cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ငဝ်းမောင်းစော့ꩻ
ငဝ်းမောင်ႏစော့ꩻအကွို့ꩻ(၃)
၁။ ပွယ်ꩻတန်ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ ဒဲဉ်သီႏဗွေ (ဗွေ)၊ ပွယ်ꩻတန်ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻသီခွေ ပွယ်ꩻကုသိုလ်ႏ (သိုလ်ႏ)၊ ပွယ်ꩻတန်ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။ ၂။ ဝါးယွယွသဲင်ကယ်ဟုဲင်းမောင်ႏ မဲ့ꩻတဲင်ကတူႏပꩻ(ပꩻ)၊ အွဉ်ႏစွꩻယွယွသဲင်ကယ်လုဲင်းမောင်ႏ မဲ့ꩻတဲင်ကနောက်ꩻဆဲစ်ꩻ(ဆဲစ်ꩻ)၊ ကနောက်ꩻမီႏဆဲစ်ꩻနဝ်ꩻ အဲန်ထဝ်းလုဲင်ႏသော့ꩻလꩻ(လꩻ)၊ ကတူႏမီႏပꩻနဝ်ꩻ အဲန်ထဝ်းဝင်ꩻကောစာ(စာ)၊ တရော့ꩻတဝ်းမဲ့ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻတွိုႏမွိုင် ဘဝငါသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး) ၃။ ခေတ်ယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ ခေတ်ပညာႏ(ညာႏ)၊ ခေတ်ယိုတဗာႏနဝ်ꩻ ခေတ်သုတ(တ)၊ ခေတ်ယိုတဖြုံႏ ပေါႏတဒါႏတဝ်းပညာႏနဝ်ꩻ အုံဗာႏဝင်ꩻဆꩻလသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး) ၄။ ဗုဒ္ဓ ဗုဒ္ဓကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွန်တန်ဟဝ်ငါႏထာꩻ(ထာꩻ)၊ ဘုရာꩻ ဘုရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ထိုဟဝ်ငါႏကွေး(ကွေး)၊ နီယိုစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏလိုႏကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းမွေးမွေးသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး) ၅။ အင်္ဂလိပ်အမဉ်ꩻကတန်ဗာႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထာꩻသေပညာႏဉာဏ်ႏ(ဉာဏ်ႏ)၊ အမေႏရိကန်ႏမဉ်ꩻကတန်ဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထာꩻယူႏဝွေႏဖန်ႏဟဝ်(ဟဝ်)၊ ဝင်ꩻတအွꩻတဝ်းဒဝ်နုဲင်းပအိုဝ်ႏ(အိုဝ်ႏ)၊ ဝင်ꩻထာꩻယူႏတသိုႏတဝ်းနုဲင်းနီလိုꩻမျိုꩻ(မျိုꩻ)၊ ဝင်ꩻမဉ်ꩻကတန်ဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးဉာဏ်ႏအကျိုꩻသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။ ၆။ ဂျပန်ကခြွေဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏထာꩻကျိုꩻစာꩻ(စာꩻ)၊ ခမ်ႏကလာꩻကခြွေဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏထာꩻချွေတာ(တာ)၊ နီပအိုဝ်ႏယို လိုꩻခြောကအာဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏလိုꩻလွꩻအာသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။ ၇။ မီႏညီႏညွတ်နဝ်ꩻ ထွုန်ကောင်ပလဲင်ꩻပြင်ꩻ (ပြင်ꩻ)၊ မီႏလွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ စိမို့ꩻပလဲင်ꩻတို(တို)၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏယို လိုႏငါႏလွောင်ႏဗူႏဒုံရပ်ကိုသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး) ၈။ သေင်ႏတအဲန်ထဝ်းကောင်နဝ်ꩻ တန်ꩻဖိုꩻမပေါႏတန်ႏ(တန်ႏ)၊ ဉာဏ်ႏတအဲန်ထဝ်းလိုꩻနဝ်ꩻ တန်ႏဖိုꩻမပေါႏထွိုက်(ထွိုက်)၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပညာႏဉာဏ်ႏမျိုꩻ အဝ်ႏလိုႏသွဉ်ဒျာႏတရွိုက်ရွိုက်သနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး) ၉။ လိတ်ကရိုꩻယို နီသီစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏလိုႏဒါႏ(ဒါႏ)၊ ပညာႏကရိုꩻယို နီသီစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏလိုႏသွဉ်(သွဉ်)၊ ပညာႏမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻတွိုင်ꩻတဲ့ရော့ꩻ ဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻဖြွဉ်သနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။ ၁၀။ ဗွေႏဗွန်တအဲန်ထဝ်းကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ယေန်သူႏငါႏ(ငါႏ)၊ ဆရာႏတအဲန်ထဝ်းကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ယေန်သူႏညော်(ညော်)၊ ပွယ်ꩻယိုတဖြုံႏယံကကွုန်ꩻနဝ်ꩻ နီတွိုႏဖျော်သနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။ ၁၁။ ဆာႏပေႏမို့ꩻလောင်း ကလွိုင်ႏနဝ်ꩻ တထွꩻသဲင်ꩻတဝ်း မွူးတွမ်ႏလာ(လာ)၊ ဖူးဝေးကအာနဝ်ꩻ တထွꩻသဲင်ꩻတဝ်း မာတွမ်ႏဝါꩻ(ဝါꩻ)၊ နီပအိုဝ်ႏယို မီႏတွိုႏအရေꩻနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏယင်းဒျာႏ နီတွမ်ႏနာꩻသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။ ၁၂။ လိုꩻတရေꩻတလိုႏတဝ်း လိုႏဒျာႏလိုꩻတဲ့ꩻသွီႏ(သွီႏ)၊ ဟန်ႏအိုအွီႏတလိုႏတဝ်း လိုႏဒျာႏဟန်ႏတဲ့ꩻဖြောင်း(ဖြောင်း)၊ သဲင်ꩻထွာလိုꩻတစိုးယို လိုႏငါႏသွုန်ႏသꩻကြောင်းသနယ်ဟွေး(ဟွေး-ဟွေး)။
ဆွတ်ꩻဆွုမ်ႏယော့ꩻ
"ဆွတ်ꩻဆွုမ်ႏယော့ꩻရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
ဖရာꩻဂေါတမ
ဗုဒ္ဓဝင်ႏ
၁၂။ ခံႏထူႏဗျာႏဒိတ်ဖဝ -- သုမေႏဓာႏရသေ့ꩻဖဝ။
၂၃။ မာꩻဝေယျာဝစ္စသား -- ပဉ္စဝဂ္ဂီႏ -၅ -ပါꩻ (ကံဒုက္ကရစရိယာႏ အခိန်ႏတွင်ꩻ) ။
၂၇။ ကဟော်ꩻရီးတရာꩻဦꩻခင်ႏလမ်း -- ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း၊ မိဂဒါဝုန်ႏတခြာကို ။
ဖေင်ꩻဖင်ꩻတွမ်ႏ
"ဖေင်ꩻဖင်ꩻတွမ်ႏ ခေတ်လိုꩻယွဲးယိုခါ" လိုꩻယွဲးကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိုꩻသက်ရွယ်ႏမဲဉ်ႏ ၁၈-ဗꩻလွေꩻ ၃၅-အခါႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻယွဲးလိုꩻရွယ်ႏမဲဉ်ႏယိုနောဝ်ꩻ မဉ်ႏတွက်ထွားလွေꩻတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏတောႏအာႏရဲင်ꩻအနေႏလဲ့ လိုꩻယွဲးအာႏရဲင်ꩻ အောဝ်ႏပါသော့ꩻ သွံပွန်းတပွန်းတဲင် ထွာဒျာႏအနာႏဂတ်အွဉ်ငါလောင်ꩻ အွဉ်ငါယံနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻယွဲးကရိုꩻနောဝ်ꩻ နမ်းရဲင်ꩻအာႏတဲ့ တလာဗာႏ၊ ဉာဏ်ႏစွန်ꩻအာႏဗွေဗာႏ၊ စာရိတ္တကရိုꩻဒါႏ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻယိုတဲ့ မွန်ဗန်စွို့ꩻစွဉ်ႏဗာႏသွူ။ ကာယ၊ ဉာဏ၊ စာရိတ္တစွန်ꩻအာႏဖုံႏယို ဖေႏကဗွေလွဉ် ထာꩻသေပညာႏ၊ ထာꩻသေတရာꩻ၊ လုံ့လဝီရိယကရိုꩻဒါႏ နမ်းအထီအသွီႏဖုံႏယို ဖေႏကဗွေလွဉ်ဗာႏနောတ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ထိန်ꩻသိမ်ꩻရဲပ်တဲပ်ဗာႏသွူ။ နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ခေတ်လိုꩻယွဲး လိုꩻရွယ်ႏမဲဉ်ႏဖုံႏ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻတနီꩻခါ လုဲင်ႏပြေင်အီႏထေင်းထံႏလွေꩻ စွိုးခွိုꩻတာႏဝွန်ႏ၊ ခမ်းထီထာꩻမာꩻ၊ သွီႏတသာ အာႏရဲင်ꩻတသာ တစွိုꩻတဗူႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻယွဲး၊ လိုꩻရွယ်ႏမဲဉ်ႏသီး သဘာဝနောဝ်ꩻ ထုမ်ႏသွꩻ၊ လွောက်ꩻလွူꩻဖဉ်းမွိုတ်မုꩻယိုလဲ့အာတဲင် မဉ်ႏထွားတွမ်ႏခေတ်ကာႏလယိုတဗာႏ အန္တရာယ်ႏ ကထွာအီဒါႏ ဖေင်ꩻဖင်ꩻယာလံ လိုႏသျေင်ႏလꩻလꩻ မာꩻသွꩻမွုန်း၊ ယာလံဖေင်ꩻဖင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဖေႏဒျာႏနီလိုꩻသီးအကျိုꩻကုဲင်၊ ကွပ်စွဉ်ႏသွုံꩻအံႏယာလံဖေင်ꩻဖင်ꩻယိုတဲင် သꩻဓာတ်၊ အာႏရဲင်ꩻယိုလဲ့ ကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻလွဉ်၊ နမ်းဉာဏ်ႏအာႏယိုလဲ့ ကွဲးယွမ်ꩻယွမ်ꩻလွဉ်၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယ၊ သတ္တိꩻဖုံႏ ကွဲးဖေ့ဖေ့လွဉ်အီ၊ အီႏမာꩻဗာႏ ထာꩻတဟောဝ်တောဝ်း ဒုစရဲက်ယိုလဲ့ သꩻတထွူႏဒွုမ်၊ နမ်းကျင်ꩻစာရိတ္တ ကွဲကုဲင်ကုဲင်လွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်အခီႏခီႏလုဲင်ႏလွဉ် မဉ်ႏထွားချာသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏလဲ့ ဖေႏဒျာႏအကျိုꩻကုဲင် အနိဋ္ဌာႏရွုံႏလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻရျာꩻခေါင်ꩻအအာသွတ်ꩻ ကထွာဒါႏ ခယ်ႏခမ်းယို စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လွောင်ႏဗူႏရေꩻ ကကုဲင်အီနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏခြဲ့ꩻနယ်ႏ အင်္ဂလိပ်သီး လွဉ်ဖြေ့ꩻလီသော့ꩻ၊ ဖꩻပꩻအီလွောင်ႏဗူႏရေꩻလက်နက် ယာလံဖေင်ꩻဖင်ꩻယိုတဲင် တနတ်တွိုက်ꩻပွယ်ꩻမွေတောဝ်းဒွုမ်၊ ယာလံဖေင်ꩻဖင်ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကထွာဒါႏ စာရိတ္တကုဲင်ပြင်ꩻ နမ်းကျင်ꩻထဲ့ဖွိုႏ၊ လွောင်ႏဗူႏအာႏယိုလဲ့ လိုႏရာꩻတတွိုႏလꩻဒွုမ်၊ ဘဝကုဲင်ပြင်ꩻ သွုမ်ꩻတိန်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ပွိုင်းလဲင်ႏ ပဒေႏသရာဇ်စိုးနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏထီႏမော့ꩻဖို၊ ကျုံႏတလူႏလွဉ်ဗာႏတဲင် အာႏဇာႏနီႏအွဉ်ငါတန်သီးနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏတကျွိုက်တောဝ်း ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကျံꩻယိုနောဝ်ꩻမꩻ တွိုက်ꩻထန်ႏထိုꩻဖေႏ၊ ရဲးကမ်းဖေႏ ပိုလီꩻအနာႏဂတ်ဆꩻငါကျမ္မာႏ၊ ငမ်းငါႏဘဝထဲ့သော့ꩻ ယာလံဖေင်ꩻဖင်ꩻအန္တရာယ်ႏကွင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ "အုံသွော့ကင်ꩻကင်ꩻ တွမ်ႏဖေင်ꩻဖင်ꩻ၊ သျေင်ႏဝင်ꩻမူႏတွမ်ႏခို"သတိꩻအလွိုတအဲဉ်ထဝ်း ကရိုꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ယာလံဖေင်ꩻဖင်ꩻ ဖေႏကဒို့ꩻတခြို့လမွုန်းနီဘဝကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
ကတူႏဆာ-ကတူႏသဲႏ
မီႏထွာလွဉ်သွူ ကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ကတူႏယို ဆာသဲႏပအွုမ်အွုမ်တကာတဝ်း သွီႏပကျောက်ꩻဆင်ႏလဲ့ မွိုင်ပါ၊ တသိုꩻလဲ့ငုတ်ပါ၊ ဆီႏတသီး ဆီႏဆေ့ꩻ၊ နမ်းခန္ဓာႏအလင်ဖုံႏလဲ့ ကုဲင်းဆာအဲင်ႏပါဒါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ကရိုꩻဒါႏ အချက်နုဲင်းဆꩻကီယို မီႏကျံႏလဲ့ꩻကျံႏသျောင်ႏ၊ ကျံႏအုံကျံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ မီႏထွာလွဉ်လဲန်းကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ အံႏဗာႏယင်းတသီႏ အရသာႏလိုမ်ꩻဗွောင်မျိုꩻဖုံႏသွူ။ ကမာꩻဗွောင်အီဒါႏတသိုꩻ၊ ကမာꩻဗွောင်အီဒါႏ အလျားတလွို တသီႏတရေ့ꩻ၊ တသီႏဖြွꩻဖုံႏယိုလဲ့ တရေ့ꩻပါ၊ ဖြွꩻပါနဝ်ꩻ ဟဝ်သက်သာႏယိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏ ကတူႏပအွုမ် ရောႏဂါႏကဟဝ်သက်သာႏနွောင်ꩻအီဒါႏ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏ၊ တသီႏထိုမ်ႏယိုꩻ နုဲင်းဆꩻလယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လꩻရာꩻအဝ်ႏရာꩻအမျိုꩻယို ထူႏသုံꩻလိုမ်ꩻလာꩻအီဗာႏသွူ။ တမျိုꩻတနယ်ꩻ မီႏတဟဝ်အီတဝ်းလဲ့ ထူႏသုံꩻလိုမ်ꩻလာꩻအီဗာႏယင်း တွမ်ႏအနယ်ꩻလင်လင်ဖုံႏသွူ။
ထာꩻအာႏကွိုꩻအဝ်ႏဗာႏ
တွိုႏနဝ်ꩻတဲင်ခါ သက်သာႏလွိုဝင်ꩻ၊ တယပ်ꩻဗာႏတဝ်း၊ ဆရာႏစူထောက်တထွာတဝ်း၊ မီႏကွိုꩻလဲ့ မာꩻလော်လယ်ထာꩻ၊ မာꩻငီႏငါထာꩻ တပဲ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ အခွင်ꩻအရေꩻလꩻဆေ့ꩻ၊ ဆရာႏဖေႏဗာႏဆေ့ꩻတဲင် ထာꩻတကေး၊ တနာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်၊ ပေါႏပေါက်လွဉ်၊ အပေါႏပေါက်နဝ်ꩻ ပေါႏပေါက်လွဉ်ကျောင်ꩻကို၊ တကေးနပ်တဝ်းကို စင်ꩻဝင်ꩻတမွေးတဝ်း၊ ဗꩻတွိုႏသဲင်ꩻလမ်း' ဗꩻတွိုႏသဲင်ꩻဒုံကိုဆောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာဒါႏ အမွိုးအဖါသီးလဲ့ တယူႏတတွေꩻတဝ်း၊ ထင်းမာႏစွဉ်ႏဒျာႏ အဗွေႏဗွန်၊ လွောက်ꩻလိုꩻပေႏမဲ့ငါ ထာꩻရက်ချင်ꩻ အွဉ်ႏပီတဝ်းဝင်ꩻ၊ သꩻအွဉ်ႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် တကေႏနပ်တဝ်း ဗွေႏဗွန်လောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာ' အဝ်ႏဗောႏစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလဲ့ ဗွေႏဗွန်သယ်ꩻခံႏတေ့ꩻတေ့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အပီနုဲးနဝ်ꩻနေနေ ခေတ်ယိုခါ ဗွေႏဗွန်သီး ကလွူးလွတပဲ့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အခွင်ꩻအရေꩻနဝ်ꩻ ဖေႏဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တပဲ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ ဆရာꩻသ္မာꩻအဝ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ တအဝ်ႏတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ တကွာႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ သွꩻပေႏသမဂ္ဂအလောင်းနဝ်ꩻလဲ့ မာန်ႏမာႏနအွဉ်ႏတဝ်းတဲင် ဆရာႏသ္မာꩻ ကဖေႏသေꩻခါꩻ၊ ကအွဉ်ႏသေꩻခါꩻ စီꩻကန်ꩻအတွိုင်ꩻ တလွဉ်ꩻလွိုတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏဗာႏအခွင်ꩻအရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ကအွဉ်ႏတပဲ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ တကာႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ တေသတဝ်းအကျောင်ꩻခရာႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် အပိုအလီꩻ ကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ ယွုမ်းမတ်တဲင် ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏ"ဗွေႏဗွန်လွောက်ꩻမဲ့ငါ၊ ပါꩻအာအပိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ရက်၊ နီပိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်တရက်တဝ်း"ယူႏတောဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ-၅၀ဗွေ
စောႏတနာႏရေꩻအစွိုꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ
၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇန္နဝါရီ(၃)နီꩻ ပထမအလဲင်ႏ လွိုက်ရွေꩻ"ခမ်းနယ်ႏဥက္ကဋ္ဌ"တဲင် ဦးထွန်းမြင့်(လင်ꩻခွိုꩻ)နဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ခမ်းနယ်ႏဥက္ကဋ္ဌသွူ။ ဦးထွန်းမြင့်စိုးကို နယ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်း (၃၃)နယ်ႏနဝ်ꩻ အုပ်ချုပ်ရေꩻစနစ် ဖေႏကလုဲင်ႏပြောင်ꩻအီတာႏ ဖွဲ့ဗူႏနေး "စောႏတနာႏရေꩻ ကော်မရှင်"တွော့ꩻ အွဉ်ႏထွော့ပါ မူ(၅)ချက် နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။
ညိမ်ꩻခွꩻရေꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးစွဉ်ꩻအာႏဏာႏ
၁၉၅၇/၅၈-နေင်ႏဖုံႏယို နေင်ႏညိမ်ꩻခွꩻရေꩻဒျာႏ၊ ခမ်းပေါင်ꩻစုအစိုႏရတွမ်ႏ တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ခမ်းကိုညိမ်ꩻခွꩻရေꩻတွက်တာႏ တယ်ႏဆို့ꩻညီꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖဲ့ꩻတွို့ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ မန်းကွန်မျူနစ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ၁၉၅၇-ဗာႏနေင်ႏကိုနဝ်ꩻ နွို့သော့ꩻဥပဒေႏတဖွေါင်ꩻကို၊ ကေအဲန်ယူပါတီ စောမောင်တိုးတွမ်ႏအစွိုꩻ၊ နဲင်ချမ်းမွန်၊ နဲင်နွမ်လာ မဲင်ꩻခမ်းတသာစွိုꩻ၊ ရခဲင်ႏဦးစိန္တာ အွဉ်ကတူႏဒါႏအစွိုꩻ၊ ကွန်မျူနစ်ပါတီရခဲင်ႏစွိုꩻ၊ ဗိုလ်စောဦးတွမ်ႏအစွိုꩻ၊ ပြည်သူ့ရဲဘော် ဗိုလ်စံသာကျော်၊ ဦးစံအောင်၊ ဦးကျော်ထွန်းကစဒါႏ အစွိုꩻသားဖုံႏ နွို့သော့ꩻဥပဒေႏတဖွေါင်ꩻကို ပငါပရာꩻသွူ။
ခို (ခန)
ဟိရဂန ကို こ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို コ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ko သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
မော်
မဉ်ႏခြုဲင်းနယ်ဗာႏ မော်သရုပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အကျွိုက်ငါႏ လင်္ကာႏတွယ်ꩻ၊ အကျွိုက်ငါႏ ငဝ်းကဲး၊ ငဝ်းအိန်ႏထေား၊ ငဝ်းပျက်သီးဖုံႏသွူ၊ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဗွေႏဗွန် ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဖုံႏ ပေါႏဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻလင်္ကာႏဖေႏနေးဒျာႏ၊ ပေါႏလင်္ကာႏသွတ်လဲ့ တရာꩻတဲ့ထွူဒျာႏ၊ အသျင်ꩻပျꩻနယ်ချာတဝ်း၊ ကွပ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ တကာႏသီးဖုံႏ တပေါႏစွယ်ꩻထွတဝ်း မော်ဟော်ꩻတရာꩻ မော်ဟွိုႏထာꩻ၊ မော်သီးရွစ်လင်္ကာႏမဉ်ႏထွူ သျင်ꩻပျနယ်ချာ၊ သမ်း ထဲမ်သော့ꩻယင်း ငဝ်းပျက်တွော့ꩻ ပရိသတ်လဲ့ စွယ်ꩻသွူ။ မော်သီးယို အွဉ်ႏအလွိုး၊ အွဉ်ႏအပွုံႏ၊ ငဝ်းထင်ႏ ငဝ်းလင်ꩻအွဉ်ႏဒါႏမꩻ၊ ပွုံႏဆောင်ႏနမ်းတဲ့ဒါႏမꩻ အဆင်ႏပြေႏလꩻသွူ။ လိုꩻကမဲဉ်ထွာဒါႏမော်ယို သဒ္ဒါႏသင်္ဂြိုလ်ႏသီးဖုံႏ၊ ငဝ်းတဲက် ငဝ်းကဲးသီးဖုံႏ သွဉ်ထွူလဲဉ်းရိုꩻကီလဲ့ ဝင်ꩻဖစ်ဝင်ꩻပင်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ အဆရာႏတဟဲ့ꩻလွေꩻတဝ်းဒွိုန်း၊ ဟော်ꩻစွဉ်ႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်း၊ ဟော်ꩻဗာႏရီးရီးဒွိုန်းက အဆရာႏဆꩻငါ၊ အပွုံႏစံꩻရလဲပ်သွူ အရအဆင်ႏပြေႏသွူမꩻ ဝင်ꩻဖစ်ဝင်ꩻပင်ꩻမဉ်ႏအဝ်ႏ အဆရာႏဟဲ့ꩻပါ အဆရာႏမော်ထွဉ်ႏဟော်ꩻစံꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဟော်ꩻစံႏဗာႏလဲဉ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻရောင်လဲဉ်း"မော်ပေႏ"သွူ၊ မော်ပေႏ ထွိုင်ႏဟော်ꩻထွူ မော်တန်ကဟဲ့ဒါႏ အဆရာႏနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏဟော်ꩻလုဲင်ႏ၊ လိုꩻနာႏမဉ်ႏအဝ်ႏအာ ဟော်ꩻလေနာꩻဗာႏစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ဝင်ꩻဖစ်ဝင်ꩻပင်ꩻ မဉ်ႏတောဒျာႏ ပွယ်ꩻပင်ꩻသွမ်ꩻမသာႏလဲ့ ဟော်ꩻဗာႏ သံႏဝွေႏဂ အကျောင်ꩻခရာႏ၊ မဉ်ႏတောဒျာႏ ပွယ်ꩻနာႏကျောင်ꩻကျိုꩻ ပွယ်ꩻခံႏသျင်ႏလဲ့ ဟော်ꩻဖေႏဗာႏ ဒါႏန သီႏလ ဘာဝနာႏအကျောင်ꩻခရာႏ၊ မဉ်ႏတောဒျာႏ ပွယ်ꩻတောႏလမ်း ပွယ်ꩻစေနေင်းယာလဲ့ ဟော်ꩻဖေႏဗာႏ ထာꩻကျွိုက်ထာꩻရက် အကျောင်ꩻခရာႏ၊ အဝ်ႏဟော်ႏတွင်ꩻ တရာꩻနာႏသား ဟော်ꩻဖေႏယိုမွိုင်၊ ဟော်ꩻဖေႏနဝ်ꩻမွိုင် မဉ်ႏထွဉ်ႏဟော်ꩻ၊ မဉ်ႏထွဉ်ႏဟွိုႏလဲ့ ဟော်ꩻဗာႏဟွိုႏဗာႏ၊ လွောက်လွဉ်ꩻဗာႏ ပရိသတ်အလိုႏသွူ။ မဉ်ႏဟော်ꩻမဉ်ႏယံ၊ မဉ်ႏဟွုန်ယံ ပရိသတ်ကွဲးဖေႏဒါႏဆုꩻ ဒါနဝတ္ထုရွဉ်သီးဖုံႏသွူ။
တရာꩻတောမ်ႏမော် ကပေါႏစ
သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၂၀၅-ဗာႏ၊ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻဆောင်ႏပြောင်း ဦးကျော်ဦးယို ပိဋကတ်သွံဘွုံႏအကို ကအီႏထေထန်ႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏ ပဉ်ပုဒ်ပဉ်တွယ်ꩻ တယ်ႏအစ ဗꩻအနာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ ကအီႏဖောႏတွမ်ႏ ကာရံလင်္ကာႏနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်း၊ ဝွေꩻဗွေႏထေထန်ႏအလီꩻကထွိုင်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻ သေနာႏလွဝင်ꩻ ပိဋကတ်ကိုကလွဉ်ဒါအခရာႏ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပိဋကတ်ကထူႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏနေး ကထွိုင်ႏပေါႏလွဉ်နဝ်ꩻတလဲင်ႏ ကထွာဒါႏ နီရပ်ရာႏ ခမ်းကောင်ဒေႏသခြာ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်း သရောင်းသꩻရေꩻလွစွဉ်ႏဒျာႏဝင်ꩻတဲင် တယ်ႏစနဝ်ꩻမာꩻငါ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဗျာႏဒိတ်ဖေႏစွဉ်ႏ ပိဋကတ်၊ ပꩻဆောင်ႏပြောင်း ဖေါင်းပင်ပွံ ခီꩻယော်ꩻအံႏဖြာႏ မင်္ဂလာႏဟဝ်သေꩻခါꩻ ငေါဝ်းတပေါင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏဝင်ႏကုသိုလ်ႏ
ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏ ဝင်ႏကုသိုလ်ႏ(၁)
သာႏဓု သာႏဓု ဖူးဝေးအာ၊ ခိန်ႏနုဲးယိုခါ ဟန်ႏနီꩻတွင်ꩻ၊ နီသွဉ်းသီးရင်ꩻ ကမာꩻဒါႏ၊ ပွယ်ꩻမျောက်သာႏသနာႏ အွဉ်ႏဗုဲသျင်ႏ၊ ပွယ်ꩻပင်ႏသာႏသနာႏ အွဉ်ႏခံႏပို၊ နုဲးဟန်ႏနီꩻယို ဖူးဝေးသီး၊ ပေႏတန်ငယ်ကြီး လိုꩻအမျာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ကလွဉ်လူႏ၊ ခိုယိုတွမ်ႏမူႏ ကလွဉ်ပါ၊ အကျိုꩻယိုခါ ယံလꩻညီꩻ၊ လူႏထွူဖြီꩻစီꩻ ဝွေႏအမျ၊ ပွန်းဖို့ဘာဂ ယံလꩻမန်ႏ၊ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ ယံလꩻနုဲင်း၊ သာႏဓုဝင်ꩻဟုဲး စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ပငါပရာꩻ ဗွေႏသီးဩ။ (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ခွန်လုံတွမ်ႏခြုဲင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါ
မာꩻ(၈)ရန်းပွုံႏစံႏ
"ပွုံႏစံႏ" အက်- ငထာꩻအက်အက် အက်ꩻ- အက်း- ထာꩻရက်းမေတ္တာႏ အက်ႏ- ရွဉ်တရက်ႏ (အင်၊ အင်ꩻ၊ အင်း၊ အင်ႏ-နဝ်ꩻ ယိုꩻလဲဉ်း)၊ ရဿ(၄)ဖြုံႏ၊ ဒီဃ(၄)ဖြုံႏတဲင် သဘာဝကျငါႏ၊ ယံငါႏမရေႏမရာႏ၊ (၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ယံမွေးစွဉ်ႏထာꩻ။ ကတဲမ်း"ပအိုဝ်ႏ"နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တဲမ်းလွဉ်ꩻထွုံꩻစခါဒျာႏ၊ မဉ်ႏယူႏစဲင်းစဲင်းနဝ်ꩻ သဘာဝကျတဝ်း။ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- တွိုႏ(ဝ်)သွတ်ꩻ (အောဝ်ႏ/အဝ်ႏ)(အောႏ)သရ(အ)သရဖုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏတေား (အေား+အောဝ်း)မွေးတဝ်းတဲ့ (အား+အဝ်း)တွိုႏ(ဝ်)သွတ်ꩻ (အိုႏ+ဝ်)နဝ်ꩻ (အိုႏ)ဒျာႏစွူစွူ၊ အငဝ်းတကြာꩻတဝ်းတဲင် လိုႏအွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ (ဝ်)သွတ်ꩻ။ (အေား+အောဝ်း=အောဝ်း)တွမ်ႏ (အား+အဝ်း=အဝ်း)နဝ်ꩻ (အား+အဝ်း=အဝ်း)နဝ်ꩻ အငဝ်းယိန်းစဲင်းတဲင် (ဝ်)သွတ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏပြောင်ꩻတေား (အ)သရတွယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးယိုခါတွမ်ႏ ခေတ်အခေႏအနေႏယိုခါ ခွေသွဉ်းတပါꩻထာꩻထီႏ အအဲဉ်ႏချွုတ်နဝ်ꩻ- (၁) အွဉ်ႏထန်ႏငဝ်း မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏကလꩻကိုတဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏအငဝ်း (ဥပမာႏ- ဗိုတ်၊ ဗိုန်)စတဲင်၊ (၂) ခေတ်အခေႏအနေႏအလꩻ အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏငဝ်း တလꩻတဝ်းကိုတဲ့ အွဉ်ႏစွူစွူ (ဥပမာႏ-အုတ်၊ အုန်)စတဲင်၊ (၃) အဝ်ႏလိုႏထေတဲ့ ထေထန်ႏထိုꩻ (ဥပမာႏ-ကွိုပ်၊ ကွိုမ်)စတဲင်၊ (၄) အဝ်ႏလိုႏထဲမ်တဲ့ ထဲမ်ယင်း (ဥပမာႏ- အိုပ်၊ အိုမ်)စတဲင်၊ (၅) အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏကုဲင်အသွတ်ꩻ (ဥပမာႏ- အုဲင်၊ အိုဝ်ႏ)၊ (၆) အဝ်ႏလိုႏပြောင်ꩻ (ဝ်)သွတ်ꩻ (ပြောင်ꩻတေား အ-သရ)တွယ်ꩻ၊ (၇) အဝ်ႏ(၆)ရန်း မာꩻတေား(၈)ရန်း၊ (၈) အဝ်ႏလိုႏခြပ်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏလွေꩻ သရစဲဉ်ႏတွမ်ႏ ဗီးသွတ်ꩻစဲဉ်ႏ၊ (၉) လိတ်ငဝ်းကပြောင်ꩻအလွိုက် ဖျင်မဲဉ်ႏလွေꩻယင်း ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ကထွာဗာႏအဝိဇ္ဇာႏ-ဝိဇ္ဇာႏ
အဝိဇ္ဇာသုတ် (ကထွာဗာႏ အဝိဇ္ဇာႏအကျောင်ꩻ၊ ကထွာဗာႏ ဝိဇ္ဇာႏအကျောင်ꩻ)
ပေါႏတဆယ်ꩻကပ် သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ပေါႏပေါင်ꩻလိုꩻမျတ်နဝ်ꩻ နာႏဗာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏဗာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ (ယွုမ်းအံႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ)။ ပေါႏသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻ ယောနိသော မနသိကာရ-အွဉ်ႏသꩻဒါႏ၊ ပေါႏအွဉ်ႏသꩻဒါႏနဝ်ꩻ သတိꩻအဝ်ႏ၊ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏ၊ ပေါႏသတိꩻအောဝ်ႏ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏနောဝ်ꩻ သေထိန်ꩻဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏသေထိန်ꩻဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ- ကာယသုစရဲက်၊ ဝစီသုစရဲက်၊ မနော်ꩻသုစရဲက် သုစရဲက်ယိုသွံပါꩻထွာ၊ ပေါႏသုစရဲက် ယိုသွံပါꩻထွာနဝ်ꩻ သတိပဌာန်ႏတရာꩻလစ်ꩻပါꩻ (ကာယာနုပဿနာသတိပဌာန်၊ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဌာန်၊ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဌာန်၊ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဌာန်)ဖုံႏယိုထွာ၊ ပေါႏသတိပဌာန်ꩻတရာꩻ လစ်ꩻပါꩻထွာနဝ်ꩻ- ဗောဇ္ဈင်တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻ (သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်)ထွာ၊ ပေါႏဗောဇ္ဈင်တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻထွာနောဝ်ꩻ 'ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ'ထွာ၊ ထွာလွဉ်အရန်းရန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
တိတ္တိရဇာတ်
၁။ နီဗွေႏဘုရာꩻ သာႏသနာႏကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏ သိက္ခာႏဝါႏတန်သားနဝ်ꩻ လꩻထွိုက်ခင်ႏလမ်းတခိုႏ-ထီတခိုႏအကျောင်ꩻ၊
နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ
နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Naypyidaw Union Territory) (မန်း: နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း)ကို အဓိကအရေꩻတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ တဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻနေပီဒေါ်ယိုလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဟံႏနယ်ႏကိုယိုသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝကိုတဲင် ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောမ်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်ဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻအံႏတွမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၅)
ဘန္တေဩဗွေႏ စ၀်းသံႏဃာႏ၊ သွဉ်းသီးတကာႏ မူႏတွမ်ႏခို၊ ကွပ်စွဉ်းဝွဋ်ယို မဲဉ်လွစ်ထန်ႏ၊ ကိလေႏသာႏရန်ႏ ယံကင်ꩻညာꩻ၊ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ ကေႏညိုႏလွ၊ ငတ်ꩻပါꩻသီလ ထူႏအွဉ်ရီး၊ စူနုံဆီလီး ဒင်ႏကတူႏ၊ ဒါႏနအလူႏ သွဉ်းသီးလောင်ꩻ၊ အထျꩻဒဲဉ်သွမ်ꩻ သွဉ်းသီးကပ်၊ အမျိုꩻကအပ် သုံꩻဆောင်ႏဒါႏ၊ သေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏ တခိုးပါ၊ ဟွမ်ဒို့ꩻဟွမ်ဒါ ဖွိုင်ꩻဝန်ႏစေား၊ နေင်းဝွယ်ꩻထီဗျေား ဗျတ်ဆွေႏအင်ႏ၊ ဖုဲကင်းတလင်ႏ တွမ်ႏသင်္ကန်ꩻ၊ ကားတဲင်ရဟန်ꩻ သုံꩻဆောင်ႏအပ်၊ သွဉ်းသီးလူႏကပ် ဗွေႏစဝ်းဩ။
တိတ္ထဇာတ်
၅။ ဘုရာꩻလောင်ꩻ ပညာႏသျိ ကထွာလိုꩻသေလိုꩻဒါႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏသီး ထာꩻကျွိုက်ခန်းတဲ့ယဝ်း သေလွဉ်ꩻပါဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဗွေႏဗွန်မွိုင်ꩻပျိုꩻ ကဆို့ꩻရုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻအခြွီယို အရွီးယံကဒေါ့ꩻ၊ ယံကမွန်ဗန်ထဲင်းယင်းတာႏ ကအဝ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဖေႏယင်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဗွန်နောင်ဟဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏနီပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏတဲင် တဲမ်းထန်ႏဖေႏ ဘာႏသာႏရေꩻလိတ်ထွူ သွဉ်ဖေႏချာယင်းတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻချာလိုꩻဖုံႏ သွဉ်ထူႏလွေꩻသား ယိန်းအာအာ၊ ဒါႏငါလွေꩻခန်း လိတ်ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးဗွေႏဗွန်နောင်ဟဲင်း ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာဖေႏတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻကရိုꩻဒျာႏ သေင်ႏမွူးလဲ့ ကွဲးမွန်ဗန်၊ ကွဲးတန်တန်လွဉ်၊ သွဉ်ထူႏသားလဲ့ ကွဲးအာအာတဲင် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏတခဝ်လွုမ်းယို ဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏသား ယိန်းအာအာလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း "မော်"တွက်တာႏ တဲမ်းထန်ႏဖေႏပါယင်း ဇာတ်တန်ဆီဇာတ်၊ ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ နိပါတ်တောႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဒုတိယခေတ်ယိုနဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဘာႏသာႏရေꩻဖဲ့ꩻလဲ့ သေနာႏသား ပနဲးအာလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဗွန်နောင်ဟဲင်း ထွိုင်ႏလွဉ်ႏဆꩻချာ တပဲ့ꩻကထွာဒျာႏ ဗွေႏဗွန်ဆောင်ႏပြောင်း၊ ဗွေႏဗွန်ပင်ပွံနဝ်ꩻ တဲမ်းထန်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻသေꩻခါꩻဖေႏယင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီး ကတဲမ်းထန်ႏဒါႏ လိတ်နဝ်ꩻ ထိုꩻမားလို့လဲဉ်း ဂျပန်စိုးကာႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏကွို့ꩻ တစူးတစိꩻလွုမ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဗွန်ပင်ပွံဆꩻချာ မော်ပုညလုံးနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအဟော်ꩻ၊ အတဲမ်းတဲင် ထိန်ꩻသေꩻခါꩻဖေႏယင်း လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဆꩻကီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုꩻမားလဲဉ်းဒျာႏ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို ယံကမွန်ဗန်ချာအီတာႏ ဖောႏထန်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻချာဖေႏယင်း ကေꩻဇူꩻအာပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဒျာႏသွူ။ ကွပ်ဝွေꩻဗွေႏသီးကေꩻဇူꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို သွဉ်ထူႏသား ကွဲးအာအာတွော့ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအစော့ꩻ၊ အလာႏဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ မွန်ဗန်သဲင်ꩻချာယင်းစွဉ်ႏ တနီꩻတစိꩻစိꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သွဉ်ထူႏသားအဝ်ႏအာလဲဉ်းတဲ့ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အာႏပေႏချက် အမာႏအဝ်ႏပါနေဒွိုန်း၊ လိတ်တဖြုံႏယို အငဝ်းထန်ႏလစ်ꩻငတ်ꩻမျိုꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏထန်ႏထိုꩻတေား အစားစားတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ သံႏဃာႏတောႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏကယံ၊ ဖေႏကဗွေစွုမ်ႏထဲင်း အမျာꩻယံလက်ခံႏ ထူႏသွုံꩻနွောင်ꩻအီတာႏ (လိတ်မွူး)လိတ်မူတသာ ယံတဲမ်းထွင်ႏယင်း ကျိုꩻစာꩻရောင်ခန်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏသာႏသနာႏ ၂၄၈၂-ဗာႏ၊ ကောႏဇာꩻ ၁၃၀၀-ဗာႏ၊ ခရဇ် ၁၉၁၀-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻ တဲမ်းထွင်ႏခါꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို မာꩻသွူစူဖွို့ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ တဲမ်းထွင်ႏဖေႏယင်း လိတ်ပအိုဝ်ႏ တတိယခေတ်တဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၃၀၉-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွူသွတ်ꩻလွေꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ တဲမ်းထွင်ႏဖေႏလဲဉ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏသတင်ꩻထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်လောင်ႏလင်ဖုံႏလဲ့ တဲမ်းထွင်ႏရောင်နုဲင်းနုဲင်း လိတ်မွူး(မူ)တွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏမူနဝ်ꩻ အဝ်ႏတေားစွဉ်ႏ(၃)မူနဝ်ꩻသွူ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၃၁၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း (၄)နီꩻ ကျာႏပတေႏနီꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻတွိုက်ကံဦးကို မာꩻလွေꩻပွယ်ꩻအုံကွံတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻခန်း လွိုက်ရွေꩻလိတ်မူတသာအစွိုꩻတွမ်ႏ လိတ်မွူး(မူ)ပွုံႏသီ အွဉ်ႏထွော့ထွာနွောင်ꩻရေꩻအစွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ လွိုက်ရွေꩻလိတ်မူအစွိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသူရိယ အင်းပေါခုံ(နောင်အဲးယား)အွဉ်ငါတဲင် လိတ်မွူး(မူ)ပွုံႏသီ အွဉ်ႏထွော့ထွာနွောင်ꩻရေꩻအစွိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏကျောင်ꩻတန် ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ တောင်ႏကီꩻ အွဉ်ငါဖေႏနဝ်ꩻသွူ။
တိတ္ထဇာတ်
၃။ ထီႏရာꩻဆယ်ꩻကပ်-ဟွုန်ရာꩻမတ်ပရီႏပရာႏ၊ လွောက်ꩻနာႏမာꩻတမွိုꩻတမာꩻထာꩻနဝ်ꩻ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လိတ်မွူးစောင်ႏဖုံႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးနီပါꩻ ဖန်းဖေႏခန်း တကျောင်ꩻတစောင်ႏတဲင် အွဉ်သွဉ်လွေꩻခန်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ပင်လောင်ꩻ၊ တောင်ႏကီꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ ဟိုပုံꩻ၊ ပင်ႏလုံ၊ ကလော်ꩻစတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻခန်းဝင်ꩻ လိတ်မွူးတောင်ႏကီꩻ (ထီသိမ်ႏမူ)နဝ်ꩻသွူ၊ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏ၊ လာကထိန်ႏလောင်း(၅)နီꩻကို ပင်ꩻစုခြွဉ်းဗွေႏသံဃာႏ ခမ်းတွို့ꩻခမ်းကွဉ်ႏဖုံႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏတယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏ၊ ကထိန်ႏလောင်း (၇)နီꩻကို ဗွေႏသံဃာႏသီး မာꩻလွေꩻအစီꩻအဝွေꩻ ကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻကိုတဲင် မူလသင်္ကေတကအဝ်ႏဒါႏ 'က ကာ ကာ'နဝ်ꩻ ဒင်ႏစက်ဖေႏကယိုꩻ ဖျင်လွေꩻဖေႏတေား "က ကꩻ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် လိတ်မွူးစောင်ႏထွာနွောင်ꩻရေꩻတွက် ဖေႏအပ်တာႏဝွန်ႏ စင်ꩻနန္ဒဝံသ (ယိုခါ ခွန်ထွန်းလှိုင်)၊ စက်နျꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏ)နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလောင်း(၁၂)နီꩻ (၁၃-၃-၆၈)နီꩻ ဆရာႏတန်ဗိုလ်စံသိန်း၊ စင်ꩻကုသလ(ယိုခါ ဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီ)သီး အွဉ်ကတူႏမာꩻယင်းစီꩻဝွေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ အွိုင်ႏကျောက်တလွုံꩻတန်၊ ဘုရာꩻကောင်လောင်းတဲင် ပင်ꩻကျောင်ꩻ (၁၇၃)ကျောင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏကျွꩻလွဉ် (၂၃၉)ပါꩻတွော့ꩻ အစီꩻအဝွေꩻဆွုံꩻဖျတ်ချက်နဝ်ꩻ-
တိတ္ထဇာတ်
၅။ ပေါႏဆယ်ꩻကပ်မာႏ-နာႏမာႏတဲ့ ထာꩻမာꩻမာႏတရွို့ꩻဒါႏ၊ နမ်းတဲ့ မော့ꩻဒါႏဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဒုက္ခလွဉ်ꩻအီဒါႏအကျောင်ꩻ၊
ပအိုဝ်ႏအလံႏ
အလံႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ အခေႏခံႏတွမ်ႏ အကျောင်ꩻတစွိုးစွိုး၊ ရေႏမိုးလွေꩻအကျိုꩻတမျိုꩻမျိုꩻအတာႏ ဖေါႏနယ်လွေꩻအီ အဓိပ္ပါယ်ႏအခရာႏ၊ အွဉ်ႏထွာလွေꩻအီ အထိန်ꩻအမတ်အနေႏတဲင် အလံႏပေါႏထွာလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ (တစွိုး) အလံႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻတစွိုးစွိုး၊ ရေႏမိုးချက်တမျိုꩻမျိုꩻအတာႏ အမုဲင်သင်္ကေတ အထိန်ꩻအမတ်အနေႏ (နမ်းခြောင်ꩻတင်အနေႏ) ကသွုံꩻယွိုင်ႏဒါႏ အရောင်ႏစွုမ်ႏ ပိတ်၊ စေးဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွ"အလံႏ"သွူ။ အလံႏ-ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို အဝ်ႏဝင်း၊ အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုး ခင်ႏလမ်းထို တလီꩻကို (တနယ်ꩻ) ဒင်ႏတွမ်ႏအရောင်ႏအမျိုမျိုꩻတဲင် ကယွိုင်ႏဝင်းတလီꩻခြာ၊ တထွန်ႏနာ၊ ခွဉ်းနာ ပိတ်၊ စေးဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အလံႏ" ဗွောင်လွေꩻဗာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏအလံ၊ ခမ်းထီနဲင်ႏငန်ႏအလံႏဖုံႏယို ထွာလွေꩻအီ စွိုးခွိုꩻအမုဲင်သင်္ကေတ၊ ခမ်းထီနဲင်ႏငန်ႏအမုဲင်သင်္ကေတဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါ လိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ ခမ်းထီနဲင်ႏငန်ႏ သေန်ႏလျာႏရာꩻရာꩻ ကအွဉ်ႏထွော့ ပျဌာန်းလွေꩻဒါႏ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ(အမျိုꩻသာꩻ)အလံႏ၊ ခမ်းထီနဲင်ႏငန်ႏအလံႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဆဲင်ႏရာꩻလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ ခမ်းထီနဲင်ႏငန်ႏ ခမ်းသားသီး ဇာႏတိသွီႏ၊ ဇာႏတိမာန်ႏ ပေါႏထန်ႏလွံးဗွေအီအတွက်ဖုံႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။
မေႏခိုးထီလျားရွတ်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၁၈° ၀' တောမ်ႏ ၁၉° ၅၅' ခါႏ၊ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၄° ၄၀' တောမ်ႏ ၉၇° ၉၃' အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏအဒွေါင်ႏအဆွာꩻ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၂၈)မဲင်ႏ၊ နဝ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၃၅)မဲင်ႏတဲင် ဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ  ၄,၅၂၉.၅၆ မဲင်ႏ (၁၁,၇၃၁.၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) နဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခမ်းထီ တွမ်ႏ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခူခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ thumb|​အောင်ႏဗန်း-ပင်လောင်ꩻ-လွယ်ကောႏ ကာꩻတဖူꩻလောင်း ဖြဝ်ꩻ-စောက်ꩻတနျာႏ ခမ်းနယ်ႏကူ
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၈၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆၈,၄၂၉)ဖြာꩻ၊ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂၈၆,၆၂၇)ဖြာꩻတဲင် ရျာꩻခဲင်ႏနုံꩻအလꩻ ထင်ႏထိုလွဉ် (၇၀%)နဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း တချမုꩻနဝ်ꩻ ၁၉၇၃ ဗာႏကို တစတုရန်းကီလိုမီတာနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၁)ဖြာꩻ၊ ၁၉၈၃ နဝ်ꩻ ၁၄ ဖြာꩻ၊ တွိုႏ ၂၀၁၄ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂၄)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းထင်ႏထိုလွဉ်စွဉ်ႏလဲ့ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်တောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ (၁၄)ဖြုံႏအကို ထွာဒျာႏ လိုꩻဖြာꩻအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒီမိုကရေသီ
ဒီမိုကရေသီယို ခေတ်တသာ ခမ်းထီရေꩻထာꩻယူႏထာꩻထီႏဖုံႏအကို ခံႏဗာႏအွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻသွတ်ꩻ စနစ်ဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီရေꩻစနိစ်ဖုံႏ အဝ်ႏစွုမ်ႏဒါႏအကို အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ အာဖရိကတွိုက်ကို ကအိုပ်ချုတ်ဒါႏ ပါတီတဗာႏစနိစ် ခမ်းထီဖုံႏ တောမ်ႏ ကွန်မျူနိစ်ခမ်းထီဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ နမ်းတောမ်ႏနမ်း အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်အဝ်ႏဒေါ့ꩻချာ ဒီမိုကရေသီ ခမ်းထီဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၀ ဗာႏ ထွိုင်ႏမာꩻလွေꩻ ဒီမိုကရေသီခရာႏ ယူနက်စကို ပွယ်ꩻညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻလွေꩻဗာႏ တသျင်ႏလျင်ꩻစဲင်ႏတဝ်းဒါႏ ထာꩻယူႏထာꩻထီႏယို လဏ္ခာႏနဝ်ꩻသွူ။ ညီႏလာႏခံႏကို ကကေႏညာႏဒါႏ ခမ်းထီရေꩻစနိစ် အဗွေတဗာႏ အဝ်ႏလိုမ်းကိုမ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ ကထင်ႏလွဉ်ဒါႏ ခမ်းထီပေါင်ꩻ(၅၀)လွိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရောင်ဒျာႏ ဝွေꩻသီးခမ်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဒီမိုကရေသီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ အခွေါင်တဗာႏ အဝ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဲဉ်ဒေါ့ꩻရောင်နုဲင်းမုဲင်ꩻဒေါ့ꩻ ဒီမိုကရေသီ ကရိုꩻဒါႏ အဗဲ့ꩻအရသာႏအထီအသွီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏခမ်းသားစူကိုကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏအာႏဏာႏယို ဖေႏကထွာလင်ꩻဗာႏယင်းဒျာႏ ခမ်းသားသီထျꩻ ခမ်းသားသီးအတာႏနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း
အစိုႏရစွိုꩻတသာ ကအီႏထင်ႏလွဉ်ယိုလဲ့ ခမ်းထီအတာႏ အီႏမာꩻနွောင်ꩻ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏတတွာမုဲင်ꩻ၊ ခမ်းသားအတာႏ အီႏမာꩻဖေႏနွောင်ꩻ အကျိုꩻတခွုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အီႏပွေါးထွားဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းယိုခါ နေပြည်တော်ကို ကအဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻညီႏလာႏခံႏကိုနဝ်ꩻ မန်းခမ်းကိုခမ်းရင်ꩻသား လိုꩻမျိုꩻစွုမ်ႏယို တွမ်ႏအစိုႏရနမ်းခြောင်ꩻတဲ့ တရိုꩻတဝ်း၊ လွတ်တောႏနမ်းခြောင်ꩻအနေႏတဲ့တရိုꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏနဲင်ႏငံႏရေꩻပါတီနမ်းခြောင်ꩻအနေႏတဲ့တရိုꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏခုခြွိုင်းခမ်းရင်ꩻသားစဲ့ꩻစွိုꩻနမ်းခြောင်ꩻအနေႏတဲ့တရိုꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသားနမ်းခြောင်ꩻအနေႏတဲ့တရိုꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏပါသော့ꩻထွိုက်ပါသော့ꩻသင်ꩻ သေဒါႏပညာႏသျင်ႏသားနမ်းခြောင်ꩻအနေႏတဲ့တရိုꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏပါသော့ꩻခွင်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻအဖဲ့ꩻစွုမ်ႏတဲင် ပါသော့ꩻခွင်ꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းကို ကားကအဝ်ႏ အစိုႏရအပါ ခမ်းရင်ꩻသားခမ်းသားနမ်းခြောင်ꩻအစွုမ်ႏ ကပါဝင်ႏဒေါ့ꩻရီဒျာႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻငဝ်းဝဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အီႏထွို့ꩻချꩻလွေꩻ၊ အီႏပုံႏဖောႏလွေꩻဗာႏ မန်းခမ်းထီယို အပုံႏအပွိုင်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻကို ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏယို တသွုန်တွောင်းတွာ ပါသော့ꩻခွင်ꩻ အဝ်ႏဗာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မန်းခမ်းကို ခမ်းထီလိုမ်းဗဉ်ႏရေꩻဖုံႏယို ဖြွမ်းဝင်ꩻအီႏအွဉ်ႏလွေꩻဗာႏ စဲ့ꩻတပ်မတောႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မန်းခမ်းကို စီꩻပွါꩻရေꩻဆေꩻကွက်ယို ခမ်းသားကဆို့ꩻရုဲင် ကွန်ႏကျမ်ꩻယို ဗွောင်ဖြွဉ်အီႏအွဉ်ႏဖေႏဆေꩻကွက်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မန်းခမ်းကို လိုꩻမုရေꩻဖုံႏယို လိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ၊ တဘာႏသာႏတွမ်ႏတဘာႏသာႏ အီႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းတန်ႏတူႏဗာႏဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ စစွဉ်ႏဆဲင်ႏရာꩻမန်းခမ်းထီ အခေႏနေႏဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏကောင်ဖုံႏ
ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏတွမ်ႏ အာႏဇာႏနီႏအွဉ်ငါ ထဲ့သွုမ်ꩻခင်ႏလမ်း။
ခွန်သန်းထွန်း
ဝွေꩻစူခြောင်ꩻ လိုꩻသေအာ (မန်းနေး)
ရွှေစွန်ညိုပါ အထွေးရယ်၊ ချယ်ရီရယ် တောင်ပြာရယ် နန်းရယ်၊ မောင့်အချစ်ဆုံး မုန်းသူ၊ ဝါကျွတ်ပြီ အချစ်ရေ၊ ဖိတ်ခေါ်သံ၊ နွေဆိုး၊ မြတ် သောအရှုံးမှ ရသောအသိ၊ လာလှည့် တော့နွေ၊ အကျည်းတန်သည် ဝဋ်ကြွေး၊ ကြွေနေသော မျက်ရည်များ၊ ဝေဒနာ အလင်းရှင်၊ အလာနှောင်းတဲ့ စိုင်း၊ မြားနတ်မောင်သို့၊ ဘီးကလေး၊ ရောက် တုန်းရောက်ခိုက်၊ သည်းဦး၊ အရူးစကား အမူးကြားတော့၊ မသဲဖြူ၊ ငါတို့ပြန်မှ ရွာပါမိုး၊ အကဲ့ရဲ့ခံ အုံ့ပုန်း၊ ဝေးခဲ့ရပေ မယ့်၊ မငိုသာ အရှိုက်ခက်၊ သဖန်းတော လူမိုက်၊ တစ်လှေတည်းစီး၊ အပြန်လမ်း ရဲ့ လွမ်းမျက်ရည်၊ ဘဝမွန်းမတိမ်းမီ၊ ကျောင်းတော်သားလွိုင်လင်မြို့၊ ပေး ဆပ်လျက်ပါ၊ လာလမ်းနောက် လှည့်၊ အရှုံးက မောင်ပါ၊ အလိုက် အထိုက်နဲ့ပဲ၊ မိနွေနှင့် နွေသီတာ စသော သီချင်းပေါင်း များစွာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခွန်သန်းထွန်း ရေးဖြစ် ထုတ်ဖြစ်ပြီး သီချင်းပေါင်း ပုဒ်ရေ ၁၅ဝ ကျော်ကျော် ရေး စပ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ တေးပေါင်း များစွာ တက္ကသိုလ် တေးသံသွင်း၊ ဒို့ရှမ်းလေး တေးသံသွင်း၊ တောင်ကြီး ဖြန့်ချိရေးမှာ ရွှေအင်း လေးတေးသံသွင်းဖြစ်ပြီး၊ မန္တလေးဖြန့်ချိ ရေးမှာ လှိုင်း၊ မန်းသီရိနှင့် လပြည့်ဝန်း တေးသံသွင်းများဖြစ်ကြသည်။
ဖေႏကလွစ်ကင်ꩻ ကိုဗစ် ၁၉ ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
တီဗီ
ထေအွဉ်ႏစွꩻ အစံꩻ
တယ်ႏစ ၁၉၇၀ ကို တီဗီစက်ယို ထူႏသုင်ꩻအီ ထေအွဉ်ႏစွꩻ ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း အခြပ်ရဲဉ်ႏတာႏဖုံႏလုမ်ꩻ တကာႏတဝ်း ထူႏသုင်ꩻလွဉ်အီပါတောမ်ႏ ဆွမ်ꩻသွင်ꩻ ဗီဒီယိုငဝ်း ဗီဒီယိုခွေႏဖုံႏ၊ နုဲင်းဒီဗီဒီကထွာဒါႏ ထူႏဆွမ်ꩻထွားအီ ဒီဂျစ်တယ် မီဒီယာဖုံႏတာႏလဲ့ သုင်ꩻလွဉ်အီနဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကျံႏထေ့ပအိုဝ်ႏ
"ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ ဒင်ႏပျꩻနယ် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
နာꩻလူးထီဒါႏနေဟောင်း
ထီကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻခွꩻထာꩻ၊ မာꩻကြောင်းထာꩻ၊ မာꩻလီမာꩻပြင်ꩻထာꩻ၊ မာꩻဆွော့ꩻထာꩻ အစွန်ꩻသတ္တိအတ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထီကရိုꩻယို ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော-ကရိုꩻဒါႏ မဟာႏဘုတ်တန်လစ်ꩻပါꩻအကိုနဝ်ꩻ ထွာအာပေါဓာတ်နဝ်ꩻသွူ။ ထီယိုနဝ်ꩻ အစွန်ꩻသတ္တိအဝ်ႏနုဲင်းကီယိုအတွိုင်ꩻတဲင် သꩻအဝ်ႏသꩻအဲဉ်ထဝ်းအတာႏ ထီယိုအဲဉ်ထဝ်း တလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ လိုꩻသီးအတာႏ အွꩻထီခရာႏယို တတဲမ်းတဝ်း၊ တဲမ်းဒျာႏလူးထီခရာႏသွူ။ ထီယိုနဝ်ꩻ လျားငါႏ၊ တအွိုက်ꩻတမွိုက်ꩻငါႏတွော့ꩻ ဖေႏကခွꩻ ဖေႏကရျူႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ တဗော့ꩻငါႏ ဝွေႏငါႏ နွုမ်ꩻဟေ့ꩻ နွုမ်ꩻကုဲင်ငါႏတွော့ꩻ ဖေႏကကြောင်း ဖေႏကစင်လဲ့နဝ်ꩻ လူးဗာႏထီသွူ။ ကလူးဗာႏထီနဝ်ꩻ အင်းရွယ်ႏချက်အတန် အဝ်ႏယို(၂)ချက်လဲ့ လူးထီထွိုင်ႏတဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ တလိုႏအပ်တဝ်း အကျိုꩻတရာꩻအလင်ဖုံႏ ပေါႏထွာလွဉ်တဲင် ထွာဒါႏလိုꩻသီးခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ အန္တရာယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "နာꩻလူးထီဒါႏနေဟောင်း"ရီဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ လူးထီမီႏဒါႏ အနယ်ꩻမီႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ လူးထီအနယ်ꩻမီႏမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ လꩻအပဲစ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ တဲမ်းဖြုဲင်ꩻနယ်လွေꩻဗာႏ လူးထီခရာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ငဝ်းဩဝါဒ
စေႏတီကွီဆုꩻဗွေ မူလတဲႏစ တဆူႏလွုမ်ꩻ၊ အရံႏအရောင်ꩻ တဲႏဆုဲင်ꩻ
တဲႏစနေင်ႏ ၁၃၂၈-ဗာႏ ဗꩻ ၁၃၃၁-သွဉ်လွေꩻခန်း ဝေင်ꩻနဲႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနဲႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဝေင်ꩻနဲႏပင်လောင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနဲႏလွယ်လဲမ်၊ ဝေင်ꩻနဲႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဝင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻထွူ ထင်ႏတွိုႏ ၁၃၄၀-(ဗွေ)၊ လာဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ(၆)နီꩻ လွောင်ႏဗူႏယင်း "ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ ပထမကျောင်ꩻတန် မဟာနာယက၊ ဗွေႏဗွန်ဣန္ဒဝံသ ပင်မွဉ်ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏဗွေႏဗွန်ဇဝန၊ စငေါဝ်ꩻဗွေႏဗွန်၊ ဂွိုဏ်ႏချုတ်သွံပါꩻ၊ ထွာနုနာယက၊ နောင်ကာꩻဗွေႏဗွန်ပဏ္ဍိတ ဥက္ကဋ္ဌ၊ တောင်ႏကီꩻမျို့ဦး ဗွေႏဗွန်အရိယဝံသ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ၊ သီႏသဲင်ႏ ဇဝနာရာမ ဗွေႏစင်ꩻတန်ကောဝိဒ အွဉ်ငါထာꩻမာꩻဗွေႏ၊ ပထမကျောင်ꩻတန် ဗွေႏစင်ꩻတန်ဝိဇ္ဇာနန္ဒ တွဲꩻဖက်အွဉ်ငါ၊ ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်တွိုက်အုပ် ဗွေႏစင်ꩻတန်နဝရိန္ဒ၊ စင်ꩻဝိဇယ ထိန်ꩻကမ်းဘဏ္ဍာႏ အမုဆောင်ႏ+သောင်ႏသာထာꩻမာꩻ ဗွေႏဗွန်(၁၈၀)ပါꩻ။
ဇာတ်ဝတ္ထု(၇)
(ခ) လွꩻသွော့ အကုသိုလ်ႏဟုဲင်း၊ ကုဲင်းကုသိုလ်ႏမꩻ သꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗွာဗွာသွော့နော။
၃။ မဉ်ႏမဉ်မွန်တဲ့ အွꩻဒျာႏသွော့ထီ
၅။ နာꩻမဉ်ႏသေတောဝ်း မွိုးဖါကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ နာꩻညမ်းလဲဉ်းက "ထွီႏ"ကွေးနော။
၂။ လိုꩻယံ - လိုꩻတန်နာꩻနဝ်ꩻ အံႏခြွꩻချာတဝ်း လိုꩻယာႏ၊ အံႏဆျာႏချာတဝ်း စွိုးခွိုꩻမွေးနေဟောင်း။
မတကဘတ္တဇာတ်
၃။ မာꩻသီဗဲတဗာႏတဲင် ခံႏဗာႏဝဋ်-ပြွတ်ဗာႏခန္ဓာႏ ဘဝငတ်ꩻရျာꩻ ငွဉ်ꩻတပစ်ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၁။ မာꩻသီသတ္တဝါႏတဲင် ကတင်ႏဒါႏလူꩻ၊ ကပူႏဇောႏဒါႏလူꩻနောဝ်ꩻ အကျိုꩻအဲဉ်ထောဝ်းအကျောင်ꩻ၊
ကန္ဒာရာယနပုဏ္ဏာꩻ
ဗွေႏမဟာကစ္စာန ဟော်ꩻဖေႏ ကန္ဒရာယနပုဏ္ဏာꩻတရာꩻ
ဗွေႏမဟာကစ္စာန ဒေါ့ꩻချာနုဲင်းယို-
ဇာတ်ဝတ္ထု(၁၀)ဒဿန
၄။ ပေါႏရန်ႏသူႏ ခမ်းကိုအဝ်ႏနဝ်ꩻ ခမ်းသားမော့ꩻ ထာꩻဒုက္ခ။
၆။ နမ်းနဝ်ꩻ ဟောဝ်ဒျာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ တဟောဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ခွန်နင်ꩻသီး "မာႏန-ဒေါသ"ဖုံႏဒျာႏ၊ မာႏန-ဒေါသခြောင်ꩻ မဉ်ႏပြောင်ꩻသော့ꩻတော "ရက်မေတ္တာႏ"နဝ်ꩻ ထွာချာဒျာႏ ဝင်ꩻမူႏဝင်ꩻခိုစွူစွူ။
'''"အံႏအဲဉ်တွမ်ႏ အံႏဒဲဉ်"
၂။ "ထာꩻလဲဉ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ တဖြာꩻမဲ့စ်- တဖြာꩻသွုမ်ꩻ၊ တဖြာꩻသꩻရေꩻ-တဖြာꩻသꩻလျား။
၅။ အံႏတခြိုꩻ အပဲစ်ထွူႏ-အွꩻတခြိုꩻ အစွူႏသားနဝ်ꩻ ကျံꩻလဲဉ်းက ပါꩻအွꩻတသီႏသံꩻ၊ အွꩻတသီႏသံꩻသီနဝ်ꩻ သီဗာႏတလဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ အွꩻတခြိုꩻ အစွူႏသားနဝ်ꩻ သီဗာႏကားမုဲင်ꩻဇာတ်ဇာတ်၊ ယူႏပက်ကားမုဲင်ꩻဘဝဝ၊ ဒုက္ခကားမုဲင်ꩻစိုးစိုးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
၃။ လွꩻမာꩻ လွꩻဒေါ့ꩻ လွꩻကျံႏ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဟောဝ်တဝ်း။
၇။ လွꩻအဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ ဟောဝ်တောဝ်း ဒုက္ခ။
၈။ ကုဲင်းအဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ဒျာႏ ဒုက္ခတောဝ်း။
၂။ ငေါဝ်းလျားတငွါနဝ်ꩻ ဆာလဲဉ်း နꩻဗာႏတခြင်း။
၃။ သိမ်ꩻဖြောင်း - ငိမ်ꩻရောင်း
၈။ ထူႏဒျာငေါဝ်းပျက် - ပါꩻယူႏပက်
၄။ ဝိပါကအန္တရာယ်ႏ - "အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ အတန်စား (ဝွဋ်)အန္တရာယ်ႏယိုနဝ်ꩻ ကာႏကွယ်ႏတလꩻတဝ်း၊ "ဝွဋ်-ပြွတ်တလꩻတဝ်း"၊ "မာꩻကုသိုလ်ႏမꩻ-သက်သာႏလꩻ"အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
၂။ နားရီႏကောႏကွို့ꩻတဲ့ယောဝ်း ပေါႏအချိန်ႏမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻလꩻဒျာႏ။
နိဒါန်း
ပါဠိဘာႏသာႏငဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻတွမ်ႏ သာႏသနာႏတောႏတန် ပဉ်တကားယိုစွဉ်ႏတဲင် ကလွူꩻဒါႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဓမ္မတရာꩻတောႏဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻလွဉ်ဗာႏ ယိန်းအရေꩻတန်အခန်ꩻထွော့ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏနေးကသေစွုမ်ႏစွုမ်ႏဗာႏ ပါဠိဘာႏသာႏအခရာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ နေးတွမ်ႏသိပ္ပံနယ်ꩻ ပညာႏကလွူꩻဒါႏ ကမ္ဘာႏငဝ်းငွါ ဘာႏသာႏဗေႏဒတွမ်ႏ သဒ္ဒဗေဒဖုံႏ ထွန်ꩻကာꩻလွဉ်လဲဉ်းသွူတဲင် သုတေသီသီးဖုံႏ ထွားထိုမ်ႏလွူꩻထွားနွောင်ꩻလꩻလဲဉ်း ယိုꩻယိုꩻမာꩻမာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပါဠိဘာႏသာႏအကိုနဝ်ꩻ ပါဠိဘာႏသာႏငဝ်း၊ ပါဠိလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ပါဠိဘာႏသာႏဗေဒ၊ ပါဠိသဒ္ဒဗေဒ၊ ပါဠိသဒ္ဒါႏ၊ ပါဠိအဘိဓာန်ႏ၊ ပါဠိသမဲင်ꩻခြောင်ꩻ-စတဲင် အပင်အလာႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် အခရာႏတဗာႏစီႏငါလဲ့ လုဲင်းပြꩻယော့ဆုံးငါႏနဝ်ꩻမꩻ ပါဠိဘာႏသာႏငဝ်းပညာႏအကို ဘာႏသာႏငဝ်းတဗာႏယို အငဝ်းထန်ႏ၊ တဲႏလွေꩻငဝ်းငွါ (ပဒ)တွမ်ႏ တွမ်ႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻတဲင် တဲႏလွေꩻဝါကျ-အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ရေႏမိုးထေ့ဒျာႏ ပါဠိဘာႏသာႏငဝ်းသီး အငဝ်းထန်ႏအခရာႏတဗာႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ လွူꩻထွားဒင်ႏပျꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏ "နဲင်ႏငံႏအဒဝ်ႏဒဝ်ႏသုံꩻ ပါဠိအငဝ်းထန်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန် ရာဇိန္ဒသီရိ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻ
ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တ ရာဇိန္ဒသီရိ ယိုနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၃၇−ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်ကံလောင်း (၆)နီꩻ မွူးနီꩻ ဗုဒ္ဓဟူꩻ မွူးပင်ꩻ ၂ နီနားရီႏအခိန်ႏ လွူဖွာꩻလင်ꩻ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ အခေဝ်တွိုꩻရပ် မွိုးဖြား ဖါဖြား သီးလမ်းကိုသွူ၊ မွိုးဖါမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွန်မောင်ႏဖူႏ + နင်ႏအွတ်ꩻ သွူ၊ စင်ꩻမွိုးအွတ်ပို ၃ ဖြာꩻအကိုဝွေꩻဗွေႏယိုထွာ ဒုတိယပို ရတနာႏတဖြာꩻသွူ။
အုံစကျောင်ꩻ
ကျမ်ꩻဖေႏကထွူ ကျွꩻလင်ꩻအုံထဲင်းယင်း မန္တလေꩻ
ကွပ်ပွိုးပညာႏဖုံႏယိုထွူသွတ်ꩻတောဝ်းဒွိုင်းတဲင် ဝါႏထွိုင်ႏထန်းလဲ ကျွꩻလင်ꩻသွဉ်ထူႏထဲင်းယင်း ဓမ္မသဂီဏီႏတကျမ်ꩻ သွူ၊  ဝွေꩻဗွေႏအောဝ်ႏ မန္တလေꩻခိန်းတွင်ꩻ ဟွိုန်သဲင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ကျောင်ꩻဆချာ မေႏခိုးထိုꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏလဲ့ ထွုမ်ႏတောႏယင်းကျောင်ꩻဆောင်တသာတဲင် ဗွောင်သွဉ်ဖေႏယင်း လိုꩻပေႏခမ်းကောင်တာႏ ဗွေႏဗွန်အွဉ် (ဘက) ပညာႏရေꩻလိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ အွဉ်ႏချꩻသꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏဗဟိုႏစွိုꩻ(ပအဗစ)
အစွိုꩻထဲမ်ဗဲ့ꩻကိစ္စ
၃၉။ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏအစွိုꩻ အပါꩻ/ ဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း (က) မဉ်ႏထွက်ထိုꩻ       (ခ) မဉ်ႏဗားထိုꩻ        (ဂ) မဉ်ႏထွာပါရာဇိက အာပတ္တာဓိကရုဏ်း             (ဃ) မဉ်ႏခံႏဗာႏရာဇဝွတ်မုꩻ (င) မဉ်ႏတလွောက်ꩻနာႏတဝ်း ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ အစွိုꩻဥပဒေႏနဝ်ꩻ အစွိုꩻနွို့သား မွေးတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ ၄၀။ (က) မီနမဉ်ထန်ႏထိုꩻ အစွိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏအစီꩻဝွေꩻမꩻ ကွီထန်ႏဗာႏ။ (ခ) ကွဲႏတွော့ꩻ အမျာꩻသီးကျွိုက်တဝ်းတဲင် အစွိုꩻသားကားကအဝ်ႏ တရိုꩻတဝ်း၊ သွံပွန်းနီပွန်းတရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏထွဉ်ႏထန်ႏထိုꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း ထန်ႏထိုꩻဗာႏ။ ၄၁။ (က) ကိစ္စအမျိုꩻကခွေါင်းဝွို့တွမ်ႏ၊ ကပွိုင်းခတ်ꩻဒါႏ အစွိုꩻဂုဏ်ႏသိက္ခာႏနဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻကျံႏစယ်ႏ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလꩻတဝ်း။ (ခ) မဉ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏနဝ်ꩻ အစွိုꩻသားဆုံꩻဖျတ်နုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ ခံႏဗာႏ၊ လွောက်ꩻနာႏဗာႏ။
ဘဏ္ဍာႏစုရွမ်ရေꩻတာႏဝွန်ႏ
၆၆။ အစွိုꩻအတွက် ရွဉ်တောင်ႏတာႏ(ရန်ပုံငွေ)ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ နေးထူႏသွူအစွိုꩻသားဆန္ဒတဲင် ဆောင်ႏရွက်ဖေႏဗာႏ။ ၆၇။ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ရွဉ်တောင်ႏတာႏယို သိမ်ꩻဟဝ်ဟဝ်ဖေႏဗာႏ။ ၆၈။ (က) အစွိုꩻအတွက် ကလိုႏသုံꩻစုဲင်ႏလဲ့နဝ်ꩻ။ (ခ) သာႏသနာႏ၊ ဘာႏသာႏ၊ ပညာႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ လွောင်ႏဗူႏ၊ ယေန်ႏငဲးအတွက် ကကွီလွဉ်ဒါႏ အကူႏအညီႏလဲ့နဝ်ꩻ ထေဖေႏဗာႏ။ ၆၉။ အလꩻကားမုဲင်ꩻ၊ အလို့ကားမုဲင်ꩻစတဲင်စားယို တနေင်ႏတလဲင်ႏ ထေနယ်ဖေႏဗာႏသျင်ꩻတန်ꩻ။
ပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻ
နောဝ်ꩻမꩻ နေးတွမ်ႏရက်ခွိုꩻသꩻဓာတ်တွော့ꩻ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ခံႏယပ်ꩻခံႏခုဲင်ႏ ကစွဉ်ꩻလွေꩻလဲဉ်းသွီႏသက် ခေါင်းဆောင်ပေႏတန်တွမ်ႏ သွꩻဟောဝ်ထာꩻမာꩻဖက် ကေꩻဇူꩻတရာꩻယို ဖျတ်နွောင်ꩻတောဝ်းတန်ႏဖိုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏခမ်းသားသွိုန်ꩻဖူꩻသꩻရာႏမောင်ႏကို မုဲင်ꩻခါမꩻလဲ့ အွဉ်ႏဖေင်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်း စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်ပေႏတန် အရန်းရန်းတွမ်ႏ သွꩻဟောဝ် ထာꩻမာꩻဖက်ဖုံႏကေꩻဇူꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ စွုမ်ႏနေင်ႏ လာတောႏလင်ꩻလောင်း(၅)နီꩻယို ထွာပအိုဝ်ႏမွူးနီꩻ အာႏဇာႏနီႏနီꩻ-ဒျာႏတဲင် ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ကထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ အာႏဇာႏနီႏခေါင်းဆောင်ပေႏတန် အရန်းရန်းတွမ်ႏ သွꩻဟောဝ်ထာꩻမာꩻဖက်ဖုံႏယို ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း ယူႏလꩻသေနန်း သꩻပေႏသꩻတနဲင်းငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတဲင်တွော့ꩻ သꩻပေႏသꩻတနဲင်းငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ တထွူတောဝ်း၊ တာႏဝွန်ႏကကေႏထွူလဲဉ်းဒါႏ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထာꩻမာꩻစူကွို့ꩻ သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏယို အောဝ်ႏဒင်ႏခါꩻ နီနာꩻပြေင်လောင်းတွော့ꩻ အီႏသွုပ်ထေင်းထံႏလွေꩻဗာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကားကအောဝ်ႏ တာႏဝွန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဇီဝကပဥှဝတ္ထု
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဇီဝကပဉှဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:Wp/lk
ဖေႏအာႏဗဲင်းသွော့ ပိုပညာႏ
ပိုခို,ပိုမူႏ ၊ ယောင်ꩻယံဆျုႏသီး ခွꩻရျူႏဘဝ ၊ ယံလꩻလွတွက် သုတပညာႏ ၊ ခွိုင်းထာꩻဒါႏဖုံႏ ယံဒါႏသေလွဉ် ၊ အနယ်ꩻဟွမ်နောဝ်ꩻ သꩻအောင်သွိုန်ႏခါႏ ၊ အွိုးဆရာႏထျꩻ လိုႏငါႏပသာ ၊ စွုမ်ႏနီꩻဟာကွေး ။
ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကေꩻဇူꩻ
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ
(၁)တွိုက်နယ်ႏတသီႏယွုံႏ ၇-ဖြုံႏ၊ (၂)ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဌာႏန ၁၀-ဖြုံႏ၊ (၃)ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဌာႏနခွယ်ꩻ ၂-ဖြုံႏ၊ (၄)ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဌာႏန အပေႏစား ၄-ဖြုံႏ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ဝေင်ꩻတန်
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ thumb|မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ငေါဝ်းကပ်လူႏအမျိုꩻမျိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်လူႏထီ
၁။ ဘန္တေဩဗွေႏ စဝ်းဘုရာꩻ၊ ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ ဗွေလွန်းလွို၊ သွံဘွုံႏအကို ကျောႏစွစ်ꩻတိုး၊ ဟံႏလဲင်ꩻတသွိုး ထီဗောက်ꩻဗဝ်ႏ၊ တုꩻပြဲင်ႏမအဝ်ႏ စဝ်းဗွန်တန်၊ ထီဥဒကံ ခွꩻစုံစီႏ၊ စဲစ်ထွူဖြီႏစီႏ သော့ꩻကောက်ꩻခံꩻ၊ ယောင်းငါအွဉ်ႏတံꩻ ကပ်နီဗွေႏ၊ ရပ်ခံႏထူႏဖေႏ သွုံꩻဆောင်ႏဩ။ (ခွန်ထွန်းလှိုင်)
ကမ်ဗေားဒီးယားခမ်းထီ
ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Cambodia) (ခမာ: កម្ពុជា) ယိုနဝ်ꩻ ကမ်ပူဆျား နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏဟဲ့ꩻ တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ်ဗောဒီးယား ခွန်ဟော်ခံꩻခမ်းထီ (Kingdom of Cambodia) နဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို ကပါဒါႏ အဉ်ဒိုဆုဲင်းနားကြွန်ဗူႏအခဝ်နဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၈၁,၀၃၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆၉,၈၉၈ စတုရန်းမဲင်ႏ)တဲင် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻပင်ႏလယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ လာအိုခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၁၇)သန်းရပ်သွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဖနွင်းပဉ်နဝ်ꩻသွူ။
ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
thumb|right|အဝ်ႏထီႏဗာႏ ဗီယက်နမ် သမ္မတလီꩻ ထရွန်းတန်သန်း တွမ်ႏ အမာမူႏ မော်သကိုအောင်ႏပွဲꩻနီꩻ စဲ့ꩻရေꩻပျꩻ အခန်ꩻအနာꩻကို ၂၀၁၅ဗာႏနေင်ႏ ၂၀၁၅ဗာႏနေင်ႏ မေလာ ၉ နီꩻ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ သမ္မတနောဝ်ꩻ ထွာခမ်းထီတောႏ (ဥသျှောင်) အနမ်းအပွိုင် တွမ်ႏ အမဉ်ꩻခံႏ ကာႏကွယ်ႏရေꩻခွုမ်အထျꩻ(အမည်ခံကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်) ထွူတကာႏတဝ်ႏ ခမ်းထီတောႏ ကာႏကွယ်ႏရေꩻ တွမ်ႏ လုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌလဲ့ အဝ်ႏထွာနဝ်ꩻသွူ။ ဝွန်ႏတန်ကယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာအစိုႏရအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တဲင် အဝ်ႏထေင်းထံႏ အွဉ်ငါဖေႏ ဒုတိယဝန်ႏတန်ကယ်ႏ ၃ဖြာꩻ၊ ဝန်ႏတန်ဌာႏနတွမ်ႏ ကော်မရှင် ၂၆ဗာႏ အတန်အကယ်ႏသီး ကဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒါႏ ဝွန်ႏတန်အစွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
ကိုလိုနီခေတ် အမွီႏတဗာႏတဲင် ပညာႏဒါႏဗီယက်နမ်သီးယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသွုံꩻလွဒျာႏ ပဉ်တစ်ငဝ်းငွါဘာႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကဲဉ်းအာအာ လိုꩻတန်ဖုံႏ တောမ်ႏ ကသွဉ်ထူႏဗာႏဖိုပညာႏ အွိုး...ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အိုပ်ချုပ်ရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ တောမ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻဖုံႏအကိုနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻလွ တောမ်ႏ ပဉ်တစ်ငဝ်းငွါဘာႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသွုံꩻလွဒါႏ ပဉ်တစ်ငဝ်းငွါဘာႏသာႏ ဖရန်ကိုဖုန်းနီအစွိုꩻသီးလဲ့ အာႏရဲင်ꩻတလာဒါႏ (တင်းပြည့်) အစွိုꩻနွို့အနေႏ အဝ်ႏဗꩻတွိုႏနေကဒွိုန်း ယိုခါခါနဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻဖုံႏအကိုလဲ့ ပတ်သဲက်တောမ်ႏ ပဉ်တစ်ငဝ်းငွါဖုံႏ သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ အဝ်ႏမွန်ဗန်လွဉ်ထဲင်းထဲင်းနေကဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻအတွင်ꩻကာႏလ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်အစွိုꩻ ကဆွိုက်ဆံႏဗာႏအာဒါႏ ဗီယက်နမ်နားဟွိုန်ꩻစုယင်ဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻလွ ရသျားဘာႏသာႏငဝ်းငွါတဲင် နားဟွိုန်ꩻစုအလင်ဖုံႏ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻလွ ဂျာမန် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ ဆဲတ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တောမ်ႏ ပိုလန် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ သားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနေနေနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ဗီယက်နမ်သီး တောမ်ႏ ခမ်းတွို့ꩻသားဖုံႏ ဆွိုက်ဆံႏဗာႏအာလွတဝင်ꩻတဲင် အဲင်းကလေတ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ခန်း ဒုတိယ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အဲင်းကလေတ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယို ထွာလွဉ်လဲဉ်း သွဉ်တဝ်းတလꩻတဝ်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻထွူတဲင် ကျောင်ꩻယင်ဟန်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသွဉ်ထူႏငီꩻဗာႏတောမ်ႏ ပဉ်တစ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻကဲဉ်းအာအာဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွဉ်ထူႏပဉ်တစ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတဲင် သွဉ်ထူႏပြောင်ꩻလွဉ်လဲဉ်း အဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ် တောမ်ႏ အာသျအခဝ်ကွဉ်ႏ ခမ်းထီသားဖုံႏ ဆွိုက်ဆံႏရေꩻ အာႏကွဲတလာလာလွဉ်တဲင် ဂျပန် ဘာႏသာႏငဝ်း တောမ်ႏ ကိုးရီးယားဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏစွစ်ꩻတိုးအာမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏမုꩻ
ဗီယက်နမ်ခမ်းကို အတန်သွတ်ꩻ ပရိုတဲတ်သတစ် ဘုရာꩻကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဗီယက်နမ် ဧဝံဂေလိ အစွိုꩻတောႏ တောမ်ႏ မွန်တဲတ်ဂ်နတ် ဧဝံဂေလိ အစွိုꩻတောႏသီးဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ် ပရိုတဲတ်သတစ်ဖုံႏအကို (၃)ပွန်း(၂)ပွန်းရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻစွိုꩻဆေ့ꩻ လိုꩻခွိုꩻဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ လိတ်ဒင်ႏကီအလꩻ အဝ်ႏသေထွꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပရိုတဲတ်သတစ် အယူႏဝါႏဒနဝ်ꩻ ကောယွုမ်းအံႏသား အဝ်ႏဆေ့ꩻကီလဲ့ ခမ်းထီအကို ထွာဒျာႏ အမွိုင်သွတ်ꩻ ဖြဲလီအာဒါႏ ဝါႏဒတမျိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွူလဲဉ်းဒါႏ နေင်ႏပေါင်ꩻအဆီပဲင်ꩻရပ် မာꩻလွဉ်ꩻယို အတောႏတွင်ꩻ ပရိုတဲတ်သတစ် အယူႏဝါႏဒ ဖြဲလီခေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၆၀၀% ရပ် နဝ်ꩻသွူ။
မနုဿဗေႏဒ
အာႏကွိုꩻ
*
ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ(ပအမဖ)
သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း နေင်ႏ ၁၉၅၀ ဗာႏ လာဩဂုတ် မွူးနီꩻ ၂ နီꩻ ကိုသွူ ။ ၁၉၅၂ လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻ ယို နွောင်ꩻလွေꩻခန်း ညောင်ႏရွီႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ မဲးဆန္ဒနယ်ႏ၊ မွိုင်ꩻပွဉ်မဲးဆန္ဒနယ်ႏ ၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻမဲဆန္ဒနယ်ႏ ကိုသွူ ။ ၁၉၅၆ လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻ ယို နွောင်ꩻလွေꩻယင်း လွယ်လုံ၊ သာမွိုင်ꩻခမ်းမဲးဆန္ဒနယ်ႏ ကိုသွူ ။ ၁၉၉၀ လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻ ယိုနွောင်ꩻလွေꩻဒျာႏ ဟိုပုံꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ ၊ ပင်လောင်ꩻ မဲးဆန္ဒနယ်ႏ ကိုသွူ ။ နေင်ႏ ၁၉၉၁ ယို ခမ်းထီအစိုႏရ နဝ်ꩻ ပအမဖ ယို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ(PNO) တွမ်ႏ အွဉ်ႏထွူခန်းခꩻဝင်ꩻအတာႏ မာꩻဖေႏကောႏမတီႏအနေႏ ကွီကူႏငီႏခန်းတဲင် နေင်ႏ ၁၉၉၁ လာဧပီ မွူးနီꩻ ၁၁ ယို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ(PNO)ယို နွို့လွေꩻနွောင်ꩻခန်း ဥပဒေႏဖွောင်ꩻကူ အကိုသွူ ။
ဟိ (ခန)
ဟိရဂန ကို ひ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヒ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ hi သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ထီစွူထီတဒူ
"သင်္ဂါရသုတ် (ထီစွူ+ထီတဒူ၊ သꩻစွူ-သꩻတဒူအကျောင်ꩻအခရာႏ)" အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ- "သင်္ဂါရဝ"ပုဏ္ဏာꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏဂေါတမ- ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏပြန်ႏပေႏတင်ႏ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာသွူတဲ့ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို၊ မဉ်ႏပြန်ႏတဝ်းထဲင်းမွိုင်ဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်၊ အဝ်ႏပြန်ႏသွူတဲ့ တပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကိုနဝ်ꩻ ကွပ်ထမုဲင်ꩻဗွေႏ- ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ တပြန်ႏတဝ်းတဲ့ သမ်းပေါႏထန်ႏဉာဏ်ႏကို၊ မဉ်ႏပြန်ႏထဲင်းမွိုင်ဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအမျိုꩻအဝ်ႏဒွုမ်နဲ့၊ တပြန်ႏတဝ်းတဲ့ ကပေါႏစဲင်းစဲ့ꩻဉာဏ်ႏကိုနဝ်ꩻ ပွိုးထမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ" "သင်္ဂါရဝပုဏ္ဏာꩻဟွေး- ၁။ ထီတကောက်ꩻကို ထီစွူစွူကို မဉ်ႏသော့ꩻမေ့ဖွန်ႏနဝ်ꩻ ထီတဒူ၊ ထီတဒူကိုနဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏဒွုမ်၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကွပ်ကာမရာႏဂ လောႏဘꩻမာꩻဒူသꩻနဝ်ꩻတဲင် ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏ တပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။ ၂။ ထီလျားဗို့ꩻဗြောက်ဗြောက်ကိုနဝ်ꩻ ထါားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတဝ်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ပွိုးစွဉ်ႏဗျာပါဒဒေါသ မာꩻလျားသꩻတဲင် ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။ ၃။ ပေါႏမောဝ်ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ ထီတခိုႏနဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတဝ်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကွပ်ထိနမိဒ္ဓ-ထာꩻလွꩻ ထာꩻတခေင်ꩻ အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻသꩻတဲင် ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။ ၄။ တလီꩻထွာႏတဲင် ထီမဉ်ႏတသွိုးဗောက်ꩻဗောဝ်ႏချာ ဗောက်ꩻဗောဝ်ႏငါနဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတောဝ်း၊ အနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ပွိုးစွဉ်ႏဥဒ္ဓစ္စ၊ ကုက္ကုစ္စ-သꩻလော်လယ်၊ သꩻဟွူန်မာႏ၊ မာꩻတသွိုးသꩻတွော့ꩻ ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကို။ ၅။ ဟံႏဗော့ꩻရော်ꩻ ထီတဒူအောက်ꩻအဲက်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ထွားသော့ꩻမဲ့ငါထီႏတဝ်း၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကွပ်ဝိစိကိစ္ဆာႏ-သꩻသံႏသယ မာꩻတဒူအောက်ꩻအဲက်ꩻခါꩻ သꩻနဝ်ꩻမꩻ ပြန်ႏနေးခန်းတဲ့ယဝ်း ပေႏတင်ႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းဉာဏ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။ သင်္ဂါရဝပုဏ္ဏာꩻဟွေး- ထီစွူဖြွိုးကိုနဝ်ꩻ ထွားမဲ့ငါထီႏ၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ကာမရာႏဂ-(လောႏဘꩻ)၊ ဗျာပါဒ-(ဒေါႏသꩻ)၊ ထိနမိဒ္ဓ-(ထာꩻလွꩻ ထာꩻတခေင်ꩻ)၊ ဥဒ္ဓစ္စ ကုက္ကုစ္စ-(သꩻလော်လယ်၊ သꩻဟွူန်မာႏ)၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏ-(သꩻသံႏသယ) ကိလေႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏတမာꩻတဒူတဝ်းသꩻနောဝ်ꩻ သꩻစွူဲဖွိုးဒျာႏ၊ ကွပ်ပွိုးသꩻစွူဖြွိုးတဲင်တွော့ꩻ တပြန်ႏတောဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ပေႏတင်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏထန်ႏစဲင်းစဲ့သော့ꩻဉာဏ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သင်္ဂါရဝသုတ်)
ကရီဗာႏထွာတဝ်းဝင်ꩻသွဉ်း
"ဘုဇိဿောသိ-ထွာတဝ်းဝင်ꩻသွဉ်းဝင်ꩻလိုꩻ မွေးနေဟောင်း"ကရီဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ(အခရာႏ"
ဇာတ်ဝတ္ထု(၉)ဒဿန
အံႏတွမ်ႏလောႏဘꩻ ဒေါႏသꩻ မောႏဟꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အပဲစ်ကင်ꩻတဝ်း၊ အံႏတွမ်ႏပညာႏနဝ်ꩻမꩻ အပဲစ်ကင်ꩻ၊ အံႏတွမ်ႏပညာႏနဝ်ꩻမꩻ မဲဉ်ႏတနꩻသော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းမိန်းဒေါ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
"တခွန်ꩻလꩻရီး-ဖြော်နီးဒုက္ခ"
၄။ ဝင်ꩻမဉ်ႏထူႏတခွန်ꩻ နာꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ နာꩻသꩻ အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သꩻလျားတောဝ်းဝွေꩻ၊ သꩻရေꩻဒျာႏနဲ့၊ မတ်ဒျာႏထာꩻလူႏနဲ့၊ ယူႏစံꩻဟုဲင်း၊ စာႏနာႏချာနမ်းဟုဲင်း။
၁။ အဝ်ႏသေသေသွူ တဲ့ꩻတောဝ်းတဲ့ အံႏနွိုင်ႏနွိုင်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏသေသေသွူ အီႏမွ၊ အီႏဒုက္ခ၊ အီႏမော့ꩻရောႏဂါႏ၊ သက်အီႏဒွေါင်ႏ၊ အီႏသီစဝ်း၊ အီႏထဲ့ငါးရုဲင်ꩻတဲ့ အွꩻစွူစွူဒျာႏဒေါဝ်၊ အွꩻစွူစွူဒျာႏဘီယာ၊ ဆွဉ်းစွူစွူဒျာႏယာမ၊ ယာဗွာ၊ ယာဖြေင်း၊ "မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ အွꩻဗာႏငါဒေါဝ်-ဆွဉ်းဗာႏယာငါ၊ မွန်ခန်းတဲ့ယဝ်း၊ ဒုက္ခခန်းတဲ့ယဝ်း၊ သီစဝ်းခန်းတဲ့ယဝ်း"စတဲင် ကအွꩻတွူ၊ ကအံႏတွူထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "အံႏတွမ်ႏမောဟ"နဝ်ꩻသွူ။
၂။ သညင်ꩻတောဝ်း၊ အဲဉ်ထောဝ်းထာꩻရက်၊ မာꩻသီဝင်ꩻသက် အံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခံႏစွဉ်ႏသီႏလကုဲင် အံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အံႏအိုသဉ်အိုလာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အံႏအဒီႏအယာႏတဲ့နဝ်ꩻ "ခံႏစာꩻအရသာႏအံႏ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "အံႏတွမ်ႏလောဘ-တဏှာႏ"နဝ်ꩻသွူ။
၁။ ထီႏတရေꩻမဉ်လꩻ၊ ထွာလောဘ၊ စွယ်ꩻခြꩻဒုက္ခသွူ။
၂။ "နꩻကဲင်ႏ"နဝ်ꩻ ဝင်အီခြံ-ယံတဲ့ "သꩻကဲင်ႏ"နဝ်ꩻ ဆင်အီကံႏ-တယံတဝ်း။
ငေါဝ်းထွဉ်ႏဟွိုန်
နဝ်ꩻမꩻ နဲင်ႏငံႏတောႏကအီႏတွမ်ထူႏဒျာႏ ၂၀၁၄-မွူးကွို့ꩻနာꩻ(သန်းခေါင်)စာႏရင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ယံသော့ꩻဒျာႏပအိုဝ်ႏ'အကျောင်ꩻ ဖါဖြားမဲဉ်တမာလွေꩻနုဲင်းယိုသနဲ့။ ဖါဖြားမဲဉ်မေတ္တာႏရပ်ခံႏထဲင်းတချက်နဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏ ၂၀၁၅-လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻမဉ်ႏတွိုႏလွဉ်နဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻဖဲ့ꩻနဝ်တရိုꩻတဝ်း၊ တောင်ႏကီꩻဖဲ့ꩻထင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ကအီႏသော့ꩻဒျာႏ နီသွဉ်းသီးမဲယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏယူႏစဲင်းစဲင်းထွူမꩻ အဝ်ႏလိုႏသော့ꩻလွေꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသနဲ့၊ ဗကပ အသွင်ပြောင်းဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ပအမဖလဲ့အဝ်ႏ၊ အီႏမာꩻကွင်ꩻဒါႏ နီခွိုꩻနွယ်ႏပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻ ခွေသွဉ်းမဉ်တမာသေꩻသနဲ့။ ကအီႏထူႏငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻစိုး ပအမဖပွိုင်းလဲင်ႏ လွဉ်ထေ့ဖါဖြား 'ခွိုꩻနွယ်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏထူႏငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏလင်ꩻငါးရုဲင်ꩻလဲ့ လင်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏချမ်ꩻသာႏတဲ့ ချမ်ꩻသာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ သီသꩻမဉ်ႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဖြားသီးတဲ့ ဖြွမ်းဗူႏဒျာႏ၊ ထူႏလွေꩻဒျာႏငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻသနဲ့-ဖြားသီးရိုꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ (P.N.O)အွဉ်အကိုရေꩻ စွဲကမ်းကိုရေꩻ ဖြားခွန်ပညာႏဗုတ်နဝ်ꩻ အွဉ်မာꩻလွေꩻဖေႏ အခြပ်အရဲဉ်ႏသားထွူတဲင် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ နာယက ဖြားခွန်မောင်တုတ်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလွေꩻဖေႏ အဗွောင်ငေါဝ်းငွါနဝ်ꩻသွူ။ ဖြားတန်တွမ်ႏမွိုးဖါလူထု မော့ꩻခွဲပွယ်ꩻကို တွမ်ႏခမ်းသားမွိုးဖါလူထု ထင်ႏရောင်ခြွဉ်းဗူႏ အဖြာꩻ(၈၀၀)ရပ်တဲင် ထူႏသိမ်ꩻခွုန်ꩻချာအခန်ꩻအနာꩻ မွူးပင်ꩻ(၂)နားရီႏကိုအကျောင်ꩻ သတင်ꩻလꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ဗွေႏသီးဩ။ နာႏခံႏနေးထူႏလွေꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ၊ ၂၀၁၄-သန်းခေါင်စာႏရင်ꩻတွမ်ႏ စွိုးခွိုꩻမွန်ဗန်ရေꩻငေါဝ်းထွဉ်ႏဟွိုန် ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲ၊ ဌာန-ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ တောင်ႏကီꩻ၊ ၁၃၇၅-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာမားနီꩻ (၃၀-၀၃-၂၀၁၄)တနင်္ဂနွေႏနီꩻ။
ဇီဝဗေဒ
ဇီဝခွဉ် (လက္ခဏာ) ၅ ခွဉ် ၁။ ပရိုတိုပလာသမ် (protoplasm)
၃။ ကြုဲင်းချာငါထာꩻ (ရွေ့လျားခြင်း)
တေလပတ္တဇာတ်
ဟောဝ်ယံငတ်ꩻမျိုꩻ
၃။ ပေါႏစူꩻသꩻ ပေါႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏ ထာꩻဒုက္ခလွဉ်းလွဉ်း-
တူရကီခမ်းထီ
တူရကီခမ်းကိုယို ပညာႏရေꩻထွန်ꩻကာꩻတဲင် တက္ကသိုလ်ႏအရန်းထို အဝ်ႏစွဉ်ႏ ၂၀၇ ဖြုံႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းဒျာႏဝေင်ꩻအိစ်သတန်ဗူကို တက္ကသိုလ်ႏအဖြုံႏနဝ်ꩻ ထင်ႏသွဉ်ထူႏသား အဝ်ႏနွုတ်ꩻသောင်ꩻ ရပ်နဝ်သွူ။ ၁၉၅၀ ဗာႏရပ်နဝ်ꩻ လိုꩻခိုဒါႏလိတ်သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၈ %၊ လိုꩻမူႏဒါႏလိတ်သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၁%၊ နုဲင်းဟန်ႏသနီꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဒါႏလိတ်သားယို အဝ်ႏစွဉ်ႏ ၉၈.၁%နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတန် ရွဉ်နွို့ ၆%နဝ်ꩻ သွုံꩻလွေꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကဏ္ဍကိုတဲင် လိုꩻဖုံႏကဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အုံဗားသက်တန်ꩻ ၇၉ နဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻရေꩻနဝ်ꩻတဲ့ꩻ ကမ္ဘာႏအလောင်း အဝ်ႏအစဲဉ်ႏ ၁၁ ကိုရပ်နဝ်ꩻသွူ။ အမျိုꩻသာꩻဥယျာဉ်ႏ ဟံႏနယ်ႏပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၄၀၊ ထာꩻမွူးမျိုꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁၀၀၀၀၊ တိရိစ္ဆာန်ႏမျိုꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁၅၀၀ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻအိစ်သတန်ဗူကို အထင်ႏသျာꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အေဒီ နီရျာꩻဗူႏကို ကတယ်ႏခါꩻဒါႏ လိတ်ထွားဟော်နဝ်ꩻသွူ။
ကပျား
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
နီခေတ်
ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ နီနာꩻပအိုဝ်ႏပေႏဖုံႏယို လိတ်တဲ့ဒါႏ ပညာႏတဲ့ဒါႏမꩻ ထိန်ꩻနမ်း၊ထိန်ꩻခမ်း အီႏဒါႏသနယ်။ နဝ်ꩻမိဉ်ႏမွေးတဝ်း ဒါႏလိတ်လွုမ်ꩻ ဒါႏပါတဝ်းပညာႏ နဝ်ꩻတဲ့ ပီနေက ယို့လꩻ မောက်အွန်သွူ။ ဟန်ႏသနီꩻ မျန်မာ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ပညာႏရေꩻ သွဉ်ပွုံႏ သွဉ်နယ်ꩻ ယို တထွꩻခေတ်တဝ်း ကလိုႏဖျင် ခင်ႏလမ်းဖုံႏအဝ်ႏအာတန်သနယ်။ လိတ်သမဲင်ꩻဖုံႏကရိုꩻလဲ့ အမာႏဖုံႏဒျာႏ ကိဉ်းအာအာတဲင် နီမိဉ်ႏစူꩻဗော့ꩻဒျာႏ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻကိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နီနာꩻသမဲင်ꩻတွမ်ႏ နီနာꩻခွိုꩻမျိုꩻသွီႏသက်ယို ပီထိုꩻတော နီတွမ်ႏနီ မာꩻဖေ့ချာသွူ။ သမဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဟဝ်ပါ အကုဲင်ပါ တဲင် နီသမဲင်ꩻ ညမ်းငါႏတွော့ꩻဖေႏထိုꩻပါꩻ တဲ့ တလꩻတဝ်း ပါꩻသမဲင်ꩻ ယံ ငါႏတွော့ꩻ နီထူႏဗဲင်းတဲ့ တလꩻတဝ်းသနယ်။ သမဲင်ꩻအကို အဟဝ်အကုဲင်ꩻ ယို နေးထူႏသွဉ်ခဏ်ꩻတဲင် ပစ္စုပ္ပန်ႏ တဲ့ယံဖေႏကရော့ꩻ အနာႏဂတ်ကောဝ်ႏထွန်ႏတဲ့ ယံဖေႏကဗော့ꩻ လိုႏမာꩻငါႏသွူ။ ပွိုးနေးနဝ်ꩻမꩻ နီနာꩻသမဲင်ꩻအဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏတွမ်ႏ နီနာꩻမွိုးဖာသီး ကအွဉ်သေꩻဒါႏ တဖူꩻယို လိုႏထောင်ထွားစဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ ထွူတဲင် နီနာꩻ ကတွိုႏရာꩻအရပ်တွမ်ႏ ခင်ႏလမ်ႏနဝ်ꩻလိုႏမာꩻကေႏကေႏနီတာႏဝွန်ႏမꩻ ဟဲ့ꩻထွိုက်သင်ꩻ ပအိုဝ်ႏခွန်ပို ကရိုꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းတမာလွေꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးခေတ်တသာခွန်၊နင်ꩻသီး ဖုံႏသနယ်ဩ။
လိုꩻယွဲးသီးတာႏလိုꩻဟောဝ်
မွိုးဖါအလောင်းယို ဟောဝ်ဗာႏ
မွိုးဖါအလောင်းယို ဟောဝ်ဗာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻရာꩻနေးမုဲင်ꩻ၊ ဒါႏရာꩻနေးမုဲင်ꩻတဲ့ မွိုးဖါအလောင်း ကအောဝ်ႏလိုႏမာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏယို မဉ်ႏမာꩻဖေႏနောဝ်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻလိုꩻဟောဝ်လိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကထွာဒါႏပိုအလောင်းယို နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏတရာꩻတဲင် လောကလိုꩻခမ်း ဖေႏကတွိုႏလွဉ်နောဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻလင်ꩻဖေႏ၊ အေႏဆီႏကစ ပျုစုဖေႏ၊ အံႏအွꩻအာဟာႏရ ထုမ်ႏလွူးဖေႏကရိုꩻဒါႏ ကေꩻဇူꩻတန်(၃)ဗာႏယို ကထွာဒါႏပိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖြော်ချာဖေႏငါႏသွူ၊ ကွပ်စွဉ်ႏကံႏကျောင်ꩻမာꩻထွာတဲင် မွိုးဖါကရိုꩻယို နီယိုလွိုက်ခွင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ မွိုးဖါနီပါꩻ သီႏလအဲဉ္ထောဝ်းတဲ့နောဝ်ꩻ၊ အောဝ်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ခြွေတဲ့နောဝ်ꩻ ကေန်ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ ပိုအလောင်း ကေꩻဇူꩻတရာာꩻ အောဝ်ႏဒင်ႏခါꩻလဲဉ်တဲင် ကေꩻဇူꩻတရာꩻယို ကထွာဒါႏပိုခိုပိုမူႏဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏဖြော်ချာငါႏ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻသွူ၊ မဉ်ႏဖြော်ချာဒါႏ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻမꩻ "လိုꩻဟောဝ်လိုꩻဒါႏ"ဟဲ့ꩻထွိုက်သွူ။
ဝင်ယိစဉ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခယ်ႏ အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ:ခယ်ႏ အမူႏ အရွစ်ယံဖုံႏ
အေဉ်းသဲစ်
အေဉ်းသဲစ် ခန္ဓာဗေဒ
၁၅။ အမွူးမျိူꩻဒီႏခင်ႏလမ်း (မျိုးဥအိမ်)
၂၅။ ကီႏဗောင် ]]
ဓာတုတသီႏပညာႏ
ဆုဲင်ꩻချာယိုနဝ်ꩻ ခေတ်တသာတသီႏပညာႏကထွိုင်ႏထွန်ꩻကာꩻလွဉ်ထာꩻတဲင် ဥရောပခမ်းသူꩻနဝ်ꩻ တသီႏပညာႏယိုတမျိုꩻ ထိုꩻမားထိုꩻချာလဲဉ်းသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ထာꩻယန်ꩻဒေႏသခမ်းထီသားဖုံႏနဝ်ꩻ သွုံꩻစွယ်ꩻအာနေက တယ်ႏ ၁၅၂၅ ဗလွေꩻစွဉ်ႏ ၁၆၆၀ နဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါအတန်အကယ်ႏဖုံႏအကို ပါရာသဲလ်သပ်သ်နဝ်ꩻ ထင်ႏဆျာꩻလွိုလဲဉ်းဝင်ꩻသွူ။ ၁၆ရျာꩻဗူႏကာႏလအယံꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ဝွေꩻအဝ်ႏထွာ သွိလိုꩻခွိုꩻ အဂ္ဂိရတ်ပညာႏသျင်ႏတဖြာꩻသွူ။ ဓာတုတသီႏပညာႏသျင်ႏသီး ထာꩻယွုမ်းအံႏနဝ်ꩻ နမ်းရုပ်အင်္ဂါႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ထာꩻဆာရောႏဂါႏမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဓိကဒျာႏ နီနမ်းခန္ဓာႏကို အထီဖန်းဖြယ်အလေꩻခိဉ်ႏ မဲဉ်ႏတမဲဉ်ႏတဝ်းအလောင်းဒျာႏ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဓာတုတသီႏကုꩻယာလွမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻတွမ်ႏ ထာꩻယွုမ်းအံႏမုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အာသျအခဝ်နဝ်တွမ်ႏ အာသျအခဝ်ကွဉ်ႏသားဖုံႏ အဝ်ႏသွုံꩻစွယ်ꩻနေက ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ သမဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ သမဲင်ꩻ
မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ
"လိက်တန်၊ လိက်လွောင်ႏဗူႏ၊ လိက်ပအိုႏ"အကျောင်ꩻ "လိက်တန်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပွိုးသရဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻဖိုင်ႏ မာꩻလို့ထာမာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"လိက်တန်"၊ ဥပမာႏ- ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻခန်ꩻ "အက်-အခ်-အဂ်-အဃ်-အင်"စားနဝ်ꩻ၊ သံယောဂခန်ꩻ အျအြအ္လ၊ အွ၊ အှ၊ အျြ၊ အလျ၊ အျွ၊ အျှ-စားနဝ်ꩻဖိုင်ႏ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"လိက်တန်"၊ ကမာꩻလို့ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻတဲ့ ထွင်ႏနေးသမုတ်နေးဗာႏ တမွေးတဝ်း၊ နေးထာꩻအဝ်ႏထွူ သုင်ꩻလွေꩻစားဖိုင်ႏဒျာႏ။ စခါ နီကသေ သုင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ပွိုးမန်းလေက်အဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻ၊ အဝ်ႏယိပ်ꩻခါꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ နီတသေတဝ်း၊ ထင်ႏထီႏဗာႏစုမ်ႏခန်း ဘာသန္တရလေက်အမျိုꩻမျိုꩻခါမꩻ ထာꩻသမုတ်ပညတ်ဖိုင်ႏထိုꩻမား၊ အက္ခရာႏသီးအလောင်း ယထာဘူတဉာဏ်ႏ ပရမတ်ဉာဏ်ႏဖိုင်ႏ ထင်ႏပေါႏခါမꩻ ကွဲးသေ၊ ထင်ႏသေခါ ထီႏပါခန်း အသုတ်ꩻတအဲန်ထဝ်း၊ အစတအဲန်ထဝ်း ပီနုဲင်းဘုရာꩻကသေ သင်္သရာႏအသုတ်ꩻတအဲန်ထဝ်းအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ပီနုဲင်းဘုရာꩻကသေ စိတ် စေတသိက် ရုပ် နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ စေ့ꩻအထီ ထေအနမ်း ဘာသန္တရ ပညာႏဒါႏသား မန်းတဲ့ မန်းအလွောက်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻတဲ့ ဖြဝ်ꩻအလွောက်ꩻ-စတဲင် လေက်အမျိုꩻမျိုꩻဖိုင်ႏ ပေါႏလောန်။ လေက်အမျိုꩻမျိုꩻ ကပေါႏလောန်အီ အထျꩻထျꩻ ပဌမမနဝ်ꩻ အဝ်ႏအက္ခရာႏဖိုင်ႏကိုထန်ႏလောန်၊ အက္ခရာႏဖိုင်ႏနဝ်ꩻ နီထေလို့ဒါႏ၊ သရသဝ်ꩻ ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ နီထေလို့ဖေႏ တဒါႏတဝ်း၊ အတန်အလုဲင်းလောန်ꩻငါႏ၊ ထေအဗဲ့ꩻစေ့ꩻအထီ ပီအထျꩻ မန်ႏသမျ အက္ခရာႏထူႏထေလို့ခါꩻနဝ်ꩻမꩻ နီဟဲ့ꩻဗာႏ"လေက်တန်"။ "လေက်လွောင်ႏဗူႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လေက်ပအိုႏစခါ (လေက်ပပ်ꩻ)၊ ပင်စုံ၊ ဒုံလီꩻကောင်၊ လွဲဗောင်း၊ ထီသိမ်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻ၊ အလံတရာနဝ်ꩻဖုံႏခါမꩻ မဲ့နားဉာဏ်ႏဗွောင် ဒွူႏတွောင်လေပ်ထွား ကူနားသောင်ရင်ꩻ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ မဲင်ꩻ၊ သက္ကတ၊ အိင်္ဂလိသ်ဖုံႏပါ ဟဝ်ရာꩻထူႏသော့ꩻ ကွဲးမော့ꩻလောန်အမူ လေက်လွောင်ႏဗူႏယိုသွူ။ "လေက်ပအိုႏ"အကျောင်ꩻ နီပအိုႏယို မူလကိုကာႏ ငဝ်းငွါဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏ ပနဲအဝ်ႏစုမ်ႏ၊ တပါတဝ်းမျိုꩻနုဲင်း "အုဝ်-မှ-နှ"အစနဝ်ꩻဖုံႏ ပွိုးအဖြိုင်ႏရဲန်ႏအစဲန်ႏအဝ်ႏလွေꩻ ထေသော့ꩻလို့ပါ၊ စခါ၊ ထီသိမ်ႏ၊ အခြဲမ်တရျာꩻ ဟဝ်ရာꩻထူႏသော့ꩻ မော့ꩻလောန်အီဗာႏ လေက်ပအိုႏဘာႏသာႏယိုသွူ။ "မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ"အကျောင်ꩻ- "မဲန်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထူႏမဲန်ႏသရငဝ်း၊ တဲကြုဲင်ꩻတဝ်းနုဲင်းမန်း၊ ထူႏမဲင်ꩻဗျဉ္ဇန် တဆန်ꩻတဝ်းနုဲင်းမဲင်ꩻ၊ အငဝ်းတမျိုꩻချင်ႏကွာႏဒွုမ်၊ အက္ခရာႏတပါဗာႏတဝ်းရင်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ နီရိုꩻအမဲန်ႏ၊ တဲမ်းအီဝင်ꩻငဝ်းလꩻစုမ်ႏ၊ ပျင်ထဲင်းဗာႏဒွုမ် ထွူသွူယိုတလဲင်ႏ ။
မဲဉ်အွဉ်ႏထွာငါႏ
လိတ်မွူးထီသိမ်ႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏလဲန်းလိတ်မန်းရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ မီႏတဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ လꩻလို့နေဟောင်း မီႏရီနဝ်ꩻ လꩻလို့တဝ်းဒျာႏနေနေသွူ။ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏမူစဲစ်စဲစ် ဗွေႏဗွန်ဉာဏ ထမ်းဘုရာꩻ ကအွဉ်ငါစီႏစဲဉ်ႏဒါႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"စောင်ႏနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ သုံꩻတလꩻတဝ်း တစိꩻစိꩻသွူ၊ သုံꩻတလꩻတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ငေါ်ꩻလ၊ ဒင်ႏဝွုန်ꩻ၊ ထွို့ꩻခင်ႏတလီး၊ ထေင်းခွဉ်း"စတဲင် ပေါင်ꩻအီလိတ်ဖြုံႏ ငဝ်းခြွိုင်းဖုံႏ တပါတဝ်းသွူတကာႏတဝ်း ဗီး(၃၃)နဝ်ꩻလဲ့ အမဉ်ꩻတပါတဝ်းသွူ။ ခေတ်ယိုခါ ကအဝ်ႏဟဲ့ꩻဒါႏ "က-ရီး၊ ခ-ရီး၊ ဂ-ဆုဲင်ꩻ၊ ဃ-ဆုဲင်ꩻ"စတဲင် ဗီးမဉ်ꩻဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ "ငေါ်ꩻလ၊ ဒင်ႏဝွုန်ꩻ၊ ထွို့ꩻခင်ႏ"စတဲင် ငဝ်းခြွိုင်းဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၄၁-ဗာႏကိုမꩻ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ၊ ဇဝနာရာမ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဖန်ဖေႏဒျာႏသွူ။
တဲးတဲးလဲ့ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ လိတ်ယပ်ꩻတမွေးတဝ်း လိုꩻယပ်ꩻဒျာႏသွူ၊ ယပ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- ယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်နမူႏနာႏ တစူးတစိꩻလွုမ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ ဖေႏကထွာလိတ်မွူး"စွုမ်ႏမဲန်ႏယိုꩻ"နဝ်ꩻ လိတ်တဲးတယပ်ꩻတဝ်း၊ ယပ်ꩻဒျာႏလိုꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရွဉ်မန်းဗီႏ
၁၉၇၂-၁၉၈၈
တွိုႏ ၁၉၈၇ ဗာႏ သဲက်တဉ်ဗာလာ ၅ နီꩻကိုနဝ်ꩻ တဒေါ့ꩻနယ်ကေႏညာႏရီးတဝ်း တမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အဝ်ႏလွိုႏကာႏကာႏ ယားကုဲင်ထိုꩻခန်းဒျာႏ ရွဉ် ၂၅ ဗီႏ၊ ၃၅ ဗီႏတောမ်ႏ ၇၅ ဗီႏဖုံႏတဲင် ခမ်းကို အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏ ရွဉ်တောင်ꩻ ၇၅%ရပ် ဆွိုးထိုꩻလို့သွူတကာႏတဝ်း ခမ်းသားဖုံႏ ကအဝ်ႏရွမ်ခါꩻဒါႏ ရွဉ်သားဖုံႏလဲ့ သွုမ်ꩻကုဲင်ထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
၁၉၈၉ ဗꩻ ယိုခါ
၁၉၈၉ ဗာႏ ဇွန်လာ ၂၀ နီꩻကိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီအမိဉ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏမန်းခမ်း(ဗမာနိုင်ငံ) ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻခန်း မျန်မာခမ်းထီ(မြန်မာနိုင်ငံ)တဲင် အီႏထေသမ်း ရွဉ်ဗီႏတသာဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏရေႏခါꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၀၉ ဗာႏ လာအောက်တိုဗာ ၁ နီꩻနဝ်ꩻ ထေလွေꩻခန်း ရွဉ်စေး ၅၀၀၀ ဗီႏနဝ်ꩻတဲင် လိတ်မန်း လိတ်အဲင်းကလေတ် တဲမ်းပါနီစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ ကထေဖေႏဒါႏ ရွဉ်ဗီႏယိုနဝ်ꩻ တန်ႏဖိုꩻတတွာတောမ်ႏ ကရီးခါ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ကထေခါꩻဒါႏ ရွဉ်စေးဗီႏ တန်ႏဖိုꩻ ၅ ပွန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထေဒါႏ ရွဉ်စေးဗီႏတန်ႏဖိုꩻတန် နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏကျိုႏဆွုမ်ႏဒါႏ ခမ်းသားယဟန်ႏသားလဲ့အဝ်ႏ ယဟန်ႏလဲ့ ဒေါ့ꩻရောင်ခန်း ထေရွဉ်စေးဗီႏတန်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ရွဉ်ခန်လင်ꩻ ငွေကြေးဖောင်းပွဒါႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသားလဲ့ အဝ်ႏသွူ။