cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပျူခွိုꩻနွယ်ႏအောဝ်ႏနေဒွိုန်း
ပျူတွမ်ႏသထုံႏ
ဒေါက်တာမတင်ဝင်း (ပညာရေးတက္ကသိုလ်)ကတဲမ်းဒါႏ "သမီးကိုပြောဖြစ်ေသာ ပုံပြင်များ"လိတ်စောင်ႏကိုနဝ်ꩻ "ပျူမြို့တော်ဟောင်း အိုင်းစတိုင်း"စတဲင်ရွမ်ဖြုဲင်ꩻပါ (လိတ်မဲ့ငါ-၁၄၄)။ မဉ်ႏထောက်ထွား ဒေါက်တာမတင်ဝင်း မှတ်တမ်းယိုနဝ်ꩻ သထုံႏတွမ်ႏပျူလိုꩻမျိုꩻယို ထွာတဆုံꩻချင်ႏ၊ တယာႏချင်ႏ သက်သေႏတဉ်ႏခွေါင်တန်သွူ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ တဲမ်းလိတ်သားယို ထွားလွဉ်လိတ် သမဲင်ꩻရာႏဇာႏဝင်ႏ ကားမုဲင်ꩻစောင်ႏစောင်ႏ၊ နေင်ႏပေါင်ꩻ(၃၀)လွိုကိုကာႏလ သထုံႏဒေႏသတရပ်တစပ် ကမော့ꩻဒါႏ ပျူလိတ်လုံး အထောက်အထားတခြိုꩻ ပျူတင်္ဂါꩻ၊ ပျူပတီꩻ-စတဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဖိုတဝ်း မတ်တန်ꩻ၊ အလွိုးဝင်ꩻပလို့ꩻတဗစ်ꩻခါꩻဒျာႏ၊ အွဉ်ႏထိုꩻမားနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ ပုဂံႏခမ်း အနောႏရထာႏ ထင်ႏတွိုက်ꩻတဲင် ခမ်းသထုံႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဗာႏ၊ ခမ်းသထုံႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏပျူတခွိုꩻလိုမ်း ကုဲင်ပြင်ꩻလို့ထိုꩻဗွိုန်ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာနိုင်ပန်းလှတဲမ်း "သုတေသနစာပေများ"ကိုပါလွဉ်နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ (ထွားသွော့ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်-၃၃၊ မဲ့ငါ-၃၃/၃၄ အဗွေႏတဲမ်းမန်းနေးဒျာႏတဲင် စီႏခြပ်ပါတဝ်းဒွုမ်အကျောင်ꩻ)။ ပျူ၊ ပြူ၊ ပအူ လိုꩻမျိုꩻ ထိုꩻမားစွိုးထဲ့လို့လဲဉ်း၊ မီႏထွာမွေးနုဲင်းနဝ်ꩻ ကောကန်ႏကွက်သား အဝ်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ တအဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻ ကွပ်စွဉ်ႏအဝ်ႏပျူ၊ ပြူတွော့ꩻ ခေတ်ယိုခါ ဟန်ႏသနီꩻ ပြောင်ꩻကြုဲင်ꩻတေားလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအဝ်ႏမꩻ (တနယ်ꩻ) ပြောင်ꩻကြုဲင်ꩻလုဲင်ႏ ပအူ ပအိုဝ်နဝ်ꩻမꩻ မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ရဲးပါႏ (ကန်ႏကွက်)ဗာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဟာႏလိုꩻမျိုꩻတန် အံႏမျောႏမာꩻဖေ့လိုꩻမျိုꩻပေႏ ထီႏဗာႏ မော့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻမကောင်း စွိုးခွိုꩻအမျိုꩻသာꩻခေါင်းဆောင် ဖြားဗွာဦးလှဖေ ကဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏ ငဝ်းမိန်းငွါ (၂-ချက်၊ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏနေနေ၊ ပါစွဉ်ႏနေင်ႏလာ၊ ခင်ႏလမ်း၊ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်-၃၃၊ မဲ့ငါ-၃၄/၃၅၊ ဟော်ꩻထွားသွုပ်ဒျာႏသွော့နဝ်ꩻကိုအကျောင်ꩻ)။ ထောင်ထွေထွားသွော့ သမဲင်ꩻအခင်ႏခြောင်ꩻ၊ ကဉ်းယူႏစွေးစံꩻသွော့- ပျူ၊ (ပြူ-အငဝ်းထန်ႏ ပရူ) ပအူ-ပအိုဝ့် ပအိုဝ် ပအိုဝ်း-တရန်းထွူတရန်း ငဝ်းကြုဲင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ပျူ-ပအူ-ပအိုဝ်ႏထွာနွောင်ꩻတဆုံꩻချင်ႏ၊ တစွိုꩻချင်ႏအကျောင်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ (ပီအဲန်အို)ဥက္ကဋ္ဌ ဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီ ဟော်ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏ မွိုးဖါလူထုတရာꩻ နုဲင်းဆꩻလယို-
ပျူတွမ်ႏပအူ-ပအိုဝ်ႏ
"ပျူယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုခါ ငဝ်းဝေါဟာရအဗော့ꩻသွတ်ꩻ၊ ငဝ်းအဗော့ꩻသွတ်ꩻ တွမ်ႏကဟဲ့ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏ ပအိုဝ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻလို့ဝင်ꩻတဲင် ပျူနဝ်ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏယို အီႏထွာတနွယ်ႏချင်ႏကွေး၊ တခွိုꩻချင်ႏ ကယူႏဆပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏစားနဝ်ꩻ အဝ်ႏသနဲ့ဗွေႏဩ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး စဲစ်ဆေꩻသမဲင်ꩻအခန်ꩻကဏ္ဍနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးတဝ်းတဲင် အရွီးအခိုႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သဖော်ꩻတရာꩻ ဖေႏနေးကသေအီဗာႏ ဒင်ႏပျꩻခြုဲင်းနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏဩ။ ပျူအခွိုꩻအနွယ်ႏကိုပါဝင်ႏ ပါသော့ꩻနွောင်ꩻ- နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏ ကလဲဉ်းခိုႏချာ မဟာမစာႏနဝ်ꩻ ခမ်ႏသမဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ပိုင်အိုတရိုꩻတဝ်း၊ ပိယိုတရိုꩻတဝ်း၊ ပိယောတရိုꩻတဝ်း၊ တွမ်ႏပျူ တွမ်ႏပအူ မီႏ(သွုပ်ဆွိုင်ꩻ)လို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဗော့ꩻလို့ဝင်ꩻတဲင် ပညာႏသျင်ႏ အယူႏအဆအလꩻ ကရိုꩻသားနဝ်ꩻ နီနာꩻပအိုဝ်ႏယို ကလဲဉ်းခိုႏချာမဟာမစာႏ ထင်ႏသျာꩻလိုꩻမျိုꩻ ပျူအခွိုꩻအနွယ်ႏကို ပါဝင်ႏပါသော့ꩻနွောင်ꩻအကျောင်ꩻတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးဟွုန်ထွꩻသေထွꩻဗာႏသနဲ့ဩ"
ပျူနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏယိုသွူ
ယိုခါနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏအဆွုမ်ႏ လဲင်ꩻမော့ꩻဒွုမ်၊ လဲင်ꩻထိုꩻမားထံကရိုꩻနဝ်ꩻ ထုံꩻစံႏထွာနွောင်ꩻတဝ်း၊ တရိုꩻရိုꩻတဝ်းတဲ့ ခွိုꩻနွယ်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏယိုသွူ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပညာႏသျင်ႏ (သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ)ဟံးပေါင်းအာအာနဝ်ꩻ လက်ခံႏလွဉ်သနဲ့ဗွေႏဩ။
ပျူလိုꩻမျိုꩻအဗော့ꩻခြꩻသွတ်ꩻ အဝ်ႏသီပအိုဝ်ႏ မန်းသမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ လက်ခံႏလွဉ်
အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ခွေသွဉ်းကထင်ႏအဝ်ႏဒျာႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏ (ရန်ႏကုန်ႏ)ကိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏမန်းပညာႏသျင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းပနဲးဆွေꩻနွေꩻအုံမွန်းဗာႏသနဲ့၊ ထင်ႏဆွေꩻနွေꩻလွဉ်နဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အယူႏအဆအလꩻ ကရိုꩻသားတဲ့ ပျူလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ သံးလွိုထင်ႏသျာꩻတဲင် ယိုခါဟန်ႏသနီꩻ အဗော့ꩻခြꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသီပအိုဝ်ႏမွေးသနဲ့-ကလက်ခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏလွဉ်သနဲ့ဗွေႏဩ။
ဖေႏနေးကတိုꩻတက်၊ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ ဖေႏကအဝ်ႏ
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် ဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ဖေႏနေးကတိုꩻတက်၊ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ ဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲးယို စဝ်းစဝ်းခါ ခွေသွဉ်းကဒေါ့ꩻဒျာႏ အခေႏခံႏ အရွီးအခိုႏ ကလဲဉ်းခိုႏချာ အဝ်ႏလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သမဲင်ꩻရွီး အဝ်ႏလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကရိက္ခေႏခံႏလꩻတဲင် ခွေသွဉ်း (စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ)ခြုဲင်းစေနယ်ဗာႏသွူဩ။ (ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ၊ ပီအဲန်အို ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ) ပွယ်ꩻဟော်ꩻဖေႏမွိုးဖါလူထုတရာꩻ ငဝ်းငွါမိန်းထန်ႏ သမဲင်ꩻဝင်ႏ၊ ဟော်ꩻနေင်ႏ ဌာႏန-ကျောင်ꩻထို၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနယ်ႏ၊ တရာꩻတိတ်ခွေႏကိုလွဉ် လွေꩻမော့ꩻခွဲး တိပိဋက ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသိရိန္ဒာဘိဝံသ (ယောဆရာတော်)ဝိသုဒ္ဓါရုံကျောင်းတိုက်၊ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ။
ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏ၊ ကစ္စည်းသဒ္ဒါ
အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ (အမျာꩻသုံꩻ မန်းခမ်းတခမ်းလိုမ်း)။
ထီသိမ်ႏမူ သရ(၁၂)ဖြုံႏ
အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ ဩ၊ ဩာ်၊ အို။ နေးတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ အထွူႏအဖွီ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းတဲင် ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ထီသိမ်ႏ ထဲ့သော့ꩻယင်း အဲ၊ အုဲင်၊ ဩာ်၊ အို (၄)ဖြုံႏတွော့ꩻ စုခြွဉ်းထွာညီꩻဝင်ꩻ သရ(၁၂)ဖြုံႏ။ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းဒါႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာ"လိတ်စောင်ႏ မဲ့ငါဒို့ꩻ (ကျောင်ꩻသားပေႏရုတ်၊ ဆဲင်တောင်းပွို၊ ခူးတူႏပေါက်) လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ (၁၃၀၉)ခုနှစ်၊ ကဆုန်လ္ဆန်း(၁၅)ရက် ရေးသားစီရင်၍ပြီးသည်။ လိတ်စောင်ႏကို တဲမ်းပါနုဲင်းနဝ်ꩻ ထင်ႏတွိုႏ ကေားဇာႏနေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးနျꩻထန်ႏဗာႏ ရန်ႏကုန်ႏ ကိုရှိန် ပုံနိပ်တိုက်နဝ်ꩻသွူ။
လိတ်မွူးထီသိမ်ႏ ငဝ်း(၆)ရန်း
က က ကာ ကာ ကား ကာ။ (နီဖြုံႏ-၄ဖြုံႏ-၆ဖြုံႏလောင်းကီနဝ်ꩻ လာခဝ်သင်္ကေတပါ၊ စီႏခြပ်လꩻတဝ်းတဲင် သေနာႏဖေႏသွော့) ကိ ကိ ကီ ကီ ကီး ကီ ကု ကု ကူ ကူ ကူး ကူ "အဟောင်းကိုမှီ၍ အသစ်ကို တီထွင်ခြင်း"ငဝ်းနဝ်ꩻတွိုင်ꩻ အလီꩻတွမ်ႏအတသာယို အညမည တဗာႏတွမ်ႏဝောႏ အုံဒေါင်လွဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏကမ်းချာငါလို့ဝင်ꩻ၊ ကေꩻဇူꩻတရာꩻ အဝ်ႏဒင်ႏချာငါလို့ဝင်ꩻ၊ ကင်ꩻငက်ခွါႏညာꩻဝင်ꩻ လꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ဖြုံႏအမုဲင် (လာဆန်ꩻစ) ဆꩻကီယိုနဝ်ꩻ ခြပ်စီႏလိတ် ခြပ်လိတ်သား (ပုံနိပ်တိုက်)သူꩻ မော့ꩻတလူႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏတဲင် ထင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၂၄-ဗာႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻ ကပါဒါႏ ကျောင်ꩻသိမ်တောင် စင်ꩻနန္ဒဝံသ (ဓမ္မာစရိယ) ပါတွမ်ႏ စင်ꩻစန္ဒိမာ (ဓမ္မာစရိယ) ယိုခါ ထွက်ငဲး (ပင်လောင်ꩻ) ဝွေꩻဗွေႏသီး တွိုင်ႏပင်ႏအုံမွန်းဝင်ꩻတဲင် ထဲမ်ညီꩻဝင်ꩻ ဗျဉ်းအမုဲင် (သင်္ကေတ)ပြွတ်ပြောင်ꩻဖေႏ အမုဲင် ခင်ႏလမ်းအုံ နုဲင်းဆꩻလယို- က ကꩻ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ။ ကိ ကိꩻ ကီ ကီꩻ ကီး ကီႏ။ ကု ကုꩻ ကူ ကူꩻ ကူး ကူႏ။ စတဲင် လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ (အခွုမ်ꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ စင်ꩻနန္ဒဝံသ၊ စင်ꩻစန္ဒိမာ ခေတ်စိုးစူကို ကွဲးတဲမ်းတဲမ်း၊ ကွဲးလွူꩻလွူꩻအာအာတဲင် နေးတွမ်ႏပအိုဝ်ႏငဝ်းထင်ႏလင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းတဲင် စင်ꩻနန္ဒဝံသ၊ စင်ꩻစန္ဒိမာ ဝွေꩻဗွေႏသီးနီꩻပါꩻ တဲမ်းယင်း အံ၊ အား သရ(၂)ဖြုံႏတဲင် ထွာညီꩻဝင်ꩻ သရ(၁၄)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုရ်ႏသံႏဃာႏစွိုꩻ သရ-၁၆ဖြုံႏ
ထွားဗာႏတဲင်သေ၊ မာꩻဗာႏတဲင်သေ၊ ကွဲးတဲမ်းတဲမ်း၊ ကွဲးလွူꩻလွူꩻအာအာတဲင် နေးတွမ်ႏပအိုဝ်ႏငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏယင်းတဲင် ထဲမ်ယင်း အဲ့၊ အော့ သရ(၂)ဖြုံႏ ထွာညီꩻဝင်ꩻ သရ(၁၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ပျူလိတ် ငဝ်းအဝ်ႏ(၈)ရန်း
ပျူလိတ်ငဝ်းထင်ႏလင်ꩻဖွိုႏထို ငဝ်းအဝ်ႏ(၈)ရန်းအကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏဗွေႏ မော့ꩻလွဉ်နုဲင်းဆꩻလယို- (တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏတဲင် စီႏခပ်ပါဒွုမ်၊ ပျူလိတ်၊ ပျူငဝ်း ပါတွမ်ႏ ဝစ္စပေါက် (၃)ဖြုံႏအကျောင်ꩻ၊ အလုဲင်းထွားချာသွော့ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်-၃၃၊ မဲ့ငါ-၃၈/၃၉)
လိတ်မွူးထီသိမ်ႏမူ အငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ (၆)ရန်း
က ကꩻ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ။ ကိ ကိꩻ ကီ ကီꩻ ကီး ကီႏ။ ကု ကုꩻ ကူ ကူꩻ ကူး ကူႏ။ မန်းခမ်းလဲဉ်းရီး လွတ်လပ်ရေꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး လိတ်မူပေါႏထန်ႏအာတန်သွူ၊ ကသေထွꩻနဝ်ꩻ (၁) ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ထီသိမ်ႏမူ (၂) ဗွေႏဗွန်အိန္တာႏ ဒုံလီꩻကောင်မူ (၃) ဗွေႏဗွန်ဣန္ဒဝံသ ပင်စုံမူ (၄) ဗွေႏဗွန်ပဏ္ဍဝ ပင်ႏတရား လွယ်ပွတ်ꩻမူ (လိတ်တမွန်ႏစောင်ႏကိုလွဉ်) လိတ်မူအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ စံကာꩻမူ၊ စခုဲင်းမူ၊ ဗောင်းမူ၊ သီႏသဲင်ႏ တောႏရꩻ ဗွေႏဗွန်ဝရိန္ဒမူ။ သီႏသဲင်ႏ ကျောင်ꩻတောႏရꩻ ဒုတိယဗွေႏဗွန် ဦးဝါယာမိန္ဒစူကိုလက်ထက် ဝွေꩻဗွေႏသက်တောႏ(၇၃)နေင်ႏ၊ ဝါႏတောႏ (၅၃)ဝါႏ၊ ၁၃၅၃-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလောင်း(၁၄)နီꩻ လွဉ်ႏထိုꩻဝွေꩻဗွေႏယို အတပဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ သီႏသဲင်ႏတောႏရꩻလိတ်မွူး(၈)ရန်းယို သွဉ်ဗာႏဖိုသား အဝ်ႏဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻ အဝ်ႏအာတန်၊ သေထွꩻထီႏထွꩻဗာႏ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လိတ်မွူး(၈)ရန်း မူဆꩻကီယိုနဝ်ꩻ ပထမစွိုꩻ(၄)မူနဝ်ꩻ ဒင်ႏကီဗာႏ ဗွေႏသံဃာႏတန်၊ အဝ်ႏကုဲင် ဒုတိယစွိုꩻ (၄)မူနဝ်ꩻ အလွိုးဒင်ႏနယ်ဗာႏတဝ်း ဗွေႏသံဃာႏ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဒေႏသ ပါꩻမုဲင်ꩻသွဉ်ချာ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွိုꩻလဲ့ အဲဉ်ထဝ်းဒွိုန်းကာႏလခိန်ႏခါႏ ပညာႏဗွေႏ ပညာႏသျင်ႏသီး ထေအစွန်ꩻခေးပြဲင်ႏဝင်ꩻထာꩻဒါႏ နုဲင်းနဝ်ꩻမွေးတဝ်း၊ တနယ်ႏတွမ်ႏတနယ်ႏ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻညာꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အကျောင်ꩻတပါꩻ၊ ပရိယတ္တိထွန်ꩻကာꩻတဝ်းတဖဲ့ꩻ၊ လိတ်မွူးအမူမုဲင်ꩻတယဝ်း နမ်းတဖြာꩻတာႏ အကျိုꩻတမွေးတဝ်း၊ အမျာꩻအကျိုꩻ ခမ်းထီအကျိုꩻဒျာႏ။ ဥပမာႏ- ဗွန်ပီနုဲင်း အမေႏရိကန်ႏ၊ ဂျပန်၊ ဂျာမနီ၊ ခယ်ႏစတဲင် သိပ္ပံပညာႏဗွေႏသီး ကထွင်ႏဒါႏ ဂျစ်ကာꩻ၊ ဟဲင်းလပ်၊ ဒဲင်နာ၊ သုံးဘိန်း၊ လေးဘိန်း၊ ဆယ်ဘိန်းကာꩻ (၂၂)ဘိန်းကာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗဟုသုတ အထောက်အကမ်း ထာꩻသေယံထွာနဝ်ꩻ ထွားချာသွော့ "မော်တော်ကားသမိုင်း၊ မီးရထားသမိုင်း၊ ယက်ကန်းသမိုင်း၊ အထည်စက်ရုံသမိုင်း" ကာꩻ(၄)ပိန်မာꩻကီထွိုင်ႏပေါႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏနွောင်ꩻအာကွန်ႏ၊ လိုꩻထိုမ်းလဲ့တွမ်ႏအာ၊ နွောင်ꩻအာတဲင် ဖိုးလေား၊ သလေားနဝ်ꩻ နွောင်ꩻဆေ့ꩻ၊ ရွဉ်တဲ့လꩻဆေ့ꩻတဲင် ကာꩻသားတွမ်ႏ ဖိုးလေားသေလေားသားနဝ်ꩻ ထွာဗာႏဖိုဝင်ꩻ ပဋိပက္ခပျဿနာႏ၊ တညတဝ်းခွꩻရောင်းယင်းဒျာႏ၊ စက်ယုံႏတန် ထွိုင်ႏပေါႏတဲင် နေးတွမ်ႏစူလေင်းလူႏသားနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻလꩻဆေ့ꩻထိုꩻ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ငဝ်းအာဒါႏ၊ ငဝ်းအာဗာႏဖိုကရိုꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာ့သမိုင်းကို ထွာညလဲဉ်း၊ ထွာအာလဲဉ်း၊ ဟဝ်ရောဝ်းညီꩻယင်းဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (နဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးယင်းဒျာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်-၃၃၊ မဲ့ငါ-၄၀)
ဗွေႏဗွန်ဝရိန္ဒ တောႏရꩻလိတ်မွူး ၈-ရန်း
၁။ က ကꩻ က့ က့ꩻ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ ၂။ ကိ ကိꩻ ကိ့ ကိ့ꩻ ကီ ကီꩻ ကီး ကီႏ ၃။ ကု ကုꩻ ကု့ ကု့ꩻ ကူ ကူꩻ ကူး ကူႏ
ငေါဝ်းသွစ်ꩻရန်း" "အငဝ်းထန်ႏပုံႏစံႏ
၁။ က - မန်းငဝ်းထန်ႏ ကကြီး၊ ကအက္ခရာႏ ၂။ ကꩻ - ကꩻဆဲင်ꩻ ၃။ က့ - မွေးတဝ်းက့၊ ဝ့ထီလင်ꩻ ၄။ က့ꩻ - မ့ꩻစꩻစွဲးကို ၅။ ကာ - ကာချာကာငါ ၆။ ကာꩻ - နောင်ကာꩻ ၇။ ကား - ကားငါႏ ၈။ ကာႏ - ကာႏဆွဉ်ႏ။ ၁။ စိ - စိတို ၂။ စိꩻ - ယူးငဝ်းစိꩻစိꩻ ၃။ စိ့ - ထီစုစိ့ ၄။ စိ့ꩻ - တစူးတစိ့ꩻ ၅။ စီ - နင်ꩻခံꩻစီ ၆။ စီꩻ - စီꩻဖြွဉ် ၇။ စီး - မာꩻစီးမုဲင်ꩻ ၈။ စီႏ - တခေါ့ꩻစီႏ
ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏ
အဗော့ꩻသွတ်ꩻပါꩻမုဲင်ꩻနဲး အဗော့ꩻသွတ်ꩻပအိုဝ်ႏ၊ မန်းလိတ်မွူး(မြန်မာသင်ပုန်းကြီး) ငဝ်းအဝ်ႏ(၃)ရန်း၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး ငဝ်းအဝ်ႏ(၆)ရန်း၊ သော့ꩻထဲမ်ယင်း (၂)ရန်းတဲင် ထွာငီꩻဝင်ꩻငဝ်း(၈)ရန်းနဝ်ꩻသွူ၊ ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ၊ ငဝ်းဖွိုႏထိုဗွိုန်ဝင်ꩻသွူ၊ ပျူနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခွိုꩻဒျာႏ၊ တဆုံꩻချင်ႏတမွူးချင်ႏ အဗော့ꩻသွတ်ꩻ စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻ။ ပျူနှင့်မြန်မာ ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏအဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻအဗော့ꩻသွတ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻသုတေသီ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ဗွေႏရဟန်ꩻမူႏခိုခွန်နင်ꩻသီး ပါတွမ်ႏထွားဟော်ꩻလိတ် ပရိသတ်သီး တဖဲ့ꩻတခဝ် သုဲင်ꩻတတွတ်ꩻ အွတ်ꩻတခြုံး၊ ထေင်တခူꩻ ဆာႏတတုဲင်အနေႏ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻ ထိုမ်ႏစုရွမ် သမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏ၊ လိတ်လုံးဖဲ့ꩻ ပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ အစွိုꩻအဗူႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ ခမ်းကောင်ခမ်းဒွမ်တစွိုးခွိုꩻလိုမ်း စွီႏတင်ꩻစူတဲင် စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻ အရွီးအခိုႏကထွာဒါႏပျူယို အဝ်ႏဟံႏကိုတဲ့ ခူႏထန်ႏ၊ အဝ်ႏခမ်းထန်ႏ ခယ်ႏအင်္ဂလိပ်သမဲင်ꩻကိုတဲ့ ထူႏသဲင်ꩻလွဉ်၊ ထေဗာႏအနီꩻအရင်ꩻ အွော့ꩻပေါႏထန်ႏ အခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်းအကျောင်ꩻ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယို နေးတွမ်ႏဥက္ကဋ္ဌဖြားတန် စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ အငဝ်းမိန်းငွါ တခူးတခဝ်တဲင် အွဉ်ႏသွတ်ꩻအခန်ꩻ နုဲင်းဆꩻလယို- "အတိတ်ကာႏလ ပျူကရိုꩻနဝ်ꩻ ပုဂံႏခေတ် ပျူလိတ်လုံး၊ ပျူလိုꩻမျိုꩻစဲင်းစဲ့ ထင်ႏသျာꩻအဝ်ႏဒျာႏဩ၊ ဗော့ꩻနေင်ႏ (၈၀၀) (၉၀၀)ရျာꩻကို စဲင်းစဲ့ထင်ႏသျာꩻအဝ်ႏဒျာႏတွော့ꩻ ယိုခါနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏအဆွုမ်ႏ လဲင်ꩻမော့ꩻဒွုမ်၊ လဲင်ꩻထိုꩻမားထံကရိုꩻနဝ်ꩻ ထုံꩻစံႏထွာနွောင်ꩻတဝ်း၊ တရိုꩻရိုꩻတဝ်းတဲ့ ခွိုꩻနွယ်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏယိုသွူ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ ဟံးပေါင်းအာအာနဝ်ꩻ လက်ခံႏလွဉ်သနဲ့ဗွေႏဩ" ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင် ခမ်းရင်ꩻသား သမဲင်ꩻသုတေသနစွိုꩻ အစိုႏရ၊ ခမ်းကို ခမ်းထန်ႏ မီႏလွဉ်ရီရွောင်စိန်ႏစွော့ꩻဒါႏ အဗာႏမုဲင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻ အဗော့ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အထောက်အကမ်း လုံးထွန်ႏယံကထွာအီတဲင် တဲမ်းစုရွမ်ဗာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုသွူဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏ
"ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏ"
သမဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
အောဝ်ႏသ္မိတိ-သမ္မုတိကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းပါဠိမူလကိုတရန်းတဲင် ထွာလွဉ် သမုတ်-သမုဲက်-သမဲင်ꩻကစဒါႏ အဟဲ့ꩻဟောင်ဖုံႏ ပေါႏလွဉ်အကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ယူႏတွေꩻ့ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သမ္မုတိ-နဝ်ꩻ ဖေႏနွောင်ꩻအနက် သတိလꩻ-ယူႏလꩻအီခရာႏဖုံႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းယို အတိတ်ကာႏလကို ကထွာကကုဲင်လွဉ် အခရာႏဖုံႏအတာႏ ရေႏရောႏဒင်ႏခါꩻမတ်တန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်တဖြုံႏ လုဲင်ႏပြောင်ꩻလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ သမဲင်ꩻရဲန်ႏလဲ့ လုဲင်ႏပြောင်ꩻလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻ ဓမ္မတာႏသဖော်ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ အတိက်သမဲင်ꩻရဲန်ႏနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏထွူတကာႏတဝ်း အနာႏဂတ်တာႏ ကုဲင်ထွာလွဉ်ဒါႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻလဲ့ ရံꩻထွားရိက္ခေႏလꩻအီပါနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻယို မဉ်ႏသေချာတဝ်း ဝွေꩻသီးသမဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဒျာႏ လိုꩻကအွဉ်ႏဖေင်ꩻချာဒျာႏ ဝွေꩻအတိက်ဆꩻချာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻထုမ်ႏထွားချာ လိုꩻထုမ်ႏသောက်ချာ နီမွိုးဖြားဖါဖြားသီးနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နီမွိုးဖြားဖါဖြားသီး ကတွူႏတရန်လွဉ်ဒါႏ ပျဿနာႏဖုံႏယို နီစိုးယို ဖေႏကစေသျင်ꩻနွောင်ꩻဒါႏ ဝွေꩻသီးကမာꩻလွဉ်ဒါႏ အမာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နီနာꩻစိုးယို ဖေႏကမာႏထဲင်းမွိုန်းဒွုမ် ဖေႏကလꩻအီ နမ်းသွဉ်ခန်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သမဲင်ꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲရေꩻယို အောဝ်ႏကပ်ꩻညီꩻလို့ဝင်ꩻတဲင် သမဲင်ꩻမဉ်ႏထိုꩻမားနောဝ်ꩻ ယေန်ႏငဲးရေꩻလဲ့ ထိုꩻမားဒါႏ၊ ယေန်ႏငဲရေꩻ မဉ်ႏထိုꩻမားလဲ့ သမဲင်ꩻပါ ထိုꩻမားဒါႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုႏသတိꩻပါလွဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ သမဲင်ꩻကိုကပါဒါႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ လိုꩻမုရေꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏယို အဝ်ႏဒေါ့ꩻနယ်သေꩻခါꩻ အွိုးအတိက်ကာႏလကိုကာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အတိက်ကာႏလကို နီလိုꩻဖြား ကမာꩻထူႏထွူလဲဉ်းဒါႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ကစဒါႏဖုံႏယို ဟန်ႏနီꩻပစ္စုပ္ပန်ႏကာႏလကို ကအောဝ်ႏဒါႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏသေထွꩻလွသွူတကာႏတဝ်း လိုႏထုမ်ႏစောႏတနာႏ ဖောႏထန်ႏလွဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။ နီမဉ်ႏစောႏတနာႏ ဖေါႏထန်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း နီနာꩻအတိက်ကာႏလထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီဒါႏသမဲင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်းလိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ တညတောဝ်းအခိန်ႏကာႏလကို နီလိုꩻမျိုꩻလဲ့ ကုဲင်းထိုꩻမားအီဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကတိုꩻတက်ထင်ႏတသွောင်းထွူလဲဉ်းဒါႏ၊ ခမ်းထီကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻထူႏတဲမ်းထွူလဲဉ်း နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ အုပ်ချုပ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻသမဲင်ꩻလိတ်အုပ်လိတ်ရွေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမျိုꩻအရွီးအခိုႏ
ထွားနေးလိုꩻသွီႏယာႏအရောင်ႏတွော့ꩻ မနုဿဗေဒပညာႏသျင်ႏသီး ကခွယ်ꩻခေါ်သေꩻခါꩻ အနယ်ꩻအလꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကို လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻဗွာ၊ လိုꩻဖြေင်း၊ လိုꩻတနျာႏတွမ်ႏ လိုꩻတသီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဗွာ လိုꩻခွိုꩻတန်နွယ်ႏကိုလဲ့ ခွယ်ꩻထန်ႏဖျင်ယင်း ဟမ်းမဲက်လိုꩻခွိုꩻ၊ ဆီးမဲက်လိုꩻခွိုꩻ၊ အရိယန်လိုꩻခွိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဗွာခွိုꩻနွယ်ႏတန်ကိုနဝ်ꩻ ယေဘုယျသဘော်ꩻအလꩻ အီဂျစ်၊ လပ်ဗီးယန်း၊ ဖီနီသျန်၊ အဆီးရီးယန်း၊ ဘေဘီလိုနီးယန်း၊ ဟီးဘရူး ရဟူဒီ ဟိန္ဒူ၊ ပါသျန်၊ ဂရိ၊ အီတလီ၊ အင်္ဂလိပ်၊ ပျင်ႏသစ်၊ ဂျာမနီ၊ အာရပ်၊ အမေႏရိကန်ႏ၊ အရိယန် (ဘုရာꩻစိုး လိစ္ဆဝီႏလိုꩻမျိုꩻ၊ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ သာဝတ္ထိခမ်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏကစဒါႏ)ဖုံႏယို လိုꩻဗွာလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန်ကို ပွာꩻထန်ႏလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အာဖရိကတွိုက် အခေါဝ်ထာႏဝကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နီဂရိုးလိုꩻဖြေင်းခွိုꩻနွယ်ႏတန်တဲင် အမေႏရိကတွိုက်အခေါဝ်နောဝ် အခေါဝ်ထင်ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ရဲက်အဲန်ဒီးယန်း လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻတနျာႏခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အာရှတွိုက်အခေါဝ်ကွဉ်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ တိဗဲတ်၊ ခယ်ႏ၊ ဂျပန်၊ ကိုးရီးယား၊ ဗီယဲတ်နမ်၊ လောဝ်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻတွမ်ႏ မန်းခမ်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻတသီးခွိုꩻနွယ်ႏတန်ကို ကပွါꩻထန်ႏလွဉ်ဒါႏ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီနာꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ မွန်ဂိုခွိုꩻ လိုꩻတသီးနွယ်ႏတဲင် အောဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻလို့ဝင်ꩻတွမ်ႏ မွန်ဂိုလိုꩻမျိုꩻ တိဗဲတ်လိုꩻမျိုꩻ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝွေꩻသီး ကဒေါ့ꩻဒါႏငေါဝ်းငွါ ဘာႏသာႏအလွောက်ꩻတွော့ꩻ ခွယ်ꩻခေါ်သေꩻခါꩻ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းတွမ်ႏ ခမ်းအသောင်အရင်ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻတသီးမွန်ဂိုခွိုꩻနွယ်ႏတန်ကိုနောဝ်ꩻ ခွယ်ꩻခေါ်သေꩻနေး ဝွေꩻသီးဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနောဝ်ꩻသွူ။ (၁) ဩစတြိုအေးရျားတစ် (Austro-asiatic)လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ (၂) တီဗဲတ်တိုဘာမဲန်း (Tibeto-burman)လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ (၃) ထုဲင်ꩻ (Thai)လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ-နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဩစတြိုအေးရျားတစ် လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ မဲင်ꩻ(ခမာစွိုꩻ-မဲင်ꩻ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယဲတ်နမ်၊ လောဝ်ꩻ၊ ဝ၊ ပလဲꩻ၊ ခါတီ၊ အာနမ်)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အခေါဝ်တွို့ꩻ တိဗဲတ်တိုဘာမဲန်းခွိုꩻနွယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ နာဂ၊ ချင်ꩻတွမ်ႏခင်ဖုံႏတဲင် အခေါဝ်ကွဉ်ႏ တိဗဲတ်တိုဘာမဲန်းခွိုꩻနွယ်ႏကိုနဝ်ꩻ မန်း၊ လီဆူး၊ စောက်ꩻတွမ်ႏအခွိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏ၊ ဓနု၊ ထာႏဝယ်၊ နောင်သား၊ ယောလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မန်းခွိုꩻနွယ်ႏဒျာႏတဲင် စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ စကော၊ ပိုး၊ ပကူး၊ ပအိုဝ်း၊ စောက်ꩻတနျာႏ၊ ပတောင်ႏ၊ ကယ်ခိုး၊ ကယ်ဗားဖုံႏ ပါသော့ꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထုဲင်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏမွန်ဂိုခွိုꩻနွယ်ႏတန်ကပါဒါႏ စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ယူႏတွေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကဟဲ့ꩻထွိုက်ကဟဲ့ꩻသင်ꩻဗာႏ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻခမ်ႏအောဝ်ႏဗာႏ၊ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ ဗွိုန်ပီဗာႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻယေန်ႏငဲးရေꩻ အောဝ်ႏဗာႏ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻဘဝဗွိုန်ပီဗာႏ၊ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻအောဝ်ႏအာပသာႏဗာႏ၊ ပထဝီႏဟံႏနယ်ႏ တထွောင်းချင်ႏကို အုံညီꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဟံႏနယ်ႏအကူအနားအောဝ်ႏဗာႏ-ကစဒါႏအင်္ဂါႏဖုံႏ ဗွေခူꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ လိုꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နီနာꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဂုဏ်ႏအင်္ဂါႏနုဲင်းဆကီဖုံႏ အောဝ်ႏဗွေမဲဉ်ႏလဲဉ်းတဲင် ဟဲ့ꩻထွိုက်နွောင်ꩻလဲဉ်း လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပျူတွမ်ႏပုဲင်အို
လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻယို ဖေႏကတဲမ်းနွောင်ꩻအီ သမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏနဝ်ꩻ အောင်ႏနွောင်ꩻရေꩻသားဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻဆရာႏဖုံႏ ဒေါ့ꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အောင်ႏနွောင်ꩻရေꩻသား-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻအလꩻ ခွုမ်သဲန်ꩻလꩻခါꩻဝင်ꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻအလꩻ တွိုက်ꩻထူႏနွောင်ꩻ အောင်ႏပွယ်ꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻအလꩻ ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻတွမ်ႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻယို ယေန်ႏငဲရေꩻအလꩻ မျောႏနွောင်ꩻခါꩻ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ တဲမ်းမုဲင်ဒင်ႏနွောင်ꩻအီ သမဲင်ႏရာႏဇဝင်ႏ ဒေါ့ꩻရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်လꩻအီနောဝ်ꩻ ခင်ႏမွဉ်နုဲင်းဆကီဖုံႏ မဉ်ႏအောဝ်ႏမꩻ မဉ်ႏထုမ်ႏသောက်ချာ နီသမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏနောဝ်ꩻ ကုဲင်းလꩻနွောင်ꩻအီချာ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ(၁၁)ရျာꩻဗူႏ မာꩻလွဉ်ယို နီနာꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ခမ်းအဲဉ်ထောဝ်း၊ ထီအဲဉ်ထောဝ်းတွော့ꩻ ဘဝအုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻတွက်တာႏ အောဝ်ႏတွူႏတရန်ဗာႏသေႏသေႏတဲင် တဲမ်းဒင်ႏနွောင်ꩻခါꩻတောဝ်း စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻတဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကလဲဉ်းခိုႏချာ မဟာမစာႏ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအနေႏ ကထင်ႏသျာꩻလွဉ်ဒါႏ "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးတတဲမ်းဒင်ႏနွောင်ꩻခါꩻတောဝ်း သမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏတဲင် ဟန်ႏနီꩻ လိုꩻရုပ်ပွိုင်အလꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကို အဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်နောဝ်ꩻသွူ။ "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻ အခွိုꩻအနွယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏတယ်ႏဆို့ꩻနွောင်ꩻခါꩻတွမ်ႏ ဗိဿနိုး၊ ဟန်လဲန်း၊ သရေခေတ္တရာ၊ သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ တကောင်းခူꩻဝေင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကနွို့လွဉ်မန်းခမ်းကိုနောဝ်ꩻ "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻယို နွို့လွဉ်ရီးရီးလွိုဝင်ꩻအကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး အွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီရျာꩻဗူႏ(၁)ဗာႏကို တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻထွူလဲဉ်း ဗိဿနိုးခူꩻဝေင်ꩻတဲင် အေဒီ (၃)ရျာꩻဗူႏကို တယ်ႏဆို့ꩻခါꩻလဲဉ်း သရေခေတ္တရာႏခူꩻဝေင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲကားတွော့ꩻ ဘီစီ-၆၀၀ (ခါးလားခရစ်တောႏကပေါႏ)ကိုနောဝ်ꩻ "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻလဲဉ်း သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းအကျောင်ꩻ "မီခါရော်လီ"ကတဲမ်းဒါႏ (The PAOH People)လိတ်အုပ်ကို ရိုꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီ (ခရစ်ပေါႏထွူ) ၉၆၄-ဗာႏနေင်ႏ၊ ခယ်ႏခမ်းခွန်ဆက် 'တန်'သမဲင်ꩻလီꩻကို အေဒီ ၉၆၄-နေင်ႏမာꩻချာကို ခယ်ႏခမ်းတွမ်ႏ'ပျူခမ်း'အောဝ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားလဲဉ်းအကျောင်ꩻ ဖေါႏနယ်ခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အေဒီ (၂၅-ဗꩻတွိုႏ၂၂၀)ကို ခယ်ႏခမ်းနောဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻဖွဲ့ဗူႏထွူလဲဉ်း 'ယုန်ချန်အုပ်ချုပ်ရေꩻ'တဲင် ယုန်ချန်အုပ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏဆꩻနောဝ် လီပေါင်ꩻ (၂၀၀၀)ကို ပျူခမ်းအောဝ်ႏလဲဉ်းအကျောင်ꩻ၊ ပျူခမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ကဲန်လဲန်း၊ သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုးခမ်းဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကဲန်လဲန်း"ကရိုꩻဒါႏ ခယ်ႏငေါဝ်းနဝ်ꩻ ကဲန်း-ခံꩻ၊ လဲန်း-ဟံႏ၊ နယ်ႏခံꩻထန်ႏဒေႏသ၊ ပါဠိအဟဲ့ꩻအဟောင် သုဝဏ္ဏဘူမိနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏခမ်း 'တန်'ခွန်ဆက်စိုးကို ကတဲမ်းထွူလဲဉ်းဒါႏ 'သျဉ်တန်ရှု'ရာႏဇာႏဝင်ႏတသာ အေဒီ(၉၁၈-၉၀၇)လိတ်အုပ်ကို (ပုဲင်အိုခမ်းတဝ်းလဲ့ပျူခမ်း)နဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဝွေꩻသီးခယ်ႏခမ်းရာႏဇဝင်ႏကို ဟဲ့ꩻဟောင်"ချူပေါ"အကျောင်ꩻရိုꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ပျူခမ်းသုဝဏ္ဏဘူမိနောဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏခယ်ႏသီးဟဲ့ꩻဟောင် "ပျူခမ်း၊ ကဲန်းလဲန်းခမ်း၊ ပုဲင်အိုခမ်း၊ ကျူပေါ(ချူပေါ)ခမ်း"အကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပျူတွမ်ႏပုဲင်အိုယို တမျိုꩻချင်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ "သျဉ်တန်ရှု"ခယ်ႏရာႏဇဝင်ႏ လိတ်အုပ်တသာကို ဖေါႏနယ်သေꩻခါꩻလဲဉ်း အတဉ်ႏအခွေါင်တဗာႏတဲင် ပုဲင်အိုလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟန်ႏနီꩻယို ဟဲ့ꩻဖန်နုဲင်းမုဲင်ꩻ? နီသွဉ်းသီးခွိုꩻပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီး လိုႏဖေါႏထန်ႏတဲမ်းလွလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ လယ်တီဦးလှတင် ကတဲမ်းဒါႏ "ရွှေစာရံဘုရားသမိုင်း"ကိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏယို ပွိုင်းလဲင်ႏဟဲ့ꩻဟောင် "ပေါႏအူ-ပအူ-ပအု"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဖဲက်ꩻဒျာႏတွမ်ႏပုဲင်အိုကရိုꩻလဲ့ ပေါႏအူ၊ ပအူ၊ ပအု၊ ပုဲင်အို၊ ပအိုဝ်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏတလောႏဟဝ်ဒျာႏလွဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏသေန်ႏလျောႏဒျာႏလွဝင်ꩻအကျောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
မဉ်ႏငမ်းထာꩻယူႏရတနာႏသွံပါꩻ
"ဓဇဂ္ဂသုတ် (ပေါႏမဉ်ႏငမ်းထာꩻ ယူႏဘုရာꩻတရာꩻသံႏဃာႏ)"
"ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေအီႏခြုဲင်းနယ်ကသီ မော့ꩻလဲင်ႏစခါ ကထွာဖိုဒါႏ 'လူꩻတွမ်ႏအသုရာႏ'သီး တွိုက်ꩻလို့တဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊ ခွန်သိကျာꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဖေႏ စဲ့ꩻသားပေႏလူꩻဖုံႏနုဲင်းယို- "သꩻအာႏဇာႏနီႏ အဝ်ႏသေႏသေႏ လူꩻစဲ့ꩻပေႏဖုံႏဟွေး- မဉ်ႏတွိုႏစဲ့ꩻတလင်ꩻကိုသူꩻ 'မဉ်ႏငမ်း၊ မဉ်ႏတနွော့ꩻ၊ တဒိုမ်ႏမဉ်ႏထွိုင်ႏစိန်ႏစွော့ꩻနဝ်ꩻ ထွားသွော့ ခွေအလံႏတောႏနဝ်ꩻလုဲင်း၊ ပေါႏထွားခွေအလံႏတောႏနဝ်ꩻ ထာꩻငမ်း၊ ထာꩻတနွော့ꩻ၊ တဒိုမ်ႏထွိုင်ႏထိုꩻမား'လို့။ မဉ်ႏထွားတဝ်း ခွေအလံႏတောႏတဲ့ ထွားတောသွော့ 'ခွန်လူꩻပဇာပတိ'အလံႏတောႏ၊ 'ခွန်လူꩻဝရုဏ'အလံႏတောႏ၊ 'ခွန်လူꩻဤသာန'အလံႏတောႏ၊ (တလံႏလံႏ)ဖုံႏနဝ်ꩻနော၊ ပေါႏသီထွားအလံႏတောႏ(တလံႏလံႏ)နဝ်ꩻ 'ထာꩻငမ်း၊ ထာꩻတနွော့ꩻ၊ တဒိုမ်ႏထွိုင်ႏထိုꩻမား'လို့ ဖေႏအာႏအလိုꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ထွားခွန်သိကျာꩻ အလံႏတောႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခွန်ခွန်လူꩻပဇာပတိ အလံႏတောႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားခွန်လူꩻဝရုဏအလံႏတောႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွားခွန်လူꩻဤသာနအလံႏတောႏတဲ့နဝ်ꩻ ထာꩻငမ်း၊ ထာꩻတနွော့ꩻ၊ တဒိုမ်ႏထွိုင်ႏ-တထိုꩻမားတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော - ခွန်သိကျာꩻနဝ်ꩻ - အဝီတရာဂေါ - တပယ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းရာဂ - အဝီတဒေါသော - တပယ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းဒေါသ - အဝီတမောဟော - တပယ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းမောဟ - ထာꩻငမ်း၊ နမ်းတနွော့ꩻ၊ သꩻဝꩻစွော့ꩻ-လွင်းဗာႏနေကပါꩻ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေတဲ့း ရိုꩻဒျာႏနုဲင်းယို- တခြာကိုတရိုꩻတဝ်း၊ သေင်ႏမွူးဆလတရိုꩻတဝ်း၊ ထာꩻယေန်ယေန်ကိုတရိုꩻတဝ်း (သီအုံတရာꩻတွင်ꩻ) 'ထာꩻငမ်း၊ သꩻဝꩻ၊ တဒုမ်ႏထူ'မဉ်ႏထွာစိန်ႏစွော့ꩻနဝ်ꩻ ယူႏသွော့ဘုရာꩻခွေဂွုဏ်ႏ၊ ယူႏသွော့တရာꩻဂွုဏ်ႏ၊ ယူႏသွော့ သံဃာႏဂွုဏ်ႏဟုဲင်း၊ ပေါႏယူႏဘုရာꩻ တရာꩻသံဃာႏဂွုဏ်ႏနဝ်ꩻ 'ထာꩻငမ်း၊ သꩻဝꩻ၊ တဒုမ်ႏထူ ထိုꩻမားဗာႏ'၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- - အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ - ဘုရာꩻခွေယိုနဝ်ꩻ - ဝီတရာဂေါ - ပယ်ႏနွောင်ꩻထိုꩻလဲဉ်း-ရာဂ - ဝီတဒေါသော - ပယ်ႏနွောင်ꩻထိုꩻလဲဉ်း-ဒေါသ - ဝီတမောဟော - ပယ်ႏနွောင်ꩻထိုꩻလဲဉ်း-မောဟ - ထာꩻငမ်း၊ သꩻဝꩻ၊ တဒုမ်ႏထွူအဲဉ်ထဝ်း၊ လွင်းဗာႏတဝ်းပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ယူႏလꩻသွော့ ဘုရာꩻတရာꩻ သံဃာႏ(ဂွုဏ်ႏတောႏ) 'ပေါႏသီယူႏလꩻနဝ်ꩻ-ထာꩻငမ်း၊ သꩻဝꩻ၊ တဒုမ်ႏထူ'ထွာတောဝ်း" ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဓဇဂ္ဂသုတ်)
မဉ်ႏခီႏမျောက်ထောက်ပံ့တဝ်း
"မဉ်ႏခီႏမျောက်ထောက်ပံ့တောဝ်း ဖူးဝေးသွꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻ" မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏ အမဉ်ꩻတထင်ႏသျာꩻတောဝ်း အညတြ လူꩻပိုတဖြာꩻ လွဉ်တောင်ꩻပြန်ႏတွော့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻဖေႏဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ သွံဆီသွစ်ꩻပါꩻအကို ပဉ္စမဂါႏထာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ၊ ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော။ အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
ဟိတောပဒေသ သမ္ပတ္တိသဌေꩻဝတ္ထု
ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ယက္ခဒီပတုံး သံသုမာဂီရိခမ်းနောဝ်ꩻ "မာရယု"ခွန်ဟော်ခံꩻ အောဝ်ႏထွာခွန်သွူ။ ခမ်းနောဝ်ꩻအကိုနောဝ်ꩻ မဟာႏဓနအမဉ်ꩻကအောဝ်ႏဒါႏ သဌေꩻတမာဝါꩻအောဝ်ႏသွူ။ မဟာႏဓနသဌေꩻသီး တမာဝါꩻနောဝ်ꩻ စေႏတနာႏသꩻရင်ꩻဟောဝ်ငါႏ၊ ကုသိုလ်ႏဒါႏနမျိုꩻယို စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဖေႏဖဒျာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ အရေꩻ၊ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏအရေꩻဖုံႏလဲ့ ကူႏညီႏစွဲးကမ်းကိုဒျာႏသေႏသေႏသွူ။ သီႏလလဲ့အောဝ်ႏ၊ နမ်းကျင်ꩻတရꩻလဲ့ ဟောဝ်လို့ဒျာႏသွူ။ မဟာႏဓနသဌေꩻသီး တမာဝါꩻနောဝ်ꩻ တခုဲင်ႏတန်ဖြိုတောဝ်းဒွိုန်း "သဉ္စီဝ"ကမဉ်ꩻဒါႏ ပိုခိုတဖြာꩻ၊ "မိဂီ"ကမဉ်ꩻဒါႏ ပိုမူႏတဖြာꩻလဲ့ အောဝ်ႏသွူ။ ပိုခိုသက်လꩻ (၁၂)နေင်ႏ၊ ပိုမူႏသက်လꩻနေင်ႏ (၁၀)အခိန်ႏနောဝ်ꩻ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏနိက်စက်တဲင် ထွိုင်ႏအီႏသီနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသေꩻဖေႏ ဖူးဝေးဟို့ꩻလုဲင်ဖြုံႏ ပါꩻကမဉ်ꩻဒါႏ "ဇောတိ"နောဝ်ꩻ "ဝွေꩻမဉ်ႏသီပြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွားစောင်းသျောက်ပါသွော့ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏဖုံႏ"ငေါဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မဟာႏဓနသဌေꩻနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏခါꩻသွူအဖူး ဇောတိနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ တညတောဝ်းအခိန်ႏ သီပြောင်ꩻလွေꩻမွေးခန်းဒျာႏသွူ။ မဟာႏဓနသဌေꩻ ထွိုင်ႏသီပြောင်ꩻထွူနောဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ အဖူးဇောတိကနောဝ်ꩻ တွမ်ႏပိုတွမ်ႏမာ ပြောင်ꩻလွေꩻအုံခန်းဒျာႏ မဟာႏဓနသဌေꩻလမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ ဇောတိနောဝ်ꩻ တနုဲင်းတောဝ်း မဟာႏဓနသဌေꩻ၊ သေလူႏသေတန်ꩻတောဝ်း၊ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ သွိုန်ႏဟောဝ်သꩻဒါႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ ရဟန်ꩻပုဏ္ဏာꩻထာꩻကွီအံႏသားဖုံႏ မဉ်ႏဖျော်လွဉ်လမ်းထျꩻလဲ့ လူႏလောင်ꩻတောဝ်း၊ စွဉ်ꩻကြယ်ꩻတောဝ်း၊ ဟွိုက်ꩻဟက်ꩻဝါးထိုꩻဆွုမ်ႏထဲင်းသွူ။ မဟာႏဓန သဌေꩻအလမ်းသားနောဝ်ꩻလဲ့ တညတောဝ်းအခိန်ႏ မော့ꩻအအွိုအဆာတဲင် သီပြောင်ꩻနုဲင်းနုဲင်းခန်းဒျာႏသွူ။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻဖုံႏ မဉ်ႏဖျော်ထေ့ ဖျော်လယ်ႏလဲ့ အွီႏအွီႏနွိုးနွိုး ဒေါ့ꩻရီသွုပ်သံႏတောဝ်း၊ ဟွိုက်ꩻဟွိုက်ꩻဟက်ꩻဟက်ꩻ ဝါးထိုꩻဆွုမ်ႏထဲင်းသွူ။ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻဖုံႏလဲ့ တလယ်ႏဒွုမ်ဝွေꩻသွူ။ သွဉ်းသယ်ႏလမ်းကိုဖုံႏလဲ့ လွꩻအုံညီꩻတဲင် ခွေထိုꩻနာꩻဖင်းလို့ခန်းဒျာႏသွူ။ ပုရောဟိတ်အမတ်တန်ꩻ ထွိုင်ႏဟွိုန်ဝွေꩻသတင်ꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလွဉ်သွူဝွေꩻတဲင် "ဇောတိဟွေး- ခီႏမျောက်ထောက်ပမ်းသွော့ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻဖုံႏလုဲင်း၊ စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻသွော့လုဲင်း၊ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏအရေꩻဖုံႏလဲ့ ထွားလွိုမွော့လုဲင်း"ဒေါ့ꩻသွဉ်ဆုံꩻမꩻလွေꩻခန်း နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ ဇောတိနောဝ်ꩻ တနာႏတောဝ်းအမတ်တန်ငေါဝ်း၊ အောဝ်ႏဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ နုဲင်းအလီꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မဟာႏဓနသဌေꩻ ပိုခိုပိုမူႏနီဖြာꩻယိုလဲ့ တမတ်တောဝ်းနုဲင်း ပိုသွီႏယာႏ၊ မတ်နုဲင်းဒျာႏသွဉ်းသယ်ႏ အရန်းတဲင် ထွဉ်ႏအံႏကားကထွာဒျာႏသွူ။ တနွောင်ꩻတောဝ်းလဲ့ မာꩻဗာႏအနွောင်ꩻ၊ မာꩻနွိုင်ႏနွိုင်ႏဗာႏသွူ။ ဇောတိနောဝ်ꩻ အုံသွူဝင်ꩻလမ်း တရက်တောဝ်းဝင်ꩻပို၊ ထီႏဝင်ꩻပိုယို ထွဉ်ႏအံႏဒျာႏ နုဲင်းဖိုးပနားသွူ။ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ မဟာႏဓနသဌေꩻပိုဝင်ꩻနီနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻခိုးလျား၊ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻငါႏတဲင် အောဝ်ႏငွိုးကော့ꩻဗာႏစွဉ်ႏမွိုးဖါရင်ꩻ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာသွူ။ တွိုႏတလဲင်ႏ ဇောတိလမ်းသားမာမူႏနောဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻလင်ꩻခန်း ပိုခိုတဖြာꩻသွူ။ ထွိုင်ႏလꩻသွူ ပိုရင်ꩻနောဝ်ꩻ ဇောတိနောဝ်ꩻ ထီႏဒါႏမဟာႏဓနသဌေꩻပိုဝင်ꩻနီယို ယိန်းလွꩻထီႏထီႏသွူတွော့ꩻ ကျံႏမာꩻသီတေ့ꩻထိုꩻသွူ။ ဝွေꩻကျံႏမာꩻသီတေ့ꩻ မဟာႏဓနသဌေꩻပို ဝင်ꩻနီသတင်ꩻယို ဟွိုန်တွိုႏ မာရယုခွန်တန်ထျꩻတွော့ꩻ မာရယုခွန် ဆွမ်ꩻထွူဇောတိသီးတမာဝါꩻတွော့ꩻ ဝါးထန်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏ ခမ်းထီသွူ။ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ သဉ္စီဝတွမ်ႏ မိဂီတဖူးဝေးယို ဒင်ႏမျောက်လွေꩻခန်းဒျာႏ သဌေꩻအရာႏသွူ။ ထွိုင်ႏထွာသဌေꩻနောဝ်ꩻ သဉ္စီဝတွမ်ႏ မိဂီတဖူးဝေးနောဝ်ꩻ မွိုးဖါရင်ꩻဝတ္တရာꩻအတွိုင်ꩻ စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻလွေꩻယင်းဒျာႏ၊ ခီႏမျောက်ထောက်ပမ်းလွေꩻယင်းဒျာႏ ဖူးဝွေးသွဟောဝ်ဖုံႏသွူ။ ဝွေꩻသီးတဖူးဝေးနောဝ်ꩻ ချံꩻချံꩻသာႏသာႏ အုံအောဝ်ႏလွေꩻဗာႏယင်းသွူ။
ကြောင်းစင်ရေꩻ
နမ်းကြောင်းစင်ရေꩻ
ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကလူꩻကထိုမ်း ထွာဖေႏကဖုဲင်ႏမဲ့နဝ်ꩻ မွဉ်းဖျင်ဗာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ထွားနုဲင်းပါꩻ အွဉ်ႏတဖြွူကလူꩻ၊ တွမ်ႏကလူꩻ အွဉ်ႏဒို့ꩻမဲ့ငါတခဝ်၊ အွဉ်ႏတရွိုင်ႏကလူꩻ၊ မာꩻတကေꩻကလူꩻ၊ စိုမ်ႏတနျာႏကလူꩻ၊ စွိုင်ခါꩻကလူꩻ ကွဉ်းအော့ꩻဆꩻချာတဲင် မွဉ်းဖျင်နုဲင်းလမ်းသရဲဖုံႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏထုံꩻ နီပအိုဝ်ႏသုံꩻမွေးတဝ်း။ နေ့ꩻနိုꩻနဝ်ꩻ ဒွုတ်ꩻအီမွုန်းတဝ်းခွမ်ꩻမာꩻ၊ လိုꩻပေႏတခြာကို ယဟန်ႏနဝ်ꩻ နေ့ꩻနိုꩻနဝ်ꩻ ဒွုတ်ꩻအီတွမ်ႏ အစူꩻလောင်ꩻ၊ အဗွေႏထွို့ꩻဗꩻစွဉ်ႏ အစူခိုႏ၊ ဒွုတ်ꩻစေႏဒွုတ်ꩻထွေ၊ ပသေထိုꩻတဝ်း၊ ထီလူးတဝ်းတဲင် နေ့ꩻနိုꩻသဲင်တခြစ်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻစွဉ်ႏ အစူလောင်ꩻလောင်း၊ အစူခိုႏလောင်း၊ တွိုႏသွူခေတ်ယိုခါ ပေါႏအဝ်ႏထွာက ကထွာမွိုးဖါတဲ့ ပိုပေႏပေႏခါကာႏ မာꩻဖေႏဗာႏကြောင်းကြောင်း၊ ထွဉ်ႏမာꩻကြောင်းကြောင်းကျင်ꩻဗာႏ၊ ထွဉ်ႏအုံကြောင်းကြောင်းကျင်ꩻဗာႏ။ ပဆျူႏကုဲင်းကုဲင်းသွော့ခွမ်ꩻလာꩻ၊ ပဆျူႏပါသွော့ဟွမ်ပီ၊ ထာꩻဒါပီဖုံႏ၊ ပဆျူႏသွော့ကတူႏပေါက်၊ လမ်းပꩻ၊ ချင်ꩻထောင်ႏ၊ တောင်းပွိုဖုံႏ၊ ခွမ်လာꩻအပေါ်ꩻစားတယဝ်း မဉ်ႏကြောင်းကြောင်းပေႏနဝ်ꩻ ထွားဟဝ်လဲဉ်းထဲင်းက ရွှေနား၊ တရေꩻထဲင်းက ခွမ်ꩻလာꩻအငိုꩻကားစားနဝ်ꩻသွူ။ အုံအဝ်ႏကြောင်းကြောင်းသွော့ထာꩻ။ ဗေင်ႏထွိုင်ႏမဉ်ႏဖြားမဲ့နဝ်ꩻ ဖြားအီသွော့ တွမ်ႏသပျာႏ၊ ဒွုတ်ꩻသဲင်သဲင်သွော့ တွမ်ႏဖေါက်ဝါႏ၊ ဒွုတ်ꩻအီမွုန်း တွမ်ႏကတူႏပေါက်၊ ဒွုတ်ꩻအီမွုန်းတွမ်ႏလမ်းပꩻ၊ ဒွုတ်ꩻအီမွုန်းတွမ်ႏခွမ်ꩻလာꩻ၊ ဖေါက်ဝါႏဒွုတ်ꩻမဲ့ငါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏခေါ်ခေါ်သွော့၊ မဉ်ႏထွာဗွေႏသျင်ႏ၊ ဗွေႏစင်ꩻတဲ့ ဒွုတ်ꩻအီမွုန်းတွမ်ႏသင်္ကန်ꩻ။ ဖြားမဲ့ထွူမꩻ ပွစ်ဆုဲင်ꩻတငါ၊ ခါးလားကဖြားမဲ့ အွံရီးထီ၊ ပွစ်ရီးတငါနဝ်ꩻ အလျားလောႏရီးဖြောင်းကို၊ တငါခွေါင်တဝ်း တငါအော့ꩻစဝ်းဒါႏ၊ တငါပွစ်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒျာႏသွော့ ဖြားဗာႏဗာႏ၊ ပွစ်ညီꩻမွုန်းသွော့လို့ဝင်ꩻ၊ ရောႏဂါႏရဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ ခေတ်ယိုခါ အံႏဒဲဉ်နဝ်ꩻ အီႏနေးတွမ်ႏစူတဲ့အဝ်ႏ၊ အံႏနေးတွမ်ႏစောတဲ့အဝ်ႏ၊ မဉ်ႏအံႏနေးတွမ်ႏစူနဝ်ꩻ ဟွာႏစင်စင်ရီးသွော့စူ၊ အံႏဒဲဉ်မဉ်ႏထွူတဲ့ ဟွာႏစင်စသင်ယင်းသွော့စူ၊ စူနဝ်ꩻ ဒွုတ်ꩻဒျာႏသွော့စူဒွုတ်ꩻ၊ ဒွုတ်ꩻမွုန်းခုံႏဒါႏ ခေတ်ယိုခါ လိုꩻဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတံꩻစေးထူ၊ ဒွုတ်ꩻအီစေးကဲဉ်းအာအာ။ လိုꩻစခါဖုံႏ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏအံႏဒဲဉ်ထွူ စူဒွုတ်ꩻခင်ႏလောင်ꩻတဲင် ပါꩻပေႏရီ "စူမဒွုတ်ꩻတွိုႏ ခင်ႏလောင်ꩻ ထွာတမုဲင်ꩻဖါဖြား" "စူဒွုတ်ꩻခင်ႏလောင်ꩻယိုမꩻ ခင်ႏလောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွီႏအူနွို့တဝ်း" " ထွီႏမဉ်ႏအဲင်ႏနေးမွိုင်" မဉ်ႏအဲင်ႏနေးနဝ်ꩻ နွို့ဒျာႏ"တဲ့အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ယဟန်ႏသားတဲ့ ထူႏသင်္ကန်ꩻယ စွိုင်ဖွို့ထာꩻထွန်ႏ၊ ခွေဒွုတ်ꩻနာꩻဒွုတ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ သင်္ကန်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻလမ်းသီး ဟဝ်ဒွုတ်ꩻအီတဝ်းစူ(ဟဝ်မာꩻအီတဝ်း မေႏကျောင်ႏဆာႏ၊ ဟဝ်ဗဲဉ်အီတဝ်း လုတ်ဖုဲင်ꩻ။) အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻတလဲင်ႏ လူႏသွော့ထီ၊ မဉ်ႏလူးထီနဝ်ꩻ လူးအီသွော့သပျာႏ၊ ပွစ်ကြောင်းကြောင်းသွော့ ခြူႏခြီႏ၊ စူမီႏခင်ႏမီႏတဲ့ အွဉ်ႏဆွာꩻမွုန်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာနမ်းကြောင်းစင်ရေꩻဖုံႏသွူ။
ခင်ႏလမ်းကြောင်းစင်ရေꩻ
ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခင်ႏလမ်းအုံတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခင်ႏလမ်းဗေင်ႏတဲ့နဝ်ꩻ ဖွစ်ꩻဖျိုးကြောင်းကြောင်းသွော့၊ မဉ်ႏအီႏဗေင်ႏထာꩻ မွူးဟာခိုႏနဝ်ꩻ ခင်ႏမဉ်ႏတဗော့ꩻတဲ့ ဟွာႏခင်ႏထွူမꩻ နွို့သော့ꩻခင်ႏလမ်းဗေင်ႏ၊ ဗေင်ႏထွိုင်ႏတဲ့ ခေါက်ဟဝ်ဟဝ်သွော့ဟွမ်ထာꩻဒါ၊ ခွမ်ꩻလာꩻတဲ့ အွဉ်ႏဖွို့တလဲင်းတလင်းမွုန်းတဝ်း၊ ခေါက်ဟဝ်ဟဝ်၊ အွဉ်ႏဟဝ်ဟဝ်ဗာႏ၊ ဟွမ်ထာꩻဒါခြဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ညညတလဲင်း အွဉ်ႏလိုသွော့ယာခိုး-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာခင်ႏလမ်းကြောင်းစင်ရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လမ်းကိုကြောင်းစင်ရေꩻ၊ လမ်းထန်ႏကြောင်းစင်ရေꩻ-အဝ်ႏနီမျိုꩻ။
လမ်းကိုကြောင်းစင်ရေꩻ
ကရိုꩻနဝ်ꩻ လမ်းကိုဖွစ်ꩻဖျိုးကြောင်းကြောင်းဗာႏ၊ ဖွိုင်ꩻ ဝန်ႏ ခြောင်း တောင်ꩻဖွစ်ꩻ ကဝ် အွဉ်ႏဟဝ်ဟဝ်ဗာႏ၊ ဘုရာꩻကျောင်ꩻကို ဘုရာꩻကျောင်ထန်ႏ ဖွစ်ꩻဖျိုးကြောင်းကြောင်းဗာႏ၊ ထီအွꩻတာႏ၊ ထီပသေတာႏ၊ ထီဟွာႏတာႏ၊ အမျိုꩻတွမ်ႏအမျိုꩻ၊ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်း အွဉ်ႏတရေꩻရေꩻဗာႏ။ ဒဲဉ်ဝန်ႏ ဟန်ႏအိုဝန်ႏ စော၊ ထီတကောက်ꩻ၊ ဆွေႏအင်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ အွဉ်ႏလိုမ်းလိုမ်းဗာႏ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ လမ်းတလမ်းယို အွဉ်ႏဗဲင်းဒဲဉ်ခုံႏတဒုံႏ၊ မဉ်ႏအံႏဒဲဉ်နဝ်ꩻ အံႏဒင်ႏသွော့ခုံႏ၊ မွိုးဖြား၊ ဖါဖြား၊ မွိုးဖါဖုံႏနဝ်ꩻ အုံသွောဆꩻခိုႏ၊ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ အုံသွောဆꩻဒွမ်၊ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ ဖေႏအံႏလွင်ꩻမွုန်းဒဲဉ်၊ ဖေႏမာꩻခွို့ဝွေႏမွုန်းဒဲဉ်စျꩻ၊ ဟန်ႏအိုစျꩻ။ မဉ်ႏအံႏဒဲဉ်နဝ်ꩻ အုံစောင်းပေါင်းမွုန်းထာꩻ၊ အခိုနဝ်ꩻ အုံတပန်းနေး၊ အမူႏနဝ်ꩻ အုံတပုဲင်နေး၊ မွေးတဝ်းတဲ့ အုံတပန်းနေး၊ စေားနဝ်ꩻ ခွုမ်သွော့စူပင်စေႏ၊ မဉ်ႏအံႏနေးတွမ်ႏစေားတဲ့ စောႏအွဉ်ႏသွော့နီဗာႏ၊ တဗာႏနဝ်ꩻ အံႏအီဒဲဉ်၊ တဗာႏနဝ်ꩻ အွꩻအီဟန်ႏအိုထီ၊ မွဗးတဝ်းတဲ့ ဟန်ႏအိုထီနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသွော့တဖြာꩻတဝန်ႏ။ စေားကအံႏအီဒဲဉ်နဝ်ꩻ ဒဉ်စျꩻအဝ်ႏပြောက်၊ ယုဲင်ꩻထီတဲ့ အဝ်ႏဗွို့ꩻစေားလောင်းနဝ်ꩻတဲင် စေားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေါ့ဟန်ႏအိုထီ၊ ကွယ်ဟန်ႏအိုထီတွော့ꩻ ဒဲဉ်စျꩻယင်၊ ယုဲင်ꩻထီယင် အဝ်ႏကုဲင်သေꩻ၊ ဟန်ႏအိုထီဝန်ႏကိုနဝ်ꩻ ခွေယုဲင်ꩻထီနာꩻအွꩻ နာꩻဒဲဉ်စျꩻခွေအံႏ ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏယူႏယွယွနဝ်ꩻ ပသို့ꩻခရာႏတန်၊ ကြောင်းစင်ရေꩻအနေႏ အဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏတရော့ꩻတဝ်း ရောႏဂါႏရဒါႏလို့ဝင်ꩻ။ အံႏဒဲဉ်တွင်ꩻ မဉ်ႏတဆျထာꩻ၊ မဉ်ႏတဟေထာꩻ၊ မဉ်ႏတနေက်ꩻဒဲဉ်၊ မဉ်ႏတနေက်ꩻဟန်ႏအိုထီနဝ်ꩻ ခွယ်ႏတရွို့ꩻထိုꩻဗာႏ၊ ခွယ်ႏတရွို့ꩻထိုꩻနဝ်ꩻမꩻ ဒဲဉ်စျꩻမဉ်ႏလန်ထန်ႏတဲ့ လဲဉ်းသော့ꩻတဝ်း ဟန်ႏအိုဝန်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ စူတဗော့ꩻဗော့ꩻနဝ်ꩻ ခွုမ်မွုန်းထီတကောက်ꩻ၊ အံႏဒဲဉ်တွင်ꩻ ဖြောင်းအဝ်ႏတဗော့ꩻလဲ့ꩻ၊ တဗော့ꩻလꩻ မဉ်ႏအွꩻထီနဝ်ꩻ ဖြောင်းအွံမွုန်း တကောက်ꩻငွါ၊ တကောက်ꩻငွါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတယ်ꩻဒင်ႏနေး ဖြောင်းဗီႏလောင်းငါ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တကောက်ꩻတဗော့ꩻတဝ်း၊ အံႏဒဲဉ်ထွူ ဖွိုင်ꩻဝန်ႏစောဖုံႏ ပသေကြောင်းကြောင်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လမ်းကိုကြောင်းစင်ရေꩻဖုံႏသွူ။
လမ်းထန်ႏကြောင်းစင်ရေꩻ
တကာႏသီဖုံႏဟွေး- အုံအဝ်ႏမုꩻ အဆင်းအရန်းတဲ့ ဖေႏနေးကထို၊ မူႏခိုခန္ဓာႏ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏတဲ့ ဖေႏနေးကကင်ꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖေႏနေးကဟဝ်တဲင် ဟော်ꩻနယ်ဖေႏဗာႏ ကြောင်းစင်ရေꩻခရာႏနုဲင်းယိုသွူ။ နမ်းကြောင်း လမ်းကြောင်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏ ဖေႏကကြောင်းသာႏယာႏတဲ့ ကျိုꩻစာꩻသွော့ ပငါပရာꩻ၊ တဖူꩻတထာလွေꩻချာငါ မဉ်ႏကြောင်းသာႏယာႏနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻတဲ့ဟဝ်၊ စီꩻပွာꩻရေꩻမဉ်ႏဟဝ်နဝ်ꩻ မာꩻဗာႏဟဝ် ကုသိုလ်ႏ၊ မဉ်ႏမာꩻဗာႏဟဝ်ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လꩻယိုꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ လွစ်ထန်ႏလꩻဝဋ်ဒုက္ခအကျောင်ꩻ-တောင်ꩻခါꩻသွော့ ကြောင်းစင်ရေꩻတရာꩻနာႏ တကာႏသီးယာ တဖုံႏတဖင်ႏ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
မဉ်ႏငမ်းမွေးမွေးနဝ်ꩻ
"အာပတ္တိဘေဒသုတ် (မဉ်ႏငမ်းမွေးမွေးနဝ်ꩻ အာပတ်သင်ꩻတဝ်း)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအာပတ် (အပဲ့စ်)တဲင် ဟောဝ်ငမ်းခရာႏ ဘေꩻအဝ်းလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ခါန်လိုꩻဖုံႏဆွမ်ꩻလွဉ် ပါꩻအပဲ့စ်တန်တဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻကြော့ꩻကြေင်းအကတူႏ၊ စွိုင်တဗန်ႏအစူ၊ ဝင်ꩻစွီႏလွေꩻဝေင်ꩻဆနဝ် သင်ႏခဲင်ꩻကို၊ ဝင်ꩻဗက်ꩻတပစ်ꩻအငွဉ်ꩻ၊ ဝင်ꩻမာꩻသီထိုꩻ၊ ပါꩻတဖြာꩻထီႏ၊ ဝွေꩻယူႏနုဲင်းယို- 'ခွေမဉ်ႏမာꩻ ထာꩻမာꩻမာႏ အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအီႏမာꩻသီခွေ နုဲင်းပါꩻသူꩻ၊ ထာꩻမာꩻအပဲ့စ်တန် အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေခံႏမာꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ' ဝွေꩻစဉ်ꩻစာꩻ ဝွေꩻငမ်းမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻခိုတရိုꩻတဝ်း (ရဟန်ꩻမူႏတရိုꩻတဝ်း) မဉ်ႏငမ်းနုဲင်း ပါꩻကငမ်းထာꩻသီနဝ်ꩻ ပါရာဇိကအာပတ် တသင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းသားတဲ့ အမျိုꩻသင်ꩻဒွုမ်မွေးတဝ်း၊ မဉ်ႏသင်ꩻလဲဉ်းတဲ့ အအုံ(လဲဉ်)ထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ အမျိုꩻဗွုန်ႏဒွုမ်မွေးတဝ်း၊ ကွပ်ငမ်းအာပတ် (ပွိုးငမ်းအပဲ့စ်)တဲင် အာပတ်ကြောင်းစင်ရာꩻ (အုံသျင်ႏနေး၊ ထွက်ထိုꩻနေး)တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻဗာႏ သေႏချာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ ပါꩻအပဲ့စ်သားတဖြာꩻ ဝင်ꩻအွဉ်ႏကꩻ ခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း၊ အွဉ်ႏတဖြွူအကလူꩻ၊ ထွဉ်ႏထမ်ႏတဆူ၊ 'ခွေယိုနဝ်ꩻ မာꩻမာႏထာꩻ၊ ထွာအပဲ့စ်သား၊ အဗာႏဗွုမ်တွမ်ႏတဆူ၊ နီဗွေႏသီး ကေႏနပ်နုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ဗွုမ်သွော့ဟုဲင်း၊ ခွေသွဉ်းခံႏဖေႏဒျာႏ'ဆောႏဗာႏထာꩻ လိုꩻခြာနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဝင်ꩻမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခံႏမာꩻတဝ်း ထာꩻမာꩻမာႏအမျိုꩻနဝ်ꩻꩻ ရဟန်ꩻသီးတဲ့ မဉ်ႏငမ်းနုဲင်း ပါꩻကငမ်း(တဆူ)နဝ်ꩻ 'သံဃာဒိသေသ်အာပတ်'မဉ်ႏသင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းတဲ့ အမျိုꩻသင်ꩻဒွုမ်မွေးတောဝ်း၊ မဉ်ႏသင်ꩻလဲဉ်းတဲ့ ဆဲင်ႏရာꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻလွမ်ꩻလာꩻစွဉ်ႏ(ဆောက်တယ်ႏစွဉ်ႏပေါင်၊ ပရိဝါသ်)သနယ်။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ ပါꩻအပဲစ်သားတဖြာꩻနောဝ်ꩻ ထမ်ႏတွမ်ႏဖါႏပုံႏ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻဖုတ်ꩻရောင် ဝွေꩻကတူႏ၊ လယ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏယူႏငမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခံႏမာꩻမာႏတဝ်း ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻသီးတဲ့ မဉ်ႏငမ်း(ပါꩻဖုတ်ꩻအကတူႏတွမ်ႏဖါႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ပါစိတ်အာပတ်'မဉ်ႏသင်ꩻဒွိုန်းတဲ့ သင်ꩻထွာတဝ်းဒွုမ်၊ မဉ်ႏသင်ꩻလဲဉ်းတဲ့ တလဲင်ႏချင်ꩻလွမ်ꩻလာꩻ၊ 'ကျာꩻစွဉ်ႏဒေႏသနာႏ'သနယ်။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ ပါꩻအပဲ့စ်သားတဖြာꩻနောဝ်ꩻ လွေꩻထေ့လိုꩻအာခြာ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻရောင်ဝွေꩻ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻခွန်းရောင်ဝွေꩻ၊ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ငမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခံႏမာꩻမာႏတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻသီးတဲ့ မဉ်ႏငမ်းနုဲင်း ပါꩻကငမ်းဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻ 'ပါဋိဒေသနီအာပတ်'မဉ်ႏသင်ꩻဒွိုန်းတဲ့ တသင်ꩻဒွုမ်ဒျာႏရင်ꩻ၊ မဉ်ႏသင်ꩻလဲဉ်းတဲ့ အနယ်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ လွမ်ꩻလာꩻစွဉ်ႏသနယ်။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻကျာꩻနယ် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အာပတ္တိဘေဒသုတ်)
ပျꩻတွိုက်
ပျꩻတွိုက် (အိန်းကလေတ်: Museum) (မန်း: ပြတိုက်) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထီႏထွားဖေႏခမ်းသားလိုꩻအာအကျိုꩻတဲင် ဖေႏပညာႏနွောင်ꩻဒါႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻ၊ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻအလꩻ၊ အနုပညာႏစူခြောင်ꩻအလꩻ တန်ႏဖိုꩻအဝ်ႏ တခြိုꩻလမ်းပါႏ ဒြပ်ရှိဒြပ်မဲ့ ယေန်ႏငဲးရေꩻ အမွီႏဟဝ်ယို ထိင်ꩻသိမ်ꩻရဲးကမ်း လွူꩻထွားမာꩻသုတေသနတဲင် ခမ်းသားလိုꩻအာတန်ꩻလုဲင် သꩻခွꩻခွꩻ ဖေႏကသွဉ်ထူႏနွောင်ꩻတောမ်ႏ ဖေႏပညာႏတာႏ အဆင်ႏဖေႏကပြေႏ အွောန်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းတထွောင်း ဟော်ꩻတွိုက်ကို ထာꩻမာꩻဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ "အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ပျꩻတွိုက်ဖုံႏကောင်သီ" (International Council Of Museum)အစွိုꩻ ဗွောင်ခါꩻဖေႏ အဓိပ္ပာယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ICOMအစွိုꩻနဝ်ꩻ စာႏရင်ꩻအလꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ခမ်းထီ(၂၀၂)ခမ်းအကို ပျꩻတွိုက်ဖုံႏ အဝ်ႏ(၅၅,၀၀၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏလောင်း မဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒျာႏ ပျꩻတွိုက်ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ-
မိဉ်ႏထွားထောင်ချာ ပျꩻတွိုက်ဖုံႏ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻနဝ်ꩻ ပေါ်ႏလွဉ်စရီးဒျာႏ ဥရောပကို ၁၅ ရျာꩻဗူႏရပ်သွူ။ အွောန်ႏရေꩻ အွောန်ႏနယ်ရောမ်ဗူႏခါꩻဒျာႏ တခြိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏစခါဖုံႏ၊ ထာꩻတရေꩻတခြိုꩻဖုံႏ၊ အငိုꩻတန်တခြိုꩻရတနာႏဖုံႏ ခင်ႏလမ်းတဗာႏဒျာႏလုမ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၇ ရျာꩻဗူႏနဝ်ꩻ အိင်ဂလန်ခမ်းကို ကဗွောင်လွေꩻဖေႏဒါႏ အဲတ်သျမိုလီယန်ပျꩻတွိုက်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွောင်ဖေႏ ခမ်းသားအမျာꩻတာႏ ပျꩻတွိုက်ꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏအစဝ်းခိင်ႏကာႏလတောမ်ႏ စက်တောႏလန်ႏရေꩻကာႏလနဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻ သွန်တွောင်တရျား ပညာႏယို ယံသွဉ်ထူႏနွောင်ꩻဗာႏ ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻယူႏဖုံႏ ပေါ်ႏလွဉ်တဲင် ပျꩻတွိုက်ဖုံႏလဲ့ ထွာလွဉ်ဗာႏ လိုꩻတွိုင်ꩻအတာႏ ဗဟိုႏဖေႏပညာႏရေꩻဌာႏနတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ပျꩻတွိုက်ဖုံႏအနေႏလဲ့ ကရီးခါနဝ်ꩻ အွောန်ႏရေꩻ အွောန်ႏနယ်ဒျာႏ တခြိုꩻလုမ်ꩻလဲ့ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏပညာႏပါ ခမ်းသားအမျာꩻသီးတာႏ ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻယူႏတသာယိုလဲ့ လက်ခံႏလွဉ် ခွုမ်မာꩻဆောင်ႏရွက်လွဉ်မွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏထာꩻယူႏတသာနဝ်ꩻတဲင် ခမ်းထီအဖြုံႏဖြုံႏဖုံႏလဲ့ တယ်ႏထောင်ႏလွဉ် နီခမ်းထီ အခေႏနေႏအလွောက်ꩻ ဒေႏသဆဲင်ႏရာꩻ၊ အထိင်ꩻအမုဲင်ဆဲင်ႏရာꩻ၊ ဘာႏသာႏရပ်ဆဲင်ႏရာꩻပျꩻတွိုက်ဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏပျꩻတွိုက်တန် စွိုးခွိုꩻပျꩻတွိုက်၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻပျꩻတွိုက်၊ သမဲင်ꩻပျꩻတွိုက်ꩻ၊ စဲ့ꩻသမဲင်ꩻပျꩻတွိုက်ꩻ၊ သဘာႏဝသမဲင်ꩻပျꩻတွိုက်၊ သိပ္ပံပညာႏပျꩻတွိုက် စတဲင်ဖုံႏကို ဗꩻလွေꩻ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ စူမုꩻပညာႏပျꩻခန်ꩻဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ ကဗိုန်ပီဒါႏ ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ ဖေႏပညာႏတာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပျတဲက်ဖုံႏ
ဒေါ့ꩻဟော်ꩻခရာႏ လိုႏသေနာႏ
ဒေါ့ꩻငဝ်းအပုံႏအနယ်ꩻ
လိုꩻတဖြာꩻ ကအီႏထင်ႏဒေါ့ꩻငဝ်း စင်ႏ'ခြေင်ႏလောင်းယို သဲစ်ကတွိုႏစင်ႏ'ခြေင်ႏလောင်းတဲင် ဒေါ့ꩻသင်ႏထာꩻ ခြဝ်သန်ဒါႏငဝ်းမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻတဝ်း လိုꩻဒေါ့ꩻထာꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏနေးကထွာနွောင်ꩻတရာꩻဟော်ꩻသားတဖြာꩻနဝ်ꩻ -(၁) ဒေါ့ꩻငဝ်းတွင်ꩻယို သꩻသွိုꩻသွိုꩻသွင်ႏသွင်ႏဗာႏ။ (၂) ဗဟုသုတလွိုင်ႏကွုန်ꩻအာဗာႏ။ (၃) ဒေါ့ꩻငဝ်းဖေႏကဖြွောင်ႏဖြီႏဗာႏ။ (၄) အခိန်ႏဖေႏကလို့ဆေ့ꩻဗာႏ။ (၅) ဒေါ့ꩻငဝ်းယို အနမ်းဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထုမ်ႏတွမ်ရီး ယူႏရီးဗာႏအချက်အလျက်။ (၆) နမ်းအုံပုံႏအုံနယ်ꩻ အလွိုးအငုဲင်ꩻယိုလဲ့ ချင်းအွဉ်ႏဗာႏ။ ကအွဉ်ႏဗာႏအလွိုးအငုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ - (က) ဖေႏနေးကစဲင်းနဲင်း အဓိပ္ပါယ်ႏအခရာႏ။ (ခ) သဘော်ꩻဖေႏကဗွောင်။ (ဂ) ငဝ်းအထီ ဖေႏနေးကထွူႏတဲင် အွဉ်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒေါ့ꩻငဝ်းယို အွဉ်ႏဗာႏတွမ်ႏအင်းရွယ်ႏချက်
ပရိသတ်အမျာꩻသီး သꩻဖေႏကဝင်ႏစာꩻလွဉ်နီငဝ်းနဝ်ꩻ နီကအီႏဒေါ့ꩻဟော်ꩻလွေꩻဒါႏငဝ်းယို အွဉ်ႏတွမ်ႏအင်းရွယ်ႏချက်တွော့ꩻ ပရိသတ်အမျာꩻသီးနဝ်ꩻ - ၁။ နာႏဗာႏနီငဝ်းတဲင် ယံဖေႏနေးဝင်ꩻသꩻကပျောႏ။ ၂။ နီငဝ်းယို ယံဖေႏနေး ဝင်ꩻမတ်သေꩻခါꩻကလꩻ။ ၃။ တရာꩻနာႏ ပရိသတ်သီး ဖေႏနေးကလꩻအီ ဗဟုသုတ။ ၄။ တရာꩻနာႏ ပရိသတ်သီး သဘော်ꩻဖေႏနေးကဗွောင်။ ၅။ ဟွုန်ဗာနီငဝ်းတဲင် တရာꩻနာႏပရိသတ်ဖုံႏ ယံဖေႏနေးကထွာလွဉ် နီအာႏရဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွားချင်းဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏ ဥပမာႏနဝ်ꩻ - (၁) လိုꩻကပျက်တယွို့ဒါႏထာꩻ လိုꩻပျောႏသွင်ႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏနမ်းပရိယာယ်ႏဉာဏ်ႏတဲင် ကပျက်တယွို့လွဉ်ဒါႏထာꩻယို အမျာꩻပရိသတ်သီးဖုံႏလဲ့ သꩻပျောႏသွင်ႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ (၂) လိုꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကကျင်ႏဒါႏ ရာႏဇဝင်ႏသမဲင်ꩻ တစွိုးစွိုးယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻဟော်ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏ ကမ္ဘာႏရာႏဇဝင်ႏသမဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ခမ်းတခမ်းရာႏဇဝင်ႏသမဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ငဝ်းစားယိုနဝ်ꩻ ထွာအီလိုꩻအမျာꩻသီး သေအီနွောင်ꩻ မတ်တောင်ꩻအီခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ (၃) ပုဂ္ဂိုလ်ႏကကျင်ႏလယ်ႏဒါႏ သိပ္ပံပညာႏတရိုꩻတဝ်း၊ လောကုတ္တရာႏပညာႏတရိုꩻတဝ်း ဝွေꩻကကျင်ႏလယ်ႏဒါႏအမျိုꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏဗာႏ ပရိသတ်အမျာꩻနဝ်ꩻ အမျာꩻကသေထွိုက်သေသင်ꩻဒါႏ ခွုမ်မာꩻဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏ အုံအဝ်ႏပုံႏဖုံႏတဲင် ထွာအီအမျာꩻ ဗဟုသုတနဝ်ꩻသွူ။ (၄) ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ အစွိုꩻနွို့တဖြာꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုႏကိစ္စဖုံႏယို ဝွေꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဒါႏ "အင်းရွယ်ႏချက် ထာꩻမာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏအစွိုꩻဥပဒေႏ"တဲပ်တဲပ်နဲပ်နဲပ် အခရာႏဖုံႏယို ဝွေꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ သဘော်ꩻဗွောင်လွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ (၅) ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ စီꩻကန်ꩻဥပဒေႏတရိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏဒါႏလွဉ်နီလိတ်ယို လꩻလွဉ်အီအကျိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ နီလိတ်ယို အရေꩻတန်တတွာမုဲင်ꩻ စစွဉ်ႏစားယိုဖုံႏ မဉ်ႏသေစဲင်းဗာႏ အခရာႏတဲင် ဝွေꩻမဉ်နွို့လွဉ်သော့ꩻသွူအစွိုꩻကိုတကာႏတဝ်း ထာꩻမာꩻလဲ့ ဝွေꩻမာꩻလွဉ်ဗာႏအမဲဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ယံဖေႏနေးဝင်ꩻထာꩻသေတရာꩻ ကအဝ်ႏလွဉ်၊ ယံဖေႏနေးဝင်ꩻသꩻကဝင်ႏစာꩻလွဉ် နီထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဟော်ꩻခရာႏဖုံႏယို အရေꩻတန်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။
မိဉ်ႏမဲဉ်ထွာမွေး တရာꩻဟော်ꩻသားတဖြာꩻ/ပါꩻနဝ်ꩻ
သွဉ်ဒေါ့ꩻမွိုင်မွိုင်ကျင်ꩻသွော့ငဝ်း၊ ဖေႏနေးကမွိုင်ကျင်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း သွဉ်ဖတ်မွိုင်မွိုင်၊ သွဉ်ဟော်ꩻသန်သန်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း တရာꩻဟော်ꩻသားပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻ/ပါꩻယို ငဝ်းယို အရေꩻတန်နေနေသွူ။ အရေꩻတန်နုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်းတဲင် နီငဝ်းယို ကျောင်ꩻ၊ တရွပ်၊ လမ်းကို အထွောင်းမုဲင်ꩻလဲ့မရိုꩻ နီကဒေါ့ꩻဟော်ꩻဒါႏငဝ်းယို ဖေႏနေးပရိသတ်အမျာꩻသီး ကဟွုန်လို့ဗာႏနီငဝ်းနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသန်သန်ဗာႏ၊ ဒေါ့ꩻဗွီႏငဝ်းနဝ်ꩻ ပရိသတ်သီး လွꩻထိုꩻဒါႏ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ နီကဒေါ့ꩻငဝ်းယို ဗွီႏတခါႏ သန်တခါႏနဝ်ꩻလဲ့ တဟဝ်တဝ်း၊ ငဝ်းအလွေꩻအသဲင်ꩻယို တယ်ႏအထျꩻဗꩻအနာ အွဉ်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ ညီႏညီႏလွေꩻဗာႏငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒေါ့ꩻသန်တွိုင်ꩻလဲ့ ထွူတဝ်းဒွိုန်း၊ ငဝ်းတငွါတွမ်ႏတငွါယိုလဲ့သင်၊ နီငဝ်းအခရာႏယိုလဲ့သင် ဖေႏနေးအခရာႏကစဲင်းစဲင်း၊ ဖေႏနေးအခရာႏ ကဖြွောင်ႏဖြီႏလွေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻဟော်ꩻပွယ်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻခေးဝင်ꩻငဝ်းကိုတရိုꩻတဝ်း ခါးလားနီကဒေါ့ꩻငဝ်းအခါႏ ခွမ်ꩻလာꩻ အကွဉ်အကꩻ (သင်္ကန်ꩻ)ယို ဖျင်ဟဝ်ရီးရီးဗာႏသွူ။ တွိုႏထင်ႏသွူ ပရိသတ်ဆꩻငါမꩻ ကွဲးဖျင်နဝ်ꩻ ထွားတရေꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နီကအီႏဒေါ့ꩻဟော်ꩻဒါႏထာꩻယို ဒေါ့ꩻဟော်ꩻမုဲင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း - ၁။ ငဝ်းတယ်ႏအွဉ် (ပဏာမ)၊ ၂။ ဒေါ့ꩻနယ်လွေꩻရီး ကအီႏဒေါ့ꩻဟော်ꩻလွေꩻအချက်၊ ၃။ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်လွေꩻဖေႏ ငဝ်းယာႏ၊ ၄။ ဖေႏပညာႏတချက်စီႏ၊ လိုႏဆောင်ႏ လိုႏသျောင်ႏကိစ္စ၊ ၅။ အွဉ်ႏထွူ ငဝ်းသွတ်ꩻသဝ်ꩻ (နိဂုံး)ယိုငတ်ꩻချက်နဝ်ꩻ အရေꩻတန် ထွာအထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
တရာꩻဟော်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻ အွဉ်ႏသတိꩻဗာႏအချက်
တရာꩻဟော်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ ကအီႏဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းယို -
(၁) အမျာꩻအကျိုꩻလဲ့ ဖေႏကထွာဗာႏ၊
(၂) အမာႏလဲ့ ဖေႏနေးကဆေ့ꩻဗာႏ၊
(၃) ဝင်ꩻနာႏလဲ့ ဖေႏကဟဝ်ဗာႏ။
ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အချက်ဆꩻလယို အွဉ်ႏသတိꩻလွသွော့ဝင်ꩻဖုံႏ - ၁။ ဖျင်ဆင်မုꩻ မာꩻသေꩻခါꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ ဖျင်ဆင်မုꩻယံတဝ်း၊ ၂။ ဒေါ့ꩻထာꩻအင်းရွယ်ႏချက်ပါတဝ်း၊ ၃။ တကျင်ႏတဝ်းလဲ့ ဒေါ့ꩻနွိုင်ႏထာꩻ၊ ၄။ အံႏသွင်ꩻတဝ်းပရိသတ်၊ ၅။ ဒေါ့ꩻငဝ်းယို မဲဉ်ႏတနꩻတဝ်း တွမ်ပရိသတ်သီးနား၊ ၆။ ထွားလွိုသွူ ပရိသတ်သီး ကမော့ꩻတလူႏဒါႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ၊ ၇။ ဒေါ့ꩻလွꩻလေႏထာꩻ၊ ၈။ ဒေါ့ꩻဖြွောင်ႏဖြီႏတဝ်းငဝ်း၊ ၉။ ပရိသတ်အမျာꩻသီး သꩻကလွꩻအီဒါႏအချက်ဖုံႏ၊ ၁၀။ ပရိသတ်တကျွိုက်တဝ်းငဝ်းမျိုꩻ၊ ၁၁။ အွဉ်ႏတဝ်း သꩻတဖူႏဝေးရင်ꩻ၊ ၁၂။ ဒေါ့ꩻတန်လွဉ်ꩻငဝ်း၊ ၁၃။ သꩻဓာတ်ကထဲ့ဖွိုႏအီဒါႏငဝ်းမျိုꩻ၊ ၁၄။ နမ်းအကျောင်ꩻခရာႏ ပါအာလွဉ်ꩻငါႏ၊ ၁၅။ အမျာꩻတမာꩻလွဉ်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ထာꩻမာꩻအယပ်ꩻအခုဲင်ႏမျိုꩻ၊ ၁၆။ ဒေါ့ꩻပနဲဉ်ႏသွူငဝ်းတဲင် ဒေါ့ꩻသꩻပေႏထာꩻ၊ ၁၇။ အခင်ႏလမ်းမွေးတဝ်းကို အွဉ်ႏအွုမ်ႏလောင်ႏလွိုး၊ ၁၈။ ဝင်ꩻတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း နမ်းလဲ့တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်းအကို ဟဝ်နမ်းတာႏတွော့ꩻ ထွဉ်ႏဝင်ꩻမာꩻနွိုင်ႏ၊ ၁၉။ ဟော်ꩻတရာꩻတွင်ꩻ အွဉ်ႏစွူတဝ်းစူ (ခွုမ်ပဆိုးချာငါထာꩻ)၊ ၂၀။ နာႏတဟဝ်တဝ်း ငဝ်းဝွေႏဝက်မျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
တရာꩻဟော်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏကျင်ꩻဝွတ်
(၁) ဟော်ꩻတရာꩻခိန်ႏအီႏတွိုႏလွဉ်တဲင် ခါးလားကထင်ႏခြေင်ႏလောင်း အုံထွိုင်ႏအခါႏ ခွမ်လာꩻအကွဉ်အကꩻယို ဖျင်ဟဝ်ရီးဗာႏ၊ မဉ်ႏတွိုႏပရိသတ်ဆငါမꩻ ကွဲဖျင်နဝ်ꩻ ရွိုင်ꩻစွိုင်ꩻငါႏသွူ။ (၂) အွဉ်ႏဗန်ဗန်လောင်ႏလွိုးတဲင် ယွုမ်းအံႏအာႏကွိုꩻထွူနမ်းတွော့ꩻ အုံထွိုင်ႏတနွောင်းနွောင်းသွော့။ (၃) သဲစ်ကတွိုႏထင်ႏခြေင်ႏလောင်းတြင် သဲစ်ကတွိုႏလဲ့ ဒေါ့ꩻထွူမွုန်းငဝ်း၊ ထွားခတ်ကယ်ꩻထွူ ပရိသတ်မꩻ ကွဲဟော်ꩻလွေꩻသွော့။ (၄) တယ်ႏစနီကဒေါ့ꩻငဝ်း ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏအထွူနဝ်ꩻလဲ့ ထွားပရိသတ်လွိုးတဲင် ဟော်ꩻလွေꩻသွော့၊ (ထွားတနွောင်း ထွားတရုတ်ꩻ ဆိမ်ꩻမဲ့နဝ်ꩻ ဟဝ်တဝ်း)။ (၅) ခါးလားကစငဝ်း ခမ်ႏနွမ်ꩻရီး ပရိသတ်နဝ်ꩻမဉ်ႏထွူမꩻ ဒေါ့ꩻသွော့ငဝ်းစွုမ်းသွိုꩻ (ငဝ်းစွော့ꩻတက်)။ (၆) သဲစ်ကဒေါ့ꩻငဝ်းလဲ့ ဒေါ့ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ (ဒေါ့ꩻပနဲဉ်ႏလွဉ်ꩻငါႏမွုန်းထာꩻ)။ (၇) ဒေါ့ꩻဟော်ꩻ အချက်တစွိုးမဉ်ႏထွူနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏပါသွော့ လောင်ႏလွိုးတွမ်ႏနမ်းအုံအဝ်ႏမုꩻ (အမူအရာ) မဉ်ႏအုံစွူစွူလွဉ်ꩻငါႏလဲ့ ပရိသတ်သꩻလွꩻဒါႏ။ (၈) နီကလိုႏဒေါ့ꩻငဝ်း မဉ်ႏသွတ်ꩻထွူတဲင် ဒေါ့ꩻသွုပ်ချာယင်းသွော့ နီကဒေါ့ꩻဒါႏ အချက်အလျက်ဖုံႏတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻပါထဲင်းယင်း ငဝ်းစွုမ်းသွိုꩻတဲင် အွဉ်ႏသွတ်ꩻသွော့။
သျောင်ႏထဲင်းသွော့ယို
၁။ ဒေါ့ꩻဟော်ꩻတရာꩻအယံတွင်ꩻ ထောက်မာႏမာႏမွုန်း ငင်းဒေင် (ရွိုင်ꩻငါႏ) ၂။ ပိုႏမွုန်းတဝ်းစူ (ထွားတရေꩻတဝ်း) ၃။ ဟော်ꩻတရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတလွုန်းမွုန်းတဝ်းကီႏ (ခင်ႏ) ပီဗွိုန်ငါႏလိုꩻကျွား ၄။ ဝီသန်ငါႏမွုန်းတဝ်းနမ်း (ကျမ်ꩻထမ်ꩻ ရွိုင်ꩻစွိုင်ꩻငါႏ) ၅။ ဟော်ꩻတရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ငသင်ႏမွုန်းတဝ်းထာꩻ (ပရိသတ်အံႏသွင်ꩻတဝ်းလိုꩻ) ၆။ ဟော်ꩻတရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ "နီယို ထာꩻဒေါ့ꩻလဲ့ သမ်းတဒါႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻသမ်းထွဉ်ႏနွိုင်ႏတဲင် နွောင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတွော့ꩻ လွေꩻဗာႏ မာꩻဗာႏ"ငဝ်းစားယိုနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းတဝ်းလာꩻလာꩻ (ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီစွဉ်ႏ လိုꩻတန်ဆꩻကီသား နုဲင်းစွဉ်ႏမေတ္တာႏ ကရုဏာႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻသွူ။)
ပအိုဝ်ႏနီလိတ်
ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ (၄၉)ဖြုံႏ
အ အာ အိ အီ အု အူ အေ အဲ အော အို အုဲင်(အယ်) အဝ်။ က ခ ဂ ဃ င စ ဆ ဇ ဈ ဉ ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ တ ထ ဒ ဓ န ပ ဖ ဗ ဘ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ အ့ အꩻ အႏ အး
ပအိုဝ်ႏသရ (၁၆)ဖြုံႏ
အ အာ အိ အီ အု အွု အူ အွူ အေ အဲ အော အွော အို အွို အုဲင်(အယ်) အဝ်။
ပအိုဝ်ႏဗီး (၃၇)ဖြုံႏ
က ခ ဂ ဃ င စ ဆ ဇ ဈ ဉ ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ တ ထ ဒ ဓ န ပ ဖ ဗ ဘ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ အ့ အꩻ အႏ အး
ပအိုဝ်ႏငဝ်းရန်းဖုံႏ
အ အꩻ  အႏ  အး အာ အာꩻ အာႏ  အား
ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻဗီး (၉)ဖြုံႏ
က် င်၊ တ် န်၊ ပ် မ်၊ ယ်၊ ဝ်၊ အံ။
ပအိုဝ်ႏဂဏန်ꩻသင်္ချာႏဖုံႏ
၀ ၁ ၂ ၃ ၄ ၅ ၆ ၇ ၈ ၉
ဇိဝှါမူလိယသင်္ကေတ
(--ွ)                        (--ှ)
ဗီးတွယ်ꩻဖုံႏ
( ြ- )                 (--္လ) ကြ                        က္လ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
မွိုးဖါယားဒွါႏ
(အမွိုးမူႏယို မီႏယွုတ်နဝ်ꩻလဲင်ႏခါ အပိုထာꩻဒေါ့ꩻ ထာꩻဖြဝ်ႏ ကျံꩻဒျာႏ၊ မွိုက်ဒျာႏ၊ ဝွေႏဒျာႏတဲ့နော၊ အဖါမီႏယွုတ်နဝ်ꩻ အပိုကခွုမ်မာꩻထာꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကျံႏဒျာႏ မွိုက်ဒျာႏ ရွိုင်ꩻဒျာႏ ရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ။) (တပုဒ်နဝ်ꩻ မီႏမဲဉ်သေ ထီယော့ထီဖွိုꩻနဝ်ꩻ ထွို့ꩻထွားဗိုမွူးလဲ့ သေဒျာႏ၊ မီႏမဲဉ်သေ အမျိုꩻယွုတ်အမျိုꩻမျတ်နဝ်ꩻ ထွားအခွုမ်အမာꩻ၊ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏနဝ်ꩻ သေဒျာႏ၊ မီႏမဲဉ်သေ ပညာႏအဝ်ႏ တအဝ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻခါ ထွားနာႏဗော့ꩻ အဒေါ့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ သေဒျာႏ၊ ဟံႏဟဝ်တဟဝ်တဝ်း မီႏမဲဉ်သေနဝ်ꩻ ထွားမီꩻပွူး ဟဝ်တဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ သေဗာႏ၊ လောကနီတိဆရာႏ အွဉ်ႏနယ်သေꩻခါꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။)
မဉ်ႏထောက်ထွားနုဲး လောကနီတိဆရာႏ ကအွဉ်ႏနယ်ပျꩻနဝ်ꩻခါ ကထွာမွိုးဖါသီးယို ထာꩻလိန်ႏမာႏ ထာꩻလက်ꩻလဲဉ် လောကအထီႏအဟွုန် ဗဟုသုတနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏ မရေႏမရာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ပိုမဉ်ႏတဟဝ်တဝ်း ထွာမွိုးဖါတာႏဝွန်ႏ၊ တပဲ့ꩻမဉ်ႏတဟဝ်တဝ်း ထွာဆရာႏတာႏဝွန်ႏ၊ ဒုံဆောင်ႏလိုꩻအမျာꩻဖုံႏ မဉ်ႏတဟဝ်တဝ်း ထွာဒုံလိုꩻတန်တာႏဝွန်ႏ" နီပအိုဝ်ႏဖုံႏ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလွနုဲးနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏ လိန်ႏမာႏလက်ꩻလဲဉ်မုꩻ၊ လိုꩻပေႏလော်လယ်မုꩻ၊ တနာႏတဝ်းမွိုးဖါငဝ်းနဝ်ꩻ အပါႏလိုꩻပေႏတမွေးတဝ်း၊ အပါႏဒျာႏလိုꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။
ကထီႏဗာႏ ကမော့ꩻဗာႏ ကတလူႏထေ့ဗာႏ လိုꩻပေႏတအုံတဝ်းကျောင်ꩻ ဆရာႏမီႏမာꩻကျံꩻလဲ့ လွေꩻတငီႏတငါတခြာကိုတဲင် ဗေင်ႏတငီႏတငါဒျာႏ ဝင်ꩻသွို့ꩻကို တဒုဲကို၊ မွိုးဖါလဲ့ တနွောင်ꩻလꩻတဝ်း၊ ဆရာႏလဲ့ တနွောင်ꩻလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏကထွာဗာႏနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (၁) မွိုးဖါယားဒျာႏ၊ မွိုးဖါသွဉ်ဖေႏဒျာႏလဲ့ အဝ်ႏ၊ (၂) လမ်းသောင်လမ်းထျꩻ သွꩻပေႏယားဒျာႏလဲ့ အဝ်ႏ။
အမုဲတဗာႏ "မွိုးဖါယားဒျာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပထမလိုꩻပေႏနဝ်ꩻ မွိုးဖါထင်ႏအပ်ဗွေႏဗွန်ထျꩻ၊ အုံကျောင်ꩻသွဉ်လိတ်လုဲင်ꩻတဲင် ကထင်ႏည လစ်ꩻငတ်ꩻလာ တနေင်ႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ကထွာမွိုးဖါနဝ်ꩻ မဲဉ်ဟဲ့ꩻလဲဉ်းအပို၊ မဲဉ်အွဉ်ႏတီလဲဉ်းဖိုး၊ မဲဉ်အွဉ်ႏတီလဲဉ်းပနားတဲင် ဗွေႏဗွန်ထျꩻတဲ့ တကွီခွင်ꩻတဝ်း၊ တထင်ႏလဝ်းတဝ်း၊ ဟဲ့ꩻတေ့ꩻအပို၊ ချောက်တေ့ꩻအပို၊ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ - "မဲဉ်လꩻစူသွို့ꩻနဲ့၊ မဲဉ်လꩻနားရီႏနဲ့၊ မဲဉ်လꩻကဲက်ဆဲက်နဲ့၊ မဲဉ်လꩻဆဲင်ꩻခွမ်ꩻလာꩻနဲ့"ချောက်သဲင်ꩻအပိုနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ မွိုးဖါကထင်ႏဟဲ့ꩻအာအာ၊ ကထင်ႏချောက်အာအာတဲင် လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ ဆရာႏထျꩻလဲ့ တကွီခွင်ꩻတဝ်းတဲင် လွင်းတခွန်ꩻခန်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ ဗွေႏဗွန်လဲ့ အွဉ်ႏအသွꩻသဲင်ꩻစွိုင်နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် ကထွာမွိုးဖါသားလဲ့ ငမ်းပါꩻစွိုင်အပိုတဲင် သွဉ်ဖေႏအပို၊ ထွဉ်ႏအပိုဖင်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောင်ꩻသေꩻ။ လိုꩻပေႏကဖင်းဒါႏထာꩻနဝ်ꩻ တဲႏစစနဝ်ꩻသွူ။
အမွိုးအဖါကထင်ႏသွဉ်ဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အပိုတအုံတဝ်းဒွုမ်လမ်း၊ ဖင်းလော်လယ်စွဉ်ႏဒျာႏ တခြာကိုနဝ်ꩻသွူ။ အသွပေႏကသဲင်ꩻဟဲ့ꩻသား ကစွိုင်သားလဲ့ ပြန်ႏသဲင်ꩻချာခြေင်င်ဒျာႏကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ ဗွေႏဗွန်တဟဲ့ꩻဗွုန်ႏတဝ်းဒွုမ်တဲင် လိုꩻပေႏကလွင်းထာꩻနဝ်ꩻ အုံလခန်ꩻခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာမွိုးဖါတဲ့ ထင်ႏပရိယာယ်ႏခန်း အဆရာႏဗွေႏဗွန်ထျꩻ "လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထင်ႏကျောင်ꩻလဲ့ တလꩻတဝ်းဩ၊ အသွꩻသဲင်ꩻဟဲ့ꩻလဲ့ ထိုꩻတငီႏတငါထာꩻဩ၊ ခွေသွဉ်းအွဉ်ထင်ႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏအွဉ်ထင်ႏနွိုင်ႏနွိုင်ႏလဲ့ သမ်းဖင်းလော်လယ်ထာꩻ တခြာကိုနဝ်ꩻသွူဩ" အဆရာႏဗွေႏဗွန်လဲ့ ထင်းဒျာႏအမွေးတဲင် အွဉ်ႏစွꩻဗာႏအခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနဝ်ꩻခါ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံစလမ်းတဲင် အွဉ်ႏတီဖိုးလဲ့ အပျောႏဒျာႏ၊ အွဉ်ႏတီပနားလဲ့ အသွင်ႏဒျာႏ၊ အွဉ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻလဲ့ အပျောႏဒျာႏ အကုဲးဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မွူးနီꩻကထင်ႏအာ မွူးလာကထင်ည လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ တီဖိုးလွꩻ တီပနားလွꩻ၊ အွဉ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻလဲ့ တမဲဉ်မာꩻတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် ကထွာမွိုးဖါခွန်းတဖျ လောက်ꩻခန်းအပိုနဝ်ꩻသွူ။ အပိုလဲ့ လꩻလဲဉ်းအနယ်ꩻ အမွိုးအဖါထျꩻတဲင် အမွိုးအဖါကသွဉ်ဖေႏသေꩻခါꩻအတွိုင်ꩻ ဖင်းလော်လယ်ခန်းထာꩻ တခြာကို၊ ဝင်ꩻသွို့ꩻကို၊ တဒုဲင်ကို၊ ဒဲ့ꩻအံႏတငီႏတငါတောဒျာႏ ဝင်ꩻတဒွီ ဝင်ꩻတဲင်ပူႏ ဝင်ꩻမောက်ꩻစောက်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏကထင်ႏမာꩻအာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကထွာမွိုးဖါလဲ့ သꩻဆင်ꩻရယ်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏစွဉ်ႏဒျာႏ အပိုတာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကခံႏစာꩻဗာႏနုဲးနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ထမုဲꩻမာꩻ နမ်းမာꩻချာဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ မွိုးဖါမီႏချော်ꩻလဲ့ သမ်းချော်ꩻတသေႏသေႏ တဒါႏတဝ်း၊ မဉ်ႏမာꩻကျံꩻလဲ့ သမ်းဖင်းလော်လယ်ထာꩻ၊ ကထင်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်အပိုပေႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ထင်ႏပသာဖျင် အဆရာႏဗွေႏဗွန်ထျꩻ၊ ကထွာဗွေႏဗွန်လဲ့ တကင်ꩻသာႏတဝ်းတဲင် လက်ခံႏဗာႏချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻကုဲလဲဉ်းတဲင် ထင်ႏဖျင်လဲ့ အဆရာႏမီႏအွဉ်ႏဒေါ့ꩻကျံꩻပသာႏတဲင် တမဲဉ်ခံႏတဝ်းဒွုမ်ဆရာႏငဝ်း၊ အဝ်ႏမောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ဆရာႏကဒေါ့ꩻလွုမ်ꩻ ကအီႏဖင်းထာꩻနဝ်ꩻ အဗွေႏဖျင်သေꩻခါꩻလဲဉ်း၊ ရဲဉ်ꩻသေꩻခါꩻလဲဉ်း အထာꩻခြိုꩻ၊ အဒို့ꩻအဒါနဝ်ꩻသွူ။
ကထင်ႏဖင်းဆုဲꩻနဝ်ꩻ အဖင်းဒျာႏတဖြာꩻဒျာႏ၊ အဖင်းရိုꩻရိုꩻဒျာႏ တမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ အော်ပါအသွꩻ၊ ချောက်ကုဲပါအသွꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ဆရာႏလဲ့ တနွောင်ꩻတဝ်း၊ မွိုးဖါဆုံꩻမꩻသွဉ်သင်လဲ့ တလꩻတဝ်း၊ ဆရာႏလဲ့ တနွောင်ꩻလꩻတဝ်းတဲင် အတန်လွဉ်စွဉ်ႏ ထာꩻဖင်းလော်လယ်၊ အတန်လွဉ်စွဉ်ႏ ယားဝင်ꩻသေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ပေႏခါနဝ်ꩻ ထွာ"လိုꩻလော်ပေႏ"လဲ့ ကထင်ႏတန်လွဉ်ဖျင်တဲ့ ထွာလွဉ်ဖျင်ဒျာႏ "လိုꩻလော်တန်"နဝ်ꩻသွူ။ ပေႏနေအတွင်ꩻနဝ်ꩻ ယားဝင်ꩻထာꩻပေႏပေႏလဲ့ ကထင်ႏတန်နဝ်ꩻ ယားတန်န်ဝင်ꩻထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးညည အကျင်ꩻပါတဲင် စူရုဲးခင်ႏရုဲးတဲင် ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏဒျာႏ ရာဇဝွတ်မုꩻ၊ ထိခွိုက်လွဉ် ဝင်ꩻအမျာꩻစီꩻကန်ꩻ၊ ဒုံစီꩻကန်ꩻ၊ ဆောင်ႏစီꩻကန်ꩻ၊ အစိုႏရစီꩻကန်ꩻဥပဒေႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ မွိုးဖါနဝ်ꩻသွူ။
အမုဲင်(၂) "လမ်းသောင်လမ်းထျꩻ သွꩻပေႏယား"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မွိုးဖါယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဆုံꩻမꩻပိုလီꩻနဝ်ꩻလဲ့ လက်ꩻလဲဉ်လိန်ႏမာႏဒျာႏ၊ မဲ့လေနားလုဲးဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လမ်းသောင်လမ်းထျꩻ သွꩻပေႏတဟဝ်တဝ်း သံးလွေꩻညီꩻသဲင်ꩻညီꩻဝင်ꩻတဲင် စွဉ်ႏဝင်ꩻကရိုꩻ "အတုမြင်-အတတ်သင်" ထီႏနုဲးဒါႏနုဲးနဝ်ꩻ ပီပီဝင်ꩻ၊ ကွပ်စွဉ်ႏ တုꩻနုဲးထွားနုဲး သွꩻပေႏကခွုမ်ကမာꩻ၊ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင် ကုဲင်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻကဟော်ꩻသေꩻခါꩻ ဝတ္ထုသက်သေႏနဝ်ꩻ အဇာတသတ်ခွန်မင်ꩻနဝ်ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ ဒေဝဒတ်အငဝ်းနဝ်ꩻတဲင်၊ ပွိုးစွဉ်ႏပေါင်ꩻဖောႏဒေဝဒတ်နဝ်ꩻတဲင် မာꩻသီအဖါ၊ စွဉ်ႏနꩻဖြဲ့ꩻအဖါခင်ႏနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏလိုꩻမျိုꩻမန်ႏသမျ သေလွနဝ်ꩻသွူ။
ဒေါ့ꩻမွုန်းဒွိုန်းလိုꩻ တိရစ္ဆာန်ႏမီႏလဲ့ အုံညီꩻလိုꩻမွိုက်တဲင် မွိုက်လွဉ်ꩻနုဲး၊ အုံညီꩻလိုꩻဟဝ်တဲင် ဟဝ်လွဉ်ꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးစခါ တခိုႏလတခြာကို သေင်ႏမွူးတန်အလောင်းနဝ်ꩻ ဝါႏကီႏအပွီအဝ်ႏတပွီနဝ်ꩻသွူ။ အပွီကိုနဝ်ꩻ ဝါးကီႏပေႏအဝ်ႏသော့ꩻနီဗာႏ၊ တွိုႏတနီꩻခါ တလီꩻတန်ခမ်းကထင်ႏလွဉ်နဝ်ꩻ ဝါးကီႏပေႏနီဗာႏနဝ်ꩻ ပါလွဉ်ꩻခန်းတလီꩻ၊ တလီꩻအီထိုꩻတဲင် တဗာႏနဝ်ꩻ လဲဉ်းလွေꩻခန်း တခွန်ꩻစွန်ကအဝ်ႏအရပ်၊ လင်ꩻထဲ့ခန်း တခွန်ꩻစွန်ကအဝ်ႏအခြာတဲင် တခွန်ꩻစွန်သား ထူႏလွူးသေꩻခါꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးတဗာႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ခန်း ရသေ့ꩻကအားထုတ်ဒါႏတရာꩻ တောႏရꩻကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝါးကီႏပေႏ တဖူးဝေးနဝ်ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏတလီꩻအီထိုꩻနဝ်ꩻတဲင် လဲဉ်းဒျာႏ တဗာႏတထွောင်းင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကလဲဉ်းလွေꩻ တခွန်ꩻစွန်သားအခြာ ဝါးကီႏပေႏတဗာႏနဝ်ꩻ အုံညီꩻဗာႏ တခွန်ꩻစွန်တဲင် အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏလဲ့ ဒေါ့ꩻလဲႏဒျာႏ တခွန်ꩻစွန်ငဝ်းတွိုက်ꩻဝင်ꩻပုံႏ၊ မာꩻသီဝင်ꩻပုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မီႏထီႏ လိုꩻလွေꩻသဲင်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻလဲႏဒွါႏ "ခြေင်းလုဲး၊ ခꩻလုဲး၊ သတ်လုဲး၊ မာꩻသီလုဲး"နဝ်ꩻသွူ။ ကလင်ꩻထဲ့ဒါႏ ရသေ့ꩻတောႏရꩻကျောင်ꩻတဗာႏနဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏလဲ့ ထွာဒျာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻရသေ့ꩻသီး အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ အမဉ်ႏထီႏဒျာႏ လိုꩻလွေꩻသဲင်ꩻထာꩻလဲ့ အဒေါ့ꩻအဟဲ့ꩻလယ်ႏဒျာႏ " လွဉ်ယိုဟုဲး ထီအဝ်ႏယို၊ အအံႏလဲ့ အဝ်ႏယို၊ အွꩻယိုအံႏယို၊ လွေꩻယိုနဝ်ꩻ တွိုႏအရပ်ယို" အငဝ်းအငွါနဝ်ꩻလဲ့ခါ မဲဉ်ဖေႏအံႏ၊ မဲဉ်ဖေႏအွꩻ၊ မဲဉ်ကူႏညီႏကိုဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးပီးနဝ်ꩻမꩻ တိရစ္ဆာန်ႏမဉ်ႏလဲ့ အုံညီꩻဗာႏလိုꩻမွိုက်လဲ့ အထာꩻဒေါ့ꩻ အထာꩻဖြဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းလိုꩻမွိုက်၊ ကအုံညီꩻဗာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻလဲ့ အသꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ အထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသꩻဖော်ꩻပါဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အပီနုဲးကအွဉ်ႏနယ် ဝါးကီႏတဖူးဝေးနဝ်ꩻနေနေ၊ မျက်မောက်ယိုလဲင်ႏခါ လိုꩻပေႏသီး ကထီႏဗာႏ ကဟွုန်ဗာႏနဝ်ꩻ ထီႏလဲႏဒျာႏ ပါꩻထံႏတနတ်၊ ထီႏလဲႏဒျာႏ ပါꩻတွိုက်ꩻခꩻဝင်ꩻ၊ အဟွုန်ဗာႏဒျာႏ ခꩻဝင်ꩻ တွိုက်ꩻဝင်ꩻ စွန်ဝင်ꩻ ခြေင်းထာꩻမီꩻထာꩻမင်းတဲင် ဝွေꩻသီးအသꩻလဲ့ ထွာနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ အသꩻထွာနုဲးနဝ်ꩻတကာႏတဝ်း အသွ၊သမ်းဟဲ့ꩻ၊ အသွမ်ꩻသမ်းချောက်၊ အသွꩻသမ်းယားကုဲဖျင်တဲင် ပါလွဉ်ꩻအသွꩻ၊ မာꩻလွဉ်ꩻအသွꩻ၊ အကျင်ꩻကုဲ၊ ကွဲးတန်တန်လွဉ်တဲင် အမွိုးအဖါ ထိန်ꩻချာလꩻတဝ်း၊ မွိုးငဝ်းလဲ့မနာႏ၊ ဖါငဝ်းလဲ့ပဲႏတဲင် တနီꩻခါ ထွာတောဒျာႏ လိုꩻမွိုက်လိုꩻကုဲနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏထွာလွဉ်နုဲးနဝ်ꩻခါ ကထွာမွိုးဖါသားနဝ်ꩻ (မီႏအံႏဗာႏလဲ့ သုဲꩻသမ်းရော်ꩻ၊ မီႏနုဲႏဗာႏလဲ့ သံးထွာအယာႏဒူႏ)စွဉ်ႏနုဲးနဝ်ꩻပီဝင်ꩻ၊ မီႏတလက်ခံႏတဝ်းလဲ့ သံးထွာပို၊ မီႏလက်ခံႏဖျင်လဲ့ သံးနိစ္စက်မွိုးဖါဖူးဝေး၊ သံးယားကုဲင်စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ ကထွာမွိုးဖါသားနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ပိုမွိုက်နဝ်ꩻတဲင် အသꩻဆင်ꩻရယ်ꩻဗာႏ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာနဝ်ꩻသွူ။ ကအွဉ်ႏနယ်ထွူနဝ်ꩻ မွိုးဖါဟဝ်စွဉ်ႏလဲ့ ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ လမ်းသောင်လမ်းထျꩻ အသွꩻတဟဝ်တဝ်းတဲင် ထွာဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏထွားချာ စနစ်ရွိုင်ꩻခါႏ ပအိုဝ်ႏဖဝလွစ်ထန်ႏတာႏနဝ်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
လိတ်ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻ
"လိတ်ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻဖြုံႏဆီ" နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏ'မန်း'ပါဠိလိတ်ယိုနဝ်ꩻ အက္ခရာႏအကိုယို သရတွမ်ႏဗီး ခွယ်ꩻယင်း ၂-မျိုꩻသွူ၊ လိတ်(၃)မျိုꩻယိုအကို ဗီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏနုဲင်းနုဲင်းတဲင် ဗွိုန်လွဝင်ꩻသွူ။ သရနဝ်ꩻ တဗွိုန်လို့တဝ်းလွဝင်ꩻလဲ့ တကွာႏအာငါႏတဝ်းသွူ၊ ပါဠိသရနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈)ဖြုံႏ၊ မန်းသရနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၂)ဖြုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏသရနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေလွဒျာႏဝင်ꩻသွူ။