cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အသာတရူပဇာတ်
"အသာတရူပဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "အသာတရူပဇာတ်"ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၂။ ကထွဉ်ႏမာꩻ အကုဲင်သားတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကမာꩻလွဉ်ꩻအကုဲင်သားတဲ့နဝ်ꩻ ခံႏဗာႏထာꩻဒုက္ခနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ-
၃။ ကံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻဒျာႏတဲင် ပေါႏမာꩻအကုဲင်တဲ့ မော့ꩻအကုဲင်၊ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ ပေါႏမာꩻအဟဝ်တဲ့ မော့ꩻထာꩻဟောဝ်၊ မော့ꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဇာတ်ဝတ္ထုသွဉ်ထူႏ ခိုမူႏခွန်နင်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻဗွေႏသျင်ႏ ထွူအောင်ႏမျင်ႏလဲဉ်းသွူတဲင် ခြွိုင်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻသန်ꩻ ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ ကသေကဒါႏအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏထူႏသွုံꩻနွောင်ꩻထွူတွော့ꩻ ချမ်ꩻသာႏသွံပါꩻ ကမဉ်လꩻရာꩻအတွိုင်ꩻ မွိုင်မွိုင်ခွꩻသꩻ ယံကလꩻလွသွော့ စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ပငါပရာꩻကွိုနဲ သွဉ်တန်ꩻကထင်ႏ ဗွေႏသျင်ႏဗွေႏစင်ꩻ ခွန်နင်ꩻသီးယာဟွေး။
သီႏလအဲဉ်ထဝ်း-ထွာငဝ်းတဝ်း
"ဒုဿီလသုတ် (သီႏလအဲဉ်ထောဝ်း-ထွာငေါဝ်းတောဝ်း)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏသီႏလကုဲင်၊ ပေါႏသီႏလအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ သꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး-သမ္မာသမာဓိ တထွာတဝ်း၊ ပေါႏသမ္မာသမာဓိ တထွာတဝ်းနဝ်ꩻ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ ကသေဒါႏ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏ တထွာတဝ်း၊ ပေါႏယထာဘူတဉာဏ်ႏ တထွာတဝ်းနဝ်ꩻ ဗွိုႏအန်ꩻတထဲ့ꩻကင်ꩻ-နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂ တထွာတဝ်း၊ ပေါႏဗွိုႏအန်ꩻတထဲ့ꩻကင်ꩻ တထွာတဝ်းတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိလေႏသာႏလွစ်ထန်ႏ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဉာဏ်ႏ တထွာတဝ်း။ 'ဥပမာႏ-'သေင်ႏလာႏသေင်ႏပင် မဉ်ႏသဲင်ထိုꩻနဝ်ꩻ အပီအဖေ့ꩻသဲင်၊ ပေါႏအပီအဖေ့ꩻသဲင်နောဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးသဲင်ပါစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ပေါႏသီႏလကုဲင်တဲ့ သꩻစွူတဝ်း-သမာႏဓိထွာတဝ်း၊ ပေါႏသꩻစွူတောဝ်း-သမာႏဓိထွာတဝ်းတဲ့ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ သေတဝ်း-ယထာဘူတဉာဏ်ႏ ထွာတဝ်း၊ (ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်သေတဝ်း)၊ ပေါႏအမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻသေတဝ်း (ခန္ဓာႏအဌွာအကုဲင်သေတဝ်း)နဝ်ꩻ တဗွိုႏအန်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ခန္ဓာႏ(အဝ်ႏတထဲ့ꩻဒျာႏခန္ဓာႏ)၊ ပေါႏတဗွိုႏအန်ꩻတဝ်းခန္ဓာႏ(ပေါႏအဝ်ႏတထဲ့ꩻဒျာႏခန္ဓာႏ)နဝ်ꩻ ကိလေႏသာႏ တဖေ့တဝ်း၊ ပေါႏကိလေႏသာႏတဖေ့တဝ်းနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻတဝ်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သီႏလကအဝ်ႏဒါႏ 'သီလဝန္တပုဂ္ဂိုလ်ႏ'နဝ်ꩻ သꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး-သမ္မာသမာဓိထွာ၊ ပေါႏသꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး-သမ္မာသမာဓိထွာနဝ်ꩻ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ ကသေဒါႏ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏထွာ၊ ပေါႏအမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ ကသေဒါႏ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏထွာနောဝ်ꩻ (ပေါႏသေထီႏ ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်နောဝ်ꩻ) ဗွိုႏအန်ꩻ-တထဲ့ꩻကင်ꩻ-နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂထွာ၊ ပေါႏဗွိုႏအန်ꩻ တထဲ့ကင်ꩻ-နိဗ္ဗိဒါဝိရာဂထွာနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိလေႏသာႏလွစ်ထန်ႏ-ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနဉာဏ်ထွာ။ ဥပမာႏ-သေင်ႏလာႏသေင်ႏပင် သဲင်တဝ်းနဝ်ꩻ သေင်ႏပီသေင်ႏဖေ့ꩻသဲင်တဝ်း၊ ပေါႏအပီအဖေ့ꩻသဲင်ထိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးတဲ့ တသဲင်နွောင်ꩻတောဝ်း။ ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ပေါႏသီႏလအဝ်ႏတဲ့ သꩻစွူ-သမာဓိအဝ်ႏ၊ ပေါႏသꩻစွူ-သမာဓိအဝ်ႏတဲ့ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻသေ-ယထာဘူတဉာဏ်ႏပေါႏ၊(ဉာဏ်ႏကသေ ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်ပေါႏ)၊ ပေါႏသေခန္ဓာႏ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ (ခန္ဓာႏအထွာအကုဲင်အတွိုင်ꩻ)တဲ့ ဗွိုႏအန်ꩻခန္ဓာႏ၊ တထဲ့ꩻဒွုမ်ခန္ဓာႏ၊ ပေါႏဗွိုႏအန်ꩻခန္ဓာႏ၊ တထဲ့ꩻဒွုမ်ခန္ဓာႏတဲ့ ကိလေႏသာႏဖေ့လဲဉ်း၊ ပေါႏကိလေႏသာႏဖေ့တဲ့ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏ၊ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ) ကမာꩻခိုးဒါႏသꩻ၊ ကမာꩻဒုက္ခဒါႏနမ်း ကိလေႏသာႏတရာꩻညမ်း အပါꩻတဆီယို အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်သꩻကို၊ ပေါႏကိလေႏသာႏ အပါꩻတဆီယို အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်တဲ့ ထွာရဟန္တာႏ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဒုဿီလသုတ်)
ဝေင်ꩻလေးတောင်
ဝေင်ꩻလေးတောင် (အဲင်းကလေတ်: Lay Taung) (မန်း: လေးတောင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ ကျောက်ဖျူခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်းဗဲကို ကပါဒါႏ ရမ်းဗဲကြွန် ပင်ႏလယ်ႏထျ့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်းဗဲ အွိုင်ႏလေးတောင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံတယဲတ်ဆျို(သရက်ချို)ယို အီႏဒင်ႏထိုလွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်းတာႏ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ အွောန်ႏထွော့လွေꩻလဲဉ်းအတီႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၈ ဗာႏ မတ်လာ ၁၂ နီꩻကိုတဲင် တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ လာသဲတ်တိဉ်ဗာကိုနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခန်း ဝေင်ꩻအရန်းတဲင် အွိုင်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံ(၁၄)ဒုံယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ ပေါက်(ရပ်ကွက်) ၅ ပေါက်နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻငတယောက်
ဝေင်ꩻငတယောက် (မန်း: ငါ့သရောက်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ngathayouk) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်ဦးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဦးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏပဂံႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ တယူႏဇနာႏ(၁၂ မဲင်ႏလွို) သွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပုပ္ပါးကောင်ရွေꩻခါႏ သုဲင်ꩻခြောင်ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ငတယောက်ဒေႏသနဝ်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဦး ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်တာ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်ပန်းတောင်း ၃ဝေင်ꩻနယ်ႏခါႏ တရိဂံဒေႏသကိုသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၅,၈၁၅ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အွဉ်ငါယံတွမ်ႏ
"အွဉ်ငါယံတွမ်ႏ အွဉ်ငါညမ်း"
အွဉ်ငါယံ (ခေါင်းဆောင်)ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွုမ်ꩻအာႏဏာႏ (ပါဝါ)လဲ့ တထွာတောဝ်းအွဉ်ငါသွူ။ "ဩဇာႏ(ပါဝါ)မဉ်ႏအောဝ်ႏမꩻ ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻအွဉ်ငါယံ (ခေါင်းဆောင်)သွူ။ အောဝ်ႏဒျာႏ အာႏဏာႏ(ပါဝါ)လွုမ်ꩻတွော့ꩻ ဩဇာႏ(ပါဝါ)မဉ်ႏအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါယံအစဲစ် ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻတောဝ်း၊ ထွာဒျာႏ ထာꩻမာꩻတဗာႏဗာႏကို အစွိုꩻအကဲႏလွုမ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏလꩻလွဉ်အာႏဏာႏ ခင်ႏလမ်း(ရာထူး)နောဝ်ꩻ မဲဉ်တမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ ထွာလွဉ်အစွိုꩻအကဲႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကအီႏထွာဗာႏ အွဉ်ငါယံနောဝ်ꩻ အာႏဏာႏ ခင်ႏလမ်း(ရာထူး)ယို အရေꩻတန်ထွꩻတောဝ်း အွဉ်ငါယံသီး အထီအသွီႏဗွေ၊ သꩻရင်ꩻဗွာစင်အလောင်းသွူ။ အွဉ်ငါယံ မဉ်ႏမဲဉ်ႏမွေးနောဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏမုꩻ အဗွေတဗာႏအောဝ်ႏဒျာႏသွူ။ အွဉ်ငါသားယဟန်ႏ ကထူႏတာႏဝွန်ႏတွမ်ႏ အခွင်ꩻအရေꩻယို ထူႏအာဒျာႏ အခွင်ꩻအရေꩻ၊ နုဲင်းယိုစား အွဉ်ငါမွေးတောဝ်း၊ အွဉ်ချာဒျာႏ၊ ထိုꩻဖုဲင်းဒျာႏတာႏဝွန်ႏ၊ ထူႏတေားဒျာႏ အခွင်ꩻအရေꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"အွဉ်ချာ"လိုꩻသျောင်ႏတာႏဝွန်ႏသွူ။ ယိုနောဝ်ꩻ "အွဉ်ငါ"တွမ်ႏ"အွဉ်ချာ"အကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏသေသွူ။
"အွဉ်ငါ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သေတာႏဝွန်ႏ သေအခိန်ႏ၊ "အွဉ်ချာ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထူႏအခွင်ꩻအရေꩻ၊ လဲ့ꩻထာꩻမာꩻ၊ သျောင်ႏထာꩻမာꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻကရိုꩻ "တမွန်ႏတွမ်ႏ တခါꩻ"နောဝ်ꩻသနဲ့၊ အစွိုꩻအဗူႏမဉ်ႏအောင်ႏမျင်ႏထင်ႏထိုနောဝ်ꩻ "အွဉ်ချာ"သားနောဝ်ꩻ ထွားတမွန်ႏတဲ့၊ ပေါႏမဉ်ႏထွားတမွန်ႏတဲ့ ဝွေꩻထီႏချာဝွေꩻလွိုးတဲင် "အစွိုꩻအဗူႏကတိုꩻတက်ဗာႏယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်ခွေ"ရိုꩻနောဝ်ꩻစား၊ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ အစွိုꩻအဗူႏကမော့ꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏခိန်ႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻမဲဉ်ထူႏတောဝ်းတာႏဝွန်ႏ၊ ထိုꩻလဲ့ꩻညာꩻဒျာႏ၊ ယိုတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻထွားတောဝ်းဒွုမ် "တမွန်ႏ"၊ ထွားတခါႏခါႏလုဲင်ႏ တခါꩻငွါ ဝွေꩻကထီႏဒါႏလိုꩻယို ဒင်ႏဝင်ꩻအပဲစ်၊ ရိုꩻတေားပါꩻ တာႏဝွန်ႏကေႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏရိုꩻ အွဉ်ငါ(ခေါင်းဆောင်)နောဝ်ꩻ တွမ်ႏဝွေꩻယို ထွာဒျာႏသွံတွမ်ႏလစ်ꩻ၊ အွဉ်ငါ (ခေါင်းဆောင်)ယံကရိုꩻနောဝ်ꩻ အစွိုꩻအဗူႏ တိုꩻတက်ခိန်ႏယို ထွာဒျာႏတခါꩻငွါသွူ။ ဖေႏအာႏဒျာႏ လိုꩻဆꩻလ၊ ကတိုꩻတက် ထင်ႏထိုဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ 'ကွပ်စွဉ်ႏသီတွော့ꩻ အောင်ႏမျင်ႏဗာႏ"ဖေႏအာႏဒျာႏငေါဝ်းသွူ။
အစွိုꩻအဗူႏ မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ပျဿနာႏနောဝ်ꩻ ထွားဒျာႏတမွန်ႏနေနေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခံႏထူႏချက်တဗွုန်တောဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻဗွုန်တောဝ်းလို့ဝင်ꩻဟောင်း "ယိုနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏခွေလောင်း"ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻသေနွို့လွဉ်ဒျာႏ၊ ယိုစာမꩻ ဟဲ့ꩻ'အွဉ်ငါ(ခေါင်းဆောင်)ယံ၊ အွဉ်ငါ(ခေါင်းဆောင်)စဲစ်နောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ပျဿနာႏတမျိုꩻမျိုꩻခိန်ႏ ခွဲႏတရွို့ꩻဒျာႏထိုꩻ၊ တာႏဝွန်ႏကားကအောဝ်ႏ အွဉ်ႏဒင်ႏလင်ꩻဝင်ꩻလောင်းနောဝ်ꩻ "အွဉ်ချာ"သီး ကုဲင်းမာꩻဒါႏထာꩻမာꩻ အွဉ်ငါညံးတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "အွဉ်ချာ"နောဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏ ကအွဉ်ငါဒါႏခင်ႏလမ်းနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါမုꩻပွုံႏစံႏ အမျိုꩻမျိုꩻအောဝ်ႏသွူ။ မဉ်ႏတဲမ်းဗာႏတွမ်ႏ အင်္ဂလိပ်ငေါဝ်းလဲ့ (Leadership Style)သွူ။ အွဉ်ငါယံတွိုင်ꩻသီးနောဝ်ꩻ နီအစွိုꩻအဗူႏယို နီအီႏအွဉ်ငါဗာႏ (Style)နုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏသေသွူ။ အုံငါတွော့ꩻ အွဉ်ဖေႏ၊ အုံအထာႏဝအွဉ်ဖေႏ၊ အုံဆꩻချာသွတ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ဖေႏကရိုꩻဒါႏ အကျမ်ꩻသဖော်ꩻယို သေနာႏခါꩻဗာႏသွူ။
နီအစွိုꩻအဗူႏ တသွောင်းထိုခိန်ႏ အကျိုꩻတရာꩻ အမျတ်အောဝ်ႏလွဉ်ခိန်ႏနောဝ်ꩻ အုံဒျာႏဆꩻချာ၊ အစွိုꩻအဗူႏ မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ်အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ပျဿနာႏခိန်ႏနောဝ်ꩻ ထင်ႏငါတနွောင်း၊ အွဉ်တသွောင်းဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏအွဉ်ချာသားနောဝ်ꩻ အစွိုꩻအဗူႏ ထင်ႏထိုခိန်ႏယို ထင်ႏငါအွဉ်ႏကျွားနမ်း ရိုꩻဒျာႏ"ဝွေꩻယံ"၊ မဉ်ႏမော့ꩻအယပ်ꩻအခုဲင်ႏခိန်ႏနောဝ်ꩻ အုံဆꩻချာ၊ အုံဗဉ်ႏအုံဗꩻဒျာႏထာꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"အွဉ်ငါ(ခေါင်းဆောင်)ညံး"နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကအီႏစေသျင်ꩻဖေႏ ပျဿနာႏယို သတိꩻအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏအလောင်း ကအီႏစွဉ်ꩻဒါႏသွီႏသက် ခံႏဗွုန်ႏတောဝ်း အနစ်နာႏ၊ သꩻရက်ခွိုꩻအဲဉ်ထောဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ အွဉ်ငါယံသားနောဝ်ꩻ အစွိုꩻအဗူႏ ဖေႏကသာႏယာႏတဲင် ခံႏအနစ်နာႏ မာꩻထာꩻမာꩻ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏအွဉ်ချာသားနောဝ်ꩻ မာꩻနစ်နာႏအစွိုꩻအဗူႏ၊ ယူႏဒျာႏဝွေꩻနမ်းတာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏတထူႏတောဝ်းတာႏဝွန်ႏ၊ ပေါႏသျောင်ႏဒျာႏတာႏဝွန်ႏ၊ ထွားဒျာႏနမ်းတာႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ ဒင်ႏထွိုက်တောဝ်း အတန်အကဲႏသွူ။ ပေါႏလိုꩻယိုစား ထွာအွဉ်ငါ (ခေါင်းဆောင်)နောဝ်ꩻ ဆꩻချာသားလဲ့ မဲ့ꩻထွာနုဲင်းဒါႏ "အွဉ်ချာ"တဲင် လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻ ကအီႏတိုꩻတက်လဲ့ မဲ့ꩻအထဲ့ဖွိုႏထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ခံႏထူႏလွုမ်ꩻမဉ်ꩻ အွဉ်ငါ(ခေါင်းဆောင်) ပေါႏတထူႏဒါႏတောဝ်းတာႏဝွန်ႏ၊ တသေတောဝ်းတာႏဝွန်ႏ ဖေႏကထွာဗာႏမွုန်းနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါယံသီး ကလိုႏကျင်ꩻလွောက်ꩻနာႏဒါႏ အချက်ဖုံႏနုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။
သုခဝိဟာရီသုတ်
'ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သုခဝိဟာရီဇာတ်တဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုႏနဝ်ꩻ"
၂။ ရဟန်ꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ လွိုလဲဉ်းက ခွန်ချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ သꩻမဉ်ႏတယူႏတဝ်း ဝတ္ထုကာႏမ ကိလေႏသာႏကာႏမနောဝ်ꩻ ဗေင်ႏဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ သဲစ်ကထီႏဝင်ꩻတဲ့ ဟဝ်ထင်ႏဖွီတဝ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
လိုႏဒေါ့ꩻသုံꩻဒျာႏနီငဝ်းယာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ဘီလူꩻရီပဿနာႏ
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ အာဠဝီႏခမ်း၊ "အာဠာဝကဘီလူꩻဗိမာန်ႏ"ကို၊ အာဠာဝကဘီလူꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻဟွေး- ခွေအီႏရီနာꩻ ပျဿနာႏ၊ နာꩻမဉ်ႏဖြေႏဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ ခွေအီႏမာꩻဗား နာꩻသꩻ၊ ခွေအီႏမာꩻပꩻ နာꩻသွုန်ႏထီ၊ ခွေအီႏဝေါင်းသီထိုꩻနာꩻ ခြောင်ဂင်္ဂါႏဖဲ့ꩻသူꩻကွေး" "ဘီလူꩻဟွေး- လိုꩻခမ်း၊ လူꩻခမ်း၊ ဗျဟ္မာႏခမ်း၊ ခွေငမ်းပါꩻ တဖြာꩻဖြာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ပါꩻနွောင်ꩻခွေ တဖြာꩻဖြာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ နာꩻမဉ်ရီအမျိုꩻမုဲင်ꩻ ရီလုဲင်း" ၁။ "ရဟန်ꩻဟွေး- ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ- 'လောကကိုယို လိုꩻခိုအတာႏ အမျတ်သွတ်ꩻ ဥစ္စာႏ'နောဝ်ꩻ ထမုဲင်ꩻ" ၁။ "ဘီလူꩻဟွေး- သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ - 'လောကကိုယို လိုꩻခိုအတာႏ အမျတ်သွတ်ꩻဥစ္စာႏနောဝ်ꩻ' သဒ္ဓါႏနောဝ်ꩻသွူ"။ ၂။ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခ မာဝဟာ- 'ကကျင်ꩻမာꩻခါꩻ တရာꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻထွာအီဒါႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏဟောင်း'။ ၂။ ဓမ္မော သုစိဏ္ဏော သုခ မာဝဟာ- 'ကကျင်ꩻမာꩻခါ ဆီပါꩻဒသ (ကုသလကမ္မပထ)တရာꩻနဝ်ꩻ မာꩻထွာအီဒါႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ'နဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကိံသု ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ- 'အရသာႏဖုံႏကို ထမုဲင်ꩻအရသာာႏနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻဟောင်း' ၃။ သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာနံ- 'အရသာႏဖုံႏကို 'ပရမတ္ထသစ္စာႏတွမ်ႏ ဝစီသစ္စာႏ'နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ကထံ ဇီဝိံ ဇီဝိတမာဟု သေဋ္ဌံ- 'လွူးနမ်း ခွမ်ꩻသက် အမျိုꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အမျတ်သွတ်ꩻဟောင်း' ၄။ ပညာ ဇီဝိံ ဇီတိမာဟု သေဋ္ဌံ- 'နေးတွမ်ႏပညာႏ လွူးနမ်း ခွမ်ꩻသက်နောဝ်ꩻ အမျတ်သွတ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ အာဠာဝကဘီလူꩻ ရီပျဿနာႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ အာတန်၊ မဉ်ရီနုဲင်းမုဲင်ꩻရီ နီဗွေႏဘုရာꩻမျတ်နောဝ်ꩻ ဘီလူꩻကေႏကေႏနပ်နပ် ဖြေႏနွောင်ꩻလို့တဲင် အာဠာဝကဘီလူꩻရိုꩻ- 'အဇ္ဇ ပဇာနာမိ၊ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ- 'လူႏထာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းစသေ ဟန်ꩻနီꩻယို'ဗွေႏဩ၊ ဂါမာဂါမံ ပုရာပုရံ-တဒုံထွူတဒုံ တဝေင်ꩻထွူတဝေင်ꩻ ခွေသွဉ်းအီႏကေႏညာႏတောတောက ဗွေႏဩ' သꩻရောင်းသꩻရေꩻ လောဝ်းသေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ အာဠာဝကသုတ်)
.az
.az (.az) နဝ်ꩻ အသာဗုဲင်စျန်ခမ်းထီတာႏ ထွာဒျာႏ အိဉ်တာနဲတ် ခမ်းထီကိုဒ် အရန်းထို ဒိုမေင်း (ccTLD) ဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ အသာဗုဲင်စျန်သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ (Azerbaijani Communications / AZNIC) အစွိုꩻ အဝ်ႏစီႏခြပ်ဖန်းဖြယ်ခွုမ်မာꩻခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမုဒုံ
ဝေင်ꩻမုဒုံ (အဲင်းကလေတ်: Mudon) (မန်း: မုဒုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဒုံကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမုဒုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ႏခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ-ထာဝယ် ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏဖဲ့ꩻနဝ် (၁၅)မဲင်ႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမုဒုံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅၂,၅၁၄ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတနတ်ပိဉ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻငန်းသွန်
ဝေင်ꩻငန်းသွန် (မန်း: ငါန်းဇွန်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nganzun) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏငန်းသွန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၂၄,၀၅၅ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့
"ဩဝါဒ ၄-ထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်(၁)" ၁။ "အီႏလွေꩻမုဲင်ꩻကို-မွိုး၊ လိုႏလွေꩻမုဲင်ꩻကို-မွိုး"ရိုꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "နာꩻ-အီႏလွေꩻမုဲင်ꩻကို၊ နာꩻ-အီႏလယ်ႏလွင်ꩻထာꩻမုဲင်ꩻကို"ရိုꩻတောဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "အီႏလွေꩻဖြေꩻထမုဲင်ꩻ-ဖါ၊ လွေꩻဖြေꩻတသီႏနဲ့-ဖါ"ရိုꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "နာꩻ-အီႏလွေꩻဖြေꩻထမုဲင်ꩻ၊ နာꩻ-အီႏလွေꩻဖြေꩻဒေါဝ်နဲ့"ရိုꩻတောဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ထီႏမွိုးဖါဟဲ့ꩻ"နာꩻ-နာꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။ ၂။ မွိုးသွဉ်တဲင် ခွန်းချာ၊ ဖါဆွုံꩻမꩻတွော့ꩻ ခွန်းပြန်ႏ၊ အဲ့ꩻတင်ႏအမဲ့ "ဟွိုက်ꩻချာ-မွိုးဖါ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ"။ ၃။ "ထင်ႏကျောင်ꩻနဲ့-မွိုး၊ လွေꩻနာႏတရာꩻနဲ့-ဖါ" "ဟဲ့ꩻ-မွိုး၊ ဟဲ့ꩻ-ဖါ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။ ၄။ "ပိုမူႏလွေꩻသွူကျောင်ꩻ-မွိုးဗွေႏနော၊ ဖါဗွေႏနော"၊ "ပိုခိုအဝ်ႏကျောင်ꩻသဲင်ꩻသွူ-မွိုးဗွေႏဩ၊ ဖါဗွေႏဩ" သော့ꩻပါ"ဗွေႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာဒျာႏ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻနော။ "ဩဝါဒ ၄-ထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲင်(၁)" ၁။ ထီႏမွိုးဟဲ့ꩻနာꩻ၊ ဖါဟဲ့ꩻနာꩻ၊ နဝ်ꩻရာꩻ ငေါဝ်းရွိုင်ꩻဆာ။ ၂။ မွိုးဖါဆွုံꩻမꩻ၊ ဝွေꩻထွိုင်ႏထꩻ၊ ထေသꩻ ယံတဝ်းခြာ။ ၃။ ဟဲ့ꩻဖါ-ဟဲ့ꩻမွိုး၊ ငေါဝ်းအွီႏနွိုး၊ နဝ်ꩻစွိုး ယံဒျာႏထွာ။ ၄။ မွိုးဗွေႏ-ဖါဗွေႏ၊ သော့ꩻပါ-ဗွေႏ၊ ယေန်ႏကေႏ ယိန်းယံအာ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဝွါးခယ်မ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဝွါးခယ်မ (ဝါးခယ်မမြို့နယ်) (Wakema Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျောင်းမျခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဝွါးခယ်မကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဒုံပင်တွန်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံပင်တွန်ႏ (မန်း: ပင်တွန်ရွာ) (Pintun) ဒုံတန်ပင်တွန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ဖြားဗွာခမ်း တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ကျောက်တလွုံꩻတန် အွိုင်ႏပင်တွန်ႏကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၀၂၈၆ သွူ။ ဒုံပင်တွန်ႏယို မိဉ်ꩻစစနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပင်တွုန်ႏ နုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါနဝ်ꩻ ပင်တွန်ႏယို ထွာဒျာႏ ဆေꩻလယ်ႏသားဖုံႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏသယ်ႏသား ခင်ႏလမ်းအုံဒျာႏတွော့ꩻ ယိုခါ ပင်တွန်ႏကရိုꩻဒါႏ  ဒုံမဉ်ꩻယို အကျောင်ꩻပျုဒျာႏတွမ်ႏ ဒုံတန်ဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်ႏလဲင်ထွာဒျာႏဆေꩻပင်တဲင်တွော့ꩻ တွိုႏတနီꩻ  ကွန်ႏသယ်ႏဖြေꩻစာထာꩻသားဖုံႏ အုံဗူႏဝင်ꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကားထာꩻတွော့ꩻ တွိုႏတဟာ ကွပ်ပွိုႏစွဉ်ႏ လိုꩻဖုံႏ"တွုန်ႏဗာႏထာꩻ"တဲင် ဟဲ့ꩻပင်တွုန်ႏ ယိုခါ ဖန်ထိုꩻတေားဗာႏ အောဝ်ႏပင်တွုန်ႏနဝ်ꩻတွော့ ဖန်ဖေႏတေား (ပင်တွန်ႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻပင်တွန်ႏ
ဒုံပင်တွန်ႏယို ကျောင်ꩻအောဝ်ႏနီကျောင်ꩻသွူ။ ပထမ ကျောင်ꩻတန် ပင်တွန်ႏ ၊ ပင်တွန်ႏကျောင်ꩻနဝ် အောဝ်ႏနီကျောင်ꩻသွူ။ နီဒုံပေါင်ꩻငီꩻဝင်ꩻတဲင် ဖန်ငီꩻလို့ဝင်ꩻ (ပင်တွန်ႏဒုံတန် ) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ထင်ႏကျောင်ꩻ ညာꩻငါႏတဲင်တွော့ꩻ ဗွော့ꩻရာꩻတကာႏကျောင်ꩻနဝ်သီး တယ်ႏလူႏထဲင်းယင်း ကျောင်ꩻနဝ် ကျောင်ꩻတဖြုံႏ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏဇာႏနီႏကောင်
စွုမ်ႏနေင်ႏ ပေါႏတွိုးသွူ တောႏလင်ꩻလောင်း ၅ နီꩻယို ၊ နီပအိုဝ်ႏအွဉ်ငါလိုꩻတန်သီး ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ရက်စွိုးခွိုꩻတွိုက်ꩻခꩻထန်ႏဖေႏ ပဒေႏသာႏရာဇ် ခေတ်တဲင်၊ စွဉ်ꩻသွီႏ စွဉ်ꩻသက်တွော့ꩻ ကကုဲင်ထိုꩻလဲဉ်ႏဒါႏ နီပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏ လိုꩻတန်သီႏ နမ်ႏခန္ဓာႏဖုံႏယို၊ အောဝ်ႏပလို့ꩻသေꩻခါꩻ ပင်တွန်ႏဒုံတန် ဆကီတွို့ꩻတဲင်၊ ယိုခါပင်တွန်ႏ ဒုံတန်ဆကီတွိုꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဖေႏ အာႏဇာႏနီႏကောင်နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ စွုမ်ႏနေင်းကအောဝ်ႏမာꩻဒျာႏ အာႏဇာႏနီႏမွူးနီꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဒုံပင်တွန်ႏ ဆꩻကီတွို့ꩻ အာႏဇာႏနီႏ ကောင်လောင်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပင်တွန်ႏကျောင်ꩻတန် သမဲင်ꩻအဲဉ်ႏ
နေင်ႏထူꩻလာမျတ်တနꩻလင်ꩻ ၁၃၃၈ ဗာႏ ဒဲဉ်သီႏလာပတာ ၁၀ နီꩻ မွူးနီꩻဟောဝ်ယို တော် စနေႏ သွူ။ ပဏိတ ဗွေးဓိပတိ၊ ဂန္ဒမာ (နေမိ)၊ မထေရ်ႏတန် ဥတ္တမ (အဂ္ဂမဟာပဏိတ )၊ ဗွေႏကောသလ ဝွေꩻဗွေႏသီးယိုလစ်ပါꩻ အွဉ်ဟိုမျာꩻတကာႏတဲင် ချꩻလင်ꩻဖေႏအွတ်ꩻရွီး မဂ်လာႏ ကွီးကျောင်ꩻထွန်ႏထွူ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻလဲဉ်းသွူ။
ကောႏဇာꩻ ၁၃၃၈- သာႏသနာႏနေင်ႏ ၂၅၂၀ ဗာႏ၊ ခရစ်နေင်ႏ ၂၆-၂-၁၉၇၇ ယို မာꩻသွုပ်လွေꩻထဲင်းယင်းကျောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွူဖြီႏစီႏလွေꩻ နေင်ႏကေားဇာႏ ၁၃၅၁ ဗာႏ၊ သာႏသနာႏ ၂၅၃၃ ဗာႏ၊ ခရစ် ၁၉၉၀ ဗာႏ သေꩻထွꩻဗာႏနဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
ယဲ့၊ မျင်ꩻသရွိုက်
ယဲ့ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ အဝ်ႏဒျာႏလိုꩻပေႏဟို့ꩻကိုလဲ့ မျင်ꩻတရွိုက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ အဝ်ႏဒျာႏလိုꩻတန်ဟို့ꩻကိုသွူ။ ယဲ့'မျင်ꩻသရွိုက် ၂-မျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ကွာႏဒျာႏအဆေ့ꩻအအာလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻပေႏလိုꩻတန် အဝ်ႏလို့ဒျာႏသွူ။ ယဲ့ဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ အပေႏအတန်တွမ်ႏ ယဲ့ဟံႏကိုတကွာႏတဝ်း၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ယဲ့ဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ အရောင်ႏတနျာႏတဝ်း နုဲင်းယဲ့ဟံႏကို၊ အရောင်ႏဗွာဒျာႏသွူ။ မင်ꩻသရွိုက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အနမ်းတတန်တဝ်းနုဲင်းယဲ့၊ အနမ်းပေႏနုဲင်းလေႏကြွို့ꩻ လူႏဆꩻစက်ယွို့နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ အရောင်ႏဗွာဒျာႏနေနေသွူ။
လိုꩻပေႏ ယဲ့မီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ အလက္ခဏာႏထင်ႏသျာꩻဒျာႏလဲ့ လိုꩻတန်ယဲ့အဝ်ႏ၊ မျင်ꩻသရွိုက်အဝ်ႏနဝ်ꩻ လက္ခဏာႏထင်ႏသျာꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏအကျောင်ꩻလဲ့ စွုမ်ႏဖြာꩻတသေကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ နုဲင်းခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏယဲ့တအဲန်ထဝ်းလဲ့ ထွိုင်ႏအံႏတသီႏနုတ်ဟို့ꩻ မောက်ꩻခင်ႏကယ်ꩻ ခꩻတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ပါလွေꩻတွမ်ႏယဲ့တဲင် ယဲ့အဝ်ႏအကျောင်ꩻ ကွဲးသေငါႏသွူ။ ယဲ့ဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"သန်ကောင်"၊ မျင်ꩻသရွိုက်နဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"တုတ်ကောင်"သွူ။ ယဲ့မျင်ꩻသရွိုက်ကအဝ်ႏဗာႏ လိုꩻဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ နီကအံႏဒါႏဒဲဉ်စတဲင် အာဟာႏရ၊ နီကအွꩻဒါႏထီယို ကွပ်တစင်ကြောင်းတဝ်း၊ ယဲ့ဒီႏယဲ့စွိုး၊ မျင်ꩻသရွိုက်ဒီႏမျင်ꩻသရွိုက်စွိုး ပါသော့ꩻညီꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏဗာႏပွါꩻသော့ꩻဗာႏ လိုꩻဟို့ꩻကိုသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ယဲ့-မျင်ꩻသရွိုက် ဖေႏကပေါႏသော့ꩻပုဲင်ႏ လိုꩻဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို အဝ်ႏလိုႏစင်စင်ကြောင်းကြောင်း၊ နီဖွိုင်ꩻဝန်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏပသေကြောင်းကြောင်း၊ နီစူယို အဝ်ႏလိုႏဟွာႏကြောင်းကြောင်း တွမ်ႏသပ္ပျာႏဖုံႏသွူ။
ယဲ့ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဟို့ꩻပူႏ၊ ဟို့ꩻပုံးထွူတဲင် ပဒေကုဲင်းနဲန်ꩻထန်ႏဒါႏ၊ ကတူႏစူခင်ႏဖုံႏ ကုဲင်းခွꩻဒါႏ၊ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို တထွာတဝ်းအာႏ၊ အာႏယွမ်ꩻအာႏဆေ့ꩻ၊ တွမ်ႏစူနုံ ကုဲင်းစိယွဲးဒါႏနေ့ꩻဖူအို၊ ဗေင်ႏထာꩻတဲ့ ကုဲင်းစုဲင်ဒါႏတငါ၊ ကုဲင်းဗေင်ႏတခို့ဒါႏထာꩻ၊ မက်ထာꩻနွုမ်ꩻတရီ၊ ဟို့ꩻမီႏလွေꩻလဲ့ အရောင်ႏဗွာ အလွီးနွုမ်ꩻဆျာႏ၊ ဟို့ꩻကုဲင်းလွေꩻဒါႏအထီ၊ ဟို့ꩻလွေꩻသွီႏဒါႏ၊ အုံထာꩻလဲ့ မဲန်အုံဒျာႏခင်ႏလံးခွꩻခွꩻကို-စတဲင် လက္ခဏာႏနုဲင်းယို တစွိုးစွိုးတမျိုꩻမျိုꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ နီစွိုးနီမျိုꩻမာꩻကီတရိုꩻတဝ်း မီႏပေါႏမီႏထွာလွဉ်နဝ်ꩻ ယဲ့ကုဲင်းအဝ်ႏဒါႏသွူ။ မီႏမော့ꩻမီႏထီႏလွဉ် လက္ခဏာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ယဲ့ကုဲင်းအဝ်ႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏပျꩻနယ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်ဆရာႏဝွန်ႏသွူ။ မွေးတဝ်းတဲ့ ဝင်ꩻကအဝ်ႏစာဒါႏ တသီႏယဲ့လင်ꩻ တစွိုးစွိုးယို အကျိုꩻဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ၊ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အဝ်ႏလိုႏဖေႏအံႏသွူ။ မွေးတဝ်းတဲ့ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ တသီႏယဲ့နယ်ꩻဖုံႏ နုဲင်းလယိုအကို တနယ်ꩻတဝ်းလဲ့ တနယ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻဖေႏ၊ အဝ်ႏလိုႏဖေႏအံႏသွူ။
တသီႏယဲ့လင်ꩻနယ်ꩻဖုံႏ
"ငဝ်းအွဉ်ႏသေ။ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ "ယဲ့'မျင်ꩻသရွိုက်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻ"ရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ တသီႏယဲ့နယ်ꩻဒျာႏ ကဲန်းအာအာ၊ တသီႏမျင်ꩻသရွိုက်နယ်ꩻခေါ်ခေါ်နဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်း၊ တပါတဝ်းတဲင် ပေါႏယဲ့လင်ꩻလဲ့ မျင်ꩻသရွိုက်လင်ꩻ၊ ပေါႏယဲ့သီလဲ့ မျင်ꩻသရွိုက်သီ မတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မွေးတဝ်းတဲ့ မျင်ꩻသရွိုက်အာငါႏတွော့ꩻ ဒွါရ(လဲ့ꩻဖူꩻ)ငွါ မီႏပသꩻငါႏနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဆရာႏဝွန်ႏတဲင် ခြုဲင်းနယ်ဆရာႏဝွန်ႏတွော့ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏကဖေႏဒါႏတသီႏယို အံႏဖေႏဗာႏမဲန်ႏမဲန်ႏသွူ။ မွေးတဝ်းလဲ့ ဝေင်ꩻကို တသီႏဆဲင်ႏကို ဝင်ꩻကအဝ်ႏစာဒါႏ ခမ်းရင်ꩻ(တိုင်းရင်း)တသီႏဖုံႏနဝ်ꩻ တသီႏမျင်ꩻသရွိုက်လင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဒါႏဒျာႏနေနေတဲင် ရီဖြေꩻဗာႏ၊ အံႏမဲန်ႏမဲန်ႏလွဉ်ꩻဗာႏ အကျိုꩻဟော်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
မဲန်ဂနီ့သ်
မဲန်ဂနီ့သ် (Manganese) (မန်း : မက်ဂနိစ်) ယို ထွာ သင်္ကေတ Mn တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၅ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ သဘာဝကို တမော့ꩻဒါႏတောဝ်း ဝွေꩻဒျာႏခြေင်ခြေင်။ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ မော့ꩻငီꩻဒါႏ မဲန်ဂနီ့သ် အွိုး ထာꩻခြိုꩻအောဝ်ႏဟမ်ႏ နုဲင်းပသီႏထာꩻခြာကို။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို ထွာ ပသီႏသတ္တု တသွီႏယာႏခေါ်၊ မဉ်ႏမာꩻ ပသီႏမဏိ ကမာꩻအီဒါႏ စက်ခြွိုင်းဖဲ့ꩻခရာႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻသော့ꩻပါ။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို ထူႏခါꩻအမဉ်ꩻ Magnesiaကို၊ ထွာ ထာꩻခြိုꩻသတ္တု အရောင်ႏဖြေင်းဖုံႏရာ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဂရိခမ်းဒေသ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻမဉ်ꩻသွူ။ မဲန်ဂနီ့သ် ဒုဲင်အောက်သုဲက်ယို မာꩻအီ ကဲတ်တုတ် (cathode) အွိုး သဉ့် (မန်း- သွပ်) ကာဗွန် တွမ်ႏ အယ်လ်ကာလုဲင်း ဘဲတ္ထရီကိုဖုံႏသွူ။
မဲန်ဂနီ့သ်ယို ထွာ သတ္တုဆွော့ꩻ၊ ဗွန်ပီပသီႏ။ ကွဲးတွော့ꩻ ဓာတ်ထွို့ꩻငင်ႏပသီႏအာႏ (မန်း- သံလိုက်ဓာတ်) အဲန်တောဝ်း နုဲင်းပသီႏ။ မဲန်ဂနီ့သ်ယို အခြုမ်ႏ၊ အရောင်ႏနောဝ်ꩻ တညိုႏ တနျာႏဖြီးဖြောဝ်း။ မဲန်ဂနီ့သ် တဉ်ႏ နဲန်းအာႏနောဝ်ꩻ ထွာ ၇.၄၊ မဉ်ႏဖို့ꩻလျား တွမ်ႏအလျားအာႏ ၂၆၀ ဒီဂရီသဉ်တီဂရိတ်ကိုနောဝ်ꩻ အခြီ။ မဉ်ႏအွောန်ႏ ထာꩻပအီမ်အာ တလီꩻခြာ (မန်း- စိုထိုင်းဆများသော လေထဲတွင်) နောဝ်ꩻ အရော်မွိုင်မွေးထာꩻ။ မဉ်ႏမာꩻ မဲန်ဂနီ့သ် ပသီႏမဏိ သတ္တုကြူတဲ့နောဝ်ꩻ၊ တောင်ꩻတနျာႏတွမ်ႏ မဲန်ဂနီ့သ် သတ္တုကြူတဲ့နောဝ်ꩻ အတဉ်ႏခွေါင် ဆွော့ꩻမွေးထာꩻတဲင် မဉ်ႏမာꩻ စက်ခြွိုင်းတန်ထွူႏဖုံႏ၊ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻခရာႏ တနတ်ရာႏဖုံႏ တွမ်ႏ ယန္တယား ရဲးကမ်းအီတနတ်တန်ရာႏဖုံႏယို အယမ်ခေါးမွေးသွူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
မွိုးဖါ(၂)
"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့ အမုဲင်(၂)" ၁။ ပိုခိုမွိုက် "သေတဝ်း ဖါကေꩻဇူꩻ တစွိုးစွိုး"၊ ပိုမူႏမွိုက် "သေတဝ်း မွိုးကေꩻဇူꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ"၊ လိုꩻသေတဝ်း မွိုးဖါကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်း"။ ၂။ ပိုခိုမွိုက် "မာꩻဒုက္ခဖါ အစွိုးစွိုး"၊ ပိုမူႏမွိုက် "မာꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏမွိုး အမျိုꩻမျိုꩻ"၊ အံႏနွောင်ꩻချာမွိုးဖါ၊ ယားမွိုးဖါတခြိုꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ"။ ၃။ ပိုခိုလိန်ႏမာႏ "သေဒျာႏ ဖါကေꩻဇူꩻ အစွိုးစွိုး"၊ ပိုမူႏလိန်ႏမာႏ "သေဒျာႏ မွိုးကေꩻဇူꩻ အမျိုꩻမျိုꩻ"၊ လိုꩻသေချာမွိုးဖါကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။ ၄။ ပိုခိုလိန်ႏမာႏ "မာꩻချမ်ꩻသာႏဖါ အစွိုးစွိုး"၊ ပိုမူႏလိန်ႏမာႏ "မာꩻချမ်ꩻသာႏမွိုး အမျိုꩻမျိုꩻ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။ "ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ အမုဲင်(၂)" ၁။ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ လွစ်သေဖူꩻ၊ ဝွေꩻသူꩻ ယံတဝ်းခြာ။ ၂။ မွိုးဖါတခြိုꩻ၊ ယားလို့ထိုꩻ၊ ဝင်ꩻရိုꩻ ပိုမွိုက်ပြာ။ ၃။ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ သေအထူꩻ၊ ဝွေꩻသူꩻ ယံဒျာႏထွာ။ ၄။ မွိုးဖါအတာႏ၊ မာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လိန်ႏမာႏ ယိန်းယံအာ။
ဝေင်ꩻမုံးကိုး
ဝေင်ꩻမုံးကိုး (အဲင်းကလေတ်: Mong Ko) (မန်း: မုန်းကိုးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မူသယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမူသယ်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမုံးကိုးကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမုံးကိုးနဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏခမ်းကူ ယူနန်ခမ်းနယ်ႏထျꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပန်သုဲင်း(စျူကုတ်)ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၅)ကီလိုမီတာ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကူနွို့ထန်ႏစဲစ်ဆေꩻဂဲတ်ခုံꩻငွါလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၈၄၇ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမအူပိဉ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏမအူပိဉ် (မအူပင်မြို့နယ်) (Maubin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမအူပိဉ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဗောဓိပက္ခိယ-၃၇ပါꩻ
ဗောဓိပက္ခိယတရာꩻဗူႏဖုံႏနဝ်ꩻ −
ခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၇ ပါꩻသွူ။
စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ
ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ၊ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ။ သတိဋ္ဌာန်လိတ်ꩻပါꩻ- (သတိအွောန်လွိုဝင်ꩻခင်ႏလမ်း) အဝ်ႏလိတ်ꩻဌာန၊ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာနံ-အွောန်ႏသတိထွားကာယ၊ ဝေဒနာနုပဿနာ-ထွားဝေဒနာ၊ စိတ္တာနုပဿနာ-ထွားသꩻ၊ ဓမ္မာနုပဿနာ-ထွားတရာꩻ။
စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ
ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ ပဟာနာယ ဝါယမော၊ အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အနုပ္ပါဒါယ ဝါယမော၊ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဝါယမော၊ ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဘိယျောဘာဝါယ ဝါယမော။ သမ္မပ္ပဓာနလိတ်ꩻပါꩻ-(ထာꩻကျိုꩻစာꩻဟဝ်လိတ်ꩻပါꩻ)၊ ဥပ္ပန္နာနံ-ကထွာလွောန်၊ ပါပကာနံ-အကုသိုလ်ႏယို၊ ပဟာနာယ-ယမ်ကပဲႏလꩻ၊ ဝါယမော-ကျိုꩻစာꩻ (ပဲႏအကုသိုလ်ႏ)၊ အနုပ္ပန္နာနံ-ကထွာတ၀်း၊ ပါပကာနံ-အကုသိုလ်ႏယို၊ အနုပ္ပါဒါယ-ဖေႏကထွာမွုန်း၊ ဝါယမော-ကျိုꩻစာꩻ(ပေ့ꩻအကုသိုလ်ႏ)၊ အနုပ္ပန္နာနံ-ကထွာတဝ်း၊ ကုသလာနံ-ကုသိုလ်ႏယို၊ ဥပ္ပါဒါယ-ဖေႏကထွာလွောန်၊ ဝါယမော-ကျိုꩻစာꩻ(မာꩻထွာကုသိုလ်ႏ)၊ ဥပ္ပန္နာနံ-ကထွာထွူ၊ ကုသလာနံ-ကုသိုလ်ႏယို၊ ဘိယျောဘာဝါယ-ဖေႏကထွာထဲင်းး၊ ဝါယမော-ကျိုꩻစာꩻ(မာꩻတိုꩻကုသိုလ်ႏ)။
စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ
ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒေါ၊ ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒေါ၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒေါ၊ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒေါ။ ဣဒ္ဓိ=(ဈာန်ႏမဂ်ဖိုလ်ႏ) တရာꩻအမွူးထွူသီး၊ ပါဒ-အခင်ႏဖါႏ လိတ်ꩻပါꩻ၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လိတ်ꩻပါꩻ-ဆန္ဒ(အဝ်ႏလိုႏဗာႏ)၊ ဝီရိယ(ကျိုꩻစာꩻဗာႏ)၊ စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်(သꩻပါဗာႏ)၊ ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်(ထာꩻသေပါဗာႏ)။
ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ
သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ။ ဣန္ဒြေ-နွောင်ꩻဗာႏ (သꩻသဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ)။
ပဉ္စဗလာနိ
သဒ္ဓါဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ သတိဗလံ၊ သမာဓိဗလံ၊ ပညာဗလံ။ ဗလ-တလာဗာႏ၊ (သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ)။
သတ္တဗောဇ္ဈင်္ဂါနိ
သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်္ဂေါ။ သံ-မွေးမဲန်ႏဟဝ်၊ ဗောဓိ-သေအီသစ္စာႏလိတ်ꩻပါꩻ၊ အင်္ဂ(တရာꩻအဗူႏ)၊ သတိ-ဓမ္မဝိစယ(စဲစ္ဆေꩻဒါႏတရာꩻ)၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ(နိဿက်)၊ ပဿဒ္ဓိ-(နမ်းသꩻစွူဖြွိုး)၊ သမာဓိ(ဧကဂ္ဂတာတိဉ္စူ)၊ ဥပေက္ခာ(ထာꩻတရျားတတြမဇ္ဈတ္တာ)။
အဋ္ဌမဂ္ဂင်္ဂါနိ
သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ သမ္မာဝါယမော၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ။ မဂ္ဂ(တဖူꩻလွေꩻနိဗ္ဗာန်ႏ)၊ အင်္ဂ(အင်္ဂါ) သမ္မာဒိဋ္ဌိ(ထာꩻထူႏမဲန်ႏဘုရာꩻ တရာꩻ သင်္ဃာကံႏကံႏအကျိုꩻအ၀်ႏ)၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ(ထာꩻစဲစ္ဆေꩻမဲန်ႏ)၊ သမ္မာဝါစာ(ငဝ်းမဲန်ႏ)၊ သမ္မာကမ္မန္တ(ထာꩻမာꩻမဲန်ႏ)၊ သမ္မာအာဇီဝ(လွူးနးမ္မဲန်ႏ)၊ သမ္မာဝါယမ(ထာꩻကျိုꩻမဲန်ႏ)၊ သမ္မာသတိ(ထာꩻယူႏလꩻမဲန်ႏ)၊ သမ္မာသမာဓိ(ထာꩻတိဉ္စူမဲန်ႏ)။
နဝလောကုတ္တရာနိ
သောတာပတ္တိမဂ္ဂံ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂံ၊ အနာဂါမိမဂ္ဂံ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂံ၊ သောတာပတ္တိဖလံ၊ သကဒါဂါမိဖလံ၊ အနာဂါမိဖလံ၊ အရဟတ္တဖလံ၊ နိဗ္ဗာနံ။ လောကုတ္တရာ(လောကကိုအမျတ်သုတ်ꩻ)တရာꩻကုတ်ꩻပါꩻ သောတာပတ္တိ(ဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာကင်ꩻတဲင် တွိုႏသော့ꩻနိဗ္ဗာန်ႏတဖူꩻသꩻကို)၊ သကဒါဂါမိ(ရာဂဒေါသမောဟအကျမ်ꩻစားနဝ်ꩻပဲႏ၊ အချော်ꩻစားနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်နေကနဝ်ꩻမꩻ ကာမတဆီပုဲင်ပဲႏတဖုင်ႏကို အီႏကွုတ္ထဲင်းတလဲင်ႏလုမ်ꩻ)၊ အနာဂါမိ(ကာမရာဂါတောမ်ႏဒေါသယို ပဲႏလို့လဲန္နဝ်ꩻမꩻ ကာမတဆီပုဲင်ဖုင်ႏကို ကွုတ်သော့ꩻထဲင်းတဝ်းဒုမ်)၊ အရဟတ္တ(ကိလေႏသာႏဆီပါꩻကို ကအဝ်ႏကုဲင်ထဲင်္ဒါႏ နွုတ်ꩻပါꩻတဲ့ ပဲႏလို့စင်ဖြွိုးပါလဲန်းနဝ်ꩻမꩻ ကိလေႏသာႏအဲန္ထဝ်းဒုမ်တစျꩻစျꩻနဝ်ꩻမꩻ မိန်ꩻဗာႏရဟန္တာႏ)။ မဂ္ဂ-နဝ်ꩻ အဝ်ႏပဲႏတွင်ꩻ၊ ဖလ-နဝ်ꩻ ပဲႏထွူလဲန်း။ ကားအရိယာႏဖိုင်ႏနဝ်ꩻ တပါထဲင်းတပါꩻ နိဗ္ဗာန်ႏတရာꩻ ကွဲးစဲင်းးလွို၊ အကွာႏနဝ်ꩻလုမ်ꩻ၊ အထူႏနေးနိဗ္ဗာန်ႏအရသာႏလွောန်းးနဝ်ꩻမꩻ ပါတောမ်ႏနိဗ္ဗာန္တဲင် ထွာလောကုတ္တရာႏတရာꩻ ကုတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ သာမဏေရဝိနယကဟဲ့ꩻဒါႏ သျင်ႏကျင်ꩻဝိုတ် နိဿယပအိုဝ်ႏတောမ်ႏ ကေႏညိုႏခရာႏ ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻအစားးဖိုင်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သုခသာႏမဏေႏ
"သုခသာႏမေဏႏဝတ္ထု" (က) ဣစ္ဆိတံ ပတ္တိတံ- ကလိုႏအပ်ဒါႏ ကကော့ꩻမောင်ꩻဒါႏ (ဆုꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏတရာꩻ) အမျိုꩻနဝ်ꩻ နာꩻအတာႏ မွိုင်မွေးယိုခါ လိုႏတွိုင်ꩻမော့ꩻ ကော့တွိုင်ꩻဗွေစွဉ်ႏသွော့နော၊ ခွုင်းကားတဲင် နာꩻထာꩻကျံႏဟောဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေစွဉ်ႏသွော့ယိုခါ ဖေႏကနုဲင်းစွဉ်ႏ လာဗွေတဆီငတ်ꩻဟာနဝ်ꩻနော။
(ခ) ကလိုႏအပ်ဒါႏ ကကော့ꩻမောင်ꩻဒါႏ (ဆုꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏတရာꩻ) အမျိုꩻနဝ်ꩻ နာꩻအတာႏ မွိုင်မွေးယိုခါ လိုႏတွိုင်ꩻမော့ꩻ ကော့ꩻတွိုင်ꩻဗွေစွဉ်ႏသွော့နော၊ ခွုင်းကားတဲင် နꩻထာꩻကျံႏဟောဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏကဗွေလွန်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဖေႏကနုဲင်းစွဉ်ႏ 'မဏိဇောတိပတ္တသဲင်ပတ္တမျာꩻ လိုႏရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻလꩻ'နဝ်ꩻနော။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "သုခသာႏမဏေႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ လိုꩻကမက်မွေး အအွီႏအဟောဝ်နောဝ်ꩻ ပေါႏထီႏဗာႏအနမ်း ပေါႏနွုမ်ꩻဗာႏအလွီးတဲ့ "ရသတဏှာႏ-ဆောင်ႏတဆွာႏ"တဲင် အုံဒါႏဒီႏဒွုမ်၊ မဉ်အံႏမွေးစွဉ်ႏ-
၂။ ပေါႏမဉ်အံႏမွေးမုဲင်းသွူတဲ့ အံႏဗာႏငါမန်ႏထွူ မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ ယူႏချာငါဒွုမ်ထာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻသိဒွုမ်ပါꩻ-
၃။ ကွပ်ထာꩻ(မဲဉ်)အံႏတဲင် နမ်းတဲ့ဒုက္ခ၊ ပိုမာတဲ့ ဒုက္ခဗာႏ-
၄။ မဉ်ႏယူႏ ဘဝယိုလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏအံႏအာအာ (နုဲင်းဂန္ဓ)၊ မဉ်ႏယူႏပါ ဘဝငါတာႏနဝ်ꩻ လိုႏလူႏအာအာ(နုဲင်းဘတ္တဘတိက)-
၅။ အွဉ်ႏသꩻကြောင်းကြောင်းစင်စင် မဉ်လူႏနဝ်ꩻ ခွꩻရျူႏဆုဲင်ꩻဗာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏထွာအတန်-
၆။ ဒါႏနကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻခြွေခြာႏလိုꩻလွုမ်ꩻ တကာႏတောဝ်း ဖေႏကလꩻမွိုင်မွိုင် မဂ်ဖိုလ်ႏတဲ့ ဝွေꩻဖေႏလွိုပိုႏ အစွဲအကမ်းတဲ့ အာတန်-
ဝေင်ꩻငပလီ
ဝေင်ꩻငပလီ (အဲင်းကလေတ်: Ngapali) (မန်း: ငပလီမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျ့ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ တန်တွဲခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တွဲကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏကမ်းခြေ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ မိဉ်ꩻတန်ထင်ႏသျာꩻဒါႏ ငပလီကမ်းခြေ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ ရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဂေါ့ရပ်ကွက်၊ ဇီးဖြူကုန်းရပ်ကွက်၊ လင်းသာရပ်ကွက်၊ ဂျိတ္တောရပ်ကွက် ဖုံႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်း (အိန်းကလေတ်: Mong Yawng Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်းယောင်းခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏ-လာအိုခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်းယို အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ မွိုင်ꩻဖျတ်ခရဲင်ႏ ကိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွိုင်ꩻဖျတ်ခရဲင်ႏနဝ်ꩻ ယားကုဲင်ထွူတဲင် ထဲမ်သော့ꩻညီꩻလွေꩻလဲဉ်း တာဆီလေက်ခရဲင်ႏကိုသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ တာဆီလေက်ခရဲင်ႏကိုတဲင် ထဲမ်သော့ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ မွိုင်းယောင်းခရဲင်ႏတသာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်းယောင်း တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းယုဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻ(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းယောင်းကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မာꩻဒါႏနသားတွမ်ႏ
"မာꩻဒါႏနသားတွမ်ႏ မာꩻတဝ်းဒါႏနသား ကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းယို-" (သုဘရီ) ဩဗွေႏ ဂေါတမဗွေႏဩ- ထွာလိုꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏဆေ့ꩻခြော၊ လိုꩻကမာꩻဒါႏန ကလူႏကတန်ꩻထာꩻသားနဝ်ꩻ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏလွိုင်ႏအာ ကထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ (ကွပ်ထမုဲင်ꩻ)ဗွေႏဩ။ (ဘုရာꩻဖြေႏ) သုဘဟွေး- လိုꩻတမာꩻတဝ်းဒါႏန၊ တလူႏတတန်ꩻတဝ်းထာꩻသားနဝ်ꩻ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏဆေ့ꩻခြော၊ လိုꩻကမာꩻဒါႏန ကလူႏကတန်ꩻထာꩻသားနဝ်ꩻ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏလွိုင်ႏအာ အထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻအဝ်ႏဒါႏန၊ ကထွာကကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးကုသိုလ်ႏကံႏ မာꩻထွာနဝ်ꩻသွူ။ (လင်္ကာႏ) စိုးရီးခါကာႏ၊ လူႏခါꩻဗာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏစိုးယိုခါ။ စိုးရီးခါကာႏ၊ မလူႏဗာႏ၊ ကေန်ꩻဒါႏ စိုးယိုခါ။ နင်ꩻသုမနာ(နင်ꩻသꩻဟဝ်)ရီ - ဩဗွေႏ ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ ဖေႏလူႏဖေႏတန်ꩻ၊ ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ ဖေႏလူႏတန်ꩻတဝ်း (ကမာꩻဒါႏနတွမ်ႏ တမာꩻတဝ်းဒါႏန)ရဟန်ꩻယိုနီပါꩻ မဉ်ႏတွိုႏထင်ႏ လူꩻသီးအခမ်းသူꩻနဝ်ꩻ အကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ။ ဘုရာꩻဖြေႏ- နင်ꩻသုမနာဟွေး- ကဖေႏလူႏကဖေႏတန်ꩻ ရဟန်ꩻအပါꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ- (၁) အသက်တဲ့နဝ်ꩻ (၂) အယောင်ꩻဆင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ (၃) ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲ့နဝ်ꩻ (၄) အချွေႏအရံႏတဲ့နဝ်ꩻ (၅) အာႏဏာႏဩဇာႏ အရာႏအိုပ်ဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ- ယို ၅-ချက်နဝ်ꩻ လွိုကယ်ꩻက ရဟန်ꩻတဖေႏလူႏ တဖေႏတန်ꩻတဝ်းထာꩻ (ရဟန်ꩻတမာꩻတဝ်းဒါႏန)နောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻတဲ့ ယံကယ်ꩻက တမာꩻတဝ်းဒါႏနသား လွိုကယ်ꩻ ယို ၅-စားနေနေ။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏ၄-မျိုꩻ
၁။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏနမ်းနဝ်ꩻ သေလူႏသေတန်ꩻ၊ တွိုႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာတဝ်း (ထွဉ်ႏလူႏထွဉ်ႏတန်ꩻတဝ်း)၊ လိုꩻယိုစားနဝ်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ပစ္စေꩻဥစ္စာႏ ရတနာႏရွဉ်ခံꩻနဝ်ꩻတဲ လွိုင်ႏအာခြွေခြာႏမွေး၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပိုလီꩻသွဉ်းသယ်ႏ၊ သွꩻပေႏခွပေႏ၊ ချွေႏရံႏပရိသတ်နဝ်ꩻ ဆေ့ꩻခြောတန်။ ၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏနမ်းနဝ်ꩻ သမ်းတလူႏတန်ꩻတောဝ်း၊ တွိုႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာ (ထွဉ်ႏလူႏထွဉ်ႏတန်ꩻ)၊ လိုꩻယိုတစားနောဝ်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ ရတနာႏရွဉ်ခံꩻဆေ့ꩻခြော၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပိုလီꩻတွမ်ႏ သွꩻခွဖုံႏနဝ်ꩻ သမ်းအာ။ ၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ တလူႏတန်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻလင်တဲ့ ဝွေꩻတနိုꩻဆောႏတဝ်း၊ တမာတဝ်း(ထွဉ်ႏလူႏထွဉ်ႏတန်ꩻတောဝ်း) လိုꩻယိုတစားနဝ်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ ရတနာႏရွဉ်ခံꩻ ဆေ့ꩻခြော၊ ပိုလီꩻတွမ်ႏသွꩻခွတဲ့ ဆေ့ꩻခြော။ ၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ လူႏတန်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့နိုꩻဆောႏ၊ လိုꩻယိုတစားနဝ်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ ရတနာႏတဲ့ လွိုင်ႏအာခြွေခြာႏ၊ ပိုလီꩻသွဉ်းသယ်ႏ သွꩻပေႏခွပေႏ ချွေႏရံႏပရိသတ်တဲ့ လွိုင်ႏအာ (မဲ့ငါမေတ္တာႏတန်)။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(၄)မျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ အမုဲင်(၄) အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ယံလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နမ်းတဲ့လူႏတန်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့နိုꩻဆောႏ၊ မာꩻပျောႏပျောႏဒါႏန၊ စွုမ်ႏဘဝချမ်ꩻသာႏ၊ ယံငါႏမွေးနော။
ပုဂ္ဂလိကဒါန ၁၄-ပါꩻ
(အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ ၁၄-မျိုꩻတဲ့မွေးမွေး) (၁) လူႏဘုရာꩻ (၂) လူႏပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ (၃) လူႏရဟန္တာႏ (၄) လူႏအရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၅) လူႏအနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၆) လူႏအနာဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၇) လူႏသကဒါႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၈) လူႏသကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၉) လူႏသောတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၁၀) လူႏသောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၁၁) လူႏသာႏသနာႏထန်ႏ ရသေ့ꩻလꩻဈာန်ႏ (၁၂) လူႏပုထုဇဉ်ႏ သီႏလအောဝ်ႏသား (၁၃) လူႏပုထုဇဉ်ႏ သီႏလအဲဉ်ထောဝ်းသား (၁၄) လူႏတိရစ္ဆာန်ႏ။ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၁၄)မျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏယို ထွာအညမ်းသွတ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဒါႏနသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ၊ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန်တဲင်- ၁။ မဉ်ႏလူႏ တိရစ္ဆာန်ႏနောဝ်ꩻ အကျိုꩻ(ချမ်ꩻသာႏ)ဖေႏဒါႏ ဘဝပေါင်ꩻတရျာꩻ။ ၂။ မဉ်ႏလူႏ ပုထုဇဉ်ႏ သီႏလအဲဉ်ထဝ်းသားနောဝ်ꩻ အကျိုꩻ(ချမ်ꩻသာႏ)ဖေႏဒါႏ ဘဝပေါင်ꩻတရေင်။ ၃။ မဉ်ႏလူႏ ပုထုဇဉ်ႏ သီႏလအောဝ်ႏသားနောဝ်ꩻ အကျိုꩻ(ချမ်ꩻသာႏ) ဖေႏဒါႏ ဘဝပေါင်ꩻတသိန်ꩻ။ ၄။ မဉ်ႏလူႏ ရသေ့ꩻ လꩻဈာန်ႏသားနဝ်ꩻ အကျိုꩻ(ချမ်ꩻသာႏ) ဖေႏဒါႏ ဘဝပေါင်ꩻ သိန်ꩻပေါင်ꩻတရျာꩻ။ ၅။ မဉ်ႏလူႏ သောတာပတ္တိမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻ အကျိုꩻ(ချမ်ꩻသာႏ) ဖေႏဒါႏ ဘဝပေါင်ꩻ ကားယိုကားနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒါႏဒွုမ်။ ၆။ မဉ်ႏလူႏထဲင်း သောတာႏပန်ႏ-စတဲင် ဘုရာꩻပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ ရဟန္တာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻဟ အကျိုꩻ(ချမ်ꩻသာႏ) ဒေါ့ꩻယိန်းဒါႏဒွုမ်။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏသꩻစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻဟောဝ်ဟဝ် လူႏလွ တန်ꩻလွ၊ မာꩻလွေသွော့ဒါႏန ပငါပရာꩻနော။
သံဃိကဒါန (၇)ပါꩻ
၁။ ပထမသံဃိကဒါန - လူႏဘုရာꩻတဲ့ပါ၊ ရဟန်ꩻခိုတဲ့ပါ၊ လူႏရဟန်ꩻမူႏတဲ့ပါ။ ၂။ ဒုတိယသံဃိကဒါန - လူႏ ရဟန်ꩻခိုတွမ်ႏ ရဟန်ꩻမူႏ။ ၃။ တတိယသံဃိကဒါန - လူႏရဟန်ꩻခို ၄။ စတုတ္ထသံဃိကဒါန - လူႏရဟန်ꩻမူႏ ၅။ ပဉ္စမသံဃိကဒါန - "ပင်ꩻရဟန်ꩻခို အပါꩻကားယို၊ ရဟန်ꩻမူႏ အပါꩻကားယို"လဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လူႏကပင်ꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ။ ၆။ ဆဋ္ဌမသံဃိကဒါန - "ပင်ꩻရဟန်ꩻခို အပါꩻကားယို"လဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လူႏကပင်ꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ။ ၇။ သတ္တမသံဃိကဒါန - "ပင်ꩻရဟန်ꩻမူႏ အပါꩻကားယို"လဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လူႏကပင်ꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ။ "တောင်ꩻခါꩻ" ခေတ်ယိုခါ ကပင်ꩻကုဲင်းဒါႏ "သင်္ဃာႏပေါင်ꩻ တကျောင်ꩻလုမ်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာ"တတိယသံဃိကဒါန"နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻမူႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်တဲင် ဒုတိယ-သံဃိကဒါန၊ စတုတ္ထသံဃီကဒါန၊ ပဉ္စမသံဃိကဒါန၊ သတ္တမသံဃိကဒါန ယို(၄)မျိုꩻနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်။ (မဉ်ႏရီ ပွယ်ꩻရီလိတ်နဝ်ꩻ "တဲမ်းနယ်မွိုင် သံဃိကဒါန(၇)ပါꩻမွိုင်"မဉ်ႏရီနုဲင်းနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖြေႏပါဗာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏယင်၊ ဖြေႏပထမသံဃိကဒါန၊ ဒုတိယသံဃိကဒါန-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ လꩻတောဝ်း။) ပေါႏပင်ꩻသွူ သံႏဃာႏပေါင်ꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ ပေါႏပင်ꩻသွူ သံႏဃာႏအပါꩻကားယိုကားနဝ်ꩻ တရိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ရေႏမတ်ဒျာႏသွော့ ဘုရာꩻပို သံႏဃာႏတောႏ။ အွဉ်ႏသꩻဒါႏဒါႏ မဉ်ႏလူႏသင်္ဃာႏ (သံဃိကဒါန)နဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်လဲဉ်း ကလူႏဗာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။
စူဠနာရဒဇာတက
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဝေါ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဝေါ (ဝေါမြို့နယ်) (Waw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဝေါကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
လေက်ပအိုဝ်ႏကပေါႏလွဉ်ပုံႏ
အွိုးစခါ မန္တလေꩻနဝ်ꩻ မင်ꩻတုင်ꩻခွန်၊ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏနဝ်ꩻ ဆာစောမောင်စိုး (သက္ကရာဇ်သေတဝ်း၊ လွိုးရ-၁၂၂၁-ဗာႏရပ်) မွိုင်ꩻပျိုꩻ၊ ပွေးလှ၊ တောင်ကီးကျပ် မျောက်မေဆျား-စင်ꩻပေႏသိုမ်ပါꩻ လင်ꩻသွောန်လေက်မန္တလေꩻ၊ တွိုႏတနီꩻ ထင်ႏသိမ်ႏအဝ်ႏကုဲင်ဝင်ꩻတဲင် သာႏသနာႏပဲင်ႏဆရာႏတောႏ ဖေႏတမ်ႏ၊ ထွောန်ႏသဲင်ꩻပျုသာႏသနာႏ ခမ်းကောင်။ ကထင်ႏသဲင်ꩻပျုခါ ဟော်ꩻတရာꩻ၊ သွောန်လေက်၊ တဲမ်းလေက်၊ မာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တောမ်ႏစောက်ꩻဖါးရွီႏ ထွာဝင်ꩻပျဿနာႏ၊ မဟာႏတမ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏထိုမ်ႏယား၊ ထိုမ်ႏဆောမ်ꩻ၊ လွင်းဗာႏမဟာႏတမ်ႏ၊ ထင်ႏတွိုႏခန်း ဆောင်ႏဖိုးကောင်လောင်းနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးထွာ၊ တဲမ်းရီးလွိုဝင်ꩻ လေက်သုတ္တနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ထွာဝင်ꩻပျဿနာႏတဲင် လင်ꩻထေ့ချာဗာႏ သာႏသနာႏပဲင်ႏဆရာႏတောႏ မန္တလေꩻထျꩻ၊ ကထင်ႏသေမွေးမဲန်ႏဒျာႏနဝ်ꩻမꩻ လꩻယင်းအခွင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏကို လေက်တဲ့ပေါႏ၊ မော်တဲ့ပေါႏလွောန်ဗာႏ (ပဲယဉ်းတောင်ဒေါ့ꩻနယ်)။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဂျပန်ဝုဲင်ꩻခိန်ႏ စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏ ငမ်းတွိုက်ꩻကိုဗာႏ ဂျပန်စဲ့ꩻတဲင် မာꩻကွို့ꩻဒျာႏ ညောင်ႏရွီႏ ကျောင်ꩻရန်ႏကုင်ႏကို၊ မာꩻစာမေးပွဲးအတုꩻ၊ ဗိုန်ဖြားနောင်ကာꩻ ဦးပဏ္ဍိတ ဝါႏတောႏလꩻ ၂-ဝါႏ၊ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏ ဦးသုနန္ဒ (စာမေးပွဲရွီႏကို တွိုႏအငယ်တန်ꩻ) ဝါႏတောႏလꩻ ၈-ဝါႏ အဝ်ႏပါ၊ သင်္ဃာႏဖြဝ်ꩻဖုံႏ အွောန်ႏပအိုဝ်ႏစူꩻငီꩻလေက်ဖြဝ်ꩻ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏစူꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻသဲင်ꩻချာ ပရိယတ်လွယ်ဖြီ အဝ်ႏဟိုပုံꩻခကွောန်ႏ၊ ခိုလမ်ခတွို့ꩻထင်ꩻ ကာတဖူꩻခထင်ꩻ၊ ဗိုန်ဖြားစငဝ်ꩻသီးတဲ့ အုံဗာႏ၊ ထွားထွား မွိုင်ꩻပျိုꩻလေက်ကို ကဗိုန်ဗိုန်လေက်ဖြဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထေထန်ႏထိုꩻ၊ အွောန်ႏကုဲင် ကဗိုန်ဗိုန်မန်းနဝ်ꩻလုမ်ꩻတဲင် လေက်ထီသိမ်ႏပေါႏလွောန်ဗာႏ (ဗိုန်ဖြားနောင်ကာꩻဒေါ့ꩻနယ်)။
ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏ ကထွင်ႏလေက်ခိင်ႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻလေက်၊ စငဝ်ꩻ ဒုံလီꩻကောင်၊ ထီအုံႏပုတ်ꩻ လေက်မွူးပေါႏရီးလဲန်း (စင်ꩻတန်ဝိဇ္ဇာနန္ဒဒေါ့ꩻနယ်၊ ဝွေꩻဗွေႏထျꩻသူꩻ လေက်မူအဝ်ႏ) နီသွောန်းအဝ်ႏထီႏဗာႏ၊ ဗိုန်ဖြားမွိုင်ꩻပျိုꩻလေက်နဝ်ꩻ ထူႏမန်းတစိꩻ ဖြဝ်ꩻတစိꩻ ထေ၊ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏလေက်နဝ်ꩻ ပြွဉ်း(ပြွောန်း)ထိုꩻကဗိုန်ဖြဝ်ꩻ အွောန်ႏဗိုန်မန်း၊ ဗိုန်ဖြားကျိုးဝဲင်းလေက်နဝ်ꩻ ပြွဉ်းထိုꩻကဗိုန်မန်းတဲင် အွောန်ႏဗိုန်မဲင်ꩻ၊ လေက်ညောင်ႏရွီႏကန်ကြီးနဝ်ꩻ ပြွဉ်းထိုꩻကဗိုန်မဲင်ꩻတဲင် အွောန်ႏဗိုန်ပါဠိ၊ ပါဠိကို ကပါတဝ်းနဝ်ꩻ ထွင်ႏသော့ꩻ၊ ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
မွိုင်ꩻပျိုꩻကောလဲင်း
မွိုင်ꩻပျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ႏလယ်ႏဒျာႏ မန်းဖဲ့ꩻပါဠိဖဲ့ꩻ ထေလေက်ရိုꩻရိုꩻလုမ်ꩻ၊ မော်စအွန်တဖြာꩻ ဝါႏသနာႏငါႏ ကဗျာလင်္ကာႏ ဗုဲင်ရဟန်ꩻ လင်ꩻအုံသီႏသဲင်ႏ စောက်ꩻဖါးထျꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးနီပါꩻ ထင်ႏမော့ꩻလို့ဝင်ꩻမꩻ အလင်္ကာႏကွဲးပေါႏ၊ ပေါႏတဝ်းတဲ့ တလꩻတဝ်းဒျာႏရင်ꩻ၊ ထွာအလင်္ကာႏမꩻ ဖမ်ꩻဗာႏသက်သာႏ "မွိုင်ꩻပျိုꩻကေားလဲင်း နောင်ဟဲင်းကေားယွိုႏ"။
အခိင်ႏနဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻခကီကွောန်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဆရာႏစခြွီလဲ့ ထေနုဲင်းနုဲင်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻသံပေါက်ဖုံႏ "စခြွီဖူထောက်"၊ ဗိုန်ဖြားသီးလေက်ဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဆောင်ႏပြောင်း ဒေါ့ꩻနယ်ပင်ပွံ(ပိုမ်)၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးလဲ့ ထေနုဲင်းနုဲင်းလေက် လိုꩻမူႏလိုꩻပေႏကျွိုက်စား "သဲင်ꩻပꩻဆောင်ႏပြောင်း၊ သဲင်ꩻဖေါင်းပင်ပိုမ်"၊ "မွိုင်ꩻပျိုꩻတောမ်ႏနောင်ဟဲင်းနဝ်ꩻ ငဝ်းပညာႏဆိ၊ စခြွီနဝ်ꩻ ငဝ်းခိုဗင်ႏ၊ ဆောင်ႏပြောင်းပင်ပိုမ်နဝ်ꩻ ငဝ်းမူႏနမ်ꩻ"ငဝ်းနဝ်ꩻတဲ့ ပေါႏလွောန်ထဲင်းဗာႏ။
ပေါးဖြားပမွိုင်ꩻ ကွောက်ꩻထော့ꩻယာႏ
"ပေါးဖြားပမွိုင်ꩻ ကွောက်ꩻသဲင်ꩻလဲန်းသွူ(အ)ထော့ယာႏ" (ပမွိုင်ꩻကရိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အီႏကွောန်ကꩻဗွာကဒွို့ထာꩻ)၊ "ပေါးဖြားပမာႏ ကွောက်ꩻသဲင်ꩻလဲန်း အဒဝ်ကောင်ႏ"(အအီႏခွုမ်ပါပတီꩻ)၊ "ကကွောက်ꩻသဲင်ꩻထော့ꩻယာႏနဝ်ꩻ အီႏတွိုႏလွေꩻ နောင်သန်ထောင်ႏ၊ ကကွောက်ꩻသဲင်ꩻဒဝ်ကောင်ႏနဝ်ꩻ အီႏတွိုႏလွေꩻ နောင်ညောင်ႏရွီႏ"(ပအိုဝ်ႏဖုံႏ အီႏလင်ꩻသွောန်လေက် အွိုးညောင်ႏရွီႏ)၊ "နောင်သန်ထောင်ႏနဝ်ꩻ ထီသိုမ်တဗွီႏ၊ နောင်ညောင်ႏရွီႏနဝ်ꩻ ထီသိုမ်တကောက်ꩻ (ပရိယတ်၊ ပဋိပတ်၊ ပဋိဝေဓ သာႏသနာႏသိုမ်ပါꩻ ထီသိုမ်တဗွီႏ)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ကေလာသကောင်
"ကေလာသကောင်မွူးပြေ့ꩻချိန်ႏ"
နီသွဉ်းသီး စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻသုတေသနစွိုꩻ(၅)ဖြာꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏဂျစ်ကာꩻတလံꩻ လင်ꩻဒွမ်လွေꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ၊ ပဂိုꩻခရဲင်ႏဖဲ့ꩻသွူ။ သုတေသနစွိုꩻကို အွဉ်ကတူႏသား ခွေသွဉ်းခွန်တီးတဲင် အစွိုꩻနွို့ဖုံႏနောဝ်ꩻ ခွန်အောင်ႏ၊ ခွန်အောင်ႏခံꩻ၊ နင်ꩻအူႏပဉ်ႏ၊ နင်ꩻခံꩻဟွမ် လိုꩻ(၅)ဖြာꩻယို အင်းရေႏစောႏတနာႏ စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻအတွက် ဖေႏကလꩻအီအစွဲးအကံး ရိုꩻပီနောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏစ ၁၉၉၀-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာမတ်(၇)နီꩻ ထန်ႏတဖူꩻတဲင် လာမတ်(၈)နီꩻနောဝ်ꩻ နွို့မောဝ်ꩻ ဝိန်ꩻတရွပ်တန်၊ ထန်ꩻတမွူး၊ တဖြေရဲဉ်ႏ၊ နောင်ပနားမီꩻ ကစဒါႏဒုံတန် ဆောင်ႏတန်ဖုံႏတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻရီအုံကွံဗာႏ ဒေႏသခံႏလိုꩻဖြား လိုꩻတန်ဖုံႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယဉ်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လာမတ်(၁၂)နီꩻနောဝ်ꩻ ဖျော်လွေꩻဝေင်ꩻဘီးလဲင်း ကျောင်ꩻဆရာႏလီꩻ ဖြားလွန်းမောင် မွိုးဖြားနင်ꩻဒွုတ်သီးလံးကို၊ လယ်ႏဗာႏပါ ရွှေလှ၊ သံပုရာပင်ဆိပ်၊ ဒုံဝိုန်ꩻခယ်ႏမောက်၊ ဒေါက်တ်ကစဒါႏ ပအိုဝ်ႏဒုံဆောင်ႏဖုံႏတဲင် ကေꩻဇူꩻတန်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ထုမ်းနောဝ်လင်ꩻကာꩻ စင်းသင်ႏ ကေႏညိုႏဘုရာꩻစင်းသင်ႏထွူနောဝ်ꩻ စင်းသင်ႏတွမ်ႏပုဒိန်ယိုးခါႏလယ်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပိုလ်ႏခံꩻမုတ်နောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး လွေꩻအွဉ်ႏလင်ꩻကောဝ်ႏခွေႏသွူ။
ပိုလ်ႏခံꩻယိုနောဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်မန်း ဒုတိယစဲ့ꩻပွယ်ꩻကိုအယံတွင်ꩻ အွဉ်ကတူႏနေး ဘီးလဲင်းနယ်ႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏတဲင် တွိုက်ꩻချာနယ်ႏချဲ့နောဝ်ꩻ မဉ်ꩻလဲင်ꩻကျောႏနေးစွဉ်ႏ တခမ်းလွုမ်း၊ စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွူဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻ ကတဲ့သွုမ်ꩻဒါႏ ပိုလ်ႏခံꩻယို အင်္ဂလိပ်သီး အံႏဖြာႏငါႏ ပအိုဝ်ႏစွန်ꩻဟောဝ်အနေႏတွော့ꩻ တယ်ႏသေꩻခါꩻဖေႏနေးတွမ်ႏ အမုခ် ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻနေးစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ မုခ်ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏအကွင်ꩻနောဝ်ꩻ တွင်ႏပါ "ပိုလ်ႏခံꩻကွင်ꩻ"တဲင် အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အောဝ်ႏနေးစွဉ်ႏဘောလုံးကွင်ꩻ နီဖြုံႏတာႏငါသွူ။ ပိုလ်ႏခံꩻနောဝ်ꩻ တောႏလန်ႏချာနယ်ႏချဲ့အယံတွင်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻစွန်ꩻယံတဖြာꩻတဲင် နီသွဉ်းသီး သုတေသနစွိုꩻသားဖုံႏ ထူႏဂုဏ်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ထုမ်းနောဝ်လင်ꩻကာꩻ နီဖါလုံနောဝ်ꩻ ဖျော်လွေꩻပုဒိန်းယိုးဒုံ၊ လံးငင်းအဝ်ႏ(၂၈၀) ဖူးဝေးမန်းအောဝ်ႏ (၁၅)ဖြာꩻ၊ ဖူးဝေးမဲင်ꩻလံး အဝ်ႏတဆီ၊ လွိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ပုဒိန်းဆꩻနောဝ် သွံဖါလုံကို မိုးကောင်းဒုံယိုလဲ့ လံးငင်းအဝ်ႏ(၃၅၀)ရပ် ပအိုဝ်ႏဖုံႏကဉ်းအာအာဒျာႏ၊ ကေႏညိုႏပါဗာႏဘုရာꩻမိုးကောင်းတဲင် ဟိုန်ဟောဝ်ငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။ မော့ꩻခွဲးပါဗာႏ ခွန်ရွှေအေး ဒုံထင်ꩻတဲင် ဝွေꩻခြုဲင်းနယ် "ရွှေရောင်ြပ"ဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်အုံးခိုင် အတ္ထုပ္ပတ္တိနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်အုံးခိုင်နောဝ်ꩻ သထွုံႏခရဲင်ႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖေႏကထိုꩻမားဗာႏမိုန်းအတွက် ဘာႏသာႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏယို တဲမ်းပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏနေးတဲင် တကာႏပအိုဝ်ႏသီး ကေႏညိုႏဗꩻတွိုႏဟန်ႏနီꩻသွူ။ မိုးကောင်းဆꩻနောဝ် တဖါလုံရပ်ကို မောက်ကြင်ꩻပေႏ၊ တထာအူꩻ ဆꩻတွိုꩻကို ကြွန်လောင်း ဆꩻနောဝ် နန်းတောင်း နောင်ကယ်ꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ထီအုံႏဗွာ၊ ဒုံစားသူꩻဖုံႏလဲ့ နီသွဉ်းသီး လယ်ႏတွိုႏဗာႏလို့လို့သွူ။
ဖူးဝေးခမ်းဒွမ်ဖုံႏသူꩻ ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏဒျာႏရိုꩻကီလဲ့ ခွမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻမန်းနေးဒျာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ နီသွဉ်းသီးကဖျော်လွေꩻဒါႏ စွုမ်ႏဒုံစွုမ်ႏဆောင်ႏနဝ်ꩻ စွုမ်းစွုမ်းသွိုꩻသွိုꩻ အောဝ်ႏရပ်ကျိုႏဆွုမ်ႏလွဒျာႏ နီသွဉ်းသီးတဲင် ဆျာယာႏဟင်ꩻလေꩻ ဥသစ်ရာႏစဲးတွမ်ႏ ထသိန်ထီစားနောဝ်ꩻလဲ့ လွောက်ꩻဖက်ငါႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻနောင်ကယ်ꩻနောဝ်ꩻ ဆို့ꩻသေꩻနေးသင်္ဘောꩻထီ တလံꩻပွုမ်ႏတွော့ꩻ ကျောင်ꩻထွန်ႏနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုꩻတဖော့လွိုလွို စီႏခြပ်တွမ်ႏမန်ႏ သူႏထင်ႏပါအသောင် တွမ်ႏခံꩻထီတဲင် ခဗိတ်တဆောဝ်ဆဲ့ꩻနေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ကျောင်ꩻသင်ႏဘော်ꩻကတူႏကိုနဝ်ꩻ ဆရာႏတောႏအုံနင်းသော့ꩻတဲင် သင်ႏဘော်ꩻဟို့ꩻရပ် ပလ္လင်ႏလောင်းကို ဘုရာꩻရုပ်ထုတောႏတန်ဖုံႏ အုံနင်းခါꩻပဉ်ရဲဉ်ႏရဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ကေႏညိုႏခရာႏ ထူႏဂုဏ်ႏခရာႏဟဝ်ငါႏသွူ။ နောင်ကယ်ꩻခနောဝ်သူꩻ ဝိန်ꩻသိမ်ႏဆိပ် ကျိုက်ကောႏတဲင် ဝိန်ꩻကို မန်း ပအိုဝ်ႏ မဲင်ꩻ စောက်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အုံညိꩻဒျာႏဝင်ꩻ စခါနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခြိန်ခြိန်ဒျာႏရိုꩻလဲ့ ဟွုန်ထွꩻဗာႏသွူ၊ ကျိုက်ကောႏဆꩻကွဉ်ႏ ဒုံကောင်ခါႏနောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန် ခွန်ဖါဖြားဗွာအုံဒျာႏ ပွိုင်းလဲင်ႏ အောဝ်ႏတွမ်ႏလမ်းတွိုက်ဖုံႏရိုꩻလဲ့ စဲ့ꩻပွယ်ꩻခမ်းကိုတဲင် ကုဲင်ပြင်ꩻလို့လဲဉ်းဒျာႏ၊ ယိုခါနဝ်ꩻ လံးဟောဝ်ဖုံႏလဲ့ ထွိုင်ႏလွဉ်ချာလဲဉ်း၊ နီသွဉ်းသီးစွိုꩻ အုံချꩻမွိုးဖြားစိန်ခင် လံးအလံတွင်ꩻ လယ်ႏကေႏညိုႏပါ ဘုရာꩻသီကျာꩻ ဘုရာꩻတောင်လေးလုံး ဘုရာꩻတန်ကျိုက်ကောႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကျိုက်ကောႏဆနောဝ် နောင်ဗို နောင်ကုလာꩻ ဒုံခမ်းကောင်လဲ့ နီသွဉ်းသီးဖျော်လွေꩻပါ၊ နောင်ကုလာꩻနောဝ်ꩻ လံးငင်းအောဝ်ႏ (၂၀၀၀)ရပ်တဲင် ရပ်တန်ငါႏ မရေႏမရာႏ၊ အဝ်ႏနောင်ကုလာꩻ ဝါးကွဉ်ႏလွေꩻကာꩻ ငတ်ꩻဖါလုံနဝ်ꩻ ဖျော်လွေꩻအခြဲမ်တရျာꩻ၊ ကေႏညိုႏဗာႏ ဘုရာꩻအခြဲမ်တရျာꩻ ဘုရာꩻဆုတောင်ꩻဗွေ၊ ဘုရာꩻမွိုးနဂါꩻ၊ ဘုရာꩻကောင်ဝိဇ္ဇာႏတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ အခြဲမ်တရျာꩻတဲင် ဟွိုန်ဟောဝ်ငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။
လာမတ်(၁၅)နီꩻမꩻ ဖျော်လွေꩻဝိန်ꩻသထွုံႏ အုံချꩻနင်းခဲရပ် ကျောင်ꩻတကာႏ ဒွန်းမွိုးဖြားအိန်ႏလာႏလံးကိုတဲင် တွမ်ႏဝိန်ꩻခံႏ ခွန်ဝင်း-နင်ꩻမိမိသီး လယ်ႏဝုဲင်ႏဗာႏ ဘုရာꩻရွှေစာရံ' ဘုရာꩻမြသပိတ်ကောင်' ဘုရာꩻဒဲဉ်ခံႏ' ဘုရာꩻဗွူအဲဉ်ဖုံႏသွူ၊ ဘုရာꩻရွှေစာရံနောဝ်ꩻ သူရိယစန္တာႏခွနစိုး ဗွေႏဘုရာꩻနမ်း ကျွꩻဖျော်တွိုႏလွဉ် သုဝဏ္ဏဘူမိအယံတွင်ꩻ ခွန်သူရိယစန္တာႏ ကွီသညင်ꩻဗဲင်း ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကလူꩻတောႏတဲင် ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကသညင်ꩻဒါႏ ကလူꩻတောႏသွံဆူႏကို တဆူႏနဝ်ꩻ တယ်ႏသေꩻ ဘုရာꩻရွှေစာရံမꩻလဲ့ တံႏခိုꩻတန်အကျောင်ꩻ သေဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻဆꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ ထီနောင်ကို ထဝေါဝ်ꩻဖုံႏ ကတောင်လောင်းနောဝ်ꩻ တိတ်ꩻခံꩻဆွိုင်ꩻ စွုမ်ႏဗာႏဗာႏတဲင် ထီနဝ်ꩻတဖြုံႏလွုမ်း တသီးလို့ထံစွဉ်ႏ မဉ်ႏတိက်ꩻဖေႏခံꩻနောဝ်ꩻ ထပေႏဖုံႏ ဒွူႏစွူစွူဒျာႏ မဉ်ႏထွူမꩻ လွင်းညာꩻထိုꩻ ပငါပရာꩻ၊ ဘုရာꩻတလင်ꩻကိုလဲ့ မဉ်ႏဖြေ့ꩻဖေႏဟူဖောင်းနဝ်ꩻ ဝါးကွူအဗာႏပေါင်ꩻ အသောင်ꩻတန်ꩻဖုံႏ တရိမ်အံႏလို့ဝင်ꩻတဲင် ဘုရာꩻတလင်ꩻတဖြုံႏလွုမ်း ဗွေထံစွဉ်ႏဒျာႏ နင်ꩻအူႏပဉ်ႏတွမ်ႏ နင်ꩻခံꩻဟွမ်သီးဝင်ꩻနီ ဆင်ႏဆင်ႏဖြေ့ꩻဗွူဖေါင်းနဝ်ꩻ အငိုꩻလို့စွဉ်ႏ လစ်ꩻဆီဗီႏရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
လိုႏဖေႏအာႏသံႏဃာႏ
၁၃၈၀-ဗွေ၊ ဒဲဉ်ကံလောင်း နီꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻ ထောင်ထွားရေꩻတရာꩻအမုဲင်(၂) "အဝ်ႏလိုႏဖေႏအာႏ-ဗွေႏသံဃာႏ" တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻစစ ဓမ္မစကျာႏတရာꩻယာႏနဝ်ꩻ နာႏတရာꩻသားကို လိုꩻပိုပါဒျာႏ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ꩻပါꩻလွုမ်ꩻ၊ လွိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လူꩻဖုံႏ ဗျဟ္မာႏဖုံႏဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထွာလꩻရဟန်ꩻ(ထွာစင်ꩻ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ကဗုဲင်သင်္ကန်ꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ꩻပါꩻတွမ်ႏ ဘုရာꩻတဆူႏ၊ စုစုခြွဉ်း (လိုꩻလမ်းတခမ်း၊ လူꩻခမ်းသူခမ်း၊ ဗျဟ္မာႏခမ်းနီဆီ၊ ဘွုံႏဘဝ ၂၇-ခမ်းကိုနဝ်ꩻ) အဝ်ႏသူပါꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ သဌေꩻပို ယသတွမ်ႏ အသွꩻ(၅၅)ဖြာꩻဗုဲင်စင်ꩻ၊ ထွာယင်း အပါꩻ(၆၀)၊ တွိုႏနဝ်ꩻခါ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး - ဒေသစာႏရီႏ ကျွꩻခီႏလွသွော့၊ လယ်ႏမာꩻလွသွော့ သာႏသနာဟုဲင်း၊ သာႏသနာႏထောက်ထမ်ꩻ ရဟန်ꩻသာႏမဏေႏ ယံဖေႏကပေါႏအာအာ၊ တဖူꩻတလီးနဝ်ꩻ လွေꩻမွုန်းနီပါꩻ၊ လွေꩻညီꩻမွုန်းလို့ဝင်ꩻ နီပါꩻသွံပါꩻ၊ တဖူꩻတလီးနဝ်ꩻ လွေꩻတပါꩻငါ၊ လွေꩻဒျာႏ တပါꩻတထွောင်းထွောင်းဟုဲင်း၊ လယ်ႏဟော်ꩻသွော့တရာꩻဖုံႏဟုဲင်း၊ အွဉ်ႏဗုဲင်ပါသျင်ႏ၊ အွဉ်ႏခံႏပါစင်ꩻဖုံႏဟုဲင်း" ဘုရာꩻနီဗွေႏ ဖေႏတာႏဝွန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏပါꩻစွော့ꩻ၊ ပေါႏပါꩻဒေါ့ꩻရီငါ နာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻစွဉ်ႏတရာꩻ၊ စိုးရီးပန်ချာ ကုသိုလ်ႏကအာ၊ ပါႏရမီႏကပါသားတဲ့ သဘော်ꩻဗွောင်၊ ယွုမ်းလွဉ်ရတနာႏသွံပါꩻ၊ ကိုꩻကွယ်ႏတော ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ၊ ထွာလွဉ်ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ကွဲအာအာနဝ်ꩻသွူ။ ထွာလွဉ် ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏထွူတဲင် အပို အလီꩻ အလင်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်စင်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်သျင်ႏဖုံႏတဲ့အဝ်ႏ၊ (အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ) ဘုရာꩻကပွင်ꩻဒါႏ ခမ်းကိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခမ်းလင်တဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻသီးဖုံႏ သꩻစွယ်ꩻခွယ်ꩻနေး လိုꩻလစ်ꩻစား- (၁) ခတ္တိယ-ခွန်ခွိုꩻနွယ်ႏ၊ (၂) ဗြာဟ္မဏ-ပုဏ္ဏာꩻခွိုꩻနွယ်ႏ၊ (၃) ဝေဿ-လိုꩻခြွေခွိုꩻနွယ်ႏ (၄) သုဒ္ဒ-လိုꩻကေန်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အွဉ်ႏထွော့မာꩻထိုꩻ ခွယ်ꩻလိုꩻလစ်ꩻစားနုဲင်းနဝ်ꩻ။ အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ခတ္တိယ-ခွန်ခွိုꩻနဝ်ꩻ ဩဇာႏအာႏဏာႏသန်လဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻရိုꩻ"အမျတ်လဲဉ်းဝင်ꩻ"၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ သဲင်ꩻကွုတ်ခွန်ခွိုꩻ၊ ဝင်ꩻရိုꩻ"ဘုရာꩻလောင်ꩻမျတ်-ခွန်သီႏထတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ တခွယ်ꩻတဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ၊ ဗုဲင်စင်ꩻ လက်ခံႏ၊ ဗုဲင်သျင်ႏ နေးလို့ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ရဟန်ꩻသံဃာႏကိုနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏလိုꩻမျိုꩻစွုမ်ႏ၊ ခွိုꩻနွယ်ႏစွုမ်ႏတဲ့ တွိုႏသာႏသနာႏကိုနဝ်ꩻ ရွုံႏဗုဲင်သင်္ကန်ꩻ၊ စီꩻကန်ꩻသိက္ခာႏ ဗွန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻတဲင် ထွာစင်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ထွာသျင်ႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ တခွယ်ꩻတဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ၊ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့ဒျာႏ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံဃာႏ၊ စူꩻဒျာႏ သိက္ခာႏ၊ စူꩻဒျာႏဝါႏ၊ တပါꩻတွမ်ႏတပါꩻ တန်တန်ပေႏပေႏ ရိုႏသေႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခွိုꩻနွယ်ႏစွုမ်ႏ နွို့သော့ꩻသာႏသနာႏတဲင် ရဟန်ꩻသံဃာႏတဲ့ အာမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဗꩻစွဉ်ႏအသိန်ႏတန်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ လယ်ႏဟော်ꩻတရာꩻ ၄၅-နေင်ႏ၊ တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံဃာႏ သာရိပုတ္တရာႏ၊ ကုမာရကဿပ-စတဲင် ဓမ္မကထိကသားဖုံႏတဲ့ ခွေဟော်ꩻနာꩻဟော်ꩻတွော့ꩻ နားဗွောင်မဲ့လေ-သူႏသေလိန်ႏမာႏ ထွာဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတဲ့ အာမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ နပ်တွက်အဖြာꩻ သူႏသေသူႏသာဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏထွူ အနေင်ႏနဝ်ꩻ "ဗွေႏမဟာကဿပအွဉ်ငါ - ရဟန္တာႏအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻ" မာꩻပထမသံဂါႏယနာႏတင်ႏ၊ ပြန်ႏအွံ နီဗွေႏဘုရာꩻပိဋကတ် တရာꩻတောႏမျတ်ဖုံႏ။ လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသေနာႏ ဥပမာႏ ဗွေႏမဟာကဿပရီ- "တရာꩻအပုဒ်ယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻမွေးနဲ့၊ မွေးတဝ်းနဲ့ တွမ်ႏနီဗွေႏသီး ကဟွုန်ဗာႏ၊ တွမ်ႏနီဗွေႏသီးကဒါႏခါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻနဲ့၊ ဗွန်ပီတဝ်းနဲ့" ရဟန္တာႏအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻ စွုမ်းပါꩻပါꩻလဝ်းသွိုသွိုချာ-"တွမ်ႏနီသွဉ်းသီး ကဟွုန်ဗာႏ-တွမ်ႏနီသွဉ်းသီး ကဒါႏခါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ဗွေႏဩ" ဗွေႏမဟာကဿပလဝ်းချာ- "ပေါႏဗွန်ပီလို့ဒျာႏတဲ့ နီသွဉ်းသီး အပါꩻငတ်ꩻရျာꩻ ရွစ်အွံသွိုသွိုလို့ဝင်ꩻဗွေႏဩ" ပေါႏရွစ်အွံထွူတဲ့ ဗွေႏမဟာကဿပ ကေႏညာႏ "ကားယိုမာꩻငါ သံႏဃာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တကာႏတဲ့နဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏယိုအတွိုင်ꩻ၊ လွောက်ꩻနာႏဗာႏယိုအတွိုင်ꩻ၊ အွဉ်ႏအတီႏယိုအတွိုင်ꩻ"။ ရဟန္တာႏအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻတဲ့ "ဟဲ့ꩻ-သာႏဓု"သွံလဲင်ႏ သဘော်ꩻဗွန်ညီႏ အွဉ်ႏအတီႏနဝ်ꩻသွူ။
စဲစ်ဆေꩻတပုဒ်ထွူ ပြန်ႏအွံ၊ စဲစ်ဆေꩻနီသွံပုဒ်ထွူ ပြန်ႏညီꩻ၊ မာꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻတဲင် ညစွဉ်ႏနွုတ်ꩻလာနဝ်ꩻမꩻ ပြန်ႏအွံပိဋကတ်သွံဖုံႏထွူလို့၊ တဲႏနီဗွေႏဘုရာꩻ ကကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏ မာꩻလွဉ်ယိုနဝ်ꩻ ယိုခါ လꩻသွူနေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၅၆၂-နေင်ႏ၊ နေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၅၆၂-နေင်ႏအကို ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ ၆-လဲင်ႏလဲဉ်းသွူ။ ပထမအလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်းကို ဗွေႏမဟာကဿပအွဉ်ငါ ရဟန္တာႏအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻ။ ဒုတိယအလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ ဝွေႏသာႏလီးခမ်းကို ဗွေႏမဟာယသအွဉ်ငါ ရဟန္တာႏအပါꩻနွုတ်ꩻရျာꩻ။ တတိယအလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ ပါဋလိပုတ်ခမ်း ဗွေႏမဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿအွဉ်ငါ ရဟန္တာႏအပါꩻတရေင်။ စတုတ္ထအလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ သီႏဟီုဠ်ႏခမ်း ဗွေႏမဟာဓမ္မရက္ခိတအွဉ်ငါ ရဟန္တာႏအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻ။ အလဲင်ႏယိုနဝ်ꩻ ပြန်ႏအွံထွူ "တဲမ်းခါꩻနေး-ပေႏလာႏလောင်း"။ ပဉ္စမအလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ မန်းခမ်း (ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ)ကို ဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား-ဗွေႏဇာဂရအွဉ်ငါ ရဟန်ꩻအပါꩻပေါင်ꩻ-၂၄၀၀၊ "တဲမ်းခါꩻနေး-လုံးလောင်း"၊ မန်းဟဲ့ꩻ"ပိဋကတ်ကျောက်စာ"ယိုခါအဝ်ႏနေကတဲ့။ ဆဋ္ဌအလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏသံဂါႏယနာႏ မန်းခမ်း (ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ ကမ္ဘာအေး-ထမ်း)ကို (သက်တောႏလꩻ-၈၀၊ ဝါႏတောႏလꩻ-၆၀) ညောင်ရမ်းဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား ဗွေႏရေဝတ-နဝ်ꩻအွဉ်ငါ၊ ရဟန်ꩻအပါꩻပေါင်ꩻ ၂၅၀၀၊ တွဲႏနျꩻခါꩻနေး ပိဋကတ်လိတ်စောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တရာꩻတောႏမျတ် ပိဋကတ်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻထန်ႏ အစဲစ်အမဲဉ်ႏဖုံႏဒျာႏတဲင် တဲႏစွဉ်ႏဗွေႏဘုရာꩻစိုးကာႏ သံဃာႏသျင်ႏစင်ꩻ ခွန်နင်ꩻမူႏခို ကံကျင်ꩻနေးထူႏလွဉ်ꩻ "ထေရဝါဒ"ယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထေရဝါဒသံဃာႏ တကာႏခွန်နင်ꩻသီး ကကိုꩻကွယ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ "မာꩻပရိယတ္တိသာသနာႏ၊ မာꩻပဋိပတ္တိသာႏသနာႏ" တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻနီပါꩻ၊ ထာꩻမာꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻနီစွိုး၊ ဗွောင်လိတ်သွဉ်တွိုက် ချꩻလိတ်၊ သွဉ်လိတ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ နင်းကျောင်ꩻ သွဉ်ဖေႏသျင်ႏပေႏ ကော်ပီႏလိတ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ သွဉ်ဖေႏလိုꩻပေႏလမ်း "ယေန်ႏငဲလိန်ႏမာႏ"လိတ်ဘာႏသာႏဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တဲမ်းလိတ် ဘာႏသာႏရေꩻ သာႏသနာႏရေꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဟော်ꩻတရာꩻ ထေရဝါဒအတွိုင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထောက်ပမ်းဖေႏအာႏ လိတ်သွဉ်တွိုက်တဲ့နဝ်ꩻ-စတဲင် ဆဲင်ႏရာꩻထာꩻမာꩻပိဋကတ်၊ ဆဲင်ႏရာꩻထာꩻမာꩻပရိယတ်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ထွာမာꩻ"ပရိယတ္တိသာႏသနာႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻ "သတိပဋ္ဌာန်ႏ"အနယ်ꩻမွေး အနယ်ꩻမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ အားထုတ်တရာꩻ(အုံတရာꩻ)တဲ့နဝ်ꩻ၊ ကပျꩻတရာꩻ (ကအွဉ်ႏနယ်ဖေႏအနယ်ꩻ)တဲ့နဝ်ꩻ၊ အုံလွဉ်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ မာꩻလွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ဘုရာꩻကဟော်ꩻအတွိုင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထောက်ပမ်းဖေႏအာႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက်တဲ့နဝ်ꩻ-စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာမာꩻ"ပဋိပတ္တိသာႏသနာႏ"နဝ်ꩻသွူ။ တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄၅-ဝါႏ ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻတရာꩻမျတ် ပိဋကတ်ကျမ်ꩻဂန်ႏ ကတွိုႏလꩻဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးဗွေႏသံဃာႏသီး ထူႏတာႏဝွန်ႏလွဉ်၊ ဗွေႏသံဃာႏသီးသွဉ်၊ ဗွေႏသံဃာႏသီးချꩻနဝ်ꩻမꩻ တွိုႏလꩻယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ ကခွုမ်မာꩻ လိတ်လုဲင်ꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သံဃာႏအွဉ်ငါလွဉ်းလွဉ်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏ ကတိုꩻတက်တဲ့နဝ်ꩻ သံဃာႏအွဉ်ငါလွဉ်းလွဉ်း၊ ဟော်ꩻတရာꩻ၊ ပျꩻတရာꩻ၊ နင်းကျောင်ꩻ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်သျင်ႏ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်စင်ꩻ၊ သမုတ်သိမ်ႏ-စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သံဃာႏမာꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ သာႏသနာႏကတဉ်ႏခွေါင်လွဉ် နေင်ႏပေါင်ꩻ ၂၅၆၂-ဗꩻယိုခါနဝ်ꩻတဲ့ သံဃာႏကျိုꩻစာꩻ၊ သံဃာႏမာꩻလွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- တကာႏခွန်နင်ꩻသီးရပ်ရာႏ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး ဒုံဆောင်ႏနဝ်ꩻ တရေꩻအီတွမ်ႏကျောင်ꩻဝိဟာႏ၊ တင်ႏတယ်ႏအီတွမ်ႏသံႏဃာႏ၊ မာꩻစွဉ်ႏကုသိုလ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း သံဃာႏပါတဝ်းတထွူတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုႏအာငါႏ သံဃာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ကွပ်အစွိုးစွိုး ပွိုးအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် သံဃာႏကွဲဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ သာႏသနာႏကွဲခေ့ꩻခေ့ꩻသဲင်ꩻလဲဉ်းသွူ၊ လွေꩻဒျာႏအတန်ꩻကျောင်ꩻ (အိမ်ကျောင်း)ကဲဉ်းအာအာတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏသျင်ႏသွဉ် ဘုရာꩻပိဋကတ်၊ သွဉ်ပရိယတ် အာႏဆေ့ꩻထိုꩻလဲဉ်း၊ ပေါႏဗွေႏသျင်ႏဆေ့ꩻတဲ့ ဗွေႏစင်ꩻဆေ့ꩻ၊ ပေါႏဗွေႏစင်ꩻဆေ့ꩻတဲ့ ဗွေႏဗွန်ယပ်ꩻခြေားထိုꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏအာႏသွော့သံဃာႏ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်သွော့သျင်ႏ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်ထွူတဲ့ ပသာသွော့ လိတ်သွဉ်တွိုက်၊ အွဉ်ႏဗုဲင်သွော့စင်ꩻ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်ထွူ ပသာသွော့လိတ်သွဉ်တွိုက်၊ ဖေႏအာႏသံဃာႏမꩻ သျင်ႏအာစင်ꩻအာ၊ ပင်ꩻဗွေႏဗွန်ယိုꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ သဘော်ꩻဗွောင်လွသွော့။ တကာႏမူႏခိုသီး ကားကအဝ်ႏ ကွပ်နာႏဗာႏတရာꩻ၊ မာꩻဗာႏကုသိုလ်ႏနုဲင်းယိုတဲင် မဂ်တရာꩻဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ ယံကလꩻဗာႏဝင်ꩻကွိုနဲး နာႏတရာꩻသားအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာဟွေး။
ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏ
ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏ (အိန်းကလေတ်: Loikaw) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်ကောႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဖြိုင်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻတနျာႏ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ တယင်၊ ပတောင်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မန်း စတဲင်လိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻသော့ꩻဝင်ꩻသွူ။
ကတယ်ႏထောင်ႏစစ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖန်ဟဲ့ꩻဒျာႏအမိဉ်ꩻ "သီရိဒေါ" သွူ။ "ဒေါ"ယိုနဝ်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ငဝ်းငွါအနေႏ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ဝေင်ꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖူးဝေးဖြဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွားထူႏသွူ ဖလူꩻခြောင်ဖင်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်စျူနဝ်ꩻတဲင် အမိဉ်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ "လွယ်ခေါ်" သွူ။ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ၊ အစိုႏရ တသီႏယုင်ႏတန်၊ အနယ်ꩻပညာႏ တက္ကသိုလ်ႏ၊ ပညာႏရေꩻကေားလေက်၊ လွယ်ကောႏတက္ကသိုလ်ႏ၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ႏ၊ ရထာꩻဘူတာ၊ အစိုႏရ ခမ်းနယ်ႏ ဒေႏသရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ thumb|370px|​ဖရာꩻစေႏတီႏကောင်ပꩻ(တောင်ကွဲ)၊ လွယ်ကောႏ
တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ
အဝ်ႏဖြဝ်ꩻခမ်းခဝ်နဝ် နောင်ရွီႏကို ကထွတ်ꩻထန်ႏ လင်ꩻနဝ်ထဲင်းဒါႏ ဖလူꩻခြောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆꩻထင်ꩻ ကာႏလင်ꩻနဝ်လွေꩻ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလွယ်ကောႏယို တောမ်ႏထီတဖူꩻ ဖြီ၊ မော်တော်ဖုံႏတဲင် လွေꩻချာငါနွောင်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပြုဲင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻဖုဲင်ခွန်ႏဖုံႏ၊ တောမ်ႏ နောင်စံကာꩻ၊ နောင်ရွီႏ အဉ်းလေးဖုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏယို တောမ်ႏရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ သင်ဖော်ကျောင်ႏ အဆွိုက်သွုပ်အဝ်ႏသွူ။ တဖူꩻကောင်အနေႏ လွယ်ကောႏ-တောင်ႏကီꩻ-တာသီ-ရန်ႏတကုင်ႏ ကာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ လွယ်ကောႏ-တောင်ႏကီꩻ-တာသီ-မဲ့ထီလင်ꩻ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ လွယ်ကောႏ-ဖုဲင်ခွန်ႏ-ပင်လောင်ꩻ-ဖောင်ႏလောင်ႏ-နေပီတော် ကာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ လွယ်ကောႏ-ယာဒို-လိပ်သို-တောင်ႏအူ-ရန်ႏတကုင်ႏ ကာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ၊ လွယ်ကောႏ-ခဲမဖျူ-မော်ဆီးသတ္တုအောင်-တောင်ႏအူ-ရန်ႏတကုင်ႏ ကာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ စတဲင်ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ thumb|တထာကာႏဖလူꩻခြောင်၊ လွယ်ကောႏ (ဖြဝ်ꩻခဝ်) thumb|​တထာကာႏဖလူꩻခြောင် (​ဒေါနိုးကူး)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖါမွိုးကေꩻဇူꩻ
"ဩဝါဒလစ်ꩻထွော့-တောင်ꩻတောင်ꩻသွော့အမုဲင်(၃)"
၂။ "နီမွိုး ဒါႏကဲးထမုဲင်ꩻဟာ၊ နီဖါ သေကဲထမုဲင်ꩻဟောင်း၊ မာꩻဟွီခြေင်မွုန်း သီဖြောင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေအဝ်ႏသေလို့ဒျာႏ၊ ဒေါ့ꩻခရာႏတလိုႏတဝ်း"၊ "ထီႏဖွီချာ-မွိုးဖါ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "ယံတဝ်းတစိꩻစိꩻ"။
၃။ ပေါႏမွိုးဖါ ဒေါ့ꩻသွဉ်နဝ်ꩻ "နာႏဒျာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ"နဝ်ꩻ "ယံဒျာႏ"။