cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖြားသျင်ႏခင်
ဖြားသျင်ႏခင် နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားသျင်ႏခင် လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံလွယ်ပွတ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ ကိုသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားကျော် တောမ်ႏ မွိုးရွက် သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမုꩻရေꩻ
လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲင် ထိုမ်ႏလွူꩻထွားသေꩻခါꩻ တဲႏစွဉ်ႏဒျာႏ ၁၉-ရျာꩻဗူႏကိုကာႏသွူ။ လိုꩻသီးဖုံႏ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ပေါႏယိန်းဖဉ်းဖဉ်း ယိန်းကွိုက်ꩻကွိုက်ꩻလို့ဝင်ꩻတဲ့ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏန၀်ꩻ အရေꩻယိန်းတန်စွဉ်ႏ ၊ ယိန်းတွိုႏခြောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻဒါႏကရိုꩻနဝ်ꩻထွာဒျာႏ လွူꩻထွား လိုꩻသီးအပေါင်ꩻကွိုက်သွုပ်ဆွိုက်လို့ဝင်ꩻ အကျိုꩻတွမ်ႏအကျောင်ꩻဖုံႏတဲင် ဗွန်ပီနုဲင်းစွဉ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကတဲမ်းထွို့ꩻဥပဒေႏသား ကယီးနယ်တဖူꩻန၀်ꩻအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏအီခရာႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ကယူႏဒါႏအခဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ထေနယ်ဖေႏပါစွဉ်ႏသွူ ။ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ႏ၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်ႏစတဲင် နွောင်ꩻဟံႏအခဝ်တွို့ꩻ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻတန်ဖုံႏကိုသူꩻ အဝ်ႏသွဉ်ထူႏအဝ်ႏသွဉ်ဖေႏ လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏဖုံႏ၊ ရန်ႏကုန်ႏတက္ကသိုလ်ႏအကိုလဲ့ အွဉ်ႏထွာဘာႏသာႏတဗာႏအနေႏ အဝ်ႏသွဉ်ဖေႏလဲဉ်း လိုꩻမုꩻရေꩻပညာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖြားသျင်ႏခင်
သီမား
ဖြားသျင်ႏခင် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၇၆ ဗာႏတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ ကို နဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမုꩻရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ
ဖြားသျင်ႏခင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻကမ်မ
ဝေင်ꩻကမ်မ (မန်း: ကမ္မမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kamma) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပခုက္ကူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၅ ဗာႏ မတ်လာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပခုက္ကူကို ကအဝ်ႏဒါႏ အွိုင်ႏကမ်မယို ဒင်ႏထိုလွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်း တောမ်ႏရပ်ကွက်(၁၂)ကွတ်တဲင် ထွာလွေꩻဝေင်ꩻကမ်မနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ရတနာႏသွံပါꩻ ပူႏဇော်ႏဗာႏ အကျိုꩻ
ဟန်ႏသနီꩻ ဖရာꩻတကာႏ သီးလမ်းကို ပူႏဇော်ႏလွေꩻ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻရုတ်ထုတောႏ တဲင် ထွာမာꩻလွေꩻကုသိုလ်ႏအဟ​ဝ်စား ရိုꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမတဲင် လမ်ႏကိုနီကအေဝ်ႏပူႏဇော်ႏဒါႏ ဗွေႏမြတ်ဖꩻရာꩻရုတ်ထုတောႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပူႏဇော်ႏဗာႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻအေဝ်ႏလိုႏသေနေနေသွူ၊ နဝ်ꩻမတဲင် ဟန်ႏသနီꩻယို တကာႏသီးနေတွမ်ႏ စေႏတနာႏသွံပါꩻ အွဉ်ႏအထျတဲင် ဒင်ႏလူႏပူႏဇော်ႏလွေꩻ ဗုဒ္ဓါ ဘိသေက အနေကဇာႏ ပွယ်ꩻအလူႏရိုꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမတဲင် လမ်ႏကိုနီကအေဝ်ႏပူႏဇော်ႏဒါႏ ဗွေႏမြတ်ဖꩻရာꩻ ရုတ်ထုတောႏယို ဟန်ႏသနီꩻ လမ်ႏကို အတွိုႏလွꩻဒါႏတကာႏသီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ယဖြာꩻဖြာꩻသားနဝ်ꩻ ထင်ႏဒျာႏ သွင်ꩻဖေႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ အသက် နဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ꩻအေဝ်ႏနေနေသွူ၊ အမွေးမဲဉ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ ရုတ်ထုတောႏယိုနဝ်ꩻ ဒင်ႏဖေႏအနေႏကဇာႏတဲ့နဝ်ꩻ တဒင်ႏဗာႏတဝ်း အနေႏကဇာႏတဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ပူႏဇော်ႏထွိုက်သင်ꩻဒျာႏသွူ။
မဉ်ႏပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာႏ ရုတ်ထုတောႏနဝ်ꩻ ရေႏမတ်လွေꩻဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ သက်တော်ႏအောဝ်ႏမွန်ကျာꩻ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻနေကခိန်ႏ တဲင် မဲဉ်ႏပူႏဇော်ႏဗာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻ တန်ထွိုက်ငါႏသွူ၊
အာမိသပူဇာ၊ ဓမ္မပူဇာ အောဝ်ႏနီပါꩻသွူ၊
ကဒင်ႏပူႏဇော်ႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ အနေႏကဇာႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏကပူႏဇော်ႏဒျာႏ အာမိသပူဇာ၊ တွမ်ႏ ဓမ္မပူဇာ နဝ်ꩻဗွန်ပီဝင်ꩻသွူ၊ နီမဉ်ႏပူႏဇော်ႏတွမ်ႏ အလူႏဇာႏ ၊ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻသင်္ကန်ꩻ၊ ဒဲဉ်သွမ်ꩻ၊ ကောဝ်ႏ၊ ထီလိုမ်ꩻ ထီခွꩻ ၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏ၊ နံႏသာႏ၊ စတွမ်ႏ အလူႏဇာႏ နဲင်းယိုနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ လွေꩻပူႏဇော်ႏနေႏတွမ်ႏ အာမိဿ ပူဇာ၊ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ႏသွူ။
ဗွေႏမျတ်ဖꩻရာꩻ ကဟော်ခါꩻဒါꩻတရာꩻတောႏဖုံႏယို နေႏတွမ်ႏ နားနာႏ တရာꩻယာႏဖုံႏယို ပင်ꩻပူႏဇော်ႏ ရွစ်အွံဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖꩻရာꩻ တရာꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ပူႏဇော်ႏတွမ်ႏ ဓမ္မပူႏဇာႏ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာဟာရတွမ်ႏဘဝ
"အာဟာာႏရတွမ်ႏဘဝ" တဲမ်းလိတ်သား ကအီႏတဲမ်းဗာႏ အာဟာႏရတွမ်ႏဘဝ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ခါးလားကတဲမ်းနောဝ်ꩻ မော့ꩻခွဲဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ထီႏဗာႏဖိုလဲဉ်းတွမ်ႏမဲ့၊ ဟွိုန်တဲ့ဟွိုန်ဗာႏဖိုလဲဉ်းတွမ်ႏနား၊ ကထောင်ထွားလဲ့ မော့ꩻဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ထီႏဟွိုန်မော့ꩻသေ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻစွုမ်ႏလဲဉ်းတွော့ꩻ တဲမ်းထန်ႏနယ်ဗာႏ ဖူးဝေးမွိုးဖါ လိုꩻအမျာꩻသီးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အာဟာႏရတွမ်ႏဘဝ ဆဲင်ႏထာꩻမုဲင်ꩻဟောင်း သꩻကိုမဉ်ရီလွဉ်သား မဲ့ꩻအောဝ်ႏဒါႏ၊ တသေတောဝ်းသားဖုံႏတာႏနောဝ်ꩻ ထွာအီငေါဝ်းရီသနဲ့၊ တဲမ်းလိတ်သား မဉ်ႏသျင်ꩻနယ်ဗာႏနောဝ်ꩻ ဘုရာꩻပါဠိကျမ်ꩻဂန်ႏကို အောဝ်ႏလွဉ်နုဲင်းယို "သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ - ခွိုင်းကားတဲင် ထာꩻသꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံပွိုင်းအုံဒေါင် အာဟာႏရကရိုꩻဒါႏ ထာꩻအံႏဖုံႏအလောင်းလွဉ်းလွဉ်းတဲ့ရိုꩻ၊ သတ္တဝါႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ အံႏအွꩻဗာႏတောဝ်း အာဟာႏရနောဝ်ꩻ သက်မွန်နွောင်ꩻညတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ယင်းတစွိုးနောဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻ အဘိဓမ္မာႏတရာꩻတောႏကိုနောဝ်ꩻ သမ်းရိုꩻဖျင်သတ္တဝါႏသီး ခွိုင်းကားတဲင် ထာꩻသက်သားဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံပွိုင်းအုံဒေါင်ဗာႏတွမ်ႏ (ကံႏ သꩻ ဥတု အာဟာႏရ)ယိုလစ်ꩻမျိုꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ ကထွာလွဉ် သတ္တဝါႏယို ကင်ꩻထိုꩻတွမ်ႏ ကံႏ သꩻ ဥတု အာဟာႏရ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻတအဲဉ်ထောဝ်း၊ အောဝ်ႏမွန်ဗန်အီဗာႏတွမ်ႏ ယိုလစ်ꩻစွိုးကိုနောဝ်ꩻ ကံႏနောဝ်ꩻ အလာပဲင်ꩻ၊ အနေင်ႏပဲင်ꩻမꩻ ဖျင်ဗာႏတလဲင်ႏလနီလဲင်ႏ၊ သꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ တဖျင်ထွူတောဝ်း တလဲင်ႏချင်ꩻခန်းတဲ့ အလာပဲင်ꩻ အနေင်ႏပဲင်ꩻ အောဝ်ႏမွန်ဗန်နွောင်ꩻဒျာႏ၊ ဥတုကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ နီလာသွံလာမꩻပြောင်ꩻ၊ နီလာသွံလာမꩻ အီႏခွိုင်းလွဉ်လိုꩻသက်၊ အီႏထွာနွောင်ꩻဘေꩻ၊ အီႏထွာနွောင်ꩻ အန္တရာယ်ႏ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အရေꩻတတန်ထွꩻတောဝ်း အာဟာႏရ တဲမ်းလိတ်သား မဉ်ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ငါႏနောဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းထန်ႏနယ်ဗာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုသွူ။
ရတနာႏသွံပါꩻ ပူႏဇော်ႏဗာႏ အကျိုꩻ
ကရွစ်ပူႏဇော်ႏဗာႏ − အနေကဇာတိ သံသာရံ ကထာႏပုဒ်ယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏမြတ်ဘုရာꩻ သစ်စငါထွာ ဘုရာꩻတဲင် သꩻရေꩻငါႏ တဲင် ပီတိထွာမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဟွိုင်အာႏရကေႏနပ်မွေးချာငါႏတဲင် ထာဖြားဒုက္ခ၊ ထာꩻဆာ ဒုက္ခ ၊ ထာသီ ဒုက္ခဖုံႏယိုနဝ်ꩻလွစ်ကင်ꩻလဲဉ်းတဲင်၊ သရေꩻငါႏနဝ်ꩻမꩻ သရေꩻငါႏ ကထာႏ ယိုဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ နမ်ႏကိုယ်ႏတဲင်း ရွတ်ဖတ်ပူႏဇောႏချာဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ။
ကရွစ်ပူႏဇော်ႏဗာႏ − အနေကဇာတိသံသာရံ ဂါႏထာႏနဝ်ꩻ ထွာ မနသာ ဥဒါန်ႏ သွူ၊ အောဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကရွစ်ပူႏဇော်ႏထဲင်းယင်းဒါႏ အနုလုံ ပဋိလုံ ယဒါဟဝေ − သွံဂါႏထာႏ ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကထွာဖꩻရာꩻထွူ ပီတိသောမနဿ ထွာငါႏ သရေꩻငါႏတဲင် ဗွေႏမြတ်ဘုရာꩻ နမ်ႏကိုယ်ႏတဲင်ႏ ရွစ်ဖတ်ပူႏဇော်ႏဗာႏဒျာႏသွူ၊ ကရွစ်ဖတ်ပူႏဇော်ႏဗာႏနဲင်ႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၊ ဝစသာဥဒါန်ႏ၊ မနသာဒါန်း၊ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူတဲင် ထွာပူႏဇောႏနေးတွမ်ႏ ဓမ္မပူႏဇာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဘုရာꩻသွံဆူႏတွမ်ႏ ပူႏဇော်ႏနယ်ꩻ
ပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻပုံႏတောႏ ၊
ပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဂုဏ်ႏတောႏ၊
ပူႏဇော်ႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဉာဏ်ႏတောႏ၊ အ​ဝ်ႏသွံနယ်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊
နဝ်ꩻမꩻတဲင် လမ်းကိုနီကအောဝ်ႏပူႏဇော်ႏဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ရုတ်ထုတောႏဖုံႏ၊ ကျောင်ꩻကို ကန်ႏကို၊ ကောင်လောင်းစေႏတီဖုံႏ၊ နီကအ​ဝ်ႏပူႏဇော်ꩻလွꩻဒျာႏ ရုတ်ထုတောႏ၊ ဓာတ်ပုံႏတောႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာပူႏဇော်ႏလွေꩻ ပုံႏတောႏ ပူႏဇော်ႏ ရိုꩻဗာႏနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻယတေ့တောင်
ဝေင်ꩻယတေ့တောင် (အဲင်းကလေတ်: Rathedaung) (မန်း: ရသေ့တောင်မြို့) ဝေင်ꩻရသေ့ꩻကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ၊ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ သိစ်တွေခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏယတေ့တောင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယတေ့တောင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇၅၁၁ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻယတေ့တောင်ကိုနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ယူနဲတ်သကို
ကုလသမဂ္ဂ ပညာႏရေꩻ၊ သိပ္ပံတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻ (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ကရိုꩻဒါႏ ယူနဲတ်သကို (UNESCO) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ အထူꩻအေစဉ်သီတဗာႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၁၉၄၅ ဗာႏ နိုဝဲင်ဗာလာ ၁၆ နီꩻသွူ။ အင်းရေႏချက်အစနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဒျာႏ ယံဖေႏကအံႏသွင်ꩻထူႏရေꩻ(လေးစား)လွေꩻ ကုလသမဂ္ဂ အမိန်ႏပြန်ႏချက်ကို ကကေႏညာႏခါꩻဒါႏ အခေႏခံႏလွစ်တခြင်ရေꩻတောမ်ႏ သွုန်တွောင်းတရျား တရာꩻရေꩻ၊ ဥပဒေႏစီꩻကန်ꩻတောမ်ႏ လိုꩻအခွင်ꩻရေꩻဖုံႏတာႏထွူ နေးတောမ်ႏ ပညာႏရေꩻ၊ သိပ္ပံတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ အာႏဖုံႏတဲင် ဒင်ႏထိုသွူ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာသီး ခွုမ်မာꩻပူꩻပေါင်ꩻရေꩻတဲင် ယံကဖန်းဖြယ်ဖေႏနွောင်ꩻ ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻတောမ်ႏ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻဒျာႏသွူ။
ယူနဲတ်သကို အစွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခွုမ်မာꩻသွုပ်ခံႏလွေꩻ ကမ္ဘာႏခမ်းထီစွုမ်ႏအစွိုꩻတန်(League of Nations)သီး ခွုမ်မာꩻပူꩻပေါင်ꩻရေꩻ ထာꩻယူႏဆဲင်ႏရာꩻ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ ကော်ပိုရေးသဉ်း ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယူနဲတ်သကိုအစွိုꩻကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၉၃)ခမ်းတောမ်ႏ တွယ်ꩻဖက်အစွိုꩻနွို့ (၁၂)ခမ်း၊ ထွူတကာႏတဝ်း တောမ်ႏအစိုႏရတမွေးတဝ်းဒါႏ၊ အစိုႏရအချင်ꩻချင်ꩻ၊ ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍဖုံႏအနေႏလဲ့ မိတ်ဖက်ပါတနာဖုံႏ အဝ်ႏနွို့ပါနေနေသွူ။ ရွုမ်ꩻချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီ ဝေင်ꩻပါရီ(ပဲရိစ်)ကိုသွူ။ ယူနဲတ်သကိုနဝ်ꩻ ဒေႏသကို လင်ꩻကွင်ꩻတာႏ ရွုမ်ꩻဖြယ်ဖုံႏ အဝ်ႏ(၅၃)ဗာႏ တောမ်ႏ တခမ်းထီလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ကော်မသိဉ်အစွိုꩻဖြယ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၉၉)ဗာႏတဲင် အဝ်ႏစွဲးကမ်းခွုမ်မာꩻဖေႏ တကမ္ဘာႏလွုမ်း မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻဖုံႏသွူ။
ဒုံဆောင်ႏပြောင်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ (အိန်းကလေက်: Hopong Township၊ မန်း: ဟိုပုံးမြို့နယ်) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၃၄၈၀ ပေ (၁၀၆၁ မီတာ) ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၁၂,၃၄၈ ဖြာꩻသွူ။
သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
မျန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၈ ဗာႏ၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၄၆ ဗာႏ၊ နဝ်ꩻအခိန်ႏတွင်ꩻ စောခွန်လော အဝ်ႏထွာဟိန် အိုပ်ချုတ်လွေꩻဟိုပုံꩻတဲင် တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဟိန်ယို ပြောင်ꩻဟဲ့ꩻလုဲင်ႏ စောက်ꩻဖားနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၅၉ ဗာႏ၊ လာအေပီ (၂၉)နီꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖားစွိုꩻ စွဉ်ꩻထိုꩻ ပဒေႏသရာဇ်အာႏဏာႏနဝ်ꩻမꩻ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻယို ပြောင်ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻဝင်ႏ ကပြောင်ꩻဟဲ့ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်းနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ ပြန်တမ်းအမိန်းလိတ်ကျောႏညာႏ(၂၀၈)အလꩻ (၁-၇-၁၉၇၂)နီꩻနဝ်ꩻသွူ။ နောင်အင်းလေးဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ ကောင်ရွေꩻတွမ်ႏ ပွဉ်ခြောင်ဖဲ့ꩻတွို့ꩻ လွယ်မော်ꩻကောင်ရွေꩻအခါႏ အဖွိုႏသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းကထွာဒါႏ စံးဖက်ꩻခြောင်ယို အုံနောင်လွေꩻထွူ ထီဖူꩻ ထီထန်ႏ ထီပုံꩻဖုံႏအဝ်ႏအာငါႏတဲင် အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ပုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻဗာႏ ဟိုပုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
လိုꩻမုꩻအုံအောဝ်ႏရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
အားထွုတ်တရာꩻသား
"ပဓါနိယင်္ဂသုတ် (အားထွုတ်တရာꩻသား အင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကအားထွုတ်တရာꩻသားနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏ ငတ်ꩻပါꩻ- ၁။ သဒ္ဓေါ ဟောတိ - သဒ္ဓါႏတရာꩻအောဝ်ႏဗာႏ ၂။ အပ္ပါဗာဓေါ ဟောတိ - ခြွိုင်ႏသန်ꩻဗာႏ ၃။ အသဌော ဟောတိ - စွို့ꩻစွဉ်ႏဗာႏ ၄။ အာရဒ္ဓဝီရိယော - ဝီရိယအောဝ်ႏဗာႏ ၅။ ပညာယ သမ္ပန္နာဂတော - ပညာႏအောဝ်ႏဗာႏ ကအားထွုတ်တရာꩻသားနဝ်ꩻ ဗွေဗာႏတွမ်ႏအင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻ (အချက်ငတ်ꩻချက်)နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ 'သဒ္ဓါႏတရာꩻအောဝ်ႏဗာႏ'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ကအားထွုတ်တရာꩻသားနဝ်ꩻ ယွုမ်းဗာႏဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻတွမ်ႏ ကံႏ-ကံႏအကျိုꩻ၊ ယွုမ်းဗာႏယိုငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ယွုမ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ- ဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ 'အရဟံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သုဂတော၊ လောကဝိဒူ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘဂဝါ'ဗွေတွမ်ႏ ဂွုဏ်ႏတောႏဖုံႏနဝ်ꩻကွတ်ꩻပါꩻ၊ ယွုမ်းအံႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယွုမ်းအံႏဗာႏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ 'ခြွိုင်ႏသန်ꩻဗာႏ'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ထာꩻဆာကင်ꩻဗာႏ၊ ရောႏဂါႏကင်ꩻဗာႏ၊ အခွꩻလွဉ်ꩻမွေးတဝ်း၊ အလျားလွဉ်ꩻမွေးတဝ်း၊ မဲဉ်ႏရာႏဒျာႏ၊ အံႏဒဲဉ်အွီႏဒျာႏ၊ အဆာႏကေႏဒျာႏ၊ အုံဟောဝ်အဝ်ႏသန်ꩻဒျာႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ 'စွို့ꩻစွဉ်ႏဗာႏ'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- အံႏလဲဉ်ဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ လဲဉ်ဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ ဆရာႏလောင်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပညာႏအဝ်ႏသား-ကအားထွုတ်ညီꩻလို့ဝင်ꩻတရာꩻ သွꩻပေႏအမျာꩻလောင်းတဲ့နဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏအမွေးအတွိုင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏအမွေးအတွိုင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ 'ဝီရိယအောဝ်ႏဗာႏ'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ပယ်ႏထိုꩻအကုသိုလ်ႏတာႏ၊ မာꩻဗွေဗာႏကုသိုလ်ႏတာႏနဝ်ꩻ လွꩻတဝ်း၊ ကုဲင်းမွေးမွေးဗာႏ၊ ဝီရိယအာႏဗွေသေႏသေႏဗာႏ၊ မာꩻသေႏသေႏဗာႏကုသိုလ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ 'ပညာႏအောဝ်ႏဗာႏ'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- အောင်ႏအတန်ꩻယို အတန်ꩻနဝ်ꩻ၊ လꩻဘွဲ့ယိုဘွဲ့နဝ်ꩻ ပညာႏစားနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း၊ ယိုနောဝ်ꩻကုသိုလ်ႏ (အဟောဝ်)၊ ယိုနဝ်ꩻအကုသိုလ်ႏ(အကုဲင်)သေဗာႏ၊ အားထွုတ်တရာꩻတဲင် သေထီႏဒျာႏ အထွာအကုဲင်၊ မာꩻပြုဲင်ထိုꩻနွောင်ꩻ ကိလေႏသာႏ၊ တွိုႏငါနီဒါႏနိဗ္ဗာန်ႏ (ဝိပဿနာႏ)ဉာဏ်ႏပညာႏစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ပဓါနိယင်္ဂသုတ်)
ရပ်ပဲ့စ်သွစ်ꩻပါꩻ
"အက္ခဏသုတ် (ရပ်ပဲ့စ်သွစ်ꩻပါꩻ-တရာꩻလꩻတဝ်း)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အထီႏအဟွူန်ဆေ့ꩻ ပုထုဇဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻရိုꩻ- 'လောက ကဖေႏအပ်ဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ အဝ်ႏဒျာႏ၊ လောကကိုယို မာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻ လꩻဒျာႏ'ဒေါ့ꩻဖွီထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပုထုဇဉ်ႏနဝ်ꩻ 'မာꩻခွင်ꩻလꩻမကောင်၊ လꩻတဝ်းမကောင်'သေတဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မာꩻခွင်ꩻတလꩻတဝ်း၊ ကံကျင်ꩻခွင်ꩻလꩻတဝ်း၊ အခိန်ႏခါႏတမွေးတဝ်း၊ အခွင်ꩻသာႏတဖေႏတဝ်း၊ အခေႏအနေႏ တဖေႏတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွစ်ꩻမျိုꩻ၊ သွစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဒျာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ထင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻမီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻတလꩻတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (ပထမ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၂။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအောဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ အဝ်ႏထွာ တိရစ္ဆာန်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻတလꩻတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (ဒုတိယ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၃။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏ ပိတ္တာႏ၊ အဝ်ႏထွာ ပိတ္တာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻတလꩻတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (တတိယ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၄။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအောဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏ အသညသတ်ဗျဟ္မာႏ (အဝ်ႏဒျာႏနမ်းပွိုင်လွုမ်ꩻ)၊ အဝ်ႏထွာ အသညသတ်ဗျဟ္မာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻတလꩻတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (စတုတ္ထ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၅။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏ လိုꩻရွိုင်ꩻ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏ တအဲဉ်ထဝ်းအရပ်၊ တသေတဝ်းထာꩻရာꩻရာꩻ၊ ဝွေꩻအဝ်ႏထွာ လိုꩻရွိုင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻတဒါႏတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (ပဉ္စမ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၆။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အယူႏမာႏ အဝ်ႏထွာဒျာႏ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိတဲင် အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻတမာꩻတဝ်း၊ ယိုနောဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (ဆဋ္ဌမ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၇။ လောကကိုယို ဘုရာꩻနမ်းအဝ်ႏဒျာႏ၊ တရာꩻတဲ့ဟော်ꩻဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻနားတအွိုင်၊ ထွာဒျာႏလိုꩻလိုꩻတအာႏတွော့ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻတဒါႏတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (သတ္တမ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်း။ ၈။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတအွိုင် တအာႏမွေးတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻကထွာလိုꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻပွင်ꩻခိန်ႏမွေးတဝ်း၊ (သာႏသနာႏခေ့ꩻခိင်ႏဒျာႏ)တဲင်တွော့ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဗာႏတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ လꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏတာႏ (အဋ္ဌမ)အခိန်ႏခါႏ မွေးတဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ အက္ခဏသုတ်)
ဝေင်ꩻကလောင်ဖာ
ဝေင်ꩻကလောင်ဖာ (မန်း: ကလောင်ဖာမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ မွိုင်းမော အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကလောင်ဖာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိုꩻမူႏပိုသားနဲဉ်းထီ
"လိုꩻမူႏပိုသား နဲဉ်းထီဖေႏကလွိုင်ႏတွမ်ႏ နဲဉ်းရောႏဂါႏတသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
လိုꩻမူႏသီးယို ပေါႏအဝ်ႏနမ်းလောင်း၊ သန္ဓေႏ ပေါႏတန်သဲင်ꩻ ဖြားသဲင်ꩻတနီꩻတစိꩻစိꩻ၊ တလာတစိꩻစိꩻနဝ်ꩻ သဘာဝအတွိုင်ꩻ အီႏအဉ်ႏနဲဉ်းအီပိုတာႏ နဲဉ်းဖုံႏ၊ နဉ်းရာႏယိုလဲ့ တန်လွဉ်ဒျာႏနုဲင်းနုဲင်းသွူ။ ထွိုင်ႏလွူးဖွါꩻသွူနဝ်ꩻ အမွိုးနဲဉ်းယို ပေါႏအပိုစုတ်ꩻ၊ အပိုနဲဉ်းလဲ့ နဲဉ်းထီထန်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကဲဉ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻ ညာꩻညာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ နဲဉ်းထီထန်ႏတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ နဲဉ်းထီတထန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ နဲဉ်းထီအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ထနႏတဝ်းလဲ့အဝ်ႏ၊ နဲဉ်းထီအဝ်ႏဒျာႏလဲ့ နဲဉ်းအိုပစ်ꩻတွော့ꩻ ထန်ႏတဝ်းလဲ့အဝ်ႏသွူ။ နဲဉ်းထီအဲဉ်ထဝ်း ဖေႏကအဝ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏဒျာႏလဲ့ အအိုပစ်ꩻတွော့ꩻ ထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ နဲဉ်းထီဖေႏကအဝ်ႏ၊ နဲဉ်းထီဖေႏကထန်ႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻ သေရာꩻဒါႏရာꩻအနယ်ꩻဖုံႏ အံႏဗာႏသူႏဖြွꩻဗာႏ တသီႏဖုံႏသွူ။ နဲဉ်းထီ တထန်ႏတဝ်း လိုꩻမူႏပိုသားနဝ်ꩻ ပိုပေႏအတာႏ ဖြေꩻဖေႏဗာႏနေး ဖိုးနဲဉ်းထီသဲင်ဖုံႏတဲင် ထာꩻမာꩻပိုႏ၊ ရွဉ်လို့ပိုႏသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း လိုꩻပေႏသူလာမာꩻလနဝ်ꩻ ဖေႏနဲဉ်းစွဉ်ႏဖိုးနဲဉ်းထီသဲင်၊ ဖေႏအံႏစွဉ်ႏထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တထွာဒါႏ အာဟာႏရနဝ်ꩻ တထွꩻနွောင်ꩻတဝ်း မွိုးနဲဉ်းထီသွူ။ သူလာဗွေထွူမꩻ ဖေႏအံႏဖဖ အာဟာရမုန့်၊ ထထီႏဆျာႏမဉ်စတဲင် အဆာႏကကေႏယိုꩻဒါႏ ထာꩻအံႏပနဲဉ်ႏနဲဉ်ႏမျိုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏဖေႏအွꩻ ဒဲဉ်ထီနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်ငါႏသွူ။ လိုꩻမူႏဝေင်ꩻ ရွဉ်သားယဟန်ႏ၊ အစိုႏရဝွန်ႏထံꩻသား ယဟန်ႏနဝ်ꩻ လွူးသွူပိုလဲ့ နမ်းတနေးပျုစုတဝ်း၊ စင်းနေးဝင်ꩻနေးပျုစု၊ နမ်းတအွဉ်ႏနဲဉ်းတဝ်း အွဉ်ႏနဲဉ်းနေးဒျာႏ ဖိုးနဲဉ်းထီသဲင်လဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ကမာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တဖုဲင်ႏတတန်ꩻတဝ်း၊ လိုꩻမူႏဝွန်ႏထံꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ စင်းဒေါ့ꩻတဝ်း၊ စင်းဒင်ႏတဝ်းအပဲစ်လဲ့ အဝ်ႏဖုဲင်ႏတန်ꩻဒျာႏတွော့ꩻ တပျုစုတဝ်း၊ တအွဉ်ႏနဲဉ်းတဝ်း၊ ကစင်းနေးဝင်ꩻနဝ်ꩻ လွိုဆန်သဘာဝတရာꩻတဲင် အနယ်ꩻတမဲဉ်ႏတဝ်း၊ အမျိုꩻတမွေးတဝ်းသွူ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဲဉ်အွဉ်ႏနဲဉ်းဒျာႏလဲ့ နဲဉ်းထီတအဲဉ်ထဝ်း၊ နဲဉ်းထီတထန်ႏတဝ်း လိုꩻမူႏသီးအတာႏ တဲမ်းနယ်ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏ တသီႏနဲဉ်းထီလွိုင်ႏ၊ နဲဉ်းထီထန်ႏနွောင်ꩻနယ်ꩻဖုံႏတဲင် မဉ်ႏလိုႏအပ်နဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻဖောႏအံႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
"နဲဉ်းထီဖေႏကလွိုင်ႏ၊ ဖေႏကထန်ႏအနယ်ꩻဖုံႏ" ၁၀။ တသီႏနဲဉ်းထီလွိုင်ႏနယ်ꩻ ထဲင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ မူဆင်မနယ်ႏတွမ်ႏ မောက်ꩻစင်းဖေ့ꩻတွော့ꩻ အွꩻဖေႏနဝ်ꩻလဲ့ နဲဉ်းထီလွိုင်ႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယိုတနယ်ꩻနဝ်ꩻ လို့တဝ်းအငိုꩻလဲ့ အွꩻတအွီႏတဝ်း ခါႏကရစ်ꩻတန်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဟိန်ဖြားတနွိုင်ဖက်ꩻကွံႏ
ဟိန်ဖြားတနွိုင်ဖက်ꩻကွံႏ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဟိန်ဖြားတနွိုင်ဖက်ꩻကွံႏ လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံတနွိုင်ဖက်ꩻကွံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၆၀ ဗာႏဗွေသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားကျောင်ꩻဖျောင် တောမ်ႏ မွိုးကျောင်ꩻငဲ သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သီမား
ဟိန်ဖြား တနွိုင်ဖက်ꩻကွံႏ သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၃၄၀ ဗာႏတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံတနွိုင်ဖက်ꩻကွံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အလမ်းကို နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻယန်းဗဲ
ဝေင်ꩻယန်းဗဲနဝ်ꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻကျောက်ဖျူယို ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏ(၅၀)ရပ်တဲင် တောမ်ႏထီတဖူꩻလဲ့ ကာႏလွေꩻချာငါနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ယန်းဗဲနယ်ႏနဝ်ꩻ ဗွူဟူ၊ မုဲင်း၊ သာႏသီကျာꩻ၊ ထွန် တောမ်ႏ ယေနံဖုံႏ ထန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကလော်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖြားတန်ဆဲလင်
ဖြားတန်ဆဲလင် (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: ကျောင်ꩻချိန်လွယ်) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားတန်ဆဲလင် လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံထွူတီး ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၂၇၀ ဗာႏသွူ။
သီမား
ဖြားတန်ဆဲလင်(ကျောင်ꩻချိန်လွယ်) သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၃၃၀ ဗာႏ တင်ꩻကျွစ်ဆန်ꩻ(၈)နီꩻ သက်(၆၀) နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ(ဖြဝ်ꩻ : သီႇသႅင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်း ၊ အင်္ဂလိပ် : Hsi Hseng Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ၊ ဝေင်ꩻကျောက်တလွုံꩻတန် ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ ဖုံႏ အဝ်ႏခူပယ်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻခွိုꩻအဝ်ႏအုံသော့ꩻအာလွိုဝင်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻ၊ မန်း၊ စောက်ꩻတနျာႏ၊ လီသူ(ခယ်ႏလီႏသောႏ)၊ မန်းနောင်၊ တယင်၊ တောင်ႏရွိုꩻ၊ ဓနုꩻ စတဲင် လိုꩻခွိုꩻအလင်ဖုံႏတွမ်ႏ ခမ်းလင်သား ခယ်ႏ၊ ကလာꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအုံအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏသုဝဏ္ဏဘူမိဝေင်ꩻသထွုံႏ ပြောင်ꩻထင်ႏလွဉ် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ(၉)စွိုꩻအကို ခွန်စံဦးအွဉ်ငါ အစွိုꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏတယ်ႏခန်း ဒုံထမ်းသုဲင်ꩻ(တောင်ꩻသေꩻ-ဒုံထမ်းသုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယိုခါခါ အဝ်ႏတဖူꩻသုဲင်ꩻခဝ်ထင်ႏဟိုနမ်း လွယ်ပွတ်ꩻတွမ်ႏပွဉ်ခြောင်အခါႏ တဖူꩻတန်လောင်းသွူ)။ တွိုႏဆုဲင်ꩻ ခွန်စံဦးဖူးပေႏ ခွန်မျအောင်တွမ်ႏ ခွန်စံဦးယို သွီႏခဝ်းတဲ့ꩻတဝ်းဝင်ꩻတွော့ꩻ ခွန်မျအောင်အွဉ်ငါ တယ်ႏထောင်ႏတသာလွေꩻယင်း ဒုံလွယ်ပွတ်ꩻ နေင်ႏ ၁၀၅၈ ဗာႏ၊ ခွန်မျမောင်ပိုခို ခွန်မောင်နုဲင်နဝ်ꩻ တယ်ႏလွေꩻယင်း ဒုံကောင်ဝေင်ꩻ၊ ခွန်မောင်နုဲင် ပိုခို ခွန်မောင်ႏတာနဝ်ꩻ ဖထန်ႏဖြယ် ပြောင်ꩻလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏခင်ႏလမ်းယိုခါခါ ဒုံမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဖေႏခန်း "ဒုံသထွုံႏပေႏ" နေးနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။
ခွန်မောင်ႏတာ ပိုခို ခွန်ပတ် စိုးနဝ်ꩻ "ဒုံသထွုံႏပေႏ"မိဉ်ꩻယို ဟဲ့ꩻပြောင်ꩻလွေꩻတေား "ဒုံသီႏသဲင်ႏတန်" အိုပ်ချုတ်တငါလွေꩻခန်း တယ်ႏနေင်ႏ ၁၁၀၃ ဗာႏ ဗꩻနေင်ႏ ၁၁၃၄ ဗာႏသွူ။ ဝွေꩻအိုပ်ချုတ်ထွူ စောက်ꩻဖားခွန်လော အိုပ်ချုပ်ချုတ်လွေꩻလုဲင်ႏသွူ။ ခွန်လော အိုပ်ချုတ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ဖေႏအာႏမွေးငါႏ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ ဘာႏသာႏသာႏသနာႏတဲင် သမဲင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏယို ထွာမွေးငါႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတာႏ စွိုးခွိုꩻရေꩻ အရွီးခံႏတဗာႏ တယ်ႏစစွဉ်ႏဒျာႏ အွိုးခိန်ႏနဝ်ꩻကာႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ မျန်မာခမ်းထီ မန်းခွန် မင်ꩻတွုံꩻစိုးနဝ်ꩻ သထွုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏကို ခွန်အိုးနဝ်ꩻ ထွꩻလꩻလွေꩻ ထိန်ꩻရွဉ်ဘဏ္ဍာႏအရာႏတဲင် အိုပ်ချုတ်လွေꩻခန်း တယ်ႏနေင်ႏ ၁၂၃၁ ဗာႏ ဝါႏခေါင်ႏလောင်း(၉)နီꩻ ဗꩻလွေꩻ နေင်ႏ ၁၂၆၈ ဗာႏ ညစွဉ်ႏဒျာႏ နေင်ႏပေါင်ꩻ(၃၀)လွို၊ ခွန်အိုးထွူ ခွန်အိုးပိုခို ဒုတိယတဖြာꩻ ခွန်စိန်ႏနဝ်ꩻ အိုပ်ချုတ်လွေꩻယင်း တယ်ႏနေင်ႏ ၁၂၆၉ ဗာႏ ဗꩻနေင်ႏ ၁၂၈၆ ဗာႏ ညလွေꩻနေင်ႏပေါင်ꩻ (၁၇)နေင်ႏသွူ။ ခွန်စိန်ႏယို ထေင်းထမ်ႏလွေꩻပါ မျန်မာခမ်း စဲ့ꩻတပ်ထာꩻမာꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၅ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၁၈ ဗာႏတဲင် ခမ်းထီအစိုႏရ ဖေႏအပ်စွဉ်ႏ "တီတီအမ်"ဘွဲ့သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၄ ဗာႏ ခွန်စိန်ႏသီထွူ ခွန်စိန်ႏပိုခို ခွန်ကြည်နဝ်ꩻ အိုပ်ချုတ်လွေꩻယင်း တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၅ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၃၈ ဗာႏသွူ။ ခလားမိဉ်ꩻကတွင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏယိုခါခိန်ႏခါႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻ ဘန်းယေန်ႏ၊ နောင်မွန်၊ သီႏသဲင်ႏ(သထွုံႏပေႏ) (၃)နယ်ႏသွူ။ တွိုႏအင်္ဂလိပ်ထွိုင်ႏအိုပ်ချုတ်စိုး ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၃ ဗာႏခိန်ႏခါႏ သီႏသဲင်ႏကို အွဉ်ဝင်ꩻတယ်ႏလူႏဖရာꩻတန်(ဖရာꩻကွုံꩻယိုခါခါ)တဲင် ကွဲးကွိုန်ꩻကွိုန်ꩻ မိဉ်ꩻလဲ့ကွဲးတန်တန်လွဉ်တွော့ꩻ ထွာခန်းဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ ခလားကထွာဝေင်ꩻအရန်းခိန်ႏနဝ်ꩻ သီႏသဲင်ႏ(သထွုံႏပေႏ)ယို အဝ်ႏဒျာႏစောက်ꩻဖားရွီႏခလ ဟံႏနယ်ႏအရန်းသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၉ ဗာႏ စောက်ꩻဖားဖုံႏ ထွိုင်ႏစွဉ်ႏအာႏဏာႏထွူ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်း တွမ်ႏတွိုက်နယ်ႏ(၁၃)နယ်ႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏယို မျန်မာခမ်း ခမ်းကိုရေꩻတွမ်ႏသာႏသနာႏဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်ကေႏညာႏအမုဲင် မွူးနီꩻ(၇-၇-၁၉၇၂)ပါ အမိန်းအလꩻ ဝေင်ꩻကို ရပ်ကွက်(၆)ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ(၁၃)အွိုင်ႏဖုံႏ ခြွဉ်းဗူႏဝင်ꩻတဲင် အွဉ်ႏထွော့တငါလွေꩻခန်းဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ အကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူဩ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ သမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလတ္တီတွဒ်ထင်ꩻ ၂၀-ဒီဂရီတွမ်ႏ ၃၀-မိနစ်အခါႏ၊ လောင်ဂျီတွဒ်ကွဉ်ႏ ၉၇-ဒီဂရီတွမ်ႏ ၃၀-မိနစ်အခါႏကို၊ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အောဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ (၄၇၁-၂၆)နောဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏဗန်းယေန်ႏတွမ်ႏ နယ်ႏနောင်မွန်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏတွမ်ႏ ပွဉ်ခြောင်အောဝ်ႏခါႏခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်း၊ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ မွိုင်ꩻပြုဲင်ꩻ-စကွယ်တွမ်ႏ နယ်ႏစကား နမ်းတုတ်ဖုံႏ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နယ်ႏတဘက်(စံႏဖက်ꩻ)တွမ်ႏ နယ်ႏလမိုင်း(စဝ်မွိုင်ꩻ)ဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏပါသော့ꩻ သထုံႏ(ပေႏ)နယ်ႏကိုသွူ။ နယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)နောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏသော့ꩻရီးဝင်ꩻတဲင် နယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)ကို ပထမအရီးသွတ်ꩻ ခမ်းဗွေႏနောဝ်ꩻ ခွန်စံဦးနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်စံဦးနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ အွဉ်အုံရီးဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်စံဦးနောဝ်ꩻ အေဒီနေင်ႏ ၁၇၈၁-ဗာႏကို တယ်ႏထောင်ႏစဒုံ ခမ်းဆိုင်း(ထမ်းသုဲင်ꩻ)ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်စံဦး အုပ်ချွုတ်ခိန်ႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဘိုးတော်ဘုရား (ပဒုံမင်း)လိတ်အိန်းတောႏအလꩻ နယ်ႏမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖန်လွေꩻနယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ခွန်စံဦးထွိုင်ႏသီထိုꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဖူးခွန်မြတ်အောင် အုပ်ချွုတ်လုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်မြတ်အောင် အောဝ်ႏအုပ်ချွုတ်တွင်ꩻနောဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻထိုꩻ လွယ်ပွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်မြတ်အောင် ထွိုင်ႏသီထိုꩻဆꩻချာ ဝွေꩻပိုကထွာဒါႏ ခွန်မောင်နိုင် ကအုပ်ချွုတ်တွင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွယ်ပွတ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻယင်း ကောင်ဝိန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်မောင်နိုင် အုပ်ချွုတ်ထွူနောဝ်ꩻ ခွန်မောင်ဖြူ အုပ်ချွုတ်လုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၇၈၃-ဗာႏနောဝ်ꩻ (လိတ်စောင်ႏကိုအဝ်ႏ ၁၃၈၃-မာႏတဲင် ရမ်ꩻသော့ꩻနေး) ဒင်ႏလွေꩻဝင်ꩻနယ်ႏလိုꩻတန် မောင်စံသာနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၅၂-ဗာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလိုꩻတန်နောဝ်ꩻ ထွာခွန်ဖေါဒီနောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၅၆-ဗာႏနောဝ်ꩻ ခွန်ကုံႏရ အုပ်ချွုတ်လုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုံႏရကထွိုင်ႏသီနောဝ်ꩻ ခမ်းသားမာꩻဖေႏမုခ် ဘုရာꩻကက္ကူႏဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုံႏရ ကထွိုင်ႏသီထိုꩻဆꩻချာ အေဒီ ၁၈၈၀-ဗာႏကိုနောဝ်ꩻ (လိတ်စောင်ႏကို အဝ်ႏ ၁၀၈၀-မာႏနေနေလွိုး) ခွန်အိုးအုပ်ချွုတ်သွုပ်လွေꩻလုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၉၆-ဗာႏနောဝ်ꩻ ခွန်အိုးသီထိုꩻတဲင် ခွန်လော အုပ်ချွုတ်လုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗြိတိသျှအင်္ဂလိပ်သီး ကထူႏသိမ်ꩻဒါႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအတွင်ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)ယို ခွန်အိုး အောဝ်ႏအုပ်ချွုတ်နောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်အိုးနောဝ်ꩻ တွိုက်ꩻညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါးတွော့ꩻ ညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါးလꩻထာꩻဆာတဲင် လင်ꩻကုꩻဗာႏ ခမ်းမန္တလေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၉၂-ဗာႏနောဝ်ꩻ နယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)ကို ဒုံပေါင်ꩻအောဝ်ႏ (၁၂၂)ဒုံ၊ လမ်းငင်းပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၄၄၆)လမ်း၊ အဆောင်ႏခွဉ်ႏလမ်း အောဝ်ႏ (၁၀၂၂)လမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ လုဲင်းလွုပ်ꩻခြံမာꩻသား အောဝ်ႏ(၁၆၇၈)ဖြာꩻ၊ ကုန်ႏသယ်ႏသား (၂၇၂)ဖြာꩻ၊ စူမုꩻပညာႏသျင်ႏ (၅၉)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မာꩻတောဝ်းထာꩻမာꩻသားတွမ်ႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသံႏဃာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၄၄)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အတွင်ꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၇၃၂၆)ဖြာꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ (၅၅၄၁)ဖြာꩻ၊ ဖြောဝ်ꩻ (၁၅၃၁)ဖြာꩻ၊ မန်း (၉၇)ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻ (၁၅၅)ဖြာꩻတွမ်ႏ အိန္ဒိယ (၂)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ လမ်းဖုံႏယို မာꩻတန်မွေးထာꩻတဲင် ဒုံဖုံႏလဲ့ ကြောင်းသျင်ꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ သေင်ႏမွူးလွိုင်ႏလဲ့ ထီခြောငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ လုဲင်းလုပ်ꩻခြံမာꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ လုပ်ꩻအာဗွူ၊ ယာမန်းတွမ်ႏ ဖုဲင်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏလဲ့ အောဝ်ႏလုပ်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏအကို ကအောဝ်ႏဒါႏဆေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဆေꩻလွယ်ပွတ်ꩻ၊ ဆေꩻပင်စုံ၊ ဆေꩻသီႏသဲင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နယ်ႏဗန်းယေန်ႏနောဝ်ꩻ အလုဲင်းအောဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ (၂၃၀)နောဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏနောင်မွန်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏမိုင်းစိတ်တွမ်ႏ နယ်ႏမွိုင်ꩻပွဉ်၊ ဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)၊ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နယ်ႏညောင်ရွှေဖုံႏ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏဗန်းယေန်ႏယို ပွိုင်းလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ နယ်ႏနောင်မွန်ကိုသွူ။ အေဒီနေင်ႏ ၁၆၆၅-ဗာႏနောဝ်ꩻ ခွန်စောအုပ်ချွုတ်နောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၃-ဗာႏနောဝ်ꩻ ခွန်စောသီထိုꩻတဲင် ခွန်လုံ အုပ်ချွုတ်လွေꩻလုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်လုံနောဝ်ꩻ အေဒီနေင်ႏ ၁၈၉၇-ဗာႏကို ထင်ႏလွဉ်ပွယ်ꩻဒါဘာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုတွင်ꩻ သီစွော့ꩻထိုꩻတဲင် ခွန်ယုံအုပ်ချွုတ်လုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏဗန်းယေန်ႏကို အေဒီနေင်ႏ ၁၈၉၁-ဗာႏနောဝ်ꩻ ဒုံပေါင်ꩻအောဝ်ႏ (၁၄၂)ဒုံ၊ လမ်းငင်းပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၈၉၅)လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၉၃၃၉)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ (၅၅၄၆)ဖြာꩻ၊ ဖြောဝ်ꩻ (၃၃၃၉)ဖြာꩻ၊ ပါတွမ်ႏမန်း၊ ခယ်ႏ၊ လီရှောဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၉၅၉-ဗာႏ၊ လာဧပြီ (၂၄)နီꩻနောဝ်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စောက်ꩻဖါးဖုံႏ စွဉ်ꩻထိုꩻအာႏဏာႏတဲင် နယ်ႏနောင်မွန်၊ နယ်ႏဗန်းယေန်ႏ၊ နယ်ႏသထွုံႏ(ပေႏ)ဖုံႏယို ပါဝင်ႏသော့ꩻလို့ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏနောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကိုရပ်ကွက် အောဝ်ႏ (၆)ရပ်ကွက်၊ လမ်းငင်းပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၀၂၈)လမ်းတဲင် လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၆၆၆၃)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏအကို အွိုင်ႏပေါင်ꩻအောဝ်ႏ (၁၃)အွိုင်ႏ၊ ဒုံပေါင်ꩻအောဝ်ႏ (၃၂၁)ဒုံ၊ လမ်းငင်းပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၁၁၁၈၇)လမ်းတဲင် လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ (၈၆၁၉၄)ဖြာꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သုမေဓာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻတိုကျို
ဝေင်ꩻတိုကျို (東京) (တိုကျိုမက်ထရိုပိုလစ် - 東京都) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒင်ႏဒျာႏ ကွန်ဟွန်းသျူး(本州)လောင်း အခဝ်ကွဉ်ႏဒေႏသ တခူးတခဝ်တောမ်ႏ ကွန်အိသု၊ အိုဂါသာဝါရာကွန်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနေနေသွူ။ တိုကျို ဝေင်ꩻတန်အိုပ်ချုတ်ရေꩻ မက်ထရိုပိုလစ်နဝ်ꩻ တိုကျို အိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတောမ်ႏ တိုကျိုဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ ခြွဉ်းဗူႏပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်ဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၃ ဗာႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻတိုကျိုနဝ်ꩻ ထွာဂျပန်ခမ်း ဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏတကာႏတဝ်း မဟာႏတိုကျိုဟံႏနယ်ႏကို ထွာစွဉ်ႏအဓိက အတန်သွတ်ꩻ ဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ ဂျပန်အစိုႏရအစွိုꩻတောမ်ႏ ခွန်ဟော်ꩻခံꩻ ဟော်ꩻနန်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဒေႏသဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ ဂျပန်ခွန်ခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံဒါႏ ခမ်းလမ်းဒျာႏနေနေသွူ။
တိုကျို အိုပ်ချုတ်ရေꩻအစိုႏရနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီႏမံႏဖန်းဖြယ် ဝေင်ꩻတိုကျိုကို ကအဝ်ႏဒါႏ အထူꩻနယ်ႏ (၂၃)ဖြုံႏတောမ်ႏ အိုပ်ချုတ်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တဖြုံႏ ဝေင်ꩻတဖြုံႏစီႏနဝ်ꩻသွူ။ အထူꩻနယ်ႏဖုံႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၈)သန်းလွိုတဲင် ဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏလုမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻအဝ်ႏစွဉ်ႏ (၁၃)သန်းရပ်သွူ။ တိုကျို အိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာလိုꩻအအာသွတ်ꩻ အိုပ်ချုပ်ရေꩻဒေႏသတဗာႏတဲင် ၂၀၀၈ ဗာႏအကို စီဒီပီနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ အမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၁.၄၇၉ ထရီလီယီတဲင် ထွာစွဉ်ႏအတန်သွတ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻအနမ်းအခြုံနဝ်ꩻသွူ။ thumb|left|တိုကျိုဝေင်ꩻတန်အိုပ်ချုတ်ရေꩻ မက်ထရိုပိုလစ်တန် အစိုႏရရွုမ်ꩻ
"တိုကျို"ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻယို မူလအစနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ "အဲဒို(Edo)" နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၆၈ ဗာႏ ထွိုင်ႏထွာလွဉ် ခွန်ဟော်ꩻခံꩻ ဟော်ꩻနန်ꩻဝေင်ꩻတန်တဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏပါအမိဉ်ꩻ "တိုကျို" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "အခဝ်ကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတန်" ဒျာႏသွူ။ "မေစီစိုး" ခေတ်အစဝ်းခိန်ႏနဝ်ꩻ တိုကဲ(Tōkei) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်နေနေသွူ။
ရာႏသီႏဥတု
"ဝေင်ꩻတိုကျို" နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ လျားစိုႏ သဲင်ခြိစ်ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းဇုန်ကိုတဲင် ထွာဒျာႏ လျားတအွိုက်ꩻ ရာႏသီႏဥတုတောမ်ႏ ခံႏဗာႏဆေ့ꩻ ထာꩻခွꩻခိန်ႏ အာႏသန်မုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အလိုမ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဩဂုတ်လာတဲင် အလျားဒီႏဂရီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၇.၅° ရပ်၊ အခွꩻသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဇန်နဝါရီလာတဲင် အလျားအဝ်ႏ ၆° ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻတိုကျိုနဝ်ꩻ ထေထန်ႏ ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်လူးဖုံႏ ဖေႏကဆေ့ꩻ ဖေႏကဆွိုးထိုꩻတာႏ အဝ်ႏတဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻ ဥပဒေႏတဲင် ၂၀၂၀ ဗာႏကို ဖေႏကမာꩻယောမ်လꩻနွောင်ꩻ ထေထန်ႏ ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်လူး (၂၅%)တာႏ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
ဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏအနာႏထပိဏ်ႏ
'"ပတ္တကမ္မသုတ် (နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻတရာꩻ)" (က) ကျောင်ꩻတကာႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻဟွေး- လောကိုယို ယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏ ကအီႏလꩻဗာႏ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ ထာꩻဗွို့ꩻသꩻ၊ ထာꩻနစ်သက်မျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ 'ခွေအတာႏ နေးတွမ်ႏထာꩻတရာꩻရာꩻတဲင် စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ၊ ရတနာႏရွဉ်ခံꩻ အဝ်ႏတံꩻပွုမ်ႏပမ်ႏသွော့ ခွေထျꩻယိုနော' ယိုနဝ်ꩻ ယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏ ကအီႏလꩻဗာႏ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ ထာꩻဗွို့ꩻသꩻ၊ ထာꩻနစ်သက်မျိုꩻ ပထမတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၂။ 'ရတနာႏရွဉ်ခံꩻ အဝ်ႏတံꩻပွုမ်ႏပမ်ႏ ခွေထျꩻထွူတဲင် ဖူးဖုံႏဝေးဖုံႏ၊ သွꩻပေႏခွပေႏဖုံႏ လွဉ်အဝ်ႏပြုံႏသွော့ ခွေထျꩻယိုနော' ယိုနဝ်ꩻ ယိုနဝ်ꩻ ယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏ ကအီႏလꩻဗာႏ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ ထာꩻဗွို့ꩻသꩻ၊ ထာꩻနစ်သက်မျိုꩻ ဒုတိယတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၃။ 'ခြွေခြာႏသွꩻအာ၊ ကထွာသဌေꩻ ခွေယိုနောဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟောဝ်၊ သက်ထိုထို စိုးဆွာꩻဆွာꩻ ဖေႏကအုံဗာႏသွော့နော' ယိုနဝ်ꩻ ယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏ ကအီႏလꩻဗာႏ ထာꩻမဉ်လꩻ၊ ထာꩻဗွို့ꩻသꩻ၊ ထာꩻနစ်သက်မျိုꩻ တတိယတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တောင်ꩻတနျာႏ
တောင်ꩻတနျာႏ (အဉ်းကလစ်ဆျ်- Copper, လဲတ်တဉ်- Cuprum) ယို ထွာ အဲတ်တမ် အမုဲင် ၂၉ တွမ်ႏ သင်္ကေႏတ Cu ကအောဝ်ႏဒါႏ ဒြတ်စင်တစ်ဗာႏသွူ။ တောင်ꩻတနျာႏယို ထွာ အရောင်ႏတနျာႏ အုမ်ႏ၊ အနမ်းခြုံးအောဝ်ႏ။ တောင်ꩻတနျာႏ ဝင်ꩻကမာꩻစင်သေꩻခါꩻနောဝ်ꩻ ထွာ သတ္တုပနဲန်ႏ၊ ထွို့ꩻထွာ တဖြွီꩻတဲ့ယိုꩻ၊ အလျား တွမ်ႏ တျာႏ တွီကာႏအီတဲ့ ယမ်သွူ။ တောင်ꩻတနျာႏယို မာꩻအီဝင်ꩻ တျာႏမေႏဖြွီꩻဖုံႏ၊ ထာꩻခြိုꩻတယ်ႏမာꩻအီထာꩻဖုံႏ၊ သတ္တုခြွောန်းဖုံႏသွူ။
လိုꩻကမာꩻအီလွောန်ဒါႏ တောင်ꩻတနျာႏယို ညဆွာꩻလဲန်း အနေင်ႏပဉ်ရေင်ရေင်။ ရေားမစိုးခါ တောင်ꩻတနျာႏယို အဓိက ဟူႏလꩻဗော့ꩻ သုဲက်ပရတ်သ် ဒေသကို။ တောင်ꩻတနျာႏယို ဝွေꩻသီးဟဲ့ꩻ သတ္တု အောဝ်ႏ သုဲက်ပရတ်သ် လွောန် Cyprum ။ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ Cyprum ဟဲ့ꩻထွာတေားဝင်ꩻ Cuprum နောဝ်ꩻတန်သွူ။ တောင်ꩻတနျာႏယို အရောင်ႏတနျာႏ တွမ်ႏ အရောင်ႏတသီး ခꩻ တမို့မို့တဲင် အစုပ်ꩻထူႏ ကထီႏနွောင်ꩻဒါႏ ရောင်ႏရဲန်ႏလောင်းလင်ဖုံႏ။ တောင်ꩻတနျာႏယို အပနဲန်ႏထဲင်း ပသီႏ(iron) အဆွော့ꩻထဲင်း သဉ့်ခ် (zinc) သွူ။ တောင်ꩻတနျာႏယို အလဲန်းငီꩻ ရွောန်(silver) ၊ ခမ်ꩻ(gold) အွိုး ဒြတ်စင် အထဲ့ရော့ꩻထာꩻရှောင် အဗူႏ IB ကို။ တောင်ꩻတနျာႏယို ဓာတုဗေဒ သတ္တိရွန်ꩻထာꩻ ဆေ့ꩻ၊ တလီꩻ ပအီမ်ကိုနောဝ်ꩻ အရော်တမွောတ်ဒါႏ။ နောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ ပါဟဲ့ꩻ ဖြို့သဉ် ဗွို့ꩻ တောင်ꩻ (မန်း- ကြေးညှိတက်ခြင်း၊ အဉ်းဂလစ်ဆျ်- patina) နောဝ်ꩻသွူ။
မာꩻအီ
တောင်ꩻတနျာႏ (copper) ယို မာꩻအီ တျာႏမေႏခြှိုင်းဖဲ့ꩻကို ၆၀% ၊ တယ်ႏဆို့ꩻ မာꩻထာꩻဖုံႏကိုနုဲင်း သꩻအီထာꩻ ယင်း မာꩻစှိုင်ꩻအီထီပြောင်ႏဖုံႏကို ၂၀%၊ မာꩻအီသတ္တုခြောန်းကို ၅% သှူ။ အဓိကကထွာဒါႏ တောင်ꩻတနျာႏသတ္တုခြှောန်းနောဝ်ꩻ ထွာ တောင်ꩻတညိုႏ၊ တောင်ꩻတသီး (copper-zinc alloy) ဖုံႏ၊ တောင်ꩻတနျာႏ တွမ်ႏ ပသီႏဗွာ (tin ယင်း သဉ့် (မန်း-သွပ် ၊ အဉ်းဂလစ်ဆျ်- zinc) ကကြူခါꩻဒါႏ သတ္တု(copper-tin-zinc သတ္တုခြှောန်းယို မာꩻအီတနတ် တွမ်ႏ တနတ်ရာႏ)၊ တောင်ꩻတနျာႏ တွမ်ႏ နီကယ် သတ္တုခြှောန်း (Copper-nickel သတ္တုခြှောန်းယို မာꩻအီ ရှောန်(ရွဉ်)ဗီႏ တွမ်ႏ တံႏဆိတ်နျꩻ)။ တောင်ꩻတနျာႏယို တျာႏမေႏ ဝုဲင်ယာဖြွီꩻအတာႏ ထွာ အယမ်သွတ်ꩻ။ ထွာမုဲင်ꩻတဲ့ ထွာ ကောပ်အှောန်ႏသျအီ ဝုဲင်ယာမေႏဖြွီꩻဟောဝ်၊ ကောပ်ပှိုးတျာႏတွီအာႏဟောဝ် နောဝ်ꩻမꩻသှူ။
ကမော့ꩻလꩻဒါႏ သဘာဝကို
တောင်ꩻတနျာႏယို မော့ꩻစှောတ်စဲတ်ꩻလꩻ သဘာဝကို။ ပါကနုဲင်ႏကုဲင်ထိုꩻ တောင်ꩻတနျာႏကပါဒါႏ ထာꩻခြိုꩻယဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတေင်ဗူႏ ဟမ်ႏဗော့ꩻဖုံႏကိုတဲင် မာꩻသူႏအဲ့ꩻအီဒါႏ ထီခြောင် အထျအသောင်ဖုံႏ။ မေႏခိုႏအမ်ႏထိုꩻ မေႏဆာႏထီ (မန်း- လောင်စာဆီ) တှော့ꩻ တောင်ꩻတနျာႏယို လဲန်းလွေꩻထိုꩻ တလီꩻခြာကို။ ခါးလား ခမ်းကလော့လင်ꩻခါ တောင်ꩻတနျာႏယို အောဝ်ႏညမားလꩻ တလီꩻခြာကိုသှူ။ ခမ်းကထှိုင်ႏလော့နောဝ်ꩻလဲင်ႏ အထဲ့လင်ꩻ ဟမ်ႏလောင်း။ သဲင်ꩻထှူတွမ်ႏ ဟမ်ႏကိုကအောဝ်ႏဒါႏ တောင်ꩻတနျာႏယို အာထဲင်း တောင်ꩻတနျာႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ တလီꩻခြာကိုနောဝ်ꩻတဲရိုꩻ။ တောင်ꩻတနျာႏယို သဘာဝဒျာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကောပ် လိုꩻသီးပယောဂတဲ့နောဝ်ꩻ မော့ꩻနှောင်ꩻ အထျꩻအသောင်ကို။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းယို တနေင်ႏနေင်ႏ အောဝ်ႏထေဟူႏတောင်ꩻတနျာႏ အယာႏခေန်ႏ တန်(ton) ခြှောန်း ၁၂ သန်း။ ရ ဟူႏလꩻဒါႏ ဟမ်ႏကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ တန်ခြှောန်း ၃၀၀။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ လောင်းလှိုး အီးလို့ထိုꩻဒါႏ ၂၅ နေင်ႏကို။ မာꩻအီဟောဝ်ချာ တောင်ꩻတနျာႏယဖုံႏ တနေင်ႏ ၂ သန်းရပ်။ တောင်ꩻတနျာႏ ပမာဏ ၈၀% နောဝ်ꩻ မော့ꩻ ဆီလီ၊ အဉ်ဒိုနီးဆျား၊ အမေရိကန်၊ ဩသတေးလျ၊ တွမ်ႏ ကနေဒါခမ်းကို။ ကထွာအဓိက သတ္တုထာꩻခြာနောဝ်ꩻ ထွာ ကော့ပါး အုဲင်းယွန်း သာလဖုဲက်ဒ် (chalcopyrite- CuFeS2) သှူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻယမဲးတိဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဧရာႏဝတီႏခြောင်
ဧရာႏဝတီႏခြောင် (မန်း: ဧရာဝတီမြစ်) (အဲင်းကလေတ်: Ayeyarwaddy, Irrawaddy River) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻကို ထွတ်ꩻလင်ꩻနဝ်လွေꩻဒါႏ ခြောင်တန်တခြောင်ဒျာႏသွူ။ ဧရာႏဝတီႏခြောင်နဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ထွာစွဉ်ႏ အတန်သွတ်ꩻ၊ အဆွာꩻသွတ်ꩻ တောမ်ႏ ကရေꩻတန်ဒါႏ ခြောင်တန်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ အဲဉ်မုဲင်ခ(မေခ)ခြောင်တောမ်ႏ မလိခခြောင်ပေႏနီဖြုံႏ လွဉ်ခွဲးကျုံႏနွို့လင်ꩻငီꩻဝင်ꩻတဲင် ကထွာလွဉ်ဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်နဝ်ꩻ အကျမ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻနဝ် အဝ်ႏဆွိုက်လင်ꩻစွဉ်ႏတရွဉ်းလွေꩻ ဧရာႏဝတီႏကြွန်ဒေႏသ ဗꩻလင်ꩻတွိုႏ ထွတ်နွို့သော့ꩻလွေꩻ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏ)ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထီထွတ်ꩻလင်ꩻဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမီတာ ၄၁၃,၀၀၀ ရပ်သွူ။
အေဒီ (၆)ရျာꩻဗူႏခိန်ႏရပ်ကာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ယို လိုꩻဖုံႏအဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီလဲဉ်း ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏတာႏ ထီတဖူꩻခြောင်ꩻတဗာႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗြိတိသျကလာꩻဗွာသီးစိုးနဝ်ꩻ တယ်ႏတေန်ခါꩻပါစွဉ်ႏကန်တဲင် အကျိုꩻဖေႏကအဝ်ႏ အဝ်ႏသုင်ꩻလွေꩻပါ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတာႏနဝ်ꩻသွူ။ စိုးဟန်ႏသနီꩻလဲ့ အရေꩻတန်မွေးငါႏ နုဲင်းစွဉ်ႏသက်တလီးနဝ်ꩻသွူ။ ဧရာႏဝတီႏကြွန်ဒေႏသဖုံႏကို ဆို့ꩻရုဲင်ဗွူဟူလုဲင်းဖုံႏနဝ်ꩻ မိဉ်ꩻတန်မွေးငါႏ ဒေႏသဒျာႏသွူ။ ဧရာႏဝတီႏခြောင် ကထူꩻဆန်ꩻမွေးဒါႏ ထဲင်းတစွိုးနဝ်ꩻ ခြောင်အခဝ်ခိုႏ အထွေဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏလဲင်းပုဲင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံခိုႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာလဲဉ်းထာꩻသားသတ္တဝါႏခြေားတဲင် ယံဖေႏကထိန်ꩻသိမ်ꩻဖေႏ ဧရာႏဝတီႏလဲင်းပုဲင်တာ အဝ်ႏတမာရဲးကမ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဧရာႏဝတီႏခြောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ ခင်ခမ်းနယ်ႏ မေခ မလိခခြောင်နီလီးလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻ ထီဝကောင်ထျꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻနဝ် မျန်မာခမ်းအခဝ်ထာႏဝကိုတဲင် ဗွိုန်ပီစွဉ်ႏ နုဲင်းကဖꩻတခဝ်ထိုꩻ မျန်မာခမ်း အခဝ်ကွဉ်ႏတောမ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ယို ထွိုင်ႏအီႏနွို့သော့ꩻ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဖဖြယ်ယင်းတောမ်ႏ ခြောင်ဖြယ်(၉)လီးနဝ်ꩻသွူ။
အမိဉ်ꩻခရာႏ
thumb|250px| မျန်မာခမ်းထီ အသက်သွီႏဖြွီꩻ ကရိုꩻဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ယို အဝ်ႏပေႏသဲင်ꩻလဲဉ်း လဲင်ႏစိꩻစိꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ဧရာႏဝတီႏ" ကဟဲ့ꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဝေါဟာရယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "သက္ကတ"(သင်္သကရုဲက်)ဘာႏသာႏကို လင်ꩻလွဉ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရံꩻယူႏလွ့ဝင်ꩻတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ဆင်ခြောင်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခြောင်
လိတ်မွူးယိုခါ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻတီးတေင်
ဝေင်ꩻတီးတေင် (ဒေႏသခံႏချင်ꩻဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသုင်ꩻဒျာႏ တဲဒိမ်) (အဲင်းကလေတ်: Tedim) (မန်း: တီးတိန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ၊ ဖလန်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတီးတေင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-အေင်ဒိယခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻတီးတေင်နဝ်ꩻ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ထွာဒျာႏ ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ ဝေင်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဓိကပေါက်(ရပ်ကွက်)အဝ်ႏ (၄)ပေါက်တဲင် နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ Sakollamပေါက်, မျို့မပေါက်, Lawibualပေါက် တောမ်ႏ Leilumပေါက်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သို/သိုမီချင်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကဝ
ဝေင်ꩻကဝ (မန်း: ကဝမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kawa) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပဂိုꩻခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၇,၃၉၆ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻယိဉ်ဖန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖြားထွေးလုံ
ဖြားထွေးလုံ (ဦးထွေးလုံ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားထွေးလုံ လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံထီနားကောင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၁၄ ဗာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနာဟရိန်
ဝေင်ꩻနာဟရိန် (အဲင်းကလေတ်: Hnaring) (မန်း: နှာဟရိန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟားခါးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်တလန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻထန်တလန်-နာဟရိန်-ဝေင်ꩻယေသွာ-ဝေင်ꩻမတူပီ တဖူꩻရဲဉ်ႏလောင်းသွူ။ နာဟရိန်ယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ သဲက်တဉ်ဗာ ၁၃ နီꩻကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖြားထွေးလုံ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻယေတာသေ
ဝေင်ꩻယေတာသေ (မန်း: ရေတာရှည်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Yedashe) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေတာသေကို ကပါဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၄၉၂၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတုံတာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻသမဲင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻယေနီ
ဝေင်ꩻယေနီ (မန်း: ရေနီမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Yaeni) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေတာသေကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယေနီယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံတဒုံတဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ မတ်လာ(၂၄)နီꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနားကောင်
ဝေင်ꩻနားကောင် (မန်း: နားကောင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်းကောင် အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနားကောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပိုလ်ႏလဖေပေႏ
ပိုလ်ႏလဖေပေႏ (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: ဖြားလဖေပေႏ) ဗိုလ်လှဖေပေႏ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ပိုလ်ႏလဖေပေႏ လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံထီတခေါ့ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၈ ဗာႏသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားပန္တိမျင်ႏ တောမ်ႏ မွိုးနင်ꩻခယ်ႏ သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သီမား
ပိုလ်ႏလဖေပေႏ(ဗိုလ်လှဖေပေႏ) သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၈၀ ဗာႏ၊ အဝ်ႏထေင်းထမ်ႏပါ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ် တရာꩻသူꩻကီꩻ အစွိုꩻနွို့ထာꩻမာꩻကျာꩻ ကုဲင်သီမားထိုꩻ ဝေင်ꩻလွယ်လဲမ် အလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻကာမုဲင်း
ဝေင်ꩻကာမုဲင်း (အဲင်းကလေတ်: Kamaing) (မန်း: ကာမိုင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားကန်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကာမုဲင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၉,၄၃၀ ရပ်သွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ မစ်စီးနားခရဲင်ႏကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတုံးသယ်
ဝေင်ꩻတုံးသယ် (ဝေင်ꩻသိုမ်ဆီ) (မန်း: သုံးဆယ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Tharrawaddy) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသာႏယာႏဝတီႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတုံးသယ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ (၇၅)မဲင်ႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပဂိုꩻ နယ်ႏကူလောင်းသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၅ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၄,၄၄၃ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗိုန်းဗိုန်းနင်ꩻမူႏ ၃၀၃
‍‍‍
ဗိုန်းဗိုန်းနင်ꩻမူႏ ၃၀၃ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခယ်ႏပေါပ်အမူႏစွိုꩻတစွိုꩻသွူ။ ၂၀၂၀ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ထန်သန်ဗီဒီယိုကုမ္ပဏီႏအနေႏ ဗွောင်လွေꩻ ခယ်ႏခမ်းထီ အမူႏ ပေါပ်အုဲင်ဒေါလွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻတဲင် ကောလွဉ်နွို့ပြဲင်ႏငီꩻသား အဝ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ (၁၀၁)ဖြာꩻသွူ။ ကနွို့လွဉ်ခေးပြဲင်ႏဒါႏ နင်ꩻမူႏစွိုꩻ (၁၀၁)ဖြာꩻအကို တွိုႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအခန်ꩻနဝ်ꩻ လွိုက်ထန်ႏထိုꩻ မဲဗာႏပေါင်ꩻလꩻအာလွိုဝင်ꩻ နင်ꩻမူႏ (၇)ဖြာꩻတဲင် ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻဖေႏ ဗိုန်းဗိုန်းနင်ꩻမူႏ ၃၈၃အစွိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻနွို့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၇)ဖြာꩻတဲင် ဝွေꩻသီး (၇)ဖြာꩻ အမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ - ဆီးလိဉ်းနယိကောဝ်း၊ စျောက်ယွဲ့၊ ဝင်ယိ့စိဉ်၊ ဆျန်စော်ဆွင်း၊ စွိုက်နုဲင်ဆိဉ်း၊ လျိုဆျဲ့နိဉ် တွမ်ႏ စျန်းယိဖန်သီးဖုံႏသွူ။ ဝွေꩻသီးခွုမ်မာꩻရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻ အခိန်ႏတိန်ႏလꩻနီနေင်ႏ တိန်ႏတွိုႏ (၂၀၂၂)ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ကထွို့ꩻခါꩻဒါႏလိက်ချွုတ်အခိန်ႏဗွေထိုꩻတဲင် အွဉ်ႏထွူအစွိုꩻထာꩻမာꩻ ထူႏလွေꩻခန်းဒျာႏဗွဲ့ဖုံႏသွူ။
အစွိုꩻနွို့ဖုံႏ
พรเพ็ญพิพัฒน/ Pornnappan Pornpenpipat)
ဂီတ
အစွိုꩻအယ်လ်ဘမ်ဖုံႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ: ခယ်ႏ ပေါပ် အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ: ခယ်ႏ အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ: ခယ်ႏ အမူႏ အရွစ်ယံဖုံႏ
ပရိတ္တနိဒါနနိဿယ
ပရိတ္တပါဠိနိဿယ "ပရိတ္တပါဠိနိဿယ နိဒါန" ဝိနယပိဋက ပါစိတ္တိယ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂကို တိရစ္ဆာနကထာ သိက္ခာပဒ(၂)ပါ အနာပတ္တိဝါရကိုဖုံႏဒေါ့ꩻ "အနာပတ္တိ ဂုတ္တတ္ထာယ ပရိတ္တံ ပရိယာပုနာတိ၊ အနာပတ္တိ ဂုတ္တတ္ထာယ ပရိတ္တံ ဝါစေတိ-ရဲးအီဘေꩻရန်ႏတာႏ ရဟန်ꩻမူႏဖုံႏ သွောန်ပရိတ်နဝ်ꩻ အနာပတ္တိ၊ မီႏထွားယင်း ရဟန်ꩻမူႏသီး ကသွောန်ပရိတ်နဝ်ꩻ "ပရိတ္တန္တိ ယက္ခပရိတ္တ နာဂမဏ္ဍလာဒိဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ" အဋ္ဌကထာႏဆရာႏဒေါ့ꩻ နွောင်ꩻလူꩻကုဲ၊ နွောင်ꩻထာꩻသားကုဲ မန္တန်ႏဖုံႏစားနဝ်ꩻ ဘုရာꩻဟောꩻတမွေးတဝ်းတဲ့ ဘုရာꩻအဝ်ႏဖေႏသွောန်ဒျာႏ၊ မီႏထွားနေးနဝ်ꩻ မန္တန်ႏဘုရာꩻကဟောꩻစားဖုံႏယို ရဟန်ꩻမူႏလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ရဟန်ꩻသျင်ႏမူႏခိုစုမ်ႏဖြာꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကားကအဝ်ႏ သွောန်ထူႏသုင်ꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ဘုရာꩻစိုးခါတဲ့ ဘုရာꩻပါ၊ တပဲ့ꩻသင်္ဃာႏပါ လူꩻကုဲ ထာꩻသားကုဲ ကယားဒါႏဝင်ꩻမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ကယားဒါႏ ဝင်ꩻသွောန်ပညာႏ၊ ကယားဒါႏ ဝင်ꩻထိုမ်ႏဥစ္စာႏခါ မီႏမော့ꩻလွောန်အယပ်ꩻအခုဲႏ ရွောန်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနာႏဗာႏသွူ။
ရွောတ်သား+နာႏသားဂုဏ်ႏအင်္ဂါႏ
(၁) သီႏလ ခန္တီႏ သစ္စာႏ မေတ္တာႏ အဝ်ႏဒင်ႏဗာႏနမ်းလောင်း (၂) သေနာႏဗာႏအခရာႏ (၃) ယုမ်းဗာႏရတနာႏမျတ်သိုမ်ပါꩻ ဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဖေႏကသေနာႏတာႏ တဲမ်းထန်ႏဗာႏ ပရိတ်နိဿယယိုသွူ။ သဒ္ဓမ္မံ မုနိရာဇဿ၊ သုဏန္တု သဂ္ဂမောက္ခဒံ။ သမန္တာ-တဲႏနီကအဝ်ႏ (သုဲꩻခဝ်)ရပ်ရာႏယို၊ စက္ကဝါဠေသု-စက္ကဝဠာတွိုက် တမွုန်ႏသွိုက်ကို၊ (ဝသန္တာ-ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ)၊ ဒေဝတာ-လူꩻတနမ် သင်ဗြဟ္မာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ၊ အတြ-ကအီႏရွောတ်ဒါႏ ပရိတ်တရာꩻအရပ်ကိုယို၊ အာဂစ္ဆန္တု-ကျွꩻလွောန်လွသွော့ဝင်ꩻ၊ မုနိရာဇဿ-မုနိရာႏဇာႏ ဗွေႏဘုရာꩻသီး၊ သဂ္ဂမောက္ခဒံ-သဂ္ဂကရိုꩻ လိုꩻလူꩻသုခ မောက္ခကရိုꩻ ဈာန်ႏမဂ်ဖိုလ်ႏသုခယို ကဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ၊ သဒ္ဓမ္မံ-အတရာꩻဟဝ်ယို၊ သုဏန္တု-နာႏထူႏလွသွော့ဝင်ꩻ။ ယံ အမှေဟိ ကတံ ပုညံ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသာဓကံ။ ပမာဒရဟိတာ ဟောန္တု၊ အာရက္ခာသု ဝိသေသတော။ သာသနမ္ပိ စ လောကဉ္စ၊ ဒေဝါ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။ အနီဃာ သုမနာ ဟောန္တု၊ သဟ သဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။ သဗ္ဗေ-ကားတဲင်ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ၊ အတ္တနော-တောမ်ႏနီ၊ သဒ္ဓိံ-လဲ့ပါ၊ သုခီဟောန္တု-ဖေႏကသုခသွော့၊ သဗ္ဗေ-ကားတဲင်ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ၊ သဗ္ဗေဟိ-ကားကအဝ်ႏ၊ ဉာတိဘိ-တခွိုꩻလိုမ်း၊ သဟ-လဲ့ပါ၊ အနီဃာဟောန္တု-ထာꩻဒုက္ခဖေႏကအဝ်ႏဗာႏမွုန်း၊ သုမနာ-သꩻဖေႏကရေꩻလွဗာႏဝင်ꩻနေား။ ရာဇတောဝါ-အဝ်ႏခွန်ကုဲဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ စောရတောဝါ-အဝ်ႏတခွန်ꩻဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ မနုဿတောဝါ-အဝ်ႏလိုꩻကုဲဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ အမနုဿတောဝါ-အဝ်ႏဖီပလူꩻဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ အဂ္ဂိတောဝါ-အဝ်ႏမေႏဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ ဥဒကတောဝါ-အဝ်ႏထီဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ ပိသာစတောဝါ-အဝ်ႏဖုက်ဟမ်ႏဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ ခါဏုကတောဝါ-အဝ်ႏသေင်ႏတနို့ ထာꩻဆူႏဖြင်းဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ ကဏ္ဋကတောဝါ-အဝ်ႏထာꩻဆူႏတသိန် ထာꩻဒေါင်ဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ နက္ခတ္တတောဝါ-အဝ်ႏနက္ခတ်ကုဲ ဟံႏတသွိုး မွူးကဲင်လာကဲင် ဆာႏဟူႏ မွူးလာဝဲင်ꩻအနမ်းဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ ဇနပဒရောဂတောဝါ-အဝ်ႏလိုꩻဗူႏ(ကပ်)ရောႏဂါႏဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ အသဒ္ဓမ္မတောဝါ-အဝ်ႏလိုꩻပတုင်ꩻ လိုꩻတရာꩻမဲ့ခေ့ꩻသားဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ အသန္ဒိဋ္ဌိတောဝါ-အဝ်ႏမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ(လိုꩻတယုမ်းတဝ်း ဘုရာꩻ တရာꩻ သင်္ဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻသား)ဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ အသပ္ပုရိသတောဝါ-အဝ်ႏလိုꩻယုက် လိုꩻဖွိုꩻ လိုꩻဗွို့ လိုꩻဗျာ လိုꩻထိုမ်ႏအမ်ႏခြေင်ဝင်ꩻထာꩻသားဘေꩻဖဲ့ꩻယင်၊ စဏ္ဍ-ကကျမ်ꩻထမ်ꩻ ကရွိုင်ꩻစွိုင်ꩻဒါႏ၊ ဟတ္ထိ-ဆင်၊ အဿ-သေ၊ မိဂ-ထာꩻသားတခြာ၊ ဂေါဏ-ဖိုး၊ ကုက္ကုရ-ထွီႏ၊ အဟိ-ရူး၊ ဝိစ္ဆိက-တဗင် မဲင်ꩻငေါ်ꩻ ထွိုင်း၊ မဏိသပ္ပ-ရူးသိန် ရူးပတာꩻ ရူးဖြိုင်ႏဖြေင်း၊ ဒိပိ-ကေသေင်ႏ၊ အစ္ဆ-ထမ်ထွုင်းထမ်ရင်ꩻ၊ တရစ္ဆ-ထာꩻသားအုံဟမ်ႏကို၊ သူကရ-ထော့ꩻ၊ မဟိံသ-ပနား၊ ယက္ခ-လူꩻဟမ်ႏလောင်း၊ ရက္ခသာဒီဟိ-စတဲင်လူꩻထီကို(လူꩻထီနမ်း)ဘေꩻဖဲ့ꩻဖုံႏပါ၊ နာနာဘယတောဝါ-အဝ်ႏဘေꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖဲ့ꩻဖုံႏပါ၊ နာနာရောဂတောဝါ-အဝ်ႏရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖဲ့ꩻပါ၊ နာနာဥပဒ္ဒဝတောဝါ-အဝ်ႏဥပဒ္ဒဝေါကရိုꩻဒါႏ ထာꩻဆာယိုး ထာꩻပဆိုးဘေꩻဖဲ့ꩻဖုံႏပါ၊ ဂဏှန္တု-ထူႏလွဖေႏသွော့၊ အာရက္ခံ-အပွေါးရဲးခမ်ႏဆွော့ꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
ဝေင်ꩻတေင်သယတ်
ဝေင်ꩻတေင်သယတ် (အဲင်းကလေတ်: Theinzayat) (မန်း: သိမ်ဇရပ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ သထွုံႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျိုက်ထိုကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတေင်သယတ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တေင်သယတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒုံအရန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻဝေင်ꩻအရန်း ဝေင်ꩻတသာတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၂၈၅၃ ဖြာꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတေင်သယတ်ကို ရပ်ကွက်ဖုံႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သꩻရက်ခွိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
သꩻရက်ခွိုꩻ မိဉ်ႏထိုꩻမားနောဝ်ꩻ
"သꩻရက်ခွိုꩻ"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းပေႏတငွါယို ဆုံးယော့ကဲဉ်းငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။ ကွပ်ပွိုး သꩻရက်ခွိုꩻ ထိုꩻမားတဲင်- = ၁၆ ရျာꩻစုနေင်ႏကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ဥရောပတွိုက် စပိန်ခမ်းယို ဂိုအားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻလꩻနွောင်ꩻပါ။ = ၁၇ ရျာꩻစုနေင်ႏကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အင်္ဂလန်ခမ်းယို စပိန်ထီတပ်ဖုံႏ တွိုက်ꩻထူႏသိမ်ꩻလꩻထိုꩻပါ။ = ၁၈ ရျာꩻစုနေင်ႏကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ပျင်ႏသစ်ခမ်းယို အင်္ဂလိပ်ဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻလꩻနွောင်ꩻပါနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးသꩻရက်ခွိုꩻ ထိုꩻမားတဲင်တွော့ꩻ မဲက်ဆိုပိုတေးမီးယားခမ်း တွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့သင်၊ ပါသျားခမ်းတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့သင်၊ အောဝ်ႏကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻလိတ်လာႏကို ထိုꩻမားတငါလွေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပျူလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ သရီခေတ္တရာခမ်း မူꩻသွိုꩻလိုႏလိုႏ၊ သဲစ်တွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻလောင်ႏလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ဟန်ႏသနီꩻ မန်းခမ်းသမဲင်ꩻလိတ်လာႏကို ထိုꩻမားလဲဉ်းဒျာႏ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကုဲင်လယ်ႏကွို့ꩻ အမဉ်ꩻလွုမ်ꩻနောတ်ꩻသွူ။ နီနာꩻပအိုဝ်ႏခမ်းထီတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ တယ်ႏစ AD (၁၁)ရျာꩻစုနေင်ႏကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ခမ်းထီအဲဉ်ထောဝ်းလိုꩻမျိုꩻဘဝတဲင် လိုꩻမျိုꩻအလꩻလဲ့ လဲင်ꩻအီႏထိုꩻမားနေးစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ယူႏလꩻ သေနန်းလွဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။
သꩻရက်ခွိုꩻ အခေႏခံႏဖုံႏ
ကွပ်ပွိုး သꩻရက်ခွိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ ကေားကအွဉ်ကတူႏသား ခေါင်းဆောင်ပေႏတန်ဖုံႏကေꩻဇူꩻတဲင် ဟန်ႏသနီꩻယို သꩻရက်ခွိုꩻအခေႏခံႏ ကပါဒါႏလိတ်လုဲင်ꩻသချင်ꩻတွမ်ႏ စွိုးခွိုꩻရေꩻလွိုးဟန်ကပါဒါႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်း/သချင်ꩻ မာꩻလွဉ်ꩻလွသွူတကာႏတောဝ်း ဒုံမဉ်ꩻ၊ လိုꩻမဉ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻဖန်လွဉ်လွသွူ မဉ်ꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏတဲင် အနာႏဂတ် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻဖုံႏ အသက်မွန်အုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻယို အာႏမခံႏချက် ကွဲးအဝ်ႏအဝ်ႏလွဉ်လဲဉ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားအနေႏ မဲဉ်ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သꩻရက်ခွိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏပေႏတန်ဖုံႏ ဖေႏကပြွူႏထန်ႏထဲင်းထဲင်း၊ စွိုးခွိုꩻထင်ႏထိုရေꩻအတွက် ဖေႏနေးကပင်ႏနွောင်ꩻထဲင်းထဲင်းနဝ်ꩻ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏရက်ခွိုꩻသားဖုံႏ၊ သꩻရက်ခွိုꩻအခေႏခံႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏကထွာအီ အာႏရဲင်ꩻရက်ခွိုꩻတဲင် တဲမ်းဖေါႏနယ်ဖေႏပါ နုဲင်းဆလယိုသွူ။
လိတ်ဖေႏထေ့ ပိုမူႏရက်အဲင်ဒီရာ
ပိုမူႏရက်ဟွေး- နီဖါသီးယို အိန္ဒိယန်းကရိုꩻဒါႏ ကလာꩻလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ၊ ပိုမူႏပေႏ ကအောဝ်ႏသွဉ်လိတ် အင်္ဂလန်ခမ်း ကိန်းဘရိစ်တက္ကသိုလ်ႏ ယံတွင်ꩻကိုလဲ့သင်၊ အမေရိကန်ႏခမ်း-မီချီဂန်တက္ကသိုလ်ႏ ယံတွင်ꩻကိုလဲ့နောဝ်ꩻ တွမ်ႏကွုတ်မွန်မွုန်းဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ၊ တွမ်ႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻမွုန်း နီစွိုးခွိုꩻ(ယေန်ႏငဲးမုꩻ)ထာꩻယေန်ႏငဲးဖုံႏနေား။ ကအဝ်ႏနေက ဝင်ꩻခမ်းဝင်ꩻထီ အယံတွင်ꩻနဝ်ꩻ သွဉ်ဝင်ꩻလိတ်၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻငေါဝ်း၊ ကွဉ်ကꩻဝင်ꩻခွမ်ꩻလာꩻလဲ့ အဝ်ႏမွေးဒျာႏ၊ ကွဲးတွော့ꩻတဲင် မိဉ်ႏသွဉ်အောင်ႏမျင်ႏထွူလိတ်တနီꩻခါ၊ မိဉ်ႏသဲင်ꩻချာ မွိုးခမ်းဖါခမ်း အိန္ဒိယခမ်းနောဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏချာဗာႏနီလိတ်၊ ဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏချာဗာႏနီငေါဝ်း၊ ကွဉ်ကꩻချာဗာႏ နီခွမ်ꩻလာꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီလိုꩻမျိုꩻတာႏ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအီႏအဝ်ႏသနဲ့ ပိုမူႏဟွေး။ ဖက်ရက်- မစ္စတာနေရူး၊ ဝွန်ႏတန်ချုက် အိန္ဒိယနွောင်ꩻဟမ်ႏ (နဲင်ႏငန်ႏတောႏ) တောင်ꩻသေꩻထူႏတွမ်သေꩻ A LETTER TO DEAR DAUGHTER INDIRA ကိုသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ ပိုမူႏအဲင်ဒီရာနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏတောဝ်း ဖါဗွေႏငေါဝ်းတဲင် သွဉ်လိတ်အောင်ႏမျင်ႏထွူတနီꩻ စောဝ်းစောဝ်းနောဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻနေးခမ်းထန်ႏသား ခွမ်ꩻလာꩻတွော့ꩻ သဲင်ꩻချာအိန္ဒိယခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖါဗွေႏနေရူး အမိန်းအလꩻ ပိုမူႏအဲင်ဒီရာနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏကွဉ်ကꩻသဲင်ꩻလွဉ်နေး ခမ်းထန်ႏသားခွမ်ꩻလာꩻတဲင် တွိုႏသွူနယူးဒေလီသင်ႏဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ သင်ႏဖေါ်ꩻကျောင်ႏလောင်း ကရိုꩻလဲ့ သဲင်ꩻယမ်းဒင်ႏ အိန္ဒိယဟမ်ႏနောဝ်ꩻ လꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူႏ သဲင်ꩻချာယင်း ထုဲင်ႏခမ်း ဝေင်ꩻဗန်ကောက်ကို ကွဉ်ကꩻနေးကလာꩻမူႏခွမ်ꩻလာꩻ သဲင်ꩻတရာꩻရာꩻချာယင်း အိန္ဒိယခမ်းကိုနောဝ်ꩻမꩻ ဖါဗွေႏနေရူးနမ်းရင်ꩻ (ကိုယ်ႏတဲင်ႏ) လွဉ်ထူႏဆွုမ်ႏ အပိုမူႏအဲင်ဒီရာကရိုꩻနဝ်ꩻ တောင်ꩻမတ်သေꩻဗာႏနေးနောဝ်ꩻသွူ။ တောင်ꩻသေꩻ အဲင်ဒီရာနောဝ်ꩻ အိန္ဒိယခမ်း ဝွန်ႏတန်ချုက် မစ္စိစ်အဲင်ရာဂန်ဒီတဲင် ယိုခါ ထဲ့သွုမ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
သꩻရက်ခွိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ မွိုးမန်းမူႏသꩻဓာတ်
အလောင်းဘုရား (မုဆိုးဗိုလ်-ဦးအောင်ဇေယျ)စိုးကို မဲင်ꩻဖုံႏနွို့တွိုက်ꩻခꩻ အင်းဝခမ်းအယံတွင်ꩻ မန်းမူႏဖြားတဖြာꩻနောဝ်ꩻ အပိုခိုအဝ်ႏဝင်ꩻနီ၊ မန်းစွိုးခွိုꩻတာႏ အောဝ်ႏနွို့တွိုက်ꩻပွယ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻကို အဖူးခိုနောဝ်ꩻ မဲင်ꩻဖုံႏဖဲ့တွမ်ႏနꩻလျော်ꩻတွော့ꩻ ထဲ့ထိုꩻတဲင် အဝေးခိုနောဝ်ꩻ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻနယ်အမွိုး ပအီႏပအွောင်ႏ- ဝေးခို။ မွိုး--- ဖူးပေႏနဝ်ꩻ မဲင်ꩻဖုံႏဗက်ꩻတဲင် ထဲ့သီလဲဉ်း စဲ့ꩻတလင်ꩻကို။ မွိုး။ ဗွုတ်-ဗွုတ် တဗꩻနယ်အဟို့ꩻထွူတွော့ꩻ ရိုꩻဖေႏ "နန်းဗာႏတောဝ်းပိုခို၊ နီမွိုးဟို့ꩻကို ဖူးပေႏဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻအာတန်၊ လောက်ꩻကာႏမွုန်းဒွုမ် နာꩻဖူးပေႏလုဲင်း၊ နာꩻလဲ့စွိုးခွိုꩻတာႏ လွေꩻတွိုက်ꩻယင်း မဲင်ꩻဖုံႏလုဲင်းပိုခို"တဲ့။
နွုမ်ꩻဟွမ်တဝ်း နွုမ်ꩻဟွမ်ငါႏ
ဖြားဗွာလှဖေ အပိုမူႏ နင်ꩻအေးကြည်နောဝ်ꩻ တောႏလမ်းတွမ်ႏ ဖူးဝေးမန်းစွိုးခွိုꩻ သင်ႏဖော်ꩻကျောင်ႏတပ်-ဗိုလ်မှူးအရန်းတဲင် ပိုအောဝ်ႏ(၃)ဖြာꩻ အယံတွင်ꩻ၊ အပိုခိုဖေသန်းနောဝ်ꩻ တောႏလမ်းတွမ်ႏပအိုဝ်ႏမူႏတဲင် ပိုအောဝ်ႏ(၂)ဖြာꩻအယံတွင်ꩻ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကာႏလ ဖြားဗွာကအောဝ်ႏရန်ႏကွုန်ႏ မွူးနီꩻတနီꩻကိုသွူ။ လီꩻပေႏကအောဝ်ႏရန်ႏကွုန်ႏ (၃)ဖြာꩻတွမ်ႏ လီꩻပေႏကအောဝ်ႏတောင်ႏကီꩻ (၂)ဖြာꩻ ပါတွမ်ႏအမွိုးဖါဖုံႏတွော့ꩻ ဖျော်လွဉ်လယ်ႏထေ့ အဖါဖြားထျꩻ၊ ဖါဖြားလဲ့ နို့ꩻအလီꩻပေႏဖုံႏဗုဲင်ႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻထွူတွော့ꩻ "ခွေလီꩻပေႏရန်ႏကွုန်ႏဖုံႏယို ဝင်ꩻသွီႏရော်ꩻမကောင်း နွုမ်ꩻဟွမ်တဝ်း၊ ခွေလီꩻပေႏတောင်ႏကီꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသွီႏစဲစ်စဲစ်ဒျာႏမားမကောင်း နွုမ်ꩻဟွမ်ငါႏ"တဲ့။
ထွားလွိုမွုန်းပအိုဝ်ႏဖုံႏ
ခွန်ကြည်နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်တွမ်ႏခမ်ဒွမ် ဖေႏကစပ်ဆွိုင်ꩻလꩻအီဝင်ꩻအတွက် ကဆောင်ႏရွက်ဖေႏဒါႏ ဗိသုကာႏတဖြာꩻဒျာႏထွူတကာႏတောဝ်း ဝွေꩻဗွေႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအောဝ်ႏချို့ꩻယွင်ꩻ အယံတွင်ꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏလင်ꩻခွိုꩻ ဦးထွန်းမြင့်နုဲင်းယို- "နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ အတေက်ꩻနျꩻခံႏလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ၊ မဲ့ငါလဲ့ပေႏလဲဉ်းဝင်ꩻတဲင် ခွေမိဉ်ႏသီနဝ်ꩻ ထွားလွိုမွုန်း နီလိုꩻမျိုꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ"ဒေါ့ꩻသေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကဗွိုန်ဗာႏခွန်နင်ꩻထာꩻမာꩻ
"သီမဉ်ꩻဆꩻငါကို အွဉ်ႏဒပ်ꩻနေးတွမ်ႏ ခွန်နင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏ၊ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ- ထာꩻမာꩻလဲ့ ဖေႏကဗွိုန်ဗာႏ ခွန်နင်ꩻ၊ အဒေါ့ꩻအဖြောဝ်ႏလဲ့ ဖေႏကဗွိုန်ဗာႏခွန်နင်ꩻ၊ အကွဉ်အကꩻလဲ့ ဖေႏကဗွိုန်ဗာႏခွန်နင်ꩻ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻမꩻ တွမ်ႏသီမဉ်ꩻ ခွန်နင်ꩻယို အီႏသေန်ႏလျောႏသနဲ့"ကရိုꩻဒါႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏကျောင်ꩻတန် ဩဝါဒယို ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ လိုႏတောင်ꩻထူႏလွဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သွီႏပအိုဝ်ႏ
လူထုစုဗူႏမော့ꩻခွဲး (စီꩻဝွေꩻ)ပွယ်ꩻတဖြုံႏကို ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ ဒေါ့ꩻဖေႏနုဲင်းယို- "ပအိုဝ်ႏမန်ႏသမျ လွူးလွဗဲင်းသွီႏပအိုဝ်ႏ၊ သွီႏပအိုဝ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻရက်ခွိုꩻအဝ်ႏဗာႏ၊ သꩻပအိုဝ်ႏလွူးဗာႏ၊ ပအိုဝ်ႏထာꩻမာꩻမာꩻဗာႏ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻထွိုက်ဟဲ့ꩻသင်ꩻ ပအိုဝ်ႏသနဲ့" ကရိုꩻဒါႏ ဖြားတန်ငေါဝ်းနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ အဘိဓာန်ႏသꩻရာႏကို လိုႏတဲမ်းမတ်သေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
သꩻရက်ခွိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻတမုဲင်ꩻ
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ "သꩻရက်ခွိုꩻ"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းငွါဝေါဟာရအတွက် နေးတွမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻငေါဝ်းသချင်ꩻကိုဖုံႏ ကအောဝ်ႏထေနယ်လွဒျာႏနုဲင်းယိုခါနောဝ်ꩻ ယေဘုယျသဖော်ꩻအလꩻ လက္ခဏာႏဟဝ်ငါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားအနေႏ မဲဉ်ရိုꩻသမ်းယင်းနုဲင်းယိုသွူ။ "သꩻရက်ခွိုꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငေါဝ်းတချင်ꩻကိုဖုံႏလဲ့ ဖေါႏနယ်ထေနယ်ထွူတကာႏတောဝ်းတွော့ꩻ လောင်ႏလွိုးလောင်ႏလာꩻ လွိုးဟန်အလꩻလဲ့သင်၊ နီလိုꩻမျိုꩻ နီစွိုးခွိုꩻ ထင်ႏတသွောင်းအတွက် စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ အောဝ်ႏလိုႏပင်ႏတသွောင်းလွေꩻဒျာႏကရိုꩻဒါႏ အခေႏခံႏသꩻရက်ခွိုꩻ နုဲင်းဆꩻကိယို ပအိုဝ်ႏမန်ႏသမျ လိုႏတယ်ႏဆို့ꩻလွဒျာႏ သꩻရာႏတဖူꩻကိုအကျောင်ꩻ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယို တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ တခွုင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ