cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ
လိတ်စခါနဝ်ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း ကွပ်တလꩻလို့တဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ထွင်ႏတသာဗာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏတသာ ယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻတန် ဗွေႏနရိန္ဒ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားကံဦး ဗွေႏမေဓိယသီး တဲက်တွန်ꩻချက်အလꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားသုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ တဲမ်းထွင်ႏဖေႏသွူ။ ကတဲမ်းထွူနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၁၁-ဗာႏ၊ ဝါႏခေါင်ႏလောင်း(၅)နီꩻရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ဗꩻတွိုႏနေင်ႏ ၁၃၆၇-ဗာႏ ဟန်ႏနေင်ႏယိုနဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ(၅၆)သွူ။ ဗွေႏဗွန်ဖြားထီသိမ်ႏလိတ်မွူးနဝ်ꩻ (၁)ပါဠိ (၂)မန်း (၃)ပအိုဝ်ႏ သိုမ်မျိုꩻသိုမ်ဘာႏသာႏ သွဉ်ဖေႏကယိုꩻ၊ တဲမ်းဖေႏကယိုꩻ အခင်ႏခံႏအွဉ်ႏခါꩻ အချက်ယိုသိုမ်ချက်သွူ။ ဗွေႏဗွန်ဖြားထီသိမ်ႏ လိတ်မွူးယိုနဝ်ꩻ ဗီးအဝ်ႏ(၃၆)ဖြုံႏ၊ သရအဝ်ႏ(၁၂)ဖြုံႏ စုစုခြွဉ်း အက္ခရာႏအဝ်ႏ(၄၈)ဖြုံႏသွူ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားထီသိမ်ႏလိတ်မွူးယို ကတွဲႏနျꩻထန်ႏဗာႏဖိုလဲဉ်းနဝ်ꩻ-
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါနဝ်ꩻ ကခြပ်ရဲဉ်ႏ၊ အွဉ်ႏစဲဉ်ႏတဲမ်းထန်ႏဒါႏ လိတ်မွူးတွဲꩻ၊ သွဉ်ခန်ꩻ၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ၊ အရုပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးသိုမ်ပါꩻ မတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကနျꩻထန်ႏဒါႏ အရီးနီလဲင်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏနုဲင်းယိုခါ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင် တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်းတဲင် နျꩻထန်ႏသွူလဲ့ ကေားသွဉ်ကေားထွားသားဆေ့ꩻတွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏတသာနဝ်ꩻ စွစ်ꩻလီငါႏတဝ်း၊ ဒါႏသားအာငါႏတဝ်း နုဲင်းယိုခါသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဟော်ꩻတာႏ၊ ထွားတာႏ လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွန်ထွန်းလှိုင် ပအိုဝ်ႏစက်နျꩻလိတ် ကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ ခံႏအနစ်နာႏ တွဲႏနျꩻထန်ႏဖေႏတဲင် ပနဲးထန်ႏအာဒျာႏသွူ။
နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နောင်ယာသုဲင်ꩻကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ စွစ်ꩻလီတာႏအရေꩻယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻခန်း ထာꩻမာꩻတဖူꩻစဲဉ်ႏတဗာႏအနေႏသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူ ကူꩻငါလွေꩻ နေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗွေ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန် သံႏဃာႏတသီႏယုံႏကို ထွို့ꩻဗူႏလွေꩻခန်း ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ နုဲင်းယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏနီꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻလဲ့ အသွုပ်တထဲ့တဝ်း၊ သꩻရက်ခွိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ သံႏဃာႏတန်သီး တပါꩻထွူတပါꩻ၊ တသွုပ်ထွူတသွုပ် လုဲင်ႏလွဝင်ꩻပြေင် အဝ်ႏအွဉ်ငါ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻတွော့ꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏလွဉ်ဟန်ႏနီꩻသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏလဲ့ တဲမ်းထေလွေꩻလိတ်စောင်ႏ သွဉ်တာႏဖုံႏ၊ ဗွောင်လွေꩻဖေႏ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏအာဒါႏ ဝင်ꩻနယ်ႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အွိုင်ႏတွိုင်ꩻ၊ ဒုံတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻဖေႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏစေပွယ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို သွဉ်သား၊ ဒါႏသားအာလွဉ်၊ ထွားတာႏ လိတ်အုပ်၊ လိတ်စောင်ႏဖုံႏလဲ့ ထန်ႏလွဉ်အာသွူ။ တဲႏနေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗွေ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာမာꩻငါ ကထေင်းထမ်ႏလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ နုဲင်းဆꩻလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻမြို့ဦး၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ။ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ။ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ။ ကျောင်ꩻမြို့ဦး၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ။ ကျောင်ꩻအေးစေတီ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ။ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမ၊ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ (ဥက္ကဋ္ဌ-ယိုခါ)သွူ။
ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻလဲ့ အမုဲင်(၂၁)ဗွေလွေꩻလဲဉ်း နေင်ႏ ၁၃၆၇-ဗာႏ ကဗွောင်လွေꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ သုဲင်ꩻခဝ်၊ ကျောင်ꩻသုခအောင်ႏညီꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယို သွဉ်သား၊ ဒါႏသား ကအာဗာႏနဝ်ꩻ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻကေꩻဇူꩻ ခွေသွဉ်းမဉ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻနဝ်ꩻ ဒါႏအီလိတ်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း- ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ ဒေႏသခံႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ၊ ဒေႏသခံႏမွိုးဖါလိုꩻထံꩻ၊ ကျောင်ꩻသားမူႏခိုသီး လွောင်ႏဗူႏညီႏညွတ်ရေꩻ သာဓကတဗာႏ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻယိုနဝ်ꩻ အစဲဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏကုဲင်တဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဒျာႏ စွုမ်ႏနေင်ႏႏနေင်ႏသွူ။
နွတ်(အို့သရငဝ်း)ဆာဆာ-အွာဗွေႏဗွန်(အိုသရငဝ်း)ခင်ႏအော့ꩻ။ လိတ်ယို(၃)ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏ(၂)ငွါစီႏတဲင် မဉ်ႏမာꩻလိတ်(၁)ဖြုံႏ အငဝ်း(၁)ငွါနဝ်ꩻ လိုႏနေ(၁)ရဲဉ်ႏစီႏသွူ။ (ခ)လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၆)သွဉ်ခန်ꩻ(၁)(၂)(၃)လိတ်ရဲဉ်ႏ(၇)နဝ်ꩻ အဝ်ႏသွူ(က်)သွတ်ꩻ၊ (င်)သွတ်ꩻ"ကွောက် ကွောက်ꩻ ကွောင် ကွောင်ꩻ ကွောင်း ကွောင်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တွိုႏ(တ်)သွတ်ꩻ၊ (န်)သွတ်ꩻ "ကွောတ် ကွောတ်ꩻ ကွောန် ကွောန်ꩻ ကွောန်း ကွောန်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းတဲင် မီႏလိုႏတဲမ်း "လိုꩻတ(ငွေါန်ႏ)"၊ "ငဝ်း(စွောန်ႏ)"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻတဝ်း၊ တဲမ်းအီတေားဒျာႏ ဝဟွဲး(ဉ)သွတ်ꩻတွော့ꩻ ထွာတေားဒျာႏ"လိုꩻတ(ငွဉ်ႏ)"၊"ငဝ်း(စွဉ်ႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ယိုတဲ့ လိုႏနေ(၁)ရဲဉ်ႏသွူ။ (ပ်)သွတ်ꩻ(မ်)သွတ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ပအိုဝ်ႏငဝ်းတအဲဉ်ထဝ်းဒျာႏရင်ꩻတဲင် မဉ်ႏတွက်တဝ်းလိုꩻမျိုꩻလင်ငဝ်း၊ မဉ်ႏတွက်ပအိုဝ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းလဲ့ အရေꩻတတန်တဝ်းသွူ။
(ဂ)လိတ်မွူးအတွဲꩻ(၅) သွဉ်ခန်ꩻ(၁)(၂)(၃)လိတ်ရဲဉ်ႏ(၄)
(၁)(အုဲင်)သရနဝ်ꩻ (င်)သွတ်ꩻပါတဝ်းလဲ့ အငဝ်းအဝ်ႏထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ(အုဲ)၊ ထွိုင်ႏသော့ꩻပါ(င်)နဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏပိုႏ၊ စီႏဗာႏပိုႏ၊ ဟော်ꩻဗာႏပိုႏတဲင် စေးလို့ပိုႏ၊ အခိန်ႏလို့ပိုႏသွူတကာႏတဝ်း မဉ်ႏတွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ အငဝ်းတထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏအငဝ်းတဒါႏတဝ်းလဲ့ "သရ"စဲဉ်ႏတွိုင်ꩻတွမ်ႏ "အသွတ်ꩻ"စဲဉ်ႏတွိုင်ꩻ မဉ်ႏအွဉ်ႏတွယ်ꩻတဝင်ꩻနဝ်ꩻ(င်)ထပ်ထိုꩻတဝင်ꩻ။ (ဝ်)သွတ်ꩻကတွဲꩻဒါႏတွမ်ႏ"အော"သရနဝ်ꩻတဲ့ တမဲဉ်ႏတဝ်း၊ "အော"သရယို တွဲꩻတွမ်ႏ(ဝ်)သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းတထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း"အ"သရငဝ်း၊ ထန်ႏစွူစွူဗာႏဒျာႏ"အော"သရငဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အမုဲင်(ဇ)ကို ကတဲမ်းဒါႏအတွိုင်ꩻ "အော"သရ(ဝ်)သွတ်ꩻတွဲꩻယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ အေလျာငေါ်ꩻလတဲင် လိုႏသုံꩻဗော့ꩻ"အ"သရခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ ခွုင်းခွေသွဉ်းကဟွုန်၊ ကထီႏ ဒေါ့ꩻခရာႏ၊ ဝွေႏဖန်ႏခရာႏ ယဟူးယဟန်ႏသွူ၊ မီႏထေနယ်လို့လို့လဲ့ ငမ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻဆွာꩻထိုꩻတွော့ꩻ ထေနယ်ဗာႏ ခွုင်းယိုလွုမ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ ကအဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ အဝ်ႏလိုႏပယ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏထဲမ်အဝ်ႏအကျောင်ꩻယို သေလဲဉ်းဒျာႏတဲင် ဖျင်တဖျင်တဝ်း၊ ပယ်ႏတပယ်ႏတဝ်း၊ ထဲမ်တထဲမ်တဝ်းနဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏကအဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ထာꩻမာꩻဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏရိုꩻဖျင်တဲ့ တဆင်ႏဆင်ႏဖျင် ဖေႏကထွာဗာႏပုဲင်ႏ၊ တလဲင်ႏချင်ꩻ ဖေႏကထွူနဝ်ꩻ ခွုင်းကားတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏသꩻကဝင်ႏစာꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဩဇာႏအာႏဏာႏ ကအဝ်ႏသားယို ဖစ်ပင်ꩻလို့လို့ထွူတွော့ꩻ ထာꩻထီႏပငါပရာꩻ ဒင်ႏပျꩻထွူတဝင်ꩻတဲင် အဟဝ်သွတ်ꩻတဗာႏ ဆုံꩻဖျတ်လွေꩻဗာႏသွူ။ ထွက်ပညာႏဗုတ် ကအဝ်ႏထွာလိုꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ဒေါ့ꩻဗာႏဖိုငဝ်းအဝ်ႏ၊ အရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- ကွဲႏတွော့ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တလက္ခဏသာမိ၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီ ကအဝ်ႏထွာဥက္ကဋ္ဌတွင်ꩻ ခွေသွဉ်းတွိုႏထေ့ဗာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏဖို ခွေသွဉ်းနုဲင်းယို ထွက်ပညာႏဗုတ်တွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻအေးစေတီနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏကိုယို လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပညာႏအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းနုဲင်း၊ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ ပညာႏရေꩻအတွက် ကျိုꩻဆောင်ႏခွုမ်မာꩻ ကျိုꩻစာꩻဒျာႏနုဲင်းနုဲင်း၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏတာႏ အရေꩻပါပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းနုဲင်းလဲ့ ဒေါ့ꩻငဝ်းတဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻခရာႏသွူ။ မဉ်ႏနုဲင်းထွက်ပညာႏဗုတ်ငဝ်းနဝ်ꩻခါအလꩻနဝ်ꩻ ယိုခါနဝ်ꩻ သွဉ်သား၊ ဒါႏသား ပနဲးအာလဲဉ်းတဲင် အခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ထာꩻရာꩻသီးမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ "အမှားကြာ-အမှန်ဖြစ်"ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းအတွိုင်ꩻ ထာꩻမာႏသီးမျိုꩻယို ကထွိုင်ႏညနဝ်ꩻ စွယ်ꩻသွုန်ႏခြꩻသꩻ ဖျင်တလꩻတဝ်း၊ ဖျင်တယိုꩻတဝ်းသွူ၊ တွမ်ႏသက်တန်ꩻတန်ထွူမꩻ ဖန်ပြောင်ꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ မဉ်ꩻတသာ အီႏတွင်ႏဗာႏနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်းသွူ။
မန်းလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ယထွောင်းထွောင်း၊ ယမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တမွေးတမဲဉ်ႏတဝ်း၊ သဘာဝယုတ္တိ တအဲဉ်ထဝ်းယို မန်းဒါႏပညာႏသား ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေစွဉ်ႏလဲ့ ကွပ်ပွိုးဖျင်တယိုꩻတဝ်းတွော့ꩻ စင်းမာꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏသုံꩻလွေꩻဗာႏဒျာႏ အမာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻသွူ။ မန်းလိတ်နဝ်ꩻ မူလလိတ်မွူးငဝ်းအတွိုင်ꩻ သရ၊ ဗီး၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏယို ကွပ်ပွိုးတအွဉ်ႏထန်ႏလွဉ်ꩻတဝ်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ အွဉ်ႏထန်ႏပြောင်ꩻထိုꩻအငဝ်း လဲင်ႏစိꩻစိꩻနဝ်ꩻမꩻ ယိုခါနဝ်ꩻ မန်းလိတ်ယို "ရေးမှာအမှန်-ဖတ်မှာအသံ"ကရိုꩻဒါႏငဝ်းအတွိုင်ꩻ တဲမ်းတမျိုꩻ၊ ဟော်ꩻတစွိုး၊ သတ်ပုံသတ်ညွန်းလဲ့ အာထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏယိုခါ မန်းလိတ်၊ မန်းငဝ်းယဟန်ႏနဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ တဲမ်းတဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ မွိုက်ခွိုက်အချိန်ႏကအဝ်ႏနေနဝ်ꩻ လိုႏဖျင်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ လိုႏထဲမ်နုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ ဖျင်-ထဲမ် အခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်း ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မီႏဖျင် မီႏထဲမ်ခါ ခွေတစွိုး နာꩻတမျိုꩻ ထေင်ညင်ꩻတဝင်ꩻ ဖေႏကတွမ်ႏအဝ်ႏအာပုဲင်ႏနဝ်ꩻ ကအီႏဖျင်လိတ်ခရာႏ၊ အင်းရွယ်ႏချက်၊ တဖူꩻစဲဉ်ႏယို ထွို့ꩻရီးအွဉ်ဗာႏ နုဲင်းပါꩻကထွို့ꩻ ခမ်းထီအခေႏခံႏဥပဒေႏနဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းကဒင်ႏပျꩻနယ်ဒါႏ အမာႏပုံႏစံႏ အွိုးချာယိုဟွဉ်ႏနဝ်ꩻ အာႏဏာႏအဝ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻအနေႏ မဉ်ႏဟော်ꩻ၊ မဉ်ႏထီႏဗာႏသွူနဝ်ꩻ မာꩻနုဲင်းမသူႏမသေတွော့ꩻ အုံထံအဝ်ႏထံနဝ်ꩻ အလွိုးတာႏဝွန်ႏ ဝွတ္တရာꩻတကေႏတဝ်း၊ ခွေသွဉ်းကဒင်ႏပျꩻနယ်ဒါႏ အချက်အွိုးချာယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တချက်စီႏ တချက်စီႏ ဒင်ႏပျꩻအတွိုင်ꩻ မဉ်ႏမွေးမဲဉ်ႏဒျာႏလဲ့ မွေးမဲဉ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ တွမ်ႏအကျောင်ꩻပျꩻ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင် သဘာဝယုတ္တိအဝ်ႏအဝ်ႏ မဉ်ႏဖြေႏသျင်ꩻချာမꩻ အလွိုးတာႏဝွန်ႏကေႏသွူ။
နီပအိုဝ်ႏတာႏနဝ်ꩻ ထူႏပါဠိဘာႏသာႏ၊ မန်းဘာႏသာႏ အာဂမယုတ္တိ မဉ်ႏပျꩻအီအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးတပါႏလိုႏတဝ်းသွူ၊ အဝ်ႏသေသေသွူအမာႏ၊ အဝ်ႏသေသေသွူ အဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ အဝ်ႏလိုႏပယ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏထဲမ်လဲ့ မဉ်ႏတဖျင်၊ ပယ်ႏ၊ ထဲမ်တဝ်းနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻပျꩻ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်အဝ်ႏမꩻ ဟဝ်သွူ။ မဉ်ႏ ဖျင် ပယ်ႏ ထဲမ်သွူကရိုꩻလဲ့ ကထွာဒါႏ နီပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း လိတ်စွယ်ꩻ၊ သꩻစွယ်ꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစွယ်ꩻ အွဉ်ႏပုဲင်ႏ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ ကာလာမသုတ်အတွိုင်ꩻ ထွား"အမဲဉ်ႏတရာꩻမဲ့ငါ"တစွိုးငါတဲင် ဖျင်နဝ်ꩻမꩻ အထီဗွေလိတ်ပအိုဝ်ႏယို အီႏလꩻနွောင်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးအရဲဉ်ႏယို မဉ်ႏဖျင်နုဲင်းယို၊ လိတ်ဖြုံႏယို မဉ်ႏဖျင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးမဲဉ်ႏလဲ့ မဲ့ꩻဗွိုန်ထိုꩻ လိုꩻမျိုꩻယို၊ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻလိတ်၊ မဲ့ꩻဗွိုန်ထိုꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻလိတ်၊ မဉ်ႏဗွိုန်ထိုꩻ ပါꩻလိတ်မဲ့ꩻ ပါꩻသွင်ꩻဖွီနီနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယူႏပုဲင်ႏ၊ ပေါႏအမဲဉ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ကဗွိုန်ခန်းထွီႏငဝ်း၊ ထော့ꩻငဝ်းတယဝ်း၊ ကအဝ်ႏခန်း လိုꩻဗားဖြောင်းကိုထန်ႏတယဝ်း ထူႏဗာႏဒျာႏသွူ။ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ခွေသွဉ်းကမဲဉ်အွဉ်ႏထွာငါႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏနီလိတ်ယို နီပအိုဝ်ႏချာဒျာႏတယဝ်း၊ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း သဲ့ꩻသွမ်ꩻခရာႏ၊ ဝွေႏဖန်ႏခရာႏ ဖေႏကတွမ်ႏအဝ်ႏဗာႏပုဲင်ႏ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်၊ ဘာႏသာႏလင်ငဝ်းယို လို့လို့တရိုꩻနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ ခွုင်းကနွို့နီပအိုဝ်ႏငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ တဲမ်းဖေႏကလꩻလို့လို့ မဲဉ်အွဉ်ႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻသွဉ်ယိုꩻခရာႏ၊ တဲမ်းလꩻစွုမ်ႏခရာႏနဝ်ꩻ မဉ်လွိုစွဉ်ႏလိတ်အေန်းကလေတ်သွူ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ဒေါ့ꩻကျွားထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻတန်ထာꩻ လိုꩻမျိုꩻလင်ထျꩻ ဖေႏကဗွုန်ႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းမဲဉ်အွဉ်ႏထွာငါႏသွူ။
ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ လိုႏအပ်ချက်၊ အာႏပေႏချက်(ဖုံႏယို)ခွုင်းခွေသွဉ်းကသေကထီႏ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ ဒင်ႏပျꩻဒျာႏ၊ လွꩻထီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းပွိုင်းဝွို့ထာꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ မဉ်ꩻမဲဉ်တန် မဲဉ်ကျောႏထာꩻတွော့ꩻ တဲမ်းလဲ့တမွေးတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွေသွဉ်းကဒင်ႏပျꩻချက်ဖုံႏယို သဘော်ꩻမဉ်ႏတကျတဝ်း၊ မဉ်ႏတလက်ခံႏနွောင်ꩻတဝ်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏမဉ်ႏအဝ်ႏ မဉ်ဒေါ့ꩻခွေသွဉ်းအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ရိုꩻခွေသွဉ်းအစွိုးစွိုးလဲ့ နိက်နိက်သက်သက် ခွေသွဉ်းခံႏဒျာႏသွူ။
တဖူꩻလွေꩻသား
တဖူꩻလွေꩻသား
လိုꩻမန်ႏသမျ တဖူꩻလွေꩻသားလွဉ်းလွဉ်းဒျာႏ၊ တဖူꩻလွေꩻသားမန်ႏသမျ ရေႏမိုးချက်အောဝ်ႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ကွဲးကားတဲင် အာႏရဲင်ꩻအဗွေတဗာႏ မဉ်ႏအဝ်ႏဒွိုန်းကမꩻ၊ ကေားအွဉ်ငါသားလဲ့ မဉ်ႏအဝ်ႏဒွိုန်းကမꩻ၊ ထာꩻသေတရာꩻလဲ့ မဉ်ႏအောဝ်ႏဒွိုန်းကမꩻ နီနာꩻကအီႏထောင်လွေꩻတဖူꩻယို အဆင်ႏအီႏပြေႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ နီနာꩻတဖူꩻလွေꩻသားအတွက် အဟဝ်သွတ်ꩻ သꩻအဆွော့ꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ယီးနယ်ဟော်ꩻသေꩻခါꩻဖေႏ နုဲင်းဆလယိုသွူ။ ၁။ ဒီဃာ ဇာဂရော ရတ္တိ- မဲ့မဉ်ႏဗေင်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ မွူးနာꩻဆွာꩻငါႏ။ ၂။ ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇနံ- အာႏရဲင်ꩻဆေ့ꩻခြေားသားနောဝ်ꩻ တဖူꩻဆွာꩻငါႏ။ ၃။ ဒီဃော ဗာလာနံ သံသာရော- သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ အဆွုံꩻအမꩻ တထွꩻနေးလꩻတောဝ်း လိုꩻမွိုက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ တဖူꩻသံႏသရာႏ ယိန်းဆွာꩻငါႏ။ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ တဖူꩻသံႏသရာႏ ဖေႏကသွတ်ꩻလꩻအီအတွက် ထောင်လွေꩻဗာႏတဖူꩻ လစ်အသင်္ချေႏပုဲင် ကမ္ဘာႏတသိန်ꩻသွူ။ - ပစ္စုပ္ပန်ႏယိုခါလဲ့ ဖေႏကချွစ်လꩻအီ အာဠာဝကဘီပလူꩻနောဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻဗာႏတဖူꩻ ယူႏဇနာႏ(၃၀)။ - ဖေႏကချွစ်လꩻအီ အင်္ဂုလိမာလတွမ်ႏ ပက္ကုသာတိနောဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻဗာႏ ယူႏဇနာႏ(၄၅)။ - ဖေႏကချွစ်လꩻအီ မဟာကပ္ပိန ခွန်တန်နောဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻဗာႏ ယူႏဇနာႏ (၂၀၀၀)။ - ဖေႏကချွစ်လꩻအီ ဓနိယမထေရ်ႏနောဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻဗာႏ ယူႏဇနာႏ(၇၀၀)တဲင် ယံတွင်ꩻကာႏလ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကလယ်ႏချွစ် ဝေႏနေႏယျသတ္တဝါႏ၊ ကကျွꩻလွေꩻဒါႏတဖူꩻနောဝ်ꩻ လဲင်ꩻကျောႏနေးစွဉ်ႏ လိုꩻလောကကိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဇာတက ဧကနိပါတ် ကာဠကဏ္ဏီဇာတ်တောႏကိုလဲ့- ၁။ မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဗာႏ ခင်ႏကာ(၇)ကာနောဝ်ꩻ ထွာ"မိတ္တ-သွꩻဟောဝ်"။ ၂။ မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဗာႏ (၁၂)နီꩻနောဝ်ꩻ ထွာ"သဟာယ-ခြွေညီꩻခြောညီꩻ"။ ၃။ မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဗာႏ တလာလွို နီလာနောဝ်ꩻ "ဉာတိ-ထွာဖူးဝေး"။ ၄။ မဉ်ႏလွေꩻညီꩻဗာႏ နီလာမာꩻငါနောဝ်ꩻ "အတ္တသမ-ဝင်ꩻနီတထွိုင် နီပွိုင်တယာႏချင်ႏ"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ တဖူꩻလွေꩻ သံႏသရာႏတွမ်ႏ ပစ္စုပ္ပန်ႏနောဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻအွဉ်ဟိုနယ်သေꩻ နုဲင်းဆကီဟွဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ၂၁-ရျာꩻဗူႏ အခိန်ႏစောဝ်းအယံတွင်ꩻ နီနာꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး ကထောင်လွဉ်ဒါႏတဖူꩻ၊ တနယ်ꩻ- ၂၁ရျာꩻဗူႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏတဖူꩻလွေꩻသားဖုံႏ ကတွူႏတရန်လွဉ်ဒါႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ၊ ကကာႏဗာႏလွဉ်ဒါႏ အရဲးအတံꩻ အစွိုးစွိုးအဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏ၊ ကစဒါႏစားနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲသီး ဟောဝ်သေထွꩻလွငါႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး နဲင်ႏငံႏရေꩻရုဲင်ꩻတသွိုးမု ရက်စွိုးခွိုꩻသꩻဓာတ်
၁၈၈၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ မန်းခမ်းတခမ်းလွုမ်း လဲဉ်းသော့ꩻနယ်ႏခြဲ့ꩻ ကုလာꩻဗွာအင်္ဂလိပ်သီး အုပ်ချုပ်ရေꩻဆလအယံတွင်ꩻ ခွိုꩻရက်ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဗော့ꩻရာꩻ စူခွုမ်ဖုံႏတွော့ꩻ တွူႏတရန်ချာ လွဉ်ꩻကာႏရေꩻသားဖုံႏရိုꩻလဲ့ ထွို့ꩻဗူႏရေꩻ နွောင်ꩻနမ်းတောဝ်းတဖဲ့ꩻ၊ အောဝ်ႏကုဲင်ကွို့ꩻ သꩻရက်ခွိုꩻလွုမ်ꩻတဲင် ပြုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဗာႏ တဖူꩻတကွို့ꩻလောင်းကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ကာလနောဝ်ꩻခါ ဖွဲ့ဗူႏနေး နုဲင်းနုဲင်ႏငံႏရေꩻ အစွိုꩻအဗူႏ လꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ ၁၈၉၇-ဗာႏနေင်ႏ မောႏလမဲင်ႏဝေင်ꩻကို ဖွဲ့ဗူႏလꩻ "သာသနဓဇစွိုꩻ"၊ မြင်းခြံဝေင်ꩻကို ဖွဲ့ဗူႏလꩻ "ဗုဒ္ဓကလျာဏမိတ္တအစွိုꩻ"၊ ၁၉၀၆-ဗာႏနေင်ႏကို ဖွဲ့ဗူႏလꩻယင်း (Y.M.B.A)(ဗုဒ္ဓသာသနာ ကလျာဏယုဝ)အစွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲကားဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို Y.M.B.A နောဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏတော G.C.B.A အစွိုꩻ (မန်းစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ်)နောဝ်ꩻမꩻ စွိုးခွိုꩻရေꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻထာꩻထီႏဖုံႏ ကပါဒါႏ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ ပေါႏထန်ႏလွဉ်တဲင် မန်းခမ်းတွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဒေႏသ ရပ်ရာႏကိုဖုံႏလဲ့ ထာꩻထီႏကွဲးလုဲင်းလွဉ်၊ ထာꩻသေကွဲးတွိုႏဆွိုက်လွဉ်ဗာႏသွူ။ စောက်ꩻခမ်းရင်ꩻသား "စောက်ꩻဗဟိုႏအစွိုꩻချုပ်" (ကေ-စီ-အို)၊ "မန်းခမ်း စောက်ꩻစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ်"(ဘီ-ကေ-အဲန်-အေ)၊ "စောက်ꩻလိုꩻယွဲးစွိုꩻ"(အေ-ဝဲင်-အို)၊ "စောက်ꩻစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ"(ကေ-အဲန်-ယူ)တွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားစွိုꩻ အလောင်ႏအလင်ဖုံႏလဲ့ ပေါႏလွဉ်ယင်းနောဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻကိုနောဝ်ꩻ- ကစဒါႏ လိုꩻ(၁၇)ဖြာꩻအစွိုꩻနောဝ်ꩻ နွို့သော့ꩻဖွဲ့ဗူႏလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ယံတွင်ꩻကာလ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏယို အီႏဟဲ့ꩻချာနမ်း "ပအိုဝ်ႏ"ငါလဲ့ တခုဲင်ႏဗွိုန်ႏတဝ်းဒွိုန်းတဲင် အီႏဖွဲ့ဗူႏနေး အစွိုꩻအဗူႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏညာꩻယော့နေကဒျာႏနောဝ်ꩻမꩻ အောဝ်ႏစောက်ꩻစွိုးခွိုꩻ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏကိုတရန်းတွော့ꩻ ကျံႏစဲႏလွဉ်ဗာႏ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၀၉-၁၉၇၅ နေင်ႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ခွန်လှဖေ (ဖြားဗွာ)(ဘီအက်စီ-ဘီအယ်လ်)အောဝ်ႏသထွုံႏဆꩻထင်ꩻ မဲ့ဆန္ဒနယ်ႏတဲင် ကိုလိုနီကုလာꩻဗွာ လွတ်တောႏကို ထွာလွဉ်အမတ်တွော့ꩻ အသက်(၂၆)နေင်ႏကို ထွာလွဉ်တေား ဒု-ဥက္ကဋ္ဌသွူ၊ ခွန်လှဖေ ခွန်စံညွန့် ခွန်ဖိုးဖျင်သီးယို ကိုလိုနီခေတ် လွတ်တောႏကို အောဝ်ႏစောက်ꩻအစွိုꩻအဗူႏကို တရန်းတဲင် ထွာလွဉ်ပအိုဝ်ႏအမတ် အရီးသွတ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဖဲစ်ဆစ်ဂျပန် လွိုဆန်ရေꩻ
၁၉၄၂-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ(၈)နီꩻနောဝ်ꩻ မန်းခမ်းတဖြုံႏလွုမ်း ဖဲစ်ဆစ်ဂျပန်သီး ထူႏသိမ်ꩻထွူတဲင် ၁၉၄၂-ဗာႏနေင်ႏ၊ မေလာ(၂၁)နီꩻကို မန်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ဂျပန်စဲ့ꩻသေနာပတိ ဂျဲင်နရယ်အီဒါး ထွဉ်ႏဟွိုန်ချက်ဆꩻလကို ဖေႏကအုပ်ချုပ်အီ မန်းခမ်းအတွက် ဒေါက်တာဘမော် ဟဲ့ꩻအစီꩻဝွေꩻတောႏ ထင်ႏလွဉ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ- ၁၉၄၃-ဗာႏနေင်ႏကို ဂျပန်ဖေႏလွတ်လပ်ရေꩻတဲင် ဖွဲ့ဗူႏအစိုႏရ နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ ကွဲးကား ဖြားဗွာလှဖေ ယွုမ်းအံႏတောဝ်း ဂျပန်ဖုံႏတဲင် သထွုံႏခရဲင်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏယို ဖေႏကနွို့သော့ꩻသွော့ ဗော့ꩻရာꩻတပ်စွိုꩻဖု့ႏထျꩻ ထွဉ်ႏသေꩻနွန်ႏဖေႏအာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၅-ဗာႏနေင်ႏ ဂျပန်ဖုံႏ ကအီႏဆွတ်သဲင်ꩻ မောႏလမဲင်ႏဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ သခင်နု(ဝွန်ႏတန်ချုပ်အလီꩻ)တွမ်ႏ ဖြားဗွာလှဖေယို ဂျပန်ယွုမ်းအံႏတောဝ်းတဲင် ဆွမ်ꩻလွေꩻမုဒုံဖဲ့ꩻ တွယ်ႏနိစ္စက်ထွူမꩻ ကွဲးအွဉ်ႏစွꩻချာနောဝ်ꩻသွူ။ ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻလောင်းကို ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏလဲ့ ခေါင်းဆောင်တန်ခွန်ကြည် အွဉ်ငါဆꩻလကို ဖြားတန်နမ်းဩ (ဂျပန်လွိုဆန်ရေꩻ)တပ်ဖုံႏ တွိုက်ꩻထန်ႏလွေꩻဂျပန် ဗꩻတွိုႏလွေꩻစွဉ်ႏ လွယ်ကောႏဆꩻနောဝ်သွူ။ ဟိုပုံꩻဆꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ ကျောက်တန်ꩻနယ်ႏ၊ ဟွေးရေးဒုံအသောင်ကို မဟာမိတ်သီး အွဉ်ႏလင်ꩻဖေႏတွမ်ႏ သင်ႏဘော်ႏကျောင်ႏလောင်း စူခွုမ်ရိက္ခာႏဖုံႏတဲင် တောႏလန်ႏခွိုန်ꩻချာလဲဉ်း ဂျပန်ဖုံႏသွူ။ ဟိုပုံꩻဆꩻကွဉ်ႏ မုဲင်းကောင် ကောင်ရွေꩻလောင်းကိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏတောႏလန်ႏရေꩻသားဖုံႏ တွိုက်ꩻခꩻတွော့ꩻ ဂျပန်တပ်ပဉ်ပြုံႏ လဲင်ꩻကြောင်းထံစွဉ်ႏအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။
ပွယ်ꩻပျꩻဆန္ဒ ဝေင်ꩻသထွုံႏ
ဖွဲ့ဗူႏထွူ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ အစွိုꩻအဗူႏ"ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ဦးကျော်ငြိမ်းအွဉ်ငါဒါႏ ဆိုရှယ်လစ် အစွိုꩻသားဖုံႏရိုꩻ"ပအိုဝ်ႏ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အဲဉ်ထောဝ်း၊ အောဝ်ႏဒျာႏ "တောင်သူ"လွုမ်ꩻ၊ တောင်သူကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻမျိုꩻအနေႏတမွေးတောဝ်း၊ လုဲင်းလွုပ်ꩻသားအနေႏလွုမ်ꩻအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ၁၉၄၇-ရပ်ကို သထွုံႏခရဲင်ႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ လုဲင်းဟံႏယာႏတွမ်ႏခြံဖုံႏနောဝ်ꩻ ထူႏသိမ်ꩻထွူတွော့ꩻ ဖန်းဝွေႏဖေႏ သေလောသား၊ ဆိုက်ကားသား လိုꩻလေႏပျာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏကို ဝေင်ꩻသထွုံႏကို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ အွဉ်ကတူႏဆꩻလကို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏအာႏရဲင်ꩻ (၂၀၀၀၀)လွိုနောဝ်ꩻ ခြွဉ်းဗူႏမော်ကျော့ရပ် ရေကျော်ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻကိုသွူ၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏထွော့လင်ꩻ- ၁။ ပအိုဝ်ႏယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဗာႏတောဝ်း "တောင်သူ"၊ ဖေႏကဟဲ့ꩻဗာႏ"ပအိုဝ်ႏ"။ ၂။ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏအတွက် ယံဖွဲ့ဗူႏဖေႏဗာႏ စဲ့ꩻတပ်ရဲဉ်ႏ (၂)ဖြုံႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏကီလွေꩻ လမ်းပေါင်ꩻစု အစိုႏရထျꩻတဲင် အမုဲင်(၁)နောဝ်ꩻ လက္ခံႏထွူတွော့ꩻ အမုဲင်(၂)နောဝ်ꩻ ဖွဲ့ခေါ်ခေါ်ဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဟွိုန်ချာနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
စောက်ꩻထူႏသိမ်ꩻ ဝေင်ꩻသထွုံႏ
၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဩဂုတ်(၃၁)နီꩻ စောက်ꩻထူႏသိမ်ꩻဝေင်ꩻသထွုံႏ ခမ်းဒွမ်သူꩻတဲင် အုပ်ချုပ်ရေꩻအစွိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ဖွဲ့ဗူႏပါနုဲင်းဆလယိုသွူ။ စတဲင်နေးတွမ်ႏအစွိုꩻသား (၁၆)ဖြာꩻတွော့ꩻ အုပ်ချုပ်လွေꩻ သထွုံႏနယ်ႏတွမ်ႏ စောက်ꩻခမ်းအကျောင်ꩻ သေဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ အုပ်ချုပ်ရေꩻအစွိုꩻ
ထူႏသိမ်ꩻဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻထွူ ဆုဲင်ꩻယို ဝေင်ꩻအုပ်ချုပ်ရေꩻ ကောႏမတီႏတွမ်ႏ ယူအဲမ်ပီတပ်(ကျောက်တန်ꩻ)၊ တပ်ဖိုးဂျမေဒါ-ချန်ဇုံ၊ ဂျမေဒါ-လှဖေပေႏ၊ လိုꩻစွန်ꩻဟောဝ်ဖြားဒွီႏစွိုꩻ၊ ခွန်စိန်(သီႏသဲင်ႏ)၊ ဗိုလ်ဟိန်မောင်(ဖါမွန်း)၊ မောင်ႏသျင်ႏငွေ(ကျောက်တန်ꩻ)သီး အုံကွံလွဝင်ꩻ ဖြားဘိုးခင်လမ်း(တောင်ႏကီꩻ)ကိုတဲင် ဖေႏကမာꩻလွေꩻညီꩻဝင်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်တောႏလန်ႏရေꩻ သဘော်ꩻလꩻညီꩻဝင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တဖူꩻလွေꩻသား
၂၁-ရျာꩻဗူႏ တဖူꩻလွေꩻသားနောဝ်ꩻငါလဲ့ တယ်ႏစအေဒီ(၁၉၃၀)ဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻယို လꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ (၆၀)လွိုလဲဉ်းဒျာႏ၊ ပဒေႏသရာဇ် တောႏလန်ႏရေꩻသားဖုံႏ ကလွေꩻညီꩻဒါႏတဖူꩻကရိုꩻလဲ့ တယ်ႏစ ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻယို လꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ (၄၀)လွိုလဲဉ်းဒျာႏ၊ ဒုတိယအလဲင်ႏ စွိုးခွိုꩻတောႏလန်ႏရေꩻ တဖူꩻလွေꩻသားနောဝ်ꩻလဲ့ တယ်ႏစ ၁၉၆၆-ဗာႏနေင်ႏ မာꩻလွဉ်ယို လꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ(၃၀)လွိုလဲဉ်းးဒျာႏ စွိုးခွိုꩻအတွက် လျားလဲ့လျားညီꩻညီꩻ ခွꩻလဲ့ခွꩻညီꩻ ခြို့ꩻညီꩻထွိုင်ႏညီꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏညီꩻဗာႏလဲဉ်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ခိုမူႏနီနာꩻလိုꩻယွဲးဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻ မာꩻသွပ်ငါလွေꩻဖေႏယင်းငါႏ ပငါပရာꩻ၊ နီနာꩻသွီႏယို အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏခွꩻတောဝ်း၊ ကအောဝ်ႏသမျအာႏ၊ ကဒါႏသမျဉာဏ်ႏ၊ ကလꩻသမျအခိန်ႏ၊ ကလꩻသမျအခွင်ꩻရေꩻ မာꩻလွေꩻခန်းသွော့ဝင်ꩻ၊ ပညာႏသားတဲ့ စွို့ꩻစွဉ်ႏတဗာႏအွဉ်ငါ၊ အာႏတလာသားတဲ့ နေးတွမ်ႏစွိုꩻခွိုꩻသꩻဓာတ်တဲင် ကျိုꩻစာꩻလွဉ်ꩻ၊ ရွဉ်ထာသားတဲ့ အွဉ်ႏစေႏတနာႏဗွာဗွာ ဖေႏအာႏထွိုင်ႏတရန် ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီစွိုးခွိုꩻ ကမဲဉ်ထီႏငါႏထာꩻလေ၊ နီလိုꩻမျိုꩻ ကမဲဉ်သေငါႏ၊ ကမဲဉ်လꩻငါႏ တိုꩻတက်ထင်ႏထိုရေꩻယို မွူးရောဝ်ꩻဖူꩻတရူꩻကိုသူꩻ အီႏတွိုႏဗာႏတိက်ချ၊ အီႏလꩻဗာႏအမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
တယောဓမ္မဇာတ်
"တယောဓမ္မဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် တယောဓမ္မဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻနဝ်ꩻ-
၁။ ကဖေႏအပ်ဒါႏ တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ ဘေꩻရန်ႏတဲ့ ဖေႏကကင်ꩻ၊ အောင်ႏတဲ့ ဖေႏကအောင်ႏ၊ တာႏဝွန်ႏကေႏကေႏ မာꩻဖေႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ မာꩻထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မာꩻတမွိုꩻတမာꩻမွုန်း၊ ထွားခူခူက အခေႏအနေႏ၊ စဉ်ꩻစာꩻနေးဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏဟဝ်ဟဝ်ထွူမꩻ ကာဗꩻဗꩻ၊ မာꩻအောင်ႏအောင်ႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ မဉ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻ ရန်ႏသူႏခြာနဝ်ꩻ နေးထူႏပါ "ဒက္ခိယ၊ သူရိယ၊ ပညာႏ"တရာꩻဖုံႏ ယိုသွံပါꩻ ခွုမ်မာꩻအီဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ (က) ဒက္ခိယ- ဝွေႏဖန်ႏဒါႏဒါႏ မာꩻဗာႏထွာထွာ၊ (ခ) သူရိယ- မာꩻကုဲင်းကုဲင်း မာꩻရုဲင်းရုဲင်းဗာႏ၊ (ဂ) ပညာႏ- လိန်ႏလိန်ႏမာႏမာႏ မာꩻဒါႏဒါႏဗာႏ၊ တရာꩻယိုသွံပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာတရာꩻနွောင်ꩻအီရန်ႏသူႏ၊ ထွာတရာꩻ ထူႏအောင်ႏမျင်ႏရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၁။ ပေါႏတနာႏတဝ်း မွိုးဖါဆရာႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၂။ ထာꩻဒါႏပညႏ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ပေါႏဒါႏတဲပ်တဲပ်နဲပ်နဲပ်နဝ်ꩻ လꩻအီအခꩻ၊ လꩻအီဒါႏဆုꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ အန္တရာယ်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏအရပ်နဝ်ꩻ ဟောဝ်လွေꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၄။ မာꩻထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ပေါႏအချက်တထို့တဝ်းနဝ်ꩻ တယံတဝ်း၊ ထွာထဲင်းဒါႏ အန္တရာယ်ႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ကျံႏယားတရေႏဗွေႏဘုရာꩻ
"သရဘသုတ် (ကျံႏယားတရေႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏတဲ့ လꩻတဝ်း)"
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ဂိဇ္ဈကုဋ်ကောင်လောင်းတွင်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ "စင်ꩻထွက်သရဘ"တဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻ ဖြေႏသျင်ꩻဗာႏ ပျဿနာႏယို။ ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ဗွေႏဘုရာꩻ ကထွိုင်ႏပွင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးဖုံႏ လာဘ်ခြော၊ အံႏအွꩻယပ်ꩻ ဒုက္ခအာတန်၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးအုံကွံတေ့ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ပရိဗိုဇ်တဖြာꩻရိုꩻ- "ဂေါတမသီး လာဘ်ကအာ၊ ဝင်ꩻလူႏဝင်ꩻတန်ꩻသား ကအာနဝ်ꩻ အလင်မွေးတဝ်း၊ ဝွေꩻသီးသူꩻအဒါႏ 'အာဝဋ္ဋနီမာႏယာႏ' အံႏလိန်ႏအံႏလဲဉ် တကာႏဖုံႏဒါႏ၊ လာဗွေနီꩻ လာမားနီꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻခြေင်ခြေင် အုံသော့ꩻသိမ်ႏကို၊ သွဉ်ဖေႏလို့ဝင်ꩻ၊ ကသွဉ်ဖေႏလို့ဝင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ သျင်ႏပေႏနွို့လꩻတဝ်း၊ လိုꩻလမ်းနွို့လꩻတဝ်း၊ နီတဲ့မဉ်ႏဒါႏ မာႏယာႏပညာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အံႏလဲဉ်တကာႏဖုံႏဒါႏ၊ လာဘ်သပ္ပကာႏလွိုင်ႏအာသနယ်"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ဝွေꩻသီးထွဉ်ႏခန်း 'သရဘ'လွေꩻသွဉ်၊ သရဘရိုꩻ'ခွေမဉ်ႏဒါႏနဝ်ꩻ ခွေထွာဗာႏအတန်မꩻ'၊ ပရိဗိုဇ်အလင်ဖုံႏရိုꩻ' တောငါ နာꩻဒါႏငါ၊ နာꩻထွာဗာႏဒျာႏအတန်'အာႏမခံႏခါꩻ ပငါပရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သရဘပရိဗိုဇ်နဝ်ꩻ ခွဲရဟန်ꩻသံဃာႏ မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ ဝုဲင်ႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထင်ႏမာꩻလꩻစွဉ်ႏ သံဃာႏဝေယျာဝစ္စ၊ တွောင်ဖေႏထီ၊ ဖွစ်ꩻဖေႏထာꩻ၊ အွဉ်ႏအွီႏအငေါဝ်း အုံတဲ့ꩻခေါဝ်း ဗွေႏသံဃာႏသီးဖုံႏ၊ ရဟန်ꩻတပါꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏစင်ꩻ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်စင်ꩻထွူ လာဗွေနီꩻ လာမားနီꩻ ရဟန်ꩻသီးပျုဥပုသ် ရွစ်ပါတိမောက်နဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻပါ၊ ဝွေꩻကွီသွဉ် ပါတိမောက် (ရဟန်ꩻသီးစီꩻကန်ꩻ)၊ ဝင်ꩻသွဉ်ဖေႏ စဒါႏတကြွꩻတကြိꩻလွုမ်ꩻ ထွက်သဲင်ꩻ၊ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးဖုံႏ၊ ဝွေꩻဒါႏလို့လဲဉ်း နီဗွေႏဘုရာꩻ တရာꩻအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးဖုံႏတဲ့ အီႏကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ သံဃာႏနဝ်ꩻ တဖုဲင်ႏတဝ်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏသံဃာႏအပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်းတဲင် သီႏလသိက္ခာႏ ဖေႏကလင်ꩻ ဝင်ꩻဖေႏကထင်းဖွီနဝ်ꩻ မာꩻတလꩻတဝ်း၊ တွိုႏယိုတလဲင်ႏတွော့ꩻ သရဘဒေါ့ꩻ- "ခွေထင်ႏဗုဲင်စင်ꩻ၊ ထင်ႏသွဉ်ဘုရာꩻတရာꩻ၊ ခွေဒါႏလို့လဲဉ်း၊ ခွေသေလို့လဲဉ်း (ဘုရာꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ အယံထွꩻတဝ်း တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးတရာꩻ) ဘုရာꩻကဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ယံတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ခွေထွက်ချာယို" လယ်ႏဒေါ့ꩻ တထွောင်းထွူတထွောင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ထွဉ်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻ လွေꩻဆွုံꩻမꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻလွေꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးကျောင်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရီ သရဘနုဲင်းယို- "ယိုသရဘ- နာꩻသေ ခွေတရာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ဟုဲင်း၊ မဉ်ႏလိုႏနေတဲ့ ခွေဒေါ့ꩻသဲပ်ꩻဖေႏနာꩻ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏတဲ့ ခွေအီႏသာႏဓု"၊ သရဘနဝ်ꩻ ဘုရာꩻထွဉ်ႏသွူ သွံလဲင်ႏတဲ့ အွဉ်ႏတကုဲင်အလွိုး အွဉ်ႏအကုတ်ꩻဒျာႏ အကတူႏ၊ အသွꩻဖုံႏရိုꩻ- "သရဘဟွေး- နာꩻနဝ်ꩻ ကျကွို့ꩻအူႏထာꩻနီထျꩻ နုဲင်းထွီႏဖြားလွုမ်ꩻ၊ ချင်ႏသေ့ꩻထွိုင်ႏလွဉ်တွော့ꩻ အုံတေ့ꩻဗာႏထာꩻ၊ နာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခွဉ်ႏဆေ့ꩻတန်"အသွꩻဖုံႏ ခွန်းရောင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻ
ခွေသွဉ်း ထွိုင်ႏနပ်ထွားစဲင်းစဲ့ခွိုန်ꩻချာယင်း ဧပြီလာ(၇)နီꩻနောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ ကျိုက္ကဆံကွင်ꩻကို နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ ကမာꩻဒါႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏအကို အနီꩻယိုနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးဖြားတန် ဘုရာꩻတကာႏ စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ ကွီထင်ႏဒင်ႏပျꩻနယ်နီꩻဒျာႏ၊ လꩻနီꩻမွေးတောဝ်း၊ တယ်ႏသန္ဓေႏနီꩻဒျာႏ၊ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻမွေးတောဝ်း၊ ထွိုင်ႏတွိုႏဧပြီ (၂၉)နီꩻမꩻ တပ်မတောႏကာႏကွယ်ႏရေꩻကဲႏတန်လွိုသွတ်ꩻ ပိုႏကဲႏတန်သန်းရွှေတဲမ်းထိုꩻဖေႏစူမုဲင် နေးတွမ်ႏကေႏညာႏချက်အမုဲင် ၇/၂၀၀၈ တွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏတာႏ လꩻလွေꩻဗာႏ လꩻပဲင်ႏဒေႏသနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလꩻပဲင်ႏဒေႏသ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻယို မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့ဒျာႏ ဧပြီလာ(၂၉)နီꩻမꩻ လွိုရမွေးဟောင်း-ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏလွေꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူဩ။ နေင်ႏပေါင်ꩻတရေင်ဗော့ꩻဗော့ꩻခါႏ နီပအိုဝ်ႏဘဝ အောဝ်ႏခံသော့ꩻဗာႏငါႏ ထာꩻခေ့ꩻကရစ်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ ဧပြီ (၂၉)နီꩻယိုမꩻ အာႏရုဏ်ႏလေဗွာ စငါပြဲဉ်ထန်ႏလွဉ်စစချာယင်းတဲင် နီပအိုဝ်ႏလွူးနမ်းကမ်းကြို အုံဒင်ႏသော့ꩻတာႏ တတွာယိုပေႏနောဝ်ꩻ ခြေင်ႏကမ္ဘာႏ ဖေႏကထိုꩻမားချာလꩻပုဲင်ႏဒွုမ်နောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏပါꩻ/ဖြာꩻ ထူႏပွုံႏတာႏခြေင်းခြေင်းဝင်ꩻ ပငါပရာꩻမꩻ အီႏခွꩻသꩻငိမ်ꩻချံꩻလွေꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပိုစွုမ်ႏပါꩻပါꩻ/ဖြာꩻဖြာꩻသီး စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏ မဉ်ႏတွိုႏလွဉ်သွူ နီပအိုဝ်ႏလꩻပဲင်ႏဒေႏသ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻနောဝ်ꩻ သွိုန်ႏဖူꩻသꩻကို ရေႏထိုထို၊ ရက်ချာမွေးမွေးသွော့ ပအိုဝ်ႏတဲင် သမဲင်ꩻဖေႏကတွင်ႏ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻဖေႏ ပိုလီꩻတာႏ ထွုံꩻစံႏယံယံတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွုံꩻစံႏယံတဗာႏ ဖေႏကအောဝ်ႏကုဲင်သေꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပညာႏတန်သားသီးဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏထုမ်ႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏယူႏတွေꩻသေꩻခါꩻ ဟောဝ်ဟောဝ်ငါႏဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏလꩻပဲင်ႏဒေႏသ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻယို မူႏမူႏခိုခို ဖေႏကသေယူႏလꩻ၊ ဖေႏကသေအွဉ်ႏဒါႏတန်ႏဖိုꩻ၊ စွုမ်းစွုမ်းသွိုꩻသွိုꩻ သွိုန်ႏဖူꩻသꩻကို ဖေႏကအောဝ်ႏလွဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻ အီႏမာꩻဖေႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ စွိုးခွိုꩻတာႏ ခြေင်ႏကမ္ဘာႏ မဉ်ꩻဖေႏကအွီႏလွီးဖေႏကဟွမ်စွစ်ꩻတိုးနောဝ်ꩻ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောဝ်ဟောင်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ခွိုꩻစုပ်တသာ ပိုလီꩻဟောဝ်ရတနာႏဖုံႏ တစုပ်ထွူတစုပ် ဖေႏကသေထူႏဒါႏ စွိုးခွိုꩻပွုံႏတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဖေႏကထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻဒါႏ အာႏဇာႏနီႏယံ နီဖါဖြားတန်သီး ပွိုင်းလဲင်ႏခါတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဖေႏကသေပင်ႏတသွောင်းထိုဒါႏ စွိုးခွိုꩻဂွုဏ်ႏအင်္ဂါႏ သိက္ခာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဖေႏကသေထိန်ꩻထွားရဲပ်တီ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်လွေꩻနွောင်ꩻ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏတဲ့နောဝ်ꩻ ယိုခါကာႏ နီအီႏပွိုင်ဆင်ရဲဉ်ꩻသေꩻခါꩻဖေႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏယူႏကောဝ်းလွေꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီဖါဖြားတန်သီး ပွိုင်းလဲင်ႏခါ အွဉ်ငါတွူႏတရန်လွေꩻဖေႏ တရန်းထွူတရန်းတဲင် ယိုခါ လꩻလွေꩻဗာႏ "လꩻပဲင်ႏဒေႏသ"အရန်း၊ ယိုမာꩻငါ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပိုလီꩻဟောဝ်ရတနာႏဖုံႏ လိုႏထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻငါႏ အာႏဇာႏနီႏယံ နီဖြားတန်သီး ခင်ႏကာတဲင် ဖေႏကလꩻလွေꩻဗာႏလုဲင်ႏ "ခမ်းထီ"နောဝ်ꩻ နက်ယံယံ၊ မူထင်ထင်သွော့စွန်ꩻပငါပရာꩻတဲင် တွူႏတရန်ႏပွုံႏတာႏကိုသွော့ဝင်ꩻ ဖြာꩻဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအကျောင်ꩻ မဉ်ဖေႏသတိꩻ တမာဟွိုန်ငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေးတွမ်ႏ သꩻလွောင်ႏဗူႏ၊ နမ်းလွောင်ႏဗူႏ ပငါပရာꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏခိုမူႏသီးဖုံႏ နွို့ထူႏကိုသွော့ ခွိုꩻပွုံႏတာႏ၊ နွောင်ꩻရာꩻအာႏ၊ ဒါႏရာꩻကို ထီႏထိုထိုထွားဆွာꩻဆွာꩻ၊ ထွိုင်ႏခွုမ်မာꩻ၊ ယံရာꩻဖဲ့ꩻ ခမ်းထီဒဲ့ꩻ ဆို့ꩻဟော်နန်ꩻ၊ ခေါ်မွိုန်းဝင်ꩻ ပꩻမွိုန်းတောဝ်း၊ သွီႏတဲ့ꩻခေါဝ်းအုံရောဝ်းညီꩻ၊ ဆွန်ꩻထင်ႏညီꩻစွီႏဝင်ꩻစူ၊ ယူႏခူခူထွားစဲင်းစဲင်း၊ ကထွူလဲဉ်းကွပ်မာႏန၊ စူꩻအတ္တမာႏဆုံးဝစ်ꩻ၊ ခေ့ꩻကရစ်ꩻနီလိုꩻမျိုꩻ၊ ခမ်းထီတဲ့ ထိုꩻမားဖို၊ ပအိုဝ်ႏပိုယူႏလꩻဝင်ꩻ၊ သွိုန်ႏသꩻပီ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏ၊ ထွိုင်ႏကွီးဆို့ꩻခန်းဟော်နန်ꩻအကျောင်ꩻ တမာလဝ်းဗာႏသွူ။
မဉ်ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ- ပအိုဝ်ႏလꩻပဲင်ႏဒေႏသ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻယို ပအိုဝ်ႏခိုမူႏစွုမ်ႏပါꩻပါꩻ/ဖြာꩻဖြာꩻ၊ စွုမ်ႏဒုံစွုမ်ႏဆောင်ႏ၊ စွုမ်ႏနယ်ႏ၊ စွုမ်ႏလမ်း၊ စွုမ်ႏခမ်း၊ စွုမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻဖေႏငါႏ ပွယ်ꩻထူႏဂွုဏ်ႏ ပအိုဝ်ႏလꩻပဲင်ႏဒေႏသ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻအနေႏတွော့ꩻ လိုႏမာꩻဖေႏ ပွယ်ꩻတဲမ်းပြဲင်ႏဝင်ꩻ သမဲင်ꩻနဲ့၊ ပွယ်ꩻကန်းတော့ꩻ ဖြားဒုံလိုꩻတန်နဲ့၊ လိုꩻယံတရုဲင်ရျူထင်သားနဲ့၊ အွဉ်ငါယံ တဲမ်းယံ/ရွစ်ယံ၊ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏယံသားဖုံႏနဲ့ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ရယံဟောင်း တဲမ်းဖေႏကျ့ႏဉာဏ်ႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူဩ။ နမ်းသꩻနီပါꩻ ယံချံꩻသာႏ စွုမ်ႏပါꩻပါꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ သေထူႏသွော့ ခွိုꩻပွုံႏတာႏ ပငါပရာꩻနော။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
တမ္ဗဒါဌိကဝတ္ထု
တမ္ဗဒါဌိက ပါꩻမာꩻသီ တခွန်ꩻစွန်သားဝတ္ထု
တခွန်ꩻစွန်သား(၄၉၉)ဖြာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လွူးနမ်းတွက်တာႏ ထိုမ်ႏယားကုဲင်ဝင်ꩻဒုံ၊ ဗုံထိုꩻဝင်ꩻလမ်း ထူႏဝင်ꩻတခြိုꩻ မာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏ၊
တွိုႏနောဝ်ꩻတဲင် ပါꩻမဲ့တကျောင်ႏ (ပါꩻမဲ့ဆွော့ꩻ မဲ့တနွာႏ) ဖြောင်းဆွဉ်ႏ ကာႏဆွဉ်ႏတနျာႏတဲက်ꩻ ပါꩻခိုကမဉ်ꩻဒါႏ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻတဲ့ လွေꩻထေ့ ဝွေꩻသီးထျꩻ လွေꩻကွီအုံညီꩻ ဝွေꩻသီး၊ ကွီမာꩻနုဲင်းနုဲင်း ဝွေꩻသီးထာꩻမာꩻတဲင် တခွန်ꩻစွန်သားဖုံႏတဲ့ ဟဲ့ꩻလွေꩻ တခွန်ꩻစွန်တန်ကယ်ႏထျꩻ ဒေါ့ꩻနယ်အခရာႏ၊ တခွန်ꩻစွန်အတန်ကယ်ႏ ကထွိုင်ႏထွားဆွုမ်ႏနောဝ်ꩻ "ပါꩻယို မွိုက်ရွိုင်ꩻထာꩻပလွိုႏတောဝ်း အဲင်ႏချာ အမွိုးနဲဉ်း အံစိုတ်ꩻချာ အဖါငွဉ်ꩻသွီႏတဲ့ဗွိုန်ႏ" ခတ်ꩻကယ်ꩻလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဖေႏအုံညီꩻတောဝ်း ဝွေꩻသီးထျꩻသွူ။
တမ္ဗဒါဌိကလဲ့ ကွီအုံထေ့တော တခွန်ꩻသား တပဲ့ꩻထျꩻတလဲင်ႏ၊ တခွန်ꩻစွန်တပဲ့ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻလွေꩻယင်း တမ္ဗဒါဌိက တခွန်ꩻစွန်တန်ကယ်ႏထျꩻတဲင်ခါ "ဆရာႏ ပါꩻယိုနောဝ်ꩻ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တန်ဒျာႏ၊ နီကေꩻဇူꩻတဲ့ ရအာတန်ဒျာႏ" တောင်ꩻပြန်ႏ အဆရာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူတဲင် အဆရာႏတဲ့ လက်ခံႏခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနောဝ်ꩻတဲင် ခွန်လိုꩻ ရိုꩻဖေႏ "ယို စွန်တန်ကယ်ႏ နာꩻမဉ်ႏမာꩻသီ တခွန်ꩻစွန်သားယို နာꩻတဲ့ အီႏလွစ်ထာꩻသီ၊ ဆုꩻတဲ့ နာꩻအီႏလꩻ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နာꩻမာꩻသီသွော့ တခွန်ꩻစွန်သားယိုနော" ရိုꩻဖေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တခွန်ꩻစွန်တန်ကယ်ႏတဲ့ ပါꩻတခွန်ꩻစွန်သားဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံထေ့ဝွေꩻထျꩻ ထွာဝွေꩻတပဲ့ꩻဒျာႏနေနေ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ တမာꩻသီဗွိုန်ႏတောဝ်း၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ရီယင်း တခွန်ꩻသား(၄၉၉)ဖြာꩻ ခွိုင်းကားတဲင် ဝွေꩻသီးဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ တမာꩻသီဗွိုန်ႏတောဝ်း၊ ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ရီယင်း တမ္ဗဒါဌိက၊ တမ္ဗဒါဌိကတဲ့ "လꩻဒျာႏ" ဝွန်ႏခံႏထွူခါ ခွိုင်းကားတဲင် တခွန်ꩻသားဖုံႏ ဝွေꩻမာꩻသီထွူခါ ဝွေꩻတဲ့ လွစ်ထာꩻသီ၊ ဆုꩻတဲ့ လꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နုဲင်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻခေါဝ်နောဝ်သား ဆွမ်ꩻတခွန်ꩻစွန် ပသာလွဉ်ယင်း အမတ်ထျꩻ၊ တွမ်ႏခွါ ထွဉ်ႏတဒွေါ့ꩻထဲ့ယင်း အငွဉ်ꩻ အကတူႏ၊ တယ်ႏစစွဉ်ႏ တခွန်ꩻစွန်တန်ကယ်ႏ ရီလင်ꩻယင်း ပါꩻကအီႏမာꩻသီ တခွန်ꩻစွန်သားယို တဖြာꩻဖြာꩻတဲ့ တမော့ꩻတောဝ်း၊ တွိုႏနောဝ်ꩻမꩻ ခွန်လိုꩻရိုꩻ အနီꩻရီး ပါꩻခိုကမာꩻသီဒါႏ တခွန်ꩻစွန်သား အဖြာꩻငတ်ꩻရျာꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏမုဲင်ꩻကို၊ လွေꩻဟဲ့လွဉ်ဟုဲင်း၊ ထွဉ်ႏယင်း ပါꩻခိုနောဝ်ꩻ မာꩻသီဟုဲင်း၊ မဲ့ဖေႏယင်းဆုꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ထွဉ်ႏယင်း ပါꩻခိုနောဝ်ꩻ မာꩻသီ။
တမ္ဗဒါဌိကတဲ့ ဝင်ꩻကထွဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ဝွန်ႏခံႏထွူခါ ဝင်ꩻကပသာလွဉ် တခွန်ꩻစွန်သား ကားကအောဝ်ႏယို မာꩻသီလို့ထွူမꩻ လꩻခန်းဆုꩻလာဘ်နောဝ်ꩻသွူ၊
တွိုႏနောဝ်ꩻတဲင်ခါ ပါꩻခိုတမ္ဗဒါဌိကယိုနောဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻယံတန်၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကလိုႏမာꩻသီ တခွန်ꩻစွန်သားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏပါꩻယိုကွေႏကွေႏမꩻ တွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻထွူခါ ဖေႏပါခန်း ဝွေꩻအရာႏ မာꩻသီလိုꩻ ဖေႏပါယင်းဝွေꩻဆုꩻ၊ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻခေါဝ်တွို့ ခေါဝ်ထင်ꩻ ကဆွမ်ꩻလွဉ်ဒါႏ တခွန်ꩻစွန်သား တဖဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻသီစွဉ်ႏလွဉ်းလွဉ်း၊ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ အရပ်လစ်ꩻဖဲ့ꩻ ဝင်ꩻကပသာလွဉ် တခွန်ꩻစွန်သား တနီꩻနီသွံဖြာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻသီဒျာႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ဝွေꩻကမာꩻသီဒါႏ တခွန်ꩻစွန်သားဖုံႏနောဝ်ꩻ ညစွဉ်ႏ နေင်ႏပေါင်ꩻ ငတ်ꩻဆီငတ်ꩻနေင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနောဝ်ꩻတဲင်ခါ လိုꩻဝေင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻလွနုဲင်းယို "တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ ဖြားတဲ့ဖြား အာႏရဲင်ꩻတဲ့ ဆေ့ꩻလွဉ်လဲဉ်းတဲင် မာꩻသီစွဉ်ႏ တခွန်ꩻစွန်သားတဲ့ တလဲင်ႏချင်ꩻ တဒွေါ့ꩻထဲ့ အငွဉ်ꩻ အကတူႏတဲ့ တနွောင်ꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ ပေါႏနီသွံဆင်ႏမꩻ ထဲ့နွောင်ꩻတဲင် မာꩻယူႏပက်ငါႏဝင်ꩻ" စဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူခါ ယူႏပါနုဲင်းယို "ကအီႏမာꩻသီနွောင်ꩻ တခွန်ꩻစွန်သား နုဲင်းတမ္ဗဒါဌိကယို လိုꩻလင်ဖုံႏတဲ့ မဲ့အအီႏပေါႏယင်းဒျာႏ" ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ ဖေႏမာꩻသီဒွုမ်လိုꩻ ချꩻထိုꩻခန်းအရာႏသွူ။
တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ ကရီးခါ အောဝ်ႏမာꩻသီဗာႏလိုꩻတဲင် ခွမ်ꩻလာꩻတသာသဲစ်ꩻတဲ့ တကွဉ်ကꩻဗာႏဖိုတောဝ်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ဒဲဉ်ဗွာဟန်ႏအွီႏ ဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီတဲ့ တအံႏဗာႏဖိုတောဝ်း၊ ကောဝ်ႏမူꩻလေꩻဖုံႏတဲ့ တဒျꩻဆွဗာႏဖိုတောဝ်း၊ နံႏသာႏဖုံႏတဲ့ တသူႏဖြွꩻဗာႏဖိုတောဝ်း၊ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ တမော့ꩻဗာႏဖိုတောဝ်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻထွိုင်ႏလွတ်ꩻထိုꩻအရာႏနီꩻနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏဒွိုႏခန်း ဒဲဉ်ဟောဝ် ဟန်ႏအွီႏ၊ ထွဉ်ႏထူႏပါ ခွမ်ꩻလာꩻတသာ မွန်းနံႏသာႏဖုံႏ၊ ထွဉ်ႏအီလွေꩻ အွိုးခြောင်ထျꩻ လွေꩻလူးခန်းထီ၊ လူးထီထွူ ကွဉ်ကꩻ ခွမ်ꩻလာꩻတသာ သူႏဖြွꩻပါ မွန်းနံႏသာႏ ဆွကောဝ်ႏထွူခါ အုံလင်ꩻတပန်းခန်းထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တမ္ဗဒါဌိကတာႏ ကဒွိုႏစီႏရင်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဒဲဉ်ဟောဝ် ဟန်ႏအွီႏတွမ်ႏ စူဟွာႏတကောက်ꩻ လွဉ်အွဉ်ႏတံꩻဖေႏခန်း ဝွေꩻဆꩻငါ၊ အောဝ်ႏတဆင်ႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ ဝင်ၒစာꩻသမာပတ်ထွူ "ဟန်ႏနီꩻယို ခွေ အီႏလွေꩻလူႏခံႏဗာႏ ဒဲဉ်သွမ်ꩻလမ်းမုဲင်ꩻယိုနော" ထွားဆင်ႏချင်ႏလွေꩻ ဝွေꩻဗွေႏကအီႏလူႏခံႏဗာႏဒါႏ သွမ်ꩻအရပ်နောဝ်ꩻတဲင် ထီႏလွေꩻခန်း တမ္ဗဒါဌိကလမ်းကို ဒဲဉ်ဗွာဟန်ႏအွီႏ ဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီဖုံႏ၊
"တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ အအီႏလူႏတန်ꩻနေဟောင်း ခွေ" ထွိုင်ႏဆင်ႏချင်ႏထွားယင်းနောဝ်ꩻ အီႏလူႏဒျာႏ၊ လူႏတန်ꩻထွူ ဝွေꩻအီႏလꩻနွောင်ꩻ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏနောဝ်ꩻတဲ့ သေတဲင် ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ ရုံႏတွမ်ႏသင်္ကန်ꩻ ထူႏဖင်ꩻသပိတ် ကျွꩻလွေꩻအုံတနွောင်း အုံထွိုင်ႏစွဉ်ႏ တမ္ဗဒါဌိကလမ်း တခါငွါကို အွဉ်ႏနယ်စဲင်းစဲ့စွဉ်ႏ အနမ်းနောဝ်ꩻသွူ။
တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ သဲစ်ကထီႏမထေရ်ႏတဲင် သꩻကေႏညိုႏမထေရ်ႏအလောင်း ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ "ခွေကမာꩻသီလိုꩻ ခွေကမာꩻသီ တခွန်ꩻစွန်သားဖုံႏတဲ့ နေင်ႏပေါင်ꩻ ညဆွာꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ယိုခါ ခွေလမ်းကို စီႏရင်ႏသေꩻခါ ဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီ၊ မထေရ်ႏတဲ့ သမ်းကျွꩻလွဉ်၊ လွဉ်အုံတနွောင်း ခွေတခါꩻငွါကို၊ ယိုခါ ခွေမဉ်ႏကပ်လူႏဗာႏ မထေရ်ႏယို ရဟောဝ်ငါႏနဲး" ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူခါ ဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီ ကအောဝ်ႏတံꩻ ဝွေꩻဆꩻငါယို အွဉ်ႏတရွို့ꩻညာꩻထွူမꩻ နဲစ်လောႏလင်ꩻဝုဲင်ႏ မထေရ်ႏထွူခါ ပင်ꩻထင်ႏလမ်းကီ အွဉ်ႏသတင်ꩻသွုံꩻသော့ꩻ ထာꩻဒါကို ထူႏ မထေရ်ႏသပိတ် လောင်ꩻသော့ꩻ သွမ်ꩻဖိုးနဲဉ်းထီ အခိုႏကီ လောင်ꩻသော့ꩻပါ ထော်ꩻပတ်တသာထွူမꩻ ထူႏဝီꩻ ဝင်းဖေႏ မထေရ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနောဝ်ꩻတဲင် "တမ္ဗဒါဌိကယို မော့ꩻဗာႏဖိုဖိုတဝ်း ဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီယို နေင်ႏပေါင်ꩻ ပနဲးညလဲဉ်း၊ ဝွေꩻတဲ့ အောဝ်ႏမဉ်အွꩻဒျာႏနေနေ" ဗွေႏမထေရ်ႏ အဝ်ႏသေတဲင် "တကာႏ လွေꩻအွꩻက နာꩻဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီဟုဲင်း" ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် တမ္ဗဒါဌိကလဲ့ ဝီꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏတေား လိုꩻလင် ဝွေꩻလွေꩻအွꩻခန်း ဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏမထေရ်ႏတဲ့ "တကာႏ ဝီꩻနောဝ်ꩻဝင်းမွိုန်းဒွုမ် နာꩻလွေꩻသွော့ဟုဲင်း" ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ပါꩻကဝင်းဖေႏ မထေရ်ႏဝီꩻတွင်ꩻ တမ္ဗဒါဌိကလဲ့ အွꩻဒဲဉ်ဖိုးနဲဉ်းထီတဲ့ ကွို့ꩻလဲဉ်း၊ လွဉ်ဝင်းဖေၒချာ မထေရ်ႏဝီꩻ၊ မထေရ်ႏ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူ ထူႏမထေရ်ႏသပိတ်နောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏမထေရ်ႏနောဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏ တမ္ဗဒါဌိက တရာꩻတဲ့ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ နာႏတရာꩻတဲ့ သꩻတပါတောဝ်း၊ မထေရ်ႏ ကဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ မတ်လွဉ်ꩻတထွꩻတောဝ်း၊ မထေရ်ႏ အဝ်ႏသေတဲင် မထေရ်ႏရိုꩻ "နာꩻ နာႏတရာꩻ သꩻမွော့တပါတောဝ်း မတ်လွဉ်ꩻတရာꩻမွော့ တထွꩻတောဝ်းတွိုး၊ ပွိုးအကျောင်ꩻတမုဲင်ꩻဟောင်း"၊ "ဩဗွေႏ ခွေသွဉ်း မာꩻလွဉ်ထာꩻမွိုက်၊ မာꩻသီလိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻညမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကွပ်ယူႏလꩻချာ မာꩻလွဉ်ထာꩻမွိုက်ဖုံႏနောဝ်ꩻမꩻ ခွေသွဉ်း နာႏတရာꩻတဲ့ သꩻတပါတောဝ်း၊ သꩻမတ်လွဉ်ꩻတရာꩻ လꩻတောဝ်း နုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏ ဗွေႏဩ" လောဝ်းချာ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
မထေရ်ႏတဲ့ "တမ္ဗဒါဌိကယို ခွေ အီႏချာႏဗာႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻနော" ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင်"တကာႏ နာꩻကမာꩻလွဉ် ထာꩻမာꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ နာꩻတွမ်ႏနာꩻ မာꩻဒျာႏနဲ့၊ ပါꩻထွဉ်ႏတွော့ꩻ မာꩻဒျာႏနဲ့" ရီနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် "ဩဗွေႏ ခွန်တန် ထွဉ်ႏမာꩻသီဒျာႏ ဗွေႏဩ" လောဝ်းချာနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
မထေရ်ႏနောဝ်ꩻ "တကာႏ ပေါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဟ နာꩻနောဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏထွာနေဟောင်း" ထွိုင်ႏရီတဲင် တကာႏနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ထာꩻသေတရာꩻဆေ့ꩻငါႏတဲင် ဗွေၒသာရိပုတ္တရာႏ ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ "ခွေယို အကုသိုလ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း" ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ "ဩဗွေႏ ပေါ်ꩻနောဝ်ꩻတဲ့ ဟော်ဖေႏသွော့ ခွေသွဉ်း တရာꩻဗွေႏဩ" သꩻရောင်းသꩻရေꩻ လောဝ်းချာစွဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တမ္ဗဒါဌိကတဲ့ ပသာလွဉ်ꩻ မထေရ်ႏ ထွိုင်ႏသဲင်ꩻချာ မဗော့ꩻမညာꩻအရပ်နောဝ်ꩻ ဖီလူꩻမူႏ ဖန်ဆင်ꩻအနမ်းဖိုးမွူး လောႏတရူထောင်းစွဉ်ႏ အသꩻအင်တဲင် တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ သီထိုꩻခန်းဒျာႏ။ တမ္ဗဒါဌိကယို ဘဝတသာ ကထင်ႏပြောင်ꩻငါနောဝ်ꩻ ဖျော်ထင်ႏ တုသိတာႏလူꩻခမ်းသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံပြုံႏအောဝ်ႏပြင်ႏ ဒေါ့ꩻထင်ႏဝင်ꩻနုဲင်းယို "နေင်ႏပေါင်ꩻငတ်ꩻဆီငတ်ꩻ ပါꩻကမာꩻသီ တခွန်ꩻစွန်သား ပါꩻကမာꩻဒါႏ ထာꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ လွစ်ထိုꩻလဲဉ်း ဟန်ႏနီꩻယို၊ ကပ်လူႏဗာႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ သွမ်ꩻတဲင် အသီထိုꩻလဲဉ်းသွူ ဟန်ႏနီꩻ၊ အအီႏတွိုႏလွေꩻဒါႏ ဘွုံႏဘဝအရပ်မုဲင်ꩻဟောင်း" ရဟန်ꩻသီး အောဝ်ႏဒေါ့ꩻလွ နုဲင်းနောဝ်ꩻတွင်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွဉ်တဲင် "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး အုံပြုံႏပြင်ႏ သီဒေါ့ꩻဒါႏ ငေါဝ်းတမုဲင်ꩻဖုံႏဟောင်း" ရီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏလဲ့ "နီသွဉ်းသီးဖုံႏ ဒေါ့ꩻဒျာႏ တမ္ဗဒါဌိကခရာႏ ဗွေႏဩ" လောဝ်းချာနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ အတွိုႏလွေꩻလဲဉ်း တုသိတာခမ်း" ဗွေႏဘုရာꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် "ဩဗွေႏ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻ ပဉ်တကားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ အတွိုႏနွောင်ꩻက လူꩻခမ်းနဲ့ ဗွေႏဩ" ရဟန်သီး ရီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"ရဟန်ꩻသီးဟွေး တွိုႏနွောင်ꩻ လူꩻခမ်းနောဝ်ꩻ မွေးဒျာႏ၊ တမ္ဗဒါဌိကနောဝ်ꩻ မော့ꩻသွꩻဟောဝ် (ကလျာဏမိတ္တ)၊ နာႏဗာႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏတရာꩻ၊ လꩻခါꩻ အနုလောမိကဉာဏ်ႏတဲင် ထင်ႏခံႏစာꩻဗာႏ လူꩻတုသိတာႏခမ်း" မိန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဟော်ꩻသွုပ်လွေꩻပါ ဂါႏထာႏလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
သုဘာသိတံ သုဏိတွာန၊ နဂရေ စောရဃာတကော။ အနုလောမခန္တိံ လဒ္ဓါန၊ မောဒတိ တိဒိဝံ ဂတော။
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း ပါꩻခိုကမာꩻသီဒါႏ တခွန်ꩻစွန်သားနောဝ်ꩻ နာႏဗာႏတရာꩻ လꩻခါꩻ အနုလောမိကဉာဏ်ႏတဲင် ထင်ႏစံႏစာꩻဗာႏ လူꩻတုသိတာႏခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။
"ဩဗွေႏ ဝွေꩻကနာႏဗာႏ တရာꩻနဝ်ꩻ တအာတောဝ်း၊ ဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ တွိုႏဝွေꩻထာꩻမွိုက် အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ ညတဲ့ကည နေင်ႏပေါင်ꩻတဲ့ ကအာ၊ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻ နာႏဗာႏတရာꩻ တစိꩻပေႏ ဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ အကျိုꩻထူꩻ လဲင်ꩻလꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်း ဗွေႏ" ရဟန်ꩻသီး လောဝ်းယင်းတလဲင်ႏတဲင် "ခွေဘုရာꩻ ကဟော်ꩻဒါႏ တရာꩻနောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻအာ တွမ်ႏရိုꩻမွိုန်း၊ ငေါဝ်းအကျိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ တရာꩻတငွါပေႏငါတဲ့ မျတ်တန်ယံတန်"အကျောင်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဟော်ꩻပါယင်း ဂါႏထာႏလယိုသွူ။
အနတ္ထပဒသံဟိတာ ဝါစာ - ငထောဝ်းအကျိုꩻ ငေါဝ်းသိုႏငွါဖျင်ꩻနောဝ်ꩻ၊ သဟဿံ အပိ- ငွါပေါင်ꩻအာခြေင် ရျာꩻရေင်တဲ့ယောဝ်း၊ န သေယျော- တယံတောဝ်းသွူ၊ ယံ အတ္ထပဒံ- အကျိုꩻကအာဒါႏ ဝါႏစာႏငေါဝ်းယို၊ သုတွာ- မဉ်ႏဟွိုန်ဗာႏနောဝ်ꩻ၊ ဥပသမ္မတိ- ကိလေႏသာႏ ထာꩻခိုးလျား ဖေ့ညိမ်ꩻထိုꩻမားသွူ၊ တံ- ငေါဝ်းစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ၊ ဧကမ္ပိ- တငွါပေႏငါတဲ့ယောဝ်း၊ သေယျော- ယံဟောဝ်ငါႏသွူ။
မီႏပြန်ႏဗာႏ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းယာႏခြေင်ခြေင်နောဝ်ꩻ-
ငထောဝ်းအကျိုꩻ ငေါဝ်းသိုႏငွါဖျင်ꩻနောဝ်ꩻ ငွါပေါင်ꩻအာခြေင် ရျာꩻရေင်တဲ့ယောဝ်း တယံတောဝ်းသွူ၊ အကျိုꩻကအာဒါႏ ဝါႏစာႏငေါဝ်းယို မဉ်ႏဟွိုန်ဗာႏနောဝ်ꩻ တငွါပေႏငါတဲ့ယောဝ်း ယံဟောဝ်ငါႏသွူ။
တရာꩻဒေႏသနာႏ ကထင်ႏသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻလွသောတာပန်ႏစတဲင် အာမွေးစွဉ်ႏသွူ။ _____________________________
သဟဿဝဂ် တမ္ဗဒါဌိကဝတ္ထု
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီ
‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Mongolia) နောဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက် အခဝ်ကွဉ်ႏ တောမ်ႏ အထာႏဝကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ထာꩻကောင်ꩻခါႏခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကပ်ꩻတွမ်ႏ ရသျားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနောဝ် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကပ်ꩻတွမ်ႏ ခယ်ႏခမ်းထီဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီနောဝ်ꩻ တအောဝ်ႏကပ်ꩻတောဝ်းတွမ်ႏ ကာသဲစ်သတန်ခမ်းထီကီလဲ့ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းမော့တွို့ꩻတွမ်ႏ ကာသဲစ်သတန်ခမ်းထီမော့ကွဉ်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏခါႏကွို့ꩻ ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄)မဲင်ႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻအူလန်ဗာတာဝေင်ꩻတန်နောဝ်ꩻ ထွာဝေင်ꩻတန်တွမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို ၄၅ရျာꩻခဲင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအုံခြွဉ်းလွ နောဝ်ꩻကိုသွူ။ မွန်ဂိုလီးယား ခမ်းရေꩻထီရေꩻစနိစ်နောဝ်ꩻ ပါလီမန်ခမ်းနမ်းဗွေႏစနိစ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းအောဝ်ႏ ၆၀၃,၉၀၉ စတုရန်းမဲင်ႏတဲင် အောဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၃၀၀၀-၄၀၀၀ ရပ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းကိုနဝ်ꩻ ၂၀၂၀ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃.၃)သန်းလွိုသွူ။
ဟံႏပထဝီႏအခေႏနေႏအလꩻ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီနောဝ်ꩻ ခွဲꩻလꩻနွောင်ꩻ သွံခေါဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကောင်ဆောင်ႏဖုံႏကအောဝ်ႏသော့ꩻအာဒါႏ အခေါဝ်ဆꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ မွန်ဂိုလီးယားအထန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻကွဉ်ႏနောဝ်ဖဲ့ꩻ ထာꩻတုန်း(ဟံႏတွောင်း)ရပ်ကိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ မွန်ဂိုလီးယားအကိုဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻနီခေါဝ် အခါႏကိုနောဝ်ꩻ ဂိုဗီသုဲင်ꩻကန္တာရတန်အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
၁၇ရျာꩻစုအတောႏတွင်ꩻ မွန်ဂိုလီးယား၊ မန်ဆျူးရီးယားတွမ်ႏ ခယ်ႏခမ်းထီဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထဲ့သော့ꩻ မန်ဆျူးခွန်ဟော်ꩻခံꩻ အစူကိုနောဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ ၁၉၁၁ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ခယ်ႏတောႏလှန်ႏရေꩻပေါႏပေါက်လွဉ်တဲင် မွန်ဂိုလီးယားလဲ့ လွစ်ထန်ႏလꩻခန်း မန်ဆျူးသီးအာႏဏာႏစက်ဆꩻလနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻတဲင် မွန်ကိုလီးယားအထန်ႏနောဝ်ꩻတဲ့ လာမာဗွေႏဗွန်ဖုံႏ အိုပ်ချုတ်လွဉ်တဲင် တိန်ႏတွိုႏ ၁၉၂၄ဗာႏနေင်ႏမꩻ ရှသျားသီးကူႏညီႏတဲင် ကေႏညာႏနွောင်ꩻလꩻခန်း ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီနောဝ်ꩻသွူ။ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻအတောႏတွင်ꩻကာႏလ ၁၉၄၅ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ မွန်ဂိုလီးယားသီးနောဝ်ꩻ ပေါင်ꩻတွမ်ႏရှသျားတဲင် ဟဲ့ꩻခꩻတွမ်ႏဂျပန်နောဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ ၁၉၄၆ဗာႏနေင်ႏတဲင် ခယ်ႏခမ်းထီနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏတည်ႏဖေႏခန်း မွန်ဂိုလီးယားလွစ်တခြင်ရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းကို ဝေင်ꩻအတန်သွတ်ꩻကထွာဒါႏ အူလန်ဗာတောဝေင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတသိန်ႏရပ်နောဝ်ꩻသွူ။
မွန်ဂိုလီးယားအကိုဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ ခယ်ႏခမ်းထီကိုတဲင် ထွာဒျာႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻ ခမ်းနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခြောင်တန်ဟွန်ဟိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖျတ်ကာႏလင်ꩻ ခမ်ႏနယ်ႏအခေါဝ်နောဝ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။
မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီကိုနောဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုကျံꩻထံꩻမွေးငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ အခွꩻအလျာႏညီႏတောဝ်း၊ တလီꩻကုဲင်းသန်လွဉ်ꩻထာꩻ၊ အလျားလာရာႏသီႏလဲ့ အလျားဒီႏဂရီႏ အောဝ်ႏဗꩻစွဉ်ႏ ၉၀၊ ထာꩻခွꩻလာလဲ့ အလျားထဲ့ဗꩻလင်ꩻစွဉ်ႏ ၄၀ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းဆေ့ꩻမွေးမုဲင်းထာꩻတဲင် ခိဉ်ႏထီခမ်း(မိုးရေချိန်) တနေင်ႏခေါင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ၈လက်မ ဗꩻတွိုႏကွို့ꩻ ၁၂လက်မလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ထီခြောမွေးငါႏအရပ်တဲင် မွန်ဂိုလိုꩻခွိုꩻသီးနောဝ်ꩻ လွူးတွမ်ႏ ဗဲဖုံႏ၊ သေတပေါက်ꩻ(သေဖွိုႏ)ဖုံႏ၊ ကုလာအုပ်ဖုံႏတွော့ꩻ ထွံႏထီအွီႏဟံႏငေါဝ်ရာꩻအရပ်တဲင် အောဝ်ႏပြောင်ꩻခြုဲင်းတောတော တထွောင်းထွူတထွောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻတဲင် မွန်ဂိုသီးနောဝ်ꩻ လမ်းပါႏသေႏသေႏချာႏချာႏတအဲဉ်ထောဝ်း အုံသော့ꩻနေးဗော့ꩻ ယတ်ကဟဲ့ꩻဒါႏ တဒုဲင်ပေႏကဆꩻနေးတွမ်ႏတဖြို့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မွန်ဂိုလိုꩻခွိုꩻသီး ခွုင်းကလိုအပ်ဒါႏ တခြိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လꩻဒျာႏ ကလွူးခါꩻဒါႏ တိရစ္ဆာဖုံႏထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အအံႏအအွꩻတာႏ အယာႏ၊ နဲဉ်းထီ၊ ထော့ꩻပတ်၊ နဲဉ်းထီခဲꩻတွမ်ႏ မာꩻအီတဒုဲင်တာႏ တဖြို့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လꩻလွဉ်ဒျာႏ တိရစ္ဆာန်ႏထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကုလာအုပ်တွမ်ႏ သေနောဝ်ꩻ ဒင်ႏအီရောင်လွကွန်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ယံဖေႏကလꩻ နေင်းသဲင်ဖုံႏ၊ ဗွူကလာꩻဖုံႏ၊ တောင်းလျက်ꩻဖုံႏ၊ တသီႏဖုံႏ၊ လူႏဗန်ႏဖုံႏ၊ ခွမ်ꩻလာꩻတဖြို့ꩻဖုံႏ၊ နမ်းခြွိုင်းခြိုꩻဖုံႏအတာႏ လုဲင်ႏဗာႏနေးတွမ်ႏ ခမ်းကိုကွန်ႏထန်ႏဖုံႏကထွာဒါႏ ခံꩻဖုံႏ၊ တိရစ္ဆာန်ႏအဆွဉ်ႏဖုံႏ၊ တဖြို့ꩻဖုံႏ၊ သွိုꩻဆွဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
တိန်ႏတွိုႏ ၁၉ရျာꩻစုဆꩻချာနောဝ်ꩻ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီးနွို့ပြုံႏပြင်ႏလွဉ် မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီကိုတဲင် လွဉ်တယ်ႏထောင်ႏခန်း ထွꩻခေတ်ဆို့ꩻရုဲင်နယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီကိုနောဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအောဝ်ႏ ၂သန်းရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီနောဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးနောဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏလွဒျာႏ လာမာအယူႏဝါႏဒနောဝ်ꩻသွူ။ လာမာအယူႏဝါႏဒနောဝ်ꩻ အဗွိုန်ပီနုဲင်း အောဝ်ႏတိဗဲတ်ခမ်းကို ကလွဉ်ဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအယူႏဝါႏဒနောဝ်ꩻသွူ။ ကိုꩻကွဲႏအစ်သာလာမ်ဘာႏသာႏသားလဲ့ အောဝ်ႏနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
တိန်ႏတွိုႏ ၁၃ရျာꩻစု မွန်ဂိုခွန်ဟော်ꩻခံꩻစဉ်ဂိစ်ခန်လက်ထက်နောဝ်ꩻ မွန်ဂိုခမ်းသားသီး လွောင်ႏဗူႏတဝင်ꩻတဲင် တွိုက်အောင်ႏလꩻစွဉ်ႏ ခမ်းထီအသောင်ꩻရင်ꩻသားထွူတကာႏတောဝ်း၊ တွိုက်အောင်ႏလꩻပါစွဉ်ႏ ဥရောပသီးနောဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ စဉ်ဂိစ်ခန်လီꩻပေႏ ကူဗလိုင်ခန်စိုးတဲင် မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာဖုံႏနောဝ်ꩻ တခြဲ့ꩻလုဲင်းလွဉ်တိုꩻစွဉ်ႏ တယ်ႏ ပသိဖိတ်နောင်ဖင်ႏအခေါဝ်ကွဉ်ႏ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏဆုံးအခေါဝ်တွို့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မွန်ဂိုလီးယားနောဝ်ꩻ တိန်ႏတွိုႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတွော့ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻယင်းဒျာႏ မန်ဆျူးခွန်ဟော်ခံꩻစူဆꩻလနောဝ်ꩻသွူ။
ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏမုꩻ
၂၀၂၀ဗာႏနေင်ႏ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီ မွူးခေ့ꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတဲင် အဝ်ႏ ၅၁.၇ ရျာꩻခဲင်ႏရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ၄၀.၆ရျာꩻခဲင်ႏသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏအောဝ်ႏတောဝ်းသွူ။ ၃.၂ရျာꩻခဲင်ႏနောဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏလွဒျာႏ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂.၅ရျာꩻခဲင်ႏနောဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏလွဒျာႏ မွန်ဂိုလီယန်ဆျာမန်ဝါႏဒနောဝ်ꩻသွူ။ ကောကိုꩻကွဲႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသားနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁.၃ရျာꩻခဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၀.၇ရျာꩻခဲင်ႏသားနောဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏလွဒျာႏ ဘာႏသာႏလောင်ႏလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏ
မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ − ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်၊ အင်္ဂလိပ်: Mong Hsat District ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ - ပေ (- မီတာ) ကိုသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုသွူ။ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၂၄၃,၁၃၇ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ်}} {{Legend|#0000FF|​​ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻတုံ}}
'''မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
တောင်ꩻသေꩻ။ ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻတုံနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဗွေႏဗွန်ခန္တီဓဇ၊ ထီဟန်ႏဆွေး
သွဉ်လွေꩻဗာႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏ
ကျောင်ꩻထီဟန်ႏဆွေး ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တစိန္တာႏ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ၊ ဝေင်ꩻပင်ႏလုံ ဝေဠုဝန်ကျောင်ꩻ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ၊ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရာꩻတန်ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တအာစိဏ္ဏ၊ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ သရက်တောကျောင်ꩻတွိုက် သာသနာဒယကျောင်ꩻ ဘဒ္ဒန္တပဝါရာဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ။ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ သာသနာ့မဏ္ဍိုင်ပါဠိတက္ကသိုလ်ႏ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ၊ ဘဒ္ဒန္တဓမ္မာနန္ဒ၊ ဝေင်ꩻအောင်ပန်း၊ အောင်ချမ်းသာလိတ်သွဉ်တွိုက် ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညာဝံသ၊ တွမ်ႏလိတ်ချꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏစတဲင်ဆရာႏတောႏသီးအထျꩻသွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻခန်း အစိုႏရ ငယ်-လတ်-ကြီးတန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ အားထုတ်တရာꩻနယ်ꩻဖုံႏ ယံဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ အုံလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ ဗဟန်းမဟာစည်ကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တလက္ခဏ(ကျစွာ) ဘဒ္ဒန္တသာသန၊ ဗဟန်းဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ပဏ္ဍိတာရာမ ရွှေတောင်ကုန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာရာမ၊ ရွှေတောင်ကုန်းဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတာဘိဝံသ အထျꩻဖုံႏတဲ့ဖုံႏယို နေးထူႏအားထုတ်လွေꩻဗာႏ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငန်ႏတောႏလူႏကပ် ဘွဲ့တောႏမျတ်
ဗွေႏခန္တီဓဇယို ပရိယတ် ပဋိတ်ပတ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွက်လွေꩻဖေႏထွူတကာႏတဝ်း ဒုံဆောင်ႏကိစ္စ၊ အမျာꩻကိစ္စဖုံႏယို အွဉ်ဟိုကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏနဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၁၃၆၆-ဗာႏ(၂၀၀၅)ဗာႏနဝ်ꩻ နဲင်ႏငန်ႏတောႏကပ်လူႏကပ်ဒါႏ "ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ"ဘွဲ့တောႏမျတ်ယို အလူခံႏလꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
မွန်းဒီႏ-တခစ်ရောႏဂါႏ
"မွန်းဒီႏ၊ တခစ်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်းယို ခမ်းထီတွိုင်ꩻ ခင်ႏလံးတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻကအဝ်ႏစာဒါႏ ဖျင်တရေꩻအီလွိုး တခြိုꩻအမျိုꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ မွန်းဒီႏ'တခစ်ထိုꩻမားအီတခြိုꩻတသီႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါအာတန်လဲ့ လိုꩻလင်တွမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ ဆရာႏဝွန်ႏခို ဆရာႏဝွန်ႏမူႏ နမ်းကိုႏတဲင်ႏမဉ်ႏတဲ့ ဝွေꩻသီးမွန်းဒီႏ တခစ်ဖေႏကထိုꩻမားနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးတလိုမ်ꩻလာꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻသီးမာꩻတဒါႏတဝ်းဒျာႏနေနေသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အကျိုꩻဟော်ꩻနဝ်ꩻ မွန်းဒီႏ တခစ်ထိုꩻမားအီနွောင်ꩻရိုꩻစွောန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ချင်းယွုမ်းဗာႏဒျာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ တယွုမ်းငါႏတဝ်းသွူ။ ခွန်ကုဝေ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ တသီႏမွန်းဒီႏ တခစ်ထိုꩻမားနယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏ၊ ဂျာနယ်မဂ္ဂဇင်းကို ဝင်ꩻတဲမ်းလွောန်အနယ်ꩻအဝ်ႏတွော့ꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏဒျာႏ၊ ရျာꩻခေါင်ꩻဗွေ ဟဝ်အီနွောင်ꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တယွုမ်းငါႏတဝ်းသွူ။
မွန်းဒီႏတွမ်ႏတခစ်ယိုနဝ်ꩻ ပေါႏမဲ့ငါလောင်းနုဲင်းနုဲင်း၊ မာꩻတကုဲင်လိုꩻလွိုးနုဲင်းနုဲင်း၊ ရောႏဂါႏတန်ထွာနွောင်ꩻအီစွောန်ႏ အသက်အန္တရာယ်ႏတမွေးတဝ်း နုဲင်းနုဲင်းတွော့ꩻ တသီႏနယ်ꩻတဲ့ ယနယ်ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏနီမျိုꩻ ဟဝ်သက်သာႏအီနွောင်ꩻနုဲင်းနုဲင်းတွော့ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတဲ့ တဲမ်းညီꩻအွောန်ႏညီꩻဗာႏလွဝင်ꩻ တပုက်ချင်ႏနုဲင်းယိုသွူ။ ကတကျွိုက်တဝ်း၊ ကတလိုႏတဝ်း မွန်းဒီႏ-တခစ်သား၊ ကမဲန်အွောန်ႏတရေꩻ၊ ကမဲန်ဖျင်တရေꩻလွိုးသားဖုံႏနဝ်ꩻ ကျွိုက်အနယ်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ထူႏသုံꩻလိုမ်ꩻလာꩻအီစံꩻ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေတဲ့ တစံꩻအီဗာႏတဝ်း တနယ်ꩻနယ်ꩻသွူ။
မွန်းဒီႏ'တခစ်ထိုမား တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
ယဟန်ႏနဝ်ꩻ သွီႏကို အပုတ်အေသင် အလျားအတအွိုအာတွော့ꩻ ထွာလွဉ် မွန်းဒီႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏတဲင် မွန်းဒီႏကပေါႏကုဲင်း၊ ကပေါႏအာဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ထာꩻအံႏအရသာႏလျားမျိုꩻ၊ ထတိုႏ ထသေင် ငပိ ထိုဖူꩻယိဉ်း-စတဲင် အအွို့ꩻအသေင်မျိုꩻယို အဝ်ႏလိုႏအံႏအာငါႏတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏအံႏအာအာပါ အရသာႏဆျာႏခါႏမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ဟို့ꩻလဲ့အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏချုက်တဝ်း၊ ဟိုꩻမီႏချုက်လဲ့ အံႏဖေႏဗာႏ တသီႏဟို့ꩻပနဲန်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ပျူခွိုꩻနွယ်ႏအောဝ်ႏနေဒွိုန်း
ပျူခွိုꩻနွယ်ႏအောဝ်ႏနေဒွိုန်း
ခွိုင်းဝွို့အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ပျူလိုꩻမျိုꩻကိစ္စ မန်းခမ်း (မြန်မာပညာရှင် သုတေသနအသင်း) ကထွေထောင်ခူႏထန်ႏဟံႏကို သမဲင်ꩻမတ်တန်ꩻကို ကမော့ꩻလွဉ်ဒါႏ သက်သေႏသာဓကဖုံႏနဝ်ꩻ ခွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပျူကိစ္စ မော့ꩻလွဉ်အချက်မုဲင်ခါꩻ (မှတ်ချက်)ခါꩻနုဲင်းဆꩻလ (ငါ)ယို သိုမ်စွိုးသိုမ်ဒေါဝ်ႏသွူ။ (နဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ သမိုင်းပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဌေးဝေ ပျူမြို့ပြ ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း၊ ပျူတွေဘယ်ရောက်သွားသလဲ ဒေါက်တာသန်းထွန်း နှာ-၈၂)။ စခါပျူနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ ပအူလိုꩻမျိုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ၊ ပျူလိတ်ငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ အဝ်ႏ(၈)ရန်း၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏတသာ ငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ အဝ်ႏ(၆)ရန်း၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏစခါ ငဝ်းထင်ႏလင်ꩻအဝ်ႏ(၈)ရန်း၊ (၈)ရန်းပုံႏစံႏတခူးတခဝ် ယင်ဟန်ႏ နုဲင်းဆꩻလ(ငါ)ယိုသွူ။ လိတ်မွူး(၈)ရန်းဆꩻကီယိုနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻတောႏရꩻ ဗွေႏဗွန်ဝရိန္ဒ (လွဉ်ႏ)စိုးလက်ထက်သွဉ် တောႏရꩻဗွေႏဗွန် ဝါယာမိန္ဒ ဗွေႏသက်(၇၃)လွဉ်ႏ၊ စိုးလက်ထက်သွဉ် လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏစခါ (၈)ရန်းယိုနဝ်ꩻ ဒုံလွယ်ပွတ်ꩻ ကျောင်ꩻမွေႏတောႏ ယိုခါ ဗွေႏသက်(၉၀) ဗွေႏဗွန်နန္ဒိယ (မြို့နယ်သံဃနာယကဥက္ကဋ္ဌ) အဝ်ႏပေႏခါ ထီႏထွꩻနေဒွိုန်းက ဒေါ့ꩻဗာႏဖိုသွူ။
(ပျူးမူႏဖုံႏ ကဟွဲးဒါႏ သွဲႏကျိုႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခူႏလꩻ သရေခေတ္တရာႏဝေင်ꩻလီꩻ ပြယ်ႏဝေင်ꩻထျꩻ)၊ ပျူဆွဲးပြားတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏမူႏ ပဆျာႏကြိုႏလုံးဒါ နားခေင်းဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ ထွားသွော့ ပအိုဝ်ႏမူႏနင်းခေင်း ဓာတ်ပုံႏ။ ယိုခါ ဟန်ႏနီꩻ နားခေင်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ပဆျာႏကြိုႏ၊ လုံးဒါ၊ စောက္ကဆျာႏ၊ လုံးဟီႏ၊ ပင်လျံꩻ၊ ထမ်းယံꩻ၊ ပင်အွဉ်း လိုꩻဖြားအွဉ်ႏသိမ်ꩻဟဝ်ခါꩻ အဝ်ႏနေဒွိုန်း၊ တဆွတဝ်းဒွုမ်၊ တဟွဲတဝ်းဒွုမ်၊ ပျူပုဲင်လာႏကဲတ် အမူႏသုံꩻ၊ ပျူပုဲင်လာႏဗို- အခိုသုံꩻ၊ ဗွိုန်တွမ်ႏ ပဆျာႏကြိုႏ လုံးဒါ ပုဲင်လာႏကဲတ် ပုဲင်လာႏဗို ဗွိုန်လို့ဒျာႏ၊ ဆွဟွဲးဗာႏဖိုသား အဝ်ႏတွိုႏဟန်ႏနီꩻ၊ တနယ်ꩻ (ဟဲ့ꩻ)ပျူမူႏနားခေင်း ဓာတ်ပုံႏနဝ်ꩻ ထွားသွော့ ဒေါက်တာသက်လွင်တဲမ်း "သမိုင်းကပြောသောပုဂံ၊ ပုဂံကပြောသောသမိုင်း)တွမ်ႏ ဦးကုလား ရာဇဝင် ပထမအုပ်)။
ပျူခွိုꩻနွယ်ႏအဝ်ႏကုဲင်နေဒွိုန်းကရိုꩻနဝ်ꩻ ပျူခွိုꩻနွယ်ႏအဝ်ႏနေ (၃)ပွန်း အဝ်ႏ(၁)ပွန်း၊ မဉ်ႏယီးနယ် ထောက်မိုးနယ်ဗာႏနဝ်ꩻ ပခုက္ကူခရဲင်ႏ ယေားနယ်ႏ၊ ထီးလင်းနယ်ႏ၊ ယေားနယ်ႏ-စတဲင် ပအိုဝ်ႏတောင်သားလိုꩻမျိုꩻ၊ သထုံႏ ဘီးလင်း(ထန်းတပင်)ထန်ꩻတမွူး၊ တရွပ်တန်၊ ဖါးအံ၊ သာမည၊ ခြုတ်ꩻခြိတ်ꩻ (ကော့ကရိတ်)၊ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်ꩻစုမ်ႏ သီႏသဲင်ႏ၊ ဟိုပုံꩻ၊ ပင်လောင်ꩻ၊ လွယ်လဲမ်၊ ပင်ႏလုံ၊ လင်ꩻခွိုꩻ၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻ၊ လွယ်ကောႏ၊ ထိုꩻလွေꩻအုံ ထုဲင်ꩻ (ယိုးဒယား) ခမ်းဖုံႏ ပအိုဝ်ႏခွိုꩻနွယ်ႏ (၂၄)ခွိုꩻနွယ်ႏ ယဟန်ႏ တဲမ်း(၃၃)ခွိုꩻနွယ်ႏ၊ တနယ်ႏတွမ်ႏတနယ်ႏ ငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ၊ ထွူႏဖွီ ဗွိုန်လို့တဝ်းဝင်ꩻ၊ အဟဲ့ꩻအသုံꩻဝေါဟာရတဲ့ ဗွိုန်လို့တဝ်း၊ ကွဉ်ကꩻတဲ့ ဗွိုန်လို့တဝ်း၊ ခမ်းခွꩻ ခမ်းလျားရာႏသီႏဥတုဗွိုန်တဝ်း။ နီပေါဆရာႏတောႏ အမ္မရိကာနန္ဒတဲမ်းစု ရဲခေါင်မြင့်မောင် ကပြန်ႏဒါႏ "ဆိုရှယ်လစ်ကမ္ဘာမှ ဗုဒ္ဓသာသနာရောင်ခြည်"အကို ပျူခွိုꩻနွယ်ႏ (၅၁)မျိုꩻအကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံ ခယ်ႏခမ်း မွန်ဂိုလီးယားဒေႏသအကျောင်ꩻ စဲင်းစဲ့ဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ (အလုဲင်း-ထွားဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ)။ ခယ်ႏခွန်အံႏနွောင်ꩻငါႏတဲင် ထိုꩻနဝ်နဝ်လင်ꩻတွော့ꩻ တွိုႏလင်ꩻဗာႏ သထုံႏခမ်း(ပြည်ထောင်စုထဲကပအိုဝ်း-မဲ့ငါ၁၃)။ အဝ်ႏခယ်ႏခမ်းထိုꩻလင်ꩻ- ပျူ-ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏခယ်ႏခမ်းကထိုꩻလင်ꩻ (မန်းခမ်း)ယိုကိုနဝ်ꩻ ထိုꩻလင်ꩻလို့စွဉ်ႏ တမွေးတဝ်း၊ ခယ်ႏခမ်းကိုသူꩻ ပျူ-ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏကုဲင်နေနဝ်ꩻသွူ။ (အာႏကွိုꩻ-အင်္ဂလိပ်ပါကယိုကိုခြာ)။ သိဉ်တန်သျှု ကတဲမ်းဒါႏ သမဲင်ꩻတသာ (အင်္ဂလိပ်ဘာႏသာႏ)ကို ကပါဒါႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းကိုသူꩻ ခွန်တန်ဟော်ခံꩻဆက်စိုး တယ်ႏခရာဇ် ၆၁၈-ဗာႏနေင်ႏ ဗꩻတွိုႏ ခရာဇ် ၉၀၇-ဗာႏ၊ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၈၉)အခိန်ႏကာႏလ ပျူ-ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တယ်ႏထောင်ႏဗာႏဖို ခမ်းတန်တဖြုံႏသွူ၊ ပျူ-ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကတယ်ႏထောင်ႏဗာႏဖို ခမ်းတန်တဖြုံႏအမဉ်ꩻဟဲ့ꩻ "ခမ်းကျူႏပေါႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကျူႏပေါႏယိုနဝ်ꩻ ပျူ-ပအိုဝ်ႏ ခွန်ဟော်ခံꩻဖုံႏ အုပ်ချုတ်ကုန်ꩻချာဒျာႏသွူ။ ဖြောင်းသတင်ꩻအလꩻ ယိုခါ ခယ်ႏခမ်းကိုသူꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻ (ဦးရေ) အဝ်ႏအဖြာꩻပေါင်ꩻ (နီသန်း)လွိုပဉ်တဲ့" (PA-O History-ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ၊ မဲ့ငါ(၃၅) ဗွေႏစန္ဒာဝရ (M.A)နောင်တဗင် (သီႏသဲင်ႏ)။ (ပျူသံႏတမန်ႏအစွိုꩻ ၈၀၁-နေင်ႏ ဇူလဲင် ထန်ႏလွေꩻစ ၈၀၂-ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃-တွိုႏလွေꩻ ချန်အန်း၊ ၈၀၇-ဗာႏနဝ်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏစွꩻလွေꩻက သံႏတမန်ႏစွိုꩻအကျောင်ꩻ (ပျူတွေဘယ်ပျောက်သွားသလဲ၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း မဲ့ငါ-၁၀၁-၁၀၅)။ ပျူတွမ်ႏ ပအူ-ပအို-ပအိုဝ့်-ပအိုဝ်း နေင်ႏ ၁၃၆၁-ဗာႏ၊ အမုဲင်(၁၉) ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏကို ခွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ "ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏ"အကျောင်ꩻခရာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻဗွေႏ ခွန်အိုး စုရွမ်ဒင်ႏပျꩻ စေနယ်နုဲင်းဆꩻငါ(ငါ)ယို-
သူရိယစန္တာႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဒျာႏ
ခွန်ဟော်ခံꩻ သူရိယစန္တာႏနဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ "သထုံမြသပိတ်စေတီသမိုင်း၊ လယ်တီဦးလှတင်တဲမ်းခါꩻနုဲင်းဆꩻလယို- "အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ မွူးအဝ်ႏထန်ႏ လာအီႏပြေ့ꩻအကျာꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဖန်"သူရိယစန္တာႏ၊ ခွန်ဒွိတပ၊ ဒွတပေါင်၊ ဒွတ်တပေါင်ႏ" သူရိယစန္တာႏ မဟာႏဒွတ်တပေါင်ႏခွန်တန်နဝ်ꩻ မွူးခွိုꩻလာနွယ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ"ရိုꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မွူးလာရုတ်တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏပွယ်ꩻပင်ꩻ
ပွိုးနန်းစခါလွဉ်ကာႏ ဗꩻရွစ်တွိုႏဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မီႏမာꩻပွယ်ꩻပင်ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏ ခံႏရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကဝ်ႏဖွိုင်ꩻဟံႏကိုယို ရဲဉ်ꩻသော့ꩻ မီꩻငဲႏစာႏ၊ ဖူꩻလာႏ၊ မောက်ꩻကီကာႏလာႏစော့ꩻထွူနဝ်ꩻ မာꩻသော့ꩻပါ မွူးရုတ် လာရုတ်နဝ်ꩻသွူ။ မွူးရုတ်နဝ်ꩻ ဗဲဉ်မာꩻနေးလူႏရောင်ႏစွုမ်ႏ အရောင်ႏ(၇)မျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထူႏအဓိပ္ပါယ်ႏ မာꩻပွယ်ꩻအလူႏဒါႏယကာႏ ပါတွမ်ႏဗွေႏဘုရာꩻသာႏသနာႏရောင်ႏ ယံထွန်ꩻကာꩻ၊ နွတ်ꩻမွူးနီꩻသာꩻပိုလီꩻ ယံခြွေခြာႏနုဲင်းသွော့မွူးလာအကျောင်ꩻ ယွုမ်းအံႏလွဝင်ꩻတဲင် မာꩻလွဉ်ꩻလွဝင်ꩻဒေါ့ꩻရိုꩻခြုဲင်းလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
မွူးလာရုတ်တွမ်ႏ ပျူတင်္ဂါꩻ
ပျူခေတ်ထွိုင်ႏကာႏလ ပျူလိုꩻမျိုꩻ ပျူခမ်းကထွန်ꩻကာꩻတွင်ꩻ ပျူခမ်းထီကို ကသုံꩻစုဲင်ႏဒါႏ ပျူတင်္ဂါꩻနဝ်ꩻ ထွာမွူးလာရုပ်နဝ်ꩻသွူ၊ သရေခေတ္တရာ(ပြည်ထျꩻ)၊ တကောင်း (သပိတ်ကျဉ်းဝေင်ꩻနယ်ႏ)၊ ဟန်လင်း ဗိဿနိုးရပ် "ရှေးဟောင်းသုတေသနအဖွဲ့"ကခူႏထန်ႏလꩻဒါႏ ပျူတင်္ဂါꩻ မွူးလာဖဲ့ꩻမွူးရုပ် အငင်းဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လာရုပ်အဝ်ႏဗွို့ꩻပါနဝ်ꩻသွူ၊ (မဉ်ႏမဲဉ်သေအလုဲင်းနဝ်ꩻ ထွားသွော့ ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကြီး၊ ပထမအုပ်)၊ "ပျူနိုင်ငံတော်နှင့် ပျူနိုင်ငံသားများ"နိုင်ဇော်၊ သမိုင်းကပြောသော ပုဂံ ဒေါက်တာသက်လွင်)။