cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ငေါဝ်းအိန်ထော
သတိဝင်ꩻ
မီႏဟော်ꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိလွ အချက်အလျက်စားဆလယိုမꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်း အရသာႏအောဝ်ႏနော။ ၁။ စ ဆ ဇ ဈ၊ ဓ၊ ဘ၊ ယ၊ ရ အက္ခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏ ပအိုဝ်ႏဖြီႏဖြီႏဗဲင်း။ ၂။ (ပ်)သတ်တွမ်ႏ (မ်)သတ်နောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆိပ်ပေ့ꩻဗဲင်းဖြောင်းဟော်ꩻနောႏ ၃။ ယပင်ႏ(-ျ)တွမ်ႏ ရဗဲဉ်(-ြ)မီႏပါနောဝ်ꩻ လိုႏဟော်ꩻပီဗိုန်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ ဥပမာႏ- ကြောင်းဗွဉ်ႏစင်ႏကြယ်ႏ' လွံꩻလာꩻပြုစု-ကစဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟော်ꩻမွုန်းတောဝ်း ယပင်ႏငေါဝ်း စင်ႏကျယ်ႏ-ပျုစုနှဲးနောဝ်ꩻနော။ ၄။ (အ)ကာရန္တဆချာ (က်)သတ် (င်)သတ်ဖုံႏ မီႏပါနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ဟော်ꩻတောဝ်း (အဲ့)ကာရန္တငေါဝ်းနော၊ ဥပမာႏ- တက္ကသိုလ်ႏ၊ လက်ဆောင်ႏစူခူꩻ၊ လက်ဟောင်ꩻစခါ၊ လက်သိစ်ယိုခါ၊ ထာꩻဆာလက္ခဏာႏကစ။
မင်္ဂလာႏဗိုတုဲင်
မင်္ဂလာႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ
မင်္ဂလာႏတရာꩻယို လူꩻလိုꩻသီး ကကျံႏစယ်ႏလွဒါႏနောဝ်ꩻ ညဆွာꩻစွဉ်ႏ (၁၂)နိန်ႏလဲ့ တသေထွꩻနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻသေꩻခါꩻဗာႏသွူ။ မင်္ဂလာႏအတ္ထုပ္ပတ္တိနောဝ်ꩻ အွိုးနီဗွေႏဘုရာꩻ တခုဲင်ႏဟော်ꩻကျာꩻတောဝ်းဒိုန်း မင်္ဂလာႏအခါႏတွာင်ꩻ လောကယို မင်္ဂလာႏပျဿနာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ပေါႏပေါက်လွဉ်လွသွူ။ လောကယို ဟွိုန်ဟောဝ်ခရာႏဖုံႏလဲ့သာင်၊ အာႏရုံႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့သာင် ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ကထီႏတွမ်ႏမဲ့အာႏရုံႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻရိုꩻလွ မင်္ဂလာႏဖုံႏ၊ ယဟန်ႏသားခါ ကဟွိုန်ဗာႏတွမ်ႏနား၊ ကနွံꩻတရေ့ꩻဗာႏ တွမ်ႏနေ့ꩻဖူ ကခွေါင်းရွဗာႏတွမ်ႏနမ်းစားယိုဖုံႏလဲ့ ဟဲ့ꩻရိုꩻလွ မင်္ဂလာႏသွူ။
ငေါဝ်းခီႏယော်ꩻအံႏဖြာႏ မင်္ဂလာႏ ပထမဂါႏထာႏပါဠိ
သောတ္ထာနံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ အဋ္ဌတိံသဉ္စ မင်္ဂလံ။
အာဋာနာဋိယသုတ်
အာဋာနာဋိယသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
၃။ ဝိပဿိဿ စ နမတ္ထု၊ စက္ခုမန္တဿ သိရီမတော။ သိခိဿပိ စ နမတ္ထု၊ သဗ္ဗဘူတာ နုကမ္ပိနော။
၆။ အင်္ဂီရသဿ နမတ္ထု၊ သကျပုတ္တဿ သိရီမတော။ ယော ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာပနူဒနံ။
၁၁။ သီဟနာဒံ နဒန္တေ တေ၊ ပရိသာသု ဝိသာရဒါ။ ဗြာဟ္မစက္ကံ ပဝတ္တန္တိ၊ လောကေ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ။
၁၅။ ဒီပါ နာထာ ပတိဋ္ဌာ စ၊ တာဏာ လေဏာ စ ပဏိနံ။ ဂတီ ဗန္ဓူ မဟေဿာသာ၊ သရဏာ စ ဟိတေသိနော
မင်္ဂလာႏဗိုတုဲင်
ထာꩻပူႏဇောႏ ၂-မျိုꩻ
ပဉ္စာလခွန်ဟော်ခံꩻ ကထာင်ႏဟွိုန်ငေါဝ်းနုဲင်းယိုတဲင် "ယိုကိုခြာနောဝ်ꩻ ဖေꩻကာင်ꩻတောဝ်း၊ ရန်ႏသူႏအောဝ်ႏ၊ အုံညညထဲင်း တထွာတောဝ်း"တထွာတောဝ်း၊ ထွဉ်ႏခန်းသေလာသား ဝါးလွေꩻခန်းမွိုင်မွိုင်နောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တိဂုမ္ဗ ဝါးကီႏမွိုက်နောဝ်ꩻ ကျောင်ႏချာကျောင်ႏငါ တအုံစွူတောဝ်းဒွုမ်ထာꩻ၊ ကျောင်ႏတွို့ꩻကျောင်ႏကွဉ်ႏ ကျောင်ꩻနောဝ်ကျောင်ꩻထာင်ꩻ သိန်ႏတပါင်ထွူတပါင် ဖြောင်းလဲ့တဟွူဟွူး တဟားဟား "လွဉ်လုဲင်း၊ လောႏလုဲင်း ပဉ္စာလခွန်ဟော်ခံꩻထန်ႏလဲဉ်းသွူသူꩻ၊ ထူႏတွမ်ႏခြီႏ ခꩻလုဲင်း၊ ထူႏတွမ်ႏဗင် ထောင်းလွဉ်ꩻလုဲင်း၊ အွဉ်ႏလွစ်မွိုန်းတောဝ်းဒွုမ် အသက်လုဲင်း"။
တတိယဂါႏထာႏ (ကဗျာ) မင်္ဂလာႏ ၄-ပါꩻ
၁။ အထီႏအဟွိုန် ဗဟုသုတ အာဗာႏ ၂။ အပဲစ်အဲဉ်ထောဝ္းပညာႏယို ဒါႏဗာႏ ၃။ ဝိနယ်ꩻကျင်ꩻဝွတ်ယို သွဉ်ဗာႏ ၄။ ငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏ ဒေါ့ꩻဗာႏ + အဟွိုန်အထီႏ ဗဟုသုတမီႏအာနောဝ်ꩻ ထွာ"ဗဟုသစ္စဉ္စ"မင်္ဂလာႏသွူ။ + အပဲစ်အဲဉ်ထောဝ်း ထာꩻဒါႏယို မီႏဒါႏနောဝ်ꩻ ထွာ "သိပ္ပဉ္စ"မင်္ဂလာႏသွူ။ + ဝိနယ်ꩻကျင်ꩻဝွတ်ယို မီႏသွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻ ထွာ "ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော"မင်္ဂလာႏသွူ။ + မီႏအွဉ်ႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏနောဝ်ꩻ ထွာ "သုဘာသိတာ စ ယာဝါစာ"မင်္ဂလာႏသွူ။
စတုတ္ထဂါႏထာႏ
၄။ မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနံ၊ ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော။ အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ။
မင်္ဂလာႏတရာꩻ ထွာပွုံႏ
+ မီႏလွူးမွိုးဖါနောဝ်ꩻ ထွာ "မာတာပိတု ဥပဋ္ဌာနံ"မင်္ဂလာႏသွူ။ + မီႏခီႏမျောက်ပါင်ႏထိုဗာႏ ပိုမာနောဝ်ꩻ ထွာ "ပုတ္တဒါရဿ သင်္ဂဟော"မင်္ဂလာႏသွူ။ + ထာꩻတရိန် အနောင်ႏအသျက် တအဲဉ်ထောဝ်းထာꩻမာꩻယို မဉ်ႏမာꩻနောဝ်ꩻ ထွာ "အနာကုလာ စ ကမ္မန္တာ"မင်္ဂလာႏသွူ။ "ပိုခိုပိုမူႏသီးယို ကထွာမွိုးတွမ်ႏဖါသီးနောဝ်ꩻ ပါင်ႏထိုခီႏမျောက်ဗာႏ"ကရိုꩻယို ထာꩻမာꩻအကုဲင်ယို ရဲးခါꩻဗာႏ၊ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏဗာႏ ထာꩻမာꩻဟောဝ်၊ အွဉ်ႏသွဉ်ဗာႏပညာႏ၊ ဖေႏဗဲင်းဗာႏ အဥစ္စာႏပစ္စေꩻ၊ အချိန်ႏအရွဲႏ မဉ်ႏတွိုႏတဲင် လက်ထပ်မင်္ဂလာႏဖေႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပိုခိုပိုမူႏသီး ယံကဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏနောဝ်ꩻ ကထွာမွိုးဖါသီးယို အရေꩻတန်ငါႏသွူ၊ မွိုးတွမ်ႏဖါယို မာꩻဗာႏဝွတ္တရာꩻကေႏကေႏသွူ။
မင်္ဂလာႏတရာꩻထွာပွုံႏ
+ မီႏရိုႏသေႏဗာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ သိက္ခာႏတန် ဂုဏ်ႏတန်သီးနောဝ်ꩻ ထွာ "ဂါရဝေါ စ"မင်္ဂလာႏသွူ။ + မာႏနမီႏတတန်တောဝ်း၊ သꩻဖြုံႏမီႏတထိုတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွာ "နိဝါတော စ" မင်္ဂလာႏသါူ။ + မီႏသေဝါင်ꩻကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ထွာ"ကတညုတာ"မင်္ဂလာႏသွူ။ + ယလဲင်ႏလဲင်ႏ မီႏနာႏဗာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ထွာ "ကာလေန ဓမ္မဿဝနံ"မင်္ဂလာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လာဘမုနိစေႏတီႏ၊ နောင်တောင်ꩻ
ဖဲ့ꩻထင်ꩻတဆူႏ ဂျိုဟ်ႏ ၈ ခွင်ႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်တောင်ꩻ အွဉ်တယ်ႏလူႏဒျာႏသွူ၊ စေႏတီႏအလူႏတကာႏနဝ်ꩻထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနမ်းစင် ဦးစိုင်းလူ+ ဒေါ်နန်းဆွမ်း သီႏခံႏထွာဖေႏအလူႏတကာႏ အထျꩻတဲင် ပါတွမ်ႏ ၇ မွူးနီꩻသာꩻ အမျာꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻ
ဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၁၄)ရပ်ကွက် လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၃,၇၃၀)ဗာႏတဲင် ၁၉၆၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၅,၈၉၁ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအိုပ်ချုပ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ၊ လိုပ်လုဲင်းဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻ၊ ဟံႏစာႏရင်ꩻ၊ အခွန်ႏတောႏ၊ သေင်ႏတခြာ၊ သမဝါယမ၊ ယယ်ꩻ၊ တဖူꩻထာꩻမာꩻတန်၊ ဆည်ရောင်ꩻ စတဲင် ခရဲင်ႏဌာႏနရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏဆို့ꩻသော့ꩻတဲင် အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာ ဝေင်ꩻအခဝ်တွို့ꩻကိုသွူ။ ဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ စဲ့ꩻတပ်မတောႏ စဲ့ꩻသင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻအဝ်ႏတဲင် စဲ့ꩻတပ်မတောႏတပ်ပေါင်ꩻစုဖုံႏ၊ တပ်မတောႏဌာႏနချုတ်ရွုမ်ꩻဖုံႏ၊ တပ်မတောႏစဲ့ꩻသီးယုင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻမိဉ်ꩻကတန်ဒါႏ နောင်မဲ့ထီလင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်အရပ်ကိုသွူ။
ပအိုဝ်ႏမူႏမွိုးသီးငဝ်းပစိုႏ
(၄)
စူမွူး စူနုံ စူစုံ စူစဲႏ စူနဲႏ---စဲ့---စဲ့---စဲ့ ။
(၆)
ကီးဟယ်ဟယ် ပါꩻဖြားဒုံဒွမ်ဆေႏသိုႏ ပါꩻဖြားဒုံခိုႏဒုံႏမောင်း ပါꩻဖြားကောင်လောင်းကာင်းထီꩻ ပါꩻဖြားဒုံလီꩻဒုံႏထုံ သျာင်ႏလုံအူမေႏ သျင်ႏပေႏဒွိုႏဒဲဉ် ဒွိုႏဒဲဉ်တမုဲင်ꩻ ဒွိုႏမောက်ꩻအွန် စောဝ်းဗွန်လွေꩻမုဲင်ꩻကို လွေꩻမန်းခမ်း ငမ်းတမုဲင်ꩻ ငမ်း"ကီႏဟယ်" ကီႏဟယ်ဟယ် ကီႏဟယ်ဟယ်။
ပရိယတ္တိပညာႏရေꩻလိတ်ရဲန်ႏ
အနယ်ꩻမဉ်ႏမဲဉ်ႏ, သွဉ်ဖေႏယံယံ ,  သွဉ်ထူႏယံယံ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ
၂။ သွဉ်ဖေႏ ချꩻဖေႏ လိတ်အပုဒ်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ဆဲင်ႏရာꩻငဝ်းရီငဝ်းစေပွုံႏစံႏ ပါဗာႏ။
ဝေင်ꩻဝေါ
ဝေင်ꩻဝေါ (မန်း: ဝေါမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Waw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝေါကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း ဝေင်ꩻပဂိုꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ မဲင်ႏ(၂၀)ရပ်ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၇၆,၀၂၄ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻပလောက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻညောင်သာယေး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သꩻရာႏရောႏဂါႏ
နမ်းတဗာႏလွုမ်း ကပသာဖေႏဒါႏသွီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသꩻရာႏကို ပသာလွေꩻသွူ။ အဝ်ႏနမ်းတဗာႏလွုမ်း ကသဲင်ꩻချာဒါႏသွီႏ တသာႏဖြွီꩻနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"သွေးလွတ်ကြော"၊ ကပသာသဲင်ꩻဒါႏသွီႏ တသာဖြွီꩻနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"သွေးပြန်ကြော"သွူ။ သꩻရာႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻသီးသꩻအင်ကို၊ သꩻရာႏတဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အခန်ꩻအဝ်ႏလစ်ꩻခန်ꩻ၊ တခန်ꩻတွမ်ႏတခန်ꩻယို အတခါꩻပေ့ꩻဗွောင် (အဆို့ရှင်)အဝ်ႏ၊ တခန်ꩻတွမ်ႏတခန်ꩻ အဝ်ႏကူꩻဖြောင်လွေꩻလွဝင်ꩻ၊ ကပသာလွေꩻဒါႏသွီႏခန်ꩻ၊ ကလက်ခံႏဆွုမ်ႏဒါႏသွီႏသဲင်ꩻခန်ꩻ၊ အခန်ꩻပငါပရာꩻ၊ တာႏဝွန်ႏပငါပရာꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဟဝ်တဟဝ်တဝ်း၊ အာႏဟဝ်တဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ သꩻရာႏယို ထွာအထျꩻ၊ အဓိကအရေꩻတန် အခြွိုင်းတမျိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ သꩻရာႏဖေႏကခွေါင်ခံႏ၊ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏရောႏဂါႏ တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအအုံအအဝ်ႏ၊ အအံႏအအွꩻတဲင် ရဲးကားကွယ်ႏဗာႏသွူ။ သꩻရာႏရောႏဂါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သာမညအနေႏ အဝ်ႏအမဉ်ꩻ "သꩻရာႏရောႏဂါႏ"တမျိုꩻလွုမ်ꩻလဲ့ ဝိသေသအနေႏနဝ်ꩻ အမျိုꩻအာတန်သွူ။
သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်နဝ်ကို ခမ်းထီဖုံႏ ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သူႏတောႏကောင်ꩻတခြိုꩻအဝ်ႏနွုတ်ꩻမျိုꩻ
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ သုတ၊ စာႏဂ၊ ပညာႏ'ယိုနွုတ်ꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ၁။ 'သဒ္ဓါႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'ထာꩻယွုမ်း'၊ ယွုမ်းအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင်- သာႏသနာႏကိုယို အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ႏတွမ်ႏ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ၊ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ ဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ။ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ကားကလူႏ ခံႏထူႏထွိုက်တဲင် မဉ်ꩻကျောႏ 'အရဟံ'၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေဒျာႏတရာꩻတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ 'သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ'၊ ဗွေဗိတ်တွမ်ႏ ဝိဇ္ဇာစရဏတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ'ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော'၊ ငေါဝ်းဟောဝ်ရိုꩻဒေါ့ꩻ တွိုႏသော့ꩻနိဗ္ဗာန်ႏတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ'သုဂတော'၊ သေငါꩻလောကသွံပါꩻတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ'လောကဝိဒူ'၊ ဆွုံꩻမꩻသတ္တဝါႏ ဒါႏမွေးငါႏတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ 'အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ'၊ ထွာလိုꩻလူꩻသီးဆရာႏတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ'သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ'၊ သေသစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻလစ်ꩻပါꩻတွော့ꩻ မဉ်ꩻကျောႏ 'ဗုဒ္ဓေါ'၊ ဘွုန်ꩻတောႏသူပါꩻဗွေတဲင် မဉ်ꩻကျောႏ 'ဘဂဝါ'၊ ယွုမ်းဗွေႏဘုရာꩻ ဂွုဏ်ႏတောႏကဝ်ꩻပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ တခြိုꩻ 'သီႏလ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- သာႏသနာႏကိုယို အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒဲဉ်ဒေါဝ်သူႏရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ တခြိုꩻ'ဟိရီ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- သာႏသနာႏကိုယို အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻဝင်ꩻသꩻအဝ်ႏ၊ မာꩻကာယဒုစရဲက် ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဝစီဒုစရဲက်ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ ယူႏမနော်ꩻဒုစရဲက် ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ တခြိုꩻ'ဩတ္တပ္ပ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- မာꩻဒုစရဲက်ဆီပါꩻတွမ်ႏ မာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဟွူန်ငမ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၅။ တခြိုꩻ'သုတ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အဟွူန်အထီႏအာ၊ နာႏတရာꩻ၊ ကျပ်အွံခါꩻတရာꩻ၊ တောင်ꩻခါꩻတရာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၆။ တခြိုꩻ'စာႏဂ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ထာꩻစေꩻ (မစ္ဆရိယ)အဲဉ်ထဝ်း၊ လူႏလဲဉ်းလဲဉ်းဒျာႏ၊ လူႏခွိုꩻခွိုꩻဒျာႏ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ တွမ်ႏထာꩻလူႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၇။ တခြိုꩻ'ပညာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏ၊ သေမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဖေႏကတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ သေကျံႏ သေမာꩻ သေကျိုꩻစာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တကနိပါတ်၊ ဝိတ္ထတဓနသုတ်)
ကနေဒါခမ်းထီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဝေင်ꩻလဲးကူး
ဝေင်ꩻလဲးကူး (မန်း: လှည်းကူးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hlegu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လဲးကူးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဲးကူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၄၅ ကီလိုမီတာ (၂၇)မဲင်ႏရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သီႏလ
ခံႏထူႏသီႏလပါꩻဆီ(သာႏမဏေႏသီႏလ)
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ-
သီလာနိသံသကဗျာ
(ကဗျာသီႏလကျိုꩻ) (အံ-၂၊ ၂၂၁၊ ဝိ-၃၊ ၃၂၂)
ခွန်စိန်ႏ
သထုံႏသီႏသဲင်ႏ စောက်ꩻဖါးခွန်အိုး ထွိုင်ႏလယ်ꩻထိုꩻထွူ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပိုခိုတန် ခွန်လော်ꩻ လက်ခံႏသော့ꩻလုဲင်ႏ အဖါခွန်ခြောင်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခွန်လော်ꩻ အဝ်ႏထွာခွန် သက်ထွိုင်ႏလꩻ (---)နေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးလုဲင်ဟို့ꩻ ကျမ်ႏတကုဲင်ချာတဲင် လယ်ꩻထိုꩻဗာႏခန်းဒျာႏတွော့ꩻ (ခွန်လော်ꩻ)အဖူး ခွန်စိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာသော့ꩻသထုံႏသီႏသဲင်ႏခွန်နဝ်ꩻသွူ။ လက်ခံႏဝေင်ꩻဗွေႏအရာႏနဝ်ꩻ သက္ကရာဇ် (၁၂၆၇)နေင်ႏကို၊ ဝွေꩻစိုးယိုနဝ်ꩻ ဟော်နန်ꩻယို ပြောင်ꩻလင်ꩻအုံသီခန်းဒျာႏ သထုံႏသီႏသဲင်ႏကို၊ ဝွေꩻကလင်ꩻဆို့ꩻပြောင်ꩻယင်း ဟော်နန်ꩻယိုအတွင်ꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏညောင်ႏရွီႏ ပြောင်ꩻထင်ႏလဲဉ်းတောင်ႏကီꩻ၊ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား ထွဉ်ႏခံႏသစ္စာႏတဲင် ခွန်စိန်ႏလဲ့ ထင်ႏဖေႏဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားဖုံႏ သေထွꩻလဲဉ်း အဖါခွန်အိုး ရုဲင်းဟန်သတ္တိꩻနဝ်ꩻတဲင် ခွန်အိုးပို ခွန်စိန်ႏယိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဖေႏစွဉ်ႏ ရုဲင်းဟန်နꩻရွဉ်တံꩻတွမ်ႏ သထုံႏ-စမ်ႏဖက်ꩻ-လက်ꩻမွိုင်ꩻ သိုမ်ဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခံႏဗာႏခန်း ဝင်ꩻမျောက်ပင်ႏ အံႏဖြာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တမဉ်ခံႏထူႏတဝ်း ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားထာꩻအုပ်ချုပ်၊ ပေါႏတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ ခံႏတဝ်းတွော့ꩻ ဆင်ႏဆင်ႏလွိုဆန် ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားအာႏဏာႏဖုံႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ(၁၉၃၇)ဗာႏ အင်္ဂလိပ်သီး ချꩻအရာႏတွော့ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻပသာထန်ႏခမ်း မောႏလမျင်ႏ-ဒီစတြိတ် သထွုံႏခရဲင်ႏကိုသူꩻသွူ။
သီႏလ
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏသီလခရာႏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပါဠိကို ကလွဉ်ဒါႏ ဂါထာႏတပုဒ်နဝ်ꩻ
သီလံ-သီလကရိုꩻနဝ်ꩻ၊ သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ- တွိုႏထင်ႏအီဗာႏ လူꩻခမ်းတာႏ ဗိုန်ဒျာႏ တဒေါင်သွူ။ ဒွါရံ ဝါ ပန နိဗ္ဗာနနဂရဿ ပဝေသနေ- ကအီႏတွိုႏကအီႏလꩻဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏနဝ်ꩻလဲ့ တွိုႏအီ လꩻအီဗာႏဒျာႏ တောမ်ႏသီလ၊ သီလပါမꩻ နိဗ္ဗာန်ႏတခါꩻ အီႏဗွောင်ꩻဖေႏနီနာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခွန်စိန်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻတနိဉ်းတာယီ
ဝေင်ꩻတနိဉ်းတာယီ (တနင်္သာရီမြို့) (Tanintharyi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မေက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတနိဉ်းတာယီကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၅၁၄ ဖြာꩻသွူ။ တနိဉ်းတာယီယို ကရီးခါ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၃၇၃ ဗာႏရပ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခွန်ဟော်ခံꩻသီး သိမ်ꩻထူႏဖိုအကျောင်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၇၅၉ ဗာႏနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻမန်း အလောင်းဘုရား ဦးအောင်ဇေယျ သိမ်ꩻထူႏခါꩻထွူလို့လဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
အဿဇိပုနဗ္ဗသုက
"ရာဓမထေရ်ႏ"
"ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ရာဓမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
ဝိဋဋူဘ
၄။ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝင်ꩻလွဉ်တွိုင်ႏတွိုင်ꩻ ဟဝ်ယွုမ်းတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏရီထျꩻရီနာ၊ အဝ်ႏလိုႏထုမ်ႏပါ သက်သေႏသက်ကန်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏအုံပွေါးဗꩻဗꩻစွဉ်ႏ အဖြေႏမဲဉ်ႏကထန်ႏလွဉ် အခိန်ႏသူꩻ အကျောင်ꩻ၊
ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်လမျင်စျုန်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်လမျင်စျုန်း (မော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ်) (Mawlamyinekyun Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ငွါ ကြွန်လောင်း(မြစ်ဝကျွန်းပေါ်)ဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမော်လမျင်စျုန်းကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏယေတာသေ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမျို့လ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝိသာႏခါႏစတဲင်သီႏလသားအမူႏစွိုꩻ
၃။ လိုꩻဘဝတဖူꩻစဲဉ်ႏနဝ်ꩻ "ကွုတ်၊ ဖြား၊ ဆာ၊ သီ"-
ဝေင်ꩻသက္ကလ
ဝေင်ꩻသက္ကလ (မန်း: သက္ကလမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Thet Ka La) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကဝကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိုꩻတွမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လိုꩻတဖြာꩻ အရေꩻတန်သွတ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးတဲ့သင်/မွေးတဝ်းတဲ့သင် သ့ꩻကစွယ်ꩻဒျာႏလိတ်ယို အရွီးအခိုႏ မဉ်ႏတယ်ႏသော့ꩻလဲဉ်း အသွိုန်ႏသ့ꩻရာႏကိုနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ အနာႏဂတ်ခင်ႏမွဉ် တဉ်ႏခွေါင်ထိုꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးညညမဲ့ꩻ လိတ်အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်ထွား/ဟဝ်လွူꩻ ဟဝ်ဟော်ꩻမွော့နဲး၊ လိတ်အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်ထွားတဝ်း ဟဝ်လွူꩻတဝ်း ဟဝ်ဟော်ꩻတဝ်းမွော့နဲး စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ လွိုက်ဒါႏလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နီနမ်းအတာႏ လိတ်အကျိုꩻအဝ်ႏ/အဝ်ႏတဝ်း သေနာႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ငဝ်းကရိုꩻယိုလဲ့ အပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဟော်ꩻ မဉ်ႏနာႏမ့ꩻ ကတူႏခီး အာဟာႏရဗွေတဲင် တွိုႏအမျာꩻခြာ တွိုႏပျသနာႏခြာ တွိုႏအယပ်ꩻအခုဲင်ႏခြာကိုသူꩻ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းလဲ့ အီႏဒါႏ ဖြေႏသျင်ꩻလဲ့ အီႏဒါႏ တွူႏဖားလဲ့ အီႏဒါႏလ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏတမွေးတဝ်း ဖြောင်းအဝ်ႏလဲ့ အဝ်ႏတအိုအိုဗော့ꩻ စူခင်ႏအဝ်ႏလဲ့ အဝ်ႏတကင်းကင်းဗော့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထွာလိုꩻ သွုမ်ꩻစိုးငါႏနဝ်ꩻသွူ။
သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏ
"သꩻရာႏဖြွီꩻအိုအဲန်ႏ လက္ခဏာႏဖုံႏ"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
အာနန္ဒသဌေꩻစေꩻ
၁။ သꩻကိုစွယ်ꩻလမ်ꩻ ပိုမာနဝ်ꩻ ဆင်ꩻရယ်ꩻဒုက္ခခြေင်လွုမ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
တောႏလင်ꩻလာဗွေ ဂရုဓမ္မ-မွူးနီꩻ
ကုရုဓမ္မဇာတ်-အတိတ်ဝတ္ထု
အွိုးစခါ ကုရုခမ်း၊ ဝေင်ꩻဣန္ဒပတ္ထကို "ဓနဉ္စယ ကောရဗျ"အဝ်ႏထွာခူန်တွင်ꩻ ဖရာꩻလောင်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထူႏပဋိသန္ဓေႏ မွိုးဗွေႏနင်ꩻမိဖရာꩻတန်ဟို့ꩻကို လာတဆီဗွေထွူလွူးဖွာꩻလင်ꩻ...၊ အရွယ်ႏတွိုႏလွောန် လွေꩻသွောဉ်ပညာႏ တက္ကသိုလ်ႏခမ်း ထွိုင်ႏဒါႏထွူခါ သဲင်ꩻချာရပ်ရာႏ...။ အဖာ ခူန်တန် ဟွုန်ကျယံတဲင် မျောက်ပင်ႏဒင်ႏဖေႏခူန်လောင်ꩻ "ဥပရာဇာ"အရာႏထွူ ဆုဲင်ꩻချာ ...၊ အဖာခူန်တန်ခါ ကထင်ႏသီလွေꩻငါထိုꩻနဝ်ꩻ နေးတောမ်ႏခူန်ကျင်ꩻတရာꩻ ဆီပါꩻအလွောက်ꩻ အိုပ်ချုပ်ခန်းဒျာႏခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ ဖရာꩻလောင်ꩻ ခူန်နဝ်ꩻ ဗွာဗွာစင်စင် ဆို့ꩻတယ်ႏကံကျင်ꩻမွေးစွောဉ်ႏ "ကုရုဓမ္မ"ကရိုꩻဒါႏ သီလငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတဲမ်းထန်ႏနယ်ဗာႏ ကကံကျင်ꩻဆို့ꩻတယ်ႏလွဒါႏ သီလငတ်ꩻပါꩻသား အမုဲစဲန်ႏဖိုင်ႏနဝ်ꩻ ၁။ ဘုရာꩻလောင်ꩻ ခူန်တန်၊ ၂။ ဖရာꩻလောင်ꩻမွိုး မိဖရာꩻတန်၊ ၃။ (ဖရာꩻလောင်ꩻ မာနင်ꩻ)မိဖုရာꩻတန်၊ ၄။ ဖူးခို ခူန်လောင်ꩻ၊ ၅။ အမတ်တန်-ပညာႏဗွေႏ ပုဏ္ဏာꩻ ပုရောဟိတ်၊ ၆။ အမတ်တန်-ကခိဉ်ႏတဲက်ဖေႏဟံႏသား၊ ၇။ ရထာꩻထိင်ꩻသား၊ ၈။ ခမ်းထီ အတန်သုတ်ꩻသဌေꩻ၊ ၉။ သဌေꩻ ကခိဉ်ႏထွားဖေႏဒါႏဗွူ၊ ၁၀။ ဟော်နန်ꩻတခါꩻပွေါးသား၊ ၁၁။ ခမ်းထီခြွိုင်းနင်ꩻမူႏ (ပြည့်တန်ဆာမ)၊ ယို တဆီပုဲတဖြာꩻလို့လို့နဝ်ꩻ တဲးဝါးဗွာစင် ကံကျင်ꩻမွေးစွောဉ်ႏ သီလငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဖိုင်ႏယိုနဝ်ꩻ ဗွေစူမ်ႏကွို့ꩻ သီလဖဲ့ꩻလူမ်ꩻ မွေးတဝ်း၊ ဒါနဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻလဲ့ ဝေင်ꩻတခါꩻလိစ်ꩻငွါ၊ ဝေင်ꩻကဲန်၊ ဟော်နန်ꩻတခါꩻထျꩻ၊ ခင်ႏလမ်းယိုသူထွောင်းကိုနဝ်ꩻ ထေရွောန်သူသိင်ꩻ မာꩻမဏ္ဍပ်ထွူ မာꩻဒါနအလူႏတန်ꩻစူမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ မာꩻအလူႏအတန်ꩻ တခွိုင်းမုဲꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဇမ္ဗူဒိပ်-ကျွုန်ꩻနဝ်တခြောင်ႏလူမ်းယို လိုပ်ꩻလုဲးသွို့ꩻခြံခရာႏတလိုႏဒူမ်စား မာꩻတဲးဝါး မာꩻကုဲးမွေးစွောန်ႏ အလူႏအတန်ꩻသွူ။ဖရာꩻလောင်ꩻခူန်မျတ် ကုဲးလူႏကုဲးတန်ꩻ မိဉ်ꩻသတင်ꩻကျောႏ စွောစ်ꩻလောႏတိုးထံဇမ္ဗူဒိပ်-ကျွုန်ꩻနဝ်တန်တခြောင်ႏလူမ်းနဝ်ꩻသွူ။
ကုရုခမ်းကို သာႏယာႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻလဲ့ ကာလိင်္ဂခမ်း၊ ဝေင်ꩻဒန္တပုရကိုနဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲႏကေန်ꩻခြေား
ကာလိင်္ဂခမ်းသား ကမော့ꩻလွဘေꩻတန်ဖိုင်ႏနဝ်ꩻ
ဘုရာꩻလောင်ꩻခူန်တန် ကုက္ကုစ္စထွာနုဲးယို
အမတ်တန်သီးဟွေး... နီကဆို့ꩻတယ်ႏထိင်ꩻတီလွ သီလငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ အမွေးဒျာႏ၊ကွဲႏတွော့ꩻ ခွေသံသယထွာခရာႏ သမ်းအဝ်ႏသနယ်၊ နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏတထွာတဝ်း၊ ခွေသီလ ခွေတနိတ်သက်ချာနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်း အမတ်တန်သီးဟွေး..."။ " ခူန်တန်ရာဇာႏ... မိင်းနယ်လင်ꩻဖေႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖိုင်ႏမွိုင်ဩ..." " သိုမ်နေင်ႏတလဲင်ႏကအဝ်ႏမာꩻဒါႏ ကထိင်ႏလာပွယ်ꩻနဝ်ꩻ လူꩻစိတ္တရာဇာယို အွောဉ်ႏအထျꩻထွူ ကခꩻဒါႏပြာႏဖိုင်ႏခိင်ႏ ခြီႏတလီးနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့သော့ ထီအိုင်ႏတဲင်လွိုးရလင်ꩻမဲန်ႏထပေႏတဗာႏဗာႏဟောင်း...၊ မဲန်ႏတဝ်းဟောင်း ခွေသံသယကုက္ကုစ္စအဝ်ႏထွာ နုဲးနဝ်ꩻ၊ ခွေမွိုးသူꩻတဲးတဲ့ ဗွာစင်မွေးစွောဉ်ႏထာꩻ...၊ နက်လွေꩻထေ့သွော့ ဝွေꩻထျꩻသူꩻနေား..." "ခူန်တန် စေႏတနာႏကုဲ မိန်ႏပါမꩻ ပါဏာတိပါတကမ်ႏထွာ...၊ နဝ်ꩻမꩻ ခူန်တန် အပဲစ်တအဲန်ထဝ်း၊ ဖေႏသညင်ꩻသွော့ တဲမ်းကူꩻခွင်ꩻဩ..." "နဝ်ꩻတဲ့ အမတ်တန်သီး တဲမ်းဟုဲး...၊ ၁။ ခံႏမာꩻသီဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻသက်၊ ၂။ ခံႏထူႏတခူန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ၃။ ခံႏပဲစ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ-လမ်းသား၊ ၄။ ခံႏဒေါ့ꩻလိင်ႏလဲန်တဝ်း ငဝ်း၊ ၅။ ခံႏအွꩻသုင်ꩻစွယ်ꩻတဝ်း ဒဝ်ထီသူရာႏ၊ ယာလံ ဖေင်ꩻဖင်ꩻ ယိုငတ်ꩻပါꩻသွူ။ နက်လွေꩻထေ့ပါ ခွေမွိုးထျꩻသူꩻဟုဲး..."။ တွော့ꩻ ထွာနုဲးနုဲးဒျာႏကုက္ကုစ္စနေနေသွူ။
ပညာႏဗွေႏ-ပုရောဟိတ် ကုက္ကုစ္စထွာနုဲးယို
သဒ္ဒါႏနဲꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏ
ရက်ခွုန်ꩻချာသွော့ သေင်ႏတောမ်ႏဝါႏ
နီလိုꩻသီးခေတ်ယိုလဲင်ႏခါ ဒုံမုဲင်ꩻကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဲင်ꩻကိုခန်းဝယောဝ်း ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ အွဉ်ဝင်ꩻဖဲ့ယားကုဲင်လွ သေင်ႏတွမ်ႏဝါႏဖုံႏသွူ။ သေင်ႏဝါႏထွိုင်ႏတအဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်အရပ် ကထွာဒါႏသက်မွန် တမူ၊ ဖြွုမ် စတဲင်တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏလဲ့ အာႏကွိုꩻအုံနောင်အီအတာႏ အဟေ့ꩻရျူႏသာႏယာႏယို ‌ခြေားငါႏမွေးသွူ။ ပထဝီႏဟံႏလဲ့သဲင်တခြစ်ꩻ ထီတဲ့သေ့ꩻကြောင်းထိုꩻ လိုꩻသီးအရပ်ကိုတဲ့ လျားကတစ်ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏနီလိုꩻသီး ထာꩻယူႏပစ်ꩻနမ်းတွော့ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ မော့ꩻဗာႏတေားဒုက္ခအစွိုးစွိုး ပွိုးပါႏဖဲ့ယားကုဲင် သေင်ႏတွမ်ႏဝါႏတန်ဒျာႏသွူ။
ထွားအမျာꩻတာႏ
"ထွားအမျာꩻတာႏ-ချꩻဗာႏမာႏန" ၁။ ပုထုဇဉ်ႏသီးဘဝ "အတ္တမာႏန"အဝ်ႏတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻဆွော့ꩻဒါႏထာꩻ၊ "ခွေမာꩻမꩻရော့ꩻ၊ ခွေဒေါ့ꩻမꩻမွေး၊ ခွေစွေးမꩻမဲဉ်ႏ"ခွုမ်တဉ်ႏဝါႏဒ၊ မာႏနအာႏတလာ၊ ထူႏအာအခွင်ꩻအရေꩻ၊ စီꩻဝွေꩻအုံကွံ ဒေါ့ꩻဟွံဝွေꩻ (ဒေါ့ꩻဟွံဝွေꩻသီး)နဝ်ꩻ ယပ်ꩻငါႏ၊ ထွူဒါႏဒွုမ်ထာꩻတွော့ꩻ အမျာꩻကိစ္စ အွဉ်ႏထွော့လွနဝ်ꩻတာႏ ခွယ်ꩻဗာႏနေးစွဉ်ႏတွမ်ႏမဲ-နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ၂။ ထာꩻမာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- (က) လိုꩻတဖြာꩻ မာꩻဖေႏ တဖြာꩻတာႏ (ခ) လိုꩻတဖြာꩻ မာꩻဖေႏ အမျာꩻတာႏ (ဂ) လိုꩻအမျာꩻ မာꩻဖေႏ တဖြာꩻတာႏ (ဃ) လိုꩻအမျာꩻ မာꩻဖေႏ အမျာꩻတာႏ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပေါႏထွာအမျာꩻတာႏနဝ်ꩻ နမ်းတာႏအွဉ်ႏချာ "ထွားငါအမျာꩻတာႏ-ချꩻဗာႏမာႏန"၊ ဖြွမ်းလွရျူႏရျူႏ၊ ဗူႏလွဟဝ်ဟဝ်နဝ်ꩻမꩻ (ကိစ္စနဝ်ꩻနဝ်ꩻ) အောင်ႏမျင်ႏလꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ခွုမ်စွူစွူဝါႏဒ၊ နေးမာႏနတဲင် "တောငါ ခွေနွောင်ꩻငါ (တောငါ နီနွောင်ꩻငါ) ပါꩻမဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ" ပေါႏမာꩻငါငီထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻဆော့ꩻမဲ့၊ သွုမ်ꩻထဲ့အာႏဏာႏ၊ (သွုမ်ꩻထဲ့ဩဇာႏ) မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻကွေးနော။
လိုꩻပေႏကဗျာ
ဖူးပေႏသီး   သွဉ်တဲမ်းစ
အံႏဖြာႏငါႏ   ဖူးပေႏသီး
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်ပဒေါင်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်ပဒေါင်း (မန်း: ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Kyaukpadaung Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်ဦးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻစျောက်ပဒေါင်းကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်ပဒေါင်းကိုနဝ်ꩻ ပုပ္ပါးဒေႏသ ပုပ္ပါးကောင်၊ မေႏကောင် တောမ်ႏ ဝေင်ꩻစျောက်ပဒေါင်းဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်နရိန္ဒ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်းငေါ့
ဝေင်ꩻမွိုင်းငေါ့ (အဲင်းကလေတ်: Mongngawt) (မန်း: မိုင်းငေါ့မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်မဲးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်းငေါ့ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂,၄၃၃)ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻသိဉ်းကုဲင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကော့တောင်း
ဝေင်ꩻကော့တောင်း (ကော့သောင်းမြို့) (Myeik) (เกาะสอง) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာမ်းထီကို အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻသွတ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ ထုဲင်ꩻ-မျန်မာခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ကော့တောင်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကော့တောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)ထျꩻ ပင်ႏလယ်ႏသင်ဖော်ꩻတွူး ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅၇,၉၄၉ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ဝိတိုရိယအငူ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻတဲင် တောမ်ႏထုဲင်ꩻခမ်းထီ ဝေင်ꩻရနောင်းနဝ်ꩻ သဘာဝခမ်းကူသီးအနေႏ ပါချန်ခြောင်ငွါ အဝ်ႏခါႏခါꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ပါချန်ခြောင်ငွါနဝ်ꩻ တန်လုဲင်းဒျာႏတဲင် သင်ဖော်တန်ဖုံႏလဲ့ နွို့အုံဆွိုးလꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဘာႏဝနာႏ
"ဘာႏဝနာႏ - ပုညကြိယာႏဝတ္ထု" "ဘာႏဝနာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- မာꩻထွာစဖေႏဒါႏ ကုသိုလ်ႏထိုမျတ်၊ မာꩻတိုꩻပွါꩻဖေႏဒါႏမပ်မပ် ကုသိုလ်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ"ဘာႏဝနာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
အားထုတ်ပွုံႏ အချွုတ်နောဝ်ꩻ-
အုံတပန်း (အုံတပုဲင်) ငင်းဒေင်မာꩻကီ နမ်းအွဉ်ႏတနွောင်းနွောင်း၊ စူယာꩻ အွဉ်ႏတအာ၊ စူယာꩻအပင်စေႏ အွဉ်ႏခလ၊ စူယာꩻအပင်ထွေ အွဉ်ႏခကီ၊ စူမွူးနာ အွဉ်ႏခွေါင်းပသာႏလို့ဝင်ꩻ၊ အုံလင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင်- "တရေ့ꩻ၊ သာ" "တရေ့ꩻ၊ သာ" "တရေ့ꩻ"တဲ့ သေလွဉ်ꩻ၊ "သာ"တဲ့ သေလွဉ်ꩻ၊ "တရေ့ꩻ"တဲ့ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻ သေလွဉ်ꩻ၊ "သာ"တဲ့ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻ သေလွဉ်ꩻ။ "တရေ့ꩻ-သေ" "တရေ့ꩻ-သေ" ပေါႏအားထုတ်လွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတိက်ꩻတိက်ꩻနဝ်ꩻ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻမဲ့ꩻ သꩻစွူလွဉ်၊ သမာႏဓိ ဟောဝ်လွဉ်ဒျာႏ။ အဝ်ႏသေယူႏ "တရေ့ꩻ-သာ"၊ "တရေ့ꩻ-သာ"တွင်ꩻနဝ်ꩻ (အဝ်ႏအားထုတ်နုဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ) နမ်းလောင်းအထွောင်းမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏလျားလွဉ်တဲ့ "လျား-လျား"သေလွဉ်ꩻ၊ သေလွဉ်ꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏဟွီတဲ့ "ဟွီ-ဟွီ"သေလွဉ်ꩻ၊ သေလွဉ်ꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အလျားတရိုꩻတဝ်း၊ အဟွီတရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏထိုꩻမားထွူတဲင် သꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏချာယင်းသွော့ "တရေ့ꩻ-သာ"၊ "တရေ့ꩻ-သာ"အလောင်းနဝ်ꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻအားထုတ်လွေꩻတိက်ꩻတိက်ꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ။ လိုꩻပြိင်ꩻဖေႏနေးကသေနာႏ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏအချုက်နဝ်ꩻ- ဥပမာႏ မီႏမဉ်သေစဲင်းမွေး လိုꩻမွိုက်တဖြာꩻ အခရာႏနဝ်ꩻ လိုꩻမွိုက်အုံထွိုင်ႏတဲ့ ထွားဗာႏ၊ ပါꩻနဝ်ꩻ အုံလင်ꩻတဲ့ ထွားဗာႏ၊ ပါꩻနဝ်ꩻ မာꩻထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ထွားဗာႏလို့လို့၊ ထွားလို့လို့မꩻ သေဗာႏလွဉ်ꩻလို့လို့၊ မဉ်ႏသေလွဉ်ꩻလို့လို့ ပါꩻနဝ်ꩻခရာႏမꩻ လိုꩻဟဝ်နဲ့၊ လိုꩻကုဲင်နဲ့ သေစဲင်း၊ သေစဲင်းမꩻ သꩻမဉ်ပယ်ႏထိုꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ ပေါႏလွဉ်၊ သꩻမဉ်ပယ်ႏထိုꩻဝွေꩻ ပေါႏလွဉမမꩻ ပယ်ႏထိုꩻဝွေꩻ၊ ပေါႏပယ်ႏထိုꩻဝွေꩻတဲ့ ဝွေꩻ (လိုꩻမွိုက်)နဝ်ꩻ မာꩻခိုးလျား၊ မာꩻဒုက္ခဒွုမ်နီ၊ ခိုးလျားဒုက္ခကင်ꩻ၊ အုံဗာႏသျင်ꩻသျင်ꩻ၊ အုံဗာႏခွꩻခွꩻ၊ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻသွူ။ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အားထုတ်ဝိပဿနာႏတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွားချာ နမ်းသꩻအပဲစ်၊ စဲစ်ချာရုပ်နာမ်ႏအမာႏ၊ ယံကသေ ခန္ဓာႏဒုက္ခအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နမ်းသꩻခန္ဓာႏ ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ယံကသေစဲင်းစဲင်းဗာႏတဲင် အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻ ထွားဗာႏတွမ်ႏဉာဏ်ႏ (သေလွဉ်ꩻ၊ သေလွဉ်ꩻဗာႏ။)
ဝေင်ꩻမွိုင်းပေါက်
ဝေင်ꩻမွိုင်းပေါက် (အဲင်းကလေတ်: Mong Pawk) (မန်း: မိုင်းပေါက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်းယန်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-ခယ်ႏခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်းပေါက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ စဲ့ꩻဝ UWSA ဌာႏနချုတ်ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻ(ပင်ခမ်ꩻ) ဖဲ့ꩻနဝ် ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻတဲင် ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻဝ UWSAစွိုꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် စဲ့ꩻဝစွိုꩻ အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးသော့ꩻဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏခါꩻ မွိုင်ꩻပေါက်ခရဲင်ႏကို နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၀၆၉ ဖြာꩻ၊ ဝ၊ ဖြဝ်ꩻ စတဲင်တောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻအလင် အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏရုဲင်ꩻခါး
ဝေင်ꩻနယ်ႏရုဲင်ꩻခါးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၅၅၉ စတုရန်းမဲင်ႏရပ်သွူ။ အဝ်ႏထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေခြွောန်း ၃၁၈၆ ပေ (၉၇၁ မီတာ)လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရုဲင်ꩻခါႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻကွိုင်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင်၊ ဖဲ့ꩻကွောန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင် တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်းစင်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻဖိုင်ႏ အဝ်ႏခူရောင်နဝ်ꩻသွူ။ အသီးသီးရှိကြသည်။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရုဲင်ꩻခါးကိုနဝ်ꩻ ဒိုင်အဝ်ႏ ၆၅၁ ဒိုင်၊ ဒိုင်လမ်းငင်းအဝ်ႏ ၆၇၆၄ လမ်းသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၃၈ ဗာႏ သန်းခေါင်စာရင်ႏအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ ၃၆၃၁၉ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻ ဝေင်ꩻရုဲင်ꩻခါးကိုသွူ။
လိုꩻပေႏခရာႏ(၂)
ထွဉ်ႏလဲဉ်အံႏမွိုန်းလိုꩻပေႏ
ယလဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻတန်ချင်ꩻချင်ꩻ မဲဉ်ခွဲတောဝ်း၊ မဲဉ်မော့ꩻတောဝ်း၊ မဲဉ်ဒေါ့ꩻရီတောဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲင် ထွဉ်ႏတေားလိုꩻပေႏ လဲဉ်ဖေႏဝွေꩻသီးတာႏသွူ။ ဥပမာႏ- ပါꩻတဖြာꩻ အောဝ်ႏထာꩻမာꩻကို သဲင်ꩻလွဉ်၊ စတွိုႏသဲင်ꩻလမ်းလွုမ်ꩻ ခꩻလꩻအုံပဆားဗာႏတောဝ်းဒွိုန်း ဖုန်းသံးလွဉ်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻတဖြာꩻဖြာꩻ လွဉ်ရီလွဉ်ဟဲ့ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ ကထွာအမာ လိုꩻပေႏမွိုးနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏအပို "နီဖါအဲဉ်ထောဝ်း ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဟုဲင်း"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမွိုးကထွဉ်ႏဒါႏ နုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ အပိုမဉ်ႏဒေါ့ꩻလွဉ်ꩻမွေးနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏသꩻတွမ်ႏ သꩻမဲဉ်လဲဉ်ထာꩻမွေးတောဝ်း၊ မွိုးဖါထွဉ်ႏလဲဉ်တွော့ꩻ လဲဉ်ဗာႏဒျာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ လိုႏမာꩻတောဝ်းသွူ။ မဉ်ႏထွဉ်ႏလိုꩻပေႏလဲဉ်ထာꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကယားကုဲင် လိုꩻပေႏအကျင်ꩻဟောဝ်၊ တွမ်ႏကယားကုဲင်လိုꩻပေႏ သွိုန်ႏသꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻသွူ။ ထွဉ်ႏလိုꩻပေႏလဲဉ်လဲ့ လိုꩻပေႏမဉ်ႏတလဲဉ်ဖေႏတောဝ်း၊ လိုꩻပေႏမဉ်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻ ခွန်းဟွိုက်ꩻထဲင်းလိုꩻပေႏ၊ ရော့ꩻရော့ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ တွယ်ႏဆာထဲင်းလိုꩻပေႏသွူ။ လိုꩻပေႏလဲ့ ထွိုင်ႏဟွိုန်ဗာႏ၊ ထွိုင်ႏမော့ꩻဗာႏ မွိုးဖါတွယ်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏသꩻကိုနောဝ်ꩻ သꩻဟောဝ်သꩻစွဉ်ႏ သꩻရိုꩻသာꩻထိုꩻမားတဲင် ဒေါ့ꩻလဲဉ် ဒေါ့ꩻကြဲစ်ဒါႏထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻထဲင်းငေါဝ်းခွန်း၊ ငေါဝ်းဟွိုက်ꩻ၊ မော့ꩻထဲင်းအပဲစ် ယူႏစွေးစူꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဗွိုန်ႏတောဝ်းဒွုမ်ထာꩻ၊ လိန်ႏလဲဉ်ကြဲစ်တငါငါဒါႏထာꩻ တသက်လွုမ်းသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ သွိုန်ႏသꩻစွဉ်ႏဒါႏ၊ ကရိုꩻသာꩻဒါႏ လိုꩻပေႏသီးယို ဖေႏကလဲဉ်ဒါႏထာꩻ၊ ဖေႏကကြဲစ်ဒါႏထာꩻနောဝ်ꩻ ကထွာဒါႏမွိုးဖါ လိုꩻတန်သီးယို အောဝ်ႏလိုႏထွဉ်ႏလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏသွဉ်ကုဲင်၊ ယားကုဲင်တောဝ်းလိုꩻပေႏသီးသွူ။
တေမိယဇာတ်
စတဲင် ဟော်ꩻကျာꩻနယ်ဖေႏ "တေမိယဇာတ်တောႏ" ယိုထွိုင်ႏထွူတဲင် ဝင်ႏစာꩻ အရဟတ္တဖိုလ်ႏတွော့ꩻ ဉာဏ်ႏတခါꩻလဲ့ပေ့ꩻ အုံယေန်တေ့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏထာꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင် ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ -
ကာသိကရာဇ်ခွန်ဟော်ꩻခံꩻနဝ်ꩻ အုံငီꩻပေါင်ꩻဖောႏတွမ်ႏ နန်ꩻတောႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ မိဖုရာꩻတသောင်ႏသူရေင်သွူမဉ်းတဲ့ ပိုခိုပိုမူႏဖုံႏ တထွန်ꩻကာꩻလꩻတဝ်း တဖြာꩻဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻနဝ်ꩻ (Lawksawk Township) ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်စောက်ꩻ နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ အကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻရောက်ꩻစောက်ꩻ၊ ဝေင်ꩻအိဉ်တော၊ ဗထူးတပ်ဝေင်ꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻရောက်ꩻစောက်ꩻ ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ မန်း၊ ဓနုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ပလောင်(တအာင်း)၊ တောင်ႏရွိုꩻ စတဲင် ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းဝင်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတန်တောင်စီး
ဝေင်ꩻတန်တောင်စီး (အိန်းကလေတ်: Thandanggyi) (မန်း: သံတောင်ကြီးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖအံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တောင်စီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တောင်စီး ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၆,၀၅၆ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻ၊ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဘုရာꩻခရာႏ(ပ)
"ဗွေႏဘုရာꩻခရာႏ ဗုဒ္ဓဝင်ႏအအဲဉ်ႏ"(ပထမပဲင်ꩻ) နေင်ႏ ၁၃၆၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်-နီꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ- ကို ကမာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏထောင်ထွားရေꩻအစွိုꩻ ပွယ်ꩻဟော်ꩻတရာꩻ အခန်ꩻအနာꩻယို ကကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာာႏမူႏခိုသီးဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ နမ်းယိုတွမ်ႏသꩻ ယံကခွꩻသာႏယာႏ ဖေႏကချမ်ꩻသာႏလွသွော့-အကျောင်ꩻ ရီးသွတ်ꩻအစ ပုဗ္ဗမေတ္တာႏ ဆုတောင်ꩻဖေႏဒျာႏထွူတဲင် ဗွေႏသံႏဃာႏကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻရိုႏသေႏ၊ တကာႏတန်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထင်းတန်နပ်ခန်ꩻဒျာႏ။ ဖျော်တွိုႏလွဉ်ဗာႏ ရပ်ရာႏယိုကိုတွော့ꩻ မော့ꩻခွဲဗာႏ တကာႏမူႏခိုသီးနုဲင်းယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ စွိုးခွိုꩻအတာႏ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏအတွက် ကဆောင်ႏရွက်ဗာႏနုဲင်းယိုတဲ့နဝ်ꩻ သꩻရေꩻငါႏ မရေႏမရာႏ။ ကနာႏတရာꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာႏမူႏခိုအမျာꩻသီးတဲ့ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ တောင်ꩻသေꩻယံဒါႏ ထူႏနာႏလွသွော့ ဗွေႏဘုရာꩻခရာႏ၊ နာႏဗာႏထွူခါ တုꩻနုဲင်းမာꩻနုဲင်း ကျင်ꩻနုဲင်းလွသွော့၊ မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တစိုးတသက် တိုꩻတက်စီꩻပွာꩻ ညဆွာꩻချမ်ꩻသာႏ အီႏလꩻဗာႏဒျာႏရင်ꩻ။ ဗွေႏဘုရာꩻခရာႏ ဗုဒ္ဓဝင်ႏအအဲဉ်ႏ (ပထမပဲင်ꩻ)ယို ကအီႏဟော်ꩻဒါႏ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ကျောင်ꩻ-၊ ဗွေႏသွူဗွေႏဩ။ တကာႏမူႏတကာႏခိုသီးဖုံႏဟွေး- နီတကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ-ရွစ်နုဲင်းနဝ်ꩻခွိုꩻခွိုꩻ၊ ရိုꩻကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏတဲင် ဆယ်ꩻကပ်ဘုရာꩻ၊ ကိုꩻကွဲႏတရာꩻ၊ ရိုႏသေႏသံႏဃာႏတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏခံႏထူႏချက် တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်ထွူခါ ခံႏထွာဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ ခံႏနာႏဗွေႏဘုရာꩻငဝ်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီကဆယ်ꩻကပ်ဒါႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻယို အခရာႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏသေလို့လို့စင်စင် ယိန်းဟဝ်၊ သွဉ်ဗာႏတဝ်း လောကုတ္တရာႏ၊ ဒါႏတဝ်းလောကုတ္တရာႏတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻခရာႏနဝ်ꩻ လို့လို့စင်စင်တသေနွောင်ꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း ကသေထွိုက်ကသေသင်ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏသေငါႏ အခရာႏအရေꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏသေနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻယွုမ်းအံႏယိန်းတက်၊ ထာꩻနစ်သက်ယိန်းတွိုႏ၊ ယိန်းလꩻအာကုသိုလ်ႏ။
ဝေင်ꩻတန်တွဲ
ဝေင်ꩻတန်တွဲ (အဲင်းကလေတ်: Thandwe) (မန်း: သံတွဲမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ တန်တွဲခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တွဲကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၄,၃၂၇ ဖြာꩻ ရပ်သွူ။
ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ကရီးခါ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျန်ခိဉ်း တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်ကပူဖုံႏယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာလုဲင်ႏလဲဉ်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
ဘစ်ကွိုင်
ဘစ်ကွိုင်ရွဉ်တောင်ပဲင်း
စု‌ရောမ်အီ ထိင်ꩻသိမ်ꩻအီဘစ်ကွိုင်အတာႏသွုံꩻ တောင်ပဲင်း (wallet) နဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏတောမ်ႏ ‌ဆော့ဝဲလ်တောင်ပဲင်း အခေႏခံႏတောမ်ႏ အွန်လိုင်းဝဘ်ဆိုဒ်တောင်ပဲင်း ဟာဒ်ဝဲလ်တောင်ပဲင်း စတဲင်အဝ်ႏကွဲꩻဝင်ꩻသွူ။ ဆော့ဝဲလ်တောင်ပဲင်းလဲ့ full client တောမ်ႏ lightweight client အဝ်ႏကွဲꩻထဲင်းကသွူ။ full client အစူအဗာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဗွေအစွူမ်ႏထိုမ်ႏထွား block chain ကိုသွူ ။ ၂၀၁၆ ခါ ၆၀ ဂစ်ဂါဘစ် ပမာဏလွိုတဲင် ထူႏသွုံꩻဒါႏ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻအဆင်ႏပြေႏတဝ်းသွူ ။ တောင်ပဲင်းအ‌လောင်းအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအုံ‌နောင်နေးအွန်လိုင်း။ ဥပမာႏ blockchain.info Coinbase စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ အစွိုးအမျိုꩻနဝ်စားဖုံႏနဝ်ꩻချꩻအုံဆာဗာလောင်း ယွုမ်းအံႏလꩻငါႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ‌ဘစ်ကွိုင်ရွဉ်တောင်ပဲင်းအစူအဗာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဆာဗာယိုအဝ်ႏထိင်ꩻခါꩻဖေႏသွူ။  ထူႏသွုံꩻသားအတာႏပေါင်းယိုꩻသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻ(၁)
အမာႏတရွို့ꩻဖျင်စွို့ꩻ(၂)
နီသွဉ်းသီး အသောင်အရင်ꩻဖုံႏယို တသေထွꩻလို့တဝ်း အခံႏအစဲစ်အမဲဉ်ႏတွော့ꩻ မာႏယို ထွိုင်ႏညလွဉ်နဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ထိုꩻဒါႏ အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အမာႏထွာလွဉ် အမဲဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာငါႏ၊ ကွဲးတွော့ꩻ တသေထောင်ချာတဝ်း အရွီးအခိုႏဒျာႏ ခွေသွဉ်းခံႏထူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အဝ်ႏလိုႏဖျင်မွဉ်းလွေꩻခရာႏနဝ်ꩻ အာငါႏတဲင် ယိုခါ ကအဝ်ႏထွာအရေꩻကီꩻ အရေꩻတန်တဗာႏနဝ်ꩻ လိတ်ခရာႏတန်နဝ်ꩻသွူ၊ နီသွဉ်းသီးယို သက်တန်ꩻတဗာႏလုမ်းလုမ်းကို ကအဝ်ႏသွဉ်ထူႏလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး သေထွꩻဗာႏ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ထီသိမ်ႏလိတ်မူနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻ-ဖျင်စွို့ꩻ(၃)
တဲမ်းလိတ်သားနဝ်ꩻ သမ်းတသေစဲင်းငါႏတဝ်းဒွုန်း လိတ်ခရာႏ၊ သꩻကိုနဝ်ꩻ သော့ꩻဝသွတ်ꩻယိုမꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မဲဉ်ႏ၊ အထီထွူႏ၊ မတ်ထူႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏထေင်ချာငါဗာႏလွဝင်ꩻ လိတ်ဖြုံႏ"ပအိုဝ်ႏ"တွမ်ႏ"ပအိုႏ"နဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏတဲမ်း "ပအိုဝ်ႏ"ယိုနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ ဟောꩻထွားလွေꩻ အငေါဝ်းထန်ႏလွေꩻတေားဒျာႏ"ပအိုင်း"ပအုဲင်း-နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကဟောꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တွိုႏယိုခါ တပြောင်ꩻလုဲင်ႏတဝ်းဒွုန်းသွူ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း "ပအိုဝ်ႏ"လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အထီယန်းထွူႏ၊ ပအိုဝ်ႏဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏခံႏထူႏလဲဉ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻလင်ꩻဟောꩻထွားဒါႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဟောꩻထွားဒါႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ အွဉ်ႏရေꩻတဝ်း၊ လိတ်ယိုနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလင်တာႏ တမွေးတဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏတာႏဒျာႏတဲင် အဓိကဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ထူႏဂုဏ်ႏချာ၊ သွဉ်ချာဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းလိတ်သား ကအဝ်ႏထေင်ဗာႏဝင်ꩻ အခရာႏယိုနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏထောင်ထွား စဲစ်ဆေꩻလွေꩻထဲင်းထဲင်းယင်းနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏယို လိတ်မူနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏလိတ်မူ သေထွꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဟောꩻထွားလွေꩻဗာႏယင်း ဗွေႏဗွန်လိတ်မွူးတသာနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲးတွော့ꩻ လိတ်ထီသိမ်ႏမူ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားသီးတွမ်ႏ ခွိုꩻသွုပ်တသာသီး ကအဝ်ႏသွဉ်ထူႏဒါႏ ယိုခါခါနဝ်ꩻ ကွာႏအာထိုꩻလဲဉ်းသွူဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ အမုဲင်ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻနေးဒျာႏ လာဆန်ꩻသိုမ်ဟာပွုံႏစံႏ လာတခေါဝ်၊ ဆုဲင်ꩻယိုမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏသီးဖုံႏ မွဉ်းဖျင်အွဉ်ႏထွာလွေꩻယင်း အမုဲင်ဖုံႏ၊ "ပအိုဝ်ႏ"ယိုလဲ့ သော့ꩻလွေꩻယင်း ဝသွတ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏကထွင်ႏလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကေားကအီႏထူႏသွဉ်ဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီးတာႏ သွဉ်ထူႏဖေႏကယိုꩻ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အထျꩻထွင်ႏလွေꩻယိုꩻယိုꩻပေႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူꩻ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻအွဉ်ငါတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ သွဉ်ထူႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ ဖေႏကဒါႏယိုꩻ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဖေႏကစွစ်ꩻတိုးလီယိုꩻ ရေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ မွဉ်းဖျင်လွေꩻယင်းလိတ်ဖုံႏ ခွေသွဉ်းခံႏထူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻယို သက်တန်ꩻသိုမ်ဆီလွိုလဲဉ်း၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဖေႏကစွစ်ꩻတိုးလီနဝ်ꩻလဲ့ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသားဖုံႏ ခံႏယပ်ꩻခံႏပင်ႏပန်ꩻတွော့ꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻ အနေင်ႏပေါင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ညလဲဉ်းရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏထွားနုဲင်း လိတ်ထီသိမ်ႏမူ ဗွေႏဗွန်ကတဲမ်းထွင်ႏထွူနေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏယို တွက်နပ်ချာနဝ်ꩻ နေင်ႏငတ်ꩻဆီလွိုလဲဉ်းရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻ ဖျင်စွို့ꩻ(၄)
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ မဉ်ဒေါ့ꩻနယ်ယင်း လိတ်မွူးယိုခါတွမ်ႏ ထီသိမ်ႏမူဇာႏတိ အကွာႏဝင်ꩻပွုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါခါ နီသွဉ်းသီး ကအဝ်ႏသွဉ်ထူႏဒါႏနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ထေထွꩻဒျာႏ ပအိုဝ်ႏသရစဲဉ်ႏ အဝ်ႏ ၁၆-ဖြုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးနဝ်ꩻ အအာ အိအီ အုအူ အေ့အေ အဲ့အဲ အုဲင့်အုဲင် အော့အော် အို့အို အငေါဝ်းဒွေါင်ႏတွမ်ႏ အငေါဝ်းဆွာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အငေါဝ်းဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻရဿသရ၊ အငေါဝ်းဆွာꩻနဝ်ꩻ ဒီဃသရ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသရလွဉ်းလွဉ်း ပါဠိသရပါတဝ်းသွူ။ ထီသိမ်ႏမူရင်ꩻရင်ꩻ လိတ်မွူးတသာစောင်ႏကိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ သရစဲဉ်ႏယို အဝ်ႏ ၁၂-ဖြုံႏဒျာႏသွူ၊ တမုဲင်ꩻနဲးနဝ်ꩻ အအာ ဣဤ ဥဦ ဧ အဲ အုဲင် ဩ ဪ အို နုဲင်းယိုလုမ်ꩻသွူ၊ သရယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်မွေးတဝ်း ထူႏတွယ်ꩻရောꩻဒျာႏ ပါဠိသရ၊ နုဲင်း ဣဤ ဥဦ ဧ ယိုနဝ်ꩻ ပါဠိသရဒျာႏသွူ၊ သရမဉ်ႏအဝ်ႏအာနဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏတွိုင်ꩻ တဲမ်းလွဉ်ꩻလꩻ နီသွဉ်းသီး သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻ ဖျင်စွို့ꩻ(၅)
နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း မဉ်ႏသုင်ꩻမွေး လိတ်ဖြုံႏအမဲဉ်ႏဖုံႏယို လိုꩻတကျွိုက်တဝ်းသားဖုံႏ၊ လိုꩻအာႏဏာႏအဝ်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏရိုꩻရောင် ထွာလိုꩻယားထာꩻသား၊ ယားကုဲင်လွောင်ႏဗူႏရေꩻသားနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ အမျိုꩻမျိုꩻစွဉ်ႏသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထေဒါႏ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏသားတာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးနမ်းထွင်ႏချာလိတ်ဖုံႏ၊ ဝွေꩻသီးတွမ်ႏဝွေꩻသီး ယွုမ်းအံႏနမ်းတဲင် မာꩻလွေꩻသုင်ꩻလွေꩻ လိတ်ဖြုံႏဖုံႏတဲ့ အီႏတမွေးတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထေထိုလိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏသား ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏလိတ်ဝင်ꩻကအဝ်ႏသုင်ꩻအာ ကရိုꩻဒါႏ နုဲင်း"တွမ်ႏ"ယိုနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး မဉ်ႏတွက်နေးသရနဝ်ꩻ ထွာ"အ"သရတွော့ꩻ အွောန်ႏတယ်ꩻ ဝဟွဲး၊ မဉ်ႏထွူ တွယ်ꩻပါယင်း မသွတ်ꩻ၊ "မသွတ်ꩻ"ယိုနဝ်ꩻ "တောမ်ႏ"မုဲင်ကီယို အငေါဝ်းထန်ႏဗွိုန်ဝင်ꩻ နီသွဉ်းသီးသေနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တွမ်ႏယိုနဝ်ꩻ အငေါဝ်းတထန်ႏတဝ်း တောမ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တယို အွောန်ႏတွယ်ꩻ တဟွဲးတဲင် အငေါဝ်းထန်ႏ တဝ၊ အွောန်ႏတွယ်ꩻယင်း မသွတ်ꩻတဲင် တွ ဝမ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏနုဲင်းဒျာႏ အော သရတွော့ꩻ အွောန်ႏတွယ်ꩻယင်း မသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏအောမ်၊ မဉ်ႏလုဲင်ႏ တဆုဲင်ꩻဗျည်းနဝ်ꩻ အငေါဝ်းအီႏထန်ႏလွဉ် တောမ်၊ သော့ꩻယင်းမုဲင်ပက်ငါတဲင် တောမ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သရတဲ့မဲဉ်ႏ၊ အငေါဝ်းတဲ့မဲဉ်ႏ၊ ကွဲးတွော့ꩻ ယိုနဝ်ꩻ လိုꩻသုင်ꩻအာ သမ်းမွေးတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကသုင်ꩻသားနဝ်ꩻ ထွာအီတေားစွဉ်ႏ ဝင်ꩻရန်ႏသူႏသွူ။
ယင်း လိတ်မူထီသိမ်ႏကို ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ သရကိုလဲ့ အော သရယို တအဝ်ႏတဝ်းသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ သုင်ꩻဗာႏ တွံနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏလွတ်ꩻထိုꩻမုဲင်ကီ သော့ꩻလုဲင်ႏ မသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏထန်ႏလွဉ် တွမ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ယိုခါ ထွာထိုꩻအမျာꩻသုင်ꩻ တွမ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ သရမဲဉ်ႏတဝ်း ဒေါ့ꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ လꩻဒျာႏသွူ။ ယိုခါ နီသွဉ်းသီး ကအဝ်ႏသုင်ꩻလွေꩻဒါႏ ဝဟွဲးယိုနဝ်ꩻ အွိုးထီသိမ်ႏလိတ်မူစဲစ်စဲစ်ကို သုင်ꩻလွေꩻဒျာႏ "ဝဆွယ်ꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ယိုနဝ်ꩻ ရထူႏလွဉ်ꩻမန်းလိတ်ဖြုံႏ၊ မဉ်ႏတဲမ်းတယ်ꩻဒျာႏ "ဝဆွဲ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ သမ်းမွေးတဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်း ဆ-ရီးယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏနုဲင်းမန်း မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝဆွဲ၊ ပအိုဝ်ႏဟဲ့ꩻ ဝဟွဲတဲင် ထီသိမ်ႏမူကိုနဝ်ꩻ ထူႏလွဉ်ꩻဒျာႏမန်း ထီႏသေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ထီသိမ်ႏမူကို ကအဝ်ႏတဲမ်းဒါႏ အွော် အွော် အွော့ အွော့ အွော အွောယိုနဝ်ꩻ သေနာႏစဲင်းတဝ်း၊ ထုဲင်ႏနီသွဉ်းသီး ကအဝ်ႏသွဉ်ဗာႏဒါႏ လိတ်မွူးယိုခါနဝ်ꩻ စရီးနဝ်ꩻ အွော့ အွော့ꩻ အွော် အွော်ꩻ အွေား အွေားနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ အွော် အွော် လွဉ်ရီးဒျာႏတွော့ꩻ အငေါဝ်းအီႏအွောန်ႏထန်ႏလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ သေနာႏတဝ်းသွူ။ ယင်း နီသွဉ်းသီးကရိုꩻဒါႏ ဝင်ꩻသုင်ꩻအာ ပွုံႏ ယိုနဝ်ꩻ အွိုးထီသိမ်ႏမူစဲစ်စဲစ်ကို သုင်ꩻလွေꩻဒျာႏ ပုံ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခူးကုံႏယို သမ်းသုင်ꩻမုဲင်ကီ မုဲင်ပက်ငါတဲင် အဖြုံႏမုဲင်ꩻမဲဉ်ႏဟောင်း ကထွာဒျာႏ တဲမ်းလိတ်သားဖုံႏသူꩻ ယူႏသူႏသေတဝ်းဒွုမ်သွူ၊ ယင်းတစွိုး သမ်းအဝ်ႏဖျင် ရန်ႏကုန်ႏတဲ့ သုင်ꩻနုဲင်းယိုသားတဲ့ သမ်းအဝ်ႏဒျာႏနေနေ၊ အငေါဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ထန်ႏဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ ကွာႏဒျာႏ ဗျည်းလုမ်ꩻလဲ့ သုင်ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏအစွိုးစွိုးသွူ။
နုဲင်းယင်း ကအဝ်ႏသုင်ꩻလွေꩻဒါႏ သွဉ်ယိုခါခါနဝ်ꩻ ထီသိမ်ႏမူစဲစ်စဲစ်ကို အဝ်ႏသော့ꩻလွေꩻ သွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သော့ꩻလွေꩻပါ ထေင်းခွဉ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ယိုခါ ကရိုꩻဒါႏ အမျာꩻသုင်ꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ "သွဉ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဝွေꩻယို မဉ်ႏမဲဉ်လꩻမွေး အငေါဝ်းမဲဉ်ႏ သရမဲဉ်ႏ၊ လိတ်ဖြုံႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ လိုႏတဲမ်းအီဒျာႏတွမ်ႏ"အော်"သရသွူ။ အဝ်ႏအော် သရတွော့ꩻ အွဉ်ႏတွယ်ꩻလွေꩻ သ ဗျည်းတဲင် သော် ထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻယင်း သွောန်ယိုနဝ်ꩻ အငေါဝ်းမဲဉ်ႏ၊ လိတ်ဖြုံႏမဲဉ်ႏ သရမဲဉ်ႏ နီသွဉ်းသီး သထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲးတွော့ꩻ လိတ်ဖြုံႏ"သွောန်"ယိုနဝ်ꩻ ခွိုꩻသွုပ်သီးတရိုꩻတဝ်း လိုꩻကဒါႏထွူလဲဉ်းသားဖုံႏ တရိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ထီႏဆန်ꩻ၊ ဟွိုန်ဆန်ꩻတွော့ꩻ စူꩻရောင်တဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ ယင်းတဗာႏနဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ အမျာꩻသုင်ꩻ ကက် ဗျည်းတွယ်ꩻယိုတဗာႏလဲ့ မဉ်တဲမ်းနယ်လွေꩻငါႏသွူ၊ ထီသိမ်ႏမူကိုစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် တဲမ်းနယ်ꩻ ကက် တဲ့ အငေါဝ်းထန်ႏဒျာႏ ကဲက်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ငေါဝ်းကထန်ႏဒျာႏ ကက် ယိုနဝ်ꩻ သော့ꩻပါဒျာႏ ငေါ်ꩻလ ကာက် နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ယိုနဝ်ꩻ ထီသိမ်ႏတွမ်ႏ ကအဝ်ႏသုင်ꩻအာယိုခါနဝ်ꩻ ကွာႏလွဝင်ꩻ တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻ-ဖျင်စွို့ꩻ(၆)
ကိုပ် ကိုပ်ꩻ ကိုမ် ကိုမ်ꩻ ကိုမ်း ကိုမ်ႏ အဝ်ႏသော့ꩻနုဲင်းယိုတဲင် ရွဉ်ကိုမ်ꩻဗီႏ မဉ်ႏသုင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏတဲ့မဲဉ်ႏ၊ လိတ်ဖြုံႏမဲဉ်ႏ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏသုင်ꩻသော့ꩻလုဲင်ႏမွိုင် ဆရီးဗျည်းနဝ်ꩻမွိုင် ဆိုပ် ဆိုပ်ꩻ ဆိုမ် ဆိုမ်ꩻ ဆိုမ်း ဆိုမ်ႏ-တသာႏဆိုမ် သုင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻမဲဉ်ႏ ခံႏထူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏမူကို ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ သော့ꩻရုမ်းဝင်ꩻယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏသုင်ꩻနေးဒျာႏမွိုင် အိုသရတွော့ꩻ "သော့ꩻရိုမ်းဝင်ꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻမွိုင် အငေါဝ်းတဲ့မဲဉ်ႏ၊ လိတ်ဖြုံႏမဲဉ်ႏ၊ သရမဲဉ်ႏ ဒေါ့ꩻရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲးတွော့ꩻ ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ "တသာႏဆုမ်"လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏဗာႏလဲဉ်းသွူတွမ်ႏ ပွုံႏစံႏလဲ့ တထွောင်းကိုနဝ်ꩻ ရွဉ်တကိုမ်ꩻယို သုင်ꩻလွေꩻဒျာႏတမျိုꩻနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏသွူ။ သုင်ꩻလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးနဝ်ꩻ "ရွမ်တကွမ်ꩻ"တဲ့၊ "လိုမ်းကိုမ်ႏနေ"ယိုနဝ်ꩻ သုင်ꩻလွေꩻဒျာႏနုဲင်းယို "လွမ်းကွမ်ႏနေ"တဲ့ ယိုနဝ်ꩻ သရတွမ်ႏ အငေါဝ်း တမဲဉ်ႏတဝ်း ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏလꩻသွူ၊ ကွဲးတွော့ꩻ လိတ်ဖြုံႏဖုံႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ယထွောင်းထွောင်း လိတ်မူထီသိမ်ႏ အရသာႏပြောင်ꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးအွဉ်ငါတွော့ꩻ မွဉ်းဖျင်လွဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထီႏလွဉ်ဗာႏလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးကအွဉ်ႏတီႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ထီသိမ်ႏမူယို ထွာအမျာꩻသုင်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏအမျာꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻတန် ပညာႏအဝ်ႏသီး ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်သီးဖုံႏတဲ့ သဘောꩻတူႏ အွဉ်ႏတီႏထွူလဲဉ်း ထီသိမ်ႏမူယိုတဲင် ထေလိတ်စောင်ႏ ဖေႏကစွစ်ꩻတိုးလီ ကျိုꩻစာꩻသွဉ်လွေꩻဖေႏနဝ်ꩻ ဟွိုန်ဟဝ်နစ်သက်ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏ ကောအွဉ်သား ဗွေႏရဟန်ꩻ၊ ကေꩻဇူꩻဗွေႏတွမ်ႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်သီးဖုံႏသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻဖျင်စွို့ꩻ(၈)
နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ထင်ႏဗာႏထွာနွောင်ꩻဆရာႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ မွူးနီꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ တလဲင်ႏပေႏလုမ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာထွိုက်တဝ်းဒွုန်းဆရာႏအရန်း၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ မဉ်ႏထင်ႏဗာႏ လစ်ꩻငတ်ꩻလဲင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ အဗွေႏနမ်းတာႏလဲ့ဗွေ၊ သွဉ်ဖေႏချာလဲ့ သေႏချာႏသွူ၊ တဲမ်းလိတ်သား နမ်းမော့ꩻအလꩻနဝ်ꩻ သွဉ်တနေင်ႏလုမ်ꩻ သဲင်ꩻသွဉ်ဖေႏချာနဝ်ꩻ အဆင်ႏတပြေႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသားတဲ့နဝ်ꩻ၊ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ မဉ်ႏထီႏမွေး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတာႏ လိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻတိုးလီတာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻသေႏသေႏချာႏချာႏနေးစွဉ်ႏ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻဖုံႏသွူ၊ သွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻ သော့ꩻလွေꩻစုမ်ႏစုမ်ႏ သွဉ်ပုင်ႏသွဉ်နယ်ꩻဖုံႏ၊ သွဉ်သား သꩻဖေႏကလွꩻမွုန်းနဝ်ꩻ သော့ꩻရောꩻလွေꩻပါ ထာꩻခုမ်ပဆိုးဖုံႏ၊ ထာꩻတယွို့ဖုံႏ၊ ဖေႏဗာႏသွဉ်ထူႏခိန်ႏဖုံႏ၊ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဗာႏ သက်ရွယ်ႏဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏမꩻသွူ။ ဗွေႏရဟန်ꩻကအွဉ်မာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏအွဉ်ငါနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏမာꩻစွူစွူဒျာႏ၊ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို အီႏထင်ႏထိုလွဉ်၊ ပြွူႏဖြိုလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ဩဝါဒနိဂုံးကိုနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏရွဉ်ဆေ့ꩻ လိတ်သမ်းအဝ်ႏလိုႏမွိုင်တဲင် ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏယို ထွင်ႏလွေꩻဗာႏ၊ မဉ်ႏတွိုႏဆုဲင်ꩻချာ မာꩻချာယင်းတစား ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်ယို မဉ်ႏတဗွေလိုမ်းတဝ်းလဲ့ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ ထဲမ်းသော့ꩻယင်း အဝ်ႏလꩻဒျာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏနမ်းမဉ်ႏတဲ့ သဘော်ꩻထာꩻအဝ်ႏတန်နဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသား ကထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏသဘော်ꩻထာꩻတန်ဗာႏနေနေသွူ၊ သဘောꩻထာꩻမဉ်ႏတတန်တဝ်းနဝ်ꩻ ကမဉ်လꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း လွောင်ႏဗူႏရေꩻယိုလဲ့ အယပ်ꩻခုဲင်ႏထွာအီဒါႏသွူ၊ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ မဉ်ႏလွောင်ႏဗူႏလွေꩻလွဝင်ꩻမꩻ ကအဝ်ႏမဉ်လꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းထီယို တညတဝ်းအခိန်ႏသူꩻ အီႏလꩻလွဉ်ဗာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကလွောင်ႏဗူႏနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻယိုတဲ့ ထွာအီအထျꩻနေနေတဲင် လိတ်ယို အဆင်ႏမဉ်ႏပြေႏမꩻတဲ့ ခြိꩻထူႏဒေါ့ꩻရီလွဝင်ꩻအီႏလꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ တဲက်တွန်ꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အမာႏတရွို့ꩻ-ဖျင်စွို့ꩻ(၉)
တဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်းတဲမ်းခြုဲင်းနယ်လွေꩻဖေႏ လိတ်ခရာႏယိုနဝ်ꩻ အဗွေလိုမ်းကိုမ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ၊ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ မာꩻတမာꩻတဝ်း၊ စဲစ်ဆေꩻတစဲစ်ဆေꩻတဝ်းနဝ်ꩻတဲ့ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသား ကားကအဝ်ႏ ယူႏထွားစဉ်ꩻစာꩻခရာႏဒျာႏသွူ၊ ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား တဲမ်းနယ်လွေꩻယင်း နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအကို ထာꩻယူႏမာႏ၊ ထာꩻထင်းမာႏ၊ ထာꩻထင်းကွင်တရွို့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ တစူးတစိꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻကရသူရိ
ဝေင်ꩻကရသူရိ (ကရသူရိမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ဗိုက်ပိဉ်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗိုက်ပိဉ်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ ကော့တောင်းခရဲင်ႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၈,၂၉၃ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတန်ဖျူသယတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အမော့ꩻအကျုံႏ(၁၀)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဗွေႏဗွန်ဥဒေါင်းတောင်
လွူးဖွါꩻဇာႏတိနေင်ႏလာ
ဗွေႏဆရာႏတောႏယို ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻတချတွို့ꩻ ၅-မဲင်ႏရပ် ပင်ခင်ႏဒုံကိုကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါဦးခိုင်(ဖြဝ်ꩻ)+စင်ꩻမွိုးအွတ်ꩻသီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻဖေႏ ၁၂၅၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံဆန်ꩻ ၁၃-နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်္လာႏ၊ မွူးကွို့ꩻနာꩻ ၂-နားရီႏလွိုခိန်ႏသွူ၊ ဖူးဝေး(၉)ဖြာꩻအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ၊ ဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻ "မောင်ႏကျာအောင်"နဝ်ꩻသွူ။
ခွုမ်မာꩻသာႏသနာႏထာꩻမာꩻ
၁၂၉၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သံဆန်ꩻ (၁၄)နဝ်ꩻ လက်ခံႏထွာဖေႏ လွယ်မော်ꩻဂွိုင်ꩻချုပ်၊ ၁၂၉၄-ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻပြန်ႏလိတ်ညောင်ႏရွီႏ၊ ၁၂၉၇-ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻဖြေႏလိတ်ညောင်ႏရွီႏကို ထောက်လိတ်၊ ပွေါးထွား၊ အကျိုꩻဆောင်ႏ၊ အနုနာယက၊ မဟာနာယကတာႏဝွန်ႏ။ သာႏသနာႏ (၁၂၉၈)၊ ကောဇာ ၁၃၁၆-ဗာႏ၊ တဲႏဒဲဉ်ရုတ်ꩻဗွေ ဗꩻ သာႏသနာႏ(၂၅၀၀)ဗွေ၊ ၁၃၁၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာအတွင်ꩻ ရန်ႏကုန်ႏကမ္ဘာအေး၊ မဟာပါသာဏလှိုင်ဂူ ဆဋ္ဌသံႏဂါႏယနာႏနဝ်ꩻ ထွာဖြဝ်ꩻခမ်းဂွိုင်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ သံႏဃာႏနမ်းခြောင်ꩻတန်တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ခင်ꩻကထိန်ႏ အစီႏစဲဉ်ႏ
ခင်ႏကထိန်ႏ အခြပ်ရဲဉ်ႏ
သုဏာတု မေ ဘန္တေ သံဃော၊ ဣဒံ သံဃဿ ကထိန စီဝရံ ဥပ္ပန္နံ၊
ယဒိ သံဃဿ ပတ္တကာလံ၊ သံဃော ဣမံ ကထိနစီဝရံ တိဿဿ ဘိက္ခုနော ဒဒေယျ ကထိနံ အတ္ထရိတုံ၊ ဧသာ ဉ တ္တိ ။
၄ ။ စွန့်= အဓိဋ္ဌာန်ႏဒင်ႏသေꩻခါꩻသင်္ကန်ꩻ မဲဉ်ႏအေဝ်ႏတဲ့ စွဉ်ꩻဗာႏ ။
၁ ။ ဣမံ သံဃာဋိံ ပစ္စုဒ္ဓရာမိ။ (နီထပ်သင်္ကန်ꩻ ယိုစွဉ်ꩻထိုꩻသွူဩ။
၁၃၂၁-ဗာႏအခဝ်နဝ်ဂွိုင်ꩻသံႏဃာႏ
လွယ်ပွတ်ꩻအုပ်စု-သောသားဂွိုင်ꩻ
၁။ ကျောင်ꩻနာစစ်သောက် ၂။ ကျောင်ꩻဖက်ꩻနမ် ၃။ ကျောင်ꩻနာသန် ၄။ ကျောင်ꩻနာꩻယုဲင်ꩻ ၅။ ကျောင်ꩻလွယ်မန်း ၆။ ကျောင်ꩻထီဗွာ ၇။ ကျောင်ꩻခယ်ႏ ၈။ ကျောင်ꩻထီတယံꩻ ၉။ ကျောင်ꩻကောင်ပန်ꩻတင်ႏ ၁၀။ ကျောင်ꩻနောင်တဗင် ၁၁။ ကျောင်ꩻနောင်လက်ꩻ ၁၂။ ကျောင်ꩻဗန်းကင် ၁၃။ ကျောင်ꩻရွှေႏကူႏ ၁၄။ ကျောင်ꩻကွန်နာꩻ ၁၅။ ကျောင်ꩻနောင်ခွန် ၁၆။ ကျောင်ꩻတန်ဗန်းယေန်ႏ ၁၇။ ကျောင်ꩻထီအုံႏဆင် ၁၈။ ကျောင်ꩻသေားသား ခွိုင်းကား ၁၈-ကျောင်ꩻယို ဂွိုင်ꩻထောက်ဗွေန် ကျောင်ꩻသေားသား (ဦးဂန္ဓမာ)ဗွေႏဩော။ ဂွိုင်ꩻအုပ် လွယ်ပွတ်ꩻကျောင်ꩻပင်ႏတရား ဗွေန်(ဦးပဏ္ဍဝ)ဗွေႏဩော။
သီႏသဲင်ႏအုပ်စု-ပင်မန်းဂွိုင်ꩻ
(၂၃) ကျောင်ꩻပင်မန်း (၂၄) ကျောင်ꩻနာဟီꩻ (၂၅) ကျောင်ꩻဗန်းမက်ꩻ (၂၆) ကျောင်ꩻထီတဖြေ (၂၇) ကျောင်ꩻလွိုင်ꩻသာႏယာႏ (၂၈) ကျောင်ꩻနမ်းပတဲပ်ꩻ (၂၉) ကျောင်ꩻပုံစုတ်ꩻ (၃၀) ကျောင်ꩻပင်ꩻတလာꩻ (၃၁) ကျောင်ꩻမုဲင်းတစေꩻ ခွိုင်းကားကျောင်ꩻ ၉-ကျောင်ꩻယို ဂွိုင်ꩻထောက်ဗွေန်ကျောင်ꩻလွိုင်ꩻသာႏယာႏ (ဦးနန္ဒသာရ)ဗွေႏဩော။ ဂွိုင်ꩻအုပ်ကျောင်ꩻသီႏသဲင်ႏတန် (ဦးခန္ဓီသာမိ)ဗွေန်ဩော။
မျောင်းမျခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
မျောင်းမျခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
ဝေင်ꩻတန်းယန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိုꩻပေႏလိုꩻဆားဘဝ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လမ်းသားခြွဉ်း
ဗွေႏဝိမလသာရ
နေင်ႏ ၁၃၅၆−ဗာႏ၊ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏချမ်းအေးသာဇံ၊ လမ်းအမုဲင် ၃၁၅−ကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ကိုသိန်းလွင်+မဆွေဆွေဝင်း ပိုလီꩻတဖုံႏယို ခံႏထူႏ​ဖေႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ဒဲဉ်သံလာဆန်ꩻ(၈)နီꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏချမ်းအေးသာဇံ၊ အနောက်ခင်မကန်တွိုက်၊ ကျောင်ꩻမိုးတားခဏ္ဉသိမ်ႏကို မိုးတားဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုဇနာဘိဝံသမထေရ်ႏယို ထွာဖေႏဥပဇ္ဓျာယ်ႏဆရာႏ ထွာထင်ႏဗာႏ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမွိုင်းလုံ
ဝေင်ꩻမွိုင်းလုံ (အဲင်းကလေတ်: Monglong) (မန်း: မိုင်းလုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်မဲးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်းလုံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂,၃၄၈)ဖြာꩻသွူ။
ချောက်ခရဲင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်းမနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်းမနား (မန်း: ပျဉ်းမနားမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Pyinmana Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ပိဉ်းမနားခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်တွီင်းစီး၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတပ်ကုန်း၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလယ်ဝွေးဖုံႏ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၈၇,၄၁၅ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမွိုင်းလား
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖြားကံ
ဖြားကံ (ဦးကံ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားကံ လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စောစီရပ်ကွက် ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၈၈၇ ဗာႏ နိုဝဲင်ဗာ(၁၃)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားပေါစု တောမ်ႏ မွိုးနင်ꩻခမ်း သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
လိုꩻမူႏကုဲင်အင်္ဂါႏ (၂၅)ဗာႏ
၁။ မောင်ꩻဒျာႏ(အံႏဖြာႏဒျာႏ) ဝါꩻခိုလွေꩻညာꩻထာꩻခင်ႏလမ်းတထွောင်းထွောင်း။ ၂။ ဝါꩻခို မိန်ႏလွေꩻညာꩻဒါႏထာꩻ ခင်ႏလမ်းတထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ ယူႏလꩻသေနန်းလွောန်ꩻဒါႏတဝ်း ဝါꩻခို။ ၃။ ဝါꩻခို မိန်ႏသဲင်လွောန်လမ်းကိုနဝ်ꩻ သꩻရေꩻ(ကျိုႏဆူမ်ႏ)တဝ်း။ ၄။ ဒေါ့ꩻတရေႏကုဲင်ဒါႏ ဝါꩻခို။ ၅။ အိုပ်ꩻ/ အံႏဖြာႏဒါႏတဝ်း ဝါꩻခို။ ၆။ မာꩻတေားဒျာႏ ဝါꩻခိုအကျိုꩻကုဲင်ဖဲ့ꩻ။ ၇။ မာꩻဖေႏဒါႏတဝ်း ဝါꩻခိုအကျိုꩻဟဝ်။ ၈။ မာꩻဖေႏဒါႏတဝ်း ဝါꩻခိုလောင်းကမာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻဒါႏ တာႏဝိုန်ႏဝတ္တရာꩻဖိုင်ႏ။ ၉။ မာꩻဖေႏတေားဒျာႏ ဝါꩻခိုလောင်း တလိုႏမာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻတဝ်းဒါႏ ထာꩻမာꩻမျိုꩻဖိုင်ႏ။ ၁၀။ ဗေင်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွောန်ကꩻခြောႏ(တိဉ်ႏ)သေႏသေႏခါꩻနေးဒျာႏခေါမ်ꩻလာꩻ။ ၁၁။ ဗေင်ႏခွဲႏတရွို့ꩻထိုꩻသေႏသေႏဒျာႏ ဝါꩻခို။ ၁၂။ (ကတူႏတောမ်ႏခင်ႏ) ဗေင်ႏတဗူႏတဗန်ႏ တကန်ႏတကိန်ႏ(သေႏသေႏ)ဒျာႏထာꩻ။ ၁၃။ ဗေင်ႏ(ထာꩻခိင်ႏ) သာတန်သာဆွာꩻ(သေႏသေႏ)ဒျာႏတလီꩻ။ ၁၄။ လွိုဆန်ဝါꩻခိုဆန္ဒထွူ မာꩻဆင်ꩻရဲꩻယပ်ꩻသꩻဒျာႏ ဝါꩻခိုꩻသꩻ။ ၁၅။ ဆင်ႏဆင်ႏလွေꩻစွောန်ꩻ ခွေါန်ႏပေႏခွေါန်ႏတန် (လင်ꩻဆီႏလင်ꩻအေႏခွိုꩻထာꩻ)။ ၁၆။ ကျင်ꩻဒျာႏ အကျင်ꩻတဗန်ႏ(ဖောက်ပြန်ႏဒျာႏဝါꩻခိုလောင်း)။ ၁၇။ ကိဉ်းမာꩻဒျာႏထာꩻ နုဲးတအိုင်ဟဝ်တဝ်း(ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဝ်း)ပုင်ႏ။ ၁၈။ နာႏချောင်ꩻတေ့ꩻ(တခူန်ꩻ)ဒါႏ လိုꩻခိုလင်ငဝ်း (ယူမ်းလိုꩻခိုလင်ငဝ်း)။ ၁၉။ ယားကုဲင် စုဲင်ႏကြောင်းလို့ထိုꩻ ဝါꩻခိုကထိုမ်ႏရွောမ်သဲင်ꩻဖေႏဒါႏ ရွောန်ခံꩻတခြိုꩻဖိုင်ႏ။ ၂၀။ နေးတောမ်ႏတဏှာႏကာမ ရာဂသꩻတဲင် အိုင်ဖိဉ်းမိုတ် ရော်ꩻရဲꩻဒျာႏတောမ်ႏ လမ်းထျꩻလမ်းသောင် လိုꩻခိုဖိုင်ႏ။ ၂၁။ အခိင်ႏတမွေးတဝ်း ထိုမ်ႏဝါꩻပေႏတာႏ နွို့ထန်ႏလွေꩻသဲင်ꩻချာငါဒါႏထာꩻ တဖူꩻဆူမ်ႏတဖူꩻလောင်း။ ၂၂။ အွောန်ႏဝါꩻပေႏထွူတဲင် ထာꩻရိုႏသေႏခံႏနွောမ်ꩻဝါꩻတန်လောင်းအဲန်ထဝ်း၊ ကျံႏတကုဲင်ဒါႏ ဝါꩻခို။ ၂၃။ အိုင်လင်ꩻသော့ꩻသေႏသေႏဒါႏ လမ်းတခါꩻငွါကို။ ၂၄။ အွောန်ႏထန်ႏနယ်(ဖောႏထန်ႏနယ် သေႏသေႏ)ဒါႏ နမ်ႏခန္ဓာႏ အင်္ဂါႏပေႏတန်ဖိုင်ႏ။ ၂၅။ လယ်ႏလွင်ꩻချာငါဒါႏထာꩻ ခင်ႏလမ်းတွိုင်ꩻခင်ႏလမ်းတွိုင်ꩻကိုခြာ ယို(၂၅)ဗာႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဇမ္ဗူသီရိ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နေပီဒေါ်ဟံႏနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခတ်
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခတ် (အဲင်းကလေတ်: Mong Khet) (မန်း: မိုင်းခတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ကိင်ꩻတွုံꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻခတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခတ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခတ်ကိုနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻ၊ ဂုံ၊ ဝ၊ လားဟူ၊ ခယ်ႏလီႏသောႏ၊ မန်း၊ အာခါလိုꩻမျိုꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၈၂၇ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။
ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ
"ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ"
သတိပဋ္ဌာန်ꩻ
၂။ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတိတရာꩻကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ ဝေဒနာႏတရာꩻသီးအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီႏဝေဒနာႏဖုံႏယိုဒုက္ခအပုင်ႏအငုဲꩻဖေႏကထင်ႏသျာꩻလွဉ် အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက် ကထွားသျုဒါႏ သတိတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ယို မိ ဉ်ႏထွားသျုအာအာ သုခဝေဒနာႏ၊ ဒုက္ခဝေဒနာႏ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏထိုꩻခံႏဗာႏအထွာအကုဲတံႏတဲင် ဟဝ်ငမ်းခရာႏ​ ဘေꩻဒုက္ခတန်ဒျာႏ ထငႏသျာꩻလွဉ်စွဉ်ႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ꩻယိုတဲင် ပယ်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻအီ ထီႏရုပ်နာမ်ႏသီးအလောင်း ကအဝ်ႏထင်းမာႏထီႏမာႏဒါႏ သုခဝိပလ္လာသနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻပေႏသီးတာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လမ်းသားခြွဉ်း
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ
သမဲင်ꩻ
thumb|၈ ရျာꩻဗူႏ၊ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻစိုး ရခဲင်ႏတင်ႏဂါꩻဖုံႏ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻသီး အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒါႏ ခမ်းဒျာႏသွူ။ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တယ်ႏအေဒီ ၁၅ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻအေဒီ ၁၇ ရျာꩻဗူႏအကို အာႏဏာႏတွိုႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ စစ်တကောင်းဒေႏသတောမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ မဏိပူရဒေႏသဖုံႏသွူ။ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻသီး ဘွုံꩻတန်ꩻခိုႏကတန်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏခွန်ခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏအကူအနားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻပါစွဉ်ႏ ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းထီယိုခါ တယ်ႏဝေင်ꩻတန်ဒါကာ ဗꩻလွေꩻ မောႏလမျင်ႏ ပင်ႏလယ်ႏကမ်းရိုးတန်း ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
တရာꩻစီႏရင်ႏရေꩻ
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ တရာꩻလွတ်တောႏ
သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ
thumb|left|သျှစ်သောင်းဖရာꩻတန် thumb| ငပလီ ကမ်းခြေ thumb|စစ်တွေဗျူးပွိုင့်
ရခဲင်ႏလိုꩻခွိုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းဒုံး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်ဖို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻဒက္ခိဏသီရိ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နေပီဒေါ်ဟံႏနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျို့ပိဉ်ကောက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻတယဲတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
Coordinated Universal Time
UTC နဝ်ꩻ အဝ်ႏအိဉ်တာနဲတ် အဓိကထူႏသုင်ꩻခါꩻဒျာႏ ကွန်ပျူတာဖုံႏ တောမ်ႏ သာဗာဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ထူႏသုင်ꩻအီသွူ UTC တဲင် အိဉ်တာနဲတ်လောင်း ကွန်ပျူတာအချင်ꩻချင်ꩻ ဖေႏကလꩻအခိန်ႏတတွောင်းချင်ႏတာႏ ဒျာႏသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ဝါးသင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ၊ ကာꩻလွေꩻချာငါစနိစ်ဖုံႏတာႏလဲ့ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီ UTC နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် UTC နဝ်ꩻ အပေါင်းမဲဉ်ႏစဲင်းသေႏချာႏ(တိကျ)ထဲင်း ဂရင်းနစ်အခိန်ႏအွိုင်ꩻ(Greenwich Mean Time) ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏနတ်တလိဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ပါရဂူခုန်ဝေးတန်
ဇာႏတိဒေႏသ မွိုးဖါနီပါꩻ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ သထုံႏဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ နောင်ကလာꩻဒုံတန်ကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဦးထွန်းစိန်+ဒေါ်စောမေသီး ပို ၅-ဖြာꩻဖုံႏအကို ထွာပိုခိုရတနာႏ အဖြာꩻတလောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကချꩻဖိုလိတ်ဝါႏကျောင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသထုံႏ၊ မျသပိတ်ကောင်ခင်ႏ သဒ္ဓမ္မဇောတိကာရာမကျောင်ꩻတွိုက်၊ ဝေင်ꩻသထုံႏ၊ ဘင်လှိုင်ရပ်ကွက်၊ အာစိဏ္ဏာရာမကျောင်ꩻတွိုက်ဖုံႏအကို ချꩻဗာႏဖိုလိတ်ဝါႏနဝ်ꩻသွူ။
တဘဝတခန္ဓာႏချုပ်ထိုꩻဗာႏ
နေင်ႏ ၁၃၈၃-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလောင်း(၆)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-ကျာႏသပတေꩻ (29-6-2021) သက်လꩻ(၈၅)နေင်ႏကို ဘဝတသာ ပြောင်ꩻငါခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွားတဝ်းနမ်းကျိုꩻစီꩻပွါꩻတဲင် (၄၉)နေင်ႏဗွေဗွေ ဆရာႏတန် ကခွုမ်မာꩻလွေꩻဒါႏ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏအတာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ခံႏနောမ်ꩻထူႏဂုဏ်ႏသွူဩ။