ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အထိုမျတ်သွတ်ꩻ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏဗွေႏ (ဘုရာꩻ)
"ဗုဒ္ဓ"အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "လိုꩻမဲ့သေလွဉ်သားတဖြာꩻ" တဝ်းလဲ့ "လိုꩻလꩻဉာဏ်ႏအရောင်ႏတဖြာꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမယို လွူးဖွါꩻလွဉ် ကလဲဉ်းလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၆၀၀ လွို ဗီသီ ၆၂၃ (ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ) အဝ်ႏလက္ခံႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ၊ အမဲဉ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓကရိုꩻဒါႏအမဉ်ꩻယို ထွာထွူဘုရာꩻနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးလꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ လိုꩻဘဝအစွိုးခွိုꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ꩻဂေါတမတဲင် နမ်းပဲင်ႏအမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ သိဒ္ဓတ္ထကုမာရနဝ်ꩻသွူ၊ ခွုင်းတဲင်လိုꩻသီးထာꩻလိုꩻယို မာꩻဗွေဖေႏနွောင်ꩻလို့ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သိဒ္ဓတ္ထမင်ꩻသာꩻနဝ်ꩻ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏအနေႏ အဝ်ႏ အရန်းထိုအသောင်အရင်ꩻ (Shakya)ခွိုꩻ လွူးဖွါꩻလင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခလားခရစ်ကပေါႏ ထွာဗီသီ ၆၂၃ တွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဖါနဝ်ꩻ သာကိယခွိုꩻနွယ်ႏအတန်အကဲႏ အရပ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်ကျမ်ꩻဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ကပိလဝတ် (kapilavastu)၊ သုဒ္ဓေါဒနခွန်တန်နဝ်ꩻ ထွာဘုရာꩻဂေါတမသီးဖါနဝ်ꩻသွူ၊ မဇ္ဈိမဒေႏသအကို ထွာခွန်တန် အုပ်ချုပ်ဗာႏ အအဲဉ်ႏလုဲင်း ယူႏဇနာႏကွတ်ꩻရျာꩻ သက္ကတုံး ကပိလဝတ်ခမ်းတပါꩻတဲင် အဝ်ႏထွာဒျာႏကဒွိုန်း လိုꩻလမ်းဘဝလဲ့ ကူꩻတငါလꩻစွဉ်ႏ ပရိနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကပိလဝတ်တွမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏအလောင်ႏအလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအုံလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သိဒ္ဓတ္ထမင်ꩻသာꩻသီးမွိုး မဟာႏမာႏယာႏနဝ်ꩻလဲ့ ထွာဒျာႏ ကောလိယခွိုꩻနွယ်ႏ အတန်အကဲႏတဖြာꩻ အပိုမူႏတန်နဝ်ꩻသွူ၊ မွိုးဗွေႏ (သီရိမဟာႏမာႏယာႏဒေႏဝီႏ)နဝ်ꩻ လွူးဖွါꩻလင်ꩻဖေႏ သိဒ္ဓတ္ထမင်ꩻသာꩻ လုမ္ဗနီဥယျာဉ်ႏကို အင်းချင်းမွူးတမွူးဆꩻလနဝ်ꩻသွူ၊ လုမ္ဗိနီဥယျာဉ်ႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻယို အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ နီပေါခမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻ သိဒ္ဓတ္ထမင်ꩻသာꩻနဝ်ꩻ သဲစ်ကလွူးဖွါꩻထွူလဲ့ ကျွꩻလွေꩻအရပ်ဆꩻထင်ꩻ နွုတ်ꩻကာထွူတဲင် အုံထွိုင်ႏတနွောင်းထွူတွော့ꩻ- - အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿ - ဇေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောကဿ - သေဋ္ဌောဟမသ္မိ လောက- မိန်းဒေါ့ꩻငဝ်း သိုမ်ငွါနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကားတဲင် လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ လောကသိုမ်ပါꩻအကို ခွေယိုအမျတ်သွတ်ꩻ၊ ထွာလိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏသီးဆရာႏ ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻ ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻအကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ-နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ သက် ၂၉နေင်ႏအရွယ်ႏ (ဗီသီ ၅၉၄)ခိန်ႏနဝ်ꩻ လွေꩻထီႏ လိုꩻဖြား၊ လိုꩻဆာ၊ လိုꩻသီ၊ ရဟန်ꩻ-ကရိုꩻဒါႏ နိမိတ်တန်လစ်ꩻပါꩻတဲင် ထန်ႏတခြာတွော့ꩻ လွေꩻဗုဲင်ထိုꩻရဟန်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ဘုရာꩻအလောင်ꩻတောႏနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻတွော့ꩻ ကံကျင်ꩻဗာႏယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏ ဒုက္ကရစရိယာႏနဝ်ꩻ ညစွဉ်ႏသူနေင်ႏဗွေဗွေနဝ်ꩻသွူ၊ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအလောင်ꩻတောႏ လူႏခံႏသဌေꩻပိုမူႏ နင်ꩻသုဇာႏတာႏကလူႏကပ်ဒါႏ သွမ်ꩻဖိုးနဲဉ်းထီ သုံꩻခန်းအဇပါလခြုံႏမွူးထျꩻထွူမꩻ ကျွꩻလွေꩻတေား မဟာဗောဓိခြုံႏမွူးထျꩻနဝ်ꩻသွူ၊ သုဒ္ဓိယရဲ့မီꩻသား ကလူႏဒါႏ မီꩻသွစ်ꩻသဲဉ်ꩻယို ဘုရာꩻအလောင်ꩻတောႏ ဖြေ့ꩻလီအုံတပန်းဒင်ႏနဝ်ꩻကိုထွူ ကံကျင်ꩻလွေꩻ အာနာပါနနဝ်ꩻသွူ၊ ခလားမွူးကပြေ့ꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏလꩻ ဒေဝပုတ္တမာရ်ႏ(ခွန်သုံ)ထွူတဲင် မွူးကွို့ꩻနာꩻငါနဝ်ꩻ လꩻယူႏလꩻနွောင်ꩻချာ ကအုံဖိုဘဝခန္ဓာႏအစဲဉ်ႏ ထာꩻသေဉာဏ်ႏ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မွူးကွို့ꩻနာꩻခိန်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ လꩻဗိုန်ပီလူꩻသီးမဲ့ ကထီႏနွောင်ꩻဒါႏ သတ္တဝါႏသီးအီႏသီထာꩻစတဲင် ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ႏသွူ၊ ထာꩻထွိုင်ႏအီႏလေနဝ်ꩻ လꩻဉာဏ်ႏကမာꩻလို့ဒါႏ အာသဝတရာꩻလစ်ꩻပါꩻ အာသဝက္ခယဉာဏ်ႏတဲင် သက်တောႏ ၃၅ နေင်ႏအရွယ်ႏ ဗီသီ ၅၈၈ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေ မွူးနီꩻဗုဒ္ဓဟူꩻ ထာꩻအီႏလေခိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာခန်းဒျာႏ လောကသိုမ်ပါꩻအကို အထိုသွတ်ꩻအမျတ်သွတ်ꩻ သဗ္ဗညုတဗွေႏဘုရာꩻအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ လောကသိုမ်ပါꩻဆရာႏ သဗ္ဗညုဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ တဲႏဗီသီ ၅၈၈ ဗꩻ ဗီသီ ၅၄၃ ၄၅ဝါႏဗွေဗွေ ဝေနေယျသတ္တဝါႏသီးအတာႏ ဟော်ꩻနယ်ဖေႏ ဓမ္မစကျာႏစတဲင်တရာꩻဖုံႏတွော့ꩻ ဆောင်ႏရွက်လွေꩻဖေႏ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏသတ္တဝါႏသီးအကျိုꩻစီꩻပွါꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ၄၅-ဝါႏဗွေဗွေ အုံပဆားတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ ကခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ ဝေနေယျသတ္တဝါႏသီးအကျိုꩻစီꩻပွါꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ သက်တောႏထွိုင်ႏလꩻ ၈၀ အရွယ်ႏ ဗီသီ ၅၄၃ မဟာႏသက္ကရာဇ် ၁၄၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏနဝ်ꩻ ကူꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ ပရိနိဗ္ဗာန်ႏ ကုသိနာႏရုံႏခမ်း မလ္လာႏခွန်သီးဥယျာဉ်ႏတောႏကိုနဝ်ꩻသွူ။