cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လွူးမွီႏမွိုးဖါ
ပျုဗာႏသစ္စာႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း
ခွန်ရီချာခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "ခွန်တန်ဟွေး- မွိုးဖါယို မတ်နုဲင်းလူꩻတနံ သိကျာꩻတွော့ꩻ ကလွူးဒါႏပို လိန်ႏမာႏယို အွဉ်ႏပျုဗာႏသစ္စာႏသွူ"ပုဏ္ဏာꩻလဝ်းချာဖျင်ခန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွန်လဲ့ ထွောန်ႏခန်းမူꩻမတ်သီး ထိုမ်ႏလိုꩻလွူးမွိုးဖါသွူ။ ထိုမ်ႏစွစ်ꩻစွဉ်ႏတခမ်းလုမ်းလဲ့ လိုꩻကလွူးဟဝ်ဟဝ်ဒါႏဒါႏ မွိုးဖါနဝ်ꩻ တမော့ꩻတဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻတဲင် ခွန်ဟော်ခံꩻယူႏယပ်ꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ကားတမော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထိုမ်ႏပီးနဝ်ꩻတဲင် တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ ဟွုန်တွိုႏခန်း ပါꩻခိုဗင်ႏနဝ်ꩻ အနားကိုသွူ။ "အွိုး လိုꩻခမ်းလိုꩻထီသီးဩ၊ လိုꩻကလွူးဟဝ်ပျုစုဒါႏမွိုးဖါ မီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻအဝ်ႏလိုႏတဲင် ယံဖေႏသွော့ သတင်ꩻဩ" ပါꩻခိုဗင်ႏနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏဟွုန်ငဝ်းဆောႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏသင်္ဘောꩻလောင်းတွော့ꩻ "အွိုးသွꩻဟွေး- ခွေနဝ်ꩻ ထီႏမွိုးဖါယို လွူးမွီႏသုတ်သင်ႏ ဖေႏအွꩻဖေႏအံႏဟဝ်ဟဝ်ဒျာႏသွူဩ" ခြဝ်လင်ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မူꩻမတ်ဖုံႏလဲ့ ထွိုင်ႏဟွုန်ပါꩻနဝ်ꩻခြဝ်ငဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထင်ႏထေ့ရီစဲင်းသွူအခရာႏ၊ ရီစဲင်းမတ်ခါꩻပါ အမဉ်ꩻဖုံႏ၊ အုံအဝ်ႏဒုံရပ်ဖုံႏတွော့ꩻ သဲင်ꩻလဝ်းနယ်ခန်း ခွန်ဟော်ခံꩻသွူ။ ခွန်ဟော်ခ့ꩻလဲ့ "လွေꩻထေ့ယင်းသွော့ ခြုဲင်းနယ်အခရာႏ အွဉ်ႏပျုသစ္စာႏဟုဲင်း"ထွောန်ႏချာခန်း အမတ်ဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မူꩻမတ်ဖုံႏလဲ့ လွေꩻထေ့ချာ ပါꩻခိုဗင်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ခြုဲင်းနယ်ခန်း သီႏဟိုဠ်ႏခမ်းသား မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ ခမ်းသုဲင်ꩻလော့ငါႏထာꩻအကျောင်ꩻခရာႏ၊ ခမ်းသုဲင်ꩻဖေႏကလော့ပုဲင်ႏဒွုမ်နဝ်ꩻ အွောန်ႏခန်းပါꩻနဝ်ꩻ ပျုဖေႏသစ္စာႏသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ မာတုပေါသက ပိတုပေါသကနဝ်ꩻ ထင်ႏသွူ သင်္ဘောꩻကတူႏလောင်းတွော့ꩻ "ခွေနဝ်ꩻ တဲႏစွဉ်ႏကသူႏသေစထာꩻကာႏ မွိုးဖါနီဖြာꩻ ကေꩻဇူꩻတရာꩻယို ယူႏလꩻဆင်ႏချင်ႏဒျာႏသွူႏ ထီႏမွိုးဖါယို မတ်နုဲင်းတနံသိကျာꩻ၊ ခွန်ဗြဟ္မာႏတဖြာꩻတွော့ꩻ လွူးမွီႏသုတ်သင်ႏ ဖေႏအွꩻဖေႏအံႏဒျာႏသွူ။ ခွေငဝ်းယိုနဝ်ꩻ အံႏမခံႏအမဲန်ႏသွူ။ ခွေငဝ်းယို မီႏမဲဉ်ႏဒျာႏလဲ့ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်းကို ခမ်းသုဲင်ꩻကအဝ်ႏလော့ဒါႏ ထာꩻယိုနဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ ဖေႏကယွုတ်ꩻ ဖေႏကငဝ်ꩻသွော့ဩ၊ ပေါႏခမ်းသုဲင်ꩻယွုတ်ꩻလဲ့ ခမ်းသားထီသား ကားကအဝ်ႏ ယံအုံဟဝ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻ နမ်းသꩻနီပါꩻ ယံချံꩻသာႏဩ"ပျုလွေꩻခန်းသစ္စာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏငဝ်းပျုသစ္စာႏသွတ်ꩻလဲ့ ခမ်းသုဲင်ꩻကအဝ်ႏလော့လင်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ ယွုတ်ꩻထိုꩻစွောန်ႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းသားထီသားဖုံႏလဲ့ သꩻရေꩻပျောႏသွင်ႏငါႏတဲင် အွောန်လွဝင်ꩻတဗꩻစူ ရောင်လွထာꩻဖုံႏသွူ။ ထွူနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻ၊ အမူꩻအမတ်၊ ပုဏ္ဏာꩻ၊ သဌေꩻ၊ သူႏကျွယ်ႏ၊ ပွယ်ꩻစာꩻကုန်ႏသွယ်ႏ၊ လိုပ်ꩻလုဲင်းမာꩻခြံသား ကားအဝ်ႏဒါႏ နွောင်ꩻရာꩻတောမ်ႏရွောန်ခံꩻဥစ္စာႏတဲင် ခီႏမျောက်ဆုꩻလွေꩻဖေႏ မာတုပေါသက ပိတုပေါသက ပါꩻခိုဗင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ လꩻအာငါႏလဲန်းရွောန်ဆုတဲင် လွေꩻလွောန်ꩻဝင်ꩻခရာႏလိုႏဒွုမ်၊ အဝ်ႏလိုႏသဲင်ꩻချာလွုမ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ပါꩻပေႏခိုဗင်ႏ ကသေဒါႏမွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ ကပျုစုဒါႏမွိုးဖါ၊ ကလွူးဟဝ်ဒါႏ မွိုးဖါယိုနဝ်ꩻ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်းသား ကဆုဒါႏရွောန်ခံꩻ ဥစ္စာႏရတနာႏဖုံႏယို နေးတောမ်ႏသင်္ဘော်ꩻငတ်ꩻဆွိုင်ꩻတွော့ꩻ ဒင်ႏသဲင်ꩻချာခန်းဒျာႏ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း၊ သဲင်ꩻတွိုႏလံးနဝ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်သွူ မွိုးဖါအကျောင်ꩻအခရာႏတွော့ꩻ ကလꩻသဲင်ꩻဒါႏ ရွောန်ခံꩻဥစ္စာႏဖုံႏယို အပ်လွေꩻခန်းဒျာႏ မွိုးဖါနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ တမွိုးပိ တဖါပို ဝွေꩻသီးလိုꩻတလံးယိုနဝ်ꩻ ဒါႏနကုသိုလ်ႏလဲ့ မာꩻလွေꩻ၊ သီႏလလဲ့ ဆောက်တဲႏလွေꩻ၊ ဘာႏဝနာႏလဲ့ ပွါꩻမျာꩻလွေꩻသွူ ပငါပရာꩻတွော့ꩻ ရုပ်နာမ်ႏခန္ဓာႏ ကထွိုင်ႏပြောင်ꩻခွါႏနဝ်ꩻ ထင်ႏခံႏစာꩻလွခန်းဒျာႏ လူꩻစေꩻစိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
သာႏသနာႏရေꩻ
မီႏထွားဖျင် သာႏသနာႏရေꩻဖဲ့ꩻလဲ့ နီပအိုဝ်ႏ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏကို ကအီႏထင်ႏထိုတသွောင်း နုဲးဝင်ꩻသင်္ဃာႏလင်နဝ်ꩻလဲ့ တထီႏတဝ်းဒွိုန်းနေနေနော၊ ယိုလဲင်ႏခါ ကဒါႏထွူ၊ ကသေထွူပုဂ္ဂိုလ်ႏသား နီပအိုဝ်ႏကိုနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏအာလဲဉ်းထွူဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသား ကအီႏတယ်ႏထောင်ႏဒါႏ လိတ်သွဉ်တွိုက် ဝေင်ꩻကိုခူꩻကိုနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်း၊ ကအီႏဟော်ꩻဒါႏတရာꩻ ဓမ္မကထိကနဝ်ꩻလဲ့ တအဝ်ႏတဝ်း၊ ကအီႏတဲမ်းထန်ႏဒျာႏ လောကီꩻပညာႏ လောကုတ်ပညာႏဖဲ့ꩻလိတ်စောင်ႏ တအဝ်ႏတဝ်း၊ လိုꩻပေႏဆလဖုံႏ ကထင်ႏထီႏဗာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေသားနုဲးနဝ်ꩻခါ အောင်ႏစွဉ်ႏ ဒါႏစွဉ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ တအောင်ႏတဝ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏ တဒါႏတဝ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ အပီပီဒျာႏဝင်ꩻ၊ တထူꩻတဝ်း၊ သွင်ꩻဖွီအံႏသဲ့ꩻခန်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် သာႏသနာႏရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သꩻဆုတ်ယုတ်ထွာလွဉ်နဝ်ꩻလဲ့ ထီႏဗာႏ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသား၊ သေသားယဟန်ႏနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻထွူ ဘုရာꩻသင်္ကန်ꩻ၊ အံႏအွꩻထွူ ဘုရာꩻပဉ္စောဝ်းဒဲဉ်သွမ်ꩻလဲ့ အသꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻလမ်း၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏနုဲးနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနော၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေ နုဲးနဝ်ꩻခါ တွမ်ႏကဗေက်ꩻသော့ꩻဖေႏ ဘုရာꩻပဉ္စောဝ်း ပိဋကတ် ယို့စူကိုနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻ၊ အယားကုဲင်ထဲင်း ဘုရာꩻအဆုံꩻအမꩻ ပိဋကတ်၊ အသွင်ꩻဖွီတောဒျာႏ ဘုရာꩻသာႏသနာႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အသꩻအွဉ်ႏဒါႏနုဲးလိုꩻလမ်း၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏ၊ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေနဝ်ꩻခါ ဟဝ်အွဉ်ႏသတိꩻငါႏ အချက်ဆလယိုနော (၁) ခွေယိုနဝ်ꩻ သာႏသနာႏထံꩻ ရဟန်ꩻတပါꩻမွော့ (၂) ခွေယိုနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻဘုရာꩻပဉ္စောဝ်း အကွဉ်အကꩻမွော့ (၃) ခွေယိုနဝ်ꩻ ခံႏထူႏ တကာႏတကာႏမူႏသီး ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻမွော့ (၄) ယံကပင်ႏထိုတသွောင်းနွောင်ꩻ ဘုရာꩻသာႏသနာႏတဲင် ဆရာႏသမာꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ခွေသင်္ကန်ꩻမွော့ (၅) ခွေကွဉ်ကꩻ ဘုရာꩻသင်္ကန်ꩻတဲင် ခွေအီႏနာႏဗာႏ ဘုရာꩻအဆုံꩻအမꩻမွော့ (၆) တုနုဲးလိုꩻလမ်းသီး ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏ၊ ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွေကကွဉ်ကꩻသင်္ကန်ꩻယိုနဝ်ꩻ တမဲဉ်ႏတဝ်းဝင်ꩻမွော့ (၇) စပ်ဆွိုင်ꩻတွမ်ႏ သာႏသနာႏဘာႏသာႏတဲင် ဗီယဲက်နမ်လိုꩻမျိုꩻသီး လဲင်ꩻခံႏသီနေး အနမ်းမွော့ (၈) ခွေယိုနဝ်ꩻ အီႏယားကုဲင် ဘုရာꩻသာႏသနာႏ၊ ဘုရာꩻအဆုံꩻအမꩻနဝ်ꩻရော့ꩻတဝ်းမွော့ (၉) အုံဒေါင် ဘုရာꩻသာႏသနာႏ၊ ဆရာႏတကာႏတဲင် ဘုရာꩻသာႏသနာႏ ယံကထင်ႏထိုတသွောင်းနဝ်ꩻ ခွေတာႏဝွန်ႏအဝ်ႏမွော့-ယူႏဗဲင်းနုဲးနဝ်ꩻနော။ ကအောင်ႏမျင်ႏထွူ ထာꩻမာꩻ (ဓမ္မာစရိယ)သားပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ (၁) အုံတဉ်ႏဉ်ႏ အုံစွူစွူ သန္နိဋ္ဌာန်ႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏလိုႏချꩻလိတ်လုဲင်ꩻ (၂) သုမင်္ဂလာႏ ဒုမင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻလဲ့ ယံကဟော်ꩻဒါႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ (၃) ဆွိုက်ဆန်ႏတွမ်ႏတကာႏ တကာႏမနဝ်ꩻလဲ့ ယံကထွာနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ (၄) တွမ်ႏလိုꩻတန် အရာႏအဝ်ႏ အရာႏခံႏသားနဝ်ꩻလဲ့ ဆွိုက်ဆန်ႏဒါႏဗာႏ (၅) ယထိန်ꩻထွားနွောင်ꩻ လိတ်သွက်တွိုက်နဝ်ꩻလဲ့ ကျိုꩻစာꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တနုဲးထွားနုဲးဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏ ဓမ္မာစရိယထင်ႏထိုတသွောင်းလꩻသွူ။ ထီႏဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင် ထင်ႏထိုတသွောင်းတဲင် ချီႏမွမ်ꩻအံႏဖြာႏဒျာႏနဝ်ꩻ နီအမျိုꩻထင်ႏထိုတသွောင်းလꩻ မွေးတဝ်း၊ နီမဉ်ႏကျိုꩻစာꩻလွေꩻ၊ နီမဉ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻနဝ်ꩻမꩻ နီထင်ႏထိုတသွောင်း၊ တွမ်ႏပါꩻကအံႏထော့ꩻယာႏတူႏလောင်ႏ တန်န်နဝ်ꩻ နီအဝ်ႏအထျꩻအသောင်ထွားတဲင် နီယုဲꩻထီရီႏငခြေင်ထာꩻ၊ နီဟို့ꩻတကွို့ꩻတဝ်း၊ နီတခံႏစာꩻဗာႏတဝ်း အရသာႏနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်ဗဲင်း တဲမ်းဗဲင်း ဟော်ꩻထွားဗဲင်း
မင်္ဂလာႏဒျာႏ ပအိုဝ်ႏပေႏ ဗွေႏ ခွန် နင်ꩻသီးဖုံႏဩ ... သွဉ်ဗဲင်း ထွားဗဲင်း ဟော်ꩻဗဲင်း တဲမ်းဗဲင်း ဖေႏကသေစဲင်း ဖေႏကဒါႏထဲင်း ဖေႏကအောင်ႏမျင်ႏထဲင်း အရန်းထိုထိုကီတဲင် နီလိတ် နီလုဲင်ꩻ နီတဲမ်းဖြုဲင်ꩻ နီငေါဝ်း နီငွါ နီဒေါ့ꩻချာ နီခြွိုင်းခွမ်ꩻလာꩻ နီခြွိုင်းမာꩻ နီယိုꩻယာႏတာႏ နီဖော်ႏဒျာႏ နောဝ်ꩻမ့ꩻချမ်ꩻသာႏ အီႏအောင်ႏဗ့ꩻဗာႏတဲင် လိတ်မဲ့ငါယိုလဲ့ ထွာပအိုဝ်ႏလိတ်မဲ့ငါနေနေနောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏ ဗွေႏ ခွန် နင်ꩻသီး ကသေရာꩻ ကဒါႏရာꩻကခွဲးကျုံႏဖိုဒါႏ အခွဲးအကျုံႏဖုံႏ နီပအိုဝ်ႏယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏဖုံႏ နီပအိုဝ်ႏရာႏဇာႏဝင်ႏသမဲင်ꩻဖုံႏ ကလ့ꩻအီဒါႏ ဗဟုသုတလိတ်မျိုꩻဖုံႏ ဘာႏသာႏပြန်ႏလိတ်ဖုံႏ ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻဖုံႏ တွမ်ႏနီလိတ်ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏတဲင် တဲမ်းဒင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏဝင်ꩻသွူဩ။
နီကသေ ဝင်ꩻတသေတောဝ်းအောဝ်ႏ ဝင်ꩻကသေ နီတသေတောဝ်းအောဝ်ႏ နီကထီႏ ဝင်ꩻတထီႏဗာႏတောဝ်းအောဝ်ႏ ဝင်ꩻကထီႏ နီတထီႏဗာႏတောဝ်းအောဝ်ႏ နီကဟွိုန် ဝင်ꩻတဟွိုန်ဗာႏတောဝ်းအောဝ်ႏ ဝင်ꩻကဟွိုန် နီတဟွိုန်ဗာႏတောဝ်းအောဝ်ႏ ကွပ်နုဲင်းနောဝ်ꩻမ့ꩻ အချင်ꩻချင်ꩻ ဖေႏသတိꩻလူႏလုဲင်ႏသွော့လို့ဝင်ꩻ ဖန်းဖြယ်လူႏလုဲင်ႏသွော့လို့ဝင်ꩻ နေားဩ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ရကထွာအီဒါႏရန်ႏဖုံႏ သတင်ꩻလဲဉ်အမာႏအမီႏတန်ဖုံႏ ဒေါ့ꩻဆာဒေါ့ꩻကဲဉ်းဒျာႏလို့ဝင်ꩻဖုံႏ လိတ်ထီႏဖွီထီႏပေႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻဖုံႏ လိတ်ယားကုဲင်ဒျာႏ နီလွောင်ႏဗူႏရေꩻဖုံႏ လိတ်မာꩻသ့ꩻဓာတ်ထဲ့ကုဲင်ဒါႏနီလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ စစွဉ်ႏ လိတ်စားနောဝ်ꩻစားဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ နီသွဉ်းသီး လက်ခမ်ႏဖေႏတောဝ်းတဲင် သေနာႏဖေႏသွော့ဩ။ ပအိုဝ်ႏ ဗွေႏ ခွန် နင်ꩻသီး တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏတဲင် အွဉ်တဲမ်းအွဉ်ဗဲင်း နီသွဉ်းသီးခွိုꩻသွုပ်တသာဖုံႏနေားဩ။ ဒေါ့ꩻသွော့ရုဲင်းရုဲင်း တဲမ်းသွော့ရုဲင်းရုဲင်း ထွားသွော့ကုဲင်းကုဲင်းနေား နီပအိုဝ်ႏပေႏသီးဖုံႏဩ .....။
ဝေင်ꩻလမုဲင်း
ဝေင်ꩻလမုဲင်း (အဲင်းကလေတ်: Lamaing) (မန်း: လမိုင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻလမုဲင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၃,၆၁၄ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သာႏသနာႏဆုတ်ယုတ်
သာႏသနာႏဆုတ်ယုတ်အီအကျောင်ꩻ
ကထီႏဗာႏယိုခါ မီႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏ အချက်နဝ်ꩻ နှဲးဆလယိုထွူနော။ (၁) လိုꩻကျောင်ꩻသီး တသွဉ်တဝ်းလိတ်လုဲꩻ (၂) ဒါႏထွူလိတ်တဲ့ သွဉ်သင်ဖေႏတောတဝ်းဝင်ꩻ (၃) လိုꩻပေႏအဝ်ႏအုံကျောင်ꩻသဲင်ꩻစွဉ်ႏလဲ့ တသေတဝ်းဘာႏသာႏတရာꩻ (၄) လိုꩻကျောင်ꩻသီးလဲ့ ခွုမ်မာꩻအာငါႏ လိုꩻလမ်းထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ (၅) လိုꩻဒါႏယကာႏသီး စေႏတနာႏကုဲအီဒါႏ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ။ ===လိုꩻကျောင်ꩻသီး ပွိုးစွဉ်ႏတသွဉ်တဝ်းလိတ်လုဲꩻ=== နဝ်ꩻမꩻ သာႏသနာႏဆုတ်ယုတ်အီဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ - သွဉ်တဝ်းလိတ်နဝ်ꩻမꩻ ဒါႏလွတဝ်းလိတ်၊ ကထင်ႏဒါႏတဝ်းလိတ်နဝ်ꩻခါ ဟော်ꩻပျော်ꩻသွဉ်သင် ဩဝါဒဆုံꩻမꩻတကာႏသီးလဲ့ တဒါႏတဝ်း၊ တပဲ့ꩻသီးအလောင်းဖုံႏလဲ့ တဒါႏတဝ်း၊ ဟော်ꩻပျော်ꩻသွဉ်သင် ဩဝါဒ ဆုံꩻမꩻဖေႏ ကထင်ႏဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ တကာႏသီးလဲ့ရွိုင်ꩻ၊ တပဲ့ꩻသီးလဲ့ရွိုင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဖေႏတကာႏတပဲ့ꩻသီးလဲ့ တကာႏတပဲ့ꩻသီး တနာႏတဝ်း၊ သွင်ꩻဖွီဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကျောင်ꩻသီးနဝ်ꩻ ထွာဒုံစော့ꩻ ရပ်ရာႏစော့ꩻ ဒုံကဲႏဒုံလိုꩻတန်တမျိုꩻနေနေ၊ လိုꩻကျောင်ꩻသီး ဆုံꩻမꩻသွဉ်သင် ဟော်ꩻပျော်ꩻမီႏဒါႏနဝ်ꩻ တကာႏတပဲ့ꩻသီး လိမ္မာႏလက်ꩻလဲဉ်လွဉ်ဒျာႏ၊ လိုꩻကျောင်ꩻသီး မီႏဖျင်ꩻလဲ့ တကာႏတပဲ့ꩻသီးတဲ့ ထွာဒျာႏလိုꩻဖျင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ကထီႏဗာႏနဝ်ꩻ လိတ်လင်လဲ့ တသွဉ်တဝ်း၊ အမျိုꩻသာꩻ ဘာႏသာႏလိတ်ပအိုဝ်ႏလဲ့ တသွဉ်တဝ်း။
ဒါႏထွူလိတ်လဲ့ တသွဉ်ဖေႏတဝ်းဝင်ꩻ
ကရိုꩻနဝ်ꩻ - ခေတ်ယိုခါ ထွာလိုꩻကျောင်ꩻ ရဟန်ꩻသာႏမဏေႏသီးလဲ့ လွေꩻဝင်ꩻခမ်း လယ်ႏဝင်ꩻထီတဲင် သွဉ်လွလိတ်လုဲꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အာငါႏ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်လောကုတ်ဖဲ့ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်လောကီꩻဖဲ့ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ကသွဉ်လွနုဲးနဝ်ꩻခါ ကဒါႏသဲင်ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ကဒါႏတောႏတောႏတန်ႏတန်ႏလဲ့အဝ်ႏ၊ တဒါႏတဝ်း ဖျုံꩻတကာႏရွဉ် မာꩻလို့တကာႏရွဉ်လဲ့အဝ်ႏနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏ၊ ဟွုန်ဗာႏနော၊ လောကုတ်ဖဲ့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လောကီꩻဖဲ့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ ကဒါႏသဲင်ꩻဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဓမ္မာစရိယ အတန် အတလောင်ꩻ အပေႏတန်ꩻသားလဲ့အဝ်ႏ၊ ကအောင်ႏသဲင်ꩻဒါႏ လစ်ꩻငတ်ꩻသူနွတ်ꩻတန်ꩻသားလဲ့နဝ်ꩻ ကထွိုင်ႏတွိုႏသဲင်ꩻချာ ဆရာႏသမာꩻထျꩻနဝ်ꩻခါ ကအီႏသဲင်ꩻသွဉ်ဖေႏ လိုꩻပေႏလိတ်လုဲꩻနဝ်ꩻ တထီႏတဝ်း၊ သဲင်ꩻပျꩻနယ်ဗော့ꩻ အမာႏနနုံꩻ အမာႏနစွဲႏ ဆရာႏသမာꩻထျꩻ ဆရာႏသမာꩻလောင်း၊ တကာႏထျꩻ တကာႏလောင်းနဝ်ꩻရွုမ်ꩻတဲင် အခိန်ႏလို့ငခြေင်ဗော့ꩻဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဆရာႏတောႏတပါꩻဒေါ့ꩻနုဲးယိုနဝ်ꩻ ဟွုန်ဗာႏဖို "သော့ꩻဖေႏအဒေ့ꩻထွူတဲင် ကျောင်ႏဝုဲးထာꩻ လိုꩻဆကီ၊ ဝါႏဗင်ႏနဝ်ꩻ ထိုလဲဉ်းဝါႏမွူး၊ ဆဲင်ꩻထုံꩻပေႏနဝ်ꩻ လဲဉ်းဆဲင်ꩻထုံꩻတန်ဆကီ" အဒေါ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻ၊ ဆရာႏတောႏကဒေါ့ꩻငဝ်းပွုမ်ႏခွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နုညံꩻငါႏ၊ မီႏနုဲးလိတ်တဲမ်းသား ငဝ်းပွုမ်ႏခွိုင်ꩻနဝ်ꩻ "အဗွေႏဖေႏအံႏအဆာႏ၊ အဲင်ႏချာအဗွေႏ"မဉ်ပွုမ်ႏခွိုင်ꩻဖေႏနုဲးနဝ်ꩻထွူနော။
ကထင်ႏလွေꩻဗာႏ ဝင်ꩻခမ်းဝင်ꩻထီတဲင် အဟွုန်အထီႏဗဟုသုတကထင်ႏအဝ်ႏ၊ ကထင်ႏဟော်ꩻဒါႏလိတ်လုဲꩻပေႏ၊ ပညာႏပေႏ ကထင်ႏအဝ်ႏတဖြီးတဖြဝ်းနဝ်ꩻ ဆရာႏကမျောက်သေꩻခါꩻ သာႏမဏေႏရဟန်ꩻကေꩻဇူꩻ၊ ဆရာႏကပသာဖေႏ ဝင်ꩻခမ်းဝင်ꩻထီကေꩻဇူꩻ၊ ဆရာႏကထောက်ပံ့ဖေႏ ထီꩻဝီꩻခင်ႏဖါႏ သင်္ကန်ꩻရွဉ်စုတ်ꩻရွဉ်စုဲႏကေꩻဇူꩻ၊ ကဟော်ꩻကပျော်ꩻဖေႏကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ တသေချာတဝ်းဒွုမ်၊ သေစွဉ်ႏဒျာႏ အမာႏနနုံꩻ အမာႏနစွဲႏ အီႏဆဲ့ꩻဗာႏထာꩻမုဲꩻ၊ အီႏနွီဗာႏထာꩻမုဲꩻ၊ အီႏသတ်ဗာႏထာꩻမုဲꩻနဝ်ꩻရွုမ်ꩻတဲင် တွမ်ႏဆရာႏသမာꩻနဝ်ꩻ ကွယ်ꩻဝင်ꩻ၊ တတဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်ဝင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ကအဝ်ႏလိုႏပို့ချ သွဉ်သင်ဖေႏဗာႏ လိုꩻပေꩻနဝ်ꩻ တပို့ချသွဉ်သင်တဝ်းဒွုမ်တဲင် ထွာတောဒျာႏ လိုꩻအွိုးနဲးအွိုးနဲးသားနဝ်ꩻမꩻ သာႏသနာႏ တလေတဝ်း၊ ဆုတ်ယုတ်ဒွါႏတမျိုꩻနေနေထွူနော။
ဗွေႏဗွန်ယဟန်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏလိတ်လဲ့ တသွဉ်ဖေႏတဝ်း၊ တပျꩻဖေႏတဝ်း၊ အတပဲ့ꩻ ကဒါႏသဲင်ꩻလိတ်လုဲꩻသားနဝ်ꩻလဲ့ ယံကသွဉ်ဖေႏ လိုꩻပေႏလိတ်လုဲꩻနဝ်ꩻ တအပ်တဝ်း၊ အွဉ်ႏစွꩻလွင်ꩻ အွဉ်ႏလော်လယ်ႏဒျာႏ လိုꩻပေႏတဲင် သျင်ႏပေႏ ကော်ပီႏဖုံႏ လော်လဲႏထာꩻ ဝင်ꩻခြံကိုတဲင် ထူႏအံႏဝင်ꩻသေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏ၊ ယားကုဲဝင်ꩻထာꩻမွူးနုဲးနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပါꩻတဖြာꩻဒေါ့ꩻနုဲးယိုနဝ်ꩻ ဟွုန်ဗာႏဖို "လွူးဖြားနမ်းနဝ်ꩻ ထင်ႏလွူးဖြားဒျာႏ အွိုးကျောင်ꩻ"တဲ့၊ ပါꩻတဖြာꩻ ကရိုꩻငဝ်းအဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ လွူးနမ်းလွူးသက်အတွက် မီႏအုံလမ်း လွူးချာအနမ်းနဝ်ꩻ တဖြားလꩻတဝ်း၊ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ မော့ꩻထာꩻဆင်ꩻရယ်ꩻ အငမ်းနုဲးနဝ်ꩻတဲင် ထင်ႏလွူးသော့ꩻအနမ်း ကျောင်ꩻကို၊ သာႏသနာႏကို၊ ပရိယတ် ပဋိပတ်ထာꩻမုဲꩻလဲ့ တမာꩻတဝ်း အရေႏရွဲႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻနော။
လိုꩻပေႏအဝ်ႏအုံကျောင်ꩻသဲင်ꩻစွဉ်ႏလဲ့ တသေနာႏဝ်း ဘာႏသာႏတရာꩻ"
ကရိုꩻနဝ်ꩻ - ဗွေႏဗွန်သီး ကသွဉ်ဖေႏလိုꩻပေႏလိတ်နဝ်ꩻ ခေတ်လဲဉ်းချာငါႏ၊ ပွိုးအကျောင်ꩻနုဲးမုဲꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်သီး ကသွဉ်ဖေႏလိုꩻပေႏလိတ်ယိုခါ သွဉ်ဖေႏစွဉ်ႏ ပရိတ်တန်ပါဠိတော်၊ မင်္ဂလာႏသုတ်ပါဠိတော်ရွုမ်ꩻ၊ ကထင်ႏတွိုႏအနက် အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ တခြုဲးနယ်ဖေႏတဝ်း၊ တသွဉ်ဖေႏတဝ်း၊ ကွပ်စွဉ်ႏလိုꩻပေႏ တသေနာႏတဝ်း ပရိတ်တန်အဓိပ္ပါယ်ႏ၊ မင်္ဂလာႏသုတ်အဓိပ္ပါယ်ႏ ဘုရာꩻဂုဏ်ႏ တရာꩻဂုဏ်ႏ သံဃာႏဂုဏ်ႏအဓိပ္ပါယ်ႏ တွမ်ႏဘုရာꩻဗုဒ္ဓဝင်ႏအဲဉ်ႏအဲဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ အသꩻလဲ့ တဝင်ႏစာꩻသော့ꩻတဝ်းလိတ်ကို၊ တသေနာႏတဝ်းလဲ့ အငမ်းအဆရာႏသမာꩻတဲင် အမဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏထွားဒျာႏနားရီႏ၊ မာꩻလို့အီဒျာႏအခိန်ႏရွုမ်ꩻ၊ ပါဠိကအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ဗေင်ႏတခို့ဗေင်ႏတအာ ကူႏကာႏရောင်ရင်ဒျာႏအငဝ်း၊ အဓိပ္ပါယ်ႏထာꩻမုဲꩻလဲ့ တသေတဝ်း၊ အခိန်ႏလို့နားရီႏတွိုႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်တသွဉ်ဖေႏတဝ်း၊ အသွꩻချင်ꩻချင်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ သွဉ်ချာဖေႏဗာႏဝင်ꩻတဲင် ထွာဒျာႏမာႏမာႏမီႏမီႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏ၊ ကွပ်ထွာနုဲးနဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံကျောင်ꩻ ကထင်ႏသဲင်ꩻတွိုႏလမ်းနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏရေꩻသဘော်ꩻတရာꩻ တသေနာႏတဝ်းတဲင် ကထင်ႏတန်တနီꩻခါ ကထင်ႏထွာလွဉ်ချာ တကာႏနဝ်ꩻ အွꩻဒဝ်ဆွဉ်းယာလံ၊ တောႏထာꩻ၊ ဖို့ꩻဖိုး၊ ထွာတခွန်ꩻစွန်၊ ကထွာအဗွေႏဗွန် အဆရာႏလဲ့ ဆုံꩻမꩻတလꩻတဝ်း၊ တနာႏတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻမꩻ ထုမ်ႏရန်ႏချာအဆရာႏ အဗွေႏဗွန်၊ နဝ်ꩻလဲ့ တဆေ့ꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏဟွုန်ဗာႏအာနော။
လိုꩻကျောင်ꩻသီး ခွုမ်မာꩻနုဲးဒျာႏ လိုꩻလမ်းထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ
အတကာႏ ကထင်ႏသော့ꩻဖေႏ မဲ့မန်ႏသိဉ်နဝ်ꩻခါ အဗွေႏဗွန် အဗွေႏစင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အသွီႏကုဲ အသွီႏဗား ထင်ႏစွဉ်ႏတဝီးနာ၊ ငန်ꩻဗာႏထꩻ သူရဿတီႏနိုꩻတဲင် သတ်ထဲင်းထဲင်းစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ တကာႏကျွိုက်၊ တကာႏမီႏကျွိုက်နဝ်ꩻမꩻ လူႏတန်ꩻဒါႏနပွာꩻ၊ ဒါႏနမီႏပွာꩻနဝ်ꩻမꩻ သာႏသနာႏလေ ထင်းနုဲးနဝ်ꩻတဲင် သတ်ထဲင်းထဲင်းစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒါႏနလူႏတန်ꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ သာႏသနာႏလေ တမွေးတဝ်းနော၊ သေစဲင်းနားလယ်ႏ သာႏသနာႏအကျောင်ꩻတဲင် ကံဒျာႏ ကျင်ꩻဒျာႏ လွောက်ꩻနာႏဒျာႏ ဘုရာꩻဟော်ꩻနဝ်ꩻမꩻ သာႏသနာႏလေ၊ သာႏသနာႏထင်ႏထိုအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ လွတ်ꩻထိုꩻမဲ့မန်ႏဖြေင်းတဲင် သော့ꩻလုဲႏသွော့ မဲ့မန်ႏဗွာနဝ်ꩻ ထွားစဲင်းစဲင်းနော။
တကာႏသီး စေႏတနာႏကုဲအီဒါႏ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻ
ကရိုꩻနဝ်ꩻ - ဗွေႏဗွန်ပေႏ၊ ဗွေႏစင်ꩻပေႏ သျင်ႏတန်ဖုံႏ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ လိတ်လုဲꩻလဲ့ တထွားတဝ်း၊ တသွဉ်တဝ်းတဲင် တကာႏသီး စေႏတနာႏကုဲအီဒါႏ ထုမ်ႏတွမ်ႏလောလဲင် (လောတလီꩻ) လဲႏထာꩻလုဲးသောင် သွို့ꩻထျꩻ ခြံထျꩻတဲင် မာꩻငဝ်းတဲက်၊ အွဉ်ႏထောင်ႏမန်ႏ တသေန်ႏလျောႏတဝ်း လိုꩻမူႏလိုꩻပေႏခြာလဲ့ နွို့ထန်ႏလွေꩻသဲင်ꩻ ဒေါ့ꩻရီငဝ်းလိုꩻလမ်း၊ ဒုံႏတိန်ႏထွို့ꩻခါယာ၊ ဆွတွမ်ႏနားရီႏ ဆွစူသွို့ꩻ ဆဲင်တွမ်ႏတသီႏပုံႏတဲင် တလမ်းနွို့တလမ်းထန်ႏ လယ်ႏစာတသီႏနုဲးနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တကာႏသီးစေႏတနာႏကုဲအီဒါႏ၊ တကာႏအမျာꩻ စေႏတနာႏမီႏကုဲနဝ်ꩻခါ သာႏသနာႏဆုတ်ယုတ်အီနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဘုရာꩻဟော်ꩻသေꩻခါꩻနုဲးယိုနဝ်ꩻသွူ။ "အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ၊ ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ။ အဓိပ္ပါယ်ႏပအိုဝ်ႏ = ကောတကေညိုႏတဝ်းဒွိုန်းက တကာႏသီးနဝ်ꩻ ယံဖေႏကကေႏညိုႏတဲင် လွေꩻသဲင်ꩻအုံအဝ်ႏ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏဗာႏ၊ ကအဝ်ႏကေညိုႏထွူလဲဉ်း တကာႏသီးနဝ်ꩻ ယံဖေႏကကေညိုႏထဲင်းထဲင်းနဝ်ꩻ လွေꩻသဲင်ꩻအုံအဝ်ႏ ဒေါꩻ့ဖြဝ်ႏဗာႏ၊ ပွိုးပီးနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻလွေꩻသဲင်ꩻ ထာꩻအုံအဝ်ႏ ထာꩻဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ လိုꩻကျောင်ꩻသီး အဝ်ႏလိုႏဆင်ႏချင်ႏငါႏနော။
အဝ်ႏလိုႏငါႏဟို့ꩻလွေꩻမဲဉ်ႏ
လိုꩻသီးကအဝ်ႏအံႏဒါႏ အာဟာႏရစွုမ်ႏနီꩻနီꩻယို တွိုႏဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻသီးနမ်းခန္ဓာႏ တဉ်ႏခွေါင်ညဆွာꩻနွောင်ꩻအီတာႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏ ဓာတ်အမျိုꩻမျိုꩻယို စုတ်ꩻထူႏခါꩻထွူတဲင် ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ အသေ့ꩻ(ခွဉ်ႏတန်)နဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻတလဲင်ႏ ပသာထန်ႏထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မီႏပသာထန်ႏ တနီꩻ ၂-လဲင်ႏနဝ်ꩻ ယိန်းဟဝ်ဟဝ်သွူ။ အာဟာႏရသေ့ꩻ(ခွဉ်ႏတန်)ယို အဝ်ႏလိုႏထန်ႏထိုꩻလဲဉ်းသွူ မီႏတထန်ႏထိုꩻတဝ်း (ဟို့ꩻမီႏတလွေꩻတဝ်း)တွော့ꩻ မီႏအဝ်ႏခံညဖြေ့ကိုနဝ်ꩻ အလွီးအတအွိုသေင်ဖုံႏနဝ်ꩻ နွို့သော့ꩻသွီႏယာႏကိုတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဝ်း၊ မာꩻထွာအီဒါႏ ရောႏဂါႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဟို့ꩻဖေႏကလွေꩻမဲဉ်ႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ ဓာတ်ဖေႏကချုတ်ပုဲင်ႏ၊ ဖေႏကလွေꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို ဆွော့ꩻလွဉ်ꩻငါႏ၊ သဲင်လွဉ်ꩻငါႏ၊ ယုဲင်လွဉ်ꩻငါႏ အာဟာႏရမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုႏအံႏအာငါႏတဝ်း၊ ချင်းအံႏဗာႏသွူ။ ဥပမာႏ- ဗွူအဲဉ်မျိုꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ အငိုး၊ အကျော်၊ အဖို့ꩻ၊ အပိန်း ထာꩻအံႏအမျိုꩻမျိုꩻယိုလဲ့ ဟဝ်အံႏအာငါႏတဝ်းသွူ။ မီႏအံႏဒျာႏ ဟန်ႏအိုထီသား၊ ဟန်ႏအိုသျဉ်ဟန်ႏအိုလာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဆာႏကေႏယိုꩻတဲင် ဟို့ꩻလွေꩻဟဝ်လဲဉ်း ကအံႏဟန်ႏအိုသဲင်ဖုံႏ၊ ဟန်ႏအိုယာႏဖုံႏသွူ။ ဟို့ꩻလွေꩻဖေႏကမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထီယိုလဲ့ အွꩻဖေႏဗာႏခွိုꩻခွိုꩻ၊ ခွꩻဖေႏဗာႏအာအာသွူ။ မွူးရဝ်ꩻခိုႏစဝ်း ဗေင်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ အွꩻကွို့ꩻကွို့ꩻ အွꩻအာအာထီထွူမꩻ ကွဲးလွေꩻစွဉ်ꩻခွဉ်ႏပေႏ ခွဉ်ႏတန်နဝ်ꩻ ဟို့ꩻလွေꩻဟဝ် ဆီႏလဲ့သွင်ႏသွူ။ ဟို့ꩻဖေႏကလွေꩻဟဝ်နဝ်ꩻ တခေါ့ꩻ၊ မောက်ꩻကေင်၊ မောက်ꩻစောက်ꩻ၊ မောက်ꩻဝန်၊ သင်္ဘောꩻ-စတဲင် အထီအာသေင်ႏရာႏဖုံႏယိုလဲ့ အံႏဖေႏဗာႏအာအာသွူ။ ဟို့ꩻဖေႏကလွေꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ စူခင်ႏအင်္ဂါႏနမ်းတဗာႏလုမ်း ရုဲင်ꩻတသွိုးမုယိုလဲ့ အရေꩻတန်နေနေသွူ။ ကအဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးသေႏသေႏဒါႏ ထာꩻလိုပ်ꩻထာꩻမာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဓာတ်တချုတ်ကြွို့ꩻတဝ်း၊ လိုꩻကအုံစွူဒါႏထာꩻ ဆဲင်ႏသားဖုံႏ၊ ရုမ်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဓာတ်ကုဲင်းချုတ်ဒါႏသွူ။ ဓာတ်ဖေႏကချုတ်ပုဲင်ႏနဝ်ꩻ ဗီတာမေန်ဘီဝန်းဓာတ် ကပါအာဒါႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻယို အံႏဖေႏဗာႏအာအာ၊ (မွေးတဝ်းလဲ့) အံႏဖေႏဗာႏ ဘီဝန်းတသီႏအံႏသွူ။ ဘီဝန်းဓာတ်အာႏကပေႏဒါႏလိုꩻ၊ ဘီဝန်းဓာတ် တလိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်ႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဓာတ်ကုဲင်းချုတ်ဒါႏနေနေသွူ။ လိုꩻသꩻသျုတ်သꩻတရေင်၊ လိုꩻမော့ꩻထာꩻခိုးလျားနဝ်ꩻလဲ့ ဓာတ်ကုဲင်းချုတ်နေနေတဲင် သꩻသျုတ်သꩻတရေင် ထာꩻနန်းခီ ဖေႏကဆေ့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကျံႏအုံကျံႏအဝ်ႏဗာႏ၊ ကျံႏထိန်ꩻဗာႏသꩻသွူ။
လိုꩻဓာတ်ချုတ်သားယို ဆင်ႏချင်ႏပျုပျင်ႏသွူ နုဲင်းအနယ်ꩻချာဖုံႏယို မီႏတလွေꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏအဝ်ႏချုတ်စွူစွူနေကနဝ်ꩻ သုံꩻအံႏဗာႏတသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏသွူ။ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ပွေ့ကဲင်ꩻ၊ တာႏသေ့ꩻခင်ႏ၊ သေင်ႏတရူးစီႏ၊ မုတ်ခါးကပါဒါႏ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏမျိုꩻဖုံႏသွူ။ မောက်ꩻခင်ႏကပါဒါႏ တသီႏမျိုꩻနဝ်ꩻ အတလာသန်လွဉ်ꩻငါႏတဲင် လိုႏအံႏကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ ပွေ့ကဲင်ꩻ၊ တာႏသေ့ꩻခင်ႏကယ်ꩻ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏယိုလဲ့ ပေါႏအံႏအာနဝ်ꩻ ဟို့ꩻလွေꩻအာဒျာႏနေနေတဲင် ချင်းအံႏဗာႏဒျာႏသွူ။ ဟို့ꩻလွေꩻဟို့ꩻထိုꩻကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အံႏမာႏဆာႏတွော့ꩻ လွေꩻတရိုꩻတဝ်း၊ အံႏတသီႏတွော့ꩻ လွေꩻတရိုꩻတဝ်း ပေါႏလွေꩻအာလဲင်ႏငါႏနဝ်ꩻ အာႏလို့အာႏယွမ်ꩻလွဉ်ꩻဒါႏတဲင် ချင်းအွဉ်ႏသတိꩻဗာႏသွူ။ ဟို့ꩻမီႏလွေꩻအာလွဉ်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ အွꩻဖေႏဗာႏယင်း "ဓာတ်ဆား"ထီသွူ။ ဓာတ်ဆား ကတအဲဉ်ထဝ်းအရပ်နဝ်ꩻ တောင်းလျက်ꩻထန်ꩻတွမ်ႏ တသာႏဆိုမ်၊ တသာႏနွိုးတွမ်ႏတသာႏဆိုမ်ယို ဖျောႏညီꩻလွတဝင်ꩻ ဖေႏကနွိုးဆိုမ်ထွူတွော့ꩻ အွꩻဖေႏဗာႏအာအာသွူ။ အာႏမီႏယွမ်ꩻတမွိုꩻတမာꩻထာꩻနဝ်ꩻ ပသာဗာႏတသီႏယုံႏ၊ တသီႏခန်ꩻသွူ။ တသီႏဟို့ꩻထိုꩻ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အံႏသေႏသေႏနေး၊ အံႏစွယ်ꩻနေးနဝ်ꩻ တဟဝ်တဝ်း၊ မာꩻရာꩻမီႏဒါႏတဝ်း၊ မီႏလိုႏအပ်မွေးမꩻ အံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်သွူ။ အရေꩻမီႏတန်ငါႏလဲဉ်း၊ မီႏအဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏလွေꩻမွိုင်နဝ်ꩻ ရပ်ဖေႏဗာႏနေးသွူ။ ရပ်နေးကရိုꩻနဝ်ꩻ အနယ်ꩻအဝ်ႏအာတန်သွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဖြေꩻနေးတသီႏရပ်ဟို့ꩻ"ဗျူ"ဝင်ꩻကအဝ်ႏစာနဝ်ꩻတဲင် ရပ်အီလဲ့အဝ်ႏ၊ ရပ်တွမ်ႏထီလိုမ်ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ရပ်တွမ်ႏသပ္ပျာႏတနျာႏ (ရွှေဝါ)ထီလဲ့အဝ်ႏ၊ ရပ်တွမ်ႏပဆျာႏထီလဲ့အဝ်ႏ၊ ရပ်တွမ်ႏတသာႏထီလဲ့ အဝ်ႏ၊ အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ကရပ်အီဒါႏ အခြွိုင်းကြိယာႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနေနေသွူ။ လꩻရာꩻ အဝ်ႏရာꩻ ကျင်ႏလယ်ႏရာꩻ ရပ်အီနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
ကရပ်အီဒါႏ ထီအဆေ့ꩻအအာယိုလဲ့ ထွားလိုꩻနမ်းပေႏတန်တဲင် ချင်းသော့ꩻဗာႏဒျာႏသွူ။ ပဆျာႏထီနဝ်ꩻ အအဲင်ႏသန်ဒါႏထာꩻတဲင် ချင်းဖျောႏချင်းသော့ꩻဗာႏဒျာႏသွူ။ မီႏရပ်ဖေႏ လိုꩻဆာအာႏပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ချင်းအွဉ်ႏသတိဗာႏသွူ။ တသီႏထီ မီႏကဲဉ်းငါႏနဝ်ꩻ လိုꩻဆာကုဲင်းတဖေင်ꩻနမ်းဒါႏသွူ။ လိုꩻဟဝ်သီးယို ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအလꩻ တနီꩻတလဲင်ႏ ဟို့ꩻဖေႏကလွေꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏနေးအခိန်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏနေးအကျင်ꩻသွူ။ ဟို့ꩻလွေꩻခိန်ႏယို မီႏအွဉ်ႏမွူးရဝ်ꩻခိုႏ ဗေင်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻသွူ။ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ ဗေင်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ မဲဉ်လွေꩻတဲ့လွေꩻ၊ မဲဉ်လွေꩻတဝ်းလဲ့ လွေꩻဖေႏဗာႏသွူ။ တွိုႏသွူတအိန်ႏကို ဓာတ်မီႏတလွေꩻတဝ်းလဲ့ တွမ်ႏစူတပင် မာꩻတသွိုးလွေꩻဖေႏ ကိုမ်ႏတဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဓာတ်ကုဲင်းလွေꩻယင်းဒါႏသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟို့ꩻအဝ်ႏမဲဉ်လွေꩻလဲ့ မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ "စမြင်း"ဓာတ်ဆွော့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခံဒွါရငွါတဲင် ဓာတ်တလွေꩻလꩻတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ မီႏထွာနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏစူနုံနီလီး နျꩻဖေႏဒွါရငွါအသောင်(အထန်ႏဖဲ့ꩻ)ထွူတဲင် ဆွောန်လဲ့ဆွောန်ပါနဝ်ꩻ ကုဲင်းလွေꩻလꩻယင်းသွူ။ ဓာတ်ယို နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ကျံႏပျုပျင်ႏသွူလဲ့ မီႏတလွေꩻတဝ်းဒျာႏနွိုင်ႏနွိုင်ႏနဝ်ꩻ အံႏဗာႏတသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏ တမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဒုံတွိုင်ꩻရပ်တွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻတွိုင်ꩻ တမျိုꩻတဝ်းလဲ့တမျိုꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏစာဒျာႏတဲင် ထိုမ်ႏဖြေꩻအံႏဗာႏဒျာႏသွူ။ အရေꩻမီႏတန် မီႏအဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏလွေꩻမွိုင်လဲ့ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ အွိုးချာအတွိုင်ꩻ ရပ်ဖေႏဗာႏနေးသွူ။ လိုꩻသီးယို ဟို့ꩻမီႏလွေꩻမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ဓာတ်မီချုတ်ခွိုꩻ ချုတ်အာငါႏနဝ်ꩻ မာꩻထွာဒါႏ ရောႏဂါႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ဟို့ꩻဖေႏကလွေꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏရေꩻငါႏဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တဲမ်းနယ်ꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏရောႏဂါႏ
ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏယိုနဝ်ꩻ အလျားမာꩻထွာရောႏဂါႏမျိုꩻသွူ။ လိုꩻသီးနမ်းယို အလျားဓာတ်အဝ်ႏခံအဝ်ႏတလာတွင်ꩻ မီႏလွေꩻအံအာသမ်းထဲင်းထာꩻအံႏ၊ ဟန်ႏအိုအရသာႏလျားမျိုꩻ ခဲဉ်ႏ၊ အေင်၊ မက်ဖစ်ပွမ်း၊ ဗင်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဓာတ်နမ်းတွမ်ႏသွီႏလွေꩻရော်ꩻဒါႏဝင်ꩻသွူ။ လိုꩻကထွာဒါႏ နျာႏဗောင်းလင်ꩻ (လိပ်ခေါင်း)ရောႏဂါႏနဝ်ꩻလဲ့ ဟို့ꩻကုဲင်းလွေꩻသွီႏဒါႏနေနေသွူ။ ဟို့ꩻကလွေꩻသွီႏနဝ်ꩻ ယဟန်ႏလဲ့ သွီႏလွေꩻအွဉ်သွူမꩻ ဓာတ်နမ်းလွေꩻဆုဲင်ꩻ၊ ယဟန်ႏလဲ့ ဓာတ်နမ်းတွမ်ႏသွီႏ လွေꩻသွိုလွေꩻရော်ꩻဝင်ꩻသွူ။ သွီႏနဝ်ꩻ မဉ်လွေꩻအနယ်ꩻမုဲင်ꩻလွေꩻ၊ မဉ်လွေꩻအပုံႏမုဲင်ꩻလွေꩻ ပေါႏသွီႏထန်ႏဒွါရငွါနဝ်ꩻ ထွာဟို့ꩻလွေꩻသွီႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။
ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏယို မီႏလွေꩻတူႏတူႏတန်ႏတန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏခံႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊ လုပ်ꩻမာꩻနွောင်ꩻ၊ အုံအဝ်ႏလွေꩻသဲင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏလဲ့ မီႏလွေꩻအာငါႏနဝ်ꩻ အာႏလို့အာႏယွမ်ꩻဒါႏတဲင် ဟွီဟဲင်ညောင်ႏညာႏဒါႏ၊ ရွိုးအွန်းပနဲဉ်ႏဖူးထိုꩻဒါႏသွူ။ ငင်းဒေင်ဖုံႏ၊ ခင်ႏဖုံႏ အဲင်ႏဆဲ့ꩻလွဉ်ဒါႏသွူ။ ဟို့ꩻကကုဲင်းလွေꩻသွီႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဓာတ်ချွုတ်လꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏဟို့ꩻလွေꩻမဲဉ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏဟို့ꩻလွေꩻပနဲဉ်ႏနဲဉ်ႏသွူ။ နီသွံနီꩻ ဟို့ꩻမီႏလွေꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ဟို့ꩻကပနဲဉ်ႏအီဒါႏ မောက်ကြဲင်ႏဖျောႏထီဖု့ႏ၊ ပွေ့ကဲင်ꩻကပါဒါႏ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏမျိုꩻဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏအံႏဖေႏ၊ အွꩻဖေႏဗာႏသွူ။ ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏသားနဝ်ꩻ ဟို့ꩻကပနဲဉ်ႏအီဒါႏ တဲင်ပူႏရာႏ၊ သင်္ဘောꩻရာႏမဉ်၊ ထထီႏဆျာႏ-စတဲင် အရာႏမျိုꩻ၊ မဲလင်လာႏ၊ ထီဆေ့စော့ꩻ၊ ဟန်ႏနွန်းစော့ꩻ၊ တဒွီရာႏ၊ ဟန်ႏနွန်းကြိုႏရာႏ၊ ဖက်ꩻကန်စွဉ်ꩻလာႏ၊ ပဆျာႏစော့ꩻလာႏ-စတဲင် ဟန်ႏအိုမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏအံႏကုဲင်းကုဲင်း အံႏခွိုꩻခွိုꩻသွူ။ ဟန်ႏအိုထီဆျာႏ ဒွိုႏတွမ်ႏမောက်ကြဲင်ႏရာႏတရိုꩻတဝ်း၊ တလာရာႏထောင်းတသဉ်၊ တလာꩻရာႏသွတ်ꩻထောင်းဖုံႏတရိုꩻတဝ်း ဟန်ႏအိုအနေႏ တသီႏဓာတ်ဆာႏအနေႏ အဝ်ႏလိုႏအံႏကုဲင်းကုဲင်း အဝ်ႏလိုႏအံႏခွိုꩻခွိုꩻသွူ။
မီႏဒေါ့ꩻဗာႏဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏသားယို လွေꩻတွမ်ႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻ၊ လွေꩻတွမ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း တတဲ့ꩻတဝ်းထာꩻအံႏမျိုꩻယိုလဲ့သျောင်ႏ၊ ကတဲ့ꩻဒါႏထာꩻအံႏမျိုꩻ ဟန်ႏအိုမျိုꩻယိုလဲ့ အံႏ၊ တသီႏလဲ့ မဉ်ႏအံႏနဝ်ꩻ ညတွမ်ႏမွိုင် ဟဝ်ဗာႏအမန်ႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဟို့ꩻလွေꩻသွီႏရောႏဂါႏတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်း မီႏမဲဉ်အံႏဒါႏ တသီႏဓာတ်ဆာႏ၊ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ စုရွမ်တဲမ်းထန်ႏနယ်လွေꩻဖေႏဗာႏ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻတဲင် ကျွိုက်နစ်သက်ရာꩻ၊ ယိုꩻရာꩻ၊ အဝ်ႏရာꩻအနယ်ꩻယို ထူႏသုံꩻဖောႏအံႏလွေꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
"ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" တောင်ꩻခါꩻ-ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ တသီႏအရသာႏလျား၊ ထာꩻအံႏအရသာႏလျားမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အံႏလꩻတဝ်း၊ တဲ့ꩻတဝ်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဩဝါဒလိစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့ အမုဲ(၁၄၅)
၁။ မွိုးဗွေႏနောဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻအာ၊ ဖါဗွေႏနောဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻအဝ်ႏတဲင် လူႏထွိုက် ပူႏဇောႏထွိုက်သွူတဲ့(အဝ်ႏလူႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူတဲ့) လူႏတဝ်းမွိုးဖါ၊ ပူႏဇောႏတဝ်းမွိုးဖါနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။ ၂။ လဲင်ꩻတွိုႏသွူတင်ꩻကျွစ်လာ၊ ဒဲန်ဟားလာသွူတဲ့ ယူႏလꩻတောဝ်းမွိုးဖါ၊ ကန်းတော့ꩻတဝ်းမွိုးဖါ၊ လူႏတဝ်းမွိုးဖါ၊ ပူႏဇောႏတဝ်းမွိုးဖါနဝ်ꩻ (ထွာလိုꩻ သေတဝ်းမွိုးဖါကေꩻဇူꩻတဲင်) "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ)။ ၃။ (က) သေကန်းတော့ꩻဒျာႏ၊ သေလူႏဒျာႏ၊ သေပူႏဇောႏဒျာႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ဆရာႏ မွိုးဖါနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။ (ခ) နေးနာႏဒျာႏ မွိုးဖါဆရာႏသီး ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ လွိုတဝ်း မွိုးဖါဆရာႏသီး ငေါဝ်းနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။ ၄။ (က) လွောက်ꩻနာႏ ဗွေႏဘုရာꩻစီꩻကန်ꩻ(သီႏလ)လူမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဗေ္ႏဘုရာꩻကဟောꩻခါꩻအတွိုင်ꩻ အာႏထွုတ်မွေးတရာꩻ မာꩻမွေးကုသိုလ်ႏ၊ လꩻစွဉ်ႏမဂ်ဖိုလ်ႏနဝ်ꩻ(ကပူႏဇောႏ ဗွေႏဘုရာꩻတောမ်ႏ ပဋိပတ္တိဓမ္မနဝ်ꩻနဝ်ꩻ) "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။ (ခ) နေးနာႏ မွိုးဖါဆရာႏငီးငေါဝ်းတဲင် အွꩻတဝ်းဒေါဝ်(အွꩻဒူမ်ဒေါဝ်)၊ ဆွဉ်းတဝ်းယာဗွာယာဖြေင်း(ဆွဉ်းဒူမ်ယာဗွာယာဖြေင်း) တောႏလောင်ꩻတဝ်းထာꩻ(တောႏလောင်ꩻဒူမ်ထာꩻ)နောဝ်ꩻ (ကပူႏဇောႏ မွိုးဖါဆရာႏသီးတောမ်ႏ အကျင်ꩻဟောဝ်ဓမ္မပူႏဇာႏနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ) "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနေား။
ဩဝါဒလိစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲ(၁၄၅) ၁။ မွိုးဖါဆရာႏ၊ ယူႏတဝ်းဗာႏ၊ နဝ်ꩻတာႏ ယံတဝ်းခြာ။ ၂။ လူႏအဝ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊ လူႏတဝ်းဗာႏ၊ နဝ်ꩻတာႏ ယံတဝ်းခြာ။ ၃။ မွိုးဖါဆရာႏ၊ ယူႏလꩻဒျာႏ၊ နဝ်ꩻတာႏ ယံဒျာႏထွာ။ ၄။ နေးအကျင်ꩻမွေး၊ ပူႏဇောႏနေး၊ နဝ်ꩻဟွေး ယိန်းယံအာ။
ဗူတန်ခမ်းထီ
ဗူတန်ခမ်းထီ (Bhutan) (သောင်းခါ(ဗူတန်): འབྲུག་ཡུལ་ ) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ ဗူတန်ခွန်ဟော်ခံꩻခမ်းထီ (Kingdom of Bhutan) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻ အခဝ်ကွဉ်ႏ အာသျတွိုက် အခဝ်နဝ်ဒေႏသကိုတဲင် ထွာဒျာႏ ကုန်းတွင်းပိတ်ခမ်းထီပေႏ တဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီ၊  ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ နီပေါခမ်းထီ တောမ်ႏ ဗိင်းကလားဒေတ်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွော့ꩻဒျာႏ ဗူတန်ခမ်းရိုꩻလဲ့ အကူအဝ်ႏဒင်ႏတဝ်းဝင်ꩻတဲင် အေင်ဒိယခမ်း ခမ်းနယ်ႏယဟန်ႏ အဝ်ႏခါႏခါꩻဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၄,၈၂၄ မဲင်ႏ (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၈,၃၉၄)တဲင် ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၇)သိန်ႏလွိုသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတိဉ်းဖူ(Thimphu)သွူ။
ဗꩻတွိုႏ ၁၇ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏ အစဝ်ႏခိင်ႏကာႏလကို ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏ စဲ့ꩻပဒေႏသရာဇ်ခမ်းပေႏ တဖြုံႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူ တိဗဲတ်လားမား တောမ်ႏ စဲ့ꩻအွဉ်ငါသား Shabdrung Ngawang Namgyal ထွို့ꩻဗူႏစည်းရုံႏနွောင်ꩻခန်း ခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ တိဗဲတ်ခမ်းဒေႏသကို ကောပ်ပွိုး တေက်နျꩻလွေꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ ထွာလွဉ်တဲင် ဖင်းထိုꩻထန်ႏထွူ အုံပြောင်ꩻထွာလွေꩻတေား ဗူတန်လိုꩻမျိုꩻအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏအစဝ်းခိင်ႏ ဗူတန်ခမ်းလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻထိုꩻဗာႏ ဗိတိသျအိန်းကလေတ်သီး ဆꩻလ့ကိုတဲင် အေင်ဒိယခမ်းထီ ထွိုင်ႏလꩻလွစ်တခြင်ရေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻတေားယင်း အေင်ဒိယသီး ဒို့ꩻတခြို့ဆꩻလ့ကိုသွူ။ နေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻ ကအိုပ်ချုတ်လွဉ်ဒါႏ ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ် အိုပ်ချုတ်ရေꩻယို တွိုႏ ၂၀၀၈ ဗာႏ မတ်လာနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻခန်း ဗူတန်ခမ်းထီ အရီးသွတ်ꩻ ဒီမိုကရေသီ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻဖေႏမဲးဖုံႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ တယ်ႏ ၂၀၀၈ ဗာႏ ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွောင်ႏဗူႏပုင်ႏအခေႏခံႏဥပဒေႏဆဲင်ႏရာꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်(မန်း : စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်) ခမ်းထီတဲင် ခွန်ဟော်ခံꩻတပါꩻ (Druk Gyalpo) တောမ်ႏ အစိုႏရအတန်အကဲႏ ဝွန်ႏတန်ချုတ်တဖြာꩻ အဝ်ႏထွာသော့ꩻ ခမ်းထီအတန်ကဲႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၆ ဗာႏ Business Week မဲဂ္ဂသိဉ်း တောမ်ထူႏလွူꩻထွားချက်အလꩻ ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အာသျခမ်းထီဖုံႏအကို ထွာ အုံအဝ်ႏအပျောႏသွင်ႏသွတ်ꩻခမ်း တောမ်ႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အုံအအဝ်ႏအပျောႏသွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏလွေꩻအဋ္ဌမအရန်းကိုသွူ။ ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွို့ထွာလွေꩻပါ ကမ္ဘာႏကုလသမဂ္ဂစွိုꩻ၊ အာသျအခဝ်နဝ်ခမ်းထီဖုံႏခွုမ်မာꩻလွောင်ႏဗူႏညီꩻဝင်ꩻတာႏအစွိုꩻ (South Asian Association for Regional Cooperation - SAARC)၊ AsDB, BIMSTEC, CP, ESCAP, FAO, G-77, IBRD, ICAO, IDA, IFAD, IFC, IMF, Intelsat, Interpol, IOC, ITU, NAM, OPCW, SAARC, UN, UNCTAD, UNESCO, UNIDO, UPU, WHO, WIPO, WMO, WToO ဖုံႏကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။
ဗူတန်ခမ်းထီကို ခမ်းသားကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗူတီးယားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲင် ခမ်းအခဝ်နဝ်နဝ်ꩻတဲ့ နီပေါလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗူတီးယားလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ခံႏနွောင်ꩻ ထာꩻရွိုးပင်ႏပန်ꩻတဲင် ထာꩻထေအာႏဝီရိယလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုပ်ꩻမာꩻဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻတကာႏတဝ်း အဝ်ႏလွူးပါ ဖိုး၊ သေ စတဲင် လွူးမွေးရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏမာꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏဒါႏ အယူႏဝါႏဒနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လာမာ ဗုဒ္ဓအယူႏဝါႏဒသွူ။ ခမ်းထီတန်အနေႏ ကိုႏကွယ်ႏဒါႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ဝဇီရာယာနဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ (Vajrayana Buddhism) နဝ်ꩻသွူ။
ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထိုꩻ တိဗဲက်တောမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ အခါႏတဲင် ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏလဲ့ လꩻလွေꩻပါ ခမ်းနဝ်ꩻသီးထျꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ခမ်းထီအိုပ်ချုပ်ရေꩻကို ဗွိုန်တိဗဲက်စနိစ်လဲ့ပါ၊ အေင်ဒိယ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစခါစနိစ်လဲ့ အဝ်ႏပါနဝ်ꩻသွူ။ ဗွိုန်နုဲင်း တိဗဲက်ခမ်းဒေႏသကို ဗူတန်ခမ်းယိုလဲ့ ဂွိုဏ်ꩻအိုပ်လာမာ ဗွေႏဗွန် အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်လွေꩻကို ခမ်းထီနေနေသွူ။ ဗွေႏဗွန်ယိုနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻ "ဓမ္မရာႏဇာႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဓမ္မရာႏဇာႏ ယိုတပါꩻ မိဉ်ႏလွဉ်ႏထိုꩻထွူနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏလွိုက်လွေꩻယင်း ဗွေႏဗွိုန်နဝ်ꩻ ကသဲင်ꩻကွုတ်ဒါႏ လိုꩻတသာထွူ လွိုက်ဒင်ႏယင်း ဓမ္မရာႏဇာႏတသာ ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဒှိူရာႏဇာႏ နဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ အိုပ်ချုတ်သွုပ်လွေꩻဗာႏ ခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၁၆ ရာꩻဗူႏနေင်ႏထာႏဝကာႏ ဗူတန်ခမ်းထီကို သာႏသနာႏပဲင်ႏ ဓမ္မာႏရာႏဇာႏတောမ်ႏ ခွန်ဟော်ခံꩻ ကပူꩻတွဲꩻအိုပ်ချုတ်ညီꩻဒါႏဝင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိစ်နဝ်ꩻ သုင်ꩻဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၁၉၀၇ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၀၇ ဗာႏကို လိုꩻတခမ်းလွုမ်းသီး သꩻဆန္ဒအလꩻ လွိုက်လွေꩻဖေႏယင်း တောင်ဆာနယ်စားဆာအပ် ဝွန်ႏချုတ်တဲင် ဒင်ႏလွေꩻဖေႏယင်း မဟာရာႏဇာႏအနေႏထွူ ဖန်ဆင်ꩻလွေꩻခန်း ခွန်ဟော်ꩻခံꩻတပါꩻလုမ်ꩻ ကအိုပ်ချုတ်ဒါႏခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိစ်နဝ်ꩻသွူ။ မဟာႏရာႏဇာႏယို မိဉ်ႏသီမားထိုꩻနဝ်ꩻ အပိုအလီꩻ သွုပ်ခံႏအိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၀၈ ဗာႏနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻယင်း စည်းမျဉ်းခံခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်ခမ်းထီတဲင် မာꩻလွေꩻယင်း ဒီမိုကရေသီစနိစ် ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻဖေႏမဲးနဝ်ꩻသွူ။
ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဲဉ်ႏပေႏလဲ့ ခမ်းထီရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ တထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်း ဗွိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻသွူ။ တထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်း တဖူꩻတညာꩻငါႏတဝ်းလဲ့ ပွိုးစွောန်ႏ အဖွိုႏအထို အထင်ႏအလင်ꩻ ကွာႏအာငါႏဝင်ꩻတဲင် လွေꩻအခိင်ႏ ညဆွာꩻထိုꩻဗာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ ရာႏသီႏဥတုလဲ့ တထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်ႏ ဗွိုန်ပီတဝ်းဗာႏဝင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဗူတန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာဒျာႏ ကောင်ရွေꩻကောင်တန်ဖုံႏ ထာꩻပြင်ႏဟံႏသာႏယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏနဝ်ꩻမꩻ လိုပ်ꩻမာꩻလုဲင်းခြံ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻလဲ့ မာꩻဗာႏဆေ့ꩻလုမ်ꩻသွူ။ အဓိကနဝ်ꩻ ဆို့ꩻအာဒျာႏ ဗွူ၊ ဗွူကလာꩻ၊ ခေါက်ခယ်ႏ(ပြောင်ႏ)၊ နှံစားပြောင်း၊ ရှရီမန်ဗွူကလာꩻ ဖုံႏဒျာႏသွူ။
သွဉ်သွော့ဝင်ꩻနေား ဉာဏ်ႏပညာႏ
သွဉ်သွော့ဝင်ꩻနေား ဉာဏ်ႏပညာႏ –ဖူးခိုပေႏတွမ်ႏ ဖူးမူႏပေႏ
ကထွာဝေးခွေ အီႏဒေါ့ꩻဖေႏ၊
–အဝ်ႏပေႏပေႏယို အခိန်ႏခါꩻ
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်သွော့ ဉာဏ်ႏပညာႏ၊
ဝေင်ꩻနယ်ႏဗီးလဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သွဉ်သွော့ဝင်ꩻနေား ဉာဏ်ႏပညာႏ
–ဉာဏ်ႏပညာႏယို မဉ်ႏဒါႏတဝ်း
ဘဝလိုꩻယို ဂုဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊
–သွဉ်သွော့စဝ်းစဝ်း ပေႏခါတွင်ꩻ
စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ ကျိုꩻစာꩻဝင်ꩻ။
–ခွန်ယိုတွမ်ႏနင်ꩻ ဖူးပေႏဟွေး
ဒါႏပညာႏမꩻ ထင်ႏထိုကွေး၊
–သီကဉ်းယူႏစွေႏ ဝင်ꩻခမ်းတန်
အမေရိကန်ႏ အင်္ဂလန်၊
–ပညာႏကတန် ဝင်ꩻကျိုꩻစာꩻ
အဝ်ႏပေႏပေႏခါ ဝင်ꩻသွဉ်ခါꩻ ။   ။
ခွန်စိုꩻခမ်း − ထီပဲဉ်၊ ဟိုနမ်း
လွူꩻထွားသွော့ ဥပဒေႏပညာႏ
လွူꩻထွားသွော့ ဥပဒေႏ
ဥပဒေႏယို ထွာဒျာႏခမ်းထီ အသက်သွီႏဖြွီꩻ တလီးတဲင်တွောꩻ့ ခွေသီနီနာꩻယို တလွစ်ကင်ꩻတောဝ်းတောမ်ႏ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻမꩻ အောဝ်ႏလိုႏ လွူꩻထွား ဟော်ꩻထွားငါႏ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻသွူ ။ မိဉ်ႏလွူꩻထွား ဥပဒေႏနောဝ်ꩻအကျိုꩻအောဝ်ႏနေ အမာꩻတိုꩻပွါꩻအီနေ နီစီꩻပွါꩻရေꩻဟောင်း စစွဉ်ႏငေါဝ်းရီယို ပါတောမ်ႏ ငေါဝ်းရီအလင်လင်ဖုံႏ ကုဲင်းအောဝ်ႏဒါႏနေနေ၊ ငေါဝ်းရီယိုဖုံႏအတာႏ ... မိဉ်ႏလွူꩻထွား ဥပဒေႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ .. ၁။ မာꩻထိုꩻမား‌ဖေႏနီ သꩻထာꩻငမ်း၊ ၂။ မာꩻသက်သာႏဖေႏနီ ထာꩻမာꩻ၊ ၃။ မာꩻဖေႏနီ ဝင်ꩻလဲဉ်ဖေႏကလꩻမွိုန်း၊ ၄။ မာꩻဖေႏနီ ရွဉ်ဖေႏကလို့အာမွိုန်း၊ ၅။ မာꩻဖေႏနီ အရဲးအကမ်း၊ စစွဉ်ႏအချက်ယို(၅)ချက်နောဝ်ꩻသွူ။ ဥပဒေႏအကျိုꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏယို(၅)ချက်လွုမ်ꩻနဲ့ မွေးတောဝ်း ... အချက်ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအဗွောꩻ့သွတ်ꩻ အချက်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
၁။ မာꩻထိုꩻမားဖေႏနီ သꩻထာꩻငမ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ... လိုꩻဖုံႏကဲဉ်းအာအာ မိဉ်ႏထီႏသွူယဲꩻ မိဉ်ႏထီႏသွူစဲꩻ့နောဝ်ꩻ ငမ်းလွသျောင်ႏလွဝင်ꩻ ပေါႏယဲꩻအင်သွူအဖြေင်းငါလဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏအေႏအီႏလလ ပေါႏစဲꩻ့လွဉ်သွူလဲ့ နုဲင်းစွဉ်းအီႏလွင်းလွင်း အထွာလွနုဲင်းနောဝ်ꩻစားသွူ၊ ကထွာဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏထိုမ်ႏစဲင်းစဲင်း အဖြေႏနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ တသေꩻတောဝ်းဥပဒေႏ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ယဲꩻသီး စဲꩻ့သီးကရိုꩻနောဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏတလိုႏတောဝ်း ပွိုးတမုဲင်ꩻဟောင်း မွော့ငမ်းဗာႏတောဝ်းတွိုႏဟောင်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယဲꩻလဲ့နောဝ်ꩻ စဲꩻ့လဲ့နောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးတောမ်ႏဝွေꩻသီး ဥပဒေႏအောဝ်ႏဒျာႏ စီကန်ꩻအောဝ်ႏလွဒျာႏ ပငါပရာꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻယဲꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ယဲꩻပဲင်ႏအမုꩻ(ရဲအမှုပိုင်) မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻ မဲဉ်ဆွမ်ꩻကြိုꩻ့ကြꩻတလꩻတောဝ်းသွူ။ ဝွေꩻယိုအပဲစ်အောဝ်ႏ သက်သေႏသာႏဓက မဉ်ႏပြဲꩻ့စွုံႏလဲဉ်း မိဉ်ႏအီႏဆွမ်ꩻခိန်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ အပဲစ်ကအောဝ်ႏဒါႏလိုꩻယို မိဉ်ႏတဖင်းထိုꩻတောဝ်ႏ မိဉ်ႏတတောႏလန်ႏချာတောဝ်း ကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ တွဲႏနက် ကျꩻစွိုင်ခြေင်းကတွောင်လꩻတောဝ်း စစွဉ်ႏဝွေꩻသီးစီꩻကန်ꩻချက် ဥပဒေႏအောဝ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏနေက‌နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ယဲꩻတယောဝ်း စဲꩻ့တယောဝ်း နီအပဲစ်မိဉ်ႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏတလိုႏတောဝ်း ..., ငမ်ႏခရာႏဖေႏကလိုႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏလွူꩻထွားငါႏ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဥပဒေႏ
ဝေင်ꩻဟိဉ်းတာဒ
ဝေင်ꩻဟိဉ်းတာဒ (မန်း: ဟင်္သာတမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hinthada) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိဉ်းတာဒကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟိဉ်းတာဒနဝ်ꩻ ထီꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ ကာꩻတဖူꩻ နီစွိုးလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻဖြေꩻစာလူႏလုဲင်ႏအီလꩻတဲင် မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ်တာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင် သင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဖြေꩻစာတာႏ ကွုန်ဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻခိုလမ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏလေးမဲတ်နာ
ဝေင်ꩻနယ်ႏလေးမဲတ်နာ (လေးမျက်နှာမြို့နယ်) (Lemyethna Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလေးမဲတ်နာကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အာဂွန်
အာဂွန်ယို ထွာ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၈ တုမ်ႏ သင်္ကေတ Ar ကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင် ကိုနောဝ်ꩻ ပါငီꩻ နိုဘယ် ထာꩻတအှို အဗူႏကို။ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်း တလီꩻခြာကို အာဂွန်ယို ထွာ တတိယ အလှိုင်ႏအာသွတ်ꩻ၊ ရျာꩻခေါဝ်နေးနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၀.၉၃၄% သှူ။ အာထဲင်းက ထီတအှို ၂ လဲင်ႏ၊ ကာဗွန် ၂ အောက်သုဲက် ၂၃ လဲင်ႏ၊ နီယွန် ၅၀၀ လဲင်ႏ၊ ထာꩻမာꩻ စက်ခြှိုင်းခရာႏဖဲ့ꩻကို အှောန်ႏစာႏအီမေႏလျားသန်တာႏ မာꩻအီ သုင်ꩻအီဝင်ꩻ ကာဗွန်သှူ။ အခြီဒါႏထီကို ပီနုဲင်း အောက်သီစဲန်၊ အာထဲင်းက နုဲက်ထရိုစဲန် ၂.၅ လဲင်ႏ။ အာဂွန်ယို ထွာ အရောင်ႏ အယောင်ꩻ အဲန်တောင်း၊ အခြုံးအတူႏ တောဝ်းလဲ့ အထီ တောဝ်းတဲ့ အတအှိုစှောန်ႏတယောဝ်း မေႏတခိုးနှောင်ꩻတောဝ်း အစှူႏတအောဝ်ႏတောဝ်းသှူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ
နောင်ႏ ၁၀၀ အကို ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻဖေꩻတံႏ၊ ခံႏဗာႏမေႏခိုးတံႏ အန်ႏတရာယ်ႏဖုံႏတဲင် ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဗာႏအာတန်လဲ့ တယ်ႏထောင်ႏနွောင်ꩻချာယင်းဒျာႏ အတသာနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ထွာဒျာႏ မန်းခွန်ဟော်ခံꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏဒျာႏတဲင် မန်းယေန်ႏငဲးရေꩻအမွီႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏကုဲင်သော့ꩻအာတန်သွူ။
မိဉ်ꩻဝေါဟာရငဝ်းငွါ
ပွိုးတောမ်ႏ "မန္တလေး"ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ အမိဉ်ꩻနာမဝေါဟာရယို ကရီးခါနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏ "ထီးပေါင်းကား"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ရတနာပုံ" သွူ။ ခွန်စိုးနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻယို အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ ဝေင်ꩻခံꩻ(ရွှေမြို့တော်)၊ ရတနာပုံရွှေမြို့တော်၊ ခွန်ဝေင်ꩻ စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကဟဲ့ꩻဗာႏ "မန်ႏတလေꩻ" အမိဉ်ꩻယိုခါနဝ်ꩻ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻဟဲ့ꩻဗာႏ အဝ်ႏမုဲင်ꩻလင်ꩻလွဉ် ကရိုꩻဒါႏ အဖြေႏတာႏနဝ်ꩻ စဲင်းစဲ့သေႏချာႏဒါႏ အထောက်အထား တမော့ꩻတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရောင်ဒျာႏ ဖြာꩻစွိုးဖြာꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏသားတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ မန်းတလေꩻကောင် ဝေါဟာရကိုလွဉ်၊ ယဟန်ႏတဲ့ ရိုꩻဒျာႏ အဝ်ႏ "မဏ္ဍလ"(တွောင်းညီႏဒါႏခင်ႏလမ်းထာꩻပြင်ႏ) ငဝ်းဝေါဟာရကို လင်ꩻလွဉ်၊ ယဟန်ႏတဲ့ မဏ္ဍလအရပ်ထျꩻနဝ်ꩻ ကောင်အဝ်ႏ(၉)ဖြုံႏတဲင် ဟဲ့ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ မဏ္ဍလကောင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ "မဏ္ဍလဖုရားသခင်" ဝေါဟာရလိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ ၁၅ရျာꩻဗူႏ အင်းဝခေတ် လိတ်လုံးကို အဝ်ႏတဲမ်းမုဲင်ခါꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏပထဝီႏ
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၂၅ မဲင်ႏတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၁၉၆၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ(၂၁၅၄၂၆)ဖြာꩻသွူ။ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ ၃၈ ရပ်ကွက်၊ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၃၅ဝဝဝ)လမ်းရပ်သွူ။ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒျာႏ နုဲင်းဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏနေနေသွူ။ ရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ လျားသဲင်တခြိစ်ꩻဥတုဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၅ ဗာႏ လာအောက်တိုဗာ (၁)နီꩻနဝ်ꩻ ခမ်းထီတန်အစိုႏရ ဖြယ်လွေꩻဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻတာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၄)ဖြုံႏတဲင် တွိုႏ ၁၉၉၂ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာ(၁၂)နီꩻ အစိုႏရ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်ကေႏညာႏ အမုဲင်(၈၄)အလꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻယို အဝ်ႏ(၄)ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဒင်ႏထိုအွောန်ႏထွော့လွေꩻယင်း (၅)ဝေင်ꩻနယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏ(စည်ပင်)ဟံႏနယ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရံႏ (၁)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
ကမ္ဘာႏကုလသမဂ္ဂစွိုꩻ ၂၀၀၇ ဗာႏ ရမ်ꩻထွားချက်အလꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁)သန်းရပ်သွူ။ လိုꩻဖြာꩻ ထင်ႏထိုနုံꩻအလꩻ မိဉ်ႏတွိုႏ ၂၀၂၅ နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အီႏအဝ်ႏလွဉ် (၁.၅)သန်းရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻကထွာဒါႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏအနေင်ႏ(၂၀)အကို ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နွို့လွဉ်တဲင် ခယ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏရော်ꩻလွဉ်ပါနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလꩻပါစွဉ်ႏ တရာꩻတဝင်ႏတဝ်း မတ်ပုံတဉ်ဖုံႏတဲင် ယိုခါ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ဝေင်ꩻကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၃၀-၄၀%)ရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကလာꩻအေင်ဒိယဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။
သမဲင်ꩻအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းဖုံႏ
thumb|၂၀၁၄ ဗာႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအချိုး
မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာအဓိက ဘာႏသာႏငဝ်းငွါလဲ့ ခယ်ႏအာခြာ တောမ်ႏ စျေးချိုဆေꩻထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာဒျာႏ ခယ်ႏငဝ်းငွါတဲင် အဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာတတိယဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻဝေင်ꩻတန် လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻကောႏမတီႏ အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၅ ဗာႏ လာအောက်တိုဗာ (၁)နီꩻနဝ်ꩻ ခမ်းထီတန်အစိုႏရ ဖြယ်လွေꩻဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻတာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၄)ဖြုံႏတဲင် တွိုႏ ၁၉၉၂ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာ(၁၂)နီꩻ အစိုႏရ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်ကေႏညာႏ အမုဲင်(၈၄)အလꩻ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻယို အဝ်ႏ(၄)ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဒင်ႏထိုအွောန်ႏထွော့လွေꩻယင်း (၅)ဝေင်ꩻနယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်မန်ႏတလေꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏ(စည်ပင်)ဟံႏနယ်ႏနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရံႏ (၁)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
အခြႏခံႏပညာႏ
ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻကိုနဝ်ꩻ အစိုႏရ အခေႏခံႏပညာႏအရန်းထိုကျောင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏ(၃၈)ကျောင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗွေႏသံႏဃာႏတောမ်ႏ
"ဗွေႏသံႏဃာႏတောမ်ႏ တကာႏသီး အဝ်ႏလိုႏသုင်ꩻသပ်လွေꩻလဲဉ်း ခေတ်အခေႏနေႏတောမ်ႏ ထာꩻအုံထွိုင်ႏမု" အခိန်ႏခမ်းသဲင်လာယို ထွာဒျာႏအစိုႏရသွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻပေ့ꩻလာနဝ်ꩻသွူ၊ အခိန်ႏယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ကျောင်ꩻသားသီးဖုံႏအတာႏ ထွာအုံပဆားအလာနဝ်ꩻသွူ၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ တောမ်ႏမွိုးတောမ်ႏဖါ တောမ်ႏဖူးဝေး တောမ်ႏလမ်းနားဟွိုန်ꩻတစွိုꩻတဗူႏတဲင် လွေꩻလယ်ႏပျောႏထန်ႏတဖူꩻဖုံႏတဲ့အဝ်ႏ၊ သဲင်ꩻချာရပ်ဒုံ သဲင်ꩻအုံထေ့ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏအစိုႏရသွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻ ပေ့ꩻလာကိုယို ကထွာဒါႏ ပအိုဝ်ႏပိုမူႏ ပအိုဝ်ႏပိုခို ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻသီးအတာႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏယင်းလုဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ် ပအိုဝ်ႏလုဲင်ꩻ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ စုမ်ႏရပ်စုမ်ႏဒုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွဉ်ထူႏလွေꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻပေႏလိုꩻယွဲးသီး၊ ပအိုဝ်ႏခွန်နင်ꩻသီး ကအဝ်ႏသွဉ်ထူႏဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသိး ကအဝ်ႏသွဉ်လွေꩻဒါႏ သွဉ်လိတ်ယန္တရားယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်အသုင်ꩻဝင်ႏမု ဖေႏကယိန်းလုဲင်း(အသိအမှတ်ပြု)ဖေႏကအဝ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ မိဉ်းတဲက်ထွားတောမ်ႏ ခေတ်ကရီး နေင်ႏသိုမ်ဆီလဲဉ်းခိုႏနဝ်ꩻ ထင်ႏထိုဖဲ့ꩻအဝ်ႏလွဉ်ယို အဝ်ႏထီႏဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး ကအဝ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို မိဉ်းထွားဒျာႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုဖဲ့ꩻဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ သွဉ်ထူႏလိတ်ပအိုဝ်ႏပွယ်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ တိုꩻတက်ပြွူႏဖြိုလွိုလွဉ်မွေး တနီꩻထွူတနီꩻ တနေင်ႏထွူတနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ နုဲင်းဒျာႏ နေင်ႏခေါပ်ပအိုဝ်ႏလိတ်စောင်ႏဖုံႏယို နယ်ႏစုမ်ႏ၊ လိုꩻယွဲးစုမ်ႏသီး ကျိုꩻစာꩻထေထန်ႏရောင်တဲင် ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏမဂ္ဂဇင်းလိတ်စောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏထန်ႏအာဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်းထွားယင်းနုဲင်းသွဉ်ထူႏဖဲ့ꩻ သွဉ်ဖေႏဖဲ့ꩻ သွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏကဏ္ဍယိုလဲ့ တရပ်ယို အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနေင်ႏတလဲင်ႏ အဝ်ႏသွဉ်ဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ/အွိုင်ႏအရန်း ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွဉ်တန်ꩻ၊ အွိုင်ႏ/ရပ်ဒုံအရန်း သွဉ်ထူႏလိတ်ပအိုဝ်ႏရီ/စေပွယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ၊ အဝ်ႏသွဉ်လွေꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကွဲတွော့ꩻ ဟန်ႏသနီꩻ တဲမ်းဒါႏဖြုဲင်ꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသားယို ကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻသဲင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယို လိုꩻကသွဉ်ထူႏသား၊ ကောသွဉ်ထူႏသား၊ လိုꩻသွဉ်ဒါႏတဲမ်းဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏသား ကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻသဲင်ꩻလွဉ် အချက်ယိုနဝ်ꩻလဲ့ ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီး အသောင်အရင်ꩻ တဲမ်းဒါႏဒေါ့ꩻဒါႏ အခေႏနေႏအလꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဟန်ႏသနီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအလွောက်ꩻ သွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻသားသီးစာႏရင်ꩻ အလꩻတဲ့နဝ်ꩻ သေထွꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီး သွဉ်ဒါႏ တဲမ်းဒါႏ သုင်ꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏအခေႏနေႏယို ထွားတဝ်းဒမ်အလောင်ႏလင် ထွားချာလိုꩻယွဲးသီး အသောင်အရင်ꩻခါႏကိုလဲ့ အဝ်ႏသေနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်အလောင်း ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီး ကဝါႏသနာႏဆေ့ꩻသဲင်ꩻဗာႏ၊ လိုꩻတဲမ်းဒါႏ သုင်ꩻဒါႏသား ကယောမ်ꩻသဲင်ꩻဗာႏယို ကောပ်ပွိုးအကျောင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသီး ဗွေႏရဟန်ꩻသံႏဃာႏတောမ်ႏတကာႏ (လိတ်ယေန်ႏ/လိုꩻလမ်း)သီး အဝ်ႏလိုႏသုင်သပ်လွေꩻလဲဉ်း ခေတ်အခေႏနေႏ တောမ်ႏထာꩻအုံထွိုင်ႏမုဖုံႏယိုနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်ယိုနဝ်ꩻ သွဉ်နဝ်ꩻအဝ်ႏသွဉ်ဖေႏဒျာႏသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီးအတာႏ သွဉ်မိဉ်းဒါႏထွူသွူ ဖေႏကသုင်ꩻလꩻစုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ ဖေႏကမော့ꩻခွဲးတသေႏသေႏဗာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏစုမ်ႏနီꩻနီꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻလွေꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နုဲင်းဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်သေသင်ꩻ (သတင်ꩻစာႏ)တဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏခမ်းသားသီးအတာႏ အကျိုꩻကထူꩻအီဒါႏ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ နယ်ꩻပညာႏရေꩻ၊ သိပ္ပံပညာႏရေꩻ၊ ခမ်းထီရေꩻ၊ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻဖုံႏယို လိုꩻသီးသꩻကဝင်ႏစာꩻ၊ ဟော်ꩻဗာႏတဝ်း အုံဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ သွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏတဲင် စုမ်ႏနီꩻနမ်းအကျိုꩻစီꩻပွါꩻတာႏ သုင်ꩻအီလွေꩻချာနွောင်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻ မိဉ်းတမွေးတဝ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏယို သွဉ်တဲ့အဝ်ႏသွဉ်ဒျာႏ၊ လိုꩻသီးအတာႏ အကျိုꩻစီꩻပွါꩻရေꩻ စုမ်ႏနီꩻအရေꩻ အသုင်ꩻဝင်ႏအီ မိဉ်းတအဲဉ်ထဝ်း၊ မိဉ်းအဝ်ႏဗော့ꩻလုမ်ꩻဒျာႏ မဂ္ဂဇင်းလိတ်စောင်ႏဖုံႏလုမ်ꩻ နုဲင်းဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏအလောင်း ကမိဉ်သွဉ်ထူႏသား၊ ကဝါႏသနာႏသား၊ ကတဲမ်းဒါႏဖြုဲင်ꩻဒါႏသားယို အဆေ့ꩻသဲင်ꩻထဲင်းဒါႏသွူ။
ဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဖုန်းခေတ်၊ အင်တာနဲစ်ခေတ်တဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး လိတ်လုဲင်ꩻရေꩻ အာႏပေႏလုမ်ꩻမွေးတဝ်း၊ မြန်မာခမ်းထီလိတ်လုဲင်ꩻရေꩻဒျာႏတယဝ်း၊ ခမ်းအဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻရေꩻဒျာႏတယဝ်း လိတ်စောင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အာႏပေႏလွဉ်ဗာႏလွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီးလဲ့ အဝ်ႏသုင်ꩻအာနေနေ အင်တာနဲစ်ဖုံႏ၊ ဖုန်းဖုံႏတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို မိဉ်းသုင်ꩻလꩻ၊ မိဉ်းသုင်ꩻအာလွေꩻနွောင်ꩻပါ ဖုန်းလောင်း အင်တာနဲစ်လောင်းနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်ယို တောမ်ႏပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီး အီႏတညာꩻဗာႏတဝ်းဒုမ်ဝင်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏဖုန်း၊ အင်တာနဲစ်တဲင် သꩻဝင်ႏစာꩻဖုန်း၊ အင်တာနဲစ်နဝ်ꩻမꩻ မိဉ်းသုင်ꩻလွေꩻပါလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ရျာꩻခေါင်ꩻနုံꩻအဗွေတဗာႏ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အီႏသုင်ꩻလွေꩻထွာအီ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယင်းဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကအဝ်ႏမာꩻတမွိုꩻတမာꩻဒါႏ ဘောလုံးတခေးပွယ်ꩻဖုံႏယို လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ တနယ်ꩻ(မွေးတဝ်း)တနယ်ꩻ၊ တပွယ်ꩻ(မွေးတဝ်း)တပွယ်ꩻ မိဉ်းမာꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီးယို သꩻဝင်ႏစာꩻပအိုဝ်ႏလိတ်အလောင်း အီႏသန်လွဉ်နွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ အပေႏတဲ့ အပေႏစား လိတ်ပအိုဝ်ႏစံꩻဉာဏ်ႏတခေးပွယ်ꩻ၊ အတန်တဲ့ အတန်စား လိတ်ပအိုဝ်ႏစံꩻဉာဏ်ႏတခေးပွယ်ꩻ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏထာꩻခုမ်ပဆိုးပွယ်ꩻ၊ လိုꩻပေႏဖြောင်းဖြေꩻကိုငါ လိတ်ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းရွစ်ပဆိုးတာႏ ဖေႏကအဝ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းသချင်ꩻစတဲင် တောမ်ႏတခေးပွယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ တောမ်ႏပုံႏစံႏအမျိုꩻမျိုꩻ မိဉ်းမာꩻလွေꩻနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ပေႏပေႏတန်တန်ဖြောင်းပစိုႏ ငေါဝ်းပအိုဝ်ႏယို ဒါႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟန်ႏသနီꩻ တောမ်ႏရွဉ်ဘဏ္ဍာႏအစွိုးစွိုး အဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏ၊ ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏအဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအခဝ်ခဝ်ဖုံႏတဲင် ကအဝ်ႏမာꩻဒါႏ ဘောလုံးပွယ်ꩻအတွိုင်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ မိဉ်းမာꩻလွေꩻနွောင်ꩻနုဲင်းပုံႏစံႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ တညတဝ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထင်ႏထိုနွောင်ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ ခမ်းသားငေါဝ်း အယ်အီတာစွိုꩻအနေႏ တဲမ်းဖြုဲင်ꩻတမာလွေꩻနယ်ဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻလပွတ်တာ
ဝေင်ꩻလပွတ်တာ (မန်း: လပွတ္တာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Labutta) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏကြွန်လောင်းဒေႏသ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ယွေးခြောင်ထျꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဗွော့ꩻပါတောမ်ႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ) နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လပွတ်တာဒေႏသနဝ်ꩻ ဒွိုႏထေမာꩻဒျာႏ တသာႏ၊ လိုပ်ꩻမာꩻဒျာႏ ဗွူဟူ၊ စမ်းငါးထာꩻမာꩻ စတဲင်ဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမလုဲင်
ဝေင်ꩻမလုဲင် (မန်း: မလှိုင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mahlaing) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏမလုဲင်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ တာသီ-မဉ်းခြံ ရထာꩻတဖူꩻတောမ်ႏ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ မေႏရထာꩻတဖူꩻအလꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၂)မဲင်ႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမလုဲင် ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၄၃၁ မဲင်ႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၆ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈၉၁၇ဝ ဖြာꩻတဲင် ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၃၉,၃၆၈ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမလုဲင်ယို အဝ်ႏဒင်ႏလွေꩻ မေႏရထာꩻတဖူꩻ၊ ကာꩻတဖူꩻလောင်းတဲင် အဖြေꩻအစာကူꩻကားဖုံႏလဲ့ ဟဝ်မွေးသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဆေꩻငတ်ꩻနီꩻတလဲင်ႏ ဆေꩻအဝ်ႏတဲင် ဗော့ꩻရာꩻဒုံဆောင်ႏကို ကွန်ႏသားဖုံႏ လွဉ်ဖြေꩻစာသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကဲဉ်းအာ အဝ်ႏလိုပ်ꩻဆို့ꩻရုဲင်အာ ဖုဲင်ဖုံႏတဲင် ဖုဲင်စက်ယုင်ႏဖုံႏတဲ့အဝ်ႏ နမ်းမန်ꩻစက်ယုင်ႏဖုံႏတဲ့အဝ်ႏသွူ။ ဖွိုင်ꩻဟံႏဝန်ႏဟံႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻနေနေတဲ့ အဓိကထာꩻမာꩻတဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻအာဒျာႏ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမလုဲင်ကို မဉ်ꩻကတန်ဒါႏ ဖရာꩻရွှေမုဋ္ဌောလဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ ပွယ်ꩻစေန်ႏပွယ်ꩻဖရာꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ "မလုဲင်"ကဟဲ့ꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဝေါဟာရနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "ပန်းလုဲင်"ငဝ်းငွါကို ခေတ်အလꩻ ပြောင်ꩻထွာလွဉ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ
ဇာႏတိလွူးဖွါꩻ ဒုံ/ရပ်ကွက် မွိုးဖါ
ဗွေႏကလျာဏဓမ္မယိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ အွိုင်ႏနောင်ကျောႏ၊ ဒုံဟော်ဆꩻထင်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါပညာႏ+စင်ꩻမွိုးမတ်သီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻ ၁၃၂၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံလာလောင်း (၉)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်လာႏ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ (၄)နားရီႏအခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဖေႏ "ခွန်ညွန်း"နဝ်ꩻသွူ။
အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ
၁၃၃၇-ဗာႏ၊ အသက်ကထင်ႏလꩻ (၁၄)နေင်ႏနဝ်ꩻ မွိုးဖါနီပါꩻ ထင်ႏအပ်ပသာခန်း ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ၊ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမတွိုက်သွဉ်လိတ် ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တဇဝန (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ နွောင်ꩻဟံႏဩဝါဒါစရိယ)အထျꩻတဲင် အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏခန်းသျင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
သက်တောႏ (၂၀) ကထင်ႏဗွေ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ ဒုံဝေင်ꩻကဝ် (ဝေင်ꩻယ)ကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻမွိုးနင်ႏသွိုꩻ ခံႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဇဝနာရာမတွိုက်သွဉ်လိတ် ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တဇဝန ထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ ဒင်ႏဖေႏသိက္ခာႏတဲင် သျင်ႏကလျာဏဓမ္မယို အဝ်ႏသျင်ႏဘဝ ထွာဗꩻလꩻခန်း ရဟန်ꩻဘဝနဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်ထူႏဗာႏ လောကုတ်တရာႏပညာႏ
သျင်ႏကလျာဏဓမ္မ ကသွဉ်ထူႏသော့ꩻဗာႏပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻ - ၁။ ညောင်တုန်း-ရွှေဟင်္သာတောရကျောင်ꩻတွိုက် ၂။ ဝေင်ꩻခမ်း- ကိုင်းကုန်းလုံးကျောင်ꩻတွိုက် ၃။ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ- ကြတ်ခတ်ဝိုင်းကျောင်ꩻတွိုက် ၄။ ‌ဝေင်ꩻစစ်ကိုင်း- မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်ꩻတွိုက် ၅။ ဝေင်ꩻပခုက္ကူ-မဟာဝိသုတာရာမ အလယ်တွိုက်ဖုံႏယို အုံဖို သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏပညာႏနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏလꩻခန်း "အစိုးရ သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ"တန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်ထူႏလွေꩻထဲင်းယင်း "နိုင်ငံတကာထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ႏ"ပညာႏနဝ်ꩻမꩻ (က) ၂၀၀၃-ဗာႏနဝ်ꩻ Disploma oF Buddha Dhamma ဘွဲ့၊ (ခ) ၂၀၀၅-ဗာႏနဝ်ꩻ Bachelor of Arts in Buddha Dhamma ဘွဲ့၊ (ဂ) ၂၀၀ရ-ဗာႏနဝ်ꩻ  Master of Arts in Buddha Dhamma ဘွဲ့ လꩻလွေꩻဗာႏဘွဲ့ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏကလျာဏဓမ္မ ယိုခါနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻဗာႏ တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတွိုက် (တွိုက်အုပ်) တာႏဝွန်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ "နိုင်ငံတကာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် နည်းပြဆရာ"တာႏဝွန်ႏယို အဝ်ႏထူႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ဗွေႏကလျာဏဓမ္မယို ပွိုးစွဉ်ႏဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏအတွက် ဆောင်ႏရွက်သောင်ႏသာ ကေႏညိုႏခရာႏထွာငါႏနဝ်ꩻမꩻ ၁၃၆၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်လာလောင်း(၅)နီꩻနဝ်ꩻ နွောင်ꩻဟံႏဗွေႏသီး ကပ်လူႏပူႏဇောႏလွေꩻ "မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏမျတ်နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ခမ်းထီအနီꩻအရင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ကာဗွန်
လိုꩻမူႏ ကစွအာဒါႏ သဲင် တုမ်ႏ ခဲးတဲမ်းအီလိတ် (မန်း- ခဲတံ)ယို ထွာ ကာဗွန်စင်စင်သှူ။ ဘူမိမေႏသွာႏ (မန်း- ကျောက်မီးသွေး)၊ မေႏသွာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ကာဗွန်စင်စင်မွေးတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ ကာဗွန်အောဝ်ႏပါ ၉၀ ရျာꩻခှေါင် (၉၀%)သှူ။ ကာဗွန်အောဝ်ႏပါငီꩻ ထာꩻခြိုꩻလောင်းလင်လဲ့ အောဝ်ႏအာဗလေားဗလားတန်။ ကောပ်ကာဗွန်ဒြတ်ငီꩻဝင်ꩻ အာငါႏတဲင် ဓာတုဗေဒယို ဖခါꩻဗာႏနေး အဉ်အောဂဲန်းနေက် ဓာတုဗေဒ ယင်း အောဂဲန်းနေက် ဓာတုဗေဒ( အဉ်းကလစ်ဆျ်: Inorganic chemistry and organic chemistry) သှူ။ အောဂဲန်းနေက်ဓာတုဗေဒယို ထွာ ဓာတုဗေဒ ကရော့ဖုဲင်ႏတုမ်ႏဒါႏ ကာဗွန်ဒြတ်ငီꩻဝင်ꩻ ခြေင်ခြေင်၊ ဗꩻတှိုႏဟန်ႏသနီꩻခါ ကသေထွꩻလဲန်း ကာဗွန်ဒြတ်ငီꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ အဗာႏသုမ်သေင်ႏ (၃၀၀ ၀၀၀)ဗော့ꩻဗော့ꩻတဲ့ရိုꩻ။ ထာꩻခြိုꩻ ကာဗွန်ကပါယို မဉ်ႏလဲ့ꩻဖေႏမေႏ တလီꩻကိုခြာတဲ့နောဝ်ꩻ၊ အောက်သီစဲန်ကိုတဲ့နောဝ်ꩻ ထွာလှောန် ကာဗွန်ဒုဲင်အောက်သုဲက် ဓာတ်လူး။ မဉ်ႏတလꩻလုမ်းတောဝ်း အောက်သီစဲန်တဲ့ အထွာလှောန် ကာဗွန်မိုနောက်သုဲက်သှူ။ ကာဗွန်တုမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် မဉ်ႏကြူဝင်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻ မီတိန်းဒြတ်တအှို၊ အောဂဲန်းနေက်အဲက်သစ်ဖုံႏနုဲင်း ကဲတ်သိုလဉ်း (မန်း- ဓာတ်ဆီ)၊ ယင်း ဒေါဝ်ခှိုꩻ (အဉ်းကလစ်ဆျ်- alcohol) ဖုံႏ။ မဉ်ႏအှောန်ႏငီꩻတုမ်ႏ အောက်သီစဲန် ယင်း ဟုဲက်ဒရိုစဲန် နီဗာႏလို့ꩻနောဝ်ꩻ လꩻ ကာဘိုဟုဲက်ဒရိတ် ဒြတ်ငီꩻဝင်ꩻ နုဲင်း အဲက်သီတေက်အဲက်သစ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသှူ။ ကာဗွန်ယို တုမ်ႏ သတ္တုဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏငီꩻဝင်ꩻလꩻ၊ ထာနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ ကာဘုဲက်။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
အိစ်သရေးခမ်းထီ
အိစ်သရေးခမ်းထီ (Israel) (မန်း- အစ္စရေးနိုင်ငံ)ယို ထွာ အေးဆျဟမ်ႏတန်ဖဲ့ꩻတွို့ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီတခမ်းသွူ။ သမ္မာလိတ်ဖွူꩻကိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းခါꩻ အိစ်သရေလခမ်း။ အိစ်သရေးခမ်းယို အောဝ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏဟမ်ႏခြာ (မန်း-မြေထဲပင်လယ်) မော့ꩻကွောန်ႏနောဝ် တွမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏတနျာႏ မော့ထင်ꩻ။ ဆထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ လဲပ်ဘနွန်ခမ်း၊ ကွောန်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ သီးရီးယားခမ်းထီ၊ ဆကွောန်ႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဇျော်ဒန်ခမ်း၊ တွို့ꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အီစစ်ခမ်း တွမ်ႏ ပါလဲတ်သတုဲင်းဟမ်ႏဖုံႏအောဝ်ႏ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတွမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွောန်ႏနောဝ်ꩻ ဂါသာ ထီပင်ႏလယ်ႏခြောင်ႏ ဒေႏသအောဝ်ႏ။ တဲးလ်အဗစ်ယို ထွာ ခမ်းထီအဓိက ထာꩻဖြေꩻစာ(စီꩻပွာꩻရေꩻ) တွမ်ႏ ထာꩻမာꩻနယ်ꩻပညာႏအောဝ်ႏအာ ဝေင်ꩻ။ ကရဲပ်အွောန် အိစ်သရေး ခမ်းထီတာႏ ဝွေꩻသီးကအွောန်ႏခါꩻဒါႏ ဌာန ဇေရုသလဲမ်ဝေင်ꩻတန်ကိုကထွာဒါႏ အိစ်သရေးသီး အာႏဏာႏအထျꩻအတန် (မန်း- အချုပ်အခြာအာဏာ)ယို ခမ်းအာလောင်းလင်ဖုံႏရာ စူꩻဖိုဖိုတောဝ်းဝင်ꩻသွူ။
အိစ်သရေးယို အကွီးထွိုင်ႏစ ခမ်းထီ ၁၉၄၈ ဗာႏ လာမေကို၊ ထွာ ခေတ်တသာ ဇျူး(ရဟူဒီ) ခမ်း။ အအဲန်ႏအလုဲင်း နောဝ်ထင်ꩻ ထိုဆွာꩻ အောဝ်ႏ ၄၇၀ ကီလိုမီတာ (၂၉၀ မဲင်ႏ)ရပ်၊ တှို့ꩻကှောန်ႏ အလုဲင်းသွတ်ꩻကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁၃၅ ကီလိုမီတာ (၈၅ မဲင်ႏ)ရပ်။ အောဝ်ႏ အခေါဝ်ထင်ꩻလတ္တီတွဒ် ၂၉° ၃၀ မိနစ် တွမ်ႏ ၃၃° ၁၅ မိနစ်ခါႏ၊ အခေါဝ်ကှောန်ႏ လောန်စီဇျုဒ် ၃၄° ၁၇ မိနစ် တွမ်ႏ ၃၅° ၄၁ မိနစ်ခါႏကို။ ဣသရေးလ်ယို အာရပ်ခမ်းထီတန်ဖုံႏ လုဲင်းထဲင်းဝွေꩻသီးခမ်း အောဝ်ႏခူခါꩻ။ အိစ်သရေးခမ်း အလုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ဧရိယာ စတုရန်းမဲင်ႏခြှောန်း ၈၅၂၂ မဲင်ႏ (၂၂၀၇၂ စတုရန်း ကီလိုမီတာ)။ ၁၉၆၇ ဗာႏနေင်ႏ တှိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻ တွမ်ႏ အာရပ်ခမ်းအာ ၆ နီꩻပွယ်ꩻကထှိုင်ႏထှူနောဝ်ꩻ ဣသရေးလ် တရိမ်လꩻ ဟမ်ႏယာႏတစူးတစိꩻတဲင် မဉ်ႏသော့ꩻပါ ဣသရေးလ် ကရဲပ်ထူႏခါꩻလꩻဒါႏ ဟမ်ႏယာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏ ပါလဲတ်သတုဲင်း ဟမ်ႏယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အလုဲင်းအောဝ်ႏလွေꩻ ၂၇၇၉၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာသွူ။
၁၉၁၇ ဗာႏနေင်ႏကိုခါ ကထွာဒါႏ ကအီးကွီးထှိုင်ႏချာ ရဟူဒီခမ်း ပါလဲတ်သတုဲင်းကို အစှိုꩻ၊ သီယွန်အစှိုꩻသား ဗြိတိဆျ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏ ဆေမ်ဗုဲက်သမန်း လောဝ်းဟှိုန်ဖေႏ ပါလဲတ်သတုဲင်းယို ယမ်ဖေႏနေး ကအှောန်ႏထော့ဖေႏ ရဟူဒီသီး ခမ်းထီ အှိုး ဗြိတိဆျခမ်း ရဲပ်အှောန်သားထျꩻတဲင် ကရဲပ်အှောန် ဗြိတိဆျခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သဘောꩻဗွှန်ဝင်ꩻတှော့ꩻ ထွတ်ထေဖေႏ ဘဲးလ်ဖိုး လိတ်ဆောႏထာꩻ နောဝ်ꩻသှူ။ ၁၉၁၈ ဗာႏနေင်ႏကို ဗြိတိဆျသီး တှိုက်ꩻခꩻထန်ႏထိုꩻ တူရကီဖုံႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ ပါလဲတ်သတုဲင်းကို။ ပထမကမ္ဘာႏ စဲ့ꩻတှိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻပွယ်ꩻထှိုင်ႏထှူ ခမ်းထီခြှောန်းဗူႏအစှိုꩻ (မန်း- နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး) စူꩻဖေႏ ဘဲလ်ဖိုး လိတ်ဆောႏ ထှူ အှောန်ႏ ဗြိတိဆျဖုံႏ ရဲပ်အှောန်ဖေႏ ပါလဲတ်သတုဲင်းခမ်း။ အာရပ်သီးယို ထွာ တမဉ်လꩻတောဝ်းသွတ်ꩻ ကအီးအှောန်ႏထော့ ရဟူဒီခမ်းတသာသွူ။
ခမ်းထီချာဒျာႏ တအဲန်တောဝ်းသား ရဟူဒီဖုံႏ ကအောဝ်ႏအုံစှောတ်ꩻစဲတ်ꩻဒါႏ ခမ်းထီလောင်းလင်ကို တခူးတခေါဝ် ကထှိုင်ႏသဲင်ꩻအုံ ပါလဲတ်သတုဲင်း၊ ကထှိုင်ႏသဲင်ꩻမာꩻ ဝေင်ꩻတသာ ထာꩻမာꩻတသာနောဝ်ꩻလဲင်ႏ သဲင်ꩻထွာဖျင် ပဋိပက္ခ တွမ်ႏ အာရပ်ဖုံႏ။ ၁၉၃၉ ဗာႏနေင်ႏကို ရဟူဒီဖုံႏ ကနှို့အုံထာꩻယို ဗြိတိဆျ ရဲပ်အှောန်သားအစှိုꩻ ရဲးပေ့ꩻ တွမ်ႏဥပဒေႏ။ ဒုတိယကမ္ဘာႏ စဲ့ꩻခꩻဝင်ꩻပွယ်ꩻ ထှိုင်ႏထွာနောဝ်ꩻ အာရပ်-ရဟူဒီ ပြဿနာႏယို အောဝ်ႏလေမ်ꩻနေကဝင်ꩻ။ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ခꩻဝင်ꩻပွယ်ꩻထှိုင်ႏထှူ ၁၉၄၇ ဗာႏနေင်ႏကို ဗြိတိဆျ ရဲပ်အှောန်သားအစှိုꩻ ပသာဖေႏ အာရပ်-ရဟူဒီ ပြဿနာႏ အှိုး ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻတန်ထျꩻ။ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻ ထောင်လှောန်ꩻပျဿနာႏထှူတှော့ꩻ ဖꩻထန်ႏဖေႏထိုꩻ ပါလဲတ်သတုဲင်း နီခေါဝ်၊ တဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အာရပ်ခမ်း၊ တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ရဟူဒီခမ်း။ ကုလသမဂ္ဂ ကဖဖေႏထာꩻယို ရဟူဒီသီးနောဝ်ꩻ စူꩻဒျာႏရိုꩻလဲ့ အာရပ်သီး သမ်းတစူꩻတောဝ်းတဲင် အာရပ်-ရဟူဒီ ခꩻချာငါဝင်ꩻ ယဉ်ဖိုဖိုတောဝ်းသွူ။
ဝေင်ꩻမအီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻခေါင်လန်ဖူး
ဝေင်ꩻခေါင်လန်ဖူး (အဲင်းကလေတ်: Kawnglanghpu) (မန်း: ခေါင်လန်ဖူးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ ပူတာအိုခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏခေါင်လန်ဖူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻခေါင်လန်ဖူးကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၁,၆၅၅ ရပ်သွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻလဲ့ ကရီးခါနဝ်ꩻ ပွိုးစွောန်ႏကာꩻတဖူꩻ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏတဲင် တောမ်ႏကာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻအဆင်ႏပြေႏအာဒျာႏ ခမ်းသဲင်လာနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
နောင်ႏတဆီပါꩻ
၄၆၈-ဇနသန္ဒဇာတ် ဒသ ခလု ဣမာနိ ဌာနာနိ၊ ယာနိ ပုဗ္ဗေ အကရိတွာ။ သ ပစ္ဆာ မနုတပ္ပတိ၊ ဣစ္စေဝါဟ ဇနသန္ဒော။ ယာနိဒသဣမာနိဌာနာနိ-ထာꩻအမျိုꩻတဆီဖိုင်ႏယို၊ ပုဗ္ဗေအကရိတွာ-မီႏမာꩻခါꩻဗာႏတဝ်းရီးခါ၊ သော-ဝွေꩻနဝ်ꩻ၊ ပစ္ဆာအနုတပ္ပတိ-ကော့ꩻမာႏဆုဲင်ꩻဗာႏနမ်း၊ ဇနသန္ဒောအာဟခလု-ဇနသန္ဒဟောꩻခါꩻ၊ ဣတိ-နုဲင်းနဝ်ꩻ။