cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေင်ꩻကျောက်သယ်
ဝေင်ꩻကျောက်သယ် (မန်း: ကျောက်ဆည်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyaukse) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်သယ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၇၄၁,၀၇၁ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ညောင်ဦးခရဲင်ႏ
ညောင်ဦးခရဲင်ႏခရဲင်ႏ (ညောင်ဦးခရိုင်) (Nyaung-U District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻညောင်ဦး ကိုသွူ။
ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻ
ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻနဝ်ꩻ အလျားမာꩻထွာ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻ၊ အခွꩻမာꩻထွာဟို့ꩻတကဲစ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အလျားမာꩻထွာသွူ။ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ထွာခမ်းခါသွူ။ အလျားမာꩻထွာ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻနဝ်ꩻ ဟို့ꩻကိုအလျားဓာတ် အဝ်ႏခံတွင်ꩻ အ့ႏအာငါႏ အာဟာႏရခွꩻမျိုꩻတဲင် အလျားအခွꩻ ထွာပဋိပက္ခ တွိုက်ꩻလွဝင်ꩻတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻရောႏဂါႏသွူ။ အခွꩻမာꩻထွာ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻနဝ်ꩻ ဟို့ꩻကိုအခွꩻဓာတ် အဝ်ႏခံအာတွင်ꩻ လွေꩻအံႏအာစွော့ အာဟာႏရလျားမျိုꩻတဲင် အခွꩻအလျား ထွာပဋိပက္ခ တွိုက်ꩻလွဝင်ꩻတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻရောႏဂါႏသွူ။ အနောက်တိုင်း အင်္ဂလေက်တသီးပညာႏနဝ်ꩻနယ်ꩻ အခွꩻအလျား တခွယ်ꩻချာꩻတဝ်း၊ ရောႏဂါႏသား(ရောဂါပိုး)မာꩻထွာဒျာႏ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အနောက်တိုင်း တသီႏပညာႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻရောႏဂါႏယို ပေါႏတလုမ်ꩻလာꩻဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻ ထွာလွဉ်ယာႏ ယာႏတသီး(အသားဝါ)ရောႏဂါႏမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဓိကအွဉ်ႏဒျာႏ ခမ်းရင်ꩻသားတသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏတဲင် အနောက်တိုင်းလုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ တတဲမ်းနယ်တဝ်းသွူ။ ခမ်းရင်ꩻသား တသီႏနယ်ꩻအလꩻ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻဟဝ် တသီႏနယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နုဲင်းငါဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
"တသီႏတကဲစ်ꩻနယ်ꩻဖုံႏ"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဟောဝ်
"အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဟောဝ်ငါႏလဲဉ်း နီရပ်ရာႏလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ" လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ရပ်ရာႏဒေႏသမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း တဖွေါင်ꩻအရဲးအကမ်း မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ မဉ်ႏငိမ်ꩻချံꩻခွꩻသꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻလဲ့ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ တမဉ်ႏမွိုတ်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ သꩻဗွော့ꩻတောဝ်းတင်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻ ဘဝလဲ့ထဲ့ဖွိုႏ၊ အီႏအုံမွန်းဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻငါလဲ့ အခိန်ႏတဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းတဲင် အနာလွို ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏ ပြုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒါႏ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻ ဒုံပꩻထိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻ မဉ်ႏတဲက်တွိုင်ꩻနယ်ဗာႏ သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏနောဝ်ꩻ နီကလုပ်ꩻဒါႏ ကွန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻယို တဖွောင်ꩻအောဝ်ႏမꩻလꩻသွူ။ တဖွေါင်ꩻတအောဝ်ႏတောဝ်း သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏဖုံႏယို ဖိုးပနားတရိုꩻတောဝ်း၊ တခွန်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အခိန်ႏတရွေꩻတောဝ်း နွို့ယားကုဲင်လꩻထိုꩻတဲင် နီစီꩻပွါꩻရေꩻတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻဖုံႏ ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻတွော့ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻဘဝ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အရေꩻတွိုႏ အရေꩻတန် ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းယို စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻစတဲင် အရေꩻဖုံႏယို မဉ်ႏသွုမ်ꩻထိုꩻနောဝ်ꩻ ကျံႏစယ်ႏထူႏချာလꩻစွဉ်ႏလဲ့ ကထွိုင်ႏတွိုႏ အမျိုꩻသာꩻရေꩻ၊ စွိုးခွိုꩻရေꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻ မဉ်ႏထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻသွူနောဝ်ꩻ အီႏထူႏလꩻချာဗာႏ ယိုꩻတောဝ်းတဲင် တယ်ႏစအခိန်ႏယိုခါ အောဝ်ႏမဲ့ထွား၊ အောဝ်ႏနားနာႏ ရဲပေ့ꩻဖေႏဗာႏ နီစွိုးခွိုꩻအန္တရာယ်ႏ၊ နီရပ်ရာႏအန္တရာယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻ ဖေႏသတိꩻဗာႏ ခမ်းသားမွိုးဖါကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခေတ်စခါရန်ႏသူႏတွမ်ႏ ခေတ်တသာရန်ႏသူႏနောဝ်ꩻ တဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ခေတ်စခါရန်ႏသူႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻကျံꩻ စူခွုမ်လက်နက် တွိုက်ꩻသတ်နေးကဲဉ်းအာတဲင် ယိုနောဝ်ꩻသွꩻ ယိုနောဝ်ꩻရန်ႏသူႏ သေလꩻထွူတလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ပေ့ꩻရဲနွောင်ꩻ၊ ထိုꩻလဲ့ꩻလꩻ၊ ခြေင်ႏချာနွောင်ꩻသွူးစွဉ်ႏလဲ့ တွိုႏဒျာႏခေတ်တသာရန်ႏသူႏယို ဝင်ꩻနေးတွမ်ႏအနယ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အောဝ်ႏနွို့လွဉ်လဲဉ်း နီရပ်ရာႏ၊ နီအီႏသေထွꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ယိုꩻတောဝ်း၊ ဖေႏကသေထွꩻ တဖဲ့ꩻသားထာꩻကျံႏ၊ ဖေႏကသေထွꩻ ခေတ်တသာရန်ႏသူႏ ဉာဏ်ႏဟွေႏနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻချင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻမꩻ၊ သစ္စာႏအောဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလောင်းမꩻ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻချာဒါႏဒါႏ ပါꩻလိုꩻမျိုꩻ၊ ပါꩻဘာႏသာႏမꩻ နီအီႏပေ့ꩻရဲးလꩻ နီဒုံဆောင်ႏ နီလိုꩻမျိုꩻအန္တရာယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏဒုံဆောင်ႏယိုခါ အောဝ်ႏတွမ်ႏဖြားဒုံ၊ ဒုံပွေါးသားရိုꩻကီလဲ့ ပွေါးဒုံနောဝ်ꩻ တဗွိုန်ပီတော၀်းဒွုမ် ပွိုင်းလဲင်ႏခါ၊ ခေတ်ငိမ်ꩻချံꩻလဲဉ်းရိုꩻနောဝ်ꩻတွော့ꩻ တာႏဝွန်ႏအလꩻ ပွေါးဒုံတွော့ꩻ လိုꩻဟောဝ်/လိုꩻကုဲင်ကျောင်ꩻသေတောဝ်း၊ မောင်ႏဖြေင်း/မောင်ႏဗွာကျောင်ꩻ သေတောဝ်းတဲင် ဒုံလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻတာႏ သꩻဆွော့ꩻလꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ အာႏကွိုꩻခရာႏထွာတောဝ်းဒွုမ် ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်သေထွꩻဒွုမ် လိုꩻနွို့လိုꩻထန်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဝင်ꩻနေးတွမ်ႏဘာႏသာႏရေꩻအလꩻလဲ့ တရိုꩻတောဝ်း၊ စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻလဲ့တရိုꩻတောဝ်း ပါꩻအောဝ်ႏယား၊ အောဝ်ႏကျံႏ၊ အောဝ်ႏဝွေႏဖန်ႏ နီခွိုꩻမူႏ ပါꩻအောဝ်ႏမဉ်ထူႏ နီဟံႏယာႏနောဝ်ꩻမꩻ ဒုံပွေါးသားဖုံႏ ဖြားဒုံဖုံႏ ခိုဗင်ႏတန်ဖုံႏ အွဉ်ႏသတိꩻဗာႏ၊ ထွားဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ လိုꩻနွို့လိုꩻထန်ႏ၊ မာꩻသေႏချာႏဗာႏ ထဉ်ႏစာႏရင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီသေထွꩻ ခေတ်တသာရန်ႏသူႏအကျောင်ꩻအခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်းယိုမာꩻငါ နီပအို၀်ႏရပ်ရာႏဒုံဆောင်ႏ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻ၊ ဖေႏကထင်ႏထိုထဲင်း၊ ဖေႏကငိမ်ꩻချံꩻထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏမဲ့ထွား၊ အောဝ်ႏနားနာႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း တယ်ႏစဒုံအရန်းꩻ အွိုင်ႏအရန်း ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏအရန်း အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဆင်ငါႏလဲဉ်း နီစီꩻကန်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏခွုမ်မာꩻခြေင်းငါႏလဲဉ်း နီလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ၊ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ၊ တစွိုꩻတွမ်ႏတစွိုꩻ အောဝ်ႏလိုႏလွောင်ႏဗူႏ ဖျင်ဆင်ငါႏလဲဉ်း နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏဖုံႏအကျောင်ꩻ ဖေႏသေဗာႏခမ်းသားမွိုးဖါသီးနုဲင်းယိုသွူ။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ
ဗွောင်နယ် ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိခရာႏ
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- "ပဲစ်မာႏတောဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ ဝင်ꩻပိုဝါꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
"ကာမေသု မိစ္ဆာစာရ-ပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻပိုမာ (ဝင်ꩻဝါꩻ)"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
လိုꩻမူႏပေႏ၊ မူႏနံꩻ၊ မေးရင်း၊ မေးမုဲင်း (မဲးရင်း မဲးမုဲင်း)ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝါꩻ (လမ်းသား)အဲဉ်ထောဝ်းတဲ့ယောဝ်း၊ အမွိုးအဖါ အဖူးအဝေး စတဲင်စားနောဝ်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏထိန်ꩻခါꩻတဲင် လိုꩻခို ပဲစ်မာႏဒါႏတောဝ်း၊ အမာကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻခို(ပိုဝါꩻ)ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ လိုꩻမူႏပဲစ်မာႏဒါႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
မိစ္ဆာစာရ- အကျင်ꩻမာႏပဲစ်မာႏ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
ခိုမူႏ သဖော်ꩻတူႏဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ အခိုအမူႏ သဖော်ꩻတူႏတောဝ်းတဲင် နေးအဓမ္မ အနွိုင်ႏအဆေꩻ ပဲစ်မာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏတသီႏ ဂါႏထာႏထာꩻဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ပဲစ်မာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ထွာအကျင်ꩻမာႏ၊ ထွာပဲစ်မာႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ထွာကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-အကုသိုလ်ႏကံႏလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
"ဝေရမဏိ-သျောင်ႏထိုꩻ (ပဲစ်မာႏတောဝ်း)"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
နမ်း (ကိုႏတဲင်ႏ)တဲ့ သျောင်ႏထိုꩻ ပဲစ်မာႏတောဝ်း၊ မဉ်ႏထီႏ မဉ်ႏသေဝင်ꩻပဲစ်မာႏတဲ့ ဆီꩻခါꩻရဲခါꩻ ဖေႏပဲစ်မာႏတောဝ်း၊ ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သꩻရေꩻတောဝ်း၊ သဖော်ꩻတူႏတောဝ်း၊ နစ်သက်တောဝ်း၊ ဟွိုန်ဟောဝ်တောဝ်း၊ ကျွိုက်တောဝ်း၊ မဉ်ႏပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻပိုမာꩻနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏအပဲစ် နုဲင်းယိုနုဲင်းယို၊ သွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻ ချꩻနားဖေႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာသျောင်ႏထိုꩻ (ထွာပဲစ်မာႏတောဝ်း ဝင်ꩻပိုမာ)နောဝ်ꩻသွူ။ ပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻပိုမာ (ပဲစ်မာႏဝင်ꩻဝါꩻ)နောဝ်ꩻ ဟောဝ်တဝ်း၊ ထွာကာမေသု မိစ္ဆာစာရ ဒုစရဲက်၊ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း။ ပဲစ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ပဲစ်မာႏတဝ်း ဝင်ꩻဝါꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်၊ ထွာကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိ သုစရဲက်၊ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။
"ဟောဝ်တောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဟောဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ"နဲတဲင်- ပါꩻခိုတဖြာꩻ မဉ်ႏပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻပိုမာနောဝ်ꩻ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏ ထဲ့လင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမီႏစွယ်ꩻတရာꩻတဲ့ မဲ့ငါပေႏ တရေႏကုဲင်၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻ အစွိုင်အကျꩻ အောဝ်ႏခံဗာႏအချွုတ်၊ ထဲ့ဗာႏထောင်ႏ၊ မော့ꩻဗာႏတံႏ၊ ယောႏဗာႏဝင်ꩻ။ ဝင်ꩻတမာဝါꩻတဲ့ အာငေါဝ်းအီတောလို့ဝင်ꩻ၊ အွဉ်ႏကုဲင်တောလို့ဝင်ꩻ၊ ကွပ်မွိုးဖါ အွဉ်ႏကုဲင်လို့ဝင်ꩻတဲင် ပိုဖုံႏတဲ့ အုံညိꩻဗာႏတောဝ်းမွိုး၊ အုံညီꩻဗာႏတောဝ်းဖါ၊ အံႏဗာႏဟောဝ်တဝ်း၊ ကွဉ်ကꩻဗာႏဟောဝ်တဝ်း၊ အုံဗာႏဟောဝ်တဝ်း၊ သွဉ်ဗာႏတဝ်းပညာႏ၊ မော့ꩻလို့ ထာꩻဒုက္ခ၊ ပါꩻကပဲစ်မာႏဒါႏ ဝင်ꩻမာနဝ်ꩻတဲ့ တွိုႏဘဝငါသူꩻ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာဗာႏလိုꩻညဉ်ꩻစုဲင်ꩻ (ယိန်ႏစုဲင်ႏ)၊ ထွာဗာႏလိုꩻမူႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမူႏတဖြာꩻ မဉ်ႏပဲစ်မာႏလိုꩻခိုတဲ့ ဝင်ꩻရိုꩻ လိုꩻမူႏဖွီ၊ ဝင်ꩻရိုꩻလိုꩻမူႏအကျင်ꩻဟောဝ်တောဝ်း၊ လိုꩻမူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻထီႏဖွီ၊ ဝင်ꩻတအံႏသွင်ꩻတောဝ်း၊ လိုꩻမူႏအငိုꩻ တအဲဉ်ထောဝ်း၊ လိုꩻမူႏခွဉ်ႏဆေ့ꩻ ဝင်ꩻမတ်နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ တွိုႏဝါꩻ သမ်းအဲဉ်ထဝ်း၊ သမ်းအဝ်ႏနမ်းလောင်းတဲင် ဟွိုန်ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ ယားတေား အသန္ဓေႏ၊ ယားမဉ်ႏတလꩻတဝ်းတဲ့ လွူးထွူ မာꩻသီတေ့ꩻထိုꩻ၊ ဝေါင်းတေ့ꩻထိုꩻ၊ ဖေႏထိုꩻတောဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏတဖေႏတဝ်းဝင်ꩻတဲ့ ပါꩻပေႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖါခရာႏ အဲဉ်ထောဝ်း၊ အံႏဗာႏဟောဝ်တဝ်း၊ ကွဉ်ကꩻဗာႏဟဝ်ဝတဝ်း၊ အုံဗာႏဟဝ်တဝ်း၊ သွဉ်ဗာႏဟောဝ်တောဝ်း ပညာႏ။ ကွပ်စွဉ်ႏ မွိုးမွိုက်ဒျာႏရာႏရာႏတဲင် အပဲစ်လွစ် အပိုပေႏပေႏနဝ်ꩻ မော့ꩻတောထာꩻဒုက္ခ၊ ပါꩻမူႏကပဲစ်မာႏဒါႏ လိုꩻခိုနောဝ်ꩻတဲ့ မဲ့ငါပေႏ၊ တရေႏကုဲင်၊ တွိုႏဘဝငါသူꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခစတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ (ပဲစ်မာႏဝင်ꩻဝါꩻ)နောဝ်ꩻ ဟောဝ်တောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻခို မဉ်ႏပဲစ်မာႏတောဝ်း ဝင်ꩻပိုမာနောဝ်ꩻ (လိုꩻမူႏတဲ့ မဉ်ႏပဲစ်မာႏတောဝ်း ဝင်ꩻပိုဝါꩻနတ်ꩻ) ကရိုꩻဒါႏ အပဲစ်ချာဖုံႏနဝ်ꩻဟွဉ်ႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏတောဝ်း၊ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏတဲ့ အောဝ်ႏ၊ မဲ့ငါပေႏ တရေႏကုဲင်ဗာႏတောဝ်းတဲင် မဉ်ꩻအွီႏ၊ မဲ့ငါမေတ္တာႏအာ၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏ ရိုႏသေႏ၊ နမ်းချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ တွိုႏဘဝငါသူꩻတဲ့ ထဲ့ဗာႏတောဝ်းငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွားအဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ဟောဝ်၊ ထွားအခေါဝ်မုဲင်ꩻတဲ့ သေႏချာႏ စစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပဲစ်မာႏတောဝ်းဝင်ꩻပိုမာ (ဝင်ꩻဝါꩻ)တဲင် ကခံႏစာꩻဗာႏ အကျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ-
၁။ ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏ အဲဉ်ထောဝ်း ၂။ လိုꩻရက်လိုꩻပဲင်ꩻအာ ၃။ အုံဗာႏ ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ ၄။ တွိုႏဗာႏတောဝ်း အပါယ်ႏခမ်း ၅။ ထွာဗာႏတောဝ်း လိုꩻမူႏ၊ ထွာဗာႏတဝ်း လိုꩻညဉ်ꩻစုဲင်ꩻ ၆။ ဝင်ꩻအမျာꩻတဲ့ (ရိုႏသေႏ) ယွုမ်းအံႏ ၇။ မေတ္တာႏအာ၊ မဲ့ငါတန် ၈။ ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻ (မဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ်) ၉။ မာဝါꩻချင်ꩻချင်ꩻ ရက်လို့ဝင်ꩻ ၁၀။ ပိုဖါမာဝါꩻ အုံညီꩻသေႏသေႏဗာႏလို့ဝင်ꩻ (သွတ်ꩻစိုးဝုဲင်ꩻပန်)စတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပဲစ်မာႏတောဝ်းပိုမာ (ဝင်ꩻဝါꩻ)တဲင် ဟောဝ်ငါႏ မရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ အင်္ဂါႏ ၄-ပါꩻ
(ပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻပိုမာ အချက် ၄-ချက်) အင်္ဂါႏယို ၄-ပါꩻ မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏလို့မꩻ (အချက်ယို ၄-ချက်မဉ်ႏမဲဉ်ႏတနꩻသော့ꩻလို့မꩻ) ထွာကာမေသုမိစ္ဆာစာရ အကုသိုလ်ႏကံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကဗျာလင်္ကာႏ
+ ဝင်ꩻမာဝင်ꩻဝါꩻ - စောကာꩻလွဉ်ꩻမာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻမာꩻမွိုန်း - မဉ်ႏယွိုန်းနောဝ်ꩻရာꩻ အကျင်ꩻဟဝ်မျတ် - စွုမ်ႏဇာတ်ချမ်ꩻသာႏ လိုꩻခိုဒျာႏ - ထွာဗာႏ ယံငါငါ။ ကဗျာယို မဉ်ႏပြန်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ- ဝင်ꩻမာဝင်ꩻဝါꩻ စောကာꩻလွဉ်ꩻမာႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏမာꩻမွိုန်း၊ မဉ်ႏယွိုန်းထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်၊ ထွာအကျင်ꩻမျတ်၊ (ကွပ်အကျင်ꩻဟောဝ် အကျင်ꩻမျတ်တဲင်) ချမ်ꩻသာႏဗာႏ စွုမ်ႏဇာတ်ဇာတ် စွုမ်ႏပန်ပန်၊ သဲင်ꩻကွိုတ်ဗာႏဒျာႏ လိုꩻခိုဘဝ ယံကျလွေꩻတငါငါစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွောင်နယ်သမ်းထဲင်းအခရာႏ
ဟန်ႏနီꩻယို နီဆရာႏ စင်ꩻပညာႏ အုံပဆားတခါႏတဲင် ဆရာႏခွန်ထွန်း သွဉ်ဖေႏတော၊ ဆရာႏခွန်ထွန်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻပျောႏဒါႏထာꩻတဲင် နီသွဉ်လိတ် ဟန်ႏနီꩻယိုတဲ့ ပျောႏတန်ဒျာႏ။ "နဝ်ꩻဟွဉ်ႏ ပါꩻမုဲင်ထေင်လို့ဝင်ꩻ ညုက်ꩻညုက်ညက်ꩻညက်ꩻနဝ်ꩻဟွဉ်ႏ" "ခွေသွဉ်းတွမ်ႏ စိန်ထွန်းဗွေႏအော်" "သီထေင်လို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻ မောင်ႏကျော်" "ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ စိန်ထွန်းဖေႏ ခွေသွဉ်းဖူးမူႏလိတ် ဗွေႏအော်" "ဒေါ့ꩻနယ်မွုန်းဒွုမ် ဆရာႏနဝ်ꩻ ဝေးခို၊ ဝင်ꩻသꩻငါႏဝင်ꩻ" အဝေးခို ထင်ႏလဝ်းနယ် ဆရာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဖူးမူႏ နင်ꩻဗိုလာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻရဲးခါꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "မူႏနံꩻဘဝ ခိုဗင်ႏဘဝ ဖေႏလယ်ႏကွို့ꩻလိတ်လွုမ်ꩻဟ မလဲင်ꩻတွိုႏစွဉ်ႏ ထာꩻထေင်လို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ မောင်ႏကျော်" "အမဉ်ႏဖေႏဗဉ်ႏဗဉ်ႏဗꩻဗꩻတဲ မွေးဒျာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဖေႏစွဉ်ႏအမျာꩻငါ၊ ခွေသွဉ်းဖူးမူႏ တထူႏတဝ်းတဲ့ စက်ꩻစွဉ်ႏခွေသွ်းဖူးမူႏစူတဲင် ဖေႏနွိုင်ႏဖေႏဆေꩻနေးစွဉ်ႏ၊ စူဗာႏ ယာႏခွေါင်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာထာꩻစောကာꩻဝင်ꩻ၊ ထွာထာꩻအံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွေသွဉ်းထေင်ဗာႏ ဗွေႏအော်" "နာꩻဖေႏနွိုင်ႏမွေး ဝင်ꩻလိတ်နဲ့ စိန်ထွန်း?" "ကရီးနဝ်ꩻ ဝွေꩻဖေႏခွေသွဉ်းဖူးမူႏ ခံꩻဗွာလိတ် ဗွေႏအော်၊ ခွေသွဉ်းဖူးမူႏခံꩻဗွာ တအုဲင်ႏထူႏတဝ်းတဲ့ စက်ꩻခံꩻဗွာစူ ဖေႏနွိုင်ႏဖေႏဆေꩻနေး ဗွေႏအော်" "နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေဖေႏဗဉ်ႏဗဉ်ႏဗꩻဗꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတထီႏတဝ်းဟ" "ရိုꩻဝင်ꩻထီႏတဝ်း၊ ခွေမွော့ သမ်းထီႏအီ" "နာꩻထွားချောင်ꩻလွဉ်ꩻဝင်ꩻဟ" "ဝေးခိုစိန်ထွန်း ထေင်မွုန်းဒွုမ်လို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးမူႏသီးဝင်ꩻသꩻငါႏဝင်ꩻ" "ဝင်ꩻထုဲင်နီဟ နီပြဉ်းချာဝင်ꩻသနယ်" ခံꩻဗွာတွမ်ႏဗိုလာႏနဝ်ꩻ အလွိုးဝင်ꩻသꩻနာႏဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻသွီႏရောင်ႏ တောင်ႏလဲဉ်းသွူ အမဲ့ငါ။ "ဆရာႏဒေါ့ꩻဖေႏသီယို မောင်ႏကျော်တွမ်ႏ စိန်ထွန်းတဲ့ ကဟဝ်လို့ဝင်ꩻ၊ ခံꩻဗွာတွမ်ႏ နင်ꩻဗိုလာႏတဲ့ ကရက်လို့ဝင်ꩻꩻ ကွပ်စွဉ်ႏ စူဗာႏယာႏခွေါင်း ထာꩻစောကာꩻမုꩻတဲင် ထေင်ဗာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းယို၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ကိစ္စပေႏယိုနဝ်ꩻ လွဉ်ꩻချိုꩻငါႏ မရေႏမရာႏတဲ့ တမွေးတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏသွော့လို့ဝင်ꩻꩻ တောင်ꩻပြန်ချာသွော့လို့ဝင်ꩻဟုဲင်း" 'မွေးဒျာႏ ဆရာႏ၊ ခွေစောကာꩻဗာႏရီးသီတဲင် ခွေတောင်ꩻပြန်ႏဒျာႏသီ စိန်ထွန်း၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻခွေနော သွꩻ" "အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဒျာႏ သွꩻဟွေး၊ ခွေတဲ့ စောကာꩻချာဗာႏသီတဲင် ခွေတောင်ꩻပြန်ႏဒျာႏသီ၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻခွေနော ကျော်" "အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဒျာႏ သွꩻ" "မွေးသွူ တပဲ့ꩻဖုံႏ တဗꩻရောင်စူဟုဲင်း" "ဗြက် ဗြက် ဗြက် ဗြက် ဗြက်" အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ အကျော်ပျက်တယွို့သော့ꩻထာꩻနုဲင်းယို- "ယိုစိန်ထွန်း- နာꩻမဉ်ႏမဲဉ်လꩻ ခွေဖူးမူႏဗိုလာႏတဲ့ ဖေႏဖါႏနေးမွုန်းဒွုမ်လိတ်၊ လွေꩻရီတွိုႏတွိုႏ နီမွိုးနီဖါသူꩻ၊ ခွေကျွိုက်နာꩻဖူးမူႏ ခံꩻဗွာတဲင် ခွေတဲ့ မဲ့ꩻလွေꩻရီ သီမွိုးသီဖါနေနေ၊ မွေးနေဟာင်းမက်ꩻ" "မွေးဒျာႏ မက်" "ဝါး ဟား ဟား" နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ အသေစ် သမ်းဒေါ့ꩻပျက်သော့ꩻတောနုဲင်းယို- "ဗိုလာႏတွမ်ႏ ခံꩻဗွာတဲ့ ဟဲ့ꩻနေင်ခန်းလို့ဝင်ꩻလုဲင်း" "ဟား ဟား ဟား ဟား" နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် ဟဝ်လဲဉ်းလို့ဝင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီငသင်ႏဝေါက်ထင်ႏစွဉ်ႏ နီကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူႏ။
"တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ အီႏသွဉ်ဖေႏ ဒုစရဲက်အမုဲင်(၃) ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ - ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ။ "ကာမေသု"ကရိုꩻနဝ်ꩻ - ကာႏမဂုဏ်ႏအလောင်၊ "မိစ္ဆာ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ - အမာႏတရွို့ꩻ၊ "စာရာ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ - အကျင်ꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- "အကျင်ꩻတရွို့ꩻမာႏ ကာႏမဂုဏ်ႏအလောင်း (ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ) အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဝင်ꩻမဉ်ႏပဲစ်မာႏ၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏစောကာꩻ သီမွိုး၊ သီဝေးမူႏ၊ သီဖူးမူႏနဝ်ꩻ ကျွိုက်နေဟောင်း" "ကျွိုက်တောဝ်း ဗွေႏအော်" "ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏစာႏနာႏချာ နီနမ်း၊ စာႏနာႏချာဗာႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ဝင်ꩻမဉ်ႏပဲစ်မာႏ နီမွိုး၊ နီဝေးမူႏ၊ ဖူးမူႏနဝ်ꩻ နီကျွိုက်တဝ်း၊ နီသꩻလျားဝင်ꩻ၊ နီသꩻဆာဝင်ꩻ၊ နီလွꩻထီႏဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻစောကာႏနီတဲင် နီမဲ့ငါပေႏ၊ တရေႏလင်ꩻဗာႏ။ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ နီမဉ်ႏပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻမွိုး၊ ဝင်ꩻဝေးမူႏ၊ ဖူးမူႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကျွိုက်တဝ်း၊ ဝင်ꩻသꩻလျားနီ၊ ဝင်ꩻသꩻဆာနီ၊ ဝင်ꩻလွꩻထီႏနီ၊ နီစောကာꩻဝင်ꩻတဲင် ဝင်ꩻမဲ့ငါပေႏ၊ တရေႏလင်ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻကပဲစ်မာႏဒါႏ ဝင်ꩻပိုမာနဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ မဉ်ꩻတအွီႏတဝ်း၊ မော့ꩻဗာႏထာꩻခိုး ထာꩻလျား၊ ထာꩻတရေင်၊ ထေင်ဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ အာငဝ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ တဟဝ်တောဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မွေးနေဟောင်း" "မွေး ဗွေႏအော်" "ခန္ဓာႏကုဲင် မဉ်ႏသီသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻကာႏလ ဘဝလိုꩻဒုံ မဉ်ႏသဲင်ꩻအုံဗာႏယင်း ဘဝလိုꩻခမ်းကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ သဲင်ꩻထွာဗာႏလိုꩻမူႏ၊ သဲင်ꩻထွာဗာႏ လိုꩻညဉ်ꩻစုဲင်ꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ မဲဉ်ကျွိုက်တဝ်း၊ ခွေလွꩻထီႏဝင်ꩻလွꩻထွား၊ ဝင်ꩻယားတ၇ေႏ၊ မဲ့ငါပေႏရန်ႏသူႏအာ၊ ထွာဗာႏလိုꩻယုတ်၊ ရွုတ်ရယ်ꩻတကုဲင်ငါႏ၊ လက္ခဏာႏချို့ꩻယွင်ꩻ၊ ဗွန်တဝ်းဝင်ꩻ တကုဲင်သွတ်ꩻ၊ ထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်နဲ့၊ ဟဝ်တဝ်းနဲ့?" "ဟဝ်တဝ်း ဗွေႏအော်"
"ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ ဒါႏတဝ်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ
စွုမ်ႏဖြာꩻတန်ပေႏ ယံဖေႏကတောင်ꩻတဲင် နီဗွေႏစင်ꩻ တဲမ်းဖေႏနေး ကဗျာနုဲင်းယို- + ဝင်ꩻပိုဝင်ꩻဝါꩻ - စောကာꩻလွဉ်ꩻမာႏ ငါးရုဲင်ꩻထဲ့ဗာႏ - ချမ်ꩻသာႏကင်ꩻညာꩻ သဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻပို - မူႏယိုထွာဗာႏ ပဲစ်မာႏမွုန်း - မဉ်ႏယွုန်း ကျင်ꩻဟဝ်ထွာ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻ
ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻ (North Korea) ခမ်းထီယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ ကိုးရီးယား ဒီမိုကရဲတ်တိစ် ခမ်းသားခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ (조선민주주의인민공화국) (Democratic People's Republic of Korea (DPRK) တဲင် အဝ်ႏဒါႏ အာသျတွိုက် အခဝ်ကွဉ်ႏကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ကိုးရီးယားကြွန်ဗူႏ ထာႏဝမာꩻထင်ꩻကိုတဲင် ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အကူအဝ်ႏရောင်ꩻလွေꩻ ခယ်ႏခမ်းထီ တောမ်ႏ ရသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ Yalu (Amnok) ခြောင်တောမ်ႏ Tumen ခြောင်ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ကိုးရီးယားစဲ့ꩻတအဝ်ႏတဝ်းခင်ႏလမ်းဇုန် ကအဝ်ႏဒါႏ ကိုးရီးယားခမ်းနဝ်ခမ်းထီ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏတသီး၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဂျပန်ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻနုဲင်းဒျာႏ နုဲင်းကိုးရီးယားခမ်းနဝ်သား ကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ ဝွေꩻသီးအစိုႏရယိုလဲ့ ထွာဒျာႏ ကိုးရီးယားကြွန်ဗူႏတဖြုံႏလွုမ်းသီး အစိုႏရအကျောင်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻ ခွေါင်ခွေါင်ခံႏခံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဖျောင်းယင်(ဝေင်ꩻပျိုန်ယန်း) နဝ်ꩻသွူ။
ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တခမ်းတပါတီတအာႏဏာႏစနိစ် ခွိုꩻအဆက်ဆက် ကသွုပ်ခံႏဖေႏဒါႏ အာႏဏာႏသျင်ႏအစဲစ် ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အတန်ယိုတဖြာꩻ ပိုလီꩻသွုပ်ခံႏထူႏဗာႏဒျာႏ နုဲင်းခွန်ဟော်ခံပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၆,၅၄၀ မဲင်ႏ (၁၂၀,၅၄၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် တန်လုဲင်းကယ်ꩻ ကိုးရီးယားခမ်းနဝ် ဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ၂၀၀၈ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻ(သန်ခေါင်)စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂၄)သန်းလွိုတဲင် ထွာဒျာႏ ကိုးရီးယားလိုꩻမျိုꩻ ကဲဉ်းအာသွူ။ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏဘာႏသာႏအနေႏ ၂၀၀၇ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း တထာႏဝလွို(၆၄%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဘာႏသာႏတအဝ်ႏတဝ်းသားတဲင် အဝ်ႏကုဲင်အလင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယွုမ်းအံႏ ယိုꩻယာႏ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ ဖုံႏသွူ။
၁၉၆၈ ဗာႏကို အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻသင်ဖော်ꩻ ပွေဗလိုနဝ်ꩻ နွို့လွဉ် ကိုးရီးယားထီခင်ႏလမ်းကိုတဲင် ကိုးရီးယားတပ်မတောႏ ခꩻဆောမ်ꩻဆွုမ်ႏဖုံႏအဝ်ႏတဲင် ပွိုးစွဉ်ႏအခရာႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ အမေႏရိကန်ႏတောမ်ႏ ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻသီးအခါႏ နုဲင်းစွဉ်ႏ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻအီႏထွာလွဉ် အခေႏနေႏခြေင်းမွေးထာꩻတဲင် တကမ္ဘာႏလွုမ်း အဝ်ႏတရျိုးလွဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၉ ဗာႏကိုလဲ့ အမေႏရိကန်ႏ စောႏတနာႏရေꩻ(ထောက်လှမ်းရေး)သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ နွို့ကာႏလွဉ် ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻ တလီꩻခင်ႏလမ်းနယ်ႏကိုတဲင် ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻ သမ်းခꩻတွော့ꩻ တကမ္ဘာႏလွုမ်း အဝ်ႏနန်းအဝ်ႏတရျိုးဒါႏ အရေးအခင်း ထွာလွဉ်ဖိုနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏ ၁၉၇၁ ဗာႏ ဧပီလာ(၁၂)နီꩻကို ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻအစိုႏရနဝ်ꩻ ကိုးရီးယား ခမ်း(၂)ဖြုံႏ ယံဖေႏကလွောင်ႏဗူႏချာယင်းဝင်ꩻတာႏ ကိုးရီးယားခမ်းနီဖဲ့ꩻ ပါတီစွိုꩻဖုံႏတောမ်ႏခမ်းသားအစွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻတင်ဖုံႏ မွေးတဝ်းလဲ့ အုံဖေႏအခါႏခမ်းတခမ်းခမ်းသီး နမ်းခြောင်ꩻတင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအခါႏ ယံဖေႏကဒေါ့ꩻရီအုံကွံဖြေႏသျင်ꩻဖေႏ ကိုးရီးယားခမ်းနီဖြုံႏ လွောင်ႏဗူႏချာတာႏ အွိုးကိုးရီးယားစဲ့ꩻတအဝ်ႏတဝ်းခင်ႏလမ်း(စစ်မဲ့ဇုန်) ကထွာဒါႏ ပန်မန်ဒေႏသကိုတာႏ ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻအစိုႏရ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏဒင်ႏသွင်ꩻထေ့ လွတ်တောႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
နေးတောမ်ႏ သဖော်ꩻဗွိုန်ပီချက်ယိုအလꩻ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက် အဝ်ႏအုံကွံဒေါ့ꩻရီခြိꩻထူႏလွေꩻ ခမ်းနီဖြုံႏလွောင်ႏချာဝင်ꩻတာႏလဲ့ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻ တအောင်ႏမျင်ႏတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။
အောဝ်ႏလိုႏသွုံꩻချာဒျာႏ
"အောဝ်ႏလိုႏသွုံꩻချာဒျာႏ ခွိုꩻငေါဝ်းယာႏ"
တောင်ꩻသေꩻ-ကတဲမ်းထန်ႏဗာႏလိတ် နုဲင်းဆꩻကီယိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားတဖြာꩻအနေႏ အာဘော်ထာꩻထီႏဒျာႏ၊ အမာႏမဉ်ႏပါလဲ့ ထွားဖျင်ပါသွော့ဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ထရိုမ်းလိုꩻခွိုꩻ
ထရိုမ်းလိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းရင်ꩻသား ခင်ခွိုꩻနွယ်ႏဗူႏကို ကပါဒါႏ လိုꩻနမ်းဖွိုႏ(၄.၃ ပေ) လိုꩻမျိုꩻပေႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ထရိုမ်းခွိုꩻနွယ်ႏအစဲစ်ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏကွို့ꩻ (၃)ဖြာꩻလွုမ်ꩻသွူ။ အုံအဝ်ႏလွ့ဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ခါကာဗိုရာသီထီဝ(ရေခဲ)ကောင် ကောင်ခင်ႏထျꩻသွူ။
အုံအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း
ထရိုမ်းလိုꩻခွိုꩻသီးနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏလွဒျာႏ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ ခါကာဗိုရာသီကောင်ခင်ႏထျꩻသွူ။
အဝ်ႏထရိုမ်ခြောင်တန်ဒေႏသကို ထိုꩻလင်ꩻလွဉ်တဲင် အမိဉ်ꩻတွင်ႏလ့ꩻတငါခန်း ထရုံလိုꩻခွိုꩻသွူ။ အဝ်ႏအရပ်ဒေႏသနဝ်ꩻကို ထိုꩻလင်ꩻလွဉ်တဲင် ကလင်ꩻအုံခမ်တငါဒါႏ ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုယိုနဝ်ꩻ လ့ꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၀၀ရပ်အကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။
အပွုံႏအငုဲင်ꩻ
ထရိုမ်းလိုꩻခွိုꩻဗူႏသီးအနမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ ၁၁၀ သိဉ်တီမီတာရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ တောႏလံးတောႏပါႏယင်းတွမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻအလင်ဖုံႏတဲင် အနမ်းပွိုင်လဲ့ ထိုလွဉ်တိုꩻလဲဉ်းသွူ။
ထရုံခွိုꩻနွယ်ꩻယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏကွို့ꩻ (၃)ဖြာꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်လိုꩻခွိုꩻဗူႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
ဒုံမောက်ꩻဝေါက်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံမောက်ꩻဝေါက်ꩻ (Mauk Wolk (မန်း: မောက်ဝေါက်ရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၀၀၆၂ သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၆၈၃) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
ကိဉ်ညာခမ်းထီ
ကိဉ်ညာခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Kenya) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိဉ်ညာခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကတွိုက်အခဝ်ကွဉ်ႏ အာဖရိကဂရိတ်လိတ်ဒေႏသကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနုဲင်ရိုဗီ သွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အီကွေတာသီးလောင်းတဲင် ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ သိုမာလီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အီတီယိုးပီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ သူဒန်ခမ်းနဝ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ယူဂန်ဒါခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ တန်သေးနီးယားခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကိဉ်ညာခမ်းထီ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမဲင်ႏ (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၄)သန်းလွိုသွူ။
ကိဉ်ညာခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ (ကမ်းရိုးတန်း)ထျ့ꩻတဲင် ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏနဝ်ꩻ လိုမ်ꩻလျားစိုႏဒါႏ ရာႏသီႏဥတုအဝ်ႏသွူ။ အကိုနဝ်ꩻ ထာꩻသားတခြာ ကအဝ်ႏလွိုင်ႏအာဒါႏ သာဗားနားထာꩻအီႏခြာ အဝ်ႏသွူ။ နုဲင်ရိုဗီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွꩻရျူႏဥတုမျိုꩻတဲင် ဝအဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ အဝ်ႏဒင်ႏသေႏသေႏဒါႏ ကောင်ဖုံႏ အဝ်ႏ(၃)ဖြုံႏတဲင် ကိဉ်ညာကောင်နဝ်ꩻထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဥတုယိန်းခွꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကူကအဝ်ႏရောင်ꩻဒါႏ သိုမာလီခမ်းတောမ်ႏ အီတီယိုးပီးယားခမ်းဖုံႏထျꩻ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻဒေႏသနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီခြေားလျားသဲင်ဒေႏသ အီႏနုဲင်းစွဉ်ႏ ကန္တရသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ ထီနွိုး(ရေချို)နောင် အဝ်ႏတဲင် ထာꩻလျားဒေႏသ ထီနောင်ဖုံႏအကို အတန်သွတ်ꩻထီနောင် ကထွာဒါႏ နောင်ဝိတိုရိယလဲ့ အဝ်ႏအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ရပ် ယူဂန်ဒါခမ်း၊ တန်ဇေးနီးယားခမ်းဖုံႏ ခမ်းကူလောင်းသွူ။
ဖန်ဟဲ့ꩻအမိဉ်ꩻ
ခမ်းထီမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒျာႏ ကိဉ်ညာကောင် အမိဉ်ꩻတဲင် ကောင်ကိဉ်ညာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းထီကို တင်ႏသျာꩻမိဉ်ꩻတန်အမုဲင်တောမ်ႏ အာဖရိကတွိုက်ကို ထွာဒုတိယ အထိုသွတ်ꩻ ကောင်ဒျာႏသွူ။
လိုꩻခွိုꩻ
ကိဉ်ညာခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻခွိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻတဲင် ကဲဉ်းအာ အာဖရိကကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဓိက လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖြယ် အအာဖုံႏသွူ။ အရမ်ꩻအနေႏ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏခြွဉ်ႏ အဝ်ႏ(၄၂)ခွိုꩻရပ်တဲင် ဗန်တူလိုꩻခွိုꩻ (၆၇%)၊ နုဲင်လိုတိစ်လိုꩻခွိုꩻ (၃၀%) နဝ်ꩻ ထွာဒေႏသခံႏသားသွူ။ ကုသျစ်တိစ်၊ အာရပ်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ ဥရောပ လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻဆေ့ꩻစွိုꩻဖုံႏသွူ။ သီအုဲင်အေ ကမ္ဘာႏအချက်အလျက်အလꩻ ခမ်းထီအကို လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကီကူရူး ၂၂%၊ လူယာ ၁၄%၊ လူယို ၁၃%၊ ကလန်ဂျင်း ၁၂ %၊ ကမ်ဘာ ၁၁%၊ ကီစီး ၆%၊ အာဖရိကခွိုꩻအလင် ၁၅% တောမ်ႏ လိုꩻအာဖရိက တမွေးတဝ်းဒါႏ လိုꩻအာသျ၊ ဥရောပတောမ်ႏ အာရပ်ခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁%)သွူ။
ခမ်းထီအကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻဖြာꩻကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻယွဲးဖုံႏတဲင် သက်(၃၀)မာꩻလ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၇၃%) တကာႏတဝ်း လိုꩻဖြာꩻဖုံႏလဲ့ တိုꩻပွာꩻအာႏ မွိုင်တလာမွေးတဲင် ကရီးရျာꩻဗူႏနေင်ႏအကို အဝ်ႏ ၂.၉ သန်းနဝ်ꩻ ယိုခါꩻ အဝ်ႏတိုꩻလဲဉ်း သန်း(၅၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်
ဗောဇ္ဈင်္ဂသုတ်ယိုနဝ်ꩻ သံယုတ်ပါဠိတောႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ သုတ္တံတဗာႏဒျာႏတဲင် နီဗွေႏဖရာꩻ နမ်းကိုႏတဲင်ႏ ဟော်ꩻကျာꩻဖေႏခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
‍ဗောဇ္ဇျင်္ဂသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
၁။	 သံသာရေ သံသရန္တာနံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခ ဝိနာသနေ။ သတ္တ ဓမ္မေ စ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ၊ မာရသေနာပမဒ္ဒနေ။
၂။	ဗုဇ္ဈိတွာ ယေ စိမေ သတ္တာ၊ တိဘဝါ မုတ္တကုတ္တမာ။ အဇာတိ မဇရာဗျာဓိံ၊ အမတံ နိဗ္ဘယံ ဂတာ။
၃။	ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ၊ အနေကဂုဏသင်္ဂဟံ။ ဩသဓဉ္စ ဣမံ မန္တံ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂဉ္စ ဘဏာမ ဟေ။
၄။	ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ သတိသင်္ခါတော၊ ဓမ္မာနံ ဝိစယော တထာ။ ဝီရိယံ ပီတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ စ တထာ' ပရေ။
၅။ သမာဓုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ သတ္တေ' တေ သဗ္ဗဒဿိနာ။ မုနိနာ သမ္မဒက္ခာတာ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ။
၆။ သံဝတ္တန္တိ အဘိညာယ၊ နိဗ္ဗာနာယ စ ဗောဓိယာ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
၇။ ဧကသ္မိံ သမယေ နာထော၊ မောဂ္ဂလ္လာနဉ္စ ကဿပံ။ ဂိလာနေ ဒုက္ခိတေ ဒိသွာ၊ ဗောဇ္ဈင်္ဂေ သတ္တ ဒေသယိ။
၉။ ဧကဒါ ဓမ္မရာဇာပိ၊ ဂေလညေနာ' ဘိပီဠိတော။ စုန္ဒတ္ထေရေန တံယေဝ၊ ဘဏာပေတွာန သာဒရံ။
၁၀။ သမ္မောဒိတွာန အာဗာဓာ၊ တမှာ ဝုဋ္ဌာသိ ဌာနသော။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
၁၁။ ပဟီနာ တေ စ အာဗာဓာ၊ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ မဟေသိနံ။ မဂ္ဂဟတာ ကိလေသာဝ၊ ပတ္တာ' နုပ္ပတ္တိဓမ္မတံ။ ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန၊ သောတ္ထိ တေ (မေ/ပီတ) ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
အဓိကလိတ်မဲ့ငါ
<templatestyles src="အဓိကလိတ်မဲ့ငါ/style.css" />
<div style="margin: 3px 0px 8px 0; padding: .5em 1em; border: 1px solid #BFB1A3; background: #fff7cb; text-align: center; font-size: 80%;">လွူꩻထွားလိတ်မဲ့ငါယိုကို လိတ်ဖြုံႏထီႏမဲဉ်ႏတောဝ်းဖုံႏ ကျုံႏခွဲးအယပ်ꩻခုဲင်ႏအောဝ်ႏဟောင်း? လိတ်ဖြုံႏမဲဉ်ႏ ဖောင့်လꩻနွောင်ꩻခင်ႏလမ်း နျꩻသွော့ယိုကို Having problems reading this page? Fonts are available here.
အဝ်ႏ ဝီခီပီးဒီးယားယို ကျိုႏဆွုမ်ႏဒျာႏဩ။''' ဝီခီယိုနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် နွို့ထွားထဲမ်ဖျင်နွောင်ꩻဒါႏ အငိုꩻလို့တဝ်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဒျာႏသွူဩ။ အကျောင်ꩻခရာႏ Special:Statistics ဗာႏယို ဟော်ꩻထွားနွောင်ꩻလဲဉ်း တောမ်ႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ သွူဩ။
<h2 id="mp-tfp-h2" class="mp-h2">ဟန်ႏနီꩻဓာတ်ပုင်ႏဆန်ꩻ
<h2 id="mp-about-h2" class="mp-h2">ဝီခီပီးဒီးယားခရာႏ ဝီခီပီးဒီးယားနဝ်ꩻ လိုꩻကေားသုင်ꩻသားဖုံႏ ခြွဉ်းဗူႏဝင်ꩻတွော့ꩻ နွို့တဲမ်းထဲမ်ဖျင်ညီꩻဒါႏ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဒျာႏသွူ၊၊ ထူႏသုင်ꩻတွမ်ႏ ဝီခီကဟဲ့ꩻဒါႏ လိတ်မဲ့ငါဝဲက်သုဲက်(Website)ယိုတဲင် နွို့တဲမ်းထဲမ်ဖျင်သော့ꩻ အဆင်ႏဖေႏကလ့ꩻ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝီခီလိတ်မဲ့ငါ ယံကဗွေစွုမ်ႏထဲင်း ယံကဟဝ်ထဲင်းတာႏ ကေားသုင်ꩻသားဖုံႏ အခိန်ႏနားရီႏအလွောက်ꩻ အဝ်ႏနွို့တဲမ်းထဲမ်ဖျင်ကိုဒျာႏဝင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယားကိုနဝ်ꩻ ကလွောက်ꩻနာႏကဲက်ညီႏဒါႏ ယူနီကိုဒ်(Unicode)(၅.၂)စံနိုန်း လိတ်ဖြုံႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း နွို့တဲမ်းဖျင်၊ နွို့ဟော်ꩻထွား စတဲင်ဖုံႏ မာꩻနွောင်ꩻဒျာႏဝင်ꩻသွူဩ။ <h2 id="help-h2" class="mp-h2">အကူႏညီႏ
<h2 id="mp-other" class="mp-h2">ယီးနယ်အကဏ္ဍဖုံႏ <h2 id="mp-sister" class="mp-h2">ဝီခီပီးဒီးယား ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻအလင်ဖုံႏ <h2 id="mp-lang" class="mp-h2">ဝီခီပီးဒီးယားဘာႏသာႏ
လိုꩻလော်လိုꩻလွင်ꩻ ထဲ့သူမ်ꩻဖျင်ꩻ
မွိုးဖာထွဉ်ႏအံႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ အမျိုꩻသာꩻရေꩻလဲ့ ကွိုꩻတလꩻတဝ်း၊ ဒုံဆောင်ႏကိစ္စလဲ့ သုံꩻတလꩻတဝ်း လိုꩻလော်လိုꩻလွင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏကီလိုꩻလဲ့ တတွာနုဲး တိရစ္ဆာန်ႏငါလဲ့ အသုံꩻတကျတဝ်း၊ အသက်ဆွာꩻစွဉ်ႏလဲ့ အသုံꩻတဝင်ႏတဝ်း၊ အသက်ဆွာꩻထာꩻနဝ်ꩻ ဆွာꩻငခြေင်ထာꩻလွုမ်ꩻနေား။ လိုꩻစားနဝ်ꩻ သဲင်ꩻမာꩻလို့ဟူ၊ သဲင်ꩻမာꩻထွူႏဟံႏ၊ သဲင်ꩻယမ်းသီ သဲင်ꩻယမ်းကုဲဗော့ꩻ ဖိုးပနားဆာႏ၊ သဲင်ꩻအေႏတဗော့ꩻသဲင်ꩻဆီႏတဗော့ꩻ လယ်ႏဗော့ꩻထာꩻ လောကလိုꩻခမ်းကိုလွုမ်ꩻနေား။ ဖိုးပနား၊ တိရစ္ဆာန်ႏနဝ်ꩻ ထုဲအီလုဲႏဒါႏ၊ ဒင်ႏအီလေား ထွဉ်ႏအံႏလꩻ၊ အသုံꩻကျ၊ ဖိုးပနားအေႏနဝ်ꩻမာꩻအီလꩻ ဟံႏဆာႏ၊ မာꩻဟဝ်အီဟံႏဩဇာႏ၊ မာꩻလွူးအီလꩻဒွိုန်းက လိုꩻအမျာꩻ၊လိုꩻလော်လိုꩻလွင်ꩻနဝ်ꩻ ကွိုꩻထာꩻမုဲꩻလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ ထွာစွဉ်ႏလိုꩻလွိုလိုꩻပိုႏလွုမ်ꩻနေား။ အသက်တအဲဉ်ထဝ်း တခေါ့ꩻမွူး၊ မောက်ကြင်ꩻမွူး၊ မောက်စောက်ꩻမွူးဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻသုံꩻလꩻ၊ လိုꩻအမျာႏအံႏလွဉ်ꩻဗာႏအရာႏ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ အပင်၊အမွူးနဝ်ꩻ မာꩻအီလꩻဒွိုန်းက သိုႏနေား။ လိုꩻလော်လိုꩻလွင်ꩻနဝ်ꩻ နုဲးတခေါ့ꩻမွူး၊မောက်ကြင်ꩻမွူးငါတဲ့ အသုံꩻမဉ်ႏတကျတဝ်း၊ အမီႏသီငါလဲ့ အမာꩻပင်ႏပန်ꩻဗော့ꩻထဲင်း လိုꩻဆချာ၊ မာꩻလို့ဗော့ꩻထဲင်း လိုꩻဆချာရွဉ်လွုမ်ꩻနေား။ ချင်္သေ့ꩻသီးနဝ်ꩻ သတ္တဝါႏပေႏပေႏလဲ့ ထေဗာႏအာႏ၊ သတ္တဝါႏတန်တန်လဲ့ ထေဗာႏအာႏ၊ "ယိုနဝ်ꩻ အပေႏတဲင် ထေတဝ်းအာႏ၊ ယိုနဝꩻအတန်မွော့ꩻ ထေဗာႏအာႏ"စားနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း။ထေဗာႏဗိုန်ဗိုန်ဝင်ꩻ။ ယံဖေႏကလꩻ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ လုံ့လဝီရိယအဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ လꩻနေား။လုံ့လဝီရိယမိဉ်ႏကင်ꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း။ နမ်းအကျိုꩻ၊ အမျိုꩻသာꩻအကျိုꩻယံကအဝ်ႏ၊ ယံကစီꩻပွာꩻတဲင် ကမာꩻဒါႏ၊ ကခွုမ်ဒါႏ အဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အားထွုတ်လွသွော့နေား။ လုံ့လဝီရိယနအဲဉ်ထဝ်းလိုꩻနဝ်ꩻ တောမ်ႏရိုꩻမွုန်း အမျာꩻအကျိုꩻ နမ်းအတွက်၊ နမ်းအကျိုꩻငါလဲ့ တပြဲ့ꩻစုံႏတဝ်း။
ဘယ်ရီလီယမ်
ဘယ်ရီလီယမ်( အဉ်းကလစ်ဆျ်: Beryllium) ယို ထွာ alkaline earth သတ္တုတစားသှူ၊ အရောင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ မေႏလူးရောင်ႏ။ အဲတ်တမ်အမုဲင်နောဝ်ꩻ ထွာ ၄၊ သင်္ကေႏတနောဝ်ꩻ အှောန်ႏနယ်ဝင်ꩻ Be သှူ။ ဘယ်ရီလီယမ်သတ္တုယို ထွာဒါႏနှောင်ꩻ အစှူႏတဲင် ပေါႏရိုꩻ လိုꩻသှောန်အုံလှူꩻခါꩻသား၊ ခုမ်စမ်ႏတဲပ်တဲ့ဒါႏလဲန်းသား မဉ်ႏတမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻ လိုႏခှေါင်းတောဝ်းသှူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ(ဖြဝ်ꩻ : ပၢင်လွင်း၊ ၸႄႈဝဵင်း ၊ အင်္ဂလိပ် : Pinlaung Township) ယို အဝ်ႏလွေꩻ ဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ အကို လောင်ဂျီတွဒ်ကွဉ်ႏ ၆၅ဒီဂရီႏ ၂၅ မိနစ် တွမ်ႏ ၉၆ ဒီဂရီႏ၆၅ မိနစ် အခါႏ၊ လတ္တီတွဒ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ ၁၉ဒီဂရီႏ၄၀မိနစ် တွမ်ႏ ၂၀ ဒီဂရီႏ၁၈မိနစ် အခါႏ ကိုယိုနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်၊ထင်ꩻ အလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ မဲင်ႏ ၃၂၊ တွို့ꩻ၊ကွဉ်ႏ အလုဲင်းနဝ်ꩻ မဲင်ႏ ၄၈ မဲင်ႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၁၂၉၃.၄၂၅)စတုရန်းမဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၈၇,၂၃၃ ဖြာꩻသွူ။
ခမ်းကူခမ်းနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻယို ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ တွမ်ႏ ခနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုဲင်ခွဉ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအကူအနား အဝ်ႏဗာႏလွေꩻဝင်ꩻသွူ ။ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ခထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော် ခမ်းနယ်ႏအကူဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဗာႏလွေꩻဒျာႏ ဝင်နဝ်ꩻသွူ ။
ဟံႏပထဝီႏအခေႏနေႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻယို ကောင်ရွေꩻကောင်တန်ဖုံႏ လွိုင်ႏအာငါႏ တဲင် ကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ရွယ်ႏ နဝ်ထင်ꩻ နေႏဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ။
ထီခြောင်အခေႏနေႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုယို ခြောင်ဖုံႏ ဆေ့ꩻငါႏ နဝ်ꩻသွူ။ ထီခြောင်ဖောင်ႏလောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအခဝ်တွို့ꩻ ဖောင်ႏလောင်ႏထျꩻ အဝ်ႏဆꩻထင်ꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻနဝ်တဲင် အစိုႏရ အဝ်ႏတေင်ခါꩻနေးကန်(ရေကာတာ) အဝ်ႏထေလွေꩻ တျာႏမေႏအာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီခြောင်ပလူꩻတဲ့ အဝ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ အဝ်ႏထွတ်ꩻ လင်ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ အင်းတိန် နောင်ရွီႏခြောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခြောင်ဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ꩻထွတ်ꩻရွယ်ႏ နဝ်ထင်ꩻ နေးဒျာႏကဲဉ်းအာနဝ်ꩻသွူ။ ထီပလွီꩻခြောင်ယို ထွတ်ꩻလွေꩻဗော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻအထျꩻ တဲင် အဝ်ႏ ထွတ်ꩻရွယ်ႏ နဝ်ထင်ꩻနေႏဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ။
ထိုထဲင်ႏပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီအခေႏနေႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻယို အဝ်ႏလွေꩻ ထိုထဲင်ႏပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေ(၄၈၀၀)လွို ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ အထိုသွတ်ꩻကောင်နဝ်ꩻ ကောင်မောင်း ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောင်မောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ꩻပေပေါင်ꩻ(၆၁၂၄)ပေနဝ်ꩻသွူ။ အထိုသွတ်ꩻဒေႏသနဝ်ꩻ ကောင်မောင်းဒုံ ဒျာႏတဲင် အဖွိုႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လယ်ပြင်တန်ဒုံ၊ ဖောင်ႏလောင်ႏတုံးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ပေ(၁၀၄၅)ပေလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻ၊ ငဝ်းငွါး၊ ဘာႏသာႏ
၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၈၇,၂၃၃ ဖြာꩻသွူ။
လိုꩻမျိုꩻအလွောက်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းဖုံႏ
၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ
ကိုꩻကွဲႏဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻအကို ကအုံအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကကိုꩻကွဲႏဒါႏ ဘာႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆလꩻယိုအတွိုင်ꩻသွူ −
သမဲင်ꩻ
နယ်ႏလွယ်လုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ်ကို ဟံႏယာႏထာႏဝဒေႏသ နယ်ႏအမော့နဝ်သွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏသော့ꩻအရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆-ဒီဂရီ ၂၅-မိနစ်တွမ်ႏ ၉၆-ဒီဂရီ ၅၇-မိနစ်အခါႏ၊ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉-ဒီဂရီ ၄၀-မိနစ်တွမ်ႏ ၂၀-ဒီဂရီ ၁၈-မိနစ်အခါႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏလွယ်လုံ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နယ်ႏနမ်းခဲ့တွမ်ႏ နယ်ႏလွယ်အယ်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နယ်ႏစကား၊ နယ်ႏစကွယ်တွမ်ႏ နယ်ႏနမ်းတုတ်၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နယ်ႏမွိုင်ꩻပြုဲင်ꩻတွမ်ႏ နယ်ႏပျဉ်းပနား၊ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နယ်ႏပျဉ်းမနားတွမ်ႏ နယ်ႏရမည်းသင်းဖုံႏယို အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နယ်ႏအကို ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ထီခြောင်နဝ်ꩻ- ထီခြောင်ပေါင်းလောင်းသွူ။ ခြောင်ပေါင်းလောင်းယို အထျꩻအဝ်ႏကလော်ꩻဆင်ကောင်တွော့ꩻ ဖျတ်ကာႏလင်ꩻသွူ နယ်ႏလွယ်လုံတဲင် ထွတ်ꩻရွယ်ႏလင်ꩻ ပျဉ်းမနားဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစစွဉ်ႏ ဗြိတိသျှ (အင်္ဂလိပ်)စိုးကာႏ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏဟန်ႏသနီꩻ ထီခြောင်ပေါင်းလောင်းတွမ်ႏ ထီခြောင်ပေါင်းလောင်း စေႏထွေဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒေႏသခံႏသားဖုံႏ အဝ်ႏထွုမ်ႏလွဝင်ꩻ ခံꩻရတနာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ လာဒီဇင်ဘာ ဗꩻလွေꩻလာဖေဖော်ဝါရီအခါႏကိုနဝ်ꩻ ဝ(တဆံꩻ)ဖုံႏ လင်ꩻအာငါႏတဲင် ခွꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ယိုခါ ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻကို ကအဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒါႏ မွေႏတောႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ အေဒီနေင်ႏ ၁၇၉၄-ဗာႏကို ဖြဝ်ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏသီး ဖြွမ်းဗူႏတယ်ႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆင်ကောင်ဘုရာꩻတကာႏ "ဦး"နဝ်ꩻ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၀၈-ဗာႏကို တယ်ႏခါꩻစေႏတီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံယင်းမီးဘုရာꩻနဝ်ꩻ အေဒီ နေင်ႏ ၁၈၅၃-ဗာႏကို အတန်အကယ်ꩻ ခွန်ဘုရာꩻမီ တယ်ႏသေꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။
နယ်ႏလွယ်လုံအကို နေင်ႏ ၁၈၉၃-ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အ၀်ႏ(၂၈၈၀၄)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၈-ဗာႏ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻယို မဉ်ႏတဲက်ချာတွမ်ႏ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အာပိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ (၁၀-)ရျာꩻခေါင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏလွယ်လုံကိုယို လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၄)မျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ (၁၄)မျိုꩻအကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ (၁၆၆၄၀)ဖြာꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ (၃၈၉၈)ဖြာꩻ၊ ဇယိမ်(၃၅၉၂)ဖြာꩻ၊ မန်း (၂၄၀၅)ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻဗွာ(၁၂၉၅)ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻတနျာႏ(၂၉၇)ဖြာꩻ၊ မန်းနောင် (၂၀၉)ဖြာꩻ၊ တောင်းရွိုꩻ (၁၉၆)ဖြာꩻ၊ ယင်းဘော်(၆၈)ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻလမန် (၆၅)ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻဘန်းအော့(၆၀)ဖြာꩻ၊ ဓနု(၆၀)၊ ဓနော့ (၁၇)ဖြာꩻ၊ ပတောင်ႏ(၂)ဖြာꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏလွယ်လုံ အဓိကကထွာဒါႏ ပင်လောင်ꩻနဝ်ꩻ စပ်ဆွိုင်ꩻဒျာႏတွမ်ႏဒုံငတ်ꩻဒုံနဝ်ꩻသွူ။ အေဒီ နေင်ႏ ၁၈၉၃-ဗာႏနဝ်ꩻ ပင်လောင်ꩻကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ ၁၆၂-လမ်းနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏအကို လောဒင်ႏကွန်ႏကုန်ႏသယ်ႏသား အဝ်ႏ ၉၄-ဖြာꩻတဲင် ကွန်ႏဒင်ႏဖိုးပေါင်ꩻ အ၀်ႏ ၁၇၄၁-ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ စေးလာႏဖြဝ်ꩻ ထေမာꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒုံနာႏမွန်းကိုသွူ။ နယ်ႏလွယ်လုံယို အေဒီနေင်ႏ ၁၈၈၀-ဗွေနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏတွမ်ႏ ဝင်ꩻနယ်ႏအရန်း အုပ်ချုပ်ရေꩻအတန်အကယ်ꩻ (မြို့စား)နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏအုပ်ချုပ်ရေꩻ အတန်အကယ်ꩻ (မြို့စား)ခွန်ပုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဖေႏလွေꩻခန်း ကမ္ဘောဇခွန်သုသိရီ မဟာရာဇဘွဲ့နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ နယ်ႏလွယ်လုံနဝ်ꩻ အုပ်ချုပ်လွဗꩻတွမ်ႏဖြားဒုံ (တောင်စား)(၁၂)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ပုအနိစ္စခန္ဓာႏ ကထွိုင်ႏကုဲင်ထိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကိုယ်ႏစာꩻ အပိုကထွာဒါႏ ခွန်တန်ကျယ် အုပ်ချုပ်လွေꩻလုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၇-ဗာႏနဝ်ꩻ တွမ်ထူႏလꩻလွေꩻ အခွဉ်ႏတောႏ ၁၆၀၄၂-ဗီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ နယ်ႏလွယ်အဲနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ နယ်ႏသာမုဲင်းခမ်း၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ နယ်ႏတချတွမ်ႏနယ်ႏနမ်းခဲ၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နယ်ႏလွယ်လုံတွမ်ႏ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ နယ်ႏရမည်းသင်းအခါႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏအကို ကထင်ႏသျာꩻဒါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻခြောင်ဘီလူꩻ တလီးလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၇-ဗာႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ ၅၄၇၁-ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻအကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ (၃၇၆၂)ဖြာꩻ၊ တောင်းရွိုꩻ(၈၂၀)ဖြာꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ(၂၅၃)ဖြာꩻ၊ ဇယိမ်(၁၇၂)ဖြာꩻ၊ မန်း(၁၂၈)ဖြာꩻ၊ မန်းနောင် (၄၉)ဖြာꩻ၊ ဓနော့(၆)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
နယ်ႏလွယ်အဲအကို ထူႏရွဉ်ခွဉ်ႏသား (ငွေခွန်မှူး)နဝ်ꩻ အုံသော့ꩻဒုံလုံးဖိုးကိုသွူ၊ နယ်ႏလွယ်အဲယို ဒုံပေါင်ꩻအဝ်ႏ(၈၇)ဒုံနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်မန်းစိုးတွင်ꩻ နယ်ႏလွယ်အဲ ထူႏရွဉ်ခွဉ်ႏသား (ငွေခွန်မှူး)ဖုံႏနဝ်ꩻ မောင်ကောင်း၊ ပေါကြည်၊ မောင်ရွှေ၊ မောင်သော်၊ မောင်ခိုင်၊ မောင်မိတ်၊ ငဖိုးတွမ်ႏ ခွန်ရွှေခြာဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ နယ်ႏလွယ်အဲအကို တွမ်ထူႏလꩻလွေꩻ အခွဉ်ႏတောႏ (၄၆၇)ဗီႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻအကို ကအဝ်ႏဒါႏ နယ်ႏလွယ်မော်ꩻနဝ်ꩻ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အဝ်ႏ ၄၉-မဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏလွယ်မော်ꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ခြောင်ဘီလူꩻနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏနယ်ႏလွယ်မော်ꩻ နယ်ႏကူသက်သေႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၇-ဗာႏကို နယ်ႏလွယ်မော်ꩻနဝ်ꩻ အွိုင်ႏပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၄)အွိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ ၄၂၇၉-ဖြာꩻ၊ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၆၇၁)လမ်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻအကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၃၃၃၆)ဖြာꩻ၊ တောင်းရွိုꩻ(၅၁၆)ဖြာꩻ၊ ဓနု(၈၄)ဖြာꩻ၊ မန်းနောင်(၂၆)ဖြာꩻတွမ်ႏ မန်း(၈)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထူႏတွမ်လꩻလွေꩻ အခွဉ်ႏတောႏနဝ်ꩻ (၃၂၂၁)ဗီႏနဝ်ꩻသွူ။ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၄၇-ဗာႏကို လွယ်မော်ꩻထူႏရွဉ်ခွဉ်ႏသား(ငွေခွန်မှူး)နဝ်ꩻ ဒင်ႏလွေꩻ မောင်ဖိုးစောရီနဝ်ꩻသွူ။ ဗြိတိသျှ (အင်္ဂလိပ်)သီး ကထူႏသိမ်ꩻဒါႏ နယ်ႏဖြဝ်ꩻခမ်း နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏကို လွယ်မော်ꩻထူႏရွဉ်ခွဉ်ႏသားနဝ်ꩻ ထွာမောင်ရွှေပြည့်နဝ်ꩻသွူ။ လွယ်မော်ꩻအကို နေင်ႏ ၁၈၉၇-ဗာႏန၀်ꩻ လမ်းငင်းအ၀်ႏ(၂၆)လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ (၁၂၆)ဖြာꩻ အုံအ၀်ႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏအကို အွိုင်ႏနောင်တရားနဝ်ꩻ ခွယ်ꩻထန်ႏဖေႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏခွယ်ꩻ နောင်တရားနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ရပ်ကွက်အဝ်ႏ(၃)ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏပေါင်ꩻအဝ်ႏ(၁၂)အွိုင်ႏ၊ ဒုံပေါင်ꩻအဝ်ႏ(၂၅၄)ဒုံ၊ လမ်းငင်းပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၁၀၉၁၈)လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၅၅၆၆၇)ဖြာꩻတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏခွယ်ꩻနောင်တရား မဉ်ႏခြွဉ်းငီꩻဝင်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၇၁၀၆၀)ဖြာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ဖုံႏယို အစိုႏရ ယားကုဲင်ချာလဲဉ်း ၂၀၁၆ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏအကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုယို ဝေင်ꩻအဝ်ႏလွေꩻ(၃)ဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဗွေႏရဟန်ꩻသွံပါꩻ
"နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွေꩻဝါႏခြာကွဉ်ႏ၊ (ဗွေႏရဟန်ꩻသွံပါꩻထျꩻ၊ သွံပါꩻတသꩻ အုံညီꩻခွꩻ)"
ဝီရိယပါႏရမီႏ
ဝီရိယပါႏရမီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ
မဟာကရုဏာႏတောႏ တွမ်ႏဥပါယ ကောသလ္လဉာဏ်ႏယို မာꩻခင်ႏကန်တဲင် နမ်းတာႏနမ်းအကျိုꩻလဲ့ပါ၊ ဝင်ꩻတွက်တာႏ အကျိုꩻစီꩻပွါꩻ ယံကအာ၊ ယံကထွာ ကသောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ၊ ကအားထုတ်ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"ဝီရိယပါႏရမီႏ"သွူ။
ဝီရိယပါႏရမီႏအကျိုꩻကဗျာ
သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ - ထာꩻမာꩻဖုံႏအာ လောင်ꩻဆားထွာတွင်ꩻ - လုံꩻပန်ꩻလင်ꩻဗာႏ ဘုရာꩻလဲ့ထွာ - ချွစ်ပါသတ္တဝါႏ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်း - ကျွꩻသမ်း ဖျော်တွိုႏငါ။
ဝီရိယပါႏရမီႏ ပဋိပက္ခတရာꩻနောဝ်ꩻ
ထိန မိဒ္ဓ လွꩻဗုဲင်ထွူႏဆွို့ တရာꩻယိုနီပါꩻသွူ။
ဝီရိယပါႏရမီႏယို
(၁) ဝီရိယပါႏရမီႏ (၂) ဝီရိယဥပပါႏရမီႏ (၃) ဝီရိယပရမတ္ထပါႏရမီႏ ပွါꩻထဲင်းသွံပါꩻသွူ။
ဝီရိယပါႏရမီႏသွံပါꩻ အထူꩻ-ပွိုင်းကွာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ
(က) ပါႏရမီႏယံကထွာ၊ ယံကဗွေပြဲ့ꩻစုံႏတဲင် သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ၊ ကမာꩻအားထုတ်ယို ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဝီရိယပါႏရမီႏ"နဝ်ꩻသွူ။ (ခ) ဥပပါႏရမီႏယံကထွာ၊ ယံကဗွေပြဲ့ꩻစုံႏတဲင် သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ ကမာꩻအားထုတ်ယို ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဝီရိယဥပပါႏရမီႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ (ဂ) ပရမတ္ထပါႏရမီႏဖုံႏ ယံကထွာ၊ ယံကဗွေပြဲ့ꩻစုံႏတဲင် သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ ကမာꩻအားထုတ်ယို ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဝီရိယပရမတ္ထပါႏရမီႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
ဘုရာꩻလောင်ꩻဝီရိယ
ဘုရာꩻလောင်ꩻနောဝ်ꩻ ကိစ္စပေႏ ထာꩻမာꩻဆေ့ꩻယိုလဲ့ ဝီရိယတယွမ်ꩻတောဝ်း ကျိုꩻစာꩻမာꩻမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ကိစ္စတန် ထာꩻမာꩻအာဖုံႏလဲ့ တအွဉ်ႏလွိုပိုႏတောဝ်း၊ အောဝ်ႏဆောင်ႏရွက်မာꩻလွေꩻဒျာႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသွူ။ ဥပမာႏ- ချင်ႏသေ့ꩻ ကတကြွမ်အဲင်ႏဒါႏ ကွယ်သာႏယိုလဲ့ "ကွယ်သားနောဝ်ꩻ အနမ်းပေႏစွို့ꩻလွုမ်ꩻ ထေရဲင်ꩻပသာႏသာႏ၊ ထေအာႏတန်ႏတန်ႏငါ"ယူႏတောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကတကြွမ်အဲင်ႏဒါႏ ဆင်ယိုလဲ့ "ဆင်နောဝ်ꩻ အနမ်းတန်တဲင် ထေရဲင်ꩻသန်သန် တရန်မွေးအာႏနောဝ်ꩻမꩻ"ယူႏတောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ပုံႏမန်ႏအတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ တကြွမ်ဆွမ်ꩻအဲင်ႏဒျာႏ ဥပမာႏဗွိုန်ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝီရိယအင်္ဂါႏ ၄-ပါꩻ
(က) အောဝ်ႏကုဲင်ငါ ပီဖြို့ꩻလွုမ်ꩻတယောဝ်း၊ (ခ) အောဝ်ႏကုဲင်ငါ ကသာႏဖြွီꩻတယောဝ်း၊ (ဂ) အောဝ်ႏကုဲင်ငါ အဆွတ်ꩻတယောဝ်း၊ (ဃ) သွီႏသေ့ꩻယာႏသဲင်ခန်းတယောဝ်း သျော့ꩻတောဝ်းရင်ꩻရင်ꩻသွူ။
သမ္မပ္ပဓာန်ႏ ၄-ပါꩻ
(က) တခါႏလုဲင်ႏထွာတောဝ်းဒွိုန်း အကုသိုလ်ႏတရာꩻဖုံႏယို ယံဖေႏကထွာဗာႏမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ ရဲးခါꩻဗာႏ၊ (ခ) ကထွာထွူလဲဉ်း အကုသိုလ်ႏဖုံႏယို ပယ်ႏထိုꩻဗာႏ၊ (ဂ) တခါႏလုဲင်ႏထွာတောဝ်းဒွိုန်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻဖုံႏယို ယံဖေႏကထွာတဲင် ကျိုꩻစာꩻဗာႏ၊ (ဃ) ကထွာလွူလဲဉ်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻဖုံႏယို ယံကတိုꩻပွါꩻအာထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻဗာႏ။
ဝီရိယထွာအီအကျောင်ꩻ (၁၁)ပါꩻ
(၁) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ အပါယ်ႏဘေꩻ၊ (၂) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ ဝီရိယအကျိုꩻ၊ (၃) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ ကအီႏလွေꩻဒါႏ တဖူꩻဟဝ်သာႏ၊ (၄) ရိုꩻသေႏဗာႏ တကာႏသီး ကလူႏသွမ်ꩻ၊ (၅) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ ကအီႏလꩻဒါႏ အမွီႏဟောဝ်၊ (၆) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ ဆရာႏတွမ်ႏ ဘုရာꩻ၊ (၇) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ စွိုးခွိုꩻဖုံႏ၊ (၈) ယူႏဆင်ႏချင်ႏဗာႏ သွꩻဖုံႏ၊ (၉) ကွိုက်ꩻဗာႏတောဝ်းလိုꩻလွꩻ၊ (၁၀) ကွိုက်ꩻဗာႏ လိုꩻကုဲင်း၊ (၁၁) သꩻယို ယံကယူႏဒျာႏ ဣရိယာႏပုထ်လောင်း။
ဝီရိယပါႏရမီႏတွမ်ႏ မဟာဇနကဇာတ်တောႏအကျောင်ꩻခရာႏအအဲဉ်ႏ
(၁) သင်ႏဖော်ꩻပꩻကုဲင် (၂) ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ (၃) ထွာဗာႏတောဝ်း ထပေႏဆာႏ။ ဝိဒေဟရာဇ်တိုင်း မိထိလာႏခမ်း မဟာဇနကခွန်တန်နဝ်ꩻ အပိုဖြာꩻတန် ဟဲ့ꩻမဉ်ꩻ"အရိဋ္ဌဇနက"၊ အဖြာꩻပေႏနောဝ်ꩻ မဉ်ꩻ"ပေါလဇနက"သွူ၊ အဖါဟော်ခံꩻ မဟာဇနက ကထင်ႏသီနဝ်ꩻ အပိုခိုတန် အရိဋ္ဌဇနကနောဝ်ꩻ ထွာခွန်၊ ပေါလဇနကနောဝ်ꩻ ထွာအိန်ႏရှေ့ခွန်တဲင် အမတ်တန်တဖြာꩻ ဒေါ့ꩻယားသွေꩻကုဲင်တွော့ꩻ တဖူးဝေးချင်ꩻချင်ꩻ တဲ့ꩻတောဝ်းဒွုမ်ဝင်ꩻတဲင် တွိုက်ꩻခꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻစဲ့ꩻ၊ အဝေးနောဝ်ꩻ ထဲ့သီထိုꩻခန်း တွိုက်ꩻပွယ်ꩻကိုတဲင် ဖူးခိုပေါလဇနက ထွာသော့ꩻလုဲင်ႏ ခွန်နောဝ်ꩻသွူ။ အဝေးအရိဋ္ဌဇနက အမာနောဝ်ꩻ အီပါတွမ်ႏပဋိသန္ဓေႏနမ်းလောင်းကီတဲင် ထိုꩻလွေꩻခန်း ကာလစမ္ပနဂိုရ်ႏဝင်ꩻသွူ၊ ဒိသာပါမောက္ခဆရာႏလဲ့ မတ်ဖူးဝေးတွော့ꩻ လွူးဆွုမ်ႏ၊ ခွမ်ꩻဆွုမ်ႏခန်းနောဝ်ꩻသွူ၊ မညမမွိုင် လွူးဖွါꩻလင်ꩻခန်း အလောင်ꩻတောႏတဲင် အမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖန်ဗွိုန်နုဲင်းအဖါဖြားမဉ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖေႏ "မဟာဇနက"နောဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတန်ထွိုင်ႏလဲဉ်း၊ ထွိုင်ႏဒါႏထွိုင်ႏလိန်ႏမာႏ ပညာႏကထင်ႏဗွေနမ်းတဲင် ယံလꩻခွုန်ꩻချာယင်း အဖါအရိဋ္ဌဇနက ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏ ကျံႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ စုလက်နက်၊ ရွမ်ခါꩻရိက္ခာႏ၊ ဘဏ္ဍာႏဥစ္စာႏ ကူꩻကားလွေꩻခန်းထာꩻ သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်း ထုမ်းသင်ႏဖော်ꩻကာႏလွေꩻခန်း ထီသမုဒ္ဒရာႏ၊ တွိုႏထီသမုဒ္ဒရာႏကိုနောဝ်ꩻ သင်ႏဖော်ꩻပꩻကုဲင်ထိုꩻတွော့ꩻ အကူအနား တထီႏထွꩻတောဝ်း သမုဒ္ဒရာႏတန်ယို ကျိုꩻစာꩻလုံꩻလ ဝီရိယသောင်ႏသာ ယားကွက်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ထီသမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်သီလ သမာဓိ ပညာႏ ဝီရိယအာႏအစွန်ꩻတဲင် မဏိမေခလာႏ နင်ꩻလူꩻမူႏ ကယ်ႏထူႏပသာလွေꩻဖေႏခန်း မိထိလာႏခမ်း ဥယျာဉ်ႏခြံကို လုံးပျာႏတန်လောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတွိုႏလွေꩻ မိထိလာႏခမ်းကို အယံတွင်ꩻနဝ်ꩻ အဖါနင်ပေါလဇနက သမ်းသီထိုꩻ၊ လိုꩻအမျာꩻတင်ꩻလုဲင် အောဝ်ႏလိုႏခမ်းဗွေႏ၊ ထီဗွေႏတဲင် အွဉ်ႏစွꩻစွဉ်ႏ ဖုဿရထာꩻကျောင်ႏ၊ ဖုဿရထာꩻကျောင်ႏလဲ့ လွဉ်ဆွိုက်စွဉ်ႏခန်း မဟာဇနကထျꩻနောဝ်ꩻမꩻ ထွာလꩻခန်းခွန်၊ အဖါအရိဋ္ဌဇနက ခမ်းထီနောဝ်ꩻ ဝွေꩻလꩻချာယင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ အဖါနင်ပိုမူႏ သီလဝတီႏနောဝ်ꩻ ထွာဝွေꩻနင်ꩻတဲင် အဖါနင် အနင်ꩻမိဖုရာꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ထွာခန်းဝွေꩻ နင်ꩻဒေႏဝီႏနေနေသွူ။ နောဝ်ꩻမာꩻငါ မိထိလာႏခမ်းကို မဟာဇနကခွန်တန် အုပ်ပွိုင်ႏခန်းတဲင် ဒါနသီလ-စစွဉ်ႏ ပါႏရမီႏဖုံႏလဲ့ ပွါꩻမျာꩻဖြဲ့ꩻထဲမ်လွေꩻ၊ ကွဲညညတဲင် တွမ်ႏအနင်ꩻ မိဖုရာꩻနွုတ်ꩻရျာꩻ တောႏထွက်ထန်ႏတခြာ ဖြဲ့ꩻတငါလွေꩻ ပါႏရမီႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမန်တုံ
ဝေင်ꩻမန်တုံ (အိန်းကလေတ်: Manton) (မန်း: မန်တုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ၊ တအာင်း(ပလောင်)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမန်တုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄,၂၀၁ ဖြာꩻသွူ။
သျင်ꩻနယ်စဲင်းထဲင်း လိတ်မွူးခရာႏ
သျင်ꩻနယ်စဲင်းထဲင်း လိတ်မွူးခရာႏ
နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻတန်(မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ) နောင်ယာသုဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ဖြားတန်အောင်ခမ်းထီသီး လွဉ်ခံႏထူႏဩဝါဒတဲင် ဗွေႏဗွန်ဖြားနောင်ကာꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားမြို့ဦး-စတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီး ဖေႏဩဝါဒတွော့ꩻ စင်ꩻတန်-သီႏသဲင်ႏ (ဗွေႏကောဝိဒ)တဲ့ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏကိစ္စနောဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏတွိုႏပွယ်ꩻတန်နီꩻ အခန်ꩻအနာꩻကိုနောဝ်ꩻတဲ့ သံဃာႏ(၈၀၀)လွို နမ်းခြောင်ꩻတင် စင်ꩻတန်-သီႏသဲင်ႏ ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻယင်း လိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏကိစ္စတဲင် "လိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏကိစ္စဖုံႏနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻနီသံဃာႏ အွဉ်ငါအီႏသောင်ႏသာခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏဒျာႏ"အာႏမခံႏခါꩻ တကာႏအမျာꩻငါနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗွေ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ (၆)နီꩻ (၁၂-၅-၇၈)နီꩻနဝ်ꩻ ဂွိုဏ်ꩻချုပ်၊ ဂွိုဏ်ꩻအုပ်၊ ဂွိုဏ်ꩻထောက် ဆရာႏတောႏတန်သီးဖုံႏ တွမ်ႏအရေꩻတန် ဗွေႏဗွန်ဆရာႏတောႏတန်သီး အပါꩻ(၅၀)လွို မာꩻပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲး ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်လိတ်သွဉ်တွိုက် (မွဉ်ခြဲင်) သံဃာႏဆေးရုံကို၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယံကစွစ်ꩻလီအတွက်တာႏ လွောင်ႏဗူႏခန်း "ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံဃာႏအစွိုꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏရိုꩻ- "ယိုခါ ကအောဝ်ႏဟဲ့ꩻဒါႏ က-ကီး၊ ထသေင်ထူး၊ လုံးကီးတဲင်၊ တချောင်းဝဲင်ꩻ၊ ရ-ရေတ်ꩻ၊ ယ-ပဲင်ꩻ"စတဲင် အဟဲ့ꩻအဟောင်နောဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ လိုႏဖန်တသာသာဒျာႏအကျောင်ꩻ လောဝ်းနယ်နုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ သံဃာႏတန်သီး မိန်းချာနုဲင်းယို- "ပေါႏနောဝ်ꩻတဲ့ နီဗွေႏဖန်ဖေႏ၊ နီဗွေႏတယ်ႏထွင်ႏတသာသာဖေႏဟုဲင်း"ဖေႏတာႏဝွန်ႏစတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏ (ယိုခါ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻဥက္ကဋ္ဌ)နောဝ်ꩻ မွူးဟာခိုႏတဲမ်း၊ သွုံꩻသွမ်ꩻရဝ်ꩻထွူ ဒင်ႏပျꩻနယ်သံဃာႏ၊ သံဃာႏသဘော်ꩻဗွန်ပီ အွဉ်ႏအတီႏ၊ သွုံꩻသွမ်ꩻယာထွူ စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏ သွဉ်ဖေႏသံဃာႏ ကထင်ႏလွဉ် ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ဖြားသက်တောႏ (၇၀)မာꩻကီဖုံႏနောဝ်ꩻ ကျွꩻသဲင်ꩻချာတဲ့ ဗွေႏဗွန်ဖြားနောင်ကာꩻ (ဗွေႏပဏ္ဍိတ)၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻမြို့ဦး (ဗွေႏအရိယ)ဗွေႏဆရာႏတောႏနီပါꩻယိုနဝ်ꩻ ကျွꩻလွဉ်ဖေႏအာႏ၊ ကျွꩻလွဉ်နာႏ၊ ကျွꩻလွဉ်ထွား တယ်ႏသွဉ်တန်ꩻစ ဗꩻစွဉ်ႏသွဉ်တန်ꩻထွူနောဝ်ꩻသွူ။ စင်ꩻတန်-သီႏသဲင်ႏ (ဗွေႏကောဝိဒ)တဲ့ တာႏဝွန်ႏကေႏကေႏ မွူးဟာခိုႏတဲမ်း၊ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏဒင်ႏပျꩻ၊ မွူးယာခိုႏသွဉ်ဖေႏ၊ မာꩻလွေꩻနုဲင်းယို စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏနီꩻတဲင် လိတ်မွူးသွဉ်တန်တစောင်ႏ ထွူအောင်ႏလꩻစွဉ်ႏ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဗွန်မြို့ဦးတွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻသီး သꩻရေꩻငါႏတဲင် သွဉ်တန်ꩻထွူနီꩻနဝ်ꩻ သံဃာႏအမျာꩻငါ ဗွေႏဗွန်ဖြားမြို့ဦး ဆုꩻကသွဉ်တန်ꩻဆရာႏ စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏ နားရီႏဆွအဟောဝ်စားတဖြုံႏထွူတဲင် ဗွေႏဗွန်ဖြားနောင်ကာꩻရိုꩻ- "ပတ်သဲစ်တွမ်ႏနီလိတ်ပအိုဝ်ႏယိုနောဝ်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏ ဦးကောဝိဒကျေꩻဇူꩻယို အွဉ်ႏဖိန်ꩻလꩻတောဝ်း"ချီႏမျောက်တွမ်ႏငေါဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ(၁)
"ဖန်ဗီးမဉ်ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယီးနယ်အဖြုံႏဖေႏကသေ ထေနယ်အဖြုံႏဖေႏကလꩻ နာမပညတ်လွုမ်ꩻတဲင် သံဃာႏတန်သီး ကအွဉ်ႏခါꩻအတီႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ယိုတလဲင်ႏတဲ့ ဗီးမဉ်ꩻတွမ်ႏ သွဉ်ပွုံႏသွဉ်နယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ စူꩻဒျာႏအလီꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ(၂)
စဲဉ်ႏ(၂) "ရေးချ-ရှေ့ထိုး၊ ငေါ်ꩻလ-ထွို့ꩻစွဲႏ"နောဝ်ꩻ လိုႏဒွုမ်တဲင် အွဉ်ႏကုဲင်၊ "မုဲင်ငါ"နဝ်ꩻ ဖန်တော"ပက်ငါ"အစဲဉ်ႏမုဲင် အဝ်ႏကုဲင် (၁၉)လွုမ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ(၃)
ပေါႏပါႏဠိဒျာႏနဝ်ꩻ သော့ꩻတောဝ်းအမုဲင်၊ ဟော်ꩻဖတ်ဗော့ꩻ ပါႏဠိအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ(၅)
အောဝ်ႏ မူလသရ ရဿ"အ"နောဝ်ꩻ ထွာတော (အ အꩻ အး အႏ) (၄)ဖြုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ရဿသရ(၁၁)ဖြုံႏတဲင် (၄-၁၁=၄၄) ထွာရဿသရဖြယ် (၄၄)ဖြုံႏ၊ အောဝ်ႏမူလသရ ဒီဃ "အာ"နောဝ်ꩻ ထွာတော (အာ အာꩻ အား အာႏ)(၄)ဖြုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဒီဃသရ (၁၁)ဖြုံႏတဲင် (၄-၁၁=၄၄) ထွာဒီဃသရဖြယ် (၄၄)ဖြုံႏ၊ ရဿသရဖြယ် (၄၄)ဖြုံႏ၊ ဒီဃသရဖြယ် (၄၄)ဖြုံႏ စုစုခြွဉ်း ပအိုဝ်ႏသရဖြယ် အောဝ်ႏ(၈၈)ဖြုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၆)
အခန်ꩻ(၅) သရဖြယ် အတွယ်ꩻကလꩻအတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ က-ဗီးနဝ်ꩻသွူ၊ သွဉ်ပွုံႏသွဉ်နယ်ꩻနဝ်ꩻ ကရီးအတွိုင်ꩻဒျာႏ လွိုပိုႏထဲင်းကွို့ꩻ "ကး-ကႏ"နီဖြုံႏနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ မဉ်ႏဖတ်ပါဠိတဲ့ စူꩻလွဉ်ꩻပါဠိငေါဝ်းထန်ႏအတွိုင်ꩻ၊ မဉ်ႏဖတ်မန်းလိတ်တဲ့ မန်းငေါဝ်းထန်ႏအတွိုင်ꩻ၊ မဉ်ႏဖတ်ပအိုဝ်ႏလိတ်တဲ့ စူꩻပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထန်ႏအတွိုင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏတဲင် အွဉ်ႏ(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ရဿဒီဃဆေ့ꩻအာ တတွာလို့ဝင်ꩻတဲင် သဘာဝတဲ့ကျ ကလိုႏအပ်ငေါဝ်းတဲ့ ယိန်းစွုမ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အငေါဝ်းထန်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ပွုံႏစံႏကိုတွမ်ႏ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပါလို့ဒျာႏ၊ သအငေါဝ်းတဖြုံႏတဲ့ တဖုံႏတတွယ်ꩻလွုမ်း သေနွောင်ꩻလို့ဒျာႏသွူ။ လိတ်မွူးတွယ်ꩻ အမုဲင်(၁)တဲ့ ထေလွဉ်ꩻဖတ်လွူꩻခန်ꩻ အမုဲင်(၁)၊ တနယ်ꩻ-ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ အမုဲင်(၁)နဝ်ꩻ ထွာလိတ်မွူးအတွယ်ꩻ အမုဲင်(၁)ပွုံႏစံႏ၊ ထွာလိတ်မွူးတွယ်ꩻအမုဲင်(၁) အငေါဝ်းထန်ႏပွုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ အဝ်ႏကုဲင်ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ (၂)နဝ်ꩻတဲ့ ထေနယ်ဖေႏ လိတ်မွူးတွယ်ꩻ(၂)အပွုံႏစံႏ၊ ထွာလိတ်မွူးတွယ်ꩻ(၂) အငေါဝ်းထန်ႏပွုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ အဝ်ႏကုဲင်အတွယ်ꩻလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ အတွဲꩻတွမ်ႏအတွဲꩻ လွေꩻပဉ်ခိုမ်ꩻခိုမ်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အခန်ꩻ(၆)ယို လိတ်မွူးတွယ်ꩻ(၆)နဝ်ꩻ- တဲမ်းဒျာႏ "ကော့ ကော့ꩻ ကော့း ကော့ႏ၊ ကော ကောꩻ ကေား ကောႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် (စူꩻဒွုမ်မန်းလိတ် "ကော်"တွော့ꩻ ငေါꩻလတွို့ꩻစွဲႏနဝ်ꩻ လိုႏတောဝ်းဒွုမ်နောဝ်ꩻသွူ။)
အခန်ꩻ (၇)
ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းသွုံꩻ "ဗီး-ယပယ်"နဝ်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၇)ဖြုံႏသွူ၊ "င-ယပယ်"နဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏ"ငျာ"တဲင် တွမ်ႏ"ညာ"နဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏဗိုန်ပီလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းသွုံꩻဗော့ꩻ "ညာ"တဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။ ယ-ပယ် ကတွယ်ꩻသရဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ "အ အု အော့ အို့"ယို (၄)တွယ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်သရလင်နဝ်ꩻ ယ-ပယ်တွယ်ꩻစွဉ်ႏတဲ့ ငေါဝ်းသွုံꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လိတ်မွူးတွယ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏ(၄)တွယ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၈)
မဉ်ႏထွားနုဲင်း "ယ ရ လ"နဝ်ꩻ "ရ"အဝ်ႏရီး၊ "လ"အောဝ်ႏဆုဲင်ꩻ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကအီႏခံႏအဗဲဉ် "က-ခ"တွမ်ႏ "ပ-ဖ"နဝ်ꩻ "က+ပ"အဝ်ႏရီးတဲင် လ-ဗဲဉ်အွဉ်ႏရီး၊ ရ-ဗဲဉ်အွဉ်ႏဆုဲင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၉)
"ခ+ဖ"နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆုဲင်ꩻလဲဉ်း "က+ပ"တဲင် ရ-ဗဲဉ် အွဉ်ႏဆုဲင်ꩻဗာႏ၊ "ဗ"နဝ်ꩻ ရ-ဗဲဉ်နွောင်ꩻဒျာႏတဲ့ အရေꩻတန် အသွုံꩻအဲဉ်ထဝ်းတဲင် အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏသွူ။
အခန်ꩻ (၁၀)
သရ ဝ-ဟွဲးနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ "အ+အာ၊ အိ+အီ၊ အေ့+အေ၊ အဲ့+အဲ"ယို (၄)တွယ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ လွိုသရအလင်နဝ်ꩻ လိုႏတောဝ်း ဝ-ဟွဲးနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၁)
"ယ-ပယ်၊ ဝ-ဟွဲး"နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ က-ဗီး "ကျွ-ကျွာ"ယိုတတွယ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၂)
လ-ဗဲဉ်၊ ဝ-ဟွဲးနဝ်ꩻ အသွုံꩻအဝ်ႏဒျာႏ "က+ပ"ယိုနီဖြုံႏလွုမ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၃)
ရ-ဗဲဉ်၊ ဝ-ဟွဲးနဝ်ꩻ အသွုံꩻအဝ်ႏဒျာႏ "ခ+ဖ"ယိုနီဖြုံႏလွုမ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၄)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်းယင်း "ကိက်+ကိင်၊ ကုက်+ကုင်၊ ကို့က်+ကိုင်"ယို(၃)တွယ်ꩻ၊ အငေါဝ်းထန်ႏနဝ်ꩻ ထွားသွော့ပွုံႏစံႏတွမ်ႏဖတ်လွူꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
အခန်ꩻ (၁၅)
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသာႏအာစွိုꩻနောဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏ "ဂစ်ဆာမိ"(ဂတ်ဆာမိ-မွေးတဝ်းတဲင်) "စ်"ယိုတတွယ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏစွူစွူဗော့ꩻ ကရီးခါအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၆)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်းယင်း အတွဲႏ(၆) "ကော့တ်+ကောန်"။ အတွဲꩻ(၇) "ကွော့တ်+ကွောန်"။ အတွဲꩻ(၈) "ကို့တ်+ကိုန်" ယို(၃)တွဲꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၈)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ(၂) "ကျုက်+ကျုင်" ယို(၁)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၁၉)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၃) "ကျွော့တ်+ကျွောန်" ယို(၁)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၀)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၂) "ကျော့ပ်+ကျောမ်"ယို(၁)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၁)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၂) "ကြိက်+ကြိင်" အတွဲꩻ (၃) "ကြုက်+ကြုင်" အတွဲꩻ (၈) "ကြို့က်+ကြိုင်" ယို (၃)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၂)
အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏစွူစွူဗော့ꩻ ကရီးခါအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၃)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၅) "ကြွော့တ်+ကြွောန်"ယို(၁)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၄)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၄) "ကြော့ပ်+ကြောမ်"ယို(၁)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၅)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၂) "ခြိက်+ခြိင်" အတွဲꩻ (၃) "ခြုက်+ခြုင်" အတွဲꩻ (၇) "ခြို့က်+ခြိုင်" ယို(၃)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၆)
အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏစွူစွူဗော့ꩻ ကရီးခါအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၇)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၅) "ခြွော့တ်+ခြွောန်"ယို (၁)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၈)
ထဲမ်သော့ꩻထဲင်း အတွဲꩻ (၅) "ခြွော့ပ်+ခြွောမ်" အတွဲꩻ (၆) "ခြွို့ပ်+ခြွိုမ်" ယို (၂)တွဲꩻသွူ။
အခန်ꩻ (၂၉)
အတွဲꩻ (၂+၄)နဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏစွူစွူဗော့ꩻ ကရီးခါအတွိုင်ꩻ။
အခန်ꩻ (၃၀၊ ၃၁၊ ၃၂)
အခန်ꩻယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အလီꩻအတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻဖုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻဗဲတ်ယဲး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သမာႏဓိအဝ်ႏမꩻလꩻနွောင်ꩻ
"သမာဓိသုတ် (ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ သမာႏဓိအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻ၊ သေနွောင်ꩻ၊ ထွာနွောင်ꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသမာႏဓိတဲင် အဝ်ႏတဖြာꩻ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာလိုꩻအာ၊ အဝ်ႏလိုꩻအာ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာတဖြာꩻ ဒါႏတဝ်း၊ သꩻကမဉ်တွိုႏအတွိုင်ꩻ နမ်းတတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဗျဟ္မာႏခမ်း။ ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသမာႏဓိတွော့ꩻ အဝ်ႏတဖြာꩻ ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာလိုꩻအာ၊ အဝ်ႏလိုꩻအာ ဖတ်ဆင်ꩻမာꩻထွာတဖြာꩻဒါႏဒျာႏ၊ သꩻကမဉ်တွိုႏအတွိုင်ꩻ နမ်းတွိုႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဗျဟ္မာႏခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတောဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗသောတ-နုဲင်းလူꩻသီးနား'တဲင် လူꩻသီးငေါဝ်း အညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လူꩻသီးငေါဝ်း အဗော့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻသီးငေါဝ်းအညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ တဟွုန်နွောင်ꩻတဝ်း။ ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗသောတ-နုဲင်းလူꩻသီးနား'တွော့ꩻ လူꩻသီးငေါဝ်း အညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လူꩻသီးငေါဝ်း အဗော့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻသီးငေါဝ်း အညာꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဟွူန်နွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝွေꩻသꩻတဲင် တသေနွောင်ꩻတောဝ်း ဝင်ꩻလင်သꩻ၊ ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝွေꩻသꩻတွော့ꩻ သေနွောင်ꩻဝင်ꩻလင်သꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ စိုးရီးပန်အွဉ် ထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဇာတ်ကရီးယို ထွာဖိုထမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တသေချာနွောင်ꩻတောဝ်း။ ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ စိုးရီးပန်အွဉ် ထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဇာတ်ကရီးပန် ထွာဖိုထမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေချာနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၅။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗစက္ခု-နုဲင်းလူꩻသီးမဲ့'တဲင် ကံႏတရာꩻပငါပရာꩻအတွိုင်ꩻ လွေꩻဘွုံႏဘဝမုဲင်ꩻ၊ လွေꩻထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻတဝ်း။ ကိလေႏသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ'ဒိဗ္ဗစက္ခု-နုဲင်းလူꩻသီးမဲ့'တွော့ꩻ ကံႏတရာꩻပငါပရာꩻအတွိုင်ꩻ လွေꩻဘွုံႏဘဝမုဲင်ꩻ၊ လွေꩻထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၆။ ကိလေႏသာႏ တဖေ့ငိမ်ꩻတဝ်း၊ သꩻတစွူတဝ်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း အရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ တထွာနွောင်ꩻတဝ်း ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ။ ကိလေသာႏဖေ့ꩻငိမ်ꩻလို့၊ သꩻစွူမွေးရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻအရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ ထွာရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ သမာဓိသုတ်)
သဘာဝတ္ထဗေဒ
"သဘာဝတ္ထဗေဒ" ဖီလိုသိုဖီကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းနဝ်ꩻအကို မန်းဘာႏသာႏအနေႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒဿနိကဗေဒ လိုꩻသေအာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖီလိုသိုဖီကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဂရိငဝ်းငွါ ဖီလို(ယူႏတွေꩻ)တွမ်ႏ သိုဖီ (ကျွိုက်ရက်နိစ်သက်)ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းနီငွါခြွဉ်းသေꩻခါꩻဝင်ꩻအကျောင်ꩻ လွူꩻထွားသေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးယို တဲႏစဒျာႏတွမ်ႏ တွမ်ႏယူႏတွေꩻ-ကဉ်ꩻစာꩻတဲက်ဆဲင်ႏသွူ၊ ကအွဉ်ႏထွော့ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ အဟဝ်၊ အကုဲင်၊ အမဲဉ်ႏ၊ အမာႏကရိုꩻဒါႏ အခန်ꩻအထွော့ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယူႏသေꩻ-ကဉ်ꩻစာꩻသေꩻရီးဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကထွာဒါႏ လိုꩻသီးအစွဲးအကမ်းနဝ်ꩻ အထျꩻထျꩻနဝ်ꩻ ဖီလိုသိုဖီဒျာႏရင်ꩻသွူ။ thumb|
"သဘာဝတ္ထဗေဒ" (ဒဿနိကဗေဒ)
သဘာဝတ္ထ (ဒဿနိကဗေဒ)နဝ်ꩻ လွူꩻထွားဖန်းဖြယ် ထာꩻရာꩻသီး သဘော်ꩻတရာꩻတဲင် ကလꩻကသေလွဉ်ဒါႏ ထာꩻသေပညာႏနဝ်ꩻသွူ။ သဘာဝတ္ထဗေဒပညာႏသျင်ႏ (ဒဿနိကဗဒပညာႏသျင်ႏ)နဝ်ꩻ လွူꩻထွားဗာႏ တွမ်ႏမဲ့သဘာဝတဲင် ကထီႏလꩻဒျာႏ သဘာဝဆချာဖဲ့ꩻ သဘော်ꩻတရာꩻအစဲစ်အမန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒဿနိကဗေဒယို အင်္ဂလိပ်ဘာႏသာႏအနေႏ ဟဲ့ꩻ ဖီလော်သိုဖီနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဖီလိုသိုဖီ ကရိုꩻဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏဂရိငဝ်းနီငွါ ပေါႏပေါက်လွဉ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဂရိငဝ်းအကို ဖီလီအိဉ်ငဝ်းနဝ်ꩻတွမ်ꩻ သိုဖီးယားကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းအဝ်ႏနီငွါသွူ။ ဖီလီအိဉ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အခရာႏအဝ်ႏ စွုမ်းသွိုꩻအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သိုဖီယားကရိုꩻနဝ်ꩻ ထာꩻသေပညာႏအခရာႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖီလော်သိုဖီကရိုꩻနဝ်ꩻ စွုမ်းသွိုꩻထာꩻသေပညာႏမဉ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကလွူꩻဒါႏ ဖီလောသိုဖီသားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖီလော်သိုဖါနဝ်ꩻသွူ။ ဖီလော်သိုဖီတဖြာꩻတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ အမဲဉ်ႏတရာꩻယို အဝ်ႏထာꩻထီႏရိုꩻရိုꩻဖထန်ႏတွော့ꩻ လွူꩻထွားဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။