cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
တွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏ မဂ္ဂင်ႏ ၈ ပါꩻ
မဂ္ဂင်ႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီအီ ကိလေႏသာႏ၊ တရာꩻတွိုႏနွောင်ꩻအီ နီဗ္ဗာန်ႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကအီႏအွဉ်ႏနယ်လွေꩻလယိုအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏ(၈)ပါꩻသွူ။ ၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ - ထာꩻထီႏမဲဉ်ႏ ၂။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ - ထာꩻကျံႏမဲဉ်ႏ ၃။ သမ္မာဝါစာ - ဒေါ့ꩻငဝ်းမဲဉ်ႏ ၄။ သမ္မာကမ္မန္တ - ထာꩻမာꩻမဲဉ်ႏ ၅။ သမ္မာအာဇီဝ - လွူးနမ်း(တရာꩻ)မွေးမဲဉ်ႏ ၆။ သမ္မာဝါယာမ - ထာꩻကျိုꩻစာꩻမဲဉ်ႏ ၇။ သမ္မာသတိ - ထာꩻယူႏလꩻမဲဉ်ႏ ၈။ သမ္မာသမာဓိ - ထာꩻသꩻစွူမွေးမဲဉ်ႏ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻအကို သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တတွမ်ႏ သမ္မာအာဇီဝ (၃)ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာ သီႏလအခြွဉ်းနဝ်ꩻသွူ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ (၃)ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာသမာႏဓိအခြွဉ်းနဝ်ꩻသသွူ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (၂)ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာပညာႏအခြွဉ်းတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗုဒ္ဓနဝ်ꩻ ထွာကမ္ဘာႏဒီမိုကရေသီ အရီးသွတ်ꩻအစ ပထမ
ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တရာꩻတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကလဲဉ်းထိုꩻလဲဉ်းသွူ နေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၆၀၀ ကာႏ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ကွပ်ဝွေႏဖန်ႏဖန်းဖြယ်ပဲင်ႏခွင်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻမꩻ ဗုဒ္ဓယို ရိုꩻဗာႏ ဒီမိုကရေသီအစ ပထမနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏဟဲ့ꩻဒီမိုကရေသီတဲ့လဲင်ꩻလꩻနေး ကယီးထွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻ ဒီမိုကရေသီအကဲဉ်အနဲစ်ꩻ တချက်ယို ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ယီးထွဉ်ႏနယ်လဲဉ်း အွိုးနေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၆၀၀)လွိုကာႏလကာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဒီမိုကရေသီအရီးသွတ်ꩻအစ ပထမ ဝင်ꩻကအွဉ်ႏထွော့ꩻဒါႏ ဂရိခမ်းကိုသူꩻ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဒီမိုကရေသီ တပေါႏလွဉ်တဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။
ဆွေႏတကုန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဗုဒ္ဓသာႏသနာႏအထျꩻထျꩻ
ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏသမ္မတမျန်မာခမ်းအကို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ ဟေင်ဒူဘာႏသာႏ၊ ခရိစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏ၊ အိစ်သလမ်ဘာႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ကိုꩻကွယ်ႏခွင်ꩻအဝ်ႏလွဒျာႏ လွောင်ႏဗူႏပုံႏအခင်ႏမွဉ်ဥပဒေႏအကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပျဌာန်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ လွောင်ႏဗူႏပုံႏအခင်ႏမွဉ်ဥပဒေႏအကိုနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏယို ထွာနဲင်ႏငံႏတောႏဘာႏသာႏ တောင်ꩻသေꩻအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ပျဌာန်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏယို မျန်မာနဲင်ႏငံႏအကို ပေါႏပေါက်လွဉ်ဒျာႏ တဲႏဗီသီ ၅၈၈ ကာႏအကျောင်ꩻ ထွားသမဲင်ꩻအထောက်အကမ်းအလꩻ သေထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏထွားယင်း ဗုဒ္ဓဝင်ႏသမဲင်ꩻအလꩻလဲ့ ဂေါတမဘုရာꩻအစိုးတွင်ꩻ တဖုဿတွမ်ႏဘလ္လိက လိုꩻကူꩻကားသား တဖူးဝေးဖုံႏနဝ်ꩻ အရီးသွတ်ꩻ ထူꩻထူꩻချာꩻချာꩻ ကပ်ဗာႏရီးရီး ဗွေႏဘုရာꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ထွာအရီးသွတ်ꩻ ခံႏထူႏသရဏဂုံႏသားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ မျန်မာဗုဒ္ဓသာႏသနာႏအထျꩻထျꩻနဝ်ꩻ ထွာဆွေႏတကုန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဆွေႏတကုန်ႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်းယို ဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမသာႏသနာႏတောႏအကို ထွာအရီးသွတ်ꩻစေႏတီႏတောႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မျန်မာနွောင်ꩻဟံႏအကို အဝ်ႏထိုးသေꩻခါꩻကမ္ပယ်ႏ "ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏအထျꩻထျꩻ-ထွာဆွေꩻတကုန်ႏ"ဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကမ္ဘာႏဗုဒ္ဓသာႏသနာႏစေႏတီႏအထျꩻထျꩻနဝ်ꩻ-အဝ်ႏမျန်မာဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အပရိဟာနိယ တရာꩻနမ်းနွုတ်ꩻပါꩻ
မဉ်ႏလွူꩻထွား ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အပရိဟာနိယသုတ်နဝ်ꩻ ဟော်ꩻသေꩻခါꩻ အွိုးနေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၆၀၀)လွိုကာႏတဲင် ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဉာဏ်ႏတောႏ ထာꩻထီႏလုဲင်းတကားမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထီႏထွꩻသေထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကယီးထွဉ်ႏနယ်ဒါႏ အပရိဟာနိယတရာꩻနမ်း နွုတ်ꩻပါꩻအအဲဉ်ႏနဝ်ꩻ- - ၁။ ဆင်ႏဆင်ႏစီꩻဝွေꩻလို့ဝင်ꩻ၊ စီꩻဝွေꩻအလဲင်ꩻပေါင်ꩻအာတန် - ၂။ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြွမ်းဖြွမ်းလို့ဝင်ꩻ အုံဗꩻဗꩻ အစီꩻအဝွေꩻထွူ၊ ဖြွမ်းဖြွမ်းလို့ဝင်ꩻခွုမ်မာꩻ ခမ်းထီကိစ္စဖုံႏ - ၃။ တပညတ်ခါꩻတဝ်း အထွောင်းကိုနဝ်ꩻ တပညတ်ထဲင်းတဝ်း၊ ပညတ်ထွူလဲဉ်းဒါႏ အထွောင်းကိုနဝ်ꩻ တယားကုဲင်ထိုꩻတဝ်း၊ ခွုင်းကပညတ်ခါꩻဒါႏ ကျင်ꩻထုံꩻစခါဖုံႏယို လွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသုံꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ - ၄။ ထီႏလိုꩻဖြား လိုꩻတန်ဖုံႏယို ရိုႏသေႏဒျာႏ၊ ခံႏနွမ်ꩻဒျာႏ၊ ဟွုန်ဟဝ်ဒျာႏ၊ ပူႏဇောႏဒျာႏ၊ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်သီးဖုံႏ အငဝ်းယိုတဲ့ ဟဝ်နေးနာႏဒျာႏ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ - ၅။ ထွို့ꩻနွိုင်ႏနင်ႏ၊ ငင်ႏငါငီ၊ နေးတွမ်ႏအာႏဏာႏတဲင် ထူႏသိမ်ꩻနွိုင်ႏတဝ်း ဝင်ꩻမာဝင်ꩻပိုမူႏ - ၆။ ခွန်သီး ကအွဉ်ႏခါꩻ လူꩻခြေင်ႏ၊ လူꩻဟော် (လူꩻသာႏသနာႏ)ဖုံႏယို ရိုႏသေႏဒျာႏ၊ ခံႏနွမ်ꩻဒျာႏ၊ ဟွုန်ဟဝ်ဒျာႏ၊ ပူႏဇောႏဒျာႏ၊ ကလဲဉ်းခိုႏချာ ကလောင်ꩻကတင်ႏအတွိုင်ꩻ လောင်ꩻတင်ႏသေႏသေႏဒျာႏ - ၇။ တကျွꩻလွဉ်တဝ်းဒွိုန်း ဗွေႏရဟန္တာႏသီးဖုံႏ ယံဖေႏနေးကကျွꩻလွဉ်၊ ကကျွꩻလွဉ်လဲဉ်းဒျာႏ ဗွေႏရဟန္တာႏသီးဖုံႏ ယံဖေႏနေး ကအုံဗာႏ ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနဝ်ꩻ ခွန်သီးဖုံႏ နေးတွမ်ႏထာꩻတရာꩻ ထွားခွုမ်နာꩻဖေႏဒျာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကအုပ်ခမ်း၊ အုပ်ထီသားနဝ်ꩻ ပေါႏအဝ်ႏနေးနာႏလွဉ်ꩻ တရာꩻယို(၇)ပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအစီꩻပွါꩻလွဉ်လွုမ်ꩻ၊ အီႏဆုတ်ယုတ်အဲဉ်ထဝ်း ပဉ္စဝ်းဘုရာꩻဗွေႏ ဟော်ꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဒီမိုကရေသီတဖူꩻစဲဉ်ႏတန်သွူ၊ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻနယ်ချာ အတိတ်ဘဝဇာတ်နိပါတ်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အွိုးကမ္ဘာႏဦꩻခိန်ႏခါႏ မဟာသမ္မတခွန်ဘဝအခရာႏဖုံႏ၊ လိုꩻကမ္ဘာႏဦꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပညာႏအဝ်ႏသူႏတောႏကောင်ꩻ ဘုရာꩻအလောင်ꩻယို နေးတွမ်ႏလိုꩻအာသီး သဘော်ꩻဗိုန်ပီ ဖြွမ်းဗူႏလို့ဝင်ꩻထွူတဲင် ဒင်ႏအွဉ်ႏထွာခွန်ဖုံႏ၊ နမ်းခြောင်ꩻတင်သော့ꩻဖေႏ လိုꩻအာသီးဆန္ဒအလꩻ၊ ခွုမ်မာꩻဖေႏဒျာႏ လိုꩻအာသီးသꩻဆန္ဒအတွိုင်ꩻဖုံႏလဲ့ တဖဲ့ꩻတခဝ်အနေႏ ဗွေႏမျတ်ဟော်ꩻသေꩻခါꩻပါဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွန်ပွိုင်းလဲင်ႏလဲင်ႏခါကာႏ ပေါႏဝင်ꩻဒင်ႏ အွဉ်ႏထွာခွန်အခိန်ႏနဝ်ꩻ ထေင်းကျမ်ꩻကရိုꩻဒါႏ အစဲဉ်ႏအဆက်ဟဝ်တဗာႏယိုလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻသေꩻခါꩻပါဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နီမန်းခမ်းသား မဉ်ႏယူႏနပ်ခန်ꩻလွဉ်ꩻမွေး ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ထာꩻထီႏ၊ ဆန္ဒတောႏအတွိုင်ꩻ၊ ကယီးနယ်ဖုံႏယို မဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်မွေးမွေး အဗွေတဗာႏနဝ်ꩻတဲး ခါးလား ဂရိသီး 'ဒီမိုကရေသီ'ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယိုကပေါႏကာႏ မန်းခမ်းသား ဗွေႏဘုရာꩻလိတ်လုဲင်ꩻ 'အပရိဟာနိယ'ယို ကမ္ဘာႏအလောင်း အယိန်းတွင်ႏတွင်ႏကယ်ꩻဒွိုန်းကနဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏဝိဇ္ဇာႏတွမ်ႏသိပ္ပံပညာႏသီး ကေားအွဉ်ငါပထမဆရာႏ
ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏတရာꩻယီးနယ် အကျောင်ꩻ-အကျိုꩻသဘော်ꩻတရာꩻတန်သွူ၊ ရူပဗေဒပညာႏသျင်ႏ၊ ဂဏန်ꩻသင်္ချာပညာႏသျင်ႏ၊ နက္ခတ္တဗေဒပညာႏသျင်ႏ၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻပညာႏသျင်ႏ နယူတန် ကမော့ꩻဒါႏနိယာမအချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ လဲဉ်းဆုဲင်ꩻကယ်ꩻဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဂေါတမ ကဆုံꩻမꩻသွဉ်သင်သေꩻခါꩻ ကံႏတွမ်ႏကံႏအကျိုꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၄၀၀)ပဉ်သွူ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဂေါတမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အကျောင်ꩻအကျိုꩻသဘော်ꩻတရာꩻဖုံႏ၊ ဟေတုပစ္စယော-အာရမ္မဏပစ္စယော-အဓိပတိပစ္စယော-အနန္တရပစ္စယော-သမနန္တရပစ္စယော-သဟဇာတပစ္စယော-အညမညပစ္စယော စတဲင် ပဋ္ဌာန်ꩻ ၂၄-ပစ္စေꩻ
ပေါႏနမ်းမဉ်ႏကျင်ꩻလဲ့ နမ်းသေချာဒျာႏ အကျိုꩻဖေႏမွိုင်ကြွိုင်မွေး အွဉ်ငါကမ္ဘာႏတရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတရာꩻတောႏနဝ်ꩻ အဂုဏ်ႏတောႏ ၆-ပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း တွမ်ႏနမ်းကမော့ꩻ မဲဉ်ႏတနꩻမွေးစွဉ်ႏ၊ အကျောႏမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ၂-၃-၄ ဖုံႏနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတနꩻမွေးစွဉ်ႏ တွမ်ႏနမ်းကမော့ꩻ သိပ္ပံနယ်ꩻအကျောင်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီး အွဉ်ႏထွော့မတ်တောင်ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၂။ သန္ဒိဋ္ဌိကဂုဏ်ႏတောႏ ပေါႏနမ်းမဉ်ႏကျင်ꩻမွေးလဲ့ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေချာနွောင်ꩻဒါႏ တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ။ ၃။ အကာလိကဂုဏ်ႏတောႏ အကျိုꩻဖေႏသွူးဒါႏ တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ၊ ပေါႏမဉ်ႏလꩻလဲဉ်းမဂ်နဝ်ꩻ လꩻသွူးစွဉ်ႏဖိုလ်ႏ တရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ။ ၄။ ဧဟိပဿိကဂုဏ်ႏတောႏ 'လွဉ်ဟုဲင်း၊ ကျင်ꩻစမ်ꩻဟုဲင်း' ဖစ်ဟွုန်ဗွုန်ႏစွဉ်ႏ၊ ခံႏနွောင်ꩻအစမ်ꩻဂုဏ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻအဝ်ႏသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမ ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ၃၈-ပါꩻ၊ အားထုတ်အာနာပါန၊ ဝိပဿနာႏကျင်ꩻစဲဉ်ႏ၊ စာရိတ္တကျင်ꩻဝတ်၊ အကျင်ꩻမျတ်သီႏလ၊ မေတ္တာႏ၊ စီꩻဖျန်ꩻမေတ္တာႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ ဗောဇ္ဈင်ႏ ၇ပါꩻ၊ သတိပဋ္ဌာန်ႏ (၄)ပါꩻ၊ ရက်သညင်ꩻ၊ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ၊ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻ၊ ထာꩻခွင်ꩻလွစ်တွမ်ႏ ထာꩻယွုန်းယေားသယ်ꩻခံႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအွဉ်ငါကမ္ဘာႏ အမဲဉ်ႏတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျောႏဗꩻစွဉ်ႏဟန်ႏသနီꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻဒါႏ ကျမ်ꩻဂန်ႏဖုံႏအကို ထေထန်ႏ ကဆဲင်ႏတွမ်ႏလောကီꩻရေꩻရာႏ အရိုꩻအမိန်းတဲင် ကတဲမ်းစုသေꩻခါꩻဒါႏ လောကနီတိကျမ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏ အွဉ်ႏသေꩻခါꩻငဝ်းပုံႏခွိုင်ꩻဖုံႏ၊ လွောက်ꩻနာႏတောင်ꩻခါꩻခရာႏ အရိုꩻအမိန်းဖုံႏ၊ ထူႏအီသွဉ်ခန်ꩻခရာႏ ဇာတ်ခြောင်ꩻခရာႏ ငဝ်းခြုဲင်းယွဲးဖုံႏအကို စုရောမ်သေꩻခါꩻ အယံရာꩻစား လောကနီတိကျမ်ꩻယို ဘာႏသာႏတရွေꩻတဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻတရွေꩻတဝ်း၊ အရွယ်ႏသိုမ်ပါꩻ ဟဝ်လွောက်ꩻမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ၊ လောကနီတိနဝ်ꩻ ထွာယီးထွဉ်ႏနယ်ဖေႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလောကခရာႏ ဖေႏကတိုꩻတက်ဖေႏကစီꩻပွါꩻအီတာႏနဝ်ꩻသွူ၊ အမဲဉ်ႏတဲး ကျမ်ꩻယိုနဝ်ꩻ လောကကို ထွာလိုꩻသီးအကဲဉ်အနဲစ်ꩻတဲ့မွေးမွေး၊ မွိုးဖါတဲ့မွေးမွေး၊ ဆရာႏတဲ့မွေးဒျာႏ၊ သွꩻခွတဲ့ အဝ်ႏမွေးဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻခိုကသွဉ်ဒါႏသေꩻခါꩻထွူ နီတိကျမ်ꩻသားယိုနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအထီႏအဟွုန်အာ၊ ထွာလိုꩻခိုဒါႏပညာႏတဲ့မွေးမွေးနဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏလောင်း ကီညိုႏခရာႏဟဝ်မွေး ဗွေႏဘုရာꩻပို ရဟန်ꩻသံႏဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းခမ်းအကို အဝ်ႏအာလွိုဝင်ꩻ
၁။ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ်ငါႏ၊ ၂။ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻစွို့ꩻငါႏ၊ ၃။ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ကျင်ꩻဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏတာႏ၊ ၄။ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကလွောက်ꩻငမ်ႏတွမ်ႏ ဝင်ꩻထာꩻရိုႏသေႏမုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ၅။ နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ထာꩻလူႏအဝ်ႏညာꩻထူႏလွဉ်ဖုံႏယို ခံႏထူႏထွိုက်ဒျာႏ၊ ၆။ နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ တခြိုꩻကမာꩻဖေႏထဉ်ႏတာႏဖုံႏယို ခံႏထူႏထွိုက်ဒျာႏ၊ ၇။ နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ထာꩻလူႏမဲဉ်ႏဖုံႏယို ခံႏထူႏထွိုက်ဒျာႏ၊ ၈။ နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏထွိုက်ဒျာႏ တွမ်ႏစူဝုဲင်ႏ၊ ၉။ နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ဗွန်ပီစွဉ်ႏလုဲင်း၊ သေန်ႏနုဲင်းစွဉ်ႏ သွို့ꩻခြံ ရုဲင်သော့ꩻကုသိုလ်ႏခြွီတာႏ ဟံႏယာႏအယံသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ - သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွမ်ႏ - သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ တခိုမ်ꩻ၊ - သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွမ်ႏ - သကဒါဂါမိဖလဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုႏနဝ်ꩻ တခိုမ်ꩻ၊ - အနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွမ်ႏ - အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ တခိုမ်ꩻ၊ - အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွမ်ႏ - အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ တခိုꩻ။ အခိုမ်ꩻနေးအနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၄)ခိုမ်ꩻ၊ ပဉ်ပါꩻပါꩻနေးအနႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈)ပါꩻယို ထွာဒက္ခိဏေယျ အရိယာႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာအရိယာႏသံႏဃာႏသီး အခွိုꩻအနွယ်ႏသွုပ်တဲင် နေးတွမ်ႏဉတ်တလဲင်ႏ၊ ကမ္မဝါႏစာႏသိုမ်လဲင်ႏ တွမ်ႏဉတ္တိစတုတ္ထကံႏတွော့ꩻ ကထွာလွဉ်ရဟန်ꩻအခြွဉ်းအဗူႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲး ထွာသမ္မုတိသံႏဃာႏနဝ်ꩻ၊ သမ္မုတိသံႏဃာႏနဝ်ꩻတဲ့ နေးတွမ်ႏဝိနယ်ꩻဒေႏသနာႏတောႏအလꩻ ကခွုမ်မာꩻဗာႏဒါႏ ဝိနယ်ꩻကံႏအနေႏနဝ်ꩻ ၁။ စတုဝဂ္ဂသံဃာ - လစ်ꩻပါꩻခြွဉ်းသံႏဃာႏ ၂။ ပဉ္စဝဂ္ဂသံဃာ - ငတ်ꩻပါꩻခြွဉ်းသံႏဃာႏ ၃။ ဒသဝဂ္ဂသံဃာ - ဆီပါꩻခြွဉ်းသံႏဃာႏ ၄။ ဝီသတိဝဂ္ဂသံဃာ - နီဆီပါꩻခြွဉ်းသံႏဃာႏ ၅။ အတိရေကဝီသတိသံဃာ - နီဆီပါꩻလွိုခြွဉ်းသံႏဃာႏ အဝ်ႏလွေꩻငတ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လစ်ꩻပါꩻခြွဉ်းစတဲင်သံႏဃာႏဖုံႏယို ခွုမ်မာꩻလွေꩻဗာႏ တွမ်ႏနမ်းကဆဲင်ႏရာꩻ ဝိနယ်ꩻကံႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ
ရတနာႏသိုမ်ပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဘုရာꩻ၊ တရာꩻ၊ သံႏဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
သံႏဃာႏ
- ဘိက္ခု၊ ရဟန်ꩻ၊ ဗွေႏဗိုန် (en:Bhikkhu) စင်ꩻ၊ ဗွေႏစင်ꩻ - ဘိက္ခုနီ၊ သောပ္ပယိုမူႏ၊ မွိုးသီႏလ (en:Bhikkhuni) - သျင်ႏ၊ သာႏမဏေႏ
ပရိက္ခရာႏ
- သင်္ကန်ꩻပွိုင်ႏ - သင်္ကန်ꩻဗုဲင် - သင်္ကန်ꩻနီထွိုင်၊ ဒုကုဋ် - သပိတ် - နꩻပေႏကြော့ꩻကတူႏ - ထꩻ - ပန်ꩻကျိုꩻ (စွိုင်ငင်းဒေင်) - ထီစဲစ်
သီႏလ
- သီႏလကရိုꩻနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻအီ၊ ထိန်ꩻတီအီ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလနဝ်ꩻ အဖြယ်ခေါ်ယင်း စာရိတ္တသီႏလ (အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏ)တွမ်ႏ ဝါရိတ္တသီႏလ (အဝ်ႏလိုႏဆောင်ႏ)နီမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ - သီႏလငတ်ꩻပါꩻ (ပဉ္စသီလ၊ နိစ္စသီလ) - သီႏလသွစ်ꩻပါꩻ(သတင်ꩻသီႏလ) (အဋ္ဌင်္ဂသီလ၊ ဥပေါသထသီလ) - သီႏလကွတ်ꩻပါꩻ (နဝင်္ဂဥပေါသထသီလ) - သီႏလဆီပါꩻ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏလိတ်ကျမ်ꩻဖုံႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏလိတ်ကျမ်ꩻဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ သုံꩻဒျာႏပါဠိ မွေးတဝ်းလဲ့ သင်္သကရုဲက်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ - ပိဋကတ်သိုမ်ဖုံႏ - ဝိနယ်ꩻပိဋကတ် - သုတ္တန်ႏပိဋကတ် - အဘိဓမ္မာႏပိဋကတ်
ဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမ ဇာတ်တောႏဖုံႏ
ဇာတ်တန်ဆီဇာတ် ([]) - တေမိယဇာတ်တောႏ (၅၃၈) - ဇနကဇာတ်တောႏ (၅၃၉) - သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တောႏ (၅၄၀) - နေမိဇာတ်တောႏ (၅၄၁) - မဟောသဓဇာတ်တောႏ (၅၄၂) - ဘူရိဒတ်ဇာတ်တောႏ (၅၄၃) - စန္ဒကုမာရဇာတ်တောႏ (၅၄၃) - နာရဒဇာတ်တောႏ (၅၄၅) - ဝိဓူရဇာတ်တောႏ (၅၄၆) - ဝေဿန္တရာႏဇာတ်တောႏ (၅၄၇)
ကေꩻဇူꩻ
ကေꩻဇူꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဖြာꩻ ကမာꩻဖေႏ ကကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏ အလင်တဖြာꩻအလောင်း အကျိုꩻဟဝ် ထာꩻမာꩻဟဝ်ဒျာႏသွူ။ "ကေꩻဇူꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ - လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏနေးကသေနာႏနောဝ်ꩻ "အတွက်တာႏအကျိုꩻ"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ- နီကအုံသန္ဓေႏ မွိုးဗွေႏနမ်းလောင်းကီနောဝ်ꩻ နီဖေႏနေး ကထွာလꩻလိုꩻတဲင် နီမွိုးဗွေႏနောဝ်ꩻ ယားထိုꩻတောဝ်း၊ အုံထွိုင်ႏပါ အုံလင်ꩻပါ လွေꩻပါ သဲင်ꩻပါ၊ ကွတ်ꩻလာမာꩻကီ အလာတဆီ ကထင်ႏလꩻတဲင် မွိုးဗွေႏလုဲင်ႏတွက်သက် လွူးလင်ꩻနီ၊ မွိုးနောဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏအီႏသီသီ၊ နောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ အွဉ်ႏနဲဉ်း၊ ဖေႏအံႏ၊ ဖေႏအွꩻ၊ ဖျိုးဆီႏ၊ ဖျိုးအေႏ၊ မာꩻဖေႏပိုအတွက်တာႏ အမျိုꩻမျိုꩻ၊ မာꩻဖေႏပိုအကျိုꩻ အစားစား။ ယိုကိုနောဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻယွယွသွော့၊ မွိုးမာꩻဖေႏ ပိုအတွက်တာႏနဲ့၊ ပိုမာꩻဖေႏ မွိုးအတွက်တာႏနဲ့၊ မွိုးမာꩻဖေႏ ပိုအကျိုꩻနဲ့၊ ပိုမာꩻဖေႏ မွိုးအကျိုꩻနဲ့၊ မွိုးခံႏယပ်ꩻဖေႏ ပိုတာႏနဲ့၊ ပိုခံႏယပ်ꩻဖေႏ မွိုးတာႏနဲ့၊ မွိုးမာꩻဖေႏ ပိုတာႏနဲ့၊ ပွိုမာꩻဖေႏ မွိုးတာႏနဲ့၊ မွိုးမာꩻဒုက္ခ ပိုနဲ့၊ ပိုမာꩻဒုက္ခမွိုးနဲ့၊ မဉ်ႏစဉ္စာꩻယွယွ ပဉ်ချက်ပဉ်ချက်နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ- "မွိုးမာꩻဖေႏ ပိုအတွက်တာႏဒျာႏ၊ မွိုးဗွေႏမာꩻဖေႏ ပိုအကျိုꩻတာႏဒျာႏ၊ မွိုးဗွေႏ ခံႏယပ်ꩻဖေႏ ပိုအတွက်တာႏဒျာႏ၊ ပိုမာꩻဒုက္ခ မွိုးဒျာႏ" ကရိုꩻနောဝ်ꩻ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ သေဗာႏစွဉ်ႏသွူ။
ဖါဗွေႏကထုမ်ႏဖေႏ အအံႏအအွꩻ၊ အကွဉ်အကꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ ပိုပေႏအတွက်တာႏဒျာႏ၊ ပိုပေႏအကျိုꩻဖုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုကိုနောဝ်ꩻ မွိုးဖါ မာꩻဖေႏရီး ပိုပေႏသီးအတွက်တာႏ၊ မွိုးဖါ မာꩻဖေႏရီး ပိုပေႏအကျိုꩻတဲင် မွိုးဖါယိုနောဝ်ꩻ ထွာခန်း "ပုဂ္ဂိုလ်ႏမာꩻဖေႏရီး ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ"အစားနောဝ်ꩻသွူ။ ပိုမူႏတန်ထို ပိုခိုတန်လဲဉ်း၊ မဉ်ႏတွိုႏအခိန်ႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻယို ပိုခိုတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏယူႏ၊ ပိုမူႏတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏသေချာ။ သေချာမွိုးကေꩻဇူꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူတဲင် အောဝ်ႏလိုႏဖြော်ချာ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ ဖြော်ဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အင်္ဂုတ္တိုရ်ႏ အမုဲင်(၂) တယ်ႏစလိတ်မဲ့ငါ (၈၁) ဗꩻလွေꩻ (၉၆)နဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကေꩻဇူꩻတရာꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း မွိုးဖြားဖါဖြားကေꩻဇူꩻ၊ ဆရာႏသမာꩻကေꩻဇူꩻ၊ လိုꩻလောင်ႏလိုꩻလင်ကေꩻဇူꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ ကေꩻဇူꩻတရာꩻ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ နီဖေႏနေးကသေတဲင် ဝင်ꩻဒေါ့ꩻဖေႏ၊ ဝင်ꩻသွဉ်ဖေႏ၊ ကောကဒေါ့ꩻ၊ ကသွဉ်ဖေႏသားနောဝ်ꩻ ထွာနီကေꩻဇူꩻဗွေႏ။ နီဖေႏနေးကဒါႏတဲင် သွဉ်ဖေႏ၊ ကျိုꩻစာꩻဖေႏ၊ ထောက်ပမ်းဖေႏ၊ ကသွဉ်ဖေႏ၊ ကကျိုꩻစာꩻဖေႏ၊ ကထောက်ပမ်းဖေႏ၊ ကသွဉ်ဖေႏ၊ ကကျိုꩻစာꩻဖေႏ၊ ကထောက်ပမ်းဖေႏနီ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာနီကေꩻဇူꩻဗွေႏ။ ဖေႏလ၊ ဖေႏငါး၊ ဖေႏငါ၊ ဖေႏအံႏ၊ ဖေႏအွꩻ၊ ဖေႏကွဉ်၊ ဖေႏကꩻ၊ ဖေႏအုံ၊ ဖေႏတယ်ꩻ-စတဲင် ကမာꩻဖေႏသား ကားကအဝ်ႏနောဝ်ꩻတဲ့ ထွာနီကေꩻဇူꩻဗွေႏ။ နမ်းဖေႏကချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻဖေႏကချမ်ꩻသာႏ၊ ဖေႏနေးကစီꩻပွာꩻ၊ ဖေႏနေးကတိုꩻတက် ကမာꩻကဆောင်ႏရွက်ဖေႏသားတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကကယ်ႏဖေႏဘေꩻရန်ႏ၊ ကထွို့ꩻထန်ႏဖေႏ ထာꩻဒုက္ခကို၊ ကလုမ်ꩻလာꩻ ကဖေႏအံႏတသီႏ၊ ကကူႏညီႏကစွဲကို စတဲင်ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနောဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ ထွာနီကေꩻဇူꩻဗွေႏ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏမာꩻဖေႏ နီအကျိုꩻအဟောဝ်စားနောဝ်ꩻ ထွာနီကေꩻဇူꩻဗွေႏလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကေꩻဇူꩻ အခန်ꩻကဏ္ဍယိုနောဝ်ꩻ- အောဝ်ႏ (၃)ရန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ပုဗ္ဗကာရီ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- "မာꩻဖေႏရီး ကေꩻဇူꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏ လꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကတညူ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ - "သေချာဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကတဝေဒီ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ - "ဖြော်ချာဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏနေးကသေစဲင်းစဲ့နောဝ်ꩻ ဥပမာႏ - ပါꩻခြွေတဖြာꩻတနောဝ်ꩻ ထေဖေႏခန်း ပါꩻခြောတဖြာꩻ အနီꩻအရင်ꩻ၊ ကထေဖေႏရီး အနီꩻအရင်ꩻ၊ ကမာꩻဖေႏရီး (ကေꩻဇူꩻ)နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပုဗ္ဗကာရီ"နောဝ်ꩻသွူ။
ပါꩻလိုꩻခြွေ ကထေဖေႏ အနီꩻအရင်ꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ပါꩻလိုꩻခြောအောဝ်ႏယူႏလꩻဒျာႏ၊ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ကယူႏလꩻ ကသေချာ (ကေꩻဇူꩻ)နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ "ကတညူ"နောဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ပါꩻလိုꩻခြော ဖြော်ချာယင်း ပါꩻလိုꩻခြွေရွဉ်၊ ကဖြော်ချာ (ကေꩻဇူꩻ)နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကတဝေဒီ"နောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "လောကကိုယို လိုꩻကအီႏမာꩻဖေႏရီးဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ (ပုဗ္ဗကာရီ-ပုဂ္ဂိုလ်ႏ)တဲ့ အောဝ်ႏကြွို့ꩻတောဝ်း။ ကအီႏသေချာ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ၊ ကအီႏဖြော်ချာ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ (ကတညု၊ ကတဝေဒီ-ပုဂ္ဂိုလ်ႏ)တဲ့ အောဝ်ႏကြွို့ꩻတောဝ်း" ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကမာꩻဖေႏရီး ကေꩻဇူꩻသားတဲ့ အောဝ်ႏသွံစား- အောဝ်ႏသွံမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "မာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻ အတန်စား"ကရိုꩻနဝ်ꩻ - နေးတွမ်ႏ ထာꩻရက်မေတ္တာႏ၊ နေးတွမ်ႏထာꩻသညင်ꩻ ကရုဏာႏတဲင် ဖေႏကလလꩻစွဉ်ႏ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကယ်ႏဆယ်ႏဖေႏစွဉ်ႏ သက်တလီးတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ထီႏတောႏတောဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ကော့ꩻမောင်ꩻဆုဲင်ꩻ အွဉ်ႏတောဝ်းတစျꩻစျꩻ၊ နေးတွမ်ႏသꩻဗွာ သꩻကြောင်းတဲင် ကမာꩻဖေႏ ဝင်ꩻအတွက်တာႏ၊ ကမာꩻဖေႏ ဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ ကမာꩻဖေႏ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻအစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာမာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻအတန်စား၊ ထွာမာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻအယံစားနောဝ်ꩻသွူ။ "မာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻ အတလောင်ꩻစား"ကရိုꩻနဝ်ꩻ - ဖေႏနေး ကလꩻစွဉ်ႏ လူꩻချမ်ꩻသာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကယ်ႏဆယ်ႏ လွစ်စူထို့ခင်ႏထို၊ မဲ့ကုဲင်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအတွက်တာႏ၊ မာꩻဖေႏ ဝင်ꩻအကျိုꩻတဲ့ မာꩻဖေႏလို့လို့တောဝ်း၊ မာꩻဖေႏတောႏတောႏတန်ႏတန်ႏလွုမ်ꩻ၊ ထီႏတောႏဝင်ꩻတခြိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ၊ မဲ့ꩻလꩻချာဒျာႏ ယင်ဟူးယင်ဟန်ႏ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ကမာꩻဖေႏဝင်ꩻအတွက်တာႏ၊ ကမာꩻဖေႏ ဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ ကမာꩻဖေႏဝင်ꩻကေꩻဇူꩻစားနောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ ထွာမာꩻဖေႏ ကေꩻဇူꩻအတလောင်ꩻစား၊ ထွာမာꩻဖေႏ ကေꩻဇူꩻတောႏတောႏတန်ႏတန်ႏစားနောဝ်ꩻသွူ။ "မာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻ အပေႏစား"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ဖေႏကလꩻငါ လိုꩻချမ်ꩻသာႏငါတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဖေႏကယ်ႏဆယ်ႏဖေႏလယ်ႏကွို့ꩻ အကဲင်အလောက်ပေႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအတွက်တာႏ၊ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအကျိုꩻတဲ့ မာꩻဖေႏတစိꩻပေႏဒျာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ထီႏတောႏဝင်ꩻတခြိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဖေႏကလꩻသော့ꩻ ထာꩻမျတ်၊ ထာꩻလွိုတမျိုꩻမျိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ ဖေႏကထွာချာဝွေꩻလိုꩻ၊ ဖေႏကထွာချာ ဝွေꩻထာꩻထွဉ်ႏအံႏ၊ တွိုႏတနီꩻခါ ဖေႏကချာဗာႏ အရင်ꩻယင်၊ အတိုꩻယင်၊ ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကအွဉ်ႏသꩻ လောဘ၊ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအတွက်တာႏ၊ ကမာꩻဖေႏဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ ကမာꩻဖေႏ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻအစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာမာꩻဖေႏ ကေꩻဇူꩻအပေႏစား၊ ထွာမာꩻဖေႏ ကေꩻဇူꩻအဆေ့ꩻစားလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကံစွဉ်ꩻ
thumb|ကံစွဉ်ꩻမွူးတောမ်ႏ ကံစွဉ်ꩻကဝ်ႏ ကံစွဉ်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Ipomoea aquatica) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻလျားဒေႏသ ထီတကွို့ꩻ ကောင်သဲင်တကွို့ꩻကို ကဒွေါ့ꩻနွောင်ꩻဒါႏ ထာꩻမွူးတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏအနေႏ အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်လွ့ဝင်သွူ။ ဝွေꩻကဒေါ့ꩻစဒါႏ မူလအစ ဇာႏတိခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻတဲ့ တသေစဲင်းတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ "ကံစွဉ်ꩻ"နဝ်ꩻ ထီကို မွေးတဝ်းလဲ့ ဟံႏစိုႏခြာနဝ်ꩻ ဒွေါ့ꩻထန်ႏတလာနွောင်ꩻ၊ အပင်အမွူး ဖွိုးထိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၇-၁၀ ပေႏခါႏ) မွေးတဝ်းလဲ့ ဆွာꩻထဲင်းဒါႏ၊ အပင်ကိုနဝ်ꩻ တအိုတဲင် အယွိုꩻပေါ်နွောင်ꩻ ထီခိုႏလောင်းသွူ။ ကံစွဉ်လာႏနဝ်ꩻ ဗိုန်နုဲင်း ပြာႏရာႏကတူႏပုင်ႏ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ (၂-၆ လက်မ)ရပ်၊ ပေႏဆွာꩻ အနာစျူလုဲင်းသွူ။ အကဝ်ႏနဝ်ꩻ ပေႏတန်အဝ်ႏ (၁-၂ လက်မ)ရပ်၊ ကဲဉ်းအာ အရောင်ႏဗွာ တောမ်ႏ ထာႏဝနဝ်ꩻ ခုံႏရာႏဆွာꩻရောင်ႏပုင်ႏအဝ်ႏသွူ။ တဒွော့ꩻတကွို့ꩻသွူ အပင်တဲင် ဆို့ꩻဆွို့သော့ꩻလွေꩻ ဟံႏကိုလဲ့ အရွီးထန်ႏလွဉ် အဝ်ႏမွန်ဗန်နွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ မွေးတဝ်းလဲ့ ထူႏနေးအခြွီခူꩻလဲ့ ထူႏသုင်ꩻဆို့ꩻရုဲင်နွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻတောမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ
thumb|ကံစွဉ်ꩻမွူး အစော့ႏအလာႏ အပင်တောမ်ႏအရွီးပုင်ႏ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို ဗီတာမဉ်အေ၊ ဗီတာမင်ဘီ၊ ဗီတာမင်စီ၊ ပရိုတင်းဓာတ်၊ ကယ်စီကယ်၊ ဖော့စ်ဖရပ်စ်၊ ကာရိုတင်း-စတဲင် အာဟာႏရဓာတ်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာတဲင်တွော့ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအတာႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏ ထွာနွောင်ꩻအီဒျာႏ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏတမျိုꩻနေနေသွူ။ ကလꩻနွောင်ꩻအီဒါႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအတာႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ- *၁။ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏသွူ။ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏတဝ်းသားဖုံႏတွမ်ႏ မဲ့ယံဖေႏကေဗေင်ႏစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻသားအတာႏ ကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယို လမ်းကိုအတာႏ သဘာႏဝတသီႏအနေႏ သွုံꩻအီဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏအံႏနေး သွုံꩻနေးဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏအံႏကံစွဉ်ꩻစော့ꩻယိုနဝ်ꩻ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏအီသွူ။ မဲ့ဗေင်ႏအွီႏတွော့ꩻ ဗေင်ႏညဗေင်ႏလေထာꩻ၊ မဲဉ်ဗေင်ႏလေတသေႏသေႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းသွူ။ ဖေႏဗွေဒျာႏ ထာꩻဗေင်ႏအထီအသွီႏနဝ်ꩻမꩻ မဲ့မဉ်ႏသေ မဉ်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ အုံထာꩻစွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မန်းလိတ်ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ လိတ်အဝ်ႏဒျာႏ ပငါပရာꩻလဲ့ ကွပ်အုံသော့ꩻမန်းခမ်း၊ အဝ်ႏသော့ꩻမန်းခမ်းကိုတဲင် မန်းလိတ်ယို သွဉ်တဝ်းတလꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏသွဉ်ဗာႏဒျာႏ စွုမ်ႏမျိုꩻမျိုꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻသွူ။ မန်းလိုꩻမျိုꩻဒျာႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏသွဉ်လွ၊ အဝ်ႏသွဉ်ဗာႏ မန်းလိတ်ပငါပရာꩻလဲ့ ဒါႏဒါႏလဲပ်လဲပ်၊ တဲပ်တဲပ်တော်တော် ကအီႏဒါႏမွေးမန်းလိတ်နဝ်ꩻ ခြေားတန်ဒျာႏသွူ။ တဲႏစွဉ်ႏသူငယ်တန်ꩻ ဗꩻထင်ႏတက္ကသိုလ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏသွဉ်၊ အဝ်ႏတဲမ်းမန်းလိတ်၊ အဝ်ႏဒေါ့ꩻမန်းငဝ်းဖုံႏလဲ့ ကတဒါႏလဲပ်တဝ်း၊ ကတဒါႏတဲပ်တဝ်း မန်းလိတ်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ မန်းလိတ်ယို အယပ်ꩻငါႏ၊ အသျုတ်ငါႏတွော့ꩻ ဒါႏလဲပ်နွောင်ꩻကြွို့ꩻတဝ်းဒျာႏသွူ။
မန်းလိတ်ယို ယပ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သျုတ်နုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို မီႏခြုဲင်းနယ်၊ အွောင်နယ်ဗာႏနဝ်ꩻ- ပဉ္စမတန်ꩻတာႏ ကပျဌာန်းဒါႏ မြန်မာသဒ္ဒါ အတွဲ(၁)၊ အခန်ꩻ(၁)ကိုနဝ်ꩻ မန်းသရယို အဝ်ႏတဲမ်းနယ်(၂)မျိုꩻသွူ။ တမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အခြေခံသရ"၊ ထဲင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သင်ရိုးသရ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အခြေခံသရ(၁၁)ဖြုံႏနဝ်ꩻ "အ အာ၊ ဣ ဤ၊ ဥ ဦ၊ ဧ အဲ၊ ဩ ဪ၊ အို"အဝ်ႏနုဲင်းယိုသွူ။ ၂၀၀၈-၂၀၀၉ ပညသင်နှစ်တာႏ ကတွဲႏနျꩻပျဌာန်းဒါႏ သူငယ်တန်ꩻ မြန်မာစာကိုနဝ်ꩻ မန်းသရယို တဲမ်းနယ်လွေꩻ သင်ရိုးသရ(၁၁)ဖြုံႏ နုဲင်းကီယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ မန်းသရ(၂)မျိုꩻယို မီႏဝွေႏဖန်ႏဗာႏနဝ်ꩻ- ပဉ္စမတန်ꩻ မြန်မာသဒ္ဒါကို ကအွဉ်ႏဗာႏ သရ(၂)မျိုꩻအကျောင်ꩻအခရာႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ တတဲမ်းနယ်တဝ်း၊ တသျင်ꩻနယ်တဝ်းတဲင် သေဗာႏတဝ်းသွူ။ သရ(၂)မျိုꩻအကိုကပါဒါႏ "ဩ"သရနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းပါဠိသရ သေနာႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပါဠိသရလဲ့ တပါတဝ်း၊ မန်းဘာႏသာႏကိုလဲ့ အသုံꩻတအဲဉ်ထဝ်း ကတဲမ်းဒါႏ "ဪ"သရနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သေနာႏတဝ်းအခရာႏသွူ။ "ဩ ဪ"သရ(၂)ဖြုံႏယို မီႏတဲမ်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ နုဲင်းပအိုဝ်ႏသရနဝ်ꩻ "အော၊ အော်"တဲမ်းဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သရယို(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လဲဉ်းလွဝင်ꩻလဲ့ "အော"ယို အွဉ်ႏထန်ႏအငဝ်း"အော"တွော့ꩻ ကအွဉ်ႏဗာႏ သရ(၂)ဖြုံႏ "အော၊ အော်"နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သေန်ႏလျောႏမုꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသွူ။
သင်ရိုးသရကိုကပါဒါႏ "အံ"သရယိုလဲ့ အသရမုဲင်ကီ(သေးသေးတင်)ဒျာႏတဲင် အွဉ်ႏထွော့ခေါ်ခေါ် သရတဖြုံႏအနေႏနဝ်ꩻ သေန်ႏလျောႏမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းနေနေသွူ။ "အား"သရယိုလဲ့ "အာ"သရ မုဲင်နီဖြုံႏ (ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက်)အားဒျာႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏထွော့ခေါ်ခေါ် သရတဖြုံႏအနေႏနဝ်ꩻ သေန်ႏလျောႏမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းနေနေသွူ။ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ မန်းသရယို အဝ်ႏလိုႏ "အ အာ၊ ဣ ဤ၊ ဥ ဦ၊ ဧ အဲ၊ ဩ၊ အို"အဖြုံႏတဆီနုဲင်းယိုလွုမ်ꩻသွူ။ ပဉ္စမတန်ꩻ မြန်မာသဒ္ဒါကိုကပါဒါႏ သရ(၂)မျိုꩻယို မီႏကြွန်ꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻ မန်းသရယို ထွာစွဉ်ႏ(၁၃)ဖြုံႏသွူ။ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ လိုႏထွိုက်လိုႏသင်ꩻ သရဖြုံႏဆီကီနဝ်ꩻအကို မီႏသော့ꩻထဲင်း"အုဲင်"တဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻစွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏသရအစဲစ်အမန်ႏသွူ။ ယိုခါ ပအိုဝ်ႏသရ ကထွာ(၁၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ သော့ꩻမုဲင်လ၊ အွဉ်ႏထွာရဿသရတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏသရ ထွာထိုꩻဗာႏ(၁၆)ဖြုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ၊ ယို(၅)ဖြုံႏ သော့ꩻမုဲင်လတွော့ꩻ မီႏတအွဉ်ႏထွာတဝ်း ရဿသရနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသရယို အဝ်ႏ(၁၁)ဖြုံႏ "အ အာ၊ အိ အီ၊ အု အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ အော၊ အို"နုဲင်းယိုလွုမ်ꩻသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏသရအကျောင်ꩻခရာႏသွူ။ လိုꩻမျိုꩻလင်၊ ဘာႏသာႏလင်လိတ်နဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ တဒါႏတဝ်းတဲင် တစင်းဝွေႏဖန်ႏတဝ်း၊ ပါဠိ၊ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်အက္ခရာႏယိုနဝ်ꩻ သရ၊ ဗီး အဝ်ႏနီမျိုꩻတဲင် ယိုနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းခြုဲင်းလွေꩻပါယင်း ဗိးအကျောင်ꩻခရာႏသွူ။
ပါဠိ၊ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏဗီးနဝ်ꩻ ပါဠိဗီးအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏသွူ။ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဖြုံႏ "အံ"ယို ကဟဲ့ꩻဗာႏဗီးနဝ်ꩻ "အ"မွေးတဝ်း၊ မုဲင်ကီ"-ံ"ဒျာႏသွူ၊ ပအိုႏဟဲ့ꩻမုဲင်ကီ၊ မန်းဟဲ့ꩻသေးသေးတင်၊ ပါဠိဟဲ့ꩻ နိဂ္ဂဟိတ်ယို မန်း၊ ပအိုႏအနေႏနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻဗီးခရာႏ တလိုႏတဝ်း၊ မန်းနဝ်ꩻ "အ"လဲ့ အသရဒျာႏ၊ သေးသေးတင်လဲ့ သေးသေးတင်ဒျာႏ၊ မာꩻထူꩻချာꩻအီ "အ"သရငဝ်း အမုဲင်တမျိုꩻဒျာႏ၊ ပအိုႏလဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏနေနေ၊ "အ"လဲ့"အ"သရဒျာႏ၊ မုဲင်ကီလဲ့ မုဲင်ကီမာꩻထူꩻချာꩻအီ "အ"သရငဝ်း အမုဲင်တမျိုꩻဒျာႏနေနေတဲင် သွင်ꩻသော့ꩻဗီးစာႏရင်ꩻကို တလိုႏတဝ်းသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ သူငယ်တန်ꩻ မြန်မာဖတ်စာကိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပဉ္စမတန်ꩻ မြန်မာသဒ္ဒါကိုလဲ့နဝ်ꩻ မန်းဗီးအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဖြုံႏနဝ်ꩻ "အံ"တမွေးတဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏနုဲင်းအ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "အ"နဝ်ꩻ သရကို အဝ်ႏပါလဲဉ်းတဲင် ဗီးကို မဉ်ႏသော့ꩻပါထဲင်းအနဝ်ꩻ မန်းလိတ်ယို ယိန်းမာႏမာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မန်းတွမ်ႏပါဠိ၊ ပါဠိတွမ်ႏပအိုႏယိုနဝ်ꩻ ကင်ꩻဝင်ꩻတလꩻတဝ်း၊ ပွိုင်းဝွို့တဝ်း ဆဲင်ႏတဝ်း တလꩻတဝ်းတဲင် စူꩻလွဉ်ꩻပါဠိဗီးတွော့ꩻ မန်းဗီး၊ ပအိုႏဗီးယိုလဲ့ အဝ်ႏနုဲင်းနုဲင်း၊ အွဉ်ႏနုဲင်းနုဲင်း(၃၃)ဖြုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန်း၊ ပအိုႏ ကအွဉ်ႏထန်ႏဒါႏ ဗီးငဝ်းယိုခါနဝ်ꩻ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏယို တဖြုံႏတွမ်ႏတဖြုံႏ အငဝ်းဖေႏကထန်ႏဗွိုန်ပုဲင်ႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏတဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ဗီး(၂)ဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လွဝင်ꩻ၊ ဗီး(၃)ဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လွဝင်ꩻ ထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မန်း၊ ပအိုႏ ကအွဉ်ႏဗာႏ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏနဝ်ꩻ တွက်ဒျာႏ တဲမ်းအီပါဠိငဝ်းတာႏဒျာႏသွူ။ မန်း၊ ပအိုႏယိုနဝ်ꩻ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏယို ကွပ်အွဉ်ႏထန်ႏအငဝ်း တဒါႏလို့တဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ဗီး(၂)ဖြုံႏ၊ (၃)ဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်ထိုꩻလွဝင်ꩻ၊ မန်းလဲ့ ထွာထိုꩻ ကကြီး၊ ဂငယ်၊ စလုံး၊ ဇကွဲ၊ ဈမျဉ်းဆွဲ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပအိုႏလဲ့ ထွာထိုꩻ က-ရီး၊ ဂ-ဆုဲင်ꩻ၊ ခ-ရီး၊ ဃ-ဆုဲင်ꩻ၊ စ-ရီး၊ ဇ-ဆုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုႏဗီးမဉ်ꩻအကို အငဝ်းဗွိုန်ဝင်ꩻ ဗီး(၂)ဖြုံႏယို ကဟဲ့ꩻဒါႏ အရီးအဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မွေးမဲဉ်ႏလဲဉ်းဒျာႏလဲ့ ထ(၄)ဖြုံႏနဝ်ꩻအတာႏ အဝ်ႏ(၂)ဖြုံႏတဲင် ကဟဲ့ꩻဒါႏ "ဌ-ရီး၊ ဎ ထာႏဝ၊ ထ-ဆုဲင်ꩻ၊ ဓ-ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရမွော့တသေန်ႏငါႏတဝ်းသွူ။ မီႏနုဲင်းခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ ထယို အွဉ်ႏ(၃)ဖြုံႏငါ၊ ဌ-ရီး၊ ထ-ထာႏဝ၊ ဓ-ဆုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဎ-နဝ်ꩻ သွင်ꩻညီꩻလုဲင်ႏ ဒ-စာႏရင်ꩻကိုတွော့ꩻ ဍ-ရီး၊ ဎ-ထာႏဝ၊ ဒ-ဆုဲင်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးသေန်ႏလျောႏမုꩻ ပေါင်းအဝ်ႏသွူ။ မန်းကဖန်ဒါႏ ဗီးမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဃ-နဝ်ꩻ ဃ-ကြီးတဲင် ခ-ယိုနဝ်ꩻ မီႏဟဲ့ꩻဒျာႏ ခ-ငယ်နဝ်ꩻမꩻ သေန်ႏ၊ နဝ်ꩻမွေးတဝ်းတွော့ꩻ ခ-ယို ကဟဲ့ꩻတေား ခ-ခွေးနဝ်ꩻ သေန်ႏလျောႏမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဗ-ဖဲ့ꩻကီတအျုတ်ꩻတွော့ꩻ ကဟဲ့ꩻ ဗ-ထက်ခြိုက်နဝ်ꩻ မွေးဒျာႏလဲ့ ဓ-ဖဲ့ꩻလ တ-တအျုတ်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ကဟဲ့ꩻ ဓ-အောက်ခြိုက်နဝ်ꩻ သေန်ႏလျောႏမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းနေနေသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဠ-နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ-ဠကြီးလဲ့ တွိုႏ လ-နဝ်ꩻ တဟဲ့ꩻတဝ်း လ-ငယ်တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဗော့ꩻ လ-ရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ သေန်ႏလျောႏမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းနေနေသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းဗီး၊ ပအိုႏဗီး အကျောင်ꩻခရာႏသွူ။ မန်းလိတ်ယို ခွန်ကုဝေကရိုꩻဗာႏ သွဉ်ယပ်ꩻ သျုတ်ငါႏနဝ်ꩻ အသျုတ်၊ အယပ်ꩻနုဲင်းဆလဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ မန်းလိတ်နဝ်ꩻ ယပက်လက်၊ ရကောက် အငဝ်းဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ ယနီဖြုံႏယို သံးသုံꩻလို့ဒျာႏတဲင် မန်းငဝ်းအငွါမုဲင်ꩻ သုံꩻယအဖြုံႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ခွယ်ꩻချာꩻဗာႏ၊ မတ်တောင်ꩻဗာႏ ယပ်ꩻပိုႏထိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန်းငဝ်းနဝ်ꩻ ယပယ်၊ ရဗဲဉ် နီမျိုꩻယို အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လွဝင်ꩻတဲင် ငဝ်းအငွါမုဲင်ꩻ သုံအဖြုံႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုလဲ့ မတ်တောင်ꩻဗာႏယပ်ꩻနေနေသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန်းလိတ်ညာꩻညာꩻတဖြုံႏနဝ်ꩻ သုံꩻပါတွမ်ႏဟထိုးတဲင် ဟထိုးပါတပါတဝ်း ခွယ်ꩻချာꩻမတ်တောင်ꩻဗာႏယပ်ꩻနေနေသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန်းလိတ်ယို တွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏယို တအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း ကဲဉ်းအာအာ၊ မဲဉ်အွဉ်ႏထန်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏတွော့ꩻ သွဉ်ယပ်ꩻ၊ မတ်တောင်ꩻယပ်ꩻထိုꩻသွူ။ ဥပမာႏ- "အ"သရယို မီႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ က-သွတ်ꩻ၊ င်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ "အ"သရငဝ်း တထန်ႏတဝ်း၊ က်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထန်ႏဒျာႏ"အဲ"သရငဝ်း၊ င်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထန်ႏဒျာႏ "အိ"သရငဝ်း၊ က်-သွတ်ꩻ င်-သွတ်ꩻငဝ်းလဲ့ တထန်ႏတဝ်း၊ ထန်ႏတေားဒျာႏ တ်-သွတ်ꩻ န်-သွတ်ꩻငဝ်းသွူ။ "အ"သရ စ်-သွတ်ꩻ၊ ဉ်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ "အ"သရငဝ်း တထန်ႏတဝ်း၊ ထန်ႏတေားဒျာႏ"အိ"သရငဝ်းသွူ။ "အ"သရ တ်-သွတ်ꩻ န်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းထန်ႏမဲန်ႏလဲ့ ထွိုင်ႏတွိုႏ ပ်-သွတ်ꩻ မ်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ပ်-သွတ်ꩻ မ်-သွတ်ꩻငဝ်း တထန်ႏတဝ်း၊ တအွဉ်ႏဆိပ်တဝ်းဖြောင်းတွော့ꩻ ထန်ႏဗွိုန်ယင်းဒျာႏ တ်-န်သွတ်ꩻနေနေသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန်းလိတ်ယို ကယပ်ꩻဗာႏနဝ်ꩻ လိတ်မွူးကို တပါတဝ်း၊ လိတ်ဖြုံႏတွယ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း "၏၊ ၌၊ ၍၊ ၎င်း"စတဲင် လိတ်ဖြုံႏလဲ့ အဝ်ႏသုံꩻတဲင် ယပ်ꩻပိုႏ သျုတ်ပိုႏထိုꩻနေနေသွူ။
နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း တ-ဗီးယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏတငဝ်းတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻလဲ့ ယထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏထိုꩻ ဒ-ငဝ်းတွော့ꩻ ယပ်ꩻပိုႏ၊ သျုတ်ပိုႏထိုꩻနေနေသွူ။ ဥပမာႏ-"ကျွန်တော်တို့"နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏတေား "ကျွန်တော်ဒို့"၊ "တို့တွင်"နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏထိုꩻ "ဒို့တွင်/ဒွင်"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ မီႏဒေါ့ꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ၊ ဒေါ့ꩻအဲန်ႏအဲန်ႏနဝ်ꩻ မန်းလိတ်ယို အွဉ်ႏထွော့ခါꩻ၊ ဖန်ခါꩻသွူ သရငဝ်း၊ ဗီးငဝ်းလဲ့ တွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ သရငဝ်း၊ ဗီးငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းယို အမဲန်အွဉ်ႏထန်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏတွော့ꩻ စီꩻကန်ꩻတအဲန်ထဝ်း၊ မူတအဲန်ထဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မန်းလိတ်ယို သွဉ်ယပ်ꩻ၊ ဟော်ꩻယပ်ꩻထိုꩻသွူ။ နီပအိုႏလိတ် ထီသိမ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏနုဲင်းမန်းလိတ်ယဟန်ႏ၊ အွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်တဝ်းယဟန်ႏတဲင် ထွာဒျာႏလိတ်မွူးမူတအဲန်ထဝ်းနေနေ၊ ထွာထိုꩻဒျာႏ လိတ်မွူးကပျား ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုႏလိတ်ယို စွုမ်ႏလဲ့ ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ မဲန်ႏလဲ့ဖေႏကမဲန်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ဖေႏကယိုꩻနဝ်ꩻ တဲႏအထျꩻ ဗꩻအနာ သရငဝ်း၊ ဗီးငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲန်ႏလို့လို့သွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိတ်ယို ဖျင်တဝ်း၊ ထဲမ်တဝ်းတလꩻတဝ်း၊ တနီꩻခါနဝ်ꩻ ဖျင်ထဲမ်ဗာႏဒျာႏအမန်ႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻယို ကတမဲန်ထဲမ်တဝ်းသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေနာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻ
ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻ (ဂျပန်: 日本人၊ nihonjin-နီဟွန်းစဉ်း) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ကွန်ဗူႏတောမ်ႏ ဂျပန်ခမ်းထီ ဇာႏတိ ဒေႏသခံႏသား ခွိုꩻနွယ်ႏလို့လို့ဖုံႏဒျာႏတဲင်   ဂျပန်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၉၈.၁%)သွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း တကမ္ဘာႏလွုမ်းအနေႏ ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏ(၁၂၉)သန်းရပ်တဲင် နဝ်ꩻအကို သန်း(၁၂၅)ဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻ ဂျပန်ခမ်းကိုသားဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ခမ်းထန်ႏခမ်းလင်ကိုသားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ နစ်ကီစဉ်း (nikkeijin / 日系人) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻ ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဝေါဟာရယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏရေႏလွေꩻနယ်ဖေႏ ဂျပန်ခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဂျပန်"ယာမတိုခွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ။  ဂျပန်လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻမျိုꩻတန်အစွိုꩻဖုံႏကို အဝ်ႏပါတစွိုꩻနေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိုꩻခွိုꩻ
ဗွေႏဗိုန်နရိန္ဒ၊ ကင်မွန်းချုံ (မောက်ꩻကြင်ꩻပေႏ)
ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပင်၊ ကင်မွန်းချုံ (မောက်ကြင်ꩻပေႏ)လိတ်သွဉ်တွိုက် ဗွေႏဗွန်ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ (မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ
ဇာႏတိလွူးဖွါꩻ ဒုံရပ်တွမ်ႏ မွိုးဖါ
ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒအလောင်ꩻယို ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပင်၊ ကင်မွန်းချုံကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ꩻဖါထွန်းဖေ+စင်ꩻမွိုးနင်ꩻဗဲသီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻလွဉ် ၁၂၉၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဆန်ꩻ (၆)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-စနေႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုးလွူးဖွာꩻ (၅)ဖြာꩻအကို (တတိယ)ပိုခိုရတနာႏနဝ်ꩻမꩻ အမဉ်ꩻဖန်ဖေႏ "ခွန်တင်မောင်"နဝ်ꩻသွူ။
အုံကျောင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻ
မွိုးဖါ ထင်ႏအပ်ပသာဖေႏ ကင်မွန်းချုံကျောင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကုမာရတွမ်ႏ ဗွေႏနာဂိန္ဒထျꩻတဲင် နေင်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလာဆန်ꩻ (၅)နီꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏခန်းသျင်ႏ ဘွဲ့နဝ်ꩻဖန်ဖေႏ "သျင်ႏနရိန္ဒ"နဝ်ꩻသွူ။ သျင်ႏနရိန္ဒ သက်တောႏ(၂၀)ကထင်ႏဗွေ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ တကာႏဦးပါ+တကာႏမဒေါ်မြသန်းတွမ်ႏ မြူနီစပါယ်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသင်းကြည်+ဒေါ်လေးတင်သီး ပိုလီꩻတဖုံႏခံႏထူႏလွဝင်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတကာႏတဲင် ၁၃၁၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာဆန်ꩻ(၁၀)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-သောကျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ၊ ပုဗ္ဗာရုံပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက် ခဏ္ဍသိမ်ႏတောႏကို ပုဗ္ဗာရုံဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညာဝရယို ထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ ဒင်ႏဖေႏသိက္ခာႏတွော့ꩻ သျင်ႏပေႏဘဝယို ဗꩻထင်ႏထိုခန်း ရဟန်ꩻဘဝ ဘွဲ့တောႏနာႏမ "ဗွေႏနရိန္ဒ"နဝ်ꩻသွူ။
လောကုတ္တရာႏပညာႏ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ
သျင်ႏနရိန္ဒ ကသွဉ်ထူႏဖိုဗာႏပညာႏ စဝ်းဆရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကင်မွန်းချုံကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏကုမာရတွမ်ႏ ဗွေႏနာဂိန္ဒ၊ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ ကျောင်ꩻပုဗ္ဗာရုံဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တ ပညာဝရ၊ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ ဝိသုဒ္ဓါရုံစည်ရှင်ကျောင်ꩻဆရာႏတောႏတွမ်ႏ လိတ်ချꩻကထိက၊ ဝေင်ꩻညောင်တုန်း ရွှေဟင်္သာတောရ ဆရာႏတောႏတွမ်ႏ လိတ်ချꩻ(တိုက်ကြပ်)ဆရာႏတောႏ ဗွေႏဉာဏဝံသ၊ ဗွေႏဣန္ဒာဝုဓအထျꩻယို သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻလွေꩻ စာမေးပွဲဖုံႏနဝ်ꩻ - နေင်ႏ ၁၃၁၄-ဗာႏနဝ်ꩻ အဘိဓမ္မာႏစာမေးပွဲ ပ-ဒု-တ အရန်း ။ ၁၃၂၀-ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ ဝိနယာဓိက အမျိုးသားစာမေးပွဲ (ပထမကျော်)ဘွဲ့ လꩻလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစိုးရ ပထမငယ်၊ ပထမလတ်၊ ပထမကြီးတန်ꩻအောင်ႏမျင်ႏလꩻလွေꩻထွူတကာႏတဝ်း ဝေင်ꩻပဂိုꩻ (ရွှေခြူး)ဝိနယာဓိက စာမေးပွဲယိုလဲ့ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၂၁-ဗာႏနဝ်ꩻ ဖြေႏအောင်ႏလꩻလွေꩻခန်း အစိုးရသာသနဓဇဓမ္မာစရိယနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၂၅-ဗာႏနဝ်ꩻ အောင်ႏထဲင်းဖျင်ယင်း ဓမ္မာစရိယ ဂုဏ်ထူးတန်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဝိနယပါဠိပါရဂူဘွဲ့ယို လꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ခွုမ်မာꩻကျိုꩻဗာႏ သာႏသနာႏတွက်
ဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒယို ဝေင်ꩻပဂိုꩻ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်ꩻကို ချꩻဖေႏလိတ် (၅)နေင်ႏထွူနဝ်ꩻမꩻ သဲင်ꩻအုံသတင်ꩻသုံꩻဇာႏတိဒုံ ကျောင်ꩻကင်မွန်းချုံတွော့ꩻ အုပ်ချုပ်-သွဉ်ချꩻဖေႏဗာႏ လိတ်သွဉ်သားသံႏဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻ(၃၀)လွိုလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ကျောင်ꩻတွိုက်ကို သာသနိကထာꩻမာꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဓမ္မဂုဏ်ရည်ကျောင်ꩻ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ ကျွဲလမ်း၊ နှစ်တန်ကူး၊ ဇီးကုန်း၊ ကြိမ်တောမျှောင်၊ ဌေးမင်းစတဲင် သိမ်ႏဖုံႏယိုလဲ့ လွေꩻသမုတ်ဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ သံဃာႏပဝါရဏာႏပွယ်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ စာမေးပွဲဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ ဆောင်ႏရွက်ဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါယံတွင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏယို အဝ်ႏထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻဖေႏဗာႏ ကျေးရွာသံဃနာယကအစွိုꩻ (ဥက္ကဋ္ဌ)တာႏဝွန်ႏတွမ်ႏ "နိုင်ငံတော်ဝိနည်းဓိုရ်"တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ဆရာႏတောႏယို ပွိုးစွဉ်ႏဘာႏသာႏ သာႏသနာႏအတွက် ဆောင်ႏရွက်ကျိုꩻစာꩻ တရန်လွေꩻနဝ်ꩻမꩻ ၁၃၅၇ (၁၉၉၆)ဗာႏနဝ်ꩻ ကပ်လူႏပူႏဇောႏလွေꩻ "မဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻ
"လိတ်ပအိုဝ်ႏ ညိမ်ꩻချံꩻရေꩻအလင်္ကာႏ" တဲမ်းလိတ်သားနဝ်ꩻ "လိုꩻဒါႏလိုꩻသေတမွေးတဝ်း"၊ လိုꩻသွဉ်၊ လိုꩻရွမ်၊ လိုꩻအဝ်ႏထုမ်ႏတွမ် အထီႏအဟွုန်ဗဟုသုတ အညတရလိုꩻပိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝွန်ႏခံႏရီးဒျာႏသွူ၊ တဲမ်းဟောꩻထွားလွူꩻလွဉ် ခွိုင်းလိတ်စောင်ႏကထန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖုဲင်ႏရာꩻ၊ တန်ꩻရာꩻအခိန်ႏ ဝါႏသနာႏအလꩻ အဝ်ႏလွူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲမ်း၊ ကခြဲစ်ꩻဗာႏ လိတ်နုဲင်းယိုလဲ့ ဆရာႏတဲမ်းလိတ်ယံတဖြာꩻ တခံႏထူႏဗွုန်ႏတဝ်း၊ အထီႏအဟွုန် အဝွေႏဖန်ႏ၊ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ ဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏအသဲ့ꩻအသွမ်ꩻသားယို ထွာဒျာႏတဲမ်းလိတ်သားတဖြာꩻအတာႏ"ဆရာႏ"ကွေႏကွေႏသွူ။
တဲမ်းလိတ်သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏညီꩻကို "လွီးဟွမ်စွုမ်းသꩻရာႏ"လိတ်စောင်ႏအယ်ဒီတာ(ခြွူႏမွဉ်း)အစွိုꩻနွို့တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ခွိုင်းကားတဲင် တဲမ်းလိတ်ဆရာႏသီး ကဖေႏအာႏလွဉ်ဒါႏ လိတ်မူရွမ်ဖြုဲင်ꩻ၊ ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ဒဿန၊ လိတ်စော့ꩻလာႏဖုံႏအကို ထွိုင်ႏဟောꩻထွားခြွူႏမွဉ်းဆွုမ်ႏနဝ်ꩻ ကျုံႏမော့ꩻလွဉ်မွေးစွဉ်ႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏသီးနဝ်ꩻ ခမ်းနဝ် ခမ်းထင်ꩻ၊ ခမ်းတွို့ꩻ ခမ်းကွဉ်ႏ၊ နယ်ႏစွုမ်ႏ ဒေႏသစွုမ်ႏ ငဝ်းအသွုံꩻ၊ အဟဲ့ꩻယို ဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻတဲင် တဲမ်းလိတ်ဆရာႏသီး ကတဲမ်းလွဉ်ဒါႏလိတ်မူ လိတ်ဖြုံႏယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဟောꩻဒါႏတဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏဒါႏတဝ်းတဲ့ အဝ်ႏ(ထွာဒျာႏခွေသွဉ်းအာႏပေႏချက်)လိတ်ဖြုံႏဆန်ꩻဆဉ်ꩻဖုံႏယို အဝ်ႏမော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ တဲမ်းလိတ်သားခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ "နီလိတ်ပအိုဝ်ႏမွေးနေဟောင်း"လဲင်ꩻယူႏမာႏနေးစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏထွားလွေꩻယင်း နီပအိုဝ်ႏပက္ခဒိန်ႏလောင်းကီလဲ့ "ပအိုဝ်ႏခမ်းဒွမ်လိတ်မူ၊ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်လိတ်မူ၊ တောင်ႏကီꩻမူ၊ သီႏသဲင်ႏလိတ်မူ"စတဲင် အဝ်ႏလွဉ်စွဉ်ႏခမုဲင်ꩻစားစားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတီႏအဖြုံႏမုဲင်ꩻ၊ မူမုဲင်ꩻ၊ အွဉ်ႏဗူႏဗာႏအဖြုံႏယိုနဲ့၊ အဖြုံႏနဝ်ꩻနဲ့ ထွိုင်ႏဟောꩻထွားလွူꩻ တွယ်ႏခြပ်လိတ်ခါနဝ်ꩻ မော့ꩻလွဉ်ဗာႏမွေးစွဉ်ႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏသွူ။ ထွိုင်ႏထွာလွဉ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အခိန်ႏလို့အာ၊ ထာꩻမာꩻတွင်ႏတဝ်း၊ နန်ꩻထွူ၊ အရင်ꩻလို့ပိုႏ၊ ရွိုးလွားလွို၊ ကရေႏအတွိုင်ꩻ တထွာလွဉ်တဝ်းသွူ၊ လိတ်စောင်ႏထာꩻမာꩻ တာႏဖေႏကဆွာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏအဆင်ႏပြေႏပြေႏ၊ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ မဉ်ႏအာလွဉ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻသား၊ အွဉ်သားလဲ့ သꩻလို့တခြိုထိုꩻဒါႏ၊ သꩻလွꩻတခြိုထိုꩻဒါႏ၊ သꩻဓာတ်ထဲ့တခြိုထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်သား ထွိုင်ႏဖတ်ထွားဗာႏ လိတ်စောင်ႏပအိုဝ်ႏ ကထန်ႏလွဉ်ဒါႏ "ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻဥယျာဉ်ႏ၊ ဟေႏမာန်ႏစူခူꩻ၊ မဇ္ဈိမခမ်းရောင်ႏဆဲစ်ꩻ၊ တရာꩻရောင်ႏခ၊ ခမ်းသားငဝ်းလိတ်သတင်ꩻစောင်ႏ-စစွဉ်ႏ လိတ်စောင်ႏဖုံႏယိုအကိုလဲ့ အငဝ်းနဝ်ꩻထန်ႏဗွိုန်၊ တဲမ်းလိတ်နဝ်ꩻ အသွုံꩻတဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ အီႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကမော့ꩻထီႏလွဉ်ဗာႏ လိတ်ဖြုံႏဖုံႏနဝ်ꩻ- စစွဉ်ႏစစွဉ်ႏ လိတ်ဖြုံႏနုဲင်းဆꩻကီယိုနဝ်ꩻ မာꩻယပ်ꩻသꩻမွေးစွဉ်ႏ ခွေသွဉ်းသွူ။
မဉ်ႏခြွူႏမွဉ်း အွိုးနဝ်ꩻတဖြုံႏလဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏယိုတဖြုံႏဒျာႏဟောင်း၊ မဉ်ႏအွဉ်ႏမဲဉ်ႏယိုတဖြုံႏလဲ့ သူꩻတဖြုံႏဒျာႏဟောင်း-စတဲင် ခြွူႏမွဉ်းဖေႏသူႏသေတဝ်းရင်ꩻသွူ၊ တဲမ်းလိတ်သားလဲ့ တွမ်ႏကဏှောက်ꩻခီးအထီအသွီႏ အညံးစားပေႏနဝ်ꩻ ကဒါႏရာꩻ၊ ကသေရာꩻ ခြွူႏမွဉ်းလွေꩻဗာႏ "လွီးဟွမ်စွုမ်းသꩻရာႏ"လိတ်စောင်ႏကိုနဝ်ꩻ အမာႏမဉ်ႏပါလဲ့ တောင်ꩻပြန်ႏခံႏနွမ်ꩻဒျာႏသွူ။ တဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်းထာꩻယူႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မူယို တီႏတဝ်းတွော့ꩻ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်တဝ်း၊ ဒါႏတဝ်းဟောင်း၊ "မူ"မဉ်ႏအွဉ်ႏတီႏမꩻ သွဉ်ဟောင်း၊ နီပအိုဝ်ႏကို သဲင်ꩻထွာလဲဉ်း ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလဲ့ လိုꩻကျောင်ꩻယဟန်ႏ၊ လိုꩻလမ်းယဟန်ႏ၊ လိုꩻသာမညယဟန်ႏ ဟောꩻဒါႏတဝ်း နီလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ တဲမ်းဒါႏချာတဝ်း နီလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ ထီႏဖွီချာထဲင်း နီလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ခေတ်ဟန်ႏနီꩻကို အီႏထီႏဗာႏအာငါႏသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏလဲ့ ဒါႏကြီႏကြီႏကြွꩻကြွꩻ၊ တဲမ်းလိတ်တဲ့ မန်းရောꩻခါႏခါႏ၊ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏမာႏမာႏက အဝ်ႏထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပါႏဒျာႏအအွဉ်သားဟောင်း၊ ပါႏဒျာႏအသွဉ်သားဟောင်း၊ ပါႏဒျာႏလိတ်မူထေသားဟောင်း၊ ပါႏဒျာႏလိတ်မူ အွဉ်ႏတီႏလꩻတဝ်းဒွိုန်းဟောင်း၊ တွမ်ႏဟောင်းအာအာတွော့ꩻ ထာꩻယူႏသင်္ခါႏရဆွာꩻဗာႏမွေးစွဉ်ႏ နီပအိုဝ်ႏအတာႏနဝ်ꩻသွူ။
တဲမ်းလိတ်သားထွာ "လွီးဟွမ်စွုမ်းသꩻရာႏ"အယ်ဒီတာတဖြာꩻအနေႏနဝ်ꩻ အီႏလွောက်ꩻထူႏလွဉ်ꩻဗာႏ လိတ်မူခမ်းဒွမ်ဟောင်း၊ ခမ်းကောင်ဟောင်း၊ ထီသိမ်ႏမူဟောင်း၊ သီႏသဲင်ႏဟောင်း၊ ယူႏသူႏသေတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ၊ ကတဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လွိုဆန်ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း၊ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ဖေႏကထွာ တာအိုဝ်ႏငါ၊ လိတ်မူတဲ့ ဖေႏကထွာညီꩻဝင်ꩻတမူငါ သꩻအဝ်ႏမဲဉ်အွဉ်ႏ ထွာငါႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏထွဉ်းသွဉ် စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏ၊ တွိုႏလိတ်မူနဝ်ꩻ သမ်းတအွဉ်ႏတီႏမယ်ꩻ (ဆွုံꩻဖျတ်၊ အွဉ်ႏထွော့)ဖေႏတဝ်းက လိုꩻပေႏဆꩻလ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ သꩻအီႏကုဲင်း၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ သꩻမဲဉ်သွဉ် လိတ်ပအိုဝ်ႏဟောင်း၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ သꩻမဲဉ်လွူꩻ ဟောꩻထွားလိတ်ဟောင်း၊ အဝ်ႏလိုႏစဉ်ꩻစာꩻယူႏတွေꩻငါႏစဲင်းစဲင်းနုဲင်းနုဲင်းလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကမွဉ်းဖျင်လွဉ် လိတ်ပအိုဝ်ႏလဲ့ တွက်အလဲင်ႏပေါင်ꩻ သူႏသေတဝ်းဒွုမ်၊ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻယို မုဲင်ꩻခါမꩻ အီႏအွဉ်ႏဆွိုးလꩻ၊ နေင်ႏမုဲင်ꩻ၊ လာမုဲင်ꩻ၊ အနီꩻမုဲင်ꩻဒျာႏမꩻ အီႏအွဉ်ႏတီႏ၊ အွဉ်ႏထွော့လꩻဟောင်း-တဲမ်းလိတ်သား သꩻကမဲဉ်ထွာနဝ်ꩻ "လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻရေꩻလင်္ကာႏ"အရသာႏဖေႏကအွꩻဒွူႏတွောင်ဗာႏခန်း ခွူခွူနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏထွားနုဲင်းယိုခါ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုက်ခွင်ꩻလꩻ ဟိုပုံꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ ပင်လောင်ꩻယို ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏကို အဝ်ႏတဲမ်းထွို့ꩻသော့ꩻလွဉ်လဲဉ်း လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းအတွက်တာႏ အရွီးအခိုႏသက်သွီႏဖြွီꩻကထွာဒါႏ "ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ"နဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏတဲမ်းဖွင်ꩻပြန်ႏမွဉ်းဖျင်နဝ်ꩻ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ အဆင်ႏအီႏပြေႏ၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ အီႏညိမ်ꩻချံꩻလꩻဟောင်း-။ "ထာꩻသေနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိတ်ကိုဒါႏ၊ ထာꩻလိန်ႏမာႏ အဝ်ႏလိတ်ကိုလွဉ်"ငဝ်းအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဲဉ်ႏဒျာႏ၊ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏမူမဉ်ႏတဲ့ အတီႏအွဉ်ႏထွော့ တဗာႏတမူ တခါႏလုဲင်ႏထွာနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻအီႏဒါႏ၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ အီႏသေအီႏလိန်ႏမာႏဟောင်း။ လိတ်မဉ်ႏအဝ်ႏတဲမ်းဒျာႏ တဖြာꩻတမျိုꩻမျိုꩻ၊ တစွိုꩻတစားစားနဝ်ꩻ ဟောꩻသား၊ လွူꩻသားထွားသားတဲ့ ကဏှောက်သျုတ်၊ ကွဲးညညမဲ့ꩻ အဟောꩻလွူꩻထွားသား အဝ်ႏတဝ်းဒွုမ်ဒါႏ တဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်
"ဗွေႏဗွန်"
ဇာတ်ကိုကပါသော့ꩻဒါႏလိုꩻဖုံႏ
၁။ ဗွေႏဗွန် (သက်တောႏလစ်ꩻဆီရပ်) ၂။ တကျောႏ (ဒဲဉ်သွမ်ꩻပသာသား) ၃။ ဗွေႏသျင်ႏနီပါꩻ ၄။ စင်ꩻဖါသော်ꩻ (ဖြားဒုံ၊ သက်လစ်ꩻဆီရပ်) ၅။ တမွစ် (လိုꩻပေႏသက်သွံနေင်ႏရပ်) ၆။ တပျာꩻ (ယာသား၊ သက်သုမ်ဆီရပ်)
လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဗွေႏဗွန်
ဇာတ်ခြေင်ႏပွုံႏ
ဇာတ်ခြေင်ႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဗာႏဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻတကျောင်ꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ခင်ႏလံးအုံတပန်ꩻလောင်း၊ ဗွေႏဗွန်ခင်ႏလံးထျꩻနဝ်ꩻ မွဉ်သုမ်စဲင်ႏ၊ ပြူးအဲပ်ꩻ၊ ယာထူတွိုက်၊ ဆွေႏအင်ႏဖုံႏအဝ်ႏဗာႏ။
အခန်ꩻ(၁)
မွူးရဝ်ꩻခိုႏ ခိန်ႏပသာဒဲဉ်သွမ်ꩻ- သဲစ်ကထွို့ꩻကီဖုဲင်ကင်းလဲ့ ဗွေႏဗွန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဗာႏ ခင်ႏလံးအုံ တပန်ꩻလောင်း၊ ယိုအတွင်ꩻ တကျောႏ အဝ်ႏဇာတ်ခြေင်ႏဖဲ့ꩻစေႏ နွို့လွဉ်၊ လွဉ်အုံလင်ꩻဝုဲင်ႏဗာႏ ဗွေႏဗွန်သွံလဲင်ႏ။ ဗွေႏဗွန်။ ။ လိုႏထာꩻမုဲင်ꩻတကာႏ ။ တကျောႏ။ ။ ပသာဒျာႏဒဲဉ်သွမ်ꩻဩ ။ ဗွန်။ ။ အော်-- ဟန်ႏရဝ်ꩻ သီဒဲဉ်သွမ်ꩻလဲ့ꩻ မွေးဟနော်ꩻ၊ မာꩻထင်ႏဟန်ႏအိုမုဲင်ꩻဟွောန်ႏ ။ ကျောႏ။ ။ အုမ်းထင်ႏဟန်ႏလွူးဩ ။ ဗွန်။ ။ နံးမန်ꩻနွုမ်ꩻတဝ်းယင် ။ ကျောႏ။ ။ (ပယွုမ်းပါ ဒေါ့ꩻပါ) နွုမ်ꩻတူႏတူႏတန်ႏတန်ႏသနယ် ဗွေႏ၊ နံးမန်ꩻကကားက၊ တပလဲင်ꩻ ကွတ်ꩻစွဲးနဝ်ꩻဩ ။ (ထေလိတ်ဆဲင်ꩻထုံꩻကိုတဲင် ကပ်ဗွေႏဗွန်) ဗွန်။ ။ (ထူႏလိတ် ဗွောင်ဟော်ꩻထွား၊ ဟော်ꩻထင်ႏထွူနဝ်ꩻ ငေါက်ꩻခန်းမုနိ သုမ်လဲင်ႏ) ကျောႏ။ ။ လိတ်ထာꩻမုဲင်ꩻဗွေႏ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဖေႏ ။ ဗွန်။ ။ ဗွေႏသျင်ႏ အဝ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကွီသဲင်ꩻ ဝတ္ထုတဲ့ယို ။ ကျောႏ။ ။ မွော့ကွီသဲင်ꩻတဝ်း အတကာႏထျꩻ၊ ကွီတောဒျာႏ နီဗွေႏအီး ။ ဗွန်။ ။ န၀်ꩻတန်သနယ်၊ အောဝ်ႏဖေႏကျင်ꩻတွော့ꩻ ကွီသဲင်ꩻခွေခါႏခါႏ၊ ကွီသဲင်ꩻ အတကာႏခါႏခါႏ ။ ကျောႏ။ ။ ပါꩻမုဲင်ꩻပိုဩ ။ ဗွန်။ ။ တမူꩻဒုံခိုႏပို သျင်ႏလှထွန်းနဝ်၊ ဗွေႏသျင်ႏယို အဉာဏ်ႏသမ်းဟောဝ်မွော့၊ လိတ်တဲ့ တနေင်ႏတတန်ꩻယို အဝ်ႏအောင်ႏဒျာႏ ။ ကျောႏ။ ။ အော်--အော်--- ဗွေႏသျင်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးသမ်းလိန်ႏမာႏ၊ တွိုႏအဖါနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယာအေႏ၊ သညင်ꩻတေားစွဉ်ႏ အတကာႏမ ။ ဗွန်။ ။ အွူတန်နဝ်၊ ယူႏဒျာႏအဖါနဝ်ꩻ လိုႏဖေႏတောဝ်း၊ ယူႏဒျာႏလိုꩻပေႏနာႏငဝ်းလဲ့ သမ်းသညင်ꩻ ။ (ယိုအတွင်ꩻ ဗွေႏသျင်ႏတပါꩻ အဝ်ႏဇာတ်ခြေင်ႏဖဲ့ꩻထွေနွို့လွဉ်၊ အုံလင်ꩻကန်းတော့ꩻ ဗွေႏဗွန် သုမ်လဲင်ႏထွူတဲင်ရီ) သျင်ႏ။ ။ ခွေသွဉ်း သဲင်ꩻလံးဩ ။ ဗွန်။ ။ သဲင်ꩻမာꩻထာꩻမုဲင်ꩻ၊ အီႏသွုံꩻသွူသွမ်ꩻနဝ် ။ သျင်ႏ။ ။ ခွေသွဉ်းဖူးထင်ႏဟဲ့ꩻ၊ သဲင်ꩻသွုံꩻသွမ်ꩻလံးတဲ့ဩ၊ ခွေသွဉ်းတကာႏ အဝ်ႏဝင်ꩻသဲင်ꩻ ဖြေꩻသဲင်ꩻဟန်ႏအိုအွီႏတဲ့ဩ ။ ဗွန်။ ။ (ငဝ်းစွပ်ꩻအနေႏ ပယွုမ်းပါ ဒေါ့ꩻပါ) နဝ်ꩻက ခွေလဲ့ သဲင်ꩻလွဉ်ဗာႏနာꩻမတဝ် ။ သျင်ႏ။ ။ သေတဝ်းဩ ။ ဗွန်။ ။ သေတဝ်းနဲ့ရိုꩻ၊ (အုံယေန်ပသာႏ) သဲင်ꩻဟုဲင်းလꩻဒျာႏ ။ သျင်ႏ။ ။ (သꩻရေꩻငါႏတဲင် သေကန်းတော့ꩻဒွုမ် ဗွေႏဗွန်၊ ထွိုင်ႏသဲင်ꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။) ဗွန်။ ။ (သာတန်ထာꩻတဲင်ဒေါ့ꩻ) ဟွူ- မာꩻဝင်ꩻဗွေႏဗွန်ယို တယိုꩻတောဝ်း၊ တွိုႏအပိုနဝ်ꩻ မဲဉ်ဖေႏအံႏအွီႏတဲင် ဟဲ့ꩻသဲင်ꩻနေးလံး၊ တွိုႏအဆရာႏနဝ်ꩻ ပြူး'မောက်ꩻမူးပေႏငါလဲ့ သေဖြေꩻကပ်တဝ်း ။ ကျောႏ။ ။ အွဉ်ႏဗာႏသꩻတန်တန်၊ သꩻဆွာꩻဆွာꩻသနဲ့ဗွေႏ၊ ဗုဲင်ဘုရာꩻဖြို့ꩻ ဒို့ꩻဘုရာꩻပီ ဖြဲ့ꩻပါႏရမီႏက ။ ဗွန်။ ။ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ တကာႏ၊ မာꩻဒါႏကဲနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ တွိုႏထာꩻတသေတဝ်းက ။ ကျောႏ။ ။ ခွေသွဉ်းလဲ့ သဲင်ꩻဒွိုန်းဩ ။ (ကန်းတော့ꩻသွံလဲင်ႏထွူတဲင် ထန်ႏလွေꩻခန်း ဇာတ်ခြေင်ႏဖဲ့ꩻထွေ) (ချꩻလင်ꩻဗာႏဖါကင်းယွယွ)
အခန်ꩻ(၂)
မွူးယာခိုႏ နားရီႏ ၁၂-ခွယ်ꩻရပ် သဲစ်ကထွို့ꩻကီဖါကင်းလဲ့ ဗွေႏဗွန်အဝ်ႏကိန်ꩻယာဗာႏထာꩻ တပန်ꩻလောင်း ခင်ႏလမ်းအုံကို၊ ယိုအတွင်ꩻ ဗွေႏသျင်ႏတပါꩻ အဝ်ႏဇာတ်ခြေင်ႏဖဲ့ꩻစေႏနွို့လွဉ်၊ ငွိုးလွဉ်ဗာႏထာꩻ၊ လွဉ်အုံထွိုင်ႏတနွောင်း တပန်ꩻထျꩻ။ ဗွန်။ ။ (ဗွောင်မဲ့ငါတဲင်စွော့ꩻ) မာꩻထာꩻမုဲင်ꩻငွိုးထာꩻနောဝ်၊ ဗေင်ႏငါထာꩻငါလဲ့ ဗေင်ႏဗာႏဟဝ်တဝ်း သီယိုဟ ။ သျင်ႏ။ ။ (ငွိုးပါ ဒေါ့ꩻပါ) ဟွူး- ဟွူး- ဟွူး ဟွူး- သျင်ႏမောင်ႏမာꩻခွေသွဉ်းဩ ။ ဗွန်။ ။ အမာꩻနာꩻစွိုးမုဲင်ꩻ ။ သျင်ႏ။ ။ တျက်ꩻခွေသွဉ်းကတူႏဩ၊ ဟွူး-ဟွူး-ဟွူး ဟွူး-ဟွူး ။ ဗွန်။ ။ (သွꩻတဆွာꩻတဝ်းပွုံႏတဲင်) တေ့ꩻ- ငွိုးပုဲင်ꩻဒွုမ်၊ မွူးဟာဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူမဲ့ꩻ တွယ်ႏဖေႏနာꩻ ။ သျင်ႏ။ ။ (တေ့ꩻထွူတဲင် ထန်ႏလွေꩻခန်း ဇာတ်ခြေင်ႏဖဲ့ꩻစေႏ) ဗွန်။ ။ ဟွူ- ဗေင်ႏငါထာꩻလဲ့ ဗေင်ႏဗာႏဟဝ်တောဝ်းကနေား (ကုတ်မုနိ ကိန်ꩻချာယင်း) (အဝ်ႏတဆင်ႏ စင်ꩻဖါသော်ꩻ အဝ်ႏဇာတ်ခြေင်ႏဖဲ့ꩻထွေနွို့လွဉ် အုံလဲင်ꩻဝုဲင်ႏသွံလဲင်ႏထွူတဲင်) သော်ꩻ။ ။ ဗွေႏဗွန်ကိန်ꩻယာထာꩻဟောင်း ။ ဗွန်။ ။ (ဟွိုန်တဝ်း) သော်ꩻ။ ။ ကိန်ꩻယာထာꩻနဲ့ဗွေႏ ။ ဗွန်။ ။ သျီ--- (ဗွောင်မဲ့ငါတဲင်ထွား) နာꩻဒျာႏနဲ့ဟွောန်ႏ ။ သော်ꩻ။ ။ အေား- ခွေသွဉ်းဒျာႏ၊ နီဗွေႏအွဉ်ႏလူႏခံႏ ရွဉ်တောင်ႏတာႏနောဝ်ꩻ လꩻဗွေတဝ်းဩ။ ဗွန်။ ။ လꩻခွိုင်းမုဲင်ꩻအီ လိုႏအာတန်နဲ့ ။ သော်ꩻ။ ။ လꩻတသောင်ႏဒျာႏ၊ လိုႏနေနီရေင်ဩ၊ နီဗွေႏအွဉ်ႏလူႏခံႏ တသောင်ꩻနီရေင်ကရိုဩ ။ ဗွန်။ ။ အွူ (အုံယေန်ပသာႏ) ဗော့ꩻလိုႏနေနီရေင်က အီႏမာꩻစွိုးမုဲင်ꩻတန်နဝ်၊ နာꩻလူႏခံႏစွစ်ꩻတဝ်းယင် ။ သော်ꩻ။ ။ စွစ်ꩻဒျာႏဩ၊ ယလံးလံးနဝ်ꩻ ထင်ႏထဲင်းနီလဲင်ႏ၊ အလွိုးတလꩻတဝ်းဒွုမ်ဗာႏဩ ။ ဗွန်။ ။ ဗော့ꩻနဝ်ꩻ နီရေင်နဝ်ꩻ အလွိုးခွေစဲက်ဗာႏကနဝ်ꩻ၊ တယဝ်းဝွေꩻ ဝင်ꩻကမာꩻနေးကသွိုးပွယ်ꩻ ။ သော်ꩻ။ ။ တောင်ꩻပြန်ႏစံꩻ၊ မီႏလꩻလဲ့လꩻ၊ မီႏလꩻတဝ်းလဲ့ စဲက်ဖေႏယို့ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻ မီႏကေပ်ꩻယင်းရွဉ်အလင်မဲ့ꩻ ချင်ႏကေပ်ꩻပိုႏပါယင်းလဲ့ လꩻဒျာႏဩ ။ (ထေပဲက်ဆန်တဲင် ကပ်ဗာႏဗွေႏဗွန်) ဗွန်။ ။ (ထူႏလက်ခံႏရွဉ်ထွူတဲင်) ထာꩻဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တွက်တလꩻတဝ်း တကာႏ၊ မီႏလꩻလဲ့ ဟောဝ်မို့မို့၊ မီႏတလꩻတောဝ်းလဲ့ ခွေလူႏဒျာႏ ။ သော်ꩻ။ ။ ဖေႏကလꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻခွေသွဉ်းကျိုꩻစာꩻဒျာႏဗွေႏ၊ (အုံယေန်ပသာႏ) ရွဉ်တောင်ႏတာႏ အမျိုꩻမုဲင်ꩻဗွေႏ ။ ဗွန်။ ။ သွံစွိုး တကာႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ရွဉ်တောင်ႏတာႏ၊ ဗဟိုႏလိတ်လုဲင်ꩻ ရွဉ်တောင်ႏတာႏ၊ ပိဋကတ်ဗိမာန်ႏ ကျောက်လွုံꩻတာႏ ။ သော်ꩻ။ ။ အော် - အော် (အုံယေန်ပသာႏ) ဟန်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻကားငါႏကဗွေႏ၊ ရွဉ်ခြောလွနာႏ၊ ယလံးလံးနဝ်ꩻ နံးမန်ꩻငါလဲ့ အံႏဗာႏတဝ်းကဩ ။ ဗွန်။ ။ မွေး တကာႏ၊ အခေတ်ထွာက မာꩻဒါႏကီနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မီႏရိုꩻ ခွန်တဟောဝ်တဝ်းလဲ့ သမ်းခတ်ꩻခွန်နားက၊ ရိုꩻဗော့ꩻ နမ်းဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ထွူယိုꩻ ။ သော်ꩻ။ ။ နီသွဉ်းသီး လိုꩻထံꩻယို တွမ်ႏသေင်ႏလာႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဝင်ꩻကဗွေႏ၊ အဝ်ႏစွဉ်ႏထာꩻဆူႏ ကဆော့ꩻလွဉ်းလွဉ်း (အုံယေန်ပသာႏ) ခွေသွဉ်းသဲင်ꩻကဩ ။ ဗွန်။ ။ အွူ - ဟဝ်ငါႏတကာႏ၊ ကားနဲ့ꩻ တကာႏအွဉ်ႏရေꩻဖေႏ ။ သော်ꩻ။ ။ (ကန်းတော့ꩻသွံလဲင်ႏထွူ ထန်ႏလွေꩻခန်း ဇာတ်ခြေင်ႏအထွေဖဲ့ꩻ)။ (အွဉ်ႏလင်ꩻဖါကင်းယွယွ)
မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်
မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ် (မန်း: မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်) (အဲင်းကလေတ်: Central Bank of Myanmar) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အစိုႏရပဲင်ႏ ဘဏ်ဒျာႏတဲင် တွယ်ႏနျꩻထေဖေႏ ရွဉ်မန်းဗီႏဖုံႏ အခွင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဘဏ်ဒျာႏသွူ။ ရွုမ်ꩻချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ နေပီတော်ကိုတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻအွဉ်ႏထွော့ ထိန်ꩻချုတ်ဖေႏပါ မျန်မာခမ်းထီ ဘဏ်ထာꩻမာꩻ မူဝါဒစီꩻကန်ꩻဖုံႏသွူ။
အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း
မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်နဝ်ꩻ သွုပ်ဆွိုက်လွေꩻနွောင်ꩻဒျာႏ အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းလိပ်စာလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်(နေပီတောႏ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရွုမ်ꩻအမုဲင်(၅၅)၊ နေပီတော် ကိုသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်(ရန်ႏတကုင်ႏ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရန်ႏကင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏကိုသွူ။ မျန်မာခမ်းထီတန်ဗဟိုႏဘဏ်(မန်ႏတလေꩻ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်မေတာသန်၊ မန်ႏတလေꩻကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ လွိုင်ႏအာတာႏ
ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏ
ပထမဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၃)ပါꩻ
၁။ လိုꩻမွိုက်သီးယို မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏတောဝ်း။ ၂။ မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏ ပညာႏအောဝ်ႏ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး။ ၃။ ပူႏဇောႏထွိုက်ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးယို ပူႏဇောႏဗာႏ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ယို(၃)ပါꩻအကို အမုဲင်(၂)မင်္ဂလာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ "မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏ ပညာႏအောဝ်ႏ သူႏတောႏကောင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာမင်္ဂလာႏ၊ မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတောဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏမာꩻသွꩻ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဒျာႏလိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻကုဲင်သွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတဲင် မင်္ဂလာႏအောဝ်ႏ၊ လꩻဗာႏချံꩻသာႏအကျောင်ꩻယို ဖေႏကသေ ဖေႏကစဲင်းနောဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻဖေႏ ဝတ္ထုသက်သေႏ "တိကနိပါတ်၊ ဝဍ္ဎကီသူကရဇာတ်"နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ဝဍ္ဎကီသူကရဇာတ်ဝတ္ထု
ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်းကိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏတပဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻတွော့ꩻ ကအောဝ်ႏမာꩻဖေႏဒါႏဝင်ꩻလမ်းပါႏ ဝဍ္ဎကီအမဉ်ꩻကအောဝ်ႏဒါႏ ကွိုꩻစူသား (လက်သမား)ဆရာႏတန် အောဝ်ႏတဖြာꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻလောင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွာထော့ꩻ ကွိုꩻစူသား ဆရာႏတန်လမ်းကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ထော့ꩻယိုနဝ်ꩻ ဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻ "ဝဍ္ဎကီသူကရ"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွိုꩻစူသားဆရာႏနောဝ်ꩻ လွူးဟောဝ်လွူးအွီႏဒျာႏ ဝဍ္ဎကီသူကရဘုရာꩻလောင်ꩻထော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝဍ္ဎကီသူကရ ထွိုင်ႏတန်ဖြိုနောဝ်ꩻ ကွိုꩻစူသားဆရာႏတန်နောဝ်ꩻ "ဝဍ္ဎကီသူကရဟွေး- အောဝ်ႏလိုꩻဒုံ အုံလိုꩻရပ်နောဝ်ꩻ ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏအာငါႏ၊ ထန်ႏလွေꩻတခြာကိုတွော့ꩻ လွေꩻထုမ်ႏဒျာႏသွော့နာꩻသွꩻ၊ လွေꩻအုံဒျာႏသွော့ တခြာတန်ကိုနေား"ဒေါ့ꩻဖေႏခန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမွိုက်ဆရာႏတပဲ့ꩻ
ဝဍ္ဎကီသူကရ ဘုရာꩻလောင်ꩻထော့ꩻနောဝ်ꩻ ကွိုꩻစူသားဆရာႏတန် ငေါဝ်းထွဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ထန်ႏလွေꩻသွူတခြာတန်ကိုတွော့ꩻ လွေꩻထုမ်ႏခန်းဒျာႏ သွꩻထော့ꩻမီꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏတထွောင်း လွေꩻမော့ꩻခန်း ထော့ꩻမိꩻဖုံႏတန် တဖုံႏသွူ။ ထွိုင်ႏမော့ꩻထော့ꩻမီꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ- "သွꩻသီးဟွေး- သွꩻသီးအုံယိုကိုနောဝ်ꩻ ချံꩻချံꩻသာႏသာႏ အုံဗာႏနေဟောင်း၊ အန္တရာယ်ႏရန်ႏစင်ꩻ လွစ်ကင်ꩻနေဟောင်း"ရီခန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ထော့ꩻမီꩻကဲႏနောဝ်ꩻ- "သွꩻဟွေး- အုံယိုကိုနောဝ်ꩻ ခင်ႏလမ်းလဲ့သာႏယာႏ၊ ထီလဲ့လွိုင်ႏဒျာႏ၊ အံႏခရာႏ သေင်ႏဒီႏသေင်ႏရာႏဖုံႏလဲ့ လွိုင်ႏအာဒျာႏသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ နန်းခရာႏ ငမ်းခရာႏ အောဝ်ႏတမျိုꩻ၊ စရဲက်ကျမ်ꩻထံꩻ ထာꩻသညင်ꩻဆေ့ꩻခြော ကေထီးတန်တဗာႏနောဝ်ꩻ အုံနောင်အာႏကွိုꩻ ရသေ့ꩻမွိုက်တပါꩻတဲင် အောဝ်ႏလွဉ်အဲင်ႏနီထော့ꩻ တနီꩻတဗာႏတွော့ꩻ နီထော့ꩻယိုနောဝ်ꩻ အုံထာꩻသꩻတချံꩻသာႏတောဝ်းသွူ။ အနီꩻမုဲင်ꩻ အီႏလွဉ်အဲင်ႏထော့ꩻအဗာႏမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏခိုးလျား အောဝ်ႏနန်းခီဗာႏသွူ"ဒေါ့ꩻချာခန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ။
ဆရာႏဟောဝ်တွမ်ႏ တပဲ့ꩻဟောဝ်
တွိုႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻထော့ꩻနောဝ်ꩻ- "သွꩻဖုံႏဟွေး- နန်းမွော့ ခိုးလျားမွော့၊ နာႏနာႏခွေငေါဝ်းနော၊ နေးတွမ်ႏ ခွေထာꩻဒါႏပညာႏတဲင် ထော့ꩻကားကအောဝ်ႏ ဖေႏကလွစ်လို့ ကေဘေꩻရန်ႏနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻခွေဝွေႏဖန်ႏဒျာႏသွူ"ဒေါ့ꩻဖေႏခန်း ထော့ꩻမီꩻဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ထော့ꩻမီꩻဖုံႏတဲ့ လွဉ်စုလို့ထွူ ဘုရာꩻလောင်ꩻထျꩻတွော့ꩻ "ဖေႏကလွစ်ꩻ ကေဘေꩻရန်ႏနောဝ်ꩻ ရဲကာႏကွယ်ႏဖေႏသွော့အကျောင်ꩻ"တောင်ꩻပြန်ႏလွခန်း ဘုရာꩻလောင်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻလဲ့ အီႏရဲဖေႏဒျာႏအကျောင်ꩻ ဝွန်ႏခံႏလွေꩻခန်းသွူ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလွဉ်စုလို့သွူ ထော့ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ထော့ꩻပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏအုံစုအကဲဉ်၊ ထော့ꩻပေႏမွိုးဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏအုံဝဲင်ꩻလွဉ်ꩻထော့ꩻပေႏ၊ ထော့ꩻမွူးအသောင်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ထော့ꩻဖြားဖုံႏအုံဝဲင်ꩻ၊ ထော့ꩻဖြားအထန်ႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ထော့ꩻထီးတလောင်ꩻ စွယ်ႏစဒေါ့ꩻဖုံႏ အုံဝဲင်ꩻ၊ ထော့ꩻတအလောင်ꩻအထန်ႏနောဝ်ꩻ ထော့ꩻထီးရွယ်ႏမဲဉ်ႏဖုံႏ အုံဝဲင်ꩻ၊ နောဝ်ꩻထွူနောဝ်ꩻ ထော့ꩻဘုရာꩻလောင်ꩻ အုံရဲခါꩻသွူ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻဆꩻငါနောဝ်ꩻ ခူႏခါꩻခန်း ထာꩻအောင်တလောင်ꩻတဖြုံႏ၊ ထာꩻအောင်တလောင်ꩻဆꩻငါနောဝ်ꩻ ခူႏခါꩻထာꩻအောင်တန် တဖြုံႏထွူတဲင်- "သွꩻဖုံႏဟွေး- ကေသꩻကဲင်ႏ မဉ်ႏဖျော်နောဝ်ꩻ အမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ မာꩻနုဲင်းသွော့နော"ဖေႏထွူအချက်နုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အုံပွေါးထွားဆွုမ်ႏလွခန်း ကေလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကေသꩻကဲင်ႏနောဝ်ꩻ ပေါႏမွူးထန်ႏထိုပသာႏလဲ့ သေနာႏဟို့ꩻတခြင်တဲင် အောဝ်ႏဗေင်ႏထာꩻရသေ့ꩻကျောင်ꩻကို ထွိုင်ႏမွစ်ꩻသွူအနမ်းတွော့ꩻ မာꩻအငေါဝ်းသွံလဲင်ႏ၊ ပကျောက်ꩻချာငါသွူထာꩻတွော့ꩻ "လွေꩻတရွစ်ꩻသဲင်ꩻကထော့ꩻ တဗာႏငါမꩻ"သꩻယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ထန်ႏလွေꩻထေ့ခန်း ထော့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏထော့ꩻကအောဝ်ႏဖုံႏထာꩻ မဗော့ꩻမညာꩻအရပ်ကို ထော့ꩻဖုံႏထွိုင်ႏထီႏကေလွဉ်နောဝ်ꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻထော့ꩻ ကထွဉ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်း အုံစုအောဝ်ႏခါꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကေထွိုင်ႏထီႏ ထော့ꩻအုံဖုံႏဆန်ꩻလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻ "ထော့ꩻဟန်ႏနီꩻမွော့ ဗွိုန်တောဝ်းကလဲဉ်းချာ၊ အုံစုမွေးစွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻနဲ"သꩻကို ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အဲ့ꩻမဲ့ထွားစဲင်းလွေꩻခန်းနောဝ်ꩻသွူ။ ထော့ꩻဖုံႏလဲ့ အဲ့ꩻနုဲင်းနုဲင်းမဲ့ ထွားစဲင်းနုဲင်းနုဲင်းခန်း ကေနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူနောဝ်ꩻ ကေထွားတခေင်ႏဖဲ့ꩻထွေလဲ့ ထော့ꩻထွားနုဲင်းနုဲင်း၊ ထွားတခေင်ႏဖဲ့ꩻစေႏလဲ့ ထော့ꩻထွားနုဲင်း၊ ကေဆွတ်ချာ တကာလဲ့ ထော့ꩻဆွတ်နုဲင်း၊ ကေလွေꩻငါတကာလဲ့ ထော့ꩻလွေꩻနုဲင်း၊ ကေဆီႏထာꩻလဲ့ ထော့ꩻဆီႏနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရသေ့ꩻဆရာႏ မျောက်ဖေႏအာႏ
ကေနောဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ထွိုင်ႏထီႏထော့ꩻမာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ "ထော့ꩻဟန်ႏနီꩻမွော့ ထူꩻဆန်ꩻငါႏနဲး၊ ဗွိုန်တောဝ်းပွိုင်းနီꩻတန်နဲး၊ ထာꩻအာႏကွိုꩻသꩻဆွော့ꩻဆရာႏ ဆရာႏဟောဝ် အောဝ်ႏလဲဉ်းဟောင်း၊ မဲ့ꩻခြေင်ႏချာ ထောင်းသီဒါႏခွေဟောင်း၊ ရိုꩻရိုꩻတောဝ်းလဲ့ တစွိုးစွိုးလဲဉ်းဒျာႏရင်ꩻ၊ ဖင်းခန်းမꩻကယို"သꩻကိုယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ဆွတ်ချာဖင်းသဲင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏသဲင်ꩻတွိုႏ ရသေ့ꩻကျောင်ꩻထျꩻနောဝ်ꩻ ကအုံပွေါးအံႏရုမ်းဒါႏ ကေဆာႏ ရေသ့ꩻကျင်ꩻကုဲင်နောဝ်ꩻ ထီႏဆွုမ်ႏခန်း ကေဖင်းသဲင်ꩻထာꩻတဲင် ရီဆွုမ်ႏခန်း အခရာႏသွူ။ ကေထွိုင်ႏခြုဲင်းနယ်အခရာႏနောဝ်ꩻ ရသေ့ꩻကျင်ꩻကုဲင်လဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏအရေꩻတတန်တောဝ်းစား၊ ငဖါးသွူထာꩻဟားဟားတွော့ꩻ "ကေဟွေး- နာꩻဗားနဲ့၊ တခြာကိုယို အာႏရဲင်ꩻတလာနုဲင်းနာꩻ တမုဲင်ꩻအောဝ်ႏဟောင်း၊ ငမ်းခရာႏတမုဲင်ꩻအောဝ်ႏ၊ နုဲင်းလေႏကြွို့ꩻထော့ꩻနောဝ်ꩻ လွေꩻခွိုန်ꩻယင်းဟုဲင်း၊ လွေꩻတရွစ်ꩻသဲင်ꩻ တလောင်ꩻလောင်ꩻနောဝ်ꩻ တဗာႏငါဟုဲင်း"မျောက်ပင်ႏဖေႏအာႏခန်းကေ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမွိုက်သီး တဖူꩻလွေꩻ
ကေသꩻကဲင်ႏနောဝ်ꩻ ဆရာႏရသေ့ꩻ ဖေႏအာႏအတွိုင်ꩻ ဖင်းလွေꩻချာထွူတွော့ꩻ သဲစ်ကတွိုႏဘုရာꩻလောင်ꩻဆꩻငါလဲ့ တဝဲဉ်နွို့ရုပ်စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻနောဝ်ꩻ ကစီႏစဲဉ်ႏခြပ်ရဲဉ်ႏသေꩻခါꩻအတွိုင်ꩻ နဲစ်တဝဲဉ်သော့ꩻအွဉ်ခန်းဒျာႏ ထာꩻအောင်အဖြုံႏလုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကေသꩻကဲင်ႏနောဝ်ꩻ အာႏလွဉ်ꩻငါထွူတွော့ꩻ စူဖဲ့ꩻငါနီပင်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏခံဆုံးတချသော့ꩻခန်းဒျာႏ ထာꩻအောင်အဖြုံႏအအဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏယိုတွင်ꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻထော့ꩻလဲ့ တအွဉ်ႏလွစ်တောဝ်း အခွင်ꩻအရေꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏထာꩻအောင်ကို နဲစ်တဝဲဉ်ထန်ႏထွူတဲင် တွမ်ႏအစွဲႏထောင်းသော့ꩻ ဝွေါက်ꩻသော့ꩻခန်းဒျာႏ ကေငွဉ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုအတွင်ꩻ ထော့ꩻထီးလင်ဖုံႏလဲ့ ခွေလောႏနာꩻလောႏ၊ လောႏဝွေါက်ꩻရောင်ခန်းဒျာႏ ကေနောဝ်ꩻသွူ။ ထွူနောဝ်ꩻ ထော့ꩻကားကအောဝ်ႏ အွဉ်လွဝင်ꩻ ဝွေါက်ꩻအံႏငင်ႏလွစွဉ်ႏ ကေယာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အံႏကေယာႏထွိုင်ႏထွူနောဝ်ꩻ ထော့ꩻထီးဖုံႏကားကအောဝ်ႏ နက်သဲင်ꩻထေ့ခန်းဒျာႏ ကေဆရာႏ ရသေ့ꩻကျင်ꩻဝါထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကေတဖျော်သဲင်ꩻတောဝ်းတွော့ꩻ ထော့ꩻဖုံႏဖျော်သဲင်ꩻပြုံႏပြင်ႏထာꩻယို ရသေ့ꩻထွိုင်ႏထီႏဆွုမ်ႏနောဝ်ꩻ သꩻဝꩻထွူတဲင် နဲစ်ဖင်းထင်ႏခန်းဗော့ꩻရာꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖက်ꩻဒွိုႏမွူးနောဝ်ꩻသွူ။ ထော့ꩻထီးဖုံႏလဲ့ တွမ်ႏအစွယ်ႏထောင်းလွဉ်ꩻလွ ဖက်ꩻဒွိုႏမွူးတဲင် ဖက်ꩻဒွိုႏမွူးလဲ့ ဝꩻလင်ꩻအောဝ်ႏပြာႏ ရသေ့ꩻဟွေးလဲ့ သီဝါခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်ꩻအဘိသိက် ဒင်ႏမျောက်အတန်
နောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ထော့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ကကယ်ႏဒါႏဝွေꩻသီး ဘုရာꩻလောင်ꩻထော့ꩻထီးယို အွဉ်ႏအုံဒင်ႏ ဖက်ꩻဒွိုႏခြုံးတဲင် ထူႏတွမ်ႏရသေ့ꩻ ခရုသင်းငွီႏခြုံနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ဒင်ႏမျောက်လွေꩻခန်းဒျာႏ ထော့ꩻခွန်ဟော်ခံꩻအရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏနောဝ်ꩻမာꩻငါ ဗꩻတွိုႏယိုခါ လိုꩻသီးတဲ့ ထွားနုဲင်းတွော့ꩻ ပေါင်ႏဒင်ႏမျောက်ခမ်းထီ ခွန်ဟော်ခံꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏခရုသင်းငွီႏခြုံ သွဉ်ꩻလွေꩻအဘိသိက်တွော့ꩻ ဒင်ႏမျောက်လွေꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဇာတ်ဝတ္ထုနောဝ်ꩻ ထွူသွတ်ꩻလွေꩻလဲဉ်း တခွိုင်းယိုသွူ။
ဖြားဗွာလှဖေ
ဖြားဗွာလှဖေ (၁၉၁၀-၁၉၇၅) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုလွစ်ထန်ႏရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ လွူးဖွါꩻရပ်-စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားဗွာ-ဦးလှဖေနောဝ်ꩻ ခရဲင်ႏသထွုံႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဘီးလင်း၊ အွိုင်ႏညောင်ႏပလ္လင်ႏ၊ သံပုရာပင်ဆိပ်ဒုံကိုတဲင် ၁၂၇၁-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလောင်း(၂)နီꩻ၊ ၁၉၁၀-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၂၆)နီꩻ အောဝ်ႏဖါဖြားဒွန်းတွမ်ႏ မွိုး-မွိုးနင်ႏသီး လိုပ်ꩻလုဲင်းသားလမ်းဆုံကို လွူးဖွာꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
ဖူးဝေးဖုံႏနောဝ်ꩻ- ဝေးမူႏ-နင်ႏစိန်ခင်၊ ဝေးခို-ဖြားလွန်မောင်သီးနောဝ်ꩻသွူ။ ပိုမာလမ်းသားနောဝ်ꩻ-လမ်းသားအဖြာꩻရီးသွတ်ꩻ နင်ႏဖွါးခင် (သထွုံႏဝေင်ꩻနယ်ႏ ဒုံကောင်ခါႏ)၊ ဆုဲင်ꩻတဖြာꩻနောဝ်ꩻ မွိုးလွန်ꩻ (ဒုံလုံးဟီႏ-မုဲင်းကောင်)၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဖြာꩻနောဝ်ꩻ မွိုးဟုံဗဲ့ (စောက္ကဆျာႏ-မုဲင်းကောင်)နောဝ်ꩻသွူ။ ပိုမူႏပိုခိုဖုံႏနောဝ်ꩻ-နင်ႏအေးကြည် (ယိုခါ-ရန်ႏကုန်ႏ)၊ ခွန်ဖေသန်း (ထဲ့သွုမ်ꩻ)၊ တမောင် (ထဲ့သွုမ်ꩻ) ဖိုးတုတ်၊ ဖိုးသိန်း(စံလွင်-ပီအဲန်အို)၊ မီႏဒွီႏသီးနောဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်ထူႏပညာႏခိန်ႏ- တယ်ႏ ၁၉၁၆-ဗာႏ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၂၁-ဗာႏအယံတွင်ꩻ သွဉ်ထူႏဒုံညောင်ႏပလ္လင်ႏကိုသွူ၊ တယ်ႏ ၁၉၂၁-ဗာႏနေင်ႏအယံတွင်ꩻ သွဉ်ထူႏအရန်းထို 'ကျောင်ꩻအေဗွီ'ဝေင်ꩻသထွုံႏကိုတဲင် အောဝ်ႏ ၁၉၂၁-ဗာႏ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၂၄-ဗာႏနေင်ႏ သွဉ်သွုပ်ထူႏယင်းပညာႏ သထွုံႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻကျိုက်ထိုကိုနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၁၉၂၄-ဗꩻတွိုႏ ၁၉၂၇-ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ သွဉ်သွုပ်ထူႏလွေꩻယင်းပညာႏ ဝေင်ꩻမာႏလမျင်ႏ 'စိန်ပဲက်ထရစ်'St,Ptrik ကျောင်ꩻရန်းထိုနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၃၂-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏတက္ကသိုလ်ႏ ဒဲ့ꩻထူႏလꩻဘွဲ့ (ဘီအက်စ်စီဂုဏ်ႏထူꩻ B.SC Hons)တဲင် ၁၉၃၆-ဗာႏနေင်ႏယို အောဝ်ႏအင်္ဂလန်ခမ်း-လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ႏကို ဒဲ့ꩻထူႏလꩻဖျင်ဘွဲ့ ဥပဒေႏပါရဂူ (B.L)နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နီနာꩻခေါင်းဆောင်တန် ဖြားဗွာ-ဦးလှဖေနောဝ်ꩻ ဒဲ့ꩻထူႏလꩻဘွဲနီစွိုး 'B.Sc,B.L'နောဝ်ꩻသွူ။
ဖြားဗွာလှဖေ နမ်းရေꩻသꩻမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
-နေင်ႏ ၁၂၇၆-ဗာႏ(1924)၊အောင်ႏအရန်းထာႏဝ၊ ကျောင်ꩻကျိုက်ထို။ -နေင်ႏ ၁၂၈၉-ဗာႏ(1927)၊ အောင်ႏအရန်းထို(အထက)၊ စိန်ပဲထရစ် အရန်းထိုကျောင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ ။ -နေင်ႏ ၁၂၉၄-ဗာႏ(1932)၊ လꩻလွေꩻ သေင်ႏတခြာ-သိပ္ပံဘွဲ့၊ ရန်ႏတကွိုန်ႏတက္ကသိုလ်ႏ။ -နေင်ႏ ၁၂၉၈ - ဗာႏ(1936)၊ လꩻလွေꩻ(B.L) ဥပဒေႏဘွဲ့၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ႏ ၊ အင်္ဂလန်ခမ်းထီ။ -နေင်ႏ ၁၃၀၂ -ဗာႏ(1940)၊ သွဉ်ပညာႏဂျပန်ခမ်း။
အဲင်းကလေတ်၊ ဂျပန်စိုး ထေင်းထမ်ႏခမ်းထီတာႏဝွန်ႏ
အင်္ဂလိပ်စိုး ထေင်းထံႏလွဉ် ခမ်းထီတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏ ၁၉၃၆-ဗာႏနေင်ႏ ဒဲ့ꩻထူႏလꩻထွူဘွဲ့ တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏထွူနောဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်စိုး အစိုႏရကမာꩻဒါႏ မဲလွိုက်ပွယ်ꩻ အောဝ်ႏသထွုံႏဆꩻထင်ꩻ မဲဆန္ဒကိုထွာလွဉ် ပျုဥပဒေႏလွတ်တောႏအမတ်နောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၃၇-ဗာႏနေင်ႏ အင်္ဂလိပ်အစိုႏရ ကဖွဲ့ဗူႏသေꩻ ဒေါက်တာဘမော် အွဉ်ကတူႏဒါႏ ပါလီမန်ကို ထွာလွဉ်လွတ်တောႏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၃၈-ဗာႏနေင်ႏကို ပွယ်ꩻစောက်ꩻနေင်ႏတသာကို ပါတွမ်ႏဆာစံစီဖိုး၊ သရာရွှေဘ၊ ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဆစ်ဒ်နီလူနီတွမ်ႏ စောဖေသာသီးဖုံႏ တဲမ်းထွို့ꩻစူမုဲင်တဲင် ထာꩻမာꩻသောင်ႏသာထေ့ ဖူးဝေးစောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏသီးထျꩻ ငေါဝ်းအွက်ႏစွꩻ ရေဒီယိုကိုနောဝ်ꩻ 'ခေတ်ထွꩻထွꩻ ဖေႏကယူႏတွေꩻဗာႏ၊ မာꩻထူႏအကျိုꩻဖေႏကတွိုႏဆွိုက်ဗာႏ၊ ရုဲင်းဟန်သတ္တိဖေႏကအောဝ်ႏဗာႏ၊ စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ ဖေႏကဖြွမ်းညီႏလွဝင်ꩻ ထွူတကာႏတောဝ်း တွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻလောင်ႏလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖေႏကထေင်းထံႏနွောင်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏ'အကျောင်ꩻ ဖေါႏနယ်သေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၃၉-ဗာႏရပ်ကို ကဖွဲ့ဗူႏသေꩻခါꩻဒါႏ စောက်ꩻအစွိုꩻအဗူႏကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ကဉ်းအာအာ ထွာဗုဒ္ဓဘႏသာႏဖုံႏတဲင် တွမ်ႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဖူးဝေးမန်းအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏယို သွီႏဟမ်းဗော့ꩻလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုင်ႏတနင်္သာရီကို ကောအွဉ်ကတူႏသား အစိုႏရဝွန်ႏတန်လီꩻ စောဖိုးချစ်တွမ်ႏ ဖြားဗွာလှဖေ (လွတ်တောႏဥက္ကဋ္ဌလီꩻ)အွဉ်ကတူႏဒါႏ စောက်ꩻအစွိုꩻဖုံႏယို ထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖြားဗွာလှဖေနောဝ်ꩻ ဒေါက်တာဘမော်၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်နု-သီး အွဉ်ကတူႏ ကလွောင်ႏဗူႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်းကရိုꩻဒါႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား တွူႏတရန်ရေꩻ တပ်ပေါင်ꩻစုကိုလဲ့ ပါဝင်ႏသော့ꩻပါကသွူ။ တဲႏ ၁၉၃၉-ဗာႏနေင်ႏ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၄၂-ဗာႏနေင်ႏကို ထွာလွဉ်ခမ်းသားလွတ်တောႏ အွဉ်အကိုရေꩻ (အတွင်းဝန်)တဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဘဝကျောင်ꩻသားနောဝ်ꩻကိုကာႏ တွမ်ႏပိုလ်ႏချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဦးသန့်၊ သခင်နု၊ ဦးလွန်း၊ ဆရာႏတန် သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းသီးနောဝ်ꩻ တခေတ်ချင်ႏ ထာꩻမာꩻဖက်ဖုံႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ သေဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။