ပအိုဝ်ႏတောႏလန်ႏရေꩻ
ပအိုဝ်ႏဒုတိယတောႏလန်ႏရေꩻ
"ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်တောႏလန်ႏရေꩻ"မူလအစအင်းရေႏချက်နဝ်ꩻတဲ့ ရေႏအွော့ꩻဝန်ဒျာႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကုဲင်လုမ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏ ၁၉၅၀/၅၈/၆၀ ရပ် စူခွုမ်တွမ်ႏဒီမိုကရေစီလုဲင်ႏဝင်ꩻရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏစွိုꩻ ချꩻစူခွုမ်ထွူ သဲင်ꩻအုံချာလမ်းလဲ့ ပအိုဝ်ႏခေါင်းဆောင်ယဟန်ႏဖုံႏ ခံႏဗာႏဝင်ꩻဆွမ်ꩻအွဉ်ႏခံႏထောင်ႏတွမ်ႏ ဝင်ꩻကျံႏသီတခွန်ꩻဖုံႏတဲင် ပအိုဝ်ႏဖုံႏ ယွုမ်းအံႏတဝ်းဒွုမ် စဲ့ꩻမန်းအစိုႏရနဝ်ꩻသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း စောက်ꩻဖားဖုံႏ စွဉ်ꩻအာႏဏာႏထွူ ၁၉၆၁ ရပ် ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားအလင်ဖုံႏ မာꩻလွေꩻပွယ်ꩻအုံကွံ အီႏတယ်ႏထောင်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻတွမ်ႏ ဖြယ်ဒရယ်ခမ်းထီ စတဲင်ဖုံႏတာႏ ၁၉၆၁ ရပ်နဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို၊ ၁၉၆၂ ရပ်နဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ စဲ့ꩻမန်းနေဝင်းနဝ်ꩻ ရိုꩻလုဲင်ႏ "ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ အီႏပꩻကုဲင်လီꩻထိုꩻသွူ" တွမ်ႏအကျောင်ꩻပျꩻချက်နဝ်ꩻတဲင် ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၆၂ ဗာႏ မတ်လာကိုနဝ်ꩻ သိမ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ ခမ်းထီတန်အာႏဏာႏတဲင် လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻလဲ့ကုဲင် ခမ်းရင်ꩻသားအရေꩻလဲ့ ကုဲင်တရတ်ထိုꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏကချꩻစူခွုမ် ရန်ႏသူႏစူကို ၁၉၅၈ ခိန်ႏ တခံႏချꩻတဝ်းဒါႏစူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏဦးနေမိနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻရိုꩻ သီချꩻစူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻဖေႏကကုဲင် ပါꩻချာႏအံႏအီကွို့ꩻလိုꩻလွုမ်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ လယ်ႏထွံႏထွို့ꩻဗူႏစည်းရုံးချာယင်း ခမ်းသားနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူ ၁၉၆၆ ဗာႏရပ် ဗိုလ်ချုပ်စံသိန်းလဲ့ နွို့အွဉ်မာꩻချာ ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻ တွမ်ႏဝွေꩻဗွေႏ၊ ပါတွမ်ႏ အောင်ႏခမ်းထီ၊ ပိုႏတန်အောင်ႏခမ်ꩻသီးတဲင် "ပအိုဝ်ႏဒုတိယအွော့ꩻဝန်ရေꩻ"လဲ့ မွန်ဗန်ချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူ ဗိုလ်လှမောင်(ဗကပ)တွမ်ႏ ဗိုလ်တာကလယ်လဲ့ နွို့ညီꩻချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၆၇ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"ပအလဖ"အမဉ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻ "ဖြဝ်ꩻခမ်းလိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ-ရလလဖ" နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၆၈ ဗာႏခိန်ႏ ရလလဖ တွမ်ႏ မိုးဟိန်းအွဉ်ငါ ဖြဝ်ꩻ(SURA)စွိုꩻ အနာႏဂါတ်အီႏပူꩻပေါင်ꩻဝင်ꩻတာႏ မော့ꩻခွဲးအုံကွံဝင်ꩻ ခင်ႏလမ်းတထွောင်းကို ဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻအဆင်ႏပြေႏတဝ်း စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွာထိုꩻတဲင် ဗိုလ်စံသိန်း(ရလလဖ) တွမ်ႏ ဗိုလ်လှခင်(SURA) နီဖဲ့ꩻအွဉ်ငါသားတွမ်ႏ ရုဲင်းဖက်ယဟန်ႏ ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗိုလ်ချုပ်စံသိန်းထဲ့သွုမ်ꩻထွူ အီႏဒင်ႏရလလဖဥက္ကဋ္ဌတသာတာႏ အယပ်ꩻခုဲင်ႏအဝ်ႏတဲင် ကမဲဉ်ဒင်ႏဒါႏဖြားဗွာလှဖေသားနဝ်ꩻ အစီꩻဝွေꩻကို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဟဲ့ꩻကယ်ႏထန်ႏသဲင်ꩻချာ ဖြားဗွာလှဖေ ကအဝ်ႏထောင်ႏကိုမိဉ်ႏထွူ ဒင်ႏယင်းဖြားဗွာလှဖေ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ရလလဖကို ဗကပဗိုလ်မျိုးမြင့်(ဦးအောင်)နဝ်ꩻ ထွာသွဉ်တန်ဆရာႏနဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်တန်ꩻကိုနဝ်ꩻ သွေꩻသော့ꩻလွေꩻပါထာꩻတဲင် ရလလဖကို လက်ခံႏဗကပသားတွမ်ႏ လက်ခံႏတဝ်းဗကပသား အဝ်ႏလွဉ်တဲင် ရလလဖလဲ့ ကုဲင်လီꩻထိုꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ ဖြားဗွာလှဖေ(စဲ့ꩻဗွာ)စွိုꩻတွမ်ႏ ဖြားတာကလယ်(စဲ့ꩻတနျာႏ)စွိုꩻတဲင် အချင်ꩻချင်ꩻ တွိုက်ꩻခꩻချာငါထိုꩻဝင်ꩻ သွီႏရီႏသက်ထဲ့သွုမ်ꩻခြေင်ထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏ(စဲ့ꩻဗွာ)တဖြာꩻ ခြုဲင်းနယ်ချာအလꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻချင်ꩻ ကတွိုက်ꩻခꩻချာဝင်ꩻနဝ်ꩻ အာကယ်ꩻထဲင်းက တွိုက်ꩻစဲ့ꩻမန်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ၊ အောင်ႏခမ်းထီတွမ်ႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရလလဖ(စဲ့ꩻဗွာ) ပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏအမိဉ်ꩻ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုတ်(ပအမဖ)"၊ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ"တဲင် ရုဲင်ꩻတသွိုးခေါ်ထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻ ၁၉၈၀ လွိုတွင်ꩻကာႏလကို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏစခန်ꩻ အဝ်ႏထုဲင်ꩻခမ်းကူ မုဲင်းအော်ꩻထျꩻ စခန်ꩻမိဉ်ꩻ "ကောင်နိန်းစခန်ꩻ"ယို ကထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻSURA ခွန်သာစဲ့ꩻစွိုꩻ လွဉ်တွိုက်ꩻကုဲင်ထိုꩻတဲင် ဖြားအောင်ႏခမ်းထီသီးလဲ့ ဆွတ်ꩻသဲင်ꩻတွို့ꩻချာဗာႏယင်းသွူတကာႏတဝ်း တွိုႏ ၁၉၈၄ ရပ် ခွန်သာချꩻထိုꩻစူခွုမ်ခိန်ႏ စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻစွိုꩻတွမ်ႏစဲ့ꩻမန်း ရိမ်ထူႏချာဝင်ꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻကိုတဲင် ပအိုဝ်ႏဒုံမေႏခိုးကျောင်ꩻမေႏခိုး ပအိုဝ်ႏခမ်းသားဖုံႏလဲ့ အွဉ်ႏကုဲင်လမ်းပါႏ ထိုꩻထန်ႏဗာႏဒုံနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၉၁ ဗာႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုတ်(PNO/PNA)လဲ့ အွဉ်ႏဆွိုးအတွိုက်ꩻခꩻ ထူႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ တွမ်ႏနဝတအစိုႏရတဲင် PNO/PNAခမ်းကူခမ်းထန်ႏ သွုပ်သမ်ႏရေꩻတာႏဝွန်ႏခံႏ ခွန်ဥက္ကာတွမ်ႏရုဲင်းဖက်အစွိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခေါ်ချာယင်းအစွိုꩻတသာ "ပအိုဝ်ႏခမ်းသားလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ(PPLO)" မာနယ်ပလေား စောက်ꩻနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၇ ရပ်နဝ်ꩻ ရလလဖ(စဲ့ꩻတနျာႏ)စွိုꩻယဟန်ႏ ချꩻထိုꩻစူခွုမ်တွမ်ႏ ထူႏထိုꩻငိမ်ꩻချံꩻရေꩻတဲင် ခွန်သူရိန်၊ ခွန်တိစောင်တွမ်ႏရုဲင်းဖက်စွိုꩻနဝ်ꩻ ထန်ႏခေါ်ချာယင်းတခြာနဝ်ꩻသွူ။ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၉ ရပ် ဗိုလ်မှူးသူရိန်(ရလလဖ)စွိုꩻတွမ်ႏ ဗိုလ်မှူးဥက္ကာ(PPLO)သီးစွိုꩻ ပါတွမ်ႏအစွိုꩻလင်ဖုံႏ မာꩻလွေꩻယင်း စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏ ဖွဲ့ဗူႏတသာလွေꩻချာအစွိုꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻအမဉ်ꩻ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻချုတ်-PNLO"၊ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻရုဲင်းဖက်-PNLA"နဝ်ꩻသွူ။ ထူႏချာယင်း အွော့ꩻဝန်ရေꩻမဉ်ꩻကရီးခါတဲင် ခွုမ်မာꩻသွုပ်လွေꩻယင်း ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွော့ꩻဝန်ရေꩻထာꩻမာꩻ ဗꩻတွိုႏယိုခါနဝ်ꩻသွူ။