cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပရိဘာႏသာႏခန်ꩻ
လေက်မွူးတန်စောင်ႏ
မန်းလေက်နဝ်ꩻ ကွိုꩻသမုတ်နေး၊ ပညတ်နေးဗာႏဒျာႏရင်ꩻ၊ လေက်ပအိုႏယို ကွိုꩻသမုတ်နေး တလꩻတဝ်း၊ ပအိုႏငဝ်းခွင်ႏလုဲင်းငါႏ၊ ပအိုႏငဝ်းတာႏ ပေါႏတအိုင်ချာတဝ်း ပအိုႏလေက်မွူးဖဲ့ꩻတဲမ်းအီချာနဝ်ꩻ တထွူနွောင်ꩻတဝ်း။ မန်းလေက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏမဲင်ꩻလေက်ကိုထွင်ႏ၊ မဲင်ꩻလေက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပအိုႏလေက်ကိုထွင်ႏ၊ ပအိုႏလေက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဠိလေက်ကိုထွင်ႏ၊ ပအိုႏယိုခါ သမ်းအိုင်တေား မန်းလေက်ကိုထွင်ႏနဝ်ꩻ တရာꩻမဲန်ႏတဝ်း။ ပါဠိလေက်ကို "အေက် အေင်၊ အေတ်-အေန်၊ အေပ်-အေမ်"ဖိုင်ႏ မန်းငဝ်းကိုအဲန်ထဝ်း၊ "အောတ်-အောန်၊ အောပ်-အောမ်"မန်းငဝ်းကိုသုင်ꩻတဝ်း၊ ပေါႏနီအဝ်ႏမန်းလေက်ကိုကထွင်ႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ထိုꩻဒျာႏ (ခုန်ဟော်ခမ်ꩻ လွေꩻထွာဖေႏထာꩻကွီအမ်ႏသားသောန်း)ဗိုန်ဝင်ꩻ။ ခလမော့ꩻတဝ်းဒွိုန်း ထာꩻမဲန်ႏခိင်ႏနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏဝင်ꩻဒျာႏရင်ꩻ၊ ဆရာႏရီးသား ခံႏယပ်ꩻနမ်း ထိုမ်ႏမော့ꩻလောန်လဲန်းသွူ ထာꩻမဲန်ႏနုဲင်းယိုခါ ပေါႏနီတထူႏသွုပ်ငါလွေꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လောကကို နီယို ထွာဒျာႏတပဲ့ꩻမွိုက်တဖြာꩻတဲင် မဲ့ꩻဝင်ꩻငဟိုမ်ဒါႏလိုꩻ။ အွိုး ၁၉၇၀-ဗွေဗာႏနေင်ႏ၊ ၁၉၇၁-ဗာႏနေင်ႏ ဗိုဆျိုက်နေးဝိန်းစိုး ဝွေꩻမာꩻ မြန်မာစာပေ ပြန်လည်စီစစ်ရေးတဲင် လေက်တဲမ်းဆရာႏ (ဦးမာဃ၊ ဒဂုံဦးစန်းငွေ၊ နိုင်ပန်းလှ၊ ဦးဖေမောင်တင်၊ ဦးထွန်းဖေ၊ ဦးသောင်းလွင်၊ ဦးသိန်းဇံ၊ ပါမောက္ခဦးသန်းထွန်း)ကစမန်းလိုꩻ ဆရာႏတန်သီးဖိုင်ႏ ထွိုင်ႏဒင်ႏပျꩻနယ် ဝွေꩻသီးလေက်မန်းခရာႏ၊ တောမ်ႏနီပအိုႏ အခြဲမ်တရာꩻတောမ်ႏခမ်းကောင် ထွာဝင်ꩻပျဿနာႏတွင်ꩻ နီသောန်းသီး ထီႏဗာႏ သေဗာႏ လေက်မန်းဖဲ့ꩻ ပွိုးလေက်သမုတ်ပညတ် မော့ꩻအီအယပ်ꩻအခုဲင်ႏဖိုင်ႏ၊ လေက်ဖေႏကအဝ်ႏ အီႏအဝ်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻဖိုင်ႏထွူ လိုꩻဒါႏဆရာႏတန်သီးဖိုင်ႏ ကရိုꩻရောင်ဒါႏ လေက်ဖေႏကမဲန်ႏ အီႏအဝ်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးမန်းတာႏ အဝ်ႏထီႏသွူထာꩻမဲန်ႏတဲ့ သုင်ꩻတလꩻတဝ်းဖိုင်ႏ၊ တွိုႏနဝ်ꩻခါ- ကထင်ႏအောန်ႏတဲက်ဆဲင်ႏဝင်ꩻ တောမ်ႏနီပအိုႏသီးထာꩻလိုႏနဝ်ꩻ သေလောန်အီဗာႏ၊ ထီႏလောန်အီဗာႏ ဝွေꩻသီးကရိုꩻဒါႏ ထာꩻမဲန်ႏနဝ်ꩻ အဲင်ႏကဲက်ဒျာႏတောမ်ႏပအိုႏငဝ်း ကထင်ႏထီႏထွူနဝ်ꩻမာꩻငါ (လုပ်သားပြည်သူ နေ့စဉ်သတင်းစာ-လေက်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻဆောင်းပါး)ဖိုင်ႏနဝ်ꩻ နီသောန်းတဲမ်းထန်ႏ (ဤသို့လေ့လာ၍ ဤသို့တွေ့ပါသည်)လေက်စောင်ႏကို မီႏမဲန်လꩻတဲ့ ကျွꩻလောန်ထူႏလꩻဒျာႏ။
ကထင်ႏမော့ꩻထွူ လေက်ထာꩻမဲန်ႏခါ ထင်ႏအော်ရီး ခမ်းကောင် ကျွိုက်သားတဲ့အဝ်ႏ၊ ကျွိုက်တဝ်းသားတဲ့အဝ်ႏ၊ ကကျွိုက်သားနဝ်ꩻ အသဖော်ꩻ တပေါက်တဝ်းဒျာႏ သေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အသဖော်ꩻဖေႏကပေါက် အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻအနေႏ လင်ꩻဒင်ႏပျꩻနယ်ပါ အခြဲမ်တရျာꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသုင်ꩻနေကဒျာႏ ဗိုန်ဖြားကျိုးဝဲင်းလေက်၊ ဗိုန်ဖြားကျိုးဝဲင်း တစူꩻတဝ်းတဲင် ဒင်ႏပျꩻနယ်တေား ဆရာႏခုန်ဝေးတန်၊ ဆရာႏခုန်-ခုန်ဝေးတန် သဖော်ꩻပေါက်တဲင် ဗိုန်ဖြားကျိုးဝဲင်းလေက်နဝ်ꩻ အောန်ႏကုဲင်၊ ထူႏသုင်ꩻတေားလေက်လွောင်ႏဗူႏ၊ ဝင်ꩻထင်ႏထူႏသုင်ꩻတဲင် ဟွုန်ဟဝ်ငါႏအနေႏ နီသောန်းလင်ꩻထေကိုဗာႏ လေက်ခမ်းဒေါမ်၊ သင်္ဃာႏခမ်းကောင်တဲ့ ရိုꩻတငါခန်းဒျာႏ နီသောန်းထွာ အခြဲမ်တရျာꩻသား။ နီပအိုႏ မီႏသုင်ꩻလေက်လွောင်ႏဗူႏမူနဝ်ꩻ မန်းခမ်းကို ပအိုႏယို အီႏထွာချာယင်း လိုꩻရာႏဇဝင်ႏတန်သားတဖြာꩻသွူတကာႏတဝ်း ပအိုႏလေက်တဲ့ လွောင်ႏဗူႏပါ၊ ပအိုႏမဲ့ငါ့တဲ့ အီႏတင်ႏလေလင်းလောန်ထာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏရီးစောန်ႏ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ တသျော့ꩻတဝ်း အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻလွေꩻဗာႏနုဲးယိုသွူ။ အွိုးစခါ မန္တလေꩻနဝ်ꩻ မင်ꩻတုင်ꩻခုန်၊ ညောင်ႏရွီႏနဝ်ꩻ ဆာစောမောင်စိုး (သက္ကရာဇ်သေတဝ်း၊ လွိုးရ-၁၂၂၁-ဗာႏရပ်)မွိုင်ꩻပျိုꩻ၊ ပွေးလှ၊ တောင်ကီးကျပ်၊ မျောက်မေချား စင်ꩻပေႏသိုမ်ပါꩻ လင်ꩻသောန်လေက် မန္တလေꩻ။ တွိုႏတနီꩻ ထင်ႏသိမ်ႏအဝ်ႏကုဲင်ဝင်ꩻတဲင် သာႏသနာႏပဲင်ႏဆရာႏတောႏ ဖေႏတမ်ႏ၊ ထောန်ႏသဲင်ꩻပျုသာႏသနာႏ ခမ်းကောင်။
ကထင်ႏသဲင်ꩻပျုခါ ဟော်ꩻဗာႏတရာꩻ၊ သောန်လေက်၊ တဲမ်းလေက်၊ မာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တောမ်ႏစောက်ꩻဖါးရွီႏ ထွာဝင်ꩻပျဿနာႏ၊ မဟာႏတမ်ႏဖိုင်ႏ အဝ်ႏထိုမ်ႏယား ထိုမ်ႏဆောမ်ꩻ၊ လွင်းဗာႏမဟာႏတမ်ႏ၊ ထင်ႏတွိုႏခန်း ဆောင်ႏဖိုးကောင်လောင်းနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးထွာ၊ တဲမ်းရီးလွိုဝင်ꩻ လေက်သုတ္တနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ထွာဝင်ꩻပျဿနာႏတဲင် လင်ꩻထေ့ချာဗာႏ သာႏသနာႏပဲင်ႏ ဆရာႏတောႏ မန္တလေꩻထျꩻ၊ ကထင်ႏသေမွေးမဲန်ႏဒျာႏနဝ်ꩻမꩻ လꩻယင်းအခွင်ꩻ၊ ပအိုႏလေက်တဲ့ပေါႏ၊ မော်တဲ့ပေါႏလောန်ဗာႏ၊ (ပဲယိန်းတောင်ဒေါ့ꩻနယ်)။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဂျပန်ဝုဲင်ꩻခိင်ႏ စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏ ငမ်းတွိုက်ꩻကိုဗာႏဂျပန်စဲ့ꩻတဲင် မာꩻကွို့ꩻဒျာႏ ညောင်ႏရွီႏကျောင်ꩻရန်ႏကုင်ႏကို၊ မာꩻစာမေးပါဲးအတုꩻ၊ ဗိုန်ဖြားနောင်ကာꩻ ဦးပဏ္ဍိတ ဝါႏတောႏလꩻ-၂၀၊ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏ ဦးသုနန္ဒ (စာမေးပွဲးရွီႏကို တွိုႏအငယ်တန်ꩻ)ဝါႏတောႏလꩻ-၈ဝါႏ၊ အဝ်ႏပါ။ သင်္ဃာႏဖြဝ်ꩻဖိုင်ႏ အောန်ႏပအိုႏစူꩻငီꩻလေက်ဖြဝ်ꩻ၊ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏစူꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻသဲင်ꩻချာ ပရိယတ်လွဲဖြီ အဝ်ႏဟိုပုံꩻ-ခကောန်ႏ၊ ခိုလဝ်ခတွို့ꩻထင်ꩻ ကာꩻတဖူꩻခထင်ꩻ၊ ဗိုန်ဖြားစင်းငဝ်ꩻသီးတဲ့ အိုင်ဗာႏ၊ ထွားထွား မွိုင်ꩻပျိုꩻလေက်ကို ကဗိုန်ဗိုန်လေက်ဖြဝ်ꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ ထေထန်ႏထိုꩻ၊ အောန်ႏကုဲင်ကဗိုန်ဗိုန်မန်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် လေက်ထီသိမ်ႏ ပေါႏလောန်ဗာႏ (ဗိုန်ဖြားနောင်ကာꩻဒေါ့ꩻနယ်)။ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏ ကထွင်ႏလေက်ခိင်ႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻလေက်၊ စင်းငဝ်ꩻဒိုင်လီꩻကောင် ထီအိုင်ႏပိုက်ꩻလေက်မွူး ပေါႏရီးလဲန်း (စင်ꩻတန်ဝိဇ္ဇာနန္ဒဒေါ့ꩻနယ်၊ ဝွေꩻဗွေႏထျꩻသူꩻလေက်မူအဝ်ႏ၊ နီသောန်းအဝ်ႏထီႏဗာႏ)။
ဗိုန်ဖြားမွိုင်ꩻပျိုꩻလေက်နဝ်ꩻ ထူႏမန်းတစိꩻ၊ ဖြဝ်ꩻတစိꩻထေ၊ ဗိုန်ဖြားထီသိမ်ႏလေက်နဝ်ꩻ ပြွဉ်းထိုꩻ ကဗိုန်ဖြဝ်ꩻ အောန်ႏဗိုန်မန်း၊ ဗိုန်ဖြားကျိုးဝဲင်ႏလေက်နဝ်ꩻ ပြွဉ်းဖိုꩻကဗိုန်မန်းတဲင် အောန်ႏဗိုန်မဲင်ꩻ၊ လေက်ညောင်ႏရွီႏကန်ကြီးနဝ်ꩻ ပြွဉ်းထိုꩻကဗိုန်မဲင်ꩻတဲင် အောန်ႏဗိုန်ပါဠိ၊ ပါဠိကို ကပါတဝ်းနဝ်ꩻ ထွင်ႏသော့ꩻ၊ ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ မွိုင်ꩻပျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ႏလယ်ႏဒျာႏ မန်းဖဲ့ꩻပါဠိဖဲ့ꩻ ထေလေက်ရိုꩻရိုꩻလွုမ်ꩻ၊ မော်ꩻစအုန်တဖြာꩻ ဝါႏသနာႏ ကဗျာလင်္ကာႏ ဗုဲင်ရဟန်ꩻလင်ꩻအိုင်သီႏသဲင်ႏ စောက်ꩻဖါးထျꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးနီပါꩻ ထင်ႏမော့ꩻလို့ဝင်ꩻမꩻ အလင်္ကာႏကွဲးပေါႏ၊ ပေါႏတဝ်းတဲ့ တလꩻတဝ်းဒျာႏရင်ꩻ၊ ထွာအလင်္ကာႏမꩻ ဖမ်ꩻဗာႏသက်သာႏ၊ "မွိုင်ꩻပျိုꩻကောလဲင်း-နောင်ဟဲင်းကေားယွိုႏ"။ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻခကီကောန်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဆရာႏ စခြွီလဲ့ ထေနုဲင်းနုဲင်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻသံပေါက်ဖိုင်ႏ "စခြွီဖူထောက်"။ ဗိုန်ဖြားသီးလေက်ဖိုင်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဆောင်ႏပြောင်း၊ ဒေါ့ꩻနယ်ပင်ပိုမ်၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးတဲ့ ထေနုဲင်းနုဲင်းလေက် လိုꩻမူႏလိုꩻပေႏကျွိုက်စား၊ "သဲင်ꩻပꩻဆောင်းပြောင်း-သဲင်ꩻဖေါင်းပင်ပိုမ်"မောငဝ်းပေါႏလောန်ဗာႏ၊ "မွိုင်ꩻပျိုꩻတောမ်ႏနောင်ဟဲင်းနဝ်ꩻ ငဝ်းပညာႏသျိ၊ စခြွီနဝ်ꩻ ငဝ်းခိုဗင်ႏ၊ ဆောင်ႏပြောင်းပင်ပိုမ်-နဝ်ꩻ ငမ်းမူႏနမ်ꩻ"ငဝ်းနဝ်ꩻတဲ့ ပေါႏလောန်ထဲင်းဗာႏ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ခꩻမွိုန်းဝါး
"ခꩻမွိုန်းဝါး"
သေင်ႏမွူးသဉ်နာ     အွိုးသူꩻဟာ
ပီဆျာကြိုႏကြိုႏ      တမိုႏမိုႏ ။
အောဝ်ႏလိုႏစွဉ်ႏလဲ့    ခꩻမွိုန်းတဲ့
လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ      တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ ။
ဝါးတမုဲင်ꩻဟောင်း    သေနေကောင်း
အင်ဖြောင်းလိုႏတောဝ်း နာႏအငေါဝ်း
တွုတ် တူး   တူး  တူ ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကဗျာ
လူန ၂
လူန ၂ (Luna 2) နဝ်ꩻ သိုဗီယဲတ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏသား ကထေထွင်ႏဒါႏ လွူꩻထွားရေꩻအာႏကာႏသစက် ဒုတိယတဆွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။ လူနကထင်ႏလွေꩻစ လာမဲင်းလောင်းနဝ်ꩻ ၁၉၅၉ ခုနေင်ႏ၊ လာသဲတ်တဉ်ဗာ၊ ၁၂ နီꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ထွိုင်ႏလꩻတနီꩻတဲင် ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ လာကမ္ဘာႏအလောင်းသွူ။ အဝ်ႏလွေꩻတဖူꩻအတွင်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ စက်ဒေ့ꩻသွုံꩻအီမွူးရောင်ႏနဝ်ꩻ ပျဿနာႏပေါႏတဲင်တွော့ꩻ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဗာႏသွူ။ လူန၂ နဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးကဖန်ဆင်ꩻဒါႏ အာႏကာႏသစက် ပထမသွတ်ꩻတဆွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။
ကုဏ္ဍလကေသီထေရီ
"ကုဏ္ဍလကေသီထေရီ"
၁၀၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တရိုꩻတဝ်း ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအကျိုꩻတအဲဉ်ထဝ်း ငေါဝ်းဂါႏထာႏတရာꩻ တရျာꩻပဉ်ယို ရိုꩻခန်းအရွစ်ရိုꩻမွိုင်၊ ပါꩻနဝ်ꩻ အကရွစ်ဒါႏ ငေါဝ်းဂါႏထာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တမျတ်တဝ်းခြာ၊ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ဂါႏထာႏအပွုဒ်မုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဟွုန်ဗာႏထွူတဲင် ရာႏဂစဒျာႏ ကိလေႏသာႏခိုးလျား ထိုꩻမားခွꩻလို့၊ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ဂါႏထာႏအပွုဒ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဂါႏထာႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း မျတ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။
၁၀၃။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- စဲ့ꩻသားအဖြာꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း တွိုက်ꩻခꩻရုဲင်းဟန် စဲ့ꩻပွယ်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻခꩻနွောင်ꩻထိုꩻ ပါꩻလိုꩻဖုံႏယို အလဲင်ႏတသဲဉ်ဗွေဗွေစွဉ်ႏ၊ ကရိုꩻပါꩻတဲးဝါး စဲ့ꩻသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻယံယဲ့ꩻ အောင်ႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻတန် လိုꩻခိုယံမွေးမွေးနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ စဲ့ꩻသားအဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း သꩻကိုနမ်းကီ စဲ့ꩻကိလေႏသာႏတဆီယို နေးတွမ်ႏဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏ တွိုက်ꩻထန်ႏနွောင်ꩻတလဲင်ႏပေႏငါတဲ့ယဝ်း ကိလေႏသာႏတွိုက်ꩻဖေါဝ်ꩻ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻယံယဲ့ꩻ အောင်ႏစဲ့ꩻကိလေႏသာႏ ဟဲ့ꩻဗာႏပိုႏတန် လိုꩻခိုယံနဝ်ꩻ ထွာမွေးမွေးစွဉ်ႏသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ကုဏ္ဍလကေသီထေရီ"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ လွောက်ꩻမဲ့အလိုႏတဲင် သဲစ်ကထီႏတဲ့ ကျွိုက်ထွူစွဉ်ႏနဝ်ꩻ မာႏယော့ဆုဲင်ꩻဒါႏထာꩻ-
၂။ လိုꩻမွိုက်သီးနဝ်ꩻ အုံဗာႏသွူ ခင်ႏလမ်းဟဝ်တဲ့ အုံတဝ်းဗွီႏဗွီႏ၊ အံႏဗာႏသွူအွီႏအွီႏတဲ့ အုံတဝ်းစွူစွူ မဉ်မွိုက်တွူဒျာႏလီꩻလီꩻ-
၃။ လိုꩻမွိုက်သီးနဝ်ꩻ မာꩻဟဝ်ဟဝ်ဖေႏခန်းတဲ့ယဝ်း တသေတောဝ်းကေꩻဇူꩻ-
၄။ ပေါႏကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဗာႏချာဒါႏနမ်း၊ နမ်းမော့ꩻရီးဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ-
၅။ ထီႏဖွီလိုꩻမူႏလꩻတဝ်း၊ လိုꩻမူႏတဲ့ ထာꩻယူႏဒါႏဒျာႏနေနေ-
၆။ "ဟံႏဗော့ꩻကို-ဗိုတုဲင်"နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ မာꩻထာꩻကုဲင်တဲ့ ထွာတောထာꩻဟဝ်တဲ့အဝ်ႏ၊ အရိယာႏသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏပုထုဇဉ်ႏဘဝ ထွာလွဉ်လွဉ်းလွဉ်း-
၇။ ပညာႏမဉ်ႏလုမ်းနမ်းနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏတဝ်းပါꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိစ်
thumb|right|{{Legend|red|ခမ်းနယ်ႏ}}{{Legend|#Fefee4|တွိုင်ꩻဒေႏသတန်}} ခမ်းနယ်ႏဖုံႏ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ တွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏယို အိုပ်ချုတ်ရေꩻပုံႏစံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻလဲဉ်းဒျာႏ ၂၀၀၈ နေင်ႏလွောင်ႏဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏကိုသွူ။
မန်း ရုက်မွန်ဇာတ်ကာꩻဖုံႏစာႏရင်ꩻ
တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၀ မာꩻငါ ကဒင်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ရုက်မွန်ယုင်ႏကို မန်းရုက်မွန်ဇာတ်ကာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရုက်မွန် ကဏ္ဍ:မျန်မာ ထာꩻယေန်ႏငဲး
ဒုံမန်းကျောင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံမန်းကျောင်ႏ (အိန်းကလေက်: MamKyawng ၊ မန်း : မန့်ကျောင်းရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ၂၀၀၉၄၉ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၄၄၀၀ ပေ (၁၃၄၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံမန်းကျောင်ႏအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ - လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ - ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ - ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဟံႏကြိုႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ဒုံဖရာꩻယွန်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻဒုံလုံးထွိုင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
ပအိုဝ်ႏခွိုꩻနွယ်ႏ ၃၃ မျိုꩻ
၂။ ပအိုဝ်ႏလွယ်အုဲင်ႏ (ခင်ႏလမ်းစွစ်ꩻလိုꩻမျိုꩻဆေ့ꩻစင်းသင်းကောင်ရွေꩻ)
၃။ ပအိုဝ်ႏတရျက်ꩻ (ကလော်ꩻ-တရျက်ꩻဒေႏ၊ပင်လောင်ꩻဒေႏသ)
၄။ပအိုဝ်ႏခြုဲင်း(တောင်ႏကီꩻဆꩻနောဝ်ꩻထီရီး နောင်ပစ်ꩻတွမ်ႏ ပင်လောင်ꩻဒေႏသ)
၅။ ပအိုဝ်ႏငသောက်ရင်
၆။ ပအိုဝ်ႏရင်သိုင်
၇။ ပအိုဝ်ႏကွန်ကျမ်
၈။ ပအိုဝ်ႏမိုက်ကွန်
၉။ ပအိုဝ်ႏတနိုး (အေးသာယာ၊ နောင်အင်ꩻဒေႏသ သေင်ႏထွိုင်ႏဒုံ)
၁၀။ ပအိုဝ်ႏတထွေ
၁၁။ ပအိုဝ်ႏတွောင်ႏရွိုႏ (ပင်ႏတရားဒေႏသ၊စောက်ꩻ ထုဲင်ႏနယ်ႏစပ်)
၁၂။ ပအိုဝ်ႏတကွာ
၁၄။ ပအိုဝ်ႏထီရီး (ပင်လောင်ꩻဒေႏသ)
၁၅။ ပအိုဝ်ႏပန်းလှိုင်
၁၆။ ပအိုဝ်ႏငွေတောင်သူ( မွိုင်ꩻကွုန်ဒေႏသ ခေႏအုံဒုံ)
၁၇။ ပအိုဝ်ႏကွန်စံ
၁၈။ ပအိုဝ်ႏပလောင်း
၁၉။ ပအိုဝ်ႏပလေး
၂၀။ ပအိုဝ်ႏစင်းသင်း (ပင်လောင်ꩻ၊ စင်းသင်း၊လွယ်လဲမ်၊ပင်ႏလုံ၊ရုဲင်ꩻခါး)
၂၁။ ပအိုဝ်ႏပတောင်ႏ (ဖုဲင်ခွန်ႏဒေႏသ)
၂၂။ ပအိုဝ်ႏဓနု (ရေငံႏ၊ပင်ႏတရား၊ ရောက်စောက်ꩻ)
၂၃။ ပအိုဝ်ႏတတိုင်
၂၄။ ပအိုဝ်ႏတောင်သား
၂၅။ ပအိုဝ်ႏမိုက်လန်
၂၆။ ပအိုဝ်ႏယင်းဒမ် (နမ်းစင်ဒေႏသ)
၂၇။ ပအိုဝ်ႏပနဲ
၂၈။ ပအိုဝ်ႏကွန်လုံ
၂၉။ ပအိုဝ်ႏဇယိမ်
၃၀။ ပအိုဝ်ႏတယန်( ပင်လောင်ꩻ၊ ဖုဲင်ခွန်ႏဒေႏသ)
၃၁။ ပအိုဝ်ႏပထုံ
၃၂။ ပအိုဝ်ႏပန်ꩻနင်(နောင်ကောင်ရွေꩻ ဆꩻတွို့ꩻ)
၃၃။ ပအိုဝ်ႏတန်းစင်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဂါမဏိဇာတ်
"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ဂါမဏိ"ဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီ သတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ ပေါႏထာꩻမာꩻ အမျိုꩻအောဝ်ႏမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ကျိုꩻစာꩻဝီရိယဟောဝ်လွꩻတောဝ်း အကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏမော့ꩻဆရာႏဟဝ်၊ ပေါႏနာႏဆရာႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ အဆင်းအရန်းထင်ႏ ထွာဗာႏလိုꩻတန်၊ ထွာဗာႏခွန်အကျောင်ꩻ၊
၃။ နာႏဆရာႏငေါဝ်း၊ နာႏပညာႏသျိ သူႏတောႏကောင်ꩻငဝ်းတဲင် ဟောဝ်ဗာဟောဝ်လူႏဒျာႏ၊ ဟောဝ်ခံႏထူႏ အမျာꩻမေတ္တာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ခမ်းရေꩻထီရေꩻယို အဝ်ႏလိုႏဖြေႏသျင်ꩻဒျာႏ တွမ်ႏမေတ္တာႏ၊ အဝ်ႏလိုႏဖြေႏသျင်ꩻနေးတွမ်ႏ တွမ်ႏတနတ်ရာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၂။ ပေါႏထီႏကလူꩻဗွာနောဝ်ꩻ သꩻဝꩻသံႏဝွေႏဂ ဟောဝ်ထွာငါႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ မဉ်ႏအားထုတ် ဗြဟ္မဝိဟာရ တရာꩻလစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏ ဗျဟ္မာႏခမ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
လုံးနဂါꩻပတ်ဘုရာꩻ
လုံးနဂါꩻပတ်ဘုရာꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏဘန်းဖြာ ဒုံလုံးနဂါꩻပတ်ထျꩻ နောဝ်ꩻသွူ။
လုံးနဂါꩻပတ် ကဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏဒါႏ အကျောင်ꩻသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻ နဂါꩻခမ်း ထီကိုအွိုးဆꩻလသူꩻနောဝ်ꩻ နဂါꩻမွူး တွမ်ႏနဂါꩻထီးနီဗာႏ ထင်ႏလွဉ်လိုꩻခမ်း ဖန်ဆင်ꩻလုံးတူႏဗွိုန်ပီနဂါꩻကတူႏသွူ။ နဂါꩻထီးနောဝ်ꩻ ပတ်လုံးဆꩻကီတရန်း နဂါꩻမွူးနောဝ်ꩻပတ်လုံးဆꩻလတရန်းတွော့ꩻ နဂါꩻခမ်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻဓာတ်တောႏ မွေႏတောႏ စွယ်ႏတောႏဖုံႏယို ထင်ႏဌာႏပနာႏသော့ꩻလိုꩻခမ်း လုံးတန်လောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏတွိုႏသက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၁၀၀ -အတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဒုံဆောင်ႏခမ်းအောဝ်ႏတဒုံ ဒုံကိုနောဝ်ꩻ တခဲင်၊ တကာင်၊တမါင်၊တတွီ ကမဉ်ꩻဒါႏမုဆိုꩻတဖူးဝေးဝင်ꩻလစ်ꩻနောဝ်ꩻအောဝ်ႏသွူ။ တွိုႏတနီꩻ မုဆိုꩻတဖူးဝေး ဝင်ꩻလစ်ꩻ လယ်ႏထွုမ်ႏခꩻထာꩻသောင်ꩻထာꩻသားတခြာတန်ကို ထွိုင်ႏလꩻသဲင်ꩻတောဝ်း ထာꩻသားဖုံႏတဲင် တွော့ꩻ လွေꩻတွမ်လုဲင်ႏငွီႏထီခြောင်ထျꩻ ဒွေါ့ꩻတကွို့ꩻထွူငွီႏနျာႏ ရေႏဒွိုႏအံႏသွူနောဝ်ꩻ ကေတန်တဗာႏဖျော် လွဉ်စွော့ꩻဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ထူႏအငွီႏတွမ်သော့ꩻတောင်းပွို နဲစ်လောႏလွင်းခန်းဝင်ꩻတွော့ꩻ ဖျော်လွေꩻ တွိုႏခန်းလုံးတန်ထျꩻ ကထွိုင်ႏတွိုႏလုံးတန်ထျꩻနောဝ်ꩻ ကေတန်ကခြေင်းဒါႏဝွေꩻသီးယို အောဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ ကာႏကာႏ ထိုꩻမားထိုꩻချာနောဝ်ꩻသွူ။
မုဆိုꩻတဖူးဝေးဝင်ꩻလစ်ꩻ ကအုံသေႏသူႏဒါႏလုံးတန်ထျꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻပါခန်းဘုရာꩻ စေႏတီႏလုံး တန်လောင်းတဲင် မုဆိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးမာꩻမုဆိုꩻထာꩻမာꩻယို လူꩻတန်တကျွိုက်တောဝ်းအကျောင်ꩻ သတိ သံဝေႏဂလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် “ယိုမာငါ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻမုဆိုꩻထာꩻမာꩻတွော့ꩻ နီကံကျင်ꩻလွေꩻဒျာႏသီႏလ နီထိမ်ꩻသိမ်ꩻပျုပျင်ႏပါဘုရာꩻစေႏတီႏ နီခံႏထူႏဒျာႏငေါဝ်းသစ္စာႏသွူ။ ကွပ်နီသစ္စာႏမဲဉ်ႏဒျာႏတဲင် နျာႏကတပွတ်ꩻထိုꩻလဲဉ်းဒါႏငွီႏဖုံႏယို ယံကမွန်ချာသွော့ꩻ” အဓိဋ္ဌာန်ႏချခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ငွီႏဖုံႏယို လွေꩻအွဉ်ႏစွꩻချာယင်းထီခြောင်ကို ငွီႏဖုံႏအသက်မွန်ချာယင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဘုရာꩻစေႏတီႏယို ပထမလဲင်ႏကပျုပျင်ႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻ မုဆိုꩻတဖူးဝေးဝင်ꩻလစ်ꩻ၊ ဒုတိယလဲင်ႏ ကပျုပျင်ႏဖေႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻထီဗွာ ဒင်ႏပါယင်းဘုရာꩻထီꩻ ကပျုပျင်ႏဒါႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ၁၂၃၃ဗာႏ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
လုံးနဂါꩻပတ်ဘုရာꩻထျꩻ ထူꩻချာꩻချက် (ထူꩻဆန်ꩻ)
၂။ လုံးတန်ယို ဆꩻကီတွမ်ႏဆꩻလအငီႏတောဝ်းဝင်ꩻရိုꩻကီလဲ့ တလီꩻသန်၊ ဟံႏသီႏသွိုး၊ ခမ်းတန်စစွဉ်ႏ ဘေႏအန္တရာယ်ႏထွာလွဉ်ခန်းတယောဝ်း လုံးတန်ယို ကုဲင်ပြင်ꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ။
၃။ ဘုရာꩻဓာတ်တောႏဖုံႏယို အောဝ်ႏနဂါꩻခမ်းပင်ꩻလွဉ်တဲင်တွော့ꩻ မဉ်ႏတွိုႏဝါႏခေါင်ႏလာ (မွေးတဝ်းလဲ့) တောႏလင်ꩻလာနောဝ်ꩻ ထီထန်ႏလွဉ် ဖြွဉ်ကီတွိုႏဘုရာꩻခင်ႏထျꩻ (ထီကန်ႏဗွေစွဉ်ႏတဟာချင်ꩻ)၊ ထီခါးလားကအီႏထန်ႏတနီꩻနောဝ်ꩻ တလီꩻထန်ႏလွဉ်ရီးရီးသွူ။
၄။ မုဆိုꩻတဖူးဝေးဝင်ꩻလစ်ꩻ ကဓိဋ္ဌာန်ႏခါꩻငေါဝ်းသစ္စာႏထီကန်ႏနောဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏဟန်းသနီꩻ ထီခြောင်ကို ကအောဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ငွီႏမန်ႏသမျ နျာႏတပွတ်ꩻလို့ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ
ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ်
"ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ "လွေꩻတရော့ꩻတောဝ်း တကာ၊ အံႏတရော့ꩻတတ်း တငွါ"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကအီႏလွေꩻဒါႏ အရပ်တထွောင်းထွောင်းသူꩻနဝ်ꩻ ဘေꩻရန်ႏအဝ်ႏနဲ့၊ အဲဉ်ထဝ်းနဲ့ စဲင်းစဲ့သေႏချာႏ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏပညာႏ ဆင်ႏချင်ႏနဝ်ꩻမꩻ လွစ်လꩻဘေꩻရန်ႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏ၊ ထာꩻတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ သီထွူတွိုႏဆုဲင်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ကုက္ကုရဇာတ်"
"ဘုရာꩻလောင်ꩻဟော်ꩻဖေႏ ခွန်တရာꩻ(၁၀)ချက်"
၁။ မွိုးဖါတွက်တာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။
၂။ ပိုတွက်မာတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။
၃။ သွꩻမူႏမတ်တာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။
၄။ သေဆင်စဲ့ꩻတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။
၅။ ဒုံဆောင်ႏကိုတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။
၆။ ခမ်းထီလိုꩻတာႏ၊ မာꩻဖေႏဒါႏ၊ တွိုႏဗာႏလူꩻသီးခမ်း။
၇။ ပုဏ္ဏာꩻသံဃာႏ၊ ပစ္စေꩻတာႏ၊ လူႏဗာႏတွိုႏလူꩻခမ်း။
၈။ သတ္တဝါႏမုဲင်ꩻယဝ်း၊ မာꩻသီတဝ်း၊ ခွန်စဝ်းတွိုႏလူꩻခမ်း။
၉။ သုစရဲက်ဆီပါꩻ၊ သေႏသေႏမာꩻ၊ ဟောဝ်ရာꩻတွိုႏလူꩻခမ်း။
ခွန်ကျင်ꩻတရာꩻ(၁၀)ပါꩻ (၁) လူႏတန်ꩻဗာႏ (၂) သီႏလအောဝ်ႏဗာႏ (၃) ထောက်ပမ်းဗာႏဝင်ꩻ (၄) စွို့ꩻစွဉ်ႏဗာႏ (၅) ပနဲဉ်ႏဖဲ့ယေန်ႏကေႏဗာႏ (၆) အကျင်ꩻခြေင်းဟောဝ်ဗာႏ (၇) သꩻခိုးသꩻလျားဗာႏတောဝ်းဝင်ꩻ (၈) နိစ္စက်အံႏနွောင်ꩻဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ (၉) ယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏဗာႏ (၁၀) မာꩻခတ်ꩻဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ (စူꩻဗာႏလူထုထာꩻကျွိုက်၊ လွိုက်ဗာႏအမျာꩻသဘော်ꩻ)
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကုက္ကုရဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ- ၁။ နီလိုꩻအကိုယို ရန်ႏသူႏအောဝ်ႏဒါႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယူႏပါဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ စွိုးခွိုꩻအတွက် စွဉ်ꩻသက်မာꩻဖေႏဗာႏ အကျောင်ꩻ၊
၃။ အုံနောင် ပညာႏသျိမꩻ ခွꩻသꩻဘေꩻကင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏဝင်ꩻတွိုင်ႏနယ် လောဝ်းနယ် ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ခွန်ခန်းတဲ့ယောဝ်း နေးထူႏဗာႏ၊ ထူႏရေꩻချာဗာႏတောဝ်း ကောတွိုင်ႏသားအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ထေ့ စွိုးခွိုꩻနင်ႏမူႏ
သေင်ႏဟူႏလင်ꩻ ထင်းမာႏမွုန်း ဟံႏပြင်ꩻနေား ဝင်ꩻဒေါ့ꩻ သွေꩻတွိုင်ꩻ နေးသꩻရွိုင်ꩻတွော့ꩻ ယွုမ်းမာႏထိုꩻမွုန်းနေား လဲင်းလောင်းယိုခါ လိုꩻလိန်ႏလိုꩻလဲဉ်အာ အွဉ်ႏသꩻသတိꩻချာဗဲင်းဝင်ꩻနေား။
လူန ၁
လူန ၁ မိဉ်ꩻလင် Mechta (Мечта )  နဝ်ꩻ သိုဗီယဲတ်သီး အာႏကာႏသစက် ကတွိုႏထင်ႏဒါႏ လာကမ္ဘာႏလောင်း ပထမသွတ်ꩻတဆွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။
ကုလာဝကဇာတ်
"ကုလာဝကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကုလာဝကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ဟဝ်မာꩻယူႏပက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟဝ်မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏလို့ဝင်ꩻတဲင် ဒုံကိုရပ်ရာႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻအတွက် ဆောင်ႏရွက်မာꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ လိုꩻတကေးဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻကျမ်ႏတကုဲင်ဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻအံႏစာယားတရေႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻ တညတောဝ်းအခိန်ႏခါႏ ဝဋ်ချာႏဝွေꩻဟ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၄။ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒါႏတိရစ္ဆာန်ႏ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏမꩻ တွိုႏထင်ႏလꩻ လူꩻခမ်းအကျောင်ꩻ၊
၅။ ဇာတ်ကရီးခါ မီႏရက်ဗာႏဖိုလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ သꩻရက်မေတ္တာႏ ပေါႏလွဉ်ဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"နစ္စဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် နစ္စဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ရွမ်ပြုံႏအွဉ်ႏအာတခြိုꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ဟောဝ်အွဉ်ႏတဝ်း တခြိုꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ ထေမာန်ႏ သꩻလျားထာꩻ အမျာꩻငါနဝ်ꩻ ထွာထာꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻ၊ အမျာꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻဒါႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ လꩻသွူ ရတနာႏတဲ့ယောဝ်း ပေါႏထာꩻဝင်ꩻသꩻ၊ ထာꩻငမ်းအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ သွုမ်ꩻချာထိုꩻယင်းဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ထာꩻဝင်ꩻသꩻ(ဟိရီ)၊ ထာꩻငမ်း(ဩတ္တပ္ပ) လောကပါလ (တရာꩻထိန်ꩻမူႏခို) ယိုနီပါꩻနဝ်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻတန်ပေႏ လိုႏအွဉ်ႏသေႏသေႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
စဉ်မီဝေး
စဉ်မီဒေါ်နာ (စဉ်ဗို) ဝေး (အဲင်းကလေတ်: Jimmy Donal Wales/ Jimbo) (၁၉၆၆ ဩဂဲစ် ၇ )နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏ အဉ်တာနဲက်ထာꩻမာꩻဗွေႏသား တဖြာꩻတဲင် တယ်ႏထောင်ႏကိုဖေႏ ဝီခီပီးဒီးယားတဖဲ့ꩻတခဝ် ခွုမ်မာꩻနွန်ႏဖေႏအာႏသား တဖြာꩻဒျာႏသွူ။    ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝီခီမီဒီယာရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ ဗုတ်အစွိုꩻနွို့တဖြာꩻတဲင် ဗုတ်အစွိုꩻ ကဖေႏအပ်ဒါႏ "တယ်ႏထောင်ႏအစွိုꩻဗူႏသား"ခင်ႏလမ်းလဲ့ အဝ်ႏလꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၀၄ ဗာႏ ဝွေꩻတောမ်ႏ အေင်စျယ်လာ ဗီလီနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏညီꩻခန်းဝင်ꩻ အငိုꩻလို့တဝ်း ဝဲက်သုဲက်ကထွာဒါႏ ဝီခီယာနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၀၁ ဗာႏ ကဒင်ႏထင်ႏခါꩻဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယားခိန်ႏနဝ်ꩻ စဉ်မီဝေး တောမ်ႏလာရီသန်ဂါ၊ ပါတောမ်ႏလိုꩻလင်ဖုံႏယို ထွာကူႏညီႏစွဲးကမ်းကို အခေႏခံႏအွတ်ꩻရွီးသားသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အငိုꩻလို့တဝ်း အဉ်တာနဲက်လဲင်းလောင်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဒျာႏတဲင် အွဉ်ႏစွꩻဒင်ႏထင်ႏထွူညတဝ်း လိုꩻသေအာလွဉ် မိဉ်ꩻတန်လွဉ်စွဉ်ႏ တလဲင်ႏချင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻအာနဝ်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဒျာႏ စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏတယ်ႏထောင်ႏဖက်သားရိုꩻလဲ့ ဝွေꩻတောမ်ႏဝွေꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဝီခီယို ထွာဒျာႏ ဝွေꩻတဖြာꩻတယ်ႏထောင်ႏသားအကျောင်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အမေႏရိကန်ႏခမ်း အယ်ဗားမားခမ်းနယ် ဟန့်ဗီး(Huntsville, Alabama)ကို ကလွူးဖွာꩻဒါႏ စိဉ်မီနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏပညာႏ ပုဂ္ဂလိကကျောင်ꩻပေႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တောမ်ႏ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻဘာႏသာႏတဲင် လꩻလွေꩻခန်း တက္ကသိုလ်ႏဗွဲ့တောမ်ႏ မဟာဗွဲ့နဝ်ꩻသွူ။ ထွာမဟာတန်ꩻကျောင်ꩻသားဖဝခိန်ႏ စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ သွဉ်ဖေႏဗာႏလိတ် တက္ကသိုလ်ႏ(၂)ဗာႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏရိုႏသေႏမွေး အုဲင်းရန်း ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻသားတဲင် နမ်းတောမ်ႏနမ်း အဝ်ႏဒေါ့ꩻချာ ဝွေꩻယိုလွစ်တခြင်ရေꩻဝါဒီသားဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ thumb|၂၀၀၈ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ဂျင်မီဝေးလ်စ် Quadriga award ဆုအား လက်ခံယူစဉ်။ စိဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းအတန်သွတ်ꩻ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကထွာဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယားတဲင် ၂၀၀၆ ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ တုဲင်း(Time)မဂ္ဂဇင်းကို ခံႏဗာႏ လွိုက်ရွေꩻအွောန်ႏနယ် ဩဇာႏဒို့ꩻတခြို့မုꩻ အတန်သွတ်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
မျန်မာခမ်းထီ အလံႏတောႏ
ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻယင်း နဲင်ႏငန်ႏတောႏအလံႏတဲင် အလံႏပုံႏနဝ်ꩻ စတုဂံ အလံႏလစ်ꩻစဲင်ႏ၊ အရောင်ႏခံႏတနျာႏ၊ စူစေႏဖဲ့ꩻ အစဲင်ႏကီ ဒင်ႏအရောင်ႏသွမ်ႏဖြား၊ အရောင်ႏသွမ်ႏဖြားထာႏဝကိုနဝ်ꩻ အရောင်ႏဆဲစ်ꩻ ငတ်ꩻမျိုꩻပါ ဆာႏဗွာတန်တဖြုံႏ၊ ဆာႏဗွာတန်အစဲင်ႏခါႏကိုနဝ်ꩻ ဆာႏဗွာပေႏငတ်ꩻဖြုံႏ အဝ်ႏရံႏခူပုံႏ။ အလံႏနဝ်ꩻ အနားဆွာꩻ ၉-ပေ၊ အနားဒွေါင်ႏ ၅-ပေ၊ အရောင်ႏသွမ်ႏဖြားနဝ်ꩻ အနားဆွာꩻ ၄-ပေ၊ အနားဒွေါင်ႏ ၂-ပေခွယ်ꩻ၊ ဆာႏတန် အစဲင်ႏဝွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ၁၈-လက်မ၊ ဆာႏပေႏနဝ်ꩻ ၉-လက်မ၊ အလံႏအဆွိုက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ဖေႏကကဲက်ညီႏ ထဲ့မဲဉ်ႏဗာႏတွမ်ႏ အလံႏအချိုꩻနုဲင်းကီယိုအတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏထွော့သွုံꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၂- လွိုဆန်ꩻရေꩻကောင်စီအစွိုꩻ ထင်ႏလွဉ်ထွူတဲင် ထင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၉၇၁-ဗာႏနဝ်ꩻ ထွို့ꩻလွေꩻယင်း အခေႏခံႏဥပဒေႏ မူꩻကျမ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻပါယင်း အလံႏ၊ အလံႏပွုံႏနဝ်ꩻ စတုဂံလစ်ꩻစဲင်ႏ၊ အရောင်ႏသွမ်ႏဖြား ဆာႏဗွာ (၁၄)ဖြုံႏ ကရံႏခါꩻဒါႏ စက်တင် (၁၄)လောက်ပင်နီယံတွမ်ႏ ဗွူရုတ်ပုံႏအလံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဆာႏ(၁၄)ဖြုံႏ အလံႏတောႏနဝ်ꩻ သွုံꩻလွေꩻဗꩻတွိုႏယိုခါသွူ။ (တောင်ꩻသေꩻ-ယိုခါကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွန်အာကာကတဲမ်းသော့ꩻ လိတ်စောင်ႏနေင်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ ယိုခါ-ကတဲမ်းသော့ꩻဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်(၄၀)ကိုတဲ့ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ-ဖေႏသေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ကဏ္ဍ:မျန်မာသမဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:ခမ်းထီတန်အလံႏတောႏဖုံႏ
ပင်ႏလယ်ႏ
ပင်ႏလယ်ႏတန် ၁၃-ဖြုံႏ
ကမ္ဘာလောင်း ကအဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏတန် ၁၃ ဖြုံႏနဝ်ꩻ- အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁,၁၄၅,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၄,၆၈၈)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁,ဝ၄၉,၅၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ (၈,၆၈၅)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၈၉၅,၄၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၅,၄၁၉)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၈၈၄,၉၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၅,ဝ၇၅)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၆၁၅,ဝ၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၄,၈၇၄)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၆၁၃,၈၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၂,၇၄၉)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၄၈၂,၃၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၆၁၇)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၄၇၅,၈၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၄၂၀)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၃၈၉,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ (၄,၄၂၉)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၃၀၈,ဝ၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၂,၈၅၄)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၂၂၂,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၃၀၈)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁၆၉,၁၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၁,၆၁၁)ပေသွူ။ အလုဲင်းအဝ်ႏ (၁၆၃,ဝ၀ဝ) စတုရန်းမဲင်ႏ၊ အဆုံးယော့အဝ်ႏ (၁၈၀)ပေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
* ကဏ္ဍ:ထီနမ်း
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလဒေႏသ
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဟိုပုံꩻ၊ ပင်လောင်ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ ကပေါႏထန်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီနုဲင်းခမ်းရင်ꩻသား အလင်ဖုံႏ နေင်ႏ၁၉၉၃ဗာႏ - ဗꩻတွိုႏလွေꩻ နေင်ႏ ၂၀၀၇ဗာႏ လာစက်တင်ဘာ(၃)နီꩻ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ နုဲင်ႏငံႏတောႏငိမ်ꩻချံꩻသာႏယာႏရေꩻတွမ်ႏ ပြွူႏဖြိုရေꩻကောင်စီအစိုႏရစူꩻကိုခိန်ႏနောဝ်ꩻ နုဲင်ႏငံႏထွို့ꩻဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏတဗာႏ ဖေႏနေးကထွို့ꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ အမျိုꩻသာꩻညီႏလာႏခံႏအကို ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ ကျိုက္ကဆံကွင်ꩻတွမ်ႏ ညောင်နှစ်ပင်ကွင်ꩻအကိုနောဝ်ꩻ ဆွေꩻနွေꩻပွယ်ꩻပေါႏထန်ႏလွဉ် နောဝ်ꩻသွူ၊၊
နေင်ႏ ၁၉၉၅-ဗာႏ လာဧပြီ(၇)နီꩻနောဝ်ꩻ ကျိုက္ကဆံကွင်ꩻကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏ အကိုနောဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻခမ်းနယ်ႏ (မဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ အခန်ꩻကဏ္ဍယို ဖေႏကအွဉ်ႏထွော့ဖေႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါကထွာဒါႏ ဖြားတန်အောင်ခမ်းထီနောဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏ၊ဟံႏနယ်ႏ တအောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကလꩻထွိုက်ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ နောဝ်ꩻလဲ့ ဖေႏကအွဉ်ႏထွော့သော့ꩻဖေႏပါနောဝ်ꩻ ကွီလꩻလွဉ်ဖေႏခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ၊၊
နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ် ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ(မဉ်ႏတမွေးတောဝ်းလဲ့) နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ(၆)ဗာႏနောဝ်ꩻ - ၁၊၊ ဝ နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻခမ်းနယ်ႏ (ဟိုပန်၊မိုင်းမော၊ပန်ဝိုင်၊နားဖန်း၊မက်မန်း၊ပန်ဆန်း(ခ)ပန်းခမ်း) ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၆ ဗာႏ
၂၊၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (ဟိုပုံႏ၊ပင်လောင်ꩻ၊သီႏသဲင်ႏ) ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၃ ဗာႏ
၃၊၊ ဓနုနမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလဒေႏသ (ယေႏငံႏ၊ပင်ႏတရား) ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၂ဗာႏ
၄၊၊ ပလောင်နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (နမ့်ဆန်၊မန်တုံ) ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၂ ဗာႏ
၆၊၊ နာဂနမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (လေရှီး၊လဟယ်၊နန်းယွန်း) ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၃ ဗာႏ
၂၀၀၈ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏယို မွူႏနီꩻ-၁၀-၅-၂၀၀၈နီꩻနောဝ်ꩻ တပ်မတောႏ ကာႏကွယ်ႏရေꩻ အွဉ်ငါချွုတ်ပိုလ်ႏကယ်ႏတန်သန်းရွှေ တဲမ်ႏထိုးစူမုဲင်တဲင် ၂၀၀၈ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏယို အွဉ်ႏထွော့ꩻ လွေꩻ ဖေႏမွေးအကျောင်ꩻ နေးတွမ်ႏကေႏညာႏအမုဲင် ၇/၂၀၀၈ တွော့ꩻ ကေႏညာႏလွေꩻဖေႏထွူနောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်ႏရင်ꩻသားဖုံႏတဲ့ နမ်းပဲင်ႏအုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသပေါႏ ထန်ႏလွဉ်ခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ၊၊
အာႏကွိုꩻ
၂၀၀၈ ထွို့ꩻဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ လိတ်စောင်ꩻ
ခံႏရီးဒုက္ခ-လꩻဆုဲင်ꩻချမ်ꩻသာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ပသီႏခေတ်
ထွာလွဉ်စ
ယေဘုယျအနေႏ ပသီႏခေတ် ကသုင်ꩻ ထွာလွဉ်စခိန်ႏနဝ်ꩻ ဗီသီ ၂၁ ရျာꩻဗူႏကို သုင်ꩻစဒျာႏ ကမ္ဘာႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ပါသျား၊ အေင်ဒိယတောမ်ႏ ဂရိ ရပ်ခင်ႏလမ်းကိုသွူ။ ဥရောပနဝ်ꩻတဲ့ ထဲ့ဆုဲင်ꩻထဲင်းဒါႏနဝ်ꩻတဲင် ထွာဒျာႏ ဥရောပ အခဝ်ထာႏဝနဝ်ꩻ ဗီသီ ၈ ရျာꩻဗူႏတောမ်ႏ ဥရောပ အခဝ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ ဗီသီ ၆ ရျာꩻဗူႏ ရပ်ကိုသွူ။ အာဖရိကကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗီသီ ၁၂၀၀ ခိန်ႏကို ကထူႏသုင်ꩻစဒါႏ ဒွိုႏသုင်ꩻပသီႏအထီတခြိုꩻဖုံႏအလꩻ ယူႏရမ်ꩻလွေꩻဗာႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပသီႏခေတ်
ပသာအီထာꩻ
စွဲးထူႏပသာတာႏ (အဲင်းကလေတ်: Transport) ပသာအီလိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏတထွောင်း တွိုႏတထွောင်း၊ ပသာအီထာꩻခြိုꩻ အောဝ်ႏတထွောင်း တွိုႏတထွောင်းဖုံႏစားယို ဟဲ့ꩻ ထာꩻပသာအီ (မန်း- သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး) ကပသာအီ နုဲင်းနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒျာႏ လိုꩻမီꩻ လိုꩻယေန်ႏငဲးတောဝ်းစိုး စခေါင်းစခါကိုကာႏ။ လိုꩻမီꩻ လိုꩻယေန်ႏငဲးတောဝ်းသားဖုံႏယို တေင်းထမ်ႏနေး ဝွေꩻသီးထာꩻခြိုꩻ ပြေင်လောင်းထွူခါ လွေꩻခင်ႏနေး အောဝ်ႏတထွောင်း တွိုႏတထွောင်း။ ထာꩻစားနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာစိုးနောဝ်ꩻထာꩻပသာအီ တစား။ လိုꩻမီꩻ လိုꩻယေန်ႏငဲးတောဝ်းသား ထာꩻနယ်ꩻယို မဉ်ႏအွောန်ႏခေးတွမ်ႏ ထာꩻပသာအီ စိုးယိုခါနောဝ်ꩻ အွန်အန် အွုအ လဲန်းစောဝ်းထိုꩻမွေးငါႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ သေဒင်ႏလွောန်နေး သေ၊ ဖိုး၊ ပနား၊ ကလာꩻအုက်လောင်း။ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဒါႏလꩻ ထာꩻတလွီႏတဲင် သေမာꩻလွောန်လေားဖုံႏ ဒင်ႏအီထာꩻတာႏ။
ရပ်ရာႏဒေသ ဥတုရာႏသီႏအွောန်တဲင် ရော့ꩻတမုဲင်ꩻ မာꩻအီတွမ်ႏတမုဲင်ꩻသွူ။ ထီဖဲ့ꩻသားတဲ့ အောဝ်ႏဖြီထုထုဲက်ꩻ ရုက်ရက်ꩻ ထွာလွောန်ဖြီလွုမ်းချောꩻ၊ ဖြီလာႏသား ဖြီတလီꩻအွောန်၊ ဖြီတန်စက်ခြွုင်းပါ မာꩻထွာလꩻလွေꩻပဉ်ရန်းရန်း။ အောဝ်ႏစိုးတစိုး ကထွိုင်ႏကြုဲင်းလုဲင်ႏတေားယင်း တစိုးကို ဝင်ꩻစမ်ႏစယ်ႏမာꩻထွာတဲင် ထာꩻမာꩻပသာထာꩻယို အထိုထင်ႏတန်မွေးထာꩻ။ တွိုႏအနာဂတ်ငါယို အီးထိုထင်ႏထဲင်း တွာမုဲင်ꩻတဲ့ နီဖုံႏတသေနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ လိုꩻသီးယို အောဝ်ႏတထွောင်း မဉ်ႏလွေꩻဒါႏယိုꩻယိုꩻ ယင်းတထွောင်းဒျာႏမꩻ အီႏထင်ႏထို ယမ်ဒါႏသွူ။ လိုꩻဖုံႏအောဝ်ႏ ရပ်ရာႏကိုချာဒျာႏ မဉ်ႏတလွေꩻနွောင်ꩻတောဝ်း ရပ်ရာႏလောင်းလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗာဟုသုတအဲန်ထောဝ်းတဲင် အအီႏထိုꩻထဲ့ဖွိုႏဗာႏထာꩻသွူ။ အွိုးစခေါင်ႏစခါ လိုꩻအာဖရိက ဟမ်ႏဖဲန်တန်ကိုသား ကလဲန်းဆုဲင်ꩻ ညဆွာꩻဗာႏထာꩻနောဝ်ꩻ ကောပ်စွောန်ႏလိုꩻအာခမ်းလင် နှို့လွေꩻသဲင်ꩻတာႏ ယပ်ခုဲင်ႏလွောန်ꩻငါႏဒျာႏ။ လိုꩻဥရေားပ ဟမ်ႏဖဲန်ဖဲ့ꩻသား ကထွိုင်ႏတွိုႏလꩻ၊ မာꩻဖေႏတဖူꩻ ရပ်ရာႏအာကိုမꩻ အာဖရိက ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကွဲးခြွေခြာႏ ထင်ႏထိုလꩻသွူ။
ဗွိုန်ပီနုဲင်းနီသွောန်းသီးနမ်း သွီႏဖြွီꩻ ပသာစွောတ်ဖေႏသွီႏ နမ်းတဗာႏလုမ်းကိုနေနေ၊ ပသာအီထာꩻ တဖူꩻဖုံႏအောဝ်ႏမꩻ ပသာဒါႏ ထာꩻခြိုꩻပစ္စေꩻဖုံႏ ကမ္ဘာႏဟံႏတဖြုံႏလို့ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻသီးထျꩻသွူ။ ကောပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကအောဝ်ႏထို တန်တသွောင်းဒါႏ ခမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻခါꩻဒျာႏဝင်ꩻ မေႏရထာꩻတဖူꩻ၊ ကားတဖူꩻ၊ ယင်း ထီခြောင်တန် လိုꩻဟူႏခါꩻနေး(မန်း-တူးမြောင်း)စားဖုံႏ။ ဖြေꩻစာထာꩻတာႏ၊ ယင်း စက်ခြွုင်းထာꩻမာꩻအတာႏ တဖူꩻဟမ်ႏလောင်း၊ တဖူꩻထီလောင်း အောဝ်ႏခါꩻလုမ်ꩻ ထွူတောဝ်း မာꩻဗာႏဝင်ꩻ မေႏရထာꩻ၊ ဖြီတန် မေႏသင်္ဘောꩻဖုံႏ။ တခမ်းတုမ်ႏတခမ်း မဉ်ႏလုဲင်ႏဝင်ꩻ ထာꩻခြိုꩻနောဝ်ꩻ မေႏသင်္ဘောꩻယို အယမ်ဟောဝ်ထဲင်း မေႏရထာꩻ။ မာꩻဒါႏလွောန်လꩻ ထာꩻကွင်ႏ ထာꩻကျောင်ႏ၊ သင်္ဘောꩻကွင်ႏ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏဖုံႏတဲင် ပသာချာငါအီထာꩻတာႏ မွိုင်အာငါႏမွေး။ ပသာအီထာꩻအတာႏ ကမာꩻထွာဝင်ꩻ ထာꩻခြွုင်းဖုံႏယို အဗွေစွောတ်လꩻကာႏ ၁၉၁၀ ဗွေနေင်ႏကိုရပ်ကာႏသွူ။ စိုးယိုခါ လိုꩻကအောဝ်ႏထုမ်း ဝါးအွောန်ဒါႏ မေႏရထာꩻ၊ မေႏသင်္ဘောꩻ၊ မောတောကား၊ ထာꩻကွင်ႏဖုံႏယို မာꩻထွာလꩻခါꩻ အနေင်ႏနောဝ်ꩻရပ်။ ခါးလားနောဝ်ꩻကတှိုႏ ထီတန်ပင်ႏလယ်ႏ ကအောဝ်ႏရဲးခါꩻဒါႏ ခမ်းအာဖုံႏကို ပသာနွောင်ꩻဗော့ꩻ ခုမ်လာꩻမာꩻတွမ်ႏသေ့ꩻလူႏ (မန်း-ပိုးထည်၊ အဲန်းဂလေတ်: silk)၊ နေင်းသဲင် ယင်း ဟန်ႏအိုမွိုတ်ꩻလွီးဟောမ်၊ ဝန်ႏဗေး ဝန်ႏဖယ်ဖုံႏ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ယိုခါလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ပသာဒါႏလꩻလဲန်း ထာꩻခြွိုင်း၊ ထာꩻခြိုꩻကွောန်ကꩻ၊ ထာꩻအမ်ႏအွꩻ အစားစားဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စွဲးထူႏပသာတာႏ
ဂီတ
700 × 600 px|thumb|alt= Allegory of Music, by François Boucher, 1764| Allegory of Music, by François Boucher, 1764 ဂီတကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အနုပညာႏ ရွစ်ရိုꩻဒုံႏအူသွိုသွိုမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏ ငဝ်းယာႏနာႏတလေ့ ငဝ်းရဲဉ်ႏယံတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖန်ဆင်ꩻတဲမ်းအဒုံႏအအူ၊ ဒုံႏအူသချင်ꩻ၊ ထူꩻခေါ်ချက်တွမ်ႏ အဓိပ္ပာယ်ႏ သတ်မတ်ချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယေန်ႏငဲးတာႏအလွောက်ꩻ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏအလွောက်ꩻ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဂီတနဝ်ꩻ အခိန်ႏတဗာႏကို သွုံꩻလွေꩻအီ ငဝ်းအခါႏ အခံႏအနေႏ အနုပညာႏပွုံႏစံႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻကိုလဲ့ အဝ်ႏသွုံꩻဗာႏ ထာꩻဆေင်ႏအခံႏနေနေ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဂီတကိုလဲ့ ကဲဉ်းအာ pitch ကရိုꩻဒါႏ အငဝ်းအထင်ႏအလင်ꩻ(နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အငဝ်းစဲဉ်ႏ(သံစဉ်)တွမ်ႏ ဟာမိုနီ အဝ်ႏနွို့ပါရဝ်းနဝ်ꩻသွူ) သီးချက်(စည်းချက်ကိုနဝ်ꩻ tempo,meter တွမ်ႏ articulation ဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ)၊ dynamics တွမ်ႏ timber တွမ်ႏ texture ဖုံႏ အငဝ်းအထီအသွီႏဖုံႏ စတဲင်အခြွိုင်းအခြဝ်းဖုံႏ ပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဂီတကရိုꩻဒါႏ အိဉ်းကလေက်ငဝ်းငွါလိတ်ဖြုံႏ music နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိဘာႏသာႏငဝ်းငွါ μουσική (mousike) ကို ထန်ႏလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။
ဂီတ ဖန်ဆင်ꩻမုꩻ၊ ဒင်ႏဆက်မုꩻ၊ တင်ႏသျာꩻဒါႏလက္ခဏာႏဖုံႏတွမ်ႏ ဂီတကရိုꩻဒါႏ အဓိပ္ပာယ်ႏဗွောင်နယ်ချက်ယို တဗိုန်ပီတဝ်းဒါႏ ယေန်ႏငဲးတာႏဖုံႏတွမ်ႏ လိုꩻမုꩻရေꩻအလꩻ လွိုးပွုံႏအစွိုးစွိုး ကွာႏညာꩻပီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အဒုံႏအအူ *
ဟုဲက်ဒရိုမီတာ
ဟုဲက်ဒရိုမီတာ (Hydrometer or Lactometer) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တခြိုꩻတဲက်ထွားအီ အထီနဲန်းနဲ့အာႏ(သိပ်သည်းဆ) ကိရိယာႏတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ကိရိယာႏအစားယို ကမာꩻသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻ အခေႏခံႏလွေꩻ အာခီမီးဒီး မူလသဖော်ꩻတရာꩻအလောင်းသွူ။ မူလသဖော်ꩻတရာꩻအလꩻ ဝတ္ထုတခြိုꩻတစားယို မိဉ်ႏအွဉ်ႏသော့ꩻ အထီတစွိုးစွိုးအကို တခြိုꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ယိင်းဖွီလွဉ်ထဲင်းတဲင် အလေꩻခိဉ်ႏကယွမ်ꩻထိုꩻယို အတတွာတောမ်ႏ တခြိုꩻနောဝ်ꩻကမာꩻဖုဲင်းထန်ႏထိုꩻအထီ အလေꩻခိန်ႏကထွူႏအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဟုဲင်ဒရိုမီတာ ယို ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻတဲ မာꩻခါꩻတောမ်ႏ ဖန်ပြောင်ႏပေႏဝေဉ်ႏတလီး(ဖန်ပြွန်သေးသေးတစ်ချောင်း)တဲင် ဖန်ပြောင်ႏဟဲ့ꩻလꩻဖဲ့ꩻယို သော့ꩻသေꩻခါꩻ တခြိုꩻထွူႏတစားစားနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏမဲဉ်သေစဲင်း အထီတစွိုးစွိုး ဒဲဉ်းတခွိုင်ႏမုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ဖန်ပြောင်ႏယိုသော့ꩻလင်ꩻ အထီနောဝ်ꩻကိုတဲင် ထွားလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဖန်ပြောင်ႏပေႏ အဖဲ့ꩻသောင်ထျꩻ တဲမ်းမုဲင်ခါꩻ အီႏတဲက်အီတာႏ စကေးဖုံႏသွူ။ သာဓကအနေႏ ကိရိယာႏယို မိဉ်ႏအွဉ်ႏသော့ꩻလွေꩻထီကိုနောဝ်ꩻ ဗိဉ်လွေꩻဗꩻ (၆) စင်တီမီတာ ရိုꩻခန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ ၊ ထဲင်းတလဲင်ႏ ထူႏယင်းကိရိယာႏနောဝ်ꩻဒျာႏစွူစွူ အွဉ်ႏသော့ꩻဖျင်လုဲင်ႏ အထီအလင်တစားစားနောဝ်ꩻ ဗိဉ်လုဲင်ႏ (၈) သိဉ်တီမီတာ ဥပမာႏသွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် အထီဒုတိယတမျိုꩻ အဒဲဉ်းယို မိဉ်ႏတဲက်တောမ်ႏ ထီ အဒဲဉ်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ (၆/၈ Ó ့၇၅) ကရိုꩻယို ထီႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်ႏ အောဝ်ႏအဒဲဉ်း လစ်ꩻပွန်းသွံပွန်းလွုမ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ တဲက်ထွား အထီဖုံႏ အဒဲဉ်းအောဝ်ႏတခွိုင်ႏမုဲင်ꩻယို မိဉ်ႏသေနောဝ်ꩻ တဲက်တောမ်ႏအထီဖုံႏကဒဲဉ်းတဲင် ကရော်ꩻခါꩻအထီဖုံႏအဆေ့ꩻအအာယို အွဉ်ႏထွော့နွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တခြိုꩻတစား ဒဲဉ်းတခွိုင်ႏမုဲင်ꩻ(သိပ်သည်းခြင်း)နောဝ်ꩻ တရျားညီႏတောမ်ႏ တခြိုꩻနောဝ်ꩻအလေꩻခိဉ်ႏယို အံႏတောမ်ႏ တခြိုꩻနောဝ်ꩻကထူႏခါꩻခင်ႏလမ်း တခြိုꩻထုထည်ပေႏတန် နောဝ်ꩻသွူ။ ကဒဲဉ်းအဆ(သိပ်သည်းဆ)နောဝ်ꩻ တခြိုꩻတဗာႏအလေꩻခိဉ်ႏယို  အွဉ်ႏထွော့သတ်မှတ်နွောင်ꩻ ထုထည်ကတတွာဒါႏထီခွꩻအလေꩻခိဉ်ႏကို ကရော်ꩻခါꩻဒါႏအထီဖုံႏအဆေ့ꩻအအာ ပမာဏနောဝ်ꩻသွူ။ တခြိုꩻတဗာႏကဒဲဉ်း(သိပ်သည်းခြင်း)ယို တခြိုꩻနောဝ်ꩻ အထွူႏ အခိဉ်ႏ ထူထယ်ကဗွိုန်ရာꩻဖုံႏယို သုံꩻအီတဲင် နုဲင်း ဒေါဝ်(အယ်လကိုဟော) မီတာဖုံႏယို သုံꩻအီ ကစမ်ꩻဒေါဝ်နောဝ်ꩻသွူ။
သင်္ဘောꩻတန်ကကာႏအီပင်ႏလယ်ႏဖုံႏလောင်း ကသုံꩻဒါႏ ဗွိုင်လာဖွိုင်ꩻဖုံႏအကို ကအောဝ်ႏဒါႏ တသာႏထီ အကျမ်ꩻအပနဲဉ်ႏ အောဝ်ႏခွိုင်ႏမုဲင်ꩻယို တဲက်ထွားတသေႏသေႏဗာႏသွူ။ တျာႏမေႏဓါတ် ကစုရောမ်သော့ꩻဒါႏ ဘဲစ်ထရီဖုံႏယို အီႏစမ်ꩻအီတာႏ ကစီႏရင်ႏကမာꩻခါꩻဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုမီတာယို ဟဲ့ꩻ အဲစ်သီဒီမီတာ နောဝ်ꩻသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုမီတာအစားယိုနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့အီ အဲစ်သေတ်ကအောဝ်ႏဗဲစ်ထရီကိုတာႏ သုံꩻအီနောဝ်ꩻသွူ။ ဗဲစ်ထရီအကို ကအောဝ်ႏ အဲစ်သေတ်ယို အကျမ်ꩻဓါတ်ယိင်းအာအာ အလေꩻခိဉ်ႏယိင်းထွူုံထွူႏနောဝ်ꩻသွူ။
စနေႏနီꩻ ဟော်ꩻဓမ္မစကျာႏခန်ꩻ
ပဉ္စဝဂ္ဂီႏရဟန်ꩻသီး ထီႏနီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ထင်းဒျာႏထွာတဝ်းဒွုန်း ဘုရာꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻသျင်ꩻပျနယ်ဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏထွာလဲဉ်းသွူ ဘုရာꩻအကျောင်ꩻ၊ ကလွဉ်ယိုနဝ်ꩻ အီႏလွဉ်ဟော်ꩻဖေႏ တရာꩻဓမ္မစကျာႏအကျောင်ꩻ သျင်ꩻပျꩻနယ်စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏသီး ကွဲးယွုမ်းနဝ်ꩻသွူ၊၊ ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ပါꩻဖုံႏ ယွုမ်းလဲဉ်းသွူ ဗွေႏဘုရာꩻ ထွာမွေးဘုရာꩻတဲင် မဟာသက္ကရာဇ် - ၁၀၃ ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေ စနေႏဟာ လာရောင်ႏထန်ႏစ ကာႏလသာႏယာႏ အခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻ ဆရာႏစဝ်းဗွေႏ ဟော်ꩻဖေႏရီးရီး၊ ဗွေႏသီးငတ်ပါꩻ တရာꩻနမ်းယာႏ ဓမ္မစကျာႏနဝ်ꩻသွူ၊၊
တောင်ꩻခါꩻ -
ထွာထွူဘုရာꩻ    ကျွꩻလွေꩻဒျာႏ အွိုးမိဂဒါႏ       တခြာတန် ကထိုꩻညာꩻယန်    တပဲ့ꩻလီꩻ ရီးခါအုံညီꩻ       ကဝွတ်ပတ် ဗွေႏရဟန်ꩻမျတ်    လွေꩻမော့ꩻထီႏ ပဉ္စ၀ဂ္ဂီႏ         ငတ်ꩻပါꩻစွိုꩻ ခွဲးယင်းသꩻသွိုꩻ     လောႏကျိုႏဖစ် မဟာႏသက္ကရာဇ်   ရျာꩻသွံပိုႏ လာဗွေဝါႏဆိုႏ       စနေႏဟာ စပြဲဉ်ထန်ႏလာ      အခိန်ႏခါႏ ဓမ္မစကျာႏ        ဟော်ꩻနယ်ယံ ဗျဟ္မာႏတနံ       လွဉ်နာႏခြပ် တလေ့စီႏစပ်       ကဟော်ꩻဖေႏ ဘုရာꩻနီဗွေႏ        သွဉ်းယူႏလွေꩻ နစ်သက်သꩻရေꩻ   ပီတိပြုဲင် စူနုံဗိုတုဲင်       ကတောင်ဒင်ႏ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ   နီဗွေႏဘုရာꩻဩ။ န၀်ꩻထွူတဲင်နေား   ဆုတောင်ꩻဒျာႏ ဓမ္မစကျာႏ        ကဟော်ꩻကျာꩻ ဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻ     နုဲင်းယိုခါ အကျိုꩻတန်အာ    သꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ ယံလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ      ကွီဆုꩻရင်ꩻ မိဉ်လꩻဒွိုန်းရင်ꩻ    ခွေသွဉ်းယို ထွာဒျာႏလိုꩻပို      စွုမ်ႏဇာတ်သေႏ တိဟိတ်သန္ဓေႏ     အခြွီဟဝ် ဉာဏ်ႏဖုဲင်တဆဝ်   ဒါႏပညာႏ ထွာဝင်ꩻဆရာႏ     ဟော်ꩻတရာꩻ ယံမွေးစွဉ်ႏထာꩻ     ဗွောင်မဲ့နား ကယ်ႏဝင်ꩻခိုးလျား   မာꩻခွꩻရျူႏ ခန္ဓာႏဝွဋ်တူႏ       ဟွုန်ဗွိုႏအန်ꩻ ထွာဒျာႏရဟန်ꩻ      ကျင်ꩻသိက္ခာႏ ပျုသာႏသနာႏ      သွတ်ꩻစိုးပန် ဘွုံꩻကံႏထိုသန်      အုံတရာꩻ ယပ်ꩻတဝ်းယိုꩻမာꩻ  မဂ်ဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ ယံလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ    ကွီဆုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻꩻဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကုသိုလ်ႏကံႏအကုသိုလ်ႏ
"နိဒါနသုတ် (ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏ အကျောင်ꩻတရာꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အကုသိုလ်ႏကံႏ ကထွာအီ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံပါꩻ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ- ကွပ်လောႏဘꩻတဲင် အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာလွဉ်။ ၂။ ဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ- ပွိုးဒေါႏသꩻတွော့ꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာလွဉ်။ ၃။ မောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ- ကွပ်ပွိုးမောႏဟꩻတဲင်တွော့ꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာလွဉ်၊ ယိုသိုမ်ပါꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ကွပ်ထာꩻမဉ်လꩻ လောႏဘꩻတဲင် 'ထာꩻမဉ်လꩻတဝ်း-အလောႏဘꩻ'နောဝ်ꩻ အမျိုꩻထွာမွေးတောဝ်း၊ ကွပ်လောႏဘꩻတဲင် အထွုံႏစံႏထွာဒျာႏ လောႏဘꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ၂။ ပွိုးသꩻလျားဒေါႏသꩻတွော့ꩻ 'သꩻလျားတဝ်း-အဒေါႏသꩻ'နဝ်ꩻ အမျိုꩻထွာမွေးတဝ်း၊ ပွိုးဒေါႏသꩻတွော့ꩻ အထွုံꩻစံႏထွာဒျာႏ ဒေါႏသꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ၃။ ကွပ်ပွိုးထာꩻလိန်းလွုမ်ꩻ မောႏဟꩻတဲင်တွော့ꩻ 'တလိန်းလွုမ်ꩻတဝ်း-အမောႏဟꩻ'နဝ်ꩻ အမျိုꩻထွာမွေးတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးမောႏဟꩻတဲင်တွော့ꩻ အထွုံꩻစံႏထွာဒျာႏ မောႏဟꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကွပ်လောႏဘꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ပွိုးဒေါႏသꩻအကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်ပွိုးမောႏဟꩻ အကုသိုလ်ႏကံႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ သဲင်ꩻမော့ꩻတဝ်း လိုꩻဘဝ၊ သုဂတိ(ဘွုံႏဟောဝ်)ဘဝ၊ လွေꩻမော့ꩻဒျာႏ (ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ) အပါယ်ႏဒုဂ္ဂတိဘဝဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ကွပ်အလောႏဘꩻ၊ အဒေါႏသꩻ၊ အမောႏဟꩻတဲင် ကုသိုလ်ႏကံႏထွာလွဉ် ၊ ပွိုးအလောႏဘꩻထွာတွော့ꩻ လောႏဘꩻထွာတဝ်း၊ ထွာဒျာႏအလောႏဘꩻ-ထွာဒျာႏထာꩻမဉ်လꩻ တဝ်းလွုမ်ꩻ။ ၂။ ပွိုးအဒေါႏသꩻတဲင် ဒေါႏသꩻထွာတဝ်း၊ ထွာဒျာႏဒေါႏသꩻ-ထွာဒျာႏထာꩻသꩻလျားမွေးတဝ်းလူမ်ꩻ။ ၃။ ကွပ်ပွိုးအမောႏဟꩻထွာတဲင်တွော့ꩻ မောႏဟꩻထွာတဝ်း၊ ထွာဒျာႏအမောႏဟꩻ-ထာꩻလိန်းလွုမ်ꩻမွေးတဝ်းႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကွပ်အလောႏဘꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ပွိုးအဒေါႏသꩻကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်ပွိုးအမောႏဟꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏတဲင်တွော့ꩻ လွေꩻမော့ꩻတဝ်း (ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ) အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်အလောႏဘꩻကုသိုလ်ႏ၊ ပွိုးအဒေါႏသꩻကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကွပ်ပွိုးအမောႏဟꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏတဲင်တွော့ꩻ မော့ꩻဒျာႏ လိုꩻဘဝ-သုခချမ်ꩻသာႏ၊ မော့ꩻဒျာႏ လူꩻဘဝ-သုခချမ်ꩻသာႏ၊ ဗျဟ္မာႏဘဝ-သုခချမ်ꩻသာႏ၊ တွိုႏအနာလွိုတွော့ꩻ မော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ နိဒါနသုတ်)
ဒုံမုဲင်းဟုဲင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံမုဲင်းဟုဲင်ꩻ (အိန်းကလေက်: Maihai၊ မန်း : မိုင်းဟိုင်း(မဲဟဲ)ရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၃၉၀၀ ပေ (၁၂၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံမုဲင်းဟုဲင်ꩻအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ  လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ နောင်တောင်ꩻပေါက်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလွယ်စင်း(ကောင်ဗꩻကွဉ်ႏ)၊ မုဲင်းဟုဲင်ꩻ(ထင်ꩻ)၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလွယ်အွန်ႏ(ညောင်ႏဗွာ)၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဟိုခုဲင်ꩻ၊ ဒုံသူမီႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
တွိုက်
thumb|upright=1.5|အွောန်ႏနယ် တွိုက်တန်ဖိုင်ႏ ဟံႏပုင်ႏ တွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်: Continent)နဝ်ꩻ ထွားအီတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏ အပွိုင်အပုင်ႏအလꩻ တောမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အုံအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏရေꩻတဲင် ဖဖြယ်လွေꩻ ဟံႏယာႏတန် အကွို့ꩻကွို့ꩻအခဝ်ခဝ်ထွူ ဟံႏနယ်ႏအကူအနားကအဝ်ႏဒါႏ ဟံႏယာႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ တွိုက်သွူ။ ဟံႏပထဝီႏဘာႏသာႏကိုတဲ့ ဗွောင်ခါꩻတွိုက်အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ တန်လုဲင်းဒါႏဟံႏယာႏခင်တန်အဝ်ႏဗာႏ၊ ဟံႏဗီႏခင်တန် တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏခါႏနဝ်ꩻ ထီခိုႏ(ပင်ႏလယ်ႏ သမုဒ္ဒရာႏ)ဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခါꩻဒါႏအခါႏနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻ ဟံႏယာႏခင်တန် "တွိုက်"နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယို ဝင်ꩻဖဖြယ်ခါꩻတွိုက်တန်ဖုံႏ အဝ်ႏ(၇)တွိုက်သွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ (အဝ်ႏအတန် စဲဉ်ႏလင်ꩻအပေႏ) အာသျတွိုက်၊ အာဖရိကတွိုက်၊ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ၊ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်၊ အာတန်တိကတွိုက်၊ ဥရောပတွိုက် တောမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက် ဖိုင်ႏဒျာႏသွူ။ "လိုꩻဖိုင်ႏကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေခါꩻ တွိုက်တန်ဖိုင်ႏ အဝ်ႏ(၇)တွိုက်လဲ့ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ အာသျတွိုက် တောမ်ႏ ဥရောပတွိုက်ယို ခြွဉ်းငီꩻသွူဝင်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻညီꩻ ယူရေးသျားတဗာႏချင်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။"
တွိုက် ဆေ့ꩻအာ
ပွိုးတောမ်ႏ တွိုက်ဆေ့ꩻအာ အဗာႏခြွဉ်းနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဒေႏသအလွောက် အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ ဟဲ့ꩻဖန်ရောင်ဒျာႏ အစွိုးစွိုး နုဲင်းလ့နဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းတောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
thumb|500px|ဧရိယာႏ (တာ စတုရန်းကီလိုမီတာနဝ်ꩻ သန်း ၁၀ အနေႏ) တောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (တာဗီလီယံ အနေႏ) အွောန်ႏနယ်ခေးခါꩻဝင်ꩻပုင်ႏ
ဇယားလ့ယိုနဝ်ꩻ အွောန်ႏနယ်ခေးခါꩻဖေႏဒျာႏ တွိုက်တန်တဗာႏစီႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏတောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းဒျာႏသွူ။ (အဝ်ႏဧရိယာႏအအာ စဲဉ်ႏလွေꩻ အဆေ့ꩻထျꩻသွူ။)
တွိုက်ကားကအဝ်ႏ ဟံႏယာႏဧရိယာႏခြွောန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၄၈,၆၄၇,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၇,၃၉၃,၀၀၀ စတုရန်းမဲင်ႏ) တဲင်၊ အဝ်ႏတတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါလို့လို့ (၅၁၀,၀၆၅,၆၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ တဝ်းလဲ့ ၁၉၆,၉၃၇,၄၀၀ စတုရန်းမဲင်ႏ) ၂၉.၁% နဝ်ꩻသွူ။
တွိုက်ကားကအဝ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအရမ်ꩻအကျမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၇,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တွိုက်
စန္တာႏခမ်း
စန္တာႏခမ်း ယို ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏခမ်း တခမ်း သွူ ။ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတဲင် ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ အိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏ ခမ်းသွူ ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ပင်လောင်ꩻ ၊ ဝေင်ꩻနောင်တရာႏနယ်ႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဖုဲင်ခွန်ႏ ယို အဝ်ႏသွော့ꩻလွေꩻဒျာႏ စန္တာႏခမ်းကိုသွူ ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
စန္တာႏခမ်းယို ထိန်ꩻထွားလွေꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်လီတာႏဗဟိုႏသံဃာႏအစွိုꩻ နဝ်ꩻ အွဉ်ႏအထျꩻ တဲင် အဝ်ႏလွေꩻ တွမ်ႏ ဖြားဒုံ ၊ အွိုင်ႏတာႏဝန်ႏခံႏ သီး အိုပ်ချုတ်လွေꩻသွူ ။
ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ
ဝေင်ꩻတန်
ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဟားခါးသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရအစွိုꩻ
ထေဥပဒေႏ
ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ
တရာꩻစီႏရင်ꩻရေꩻ
ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ တရာꩻလွတ်တောႏ
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံဖုံႏ
{{Legend|#0000FF|ဖလမ်းခရဲင်ႏ}}
{{Legend|#33a02c|မင်းတပ်ခရဲင်ႏ}}
{{Legend|#1f78b4|မတူပီခရဲင်ႏ}}
ရာႏသီႏဥတု
right|thumb|ဒုံဟုဲင်သဉ်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတီးတေင် ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကောင်ရွေꩻကောင်ဆောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏလွိုင်ႏအာဒါႏ ခမ်းကောင်ဒေႏသဒျာႏတဲင် ရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းခွꩻဥတုသွူ။ အလျားသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏဧပီလာ ဗꩻမေလာဒျာႏတဲင် အလျားခိန်ႏနဝ်ꩻ ပုင်ႏမဲဉ်ႏအဝ်ႏ တယ်ႏ ၆၀°F ဒီဂရီႏဖာရဉ်ဟုဲက် ဗꩻတွိုႏ ၇၀°F ဒီဂရီႏဖာရဉ်ဟုဲက် လွုမ်ꩻသွူ။ အခွꩻသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အလျားအဝ်ႏ တယ်ႏ ၃၉°F ဗꩻလꩻတွိုႏဒါႏ ထီဝရေခဲမတ်ဆꩻလ -°F နဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၄.၇)သိန်ႏဖြာꩻသွူ။ ချင်ꩻခမ်းလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏထွူနဝ်ꩻ ထွာဒုတိယ လိုꩻဖြာꩻအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏဒျာႏသွူ။ (၁)စတုရန်းကီလိုမီတာကိုနဝ်ꩻ လိုꩻအဝ်ႏအုံသော့ꩻ (၁၃.၃)ဖြာꩻသွူ။ ရျာꩻခဲင်ႏအလꩻ လိုꩻအဖြာꩻ(၁၀၀)ကို (၇၉)ဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏ ဒုံဆောင်ႏကိုသွူ။ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ချင်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻ တောမ်ႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻ
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ လာနိုဝဲင်ဗာကို ကဗွောင်လွေꩻဒါႏ ဟားခါးကေားလေက်နဝ်ꩻ တွိုႏ ၂၀၂၀ ဗာႏကို ဒင်ႏထိုလွေꩻယင်းအရန်း ဟားခါးတက္ကသိုလ်ႏအနေႏတဲင် ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻစွဉ်ႏ အရီးသွတ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၇ ဗာႏနဝ်ꩻ ဗွောင်လွေꩻ ဟားခါးပညာႏရေꩻကေားလေက် နဝ်ꩻသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း အစိုႏရစကမှုလက်မှုသိပ္ပံ(ဟားခါး)ကျောင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏတဲင် အဝ်ႏတယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻပါ ထာꩻခွုမ်ဆိုးတောမ်ႏကာယပညာႏသိပ္ပံ(ဟားခါး)ကျောင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။
လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻ
စာႏရင်ꩻလ့ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီတန်အစိုႏရ တရာꩻဝင်ႏ ကကေႏညာႏခါꩻဒါႏ ခွုမ်မာꩻလွေꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻဖြိုတန်ရေꩻ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို အခရာႏဇယားဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
ပိုလ်ႏချုတ်အောင်သန်း
ပိုလ်ႏချုတ်အောင်သန်း (မန်း: ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း) (အဲင်းကလေတ်: General Aung San)နဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း)ကို ထွာဒျာႏ လွစ်တခြင်ရေꩻဖါဗွေႏ၊ စွိုးခွိုꩻအာႏဇာႏနီႏအွဉ်ငါတန်၊ တောႏလန်ႏရေꩻသား၊ ခွိုꩻရက်ပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ စဲ့ꩻကတူႏချုတ်တဖြာꩻအနေႏ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့သိမတ်ပျုခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အောင်သန်းနဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻဒျာႏ သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၂၇၆ ဗာႏ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ(၁)နီꩻ၊ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၅ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီ(၁၃)နီꩻ မွူးနီꩻစနေႏနီꩻ မွူးရဝ်ခိုႏ နားရီႏ(၄)ဆင်ႏ ခါးလားကဒုံႏခိန်ႏ ဝေင်ꩻနတ်မောက်ကို အမိဉ်ꩻဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏ မောင်ထိန်လင်း နဝ်ꩻသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖါဗွေႏ ခေႏတရာꩻသား ဦးဖာ တောမ်ႏ မွိုးဗွေႏ ကွန်ႏသယ်ႏသား ဒေါ်စု ဒျာႏသွူ။ တဖူးဝေးဝင်ꩻ(၉)ကိုနဝ်ꩻ ထွာအပေႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဖဝပေႏခါ
အောင်သန်းပေးခါႏ ဖူးဝေးရင်ꩻ ဝင်ꩻ(၆)အကို(မိဉ်ႏတွက်ပါ ကကုဲင်ထိုꩻပေႏပေႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဖူးဝေးအဝ်ႏဝင်ꩻ ၉) ထွာအပေႏသွတ်ꩻဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝေးတန်ဝင်ꩻသိုမ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထင်ႏလွေꩻဒျာႏကျောင်း တယ်ႏပေႏပေႏခိန်ႏကာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အောင်သန်းနဝ်ꩻ ခိန်ႏထင်ႏကျောင်ꩻကျာꩻ မွိုးဗွေႏမိဉ်ႏထင်ႏလွဉ်ꩻမꩻ ဝွေꩻလဲ့အီႏထင်ႏ ရိုꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ အုဲင်ႏထင်ႏတဝ်းကျောင်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ အောင်ဆန်းနဝ်ꩻ သက်ထွိုင်ႏလꩻ(၈)နေင်ႏမꩻ ကွဲးထင်ႏလွေꩻစ ကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အောင်ဆန်း အရီးသွတ်ꩻကထင်ႏဒါႏကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏသောဘိတ ဗွေႏဗိုန်ကျောင်ꩻ ဝေင်ꩻနတ်မောက်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ လောကုတ္တရာႏပညာႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခေတ်ပညာႏလဲ့ အဝ်ႏသွဉ်ဖေႏပါတဲင် ခေတ်နဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ ဓာတ်ပညာႏကျောင်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကျောင်ꩻနတ်မောက်ကိုနဝ်ꩻ သွဉ်ပါတဝ်း လိတ်အဲင်းကလေတ်နဝ်ꩻသွူ။ အောင်သန်း သက်ထွိုင်ႏလꩻ(၁၃)နေင်ႏနဝ်ꩻ ထင်ႏပြောင်ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ ရေနံချောင်း စွိုးခွိုꩻကျောင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ သက်(၁၅)အရွယ်ႏခိန်ႏ သတ္တမတန်ꩻ ပွယ်စေလိတ်ကို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကျောင်ꩻတောမ်ႏ စွိုးခွိုꩻကျောင်ꩻဖုံႏကို ကလꩻလွေꩻဒါႏ ပထမသားတာႏ ကဖေႏအပ်ဒါႏ ဦးရွှေဘို ရွှေတံဆိပ် တောမ်ႏ သွဉ်ပညာႏတာႏ ရွဉ်စွဲးကမ်းဆုꩻနဝ်ꩻ အောင်ဆန်း ဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ-ယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်း
"ပဌမနဠကပါနသုတ် (ကုသိုလ်ႏကယွမ်ꩻထိုꩻ၊ ကယွမ်ꩻထိုꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ကျွꩻလွေꩻကောသလခမ်း၊ တွိုႏလွေꩻဒုံတန် 'နဠက'၊ ကျွꩻအုံပေါက်ꩻမွူးခြာ-တခြာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထွုံꩻစံႏအတွိုင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻတရာꩻဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻလွဉ်ꩻသွူတဲ့ နာႏတရာꩻသား ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ကိန်ꩻတဝ်းဒွိုန်းထာꩻ၊ အဝ်ႏမဉ်နာႏထဲင်းထဲင်းကတရာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "သာရိပုတ္တရာႏ- တပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဉ်နာႏနေကတရာꩻ၊ နာꩻဟော်ꩻဖေႏတခါႏဟုဲင်း၊ ခွေငင်းဆာငါႏ၊ လွေꩻအွဉ်ႏစွဉ်ႏ၊ လွေꩻအွဉ်ႏသက်သာႏက ခွေငင်းယို" "ဟောဝ်သွူ ဗွေႏဩ" ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ အာႏမခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးတရာꩻနုဲင်းယို- "ဗွေႏသံဃာႏသီးဖုံႏဟွေး- ယူႏမွိုင်ႏ လာလောင်းတပြက်ꩻလာနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ တနီꩻတဲ့လာလောင်း၊ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ နီနီꩻတဲ့လောင်း၊ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ သွံနီꩻတဲ့လောင်း ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ လာလောင်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ အနီꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ယွမ်ꩻသဲင်ꩻယွမ်ꩻသဲင်ꩻလွဉ်းလွဉ်း။ လာဗွေတဝွိုန်ꩻဝွိုန်ꩻနဝ်ꩻ ပအီမ်သဲင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ 'လာမား-လာထိုꩻမား'စွော့ꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဗွန်ပီနုဲင်းလာလောင်းနဝ်ꩻနေနေ- လိုꩻပေါႏတယွုမ်းတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ပေါႏတဝင်ꩻသꩻတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ ပေါႏတသေငမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ။ ပေါႏတမာꩻတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ ပေါႏတသေမာꩻတဝ်း ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏယွမ်ꩻသဲင်ꩻ ယွမ်ꩻသဲင်ꩻ၊ အဝ်ႏတကွစ်ꩻသဲင်ꩻ တကွစ်ꩻသဲင်ꩻ နုဲင်းလာလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏသံဃာႏသီးဖုံႏဟွေး- ယူႏတောလာဆန်ꩻ တပြက်ꩻလာနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ တနီꩻတဲ့ဆန်ꩻ၊ ဗွေသဲင်ꩻ၊ နီနီꩻတဲ့ဆန်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻ၊ သွံနီꩻတဲ့ဆန်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻ၊ လာဆန်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အနီꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဗွေသဲင်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻလွဉ်းလွဉ်း။ အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ လိုꩻပေါႏယွုမ်းကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ ပေါႏဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ ပေါႏငမ်းဝင်ꩻ၊ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏသေမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏအဝ်ႏဗွေသဲင်ꩻ ဗွေသဲင်ꩻနုဲင်းလာဆန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဌမနဠကပါနသုတ်)
ထောင်လွူꩻဝွေႏဖန်ႏစံꩻ
ထောင်လွူꩻဝွေႏဖန်ႏစံꩻ မန်းလိတ်မွူး
ခရစ်(သက္ကရာဇ်)နေင်ႏ ၁၉၇၁-ဗာႏကို မဆလစဲ့ꩻအစိုႏရ သမ္မတအတန်ကထွာဒါႏ ဦးနေဝင်းနဝ်ꩻ ဖစ်လွဉ်သွူ မန်းလိုꩻသေလိုꩻဒါႏဖုံႏတွော့ꩻ အွဉ်စဲစ်ဆေꩻဖျင်စွို့ꩻချာ မန်းလိတ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏတန် ဦးမာဃ၊ ဒဂုံဦးစန်းငွေ၊ ဦးဖေမောင်တင်၊ ဦးဆန်းထွန်း (မန်းတက္ကသိုလ်)၊ ဦးသောင်းလွင်သီး ဒင်ႏပျꩻလွဝင်ꩻ ဝွေꩻသီးဉာဏ်ႏကထွꩻအတွိုင်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဒင်ႏပျꩻချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းကအဝ်ႏသုံꩻ၊ ကအဝ်ႏတဲမ်းဒါႏ မန်းလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ မူလသရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏ တမဲန်ႏတဝ်း၊ အမာႏပါအာငါႏအကျောင်ꩻ၊ လိတ်မွူးတွယ်ꩻ သရစဲဉ်ႏဖုံႏလဲ့ တစွို့ꩻတမဲဉ်ႏလို့တဝ်းတဲင် သွဉ်ယပ်ꩻမတ်ယပ်ꩻ၊ သျုက်တရေင်ငါႏအကျောင်ꩻဖုံႏလဲ့ ပါလွဉ်သွူ၊ "နီမန်းလိတ်ယို မဉ်ႏအွဉ်ႏမဲဉ်ႏ စဲဉ်ႏစွို့ꩻသရစဲဉ်ႏ လိတ်မွူးစဲဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်အီႏယိုꩻအကျောင်ꩻ"ဒင်ႏပျꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ပါသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻကျောင်ꩻထွက် ဓမ္မာစရိယ၊ ဘီအေသား ဒေါ့ꩻရိုꩻလွေꩻနုဲင်းယိုသွူ။ "လိတ်အမဲန်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏသီးကရိုꩻအတွိုင်ꩻဒျာႏရင်ꩻ၊ နီမန်းလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏ တမွေးတမဲဉ်ႏတဝ်း ကဲန်းအာအာဒျာႏရင်ꩻ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နီမန်းလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ဖျင်မဲန်ႏတယိုꩻတဝ်းဒွုမ်၊ သုံꩻလွေꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻမꩻ အဆင်ႏပြေႏသွူ၊ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နီမန်းလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏလိတ်ဖြုံႏမာႏတဲင် ကတဲမ်းထွူလဲန်း လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏဖုံႏ၊ ကျမ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အာငါႏလဲန်း၊ အီႏဖျင်ခွုန်ꩻနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း နေးတွမ်ႏလိတ်ဖြုံႏမဲန်ႏ၊ လိတ်ဖြုံႏစွုမ်ႏတဲင် အီႏတဲမ်းအီခရာႏ နီမန်းငဝ်းလဲ့ တအဲန်ထဝ်း၊ မန်းငဝ်းအနေႏနဝ်ꩻ လိတ်ယိုခါအတွိုင်ꩻငါလဲ့ လိုမ်းကိုမ်ႏလဲန်း "ဦးသောင်းလွင် ထွိုင်ႏရိုꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မန်းလိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပညာႏသားအလင်ဖုံႏလဲ့ စင်းထဲမ်တဝ်း၊ စင်းဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏတဝ်းတဲင် ထောက်ခံႏဗာႏဒျာႏ ဦးသောင်းလွင်ငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
သရခရာႏ
ခါးလားကထောင်လွူꩻ မန်းသရခရာႏနဝ်ꩻ ထောင်လွူꩻစံꩻရီးအွဉ်က ပါဠိသရသွူ၊ နီသွဉ်းသီး ကသွဉ်ဗာႏဖိုဒါႏ ကစ္စည်းသဒ္ဒါႏကျမ်ꩻကိုနဝ်ꩻ ပါဠိသရ အဝ်ႏ(၈)ဖြုံႏသွူ။ "ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- အ-အာ၊ ဣ-ဤ၊ ဥ-ဦ၊ ဧ-ဩ ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပါဠိဘာႏသာႏနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ (၈)ဖြုံႏလွုမ်ꩻလဲ့ ပါဠိဘာႏသာႏအလꩻ ကလိုႏအပ်ဒါႏ အငဝ်းထန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိုမ်းကိုမ်ႏလဲန်းဒျာႏတဲင် ထဲမ်ထဲင်းခရာႏ တလိုႏတဝ်းသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ ပါဠိဘာႏသာႏ တရာꩻဒေႏသနာႏဖုံႏယိုလဲ့ ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏယို ထူႏသုံꩻလွေꩻလို့ဒျာႏ၊ သရလိတ်ဖြုံႏဖုံႏယိုလဲ့ လိတ်ဖြုံႏအပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ တအဲန်ထဝ်း၊ သဒ္ဒါႏဆရာႏ ကဖန်သမုတ်သေꩻခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ထူႏသုံꩻလွေꩻတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻဒျာႏတဲင် ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ ထဲမ်ပယ်ႏခရာႏ တအဲန်ထဝ်းသွူ။
မန်းသရ(၂)မျိုꩻ
အဲ၊ အို ယို(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻလဲ့ မန်းငဝ်းမန်းလိတ်ကို အဝ်ႏသုံꩻဒျာႏရင်ꩻတဲင် သရပိုႏတမွေးတဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏဒျာႏရင်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ "ဪ"သရယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ လိုႏလဲ့တလိုႏတဝ်း၊ အဓိပ္ပါယ်ႏလဲ့ တအဲန်ထဝ်း၊ ထွာဒျာႏသရပိုႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ "အံ"ယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အ-သရ မုဲင်ကီဒျာႏတဲင် သမုတ်ခေါ်ခေါ်သရတဖြုံႏနဝ်ꩻ တသေန်ႏလျောႏတဝ်း၊ သရပိုႏဒျာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေသွူ။ "အား"ယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻထဲင်း အာ-သရမုဲင်နီဖြုံႏဒျာႏထဲင်း၊ လိတ်မွူးတွယ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အာ-သရအဝ်ႏလဲန်း၊ အာသရယို ပေါႏသော့ꩻဖေႏ မုဲင်နီဖြုံႏလဲ့ ထွာလဲန်းဒျာႏ "အား"တဲင် "အား"ယို သမုတ်ခေါ်ခေါ်၊ ဖန်ခေါ်ခေါ်သရနဝ်ꩻ သေန်ႏလျောႏမုꩻ ယိန်းတအဲန်ထဝ်းထဝ်းသွူ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏသရတဲင် မန်းလိုꩻမျိုꩻသီး ချို့ꩻယွင်ꩻချက်ယို ဝွေႏဖန်ႏယီနယ်ဗာႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏသရ
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိတ်မွူးယိုခါနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏသရ(၁၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ- မန်းသရ ၂-မျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၃)ဖြုံႏဒျာႏ၊ ပအိုဝ်ႏသရနဝ်ꩻ ရဿဒီဃ နီဖြုံႏတတွယ်ꩻ၊ အဝ်ႏ(၈)တွယ်ꩻ (၁၆)ဖြုံႏတဲင် အာလဲန်း၊ စွုမ်ႏလဲန်း မန်းသရသွူ။ ပအိုဝ်ႏသရ (၁၆)ဖြုံႏအကို "အုဲင့်-အုဲင်"သရယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ နယ်ꩻခရာႏအဝ်ႏ "င်"င-သွတ်ꩻသွူ၊ င-သွတ်ꩻပါလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပါတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏလဲန်းဒျာႏ "အုဲ့-အုဲ"ရင်ꩻတဲင် င်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအပိုႏ၊ င်-သွတ်ꩻ လိုႏတဝ်းသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း "အော်"သရယိုတဖြုံႏအကို ကပါဒါႏ တွမ်ႏထွို့ꩻစွဲႏ "-်"ယိုနဝ်ꩻလဲ့ လိုႏတဝ်းနေနေသွူ၊ ထွို့ꩻစွဲႏတပါတဝ်းလဲ့ အငဝ်းထန်ႏလဲန်းဒျာႏ "အော"တဲင် ထွို့ꩻစွဲႏနဝ်ꩻ အပိုႏဒျာႏသွူ၊ ကသော့ꩻပါထွို့ꩻစွဲႏနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းမန်းလိတ် ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသရအကို နယ်ꩻခရာႏ အဝ်ႏအချက်(၂)ချက်သွူ။
ဗီးအကျောင်ꩻခရာႏ
ခွေသွဉ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဝွေႏဖန်ႏရေꩻရွမ်ဖြုဲင်ꩻတဲင် ဝွေႏဖန်ႏသရခရာႏထွူနဝ်ꩻ အီႏဝွေႏဖန်ႏလုဲင်ႏ "ဗီး"ခရာႏသွူ။ ဗီး-နဝ်ꩻ ပါဠိ'မန်း'ပအိုဝ်ႏ သိုမ်မျိုꩻလို့လို့ အဆေ့ꩻ အအာလဲ့နဝ်ꩻ၊ အလွိုးအငုဲင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ ဗွိုန်လို့လဲန်းလွဝင်ꩻတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အဆေ့ꩻ-အအာ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အလွိုးအငုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေႏဖန်ႏခရာႏ တအဲန်ထဝ်းသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ကဖန်ဒါႏဗီးမဉ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းဗွိုန်ဗီး ၂-ဖြုံႏယို ဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻ "အရီး-အဆုဲင်ꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သေန်ႏလျောႏမုꩻအဝ်ႏငါႏသွူ၊ လိတ်မန်းနဝ်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻမွေးတဝ်း၊ အငဝ်းဗွိုန်ဗီး ၂-ဖြံႏယို ဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻ "အကြီး-အငယ်"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏ။ ဥပမာႏ "က"ကြီး၊ "ဂ"ငယ်၊ ထွားအလွိုးအငုဲင်ꩻ ချင်းဖန်ဖေႏလဲ့ အဝ်ႏ၊ ဥပမာႏ- "စ"လုံး၊ "ဇ"ကွဲ၊ "ဈ"မျဉ်းဆွဲစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ။
မန်းသီးကဖန်ဒါႏ ဗီးမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ယဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ သေန်ႏဒျာႏ၊ ယဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ သေန်ႏတသေန်ႏတဝ်း စင်းဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ယဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ တသေန်ႏတဝ်းသွူ။ ဥပမာႏ- "ဃ"နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ဃ-ကြီးလဲ့ တွိုႏ"ခ"နဝ်ꩻ တဟဲ့ꩻတဝ်း ခ-ငယ်တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻတေား"ခခွေး"နဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းသွူ၊ "ဗ"နဝ်ꩻ ဖဲ့ꩻကီတကွစ်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"ဗ-ထက်ခြိုက်"နဝ်ꩻ မွေးဒျာႏလဲ့ "ဓ"နဝ်ꩻ ဖဲ့ꩻလတတကွစ်ꩻတဝ်းတဲင် ကဟဲ့ꩻဒါႏ "ဓ-အောက်ခြိုက်"နဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းသွူ။ "ဠ"နဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဟဲ့ꩻ ဠ-ကြီးလဲ့ တွိုႏ"လ"နဝ်ꩻ တဟဲ့ꩻတဝ်း လ-ငယ်၊ ဟဲ့ꩻဗော့ꩻရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ သေန်ႏတဝ်းသွူ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏမန်းဗီးမဉ်ꩻတဲင် ဝွေႏဖန်ႏယီးနယ်ဗာႏ အာႏပေႏချက် ယဟူးယဟန်ႏသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါ ကစဲန်ႏလွေꩻဒါႏ လိတ်မွူးတွယ်ꩻနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ စဲန်ႏလွေꩻသရစဲန်ႏအတွိုင်ꩻတဲင် သွဉ်ယိုꩻ၊ မတ်ယိုꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)မာꩻငါ အသွတ်ꩻစဲန်ႏတွိုင်ꩻ တမွေးလို့တဝ်းဒွိုန်းတဲင် အဝ်ႏသျုတ်၊ အဝ်ႏတရေင်နေဒွိုန်းနေနေသွူ၊ မန်းလိတ် သူငယ်တန်ꩻ၊ ပထမတန်ꩻ မြန်မာဖတ်စာ လိတ်စောင်ႏယိုခါနဝ်ꩻ သရစဲန်ႏတွိုင်ꩻ၊ အသွတ်ꩻစဲန်ႏတွိုင်ꩻ တမွေးတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ အမဲန်စဲန်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ အစဲန်ႏဒျာႏတဲင် သွဉ်ယပ်ꩻ၊ မတ်ယပ်ꩻလဲန်း လိတ်ပအိုဝ်ႏမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻသွူ။