cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပဋာစာရထေရီ
၂။ ရွဉ်ခံꩻတွမ်ႏလိုꩻမွိုက် တထွိုက်တန်ႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ-
ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏ
၂။ စေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ အာႏမဉ်ႏတလာမွေးနောဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏထွူထာꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၁။ ရဟန်ꩻသီးနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလူႏတွိုင်ꩻတဲ့ ဟဝ်လူႏခံႏလို့တဝ်း၊ ချင်းလူႏခံႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏသꩻစွယ်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏဗာႏတရာꩻ၊ ပေါႏအားထွုတ်တရာꩻနဝ်ꩻ သꩻစွူငါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၄။ သုမ်ပါꩻရတနာႏ - မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ ဆရာႏနဝ်ꩻဟွေး - ရိုႏသေႏမွေး။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၁။ ဇရာဒုက္ခ - "ထာꩻဖြားဒုက္ခ"နဝ်ꩻ ကမာꩻဒုက္ခလိုꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻလဲဉ်းတဲ့ ပါꩻမာꩻသီတလꩻတဝ်း။
ဖြေꩻစာကူꩻကားလစ်ꩻစား
"ဝဏိဇ္ဇသုတ် (ဖြေꩻစာကူꩻကား အဝ်ႏလစ်ꩻစား)" ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ၁။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ ဆေဒဂါမိနီ ဟောတိ- ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ မသွုမ်ꩻခြေင်လို့တွိုးအီဗွေႏ၊ ကွပ်အကျောင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ပွိုးအခရာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း ဗွေႏဩ"ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ ရီနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "သာရိပုတ္တရာႏ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ လောဝ်းခါꩻနုဲင်းယို- 'နီဗွေႏလိုႏတခြိုꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ ခွေသွဉ်း ဗွေႏဩ'၊ လောဝ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လောဝ်းခြေင်ကွို့ꩻထာꩻ၊ တလူႏမွေးတဝ်း၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻ၊ အမဉ်ႏဖြေꩻစာ ကူꩻကားထာꩻနဝ်ꩻ သွုမ်ꩻခြေင်လို့၊ ကွပ်ဝွေꩻလောဝ်းခြေင်ထာꩻ၊ ပွိုးဝွေꩻတလူႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ ယထာဓိပ္ပါယာ ဟောတိ- ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻကွို့ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻလွုမ်ꩻ၊ တလꩻလွိုဗဲင်းဒွုမ်၊ တမျတ်လွိုဗဲင်းဒွုမ်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻအီဗွေႏ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ သာရိပုတ္တရာႏ- 'နီဗွေႏလိုႏတခြိုꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ ခွေသွဉ်း ဗွေႏဩ' လောဝ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကထွိုင်ႏလူႏနဝ်ꩻ လူႏဗော့ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ လူႏလွိုတဝ်း၊ လူႏပိုႏတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ လꩻလွိုတောဝ်း၊ မျတ်လွိုတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၃။ ဝွေꩻနဝ်ꩻဖြေꩻစာ - မီႏလꩻအာ၊ ခွေထွားမရော့ꩻ - နွို့ယားသော့ꩻ။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်သွမ်ꩻတောႏ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စာင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏမတ်၊ ယံမျတ်ဟောဝ်ငါႏ၊ ရသာႏမျိုꩻအွီႏ၊ စွုမ်ႏစီႏအာစား၊ ကားသွမ်ꩻတောႏယို၊ သန်ထိုစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏကြောင်းဗွာ၊ ယောင်းငါလောင်ꩻကပ်၊ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ။ ယံခေါသေႏချာႏ၊ လောင်ꩻဗာႏသွမ်ꩻယို၊ တန်ထိုလꩻပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏသဝ်ꩻဟို့ꩻခိုး၊ ယွုတ်ꩻဆွိုးလောဘ၊ ငိမ်ꩻခွꩻငိုꩻတန်ႏ၊ (နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏ၊ ယံလꩻဗာႏဗွေႏဩ) ( နိဗ္ဗာန်ႏရသာႏ၊ ယံခံႏစာꩻဗာႏဗွေႏဩ)။
တယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
မူႏနံꩻဝွေꩻသီးဒုံနဝ်ꩻ အအီႏနေးတောႏလမ်းချာ လိုခိုဒုံကိုနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻခြေားမွေးထာꩻတဲ့... အအီးကျွိုက်စွယ်ꩻချာ လိုꩻခိုဒုံကိုတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏညာꩻညာꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻတဲ့ ၊၊
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၉။ ဝွေꩻလွေꩻတဖူꩻ - ခွေမစူꩻ၊ ခွေတထူꩻလဲ့ - ဝွေꩻယားတဲ့။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
လိုꩻသတ္တိဆေ့ꩻသားနဝ်ꩻ - စာင်းကျံႏတန်ဒါႏ။
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏကယွမ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻကွပ်ထွာ စူꩻငါးသ့ꩻ လွောက်ꩻငါႏသွꩻ ပေါင်ꩻသွꩻမာႏထိုꩻတဲင် သွီႏသဲင်ယာႏသေ့ꩻ ဘဝနွူႏယေ့ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ ၊၊
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၁။ လူႏအာအာ၊ သꩻရေꩻအာအာနဝ်ꩻ လꩻ-ပထမ
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၁။ ထွီႏထီးကုဲင် ကလွင်းနာꩻနဝ်ꩻ ငမ်းနာꩻမွေးတဝ်း၊ အငမ်းနာꩻ စူခွုမ်လက်နက်ဒျာႏ။
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ(၂)
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ အစိန္တေယျ၊ အပ္ပမေယျ၊ အတုလ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ အရဟံအစ၊ နဝဂုဏ်ႏတောႏ၊ ဗွေကျောႏစွုမ်ႏဒါႏ၊ သတ္တဝါႏအထူꩻ၊ လိုꩻလူꩻအဗွေႏ၊ ဝေဏေယျအတန်၊ မဉ်ꩻယံကျောႏကျာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဩ။ ယောယိုငါခါ ကထွာလင်ꩻဒါႏ၊ (တကာႏခို၊ တကာႏမူႏ)ခွေသွဉ်း၊ ယွော့ယောင်းလူႏကပ်၊ ပိဏ္ဍပါတ်ဒဲန်သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻတောႏလောင်းကီ၊ စူတဆီစုဗူႏ၊ ထူႏကပ်လောင်ꩻထင်ႏ၊ သွမ်ꩻဟန်ႏအာဟာႏရ၊ ပါထဲင်းကထီခွꩻ၊ သုံꩻအွꩻခရာႏ၊ ကပ်လူႏဒျာႏဩ။ လိုꩻလူꩻအဗွေႏ၊ ဝေႏဏေႏယျအတန်၊ မဉ်ꩻယံကျောႏကျာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻအတာႏ၊ ချံꩻသာႏသꩻကျွိုက်၊ သုံꩻဆောင်ႏထွိုက်သင်ꩻ၊ (တကာႏရင်ꩻ၊ ကာႏမနင်ꩻ)ခွေသွဉ်း၊ အဝ်ႏဖြောင်းအပ်ငါ၊ ယိုခါခါဩ။ သွဉ်းနေားကပ်လောင်ꩻ၊ ဒဲန်သွမ်ꩻအကျိုꩻ၊ ကရိုꩻနဝ်ꩻရာꩻ၊ ထူꩻချာꩻချံꩻသာႏ၊ ခေႏမာႏအမတ၊ နိရောဓအမန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်းသူꩻ၊ တွိုႏစူꩻအီနွောင်ꩻ၊ အကျောင်ꩻထူꩻခါ၊ ယံကထွာဩ။ ချံꩻသာႏစဲစ်မန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်းခွꩻ၊ ခါးလားကတွိုႏ၊ ဘုံႏဖွိုႏရန်းဆလ၊ ဘဝသံႏသရာႏ၊ ကျင်ႏလယ်ႏဗာႏတွင်ꩻ၊ နမ်းရင်ꩻမဲန်လꩻ၊ သꩻရင်ꩻအလိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ၊ ယံကလꩻဗာႏအမန်ႏဩ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
အဝ်ႏပေႏဆားခါတွင်ꩻ - အဝ်ႏလိုႏခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏယောင်ꩻဆာင်ꩻ။ မိဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏထွူခါ အဝ်ႏလိုႏရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏပြဲ့ꩻစုံႏ။ မိဉ်ႏဖြားထွူတနီꩻခါ - အဝ်ႏလိုႏအံႏအွီႏအွီႏ၊ အုံသာႏသာႏ။ မိဉ်ႏသီထိုꩻတနီꩻခါ - အဝ်ႏလိုႏတွိုႏမွိုင်မွိုင် သာင်းခဲင်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ကပ်ငီꩻလို့ဝင်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စာင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏမတ်၊ ယံမျတ်ဟောဝ်ငါႏ၊ ရသာႏမျိုꩻအွီႏ၊ စွုမ်ႏစီႏအာစား၊ ကားသွမ်ꩻတောႏယိုႏ။ ရသာႏစုံခွꩻ၊ ထီအွꩻဖုံႏယို။ ယောင်ꩻဆင်ꩻဖုဲင်ႏထွား၊ ခွုင်းကားကဝ်ႏယို။ ယံကျလေဖေႏ၊ မေႏတေန်ꩻဖုံႏယို။ ဟွမ်မျတ်ဟဝ်ငါႏ၊ မေႏနံႏသာႏယို၊ သန်ထိုစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏကြောင်းဗွာ၊ ယောင်းငါလူႏကပ်၊ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ။ ယံခေါသေႏချာႏ၊ လူႏဗာႏနုဲင်းယို၊ တန်ထိုလꩻပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏသဝ်ꩻလောဘ၊ ငိမ်ꩻခွꩻငိုꩻတန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏ၊ ယံလꩻဗာႏဗွေႏဩ။
ထာꩻခေ့ꩻခေတ်
မဉ်ႏဒေါ့ꩻစဲင်းထဲင်းဗာႏလဲ့ "ထာꩻခေ့ꩻခေတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သျာလမေင်းခွန် ခလားကအိုပ်ခမ်းထီထီꩻနန်ꩻခိန်ႏ တယ်ႏအေဒီ ၄၇၆ ဗာႏ ၈၀၀ အခါႏ ခိင်ႏကာႏလအစဝ်းစဝ်းခေတ်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကျာꩻနဝ်ꩻ ဥရောပတခွင်ႏ ရောမအဉ်ပါယာ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထွူ ယေန်ႏငဲးရေꩻတအဝ်ႏတဝ်းဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏလိုꩻမီꩻဖုံႏ နွို့လွဉ်တဲင် ဝေင်ꩻဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻသွူတကာႏတဝ်း လိုꩻကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻကို ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သီကုဲင်ထိုꩻဗာႏထာꩻသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ဥရောပရပ်နဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ အသျုက်တရေင်တဲင် ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ အုံသော့ꩻသင်ꩻတဝ်း ခင်ႏလမ်းတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရောမဖုံႏ ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ သိပ္ပံ၊ အနယ်ꩻပညာႏ တောမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏလဲ့ ခံႏသွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏသွူ။ "ထာꩻခေ့ꩻစိုး"ခိန်ႏကာႏလနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ ပြောင်ꩻခြုဲင်းထိုꩻတေားဗာႏ ခင်ႏလမ်းအလင် အဝ်ႏစွဉ်ပဉ်ဖုံႏဖုံႏ၊ မော့ꩻပါဗာႏတောမ်ႏ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ စဲ့ꩻဖေꩻစဲ့ꩻတံႏလဲ့ အဝ်ႏဗွေအာမွေးထာꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ အမဉ်ꩻတွင်ႏထိုꩻဗာႏ ထာꩻခေ့ꩻစိုးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပဋ္ဌာန်ꩻအကျိုꩻ
ပဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻမျတ်ယို အကျိုꩻတရာꩻမျတ်ဟဝ်မွေးငါႏတခွိုင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လုဲင်ႏမာႏထိုꩻမွုန်းတဝ်း တွမ်ႏလောကစေꩻစိန်ႏနေား။ နေးတွမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻအစဲစ်အမဲဉ်ႏ ကေႏညိုႏဒါႏဒါႏထွူ ယံကရွစ်ပူႏဇောႏနွောင်ꩻဝင်ꩻအတာႏ အရေꩻတန်ငါႏအကျောင်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻသွော့ဝင်ꩻ သွုန်ႏသꩻရာႏခါႏကိုနေား။ မွိုက်ခွိုက်ကသဲင်ꩻခွဲးမော့ꩻ ကျုံႏသော့ꩻဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻသာႏသနာႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏ/ခွန်/နင်ꩻသီး ဒဲ့ꩻထူႏ/ဆို့ꩻရုဲင်ခါꩻ လꩻလꩻသွော့ဝင်ꩻ မဂ် ဖိုလ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏ အစွိုးအခြွီဖုံႏနေား။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၅။ မာꩻသွီႏဘုရာꩻ တလဲင်ႏငါတဲ့ ထဲ့စွဉ်ႏငါးရုဲင်ꩻ
၁။ သောတာပတ္တိမဂ်သꩻ ထွာလꩻတလဲင်ႏငါတဲ့ လွစ်စွဉ်ႏငါးရုဲင်ꩻ
၅။ မဂ်သꩻထွာတဗာႏဗာႏ လွစ်လို့စွဉ်ႏဒျာႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၄။ ပညာႏရောင်ႏအာ - နုဲင်းမွူးလာ၊ သတင်ႏကျောႏခေါင်ႏ - ပိုခိုမောင်ႏ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
လောကလိုꩻခမ်း - ငမ်းမွုန်းထာꩻယပ်ꩻတွိုႏ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၄။ တိရစ္ဆာန်ႏမဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻလွူးနမ်းအဝ်ႏဗွာ၊ ဆျာမွူးမဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻခွမ်ꩻဝင်ꩻပို ပဉ်ဖုံႏဖုံႏ အဝ်ႏအောင်ႏနဝ်ꩻဟွေး။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
ပိုမူႏတဖြာꩻ - တတွာဖိုးတရျာꩻ။
နမ်းတရေꩻတဝ်း နမ်းမထီႏ - ဝါင်ꩻတရေꩻတတ်း သမ်းငအွီႏ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၁၁။ လိုꩻ(တန်)ခိုဆꩻငါ - အုံအဝ်ႏခါ၊ ယောင်းခင်ႏနဝ်ꩻသျောင်ႏ - ပိုခိုမောင်ႏ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
"သꩻလျားတွမ်ႏလျားသꩻ"
နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကလꩻချာ
ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း ဆရာႏတကာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဖုံႏဆန္ဒတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏတောႏအကဲႏအတန် ဖေႏနေးကနိစ်သက်စွုမ်းသꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ သာႏသနာႏအရောင်ႏ ဖေႏကလေတောင်ႏ နုဲင်းမွူးနုဲင်းလာတဲ့နောဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻ ဖေႏကလꩻနွောင်ꩻအီအတာႏ နေင်ႏ ၁၃၅၄-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ(၇)နီꩻ (၅-၈-၉၂)နီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ဝေင်ꩻကျောက်တလွုံꩻတန်ကို ဒေႏသပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသံႏဃာႏဖုံႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချွုတ် (PNO)ဥက္ကဋ္ဌ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ အခေါဝ်ကွဉ်ႏစဲ့ꩻဌာႏနချွုတ်နမ်းတင် ဗျူဟာမှူး ဒုတိယဗိုလ်မှူးတန်စိုးမြင့်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုအစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်မှူးတင်ဝင်း၊ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ သာႏသနာႏရေꩻအွဉ်ငါဌာႏန အွဉ်ငါအရာႏအောဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဦးစိုးလှိုင်၊ လောဝ်းဟွိုန်ရေꩻဌာႏနတွမ်ႏ ခမ်းသားသွုပ်သံႏရေꩻ အွဉ်ငါဌာႏန အရာႏအောဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဦးညိုမြင့်သီးဖုံႏနောဝ်ꩻ ပိဋကတ်သွံဘွုံႏယို ကပ်လူႏလွေꩻဗွေႏသံႏဃာႏထျꩻတွမ်ႏ အခန်ꩻအနာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နက္ခတ္တဇာတ်
"နက္ခတ္တဇာတ်" သွဉ်ထွားဟော်ꩻကျပ် နက္ခတ္တဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၃။ လိုꩻပညာႏအဝ်ႏသားနောဝ်ꩻ ထွားဒျာႏ အကျိုꩻဟောဝ်အဝ်ႏရာꩻ၊ ယွုမ်းတမွိုꩻတမာꩻတဝ်း နက္ခတ်၊ မတ်တမွိုꩻ တမာꩻတဝ်း ပေႏတင်ႏ၊ ဒင်ႏတမွိုꩻတမာꩻတဝ်း မော်လူꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွန်ပျူတာ
(Keyboard) ကီးဘောက်ဒ် နောဝ်ꩻ ထွာ လိတ်ဖြုံႏနျꩻကြဲ့ပျာႏ၊ ဗာႏတေက်သော့ꩻဖေႏ လိတ်ဂဏန်ꩻဖုံႏ အွိုး ကုမ်ပျူတာကိုသူꩻ။ design အလုဲင်ꩻအောင် အောဝ်ႏနီမျိုꩻရိုꩻလဲ့ ဝင်ꩻခုမ်အာဗော့ꩻ ကွာတီ QWERTY လုမ်ꩻသွူ။ Mouse နောဝ်ꩻ ယူးပေႏ ဗာႏအွောန် ပြာႏတူႏ ကအောဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ကုမ်ပျူတာ ပရိုဂရမ် ကေားယီးနယ်ထာꩻကို။ ယူးပေႏလောင်းယို အကြဲ့အောဝ်ႏ ၃ ဗာႏကေန်းအာအာ။ နျꩻစေႏ (Left click)၊ နျꩻထွေ (Right click)၊ တကလွီႏ ချာငါအီတာႏ ထာꩻကလွီႏ (wheel) ဖုံႏယို ထွာ ထာꩻကြဲ့အောဝ်ႏသော့ꩻ ယူးပေႏလောင်းဖုံႏသွူ။ Monitor ယို မဉ်ႏချာႏပအိုဝ်ႏနေး အောဝ်ႏလꩻဒျာႏနေနေ။ ထွာထိုꩻ ထာꩻယောင်ꩻဆျောင်ႏ လွောန်ဗွို့ꩻ ခြွိုင်းပျာႏ၊ နုဲင်း CRT monitors နောဝ်ꩻ ဆချာဖဲ့ꩻကို အီလဲက်ထရွန်ထာꩻဖြေ့ꩻအောဝ်ႏပါ၊ အပူႏထိုရွေးသှူ။
ဓာတ်ချုက်ရောႏဂါႏ
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ ဟို့ꩻအဝ်ႏလိုႏလွေꩻဟဝ်ဟဝ်၊ အဝ်ႏလိုႏလွေꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသွူ။ ဟို့ꩻဖေႏကလွေꩻမဲဉ်ႏလဲ့ ပျုပျင်ႏဖေႏဗာႏသွူ။ ဓာတ်ကကုဲင်းချုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဓာတ်ကချုက်အီဒါႏ အာဟာႏရဆွော့ꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ ဗွူအဲန်အမျိုꩻမျိုꩻ၊ တွမ်ႏဗွူအဲန် ကမာꩻအီဒါႏ တခိုးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်အံႏအာတဝ်း၊ ချင်းအံႏဗာႏသွူ။ အံႏအာအာဗာႏဒျာႏ ဟန်ႏအိုထီသားဖုံႏ၊ တွမ်ႏမောက်ကြဲင်ႏမဉ်၊ တွမ်ႏပဆျာႏစော့ꩻဆား ကဒွိုႏဒါႏ ဟန်ႏအိုထီဆျာႏဖုံႏ၊ တွမ်ႏအခြွူထီဖုံႏသွူ။ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏဖေႏကဆေ့ꩻ၊ သက်ဖေႏကဆွာꩻနဝ်ꩻ အံႏအာအာဒျာႏသွော့ ဟန်ႏအိုထီသားအကျောင်ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏသီး ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တသီႏဟို့ꩻလွေꩻပနဲန်ႏနယ်ꩻဖုံႏ
ကွယ်ႏတွော့ꩻ လိုꩻကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻယိုꩻယိုꩻဗော့ꩻ "ပဲန်းရောင်"တရုတ်ဝမ်းပျော့ဆေးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တသီႏယိုနဝ်ꩻ အံႏလဲ့ယိုꩻ အကျိုꩻဟော်ꩻလဲ့ဟဝ်တဲင် ခွန်ကုဝေ အဝ်ႏအွဉ်ႏသေႏသေႏသွူ။
ဆဉ်းတွိခြောင်
ခြောင်သောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻ၊ ဒုံဖုံႏ
thumb|right|200px|ဆေဉ်းတွိခြောင်
ရောဟိဏီဇာတ်
၄။ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဟဝ်ကုဲင်ကျိုꩻပဲစ် တစဲစ်ဆေꩻဒါႏတဝ်း လိုꩻမွိုက်ထွူ ပေါႏအွဉ်ငါသွူနဝ်ꩻ ခိုးလျားဒုက္ခတိတ်ချမော့ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဆန္နတ္ထေရ
"ဆန္နတ္ထေရ"
၃။ ဟွိုန်ဗာႏ "ဘုရာꩻ-တရာꩻ-သံဃာႏ"ငေါဝ်းမင်္ဂလာႏနောဝ်ꩻ အငိုꩻတန်ႏငါႏ၊ မဉ်ႏတရေ့ဆယ်ꩻကပ်နဝ်ꩻ ယိန်းမျတ်ငါႏအကျောင်ꩻ၊
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻ(ပထမ)
၆။ စာႏနာႏချာနမ်းတဲင် ဟောဝ်နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟောဝ်မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻ-
လိုꩻမူႏလွူးပိုဖေႏကယိုꩻ
တသီႏဆရာႏ ကဆေ့ꩻဒါႏ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ကဆေ့ꩻဒါႏ အခိန်ႏခါႏ ခွန်ကုဝေသီး အဝ်ႏပေႏခါနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေသီးဒုံယို လိုꩻမူႏလွူးပိုတွော့ꩻသီ (သီမေႏထာꩻ)နဝ်ꩻ ရင်းစွုမ်ႏနေင်ႏနေးစွဉ်ႏသွူ။ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ တသီႏဆရာႏလဲ့အာ၊ လိုꩻသီးလဲ့ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဟံးပေါင်းအာ၊ ဆရာႏမူႏလွူးဖေႏပို (ဝမ်းဆွဲဆရာမ)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအာ၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻလဲ့ ကာꩻတွိုႏစွုမ်ႏဒုံစွုမ်ႏရပ်တဲင် လိုꩻမွူးလွိုပိုတွော့ꩻသီနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻထိုꩻသွူ။ ဆေ့ꩻထိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ နီမန်းနွောင်ꩻဟံႏယို မီႏတဲက်ဆဲင်ႏတွမ်ႏ ဝင်ꩻခမ်းနဝ်ꩻ အစွိုးစွိုးအမျိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏလိုႏအာနေဒွိုန်း၊ လိုꩻမူႏသီမေႏထာꩻလဲ့ အာထဲင်းဒွိုန်းဝင်ꩻခမ်းသွူ။ လိုꩻမူႏလွူးပို ကသီမေႏထာꩻနဝ်ꩻ လွူးယပ်ꩻတွော့ꩻသီအဝ်ႏ၊ လွူးထွူသွူလဲ့ အုံအဝ်ႏအံႏအွꩻထာꩻတရောꩻ့တဝ်းတွော့ꩻ သီလဲ့အဝ်ႏသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကွပ်ပွိုးထာꩻခြေား၊ ကွပ်ရွဉ်ရေꩻ၊ တောင်ꩻရေꩻ တပြဲ့ꩻစုံႏတဝ်းတွော့ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွေꩻသွူ တသီႏခန်ꩻ၊ တသီႏယုံႏလဲ့ လွေꩻလွူးတဝ်း၊ လွူးဒျာႏရင်ꩻ ရပ်ကိုဒုံကိုတဲင် အဆင်ႏတရော့ꩻတဝ်း သီထိုꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်ꩻသီး(ဒုတိယ)
၁။ လိုꩻသွုံꩻမာႏ အာႏဏာႏသား၊ လိုꩻအတ္တဒိဋ္ဌိသား၊ လိုꩻမဉ်လꩻခြေင် ဝင်ꩻတခြိုꩻသားတဲ့အဝ်ႏ-
ခွန်'ရဟန်ꩻသီးထာꩻချမ်ꩻသာႏ
"ဘဒ္ဒိယသုတ် (ခွန်ထာꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏ ရဟန်ꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ ကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ)"
ထွိုင်ႏခန်းလုဲင်းပို
"ထွိုင်ႏခန်းလုဲင်းပို"
ထူႏလိတ်စောင်ႏတဲင် ထွားကျပ်လိတ်လုဲင်း
ထာꩻဆှိုပ်စပ်ꩻ
ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ (ကွန်ယက်) အွောန်ႏဆွိုပ်စပ်ꩻဖေႏ ထာꩻခြွုင်းနောဝ်ꩻစားဖုံႏနောဝ်ꩻ အခင်ႏလမ်းအောဝ်ႏ လုဲင်းတန်၊ ထီႏလꩻနွောင်ꩻ ကွန်ပျူတာ ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ၊ လိုꩻအာတာႏ တယ်လီဖိုန်း ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ၊ ရေဒီယို ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻ၊ ယင်း တီဗီ ထာꩻထဲင်ခြောင်ꩻဖုံႏရာ။ ကုမ်ပျူတာဖုံႏ ဆွိုပ်စပ်ꩻလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ အဉ်တာနဲတ်ကိုယို ထွာ ထာꩻဆွိုပ်စပ်ꩻ ဥပမာႏ ဗွို့ꩻစဲင်း တဗာႏဒျာႏသွူ။
နီရွဉ်တောင်ႏတာႏ လိုႏသွုံꩻဒါႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လွိုင်ႏအာတာႏ
ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းစဲစ်
ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းစဲစ်ငွါမဲဉ်ႏ သွုံꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ
ဗွေႏသျင်ႏဗွေႏစင်ꩻ ခွန်/နင်ꩻရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏစွိုꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေသွဉ်းထာꩻထီႏထာꩻသေ မဉ်စေပျꩻနယ်စံꩻငါႏ လိတ်လုဲင်ꩻခရာႏပေႏ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻငါသွူ။ ဖူးဝေးမွိုးဖါသီး မဉ်ႏတဲမ်းပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ ဝတ္ထု ကဗျာ ရုတ်တယွို့ဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ငဝ်းသချင်ꩻဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏ စတဲင်အမဉ်ꩻဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ တဲမ်းနေးဒျာႏပအိုဝ်ႏထုံꩻ သုံꩻနေးသွော့ ပအိုဝ်ႏငဝ်းစဲစ်ငွါစဲဉ်ႏ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ထွားဟော်ꩻသားဒါႏစဲင်းချာ နီလိတ်၊ သေစဲင်းချာနီငဝ်းငွါတဲင် ငဝ်းတရီ အထီပြာမျိုꩻ အီႏထိုꩻမားဗာႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်
ပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ ထွာထွိုက်နုဲင်းယိုညငါႏလဲဉ်း
သွဉ်လွေꩻဒျာႏ၊ ရွစ်လွေꩻဒျာႏ၊ အွဉ်ႏနယ်လွေꩻဒျာႏ၊ သျင်ꩻနယ်တဝ်း၊ သျင်ꩻနယ်ꩻဖေႏတဝ်း၊ ကွပ်တမုဲင်ꩻ တသျင်ꩻနယ်တဝ်း၊ တမဲဉ်လꩻတဝ်းအသျင်ꩻ၊ ကွပ်တမုဲင်ꩻ တမဲဉ်လꩻတဝ်းအသျင်ꩻ ငမ်းအပေါႏလို့၊ ငမ်းတမုဲင်ꩻပေါႏလို့ဟောင်း ငမ်းအမဲဉ်ႏတရာꩻပေါႏလို့။ "အ"တဲ့လွေꩻသွော့"အ"အတွိုင်ꩻ၊ အက်=အတ်(က်)၊ အင်=အံ(င်)၊ အစ်=အတ်(ကျ်)၊ အဉ်=အံ(ဉ်)၊ အပ်=အတ်(အပ်)၊ အမ်=အံ(မ်)။ ဗက်ꩻတောမ်ႏနꩻ=ဓားနှင့်ခုတ် ရျာႏတောမ်ႏဗင်=လှံနှင့်ပစ် အထပ်ကီ=အပေါ်ထပ် အယမ်စား=အကောင်းစား နဝ်ꩻကိုကပါဒါႏ (ဗက်ꩻ-ဗင်-ထပ်-ယမ်)ကရိုꩻနဝ်ꩻ မန်းငဝ်းကိုတအဝ်ႏတဝ်း၊ လိုႏတဲ့တလိုႏတဝ်း၊ ပျဿနာႏအီႏထင်ႏဒါႏတဲင် စဝ်းစဝ်းခါကာႏ ဝင်ꩻလဲ့ꩻဖုဲင်းခါꩻထွူလဲဉ်း၊ မန်းတလိုႏတဝ်းမꩻ မန်းကပယ်ႏခါꩻထွူယို ကထွေလွဉ်ပအိုဝ်ႏသားအဝ်ႏလိုႏတဲင်၊ အဝ်ႏလိုႏသုံꩻတဲင် ထွိုင်ႏထိုမ်ႏတွော့ꩻ ပျဿနာႏပေါႏခန်းဒျာႏသွူ၊ ပေါႏဒျာႏရင်ꩻ။ ဒင်ႏဝွိုန်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ - ဣသရ (အိ)နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ။ ထွို့ꩻခင်ႏတလီးကရိုꩻနဝ်ꩻ - ဥသရ (အု)နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ။ အေလျာကရိုꩻနဝ်ꩻ - ဧသရ (အေ)နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ။ ထေင်းခွဉ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ - အဲသရ မဉ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ ဒင်ႏဝွိုန်ꩻရိုꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပအိုႏအနေႏ မဉ်ႏရိုꩻဒျာႏ (အိ)သရနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (ဗဟူအိက်၊ ဒိုင်ႏတိင်ႏ၊ ဝါးတလိတ်ꩻထိတ်ꩻ၊ ဝါႏတသိန်၊ မက်ꩻမူးရိပ်ꩻ၊ ကိမ်ꩻကိပ်ꩻမေႏအွူ) မန်းငဝ်းအကို တလိုႏတဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏပေါႏလွဉ်၊ လိက်မွူးတဲ့ အီႏထွူႏလွဉ်၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တခံႏတဝ်းအထွူႏတဲင် လဲ့ꩻထိုꩻစဝ်းစဝ်းခန်းဒျာႏတွော့ꩻ နားခွꩻခန်းဒျာႏ၊ ကေားကထွေလွဉ်ꩻသား ပအိုဝ်ႏဖုံႏလဲ့ မဲ့ဗန်ႏလို့ခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
ပအိုႏလိတ်ကလꩻဒါႏ မန်းမဲင်ꩻသီးအထျꩻနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနွောင်ꩻဘာႏသာႏစွုမ်ႏနဝ်ꩻညာꩻယော့တန်၊ တဲမ်းငါပအိုႏတဘာႏသာႏငါမဉ်ႏတဲ့ တစွုမ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်း။ ပါဠိ= အက်၊ အိက်၊ အုက်၊ အေက်၊ အောက်။ အစ်၊ အိစ်၊ အုစ်၊ အေစ်၊ အောစ်။ အတ်၊ အိတ်၊ အုတ်၊ အေတ်၊ အောတ်။ အပ်၊ အိပ်၊ အုပ်၊ အေပ်၊ အောပ်။ တဲမ်းနွောင်ꩻတဲမ်းလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဟိန္ဒီ-ဖြဝ်ꩻ-အိင်္ဂလိသ် အက်-အိက်-အုက်-အေက်-အောက်၊ အောက်-။ အစ်-အိစ်-အုစ်-အေစ်-အောစ်။ အတ်-အိတ်-အုတ်-အေတ်-အောတ် တဲမ်းနွောင်ꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ။ ယိုꩻတရာꩻလဲ့ "အိအေအဲ၊ အုအိုအော"ဗီးသွတ်ꩻအသုံꩻအဝ်ႏတဲင် အသုံꩻအဝ်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပအိုႏနဝ်ꩻ တဖနွောင်ꩻတဝ်းအမန်းနဝ်ꩻသွူ။ အထျꩻမဉ်ႏကျနုဲင်းယိုမꩻ ယပယ်နဲ့၊ ဝဟွဲးနဲ့၊ ငဟွဲးနဲ့ ခွုင်းကလိုႏလိုႏ လွေꩻသွုပ်ငါထဲင်းလꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ အွိုးအထျꩻယိုကာႏ ယမဉ်ႏပယ်နဝ်ꩻ ထန်ႏတမုဲင်ꩻသရငဝ်း၊ ဝမဉ်ႏဟွဲးနဝ်ꩻ ထန်ႏတမုဲင်ꩻသရငဝ်း မာꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီပအိုႏငဝ်းဒျာႏငါလဲ့ တဲမ်းတလꩻလို့နွောင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ခင်ႏလံးတချꩻထိုꩻ၊ မော့ꩻဗာႏမွေးစွဉ်ႏ ထာꩻယပ်ꩻထာꩻခုဲင်ႏတန်သွူ။
ဗိုန်ပီနုဲင်းဖွိုင်းသီႏခင်ႏသိုမ်ပင်အတွိုင်ꩻ ဖေႏကအာႏကွိုꩻဗာႏမွုန်းပါꩻ၊ နီနမ်းအာႏတွမ်ႏနီနမ်းအာႏဒျာႏ ဖေႏနေးကအုံတဲင်တနွောင်းနွောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻဒျာႏ လိတ်မွူးစားနဝ်ꩻဒျာႏ၊ နီလိတ်မွူးယို ဝွေꩻအကျောင်ꩻတွမ်ႏ ဝွေꩻအဓိပ္ပါယ်ႏ ဖေႏကမဲဉ်ႏသော့ꩻဒျာႏ သဘာဝအတွိုင်ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏမာꩻနဝ်ꩻ နီနမ်းတာႏဝွန်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။(တောင်ꩻသေꩻ-မူလီနဝ်ꩻ အဗွေႏဖြားကတဲမ်းနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻလွောက်ꩻရာꩻ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏချာဒျာႏအကျောင်ꩻ တဲမ်းသော့ꩻဝီခီသားဝွန်ႏခံႏဒျာႏသွူ)
ကွပ်လောဘ ယူႏပက်ဒုက္ခ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏကျောက်ကပ်
ကျောက်ကပ်ကုဲင်လဲန်း လက္ခဏာႏဖုံႏ
လက္ခဏာႏနုဲင်းယိုဖုံႏ မီႏခံႏစာꩻဗာႏ တစွိုးနီစွိုးလဲ့နဝ်ꩻ၊ လစ်ꩻငတ်ꩻစွိုးလဲ့နဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်တဟဝ်တဝ်းဒွုမ်ကရိုꩻယို သေနာႏဗာႏသွူ။ ဖေႏကသေချာႏနဝ်ꩻ လွေꩻစံꩻထေ့ဗာႏ ဆရာႏဝွန်ႏထျꩻ၊ တသီႏခန်ꩻကိုသွူ။
နန္ဒဇာတ်
၁။ လိုꩻခိုဖြား ပေါႏထူႏလိုꩻမူႏဆား သက်ပေႏပေႏနဝ်ꩻ နန်းလွဉ်ꩻဗာႏ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏတောဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၅။ မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏနဝ်ꩻ လွေꩻတွိုင်ႏပင်ႏ၊ လွေꩻကွီဗာႏ၊ လွေꩻရီဗာႏ အကျံႏဉာဏ်ႏ ပညာႏသျိ လိုꩻဟဝ်လိုꩻဒါႏထျꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဗဟုဘဏ္ဍိကရဟန်ꩻ
၃။ ကွပ်ရက်ပိုမာတဲင် အင်းဖေႏယို အင်းဖေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏမွေးမꩻ၊ ပေါႏတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ရန်ႏဆုဲင်ꩻဒါႏထာꩻ၊ ပေါႏတသေနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ သꩻဒုက္ခဆုဲင်ꩻဒါႏ-
ခွန်ကုဝေ(မုဲင်းကောင်)
ဘဝတဖူꩻစဲဉ်ႏအအဲဉ်ႏ
ခွန်ကုဝေ(မုဲင်းကောင်) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်စောင်ႏ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အယ်ဒီတာ ဆရာႏတဲမ်းလိတ် တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ မဉ်ꩻရင်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်တချုံ ဒျာႏသွူ။ ဇာႏတိရပ်ရာႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏနောင်လဲင်မူဖွိုက်၊ ဒုံပင်ကလာꩻကိုတဲင် စင်ꩻဖါအိန္တပေႏ ၊ စင်ꩻမွိုးခံꩻ သီး ပို(၁၂)ဖြာꩻအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻဒျာႏသွူ။ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၁၂ ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်လောင်း (၈)နီꩻ၊ (၁၉၅၁၊ လာ ဇန်နဝါရီ၊ ၁ နီꩻ) မွူးနီꩻတနင်္လာႏ၊ မွူႏပင်ꩻ(၃)နားရီႏ အခိန်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေယို သွဉ်စပညာႏနဝ်ꩻ သက်လ(၉)နေင်ႏအကိုတဲင် သွဉ်သော့ꩻဗာႏပညာႏကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏ(ပါခဲတ်) ကိုနဝ်ꩻ (၃)နေင်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ (၈) နေင်ႏ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ မဟာနန္ဒိသေနာရာမတွိုက် တွမ်ႏ ဘုရာꩻတန်တွိုက်၊ ဦးခအုဌ်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ (၃)နေင်ႏညီꩻ ၊ ဝေင်ꩻပခုက္ကူ၊ မဟာဝိဇယာရာမ(ခကွဉ်ႏတွိုက်)နဝ်ꩻ (၅) နေင်ႏသွူ။ ထွာလိုꩻကျောင်ꩻခါနဝ်ꩻ ရန်ႏကုန်ႏ မဟာစည်သာသနရိပ်သာကိုနဝ်ꩻ အုံအာႏထုတ်သော့ꩻဗာႏ တရာꩻ ၄−လာ(တဝါႏ)၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ ကျောင်ꩻဇောတိကာရာမလိတ်သွဉ်တွိုက်ကိုနဝ်ꩻ အုံချꩻသော့ꩻဗာႏလိတ် အနေင်ႏ (၁၀)သွူ။ ဆရာႏယို ဝွေꩻဇာႏတိရပ်ရာႏကိုယိုလဲ့ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻဖေႏငါႏမရေႏမရာႏသွူ။ ဇာႏတိရပ် ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏ(ပါခဲတ်)ကိုနဝ်ꩻ အုံဗွောင်ဖေႏ ခမ်းသားမူလတန်ꩻကျောင်ꩻ (၇)နေင်ႏ တလဲင်ႏ၊ အုံမာꩻဖေႏ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻ၊ တရွပ်၊ ကုဋီႏ၊ ထီအုံႏ၊ မေႏထီ၊ တဖူꩻ၊ တထာ −စတဲင် ရပ်ရာႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ တနေင်ႏတလဲင်ႏ၊ (၉)နေင်ႏတလဲင်ႏသွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻပွိုင်ႏဝွို့တွမ်ႏ လောကီꩻပညာႏနဝ်ꩻ ပေႏခါအုံရပ်ကိုတွင်ꩻ ထင်ႏဗာႏခမ်းသာမူလတန်ꩻကျောင်ꩻ (၃) နေင်ႏ၊ အောင်ႏလꩻဒုတိယတန်ꩻသွူ။ ဂဏန်ꩻသင်္ချာႏတွမ်ႏ အခေႏခံꩻလိတ်အင်ႏဂလိတ်နဝ်ꩻ အောဝ်ႏအုံဝေင်ꩻမန္တလေꩻတွင်ꩻ ထင်ႏဗာႏဖိုနေႏကျူရှဉ်လွုမ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏမန္တလေꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ စက်ဆꩻပညာႏ၊ ခမ်းထီတွို့ꩻတသီႏထိုႏပညာႏ၊ သိမ်ဖြူတသီႏဖေင်ꩻတောꩻပညာႏ ဖုံႏယိုလဲ့ ထင်ႏဗာႏဖိုသွဉ်တန်သွူ။ လောကုတ္တရာႏပညာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ၊ ဝိနယာဒိနုဂ္ဂဟလိတ်ဖြေႏပြန်ႏပွယ်ꩻနဝ်ꩻ ပထမရန်း၊ ဒုတိယရန်း၊ ပဉ္စမရန်း နဝ်ꩻ အောင်ႏလွေꩻအဖြေႏအပြန်ႏ၊ တတိယရန်း၊ စတုတ္ထရန်းနဝ်ꩻ အောင်ႏလွေꩻအဖြေႏခြေင်ခြေင်သွူ။ စတုတ္ထရန်ႏ အဖြေႏတွမ်ႏ ပဉ္စမရန်ႏဖြေႏပြန်ႏနီမျိုꩻနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻအောင်ႏစဲဉ်ႏအမုဲင်ꩻ(၁)သွူ။ နဲင်ႏငန်ႏတောႏ အစိုႏရလိတ်ဖြေႏပွယ်ꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏလွေꩻ ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး တန်ꩻထွူတဲင် ချꩻလိတ်တန်ꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏလွေꩻပါရာဇိကဏ်ႏတကျမ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ရေႏမိုးတွမ်ႏယွုမ်းအံႏ
၅။ နီလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအုံအောဝ်ႏအဆင်းရန်းဖုံႏ ယံကထင်ႏထိုတသွောင်းလွဉ်။
လိုꩻမွိုက်ဗာႏလာႏ
ဝါးကီႏတဖူးဝေး
တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ သွဉ်ကျောင်ႏထာꩻ ဝါးကီႏတဖူႏဝေး အမွိုးအဖါနောဝ်ꩻ လွေꩻထုမ်ႏဒျာႏအဆာႏတခြာကိုသွူ။ ဝါးကီႏတဖူးဝေးနောဝ်ꩻ အုံပွေါမွိုးဖါသဲင်ꩻတဲင် ကျောင်ႏချာကျောင်ႏငါခန်းထာꩻ သေင်ႏမွူးလောင်းတွင်ꩻ တလီꩻသန်ခမ်းတန်တွော့ꩻ ညိုးမွူးတခြာ ဝီဝါတသွိုးထံထိမ်နေးစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ဝါးကီႏတဖူးဝေးနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻတောဝ်းတလီꩻတဲင် ပါလွေꩻခန်း တလီꩻကိုတွော့ꩻ အဖူးနောဝ်ꩻ လွေꩻထဲ့ခန်း တခွန်ꩻသားဒုံထျꩻထွူခါ တခွန်ꩻသား တွမ်လွူးဟောဝ်ထိုꩻခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻ "သတ္တိဂုမ္ဗ"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အဝေးနောဝ်ꩻ လွေꩻထဲ့ခန်း ကောင်အွိုးတဖဲ့ꩻ ဗွေႏရသေ့ꩻကျောင်ꩻထျꩻတွော့ꩻ ရသေ့ꩻတွမ်လွူးဟောဝ်ထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။ ဖန်ဖေႏခန်းအမဉ်ꩻ "ပုပ္ဖက"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပဉ္စာလခွန်တန် လယ်ႏလော်တခြာ
တွိုႏတလဲင်ႏတွော့ꩻ ပဉ္စာလခွန်နောဝ်ꩻ တွမ်ႏသွဉ်းသယ်ႏမူꩻမတ်ဖုံႏ လယ်ႏဟောႏထာꩻသား နွို့လွေꩻခန်းတခြာကိုနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏတခြာကို ထာꩻသားကလွိုင်ႏအာဒါႏအရပ်နောဝ်ꩻ အုံပွေါခူသွူ ဖြာꩻဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻတွော့ꩻ ထန်ႏပါꩻမုဲင်ꩻဖဲ့ꩻလဲ့ ပါꩻမုဲင်ꩻဆွမ်ꩻဆွုမ်ႏဗာႏ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ဟော်ခံꩻလဲ့ အုံပွေါးနုဲင်းနုဲင်း တဖဲ့ꩻတခေါဝ်သွူ။ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ နွို့အကို ဟွိုက်ꩻထာꩻသား ဝါးထန်ႏဖေႏသွူ။ အောဝ်ႏတဆင်ႏ ဖိုးမီꩻတဗာႏ ဖင်းထန်ႏတနꩻခန်းဒျာႏ ခွန်ဟော်ခံꩻ ကအောဝ်ႏပွေါဒါႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ဟော်ခံꩻနောဝ်ꩻ ဆွမ်ꩻလꩻတောဝ်းတဲင် လွစ်ထန်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွန်လိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ခွေတဖြောင်းနာꩻတဖြေꩻ ဒေါ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻလွ ခွန်ဟော်ခံꩻသွူ။
တလီꩻဖျတ်ရောႏဂါႏ
ကထွာဗာႏ ငန်ꩻတလီꩻရောႏဂါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သွီႏတိုꩻသွီႏသန်လွဉ်ꩻငါႏတွော့ꩻ သွီႏတလီꩻဖြွီꩻပေႏထဲ့ထိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လူးခွꩻလွဉ်ꩻထီ၊ အုံခွꩻလွဉ်ꩻထာꩻ၊ ခမ်ႏညငါႏထာꩻခွꩻလာတွော့ꩻ သွီႏခယ်ꩻထိုꩻ၊ သွီႏခယ်ꩻအဝ်ႏခံတွော့ꩻ သွီႏတလီꩻဖြွီꩻပေႏပစ်ꩻထိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ ငန်ꩻတလီꩻရောႏဂါႏ ထွာလွဉ်ဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏယို သွီႏဖေႏကတိုꩻလွဉ်ꩻပုဲင်ႏထာꩻနဝ်ꩻ သွီႏကတိုꩻပိုႏအီဒါႏ အဆိုမ်၊ အနွိုး၊ အဗွမ်ႏ၊ အတချꩻ၊ အခွꩻချုက် အရသာႏမျိုꩻဖုံႏယို သျောင်ႏလꩻလꩻသွူတဲင် တသီႏသွီႏတိုꩻလင်ꩻ ကတဲ့ꩻခဝ်းဒါႏနီအမျိုꩻယို အံႏသေႏသေႏ၊ အံႏမဲန်ႏမဲန်ႏဗာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ အခွꩻဖေႏကလွဉ်ꩻပုဲင်ႏ၊ သွီႏဖေႏကခယ်ꩻပုဲင်ႏနဝ်ꩻ လူးခွꩻငါႏပုဲင်ႏထီ၊ အုံခွꩻငါႏပုဲင်ႏထာꩻ၊ အုံခံညငါႏပုဲင်ႏ ထာꩻခွꩻမꩻသွူ။ အထူꩻတဗာႏနဝ်ꩻ အံႏအာခါꩻသွူ ထာꩻအံႏအရသာႏခွꩻချုက် တစွိုးစွိုးတွော့ꩻ လူးခွꩻလွဉ်ꩻထဲင်းထီ၊ အုံခွꩻလွဉ်ꩻထဲင်းထာꩻနဝ်ꩻ ငန်ꩻတလီꩻရောႏဂါႏ ယိန်းထွာယိုꩻယိုꩻသွူ။ ငန်ꩻတလီꩻရောႏဂါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိုꩻသက်တန်မꩻ၊ လိုꩻပြွောင်ႏမꩻကုဲင်းထွာလဲ့ မီႏတချင်းတဝ်း၊ တသျောင်ႏတဝ်းထာꩻအံႏ၊ မီႏအုံခွꩻငါႏထာꩻ၊ လူးခွꩻညလွဉ်ꩻငါႏထီနဝ်ꩻ လိုꩻသက်ပေႏ၊ လိုꩻယွောင်လဲ့ ထွာဒျာႏဒျာႏနေနသွူ။ လိုꩻသီးယို ဖေႏကထွာပုဲင်ႏငန်ꩻတလီꩻ (တလီꩻဖျတ်)ရောႏဂါႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ မီႏထွာလဲန်းသွူလဲ့ ဖေႏကဟဝ် သက်သာႏခွုန်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ ကမာꩻပစ်ꩻမာꩻအဲန်ႏအီဒါႏ သွီႏတလီꩻဖြွီꩻ ထော့ꩻယာႏ၊ ငါးသလောက်၊ ဖိုးနဲန်းထီ၊ ဆျာဒီႏ၊ ကမ်ႏပုဲင်းဒီႏ၊ ဗေဟံႏခူꩻ-စတဲင် အရသာႏဗွမ်ႏဆိမ်ꩻမျိုꩻယိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ အရသာႏခွꩻဓာတ်ကအာလွဉ်ꩻဒါႏ ကမ်ႏပုဲင်းယာႏ၊ ဆျာထီယာႏ၊ သိုꩻယာႏ၊ ပနားယာႏ-စတဲင် အယာႏမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအံႏတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏလꩻလꩻသွူ။
နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ
ကွပ်ဒါႏန သီႏလ ဘာႏဝနာႏတရာꩻတဲင်
နောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ သာဓီနခွန်နောဝ်ꩻ စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ၊ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻထဲင်းထဲင်း၊ ဆောက်တယ်ႏထိန်ꩻကံထဲင်းထဲင်းသီႏလ၊ ပွာꩻမျာꩻထဲင်းထဲင်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဘာႏဝနာႏတွော့ꩻ သက်တန်ꩻကထင်ႏလို့နောဝ်ꩻ တာႏဝတိံသာႏလူꩻသီး လင်ꩻကျိုႏဆွုမ်ႏဒျာႏတွမ်ႏ ဝေဇယန္တာႏလူꩻသီး လောရထာꩻသွူ။ တာႏဝတိံသာႏလူꩻခမ်းကို အအဲဉ်ႏအလုဲင်း (၁၂)ယူႏဇနာႏကအောဝ်ႏဒါႏ လူꩻဘုံႏဗိမာန်ႏဟော်ကို တွမ်ႏသွဉ်းသယ်ႏချွေႏရံႏ လူꩻခိုလူꩻမူႏသီး စုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏတဲင် ထင်ႏထွာယင်းဒျာႏ လူꩻတလဲင်ႏ၊ စံႏစာꩻယင်းဒျာႏ လူꩻစေꩻစိန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သာဓီနခွန်တန် ကစံႏစာꩻဗာႏ လူꩻစေꩻစိန်ႏ၊ ကတွိုႏထင်ႏဗာႏ လူꩻခမ်းနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အဓိကအထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ အထျꩻသွတ်ꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻဒျာႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏငဝ်းတွိုင်ꩻ
"အကျောင်ꩻနိတန်ꩻ"
ယထွောင်းထွောင်းနောဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတတွမ်ႏတနွမ်ႏတဝ်း ဝီႏဝါးထိုꩻတဲင် အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏဒျာႏ (င)သွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (ဥပမာႏ-ကုဲ-ခုဲ-ငုဲ-စုဲ-ဆုဲ-တုဲ-ထုဲ ကစ)။ အသွတ်ꩻကဗွိုန်ပီဒါႏလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ လိတ်မွူးလီꩻ ကတဲမ်းသွုံꩻလွဉ်ဒါႏအတွိုင်ꩻ စီႏခြပ်တွမ်ႏ အဒွေါင်ႏစားနဝ်ꩻသွူ။ (ဥပမာႏ-ဖေါက်က်ပြန်ႏန်ႏ၊ ဗူႏဗူႏဗန်ႏန်ႏ၊ ထင်ႏင်ႏလင်ꩻင်ꩻ၊ နဝ်ဝ်ထင်ꩻင်ꩻ ကစ)။ စီႏခြပ်လိတ် ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတွမ်ႏငေါဝ်းဖြုံႏဖုံႏ သမ်းထဲ့ခွို့ထိုꩻ ကွိုတ်ကျန်ႏအောဝ်ႏကုဲင်ထိုꩻတဲင် ဖျင်ထဲမ်ဗဲ့ထန်ႏဗာႏတွမ်ႏ လိတ်မွူးအက္ခရာႏလီꩻစခါ အဒွေါင်ႏစားနောဝ်ꩻနေနေသွူ။ (ဥပမာႏ- ကဝ် တဝ် နဝ် ကစ၊ ကက် ကင် ခက် ခင် ကစ။ မဉ်ႏစီႏခြပ်တွမ်ႏ လိတ်ဖြုံႏဆွိုက်တဆီသွစ်ꩻ(၁၈)နောဝ်ꩻ လိတ်မဲ့ငါ ထန်ႏအာ ပိုႏအာငါႏတဲင် စီႏခြပ်ဗာႏဒျာႏတွမ်ႏ လိတ်ဖြုံႏဆွိုက် တဆီသူ (၁၆)နောဝ်ꩻသွူ။
ငဝ်းတွိုင်ꩻ-ခ
၂၁။ ခမ်းထီတဟဝ်တဝ်း ပါႏခွန်ကျင်ꩻ၊ ရပ်ရာႏတဟဝ်တဝ်း ပါႏလိုꩻချင်ꩻ။
၂၆။ ခမ်းလော့ဖြောက်ဖြက် တဖူꩻပြေ၊ လိုꩻသေဖြီႏဖြဝ်း ငါးရုဲင်ꩻဆာႏ။
၄၁။ ခုံꩻအွီႏ ထွာခုံꩻဟဲ့ꩻ၊ ဝါးဖြဲ့ꩻ ထွာဝါးရွို့။ (အုံဗော့ꩻ အဝ်ႏဗော့ꩻ အွဉ်ႏဗော့ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ဗော့ꩻတွိုက်ငါႏလဲ့ အတကြုဲင်ꩻဒါႏ၊ အပြောင်ꩻလဲꩻဒါႏ၊ အဗွာ ထွာဒါႏအဖြေင်း။)
၅၃။ ခြောင်းယချင်ႏယ နုဲင်ႏထိုꩻနွောင်ꩻလဲ့ ပိုယလီꩻယ တနုဲင်ႏထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း။
၆၉။ ခြွေခြာႏချံꩻသာႏစွဉ်ႏလဲ့ တွမ်ႏအွဉ်ႏထိုမွုန်းမာႏန။
ငဝ်းတွိုင်ꩻ- ဂ၊ င
၁၄။ ငဝ်းမွေးမꩻ မာꩻငွါ၊ ခွါမွေးမꩻ ဆေႏသိုႏ။
၂၄။ ငိတ်ꩻငေါက်ꩻဒျာႏ အကတူႏ နုဲင်းသေ့ꩻထွီႏ (ရီလဲ့ တဒေါ့ꩻတဝ်း။)
၂၆။ ငွီႏ အွီႏအထီ၊ ထီ အွီႏအကတူႏ၊ လိုꩻမူႏ အီႏအငဝ်း။
၂၈။ ငွိုး တရျာꩻ တဖြာꩻင။
၂၉။ ငွိုးဗာႏမꩻ ကော့ꩻမွိုး၊ တလွိုးဗာႏမꩻ ကော့ꩻဖါ။
၃၁။ ငွိုး အံႏမ၊ င အံႏဗာႏ။
ငဝ်းတွိုင်ꩻ- စ
၃၁။ စွဉ်ႏငါႏကီလဲ့ စွဉ်ႏစောင်းပင်၊ သျင်ꩻငါကီလဲ့ သျင်ꩻစောင်းဒွေါင်။ ၃၂။ စွဉ်းသွူခꩻ လွေꩻသူႏဖြေင်း၊ ခြေင်းသွူခꩻ လွေꩻသူႏတဗော့ꩻ။ ၃၃။ စွဉ်ႏနုဲင်းပြာႏ၊ သာႏနုဲင်းမီး။ ၃၄။ စွပ်ꩻအာ ထွာထာꩻရွို့ꩻ။ ၃၅။ စုံနုဲင်းဝ၊ ခွꩻနုဲင်းထီ။ ၃၆။ စွယ်ꩻဒေါဝ် ထွာလိုꩻသွုမ်ꩻ၊ မွန်ꩻဒေါဝ် ထွာလိုꩻဗား။ ၃၇။ စွယ်ꩻလံꩻငါႏလဲ့ ထွာဒါႏဥပဒ်။ ၃၈။ စွိုးခွိုꩻအလောင်း သစ္စာႏတဉ်ႏခွေါင်ဒျာႏသွော့၊ အပွီ ကဆꩻနေးသေင်ႏလာႏ ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝါးလောင်းခွံꩻ။ ၃၉။ စွိုး တမွေးတောဝ်းခွိုꩻ၊ သွိုꩻ တမွေးတောဝ်း ဗဲ။
နီအီႏထင်ႏလာလောင်းကီ
ညောႏဖြားတန်   ခြဲစ်ꩻဗန်မာႏ
ယူးဖြား ကငအွီႏ ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး
ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး ဖေႏကထွာတမွူးချင်ႏ မာꩻခန်းသွော့ပွဲꩻအုံကိုမ်
တဲႏစခရိစ်ယန်ႏနေင်ႏ ၂၀၁၄-ဗာႏ သွောန်ပညာႏနေင်ႏမာꩻငါနဝ်ꩻ အစိုႏရလိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻကို ခမ်းရင်ꩻသားလိတ်လုဲင်ꩻယို သွောန်သော့ꩻခွင်ꩻ လꩻလဲဉ်းရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခမ်းဒေါမ်သားလဲ့ သွောန်သော့ꩻဒျာႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်၊ ခမ်းကောင်းသားလဲ့ သွောန်သော့ꩻဒျာႏ လိတ်ခမ်းကောင် ဟွုန်ထွꩻသေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻမျိုꩻယို ပေါႏလိတ်အဝ်ႏထွာနေဒွိုန်း ၂-မျိုꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလဲ့ ပꩻလီဒါႏ ၂-မျိုꩻ၊ ၂-ခဝ်၊ သွုန်ႏသꩻလဲ့ ထွာထိုꩻဒါႏ ၂-စား ၂-မျိုꩻသွူ၊ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တမျိုꩻချင်ႏဒျာႏ တွိုႏလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတေား ၂-မျိုꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တလိုႏထွာထွိုက်ထွာသင်ꩻတဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်အဝ်ႏငါတစားငါမꩻ လိုꩻမျိုꩻထာꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻ တိဉ်ႏခွေါင်နဝ်ꩻသွူ။ မန်းသီးဖုံႏ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻကအာထာꩻမဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻလိတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻလုမ်ꩻ၊ တွိုႏနီပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ တပေါႏအာငါႏတဝ်းလဲ့ လိတ်မွူးအဝ်ႏစွောန်ႏ ၂-မျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအုံတဲင် အုံကိုမ်ဒေါ့ꩻရီခန်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မီႏထဲမ်မွောန်းဖျင် နီလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအဗွိုန်ထိုꩻ ပါꩻယိုမူ ပါꩻနဝ်ꩻမူ ပါꩻယိုလိတ်မွူး ပါꩻနဝ်ꩻလိတ်မွူးနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏယူႏတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏအွောန်ႏသꩻတဝ်း၊ ပေါႏသဘာဝယုတ္တိအဝ်ႏဒျာႏ၊ မဲဉ်ႏလွောန်ꩻဒျာႏသဒ္ဒါႏနယ်ꩻ ဂရမ်မာနယ်ꩻ ပအိုဝ်ႏထွုံꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ အမဲဉ်ဗွိုန်ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလိတ်ဗွိုန်၊ ဗွိုန်ခန်းတယဝ်းယဝ်းလုဲင်း ပယ်ႏထိုꩻခန်းမာန်ႏမာႏန၊ အွောန်ႏကုဲင်ထိုꩻခန်း ပုဂ္ဂလိကအတ္တဝါဒတဲင် ဖောႏထန်ႏခန်း နီလိတ်ပအိုဝ်ႏ လိတ်မွူးအမဲဉ်ႏတရာꩻတွော့ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻရော့ꩻရော့ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွောန်ႏထွော့လဲဉ်း လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ တမွူးချင်ႏသွူ။ မာꩻပွဲꩻမော့ꩻခွဲးအုံကိုမ် စုခြွဉ်းမွောန်းဖျင် ခြွိုင်းဆင်ထဲမ်ဗွေထွူနေး တမွေးတဝ်းတွော့ꩻ လိတ်မွူးတစွို့ꩻတဝ်း တစုမ်ႏတဝ်းလဲ့ တခံႏတဝ်း အမွောန်းဖျင်တဲင် နေးတောမ်ႏအောႏဇာႏအာႏဏာႏတွော့ꩻ အွောန်ႏအတီႏပျုနွိုင်ႏနွိုင်ႏဆေꩻဆေꩻနေး နုဲင်းပွိုင်းလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ အွောန်ႏအတီႏပျုခန်း အလဲင်ႏပိဉ်ရျာꩻရျာꩻတယဝ်း တထူꩻတဝ်းထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ မာꩻလို့ခြေင်အခိန်ႏ၊ မာꩻယပ်ꩻခြေင်နမ်း၊ မာꩻသုမ်ꩻခြေင်ရွောန်တရိပ်လုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ကာဗိုက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ခွန်တန်ဗိမ္ဗိသာရ
"လိတ်ဗွောင်မဲ့နား-ဟောဝ်ဟော်ꩻထွား အမုဲင်(၂)"
၄။ "ဗွေႏဘုရာꩻ မဉ်ႏဟော်ꩻဖေႏခွေတရာꩻနဝ်ꩻ ယံဟောဝ်ငါႏဟွေး"ကော့ꩻမောင်ꩻဖိုနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ယိုခါ ဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏလဲဉ်းတရာꩻ၊ ဆန္ဒဗွေလဲဉ်း။
လိုꩻယွုတ်သီးအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻပွုံႏ
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ အသန္တ သန္နိဝါသ - လိုꩻယွုတ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ ၂။ သန္တ သန္နိဝါသ - လိုꩻဟောဝ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ထာꩻအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- - ကထံ အသန္တ သန္နိဝါသော ဟောတိ- 'လိုꩻယွုတ်အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- - ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻတောဝ်းခွေနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ - ရဟန်ꩻတလောင်ꩻသီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏဒေါ့ꩻတောဝ်းခွေထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ - ရဟန်ꩻပေႏဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏရိုꩻတောဝ်းခွေထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး။ ဗွေႏရဟန်ꩻတန်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻတလောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻပေႏတဲ့နဝ်ꩻ ပိတ်ခန်းအမဉ်ႏဒေါ့ꩻခွေတဲ့ အမျိုꩻဒေါ့ꩻဖေႏအဟောဝ်မွေးတဝ်း၊ ပူးရူးနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏခွေ အကုဲင်ဖဲ့ꩻသနယ်၊ ပိတ်ခန်းဝွေꩻဗွေႏသီး ဒေါ့ꩻဖေႏခွေအဟောဝ်ဖဲ့ꩻတဲ့ယဝ်း ခွေတနာႏတဝ်း ဝွေꩻဗွေႏသီးငေါဝ်း၊ စွုမ်ႏပါꩻပါꩻ လွူးလို့ဒျာႏ သꩻယွုတ်နုဲင်းနဝ်ꩻꩻ ကွပ်လွူးသꩻယွုတ်တဲင် မာꩻမောင်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻမောင်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထင်လို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တမွာႏလို့ဝင်ꩻ၊ လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အပွုံႏစံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ - ကထံ သန္တ သန္နိဝါသော ဟောတိ- 'သူႏတောႏကာင်ꩻသီး အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- - ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏ မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻခွေနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ - ရဟန်ꩻတလောင်ꩻသီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဖေႏခွေနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ - ရဟန်ꩻပေႏသီးဖုံႏတဲ့ မဉ်ႏရိုꩻဖေႏခွေနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး။ ဗွေႏရဟန်ꩻတန်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻတလောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻပေႏတဲ့နဝ်ꩻ အမဉ်ႏဆွုံꩻမꩻခွေ၊ အမဉ်ႏဒေါ့ꩻဖေႏခွေနဝ်ꩻ အအီႏဆွုံꩻမꩻဒျာႏ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻဒျာႏ၊ အအီႏဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻဒျာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီး မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻခွေ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဖေႏခွေနဝ်ꩻ ခွေအီႏနာႏဒျာႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးငေါဝ်း၊ စွုမ်ႏပါꩻပါꩻ လွူးလို့ဒျာႏ သꩻမျတ်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်လွူးသꩻမျတ်တဲင် မာꩻမောင်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻမောင်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထေင်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တမွာႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ပယွုမ်းထေ့ဒျာႏလို့ဝင်ꩻꩻ ငထေ့ဒျာႏလို့ဝင်ꩻꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အပွုံႏစံႏနောဝ်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် ပေါႏအဝ်ႏခွန်းငါ ခွန်းချာလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏအံႏနွောင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏကေႏနပ်တဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ သꩻတချမ်ꩻသာႏတဝ်း၊ အဝ်ႏထွာအကုသိုလ်ႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် ဟောဝ်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻꩻ ခွန်းချာခွန်းငါတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻချာအံႏနွောင်ꩻငါတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏကေႏနပ်သေႏသေႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ ပျောႏငါႏ၊ ကုသိုလ်ႏတဲ့ ထွာအာဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ ပုဂ္ဂလဝဂ်-၆၃)
မူသယ်ခရဲင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
စူဠဇနကဇာတ်
"ပုဏ္ဏပါတိဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ပုဏ္ဏပါတိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
ငဝ်းမာႏလိ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ဗိဠာရပဒကသဌေꩻ
၄။ လိုꩻဟောဝ်သူႏတောႏကောင်ꩻသီး သꩻရင်ꩻနဝ်ꩻ ထီႏဟောဝ်ဒျာႏဝင်ꩻလွဉ်းလွဉ်း-
ငဝ်းဖေႏဆုꩻအမျိုꩻမျိုꩻ
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၃)
ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ် သွံပါꩻယို၊ ဆီလီးစူနုံ၊ ရွမ်းတဗုံစုဗူႏ၊ ကတူႏကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏပူႏဇောႏ၊ ရေႏရောႏကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ စေႏတနာႏ အကျိုꩻနဝ်ꩻ၊ တဲႏစယိုခါ၊ မာꩻတငါ တသက်လွုမ်း၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻ၊ သွံပါꩻကပ်တန်၊ ကင်ꩻယန်ရန်ႏသူႏ၊ ငတ်ꩻဒူႏဗျသန၊ သွစ်ꩻအဋ္ဌ အရပ်ပဲစ်၊ ဆဲစ်နဲစ်သေႏချာႏ၊ မော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏလာꩻလာꩻ၊ ကင်ꩻညာꩻထွူခါ- အာယု-သက်ထိုစိုးဆွာꩻ၊ ယိုတပါꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝဏ္ဏ-လောင်ႏလွိုးယောင်ꩻဆင်ꩻ၊ တရေꩻလင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ သုခ-နမ်းသꩻနီပါꩻ ချမ်ꩻသာႏမုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗလ-နမ်းအာႏဉာဏ်ႏအာႏ၊ တလာဗာႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပဋိဘာန-တွေꩻတော်ꩻဆင်ႏချင်ႏ၊ ပဋိဘာန်ႏယိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ မန်ႏမန်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ ပငါပရာꩻ ပေႏတန်၊ ယံလꩻယံပဲင်ႏ၊ ယံဆဲင်ႏထွူတဲင်၊ မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏတရာꩻယို၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ၊ ယံကလꩻဗာႏသွော့ဝင်ꩻနေား၊ မူႏခိုမျာꩻတကာႏ၊ တရာꩻနာꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၆)
ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ၊ ရတနာႏ မျတ်သွံပါꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ တကာႏအာ၊ စူနုံခါ ရိုမ်းတဗူႏ၊ ဒင်ႏကတူႏ ရိုႏသေႏဗာႏ၊ ပဏာႏမစေႏတနာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ အီႏဒေါ့ꩻရိုꩻ ဆုတောင်ꩻဖေႏ၊ တန်တွမ်ႏပေႏ ဒါႏယကာႏ၊ ဝွေႏဒနာႏ ကွတ်ꩻဆီသူ၊ လွစ်ကင်ꩻသွူ မော့ꩻဗာႏမွိုန်း၊ အရပ်ထွန်း ကျွန်ꩻနဝ်ကို၊ စွုမ်ႏဇာတ်ယို သဲင်ꩻကွုတ်သော့ꩻ၊ သဲင်ꩻမော့ꩻခွဲး သာႏသနာႏ၊ လိုꩻချမ်ꩻသာႏ လူꩻသုခ၊ စွုမ်ႏဘဝ သဲင်ꩻစံႏစာꩻ၊ ပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻ ရန်ႏငတ်ꩻစွိုး၊ ယံလွစ်ဆွိုး ကင်ꩻညာꩻခြူႏ၊ ခွိုင်းသꩻယူႏ ထာꩻမဲဉ်လꩻ၊ မတောင်ႏတ ဗွေစွုံႏလင်ႏ၊ မေႏပြုံႏတင်ႏ တဆီပုဲင်၊ အွဉ်ႏကုဲင်ခန်း ယံကညိမ်ꩻ၊ ခန္ဓာႏသိမ်ꩻ ဝိညာဏ်ႏပျတ်၊ ဘဝဇာတ် သွတ်ꩻဆွိုးဝုဲင်ꩻ၊ အီႏကွုတ်ဆုဲင်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ မဂ်လဲ့ခွုမ် ဖိုလ်ႏလဲ့ဖွို့ꩻ၊ မတရွို့ꩻ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻလွဝင်ꩻနေား၊ တရာꩻနာႏအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၆)
သုနက္ခတ္တံ သုမင်္ဂလံ၊ နက္ခတ်ဟဝ် မင်္ဂလာႏဟဝ်၊ အခိန်ႏခါႏကာႏလ၊ သမယနုဲင်းယိုခါတွင်ꩻ၊ ကထွာလင်ꩻဒါႏ၊ တကာႏခိုမူႏသီး၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏရိုႏသေႏဗာႏဒါႏ၊ ရတနာႏမျတ်သွံပါꩻ၊ အကျိုꩻတရာꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လူႏခရာႏဝတ္ထု အစုစုဖုံႏယို၊ လူႏတန်ꩻဗာႏဒါႏ၊ ဒါႏနကုသိုလ်ႏကံႏစေႏတနာႏ၊ အကျိုꩻတရာꩻလဲ့နဝ်ꩻ- သရဏဂုဏ်ႏသွံပါꩻ၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻယို၊ နေးခံႏဆောက်တဲႏဗာႏဒါႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏကံႏစေႏတနာႏ၊ အကျိုꩻတရာꩻလဲ့နဝ်ꩻ- တဲႏဟန်ႏနီꩻမာꩻတငါ၊ မုဲင်ꩻခါခါတရိုꩻတဝ်း၊ ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏအစွိုးစွိုး အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို၊ ယံကစင် ယံကကြောင်း၊ ယံကစင်သွော့ နုဲင်းထီသူႏလောင်း၊ ယံကကြောင်းသွော့ နုဲင်းထီသူႏလာႏ၊ ယံကစင်ကြောင်း သေႏချာႏထွူ၊ နမ်းလောင်းနမ်းကီတဲင်တွော့ꩻ၊ ကာယိကသုခ-နမ်းချံꩻသာႏ၊ စေတသိကသုခ-သꩻချံꩻသာႏ၊ မျက်မောက်ကာႏလ၊ ဘဝယိုခါ၊ သုခနီပါꩻ၊ ချမ်ꩻသာႏနီစွိုးယို၊ ယံကလꩻ ယံကပဲင်ႏ၊ ယံကဆဲင်ႏဗာႏ ထွူတဲင်ခါ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻသူꩻနဝ်ꩻ၊ ဇာႏတိ' ဇရာႏ၊ ဗျာႏဓိ မရဏ၊ ဒုက္ခလစ်ꩻပါꩻ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻလစ်ꩻစွိုး၊ သွတ်ꩻဆွိုးဖေ့ဝုဲင်ꩻမန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏယို၊ ယိုꩻယိုꩻမွိုင်မွိုင်၊ ယံကလꩻဗာႏသွော့ဝင်ꩻနေား၊ တရာꩻနာႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
တဝီးမွူးဒေႏသ
တဝီးမွူးဒေႏသ (အင်္ဂလိပ် : Yin Mee ၊ မန်း : ရင်းမှီး )ယိုအောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ စန္တာႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ ကိုသွူ ။ ခမ်းထီဉပဒေႏ အလꩻ ထွာဒျာႏ ရပ်ကွက် တဗာႏ တဲင် ရပ်ကွက်ခင်ႏလမ်းကုဒ် နဝ်ꩻ ၂၀၂၃၄၉ ဒျာႏသွူ ။ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ အကိုရပ်ကွက် တဗာႏ ဒျာႏသွူ ။ တဝီးမွူႏဒေႏသ ယို စုဗူႏ ခြွဉ်းလွေꩻ တွမ်ႏ ဒုံ ၆ ဒုံ တဲင် ၊ ဒုံ ဖုံႏနဝ်ꩻတဝီးမွူး ဒုံတန် ၊ တဝီးမွူး ဒုံနောဝ် ၊ တဝီးမွူး ဒုံတွို့ꩻ ၊ တဝီးမွူး ဒုံကွဉ်ႏ ၊ တဝီးမွူး သုဲင်ꩻကွုံꩻ ၊ တဝီးမွူး ညောင်ႏကွုံꩻ ဒုံဖုံႏသွူ ။ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ လိုꩻအဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏ လွေꩻ ၈၇၆၆ ဖြာꩻနဝ်ꩻ အုံအောဝ်ႏလွေꩻခန်း ဒေႏသနဝ်ꩻကိုသွူ ။ တဝီးမွူးဒေႏသ အကို ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ အဝ်ႏ (နီ) ကျောင်ꩻသွူ ။ ကျောင်ꩻတန်တဝီးမွူးတွမ်ႏ ကျောင်ꩻမြသိန်းတန် သွူ ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ
မေဃိယသုတ်
"မေဃိယသုတ် (နာႏတောဝ်းဘုရာꩻငေါဝ်း လွေꩻနွိုင်ႏနွိုင်ႏ)"
လိုꩻယွဲးငဝ်းအွဉ်ႏဟွုန်
"လိုꩻယွဲးသီး ပဏာမငေါဝ်းအွဉ်ႏဟွုန်"
စေဒါႏအပုံႏတခွန်ꩻနီဖြာꩻ
"စေဒါႏအပုံႏ တခွန်ꩻနီဖြာꩻ"
နမ်းပန်ႏတွမ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ
၂။ ကထုမ်ႏ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻ၊
စေဒါႏအပုံႏတခွန်ꩻနီဖြာꩻ
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ခါꩻ တခွန်ꩻနီဖြာꩻဝတ္ထုယိုတဲင်-
ကမ္ဘာႏလောင်း အထိုသွတ်ꩻကောင်ဖုံႏ
ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း ကထိုထဲင်းဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေ ၂၃၆၂၂ (၇၂၀၀ မီတာ) ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ အဖြုံႏပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀၈)ဖြုံႏရပ်သွူ။ ကဲဉ်းအာအဓိက အထိုသွတ်ꩻသွတ်ꩻ ကောင်တန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာဒျာႏ ယူရေးသျား အာသျခမ်းဒေႏသ အေင်ဒိယ၊ နီပေါး တောမ်ႏ ခယ်ႏတိဗဲတ်ဒေႏသဖုံႏ အကူထျꩻသွူ။ ကောင်တန်ယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အာသျ အခဝ်ထာႏဝကိုနဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻယေန်ႏငဲး
ထာꩻယေန်ႏငဲးဖုံႏရာ
ထာꩻယေန်ႏငဲးဖုံႏရာနောဝ်ꩻ တောင်ꩻခါꩻနုဲင်း လယို
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်မွူး
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏတွော့ꩻ ခွန်ကုဝေထာꩻထီႏ၊ ခွန်ကုဝေ ခံႏထူႏချက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းဆꩻလငါဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်
"နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻအတာႏ နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ ချꩻလင်ꩻဖေႏရွဉ်တောင်ႏတာႏ ရွဉ်ဗီႏ(၁၀)ဘီလီယံလွို" ၂၀၁၃/၂၀၁၄-ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏနေင်ႏအကို နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ(၆)ထွောင်းတွက်တာႏ ကအီႏမာꩻလွေꩻဖေႏ ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻကိစ္စအတွက် နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ ချꩻလင်ꩻဖေႏရွဉ်တောင်ႏတာႏ ရွဉ်ဗီႏ(၁၀)ဘီလီယံလွိုအကျောင်ꩻ လွူးမွီႏရေꩻ၊ ထီထာꩻမာꩻတွမ်ႏဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ(မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး)အတန်အကဲႏ ဦးအောင်ဇံထွေး ဒေါ့ꩻလွေꩻဖေႏနေးနောဝ်ꩻသွူ။ ရွဉ်(၁၀)ဘီလီယံယိုနောဝ်ꩻ ကအီႏသွုံꩻလွေꩻတခမ်းလွုမ်း ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻအတာႏ ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏဗီႏပေါင်ꩻ(၇၅)ဘီလီလံလွို(၇)ပွန်း (၁)ပွန်းအကျောင်ꩻ ဝွန်ႏတန်ဌာနနောဝ်ꩻတဗာႏ လိတ်ထေထန်ႏချက်အလꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻဒေႏသ၊ တအင်း(ပလောင်)နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻဒေႏသ၊ ဓနုနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ႏဒေႏသ၊ စစ်ကိုင်းတွိုင်ႏဒေႏသတန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ နာဂနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏအတွက် ကအီႏမာꩻလွေꩻဖေႏအီ တဖူꩻ၊ တထာ၊ ထီ၊ မေႏ၊ လမ်းပါႏတဲႏဆို့ꩻရေꩻတွမ်ႏ လွူးအီနမ်း အဆင်ႏဖေႏကပြေႏနောဝ်ꩻ အီႏသွုံꩻလွေꩻဖေႏ ရွဉ်ဗီႏပေါင်ꩻ(၁၀)ဘီလီယံအကျောင်ꩻ ဦးအောင်ဇံထွေး ဒေါ့ꩻလွေꩻနေးနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတဖြုံႏလွုမ်း ကအီႏသွုံꩻလွေꩻဒါႏ ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ အသွုံꩻစရိပ် စုစုခြွဉ်း ၂၃-ရျာꩻခေါင်ꩻနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ(၅)ထွောင်းနောဝ်ꩻ လꩻအာလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ အသွုံꩻတရိပ် စုစုခြွဉ်း ၄-ဒသမ ၇-ရျာꩻခေါင်ꩻလွိုနောဝ်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏ (ကရင်နီ)ခမ်းနယ်ႏ လꩻလွေꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝွန်ႏတန်ဌာႏနကို ဒေါ့ꩻခွင်ꩻအဝ်ႏသား ဒေါ့ꩻထန်ႏချက်အလꩻ သေထွꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပဋိပက္ခကထွာဒါႏ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏအတာႏ ကအီႏမာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ ရွဉ်တောင်ႏတာႏနောဝ်ꩻ ရွဉ်ဗီႏပေါင်ꩻ(၄)ဘီလီယံလွိုတဲင် တွိုင်ႏဒေႏသတန်တွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏစုစုခြွဉ်း (၁၄)ထွောင်းတွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏအတွက် ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻအတာႏ ကအီႏသွုံꩻလွေꩻဒါႏရွဉ်နောဝ်ꩻ ဗီႏပေါင်ꩻ(၇၅၀၁၅)သန်းအကျောင်ꩻ ဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်ထေထန်ႏချက်အလꩻ သေထွꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ငေါဝ်းပင်ꩻကျိုႏဆွုမ်ႏ ဗွေႏသံႏဃာႏ
၃။ သွဉ်းသီးပွယ်ꩻကို ကျွꩻလွဉ်ဖေႏအာႏ၊ ဆရာႏသံႏဃာႏ တကာႏအမျာꩻ၊ နမ်းယိုတွမ်ႏသꩻ ယံခွꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဆုꩻတောင်ꩻဒျာႏ မေတ္တာႏ ပသာငါ။
တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏ
ဆီႏရိ (ခြောက်တယ်ႏ)ဟဝ်အီ တသီႏနယ်ꩻ
ဟန်ႏလွူးနံယိုနောဝ်ꩻ ဖဉ်းဒျာႏဟံႏစိုႏမျိုꩻ သေင်ႏဟေ့ꩻမျိုꩻ ထီထျꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အခူꩻနောဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်းဟန်ႏလွူးပေႏခူꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထူႏဟန်ႏလွူးနံမွူးနောဝ်ꩻ ပသေကြောင်းကြောင်း ခြွူသွံထီတထီအွꩻစွယ်ꩻကုဲင်းကုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ လိုꩻကမော့ꩻဒါႏ ရောႏဂါႏရိ(ခြောက်တယ်ႏ)ဖုံႏနောဝ်ꩻ နမ်းမော့ꩻ ဟောတ်အာငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
စေနယ်ချာဗာႏ
စေနယ်ချာဗာႏ ခွန်မျတ်ခမ်း လိတ်ပအိုႏခရာႏ
လိတ်ပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ ကအဝ်ႏလိုႏထဲမ်ဖုံႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၇၂-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ (၇)ဟာ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦးကို ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဆရာႏတောႏ အွဉ်ငါ (၆)လာခွပ် အစီꩻဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻလဲဉ်းအတီႏလဲ့ ကမဲဉ်ထဲမ်တဝ်း၊ မဲဉ်ဖျင်တဝ်းသား ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏ တဲမ်းလိတ်ကန်ႏကွက်လွေꩻတဲင် ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏ ငမ်းသံႏဃာႏ ပꩻလီလွဝင်ꩻတွော့ꩻ တသွဉ်လွေꩻတဝ်း၊ အုံတေ့ꩻချာဗာႏယင်းဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏလိုႏအပ်ချက်ဖုံႏ၊ သရငဝ်း အသွတ်ꩻငဝ်း တထန်ႏမဲန်ႏတဝ်းဖုံႏ၊ အဝ်ႏလိုႏထဲမ် အဝ်ႏလိုႏဖျင်ဖုံႏယို ကသေနာႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻဆန္ဒအတွိုင်ꩻ တဲမ်း(သုင်ꩻ)သွုံꩻလွေꩻဒျာႏဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏအစောင်ႏစောင်ႏကို ယိုခါနဝ်ꩻ ငဝ်းတငွါ ထွာထိုꩻလိတ်ဖြုံႏ အမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
ယို(၄)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လို့ဒျာႏလွဝင်ꩻ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ "အုဲင်"သရနဝ်ꩻ င-သွတ်ꩻတပါတဝ်းလဲ့ အငဝ်းထန်ႏလဲဉ်းဒျာႏ "အုဲင်"ရင်ꩻတဲင် င-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻဒျာႏ အပိုႏသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကသေ င-သွတ်ꩻပိုႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ င-သွတ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းသွုံꩻလွေꩻ "နုဲး-နုဲး"နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ "နုဲးတွမ်ႏနုဲး"ယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွို့ꩻခင်ႏအဝ်ႏဆွိုင်ꩻနခင်ႏတွမ်ႏ အဝ်ႏဆွိုင်ꩻတဝ်းနခင်ႏ ကွာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွို့ꩻခင်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းဆွိုင်ꩻတဝ်းနခင်ႏ 'နုဲး"နုဲင်းယိုတွော့ꩻ မီႏတဲမ်းခေါ်ဒျာႏ "နုဲး"နုဲင်းယို မာꩻလွေꩻမꩻ ထွားသျင်ꩻသွူ။
မွူးကဲင် တောမ်ႏ လာကဲင်
နီသွဉ်းသီးကအုံအောဝ်ႏဒါႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏတန်ယို အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်လွေꩻ မွူး နောဝ်ꩻသွူ။ လာ နောဝ်ꩻတဲ အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်လွေꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မွူး ၊ လာ ၊ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ဖုံႏယို အတဝိုန်ꩻ အတဒွီႏလို့လို့ ၊ ဗွိုန်လို့နုဲင်းစက်ဝွန်ꩻ(စက်ဝိုင်း)ပုံႏတဲင် စက်ဝိုန်ꩻအကဲဉ်ဗဟိုႏယို မိဉ်ႏတဲမ်းထွို့ꩻသွဲကာႏသေꩻခါꩻခွဉ်းစွဉ်ႏပုံႏ(မျဉ်းဖြောင့်)တလီး စက်ဝိုန်ꩻတဒွီႏအကဲဉ်တဲ့ꩻတဲ့ꩻ ၊ ဖေႏကထွာစက်ဝိုန်ꩻနီခေါဝ် ၊ စက်ဝိုန်ꩻကပꩻနီခေါဝ်ယို တတွာနုဲင်းနုဲင်းလို့ဝါင်ꩻအတာႏ ကသွဲထွို့ꩻခါꩻ ခွဉ်းပုံႏ (မျဉ်းဖြောင့်)ယိုဟဲ့ꩻ စက်ဝိုန်ꩻအချင်ꩻ (အချင်း, diameter)နောဝ်ꩻသွူ။ လာအချင်ꩻ(လ၏အချင်း)ယို ပေႏထဲင်း မွူးအချင်ꩻတဲင် လာအချင်ꩻ အောဝ်ႏ မွူးအချင်ꩻ အပွဉ်း ၄၀၀ ပွန်း ၁ ပွန်းလွုမ်ꩻသွူ။ လာ ပေႏထဲင်း မွူး အပွန်း ၄၀၀ ရပ်ပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏယိုမိဉ်ႏတဲက်နောဝ်ꩻ မွူးယိုညာꩻထဲင်းလာ အပွန်းအဆ ၄၀၀ ရပ်တဲင် အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်းကထွားလွေꩻနောဝ်ꩻတဲ လာ တောမ်ႏ မွူး ယို အပေႏအတန် အရွယ်ႏထီႏတတွာတွာဗာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ
နောဝ်ꩻမꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ လိုꩻမျိုꩻပငါပရာꩻ ဖေႏကထင်ႏထိုနောတ်ꩻ နေးတွမ်ႏစွိုးခွိုꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏတဲင် အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻ တွူႏတရန်လွဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဘဝအုံအောဝ်ႏမုꩻအဆင်ႏအရန်း ဖေႏကထင်ႏထိုအီအတာႏ စွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန် ကအွဉ်ႏနယ်လွေꩻဖေႏလဲဉ်း စွိုးခွိုꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏယို ကထွာဒါႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ P.N.O ပါတီနွို့အစွိုꩻသားဖုံႏ နီကအောဝ်ႏထောင်လွေꩻဒါႏတဖူꩻယို ဖေႏကတကြတ်ꩻထန်ႏလꩻမွိုန်း စွိုးခွိုꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ P.N.O ပါတီနွို့အစွိုꩻသား ကားကအောဝ်ႏ အောဝ်ႏလိုႏထောင်လွဉ်ꩻစွို့ꩻစွို့ꩻ၊ နီနာꩻဖုံႏယို ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်း သမဲင်ꩻတရာꩻခံႏနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန် တစွုပ်ထွူတစွုပ် ကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဖေႏဒါႏ အခင်ႏခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ယမ်းလွဉ်ꩻတနꩻနꩻထွူတဲင် နီစွိုးခွိုꩻ နီလိုꩻမျိုꩻကရေႏမိုးခါꩻဒါႏ အန္တိမကောဝ်ႏထွန်ႏယို ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကားကာအောဝ်ႏ နေးအာႏထေရဲင်ꩻ ယွိုင်ႏစူဒဲင်ခင်ႏ ဒင်ႏကီထင်ႏပအိုဝ်ႏအလံႏတွော့ꩻ ယံဖေႏကဒဲ့ꩻထူႏနွောင်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အောင်ႏပွယ်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ တမာသောင်ႏသာလွေꩻဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းသꩻနီပါꩻ ယံခွꩻသꩻဒျာႏတဲင်-
နမ်းလျားရောႏဂါႏ
"နမ်းလျားရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" "နမ်းလျား"ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ သုံꩻအီဒျာႏလိုꩻပေႏတာႏလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻတန်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻတသုံꩻအီတဝ်း၊ လိုꩻကရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ နမ်းလျားကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို မဉ်ႏသုံအီလိုꩻပေႏတာႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတန်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻအီ မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ လိုꩻတန်တာႏ ပအိုဝ်ႏဝေါဟာရသေႏသေႏချာႏချာႏနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း၊ ယဟန်ႏလဲ့ ဟဲ့ꩻ"အလျားထင်ႏ"၊ ယဟန်ႏလဲ့ဟဲ့ꩻ"ဆော့ထာꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေါဟာရနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻတဝ်း ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏဖုံႏတဲင် ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ မဲဉ်လိုꩻပေႏပေႏ၊ မဲဉ်လိုꩻတန်တန် ဟဲ့ꩻဗော့ꩻ "နမ်းလျားရောႏဂါႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းလျားရောႏဂါႏ လုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻဖုံႏ
အဝ်ႏလိုႏဖဝါႏ မုဲင်ꩻဖွူꩻဖွူꩻသွူ။ ဖဝါႏမဉ်ႏလုမ်ꩻသွူနဝ်ꩻ စုပ်ꩻယင်းထီ စေ့ꩻအွဉ်ႏဒပ်ꩻဖေႏဗာႏယင်းသွူ။ ပေါႏအလျား တချော့ꩻတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဗာႏတိက်ꩻတိက်ꩻသွူ။ ရပ်ပုံႏရပ်နယ်ꩻနဝ်ꩻ ကျင်ႏလယ်ႏဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
မော့ꩻခွဲးဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ
၉။ လိတ်ပအိုဝ်ႏအလောင်း ဖါဖြားကမဲဉ်ထွာနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ- ဖါဖြားကမဲဉ်ထွာနောဝ်ꩻ ကလဲဉ်းခိုႏချာ နေင်ႏပေါင်ꩻ(၃၀)ရပ်ကာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဗꩻတွိုႏလွဉ်ဟန်ႏသနီꩻနောဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻ အောဝ်ႏငါႏတောဝ်းဒွိုန်း၊ လိုꩻကသေနာႏသား လိုꩻသဖော်ꩻကဗွောင်သားနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ ပနဲးအောဝ်ႏလဲဉ်း၊ နောဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ တနီꩻနီꩻ တခိန်ႏခိန်ႏ မဲ့ꩻအထွာလွဉ်ဒျာႏ အွဉ်ႏသꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ဖေႏနေးကထွာ ကံႏ ဉာဏ်ႏ ဝီရိယအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒျာႏသနဲ့။ ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏသွူဩ။ '''
ကဏ္ဍိဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကဏ္ဍိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ
၁။ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻဒုက္ခဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏတဲင် ဟဝ်စွယ်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏလွောက်ꩻ လိုꩻမူႏအလိုႏနဝ်ꩻ ထွာသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ဟဝ်ကဲ့ꩻရဲ့ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝါတမိဂဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝါတမိဂဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အိ (ခန)
ဟိရဂန ကို い မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို イ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ i သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
တဟေထာꩻရောႏဂါႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ခင်ခမ်းနယ်ႏ
ခင်ခမ်းနယ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Kachin State) (မန်း: ကချင်ပြည်နယ်) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခမ်းထင်ꩻ ခမ်းသွတ်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဆကွဉ်ႏတွမ်ႏဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အိန္ဒိယခမ်းထီ ဖုံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမစ်စီးနား နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻတန် အလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻဗန်းမော်၊ ဝေင်ꩻမိုးငဉ်း ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခင်၊ ချင်ꩻ၊ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ နာဂ စတဲင် ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻအလင်ဖုံႏ အုံအဝ်ႏငီꩻဒျာႏဝင်ꩻ ပီနုဲင်းစွဉ်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏပေႏ တဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံ
ရပ်ကွက်ပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၁၆၀)ကွက်တဲင် အွိုင်ႏနဝ်ꩻအဝ်ႏ (၅၉၄)အွိုင်ႏ တောမ်ႏ ဒုံဖုံႏနဝ်ꩻအဝ်ႏ (၂၅၅၃)ဒုံသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏအုံသော့ꩻ (၁.၆)သန်းသွူ။ ခင်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻခိုအာကယ်ꩻထဲင်း လိုꩻမူႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။ ခင်ခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တိဗဲတ်-မျန်မာ အစွိုꩻ ခွိုꩻတန်ကိုသွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဂျိန်းဖော့၊ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီး(လာချန်)၊ လီဆူ(ခယ်ႏလီႏသောႏ)၊ ရဝမ် တောမ်ႏ မရူ(လော်ပေါ်) လိုꩻမျိုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်"ခင်"(ကချင်)လိုꩻမျိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻတနျာႏ၊ ဖြဝ်ꩻတန်၊ ချင်ꩻ၊ ပလောင်(တအာင်း)၊ နာဂ၊ ဂေါ်ရခါး စတဲင် လိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
လုံးရတနာႏဖုံႏ
ခင်ခမ်းနဝ်ꩻ ကောင်ဆောင်ႏတနွိုင်တဲ့လွိုင်ႏ လုံးသဲင်ဟဝ်သတ္တုဖုံႏလဲ့ ထန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လုံးချိုကျောက်စိမ်းယံဖုံႏနဝ်ꩻ ထန်ႏအာ ဖားကန့်၊ လုံးခင်း၊ တနုဲင်း၊ တောမှော်၊ ဟောင်းပါးဒေႏသကိုသွူ။ ကရီးခါ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ ပတ္တမျာꩻနဂါꩻကုမ္ပဏီႏ ကအဝ်ႏခူႏမော့ꩻဒါႏ မဟာႏလုံးချိုကျောက်စိမ်းခြုံးတန် အယာႏခိန်ႏ တန်(၃၀၀၀)ရပ်နဝ်ꩻ မော့ꩻဒျာႏ ခင်ခမ်းကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လူႏလွေꩻဖေႏယင်း ခမါးထီတန်နုဲင်ႏငံႏတောႏနဝ်ꩻသွူ။ ခံꩻ၊ ပယင်း၊ မေသျားသတ္တု တောမ်ႏ အငိုꩻတန် လုံးသဲင်ဟဝ်ရတနာႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထန်ႏနေနေသွူ။
ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ( ကျာႏသပတေꩻနီꩻ - အုံသန္ဓေႏခန်ꩻ)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ထာꩻသေ(၃)မျိုꩻ
၂။ သွဉ်ဆရာႏထျꩻ၊ ဒါႏဆရာႏထျꩻ၊ ဟွုန်သေ၊ ထီႏသေ၊ ဒေါ့ꩻဒါႏ၊ စူဒါႏ၊ ခင်ႏဒါႏ၊ နမ်းဒါႏဖုံႏနောဝ်ꩻ - "ဝိဇ္ဇာ-သိပ္ပ၊ ဗဟုဿုတ"ထာꩻသေ။
နယ်ꩻစွုမ်ႏထူႏ - အွိုးနေင်ႏဟာ
ဖြုံႏယိုပါ - ဖြုံႏနဝ်ꩻထန်ႏ
စီးကရဲစ်ဗူး - ခြေင်ပြုံႏပြင်ႏ
သစ်မွိုင်းဒျာႏ - စွုမ်ႏပတ်ပတ်
ဗာႏတဖတ် - ထက်အောက်လꩻ
မာꩻဝွေႏဖန်ႏ - နုဲင်းနောဝ်ꩻနော။
၂။ ငေါဝ်းအဝ်ႏ ဂါရဝ နိဝါတ သုဘာသိတ - မင်္ဂလာႏကိုလွဉ်နဝ်ꩻ ခွꩻ ပနဲဉ်ႏ မဲဉ်ႏ-တဲင် ထွာငဝ်းပနဲဉ်ႏ၊ ထွာငဝ်းမဲဉ်ႏ၊ ထွာဝစီႏကံႏ (ဖြောင်း)ကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ "အကျိုꩻခွꩻ-သုခ"နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ ထာꩻခေ့ꩻထာꩻနာꩻ ပေါႏထီႏပါꩻလွဉ်တဲ့ လောႏဆွုမ်ႏ၊ အူႏဆွုမ်ႏ၊ အဲင်ႏဆွုမ်ႏ၊ ရဲးဖေႏအန္တရာယ်ႏ၊ ကာႏကွယ်ႏဖေႏ အဗွေႏလမ်းသား။
ကဏှဇာတ်
ကဏှဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကဏှဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
ခဒိရဝနိယရေဝတဝတ္ထု
"ခဒိရဝနိယရေဝတဝတ္ထု"
မော့ꩻသွူ
ပအိုႏဝိဘတ်
"ပအိုႏနဝ်ꩻ ဝိဘတ်အဲဉ်ထဝ်း"ပအိုႏပညာႏသျင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻပေႏငါႏတွော့ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏ။ ပါဠိဝိဘတ်               မန်းဝိဘတ်                   ပအိုႏဝိဘတ် ၁။ ကတ္တား = သိယော =    သည်၊ က၊ မှာ၊ ကား            န၀်ꩻ၊ ကောင်း ၂။ ကမ္မ = အံယော =       ကို၊ သို့                     သူꩻ၊ ဒွို၊ ထျꩻ၊ ယို ၃။ ကရဏ = နာဟိ =       ဖြင့်                       နေးတဲင် ၄။ သဟာဒိယောဂ = နာဟိ =  နှင့်                       တောမ်ႏတဲင် ၅။ ဟေတု = နာဟိ =       ကြောင့်၊ မို့လို့                ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ၆။ သမ္ပဒါန် = သနံ =       အား၊ ငှါ                    တွက်တာႏရင်ꩻ ၇။ အပါဒါန် = သ္မာဟိ =     မှ၊ အောက်၊ ထက်၊ က         အဝ်ႏ၊ လွို၊ နွို့၊ သေꩻ ၈။ သာမိ = သနံ =         ၏                        အသီးထျꩻ ၉။ လက္ခဏဝိသယ = သ္မာဟိ  သော်၊ လတ်သော်             ကထင်ႏတွိုႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါတွော့ꩻ ၁၀။ အနာဒရ = သနံ =      စဉ်၊ တုံး၊ ခိုက်               မခွိုက်အဝ်ႏတွင်ꩻ ၁၁။ ဩကာသ = သ္မိံသု =    ၌၊ မှာ၊ တွင်၊ ဝယ်၊ ထံ         လောင်း၊ ကို၊ ဒွို၊ ဖူꩻ ၁၂။ အာလပန = သိယော =   အို၊ ဟယ်၊ အချင်း            အွိုးနဲး၊ အွိုးဟွေး။ နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻသီးသေတဝ်းမွေးတဝ်း၊ ဟဲ့ꩻအမဉ်ꩻတဒါႏတဝ်းတွော့ꩻ ဗိုန်နုဲင်းအခန်ꩻခေ့ꩻကရစ်ꩻကို ပေါႏတဲစ်ꩻမေႏလဲ့ လေလင်းစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ဖေႏကထီႏဗာႏအပုံႏအငုဲင်ꩻနဝ်ꩻ သုံꩻဗာႏဝိဘတ်နဝ်ꩻသွူ။ ၁။ ကတ္တား = မာꩻထွူဖေႏဒါႏကြိယာႏ၊ "ထီနဝ်ꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻထာꩻဖွိုႏ"၊ ထီနဝ်ꩻ မာꩻထွာဖေႏ အထွတ်ꩻကြိယာႏ။ ၂။ ကမ္မ = ကားကြိယာႏကမာꩻ ဝွေꩻခံႏဗာႏ၊ "လွေꩻတွိုႏဆေꩻသူꩻ"၊ ဆေꩻယို ခံႏဗာႏဝွေꩻလွေꩻကြိယာႏ။ ၃။ ကရဏ = ကြိယာႏထွူအီ နေးတောမ်ႏထာꩻနဝ်ꩻ၊ "လေက်ယိုတွဲႏအီတောမ်ႏစက်"၊ စက်နဝ်ꩻ တွဲႏအီလေက်တာႏ ထာꩻခြွိုင်းတန်သွူ။ ၄။ သဟာဒိယောဂ = အောန်ႏဆွိုင်ꩻအီလို့ဝင်ꩻ၊ "မွူးတောမ်ႏလာ"၊ "မွိုးတောမ်ႏဖါ"။ ၅။ ဟေတု = နယ်ဖေႏအပွိုး၊ "နင်ꩻနုန်းနဝ်ꩻ တရေꩻဒျာႏ၊ ပွိုးအငဝ်းကျမ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻလွꩻထီႏ"။ ၆။ သမ္ပဒါန် = ဖေႏပိုတာႏ၊ "ပိုအတွက်တာႏ ဖေႏဗာႏကူစွိုးစွိုး"၊ "သက်ဖေႏကဆွာꩻတာႏ အံႏဗာႏတသီႏ (တာႏ+တွက်တာႏ)။ ၇။ အပါဒါန် = အဝ်ႏအိုင် ထွိုင်ႏလွေꩻ၊ "သီႏလ မျတ်ကဲꩻဒါႏန"၊ "လိုꩻလွꩻ ယုက်ကဲꩻလိုꩻမွိုက်"၊ "အမာꩻနဝ်ꩻ ဟတ်ထဲင်းအအိုင်"၊ "အထွိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ထဲင်းအဗေင်ႏ" (အဝ်ႏ+ကယ်ꩻ+ထဲင်း+လဲန်း)။ ၈။ သာမိ = နယ်ဖေႏအဗွေႏ၊ "ရဟန်ꩻသီးသပိတ်"၊ "လိုꩻမွိုက်သီး အထာꩻကျမ်ႏ"။ (သီး+သီးအအ) ၉။ လက္ခဏဝိသယ = ပွိုးယို၊ ပွိုးပီးနဝ်ꩻ၊ ကောပ်ပွိုး၊ ကထင်ႏ၊ "ပွိုးကမ်ႏမꩻယမ်"၊ "ကထင်ႏမာꩻမꩻ အောင်ႏ"။ ၁၀။ အနာဒရ = တွင်ꩻ၊ ခွိုက်၊ မခွိုက်၊ "ပိုငွိုးတွင်ꩻ မွိုးလွေꩻနꩻ"၊ "ခွိုက်ခမ်းကလော့ ဒွူႏထီ"။ ၁၁။ ဩကာသ = ဒွို၊ ကို၊ ဖဲ့ꩻ၊ လောင်း၊ "ရဟန်ꩻဒွို တရာꩻအဝ်ႏ"၊ "ဒိုင်ကို ဒဲန်အဝ်ႏ"၊ "အစိုႏရဖဲ့ꩻ အာႏဏာႏအဝ်ႏ"၊ "သေင်ႏဒေါ့ꩻဒင်ႏ ဟမ်ႏလောင်း"။ ဒေါ့ꩻငဝ်းယို ကမ် ကတ္တား ကြိယာႏ-မီႏပါစုမ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းငဝ်းတငွါ၊ ဥပမာႏ- သေင်ႏဒေါ့ꩻဒင်ႏဟမ်ႏလောင်း၊ သေင်ႏ=ကတ္တား၊ ဒေါ့ꩻဒင်ႏ=ကြိယာႏ၊ ဟမ်ႏလောင်း=ကမ်၊ မွိုး=ကတ္တား၊ လွေꩻနꩻ=ကြိယာႏ၊ ပိုငွိုးတွင်ꩻ=ကမ်ႏ။
အို (ခန)
ဟိရဂန ကို お မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို オ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ o သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ကတ္တရာ
ကတ္တရာ (Tar) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အရောင်ႏတမေန် မွေးတဝ်းလဲ့ အရောင်ႏဖြေင်း ဟုဲက်ဒရိုကာဗွန်တောမ်ႏ ကာဗွန်အခြေင် (free carbon)ဖုံႏ အထီအောက်တမျိုꩻဒျာႏတဲင် လꩻလွဉ်ဒျာႏ အဝ်ႏအော်ဂဲနစ် တခြိုꩻအာဖုံႏ (organic materials) ပေါင်းခံပꩻဖြိုကိုသွူ။ ကတ္တရာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလုံးမေႏသွာႏ၊ သေင်ႏ၊ ယေနံ၊ သေင်ႏဖြို့(Peat) ဖုံႏကိုလဲ့ ထေနွောင်ꩻဒျာႏနေနေသွူ။ ကတ္တရာနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗစ်စျူမင်ကတ္တရာ ကရိုꩻဒါႏ တခြိုꩻတမျိုꩻထွာလွဉ်ဒျာႏသွူ။ ဗစ်စျူမင်ကတ္တရာနဝ်ꩻ ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်ဒြပ်ခြွဉ်းပါသော့ꩻခွုင်းမုဲင်ꩻမျိုꩻမျိုꩻလွုမ်းသွူ။ အရောင်ႏနဝ်ꩻ အကြိုႏ (မွေးတဝ်းလဲ့) အဖြေင်ႏသွူ။ ကတ္တရာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဖြေင်းထွူတကာႏတဝ်း အရောင်ႏလဲ့လိက်ꩻဒျာႏသွူ။ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အပီနုဲင်း အဝ်ႏဟံႏကိုထန်ႏလုံးမေႏသွာႏကို ကလꩻလွဉ်ဒါႏကတ္တရာစီႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ တဗွိုက်ꩻခြꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ကတ္တရာယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသော့ꩻထာꩻတစွိုးစွိုးကိုထွူ ဒွိုင်လျားဖေႏမေႏ အလျားမီႏအဝ်ႏလွဉ် (၁၀၀)ဒီႏဂရီႏနဝ်ꩻ အထီစွိုမ်းလွဉ်တွော့ꩻ အလူးထန်ႏခေ့ꩻကရစ်ꩻလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။
တသီႏဒင်ႏအရောင်ႏဖြေင်းဖုံႏ၊ လမ်းကင်းဖုံႏတွမ်ႏ စေးဒွူႏအီထီဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻအီဒျာႏတွမ်ႏ ကတ္တရာနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ဝင်ꩻကတယ်ႏတထာꩻဖုံႏ၊ ဝင်ꩻကချꩻအွတ်ꩻရွီးဖုံႏသူꩻနဝ်ꩻတဲ့ ထီဖေႏနေးကနွို့လꩻမွိုန်းတဲင်တွော့ꩻ ကတ္တရာယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻအီဗာႏထီရဲ(ရဲအီထီ)သွူ။ အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဝင်ꩻမိဉ်ႏမာꩻတဖူꩻနဝ်ꩻ သွုံꩻအီဒျာႏကတ္တရာခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻ ကွဲတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻချာယိုနဝ်ꩻ တဖူꩻဖေႏနေးကခွေါင်ခံႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ တသွုံꩻနေးတဝ်းဒွုမ်ကတ္တရာခြေင်ခြေင် သွုံꩻရောꩻနေးလဲဉ်း သုဲင်ꩻဖုံႏ၊ လုံးတူႏဖုံႏသွူ။
နားရီႏမွန်
ငွဉ်ꩻဟွဲး တနျာႏနျာႏ
အနုံꩻအောဝ်ႏ ခင်ႏလောင်း
ကနောက်ꩻအောဝ်ႏဒင်ႏတဝီးနာ
ထာꩻသေထာꩻဒါႏ
လိုꩻမꩻလꩻတဝ်း၊ လူꩻမꩻလꩻတဝ်း
ထွိုင်ႏထီႏအပိုခြေားဒုက္ခနုဲးယိုနဝ်ꩻ သညင်ꩻငါႏတဲင် ကထွာဗာႏဖိုဒါႏ အဖါလူꩻရုက္ခစိုꩻ၊ လူꩻညောင်ႏမွူးနဝ်ꩻ လွဉ်ဖေႏခန်း "လိုႏတွိုင်ꩻကလꩻဒါႏ ဣစ္ဆာသယဖွိုင်ꩻ"တဖြုံႏသွူ။ "လိုႏထာꩻမုဲꩻလဲ့ ဗို့ꩻထူႏဗော့ꩻဖွိုင်ꩻကိုယို၊ ဝီရိယသွော့ဟဝ်ဟဝ်"ဒေါ့ꩻလွဉ်ꩻပါခန်း ငဝ်းနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻသေဆေ့ꩻ၊ ပညာႏအဲန်ထဝ်း မောင်ႏအညတြနဝ်ꩻ လꩻဖျင်ဖွိုင်ꩻ တꩻတွိုင်ꩻတဲင် နန်းဒွုမ်ထာꩻမုဲꩻမုဲꩻ၊ မွန်းပျောႏဖျင်စွဉ်ႏ တခြွိုက်တအာႏ၊ ကထွာဒါႏ သွꩻလီꩻသွꩻယဖုံႏလဲ့ လွဉ်ထေ့အံႏညီꩻ ပျောႏညီꩻယင်းစွဉ်ႏဝွေꩻသွူ။ ကမွန်းကပျောႏဗာႏထဲင်း အလဲင်ႏယိုနဝ်ꩻ ညခွိုင်းမုဲꩻနီꩻ၊ ခွိုင်းမုဲꩻလာသေဒွုမ်၊ ပျောႏတဗွုမ်တဗမ်ထာꩻတွော့ꩻ တွိုႏတလဲင်ႏ တွိုႏတနီꩻနဝ်ꩻ မွန်ꩻတမွိုꩻဒဝ်တဲင် သေနမ်းသကြိုဒွုမ်၊ ဖွိုင်ꩻတꩻတွိုင်ꩻယိုလဲ့ သေရိုႏသေႏဒွုမ်တွော့ꩻ တွဲႏပꩻထိုꩻမာႏခန်းဒျာႏသွူ။ ဖွိုင်ꩻတꩻတွိုင်ꩻ ထွိုင်ႏပꩻထိုꩻနဝ်ꩻ စင်းမာꩻဒွုမ်တွော့ꩻ ဗေင်ႏလွင်ꩻယင်းဒျာႏထာꩻ၊ တောမ်ႏတကောက်တဖြုံႏ ကွီအံႏဗာႏယင်းဒျာႏထာꩻသွူ။ တညတဝ်းအခိန်ႏ မော့ꩻအအွိုအဆာတဲင် သီလွင်ꩻဗာႏခန်းဒျာႏထာꩻတွော့ꩻ ထွာလွေꩻခန်းဒျာႏ စောက်အာႏ၊ လင်းတဖုံႏဆာႏသွူ။ လိုꩻမꩻလꩻတဝ်း၊ လူꩻမꩻလꩻတဝ်း-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲးဝွေꩻယိုသွူ။
နားဗောႏနားသင်ႏ
နားရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
တောင်ꩻခါꩻ- တသီႏထီသော့ꩻနားကိုနဝ်ꩻ တသီႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း စုပ်ꩻတွမ်ႏဖုဲင်တွော့ꩻ အွဉ်ႏဗဲက်ꩻသော့ꩻ၊ တွမ်ႏခွဉ်းဝင်ꩻကအဝ်ႏစာဒါႏ၊ ဖုဲင်ဗွို့ꩻထွူအမော့နီဖဲ့ꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ စုပ်ꩻတသီႏထီပလိမ်ႏသော့ꩻနားကို တရိုꩻတဝ်း၊ ဆျာဆွဉ်ႏကြောင်းကြောင်းယို တွမ်ႏကိမ်ꩻရုဲင်ꩻ၊ ရုဲင်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတွော့ꩻ စုပ်ꩻတသီႏထီ ပလိမ်ႏသော့ꩻ နားကိုတရိုꩻတဝ်း၊ အဆင်ႏပြေႏရာꩻအနယ်ꩻ သော့ꩻအီအဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။