cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မုသာဝါဒ
ဗွောင်နယ်သမ်းထဲင်း
"မွေးသွူ ဗွေႏအော်" ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ နီကကူႏညီႏစွဲးကို ခွန်မောင်ႏသွင်ႏသီး တဖူးဝေးနဝ်ꩻ လꩻကားမုဲင်ꩻတဲ့ ဗွေႏစင်ꩻအီႏကေႏညာႏနယ်သွူတဲင် အီႏအပ်လွေꩻသွူ မောင်ႏသွင်ႏသီး တဖူးဝေး။ "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွန်မောင်ႏကုဲင် စာႏရင်ꩻအလꩻ တပဲ့ꩻသီး ကလူႏကကူႏညီႏကိုဒါႏရွဉ်နဝ်ꩻ လꩻသူစွဲဗွေဗွေ၊ မောင်ႏကုဲင် သော့ꩻအာလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻသော့ꩻဟားခန်" "လꩻကွတ်ꩻစွဲဗွေဗွေဒျာႏ ဗွေႏအော်" "လꩻသူစွဲလွုမ်ꩻဒျာႏရင်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းစာႏရင်ꩻအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ ဗွေႏအော်" "မောင်ႏကုဲင် သွင်ꩻယွမ်ꩻထိုꩻလို့ဒျာႏ၊ ဝွေꩻစာႏ၇င်ꩻနောဝ်ꩻ တမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ထွားဒျာႏသွော့ ခွေသွဉ်းစာႏရင်ꩻယို ဗွေႏအော်" ခွန်ထွန်းဖေ ကထင်ႏလွေꩻကပ်စာႏရင်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻထျꩻတဲင် မောင်ႏကုဲင်တဖြာꩻ လောင်ႏလွိုးထို့ထွူထာစွဉ်ႏဒျာႏ။ "မောင်ႏကုဲင်စာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လꩻသူစွဲ၊ ထွန်းဖေ စာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လꩻကွတ်ꩻစွဲ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻစာႏရင်ꩻမဲဉ်ႏဟောင်း ဗွေႏစင်ꩻအီႏရီစံꩻသီ၊ သီကသော့ꩻဗာႏအတွိုင်ꩻ လောဝ်းလွသွော့လုဲင်း" "မောင်ႏကုဲင်စာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီဆီငတ်ꩻ၊ ထွန်းဖေစာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံဆီငတ်ꩻမွေး" "မောင်ႏကုဲင်စာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻသော့ꩻဟာႏခန်-တဲ့ ထွန်းဖေႏစာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻသော့ꩻငတ်ꩻဗီႏဒျာႏ" နီဆရာႏ စင်ꩻပညာႏ ကထင်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီတယွို့မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ မောင်ႏကုဲင်နဝ်ꩻ ထူႏအမျာꩻရွဉ်တဲင် ဒင်ႏသဲင်တခြစ်ꩻအီတောဒျာႏ ဝွေꩻဂုဏ်ႏ။ "အောဝ်ႏကုဲင်နေ ရွဉ်ကွတ်ꩻစွဲနဝ်ꩻ နာꩻလွေꩻအွဉ်ႏမုဲင်ꩻကို မောင်ႏကုဲင်" "ခွေသွဉ်းဖေႏလဲဉ်း ခွေသွဉ်းဝင်ꩻမူႏ ဗွေႏအော်" "နာꩻဝင်ꩻမူႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻမူႏ" မောင်ႏကုဲင်အွဉ်ႏဒေါ့ꩻတဝ်း၊ အွဉ်ႏတကုတ်ꩻကတူႏ၊ အုံတေ့ꩻဒျာႏထာꩻ။ "နာꩻဝင်ꩻမူႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻမူႏ၊ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏနာꩻအွဉ်ႏဒေါ့ꩻတဝ်း နီအီႏသောက်ဗာႏနာꩻကွေး" "ခွေသွည်းဝင်ꩻမူႏ ဗွာစီ ဗွေႏအော်" ဗွေႏစင်ꩻတဲ့ ထွားလွေꩻစွဉ်ႏ ဗွာစီ၊ နီတဲ့ ထွားလွေꩻစွဉ်ႏ ဗွာစီ၊ ဗွာစီနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသꩻငါႏဝင်ꩻမကောင်း၊ အသꩻလျားထာꩻမꩻကောင်း၊ အမဲ့ငါဗွာဗွာပေႏနဝ်ꩻ တနျာႏတဲက်တောစွဉ်ႏဒျာႏ။ "နာꩻယားတရေႏနွိုင်ႏမွုန်းတဝ်းခွေ မောင်ႏကုဲင်၊ နာꩻရွဉ်တွမ်ႏရိုꩻမွုန်း နာꩻစေးယငါတဲ့ ခွေလွစ်စံႏစံꩻနေဒွိုန်း၊ လိုꩻအံႏလဲဉ်ဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻအံႏပွစ်ဒါႏဝင်ꩻ နုဲင်းနာꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻမူႏခန်းတဲ့ တကျွိုက်တဝ်း၊ လိုꩻမူႏတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း ထွီႏမွူးငါတဲ့ တကျွိုက်တဝ်းနာꩻ" "ဟား ဟား ဟား ဟား" နီသဖေါ်ꩻကျမွေးစွဉ်ႏ ဗွာစီအွဉ်ႏဒေါ့ꩻထာꩻ၊ တယွို့တဲ့တယွို့မွေးနဝ်ꩻမꩻ ယွုန်းတလꩻတဝ်းဒွုမ်၊ နီထာꩻငငေါဝ်း ဝေါက်သင်ႏထောက်ခံႏစွဉ်ႏ ဗွာစီနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ပေါႏအံႏလဲဉ်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ မဲ့ငါပေႏ တရေႏကုဲင်ဗာႏနုဲင်ယိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ ဆုဲင်ꩻချာတဲ့ မဲ့ꩻအီႏမော့ꩻဗာႏ ထာꩻဒုက္ခအမျိုꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မောင်ႏကုဲင်တဖြာꩻ သေငါꩻစဲင်းလဲဉ်းသွူမတဝ်။)
"ဟန်ႏနီꩻယို အီႏသွဉ်ဖေႏ ဒုစရဲက် အမုဲင်လစ်ꩻ မုသာဝါဒါ-ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻခရာႏ" မုသာ- မွေးတောဝ်း၊ ဝါဒါ - အွဉ်ႏဒေါ့ꩻ မုသာဝါဒါ - ထာꩻတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻ၊ "အွဉ်ႏဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (ပေါႏလိုꩻအံႏလဲဉ်ဒါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တယွုမ်းတဝ်းအငေါဝ်း၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻသွဉ်ဝင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻတနာႏတဝ်းအငေါဝ်း၊ ဩဇာႏအာႏဏာႏတဲ့ တအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻထင်းဖွီ ဝင်ꩻထင်းပေႏ၊ ဝင်ꩻတရိုႏသေႏတဝ်း။) (ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻကာႏလ ဘဝလိုꩻဒုံ မဉ်ႏသဲင်ꩻအုံဗာႏယင်း ကရိုꩻလဲ့ သဲင်ꩻထွာဗာႏ လိုꩻတအာႏ၊ သဲင်ꩻထွာဗာႏ လိုꩻတငွို့၊ လိုꩻထွုင်းထွူ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖြွောင်ႏတဝ်း၊ ကက်ꩻကက်ꩻကိက်ꩻကိက်ꩻ၊ တငါတငေါင်း၊ ဖြောင်းဗီႏတလဲ့၊ ဆော့ꩻမဲ့လောင်ႏလွိုး၊ တဗွိုးယောင်ꩻဆင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻမနာႏ၊ ဩဇာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ဒေါ့ꩻငဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ လယ်ႏလွင်ꩻသꩻတရေင်၊ ဖြောင်းနွုမ်ꩻသေင်အာ၊ တငါညီႏတဝ်း ထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။) "မဉ်ႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်နဲ့၊ ဟဝ်တဝ်းနဲ့?" "ဟောဝ်တောဝ်း ဗွေႏအော်" 'ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ ဒါႏတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻတန်ပေႏ ယံဖေႏကတောင်ꩻတဲင် နီဗွေႏစင်ꩻ တဲမ်းဖေႏကဗျာနုဲင်းယို- + ဒေါ့ꩻလဲဉ်လိန်ႏပါꩻ - မုသာꩻလွဉ်ꩻမာႏ ငါးရုဲင်ꩻထဲ့ဗာႏ - ချမ်ꩻသာႏကင်ꩻညာꩻ သဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻပို - ဝွေꩻယိုတအာႏ ဒေါ့ꩻလဲဉ်မွုန်း - မဉ်ႏယွုန်းကျင်ꩻဟဝ်ထွာ။
ဝေင်ꩻကွန်ဟေင်း
ဝေင်ꩻကွန်ဟေင်း (အဲင်းကလေတ်: Kunhing) (မန်း: ကွန်ဟိန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ နမ်းစင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွန်ဟေင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကွန်ဟေင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုပ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ကွန်ဟေင်း"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻငဝ်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ကွန်တရေင်"(ကြွန်တရေင်) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပုဗ္ဗဏှသုတ်
ပုဗ္ဗဏှသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
‍၁။ ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။ ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဝိနသ မေန္တု။
၁၂။ ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒေဝတာ။ သဗ္ဗ ဓမ္မာ နုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။
၁၇။ သုနက္ခတ္တံ သုမင်္ဂလံ၊ သုပ္ပဘာတံ သုဟုဋ္ဌိတံ။ သုခဏော သုမုဟုတ္တော စ၊ သုယိဋ္ဌံ ဗြဟ္မစာရိသု။
ကဲလီယမ်
ကဲလီယမ်ယို ထွာ သင်္ကေတ Ga တုမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၃၁ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ ဖြဲန့်သ် လိုꩻခှိုꩻ အမဉ်ꩻ Paul-Emile Lecoq de Boisbaudran မော့ꩻလွေꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၈၇၅ ကိုခါ။ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်ကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻ အဗူႏ ၁၃၊ အဗွန်ပီ အလူမီနီယမ်၊ အိန္ဒီယမ်၊ တုမ်ႏ တူလီယမ်။
အနာႏဂတ်ကိုနီပအိုဝ်ႏ
ပညာႏရေꩻ
ခေတ်ယိုခါ ထွာဒျာႏပညာႏခေတ်တဲင်တွော့ꩻ ပညာႏအာႏ ကသန်ဒါႏခမ်းနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻလꩻထိုꩻဒါႏ ပညာႏအာႏပေႏခမ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဝင်ꩻကတူႏတွမ်ႏနီကတူႏ တလူႏဒျာႏခေတ်တဲင် နီကတူႏ အထီအသွီႏမဉ်ႏဆေ့ꩻနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻနျꩻ၊ ထွာဒါႏဝင်ꩻသွဉ်းသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ခေတ်ယိုခါ အရေꩻကတန်နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပညာႏရေꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏရပ်စွုမ်ႏရာႏ ဖေႏကဒါႏပညာႏနောဝ်ꩻ ဆရာႏ/တကာႏ ဆွန်ꩻဝင်ꩻစူ အောဝ်ႏလိုႏသောင်ႏသာငါႏသွူ။ လိတ်အတန်ꩻကျောင်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ခွုမ်စာႏရင်ꩻ၊ ဖန်းဖြယ်ရေꩻ၊ သွုပ်သံႏခမ်းထန်ႏရေꩻ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ ဖန်းဖြယ်စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ ခမ်းသားရေꩻရာႏ ဖန်းဖြယ်(ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု)စစွဉ်ႏ ပညာႏဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏဒါႏခါꩻငါႏသွူ၊ ခေတ်ယိုခါ အုံခေါ်အောဝ်ႏခေါ်နေး ဗွိုန်နုဲင်းပွိုင်းလဲင်ႏ တလꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ ခေတ်အခေႏအနေႏအလꩻ နီတဲ့လွေꩻဝင်ꩻခမ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ လွဉ်ဒါႏနီထျꩻနောဝ်ꩻမꩻ အင်္ဂလိပ်၊ ခယ်ႏစစွဉ်ႏ ငေါဝ်းငွါတဗာႏဗာႏယိုတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏဒါႏသေꩻခါꩻငါႏသွူ၊ လꩻဘွဲ့လွုမ်ꩻတဲ့ တလုမ်းကုမ်ႏတောဝ်းဒွုမ်၊ ကအောဝ်ႏလိုႏဒါႏထွိုက်ဒါႏသင်ꩻ ပညာႏဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏသွဉ်ခါꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏလွူꩻခါꩻငါႏသွူ။ နီပအိုဝ်ႏအတာႏ မဉ်ႏအောဝ်ႏလိုႏဆရာႏဝွန်ႏလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏအောဝ်ႏအထွူ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏလိုႏ အင်ဂျင်နီယာတဲ့ ပအိုဝ်ႏအင်ဂျင်နီယာ အောဝ်ႏအထွူ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏလိုႏ တရာꩻသူꩻကီꩻတဲ့ နီပအိုဝ်ႏတရာꩻသူꩻကီ စစွဉ်ႏအောဝ်ႏလိုႏအထွောင်းမုဲင်ꩻတဲ့ နီပအိုဝ်ႏပညာႏသျင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအောဝ်ႏငါႏအထွူတဲင်တွော့ꩻ ပွိုင်ဆင်မုꩻတဗာႏယို အရေꩻတန်ငါႏသွူ၊ နီခမ်းနယ်ႏ၊ နီတွမ်ႏနီ မဉ်ႏအုပ်ချွုတ်ချာနောဝ်ꩻ ယံတခွိုင်းမုဲင်ꩻ၊ နီအခွင်ꩻအရေꩻ နီဖန်ဆင်ꩻချာ၊ နီနယ်ႏ နီမာꩻပြွူႏဖြိုချာနောဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻသွတ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻကွန်းလုံ
ဝေင်ꩻကွန်းလုံ (အိန်းကလေတ်: Kunlong) (မန်း: ကွမ်းလုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ လားသျိုးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွန်းလုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကွန်းလုံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၅၄၉ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ငဝ်းဝုဲင်ႏဖရာꩻ
ဩကာသပအိုဝ်ႏ
ဝုဲင်ႏဗာႏအကျိုꩻ၊ ကရိုꩻနောဝ်ꩻရာꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻအပါယ်ႏ၊ သွစ်ꩻသွယ်ႏရပ်ပဲစ်၊ ကပ်တန် သွံခန်ꩻ၊ ငတ်ꩻတန်ꩻ ရန်ႏသူႏ၊ လစ်ꩻဒူ ဝိပတ္တိ၊ ဗျသန ငတ်ꩻပါꩻ၊ ကွတ်ꩻဆီသူ ရောႏဂါႏ၊ မော့ꩻဗာႏမွိုန်း လာꩻလာꩻ၊ ကင်ꩻညာꩻထွူခါ၊ ထိုဆွာꩻ သက်တန်ꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻ တရေꩻကျ၊ သုခ ချံꩻသာႏ၊ ဗလ အာႏသန်၊ ဉာဏ်ႏတန် ထီႏသေ၊ ယံဗွေစွုမ်ႏဘဝ၊ ယံလꩻထဲင်းဖျင်၊ ဈာန်ႏတရာꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ယံတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏ ခွေသွဉ်း၊ ယံကလꩻဗာႏ၊ စဝ်းဖရာꩻဗွေႏဩ။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ
ငဝ်းဝွေႏဖကုသိုလ်ႏအလင်နဝ်ꩻ နွို့ထွားနွောင်ꩻဒျာႏ ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ ကိုယိုဩ။
အောဝ်ႏသွဉ်းဖဝ ဖေႏကထွာလွဉ်ဗွေႏဖဝ
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကလꩻထွိုက်ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ၊ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင် အုံအောဝ်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကအုံအောဝ်ႏဗာႏနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ တယ်ႏစနေင်ႏ ၁၉၉၃-ဗာႏ၊ လာဇန်နဝါရီ ၉-နီꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ နေင်ႏ ၂၀၀၇-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာ ၃-နီꩻ ညလွေꩻ တဆီလစ်ꩻနေင်ႏ နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ ကအွဉ်မာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာခံႏတန်ကိုနောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန်ဖုံႏ ခံႏယပ်ꩻခံႏခုဲင်ႏ လင်ꩻကျိုꩻစꩻ တွူႏတရန်ဖေႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကလꩻထွိုက်ဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻတဲင် နေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ လာမေ ၂၉-နီꩻကို နုဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ ကတဲမ်းထွို့ꩻဒါႏ နေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ အခေႏခံႏ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏဥပဒေႏ လိတ်မဲ့ငါ ၁၇၊ ပုဒ်မ ၅၆(ဂ)အလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ သွံဝေင်ꩻနယ်ႏယို တရာꩻဝင်ႏ နုဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကဖောႏနွောင်ꩻ ၂၀၀၈-ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏဥပဒေႏနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏ၊ လာနိုဝင်ဘာ ၇-နီꩻနောဝ်ꩻ နုဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ မာꩻလွေꩻဖေႏ တခမ်းလွုမ်းပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ သွံဝေင်ꩻနယ်ႏကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လꩻလွေꩻလွတ်တောႏနမ်းခြောင်ꩻတင် (၁၀)ဖြာꩻ၊ အခိန်ႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ သွံဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ မဲ့ဆန္ဒနယ်ႏ ခြွဉ်းဗူႏအောဝ်ႏ (၁၀)ထွောင်း၊ ပါတီလင်ကနွို့ပြဲင်ႏဒါႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသွံထွောင်းလွုမ်ꩻ၊ သွံထွောင်းကိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနွောင်ꩻလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻတွမ်ႏ နိကလꩻခါꩻလဲဉ်းဒါႏ လွတ်တောႏနမ်းခြောင်ꩻတင် အဖြာꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဆေ့ꩻနေဒွိုန်းက၊ လွတ်တောႏနမ်းခြောင်ꩻတင် လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻဖေႏကအာထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၂၀၁၅-ဗာႏ၊ လာအောက်တိုဘာ လာလို့(နောဝ်ꩻတောဝ်းလဲ့) လာနိုဝင်ဘာ လာဆန်ꩻရပ်နောဝ်ꩻ နုဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ အီႏမာꩻလွေꩻဖေႏပါတီ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻ အမတ်လောင်ꩻလိုꩻတန်ဖုံႏ မဉ်ႏတွိုႏလွဉ်အခိန်ႏသူꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဘဝကံႏကျမ္မာႏ ဟောဝ်မုꩻကုဲင်မုꩻယို အောဝ်ႏဒင်ႏဒျာႏ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း အပြေင်လောင်း၊ (၅)နေင်ႏမꩻတလဲင်ႏ အီႏဖေႏဗာႏမဲတဲင် နီကအီႏဖေႏဒါႏမဲယို ပအိုဝ်ႏမဲဗွုံꩻမွေးနဲ့၊ မွေးတောဝ်းနဲ့၊ နီမဉ်ႏဖေႏမဲနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အကျိုꩻတရာꩻအီႏအောဝ်ႏအီနဲ့၊ အောဝ်ႏတောဝ်းနဲ့ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏယူႏစဲင်းစဲင်းထွူမꩻ မဉ်ဖေႏမဲနောဝ်ꩻ ကွင်ဒါႏတောဝ်း၊ မာႏဒါႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏမဲမဉ်ႏဒါႏတောဝ်း၊ ဖေႏမဲမဉ်ႏမာႏထိုꩻနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ငမ်းသꩻငါႏတွိုႏဆွိုက်ခွိုန်ꩻချာ လိုꩻမျိုꩻလင်သွဉ်းဘဝ၊ ငမ်းသꩻငါႏ တွိုႏဆွိုက်ခွိုန်ꩻချာ ခမ်းထီအဲဉ်ထောဝ်း လိုꩻမျိုꩻဘဝနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻ သွဉ်းဘဝ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခမ်းထီ ဖေႏကပေါႏခွိုန်ꩻချာနောဝ်ꩻ တခေတ်ထွူတခေတ် ရက်ခွိုꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်ပေႏတန် ကကျိုꩻစာꩻတွူႏတရန်၊ ကဖေႏလွေꩻဗာႏ အနီꩻအရင်ꩻနောဝ်ꩻ တွက်ဒါႏတောဝ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ လဲင်ꩻဖြောင်သꩻလဲဉ်းဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ
thumb|အဲင်းကလေတ်စိုး အနမ်းအခြုံလမ်းပါႏပုင်ႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အခေႏခံႏအနမ်းအပွိုင်အဆောက်ဦးလမ်းပါႏဖုံႏနဝ်ꩻ မိဉ်ႏတဲက်ထွားတောမ်ႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို အရေꩻတန်ဒါႏ တောမ်ႏဝေင်ꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻငါႏတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ စိုးဟန်ႏနီꩻကို ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏကိုနဝ်ꩻ ကိုလိုနီအဲင်းကလေတ်စိုး အနမ်းအခြုံလမ်းပါႏဖုံႏ အဝ်ႏကုဲင်သော့ꩻအာသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻတန်ထာꩻထီႏ
ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏယို တွိုႏလွဉ် ၁၉၉၀ ဗာႏ နေင်ႏထာႏဝကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပဂိုꩻ-လုဲင်ခြောင်ဖုံႏ အဆွုမ်ႏအခါႏလောင်းကအဝ်ႏဒါႏ ကြွန်ပုင်ႏပေႏလုမ်ꩻသွူ။ လိုꩻအလင်ဖုံႏ နွို့ခြုဲင်းလွဉ်အုံသော့ꩻအာစွဉ်ႏလဲ့ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ တန်လွဉ်ပသာႏနေးလုမ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၄ ဗာႏ ဝေင်ꩻဟံႏပုင်ႏအလꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုမုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတွိုႏဒျာႏဗော့ꩻ နောင်အင်းယားဖဲ့ꩻထင်ꩻရပ်လုမ်ꩻတဲင် ယိုခါ ဟံႏဘိလပ်ဖုံႏ ကအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ဒါႏ အရပ်ခင်ႏလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ကရီးခါ ထွာဒျာႏ တခြာထာꩻလုံꩻထာꩻအီႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၈၀ ဗာႏ မာꩻလွဉ်ယိုမꩻ ဝေင်ꩻတန်အခဝ်ထင်ꩻကို တိုꩻလွဉ်ထင်ႏထိုမွိုင်လွဉ် တွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ သမ်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻယိုခါထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကထင်ႏလွဉ်ဒါႏအဖြေႏနဝ်ꩻ မိဉ်ႏခြဲ့ꩻလုဲင်းလွေꩻ ဝေင်ꩻအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ꩻ ဟံႏပထဝီႏအလꩻ ဝေင်ꩻကဲဉ်ဧရိယာႏယို အီႏအဝ်ႏလွေꩻ ဗဟိုႏထာႏဝကိုတဲင် ခြဲ့ꩻတိုꩻလွေꩻတွို့ꩻပါယင်း အခဝ်တွို့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၀၁ ဗာႏ ဝေင်ꩻတန်ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၂.၅၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၄၀ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၈၆.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ ၁၉၇၄ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၀၈.၅၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ၊ တွိုႏ ၁၉၈၅ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၃၄၆.၁၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ တောမ်ႏ ၂၀၀၈ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၅၉၈.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာတဲင် တနေင်ႏတစိꩻ အဝ်ႏတိုꩻလွဉ် လဲင်ႏစိꩻစိꩻနဝ်ꩻသွူ။
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ
ပေႏခါကာႏ လိန်ႏမာႏမွေးခါꩻမꩻ
ယိုခါ လိုꩻတန်သီးဖုံႏ ကအဝ်ႏထမ်ႏဒါႏ တာႏဝွန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုႏတနီꩻခါမဲ့ꩻ အီႏလင်ꩻအောဝ်ႏဒင်ႏ လိုꩻပေႏသီး၊ လိုꩻယွဲးသီးပြေင်လောင်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မူႏပေႏ၊ မောင်ႏပေႏသီးဖုံႏ၊ မူႏနံꩻယွဲ ခိုဗင်ႏယွဲးသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလိန်ႏမာႏသေꩻခါꩻ ပေႏခါကာႏ။ ("ထာꩻလိန်ႏမာႏယို အဝ်ႏလိတ်ကို"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သွဉ်လိတ်မꩻ လိန်ႏမာႏ) မဉ်ႏလိန်ႏမာႏသေꩻခါꩻ ပေႏခါနဝ်ꩻမꩻ တွိုႏမဉ်ႏတန်သူꩻနဝ်ꩻ အီႏယံအီႏသေႏချာႏ၊ ပေါႏတလိန်ႏမာႏတဝ်း (ပေါႏတသူႏသေတဝ်း၊ ပေါႏတဒါႏတဝ်း)နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ ပေါင်တယ်ႏခမ်း၊ မာꩻခန်းထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ကံႏညံးထိုꩻဒါႏ (ထာꩻမာꩻ တအောင်ႏမျင်ႏတဝ်း)။ လိုꩻပေႏသီး ခမ်းထီတွက်တာႏ ယံဖေႏနေး ကသေႏချာႏ၊ ယံဖေႏနေးကဟဝ်၊ ယံဖေႏနေး ကစီꩻပွါꩻ၊ ယံဖေႏနေး ကတိုꩻတက်နဝ်ꩻ တစိုးသက် နေးလွဉ်ꩻဗာႏ နီဘာႏသာႏယိုနော။ တွမ်ႏမာꩻမွုန်းတဝ်း အကျင်ꩻသောက်သဲက် ဒုစရဲက်နဝ်ꩻနော။ ခြွိုင်ႏသန်ꩻပျောႏသွင်ႏ အောင်ႏမျင်ႏလွသွော့။ စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏ (၁၃/၄/၈၇)
AIDS
နမ်းခံႏနွောင်ꩻအာႏထဲ့ဖွိုႏယောမ်ꩻလင်ꩻအီဒါႏ ကူꩻရရောႏဂါႏ (Acquired immune deficiency syndrome; အဒွေါင်ႏ: AIDS) နမ်းအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻထာꩻဆာ "အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏ" နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပွိုးစွောန်ႏ အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ (HIV virus) နွို့လွောန်တဲင် ကထွာလွောန်ဗာႏဒါႏ ကူꩻရရောႏဂါႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻယို အပေႏမွေးထာꩻတဲင် မိဉ်ႏထွားတောမ်ႏ မဲ့ရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ တထီႏလꩻတဝ်းနဝ်ꩻမ့ꩻ မိဉ်ႏထွားအီဒျာႏတောမ်ႏ အာႏကဟဝ်မွေးဒါႏ ခေတ်မီအဏုကြည့်မန်ႏပလူꩻ(ခေတ်မီအဏုကြည့် မှန်ဘီလူး)ဖုံႏမ့ꩻ အီႏထီႏလꩻနဝ်ꩻသွူ။ အေအုဲင်ဒီအဲတ် AIDS ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻအီဒျာႏ A=Acquired (ကလွူးလင်ꩻခါꩻကာႏတမွေးတဝ်း၊ ပွိုးကူꩻရမုꩻတဲင် ကလꩻလွောန်ဒါႏ)၊ I=Immune (နမ်းခံႏနွောင်ꩻအာႏ/နမ်းအာႏ)၊ D=Deficiency (ထဲ့ꩻဖွိုႏယောမ်ꩻလင်ꩻအီ)၊ S=Syndrome (ရောႏဂါႏ/ထာꩻဆာလက္ခဏာႏ) နုဲင်းယိုတဲင် မိဉ်ႏချာႏထန်ႏဗာႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏအကျမ်ꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "နမ်းအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻထာꩻဆာ/ နမ်းခံႏနွောင်ꩻအာႏထဲ့ဖွိုႏယောမ်ꩻလင်ꩻအီ ကူꩻရရောႏဂါႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာဒျာႏ အေအုဲင်ဒီအဲတ်(AIDS)ရောႏဂါႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ခမ်းလင်နုဲင်ငံတကာနဝ်ꩻ စပ်ဆွိုင်သွူ လိတ်ဖြုံႏလစ်ꩻဖြုံႏတွော့ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ အငဝ်းထန်ႏ "အေ့ဒ်စ်ရောႏဂါႏ" နုဲင်းယိုသွူ။
ကထီႏမော့ꩻစ အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏ
အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻစဖောႏထန်ႏနွောင်ꩻခါꩻဒျာႏ ၁၉၈၁ ဗာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကယ်လီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏကိုသွူ။ ခလားကထီႏမော့ꩻဖောႏနွောင်ꩻခိန်ႏကာႏ အေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွောစ်ꩻထွူလဲဉ်း ကမ္ဘာႏလောင်း ခင်ႏလမ်းဒေႏသ ကဲဉ်းအာအာတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻထိုꩻ ကပ်ရောႏဂါႏတဲင် ထွာလွေꩻစွောန်ႏ အာဖရိက၊ အမေႏရိက ခမ်းဖုံႏအပါ ခမ်းကဲဉ်းအာအာကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗိုန်သုမင်္ဂလ
တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ လွယ်တော်ႏတွိုက်နယ်ႏ၊ တရုဲင်ꩻအွိုင်ႏ ကျောင်ꩻထီလိတ် နာယက ပဓါန ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဦးသုမင်္ဂလ ထေအထုပတ္တိအအဲဉ်ႏချုတ်ဒျာႏသွူ။ ဗွေႏဘဒ္ဒန္တဦးသုမင်္ဂလမာႏထေရ်ႏယို လွူးဖွာꩻ သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၃၁၀ နေင်ႏ၊ ကထိန်ႏလာဆန်ꩻ ၁၀ နီꩻ၊ မွူးနီꩻသောကျာႏ၊ အွိုင်ႏတရုဲင်ꩻ၊ တရုဲင်ꩻဒုံထင်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ပေါင်းစင်ꩻဆရာႏမတ်- မဲစင်ꩻနင်ႏငဲသီး ပိုခိုရတနာႏ (၇)ဖြာꩻ၊ ပိုမူႏနင်ꩻသီး(၂)ဖြာꩻ ပိုခိုရတနာႏ (၇)ဖြာꩻအကို ထွာꩻသော့ꩻ ပိုခိုရတနာႏ (၃)ဖြာꩻပိုသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ သက်တောႏထွိုင်ႏလꩻ(၉)နေင်ႏကို မွိုူဖါနီပါꩻ ပသာထင်ႏသော့ꩻ သာႏသနာႏဘောင်ႏကိုတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဦးသုန္ဒရ မထေရ်ႏဗွေႏ ခံႏထူႏဖေႏ ဥပစ္စျာယ်ႏဆရာႏတဲင် ကောင်ခါႏဒုံကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ပေါးစင်ꩻဟုဲင်ꩻ+မဲစင်ꩻနင်ꩻကွုံးသီး ခံႏထူႏဖေႏ သျင်ႏသာႏမဏေႏ ဒါႏယကာႏသွူ။
ပညာႏရေꩻ
ဗွေႏစင်ꩻ သုမင်္ဂလယို သွဉ်လိတ်ခိန်ႏတွင်ꩻ ကသွဉ်လင်ꩻဖေႏဒါႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏ ဆရာႏတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ- ကျောင်ꩻတရုဲင်ꩻကို ၁။# ဘဒ္ဒန္တဆရာႏတောႏ ဦးသုန္ဒရ ၂။# စူထောက်ဆရာႏတောႏ ဦးသုပညာႏ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ ပရိယတ္တိသွဉ်လိတ်တွိုက် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိမလာဘိဝံသ၊ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏာသာမိ၊ တိုက်ကြပ်ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တ ပညာသာမိတွမ်ႏ ချꩻလိတ်ဆရာႏတောႏသီး၊ တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတွိုက် ကျောင်ꩻသိမ်ႏကောင် ဗွေႏဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တဆန္ဒဓိကတွမ်ႏ ချꩻလိတ်ဗွေႏဆရာႏသီး၊ ဝေင်ꩻမန်ꩻတလေꩻ မဟာနန္ဒိသေနာရာမလိတ်သွဉ်တွိုက် ဗွေႏဆရာႏတောႏတွမ်ႏ ဆရာႏချꩻလိတ်သီးဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင် (ပုသိမ်မြို့နယ်) (Pathein Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻပတေင်ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်ကိုနဝ်ꩻ အွိုင်ႏအဝ်ႏ(၆၀)၊ ဒုံပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၂၃၆)ဒုံသွူ။
သမ္ဗဟုလကုမာရ
၂။ ယူးတဲ့ယဝ်း ရူးတဲ့ယဝ်း (အဲင်ႏကုဲင်တခြိုꩻ၊ အဲင်ႏသီလိုꩻတဲ့ယောဝ်း) ပေါႏမာꩻသီနဝ်ꩻ ထွာပါဏာတိပါတကံႏ၊ ကခံႏခါꩻသီႏလနောဝ်ꩻကုဲင်-
အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻတန်
၁၁၉။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻလꩻဖေႏတဝ်းဒွိုန်း၊ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ လꩻဖေႏဒွိုန်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻကမာꩻ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻတဲ့ ထီႏဒျာႏအရော့ꩻ မော့ꩻနေကအဟောဝ်၊ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏအကျိုꩻဖေႏသွူ တွိုႏအချိန်ႏနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻကမာꩻထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ ထီႏသွူအတဗော့ꩻ မော့ꩻသွူအကုသိုလ်ႏကျိုꩻ အခိုးအလျား ဒုက္ခမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ လိုꩻမာꩻကုသိုလ်ႏ လိုꩻဟောဝ်လိုꩻဒါႏနဝ်ꩻ လူꩻသီးငမ်းဗာႏ-
သမဲင်ꩻ
သမဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
အောဝ်ႏသ္မိတိ-သမ္မုတိကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းပါဠိမူလကိုတရန်းတဲင် ထွာလွဉ် သမုတ်-သမုဲက်-သမဲင်ꩻကစဒါႏ အဟဲ့ꩻဟောင်ဖုံႏ ပေါႏလွဉ်အကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ယူႏတွေꩻ့ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သမ္မုတိ-နဝ်ꩻ ဖေႏနွောင်ꩻအနက် သတိလꩻ-ယူႏလꩻအီခရာႏဖုံႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းယို အတိတ်ကာႏလကို ကထွာကကုဲင်လွဉ် အခရာႏဖုံႏအတာႏ ရေႏရောႏဒင်ႏခါꩻမတ်တန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သမ္မောဒမာနဇာတ်
၁။ ဟဝ်စွယ်ꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏ (မဲ့အာႏရွုံႏ၊ နားအာႏရွုံႏ၊ နေ့ꩻဖူအာႏရွုံႏ၊ ဖြေꩻအာႏရွုံႏ၊ နမ်းအာႏရွုံႏ) အာႏရွုံႏယိုငတ်ꩻပါꩻအကျောင်ꩻ၊
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏငဖဲ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သာရမ္ဘဇာတ်
"ကုဟကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ကုဟကဇာတ်'ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏ ၅ မျိုꩻ
နီလိုꩻသီးယို ပေါႏသဲင်ႏထွာလဲဉ်းသွူ လိုꩻ ပေါႏသဲင်ꩻစိုꩻလဲဉ်ႏသွူ မနုသာႏနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်လꩻအောဝ်ႏသွံမျိုꩻလွဉ်းလွဉ်းသွူ၊ သွံမျိုꩻနဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻဒါႏ သွံဗာႏနဝ်ꩻတမုဲင်ဟောင်းနယ်ႏတဲင် ၊ အမုဲင်တာနဝ်ꩻ ပျော်ႏသွင်ႏ၊ အမုဲင်နီနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻ ၊ အမုဲင်ꩻသွံနဝ်ꩻ လွိုင်းကွိုန်ꩻ ၊ ငေါဝ်ႏလက်ာႏ ၊  ပျော်ႏသွင်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻ လွိုန်ႏကွိုန်ꩻလင်ꩻ တွိုးသင်ဖျော်ဖဝဟောဝ်၊  နဝ်ꩻမတဲင် နီလိုꩻသီနဝ်ꩻ မဉ်ခြွေခြားစွုမ်ႏဖြာꩻ မဲဉ်ပျော်စွုမ်ႏဖြာꩻ မဲဉ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻသွူ၊  ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဖေႏနေးကခြွေ ဖေႏနေႏကပျော်ႏ ဖေႏနေႏကခြွိုင်ႏသန်ꩻ အနယ်သေတေဝ်းကဲဉ်ႏအာအာသွူ၊ နဝ်ꩻမတဲင် ဖေႏကချမ်ꩻသာႏ နဝ်ꩻလဲ အနယ်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏ ဖေႏကအုံဟောဝ်လဲ့ꩻ အနယ်ႏအေဝ်ႏ ဖေႏကပျော်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻအနယ်ꩻအေဝ်ႏသွူ၊ နဝ်တွော့ꩻဗွေႏဖရာꩻ ဟော်ခြုဲင်းနယ်ဖေႏ ပတ်သက်တွမ်ႏ အလူႏ နယ်ꩻယိုနဝ်ꩻအောဝ်ႏသွူ၊ ထွုမ်ႏစီꩻပွာꩻလဲ့ꩻ အနယ်ꩻအေဝ်ႏက ထာႏလူႏထာꩻတန်ꩻယိုလဲ့ꩻ ပေါးမဲဉ်ႏနေးတွမ်ႏ အနယ်ꩻဟေဝ် အနယ်ꩻဒါႏနဝ်ꩻ အကျိုႏယို အာငါႏသွူ။
သဒ္ဒါယ ဒါနံဒေတိ = ပေါႏမဲဉ်ႏအီႏလူႏလဲဉ်သွူထာꩻနဝ်ꩻ အထျꩻယိုအေဝ်ႏဗာႏ ထာꩻယွုမ်ႏအံႏတဲ့ꩻ ယွုမ်ႏအံမှုယို ခွေါင်ခံႏဗာႏ၊ ယွုမ်ႏအံႏကရှိꩻယိုနဝ်ꩻ ယွုမ်ႏအံႏဗာႏ ရတ္တနာႏသွံပါꩻ ယွုမ်ႏဗာႏကံႏ ကံႏအကျိုꩻ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သာရိပုတ္တတ္ထေရ
၉၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နမ်းသေဒျာႏတရာꩻ ယွုမ်းမွိုꩻမာꩻဝင်ꩻငေါဝ်း မွေးတဝ်း၊ အကျောင်ꩻတရာꩻ ခွုမ်မာꩻမလꩻ ငိမ်ꩻခွꩻအမန်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻတဲ့ စင်းစဲ့သေဒျာႏ၊ သံသရာႏဝွဋ်အသွုပ်နဝ်ꩻတဲ့ တဒွေါ့ꩻထဲ့ထိုꩻလဲဉ်း၊ ကုသိုလ်ႏကံႏ အကုသိုလ်ႏကံႏ အံႏခွင်ꩻခံႏခွင်ꩻဖုံနောဝ်ꩻတဲ့ ယားပြင်ꩻထိုꩻလဲဉ်း၊ ကတထဲ့ꩻဒါႏ တဏှာႏတဗော့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဖြော့ꩻထန်ႏလို့လဲဉ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခိုမျတ်စဲစ်စဲစ်ဒျာႏသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သာရိပုတ္တရာႏမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-
ဗွေႏဗွန် ကောသိယ
ဗွေႏဗွန် ကောသိယယို ထွာ မျန်မာခမ်းထီကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏဒါႏတဲပ် အဘိဓမ္မာ ရဟန်ꩻတန် တပါꩻသွူ။ ထွာ ကျောင်ꩻအုပ်ဆရာႏတောႏ ရဟန်ꩻအုံနင်းကျောင်ꩻတာႏ သွဉ်(သွောန်)တန်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ အေးသာယာ၊ တောင်ႏကီꩻကို။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ပိသုဏဝါစာ
ဗွောင်နယ်ထဲင်းအခရာႏ
"ဟန်ႏနီꩻ ဆရာႏကအီႏသွဉ်ဖေႏယိုနဝ်ꩻ ဒုစရဲက်အမုဲင်ငတ်ꩻ၊ ပိသုဏဝါစာ- အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ႏခရာႏ၊ ပိသုဏ- ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယားကုဲင် ဝင်ꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ ဝါစာ- ကရိုꩻနဝ်ꩻ ငေါဝ်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ (ပိသုဏဝါစာ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻ ဖေႏနေးကကုဲင်၊ ဝင်ꩻအဝ်ႏရက်ဝင်ꩻ ဖေႏနေးကကုဲင် ကျမ်ႏဖေႏနေးကရက်တောဝွေꩻ၊ သွေꩻကုဲင်ဝင်ꩻ၊ အံႏစာဝင်ꩻ) အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (ပေါႏမာꩻကွယ်ꩻဝင်ꩻ၊ မာꩻပꩻဒါႏဝင်ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻယားဒါႏဝင်ꩻထာꩻရက်၊ ပေါႏလိုꩻမာꩻလွꩻထီႏဒါႏဝင်ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻသွေꩻကုဲင်ဒါႏဝင်ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻအံႏစာဒါႏဝင်ꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတကျတဝ်း။) (ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ ပါꩻတယွုမ်းတဝ်း၊ ပါꩻတနာႏတဝ်း၊ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တမဲဉ်မာꩻသွꩻတဝ်း၊ သွꩻခွခြေား၊ ခွေလွꩻထီႏ ပါꩻလွꩻထွား၊ ထွာဒျာႏလိုꩻအလကား၊ ထွာဒျာႏ လိုꩻခွဉ်ႏဆေ့ꩻတန်။) (ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်ယင်းလိုꩻပိုတဲ့ သီတကုဲင်ဗာႏထာꩻ၊ သွꩻခွဆေ့ꩻခြေား၊ သငွꩻပေႏမဉ်ႏအဝ်ႏစိန်ႏစွော့ꩻတဲ့ ဆင်ႏဆင်ႏကုဲင်လီထိုꩻလို့၊ ခွေလွꩻထီႏပါꩻလွꩻထွား၊ အုံထာꩻ ခိုးလျားဗာႏသေႏသေႏ၊ ထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။) ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ပိသုဏဝါစာ- အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻဒါႏတဝ်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီဆရာႏဗွေႏစင်ꩻ တဲမ်းဖေႏနီ ကဗျာနုဲင်းယို- + ဝင်ꩻအဝ်ႏရက်ခါ - အံႏစာလွဉ်ꩻမာႏ ငါးရုဲင်ꩻထဲ့ဗာႏ - ချမ်ꩻသာႏကင်ꩻညာꩻ သဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻပို - သွꩻယိုဆေ့ꩻငါႏ အံႏစာမွုန်း - မဉ်ႏယွုန်းကျင်ꩻဟဝ်ထွာ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏစေတုတ္တရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏစေတုတ္တရာႏ (မန်း: စေတုတ္တရာမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Sidoktaya Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မိဉ်းဗူးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻစေတုတ္တရာႏကိုသွူ။
သွဉ်ဆွုံꩻမꩻဒါႏဒါႏ
ငဲ။ ။ "သီပစိုးဗာႏတဝ်းဒျာႏ ခꩻဝင်ꩻ၊တွိုက်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကယံထာꩻ သီပစိုးဗော့ꩻနဝ်ꩻ"
ငဲး။ ။ "ထီႏလꩻတောဝ်း ဖတ်ဒါႏတောဝ်း"
ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻဝွေꩻထီႏလꩻတဝ်းနဝ်ꩻကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ ပစိုးအာငါႏဂိမ်း၊ ထွားအာငါႏဖုန်းနဝ်ꩻသွူ..။မောင်ႏငဲးကထွာဗာႏနုဲင်းယိုတဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏအမွိုးဖါ နီပါꩻလွောက်ငါႏအပိုသꩻနဝ်ꩻမꩻ ထွာလွဉ် ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ...။
ဝေင်ꩻရောက်ꩻစောက်ꩻ
ဝေင်ꩻရောက်ꩻစောက်ꩻ (အဲင်းကလေတ်: Lawksawk) (မန်း: ရပ်စောက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၃၀)မဲင်ႏရပ်သွူ။ မန်း၊ ဓနုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ပလောင်၊ တောင်ႏရွိုꩻ စတဲင် ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းဝင်ꩻသွူ။
သာရိပုတ္တရာႏမွိုးဖူးခိုပို
၃။ လူႏ လိုꩻတက္ကတွဉ်ꩻ အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ မျတ်တဝ်း၊ လူႏရဟန်ꩻတလဲင်ႏ၊ ပူႏဇောႏသံဃာႏ တဆင်ႏပေႏနဝ်ꩻ မျတ်ငါႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သာရိပုတ္တရာႏ မွိုးဖူးခိုပိုဝတ္ထုယိုတဲင် - "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
သာရိပုတ္တရာႏသွꩻပေႏ
"သာရိပုတ္တရာႏသွꩻပေႏပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု"
၃။ ပုထုဇဉ်ႏသီးနောဝ်ꩻ အသက်အန္တရာယ်ႏ အောဝ်ႏ/ အဲဉ်ထောဝ်း သေတဝ်း-
၄။ အသက်အန္တရာယ်ႏ အီႏကာႏကွယ်ႏ (ရဲးဖွေါင်ꩻ)ဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻမꩻသေ-
ဝေင်ꩻနယ်ႏငပုတေား
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ယာ
ထူႏယာစီႏပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကဲစ်ꩻနေးအရာႏအပီလောင်းတဲင် ကဝ်ႏကဲစ်ꩻခြောင်ꩻကို ကထန်ႏလွဉ်ဒါႏ အစီႏယို ထူႏသိမ်ꩻဟဝ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထူႏယာစီႏသားနဝ်ꩻ နီနီꩻတလဲင်ႏ မွေးတဝ်းလဲ့ သိုမ်နီꩻတလဲင်ႏ ထွားစွစ်ꩻစွစ်ꩻသွူ စွုမ်ႏမွူးမွူးတဲင် ကဲစ်ဖေႏဗာႏ ယာရာႏသွူ။ ကဲစ်ဖေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏ ၂ လဲင်ႏ ဗꩻလွေꩻ ၆ လဲင်ႏရပ်သွူ။ အဝ်ႏယာရာႏလောင်း ကဲစ်ꩻထွူကလꩻလွဉ်ဒါႏ ယာစီႏဖုံႏနဝ်ꩻ သော့ꩻတောမ်ႏတကောက်ꩻတပျာႏကိုတဲင် အွဉ်ႏလိုဗာႏ ယာခိုးကို ၄ ပတ်ရပ်တဲင် အစီႏမန်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်လွဉ် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ အဆွော့ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ထွူတွော့ꩻ နိုတ်ꩻစိမ်ႏဖေႏထွူ လုင်ꩻနေးတောမ်ႏ ပဉ်ခြုံးခြုံးပဉ်လုင်ꩻလုင်ꩻတဲင် ဖေႏကသဲင်မွေးမွေးတာႏ အွဉ်ႏလိုထဲင်းဗာႏယင်း မွူးရောင်ႏယာခိုးကိုသွူ။ ယာခြုံးဖုံႏ မဉ်ႏသဲင်မွေးထွူနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသိမ်ꩻဟဝ်သော့ꩻ အခင်ႏလမ်းတတွိုက်ကိုတဲင် သိမ်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ အခိန်ႏညနေင်ႏလာနေးသွူ။
ကမ္ဘာႏလောင်း ကဆို့ꩻအာဒါႏ ယာဖေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ မျန်မာ၊ ကိုလံဘီယာ၊ အေင်ဒိယ၊ အီရန်၊ တူရကီ၊ မဲက်သီဒိုးနီးယား၊ ဗူဂေးရီးယား၊ အီဂျစ်၊ အာသျမုဲင်းနား၊ ပါကစ္စတန်၊ ထုဲင်ꩻ၊ တူရကီ တောမ်ႏ ခယ်ႏ ခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။
သောတာႏပန်ႏ
(၂) မဟာသောတာႏပန်ႏ
နေးတွမ်ႏ သုတမယ ဉာဏ်ႏတွော့ꩻ ထီႏသေငါꩻလဲဉ်း ခန္ဓာႏ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ သစ္စာႏ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘောꩻတရာꩻဖုံႏ။ နေးတွမ်ႏ စိန္တာမယ ဉာဏ်ႏတွော့ꩻ ဝွေႏဖန်ႏဆင်ႏချင်ႏနွောင်ꩻလဲဉ်း အထွာ၊ အကုဲင် သဘောꩻတရာꩻဖုံႏ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း နေးတွမ်ႏ ဘာဝနာႏမယဉာဏ်ႏတွော့ꩻ ကျိုꩻစာꩻအားထုတ်အလဲင်ႏပေါင်ꩻတိန်ႏအာလွဉ်တဲင်ခါ ထီႏသေငါꩻ၊ ဗွိုႏစန်းလဲဉ်း ခန္ဓာႏ (၅)ပါꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏ (၂)ပါꩻ အထွာအကုဲင်ဖုံႏ။ ထွူတကာႏတဝ်း အထွာ၊ အကုဲင် ဒုက္ခဖုံႏ ကလို့ညိမ်ꩻရာꩻအမန်ႏ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏယိုလဲ့ ဝွေꩻသီးထီႏသေငါꩻလဲဉ်းသွူ။
မဟာပစ္စဝေက္ခဏာ (၇) ချက်
(၆) ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီး မိဉ်ႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻလဲ့ သေနာႏသဘောꩻပေါက်လွဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏနာႏတရာꩻခိန်ႏလဲ့ အသ့ꩻယို အဗွေႏတအွဉ်ႏလွင်ꩻတဝ်း အဝ်ႏဒင်ႏသေႏသေႏဗော့ꩻ တရာꩻတောႏအလောင်းသွူ။
ဝေင်ꩻဒေးဒယဲး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အဝ်ႏလိုႏချင်း ရဲးကမ်းနမ်း
ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻ ခေတ်ပညာႏ၊ ခေတ်ထာꩻဒါႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ ခေတ်အင်တာနက် ခေတ်သောက်သဲက်ခေတ်မျိုꩻစွုမ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏရိုꩻဖုန်း၊ အင်တာနက်ယို ပေႏပေႏတန်တန်အောဝ်ႏသွုံꩻလွလဲဉ်းဝင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻသွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻသွုံꩻဖုန်းတဲ့ သွုံꩻအဟောဝ်ဖဲ့ꩻအောဝ်ႏ၊ အကုဲင်ဖဲ့ꩻအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ယာမွူး
ဥယျာဉ်ႏကဝ်ႏခြံကို ကဆို့ꩻဒါႏ ယာမွူးဖုံႏယိုနဝ်ꩻ လꩻလွဉ်ဒျာႏ ကလွိုက်ခါꩻဒျာႏ အဝ်ႏယာမွူးအရွိုင်ꩻကိုဖုံႏ၊ စပ်ထူႏအခွိုꩻဖုံႏကိုသွူ။ ယာမွူးရွိုင်ꩻနဝ်ꩻဖုံႏအကို ရုက္ခဗေဒ အမဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒါႏ "ပါမေးဗားဆွမ် နီဖာရမ်"(Papaver somniferum) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ယာမွူးခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အခံႏအထျꩻခွိုꩻဒျာႏသွူ။ ဥရောပအခဝ်နဝ် တောမ်ႏ (အာသျတွိုက်အခဝ်တွို့ꩻ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယာမွူးကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏ ဇာႏတိရပ်ဒျာႏလဲ့ ဖေႏကလꩻလွဉ် ယာ(ဖေင်ꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆို့ꩻအာဒျာႏ အီရန်၊  အေင်ဒိယ၊  ခယ်ႏခမ်းထီကိုဖုံႏသွူ။ ယာရာႏအပီလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ထာꩻခြဲစ်ꩻခြောင်ꩻဖုံႏယို ညနဝ်ꩻ အစီႏဖုံႏသဲင်လွဉ်တဲင် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ယာအကျံꩻစားနဝ်ꩻသွူ။ ယာ(ဖေင်ꩻ)ရာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အခူဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻသော့ꩻ အရောင်ႏစွုမ်ႏ တသီႏသူႏကိုတောမ်ႏ လိုꩻအံႏတာႏ နမ်းမန်ꩻဖုံႏလဲ့ မာꩻလꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူ
ဟံႏနယ်ႏအကူအနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူ အသောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလ့ယိုဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ -
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျိုန်ပျော်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အံႏမီႏဒါႏမꩻထွာရဲင်ꩻအာႏ
နီမန်းခမ်းကို အဝ်ႏဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အဓိကထာꩻအံႏယို အွဉ်ႏဒျာႏဒဲန်လွဉ်းလွဉ်းသွူ။ တခိုးအမျိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ သေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအလွိုအပိုႏ ထာꩻအံႏပဆိုးမျိုꩻသွူ။ အံႏဒဲန်ကရိုꩻလဲ့ ကအံႏဒါႏဟူမျိုꩻယို လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ၊ တရပ်တွမ်ႏတရပ်၊ တနယ်ႏတွမ်ႏတနယ်ႏနဝ်ꩻ တဗွိုန်တွိုင်ꩻတဝ်းလွဝင်ꩻသွူ။ ကလိုပ်ꩻဒါႏဗွူယိုလဲ့ ဗွူလုဲင်း၊ ဗွူသွို့ꩻ(ဗွူကောင်)အဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ခွိုင်းကားဟူအမျိုꩻမျိုꩻ အံႏလို့ဒျာႏ၊ ဟူလုဲင်း၊ ဟူသွို့ꩻ၊ ဟူမန်း၊ ဟူဖြဝ်ꩻ၊ ဟူဆွော့ꩻ၊ ဟူပနဲန်ႏ-တရွေꩻတဝ်း ရော့ꩻရာꩻသင်ꩻရာꩻ အံႏလို့ဒျာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ အံႏဒဲန်ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ အထျꩻအွဉ်ႏဒျာႏဒဲန်လွုမ်ꩻ၊ ဟန်ႏအိုနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာသွီႏယာႏ၊ ဖေႏကထွာအာႏလဲ့ လွိုက်အံႏတဒါႏတဝ်းကဲန်းအာအာ၊ အဝ်ႏရာꩻယိုꩻရာꩻ မက်ရာꩻဒွိုႏအံႏဗော့ꩻနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻအံႏတဲင် ထာꩻသေဗဟုသုတကအဝ်ႏဒါႏ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟန်ႏအိုအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဓာတ်ထာꩻမုဲင်ꩻပါအာ၊ နီနမ်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအဝ်ႏအာအာ ဟန်ႏအိုအမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ ဓာတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသေတဲင် ဝင်ꩻလွိုက်အံႏဒါႏဒျာႏသွူ။ နီနမ်းတာႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏ ဓာတ်အမျိုꩻယို ဒဲန်ဟန်အိုကို မီႏတလိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်းလဲ့ ဝင်ꩻဖေႏအံႏဖနေးတသီႏသွူ။ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻသီးကလိုႏအပ်ဒါႏ ဓာတ်(တသီႏ)အမျိုꩻမျိုꩻယို ပဉ်မျိုꩻစီႏတရိုꩻတဝ်း၊ ရော်ꩻစပ်ထွူနေးတဝင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻအဝ်ႏစာဒျာႏ စုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အဓိကထာꩻအံႏယို အွဉ်ႏဒဲန်တဲင် ဒဲန်ကိုကပါဒါႏ သတ္တုဓာတ်၊ ဗီတာမင်ဓာတ်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏလဲ့ ဒဲန်ကတပါတဝ်း၊ ကပါဆေ့ꩻဒါႏဓာတ်မျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။
ဝေင်ꩻလဲတ်ပံတန်း
ဝေင်ꩻလဲတ်ပံတန်း (မန်း: လက်ပံတန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Letpadan) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဲတ်ပံတန်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဲတ်ပံတန်း အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻလဲတ်ပံတန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ ထွာဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပတေင် တောမ်ႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပီ မေႏရထာꩻတဖူꩻဆွုမ်ႏ ခွဲးဝင်ꩻခင်ႏလမ်းတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒါႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ နယ်ႏကူလောင်းသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၉ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၂၂,၄၁၅ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအေင်မဲး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အံႏရော်ꩻဝင်ꩻတဒါႏတဝ်း
နီလိုꩻသီး ကအဝ်ႏအံႏဒါႏ ထာꩻအံႏယိုနဝ်ꩻ ဟန်ႏအိုမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း၊ သေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏတရိုꩻတဝ်း၊ ထာꩻအံႏပဆိုးတခိုးမျိုꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ တသီႏတရိုꩻတဝ်း ကဲန်းအာအာနဝ်ꩻ အံႏရော်ꩻတဝင်ꩻလꩻဒျာႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနေနေသွူ။ အံႏရော်ꩻတဝင်ꩻတဒါႏတဝ်းမျိုꩻဖုံႏယို မီႏအံႏရော်ꩻတဝင်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်အုက်မန်းကို ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒါႏနုဲင်းယို၊ ထွာဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲမ်းပါလဲ့ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တတဲမ်းပါတဝ်းတွော့ꩻ အံႏရော်ꩻတဝင်ꩻတဒါႏတဝ်း တဲမ်းဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ အံႏရော်ꩻတဝင်ꩻ ကတဒါႏတဝ်းယိုနဝ်ꩻ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တထွာတဝ်း အသက်အန္တရာယ်ႏ၊ သီးမူꩻဒါႏ၊ သꩻတကုဲင်ဒါႏ၊ မဲန်အော့ꩻဒါႏ၊ သꩻတနွော့ꩻဒါႏ၊ သꩻတဖုံဒါႏ၊ ဓာတ်ချုက်ဒါႏ၊ ဟို့ꩻထိုꩻဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻလဲ့ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒါႏ အသက်န္တရာယ်ႏ၊ သွီႏတိုꩻထင်ႏတမွိုꩻတမာꩻဒါႏ၊ သွီႏလင်ꩻတမွိုꩻတမာꩻဒါႏ၊ သꩻရာႏယွုတ်ꩻဒါႏ၊ သꩻရာႏပကျောက်ꩻမွိုင်လွဉ်ꩻဒါႏ၊ ထွာဒါႏအစွူႏ၊ အဆာႏခြုံတိုဒါႏ၊ ဖြေ့တိုဒါႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဟို့ꩻထိုꩻဓာတ်ကုဲင်
"ဟို့ꩻထိုꩻဓာတ်ကုဲင်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ အမော့ꩻအကျုံႏ(၇)
နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ အဝ်ႏအုံဗွောင် လူထုတန်ꩻကျောင်ꩻ ဇာႏတိရပ်ရာႏ ဒုံလဲင်းခါႏကိုသွူ။ အနေင်ႏယို လာဒဲဉ်စေစ်ꩻလောင်းရပ်နဝ်ꩻ အဆာႏခြုံတလီꩻဆာ ဟံးထွာသန်သွူ။ ဟို့ꩻကိုအဆာႏ အာဟာႏရမီႏတခြင်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ဟို့ꩻအဆာႏခြုံရပ်နဝ်ꩻ သေနာႏအတအွစ်ꩻ၊ သေနာႏအခြေ့ပအွုမ်ထာꩻသွူ။ မီႏအံႏသော့ꩻယင်း အာဟာႏရတစွိုးစွိုးလဲ့ ထိုꩻမားယင်းဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အုံအဝ်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏ သျင်ꩻငါႏလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ မန်းကရိုꩻ "မအီမသာ"၊ အဆာႏခြုံကိုနဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏအီႏထွာတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဖြားတန်ကောင်ပြုဲင်
ဖြားတန်ကောင်ပြုဲင် (ဟဲ့ꩻ) ဖြားတန်နောင်တဗင် ဖဝထွာရဲဉ်ႏအအဲဉ်ႏ
လိတ်မွူးကိုအတွိုင်ꩻ "တင်း"ဒျာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်သမဲင်ꩻအရဲန်ႏကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းခါꩻ "ဦးကျောင်းတင်" လိုꩻယဟန်ႏအဟော်ꩻမန်းနေးတဲင် မွေးတဝ်းမဲန်ႏတဝ်းသွူ၊ ရီစဲင်းလဲန်းအလီꩻပေႏ ဖြားလုံးနဝ်ꩻသွူ။ အလွူးသက္ကရာဇ်တွမ်ႏ အသီသက္ကရာဇ်နဝ်ꩻပါတဲ့ အလွူးမွူးနီꩻနဝ်ꩻပါတဝ်းတဲင် အဗုဲင်သျင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်ဖန်ဖေႏအဗွဲ့နဝ်ꩻ"သျင်ႏဝါရ"တဲင် အလွိုးမွူးနီꩻဗုဒ္ဓဟူꩻ နီꩻသွူ။
ဖြားတန်အပိုအလီꩻတွမ်ႏအခွိုꩻသွုပ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နုဲင်းလယိုသွူ-
ဖြားတန်ကျောင်ꩻတင်း/ဖြားဝါရအပို အွိုးခွန်မောင်ႏဗွာနဝ်ꩻ ပအိုႏအာႏဇာႏနီꩻခေါင်းဆောင်တန်သီးဘဝမတ်တန်ႏအအဲန်ႏကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းခါႏခွန်မောင်ႏဗဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ထေင်းထမ်ႏကို ထာꩻမာꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏ
လိုꩻဖြားကအွဉ်အွော့ꩻဝန်တော်ႏလန်ႏပဒေသရာဇ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ- နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻအတုတ်
ဝေင်ꩻအတုတ် (မန်း: အသုတ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ah Thoke) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေစီကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အတုတ်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ပတေင်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလဲဉ်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏကိုသွူ။
အနုရုဒ္ဓါႏမထေရ်ႏ
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'အနုရုဒ္ဓါႏမထေရ်ႏဝတ္ထု'ယိုတဲင်-
ဝေင်ꩻလင်ꩻခွိုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝဋ္ဋသုတ်
‍‍‍‍‍‍‍‍ဝဋ္ဋသုတ် ဘုရာꩻလောင်ꩻဝါးရွို့တရာꩻတောႏ အသက်သေႏနဝ်ꩻ - အွိုးမွိုးနန်းစခါ နီဗွေႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်း အစိုးအလက်ထက်အယံꩻတွင်ꩻ တွိုႏတနီꩻတဲင်ခါ နီဗွေႏဘုရာꩻဟဲ့ꩻပါတွမ်ႏ ရဟန်ꩻဖုံႏ ကျွꩻလွေꩻခန်း အရညခမ်းတခြာ လွေꩻထီႏခန်းတမုဲင်ꩻနဲတဲ့ လွေꩻထီႏခန်းမေႏဖုံႏ အဝ်ႏခိုးခမ်းတခြာ မေႏကထွိုင်ႏခိုးတခြာနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပုထုဇဉ်ႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏထိုꩻလဲ့ꩻတောအလောင်ႏအလင်တဲ့ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏတဖုဲင်ႏတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ ပွစ်ဝါႏ ထူႏထွူမေႏတွော့ꩻ မုဲင်းသေခါꩻခန်း ဝွေꩻဗွေႏသီးဆ့ꩻငါ။ မေႏဖေႏနေးကတွိုႏလွဉ်ဗာႏမွုန်း ဗွေႏဘုရာꩻအထျꩻငါ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးအဆꩻငါတွော့ꩻ မုဲင်းသေꩻခါꩻနေး အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ ဖေႏသတိꩻ နီဗွေႏသီးနဝ်ꩻ အုံသွူဟံႏလောင်းတဲ့ တထီႏတဝ်းကောင်မျင်ꩻမိုရ်ႏ အုံသွူနီဗွေႏဘုရာꩻအထျꩻလဲ့ တထီႏတဝ်း နီဗွေႏဘုရာꩻ အဘွုံꩻတံꩻခိုꩻ တအာႏကွိုꩻတဝ်း နီဗွေႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်း ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻလဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻရောင်ခန်း နီဗွေႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်းအထျꩻ  အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ကျွꩻငါ ထွားသွူမေႏတဲင်တွော့ꩻ မေႏကအဝ်ႏခိုးဒါႏတခြာတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏတစိုးအုံတဆင်ႏ ပီနုဲင်းဝင်ꩻကထောက်ꩻတွမ်ႏထီ ထိုꩻမားထိုꩻခန်း ဖေ့ထိုꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဖုံႏနဝꩻ အိုပ်ꩻလွဝင်ꩻတဖြာꩻတမျိုꩻမျိုꩻ ရိုꩻလွဝင်ꩻတဖြာꩻတစားစား နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဘွုံႏတံꩻခိုꩻတန်ငါႏ ဒေါ့ꩻလွခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ မေႏကခိုးဒါႏတခြာ ကတွိုႏလွဉ်ဒါႏအရပ်ယို ကဖေ့ထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻ ခွေဘုရာꩻပဉ်စဝ်း အဘွုံꩻတံꩻခိုꩻတမွေးတဝ်း။ ခွေအဝ်ႏထွာနေခါ ဝါးရွို့အလောင်ꩻ အယံꩻတွင်ꩻ ခွေနဝ်ꩻသံးအဝ်ႏပေႏနေသံးအဝ်ႏဆားနေကဒွိုန်း ဒေ့ꩻအဝ်ႏစွဉ်ႏတဲ့ ကျောင်ႏတဒါႏတဝ်း ခင်ႏအဝ်ႏစွဉ်ႏတဲ့ လွေꩻတဒါႏတဝ်း။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ခွေနဝ်ꩻသံးအဝ်ႏသော့ꩻနေက ဝါးရွို့အပွီကို ဒေ့ꩻတဲ့ သံးခုဲင်ႏဒေါ့ꩻတဝ်းဒွိုန်း၊ ခင်ႏတဲ့ သံးခုဲင်ႏဒေါ့ꩻတဝ်းဒွိုန်း။ မေႏထွိုင်ႏခိုးလွဉ်နဝ်ꩻတဲင်ခါ မွိုးဖါနီဖြာꩻတဲ့ထိုꩻနꩻထိုꩻလဲဉ်း ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ ဝါးရွို့ပေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻခရာႏ ထီႏတဝ်းဒွုမ်တမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ အာႏကွိုꩻစွဉ်ႏသစ္စာႏ ပျုစွဉ်ႏသစ္စာႏ အပျုသစ္စာႏနေးမုဲင်ꩻနဲးတဲင် - ခွေယိုနဝ်ꩻ ဒေ့ꩻအဝ်ႏစွဉ်ႏတဲ့ ကျောင်ႏတဒါႏတဝ်း၊ ခင်ႏအဝ်ႏစွဉ်ႏတဲ့ လွေꩻတဒါႏတဝ်း၊ နီမွိုးနီဖါသီးနီဖြာꩻတဲ့ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻနꩻထိုꩻလဲဉ်းသွူခွေ ခွေငဝ်းယိုနဝ်ꩻ မိဉ်ႏမွေးမိဉ်ႏမဲဉ်ႏကရိုꩻစီးနဝ်ꩻတဲ့ မေႏယိုနဝ်ꩻ ယံဖေႏကထိုꩻမား၊ ယံဖေႏကဖေ့၊ ယံဖေႏကဆွတ်ချာသွော့နော ပျုခန်းသစ္စာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ တဲႏစစွဉ်ႏနဝ်ꩻခါကာႏတဲင်တွော့ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏဝါးရွို့ပေႏပျုသစ္စာႏနဝ်ꩻမာꩻငါ တကမ္ဘာႏလွုမ်းလွုမ်း ကပတ္ထာယေ အထွောင်ꩻနဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ မေႏတခိုးဒါႏတဝ်းဒွုမ်။ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် ကွပ်ပွိုးဝါးရွို့ပေႏနဝ်ꩻဟွဉ်ႏ  ဝွေꩻစဲꩻသေꩻခါꩻဗာႏ၊ ဝွေꩻပျုသေꩻခါꩻဗာႏ တွမ်ႏဝဋ္ဋသုတ်ပါႏဠိဂါႏထာႏတဲင်တွော့ꩻ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ ပရိတ်ယို အဘွုံꩻတံꩻခိုꩻအကျိုꩻအာနုဘောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ  ကမ္ဘာႏယို မိဉ်ႏသွတ်ꩻမိဉ်ႏဝုဲင်ꩻနဝ်ꩻမ့ꩻ ပရိတ်အတံꩻခိုꩻလို့တဲ့။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ ဝဋ္ဋသုတ်ရိnတ်တရာꩻတောႏယိုနဝ်ꩻ ရဲးအီနွောင်ꩻဒါႏ မေႏဘေꩻကစဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်လွူꩻဖက်ဒရယ်
သွဉ်လွူꩻဖက်ဒရယ်(နီ)
တဖဲ့ꩻပါꩻလိုꩻမျိုꩻအီႏလွဉ်မာꩻ၊ အီႏလွဉ်ထူႏတာႏဝွန်ႏ ခွုမ်စံႏကိုနောဝ်ꩻ အီႏအောဝ်ႏဗာႏ တနပ်တောတောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ပုထုဇဉ်ႏလိုꩻသီး ထာꩻသေတရာꩻအလꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻပိုလဲ့ ပါꩻမုဲင်ꩻမဉ်ဟဲ့ꩻမောင်ႏမောင်ႏ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻထီကောင်ႏလဲ့ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻအငေါဝ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဗွိုန်ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ခမ်းရေꩻထီရေꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻအလꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်သွူ ဖက်ဒရယ်စနစ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖက်ဒရယ်ငေါဝ်းယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒျာႏဂရလက်တင်ဘာႏသာႏလိုꩻမျိုꩻတပြက်ꩻသာꩻ ဝေါဟာရငေါဝ်းငွါဒျာႏတဲင် ငေါဝ်းယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကိုကအောဝ်ႏအုံဒါႏ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ထွာဒျာႏငေါဝ်းထူႏလွူးတန်ဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ငေါဝ်းယိုတငွါနောဝ်ꩻ ဖွင်ꩻအရသာႏ ဖြဲ့ꩻအဓိပ္ပါယ်ႏလꩻအာတန်ဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဖူးဝေးမန်းကတဲမ်းဒါႏနောဝ်ꩻ (ဖက်ဒရယ်ဆိုသည်မှာ ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်၊ မိမိကံကြမ္မာ မိမိဖန်တီးခွင့်) အဒွေါင်ႏအအဲဉ်ႏ ဖြဲ့ꩻသေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ (PNO)အင်းရွယ်ႏချက်နောဝ်ꩻတဲ့ ဗွိုန်ပီဖက်ဒရယ် အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုတဲ့ လိုꩻမျိုꩻဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏ ဗွေပြဲ့ꩻစွုမ်ႏ လိုꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏနီယို နီမဉ်ႏထိန်ꩻတီချာဒျာႏ၊ နီလိုꩻမျိုꩻဘဝယိုတွမ်ႏ နီလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ နီမိဉ်တယ်ႏဆို့ꩻချာဒျာႏ ဆန္ဒအဗွေတဗာႏ အောဝ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကောင်ရွေꩻလောင်းလိုꩻမျိုꩻစုကိုနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းပဒေႏသရာဇ် ကောင်စီအစွိုꩻကိုကပါဒါႏ သထွုံႏပေႏဟံႏနယ်ႏ ဗွေႏစောဝ်းစဝ်းဖါးခွန်စီယို ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟောဝ်တောဝ်းတဲင် ဝွေꩻဖြား(ကိုယ်ႏစာꩻ)နမ်းခြောင်ꩻတင် ဦးဖြူယိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻဖေႏစူမုဲင် ကမ္ဘာႏကျောႏ ပင်ႏလုံလိတ်ချွုတ်ကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တပါတီစနစ်ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻ ရိုꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ အာႏဏာႏယို အောဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ လိုꩻတဖြာꩻအစူကိုတဲင် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ထာꩻယူႏ၊ ထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻမာꩻဖုံႏ လို့လို့စင်စင် ထိုꩻမားလိုစွဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ ဦးနေဝင်းယိုနောဝ်ꩻ ၁၉၇၄-ဗာႏ၊ တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻယင်း ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမန်းခမ်းနဲင်ႏငံႏတောႏ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏတသာနောဝ်ꩻသွူ၊ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻကို မဉ်ႏထွားလွူꩻစဲင်းစဲင်းနောဝ်ꩻ ခမ်းဟံႏနယ်ႏတသာ တယ်ႏဆို့ꩻထဲင်းယင်း အခွင်ꩻတအဲဉ်ထောဝ်း၊ မဉ်ႏမွဉ်းဖျင်ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏယိုနောဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏထဲင်း ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏနောဝ်ꩻသွူ။ မွဉ်းဖျင်ဝွေꩻယိုနောဝ်ꩻ ခမ်းသားလွတ်တောႏလို့လို့စင်စင်အကို (၇၅-%)ရျာꩻခေါင်ꩻ မဉ်ႏသဖော်ꩻတူႏနောဝ်ꩻမꩻ ထွူတကာႏတောဝ်း တခမ်းလွုမ်း ဆန္ဒမဲဖေႏခွင်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ တထာႏဝလွို မဉ်ႏထောက်ခံႏနောဝ်ꩻမꩻ မွဉ်းဖျင်ခွင်ꩻလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏယိုလဲ့ မွဉ်းဖျင်ဆုဲင်ꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ အောဝ်ႏအာငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးနုဲင်းနောတ်ꩻမꩻ ၁၉၇၄-ဗာႏ၊ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏယိုနောဝ်ꩻ အဗွေတဗာႏ ဗဟိုႏခွုမ်သဲဉ်ꩻလို့ဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏအာႏဏာႏဗွေႏစနစ်၊ တပါတီနစ်တဲင် ချံꩻသာႏဗော့ꩻဒျာႏပါꩻတစွိုꩻ၊ ပါꩻတခွိုꩻ၊ တွိုႏခမ်းထီနောဝ်ꩻ ထွာလွေꩻစွဉ်ႏဒျာႏ အခြေားသွတ်ꩻ၊ အကေန်ꩻသွတ်ꩻခမ်းထီနောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၈၈-ဗာႏ၊ ဩဂုတ်လာ(၈)နီꩻနောဝ်ꩻ ပျꩻလွေꩻဆန္ဒတခမ်းလွုမ်းတဲင် ၁၉၇၄-ဗာႏနေင်ႏ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏယို သွတ်ꩻထွူလို့ နိဂုံးချုပ်လွေꩻထိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻအသက်တန်ꩻနောဝ်ꩻ အုံလွေꩻဗာႏ (၁၄)နေင်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အနုပညာႏ
လိုꩻအုံထမ်းကိုသား ကတဲမ်းကဲစ်ꩻဒါႏ ကဝ်ႏလုဲင်ꩻအနယ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏယွိုင်ႏနေးလူႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ထွာဒျာႏကဲစ်ꩻခွဉ်းနေးစားတန်သွူ။ ယေန်ႏငဲးမုꩻ အဆင်းအရန်းကထင်ႏထိုလွဉ်အတွိုင်ꩻ တဲမ်းကဲစ်ꩻကဝ်ႏလုဲင်ꩻ အဆင်းအရန်းလဲ့ ထင်ႏထိုလွဉ်ꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကဲစ်ꩻဒါႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻယို ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ အနုပညာႏ ထွို့ꩻငင်ႏနွောင်ꩻအီ လိုꩻသီးသꩻတမျိုꩻသွူ။ ထာꩻဒါႏကလဲဉ်းရီဗွန်နုဲင်း ကဲစ်ꩻကဝ်ႏပညာႏယိုနဝ်ꩻ တောက်ꩻဒါႏကဝ်ႏတန်ဒျာႏ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ တောက်ꩻကဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအနုပညာႏ ကပွိုင်းဝွို့ဒါႏ သေင်ႏ၊ ဆင်စွယ်ႏ၊ ထာꩻဆွတ်ꩻ၊ အွတ်ꩻ၊ အင်ꩻ၊ စွုန်ꩻ(ဒန်)စတဲင်ဖုံႏသွူ။ တောက်ꩻဒါႏကဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ စပ်ဆွိုင်ꩻဒျာႏ ဗွန်နုဲင်းကဝ်ႏထဲင်ꩻ သွီႏထဲင်ꩻ ကဝ်ႏတတဲက်ꩻ ကဝ်ႏသွဉ်း(ထွိုင်)စတဲင်စားနဝ်ꩻသွူ။ တောက်ꩻဒါႏကဝ်ႏအကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စီႏခင်ꩻဒါႏ ကဝ်ႏထဲင်ꩻ ကဝ်ႏတတဲက်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ကမာꩻဒါႏ ပုံႏဗွန်ရုပ်တုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻယိုကိုနေနေသွူ။ ကဒါႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻသားနဝ်ꩻ ကမဲဉ်စီႏခင်ꩻဒါႏ အခရာႏတဗာႏဗာႏယို သူႏနယ်တွမ်ႏတသီႏ အနားဒွေါင်ႏဆွာꩻစား၊ ကဒါႏတောက်ꩻကဝ်ႏသားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်နေး အပုံႏအငုဲင်ꩻဒွုန်ဗွိုစားနဝ်ꩻသွူ။ သꩻတွိုႏရာꩻ ဗွန်နုဲင်းလိုꩻပေႏဖုံႏ ကဗွော့ꩻနယ်ဒါႏ ဖိုးရုပ်ပနားရုပ် တွမ်ႏဟံႏဗော့ꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏဖုံႏလဲ့ တွမ်ႏဟံႏဗော့ꩻဟံႏဗျက် လုံးတွတ်ꩻလုံးခြဲက်ဖုံႏတဲင် သꩻယူႏဖြောင်ရာꩻ အွဉ်ႏနယ်လွ သက်အဝ်ႏသက်အဲဉ်ထဝ်းသီး အပုံႏအငုဲင်ꩻဖုံႏသွူ။ ကထွားတွမ်ႏမဲ့လဲ့ သꩻစွုမ်းခရာႏ အပုံႏအငုဲင်ꩻလဲ့တရေꩻ၊ အခြွိုင်းလဲ့ရော့ꩻတဲင် နုဲင်းစွဉ်ႏအသက်အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ၊ ဗွန်စွဉ်ႏအဝ်ႏရုဲင်ꩻဒါႏထာꩻလွိုႏလွိုႏ မာꩻနွောင်ꩻလွစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
(၁)အွဉ်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏခင်ႏလမ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ - အနုပညာႏသား ကဒင်ႏနယ်၊ ကဖေါႏနယ်အကို ကပါသော့ꩻဒါႏ သက်အဝ်ႏသက်အဲဉ်ထဝ်း အပွိုင်အခဝ်ဖုံႏယို အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်း ဖေႏကမဲဉ်ႏသော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အနုပညာႏသား စေႏတနာႏအလွောက်ꩻ ကဒင်ႏနယ်ဒါႏ နမ်းဘဝထာꩻသေ၊ နမ်းအခွဲးအမော့ꩻဖုံႏယို မဉ်ရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဖေႏကစဲင်းတဲင် အထျꩻထျꩻအွဉ်ႏဗာႏ နမ်းကထီႏဒါႏ အမော့ꩻအခွဲးမဲ့ဆꩻငါယိုခါအတွိုင်ꩻ တမွေးတဝ်းတဲင် ကမဉ်အွဉ်ႏစဲင်းဒါႏထာꩻရာꩻယို အွဉ်ႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ အရမ်ႏသောင်ရင်ꩻအဝွိုင်နဝ်ꩻ ရော့ꩻအွဉ်ႏပလို့ꩻတဲ့ အွဉ်ႏပလို့ꩻဗာႏ၊ ရော့ꩻအွဉ်ႏတမိုးလဲ့ အွဉ်ႏတမိုးထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာအထျꩻတွမ်ႏအရမ်ႏဖုံႏယို မဉ်ႏအွဉ်ႏတသွုန်လို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အခေႏနေႏသျုက်တရေင်ထိုꩻဒါႏသွူ။ မဉ်ႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကေားထွားသား၊ ကေားဟော်ꩻသား၊ ကေားနာႏသား အာႏရုံႏလီလာထိုꩻတဲင် မာꩻတနွော့ꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ် ပရိသတ်သီးသꩻနဝ်ꩻသွူ။
လွူးမွီႏမွိုးဖါ
ဥပဒေသ
မာတုပေါသက ပိတုပေါသကကလꩻဒါႏ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်းသား ရွောန်ဆုဖုံႏ၊ ထွိုင်ႏသီပြောင်ꩻငါ ကထင်ႏခံႏစာꩻဗာႏ လူꩻစေꩻစိန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ လွောက်ꩻနာႏမင်္ဂလာႏတရာꩻ၊ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ လွူးပျုစုဟဝ်၊ ဖေႏအံႏဖေႏအွꩻဟဝ် မွိုးဖါတွော့ꩻ ခံႏစာꩻဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
သာႏသနာႏဆုတ်ယုတ်
သာႏသနာႏဆုတ်ယုတ်အီအကျောင်ꩻ
အမိဉ်ႏဒါႏစွဉ်ႏလိတ်လင်လဲ့ လိတ်လင်ကို ကပါဒါႏ အဓိပ္ပါယ်ႏတွမ်ႏ ကအဝ်ႏလိုႏသေဒါႏ အချက်နဝ်ꩻ တသေနာႏတဝ်း၊ မဉ်ႏသေနာႏ မဉ်ႏထူႏဒါႏ အချက်နဝ်ꩻမꩻ ရိုꩻဗာႏသေနာႏလိတ်လင်၊ ရိုꩻဗာႏ ဟော်ꩻဒါႏလိတ်လင်နဝ်ꩻသွူနော၊ ဟော်ꩻလိတ်လင်လဲ့ အဓိပ္ပါယ်ႏ တသေလွတဝ်း၊ ကဟော်ꩻထွူတရာꩻလင် (တရာꩻမန်း တရာꩻဖြဝ်ꩻ)လဲ့ အဒေါ့ꩻထာꩻမုဲꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲးမုဲꩻလဲ့ တသေနာႏတဝ်း၊ အဟော်ꩻသားမဉ်ႏလဲ့ မဉ်ႏတသေနာႏတဝ်းနဝ်ꩻခါ ကနာႏသားသီးလဲ့ အမျိုꩻသေနာႏတမွေးတဝ်း၊ နီနမ်းယို မဉ်ႏစဲင်း မဉ်ႏသေနာႏနဝ်ꩻမꩻ ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻ၊ ခြုဲင်းနယ်ဖေႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသေနာႏနဝ်ꩻသွူနော။ ခေတ်ယိုခါ လိုꩻလမ်းသီးနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏ ယံကဒါႏလွပညာႏ၊ ယံကဟော်ꩻဒါႏလိတ်တဲင် တဲႏထောင်ႏလွဝင်ꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻဖုံႏ (အိန်ကျောင်း) ကအောင်ႏမျင်ႏ ကတိုꩻတက်ဒါႏ အရပ်လဲ့အဝ်ႏ၊ တဲႏထောင်ႏထွူ ကကုဲချာထိုꩻဒါႏအရပ်လဲ့အဝ်ႏ၊ ကအောင်ႏမျင်ႏဒါႏအရပ်နဝ်ꩻ လိုꩻမူႏလိုꩻပေႏဖုံႏ ကဟော်ꩻဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအာလဲဉ်း၊ ရွဉ်ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ အပိုအလီꩻဖုံႏ လွေꩻအွဉ်ႏအုံ ဝေင်ꩻကိုတဲင် လွေꩻအွဉ်ႏသွဉ်လွလိတ်ဖုံႏ၊ ကအောင်ႏလဲဉ်း ကွတ်ꩻတန်ꩻအတန်ꩻတဆီ ထင်ႏတငါ တက္ကသိုလ်ႏလဲ့ အဝ်ႏလဲဉ်း၊ ကမာꩻအစိုꩻရထာꩻမာꩻလဲ့အဝ်ႏလဲဉ်း၊ တအောင်ႏတဝ်းစွဉ်ႏလိတ်တန်ꩻတန်လဲ့ ဟော်ꩻလိတ် တဲမ်းလိတ် ကကျလဲဉ်းလိုꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလဲဉ်း၊ ဝင်ꩻလိုꩻလမ်းနဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ ယံကထင်ႏထိုနဝ်ꩻ မွူးခေ့ꩻမွူးလေ အချိန်ႏတရွေꩻတဝ်း အားထုတ်ကျိုꩻစာꩻလွလဲဉ်း စွုမ်ႏရပ်ရပ်စွုမ်ႏရာႏရာႏနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏလဲဉ်း၊ ထင်ႏတွိုႏတဲင် နီလိုꩻကျောင်ꩻသီးနဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻအတွက် ကအီႏသွဉ်ဖေႏလိုꩻပေႏလိတ်လဲ့ တအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ ပွိုးပီးနဝ်ꩻမꩻ သာႏသနာႏနဝ်ꩻ တနီꩻတစိꩻ တလာတစိꩻ ကွဲးခေ့ꩻခေ့ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏကခေ့ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲꩻမာꩻခေ့ꩻ၊ လိုꩻကျောင်ꩻမာꩻခေ့ꩻ၊ သာႏသနာႏကလေနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲꩻမာꩻလေ လိုꩻကျောင်ꩻမာꩻလေ၊ မာꩻလေအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ယူႏတွေꩻငါႏသွူနော။
လိုꩻကျောင်ꩻသီး ခွုမ်မာꩻနုဲးဒျာႏ လိုꩻလမ်းထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ
ကရိုꩻနဝ်ꩻ - ခေတ်အတွင်ꩻယိုလဲင်ႏခါ ကထီႏဗာႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး တစပ်ဆွိုင်ꩻတဝ်း ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻလဲ့ ခွုမ်မာꩻဒျာႏနဝ်ꩻလဲ့ ထီႏဗာႏ၊ ဆို့ꩻကျောင်ꩻ ဆို့ꩻတရွပ် ရွာꩻသေင်ႏ ရွာꩻပဲဉ် မာꩻလက်သမာꩻ မာꩻစင်းခံꩻ မာꩻစင်းလေက်ꩻ တေန်ꩻမေႏ တွက်ဂျိုဟ်ႏသက် ဂျိုဟ်ႏသုံꩻ ကွင်ꩻဇာႏတာႏ တောက်ꩻလူးဖုဲꩻ လဲင်းမောင်း တဲ့ꩻထုံ ဆꩻစက် ဖြေꩻသွို့ꩻ ဖြေꩻခြံ ဖြေꩻလုဲး ဖြေꩻဗေဟံႏ ဖြေꩻဖက်ခေါ် ဖြေꩻဗွူ ဖြေꩻဗွူကလာꩻ ဖြေꩻသဲင် ဖြေꩻခံꩻ ဖြေꩻစာကူꩻကားနုဲးလိုꩻလမ်းနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏဟွုန်ဗာႏ၊ မဉ်ႏမာꩻဒါႏနုဲးနဝ်ꩻမꩻ ထုမ်ႏရွဉ်မဉ်ႏကျမꩻ တကာႏမဲ့မန်ႏဖြေင်းသား၊ မဲ့မန်ႏချိုသား၊ မဲ့မန်ႏတသီးသား၊ ကတူႏထွူႏသား သာႏသနာႏမဲ့ခေ့ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထင်းဒျာႏ အဗွေႏဗွန် အဗွေႏစင်ꩻ သဗ္ဗညု၊ "နီဗွေႏဗွန် နီဗွေႏစင်ꩻနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏအဝ်ႏငါႏ၊ ထာꩻဒါႏတန်ငါႏ"သမ်းအံႏဖြာႏထဲင်းနုဲးနဝ်ꩻသွူ။
ဩဝါဒလိစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့ အမုဲ(၁၄၅)
ဩဝါဒလိစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့ အမုဲ (၁၄၅)
ဝေင်ꩻနယ်ႏဗီးလဉ်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏဗီးလဉ်း (အိန်းကလေတ်: Bilin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ သထွုံႏခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဗီးလဉ်း ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻခိုလမ်
ဝေင်ꩻခိုလမ် (မန်း: ခိုလမ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ နမ်းစင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်းစင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻခိုလမ်ကိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻမန်း အခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝ စဲ့ꩻဌာႏနချုတ် (အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) စဲ့ꩻတပ် အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ (အဲင်းကလေတ်: Mandalay) (မန်း: မန္တလေးမြို့) နဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ထွာဒုတိယအတန်လွိုသွတ်ꩻဝေင်ꩻတန်တဲင် ထွာꩻဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန် နဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၂၂၅,၅၅၃ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻယို အဝ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻဝေင်ꩻတန် ရန်ႏတကွုန်ႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၃၈၅ မဲင်ႏ၊ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ခကွဉ်ႏ ကိုဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွုံႏဘောင်ႏခွန်စိုး မျန်မာခမ်းထီ အဆုဲင်ꩻသွတ် ခွန်ဟော်ခံꩻ ခမ်းဝေင်ꩻတန်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာမျန်မာခမ်းအခဝ်ထင်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်တွမ်ႏ မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏသီး ရွုမ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဝေင်ꩻတန် နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏမိဉ်ႏထွူ ထွာဒုတိယအတန်လွိုသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းအခဝ်ထဝ ကိုလဲ့မွေးမွေး မန်းယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏ အဝ်ႏခြွဉ်းအာငါႏ ဒေႏသဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻယို ခေတ်ပြောင်ꩻလွေꩻလဲဉ်း သွံ ခေတ်(စိုး)လဲ့ꩻ ဝေင်ꩻအဝ်ႏတင်ႏသျာꩻ စွူစွူဒျားနဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏပထဝီႏ
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ကွန်လောင်းတဲင် ထွာဒျာႏ အဝ်ႏထိုꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်တောမ်ႏ ဖြဝ်ꩻကောင်ရွေꩻခါႏ ကထွာဒါႏ အနားဒွေါင်ႏ ၈ မဲင်ႏရပ် ကအဝ်ႏဒါႏ ဟံႏနယ်ႏထာꩻပြင်ႏ တခူးတခဝ်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၂၁° ၉၈' တောမ်ႏ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၆° ၈' အခါႏသွူ။ left|thumb|၂၀၀၅ဗာႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ဂြိုဟ်တုပုင်ႏ
ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ
ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက် ဘဒ္ဒန္တကလျာဏဓမ္မ (မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ
သွဉ်ထူႏဗာႏ လောကုတ်တရာႏပညာႏ
၁၃၅၂-ဗာႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထဲင်းပညာႏ တောင်ႏကီꩻအေးသာယာ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၅၄-ဗာႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံသတင်ꩻသွုံꩻထွူ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗဟန်း၊ တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတွိုက်ကိုတဲင် ထိန်ꩻထွားသွဉ်သင်ဖေႏခန်းလိတ်နဝ်ꩻသွူ။
အိစ်သရေးခမ်းထီ
ယိုခါ အိစ်သရေးခမ်း ကပါငီꩻဒါႏ ပါလဲတ်သတုဲင်းဒေသယို ခါးလားခရစ်ဗွေႏကလှူး အောဝ်ႏလိုႏ အနေင်ႏ ၁၀၀၀ ကိုခါ အောဝ်ႏဗာႏဖို ထီꩻတဗာႏဆလ၊ ဟော်တဟော် စူကို။ ဘီသီ ၁၀ ရျာꩻဗူႏကို ခမ်းထီပꩻထို နီခမ်းထှူ ထွာလှောန် ဇျူဒါခမ်း တွမ်ႏ ဣသရေးလ်ခမ်း။ ဘီသီ ၇၂၂ ဗာႏနေင်ႏကို အသီးရီးယန်း လိုꩻခှိုꩻဖုံႏ ယားထူႏထိုꩻခမ်းထှူ ပသာထိုꩻခမ်းသား ယဟန်ႏ ဘေဘီလိုနီးယားခမ်းကို။ ဘီသီ ၁၇၀ ကိုရပ်နောဝ်ꩻ ဂရိသီး ယားထူႏ၊ ဘီသီ ၆၃ ဗာႏကိုနောဝ်ꩻ ရောမသီး ယားထူႏဗာႏဖို။ ယဟူဒီလိုꩻခှိုꩻတွမ်ႏ ရောမလိုꩻခှိုꩻဖုံႏ ထွာဝင်ꩻပဋိပက္ခ နေင်ႏခြှောန်းထှိုင်ႏအာ လာခြှောန်းထှိုင်ႏည တှိုႏ အေဒီ ၇၀ ဗွေနေင်ႏနောဝ်ꩻ ရောမသီး မာꩻသီမာꩻဆာ မာꩻခုဲင်ႏယူးပက်ဝွေꩻသီးထှူမကာႏ ယားကုဲင်ပါထိုꩻ ဝွေꩻသီးဝေင်ꩻတန်ကဲꩻ ဇေရုသလဲမ် တဲင် ယဟူဒီ လိုꩻခှိုꩻဖုံႏ ထန်ႏညာꩻထိုꩻခမ်း ယမ်းအုံစှောတ်ꩻစဲတ်ꩻထမ်လွေꩻ ခမ်းထီလောင်းလင်ကိုဖုံႏ။ အေဒီ ၆၀၀ ရပ်ခါ အစ်သလာမ်ဝါဒီ အာရပ်လိုꩻခှိုꩻဖုံႏ တှိုက်ꩻယား ထူႏသဲမ်သော့ꩻဖျင် ဝွေꩻသီးခမ်းထီအာႏဏာႏစူကို။ ဥရောပ အထဝစိုးခေတ်ခါ ခရစ်ယာန်ဝါဒီ ခွန်ဖုံႏ လွေꩻတှိုက်ꩻခꩻဖေႏ ထာꩻတရာꩻတာႏ ပါလဲတ်သတုဲင်း ဒေသကိုတဲင် ထွာ ခရူးသိဒ် စဲ့ꩻခꩻဝင်ꩻပွယ်ꩻ ဖုံႏသွူ။ ၁၅၁၇ ဗာႏနေင်ႏကို ပါလဲတ်သတုဲင်းယို လဲန်းလွေꩻ တူရကီ အာႏဏာႏစူကိုတဲင် နာႏငေါဝ်းဗာႏ တူရကီ အနေင်ႏ ၄၀၀ ရပ်။ နောဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ပါလဲတ်သတုဲင်းကို ရဟူဒီလိုꩻခှိုꩻဆေ့ꩻထှူ အာရပ်လိုꩻခှိုꩻအာလꩻ။ ၁၈၈၂ ဗာႏနေင်ႏကိုရပ်နောဝ်ꩻ ရဟူဒီလိုꩻခှိုꩻ ကလဲန်းလွေꩻဒါႏ ဥရေားပဟမ်ႏတန်ကိုတစှိုꩻ အီးအုံတငါတာႏ တှိုႏလှောန် ပါလဲတ်သတုဲင်းကို ပထမသွတ်ꩻအလဲင်ႏ။ ကတှိုႏလှောန်ထာꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ထွာ ခေတ်တသာ ဣသရေးလ်ခမ်း ကအီးအောဝ်ႏအီဗာႏ တဖူꩻဒါ နောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမအီ
ဝေင်ꩻမအီ (အဲင်းကလေတ်: Maei) (မန်း: မအီမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ တောင်ကုတ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ကုတ်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၄၃၅ ဖြာꩻ ရပ်သွူ။
ဘူရိဒတ်ဇာတ်တောႏ
မွူးကထင်ႏဟာ ရောင်ႏလေဗွာထိုꩻခေ့ꩻ မွူးကထင်ႏပြေ့ꩻသွူ အနာꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မုတ်ဆိုꩻသီးတဖါပို ဝင်ꩻနီယို အွဉ်လို့ဝင်ꩻ ထင်ႏဗေင်ႏခန်း သေင်ႏမွူးလောင်း၊ မွူးရောဝ်ꩻကောင်းထာꩻထင်ႏလေ၊ မဲ့ထင်ႏသေ ထီႏစွဉ်ႏဒျာႏ နဂါꩻသီးပဉ်ပြုံႏပြုံႏ၊ တွမ်ႏအဒုံႏတွမ်ႏအအူ၊ ထာꩻကျူႏသားအနုမျိုꩻ၊ ထင်ႏကျိုႏသဲင်ꩻခွန်နဂါꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ နေသာဒတွမ်ႏ သောမဒတ္တပုဏ္ဏာꩻသီး တဖါပိုဝင်ꩻနီ လွေꩻဒေါ့ꩻရီဒေါ့ꩻတောႏ၊ ကမွန်းပျောႏတွမ်ႏနဂါꩻ၊ အချင်ꩻရာꩻ ထင်ႏရီတဲင် နဂါꩻသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ- နေသာဒပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ သောမဒတ္တသီး မုတ်ဆိုꩻတဖါပိုနဝ်ꩻလဲ့ သဲင်ꩻလွဉ်ꩻစွဉ်ႏ နဂါꩻဒုံ၊ သဲင်ꩻအုံလွဉ်ꩻစွဉ်ႏ နဂါꩻခမ်း၊ ထင်ႏလꩻခန်း တနေင်ႏတဲင် မဉ်သဲင်ꩻအုံချာယင်း လိုꩻဒုံလိုꩻခမ်းတွော့ꩻ လဲဉ်ခန်းနဂါꩻ၊ "နီနောဝ်ꩻရာꩻ ဟွုန်ဗွိုႏငါႏ၊ ကိလေႏသာႏကာႏမဂုဏ်ႏ အာႏရုံႏမျိုꩻ ဟွုန်ပဟို့ꩻငါႏ၊ မဉ်ထွာဒျာႏ နမ်းရသေ့ꩻ၊ ဗုဲင်သောဝ်ႏဖေ့ꩻ ကꩻသောဝ်ႏပီ၊ လိုꩻခမ်းထီ တခြာကို၊ တဖါပိုနီအီႏပြန်ႏ၊ လိုꩻခမ်းခွင်ႏမနုဿ၊ ညာတအခွင်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻလင်ꩻဖေႏခန်းဩ"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ခွန်နဂါꩻတဲ့ အွဉ်ႏစွꩻဖေႏအခွင်ꩻ၊ မုတ်ဆိုꩻတဖါပိုဝင်ꩻနီလဲ့ နဲစ်လောႏဝဲ့ သဲင်ꩻချာယင်းလိုꩻခမ်း၊ တွိုႏအလမ်းဖျော်အပါႏ၊ နဂါꩻခွန်တန်လဲ့ ဖေႏသဲင်ꩻပါခန်း ဣစ္ဆာသယ သဲင်ပတ္တမျာꩻ၊ မုတ်ဆိုꩻတဖါပိုနောဝ်ꩻ ခံႏသျော့ꩻတောဝ်း အတရေႏ၊ တနေးထူႏသဲင်ꩻတောဝ်းသွူ။ အမာနောဝ်ꩻ ထင်ႏဟွုန်အဝါꩻခြုဲင်းနယ်နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားတေားစွဉ်ႏအဝါꩻ "နဂါꩻသီး ဖေႏသဲင်ꩻပတ္တမျာꩻမွော့ သီတထူႏသဲင်ꩻတောဝ်း"ထေအသꩻ ခွန်းထွမ်စွဉ်ႏအဝါꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ မုတ်ဆိုꩻနေသာဒလဲ့ ချော်ꩻယင်းအမာ တွမ်ႏငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏနဝ်ꩻမꩻ အုံညီꩻယင်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻပိဉ်သလူ
ဝေင်ꩻပိဉ်သလူ (မန်း: ပြင်စလူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pyinsalu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏကြွန်လောင်းဒေႏသ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သျင်ႏသီဝလိဂါႏထာႏတောႏ
ဗွေႏသီႏဝလိဂါႏထာႏ (ပါႏဠိတောႏ)
၇။ သီဝလိ စ မဟာလာဘံ၊ သဗ္ဗလာဘံ ဘဝိဿတိ။ ထေရဿ အာနုဘာဝေန၊ သဒါ ဟောတု ပိယံ မမ။
ဟောဝ်နမ်းတာႏ
ဆျာပေႏဖင်းလွဉ်ရောင် ။
သာႏသာႏနာႏနေင်ႏငတ်ꩻရေင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ
ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏတော်ႏယိုနဝ်ꩻ ပဲင်ႏချာꩻသေꩻခါꩻထွူတွမ်ႏနေင်ႏသက်တန်ꩻလဲ့ တမွေးတဝ်းသွူ ၊၊
ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါက်
ဟံႏနယ်ႏအကူအနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏမပေါက် အသောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလ့ယိုဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ -
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်း (အိန်းကလေတ်: Matman Township) (မန်း: မက်မန်းမြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မက်မန်းခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏအကို အဝ်ႏပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမက်မန်းကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻလေးမဲတ်နာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပိုတဲတ်သီယမ်
ပိုတဲတ်သီယမ်ယို ထွာ သင်္ကေတ K (အောဝ်ႏ Neo-Latin လိတ်ဖြုံႏ kalium ကိုထူႏခါꩻ) တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၉ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ ပိုတဲတ်သီယမ် (potassium) ယို အောဝ်ႏအဉ်းကလစ်ဆျ်ငေါဝ်း ပိုတဲတ်ဆျ်(တသာႏဓာတ်) ဝေါးဟာရကိုဖျော်လှောန်။ ပိုတဲတ်သီယမ်ယို ထွာ သတ္တု အရောင်ႏဗွာ တွမ်ႏ ရှောန်ရောင်ႏ အောဝ်ႏကြူခါꩻဝင်ꩻ၊ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်ကိုနောဝ်ꩻ လဲန်း အယ်လကာလီ အဗူႏကို။ မဉ်ႏမာꩻတကှို့ꩻ ပိုတဲတ်သီယမ် သတ္တုနောဝ်ꩻ ထီႏလꩻ ရှောန်ရောင်ႏ က ဗေက်၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻထှူ တလီꩻဗာႏ (အမာꩻမှိုင်ဓာတ် တလီꩻကို)တဲင် အကြုဲင်းထွာထိုꩻ အောက်သုဲက် တှော့ꩻ တညတောဝ်းမိနစ်ခိန်ႏကို အရောင်ႏတမို့ တမှောတ်ထိုꩻသှူ။ ဝွေꩻယို သူႏ သူꩻသီꩻ နမ့်မန်ꩻ (ထီဗဲ့ꩻ) တောဝ်းလဲ့ ဖိုးဗဲ့ꩻ (မန်း- အမဲဆီ) ထှူ အှောန်ႏသေးဟောဝ်အီလꩻ။ ပိုတဲတ်သီယမ် မဉ်ႏမာꩻဓာတ်ထှူနောဝ်ꩻ အှောန်ႏစွꩻထန်ႏထိုꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်တဲင် အဖွီသဲက်ꩻထိုꩻ၊ အောဝ်ႏပေါ်ဒါႏအီ အောဝ်ႏဒင်ႏဒါႏအီ ထီလောင်း။ ဓာတုဗေဒ ရပ်ခြောင်ႏဖဲ့ꩻကို ပိုတဲတ်သီယမ်ယို ထီႏနှောင်ꩻ အုဲင်းယွန်း [K+] အယောင်နေးသှူ။
ယာႏတသီးရောႏဂါႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
သိုႏသားပုဏ္ဏာꩻ ခွဲးဘုရာꩻ
"ကဋ္ဌဟာရသုတ် (သိုႏသားပုဏ္ဏာꩻ မော့ꩻဗွေႏဘုရာꩻ တခြာတန်ကို)"
ခရိစ်သမတ်
ခရိစ်သမတ် မွေးတဝ်းလဲ့ ပွယ်ꩻတန်ခရိစ်သမတ်နီꩻ (Christmas) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယေသျုခရိစ်တောႏ ကလွူးဖွာꩻဒါႏ မွူးနီꩻယို နွို့ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသီး ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻဒါႏ အထိန်ꩻအမုဲင် မွူးနီꩻထူꩻမွူးနီꩻမျတ်ဒျာႏသွူ။ ခရိစ်သမတ်ပွယ်ꩻယို စိုး(ခေတ်)လဲင်ႏခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏရဲဉ်ꩻမာꩻလွေꩻဒျာႏ ဒီသိဉ်ဗာလာ ၂၅ နီꩻသွူ။ အနီꩻယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါ ခလားခရိစ်တောႏ တပေါႏတဝ်းဒွိုန်းခိန်ႏကာႏ ထာꩻခွꩻလာရာႏသီႏ အဝ်ႏညာꩻတောမ်ႏမွူး ထွာအညာꩻသွတ်ꩻအခိန်ႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏရဲဉ်ꩻမာꩻလွေꩻလွ့ အဒိုနစ်၊ ဒီယွန်နီဆပ် စတဲင် လူꩻတန်သီး ပွယ်ꩻလွူးဖွာꩻမွူးနီꩻ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ကရဲဉ်ꩻမာꩻလွေꩻဒါႏ ပွယ်ꩻတန်ခရိစ်သမတ်မွူးနီꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏ ခရိစ်တောႏ ကသီမားထိုꩻထွူ အနေင်ႏ ၃၀၀ အကို ခရိစ်ယာန်ႏသီးအချင်ꩻချင်ꩻ သꩻသꩻဖော်ꩻ အဝ်ႏထွာက တဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻ နွိုင်းကဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ အရီးသွတ်ꩻ ပွယ်ꩻတန်ခရိစ်သမတ်နဝ်ꩻ ရဲဉ်ꩻမာꩻလွေꩻဒျာႏ မတ်လာသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻလုဲင်ႏ အေပီလာ နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဖိုဒွိုန်းက ဇန်နဝါရီလာ အကိုသွူ။ တွိုႏ အေဒီ နေင်ႏ ၃၀၀ ဗွေကိုမꩻ ကွဲးအွောန်ႏထွော့ မာႏလွေꩻနွောင်ꩻ ပွယ်ꩻတန်နီꩻအတီႏ ဒီသိဉ်ဗာလာ ၂၅ နီꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစနဝ်ꩻမာꩻငါမꩻ ပွယ်ꩻတန်ခရိစ်သမတ်ယို ကွဲးရဲဉ်ꩻမာꩻလွေꩻလွ့ ဒီသိဉ်ဗာလာ အကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမိဉ်းပျား
ဝေင်ꩻမိဉ်းပျား (အဲင်းကလေတ်: Minbya) (မန်း: မင်းပြားမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျ့ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မျောက်ဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းပျားကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အန္တိမအဂ္ဂိဈာပနကုသိုလ်ႏဝင်ႏ
၂။ အန္တိမဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ သွဉ်တမာ၊ ကုသိုလ်ႏယံထွာ သွဉ်နိုꩻဆောႏ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားဆရာႏတောႏ ပွယ်ꩻဖစ်ပင်ꩻ၊ ရူပံအနိစ္စံ ပဿတိ၊ ယူႏသော့ꩻအောက်မေ့ ထာꩻသေဉာဏ်ႏ၊ မယ်ꩻတဝ်းရုပ်နာမ်ႏ အတ္တဘော၊ ဘိဇ္ဇနဓမ္မော ကုဲင်ပꩻလီ၊ လွစ်တဝ်းထာꩻသီ လောကဓံႏ၊ ထွာကုဲင်ဖေါက်ပြန်ႏ ခွဲးခူꩻလိမ်ꩻ၊ အဲဉ်ထဝ်းထာꩻငိမ်ꩻ လောကကို၊ စိမ်မူႏစိမ်ခို ကိုယ်ကာႏယ၊ ဒုက္ခအနတ္တ ဘုရာꩻဟော်ꩻ၊ ထာꩻသေသဘော်ꩻ ပညာႏဉာဏ်ႏ၊ ပွာꩻသော့ꩻဆင်ႏချင်ႏ ဝင်ꩻလုဲင်းနော၊ စွုမ်ႏဖြာꩻကူꩻကော နီခန္ဓာႏ၊ သဗ္ဗေသင်္ခါရာႏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခအနတ္တ လက္ခဏာႏ၊ ဒင်ႏဝင်ꩻသိက္ခာႏ နီကိုယ်ႏကောင်ꩻ၊ သံႏဝွေႏဂခြောင်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ထွား၊ ဆရာႏတောႏဗွေႏဗွန်ဖြား ကူꩻထင်ႏစံႏ၊ ဘဝလူꩻခွင်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏပွယ်ꩻ၊ ကလွဉ်အံႏခွယ်ꩻ ဝုဲင်ႏကေႏညိုႏ၊ ဝင်ႏဗာႏကုသိုလ်ႏ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻဗာႏဝင်ꩻကွိုနဲးဟွေး---။
ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ
ထင်ႏထွာရဟန်ꩻဘဝ
ထင်ႏတွိုႏသက္ကရာဇ်နိန်ႏ ၁၂၉၀-တွင်ꩻနောဝ်ꩻ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ၊ ဥဒကုက္ခေပ သိမ်ႏတောႏကို ဗွေႏဆရာႏတောႏ အာလောကယို ထွာဉပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏတဲင် မွိုးဖါဖူးဝေးဖုံႏ စုပေါင်ꩻယွော့ပင်ႏ ဒင်ႏထိုအရန်းတွော့ꩻ အောဝ်ႏသာႏမဏေႏဖဝယို ထင်ႏထိုဗꩻလွေꩻ ရဟန်ꩻဖဝသွူ။