cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထီဝခေတ်
ယဟန်ႏနဝ်ꩻအဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ "ထီဝခေတ်"နဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ ကအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ဒါႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ တောမ်ႏ ဥရောပတွိုက်ဖုံႏကျာꩻ အခိန်ႏကာႏလဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ ငဝ်းရိုꩻနဝ်ꩻအလꩻ "ထီဝခေတ်"နဝ်ꩻ အရမ်ꩻအနေႏ ထွာဒျာႏ ကထွူꩻထိုꩻလဲဉ်း ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးစခါ လꩻလဲဉ်းအနေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၀ဝ၀ဝ)နေင်ႏရပ်ဒျာႏသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ကထွူထိုꩻလꩻလဲဉ်းအနေင်ႏပေါင်ꩻ (၁)သန်းရပ်ကိုနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻ တဗာႏလုမ်းနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻလို့ဒျာႏသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ကမ္ဘာႏဟံႏယို ပွိုးတမုဲင်ꩻ အခွꩻကအာဗာႏထာꩻနဝ်ꩻတဲ့ ပညာႏသျင်ႏသီး တသေစဲင်းတဝ်းဒွိုန်းအဖြေႏသွူ။ ထီဝခြုံးတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ ကွဲးလင်ꩻနဝ် လဲင်ႏစိꩻစိꩻတဲင် ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ထီဝကဒို့ꩻတခြို့ဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွောန်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ (၈)သန်းရပ်သွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ "ထီဝခေတ်"နေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ထီဝခေတ်
ဝေင်ꩻကလေး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ ၄-မျိုꩻ
အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အင်္ဂါႏလစ်ꩻပါꩻ ကဗွေဒါႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ 'ဟဲ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းဒေါ့ꩻထွိုက်'၊ ငေါဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ငေါဝ်းဟောဝ်တောဝ်းမွေးတဝ်း၊ အပဲစ်တဲ့အဲဉ်ထဝ်း၊ ပညာႏသားတဲ့ တသဲ့သွမ်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၄-ပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ သုဘာသိတ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းဟောဝ်မျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းကုဲင်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ၂။ ဓမ္မ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းတရာꩻလွုမ်ꩻ၊ တတရာꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ၃။ ပိယ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏလွုမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းခါႏငေါဝ်းလျားနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ၄။ သစ္စ - ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏလွုမ်ꩻ၊ ငေါဝ်းလဲဉ်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ငေါဝ်းယို ၄-မျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းတရာꩻ၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းအွီႏ၊ ဟဲ့ꩻငေါဝ်းမွေး၊ ဟောဝ်ဒေါ့ꩻငေါဝ်းယိုလစ်ꩻငွါ၊ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းယို လစ်ꩻငွါနဝ်ꩻ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း၊ ပညာႏသားတဲ့ သဲ့ꩻသွမ်ꩻတောဝ်း၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာပထမငေါဝ်းမျတ်၊ ၂။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းတရာꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒုတိယငေါဝ်းမျတ်၊ ၃။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏနောဝ်ꩻ ထွာတတိယငေါဝ်းမျတ်၊ ၄။ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းမွေးမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ထွာစတုတ္ထငေါဝ်းမျတ် နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ငေါဝ်းကုဲင်နောဝ်ꩻ ဒေါꩻ့မွုန်းလာꩻလာꩻလုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာပထမငေါဝ်းယွုတ်၊ ၂။ ငေါဝ်းတတရာꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းလာꩻလာꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းတရာꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွာဒုတိယငေါဝ်းယွုတ်၊ ၃။ ငေါဝ်းခါႏ ငေါဝ်းလျားနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းလာꩻလာꩻလုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းခါႏ ငေါဝ်းလျားနောဝ်ꩻ ထွာတတိယငေါဝ်းယွုတ်၊ ၄။ ငေါဝ်းလိန်ႏ ငေါဝ်းလဲဉ်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းလာꩻလာꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏဒေါ့ꩻ ငေါဝ်ႏလိန်ႏ ငေါဝ်းလဲဉ်နောဝ်ꩻ ထွာစတုတ္ထငေါဝ်းယွုတ်" ဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနောဝ်ꩻခါ ဗွေႏဝင်္ဂီသ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ၁။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ နီတဲ့ ခိုးလျားဗာႏတောဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ ခိုးလျားဗာႏတောဝ်း ဗွေႏဩ။ ၂။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းတရာꩻနဝ်ꩻ နီတဲ့ ချမ်ꩻသာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ချမ်ꩻသာႏ၊ နီတဲ့ ဒုက္ခတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဒုက္ခတောဝ်း ဗွေႏဩ။ ၃။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းအွီႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်နီ၊ နီလွꩻထီႏတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻလွꩻထီႏတဝ်းနီ ဗွေႏဩ။ ၄။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းမွေးမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးကျွိုက်၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ဒေါ့ꩻလွဉ်ꩻသေႏသေႏ ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ ဗွေႏဩ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ သုဘာသိတသုတ်)
တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ
တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး) (Taunggyi District) တောင်းကီꩻခရဲင်ႏ ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်ကို ကပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၄၆၀၆ ပေ (၁၄၀၄ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုသွူ။ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၆၉၉,၀၈၆ ဖြာꩻသွူ။ မိဉ်ꩻကတန်ဒါႏ ဖရာꩻဖောင်ႏတောႏအူꩻ၊ နောင်ရွီႏ(နောင်အင်းလေး) တောမ်ႏ နောင်ရွီႏ ထာꩻမီꩻထာꩻမင်းဖေႏလွောတ်ဘေꩻတခြာယို အဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ကိုသွူ။ ထမ်းပင်ႏတရား၊ ထမ်းစင်း၊ ဖရာꩻမွေႏတောႏကက္ကူႏ၊ ကလော်ꩻဝါႏဖေ့ႏဘုရာꩻ(ဖရာꩻထဲင်)၊ မင်ႏဆီႏသဘာႏဝထမ်း၊ မျသပိတ်ထီအုံႏသွုမ်ႏ စတဲင်ꩻဖုံႏယို အဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
{{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏယေႏငန်ႏ}} {{Legend|#0000FF|​ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ}} {{Legend|#1f78b4|ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား}} {{Legend|#b2df8a|ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုဲင်ခွန်ႏ}} {{Legend|#aca9aa|​ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ}} {{Legend|#fofofo|ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻ}} {{Legend|#de8787|ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ}} {{Legend|#ffd5df|ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ}} {{Legend|#de51d0|ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ}}
ခမ်းသဲင်ခါထွာအာ
ယာခိုးအံႏ
ကောပ်ယာခိုးတဲင် ထွာနွောင်ꩻဒါႏ (အရေပြား) ယာႏပီကင်ဆာတဲင် လိုꩻတောမ်ႏတိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏတာႏလဲ့ တဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအုံတင်းညထာꩻလျားနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻယို သီးမူꩻဒါႏ၊ ထွူတကာႏတဝ်း လိုꩻယာႏပီဖုံႏယို တနျာႏထိုꩻနွောင်ꩻဒါႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူ လိုꩻအပီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ လျားတဲ့လျား၊ ပသꩻလဲ့ပသꩻလွဉ်ဒါႏသွူ။ မွူးရောင်ႏမဉ်ႏလင်ꩻထိုꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ခွꩻလွိုႏလွိုႏ၊ လျားလွိုႏလွိုႏ ခံႏစာꩻလွဉ်ဗာႏတဲင် ဆော့ထာꩻဖုံႏ၊ အုံထာꩻတဟဝ်တဝ်းဖုံႏ၊ ဖြော့ꩻထာꩻဖုံႏတောမ်ႏ မော့ꩻဒါႏတုပ်ကွေး ထာꩻဆော့ဖုံႏသွူ။ လိုꩻယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ အုံတင်းညထာꩻလျားတဲင် အရေပြားဖုံႏနဝ်ꩻ သဲင်ထိုꩻထွူ အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏကာႏကာႏ အပီဖုံႏအွောင်ထိုꩻချာဒါႏ မွူးရောင်ႏယာခိုးတိန်ႏတိန်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအုံတင်းညတဝ်းသွူ။
တဟွိုဗာႏ
တဟွိုဗာႏထာꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာခမ်းခါ၊ ထာꩻခွꩻလာကိုလုမ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ ခမ်းသဲင်ခါ ထာꩻလျားလာကိုလဲ့ ထွာဒါႏသွူ။ ထာꩻလျားသန်ငါႏတဲင် သုင်ꩻအွꩻ ထီခွꩻ (ရေခဲစိမ်)ဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏသွူ။
ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ(ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်)သမဲင်ꩻ
ဌာနပနာနခဏ်ꩻ
ဖစ်ပင်ꩻသံႏဃာႏ၊ တကာႏအတွက်လဲ့ အွဉ်ႏစွꩻခန်းကျောႏညာႏတဲင်၊ ကျောင်ꩻတွိုက်တန်မွဉ်ခြဲင်၊ ဌာႏပနာႏအွတ်ꩻရွီးနိန်ႏနဝ်ꩻရာꩻ။ သက္ကရာဇ် (၁၃၀၉)တရေင်သွံရျာꩻကွတ်ꩻနိန်ႏကို၊ ဒဲဉ်ကံလောင်းကွတ်ꩻနီꩻ၊ မွူးနီꩻတနင်ꩻနွေႏနဝ်ꩻသွူ။ အစီႏအစဲဉ်ႏ ၁။ ဒဲဉ်ကံလောင်းကွတ်ꩻနီꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏဝန်ႏပရိတ်၊ ဖတ်ကမ္မဝါႏ ကျောင်ꩻခင်ကိုနေားလောင်ꩻ။ ၂။ လာလောင်းကွတ်ꩻနီꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ လစ်ꩻနားရီ မိနစ်နီဆီ ဌာႏပနာႏအွတ်ꩻရွီး၊ ကွီးထွိုင်ႏထွို့ꩻထင်ႏ ဒင်ႏခန်းအလံႏတောႏနဝ်ꩻ(သွူ)။ ၃။ လိုꩻလမ်းစွုမ်ႏပငါပရာꩻတခြွိုက်ချင်ႏ ရိုႏသေႏလွခန်းနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ အနီꩻနဝ်ꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏသူနားရီႏ မိနစ်သွံဆီ ကပ်ခန်းသံႏဃာႏတောႏ (၅၄၇)ပါꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ (နဝ်ꩻထွူမꩻ လိုꩻလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ နွတ်ꩻနားရီ မိနစ်သွံဆီ ခီႏစဲဉ်ႏလိုꩻစွိုꩻ လွေꩻလွလွတ်လတ်ရေꩻပွဲꩻနဝ်ꩻသွူ။) ၅။ နားရီနတဆီ ကပ်ယင်းသံႏဃာႏသွမ်ꩻတတာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၆။ နားရီတဆီပုဲင်တဆင်ႏ ငတ်ꩻဆီကွတ်ꩻမိနစ် ငတ်ꩻဆီကွတ်ꩻစက္ကန့်ခိန်ႏခါႏတွင်ꩻ ဌာႏပနာႏကျောင်ꩻတွိုက်အွတ်ꩻရွီးနဝ်ꩻသွူ။ ၇။ မွူးယာနားရီႏပြန်ႏတဆင်ႏ ဖတ်နယ်ခန်း ပွယ်ꩻရွဉ်လို့ရွဉ်လꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၈။ ထွူသွူနဝ်ꩻ တွဲႏဓာတ်ပုံႏ၊ နာႏခန်းတရာꩻ မျဝွေခန်းနဝ်ꩻသွူနေားလောင်ꩻ။
ခံႏဗာႏဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻခဏ်ꩻ
နဝ်ꩻထွူတဲင် သက္ကရာဇ် (၁၃၁၂)နိန်ႏ (၁၃)နိန်ႏကိုနဝ်ꩻ ကောထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်မာꩻသားလဲ့အဲဉ်ထဝ်း၊ ခမ်းထီယိုလဲ့ တဟဝ်တဝ်းတရေင်ငါႏ၊ စောက်ꩻသူပုန်တန်ဒျာႏလဲ့ သမ်းနွို့လွဉ်တောင်ႏကီꩻဝိန်ꩻလဲ့တရဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ ထာꩻမာꩻလဲ့ယွုန်းထိုꩻဗာႏ၊ နီနိန်ႏအတာႏ၊ ခိန်ႏခါႏသွုမ်ꩻငခြေင်၊ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်ကထွားတဲင် နုဲင်းစွဉ်ႏအဝ်ႏတဖေင်ꩻဒျာႏအနမ်း၊ ဝင်ꩻလဲင်ꩻသဲ့ꩻသမ်းဒေါ့ꩻရောင် (တိုင်ထူမပြီး-တောင်ကျောင်းကြီး)တဲ့ရို၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ထာꩻမာꩻတအောင်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ ငဝ်းစားနဝ်ꩻလဲင်ꩻဟွုန်ဗာႏ၊ ပအိုဝ်ႏဖြား စေႏတနာႏမတွုန်းတိုး၊ ဉာဏ်ႏတွမ်ႏဝီရိယိုအွဉ်ႏဆꩻငါ၊ မဟာဒါနယိုခါ ချော့ꩻတဝ်းရင်ꩻ၊ အဝ်ႏမောင်ꩻလွစွဉ်ႏ အခန်ꩻသင်ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗဟိုရ်ႏဌာႏန နာယကသံႏဃာႏတောႏအဖွဲ့
၁။ ကျောင်ꩻနမ်းဟုတ် ဆရာႏတောႏ ၂။ ကျောင်ꩻလွယ် ဆရာႏတောႏ ၃။ ကျောင်ꩻသီႏသဲင်ႏ မြို့မဆရာႏတောႏ ၄။ ကျောင်ꩻလွယ်မွတ် ဆရာႏတောႏ ၅။ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ ဆရာႏတောႏ ၆။ ကျောင်ꩻပင်မွဉ်ꩻ ဆရာႏတောႏ ၇။ ကျောင်ꩻဝါႏလီႏ ဆရာႏတောႏ ၈။ ကျောင်ꩻလုဲင်းခါႏ ဆရာႏတောႏ ၉။ ကျောင်ꩻကျောက်တန်ꩻ ဆရာႏတောႏ ၁၀။ ကျောင်ꩻစငေါဝ်ꩻ ဆရာႏတောႏ ၁၁။ ကျောင်ꩻဒုံကောင် ဆရာႏတောႏ ဒင်ႏသေꩻခန်း တဆီပုဲင်တပါꩻယိုသွူ။ အမုဆောင်ႏအဖွဲ့ဒင်ႏသေꩻခန်း အပါꩻနီဆီနဝ်ꩻသွူ။
ပထမရန်းသွဉ်ဟော်ꩻ
လိတ်ပအိုဝ်ႏ ပထမရန်းတာႏ ငေါဝ်းထွဉ်ႏဆရာႏသီး
အစိုႏရအတန်ꩻကျောင်ꩻကို ခါးလားကသွဉ်သော့ꩻလꩻအတွင်ꩻနဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏဒျာႏ "ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ"တစောင်ႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏ ၁၃၇၇-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အစိုႏရဖေႏခွင်ꩻ အတန်ꩻကျောင်ꩻကို မူႏခိုသွဉ်သော့ꩻလꩻ"ပအိုဝ်ႏလိတ်"နဝ်ꩻသွူ။ တနီꩻနဝ်ꩻ သွဉ်ခိန်ႏလꩻ တနားရီႏဒျာႏတဲင် "ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ"နဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတော "မူလ၊ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မူလရန်းနဝ်ꩻ အုံစကျောင်ꩻ လိုꩻပေႏတာႏ သွဉ်ပျောႏရာႏအနေႏလွုမ်ꩻ၊ ပထမရန်းယိုနဝ်ꩻ တဲႏစ "သရ-ဗီး"လို့လွေꩻ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁) ဗꩻငါလꩻ "လ-ဗဲဉ်၊ ရ-ဗဲဉ်"အခန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပထမရန်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသွဉ်တဲပ်တဲပ်ဖေႏငါႏ ဗီးငဝ်း(ပအိုဝ်ႏငဝ်းဇာႏတိထန်ႏ)စဲစ်စဲစ်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဥပမာႏ- "ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ"၊ "ဓ"နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏနုဲင်းမန်း "ဒ"ငဝ်းမွေးတဝ်း၊ အငဝ်းထန်ႏဗွန်ဒျာႏ "ထ"ငဝ်းတဲင် "ဗုဒ်ဒ"မွေးတဝ်း၊ "ဗုဒ်ထ"(ဗုဒ်ဓ)နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ တ ၊ ထ ၊ ဒ ၊ ဓ ၊ န " ဋ-စွိုꩻငတ်ꩻဖြုံႏတွမ်ႏ တ-စွိုꩻငတ်ꩻဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ (မဉ်ႏဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻနဝ်ꩻ) အဖြုံႏလတွမ်ႏ အဖြုံႏကီနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ မန်းနဝ်ꩻ "ဎ-ဓ"နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ "ဒ"ငဝ်းတဲင် "ဍ ၊ ဎ ၊ ဒ ၊ ဓ" ဒ-ငဝ်းအဝ်ႏလစ်ꩻဖြုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ "ဎ၊ ဓ"နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ "ထ"တဲင် "ဌ ၊ ဎ ၊ ထ ၊ ဓ" ထ-ငဝ်းအဝ်ႏလစ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီးမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻဗွန်လို့ဝင်ꩻအဝ်ႏတဲင် အဖြုံႏရီးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ရီး"၊ အဖြုံႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဆုဲင်ꩻ"၊ အငဝ်းထန်ႏဗွန်တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ထန်ႏဗော့ꩻအငဝ်းဇာႏတိ တငွါနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ဥပမာႏ- "င၊ ည၊ ပ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
သွဉ်အွံဖေႏ လိုꩻပေႏ
"ငေါဝ်းရီ (ဆရာႏ တဲမ်းနယ်သွော့ သင်ပွန်ꩻတန်လောင်းနေား)" ၁။ ဝ-ယို မဉ်ႏမာꩻဗွောင်ဆကီဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာလိတ်ဖြုံႏထမုဲင်ꩻ? ၂။ ဝ-ယို မဉ်ႏမာꩻဗွောင်ဆလဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာလိတ်ဖြုံႏထမုဲင်ꩻ? ၃။ ဝ-ယို မဉ်ႏမာꩻတိုဆငါဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာလိတ်ဖြုံႏထမုဲင်ꩻ? ၄။ ဝ-ယို မဉ်ႏမာꩻတိုစူစေႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာဂဏန်ꩻထမုဲင်ꩻ? ၅။ ၁-ယို မဉ်ႏပေ့ꩻပစ်ꩻထိုꩻအဖြောင်းနဝ်ꩻ ထွာဂဏန်ꩻထမုဲင်ꩻ?။
ဝေင်ꩻကတာ
ဝေင်ꩻကတာ (မန်း: ကသာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Katha) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ ကတာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကတာကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကတာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻတဲင် ကာꩻ၊ ရထာꩻတဖူꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏ၊ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။
ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ
"ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ" နီဒုံနီဆောင်ႏ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻ သာႏယာႏလွဉ်နောဝ်ꩻ ဒုံကိုဆောင်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏ နွောင်ꩻရာꩻတာႏဝွန်ႏပွုံႏတာႏယို အွဉ်လို့ဝင်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏထေင်းထံႏခွုမ်စံႏမာꩻလွေꩻဖေႏ၊ နေးတွမ်ႏနီထာꩻသေဉာဏ်ႏတဲင် လွေꩻကွီထေ့လိုꩻဖြားလိုꩻတန်ထျꩻ အကျံႏဉာဏ်ႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏလိုႏထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏ ဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻထာꩻမာꩻ၊ ဝင်ꩻထွဉ်ႏမꩻ မာꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻပဒေႏသရာဇ်သꩻဓာတ်၊ ယိုခါ ပဒေႏသရာဇ်ခေတ်လို့လဲဉ်း၊ ပဒေႏသရာဇ်သꩻဓာတ်ယို အွဉ်ႏဗွို့ꩻခြꩻမွိုန်းနီနမ်း၊ နွန်ႏထန်ႏထိုꩻသွူ ပဒေႏသရာဇ်သꩻဓာတ်တွော့ꩻ ယံပင်ႏတသွောင်းထိုသွော့ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လောကကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻတအဲဉ်ထောဝ်းယို ဖေႏကအောဝ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ မာꩻလꩻဒျာႏ၊ ထာꩻတသေတောဝ်းလဲ့ ဖေႏကသေလွဉ်နောတ်ꩻ မာꩻလꩻဒျာႏ၊ ကွဲတွော့ꩻ မဉ်ႏမာꩻတောဝ်းထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ ထွာလွဉ်တောဝ်းတဲင် ယပ်ꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီကအောဝ်ႏအုံဒါႏ လောကယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏသင်္ခါရလောကတဲင် နီလမ်းနီပါႏ၊ နီဒုံနီဆောင်ႏ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏလွဉ်နောဝ်ꩻ မွဉ်းဖျင်ဖေႏမꩻ၊ မဉ်ႏမွဉ်းဖျင်တောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွားတရေꩻတောဝ်း၊ ထွားတင်ႏတယ်ႏတောဝ်း၊ မဉ်ႏမွဉ်းဖျင်ဖေႏတရေꩻရေꩻယံယံနောဝ်ꩻ ထွားလဲ့တရေꩻ၊ သꩻလဲ့ပျောႏသွင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီဒုံဆောင်ႏ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏလွဉ်နောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏပွုံႏတာႏအောဝ်ႏချာဒျာႏ နီလိုꩻဒုံပြေင်လောင်းမွော့နဲ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ယူႏလꩻသေႏသေႏထွူတွော့ꩻ ယံထူႏတာႏဝွန်ႏမာꩻကေႏကေႏလွေꩻသွော့ ဒုံဆောင်ႏထာꩻမာꩻအကျောင်ꩻ-
နီစွိုးခွိုꩻတာႏလိုႏငါႏ
လွောင်ႏဗူႏမုꩻကရိုꩻယို ခင်ႏလမ်းအလွောက်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻအလွောက်ꩻ အောဝ်ႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ "မွိုးဖါတအောဝ်ႏတောဝ်းဒါႏ လိုꩻတဖြာꩻနောဝ်ꩻ ထွာလိုꩻတဆွူႏ၊ လွောင်ႏဗူႏမုꩻတအောဝ်ႏတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာလိုꩻလွင်ꩻ"ငေါဝ်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကအီႏအုပ်ချွုတ်ဒါႏနီလိုꩻမျိုꩻ နီခမ်းတွမ်ႏနီခွန် မဉ်ႏတအဲဉ်ထောဝ်း၊ နီမဉ်ႏတလွိုက်ချာတောဝ်းနောဝ်ꩻ နီယိုလဲ့ ထွာဒျာႏလိုꩻတဆွူႏ၊ နီမဉ်ႏတလွောင်ႏဗူႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻလွင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ကာႏလယို အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏ တနေင်ႏတမျိုꩻတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏနီဒေႏသ၊ နီရပ်ရာႏ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဖုံႏယို အခိန်ႏထွꩻထွꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ꩻဒါႏဗာႏ၊ ခွုမ်စံႏလွဉ်ꩻဒါႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏဗွိုန်ပီ တွမ်ႏဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏဒျာႏ ပညာႏတွမ်ႏကျိုꩻစာꩻမုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို နေးတွမ်ႏလိုꩻရဲင်ꩻအာႏ မွိုးဖါထွုံꩻစခါတဲင် မဉ်ႏဆို့ꩻရုဲင်နောဝ်ꩻ တွမ်ႏရိုꩻမွော့ အီႏချံꩻသာႏ၊ အံႏအွꩻတာႏငါလဲ့ တလွုမ်းကွံႏတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေးတွမ်ႏစက်ခြွိုင်းခြိုꩻအမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ဝင်ꩻမꩻ အီႏထွꩻလꩻဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ၊ နောဝ်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း နီပအိုဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏငါႏမွေး အနယ်ꩻပညာႏတွမ်ႏ မွဉ်းဖျင်ဟံႏအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏကအုံအောဝ်ႏဒါႏ ဒုံဆောင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ စီꩻကန်ꩻစောင်ႏ(ဗွန်ပီချာဒျာႏ မောင်းမွူးခံꩻ-အမုဲင် ၇၄ အတွိုင်ꩻ၊ ကတူႏစဲဉ်ႏမဉ်ꩻနဝ်ꩻ "လွောင်ႏဗူႏထွာအာႏ-စွိုးခွိုꩻတာႏ"
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
ကမ္ဘာႏလောင်းယို မဉ်ဟဲ့ꩻအွဉ်ႏထွာခန်း လိုꩻမျိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတယဝ်း ဝွေꩻနဝ်ꩻ အလိုꩻမျိုꩻအသက်သွီႏဖြွီꩻကထွာဒါႏ လိုꩻမျိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻငဝ်းငွါ၊ လိုꩻမျိုꩻအကွဉ်ကꩻ မဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ထွာခန်းစွဉ်ႏလိုꩻမျိုꩻခေါခေါလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏဝွေꩻလိုꩻမျိုꩻ အငင်းကမ်းငင်းဆွတ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းတဲင် ဝွေꩻလိုꩻမျိုꩻအီႏခွေါင်တဉ်ႏညဆွာꩻရေꩻယို အတခြွော့တဉ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။
တောင်ႏရွိုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
ရွုမ်ꩻနီဖြုံႏ၊ ရွုမ်ꩻနီထွောင်း ကအဝ်ႏသုံꩻဒါႏလိတ်ယို တမူချင်ႏ တမျိုꩻချင်ႏ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻယေန်ႏငဲးရေꩻယို တွမ်ႏမူအဝ်ႏနီဗာႏ၊ တွမ်ႏကအဝ်ႏထွာနီဗူႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဝင်ꩻသွူ။ နုဲင်းယိုခါ ပအိုႏကို ကွပ်လိတ်လုဲꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻ အဝ်ႏနီစွိုꩻ အဝ်ႏနီဗူႏတဲင် လိတ်တဲ့ ထွာအဝ်ႏနီစွိုး အဝ်ႏနီမူနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ကအဝ်ႏ နီစွိုးနီမူနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာတမူချင်ႏ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏခြွဉ်း အွဉ်ႏဗူႏလဲန်းသွူ။ နီလိတ်မဉ်ႏအဝ်ႏညီꩻဝင်ꩻ တမူချင်ႏဒျာႏမꩻ နီပအိုႏဖုံႏယို သꩻအီႏအဝ်ႏညီꩻနွောင်ꩻဝင်ꩻ တသွီႏချင်ႏတယာႏချင်ႏသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏနီလိတ်ယို တအဝ်ႏတဝ်း တမူချင်ႏတဲင် ဗော့ꩻလိတ်မူယိုသားလဲ့ သꩻဗွို့ꩻလိတ်မူယို၊ ဗော့ꩻလိတ်မူနဝ်ꩻသားလဲ့ သꩻဗွို့ꩻဒျာႏ လိတ်မူနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏ သꩻဗော့ꩻယို သꩻဗွို့ꩻနဝ်ꩻအသဲင်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏတဲင် အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း နီပအိုႏယို ကွပ်သꩻစွယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအီဒါႏ ထာꩻပြုဲင်လီနဝ်ꩻသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၂၉။ လွောင်ႏဗူႏ/ဖြွမ်းဗူႏ      စည်းလုံးညီညွတ်
၃၉။ အသောင်အရင်ꩻ         ပတ်ဝန်းကျင်
၄၄။ချာႏဘာႏသာႏ            ဘာသာပြန်
ဒုံတခါးယဉ်
ဒုံတခါးယဉ် (အဲန်းကလစ်ဆျ်- Tahkaryin) ယို အောဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ်၊ ပအိုဝ်ႏချာဒျာႏဗာႏရဲပ်အွဉ်ဒေႏသ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏကို။ အောဝ်ႏ  ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ၊ အွိုင်ႏလဲင်းတနျာႏကို။ ဒုံကအောဝ်ႏဒါႏကုဒ်နောဝ်ꩻ ထွာ ၂၀၂၄၃၆ သွူ။
သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻ
မိဉ်ႏထွူ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် လွေꩻနွောင်ꩻသဲင်ꩻနွောင်ꩻအခေႏအနေႏတမွေးတောဝ်းဒွုမ်တွော့ နမ်းခန္ဓာႏအကို ကအီႏပသာနွောင်ꩻဒါႏ အောက်ဆီဂျင် နုဲင်းကတူႏခီးနောဝ်ꩻ ပသာနွောင်ꩻတောဝ်းဒွုမ်သွူ။ နောဝ်ꩻမꩻကွဲးထိခွိုက်နွောင်အီဒါႏ နီကျံႏမာႏရေꩻသွူ။ သွီႏ B စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့တဖြာꩻယို သွီႏ A စွုမ်ႏစွိုꩻသွင်ꩻသော့ꩻနောဝ်ꩻ တလက်ခံႏနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကအီႏသွင်ꩻဒါႏသွီႏဖုံႏယို သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻ အမျိုꩻအစာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ စဲစ်ဆေဗာႏကနောဝ်ꩻသွူ။သွီႏ A စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့သားအတာႏ A တောမ်ႏ O ယို လက်ခံႏနွောင်ꩻဒျာႏ။ သွီႏ B စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့သားအတာႏ B တောမ်ႏ O ယိုတဲ့ လက်ခံႏနွောင်ꩻဒျာႏနေနေသွူ။ သွီႏ AB စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့သားအတာႏ A, B တောမ်ႏ O ဖုံႏယို လက်ခံႏနွောင်ꩻလို့လို့ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။သွီႏ O စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့သားအတာႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻယို လက်ခံႏဗော့ꩻ သွီႏ O တဗာႏလွုမ်သွူ။ သွီႏO စွုမ်ႏစွိုꩻယို အက်ဂလူဆီနိုဂျင် တအောဝ်ႏတောဝ်းတစိစိသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻအမျိုꩻအစာꩻအလင် နွို့ရော်ꩻလေꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။AB သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻယို ပရိုတင်း A တဲ့နောဝ်ꩻ ပရိုတင်း B တဲ့နောဝ်ꩻသမ်းအောဝ်ႏပါရော်ꩻဒျာႏ နောဝ်ꩻမꩻ ကားကအောဝ်ႏယို ဝွေꩻလက်ခနွောင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ သွီႏတနျာႏဆဲလ်ကို Rh Factor ကဟဲ့ꩻဒါႏ ပရိုတင်းဖုံႏ မိဉ်ႏအောဝ်ႏအာနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသွူနောဝ်ꩻကိုဗွာꩻတွော့ ဟဲ့ꩻလုဲင်ႏ Rh Positive (Rh+)နောဝ်ꩻသွူ။ Factor တပါတောဝ်းသား လိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလုဲင်ႏ Rh Negative (Rh-)နောဝ်ꩻသွူ။သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻ ကကြာꩻဗာႏဝါင်ꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏမွိုးဖါသီး သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻယို တဗွိုန်ပီတောဝ်းဝါင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ကြာꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏအလောင်းကအောဝ်ႏဒါႏလိုꩻ ကလူꩻအရောင်ႏတောမ်ႏ သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻအမျိုꩻအစာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏ ထီဟံႏအုံအောဝ်ႏရပ်တဗွိုန်တောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ ကွာခေါ်ဗာႏဝါင်ꩻသွူ။ ထီ၊ ဟံႏ အုံအောဝ်ႏရပ်တဗွိုန်တောဝ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏလိုꩻမျိုꩻ အလွောက်ထွာလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏရိုꩻ ဥပမာႏ−အမေရိကန်ႏလိုꩻမျိုꩻယို သွီႏ A စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့သား အောဝ်ႏဒါႏ ၄၇ရျာꩻခဲင်ꩻနုံး၊ ပီရူးလိုꩻမျိုꩻ ၉၀ ရျာꩻခဲင်ꩻနုံးနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ O သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အာရှတွိုက်အကဲဉ်သားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏသွီႏ B စွုမ်ႏစွိုꩻနွို့သားနောဝ်ꩻ ကဲဉ်းကဲဉ်းအာအာသွူ။ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသားဖုံႏနောဝ်ꩻ သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻအောဝ်ႏလစ်မျိုꩻ ၊ တမျိုꩻတောမ်ႏတမျိုꩻ သဘာဝတရာꩻချင်ꩻထုမ်ႏမော့ꩻဗော့ꩻလွုမ် တဗွိုန်ပီတောဝ်းဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻ ယိုလစ်မျိုꩻကွားခေါ်ဗာႏဝါင်ꩻနောဝ်ꩻအဖြေႏမိဉ်ႏဖုံႏယို အီႏထေဖော်ႏထန်ႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ ကလုဲင်ႏထီႏဗာႏတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကလူꩻခြာကတောင်ငါ
၂။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "အွဉ်ႏဗွုတ်ꩻမွုန်း ဝင်ꩻအေႏသဲင်"၊ "မဲ့ꩻဝဋ်အွဉ်ႏဆဲင်ချာနာꩻ - အေႏစောဝ်ႏ"ကွေး။
ကရီးတွမ်ႏယိုခါ
"ကရီးတွမ်ႏယိုခါ" တောႏလန်ႏရေꩻကာႏလ နီပအိုဝ်ႏဘဝနောဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်းလာခေ့ꩻ ဝင်ꩻပေ့ꩻခါꩻနီနာꩻမဲ့နား၊ ထွားစွဉ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻတဖူꩻလဲ့ လွစ်ဖြောင်၊ ထောင်စွဉ်ႏနဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻလဲ့ ခံႏဗာႏပါꩻကျံႏ၊ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻ ဝင်ꩻစူခြဲမ်ဆꩻလနောဝ်ꩻ ညစွဉ်ႏနေင်ႏပေါင်ꩻ ပဉ်ရျာꩻပဉ်ရေင် အောဝ်ႏထာꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏ၊ ထာꩻဒုက္ခဘဝအခါႏ ဖႏကလွစ်ထန်ႏအီအတာႏနောဝ်ꩻ သွုမ်ꩻခြေင်လဲဉ်း သွီႏသက်အခီႏခီႏ၊ နီမဉ်ႏသေထီႏဒါႏနောဝ်ꩻ ယိုခါ မုဲင်ꩻခရာႏ နီမွော့လွောက်ꩻနာႏတောဝ်း နီခေါင်းဆောင်ငေါဝ်းဖုံႏဟွေး။ နေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻ အဆူႏအနာႏခါႏ နီပအိုဝ်ႏကံႏကျံမ္မာႏယို လိုထာꩻထီႏထိုသားစွိုꩻ အွဉ်ဝင်ꩻကျိုꩻစာꩻဖေႏအခြွိုက်ခြွိုက်၊ တွိုက်ထံဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ နေင်ႏ ၁၉၉၁-ဗာႏ နီပအိုဝ်ႏတခွိုꩻလွုမ်းတာႏ ဖေႏကသာႏခန်း တွမ်ႏပညာႏရေꩻ၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻရေꩻ၊ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻထင်ႏထိုရေꩻနောဝ်ꩻ လꩻခန်းအခွင်ꩻဝင်ꩻဟဲ့ꩻစွီႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ꩻသွီႏလွဉ်စ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကာႏလနောဝ်ꩻ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ အဒီႏ၊ အရာႏ၊ အကောဝ်ႏ၊ အလာႏအပင် နီခံႏစာꩻဗာႏ၊ နီစံႏစာꩻဗာႏလဲဉ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီနာꩻအောဝ်ႏလိုႏဖြောင်သꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထန်ႏခမ်းကို ပအိုဝ်ႏပိုဝင်ꩻယံသေငါꩻ နွောင်ꩻရာꩻဒင်ႏပျꩻ အဗွေတဗာႏ ဖေႏကလꩻ နီအခွင်ꩻအရေꩻ အွဉ်ႏအရေꩻတန်တန် ခွုမ်မာꩻဒေါ့ꩻသွဉ် အွဉ်ဖေႏနီနာꩻ ငမ်းပါꩻသွေꩻကုဲင်ယားဘꩻ ငမ်းသꩻအတွိုႏထိုꩻချာ မော့ꩻနောဝ်ꩻခါꩻကာႏလ အုံခိုႏတခြာဘဝနောဝ်ꩻ တဒုံနွို့တဒုံထန်ႏ လယ်ႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻသွူတကာႏတောဝ်း နီအမျာꩻမဲ့နား ဖေႏကမွန်ဗွန်တွမ်ႏ ဒီမိုကရေစီ၊ ဖေႏကသေခမ်းထီ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏနောဝ်ꩻ ခေါင်းဆောင်ပေႏတန် လင်ꩻကွင်ꩻဟော်ꩻဖေႏ ခမ်းထီယားသား အခေႏနေႏ ခွိုင်းမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏလဲဉ်းမွော့ ယိုခါ တမုဲင်ꩻခရာႏ နီသေနာႏတောဝ်ꩻကေꩻဇူꩻ၊ မွော့ထောင်ချာတွိုး တဖူꩻလီꩻစခါဖုံႏဟွေး။ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တကင်ꩻတောဝ်းတွမ်ႏအမာႏလဲ့ ဖေႏကတွိုႏချာဗာႏမွိုန်း ဘဝပွိုင်းလဲင်ႏခါနောဝ်ꩻ လိုႏသေနာႏငါႏလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ နီလိုꩻချင်ꩻအခါႏ ယာႏတွမ်ႏယာႏ ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်းလုံႏနောဝ်ꩻ လိုႏကျိုꩻစာꩻ၊ နီထာꩻမာꩻနီထာꩻဒေါ့ꩻ မဉ်ႏတရော့ꩻတောဝ်းတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻစီꩻပွာꩻနောဝ်ꩻ ချင်းမာꩻချင်းဒေါ့ꩻ၊ ဖေႏကရော့ꩻတွမ်ႏနီအခွင်ꩻအရေꩻ နီအောဝ်ႏလိုႏထောင်လွေꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻတာႏ ကထွာဒါႏ နီခေါင်းဆောင်အရန်းရန်းဖုံႏ အွဉ်ငါကျိုꩻစာꩻ ခွုမ်မာꩻဖေႏတဲင် ယိုခါ နီရပ်ရာႏ၊ နီဒေႏသ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီသက်သေႏ၊ ထွာနီနာꩻသီး လွောက်ꩻလွဉ်ꩻခရာႏ၊ ထောင်လွဉ်ꩻခရာႏ ထာꩻမာꩻလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစအခိန်ႏယိုမာꩻငါ ပအိုဝ်ႏခြာကအောဝ်ႏဒါႏ အစွိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏ မဲဉ်မာꩻတမုဲင်ꩻမာꩻ ဖေႏကထွာဒျာႏ နီခေါင်းဆောင်အာႏ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ နီခမ်းသားအကျိုꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကထိုꩻမားနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻလင်နွို့ယားတလꩻတောဝ်း၊ နီလိုꩻချင်ꩻ မဉ်ႏယားဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ကယ်ႏချာတယိုꩻတောဝ်းတဲင် ဟံႏမဉ်ႏအောဝ်ႏနေက နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကအောဝ်ႏစွူစွူနောဝ်ꩻ နီအွဉ်ဝင်ꩻကျိုꩻစာꩻဗာႏသွူ။ အဟောဝ်တွမ်ႏအကုဲင်ခါႏ အောဝ်ႏတွူႏဖါႏ နီပအိုဝ်ႏဘဝ ဖေႏကတွိုႏဗꩻထိုကီ နီအွဉ်ဝင်ꩻ လိုႏလွောက်ꩻနာႏကျိုꩻစာꩻဗာႏ တွမ်ႏခေတ်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻ အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ မွန်ဗန်ရေꩻတာႏ အရေꩻကတန်ငါႏ လိတ်လုဲင်ꩻယေန်ႏငဲးမုꩻ အကွဉ်အကꩻခွမ်ꩻလာꩻတွမ်ႏ ပညာႏရေꩻဖုံႏယို နီနွောင်ꩻရာꩻအွဉ်ဝင်ꩻ ကျိုꩻစာꩻခန်းသွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏ ခွိုꩻရက်သꩻဓာတ်ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားမွိုးဖါသီးဖုံႏသွူ။
ဒုံတနွိုင်ထုံ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
ပဒေႏသရာဇ်
အချက်(၇)
ထေအာႏဏာႏ သုံꩻအာႏဏာႏတဲင် ထုမ်ႏကျံႏနမ်းတာႏစီꩻပွာꩻရေꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏလဲ့ဒါႏ၊ တဲမ်းလိတ်ဟော်ꩻလိတ်လဲ့ ဒါႏဒျာႏ၊ ဒုံကိုဆောင်ႏကိုလဲ့ ဝွေꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ ကိစ္စထွူဒျာႏ၊ အာႏဏာႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏဒင်ႏလိုꩻတန်နဝ်ꩻ သံးတမာꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏမာꩻလဲ့ ဝွေꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏဆꩻချာ ဝွေꩻဖေႏဝင်ꩻအာႏဏာႏ၊ ဝွေꩻကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻလွောက်ꩻ နာႏဗာႏဝွေꩻအငဝ်း၊ ဝင်ꩻမီႏတနာႏတဝ်း ဝွေꩻအငဝ်းနဝ်ꩻခါ ဝွေꩻသမ်းယားဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ လူထုအမျာꩻ သံးနာႏဒျာႏဝွေꩻအငဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကထွာပါꩻဖြားဒုံနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးထွို့ꩻလွေꩻမုဲင်လဲ့ပါ၊ ဝွေꩻသီးစွီႏတွိုင်ꩻလွေꩻဗာႏ၊ ဝွေꩻသီးဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻ မာꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံကိုဆောင်ႏကိုနဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻသီးမာꩻတွိုင်ꩻထွာတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻအဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ဝွေꩻသတ်စွဉ်ႏဒျာႏ၊ ပါꩻဖြားဒုံလဲ့ သံးနာႏဗာႏဒျာႏ ဝွေꩻငဝ်းတဲင် ထာꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ဝွေꩻတထူႏရေꩻတဝ်း၊ ညညလဲင်ႏ လိုꩻတန်ဆꩻကီ ကချꩻလင်ꩻဖေႏ ပါꩻဖြားဒုံထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးချယ်လယ်၊ ဝွေꩻသီးဝွေႏဖန်ႏတောဒျာႏ၊ အဝ်ႏလိုႏလꩻမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးသတ်ရီး၊ ကျိုꩻစာꩻရီးစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လꩻခင်ꩻမီႏတပါ တတ်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻတထွားတဝ်း၊ ဝွေꩻတထူႏရေꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻချꩻဖေႏတောဒျာႏ ပါꩻဖြားဒုံအလောင်း၊ လူထုအမျာꩻလောင်း၊ ဝွေꩻလဲ့ꩻထိုꩻဒျာႏ၊ ယံကလွစ်နဝ်ꩻ ဝွေꩻချာႏတောဒျာႏ၊ ပရိယာယ်ႏတောဒျာႏ အမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻခါ ထွာဒျာႏပဒေႏသရာဇ်နေနေ။ နီပအိုဝ်ႏခြာယိုခါ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ အဝ်ႏအာငါႏနဝ်ꩻ၊ မီႏတနွောင်ꩻလꩻတဝ်း လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတန်ကချꩻဖေႏ၊ ကသတ်မတ်ဖေႏ ကဝွေႏဖန်ႏဖေႏ ပါꩻဖြားဒုံအထာꩻမာꩻ ဝွေꩻသီးချာႏဒျာႏတဲင် ထာꩻမာꩻအောင်ႏမျင်ႏလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပဒေသရာဇ်အမျိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ယံကဝုဲꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဒျာႏ လူထုသတ်ရုဲးရုဲးနဝ်ꩻသွူ။
ဘူမိရူပဗေဒ
၈။ တဲက်တိုနိုရူပဗေဒ- လဲင်းတန်ꩻလုံးတန်ꩻဖုံႏ ပုံႏရုပ်ပွိုင်သဏ္ဌာန်ႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမှု၊ တကောင်ꩻ ကောင်တန်ဖုံႏကပေါ်ႏလွဉ် ၊ ဟံႏထိုထင်ႏလွဉ် ယွမ်ꩻလလင်ꩻလွဉ်ဖုံႏခရာႏ ကထောင်ထွားဒါႏပညာႏ ။
၃။ မာꩻတထွူးဟမ်ႏတဲင် ထိုမ်ႏနယ်ꩻ ။
ရွဉ်တွမ်ႏသွဉ်
၂။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် - ရွဉ်နဝ်ꩻ သွုံꩻစုဲင်ႏလို့ထိုꩻဒါႏ၊ ငေါဝ်းသွဉ် (ငဝ်းဆွုံꩻမꩻ)နဝ်ꩻ သွုံꩻလုဲင်ႏ တလို့နွောင်ꩻတောဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗုဒ္ဓဝင်ႏ
ဖရာꩻဂေါတမ ဗုဒ္ဓဝင်ႏ
၁၈။ ဒုက္ကရစရိယာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ -- ခုဲင်ႏခွော့ယပ်ꩻငါႏ ကကံကျင်ꩻဗာႏဒါႏအကျင်ꩻ ။
၂၉။ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻသာဝက -- သုဘဒ္ဒပရိဗိုဇ် ။
၄၁။ ကကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏနီꩻ - မဟာႏသက္ကရဇ် - ၁၄၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏ ။
ကလူꩻလွꩻကလူꩻဗွာ
နွောင်ꩻလို့တဝ်း၊ ဟဝ်လို့တဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ အမျိုꩻဒျာႏ၊ တသီႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အကျိုꩻဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ မဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဟံႏလောင်းယို လိုꩻတတွမ်ႏဒွုမ်ထာꩻသွူ။ ကွပ်တသီႏတနွောင်ꩻလို့တဝ်း၊ တသီႏအကျိုꩻဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ တမဲဉ်ႏလို့တဝ်းနဝ်ꩻမꩻ လိုꩻသီးအဝ်ႏသီတရတ်၊ သီတခြိုဗာႏထာꩻသွူ။ အဝ်ႏခံႏစာꩻဗာႏ ဇရာႏဒုက္ခ၊ ဗျာဓိဒုက္ခ၊ မရဏဒုက္ခဖုံႏသွူ။ ကလူꩻဗွာကဖြေင်းအီ၊ ကလူꩻလွꩻကဒေါ့ꩻအီယိုလဲ့ ကွပ်တသီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏတဲမ်း၊ ဝင်ꩻအဝ်ႏဒင်ႏခါꩻမတ်တန်ꩻသွူ။ ကလူꩻဖြေင်းကဗွာဒါႏယိုနဝ်ꩻ လိုꩻသက်ရွယ်ႏတန်မꩻ ဗွာကဲဉ်းအာအာလဲ့ ကလူꩻကလွꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသက်ရွယ်ႏတန်မꩻမွေးတဝ်း၊ ခိုဗင်ႏမူႏနံꩻ အရွယ်ႏလဲ့ အဝ်ႏလွꩻဒါႏနေနေသွူ။ လိုꩻခိုနဝ်ꩻတန်ႏတန်ႏ၊ လိုꩻမူႏသီးကလူꩻမဉ်ႏလွꩻနဝ်ꩻ အဗွေႏသꩻဝꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ကလူꩻဖေႏကလွꩻပုဲင်ႏဒွုမ်၊ လွꩻလဲဉ်းသွူလဲ့ ဖေႏကဒေါ့ꩻချာနဝ်ꩻ အဗွေႏအွဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏအရေꩻသွူ။ ဝင်ꩻရိုꩻတသီႏယိုဟဝ်၊ တသီႏနဝ်ꩻဟတ်လဲ့ နဲစ်ဖြေꩻ၊ နဲစ်ထုမ်ႏ၊ နဲစ်သူႏဖြွꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ကလူꩻဗွာ၊ ကလူꩻလွꩻတဲင် ကလူꩻဗွာကဖြေင်းချာ၊ ကလူꩻလွꩻဒေါ့ꩻခွုန်ꩻအနယ်ꩻယို မွေးတမွေးတဝ်း သေတဝ်း၊ ခွိုင်းကထီႏခွိုင်းကမော့ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်လွေꩻဗာႏ နုဲင်းငါယိုဖုံႏအတွိုင်ꩻသွူ။ စံꩻထွားသုံꩻထွားဒျာႏသွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တဲက်တွန်ꩻနိုꩻဆောႏလွေꩻဗာႏသွူ။
ထာꩻဆာမျိုꩻ(၉၆)ပါꩻ
စက္ခုရောဂါ (မဲ့ရောႏဂါႏ)
ကာသော (တဟေရောႏဂါႏ)
သူလာ (တလီꩻချဲ့ဆာရောႏဂါႏ)
ကဏ္ဍု (ဆာဟွေႏဟဲင်)
ဇန်နဝါရီ ၆
စန်နဝါရီလာ (၆) (January 6) ဇန်နဝါရီလာ(၆)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၆)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၅၉)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၆၀)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
လိုꩻသီခန်းတဲ့
ကထွာအမျာꩻ     သွုံꩻလꩻလို့။ ===အာႏကွိုꩻ===
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻဖုံႏ
• #ဝေင်ꩻကလော်ꩻ၊
• #ဝေင်ꩻဟိုမွိုင်ꩻ
• #ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပန်ႏ၊
• #ဝေင်ꩻနမ်းခမ်း၊
• #ဝေင်ꩻမွိုင်းယောင်း
ဗုဒ္ဓဟူꩻနီꩻ - ထွာဘုရာꩻခန်ꩻ
အုံတခြာကို        သူနေင်ႏတွင်ꩻ ခြေင်းဆွော့ꩻကံကျင်ꩻ   စွုမ်ႏနီꩻဟာ တရျာꩻသွံခါ        ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဩ လာဗွေနီꩻနေား       ဗုဒ္ဓဟူꩻ အဝ်ႏအုံဒင်ႏစူꩻ      ပလ္လင်ႏလောင်း ခွန်သုံစွိုꩻကောင်း     လွဉ်တွိုက်ꩻခꩻ နွောင်ꩻတဝ်းတပ်ပꩻ    ခွန်သုံလွင်း လောင်ꩻမျတ်ယူႏယင်း   အုံတရာꩻ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ      ထီႏဖြောင်ဖြင် ကိလေႏလို့စင်     ဉာဏ်ႏရောင်ႏထန်ႏ သဗ္ဗညုဉာဏ်ႏ      လꩻသွုပ်ငါ ဗွေႏဘုရာꩻထွာ       မျတ်လွိုဝင်ꩻ သꩻကိုနဝ်ꩻရင်ꩻ        ခွေသွဉ်းယူႏ ခွꩻစုံရောင်းရျူႏ      ကီညိုႏမွေး နစ်သက်စွုမ်းစွေး    ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲင်ႏနီဗွေႏ     ဘုရာꩻကွိုနဲးဩ။
တောႏလမ်းတောႏပါႏလွိုက်
တောႏလမ်းတောႏပါႏ လွိုက်ရွေꩻဗာႏ
နီလိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ အချိန်ႏကထွိုင်ႏတွိုႏ အခါႏကထွိုင်ႏလꩻသွူနဝ်ꩻ ထွုံꩻစံႏအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏကိစ္စယို ကင်ꩻတဝ်းရင်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏနဝ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻ ဘဝတသက်တာႏ နီဖဲ့ꩻနီခဝ် ပျောႏသွင်ႏမုꩻ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏမုꩻ ဖေႏကထွာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွိုက်ရွေꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁။ နီကအီႏလွိုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ နီဖဲ့ꩻရောႏဂါႏကင်ꩻနမ်းထွူတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်ဗာႏ။ ၂။ နီကအီႏလွိုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏတလꩻနွောင်ꩻတဝ်း ခေတ်ပညာႏဒါႏ ဘွဲ့လꩻသားလဲ့ ပညာႏအထီအသွီႏ အင်းတူႏအင်းတန်ႏအဝ်ႏဗာႏ။ ၃။ နီကအီႏလွိုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ နီဖဲ့ꩻနီခဝ် စီꩻပွာꩻရေꩻ အင်းတူႏအင်းတန်ႏ အဝ်ႏဗာႏ။ ၄။ နီကအီႏလွိုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏလိုꩻအသောင်အရင်ꩻသားယို သဟဇာတ ဖေႏကထွာနဝ်ꩻ လွိုက်ဆံႏသွုပ်ဆံႏဒါႏဗာႏ၊ နွို့ထန်ႏလိုꩻဖုံႏခြာဒါႏဗာႏ၊ ပေါင်ꩻဖောႏတွမ်ႏလိုꩻဖြားလိုꩻတန်ဒါႏဗာႏ။ ၅။ နီကအီႏလွိုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏ လိုꩻယံလိုꩻကျ၊ လိုꩻသွိုန်ႏသꩻဟဝ်၊ သဖော်ꩻဟဝ် နမ်းကျင်ꩻစာရိတ္တဟဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ နီကအီႏလွိုက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ပါသွံမျိုꩻ ပါတဝ်းသွံမျိုꩻ ဗွိုန်တဝ်းသွံမျိုꩻ ကရဒါႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန် ပွိုင်းလဲင်ႏကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ ငဝ်းယိုလဲ့ ဟဝ်မတ်တောင်ꩻလွိုက်နာႏလွဉ်ꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ခွိုꩻရက်ပအိုဝ်ႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻသွော့ အချက်(၉)ဆꩻလယိုသွူ။
ဇန်နဝါရီ ၁၀
စန်နဝါရီလာ (၁၀) (January 10) ဇန်နဝါရီလာ(၁၀)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၁၀)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၅၅)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၅၆)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
နျာႏဗောင်းလင်ꩻ
နျာႏဗောင်းလင်ꩻရောႏဂါႏ လိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻဖုံႏ
ဒွိုႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ အေင် ၂ိ၊ ပခေါ် ၂ိ၊ ဖက်ꩻဗိုႏ ၂ိ၊ နံးမန်ꩻ ၅ိ၊ တွမ်ႏဝန်ဆင်စွဲႏကျာႏသွယ်ꩻထွူနဝ်ꩻ ဒွိုႏငိုးညီꩻအွဉ်သွော့တဝင်ꩻ၊ ဝန်ဆင်စွဲႏနဝ်ꩻ ဖူးသွူမꩻ ကွဲးသော့ꩻငါႏထော့ꩻယာႏ၊ သော့ꩻထွူထော့ꩻယာႏတဲ့ ထော့ꩻယာႏဖေႏကဖူးနဝ်ꩻ သော့ꩻထီဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ ဒွိုႏသံးဗာႏထဲင်းတလဲင်ႏသွူ။ ပေါႏထော့ꩻယာႏဖူးလဲ့ အံႏလꩻလဲန်းသွူ။ ဟန်ႏအိုယိုနဝ်ꩻ အီႏတနီꩻတာႏလွုမ်ꩻ၊ ဒွိုႏနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ အံႏတရွေးဝင်ꩻ (၃)နီꩻငါနဝ်ꩻ ဟဝ်လွဉ်ဒျာႏသွူ။ တယံꩻတန်နဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"ဖန်ခါးသီး"၊ တယံꩻပေႏနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"ကြဇုသီး"သွူ။ မိဉ်ႏဖြေꩻနေး ပရတသီႏဆဲင်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻ "ဖန်ခါးသီး၊ ကြဇုသီး"နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻသေနာႏသွူ။
ဝေင်ꩻဝွန်းတို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အမီးဗား
ထူႏထီိတဗဲက်ꩻ အွိုး မောဝ် ဖြေ့သိဉ် ဖုံႏ ကအောဝ်ႏဒါႏထီႏကန်ႏကိုတွော့ꩻ အွဉ်ႏဒါင်ႏ သလဲက်ကရိုꩻဒါႏ မှန်ႏပျာꩻလောင်းထွူ မိဉ်ႏထွားတောမ်ႏ မိုက်ခရိုစကုပ်မှန်ႏဖီလူꩻနောဝ်ꩻ ထီႏနွောင်ꩻ အမီးဗားဖုံႏအောဝ်ႏလွေꩻချာ လွေꩻငါထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အမီးဗားသီးနမ်းခန်ႏထာႏနောဝ်ꩻ သဲလ်အောဝ်ႏတဗာႏလွုမ်ꩻတဲင် သဲလ်နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ အထန်ႏဖဲ့ꩻအကာႏအနေႏ အပီအဖြို့ꩻ တအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်စားနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အမီးဗားနမ်းခန်ႏထာႏ ရုပ်ပွိုင်ယို ပုံႏသီ တိတိကျကျတအောဝ်ႏတောဝ်းတဲင် အောဝ်ႏပြောင်ꩻတသေႏသေႏနောဝ်ꩻသွူ။ အမီးဗား ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယို နမ်းခန်ႏထာႏပုံႏပွိုင် အောဝ်ႏပြောင်ꩻသေႏသေႏ သတ္တဝါႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အမီးဗားနမ်းခန်ႏထာႏယို ပနဲဉ်ႏနုညံꩻငါႏနောဝ်ꩻမꩻ အောဝ်ႏလိုႏသေႏသေႏထီတဲင် အမီးဗားဖုံႏကအုံဒါႏ ထီနောင်ထီကန်ႏဖုံႏ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ဟမ်ႏအွန်ဟမ်ႏအောက်ဖုံႏ မိဉ်ႏသေ့ꩻမိဉ်ႏသဲင် ထိုꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏကသီကုဲင်ဗာႏမွိုန်းအတာႏ (သဘာဝအလꩻ) အမီးဗားဖုံႏ အွဉ်ႏတလုံꩻ အွဉ်ႏတဒွီႏထွူအနမ်းတဲင် အွဉ်ႏကာႏရဲးသေꩻခါꩻတောမ်ႏ အပီဒွိုန်တခွိုက်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏဒို့ꩻသေꩻခါꩻအနမ်းသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ ခမ်းမိဉ်ႏလော့လင်ꩻချာလွဉ်နောဝ်ꩻ အမီးဗားလုံꩻတဒွီႏယို ပꩻထိုꩻပိဉ်ခေါဝ်ခေါဝ်တွော့ꩻ အွိုးအကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ပရိုတိုပလာဇမ် ဖုံႏယိုလဲ့ ထွာထိုꩻပိဉ်ကွို့ꩻကွို့ꩻတဲင် ထွာလွဉ်အမီးဗားပေႏဖုံႏတွော့ꩻ ထန်ႏလွဉ်ရောင်ခန်းနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုနောဝ်ꩻအမီးဗား ခွိုꩻသွုပ်တသာပေါႏနယ်ꩻ (မျိုးပွားနည်း)တနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ထုဲင်ꩻ-ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ
နေးတွမ်ႏမန်းသဒ္ဒါႏ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း တလꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ
အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဒါႏလိက်သား အဝ်ႏဆေ့ꩻမွေးစွဉ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မဲ့နားဖေႏကဗွောင်ယိုꩻဗာႏနဝ်ꩻ မီႏဒါႏလိက်မန်းမꩻ မဲ့နားအီႏဗွောင်ယိုꩻ အခင်ႏအုံအဝ်ႏနေးနဝ်ꩻတဲင် ဖြောမ်းလို့ဝင်ꩻ အွဉ်ႏတီႏဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏလိက်မွူးနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးဗွေႏဆရာႏသီး လွူးတန်ထင်ႏလွဉ်နီ တွမ်ႏလိက်မန်းအာဟာႏရနဝ်ꩻမꩻ ယိုခါ နီတန်လဲန်း၊ နွောင်ꩻနမ်းလဲန်း၊ မဲ့နားအဝ်ႏလဲန်းတဲင် ထင်ႏထွားချာ လိက်မွူးတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ ထူႏဒျာႏမန်းသဒ္ဒါႏ မာꩻထွာအီလိက်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ထီႏလွဉ်ဗာႏ မော့ꩻလွဉ်ဗာႏ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏ။ ဗိုန်ပီနုဲင်း ပါဠိသဒ္ဒါႏ တဲမ်းအီမန်းငဝ်း တထွာတဝ်းတဲင် အွဉ်ႏခေါ်ဗာႏမန်းသဒ္ဒါႏအတွိုင်ꩻ ထူႏမန်းသဒ္ဒါႏ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း တထွာတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏခေါ်ထဲင်းဗာႏ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ တသေစဲတ်ဆေꩻတဝ်း သဒ္ဒါႏခရာႏ ခေတ်ယိုခါ ပအိုဝ်ႏစင်းဟန်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုꩻတေားဒျာႏ ဝင်ꩻမာꩻသျုက်ထာꩻ၊ ယားထာꩻတဲင် အဝ်ႏမဲန်ခုမ်စွူစွူဒျာႏ မန်းသဒ္ဒါႏ၊ မော့ꩻလဲန်းပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏအကျောင်ꩻ နေးထူႏတွမ်ႏပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏနဝ်ꩻတဲင် လျောက်လဝ်းတဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏအစိုန်ꩻ။
မီႏဖြေꩻကာꩻနဝ်ꩻ "ဝတ်သျော့ဆရာႏ" မီႏလွိုက်ဖေႏနဝ်ꩻဟဝ်၊ မီႏဖြေꩻနꩻနဝ်ꩻ "စင်းလေက်ꩻဆရာႏ"မီႏလွိုက်ဖေႏနဝ်ꩻဟဝ်၊ မီႏဖြေꩻအီလဲတ္ထရောနိတ်ဖြွိုင်းတဲ့ "ရေဒီယိုဆရာႏ"မီႏဖြေꩻဖေႏနဝ်ꩻမꩻ လꩻအဟဝ်။ ဗိုန်ပီနဝ်ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်းတာႏ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏယို ပအိုဝ်ႏစဲတ်တဖြာꩻလွိုက်ဖေႏနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏ အယံသွတ်ꩻ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထေနယ်ဗာႏ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏအစိုန်ꩻ၊ ဗွေႏသီးကထွာဆရာႏ အကဲꩻဖျတ်သားဖုံႏ လွိုက်ရွေꩻဖေႏကလꩻတဲင် ထေပျꩻနယ်ဗာႏ "လိက်ထုဲင်ႏစောင်ႏ"ယိုသွူ။ ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻအချုက်ဇယားယို အဝ်ႏအွိုးဆရာႏပေါင်ꩻစုမ်ႏသီး လိက်မွူးကို ထေထန်ႏလွဉ်ဒျာႏ၊ ထွင်ႏနေး၊ သမုတ်နေးမွေးတဝ်း၊ ဗိုန်ပီဘုရာꩻကဟော်ꩻတရာꩻယို ပါႏရမီႏကအဝ်ႏသားမꩻ လꩻနွောင်ꩻတရာꩻအတွိုင်ꩻ (လိက်တန် လိက်လွောင်ႏဗူႏတန်ယို) အွဉ်ႏထွာလိုꩻမျိုꩻလင်လိက်နဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ လꩻနွောင်ꩻပေႏပေႏ အဝ်ႏဒျာႏပအိုဝ်ႏလုမ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏထွာပအိုဝ်ႏလိက်နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ။
ခယ်ႏခမ်းထီ
ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်း အဝ်ႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၉.၆)သန်း (စတုရန်းမဲင်ႏ - (၃.၇)သန်း) သွူ။ ဟံႏမဲ့ငါခိုႏပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏအာစွိုးအာမျိုꩻ အဝ်ႏစွုမ်ႏတန်သွူ။ သေင်ႏတခြာတန်ဖုံႏလဲ့အဝ်ႏ၊ သုဲင်ꩻကန္တာရ (ဂိုဘီ သုဲင်ꩻကန္တာရ၊ တပ်လာမာကန် သုဲင်ꩻကန္တာရ) ထာꩻသဲင်ခြစ်ꩻ ထာꩻလျားတုံးလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီ အကူကအဝ်ႏဗော့ꩻဒါႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ် ထျꩻ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ သေင်ႏတခြာဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့အာနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ꩻ ကောင်ရွေꩻဖုံႏ၊ ကောင်ထိုဖုံႏအဝ်ႏတဲင် ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻတောမ်ႏ ထဉ်းသျန်းကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗော့ꩻဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းကူထျꩻသွူ။ ခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏမိုးထေ့လင်ꩻဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏကွန်နဝ်ꩻသွူ။ ကမ်းရိုးတန်း အဆွာꩻအဝ်ႏ ၁၄,၅၀၀ ကီလိုမီတာ (မဲင်ႏ ၉၀၀၀) သွူ။ ခယ်ႏခမ်းထီထျꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏပင်ႏလယ်ႏကွဉ်ႏ တောမ်ႏ ခယ်ႏပင်ႏလယ်ႏနဝ် အဝ်ႏနီဖြုံႏသွူ။
တယ်ႏ ၁၉၇၈ ဗာႏ ကစလွေꩻဒါႏ ဆေꩻကွက်ꩻစီꩻပွာꩻရေꩻစနိစ်အလꩻ ထွိုင်ႏမာꩻလွေꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏနဝ်ꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုမုꩻဖုံႏလဲ့ အမွိုင်တဗာႏ ဖြိုတန်လွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာလွဉ် ပသာထန်ႏကွန်ႏ အတန်သွတ်ꩻတောမ်ႏ ဒင်ႏသွင်ꩻနွို့ကွန်ႏ ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻသား နဝ်ꩻသွူ။ စီဒီပီ(GDP)တန်ႏဖိုꩻအလꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒုတိယ စီꩻပွာꩻရေꩻ အာႏရဲင်ꩻတန် ခမ်းတခမ်းသွူ။ ကမ္ဘာႏကုလသမဂ္ဂ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻကောင်သီကိုလဲ့ အဝ်ႏထွာ အစွိုꩻနွို့အသေႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏကူꩻကားကွန်ႏအစွိုꩻ (WTO)၊ အေပဲတ် (APEC)၊ စီ-၂၀ (G20) စတဲင်အစွိုꩻဖုံႏကိုလဲ့ အဝ်ႏထွာ အစွိုꩻနွို့သားသွူ။ အဝ်ႏပဲင်ႏဆဲင်ႏခါꩻပါ နျူးကလီးယားစူခွုမ်တဲင် ကမ္ဘာႏရဲင်ꩻအာႏအတန်သွတ်ꩻ စဲ့ꩻတပ်တောမ်ႏ စဲ့ꩻရေꩻတာႏ သုင်ꩻလွေꩻစရိပ်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒုတိယသွူ။ ခယ်ႏခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီရေꩻပညာႏသျင်ႏ၊ စဲ့ꩻရေꩻပညာႏသျင်ႏ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻပညာႏသျင်ႏ၊ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏပေါ်ႏထန်ႏအာဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏ နေနေသွူ။
လိုꩻသီးကအံႏဗာႏဒဲန်
လိုꩻသီးယို ပွိုးတမုဲင်ꩻ--- အံႏဗာႏဒဲန်ဟောင်း၊ ဒဲန်စတဲင် ထာꩻအံႏအမျိုꩻမျိုꩻအကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ အွီႏနွိုးဆျာႏခါႏ အရသာႏမျိုꩻဖုံႏယို မဲန်ခံႏစာꩻတွော့ꩻ အံႏဒျာႏဟောင်း၊ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ ငဝ်းရီယိုနဝ်ꩻ အစေမဲန်ႏ အဝ်ႏ(၂)ချက်သွူ။ (၂)ချက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ယို(၂)ချက်အကို အဓိကအရေꩻတန်အချက်နဝ်ꩻ အမုဲ(၂)အချက်သွူ။ ကနေးကခံႏစာꩻအီဒါႏ အရသာႏ အမုဲ(၂)အချက်နဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဟောꩻခါꩻဒျာႏ ငတ်ꩻပါꩻအာႏရုံႏ ကာႏမဂုဏ်ႏတရာꩻတဲင် အရေꩻတန်အချက် တမွေးတဝ်းသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လိုꩻစတဲင် သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး ကအံႏကအွꩻဒါႏ အာဟာႏရအနမ်းသား၊ အထီသားယိုနဝ်ꩻ အံႏအွꩻဒျာႏတွမ်ႏ အမုဲ(၁)အင်းရွယ်ႏချက် ကဲန်းအာအာသွူ။ နီဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဘုရာꩻနယ်ꩻ သုံႏအံႏအာဟာႏရ အင်းရွယ်ႏချက်နဝ်ꩻ အမုဲ(၂)ဒျာႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ငဝ်းဆင်ႏချင်ႏ ဒဲန်သွမ်ꩻ ပစ္စဝေက္ခဏာႏကိုနဝ်ꩻ-
ခရာဒိယဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် တိပလ္လတ္ထဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
လက္ခဏမိဂဇာတ်
၃။ နီလိုꩻ မဉ်ႏပါထိုꩻပါꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ချꩻနားရော့ꩻရော့ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻတဲ့ꩻတဲ့ꩻ ဟဲ့ꩻချာဗာႏယင်းအကျောင်ꩻ၊
နီပအိုဝ်ႏတွမ်ႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဇန်နဝါရီ ၁၅
စန်နဝါရီလာ (၁၅) (January 15) ဇန်နဝါရီလာ(၁၅)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၁၅)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၅၀)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၅၁)နီꩻ) သွူ။
ဖရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ
ဖရာꩻ ဂုဏ်ႏတောႏ ၉ ပါꩻ ပါဠိ
ဣတိပိ သော ဘဂဝါ -
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ကေားသွဉ်ဖေႏဒါႏ ဆရာႏအဲဉ်ထဝ်း ဗွေႏစဝ်းနမ်းဒျာႏ ယံငါႏစဲင်းစဲ့ ကြောင်းကြဲ့တရာꩻ ကွယ်သေငါꩻမꩻ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယံခေါဗွေဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
လောကဝိဒူ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သတ္ထောသ သင်္ခါႏရရိုꩻ လောကသိုမ်ပါꩻ သေငါꩻယံကျ လောကဝိဒူ ဆန်ꩻထူꩻဗွေဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
ဘဂဝါ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သူပါꩻဂုဏ်ႏတောႏ ဗွေကျောႏငါႏထာꩻ ဘဂဝါဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
ခရဿရဇာတ်
၁။ ကလꩻအာႏဏာႏသားနောဝ်ꩻ ဟောဝ်အံႏနွောင်ꩻတောဝ်း ဒုံသား၊ ဝေင်ꩻသား ခမ်းသားအမျာꩻ၊
ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ
ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏ (အဲင်းကလေတ်: Christianity) ခရစ်ယာန်ႏသာႏသꩻနာႏယို ထွာ ထာꩻယွုမ်းအမ်ႏဗော့ꩻ ထာဝရဘုရာꩻ အောဝ်ႏတဆူႏလုမ်ꩻစားသွူ။ အွောန်ႏခါꩻအထျꩻအွိုး ဓမ္မတသာလိတ်ဖွူꩻကို ကအွောန်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ နာသရဲတ် (Nazareth) ဝေင်ꩻသား ယေဆျု ဖဝတစိုးသက် ယင်း ဝွေꩻငေါဝ်းဟောꩻခါꩻ တရာꩻဖုံႏလောင်း။ ခရစ်ယာန်ႏ ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏယို အောဝ်ႏဂရိလိတ်ဖြုံႏ Xριστός ကိုထွာလွောန် ခရစ်သတို့သ်၊ "ယေဆျု" နောဝ်ꩻ လိတ်ကိုတဲမ်းခါꩻ "လိုꩻခမ်ႏထူႏဘိသိတ်" နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ခရစ်ယန်ႏဘာႏသာႏယိုနဝ်ꩻ လိုꩻကိုႏကွဲႏယွုမ်းအံႏလွောန်ꩻသား အဝ်ႏ(၂.၈)ဗီလီယံ တောမ်ႏ တတွာ တကမ္ဘာႏလွုမ်း လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း သိုမ်ပွန်းတပွန်းတဲင် ထွာစွောန်ႏ အတန်သွတ်ꩻ ဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။
ခွုမ်မာꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏသား
"ခွုမ်မာꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏသားစွုမ်ꩻစွိုꩻ အောဝ်ႏလိုႏအောဝ်ႏ" လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအောဝ်ႏဗာႏ တမျိုꩻလွုမ်ꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ နုဲင်းယိုခါနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏ ခွိုင်းမုဲင်ꩻမျိုꩻမျိုꩻ၊ ခွိုင်းမုဲင်ꩻစားစား၊ ပိုလီꩻဆꩻချာ ဟော်ꩻထွားလွဉ်ꩻ လဲင်ꩻတသေနာႏထွꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻမွေးမဲဉ်ႏဒျာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏလက္ခံႏလွဉ်လဲဉ်း ၄၀% ရျာꩻခေါင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဗွိုန်ပီအာအာဖေႏ "ပျူ"လိတ်ဖုံႏ၊ လိတ်ကာရန်ထင်ႏလင်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏတလောႏသော့ꩻအာအာ"ပျူ"လိတ်ရန်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရက်ချာတောဝ်းလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻ- နီပအိုဝ်ႏလိတ်နောဝ်ꩻ လဲင်ꩻအွဉ်ႏနေးဗာႏစွဉ်ႏ ပထမခေတ်မူ၊ ဒုတိယခေတ်မူ၊ တတိယခေတ်မူ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ မဉ်ခေတ်မုဲင်ꩻခေတ်တွော့ꩻ နီလိတ်ယို ဗွိုန်ပီတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻဗာႏဒျာႏ "ပျူ"လိတ်မူနုဲင်းပွိုင်းလဲင်ႏခါနောဝ်ꩻ လꩻတောဝ်းဟောင်း၊ ဆုဲင်ꩻချာလဲ့ စတုတ္ထခေတ်မူ၊ ပဉ္စမခေတ်မူနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ အီႏအောဝ်ႏထဲင်းယင်းဟောင်း-။ ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ လိတ်လုံးဝေင်ꩻပုဂံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတဲမ်းနယ်တွမ်ႏ လစ်ꩻဘာႏသာႏနုဲင်းလယိုသွူ။ နီပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏခွုမ်မာꩻဖေႏ လိတ်မူသားစွုမ်ႏစွိုꩻ (စာပေလုပ်သားအဖွဲ့)အဲဉ်ထောဝ်းတဲင် လိတ်ဖုံႏ ပꩻပြုဲင်လီလီလာလာ၊ ထွာလွဉ်ထိုꩻဗာႏ ခွေတမူ၊ နာꩻတစား၊ နုဲင်းယိုမꩻမဲဉ်ႏ၊ နုဲင်းယိုမဲဉ်ႏတောဝ်း၊ ခမ်းကောင်မူမꩻယံ၊ ခမ်းဒွမ်မူယံတောဝ်း-စတဲင် နီအချင်ꩻချင်ꩻ သွီႏကွယ်ꩻလွဉ်ဝင်ꩻဖုံႏ၊ နီပအိုဝ်ႏလိတ်မော့ꩻလွဉ် (HIV)ရောႏဂါႏ ညဆွာꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ဇန်နဝါရီ ၁၇
စန်နဝါရီလာ (၁၇) (January 17) ဇန်နဝါရီလာ(၁၇)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၁၇)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၄၈)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၄၉)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ (အဲင်းကလေတ်: Shan State Government) (မန်း: ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအစွိုꩻအဗူႏ တစွိုꩻဒျာႏသွူ။ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ အွဉ်ငါဝွန်ႏတန်ချုတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒေါက်တာကျော်ထွန်း နဝ်ꩻသွူ။
ပကီႏ
thumb|ပဉ်တစ်ခမ်း ထမ်း[[:en:Chauvet Caveထာꩻဆေင်ႏလောင်းကို ကတဲမ်းကဲတ်ꩻခါꩻဒါႏ ရျꩻ(ကြံ့)ပကီႏရုက်ပုင်ႏ၊ သက်တန်ꩻလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၃၀,၀၀၀ တောမ်ႏ ၃၂,၀၀၀ နေင်ႏရပ်]] thumb|ပွယ်ꩻဝါးခေးပြဲင်ႏဝင်ꩻဖြီ မျန်မာပကီႏရုက်ပုင်ႏ ပကီႏ (အိန်းကလေတ်: Painting) (မန်း: ပန်းချီ) "ကဲတ်ꩻသူႏတသီႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ စေးဗီႏ၊ ကင်းဗတ်စ၊ သေင်ႏ၊ မန်ႏ စတဲင်ဖုံႏ မဲ့ငါခိုႏလောင်းယို တဲမ်းထွို့ꩻကဲတ်ꩻသူႏဖေႏအရောင်ႏ သွင်ꩻဖေႏအသက်ပုင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ယေဘုယျအနေႏ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အနုပညာႏညဏ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏဒျာႏ "တဲမ်းထွို့ꩻပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းထွို့ꩻဗိုန်ပုင်ႏ(ပုံတူဆွဲယူခြင်း)၊ ဖွဲ့ထူႏပုင်ႏ(ပုံဖွဲ့ယူခြင်း)ဖုံႏယို ထွာဒျာႏ အနုပညာႏသျင်ႏသီး အီႏဖန်ဆင်ꩻတဲမ်းထွို့ꩻဒျာႏ ထာꩻယူႏထာꩻထင်းအလွောက်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစဝ်းသွတ်ꩻ သက်တန်ꩻအညသွတ်ꩻ ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻရုက်ပုင်ႏနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻခါꩻဒျာႏ ပဉ်တစ်ခမ်းထီ Grotte Chauvet ဒေႏသကိုသွူ။ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ဒေါ့ꩻရိုꩻခါꩻ ပကီႏရုက်ပုင်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သက်တန်ꩻညလꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ  ၃၂,ဝ၀ဝ နေင်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထူႏသုင်ꩻအီတောမ်ႏ ဟံႏဗော့ꩻတမျိုꩻတဲင် တဲမ်းကဲတ်ꩻခါꩻဒါႏ ထမ်းထာꩻဆေင်ႏ(ဂူနံရံ)လောင်းတဲင် ရုက်ပုင်ႏကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻခါꩻ သေ၊ ကြံ့၊ ချင်ꩻသေ့ꩻ၊ ပနား၊ ကမ္ဘာႏဦꩻဆင်တန် ထာꩻသာပုင်ႏဖုံႏ တောမ်ႏ လိုꩻပုင်ႏဖုံႏသွူ၊ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လော်တခြာမုဲင်တန်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ နုဲင်းပဉ်တစ်ခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထမ်းထာꩻဆေင်ႏလောင်း ကဲတ်ꩻသူႏတသီႏပကီႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းအလင် သပေင်ခမ်းထီ၊ ပေါ်တူဂီခမ်းထီ၊ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ ဩသတေးလျခမ်းထီ၊ မျန်မာခမ်းထီ တောမ်ႏ အေင်ဒိယ ခမ်းထီဖုံႏကိုလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ပယ်ႏထိုꩻရာႏဂဒေါသမောဟ
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ- ကံကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻတာႏနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတောဝ်း။ ၂။ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော နော အတ္တဟိတာယ- ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏနမ်းတာႏနောဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻတောဝ်း။ ၃။ နေဝတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ- နမ်းတာႏတဲ့ တကံကျင်ꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ တထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတောဝ်း။ ၄။ အတ္တဟိတာယ စေဝ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စ- နမ်းတာႏတဲ့ ကံကျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻ။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ 'ကံကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻတာႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ယံကယ်ႏထိုꩻလꩻ ထာꩻတထဲ့ꩻရာႏဂ လောႏဘꩻနဝ်ꩻတဲင် ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ (အသုဘဘာႏဝနာႏ)၊ ယံကပယ်ႏထိုꩻလꩻ ဗျာပါဒ-ဒေါႏသꩻနောဝ်ꩻတဲင် ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ (မေတ္တာႏဘာႏဝနာႏ)၊ ယံကပယ်ႏထိုꩻလꩻ အဝိဇ္ဇာႏ-မောႏဟꩻနဝ်ꩻတဲင် ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ (သမ္မာဒိဋ္ဌိမဂ္ဂင်ႏ)၊ အားထွုတ်ဒျာႏ၊ မာꩻဒျာႏ၊ ကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏအားထွုတ်တောဝ်း၊ ထွဉ်ႏမာꩻတဝ်း၊ ထွဉ်ႏကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ 'ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏနမ်းနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ဖေႏနေးကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻနယ်ဖေႏဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏဝင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏမာꩻဝင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻကျင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻအားထွုတ်၊ တွိုႏဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ ဖေႏကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻနဝ်ꩻ အားထွုတ်တဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ 'နမ်းတာႏတဲ့ တကံကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ တထွဉ်ႏကံကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ယံကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ အားထွုတ်တဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ တထွဉ်ႏအားထွုတ်တဝ်း၊ မာꩻတဝ်း၊ တထွဉ်ႏကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ 'နမ်းတာႏတဲ့ကျင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ယံဖေႏနေး ကပယ်ႏထိုꩻလꩻ လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းတံ ကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ၊ မာꩻဒျာႏ၊ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထွဉ်ႏကံကျင်ꩻအားထွုတ်ဒျာႏ၊ ထွဉ်ႏမာꩻဒျာႏ၊ ထွဉ်ႏကျင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ရာဂဝိနယသုတ်)
ဂျစ်ပဆမ်
ခြိုတ်ဖွန်ႏထွူ ဂျစ်ပဆမ်တဲင် မိဉ်ႏဖေႏအလျား (ဖို့ꩻ)မာꩻလျားလျားနောဝ်ꩻ ထီ (၇၅) ရျာꩻခဲင်ႏနှုန်ꩻ ထန်ႏထိုꩻတဲင် ထွာလွဉ် လꩻလွဉ်လုဲင်ႏ ဗွာလွားတဆားဆွူꩻ ဂျစ်ပဆမ် ဖွန်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဖွန်ႏစားယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ပလာစတာအော့ဖ်ပဲရစ် (အင်္ဂတေဖွန်ႏ) နောဝ်ꩻသွူ။ အမိဉ်ꩻကိုကပါဒါႏ ပါရီဝေင်ꩻ(ဝေင်ꩻတန်အောဝ်ႏပျင်ႏသေတ်ခမ်း)မိဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ပါရီဝေင်ꩻထျꩻ ခူႏအာလွဉ်ꩻမရေႏမရာႏ ဂျစ်ပဆမ်တဲင် မာꩻအင်္ဂတေ သုံꩻအီတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ပါလွဉ်ꩻ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပလာစတာဖွန်ႏ (ဂျစ်ပဆမ်ဖွန်ႏ)ယို မိဉ်ႏသုံꩻနောဝ်ꩻ အရီးစသွတ်ꩻ ကြူးကွယ်ရော်ꩻဗာႏတောမ်ႏထီတဲင် တလီꩻမိဉ်ႏလꩻလွဉ်နောဝ်ꩻ ပလာစတာဖွန်ႏယို ဆွော့ꩻမွိုင်လွဉ်ထွူတွော့ꩻ ထွာလွဉ် ကဆွော့ꩻ ကခွောင်ခံႏဒါႏအင်္ဂတေတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ပလာစတာအစားယိုနောဝ်ꩻ ရုပ်တုဆရာႏသီး သုံꩻအီတဲင် မာꩻအီပုံႏရုပ်တုအမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဂေဟစနိစ်
ဂေဟစနိစ် (Ecosystem) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဇီဝဆဲင်ႏရာꩻ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻတမျိုꩻဒျာႏတဲင် ဒေႏသခင်ႏလမ်းတဖြုံႏအကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ သက်အဝ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ သက်တအဝ်ႏတဝ်း(သက်မဲ့)ဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ၊ တောမ်ႏသက်အဝ်ႏသီး ကဆဲင်ႏဒါႏ ထီ၊ ဟံႏ၊ တလီꩻ၊ မွူးရောင်ႏ စတဲင် ဟံႏလောင်းထီကို သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻ ရုက်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ အကွို့ꩻအခဝ်ဖုံႏ အဝ်ႏပါလို့နဝ်ꩻသွူ။
လင်ꩻခွိုꩻခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|လင်ꩻခွိုꩻခရဲင်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏလင်ꩻခွိုꩻ}} {{Legend|#0000FF|​​ဝေင်ꩻနယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ}} {{Legend|#1f78b4|ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပန်ႏ}}
ခီႏမျောက်ထောက်ကမ်း
ပိုလိန်ႏမာႏ ပိုရတနာႏ
ထွိုင်ႏဒင်ႏအဖါလောင်းလောင်းနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏထွာဒါႏ အပိုခိုပေႏနဝ်ꩻ "ထာꩻယို ပေါႏခွေတကယ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ အီႏမာႏလို့ဟွေး" ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထင်ႏအုံဒင်ႏနုဲင်းနုဲင်းခန်း လေားလောင်းသွူ။ အဖါထွဉ်ႏလင်ꩻလဲ့ တအုဲႏလင်ꩻတဝ်း အုံဒင်ႏစွူစွူ လောင်းလောင်းသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ သဝိဋ္ဌကနဝ်ꩻ ဖါတွမ်ႏပိုယို ဒင်ႏလွေꩻခန်းဒျာႏ သင်ႏခဲင်ꩻသွူ။ တွိုႏသင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏအုံယွုတ်ꩻသွူလေားတွော့ꩻ တွမ်ႏနမ်းခူႏခန်း ထာꩻအောင်တအောင်သွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပိုခိုပေႏနဝ်ꩻ လင်ꩻခန်းလေား လွေꩻထေ့သွူ အဖါတွော့ꩻ "ဖါဟွေး- သင်ႏခဲင်ꩻကိုယိုနဝ်ꩻ နွေႏဒီႏသူႏဒီႏတအဲဉ်ထဝ်းမွော့ နီဖါမာꩻထာꩻမုဲင်ꩻ မွော့အဝ်ႏခူႏ တွိုႏထာꩻယိုအီး"ရီခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ "ခူႏသူႏသူႏနွေႏ တမွေးတဝ်းမောင်ႏ၊ မောင်ႏသီးဖါဖြားယိုနဝ်ꩻ သက်တန်ငါႏလဲဉ်း၊ မာꩻထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တဒါႏတဝ်းဒွုမ်၊ ကေားပျုစုလုံꩻပန်ꩻလဲ့ သံးအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ကိစ္စဖေႏကညိမ်ꩻထိုꩻခန်းနဝ်ꩻ မာꩻသီခန်းမꩻသနဲ့မောင်ႏ၊ ခွေကခူႏထာꩻယိုနဝ်ꩻ ခူႏဖေႏဖါဖြားအောင်ဒျာႏ"ဒေါ့ꩻဖေႏခန်းအပိုနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အပိုနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း တရိမ်စွဉ်ႏနမ်ႏ အဖါစူကိုတွော့ꩻ လွေꩻခူႏခေါ်ခေါ်ဖျင်စွဉ်ႏ တအောင်သွူ။ "နဝ်ꩻက နာꩻမာꩻထာꩻမုဲင်ꩻမောင်ႏ"အဖါထွိုင်ႏရီနဝ်ꩻ "နီဖါလဲ့ ဖြားလဲန်းနေနေ၊ မာꩻသီနုဲင်းနုဲင်းနီဖါတွော့ꩻ လို့ꩻနုဲင်းနုဲင်းတယ်ꩻခန်းဟောင်း"ရိုꩻနဝ်ꩻ၊ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ အဖါနဝ်ꩻ သေနာႏချာစွဉ်ႏနမ်းသွူ။ "တမွေးတဝ်းမောင်ႏ"ရိုꩻဖေႏခန်းအပိုနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အပိုနဝ်ꩻ "နီဖါမꩻ ယိန်းမွေးမွေးတဝ်း၊ ထိုမ်ႏအံႏထိုမ်ႏအွꩻ တဒါႏဒွုမ် နီဖါဖြားယို အဝ်ႏလိုႏပျုစုဝွတ်ပတ်ဟဝ်ဟဝ်နဝ်ꩻ ကျမ်ႏမာꩻသီနဝ်ꩻအီး၊ ငမ်းတဝ်း ပဉ္စာနန္တရိယကံႏထွိုက်နဲ့အီး"ဒေါ့ꩻဖေႏခန်းအဖါနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ အဖါနဝ်ꩻ လꩻခန်းသတိတဲင် လောႏယွော့တဖော့ထွူ အပိုခိုတွော့ꩻ ဝုဲင်ႏတောင်ꩻပြန်ႏချာခန်း အဖါနဝ်ꩻသွူ။ အဖါလဲ့ ခွင်ꩻလွစ်ဖေႏသွူတွော့ꩻ တဖါပိုဝင်ꩻသိုမ် ထိုမ်းလေား သဲင်ꩻချာခန်းဒျာႏလံးသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဇန်နဝါရီ ၂၅
ဇန်နဝါရီလာ (၂၅) (January 25) စန်နဝါရီလာ(၂၅)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၂၅)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၄၀)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၄၁)နီꩻ) သွူ။
ဇန်နဝါရီ ၂၆
ဇန်နဝါရီလာ (၂၆) (January 26) စန်နဝါရီလာ(၂၆)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၂၆)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၃၉)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၄၀)နီꩻ) သွူ။
ပါဝေယျကရဟန်ꩻသွံဆီ
၁။ နမ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻရောႏဂါႏတဲ့ယဝ်း (သꩻမဉ်အဝ်ႏစဲဒျာႏ တရာꩻလောင်းနဝ်ꩻ) သꩻချမ်ꩻသာႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
ပါဝေယျကာဇီဝကဝတ္ထု
၂။ ငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ငေါဝ်းခိုးလျားဖုံႏယို အွဉ်ႏသော့ꩻမွုန်းသꩻကို၊ ထွားမွိုန်းဝင်ꩻအမာႏ-ထွားချာနီထာꩻမာꩻအကျောင်ꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သထွေꩻ-လꩻအီသတိꩻ အာတန်။
ပါꩻခိုတဖြာꩻဝတ္ထု
၁။ သဌေꩻပို ပထမတဖြာꩻ "ဒု"ဂါႏထာႏ အော်မာႏလို့ဝင်ꩻ သွꩻချင်ꩻဖုံႏဟွေး- လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း နီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကဋေႏလစ်ꩻဆီ နီရွဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻ စူကိုဗောႏဗာႏ အဝ်ႏဒျာႏစွဉ်ႏလဲ့ စိုးယိုကျိုꩻထွာ ပန်ငါမယူႏ နီတလူႏဖိုဖိုတဝ်း၊ နီနမ်းတွက်တာႏ ဗွန်ကြွန်ဥပမာႏ ကြိယာႏပုည ဒသကုသိုလ်ႏယို တမျိုꩻတပါꩻပေႏငါတဲ့ နီတမာꩻသေꩻဗာႏဖိုတဝ်း၊ နီဖုံႏယိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လွူးကြိုအနယ်ꩻညမ်း လွူးနမ်းတဟဝ်တဝ်းအမျိုꩻယို လွူးအီနမ်းတာႏ နီမာꩻမာႏထိုꩻဒျာႏတန်ဟနော။
တက္ကသိုလ်ႏ
တောမ်ႏတက္ကသိုလ်ႏ ကပွိုင်းဝွို့ဒါႏ ကိစ္စခရာႏကားကအဝ်ႏယို ပါမောက္ခချုတ်နဝ်ꩻ ဒင်းထေ့အစီရင်ခံလွေꩻဗာႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻကောင်သီထျꩻ မွေးတဝ်းလဲ့ ပညာႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ သီးနိတ်လွတ်တောႏအစွိုꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ သဖော်ꩻတူႏ ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပါမောက္ခ ထူႏတာႏဝွန်ႏ ခွုမ်မာꩻဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတက္ကသိုလ်ႏကိုနဝ်ꩻ ကောင်သီဥက္ကဋ္ဌအနေႏ ဒင်ႏခါꩻဗာႏ ဒုတိယအဓိပတိတဖြာꩻသွူ။ ခမ်းထီတန်ဝွန်ႏတန်ချုတ်နဝ်ꩻ ရာထူးအလꩻ ထွာတက္ကသိုလ်ႏအဓိပတိသွူ။ ခမ်းထီအလင်တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနစ်နဝ်ꩻတဲ့ ခင်ႏလမ်းအလွောက်ꩻ တထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်း ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။
ည
(ည) ၁။ ညငါႏနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏစဲဉ်ႏ၊ အဲဉ်ႏငါႏနောဝ်ꩻ ထꩻမီး။ ၂။ ညလဲ့ တညတောဝ်း၊ ယလဲ့ တယတောဝ်း။ ၃။ ဉာဏ်ႏအောဝ်ႏမꩻ သာႏ၊ ထာꩻဒါႏအောဝ်ႏမꩻ သေ။ ၄။ ဉာဏ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း ပဲးအာႏ၊ ပညာႏအဲဉ်ထောဝ်း ပဲးနမ်း။ ၅။ ညဝ်ႏဟဲင်းပေႏလဲ့ အယားဒါႏထီ၊ တခြီပေႏလဲ့ အထင်ႏဒါႏကောင်။(လိုꩻအနမ်းပေႏလဲ့ တွမ်ႏထင်းဖွီ သွင်ꩻပေါ်ꩻကြွို့ꩻမွိုန်းတောဝ်း။) ၆။ ညောဝ်ႏ ကလွေꩻထာꩻသဲက်သဲက် ပွိုးထီႏယူး၊ ရူးကလွေꩻထာꩻသဲက်သဲက် ပွိုးထီႏဒေႏ။ ၇။ ညဝ်ႏ ကအဲင်ႏယူး၊ ရူးကအံႏဒေႏ၊ ဆျာပေႏ ကအံႏယဲ့၊ ကေလဲ့ ကအဲင်ႏဖိုး ကွပ်ဟို့ꩻခိုး။ ၈။ ညောဝ်ႏ တခံႏတဝ်းယူး၊ ရူးတခံႏတဝ်းဒေႏ၊ မေႏ တခံႏတဝ်းထီ၊ ခီ တခံႏတဝ်းတနတ်ရာႏ၊ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏ တခံႏတဝ်း တကာႏမ။ ၉။ ညောဝ်ႏတန် ထွာထွꩻ၊ ရူးတန် ထွာနဂါꩻ။ ၁၀။ ညဝ်ႏတွမ်ႏယူး၊ ရူးတွမ်ႏဒေႏ၊ ထွာရန်ႏသေႏ။ ၁၁။ ညောဝ်ႏပေႏထီႏယူး သꩻတဖုံ၊ လိုꩻပေႏထီႏထုံ မဲဉ်တဗꩻ၊ လိုꩻကုဲင်းခွုမ်နꩻ ထီႏလုံးသူ ဆင်ႏဆင်ႏမဲဉ်မူ ဖဲ့စံꩻထွား။ ၁၂။ ညောဝ်ႏဖူꩻ ယူး၊ ရူးဖူꩻ ဒေႏ၊ လိုꩻပေႏဖူꩻ နဲဉ်း။ ၁၃။ ညောဝ်ႏသီးအမျိုꩻ ဖြေင်ꩻဒျာႏအငေါဝ်း၊ ထွီႏသီးအမျိုꩻ အူႏေလာဝ်းအငွါ၊ ရက်ချာအခွိုꩻ ထာꩻသားမျိုꩻ၊ နီလိုꩻသီးတဲ့ လိုႏထွားနုဲင်း။ ၁၄။ ေညာဝ်ႏ အုမ်ယူး၊ ရူး အုမ်ဒေႏ၊ လိုꩻပေႏ အုမ်နဲဉ်း။
ထုဲင်ꩻခမ်းထီ
ထုဲင်ꩻခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Thailand) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ခမ်းထီဖုံႏအကို ခမ်းထီတဖြုံႏနေနေတဲင် ရွုမ်ꩻသုင်ꩻတရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထုဲင်ꩻခွန်ဟော်ခံꩻခမ်း အဲင်ႏကလေတ်အနေႏ "Kingdom of Thailand" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထုဲင်ꩻခမ်းထီယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန် "သာယံ"(သမ်) (အဲင်းကလေတ်: Siam) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒင်ႏသော့ꩻဒျာႏ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနား အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် အခဝ်ထာႏဝ ဟံႏကောင်တန်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ လာအိုခမ်းထီတောမ်ႏ ကမ်ဗေားဒီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) တောမ်ႏ လာအိုခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻပင်ႏလယ်ႏတောမ်ႏ မလေးသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ တောမ်ႏ ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ဟံႏနယ်ႏဒေႏသဖုံႏ
ထုဲင်ခမ်းနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻတောမ်ႏ ဒေႏသတန်၊ ခရဲင်ႏ၊ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻ ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏသွူ။ ထုဲင်ꩻခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒေႏသတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ꩻဗူႏခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ ခရဲင်ႏဖုံႏသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ဒေႏသတန် အဝ်ႏ(၄)ဖြုံႏတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်ထင်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်ထာႏဝ၊ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်နဝ်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဒေႏသတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ တဖြုံႏတောမ်ႏတဖြုံႏ တဗိုန်ပီတဝ်းဒါႏ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻ၊ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ အဝ်ႏတဗာႏစီႏနဝ်ꩻသွူ။
ထုဲင်ꩻခမ်းကိုနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻတောမ်ႏခရဲင်ႏ (၇၆)ခရဲင်ႏတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အခေႏခံႏသွူ အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းတဲင် ရောမ်ဗူႏယင်း ခရဲင်ႏအစွိုꩻ (၅)စွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗန်ကောက် တောမ်ႏ ပတ်တယား အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ဗိုန်ပီလဲဉ်းခရဲင်ႏအရန်းတဲင် အဝ်ႏထူႏတွက်သော့ꩻခါꩻဒျာႏ ခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ thumb|center|ထုဲင်ꩻခမ်း ဒေႏသတန် ၄ ဖြုံႏ thumb|မလေး-မွတ်သလဉ်ဖုံႏ အဓိကကအဝ်ႏအုံအာဒါႏ ထုဲင်ꩻခမ်းခဝ်နဝ် ဟံႏပုင်ႏ
မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ
မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ (မန်း: မြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး) (အဲင်းကလေတ်: Economy of Myanmar) နဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏကို လꩻအမိဉ်ꩻ ခမ်းကိုထေထန်ႏနွောင်ꩻကွန်ႏ ခြွဉ်းလို့ GDPတန်ႏဖိုꩻအနေႏ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ (၇၀.၀၉) ဗီလီယံသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၇ ဗာႏကို အရမ်ꩻအနေႏ GDPတန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၃၂၇.၆၂၉) ဗီလီယံအကျောင်ꩻ ကမ္ဘာႏဘဏ်ထေပြန်ႏချက်အလꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။
စာႏရင်ႏ
အဏုမြူ-ဝ ရျာꩻခဲင်ႏ
အလင်-ဝ ရျာꩻခဲင်ႏ (၁၉၉၈)
ပါꩻထုဲင်လုဲင်းဝတ္ထု
၆၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင် ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မာꩻထွူတဲင် ခိုးလျားဆုဲင်ꩻဗာႏ၊ ကမာꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဟောဝ်တောဝ်း၊ ဟဝ်တဝ်းထာꩻမာꩻ အကျိုꩻတရာꩻယို မဲ့ထီရီႏရွဲး ငွိုးယွဲးဗာႏထာꩻ၊ လဲ့ꩻဖုဲင်းမဒါႏ ခံႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
၆၈။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မာꩻထွူတဲင် ခိုးလျားဆုဲင်ꩻဗာႏတဝ်း၊ ကုသိုလ်ႏကမာꩻ အကျိုꩻတရာꩻယို နစ်သက်ဟဝ်ငါႏ၊ သꩻရေꩻဟဝ်ငါႏ ရွစ်တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ အီႏစံႏစာꩻလွေꩻဗာႏ ချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကမာꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လောကသံသရာႏအတွက်တာႏ ဟဝ်ငါႏ မရေႏမရာႏနဝ်ꩻသွူ။
၃။ ခွန်ဟောဝ်သီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဟောဝ်၊ ထာꩻမာꩻဟောဝ် ထွားလွိုက်၊ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏ ပင်ႏထိုမပ်မပ် ဖေႏအပ်ဒျာႏဆုꩻအကျောင်ꩻ၊
ဒီအဲဉ်အေ
ဒီအဲဉ်အေ ကအောဝ်ခြွဉ်းဗူႏပုံႏ
ဒီအဲဉ်အေ တဒေါင်ထွော့ဖုံႏယို စုဗူႏသေꩻခါꩻတောမ်ႏ တဒေါင်ကာ(လှေကားထစ်)တဖဲ့ꩻစီႏကအောဝ်ႏဒါႏ ဘေ့သ်နီဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ A တောမ်ႏ T သွုပ်ဆွို့ထွူ C တောမ်ႏ G သွုပ်ဆွို့သွူ။ ဘေ့သ်ဖုံႏယို သုံꩻတောမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစေဉ်ဘွဉ်း (ဟုဲက်ဒရိုစဲန်အဲစ်တမ်ခါႏ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ) တဲင်အောဝ်ႏသွုပ်ဆွို့ လို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
မျူတေးဆဉ်း
မျူတေးဆေဉ်း ယို ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻ မာꩻထွာအီနွောင်ꩻ သတ္တဝါႏသီႏ သက်အန္တရာယ်ႏသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခွိုꩻနွယ်ႏဗီဇ သင်္ကေတ သွံဖြုံႏတတွဲꩻယို အမီနိုအဲစ်သေတ် ၂၀ နီဆီ အကို ထွာအနမ်းတင်(ကိုယ်စားပြု) တမျိုꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ကခြွဉ်းဗူႏဒါႏပရိုတိန်းယို ခွိုꩻနွယ်ႏဗီဇသင်္ကေတ အခြပ်အရဲဉ်ႏအလꩻ ထူႏအွဉ်ႏစဲဉ် အမီနိုအဲစ်သတ်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ခြွဉ်းဗူႏပရိုတိန်း
ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻနေးစား(အထူးသတ်မှတ်ထားသည့်) ပရိုတိန်းယို ထေဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒီအဲဉ်အေ ထွဉ်ႏလွေꩻ ကလာပ်စည်း(သဲလ်)သွူ။ သက်ကအောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး ကလာပ်စည်း(သဲလ်)ဖုံႏ ထာꩻမာꩻ ခွိုင်ႏကအောဝ်ႏယို ပရိုတိန်းဖုံႏ မာꩻဖေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပရိုတိန်းဖုံႏနောဝ်ꩻ အမီနိုအဲစ်သေတ် ကရိုꩻဒါႏ မော်လီစျူးပေႏဖွန်ႏနိဉ်ႏဖုံႏ ခြွဉ်းဗူႏခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ခံႏနွမ်ꩻအလံႏ
"ခံႏနွမ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအလံႏ အခြပ်အရဲဉ်ႏ" (၁) ကားကအဝ်ႏ ထွား ငါ - အုံ -- သတိꩻ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏအလံႏတောႏယို ယံ ခံႏ-နောမ်ꩻ။ (၂) အုံ- စွို့ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအလံႏတောႏယို ယံ ခံႏ--နောမ်ꩻ။ (၃) အုံ--စွို့ꩻ  ကထဲ့သူမ်ꩻလဲဉ်းဒါႏ ကအွဉ်ငါဖေႏ ဗွေႏခွန်နင်ꩻ စွိုးခွိုꩻအာႏဇာႏနီႏဖုံႏယို ယံ ခံႏ-နောမ်ꩻ။ (၄) အုံ---စွို့ꩻ   ပအိုႏစွိုးခွိုꩻ ငဝ်းတချင်ꩻယို ယံရွစ်သွို ။
ခံႏယပ်ꩻရီးဗာႏ
အဟောဝ်တွမ်ႏအကုဲင်အကျောင်ꩻတရာꩻအောဝ်ႏတွယ်ꩻရော်ꩻဝင်ꩻ နီမဉ်ႏသေနာႏခါꩻနောဝ်ꩻ အယပ်ꩻခုဲင်ႏကို နီခံႏနွောင်ꩻအာႏအောဝ်ႏ၊ ပျဿနာႏအဖြေႏဖုံႏယို နီထွုမ်ႏမော့ꩻသွူ။ ထွုမ်ႏပျဿနာႏအဖြေႏမဉ်ႏဒါႏမꩻ နီကမာꩻထာꩻမာꩻတဗာႏယို အောင်ႏမျင်ႏမုꩻလꩻ၊ ကာႏဖျတ်နွောင်ꩻအယပ်ꩻခုဲင်ႏကိုသွူ။
ပိလောပိကတိဿမထေရ်ႏ
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ပိလောတိကတိဿမထရ်ႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
ပရိတ်တန်
ပရိတ်တန် အရွီးအခိုႏ
‍မိဉ်ႏထွားစဲစ်ဆေꩻ ပရိတ်တန် ၁၁-သုတ် အရွီးအခိုႏဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏထီႏမော့ꩻဗာႏ နုဲင်းဆ့ꩻလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
အီႏရွစ်ဟော်ꩻပရိတ်သား အဝ်ႏလိုႏချက်
နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ရွစ်ဖတ်ပါႏဠိတောႏလဲ့ ဖြွောင်ႏဗာႏ၊ ယွုမ်းအံႏမုꩻအဝ်ႏဗာႏ၊ သေနာႏဗာႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ၊ ကောနာႏပရိတ်တရာꩻတောႏပရိတ်သတ်သီးအလောင်းလဲ့ အွဉ်ႏမတ္တောႏဂရုဏာႏတရာꩻတဲင် မဲဉ်လ့ꩻဗာႏတဝ်း လာဘ်လာဘသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ *
ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
တောင်ꩻသေꩻ- တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်းနဝ်ꩻ ထဲမ်သော့ꩻလုဲင်ႏလွေꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ မက်မန်းခရဲင်ႏကိုသွူ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်းတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းလားနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း ခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ(၆)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၂၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။