cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဘုရာꩻရတနာႏ
နီဗွေႏဘုရာꩻကိန်ꩻတလွာꩻထာꩻပုံႏ
မွူးဟာခိုႏ ညညတလဲင်ႏ ကိန်ꩻတလွာꩻထာꩻ ဂန္ဓကုဋိတွိုက်တွင်ꩻတဲ့ ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏလူꩻဗြဟ္မာႏ ခွုင်းကလွဉ်ရီသမျ ပုစ္ဆာႏပျဿနာႏဖုံႏတဲင် ဆောင်ႏရွက်ဒျာႏ သတ္တဝါႏအကျိုꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏထီႏဗာႏ၊ မဉ်ႏဝုဲင်ႏဗာႏ ဝင်ꩻကတဲမ်းသေꩻခါꩻ၊ ဝင်ꩻကထုသေꩻခါꩻဒါႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကိန်ꩻတလွာꩻဒါႏထာꩻပုံႏတောႏ (လျောင်းတော်မူပုံ)ဖုံႏနဝ်ꩻ နီသꩻကို ယူႏတွိုႏဗော့ꩻမွိုးတဝ်း ဘုရာꩻကိန်ꩻတလွာꩻထာꩻပုံႏလောင်းလွုမ်ꩻတဲင် သꩻကိုယူႏတွိုႏလွေꩻသွော့ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻကိန်ꩻတလွာꩻထာꩻကာလတွင်ꩻ ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဗာႏ အရီပုစ္ဆာႏပုံႏလောင်းတဲင် ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ အဝ်ႏလိုႏခေါက်ဝုဲင်ႏ ရိုႏသေႏလွငါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻအလောင်ꩻတောႏနဝ်ꩻ အသက်(၂၉)နေင်ႏအရွယ်ႏ ထန်ႏလွေꩻတခြာကို၊ ကံကျင်ꩻအားထုတ်တရာꩻတဲင် (၃၅)နေင်ႏအရွယ်ႏ ထွာဘုရာꩻ၊ သက်တောႏကထင်ႏလꩻ (၈၀)ဗွေနဝ်ꩻ ကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ထွာဘုရာꩻတွင်ꩻ သတင်ꩻသုံꩻဗာႏ (၄၅)ဝါႏလွုမ်ꩻသွူ။ လစ်ꩻဆီငတ်ꩻဝါႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏတပေါႏညတဝ်းတဲင် ဆုဲင်ꩻတနီꩻခါ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကေားကယုံႏကေႏယွုမ်းအံႏဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသားဖုံႏ၊ ကိုꩻကွယ်ႏအီဒါႏ ထွာဖေႏခါꩻ အမွေႏအနေႏ ဘုရာꩻအဆွတ်ꩻဓာတ်ဖုံႏ၊ "ယံဖေႏနေးကအဝ်ႏသွော့ ပဉ်ခဝ်ခဝ်"အဓိဋ္ဌာန်ႏသေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏထီႏဗာႏ၊ မဉ်ႏဝုဲင်ႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓာတ်တောႏမွေႏတောႏဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဓာတ်တောႏကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ စေႏတီႏတဲ့နဝ်ꩻ သꩻယူႏတွိုႏဗော့ꩻမွုန်းတဝ်း ဓာတ်တောႏစေႏတီႏတောႏထျꩻလွုမ်ꩻတဲင် သꩻယူႏတွိုႏလွေꩻလွသွော့ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရတနသုတ်
ရတနာႏသုတ်ပါႏဠိတောႏ
၆။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။ နနော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ၊ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၂၀။ ယာနီဓ ဘူတာနိ သမာဂတာနိ၊ ဘုမ္မာနိ ဝါ ယာနိ ဝ အန္တလိက္ခေ၊ တထာဂတံ ဒေဝမနုဿ ပူဇိတံ။ ဓမ္မံ နမဿာမ သုဝတ္ထိ ဟောတု။
ဝေင်ꩻတာမိုးညဲ
ဝေင်ꩻတာမိုးညဲ (အဲင်းကလေတ်: Tamoenye) (မန်း: တာမိုးညဲမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ကွတ်ခုဲင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွတ်ခုဲင်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတာမိုးညဲကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၄,၆၇၅ ဖြာꩻသွူ။
အမေႏရိကထင်ꩻ
ဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ အမေႏရိကမိဉ်ꩻခရာႏ
အမေႏရိကထင်ꩻတောမ်ႏ အမေႏရိကနဝ်ꩻ တွိုက်ယိုနီဗာႏလုမ်းတာႏ ကဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ အမေႏရိကအမိဉ်ꩻတာႏ ထာႏယူႏထာꩻထင်း အဝ်ႏရောင်အစွိုးစွိုးသွူ။ ပထမတစွိုးနဝ်ꩻ ထူႏဟဲ့ꩻဖန်အီ အီတလီလိုꩻမျိုꩻ ဆရာႏတဲမ်းထွို့ꩻဟံႏပုင်ႏသား အမေရိဂိုဗဲက်ပူဆီ (Amerigo Vespucci) ထာꩻယူႏသွူ။ ဝွေꩻကရိုꩻ အမေႏရိကနဝ်ꩻ အိန္ဒိယအခဝ်ကွဉ်ႏ တခူးတခဝ် တမွေးတဝ်း လိုꩻဥရောပသား တထီႏမော့ꩻတဝ်း အွိုးကရီးစခါကာႏ အဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ တွိုက်တဖြုံႏဒျာႏ ဥရောပသားတထီႏမော့ꩻတဝ်းဒါႏ ကမ္ဘာႏတသာဒျာႏအကျောင်ꩻ အရီးသွတ်ꩻ ဒေါ့ꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒုတိယတစွိုး လိုꩻစူꩻသားကဆေ့ꩻဒါႏ ထာꩻယူႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကယို ထူႏဟဲ့ꩻဖန်အီဒျာႏ အဝ်ႏဗရစ်သတို အိဉ်ႏကလေက်ကွန်ႏသယ်ႏသား ကထွာဒါႏ ရစ်ချက်အမေရီကီဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ
ဒီမောသိုခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
{{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီမောသို}} {{Legend|#0000FF|ဝေင်ꩻနယ်ႏဖရူသို}}
အေန်ႏကလေတ်ငေါဝ်း အနယ်ꩻအဲဉ်ႏ
အခေႏခံႏ အေင်ႏအလေတ် သဒ္ဒါႏ
S + Be about to + V1 ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻမာꩻတဗာႏဗာႏယိုပေါႏဆုံꩻဖြတ်ထွူလဲဉ်ႏ အီႏမာꩻသွူလေးလေး နဝ်ꩻသုံꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ ၊ " | (am, is, are, was, were) (အနာႏဂတ်အောဝ်ႏတောဝ်း)
Verb to be and its usage =အသုံꩻနယ်ꩻ
ပုံႏစံꩻ / can you speak English? နာꩻဒေါ့ꩻ အေင်ကလေပ် ဒါႏနေ၊
When did you get up in this morning? မွုူး​ေရဝ်ꩻခိုႏ နာꩻထွိုင်ႏခမုဲင်ꩻနားရီႏ ၊                 I got up at 5 o'clock. ခွေထွိုင်ႏ ၅ နားရီႏ ၊
As soon as I saw him,
Are you a teacher? နာꩻနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻသားပေႏမွေးန​ေ၊
When am I a student? ခွေထွာကျောင်ꩻသာႏပေႏတဖြာꩻ မုဲင်ꩻခါနဲး၊
Family ဒေါ့ꩻရီ စွော့ꩻတက် နားဟွိုန်ꩻစု အကျောင်ꩻခရာႏ
လို့လိုနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဝင်ꩻငတ်သွူဩ၊ မွိုးဖါ ဝေးမူႏ တဖြꩻ ဝေးခိုတဖြာꩻ တွမ်ႏ ခွေသွူ ။
What does your father do? သီဖါ နဝ်ꩻအေဝ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻ
သီတဖူးဝေးကိုနဝ်ꩻ နာꩻထွာ အပေႏသွတ်ꩻနဲ့
နီဖါနဝ်ꩻ ကျိုက်တွယ်ႏဘော်လီဘေား ၊မွိုးနဝ်ꩻ ကျွိုက်ဒွိုးအံႏအွꩻသွူ။
Yes, we do. My mom always prepares delicious meals for us.
Are you sure about that? ပတ်သက်တွမ်ႏအကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ နာꩻသေႏချာႏနေဟောင်း
4. Phrase                                {in the garden}
He gives me a book. ဝွေꩻဖေႏခွေ လိတ်အုပ် တစ်အုပ်၊
S      V         O            C
Ø  We                              (Noun)
ဝေင်ꩻနယ်ႏပီစီးတခွန်
ဝေင်ꩻနယ်ႏပီစီးတခွန် (မန်း: ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Pyigyitagon Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်မန်ႏတလေꩻ အခဝ်နဝ်ကိုတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏ ရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏပီစီတခွန်ကိုနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻစက်မုဇုန်လဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခုန်ဗအေး
သွောန်တဲ့သွောန် တွိုက်ꩻတဲ့တွိုက်ꩻဒါႏ ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေး
ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ လူႏလꩻချာဆရာႏဂုင်ႏကေꩻဇူꩻအနေႏ အာစရိယပူႏဇောႏပွဲꩻ၊ ဂုင်ႏပျုပွဲꩻ၊ (ချီးမြင့်ထောက်ပံ့ပွဲꩻ)တမျိုꩻမျိုꩻယို မိဉ်ႏမာꩻဗာႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဂုဏ်ႏထင်ႏအီငါႏ၊ သေအွောန်ႏတန်ႏဖိုꩻ ပညာႏရေꩻအကျောင်ꩻ၊ သေလို့ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻတရꩻတဲင် ဖြော်ဆပ်ထူႏဂုင်ႏခွုန်ꩻချာသဖော်ꩻအဓိပ္ပါယ်ႏ ထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခြွောန်းဗူႏတဲမ်းသား-ခုန်သမာႏဓိ တဲမ်းကူꩻထန်ႏ- ခွန်တရာꩻ ရောမ်တောမ်တောင်ꩻခါꩻ ပအိုႏလိုꩻယံ-လိုꩻတန်တဲးဝါးသီး ကတဲမ်းသေꩻရီး "လိက်လွီးသန်"လိက်စောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ လိက်စောင်ႏထန်ႏနေင်ႏ- ဗုဒ္ဓနေင်ႏ ၂၅၄၈-ဗာႏ၊ ကေားဇာႏနေင်ႏ ၁၃၆၆-ဗာႏ၊ ခြိတ်နေင်ႏ ၂၀၀၅-ဗာႏ၊ တဲမ်းကူꩻသား ပအိုဝ်ႏလိက်မူပေါင်ꩻစွုမ်ႏခြွောန်းဗူႏရာꩻ "ဖိစ်ဗိုက်လိက်မဲ့ငါလောင်း" တဲမ်းကူꩻချာသမ်း- ထူႏဖြယ်ထဲင်းယင်း- "ခွန်သဲတ်ထီႏစွဲꩻ"ပအိုဝ်ႏနေင်ႏ ၁၇၁၃-ဗာႏ၊ လာ-၁၀၊ လာလင်ꩻ-၅နီꩻ၊ သီအာဒီ။
လိုꩻဖြားဟော်ꩻဖေႏလိုꩻပေႏ
၂။ ဩစောဝ်း(ဖါဖြား) ယိုငါခါ၊ ပိုလီꩻကောထွာ နီသွဉ်းသီး၊ ဟတ္တဆီလီးဝုဲင်ႏရွမ်းဗူႏ၊ အွဉ်ႏဒင်ႏကတူႏ ကတောင်လောင်း၊ ယွော့တဲင်ကပ်ယောင်း အွဉ်ႏတံꩻငါ၊ ထထီႏဟူဗွာ တခိုးနွိုး၊ ပါသော့ꩻစွုမ်ႏစွိုးလွဉ်ကန်းတော့ꩻ၊ အခွေါင်းအဆော့ꩻ မဉ်ႏအောဝ်ႏဒါႏ၊ ငမ်းသꩻပဲစ်မာႏ ကလဲဉ်းချာ၊ နောဝ်ꩻမꩻယိုခါ လွဉ်ရိုႏသေႏ၊ (ဖါဖြား)စောဝ်းဗွေႏ ခွင်ꩻလွစ်ဖေႏသွော့ဩ။ (မီႏလူႏဒျာႏမွိုးဖြားတဲ့ ဖါဖြားခြောင်ꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻသော့ꩻဖေႏသွော့ မွိုးဖြား) (လိုꩻပေႏကွီနာႏအကျိုꩻ)
ဝေင်ꩻတာလေ
ဝေင်ꩻတာလေ (အဲင်းကလေတ်: Tarlay) (မန်း: တာလေမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ တာဆီလေက်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတာဆီလေက်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-လာအို ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻတာလေကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတာလေကိုနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻ၊ လားဟူ၊ မန်း၊ အာခါလိုꩻမျိုꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏအဝ်ႏအုံညီꩻ အဝ်ႏရဝ်းလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၉၆၉ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပသီႏ
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ (အဲင်းကလေတ်: Mongyai) (မန်း: မိုင်းရယ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ တန်းယန်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၂၈၄၇ ပေကိုသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇,၅၁၃ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဘဝတွမ်ႏထာꩻအံႏ
၄။ ယိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "စွယ်ꩻဒဝ်၊ စွယ်ꩻဗီယာ၊ စွယ်ꩻယာမ၊ စွယ်ꩻယာဗွာ၊ စွယ်ꩻယာဖြေင်း"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ- ဗွန်ပီနုဲင်း "ထွီႏအံႏအေႏ"နဝ်ꩻသွူ။
၁။ လွꩻထုမ်ႏရွဉ်၊ လွꩻလုပ်ꩻမာꩻ၊ လွꩻဖြေꩻစာ၊ လွꩻသွဉ်ပညာႏ၊ လွꩻမာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻချာ၊ အကုသိုလ်ႏတိုꩻငါ၊ တွိုႏအနာလွိုနဝ်ꩻ "ကေန်ꩻခြော-ဒုက္ခ"။
၄။ နာꩻမီႏမဉ် "ခြွေခြာႏ-ချမ်ꩻသာႏ"တဲ့ "ကုဲင်းသွော့ဟုဲင်း"။
၁။ ပဋာႏစာႏရာႏ ရောႏဂါႏဗားနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻလွမ်ꩻလာꩻလꩻ၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ပဋာႏစာႏနဝ်ꩻ နာႏဘုရာꩻငေါဝ်း။
၂။ ဗားယာ-ဗားဒေါဝ်ထာꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻလွမ်ꩻလာꩻ တဟဝ်နွောင်ꩻတောဝ်း။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ဝွေꩻသီးတနာႏတောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း "သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ"နဝ်ꩻသွူ။
ကုလသမဂ္ဂ
ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) ယူအဲဉ် (UN) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ တရာꩻဥပဒေႏဒို့ꩻတခြို့ရေꩻ၊ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻထင်ႏထိုရေꩻ၊ အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လိုꩻအခွင်ꩻရေꩻတောမ်ႏ ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻဖုံႏတာႏ ကလွောင်ႏဗူႏခါꩻဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ အစွိုꩻဗူႏ ဒျာႏသွူ။ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီခြွဉ်း အဝ်ႏ(၁၉၃)ခမ်းတဲင် အစွိုꩻဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻနျူးယောက် အမေႏရိကန်ႏခမ်းထီ ကိုသွူ။ ယူအဲဉ်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအတန်သွတ်ꩻ တောမ်ႏ သွီႏထီꩻရက်ပဲင်ꩻသွတ်ꩻ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ အစွိုꩻဒျာႏသွူ။
ကုလသမဂ္ဂ(ယူအဲဉ်)အစွိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻဒျာႏ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻထွူခိင်ႏ ရေႏမိုးလွေꩻဒျာႏ ဖေႏကရဲးကမ်းနွောင်ꩻ အနာႏဂါတ် အသျုက်တရေင် ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ ဖုံႏဒျာႏတဲင် ခံႏထူႏသွုပ်ထွာလွေꩻဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏအစွိုꩻတန်(League of Nations) သမဲင်ꩻအမွီႏ အစွိုꩻတန်ဒျာႏသွူ။ ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဝင်စတန်ချာတန် တောမ်ႏ ရုစဗဲ့ကာစင် သီး ထူႏသုင်ꩻအွဉ်စလွေꩻဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ လိတ်ကေႏညာႏ ၁၉၄၂ ဗာႏကိုသွူ။ ၁၉၄၅ ဗာႏ ဧပီလာ ၂၅ နီꩻ ဝေင်ꩻသန်ဖရန်သိစ်သကိုကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ကုလသမဂ္ဂ ညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻ ခမ်းထီခြွဉ်း ထင်ႏလွဉ်အဝ်ႏ (၅၀)ခမ်းတဲင် အွဉ်ႏလꩻလွေꩻပါစွဉ်ႏ ကုလသမဂ္ဂ လိတ်ကေႏညာႏ (Carter of the United Nations ) မူကျမ်ꩻ အတီႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၅ ဗာႏ အောက်တိုဗာ ၂၄ နီꩻကို တောမ်ႏအမိဉ်ꩻ "ကုလသမဂ္ဂ" တွော့ꩻ တရာꩻဝင်ႏပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်တဲင် ပိဉ်တိစ်၊ ခယ်ႏ၊ သိုဗီယဲတ်၊ ဗိ‌တေင်(အိဉ်ကလန်)၊ အမေႏရိကန်ႏ ခမ်း(၅)ခမ်းနဝ်ꩻ ထွာလွဉ် အစွိုꩻနွို့ခမ်းအသေႏတဲင် ခမ်းအလင်(၄၆)ခမ်းဖုံႏလဲ့ နွို့ပါလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ အရီးသွတ်ꩻ ပထမလဲင်ႏ အစွိုးအဒဝ်ႏ ညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻ ရဲဉ်ꩻမာꩻလွေꩻခန်း ၁၉၄၆ ဗာႏ ဇန်နဝါရီလာ ဝေင်ꩻလန်ဒန်ကိုတဲင် အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီ ထင်ႏလွဉ်အဝ်ႏ (၅၁)ခမ်းတဲင် မန်းခမ်းတာႏ တဲမ်းနွောင်ꩻပါစွဉ်ႏ အောင်သန်းအဲတ်တလီလိတ်ချုတ် ဂတိꩻလိတ်လုံး နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အာသီယံ
အာသီယံထွာလွဉ်ပုင်ႏ
အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ -
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်
ပတ္တာနုမောဒန
ဝင်ꩻဝွေႏဖန်းဖေႏ ကုသိုလ်ႏတဲင် ကသာႏဓုဆွုမ်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပတ္တာနုမောဒန"နောဝ်ꩻသွူ။ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ကတိန်ႏသီတဲင် လွေꩻထွာပိတ္တာႏတဲ့ အဝ်ႏ၊ လွေꩻအံႏမအံႏအဝ်တဲင် မဉ်လꩻနာႏကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏဝင်ꩻဝွေႏဖန်း ကုသိုလ်ႏတဲင် ဝွေꩻသီးသာႏဓုဗာႏ၊ ဝွေꩻသီး လꩻနုဲင်းနုဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ လွစ်လꩻထိုꩻ ပိတ္တာႏဘဝ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ယိုခါအကျောင်ꩻ ပေတဝတ္ထု ပါဠိအဋ္ဌကထာႏကို ဟော်ꩻသေꩻခါꩻနုဲင်းယိုသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻစိုးစခါ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ဖူးဝေးလီꩻဖုံႏ လွေꩻထွာထိုꩻပိတ္တာႏတဲင် အောဝ်ႏမောင်ꩻနာႏ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ဝွေႏဖန်ႏဖေႏကုသိုလ်ႏ။ ခွန်ဗိမ္ဗိသာရ ကတိန်ႏနာႏကျောင်ꩻ (ဝေဠုဝွန်ႏ)ကျိုꩻနောဝ်ꩻ သံးတဝွေႏဖန်းဖေႏဗာႏတောဝ်း ကုသိုလ်ႏတဲင် ပိတ္တာႏသီးဖုံႏတဲ့ တသာႏဓုဗာႏတောဝ်း။ နုဲင်းမွူးဟာတွော့ꩻ သဲင်ꩻအွဉ်ႏနယ်စွဉ်ႏအနမ်းတဲင် နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွန်ထင်ႏလောဝ်းနယ် ဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻကျာꩻနယ်ဖေႏ ပိတ္တာႏခရာႏတဲင် ခွန်ဗိမ္ဗိသာရတဲ့ လောင်ꩻယင်းစွဉ်ႏ သွမ်ꩻတလဲင်ႏ။ တွိုႏ(ဒုတိယ) အလဲင်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဝွေႏဖန်းဖေႏယင်း ကုသိုလ်ႏတဲင် ပိတ္တာႏသီးဖုံႏတဲ့ သာႏဓုဗာႏ၊ လꩻခန်းထာꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ပတ္တာနုမောဒနကဗျာ" - ထူႏတွာတွာသွော့ - ခဲမ်းခွေါ့ကုသိုလ်ႏ ဝင်ꩻဖန်း ဝင်ꩻဖေႏ - ဝင်ꩻရေႏဝင်ꩻရိုꩻ ဖူးဝေးအမျာꩻ - စွုမ်ႏဖြာꩻကျိုꩻလိုႏ ပတ္တာနု - သာႏဓု လꩻယိုꩻယိုꩻ။
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသန်
အာႏကွိုꩻ
မိူင်းၸၢင်၊ ဝဵင်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏသျားတော
ဝေင်ꩻနယ်ႏသျားတော (အိန်းကလေတ်: Shadaw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသျားတောကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏမဟာႏနာမ်ႏ
"ဂိလာနသုတ် (ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ မဟာႏနာမ်ႏတရာꩻ)"
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသံ
အာႏကွိုꩻ
မိုင်းစံမြို့ shn:မိူင်းၸၢင်၊ ဝဵင်း
ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် (အဲင်းကလေတ်: Yangon Region, မိဉ်ꩻလီꩻ: Rangoon Division) (မန်း: ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး) ယို မျန်မာခမ်းထီ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်တွမ်ႏခမ်းနယ်ႏ ၁၄ ဖြုံႏအကို ထွာဒျာႏ ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏသွတ်ꩻတောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အအာသွတ်ꩻ တွိုင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏမျန်မာခမ်းထီ ခမ်းခဝ်ဒွမ်တဲင် အသောင်နဝ်ꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ မုတ္တမပင်ႏလယ်ႏကွေ့ ဖုံႏ အဝ်ႏရဲဉ်ႏခူခါꩻ သွူ။ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
စေႏတီႏလစ်ဆူႏ
မဉ်ႏပူႏဇောႏဗာႏ ဗွေႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻအကျိုꩻတရာꩻ နဲင်းယိုသွူ၊ စွုမ်ႏနီꩻကအောဝ်ႏကီႏညိုႏခရာႏ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တပဲ့ꩻရဟန်ꩻသံႏဃာႏဖုံႏယို မဉ်ႏရိုႏသေႏကီႏညိုႏဗာႏနဝ်ꩻတဲ့၊ သံဃာသ ပူဇံမဟာ ဘောဂဝန္တော − အရိယာႏသံဃာႏ ၈ ပါꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏဖုံႏယို မဉ်ႏရိုႏသေႏကီႏညိုႏဗာႏနဝ်ꩻ ခလားကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏတွင်ꩻ ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ လွိုင်ႏကွိုင်ꩻဒါႏလိုꩻ အကျိုꩻတရာꩻယိုနဝ်ꩻ နီအီႏလꩻဗာႏအမန်ႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်
ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန် (အိန်းကလေတ်: Hopang Township) (မန်း: ဟိုပန်မြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏအကို အဝ်ႏပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းမောယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻညီꩻဒျာႏ ကွန်းလုံခရဲင်ႏကို တွိုႏ ၂၀၁၁ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ ထဲမ်သော့ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ ဟိုပန်ခရဲင်ႏ ဝဒေႏသကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဟိုပန်ကိုသွူ။
ပါႏရမီႏဆီပါꩻ
ဆေ့ꩻသွတ်ꩻသက်တန်ꩻတရျာꩻ၊ အာသွတ်ꩻသက်တန်ꩻတသဲဉ် ခိန်ႏခါႏကိုတွင်ꩻ ဘုရာꩻပွင်ꩻ တောင်ꩻဝင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻနော။ ခြွဉ်းထွာ (၃၀)နောဝ်ꩻသွူ။
ရန်ႏသူႏသိုမ်မျိုꩻ
ရန်ႏသူႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
၁။ နမ်းကိုရန်ႏသူႏ- ပေါ်ႏရန်ႏသူႏနမ်းကိုအဝ်ႏနဝ်ꩻ အဗွေႏမော့ꩻ ထာꩻဒုက္ခ။
၂။ လမ်းကိုရန်ႏသူႏ- ပေါ်ႏရန်ႏသူႏ လမ်းကိုအဝ်ႏနဝ်ꩻ လမ်းသားမော့ꩻ ထာꩻဒုက္ခ။
ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ယူနဲတ်သကို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ
ဒုံဆောင်ႏပြောင်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံဆောင်ႏပြောင်း (Hsawng Pyaung) (ဆောင်းပြောင်းရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ် ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၃၇၇ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂,၁၂၆ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံနမ်းနိန်ႏ၊ ဒုံလုံးပဲဉ်၊ ဒုံကောင်မုဲင်းသင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလဲင်းတနျာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီဗိ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံနောက်ဝိုး၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံပင်ပွံ ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻယန်းဗဲ
ဝေင်ꩻယန်းဗဲ (အဲင်းကလေတ်: Kyaukphyu) (မန်း: ရမ်းဗြဲမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ၊ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ ကျောက်ဖျူခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်းဗဲကို ကအဝ်ႏဒါႏ ရမ်းဗဲကြွန်လောင်း ပင်ႏလယ်ႏထျ့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်းဗဲ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉,၅၈၁ ဖြာꩻ ရပ်သွူ။ အဲင်းကလေတ်သီး ကထွိုင်ႏသိမ်ꩻလꩻ ရခဲင်ႏခမ်းထွူနဝ်ꩻ ယန်းဗဲယို ထွာလွဉ် ယန်းဗဲခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၈၅၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ယန်းဗဲခရဲင်ႏတောမ်ႏ အမ်းခရဲင်ႏယို ခြွဉ်းဗူႏသွူဝင်ꩻတွော့ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻယင်း ကျောက်ဖျူခရဲင်ႏတဲင် ခရဲင်ႏဌာႏနချုတ်လဲ့ ခြုဲင်းလွေꩻလို့ထိုꩻ ‌ဝေင်ꩻကျောက်ဖျူကိုတဲင် ယန်းဗဲနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်းလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻကလော်ꩻ
ဝေင်ꩻကလော်ꩻ နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ကလော်ꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏရွမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကလော်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းအသွတ်ꩻ မန်ႏတလေꩻအစ အနွို့အထန်ႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ သမဲင်ꩻ
နယ်ႏနောင်မွန်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခေါဝ်ကွဉ်ႏကို နယ်ႏတနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အောဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ (၄၁-၉၂)နောဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏနမ်းခုတ်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏမွိုင်ꩻပွဉ်၊ ဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏဗန်းယေန်ႏ၊ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏညောင်ရွှေဖုံႏ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏနောင်မွန် ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ကောင်လွယ်ဆင်နောဝ်ꩻ အထိုအောဝ်ႏပေပေါင်ꩻ (၈၂၈၈)နောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၉၁-ဗာႏ အခွဉ်ႏတောႏမတ်တန်ꩻအလꩻ နယ်ႏနောင်မွန်နောဝ်ꩻ ဒုံပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၇၆)ဒုံ၊ လမ်းငင်းပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၀၉၇)လမ်း၊ အဆောင်ႏခွဉ်ႏလမ်း အောဝ်ႏ(၅၆၅)လမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၄၆၆၀)ဖြာꩻတဲင် ဖြောဝ်ꩻလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ (၄၄၃၀)ဖြာꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ (၁၅၀)ဖြာꩻတွမ်ႏ မန်း၊ မန်းနောင်၊ ကလာꩻဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏအုံသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွူနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏအဓိကတဲင် ဗေဟံႏ၊ ထထီႏတွမ်ႏ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻယမဲးတိဉ်း
ဝေင်ꩻယမဲးတိဉ်း (မန်း: ရမဲသင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Yamethin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ယမဲးတိဉ်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယမဲးတိဉ်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏနတ်မောက်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမဲ့ထီလင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတာသီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယမဲးတိဉ်းဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း တောမ်ႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ မေႏရထာꩻတဖူꩻလောင်းတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏနဝ်ꩻ ကာꩻတဖူꩻအနေႏ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၂၉၉ မဲင်ႏ၊ မေႏရထာꩻတဖူꩻအနေႏနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၂၇၄ မဲင်ႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၇,၆၉၈ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻယမဲးတိဉ်းကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻယိဉ်ဖန်း
ဝေင်ꩻယိဉ်ဖန်း (မန်း: ရင်ဖန့်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ မွိုင်းမော အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကပါဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻယိဉ်ဖန်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝ UWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
ဖြားထွေးလုံ
သီမား
ဖြားထွေးလုံ(ဦးထွေးလုံ) သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၇၄ ဗာႏတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဆေꩻရဲဉ်ႏရပ် ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ အလမ်းကို နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတုံတာ
ဝေင်ꩻတုံတာ (အဲင်းကလေတ်: Tong Tar) (မန်း: တုံတာမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ကိင်ꩻတွုံꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပေင်ꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၀၆၅ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပေင်ꩻယို တောမ်ႏဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ကီလိုမီတာ (၆၀)နဝ်ꩻသွူ။
သꩻရက်ခွိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
၂၀-ရျာꩻစုနေင်ႏထာႏဝမာꩻလွဉ်ယိုမꩻ နီနာꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏယို (နဲင်ႏငံႏရေꩻ)နွောင်ꩻဟမ်ႏရေꩻ၊ (စီꩻပွါꩻရေꩻ) ထာꩻထင်ႏထိုရေꩻ၊ (လိုꩻမုရေꩻ) လိုꩻထာꩻမာꩻရေꩻ ထာꩻသေဖုံႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား မဲဉ်ဒေါ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစွဉ်ႏ AD (၁၀၅၇)ဗာႏနေင်ႏအကို ခွန်အနော်ရထာႏ လွဉ်တွိုက်ꩻကုဲင်ထိုꩻ သုဲင်ထုမ်ႏခမ်း၊ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ပအိုဝ်ႏထွာလွဉ် ခမ်းထီအဲဉ်ထဝ်းလိုꩻမျိုꩻဘဝ သွဉ်းသယ်ႏဘဝတဲင် သꩻဓာတ်ရေꩻရာႏတွမ်ႏ ရုပ်ပွိုင်ခန္ဓာႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ထဲ့လင်ꩻလို့ပါစွဉ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻရေꩻ ထာꩻသေကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ အောဝ်ႏသေထွꩻလွဒျာႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တီဘီရောႏဂါႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ
ဝေင်ꩻယေနံဆျောင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတေင်းနီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻသုဝဏ္ဏဘူမိ
အရွီးအခိုႏစခါ
ဘုရာꩻတကာႏဦးဖြူ ကတဲမ်းဒါႏ သထွုံႏတွမ်ႏရန်ႏကွုန်ႏဘုရာꩻသမဲင်ꩻကို ကပါဒါႏနုဲင်းကီယိုဟွဉ်ႏနဝ်ꩻ ရာႏဇာႏဝင်ႏဒီပကဒျာႏကရိုꩻလဲ့ ခွန်မဉ်ꩻ မိဖုရာꩻမဉ်ꩻ ခမ်းမဉ်ꩻ တွမ်ႏခွန်ဆက်ပေါင်ꩻဖုံႏ သေႏချာႏတဗာႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် ရာႏဇာႏဝင်ႏအငိုꩻပေႏငါႏတောဝ်းဒျာႏသွူ။ ခပထ(ခရာဇ်ပေါႏထွူ) ၉၆၄-ဗာႏနေင်ႏ ခယ်ႏခမ်းခွန်ဆက်"တန်"သမဲင်ꩻလီꩻကို ကဒင်ႏသေꩻခါꩻ မတ်တန်ꩻအလꩻ ခပထ ၉၆၄-ဗာႏ မာꩻချာနောဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းတွမ်ႏပျူခမ်းဖုံႏ ခမ်းထန်ႏဆွိုက်ဆံႏရေꩻ အောဝ်ႏခါꩻအကျောင်ꩻ ခယ်ႏမတ်တန်ꩻကို ဖေါႏထန်ႏနယ်သေꩻခါꩻသွူ။ ခပထ ၂၅-ဗꩻတွိုႏ ၂၂၀-အယံတွင်ꩻ ခယ်ႏခမ်းကို တယ်ႏဆို့ꩻထွူလဲဉ်း "ယုန်ချန်အုပ်ချုပ်ရေꩻနယ်ႏ"(The comemandry Yung Chsn)တဲင် ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ဟဲ့ꩻဖန်တေား "ပေါင်ချန်အုပ်ချုပ်ရေꩻ"သွူ။ ယုန်ချန်အုပ်ချုပ်ရေꩻနယ်ႏဆꩻနောဝ် လီပေါင်ꩻ ၂၀၀၀-ရပ်ကို ပျူခမ်းအဝ်ႏအကျောင်ꩻ၊ ပျူခမ်းနဝ်ꩻ "ကဲန်လဉ်၊ သီရိခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုး"ခမ်းဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ခယ်ႏငေါဝ်းကသင်ႏဒါႏ "ကျဲ(န်)လာ့"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ဟဲ့ꩻဖန်တေား "ခမာ"နောဝ်ꩻသွူ။ ကျဲ(န်)လာ့ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခမာခမ်း(တဝ်းလဲ့) ယိုခါ ကမ္ဘောဒီးယား ကန်ပူးချားခမ်းနောဝ်ꩻ အဝ်ႏဗော့ꩻတွမ်ႏ "ဒွါရဝတီႏ"ခမ်းတဲင် ဒွါရဝတီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပျူခမ်းဆꩻကွဉ်ႏထင်ꩻအကျောင်ꩻ ဖေါႏနယ်သေꩻခါꩻသွူ၊ ဒွါရဝတီႏခမ်းနောဝ်ꩻ ယိုခါဟဲ့ꩻ "ထုဲင်ꩻခမ်း"သွူ။ ခယ်ႏမတ်တန်ꩻစခါအလꩻ ခယ်ႏငဝ်း "ကဲဉ်လဉ်"နောဝ်ꩻ သက္ကဋဘာႏသာႏကျမ်ꩻဂန်ႏကိုလွဉ်ဖျင် 'သုဝရ်ဏကျဍျ'တဲင် တွမ်ႏပါဠိကျမ်ꩻဂန်ႏကို ကလွဉ်ဒါႏ "သုဝဏ္ဏဘူမိ"နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗွိုန်ပီဒျာႏလွဝင်ꩻအကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး အောဝ်ႏထောက်ခံႏစွဲကမ်းကိုသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ Chu-Po "ချူပို"ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏနောဝ်ꩻ ဖေႏကသင်ႏအီခယ်ႏငေါဝ်းအတွက် ယံကဟဲ့ꩻဗာႏ "ကျူႏပေါ"အကျောင်ꩻ နဲင်ႏငံႏသမဲင်ꩻ သုတေသနလိတ်စောင်ႏ အမုဲင်(၅)ကို ရိုꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကျူႏပေါ"ကရိုꩻဒါႏလိတ်ဖြုံႏယို တွိုႏလွဉ်ခယ်ႏခွန်ဆက် "တန်"စိုးမꩻ ဟဲ့ꩻချာယင်း Piao (ပုဲင်ꩻအို) တောဝ်းလဲ့ "Pyu"(ပျူ)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လိတ်အုပ်ခယ်ႏ Hsin Tang Shu (ဆျဉ်တန်ဆျု)ချာႏသေꩻ အင်္ဂလိပ်ဘာႏသာႏကိုနောဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ (Paio-Pyu)"ပုဲင်အိုတွမ်ႏပျူ"လိုꩻမျိုꩻအခရာႏ တဲမ်းသေꩻနုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ Accorging to the Hsin Tang-Shu The New History of the Tang dynasty (A.D 618-907) "The Piao or Pyu Kingdom) Was formerly The Chu-Po Kingdom)"This means the Piao of Pyu Kingdom was Formerly Known as Chu-Po Kingdom. "တန်"ခွန်ဆက်ရာႏဇာႏဝင်ႏ ခပထ (၆၁၇-၉၀၇)အယံတွင်ꩻ "ပုဲင်အို"တဝ်းလဲ့ "ပျူ"ခမ်းထီနောဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ဟဲ့ꩻဖန်သေꩻ "ကျူႏပေါႏ"ခမ်းထီဒျာႏအကျောင်ꩻ ပါသော့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တောင်ꩻသေꩻ= "ကဉ်"ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းယို ခယ်ႏ"ဟန်"ငေါဝ်းတွမ်ႏ "ဖူကျဲင့်"ငေါဝ်းအလꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏ "ခံꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ "လဉ်"နောဝ်ꩻလဲ့ ဟန်တွမ်ႏဖူကျဲင့်ငေါဝ်း ဗွိုန်ပီဝင်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏ "ဟံႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကဉ်-ခံꩻ၊ လဉ်-ဟံႏ၊ ကဉ်လဉ်-ခံꩻဟံႏနယ်ႏ၊ ဟံႏနယ်ႏခံꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ စေနယ်ဗာႏသွူ။ (တဲမ်းလိတ်သား) ကဉ်လဉ်-ခံꩻဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻ "ပုဲင်အို"(တဝ်းလဲ့)ပျူခမ်းဒျာႏရင်ꩻအကျောင်ꩻ ခယ်ႏမတ်တန်ꩻကို ဖေါႏထန်ႏနယ်သေꩻလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ ကွဲကားတွော့ꩻ ကဉ်လဉ်ခမ်းကို ခမ်းသားဖုံႏနောဝ်ꩻ နုဲင်ႏငံႏသုတေသနလိတ်စောင်ႏ တဲမ်းလိတ်သားအနေႏ ယူႏတွေꩻမုꩻအလꩻ အလွိုးအီႏထွာ ဖူးဝေး"မဲင်ꩻ"အကျောင်ꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကဉ်လဉ်ခမ်း (တဝ်းလဲ့) သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻ?။
ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻ
ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻ (အဲင်းကလေတ်: Keng Tawng) (မန်း: ကျိုင်းတောင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ နမ်းစင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ထီထဲ့ကိင်ꩻတောင်ꩻ တောမ်ႏ အစိုႏရ ထီတျာႏမေႏစက်ယုင်ႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနားဝီး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻယေသွာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ရဟန်ꩻငတ်ꩻရျာꩻ
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"
ဖဲတ်ဒရယ်စနိစ်
"ဖဲတ်ဒရယ်စနိစ်" "ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏစနိစ်" (မန်း: ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်) (အဲင်းကလေတ်: Federalism) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏတောမ်ႏ ခမ်းသားနမ်းခြောင်ꩻသီး လွောင်ႏဗူႏခွုမ်မာꩻလွေꩻညီꩻဒါႏဝင်ꩻ ခမ်းထီရေꩻအိုပ်ချုတ်ပုင်ႏ အနယ်ꩻစနိစ်တမျိုꩻဒျာႏသွူ။ The Essential Law Dictionary နောဝ်ꩻ ရိုꩻခါꩻနုဲင်းယို ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏစနိစ် ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဗဟိုႏအစိုႏရတွမ်ႏ ခမ်း၊ တွိုင်ꩻ၊ ခမ်းနယ်ႏ၊ ဒေႏသအစိုႏရ သီး ဗဲင်းဖြယ်ဝင်ꩻ အာႏဏာႏတဲင် ကဆဲင်ႏတွမ်ႏဗဟိုႏအစိုႏရတဲ့ ဗဟိုႏအစိုႏရမာꩻ၊ ကသင်ꩻတွမ်ႏခမ်းနယ်ႏဒေႏသအစိုႏရတဲ့ ခမ်းနယ်ႏဒေႏသအစိုႏရ မာꩻလွေꩻဗာႏစနိစ် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဖွင်ꩻထဲင်း ဖဲတ်ဒရယ် ငဝ်းဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်ႏ
ဖဲတ်ဒရယ် ကရိုꩻဒါႏ ကလာꩻဗွာ လိတ်ဖြုံႏငေါဝ်းယာႏ ယို မိဉ်ႏချာႏတဗန်ႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏဗာႏနဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏခြွဉ်း ဒေါ့ꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် အာႏဏာႏ အသုဲင်အမောင်ꩻတန် ကထွာဒါႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ၊ ထေမာꩻဥပဒေႏရေꩻ၊ တရာꩻစီႏရင်ႏရေꩻ သွံစွိုးယို ကပဲင်ႏဆဲင်ႏခါꩻဒါႏ ခမ်းထီ/ ခမ်း federation ဖုံႏ ပေါင်ꩻခြွဉ်းငီႏထွူဝင်ꩻတဲင် တယ်ႏထောင်ႏညီꩻဝင်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏခြွဉ်း နဝ်ꩻ ဟဲꩻဖန်ဗာႏ ဖဲတ်ဒရယ် နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ဖဲတ်ဒရယ် (တဝ်းလဲ့) ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏခြွဉ်း အခေႏခံႏ အယူအဆ နဝ်ꩻသွူ။
ဒီမိုကရေသီတောမ်ႏ ဖဲတ်ဒရယ်
သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို ဒီမိုကရေꩻသီနောဝ်ꩻ ကွန်မျူနစ်ပါတီစနစ်ဆꩻလ ထိုꩻမားယေန်သူႏထိုꩻထွူ ကွပ်ကခြေင်းကတချဒါႏ ဗဟိုႏအွဉ်ဟိုခွုပ်သဲဉ်ꩻမုꩻစနစ်တဲင် ခွိုက်သဲင်ꩻပဲးသဲင်ꩻတေား ဖန်းဖြယ်ဗာႏအာႏဏာႏကရိုꩻဒါႏ ဖဲတ်ဒရယ်မူဖုံႏယို တွမ်ႏနောဝ်ꩻမဉ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻလွူꩻထွားဗာႏနောဝ်ꩻ သွိသာလန်ကကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏ ဒီမိုကရေသီနောဝ်ꩻ ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ခမ်းထီရေꩻစနစ်အတာႏ အဗွေတဗာႏ ထွာဖေႏအထောက်အကမ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ စဲင်းစဲ့တဗာႏအောဝ်ႏထီႏထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူဩ။
ပအိုဝ်ႏတောမ်ႏ ဖဲတ်ဒရယ်
ကွပ်ပွိုးနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ အခေႏခံႏတွမ်ႏဒီမိုကရေသီတဲင် ကတဲႏဆို့ꩻလွေꩻ ဖဲတ်ဒရယ်မူဝါဒယိုနောဝ်ꩻ အဆေ့ꩻအအာ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ တဆဲင်ႏတောဝ်း၊ အထျꩻအောဝ်ႏဒျာႏ နီဖဲ့ꩻသဘော်ꩻတူႏ နေးထူႏခြိꩻဝင်ꩻစနိစ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲတွော့ꩻ ဖဲတ်ဒရယ် (Fedreral) ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗာႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏအစိုႏရတွမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏဒေႏသအစိုႏရနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻမျိုꩻယိန်းဆေ့ꩻ ယိန်းပေႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏလꩻငါႏ ဖဲတ်ဒရယ် (Federal)စနိစ်ယို နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
ရဟန်ꩻငတ်ꩻရျာꩻဝတ္ထု
"ဓမ္မိကမထေရ်ႏ" ၈၄။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင် ပညာႏသားကရိုꩻနဝ်ꩻ ကွပ်နီနမ်းတဲင် မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ကွပ်ဝင်ꩻတဲင် မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ နေးတွမ်ႏဒုစရဲက်ထာꩻမာꩻတဲင် ပိုယို မဉ်ဖေႏမာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ မဉ်ဖေႏထုမ်ႏတဝ်း တခြိုꩻဥစ္စာႏ၊ မဉ်ဖေႏအုပ်တဝ်းခမ်းထီ၊ နေးတွမ်ႏ ထာꩻတရာꩻတဝ်းတဲင် မာꩻခြွေခြာႏအနမ်းနဝ်ꩻ မဉ်ဖေႏမာꩻတဝ်း၊ လိုꩻစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသီႏလသား၊ လိုꩻပညာႏအဝ်ႏ၊ ထွာလိုꩻ တရာꩻသားတန်သွူ။
ရဟန်ꩻထဉ်ႏငတ်ꩻရျာꩻ
၈၈။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပညာႏသားနဝ်ꩻ ပယ်ႏထိုꩻကာႏမဂွုဏ်ႏထွူတဲင် နန်းခီမွိုန်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတွော့ꩻ နိဗ္ဗာန်ႏဟဲ့ꩻလွ ငိမ်ꩻခွꩻရျူႏရောင်း ဝိဝေကလောင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ချမ်ꩻသာႏရေႏထင်ႏ အဝ်ႏလိုႏပျောႏဒင်ႏငါႏ မရေႏမရာႏသွူ၊ ရုပ်နာမ်ႏနီဗာႏ နီခန္ဓာႏယို အဝ်ႏလိုႏမာꩻစင်စင်ထိုꩻ စတဲင်လောဘ နီဝရဏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏဇာႏနီႏ
အာႏဇာႏနီႏ (အဲင်းကလေတ်: Martyr) ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းအဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ ကအံႏဖြာႏထွိုက်၊ ကအံႏဖြာႏသင်ꩻဒါႏ လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏယို ကအီႏမော့ꩻဗာႏ ကအီႏထီႏဗာႏနောဝ်ꩻ ယိုꩻတောဝ်း၊ ခင်ႏလမ်းတွိုင်ꩻ ဒေႏသတွိုင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအာႏဇာႏနီႏ ကအီႏပေါႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ အာႏဇာႏနီႏ ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းနောဝ်ꩻ မန်းငေါဝ်းလဲ့မွေးတောဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းလဲ့ မွေးတောဝ်း၊ ပါဠိငေါဝ်းဒျာႏ၊ အောဝ်ႏအာဇာနေယျာ ပါဠိဝေါဟာရကို တဲမ်းထန်ႏလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွားတောဝ်းနမ်းတာႏ၊ မာꩻတောဝ်းနမ်းအကျိုꩻ၊ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အကျိုꩻဖေႏကအောဝ်ႏ၊ ကအောဝ်ႏထိန်းထံႏခွုမ်မာꩻဖေႏဒါႏ လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏယို ဟဲ့ꩻဗာႏ အာႏဇာႏနီႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားမွိုးဖါ ချံꩻသာႏဒါႏငါ၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏ ထင်ႏထိုဒါႏငါ သက်တလီးယို ပဓာနအွဉ်ႏတောဝ်းတဲင် သွီႏသက်မဲဉ်သီသီ ယာႏဖြို့ꩻပီမဲဉ်ဖြင်းဖြင်း ခွေစွိုးခွေခွိုꩻ ခွေလိုꩻမျိုꩻ ခွေခမ်းခွေထီ ခမ်းသားမွိုးဖါ ခွꩻခွꩻသꩻသꩻ ဖေႏကအုံအောဝ်ႏ လွေꩻသဲင်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ကလူႏလွေꩻဒါႏ သွီႏသက်ပုဂ္ဂိုလ်ႏယို ဟဲ့ꩻအာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗနဒီယမ်
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
သော်ဒီအာရေးဗီးယားခမ်းထီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် (Ayeyarwady Region / Irrawaddy) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းဒေါမ်ဒေႏသ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ငွါကြွန်(မြစ်ဝကျွန်းပေါ်)ဟံႏလောင်ႏ ကိုတဲင် အဝ်ႏလွေꩻ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ(ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်)၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻ ယို အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏ) ဖုံႏအဝ်ႏခူခါꩻသွူ။ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို မျန်မာခမ်းထီကို ဗွူထန်ႏအာသွတ်ꩻ ရပ်ဒေႏသဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဧရိယာႏစတုရန်းမဲင်ႏ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၃,၅၆၆ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၆)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။
ဥစ္စာႏ ၄ ပါꩻ
အနုဂါမိက ဥစ္စာႏ- ကရိုꩻနဝ်ꩻ၊ထွာဒျာႏ ဒါန ၊ သီလ၊ သမာဓိ ၊ပညာႏ ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တရာꩻတွမ်ႏမော် ကပေါႏစ
‍‍သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၂၀၅-ဗာႏ၊ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻဆောင်ႏပြောင်း ဦးကျော်ဦးယို ပိဋကတ်သွံဘွုံႏအကို ကအီႏထေထန်ႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏ ပဉ်ပုဒ်ပဉ်တွယ်ꩻ တယ်ႏအစ ဗꩻအနာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ ကအီႏဖောႏတွမ်ႏ ကာရံလင်္ကာႏနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်း၊ ဝွေꩻဗွေႏထေထန်ႏအလီꩻကထွိုင်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻ သေနာႏလွဝင်ꩻ ပိဋကတ်ကိုကလွဉ်ဒါအခရာႏ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပိဋကတ်ကထူႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏနေး ကထွိုင်ႏပေါႏလွဉ်နဝ်ꩻတလဲင်ႏ ကထွာဒါႏ နီရပ်ရာႏ ခမ်းကောင်ဒေႏသခြာ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်း သရောင်းသꩻရေꩻလွစွဉ်ႏဒျာႏဝင်ꩻတဲင် တယ်ႏစနဝ်ꩻမာꩻငါ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဗျာႏဒိတ်ဖေႏစွဉ်ႏ ပိဋကတ်၊ ပꩻဆောင်ႏပြောင်း ဖေါင်းပင်ပွံ ခီꩻယော်ꩻအံႏဖြာႏ မင်္ဂလာႏဟဝ်သေꩻခါꩻ ငေါဝ်းတပေါင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏကေသာလ ကထေထန်ႏတဲမ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ပါတွမ်ႏ လိတ်ကျင်ꩻသွုံꩻအခရာႏကိုနဝ်ꩻ မော်သူရဿတီႏအခန်ꩻ၊ မော်တရာꩻပလ္လင်ႏခံꩻ၊ မော်တရာꩻသွတ်ꩻ(နိဂုံး)အခန်ꩻဖုံꩻ တခုဲင်ႏလꩻတဲမ်းထေထန်ႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်း ကွဲတဲင် ဇာတကအဋ္ဌဂါႏထာႏ ဓမ္မပဒပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏယို ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ ဝွေꩻဗွေႏထွတ်ထေ တဲမ်းထန်ႏသေꩻခါꩻ အောဝ်ႏစွုံႏလင်ႏသေꩻခါꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏလိတ်ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏအတွယ်ꩻဖုံႏယို စွစ်ꩻလီထင်ႏခမ်းကောင်ဒေႏသအခြာ၊ နီလိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲ့ လွဉ်ပူႏဇောႏ ဖတ်ထွားလွဝင်ꩻပငါပရာꩻ ဖုံႏသွူ။
ဘောဇာဇာနီယဇာတ်
၂။ အာႏဇာႏနီႏ လိုꩻခိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻအယပ်ꩻအခုဲင်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ချော့ꩻတောဝ်းဝီရိယ မꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ မာꩻထွာထွာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ကွိုꩻလက်နက် နေးအာႏဏာႏတဲင် နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဆွမ်ꩻလꩻသွူရန်ႏသူႏမဉ်ႏတဲ့ အွဉ်ႏစွꩻချာဒျာႏ၊ ရက်ဒျာႏမွိုးဖါလူထုအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဗွေႏစန္ဒာဝရ
ဘွဲ့တောႏ
ကအောင်ႏမျင်ႏဒါႏ လိတ်စေပွယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ
၄။ အစိုႏရ ပထမပြန်ႏလိတ်ပွယ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အခြေပြုတန်ꩻ(လꩻဂုဏ်ႏထူꩻဆုꩻ)၊ ပထမငယ်တန်ꩻ၊ ပထမလတ်တန်ꩻ၊ ပထမကြီးတန်ꩻဖုံႏ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻ တရန်းထွူတရန်းနဝ်ꩻသွူ။
ခရိုမီယမ်
ခရိုမီယမ် (အဲင်းကလေတ်: Chromium) ယို ထွာ သင်္ကေတ Cr တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၄ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ အဗူႏ ၆ ကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻယို ထွာ အရီးသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်။ ဝွေꩻယို အရောင်ႏ သတီးလ် ပသီႏမဏိ တသောမ်ႏ ဆျောဝ်က၊ ဆွော့ꩻခြုမ်ႏ သတ္တုလဲင်းအီထာꩻဒါႏ တဗာႏသွူ။ ဝွေꩻယို မဉ်ႏဖို့ꩻလျားနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသဘာဝ အစွန်ꩻ တွမ်ႏ ခရိုမီ့သ်အောက်သုဲက်ဒ် အရောင်ႏတသဉ်ထာꩻရဲန်ꩻ (မန်း- ပုံစံ) သီးထာꩻလေတောင်ႏယို တကြုဲင်းလုဲင်ႏထိုꩻတောဝ်း တလီꩻခြာကို။ ခရိုမီယမ်ယို ပေါႏအောဝ်ႏ အောက်သီစဲန်ကိုနောဝ်ꩻ အတဉ်ႏတောဝ်း၊ အထေထန်ႏထိုꩻသွူႏ အောက်သုဲက်ဒ် အပီအဗေင်ႏဗွို။ အောဝ်ႏပါငီꩻ မိုလစ်ဒီနမ်၊ တန်သတဉ် တွမ်ႏ ယူရေနီယမ် ဒြတ်စင်ဖုံႏ အဗူႏကို။ မဉ်ႏမာꩻ သတ္တုကြူခြွောန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အထွာမွေးထာꩻမာꩻသွူ။ ခရိုမီယမ်ယို သယံဇာတနေးကိုတဲ့ လꩻနွောင်ꩻ၊ ဆာႏအေႏ (မန်း- ဥက္ကာ) ကိုတဲ့ လꩻနွောင်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ။ ကောပ်ပွိုး အောက်သုဲက်ဒ်အဗေင်ႏတဲင် ထာꩻထီဖုံႏ ကာႏတွီလွေꩻ အောက်သီစဲန်ကို လꩻတောဝ်း၊ ဆလဖဲ့ꩻလဲ့ သတ္တုအောဝ်ႏရဲးခါꩻဖေႏ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏသတ္တုထာꩻခြာ (မန်း- သတ္တုရိုင်း) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ခရိုမုဲက်ကို ထေထူႏနောဝ်ꩻ အယပ်ꩻခုဲင်ႏမွေးငါႏ မရေႏမရာႏတဲင် ရွောန်လို့အာတွော့ꩻ သတ္တုယိုဗာႏနောဝ်ꩻ အစောဝ်းခါ ဝင်ꩻသေအာတောဝ်းသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏ မဟာမစာႏ အနေင်ႏ ၃၀ ကိုရပ်မꩻ ဝင်ꩻကွဲးသေအာတဲင် မာꩻအီသော့ꩻစ စက်ခြွိုင်းထာꩻမာꩻ အစားစားကို။
သာသနာႏဖာမွိုး အဝ်ႏသိုမ်စွိုး
ဗွေႏရဟန်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ၉ဝ%နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏဆင်ꩻရဲꩻသား၊ လိုꩻတောꩻ၊ လိုꩻဒုံသီးလွူးလင်ꩻလွဉ်။ တွိုႏလွဉ်လိုꩻဘဝ အရွယ်ႏကအဝ်ႏတွင်ꩻ ကလꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ လိုꩻသီးဆဲင်ႏရာꩻထာꩻပျောႏဖုံႏယို အဝ်ႏမဲဉ်ခူမ်ပဆိုး၊ ခံႏစာꩻနုဲးနုဲးရိုꩻကီလဲ့ အွဉ်ႏကုဲထိုꩻချာ နွို့ငါဖရာꩻသာသနာႏ အဝ်ႏသွဉ်ထူႏကျပ်ဒျာႏ ဖရာꩻလိတ်၊ အခိင်ႏလို့လွေꩻဒျာႏဗော့ꩻတောမ်ႏ သာသနာႏအတွက်ဖုံႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ အဆင်ႏကရော့ꩻဒါႏဗွေႏပေႏဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏ...(အဝ်ႏနဝ်ꩻအဝ်ႏကီလဲ့ အဆေ့ꩻ)။ အဆင်ႏတရော့ꩻတဝ်း ဗွေႏပေႏ သဲင်ꩻလူႏခံႏလျာဗာႏဒျာႏ မွိုးဖာထျꩻသားဖုံႏတဲ့ အာ...တန်။ (တဲမ်းလိတ်သားတဲ့ အဝ်ႏပါငီꩻ ဗꩻတွိုႏယိုခါ)။ ခါးလားအရွယ်ႏကတွိုႏ(ခါးလားကထွာ ဗွေႏဗိုန်)အခိင်ႏနဝ်ꩻ ဒဲဉ်သောမ်ꩻဗွာစတဲင် ခွိုင်းကားပစ္စေꩻလိစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ  အခိင်ႏလွောက်ꩻရာꩻအဝ်ႏလိုႏလွဝင်ꩻဖုံႏ ပငါပရာꩻ။  ကွဲႏတွော့ꩻ သွဉ်လိတ်သားဗွေႏရဟန်ꩻအပါꩻမုဲꩻခန်းတယဝ်း တဒေါ့ꩻထန်ႏရုဲးတဝ်း"အဝ်ႏလိုႏထာꩻယို၊ အဝ်ႏလိုႏထာꩻနဝ်ꩻ"နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မွိုးဖာထျꩻငါမိဉ်ႏတဲ့ တကွီရုဲးတဝ်းက အဝ်ႏကုဲလိုꩻလင်ထျꩻထဲင်းဟမာꩻနုဲးမုဲꩻအီႏဒေါ့ꩻထန်ႏရုဲးဟောင်း။ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ "အဝ်ႏလိုႏထမုဲꩻ အခိင်ႏတရွေꩻတဝ်း ဒေါ့ꩻဟုဲးဩ" ကလဝ်းနယ်ခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ "တကာႏမူႏ... ဗွေႏစင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတခြိုꩻယို  တကာႏခို... ဗွေႏစင်ꩻအဝ်ႏလိုႏ တခြိုꩻနဝ်ꩻ" ထွိုင်ႏလွေꩻဒေါ့ꩻနယ်ခိင်ႏနဝ်ꩻ တော်တနꩻစွော့ꩻထိုꩻ ဝွေꩻသီးလမ်းကိုအဆင်ႏရော့ꩻတဝ်းခိင်ႏတဲင် "လိုꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ တသေနာႏဖေႏဒါႏတဝ်းဝင်ꩻတန်ကွေး..." ရော့ꩻရော့ꩻတဝ်း ခံႏဗာႏက ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလိုꩻနုဲးနဝ်ꩻသားတဲ့အဝ်ႏသွူ။ လိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏတောမ်ႏ နားဟွုန်စုကလမ်းကိုကိစ္စအရေꩻအဝ်ႏရင်ꩻရင်ꩻသနယ်။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဗွေႏရဟနပေႏသီးလဲ့ အယပ်ꩻအခုဲႏအဝ်ႏနေနေကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်သေနာႏငါႏနေနေသွူ။ ပုထုဇဉ်ႏလိုꩻသီး သဒ္ဓါႏတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဟီႏတန်၊ တခွေါင်ခံႏတဝ်း။ နုဲးနဝ်ꩻနေနေ ပုထုဇဉ်ႏဗွေႏပေႏသီးဖုံႏလဲ့ အီႏဗိုန်ပီနုဲးစွဉ်ႏဖရာꩻရဟန္တာႏသီးအတွိုင်ꩻ ကေႏညိုႏခရာႏကဟဝ်ဒါႏဂုဏ်ႏအင်္ဂါႏဖုံႏ မျိုꩻအီႏအဝ်ႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏသေႏသေႏတမွေးတဝ်း။ အာႏပေႏချက်ဖုံႏ အဝ်ႏလွဝင်ꩻ ပငါပရာꩻသွူ။ နုဲးမုဲꩻမုဲꩻခန်းတယဝ်း ပေါႏအွဉ်ႏဗုဲဖေႏလဲဉ်းသွူဝင်ꩻပိုရဟန်ꩻ၊ အွဉ်ႏထပ်ဖေႏလဲဉ်းသွူဝင်ꩻပို သိက္ခာႏနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာမွုန်းတဝ်း ဗိုန်ပီနုဲး"ကမ်ႏပုဲးမွူး"တသေထွားချာဒါႏတဝ်း အဒီႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသတိꩻငါႏဝင်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏထိုဗာႏ ပျုဗာႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးလူမ်ꩻတလꩻတဝ်း၊ အုံနောင်တကာႏဖုံႏ ပျုလွေꩻဗာႏဒျာႏ သာႏသနာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ တကာႏခိုမူႏလိုꩻလမ်းသီးဖဲ့ꩻတဲ့ တာႏဝိုန်ႏအဝ်ႏငီꩻလွဝင်ꩻတဖဲ့ꩻတခဝ်နေနေသွူ။
ကမဲဉ်ဒေါ့ꩻသုပ်ဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ သျင်ႏပေႏ အဝ်ႏမꩻ ရဟန်ꩻအဝ်ႏ၊ ရဟန်ꩻအဝ်ႏမꩻ ဗွေႏဗိုန်အီႏအဝ်ႏလွဉ်သွူ။ နဝ်ꩻမꩻ သျင်ႏပေႏဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထွားလွိုတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏရက်၊ အဝ်ႏလိုႏဖေႏအာႏလွဝင်ꩻသွူ။
ဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီ
အုံကျောင်ꩻခိန်ႏ
ဘေꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-နီလိုꩻဟဝ်ငမ်း
"အတ္တာနုဝါဒသုတ် (ဘေꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-နီလိုꩻဟောဝ်ငမ်းငါႏ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဘေꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ အတ္တာနုဝါဒဘေꩻ - ငမ်းထီႏဖွီချာနမ်း ၂။ ပရာနုဝါဒဘေꩻ - ငမ်းဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻ ၃။ ဒဏ္ဍဘေꩻ - ငမ်းမော့ꩻဘေꩻတံႏ ၄။ ဒုဂ္ဂတိဘေꩻ - ငမ်းလွေꩻဗာႏအပါယ်ႏခမ်း၊ ဘေꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို- ခွေမဉ်ႏမာꩻ နမ်းကျင်ꩻကုဲင်-ကာယဒုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻကုဲင်-ဝစီဒုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻကုဲင်-မနော်ꩻဒုစရဲက်နဝ်ꩻ ခွေနမ်း ခွေအဝ်ႏသေချာတဲင် မဲ့ꩻထီႏဖွီချာခွေနမ်း၊ ငမ်းသꩻထီႏဖွိချာနမ်းတဲင် မာꩻတဝ်းဒုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏ နမ်းကျင်ꩻဟောဝ်-ကာယသုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻဟောဝ်-ဝစီꩻသုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻဟောဝ်-မနော်ꩻသုစရဲက်၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အတ္တာနုဝါဒဘေꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို- ခွေမဉ်ႏမာꩻ ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက်နဝ်ꩻ မဲ့ꩻဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻခွေ၊ ယူႏလꩻငမ်းသꩻ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဲင် မာꩻတောဝ်းဒုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏ ကာယသုစရဲက် (နမ်းကျင်ꩻဟောဝ်)၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏ ဝစီꩻသုစရဲက် (ဖြောင်းကျင်ꩻဟောဝ်)၊ ယူႏဒျာႏ မနော်ꩻသုစရဲက် (သꩻကျင်ꩻဟောဝ်)၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ပရာနုဝါဒဘေꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို- ခွေမဉ်ႏမာꩻ ဒုစရဲက်ထာꩻကုဲင်မျိုꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻဝင်ꩻဆွမ်ꩻခွေ၊ ဆွမ်ꩻထွူတဲင် မဲ့ꩻဝင်ꩻတွဲႏနက်၊ မဲ့ꩻဝင်ꩻနိစ္စက်ခွေ၊ ဝင်ꩻတွဲႏယူႏပက်၊ ဝင်ꩻနိစ္စက်အမျိုꩻမျိုꩻတဲင် အီႏလော့ဗာႏသွီႏ၊ အီႏငွိုးအွီႏဗာႏထာꩻ၊ စူဝင်ꩻစွိုင်တွမ်ႏပသီႏ၊ ခင်ႏဝင်ꩻစွိုင်တွမ်ႏပသီႏ၊ ဝင်ꩻထီႏစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻငါႏပါꩻ၊ အပဲ့စ်မဉ်ႏတန်၊ မဉ်ႏအဝ်ႏခံထောင်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအံႏထွဉ်ႏလိုꩻနုဲင်းဖိုး နုဲင်းပနား၊ ခိုးလျားဒုက္ခ-စတဲင် ငမ်းဘေꩻငမ်းတံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ မာꩻတဝ်းထာꩻကုဲင် ဒုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏ ထာꩻဟောဝ်သုစရဲက်၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ဒဏ္ဍဘေꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို- ခွေမဉ်ႏမာꩻ ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီꩻဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက်နဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ၊ ဘဝငါသူꩻတဲ့ အီႏလင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ အီႏလွေꩻထွာဗာႏ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ 'ဟွူန်ငမ်း ဒုဂ္ဂတိဘဝ-အပါယ်ႏခမ်း'တဲင် မာꩻတဝ်းဒုစရဲက်၊ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဒျာႏသုစရဲက်၊ မာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ငမ်းဒုဂ္ဂတိဘေꩻ'နဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အတ္တာနုဝါဒသုတ်)
လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၆)
သွုံꩻအာ - က ခ င စ ဆ တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ (အဖြုံႏ ၁၉-ယိုသွူ။)
ကွိုက်ꩻလိုꩻမွိုက် ထွာလိုꩻယွုတ်
လောင်ႏလွိုးပယွိုမ်း ဝင်ꩻရက်အာ
ခွုင်းကားလိုꩻကျောင်ꩻ သင်္ဃာႏပေါင်ꩻ
မာꩻသျွုတ်မွိုန်းထာꩻလုဲင်း
လိုꩻသျွုတ်တဖြာꩻ ပါꩻဆွမ်ꩻခါꩻ
ကျွိုက်သꩻလွိုက်လꩻ ဖက်ꩻခေါ်ဆꩻ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ (ယို ၄-ဖြုံႏသွူ။)
ခြွိုင်သုဲင်ꩻထွားလွိုက် မာꩻလမ်းတွိုက်။
သꩻရက်ခွိုꩻလွူးတဲင်ရေꩻ
သꩻရက်ခွိုꩻလွူးတဲင်နယ်ꩻ
"စွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻ" သꩻရက်ခွိုꩻတွူးတဲင်ရေꩻအတွက် နေးတွမ်ႏဖြောင်းဒေါ့ꩻနေးလဲ့သင်၊ တဲမ်းနေးလိတ်လဲ့သင်၊ ထာꩻမာꩻရဲဉ်ႏအလꩻလဲ့သင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အစွိုꩻအဗူႏကို ဗွောင်သꩻအင် ကအွဉ်ႏနယ်လွဒါႏ နုဲင်းယိုခါနောဝ်ꩻ လက္ခဏာႏဟောဝ်မွေးငါႏ။ သꩻရက်ခွိုꩻလွူးတဲင်ရေꩻ ဖေႏကဗွေခူꩻနောဝ်ꩻ အရွီးအခိုႏ အာငါႏရိုꩻကီလဲ့ ယေဘုယျသဘော်ꩻအလꩻ အရီးသွတ်ꩻထာꩻမာꩻရဲဉ်ႏ "စွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏမုꩻ"ယို အထျꩻအထောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ ခယ်ႏခွိုꩻရက်သား ဒေါက်တာဆွန်ယဲက်ဆဲဉ် ဒေါ့ꩻသေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ စွိုးခွိုꩻ လိုꩻအုံအဝ်ႏမုꩻစနစ် ထင်ႏထိုရေꩻအတွက် စီꩻပွါꩻရေꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ အွဉ်ႏထွော့မာꩻရီးထွူတဲင်- ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ တရာꩻစီႏရင်ႏရေꩻ၊ လုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻ၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ကစဒါႏ အနမ်းအခြုံတဖြုံႏလွုမ်းယို အီႏဖေါႏထန်ႏနွောင်ꩻ၊ ကွဲးကားစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏမုꩻ မဉ်ႏအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းမꩻ အဆင်ႏနုဲင်းကီယိုဟွဉ်ႏဖုံႏ သက်မွန်ရုဲင်ꩻတသွိုးနွောင်ꩻ တဲးတဲးဝါးဝါးသွူ။ တိဗဲစ်ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ရဟန်ꩻတောႏ အွဉ်ကတူႏသား ဒလုဲင်လားမား ခယ်ႏခွိုꩻရက်သား ဒေါက်တာဆွန်ယဲက်ဆဲဉ်၊ အာဖရိကအခေါဝ်နဝ် အွဉ်ကတူႏသား နယ်လ်သဉ်မဲန်ဒဲလား သီးဖုံႏယို ပါသော့ꩻလို့စွဉ်ႏ တွမ်ႏစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏမုꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးရေꩻကို ထင်ႏသျာꩻငါႏသွူ။
စွိုးခွိုꩻချင်ꩻ စွဲးကမ်းရေꩻ
အောဝ်ႏစွိုးခွိုꩻယေန်ႏငဲးမုꩻတဖွေါင်ꩻကို လဲဉ်းထန်ႏတကျောက်ꩻထန်ႏထိုꩻဒါႏ လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏအစွိုꩻအဗူႏလဲ့သင်၊ ကအောဝ်ႏတငိုသော့ꩻဒါႏ ဒုစရဲက်မုꩻကို လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏလဲ့သင် နေးတွမ်ႏမွိုးဖါဖူးဝေး ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏ ကောႏမတီႏအစွိုꩻအဗူႏအာႏရဲင်ꩻတဲင် အမွိုင်သွတ်ꩻတဗာႏ ဖေႏကဖျင်ဆင်ဆုမ္မသွဉ်သင်လွေꩻဗာႏသွူ။ တဖဲ့ꩻကို ကွပ်အကျောင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻ ကထဲ့ဖွိုႏထိုꩻဒါႏလမ်းတဗာႏ၊ နားဟွိုန်တဖြုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻမုꩻရေꩻအလꩻ နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻအခေခံႏတွော့ꩻ အကျံႏဉာဏ်ႏဟောဝ်ဖုံႏတရိုꩻတောဝ်း၊ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻတရိုꩻတောဝ်း စွဲးကမ်းကိုဖေႏဗာႏ၊ အကျိုꩻသွုပ်ဆꩻချာကို ကပါလွဉ်ဒါႏ လိုꩻပေႏပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ပင်ႏကိုဖေႏဗာႏ၊ နောဝ်ꩻမꩻ တစွိုးတခွိုꩻလွုမ်း တယ်ႏဆို့ꩻခွုန်ꩻရေꩻထာꩻမာꩻယို အနမ်းအခြုံအီႏအောဝ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏကျောႏခွိုꩻရက်သားဖုံႏ
စွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻတွမ်ႏ ထင်ႏတသွောင်းရေꩻအတွက် အာႏဇာႏနီႏခွိုꩻရက်သားဖုံႏ လွူးထန်ႏရေꩻနဝ်ꩻ မွိုးပအိုဝ်ႏမူႏဖုံႏ တာႏဝွန်ႏဒျာႏ၊ ဟန်ႏနီꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ တဖြုံႏလွုမ်းနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏမွိုးပအိုဝ်ႏမူႏ သꩻအောင်ခါႏကို ကအီႏဖြိုထန်ႏလွဉ်ဒါႏ ပိုဟောဝ်ရတနာႏ အာႏဇာႏနီႏခွိုꩻရက်သားဖုံႏယို အောဝ်ႏကော့ꩻမောင်ꩻငါႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နေးတွမ်ႏပွုံႏသဏ္ဌာန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ကမ္ဘာႏကျောႏခွိုꩻရက်သားဖုံႏ၊ ကရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ်ဒါႏ ကမ္ဘာႏဇာတ်ခြေင်ႏလောင်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏမေႏစက်ရောင်ႏတဆောဝ်ဆောဝ်တွော့ꩻ ယီးနယ်လွေꩻရီးဗာႏ နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။
ခွန်ဖြားဗွာ
ကောင်ရွေꩻဒေႏသ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်ပွိုင်ႏစိုꩻမုꩻဆꩻလကို သွဉ်လိတ်ခွင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဒေါ့ꩻခွင်ꩻ၊ တဲမ်းခွင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ အုံကွံစုဗူခွင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ သွူတကာႏတဝ်း ပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏကိုဖုံႏ ဗွောင်ဖေႏထာꩻတောႏထာꩻလောင်ꩻ၊ အွဉ်ႏဆို့ꩻယာဖြေင်း၊ အွဉ်ႏဒွိုႏဒေါဝ်၊ လိုꩻမူႏတရေꩻမုဲင်ꩻရာꩻ ဆက်ဖေႏဗာႏ စောက်ꩻဖါးထျꩻ၊ ဖေႏပါဗာႏ သဿမေဓလိုꩻခွဉ်ႏ၊ လုဲင်းခွဉ်ႏ၊ ခြံခွဉ်ႏ၊ သေင်ႏဆုံꩻဝါႏဆုံꩻခွဉ်ႏဖုံႏသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ခံႏဗာႏပေ့ꩻမဲ့၊ ပေ့ꩻနား၊ ပေ့ꩻဖြောင်းတဲင် ခွန်ဖြားဗွာ အွဉ်ကတူႏဒါႏ "ပဒေႏသရာဇ်လွိုဆန်ရေꩻအစွိုꩻ"တွူႏတရန်ချာမꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ မဲ့နားဗွောင်လွဉ်၊ ထာꩻသေတရာꩻ လုဲင်းလွဉ်ဗာႏသွူ။ ကတွူႏတရန်းချာ ပဒေႏသရာဇ်နောဝ်ꩻ ရွဉ်လို့တန်ႏဖိုꩻ ကအောဝ်ႏယံတွင်ꩻ ရန်ႏတကွုန်ႏတွမ်ႏ ဗောႏလမဲင်ႏဘဏ်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ခွန်ဖြားဗွာ နမ်းပဲင်ႏရွဉ် (၁၅၀၀၀ဝိ)တသိန်ႏငတ်ꩻသောင်ꩻဗီႏ ခံႏလို့အနီꩻအရင်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း ဝွေꩻဗွေႏနမ်းလဲ့ အွဉ်ကတူႏ တွူႏတရန်ချာ ပဒေႏသရာဇ်အကျောင်ꩻ သꩻရက်ခွိုꩻအာႏကတလာဒါႏ ခွိုꩻရက်သား ခွန်ဖြားဗွာခရာႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းမုဲင်ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏ တခွိုင်းယိုသွူ။
၁၃၂၄-ဗာႏ
ဒေါ့ꩻဟွိုန်အမျာꩻ
"လိတ်မွူးတသာ" လိတ်မွူးတသာယိုနောဝ်ꩻရာꩻ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉-ဗာႏနိန်ႏကိုအတွာင်ꩻ တောင်ႏကီꩻဆꩻထာင်ꩻ ထီသိမ်ႏကျောင်ꩻကို သတာင်ꩻသွုံꩻကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ထီသိမ်ႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန် (သုနန္ဒ)တဲမ်းထေထန်ႏသေꩻဖေႏထွူ။
လိတ်ဖတ်စောင်ႏ
လိတ်မွူးတသာယို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီးအတွက်တာႏ အက္ခရာႏငေါဝ်း အလွေꩻအသဲင်ꩻ အပနဲကွုမ်ႏလွုမ်ႏလဲဉ်းထွူမွော့ သꩻကိုယူႏထန်ႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး ပေႏတန်မူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻ ယံဖေႏနေးကသွဉ်ယိုꩻ ဒါႏယိုꩻ သေနာႏယိုꩻ တဲမ်းယိုꩻ မတ်ဖိုꩻ ဖတ်ယိုꩻဝါင်ꩻတဲင် စာင်ꩻနန္ဒဝံသ (ဓမ္မာစရိယ) တဲမ်းထေထန်ႏတောဖေႏ မူလရန်း ပထမရန်း လိတ်ဖတ်စောင်ႏယိုနီစောင်ႏထွူ။
တဲမ်းနယ်ꩻ
ကတဲမ်းထန်ႏဒါႏ ဖတ်လိတ်စောင်ႏယိုနောဝ်ꩻရာꩻ (၁) သွဉ်ခဏ်ꩻ (၂) ဖတ်လွူꩻခဏ်ႏနုဲင်းယို ဖထန်ႏဖေႏနီခန်ꩻထွူ၊ သွဉ်ခန်ꩻကိုတွမ်ႏ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ယံဖေႏနေးလိုꩻပေႏသီး သꩻကသွိုꩻသွင်ႏအီဝင်ꩻတဲင် သော့ꩻဖေႏပါတွမ်ႏထာꩻရွုတ်ဖုံႏသွူ။
ဖတ်လွူꩻခဏ်ꩻ
ဖတ်လွူꩻခဏ်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻရာꩻ ယံဖေႏနေးကမတ်တောင်ꩻယိုꩻအီလိတ်မွူးတဲင် တဲမ်းသော့ꩻဖေႏပါဗာႏတွမ်ႏ ဖတ်လွူꩻခဏ်ꩻထွူ၊ ဖတ်လွူꩻခဏ်ꩻ သဘော်ꩻအာင်းရွယ်ႏချက်နောဝ်ꩻရာꩻ (၁) ယံဖေႏကမတ်တောင်ꩻယိုꩻအီလိတ်မွူး (၂) ယံဖေႏကလျာင်ႏအီလိတ်ဟော်ꩻ (၃) ယံဖေႏနေးလိုꩻပေႏသီး အသꩻကစွယ်ꩻအီတဲင် တဲမ်းထန်ႏဖေႏပါဗာႏတွမ်ႏ ဖတ်လွူꩻခဏ်ꩻနောဝ်ꩻထွူ။
ပါဠိတွမ်ႏမန်း
မီႏဖတ်ပါဠိတွမ်ႏမန်းနောဝ်ꩻ ယံဖေႏနေးကဖြီႏတဲင် ကာရန်သာင်းဟန်ႏကိုနောဝ်ꩻ ထွားဖျင်ဒေါ့ꩻဖေႏပါသွော့ ပါဠိတွမ်ႏမန်းအငေါဝ်းထန်ႏနော၊ (ခွိုင်းယိုစွို့ꩻလွံꩻ)။ စာင်နန္ဒဝံသ တွမ်ႏ စာင်ꩻစန္ဒိမာ (ဓမ္မာစရိယ) (မူလရန်း လိတ်မဲ့ငါ ၃၇-ဗꩻ ၄၀)။
တဲမ်းနယ်ꩻ
ပထမရန်းလိတ်ဖတ်စောင်ႏကိုယို ကအောဝ်ႏပါဒါႏ တဲမ်းနယ်ꩻနောဝ်ꩻရာꩻ အပီတောဝ်း မူလရန်းလိတ်ဖတ်စောင်ႏထွူ၊ ပထမရန်းလိတ်ဖတ်စောင်ႏကိုယို လိတ်မွူးတသာကို ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ကာရန်သရစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻဆူꩻ တမွေးတောဝ်းတဲင် ယံဖေႏနေးကသွဉ်ယိုꩻ မတ်ယိုꩻအီ နုဲင်းအဝုဲင်းဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏသေꩻဖေႏပဉ်ခေါဝ်ပဉ်ခေါဝ်ထွူ၊ တခေါဝ်တခေါဝ်ကိုယိုလဲ့ ဖထန်ႏဖေႏယင်းအခေါဝ်တလဲင်ႏထွူ၊ ဥပမာႏနောဝ်ꩻရာꩻ က-ဝုဲင်းအခေါဝ်ကိုနောဝ်ꩻ မီႏအွဉ်ႏသေꩻသွဉ်ခဏ်ꩻတခန်ꩻစွို့ꩻလဲ့ လိုꩻပေႏသီးအတာႏ အခုဲင်ႏအယပ်ꩻ အီႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ က-ဝုဲင်း(၁)ဗာႏ၊ (၂)နီ၊ (၃)သွံ ဖထန်ႏဖေႏနုဲင်းယိုထွူ၊ ကထွိုင်ႏဖထန်ႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻရာꩻ အဆေ့ꩻထိုꩻတဲင် သွဉ်လဲ့ယိုꩻ မတ်လဲ့ယိုꩻနောဝ်ꩻထွူ၊ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ အဝုဲင်းဖုံႏဆူꩻလဲ့ အပီနုဲင်းက-ဝုဲင်းယိုနေနေထွူနော။
လိတ်ဟော်ꩻ
လိတ်ဟော်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻရာꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻတစွိုးစွိုးဆူꩻ ယံဖေႏကသေဖြောင်အီတဲင် တဲမ်းစီႏနယ်ဖေႏနေးတွမ်ႏလိတ်နောဝ်ꩻထွူ၊ လိတ်ဟော်ꩻသဘော်ꩻပွုံႏစံႏနောဝ်ꩻ လိတ်စောင်ႏကိုယို သော့ꩻနယ်ပါဖေႏ နီသွံပုဒ်ထွူ၊ ထွားနုဲင်းထွူတဲင် ကျံႏတဲမ်းနုဲင်းသွော့ဝင်ꩻဖုံႏထွူနော။
မက်မန်းခရဲင်ႏ
မက်မန်းခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: မၢၵ်ႇမင်၊ ၸႄႈတွၼ်၊ အိန်းကလေက်: Matman District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၄၁၉၆ (၁၂၇၉ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမက်မန်းကိုသွူ။ မက်မန်းခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏနားဖန်းဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻသိုမ်ဝေင်ꩻနယ်ႏသွူ။ မက်မန်းခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၁၅,၆၄၈ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
အာႏဇာႏနီႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
ကမ္ဘာႏတကီလဲ့နဝ်ꩻ၊ နီမျန်မာခမ်းကိုယိုလဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻယို ကအွဉ်ႏထွော့ထူႏဂွုဏ်ႏလွေꩻ အာႏဇာႏနီႏ၊ မဉ်ꩻကလꩻဗာႏ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏလိုꩻမျိုꩻခမ်းထီအကျိုꩻ၊ သီဗာႏတွမ်ႏ တဖဲ့ꩻသာꩻရန်ႏသူႏစူခွုမ်လက်နက်တွော့ꩻ အွဉ်ႏထွော့ထူႏဂွုဏ်ႏလွေꩻ အာႏဇာႏနီႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာလဲ့ "မီႏသီတွမ်ႏရန်ႏသူႏ ပယောဂမꩻ ဟဲ့ꩻထွိုက်လꩻအာႏဇာႏနီႏ"အွဉ်ႏထွော့ခန်း ဥပဒေႏစီꩻကန်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖြားဗွာဦးလှဖေနဝ်ꩻ သီပြောင်ꩻဗာႏတွမ်ႏ ရန်ႏသူႏပယောဂ တမွေးတဝ်း၊ သီပြောင်ꩻဒျာႏတွမ်ႏ သွီႏတလီꩻရောႏဂါႏလဲ့ အွဉ်ႏထွော့ထူႏဂွုဏ်ႏလွေꩻ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွိုက်သင်ꩻဒျာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ နီမျန်မာခမ်းယိုနဝ်ꩻ နဲင်ႏငန်ႏတောႏအာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻ၊ ခင်လိုꩻမျိုꩻ အာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻ၊ စောက်ꩻလိုꩻမျိုꩻ အာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻ အဝ်ႏလွေꩻလဲဉ်းတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလဲ့ ဖြားဗွာဦးလှဖေ အနိစ္စခန္ဓာႏကပြောင်ꩻဒါႏ တောႏလင်ꩻလောင်း(၅)နီꩻယို အွဉ်ႏထွော့ထူႏဂွုဏ်ႏလွေꩻ အာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻနဝ်ꩻ သင်ꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း အာႏဇာႏနီႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းကဖြုဲင်ꩻဒါႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏအရန်းရန်း၊ အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ကအွဉ်ငါကျိုꩻစာꩻ မာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအကျိုꩻ စဲ့ꩻတပ်ကို လိုꩻကျယံ၊ အရပ်သားလိုꩻကျယံဖုံႏယိုလဲ့ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွော့ꩻ တယ်ႏလွေꩻညီꩻဖေႏပါ အထိန်ꩻအမုဲင်မုခ်(အုတ်ဂူ)နုဲင်းပင်တွန်ႏအာႏဇာႏနီႏကုန်ꩻလောင်းယိုနဝ်ꩻ မွေးမဲဉ်ႏရသင်ꩻ သေန်ႏလျောႏလင်ꩻငါႏသွူ။ အာႏဇာႏနီႏခင်ႏလမ်း၊ အာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻ ထွိုင်ႏအဝ်ႏခေါ်ခေါ်သွူနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အမွူးနီꩻမဉ်ႏတွိုႏ မဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏထူႏဂွုဏ်ႏ၊ မဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏခံႏနွမ်ꩻလွေꩻလဲ့ တနေင်ႏတထွောင်း တထွာဗာႏတဝ်း၊ အဆင်ႏပြေႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။
ဘေꩻသွံစွိုးမွိုးပိုကယ်ႏလꩻတဝ်း
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'မွိုးတဲ့ ကယ်ႏပိုလꩻတဝ်း၊ ပိုတဲ့ ကယ်ႏမွိုးတလꩻတဝ်း'နဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံမျိုꩻ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ မေႏခိုးဒုံ၊ မေႏခိုးဝေင်ꩻတဲင် ငမ်းထာꩻသီတွော့ꩻ နီလွင်း၊ ဝင်ꩻလွင်း၊ မွိုးဖေႏကလွင်းဗာႏမွုန်း ပိုကယ်ႏလꩻတဝ်း၊ ပိုဖေႏကလွင်းဗာႏမွုန်း မွိုးကယ်ႏလꩻတဝ်း၊ လွင်းဗာႏမေႏအန္တရာယ်ႏ ပငါပရာꩻ၊ ယိုနောဝ်ꩻ 'ပဌမ အမာတာပုတ္တိကာ-ဘေꩻရန်ႏ'နောဝ်ꩻသွူ။
ပစ္စဝေက္ခဏာ
တရာꩻထူႏဗုဲင်အီသင်္ကန်ꩻ(စီဝရပစ္စဝေက္ခဏာ)
ပဋိသင်္ခါယောနိသော စီဝရံ ပဋိသေဝါမိ၊ ယာဝဒေဝ သီတဿ ပဋိဃာတာယ၊ ဥဏှဿ ပဋိဃာတာယ၊ ဍံသမကသ ဝါတာတပ သရီသပ သမ္ဖဿာနံ ပဋိဃာတာယ၊ ယာဝဒေဝ ဟိရီကောပိနပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ။ ပဋိသင်္ခါယောနိသော-တောမ်ႏတရာꩻတဲင်၊ ပဋိဃာတာယ-ဖေႏကရဲးအီလꩻ၊ ယာဝဒေဝသီတဿ-ထာꩻခွꩻငါႏ၊ ဥဏှဿ-ထာꩻလျားငါႏ၊ ဍံသ-တခြေ့တကျင်၊ မကသ-ဖီးထူꩻထာꩻသား၊ ဝါတ-တလီꩻခွꩻလျား၊ အာတပ-ယာခိုးလျားဖုံႏ၊ သမ္ဖဿာနံ-ကခွေါင်းဒါႏလိုꩻငါ၊ နပ္ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထံ-ဒို့ꩻဗိန်ႏလꩻအီ နမ်းကီအင်္ဂါႏ၊ ယာဝဒေဟိရီကောပိ-ဝင်ꩻသꩻငါဝင်ꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏငါ၊ ပဋိသေဝါမိ-နီသွောန်းထူႏဗုဲင်ဒျာႏ၊ စီဝရံ-သင်္ကန်ꩻယိုသွူအေား။
တရာꩻထူႏသုင်ꩻအီဒဲန်သောမ်ꩻ(ပိဏ္ဍပါတပစ္စဝေက္ခဏာ)
ပဋိသင်္ခါယောနိသော ပိဏ္ဍပါတံ ပဋိသေဝါမိ၊ နေဝ ဒဝါယ န မဒါယ န မဏ္ဍနာယ န ဝိဘူသနာယ ယာဝဒေဝ ဣမဿ ကာယဿ ဌိတိယာ ယာပနာယ ဝိဟိံသူပရတိယာ ဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယ ဣတိပုရာဏဉ္စ ဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ နဝဉ္စ ဝေဒနံ န ဥပ္ပါဒေဿာမိ၊ ယာတြာ စ မေ ဘဝိဿတိ၊ အနဝဇ္ဇတာ စ ဖာသု ဝိဟာရော စ။ ပဋိသင်္ခါယောနိသော-တောမ်ႏတရာꩻတဲင်၊ ပဋိသေဝါမိ-နီသွောန်းထူႏသုင်ꩻဒျာႏ၊ ပိဏ္ဍပါတံ-ဒဲန်သောမ်ꩻယိုသွူဗွေႏအေား၊ နေဝဒဝါယ-အုံလွူꩻအီထာꩻတာႏ ဗိုန္နုဲင်းလိုꩻပေႏဒုံခြင်ꩻခါႏစားမွေးတဝ်း၊ နမဒါယ-အာႏဖေႏကတလာ ဗိုန္နုဲင်းကာယဗသားမွေးတဝ်း၊ နမဏ္ဍနာယ-ဖေႏကဖုတ်ပြွူႏ ဗိုန္နုဲင်းလိုꩻမူႏဟော်ကိုသားမွေးတဝ်း၊ နဝိဘူသနာယ-ယာႏဖေႏကစေင်ႏ ဗိုန္နုဲင်းထာꩻကျူႏတလေင်ႏထာꩻစားမွေးတဝ်း၊ ဣမဿကာယဿ-ခွေရူပကာယတာႏ၊ ယာဝဌိတိယာ-ဖေႏကတိန်ႏခွေါင်အီလꩻငါ၊ ယာပနာယ-အုံအဝ်ႏအီလꩻငါ၊ ယာဝဝိဟိံသူပရတိယာဧဝ-ဟို့ꩻခိုးဟို့ꩻလျား ဖေႏကယေန်အီတာႏငါ၊ ယာဝဗြဟ္မစရိယာနုဂ္ဂဟာယဧဝ-မာꩻအီလꩻခန္ဓကဝတ် ကျိုꩻစာꩻအီလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတရာꩻငါ၊ ဣတိ-ပွိုးသုင်ꩻဗာႏသောမ်ꩻယိုတဲင်၊ ပုရာဏဉ္စဝေဒနံ-ဝွေႏဒနာႏလီꩻလဲ့၊ ပဋိဟင်္ခါမိ-ဖေႏကထိုꩻမားအီ၊ နဝဉ္စ-ဝွေႏဒနာႏတသာလဲ့၊ နဥပ္ပါဒေဿာမိ-ဖေႏကထွာဗာႏမွုန်းငါ၊ မေ-ခွေတာႏ၊ ဘဝိဿတိ-ဖေႏကထွာ၊ ယာတြာစ-တရျားအီလꩻ၊ အနဝဇ္ဇတာစ-ရောႏဂါႏအပဲတ်ကင်ꩻအီလꩻ၊ ဖာသုဝိဟာရောစ-အုံထာꩻသုခအီလꩻငါ၊ ပဋိသေဝါမိ-နီသွောန်းထူႏသုင်ꩻဗာႏ ဒဲန်သောမ်ꩻယိုသွူဗွေႏအေား။
ဗွေႏဗိုန်မီန်ႏညံး ဒိုင်သားညံး
လွောက်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏ ဝိနယ်ꩻတဖူꩻစဲဉ်ႏသွူ။
နီနမ်းဖေႏကထေင်းထံႏဗာႏဒျာႏ သာႏသနာႏတာႏဝိုန်ႏ။
သာႏသနာႏ ဖေႏကထေင်းထံႏဗာႏမွုန်းတဝ်း နီတာႏ  ဝိုန်ႏ နုဲးနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၁၅-ယို အွဉ်ငါသားလဲ့
အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏတဲင် ၂၀၁၅-ကို တွိုႏဖျင်လဲန်းသွူ၊ မိဉ်ႏထွားတွမ်ႏ ဒီမိုကရေသီ ကတွိုႏဖျော လက်ခံႏမာꩻလွဉ်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏရေꩻနဝ်ꩻ ငတ်ꩻနေင်ႏခွပ်နဝ်ꩻသွူ၊ ငတ်ꩻနေင်ႏခွပ်ကိုယို တခမ်းလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ခံႏထူႏခမ်းသားဆန္ဒမဲပွဲꩻယိုလဲ့ အီႏအဝ်ႏအီႏမာꩻလွေꩻဖေႏ အောက်တိုဘာလာ အီႏလိုတွမ်ႏ နိုဝင်ဘာလာအစကို လွိုက်ရွေꩻပွဲꩻကော်မသျဉ်စွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻထန်ႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမ ခမ်းသားသီးလဲ့ တွမ်ႏထာꩻငမ်း ထာꩻနန်းတရျိုးကင်ꩻကင်ꩻ ယံကလွိုက်ရွေꩻနွောင်ꩻအမဲန်ႏနဝ်ꩻ သေနာႏမဲခရာႏအရေꩻယို အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻပေႏယို မဲးပွဲꩻမိဉ်ႏတွိုႏတွိုႏနဝ်ꩻ အသွီႏအသꩻဗော့ꩻချာဒျာႏ အစွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻပါတီ ကဲန်းအာအာရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ မိဉ်ႏထွားနုဲင်း ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻ၊ ပအိုႏခမ်းသားသီးနဝ်ꩻ သꩻဗော့ꩻချာနေ အစွိုးခွိုꩻ၊ အလိုꩻမျိုꩻပါတီဟောင်း၊ အပါလွဉ်ꩻလို့နေ တစွိုးခွိုꩻပါတီအွဉ်ငါ ဆꩻချာဟောင်း။ မိဉ်ႏထွားဒျာႏ နုဲင်း ၂၀၁၅-ဇန်နဝါရီလာ ၈-နီꩻကို ကွပ်ပီအဲန်အို သိမ်ꩻဟံႏယာႏတဲင် သွို့ꩻခြံသား ကအွဉ်ႏနယ်ဆန္ဒနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻပါတီ ကအွဉ်ငါဒါႏဆꩻချာယို ခမ်းသားတပါလွဉ်ꩻတဝ်းသွူတကာႏတဝ်း ခြီခြဝ်ပါထဲင်းစွဉ်ႏ အဝ်ႏလိုႏတဝ်းပီအဲန်အို၊ ပီအဲန်အေနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ၂၀၁၅-မဲပွဲꩻကိုယို ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻ အနာႏဂတ်နဝ်ꩻ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ။ ပအိုႏခမ်းသား အခွင်ꩻအရေꩻနဝ်ꩻ အီႏထူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ပအိုႏခမ်းသား အခွင်ꩻအရေꩻယို ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏထင်ႏဒေါ့ꩻဖေႏ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏထင်ႏကွီဖေႏဟောင်း၊ ထင်ႏဒေါ့ꩻထင်ႏကွီဖေႏသား ဖေႏကအဝ်ႏ ခမ်းသားမိဉ်ႏလွိုက် မိဉ်ဒင်ႏချာကမꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပိဉ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပိဉ် (ထန်းတပင်မြို့နယ်) (Htantabin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မော်ဗီခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻထန်းတပိဉ်ကိုသွူ။
သေခိယ
သက္ကစ္စဝဂ်
၃၁။ သက္ကစ္စံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၂။ ပတ္တသညီ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၃။ သပဒါနံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၄။ သမသူပကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၅။ န ထူပကတော ဩမဒ္ဒိတွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၆။ န သူပံ ဝါ ဗျဉ္ဇနံ ဝါ ဩဒနေန ပဋိစ္ဆာဒေဿာမိ ဘိယျောကမျတံ ဥပါဒါယာတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၇။ န သူပံ ဝါ ဩဒနံ ဝါ အဂိလာနော အတ္တနော အတ္ထာယ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၈။ န ဥဇ္ဈာနသညီ ပရေသံ ပတ္တံ ဩလောကေဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၃၉။ နာတိမဟန္တံ ကဗဠံ ကရိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ ၄၀။ ပရိမဏ္ဍလံ အာလောပံ ကရိဿာမီတိ သိက္ခာကရဏီယာ။ သက္ကစ္စဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော။
ဝေင်ꩻနျူးဒေလီ
ဝေင်ꩻနျူးဒေလီ (အဲင်းကလေတ်: New Delhi) (ဟဉ်ဒီ: Naī Dillī) (မန်း: နယူးဒေလီမြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ သမဲင်ꩻဝင်ႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနျူးဒေလီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻတဲင် ဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၄၂.၇) စတုရန်းကီလိုမီတာရပ်သွူ။ လိုꩻဖြာꩻတချꩻမုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻစွဉ်ႏ အဖြာꩻ(၉.၄)သန်းရပ်သွူ။ ထွာဒျာႏ အေင်ဒိယ ဗဟိုႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻဌာႏနတောမ်ႏ ဒေလီခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏအစိုႏရဌာႏနအနေႏ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻခါꩻတဲင် ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၉ ဖြုံႏအကို ထွာဒျာႏ ၁ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနျူးဒေလီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဒေလီဝေင်ꩻခူꩻတန်အကိုတဲင် ခမ်းလင်သံရုံး အဝ်ႏသော့ꩻ ၁၃၄ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနာထိုးစီး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်းသေင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်းသေင် (အင်းစိန်မြို့နယ်) (Insein Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အိဉ်းသေင်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေပီတာ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ကလာဒုံ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလုဲင်တယာ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယန်းကုံး အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဓဇဂ္ဂသုတ္တပရိတ္တပါဠိနိဿယ
၁၈။ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ အာဟုနေယျော၊ ပါဟုနေယျော၊ အဉ္ဇလိကရဏီယော၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ-တိ။ ဘဂဝတော-ဗွေႏဘုရာꩻသီး၊ သာဝကသံဃော-တပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ၊ သုပ္ပဋိပန္နော-ဗိုန္နုဲင်းဘုရာꩻ အကျင်ꩻဟဝ်လို့ စုမ္ဖြာꩻသွူ၊ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော-ဥဇုပ္ပဋိပန္နော-နာႏလွောန်ꩻဘုရာꩻငဝ်း နမ်းကဝ်ႏဖြောင်းသꩻ စွောန်ႏလွစုမ္ဖြာꩻဖုံႏသွူ၊ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော-ဉာယပ္ပဋိပန္နော-စူꩻလွောန်ꩻဘုရာꩻဝါႏဒ လွောင်ႏဗူႏလွဝင်ꩻဖုံႏသွူ၊ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော-သာမီစိပ္ပဋိပန္နော-မတ်နမ်းထာꩻမာꩻ ဖေႏကထွာတရာꩻဗွေႏ ဟဝ်ရိုႏသေႏငါႏသွူ၊ စတ္တာရိပုရိသယုဂါနိ-လိတ်ခိုမ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ၊ ယဒိဒံ-မဂ်ဖိုလ်ႏလꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ၊ အဋ္ဌပုရိသပုဂ္ဂလာ-မီႏတွက်နေးအပါꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ သွောတ်ꩻပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ အာဟုနေယျော-အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုတဲ့ ဝင်ꩻအဝ်ႏထိုမ်ႏရိုႏသေႏလွောန်ꩻစွောန်ႏသွူ၊ ပါဟုနေယျော-အုံမုဲင်ꩻကိုတဲ့ဝင်ꩻကျွိုက် ဝင်ꩻရိုꩻစွောန်ႏအထွိုက်ဟဝ်ငါႏသွူ၊ ဒက္ခိဏေယျော-အမွူးထွူသꩻဆွော့ꩻ မဲန်ႏစွောန်ႏဝင်ꩻကအဝ်ႏကော့ꩻသွူ၊ အဉ္ဇလိကရဏီယော-ဝုဲင်ႏဗာႏတဲ့ စူကပနဲန်ႏ မဲန်ႏငါကျကျ ဝင်ꩻဆန္ဒသွူ၊ လောကဿ-လိုꩻသီးအတာႏ၊ အနုတ္တရံ-အသေႏချာႏသွတ်ꩻ၊ ပုညက္ခေတ္တံ-ဗိုန်လုဲင်းသွို့ꩻခြံ ဟမ်ႏယာႏဟဝ်နဝ်ꩻသွူ၊ ဣတိ-ယူႏလꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
၂၁။ အရညေ ရုက္ခမူလေ ဝါ၊ သုညာဂါရေဝ ဘိက္ခဝေါ။ အနုဿရေထ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဘယံ တုမှာက နော သိယာ။ အရညေ-တခြာကို၊ ရုက္ခမူလေဝါ-သေင်ႏမွူးခလ၊ သုညာဂါရေဝ-ထာꩻယေန်အရပ်ကအုံ၊ ဘိက္ခဝေါ-ငမ်းသင်္သရာႏ ကထွာရဟန်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ၊ အနုဿရေထ-ယူႏလꩻဒျာႏသွော့၊ သမ္ဗုဒ္ဓံ-သေစဲင်းမွေးသား ဘုရာꩻဂုဏ်ႏနော၊ တုမှာကံ-ကယူႏလꩻဒါႏသီအတာႏ၊ ဘယံ-ထာꩻငမ်းနဝ်ꩻ၊ နောသိယာ-အမျိုꩻအဝ်ႏဒုမ်နဲ့။
၂၄။ ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ၊ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ ဘိက္ခဝေါ။ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ၊ လောမဟံသော န ဟေဿတိ။ ဘိက္ခဝေါ-ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ ဧဝံ-ကရိုꩻအတွိုင်ꩻ၊ သရန္တာနံ-မီႏယူႏလꩻ၊ ဗုဒ္ဓံ ဓမ္မံ သံဃဉ္စ-ဘုရာꩻတရာꩻသင်္ဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ဘယံဝါ-ထာꩻငမ္ဖုံႏ၊ ဆမ္ဘိတတ္တံဝါ-ထာꩻတရျိုးဖုံႏ၊ လောမဟံသောဝါ-ထာꩻကဒိုမ်ႏထူဖုံႏ၊ နဟေဿတိ-တထွာတဝ်းဒုမ်ရင်ꩻ။ ဓဇဂ္ဂသုတ္တပရိတ္တံ-ဓဇဂ္ဂသုတ်ပရိတ်နဝ်ꩻ၊ နိဋ္ဌိတံ-ထွူတွိုႏယိုကို။
ဝေင်ꩻပခုက္ကူ
ဝေင်ꩻပခုက္ကူ (မန်း: ပခုက္ကူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pakokku) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပခုက္ကူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀၇,၅၅၇ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပခုက္ကူနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ပဂံႏဝေင်ꩻစခါ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၃၀)ကီလိုမီတာရပ်တောမ်ႏ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ် ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၁၅)မဲင်ႏရပ်သွူ။ မျန်မာခမ်းထီကို တထာတန်အဆွာꩻသွတ်ꩻ ကထွာဒါႏ တထာကာႏဧရာႏဝတီႏခြောင်(ပခုက္ကူ)လဲ့ အဝ်ႏဝေင်ꩻပခုက္ကူထျꩻသွူ။ ပခုက္ကူနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻတဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။