cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒေါ့ꩻဟော်ꩻခရာႏ လိုႏသေနာႏ
မာꩻဒျာႏ ဒေါ့ꩻဒျာႏသွော့နုဲင်းယို
၁။ အုံလင်ꩻတပန်းနေး၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်း အုံတဲင်ဒင်ႏနေး ပလ္လင်ႏလောင်း (ယိုနဝ်ꩻ လိုꩻကျောင်ꩻတာႏ)၊ လိုꩻလမ်းတာႏနဝ်ꩻ အုံထွိုင်ႏနေးသွော့ ၂။ မဉ်ႏအုံထွိုင်ႏနေးလဲ့ စူအွဉ်ႏဒျာႏသွော့ ဆငါဖဲ့ꩻ၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ စူယိုဖွို့ꩻငါ ထောက်ငါဒျာႏသွော့ခုံႏ ၃။ ဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမဉ်ႏတဒါႏတဝ်း၊ မဉ်ႏတမော့ꩻဖိုတဝ်း၊ မဉ်ႏတဟော်ꩻတဝ်းတဲင် တာႏဝွန်ႏမဉ်ႏတွိုႏလွဉ်နဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻယို ထွာနီထာꩻမာꩻတဲင် တာႏဝွန်ႏအလꩻတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻဗာႏ၊ လွေꩻဗာႏ၊ ထွိုင်ႏမာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
မွိုးဖါယားဒွါႏ
=လိုꩻပေႏအစ အဆရာႏ မတ်လွသွော့ဒျာႏ မွိုးတွမ်ႏဖါနော။ = လိုꩻပေႏကဒါႏ ငဝ်းတွံႏငွါ ထျꩻထျꩻနဝ်ꩻခါ မွိုးဖါနီပါꩻနော။ = လိုꩻပေႏလက်ꩻလဲဉ် ကလိမ္မာႏ မွိုးတွံႏဖါဒျာႏ သွဉ်ဖေႏနေနေ။ = လိုꩻပေႏလော်လဲ ကဖင်းထာꩻ မွိုးဖါနီပါꩻ သွဉ်ဖေႏဒျာႏနော။ လင်္ကာႏအဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏသီး ပထမအဆရာႏနဝ်ꩻ ထွာမွိုးတွံႏဖါ၊ လိုꩻပေႏကဒါႏလွဉ်ငဝ်းငွါ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏနဝ်ꩻခါ ဒါႏလွဉ်မွိုးဖါထျꩻနေနေ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လောကနီတိဆရာႏ ဒေါ့ꩻသေခါꩻ နုဲးဆလယိုနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻ
လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ တောင်ႏကီꩻမူယိုခါ ဝ်-သွတ်ꩻယို တွယ်ꩻတွမ်ႏ အော-သရတွော့ꩻ ကတဲမ်းဒါႏ "ကောဝ့် ကောဝ့်ꩻ ကောဝ် ကောဝ်ꩻ ကောဝ်း ကောဝ်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ ဝ်-သွတ်ꩻယိုနဝ်ꩻ တွယ်ꩻနွောင်ꩻ အသရလွုမ်ꩻတဲင် မီႏတဲမ်းဒျာႏ "ကဝ့် ကဝ့်ꩻ ကဝ် ကဝ်ꩻ ကဝ်း ကဝ်ႏ"နုဲင်းယိုမꩻမဲန်ႏသွူ။ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏစောင်ႏ တောင်ႏကီꩻမူယိုခါနဝ်ꩻ "စ်-ဉ်"သွတ်ꩻယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ တွယ်ꩻတွမ်ႏအသရ၊ အဲသရ သရယို ၂-ဖြုံႏလွုမ်းတဲင် လိတ်ရဲန်ႏနဝ်ꩻ- - ကစ် ကစ်ꩻ ကဉ် ကဉ်ꩻ ကဉ်း ကဉ်ႏ (ယိုနဝ်ꩻ အသရ)၊ - ကဲစ် ကဲစ်ꩻ ကဲဉ် ကဲဉ်ꩻ ကဲဉ်း ကဲဉ်ႏ (ယိုနဝ်ꩻ အဲသရ) အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဲန်ႏမဲန်ႏနဝ်ꩻ အသွတ်ꩻယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းအနေႏ တလိုႏတဝ်းသွူ၊ ပအိုဝ်ႏငဝ်းအနေႏနဝ်ꩻ "စ်-ဉ်"သွတ်ꩻခင်ႏလမ်းယို အဝ်ႏငါ "တ်-န်"သွတ်ꩻငါလဲ့ လꩻလဲန်းဒျာႏ၊ အငဝ်းစုံႏလင်ႏလဲန်းဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ "စ်-ဉ်"နဝ်ꩻ သံးတွယ်ꩻလေႏကွို့ꩻ အ-သရတွမ်ႏ အဲ-သရလွုမ်ꩻတဲင် မာꩻသျုက်ခြေင်ဗော့ꩻထာꩻလွုမ်ꩻ၊ မီႏနုဲင်းခွန်ကုဝေအနေႏနဝ်ꩻ "စ်-ဉ်"သွတ်ꩻယို ထူႏသုံꩻတဝ်းဒွုမ်သွူ။ ယွမ်ꩻနီဖြုံႏတာႏလဲ့ သျင်ꩻလဲန်းနီဖြုံႏတာႏတဲင် ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻဗီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၈)ဖြုံႏလွုမ်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မီႏတဲမ်းအီ ပါဠိငဝ်း၊ ပါဠိကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ သုံꩻဗာႏယင်းဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏကုဲင်(၈)ဖြုံႏယိုမꩻတဲ့ "ယ်"သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းအနေႏ မီႏမဲန်ထူႏသုံꩻတဝ်း၊ မီႏအွဉ်ႏကုဲင်ပါလဲ့ အဝ်ႏလꩻနေဒွိုန်းသွူ၊ မီႏလိုႏတဲမ်း "အဓိပ္ပါယ်ႏ"၊ "အသူရကာယ်ႏ"ဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းတွမ်ႏသရစဲန်ႏ "အဲ"သရတဲင် "အဓိပ္ပဲႏ"၊ "အသူရကဲႏ"တဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဒဿနပညာႏ
လိုꩻပိုသီး ကထွာလွဉ်စ ပထမကာႏ စလွဉ်ဒျာႏတောမ်ႏ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ယူႏချင်းထွားထာꩻဖုံႏသွူ။ ယူႏထွားရီးသွူ ထာꩻဟဝ်၊ ထာꩻကုဲင်၊ အမဲဉ်ႏ၊ အမာႏတဲင် ချင်းဆင်ႏချင်ႏယင်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပိုသီး ထွာလွဉ်မုꩻ အဓိကအထျꩻ အစွဲးအကမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ဖီလိုသိုဖီ" နဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻဟံႏဗွာ၊ တောင်ႏကီꩻ
သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻယို အဝ်ႏလစ်ꩻပါꩻ
ကျောင်ꩻအောင်(တောင်ႏကီꩻ)ခြုဲင်းနယ်ထွူ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻ အားထုတ်ခန်ꩻ အအဲဉ်ႏစားထွူနဝ်ꩻ ထွက်လှမောင် (ဟမ်ႏနယ်ႏ-၆)အွဉ်ငါ ရွစ်လွေꩻဖေႏ တရာꩻငင်းကမ်း နုဲင်းဆလယိုသွူ။ "ဘန္တေဩဗွေႏ သွဉ်းသီးယို၊ အထန်ႏအကို ရုပ်တွမ်ႏသꩻ၊ ပူႏဇောႏညွတ်ခ ကွီအခွင်ꩻ၊ အပဲင်အမင်ꩻ ကာယကံႏ၊ ဝစီႏပဲစ်တံႏ ဖြောင်းဖြေꩻယို၊ မနော်ꩻသꩻကို ငမ်းယူႏမာႏ၊ ငမ်းသꩻအဝ်ႏဒါႏ အန္တရာယ်ႏ၊ ပဲစ်တန်ပဲစ်ပေႏ ကွီခွင်ꩻညာꩻ၊ ဘုရာꩻတရာꩻ တွမ်ႏသံႏဃာႏ၊ မွိုးဖါဆရာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻ---"
ကဝ်ႏထွန်ႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ
နီလိုꩻသီး အရန်းထိုသွတ်ꩻ ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ ထာꩻမုဲင်ꩻ? နွို့ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဖုံႏ အရန်းအထိုသွတ်ꩻ ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ နိဗ္ဗာန်ႏဒျာႏ၊ ဖေႏကလꩻအီ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ ပင်ႏတသွောင်းရီးဗာႏ နမ်းကာယအထီအသွီႏ (Quality)နဝ်ꩻသွူ။ နမ်းကာယ အထီအသွီႏအဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ သမုတိသစ္စာႏဒျာႏ၊ သစ္စာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻ၊ တမျိုꩻနဝ်ꩻ သမုတိသစ္စာႏ၊ တမျိုꩻနဝ်ꩻ ပရမတ္ထသစ္စာႏ၊ မဉ်ႏထွားတွမ်ႏ ပရမတ္ထသစ္စာႏနဝ်ꩻ သမုတိသစ္စာႏယို အဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏလယ်ႏကွို့ꩻ ရုပ်နာမ်ႏတရာꩻလွုမ်ꩻ၊ ရုပ်တရာꩻ နာမ်ႏတရာꩻယို သမုတိသစ္စာႏ မွေးတဝ်းဒျာႏသွူ။
ဒွေနာႏကုဲင်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ
ဒွေ နာႏကုဲင်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
ကလꩻဒါႏ အောက်ꩻယုဲင်ယို ခြွစ်ꩻတွမ်ႏဝါႏသာခဝ်တွော့ꩻ မီႏသူႏမီႏအွဉ်ႏပယ်ဖေႏနဝ်ꩻ တညတဝ်း တနားရီႏ နီနားရိႏလွုမ်ꩻ၊ ထာꩻဆာမဉ်ႏပေႏလဲ့ ဖြဲမ်ႏခွုန်ꩻချာ၊ အမိဉ်ႏဖြားလဲန်း၊ အိုမ်လဲန်းအမိဉ်လဲ့ ပꩻယိုꩻသွူ။ မိဉ်ႏပꩻသွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏကဟဝ်ဗွိုန်ဝင်ꩻသွူ။ ခါးလားကဖေါက် တသီႏမီႏသဲင်ထိုꩻလဲ့ မာꩻစဝ်ႏပသာႏသာႏဗာႏထီသွူ။ တသီႏယိုနီမျိုꩻနဝ်ꩻ တမျိုꩻတမေႏခြဲစ်ꩻဒီႏ၊ နီမျိုꩻနီႏမေႏခြဲစ်ꩻဒီႏလွုမ်ꩻ၊ အွဉ်ႏပယ်အာလꩻတဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏပယ်အာနဝ်ꩻ အကဲင်တန်ဒါႏသွူ။ အွဉ်ႏဗာႏသတိꩻသွူ။ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဇာႏတိဖိုလ်ႏရာႏယို မူသွူတွမ်ႏထီတွော့ꩻ ပေါႏလꩻသွူမူထီ တစောနေင်းထီနွိုးရပ်နဝ်ꩻလဲ့ သော့ꩻတွမ်ႏတဝတ်ꩻ(တမူထီ)နီသိုမ်ဗဲက်ꩻ၊ ထွန်အိုမ်ဆေ့ꩻဆေ့ꩻတွော့ꩻ ကွယ်ရော်ꩻဖေႏသွာ့တဝင်ꩻ၊ ထွူနဝ်ꩻ သူဖေႏသွော့နေား၊ သူဖေႏငါ တလဲင်ႏနီလဲင်ႏငါလဲ့ နာႏကုဲင်နဝ်ꩻ တတန်တဝ်းဒွုမ်တွော့ꩻ ဖဲမ်ႏချာထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။ ဖဲမ်ႏသွူလဲ့ သူႏဖေႏထဲင်းနဝ်ꩻ နီသိုမ်နီꩻလွုမ်ꩻ ထိုꩻမားပျောက်ထိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ပေါႏပခေါ်(၇)ကြိပ်ꩻနဝ်ꩻ တလဲင်ႏတကြိပ်ꩻ အွဉ်ႏခွေါင်းတွစ်လွေꩻထွူလဲ့ ပခေါ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထောင်းပဲစ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏပယ်ဖေႏသွော့ နီကမဲန်အွဉ်ႏပြောင်ꩻလွေꩻဒါႏ ခင်ႏလံးနဝ်ꩻနေား၊ ပိုမ်းခါꩻ ထိန်ꩻခါꩻသွော့ တွမ်ႏတိတ်နေား၊ မဲ့ꩻလျားလွဉ်၊ ဆာလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။ ခံႏလꩻလꩻဗာႏ၊ အွောင်တရတ်ထိုꩻဗာႏတဝ်းသွူ။ မီႏအွဉ်ႏပယ် မွူးဟာခိုႏလဲ့ နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻမꩻ ထူႏထိုꩻဗာႏသွူ။ မီႏတဉ်ႏတဝ်းလဲ့ တွမ်ႏပိတ်ခဝ် ဒို့ꩻသံးအထန်ႏတွော့ꩻ တွမ်ႏတိတ်ယွိုႏလွဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဒပ်ꩻထိန်ꩻခါꩻဖေႏသွော့နေား၊ နီသိုမ်နီꩻလွုမ်ꩻ နာႏကုဲင်အရွီးလန်ထန်ႏခန်းဒျာႏသွူ။
လိတ်ဗွောင်မဲ့နား
၂။ ရူးပေႏ ရူးပေႏယို ပေႏပေႏလွုမ်ꩻ၊ ထီႏဖွီ-မာꩻကြွို့ꩻကြꩻတလꩻတောဝ်း၊ အအဲင်ႏသီချာဒါႏလိုꩻ။
နီလိုသီးကမာꩻခါꩻတခြိုꩻဖုံႏအွိုးလာကမ္ဘာႏလောင်း
‍‍လာကမ္ဘာႏအလောင်း နီလိုꩻသီးတခြိုꩻစာႏရင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးကမာꩻခါꩻဒါႏတခြိုꩻ အွိုးလာအလောင်းသူꩻဒျာႏသွူ။ ဇယားကွက်ꩻအွိုးလယိုနဝ်ꩻ Retroreflectorသီး၊ Apollo Lunar Surface Experiment Package မွေးတဝ်းလဲ့ အပိုလိုအာႏကာႏသစက်သားသီး ကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ တခြိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻနေးဗာႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဆျာပတ်ကမာꩻခါꩻဒါႏ ဂေါက်ရာꩻဗော်လုံးပေႏဖုံႏ၊ အလံႏ၊ ကထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏ အာႏကာႏသစက် ၁၅ အစွိုꩻသားသီး ရုပ်တုဖုံႏဒျာႏသွူ။ သေတန်-ဗွီ ဒုံးကွင်ႏ(ဒုံးပျံ) တတိယအလဲင်ႏ ကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ S-IVB နဝ်ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထုကအဝ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ လာကမ္ဘာႏအကို ဝွေꩻယိုထွာအထွူႏသွတ်ꩻသွူ။ အွိုးလာအလောင်းသူꩻနဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးထင်ႏအွဉ်ႏခါꩻတခြိုꩻ ကီလိုဂရမ်ပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁၇၀,၀၀၀တဲင် အပိုလိုတွမ်ႏ လူနာတဖူꩻစဲဉ်ႏအနေႏ ထူႏလုဲင်ႏ ဟံႏယာႏအွိုးလာအလောင်း ၃၈၂ကီလိုဂရမ်တွော့ꩻ အီလင်ꩻချာယင်းကမ္ဘာႏအလောင်းသွူ။ နီလိုꩻသီးကမာꩻခါꩻဒါႏ တခြိုꩻဖုံႏအကို အပိုလို ၁၁၊ ၁၄၊ ၁၅ အာႏကာႏသစက်သားတွမ်ႏ လူနော်ခေါ့ ၁၊ လူနော်ခေါ့ ၂မဲတ်ဆိဉ်အကို နီလိုꩻသီးကမာꩻခါꩻဒါႏ တခြိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဗ့ꩻတွိုႏယိုခါ သွုံꩻလꩻနေကဒွိုန်းသွူ။ တခြိုꩻကအဝ်ႏလာအလောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လာကမ္ဘာႏအွိုးအဖဲ့ꩻသူꩻ အဝ်ႏကမ္ဘာႏတန်အလောင်းတထီႏလွေꩻနွောင်ꩻတဝ်းအဖဲ့ꩻသူꩻတဲင် တခြိုꩻမိဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရေင်းစျား၄၊ လူနာစက်ပတ်လိမ်ꩻလာ ၁၊ လူနာစက်ပတ်လိမ်ꩻလာ ၂၊ လူနာစက်ပတ်လိမ်ꩻလာ ၃ဖုံႏဒျာႏသွူ။
လိတ်ဖွူꩻလိတ်စောင်ႏ
(၃)ဝတ္ထုတွယ်ꩻ
လိတ်အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပိဋကတ်ဘာႏသာႏပြန်ႏဝတ္ထု၊ ဒဏ္ဍရီဝတ္ထု၊ စိက္ကူꩻဝတ္ထု အဝ်ႏနုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ ပိဋကတ်ဘာႏသာႏပြန်ႏဝတ္ထုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအီဘာႏသာႏယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ လောကသံႏသရာႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻတဲင် အဝ်ႏပါဝင်ႏသော့ꩻ အရေꩻတန်ကဏ္ဍကိုနဝ်ꩻသွူ။ ပိဋကတ်ဒါႏသားဖုံႏ အဝ်ႏလိုႏပြန်ႏထုတ်ထန်ႏထဲင်းထဲင်း၊ အဝ်ႏလိုႏဖေႏအာႏထဲင်းထဲင်းဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒဏ္ဍရီဝတ္ထုကရိုꩻနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ (ပုံပြင်)တဲင် ကဖောႏပျꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ယူးဝါးသီးသဘာဝ၊ ရက်ခရာႏသညင်ꩻခရာႏ၊ တလွိုးခရာႏ၊ ငခရာႏစစွဉ်ႏအချက်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာဒျာႏအတွိုင်ꩻ လိုꩻပေႏလိုꩻတန်တရွေꩻတဝ်း ကဉ်းအာအာနဝ်ꩻ သဘော်ꩻကျရောင်နဝ်ꩻသွူ။ အမွေးစင်ႏစဲစ် တမွေးတဝ်းလဲ့ စွိုးခွိုꩻအတွက် အကျိုꩻခွုင်းကအဝ်ႏထွိုက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻရောင်ဒျာႏ၊ ဆွန်ꩻငင်ႏဓာတ်ဖုံႏလဲ့ ပါသော့ꩻအာဒျာႏအတွိုင်ꩻ လိုꩻပေႏလိုꩻတန်တရွေꩻတဝ်း ကဲဉ်း အာအာနဝ်ꩻ သဘော်ꩻကျရောင်နဝ်ꩻသွူ။ ဒဏ္ဍရီဝတ္ထုတွယ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာဒျာႏနေက လိုꩻဖြားဖြောင်းလောင်းလွုမ်ꩻတဲင် ဖေႏကထွာနွောင်ꩻ လိတ်အုပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻငါႏနေနေသွူ။
(၅)ကဗျာလင်ႏကာႏ -
ကဗျာလင်ႏကာႏမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ အရွယ်ႏအလွောက်ꩻ ဝါႏသနာႏရောင် ဖတ်ဟော်ꩻစွယ်ꩻရောင်လွဒျာႏသွူ။ ကဗျာလင်ႏကာႏဖုံႏယို ထွို့ꩻဗူႏနွောင်ꩻအီဒါႏ စွိုးခွိုꩻလက်နက်တမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏသျာꩻငါႏသွူ။ ပပ်ပေႏလာႏစခါဖုံႏနဝ်ꩻ လစ်ꩻဖြုံႏ သူဖြုံႏ နွုတ်ꩻဖြုံႏလင်္ကာႏဖုံႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ခတ်ပေါႏကဗျာဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းတွမ်ႏအနယ်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏသွူ။ ကဗျာလင်ႏကာႏဖုံႏယို ထွို့ꩻဗူႏနွောင်ꩻအီ အမျိုꩻသာꩻသꩻဓာတ်ရေꩻ လွောင်ႏဗူႏတတွာမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အလုဲင်းတဗာႏ ဒင်ႏပျꩻနယ်ခရာႏ တလိုႏတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ ထွားလေ့လာဗော့ꩻ ပပ်ပေႏလာႏကို ဇာတ်နိပါတ်တွယ်ꩻဖုံႏ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻလင်ႏကာႏဖုံႏ၊ တရာꩻဟော်ꩻဖုံႏငါတဲ့ တဲမ်းသားဖတ်သား ဝါႏသနာႏရောင် တတွာမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ခဉ်ႏဆနွောင်ꩻလဲဉ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ထွို့ꩻဗူႏရေꩻကဏ္ဍယိုလဲ့ ကဗျာလင်ႏကာႏလိတ်လုဲင်ꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻတခန်ꩻ တကဏ္ဍနဝ်ꩻသွူ။
မာႏနတန်ငါႏမွုန်း
အွဉ်ႏသွော့မေတ္တာႏတရာꩻ အွဉ်ႏသွော့စာႏနာႏမုတရာꩻ အွဉ်ႏသွော့ ကရုဏာႏတရာꩻ အွဉ်ႏသွော့ မုဒိတာႏတရာꩻ... နီမဉ်ႏအုံအဝ်ႏလွဉ် နုဲင်းယို နီမဉ်ႏအုံဒါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တွိုႏတနီꩻနီꩻသူꩻ နီနမ်းသီခန်းတဲ့ နီမဉ်ꩻသီတဝ်း နီထိုꩻမားခန်းတဲ့ နီမဉ်ꩻထိုꩻမားတဝ်းနော..။
မာဝါꩻအဝ်ႏလစ်ꩻခိုမ်ꩻ
၄။ မာဝါꩻ-မညမ်း ၊ လိုꩻအခမ်း ၊ လွူးနမ်း ချမ်ꩻသာႏထွာ ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပဌမသံဝါသသုတ်)
ပအိုဝ်ႏပေႏဖုံႏဖတ်လွသွော့
"လိတ်ကစီႏခြပ်ဒျာႏ ဖေႏကထွာသုခုမ အနုပညာႏနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻထွိုက်လိတ်"ကရိုꩻဒါႏ အယူႏအတွေꩻယို ခေတ်ယိုခါ ကဲဉ်းအာအာ လက်ခံႏလွဉ်လွနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိတ်ကဆဲင်ႏဒျာႏ လောကုတ္တရာႏနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻလိတ်လုဲင်ꩻ-အဝ်ႏခေတ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်တေားလုဲင်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရနဝ်ꩻယင်သွူ။ "တိုးသောင်း"အယူႏအတွေꩻကိုနဝ်ꩻတဲး ကတဲမ်းကမုဲင် လဲဉ်းသော့ꩻဒါႏအနုပညာႏကိုလိတ်စားနဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကဝွေႏဖန်ႏ ခတ်ကယ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻဒါႏလိတ်နဝ်ꩻစားတဲ့ သွင်ꩻသော့ꩻဒျာႏ လိတ်လုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ၊ ကခတ်ကဲꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻအခွိုꩻအစားကို ခွုင်းကားစူကထွꩻရာꩻ မဉ်ႏလွူꩻဗာႏ မန်းနဲင်ႏငံႏလိတ်လုဲင်ꩻ အခွိုꩻအစားနဝ်ꩻ- ဝတ္ထုလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ပျꩻဇာတ်လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ကဗျာလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏပြန်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ၊ လိုꩻပေႏလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏ၊ လိုꩻယွဲးလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏ၊ ယေန်ႏငဲးမုꩻအနုပညာႏလိတ်လုဲင်ꩻ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ သုတရသလိတ်လုဲင်ꩻ၊ သိပ္ပံလိတ်လုဲင်ꩻ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငဝ်းခြုဲင်းလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဇာတိမာန်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဝွေႏဖန်ႏရေꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ လွေꩻတဖူꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ပညာႏရေꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ကျန်ႏမာႏရေꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ပဒေႏသာႏလိတ်လုဲင်ꩻ၊ သုံꩻအီသိပ္ပံလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ထိန်ꩻသိမ်ꩻသဘာဝအသောင်ꩻအရင်ꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ထာꩻတယွို့လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ကျမ်ꩻ(တန်)လိတ်လုဲင်ꩻ၊ တသက်တာႏလိတ်လုဲင်ꩻ-စတဲင် အခွိုꩻအစားအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ သေဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ "လိုꩻတဟော်ꩻတဝ်းလိတ်၊ ခမ်းထီတဟော်ꩻထွားတဝ်းလိတ်နဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း အရန်းထိုကီ၊ ဟော်ꩻအာအာလိတ်မꩻ ဒါႏပညာႏသွူ၊ ပညာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝွေႏဖန်ႏဆင်ႏချင်ႏထွူမꩻ ဉာဏ်ႏကထိုမ်ႏနွောင်ꩻဒါႏ အမွေးမဲဉ်ႏစား"နဝ်ꩻသွူ။
လꩻလွဉ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသနုဲင်းမုဲင်ꩻ
"ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻလꩻ?"
ကဲးကုလတ်သ်
လဉ့်ခ်ဖုံႏ
ကဏ္ဍ:သင်္ချာ ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ
တိက်ꩻနျꩻအာႏ
ကအောဝ်ႏအာမွေး တဲက်ထာꩻယူနစ်(units) ဖုံႏယို အွဉ်ႏနယ်အီ တိက်ꩻနျꩻအာႏအတာႏ သုင်ꩻအီနောဝ်ꩻသွူ။ တဲက်ထာယူနစ်ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ အာႏတစား (a unit of force) ယို အံႏ(÷) တောမ်ႏ ကအွဉ်ႏထွော့ အလုဲင်းအဝွိုင်ꩻ (a unit of area) တဲင် လꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကလꩻဖုံႏယို နဲင်ႏငံႏအာခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ တိက်ꩻနျꩻအာႏယူနစ် (International System of Units - သင်္ကေတ: SI ) ထျꩻကလင်ꩻလွဉ်  ပါသကယ် (pascal -သင်္ကေတ Pa)ကရိုꩻနောဝ်ꩻ တမီတာအလုဲင်း(square metre)ယို အာႏအောဝ်ႏ တနျူတန် (newton) ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သင်္ကေတအနေႏနဝ်ꩻ ထွာ (N/m2) သွူ။ နုဲင်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ (၁)လဲက်မ အလုဲင်းအကိုအာႏအောဝ်ႏ (၁)ပေါင် ကရိုꩻဒါႏ တဲက်ထာမှုစနစ်နောဝ်ꩻ ခေတ်ကရီးခ့ ဗြိတိသျှတဲက်ထာမှုပုင်ႏစံႏ (imperial) တောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏထုင်ꩻစံႏတဲက်ထာမှုစနစ် (US customary) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
တဲက်ထာမုꩻပုင်ႏစံႏ
ခမ်းတလီꩻဝသ(မိုးလေဝသ)ပညာႏသျှင်ႏ ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ တလီꩻတိက်ꩻနျꩻအာႏယို ကျိုက်ဒျုႏအွဉ်ႏနယ်တောမ်ႏ (hectopascal - hPa) တဲင် တတွာတောမ်ႏ ယူနစ်လီꩻ ကရီးခါ (millibar - mbar) နောဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏပယ်ႏယင်ဟန်ႏဖုင်ႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်တောမ်ႏ (kilopascals - kPa) တဲ့ အောဝ်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ငါထဲင်းယိုတဲ တပေါꩻသုင်ꩻတောဝ်းဒွုမ်  (hecto) နောဝ်ꩻသွူ။ မာစျူရီ လဲက်မ ယို အမေႏရိကန်ႏခမ်းအကို အောဝ်ႏသုင်ꩻကဒွိုန်း ဗꩻထမ်ခါနောဝ်ꩻသွူ။ အဏ္ဏဝါဗေဒပညာႏသျှင်ႏဖုင်ႏနောဝ်ꩻ သုင်ꩻ (decibar - dbar)တဲင် တဲက်ထာအီ ထီကလတိက်ꩻနျꩻအာႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် တိက်ꩻနျꩻအာႏယို သမုဒ္ဒရာႏထီဖဲ့ꩻလ တွိုႏလင်ꩻ (၁) မီတာအဆုံးတွိုင်ꩻ ထင်ႏလွဉ် အီႏဗော့ꩻဗော့ꩻ (၁ decibar) ဘား နောဝ်ꩻသွူ။
မာꩻပါခန်း လိုꩻမျိုꩻတာႏ
နာꩻတဲ့ အီႏသီ ခွေလဲ့အီႏသီ စောင်းမနီ လွစ်ဝင်ꩻဟောင်း နာꩻမဉ်ႏသီ နာꩻဒုံတာႏ သာႏသာႏယာႏ ယံအဝ်ႏခါꩻ လိုႏလဲဉ်း နာꩻကျိုꩻစာꩻ၊ နာꩻမဉ်ႏသီ နာꩻဘာႏသာႏ ရောင်ႏလေဒျာႏ ယံအဝ်ႏနောဝ်ꩻ နီꩻဟာရဝ်ꩻ လိုႏမာꩻသွူ၊ နာꩻမဉ်ႏသီ လိုꩻမျိုꩻတာႏ ထင်ႏထိုဒျာႏ ယံအဝ်ႏနောဝ်ꩻ နီꩻဟာရောဝ်ꩻ လိုႏကျိုꩻသွူ။
ခယ်လိုရီ
ခယ်လိုရီ (Calorie) ကယ်ရိုရီ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စွန်ꩻအာႏယူနစ်(energy unit) တဗာႏဒျာႏသွူ။ ဇီဝဗေဒ ပညာႏရပ်ကို ထွာဒျာႏ ကမာꩻလျားဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ ထီ တကီလိုဂရမ် တောမ်ႏအလျားခိန်ႏ တယ်ႏ ၁၅ ဒီဂရီ ဗꩻ ၁၆ ဒီဂရီ အလျားအာႏဒျာႏသွူ။ ထွာဒျာႏ တဲက်ထွားဖေႏအီ အအံႏအွꩻဖုံႏတာႏ ကထေဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ အလျားစွန်ꩻအာႏ ပမာႏဏ ဧကမူ(ယူနစ်) ဒျာႏသွူ။ ရူပဗေဒကိုနဝ်ꩻ ကအီႏမာꩻလျားတိုꩻဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ ထီ တဂရမ်ယို အလျားခိန်ႏ တဒီဂရီ တာႏ အီႏထေဖေႏနွောင်ꩻ အလျားအာႏ တတွာမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- ဒဲဉ်တဆိုက်ꩻနဝ်ꩻ ထေနွောင်ꩻ ခယ်လိုရီအာႏ ၁၀၄ တဲင် ဖိုးနဲဉ်းထီ တအောင်စ နဝ်ꩻ ထေနွောင်ꩻ ခယ်လိုရီအာႏ ၂၀ သွူ။
မာꩻဒျာႏအပဲစ်တအဲန်ထဝ်း
ပဉ္စမဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၄)ပါꩻ
၁။ စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻ။ ၂။ အကျင်ꩻဟဝ်မျတ် သုစရဲက်တရာꩻဖုံႏယို အုံအဝ်ႏကျင်ꩻသုံꩻ။ ၃။ ခီႏမျောက်ထောက်ပမ်းဗာႏ ဖူးဝေးသွꩻဟဝ်။ ၄။ မာꩻဒျာႏအပဲစ်တအဲန်ထဝ်း ထာꩻဟဝ်မျိုꩻ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻလစ်ꩻပါꩻယိုအကို အမုဲင်(၄)မင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻ "ကမာꩻဒျာႏ အပဲစ်တအဲန်ထဝ်း ထာꩻဟဝ်မျိုꩻ"ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် "ဝွတ္ထုပါမꩻကေႏ သက်သေႏပါမꩻတောင်ꩻ"ကရိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းတွိုင်ꩻအလꩻ တဲမ်းနယ်လွေꩻယင်း ဝွတ္ထုသက်သေႏ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
မိုးမေက်ခရဲင်ႏ
မိုးမေက်ခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: မိူင်းမိတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈ၊ အိန်းကလေက်: Mongmit District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၆၄၃ (၁၉၆ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမိုးမေက်ကိုသွူ။ မိုးမေက်ခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။ မိုးမေက်ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ မဗေင်းဝေင်ꩻနယ်ႏနဝ်ꩻ ကရီးခါ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏတသာလွေꩻ မိုးမေက်ခရဲင်ႏသွူ။
ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻ(၁၃၃၉)
၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဗွေ နောင်ယာသုဲင်ꩻ (၂)
စိန်ႏထွာလွဉ်သွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ကားတဲင် လိတ်တဲမ်းဆရာႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ တွိုင်ႏပင်ႏယင်းလို့ဝင်ꩻ၊ တွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် - အား ယိုလဲင်ႏခါ နီလိတ်ဖတ်သား ပရိသတ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏပေႏတဲ့ အဝ်ႏတရန်း၊ နဝ်ꩻမꩻ မူႏနမ်ꩻခိုဗင်ႏယွဲး လိုꩻတလောင်ꩻတဲ့ အဝ်ႏတရန်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ပိုဖါ စီꩻပွာꩻရေꩻသား ကတောႏလမ်းတောႏပါႏစ ကလွူးနမ်းမွေးသက်သားတဲ့ အဝ်ႏတရန်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻဖုံႏတွမ်ႏ မော်ဖုံႏ လိုꩻဖြားဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏတရန်း၊ တိန်ႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻပေႏတဲ့ လိုꩻပေႏလိတ်မꩻ၊ လိုꩻတလောင်ꩻတဲ့ လိုꩻတလောင်ꩻလိတ်မꩻ၊ လိုꩻဖြားတဲ့ လိုꩻဖြားလိတ်မꩻ၊ လိုꩻဖြားလိတ်နဝ်ꩻ လိုꩻပေႏအမျိုꩻသꩻဝင်ႏစာꩻ မွေးတဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏလိတ်တဲ့ လိုꩻဖြားသꩻမျိုꩻဝင်ႏစာꩻမွေးတဝ်း။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် လိုꩻအဆင်ႏအရန်း ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဗွူႏဒျာႏ အဆာႏပငါပရာꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏဖေႏဒျာႏ အလိတ်ပငါပရာꩻ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် နီသွဉ်းသီး လိတ်တဲမ်းသားအစွိုꩻကိုယိုနဝ်ꩻ ပတ်သဲတ်တွမ်ႏ လိုꩻပေႏလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻ အီႏထူႏတာႏဝွန်ႏ၊ ပတ်သဲတ်တွမ်ႏ လိုꩻယွဲးလိတ်လုဲင်ꩻယိုန၀်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏထူႏတာႏဝွန်ႏ၊ ပတ်သဲတ်တွမ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻလိုꩻလမ်း စီꩻပွာꩻရေꩻကိစ္စ၊ လိုꩻလမ်းစီꩻပွာꩻရေꩻကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏတဲမ်းနွောင်ꩻ၊ ပတ်သဲတ်တွမ်ႏ လိုꩻကျောင်ꩻလိုꩻလမ်း မော်ဖုံႏတရာꩻပဲင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻယိုနဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻအီႏထူႏတာႏဝွန်ႏ။
၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဗွေ နောင်ယာသုဲင်ꩻ အကွို့ꩻ(၄)
မဉ်ႏမာꩻစားနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ လိတ်အုပ်တဲ့ သွုမ်ꩻဗာႏတတ်း၊ နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ မွေးသွူ၊ ဖျော်သဲင်ꩻလဲဉ်းသွူ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏစူကိုနဝ်ꩻ အီႏထွူလဲဉ်းဟောင်း? သမ်းလꩻထွူတဝ်းဒွိုန်းနေနေ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ တကာႏဒုံကိုဖုံႏ ပေႏပေႏတန်တန်၊ ဖြားဖြားဆားဆား ကားတဲင်လိတ်အုပ်ကိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတဲမ်းနေးမုဲင်ꩻ? ဝင်ꩻရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ဝင်ꩻရေႏရွယ်ႏချက်၊ ဝင်ꩻမဲ့ငါမိုးလွေꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေးဝွေꩻသီးကသေနာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻစွုမ်ႏဖြာꩻနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏလိုႏက၊ တိန်ႏလိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဖွော် ပုဂ္ဂိုလ်ႏမွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အတကာႏဖွော် တကာႏမွဉ်ꩻ တဒုံယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻနီဝင်ꩻနီ ဖေႏနေးကထူႏရေꩻ လိတ်အုပ်ယိုနဝ်ꩻ သမ်းလိုႏမာꩻက အစွိုꩻပေႏသနဲ့နော် ။
မီႏတဲမ်းလိတ်နဝ်ꩻ
မီႏတဲမ်းလိတ်နဝ်ꩻ လိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အချက်နုဲင်းဆꩻလယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဗာႏသွူ၊ မီႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ အချက်နုဲင်းဆꩻလယိုဖုံႏမꩻ ဟဲ့ꩻတဲမ်းလိတ်ဒါႏ၊ ထွာလိတ်မူဟဝ်၊ လိတ်မူသျင်ꩻသွူ။ နီကတဲမ်းဒါႏ အကျောင်ꩻအခရာႏယို မတ်သာꩻခရာႏဟဝ်စွဉ်ႏလဲ့ တဲမ်းလိတ်ထင်ႏတဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထွားဟဝ်တဝ်း၊ မတ်တောင်ꩻဗာႏယပ်ꩻငါႏသွူ။ အချက်ဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ - ( ဝတ္ထုလဲ့နဝ်ꩻ၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဗျာလဲ့နဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်စီꩻကန်ꩻအလꩻ တဲမ်းဗာႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ မီႏနုဲင်းမဂ္ဂဇင်းမန်းနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်မဲဉ်ဒါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဒါႏ၊ လိတ်မဲဉ်ယံနုဲင်းမုဲင်ꩻယံ ပေါႏတဲမ်းနီဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻတသေတဝ်းစီꩻကန်ꩻတဲင် ဝင်ꩻတရွေꩻတဝ်းသွူ၊ မီႏတဲမ်းတဖဲ့ꩻငါနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏတဖဲ့ꩻယို လွိုက်ရွေꩻသား (အယ်ဒီတာ) လိုႏဖျင်သော့ꩻ၊ လိုႏမုဲင်သော့ꩻ၊ လိုႏမတ်သော့ꩻနုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ဖျင်၊ မုဲင်၊ မတ်သော့ꩻနွောင်ꩻသွူ ။ ) ( စေးလာႏတဗီႏယို ဖဲ့ꩻချာဖဲ့ꩻငါ အွဉ်ႏလွိုဒွုမ်၊ အွဉ်ႏခြေင်ဒွုမ်တွော့ꩻ ခွုင်းကတွမ်ႏ ခွုင်းကတဲမ်းသော့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အနယ်ꩻမွေးတဝ်း၊ ထွားသျင်ꩻတဝ်း၊ ဖဲ့ꩻချာနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ဗာႏ တစူမွူးဗော့ꩻဗော့ꩻရပ်နဝ်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻငါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ဗာႏဟံးဆေ့ꩻလဲဉ်းဖဲ့ꩻချာသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ ထွားဟဝ်ထွားသျင်ꩻသွူ။ ) ( ဝါကျနီဗာႏမာꩻကီ အွဉ်ႏခါꩻပုဒ်မွူး၊ ပုဒ်ထီးလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ကတဲမ်းတွိုင်ꩻ၊ တဲမ်းသွုပ်လွဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလိတ်ပွိုက်တဲင် လိတ်ပွိုက်မီႏဒွေါင်ႏငါႏလဲ့ ဟော်ꩻဟဝ်တဝ်း၊ လို့အာစေးလာႏ၊ လိတ်ပွိုက်မီႏဆွာꩻငါႏလဲ့ ထွားသျင်ꩻတဝ်း၊ အီႏဟော်ꩻဗာႏယို ကုဲင်းတဝ်း၊ သꩻဝင်ႏစာꩻတဝ်းသွူ ။ ) ( ဝါကျမီႏဒွေါင်ႏငါႏနဝ်ꩻ နုဲင်းလိုꩻပေႏ သူငယ်တန်းဖတ်စာနဝ်ꩻ ဆင်ႏဆင်ႏသော့ꩻဗာႏ ကတ္တားပုဒ်၊ ဆင်ႏဆင်ႏသော့ꩻဗာႏ "သွူ"၊ ဆင်ႏဆင်ႏသော့ꩻဗာႏ "နေား"၊ ဆင်ႏဆင်ႏသော့ꩻဗာႏ "ဩ"တဲင် စေးလာႏလို့ပိုႏ၊ ထွူတကာႏတဝ်း ဟော်ꩻလဲ့တဟဝ်တဝ်း၊ ဝါကျမီႏဆွာꩻငါႏလဲ့ နီကမဲဉ်ဒေါ့ꩻဒါႏ၊ ကမဲဉ်အွဉ်ႏသေဒါႏ အခရာႏယို စဲင်းတဝ်း၊ သျင်ꩻတဝ်း၊ ရော်ꩻရယ်ꩻတဗွန်းထိုꩻလို့ဝင်ꩻသွူ။ ) ( ဒေါ့ꩻငဝ်း (စကားပြော) တွမ်ႏ လိတ်ယာႏ (စာသား) ယို မီႏတဲမ်းရော်ꩻ၊ တဲမ်းဆွိုင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထွားဟဝ်တဝ်း၊ ထွားသျင်ꩻတဝ်းတစိꩻစိꩻသွူ၊ အမျိုꩻတဲမ်းဆွိုင်ꩻဝင်ꩻ တမွေးတဝ်းရင်ꩻသွူ ။ )
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ခါးလားကအုံကျောင်ꩻချိန်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏတကာႏလုံဖါနောဝ်ꩻ အဒါႏပါငေါဝ်းတဲက်အာပသာႏတန်၊ ယဟာဟာတဲ့ သွဉ်ဖေႏဝွေꩻဗွေႏ၊ ငေါဝ်းတဲက်ယပွုတ်ပွုတ်နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏသမဲင်ꩻမတ်တန်ꩻ၊ ဥပမာႏ- အဖါကသွဉ်ဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏငေါဝ်းတဲက်တပွုတ်နောဝ်ꩻ နုဲင်းယို -"သျင်ႏခွေယိုနောဝ်ꩻ ဆရာႏခယ်ႏ၊ သတင်ꩻကျောႏလယ်ႏ နံပါတ်ထွန်း (ဟိုန်း)၊ မဲ့ခူꩻတဗွန်း နမ်းတကျောင်ႏ၊ လိုꩻကုဲင်ကျောႏခေါင်ႏ တရမ်းပြေး၊ တစ်နှစ်သုံးလေး ဒေါ့ꩻအနေင်ႏ၊ လွယ်လုံထောင်ႏဆေင်ႏ အောဝ်ႏနွုတ်ꩻကြဲမ်၊ နာꩻဝေးသျင်ႏခွေ ကာႏဝဲန်ဗꩻ၊ ယꩻတွမ်ႏနꩻ လောႏလွဉ်ꩻဒါႏ၊ မွူးပေႏထွိုင်ႏဟာ ခေ့ꩻရောင်းရိမ်ꩻ၊ ထောင်ႏထိန်ꩻသား မော့ꩻတောတံႏ၊ တဆီငတ်ꩻဆင်ႏ စောက်ꩻဖါးဝင်"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ငေါဝ်းတဲက်ယိုနောဝ်ꩻ ထွာနုဲင်း "ကာလကျောႏလယ်ႏ-ဆရာႏခယ်ႏ"သမဲင်ꩻတခူတခေါဝ် ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ စခါလွယ်လုံခမ်းသူꩻနောဝ်ꩻ ထောင်ႏအောဝ်ႏ၊ စောက်ꩻဖါးလိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏထိန်ꩻထောင်ႏသား၊ ပေါႏထောင်ႏသား လွစ်ထန်ႏထိုꩻနောဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးတွဲႏအလိုꩻ တဆီငတ်ꩻဆင်ႏ သေဗာႏ လွယ်လုံသမဲင်ꩻ တခူးတခေါဝ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
ပရိုဂရမ်းမိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို မိဉ်ႏထေခွဲꩻဗာႏနောဝ်ꩻ အီႏလ့ꩻလွဉ် General Purpose Language တွမ်ႏ Special Purpose Language ယိုနီꩻမျိုꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ဟဲ့ꩻထင်ႏ "သာသနပါလအသင်းဥက္ကဋ္ဌ-ဦးလူသာ၊ အတွင်းရေးမှူး-ဦးထွန်း"ထွဉ်ႏပင်ꩻခါꩻ ဝွေꩻဗွေႏ၊ တကာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ လောဝ်းဝွေꩻဗွေႏနုဲင်းယို - တကာႏဖုံႏ ငေါဝ်းတန်ꩻသွတ်ꩻတောဝ်းဒွိုန်း ဝွေꩻဗွေႏဒေါ့ꩻသော့ꩻနုဲင်းယို -
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
First Generation Language ( 1GL )
UNIVAC I တွမ်ႏ IBM 701 နောဝ်ꩻ ခါးလားကတွိုႏ (၁၉၅၀) အခိန်ႏကာꩻ ပထမအရီးသွတ်ꩻ ကပေါႏလွဉ်ဒါႏ စက်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါပရိုဂရမ် (machine language program) ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻတဲင် 1GL နောဝ်ꩻ လို့ဆွိုးထိုꩻမွိုင်ငါႏတဲင် ကူꩻပြောင်ꩻထွာလွဉ်လုဲင်ႏတောလဲဉ်း 2GL သွူ။
Second Generation Language ( 2GL )
ဒုတိယခွိုꩻသွုပ်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (2GL) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသေသားကအောဝ်ႏအာဒါႏ assembly language မွေးတောဝ်းလဲ့ assembler တဗာႏဒျာႏသွူ။ assembler ယိုနောဝ်ꩻ ဗ့ꩻတွိုႏယိုခါ ဝင်ꩻအောဝ်ႏထွာသွုံꩻစွယ်ꩻနေဒွိုန်းသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းဩဝါဒ
"ငေါဝ်းဆော့ꩻနား-ငေါဝ်းလျားသꩻရာႏ" ၁။ ငေါဝ်းကျံꩻတွမ်ႏ ငေါဝ်းလျားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"ဒေါႏသꩻအွိုင်ꩻ"ကို ဖေါင်းဝေါက်ထန်ႏလွဉ်၊ ထွာ"ဖရုသဝါႏစာႏ"ဒုစရဲ့က်။ ၂။ ကွပ်သꩻကျံꩻမꩻ ငေါဝ်းကျံꩻဖေါင်းထန်ႏ၊ ပွိုးသꩻလျားမꩻ ငေါဝ်းလျားဝေါက်ထန်ႏ။ ၃။ ငေါဝ်းကျံꩻအစားစား၊ ငေါဝ်းလျားအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻခွꩻအဲဉ်ထဝ်း တဗာႏဗာႏ၊ အကျိုꩻသာႏအဲဉ်ထဝ်း တမျိုꩻမျိုꩻ။ ၄။ ငေါဝ်းကျံꩻဆော့ꩻနားနဝ်ꩻ ကုဲင်ယိုꩻမေတ္တာႏ၊ ငေါဝ်းလျားသꩻရာႏနဝ်ꩻ ပြင်ꩻထိုꩻသစ္စာႏ။ ၅။ (က) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းမွုန်းလိတ်ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အပါႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။ (ခ) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻဖျတ်မွုန်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အဗာႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။ (ဂ) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းငေါဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အမာႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။ ၆။ (က) ခင်ႏပြွန်ထာꩻတိုနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻချာလꩻကီတဲ့ "ခင်ႏပြွꩻဆာ"။ (ခ) ငေါဝ်းပြွန်ဖြောင်းအိုနဝ်ꩻ တောင်ꩻပြန်ႏချာခန်းသွူတဲ့ "နန်ꩻခွꩻချာ"တန်သွူ။
"ထွာမွုန်းဖွိုင်ꩻဟံႏ-ကျံႏဒျာႏသွော့ဖွိုင်ꩻခံꩻ" ၁။ "ဖွိုင်ꩻဟံႏ"နဝ်ꩻ ခံႏတဝ်းထာꩻဆွော့ꩻဗာႏ၊ ပေါႏထာꩻဆွော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ပꩻစွဉ်ႏ၊ ပေါႏဖွိုင်ꩻဟံႏပꩻနဝ်ꩻ မာꩻဟောဝ်ချာလꩻဒွုမ်။ ၂။ "ဖွိုင်ꩻခံꩻ"နဝ်ꩻ ထာꩻဆွော့ꩻဗာႏလꩻဒျာႏ၊ စွော်စွော်မာꩻပꩻခန်းတဲ့ယဝ်း မာꩻထွာယင်းဖွိုင်ꩻခံꩻလꩻဒျာႏ။ ၃။ ဥပမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမွေးတဝ်းသွူတဲ့ ဝင်ꩻစွော့ꩻခံႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻဆွုံꩻမꩻစူꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻစွိုꩻ ဝွေꩻသီးလိုꩻစွိုꩻ ပေါႏပꩻသွူနဝ်ꩻ "ပꩻလီ-ဗꩻကသီ"ဗွန်ပီနုဲင်း ဖွိုင်ꩻဟံႏပꩻ၊ မာꩻဟောဝ်ချာလꩻဒွုမ်။ ၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏမာꩻထာꩻမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻစွော့ꩻခံႏဒျာႏ၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻဆွုံꩻမꩻစူꩻဒျာႏ၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻစွိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာꩻပꩻလီခန်းတဲ့ယတဝ်း တညတဝ်းခြာ၊ မာꩻဗူႏချာ-မာꩻရျူႏချာလꩻဒျာႏ၊ ဗူႏချာဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ၊ ရျူႏချာဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ ဗွန်ပီနုဲင်းဖွိုင်ꩻခံꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ (က) ဖွိုင်ꩻဟံႏ-ခံႏတောဝ်း၊ သဲင်ႏပꩻစောဝ်း၊ လꩻတောဝ်း မာꩻဟောဝ်ချာ။ (ခ) ဖွိုင်ꩻခံꩻ-ခံႏဒျာႏ၊ မာꩻပꩻမာႏ၊ လꩻဒျာႏ မာꩻထွာချာ။ (ဂ) ထွာမွုန်းဖွိုင်ꩻဟံႏ၊ ငိုꩻမတန်ႏ၊ ယံကျံႏ ဖွိုင်ꩻခံꩻထွာ။ (ဃ) ပေါႏလွူးဒျာႏသꩻ၊ ဖွိုင်ꩻဟံႏပꩻ၊ ခြို့ꩻဝꩻ အဝ်ႏကုဲင်ချာ။ (င) နုဲင်းဖွိုင်ꩻခံꩻမꩻ၊ လွူးသွော့သꩻ၊ အောင်ႏလꩻ ထင်ႏငါငါ။ အမုဲင်(၁၉) ဒုက္ခဘွုံႏကို ခင်ႏလမ်းဖွိုႏထိုအဲဉ်ထောဝ်း ၁။ "ခင်ႏဖါႏ"နဝ်ꩻ ခံႏအတဗော့ꩻ၊ ခံႏထာꩻဆူႏဆော့ꩻ၊ အုံထွော့ဖေႏသွူ ဝင်ꩻခင်ႏယာꩻတဲ့ ဝင်ꩻအမျာꩻဗွောင်ႏဒျာႏ တဒေါင်ကင်၊ ဝင်ꩻအွဉ်ႏဝတ်း ခင်ႏလမ်းထိုထို။ ၂။ အဗွန်နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ခူႏတဖူꩻသား၊ ဒါတဖူꩻသားနဝ်ꩻ အုံတင်းဗာႏယာခိုးလျား၊ ဗေင်ႏဗာႏတဖူꩻထျꩻ၊ ခံႏဒုက္ခဖေႏသွူ အမျာꩻတာႏတဲ့ အုံဗာႏဒျာႏ ဝင်ꩻဆꩻချာ၊ အုံဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻဆꩻငါ၊ အုံဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻဆꩻကီ၊ ဗွန်ပီခင်ႏဖါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ တွိုး"ထီꩻ"နဝ်ꩻ အုံဗာႏဝင်ꩻကတူႏဆꩻကီလွုမ်ꩻ တကာႏတဝ်း ဝင်ꩻအွဉ်ႏဖွို့ထိုထိုဒျာႏထာꩻ။ ၄။ အပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ခွန်တန်ရာႏဇာႏ၊ အာႏဏာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ အုံဗာႏဝင်ꩻဆꩻကီလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဝင်ꩻအွဉ်ႏအုံထိုထိုဒျာႏ၊ ဥပမာႏ "နုဲင်းထီꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ လောကကိုယို အထိုအဖွိုႏ၊ ဆငါ-ဆချာ၊ ပရမတ်ယာႏယာႏနဝ်ꩻတဲး ခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻ ရုပ်နာမ်ႏတရာꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ အုံလင်ꩻဗာႏ ဒုက္ခဘွုံႏကို၊ ခင်ႏလမ်းဖွိုႏထိုအဲဉ်ထောဝ်း၊ သေႏတဝ်းလွေꩻသွတ်ꩻ၊ ဆွတ်ꩻတခြင်းခြင်း၊ ဆင်းရန်းပီပီလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အမုဲင်(၂၀)) ဗူႏမꩻ-ရျူႏခွꩻ၊ ထူႏလꩻ ၁။ ထာꩻမာꩻလစ်ꩻမျိုꩻအကို "လိုꩻအမျာꩻ-မာꩻဖေႏ၊ အမျာꩻတာႏ"နဝ်ꩻ လိုႏငါႏလွောင်ႏဗူႏထွာထွာ၊ လိုႏငါႏသꩻဓာတ်တလာတာႏ၊ လိုႏငါႏသꩻရက်ခွိုꩻအာအာ။ ၂။ အခေႏနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းယို- (က) အွဉ်ငါသားဟောဝ်ဒျာႏ၊ လိုꩻအမျာꩻ လွောင်ႏဗူႏတဝ်း၊ အောင်ႏမျင်ႏတောဝ်း။ (ခ) လိုꩻအမျာꩻလွောင်ႏဗူႏဒျာႏ၊ အွဉ်ငါသားဟောဝ်တောဝ်း၊ အောင်ႏမျင်ႏတောဝ်း။ (ဂ) အွဉ်ငါသားတဲ့ ဟောဝ်ငါႏ၊ လိုꩻအမျာꩻတဲ့ လွောင်ႏဗူႏမွေး၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻသေႏချာႏ အောင်ႏမျင်ႏကွေႏ။ (ဃ) လိုꩻအမျာꩻတဲ့ လွောင်ႏဗူႏတဝ်း၊ အွဉ်ငါသားတဲ့ ဟောဝ်တဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သျုက်သျက်တရေင်၊ သွုမ်ꩻခြေင်ဒုက္ခ၊ သောင်လွ-ခြင်လွဗာႏ၊ သာႏယာႏငီမ်ꩻချမ်ꩻတဝ်း။ ၃။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဖေႏနေးကေအာင်ႏမျင်ႏလꩻနဝ်ꩻ "အွဉ်ငါသားတဲ့ ဟောဝ်ဗာႏ၊ လိုꩻအမျာꩻတဲ့ လွောင်ႏဗူႏဗာႏ၊ ဗူႏမꩻ-ရျူႏခွꩻ၊ ထူႏလꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကမဉ်လꩻ ထာꩻအောင်ႏမျင်ႏသား၊ ဖြားဆားတန်ပေႏ၊ ထူႏခွုမ်သေႏသေႏသွော့ "ဟောဝ်-ဗူႏ"နောဝ်ꩻနော။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
လိတ်ပအိုဝ်ႏသꩻမဲင်ꩻ
ကွဲႏတွော့ꩻ မဉ်ႏထွားလွေ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွယ်ꩻ − ၁ လိတ်မဲ့ငါ ၉၅ − ကိုနောဝ်ꩻ ( ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများ မရောက်မီ ကရင်လူမျိုးတို့အနက် ပအိုဝ်းတောင်သူ၌သာ ကိုယ်ပိုင်စာပေရှိခဲ့သည် ) ယိုနောဝ်ꩻသမ်းရိုꩻ '' ခရစ်ယာန်ႏ သာႏသနာႏပျုသား ခါးလားကတွိုႏ စောက်ꩻခြာနဝ်ꩻကာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအောဝ်ႏလဉ်းဒျာႏရင်ꩻ" အရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် မဉ်ႏထွားနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ကပေါက်ပေါႏလွဉ်ယို ညလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ ၁၅၀ − တရျာꩻငတ်ꩻဆီလွို ယူႏဆလွေꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ။ အကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ခရစ်ယာန်ႏ (လိတ်ဗွာ) သာႏသနာႏပျုꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏခရစ် သက္ကရာဇ် ၁၈၃၀ ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဒေါက်ဝိတ်တဲမ်းထွင်ႏဖေႏလဲဉ်း စောက်ꩻလိတ်တဲင် ခါးလားခရစ် ၁၈၃၀ ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻကာႏ ခရစ်ယာန်ႏ (လိတ်ဗွာ) သာႏသနာႏပျုသား တွိုႏလွဉ်လဲဉ်း စောက်ꩻခြာနောဝ်ꩻသွူ ။ နောဝ်ꩻမꩻ ခရစ်ယာန်ႏသာႏသနာꩻပျုသား ခါးလားကတွိုႏလွဉ် စောက်ꩻခြာနောဝ်ꩻကာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို နမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအောဝ်ႏလဲဉ်းဒျာႏရင်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင်ꩻ မဉ်ႏထွာႏနုဲင်း (မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း) အလꩻနောဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ပေါႏလွဉ် ညလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၁၇၀ တရျာꩻနွတ်ꩻဆီလွို ခန်းမန်းလွေꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၁၇။  ဗွေႏနန္ဒဝံသ		ကျောင်ꩻတောင်ပို့နီ ၊ နောင် ။
ထွိုန်ႏတွိုꩻနေင်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏ ၊ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ အီႏထွူသွတ်ꩻတွင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)နောဝ်ꩻ ကျွꩻဖျော်ထင်ႏ ခန်း ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ၊ တောင်ႏကီꩻတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ပထမကျောင်ꩻတန်တွမ်ႏ ကန်ဦးကျောင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ မေဓိယ သီး သမ်းဖေႏအာႏ တောင်ꩻပြန်ႏလွေꩻထဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒလဲ့ ကျိုꩻစာꩻတဲမ်းထွဋ်လွေꩻမွေးတွော့ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ လꩻလွတ်လပ်ရေꩻ နေင်ꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏလိတ်မူတဲ့ ထွူသွတ်ꩻလွေꩻခန်းနောဝ်သွူ ။
၂။   ဘာႏသာႏယေန်ႏငဲရေꩻ
နေင်ႏ ၁၃၄၇-ဗာႏကို နွို့စေလိတ် စာႏရင်ꩻနောဝ်ꩻ − ၁။	ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻတွမ်ႏ ညောင်ႏရွီႏနယ်		−	၁၀၄၈၉ ဖြာꩻ
ထင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၃၄၈-ဗာႏ ၊ ဒဲဉ်စစ်ꩻလာလောင်း (၈) နီꩻ (၃၀-၆-၁၉၈၆)နောဝ်ꩻ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻ သီး မာꩻလွေꩻယင်း ဒုတိယလဲင်း ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻထဲင်းယင်း
သတ္တုဗေဒ
ထေထန်ႏရေꩻသတ္တုဗေဒ
ကငိုး(လှော်)ဗာႏသတ္တုလုံးရွိုင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အဟွေႏအခြီႏကပါအလင်ဖေႏကစင် ဗွိုန်နုဲင်းကန်ꩻ(Sulfur)ဖုံႏ ဖေႏကထန်ႏထိုꩻအတာႏနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻယို ထွိုင်ႏငိုးထိုꩻနောဝ်ꩻ ကန်ꩻ တောမ်ႏ အဟွေႏအခြီႏအလင်ဖုံႏ ပါထိုꩻအလွီးကြုံႏကိုတဲင် ပေါင်ꩻစပ်တောမ်ႏ အောက်သီစဲန်ကအောဝ်ႏတလီꩻကိုတွော့ꩻ ထွာထိုꩻဓါတ်လွီး ထန်ႏထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုကပါလုံးရွိုင်ꩻဖွန်ႏဖုံႏယို ငိုး ကွဲညညလွဉ်နောဝ်ꩻ အလျားခိန်ႏကွဲထင်ႏထင်ႏလွဉ်တဲင် သတ္တုဖုံႏစုခဲꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ပထမအရီးစနောဝ်ꩻ သတ္တုရွိုင်ꩻအဖွန်ႏဖုံႏ စိုမ်းထိုꩻထွာအထီတဲင် စုခဲꩻလွဉ် ထွာလွဉ်အနူႏအခဲꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အတူႏအခဲꩻစားနောဝ်ꩻဖုံႏယို အီႏမာꩻထဲင်းထာꩻမာꩻတရန်းအတာႏ သေဉ်ႏလျော်ႏရော့ꩻအီမွေးငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻဖုံႏယို ခြွိုတ်ဖွန်ႏထိုꩻ၊ ငိုးထိုꩻ၊ ဖေႏကစုခဲꩻထိုꩻ စတဲင် ထာꩻမာꩻအရန်းရန်းဖုံႏ မိဉ်ႏထွူနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻထေထန်ႏသတ္တု မာꩻစခန်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကထေထန်ႏသတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻ အဟွေႏအခြီႏဖုံႏ ဖေႏကထန်ႏထိုꩻအတာႏ ဒွိုႏခြွူဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻဖရာꩻသိုမ်ဆူႏ
ဝေင်ꩻဖရာꩻသိုမ်ဆူႏ (အိန်းကလေတ်: Payathonzu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ဒေါမ်၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျာအဉ်းသေတ်စီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာ-ထုဲင်ꩻ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် တောမ်ႏထုဲင်ꩻခမ်း သန်ခပူရီခရဲင်ႏနဝ်ꩻ အကူအဝ်ႏဒင်ႏဝင်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ ၂၇,၃၁၁ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻ၊ မန်း၊ မဲင်ꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻဖရူသို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မျန်မာ ယူနီကိုဒ်
မျန်မာယူနီကုဒ် သမဲင်ꩻ
ယူနီကုဒ် ၁.၀ အကို ယူနီကုဒ် ဝင်ꩻကအဝ်ႏသွုံꩻယိုခါခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏတိဗဲတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဆꩻလ့သွူ။ ယူနီကုဒ် ၁.၁ နဝ်ꩻ ဖုဲင်းထန်ႏထိုꩻလဲဉ်းလိတ်မျန်မာတဲင် ၂.၀ အကိုနဝ်ꩻ သော့ꩻဖေႏချာယင်းလဲဉ်း ကုဒ်နံႏပါတ်အလင်ဆꩻလသွူ။
၁၉၉၅ခုနေင်ႏ၊ မတ်လာ ၁၂နီꩻအခိန်ႏတွင်ꩻကာႏလ သမယအယံꩻတွင်ꩻ ကောကထွာလင်ꩻဒါႏ မိုက်ကယ်အီဗာသိဉ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ WG2 ကို ဒင်ႏသွင်ꩻစခန်း Title: Names of Burmese characters: comment on Unicode Technical Report #1 ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ယိုတစောင်ႏသွူ။
တိန်ႏတွိုႏ ၁၉၉၆ ခုနေင်ႏနဝ်ꩻ မိုက်ကယ်အီဗာဆင်ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏဒင်ႏသွင်ꩻ (proposal) စခန်းနဝ်ꩻသွူ။
တိန်ႏတွိုႏ ၁၉၉၈ခုနေင်ႏနဝ်ꩻ ကိုဇော်ထွဋ်တဲမ်းထန်ႏယင်း Response to Myanmar Proposal N1729 (Expert Contribution to Unicode Consortium) နဝ်ꩻသွူ။
သင်္ချာ
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:သင်္ချာ
သေယျသကမထေရ်ႏ
၃။ မဉ်ႏမာꩻလွဉ်ꩻ ထာꩻမာꩻမာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ-
ဗွေႏပညာလောက
သွဉ်ထူႏပညာႏ အာဆရာႏ
ဗွေႏပညာလောက ( ပအိုဝ်ႏ+ မန်း ဓမ္မကထိ) ယိုခါ အောဝ်ႏသတင်ꩻသုင်ꩻလွေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ကျောက်တလွုံꩻတန် ၊ အွိုင်ႏနောင်ကာꩻ ၊ နောင်ယွေး ပရိယတ္တိ လိတ်သွဉ်တွိုက်ကိုသွူ။
နောင်ယွေးပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻယို စွုမ်ႏနိန်ႏအေဝ်ဗွောင်ဖေႏလိုꩻယွဲးတာႏ တွမ်ႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး အတွက်တာႏ ကွန်ပျူတာ သွဉ်တန်ꩻတွမ်ႏ အင်္ဂလိပ် သွဉ်တန်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။
လုံးခေတ်
thumb|လုံးခေတ် စူခွုမ်အခြွိုင်းအခြိုꩻပုင်ႏဖုံႏ လုံးခေတ် (အိန်းကလေက်: Stone Age) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခလားကဒင်ႏမုဲင်သမဲင်ꩻ(သမိုင်းမတင်မှီခေတ်)ရဲဉ်ႏဆွာꩻ တတွိုႏလွဉ်တဝ်းဒွိုန်းခိန်ႏ လိုꩻဖုံႏ ကအီႏခွုမ်မာꩻထူႏသုင်ꩻဒါႏ စူခွုမ်ကိရိယာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏတာႏ အဓိက ထူႏသုင်ꩻအီဗာႏ လုံးတူႏလုံးခဝ်ဖုံႏကျာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလွေꩻလုံးခေတ် လုံးစိုး လိုꩻမီꩻလိုꩻတခြာစိုး အခိန်ႏကာႏလဒျာႏသွူ။ လုံးခေတ်(စိုး)ယို အရမ်ꩻအနေႏ တနယ်ꩻနဝ်ꩻ ကထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ စိုးကရီးခါ ညလꩻလဲဉ်း အနေင်ႏပေါင်ꩻ (၃.၄)သန်းနေင်ႏရပ် အခိန်ႏကာႏလဒျာႏသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ ထူႏသုင်ꩻသွူ လုံးတူႏလုံးခဝ် အစွိုးစွိုးတဲင် မာꩻသုင်ꩻလွေꩻရောင် စူခွုမ်ကိရိယာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ နꩻ၊ ဗင် စူခွုမ်ကိရိယာႏဖုံႏသွူ။ သေင်ႏ၊ ထာꩻဆွတ်ꩻ၊ ငွီႏခြုံ၊ နုံꩻ တောမ်ႏ တခြိုꩻအလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသုင်ꩻတွယ်ꩻပါအာဒျာႏ နေနေသွူ။ တွိုႏဆုဲင်ꩻအခိန်ႏထွိုင်ႏညလွဉ်ယင်းမꩻ ကွဲးသုင်ꩻလွေꩻပါယင်း အနျအစျꩻဖုံႏ ကပါဒါႏ နုဲင်းဟံႏဗွော့ꩻဖုံႏယို ထူႏသုင်ꩻအီသွူတဲင် မာꩻလွေꩻသမ်း ဖွိုင်ꩻဟံႏ ဝန်ႏဟံႏ တခြိုꩻဖုံႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ခေတ်ထင်ႏထိုလွဉ် ထာꩻသေအာလွဉ်တဲင် သုင်ꩻလွေꩻပါသမ်း ဖန်ဆင်ꩻတဲႏထွင်ႏ ပသီႏသတ္တု အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တောင်ꩻ၊ ဒန်၊ ပသီႏခေတ် အပွိုင်လက္ခဏာႏအစဒျာႏသွူ။ thumb|Ġgantija temples in Gozo, Malta, some of the world's oldest free-standing structures ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻဖုံႏ ထွာလွဉ်ထင်ႏထိုမုꩻကို အရီးသွတ်ꩻအနယ်ꩻပညာႏယို အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကအခဝ်ကွဉ်ႏ သာဗားနားဒေႏသ သုင်ꩻစွစ်ꩻလီလွေꩻတေား တခမ္ဘာႏလွုမ်းသွူ။ လုံးခေတ်နဝ်ꩻ လိုဖုံႏ တဲမ်းမုဲင်သေခါꩻ ဒင်ႏမုဲင်သမဲင်ꩻဖုံႏ အထုင်ꩻစံႏသမ်းတအဝ်ႏတဝ်းတဲင် နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်သမ်း ခလားကဒင်ႏသမဲင်ꩻခေတ်(သမိုင်းမတင်မှီခေတ်) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "လုံးခေတ်"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါအသုင်ꩻယိုနဝ်ꩻ သုတေသနစခါပညာႏသျင်ႏသီး ဟဲ့ꩻဖန်ယီးနယ် ရေႏလွေꩻဒျာႏ ခလားကထူႏသုင်ꩻ သတ္တုခိန်ႏ အခိန်ႏရဲဉ်ႏဆွာꩻကာႏလကို နဝ်ꩻခါ ကအဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ တခြိုꩻစူခွုမ်ကိရိယာႏ ကမာꩻအီဒါႏတောမ်ႏ လုံးဖုံႏကာႏလဒျာႏသွူ။ ကာႏလနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကဖြယ်ခါꩻဒါႏ ခေတ်သိုမ်ခေတ် လုံး၊ တောင်ꩻ၊ ပသီႏစိုးအကို ထွာပထမအရီးသွတ်ꩻ ခေတ်ကာႏလဒျာႏသွူ။
သော့ꩻယူနီကုဒ်နယ်ꩻ
သော့ꩻယူနီကုဒ်နယ်ꩻ
သော့ꩻ Google Play Store တွမ်ႏ Google Play services နယ်ꩻ
Connect MUX SMS https://connectmux.mitcloud.com/
ဖုံးကိုကထွာဒျာႏဇော်ဂျီ ငဝ်းသချင်ꩻတွမ်ႏအချက်အလက်ယို ပြောင်ꩻယူနီကုဒ်
Automac Tag https://play.google.com/store/apps/details?id=com.fillobotto.mp3tagger
တွယ်ႏလိတ်တာႏ စူကွက်ꩻ
APKPURE link https://m.apkpure.com/ttkeyboard-myanmar-keyboard/com.myopenware.ttkeyboard.latin
အစွူႏတွမ်ႏဒဝ် ဟဝ်အွꩻဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ
၁။ ခါးလားကအွꩻဒဝ်နောဝ်ꩻ အွꩻဒျာႏသွော့အစွူႏနေား ။ ၂။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် - အွꩻဒဝ်နောဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ဒုက္ခ၊ ပိုမာတဲ့ဒုက္ခ၊ ဘဝကုဲင်လီ၊ သီစောဝ်းထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဗားဗာႏက ဘဝငတ်ꩻရျာꩻ နာꩻသွုမ်ꩻအာငါႏ ။ ၃။ မဉ်ႏအွꩻအစွူႏနောဝ်ꩻ - ဒုက္ခနာꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ ပိုမာဒုက္ခဗာႏတောဝ်း ၊ ထဲ့ဗာႏတော၀်းငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဗားဗာႏတောဝ်း ၊ သွုမ်ꩻဘဝယိုလွုမ်ꩻ၊ နာꩻသွုမ်ꩻဆေ့ꩻပေႏ ။ ၄။ ဒဝ်တဲ့အွꩻတော၀်း၊ အစွူႏတဲ့အွꩻတဝ်းနဝ်ꩻ - ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻ၊ ဗွေႏစောဝ်းသံႏဃာႏ အံႏဖြာႏငါႏနာꩻသွူ။
မွိုင်းယောင်းခရဲင်ႏ
သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ
ကရီးခါ တာဆီလေက်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်းယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ တာဆီလေက်ခရဲင်ႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာလုဲင်ႏယင်း မွိုင်းယောင်းခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
သင်္ဂါႏယနာႏ
ဒင်ႏသင်္ဂါႏယနာႏသမဲင်ꩻ
ခါးလား ခရစ်တောႏ ကပေါႏပေါက်လွဉ်ခိန်ႏ ၅၈၉ ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ပွင်ꩻပေါႏလွဉ် လိုꩻအခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ သက်တောႏလꩻ ၃၅နေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဘုရာꩻ၊ သက်တောႏကထွိုင်ႏလꩻ ၈၀နေင်ႏနဝ်ꩻ သံးကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ၄၅ဝါႏ လွုမ်းလွုမ်း နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ တဝေင်ꩻနွို့ တဝေင်ꩻအုံ တဒုံနွို့ တဒုံထန်ႏ တောမ်ႏ မဟာဂရုဏာႏတောႏ တန်တန်အာအာတဲင် အဝ်ႏလယ်ႏကယ်ႏချွစ်ဖေႏ ဝေႏနေႏယျသတ္တဝါႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ အာနန္ဒာ - အာနန္ဒာႏဟွေး l မယာ - ခွေဘုရာꩻနဝ်ꩻ l ဝေါ - တပဲ့ꩻဖူးခိုသီးအတာႏ l ယောဓမ္မောစ - သင်ꩻခဝ်းသုတ်၊ အဘိဓမ္မာႏယိုလဲ့ l ဒေတိတော - ဟော်ꩻဖေႏအပ်လဲဉ်းသွူ၊ l ယောဝိနယောစ - ဝိနယ်ꩻဖုံႏတဲ့ lပညတ္တော - ပညတ်အပ်လဲဉ်းသွူ၊ l သော - ခွေဘုရာꩻကဟော်ꩻအပ်ဒါႏ သုတ် - အဘိဓမ္မာ - ဝိနယ်ꩻ ဓမ္မက္ခန္ဓာဖုံႏနဝ်ꩻ l မမစ္စယေန - ခွေဘုရာꩻကူꩻထွူနိဗ္ဗာန်ႏဆꩻချာ၊ ဝေါတုမာကံ - အီႏထွာ တပဲ့ꩻဖူးခိုသီး l သတ္တာ - အဆုင်ꩻအမ့ꩻ ဆရာႏသနယ်။" ...ဟော်ꩻသေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "တပဲ့ꩻဖူးခို အာနန္ဒာႏဟွေး၊ ခွေဘုရာꩻကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ သုတ်၊ ဝိနယ်ꩻ၊ အဘိဓမ္မာႏ တရာꩻတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေဘုရာꩻ မီႏကူꩻထိုꩻထွူ ပရိနိဗ္ဗာန်ႏဆꩻချာ အီႏထွာ တပဲ့ꩻဖူးခိုသီး ဆရာႏသနယ်" စတဲင် မိန်းလဝ်းသေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုး နုဲင်းနဝ်ꩻမ့ꩻတဲင် နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဓမ္မဝိနယ ကရိုꩻဒါႏ သုတ်၊ ဝိနယ်ꩻ၊ အဘိဓမ္မာႏ တရာꩻတောႏယိုဖုံႏ ဖေႏနေးကဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုꩻမားဗာႏမွုန်းအတာႏ ခေတ်ကာႏလ အဆက်ဆက် အဝ်ႏထွားထိန်ꩻတီလွဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမ့ꩻတဲင် ခေတ်အဆက်ဆက်ကို သာႏသနာႏရန်ႏသူႏ အန္တရာယ်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပေါႏထန်ႏလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုး အရေꩻကိစ္စနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ သီးဖုံႏနဝ်ꩻ သာႏသနာႏတောႏ ဖေႏကဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုꩻမွုန်း၊ သာႏသနာႏ ဖေႏနေးကကြောင်းစင်၊ သာႏသနာႏဖေႏနေး ကလွိုင်ႏကွုန်ꩻပꩻဖြယ်တဲင်တွော့ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏလွေꩻ သင်္ဂါႏယနာႏ အခြွိုက်ခြွိုက်နဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ပညာသီရိ၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံတွမ်ႏမူလမင်းကွန်း
သာႏသနာႏရေꩻတာႏ ခွုမ်မာꩻဗာႏ
ဗွေႏဆရာႏတောႏယိုနဝ်ꩻ သာႏသနာႏရေꩻတွက် သꩻဓာတ်လွူးထင် ရုဲင်းဟန်ခွုမ်မာꩻ ကျိုꩻစာꩻဝီရိယ ချꩻလိတ်တယ်ႏကျောင်ꩻ တန်ꩻဆောင်ꩻထီအုံႏ ယံပြဲ့ꩻစွုမ်ႏကူစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏအဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ ကန်ကြီးပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်ကိုလဲ့ ဝွေꩻဗွေႏချꩻကိုဖေႏလိတ်၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ တပ်ကီးဥတ္တရာရုံကျောင်ꩻ၊ မူလမင်းကွန်း ပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်လဲ့ ချꩻလိတ်တာႏဝွန်ႏ၊ အုပ်ချုပ်ရေꩻတာႏဝွန်ႏ၊ ဝေင်ꩻအေးသာယာ နောင်အင်ႏ ပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ညောင်ႏရွီႏဝေင်ꩻနယ်ႏ ရွှေရန်ပြေပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ တချမြို့မပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်တဲ့နဝ်ꩻ အုပ်ချုပ်ဗွောင်လွေꩻနယ်ဖေႏ တဖူꩻရဲဉ်ႏဆꩻငါ တာႏဝွန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏတောႏ တဥဉ်ခွေါင်ကြောင်းစင်ရေꩻအတာႏ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ "ဝိနည်းဓိုရ်"တာႏဝွန်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ သံဃာ့သမ္မုတိရ သံႏဃာႏနမ်းခြောင်ꩻတင်တာႏဝွန်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ သံဃနာယကအစွိုꩻ အကျိုꩻဆောင်ႏတာႏဝွန်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ အစိုးရပါဠိပထမပြန်ႏအစွိုꩻ (အွဉ်အကိုရေꩻ)တာႏဝွန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ စဲစ်လိတ်ဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဝေင်ꩻကဲဉ်ဓမ္မာႏရုံႏတွမ်ႏ ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရာꩻဂေါပကစွိုꩻကို ဩဝါဒါစရိယ၊ လိတ်စေပွယ်ꩻကိုလဲ့ ထွာဖေႏတွယ်ꩻဖက် အကျိုꩻဆောင်ႏတာႏဝွန်ႏစတဲင် သာသနာႏရေꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏယို ယပ်ꩻငါႏမသောင်ခြင်ꩻ ခံႏပင်ႏပန်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏ ဖုဲင်ႏတန်ꩻရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် တာႏဝွန်ႏကေႏကေႏ ဆောင်ႏရွက်ခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏနဝ်ꩻမꩻ ဘွဲ့တောႏထူꩻမျတ်နုဲင်းဆငါဖုံႏယို ပဲင်ႏနွောင်ꩻဟံႏဗွေႏ ကပ်လူႏထင်ႏဖေႏဗာႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
လက်ခံႏထူႏအပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ပဓာနနာယက ဗွေႏဗွန်တန်ဘဒ္ဒန္တပညာသီရိဘိဝံသယိုနဝ်ꩻ သာႏသနာႏရေꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏယို ခေ့ꩻလေနီꩻနာ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ၊ စူပါနမ်းလွေꩻ၊ တံႏဘေꩻမငမ်း၊ အာရန်းအာစွိုး၊ အွီႏနွိုးဟဝ်ငါႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏမေတ္တာႏ စေႏတနာႏဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻတန်ႏဘိုꩻနဝ်ꩻ ၁၉၉၃-ဗာႏ၊ ပဲင်ႏနွောင်ꩻဟံႏဗွေႏ ကပ်လူႏထင်ႏခန်း "မဟာဂန္ထဝါစက"ဘွဲ့တောႏ၊ ၂၀၀၂-ဗာႏနဝ်ꩻ ကပ်လူႏထင်ႏယင်း "အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့၊ တွိုႏယင်း ၂၀၀၉-ဗာႏနဝ်ꩻ ပဲင်ႏနွောင်ꩻဟံႏဗွေႏ ကပ်လူႏထင်ႏယင်း "အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ"နဝ်ꩻသွူ။ ဂုဏ်ႏထူꩻစီႏခြပ်၊ ဘွဲ့မျတ်ယံငါႏ၊ ဗွေႏဆရာႏယို၊ ထေင်းထိုရိုႏသေႏ၊ ဝန္ဒေႏဂါရဝ၊ ဒသစူနုံ၊ ရွမ်းတဗုံ ဒင်ႏကတူႏ၊ ထူႏဂုဏ်ႏအံႏဖြာႏ၊ ခေါက်ဝုဲင်ႏဒျာႏသွူဗွေႏဩ။
လိတ်မွူးခရာႏ
"လိတ်မွူးခရာႏ ခြုဲင်းနယ်ဗာႏ" လိတ်ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻယို မီႏဒေါ့ꩻဗာႏအအဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂)ကွို့ꩻလွုမ်ꩻသွူ၊ (၂)ကွို့ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- (က) ခါးလားလိတ်မွူးထီသိမ်ႏကပေါႏ တရေင်သိုမ်ရျာꩻကွတ်ꩻဗာႏမာꩻချာ ထူႏတွမ်ႏမန်းလိတ်ဖြုံႏတွော့ꩻ ကတဲမ်းအီဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ တကွို့ꩻ။ (ခ) လိတ်မွူးထီသိမ်ႏပေါႏထွူမာꩻငါ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻနဝ်ꩻတကွို့ꩻ၊ အဝ်ႏယို(၂)ကွို့ꩻသွူ။ ခါးလားလိတ်မွူးထီသိမ်ႏကပေါႏ ထူႏတွမ်ႏမန်းလိတ်ဖြုံႏတွော့ꩻ ကတဲမ်းအီဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ ငဝ်းတငွါ လိတ်တဖြုံႏထွာတဝ်း၊ တနယ်ꩻ- ပအိုဝ်ႏငဝ်းယို ထူႏတွမ်ႏမန်းလိတ်ဖြုံႏတဲမ်းအီနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းစွုမ်ႏငွါ တဲမ်းအီတလꩻတဝ်း၊ ရံꩻဟော်ꩻဖံꩻဟော်ꩻဗာႏနေး ယဟန်ႏတဲင် ငဝ်းတငွါလိတ်တဖြုံႏ ဖေႏကထွာတွော့ꩻ တဲႏထွင်ႏတသာဗာႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မုဲင်လ"-့"၊ မုဲင်နီဖြုံႏ"-း"၊ လာတခဝ်"-"ယို(၃)ဖြုံႏနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗီးစာႏရင်ꩻကိုသွူ။ ၁၂-ဖြုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အအာ ဣဤ ဥဦ ဧ အဲ အုဲင် ဩ ဩာ် အို-အဝ်ႏနုဲင်းယိုသွူ။ "-"လာဆန်ꩻစသွံဟာဥပမာႏ အက္ခရာႏသင်္ကေတ၊ ပုဗ္ဗနိမိတ်၊ အဟိတ်ထွာလွဉ်၊ အွဉ်ႏသေꩻသင်္ကေတသွူ၊ "-"သင်္ကေတယို မဉ်ႏလွေꩻသေန်ႏလွဉ်ꩻအက္ခရာႏလင် တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းထန်ႏလွဉ်အထူꩻ ဝိသေသန သင်္ကေတအက္ခရာႏ မဉ်ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနော"။ မီႏတဲမ်းနယ်ဗာႏ ဥပမာႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ- "ဥဒါဟရုဏ်-ဖတ်ခဏ်ꩻ"
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ (အဲင်းကလေတ်: Indian Ocean) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏအကို ထွာတတိယအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏ ထီနမ်း (၁၉.၈%) စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၀,၅၆၀,၀၀၀ (စတုရန်းမဲင်ႏ ၂၇,၂၄၀,၀၀၀) သွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အာဖရိက၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနား သန်းဒါးကွန် တောမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အာသျ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အခဝ်နဝ် သမုဒ္ဒရာႏ တောမ်ႏ အာတန်တိကတွိုက်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏယိုအကို အဝ်ႏဖဖြယ်ခါꩻသမ်း ဒေႏသအလွောက်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏကထွာဒါႏ အာရေးဗီးယား ပင်ႏလယ်ႏ၊ လာကာဒုဲက် ပင်ႏလယ်ႏ၊ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ တောမ်ႏ အန်ဒမန် ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ နုဲင်းယိုသွူ။
လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ
"လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏ" ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုခါနဝ်ꩻ အလိတ်အဝ်ႏနေဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "အဝ်ႏဒျာႏ"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻမုဲင်ꩻ တဲမ်းထွင်ႏဖေႏ? အတဲမ်းထွင်ႏ အနေင်ႏမုဲင်ꩻဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ တဲမ်းထွင်ႏထန်ႏဖေႏ၊ တဲမ်းထွင်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ"စေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခါးလားလိတ်မွူးထီသိမ်ႏ ကပေါႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်အဝ်ႏနဲ့?အဲဉ်ထဝ်းနဲ့ မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "မဉ်ႏရိုꩻအဝ်ႏလဲ့ လꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏရိုꩻအဲဉ်ထဝ်းလဲ့ လꩻဒျာႏ"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပွိုးတမုဲင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒနဝ်ꩻ မွော့ဖျင်ဗာႏတွိုး ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ လိတ်မူစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအတာႏ သရတစုံႏလင်ႏတဝ်း၊ အမုဲင်ဖုံႏ တစုံႏလင်ႏတဝ်း၊ ဗီးမဉ်ꩻ၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻမဉ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ လိတ်မွူးစဲဉ်ႏသျင်ꩻတဝ်း၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻသျင်ꩻတဝ်း၊ သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻလဲ့ပါတဝ်း၊ ကအီႏသွဉ်ဗာႏ၊ ကအီႏဒါႏဗာႏနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်းတဲင် ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ထဲမ်ဖျင်ဖေႏဗာႏဒျာႏသွူ။ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ကထဲမ်ဖျင်ဒါႏ လိတ်မွူးစောင်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏဖုံႏ ကျွိုက်လို့နေဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "ကျွိုက်လို့တဝ်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အတကျွိုက်တဝ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဒါႏလဲပ်တဝ်းလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ သေနာႏတဝ်းလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ ကအဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းယိုဖုံႏလဲ့ပါပါ၊ နာႏလိုႏတဝ်း၊ ဟွုန်ဟဝ်တဝ်း ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏလဲ့ပါပါ၊ စွယ်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ စွယ်ꩻဆရာႏဖုံႏလဲ့ပါပါတွော့ꩻ ကျွိုက်တဝ်းဒျာႏ သေနာႏသဘော်ꩻဗွောင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ကဖျင်၊ ကထဲမ်ဗာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ သေတဝ်းဆရာႏကေꩻဇူꩻ၊ မဲဉ်ယားထိုꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အလွိုးတမွေးတဝ်း၊ မဲဉ်လꩻဂုဏ်ႏ၊ မဲဉ်လꩻမဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အလွိုးတမွေးတဝ်း၊ လိတ်မွူးသီႏသဲင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻဗွေႏတရိုꩻဖိုတဝ်း၊ ဟဲ့ꩻဒျာႏ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ၊ ထူႏဂုဏ်ႏဒျာႏ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻသွူ။
ကအဝ်ႏလိုႏနေဖုံႏနဝ်ꩻ ကထီႏ၊ ကမော့ꩻ၊ ကသေ၊ ကဒါႏသား သꩻရက်ခွိုꩻအဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏပေႏသီးဖုံႏ အဝ်ႏယီးနယ်၊ အဝ်ႏဒင်ႏပျꩻနယ်ဒျာႏ ဥက္ကဋ္ဌဗွေႏဆရာႏတောႏတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ အဝ်ႏသလို့ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏသေလို့ဒျာႏလဲ့ ကွပ်ယူႏ၊ ကွပ်တွက်လိုꩻတသေတဝ်း၊ လိုꩻတဒါႏတဝ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏသားတာႏ၊ ကွပ်ငမ်းငါႏ လွောင်ႏဗူႏရေꩻကုဲင်တဲင် ဝင်ꩻကဒင်ႏပျꩻ၊ ဝင်ꩻကခြုဲင်းနယ်ဒါႏ လိတ်မွူးခရာႏဖုံႏယို မာꩻနုဲင်းတဟွုန်တဝ်း၊ မာꩻနုဲင်းတသေတဝ်းပုံႏတွော့ꩻ ယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏ အုံတေ့ꩻအုံယေန်လွေꩻဒျာႏထာꩻနဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻမနဲးအာငါႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဟန်ႏသနီꩻ ဟံႏတဗီႏလိုမ်းလိုမ်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်ႏထိုလွဉ်လဲဉ်း စူစွိုးစွိုးလဲ့ နီပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ အတထောင်လွဉ်ꩻတဝ်း ခေတ်ထီထွတ်ꩻတွော့ꩻ ကအဝ်ႏအုံခမ်၊ ကအဝ်ႏအုံစွူ၊ ကအဝ်ႏအုံယွုတ်ꩻဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအနေႏ ထွာပအိုဝ်ႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ သꩻပေႏငါႏထာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻရိုꩻ"တသေတဝ်းနဝ်ꩻ ယပ်ꩻလဲက်းတအဲဉ်ထဝ်း"ငတ်းနဝ်ꩻ မွေးမဲဉ်ႏငါႏထာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လူႏပူႏဇောႏငါငီမွိုန်း
"မေႏအစွန်ꩻတွမ်ႏ အာႏရဲင်ꩻ"
၄။ လောကကိုယို အကုဲင်အာ - အဟဝ်ဆေ့ꩻ၊ အလျားအာ - အခွꩻဆေ့ꩻ၊ အခေ့ꩻအာ - အလေဆေ့ꩻ။
၂။ ဆန်ꩻအွိုးမုဲင်ꩻတဲ့-လောႏ၊ ကျောႏအွိုးမုဲင်ꩻတဲ့-လွေꩻ၊ ပါꩻအွိုးမုဲင်ꩻ၊ ပါꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ သေထျꩻသေနာတောဝ်း၊ ခံႏလွတ်ထာꩻမာꩻ၊ ခံႏလို့ရွဉ် အွဉ်လို့ဝင်ꩻလွေꩻဝုဲင်ႏ၊ သွဉ်လို့ဝင်ꩻ လွေꩻလူႏနဝ်ꩻ "ယူႏယူႏမဲ့ꩻ-မဲ့ထီဟူႏဗာႏ၊ မာႏယော့ဆုဲင်ꩻဒါႏထာꩻကွေး"။
ဝေင်ꩻဖာပွန်
ဝေင်ꩻဖာပွန် (အိန်းကလေတ်: Papun) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ဒေါမ်၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖပွန်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖာပွန်ကို ထုဲင်ꩻခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဖာပွန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻဖာပွန်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ ၂,၀၀၀ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻတဲင် ဖြဝ်ꩻယွန်ꩻ၊ မန်း၊ မဲင်ꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သေလသုတ်
"သေလသုတ် (ရသေ့ꩻဖုံႏ အားထွုတ်တရာꩻ ထွာလို့ရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ)"
သစ္စံကိရဇာတ်
၁။ လိုꩻယွုတ် လိုꩻမွိုက်သီးအမျိုꩻနောဝ်ꩻ သေတဝ်းကေꩻဇူꩻ၊
မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏ
မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏ (Mong Ton District) (မန်း : မိုင်းတုံခရိုင်) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မျန်မာ-ထုဲင်ꩻခမ်းကူထျꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ထွာခရဲင်ႏတသာတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻတုံကိုသွူ။
ဝေင်ꩻထန်ပါခွေ
ဝေင်ꩻထန်ပါခွေ (မန်း: ထန်ပါခွေမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဟယ်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉၈၈ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻဓနုဖျူ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လူႏသီႏလသားအကျိုꩻတန်
ဝစ္ဆခွိုꩻနွယ်ႏကထွာဒါႏ ပရိဗိုဇ်တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏဂေါတမ- ခွေသွဉ်းဟွုန်ဝင်ꩻရိုꩻ နီဗွေႏနုဲင်းယို- 'ရဟန်ꩻဂေါတမနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏလူႏဒျာႏဝွေꩻလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻလင်နဝ်ꩻ ဖေႏလူႏတောဝ်း၊ ထွဉ်ႏလူႏဒျာႏ ဝွေꩻတပဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻလင်နဝ်ꩻ ဝွေꩻဖေႏလူႏတဝ်း၊ လူႏခွေမꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏလိုꩻလင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း၊ လူႏဝွေꩻတပဲ့ꩻမꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏလိုꩻလင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း'တဲ့၊ ဝင်ꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်းဗွေႏ" "မွေးတဝ်း၊ ဝစ္ဆ- ငေါဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ စွော်စွော်စွတ်စွယ်ꩻခွေဒျာႏ၊ ပေါႏရဲဝင်ꩻထာꩻလူႏနဝ်ꩻ ထွာအန္တရာယ်ႏသွံမျိုꩻ၊ အန္တရာယ်ႏသွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ထွာကောလူႏသား ကုသိုလ်ႏအန္တရာယ်ႏ ၂။ ထွာအလူႏခံႏသား လာဘ်အန္တရာယ်ႏ ၃။ ကရဲသားနဝ်ꩻ ထွာနမ်းအန္တရာယ်ႏ"၊ ပေါႏရဲဝင်ꩻထာꩻလူႏနဝ်ꩻ ထွာအန္တရာယ်ႏသိုမ်မျိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဝစ္ဆဟွေး- ပသေဖွိုင်ꩻ ထီတကုဲင်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ပသေဝန်ႏ ထီတကုဲင်တဲ့နောဝ်ꩻ 'ထာꩻသားခြောင်ကို၊ ထာꩻသားနောင်ကို ဖေႏကအံႏဗာႏ ဒဲဉ်စျꩻဟန်ႏစျꩻ'အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဉ်ႏထောက်ꩻသော့ꩻနဝ်ꩻ 'ထွာကုသိုလ်ႏ'ခွေဟော်ꩻတွိုႏပဉ်တကားနဝ်ꩻ၊ လူႏလိုꩻလင်ထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏ အမျိုꩻအဝ်ႏနဲ့၊ 'လူႏလိုꩻလင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တောဝ်း'ငေါဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေအမျိုꩻရိုꩻနဲ့။ "ဝစ္ဆဟွေး- 'လူႏသီႏလသားနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏလိုꩻသီႏလ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်တဝ်း'ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻပေါႏပယ်ႏထိုꩻ 'လောဘ၊ ဒေါသ၊ ထိန၊ မိဒ္ဓ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ ကုက္ကုစ္စ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ ထာꩻသꩻလျား၊ သꩻထွူႏဆွို့၊ တခေင်ꩻထာꩻ၊ သꩻလော်လယ်၊ သꩻကော့ꩻမာႏ၊ သꩻယူႏမာႏ'လိုꩻပေါႏပယ်ႏနွောင်ꩻ ကိလေႏသာႏနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအရိယာႏ၊ 'လူႏအရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်၊ လူႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်'ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏ။ "ဝစ္ဆဟွေး- ဖိုးဖြေင်း၊ ဖိုးဗွါ၊ ဖိုးတနျာႏ၊ ဖိုးတလုဲင်ꩻ၊ ဖိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း 'အွဉ်ငါဒါႏ၊ အငဲး၊ အာႏတလာ၊ သꩻဟောဝ်' အရေꩻတန်ဒျာႏ အချက်နဝ်ꩻဖုံႏလူမ်ꩻ၊ ဖိုးအဆွဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အရေꩻတတန်တောဝ်း၊ ဥပမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- ခွန်၊ ပုဏ္ဏာꩻ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻသား၊ ကွုန်ႏသယ်ႏသား၊ ထာꩻကွီအံႏသား၊ အဖြာꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း 'ယေန်ႏကေႏ၊ အကျင်ꩻဟောဝ်၊ တရာꩻသား၊ သီႏလအဝ်ႏ၊ လဲဉ်ဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ ထွာအရိယာႏ၊ ထွာရဟန္တာႏ'အရေꩻတန်ဒျာႏ အချက်နဝ်ꩻဖုံႏလူမ်ꩻ၊ လိုꩻအမျိုꩻယို၊ လိုꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အရေꩻတန်တဝ်း၊ 'ဆယ်ꩻကပ်လိုꩻဟောဝ်၊ လူႏလိုꩻဟောဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻဟုဲင်း အကျိုꩻတန်၊ လꩻလိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻလူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ်)
ဝေင်ꩻဖုဲင်ခွန်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လူꩻကပ်မဟာကဿပသွမ်ꩻ
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအိသတိꩻနုဲင်းယို"
၂။ ရဟန္တာႏသီး ကကျွꩻလွေꩻဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏ(တဖူꩻ)နဝ်ꩻ ခွန်သုံလူꩻဗား ထုမ်ႏထွားတထီႏနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ-လꩻအီသတိꩻအာတန်။
ဝေင်ꩻဒုံဟီး
ဝေင်ꩻဒုံဟီး (မန်း: ထန်ပါခွေမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏနန်းယွန်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ အေင်ဒိယ-မျန်မာ ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၅၂၁ ဖြာꩻသွူ။
သိစ်တောင်းခြောင်
သွေစိဉ်ခြောင်၊ တားပျခြောင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထွတ်နွို့သော့ꩻလွေꩻ သိစ်တောင်းခြောင်ကိုသွူ။ မော်တော်စက်ဖုံႏ အဝ်ႏထွို့ꩻဝါးလွေꩻ သွေစိဉ်-မဒေါက်-ကွန်းသေက်-တေင်သယတ် ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါ ကာꩻတဖူꩻတဖြွဉ်ဒွိုန်းခိန်ႏနဝ်ꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏတောမ်ႏ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻအခါႏ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻတာႏ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အရေꩻတန်မွေးနဝ်ꩻသွူ။ သိစ်တောင်းခြောင် ထူꩻချာꩻချက်နဝ်ꩻ ၂၅ မဲင်ႏ (၄၀ ကီလိုမီတာ) ထီတဖူꩻယို တနေင်ႏလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻတဲင် အဝ်ႏကုဲင် မဲင်ႏပေါင်ꩻ ၅၅ (၉၀ ကီလိုမီတာ) ထီတဖူꩻနဝ်ꩻ တနေင်ႏအကို ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ၃ လာရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ သိစ်တောင်းခြောင်ယို ပွိုးစွဉ်ႏထီထွတ်ꩻသန်တသုဲင်ငါႏ ဟံႏအေႏဖုံႏအဝ်ႏဆေ့ꩻတဲင် ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတာႏ အယံတဗာႏ တစွဲးကမ်းဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အဝ်ႏပဂိုꩻကောင်ရွေꩻလောင်း ကထန်ႏဒါႏ သေင်ႏခြုံးဖုံႏယို အွဉ်ႏတခြွဉ်ႏလင်ꩻသော့ꩻအီ သိစ်တောင်းခြောင် အဝ်ႏနေနေသွူ။
ဝေင်ꩻထီးလိဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သေအာႏဇာႏနီႏလစ်ꩻမျိုꩻ
"ပတောဒသုတ် (သေအာႏဇာႏနီႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻယံလစ်ꩻစား)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သေအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ပတောဒစ္ဆာယံ ဒိသွာ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ- ထီႏငါ ခွဉ်းဝါးသေငါတဲ့ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။ ၂။ လောမဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ- ခွဉ်းဝါးသေ ခွေါင်းအဆွဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ သꩻတꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။ ၃။ စမ္မဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ- ခွဉ်းဗာႏပသာ အပီအဖြို့ꩻနဝ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။ ၄။ အဋ္ဌိဝေဓဝိဒ္ဓေါ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇတိ- တွမ်ႏခွဉ်းတွဲႏပသာႏ အယာႏအဆွတ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း နဲ့စ်လွင်းလွေꩻမွိုင်။ သေအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယံတဲ့ ဗွန်ပီသေအာႏဇာႏနီႏနဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻယံအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'ဒုံယိုဒုံနဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻယိုဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အူႏတရိုꩻတဝ်း၊ အခိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻဟွူန် မော့ꩻထာꩻဆာဒုက္ခ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ဝွေꩻဟွူန်အသီထိုꩻ'၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဟွူန်နေးကွို့ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲ့စ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏ၊ လꩻစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ အာႏဇာႏနီႏလိုꩻယံ ပထမတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏပထမသေအာႏဇာႏနီႏ 'ထီႏငါခွဉ်းငါတဲ့ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နောဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်နေးလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သံႏဝွေႏဂလꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻထီႏတွမ်ႏမဲ့၊ ထီႏလိုꩻအာ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ထီႏလိုꩻသီတဲင် သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏ၊ လꩻစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ အာႏဇာႏနီႏလိုꩻယံ ဒုတိယတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏဒုတိယသေအာႏဇာႏနီႏ 'ခွဉ်းခွေါင်းအဆွဉ်ႏမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နောဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်လိုꩻလင်ဆာထာꩻꩻ ထီႏလိုꩻလင်သီထာꩻနဝ်ꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲ့စ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တတိယတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏသေတတိယ 'ခွဉ်းဗာႏပသာႏ အပီအဖြို့ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွုန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နောဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်နေးလွုမ်ꩻ၊ ထီႏနေးလွုမ်ꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်းတဝ်း၊ ဝွေꩻနမ်းနမ်း ထွိုင်ႏဆာဒုက္ခနဝ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲ့စ်အားထွုတ်တရာꩻ၊ နဲစ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ စတုတ္ထတဖြာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏသေစတုတ္ထ 'တွဲႏပသာႏ အယာႏအဆွတ်ꩻမꩻ သꩻဝꩻဟွူန်ငမ်း၊ နဲစ်လွင်းလွေꩻမွိုင်'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပတောဒသုတ်)
ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏ
၂။ ကြိယာႏ
( အပဓာနဝါကျ (တုမတ္ထဝါကျသွုပ်) / ( ပဓာနဝါကျ )
၃။ ကာႏလသွံမျိုꩻ
(က)   ဖို                   ( ခ ) - လဲဉ်း
( ဂ ) -- ဖိုလဲဉ်း         (ဃ)  --- ထွူလဲဉ်း။
(က/ခ/ဂ)    " ဖို/ - လဲဉ်း /  - ဖိုလဲဉ်း " ဖုံႏနဝ်ꩻ အုံကြိယာႏဆꩻချာ။
=    ဗွေႏစင်ꩻ    ဟော်ꩻ    ( ဖို  )     တရာꩻ        သွူ ။
( ဂ ) =    ခွန်ထွန်း     ထွာ   ဖိုလဲဉ်း      ဒုံလိုꩻတန်      သွူ ။
( ခ ) နဝ်ꩻ
ပုံႏစံႏ ။        ။ ခွန်ပေါရင်းနဝ်ꩻ ဒုံႏဒါႏတိန်ႏ ကဒုံႏဒါႏတိန်ႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻ? ခွန်ပေါရင်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမ ခွန်ပေါရင်းနဝ်ꩻ ထွာ ကတ္တားတဲင် တဲမ်းတွယ်ꩻဗာႏ တွမ်ႏ(နဝ်ꩻ)သွူ၊ ခွန်ပေါရင်းယို ဒုံႏဒါႏတိန်ႏ မီႏတဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ၊ ယို ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကံပုဒ် ၊ ခံႏဝင်ꩻမာꩻသွူ၊ တိန်ႏယို ဖြေꩻလို့နီရေင် မီႏတဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏသွူ ၊ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် တိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာကံပုဒ်၊ ခံႏဝင်ꩻဖြေꩻတဲင် သုံꩻ (ယို)၊ တဲမ်းတွယ်ꩻဗာႏတွမ်ႏ (ယို)သွူ။
( ဂ ) ယို
နင်ႏရောင်ႏနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏခိုဗင်ႏကျွိုက်ရောင်တဲင် ထွာကံပုဒ် ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သုံꩻဗာႏတွမ်ႏ (ယို)သွူ ၊ " နင်ႏရောင်ႏနဝ်ꩻ ခိုဗင်ႏကျွိုက်ရောင်ငါႏ " မီႏတဲမ်းနုဲင်းယို မဲဉ်ႏတဝ်းသွူ၊ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နင်ႏရောင်ႏနဝ်ꩻ ကျွိုက်ဝင်ꩻမွေးတဝ်း ၊ ဝင်ꩻကျွိုက်ဒျာႏဝွေꩻတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သုံꩻတွမ်ႏကတ္တားငဝ်း (နဝ်ꩻ) လꩻတဝ်း ၊ သုံꩻဗာႏဒျာႏ ကံငဝ်း(ယို)မꩻလꩻသွူ ။(ယို)တွမ်ႏ(နဝ်ꩻ)နဝ်ꩻ ယဟန်ႏလဲ့ သုံꩻအီ ဗော့ꩻအညာꩻ လဲ့ အဝ်ႏသွူ၊
နီငဝ်းထွုံꩻစဲဉ်ႏ သွုံꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ
မန်းနဝ်ꩻ တဲမ်းနုဲင်းယို - " စည်းကမ်းကောင်းသော ရွာသူကြီးသည် ရွာထဲ၌ အရက်ရောင်းခွင့်မပြု " ။ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယို - " ဖြားဒုံစီꩻကန်ꩻကဟဝ်နဝ်ꩻ ဖေႏစာသော့ꩻတဝ်းဒဝ် ဒုံကိုနဝ်ꩻသွူ " ။ ( တဲမ်းလောင်းတဝ်းမန်းငဝ်း )။ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ တဲမ်းနုဲင်းယို - " စီꩻကန်ꩻကဟဝ်ဒါႏ ဖြားဒုံနဝ်ꩻ ဒုံကိုဒဝ်စာ ခွင်ꩻပျုတဝ်းနဝ်ꩻသွူ " ။ ( တဲမ်းလောင်းမန်းငဝ်း )။ ယူႏသွော့နုဲင်းယို - (က) " ဖြားဒုံ စီꩻကန်ꩻကဟဝ်  " နဲ့ ? - " စီꩻကန်ꩻကဟဝ်ဖြားဒုံ" နဲ့ ? ( ဖြားဒုံစီꩻကန်ꩻကဟဝ် - နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ ) ။ ( ခ ) " စာဒဝ်ဒုံကို " နဲ့ ? -  " ဒုံကိုစာဒဝ်" နဲ့ ? ( စာဒဝ်ဒုံကို - နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ ) ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းနယ်ꩻ (၂) နယ်ꩻလယို တဲက်ထွားဟော်ꩻယူႏ ထူႏသွော့အနယ်ꩻနေား - (က) ဖြားဒုံစီꩻကန်ꩻကဟဝ်နဝ်ꩻ ဖေႏစာသော့ꩻတဝ်း ဒဝ်ဒုံကိုနဝ်ꩻသွူ ။ ( ခ ) စီꩻကန်ꩻကဟဝ်ဒါႏ ဖြားဒုံနဝ်ꩻ ဒုံကိုဒဝ်စာ ခွင်ꩻပျုတဝ်းနဝ်ꩻသွူ ။
မန်းနဝ်ꩻ - ရွာသူကြီး (ကတ္တား)၊ ရွာထဲ၌ (ဩကာသ)၊ အရက် (ကံ)၊ ရောင်းခွင့်မပြု (ကြိယာ)၊ (ကတ္တား၊ ဩကာသ၊ ကံ၊ ကြိယာ) ။ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ - ဖြားဒုံ (ကတ္တား)၊ ဖေႏစာသော့ꩻတဝ်း (ကြိယာႏ)၊ ဒဝ် (ကံႏ)၊ ဒုံကို (ဩကာသ။       (ကတ်တား၊ ကြိယာႏ၊ ကံႏ၊ ဩကာသ) ။
ဝင်ꩻငဝ်း နီငဝ်း ဗွိုန်ပီတဝ်း
ယိုခါ နီပအိုဝ်ႏပေႏဖုံႏ တဲမ်းလိတ်သား မနဲအာလွဉ်သွူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ယိင်းအာအာသွူ ။ ပေါႏလိတ်စောင်ႏထန်ႏတဲ့ သေနန်းပါနီ ကဲဉ်းအာအာတဲင် ကပ်ပသာလွဉ်တွော့ꩻ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ဟော်ꩻထွားဆွုမ်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ယပါꩻပါꩻ/ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ် ပအိုဝ်ႏထွုံꩻစဲဉ်ႏ ငဝ်းသွုံꩻမဲဉ်ႏဒါႏ၊ (တဲမ်းပအိုဝ်ႏငဝ်း အလွေꩻအသဲင်ꩻအတွိုင်ꩻဒါႏ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ဒါႏတဝ်း (တဲမ်းလောင်းဝင်ꩻငဝ်း)တဲ့ ပါနေနေသွူ ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဲဉ်တဲမ်းနယ်ငါႏ ကဗျာခရာႏ၊ တဲမ်းလိတ်ပအိုဝ်ႏခရာႏ၊ ပအိုဝ်ႏငဝ်းလွေꩻသဲင်ꩻခရာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာတန်၊ ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ခွုင်းအခိင်ႏကလꩻ တဲမ်းပျꩻနယ်ဗာႏ "ဝင်းငဝ်း နီငဝ်း-ဗိုန်ပီတဝ်း" လယိုအတွိုင်ꩻသွူ ။
နမ်းစင်ခရဲင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လောကဒဿန
၁။ သေင်ႏမွူးသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ကင်ꩻတဝ်းတွမ်ႏဟမ်ႏ၊
၂။ သꩻမျတ်နဝ်ꩻ စွယ်ꩻအဟောဝ်
တနတ် အဲမ်-၄ ကာဗုဲင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စူခွုမ်