cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ
ကျိုꩻစာꩻမာꩻဒျာႏ စွိုးခွိုꩻအတာႏ တွမ်ႏ သာႏသနာႏအတွက်
၁၂၉၉-ဗာႏနိန်ႏနောဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံမီႏခိုႏချာယင်း ဗွေႏဗွန်အာလောက၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏထျꩻတဲင် သွဉ်ဖေႏ ချꩻဖေႏ ရဟန်ꩻသျင်ႏပေႏလိတ်ဖုံႏသွူ။ ၁၃၀၀-ဗာႏနိန်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းတယ်ႏထွင်ႏစ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာသွူ။ ၁၃၀၁-ဗာႏနိန်ႏ ဒုတိယဝါႏဆိုႏဆန်ꩻနောဝ်ꩻ တကာႏအမျာꩻဖုံႏ စုပြုံႏအွဉ်ဝင်ꩻ လောဝ်းပင်ꩻချက်အလꩻတဲင် ဟဲ့ꩻပါတွမ်ႏ သျင်ႏဉာဏ(ထီခေါင်ꩻ)၊ သျင်ႏဥတ္တရ (ပင်လဲမ်ꩻ)၊ သျင်ႏငိုး (ပဆျာႏကြိုႏ)စတဲင် သျင်ႏပေႏနွတ်ꩻပါꩻတွော့ꩻ ထင်ႏနန်းအုံကျောင်ꩻ ပင်တခꩻ (အဖြုံႏထင်ꩻ)သွူ။ ၁၃၀၃-ဗာႏနိန်ႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလောင်း (၁၁)နီꩻ၊ သောကျာႏနီꩻနောဝ်ꩻ ပြောင်ꩻနင်းအုံလုဲႏ ကျောင်ꩻပင်တခꩻ (အဖြုံႏနဝ် ကျောင်ꩻယိုခါ)နောဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၀၅-ဗာႏနိန်ႏနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးစဝ်ရွှေသိုက် လျောက်လဝ်းပင်ꩻချက်အလꩻ လင်ꩻဆိုႏဝါႏရွီႏတဲင် ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ ဝိနယ်ꩻငတ်ꩻကျမ်ꩻအယံတွင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းထွင်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာယို ဒင်ႏပျꩻနယ်လွေꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ စဝ်ရွှေသိုက်သွူ။ ၁၃၀၆-ဗာႏနိန်ႏ၊ ဝါႏဆိုႏဆန်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်အာလောက လွဉ်ႏထိုꩻတဲင် ဗွေႏသုနန္ဒနောဝ်ꩻ သဲင်ꩻနင်းချာဗာႏ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏသွူ။ ၁၃၀၇-ဗာႏနိန်ႏ၊ တင်ꩻကျွစ်လောင်း (၆/၇/၈)နီꩻအတွင်ꩻ ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ပထမအလဲင်ႏ ရွီႏနယ်ႏသံႏဃာႏအစီꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ ဂိုဏ်ꩻထောက်အနေႏ ကျွꩻလွေꩻဗာႏသွူ။ ၁၃၀၈-ဗာႏ၊ တင်ꩻကျွစ်လောင်း (၅/၆/၇)နီꩻအတွင်ꩻ စောက်ꩻဖါးရွီႏဟော်ကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ဒုတိယအလဲင်ႏ ရွီႏနယ်ႏသံႏဃာႏအစီꩻဝွေꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ဂိုဏ်ꩻထောက်အနေႏ ကျွꩻလွေꩻစီꩻဝွေꩻဗာႏသွူ။ ဒဲဉ်စိန်လာဗွေနီꩻ ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်တသာယို ဖေႏကအောင်ႏ ယံဖေႏကျိုꩻဆောင်ႏလွဝင်ꩻတဲင် ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကို ကစီꩻဝွေꩻလွေꩻဒါႏ သံႏဃာႏဖုံႏကမျောက်ထင်ႏဒါႏ နယ်ႏဆရာႏတောႏဖုံႏအကို ရွီႏနယ်ႏခေါဝ်ထင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ မျောက်ဒင်ႏလွေꩻ ဗွေႏသုနန္ဒတဲင် ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်တသာယို ယံကအောင်ႏ နာယကတပါꩻအနေႏ ကျိုꩻဆောင်ႏမာꩻလွေꩻဗာႏသွူ။ ၁၃၀၉-ဗာႏနိန်ႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းထွင်ႏထွူဖြီꩻစီꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာတဲင် ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဗွေနီꩻနောဝ်ꩻ ဒင်ႏပျꩻပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏသွူ။ ဒဲဉ်ကံလောင်း (၉)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်ꩻနွေႏ (၄/၁/၄၈)မွူးရောဝ်ꩻခိုႏ (၄)နားရီႏ၊ မိနစ်(၂၀) (မန်းခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻ)ချိန်ႏနောဝ်ꩻ တယ်ႏဘုရာꩻစေႏတီႏ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏဆꩻတွို့ꩻနောဝ် နောဝ်ꩻသွူ။ အနီꩻနောဝ်ꩻ နားရီႏ (၁၁)ဆင်ႏ (၅၉)မိနစ်၊ (၅၈)စက္ကန့်ချိန်ႏခါႏတွင်ꩻ ဌပနာႏကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်အွတ်ꩻရွီးတဲင် ဌပနာႏသား ဆရာႏတောႏ(၇)ပါꩻအကို ဗွေႏသုနန္ဒလဲ့ပါသွူ။ ၁၃၁၀-ဗာႏနိန်ႏနောဝ်ꩻ ကွီအကူႏအညီႏ ဦးငွေစိုး ကျောင်ꩻဆရာႏတန်)ထျꩻတဲင် ဗွောင်လွေꩻမူလတန်ꩻကျောင်ꩻ ထီသိမ်ႏသွူ။ ၁၃၁၂-ဗာႏနိန်ႏနောဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏအခေါဝ်ကွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
သွီႏကေန်ဆာရောႏဂါႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏယေသစျို
ဟံႏနယ်ႏအကူအနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏယေသစျို အသောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလ့ယိုဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ -
လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ
လွောင်ႏဗူႏခန်းဝင်ꩻ ခွန်တွမ်ႏနင်ꩻ
ကမ္ဘာႏလောင်းယိုခါ ခမ်းမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ကထင်ႏထိုဗာႏယို မဉ်ႏထောင်ချာနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏရေꩻယို ဝင်ꩻအွဉ်ႏဆꩻငါ မာꩻထာꩻမာꩻတွော့ꩻ ဝင်ꩻထင်ႏထို၊ ဝင်ꩻအောင်ႏမျင်ႏ၊ ဝင်ꩻပျောႏသွင်ႏ၊ ဝင်ႏတွိုႏထင်ႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ လာလောင်းကီနောဝ်ꩻသွူ။ လမ်းတလမ်း၊ အစွိုꩻတစွိုꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ လွောင်ႏဗူႏရေꩻဖေႏကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ကျင်ꩻသွုံꩻလွဉ်ꩻဗာႏ အချက်နုဲင်းဆꩻလယိုမꩻ နီလꩻလွဉ် လွောင်ႏဗူႏရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏတလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏရေꩻယို လꩻနွောင်ꩻတောဝ်း၊ နီနမ်း၊ နီလမ်း၊ နီဒုံဆောင်ႏ၊ နီလိုꩻမျိုꩻ နီခမ်းထီ ထင်ႏထိုနွောင်ꩻတောဝ်း၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ လွောင်ႏဗူႏရေꩻအကျောင်ꩻတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ (၁) သေဗာႏတာႏဝွန်ႏ (၂) အွဉ်ႏဗာႏသတိꩻတရာꩻ (၃) ဗွိုန်ဟံႏဗာႏဝင်ꩻ (စွဲးကမ်းကိုဗာႏဝင်ꩻထာꩻမာꩻ)၊ (၄) ဝင်ꩻမဉ်ႏအုံကွံတွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ လွေꩻဗာႏ (၅) ဗဉ်ႏဗꩻကို ဒေါ့ꩻဗာႏတောဝ်း ဝင်ꩻပွုံႏဝင်ꩻမဉ်ꩻ (၆) လွူးဗာႏသꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
သီဝကရီတရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏ
"ပဌမသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ် ('သီဝက'ရီ တရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏသူပါꩻ)" 'မောဠိယ သီဝကပရိဗိုဇ်'နဝ်ꩻ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻရီစွော့ꩻတက် ငေါဝ်းနစ်သက်၊ ငေါဝ်းသꩻရေꩻ၊ ငေါဝ်းတောင်ꩻစွေးထွူခါ ရီပါဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ၁။ နီဗွေႏနမ်းနမ်း ကဟော်ꩻခါꩻ တရာꩻတောႏနဝ်ꩻ ၂။ ကိတ္တာဝတာ နုခေါ ဘန္တေ သန္ဒိဋ္ဌိကော ဓမ္မော ဟောတိ- နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေထီႏချာတရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။ ၃။ အကာလိကော ဟောတိ- အခိန်ႏရွေꩻတဝ်း အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။ ၄။ ဧဟိ ပဿိကော ဟောတိ- 'လွဉ်လုဲင်း၊ ထွားဟုဲင်း'အွဉ်ႏနယ်ဗွုန်ႏစွဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။ ၅။ ဩပနေယျိကော ဟောတိ- ထူႏသော့ꩻထွိုက်သꩻကိုနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။ ၆။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိသဗ္ဗော ဝိညူဟိ- ပညႏသား သေထွိုက်လꩻခါꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ"။ "သီဝကဟွေး- နာꩻထာꩻမဉ်လꩻ 'လောႏဘꩻ'မဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ ခွေနမ်းကိုယို လောႏဘꩻအဝ်ႏ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ (ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ) နာꩻသေချာဒျာႏ၊ နာꩻသꩻကိုနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်လꩻပေါႏတဝ်း 'လောႏဘꩻ'အဲဉ်ထဝ်း စဲင်းစဲ့ထင်ႏသျာꩻ နာꩻသေချာနေဟောင်း" "သေချာဒျာႏ ဗွေႏဩ" "နာꩻထာꩻမဉ်လꩻ 'လောႏဘꩻ'မဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ ခွေနမ်းကိုယို လောႏဘꩻအဝ်ႏ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ (ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ) နာꩻသေချာဒျာႏ၊ နာꩻသꩻကိုနဝ်ꩻ ထာꩻမဉ်လꩻပေါႏတဝ်း 'လောႏဘꩻ'အဲဉ်ထဝ်း စဲင်းစဲ့ထင်ႏသျာꩻ နာꩻသေချာဒျာႏ၊ ကသေချာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (ဝင်ꩻအဝ်ႏအသောင် ဒေါ့ꩻမွေးတောဝ်း)၊ နာꩻနမ်းတွမ်ႏနာꩻနမ်း သေချာဒျာႏ၊ 'သန္ဒိဋ္ဌိကော-နမ်းတွမ်ႏနမ်းသေချာ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နာꩻဒေါႏသꩻထွာတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာꩻမောႏဟꩻထွာတဲ့နဝ်ꩻ နာꩻသေချာနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ပေါႏသꩻလျားထာꩻတဲ့ မဲ့ငါတကုဲင်စွဉ်ႏယိုခါ၊ ပေါႏသꩻရေꩻတဲ့ ပယွုမ်းစွဉ်ႏယိုခါ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ အကာလိ-အဖွိုꩻစား၊ အသေယိုꩻစားသွူ၊ အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း အကျိုꩻဖေႏယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ စံꩻစံꩻသွော့လုဲင်း၊ ကျင်ꩻစံꩻသွော့ဟုဲင်း၊ သီႏလ သမာႏဓိ ပညာႏ-စတဲင်တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟောတ်သော့ꩻခါꩻငါႏသꩻကို၊ (ဩပနေယျိကော)နောဝ်ꩻသွူ။ သောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ သောတာပတ္တိမဂ်၊ သောတာပတ္တိဖိုလ်ႏ၊ သကဒါႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ သကဒါဂါမိမဂ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်ႏ၊ အနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်ꩻလꩻပဲင်ႏခါꩻ အနာဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်ႏ၊ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ အရဟတ္တမဂ်၊ အရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ သေထွိုက်လꩻပဲင်ႏခါꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ပဌမသန္ဒိဋ္ဌိကသုတ်)
ဝေင်ꩻတွန်တေး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကံမ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဟော်ꩻတရာꩻသားစီꩻကန်ꩻ
ဥက္ကဋ္ဌ ( ကောဝိဒ ) ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ
သွီႏဆင်ႏတွိုႏ-၁၃၀
ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ တလီꩻအာႏသန်ꩻမကောင်း၊ သꩻရာႏအာႏပေႏမကောင်း၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻအံႏနဝ်ꩻ ဟန်ႏအိုတယဝ်း၊ ထာꩻအံႏစောက်စဲက် တခိုးမျိုꩻတယဝ်း၊ အံႏကြွို့ꩻထာꩻတလꩻတဝ်းသွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ ထာꩻအံႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ဝင်ꩻအံႏနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ခွန်ကုဝေမီႏအံႏနဝ်ꩻ တဲ့ꩻတဝ်းတွော့ꩻ သွီႏဆင်ႏမွိုင်ထိုꩻ၊ သွီႏတိုꩻထင်ႏသန်ထိုꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏကျုံႏဗာႏ တွက်အလဲင်ႏ သူႏသေတဝ်းသွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ အံႏကြွို့ꩻထာꩻတွော့ꩻ သွီႏဆင်ႏကမွိုင်နဝ်ꩻ တွက်အလဲင်ႏ သူႏသေတဝ်းရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကအီႏတွိုႏ တမိနစ် ၁၂၀-မာꩻကီ ၁၃၀-ကိုနဝ်ꩻ တွိုႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ ၁၃၀-နဝ်ꩻ တွိုဗာႏတလဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ သွီႏတိုꩻကတွိုႏထင်ႏ ၂၃၀-နဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏ (၃)လဲင်ႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ တတွိုႏညတဝ်း ရပ်ယင်းဟို့ꩻ၊ အံႏယင်းတသီႏမာႏဆာႏ၊ အံႏယင်းတသီႏသွီႏတိုꩻဖုံႏတဲင် တနားရီႏ၊ ၂-နားရီႏအတွင်ꩻ လင်ꩻခွုန်ꩻယင်းဒျာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ သွီႏတိုꩻအာႏပေါႏအဝ်ႏသွူ ဖဲ့ꩻကီ (၁၅၀)မာꩻကီလဲ့နဝ်ꩻ၊ သွီႏဆင်ႏပေါႏအဝ်ႏသွူ တမိနစ် ၉၀-မာꩻကီလဲ့နဝ်ꩻ အုံထာꩻတဟဝ်တဝ်း၊ သꩻစွူတဝ်းဒွုမ်၊ လွေꩻထာꩻလဲ့ တောင်းတီးတောင်းတဲင်း တလေ့ꩻတလꩻသွူ။
ဖောန်နဖန်ဖောန်ထေန်ဖီဖတ်
ကထွိုင်ႏတွိုႏ ၂၀၂၀ဗာႏနေင်ႏ တဲင်တွော့ꩻ တာစန်ဗီဒီယိုနဝ်ꩻ သံးဗွောင်လွေꩻခယ်ႏပေါပ်အုဲင်ဒေါမူႏပြဲင်ႏပွယ်ꩻတဲင် ဝွေꩻတဲ့နွို့ပါနုဲင်းနုဲင်းတွော့ꩻ တွိုႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအခန်ꩻနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻအရန်းငတ်ꩻတဲင် ထွာလꩻခန်း ဗိုန်းဗိုန်းမူႏစွိုꩻ၃၀၃ အစွိုꩻနွို့တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ ၂၀၂၂ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဗိုန်းဗိုန်းမူႏစွိုꩻ၃၀၃ ကထွို့ꩻခါꩻဒါႏလိတ်ချုပ်နောဝ်ꩻ အခိန်ႏဗွေထိုꩻတဲင် ထူႏခန်းဒျာႏဗွဲ့အနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗိုန်းဗိုန်းမူႏ၃၀၃ အစွိုꩻတိန်ႏအဝ်ႏဒွုမ်တဲင် ဝွေꩻချုက်လုဲင်ႏလိတ်ချုက် တွမ်ႏ သိုနီမျူးသိစ်ကုမ္ပဏီႏတဲင်တွော့ꩻ မာꩻဆွိုက်လုဲင်ႏနမ်းတဖြာꩻအရွစ်သားတဲင် ထွတ်ထေလွေꩻခန်းငဝ်းသꩻချင်ꩻ "Promise"နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းလ၊ မကွေးတွိုင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းလ (မန်း: မင်းလှမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Minhla Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တယဲတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမိဉ်းလကိုသွူ။
ငေါဝ်းဝွေႏကုသိုလ်ႏ
နီသွဉ်းသီးကာပြု ကောင်းမုကုသိုလ်ႏ အကျိုႏယိုနောဝ်ꩻ ဝွေႏတွိုႏမွိုးဖါ ဆရာႏသမာꩻ အမျာꩻဖူးဝေး ဆွေႏမျိုꩻသဟာ သတ္တဝါႏဖုံႏပေါင်ꩻ ကိုႏစောင်ꩻတနံꩻ ပေးတန်လူꩻလိုꩻ ငါႏရုဲင်ꩻပြိတ္တာႏ အင်္ဂါႏဘဝဂ် ကြောင်းကဲ့ဝွေႏလို့ သာႏဓုလꩻတွာပငါပရာꩻသွူနော ဗွေႏသီးဩ။
အပဏ္ဏကဇာတ်
၁။ ထာꩻကိုꩻကွယ်ႏ ဆယ်ꩻကပ်မုꩻ ကကွင်ꩻတရွိုꩻထိုꩻ လိုꩻဖုံႏယို အထာꩻကိုꩻကွယ်ႏ အထာꩻဆယ်ꩻကပ်မုꩻ ဖေႏနေးကစွို့ꩻမဉ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ အွဉ်ငါ ချꩻနားဖေႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
မေတ္တသုတ်
မေတ္တာႏသုတ် (ပါဠိတောႏ)
၈။ န ပရော ပရံ နိကုဗ္ဗေထ၊ နာတိမညေထ ကတ္ထစိ န ကဉ္စိ။ ဗျာရောသနာ ပဋိဃသည၊ နာညမညဿ ဒုက္ခ မိစ္ဆေယျ။
၁၂။ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ၊ သီလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော။ ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ၊ န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုန ရေတိ။
၅၅၀-ဇာတ်နိဒါန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻလေက်တို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကနောင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိုးကောင်း
ဝေင်ꩻမိုးကောင်း (အဲင်းကလေတ်: Mogaung) (မန်း: မိုးကောင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးကောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမိုးကောင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၃၂,၂၆၄ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻမိုးကောင်းယို ကရီးခါ စောက်ꩻဖားစိုးနဝ်ꩻ ထွာဗာႏ ဖြဝ်ꩻစောက်ꩻဖား ဝေင်ꩻတန်သွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဗာႏဖို အရေꩻတန်သမဲင်ꩻအဝ်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ ခမ်းထီကို မိဉ်ꩻတန်တဝ်းဒွုမ်လဲ့ ခယ်ႏဖုံႏကစွယ်ꩻဒါႏ ဖြေꩻစာလုံးချိုခင်ႏလမ်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
ယေန်ႏငဲးတွက်တာႏငဝ်းလင်ႏကာႏ
ယေန်ႏငဲးတွက်တာႏငေါဝ်းလင်ႏကာႏ၊ မီႏခွဲးလိုꩻကျောင်ꩻ မတ်တောင်ꩻသွော့နုဲင်းယို -
တနတ် အေကေ-၄၇ ရုဲင်ဖယ်
စူခွုမ်တနတ် အေကေ-၄၇ ရုဲင်ဖယ် (AK-47, Avtomat Kalashnikova) (ရသျား: Автомат Калашникова)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻစူခွုမ်တမျိုꩻတဲင် ရသျားခမ်းထီ မီခေးလ် ကလာသနီကောဗ် (Mikhail Kalashnikov) တဲမ်းထွို့ꩻခါꩻဖေႏ အပွိုင်ပုင်ႏဒသုဲင်းတဲင် ၁၉၄၇ ဗာႏကို ဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻ အယံသွတ်ꩻ စူခွုမ်ရုဲင်ဖယ်(မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်) အပွိုင်ပုင်ႏဆုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထေခါꩻပါ AK 47 တောမ်ႏ AKS 47 နီစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ သိုဗီယဲတ်စဲ့ꩻတနျာႏစွိုꩻ(ဆိုဗီယက် တပ်နီတော်) ထူႏသုင်ꩻစခါꩻဒျာႏ ၁၉၄၉ ဗာႏကိုသွူ။ ထွာဒျာႏ ဝါသောခမ်းထီကရီးခါဖုံႏ အဓိက တွိုက်ꩻဖွန်ႏရေꩻရုဲင်ဖယ်ဒျာႏသွူ။ အေကေ-၄၇ ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါလိတ်ဖြုံႏအရွီးခိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကေားထေသား Avtomat Mikhail Kalsshnikov အမိဉ်ꩻ ဆꩻငါသွတ်ꩻ A လိတ်ဖြုံႏ၊ K လိတ်ဖြုံႏ တောမ်ႏ ထူႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻ ကထေဒါႏနေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏအနေႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
အပဲစ်တွမ်ႏအမဲစ်
၃။ ဒုက္ခ - နဝ်ꩻ "ငွိုးဗာႏ - ကော့ꩻမာႏ"။
၃။ စေႏတနာႏမဉ်ႏဟဝ်တဲ့ အဟောဝ်တုဲင်၊
ဝိဓူရဇာတ်တောႏ
တိန်ႏပဲင်ႏတဝင်ꩻ သီႏလစွန်ꩻအာႏနဝ်ꩻ အဖြေႏမဲဉ်ႏသံးတထန်ႏတဝ်းတဲင် ထွာလွဉ်အီစွဉ်ႏဒျာႏ အထေင်အညင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲထေင်ထေင်လွဝင်ꩻ အခိန်ႏတိန်ႏညလွဉ်ပသာႏတဲင် အဖြေႏမဲဉ်ႏသံးတပေါႏတဝ်းတွော့ꩻ ခွန်တန်ဂေါရဗျနဝ်ꩻ “ခွေသွဉ်းထျꩻပညာႏသျှိအမတ်တန်တဖြာꩻအဝ်ႏ” ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင် သ့ꩻကိုကရေႏဒါႏအတွိုင်ꩻ မာꩻနုဲင်းဆာတန်ထာꩻပွုံႏတဲင် “မိဉ်ႏတအံႏဗာႏတဝ်း ဝိဓူရသွိုန်ႏထီနဝ်ꩻ အလွိုးအီႏသီထိုꩻနွောင်ꩻဒါႏဒျာႏရင်ꩻ” ရိုꩻဖေႏခန်းအဝါꩻခိုနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ကိဉ်းနုဲင်ဆာတန်ထာꩻပွုံႏတွော့ꩻ အဝ်ႏခင်ႏလမ်းဗေင်ႏကို တထွိုင်ႏတဝ်းဒွုမ် ဖြောင်းလဲ့အဝ်ႏရွစ်ဗော့ꩻ မဲဉ်အွꩻငါႏဝိဓူရသွုန်ႏထီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကောထွာအဝါꩻခိုနဝ်ꩻလဲ့ သ့ꩻတချံꩻသာႏလꩻဒွုမ်တစိ့ꩻစိ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဂါꩻခွန်နဝ်ꩻ အီႏထူႏဗာႏ ဝိဓူရသွုန်ႏထီနေးမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ အဝ်ႏယူႏယပ်ꩻသꩻနေကျာꩻ အပိုမူႏဣရန္ဓတီသမ်းလွဉ်ရီ အမွိုးထွာတမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဂါꩻခွန်လဲ့ သဲစ်ကထီႏ အပိုမူႏလောင်ႏလွိုးတဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻငါႏတွော့ꩻ မဲ့ငါလဲ့ပယွုမ်းယဲ့နေးစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဂါꩻခွန်လဲ့ အီႏကုꩻဗာႏ မာမူႏရောႏဂါႏနေးမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ ယူႏဖြောင်လ့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ “ပိုမူႏ နာꩻလယ်ႏထွံႏသွော့ꩻ ဝါꩻခို ကအီႏထူႏနွောင်ꩻဒါႏ ဝိဓူရအမတ်တန်သွုန်ႏထီလုဲင်း” အဖါတိန်ႏရိုꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အပိုမူႏလဲ့ - “မွေးသွူဖါ ပိုမူႏလဲ့ မဲဉ်ဆပ်ꩻချာငါႏ ကေꩻဇူꩻတဲင် နီဖါအလိုႏတောႏဆန္ဒကအဝ်ႏဒါႏအတွိုင်ꩻ ပိုမူႏလွောက်ꩻနာႏဖေႏနွောင်ꩻဒျာႏသနယ်” ‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍အပိုမူႏတိန်ႏရိုꩻဖေႏချာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဖါနဝ်ꩻ - “ပိုမူႏ ကိစ္စယိုတဗာႏနဝ်ꩻ ယိုꩻငါႏတမွေးတဝ်း။ ကိစ္စနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိုꩻမဉ်ႏယံ၊ မဉ်ႏကျ၊ စွန်ꩻထီမဉ်ႏထင်မွေးငါႏမ့ꩻ အီႏဆောင်ႏရွက်နွောင်ꩻသနယ်။ လိုꩻနုဲင်းယိုစားဖုံႏနဝ်ꩻ ပိုမူႏမဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏ အုံညီꩻဗာႏခန်းစွဉ်ႏလဲ့ အကျိုꩻတယွုတ်တဝ်းကွေး။” “စစရာႏရာႏ အဆင်ႏယံဖေႏနေးကပြေႏ မဲ့ꩻပိုမူႏကျိုꩻစာꩻဒျာႏသနယ်ဖါ။” “မွေးသွူ... မွေးသွူပိုမူႏ”
“ဩဗွေႏ- ဗွေႏဟော်ခံꩻဗွေႏဩ ပွိုးတမုဲင်ꩻ နီဗွေႏမွော့ဒေါ့ꩻဗာႏတွိုႏ ငဝ်းနုဲင်းယိုဟောင်း။ ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏသွဉ်းသယ်ႏရင်ꩻရင်ꩻဒျာႏဪ။ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဟော်ခံꩻပဲင်ႏဒျာႏသနယ်ဗွေႏ။ ပေါႏနီဗွေႏအတာႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းခံႏစွဉ်ꩻဗွုန်းဒျာႏ အသက်တလီးသနယ်ဗွေႏဩ။”
ပုဏ္ဏကလဲ့ ဟဝ်ငါႏသနယ်ပုဏ္ဏကဟွေး ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပသာလွေꩻဖေႏခန်း ဝိဓူရအမတ်တန် အွိုး ဘောဂဝတီႏနဂါꩻခမ်းသွူ။
သီႏလငတ်ꩻပါꩻ
thumb|250px|ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သင်္ကေတအမုဲင် သီႏလငတ်ꩻပါꩻ (The Five Precepts: pañca-sila) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ငဝ်းဆုင်ꩻမဩဝါဒ စီꩻကန်ꩻဥပဒေႏဒျာႏတဲင် လိုꩻသီးဖုံႏ ဟဝ်ထိန်ꩻသိမ်ꩻဒါႏ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻငတ်ꩻပါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သီႏလအဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ"ကို အဝ်ႏဗွောင်ဖွင်ꩻခါꩻအနက် "အွဉ်ႏစွူမာꩻငိမ်ꩻ နမ်း၊ ငဝ်း၊ သꩻ အမူအရာအအုံအအဝ်ႏဖုံႏ" တောမ်ႏ "ထူႏသိမ်ꩻဆောင်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သီႏလကရိုꩻနဝ်ꩻ အမာꩻထွာအီဖေႏဒါႏ သတ္တဝါႏ ခွေသီနီနာꩻသီး နမ်းသꩻနီပါꩻ ချံꩻသာႏမုꩻ ကျက်သရေႏဟဝ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "သီႏလ" နဝ်ꩻသွူ။
၁။ ပါဏာတိပါတီဟောတိ၊ Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Refrain from Killing) ၂။ အဒိန္နာဒါယီဟောတိ၊ Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstain from Stealing) ၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီဟောတိ၊ Kāmesumicchācāra veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstaining from Sexual Misconduct) ၄။ မုသာဝါဒီဟောတိ၊ Musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstaining from Lying) ၅။ သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီဟောတိ၊ Surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ samādiyāmi (Abstain from smoking, any drinking alcohol, Intoxicating Drinks and Drugs)
သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်
စေꩻစိန်ႏတခြိုꩻ သွုမ်ꩻကုဲင်ထိုꩻအကျောင်ꩻတရာꩻ(၆)ပါꩻလင်္ကာႏ
အွꩻဒဝ်ဆွဉ်းယာ၊ လယ်ႏအာခေ့ꩻနာꩻ၊ စွယ်ꩻထာꩻပွယ်ꩻပျောႏ၊ ထုမ်ႏလောႏတောႏလောင်ꩻ၊ ကွိုက်ꩻပေါင်ꩻသွꩻမွိုက်၊ လွꩻကျွိုက်စူꩻယိုꩻ၊ ယိုသူမျိုꩻ၊ တခြိုꩻယွမ်ꩻကုဲင်အကျောင်ꩻသွူ။
စေꩻစိန်ႏတခြိုꩻကုဲင်အီထိုꩻ အကျောင်ꩻခရာႏ
(က) အွꩻဒဝ် (ဆွဉ်းယာလံ၊ ဆွဉ်းယာဗွာ) (ခ) ထာꩻခေ့ꩻထာꩻနာꩻ လယ်ႏလွင်ꩻထာꩻ (ဂ) လွေꩻလယ်ႏထွားကုဲင်း ပွယ်ꩻလံꩻ (ဃ) တောႏလောင်ꩻမွိုင်းထာꩻ (င) ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ လိုꩻတဟဝ်တဝ်း (စ) လွꩻခွုမ်လွꩻမာꩻထာꩻ- ယို(၆)ပါꩻသွူ။
"ဥပကာရ"ကရိုꩻဒါႏ သွꩻခွဟဝ်(၄)ဖြာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ
(၁) အသွꩻပေႏမဉ်ႏမွန်ꩻဒဝ် သဲင်ꩻပသာတွိုႏဖေႏဒါႏ အွိုးလမ်း လိုꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ (၂) သွꩻပေႏတခြိုꩻ ယံကထိုꩻမားဗာႏမွုန်းတဲင် သိမ်ꩻဟဝ်ဟဝ်ဖေႏဒါႏ လိုꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ (၃) မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏခါ အာႏကွိုꩻဗာႏမွေးစွဉ်ႏ လိုꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ (၄) သွꩻပေႏမဉ်ႏကွီလ ကွီငါးတခြိုꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ ဖေႏလွိုထဲင်းစွဉ်ႏ နီချိုꩻလိုꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ ယိုလစ်ꩻဖြာꩻသွူ။
ပိုမူႏပိုခိုဝွတ္တရာꩻငတ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ
(၁) လွူးချာဗာႏမွိုးဖါ (၂) မာꩻဖေႏဗာႏ မွိုးဖါထာꩻမာꩻ (၃) မွိုးဖါစွိုးခွိုꩻ တခြိုꩻထုံꩻစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏ (၄) နာႏသေႏသေႏဗာႏ မွိုးဖါငဝ်း (၅) ကသီလွေꩻငါ မွိုးဖါအတာႏ ဖန်းဖေႏဗာႏကုသိုလ်ႏ-ယိုငတ်ꩻပါꩻသွူ။
တပဲ့ꩻဝွတ္တရာꩻငတ်ꩻပါꩻလင်္ကာႏ
အုံထွိုင်ႏကျိုႏရပ်၊ ဆယ်ꩻကပ်ဆရာႏ၊ လိမ္မာႏဒေါ့ꩻယိုꩻ၊ ဉာဏ်ႏမျိုꩻသွဉ်ပါ၊ လွူးချာယံယဲ့ꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻဟဲ့ꩻ၊ တပဲ့ꩻဝွတ္တရာꩻ။
ဝါꩻခိုဝွတ္တရာꩻငတ်ꩻပါꩻလင်္ကာႏ
အွီႏနွိုးငဝ်းတွိုင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻရွိုင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ နေးတဝ်းမာလင်၊ အပ်ဖျင်ဥစ္စာႏ၊ ခြွိုင်းဗာႏမာနင်ꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻရင်ꩻ၊ ထွာလင်ꩻ ဝါꩻခိုဝွတ္တရာꩻ။
သွꩻပေႏချင်ꩻ ဝွတ္တရာꩻငတ်ꩻပါꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ
(၁) သွꩻပေႏချင်ꩻချင်ꩻ ဖေႏလွဝင်ꩻဥစ္စာႏ (ဒါန သင်္ဂဟ) (၂) ခွꩻတရျားရျား လျားပီပီဝင်ꩻ နမ်းချင်ꩻအွဉ်ႏတျာ အဆင်ႏအရန်းခါ ခွယ်ꩻချာꩻတဝ်း (သမာနတ္တတာ သင်္ဂဟ) (၃) မာꩻနယ်ဒေါ့ꩻနယ် အကျိုꩻစီꩻပွါꩻ (အတ္ထစရိယသင်္ဂဟ) (၄) ဒေါ့ꩻရိသွꩻပေႏတဲ့ ဒေါ့ꩻရီအွီႏအွီႏသာႏသာႏနေးဒျာႏ သွꩻပေႏ (ပိယဝါစာ သင်္ဂဟ) (၅) သွꩻပေႏအတာႏ သစ္စာႏအွဉ်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏလွေꩻဒျာႏတသေႏသေႏ (သစ္စာဂတိ )ယိုငတ်ꩻပါꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အဘိဏှဇာတ်
၂။ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနဝ်ꩻ လိုꩻရိုꩻမွုန်းတဝ်း တိရစ္ဆာန်ႏလယ်ႏကွို့ꩻမဉ်ႏတဲ့ တနစ်သက်တဝ်းအကျောင်ꩻ၊
ဝေင်ꩻမိုးညို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ခွန်အိုး
နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏ ခွန်အိုး ကအဝ်ႏသထုံႏတန် ကထွိုင်ႏထင်ႏသဲင်ꩻထင်ꩻလွဉ် ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏတဖူးဝေးဝင်ꩻလစ်ꩻ၊ စဝ်းဖါး (ခွန်အိုႏ၊ ခွန်ကုံႏရ၊ ခွန်လွန်ႏ၊ ခွန်လေား) ခွန်မောင်ႏသာႏ(ခွန်လေားပို) စဝ်းဖါခွန်အိုးတွမ်ႏ အဖူးခို ခွန်လွန်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏအလိုꩻစွိုꩻအာ ဖျော်သဲင်ꩻသီႏသဲင်ႏတန်တဲင် ချꩻခန်းစခန်ꩻနောဝ်ꩻကို၊ သီသဲင်မွူးတန် အဝ်ႏတမွူးရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ဖန်ခန်းဒုံမဉ်ꩻ "သီႏသဲင်ႏတန်ဒုံ"။ စဝ်းဖါခွန်အိုးလဲ့ ထွိုင်ႏလꩻနီသွံနေင်ႏ ဝွေႏဖန်ႏချက်သူꩻ တပေါႏတနꩻတဝ်းလဲ့ (ခွန်အိုး)တွမ်ႏအဖူး ခွန်လွန်ႏ ခွန်ခိုဗင်ႏတဖူးဝေး တွမ်ႏခွိုꩻနွယ်ႏ ယင်ဟူးယင်ဟန်ႏ၊ အုံကုဲင်ချာ ယင်ဟူးယင်ဟန်ႏတဲင် ခီႏထင်ꩻသဲင်ꩻလွယ်ပွတ်ꩻ၊ သဲင်ꩻတဲႏတလာꩻလာꩻယင်း လွယ်ပွတ်ꩻတဲင် ခွန်ခိုဗင်ႏသီး တဖူးဝေးတွမ်ႏ ခွန်ခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ တွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ ဖန်ခန်းဒျာႏ သထုံႏပေႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဆို့ꩻခန်းလမ်းပါႏ၊ မာꩻခန်းဟော်ဟင်း ခွန်ခိုဗင်ႏ စိုꩻခန်းခမ်း၊ စိုꩻခန်းထီ၊ ခင်ႏယမ်းခန်းဟမ်ႏထွူ ဖျော်လင်ꩻညောင်ႏကွိုင်ꩻ၊ တွို့ꩻတွို့ꩻလင်ꩻ ပင်စုံ၊ မာနောဝ်တဲင် ပြန်ႏသဲင်ꩻချာယင်း လွယ်ပွတ်ꩻသထုံႏပေႏဝေင်ꩻ၊ ခွန်ခိုဗင်ႏခွန်အိုး အုပ်စိုꩻခမ်း လꩻနီသွံနေင်ႏ၊ လိုꩻလဲ့ တောႏလမ်းခန်းဒျာႏအမာ လိုꩻမူႏပင်စုံ၊ အမဉ်ꩻ (နင်ꩻဒုံး)နဝ်ꩻထွူလဲ့ လောႏကဓံႏကရိုꩻဒါႏ (သွံနေင်ႏဝင်ꩻနီ) မဟာႏဒေႏဝီႏ (နင်ꩻဒုံး) လွူးလင်ꩻခန်းအပို (ခွန်လော)တွမ်ႏ (ခွန်စိန်ႏ) ပိုခိုရတနာႏသွူ။
မောင်ႏသာႏမာꩻငါ ခွန်ပအိုဝ်ႏခရာႏ
ခွန်အိုးစိုး စဝ်းဖါးရွီႏ ကျံႏဖျိုးထိုꩻပအိုဝ်ႏခမ်း အုက်ꩻခံꩻကို သော့ꩻလွဉ်တံꩻဖွစ်ꩻ၊ ခွန်အိုးမာꩻလိုꩻခိုရုတ် သော့ꩻအုတ်ꩻခမ်ꩻကို ဖေႏချာ၊ တွိုက်ꩻဗာႏဝင်ꩻ ရွီႏခကီကွဉ်ႏ လွယ်ခေါ်ကို၊ တနတ်ဗာႏစဝ်းဖါးရွီႏကီႏ အလမ်ႏဝꩻလင်ꩻ၊ ခမ်ႏအသုမ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ မာꩻဝေါꩻ ထမ်ႏပသာတွိုႏချာဗာႏရွီႏ၊ စာႏရေꩻမော်ဗွေခြုဲင်းနယ် စင်ꩻဝိဇယ၊ ခြုဲင်းနယ်နီသွဉ်း ကျောင်ꩻနမ်းဗော်ခံꩻ စင်းသင်းကောင် မွိုင်ꩻပွဉ်ခတွို့ꩻ ၁၃၄၁-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ ၁၁၊ စနေႏနီꩻ။ သီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ တွိုႏမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပွယ်ꩻဗန်းနောင်ကို ဘုရာꩻပွယ်ꩻ ခွန်အိုးအီနွို့ထာꩻလူႏမွူး မာꩻတဖွောတ်ꩻကွေႏကွေႏ၊ ဆုဲင်ꩻတနေင်ႏ ခွန်အိုးလင်ꩻသိမ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ ဗန်းနောင်၊ နဝ်ꩻမꩻ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ တွိုႏဗန်းနောင်ကသွတ်ꩻ၊ ဗွေႏသီးကထွာပအိုဝ်ႏ ဖေႏကသေချာ ပအိုဝ်ႏခရာႏအနေႏလွုမ်ꩻတဲင် တဲမ်းသော့ꩻပါဗာႏ ကျောင်ꩻသုံꩻပအိုဝ်ႏလိတ်ဟော်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏပျူဂါမ ထွာလွဉ်ပဂံႏယို အဝ်ႏသမုတိရာဇကတဲႏ သာႏသနာႏနေင်ႏ (၆၅၁) ခရိတ်နေင်ႏ (၁၀၇) ဗꩻတွိုႏအနောႏရထာႏစိုး သာႏသနာႏ(၁၅၈၈) ခရိတ်နေင်ႏ (၁၀၄၄) နေင်ႏပေါင်ꩻ (၉၃၇)တွင်ꩻ ပျူတောမ်ႏမန်းယို အဝ်ႏရော်ꩻလဲန်းဝင်ꩻ။ အဝ်ႏပျူဖြားထျꩻ လꩻလွဉ်လေက်အတဲမ်းအဖတ်၊ အဝ်ႏသထုံႏခမ်း လꩻလွဉ်ထေရဝါဒီ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏလေက်ပိဋကတ် သက္ကရာဇ်(၄၁၉)။ ခလားနဝ်ꩻ ပဂံႏသူꩻ အဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ ထံတြိတ်ဗုဒ္ဓဝါဒီ အရည်းကွိုင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ တောမ်ႏသံသကြိတ်ဘာႏသာႏတဲင် တဲမ်းခါꩻလေက် အညမ်းစာားဖုံႏအဝ်ႏခါꩻ။ လေက်လုံးပဂံႏခမ်းယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏသထုင်ႏဗိုန်ဝင်ꩻလဲ့ တရိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ တဲႏကလꩻသဲင်ꩻ ပိဋကတ်သထုင်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါမꩻ ပါဠိ ပျူ မဲင်ꩻ မန်းဖုံႏ အဝ်ႏရော်ꩻရယ်ꩻလဲန်းဝင်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏသီးလိုꩻဒါႏ လစ်ꩻဘာႏသာႏစွိုꩻဖုံႏ တဲက်ခြွူႏသဘော်ꩻခဝ်း တဲမ်းခါꩻဖုံႏဒျာႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ချင်းထူႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ၊ (ဦးသာမြတ်တဲမ်း တွိုႏယိုလွုမ်ꩻ)။ ပဂံႏစိုး ပဉ္စကလျာဏီနင်ꩻ အနောႏရထာႏကျံႏမာꩻသီ ပအိုဝ်ႏဖြားကွီထိုꩻ ကျန်စစ်သားယို ပဉ္စကလျာဏီနင်ꩻပို အနောႏရထာႏသွီႏဒျာႏ၊ အနောႏရထာႏတဲ့ ပအိုဝ်ႏဒျာႏ။ ရတနာပုံခေတ် မင်ꩻတုင်ꩻခွန်စိုး ယေားမင်းကြီးဦးဖိုးလဲင် မာꩻသီထိုꩻ အဘိဓမ္မာႏတောင်သာ ဓာတ်ဆရာႏဦးပို၊ နဝ်ꩻမꩻ အတပဲ့ꩻဓာတ်ဆရာႏ ဆရာမိုင် ဆရာမဲ့သီးဖုံႏ ခွန်အီႏဖေႏဘိသက္ကဘွဲ့ ဝွေꩻသီးတလွေꩻထူႏတဝ်း၊ မီႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလေက်အဝ်ႏနဝ်ꩻခါကာႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻ (ပဲခူးမြို့နယ်) (Bago Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻကိုသွူ။
ဒုတိယ အဲလီသဘဲတ်
ဒုတိယ အဲလီသဘဲတ်ယို ထွာ ယူနုဲက်တဲတ် ကဉ်းဒမ်း ခမ်းဗွေႏ ဟော်ခမ်ꩻမူႏတဖြာꩻ၊ ဆဌမ ဇျော့ခွန် ကထှိုင်ႏသီကုဲင်ခါ ဝွေꩻမူႏ လꩻလွေꩻ ဟော်ခမ်ꩻသှူ။ ဝွေꩻမူႏယို ထွာ ဆဌမ ဇျော့ခွန် တွမ်ႏ အမာနင်ꩻမူႏ အဲလီသဘဲတ်သီး ပိုမူႏအတန်သွတ်ꩻ၊ လှူး ဝေင်ꩻလန်ဒန်ကို ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၂၆ ဗာႏ ဧပရယ်လာ ၂၁ နီꩻကိုခါ။ အဌမ အဲတ်ဒဝါတ်ဒ်ခွန် အှောန်ႏကုဲင်ထိုꩻ ခွန်ထာꩻမာꩻထှူခါ ကထွာဒါႏ အဖာဗွေႏ ယော့ဝေင်ꩻ ရဲပ်အှောန်သား ကထှိုင်ႏထူႏမာꩻ ဆဌမ ဇျော့ခွန် ၁၉၃၆ ဗာႏ နေင်ႏကိုနောဝ်ꩻလဲင်ႏ အပိုမူႏတန် အဲလီသဘဲတ်ယို ထွာလွေꩻ ဝင်ꩻအှောန်ႏထော့ခါꩻဖေႏ ဟော်ခမ်ꩻမူႏလောင်ꩻသှူ။ နောဝ်ꩻခါနောဝ်ꩻ နင်ꩻမူႏ အဲလီသဘဲတ်ယို အသက်စငါလꩻ နေင်ႏတဆီ။ ခွန်ပိုမူႏ အဲလီသဘဲတ်အတာႏ သှောန်ထူႏခရာႏ ပညာႏ နဲင်း လိုꩻအာကလှူꩻထွားလုမ်ꩻမကာႏ ဖြေꩻစာထာꩻ၊ ဥပဒေႏ ရဲပ်အှောန်ခမ်းထီ ထာꩻထွာခြောင်ꩻ(သမဲင်ꩻ)၊ ခမ်းထီဖဲ့ꩻခရာႏပညာႏဖုံႏယို အမှိုးမူႏ ရဲန်ꩻဖေ၊ႏ ထှောန်ႏ ဆꩻရာႏဖုံႏ ကအောဝ်ႏဟော်ခြာ သှောန်ဖေႏသှူ။ နင်ꩻမူႏနောဝ်ꩻ ထုမ်းသေဒါႏ၊ ယားထီယမ်၊ စန္ဒယား (Piano) တဲ့ နျꩻဒုင်ႏမော၊ ကဟောꩻနယ်ဇာတ် (မန်း- ပြဇာတ်) တဲ့ ကုဲင်းသေထွားနေနေသှူ။ ၁၉၃၇ ဗာႏနေင်ႏကိုခါ နင်ꩻမူႏအဲလီသဘဲတ်ယို နှို့ပါငီꩻ လိုꩻမူႏပေႏ ထောင်နာႏလှောန်ꩻထာꩻသား အစှိုꩻကို (မန်း - အမျိုးသမီး ကင်းထောက်အဖွဲ့)။ ၁၉၄၂ ကိုနောဝ်ꩻ နှို့ပါငီꩻ ထောင်နာႏလှောန်ꩻထာꩻ ထီပင်ႏလယ်ႏဖဲ့ꩻ အစှိုꩻကို။ နောဝ်ꩻနေင်ႏကို နင်ꩻမူႏအဲလီသဘဲတ်ယို အဖာဗွေႏ ဇျော့ခွန် ဖေႏထွာ ပိုႏကဲႏတန် အှိုး ဂရဉ်နေးဒီးယား ဗာႏအုံပှိုးခမ်းထီသား အစှိုꩻကို။ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ ခꩻဝင်ꩻပွယ်ꩻကိုခါ နှို့ထွာစဲ့ꩻ အေ၊တီ၊အဲတ်သ စဲ့ꩻတောင်ႏတာႏစှိုꩻကိုထှူ ၁၉၄၅ ဗာႏ နေင်ႏကို ဝင်ꩻဖုံႏ ဖေႏထွာ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ လိုꩻတန်။ ၁၉၄၇ ဗာႏနေင်ႏ လာနိုဗဲမ်ဘာ ၂၀ နီꩻကိုနောဝ်ꩻ နင်ꩻမူႏအဲလီသဘဲတ် တွမ်ႏ ခွန်စဲ့ꩻ ဗာႏထာꩻမာꩻ ထီဖဲ့ꩻသား ပိုႏကဲႏ (မန်း- ဘုရင့်ရေတပ်မတော်ဗိုလ်) ဖီးလစ်မောဝ့်ဘတ်တန် တောႏလမ်းတောႏပါႏဝင်ꩻ ဝဲက်သမဉ်သတာ ဝုဲင်ႏဖရာꩻကျောင်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ လန်ဒန်ဝေင်ꩻကို။
စေတသိက်၅၂ပါꩻ
သောဘဏသာဓာရဏစေတသိက် တဆီကုတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပံ၊ အလောဘော၊ အဒေါသော၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ၊ ကာယပဿဒ္ဓိ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ၊ ကာယလဟုတာ၊ စိတ္တလဟုတာ၊ ကာယမုဒုတာ၊ စိတ္တမုဒုတာ၊ ကာယကမ္မညတာ၊ စိတ္တကမ္မညတာ၊ ကာယပါဂုညတာ၊ စိတ္တပါဂုညတာ၊ ကာယုဇုဂတာ၊ စိတ္တုဇုဂတာစေတိ ဧကူနဝီသတိမေ စေတသိကာ သောဘဏသာဓာရဏာ နာမ။
ဝေင်ꩻဟုဲင်းစီးစျုန်း
ဝေင်ꩻဟုဲင်းစီးစျုန်း (မန်း: ဟိုင်းကြီးကျွန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Haigyi Island) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏငပုတေားကို ကပါဒါႏ ငဝန်ခြောင်ခါႏ ပင်ႏလယ်ႏငွါထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဟုဲင်းစီးစျုန်း ဆꩻနဝ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏတန်၊ ဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ကောင်ရွေꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရဲးခါꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမိုးမေက်
ဝေင်ꩻမိုးမေက် (အိန်းကလေတ်: Momeik) (မန်း: မိုးမိတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မိုးမေက်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးမေက်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမိုးမေက်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀,၂၆၀ ဖြာꩻသွူ။ ခင်၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ပလောင်၊ မန်းတောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မိုးမေက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုလဲ့ လိုꩻဖြာꩻတထာႏဝရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခင်လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဒါႏန
ဒါႏနနဝ်ꩻ ဝဋ္ဋနိဿိတဒါႏန၊ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတဒါႏန အဝ်ႏ ၂-မျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကော့ꩻမောင်ꩻအွဉ်ႏသꩻ မဉ်လꩻဒျာႏ လိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဗျဟ္မာႏချမ်ꩻသာႏတဲင် ကဖေႏကလူႏဒါႏ ဒါႏနအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဝဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဝဋ္ဋနိဿိတဒါႏန"နောဝ်ꩻသွူ။ ကော့ꩻမောင်ꩻအွဉ်ႏသꩻ မဉ်လꩻဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏတဲင် ကဖေႏကလူႏဒါႏ ဒါႏနအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုင်းဝွို့တောဝ်း တွမ်ႏဝဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဝိဝဋ္ဋနိဿိတဒါႏန"နောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻလေးကေးကော်
လေးကေးကော်ဝေင်ꩻတသာ (ဟဲ့ꩻ) ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻဝေင်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Lay Kay Kaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ မျဝတီႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျဝတီႏကို ကပါဒါႏ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ ဝေင်ꩻတသာ တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻတသာလေးကေးကော်ယိုနဝ်ꩻ ရေႏလွေꩻဒျာႏ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻတာႏ အထိန်ꩻအမုဲင်အနေႏ စောက်ꩻစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ(Karen National Union (KNU) ဥက္ကဋ္ဌ ပိုလ်ႏချုတ်တန်စောမူတူးစေးဖိုး တောမ်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ ဦးဇော်မင်းသီး အွဉ်ငါတဲင် နေးတောမ်ႏ ဂျပန်ခမ်း နီပွန်ဖောင်ဒေးသဉ်း အစွဲးအကမ်းတဲင် ဆွန်ꩻစူတယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၅ ဗာႏကိုသွူ။ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻတောမ်ႏ ရပ်ကွက်(၆)ကွက်၊ လမ်းငင်း(၆၀၀)လွိုတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဖြာꩻ(၃၀၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻစောက်ꩻKNU/KNLA၊ စဲ့ꩻစောက်ꩻငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကောင်သီ KNU/KNLA-PC၊ စဲ့ꩻစောက်ꩻDKBA၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ စဲ့ꩻပွေားထွားခမ်းကူBGF တောမ်ႏ စဲ့ꩻမန်းတပ်မတောႏစွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သမထကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ
သညာတပါꩻ
အာဟာရေပဋိကူလသညာ ဧကာ သညာ နာမ။ အာဟာရေ-အာဟာရအလောင်း၊ ပဋိကူလသညာ-ထွားထီႏပသို့ꩻ။
ထွားဗာႏတဲင်သေ
သွံပါꩻရတနာႏ အခရာႏငေါဝ်းပို
၁။ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ၊ ထီႏသေငါꩻ၊ နီနာꩻသတ္တဝါႏ၊ ကယ်ႏချွစ်ဒါႏ၊ ဟဲ့ꩻဗာႏဘုရာꩻသွူ ဗွေႏဩ။ ၂။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ၊ ကဟော်ꩻကျာꩻ၊ ဆီပါꩻဒေႏသနာႏ၊ ဝေႏနေႏတာႏ၊ ဟဲ့ꩻဗာႏတရာꩻသွူ ဗွေႏဩ။ ၃။ သိက္ခာႏသီႏလ၊ ဗွိုန်ညီႏလွ၊ သမုတိအရိယာႏ၊ လွောင်ႏဗူႏဒါႏ၊ ဟဲ့ꩻဗာႏသံႏဃာႏသွူ ဗွေႏဩ။
ငတ်ꩻပါꩻခွေါင်းရွ ယံသေလွ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနွို့ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻနဝ်ꩻ နီနမ်းတွမ်ႏနီသꩻ ကအောဝ်ႏကေႏညိုႏ ပူႏဇောႏကန်းတော့ꩻဝုဲင်ႏထင်ႏဒါႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻအတွင်ꩻ တရိုꩻတောဝ်း၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသျင်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး ကအောဝ်ႏဟော်ꩻနယ် ခြုဲင်းလင်ꩻဖေႏဒါႏ တရာꩻယာႏငေါဝ်းယံ-စတဲင် ထာꩻသေပညာႏ ဗဟုသုတ ကလꩻနွောင်ꩻအီနီလောင်းယိုအတွင်ꩻ တရိုꩻတဝ်း။ စိမ်စွဉ်ႏ အခင်ႏလမ်းလောင်ႏလင်ကို သင်ꩻရာꩻအချိန်ႏ ဖုဲင်ႏရာꩻအခါႏ နီကမာꩻလွေꩻဒါႏ ထာꩻဟောဝ်ကုသိုလ်ႏ ကထွာအီ၊ ကလꩻအီအရေꩻတာႏယို မဲ့ဆငါမျက်မှောက် ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာႏ အစီꩻအပွာꩻယို ယံဖေႏကလꩻဗွေအီ ယံဖေႏကပြဲ့ꩻစုံႏအီဗာႏနောဝ်ꩻ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏကရိုꩻဒါႏ ရတနာႏသွံပါꩻအငါ၊ ဆရာႏသမာꩻတွမ်ႏ မွိုးဖါသီးအထျꩻ နီအဝ်ႏလိုႏသေနာႏလွေꩻငါႏ ခွေါင်းရွမုငတ်ꩻပါယိုသွူနော။ ကတောင်၊ စူနီပင်၊ ခင်ႏလိန်းနီဖဲ့ꩻ၊ စုခြွဉ်းယိုငတ်ꩻမျိုꩻ ခွေါင်းရွငါလင်ꩻ အဒါလောင်းနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻခွေါင်းရွမုငတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
သွီႏဇာႏတိမာန်ႏ
ပအိုဝ်ႏသွီႏမꩻ နွုမ်ꩻဟွမ်
၁၉၅၉/၆၀-ဗာႏနေင်ႏရပ် ဖြားဗွာတွမ်ႏ မွိုးလွဉ်းသီး လင်ꩻအုံလယ်ႏ ရန်ႏတကွုန်ႏ ပါတွမ်ႏတပဲ့ꩻတန် ဆရာႏလိတ်ꩻ (ဗိုလ်လေးလိတ်-ပဆျာႏကြိုႏ) ဆရာႏကျောႏ(ပေါင်းစင်ꩻကျော်-လုံးဒါ)သီးနောဝ်ꩻသွူ။ ရန်ႏတကွုန်ႏကို ဖြားဗွာပိုလီꩻတွမ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ဖြားဗွာပိုလီꩻ မော့ꩻခွဲးစွုံႏယာႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻကိုတွင်ꩻ ယွော့နို့ꩻရီးအလီꩻ ရန်ႏတကွုန်ႏထွူတဲင် "ဟွူး- နာꩻယိုနွုမ်ꩻဟွမ်တောဝ်း"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ယွော့ယင်းအလီꩻတောင်ႏကီꩻ နို့ꩻယင်းအဗုဲင် "အွို- နာꩻယို ပအိုဝ်ႏစဲစ် အလွီးနွုမ်ꩻဟွမ်"ရိုꩻစွပ်ꩻပဆိုးနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရက်ဗွိုန်ပီဒျာႏ နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻတဲ့ ဖြားဗွာယို ကွပ်စွဉ်ႏသွီႏဇာႏတိမာန်ႏ ခင်ႏမွဉ်အာႏတလာငါႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏဖြောင်းကို လဲင်ꩻဒေါ့ꩻထန်ႏပါ နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻလဲ့ ထူႏဂွုဏ်ႏလဲင်ꩻတလို့ဒါႏဒွုမ်။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻမိုးမောက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းမော
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သပ္ပုရိသဒါန
အသပ္ပုရိသဒါန(၅)ပါꩻ
(သူႏတောႏကောင်ꩻ တမွေးတဝ်း အထာꩻလူႏ/လူႏပွုံႏလူႏနယ်ꩻ ငတ်ꩻမျိုꩻ) ၁။ အသက္ကစ္စံ ဒေတိ ၂။ အစိတ္တီကတွာ ဒေတိ ၃။ အသဟတ္ထာ ဒေတိ ၄။ အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ ၅။ အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ။ (အံ-၂။ ၁၅၃) (၁) "အသက္ကစ္စံ ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လူႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏတဝ်း။ (၂) "အစိတ္တီကတွာ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လူႏစွုမ်းစွုမ်းသွိုꩻသွိုꩻ မွေးတောဝ်း။ (၃) "အသဟတ္ထာ ဒေတိ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထူႏတွမ်ႏစူလူႏ မွေးတဝ်း (ထွဉ်ႏဝင်ꩻလူႏပါ)။ (၄) "အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူႏဝေါင်းဝင်းနေး၊ ဗေက်ꩻဗက်ꩻနေးလယ်ႏကွို့ꩻ။ (၅) "အနာဂမနဒိဋ္ဌိကော ဒေတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူႏကီတဲ့ ကော့ꩻမောင်ꩻအွဉ်ႏသꩻ မဉ်လꩻဒျာႏထာꩻလူႏအကျိုꩻ မွေးတဝ်း၊ လူႏထာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထာꩻလူႏအကျိုꩻပေႏငါႏ၊ လꩻဆေꩻငါႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "တောင်ꩻခါꩻ" စူတမွန်တဝ်းတရိုꩻတဝ်း၊ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အောဝ်ႏထို၊ အောဝ်ႏယော့ဒျာႏထာꩻတဲင် (တကာႏမူႏ) လွေꩻကပ်တွိုက် တဖုဲင်ႏတဝ်း တရိုꩻတဝ်း-စတဲင် ထူႏတွမ်ႏစူလူႏ အခေႏအနေႏ တဖေႏတဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏဝင်ꩻလူႏပါစွဉ်ႏတဲ့ "အသဟတ္ထာ ဒေတိ"တမွေးတဝ်း၊ (ထူႏတွမ်ႏစူတဝ်း တမွေးတဝ်း) တခြိုꩻလူႏအလောင်းတွမ်ႏ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအလောင်းနဝ်ꩻ ထာꩻရိုႏသေႏအဝ်ႏဒျာႏတဲင် ထူႏတွမ်ႏစူကလူႏ တွမ်ႏနမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏကလူႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကဖြေ့ꩻဟူဖေါင်း၊ ကဖြေ့ꩻကဝ်ႏ၊ ကဖြေ့ꩻရွဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ရိုႏသေႏငါႏ၊ ကွပ်ကီညိုႏငါႏ၊ ကွပ်နစ်သက်ငါႏ (အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ)မꩻ၊ မဉ်လꩻကုသိုလ်ႏမꩻ ဖြေ့ꩻဒျာႏတဲင် "အပဝိဒ္ဓံ ဒေတိ"တမွေးတဝ်း (လူႏဝေါင်းဝင်း၊ လူႏဗေက်ꩻဗက်ꩻနေး တမွေးတဝ်း) တွမ်ႏကကပ်လူႏတွိုႏတွိုႏနေးနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏထီးလိဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ပအိုဝ်ႏသိုမ်မျိုꩻငဝ်းဒေါ့ꩻရိုꩻ
ကမော့ꩻလွောန်ဒါႏ လေက်ပအိုဝ်ႏမဲန်ႏခရာႏ မီႏဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏနဝ်ꩻ-
နီပအိုဝ်ႏမီႏသုင်ꩻ လေက်လွောင်ႏဗူႏမူနဝ်ꩻ မန်းခမ်းကို ပအိုဝ်ႏယို အီႏထွာချာယင်း လိုꩻရာႏဇဝင်ႏတန်သားတဖြာꩻသွူတကာႏတဝ်း ပအိုဝ်ႏလေက်တဲ့ လွောင်ႏဗူႏပါ၊ ပအိုဝ်ႏမဲ့ငါတဲ့ အီႏတင်ႏလေလင်းလွောန်ထာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏရီးစွောန်ႏ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ တသျော့ꩻတဝ်း အဝ်ႏကျိုꩻစꩻလွေꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
အသာတရူပဇာတ်
၁။ ပေါႏမာꩻသီဝင်ꩻတဲ့ တနီꩻနီꩻ တချိန်ႏချိန်ႏ တလဲင်ႏလဲင်ႏသူꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမာꩻသီဒါႏနီ-
ဝေင်ꩻလေးတောင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်း (အိန်းကလေတ်: Mong Yang Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်းယန်းခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်းယန်း တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းပေါက် အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းယန်းကိုသွူ။
အွဉ်ငါယံတွမ်ႏ
အစွိုꩻအဗူႏတစွိုꩻ တိုꩻတက်'တတိုꩻတက်တဝ်း၊ ထဲ့ဖွိုႏတထဲ့ဖွိုႏတောဝ်းဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ အဓိကလဲဉ်း အွဉ်ငါသားအလောင်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါယံ "ဂျွန်မက်ဝဲလ်"ရိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏအတွိုင်ꩻအတာႏ အဓိကအရေꩻကီꩻချက်နောဝ်ꩻ (ခေါင်းဆောင်)အွဉ်ငါတူႏနောဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါယံမဉ်ႏအောဝ်ႏလဲ့ ထောင်လွဉ်ꩻယံသားလဲ့ ပေါႏထန်ႏသွူ။ အွဉ်ငါယံတွမ်ႏ ထောင်လွဉ်ꩻသားကျ မဉ်ႏအောဝ်ႏသော့ꩻအစွိုꩻ တစွိုꩻစွိုꩻကိုနောဝ်ꩻ ထင်ႏထိုတိုꩻတက်မွိုင်သွူတကာႏတောဝ်း မာꩻတွိုင်ꩻရော့ꩻ ဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻထွာနောဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏတွိုင်ꩻ အွဉ်ငါနွောင်ꩻသားလဲ့အောဝ်ႏ၊ တအွဉ်ငါနွောင်ꩻတောဝ်း ခံႏထူႏဒျာႏမဉ်ꩻလွုမ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏအကို ပေါႏအရာႏ (ရာထူး)အောဝ်ႏတွိုင်ꩻလဲ့ တဟဲ့ꩻနွောင်ꩻတောဝ်း အွဉ်ငါယံသွူ။ နီစူဆꩻလ လိုꩻအောဝ်ႏတွိုင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏခရာႏလိုꩻအောဝ်ႏတွိုင်ꩻလဲ့ တဟဲ့ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းအွဉ်ငါ၊ အွဉ်ငါကရိုꩻဒါႏ အထီအသွီႏယို မဉ်ႏဗွေ၊ မဉ်ႏလွုမ်းကွုမ်ႏ အစွိုꩻအဗူႏဖေႏကတွိုႏလꩻနွောင်ꩻ ကောဝ်ႏထွန်ႏအွဉ်ငါနောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻထွိုက် အွဉ်ငါယံနောဝ်ꩻသွူ။
သုခဝိဟာရီသုတ်
၁။ ထွာရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ မျတ်လဲဉ်းက ထွာခွန်အကျောင်ꩻ၊
ဘီလူꩻရီပဿနာႏ
"အာဠာဝကသုတ် (ဘီလူꩻရီပျဿနာႏ ဗွေႏဘုရာꩻ ဖြေႏချာဒါႏလို့)"
.az
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီကိုဒ် အရန်းထိုဒိုမေင်းဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတနတ်ပိဉ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏတနတ်ပိဉ် (သနပ္ပင်မြို့နယ်) (Thanatpin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻတနတ်ပိဉ်ကိုသွူ။
ယဲ့၊ မျင်ꩻသရွိုက်
တသီႏယဲ့လင်ꩻနယ်ꩻဖုံႏ
ဖက်ꩻဗိုႏဒီႏစဲးထီယိုနဝ်ꩻ ဆီႏတဟဝ်တဝ်း၊ ဆီႏလျား၊ ဆီႏတနျာႏ၊ ဆီႏဆေ့ꩻဖုံႏ၊ ကျောက်ကပ်တဟဝ်တဝ်းဖုံႏ၊ ခြောက်တဲႏရောႏဂါႏဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်အီနွောင်ꩻသွူ။ "ငဝ်းစုတ်ဂါႏထာႏနဝ်ꩻ-"ဥုံဟင်္သာတောင်ထိပ်၊ နင့်စိတ်ပျော်ရာ မနေသာ၊ ကျဆရာကျ"။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
သုခသာႏမဏေႏ
၁၄၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- လိုꩻကကြောက်ꩻ ထီသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏထီလꩻဒျာႏ၊ လိုꩻကမာꩻစွဉ်ႏ ပြာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏပြာႏလꩻဒျာႏ၊ ရွာꩻသေင်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရွာꩻပဲဉ်လꩻဒျာႏ၊ လိုꩻနာႏငေါဝ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏယံကလꩻ ဆွုံꩻမꩻချာဒျာႏ အနမ်းဖုံႏသွူ။
၇။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻပါꩻ တောငါလꩻဒါႏ တရာꩻငါ လူꩻသိကျာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻသီး ထွားကိုဒျာ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
မာꩻဒါႏနသားတွမ်ႏ
တနယ်ꩻ
ဗုဒ္ဓပမုခ ဘိက္ခုသံဃိကဒါန၊ ဗုဒ္ဓပမုခ စတုဒိသာ ဘိက္ခုသံဃိကဒါန၊ စတုဒိသာ သံဃိကဒါန။ ၁။ "ဗုဒ္ဓပမုခ ဘိက္ခုသံဃိကဒါန"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လူႏတန်ꩻထင်ႏ ဘုရာꩻကအွဉ်ဟိုဒါႏ သံႏဃာႏပေါင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ "ဗုဒ္ဓပမုခ စတုဒိသာ ဘိက္ခုသံဃိကဒါန"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လူႏတန်ꩻထင်ႏ ဘုရာꩻကအွဉ်ဟိုဒါႏ အဝ်ႏလစ်ꩻဖဲ့ꩻလစ်ꩻနား ကတွိုႏလွဉ်လဲဉ်း၊ ကတွိုႏလွဉ်တွင်ꩻ၊ ကအီႏတွိုႏလွဉ် သင်္ဃာႏပေါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ "စတုဒိသာ သံဃိကဒါန"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- လူႏတန်ꩻသင်္ဃာႏ ကအဝ်ႏဒါႏ အရပ်လစ်ꩻဖဲ့ꩻလစ်ꩻနားနဝ်ꩻသွူ။ "တောင်ꩻခါꩻ" "ဘုရာꩻကအွဉ်ဟိုဒါႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻမွန်တရိုꩻတဝ်း၊ ဘုရာꩻကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏထွူ နီကကိုꩻကွယ်ႏဒါႏ ရုတ်ထုတောႏ၊ စေႏတီႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဘုရာꩻနေနေ၊ ပေါႏကပ်ပါ ရုတ်ထုတောႏစေႏတီႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဘုရာꩻကအွဉ်ဟိုဒါႏ သံႏဃာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
လေက်ပအိုဝ်ႏကပေါႏလွဉ်ပုံႏ
ပေါးဖြားပမွိုင်ꩻ ကွောက်ꩻထော့ꩻယာႏ
"ထီနောင်မီႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ ကြေ့ꩻခံꩻပေါႏ"(ပအိုဝ်ႏဖုံႏ မီႏဒါႏသွူလေက်နဝ်ꩻ ကြေ့ꩻခံꩻကရိုꩻဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏအီႏပေါႏ၊ အလောင်ꩻအလျာႏတဲ့ အဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ နဝ်ꩻလဲ့အီႏပေါႏ၊ လေက်အမဲန်ႏသွတ်ꩻကရိုꩻဒါႏ ကြေ့ꩻခမ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အီႏပေါႏ) မဲန်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ဖါမွိုးကေꩻဇူꩻ
၁။ "မွိုးဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏ-ငေါဝ်းအကျိုꩻအာ၊ ဖါဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏ-ငေါဝ်းအကျိုꩻအဝ်ႏ"တဲ့ "ပိုခိုမွိုက်နဝ်ꩻ-မထူႏ၊ ပိုမူႏမွိုက်နဝ်ꩻ-မနေး"၊ နာႏတဝ်း-မွိုးဖါငေါဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။
၄။ မွိုးဖါကဒေါ့ꩻသွဉ်အတွိုင်ꩻ "ပိုမူႏတဲ့ မာꩻဒျာႏနမ်းကျင်ꩻ အရန်းထိုထို၊ ပိုခိုတဲ့ မာꩻဒျာႏနမ်းကျင်ꩻ အရန်းတသွောင်းသွောင်း၊ အုံကြောင်းကြောင်းဒျာႏ၊ အုံလိန်ႏမာႏမွေး"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။
ဖလိုရဉ်း
ဖလိုရဉ်း (Fluorine-ဓာတုသင်္ကေတ F) ယို ထွာ တွမ်ႏဒြတ်စင်လို့လို့ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ အီလဲက်ထရွန်ဖုံႏ မာꩻထွာဒါႏ ဓာတ်၊ မာꩻဓာတ်အယမ်သွတ်ꩻသှူ။ အရောင်ႏနောဝ်ꩻ တသီး သဉ်၊ Gaseous halogen ခြှောန်းဗူႏအာႏအောဝ်ႏ (၁)။ ဖလိုရဉ်းယိုတွမ်ႏ ကထွာဒါႏ နိုဘယ်ထာꩻတအှို (Noble gas) နုဲင်း ခရစ်ပတွန်(crypton)၊ သီနွန်(xenon)၊ ရေဒွန်(radon) တွမ်ႏယင်း ဒြတ်စင်လောင်းလင်ဖုံႏ ကအီးထွာ ဒြတ်ခြှောန်းနောဝ်ꩻ ယိုꩻမာꩻတန်သှူ။ နောဝ်ꩻထှူမကာႏ တွမ်ႏ ဖန်၊ သတ္တု၊ ထီ ယင်းထာꩻခြိုꩻလောင်းလင်တဲ့ မာꩻဒါႏဒြတ်။ ဖလိုရဉ်း ထာꩻတအှိုယို မာꩻတန်စဲင်းအီဒါႏ မေႏလျမ်ႏ မေႏဗင်။ အခြှောန်းလက္ခဏာႏ(ခှေါန်/ခွဉ်)(+) ကအောဝ်ႏဒါႏ counterpart တခူးတခေါဝ်တွမ်ႏ ဖလိုရုဲက်ဒ် မဉ်ႏခြှောန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒါႏ ဖလိုရဉ်း ဒြတ်ခြှောန်း။
ဩသတေးလျခမ်းထီ
ဩသတေးလျခမ်းထီနဝ်ꩻ ဟံႏယာႏလုဲင်းခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏတဲင် ဟံႏယာႏလုဲင်းကို ထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻ တန်လုဲင်းစွုမ်ႏ ဟံႏအပွိုင်အပုင်ႏ(မြေမျက်နှာသွင်ပြင်)၊ အသောင်အရင်ꩻရှူ့ခင်းထာꩻထီႏ တောမ်ႏ ရာႏသီႏဥတုအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ နုဲင်းဒါႏ ခမ်းအခဝ်ထာႏဝနဝ်ꩻ ကန်တာရထာꩻလျားတုံးခြာ၊ ခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻလျားတုံးခမ်းသေင်ႏတခြာ(အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများ)၊ ခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ကောင်ရွေꩻရဲဉ်ႏကောင်ခြာဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အိဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ၊ တီမောကွဉ်ႏခမ်းထီ၊ ပါပူအာနျူးဂီနီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဗနွားတူခမ်းထီ၊ နျူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ သော်လမွန်ကြွန်ဗူႏဖုံႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ နျူးသီလန်ခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻကန်ဗရာသွူ။ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ကိုႏကွဲႏအာဒျာႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ၊ ဘာႏသာႏတအဝ်ႏတဝ်းသားလဲ့ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီတန်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၂၅ သန်း)လွိုသွူ။
ဝေင်ꩻမူသယ်
သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ
ဝေင်ꩻမူသယ်နဝ်ꩻ တယ်ႏကတယ်ႏစဝေင်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါကာႏ အဝ်ႏကွုန်ꩻဒျာႏတောမ်ႏ ဆေꩻစာသားဖုံႏ၊ ကွန်ႏသယ်ႏသားဖုံႏသွူ။ မဆလအစိုႏရစိုးကို လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏ တောမ်ႏခယ်ႏခမ်းလင်သားတာႏ အခွင်ꩻအဝ်ႏတဲင် ယိန်းကွုန်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဓနုဖျူ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဓနုဖျူ (ဓနုဖြူမြို့နယ်) (Danubyu Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဓနုဖျူကိုသွူ။
ဝေင်ꩻမေပုံ
ဝေင်ꩻမေပုံ (အဲင်းကလေတ်: Myebon) (မန်း: မြေပုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျ့ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မျောက်ဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမေပုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ ကြွန်လောင်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၈ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂,၁၀၀ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အသုဘလင်္ကာႏဆီပါꩻ
၆။ ဝိက္ခိတ္တကံ= ဝိက္ခိတ္တကံ သမ်းနယ်လင်၊ ပေႏတန်နီနမ်း ကဖြူႏဖြင်း၊ ထွီႏအံႏထွူမꩻ ကပြုဲင်ပꩻ၊ အဲင်ႏယꩻဖူꩻလီ လွင်းထိုꩻအီ၊ နီသွံဗာႏထွို့ꩻ စူခင်ႏကွို့ꩻ၊ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ ဖူꩻလွဝင်ꩻ၊ ပြုဲင်ပြင်ꩻလီလာ ဖြတ်ꩻချာငါ၊ ထာꩻခြာလဲင်ꩻစွစ်ꩻ နွုမ်ꩻသေင်အွစ်ꩻ၊ တရွစ်ꩻတွာႏထွို့ꩻ အငင်းရွို့၊ အဝ်ႏဗွို့ꩻသေင်ႏနာ အဝ်ႏထဲ့ပြာ၊ စောက်ꩻအာႏဠင်းတ ကိပ်ꩻဖူꩻယꩻ၊ အကွို့ꩻစျꩻခဝ် လဲဉ်းထင်ꩻနဝ်၊ ဖျောဝ်စွစ်ꩻတိုးတား မီꩻလဲင်ꩻဆား၊ ထာꩻခြာသားရောင် ဖီးထူꩻဟုမ်၊ စူနုံထဲ့ဟူႏ လင်ꩻပဉ်ဗူႏ၊ ကတူႏတခြွီႏ လင်းတစွီႏ၊ ထွီႏဟံႏအီထိုꩻ ရုပ်အမျိုꩻ၊ နီလိုꩻအနမ်း ကထင်းဖြင်း၊ စန်းငါႏနဲးလောင်ꩻ ပသို့ꩻခြောင်ꩻ၊ အကောင်ကာယ ဒွတ္တိံသ၊ လိုႏလꩻဖြီႏဖြီႏ အဝ်ႏတဝ်းအွီႏ၊ ထီႏတဝ်းငါႏငါႏ အဟဝ်ယာႏ၊ ခန္ဓာႏခြုံယ ဟဝ်ငမ်းကျ၊ ဝိက္ခိတ္တက ဘုရာꩻဖန်၊ ပသံငါႏနော နီယိုဩ။
(အွဉ်ႏသေ/ အသုဘခန်ꩻယို မီႏထွားလင်္ကာႏလွေꩻနဝ်ꩻ စခွီလင်္ကာႏ၊ တဲမ်းသားမဉ်ꩻ တပါတဝ်းတဲင် မတ်ဗော့ꩻစခါနော။)
ဝဋ္ဋကဇာတ်
၂။ မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏနောဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻသစ္စာႏ အောင်ႏမျင်ႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
ဒါႏနထွာအီအကျောင်ꩻ
ဒါနထွာအီအကျောင်ꩻ(၃)ပါꩻ
(၁) သဒ္ဓါႏတရာꩻ (၂) ထာꩻလူႏဝတ္ထု (၃) အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ ယိုသွံပါꩻပြဲ့ꩻစွုံႏမꩻ ဒါႏနထွာလꩻနဝ်ꩻသွူ။
ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ
၂။ ရက်တဝ်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း အံႏနွောင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အာငေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻလို့ဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ အံႏစာလို့ဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ မတ်ဖူးဝေးတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ခွေပို-နာꩻပို ခွယ်ꩻချာꩻလို့ဝင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။
၃။ တဖူးဝေးယာႏယာႏဒျာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တမွိုးချင်ႏ-လုဲင်ဖါ၊ တဖါချင်ႏ-လုဲင်မွိုးတဲ့နဝ်ꩻ ရက်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။
သွုန်ႏရောႏဂါႏ
ပသေအီသွုန်ႏ တသီႏနယ်ꩻ
ပသေအီသွုန်ႏတသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ မောက်ကြဲင်ႏဖျောႏထီႏသွူ။ မောက်ကြဲင်ႏမဉ်ယို တွမ်ႏတောင်းလျက်ꩻထန်ꩻ သော့ꩻရော်ꩻတဝင်ꩻထီကောက်ꩻ (ထီဗွီႏ)တဖြုံႏကိုတဲင် သော့ꩻထီလျားလဲ့လꩻဒျာႏ၊ ထီခွꩻလဲ့ လꩻဒျာႏ၊ ချင်းသော့ꩻသွူထီတဲင် အွဉ်ႏစဲးဗာႏ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနားရီႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏမောက်ကြဲင်ႏပဲစ်ꩻလို့သွူလဲ့ သော့ꩻတွမ်ႏတသာႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻတွော့ꩻ ကွယ်ထွူစဲစ်ယင်း တွမ်ႏထီစဲစ်နဝ်ꩻမꩻ အွ၊ဗာႏကြောင်းကြောင်းသွူ။ အနွိုးအဆျာႏနဝ်ꩻ ချင်းဒျာႏမောက်ကြဲင်ႏ၊ ချင်းဒျာႏတောင်းလျက်ꩻထန်ꩻသွူ။ မောက်ကြဲင်ႏထီယိုနဝ်ꩻ မာꩻကြောင်းသွုန်ႏတဲင် မီႏအွꩻခွိုꩻခွိုꩻ မောက်ကြဲင်ႏထီနဝ်ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏဖေႏနွောင်ꩻသွုန်ႏသဲင်ꩻ သွုန်ႏခြိုမ်ႏ၊ သွုန်ႏသေင်ရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။
သွုန်ႏကို ခြောက်တဲႏတသီႏနယ်ꩻ
သွုန်ႏကိုခြောက်မီႏတဲႏနဝ်ꩻ ဗေဒါအထောင်ꩻအလာႏ နီသိုမ်မွူးယို ပသေကြောင်းကြောင်းထွူတွော့ꩻ ဒွိုႏတောမ်ႏထော့ꩻယာႏ၊ အယာႏယာႏနဝ်ꩻတဲင် အံႏမူဒဲန်၊ အံႏအာအာနဝ်ꩻ ခြောက်ခြီဒျာႏ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထော့ꩻယာႏနဝ်ꩻ အဗဲ့ꩻအခေါက် ဖေႏကပါပုဲင်ႏ၊ အယာႏခြောင်ခြောင်ဒျာႏသွူ။
ဓမ္မ
ဓမ္မ-တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ သူပါꩻ ပါဠိ
သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော, သန္ဒိဋ္ဌိကော, အကာလိကော, ဧဟိပဿိကော, ဩပနေယျိကော, ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိ။ (တာဒိသ ဂုဏသမ္ပန္နံ ဓမ္မံ ဝန္ဒာမိ အာဒရံ။)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝဏ္ဏပထဇာတ်
၅။ အမျာꩻ ချမ်ꩻသာႏတာႏ ဆရာႏကထွဉ်ႏအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏမာꩻဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
သွုံꩻတကာႏသွမ်ꩻတာႏမာꩻခရာႏ
"ကုသိနာရသုတ် (သွုံꩻတကာႏသွမ်ꩻအတွက်တာႏ မာꩻဗာႏနုဲင်းယို)"
နောင်တောင်ꩻ ပရဟိတ ကျောင်ꩻ
ဆရာႏတပဲ့ꩻ
ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစလွေꩻယင်း ၁၃၅၀-၁၃၅၁ နိန်ႏကို ဆို့ꩻလွေꩻယင်ႏဝါႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏကောင်လောင်းသွူ၊ တွိုႏလွေꩻနိန်ႏ၁၃၅၁ ဗာႏနဝ် ဘဝလူႏခွင်ꩻကြွထင်ႏခန်ႏဒျာႏသွူ။ တယ်ႏစွဉ်ꩻဝွေꩻဗွေႏကထွိုင်ႏလွဉ်ႏတောႏမူႏထိုခိန်ႏနဝ်ꩻကာႏ ၊ စေႏတီႏကောင်လောင်းယို ကေားအုံသတင်ꩻသုံꩻသာႏအေဝ်ႏတေဝ်ႏဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ၊ ၁၃၆၂− ဗာႏ ဒဲဉ်သံလာလောင်း ၁၂ နီꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏအခိန်ႏ၂ နာႏရီးကို ကွပ်ပွိုးဗွေႏဆရာတောႏ မိန်းတောႏဖေႏတဲင်၊ သာသနာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတာႏဝန်ႏဖုံႏယို ၊ယိုခါကောင်လောင်းစေတီႏတောႏဟံႏကွင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ၊အေဝ်ႏတယ်ႏသွော့ꩻလဲဉ်ႏသွူ နောင်တောင်ꩻပရဟိတ စဲ့ꩻတပ်ကျောင်ꩻ နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သွီႏထင်ႏရောႏဂါႏ
သွီႏတိုꩻလက္ခဏာႏလဲ့ မဉ်ႏအဝ်ႏခံႏစာꩻဗာႏခွိုꩻခွိုꩻ၊ တဲက်မုဲင်ꩻခါခါလဲ့ သွီႏမဉ်ႏအဝ်ႏတိုꩻနဝ်ꩻ တတဲ့ꩻတဝ်း ထာꩻအံႏမျိုꩻဖုံႏယို သျောင်ႏထွူတွော့ꩻ တသီႏလဲ့ အံႏဗာႏသေႏသေႏသွူ။ တသီႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ တသီႏအင်္ဂလေက်တယဝ်း၊ တသီႏပိန္တော်ꩻ(တိုင်းရင်း)တယဝ်း အမျိုꩻအာတန်တဲင် တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်အီလဲ့ တဖြာꩻဟဝ်အီတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ မဉ်ႏအံႏသွူတသီႏလဲ့ အကျိုꩻဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ အံႏလွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသွူတဲင် သက်သာႏ၊ တသက်သာႏအီတဝ်း ဖေႏကသေ၊ ဖေႏကစဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတဲက်ထွားခွိုꩻခွိုꩻသွီႏသွူ။ မဉ်ႏသေစဲင်းသွူ အသက်သာႏအီမွေးနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏပျတ်တဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသေႏသေႏသွူ။ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ တစွိုးထဲ့ဟဝ်လွစ်နေး၊ အံႏထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တိုꩻဒွုမ်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏအံႏမာႏ အဆာႏအာဟာႏရလဲ့ တိုꩻယင်းဒျာႏသွူ။ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏတွမ်ႏ ဆီႏနွိုးရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အဟဝ်လွစ်နေး တအဲဉ်ထဝ်း ဆရာႏဝွန်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရောႏဂါႏနီမျိုꩻ ပေါႏအဝ်ႏမွေးသေႏချာႏလဲဉ်း ထွာတန်လဲဉ်းနဝ်ꩻ အံႏဗာႏတသီႏတသက်လွုမ်း ဆရာႏဝွန်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
"ဥုံ သံဂုံ ပမယျ သွေးတိုးကျ"စုတ်စူ(၇)ပြန်ႏတွော့ꩻ အဝ်ႏဖဲ့ꩻကီ ဖြွꩻလဖေႏသွော့ သွီႏတိုꩻသား ကတူႏနော၊ ဗွုန်ႏပါထီတကောက်ꩻ စုတ်(၇)ပြန်ႏတွော့ꩻ ဖေႏအွꩻပါသွော့နော၊ သွီႏတိုꩻသား နမ်းတွမ်ႏနမ်း စုတ်ချာစူ ဖြွꩻချာကတူႏ၊ စုတ်ထီအွꩻချာလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏအွꩻဖေႏနုဲင်းယို စွုမ်ႏရဝ်ꩻရဝ်ꩻနဝ်ꩻ တလာရပ်ငါလဲ့ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ ဟဝ်တငါစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ မောက်ꩻဖါးစဲထီယိုနဝ်ꩻ နမ်းဗဲ့ꩻလဲ့ယွမ်ꩻအီတဲင် လိုꩻပြွောင်ႏဗဲ့ꩻအာဖုံႏနဝ်ꩻ ယွောင်မဲဉ်ႏချာယင်းသွူ။
ခွန်ကုဝေ ချꩻသွီႏတိုꩻနယ်ꩻ
ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ သက်တန်ꩻလဲ့ညငါႏလဲန်း၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ကထောင်လွူꩻ ကထွားစံꩻဒါႏ တသီႏပိန္တော်ꩻ၊ တသီႏအင်္ဂလေက်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ နေင်ႏပေါင်ꩻအာငါႏလဲန်းသွူ။ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အံႏဗာႏတသီႏတသက်လုမ်း ဆရာႏဝွန်ႏသီးဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ခွန်ကုဝေ တအံႏတဝ်းတသီႏသွီႏတိုꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻဆေ့ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏအံႏသွူ စွုမ်ႏနီꩻကဲန်းအာမဉ်ႏတဲ့ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ သွီႏတိုꩻအဝ်ႏထင်ႏသန်လꩻဒျာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေသွီႏတိုꩻထင်ႏ အထိုသွတ်ꩻနဝ်ꩻ မတ်တန်ꩻအလꩻ (၂၃၀)နဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏဖို (၃)လဲင်ႏစွဉ်ႏသွူ။ သွီႏတိုꩻမီႏထင်ႏသန်သွူနဝ်ꩻ အုံထာꩻသꩻတဟဝ်တဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်း၊ တနွော့ꩻတနꩻ၊ တလေ့ꩻတလꩻတဲင် သွီႏတိုꩻဖေႏကလင်ꩻမွိုင်မွိုင် အနယ်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ စဉ်ꩻစာꩻဗာႏစွဉ်ႏ၊ မာꩻဗာႏစွဉ်ႏသွူ။ ခွန်ကုဝေ အမွိုင်သွတ်ꩻသွီႏတိုꩻချꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးမီႏမာႏဆာႏလဲ့ တသီႏမာႏဆာႏ၊ မဟာဖြေဆေး၊ အင်းဝလေဆေး၊ လျှာပွတ်ဆေး၊ ဆင်ဗွာရတနာႏ တသီႏဆာႏကေႏ-စတဲင်တစွိုးစွိုးယို အံႏအွဉ်အွဉ်စွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ အံႏတသီႏမာႏဆာႏတွော့ꩻ မီႏမာႏဆာႏမွေးနဝ်ꩻ တခြွော့ထန်ႏနေး အလွီး(တလီꩻ)နဲ့၊ အော့ꩻထန်ႏနေးနဲ့၊ တစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ အမော့ꩻအကျုံႏ(၈)
နေင်ႏ ၁၃၆၄-ဗာႏနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ အဝ်ႏထွာလိုꩻကျောင်ꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻဖေႏဝင်ꩻဗွေႏဗွန် ဝေင်ꩻနဲႏဟိုပုံꩻ အွိုင်ႏနောင်လဲင် ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏကိုသွူ။ အနေင်ႏယိုအကို ဒဲဉ်ကံလာဆန်ꩻရပ်နဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ မော့ꩻခန်းရောႏဂါႏဆန်ꩻတမျိုꩻသွူ။ ကရိုꩻဗာႏ ရောႏဂါႏဆန်ꩻနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟန်ႏနီꩻမာꩻချာ ခွန်ကုဝေ တမော့ꩻဖိုတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ ရိုꩻဗာႏရောႏဂါႏဆန်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေ ကခံႏစာꩻဗာႏဒါႏ ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏနဝ်ꩻ အုံထာꩻသꩻစွူတဝ်းသွူ။ ဗေင်ႏလဲ့ သꩻတစွူတဝ်း၊ ထွိုင်ႏလဲ့ သꩻတစွူတဝ်း၊ ထောင်ချာချာငါငါနေးထာꩻလဲ့ သꩻတစွူတဝ်းတဲင် ယူႏပက်မွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ တဲက်ထွားသွီႏမုဲင်ꩻခါခါလဲ့ သွံႏသံးတတိုꩻငါႏတဝ်ႏ၊ အံႏအဝ်ႏလꩻဒျာႏတန်ႏတန်ႏ၊ ဗေင်ႏအဝ်ႏလꩻဒျာႏတန်ႏတန်ႏလဲ့ အုံထာꩻသံးတဟဝ်တဝ်း၊ သꩻသံးတစွူတဝ်းတဲင် စဉ်ꩻစာꩻခုဲင်ႏမွေးစွဉ်ႏသွူ။ သွီႏဆင်ႏ (နှလုံးခုန်နှုန်း)နဝ်ꩻ သွစ်ꩻဆီမာꩻကီ တရျာꩻမာꩻလအခါႏကိုနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ၊ သွီႏဆင်ႏပုံႏမဲန်ႏ ၇၀ တွမ်ႏ ၈၀-ခါႏနဝ်ꩻ ကဲန်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။
ဖူဖီ
"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်-၁၁" ၁။ အမာတဲ့ ဖေႏတေ့ꩻဒျာႏ အမွိုးအဖါလွုမ်ꩻ၊ အဖူအဖီနဝ်ꩻ ဝွေꩻကျွိုက်တဝ်း၊ ဖေႏပါတဝ်း၊ အဝါꩻတဲ့ ဖေႏတေ့ꩻဒျာႏ အမွိုးအဖါလူမ်ꩻ၊ အဖူအဖီနဝ်ꩻ ဝွေꩻကျွိုက်တဝ်း၊ ဖေႏပါတဝ်း၊ မာမာဝါꩻဝါꩻ ပေါႏခွယ်ꩻချာꩻဖူဖီ၊ ပေါႏကျွိုက်တဝ်းဖူဖီနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။ ၂။ အမာတဲ့ ခေါဝ်းတဝ်းအဖူအဖီ၊ အဖူအဖီတဲ့ ကျွိုက်တဝ်း အပနံ၊ ရိုꩻအပနံ ယံတဝ်း၊ အပနံရိုꩻ အဖီဗော့ဗဲ့-တဲ့၊ အဝါꩻတဲ့ အာငေါဝ်းတွမ်ႏ အဖူအဖီ၊ အဖူအဖီတဲ့ လွꩻထီႏအမ၊ ရိုꩻအမ ကျတဝ်း၊ အမရိုꩻ အဖူဒေါဝ်အေႏ-တဲ့၊ ပေါႏတတဲ့ꩻခေါဝ်း(တဝ်း)လို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏလွꩻထီႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း တစိꩻစိꩻ"။ ၃။ အမာတဲ့နဝ်ꩻ အဝါꩻတဲ့နဝ်ꩻ ပေါႏဖေႏမွိုးဖါတဲ့ ဖေႏပါဒျာႏဖူဖီ၊ ဟောဝ်ဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။ ၄။ အမာတဲ့နဝ်ꩻ အဝါꩻတဲ့နဝ်ꩻ ထီႏအဖူအဖီနဝ်ꩻ မတ်ဒျာႏမွိုးဖါ၊ "ဟဲ့ꩻဖါဒျာႏနွိုးနွိုး-ဟဲ့ꩻမွိုးဒျာႏ အွီႏအွီႏ"၊ အဖူအဖီတဲ့ ထီႏ"အမနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏ-အယံ၊ ထီႏအပနံနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏအလိန်ႏမာႏ"၊ "ဟဲ့ꩻပိုခိုဒျာႏ ရျူႏရျူႏ၊ ဟဲ့ꩻပိုမူႏဒျာႏ ရောင်းရောင်း"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။ "ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏအမုဲင်-၁၁" ၁။ ဖူဖီ-မဖေႏ၊ မွိုးဖါဖေႏ၊ ခေႏနေႏ ယံတဝ်းခြာ။ ၂။ ဖူဖီသွူဒျာႏ၊ လွꩻထီႏငါႏ၊ ဟွိုန်မာႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ။ (မ-ပနံဒျာႏ၊ ရက်တဝ်းငါႏ၊ မာႏဒါႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ)။ ၃။ နီဖူဖီဒျာႏ၊ ဟွိုန်ဟောဝ်ငါႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ။ (မ-ပနံဒျာႏ၊ ဟွူန်ရက်ငါႏ၊ သာႏယာႏ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ)။ ၄။ မတ်မွိုးဖါယာႏ၊ ဖူဖီဒျာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ ယိန်းယံအာ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏစုဲက်လတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်
၁။ ကဲဉ်းဖေႏ ပိုမူႏပိုခိုတာႏတဲ့ နမ်းထဲ့ဗာႏတော ငါးရုဲင်ꩻ-
ဝရုဏဇာတ်
"ဝရုဏဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ဝရုဏဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
အဟွုန်အထီႏမီႏဆေ့ꩻ
တတိယဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ
ဗာဟုဿစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော။ သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
သုရာပါနဇာတ်
"သုရာပါနဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'သုရာပနဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်-
ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်
၁။ ပေါႏထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဟော်ကုဲင်ကျောင်ꩻကျိုꩻ အမျိုꩻဝွေႏဖန်ႏချင်းခေႏဒါႏ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
ကျောင်ꩻသုင်ꩻပအိုဝ်ႏလေက်ဟော်ꩻ
ကွီးထွိုင်ႏခမ်းပေႏ တခေးဝင်ꩻ ဟော်ဟင်းအာႏဏာႏခိင်ႏ
တကောင်းခမ်းထင်ႏဝုဲင်ꩻ သရေခေတ္တရာပြယ်ႏခမ်း ထွိုင်ႏလုဲင်ႏ၊ ရာႏဇဝင်ႏကိုရိုꩻ အယံသွတ်ꩻ၊ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏထျꩻတဲင် ထွာဗာႏသင်္ဘောꩻကွန်ႏဝေင်ꩻတန်၊ အိန္ဒိယသား ယလဲင်ႏအာရတ်သား လွောန်ဖြေꩻစာသော့ꩻ၊ ခမ်းသားတိဗဲတ်မန်းခွိုꩻကို ပျူယိုထွာအထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻ၊ မန်းရာႏဇဝင်ႏကိုဒေါ့ꩻ ခမ်းနဝ်ꩻ ဒွတ္တပေါင်ႏခွန်တဲႏ၊ ဝေင်ꩻခကွဉ်ႏနဝ်ꩻ မောစာရပ်ကို ခွန်နဝ်ꩻကတဲႏခါꩻ ဝေင်ꩻဖွောင်ꩻဖုံႏ၊ ရိုပ်ဖုံႏ၊ ဗေားဗောတန်ဘုရာꩻ၊ ဘုရာꩻဆွော့ꩻပထိုꩻဖုံႏ ထီႏဗꩻယိုခါ၊ ပထိုꩻစားနဝ်ꩻ ပီတဝ်းစေႏတီႏ မန်းခမ်းကို၊ ပီဒျာႏ ပထိုꩻအိန္ဒိယခမ်း စူခြောင်ꩻစခါ။ သရေခေတ္တရာ ပျူနဲင်ႏငံႏ ခွန်(၂၇)ဖြာꩻ အနာလွို သုပညာခွန်စိုး ပျူချင်ꩻချင်ꩻ ညီႏညွတ်တဝ်းဝင်ꩻတဲင် ကန်းယံတောမ်ႏမဲင်ꩻသီး လွောက်တွိုက်ꩻ နဲင်ႏငံႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပျူလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻတွင်ꩻ အဝ်ႏစပ်တောမ်ႏ အိန္ဒိယအာရတ်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဝွေꩻသီးနဲင်ႏငန်ႏယို ခထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဗꩻတွိုႏစွောန်ႏ "ရွှေဘို"နယ်ႏ၊ ဟန်လင်း-တဲင် တောမ်ႏခယ်ႏနံချိုဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏစပ်ပါ၊ နန်ချိုနဲင်ႏငန်ႏကို နေင်ႏ(၇၆၀)တွင်ꩻ ခွန်ကိုလိုဖိန် ကွိုက်ꩻတောမ်ႏတိဗဲတ် ကတွိုက်ꩻခယ်ႏခါ ပျူသီးတဲ့ တွိုက်ꩻကိုကဒွို့၊ လေက်တောင်ꩻခါꩻအဝ်ႏ၊ ထဲင်းက နေင်ႏ(၈၀၀)ရပ် ပျူနဲင်ႏငံႏဂီတ အဖွဲ့တဖွဲ့ တွိုႏလွေꩻခယ်ႏခွန်ဝေင်ꩻ ဆီအန်ဖူး ခွန်ခယ်ႏတောမ်ႏ မူꩻမတ်ဖုံႏ ဟွုန်စိုမ်ꩻလွသွူတကာႏတဝ်း ခယ်ႏကဗျာဆရာႏတန်ဖုံႏတဲ့ နေးတောမ်ႏပျူထာꩻအူဒုံႏ ထာꩻကျူႏ ဝွေꩻသီးစပ်လွောန်ꩻဗာႏဖိုကဗျာ အမုဲင်အဝ်ႏခါꩻ၊ တွင်ꩻနဝ်ꩻ လွိုးရ ပျူသီးခွန်ဝေင်ꩻ ခြုဲင်းထင်ꩻလဲန်း ဟန်လင်း(လိန်း)တန်က၊ နဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ(၈၃၂)ကို ဖြဝ်ꩻနန်ချို(ဆျို)သီး နွို့ယားတဲင် နဲင်ႏငန်ႏကုဲင်ထိုꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ဖရုသဝါစာဝေရမဏိ
"ဝေရမဏိ"- "သျောင်ႏထိုꩻ (ဒေါ့ꩻရိုꩻတဝ်း)ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
နမ်း(ကိုႏတဲင်ႏ)တဲ့ တခွန်းတဝ်း၊ တဒေါ့ꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻတထွဉ်ႏခွန်းတဝ်း၊ တထွဉ်ႏဒေါ့ꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ မဉ်ႏသမဉ်ႏဟွိုန် ဝင်ꩻခွန်းဝင်ꩻဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻတဲ့ ဆီꩻခါꩻရဲခါꩻ၊ ဖေႏခွန်းတဝ်း၊ ဖေႏဒေါ့ꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ ခွန်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻရေꩻတဝ်း၊ သဖော်ꩻတူႏတဝ်း၊ နစ်သက်တဝ်း၊ ဟွိုန်ဟောဝ်တဝ်း၊ ကျွိုက်တဝ်း၊ ပေါႏခွန်းဝင်ꩻ၊ ပေါႏဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏအပဲစ်နုဲင်းယိုနုဲင်းယို သွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻ ချꩻနားဖေႏဝင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာသျောင်ႏထိုꩻ (ထွာခွန်းတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။
ဗွောင်နယ်သမ်းထဲင်း
လိုꩻနီသွဉ်းသီးဒုံနဝ်ꩻ ပါꩻကမဉ်ꩻ မောင်ႏလွင်ꩻတွမ်ႏမောင်ႏသွင်ႏနဝ်ꩻ တဖူးဝေးလို့ဝင်ꩻ၊ (မောင်ႏလွင်ꩻနဝ်ꩻ ခိန်ႏထင်ႏကျောင်ꩻတဲ့ လယ်ႏလွင်ꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻ၊ မွိုးငေါဝ်းအွဉ်ႏချာ-ဖါငဝ်းအွဉ်ႏပြာႏ၊ ဆရာႏငေါဝ်းဝန်ႏထိုꩻ၊ ရိုꩻဗာႏလိုꩻမွိုက်တန်၊ ထီႏမွိုးတဲ့ ခွန်းဆာ၊ ထီႏဖါတဲ့ ခွန်းဒျာႏ၊ ထီႏဆရာႏတဲ့ ခွန်းကဲန်း၊ သွꩻပေႏထဲင်းက ဒေါ့ꩻခရာႏအဲန်ထဝ်းဒွုမ်၊ မဲန်ရိုꩻဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ရိုꩻဒျာႏ၊ မဲန်ခွန်းဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ခွန်းဒျာႏ၊ ခွန်းဆွစ်ꩻဒါႏဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မောင်ႏလွင်ꩻနဝ်ꩻ သွꩻပေႏဆေ့ꩻခြေားတန်၊ ဝင်ꩻလွꩻထီႏမွေးစွဉ်ႏဝွေꩻ။) (အဖူးမောင်ႏသွင်ႏနဝ်ꩻတဲ့ လိန်ႏမာႏနာႏ၊ လယ်ႏလွင်ꩻဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ ခိန်ႏထင်ႏကျောင်ꩻ၊ ခိန်ႏသွဉ်လိတ်တဲ့ ပါသေႏသေႏဒျာႏ၊ မွိုးဖါငေါဝ်းတဲ့နာႏ၊ ဆရာႏငေါဝ်းတဲ့နေး၊ ထီႏမွိုးဖါတဲ့ အံႏသွင်ꩻရိုႏသေႏဒျာႏ၊ ထီႏသွꩻပေႏ ခွပေႏတဲ့ရက်၊ ခွဲမုဲင်ꩻကိုတဲ့ စွော့ꩻတက်သေႏသေႏ၊ ရိုꩻတငီႏတငါဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ ခွန်းတငီႏတငါဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ လိုꩻသွင်ႏတန်၊ လိုꩻပရီႏပရာႏတန်၊ ပေႏတန်ဖြားဆား ကားကအဝ်ႏ ရက်မွေးစွဉ်ႏဝွေꩻ။)
ကလွူꩻထွာႏနွောင်ꩻဒါႏ စဲက္ကျာႏဝဠာႏ
‍‍‍ကလွူꩻထွားနွောင်ꩻဒါႏ စက္ကျာႏဝဠာႏ (Observable universe) ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီလိုꩻသီး ခွုင်းကသေထွꩻနွောင်ꩻ လေ့လာထောင်ထွားနွောင်ꩻဒါႏ စက္ကျာႏဝဠာႏတဗာႏလွုမ်းဒျာႏသွူ။ လေ့လာထောင်ထွားသားတဖြာꩻအနေႏ စက္ကျာႏဝဠာႏယိုနဝ်ꩻ သတ်မတ်အွဉ်ႏငီႏထွူ တတွောင်းချင်ႏတဲင်တွော့ꩻ မဲဉ်လေ့လာထောင်ထွားခန်း အရပ်(အထွောင်း)မုဲင်ꩻ တရိုꩻတဝ်း အီႏထီႏဗွိုန်တရျားလို့ဒျာႏဝင်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏတန်အလောင်း ကလေ့လာထောင်ထွားနွောင်ꩻဒါႏ ဂယ်လဲစ်သီယန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ (၂) ထရီလီယံသွူ။  ကလေ့လာထောင်ထွားနွောင်ꩻဒါႏ ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းယာႏယိုတငွါနဝ်ꩻ အထျꩻတအွဉ်ႏတဝ်း ခေတ်တသာသိပ္ပံပညာႏသီးအလောင်းသွူ။ သိပ္ပံပညာႏသားသီႏ ဖေႏအခိန်ႏတွော့ꩻ ထွိုင်ႏတဲက်ထွားမွေး (cosmic microwave background radiation: CMBR) ယိုတဲင် ဝွေꩻသီး တဲမ်းကဲစ်ꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ မဟာႏပꩻလီမုꩻထွူ ကလုဲင်ႏတဟာႏလွဉ်ဒါႏ စက္ကျာႏဝဠာႏဟံႏပွုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏအွဉ်ႏနေး CMBR လꩻလဒ်တဲင်တွော့ꩻ တဲက်ထွားချက်အလꩻ ယိုခါ နီနာꩻကထီႏနွောင်ꩻဒါႏ ထာꩻလေရောင်ႏအဗော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၄ ဗီလီယံ Parsec (အလေနေင်ႏ ၄၅.၇ဗီလီယံ) သွူ။
သꩻပီဝင်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻ
ခွိုꩻနွယ်ႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို လိုꩻမျိုꩻပရီႏပရာႏပေႏတမွေးတဝ်ႏ၊ လိုꩻမျိုꩻတန်တဲးတဲးဝါးဝါးတမျိုꩻတန်ဒျာႏနေနေ၊ နီꩻပအိုဝ်ႏ ခို/မူႏသီး စွုမ်းဖြာꩻအဝ်ႏလိုꩻသေငါႏဝင်ꩻ ပငါပရင်ꩻ နီသဲင်ꩻထွာ သဲင်ꩻကွုတ်ခွိုꩻနွယ်ႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုတွော့ “နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်း ခံႏထူချက်နဝ်ꩻ ထင်ႏမွုန်း သတ်မတ်ချာမွုန်း ထွာလိုꩻမျိုꩻ ပရီႏပရာႏ ထင်းတန်ချာဒျာႏ သတ်မတ်ချာဒျာႏလိုꩻမျိုꩻတန် လိုꩻမျိုꩻယံ တမျိုꩻဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ” နီသွိုန်ႏကိုသꩻဖူꩻ အဝ်ႏလိုꩻခံႏထူႏချာငါႏဝင်ꩻ နုဲင်းယိုစွုမ်းဖြာꩻဖြာꩻ။
နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏကျုံႏလွဉ်ပျဿနာႏတဗာႏနဝ်ꩻ ဖေစ့်ဘုတ်လောင်ႏကီဖြာꩻဖြောင်းဖြာꩻဖြေꩻ ရိုꩻရောင်စွဉ်ႏ “နီပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်ယံတဝ်း နီပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်ကျတဝ်း” ဒင်ႏရောင်စွဉ်ႏနီလိုꩻတန်အပဲစ် နေးတွမ်ႏပညာႏ ယူႏစဲင်းစဲင်းစံꩻဝင်ꩻဟုဲင်း နီလိုꩻတန် မဉ်ႏတယံတဝ်းက နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻချမ်ꩻချမ်ꩻသာꩻသာꩻ အီႏအုံဗာႏနေဟောင်း “အဝ်ႏတွမ်ႏနီမဲ့နီပင် အဝ်ႏလိုႏထွား အဝ်ႏတွမ်ႏနီနားနီပင် အဝ်ႏလိုႏနာႏ” “စဉ်ꩻစာꩻဝွေႏဖန်ႏ ထေဒျာႏသွော့ အကျံဉာဏ်ႏဟဝ်၊ စုဖြွမ်းလွောင်ႏဗူႏသꩻဝင်ꩻတဲင် အဝ်ႏလိုႏဖြေႏသျင်ꩻဒျာႏသွော့။
ဝေင်ꩻဇေယျဝတီႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ
တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ
ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်း အခဝ်နဝ် ခြုံꩻခြောင်အသွတ်ꩻဖင်ႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏထျꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကား လွေꩻသဲင်ꩻအီတာႏ သင်းဖော်ꩻဆိပ်တဲ့အဝ်ႏ၊ မေႏရထာꩻတဖူꩻဘူတာ၊ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ၊ ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တဖူꩻရဲဉ်ႏတန်လဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိတ်မန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
လိုꩻဆာသွံမျိုꩻ
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိုꩻဆာဥပမာႏ ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး လိုꩻအဆာအဝ်ႏသွံမျိုꩻ- ၁။ လꩻတသီႏဟောဝ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ လꩻတဝ်းတသီႏဟောဝ်တဲ့နဝ်ꩻ အီႏသီဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻ၊ ၂။ မဉ်ႏလꩻတသီႏဟောဝ်နဝ်ꩻ သီတဝ်း- မဉ်ႏလꩻတဝ်းတသီႏဟောဝ်နဝ်ꩻ သီ၊ ၃။ လꩻတသီႏဟောဝ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ တလꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ အီႏဟောဝ်ချာဒျာႏရင်ꩻ၊ အဝ်ႏသွံမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻဆာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဆရာႏမဉ်ကျနုဲင်းမုဲင်ꩻကျ၊ တသီႏမဉ်ဟောဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻဟောဝ်၊ လွမ်ꩻလာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း တလꩻတဝ်း သီထိုꩻဒျာႏတဲ့အောဝ်ႏ။ လိုꩻဆာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏတလွမ်ꩻလာꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမော့ꩻတဝ်း ဆရာႏဟောဝ်၊ တသီႏဟောဝ်နဝ်ꩻသီ၊ မဉ်ႏလွမ်ꩻလာꩻဗာႏ၊ မဉ်ႏမော့ꩻဆရာႏဟောဝ်၊ တသီႏဟောဝ်နဝ်ꩻ သီတောဝ်း။ လိုꩻဆာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ လွမ်ꩻလာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တလွမ်ꩻလာꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ မော့ꩻဆရောႏဟောဝ်၊ မော့ꩻတသီႏဟောဝ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ တမော့ꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ အီႏဟောဝ်ချာဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဥပမာႏ ဗွန်ပီနဝ်ꩻနေနေ၊ လောကကိုယို လိုꩻအဝ်ႏသွံမျိုꩻ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗာႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာႏဗာႏတရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာႏဗာႏတဝ်းတရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း တထွာနွောင်ꩻတောဝ်း ရဟန္တာႏ။ ၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏဝုဲင်ႏဗာႏတဝ်းဘုရာꩻ၊ မဉ်ႏနာႏဗာႏတဝ်းတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻတဝ်း ရဟန္တာႏ၊ မဉ်ႏဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻ၊ မဉ်ႏနာႏဗာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻရဟန္တာႏ။ ၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏဗာႏတဝ်းဘုရာꩻတဲ့ယဝ်း၊ နာႏဗာႏတဝ်း တရာꩻတဲ့ယဝ်း ပါႏရမီႏဗွေ၊ အခိန်ထွာလဲဉ်းရဟန္တာႏ 'ပစ္ဆိမဘဝိက-သံႏသရာႏကို ဝွေꩻယို ထွာအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ'လဲဉ်းသွူတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ သေမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ သꩻမဉ်မာꩻတောဝ်း အကုသိုလ်ႏ၊ သေပယ်ႏထိုꩻဒျာႏ နမ်းကျင်ꩻကုဲင် ကာယဒုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻကုဲင် ဝစီဒုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻကုဲင် မနော်ꩻဒုစရဲက်။ သေမာꩻဒျာႏ နမ်းကျင်ꩻဟောဝ် ကာယသုစရဲက်၊ ဖြောင်းကျင်ꩻဟောဝ် ဝစီသုစရဲက်၊ သꩻကျင်ꩻဟောဝ် မနော်ꩻသုစရဲက်၊ ကွပ်ပွိုးနမ်းတွမ်ႏနမ်း သေအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ သေမာꩻဒျာႏ ကုသိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗာႏတဝ်း ဘုရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာႏဗာႏတရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာႏဗာႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ပါႏရမီႏဗွေအာ အခိန်ႏထွာ ရဟန္တာႏနဝ်ꩻမꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မဉ်ႏနာႏဗာႏ (သုတ်၊ အဘိဓမ္မာႏ၊ ဝိနယ်ꩻ)တရာꩻမꩻ ထွာလꩻရဟန္တာႏ၊ မဉ်ႏနာႏဗာႏတဝ်း တရာꩻနောဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻတဝ်း ရဟန္တာႏ၊ ကွပ်ပွိုးလိုꩻအစားယို ယံကနာႏဗာႏတရာꩻ၊ ဖေႏကထွာနွောင်ꩻ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻမꩻ ခွေဘုရာꩻနမ်းနမ်းတဲ့ ဟော်ꩻဖေႏဗာႏတရာꩻ၊ တပဲ့ꩻသီးတဲ့ ဟော်ꩻဖေႏဗာႏတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဂိလာနသုတ်)
ငေါဝ်းအိန်ထော
ငေါဝ်းထွန်ႏတမာ
ဟန်ႏသလဲင်ႏခါယို နီမွိုးသီးပနံနောဝ်ꩻ ဖီပိုမူႏ၊ တလီꩻမာꩻရျူႏ တဆံꩻပါ၊ ဒေါ့ꩻသဲင်ꩻငေါဝ်းငွါ လိုႏအနမ်း၊ မောင်ႏပေႏနီလမ်း ရော့ꩻသဲင်ꩻခွေဖူးခို၊ နီဖူသီးပို ရော့ꩻသဲင်ꩻခွေတမက်ꩻ၊ နာꩻမီႏမဉ်လက်ꩻ ဖြေꩻထွားသဲင်ꩻသွော့ နီလိတ်စောင်ႏ၊ နာꩻမီႏမဉ်ကျောႏခေါင်ႏ ဖြေꩻထွားသဲင်ꩻသွော့ နီလိတ်အုပ်၊ ဝင်ꩻကထေထွတ် နယ်ꩻပေါင်ꩻအာ၊ နီနာꩻငေါဝ်းငွါ ယံထွန်ꩻကာꩻ၊ ယေန်ႏငဲးချင်ꩻရာႏ ယံသေဗာႏ၊ လိုꩻယွဲးလင်္ကာႏ ခိုဗင်ႏခြွိုင်း၊ လမ်းခြေင်အလောင်း မေႏဖါႏသောင်၊ လွေꩻလုပ်ꩻလွေꩻဆောင် ထာꩻမာꩻတုံး၊ အဝ်ႏလိုႏလွဉ်းလွဉ်း ငေါဝ်းစားယို၊ လမ်းကိုပါႏကို ကဖုဲင်ႏရပ်၊ ဒေါ့ꩻရီစွော့ꩻတက် ထာꩻကပျောႏ၊၊ မဲ့ငါထွားတောႏ ဖြောင်းဒေါ့ꩻရီ၊ နာꩻယိုတွမ်ႏနီ ရမွော့ကတန်ႏတူႏ၊ နာꩻထီခွေဖူးမူႏနဝ်ꩻ ရော့ꩻတနေင်၊ ခွေထီႏနာꩻဖူးခိုတဲင် ရော့ꩻတမက်ꩻ။ ငေါဝ်းကဲးငေါဝ်းကပ်ꩻ ငေါဝ်းခွိုꩻယုဲ၊ ငေါဝ်းတလိုႏတဝ်းဟွမ်ဗုဲ မေႏတင်ႏကွုန်ꩻ၊ ငေါဝ်းဝင်ꩻနီရွုမ်ꩻ ဒေါ့ꩻသောသဲး၊ ငေါဝ်းငထေ့ဝင်ꩻဟဲးဟဲး ပယွုမ်းအွီႏ၊ ငေါဝ်းစွော့ꩻတက်ဗွီႏဗွီႏ ငမ်းဝင်ꩻဟွုန်၊ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻငေါဝ်းတဒေင်ပိုမ် ဆျာအူႏစောဝ်း၊ ငေါဝ်းတသွတ်ꩻဒါႏတောဝ်း ဆျာအူႏမွိုင်၊ ငေါဝ်းကိန်ꩻသွံထွိုင် ဖစ်ဝင်ꩻမေႏဖါႏနား၊ ငေါဝ်းထွားနုဲင်းလိုꩻဖြား ထုံꩻစခါ၊ ငေါဝ်းစေနေင်းယာ မင်္ဂလာႏ(မင်ႏကလာႏ)။ နီနာꩻလိုႏဒါႏ တစင်စင်၊ ထေသွော့ပဲက်ဆန် ဖြေꩻထွားစံꩻ၊ ထေဝင်ꩻပဲက်ဆန် ဖြေꩻထွားဆောင်ႏ၊ သျင်ႏနီလိတ်စောင်ႏ ပပ်ပေႏယို၊ ဝင်ꩻမူႏဝင်ꩻခို အခရာႏ၊ ပါစွုမ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ နယ်ꩻပေါင်ꩻခြွဉ်း(ခြွောန်း)၊ တယံတောဝ်းနဲ့ကောရောင်း ပါꩻနောဝ်ꩻသွꩻ၊ နာꩻမီႏမဉ်ဒါႏနုဲးနောဝ်ꩻ ဖြေꩻအွဉ်ႏသေႏသေႏဒျာႏသွော့ ထွက်နာꩻထျꩻနဲး တနော့နော်-။ အိန်ႏထောင်ႏလမ်းပါႏ- ယံသေဗာႏ၊ ခိုဗင်ႏမူႏနံꩻ ဟောဝ်ဆောင်ႏဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမူႏဝင်ꩻခို ဒေါ့ꩻနုဲးယို၊ လိုꩻပေႏတရောဝ်း ထာꩻကခဝ်း၊ စောဝ်းဝ်းဖြေꩻသွော့ အွဉ်ႏဖေင်ꩻမွော့၊ မီႏလို့ထိုꩻလဲဉ်း နန်ꩻထန်ႏထဲင်း။