cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟဝ်ရာꩻခင်ႏလံး
ရန်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ
= ရန်ႏတွမ်ႏရန်ႏချင်ꩻ မဉ်ႏဖြေႏသျင်ꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏစင်ꩻညိမ်ꩻတောဝ်း ဘုရာꩻဟော်ꩻ။ = တဖြာꩻနောဝ်ꩻရန်ႏ ဒေါသထန်ႏလဲ့ တရန်ႏနုဲင်းတောဝ်း မဉ်ႏသျော့ꩻစောဝ်းနောဝ်ꩻ အဲဉ်ထောဝ်းညထိုꩻ ရန်ႏမျိုꩻနော်ꩻ။ = ရွို့ꩻရန်ႏအမျိုꩻ    ထုမ်ႏမာႏမျိုꩻယို အောဝ်ႏတဖြာꩻဒျာႏ အီႏထုမ်ႏမာႏနောဝ်ꩻ တထွာဗာႏတောဝ်း သနယ်အော်။ = ရန်ႏနောဝ်ꩻဒေါသ  ကျောင်ꩻမူလတဲင် လောကလိုꩻခမ်း   ခိုးလျားသမ်းဒါႏ မေတ္တာႏချင်ꩻမꩻ   ခွꩻရျူႏနော်။ = ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ  ယံညိမ်ꩻခွꩻနောဝ်ꩻ သꩻဒေါသယို    ပယ်ႏသွော့နော်ꩻ။ = ကညိမ်ꩻရျူႏခွꩻ  မေတ္တာႏသꩻယို လွူးမꩻညိမ်ꩻဟောဝ် သွူနဲ့နော်ꩻ။
ဝေင်ꩻမိဉ်းကွန်း
ဝေင်ꩻမိဉ်းကွန်း (မန်း: မင်းကွန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mingun) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် သကုဲင်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသကုဲင်းကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ခွန်ဟော်ꩻခံꩻမန်းစိုး ဝေင်ꩻလီꩻစခါတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻဖဲ့ꩻခိုႏ (၁၁)ကီလိုမီတာကို ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻတွူးအဝ်ႏတဲင် သင်ဖော်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနွို့ထန်ႏအုံနဝ်ꩻသွူ။ မင်းကွန်းနဝ်ꩻ ဖရာꩻစေႏတီႏစခါဖုံႏ၊ ဟိန်ႏတန်ဖုံႏ စတဲင် မိဉ်ꩻတန်ကျောႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ အဝ်ႏအာတန်သွူ။
အင်္ဂါႏနီꩻ ကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏ
နီဗွေႏဘုရာꩻ သက်တောႏလꩻ (၂၉)နေင်ႏနဝ်ꩻ၊ တောႏထွက်ထန်ႏတခြာ ကျင်ꩻဒုက္ကရစရိယာႏ (၆)နေင်ႏ၊ သက်တောႏလꩻ (၃၅)နေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ ၊၊ထွာဘုရာꩻထွူတဲင် အုံခြေင်တဝ်းထာꩻစိꩻစိꩻ၊ တဝေင်ꩻလွေꩻ တဝေင်ꩻအုံ တဒုံနွို့တဒုံထန်ႏ၊ ကျံႏချွစ်ကျံႏကယ်ႏ လယ်ႏဟော်ꩻတရာꩻ၊ နီꩻနာꩻခေ့ꩻလေ ထွူသေမအောဝ်ႏဒါႏ ညစွဉ်ႏ(၄၅)ဝါႏ (၄၅)နေင်ႏနဝ်ꩻသွူ ၊၊သက်တောႏလꩻ(၈၀)  မဟာႏသက္ကရာဇ် -၁၄၈ ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေ အင်္ဂါႏဟာ၊ မွူးကွို့ꩻနာꩻလွဉ်ꩻ ထာꩻအီႏလေခိန်ႏနဝ်ꩻ ကူꩻခန်းဒျာႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ကုသိနာႏရုံႏခမ်း၊ အင်းချင်းမွူးခါႏ ခွန်မလ္လာႏသီး ဥယျာဉ်ႏခြံကို နဝ်ꩻသွူ ၊၊
ဝေင်ꩻကျောက်တော်
ဝေင်ꩻကျောက်တော် (အဲင်းကလေတ်: Kyauktaw) (မန်း: ကျောက်တော်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မျောက်ဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်တော်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကလာတန်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားကျောက်တော်နယ်ႏနဝ်ꩻ လိုပ်မာꩻအာလုဲင်းတဲင် ဗွူထန်ႏအာငါႏသွူ။ ဗွူဟူ၊ ထေင်၊ ဗေဟံႏ၊ တသီႏဖုံႏလဲ့ ထန်ႏနေနေသွူ။ ယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဖြေꩻစာဒျာႏ သေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အင်္ဂါႏနီꩻ ကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏ
တောင်ꩻခါꩻ = (က) မဲဉ်ဟော်ꩻနယ်ပါ မဟာသုဒဿနသုတ္တန်ႏ (ခ) မဲဉ်ကယ်ႏချွစ်ပါ သုဘဒ္ဒပုရဗိုဇ် (ဂ) မဉ်ႏဖန်းခွေဓာတ်တောႏသူꩻနဝ်ꩻရာꩻ ဒေါနပုဏ္ဏာႏသူꩻနဝ်ꩻမꩻ မာꩻခွꩻနွောင်ꩻရွို့ꩻရန်ႏ အီႏဝွေႏဖန်ႏဖေႏ ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊၊ သုဘဒ္ဒ"ယိုတပါꩻနဝ်ꩻ ပုဏ္ဏာꩻရွဉ်သားပို သုဘဒ္ဒ တပါꩻခေါ်ခေါ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊၊ (က) ဘုရာꩻအဝ်ႏမွန်တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏ၊ ဘုရာꩻကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏထွူမꩻ ဗုဲင်စင်ꩻ၊ အားထုတ်တရာꩻ ထွာရဟန္တာႏ၊၊ (ခ) ဘုရာꩻအဝ်ႏမွန်တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏခံႏစင်ꩻ၊ ဘုရာꩻကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏထွူမꩻ အားထုတ်တရာꩻ ထွာရဟန္တာႏ၊၊ (ဂ) ဘုရာꩻ အဝ်ႏမွန်တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏခံႏစင်ꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ ထွာရဟန္တာႏ ယိုသွံမျိုꩻ နဝ်ꩻသွူ၊၊
ဝေင်ꩻကျောက်တော်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အင်္ဂါႏနီꩻ ကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏ
လယ်ႏဟော်ꩻနယ်ပျꩻ      ချွစ်၀ွေႏနေႏ ဘုရာꩻနီဗွေႏ          ကကျိုꩻစာꩻ ခေ့ꩻလေနီꩻနာꩻ         မအုံဗာႏ လစ်ꩻဆီငတ်ꩻဝါႏ         န၀်ꩻတဲင်ခါ သက်တောႏဗွေငါ        သွစ်ꩻဆီတွင်ꩻ ခွန်သီန၀်ꩻရင်ꩻ          လွဉ်လဝ်းဖစ် မဟာႏသက္ကရာဇ်        ရျာꩻလစ်ꩻဆီ သွစ်ꩻဗာႏလွိုကီ        ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဩ လာဗွေဟာနေား        နီꩻအင်္ဂါႏ အင်းချင်းမွူးခါႏ       ကိန်ꩻတလွာꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ          ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏ မဲ့ထီရီႏထန်ႏ         လိုꩻပေါင်ꩻအာ ကယ်ꩻစွဉ်ႏမွိုးဖါ        အွဉ်ႏကုဲင်နꩻ တလွိုးပေႏသꩻ        စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ ငွိုးရောင်လွထာꩻ       ခိုခိုမူႏ ခွေသွဉ်းထင်ႏယူႏ       နဝ်ꩻကိုခြာ တလွိုးလဲ့ပါ          ဟွုန်လောႏကာႏ ကီႏညိုႏမွေးငါႏ        ဗွေႏဘုရာꩻ စွုမ်းသွိုꩻလွဉ်ꩻထာꩻ      ပီတိပြုဲင် စူခုမ်ꩻဗိုတုဲင်          ယွော့ကီဒင်ႏ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ     နီဗွေႏဘုရာꩻဩ။ ဝုဲင်ႏဗာႏယိုနေား      ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏ သꩻဖူꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ         ကရေႏခါꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏတရာꩻ        ယံလꩻဗွေႏ တဏှာႏဝွဋ်ဟွေႏ       မခုဲင်ႏဖေ့ ထီႏမေႏလောႏထေ့      နုဲင်းထာꩻသား လောဘသꩻဗား         မလို့စင် မဉ်ႏကွုတ်ထဲင်းဖျင်     စိုးမုဲင်ꩻယဝ်း ထာꩻကုဲင်ကွုတ်တဝ်း    မျတ်မွိုးဖါ ရွဉ်ခံꩻလွိုင်ႏအာ       သဲင်ꩻခြွေခြာႏ သေထုမ်ႏမာꩻဒျာႏ       ကုသိုလ်ႏခန်ꩻ သက်ထိုခြွိုင်ႏသန်ꩻ      ချမ်ꩻသာႏမွေး မိဉ်ႏသီန၀်ꩻဟွေး        တနီꩻခါ ဆာညနေင်ႏလာ        မမော့ꩻဗာႏ အ၀်ႏလွိုႏလွိုႏကာႏ       ထာꩻသာထဲ့ နုဲင်းပါꩻဆိမ်ꩻမဲ့         ဗေင်ႏအွီႏထာꩻ ပေႏတန်အမျာꩻ         ဟွုန်လောႏကာႏ ဝင်ꩻမာꩻယံငါႏ          ပွယ်ꩻတရေꩻ သံႏဃာႏလꩻလွေꩻ        ကသမ်းအာ တရာꩻနာႏပါ          ကုသိုလ်ႏဖန်း အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း      ကင်ꩻလွစ်လꩻ ဘွုံႏဟဝ်ရွစ်ဗꩻ        စွုမ်ႏဇာတ်ဇာတ် နိဗ္ဗာန်ႏခွꩻဓာတ်        ချမ်ꩻသာႏသေႏ ယံလꩻမွိုင်ဗွေႏ        ဆုတောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻ
"သောဏဒဏ္ဍပုဏ္ဏာꩻ-လွေꩻဆယ်ꩻကပ်ဘုရာꩻ၊ ထွာလွဉ်ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကျောင်ꩻ"
ဝေင်ꩻထာဝယ်
ဝေင်ꩻထာဝယ် (ထားဝယ်မြို့) (ဍုင်ဓဝဲါ) (Tavoy/ Dawei) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထာဝယ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တွိုင်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၈၀,၁၁၇ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထာဝယ်နဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ကေားဇာႏနေင်ႏ ၁၁၁၆ ဗာႏ ဒဉ်သီႏဆန်ꩻ ၁၃ နီꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ မျို့မရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၁၅)ကွက်တဲင် လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၁၀,၀၀၀)လွိုသွူ။
တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်
ဝေင်ꩻထာဝယ်ထျꩻနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ ထာဝယ်နဝ်ꩻ တောမ်ႏမေႏရထာꩻတဖူꩻ အဝ်ႏခါႏညာꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်လွေꩻချာငါအီနဝ်ꩻ သုင်ꩻဗာႏဒျာႏ ကာꩻတောမ်ႏသင်ဖော်ꩻဖုံႏသွူ။ တောမ်ႏ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏအသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻယေးနဝ်ꩻ ကာꩻတဖူꩻအဝ်ႏဖြွဉ်အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻလဲ့ ကာꩻတဖူꩻ ကောင်ထင်ႏကောင်လင်ꩻ ကျမ်ꩻငါႏတွော့ꩻ လွေꩻသဲင်ꩻအီ ပေါင်းယပ်ꩻသွူ။ ထာꩻဝယ်သင်ဖော်ꩻတွူး(ဆိပ်ကမ်း)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သင်ဖော်ꩻတွူးယံ တဖြုံႏဒျာႏတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကား အဝ်ႏကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻထာဝယ်သင်ဖော်ꩻတွူးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်ပါ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ သင်ဖော်ꩻတွူး ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏအဝ်ႏတဲင် ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏ အဆွိုက်သွုပ်တာႏ အဆင်ႏပြေႏငါႏသွူ။ ယိုခါ အဝ်ႏတယ်ႏကောႏလွေꩻပါ ထာဝယ်ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းတဲင် စီႏမံႏကိန်ꩻယို မိဉ်ႏထွူထွာလꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာလွဉ် အာသျခဝ်နဝ်အကို အရေꩻတန်သင်ဖော်ꩻတွူးတဗာႏတဲင် အီႏကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻလွဉ်ထဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဗီယန်ထျန်း
ဝေင်ꩻဗီယန်ထျန်း (အဲင်းကလေတ်: Vientiane) (လာအို: ວຽງຈັນ, Viang chan) (ထုဲင်ꩻ: เวียงจันทน์, Wiang Chan) (ခမာ: វៀងច័ន្ទ, Vieng Chan) (ကိုးရီးယား: 비엔티안, Bientian) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လာအိုခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထုဲင်ꩻခမ်းထီခမ်းကူထျꩻ မဲခေါင်ခြောင်ဖင်ႏသွူ။ ပွိုးတောမ်ႏ မန်းနွို့ကာႏယားအန်ႏတရာယ်ႏတဲင် ၁၅၆၃ ဗာႏကို ဝေင်ꩻဗီယန်ဆျန်းနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻခန်း ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ပဉ်တစ်သီးအဝ်ႏအိုပ်ချုတ်လာအိုခိန်ႏ ဝေင်ꩻဗီယန်ဆျန်းနဝ်ꩻ ထွာဗာႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန်တဲင် ပွိုးစွောန်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻလွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုအာလွဉ်တဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ လာအိုခမ်းထီတာႏ ထွာစွောန်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ အချက်ချာခင်ႏလမ်းတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၅ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻဗီယန်ထျန်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ ၇၆၀,၀၀၀ သွူ။ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ပွယ်ꩻခေးပြဲင်ႏထာꩻခွုမ်ဆိုး နေင်ႏ ၅၀ ဗွေအနေႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏ လာဒီသဉ်ဗာကို အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် အလဲင်ႏ ၂၅ ခေါပ် ပွယ်ꩻခေးပြဲင်ႏထာꩻခွုမ်ဆိုးနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻ ဝေင်ꩻဗီယန်ဆျန်းကိုသွူ။ ဝေင်ꩻဗီယန်ဆျန်းအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ပါဠိဘာႏသာႏငဝ်းကို လင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ လာအိုဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻစခါအလꩻ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻအဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ဝေင်ꩻစန္ဒကူး" နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ လာအိုဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အတဲမ်းအဖြုဲင်ꩻယိုခါအလꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏစဲင်းစဲ့သေႏချာႏ တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ လာအိုခမ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻအဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "လာစန္ဒာႏ"၊ ယဟန်ႏတဲ့ အဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ "စန္ဒကူး" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထုဲင်ꩻတောမ်ႏခမာ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလꩻလဲ့ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻအဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ဝေင်ꩻစန္ဒကူး" နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
သောကျာႏနီꩻ လွူးဘုရာꩻလောင်ꩻခန်ꩻ
နင်ꩻတန်မဟာမဟာႏဒေႏဝီႏနဝ်ꩻ သန္ဓေႏနမ်းလောင်းကီ၊ ကထင်ႏလꩻ အလာတဆီနောဝ်ꩻခါ၊ မဉ်သဲင်ꩻလယ်ႏချာ မွိုးဖါရပ်တဲင်၊ လဝ်းဟွုန်ကွီခွင်ꩻခန်း  ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဓနနဝ်ꩻသွူ၊၊ ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဒန အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏထွူတဲင်၊ ကပိလဝတ်ခမ်းတွမ်ႏ ဒေဝဟခမ်း အခါႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻ၊ တင်ႏတယ်ႏအထူꩻ  ဖျင်ခြိုင်းတဖူꩻထွူတဲင်၊ တွမ်ႏအသွဉ်းသယ်ႏ  တင်ႏတယ်ႏချွေႏရံႏ၊ ထွဉ်ႏအလိုꩻထံႏသဲင်ꩻ နမ်းပဲင်ꩻမဟာႏမယာႏဒေႏဝိီႏနဝ်ꩻသွူ၊၊ ထင်ႏတွိုႏဖျော်လွေꩻ ဥယျာဉ်ႏလုမ္ဗိနီႏ၊ နင်ꩻတန်ကထွိုင်ႏထီႏ အင်းချင်းတုဲင် တရေꩻရဲ့ထာꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ၊ အွဉ်ႏယေန်ရွိုးလွား  အုံပဆားခန်းရပ်နဝ်ꩻကိုသွူ၊၊ အဝ်ႏအုံပဆားနဝ်ꩻကိုအတွင်ꩻ၊ မဟာႏမယာႏဒေႏဝီႏနင်ꩻယို မဉ်လွူးလင်ꩻအပိုတဲင်၊ ချွေႏရံႏသွဉ်းမူႏ လောႏထူႏဖုဲင်ကင်း၊ ယွိုင်ႏခူဖေႏခန်း တလဲင်ႏချင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻအုံသန္ဓေႏအလာတဆီ(မွူးနီꩻပေါင်ꩻ-၂၉၅)၊ မဟာႏသက္ကရာဇ်-၆၈ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻသောကျာႏနဝ်ꩻ၊ လွူးဖွာꩻလင်ꩻခန်းဒျာႏ ဘုရာꩻလောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊၊
တောင်ꩻခါꩻ=
(က) အဂ္ဂေါဟ မသ္မိ လောကဿ - လောကကိုယို ခွေမျတ်လွိုလဲဉ်းဝင်ꩻ၊၊ (ခ) ဇေဋ္ဌောဟ မသ္မိ လောကဿ - လောကကိုယို ခွေထွာအတန်သွတ်ꩻ၊၊ (ဂ)သေဋ္ဌောဟ မသ္မိ လောကဿ- လောကကို ခွေယို ဟဝ်အံႏဖြာႏကယ်ႏဝင်ꩻ၊၊ (ဃ)အယ မန္တိမာ ဇာတိ - ခွေကအုံသန္ဓေႏယိုနဝ်ꩻ ထွာအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ၊၊ (င) နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ - ယိုခါ ခွေအီႏကွုတ်ထဲင်းခရာႏ အဝ်ႏဒွုမ်၊၊
(က) မဟောႏသဓာႏဘဝ (ခ) ဝေဿန္တရာႏဘဝ (ဂ) အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻယို(သိဒ္ဓတ္ထ) ဘဝ ယိုသွံဘဝ နဝ်ꩻသွူ၊၊
(က) ယသောႏဓရာႏ (ခ) အာနန္တာႏ(အာနန္ဒာႏ) (ဂ) ဆန္ဒအမတ်(ငဆန်ႏ) (ဃ) သေထီးဗွာ(ကဏ္ဍက) (င) မဟာႏဗောဓိ(ညောဝ်ႏမွူး) (စ) ကာဠုဒါႏယီႏအမတ် (ဆ) ခံꩻဖွိုင်ꩻလစ်ဖြုံႏ = ဇာတက အဋ္ဌကထာ (ပထမ)-၆၃ = ဒီဃနိကာယ မဟာဝဂ္ဂအဋ္ဌကထာ -၁၈ = ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ-၃၂၂
သိဒ္ဓတ္ထ(ခွန်သီႏဓာတ်) နဝ်ꩻသွူ၊၊
ငဝ်းလင်္ကာႏ
အုံထွူသန္ဓေႏ        မွိုးနမ်းကီ အလာတဆီ       ကထင်ႏလꩻ မွိုးဗွေႏအသꩻ       သေနန်းချာ မွိုးယိုတွမ်ႏဖါ      ဖူးဝေးချင်ꩻ လဝ်းနယ်ဝါꩻရင်ꩻ    ခွန်ရာႏဇာႏ လယ်ႏခွင်ꩻဖေႏဒျာႏ  အီႏထမ်ႏပြွတ် ကပိလဝတ်        ခွန်ဌာႏန ဒေဝဒဟ        မာနင်ꩻခမ်း နီဖဲ့ꩻခင်ႏလမ်း      အခါႏလယ်ႏ မာꩻယံတင်ႏတယ်ႏ    ဖျင်တဖူꩻ ခွန်လိုꩻရံႏစူꩻ       သဲင်ꩻလယ်ႏချာ တွိုႏလွေꩻဗꩻငါ       လုမ္ဗိနီႏ နင်ꩻမျတ်ထင်ႏထီႏ     အင်းချင်းတုဲင် ခွꩻသꩻစွုမ်းပြုဲင်        အုံပဆား အင်းချင်းပင်ယွား      အုံထွိုင်ႏဖွို့ꩻ တလီꩻလောႏထွို့ꩻ      အီႏလွူးသွူ သွꩻမူႏသေထွူ       ဆေင်ႏဖုဲင်ကင်း မွိုးဟို့ꩻကိုနင်း        ပလ္လင်ႏကီ လောင်ꩻမျတ်ပေႏအီ   ကျွꩻထန်ႏလင်ꩻ ကျွꩻငါလွေꩻထင်ꩻ    ခင်ႏနွုတ်ꩻကာ ဒေါ့ꩻငဝ်းငတ်ꩻငွါ      ထူꩻဆန်ꩻငါႏ လူꩻလိုꩻဗျဟ္မာႏ       ယိုဖုံႏရင်ꩻ ခွေမျတ်လွိုဝင်ꩻ        ထွာအတန် အံႏဖြာႏထွိုက်သန်    သန္ဓေႏယဝ်း ကွုတ်ထဲင်းဒွုမ်တဝ်း  ဆုဲင်ꩻတလဲင်ႏ ရုဲင်းဟန်ဒေါ့ꩻပဲင်ႏ       ငမ်းတဝ်းဝင်ꩻ သူသွစ်ꩻနေင်ႏတွင်ꩻ    ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာ ဗွေနီꩻနဝ်ꩻခါ        ထွာသောကျာႏ ကလွူးဖွာꩻဒါႏ        ခွန်ပေႏဆား ဖုတ်ဖဲ့ဗွာလွား         သꩻကိုယူႏ ခွꩻသꩻရောင်းရျူႏ       စူတဆီ ကတောင်လောင်းကီ  ယွော့အွဉ်ႏဒင်ႏ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ     ခွန်ပေႏနီဗွေႏဩ။ လွူးဖွာꩻခန်ꩻနေား     ကဝုဲင်ႏဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ      ယံလꩻမွေး မဉ်ႏလꩻဒွိုန်းဟွေး     အယံတွင်ꩻ စွုမ်ႏဘဝရင်ꩻ        မဉ်ႏလွူးခွေ သောင်ထျꩻစေႏထွေ   ဆရာႏမူႏ အ၀်ႏခူအဝ်ႏဗူႏ        မနန်းခီ နုဲင်းစွဉ်ႏစဲစ်ထီ        လွူးယိုꩻမာꩻ မွိုးဖါနီဖြာꩻ        အဝ်ႏစွုမ်ႏဒျာႏ ဟဝ်လက္ခဏာႏ      ယောင်ꩻကရေꩻ ထွာဒျာႏသဌေꩻ       မွိုးဖါခြွေ သဲစ်လွူးဖွါꩻခွေ       ကလိုႏရာꩻ အဝ်ႏတထွူထာꩻ      စုံႏစုံႏလင်ႏ ဘုံꩻကံႏထိုထင်ႏ       တငါငါ ကေားရက်သားအာ  ရိမ်ယွော့ဖင်ꩻ ယံလွိုလဲဉ်းဝင်ꩻ     စစရာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻချမ်ꩻသာႏ  ဆုတောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဒဲန်စေတ်ꩻလာဗွေ မဟာသမယနီꩻ(ထူꩻချာꩻချက်)
ဒဲန်စေတ်ꩻလာဗွေ မဟာသမယနီꩻ ထူꩻချာꩻချက်နောဝ်ꩻ တောင်ꩻမုဲင်ခါꩻသွော့ လယိုအတွိုင်ꩻနေား။ ၁။ လိုပ်ꩻလုဲင်းသွို့ခြံသားသီး တရိမ်ဝင်ꩻထီတဲင်တနွိုင်ထေင်ညင်ꩻ ရွို့ꩻရန်ႏဝင်ꩻ ငိမ်ꩻချံꩻထိုꩻနီꩻ၊ ၂။ ကပိလဝတ်ခမ်းသား တောမ်ႏ ကောလိယခမ်းသားသီး နီဖဲ့ꩻနီခေါဝ် စဲ့ꩻတွိုက်ပွယ်ꩻဘေꩻအန္တရာယ်ႏ ထွာတယ်ꩻတောဝ်းတဲင်  ထူႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻနီꩻ။  ၃။ လူꩻတနံဗျဟ္မာႏ အသုရာႏသီး တောမ်ႏ ဂဠုန်ႏနဂါꩻသီး၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး ခြွောန်းလွဝင်ꩻနီꩻ (အောဝ်ႏယိုတလဲင်ႏလူမ်ꩻသွူ)၊ ၄။ ခူန်ပိုမင်ꩻသာꩻငတ်ꩻရျာꩻသီး ထင်ႏဗုဲင်လွရဟန်နွို့ꩻဖိုင်သော့ꩻႏတဲင်သာႏ သနာႏနီꩻ၊ ၅။ ဗွေႏရဟန်ꩻအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻလူမ်းလူမ်း ထွာလို့လို့ ရဟန္တာႏနီꩻ၊ ၆။ နိမ္မိတဖရာꩻ ရီထွူ ပကတိဖရာꩻနောဝ်ꩻ စေနယ်ချာဖေႏတဲင်လိုꩻလူꩻသီး နာႏထူႏဗာႏနုဲင်းနုဲင်း ဗွေႏဖရာꩻသီး အရီ-အစေ နီꩻ၊  ၇။ ကောပ်ပွိုးစွောန်ႏ မဟာသမယယိုတဲင်ဂဠုန်ႏ တောမ်ႏ နဂါꩻသီး ရွို့ရန်ႏတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် မေတ္တာႏသꩻဗွာ အွောန်ႏချာငါဝင်ꩻနီꩻ၊  ၈။ ဟောꩻနယ်ခါꩻဖေႏ ဆဲင်ႏရာꩻမဟာသမယသုတ္တန်ႏ နုတ်ꩻစွိုးနီꩻ၊  ၉။ ဘိက္ခုနီသာသနာႏ ပေါႏလွောန်ထွာလွောန်စစနီꩻ နုဲင်းယိုဖိုင်ႏသွူ။ (တောင်ꩻသေꩻ - ဗွေႏ ခူန် နင်ꩻသီး ယံထေႏကသေထွꩻ ဖေႏကလꩻဗဟုသုတ အကဲန်အဗဲ့ꩻတဲင် ဖန်းဖြယ်နယ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။) မဟာသမယသုတ်ယိုနောဝ်ꩻ နီꩻဗွေႏဖရာꩻ ဟောꩻသေꩻခါꩻဖေႏ ဒဲန်စေန်ꩻလာနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ရွောစ်ဘာသ်သေႏသေႏလွသွော့ဝင်ꩻ မဟာသမယသုတ် ကရိုꩻနောဝ်ꩻ...။သထူင်ႏပေႏ ခူန်သာ (မီꩻရဲ့)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အမျတ်သွတ်ꩻထာꩻရာꩻသူပါꩻ
"အနုတ္တရိယသုတ် (အမျတ်သွတ်ꩻထာꩻရာꩻ ၆-ပါꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး အမျတ်သွတ်ꩻထာꩻရာꩻ အဝ်ႏသူပါꩻ၊ သူပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ဒဿနာနုတ္တရိယ - အမျတ်သွတ်ꩻထာꩻထီႏ ၂။ သဝနာနုတ္တရိယ - အမျတ်သွတ်ꩻထာꩻဟွူန် ၃။ လာဘာနုတ္တရိယ - အမျတ်သွတ်ꩻလꩻလာဘ် ၄။ သိက္ခာနုတ္တရိယ - အမျတ်သွတ်ꩻသိက္ခာႏ ၅။ ပါရိစရိယာနုတ္တရိယ - အမျတ်သွတ်ꩻလောင်ꩻကပ် ၆။ အနုဿတာနုတ္တရိယ - အမျတ်သွတ်ꩻထာꩻယူႏလꩻ အဝ်ႏသူပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ထီႏဆင်ရတနာႏ၊ ထီႏသေရတနာႏ၊ ထီႏပတ္တမျာꩻနဝ်ꩻ ဒုံသားထာꩻထီႏ၊ ပုထုဇဉ်ႏထာꩻထီႏဒျာႏ၊ အရိယာႏသီး ထာꩻထီႏမွေးတဝ်း၊ ထာꩻထီႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရာႏဂဖေ့တာႏ၊ သေအီသစ္စာႏ၊ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏမွေးတဝ်း၊ နေးတွမ်ႏထာꩻယွုမ်းအံႏတဲင် ထီႏဘုရာꩻ (ကေႏညိုႏဘုရာꩻ)၊ ထီႏသံဃာႏ (ကေႏညိုႏသံဃာႏ)နောဝ်ꩻမꩻ ကိလေႏသာႏစင်ကြောင်းအီတာႏ၊ သောကလျားဆွိုး၊ ထာꩻငွိုးယေန်ဖေ့၊ တွိုႏထေ့နိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ထီႏဘုရာꩻ ထီႏသံဃာႏနဝ်ꩻမꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ ထာꩻထီႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ဟွုန်ထုံငေါဝ်း၊ ဟွုန်မောင်းငေါဝ်း၊ ဟွုန်တိန်ႏငေါဝ်း၊ ဟွုန်ငေါဝ်းတဲက်၊ ဟွုန်ငေါဝ်းသချင်ꩻ၊ ဟွုန်တရာꩻမာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ငိမ်ꩻဖေ့ရာႏဂ၊ ဒုက္ခလွစ်ထန်ႏ၊ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတာႏမွေးတဝ်း။ ဟွုန်ဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻ၊ ဟွုန်ဒျာႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻသံဃာႏ တရာꩻမွေးတရာꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတွော့ꩻ ဟွူန်တရာစဲစ် တရာꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ ထာꩻဟွူန်နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ လꩻပို၊ လꩻမာ၊ လꩻတခြိုꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ ငိမ်ꩻဖေ့ရာႏဂ၊ ဒုက္ခလွစ်ထန်ႏ၊ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတာႏမွေးတောဝ်း၊ ယွုမ်းခြောႏခြဲ့ꩻဘုရာꩻ-လꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻ၊ ယွုမ်းတဉ်ႏတွော့ꩻ သံဃာႏ-လꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻ၊ လꩻသဒ္ဓါႏစဲစ်စဲစ် မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ထွာအမျတ်သွတ်ꩻလာဘ်နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ လောကကိုယို သွဉ်ထုမ်းဆင်၊ သွဉ်ထုမ်းသေ၊ သွဉ်ခꩻခြီႏဒါႏ၊ သွဉ်သမဏဗျဟ္မဏသီး အကျင်ꩻမာႏ၊ ကသွဉ်(သိက္ခာႏ)ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတာႏမွေးတောဝ်း၊ သွဉ်ဒျာႏသီႏလ၊ သွဉ်ဒျာႏသမာႏဓိ၊ သွဉ်အားထွုတ်ဒျာႏ ဝိပဿနာႏနောဝ်ꩻမꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတွော့ꩻ "သီႏလ သမာႏဓိ ပညာႏ"နောဝ်ꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ သိက္ခာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ လွူးခွန်ဒဲဉ်၊ လွူးပုဏ္ဏာꩻဒဲဉ်၊ လွူးသဌေꩻဒဲဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏတာႏမွေးတဝ်း၊ ရေႏမိုးနိဗ္ဗာန်ႏထွူတဲင် ကပ်လူႏဗွေႏဘုရာꩻသွမ်ꩻ၊ လောင်ꩻလူႏဗွေႏသံဃာႏသွမ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ လောင်ꩻကပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ ယူႏလꩻပို၊ ယူလꩻတခြိုꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတာႏမွေးတဝ်း၊ ယူႏလꩻသေႏသေႏ ဗွေႏဘုရာꩻဂွုဏ်ႏ (ပွါꩻမျာꩻဗုဒ္ဓါနုဿတိ) ယူႏလꩻသေႏသေႏသံဃာႏဂွုဏ်ႏ (ပွါꩻမျာꩻသံဃာနုဿတိ)နဝ်ꩻမꩻ လꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏတွော့ꩻ ထွာအမျတ်သွတ်ꩻ ထာꩻယူႏလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ အနုတ္တရိယသုတ်)
လိတ်လုဲင်ꩻပအိုဝ်ႏ
"ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ" ထွိုင်ႏလွူꩻထွား ပအိုဝ်ႏသီးလိတ်လုဲင်ꩻအတဲမ်းအကဲစ်ꩻနဝ်ꩻ ထီႏထွꩻလွဉ်ဗာႏ ခေတ်အဝ်ႏသွံခေတ်နဝ်ꩻသွူ၊ ပထမခေတ်နဝ်ꩻ ထွာသုဝဏ္ဏသထုံႏခမ်းခေတ်၊ ဒုတိယခေတ်နဝ်ꩻ ထွာမွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏ ဦးကဝိသာရခေတ်၊ တတိယခေတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏဦးသုနန္ဒသီးခေတ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပထမခေတ်နဝ်ꩻ တဲႏစစွဉ်ႏ ကမော့ꩻခွဲးထီႏဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမ ခွန်သူရိယစန္တာႏစိုးကာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ခွန်သွုပ်အဆုဲင်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ပင်ꩻသဲင်ꩻလꩻဗာႏစွဉ်ႏ ပိဋကတ်သွံဖုံႏ ကအဝ်ႏသီႏဟိုဠ်ႏခမ်းနဝ်ꩻသွူ၊ ထွာစဲ့ꩻပွယ်ꩻထွူ ပိဋကတ်သွံဖုံႏဖုံႏယို အနောႏရထာႏခွန် ပင်ꩻသဲင်ꩻပဂံႏခမ်း၊ ကပင်ꩻသဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻအကို အဝ်ႏသထုံႏကိုသား ထာꩻသေပညာႏသျင်ႏ ထာꩻဒါႏပညာႏသျင်ႏ ရဟန်ꩻတောႏသီးဖုံႏလဲ့ သဲင်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏလွ ပဂံႏခမ်းကိုသူꩻသွူ။ အနောႏရထာႏ ကပင်ꩻသဲင်ꩻဒါႏ ပိဋကတ်သွံဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပေမူအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ် အတဲမ်းအကဲစ်ꩻယို တဲႏစွဉ်ႏသူရိယစန္တာႏခွန်စိုး-မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ၊ တဲႏ ၁၃-ရျာꩻဗူႏ ဗꩻ ၁၈-ရျာꩻဗူႏအကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏပေလာႏစားတဲင် ကွပ်စဲ့ꩻဘေꩻစဲ့ꩻတံႏတွော့ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအစွဲးအကမ်းဖုံႏ ထိုꩻမားလို့-ယူႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏခါ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻလောကအကို ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ကေားတဲမ်းခြပ်စီႏသားဖုံႏ ထွာဒျာႏသာႏသနာႏဝွန်ႏထံꩻ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ၊ ကေားစီႏခြပ်ကတဲမ်းဒါႏ "ရွစ်အွံနေးဖြောင်း-ငေါဝ်းတဲက်"သားဖုံႏလဲ့အဝ်ႏဒျာႏ၊ ကေားကရွစ်သားလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ နိပါတ်ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီဇာတ်တောႏဖုံႏယို စီႏခြပ်တဲမ်းနေး တွမ်ႏလစ်ꩻဖြုံႏတတွယ်ꩻ ကဗျာလင်္ကာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကဗျာလင်္ကာႏဖုံႏနဝ်ꩻ သွောင်ဖွီဟဝ်ငါႏ၊ အငဝ်းသာႏယာႏတလေ့၊ တောင်ꩻယိုꩻ၊ မာꩻထွာနွောင်ꩻအီ ထာꩻရက်၊ ထာꩻလွꩻထီႏ၊ ထာꩻသညင်ꩻစိုမ်ꩻရက်ဖုံႏသွူ။
နေးတွမ်ႏကဗျာလင်္ကာႏတဲင် ကတဲမ်းသေꩻခါꩻထွူဒါႏ ဇာတ်နိပါတ်တောႏဖုံႏယို ဟော်ꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏသား (မော်)ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆင်သော့ꩻဇာတ်ပွိုင်ဇာတ်ခြောင်ꩻတွော့ꩻ ဟော်ꩻလွအခန်ꩻအနာꩻကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၈-ရျာꩻဗူႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ကျင်ႏပရိယတ္တိလိတ်လုဲင်ꩻသား မွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏကဝိသာရ၊ နောင်ဟဲင်းဆရာႏတောႏ၊ စခွီဆရာႏတောႏ၊ ဆောင်ႏပြောင်ႏဆရာႏတောႏတွမ်ႏ ပင်ပိုမ်ဆရာႏတောႏ-ကစဒါႏ ရဟန်ꩻတဲမ်းလိတ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓတရာꩻတောႏဖုံႏယို ဗွောင်လွေꩻအခရာႏ တွမ်ႏပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏထွူတဲင် တဲမ်းစုလွဉ်လွခန်း တွမ်ႏလင်္ကာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဇာတ်ရျာꩻငတ်ꩻဆီ၊ ဇာတ်တန်ဆီဇာတ်၊ သုတ္တန်ႏတရာꩻတောႏဖုံႏ၊ တရာꩻဆဲင်ႏရာꩻဝိနယ်ꩻဖုံႏ တွမ်ႏဆဲင်ႏရာꩻအဘိဓမ္မာႏဖုံႏယို တဲမ်းစီႏခြပ်လွေꩻနေး တွမ်ႏလင်္ကာႏပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏကဝိသာရ ကတဲမ်းစစကျမ်ꩻနဝ်ꩻ တနꩻမန်းသက္ကရာဇ် ၁၁၇၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်လာကိုသွူ၊ ဗွေႏကဝိသာရ အဝ်ႏသတင်ꩻသုံꩻ ဆောင်ႏဖိုးကျောင်ꩻတွိုက်တွင်ꩻ (ကတဲမ်းကျမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ) ဝေလာမသုတ်၊ ဂိဟိစာရိတ္တကျမ်ꩻ၊ သꩻကျမ်ꩻ၊ အဘိဓမ္မာႏဝတ္ထုပထမတွဲꩻ၊ ဝေဿန္တရာႏဇာတ်တောႏ၊ သီလခန်ꩻ၊ ဓမ္မရာသီႏကျမ်ꩻ၊ စူဠဝါႏကျမ်ꩻ၊ ဓာတုကထာႏကျမ်ꩻ၊ ပရိဝါသုဇနာကျမ်ꩻ၊ ဩဝါဒကျမ်ꩻ၊ ခန္တီပုတ်မဟာဝါကျမ်ꩻ၊ ဓမ္မဒီပဏီသꩻကျမ်ꩻ-ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
မွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏကဝိသာရ ကတဲမ်းသေꩻခါꩻဒါႏ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၁၃)စောင်ႏလွိုအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏနယ်ႏ၊ အွိုင်ႏကောင်ဗꩻကွဉ်ႏ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻနောင်ဟဲင်း ကတဲမ်းသေꩻခါꩻကျမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဥပေါသထကျမ်ꩻ၊ ဆင်ဗွာကတူႏ(၇)ဖြုံႏတွမ်ႏ ပသီႏရော်တွယ်ꩻ-သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စခွီဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ လွေꩻသွဉ်ထူႏဗာႏဖို ဗုဒ္ဓလိတ်လုဲင်ꩻ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်းနဝ်ꩻ ညအနေင်ႏတဆီ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဆရာႏတောႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပိဋကတ်လိတ်လုဲင်ꩻကို လွိုက်ထန်ႏအကျိုꩻကအာအာရာꩻ တရာꩻဖုံႏယို ပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကပြန်ႏပအိုဝ်ႏထန်ႏဖေႏဒါႏ လက္ခဏာႏရေꩻသွံပါꩻနဝ်ꩻ ထွာအစဲင်းသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဆရာႏနဝ်ꩻ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏဒျာႏ တရာꩻတောႏအထိုစားလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအခင်ႏမွဉ် ဘာႏသာႏယေန်ႏငဲးမုꩻ ကပ်အီသွမ်ꩻ၊ ထီခွꩻ၊ ကဝ်ႏ၊ မေႏတေန်ꩻထွူတဲင် မာꩻဝေယျာဝစ္စထွူ လိတ်ကွီအီဆုꩻတာႏ၊ မာꩻဒါႏနသီႏလကုသိုလ်ႏထွူတဲင် ကွီဆုꩻဖကုသိုလ်ႏ၊ ထာꩻလူႏပွယ်ꩻကို တရာꩻဆျာꩻထီတွမ်ႏ ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏပါဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆောင်ႏပြောင်းဆရာႏတောႏ ဦးကေနဝ်ꩻ ယံဖေႏကထွာလိတ်ပေလာႏ တဲမ်းသေꩻခါꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻ(၃၈)ပါꩻ၊ ပါႏရမီႏ(၁၀)ပါꩻတွမ်ႏ ဘုရာꩻထွာစဲဉ်ႏ ဗုဒ္ဓဝင်ႏအအဲဉ်ႏ တွမ်ႏပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏလင်္ကာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ပင်ပိုမ်ဆရာႏတောႏ ဦးသီလနဝ်ꩻလဲ့ ဗွန်နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဒုတိယခေတ်တဲင် ကျောႏစဲင်းလွဉ်စွဉ်ႏကရိုꩻလဲ့ တွမ်ႏဆရာႏတောႏဘွဲ့ ကပြန်ႏပအိုဝ်ႏသေꩻခါꩻနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏဒျာႏ "ဗိန္ဓောတသီႏကျမ်ꩻတကျမ်ꩻ"လွုမ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း မွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏဗွေႏကဝိသာရ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဒုတိယခေတ်အကိုနဝ်ꩻ ပေလာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏ ဝိနယ်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ(၁၂)ဖွူꩻ၊ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ အဘိဓမ္မာႏဆဲင်ႏရာꩻ ပေလာႏ (၁၉)ဖွူꩻ၊ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ သုတ္တန်ႏဆဲင်ႏရာꩻ (၁၁၃)ဖွူꩻ၊ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ သမဲင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻပေလာႏ (၂၀)ဖွူꩻ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏဟိုနာꩻ တရာꩻဟော်ꩻပအိုဝ်ႏ (၁၁)ဖွူꩻ၊ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻ တရာꩻဟော်ꩻပအိုဝ်ႏ (၆၆)ဖွူꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ပအိုဝ်ႏတရာꩻဟော်ꩻ (၇)ဖွူꩻ၊ ဗွေႏဗွန်နောင်တရား တရာꩻဟော်ꩻပအိုဝ်ႏ (၁၈)ဖွူꩻ၊ ဗွေႏဗွန်နောင်လက်ꩻ တရာꩻဟော်ꩻပအိုဝ်ႏ (၁၀)ဖွူꩻ၊ ပင်ပိုမ်ဆရာႏတောႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏတရာꩻပေလာႏ (၉)ဖွူꩻ၊ ပအိုဝ်ႏခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏ၊ ခေတ်ယိုခါ ငေါဝ်းတဲက်စွုမ်ႏ (၉၀)ဖွူꩻတွမ်ႏ ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ တသီႏကျမ်ꩻမျိုꩻစွုမ်ႏ (၂၇)ဖွူꩻ၊ ထီႏဗာႏ စုစုခြွဉ်း လိတ်လုဲင်ꩻမျိုꩻစွုမ်ႏနပ်အဖွူꩻ (တဝ်းလဲ့) နပ်ဖွူꩻအမျိုꩻအစား (၅၃၉)လွိုရပ်နဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဖေႏနေးကထွာမူသီတဗာႏနဝ်ꩻ မန်း၊ ထုဲင်ႏ၊ သီႏဟိုဠ်ႏ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သက္ကဋ-စတဲင် ဘာႏသာႏလိတ်လုဲင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻအကို မဉ်ႏထေနဝ်ꩻ ယံဖေႏနေး ကအုံနောင်မန်းလိတ်လုဲင်ꩻငါ၊ ကထေနုဲင်းနဝ်ꩻအကို ပါဠိဘာႏသာႏနယ်ꩻအတွိုင်ꩻ အုံနောင်လွေꩻ ဌာန်၊ ကရိုဏ်း-ကစဒါႏ သဒ္ဒါႏနယ်ꩻဖုံႏ လိတ်လုဲင်ꩻပအိုဝ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏခါလဲ့ အွဉ်ႏထိုꩻမားတဝ်းတွော့ꩻ ယံကထေလွေꩻဖေႏ အငဝ်းစွုမ်ႏစွုမ်ႏ ချꩻသေꩻခါꩻမူနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးရဟန်ꩻပညာႏသျင်ႏ၊ လိုꩻလမ်းပညာႏသျင်ႏသီး ထာꩻကျိုꩻစာꩻမုꩻတဲင် လက်ခံႏလꩻခါꩻစွဉ်ႏ လိတ်မူကွတ်ꩻမျိုꩻကွတ်ꩻစွုံႏ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏထီသိမ်ႏမူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဒုံလီꩻကောင်မူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏပင်စုံမူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏစံကာꩻမူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏစခုဲင်းမူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏပင်ႏတရားမူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏလွယ်ပွတ်ꩻမူ၊ ဗောင်းမူ-ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ခါးလားကလꩻလွတ်လတ်ရေꩻ မန်းသက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၃၀၅-ဗာႏ၊ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၄၃-ဗာႏကို စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏ စဝ်ရွှေသိုက်နဝ်ꩻ ပင်ꩻဗွေႏဆရာႏတောႏတန် ကားဖြဝ်ꩻခမ်းအကို အပါꩻ(၁၀၀)လွိုတဲင် မာꩻပွယ်ꩻသံဂါယနာႏ ဝိနယ်ꩻငတ်ꩻကျမ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ဗွေႏဆရာႏတောႏ (၁၀)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏကျွꩻလွဉ်ပွယ်ꩻနဝ်ꩻကို(နေနေ)သွူ၊ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ဗွေႏဆရာႏတောႏထီသိမ်ႏလဝ်း "ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းစုသေꩻခါꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မူနဝ်ꩻ လိတ်တဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏတငွါလွုမ်ꩻအကျောင်ꩻ၊ ပေါႏဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ လွူꩻထွားမန်းလိတ်ယိုꩻပေႏအကျောင်ꩻ"သျင်ꩻနယ် ဗွေႏဗိုန်ပအိုဝ်ႏအလောင်ႏ ကေႏကေႏလယ်ႏလယ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဗွန်ပအိုဝ်ႏဖုံႏ သမ်းဖေႏအာႏသွုပ်တဲင် ခံႏအုံဒွုမ် တဲမ်းစုလွေꩻတွော့ꩻ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ(၁၅)နီꩻ၊ နေင်ႏ ၁၉၄၈-ဗာႏ၊ ဧပြီလာ(၂၂)နီꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းထွူဖြီꩻစီꩻနွောင်ꩻခန်းဒျာႏသွူ။
ဖေႏနေးကအွဉ်ႏတီႏနွောင်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မူအသီတဲင် ၁၃၁၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလောင်း (၅)နီꩻ၊ ၁၉၅၀-ဗာႏ၊ နိုဝင်ဘာလာ(၂၉)နီꩻ၊ မွူးနီꩻဗုဒ္ဓဟူꩻ တဲႏ (၂)နားရီႏ ဗꩻလင်ꩻ (၅)နားရီႏအတွင်ꩻ ပင်ꩻသံႏဃာႏ(၅၂)ပါꩻတွမ်ႏ ကဖစ်ဟွုန်ခါꩻဒါႏ အထူꩻ လိုꩻလမ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏတွမ်ႏ ကပင်ꩻခါꩻဆရာႏတောႏသီး ကျွꩻစုံႏလင်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်တွိုက်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ သဘာပတိဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ အင်းပေါခုံ၊ အရံႏသဘာပတိနဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻကံဦး ဗွေႏမေဓိယတွမ်ႏ ပထမကျောင်ꩻတန် တွိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ဗွေႏဓမ္မသာမိသီး ခံႏထွာဖေႏလွနဝ်ꩻသွူ၊ တွိုင်ႏပင်ႏလွခန်း လိတ်မူဖုံႏအကို ယံဖေႏနေးဗွေႏဆရာႏတောႏ အင်းပေါခုံ ကလွိုက်ဖေႏ အလွောက်ꩻသွတ်ꩻလိတ်မူ အပြဲ့ꩻစုံႏသွတ်ꩻလိတ်ထွူတဲင် ယံကထွတ်ထေလွေꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာ၊ ယံကလွောင်ႏဗူႏလွေꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဘာႏသာႏပြန်ႏအစွိုꩻ၊ ဖေႏနေးကထေနွောင်ꩻလိတ်စောင်ႏ ယံကလူႏခံႏရွဉ်တောင်ႏတာႏ(ရံႏပုံႏ)ဖုံႏသွူ။
လိတ်မူဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ အဗွေစွုမ်ႏသွတ်ꩻ အမဲဉ်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ လွိုက်သေꩻခါꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ဦးသုနန္ဒ ပအိုဝ်ႏလိတ်မူအကျောင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏကလွိုက်ခါꩻဖေႏဒါႏလိတ်မူယို ယံဖေႏနေးကလင်ꩻတွဲႏရန်ႏကုန်ႏ အဖွူꩻ(၅၀၀၀) အမျာꩻသဘော်ꩻဗွန် အွဉ်ႏထွော့လွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဘာႏသာႏပြန်ႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏဖေႏတာႏအပ်တာႏဝွန်ႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသစွုမ်ႏအကို ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏ(၃၄)ပါꩻ-နဝ်ꩻလဲ့ သဘော်ꩻဗိုန်အွဉ်ႏထွော့ပါလွနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏသာသနရက္ခိတအစွိုꩻနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏသေꩻခါꩻ ၁၃၁၉-ဗာႏနေင်ႏ (၁၉၅၇) ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်တွိုက်ကိုနဝ်ꩻသွူ၊ အစွိုꩻနဝ်ꩻအကို ဩဝါဒါစရိယတွမ်ႏ နာယကပုဂ္ဂိုလ်ႏဗွေႏဗွန်တန် (၉)ပါꩻ၊ ဥက္ကဋ္ဌတွမ်ႏဒုဒုဥက္ကဋ္ဌဗွေႏဗွန်တန် (၂)ပါꩻ၊ အွဉ်ႏအကိုရေꩻ (၁)(၂)(၃) ဗွေႏဆရာႏတောႏ(၃)ပါꩻတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ နွို့အစွိုꩻ(၅)ပါꩻ ဖေႏအပ်ခါꩻ တာႏဝွန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အစီꩻဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ ထဉ်ႏထူꩻအနေႏ သထုံႏသီႏသဲင်ႏ-စောက်ꩻဖါဦးခွန်စိန်ႏ၊ ကနွို့တဲမ်းငီꩻလိတ်ချုပ်ကိုသား ပအမဖဥက္ကဋ္ဌ ၁၉၅၈-ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အိမ်စောင့်အစိုႏရဝွန်ႏတန်လီꩻ ဦးဖြူ၊ ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏဥက္ကဋ္ဌလီꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရဝွန်ႏတန်လီꩻ ဦးဘိုးခင်တွမ်ႏ ကျောင်ꩻတန်တကာႏ ဦးဟန်သီးဖုံႏလဲ့ ထင်ႏလွဉ်လွနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်စွဉ်ႏ ဦးဖြူတွမ်ႏဦးဘိုးခင်သီး ကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏတဲင် လူႏခံႏလꩻလွေꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရ လိတ်လုဲင်ꩻအတွက် (၂၀၀၀၀)ဗွေဗွေနဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ လိတ်မွူးတသာစောင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ ဦးဉာဏ ထူႏတာႏဝွန်ႏတဲင် ၁၃၁၉-ဗာႏနေင်ႏ (၁၉၅၇)ကို လင်ꩻတွဲႏနျꩻ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ ကန်တော်ကလေး၊ အမုဲင်(၁၀၇၉၄) ကိုရှိန်စက်နျꩻလိတ်ထျꩻ အဖွူꩻ(၅၀၀၀)ထွူယဝ်းလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထဲင်းဖျင်နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ ယံဖေႏနေးအာႏကယိန်းတာလာတဲင် နေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏနေင်ႏ (၁၉၆၁)ဗာႏနေင်ႏကိုနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏ(၂)ပါꩻ၊ အကျိုꩻဆောင်ႏဆရာႏတောႏ(၂)ပါꩻတွမ်ႏ အွဉ်ႏအကိုရေꩻဆရာႏတောႏ(၄)ပါꩻဖုံႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏထဲင်းယင်း ဗဟိုႏသံႏဃာႏသမဂ္ဂအစွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာ ကတွဲႏနျꩻရန်ႏကုန်ႏကို အဖွူꩻ(၁၀)ယို ယံဖေႏအသိအမတ်ကပျုဖေႏ ပအိုဝ်ႏတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသအကို ယံဖေႏနေးသွဉ်ခွင်ꩻကလꩻလုဲင်းလုဲင်းစွစ်ꩻစွစ်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်လွေꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းအစိုႏရထျꩻတဲင် ဖြဝ်ꩻခမ်းအစိုႏရနဝ်ꩻ အသိအမတ်ပျုဖေႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လꩻပါထဲင်း သွဉ်လွစ်လွစ်တခြင်ခြင်အခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻကျိုႏဆွုမ်ႏထောက်ခံႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ နေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာလောင်း(၁၀)နီꩻ (၁၉၆၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ(၂၃)နီꩻနဝ်ꩻ ပင်ꩻကျောင်ꩻ (၁၇၃)ကျောင်ꩻ၊ ပင်ꩻသံႏဃာႏ(၂၃၉)ပါꩻတဲင် မာꩻလွေꩻအစီꩻအဝွေꩻ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ အွိုင်ႏကျောက်တလုံꩻ၊ ကျောက်တလုံꩻဘုရာꩻကောင် ဇရွပ်ကိုနဝ်ꩻသွူ၊ အစီꩻဝွေꩻနဝ်ꩻအကို ဗွေႏဗွန်ပင်မွဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဖေႏသဘာပတိဆရာႏတောႏတဲင် အခန်းနားမူးနဝ်ꩻ ဗွေႏဝိနယက ခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။
ကျိုႏဆွုမ်ႏထောက်ခံႏပွယ်ꩻအကို ဗွေႏကုသလ(ကျောက်တလုံꩻ)(ယိုခါ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ် ဖြားအောင်ႏခမ်းထီ)နဝ်ꩻ ဒင်ႏသွင်ꩻထင်ႏ ကျိုႏဆွုမ်ႏထောက်ခံႏဒျာႏအကျောင်ꩻတဲင် ဗွေႏအာစာရ၊ နောင်စင်းဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ ထောက်ခံႏချာကဒင်ႏသွင်ꩻထင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ အစီꩻအဝွေꩻသဘာပတိတွမ်ႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတောႏသီး ကကျွꩻလွဉ်အစီꩻဝွေꩻသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ ကျိုႏဆွုမ်ႏထောက်ခံႏဒျာႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ မူတသာယိုအကျောင်ꩻ ဟဲ့ꩻသာႏဓုသိုမ်လဲင်ႏတွော့ꩻ အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ ထူႏသိမ်ꩻလွေꩻခန်း အခန်ꩻအနာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗိုန်နဝ်ꩻနေနေ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ တဲႏဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ (၇) ဗꩻဒဲဉ်သီႏလောင်း(၁)နီꩻ (၁၉၇၈-ဗာႏနေင်ႏ တဲႏမတ်လာ-၁၅ ဗꩻ(၂၄)တွင်ꩻ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ အွိုင်ႏဆောင်ႏဖိုး၊ နောင်ယာသုဲင်ဒုံ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻအကိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ လိုꩻအာႏရဲင်ꩻသွံသိန်ႏ၊ ရဟန်ꩻအပါꩻ (၈၀၀)လွို၊ ဆရာႏဟော်ꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏ(မော်)(၁၀၀)လွို တက္ကသိုလ်ႏဖွော်ဖွော်မွဉ်ꩻမွဉ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻသားမူႏခိုဖုံႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏဖုံႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻသုတေသီသီးဖုံႏ ထင်ႏလွဉ်စုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဖေႏကတိုꩻတက်ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻအီတဲင် အဝ်ႏအစီꩻဝွေꩻနဝ်ꩻကို ချꩻသေꩻခါꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်နုဲင်းလယိုဖုံႏသွူ။
တဲႏနေင်ႏ ၁၃၄၇-ဗာႏ ဗꩻ ၁၃၆၂-တွင် ဗွောင်သွဉ်လွေꩻဖေႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကိုကအဝ်ႏဒါႏ ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ သာႏမဏေႏဖုံႏ၊ ကျောင်ꩻသားမူႏ/ခိုသီးတာႏ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွဉ်တန်ꩻတဲင် လွူးထန်ႏဖေႏနွောင်ꩻလဲဉ်း ထွာဆရာႏဖြာꩻခြွဉ်း (၁၀၈၈၂)ဖြာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻဗီးလဉ်း
ဝေင်ꩻဗီးလဉ်း (အဲင်းကလေတ်: Bilin) (မန်း: ဘီးလင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ သထွုံႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗီးလဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဗီးလဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသထွုံႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻကျိုက်ထိုခါႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻယွာတစ်၊ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ
ဝေင်ꩻယွာတစ် (အိန်းကလေတ်: Ywarthit) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထာႏဝ ဗော်လခဲခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗော်လခဲကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂၅၁ ဖြာꩻ၊ ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻတဲင် စောက်ꩻတနျာႏ၊ မန်း၊ စောက်ꩻ တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိုပုဲင်းလွတ်
ဝေင်ꩻမိုပုဲင်းလွတ် (မန်း: မိုပိုင်းလွတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏလေဆီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉၈၇ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပသာမေတ္တာနိဿယ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
လိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻ
လိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻ(လိတ်မူကရီးခါရော်ꩻရယ်ꩻ) နီပအိုလိတ်လုဲင်ယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏပါမုဲင်တဲမ်း၊ အတဲမ်းခါ၊ ညလဲဉ်းနိန်ပေါင်ခိုင်းမှဲ၊ အောဝ်သက္ကရာဇ် ခုနိန်မုဲင်တဲမ်း၊ တယ်လွဉ် နေးထူလွဉ်စာႏမူႏမုဲင်တဲမ်း၊ ကတဲမ်းခါနဝ် ပုဂ္ဂိုလ်ပါသော့ ခိုင်မုဲင်ဖြာ၊ အတဲမ်းအရပ်မုဲင်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ကတဲမ်းသေခါလိတ်လုဲင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ဖုံနောဝ် ကထင်ထုမ်အထျအထောင်ꩻ အရွီးအခိုႏနောဝ်ခါ အမျာကအီးခံႏထူနွောင် သက်သေသက်ကန် အထောင်အထျနောဝ် တအဲဉ်ထောဝ်းနော။ ကွပ်နောဝ်မှ မာစွဉ်အမျိုမုဲင်တရိုတောဝ်း နေးတွံနီပအိုဘာသာငေါဝ်းငွါ လိတ်လုဲင်ဒျာတိင် ဟောဝ်တဲမ်းသေခါ ကမ္ပယ်ႏ တဲးတဲးဝါးဝါး စိင်းစိင်းစဲ့စဲ့နောဝ်ထွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်မဲ့လုဲင်းနားလုဲင်းသားယဟန်ႏ ကဒေါ့ဖြောဝ်ဒါႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်လိတ်ယိုနဝ် အောဝ်သထုံခမ်း စတယ်ထွာလွဉ် အနောရထာခွန် ထူနီပအိုဝ်လိတ်လုဲင်တိင် ဝွေꩻသီး သိင်တယ်ထောင်တော ပုကံခမ်း နိပအိုဝ်ယဉ်ငဲမှုဖုံနဝ်လဲ့ အနောရထာခွန် တိုက်ထူရိုပီးနောဝ်ထွူနော။
ကဒေါ့ဖြောဝ်လွထွူနုဲင်းနဝ်လဲ့ အမျာယံလက်ခံထူဒါ သက်သေသာဓက အမော့အဆွုမ်ႏ အထျအထောင် အရွီးအခိုႏ ခိုင်ခံနောဝ် တမော့တောဝ်း တအောဝ်တောဝ်း၊ ကထင်ႏထွာနုဲင်းနောဝ်တိင် လိုပေခေတ်ယိုခါ တယွုမ်းတောဝ်း တလက်ခံတောဝ်း၊ ကွပ်နောဝ်မှ ပအိုလိတ်လုဲင် အထျအရွီးအခိုယို ကထင်ထွံနောဝ် တွံပါကထွံဆျာဒီ အထျအမောင်နောဝ်ပီဝါင် အထျအရွီးအခို တမော့တောဝ်း။ ကွယ်တွော့ နီကအာကိုလ အထျအရွီးအခိုနောဝ် အဘွဲ့တော်မျဉ် အမီႏတသေတောဝ်းလဲ့ အလိတ်ပပ် ကအောဝ်ကုဲင်ဒါ ယိုခါခဲ့ခဲ့ မိုင်ပျို နောင်ဟိင်း သီသိင်ဆရာတော်သီး ကတဲမ်းသေခါ ပိဋကတ်ဖုံးနောဝ် အောဝ်ထင်ထင်ရှာရှာနောဝ်တချက်။
ကမ္ဘာ့စွယ်စုံကျမ် ပထမတွယ်ကို နောဝ်လဲ့ နီပအိုဝ်လိတ်လုဲင်ယိုနောဝ် ပေါ်လွဉ်ငရီးလဲဉ်း စောက်လိတ်လုဲင်ꩻ သာက်သေသက်ကန် အောဝ်နုဲင်းနောဝ်တချက် ။ ကွပ်စွဉ်သက်သေ အထျအထောင် အောဝ်နီချက်နုဲင်းနောဝ်မှ ပြယ်ႏထောင်စုလိုမျိုကိုနဝ် နီပအိုဝ်အမျိုသာသီး မဲ့ငါဗန်လ မဲ့ငါတပေဗာတောဝ်းနောဝ်ထွူ။ နီပအိုဝ်လိတ်လုဲင် ထွံအထျအထောင်ꩻ တမော့တဝ်းနောဝ် ကွပ်စွဉ်ႏတတဲမ်းသေခါတောဝ်း ကမ္ပါယ် သက္ကရာဇ် နိန် နောဝ်မှ ထုမ်အထျအထောင် ယပ်နောဝ်ထွူ။ ပှိုပီနဝ်မှ ခိုင်းယိုမာတငါ မာစွဉ်ႏ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုတောဝ်း တဲမ်းသေခါစိင်းစိင်း ကမ္ပါယ် သက္ကရာဇ် နိန် တွံနီပအိုဝ်ဘာသာ လိတ်လုဲင်ဖုံသွူ ။ လိုယဟန်သားနောဝ် တဲမ်းကူ တဲမ်းထွတ်ဝင်လိတ် စခါလဲ့ ဝင်ကတဲမ်းသေခါ သက်ကရာဇ် နိန် လာ တွမ် ဝင်ကထေတဲမ်းသားမိဉ်ဖုံနောဝ် ဝွေꩻသီးတစူလွဉ်တဝ်း ရိုတောဒျာ ဝွေꩻသီးတဲမ်း ရိုတောဒျာ ဝွေꩻသီးထေ သက်ကရာဇ် နိန်ႏ လာလဲ့ သော့ တရာရာထိုဒျာ နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်မာတောဝ်းသွူ။
၁။ ဆရာတော် ဦးသုနန္ဒ    ကျောင်ထီသိမ်ႏ ၂။ ဆရာတော် ဦးဣန္ဒာ    ကျောင်ဒုံလီကောင် ၃။ ဆရာတော် ဦးဣန္ဒဝံသ   ကျောင်ပင်စုံ ၄။ ဆရာတော် ဦးပဏ္ဍဝ    ကျောင်ပင်တရား လွယ်ပွတ်
ဗွေႏဆရာႏတောႏသီး ကတဲမ်းလွဉ်လိတ်စာမူနောဝ် ဒါင်ပျနယ် သံဃာတော်သီးအမျာဖုံထွူ။ သံဃာတော်သီးဖုံးလဲ့ လိတ်စာမူ (၄) မျိုကိုနောဝ် ကအီးရွေထူဗာနောဝ်လဲ့ စင်းထူရွေတောဝ်းတိင် အပ်လင်ခန်း အင်ပေါခုံကျော် ဆရာတော် ဦးသူရိယ နောဝ်ထွူ။ ကမ်းဒျာ အင်ပေါခုံ ဆရာတော်သဖေါ်အတိုင် ယံကရွေချေလိုက်ထူဒျာနောဝ် ။ သံဃာတော်အမျာ သဘော်ဗိုန်ဝင် အပ်လင်နုဲင်းနောဝ်ထွူ။ အင်ပေါခုံဆရာတော်လဲ့ ထွားစစ်ဆေ ဆစ်နဲစ်သေချာထွူ လိတ်စာမူ (၄) မျိုကိုနောဝ်။ နောဝ်မလိုက်ထန်လွဉ်ဖေ ရွေထူထန်ဖေ ကျောင်ထီသိမ် ဗွေဗွန် ဦးသုနန္ဒ လိတ်စာႏမူႏနဝ်တဲင် သင်ဃာတော်သီးလဲ့ အွဉ်ႏလွခန်း လိတ်စာႏမူႏအတီတဗာနောဝ်ထွူ ။ ဆရာတော်အင်ပေါခုံ ကရွေချေထူလိုက်ထန်ဗာအကျောင် ဆရာတော်ကတဲမ်းသေခါလိတ်နောဝ် ထေထန်ဖေ ဆလွိုထွူနော ။
ဆရာႏတောႏ လိတ်မတ်ချာက်
၁၃၁၂-ဗာႏနိန်ႏ၊ တထိန်ႏလာလောင်း (၅) နီꩻ၊ မွူးနီꩻဗုဒ္ဓဟူꩻ၊ မွူးပင် စက်(၄)နားရီႏအချိန်ႏတွင်ꩻ၊ ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ရေဒီယိုပုံႏ အွတ်ꩻတိုက်ပေႏအကို။ အွိုင်ႏဟိုပုံꩻ၊ အိုင်းနမ်းခုတ်၊ အိုင်းသထုံႏသီသိင်၊ အိုင်ပင်လောင်၊ အိုင်စံကာ၊ အိုင်နောင်ပါလမ်၊ အိုင်ညောင်ရွီ၊ တွမ်ႏဝိန်တောင်ႏကီꩻ အသောင်အထျ ကျောင်ꩻပေါင်ꩻ (၃၀) ဗော့ဗော့၊ သင်ဃာတောႏသီး အပါꩻသွံဆီလှိုလိုဗွောင်အစီအ၀ွေ သဖေါ်တူႏစီမန်ႏလွနောဝ်ခါ၊ လိတ်မွူးမူႏဖုံအကို ကထိုင်ထွားငဲင်လိုက်ဆွစ်ရွေꩻလွ တောင်ႏကီꩻထီသိမ်ႏမူႏ၊ အိုင်ႏဟိုပုံꩻ ဒုံလီကောင်မူႏ၊ သီႏသဲင်ႏ ပင်စုံမူႏဖုံနောဝ်ရာ အစဲဉ်အတိုင် ၁ တောင်ကီꩻမူႏ ပထမ။ ၂  ဒုံလီကောင်မူႏ ဒုတိယ။ ၃  ပင်စုံမူႏနောဝ် တတိယ။ ထဲ့သင်ꩻကျောင်ꩻ ဖျတ်အထီခတ်အကဲ ထီႏသေဗာႏနောဝ်ထွူ။ အကျောင်ꩻနာဝ်ꩻရာꩻ တတိယမူႏနောဝ်ꩻ ငေါ၀်းလီငွါယ ထုံစဉ်သုံစွယ် စခေါင်စခါ ပါသော့အာသွတ်သွူ။ ဒုတိယမူႏနောဝ်ꩻ ကာလဆန်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏလွဉ်ဗွေစွုမ်ႏပြဲ့ꩻစုံႏစွဉ်လဲ့ ကခကစဒါႏ အက္ခရာႏဖုံႏအလောင်း ဟထိုꩻတပါသင်ꩻတဝ်းအချက်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာငါႏအတွက်တဲင် ဟ၀်လိုုခန်းစွဉ်ႏ တတိယမူႏလဲ့ တထွꩻခွုတ်တော၀်း ပထမမူႏတွော့ သင်ꩻတင်ꩻ ဝီးဝေါင်ꩻထီးဝါးလုမ်ꩻသွူ။ ပထမမူႏနောဝ်ꩻ လိတ်မန်းတွမ်ႏ လိတ်ပါဠိ ပါသော့စုံလင်ထွူ တကာႏတဝ်း၊ တွမ်ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ|ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ] ငေါဝ်းငွါလွေꩻသဲင်ꩻ နှို့ထန်ႏလဲ့ လွောက်ꩻစူꩻညီႏညွတ်ဝင်ꩻ ထီႏသေမော့ဗာႏတဲင် အဟောဝ်သွတ်မူႏ သဖေါ်ꩻလꩻနုဲင်းနဝ်တွော့ꩻ မူႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ နီအွဉ်လွဝါင် အွဉ်ႏအတီႏတဗာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်မူႏ ကဖေဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏသီး မီႏမဲဉ်ဖျင် ထဲမ်သော့ꩻထိင်းယင်းဒါႏ သင်ႏကေႏတ အမတ်ထူꩻ အလောင်ႏလင်ဖုံႏလဲ့ ခွင်ꩻပျုသင်ꩻဒျာႏအတွိုင်ꩻ ခွင်ꩻပျုဒျာႏသွူနော။
အင်းပေါခုံဆရာႏတော်ႏ ဦးသူရိယ လိုက်ရွေꩻထူႏထွူ ထီသိမ်ႏမူႏ (ဗွေႏဗွန်ဦးသုနန္ဒမူႏ) နုဲင်းယိုတဲင် လိတ်မွူးစံႏမူႏ အွဉ်ႏတီႏလွေꩻ ကထင်ထွူနောဝ်ꩻခါ ကထင်တွိုႏ ၁၃၁၆ ဗာႏနိန်ႏ အတွာင်ꩻကိုနောဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာႏ ဦးပဏ္ဍိတ တွမ် ဗွေႏဗွန်ထမ်းဘုရာ ဦးဉာဏ ဝေꩻဗွေႏသီး နီပါ ကျွလင် ဝိန်ꩻရန်ႏတကုန်ႏတဲင် ထွဉ်ႏနျထန်ႏခန်း၊ အင်ပေါခုံဆရာႏတော်ႏ ကရွေꩻလိုက်ထူႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏလိတ်မွူးမူႏနဝ်ꩻထွူ။ ကထာင်နျꩻတွဲႏထွူ လိတ်မွူးနောဝ်ꩻတဲင်၊ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာႏ တွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်ထမ်းဘုရာꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးနီပါ ဝွေႏဖန်းဖြယ်ဖေႏ တကျောင်ꩻတစောင်ႏ နီစောင်ႏတဲင်၊ အွဉ်ႏသွဉ်လွေꩻလွ လိတ်မွူးတသာနဝ်ထွူ။ ။ ကွယ်တွော့ လိတ်မွူးတသာ လိတ်စောင်ႏနောဝ်ꩻ ကသွဉ်ဒါႏကျောင်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ဆေ့ꩻ၊ လိုꩻပေႏဖုံႏ သွဉ်သင်ဗာႏနဝ်ꩻလဲ့ ဟမ်းပေါင်းယပ်ခုဲင်ႏတဲင် တအောင်ႏမြင်ႏလꩻတောဝ်း။ လိတ်မွူးတသာစောင်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ထွာတောဒျာႏ ရုံးစီꩻရုံးဆာႏ၊ အောဝ်ႏဒျာꩻ ပရီပရာႏတောဒွါႏ ထာꩻဆိန်ႏခါႏ။ လဲဉ်း လော်လယ်ထိုꩻတောဒျာႏ ထာꩻအီႏခြာနောဝ်ꩻထွူ ။
မာꩻဖေႏ တွမ် အဆင်းအရန်း
ကထာင်ႏထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ အစိုုသားကို ဓမ္မာစရိယ စာင်နန္ဒဝံသနောဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏတွော့ꩻ လိုꩻပေႏ လိုꩻတန် လိုꩻကျောင်ꩻ လိုꩻလမ်း ယံကသွဉ်ဒါႏယိုꩻယိုꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ပျဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ ထာꩻရုတ်ဖုံႏတွဲႏနျꩻဖေႏဖျင်ယင်း မူႏလတန်ꩻလိတ်စောင်ႏတွမ် ပထမတန်လိတ်စောင်ႏနောဝ်ꩻထွူ။ စင်နန္ဒဝံသ ( ဓမ္မာစရိယ ) ကတွယ်ႏနျꩻ ထေထန်ႏဖေ လိတ်စောင်ႏ မူႏလတန်ꩻတွမ်ႏ ပထမတန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဝွေႏတခြိန်တောဝ်း ရေႏရွယ်ႏ ယံကလꩻချာယင်း ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻရွဉ်ရမ်ႏပုံႏတဲင် စာဖေႏနေးဒျာႏ။ မူႏလတန်ꩻနောဝ်ꩻ စာအငိုꩻ တဗီႏ၊ ပထမတန်ꩻနောဝ်ꩻ တဗီႏပုဲင်နီဆီငတ်ꩻပဲက်။ လိတ်စောင်ႏယိုလဲင်ႏခါ အဖြေꩻသား ကသွဉ်သားလဲ့ ပနဲးအာလဲဉ်း။ ကွယ်တွော့ꩻ မူႏခိုပေႏတန် ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ ယံကဒါႏနဝ်ꩻ လိုႏသွဉ်ကျပ်ကျိုစာလွ စွုမ်ကျောင်စွုမ်ဒုံနဝ်သွူ။
လိတ်စောင်ႏအင်းမိုးချက်
လိတ်စောင်ႏရေႏရွယ်ႏချက်နောဝ်ꩻ မီႏဟော်ꩻဒါႏ လိတ်စောင်ႏပအိုဝ်ႏယိုနောဝ်ꩻ မန်းလိတ်လဲ့ အောဝ်ႏလိုုႏလိုုႏဟော်ꩻဒါႏလွဉ်ဒျာႏ၊ ခေတ်ယိုငခါ မန်းလိတ်နဝ် အွဉ်ႏကုဲင်တလꩻတောဝ်း။ ဒါႏတောဝ်း မန်းလိတ်တဲင် နီလင်ꩻထဲ့ဖိုုႏစွဉ်ႏဒျာႏထွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ယံကဒါႏ ယံကထင်ႏထို၊ မန်းလိတ်လဲ့ ယံကဒါႏပါ။ ဓမ္မာစရိယ စာင်နန္ဒဝံသ တွံ လိတ်လုဲင်ꩻအစိုုꩻသား ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဖုံႏ ကရေႏရွယ်ႏယိုနောဝ်ꩻ မူးခိုပေးတန် ဟောဝ်ကျိုꩻစာꩻလွငါႏနဝ်ꩻထွူ။ သွဉ်ဒျာႏ မန်းလိတ်စင်စင်၊ လိတ်လုဲင်ꩻ အောဝ်ဒျာနုဲင်းင်းလဲ့ မီးတသွဉ်တောဝ်း၊ မီးတသေတောဝ်းနဝ်ꩻခါ နီယိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်း ရိုနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ ပအိုဝ်ႏဇာတိ ပအိုဝ်ႏသွီႏ ပအိုဝ်ႏယာႏ တစဲစ်တောဝ်း။ ထွာတောဒျာ ပအိုဝ်ႏရော်ꩻရယ် ပအိုဝ်ႏအယောင်ႏအဆောင်ႏဒျာရွံꩻနောဝ်ꩻထွူနော။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
.com
ဒိုမေင်းမိဉ်ꩻ com နဝ်ꩻ အင်တာနက်လောင်းဒိုမေင်းမိဉ်ꩻစနိစ်ယို ထွာ အရန်းထို ဒိုမေင်း (TLD) တဲင် အမိဉ်ဆွာꩻနဝ်ꩻcommercial သွူ။ ရေႏရွယ်ႏချက်နဝ်ꩻ ‌စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻသွုံꩻ အစွိုꩻအဗူႏတာႏသွုံꩻတဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသွုံꩻနွောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻအဝ်ႏဗွောင်ခါꩻဖေႏသွူ။ ဒိုမေင်းယို အမေႏရိကန်ႏ ကာႏကွယ်ႏရေꩻဌာႏန အဝ်ႏခွုမ်ခါꩻတဲင် နုဲင်းယိုခါ Verisign ကုမ္ပဏီႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ ဥပဒေႏဆꩻလ အဝ်ႏခွုမ်ꩻခါꩻနေကသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အရန်းထိုဒိုမေင်းဖုံႏ
လောကယိုခါလိုꩻသီအာ
"ပလောကသုတ် (လောကယိုခါ လိုꩻသီအာ၊ ခမ်းကုဲင်ထီဖျꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻ)"
ဒုံလုံးဟီႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻဗူးတီးတောင်
ဝေင်ꩻဗူးတီးတောင် (အဲင်းကလေတ်: Buthidaung) (မန်း: ဘူးသီးတောင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ၊ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ မောင်တောခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗူးတီးတောင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗူးတီးတောင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဖို ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅၅,၅၄၅ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻဗူးတီးတောင်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခမ်ꩻစိုး ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအဝ်ႏအာခင်ႏလမ်းလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ ဗဉ်ကလီကလာꩻအဝ်ႏအာလဲဉ်းတဲင် ဗုဒ္ဓအယူႏဝါႏဒသားယို အဝ်ႏဒျာႏ (၁၀%)ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ခန္ဓသုတ်
ခန္ဓသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
၁။ သဗ္ဗာသီဝိသဇာတီနံ၊ ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံ ဝိယ။ ယံ နာသေတိ ဝိသံ ဃောရံ သေသဉ္စာပိ ပရိဿယံ။
၃။ ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ မေတ္တံ ဧရာပထေဟိ မေ။ ဆဗျာပုတ္တေဟိ မေ မေတ္တံ မေတ္တံ ကဏှာဂေါတမကေဟိ စ။
၄။ အပါဒကေဟိ မေ မေတ္တံ မေတ္တံ ဒွိပါဒကေဟိ မေ။ စတုပ္ပဒေဟိ မေ မေတ္တံ မေတ္တံ ၊ ဗဟုပ္ပဒေဟိ မေ။
၅။ မာမံ အပါဒကော ဟိံသိ၊ မာမံ ဟိံသိ ဒွိပါဒကော။ မာမံ စတုပ္ပဒေါ ဟိံသိ၊ မာမံ ဟိံသိ ဗဟုပ္ပဒေါ။
၆။ သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗေ ပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကိဉ္စိ ပါပ မာဂမာ။
၇။ အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ၊ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော။ အပ္ပမာဏော သံဃော ပမာဏဝန္တာနိ သရီသပါနိ။ အဟိ ဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ၊ ဥဏ္ဏနာဘီ သရဗူ မူသိကာ။
၈။ ကတာ မေ ရက္ခာ ကတံ မေ ပရိတ္တံ ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနိ။ သောဟံ နမော ဘဂဝတော။ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။
ခန္ဓသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
အဇိတထေရ်ႏ
အဇိတထေရ်ႏနဝ်ꩻ သာဝတ္ထိခမ်း ကောသလခွန်တန် အဆရာႏ ကထွာဒါႏ ပရောဟိတ်ပုဏ္ဏာꩻ အပိုနဝ်ꩻသွူ။ အဇိထေရ်ႏ ကလွူးဖွာꩻ အခိန်ႏကာႏလ သမယအယံꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏစဝ်းမျတ်ဘုရာꩻဂေါတမ တပွင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းသွူ။
ဝွေꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏအရွယ်ႏထွိုင်ႏလꩻ ခိုဗင်ႏတဲင် အီႏတောႏလမ်းတောႏပါႏ လွူးနမ်းအမျိုꩻ သꩻတဝင်ႏစာꩻတဝ်းတဲင် ဗုဲင်ခန်းရသေ့ꩻပေႏ ဗာဝရီရသေ့ꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗာဝရီရသေ့ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခိုမျတ်လက္ခဏာႏ ဗွေႏပြဲ့ꩻစွုံႏထွူတကာႏတဝ်း သံးဒါႏလျင်ႏပါ ပေႏတင်ႏသွံဖွုံႏ တွမ်ႏ ကျမ်ꩻဂန်ႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲင် အိန္ဒိယတခမ်းလွုမ်းကအဝ်ႏအုံလွဒါႏ ခွန်သီး ခမ်းသားသီးဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ ရိုႏသေႏရောင်လွဗာႏ ဝွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻတပဲ့ꩻ ရသေ့ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအာတန်နဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻအခိန်ႏတွင်ꩻ ဂေါတမ စဝ်းမျတ် နီဗွေႏဘုရာꩻ ပွင်ꩻလွဉ်ခန်း နီလိုခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗာဝရီရသေ့ꩻဖြားနဝ်ꩻ လောကခမ်းကို ထီႏသေငါꩻဒါႏ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ပွင်ꩻလွဉ်လဲဉ်းအကျောင်ꩻ ကထွိုင်ႏဟွိုန်တွော့ꩻ မွေးဟောင်းမွေးတဝ်းဟောင်း မဲဉ်သေစဲင်း အချင်ꩻအရာꩻတဲင် ထွဉ်ႏခန်း အတပဲ့ꩻ အဇိတရသေ့ꩻပေႏ လွေꩻပွေါးထွားချောင်ꩻ  နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အဇိတရသေ့ꩻလဲ့ တွမ်ႏ သွꩻရသေ့ꩻစွိုꩻဖုံႏတဲင်  ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏ မဟာႏပုရိသ လက္ခဏာႏတောႏနိမိတ်ဖုံႏ ဗွေပြဲ့ꩻစွုံႏဒါႏ ဘုရာꩻစဲစ်မွေးနေဟောင်း ထွားစဲစ်ဆေꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻအစဲစ်အမဲဉ်ႏ မွေးဒျာႏအကျောင်ꩻ ကထွိုင်ႏသေတဲင် တရီထန်ႏတဝ်းတွမ်ႏဖြောင်း ရီခန်းဒျာႏသꩻကို နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ ခွုင်းဝွေꩻဗွေႏကရီဒါႏ ပုစ္ဆာႏကားကအဝ်ႏ ဆွုံꩻဖျတ်ဖြေႏချာဖေႏခန်းသꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။
အဇိတရသေ့ꩻလဲ့ တွမ်ႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ ကေႏနပ်အာႏရꩻကေႏညိုႏငါႏ ဗွေႏစောဝ်းမျတ်ဘုရာꩻတဲင် ဗုဲင်ရဟန်ꩻတွော့ꩻ နွို့ခန်း ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ သာႏသနာႏတောႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏထွာရဟန်ꩻတဲင် မဉ်ꩻကျောႏလꩻခန်း အဇိတထေရ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကမ္ဘာႏ ဆရာႏမွူးနီꩻ
ကုလသမဂ္ဂ ယူနဲတ်သကိုသီးစွိုꩻ အွဉ်ငါတဲင် တယ်ႏစလွေꩻ ၁၉၉၄ နေင်ႏကို စွုမ်ႏနေင်ႏ အောဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒါႏ အောက်တိုဘာလာ ၅ နီꩻယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ကမ္ဘာႏဆရာႏမွူးနီꩻ (World Teachers' Day) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏတွိုႏသွူ မွူးနီꩻယို ကမ္ဘာႏလောင်းကီကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီပေါင်ꩻ ၁၀၀ လွိုယို အောဝ်ႏမာꩻလွေꩻလွ ပွယ်ꩻထူႏဂုဏ်ႏဆရာႏမွူးနီꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
(ပူဇာစ ပူဇနေယျာနံ) ကပူႏဇောႏထွိုက်ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးယို မဲဉ်ႏပူႏဇောႏဗာႏနဝ်ꩻ ထွာအီငါႏ မင်္ဂလာႏ တပါꩻသွူ၊ ၃၈ ပါꩻ မင်္ဂလာႏကိုယို ဗုဒ္ဓဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အောဝ်ႏဟော်ꩻကျာꩻသေꩻနုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမတဲင် ကပူႏဇောႏထွိုက်ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအကို ဘုရာꩻ၊ တရာꩻ၊ သံႏဃာႏ၊ ဆရာႏ၊ မွိုးဖါ ယိုငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ထွာပူႏဇောႏထွိုက်သင်ꩻငါႏ အနန္တဂွိုဏ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။
ဆရာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သွဉ်ဖေႏတပဲ့ꩻသီႏပညာႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်ႏ ဘဝအတာႏ အုံႏအောဝ်ႏဗာႏနုဲင်ႏ ပေါင်ꩻကွိုက်ဗာႏ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻ အရိုꩻဒါႏ ဟောဝ်ႏတောဝ်ႏရဲးခါꩻ ဟောဝ်ရာꩻနယ်ဗာႏ၊ ပညာႏဖေႏလင်ꩻ ၊ ကရိုꩻဒါႏဆရာႏသီးဝွတ်တရာꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ အတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏသီးယို၊ ခံႏအနိစ်နာႏ ဝါႏသနာႏ တဲင် သွဉ်ဖေႏဗာႏသွူ။
တနယ်ꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏထဲင်းနဝ်ꩻ ဆရာႏသီႏယို ၊ ခမ်းကိုအရေꩻ ခမ်ႏကိုတိုꩻတက်ရေꩻ အနာႏဂတ်လိုꩻပေႏပညာႏရေꩻ ခွိုꩻဆက်တသာသီး ဖေႏကပေါႏအာအာထဲင်းထဲင်းနဝ်ꩻ ဖေႏကအောဝ်ႏနဝ်ꩻ ဆရာႏသီးယိုထွာငါႏ အထျꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် မဉ်ႏတွိုးသွူ ဆရာႏမွူးနီꩻယို ဟောဝ်ႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻတောဝ်းငါႏ ဆရာႏသီႏ ဂုဏ်ႏကေꩻစူꩻတရာꩻသွူ။ ဆရာႏတွမ်ႏ တပဲ့ꩻ သီးအလောင်းယို တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ သေနာႏစွꩻခွင်ꩻ သွူဝင်ꩻတဲင်၊ နီခမ်း နီလမ်ႏ နီဒုံ ဖေႏကသာႏယာႏနဝ်ႏ ဝင်ꩻနီစွီႏစူ ဟောဝ်သွဉ်ဖေႏ ဟောဝ်ထူႏငါႏ ဂုဏ်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
ဟဝ်သေနာႏငါႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻခရာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
မဟာပုရိသလက္ခဏာႏ(၃၂)ပါꩻ
"မဟာပုရိသလက္ခဏာႏတန်(၃၂)ပါꩻ"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻဗောဂလိ
ဝေင်ꩻဗောဂလိ (အိန်းကလေတ်: Bawgali) (မန်း: ဘောဂလိမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ဖအံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တောင်စီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်းဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ် တဖြုံႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၇,၂၃၇ ဖြာꩻ၊ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁,၉၉၉ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမော်လူး
ဝေင်ꩻမော်လူး (မန်း: မော်လူးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ခိုႏ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ကတာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်းတော်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻပေႏတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မော်လူးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ သွေဗို-မစ်စီးနား တဖူꩻလောင်းသွူ။ မော်လူးယို အဝ်ႏဒုံအရန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၁၈ ဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တခူန်ꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ
"တခူန်ꩻထာꩻ/ ထာꩻတခူန်ꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ(၂၅)စွိုးသွူ။ လောကကိုယို လိုꩻဖိုင်ႏ ရိမ်ထူႏလွေꩻထိုꩻနေးဝင်ꩻတခြိုꩻနောဝ်ꩻစားမꩻ (တဝ်းလဲ့) ထင်ႏတေ့ꩻဝင်ꩻလမ်းကီ ထူႏတခူန်ꩻလွေꩻထိုꩻနေးဝင်ꩻတခြိုꩻနောဝ်ꩻစားမꩻ အွောန်ႏထွော့(သတ်မှတ်)လွဝင်ꩻ "တခူန်ꩻ" နုဲင်းနောဝ်ꩻဖိုင်ႏသွူ။ အမဲန်ႏတဗာႏနောဝ်ꩻ တခူန်ꩻထာꩻနယ်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ (၂၅)စွိုးသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ တခူန်ꩻထာꩻနယ်ꩻနောဝ်ꩻ အာစွိုးအာမျိုꩻ စူမ်ႏတန်သွူ။ တခြိုꩻဟဝ်ဖိုင်ႏအကိုယို မိန်ႏသော့ꩻရောꩻပါ တခြိုꩻတဟဝ်တဝ်း(တခြိုꩻညံး)မျိုꩻနောဝ်ꩻစားလဲ့ ထွာဒျာႏ တခူန်ꩻထာꩻတစွိုးနေနေသွူ။ ဆို့ꩻရုဲင် အခြွီ အမွူးဖိုင်ႏတဲင် (အံႏခြယ်ꩻဝင်ꩻတဖူꩻ)ခြဲ့ꩻလုဲင်းသွို့ꩻခြံနောဝ်ꩻစားလဲ့ ထွာဒျာႏ တခူန်ꩻထာꩻတစွိုးတန်ဒျာႏနေနေသွူ။ ထာꩻတခူန်ꩻနောဝ်ꩻ အနယ်ꩻအောဝ်ႏအာ....တန်။ တခူန်ꩻနေးတောမ်ႏ အထွူႏ(ယွယ်ꩻ/စွဲး)၊ တခူန်ꩻနေးတောမ်ႏ ခြောင်းဖိုင်ႏ-စတဲင် နောဝ်ꩻစားဖိုင်း သနယ်နောႏ။  တခူန်ꩻပူင်ႏ၊ တခူန်ꩻနယ်ꩻ အာစွိုးအာမျိုꩻဖိုင်ႏအကို တခူန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻဖေႏကလꩻတဲင် နေးတောမ်ႏထာꩻတတရာꩻတောဝ်းခွိုင်းကားကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻတခူန်ꩻပူင်ႏ၊ ထာꩻတခူန်ꩻနယ်ꩻလွောန်းလွောန်းသွူ။ ကောပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ "အဒိန္နာဒါန"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ တသူင်ꩻဗာႏတဝ်း "ထာꩻတခူန်ꩻ/ တခူန်ꩻထာꩻ"ကရိုꩻဒါႏငဝ်းနုဲးနဝ်ꩻစား။
"အဒိန္နာဒါန"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မိန်ႏချာႏ/ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏနေးနဝ်ꩻ သေ(သေနာႏ)လွဝင်ꩻ "ထူႏတခူန်ꩻထာꩻ/ ထူႏတခူန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နုဲးနဝ်ꩻစားသွူ။ မိန်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ထေယျ၊ ထေယျ-ကရိုꩻယို အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻ/ ထွာဒျာႏ "တခူန်ꩻထာꩻ(ထူႏတခူန်ꩻဝင်ꩻထာꩻ)"နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ "အဒိန္နာဒါန" ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏတလꩻတဝ်း "ထူႏတခူန်ꩻဝင်ꩻထာꩻ"နုဲးနဝ်ꩻစားသွူ။
အဓိပ္ပါယ်ႏမဲန်ႏမဲန်ႏနဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻ-? ၊ "အဒိန္န- ဝင်ꩻတဖေႏတဝ်းဒါႏတခြိုꩻယို၊ အာဒါန- နေးတောမ်ႏထာꩻတတရာꩻတဝ်းတဲင် ထူႏထိုꩻ" အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲးနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ငဝ်းကီယိုနဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏလုဲင်း....တန်။ အံႏနွောင်ꩻနေးဝင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာ "ထာꩻတခူန်ꩻ"တစွိုးတန်ဒျာႏနေနေ။ လဲန်အံႏဝင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာ "ထာꩻတခူန်ꩻ"တစွိုးဒျာႏနေနေ။  လောက်ꩻအံႏဝင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာ "ထာꩻတခူန်ꩻ"တစွိုးတန်ဒျာႏနေနေ။ အဗွေႏဖေႏကသေမွုန်း ချာႏအံႏဆျာႏအံႏဝင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာ "ထာꩻတခူန်ꩻ"တစွိုးတန်ဒျာႏနေနေ။ ထာꩻတခူန်ꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ အစွိုးအဒဝ်ႏ အဝ်ႏအာ....တန်။ လောကကိုယို မိန်ꩻတန်ဒျာႏကွို့ꩻလူမ်ꩻ လိုꩻဖိုင်ႏ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻခြောဝ်ရောင်ဒါႏ "လိုꩻကထင်ႏထူႏတခူန်ꩻဒါႏတခြိုꩻ ဝင်ꩻလမ်းကီ- တခူန်ꩻသား"နုဲးနဝ်ꩻစားလူမ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ "ထာꩻတခူန်ꩻ"ကရိုꩻယို တောင်ꩻခါꩻမုဲင်ခါꩻသွော့ အစွိုးအဒဝ်ႏဖိုင်ႏ အာကယ်ꩻထဲင်းကယိုနဝ်ꩻ အာ....တန်နေား။ နဝ်ꩻအကို နမ်းယို ဖေႏကပါသော့ꩻရောꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏမရေႏမရာႏနေား။ ဖေႏကထွာမွုန်းတဝ်း တခူန်ꩻမိန်ꩻတန်မိန်ꩻကျောႏနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏမရေႏမရာႏနေား။ မိန်ꩻတန်မိန်ꩻကျောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻနမ်းတောမ်ႏဝွေꩻနမ်း မိန်ꩻတန်မိန်ꩻကျောႏချာဒျာႏ နုဲးနဝ်ꩻစား။ မိန်ꩻတန်မိန်ꩻကျောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အမဲန်ႏတဗာႏ "ဂုဏ်ႏအဝ်ႏငါႏ"နဲးနဝ်ꩻစား တမွေးတဝ်း။ ဖေႏကခံႏဗာႏမွုန်းတဝ်း ဝင်ꩻအွောန်ႏထွော့(ဆုင်ꩻဖျတ်)လို့ꩻ "တခူန်ꩻ"နဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏ မရေႏမရာႏနေား။
ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ တရာꩻတောႏကိုအလꩻ "အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ"တဲ့၊ "ဝင်ꩻတဖေႏတဝ်းတခြိုꩻယို ခံႏထူႏတဝ်း၊ သျောင်ႏကံဒျာႏ"တဲ့။ "သျောင်ႏကံ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲးမုဲင်ꩻဟောင်း-?၊ မဲန်ထူႏတခူန်ꩻဒါႏသꩻ၊ လꩻလွောန်တောမ်ႏ တစွို့ꩻစွောန်ႏတဝ်းဒါႏသꩻ နဝ်ꩻစား တအဲဉ်ထဝ်း။ ထိုမ်ႏထူႏတခူန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻထွူ အုံအဝ်ႏဒျာႏတောမ်ႏ သွုန်ႏသꩻစွို့ꩻစွို့ꩻစွောန်ႏစွောန်ႏစား၊ "ဝင်ꩻဖေႏမꩻ ထူႏ၊ ဝင်ꩻဖေႏမꩻ (မဲန်လꩻ) အဝ်ႏလိုႏ"နုဲနဝ်ꩻစားသွူ။ ဝင်ꩻမိန်ႏတဖေႏတဝ်းနဝ်ꩻ ခံႏထူႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻမိန်ႏတဖေႏတဝ်း တမဲန်လꩻတဝ်း၊ နဝ်ꩻစားမꩻ ထွာလိုꩻသွုန်ႏသꩻ ကြောင်းစင်ဗွာဖျူႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသွူ။ နဝ်ꩻစားမꩻ "အဒိန္နာဒါန"လောစ်ကင်ꩻလိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ လောကကိုယို "ပေါႏနမ်းကျင်ꩻတရာꩻဖိုင်ႏ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻလဲဉ်းသွူနဝ်ꩻ  စွိုးခွိုꩻယေန်ႏငဲးမုꩻဖိုင်းလဲ့ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻစွောန်ႏနေနေသွူ"။ "နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ မိန်ႏအဝ်ႏဟဝ်နေကဒျာႏနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻယေန်ႏငဲးမုꩻဖိုင်ႏလဲ့ အဝ်ႏနေကဒျာႏနေနေသွူ" ရိုꩻဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသနယ်နော်ႏ...။
ဝေင်ꩻပတေင်
ဝေင်ꩻပတေင် (ဖာသီ) (မန်း: ပုသိမ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pathein) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသန် ဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ သင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ တွိုင်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ငဝန်၊ ပတေင်ခြောင်ဖင်ႏ တောမ်ႏပင်ႏလယ်ႏငွါနဝ်ꩻ အဝ်ႏညာꩻဒျာႏ (၇၅)မဲင်ႏလဲ့ သင်ဖော်ꩻတန်ကာႏပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ နွို့တွိုႏနွောင်ꩻဒါႏ ကြွန်လောင်းသင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၂၀)မဲင်ႏသွူ။ ပတေင်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဲင်ꩻခွန်စိုး ဝေင်ꩻတန်စခါဒျာႏလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအဝ်ႏကုဲင်ဆေ့ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၃၇,၀၈၉ ဖြာꩻသွူ။ ငွေသောင်၊ ဆျောင်းတာကမ်းခြေဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဗွော့ꩻပတေင်ထျꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ
မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ (Mong Hsu District) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်ကို ကပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူး ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ
ကရီးခါ လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူးတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီးယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏတဲင် ထဲမ်သော့ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏကိုတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာယင်း မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻဗော်လခဲ
ဝေင်ꩻဗော်လခဲ (အိန်းကလေတ်: Bawlakhe) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထာႏဝ ဗော်လခဲခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗော်လခဲကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဗော်လခဲနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗော်လခဲခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄,၁၄၆ ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻတနျာႏခွိုꩻနွယ်ႏတောမ်ႏ ယင်းဘော်လိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻတဲင် မန်း၊ စောက်ꩻ တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ လွယ်ကောႏ-မော်ချီး ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻလွယ်ကောႏနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၅၀)မဲင်ႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ပွဉ်ခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသွေပီအေး
ဝေင်ꩻသွေပီအေး (မန်း: ရွှေပြည်အေးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ ဟိုမ်းမလိဉ်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုမ်းမလိဉ်းကို ကပါဒါႏ အေင်ဒိယ-မျန်မာ ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗီးဆင်းစီꩻကန်ꩻ
ဝဂ်တဗာႏတဗာႏအကို ဒုတိယအက္ခရာႏ (ခ-ဆ-ဌ-ထ-ဖ)မိဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ပထမအက္ခရာႏ(က-စ-ဋ-တ-ပ)ဖုံႏ လွဉ်ထွာဗာႏဒွေဘော်၊ စတုတ္ထအက္ခရာႏ(ဃ-ဈ-ဎ-ဓ-ဘ)မိဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ တတိယအက္ခရာႏ(ဂ-ဇ-ဍ-ဒ-ဗ)ဖုံႏ လွဉ်ထွာဗာႏဒွေဘော်။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻတနယ်ꩻနဝ်ꩻ က-စ-ဋ-တ-ပ ပထမအက္ခရာႏဖုံႏယို လွေꩻဆင်းဒင်ႏဗာႏ ဒုတိယအက္ခရာႏ (ခ-ဆ-ဌ-ထ-ဖ)ဖုံႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကယိန်းစဲင်းနဝ်ꩻ က-ယို လွေꩻဆင်းဒင်ႏ ခ-လောင်း၊ ဂ-ယို လွေꩻဆင်းဒင်ႏ ဃ-လောင်း၊ စီꩻကန်ꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ က-ယိုလွေꩻဆင်းလꩻ ခ-လောင်းလွုမ်ꩻ၊ (ဂ-ဃ-င)လောင်းဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဆင်းလꩻတဝ်း၊ (လွေꩻထွာဒွေဘော်လꩻတဝ်း)၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အဆုဲꩻသွတ်ꩻ င-နဝ်ꩻ သဲင်ꩻဆင်းချာလꩻလို့ က-ခ-ဂ-ဃ လောင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗိုန်ယိုအတွိုင်ꩻ စ-နဝ်ꩻ လွေꩻဆင်း ဆ-လောင်း၊ ဇ-နဝ်ꩻ လွေꩻဆင်း ဈ-လောင်း၊ ယိုတဲ့ ဗိုန်ပီနုဲင်း က-အစုအဗူႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အဆုဲꩻသွတ်ꩻ ဉ-နဝ်ꩻ သဲင်ꩻဆင်းချာ(စ-ဆ-ဇ-ဈ)လောင်းဖုံႏ လꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဋ-ယို လွေꩻဆင်းဒင်ႏ ဌ-လောင်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ တပေါႏတဝ်းနီဖြုံႏ နုဲင်းဗီးဆင်းအလင်၊ ဌ-ယိုနဝ်ꩻ အငွဉ်ꩻရဲစ်ꩻပါတဝ်း၊ ထွာဆင်းလို့ဝင်ꩻမွေးတဝ်းဒွိုန်း၊ ဋ-မိဉ်ႏလွဉ်ဆင်းဒင်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဌ-နဝ်ꩻ အငွဉ်ꩻရဲစ်ꩻပါ၊ အပုံႏစံႏဗိုန်နုဲင်းယို(ဋ္ဌ)ယို၊ ဍ-နဝ်ꩻ လွေꩻဆင်း ဎ-လောင်း၊ ယိုတဲ့ ဗိုန်ပီတဝ်း ဗီးဆင်းအလင်နေနေသွူ၊ ဗီးဆင်းအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ကေားလွဉ်ဆင်းဒင်ႏသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆꩻကီ၊ အနမ်းတဲ့ ပေါင်းတန်ဗာႏဒျာႏ၊ ဍ-နဝ်ꩻ ကေားလွဉ်ဆင်းဒင်ႏသား၊ ဎ-နဝ်ꩻ ကေားလက်ခံႏဆွုမ်ႏသားရိုꩻကီလဲ့ ကေားလွဉ်ဆင်းသား ဍ-နဝ်ꩻ ပေႏတေား၊ ကေားလက်ခံႏသား ဎ-နဝ်ꩻ တန်တေားဒျာႏတွော့ꩻ အပုံႏစံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းယို(ဍ္ဎ)ယို၊ အဆုဲꩻသွတ်ꩻ ဏ-နဝ်ꩻ သဲင်ꩻဆင်းချာ ဋ-ဌ-ဍဖုံႏလောင်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သဲင်ꩻဆင်းဒင်ႏ ဎ-လောင်းနဝ်ꩻ ပါဠိအကိုတဲ့ယဝ်း အသုံꩻအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ (ကဏ္ဋက၊ ကဏ္ဌ၊ ကဏ္ဍ)ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
ပထမအက္ခရာႏ (က-စ-ဋ-တ-ပ)ယိုတဲ့သင်၊ တတိယအက္ခရာႏ (ဂ-ဇ-ဍ-ဒ-ဗ)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့သင် ကီလဗိုန်လို့ဝင်ꩻ' အချင်ꩻချင်ꩻ ဆင်းချာလို့ဝင်ꩻအဝ်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "သဒိသဒွေဘာဝ-ကီလနီဖြုံႏဗိုန်ဝင်ꩻ"။ ပဉ္စမအက္ခရာႏ င-ဉ-ဏ-န-မဖုံႏလဲ့ ဆင်းဗိုန်ဝင်ꩻလꩻနေနေတဲင် ထွာသဒိသဒွေဘာဝ-နေနေ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဝဂ်ကိုချင်ꩻ ဆင်းနွောင်ꩻချာလို့ဝင်ꩻ၊ ကအဝ်ႏကုဲဒါႏ ဒုတိယအက္ခရာႏ ခ-ဆ-ဌ-ထ-ဖ ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ စတုတ္ထအက္ခရာႏ ဃ-ဈ-ဎ-ဓ-ဘ ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးချင်ꩻချင်ꩻ ကီလဆင်းဗိုန်လို့ဝင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏ ဝင်ꩻကလွဉ်ဆင်းဒင်ႏ' ဝင်ꩻကသဲင်ꩻဆင်းဒင်ႏချာဝွေꩻသီးလောင်းလွုမ်ꩻသွူ။ ကဆင်းဗိုန်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ဆင်းဗိုန်တဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဝဂ်ပငါပရာꩻဒျာႏ၊ ဥပမာႏ- "က"ယို လဲဉ်းရီးဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻဆင်းဒင်ႏလꩻဒျာႏ ခ-လောင်းလွုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻဝဂ်တမွေးတဝ်း ဆ-ဌ-စတဲင် ဝဂ်လင်လောင်းတဲ့ ဆင်းထုံꩻအဲဉ်ထဝ်းသွူ။
အဝ်ႏကုဲင်(ရ-ဟ-ဠ)ဖုံႏနဝ်ꩻ အချင်ꩻချင်ꩻ ဆင်းဗိုန်လို့ဝင်ꩻ သဒိသဒွေဘာဝအဲဉ်ထဝ်း၊ နဝ်ꩻအကို ရ-နဝ်ꩻ က-ဂ-တ လွဉ်ဆင်းဒင်ႏဝွေꩻလꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အဝ်ႏတဝ်းဆꩻလနုဲင်းဗီးလင်တဲင် ဗဲဉ်နေးဒျာႏ နုဲင်းပအိုဝ်ႏကရိုꩻ ရ-ဗဲဉ်၊ လ-ဗဲဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။ ဟ-လောင်းနဝ်ꩻ ဏ-န-မ-ယ-လ-ဝ-ဠ ဖုံႏ လွဉ်ဆင်းဒင်ႏဝွေꩻလꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ တအဝ်ႏကီလတဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲင် မန်းဟဲ့ꩻ"ဟ-ထိုး" အပုံႏဗိုန်ဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထူꩻဆန်ꩻခေါ်ငါႏနဝ်ꩻ ဟ-ယို သဲင်ꩻဆင်းဒင်ႏချာ မ-လောင်းတွော့ꩻ ဗြဟ္မစရိယ-ဗြာဟ္မဏ နုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏနေကနဝ်ꩻသွူ။
သဒ္ဒါႏ(အအဲဉ်ႏ)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ဗီးဆင်းစီꩻကန်ꩻ
တနယ်ꩻမိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ က-ခဖုံႏယို လွေꩻဆင်း ဝ-လောင်းတဲ့ ထွာအသဒိသနေနေ၊ ပအိုဝ်ႏကဟဲ့ꩻဒါႏ "ဝ-ဟွဲး"နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ၊ (ဏ-တ-ဒ-ဓ-ယ-သ-ဟ)ဖုံႏလဲ့ လွေꩻဆင်းဒင်ႏ ဝ-လꩻဒျာႏနေနေ၊ တနယ်ꩻ- ဝ-ဟွဲးချာလꩻနွောင်ꩻနေကနဝ်ꩻသွူ၊ မိဉ်ႏထွားနုဲင်း ဆန်းကျမꩻ်ကိုနဝ်ꩻတဲး အဆင်းမျိုꩻစွုမ်ႏကယ်ꩻဒွိုန်းကယိုအာတန်အကျောင်ꩻ အွဉ်ႏသေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကသျင်ꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အလင်မွေးတဝ်း ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ သွဉ်ဖိုတဝ်း လောကုတ္တရာႏလိတ်တဲင် အီႏသေနာႏဗာႏ တယိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းနယ်ဖေႏဗာႏ တခွုင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ပုဗ္ဗဏှသုတ္တပါဠိနိဿယ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
ကလော်ꩻခရဲင်ႏ
ကလော်ꩻခရဲင်ႏ (Kalaw District) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်ကို ကပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻကလော်ꩻ ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ကလော်ꩻခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ