လိတ်မွူးခရာႏ
(ဌ) လိတ်စောင်ႏယို ငင်းဒို့ꩻလောင်း "လိတ်ကျောႏညာႏ"ကိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏရွဉ်ကား အခရာႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်သေꩻဗာႏ လိတ်ယဟန်ႏ-ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွားထွူအချက်နုဲင်းဆချာယိုဖုံႏတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ မီႏစံႏဖြွꩻ(သုံးသပ်)ဗာႏနဝ်ꩻ- ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းတဲႏထွင်ႏဒါႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ ဖျင်လꩻတဝ်း၊ ထဲမ်လꩻတဝ်းလဲ့ ဝွေꩻဗွေႏတရိုꩻတဝ်း။ တရိုꩻတဝ်းတဲင် ဗွေႏဗွန်ဉာဏ၊ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ ကတွယ်ႏနျꩻဒါႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖျင်လဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ "မီႏတွိုႏဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ အီႏမာꩻဖျင်ယင်းတစား"အဝ်ႏရိုꩻပါဒွိုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း၊ အွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻဗာႏလိတ်ယဟန်ႏ-နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏရိုꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ဉာဏ ထမ်းဘုရာꩻဖျင်၊ အွဉ်ႏကုဲင်သွူတကာႏတဝ်း ဗွေႏဗွန်ဉာဏ ကတွယ်ႏနျꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာတွမ်ႏ ယိုခါကအဝ်ႏသွဉ် ကအဝ်ႏသွုံꩻယိုနဝ်ꩻ တဗွိုန်ဖျင်တဝ်းတဝင်ꩻသွူ။ ဗွိုန်တဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နဝ်ꩻခါ ဗီး(၃၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ယိုခါ အ၀်ႏကုဲင်(၃၃)ဖြုံႏလွုမ်ꩻ၊ လာတခဝ်"-"သင်္ကေတနဝ်ꩻလဲ့ ထွာလုဲင်ႏလဲဉ်း ပက်ငါ"-ꩻ"၊ ထွာလုဲင်ႏလဲဉ်း မုဲင်ပက်ငါ"-ႏ"ဖုံႏသွူ။ သေးသေးတင်(နိဂ္ဂဟိတ်)နဝ်ꩻ ထွာလုဲင်ႏလဲဉ်း မုဲင်ကီ"-ံ"၊ အောက်ကမြစ်နဝ်ꩻ ထွာလုဲင်ႏလဲဉ်း မုဲင်လ"-့"သွူ။ သရလဲ့ နဝ်ꩻခါအတွိုင်ꩻ (၁၂)ဖြုံႏတမွေးတဝ်းဒွုမ် ထွာလုဲင်ႏလဲဉ်း (၈)ခွမ်ꩻ၊ (၁၆)ဖြုံႏသွူ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အရေꩻကတန်ဒါႏ သရငဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻဒျာႏ၊ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏဒျာႏ အလွိုးငုဲင်ꩻ လိတ်ဖြုံႏယဟန်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- မော့ꩻနဝ်ꩻခါ          ယိုခါ ဣ ဤ            အိ၊ အီ ဥ ဦ              အု၊ အူ ဧ                အေ ဩ၊ ဩာ်          အော့၊ အော် အ၊ အာ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ အို-နဝ်ꩻ အဝ်ႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။ အမဲဉ်ႏတဗာႏလဲ့ ပအိုဝ်ႏသရနဝ်ꩻ အဝ်ႏငါ-အ၊ အာ၊ အိ၊ အီ၊ အု၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ အော၊ အို-ယို(၁၁)ဖြုံႏငါလဲ့ လꩻလဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ ဆꩻငါ(၅)ဖြုံႏယို မဉ်ႏသော့ꩻဖေႏ မုဲင်လနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏရဿသရ အငဝ်းဒွေါင်ႏစားနုဲင်းယိုခါအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အအာ အအီ အုအူ-ယို(၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ပါဠိကိုလဲ့ ရဿ၊ ဒီဃ-တွယ်ꩻထွူလဲဉ်းတဝင်ꩻတဲင် အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ တဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းသွူ၊ အိအီ၊ အုအူ-ယို(၄)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းဗွိုန်ပါဠိသရလဲ့ လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ တဗွိုန်တဝ်း၊ ပါဠိသရနဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ-နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ကတတဲမ်းပါတဝ်း ဗီးမဉ်ꩻဖုံႏ၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻမဉ်ꩻဖုံႏယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဖန်ဖေႏဖျင်ဒျာႏသွူ။ ကလိုႏအပ်ထဲင်းဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏယဟန်ႏဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ အငဝ်းတထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း လိတ်ရဲဉ်ႏယဟန်ႏလဲ့နဝ်ꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထဲမ်ဖေႏ၊ ဖျင်ဖေႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကလိုႏအပ်နေဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏယဟန်ႏဖုံႏ၊ အငဝ်းတထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း လိတ်ရဲဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနေဒွိုန်းသွူ။ လိတ်တရဲဉ်ႏ အငဝ်းကထန်ႏဒါႏ ၂-မျိုꩻ နုဲင်း ကွတ် ကွတ်ꩻ ကွန် ကွန်ꩻ ကွန်း ကွန်ႏ-လိတ်ရဲဉ်ႏယိုလဲ့ အဝ်ႏနေဒွိုန်းသွူ။ ငဝ်းတငွါ လိတ်ကအဝ်ႏနီမျိုꩻ နီရဲဉ်ႏ နုဲင်း ကုံ့ ကုံ့ꩻ ကုံ ကုံꩻ ကုံး ကုံႏ၊ ကုတ် ကုတ်ꩻ ကုန် ကုန်ꩻ ကုန်း ကုန်ႏ-ဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏနေဒွိုန်းသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ "နာꩻငဝ်းခွေထူႏ၊ ခွေငဝ်းနာꩻထူႏ တဗူႏတဗန်ႏ"၊ "လုမ်းတဝ်း အဝ်ႏလွို"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏအခေႏနေႏယိုခါနဝ်ꩻ ဆွတ်ချာတွော့ꩻ စူꩻစွူစွူဗော့ꩻ ဗွေႏဗွန်ဉာဏ လိတ်မွူးတသာ"စောင်ႏအတွိုင်ꩻနဲ့။ အွဉ်ႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏစွူစွူဗော့ꩻ နုဲင်းယိုခါအတွိုင်ꩻနဲ့။ စွုမ်ႏလဲ့ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့ဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ဖေႏကယိုꩻနဝ်ꩻ လိုႏဖျင်ထဲမ်နုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ ဖျင်ထဲမ်ခန်းနဲ့။ တဖူꩻယို(၃)လီးနဝ်ꩻ အီႏထောင်ဗာႏ အလီးမုဲင်ꩻကရိုꩻယို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏနာယကစွိုꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြား ဗွေႏဗွန်တန်ဖုံႏနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻဟဝ်ဟဝ်၊ ယူႏရော့ꩻရော့ꩻထွူတဲင် အဝ်ႏလိုႏလွိုက်ရွေꩻလဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ မီႏနုဲင်းခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ လွိုက်အငွါဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အငွါဆုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဆရာႏသီးတလွိုက်တဝ်း၊ တမာꩻတဝ်းယိုခါလဲ့ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးပိုလီꩻတပဲ့ꩻ အီႏလွိုက်အီႏမာꩻဒျာႏရင်ꩻတဲင် နီဗွေႏသီး ဖေႏကထွာပုဲင်ႏ သမဲင်ꩻတရာꩻခံႏနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻခန်းသွော့ယိုခါခါလုဲင်းဩ။ ခွေသွဉ်းငဝ်းယို မဉ်ႏရိုꩻတမွေးတမဲဉ်ႏတဝ်း၊ မဉ်ႏရိုꩻခွေသွဉ်း တဲမ်းကြွို့ꩻရိုꩻကြွို့ꩻထာꩻလဲ့ ဒင်ႏပဲစ်ခွေသွဉ်း အဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ ခွေသွဉ်းခံႏဒျာႏ ပယွုမ်းယွုမ်းသွူဩ။ ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻအဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏတဖြာꩻအနေႏ ကသေကဒါႏ ကထီႏကမော့ꩻအတွိုင်ꩻ တဲမ်းနယ်ဒင်ႏပျꩻဗာႏလဲဉ်း နုဲင်းယိုတဲင် "တာႏဝွန်ႏကေႏငါႏလဲဉ်း"ခံႏထူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူဩ။ စွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏ၊ ယိုꩻ-လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ ဖေႏကထွာ၊ ဖေႏကပေါႏမွိုင်မွိုင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆုတောင်ꩻ မောင်ꩻကော့ꩻဒျာႏသနဲ့ဩ။