cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သဌေꩻမာဝတ္ထု
ဝေင်ꩻသာကေတကို သဌေꩻမာမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကဆူႏဆာ လꩻနွုတ်ꩻနေင်ႏ၊ ဆရာႏတန်ဖုံႏ လွမ်ꩻလာꩻကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ ဟောဝ်တဝ်း၊ အဝ်ႏဆရာႏသီး ကလꩻသဲင်ꩻ စူဟွာႏခꩻဖုံႏနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဆရာႏဇီဝကတဲ့ ဖျော်လွဉ် ဝေင်ꩻသာကေတကို၊ ဝွေꩻရီလိုꩻဆာ၊ ပါꩻထွဉ်ႏလွေꩻ သဌေꩻလမ်း၊ ဝွေꩻတွိုႏလွေꩻသဌေꩻလမ်း၊ ဝွေꩻအွဉ်ႏဒေါ့ꩻ ပွေါတခါꩻသား၊ ဝွေꩻအီႏလွမ်ꩻလာꩻဖေႏ သဌေꩻမူႏကတူႏဆာ၊ ပွေါတခါꩻသား လွေꩻဒေါ့ꩻသဌေꩻမာ၊ သဌေꩻမာရီချာ- "ဆရာႏနဝ်ꩻ အရွယ်ႏတန်နဲ့ အရွယ်ႏဖြားနဲ့ အရွယ်ႏပေႏဆားနဲ့" "အရွယ်ႏပေႏပေႏလွုမ်ꩻ ဗွေႏမူႏ" "ဆရာႏတန်ဖုံႏ လွမ်ꩻလာသွူမဉ်ႏတဲ့ တဟောဝ်တဝ်းဟ ဆရာႏပေႏလွမ်ꩻလꩻနဝ်ꩻ အမျိုꩻအီႏဟောဝ်နဲ့၊ ဖေႏဗဲင်းခင်ႏခꩻ ထွဉ်ႏကျွꩻချာထိုꩻခန်း ယိုခါခါနော" ဆရာႏဇီဝကရိုꩻ- "ရောႏဂါႏမဉ်ႏဟဝ်မꩻ ထူႏစူဟွာႏခꩻ၊ ပေါႏတဟောဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ တထူႏခြေင်တဝ်း နုဲင်းဆရာႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ" ထွိုင်ႏအာႏမခံႏခြေင်းခြဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ သဌေꩻမာစူꩻယင်း၊ အီႏဖောႏအီတသီႏ ထွဉ်ႏထူႏလွဉ်ထောပတ် ထဝဝန်ႏနေင်းထီရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ဆရာႏဇီဝက ဖောႏတသီႏတွမ်ႏ ထောပတ်ထွူတဲင် ထောပတ်နဝ်ꩻ ဖေႏအွꩻနေးယင်ဟန်ႏ၊ ထွဉ်ႏတရေ့ꩻနေးယင်ဟန်ႏ၊ အုံတဆင်ႏတွော့ꩻ သဌေꩻမာဖြားဖြော့ꩻစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဖြော့ꩻသော့ꩻဆွေႏအင်ႏ၊ ထောပတ်ကဖဲင်းဖင်းထိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏအသွဉ်းမူႏ ဒွုတ်ꩻထူႏဟောဝ်တွမ်ႏဖုဲင်၊ ဆရာႏဇီဝကလွိုး တကုဲင်စွဉ်ႏဒျာႏ။ "ဆရာႏလွိုး မတကုဲင်တွိုး၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻ"သဌေꩻမာရီနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "ခွေတသီႏဖုံႏနဝ်ꩻ တသီႏအငိုꩻကားစားဖုံႏဒျာႏ၊ နုဲင်းကွို့ꩻထောပတ်စျꩻခွို့၊ ထောပတ်ဖြော့ꩻယိုမဉ်ႏတဲ့ အဝ်ႏလောႏကာႏဟ ရွဉ်ထဲင်း ယိန်းလောႏကာႏ၊ အမျိုꩻဖေႏဗွေခွေ စူဟွာႏခꩻတမွေးတဝ်း ခွေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ' "ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ဆရာႏပေႏ- ခွေဖေႏဗွေဗွေဒျာႏနာꩻ၊ ထောပတ်ယိုနဝ်ꩻ သော့ꩻဝန်ႏတေ့ꩻကို၊ ဖုဲင်ယို မာꩻမေႏဆာႏ တဲစ်ꩻမွိုင် ထွာမေႏတေန်ꩻတဝန်ႏသနယ်၊ ပေါႏသွုံꩻအဝ်ႏလꩻနေနေတမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝေါင်းကုဲင်ထိုꩻမွုန်း၊ သွုံꩻလို့လို့ဗာႏ၊ ရွဉ်ခံꩻတဲ့ အမျိုꩻကလို့မꩻလို့၊ ယားပျင်ႏပိန်ႏထိုꩻနဝ်ꩻ ခြွေတဝ်း၊ ဒုက္ခ" သဌေꩻမာ ဖေႏဝွေꩻပညာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "ထောပတ်လယ်ႏကွို့ꩻလွုမ်ꩻမဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻတယားပျင်ႏတဝ်း၊ ရွဉ်ခံꩻထဲင်းဟ အမျိုꩻယားပျင်ႏမွေးတဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ကခြွေငါႏ"ဆရာႏဇီဝက လꩻခန်းဒျာႏ ထာꩻခြွေနယ်ꩻတနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻလွမ်ꩻလာꩻဟောဝ်တဲင် လꩻရွဉ်တသောင်ႏသူရေင်တွမ်ႏ သွဉ်းမူႏတဖြာꩻ၊ သွဉ်းခိုတဖြာꩻ၊ သေလာလာꩻတဆွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။(ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ စီဝရက္ခန္ဓက)
လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ
လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈလဝ်ႉၵႆႇ၊ အိန်းကလေက်: Laukkaing District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၃၂၅၁ (၉၉၁ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင် ကိုဒျာႏသွူ။ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၅၄,၇၄၈ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|​လောက်ကိုင်ခရိုင်မြို့နယ်များ {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကုဲင်}} {{Legend|#0000FF|​​ဝေင်ꩻနယ်ႏကုံးစျံး}} လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻစုဲက်လတ်
ဝေင်ꩻစုဲက်လတ် (မန်း: ကျိုက်လတ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyaiklat) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစုဲက်လတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ပံတပွတ်ခြောင်ထျꩻ စုဲက်လတ်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏအန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၉)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "စုဲက်လတ်"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမဲင်ꩻငဝ်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ဖရာꩻပြင်ꩻ" နဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻဝင်ႏတဲင်ႏထွန်ႏမုဲင်ဖုံႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻစုဲက်လတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အရိယာႏသီး ထာꩻအုံအမျိုꩻတဆီ
"ဒုတိယ အရိယာဝါသသုတ် (အရိယာႏသီး ထာꩻအုံအမျိုꩻတဆီ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လꩻလဲဉ်းမဂ်ဖိုလ်ႏ အရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး ထာꩻအုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻတဆီ၊ အမျိုꩻတဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ပဉ္စင်္ဂဝိပ္ပဟီနော ဟောတိ- သာႏသနာႏတောႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ ထာꩻတထဲ့ꩻကာႏမဂွုဏ်ႏ (ကာမစ္ဆန္ဒ)ယို ပယ်ႏထိုꩻထွူလဲဉ်း၊ သꩻမဉ်ယား-သꩻလျားမျိုꩻ (ဗျာပါဒ)ယို ပယ်ႏထိုꩻထွူလဲဉ်း၊ ထာꩻလွꩻ တခေင်ꩻထာꩻ(ထိနမိဒ္ဓ)ယို ပယ်ႏထိုꩻထွူလဲဉ်း၊ သꩻလောလယ်-သံသယ (ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ)ယို ပယ်ႏထိုꩻထွူလဲဉ်း၊ မွေးမဉ်ႏ-မွေးတဝ်းမဉ်ႏ ထာꩻယူႏမာႏ (ဝိစိကိစ္ဆာႏ)ယို ပယ်ႏထိုꩻထွူလဲဉ်း၊ ပယ်ႏထိုꩻထွူ တရာꩻယိုငတ်ꩻပါꩻ အုံခွꩻကဒဲ့ꩻထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထီႏတွမ်ႏမဲ့တဲ့ နေးတွမ်ႏသတိꩻ သꩻရေꩻတဝ်း၊ သꩻပေႏတဝ်း၊ ဟွူန်တွမ်ႏနာႏတဲ့ယဝ်း၊ နွုမ်ꩻအလွီးတဲ့ယဝ်း၊ အံႏအရသာႏတဲ့ယဝ်း၊ ခွေါင်းရွတဲ့ယဝ်း၊ ယူႏတွမ်ႏသꩻတဲ့ယဝ်း သꩻရေꩻတဝ်း၊ သꩻပေႏတဝ်း၊ ယူႏတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အုံရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻဒျာႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ သတာရက္ခေန စေတသာ၊ ဧကာရက္ခော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသတိꩻတရာꩻတပါꩻ၊ အုံထာꩻထိန်ꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏ ဣန္ဒြေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ စတုရာပဿေနော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ဆင်ႏချင်ႏသွုံꩻ၊ သယ်ꩻခံႏ၊ သျောင်ထိုꩻ၊ ယားထိုꩻအကုဲင်မျိုꩻ'အုံတွမ်ႏတရာꩻလစ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ပကုန္နပစ္စေကသစ္စော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အမွေးအမာႏ၊ သစ္စာႏခေါ်ခေါ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻထွူ အုံဗာႏစွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ သမဝယသဋ္ဌေသနော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကထိုမ်ႏထာꩻကုဲင်မျိုꩻတဲ့ ပယ်ႏထွူလဲဉ်း၊ ကထိုမ်ႏထာꩻဟောဝ်မျိုꩻတဲ့ လꩻဗွေလဲဉ်း၊ အုံစွူဖြွိုးဗာႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွုင်းကားတဲင် ထာꩻယူႏတဟောဝ်တဝ်းမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပယ်ႏထွူထိုꩻလဲဉ်း၊ အုံဗာႏလဲဉ်းသꩻခွꩻခွꩻ-အဝ်ႏဗာႏလဲဉ်း သꩻစွူစွူနောဝ်ꩻသွူ။ ၈။ ပဿဒ္ဓကာယသင်္ခါရော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (သꩻဆဲင်ႏရာꩻ) 'သꩻရေꩻ-သꩻကုဲင်' 'သꩻဒုက္ခ-သꩻချမ်ꩻသာႏ'တဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်၊ နေးတွမ်ႏသတိꩻစင်ဗွာ ဥပေက္ခာအစွန်ꩻ (အစိုန်ꩻ)တဲင် 'နမ်းငိမ်ꩻငဲ့'အုံပီပဲ့ဗာႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၉။ သုဝိမုတ္တစိတ္တော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အသꩻနဝ်ꩻ လွစ်လꩻလဲဉ်း 'ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ'အုံခွꩻကဒဲ့ꩻဗာႏလဲဉ်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ သုဝိမုတ္တပညော ဟောတိ- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ႏတဲင် ထွာရဟန္တာႏတွော့ꩻ လွစ်ထန်ႏလဲဉ်း သံသရာႏဝွဋ်ဒုက္ခ၊ ဘဝသွတ်ꩻငိမ်ꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဒုတိယ အရိယာဝါသသုတ်)
ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ အာကာသစခန်ꩻ
ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ အာကာသစခန်ꩻ (International Space Station, ISS) အုဲင်အဲစ်အဲစ် နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ငါခိုႏဆꩻကီ ကီလိုမီတာ ၂၀၀၀ ဆꩻကီ တဖူꩻလေပ်အဖွိုႏလောင်း ကအဝ်ႏဒပ်ꩻဆင် အွောန်ႏစွꩻထင်ႏခါꩻဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ သိပ္ပံသုတေသန အနမ်းအခြုံတဖြုံႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏထွာဒျာႏ အတန်သွတ်ꩻ မော်စျုလာ(Modular) အာကာသစခန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ခမ်းစွုမ်ႏကအဝ်ႏခွုမ်မာꩻဆောင်ႏရွက်ငီꩻဒါႏဝင်ꩻ ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻတဗာႏဒျာႏတဲင် အစွိုꩻတန်အာကာသအေစိဉ်သီ(၅)စွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နာသာ(အမေႏရိကန်ႏ)၊ ရော့သကို့သမို့(Roscosmos)(ရသျား)၊ ဂျပန် အာကာသတလီꩻရဲဉ်ႏ ထောင်ထွားရေꩻအေစိဉ်စီ/JAXA(ဂျပန်)၊ ဥရောပ အာကာသအေစိဉ်သီ/ESA(ဥရောပ) တောမ်ႏ ကနေဒါ အာကာသအေစိဉ်သီ/CSA(ကနေဒါ) ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ပဲင်ႏဆဲင်ႏတောမ်ႏထူႏသုင်ꩻ အာကာသစခန်ꩻတာႏနဝ်ꩻ ခမ်းထီအစိုႏရအချင်ꩻချင်ꩻ အဝ်ႏတယ်ႏထောင်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻနေး သဖော်ဗွိုန်လိတ်ချုတ်ဖုံႏတောမ်ႏသဖော်ꩻဗွိုန် အချက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ အာကာသစခန်ꩻယို သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီနေး ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ(ဆွဲငင်အား) ကဆေ့ꩻမွေးဒါႏ မိုက်ခရို ဂရဗ်ဗီတီ (microgravity) ခွယ်ꩻဓာတ်ခန်ꩻ(ဓာတ်ခွဲခန်း)တဖြုံႏအနေႏတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻ စမ်ꩻထွားလွေꩻဒျာႏ ဇီဝဗေဒ၊ ဇီဝကမ္မဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒတောမ်ႏ တသီႏဆဲင်ႏရာꩻ ထာꩻထောင်ထွား သိပ္ပံခရာႏဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏပွေားလွူꩻထွားပါ အာကာသထာꩻခြေင် တောမ်ႏ ရာႏသီႏဥတုမိုးလေဝသ ဖုံႏသွူ။ စခန်ꩻ(ISS)ယိုနဝ်ꩻ ထောင်ထွားစမ်ꩻထွားအီ လာတောမ်ႏ မားဂျိုဟ်ႏ(Mars)သီးထျ့ꩻ ခွုမ်ꩻမာꩻနွောင်ꩻအီ အနာႏဂါတ်အတာႏဆွာꩻ သိပ္ပံထာꩻမာꩻဖုံႏတာႏ ကအဝ်ႏလိုႏဒါႏ အာသာသကာꩻစနိစ်ဖုံႏ(spacecraft systems) တောမ်ႏ စက်ခြွိုင်းခြိုꩻဖုံႏအတာႏ ရော့ꩻသင်ꩻအီမွေးနဝ်ꩻသွူ။
စခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖဖြယ်ခါꩻတောမ်ႏ နီခဝ်တဲင် တခဝ်နဝ်ꩻ ရသျားသီး ကအဝ်ႏခွုမ်မာꩻဖေႏဒါႏ ရသျားတဖူꩻလေပ်အခဝ်(Russian Orbital Segment / ROS) တောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏတောမ်ႏခမ်းလင်သီး ကအဝ်ႏခွုမ်မာꩻဖေႏဒါႏ အမေႏရိကန်ႏတဖူꩻလေပ်အခဝ်(United States Orbital Segment / USOS) သွူ။ ရသျားဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မော်စျူး(module)အဝ်ႏ (၆)ဗာႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏစွဲးကမ်းဖေႏနဝ်ꩻ နာသာ(NASA)တာႏ အဝ်ႏ ၇၆.၆%၊ JAXA တာႏ ၁၂.၈%၊ ESA တာႏ ၈.၃% တောမ်ႏ CSA တာႏ ၂.၃% ဖုံႏတဲင် အမေႏရိကန်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မော်စျူး(module)အဝ်ႏ (၁၀)ဗာႏသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ တောမ်ႏမဲ့ရိုꩻရိုꩻလဲ့ ထီႏထွားလꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဒင်ႏဆင်မာꩻစခါꩻဒျာႏ ၁၉၉၈ ဗာႏတဲင် တွိုႏ ၂၀၁၁ ဗာႏနဝ်ꩻ အီႏထွူသွတ်ꩻဆွိုးထိုꩻတဲင် လွိုးအီႏလေပ်ဗဲဉ်နွောင်ꩻ ဗꩻတွိုႏဒါႏ ၂၀၁၅ ဗာႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏရမ်ꩻခါꩻလွ့နဝ်ꩻသွူ။  အာကာသစခန်ꩻ ယိုခါကျာꩻတဗာႏနဝ်ꩻ ထွာအနားဆွာꩻလွိုထဲင်း စခန်ꩻအရီးဖုံႏတဲင် ထွာဒျာႏ ကအဝ်ႏလေပ်ခူဒါႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ ဂျိုလ်ႏတု(ဂြိုဟ်တု)တဖြုံႏဒျာႏတဲင် ထီႏထွားနွောင်ꩻတောမ်ႏ မဲ့ဖြုံႏရိုꩻရိုꩻသွူ။
သွိသာလန်ခမ်းထီ
သွိသာလန်ခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Switzerland) သဝေတ်သာလန် နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပတွိုက်အခဝ်ထာႏဝ ဗဟိုႏကိုတဲင် အသောင်အရင်ꩻ ကောင်ရွေꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏခူဒါႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ ဒျာႏသွူ။ အသောင်နဝ်ꩻ စျာမနီခမ်းထီ၊ ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီ၊ အီတလီခမ်းထီ၊ ဩသထွီးယားခမ်းထီ စတဲင် ခမ်းတန်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻ လစ်ဖဲ့ꩻလစ်နားနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ခမ်းတန်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကော့ꩻမောင်ꩻထွားသွူ ဝွေꩻသီးအကျိုꩻတွော့ꩻ ပွိုးတောမ်ႏ စဲ့ꩻရေꩻစဲ့ꩻရာꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ အသိအမတ်ပျုလွေꩻ အုံအခါႏသားအနေႏသွူ။ သွိသာလန်ခမ်းထီ ဟံႏပုင်ႏပွိုင်နဝ်ꩻ အကျမ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဗွိုန်လွေꩻ စက်ဝွိုင်ꩻတခဝ်ပုင်ႏတဲင် ခမ်းထီ ၃ ပွန်း ၂ ပွန်း နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဲ့လပကောင်ရွေꩻဒေႏသသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၅,၉၄၀ မဲင်ႏ (၄၁,၂၈၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၅ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ သွိသာလန်ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၈.၃)သန်းလွိုသွူ။
ယိုခါ သွိသာလန်ခမ်းကို အာႏဏာႏကတီႏဒါႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဥပဒေႏကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၈၄၈ ဗာႏသွူ။ ခေါဝ်းဝွို့တွမ်ႏ မွဉ်းဖျင် အခေႏခံႏဥပဒေႏအတာႏ ကခြေင်းကတချဒါႏ အွဉ်ႏထွော့မုꩻယို အောဝ်ႏဒျာႏသနယ်။ ယိုꩻထဲင်းသျင်ꩻထဲင်းက အမေရိကန်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို ကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏ မာꩻပွုံႏမာꩻနယ်ꩻ အနယ်ꩻအလꩻ ဖျင်ဆင်နွောင်ꩻ သွိသာလန် အခေႏခံႏဥပဒေႏရိုꩻကီလဲ့ ဖျင်ဆင်မုꩻတဗာႏယို ဖေႏကထွာနောဝ်ꩻ ယပ်ꩻကယ်ꩻထဲင်းက အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဲက်တွိုင်ꩻလွူꩻထွားသားယို အဝ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻလွ့ဒျာႏသွူ။
သွိသာလန်ဗဟိုႏအစိုꩻရ
ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအစိုꩻရအာႏဏာႏ ကကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏသွိသာလန်ခမ်းဗဟိုႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻအစွိုꩻနောဝ် တဗွိုန်ပီတဝ်းခမ်းအလင်တဲင် ဗာႏဟမ်းပေါင်းဆန်ꩻသနယ်။ ကမ္ဘာႏခမ်းထီဖုံႏ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ထွာဒျားဗွိုန်နုဲင်း အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ သမ္မတအွဉ်ဟိုတောဝ်းလဲ့ဗွိုန်နုဲင်း ဗိတေင်၊ အိန္ဒိယပါလီမန်ဒီမိုကရေသီအစိုႏရ ပွုံႏစံႏတမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ စွုမ်းခမ်းထီဗော့ꩻဗော့ꩻယိုခမ်းထီအွဉ်ဟို(Head of State)တွမ်ႏ အစိုꩻရအစွိုꩻအတန်အကဲꩻ(Head of Government)အောဝ်ႏလွဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏသွိသာလန်ခမ်းနောဝ်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻစားမွေးတောဝ်းတဲင် ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်သီ(သ်လ်)Federal Council)ကရိုꩻဒါး အစွိုꩻနွို့နွတ််ꩻ(၇)ဖြာꩻကပါသော့ꩻဒါး ကောင်သီ(သယ်လ်)နောဝ်ꩻ ခမ်းထီအွဉ်ဟိုတာႏဝွန်ႏတွမ်ႏ အစိုꩻရအတန်အကဲꩻယို ခွုမ်မာꩻတွယ်ꩻဗာႏဝင်ꩻသနယ်။ ကောင်သီ(သယ်လ်)အကိုဥက္ကဋ္ဌ(President)တဖြာꩻယို စွုမ်ႏနေင်ႏလွိုက်ရွေꩻအလဲ့ꩻနေႏတဲင် ခွုမ်မာꩻထူႏဗာႏတာႏဝွန်ႏရိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ တနေင်ႏယို လꩻလွိုဗိတိသျပောင်စတာလင်ရွဉ် ၆၀ ဗော့ꩻဗော့ꩻလွုမ်ꩻ ကထူꩻဆန်ꩻဒါးမာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻတစွိုးတစွိုးငါလဲ့ တအောဝ်ႏတောဝ်းသွူ။
သွိသာလန်ခမ်းယို အစိုꩻရထွို့ꩻဗူႏမုꩻတွမ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအာႏဏာႏ ကျင်ꩻသွုံꩻမုꩻအလောင်း ခမ်းရေꩻပညာႏသျင်ႏဖုံႏယို ဟဲ့ꩻရိုꩻလွဒျာႏ ဖြွဉ်းဗူႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻစနစ် (Collegial Executive) သနယ်၊ ကထွို့ꩻဗူႏအစိုꩻရနောဝ်ꩻခိန်ႏ ကကျင်ꩻသွုံဒါႏ မာꩻပွုံႏမာꩻနယ်ꩻတွမ်ႏ ဒီမိုကရေသီယိုတဲ့ ထွာဖန်းပွုံႏစီႏ ဒီမိုကရေသီ (Consociational Democracy ) ဒျာႏသနယ်။ ကသွုံꩻဒါႏဖန်းပွုံႏစီႏဒီမိုကရေသီ ခမ်းယင်ဟန်ႏအောဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ ဆွစ်သာလန်ခမ်းနောဝ်ꩻ ထွာထွာႏနုဲင်းခရာႏ ခမ်းတခမ်းသွူသနယ်။ ဖန်းပွုံႏစီႏဒီမိုကရေသီစနစ်အလꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအာႏဏာႏယို ကအီႏကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်သီ(သ်လ်) အကို အောဝ်ႏသဝေတ်သာလန်ဗဟုဝုဒ် လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ (Plural society) တွော့ꩻ လွေꩻကဏ္ဍခွဲꩻ (segment) အစွိုးစွိုးတဲင် အွဉ်သားဖုံႏယို ပါသော့ꩻထွို့ꩻဗူႏခါꩻဒျာႏသနယ်။ ဖန်းပွုံႏစီႏဒီမိုကရေသီစနစ်အလꩻတဲးထွာစွဉ်ႏလိုꩻအစွိုꩻပေႏတယောဝ်း အရဲးအဆီꩻလုမ်းလုမ်းတွမ်ႏ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏအလောင်း ဖေႏခါꩻဒျာႏ အာႏမခံႏချက်သနယ်။ ဖန်းပွုံႏစီႏဒီမိုကရေသီ ထွို့ꩻဗူႏခိန်ႏနောဝ်ꩻ ဗဟုဝုဒ်လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏသီး လိုꩻမျိုꩻအစွိုးစွိုးအခါႏ တရျားမုꩻ ဖေႏကထွာတဲင်  ကထိန်ꩻတီရဲပ်ဖေႏဒါႏ မာꩻပွုံႏမာꩻနယ်ꩻ ကရိုꩻယို သေနာႏသဘော်ꩻဖြောင်ဗာႏသွူ။ ဆွစ်သာလန်ခမ်းနောဝ်ꩻ ခမ်းသားမွိုးဖာယို ကနွို့မာꩻငီꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ခမ်းထီရေꩻကိစ္စကရိုꩻဒါႏ ဒီမိုကရေသီစွဉ်ႏအနယ်ꩻယို အောဝ်ႏကျင်ꩻသွုံꩻလွဒျာႏသနယ်။ ကကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအာႏဏာႏနောဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်သီ(သ်လ်)ယို တဖြာꩻစီႏနောဝ်ꩻရဲပ်လွဉ်ꩻဗာႏ ဌာနတဗာႏစီႏသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ခေါဝ်းဝွို့ဒျာႏ မာꩻလွေꩻပေါ်လသီရေꩻ ဆွုံꩻဖျတ်ချက်တဲးကောင်သီ(သ်လ်)နွို့ကားကအောဝ်ႏ စဉ်ꩻစာꩻ ဆွေꩻနွေꩻဆွုံꩻဖျတ်လွဗာႏသွူ။ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ကောင်သီ(သ်လ်)ယို ပါသော့ꩻ အစွိုꩻနွို့ ၇ ဖြာꩻတဲင် ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအုပ်ချွုတ်ရေꩻဌာနဖုံႏယိုလဲ့ ဆꩻလယိုအတွိုင်ꩻ ထွို့ꩻဗူႏခါꩻ ၇ ဗာႏသနယ်-
ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တောႏနောဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်သီ(သ်လ်)ထာꩻမာꩻဖုံႏအလောင်း ဖေႏကထွာ အထောက်အကမ်းတဲင် လွိုက်ရွေꩻဖေႏဗာႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏဆန်သယ်လာ (Chancellor) တဖြာꩻသနယ်။ ဝွေꩻနောဝ်ꩻထွာဗာႏတောဝ်း ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တောႏအမတ်သနယ်။ ဆန်သယ်လာနောဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်စီ(သ်လ်) တွမ်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တောႏသီး အွဉ်အကိုရေꩻတဖြာꩻအနေႏ ခွုမ်ꩻမာꩻလွေꩻဗာႏသနယ်။
ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တောႏ
သွိသာလန်ခမ်း မာꩻဥပဒေႏအစွိုꩻကထွာဒါႏ ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တောႏ (Federal Assembly ) အကို ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်သီ(သ်လ်) အဓိပ္ပာယ်ႏကလꩻဒါႏ (National Council)သီးပါသော့ꩻ ထွို့ꩻဗူႏခါꩻသနယ်။ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏကောင်သီ(သ်လ်)နောဝ်ꩻ ထွာဗာႏ ကန်တွန်အစွိုးစွိုးသီး နမ်းခြောင်ꩻတဲင် ထွာလွတ်တော်ႏဆꩻကီမꩻ အမျိုꩻသာꩻကောင်သီ(သ်လ်) နောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီနုဲင်းဝင်ꩻအခမ်းတဲင် နေးတွမ်ႏလွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻအစွိုးစွိုးမꩻ ကလွိုက်ခါꩻဒါႏ နမ်းခြောင်ꩻတန်ဖုံႏပါသော့ꩻ ထွို့ꩻဗူႏခါꩻနောဝ်ꩻမꩻ ထွာလွတ်တော်ႏဆꩻလသနယ်။ သဝေတ်သာလန် ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ အစွိုꩻနွို့ဖုံႏအနေႏ ကန်တွန်တွမ်ႏ ကန်တွန်ထာႏဝ (Half Canton) ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏနီမျိုꩻမꩻ လွတ်တော်ႏဆꩻကီယို ကန်တွန်အစွိုးစွိုးနောဝ်ꩻ ပသာꩻခွင်ꩻအောဝ်ႏနီဖြာꩻစီႏထွူ၊ ကန်တွန်ထာႏဝယို ပသာခွင်ꩻအောဝ်ႏတဖြာꩻစီႏသွူ။ လွတ်တော်ႏဆꩻကီယို ကန်တွန်အစွိုးစွိုးဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻတန် လွိုက်ရွေꩻပသာခိန်ႏနောဝ်ꩻ ဒင်ႏထင်ႏပွုံႏစံႏစနစ် တသွိုန်ဗာႏဝင်ꩻကရိုꩻယို အွဉ်ႏထွော့ခါꩻတောဝ်းသနယ် ။ ကန်တွန်၇ဗာႏနောဝ်ꩻ ကျင်ꩻသွုံꩻဒျာႏ ခမ်းသားမွိုးဖာဖုံႏ ကလွိုက်ရွေꩻဒင်ႏထင်ႏစဠဉ်ႏဒါႏစနစ်တွော့ꩻ ကန်တွန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ကျင်ꩻသွုံꩻဒျာႏ အောဝ်ႏဝွေꩻသီး မာꩻဥပဒေႏအစွိုꩻလွိုက်ရွေꩻဒါႏ ဝဲက်ဝွိုင်ꩻလွိုက်ရွေꩻဒင်ႏထင်ႏပွုံႏစနစ် (Indirect Election )သွူသနယ်။
သွိသာလန်လွတ်တော်ႏဆꩻကီအကို ကဟောဝ်လွူထွားဒါႏအချက်နောဝ်ꩻ အခေႏခံႏဥပဒေႏနောဝ်ꩻ လွတ်တော်ႏအမတ်သီးဖုံႏ သက်တန်ꩻယိုအလောင်း တအွဉ်ႏထွော့သေꩻတောဝ်းသွူ။ ကန်တွန်ယဟန်ႏ ကလွိုက်ရွေꩻဒါႏ အမတ်သီးသက်တန်ꩻနောဝ်ꩻ (၄)နေင်ႏ ၊ ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ (၃)နေင်ႏ ၊(၁)နေင်ႏ အောဝ်ႏကွာႏလွဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လွတ်တော်ႏဆꩻကီယို ခေါဝ်းဝွို့တွမ်ႏ လွိုက်ရွေꩻနမ်းခြောင်ꩻတန်ဖုံႏတဲင် အခေႏခံႏဥပဒေႏအကို ကခြေင်းကတချဒါႏ ဥပဒေႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ကွပ်မဲဉ်ဖေႏလွိုထဲင်း ကန်တွန်ဖုံႏလွစ်တခြင်ခွင်ဒျာႏသနယ်။ ယိုနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖန်းပွုံႏစီႏဒီမိုကရေသီ ကကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏခမ်းတဗာႏနောဝ်ꩻ ကဏ္ဍာႏခွဲꩻဖုံႏ နမ်းပဲင်ႏထိန်ꩻထွားခွင်ꩻ(မုꩻ) အခန်ꩻကဏ္ဍဖုံႏအလောင်း ကအီႏတိုꩻဖေႏပင်ႏဖေႏအတာႏ ထွာအောဝ်ႏလိုႏချက်သွူ။ လွတ်တော်ႏဆꩻကီနောဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအစွိုꩻနွို့ဖုံႏ ကအီႏထွာနမ်းခြောင်အတာႏ ကွပ်သေထဲင်းကတာႏဝွန်ႏမ ထာꩻမာꩻပွုံႏနောဝ်ꩻစာႏနောဝ်ꩻ အခေႏခံႏလိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ကထွို့ꩻဗူႏခါꩻဖက်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းအတာႏ သင်ꩻထဲင်းကကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဲက်တွိုင်ꩻလွူထွားသားဖုံႏယို ဒေါ့ꩻသေꩻလွသနယ်။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ လွတ်တော်ႏဆꩻကီအကို မဉ်ႏမာꩻလွဉ်ခွဲꩻမဲဆွုံꩻဖျတ်မုꩻနောဝ်ꩻ အမတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ကန်တွန်သီးယီးနယ်ချက်အလောင်းလွောက်ꩻနာႏခရာႏတလိုႏတောဝ်းတဲင် တခေါ်ပုဂ္ဂလိက နေးတွမ်ႏ သဘော်ꩻလွစ်တခြင်မုꩻတဲင် ခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻဒျာႏသနယ်။ လွတ်တော်ႏဆꩻကီ ဥက္ကဋ္ဌတွမ်ႏ ဒုဥက္ကဋ္ဌတဖြာꩻစီႏယိုလွတ်တော်ႏနောဝ်ꩻလွိုက်ရွေꩻဖေႏဗာႏသွူ။ ဝွေꩻသီးနောဝ်ꩻ တနေင်ႏသက်တန်ꩻအတာႏ ထေင်းထံႏနွောင်ꩻတာႏဝွန်ႏထွူ အောဝ်ႏကန်တွန်တဗာႏလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ကလွိုက်ရွေꩻဒါႏ ဥက္ကဋ္ဌတွမ်ႏဒုဥက္ကဋ္ဌနီဖြာꩻယို အခွင်ꩻတအောဝ်ႏတောဝ်းသွူ။ လွတ်တော်ႏအစီꩻအဝွေꩻကိုနောဝ်ꩻ စာမာန်(ဂျာမန်)၊ ပျင်ႏသစ်(ပျေန်တေတ်)၊ အီတလီ ကျွိုက်ရာꩻငေါဝ်းငွါဘာႏသာႏယို သွုံꩻဒေါ့ꩻခွင်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏသွူ။ လွတ်တော်ႏအစီꩻအဝွေꩻယို တနေင်ႏတလဲင်း အောဝ်ႏမာꩻသေႏသေႏဒျာႏလဲ့ အရေꩻအောဝ်ႏအစီꩻအဝွေꩻဖုံႏလဲ့ မာꩻခွင်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏသွူ။ ဥပဒေႏရေꩻရာႏကိစ္စဖုံႏအကို ဘဏ္ဍာႏရေꩻ(Finance)တွမ်ႏ ရွဉ်တောင်ꩻ ဥပဒေႏကျမ်ꩻ (Money bill)ဖုံႏစတဲင် တွမ်ႏလွတ်တော်ႏဆꩻလ မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻ အောဝ်ႏတသွုန်အောဝ်ႏတရျား ဒျာႏဝင်သွူ။
လွတ်တော်ႏဆꩻလ (အမျိုꩻသာꩻကောင်သီ(သ်လ်))နောဝ်ꩻ ဖေႏကထွာယင်ႏသဝေတ်သာလန် ခမ်းသားသီးမွိုးဖာသီးအတာႏ နမ်ႏခြောင်ꩻတဲင်ထွို့ꩻဗူႏခါဒျာႏသွူ။ လွတ်တော်ႏနောဝ်ꩻသက်တန်ꩻတွမ်ႏလွိုက်ရွေꩻဒင်ႏထင်ႏပွုံႏစနစ်ဖုံႏနောဝ်ꩻအလောင်း အခေႏခံႏဥပဒေႏနောဝ်ꩻ ရဲးဆီꩻခါꩻဒျာႏသွူ။ အစီꩻဝွေꩻပွယ်ꩻတသေႏနောဝ်ꩻ တနေင်ႏတလဲင်ႏမာꩻဗာႏရိုꩻကီလဲ့ အရေꩻအောဝ်ႏအစီꩻအဝွေꩻမဉ်ꩻပါနောဝ်ꩻ တနေင်ႏနောဝ်ꩻကဉ်ႏအာအောဝ်ႏမာꩻဗာႏ (၄)လဲင်ႏသနယ်။ လွတ်တော်ႏအမတ်တထာႏဝနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏထင်ꩻဗာႏအစီꩻအဝွေꩻငါ ထွူထွာဒျာႏသွူ။ ဗွိုန်နုဲင်းလွတ်တော်ႏဆꩻကီတဲင် ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါစွုမ်ႏယို ဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏခွင်ꩻအောဝ်ႏသွူ။ သွိသာလန်လွတ်တော်ႏဆꩻလယို တဗွိုန်ပီတောဝ်းခမ်းအလင် ကထူꩻဆန်ꩻဒါႏ အချက်နောဝ်ꩻ လွတ်တော်ႏအကိုအာႏဏာႏလꩻပါတီ(ကထွို့ꩻအစိုꩻရပါတီ) တွမ်ႏအတွိုက်ခံႏပါတီကရိုꩻယို အောဝ်ႏတောဝ်းသနယ်။ သွိသာလန် အုပ်ချွုတ်ရေꩻအာႏဏာႏ ကကျင်ꩻသွုံꩻဒါႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏကောင်သီ(သ်လ်) ယို အောဝ်ႏလွတ်တော်ႏနီဗာႏ ကတွဲꩻဒါႏအစီꩻအဝွေꩻယိုတဲင် ထွာလွိုက်ရွေꩻဖေႏရိုꩻကီလဲ့ ကောင်သီ(သ်လ်) နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအုံတနွောင်းတွမ်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တော်ႏထောက်ခံႏမုꩻတဲ့တမွေးတောဝ်းသွူ။ သွိသာလန်ခမ်းသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွတ်တော်ႏတွော့ꩻ ကအွဉ်ႏထွော့လင်ꩻဒျာႏ ဥပဒေႏဖုံႏအလောင်း ခါးလားကထွားနေးတွမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻအနေႏနောဝ်ꩻ ခမ်းသားအကျိုꩻထွာတထွာတောဝ်း ကရိုꩻဒါႏ အနေႏကထွာအီနောဝ်ꩻ အတွိုက်ခံႏပါတီ၊ အာႏဏာႏလꩻပါတီ ကရိုꩻယို တပေါ်ႏလွဉ်တောဝ်းတဲင် ထွာအီ ကစွူဖြိုးဒါႏ အုပ်ချွုတ်ရေꩻအတာႏ အထောက်အကမ်းသွူသနယ်ဩ။
ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တောႏအာႏဏာႏဖုံႏ
ခေါဝ်းဝွို့တွမ်ႏ မာꩻဥပဒေႏအာႏဏာႏနောဝ်ꩻ အာႏဏာႏဖန်းဖြယ်မုꩻတဖွောင်ꩻအကို ကအောဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ကိစ္စဖုံႏယို နုဲင်းခမ်းပေါင်ꩻဗူႏအလင်ꩻတွော့ꩻ မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻ အောဝ်ႏဒျာႏသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ကဒေါ့ꩻနွောင်ꩻဒါႏ အုပ်ချွုတ်ရေꩻအာႏဏာႏနုဲင်းဒျာႏကိစ္စဆꩻလယိုဖုံႏတဲ့ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏလွတ်တော်ႏနောဝ်ꩻ မာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻအာႏဏာႏအောဝ်ႏဒျာႏဒျာႏသွူ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဥရောပတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဗုဲင်သျင်ႏအခြပ်အရဲဉ်ႏ
ကန်းတော့ꩻရတနာႏသိုမ်ပါꩻ
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ကာယကံႏ၊ ဝစီꩻကံႏ၊ မနော်ꩻကံႏ၊ ကံႏတန်သိုမ်ပါꩻ၊ တပါꩻပါꩻယို၊ ခွေသွဉ်းပဲစ်မာႏ၊ မဉ်ႏအဝ်ႏဒါႏလဲ့၊ ယံထဲ့ဟူႏလင်ꩻ၊ ယံကင်ꩻညာꩻလွစ်၊ ပြွစ်ꩻပြေစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏစင်ဗွာ၊ စူခါရွံးဗူႏ၊ ကတူႏကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏကွီခွင်ꩻ၊ တလဲင်ႏနီလဲင်ႏ၊ သွံလဲင်ႏထွူတဲင်၊ ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ စိန္တေႏဘုရာꩻ၊ တရာꩻသံဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ်သွံဆူႏ၊ ဝုဲင်ႏထူႏသွူဩ။ ဝုဲင်ႏဗာႏအကျိုꩻ၊ ကရိုꩻနဝ်ꩻရာꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻအပါယ်ႏ၊ သွစ်ꩻသယ်ႏရပ်ပဲစ်၊ ကပ်တန်သွံခန်ꩻ၊ ငတ်ꩻတန်ꩻရန်ႏသူႏ၊ လစ်ꩻဒူႏဝိပတ္တိ၊ (ဗျသနငတ်ꩻပါꩻ)၊ ကွတ်ꩻဆီသူရောႏဂါႏ၊ မော့ꩻဗာႏမွိုန်းလာꩻလာꩻ၊ ကင်ꩻညာꩻထွူခါ၊ ထိုဆွာꩻသက်ခန်ꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻကျ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ၊ ဗလအာႏသန်၊ ဉာဏ်ႏတန်ထီႏလေ၊ ယံဗွေစွုမ်ႏဘဝ၊ ယံလꩻထဲင်းဖျင်၊ ဈာန်ႏတရာꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ယံတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏခွေသွဉ်း၊ ယံကလꩻဗာႏ (စဝ်းဘုရာꩻ)ဗွေႏဩ။
ကပ်ငါသင်္ကန်ꩻ ဆရာႏထျꩻ(ပါဠိ)
သကလ၊ ဝဋ္ဋ၊ ဒုက္ခ၊ နိဿရဏ၊ နိဗ္ဗာနဿ၊ သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ၊ ဣမံ၊ ကာသာဝံ၊ ဂဟေတွာ၊ ပဗ္ဗာဇေထ၊ မံ၊ ဘန္တေ၊ အနုကမ္ပံ၊ ဥပါဒါယ။
ပအိုဝ်ႏ
ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏသံသရာႏ၊ ဝွဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻကို၊ ယံကလွစ်ထန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ ယံကလꩻဗာႏတဲင်၊ သင်္ကန်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ၊ ခွေသွဉ်းစူကိုယို၊ ထူႏထိုꩻထွူတွော့ꩻ၊ ခွေသွဉ်း ယံကထွာသျင်ႏ၊ စီႏရင်ႏဖေႏသွော့ ဗွေႏဩ။
ကွီချာသင်္ကန်ꩻ ဆရာႏထျꩻ(ပါဠိ)
သကလ၊ ဝဋ္ဋ၊ ဒုက္ခ၊ နိဿရဏ၊ နိဗ္ဗာနဿ၊ သစ္ဆိကရဏတ္ထာယ၊ ဧတံ၊ ကာသာဝံ၊ ဒတွာ၊ ပဗ္ဗာဇေထ၊ မံ၊ ဘန္တေ၊ အနုကမ္ပံ၊ ဥပါဒါယ။
ပအိုဝ်ႏ
ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏသံသရာႏ၊ ဝွဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻကို၊ ယံကလွစ်ထန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ ယံကလꩻဗာႏတဲင်၊ သင်္ကန်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ၊ နီဗွေႏစူကိုနဝ်ꩻ၊ ဖေႏချာထွူတွော့ꩻ၊ ခွေသွဉ်း ယံကထွာသျင်ႏ၊ စီႏရင်ႏဖေႏသွော့ ဗွေႏဩ။
ငေါဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏကွီဗုဲင်သျင်ႏ
ဘန္တေ၊ သံသာရ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော၊ မောစနတ္ထာယ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ ယာစာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ ဘန္တေ၊ သံသာရ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော၊ မောစနတ္ထာယ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ ယာစာမိ။ တတိယမ္ပိ ဘန္တေ၊ သံသာရ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခတော၊ မောစနတ္ထာယ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ ယာစာမိ။
သာႏမဏေႏကွီသီႏလ
အဟံ ဘန္တေ၊ တိသရဏေန သဟ၊ ဒသ ၊ သာမဏေရ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇသီလံ၊ ဓမ္မံ၊ ယာစာမိ၊ အနုဂ္ဂဟံ၊ ကတွာ၊ သီလံ ဒေထ၊ မေ ဘန္တေ။ ဒုတိယမ္ပိ အဟံ ဘန္တေ၊ တိသရဏေန သဟ၊ ဒသ ၊ သာမဏေရ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇသီလံ၊ ဓမ္မံ၊ ယာစာမိ၊ အနုဂ္ဂဟံ၊ ကတွာ၊ သီလံ ဒေထ၊ မေ ဘန္တေ။ တတိယမ္ပိ အဟံ ဘန္တေ၊ တိသရဏေန သဟ၊ ဒသ ၊ သာမဏေရ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇသီလံ၊ ဓမ္မံ၊ ယာစာမိ၊ အနုဂ္ဂဟံ၊ ကတွာ၊ သီလံ ဒေထ၊ မေ ဘန္တေ။ + အာမ ဘန္တေ +
ဒင်ႏသရဏဂုဏ်ႏ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ (ရွစ်-၃လဲင်ႏ)
နိဂ္ဂဟိတန္တသရဏဂုဏ်ႏ
ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဒုတိယမ္ပိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဒုတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။ တတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ တတိယမ္ပိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ တတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။
မကာရန္တသရဏဂုဏ်ႏ
ဗုဒ္ဓမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။ ဒုတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဒုတိယမ္ပိ ဓမ္မမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဒုတိယမ္ပိ သံဃမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။ တတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ တတိယမ္ပိ ဓမ္မမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ တတိယမ္ပိ သံဃမ် သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။ = တိသရဏ ဂမနံ ပရိပုဏ္ဏံ = + အာမ ဘန္တေ +
သာႏမဏေႏ ထူႏသီႏလပါꩻဆီ
(၁) ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၂) အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၃) အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၄) မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၅) သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၆) ဝိကာလဘောဇနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၇) နစ္စ ဂီတ ဝါဒိတ ဝိသုက ဒဿနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၈) မာလာ၊ ဂန္ဓ၊ ဝိလေပန၊ ဓာရဏ၊ မဏ္ဍန၊ ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၉) ဥစ္စာသယန၊ မဟာသယနာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ (၁၀) ဇာတ ရူပ ရဇတ ပဋိဂ္ဂဟဏာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။ + အာမ ဘန္တေ + =တိသရဏေန သဟ ဒသ သာမဏေရ ပဗ္ဗဇ္ဇသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ= + အာမ ဘန္တေ +
ထူႏဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ
ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ (ရွစ် ၃-လဲင်ႏ) ( ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေထ ) + အာမ ဘန္တေ +
ငေါဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏ ကွီလွစ်အပဲစ်
ဩဗွေႏ- ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ၊ သရဏဂုဏ်ႏဆရာႏ ဗွေႏဩ၊ ဗွေႏဆရာႏသီးအလောင်း၊ ခွေသွဉ်းကအဝ်ႏလိုႏမာꩻဒါႏ၊ ဝတ္တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻဗာႏတဝ်း စိန်ႏစွော့ꩻလဲ့၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဗဲင်းခွေသွဉ်း ဗွေႏဩ။ နီသွဉ်းသီးအလောင်း၊ ဗွေႏဆရာႏသီး၊ ကအဝ်ႏလိုႏမာꩻဒါႏ၊ ဝတ္တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ မာꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း၊ ခွေသွဉ်း အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဒျာႏ၊ စဝ်းဆရာႏ ဗွေႏဩ။
ဝွေႏအမျ ဖကုသိုလ်ႏ
ဩဗွေႏ- နီသွဉ်းသီး ကဗုဲင်ဗာႏသျင်ႏ၊ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ၊ ကုသိုလ်ႏ အပွန်းအတာႏယိုနဝ်ꩻ၊ ကေꩻဇူꩻတန်အာ၊ မွိုးဖါဆရာႏ၊ သျင်ႏတကာႏတွမ်ႏ၊ သတ္တဝါႏသီး၊ ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ယံလꩻငီꩻငီꩻ၊ ယံလꩻတွာတွာ၊ နီသွဉ်းသီး၊ ဖန်းဖေႏ၊ ဝွေႏဖေႏဗွေႏဩ။ ထူႏတွာတွာသွော့၊ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻယိုနေား၊ ဗွေႏသီးဩ။ +သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု+
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ
thumb|[[ပအိုဝ်ႏအလံႏ|ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလံႏ]] မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ (မန်း: ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့) (အဲင်းကလေတ်: Pa-O National Day) "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ" နီꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်းတာႏ မွူးနီꩻထူꩻမွူးနီꩻမျတ် တနီꩻဒျာႏသွူ။ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻ ခွန်တန်သူႏရိယစန္တာႏ တဲင် ထူႏဂုဏ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒျာႏ ခွန်တန်ကလွူးဖွာꩻဒါႏ ဘီစီ(၆)ရျာꩻဗူႏ မဟာႏသက္ကရာဇ်(၂)ဗာႏနေင်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏသက္ကရာဇ်(၃)ဗာႏနေင်ႏ လာနွို့-မွူးထန်ႏခိင်ႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ စနေႏနီꩻနဝ်ꩻသွူ။
အရီးသွတ်ꩻမာꩻလွေꩻဒါႏပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ
ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၈ ဗာႏ မျန်မာ(မန်း)ခမ်းထီ ကလꩻလွဉ်စဒါႏ လွစ်တခြင်ရေꩻခိင်ႏကာႏလ ကောပ်ပွိုးစွဉ်ႏ "ဖဆပလ" ကော်မသိဉ်အစိုႏရ ဖောႏထန်ႏလွေꩻထာꩻမာꩻ ထူꩻသိမ်ႏထိုꩻ လိုပ်ꩻလုဲင်းမာꩻခြံသား သွို့ꩻဟံႏယာႏဖုံႏတဲင် ခမ်းသားဖုံႏ နစ်နာႏဆာသန်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ လာမတ်ကိုနဝ်ꩻ သထွုံႏခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်သားတသောင်ႏလွို ထေနယ်သꩻဆန္ဒ ခြီခြဝ်လွေꩻပါစွဉ်ႏ ငဝ်းကွီနုဲင်းလ့ယို (၃)ချက်နဝ်ꩻသွူ-
ကွီကော့ꩻချက် (၃)ချက်အကို ဖဆပလအစိုႏရစွိုꩻနဝ်ꩻ လွောက်ꩻလွဉ်ဖေႏဒျာႏကွို့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို တွမ်ႏဟဲ့ꩻတဲမ်းမွိုန်း "တောင်သူလိုꩻမျိုꩻ" တဲင် ဟဲ့ꩻတဲမ်းဗော့ꩻ "ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻ အချက်ယိုတဗာႏလွုမ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစစွဉ်ႏ အခရာႏနဝ်ꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻသထွုံႏကို စွုမ်ႏနေင်ႏ ကတနꩻလွဉ်ဒါႏ လာမတ်ကို သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းသထွုံႏဗွေႏ ခွန်တန်သူရိယစန္တာႏ ကလွူးဖွာꩻနီꩻ "ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ" ယို ရေႏမတ်မာꩻလွေꩻစွဉ်ႏ "မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစခိင်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဝေင်ꩻသထွုံႏ ရွေစာရံ စေႏတီႏတောႏ မူလတကာႏ ပအိုဝ်ႏခွန် ခွန်တန်သူရိယစန္တာႏ ကလွူးဖွာꩻဒါႏ မွူးနီꩻ ကထွာဒါႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻယို အဝ်ႏအယပ်ꩻခုဲင်ႏခါႏ မာꩻလွေꩻခန်း ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻစွဉ်ႏခိင်ႏယို စွုမ်ႏနေင်ႏ မာꩻလွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကမာꩻဗာႏ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏယို အင်းမိုးချက်နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတခွိုꩻလွုမ်း လွောင်ႏဗူႏဖြွမ်းရေꩻ ယံကတင်ႏသျာꩻ၊ ဖောႏထန်ႏ ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးတာႏ တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ယံကတိဉ်ႏခွေါင်တသေႏသေႏ အတာႏ ဖုံႏတဲင် ဖောႏထန်ႏပါယင်း ပွယ်ꩻအကျူႏပဒေႏသာႏဖုံႏ၊ ဟော်ꩻဖတ် ခမ်းထီလိုꩻတန် တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါလိုꩻတန်သီး လိတ်သဝဏ်ႏဖုံႏ၊ ဒေါ့ꩻငွေါဝ်းတမာဖုံႏ၊ ဖေႏပါအောင်ႏဆုꩻဖုံႏ၊ ထာꩻခွုမ်ꩻပဆိုးပွယ်ꩻဖုံႏ ယို အစဲဉ်ႏကိုအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒျာႏတသေႏသေႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၉၆ ဗာႏ နအဖ စဲ့ꩻအစိုႏရနဝ်ꩻ အဝ်ႏမွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏပွယ်ꩻယို အွဉ်ႏမာꩻပြောင်ꩻလွေꩻခန်း "ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻပွယ်ꩻတန်"(ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပေါင်းပွဲတော်) တဲင် တွိုႏယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏလီꩻလီꩻယင်းဒျာႏ "မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ" နဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး အလိုႏနောဝ်ꩻ ဘီစီ(၈)ရျာꩻဗူႏအယံတွင်ꩻ ပျူလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တယ်ႏဆို့ꩻထွူလဲဉ်းခူꩻဝေင်ꩻ ရိုꩻနေးနောဝ်ꩻသွူ၊ ပျူဖုံႏ ကတယ်ႏဆို့ꩻထွူလဲဉ်း ခူꩻဝေင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ သုဓမ္မဝတီႏ၊ သုဘိန္နနဂရ၊ သုဝဏ္ဏဘူမိ ခူꩻဝေင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ သုဘိန္နနဂရ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻခွန်ဆက်နောဝ်ꩻ ခွန်တိဿဓမ္မသီဟရာႏဇာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ခွန်တိဿဓမ္မသီဟရာႏဇာႏ ပိုခိုနောဝ်ꩻ ရာႏဇာႏသက္ကမင်ꩻသာꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ ဆုဲင်ꩻယို ရာႏဇာႏသက္ကမင်ꩻသာꩻ ထွာလွဉ်ခွန်ဟော်ခံꩻတဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွဉ် သုဝဏ္ဏဘူမိခူꩻဝေင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဘီစီ(၆၈၉)နေင်ႏ မဟာႏသက္ကရာဇ်(၂)ဗာႏနေင်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏသက္ကရာဇ်(၃)ဗာႏနေင်ႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ၊ စနေႏနီꩻ လာနွို့-မွူးထန်ႏ မွူးရဝ်ꩻခိုႏခိင်ႏယံတွင်ꩻ အောဝ်ႏရာႏဇာႏသက္ကခွန်ဟော်ခံꩻ တွမ်ႏမိဖုရာꩻ ကလျာႏဏီႏဒေႏဝီႏသီးကို လွူးဖွာꩻလွဉ် မင်ꩻသာꩻသူရိယစန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်တန်ရာႏဇာႏသက္ကဟော်ခံꩻ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ခွန်သူရိယစန္တာႏ ပွိုင်ႏစိုꩻခမ်းထီတဲင် သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းနဝ်ꩻ ကယိန်းလွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ၊ ခွန်တန်သူရိယစန္တာႏစိုး အောဝ်ႏမဇ္ဈိမဒေသကို နီဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမ ကျွꩻတွိုႏလွဉ် ပအိုဝ်ႏခမ်းတဲင် တယ်ႏစနောဝ်ꩻကိုကာႏ ပျူ(ဟဲ့ꩻ)ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို ထွာလွဉ်နွို့လွဉ်ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစပအိုဝ်ႏခွန်သူရိယန္တာႏစိုး မာꩻလွဉ်ယိုနောဝ်ꩻ သုဝဏ္ဏဘူမိ ပအိုဝ်ႏခမ်းအပါႏအဝင်ႏ မန်းခမ်းတဖြုံႏလွုမ်းကို ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏရောင်ႏ လေတောင်ႏဗꩻတွိုႏလွဉ် ဟန်ႏနီꩻယိုခါသွူ။ ကွပ်ပွိုး ခွန်တန်သူရိယစန္တာႏနောဝ်ꩻ မာꩻထင်ႏတသွောင်း-ပင်ႏထင်ႏတသွောင်းကီဖေႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး ဂုဏ်ႏရောင်ႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏကလွူးဖွါꩻဒါႏ "မွူးနီꩻဒဲဉ်သီႏလာဗွေ"ယို ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ အွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻ "မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ"နေးနောဝ်ꩻသွူ။
မွူးနီꩻစွိုးခွိုꩻနီꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ နဝ်ꩻတဝ်းလဲ့ ခမ်းထီတဖြုံႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားထီသားဖုံႏနဝ်ꩻ နီနမ်းဘဝအုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုတသွောင်းရေꩻတာႏ ကအောဝ်ႏတွူႏတရန်လွေꩻကာႏလအယံတွင်ꩻ သမဲင်ꩻတထွောင်းကို ကမော့ꩻဒါႏ ထူꩻချာꩻမုꩻဖုံႏ၊ တအွဉ်ႏဖေင်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်း အခရာႏဖုံႏအကို မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ၊ တနယ်ꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻစွိုးခွိုꩻယို သမဲင်ꩻဝင်ႏမွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ၊ အနီꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻထူႏဂုဏ်ႏအီ ကထူꩻခေါ်ဒါႏ မွူးနီꩻတနီꩻလဲ့ အဝ်ႏမွေးဒျာႏရင်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻထိုအစီꩻအဝွေꩻတွမ်ႏ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ
စွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန် ဖြားဗွာလှဖေ ကအဝ်ႏထွာနေက ရလလဖ သဘာပတိစွိုꩻဥက္ကဋ္ဌအယံတွင်ꩻ "နေးထူႏလွစွိုးခွိုꩻ ဒီမိုကရေစီ တဖူꩻရဲဉ်ႏတဲင် ဖေႏကဖေါႏထန်ႏပါ ကစဲင်းနဲင်းဒါႏ ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻအဗူႏ"အကျောင်ꩻ အွဉ်ဟိုယီးနယ်သေꩻနေးနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၇၆-ဗာႏ၊ လာဒီဇင်ဘာကို မာꩻထူႏ "ပထမအလဲင်ႏတွမ်ႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအလဲင်ႏ ရလလဖ သဘာပတိအစွိုꩻညီႏလာႏခံႏ (ထမ်းဗွုင်း)သွူ။ ညီႏလာႏခံႏထင်ႏသားဖုံႏဆန္ဒအလꩻ ယားကုဲင်ထိုꩻ ရလလဖ-သဘာပတိအစွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တဲႏစ လာဒီဇင်ဘာ ဒုတိယပတ် ဗꩻတွိုႏ လာဒီဇင်ဘာ(၂၆)နီꩻအခါႏလယ်ႏ သွုပ်မာꩻလွေꩻဖျင် ညီႏလာႏခံႏ(လုံးဒါ)တဲင် ဖွဲ့ဗူႏတသာယင်း "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုတ်" နဝ်ꩻသွူ၊ အဝ်ႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ညီႏလာႏခံႏ ပထမအလဲင်ႏကိုနဝ်ꩻ ခွန်တန်သူရိယစန္တာႏ ကလွူးဖွါꩻဒါႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻယို ညီႏလာႏခံႏ နမ်းခြောင်ꩻတင်သားဖုံႏ ဆန္ဒအလꩻ အွဉ်ႏထွော့လင်ꩻဖေႏခန်း "မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။
၁၉၇၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ နေင်ႏထာႏဝရပ်၊ အရေꩻတွိုႏ ကျောင်ꩻထိုဗဟိုႏကောႏမတီႏ အစီꩻအဝွေꩻနောဝ်ꩻ လုံးဒါညီႏလာႏခံႏကို ကအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဒါႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏအတွက် အွဉ်ဝင်ꩻအုံကွံ ဒေါ့ꩻရီယင်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အကျိုꩻသွုပ်နောဝ်ꩻ ၁၃၃၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ ၁၉၇၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ(၂၃)နီꩻကို ကအီႏတွိုႏဆွိုက်လွဉ်ဒါႏ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏကမာꩻထူႏ ကန်ႏတောႏတန်ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ နောင်ယာသုဲင်ꩻကွင်ꩻကိုအကျောင်ꩻ အွဉ်ႏထွော့သမ်းချာယင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးကျောင်ꩻထို အရေꩻတွိုႏအစီꩻအဝွေꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်အလꩻ "ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ (နောင်ယာသုဲင်ꩻ)"ယို ထွာပေါႏလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ-
လိုꩻသီးအမျိုꩻယို အဝ်ႏပဉ်စုပဉ်ဗူႏ အုံလွေꩻဒျာႏဝင်ꩻ သတ္တဝါႏအမျိုꩻသွူ၊ မဉ်ႏထွားချာ လိုꩻဆွုပ်ဆံႏရေꩻသမဲင်ꩻနဝ်ꩻ တဖြာꩻတဖြာꩻစီႏနဝ်ꩻဆေ့ꩻ၊ အစွိုꩻအစုအဗူႏနေးနဝ်ꩻ ကဉ်းအာအာသွူ၊ ကဗွိုန်လို့ဝင်ꩻအစွိုꩻနဝ်ꩻ စုဝင်ꩻထွူတဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွဉ် ဝေင်ꩻ၊ ခမ်းနွောင်ꩻဟံႏတဲင် ထွာလွဉ်အဉ်ပါယာတန်ဖုံႏ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻထွာလွဉ် စွိုးခွိုꩻနွောင်ꩻဟံႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ် အရန်းရန်းသွူ။ လိုꩻဘဝသမဲင်ꩻတဖူꩻကို ကပေါႏထန်ႏလွဉ်ဒါႏ အယူႏဝါႏဒအစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏကို စွိုးခွိုꩻရေꩻဝါႏဒနဝ်ꩻ သက်တန်ꩻအဆွာꩻသွတ်ꩻ၊ အသန်သွတ်ꩻဝါႏဒကရိုꩻနဝ်ꩻ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ ယွုမ်းအံႏလက်ခံႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွိုန်နုဲင်းစွိုးခွိုꩻနွောင်ꩻဟံႏလဲ့ အဝ်ႏသွူ၊ စွိုးခွိုꩻနွောင်ꩻဟံႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ နီခမ်းထီ၊ နီနုဲင်ႏငံႏ၊ နီစွိုးခွိုꩻ၊ နီလိုꩻမျိုꩻ၊ နီယေန်ႏငဲး ဓလေ့ꩻထုံꩻစံႏဖုံႏယို သေရက်ပဲင်ꩻ အွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏ၊ ယံကမွန်ဗန်ထင်ႏထိုနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻခွုမ်မာꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လွောင်ႏဗူႏဖြွမ်းငီႏဝင်ꩻယို လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ၊ ခမ်းထီနွောင်ꩻဟံႏ ကံႏကျမ္မာႏအဟဝ်အကုဲင် ဖန်ဆင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ ကထီႏကမော့ꩻဖိုဒါႏ လိုꩻသမဲင်ꩻအလꩻ သေနာႏလွဒျာႏဝင်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏတောမ်ႏ ရေႏမိုးချက်ယိုခါ
ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ နီပအိုဝ်ႏကမာꩻလွေꩻဒါႏ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းကသေထွꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်ဖေႏ ဟော်ꩻလိတ်သားသွူ။ ခါးလားခရစ်တောႏကပေါႏ အေဒီ(၁၁)ဗာႏအကို သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းနုဲင်ႏငံႏ အဝ်ႏထွန်ꩻကာꩻလွေꩻသွူ။ ခမ်းသုဝဏ္ဏဘူမိကို ကအုပ်စိုꩻလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏခွန်မင်ꩻအဆွိုက်ဆွိုက်အကို "သူရိယစန္တာႏ"ခွန်မင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဘီစီ(၆၉၀)ရပ်၊ မဟာႏသက္ကရာဇ်(၂)ဗာႏ၊ ပအိုဝ်ႏသက္ကရာဇ်(၃)ဗာႏနေင်ႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻ-စနေႏ (မွူးထန်ႏလာနွို့)ကထီႏဗာႏ "မွူးတွမ်ႏလာ"မွူးရဝ်ꩻခိုႏအခိန်ႏ ထူꩻထူꩻချာꩻချာꩻ တဲက်တဲက်ဆဲင်ႏဆဲင်ႏ လွူးဖွါꩻလင်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ မွူးလာခွန် "သူရိယစန္တာႏမင်ꩻ"ခွန်မျတ်နဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီးခွန် "ခွန်သူရိယစန္တာႏ"ကလွူးလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ မွူးနီꩻဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻယို သတ်မတ်လွေꩻ "ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻမွူးနီꩻ"နဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏတွိုႏဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻယို တယ်ႏစအွိုးစခါ ပဝေသဏီ ကရီးခိုႏချာ ဗꩻတွိုႏယိုခါ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻမွူးနီꩻနဝ်ꩻသွူ။ သူရိယစန္တာႏမင်ꩻ ခွန်မျတ်ယို ဒင်ႏထိုဖေႏ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားစွိုးခွိုꩻဂုဏ်ႏ၊ အမျိုꩻသာꩻသိက္ခာႏ ထွာဒျာႏခွန်မျတ်တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏတမျိုꩻသာꩻလွုမ်း ယံကိုꩻကွယ်ႏလွေꩻနွောင်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအစဲစ်အမဲဉ်ႏအတာႏ ခမ်းရင်ꩻသား ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏ၊ ငဝ်းငွါ၊ ယွုမ်းအံႏကိုꩻကွယ်ႏမုꩻ ယံကလေလွဉ်အတာႏလဲ့ ဖန်ဆင်ꩻလွေꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻသထွုံႏအကို တယ်ႏလွေꩻ "လေးဆူဓာတ်ဆံ ရွှေစာရံ"စေႏတီႏတောႏတဲင် ထွာပျုသာႏသနာႏခွန်တပါꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးကေꩻဇူꩻတရာꩻဖုံႏယို ယူႏလꩻအွဉ်ႏဖေင်ꩻတဝ်းတဲင် နီသွဉ်းသီး စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻအနေႏ ခွန်မျတ်"သူရိယစန္တာႏ"ကလွူးဖွါꩻလင်ꩻဒါႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻယို ထူႏဂုဏ်ႏမာꩻလွေꩻ "မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။
စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏယို လွူးနမ်းမွီးသက် တွမ်ႏလုဲင်း၊ တွမ်ႏခြံဖုံႏသွူ၊ လုဲင်းလိုပ်ꩻခြံမာꩻ ကအောင်ႏမျင်ႏထွူလွေꩻဒါႏအခိန်ႏ ဒဲဉ်သီႏလာအကို အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ (ပွယ်ꩻတင်ႏသွမ်ꩻတောႏတန်)နဝ်ꩻသွူ။ (ပွယ်ꩻတင်ႏသွမ်ꩻတောႏတန်)အကို ကပ်လွေꩻဗုဒ္ဓ နီဗွေႏဘုရာꩻသွမ်ꩻဖျူႏ၊ ကပ်လူႏလွေꩻ နီဗွေႏရဟန်ꩻသံႏဃာႏဒဲဉ်ဗွာသွူ၊ မွိုးဖြားဖါဖြားခွိုꩻနွယ်ႏ ဖူးဝေးပေႏတန် လိုꩻဖြားလိုꩻတန်ဖုံႏယို ဖစ်ပင်ꩻလွူးမွီးလွေꩻသွူ၊ တနေင်ႏတလဲင်ႏ ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ဖူးဝေးပေႏတန် မော့ꩻခွဲးပွယ်ꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻမွူးနီꩻ"ယို မာꩻလွေꩻဗော့ꩻ ဒုံဆောင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ခမ်းနယ်ႏကိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကောလိပ်တက္ကသိုလ်ႏအကိုတွမ်ႏ အနယ်ႏနယ်ႏအရပ်ရပ် ကလွေꩻသွဉ်ဒါႏပညာႏ ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻသားမူႏခိုပေႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒျာႏသွူ။ ပွယ်ꩻမွူးနီꩻအကို ငဝ်းဒေါ့ꩻခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ(စကားရည်လုပွဲ)၊ ဟော်ꩻဖေႏလိတ်လုဲင်ႏခရာႏပွယ်ꩻ (စာပေဟောပြောပွဲ)၊ ကန္တော့ꩻလွေꩻ အာစရိယဆရာႏ၊ ဖေႏလွေꩻဒါႏ ပညာႏဆုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တွယ်ꩻမာꩻငီꩻတွမ်ႏ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏပွယ်ꩻကိုသွူ။
နီစွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏ အုံအဝ်ႏအအာသွတ်ꩻကထွာဒါႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းခဝ်နဝ် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုနဝ်ꩻ ခါးလားဒဲဉ်သီႏလာဗွေ ကတွိုႏတလာအကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ၊ ပါတွမ်ႏတောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ၊ လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏဖုံႏအကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ စုဗူႏထွူဝင်ꩻတဲင် "ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ"ပွယ်ꩻယို အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ၊ လွိုင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻကွိုန်ꩻ ယံထွာလွေꩻအတွက် အုံကိုမ်တွိုင်ႏပင်ႏ ဆွေꩻနွေꩻရီးလွဝင်ꩻသွူ။ အုံကိုမ်ပွယ်ꩻအကို ဖွဲ့လွောင်ႏဗူႏလွေꩻ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ပွယ်ꩻတန်ထွာထင်ႏရေꩻကောႏမတီႏ၊ ဆပ်ကောႏမတီႏ အစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏဖုံႏတဲင် ဖေႏအပ်လွေꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏတွော့ꩻ ဖြွမ်းဖြွမ်းငီႏငီႏ ခွုမ်မာꩻလွေꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏအကို အမျိုꩻသာꩻမွူးနီꩻ အဓိဋ္ဌာန်ႏတွမ်ႏ ရေႏမိုးချက် ကချꩻမတ်နဝ်ꩻ ဟွိုန်ထီႏသေလွေꩻဗာႏ နုဲင်းကပါဒါႏအချက်ယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အချက်-
ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏအကို ကဖေႏအပ်လွေꩻဆုပွယ်ꩻဖုံႏ၊ ကခွုမ်မာꩻလွေꩻပွယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
အတန်ꩻတဆီအောင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
နိဗ္ဗာန်ႏ
ယင်းတချက်နဝ်ꩻ ( နိ တောမ်ႏ ဝါန ) ကရိုꩻဒါႏ ပါႏဠိဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုနီဗာႏ ပေါင်ꩻစပ်လို့ဝင်ꩻတဲင် ထွာလွဉ်တော နိဗ္ဗာန သွူ။ နိ ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်း၊ လွစ်ထန်ႏထိုꩻ၊ ဖထန်ႏထိုꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏ လ့ꩻနုဲင်းယိုသွူ။ ဝါန ကရိုꩻနဝ်ꩻ တဏှာႏဒျာႏသွူ။ နိဗ္ဗာနကရိုꩻနဝ်ꩻ တဏှာႏအဲဉ်ထဝ်း။ လွစ်ထန်ႏလ့ꩻထိုꩻလဲဉ်း တဏှာႏရာႏဂကို နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နိဗ္ဗာန်ႏကရိုꩻယို ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻရေႏမိုးချက်သွူ။ မဟာယန တောမ်ႏ ထေရဝါဒ ကရိုꩻဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကွိုင်ꩻ ကွဲꩻထိုꩻလို့ဝင်ꩻနီဗာႏတဲင် ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏခရာႏလဲ့ အထာꩻယူႏ၊ အထာꩻထီႏဖုံႏ ကွာႏထိုꩻစွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻနေနေသွူ။ မဟာယနကျမ်ꩻကန်ႏကိုနဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻနဝ်ꩻ ထာꩻချံꩻသာႏဖုံႏ အဝ်ႏဗွေပြုံႏဒါႏ ဘွုံႏဗိမာန်ႏခင်ႏလမ်း၊ နိဗ္ဗာန်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ သံႏသရာႏကို စတဲင် အယူအဆဖုံႏ သဘောꩻတရာꩻဖုံႏ ကွဲꩻပျာꩻထိုꩻနုဲင်းယိုသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ထေရဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး ဆရာႏအဆက်ဆက် တောမ်ႏ ကျမ်ꩻကန်ႏကိုနဝ်ꩻ နိဗ္ဗာန်ႏယို တဟဝ်ယူႏမတ်တဝ်း ခင်ႏလမ်းဗိမာန်ႏ၊ မဉ်ႏလွစ်ထန်ႏလ့ꩻ ဘဝသံႏသရာႏမ့ꩻ အီႏတွိုႏလ့ꩻနိဗ္ဗာန်ႏ စတဲင် အဝ်ႏဟော်ꩻနယ်၊ စေနယ် ခါꩻစဲင်းစဲင်းသျင်ꩻသျင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အတ္တတန်သား
အတ္တတန်သားနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ သꩻလောဘထွဉ်ႏတဲင် ဝင်ꩻအလောင်းသူꩻ ဟဝ်မာꩻ၊ တဟဝ်မာꩻတဝ်းယို သေယူႏယာႏဒွုမ်။ ဝင်ꩻအတာႏယို သေစိဉ်ꩻစာꩻဖေႏဒွုမ်။
"ပါ့မိဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻနုဲင်း၊ ပါ့မိဉ်ထွာမုဲင်ꩻထွာ၊ နမ်းတာႏ အံႏဗာႏငါ၊ ပါꩻမိဉ်သီသီ နီမွန်အီငါ"နဝ်ꩻစားစွဉ်ႏ။
အော်... လောဘသား လောဘသား။
လောဝ်းဟွိုန်ဖြောင်ဗာႏ
"ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာအတွက် လောဝ်းဟွိုန်ဖြောင်ဗာႏ" ပတ်သဲစ်တွမ်ႏ လိတ်မွူးတသာအတွက်တာႏ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးတွမ်ႏ လိုꩻအမျာꩻသီး အခုဲင်ႏအယပ်ꩻ မီႏအောဝ်ႏကရိုꩻလဲ့ ခွိုင်းကားအခုဲင်ႏအယပ်ꩻဖုံႏ ယံဖေႏကကာႏဗꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻရာꩻ နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏဒျာႏလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻ၊ ဝင်ꩻအမျာꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏရီရွောင်၊ မီႏတခါႏလုဲင်ႏသျင်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းကလဲ့ ယံကွီသွော့ဝင်ꩻ အကူႏအညီႏ လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားထျꩻအကျောင်ꩻ လောဝ်းဟွိုန်ဖြောင်ဗာႏထွူဩော။ ကျောင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ရပ်မုဲင်ꩻ၊ ဒုံမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း စိမ်စွဉ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောင်ꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလမ်း မီႏမဉ်ဒါႏငါႏ၊ မီႏမဉ်သေငါႏ လိတ်မွူးတသာအက္ခရာႏနောဝ်ꩻရာꩻ- ၁။ ဟဲ့ꩻစုသေꩻခါꩻထွူ လိုꩻကောကမဉ်ထင်ႏဒါႏ သွဉ်တန်ꩻသားတဲင် ဗွောင်သွော့ ခင်ႏလမ်းဌာႏနတထွောင်းထွောင်းငါနေား၊ နောဝ်ꩻထွူမꩻ အွဉ်ႏဟွိုန်ထင်ႏသွော့ လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားထျꩻလုဲင်း၊ မဲ့ꩻတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသား အီႏအွဉ်ႏစွꩻလွဉ်ဖေႏဒျာႏ လိုꩻကောကသွဉ်ဖေႏသားထွူနော။ ၂။ မူလအစနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏစုကရီး ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻဖုံႏထွူ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တကွိုင်ꩻယို ယံဖေႏကစုသေꩻခါꩻ ၅-ပါꩻငါနော၊ ဗော့ꩻရာꩻ နီသွံကွိုင်ꩻ ပေါင်ꩻဝင်ꩻတဲင် ဗွောင်သွော့ထာႏနခင်ႏလမ်း တထွောင်းငါ၊ နောဝ်ꩻထွူမꩻ အွဉ်ႏဟွိုန်ထေ့သွော့ လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားထျꩻ၊ မဲ့ꩻတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသား အီႏအွဉ်ႏစွꩻဖေႏဒျာႏ သွဉ်တန်ꩻဆရာႏထွူနော၊ နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏလဲ့သွဉ်၊ မီႏဒါႏထွူတဲင် သွဉ်တောတငါငါဖေႏဝင်ꩻအလင်လုဲင်း၊ နီပအိုဝ်ႏပေႏသီးအတာႏ အကျိုꩻကအီႏအောဝ်ႏအီဒါႏ လိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏထွုမ်ႏစုရွမ်လဲဉ်း၊ တဲမ်းလဲ့ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းလဲဉ်း၊ ဘာႏသာႏပြန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ အောဝ်ႏလိုႏထေထန်ႏလဲဉ်း၊ အောဝ်ႏထွားဗော့ꩻလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻသားလဲ့ တထွာတောဝ်းနော၊ တမျိုꩻသာꩻလုမ်းအတွက်တာႏတဲင် ထွိုင်ႏဝင်ꩻ၊ သောင်ႏသာဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻမꩻ အီႏထွာထွူနော။
လောသကဇာတ်
"လောသကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် လောသကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ တကေးဝင်ꩻ၊ နာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻတဟဝ်တဝ်းအကုသိုလ်ႏတန်ဒျာႏ-အကျောင်ꩻ၊
၂။ ယားထိုꩻဝင်ꩻလာဘ်၊ မာꩻတရတ် ဝင်ꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်တန် ကေန်ꩻဖြန်ဒုက္ခ အံႏမဗာႏစွုမ်ႏဘဝအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻထွာဗာႏ ဘီလူꩻ၊ ထွာဗာႏ ထွီႏ၊ ထွာဗာႏ တိရစ္ဆာန်ႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ လိုꩻအကုသိုလ်ႏအာနောဝ်ꩻ ပေါႏအုံအမျာꩻခြာ အမျာꩻတဲ့ မော့ꩻပါထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၅။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏတဲ့ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ ထာꩻဒုက္ခဖဲ့ꩻ ခံႏဗာႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏတဲ့ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏဖဲ့ꩻတဲ့ လꩻခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ဟောဝ်ကုဲင်နီပါꩻ နမ်းထာꩻမာꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ကပေါတဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻဖတ် ကပေါတဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ ထာꩻတခွန်ꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻထီႏတဝ်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွꩻသꩻ၊ ပေါႏဝင်ꩻထီႏလꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ခဗာႏသွူအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏလꩻသွူ ခင်ႏလမ်းဟောဝ်၊ အခွင်ꩻအရေꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻ အုံဟောဝ်ဟောဝ် အဝ်ႏဒါႏဒါႏ၊ ကျိုꩻစာꩻထဲင်းထဲင်းဗာႏ၊ ပေါႏအုံဖွီ အဝ်ႏလွꩻထာꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏခင်ႏလမ်းဟောဝ် ထဲ့လင်ꩻ၊ အခွင်ꩻအရေꩻဟဝ် သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏ-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻငွေသောင်
ဝေင်ꩻငွေသောင် (မန်း: ငွေဆောင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pathein) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်ကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ငွေသောင်ကမ်းခြေ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိစ်တား
ဝေင်ꩻမစ်တား (မန်း: မြစ်သားမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myittha) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမစ်တားကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၈,၂၇၈ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သတ္တဗေဒ
သတ္တဗေဒ (ပါဏဗေဒ) (အဲင်းကလေတ်: Zoology) ယို ထွာဒျာႏ ထာꩻထောင်လွဉ်ꩻ သတ္တဝါႏဖုံႏခရာႏ။ ထာꩻယို အောဝ်ႏ ဇီဝဗေဒကို ဖ လွဉ်။ သတ္တဝါႏယို အမာꩻထွာခါꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သုင်ꩻလꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အအုံအောဝ်ႏ မာꩻဒါႏထာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ထိုꩻလုဲင်ႏလွဉ် ပဉ်ရန်းရန်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ စတဲင် ကထွားထောင်လွဉ်ꩻဒါႏ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏနောဝ်ꩻ ရိုꩻသတ္တဗေဒသွူ။ thumb|
သတ္တဗေဒထာꩻမော့ꩻ (သမိုင်း) ယို အွဉ်နယ်ခါꩻ ထာꩻထောင်ထွာလွဉ်ꩻ တရစ္ဆာန်ႏခရာႏ ကထိုတသွောင်းလွဉ် တဲႏအွိုးစခါ ဗတွိုႏခေတ်ယိုလဲင်ႏ။ ထာꩻယူႏစွောန်ႏ၊ ထာꩻသေစွို့ꩻလွဉ်ဒါႏ သတ္တဗေဒ အလောင်းယို ဖျော်တွိုႏဆုဲင်ꩻဒျာႏ ခေတ်စိုးတသာကို ရိုꩻကီလဲ့ ထာꩻယိုအစနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဂရိ၊ ရုမ်း (ရောမ) ယဉ်ႏငဲႏရေꩻစိုးကို တွီလွဉ်ဒျာႏသွူ။ အရစ်သတိုတဲလ်၊ ယင်း ဂေးလန်သီး ကအွဉ်စဒါႏ ဇီဝဗေဒခရာႏ စူခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာအရီးလွိုသွတ်ꩻ ထာꩻထောင်လွဉ်ꩻ သတ္တဗေဒခရာႏ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻထွူ တန်ပြူႏပသာႏယင်း အယ်လ်ဘာတပ်စ် မဲဂ်နပ်စ်၊ တုမ်ႏယင်း မူသလေမ် လုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာ တသီႏဆရာႏသားဖုံႏ စူခြောင်ꩻဆလ။ ဥရောပဖဲ့ꩻကို ထာꩻသေပညာႏ ကထွိုင်ႏဖောင်းလီ လွဉ်စယင်းဒါႏ ရီနေသဲန့် စိုးကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻယူႏထာꩻဖြောဝ် သတ္တဗေဒခရာႏအလောင်း တွူႏတရမ်ꩻ တသာထဲင်းဖျင်။ ကတွူႏတရမ်ꩻသားဖုံႏအကို ဝင်ꩻသေငါꩻအာနောဝ်ꩻ ဗီတေးလိယတ်၊ ယင်း ဝီယီယမ် ဟာဗေး။ ခုမ်စမ်ႏ မန်ႏဖြောင် ထွားအီထာꩻဖြီဖြစ် (အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း) တွော့ꩻ ကထွိုင်ႏထွား ထီႏလꩻအီ ထာꩻသားဇျꩻပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲင်ႏ ထာꩻယို ထွာလွဉ်ဒျာႏ သဲးလ် cells တီအိုရီ အထျꩻအရီး။ ၁၈၊ ၁၉၊ ၂၀ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဖုံႏကို သတ္တဗေဒယို ထွာလွဉ် သိပ္ပံခြောင်ꩻစွို့ꩻ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏ။ လိုꩻကထုမ်ႏခြမ်ꩻထွားထောင်ဒါႏ ထာꩻဖဝ ထာꩻမော့ꩻ (သဘာဝ သမိုင်း) နုဲင်း အလဲက်သန္ဒား ဗွန်ဟမ်ဘော့လ် နောဝ်ꩻ ထုမ်ႏဆုဲင်းထောင်လွဉ်ꩻ ထာꩻသက်သားဖုံႏ၊ ထာꩻသက်သား အထျꩻအသောင်ယို တုမ်ႏထာꩻသက်သားဖုံႏ အောဝ်ႏရဲးကမ်းလူႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ စားမုဲꩻခရာႏ။ တထွောင်းတုမ်ႏတထွောင်း ဟမ်ႏယာႏ၊ လုံးခြာ၊ ကောင်ဖဲ့ꩻ ဗွန်တောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ထာꩻသက်သား တုမ်ႏ ဝွေꩻသီးအထျꩻအသောင် ရော့ꩻလေမ်ꩻဝင်ꩻတဲ့ ပီတောဝ်ႏနေနေသွူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:သတ္တဗေဒ
သဲ့ꩻသွမ်ꩻအံႏဖြာႏသေခိန်ႏခါႏ
"ပေါတလိယသုတ် (သဲ့ꩻသွမ်ꩻအံႏဖြာႏ သေခိန်ႏခါႏ၊ ဟောဝ်ငါႏယိန်းယံကျ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ 'ပေါတလိယပရိဗိုဇ်'နဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ သꩻရေꩻနစ်သက် စွော့ꩻတက်ထွူခါ အုံလင်ꩻချာ ကသင်ꩻရာꩻခင်ႏလမ်း တထွောင်းကို၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ပေါတလိယဟွေး- လောကကိုယို လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ အဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ နော စ ဝဏ္ဏံ- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻ၊ တွိုႏကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻ သမ်းတအံႏဖြာႏတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ။ ၂။ ဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ နော စ အဝဏ္ဏံ- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏ၊ တွိုႏကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သမ်းသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ။ ၃။ နေဝ အဝဏ္ဏံ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ နော စ ဝဏ္ဏံ- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ တသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ တအံႏဖြာႏတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ။ ၄။ အဝဏ္ဏံ စ ဘာသိတာ ဘူတံ ကာလေန၊ ဝဏ္ဏံ စ ဘာသိတာ- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏတွိုႏတဲင် အမွေးအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻ၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ အံႏဖြာႏစွဉ်ႏ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတမျိုꩻ၊ လောကကိုယို လိုꩻ(ပုဂ္ဂိုလ်ႏ)အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါတလိယဟွေး- ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစားကိုနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဖြာꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ၊ လိုꩻအမျိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းကျ၊ နာꩻနစ်သက်အဖြာꩻမုဲင်ꩻ၊ နာꩻထာꩻယူႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ"။ "ဩဗွေႏ ဂေါတမဗွေႏဩ- 'ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ တသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်း၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏပါꩻနဝ်ꩻတဲ့ တအံႏဖြာႏတဝ်း' လိုꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ ယိန်းကျ၊ ခွေသွဉ်းနစ်သက်၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲ့ 'အုံတေ့ꩻတေ့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ'ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻဗွေႏဩ။ ပေါတလိယဟွေး- 'ကလိုႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻတဲ့ သဲ့ꩻသွမ်ꩻစွဉ်ႏ၊ ကလိုႏအံႏဖြာႏတဲ့ အံႏဖြာႏစွဉ်ႏ'နဝ်ꩻ ယိန်းယံ ယိန်းကျ၊ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် 'သေအခိန်ႏခါႏ-သေနာႏကလိုႏ'နဝ်ꩻ ယိန်းယံ ယိန်းကျနောဝ်ꩻသွူ"။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကထင်ႏသျင်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပေါတလိယတဲ့ သꩻရေꩻ၊ ခံႏထူႏလွေꩻပါစွဉ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဥပါႏသကာႏတဖြာꩻနေႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပေါတလိယသုတ်)
ဝေင်ꩻမစ်စီးနား
ဝေင်ꩻမစ်စီးနား (အဲင်းကလေတ်: Myitkyina) (မန်း: မြစ်ကြီးနားမြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမစ်စီးနားကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမစ်စီးနားကိုနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမစ်စီးနားဖဲ့ꩻခိုႏ မဲင်ႏ(၂၅)ရပ်ကိုနဝ်ꩻ မေခခြောင်တောမ်ႏ မလိခခြောင် ခြောင်ဆွုမ်ႏ(မြစ်ဆုံ) အဝ်ႏတဲင် အဝ်ႏခြောင်နဝ်ꩻနီဖြုံႏ ခွဲးထွူ နွို့လင်ꩻသော့ꩻလွေꩻငီꩻဝင်ꩻတခြောင်ချင်ႏတဲင် ထွာလွေꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင် အခဝ်ခိုႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၅၀,၀၀၀ ရပ်သွူ။
အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမစ်စီးနားကိုနဝ်ꩻ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏ အကိုဝွန်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏတောမ်ႏ အစိုႏရရွုမ်ꩻအလင်ဖုံႏ၊ ခမ်းသားသီးယုင်၊ ထောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန်ဒျာႏနေနေသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ကောလေက်၊ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ သိပ္ပံကျောင်ꩻ၊ အခေႏခံႏအရန်းထိုကျောင်ꩻ၊ အရန်းထာႏဝကျောင်ꩻတောမ်ႏ မူလရန်းကျောင်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏဗွော့ꩻလွေꩻ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထင်ꩻ ခမ်းကူဟံႏနယ်ႏသီးတဲင် ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻတာႏ အရေꩻတန်ငါႏ ဒေႏသတဖြုံႏဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻစခန်ꩻတန်ဖုံႏ ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏ နေနေသွူ။ စဲ့ꩻတွိုင်ႏအခဝ်ထင်ꩻ စဲ့ꩻဌာႏနချုတ်လဲ့ အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။
လွိုင်ႏအာစီꩻပွာꩻတာႏ
အဝ်ႏမျန်မာခမ်း ဒေႏသအရပ်ရပ်ကို ဒင်ႏပသာလွေꩻကွန်ႏ မစ်စီးနားဒေႏသ နုဲင်း ဗွူကလာꩻ၊ ဓာတ်ထီ၊ ယေနံထီ၊ ခေါမ်လာꩻ၊ ပသီးခြွိုင်းခြိုꩻ၊ တသာႏဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏမစ်စီးနားဒေႏသ ဒင်ႏပသာထန်ႏလွေꩻချာ သာႏသိကျာꩻ၊ ဗွူဟူ၊ လုံးချို(ကျောက်စိမ်း)၊ ပယဉ်း၊ ခံꩻ၊ ဗေဟံႏ၊ ကော်ဖီ၊ သေင်ႏမုဲင်းသက်ꩻ စတဲင်အဒီႏအရာႏမျိုꩻစွုမ်ႏဖုံႏ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားဖုံႏ ကသုင်ꩻဒါႏ ကွန်ႏတခြိုꩻ၊ တသီႏစတဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမစ်စီးနား ဖြေ့ꩻလီစာလွေꩻဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ စီꩻပွာꩻရေꩻအတာႏ ထွာအရေꩻတန်ဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ခင်ခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻသွူတကာႏတဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင် လိုꩻမျိုꩻစွုမ်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနွို့လွဉ်အုံတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏ နေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဒုံငိုမွူး၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံငိုမွူး (Ngomou (မန်း: ငိုမူးရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ - သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၆၈၃) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
သံကိစ္စသာႏမဏေႏ
"သံကိစ္စသာႏမဏေႏဝတ္ထု"
၁၁၀။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း သီႏလအဲဉ်ထဝ်း သမာႏဓိအဲဉ်ထဝ်း အသက်ထိုဆွာꩻနေင်ႏတရျာꩻ၊ လိုꩻသီႏလကအောဝ်ႏဒါႏ အဝ်ႏအုံကျိုꩻစာꩻ သမထဝိပသ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏမျတ်အတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻညံးသက်ဆွာꩻ နေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'သံကိစ္စသာႏမဏေႏဝတ္ထု'ယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ 'ပစ္ဆိမဘဝိက'ပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ လိုꩻအီႏထွာရဟန္တာႏ ဘဝအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻယို မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း၊ မဉ်မာꩻသီနုဲင်းမုဲင်ꩻမာꩻသီတဲ့ယဝ်း အတသီနွောင်ꩻတဝ်း-
၂။ ဆရာႏဟဝ် ဆရာႏမျတ်သီးကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွားဖေႏပါဗာႏ တပဲ့ꩻသီးအနာႏဂတ် ဆုဲင်ꩻချာတာႏယင်-
၃။ သျင်ႏပေႏရဟန္တာႏတဲ့ယဝ်း ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ ပုထုဇဉ်ႏရဟန်ꩻ (ရဟန္တာႏဝါႏပေႏနဝ်ꩻ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏဗာႏ ပုထုဇဉ်ႏရဟန်ꩻဝါႏတန်)-
၄။ စွန်သားခန်းတဲ့ယဝ်း မဉ်ႏနာႏဗာႏတရာꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏ-
၅။ အုံမွိုက်ထာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ ထွꩻတဝ်းအုံမျတ်ထာꩻ တနီꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
အတာႏဆွာꩻထီ
"အတာႏဆွာꩻ ထီဖေႏကခြောဗာႏမွုန်း အီႏထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ"
လိုꩻတဖြာꩻအတာႏ အဲဉ်ထဝ်းလꩻတဝ်းအကို ထီယိုအဝ်ႏပါနေနေနဝ်ꩻသွူ၊ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ အံႏအွꩻရေꩻရာႏ အခန်ꩻကဏ္ဍကိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻသီးနမ်းကြောင်းစင်ရေꩻအတာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻသီးအကျိုꩻစီꩻပွါꩻတာႏ ဆို့ꩻရုဲင်လိုပ်ꩻမာꩻရေꩻကိုတဲ့နဝ်ꩻ ထီယို ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ အဓိကနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ထီယို လိုꩻသီးအတာႏ အရေꩻတန်ခွုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်းဒုမ်အလုဲင်း၊ ခြုဲင်းတဝ်းဒုမ်အဆွာꩻတဲ့ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻယို ရမွော့အဝ်ႏသေထွူဒျာႏဝင်ꩻသွူ။
ကောပ်စွဉ်ႏထီယို အရေꩻတန်မွေးငါႏတဲင် လိုꩻသီးကအုံအဝ်ႏဒါႏ ရပ်ရာႏကိုယို ထီတအဝ်ႏတဝ်းလဲ့ ဖေႏကအဝ်ႏ၊ ထီတတွိုႏတဝ်းလဲ့ ထီဖေႏကတွိုႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ကျံႏစဲႏထိုမ်ႏထူႏသဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ လွေꩻထူႏသဲင်ꩻလွဉ်နေး အညာꩻတဲ့နဝ်ႏဒျာႏ၊ ဒုံကိုရပ်ထျꩻ ထီအိုင်ႏထီအိုအဝ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ဆုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ခေတ်နယ်ꩻပညာႏပြွူႏဖြိုလွဉ်တဲင် ခူႏနေးတောမ်ႏစက်အဝီစိ အဝ်ႏလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ထီယို သုင်ꩻအွꩻတာႏ၊ ပဆျူႏပသေ လူးဟွာႏစစွဉ်ႏကြောင်းစင်ရေꩻတာႏ၊ တောမ်ႏဆို့ꩻရုဲင်လိုပ်ꩻမာꩻအီတာႏဖုံႏယို ခမ်းထီလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻယိန်းအာလွဉ်၊ ခမ်းသားလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ယိန်းကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻလွဉ်တဲင် ထီယိုတဲ့ ယိန်းအဝ်ႏလိုႏအာအာလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတဲင် ထွားထွားသွူ ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏယူႏစဲင်းစဲင်းငါႏဝင်ꩻသွူ၊ အဝ်ႏလိုႏထီႏထွားဒါႏဒါႏငါႏလဲဉ်းဝင်ꩻသွူ၊ ထီႏထွားခရာႏဖိုင်ႏ အဝ်ႏတမုဲင်ꩻဟောင်းနဲးနဝ်ꩻ မဉ်းတွိုႏတွိုႏသွူ ခမ်းသဲင်ꩻလာခိန်ႏယို ရပ်ခင်ႏလမ်းဒေႏသ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထီခြော၊ ထီအဲဉ်ထဝ်းတဲင် တွိုႏဗာႏထာꩻအံႏမထီ အခေႏနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟွုန်အဝ်ႏထီႏထွꩻဒျာႏဝင်ꩻသွူ၊ ယရပ်ရပ်နဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်လိုပ်ꩻမာꩻတာႏ ထီခြောထီအဲဉ်ထဝ်းတဲင် နေးတောမ်ႏစက်အဝီစိထီအာႏ ဆို့ꩻရုဲင်လိုပ်ꩻမာꩻသားတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ထီယိုနဝ်ꩻ သုင်ꩻကွို့ꩻတနေင်ႏနီနေင်ႏလုမ်ꩻတဲ့ တမွေးတဝ်း၊ မဉ်းအဝ်ႏထွာလိုꩻ ဗꩻစွဉ်ႏကသီထံ တသက်လုမ်း အီႏသုင်ꩻဗာႏနေဒွုန်းကထီနဝ်ꩻသွူ၊ ထီယို သုင်ꩻဒျာႏကွို့ꩻ နီယိုတစုတ်လုမ်ꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ လိုꩻတစုတ်ထွူတစုတ် တခေတ်ထွူတခေတ် မဉ်ႏတွိုႏဆုဲင်ꩻချာလဲ့ ပိုစိုးလီꩻစိုးသူꩻလဲ့ အီႏသုင်ꩻဗာႏဒျာႏထီနေနေနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻသီးအတာႏ အွꩻတာႏသုင်ꩻတာႏ ဆို့ꩻရုဲင်တာႏ ထီဖေႏကခြောဗာႏမွုန်းနဝ်ꩻ လိုꩻသီးမဉ်းလိုမ်ꩻလာꩻချာဒျာႏမꩻ အီႏထိန်ꩻသိမ်ꩻချာနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏတလိုမ်ꩻလာꩻတဝ်း လꩻရာꩻသုင်ꩻ၊ ယိုꩻရာꩻထူႏဗော့ꩻနေးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏယိန်းညလွဉ် ထီယို အယိန်းခြောလွဉ်ကယ်ꩻထဲင်းယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးအတာႏ အစပေႏနဝ်ꩻ ထီႏထန်ႏတနွိုင်ဖုံႏအဝ်ႏ၊ သေင်ႏဝါႏကောင်ဖုံႏအဝ်ႏတဲင် အွꩻဗာႏသုင်ꩻဗာႏ ထီအိုထီထန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဆုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်တာႏရိုꩻတဲင် ခွဉ်းကုဲင်သေင်ႏဝါႏ ယားနေးဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ စာအံႏဟံႏယာႏ သေင်ႏတနွိုင်ႏဝါႏခင်ဖုံႏ ယောမ်ꩻသဲင်ꩻဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ ခူးလုံးကောင် လဲ့ꩻပꩻလုံးအောင်ဖုံႏခေါ်ခေါ် ကွဲညညနဝ်ꩻ ထီထန်ႏထီအိုဖုံႏယို ကုဲင်ထိုꩻလို့ထွူ ထီဖုံႏနဝ်ꩻ တထန်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒုမ်၊ ထီခြောသဲင်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီထွိုင်ႏခြောသွူလဲ့ လိုꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ သဘာဝထီထန်ႏဖုံႏ ဖေႏကယောမ်ꩻထဲင်းမွုန်း၊ ဖေႏကအဝ်ႏစွူစွူနဝ်ꩻ တထိန်ꩻသိမ်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ တောမ်ႏအဝီစိစက် စုတ်ꩻလင်ꩻထဲင်းစွဉ်ႏ အွိုးထီဟံႏဆလဖုံႏသူꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ခူႏအဝီစိဖုံႏယိုတဲ့ လိုꩻဖုံႏပေါႏမိဉ်းတထိန်ꩻတဝ်း၊ ခွေတဲ့ခူႏနာꩻတဲ့ခူႏ ပေါႏမဉ်ႏအဝ်ႏခူႏသမ်းထဲင်းလွဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ယိုခါနဝ်ꩻ ခူႏလင်ꩻပေတရျာꩻနီရျာꩻလꩻထီလဲ့ မဉ်ႏတွိုႏဆုဲင်ꩻချာ ကေားခူႏသားမဉ်ႏအာနဝ်ꩻ ထီယိန်းခြောတဲင် ခူႏလင်ꩻသွူပေအရျာꩻအရေင်တဲ့ အီႏလꩻဗာႏထီနဝ်ꩻ ခုဲင်ႏထိုꩻဒါႏသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏသုင်ꩻတဝ်း ထာꩻစူꩻယိုꩻနယ်ꩻနုဲင်းယိုဖုံႏသွူ၊ ထီအို ထီထန်ႏ ဖေႏကထိုꩻမားဗာႏမွုန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလိုမ်ꩻလာꩻချာဒျာႏ နီသဘာဝအသောင်အရင်ꩻဖုံႏယိုဒျာႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထိန်ꩻထွားသဘာဝ အသောင်အရင်ꩻယို ဖေႏထာꩻသေပညာႏသား လိုꩻမုရေꩻအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ အဝ်ႏလွဉ်တဲင် ကအဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ သေင်ႏကောင်ဖုံႏယို ထိန်ꩻသိမ်ꩻ၊ သေင်ႏတအဲဉ်ထဝ်းဒွုန်းအရပ်ကို ဆို့ꩻသေင်ႏပေႏဖုံႏ သေမာꩻလွဉ်ယင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏနေနေလဲ့ ကဆို့ꩻလဲဉ်းဒါႏ သေင်ႏပေႏဖုံႏယို ထိန်ꩻထွားဖျိုးမွဉ်းလွဉ်ꩻဖေႏတဝ်းတဲင် ကဆို့ꩻလဲဉ်းသေင်ႏပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ အတတန်စပ်ꩻလꩻလို့တဝ်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ ကဆို့ꩻလဲဉ်းဒါႏ သေင်ႏပေႏဖုံႏယို ဖေႏကတန်စပ်ꩻလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏထွားဖျိုးမွဉ်းလွဉ်ꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ သေင်ႏမွူးဖုံႏ မဉ်းအဝ်ႏအာနဝ်ꩻ လိုꩻသီးအတာႏ တလီꩻကြောင်းစင်(အောက်စီဂျင်)ဖုံႏ ထေဖေႏနွောင်ꩻ၊ ခမ်းခါ ထီကတန်ဒါႏထာꩻဖုံႏယိုလဲ့ သေင်ႏရွီးဖုံႏ အိုမ်စိုက်ꩻထိန်ꩻဖေႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နုဲင်းယိုခါ လိုပ်ꩻမာꩻသွို့ꩻခြံသား ကဆို့ꩻရုဲင်ခမ်းခါယို ဥတုရာႏသီႏ တလွောက်ꩻညီႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ သေ့ꩻယားဒျာႏတဲ့နဝ်ꩻ လိုပ်ꩻမာꩻတထွာတဝ်းတဲင် အုံပွေါးဆို့ꩻရုဲင် လိုပ်ꩻမာꩻခမ်းသဲင်အလာသားတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကောပ်စွဉ်ႏဒျာႏ လိုပ်ꩻမာꩻခမ်းခါတခီႏယို အံႏအွꩻလိုမ်းတဝ်းတဲင် လိုပ်ꩻမာꩻပါဗာႏ ခမ်းသဲင်အလာသားဖုံႏတဲ့ အီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏလိုပ်ꩻမာꩻခမ်းသဲင်လာယို ချင်းခေႏတောမ်ႏထီအခေႏနေႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏလိုပ်ꩻမာꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နုဲင်းကရိုꩻကီယိုဟွဉ်ႏအတွိုင်ꩻ စုတ်ꩻသုင်ꩻထီအဝီစိဖုံႏယို အတာႏဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ အဆင်ႏပြေႏအီလဲ့ အတာႏဆွာꩻတာႏနဝ်ꩻ မာꩻယပ်ꩻဆုဲင်ꩻဒါႏ နီလိုꩻသီးနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ထွားတဝ်းထာꩻတာႏဒွေါင်ႏ၊ ထွားထာꩻတာႏဆွာꩻတဲင် သဘာဝ အနီꩻအရင်ꩻတဲ့ ဖေႏကခွိုင်းကုဲင်ဗာႏမွုန်း၊ ခမ်းသဲင်လာတဲ့ ဖေႏကလိုပ်ꩻမာꩻဗာႏနဝ်ꩻ နီဒုံထျꩻသောင်ဖုံႏယို ဟံႏလွစ်ဟံႏခြေင်မဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ဝင်ꩻမာꩻခူႏခါꩻ ထီထွိုင်ꩻကန်ႏ (ဆည်ဖုံႏတရိုꩻတဝ်း)တဲင် ခမ်းခါ ထီကတန်ထီကလွန်းယို သော့ꩻထွိုင်ꩻခါꩻထွူ မဉ်ႏတွိုႏခမ်းသဲင် လိုပ်ꩻမာꩻအီခြံကောင်နဝ်ꩻ ထီခမ်းခါတဲ့ တသုမ်ꩻကုဲင်ဗာႏတဝ်း၊ ခမ်းသဲင်အတာႏတဲ့ အကျိုꩻအဝ်ႏအီနွောင်ꩻအကျောင်ꩻ ခမ်းသားငေါဝ်းအယ်ဒီတာစွိုꩻ တဲမ်းဖြုဲင်ꩻလွေꩻနယ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဝေင်ꩻမစျန်းဗော
ဝေင်ꩻမစျန်းဗော (အဲင်းကလေတ်: Machanbaw) (မန်း: မချမ်းဘောမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ ပူတာအိုခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမစျန်းဗောကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမစျန်းဗောကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၃၁၅ ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
နောင်ယွေး ပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ
alt=အနယ်ႏပညာႏ ယံသေနာႏ |thumb|နောင်ယွေႏပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ နောင်ယွေးပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻယို အောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻအခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ကျောက်တလွုံꩻတန် အွိုင်ႏနောင်ကာꩻ နောင်ယွေးရပ်ကို နဝ်ꩻသွူ၊ အောဝ်ႏတောင်ႏကီꩻမဉ်ႏလင်ꩻနဝ်ꩻ၊ အောဝ်ႏ ၁၅ မဲင်ႏရပ်နဝ်ꩻသွူ၊ ရပ်ရာႏအောဝ်ႏရာꩻ အရပ်နဝ်ꩻ နောင်ကာꩻဒုံတန်ဆလꩻကွဉ်ႏ ၂ မဲင်ႏတဖူꩻရပ်သွူ။ မဉ်ႏအောဝ်ႏကျောက်တလွုံꩻထင်ႏနဝ်ꩻ ၊ပေါးတွိုႏသွူ အိန်ကျောင်းနောင်ကာꩻ ဆလꩻနဝ်ꩻ ညောင်ႏမွူးရဲဉ်ႏ အတွိုင်ꩻ လꩻလွဉ်စွိုꩻကွဉ်ႏဗွော့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ တွိုႏလင်ႏစွဉ်ႏ ရပ်နောင်ယွေးသွူ၊ နောင်ယွေးပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏပညာလောက (ပအိုဝ်ႏတရာꩻဟော်ယံ) တွမ်ႏ ဗွေႏစင်ꩻအဂ္ဂဓမ္မသီး နီပါꩻယို အွဉ်ငါတဲင် တယ်ႏထောင်ႏစ လွေꩻ ၁၃၈၀ နေင်ႏကိုသွူ၊ ကတယ်ႏထောင်ႏစလွေꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဖေႏ လိုꩻယွဲးပေႏ ကျောင်ꩻသားသီး အခေႏခံႏ အိန်ႏကလေပ် နဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ ၊ တွိုႏလွေꩻခန်း နေင်ႏထာႏဝကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻ အဂ္ဂဓမ္မနဝ်ꩻ အွဉ်ငါတဲင်၊ ဖော်ထန်ႏပါထဲင်းယင်း ကွန်ပျုတာ သွဉ်တန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဝါႏတွင်ꩻသွံလာအကို သွဉ်ဖေႏပါတွမ်ႏ ပါဋိစ္စသမုပွပါဒ် တရာꩻအုံ စတွမ်ႏ နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ၊
ပရိယတ္တိပညာႏရေꩻ
နောင်ယွေႏပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻယိုခါ အောဝ်ႏဗွောင်သွဉ်ပါထဲင်းယင်းလဲဉ်းသွူ၊ တယ်ႏကဗွောင်စ ကျောင်ꩻကို ဗွေႏရဟန်ꩻအေဝ်ႏကွိုင်ꩻဟွိုင်ႏသေႏသေႏသွူ၊ ပရိယတ္တိပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကထိကဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ