cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အောင်လံခရဲင်ႏ
အောင်လံခရဲင်ႏ (အောင်လံခရိုင်) (Aunglan District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ခရဲင်ႏတသာတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻအောင်လံ ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
အောင်လံခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
ကရီးခါ တယဲတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ တယဲတ်ခရဲင်ႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာယင်း အောင်လံခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေယျာဝစ္စ
မာꩻဖေႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန် ဝွတ်ပတ်ဖုံႏ၊ မာꩻဖေႏလိုꩻဆာဝွတ်ပတ်ဖုံႏ၊ စွဲကိုမာꩻကို ဝင်ꩻကုသိုလ်ႏကိစ္စဖုံႏ-စတဲင် စားနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဝေယျာဝစ္စ"နောဝ်ꩻသွူ။ "ဝွတ်ပတ်မာꩻကို"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏ အသက်ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏ ကတန်လဲဉ်းနီ ဖူဖီ၊ မွိုးဖါ၊ ဆရာႏ-စတဲင် ဝွေꩻဗွေႏသီးအတွက် ဆောင်ႏရွက်မာꩻဖေႏ ဝွတ်ပေႏဝွတ်တန်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ လိုꩻဆာအတွက် ဆောင်ႏရွက်သုတ်သင်ႏ ဖေႏအံႏဖေႏအံꩻ၊ သူႏဖြွꩻလိုမ်ꩻလာꩻ မာꩻဖေႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ ကူႏညီႏစွဲးကိုဝင်ꩻ ကုသိုလ်ႏကိစ္စ၊ ထွာသျင်ႏလောင်ꩻတပဲ့ꩻ၊ စင်ꩻလောင်ꩻတပဲ့ꩻ၊ ဒွိုႏဒဲဉ်ဟန်ႏအိုသား၊ လွူးဒဲဉ်သား၊ ဖြားဆားတန်ပေႏ ကကူႏညီႏစွဲကိုဖေႏ ထာꩻမာꩻမျိုꩻမျိုꩻ။ ဖို့ꩻကိုဆျာ-ဗာကိုထ-စတဲင် ကကူႏညီႏစွဲကိုဒါႏ အပဲစ်တကင်ꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာတဝ်း "ဝေယျာဝစ္စ"(ဝေယျာဝစ္စ မွေးတဝ်း)နောဝ်ꩻသွူ။ "အပစာယနတွမ်ႏ ဝေယျာဝစ္စ"ကွာႏဝင်ꩻ ၁။ လိုꩻသေႏလိုꩻဖြား လိုꩻတန်နဝ်ꩻ "အပစာယန"၊ ၂။ မာꩻဖေႏလိုꩻဖြားလိုꩻတန် ဝွတ်ပတ်နဝ်ꩻ "ဝေယျာဝစ္စ"ကွာႏလို့ဝင်ꩻ (ထူႏလို့ဝင်ꩻ)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "လင်္ကာႏ"၁။ ခေါက်ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ၊ သက်တန်ဗွေႏ၊ ဖန်ဖေႏ "ပစာယ"။ ၂။ ဝွတ်ပတ်မာꩻဖေႏ၊ သက်တန်ဗွေႏ၊ ဖန်ဖေႏ "ယျာဝစ္စ"။ "ဝေယျာဝစ္စကဗျာ" - ဆရာႏမွိုးဖါ - လိုꩻအာ သံႏဃာႏ ဂုဏ်ႏသက်တန်စား - လိုꩻဖြားအာဖြာꩻ နေးသꩻဗွာမျတ် - ဝွတ်ပတ်မာꩻဗာႏ ယျာဝစ္စ - ယံကျ ကုသိုလ်ႏအာ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
လိုꩻဘဝတွမ်ႏထာꩻအံႏ
"လိုꩻဘဝတွမ်ႏထာꩻအံႏ"
၁။ လိုꩻနဝ်ꩻ အံႏဒဲဉ်၊ ဖိုးနဝ်ꩻ အံႏဗေဖူ၊ ထွီႏနဝ်ꩻ အံႏအေႏ။
၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "အံႏတဲ့အံႏ၊ လူႏတဲ့လူႏ"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ - ဗွန်ပီနုဲင်း "လိုꩻအံႏဒဲဉ်"နဝ်ꩻသွူ။
၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "အဝ်ႏအအံႏလွုမ်ꩻ၊ လူႏတဝ်း"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ - ဗွန်ပီနုဲင်း "ဖိုးအံႏဗေဖူ"နဝ်ꩻသွူ။
၅။ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် - "အေႏ"နဝ်ꩻ လိုꩻပသို့ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ။
၆။ "ယာ-ဒေါဝ်"နဝ်ꩻ လိုꩻဟဝ်သီး ပသို့ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ။
၇။ "အေႏ"နဝ်ꩻ လိုꩻပသို့ꩻတဲ့ "ထွီႏမက်"။
၈။ "ယာ-ဒေါဝ်"နဝ်ꩻ လိုꩻဟဝ်သီးပသို့ꩻတဲ့ "လိုꩻမွိုက်မက်"။
၉။ အမျိုꩻတမက်တဝ်းနဝ်ꩻ သံးလွေꩻမက်တဲင် "ဗွန်ခန်းဒျာႏ - ထွီႏမက်အေႏ"နဝ်ꩻသွူ။
"လွꩻ-ဒုက္ခ၊ ကုဲင်း-ချမ်ꩻသာႏ"
၂။ ကုဲင်းထုမ်ႏရွဉ်၊ ကုဲင်းလုပ်ꩻမာꩻ၊ ကုဲင်းဖြေꩻစာ၊ ကုဲင်းသွဉ်ပညာႏ၊ ကုဲင်းမာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻချာ၊ ကုသိုလ်ႏတိုꩻငါ၊ တွိုႏအနာလွိုနဝ်ꩻ "ခြွေခြာႏ-ချမ်ꩻသာႏ"။
၃။ နာꩻမီႏမဉ် "ကေန်ꩻခြော-ဒုက္ခ"တဲ့ "လွꩻသွော့လုဲင်း"။
"ဗားယာတောဝ်-ဗားဒေါဝ်ကျံꩻ"
ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်းတီ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်းတီ (ပေါင်းတည်မြို့နယ်) (Paungde Township) ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်းတယ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် နတ်တလိဉ်းခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻပေါင်းတီကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
လိုꩻဘဝတွမ်ႏထာꩻအံႏ
၃။ မဉ်ႏနာႏဘုရာꩻငေါဝ်းယိုနဝ်ꩻ "ကေန်ꩻခြောဒုက္ခဗာႏတဝ်း၊ ဆာတဝ်ဗာႏတဝ်း၊ သက်ဒွေါင်ႏထိုꩻတဝ်း"ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
"ခိုးလျား"တွမ်ႏ"လျားခိုး"
၁။ "ခိုးလျား"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "ခိုးရီး-လျားဆုဲင်ꩻ" ဥပမာႏ- မေႏခိုးရီးထွူမꩻ လျားဆုဲင်ꩻ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ-စတဲင် ကိလေႏသာႏမေႏ ခိုးရီးထွူမꩻ ခိုးလျားဆုဲင်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏ-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၂။ "လျားခိုး"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "လျားရီး-ခိုးဆုဲင်ꩻ" ဥပမာႏ- ဒင်ႏလွဉ်ꩻမေႏအာႏ၊ မေႏဖြွီꩻခွေါင်းလို့ဝင်ꩻ၊ သွင်ꩻဘက်ထရီ အာႏလွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အလျားရီးလွဉ်ꩻချိုꩻတဲင် ကခံႏဗာႏ ဒါႏယာႏဒွုမ်မꩻ ခိုးဆုဲင်ꩻတငါငါထာꩻ၊ ထီႏမွိုးသီ၊ ပိုသီတဲင် အွဉ်ႏသꩻဒါႏဒွုမ်မꩻ ငွိုးဗာႏထာꩻ၊ ဟွိုန်ငေါဝ်းရန်ႏ၊ ဟွိုန်ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻတဲင် သယ်ꩻခံႏဒါႏဒွုမ်မꩻ သꩻလျားဗာႏထာꩻ-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၃။ ခိုးလျားတဲ့နဝ်ꩻ၊ လျားခိုးတဲ့နဝ်ꩻ ကွပ် "သေအွဉ်ႏသတိꩻတဝ်း"မꩻ (ကွပ်သတိꩻ အဲဉ်ထဝ်းမꩻ) ထွာလꩻစွဉ်ႏ အခိုး အလျားနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ရက်သွော့မွိုးဖါ"
၁။ မွိုးကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ဖြော်တွမ်ႏရွဉ်ဗွာ၊ ဖါကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ဖြော်တွမ်ႏခံꩻတဲင်းတဲ့ တကေႏတဝ်း။
၂။ ရက်ချာသွော့ မွိုးဖါ၊ မွိုးယာႏယာႏ အောဝ်ႏတမွိုးလွုမ်ꩻ၊ ဖါယာႏယာႏ အဝ်ႏတဖါလွုမ်ꩻ။
၃။ မွိုးမဉ်ႏသီနꩻငါ - ဖါမဉ်ႏသီနꩻထိုꩻနောဝ်ꩻ ထုမ်ႏထဲင်း မွိုးဖါ တလꩻတဝ်း။
၄။ မာမဉ်ႏသီ - ထုမ်ႏယင်းတလာꩻလာꩻ၊ ဝါꩻမဉ်ႏသီ ထုမ်ႏယင်းမွောမွောလꩻဒျာႏ။
၅။ မာꩻဒုက္ခမွိုန်း မွိုးဖါ၊ တွိုႏတနီꩻခါမဲ့ꩻ နာꩻပိုမာꩻဒုက္ခချာနာꩻကွေးနာ။
၂၀၂၂-အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻနီꩻစူခူꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
UTC offset
UTC offset ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသတောမ်ႏ ဝွေꩻမွူးနီꩻစွဲꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏCoordinated Universal Time (UTC)ယို အခိန်ႏအီႏကွာႏခွုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကအွောန်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ နားရီႏတောမ်ႏမိနိစ်ဖိုင်ႏ ကွာႏအာချက်ဒျာႏသွူ။ UTC offset နဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာယေဘုယျအနေႏ အဝ်ႏအွောန်ႏနယ်နေး ±[hh]:[mm], ±[hh][mm] (တဝ်းလဲ့) ±[hh] နဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ မိဉ်ႏမဲဉ်အွောန်ႏနယ် အဝ်ႏ UTC မိဉ်ႏကာႏငါထိုꩻရီး အခိန်ႏ(၁)နားရီးကထွာဒါႏ (ထာꩻခွꩻခိန်ႏ ဝေင်ꩻဗာလိဉ် အခိန်ႏအွိုင်ꩻ) နဝ်ꩻ UTC offsetကို ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻထဲင်းဗာႏ "+01:00", "+0100"၊ မွေးတဝ်းလဲ့ "+01" တစွိုးစွိုး နဝ်ꩻသွူ။
ထိန်ꩻသိမ်ꩻအရောင်ႏမွူးယာခိုႏအခိန်ႏ
အမေႏရိကထင်ꩻ၊ ဥရောပ တောမ်ႏ ဩသတေးလျ တွိုက်ဖုံႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻအရောင်ႏမွူးယာခိုႏအခိန်ႏ (DST) သွူ။ ကလွောက်ꩻနာႏဒါႏ DST ကို ဖေႏကလꩻနွောင်ꩻ UTC offset အတာႏ မူလအခိန်ႏအွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻဖေႏထဲင်းဗာႏ (၁)နားရီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ ဥရောပအခဝ်ထာႏဝအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC+01:00 ယို ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻထဲင်းယင်း ဥရောပအခဝ်ထာႏဝ ခမ်းသဲင်လာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC+02:00၊ ပစိဖိတ်ဒေႏသအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC-08:00 နဝ်ꩻ ထဲမ်သော့ꩻပေါင်ꩻဖေႏထဲင်းဗာႏ ပစိဖိတ်ဒေႏသ ခမ်းသဲင်လာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ UTC-07:00 နဝ်ꩻသွူ။
ကုလသမဂ္ဂ
အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ လာဇွန်လုဲင် ၁၄ နီꩻကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီ ၁၉၃ ခမ်းဗွေအနေႏ သူဒန်ခမ်းနဝ်ခမ်းထီ နွို့လွဉ် ကုလသမဂ္ဂအစွိုꩻကိုသွူ။
လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻကောင်သီ
ကုလသမဂ္ဂ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻကောင်သီနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဖေႏ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီသီး ထိန်ꩻသိမ်ꩻ ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻတောမ်ႏ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻ ထာꩻမာꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီ (၁၅)ခမ်း၊ အစွိုꩻနွို့အသေႏ (၅)ခမ်း တောမ်ႏ ယာႏယီႏအစွိုꩻနွို့ခလဲ့ꩻနေး (၁၀)ခမ်းဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီ အသေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခယ်ႏ၊ ရသျား၊ ဗိတေင်၊ အမေႏရိကန်ႏ ခမ်းဖုံႏတဲင် ခမ်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻ ဗီတိုအာႏဏာႏ အခွင်ꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကုဲင် အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏနေးမဲးထွူ လွိုက်ဒင်ႏခလဲ့ꩻနေးဝင်ꩻတဲင် သုင်ꩻဗီတိုအာႏဏာႏ အခွင်ꩻအဝ်ႏတဝ်းသွူ။
ရွဉ်တောင်ႏတာႏ ဘဏ္ဍာႏရေꩻ
ကုလသမဂ္ဂရွဉ်ဘဏ္ဍာႏနဝ်ꩻ အုံနောင်ဒျာႏ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ ပိုမ်ႏရော့ꩻ ကသော့ꩻဖေႏဒါႏ ရွဉ်တောင်ႏတာႏဖုံႏ အလောင်းသွူ။ ကျာꩻယို ကထူႏသုင်ꩻလွေꩻလဲဉ်း ရွဉ်တောင်ႏတာႏနဝ်ꩻ အရမ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ (၄.၁၉) ဗီလီယံ ရပ်သွူ။ အဓိက ကထူႏသုင်ꩻဒါႏစရိပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ ထာꩻမာꩻတန် ကထွာဒါႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻတောမ်ႏ ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻဖုံႏသွူ။ ကထူႏသုင်ꩻလွေꩻ ၂၀၀၅-၂၀၀၆ ဘဏ္ဍာႏနေင်ႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻ ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏတာႏ အသုင်ꩻစရိပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ (၅) ဗီလီယံ ရပ်သွူ။
အစွိုးအဒဝ်ႏ အွဉ်အကိုရေꩻကယ်ႏချုတ်
ကုလသမဂ္ဂ အစွိုးအဒဝ်ႏ အွဉ်အကိုရေꩻကယ်ႏချုတ်နဝ်ꩻ ထွာအွဉ်ဟိုခွုမ်မာꩻဖေႏ ကုလသမဂ္ဂ အစွိုးအဒဝ်ႏညီႏလာႏခံႏ သားတဲင် အဝ်ႏထွာပါ ကုလသမဂ္ဂ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင် တောမ်ႏ ဒေါ့ꩻခွင်ꩻလꩻသား ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လွိုက်ဒင်ႏ အစွိုးအဒဝ်ႏ အွဉ်အကိုရေꩻကယ်ႏချုတ်နဝ်ꩻ မာꩻနေးမဲးစနိစ်တဲင် တောမ်ႏလိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻကောင်သီ ထောက်ခံႏအာႏတွော့ꩻ အစွိုးအဒဝ်ႏညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဖေႏအတီႏ ဒင်ႏလွေꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻကောင်သီ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ စွုမ်ႏခမ်းခမ်း ဖေႏမဲးခွင်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒုံကောင်မုဲင်းသင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံကောင်မုဲင်းသင်ꩻ (Tawngmethin) (တောင်မဲသင်းရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ် ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၃၈၅ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂,၁၂၆ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံသလုံးထင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံပင်ပွံ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလုံးပဲဉ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံနမ်းနိန်ႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဆောင်ႏပြောင်း ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၂၃ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာကို စောက်ꩻတနျာႏ KNDFတောမ်ႏမဟာႏမိတ်တပ်စွိုꩻ တောမ်ႏ စဲ့ꩻမန်း၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ သီး ထွာလွဉ်အသျုက်တရေင်တဲင် စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ အဝ်ႏထွာဗꩻတွိုႏကယိုခါ(၁-၄-၂၀၂၃)နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစဲ့ꩻတွိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻတဲင် ရပ်နဝ်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻအာဖုံႏလဲ့ ထိုꩻလဲ့ဖုဲင်းညာꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ် (အဲင်းကလေတ်: Mong Hsat) (မန်း: မိုင်းဆတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-ထုဲင်ꩻခမ်းကူ ဝေင်ꩻပေႏတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻ၊ အာခါ၊ လားဟူ၊ ခယ်ႏလီႏသောႏ၊ မန်းလိုꩻမျိုꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၀၀၄ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻတဲ့အဝ်ႏတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၆၂)မဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အမေႏရိကနဝ်
အမေႏရိကနဝ် (အိဉ်ႏကလေက်: South America) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ် အမေႏရိကတွိုက်တန်(supercontinent) အခဝ်နဝ် အခဝ်လ့ကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အဝ်ႏထွာဖေႏ သီးအကူးနားသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏ အဝ်ႏထွာဖေႏ သီးအကူနားနေနေသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ကာရစ်ဗီယံပင်ႏလယ်ႏ အဝ်ႏထွာဖေႏ ခမ်းကူနားသီးနဝ်ꩻသွူ။ ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၆.၈၉ သန်း စတုရန်းမဲင်ႏ မွေးတဝ်းလဲ့ ၁၇.၈၄ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာတဲင် အဝ်ႏတတွာ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါ (၃.၅%)သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏ လာဇူလုဲင်ကို စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃၈၅) သန်းလွိုအကျောင်ꩻ ရမ်ꩻထွားသေဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အာသျတွိုက်၊ အာဖရိကတွိုက် တောမ်ႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ ဖိုင်ႏထွူ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏလုဲင်းသွတ်ꩻ တွိုက်တဖြုံႏသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း အာသျ၊ အာဖရိက၊ ဥရောပ တောမ်ႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻဖုံႏ မိဉ်ႏထွူ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ပဥ္စမလိုꩻအုံအဝ်ႏသော့ꩻ အအာသွတ်ꩻ တွိုက်တဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ thumb|200px|အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻဟံႏဂျိုဟ်ႏတုကိုပုင်ႏ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ယို ကမ္ဘာႏတသာကို ကပါဒါႏ တွိုက်တန်နီဖြုံႏအကို ထွာပါသော့ꩻ တွိုက်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ တွိုက်ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လောင်စီစျုသီးရဲဉ်ႏနဝ် ၃၄° တောမ်ႏ ၈၂° အခါႏ၊ လတ္တီစျုသီးရဲဉ်ႏထင်ꩻ ၁၃ ဒီႏဂရီႏတောမ်ႏ လတ္တီစျုသီးရဲဉ်ႏနဝ် ၅၅ ဒီႏဂရီႏအခါႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ꩻယို ပုင်ႏမဲဉ်ႏအကျမ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဗိုန်နုဲင်း သိုမ်စဲင်ႏတြိဂံပုင်ႏစံႏသွူ။ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ယိုတောမ်ႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻခါႏနဝ်ꩻ ပနားမားကွန် အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ခါꩻဖေႏ အကူနားလောင်းသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၄ ဗာႏကို ခူႏမာꩻထွူလွေꩻလꩻ လိုꩻမာꩻခြောင် ပနားမားရောင်ꩻတန်(တူးမြောင်း)တဲင် တယ်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်တောမ်ႏ တွိုက်ထင်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ဒွုမ်ဝင်ꩻ လိုꩻမာꩻထီရောင်ꩻတန်အဝ်ႏခါႏထွူတဲင် အဝ်ႏခေါ်ထိုꩻခန်းဒျာႏဝင်ꩻ ကွန်တကွန်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အမေႏရိကတွိုက်နဝ်
ပတ္တိဒါန
နီကလꩻဒါႏ ကုသိုလ်ႏယို ဝင်ꩻတဲ့ဖေႏကလꩻတွာတွာ အွဉ်ႏသꩻဗွာဗွာ ကဖန်းဖေႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပတ္တိဒါန"နောဝ်ꩻသွူ။ ရီ- ဖန်းဝွေႏဖေႏထိုꩻဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏလို့ထိုꩻနဲ့၊ လို့ထိုꩻတဝ်းနဲ့ ထေနယ်ဖေႏ တွမ်ႏဥပမာႏမွိုင်။ ဖြေႏ- လို့ထိုꩻတဝ်း၊ ယိန်းလꩻအာထဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ ဥပမာႏ တဲစ်ꩻရီးခန်း ဖယောင်ꩻတဲင်ႏတလီး၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏ အလီးတရေင်နောဝ်ꩻ ခြဲစ်ꩻထဲင်းဒွုမ်မေႏခြဲစ်ꩻ၊ ထူႏထူႏတဲစ်တောဗော့ꩻ ပထမ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏမေႏနဝ်ꩻ၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအလီးတရေင် တဲစ်ꩻလို့ခန်းတဲ့ ပထမ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏမေႏနဝ်ꩻ အယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ ပထမဖယောင်ꩻတဲင်ႏ မေႏရောင်ႏတွမ်ႏ ကတဲစ်ꩻဆုဲင်ꩻ မေႏရောင်ႏတရေင် ကတိန်ႏတင်ႏလေညီꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းတင်ႏယိန်းတလဝ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ဖန်းဝွေႏဖေႏစွဉ်ႏတဲ့ ပထမကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်း၊ လꩻထဲင်း "ပတ္တိဒါနကုသိုလ်ႏ"တဲင် ယိန်းလꩻအာအာ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ "ပတ္တိဒါနကဗျာ" - ဝွေႏဖန်းလူꩻလိုꩻ - ယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်းဗာႏ လꩻထဲင်းလွိုပိုႏ - ကုသိုလ်ႏထွာပွါꩻ မေႏတဲင်ႏတလီး - တဲစ်ꩻရီးသေႏချာႏ တဲစ်ꩻကူꩻတော - အာအော ယိန်းလေဗွာ။ "ဝွေႏဖန်းဖေႏ ကုသိုလ်ႏပွုံႏ" ကမာꩻကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ ရိုꩻသွော့နုဲင်းယို- "ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနော ဗွေႏသီးဩ"။ "သာႏဓု - သာႏဓု - သာႏဓု"ရိုꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ။ (တောင်ꩻခါꩻ- ငေါဝ်းယပ်ꩻနမ်းဆျာꩻထီနဝ်ꩻတဲ့ အရေꩻကီꩻဒျာႏ အသေနာႏတဲင် ရွစ်နေးဒျာႏ နီဘာႏသာႏခြေင်ခြေင်မꩻ ဟောဝ်၊ ထာꩻနစ်သက်ယိန်းထွာ၊ ယိန်းလꩻအာကုသိုလ်ႏ၊ ငေါဝ်းယပ်ꩻနမ်း ဆျာꩻထီယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "တောင်ႏကီꩻ-ပဂိုꩻ ရန်ႏတကုန်ႏ၊ မောႏလမဲင်ႏသထုံႏ ထာဝယ်ဗိတ်"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ။ "ဖိုး ပနား ထော့ꩻထွီႏ ချင်္သေ့ꩻကေ၊ ယူးဝါးဆင်သေ ဖီးထူꩻဒေႏ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ပစျꩻပနျꩻအာလွဉ်ꩻ၊ ဆွာꩻလွဉ်ꩻငါႏတဲင် တွမ်ႏခေတ်ယိုခါ (တွမ်ႏလိုꩻယိုခါ) ထာꩻထီႏနောဝ်ꩻ တပေါႏကဲက်ညီႏတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အာသီယံ
အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ခမ်းထီဖုံႏအစွိုꩻ (အိန်းကလေတ်: Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) အာသီယံနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်အကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီ(၁၀)ခမ်း ခြွဉ်းဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒါႏ ခမ်းထီရေꩻတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ အစွိုꩻတန်တစွိုꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၆ ဗာႏကို အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ၊ မလေးသျားခမ်းထီ၊ သေင်ကာပူ၊ ထုဲင်ꩻ၊ ဖိလစ်ပုဲင်ခမ်းထီ ခမ်းထီးဖုံႏ ခမ်းလင်ရေꩻဝွန်ႏတန်သီး တဲမ်းထွို့ꩻသွူစူမုဲင် အာသီယံကေႏညာႏချက် (ဗန်ကောက်လိတ်ကေႏညာႏ)ကိုတဲင် ဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗရူနုဲင်းခမ်းထီ၊ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ၊ မျန်မာ(မန်း)၊ လာအိုခမ်းထီ၊ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းထီ စတဲင် ခမ်းထီဖုံႏ နွို့ပါလွဉ်တဲင် အဝ်ႏလွဉ်စွဉ်ႏ ခမ်းထီ(၁၀)ခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ အာသီယံ ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ တတွာတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ငါခိုႏ ဧရိယာႏခြွဉ်း (၃%)တဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄.၄၆) သန်းသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ တတွာကမ္ဘာႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၈.၈%)တဲင် အရမ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏစွဉ်ႏ သန်း(၆၀၀)ဖြာꩻရပ်သွူ။ အာသီယံအစွိုꩻ အဓိကအင်းရေႏချက်နဝ်ꩻ ဖေႏကထွာဒျာႏ ခွꩻငိမ်ꩻထွူ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုဒါႏ အသောင်အရင်ꩻ အစုအဗူႏတဗာႏတဲင် တခမ်းတောမ်ႏတခမ်း ဆွန်ꩻစူလွောင်ႏဗူႏ ခိန်ႏညဆွာꩻယံတဉ်ႏခွောင် ယံခွုမ်မာꩻညီꩻနွောင်ꩻဝင်ꩻ ဒေႏသကို စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ ထင်ႏထိုမုꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုမုဖုံႏဒျာႏသွူ။
အာသီယံထွာလွဉ်ပုင်ႏ
အာသီယံအစွိုꩻယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏစလွေꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၆ ဗာႏ ဩဂုတ်လာ (၈)နီꩻ ထုဲင်ꩻခမ်း ဝေင်ꩻဗန်ကောက်ကို တဲမ်းထွို့ꩻသွူ အာသီယံကေႏညာႏချက် (ဗန်ကောက်လိတ်ကေႏညာႏ)တဲင် ဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ အဉ်ဒိုနီးသျား၊ မလေးသျား၊ သေင်ကာပူ၊ ထုဲင်ꩻ တောမ်ႏ ဖိလစ်ပုဲင် ခမ်းထီး(၅)ခမ်းဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီးတသာဖုံႏအနေႏ ကထွာဒါႏ ဗရူနုဲင်း (၁၉၈၄)ဗာႏ၊ ဗီယက်နမ်(၁၉၉၅)ဗာႏ၊ မျန်မာ(မန်း) (၁၉၉၇)ဗာႏ၊ လာအို (၁၉၉၇)ဗာႏ၊ ကမ္ဘောဒီးယား (၁၉၉၉)ဗာႏကို နွို့လွဉ်ညီꩻရောင်လွဝင်ꩻတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ် (၁၀)ခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်အကိုရေꩻချုတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထုဲင်ꩻခမ်းထီ Surin Pitsuwan သွူ။ တယ်ႏ ၁၉၉၁ ဗာႏ အာသီယံအနေႏ ဒေႏသကို ခွုမ်မာꩻသောင်သားလွဉ် ခမ်းထီရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာသီယံ အုံကွံဖက်ခမ်းထီဖုံႏ
အာသီယံ အုံကွံဖက်ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
<references group="မတ်ရောမ်"/>
ဧကသာဋကပုဏ္ဏာꩻ
"ဧကသာဋကပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု"
၁၁၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ကုသိုလ်ႏယို ယွယွယဲင်ယဲင် ကမာꩻဒါႏပါꩻနဝ်ꩻ အသꩻနောဝ်ꩻ ကွပ်မုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း အပျောႏလွဉ်ꩻဒါႏ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်းလောင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကုသိုလ်ႏဖုံႏယို လိုႏမာꩻမွိုင်မွိုင်ခန်း၊ သꩻယို လိုႏရဲခါꩻလꩻလꩻ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်းထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ဧကသာဋကပုဏ္ဏာꩻ'ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ဘဝသံသရာႏအကို ကေန်ꩻခြောဗာႏထာꩻနုဲင်းယိုတဲ့အဝ်ႏ-
၂။ ပေါႏနာႏဗာႏတရာꩻနဝ်ꩻ သꩻမဉ်လူႏထာꩻ/ သꩻမဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏ ပေါႏလွဉ်ဒါႏ-
၃။ နွောင်ꩻလꩻကိလေႏသာႏ အကိုနောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻအနွောင်ꩻ၊ ရိုꩻဗာႏအအောင်ႏ-
၄။ ပေါႏနွောင်ꩻဗော့ꩻ ရန်ႏအထန်ႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻရန်ႏလွဉ်ချာဒါႏတဲင် ဟဲ့ꩻတဝ်းအနွောင်ꩻ၊ ရိုꩻတဝ်းအအောင်ႏ-
၅။ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻမွိုင်မွိုင်မꩻ အကျိုꩻလꩻမွိုင်မွိုင်-
၆။ သꩻနဝ်ꩻ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း (အကုသိုလ်ႏ)အလောင်းစတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ဂန်းဂေါးခရဲင်ႏ
ဂန်းဂေါးခရဲင်ႏ (ဂန့်ဂေါခရိုင်) (Gangaw District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ခရဲင်ႏတသာတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဂန်းဂေါး ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ဂန်းဂေါးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ
"နန္ဒိယသုတ် (ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ တကာႏနန္ဒိယတရာꩻ)" "အုံပွုံႏအဝ်ႏနယ်ꩻ အမျိုမျိုꩻကို နီသွဉ်းသီး အီႏအုံဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏအော်" တကာႏနန္ဒိယ ရီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်- နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ တကာႏနန္ဒိယနုဲင်းယို- ၁။ သဒ္ဓေါ ခေါ နန္ဒိယ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အဿဒ္ဓေါ- တကာႏနန္ဒိယ- လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထောဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၂။ သီလဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုဿီလော- လိုꩻသီႏလအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ သီႏလတအဲဉ်ထောဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၃။ အာရဒ္ဓဝီရိယော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ကုသီတော- လိုꩻကုဲင်းမွေးမုဲင်းမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻလွꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၄။ ဥပဋ္ဌိတဿတိ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော မုဋ္ဌဿတိ- လိုꩻသတိꩻအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻသတိꩻတအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၅။ သမာဟိတော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အသမာဟိတော- လိုꩻသꩻစွူမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻသꩻစွူတဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၆။ ပညဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုပ္ပညော- လိုꩻပညာႏအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းမဂ်ဖိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၇။ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ- ယူႏလꩻလꩻဘုရာꩻယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။ ၈။ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ- ယူႏလꩻလꩻတရာꩻယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။ ၉။ ကလျာဏမိတ္တေ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ- ယူႏလꩻလꩻသွꩻဟောဝ်ဖုံႏယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။ ၁၀။ စာဂံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ- ယူႏလꩻလꩻစာႏဂယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻ။ ၁၁။ တေ နန္ဒိယ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ- တကာႏနန္ဒိယ- ယူႏလꩻလꩻလူꩻဖုံႏယို နမ်းကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာသော့ꩻဗာႏသတိꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဧကာဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ပဇဟတေဝ အကုသလေ- တကာႏနန္ဒိယဟွေး- ဥပမာႏ- - ထီအဝ်ႏဖွိုင်ꩻကို ပေါႏအွဉ်ႏတခို့ ထီဖွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ထီအဝ်ႏဖွိုင်ꩻကို ခွို့ထန်ႏလို့စွဉ်ႏ၊ - မီꩻသဲင်ခြာ ပေါႏမေႏထဲ့သော့ꩻနဝ်ꩻ မေႏခိုးလို့စွဉ်ႏ မီꩻသဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကဟဲ့ꩻ အရိယာႏတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏဗွေတွမ်ႏတရာꩻ တဆီပုဲင်တပါꩻယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏထောက်ꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ အကုသိုလ်ႏ၊ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခိုးလို့ထိုꩻစွဉ်ႏ အကုသိုလ်ႏယွုတ်ညမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဧကာဒသကနိပါတ်၊ နန္ဒိယသုတ်)
ဝေင်ꩻကမမောင်း
ဝေင်ꩻကမမောင်း (အိန်းကလေတ်: Kamamaung) (မန်း: ကမမောင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ဒေါမ်၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထာႏဝ၊ ဖပွန်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖာပွန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကမမောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မြိုင်ကြီးငူဖဲ့ꩻတွို့ꩻတဲင် အဝ်ႏခါႏဒျာႏ ခြုံꩻခြောင်လွုမ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ် တဖြုံႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၀,၈၉၅ ဖြာꩻ၊ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ ၁၃,၉၉၂ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻ တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတာသီ
ဝေင်ꩻတာသီ (မန်း: သာစည်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Thazi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မဲ့ထီလင်ꩻခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ အရေꩻတန်မေႏရထာꩻတဖူႏဆွုမ်ႏဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမဲ့ထီလင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝမ်းတွင်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ  ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပျော်ဘွယ် ဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၁၃ မဲင်ႏသွူ။ ဝေင်ꩻဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁.၈ မဲင်ႏရပ်တဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၀,၅၆၁ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတာသီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရဲင်ႏဖြယ်ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အစိုႏရအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻအာနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပတ္တာနုမောဒန
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသန်
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသန် (အဲင်းကလေတ်: Mong San) (မန်း: မိုင်းစံမြို့/မုန်းဆန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂၄၇၅)ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသျားတော
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဒုံပင်ပွံ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံပင်ပွံ (Pinpong) (ပင်ပုံရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ် ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၃၈၄ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂,၁၂၆ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုဲင်ခွန်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလုံးပဲဉ်၊ ဒုံနမ်းနိန်ႏ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၂၃ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာကို စောက်ꩻတနျာႏ KNDFတောမ်ႏ မဟာႏမိတ်တပ်စွိုꩻ တောမ်ႏ စဲ့ꩻမန်း၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ သီး ထွာလွဉ်အသျုက်တရေင်တဲင် စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ အဝ်ႏထွာဗꩻတွိုႏကယိုခါ(၁-၄-၂၀၂၃)နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစဲ့ꩻတွိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻတဲင် ရပ်နဝ်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻအာဖုံႏလဲ့ အွဉ်ႏကုဲင်လမ်းပါႏ ထိုꩻလဲ့ဖုဲင်းညာꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဓမ္မဒေသနာ
ကဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓမ္မဒေသနာ"နောဝ်ꩻသွူ။ "ဟော်ꩻတရာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ဝင်ꩻဖေႏနေး ကလꩻလောကီꩻ လောကုတ္တရာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝင်ꩻအုံလွဉ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်းလွဉ်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝင်ꩻထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏ ဖေႏနေးကအဝ်ႏ၊ ဖေႏနေးကယိန်းအာတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻဖေႏနေးကစွူ၊ ဝင်ꩻသꩻဖေႏကချမ်ꩻသာႏတဲင် ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ နီနမ်းတဲ့ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံကတိုꩻပွါꩻတဲင် ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻတရာꩻ-စတဲင် ကဟော်ꩻတရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကဟွိုႏမော် အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာ"ဓမ္မဒေသနာ"လွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ "တောင်ꩻခါꩻ" ကချꩻလိတ်၊ ကတဲမ်းလိတ်၊ ကဖေႏဩဝါဒ ဆုမ္မꩻဝင်ꩻ၊ ကသွဉ်ဖေႏဝင်ꩻ အပဲစ်ကကင်ꩻဒါႏ စူပညာႏ၊ ဖြောင်းပညာႏ၊ ကသွဉ်ဖေႏ ထာꩻဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာ"ဓမ္မဒေသနာ"နောဝ်ꩻနေနေသွူ။ မဉ်ꩻဖေႏနေးကကျောႏ၊ လာဘ်ဖေႏနေးကအာတဲင် နေးတွမ်ႏသꩻယုတ်သꩻညမ်းတွော့ꩻ ကဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတတန်တဝ်း။ ရေႏရွယ်ႏအွဉ်ႏသꩻ ဝင်ꩻဖေႏနေးကလꩻ ကုသိုလ်ႏ၊ ဝင်ꩻဖေႏနေးကတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏမဲဉ်ႏ သꩻမျတ်တဲင် ဟော်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻမꩻ အကျိုꩻတန်နောဝ်ꩻသွူ။ "ဓမ္မဒေသနာကဗျာ" - ဟောဝ်ဖဲ့ꩻကရိုꩻ - အမျိုꩻချမ်ꩻသာႏ ယံဖေႏကလꩻ - အွဉ်ႏသꩻဟော်ꩻကျာꩻ ရေႏလွေꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ - နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻဒျာႏ ဟော်ꩻနယ်ပျꩻ - ဓမ္မ ဒေသနာ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
Pinkerton (detective agency)
မူလအရွီးခိုႏ
thumb|215x215px|ကူႏမဏီႏ တံꩻဆိတ် အစဲစ်မဲဉ်ႏ နိန်ႏ ၁၈၅၀ အကို အာလန် ပင်တကွန် ကရိုꩻ ဒါႏ စကော့တလန် လိုꩻမျိုꩻ ဒုက္ခတယ် သီႏ မွော့ခွဲလွေꩻတွမ်ႏ ချီခါကို အာတိုနီ အင်ႏဝတ် ရူကာ အွိုး မာဆိုနီ သီႏ အစီꩻဝွေꩻအီတာႏ ခင်ႏလမ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ၊ ဝွေꩻသီးဝင်ꩻနီအကို တဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မာႏရဲꩻနေႏနမ်ႏနဝ်သွူ၊ တွိုးဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ႏတွော့ စုံစမ်ႏ ထောက်လန်ႏ သေꩻလထိုꩻခန်းဒျာႏ ပင်တကွန်သီႏ အစွိုꩻ ထာꩻမာꩻသာႏ နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻတွော့ ပင်တကွန်ယို နေႏတွမ်ႏ ထာသေပညာႏတဲင် သွꩻပေါင်ꩻဖေႏကအာႏလွဉ်နဝ်ꩻ ဝွေႏကျမ်ႏစဲ့ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻ ခန်ႏဒျာႏ အစွိုꩻ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊
သမဲင်ႏပညာႏရှင်ႏကထွာဒါႏ ဖရိုင် မွန် ( Frank Morn ) ယို ကအောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻဒါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻသားတွမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻသား ဖုံႏယိုအီႏထိန်ႏဗာႏနဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေႏ ဝင်ꩻကသေပုဲင်ႏတဲင် ဝွေꩻတဲမ်ႏ လွေꩻခန်ႏ လိတ် မိုႏထေꩻစီꩻပွာꩻရေꩻသာႏထျနဝ်ꩻသွူ၊ တယ်ႏစလွေꩻ နိန်ႏ ၁၈၅၀ ကို ဖေႏကထိန်ꩻထွာနွောင်ꩻလွေꩻ ခန်ႏ ထာꩻမာꩻသာႏဖုံႏ တွမ်ႏ ကအီႏစွဲပမ်ႏကူႏညီႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ တယ်ႏစလွေꩻ ဖေဖော်ဝါ၇ီလာ ၁၈၅၅ အကို အာလန် ပင်တကွန် သီႏ အုံႏကွံတွိုင်ႏ လွေꩻတွမ်ႏ ဝန်ႏတန်ႏသီႏ ဖုံႏတဲင် ဖွဲ့ဗူႏလꩻလွေꩻ ခန်ႏ အစွိုꩻ နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝင်ꩻခမ်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ အမေႏရိကန်ႏ ကုမဏီႏ ခွဲꩻဖုံႏ ကဏ္ဍ:ထာမာꩻသားအခွင်ꩻအရေꩻ အမေရိကန်ႏခမ်ႏကို ကဏ္ဍ:အထူႏလုံႏခြုံႏရေꩻ အစွိုꩻ ကဏ္ဍ:ထောက်လန်ႏရေꩻ အစွိုꩻ ကဏ္ဍ:ထေဖော်ႏထန်ႏစ အမေရိကန် ကူမဏီႏ နိန်ႏ ၁၈၅၀
ဓမ္မဿဝန
ကနာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓမ္မဿဝန"နောဝ်ꩻသွူ။ "နာႏတရာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻ လောကီꩻ လောကုတ္တရာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ အုံလွဉ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလွဉ်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏဖေႏနေးကအဝ်ႏ၊ ဖေႏနေးကယိန်းအာတဲင် နာႏတရာꩻ၊ ဟော်ꩻနယ်တောဝင်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ သꩻယံကစွူ သꩻယ့ကချမ်ꩻသာႏတဲင် နာႏတရာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံကတိုꩻပွါꩻတဲင် နာႏတရာꩻ-စတဲင် နေးတွမ်ႏသꩻဟဝ်သꩻဒါႏ ကနာႏတရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကနာႏမော်အမျိုꩻမျိုꩻဖု့ႏနဝ်ꩻ ထွာ"ဓမ္မဿဝန"လွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ တောင်ꩻခါꩻ ကထင်ႏလိတ်၊ ကသွဉ်လိတ်၊ ကသွဉ်ကထူႏဒါႏ ထာꩻလိန်ႏမာႏ၊ ထာꩻသေလိတ်ကိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာ "ဓမ္မဿဝန"နဝ်ꩻနေနေသွူ။ "ဓမ္မဿဝနကဗျာ" - ဟောဝ်ဖဲ့ꩻကရိုꩻ - အမျိုꩻချမ်ꩻသာႏ ယံဖေႏကလꩻ - အွဉ်ႏသꩻကျိုꩻစာꩻ ဟွုန်ထီမဲ့လေ - ယံသေလိန်ႏမာႏ ဿဝန - ဓမ္မ နာႏတရာꩻ။ "နာႏဗာႏတရာꩻ ကျိုꩻ ၅-ပါꩻ" ၁။ (အဿုတံ သုဏာတိ)- တဟွုန်ဖိုတဝ်း အကျောင်ꩻအခရာႏယို ဟွုန်ဗာႏ။ ၂။ (သုတံ ပရိယောဒါပေတိ)- ကဟွုန်ဗာႏဖိုလဲဉ်းတဲ့ ယိန်းသေနာႏစဲင်းစဲင်း။ ၃။ (ကင်္ခံ ဝိတရတိ)- ထာꩻယူႏမာႏ သံႏသယ ကင်ꩻထိုꩻ။ ၄။ (ဒိဋ္ဌိံ ဥဇုံ ကရောတိ)- ထာꩻယူႏ စွို့ꩻစွဉ်ႏထိုꩻ။ ၅။ (စိတ္တမဿ ပသီဒတိ)- သꩻစွူ သꩻခွꩻ။ ပေါႏနာႏတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻ ၅-ပါꩻယိုသွူ။ (အံ-၂၊ ၂၁၆) "နာႏဗာႏတရာꩻ ကျိုꩻ ၅-ပါꩻကဗျာ" - ဟွုန်ဗာႏတဝ်းကို - ဟွုန်ဖိုသေꩻဗာႏ ဟွုန်လဲဉ်းဟွုန်ထဲင်း - ယိန်းစဲင်းသေခါꩻ သံႏသယကင်ꩻခြူႏ - ထာꩻယူႏဟဝ်ဒါႏ သꩻစွူငါႏ - နာႏဗာႏ မျတ်တရာꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဥရောပတွိုက်
ဥရောပတွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်: Europe) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻအွဉ်ႏထွော့ချက်အလꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ တွိုက်တန်(၇)ဖြုံႏကိုသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ယူရေးသျားဟံႏယာႏကောင်တန် အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻကိုသွူ။ ဥရောပတောမ်ႏ အာသျတွိုက်ခါႏ ကအဝ်ႏရဲးခါꩻဖေႏဒါႏအကူသီးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယူရယ်ကောင်ရွေꩻ၊ ကော့ကေးသတ်ကောင်ရွေꩻ၊ ယူရယ်ခြောင်၊ ကဲက်သပီယံပင်ႏလယ်ႏ၊ ပင်ႏလယ်ႏဆုံး၊ ပင်ႏလယ်ႏဆုံးတောမ်ႏ ကအဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻဒါႏ အေစဉ်ပင်ႏလယ်ႏ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏတောမ်ႏ ထီခိုႏအလင်ဖုံႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်နဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏခါႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဆုံးတောမ်ႏ ကဆွိုက်ခါꩻဒါႏ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဥရောပတွိုက်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း တွိုက်တန်ဖုံႏအကို ထွာဒုတိယအပေႏသွတ်ꩻတဲင် ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၃,၉၃၀,၀၀၀ စတုရန်းမဲင်ႏ (၁၀,၁၈၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် တတွာဒို့ꩻတခြို့လွေꩻ ကမ္ဘာႏမဲ့ငါခိုႏ (၂%)တောမ်ႏ တတွာဒို့ꩻတခြို့လွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ငါခိုႏ (၆.၈%)သွူ။ ဥရောပကို ခမ်းထီခြွောန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၅၀)ခမ်းရပ်တဲင် ရသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဟံႏနယ်ႏအတန်သွတ်ꩻတောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအအာသွတ်ꩻ၊ ဗာတီကန်သီးတီးခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာအပေႏသွတ်ꩻသွူ။ ဥရောပနဝ်ꩻ အာသျတောမ်ႏ အာဖရိကမိဉ်ႏထွူ ထွာတတိယ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အအာသွတ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းလို့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၇၄၆)သန်းရပ်တဲင် တတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၁၁%)ရပ်သွူ။
ဥရောပတွိုက်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း မိဉ်ꩻကတန်ဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဂီတ၊ အနုပညာႏ စူခြောင်ꩻဖုံႏ ပေါ်ႏထန်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း မိဉ်ꩻတန်ကျောႏဒါႏ ဒဿနိကဗေဒပညာႏသျင်ႏတန်ဖုံႏ၊ ဖန်ဆင်ꩻသားဖုံႏလဲ့ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻဥရောပတွိုက်သားသွူ။
ခမ်းထီတောမ်ႏဟံႏနယ်ႏဒေႏသခရာႏ
thumb|ဥရောပ ဂျိုဟ်ႏတုပုင်ႏတပုင်ႏ thumb|ကောင်ဗွာ (Mont Blanc)၊ ပဉ်တစ် right|thumb|ဗိုးဗိုးရိုကမ်းခြေ၊ ဂရိ thumb|ပိုင်ဂျန်နဲကန် (Lake Päijänne)၊ ဝေင်ꩻစစ်မာ (Sysmä)၊ ဖင်လန် thumb|ဝေင်ꩻဆွာနတ်တရာ၊ ဂျော်ဂျီယာခမ်းထီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဥရောပတွိုက်
ဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏမဟာႏနာမ်ႏ
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကပိလဝတ်ခမ်း၊ ကျောင်ꩻ"နိဂြောဓါရုံ"ကိုအတွင်ꩻ စင်ꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻရိုꩻ ဝါႏမဉ်ႏကျွစ်မဲ့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻအီႏကျွꩻညာꩻထာꩻ၊ နီအီႏလွေꩻလွဉ်ꩻဗာႏ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆꩻသင်္ကန်ꩻ၊ စိုမ်ႏသင်္ကန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ တကာႏမဟာႏနာမ်ႏတဖြာꩻ ထင်ႏလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- ဩဗွေႏ- စင်ꩻပေႏဖုံႏရိုꩻ ဝါႏမဉ်ႏကျွစ်နဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ အီႏကျွꩻလွေꩻညာꩻထာꩻတဲ့ ဟွုန်စဲင်းစဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယိုသွူဩ၊ ဩဗွေႏ- ကရီးနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအုံဟောဝ်တဝ်း၊ အုံဟောဝ်တဝ်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖိုတဝ်းဒွိုန်း ခွေသွဉ်းတရာꩻ၊ ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ" "တကာႏမဟာႏနာမ်ႏဟွေး- ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏလꩻဗာႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေစွုမ်ႏတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ ယူႏလꩻလꩻသွော့ဘုရာꩻ၊ ယွုမ်းအံႏမွေးမုဲင်းသွော့ ဗွေႏဘုရာꩻလုဲင်း၊ ပေါႏလောႏယူႏလꩻဘုရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ 'ခံႏစာꩻမုꩻဝွေႏဒနာႏ-သက်သာႏထိုꩻစွဉ်ႏသနယ်တကႏ'။ ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယူꩻလꩻဗာႏတရာꩻ၊ တရာꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနမ်းနမ်းဟော်ꩻခါꩻ၊ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏသူပါꩻ၊ ယွုမ်းအံႏခြောႏခြဲ့ꩻသွော့ တရာꩻဟုဲင်း၊ ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏဗာႏသံႏဃာႏ၊ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ သံဃာႏသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ ယွုမ်းအံႏတဉ်ႏတွော့ꩻ သံဃာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလုဲင်းတကာႏ၊ ပေါႏယူႏလꩻ တရာꩻ၊ ယူႏလꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ ထာꩻဆာသက်သာႏစွဉ်ႏသနယ်။ ရောႏဂါႏနိစ္စက် ဆာယူႏပက်ထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏ မွိုးလောင်းဖါလောင်း အွဉ်ႏမွုန်း၊ ထာꩻဝီႏဝွို့ပိုလောင်း မာလောင်း အွဉ်ႏမွုန်း၊ ထာꩻလောႏကာႏရွဉ်လောင်း ခံꩻလောင်း တခြိုꩻဥစ္စာႏလောင်း အွဉ်ႏမွုန်းတောဝ်လာꩻလာꩻနော။ ခွေယိုနဝ်ꩻ ယွုမ်းမွေးမုဲင်းဒျာႏ ဘုရာꩻ၊ ယွုမ်းခြေင်းခြဲ့ဒျာႏတရာꩻ၊ ယွုမ်းခြောႏခြဲ့ꩻဒျာႏ သံဃာႏ၊ ယွုမ်းအံႏသေႏသေႏဒျာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻသေႏသေႏဒျာႏ ဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏထိန်ꩻဟောဝ်သေႏသေႏဒျာႏ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏပွါꩻမျာꩻသေႏသေႏဒျာႏ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏ၊ ယူႏဒျာႏသွော့ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ ယူႏလꩻဒျာႏသွော့ ကမာꩻခါꩻ ကုသိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻနော။ ခွေယိုခါနဝ်ꩻ လꩻလယ်ႏကွို့ꩻ လိုꩻချမ်ꩻသာႏလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻချမ်ꩻသႏယို ထွꩻတောဝ်း လူꩻချမ်ꩻသာႏသူꩻ၊ ခွေယို လိုꩻဟောဝ်တဖြာꩻ ဆယ်ꩻကပ်ကိုꩻကွယ်ႏ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ၊ မာꩻခါꩻကုသိုလ်ႏအာတန်၊ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ခွေတမာꩻဖိုတဝ်း၊ ခွေယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီခန်းတဲ့ ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း တတွိုႏဗာႏတောဝ်း၊ အီႏတွိုႏဗာႏဒျာႏ လူꩻခမ်း၊ ဗျဟ္မာႏခမ်း၊ အောဝ်ႏဗျဟ္မာႏခမ်းသူꩻ အီႏကူꩻတငါဒျာႏနိဗ္ဗာန်ႏ ယွုမ်းအံႏသွော့နမ်း နုဲင်းနဝ်ꩻနောတကာႏ" နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻအနယ်ꩻဟောဝ် စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဂိလာနသုတ်)
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသံ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသံ (မွိုင်းသန်းလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ) (အဲင်းကလေတ်: Mongsan) (မန်း: မိုင်းစံမြို့ (မုန်းဆန်း) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂,၄၇၅)ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကမာဝက်
ဝေင်ꩻကမာဝက် (အဲင်းကလေတ်: Kamarwet) (မန်း: ကမာဝက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဒုံကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကမာဝက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ႏခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ-ထာဝယ် ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏဖဲ့ꩻနဝ် (၂၃)မဲင်ႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကမာဝက်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ရန်ႏသူႏစဲစ်ထွာ ဖေင်ꩻယာဗွာ
ယာဗွာတခြဲက်ꩻ နီရန်ႏသူႏ၊ ကကျင်ꩻခိုမူႏ ခြင်ꩻဒုက်ခ၊ နုဲင်းခြောင်းကဝ်ယꩻ ဖိုꩻမတန်ႏ၊ လိုꩻမွိုက်ထာꩻအံႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻကုဲင်၊ သွီႏယာႏဟုဲင်လုဲင် သဲင်တခြိစ်ꩻ၊ ထာꩻယူႏလဲ့ပိစ်ꩻ မပေါက်ဖြဲဉ်၊ အံႏမတေားဒဲဉ် ကေန်ꩻဖြန်ဗာႏ၊ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ လို့ခြေင်အာ၊ သꩻဖြုံႏနဝ်ꩻခါ အအာႏဆေ့ꩻ၊ အဝ်ႏခြံစာတေ့ꩻ ဝင်ꩻထူႏသိမ်ꩻ၊ စာဗာႏအေင်ခြိမ်ꩻ စာပါဆိုမ်ႏ၊ သေင်ႏပင်ခြိုမ်ႏခြိုမ်ႏ ထိုမ်ႏဗျာႏစာ၊ ခင်ႏဖာႏခြဲပ်ငါ မထိုမ်းဗာႏ၊ ခြဝ်ငဝ်းသီပြာႏ "ယာဗွာသား"။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကဗျာ
ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၂−ဗာႏ၊ တယ်ႏစ လာဩဂုတ်ယို ဖောႏထန်ႏလွေꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိတ်တသာတဲင် ကအဝ်ႏရီးလဲဉ်းဒါႏ ခရဲင်ႏအရန်းဖုံႏယို မာꩻကုဲင်ထိုꩻတဲင် ဖြွမ်းဗူႏလွေꩻ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻသွူ။ ကရီးခါ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏယို ပါလွေꩻတေား ဒျာႏ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသကိုသွူ။ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏကို ကရီးခါ ရပ်ကွက်တန်ဖုံႏယိုလဲ့ အွဉ်ႏထွာလွေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ကိုကိုးကြွန်လဲ့ ပါတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏ ပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၄၀)နဝ်ꩻသွူ။
ခရဲင်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻအဝ်ႏ(၂၁)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ(၇၄၃)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ(၆၂၁)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၂၁၄၃)ဒုံသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး
ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး (မန်း: ရတနာပုံ ဆိုင်ဘာစီးတီး / ရတနာပုံ နည်းပညာ မြို့သစ်) (အဲင်းကလေတ်: Yadanabon Cyber City) ရတနာပုံ အနယ်ꩻပညာႏ ဝေင်ꩻတသာ နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်ဦးလွင် ဒုံပိဉ်သာထျꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ (၄၂)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။ ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး ယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီအကို ထွာဒျာႏ အတန်သွတ်ꩻ အုဲင်တီသိဉ်တာတဲင် အခင်အဲဉ်ႏလုဲင်းအဝ်ႏ ဧက တသောင်ႏလွိုသွူ။ ရတနာပုံ သုဲက်ဗာသီးတီး ဖြွိုတန်လွိုင်ႏကွုန်ꩻတာႏ စီႏမံႏကိန်ꩻဧရိယာႏကိုနဝ်ꩻ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီႏ အဖြုံႏ ၃၀ လွို အဝ်ႏခွုမ်မာꩻသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်အူးလွီင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်အူးလွီင် (မန်း: ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Myittha Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပိဉ်အူးလွီင်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻပိဉ်အူးလွီင်ကိုသွူ။
နီကယ်
နီကယ် (အဉ်းဂလစ်ဆျ်- Nickel) ယို ထွာ သတ္တုရောင်ႏဗွာ ဆှော့ꩻ၊ ထှို့ꩻထွာအီ ထာꩻဖြွီꩻဒါႏ၊ လဲင်းအီထာꩻဒါႏသှူ။ ဝွေꩻယို ထွာ ပသီႏသတ္တုခှိုꩻကိုတဗာႏ၊ အရောင်ႏက ဗေက်မွေး။ ထာꩻလျားတွမ်ႏ တျာႏ တွီကာႏအီဒါႏဖြှီးဖြောဝ်း။ နီကယ်ယို အမာꩻဒါႏ ဒြတ်ခြောန်းရုင်ႏရေင် အာဗာႏတန်။ နီကယ် ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ အရောင်ႏတသောမ်ႏ တောဝ်းလဲ့ အရောင်ႏတသဉ်သှူ။ နီကယ်ယို အခြီယှိုးယွဒါႏ အဲက်သစ် အာႏပနဲန်ႏကို၊ ကွဲးတှော့ꩻ နုဲက်ထရစ် အဲက်သစ်ကိုနောဝ်ꩻ အမာꩻဓာတ် ဗွန်ပီ ပသီႏ။ နီကယ်ယာႏဟောဝ်နောဝ်ꩻ အစုပ်ꩻထူႏခါꩻဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် ဝွေꩻနမ်းလောင်း။ နီကယ်ယို အဓိက မာꩻအီအာ ကမာꩻ သတ္တုခြှောန်း (alloy) ကို။ နီကယ်သတ္တုခြောန်းဖုံႏယို ဖဖြယ်ꩻနှောင်ꩻ ဆှော့ꩻတဉ်ႏအာႏ၊ ထှို့ꩻငင်ႏအာႏ၊ ရဲးကမ်းထာꩻတှိုတ်ပှေါတ်အားဖုံႏရာလောင်းသှူ။
စေႏတီႏလစ်ဆူႏ
စေႏတီႏလစ်ꩻဆူႏ ဟောဝ်ပူႏစောႏ
နီကယ်
မာꩻအီ
ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ အခေါဝ်တှို့ꩻသား ကမာꩻအီ နီကယ် ၆၅% နောဝ်ꩻ မာꩻအီ ပသီႏမဏိတာႏ၊ ပါငီꩻဆေ့ꩻအာနောဝ်ꩻ ထွာဒါႏ ပဉ်စားစားသှူ။ မာꩻအီအာနောဝ်ꩻ အဓိက ထွာ ခရိုမီယမ် ၂၈% တွမ်ႏ နီကယ် ၈% ကခြောန်းခါꩻဒါႏ ပသီႏမဏိ နောဝ်ꩻသှူ။ နီကယ်လို့လို့ကို ၁၁% ရပ်နောဝ်ꩻ မာꩻအီသတ္တုခြောန်းတဲဝါး။ နီကယ် ၂၃% နောဝ်ꩻ မာꩻအီ ဘဲတ္ထရီ သော့ꩻချာအအာႏလꩻဖုံႏ၊ ထာꩻခြိုꩻမာꩻငီꩻဓာတ် (အဉ်းဂလစ်ဆျ်- Catalysis) ဖုံႏ၊ ထေမာꩻ ဓာတ်ထာꩻခြိုꩻလောင်းလင် တွမ်ႏ ထာꩻခြိုꩻ တောင်ꩻတနျာႏ ကြူခါꩻဖုံႏ၊ ပလိတ်တပျာႏဖုံႏ နောဝ်ꩻသှူ။ နီကယ်ယို အဓိက မာꩻအီနှောင်ꩻ မေႏဝုဲင်ယာဖြွီꩻဖုံႏ။ နီကယ်ယို အလျားဗာႏသန်ပသာႏလဲ့ ရဲးခါꩻနှောင်ꩻ ထာꩻတှိုတ်ပှေါတ် အမ်ႏကုဲင်ထိုꩻထာꩻဖုံႏသှူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻယို မာꩻအီဝင်ꩻ ဓာတ်တအှို တာဘုဲင်ဖုံႏ တွမ်ႏ ရော့ကဲတ် အဲန်စဉ် (rocket engine) ကိုဖုံႏ။ မိုနယ် သတ္တုခြောန်း(Monel =70% Ni + 30% Cu) ယို ဆော့ꩻတဉ်ႏထှူမကာႏ ရဲးကမ်းနှောင်ꩻပါနေးက ထီဆုမ် တနှိုင် ပင်ႏလယ်ႏထီ တှိုတ်အမ်ႏကုဲင်ထာꩻ။ ထာꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻအီဝင်ꩻ ဖြီ၊ သင်္ဘောꩻသီး ထာꩻဝေတ်ꩻ ပန်ကာကြဲင်ႏဖုံႏ၊ မာꩻထီ အွꩻဒါႏ စက်ခင်ႏလမ်းကို စက်ခြိုင်း ပန်ကာကြဲင်ႏဖုံႏ နောဝ်ꩻသှူ။
စေႏတီႏလစ်ဆူႏ
လူႏပူႏစောႏထွိုက်ငါႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလစ်ꩻဆူႏသွူ၊ ၁. ဓာတုစေႏတီႏ ၊ ၂ ပရိဘောဂစေႏတီႏ ၊ ၃ ဓမ္မစေႏတီႏ ၊ ၄ ၊ ဥဒိဿစေႏတီႏ ၊ ယိုလစ်ꩻဆူႏသွူ၊
နီကယ်
ကမော့ꩻလꩻဒါႏ အထျꩻအသောင်
ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ အကိုသွတ်ꩻတထှိုင်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ လုံးထီလျားဖုံႏအကိုနောဝ်ꩻ နီကယ် အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ၁၀%။ နောဝ်ꩻမꩻ နီကယ်ကဉ်းအာအာယို ထေထန်ႏလꩻတောဝ်းသှူ။ ဝင်ꩻရမ်ꩻခါꩻ နီကယ် တန်ခြောန်း ၈ ဘီလီယံ (tons) ကိုရပ် အောဝ်ႏခြီသော့ꩻ လုံးထီလျား နောဝ်ꩻစားကိုသှူ။ အော်ဂဲန်းနေက် ထာꩻခြိုꩻဖုံႏယို စုပ်ꩻထူႏခါꩻဒါႏ သတ္တုဖုံႏရာ။ နောဝ်ꩻမꩻ ဘူမိမေႏသွာႏ (မန်း- ကျောက်မီးသွေး) တွမ်ႏ ဘူမိထီသေင် (မန်း- ရေနံ) ဖုံႏကိုယို သတ္တုပမာဏ အောဝ်ႏပါအာအေားတန်။ ဟမ်ႏဗဲ့ꩻကို နီကယ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါ ၀.၂ PPM (Part Per Million) သှူ။ ဟမ်ႏဗော့ꩻ တွမ်ႏ ဟမ်ႏသုဲင်ꩻယာႏ ယဟန်ႏကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပါဒါႏ ၄၅၀ PPM ။ ပါငီꩻ ပျမ်းမျနေး ဟမ်ႏဗဲ့ꩻကို ၂၀ PPM သှူ။ ဗာႏခူꩻ ယဟန်ႏကိုနောဝ်ꩻ မော့ꩻ နီကယ်၊ ဗာႏခူꩻနောဝ်ꩻစားကို နီကယ်ယို ထွာ အဲန်တောင်းထှူတောဝ်း အဲန်သုဲင်းဖုံႏ (မန်း- မရှိမဖြစ် အင်ဇိုင်းများ) သှူ။ နေင်းသဲင်ကိုယိုကဲႏကဲႏ နီကယ် ပမာဏအောဝ်ႏပါ ၇.၆ mg/kg သှူ။ နီကယ် တွမ်ႏ ဆာလဖာ မဉ်ႏခြောန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာ နီကယ် ကလဲန့်သ် Nickel glance= NiAsS) သတ္တုသှူ။ ပသီႏ ကထေခါꩻလဲန်း နီကယ် ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဝင်ꩻ အုဲင်းရွန်း နီကယ် သာလ်ဖုဲက်။ နီကယ်ယို မော့ꩻလꩻ ရတ်ဆျား၊ ဩသတေးလျ၊ နယူးကလီဒိုးနီး ယား၊ ဇျူးဘား၊ ကနေဒါ တွမ်ႏ အာဖရိကခမ်းနောဝ်ကို။ တနေင်ႏနေင်ႏ ထေထန်ႏလꩻ နီကယ် တန် ၅၀၀ လှို။ မဉ်ႏထေ ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ အီးထေလꩻအီယင်း အနေင်ႏ ၅၀ ကိုရပ် အောဝ်ႏရမ်ꩻခါꩻဝင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသှူ။
စေႏတီႏလစ်ဆူႏ
ဓာတုစေႏတီႏ လစ်ဆူႏအကို ဓာတုစေႏတီႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ပရိနိဗ္ဗာန်ႏ ကကျွꩻထင်ႏထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ရုတ်ကလေတ်တောႏ ဖုံႏယို ကအေဝ်ႏကုဲင်ထိုꩻဒါႏ ဓာတ်တောႏဖုံႏယို ကဌာႏပနာႏသွော့ꩻဒါႏ စေႏတီႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ဓာတုစေႏတီႏ နဲင်ႏနဝ်ႏသွူ။
နီကယ်
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
စေႏတီႏလစ်ဆူႏ
ပရိဘောဂ စေႏတီႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အသုံꩻဆောင်ႏဖုံႏ ကထွာဒါႏ ၊ သပိတ် ၊ သင်္ကန်ꩻ၊ စတွမ်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻအသုံꩻဆောင်ႏဖုံႏ ကဌာႏပနာႏသွော့ꩻဒါႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ပရိဘောဂ စေႏတီႏ နဲင်ႏနဝ်ႏသွူ။
ဥဒ္ဒိဿ စေႏတီႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ရေႏမတ်လွေꩻဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ရုပ်ထုတောႏတဲင်၊ ကထုပူႏဇော်ႏဒျာႏ ပုံႏတောႏ ရုတ်ထုတောႏဖုံႏယို ဟဲ့ꩻ ဥဒ္ဒဿ စေႏတီႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဓမ္မစေႏတီႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ၊ တရာꩻတောႏမျတ် နိကယ် ၅ ဖုံႏ ပိဠကတ် ၃ ဘုန်ႏ ဓမ္မက္ခန္တာႏ ၈၄၀၀ ဖုံႏယို ဟဲ့ꩻ ဓမ္မစေႏတီႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သမေစိတ္တေ သမံဖလံ နေႏတွမ်ႏစေႏတနာႏသွံပါꩻတဲင် မိဉ်ႏကီႏညိုႏရိုႏသေႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ စေႏတီႏတောႏ လစ်ဆူႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီနဲင်ႏစွဉ်ႏ ကပူႏဇော်ႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻမွန်နဝ် ဗွိုန်ပီဝင်ꩻတဲင် အကျိုꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အာမွေႏငါႏသွူ။
ပူႏဇော်ႏထဲင်းယင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ − ဂုဏ်ႏတောႏ ပူႏဇော်ႏနယ်ꩻသွူ ၊ ပူႏဇော်ႏဗာႏနဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ၊ နေးတွမ်ႏ ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ၉ ပါတဲင် သꩻကိုနဝ်ꩻရေႏမတ်လွေꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အရဟံ ဂုဏ်ႏတောႏတဲင် အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒွေါ စတွမ်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏတဲင် ၊ မဲဉ်ႏပူႏဇော်နဝ်ꩻ လꩻလွေꩻ အကျိုꩻတရာꩻအာငါႏသွူ။
အယံသွတ်ꩻပူႏဇော်ႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ၊ ပူႏဇော်ႏနေႏတွမ်ႏ ဉာဏ်ႏတောႏနဝ်ꩻ အယံသွတ်သွူ၊ ပူႏဇော်ႏဗာႏနဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ နီကလꩻလွဉ်ဒါႏ ခန္ဓာႏ၅ ပါꩻတန်ယိုနဝ်ꩻ ရုက်နမ်ႏ နီပါꩻ တန်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ တမဲꩻတောဝ်း အနိစ္စတန်ဒျာႏ မွော့ꩻနဲး မွော့ꩻနဲ ကရိုꩻဒါႏသံႏဝွေႏဂ တရာꩻယို ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏဗွို့ꩻတသေႏသေႏ နီထာꩻယူႏနဝ်ꩻ ဆင်ꩻရဲငါႏမွော့နယ်း ထာꩻဖြားဒုက္ခ၊ ထာꩻဆာဒုက္ခ၊ ထာꩻသီဒုက္ခ ဖုံႏယို တနီꩻတောဝ်းတဲ့တနီꩻ အီႏမွော့ꩻဗာႏမွော့ꩻနဲ ကရိုꩻဒါႏ သံႏဝွေႏဂတရာꩻယို၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏတသေႏသေႏနဝ်ꩻ အာႏထုပ်ထွာတရာꩻ ၊ ထာꩻသယ်ႏခံႏလဲ့အာလွဉ် ၊ ထာꩻဝင်ꩻသꩻတဲ့ အောဝ်ႏလွဉ်တဲင် ၊ လောဘလဲ့ꩻ ဆေ့ꩻလွဉ်၊ ဒေါးသဆေ့ꩻလွဉ် ၊ မောဟ ခြꩻလွဉ်တဲင် အကုသိုလ်ႏတရာꩻ ကုသိုလ်ႏတရာꩻအီႏ ပွာꩻအာတဲင် အနန္တသဘော်ꩻတရာꩻယို ကွဲးသေနာႏလွဉ်တဲင် ထွာထွူလဲ့ကုဲင် ကုဲင်ထွာလဲ့ထွာ သဖော်ꩻတရာꩻဖုံႏယို ကွဲသေနာႏနာႏတဲင်၊ ဟောဝ်ကုဲင်သဘောꩻတရာꩻဖုံႏယို သေနာႏလွဉ်တဲင် ရှုမတ်စွုမ်ႏနီꩻဟာတဲင် အကျိုꩻတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻအာထဲင်းက ကပူႏဇော်ႏနေးတွမ်ႏ ဂုဏ်ႏတောႏအလင်သွူ။
အကျိုꩻတရာꩻ
မဉ်ႏရိုႏသေႏ ကီႏညိုႏဗာႏဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ လꩻလွ့အကျိုꩻနုဲင်းယိုသွူ။ ဗုဒ္ဓဿပူဇံ မဟာတေဇဝန္တော - မဉ်ႏရိုႏသေႏကီႏညိုႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻတဲ့ နီကအောဝ်ႏထွာနေက ပုထုဇဉ်ႏသီးဘဝခိန်ႏတွင်ꩻကို၊ ခလားကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏအခါႏလယ်ႏကိုခိန်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထွာဗာႏလိုꩻလဲ့ အငိုꩻတန်ႏ တန်ႏခိုတန်မွေးငါႏ အကျိုꩻတရာꩻယို၊ နီတကာႏသီးအီႏလꩻဗာႏအမန်ႏသွူ။
ဓမ္မဿပူဇံ မဟာပညဝန္တော − မဂ်လစ်ꩻတန်ꩻ ဖိုႏလစ်ꩻတန်ꩻ ဆီပါပရိယတ် ဆီပါꩻတရာꩻဖုံႏယို ၊ မဉ်ႏပူႏဇော်ႏရိုႏသေႏဗာႏနဝ်ꩻ ခလားကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏတွင်ꩻ ယို ဉာဏ်ႏပညာႏတန် မွေးငါႏလိုꩻအကျိုꩻတရာꩻယိုတပါꩻလဲ့ နီအီႏလꩻဗာႏသွူ၊ နဝ်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း အပယ်ႏလစ်ꩻပါꩻလဲ့ တထဲ့နွောင်ꩻတောဝ်းဒွုမ်တဲင် လိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လူꩻချမ်ꩻသာႏ ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏလဲ့ အီႏလꩻနွောင်ꩻနေနေသွူ၊
ထာꩻစာအမ်ႏလိုꩻ
ထာꩻစာအမ်ႏလိုꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ထာꩻမာꩻလဲန်အမ်ႏလိုꩻအာ၊ အော်ဝင်ꩻ၊ ထှောန်ႏမာꩻနှိုင်ႏစေꩻဝင်ꩻ ထာꩻမာꩻသှူ။ မဉ်ႏတမာꩻဖေႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ဝါးထန်ႏဝင်ꩻလမ်း တောဝ်းလဲ့ ဝါးထန်ႏထိုꩻ ခမ်းထီထှူ ဖေႏဆေ့ꩻ ထာꩻမာꩻအာႏရဲင်ꩻငိုꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ အမ်ႏပှေါတ်တန်မွေးမုဲင်းဝင်ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဖေႏတောဝ်းဝင်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻတာႏ အာႏရဲင်ꩻငိုꩻတဲ့နောဝ်ꩻ ကစဒါႏ မာꩻအာညမားဝင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသှူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ထွာ ထာꩻမာꩻဖြေꩻစာလိုꩻ တောဝ်းတဲ့ လိုꩻဖုံႏယို ဝွေသီးအှောန်ႏသꩻဝင်ꩻ ထာꩻဖြေꩻစာခရာႏ၊ ထိုꩻထွာ သှိုန်ႏသယ်ႏ ထာꩻမာꩻလက္ခဏာႏ (မန်း- ကျွန်စနစ်၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ) ဖဲ့ꩻရာတဲင် ခမ်းထီအတာႏ ထွာ ထာꩻတတရာꩻတောဝ်ႏသှူ။ လိုꩻ ဝင်ꩻကစာအမ်ႏခါꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ မဲးဖြဲးတဲ့အောဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻထှောန်ႏအမ်ႏမှိုက်တဲ့အောဝ်ႏ၊ (ဝင်ꩻစှိုင်သေꩻခါꩻတွမ်ႏ လိတ်စှိုင်စာချုပ် တောဝ်းလဲ့ သှိုန်ႏသယ်ႏ အောဝ်ႏလိုႏဖေႏချာဝင်ꩻရှောန်(ရွဉ်)အောဝ်ႏ) တွမ်ႏယင်း သှိုန်ႏသယ်ႏဖဝ ပါထှောန်ႏမာꩻနှိုင်ႏ အဓမ္မထာꩻမာꩻတဲ့အောဝ်ႏ အောဝ်ႏနေးအစားစားသှူ။ ထူႏလှူးဝင်ꩻယောဝ်း၊ မဉ်မာꩻတစှိုးစှိုးတှော့ꩻ စာအမ်ႏလိုꩻပေႏလူးစဖုံႏ၊ စာအမ်ႏ လိုꩻပေႏဆားဖုံႏယိုကဲႏ ဝင်ꩻသော့ꩻခါꩻ ထာꩻစာအမ်ႏလိုꩻကို။ ပါလာမို ထာꩻမာꩻရဲန်ႏ တွမ်ႏယင်း ကျင်ꩻဝတ္တရာꩻ ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻကအီးရဲးပေ့ꩻ ယားဆုမ်ႏထိုꩻ ထာꩻစာအမ်ႏလိုꩻဖုံႏ၊ စာအမ်ႏလိုꩻမူႏတွမ်ႏ လိုꩻပေႏဖုံႏယို ထွာ ခင်ႏလမ်းဌာနတန် တအှောန်ႏခါꩻတောဝ်း ခမ်းအာသားအစှိုꩻအဗူႏ ကရဲန်ꩻဒါႏ ပွယ်ꩻအုံကွံ မော့ꩻခွဲးဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻသှူ။ ကုလသမဂ္ဂ ကအှောန်ႏသေခါꩻဒါႏ ထာꩻစာအမ်ႏလိုꩻ အဓိပ္ပယ်ႏနောဝ်ꩻ "အင်းပှောတ်အမ်ႏဝင်ꩻတှော့ꩻ လောက်ꩻဝင်ꩻ တောဝ်းတဲ့ နေးထူႏလိုꩻအာအာႏမာꩻ တောဝ်းတဲ့ ထှောန်ႏမာꩻနှိုင်ႏစေꩻဝင်ꩻထာꩻ၊ ဟဲ့ꩻအော်ညာꩻဝင်ꩻ၊ လဲန်အမ်ႏဝင်ꩻ၊ မာꩻအီတရှို့ꩻအာႏဏာႏ တောဝ်းတဲ့ မာꩻဆေ့ꩻခြေားထိုꩻ ဝင်ꩻအာႏရဲင်ꩻတစှိုးစှိုး တောဝ်းတဲ့ လိုꩻတဖြာꩻဖြာꩻ ဖေႏကပါငီꩻတာႏ ဖေႏရှောန်(ရွဉ်)ရဲးဝင်ꩻ တောဝ်းတဲ့ ဖေႏယောဝ်းဝင်ꩻတစှိုးစှိုး တောဝ်းတဲ့ ထူႏယောဝ်းထာꩻတစှိုးစှိုးထှူတှော့ꩻ ဟဲ့ꩻလꩻအီ လိုတသာ၊ ဒင်ႏပသာဝင်ꩻ၊ ကြုဲင်းတေားဝင်ꩻ၊ ဖေႏအုံနို့ꩻ အုံဗဉ်ႏထာꩻ တောဝ်းတဲ့ ဟဲ့ꩻဟောဝ်ခါꩻ(မန်း - လက်ခံထားခြင်း) လိုꩻ" ဖုံႏယို အရိုꩻ ထာꩻစာအမ်ႏလိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသှူဩ။
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူး
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူး (အိန်းကလေတ်: Mong Hsu) (မန်း: မိုင်းရှူးးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူးကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၉၈၀၉)ဖြာꩻသွူ။ ၁၉၉၀ ဗာႏခိန်ႏရပ်နဝ်ꩻ မွိုင်ꩻသျူးထျꩻ ပတ္တမျာꩻဖုံႏထင်ႏတဲင် (၉၅%)နဝ်ꩻ နွို့လွေꩻဒျာႏ ကမ္ဘာႏဆေꩻကွက်ꩻကိုသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူး ဒုံဟုဲက်ပါထျꩻ ပန်ခြောင်လောင်း မဉ်ꩻတန်ကျောႏဒါႏ "ဟုဲက်ပါ ထီထဲ့"လဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဒုံလုံးပဲဉ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံလုံးပဲဉ် (Longpyin) (လုံးပျဉ်ရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ် ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၃၆၈ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂,၁၂၆ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံသလုံးထင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံနမ်းနိန်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ဒုံကောင်မုဲင်းသင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဆောင်ႏပြောင်း ဖုံႏ အဝ်ႏရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၂၃ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာကို စောက်ꩻတနျာႏ KNDFတောမ်ႏ မဟာႏမိတ်တပ်စွိုꩻ တောမ်ႏ စဲ့ꩻမန်း၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ သီး ထွာလွဉ်အသျုက်တရေင်တဲင် စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ အဝ်ႏထွာဗꩻတွိုႏကယိုခါ(၁-၄-၂၀၂၃)နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစဲ့ꩻတွိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻတဲင် ရပ်နဝ်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻအာဖုံႏလဲ့ အွဉ်ႏကုဲင်လမ်းပါႏ ထိုꩻလဲ့ဖုဲင်းညာꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အာသျ
အာသျတွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်:Asia)နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကအဝ်ႏဒါႏ တွိုက်တန်ဖိုင်ႏအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻတောမ်ႏ လိုꩻအိုင်အဝ်ႏသော့ꩻ အဖြာꩻခြွောန်းဖိုင်ႏလဲ့ အဝ်ႏအာတချသွတ်ꩻ တွိုက်ꩻတန်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အာသျတွိုက်ယိုနဝ်ꩻ ယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏ အာဖကာယူရေးသျား ဟံႏယာႏကောင် တခူးတခဝ်နဝ်ꩻသွူ။ အာသျတွိုက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ သူးအဲက်ရောင်ꩻတန်(တူးမြောင်း) တောမ်ႏ ယူရယ်ကောင်ရွေꩻဖုံႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ၊ ကော့ကေးသတ်ကောင်ရွေꩻ၊ ကဲတ်သပီယန်ပင်ႏလယ်ႏ တောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏဆုံးဖုံႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻသွူ။ အာသျတွိုက်ဟံႏအအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အတတွာ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါ (၈.၇%) မွေးတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏတတွာဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏဧရိယာႏ (၂၉.၇%)သွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၆၀%)နဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻ အာသျတွိုက်ကိုသွူ။ thumb|200px|အာသျတွိုက်ဂျိုဟ်ႏတုဟံႏပုင်ႏ
ဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏမိဉ်ꩻအာသျခရာႏ
thumb|ကုလသမဂ္ဂ geoscheme အာသျဒေႏသဖုံႏပုင်ႏ: {{Legend|#FFA500|အာသျနဝ်}} {{Legend|#6495ED|​​ရသျား (အာသျ)}} {{Legend|#F0E68C|အာသျတွို့ꩻ}} {{Legend|#90EE90|အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်}} {{Legend|#FA8072|အာသျကွဉ်ႏ}} {{Legend|#9370DB|အာသျခဝ်ထာႏဝ}}
အာသျကရိုꩻဒါႏ မိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိဘာႏသာႏငဝ်းငွါစခါကို လင်ꩻလွောန်လွေꩻ လက်တိဉ်ဘာႏသာႏကို အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ထွာလင်ꩻလွောန်သမ်း အဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အာသျကရိုꩻဒါႏ မိဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ ဟီရိုဒိုးတပ် အရီးသွတ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ယီးနယ်ခါꩻ ဗီသီ ၄၀၀ ရပ်ခိန်ႏကာႏအကျောင်ꩻ ထီႏမော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
*
ပါႏရမီႏဆီပါꩻ
"ပါႏရမီႏဆီပါꩻ" အလောင်ꩻသီး ထာꩻမာꩻကိစ္စ၊ အလောင်ꩻသီး ဥစ္စာႏဒျာႏနောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ပါႏရမီႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ (ပရမပုဒ်+ဤပစ္စေꩻ)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ရန်ႏသူႏသိုမ်မျိုꩻ
၁။ နမ်းကို ရန်ႏသူႏ၊ ၂။ လမ်းကို ရန်ႏသူႏ၊ ၃။ ခမ်းကို ရန်ႏသူႏ အဝ်ႏသွံမျိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
၃။ ခမ်းကိုရန်ႏသူႏ- ပေါ်ႏရန်ႏသူႏ ခမ်းကိုအဝ်ႏနဝ်ꩻ ခမ်းသားမော့ꩻ ထာꩻဒုက္ခ။
ရန်ႏသူႏကရိုꩻနဝ် တန်ႏတူႏတဝ်းတွမ်ႏ ထာꩻငိမ်ꩻချမ်ꩻ၊ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲင် ဆဲင်ႏရာꩻအနယ်ꩻ၊ ပဲင်မာꩻ ဝွေႏဖန်ႏ၊ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ တွိုက်ꩻထန်ႏထိုꩻမꩻ ငိမ်ꩻခွꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ
ထာꩻယူႏစွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ"နဝ်ꩻသွူ။ "ထာꩻယူႏစွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လူႏတန်ꩻထာꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ လူႏမွိုးဖါ အကျိုꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ ဘုရာꩻ ရဟန္တာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏမျတ်သီးဖုံႏ ကပညတ် ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻ တရာꩻမဲဉ်ႏတရာꩻစွို့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နေးဒျာႏထူႏဒျာႏ။ နေးတဝ်းအမာႏ၊ နေးတဝ်း အတရွို့ꩻ၊ သꩻစွယ်ꩻဗွို့ꩻခြꩻတဝ်း လိုꩻမွိုက်သီး တရာꩻမာႏ၊ အကျင်ꩻမာႏ ကျင်ꩻတဝ်း၊ တဖူꩻမာႏ ထောင်တဝ်း၊ ထာꩻမာꩻမာႏ မာꩻတဝ်း၊ ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏ ဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ထာꩻကျံႏမာႏ ကျံႏတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ- (ထာꩻထီႏမဲဉ်ႏ၊ ထာꩻယူႏ/မဲဉ်ႏ) ၂။ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ- (ထာꩻယူႏစွို့ꩻစွဉ်ႏမုꩻ) ၃။ ကမ္မဿကတာဉာဏ်ႏ- (နမ်းတခြိုꩻ အစဲစ်အမန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကံႏလွုမ်ꩻ ယွုမ်းအံႏသေနုဲင်းနောဝ်ꩻ)။ ယို ၃-မျိုꩻနဝ်ꩻ အသꩻဘော်ꩻတရာꩻ ဗိုန်ပီလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မကဗျာ" - ထာꩻယူႏမစွို့ꩻ - တရွို့ꩻလွဉ်ꩻမာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻမာꩻမွုန်း - မဉ်ႏယွုန်းနဝ်ꩻရာꩻ ယူႏစွို့ꩻဟဝ်မျတ် - စွုမ်ႏဇာတ်ချမ်ꩻသာႏ ဒိဋ္ဌိဇု - သာႏဓု ဟဝ်ငါငါ။ "သွင်ꩻသော့ꩻနုဲင်းယို" ၁။ ပတ္တိဒါနတွမ်ႏ ပတ္တာနုမောဒန ၂-ပါꩻနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻ "ဒါန"ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ အကျောင်ꩻနဝ်ꩻ- ဒါႏနတဲ့ ပယ်ႏထိုꩻ ဣဿာ မစ္ဆရိယ၊ ပတ္တိဒါနတွမ်ႏ ပတ္တာနုမောဒနတဲ့ ပယ်ႏထိုꩻ ဣဿာမစ္ဆရိယနေနေ၊ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ အယ်ႏထိုꩻ ဣဿာမစ္ဆရိယနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻတဲင် ပတ္တိဒါန တွမ်ႏ ပတ္တာနုမောဒန ၂-ပါꩻယို တွမ်ႏဒါနနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလက္ခဏာႏ ဗွန်ပီငါႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗာႏ "ဒါန"ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ အပစာယနတွမ်ႏ ဝေယျာဝစ္စ ၂-ပါꩻနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻ "သီလ"ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ အကျောင်ꩻနဝ်ꩻ- အပစာယန တွမ်ႏဝေယျာဝစ္စ ၂-ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာစာရိတ္တသီလ (ထွာအကျောင်ꩻသီႏလ)တဲင် တွမ်ႏသီႏလနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလက္ခဏာႏဗွန်ပီငါႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗာႏ "သီလ"ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ဓမ္မဿဝန၊ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ ယို ၃-ပါꩻနဝ်ꩻ မာꩻတိုꩻပွါꩻဒါႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻတဲင် တွမ်ႏဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလက္ခဏာႏ ဗွိုန်ပီငါႏလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗာႏ "ဘာဝနာ"ကိုနဝ်ꩻသွူ။ "လင်္ကာႏ-" ပတ္တိ+ပတ္တာ၊ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ သွင်ꩻငါ "ဒါန"ကို။ အပ+ဝေယျာ၊ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ သွင်ꩻငါ "သီလ"ကို။ ဌိ+န+သနာ၊ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ သွင်ꩻငါ "ဘာဝနာ"ကို။
ဒုံနမ်းနိန်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံနမ်းနိန်ႏ (Namneint) (နန်းနိမ့်ရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ် ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၃၇၄ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏလုံးပဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂,၁၂၆ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုဲင်ခွန်ႏ(ဘောရန်)၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလုံးပဲဉ်၊ ဒုံကောင်မုဲင်းသင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဆောင်ႏပြောင်း ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၂၃ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာကို စောက်ꩻတနျာႏ KNDFတောမ်ႏမဟာႏမိတ်တပ်စွိုꩻ တောမ်ႏ စဲ့ꩻမန်း၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ သီး ထွာလွဉ်အသျုက်တရေင်တဲင် စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ အဝ်ႏထွာဗꩻတွိုႏကယိုခါ(၁-၄-၂၀၂၃)နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစဲ့ꩻတွိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻတဲင် ရပ်နဝ်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻအာဖုံႏလဲ့ အွဉ်ႏကုဲင်လမ်းပါႏ ထိုꩻလဲ့ဖုဲင်းညာꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
လိုꩻမုꩻရေꩻ
မနုဿတ္တ ဘာဝေါ ဒုလ္လဘော - ကအီႏထွာဗာႏလိုꩻယို ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကအဝ်ႏလꩻဗာႏလွလိုꩻဘဝခိန်ႏကို လိုꩻလောကအခါႏ အထွာအကုဲင် ကအဝ်ႏပေါႏလွဉ်ဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို မဉ်ႏသေနာႏသေꩻခါꩻ အကျောင်ꩻအကျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ သဲင်ꩻလꩻလိုꩻဘဝယို အကျိုꩻအဝ်ႏသွူ။ ကထွားလွူꩻ ထုမ်ႏရွမ်ဒါႏ လိုꩻလောကသီးအခရာႏ ထာꩻသေပညာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏ န၀်ꩻသွူ ။
မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏအချုပ်လဲ့ လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏသိပ္ပံထာꩻဒါႏပညာႏ လွူꩻထွားလိုꩻအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏတွမ်ႏ ကတဲႏလွဉ်ဒါႏ လိုꩻလောကသီးသဘော်ꩻ အထင်ႏထို အပြွူႏဖြိုလွဉ်ပုံႏ တမျိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွင်ႏသုံꩻအွဉ်ရီးရီးဒါႏ "လိုꩻမုꩻရေꩻရာႏပညာႏ" ငဝ်းယိုသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒဿနိကဗေဒပညာႏသျင်ႏ ပဉ်တိစ်လိုꩻမျိုꩻ ဩဂတ်ကွန့်သွူ။ ဖရဲစ်ဒရိစ်လေပလေလဲ့ အဝ်ႏတဲမ်းသေꩻခါꩻ လိုꩻမုꩻရေꩻရာႏပညာႏခရာႏနေနေသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏယို တဲမ်းသျင်ꩻခါꩻ အအာသွတ်ꩻဝင်ꩻသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟာဗတ်သပဉ်သာကရိုꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ နီကလွူꩻထွားလွ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏအကို လိုꩻလောက လမ်းပွိုင်တန် အပေါႏထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ။ လွူꩻထွားလွဗာႏ လိုꩻသီးဖုံႏ ကအုံလွ ပဉ်စွိုꩻပဉ်ဗူႏထာꩻယို ပေါႏထွာလွဉ်အခိန်ႏမုဲင်ꩻ-စတဲင်ဖုံႏသွူ၊ "လိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻသတ္တဝါႏတဖြာꩻ" ကရိုꩻငဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ တဲႏစွဉ်ႏအွိုးပွိုင်းလဲင်ႏစခါကာႏ အချင်ꩻချင်ꩻ အုံဗူႏအုံခြွဉ်းလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏရင်ꩻသွူ။
ခါးလားကအုံ လိုꩻလောကအထန်ႏဖဲ့ꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏအုံနုဲင်းယိုမꩻ ထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻနွောင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ လိုꩻဖုံႏ ကအုံဗူႏကအုံခြွဉ်းဗာႏလို့ဝင်ꩻအထျꩻထျꩻန၀်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻတောႏလမ်းတောႏပါႏစနစ်ဒျာႏသွူ ။ လမ်းတဗာႏအကို မွိုးဖါတွမ်ႏပိုဖုံႏ အုံဗူႏခြွဉ်းငီꩻ အံႏအွꩻလွဝင်ꩻဖုံႏ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻသွꩻခွဖုံႏ အာလွဉ်တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻထွူတဲင် မာꩻတွမ်ႏအစွိုꩻအဗူႏတွော့ꩻ အုံအဝ်ႏလွဉ်ခန်းဒျာႏသွူ ။ လိုꩻအဖြာꩻထွိုင်ႏကွဲးအာအာလွဉ်တဲင် ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻသွုပ်ဆွိုက်လို့ဝင်ꩻအလောင်းလဲ့ ဗော့ꩻလွဉ်ဖဉ်းမွိုတ်လွဉ်စွဉ်ႏတွော့ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ယိင်းအုံနောင်နောင်လွစွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏအကို ကလဲဉ်းထိုꩻထွူဒါႏ နေင်ႏပေါင်ꩻအရေင်အသောင်ꩻ လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏသီး တောႏလမ်းတောႏပါႏကိစ္စ ပေါႏထွာလွဉ်၊ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻတွမ်ႏ အထုံꩻစဲဉ်ႏဆက်ဖုံႏ ပေါႏထွာလွဉ်၊ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻ ကွဲးတရေင်ရေင်လွဉ်ဒါႏ မဲ့ဆꩻငါယိုခါ လိုꩻလောကကရိုꩻ ခင်ႏလမ်းအုံတန်အကို တောႏလမ်းတောႏပါႏထာꩻဖုံႏ ။ ပွိုင်ႏတခြိုꩻဥစ္စာႏဖုံႏ၊ ဒို့ꩻတခြို့ရေꩻ၊ သွဉ်ထူႏထာꩻဒါႏတာႏ၊ ထာꩻယူႏ(ဝါႏဒ)၊ ထွို့ꩻဗူႏခွုမ်မာꩻအီ-စတဲင် အစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ အခရာႏအာအီတွမ်ႏ အုံအဝ်ႏဝေင်ꩻတန်အကို၊ ယပ်ꩻခုဲင်ႏကေန်ꩻခြေား၊ ထွာယိုထွာနဝ်ꩻ၊ လိုꩻခမ်းလင်သား လွဉ်အုံသော့ꩻတဲင် လိုꩻအခွိုꩻတွမ်ႏတခွိုꩻ ကွပ်ထန်ႏခတ်ꩻလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ အယပ်ꩻခုဲင်ႏ(ပျဿနာႏ)အခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ လိုꩻမုꩻရေꩻအကိုနဝ်ꩻသွူ ။ ကရိုꩻဒါႏ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻနယ်ꩻဖုံႏန၀်ꩻ အဝ်ႏတဉ်ႏ သီကြဲ့တမွေးတဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ထွိုက်ရာꩻပေႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏခွေါင်တဉ်ႏတန်ဒျာႏသွူ။ ထာꩻနယ်ꩻယိုအကို ခွုင်းကနွောင်ꩻရာꩻ လဲ့ꩻဖုဲင်းထိုꩻဗာႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏတဲင် ဖေႏကလꩻဒျာႏ ထာꩻငိမ်ꩻခွꩻပျောႏသွင်ႏမုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထိုမ်ႏအဝ်ႏထွား အဝ်ႏစမ်ꩻလွေꩻဗာႏ ထာꩻနယ်ꩻအစားနဝ်ꩻသွူ ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဖေႏနေးကလွောက်ꩻလꩻအီ တွမ်ႏအကပေါႏတသာသာထဲင်းဒါႏ အခေႏအနေႏနဝ်ꩻလဲ့ ဖျင်လုဲင်ႏလွဉ်လွဗာႏ လိုꩻမုꩻထာꩻနယ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- ခေတ်မဲ့ဆꩻငါယိုခါ ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏလွဉ်ꩻ ထာꩻဒါႏစက်ဖဲ့ꩻ ထာꩻဒါႏစူဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသီးထာꩻနယ်ꩻတွမ်ႏ အအုံအအဝ်ႏယိုလဲ့ လုဲင်ႏထိုꩻဖေႏဗာႏအမန်ႏသွူ ။ လုဲင်ႏထိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻလောကသီးအထုံꩻဒျာႏ၊ ကအဝ်ႏလုဲင်ႏလွေꩻသေႏသေႏဒါႏနုဲင်းန၀်ꩻလဲ့ ထွာဒျာႏအထုံꩻနေနေသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏလဲ့ အဝ်ႏလုဲင်ႏလွဉ်လဲဉ်းသေႏသေႏ၊ ဆုဲင်ꩻတနီꩻခါသူꩻလဲ့ အီႏလုဲင်ႏလွေꩻဗာႏသေႏသေႏဒျာႏရင်ꩻသွူ။
လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻ လွူꩻထွားလွိုလွိုဗာႏ အလုဲင်ႏထိုꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ အလုဲင်ႏထိုꩻတဗာႏနဝ်ꩻ ထွာအီလိုꩻလောကသီး အဟဝ်အကုဲင်ယိုလဲ့ ယူႏထွားနပ်တွက်ဗာႏသွူ။ အလုဲင်ႏဟဝ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏလိုꩻသီးထာꩻနယ်ꩻထင်ႏထိုမွော့ လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏန၀်ꩻ ထိုမ်ႏထွားလွ အလုဲင်ႏထိုꩻသဘော်ꩻတွမ်ႏ ကလုဲင်ႏထိုꩻအီဗာႏ အခရာႏ အထျꩻအထောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏစွဉ်ႏအွိုးစခေါင်ႏစခါကာႏ  နီမျန်မာခွိုꩻဖုံႏအကို ထာꩻယွုမ်းအံႏ ထာꩻယူႏခံႏတအဲဉ်ထဝ်းတဲင် လွောက်ꩻလွဉ်ꩻကွို့ꩻ စွိုးခွိုꩻထုံꩻစဲဉ်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ နီခွိုꩻအကိုယိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကမ္ဘာႏတဖြုံႏလိုမ်းအကို လိုꩻခမ်းလင်ဖုံႏအကိုသူꩻလဲ့ ထာꩻယွုမ်းအံႏ အဗွန်နုဲင်းယို အဝ်ႏလွဒျာႏနေနေသွူ ။ ထာꩻယွုမ်းအံႏဖုံႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ထွာအီထာꩻစွယ်ꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏအကို သျင်ꩻစဲင်းနယ်ခါꩻ ထာꩻစွယ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻခရာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အီႏထီႏဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း လိုꩻကထိုမ်ႏဒါႏ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏသားနဝ်ꩻ လိုꩻသီးကအဝ်ႏမာꩻကျင်ꩻလွိုဒါႏ၊ အထုံꩻစဲဉ်ႏဖုံႏ ပေႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း တအွဉ်ႏကုဲင်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။  ကွပ်တမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ထာꩻရာꩻစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အပေႏပေႏရိုꩻကီလဲ့ ကွိုက်ꩻပေါင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ထွားနုဲင်းလို့ဝင်ꩻ-စတဲင် လိုꩻမုꩻရေꩻအကိုသူꩻ ကွပ်ထွာအရေꩻတန်ငါႏ၊ အတွိုႏခြောင်ꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။
စွုမ်ႏနီꩻ နီကအဝ်ႏခွုမ်စံႏခွုမ်မာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻငီꩻ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏအကိုတဲင် နီဖုံႏကားကအဝ်ႏယို အုံဗွီႏဗွီႏဒျာႏလဲ့ တွမ်ႏပါꩻကထိုမ်ႏလွူꩻဒါႏ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏနဝ်ꩻ တကွာႏတဝ်းဒွုမ်လို့ဝင်ꩻသွူ။ ကေားကသေအွဉ်ႏသတိꩻအချက်ယိုသားန၀်ꩻ တအဝ်ႏအာတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻဒျာႏ နမ်းအသောင်အရင်ꩻ အခေႏအနေႏတဲင် ယူႏဆင်ႏချင်ႏတွက်ထွားထွူတွော့ꩻ ကေားကလွူꩻထွားဒါႏ တွမ်ႏအနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသားန၀်ꩻ အဝ်ႏအာလွဉ်လဲဉ်း  တနီꩻတစိꩻစိꩻနဝ်ꩻသွူ။ နီကထိုမ်ႏလွူꩻထွားဒါႏ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏယိုနဝ်ꩻ နမ်းကအုံဒါႏ ဒုံဝေင်ꩻသမဲင်ꩻ၊ လိုꩻဖုံႏကအုံလွဒါႏ ဒုံဝေင်ꩻကိုသား အခရာႏအထျꩻအထောင်ꩻ၊ ခွုမ်မာꩻအုံအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဒုံဝေင်ꩻနဝ်ꩻအကို ဘုရာꩻအဝ်ႏကားမုဲင်ꩻဆူႏ၊ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻကျောင်ꩻ-စတဲင် အခရာႏအထျꩻအထောင်ꩻယို ကဖုဲင်ႏဖုဲင်ႏခိန်ႏတွင်ꩻ မဉ်ႏလွူꩻထွားဗို့ꩻဖြေ့လွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻလွဉ်နွောင်ꩻဒါႏ သꩻပါခရာႏနဝ်ꩻသွူ။