cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဇောတိကသူဋ္ဌေꩻ
လူႏဗာႏတောင်းလုဲင်ကျိုꩻ
သူဌေꩻပေႏနဝ်ꩻ ထူႏသဲင်ꩻတွမ်ႏတောင်းလုဲင်ထီ တိန်ႏတွိုႏဂန္ဓမာဒနကောင်လောင်းတဲင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတဆူႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ သမာပတ်ဉာဏ်ႏ ထွိုင်ႏထွား ချီႏမျှောက်ထွိုက်ဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထွူ အာႏရုံႏကို ထီႏဖျော်စွဉ်ႏ သူဌေꩻပေႏတဲင် ကျွꩻလွဉ်သဌေꩻပေႏဆꩻငါ သဌေꩻပေႏလဲ့ ဝုဲင်ႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏထွူတဲင် သꩻရောင်ႏသꩻရေꩻ ဗွောင်ႏအခွမ်ꩻလာꩻဗုဲင်ပြေင်လောင်း ဒါလင်ꩻဖေႏထွူ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏတဲင် "ဩဗွေႏ နေးတွမ်ႏ ဂရုဏာႏ သညင်ꩻတန်တန်အာအာတဲင် လက်ခံႏဖေႏသွော့ ခွေသွဉ်း ထာꩻလူႏယိုဗွေႏဩ။" လျောက်လဝ်းခန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ  အုံလင်ꩻထွူတဲင် ထူႏတွမ်ႏသပိတ် ဖေႏအပ်ငါခန်း သူဌေꩻပေႏနောဝ်ꩻသွူ။ သူဌေꩻပေႏလဲ့ ဝွေꩻတာႏ ကပါလွဉ်ဒါႏ တောင်းလုဲင်ထီနောဝ်ꩻ သော့ꩻဗွေထွူ သပိတ်တဲင် ကပ်ငါခန်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏလဲ့ သွုံꩻနယ်ဗော့ꩻ သဌေꩻပေႏဆꩻငါတဲင် သူဌေꩻပေႏကထွိုင်ႏထီႏနောဝ်ꩻ သꩻသဒ္ဓါႏစေႏတနာႏကယိန်းတွိုႏတဲင်  "နီဝေးမဉ်ႏမဲဉ်လူႏတဝ်းလဲ့ မဲ့ꩻခွေဖေႏနေးဗော့ꩻဝွေꩻအငိုꩻ" ရေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် အဝေးအတာႏ ကပါဒါႏတောင်းလုဲင်ထီလဲ့ သော့ꩻဖေႏခန်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသပိပ်ကိုထွူ "ဩဗွေႏ ခွေသွဉ်း ကလူႏကလောင်ꩻဗာႏ အခိုႏအဦꩻ တောင်းလုဲင်ထီယို အကျိုꩻ မဉ်ႏတွိုႏစိုးနားပန်ငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာ လူꩻလိုꩻဘဝလဲ့ ရေႏတွိုင်ꩻယံလꩻ တꩻတွိုင်ꩻယံကအောင်ႏ ဆုဲင်ꩻတခိန်ႏခိန်ႏ နီဗွေႏသီးကလꩻဒါႏ တရာꩻထူꩻယိုအတွိုင်ꩻ ခွေသွဉ်းလဲ့ ယံဖေႏကလꩻဗာႏနုဲင်းနုဲင်းသွော့ ဗွေႏဩ။" ဆုတောင်ꩻပတ္တနာႏခန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေက ဗုဒ္ဓါႏလဲ့ "တကာႏပေႏ ကွီဆုꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ယံဗွေသွော့ꩻနော"ဆုတောင်ꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူ ကျောင်ႏထင်ႏချာ ကောင်လောင်းတဲင် ကလꩻဒါႏတောင်းလုဲင်ထီလဲ့ သဲင်ကပ်လူႏခန်း သွꩻပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏငတ်ꩻရျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ သဌေꩻပေႏလဲ့ ကထွိုင်ႏထီႏဗာႏ အံႏအော်ꩻခရာႏ တံꩻခိုꩻပျာဋိနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် သꩻရေꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻကထွိုင်ႏသဲင်ꩻတွိုႏလံးတဲင် အဝေးနဝ်ꩻ "ခွေထင်းဒျာႏ နာꩻလင်ꩻခြံ တောင်းလုဲင်မွော့ တပါသဲင်ꩻတဝ်း နာꩻလွေꩻမုဲင်ꩻကိုအီး" ကထွိုင်ႏရီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဖူးလဲ့ "ခွေလင်ꩻခြံဒျာႏရင်ꩻ တောင်းလုဲင်ထီတဲ့ ထူႏသဲင်ꩻဒျာႏ ထွိုင်ႏတွိုႏတဖူꩻလောင်း သံးခွဲ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတွော့ꩻ ခွေကထူႏသဲင်ꩻတောင်းလုဲင်ထီနဝ်ꩻ နီဝေးတာႏယင် ခွေတာႏယင် ခွေလူႏထိုꩻလို့လဲဉ်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသနယ် နီဝေးမဉ်ႏမဲဉ်လꩻကုသိုလ်ႏတဲ့ထူႏ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻနေးဒျာႏ အငိုꩻတဲ့လꩻဒျာႏ" ရိုꩻဖေႏခန်းအဝေးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝေးကထွိုင်ႏဟွုန်ဗာႏ ငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻရေꩻစွုမ်းသွိုꩻမွေးငါႏ မရေႏမရာႏတဲင် "ဘဝတသက်လွုမ်း အီႏမာꩻဗာႏ တောႏတောႏတယိုꩻတဝ်း ကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို ခွေဖူးပေႏနဝ်ꩻ မာႏဗာႏလဲဉ်းသွူ။ အငိုꩻနဝ်ꩻ ခွေတမဲဉ်လꩻတဝ်း ခွေမဲဉ်လꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏဘဝဖါ ခွေမဲဉ်ထွာနုဲင်းငါႏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါမျတ်သနယ်" ဆုတောင်ꩻပတ္တနာႏခန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဆုဲင်ꩻဘဝ
ဝွေꩻသီးတဖူးဝေးနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုး ကုသိုလ်ႏကံႏ အကျိုꩻဖေႏတဲင် တနီꩻထွူတနီꩻ ကျံႏတွိုင်ꩻတဲ့အောင်ႏ ဆောင်ႏတွိုင်ꩻတဲ့ထွာ ဥစ္စာႏဓန ရွဉ်ခံꩻဖုံႏလဲ့ လွိုင်ႏအာဝပြော်ꩻ မွေစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻဘဝ ကထွိုင်ႏသီမားတဲင် ထင်ႏအုံႏစံႏစာꩻလူꩻစေꩻစိန်ႏ သူခမ်းသူဌာႏနတဲင်ခါ ဗွေႏစဝ်းမျတ်ဘုရာꩻ ဝိပဿီကထင်ႏပွင်ꩻတဲင် ဝွေꩻသီးဝင်ꩻနီꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻတယ်ႏယင်းပတိသန္ဓေႏ ဗန္ဓုမတီခမ်း သဌေꩻသူႏကျွယ်ႏတဖြာꩻ အမာမူႏလံးသား ဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ꩻလွူးဖွာꩻတဲင် အဝေးနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻဟဲ့ꩻဖန် သေနတဲင် အဖူးနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻတွင်ႏလꩻခန်း အပရာဇိတနဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏရာႏကဝ်ႏကထွိုင်ႏတွိုႏ ကထွိုင်ႏတောႏလံးတဲင် ကွပ်ပွိုး ဝွေꩻဘုန်ꩻကံႏအကျိုꩻတွော့ꩻ ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ သဲင်ꩻခြွေခြာႏ ထွာလꩻခန်း သူဌေꩻတန်တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏတနီꩻတဲင်ခါ ဗွေꩻမျတ်ဘုရာꩻ ကွပ်ပွိုး မဲဉ်ချီႏမျောက်ငါႏ အဖါခွန်ဟော်ꩻခံꩻတဲင် ကျွꩻသဲင်ꩻလွဉ်ခန်း ဗန္ဓုမတီခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ လူႏဆွုမ်ႏ၊ လောင်ꩻဆွုမ်ႏလွꩻတဲင် ကာလသေနသဌေꩻလဲ့ ရဲဉ်ꩻတွမ်ႏ လူႏတန်ꩻခရာႏ လူႏစာႏဝတ္ထု အစွိုးစွိုး အဒဝ်ႏဒဝ်ႏဖုံႏ ကထွိုႏထွူ လူႏကပ်ခန်း ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻတဲင် တွမ်ႏ ခမ်းသားအမျာꩻဖုံႏ သွိုသွိုငီႏငီႏ အွဉ်ဝင်ꩻနာႏလွခန်း တရာꩻထီခွꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ တွမ်ႏဝွေꩻ အတဲ့ခဝ်းဒါႏ၊ ဒါနကထာႏ၊ သီလကထာႏ၊ သဂ္ဂကထာႏ၊ မဂ္ဂကထာႏ၊ ကာမာဒီနဝ၊ နိက္ခမ္မာနိသံသ စတဲင် ဟော်ꩻဖေႏ တရာꩻစားယိုဖုံႏတဲင် ဝွေꩻအာႏစွုမ်းသွိုꩻ ဟွိုန်ကေႏညိုႏယွုမ်းအံႏမွေႏစွဉ်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တရာꩻတောႏကထွိုင်ႏသွတ်ꩻသဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻလဲ့ ကွီဗုဲင်စွဉ်ႏရဟန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ "တကာႏမဉ်ႏမဲဉ်ဗုဲင်ရဟန်ꩻလဲ့ ကွီဒွိုန်းကအခွင်ꩻ ဖူးဝေးထျꩻလုဲင်း" ကထွိုင်ႏမိန်းလဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻလဲ့ နက်သဲင်ꩻလမ်း ဒေါ့ꩻခန်းအဖူး "ဖူးပေႏ...မွိုးဖြားဖါဖြားသီး အစဲဉ်ႏစဲဉ်ႏအဆက် ၇ဆက် ကအွဉ်ႏကုဲငါသေꩻခါꩻဒါႏ ခွေပစ္စေꩻဥစ္စာႏဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ နာꩻနေးသွော့ꩻလို့လို့လုဲင်း ခွေနဝ်ꩻ နွို့သွူ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻသာႏသနာႏ ခွေအီႏဗုဲင်သွူႏရဟန်ꩻ" ရိုꩻဖေႏခန်းအဖူး နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဖူး အပရာဇိတလဲ့ ကထွိုင်ႏဟွုန်ဗာႏ ငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "နီဝေးဒေါ့ꩻငဝ်းနေးမုဲင်ꩻတန်ဟောင်း ပေါႏလွိုတဲင် မွိုဖါနီပါꩻ နီဝေးနဝ်ꩻ ထွာဖူးပေႏ မွိုးတကွို့ꩻ ဖါတခဝ် ဖူႏပေႏကိုꩻကွဲႏခရာႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ နီဝေးတဖြာꩻလွုမ်ꩻက အွဉ်ႏကုဲင်တဆွူႏမွုန်းဖူးပေႏမွိုင်နီဝေး နီဝေးမီႏမဲဉ် အာႏထုတ် ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာဝနာႏတရာꩻလဲ့ အုံလမ်းကံကျင်ꩻနေးဗော့ꩻနဝ်ꩻမွိုင်" အဖူးငွိုးအွီႏအဲင်ထာꩻတဲင် တောင်ꩻပြန်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝေး သေနကလဲ့ "နာꩻတွမ်ႏကန်ဆီꩻတာꩻ မွုန်းဒွုမ်ခွေ နာꩻအုံကုဲင်ချာတွော့ꩻ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏဖုံႏလဲ့ စံႏစာꩻလို့လို့ခန်းနာꩻနဝ်ꩻ" ရိုꩻဖေႏအဖူးနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထူႏတွမ်ႏ သင်္ကန်ꩻ ပရိက္ခရာႏဖုံႏတွော့ꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ ဗုဲင်ထိုꩻစွဉ်ႏ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဲင်ရဟန်တညငါႏတဝ်း အခိန်ႏခါႏ ကွပ်ပွိုး အွဉ်ႏရေꩻ အားထုတ်မွေး ဝိပဿနာႏတရာꩻတဲင် တွိုႏလꩻစွဉ်ႏ အရဟတ္တဖိုလ်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
လူႏဗာႏ ဂန္ဓကုဋိကျိုꩻ
အဖူး အပရာဇိတလဲ့ တဲႏစွဉ်ႏအဝေး ကဗုဲင်ထိုꩻရဟန်ꩻဆꩻချာ ဝွေꩻလဲ့ ဗွေႏဖရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ သီးအတွက်တာႏ ကသွုံꩻအပ်ဒါႏ ပစ္စေꩻ ၄ ပါꩻဖုံႏ လုမ်းလုမ်းကုမ်ႏကုမ်ႏ ဖေႏလူႏဖေႏတန်ꩻမွေးထူ သံးနာႏဗာႏပါထဲင်း ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ တရာꩻတောႏတဲင် ထွာလꩻစွဉ်ႏ ဥပသကာႏနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏတနီꩻတဲင် အပရာဇိတနဝ်ꩻ လျှောက်လဝ်းခန်း အဝေး မဟာသေနမထေရ်ႏ နုဲင်းယိုသွူ။ "ဩဗွေႏ - နီဗွေႏသီးနဝ်ꩻ လွစ်ထန်ႏလꩻလဲဉ်းသွူ ဖဝသွံပါꩻကို၊ တွိုႏခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ တလွစ်ထန်ႏလꩻတဝ်းဒွိုန်း ကာႏမဂုဏ်ႏ သံႏယောꩻဇဉ်ႏကိုတဲင် ဆုဲင်ꩻဖေႏနေးကလွစ်ထန်ႏလꩻနုဲင်းနုဲင်းနီဗွေႏသီး မဲဉ်မာꩻခါꩻငါႏ ကုသိုလ်ႏသွူဪ။ ခွေသွဉ်း မီႏမာꩻကုသိုလ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမꩻ အီႏလွောက်ဖက်လꩻ ခွေသွဉ်းဟောင်းဗွေႏဪ" လျှောက်လဝ်းခန်း အဝေးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝေးမထေရ်ႏမျတ်လဲ့"တကာႏဖူးခို အပရာဇိတဟွေး… မွေးသွူ, တကာႏဖူးခို မီႏတွိုႏ ပစ္စုပ္ပန်ႏဖဝသူꩻ မီႏမဲဉ်ခြွေခြာႏချံꩻသာႏနဝ်ꩻ ဆို့ꩻလူႏသွော့ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အုံနင်းသတင်ꩻသုင်ꩻသော့ꩻတာႏ ဂန္ဓကုဋိတဖြုံႏလုဲင်း" ဟော်ꩻဖေႏခန်းနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တကာႏဖူးခိုလဲ့ ကထွိုင်ႏဟွိုန်ဗာႏငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "ဟဝ်သွူဗွေႏဪ" ဝန်ႏခံႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စုလုမ်းလုမ်းခါꩻ သေင်ႏဖုံႏ၊ လုံးဖုံႏ၊ အွတ်ꩻဖုံႏ၊ စုခါꩻအင်္ဂတေဖုံႏတဲင် ထာႏထွန်ႏယလီးလီးနဝ်ꩻ စီႏနေးခံꩻ၊ ယလီးလီးနဝ်ꩻ စီႏနေးရွဉ်၊ ယလီးလီးနဝ်ꩻ စီႏနေးပတ္တမျာꩻ၊ ယလီးလီးနဝ်ꩻ စီႏနေးပလဲꩻ၊ ယလီးလီးနဝ်ꩻ စီႏနေး လုံးသဲင်ရတနာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆို့ꩻထွူထာꩻထွန်ႏ ရတနာႏ ၇-ပါꩻတဲင် ဆꩻကီလဲ့ သꩻခါꩻနေး တောမ်ႏ ခံꩻပျာꩻအွတ်ꩻဗီႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဆေင်ႏဖုံႏလဲ့ စီႏနေ တောမ်ႏ ရတနာႏ ၇-ပါꩻတဲင်ꩻ ဆို့ꩻလူႏခန်း ဂန္ဓကုဋိ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အဝ်ႏတဂါႏဝုတ်နဝ်ꩻသွူ။ အသောင်လဲ့ ခြဲ့ꩻလုဲင်းထဲင်း တဂါႏဝုတ်စီႏတဲင် ဆို့ꩻခါꩻစွဉ်ႏ တံꩻတွိုင်ꩻရဲမေႏနဝ်ꩻသွူ။ အာရာမ်အကိုဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စီႏတရောင်းတရေꩻခါꩻစွဉ်ႏ အွတ်ꩻအင်္ဂတေအဒျာရွဉ်ဗီႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အာရာမ်ဆꩻကီဖဲ့ꩻလဲ့ ဆို့ꩻခူခါခါꩻစွဉ်ႏ သေင်ႏမွူး ကဝ်ႏမွူးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တခါꩻလစ်ꩻဖဲ့ꩻလဲ့ ခူႏခူသေꩻခါꩻစွဉ်ႏ ထီနောင်တန်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻထျꩻကျောင်ꩻသောင်ဖုံႏလဲ့ ဆို့ꩻလူႏသေꩻခါꩻစွဉ်ႏ တံꩻခွေါန်ႏလုင်ꩻ၊ တံꩻခွေါန်ႏပျာꩻ အရောင်ႏငတ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻတောႏစူဖွို့ (အမွမ်းခြင်ပိတ်)ဖုံႏလဲ့ တောမ်ႏရတနာႏ ၇-ပါꩻတဲင် ထုသေꩻခါꩻ အရုပ်အမျိုꩻမျိုꩻ ကျူႏဗျာႏထာꩻပုင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏရံႏခူနေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကနွို့လွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ အရောင်ႏဆဝ်တောႏဖေႏနေးတောင်ႏတဲင် ပတ္တမျာꩻတန်ႏဖိုꩻရွဉ်ယာႏတသိန်ႏ၊ ပတ္တမျာꩻ တန်ႏဖိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ နီသိန်ႏသုမ်သိန်ႏ၊ အဆွာꩻလစ်ꩻသောင်ꩻ အခူပတ်တထာရပ် ကအဝ်ႏဒါႏ မနောမယပတ္တမျာꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏတယ်ႏအွဉ်ႏတံꩻခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏလမ်းထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အာရာမ်အကိုဖဲ့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဖြေ့ꩻလီခါꩻ ရွဉ်ခံꩻလုံးသဲင်ပတ္တမျာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မီႏနွို့လွဉ်နဝ်ꩻ လဲင်ꩻဗဉ်ႏနေးစွဉ်ႏကီႏလေင်း(ပုဆစ်ဒူး)နဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻကဆို့ꩻလူႏကျောင်ꩻကျာꩻ အဖူးမူႏပိုခို လီꩻပေႏအပရာဇိတနဝ်ꩻ "နီဖူကမာꩻ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပိုခိုတဲ့ မဲဉ်ကူႏညီႏကိုငါႏဩ" ကထွိုင်ႏကွီခွင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "ခွေကျောင်ꩻအာရာမ်ကို ပိုခိုတောမ်ႏနွို့ပါရော်ꩻငီꩻမွိုန်းတောဝ်းဒွုမ် ထုမ်ႏမာꩻယင်းဒျာႏသွော့အလင်လုဲင်းပိုခို"ရိုဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အပရာဇိတလဲ့ ကွီခွင်ꩻတလဲင်ႏထွူတလဲင်ႏ တိန်ႏတလꩻတဝ်းတဲင် မာꩻလူႏခန်း ဗွေႏသံႏဃာႏသီး စီꩻဝွေꩻသော့ꩻတဝင်ꩻတာႏ တရွပ်ဗဲရုပ် စီႏနေးတွမ်ႏ ရတနာႏ(၇)ပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ [ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻလောင်ꩻ မေဏ္ဍကသူဌေꩻလောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ]။ အပရာဇိတနဝ်ꩻလဲ့ ဆို့ꩻလူႏကျောင်ꩻတောႏ ကထွိုင်ႏထွူအောင်ႏမျင်ႏတဲင် လျောက်လဝ်းစွဉ်ႏ အဝေးမဟာသေနမထေရ်ႏမျတ်နဝ်ꩻသွူ။ မထေရ်ႏမျတ်လဲ့ အုံကပ်ꩻခြꩻတွမ်ႏ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻထျꩻတဲင် "ဩဗွေႏ စဝ်းမျတ်သမ္ဗုဒ္ဓ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဗွေႏဩ။ နီဗွေႏသတင်ꩻသွုံꩻသော့ꩻတာႏ ဖူးခိုဒါႏယကာႏ အပရာဇိတ ဆို့ꩻလူႏဖေႏ ကျောင်ꩻတောႏလဲ့ အောင်ႏမျင်ႏလဲဉ်းသနယ်ဩ။ ထီႏသညင်ꩻတန်တန်အာအာတဲင် ယံကခီႏမျောက်လက်ခံႏဖေႏသွော့ ကျောင်ꩻတောႏအလူႏယို ဗွေႏဩ။" လျောက်လဝ်းခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ စဝ်းမျတ်နီဗွေႏနီဗွေႏဘုရာꩻလဲ့ တောမ်ႏ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏစွိုꩻသီးဖုံႏ ကထွိုင်ႏရေႏကျွꩻထင်ႏ ကျောင်ꩻတောႏကို ကထွိုင်ႏထီႏဗာႏ တန်ႏဖိုအာငါႏ ရတနာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏဗွေႏဗိက်ဗက်နေးစွဉ်ႏထာꩻတဲင် တထင်ႏသော့ꩻတဝ်းကျောင်ꩻတောႏကိုတဲင် အုံယတ်(ယွိုင်း)ခန်းဒျာႏ တခါꩻမုခ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဒါႏယကာႏလဲ့ "ကျွꩻနွို့သွော့ဗွေႏဪ"ကထွိုင်ႏလျောက်လဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ခွုင်းမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏတဲင် ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ ထွားစွဉ်ႏ ဗွေႏမဟာသေနနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမဟာသေနလဲ့ သဲစ်နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကထွားလွဉ်တဲင် အလိုႏတောႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ သေထွူစွဉ်ႏတဲင် "တကာႏဖူးခိုဟွေး တကာႏကျောင်ꩻတောႏကိုနဝ်ꩻ တန်ႏဖိုꩻတန် ရတနာႏဖုံႏအဝ်ႏအာငါႏတဲင်၊ ရတနာႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအွဉ်ႏဒျာႏ အထိန်ꩻအထွားသားသနဲ့ဗွေႏဩ။ လျောက်လဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻလုဲင်းတကာႏ"သွဉ်ဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တကာႏဒါႏယကာႏလဲ့ ဗွေႏမဟာသေန ကသွဉ်ဖေႏဒါႏအတွိုင်ꩻ တိန်ႏလျောက်လဝ်းမꩻတဲင် ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ ကျွꩻထင်ႏခန်း ကျောင်ꩻတောႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
တောင်ꩻအီ ထာꩻယူႏ မီႏမာႏနဝ်ꩻ လင်ꩻတွိုႏအီဒါႏအပါယ်ႏအကျောင်ꩻ
[နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻမွော့ မဲဉ်လꩻတွိုႏ ရတနာႏထိန်ꩻထွားသားနဲတဲင် - လိုꩻယုတ်၊ လိုꩻတွူ၊ လိုဟဝ်၊ လိုꩻဒါႏသီးဖုံႏ လိုꩻတရတပါꩻ တရျာꩻတစွိုး လိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏလွဉ်ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻတဲင် မီႏထူႏသဲင်ꩻသူဌေꩻရတနာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ မီႏရဲ၊ ဖေႏထူႏတဝ်းလဲ့ တအပ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတရတပါꩻကွဲထူႏထူႏတွော့ꩻ သူဌေꩻဒါႏယကာႏအကျောင်ꩻတောႏ မီႏယထိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးအလောင်းတရိုꩻတဝ်း၊ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻအလောင်းတရိုꩻတဝ်း ယူႏမာႏသံႏသယထွာတွော့ꩻ မီႏအွဉ်ႏရန်ႏစင်ꩻ၊ မီႏသꩻလျားနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့အီဒါႏ အပါယ်ႏအကျောင်ꩻ တွမ်ႏဉာဏ်ႏတောႏ ကတိန်ႏထီႏတောႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဲဉ်အွဉ်ႏဗာႏ ရတနာႏထိန်ꩻထွားသားနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။] ကျောင်ꩻတကာႏ အပရာဇိတလဲ့ ဆို့ꩻလူႏကျောင်ꩻတောႏတိန်ႏထွူတဲင် တခါꩻလစ်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဖေႏအပွေါးသား တဖဲ့ꩻဝင်ꩻလစ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကလွဉ်ပူႏဇောႏဆယ်ꩻကပ်ဒါႏ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ လိုꩻတရတပါꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ယဟန်ႏလဲ့ ခြွေခြာႏ၊ ယဟန်ႏသားလဲ့ ဝီႏဝီႏဝါးဝါးပေႏ၊ ယဟန်ႏသားလဲ့ သံးဆင်ꩻရယ်ꩻတဲင် စွုမ်ႏစီႏနေးစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ကျောင်ꩻတောႏကို ကအဝ်ႏဖြေ့ꩻလီဒါႏ ရတနာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻကားကအဝ်ႏ တွမ်ႏစူတဲင် မီႏထူႏသဲင်ꩻ ရတနာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွုင်းစူကိုကနွောင်ꩻ ထူႏသဲင်ꩻခွင်ꩻ ဖေႏသွော့လုဲင်း။ လိုꩻကေားထူႏနေး တွမ်ႏ ဆဲင်ꩻထုံꩻတန်ဖုံႏ၊ ခြောင်းဖုံႏ၊ ကဝ်ဖုံႏ၊ ဝန်ႏဖုံႏသားနဝ်ꩻ သီဖေႏထူႏမွုန်းနော။" ဒေါ့ꩻဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တောင်ꩻအီဇောတိကထာꩻလူႏ
[သူဌေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အရေႏနုဲင်းယိုသွူ - "လိုꩻဟဝ်ဖုံႏ မီႏလွဉ်နဝ်ꩻ လွဉ်ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏဒျာႏ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ၊ လွဉ်နာႏဒျာႏတရာꩻ၊ လွဉ်လူႏလွဉ်တန်ꩻထာꩻရိုꩻရိုꩻဒျာႏ။ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးလောႏဘသꩻ(မဲဉ်လꩻရတနာႏ)တဲင် အီႏထင်ႏလွဉ်ကျောင်ꩻနေနေ။ မီႏတွိုႏလွဉ်လဲဉ်းသွူ ကျောင်ꩻတောႏကိုနဝ်ꩻ သမ်းနာႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻတရာꩻတောႏတဲင် ယံကထီႏအီ ထာꩻဒုက္ခလွစ်ထန်ႏရာꩻ(နိဗ္ဗာန်ႏ)" ရေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခွုင်းစူကတွမ်ႏ ထူႏသဲင်ꩻခွင်ꩻဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။] အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင် ရပ်ဗော့ꩻ၊ ရပ်ညာꩻ လိုꩻအမျာꩻသီးဖုံႏလဲ့ ကောမဲဉ်လွဉ်ထီႏ ကျောင်ꩻတောႏသားလဲ့အဝ်ႏ၊ ကောမဲဉ်လွဉ်ဝုဲင်ႏ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻသားလဲ့အဝ်ႏတဲင် လိုꩻကွိုန်ꩻမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏသဲင်ꩻချာလမ်းခိန်ႏတဲင် ထူႏသဲင်ꩻပါတွမ်ႏ ကျောင်ꩻတောႏကို ကဖြေ့ꩻလီဒါႏ ရတနာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဇိတသဌေꩻလဲ့ ခွုင်းကအဝ်ႏခြေင်ရာꩻ အထွောင်းမုဲင်ꩻတယဝ်း လွဉ်ဖြေ့ꩻလီသံးဖေႏမပ်မပ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻခင်ႏထျꩻလဲ့ အွဉ်ႏခါꩻဖေႏတွမ်ႏ ပတ္တမျာꩻရတနာႏ တွာစွဉ်ႏ တဒွီရာႏတဲင် အရောင်ႏတင်ႏခꩻလေလင်းနေးစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပတ္တမျာꩻအရောင်ႏတဲင် လိုꩻအမျာꩻသီးဖုံႏ ကထွိုင်ႏထွားငါ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ သပ္ပာယ်ႏမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻတဲင် ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏတဝ်းတဒါႏတဝ်း စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဘဝ
ကွပ်ပွိုး ဝွေꩻမာꩻဗာႏအာ ထာꩻဟဝ်ကုသိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကံႏအကျိုꩻတိန်ႏဖေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻဘဝကတိန်ႏသီငါတဲင် ထင်ႏထွာလꩻခန်း လူꩻတနံ၊ ထင်ႏစံႏစာꩻဗာႏခန်း လူꩻချံꩻသာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ရာႏဇဂြိုဟ်ႏခမ်းကို သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ ဂေါတမနီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကတိန်ꩻပွင်ꩻတဲင် ဝွေꩻလဲ့ လူꩻခမ်းသက်တန်ꩻလို့တွော့ꩻ လင်ꩻတယ်ႏသန္ဓႏ မွိုးဗွေႏဟို့ꩻကို ကတိန်ႏလꩻ ၉ လာပုဲင် ၁၅နီꩻတဲင် လွူးဖွာꩻလင်ꩻခန်း လိုꩻခမ်းလောကကိုနဝ်ꩻသွူ။ သဲစ်ဝွေꩻကလွူးဖွာꩻလင်ꩻတဲင် ရာႏဇဂြိုဟ်ႏတခမ်းလွုမ်းအကို ကအဝ်ႏဒါႏ တခြိုꩻအခွုမ်အစံႏ၊ လိုꩻမူႏ၊ လိုꩻခိုသီး နမ်းလောင်း ကခြွိုင်းကဒျꩻဒါႏ ရတနာႏဖုံႏလဲ့ အရောင်ႏတင်ႏလေလင်း တခမ်းလွုမ်းလွုမ်း ထွာလို့စွဉ်ႏ တရောင်ႏချင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏတွိုႏမွူးရဝ်ꩻ အဖါသူဌေꩻ ကထင်ႏခစာꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻတဲင် ခွန်ဟော်ခံꩻလဲ့ ရီခန်း "မဟာ ခြီႏ၊ ပြာႏ၊ လက်နက်၊ စူခွုမ်စူစံႏ၊ ရတနာႏဖုံႏ အရောင်ႏတင်ႏ ဗိက်ဗိက်နေးစွဉ်ႏဒျာႏ အပွိုးအပါႏ မဲ့ꩻအဝ်ႏဒါႏဟောင်း" ကထွိုင်ႏရီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်။ "ဩဗွေႏ တွမ်ႏနန်းမွိုန်း တနꩻဒျာႏ ခွေသွဉ်းလမ်းကို နီဗွေႏသွဉ်းသယ်ႏခိုတဖြာꩻ လွူးဖွာꩻလင်ꩻအကျောင်ꩻဒျာႏသနယ်ဪ" လျှောက်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "သူဌေꩻဟွေး...နာꩻပိုနဝ်ꩻထူꩻဆန်ꩻမွေးထာꩻ၊ ထွာဒါႏလိုꩻကုဲင်၊ ထွာဒါႏတခွန်ꩻဟောင်း၊ မဲ့ꩻရိမ်ခွေစေꩻစိန်ႏ မဲ့ꩻထွာဒါႏ ခွန်လောင်ꩻတန်ဟောင်း" ရီချာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "ဩဗွေႏ အီႏထွာလိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးဗာႏတဝ်းသနဲ့ဪ လိုꩻလꩻပုဗ္ဗာသမ္ဘာတဲင် အီႏသဲင်ꩻစံႏစာꩻဗာႏ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ ထာꩻချံꩻသာႏဒျာႏသနဲ့ဪ"လျှောက်လဝ်းချာခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ပေါႏနေးနဝ်ꩻတဲ့ နာꩻပိုနဝ်ꩻ နာꩻလွူးတန်တန်၊ နာꩻခေါမ်ꩻရော့ꩻရော့ꩻသွော့လုဲင်း" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခွန်ဆုꩻဖေႏစွဉ်ႏ နဲဉ်းထီငိုꩻ တနီꩻတရေင် တရေင်နဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻကလွူးဖွာꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ လက်နက်၊ ခြီႏ၊ ပြာႏ၊ ရတနာႏ၊ ပတ္တမျာꩻဖုံႏ အရောင်ႏတင်ႏလက်လက်တဲင် ဝွေꩻမဉ်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻဖန်တွင်ႏခန်း ဇောတိက နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ပယ်ႏအကုသိုလ်ႏချင်ꩻ
"ပဌမ ပစ္စောရောဟဏီသုတ် (ပယ်ႏအကုသိုလ်ႏချင်ꩻ ဗွန်တဝ်းဝင်ꩻ)" ဇာဏုဿောဏိပုဏ္ဏာꩻ လောဝ်းနယ်ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဂေါတမ- လောကကိုယို ပုဏ္ဏာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏတွိုႏဥပုသ်နီꩻနဝ်ꩻ ပသွူႏကတူႏ၊ လူးထီ၊ ပြွတ်ခွမ်ꩻလာꩻတသာ၊ ထူႏဖိုးအေႏစောဝ်ႏ သူႏဟံႏလောင်းထွူခါ အွဉ်ႏဒါမီꩻ၊ သုဲင်ꩻပွုမ်ႏတွမ်ႏမေႏပြုံႏခါႏ၊ ဗေင်ႏဒင်ႏဗာႏမီꩻလောင်း၊ တနာကို ထွိုင်ႏဝုဲင်ႏဗာႏမေႏ သွံလဲင်ႏ။ 'ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏယို ဝါးထန်ႏလွေꩻ နီဗွေႏ(မေႏ)ထျꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဝုဲင်ႏမေႏတလဲင်ႏ၊ (ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွံလဲင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏမေႏသိုမ်လဲင်ႏ) မေႏဖေႏနေးကဖေ့ထိုꩻမွုန်းနဝ်ꩻ သော့ꩻအာအာ ထောပတ်၊ နားမန်ꩻ၊ နားမန်ꩻအင်ꩻတွော့ꩻ မေႏတင်ႏလေစွဉ်ႏတနာꩻ၊ နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ ပေါႏထာꩻလေတဲ့ ဝင်ꩻလွဉ်လူႏဒဲဉ်၊ ဟန်ႏအို၊ ထာꩻအံႏ၊ ထာꩻအွꩻတွော့ꩻ အံႏအွꩻပငါပရာꩻ မာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ဗွေႏဩ"လဝ်းနယ်ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "သီပုဏ္ဏာꩻ ပယ်ႏထိုꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻတန်ဒျာႏဗာႏ"ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻလောဝ်းတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻနယ်နုဲင်းယို- ၁။ "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ထာꩻထီႏမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယိုပါ ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏလိုꩻ" နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဆင်ႏချင်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻဝါးထန်ႏဗာႏ "ထာꩻထီႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ "မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ-ထာꩻယူႏမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻယူႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ "မိစ္ဆာဝါစာ-ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ "မိစ္ဆာကမ္မန္တ-ထာꩻမာꩻမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻမာꩻမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ "မိစ္ဆာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "လွူးနမ်းမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ "မိစ္ဆာဝါယာမ-ထာꩻကုဲင်းမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻကုဲင်းမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ "မိစ္ဆာသတိ-သတိꩻမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "သတိꩻမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၈။ "မိစ္ဆာသမာဓိ-သꩻစွူမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "သꩻစွူမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၉။ "မိစ္ဆာဉာဏ-ထာꩻသေမာႏ"နောဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻသေမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ "မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ထာꩻလွစ်ထန်ႏမာႏ"နဝ်ꩻ "ဘဝယို ဘဝငါ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ" ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻဗာႏ "ထာꩻလွစ်ထန်ႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ "အရိယာႏသီး ကပယ်ႏထိုꩻဝါးထန်ႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ယံလဲဉ်းက နီသွဉ်းသီး၊ နီသွဉ်း ကပယ်ႏအကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻ တဆီပွန်း တပွန်းငါတဲ့ ထွꩻတဝ်းဒွိုန်း အရိယာႏသီး ကပယ်ႏအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ထွာတငါစွဉ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဌမ ပစ္စောရောဟသီသုတ်)
ဇန်နဝါရီ ၂၅
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏ နဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ ဖုံႏ ဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏ သွုံꩻလွေꩻဒျာႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ တဲင် မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အကိုယို ဒေါ့ꩻသွုံꩻအာငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခင်ခမ်းနယ်ႏ ၊ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻခမ်း အခဝ်ထင်ꩻ တွမ်ႏ ခယ်ႏခမ်း ယူနန်ခမ်းနယ်ႏ အကို နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻ တဲဟုန် တွမ်ႏ ဆစ်ꩻဆောင်ပန္နား(ရှီးရွမ်ပနတိုင်) ခမ်းနယ်ႏ ဖုံႏ တွမ်ႏ ဗီယက်နမ် ခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ ကိုဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသွုံꩻနေနေဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ယို တုဲင်−ကဒုဲင်ဘာႏသာႏငွေါဝ်းငွါခွိုꩻနွယ်ႏတဲင် ဗွိုန်ပီတွမ်ႏ ထုဲင်ꩻဘာႏသာႏငွေါဝ်းငွါ နဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻအငေါဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၆)စားတဲင် အဗွိုန်လို့တောဝ်း ထုဲင်ꩻငေါဝ်းငွါတဲင် အစားနဝ်ꩻယို ဖြဝ်ꩻဟဲ့ꩻဒျာႏ တုဲင်ႏယုဲင်(တႆးယႂ်ႇ/Tai Yai) မိဉ်းမွေးတောဝ်းတဲင် တုဲင်ႏတန်(ဖြဝ်ꩻတန်)(တႆးလူင်/Tai Long) ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယို အဝ်ႏ(၃)စားဒျာႏသွူ။ လိတ်နေႏနဝ်ꩻ အတဲမ်ႏဖဲ့ꩻယို အကွာႏကီဝင်ꩻလဲ့ သွုံꩻအာဒျာႏ လိက်−တိုင် ပွုံႏစံႏယို သွူ ။ အငေါဝ်းယို လွောက်လွေꩻဒျာႏ ဒေႏသတဲင် ဖြဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ သေနာႏဒျာႏ ဝင်ꩻငေါဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။
ဖြဝ်ꩻဗီးဖုံႏ
ဖြဝ်ꩻဗီးအဝ်ႏ(၁၈)ဖြုံႏ
အာႏကွို့ꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
ဇန်နဝါရီ ၂၆
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဝေင်ꩻမော်လုဲက်
ဝေင်ꩻမော်လုဲက် (မန်း: မော်လိုက်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mawlaik) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ မော်လုဲက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်လုဲက်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖြယ်ထျꩻ သင်ဖော်ꩻတွူး ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မော်လုဲက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻငဝ်းကိုလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "ပသီႏအောင်" ပသီႏထန်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဇန်နဝါရီ ၂၇
ဇန်နဝါရီလာ (၂၇) (January 27) စန်နဝါရီလာ(၂၇)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၂၇)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၃၈)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၃၉)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ပါဝေယျကရဟန်ꩻသွံဆီ
"ပါဝေယျကရဟန်ꩻသွံဆီဝတ္ထု"
၆၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ဖြေꩻနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻဒျာႏ ဟန်ႏအိုအရသာႏယို၊ ဗွန်ပီနဝ်ꩻနေနေ လိန်ႏမာႏသေလျင်ႏ ပညာႏသျင်ႏတဲ့ မဉ်ဆယ်ꩻကပ်ဗာႏ ပညာႏသျိယို တဆင်ႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း မွိုင်မွိုင်ကြွိုင်ကြွိုင်သနွောင်ꩻဒျာႏ လောကုတ္တရာႏယိုသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပါဝေယျကရဟန်ꩻသွံဆီဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ထုမ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လဲဉ်းက ထိုမ်ႏလိုꩻမူႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ကုသိုလ်ႏပန်ချာ ပေါႏအဝ်ႏအာနဝ်ꩻ ထွာယိုꩻရဟန်ꩻ၊ လꩻယိုꩻတရာꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ဖြေꩻလောင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏငါ ဟန်ႏအိုတဗဲက်ꩻငါတဲ့ သေစွဉ်ႏအရသာႏ၊ လိုꩻလိန်ႏမာႏတဲ့ အုံထေ့ပညာႏသျိထျꩻတဆင်ႏငါတဲ့ သေစွဉ်ႏတရာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻ အာတန်။
"သုပ္ပဗုဒ္ဓလိုꩻတွတ်ꩻ"
၆၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ကံႏမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ထွာအီခါႏကရစ်ꩻမျိုꩻ ဒုက္ခအကျိုꩻသွူ၊ ယွုတ်ညမ်းကထဲ့ဖွိုႏဒါႏ ကံႏယို ကအဝ်ႏမာꩻလွဒါႏ ပညာႏတအဲဉ်ထဝ်း လိုꩻမွိုက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏလွဉ်နက် ဝင်ꩻနိစ္စက်မွေးတဝ်း၊ အနမ်းတွမ်ႏအနမ်း (အထာꩻမာꩻတွမ်ႏအထာꩻမာꩻ)နိစ္စက်ချာဒျာႏတဲင် သောင်ခြင်ꩻတဝျာႏ အဝ်ႏခံႏလွေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သုပ္ပဗုဒ္ဓလိုꩻတွတ်ꩻဝတ္ထုယိုတဲင်-
၂။ တခြိုꩻဥစ္စာႏ တချမ်ꩻသာႏတဝ်းစွဥဉ်တဲ့ သဒ္ဓါႏ-သီႏလစတဲင် အရိယာႏတခြိုꩻ ကအဝ်ႏလိုꩻနဝ်ꩻ 'လိုꩻဒုက္ခ'တရိုꩻထွိုက်တဝ်း၊ ရိုꩻထွိုက်ဒျာႏ 'လိုꩻခြွေတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏလꩻသွူတရာꩻ (ပေါႏထွာအရိယာႏ)နဝ်ꩻ ခံႏပယ်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း ရတနာႏသွံပါꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏအဟောဝ် မော့ꩻဒျာႏသုချမ်ꩻသာႏ၊ ပေါႏမာꩻ အကုသိုလ်ႏတဲ့ ခံႏဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ဒုက္ခဆုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၅။ ဝဋ်-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထိုꩻလဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း၊ ခံႏချာဗာႏဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ
ဖြဝ်ꩻလိုခွိုꩻ (ဖြဝ်ꩻ : ၸုမ်းၶိူဝ်းတႆး ၊ အင်္ဂလိပ် : Shan People ) ဖုံႏယို ဆကွဉ်ႏနောဝ်အာသျဒေႏသ ကို ကအုံအဝ်ႏဒါႏ တုဲင်ႏလိုခွိုꩻနွယ်ႏ တမျိုꩻဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ ။ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ ယို မျန်မာခမ်းထီ ကိုကအုံအာဒါႏ ခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ တဲင် ၊ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏခမ်းကူ ခယ်ႏခမ်းထီ ၊ ထုဲင်ႏခမ်းထီ ခမ်းကူထျꩻ ဖုံႏယိုလဲ့ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ ဆေ့အာတရိုꩻတောဝ်း အုံအဝ်ႏလွေꩻတဲင် အဝ်ႏထီႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ မျန်မာခမ်းထီကို ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ အီးအဝ်ႏလွေꩻဒါႏ ၆ သန်ႏ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
ယီးအွောဉ်ႏနယ်တဖူꩻသား
ဟွုန်ဖိုထွꩻဗာႏ အကျောင်ꩻခရာႏနုဲင်းယို အွိုးခတလဲင်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတန်ႏခိုꩻတောႏ အဝ်ႏသေထွꩻ "ဂဏကမောဂ္ဂလာနပုဏ္ဏာꩻ"ကတွိုႏလွဉ်ဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻထျꩻ အကျောင်ꩻခရာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ဂဏကမောဂ္ဂလာနပုဏ္ဏာꩻ"နဝ်ꩻ ပေါႏဝွေꩻကမဲဉ်သေဒါႏ အကျောင်ꩻကိစ္စတဗာႏဗာႏအဝ်ႏသွူနဝ်ꩻ တအွဉ်ႏသိမ်ꩻခါꩻဒါႏတဝ်း သꩻကို။ အခွင်ꩻမိဉ်ႏသာႏ အခါႏမိဉ်ႏရော့ꩻသွူခိင်ႏနဝ်ꩻ နက်ထင်ႏရီစွဉ်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻသွူ။ ယိုတလဲင်ႏတဲ့ ဝွေꩻကမဲဉ်သေဒါႏ ငဝ်းရီ ပျသနာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻရီလဝ်းထင်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ဘုရာꩻ " ရဟန်ꩻဂေါတမဟွေး... ရဟန်ꩻဂေါတမ တပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မိဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻငါ နီဗွေႏငဝ်းသွဉ်သင်ဆုံꩻမငါ ဝွေꩻသီးကားကအဝ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏကိစ္စ ထွူနွောင်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏနဲ့ ?၊ တဝ်းလဲ့ တထွူနွောင်ꩻအီတဝ်းတဲ့ အဝ်ႏနဲ့ ?" နုဲင်းယိုသွူ။ ဂဏကမောဂ္ဂလာနပုဏ္ဏာꩻ ငဝ်းရီပျသနာႏယို ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ မိဉ်ႏစေ/ဖြေႏချာ သေႏသေႏချာႏချာႏဒျာႏမꩻ အီႏထဲ့မဲဉ်ႏသော့ꩻ အီꩻရော့ꩻတွမ်ႏ ပုဏ္ဏာꩻသꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻအဝ်ꩻသေထွꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ယွယွသာႏသာႏ စေ/ဖြေႏချာခန်းဒျာႏ ဂဏကမောဂ္ဂလာနပုဏ္ဏာꩻ ငဝ်းရီ ပျသနာႏ "ယို ပုဏ္ဏာꩻဟွေး... ဘုရာꩻခွေ မိဉ်ႏစေ/ဖြေႏလင်ꩻချာဗာႏ နာꩻကရီလဝ်းထင်ႏဒါႏ ငဝ်းနဝ်ꩻ 'နိဗ္ဗာန်ႏကိစ္စ ကထွူနွောင်ꩻအီသားလဲ့ အဝ်ႏ၊ တထွူနွောင်ꩻအီတဝ်းသားလဲ့ အဝ်ႏ'" နုဲင်းယိုသွူ။ "ရဟန်ꩻဂေါတမဟွေး... နိဗ္ဗာန်ႏကရိုꩻဒါႏ အမတဝေင်ꩻခေႏမာႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ တဖူꩻကတွိုႏလွေꩻဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ့်လဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ နဝ်ꩻထွူ ကယီးအွဉ်ႏနယ်ဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ တဖူꩻသား ဗွေႏရဟန်ꩻဂေါတမလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ကအဝ်ႏငါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုးတမုဲင်ꩻ နိဗ္ဗာန်ႏကိစ္စ မွော့တထွူထိုꩻတဝ်းတွိုႏဟောင်း?"။ဂဏကမောဂ္ဂလာနပုဏ္ဏာꩻ ငဝ်းရီယိုနဝ်ꩻ ရီရိုꩻရိုꩻဒျာႏရိုꩻဗာႏကီလဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏ အံႏဖြာႏငါႏ ဗွေႏဘုရာꩻလွိုႏလွိုႏ ထွူ မဲဉ်နျꩻဖွိုႏဒျာႏ ဗွေႏဘုရာꩻ အသဖောꩻတရာꩻ လွေꩻထိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
> ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကယီးအွဉ်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ တဖူꩻစွို့ꩻစွဉ်ႏ တဖူꩻမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကထောင်လွဉ်ꩻနွောင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏနွောင်ꩻ နိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထောင်လွဉ်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း(ဒွိုန်း)သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏခံ၊ တဝေ့ꩻတပန်ႏဗာႏနေက ဘဝသံသရာႏ ဩဃထီခြောင်နဝ်ꩻသွူ။
ဇန်နဝါရီ ၂၈
ဇန်နဝါရီလာ (၂၈) (January 28) စန်နဝါရီလာ(၂၈)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၂၈)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၃၇)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၃၈)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ပါဝေယျကာဇီဝကဝတ္ထု
"ဂါႏထာႏ ၅၁။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
ဝင်ꩻဒေါ့ꩻခတ်ꩻနား၊ ငေါဝ်းလျားဖုံႏနဝ်ꩻ သယ်ꩻခံႏယံယွိုန်း၊ အွဉ်ႏမွိုးသꩻကို၊ ဝင်ꩻမာထာꩻ မွေးနဲ့- မွေးတဝ်းနဲ့ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻကျံႏယား တွမ်ႏထွားမွိုန်းတဝ်း၊ နီမာꩻထာꩻမွေးနဲ့၊ မွေးတဝ်းနဲ့ အဝ်ႏလိုႏစဲစ်ထွားချာဒျာႏ နီအမွေးအမာႏယိုလွုမ်ꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
"ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပါဝေယျကာဇီဝကဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ"-
၁။ ကိုꩻကွယ်ႏဆရာႏ၊ ထွားလွိုက်ဗာႏ၊ ဆရာႏမာႏ ဆရာႏမွိုက်အငေါဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနာႏတဝ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻနဝ်ꩻ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ မာꩻထွာထွာဗာႏ အကျောင်ꩻ။
"၅၂။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
တင်ႏတယ်ႏဒျာႏ၊ တရေꩻဒျာႏ၊ အလွီး(ဟွမ်)တဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ကောဝ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကေဒျꩻသားအတွက်တာႏ မာꩻဟွမ်ဖေႏဒါႏယိုꩻယိုꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏအာ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပွုံႏခွိုင်ꩻတဲက်အီ ဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကဟော်ꩻယံယံခါꩻဒါႏ ဘုရာꩻငေါဝ်းမျတ် ပိဋကတ်သွံဖွုံႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻသား အတွက်တာႏ မာꩻချမ်ꩻသာႏဖေႏဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏအာ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဆတ္တပါဏိဥပါသကာႏဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ လိုꩻလမ်းဒါႏအွံ ပိဋကတ်သွံဖွုံႏတဲ့အဝ်ႏ၊ နင်ꩻမိဖုရာꩻသီး သွဉ်ပိဋကတ်သွံဖွုံႏတဲ့ အဝ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ဘုရာꩻငေါဝ်းမျတ် ပိဋကတ်အတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻမꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏ၊ ပေါႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်။
ဇန်နဝါရီ ၂၉
ဇန်နဝါရီလာ (၂၉) (January 29) စန်နဝါရီလာ(၂၉)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၂၉)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၃၆)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၃၇)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဗော်လခဲခရဲင်ႏ
ဗော်လခဲခရဲင်ႏ ( အိဉ်ႏကလေက်: Bawlakhe District ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ တယ်ႏ ၄၅၂ ပေ ဗꩻ ပေ ၁၄၅၀ ကိုသွူ။ အထိုသွတ်ꩻကောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားသောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ လူꩻကောင်ဒျာႏသွူ၊ အထိုအဝ်ႏ ပေ ၈၆၀၇ ပေသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဗော်လခဲကိုသွူ။ ဗော်လခဲခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၄၂,၈၅၉ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
{{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏဗော်လခဲ}} {{Legend|#0000FF|​​ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားသောင်း}}
'''ဗော်လခဲခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယ်သဲ့ယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ မယ်သဲ့ခရဲင်ႏ ခရဲင်ႏတသာအနေႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ပါꩻခိုတဖြာꩻဝတ္ထု
"ပါꩻခိုတဖြာꩻဝတ္ထု"
၂။ သဌေꩻပို ဒုတိယတဖြာꩻ "သ"ဂါႏထာႏ အော်မာႏလို့ဝင်ꩻ သွꩻချင်ꩻဖုံႏဟွေး- စွုမ်ႏနီꩻစွဉ်ႏနဲ နီလင်ꩻအဝ်ႏစဲ ငါးရုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဗွေထိုလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ သူသောင်ꩻလဲဉ်းသွူ၊ အပဲစ်ကေႏဝင်ꩻလွတ်ꩻ မွူးနီꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ အီႏတွိုႏမုဲင်ꩻခါယို။
၃။ သဌေꩻပို တတိယတဖြာꩻ "န"ဂါႏထာႏ သွꩻပေႏဖုံႏဟွေး- ခွေတာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ သီတာႏတဲ့နဝ်ꩻ ထာꩻဒုက္ခတန်ယို မွူးနီꩻသွတ်ꩻသွူနဲ အောဝ်ႏကဲမုဲင်ꩻကို၊ အီႏလွစ်ထန်ႏငါးရုဲင်ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအနီꩻနဝ်ꩻ ယူႏလဲင်ꩻစွုမ်ႏစီႏ တထီႏတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မဲဉ်ႏဗဲက်သစ်တောဝ်း ခွေငေါဝ်းနဝ်ꩻ မွေးဒျာႏ၊ (ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်) မော့ꩻလဲင်ႏစခါ နီကထွာသဌေꩻပိုအတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေတဲ့နဝ်ꩻ၊ သီတဲ့နဝ်ꩻ ဒဲဉ်ဒေါဝ်သူႏရာႏ ထူႏဗာႏဝင်ꩻပိုမာ မာꩻအာလွဉ်ꩻငါႏ အကုသိုလ်ႏဟနော။
၄။ သဌေꩻပို စတုတ္ထတဖြာꩻ "သော"ဂါႏထာႏ ခွေနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏငါးရုဲင်ꩻဘဝယို လွစ်ထန်ႏချာတဲင် မဉ်ႏလꩻချယင်း လိုꩻဘဝယို သူႏသေခါႏခါႏဒျာႏထာꩻ၊ ဗွေခါႏခါႏဒျာႏ တွမ်ႏသီႏလ၊ မာꩻအာအာဒျာႏ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻငါသွူ။
"ဟော်ꩻထွားသွဉ်ခါꩻ ပါꩻခိုတဖြာꩻဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ မဉ်လꩻဝင်ꩻမာ ကျံႏသီတောဝင်ꩻဝါꩻ၊ (မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ မꩻသီထိုꩻဝင်ꩻဗွေႏ)နဝ်ꩻ လိုꩻမွိုက်သီးထာꩻမာꩻ၊ တရာꩻတဝ်း တစိꩻစိꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ဝင်ꩻပိုဝင်ꩻမာနဝ်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ကော့ꩻမာႏဆုဲင်ꩻဗာႏနမ်းအကျောင်ꩻ၊
၃။ အစစအရာႏရာႏ လူꩻသီးမꩻစꩻဖေႏ တဒါႏတောဝ်း၊ (နီဘွုံꩻနီကံႏထွာလွဉ်ဒျာႏ၊ လူꩻသီးမꩻစꩻဖေႏမွေးတဝ်း)အကျောင်ꩻ၊
၄။ မာꩻသီဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ ယူႏပက်ဆုဲင်ꩻချာ ခံႏဗာႏအာဝဋ်အကျောင်ꩻ၊
၅။ ကယ်ႏဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ ထွာလူႏဝင်ꩻသက် "ထွာဇီဝိတဒါန"အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
တက္ကသိုလ်ႏ
thumb|300x300px|တောင်ႏကီꩻအနယ်ꩻပညာႏတက္ကသိုလ်ႏ (ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ) thumb|300px|ရန်ႏတကုန်ႏတက္ကသိုလ်ႏ ဖဲ့ꩻစွုမ်ႏသုင်ꩻဗွဲ့ဟော်တန် ဆꩻငါဖဲ့ꩻ တက္ကသိုလ်ႏ (အိန်းကလေတ်: University) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သွဉ်ဖေႏ အရန်းထိုပညာႏတောမ်ႏ ထာꩻသေဗဟုသုတဖုံႏ တောမ်ႏအနယ်ꩻစနိစ်တကျ ကျောင်ꩻတန်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏ(University)ငဝ်းယို အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏအနေႏ အဝ်ႏဒျာႏ လဲတ်တဉ်ဘာႏသာႏ "ယူနီဗာသီတတ်"(universitas) လင်ꩻလွဉ် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "အစွိုꩻအဗူႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါ တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻကဝါႏသနာႏဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသားဖုံႏ တစွိုꩻတဗူႏ ဖွဲ့ဗူႏသွူ အစွိုꩻအဗူႏတဲင် သွဉ်လွေꩻဖေႏ အရန်းထိုပညာႏရပ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏခမ်းထီတန်အစိုႏရ မွေးတဝ်းလဲ့ သာႏသနာႏပဲင်ႏ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး မွေးတဝ်းလဲ့ ခွန်ဟော်ခံꩻသီးနဝ်ꩻ ချုတ်တောမ်ႏ ချာတာကဟဲ့ꩻဒါႏ ကဖေႏခါꩻဒါႏ အထူꩻအခွင်ꩻအရေꩻ လိတ်ချုတ်တဲင် တယ်ႏထောင်ႏခွင်ꩻကလꩻဒါႏ ကျောင်ꩻတန်ဖုံႏ ကသွဉ်ဖေႏဒါႏ အရန်းထိုပညာႏရပ်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"တက္ကသိုလ်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ စီꩻကန်ꩻတောမ်ႏ အဆင်ႏအရန်း ကဗွေစွုမ်ႏသားဖုံႏယို အွောန်ႏဖေႏလိတ်စေပွယ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻထွူတဲင် ကအောင်ႏသားယို ဖေႏအပ်နွောင်ꩻ ဗွဲ့ဂုဏ်ႏထူꩻဖုံႏသွူ။ ခလားကဖေႏ ဗွဲ့ဂုဏ်ႏထူꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထင်ႏသွဉ်ရီးဗာႏပညာႏ တက္ကသိုလ်ႏကို အခိန်ႏနီကွို့ꩻ တောမ်ႏ ထင်ႏသွဉ်ကျာꩻ ကအွောန်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ လိတ်စေပွယ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သွဉ်ဖေႏလိတ်လုဲင်ꩻဌာႏနဖုံႏဒျာႏတဲင် ဆဲင်ႏရာꩻ ဘာႏသာႏရပ်တဗာႏစီႏတာႏ အွောန်ႏခါꩻဖေႏ ပါမောက္ခဖုံႏ၊ ကထိကဖုံႏတောမ်ႏ နည်းပြဆရာႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သွဉ်ဖေႏလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏ၊ ဒေါ့ꩻသွဉ်နယ် ယီးနယ်ဖေႏသားဒျာႏသွူ။ ဘာႏသာႏရပ် တဗာႏစီႏယို ဖြာ်ခါꩻဖေႏတောမ်ႏ ဌာႏနတဗာႏစီႏတဲင် ဌာႏနတွိုင်ꩻ ပါမောက္ခတဖြာꩻစီႏ အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်နဝ်ꩻသွူ။ ဌာႏနနဝ်ꩻဖုံႏအကို အပွိုင်ကဗိုန်ဒါႏဝင်ꩻ ဌာႏနအချင်ꩻချင်ꩻဖုံႏ ခြွဉ်းဗူႏသွူဝင်ꩻတဲင် ဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻ "မဟာဌာႏန"နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဝိဇ္ဇာႏမဟာဌာႏန၊ သိပ္ပံမဟာဌာႏန၊ ‌တသီႏမဟာဌာႏန၊ အဉ်စဉ်နီယာမဟာဌာႏန၊ ပညာႏရေꩻမဟာဌာႏန စတဲင်ဖုံႏ အဝ်ႏသွူ။ ခြွဉ်းဗူႏလို့သွူ မဟာဌာႏနဖုံႏ ကားကအဝ်ႏတဲင် ပါမောက္ခချုတ်တဖြာꩻ အိုပ်ချုပ်လွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွ့ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻသားဖုံႏ "ဥက္ကဋ္ဌ"၊ "သဘာပတိ"၊ "အိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပါမောက္ခချုတ်နဝ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏတဖြုံႏလုမ်းအကို ထွာဒျာႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ အမုꩻဆောင်ႏအရာႏသား အတန်တဖြာꩻသွူ။
ကျောင်ꩻသားဖုံႏအနေႏ ကအီႏထင်ႏသွဉ်ဗာႏ တက္ကသိုလ်ႏပညာႏ ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ ကလိုႏအပ်ဒါႏ အထီအသွီႏဖုံႏလဲ့ တက္ကသိုလ်ႏ တဖြုံႏတောမ်ႏတဖြုံႏ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယေဘုယျအနေႏ ကဗိုန်ဒါႏအချက်လဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ကအီႏထင်ႏဗာႏတက္ကသိုလ်ႏတာႏ စေဖြေႏဗာႏလိတ် နွို့တက္ကသိုလ်ႏတာႏ(တန်ꩻတဆီ) ပွယ်ꩻစေလိတ်ကို မဉ်ႏအောင်ႏမꩻ ထင်ႏတက္ကသိိုလ်ႏအခွင်ꩻ အီႏလꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခလားကနွို့စေ နွို့တက္ကသိုလ်ႏ ပွယ်ꩻစေလိတ်တာႏ ယေဘုယျအနေႏ အခေႏခံႏအရန်းထိုကျောင်ꩻကို အောင်ႏခါꩻဗာႏ အရန်း(၃)ရန်း အခေႏခံႏမူလ-အရန်ႏထာႏဝ-အရန်းထိုဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏအောင်ႏထွူ နွို့တက္ကသိုလ်ႏပွယ်ꩻစေလိတ်နဝ်ꩻ အီႏလꩻဗာႏဗွဲ့ ထင်ႏတက္ကသိုလ်ႏလစ်ꩻနေင်ႏကျာꩻ စေဖြေႏဗာႏက အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ (၄)ရန်းသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ သိပ္ပံဘွဲ့၊ မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့၊ ထွာဆရာႏဘွဲ့၊ အဉ်စဉ်နီယာဘွဲ့၊ ‌တသီႏပညာဘွဲ့ စတဲင် ဗွဲ့ဖုံႏအလွောက်ꩻ ကထင်ႏသွဉ်ဗာႏ အနေင်ႏဆေ့ꩻအာလဲ့ ဗိုန်တဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ဗွဲ့ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထင်ႏလစ်ꩻနေင်ႏ စေဖြေႏဗာႏ (၄)ရန်းလဲ့ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ စေဖြေႏတွိုႏဗာႏ (၇)ရန်းလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ *
ဇန်နဝါရီ ၃၀
ဇန်နဝါရီလာ (၃၀) (January 30) စန်နဝါရီလာ(၃၀)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၃၀)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၃၅)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၃၆)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းနဝ်
စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းနဝ် (အဲင်းကလေတ်: Shan State Army – South, SSA-S) (ဖြဝ်ꩻ: တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး – ပွတ်းၸၢၼ်း) နဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းတပ်မတောႏ-အခဝ်နဝ် တဲင် ထွာဒျာႏ တယ်ႏထောင်ႏခွုန်ꩻချာယင်းဖြဝ်ꩻခမ်းကောင်သီ-RCSSစွိုꩻ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻစူခွုမ်သားစွိုꩻဒျာႏတဲင် မျန်မာခမ်းကို ထွာဒျာႏ အာႏရဲင်ꩻတလာဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားစဲ့ꩻစွိုꩻ တစွိုꩻဒျာႏသွူ။ စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻခမ်းနဝ် အတန်အကယ်ႏအွဉ်ငါတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုႏချုတ်တန် ယွက်သွိုက်ꩻ ဒျာႏသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ် တပ်မတောႏ (RCSS-S.S.A)အစွိုꩻနောဝ်ꩻ တယ်ႏစ နေင်ႏ ၁၉၉၅-ဗာႏတွမ်ႏ ၁၉၉၆-ဗာႏနေင်ႏကို ဖွဲ့ဗူႏချာယင်းအစွိုꩻတဲင် ဌာႏနချုပ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နဝ် လွယ်တိုင်းလျန်ဒေႏသကိုတွော့ꩻ အောဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏ မွိုင်ꩻတုံ၊ မွိုင်ꩻသတ်၊ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခေါဝ်နဝ် မွိုင်ꩻပန်ႏ၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ လင်ꩻခွိုꩻ၊ ရုဲင်ꩻခါး၊ မွိုင်ꩻကွိုင်၊ လွယ်လဲမ်ပင်ႏလုံ၊ ကွန်ဟေင်း၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻ၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ မိုင်းကောင်း၊ နမ်းစင်၊ ဖြောဝ်ခမ်းအခေါဝ်ထင်ꩻ ကျောက်မဲး၊ နမ်းခမ်း၊ သီပေါး ဒေႏသဖုံႏတဲင် ရံꩻဆ (ခန့်မှန်း)စဲ့ꩻအာႏရဲင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၂,၀၀၀)လွို၊ ခေါင်းဆောင်နောဝ်ꩻ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်တန် ရွက်ဆစ်နောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စဲ့ꩻဖြဝ်ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို စဲ့ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ
မီသိန်း
မီသိန်း (Methane) ဟဲ့ꩻ မီတေင်း ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဓာတုဖော်မျူလာ  (ကာဗွန် အဲစ်တမ် တဖြုံႏတောမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် အက်တမ်လစ်ဖြုံႏ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဒျာႏ ဒြပ်ခြွဉ်းတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အသျင်ꩻသွတ်ꩻ အာကိန်း သဘာႏဝဓာတ်လွီးပါနွို့သော့ꩻ တခြွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ မီသိန်းဓာတ်လွီးယို ထွာဒျာႏအလွီးတဗာႏတဲင်တွော့ꩻ မိဉ်ႏသိမ်ꩻထူႏဟောဝ်နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဟဲ့ꩻမုဲင်တာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း မီသိန်းဓာတ်လွီးယို အထျာမေႏဆာႏအခွုမ်မာꩻ ခံႏဗာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မီသိန်းနောဝ်ꩻ ဟံႏကိုတောမ်ႏပြင်ႏလယ်ႏထီမဲ့ငါကိုယို အောဝ်ႏထီႏဗာႏဒျာႏမီသိန်းနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏအောဝ်ႏထီႏဗာႏကမ္ဘာႏလောင်း တလီꩻဒွုမ်ကိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဒျာႏ တလီꩻဒွုမ်မီသိန်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဇန်နဝါရီ ၃၁
ဇန်နဝါရီလာ (၃၁) (January 31) စန်နဝါရီလာ(၃၁)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၃၁)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၃၄)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၃၅)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဒုံထီဝေါ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံထီဝေါ်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Hti Wal/ Nawnglay) (မန်း: နောင်လေ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတန်တဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံထီဝေါ်ꩻကိုနဝ်ꩻ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၃၅၈)လမ်း၊ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၄၄၆ ဖြာꩻ၊ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၀၀၅၉ သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၆၈၃) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
ထုဲင်ꩻခမ်းထီ
ထုဲင်ꩻခမ်း ခွန်ဟော်ခံꩻအစွုပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွန်မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ အွဉ်ငါတဲင် အိုပ်ချုတ်တယ်ႏလွေꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏကိုသွူ။ ခွန်ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရာမ ၁၀ မွေးတဝ်းလဲ့ ချက်ကရီခွန်ဆက်အသွုပ် ဒဿမလဲင်ႏ ကအိုပ်ချုတ်ဒါႏခမ်းထီအရာႏ ခွန်ဒျာႏသွူ။
ထုဲင်ꩻခမ်းနဝ်ꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၈ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၉၆ ဗာႏအကို စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုꩻမုꩻ အာႏတလာသန်စွော့ꩻထိုꩻတဲင် ထေကွန်ႏထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ ထေထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏကွန်ႏ တောမ်ႏ ပသာထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏကွန်ႏသားအနေႏတဲင် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုဒါႏ ခမ်းတသာတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထေကွန်ႏထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဖုံႏ၊ တဖူꩻလွေꩻခရာႏ ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏတန် ထွာဒျာႏ ခမ်းထီစီꩻပွာꩻရေꩻတာႏ အဓိကကဏ္ဍဖုံႏသွူ။ အာသီယံ ခမ်း(၁၀)ဖြုံႏအကို ထွာစွဉ်ႏ အုံထွိုင်ႏတနွောင်းနွောင်ꩻဒါႏ တတိယ ဖဝအထီအသွီႏဗွေ အယံသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းတဲင် ထုဲင်ꩻခမ်း ခမ်းသားပြွူꩻဖြိုထင်ႏထိုတာႏ ညွန်းကိန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာစွဉ်ႏ "ထိုမွေး"အရန်းကိုသွူ။ လိုꩻဖြာꩻဖုံႏတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏကို ဩဇာႏဒို့ꩻတခြို့ꩻမုꩻ ပွိုးအဝ်ႏအာလွိုင်ႏကွုန်ꩻလွဉ်တဲင် ဒေႏသအကိုတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ အာႏအဝ်ႏပုင်ႏမဲဉ်ႏ တင်ႏသျာꩻဒါႏ ခမ်းထီတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ခေတ်ထာႏဝ
thumb|ဂျာမနီ Hildesheimကို ကအဝ်ႏဒါႏ သေတ်မုဲက်ကယ် ကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻခါꩻဒျာႏ ခေတ်ထာႏဝကိုသွူ။ thumb|The Cross of Mathilde, a crux gemmata made for Mathilde, Abbess of Essen (973–1011), who is shown kneeling before the Virgin and Child in the enamel plaque. The figure of Christ is slightly later. Probably made in Cologne or Essen, the cross demonstrates several medieval techniques: cast figurative sculpture, filigree, enamelling, gem polishing and setting, and the reuse of Classical cameos and engraved gems.
ခေတ်ထာႏဝ (အိန်းကလေက်: Middle Ages) စိုးထာႏဝ နဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻ ဥရောပသမဲင်ꩻကို အခိန်ႏကာႏလတဗာႏဒျာႏသွူ။ စိုးထာႏဝနဝ်ꩻ တဲးစဒျာႏ အေဒီ ၄၇၆ ဗာႏနေင်ႏရပ် ရောမအဉ်ပါယာအခဝ်တွို့ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻခိင်ႏကိုဒျာႏသွူ။ ခရစ်စတိုဖာ ကိုလံဘတ် ကထိုမ်ႏမော့ꩻဒါႏ ကမ္ဘာႏခိင်ႏ ကထွာဒါႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၄၉၂ ဗာႏရပ်နဝ်ꩻ "ခေတ်ထာႏဝ" ထွူသွတ်ꩻခိင်ႏဒျာႏသွူ။ ကဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ "ခေတ်ထာႏဝ"နဝ်ꩻ ကောပ်အဝ်ႏထိုꩻ ခိင်ႏနဝ်ꩻခါ ရောမခွန်ဟော်နန်ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻပြဲင်ပြင်ꩻခိင်ႏတောမ်ႏ ခေတ်တသာဥရောပ ထွာလွဉ်စခိင်ႏ အခါႏထာႏဝကိုတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏခေတ်ထာႏဝနဝ်ꩻသွူ။ "ခေတ်ထာႏဝ"နဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻအခေႏနေႏ ထင်ႏထိုတဝ်းဒွိုန်း အဝ်ႏတမို့ꩻကတဲင် ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွ "ထာꩻခေ့ꩻခေတ်"(Dark Age)နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ခိင်ႏနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ ဖြိုတန်လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ်တဲင် ယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွ့ "ယွုမ်းအံႏယုင်ႏကေႏခေတ်"(Age of Faith)နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻစဲင်းထဲင်းဗာႏလဲ့ "ထာꩻခေ့ꩻခေတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သျာလမေင်းခွန် ခလားကအိုပ်ခမ်းထီထီꩻနန်ꩻခိန်ႏ တယ်ႏအေဒီ ၄၇၆ ဗာႏ ၈၀၀ အခါႏ ခိင်ႏကာႏလအစဝ်းစဝ်းခေတ်ဖုံႏဒျာႏသွူ။
ကျာꩻနဝ်ꩻ ဥရောပတခွင်ႏ ရောမအဉ်ပါယာ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထွူ ယေန်ႏငဲးရေꩻတအဝ်ႏတဝ်းဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏလိုꩻမီꩻဖုံႏ နွို့လွဉ်တဲင် ဝေင်ꩻဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻသွူတကာႏတဝ်း လိုꩻကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻကို ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သီကုဲင်ထိုꩻဗာႏထာꩻသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ဥရောပရပ်နဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ အသျုက်တရေင်တဲင် ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ အုံသော့ꩻသင်ꩻတဝ်း ခင်ႏလမ်းတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရောမဖုံႏ ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ သိပ္ပံ၊ အနယ်ꩻပညာႏ တောမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏလဲ့ ခံႏသွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏသွူ။ "ထာꩻခေ့ꩻစိုး"ခိန်ႏကာႏလနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ ပြောင်ꩻခြုဲင်းထိုꩻတေားဗာႏ ခင်ႏလမ်းအလင် အဝ်ႏစွဉ်ပဉ်ဖုံႏဖုံႏ၊ မော့ꩻပါဗာႏတောမ်ႏ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ စဲ့ꩻဖေꩻစဲ့ꩻတံႏလဲ့ အဝ်ႏဗွေအာမွေးထာꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ အမဉ်ꩻတွင်ႏထိုꩻဗာႏ ထာꩻခေ့ꩻစိုးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကံႏဟဝ်ထိုꩻတဲင် အယပ်အခုဲင်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ညလꩻထွာထိုꩻဗာႏ အနေင်ႏ ၃၀၀ လုမ်ꩻသွူ။ တွိုႏ အေဒီ ၈၀၀ နေင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဒင်ႏယင်းခွန် သျားလမေင်းတဲင် ခွန်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻထင်ႏထိုဖေႏအာႏ ပင်ႏတသွောင်းချာယင်း အိုပ်ချုတ်ရေꩻ အမိန်းအာႏဏာႏ၊ ပညာႏရေꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ လွိုင်ႏကွုန်ꩻရေꩻဖုံႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဥရောပသားဖုံႏ ခိန်ႏကရီးစခါ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဖုံႏအကို ဝွေꩻသီးကခံႏသွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏ ထာꩻရာꩻဖုံႏလဲ့ လꩻလွဉ်ချာယင်း တလဲင်ႏတစိꩻ ထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။
"ခေတ်ထာႏဝ"စိုးထွူ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ရောမအဉ်ပါယာအခဝ်တွို့ꩻကို ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်ယင်း အိင်ကဂလန်၊ ပဉ်တစ်၊ ဂျာမနီခမ်းထီ၊ ဟန်ဂေရီခမ်းထီ၊ သပေင်ခမ်းထီ၊ ပေါ်တူဂီခမ်းထီ၊ ပိုလန်ခမ်းထီ တောမ်ႏ ရသျားခမ်းထီ စတဲင် ခမ်းထီဖုံႏအနေႏ ပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်ယင်း တလဲင်ႏတစိꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခေတ်ထာႏဝ
မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ
"မျန်မာခမ်းထီ စီꩻပွာꩻရေꩻ"စနစ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻသိုမ်စွိုး ပုဂ္ဂလိကပဲင်ႏ၊ အစိုႏရပဲင်ႏ တောမ်ႏ စဲ့ꩻတပ်မတောႏပဲင်ႏ ကစဒါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻပုင်ႏစံႏ (၃)စွိုးဒျာႏသွူ။ ပုဂ္ဂလိကပဲင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာအာ လွူးမွေးဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတောမ်ႏ အပေႏစားစက်မုထာꩻမာꩻတန်ကို၊ ခမ်းထီတန်အစိုႏရပဲင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စွမ်းအင်၊ အတန်စားစက်မုထာꩻမာꩻတန်တောမ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကား ဗွူဟူကဏ္ဍဖုံႏသွူ။ စဲ့ꩻတပ်မတောႏပဲင်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ စီꩻပွာꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻအဝ်ႏပါစွုမ်ႏတန်ဒျာႏသွူ။ တယ်ႏ ၁၉၈၉ ဗꩻ ၁၉၉၉ ဗာႏ အနေင်ႏ ၁၁ တောႏတွင်ꩻကာႏလကို ခမ်းထီတန်မူဝါဒနဝ်ꩻ အဝ်ႏရေႏထူႏသုင်ꩻ အဝ်ႏဗဟိုႏ ကထိန်ꩻချုတ်ဒါႏ စနိစ်လဲ့ တညတဝ်းအခိင်ႏကို စနိစ်နဝ်ꩻတဗာႏ ဆွိုးထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။ ဗဟိုႏထိန်ꩻချုတ်ရေꩻ စနိစ်နုဲင်းနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏဆွိုးထိုꩻတဲင် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍနဝ်ꩻ ပေါင်းထင်ႏထို လွိုင်ႏကွုန်ꩻလွောန်ယင်းသွူ။
စာႏရင်ႏ
ထေထန်ႏတျာႏမေႏအာႏ- ၇.၃၉၃ ဗီလီယံ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၉၈)
ထေထန်ႏတျာႏမေႏ အရွီးအခိုႏအလွောက်ꩻ
ရုပ်ကြွင်း လောင်စာ-၆၁.၇၂ ရျာꩻခဲင်ႏ
ထီအာႏ-၃၈.၂၈ ရျာꩻခဲင်ႏ
ထူႏသုင်ꩻတျာႏမေႏအာႏ- ၆.၈၇၅ ဗီလီယံ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၈၈ ဗာႏ)
ဒင်ႏပသာတျာႏမေႏအာႏ- ဝ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၉၈)
ဒင်ႏသွင်ꩻနွို့တျာႏမေႏအာႏ- ဝ ကီလိုဝပ်နားရီႏ (၁၉၉၈)
ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻကွန်ႏ- ဗွူဟူ၊ ခေါက်ခယ်ႏ(ပြောင်ႏ)၊ နမ်းမန်ꩻ၊ ကွဲး(တောင်းလုဲင်)၊ ဗာႏ၊ သေင်ႏ။
လုဲင်ႏရွဉ်ခန်- ကျပ်ဗီႏ/ဒေါ်လာ-၅.၈၂ (၂ဝဝ၅)၊ ၅.၇၄၅၉ (၂ဝဝ၄)၊ ၆.ဝ၇၆၄ (၂ဝဝ၄)၊ ၆.၅၇၃၄ (၂ဝဝ၂) ၆.၆၈၄၁ (၂ဝဝ၁) ဂဏန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တရာꩻဝင်ႏစာႏရင်ꩻသွူ။ ရွဉ်လုဲင်ႏခန် အထန်ႏနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏကို တဒေါ်လာ=တယ်ႏ ၈၁၅ ဗီႏ ဗꩻ ၉၇ဝ ဗီႏ၊ ၂ဝဝ၅ ဗာႏ လုဲင်ႏရွဉ်ခန်အထန်ႏနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ၁ ဒေါ်လာ- ၁ဝ၇၅ ဗီႏသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ၁ ဒေါ်လာ- ထွာစွဉ်ႏ ၁၈၀၀-၂၀၀၀ ဗီႏရပ်သွူ။
၂၀၁၄
တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻ ဘဏ်တောမ်ႏ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ ဥပဒေႏအကျမ်ꩻ တွိုႏလꩻလွေꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအရန်းသွူ။
မဉ်ႏအွောန်ႏထွူအတီႏနဝ်ꩻ ခမ်းလင်ဘဏ် ၅ ဖြုံႏ/ ၁၀ ဖြုံႏရပ် အီႏဗွောင်လွေꩻ နေင်ႏလို့ခိန်ႏတာႏ အဝ်ႏရေႏခါꩻနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၁၅
ပွိုးစွဉ်ႏ အာသီယံဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏလွစ်တခြင်ရေꩻ သꩻဖော်ꩻတူႏလိတ်ချုတ်တဲင် ဒေႏသကို စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ လꩻလွဉ်စွဉ်ႏ သွုပ်ဆွိုက်ခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏကိုလဲ့ ဗွောင်လွေꩻတောမ်ႏ ဆေꩻကွက်ꩻလဲင်းလောင်း သတော့အေတ်ဆေင်းနဝ်ꩻသွူ။
မာꩻလွေꩻပါ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
*
ခေတ်ထီထွတ်ꩻတွမ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏရေꩻ
ပါꩻမာꩻသီဒါႏစွန်
"ပါꩻမာꩻသီဒါႏစွန်"
၁၀၀။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအကျိုꩻတအဲဉ်ထဝ်း ငေါဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာခန်းအငွါတရေင်တဲ့ယဝ်း တမျတ်တဝ်းခြာ၊ ငေါဝ်းမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဟွိုန်ဗာႏထွူတဲင် ရာႏဂစဒျာႏ ကိလေႏသာႏခိုးလျား ထိုꩻမားခွꩻလို့၊ အကျိုꩻအဝ်ႏအာ တရာꩻငွါနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တငွါပေႏငါတဲ့ယဝ်း မျတ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ တမ္ဗဒါဌိကဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ထာꩻမာꩻမွိုက်တဲ့ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏ တွမ်ႏလိုꩻမွိုက်-
၂။ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ "နမ်းမွန်ငါ ဝင်ꩻမဉ်သီသီ"သꩻမွိုက်နုဲင်းနဝ်ꩻအဝ်ႏ၊ သꩻရက်ဝင်ꩻ သꩻသညင်ꩻဝင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း-
၃။ ဗွေႏရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ သညင်ꩻငါႏလိုꩻမွိုက်တဲင် မခွိုက်ကတောႏတနꩻ ခွုင်းကလꩻနွောင်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏပေႏနောဝ်ꩻ ကယ်ႏဖေႏဒါႏ-
၄။ ဗွေႏရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ နာႏတရာꩻသား သꩻဖေႏကခွꩻ၊ ဖေႏကလꩻတရာꩻတဲင် ရော့ꩻဟော်ꩻချာႏတဲ့ ဟော်ꩻချာႏနေးဗာႏ-
၅။ မဉ်ႏသီတွမ်ႏ သꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏနွောင်ꩻလူꩻခမ်း-
၆။ ဝွဋ်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လုဲင်ႏပြွတ်တလꩻတဝ်း-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ကာႏလသွံပါꩻထွာအီဝွဋ်ဒုက္ခ
"ဒုတိယနိဒါနသုတ် (ကာႏလသွံပါꩻ ထာꩻမာꩻထွာအီ ဝွဋ်ဒုက္ခအထျꩻအထောင်ꩻ)"
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သꩻယူႏချာ ကခံႏစာꩻဗာႏဖို (အတိတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် 'ဆန္ဒရာဂ'ထွာ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ အွဉ်ငါ၊ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာ 'သံယော်ꩻဇဉ်ႏ'တပါꩻ၊ ထွာတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီး၊ ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သꩻယူႏငါလွေꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ၊ မဉ်ခံႏစာꩻထဲင်းယင်း (အနာႏဂတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် 'ဆန္ဒရာဂ'ထွာ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻအွဉ်ငါ၊ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာ'သံယော်ꩻဇဉ်ႏ'တပါꩻ၊ ထွာတဖြွီꩻ အောဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီး၊ ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သꩻယူႏကအဝ်ႏစာꩻ (ပစ္စုပ္ပန်ႏ-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)ယိုခါတဲင် 'ဆန္ဒရာဂ'ထွာ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ဆန္ဒရာႏဂနဝ်ꩻအွဉ်ငါ၊ ကထွာလွဉ်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာ'သံယော်ꩻဇဉ်ႏ'တပါꩻ၊ ထွာတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီး၊ ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သꩻယူႏချာ ကခံႏစာꩻဗာႏဖို (အတိတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် ထွာဆန္ဒရာႏဂ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အီႏခံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ သေယူႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်း အပဲ့စ်နဝ်ꩻ မဉ်ခံႏစာꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ဆန္ဒရာႏဂထွာတောဝ်း။ သꩻယူႏငါလွေꩻ မဉ်ခံႏစာꩻထဲင်းယင်း (အနာဂတ်-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)နဝ်ꩻတဲင် ထွာဆန္ဒရာႏဂ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အီႏခံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ သေယူႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်း အပဲစ်နောဝ်ꩻ မဉ်ခံႏစာꩻတဝ်းကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ဆန္ဒရာႏဂထွာတောဝ်း။ သꩻယူႏကအဝ်ႏခံႏစာꩻ (ပစ္စုပ္ပန်ႏ-ကာႏမဂွုဏ်ႏ)ယိုခါတဲင် ထွာဆန္ဒရာႏဂ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အီႏခံႏဗာႏအပဲ့စ်၊ သေယူႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်းအပဲ့စ်နဝ်ꩻ မဉ်ခံႏစာꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ ဆန္ဒရာႏဂ ထွာတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အတိတ်ဆန္ဒရာႏဂတဲ့ ထွာတဝ်း၊ အနာႏဂတ်ဆန္ဒရာႏဂတဲ့ ထွာတဝ်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏဆန္ဒရာႏဂတဲ့ ထွာတဝ်း၊ သꩻဆန္ဒရာႏဂမွေးတဝ်း၊ ထွာဒျာႏ သꩻကြောင်းသꩻဗွာ၊ သꩻကြောင်းအွဉ်ငါ၊ သꩻဗွာထွာအထျꩻ၊ ကထွာလွဉ် ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကုသိုလ်ႏ'ထာꩻမာꩻ၊ ထွာတဝ်း သံယော်ꩻဇဉ်ႏတပါꩻပါꩻ၊ ထွာတဝ်းတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတလီးလီး ပေါႏသံယော်ꩻဇဉ်ႏတဖြွီꩻ တအဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဒုတိယနိဒါနသုတ်)
ပါꩻထုဲင်လုဲင်းဝတ္ထု
"ပါꩻထုဲင်လုဲင်းဝတ္ထု"
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပါꩻလုဲင်းသားဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ မဉ်ႏမော့ꩻတလူႏဗာႏ ပျဿနာႏတမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏ သက်သေႏခွေါင်ခွေါင်ခံႏခံႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ကဖေႏအမိန်းသား (ဆဲင်ႏရာꩻလိုꩻတန်)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏသꩻခွꩻခွꩻ ရီထွꩻထွꩻ အထျꩻအနာ၊ ဖေႏတငါတငီမွိုန်းတဝ်းအမိန်းအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻမꩻ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးငေါဝ်းနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"စာကဝ်ႏသား-သုမနဝတ္ထု"
'"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်သား "စာကဝ်ႏသား-သုမန"ဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ လောကသံႏသရာႏ ကနပ်တွက်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ လုဲင်ႏစွဉ်ႏသက် လူႏတန်ꩻဗွုန်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ခွန်ဟောဝ်သီးမျိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏတောဝ်းနမ်းတာႏ၊ ထွာဒျာႏဝင်ꩻတွက်၊ နစ်သက်ဒျာႏ လိုꩻဟောဝ်အကျောင်ꩻ၊
၄။ ဟောဝ်မာꩻငါႏ ထာꩻမာꩻဟောဝ် (ကုသိုလ်ႏ)အကျောင်ꩻ၊
၅။ ပေါႏမာꩻ ထာꩻမာꩻဟောဝ် (ကုသိုလ်ႏ)နဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဗာႏတဝ်း အပါယ်ႏ၊ ကျင်ႏလယ်ႏလူꩻခမ်း၊ ထွာခန်းပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ၊ ရဟန္တာႏအရန်း၊ လွစ်ခန်းဒျာႏ သံသရာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်နဝ်ꩻသွူ။
ဒဲဉ်ချာႏ
ဒဲဉ်ချာႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻထွာဒျာႏ မန်းထာꩻအံႏတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နောဝ်၊ နောင်အင်းလေးဒေႏသကို ထွာဒျာႏမန်းနောင်လိုꩻမျိုꩻသီး ထာꩻအံႏထာꩻအွꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဒဲဉ်ချာႏကိုယို ဒဲဉ်ကို ကပါရော်ꩻသော့ꩻဒါႏအမီႏအမွတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အချာႏ၊ ထပေႏသွတ်ꩻ နောင်ကိုကလꩻလွဉ်ဒျာႏ ထပေႏ၊ခုံꩻချာႏ၊ နွေႏဒီႏသွတ်ꩻ၊ ဖက်ဗိုႏမွူး ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဖက်ဗိုႏမွူးရိပ်ꩻထွူ၊ ဖက်ခေါ်ငိုးဖုံႏယို အွဉ်ႏဒင်ႏသွူ ဒဲဉ်ဆꩻကီတွော့ သုံꩻဆောင်ႏနွောင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ဒဲဉ်ချာႏယို တောမ်ႏ ဟန်ႏခဲဉ်ႏရာႏငိုးဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏမာꩻအီဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဒီအဲဉ်အေ
ဒီအဲဉ်အေ (DNA) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ (deoxyribonucleic acid(ငေါဝ်းသင်ႏ ဒီအောက်သီရုဲင်ဗိုနျူခလဲက်အဲစ်သေတ်) ငေါဝ်းအဒွေါင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေယို သတ္တဝါႏ၊ အမွူး၊ ဗဲက်တီးရီးယား အပါ ခွိုင်ႏကားကအောဝ်ႏ အသက်သားလို့လို့သီး ခွိုꩻဗီဇသင်္ကေတ (genetic code) ကပါသော့ꩻဒါႏ မော်လီစျူး နောဝ်ꩻသွူ။
ဗုဲင်းရပ်သ် သေ့ꩻဖုံႏယို သုံꩻတောမ်ႏဒီအဲဉ်အေတွော့ꩻ အွဉ်ႏရရောႏဂါႏ အွဉ်ႏကူꩻလွေꩻသတ္တဝါႏသီးထျꩻ အသက်ကအောဝ်ႏသား(သက်ရှိ)ထျꩻနောဝ်ꩻꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေယို ထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻ သက်သား ကလာပ်စည်း (သဲလ်) ကားကအောဝ်ႏတွိုင်ꩻထျꩻတဲင် အီႏထေဗာႏ ပရိုတိန်းနုဲင်းမုဲင်ꩻအတာႏ ဒီအဲဉ်အေထွဉ်ႏလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကလာပ်စည်း (သဲလ်) ပရိုတိန်းယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ သဲလ်နောဝ်ꩻအတာႏ အစွန်ꩻအထီနောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုꩻသွုပ်ဖုံႏယို ဆက်ခံႏထူႏလꩻလွဉ် မွိုးဖာ ဒီအဲဉ်အေ သွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပိုလီꩻ(ရင်သွေး)ဖုံႏယို အယာႏရောင်ႏ၊ ကလူꩻရောင်ႏ၊ မဲ့ဖြုံႏရောင်ႏ စတဲင်ရုပ်အင်္ဂါႏဖုံႏယို ဗွိုန်သေဉ်ႏနုဲင်း မွိုးဖာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻ ဒီအဲဉ်အေယို လင်ꩻလွဉ် အမွိုး အဖာထျꩻ တထာႏဝစီႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဒီအဲဉ်အေ ကအောဝ်ခြွဉ်းဗူႏပုံႏ
ဒီအဲဉ်အေ ပုံႏ ရုပ်ပွိုင်နောဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်း တဖြွီꩻနီလီးအောဝ်ႏဗဲဉ်တဝေ့ꩻသေꩻခါꩻပုံႏ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း တဒေါင်တကဲင်ႏပုံႏ(ကြောင်လိမ်လှေကားပုံ) နောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်ႏကားတဒေါင်ထွော့ဖုံႏယို ထွာ နျူကလီရိုတုဲက် ရွေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နျူကလီရိုတုဲက်ဖုံႏယို ဒီအောက်သီရုဲင်ဗို့သ် (deoxyribose - ကာဗွန်အဲစ်တမ် ၅ ဗာႏကပါဒါႏ တသာႏသေ့ကျာꩻမော်လီစျူး)၊ ဖော့စဖိတ်စွိုꩻဗူႏ(ဖော့သဖော့ရပ်သ် + အောက်သီစေဉ်ပေါင်ꩻ) တောမ်ႏ နုဲက်ထရိုစေဉ်ဘေ့သ် ဖုံႏ စုဗူႏအောဝ်ႏခြွဉ်းသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေကိုယို နုဲင်ထရိုစေဉ်ဘေ့သ် ၄ စွိုး အောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အဲစ်ဒနေဉ်း (A) တောမ်ႏ တုဲင်မေဉ်း (T) ဖုံႏ ကဆွို့သွုပ်နွောင်ꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအခါႏ မာꩻထွာ ဟုဲင်ဒရိုစေဉ်ဘွဉ်း နီဗာႏတဲင် သုဲင်တိုသေဉ်း (C) တောမ်ႏ ဂွာနေဉ်း (G)သီးနောဝ်ꩻ ကွပ်မာꩻထွာ ဟုဲင်ဒရိုစေဉ်ဘွဉ်း သွံဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ A နောဝ်ꩻ တွယ်ꩻသွုပ်တောမ်ႏ T လွုမ်ꩻ၊ C နောဝ်ꩻ တွယ်ꩻသွုပ်တောမ်ႏ G လွုမ်ꩻ ရိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ ဝွေꩻသီးအတွယ်ꩻအစုံႏဖုံႏယို အွဉ်ႏစဲဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ထွာနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေနောဝ်ꩻ အခေႏခံႏအွဉ်ႏလွေꩻ "ဘေ့သ်" အက္ခရာႏဖုံႏတဲင် တဲမ်းသေꩻခါꩻ "လိတ်ဖြုံႏ" ဖုံႏသွူ။ လိတ်ဖြုံႏစားနောဝ်ꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ကလာပ်သီးဖုံႏ အီႏမာꩻဗာႏထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻအတာႏ ငေါဝ်းထွဉ်ႏချက်(အမိန်ꩻ)ဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကူꩻထူႏဒီအဲဉ်အေ
ကူꩻထူႏဒီအဲဉ်အေယို ဟဲ့ꩻ DNA replication (ဒီအန်အေဆင့်ပွားခြင်း) နောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏ အကျမ်ꩻသဖော်ꩻအနေႏ ဟုဲက်ဒရိုစေဉ်ဖြွီꩻရဲဉ်ႏ(bond စည်း)ဖုံႏ ကသွုပ်ဆွို့ခါꩻဒါႏ ဘေ့သ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ပြုဲင်လီထိုꩻတွော့ꩻ မော်လီစျူး ပꩻထိုꩻနီခေါဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ ပꩻထွူ ထွာအီ တဖြွီꩻပေႏပေႏ နီတျꩻတဲင် ၊ တဖြွီꩻပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဘေ့သ်ဖုံႏအလꩻ (A တောမ်ႏ T ၊ C တောမ်ႏ G)ဖုံႏ တွယ်ꩻဖက်ထွူတဲင် စုခြွဉ်းဗူႏဖေႏချာ ကထိုꩻမားထိုꩻဒါႏအခေါဝ် နောဝ်ꩻသွူ။
ပထမအရန်းနောဝ်ꩻ (DNA helicase ဒီအဲဉ်အေ ဟယ်လီကေ့သ်) ကရိုꩻဒါႏ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ ယားကုဲင်ထိုꩻ ဟုဲက်ဒရိုစေဉ်ဖြွီꩻရဲဉ်ႏ(bond စည်း) ဖုံႏတဲင် ဒီအဲဉ်အေယို ပꩻထွူ ထွာထိုꩻတဖြွီꩻလီးပေႏ နီလီးနောဝ်ꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေ ကထွာထိုꩻ အခေါဝ်လီ ပငါပရာꩻ(သီးခြားအပိုင်းအစ) နီလီး ယိုထွိုင်ႏထွူ (DNA polymerase ဒီအဲဉ်အေ ပေါ်လီမာရေ့သ်) ကရိုꩻဒါႏ မော်လီစျူး အလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ကခေါဝ်းကလွောက်ဖက်ဒါႏ ဒီအဲဉ်အေ အခေါဝ်ဖုံႏတာႏ နေးတောမ်ႏ တဖြွီꩻတသာတွော့ꩻ စုဗူႏဖေႏလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေ ကပွာꩻအပုံႏဗွိုန်အလီꩻ(မိတ္တူ) မော်လီစျူး ကားကအောဝ်ႏယို အွိုးတဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်း (မူလ)မော်လီစျူးတဲင် ထဲင်းအွိုးတဖဲ့နောဝ်ꩻထွာ ဘေ့သ် တသာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
မျူတေးဆဉ်း
ဒီအဲဉ်အေ ကထူႏကူꩻ(ကပွာꩻသွုပ်)ယိုနောဝ်ꩻ အမာႏယင်ဟန်ႏ အောဝ်ႏဒါႏတဲင် ကထွာစားယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ မျူတေးဆဉ်း (mutation)နောဝ်ꩻသွူ။ မျူတေးဆဉ်း အောဝ်ႏသွံမျိုꩻ သွံစားသွူ။
ဒီအဲဉ်အေ တသာ (ကအောဝ်ႏထွာမျူတေးဆဉ်း) ကခြွဉ်းဗူႏဒါႏ ပရိုတိန်းဖုံႏယို မိဉ်ႏတမာꩻနွောင်ꩻတောဝ်း ကအောဝ်ႏလိုႏမာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻဒါႏထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻအန္တရာယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ပရိုတိန်းတသာဖုံႏယို သက်ကအောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီးအတာႏ မိဉ်ႏမာꩻဖေႏနွောင်ꩻ အနယ်ꩻယိင်းယံထဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏမျူတေးဆေဉ်း(mutation) တွော့ꩻ (evolution) ကရိုꩻဒါႏ ပြောင်ꩻတရန်းထွူတရန်း(ဆင်ꩻကဲပြောင်းလဲမှု)အတာႏ အွဉ်ႏဒါဖေႏနွောင်ꩻ (ယီးနယ်)ဒါႏတဖူꩻစဲဉ်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ခြွဉ်းဗူႏပရိုတိန်း
ပရိုတိန်းတမျိုꩻအတာႏ ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ကအောဝ်ႏလိုႏမာꩻထာꩻမာꩻ ဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻယို  ဥပမာႏ သွိုန်ႏသဲလ် စဲစ်ထန်ႏ သွိုန်ႏသယ်ꩻခေႏထီ(အသည်း၏ကလာပ်စည်းမှ အသည်း၏ သည်းခြေစစ်ထုတ်ခြင်း)၊ မာꩻစွိုန်း မာꩻလီအစွူႏ (အဆိပ်အတောက်များအား ခြေဖျက်ခြင်း) စတဲင်ထာꩻမာꩻဖုံႏယို ဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻတာႏ အလွိုအယွမ်ꩻအောဝ်ႏတောဝ်း ခွိုင်ႏကလိုႏအတွိုင်ꩻ ကမဲဉ်ႏဗဲက်ဒါႏ (မှန်ကန်တိကျသည့်)အမီနိုအဲစ်သေတ်ဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏ  စီႏရဲဉ်ႏခြွဉ်းဗူႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ သေꩻခါꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွတ်ꩻထေပရိုတိန်းတမျိုꩻအတာႏ ယီးထွဉ်ႏချက်ကပါဒါႏ ဒီအဲဉ်အေ အကွို့ꩻအခေါဝ်ယို ဟဲ့ꩻ မျိုꩻစဲဉ်ႏဗီဇ (gene, မျိုးရိုးဗီဇ) နောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုတိန်းဖုံႏယို ထွတ်ꩻထေအီတောမ်ႏ သဲလ်အကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ရုဲင်ဗိုသုမ်း (ribosome) ကရိုꩻဒါႏ စက်(ယန္တယား)နောဝ်ꩻသွူ။ ဘေ့သ်သွံဗာႏ ကပါဒါႏ "လိတ်ဖြုံႏ" ဖုံႏနောဝ်ꩻ သော့ꩻဗွေဗာႏ အမီနိုအဲစ်သေတ်အစားမုဲင်ꩻ ကရိုꩻယို ထွဉ်ႏလွေꩻ ရုဲင်ဗိုသုမ်းသွူ။ ရုဲင်ဗိုသုမ်းဖုံႏယို ထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻ သဲလ်အဓိကနမ်းတင်လောင်းလဲ့ ဒီအဲဉ်အေဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ ထီႏနွောင်ꩻဒျာႏ သဲလ်ကိုကအောဝ်ႏဒါႏနျူကလိယအကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ကိုဒွန် (codon)ကရိုꩻဒါႏ ဘေ့သ်သွံဗာႏစီႏ ကပါဒါႏ မျိုꩻဗီဇသင်္ကေတဖုံႏယို ထွာစွဉ်ႏ ဒီအဲဉ်အေ တကွို့ꩻတခေါဝ်လဲ့ ဒီအဲဉ်အေနောဝ်ꩻ မုဲင်ꩻခါခါတယောဝ်း အောဝ်ႏနျူကလိကို တထန်ႏထိုတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သဲလ်(ကလာပ်စည်း)ယို ထေထန်ႏ အရွယ်ႏယိင်းပေႏထဲင်း ဒီအဲဉ်အေပုံႏဗွိုန်(မိတ္တူ)တဖြွီꩻပေႏတသာတွော့ꩻ ကာႏဖျတ်လွေꩻ နျူကလိယပ်ပီဗွိုလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ အအိုပေႏဖုံႏထွူ နွို့လွေꩻ သဲလ်နမ်းကို အခင်ႏလမ်းကထွတ်ꩻထေပရိုတိန်းနောဝ်ꩻသွူ။
အဖြွီꩻပေႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဒီအဲဉ်အေပါတကွို့ꩻလွုမ်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ အဲမ်အာအဲဉ်အေ (mRNA) နောဝ်ꩻသွူ။ ရုဲင်ဗိုသုမ်းနောဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွား အမ်အာအဲဉ်အေတဖြွီꩻလောင်း ကားကအောဝ်ႏအချက်အခြဲမ်(အချက်အလက်)ဖုံႏတဲင် ခြွဉ်းဗူႏပရိုတိန်း နောဝ်ꩻသွူ။ တီအာရ်အဲဉ်အေ (tRNA) ကရိုꩻဒါႏ အာအဲဉ်အေအလင်နောဝ်ꩻ ကိုဒွန်တဗာႏစီႏအတာႏ ဖေႏကတွယ်ꩻဖက်ဖေႏနွောင်ꩻ အမီနိုအဲစ်သေတ်ဖုံႏဖေႏကမဲဉ်ႏအတာႏ စွဲကမ်းကိုဖေႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဖျင်ပြောင်ꩻစွိုးရဲဉ်ႏဗီဇ နယ်ꩻပညာႏ (Genetic engineer, ဂျနက်တစ် အင်ဂျင်နီယာ)
ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻတဲ စဲစ်ဖေႏကစင်ထွူ ဖေႏကထေထန်ႏနွောင်ꩻ (သန်ꩻစင်ထုတ်ယူရန်) သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါသီး ဒီအဲဉ်အေဖုံႏအနယ်ꩻပညာႏယို သိပ္ပံပညာႏသျှင်ႏသီး ဖော်ႏထန်ႏထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ မော်ဒန်(ခေတ်တသာ)ဇီဝဗေဒ တောမ်ႏ ဇီဝဓါတုဗေဒ ရပ်နယ်ႏပယ်ႏဖုံႏကိုနောဝ်ꩻ သုံꩻအီအနယ်ꩻနုဲင်းယိုဖုံႏတဲင် ပေါင်ꩻစပ်ဖျင်ချာ ဒီအဲဉ်အေဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပလတ်စမေတ် မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ဗုဲင်ရာဗဲက်တာ (viral vecror(ဥပမာႏ E. coli) ဖုံႏယို သုံႏလွေꩻ ခြိတောထိုꩻအီ (သယ်ဆောင်သည့်)ကိရိယာႏအနေႏတဲင် ကပေါင်ꩻခြွဉ်းချာထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ ဒီအဲဉ်အေစဲဉ်ႏရွေꩻ(recombinant DNA)ဖုံႏယို  နွန်ႏသော့ꩻလွေꩻ သက်အောဝ်ႏအော်ဂယ်နဉ်သိမ် အကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ဗီဇကပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻဒါႏ သက်အောဝ်ႏသားနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထေထန်ႏဖေႏနွောင်ꩻ တသီႏသုတေသနထာꩻမာꩻဖုံႏအကို  ကသုံꩻအီဒါႏပရိုတိန်းဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ စနဲစ်တေတ် အေဉ်စေဉ်နီယာ (genetic engineer)ပညာႏယို အောဝ်ႏသုံႏအီလဲဉ်း အီႏဆိုꩻရုဲင် အမွူးမျိုꩻတာႏအစွိုးအခြွီ(မျိုးစေ့) ထန်ႏနှုန်ꩻဟောဝ်၊ ခံႏနွောင်ꩻ သေ့ꩻယားကုဲင်တမ်ႏ၊ ခံႏနွောင်ꩻ ရာႏသီႏဥတုတမ်ႏ စတဲင် အမွူးမျိုꩻ တောမ်ႏ အစွိုး(အခြွီ)ဖုံႏ ဖေႏကယံအတာႏ အောဝ်ႏသုံꩻအီလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။