cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ထေရုပ္ပတ္တိနိတန်ꩻ
ကလဲဉ်းခိုႏချာ မဟာမစာႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏသီး သာႏသနာႏဖဲ့ꩻ ဘာႏသာႏဖဲ့ꩻ ပညာႏဖဲ့ꩻယို အဆင်းအရန်း ထဲ့ဖွိုႏမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကွပ်အာႏဇာႏနီႏ (ပုဂ္ဂိုလ်ႏယံ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကျ)ဖုံႏ ခံႏယပ်ꩻ ခံႏဒုက္ခအမျိုꩻမျိုꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻဖေႏနဝ်ꩻမꩻ အဆင်းအရန်း ဟမ်းထိုလꩻယင်း နုဲင်းယိုလဲင်ႏခါနဝ်ꩻသွူ။ အာႏဇာႏနီႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယံဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ နီဆရာႏ ဗွေႏစင်ꩻတန်ယိုတဲ့ ပါသော့ꩻတပါꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏကမာꩻသေꩻ သာႏသနာႏရေꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ ပညာႏရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဆေ့ꩻတဝ်းထာꩻသွူ။ အဝ်ႏမာꩻနေ အရေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻ မင်ꩻမရဏခွန်မွတန်နဝ်ꩻ လွဉ်ပင်ꩻနွိုင်ႏ ပင်ꩻဆေꩻထိုꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ မလွယ်ꩻသာႏ ရပ်ခံႏဗာႏစွဉ်ႏ ခွန်မင်ꩻမရဏ ကဝ်ႏတလင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ကျွꩻထင်ႏအုံထိုꩻလဲဉ်းဒျာႏ ဒေဝါႏလူꩻသီးအခမ်းသူꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏအခရာႏ ဝွေꩻဗွေႏဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻတဲ တပါထင်ႏတဝ်း လူꩻသီးအခြာ၊ အဝ်ႏကုဲင်ချာဒျာႏ မနုဿာႏလိုꩻခမ်းယိုသွူ၊ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းဝွေꩻဗွေႏအခရာႏ နုဲင်းဝွေꩻဗွေႏဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻယို မီႏသေဗာႏ မီႏပူႏဇောႏဗာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻအာငါႏကူစွိုးစွိုး ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏအခရာႏ ဝွေꩻဗွေႏဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻယို မူႏခိုတန်ပေႏ ယံဖေႏကသဗာႏ၊ ယံဖေႏကပူႏဇောႏဗာႏတဲင် စင်ꩻတန်ဗွေႏဝါယာမ (ဗွေႏဗွန်နမ်းဟူꩻ)နဝ်ꩻ ဖေႏတာႏဝွန်ႏခွေသွဉ်း၊ ထွဉ်ႏခွေသွဉ်းတဲမ်းဖေႏ ဆရာႏဗွေႏစင်ꩻတန် ထေရုပ္ပတ္တိ (မထေရ်ႏစင်ꩻတန် ကထွာလွဉ် အခရာႏ)ယိုသွူ။ ခွေသွဉ်းတဲ့ အုံဗာႏကျောင်ꩻတန် (တဲႏ ၁၃၁၈-ဗာႏ ဗꩻလွေꩻ ၁၃၂၄-ဗာႏ) ငတ်ꩻနေင်ႏဗွေဗွေတဲင် ထွာစင်ꩻတန်တပဲ့ꩻ တပါꩻနေနေတဲင် မဉ်ဖြော်ချာငါႏ ဆရာႏကေꩻဇူꩻတွမ်ႏလိတ်ယိုနဝ်ꩻတရဝ်း၊ မဉ်တမာတေ့ꩻငါႏ သာႏသနာႏရေꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ တွမ်ႏပညာႏရေꩻနဝ်ꩻလဲ့တရဝ်း၊ လွိုဆရာႏစင်ꩻတန် (ဗွေႏဝါယမ)အမိန်းအာႏဏာႏ တဗွုန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻလဲ့တရဝ်း နဝ်ꩻမꩻ အာမခံႏတဲမ်းဖေႏဗာႏ ထေရုပ္ပတ္တိယိုသွူ။ ကတဲမ်းထေရုပ္ပတ္တိယိုနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့လဝ်းရီ - လဝ်းရီပုဂ္ဂိုလ်ႏကီယို တဆီကွတ်ꩻယင် ၊
နဝ်ꩻမꩻ - ဟော်ꩻထွားလိတ်အုတ် လိတ်လာႏဖုံႏယိုယင်ထွူမꩻ ကွဲတဲမ်းနဝ်ꩻသွူ။ "ထေရုပ္ပတ္တိ ယိုနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကထွꩻလꩻ ဝွေꩻဗွေႏပွယ်ꩻသူꩻ တဲမ်းဖေႏသွော့မွိုင်မွိုင်" အမိန်းအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နဲစ်လွေꩻရီနဲစ်ဟော်ꩻထွားထွူတဲင် (ခွေသွဉ်းတဲ့ သမ်းတပေါႏတန်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ) ကားအချိန်ႏကလꩻပေႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနဲစ်လွေꩻဗာႏ တနီꩻတစိꩻစိꩻပေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ထေရုပ္ပတ္တိယိုနဝ်ꩻ အမဉ်ႏတစွုမ်ႏတဝ်းတရိုꩻတဝ်း၊ အမာႏတရွို့ꩻမီႏပါတရိုꩻတဝ်း ယံကထွားသွော့၊ ယံကထွားဖျင်ပါဒျာႏသွော့ဩ။ ကဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏသား ပုဂ္ဂိုလ်ႏကီဖုံႏယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဖေႏပါဒါႏ လိတ်လာႏတောင်ꩻခါꩻတွမ်ႏ ကဖေႏပါဒါႏ လိတ်အုပ်သား ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန်၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားသီႏသဲင်ႏ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားဘန်းယေန်ႏတွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားထမ်းဘုရာꩻ ယိုလစ်ꩻပါꩻတဲ့နဝ်ꩻ ၊ ကဖေႏဒါႏ အကျံႏအဉာဏ်ႏသား ဗွေႏဗွန်ဖြားကန်ဦး၊ ဗွေႏဗွန်မြို့ဦး၊ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻတန်တွမ်ႏ စင်ꩻတန်ဗွေႏဝါယာမ-ယိုလစ်ꩻပါꩻတဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏညာꩻ ကတဲမ်းပသာထင်ႏနေးလိတ်သား ဗွေႏဗွန်ညောင်ဝဲင်း၊ ဒေါ်ရွှေဂုံ (စင်ꩻတန်ကတာႏမမွိုးမူႏ ဝေးမူႏပို)တွမ်ႏ ဒေါ်သန်း (ဒေါ်ရွှေဂုံပိုမူႏ)သီးယိုတဲ့နဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏအကျောင်ꩻ မတ်တောင်ꩻတဲမ်းသေꩻခါꩻနုဲင်းယိုသွူ။ စင်ꩻကောဝိဒ ၁၃၃၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ (၁၂)နီꩻ
ဇာႏတိလွူးခါ-မွိုးတွမ်ႏဖါ
ဗွေႏစင်ꩻတန်ယိုနဝ်ꩻ ဇာႏတိ သထုံႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻသိမ်ဆိပ်နယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻကျိုက္ကော်ထျꩻ ဒုံထီပုံ (ဒုံယိုနဝ်ꩻ မော့ꩻနဝ်ꩻခါ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻကရင်နီစု၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ လမ်းငင်းအဝ်ႏ သွစ်ꩻဆီလွို)။ ဝွေꩻဗွေႏလွူး သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆-ဗာႏ၊ ဝါႏခေါင်ႏလာဆန်ꩻ ၄-နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-စနေႏ၊ မွူးဟာခိုႏ ၉-နားရီႏခိန်ႏ၊ ဦးစန်းလှ+ဒေါ်သဲမှုံသီး ပိုဝင်ꩻလစ်ꩻအကို ဝွေꩻဗွေႏယို အပေႏသွတ်ꩻ၊ အမဉ်ꩻလမ်းနဝ်ꩻ ခွန်ထွန်းလှိုင် (အဖါဖြားနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဇာႏတိ ခမ်းကောင် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏကို) နဝ်ꩻသွူ။
အာႏဇာႏနီႏလောင်ꩻ - အုံစကျောင်ꩻ
ဝွေꩻဗွေႏအသက်လꩻ သူနေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ အဖါသီထိုꩻတဲင် အသက်ကထင်ႏလꩻ နွတ်ꩻနေင်ႏနဝ်ꩻမꩻ အမွိုးလွေꩻအပ် ဒုံထီပုံꩻ၊ ကျောင်ꩻအင်းဒိတ်၊ ကျောင်ꩻဆရာႏတန် ဦးကုလား တွမ်ႏဆရာႏစူထောက် ဦးအောင်မြင့်ထျꩻ၊ အသက်ထင်ႏလꩻ တဆီသွံနေင်ႏကိုနဝ်ꩻ အောင်ႏစတုတ္ထတန်ꩻ (လစ်ꩻတန်ꩻ)နဝ်ꩻသွူ။
ဗုဲင်သျင်ႏသွဉ်လိတ်-စပရိတ်
၁၂၈၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာ (အသက် ၁၃-နေင်ႏ)ကိုနဝ်ꩻ အမွိုးတွမ်ႏဖူးဝေးဖုံႏ အွဉ်ႏဗုဲင်သျင်ႏ၊ ဝေင်ꩻကျိုက္ကော်၊ ကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်း၊ ဗွေႏဗွန် (ဗွေႏသုဝဏ္ဏ)ထျꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏကဗုဲင်သျင်ႏနဝ်ꩻ မာꩻနေးပွယ်ꩻပင်ꩻမွေးတဝ်း၊ တပါꩻပေႏဒျာႏ၊ ထုမ်းသေပေႏတဗာႏတဲင် လယ်ႏလေပ်ချာငါထွူတဲင် ဗုဲင်ခန်းဒျာႏသျင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဲင်သျင်ႏထွူတဲ့ အုံဒျာႏဗော့ꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻကိုတဲင် ထင်ႏလိတ်ပရိတ်၊ သျင်ႏကျင်ꩻ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ၊ သဒ္ဒါႏ ဗွေႏဗွန် (ဗွေႏသုဝဏ္ဏ)ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဒုံလဲင်းတနျာႏ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ
ဒုံလဲင်းတနျာႏ ( အဉ်းကလေတ်ဆျ်- Leintnyar) ယို အောဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ်၊ ပအိုဝ်ႏချာဒျာႏ ဗာႏရဲပ်အှောန်ဒေသ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏကို။ အောဝ်ႏ အွိုင်ႏလဲင်းတနျာႏ ကိုသှူ။ ဒုံကအောဝ်ႏဒါႏကုဒ်နောဝ်ꩻ ထွာ ၂၀၂၄၂၄ ။ ၂၀၁၄ ဗာႏနေင်ႏ မှူးကှို့ꩻနာꩻလိတ်လီꩻကိုအလꩻ အှိုင်ႏလဲင်းတနျာႏကိုယို လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၄၇၁၂ ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၄၉၃၇ ဖြာꩻ လို့လို့အောဝ်ႏခြှောန်းဝင်ꩻ ၉၆၄၉ ဖြာꩻသှူ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
မွိုးဖါအွဉ်ႏကုဲင်-တဆွူႏဆုဲင်
တွိုႏ၁၂၉၅-ဗာႏ၊ (အသက်-၁၉)နေင်ႏကိုနဝ်ꩻ အမွိုးတဲ့ သမ်းတွိုႏနုဲင်းနုဲင်းအနိစ္စတဲင် ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာခန်းဒျာႏ "တဆွူႏမွိုးအွဉ်ႏကုဲင်-တဆုဲင်ဖါအွဉ်ႏပြာႏ"တဲင် အုံညီꩻဗာႏတောဒျာႏဝင်ꩻ အမွိုးဝေးမူႏရင်ꩻ စင်ꩻတိလောကသီး တကာႏမွိုးမူႏ (စင်ꩻမွိုးမယ်နေ)လမ်းနဝ်ꩻသွူ။
ဒုံလဲင်းတနျာႏ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ
လိန့်ညားရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ဒုက္ခယံကင်ꩻ-ထင်ႏဗုဲင်စင်ꩻ
၁၂၉၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ ၁၃-နီꩻ (အသက်-၂၂)နေင်ႏကိုနဝ်ꩻ စင်ꩻမွိုးမယ်နေ အွဉ်ကတူႏ၊ အပိုမူႏ စင်ꩻမွိုးမယ်ပု၊ စင်ꩻဖါချစ်ဆွေသီးနဝ်ꩻ ကောခံႏတကာႏပစ္စေꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏထွာသော့ꩻစင်ꩻ ကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်း၊ ခဏ္ဍသိမ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏနဝ်ꩻ - ဗွေႏဗွန် ဗွေႏဂန္ဓမာလာ၊ ကျောင်ꩻရွာကြား ပထမကမ္မဝါႏဆရာႏနဝ်ꩻ - ဗွေႏဗွန်ရေတွင်းကြီး ဗွေႏသာဂရ ဒုတိယကမ္မဝါဆရာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဝေဠုဝန်-ဗွေႏသီရိ တတိယကမ္မဝါဆရာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်း ဗွေႏသုဝဏ္ဏနဝ်ꩻသွူ။
ရပ်ညာꩻဖျာပုံ-ကျွꩻလွေꩻအုံ
ထွာစင်ꩻထွူ အုံကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်းနဝ်ꩻ တဝါႏထွူတဲင် ၁၂၉၉-ဗာႏ (သက်တောႏ-၂၃)နေင်ႏနဝ်ꩻ လွေꩻအုံတော ဖျာပုံခရဲင်ႏ၊ သောက်ကျာမှန်ကျောင်ꩻ၊ ခံႏထူႏနေးနာႏဗွေႏဗွန် (ဗွေႏပညာဇောတ)တွမ်ႏ ဗွေႏဃောသကသီး အဆုံꩻအမꩻတဲင် သွဉ်ခန်းလိတ်လုဲင်ꩻ ပရိယတ္တိ ဗွေႏဃောသကထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ
"ပုဂ္ဂလသုတ် (ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား)"
ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "တကာႏခွန်တန်ကောသလ လောကကိုယို လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻစား- ၁။ တမောတမ ပရာယနော - အဝ်ႏအခေ့ꩻလွဉ် - လွေꩻအခေ့ꩻ ၂။ တမောဇောတိ ပရာယနော - အဝ်ႏအခေ့ꩻလွဉ် - လွေꩻအလေ ၃။ ဇောတိတမ ပရာယနော - အဝ်ႏအလေလွဉ် - လွေꩻအခေ့ꩻ ၄။ ဇောတိဇောတိ ပရာယနော - အဝ်ႏအလေလွဉ် - လွေꩻအလေ ၁။ 'အဝ်ႏအခေ့ꩻလွဉ်-လွေꩻအခေ့ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဘွုံႏဘဝကုဲင် (ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ-အပါယ်ႏခမ်း)လွဉ်တဲင် တွိုႏသဲင်ꩻဘဝယိုနဝ်ꩻ ခြောဒုက္ခ၊ လွူးဗာႏနမ်း တွမ်ႏထာꩻမာꩻအညမ်းစား၊ အယပ်ꩻစား၊ ကွဉ်ကꩻဗာႏအညမ်းစား၊ အံႏအွꩻဗာႏအညမ်းစား၊ အင်္ဂါႏချို့ꩻယွင်ꩻ ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ 'အဝ်ႏအခေ့ꩻလွဉ်-လွေꩻအလေ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဘွုံႏဘဝကုဲင်လွဉ်တဲင် ခြောဒုက္ခတဲ့ယဝ်း၊ ဆယ်ꩻကပ်ရတနာႏသွံပါꩻ၊ ကားကတတ်နွိုင်ႏ မာꩻဒါႏန၊ မာꩻသီလ၊ မာꩻဘာႏဝနာႏတွော့ꩻ ဝွေꩻကတိန်ႏသီနဝ်ꩻ လွေꩻဗာႏဘွုံႏဘဝဟောဝ် (လိုꩻခမ်း၊ လူꩻခမ်း၊ ဗျဟ္မာႏခမ်း)နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ 'အဝ်ႏအလေလွဉ်-လွေꩻအခေ့ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဘွုံႏဘဝဟောဝ်ကိုလွဉ်တဲင် ခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏ၊ အုံဗာႏလမ်းဟောဝ်၊ ကွဉ်ကꩻဗာႏဟောဝ်၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဆယ်ꩻကပ်တဝ်း ရတနာႏသွံပါꩻ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ လိုꩻဒျာႏထာꩻမွိုက်၊ ကျွိုက်ဒျာႏဒုစရဲက်တွော့ꩻ ဝွေꩻကတိန်ႏသီနဝ်ꩻ လွေꩻဗာႏဘွုံႏဘဝကုဲင်(ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ-အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း)သူꩻသွူ။ ၄။ 'အဝ်ႏအလေလွဉ်-လွေꩻအလေ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဘွုံႏဘဝဟောဝ်ကိုလွဉ်တဲင် ခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏ၊ အုံဗာႏလမ်းဟောဝ်၊ ကွဉ်ကꩻဗာႏဟောဝ်၊ အံႏဗာႏဟဝ်၊ အင်္ဂါႏဗွေညီꩻ သွီႏယာႏဟဝ်ယောင်ꩻရေꩻ၊ မာꩻဗာႏဒျာႏထာꩻမာꩻအပဲစ်ကင်ꩻကင်ꩻစား၊ မာꩻဗာႏဒျာႏ ထာꩻမာꩻအရန်းထိုထိုစားတွော့ꩻ ယိန်းခြွေခြာႏ၊ ယိန်းချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ခြွေခြွေခြာႏ၊ စေႏတနာႏတဲ့ဟဝ်၊ မာꩻမွေးဒါႏနကုသိုလ်ႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏ၊ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ထွိုင်ႏသီသူꩻနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ဘွုံႏဘဝဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား ငေါဝ်းလင်္ကာႏ (ပအိုဝ်ႏ+မန်း) ၁။ စိုးရီးကုဲင်ငါႏ ၊ ယိုကုဲင်ဒျာႏ ၊ လွေꩻဗာႏ ဘွုံႏကုဲင်ခြာ ။ ၂။ စိုးရီးကုဲင်ငါႏ ၊ ယိုဟောဝ်ဒျာႏ ၊ လွေꩻဗာႏ ဘွုံႏဟောဝ်ခြာ ။ ၃။ စိုးရီးဟောဝ်ဒျာႏ ၊ ယိုကုဲင်ငါႏ ၊ လွေꩻဗာႏ ဘွုံႏကုဲင်ခြာ ။ ၄။ စိုးရီးဟောဝ်ဒျာႏ ၊ ယိုဟောဝ်ငါႏ ၊ လွေꩻဗာႏ ဘွုံႏဟောဝ်ခြာ ။ ၁။ ရှေးကဆိုးလာ ၊ ခုဆိုးဒါ ၊ ဆိုးရာ သွားရမယ် ။ ၂။ ရှေးကဆိုးလာ ၊ ခုကောင်းဒါ ၊ ကောင်းရာ သွားရမယ် ။ ၃။ ရှေးကကောင်းလာ ၊ ခုဆိုးဒါ ၊ ဆိုးရာ သွားရမယ် ။ ၄။ ရှေးကကောင်းလာ ၊ ခုကောင်းဒါ ၊ ကောင်းရာ သွားရမယ်။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ပုဂ္ဂလသုတ်)
"အပ္ပဿုတသုတ် (ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ လိုꩻလစ်ꩻစား)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယိုနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ အပ္ပဿုတော သုတေန အနုပပန္နော- တရာꩻတဲ့ နာႏဗာႏဆေ့ꩻ၊ သေဆေ့ꩻ၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း။ ၂။ အပ္ပဿုတော သုတေန ဥပပန္နော- တရာꩻနဝ်ꩻ နာႏဗာႏဆေ့ꩻ၊ သေဆေ့ꩻတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ။ ၃။ ဗဟုဿုတော သုတေန အနုပပန္နော- တရာꩻနဝ်ꩻ နာႏဗာႏအာ၊ သေအာဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻကျင်ꩻလွဉ်ꩻတောဝ်း။ ၄။ ဗဟုဿုတော သုတေန ဥပပန္နော- တရာꩻတဲ့ နာႏဗာႏအာ၊ သေတဲ့သေအာ၊ ကျင်ꩻတဲ့ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻဒါႏ သွံဘွုံႏပိဋကတ် တရာꩻမျတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏဆေ့ꩻပေႏ၊ သေနာႏဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ ထွုင်းစင်ကနာႏဗာႏဆေ့ꩻ၊ ကသေဆေ့ꩻတဲ့ ဖေႏကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ သမ်းတကျံႏတဝ်း၊ တကျိုꩻစာꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သွံဘွုံႏပိဋကတ် တရာꩻမျတ်နဝ်ꩻတဲး နာႏဗာႏဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ သေနာႏဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဖေႏကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျံႏ၊ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဒျာႏ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သွံဘွုံႏပိဋကတ် တရာꩻမျတ်နဝ်ꩻ အာႏဗာႏအာတန်၊ သေနာႏအာတန်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဖေႏကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ သမ်းတကျံႏတဝ်း၊ တကျိုꩻစာꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သွံဘွုံႏပိဋကတ် တရာꩻမျတ်နဝ်ꩻတဲ့ နာႏဗာႏအာတန်၊ သေတဲ့သေနာႏအာတန်၊ ယံဖေႏကလꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏကျံႏဒျာႏ၊ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻဒျာႏ၊ အဝ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သီႏလတဲ့အဲဉ်ထဝ်း၊ တရာꩻဗဟုသုတတဲ့ အဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻနီမျိုꩻ၊ တရာꩻဗဟုသုတ အဲဉ်ထဝ်းတဲ့ယဝ်း ပေါႏသီႏလအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတကဲ့ꩻရဲ့ꩻတဝ်း၊ တရာꩻဗဟုသုတ အဝ်ႏခန်းတဲ့ယဝ်း ပေါႏသီႏလတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏကဲ့ꩻရဲ့ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻဒျာႏ၊ 'တရာꩻဗဟုသုတတဲ့အဝ်ႏ၊ ကျင်ꩻတဲ့ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ၊ သီႏလတဲ့အဝ်ႏမွိုင်ဟ တသီးသွနုဲင်းခံꩻတူႏ၊ ခိုမူႏလွုမ်ꩻမကာႏ၊ လူꩻဗျဟ္မာႏသီးတဲ့ အံႏဖြာႏဗာႏစွဉ်ႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အပ္ပဿုတသုတ်)
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
အဝ်ႏဖျာပုံလွေꩻ-မန္တလေꩻ
အုံဖျာပုံနဝ်ꩻ နီဝါႏထွူတဲင် တွိုႏ ၁၃၀၁-ဗာႏ (သက်တောႏ-၂၅)နေင်ႏနဝ်ꩻ ခြုဲင်းလွေꩻတော ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ဘေးမဲ့တိုက်၊ သွဉ်ယင်း လိတ်လုဲင်ꩻပရိယတ္တိ ဗွေႏဗွန်တိုက်အုပ်ထျꩻနဝ်ꩻတဲင် ၁၃၀၂-ဗာႏ (သက်တောႏ-၂၆)နေင်ႏနဝ်ꩻ အောင်ႏခန်းအစိုႏရပွယ်ꩻရီလိတ် အတန်ꩻပေႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆရာႏလွဉ်ႏတွော့ꩻ-သဲင်ꩻဗာႏစွော့ꩻ
အုံမန္တလေꩻ လꩻသွံဝါႏထွူတဲင် တွိုႏ ၁၃၀၄-ဗာႏ (သက်တောႏ-၂၈)နေင်ႏ တင်ꩻကျွစ်ဆန်ꩻ အနီꩻတဆီနဝ်ꩻ (ကွပ်အဆရာႏ ဗွေႏဗွန်ညောင်ဝဲင်း၊ ဗွေႏသုဝဏ္ဏလွဉ်ႏတဲင်တွော့ꩻ) ဝွေꩻဗွေႏသဲင်ꩻချာစွော့ꩻဗာႏစွဉ်ႏအရပ် (ကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်း)နဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻကာႏ ဝွေꩻဗွေႏအုံကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်းနဝ်ꩻ ဗꩻစွဉ်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻတနီꩻနဝ်ꩻသွူ။
သွစ်ꩻနီꩻသူꩻနော-အီႏလွဉ်ဩ
တွိုႏ ၁၃၀၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်သံလောင်းကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏလွေꩻကွီအုံခန်း တံတားဦး၊ ကျောင်ꩻဓမ္မကာရီ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြား (ကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ ယိုခါ)ထျꩻ၊ ကွီအုံခွင်ꩻထင်ႏလꩻတဲင် "ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ သွစ်ꩻနီꩻသူꩻ မဲ့ꩻခွေသွဉ်းအီႏလွဉ်ဗွေႏဩ"လဝ်းသေꩻခါꩻခန်း ဗွေႏဗွန်ဖြားနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ထင်ႏလွဉ်ꩻခွေတာႏ-အဝ်ႏလꩻဒျာႏ
ကွဲႏတွော့ꩻ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻတနီꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင် တကာႏဖုံႏအခြောင်ꩻ (ကိုႏစလယ်ႏ) ပဟိန်ဖြား ဦးဘိုးခင် (ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ-တောင်ပိုင်းရပ်)တွမ်ႏ ဆရာႏထွက်နဂါꩻပတ် (ဆရာႏဦးဘိုးရွှေ)သီး သမ်းလင်ꩻပင်ꩻဗွေႏဗွန်ဖြားတဲင် ဗွေႏဗွန်ဖြားဟဲ့ꩻလွဉ်ဝွေꩻဗွေႏထွူ "ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်တကာႏ ဦးဘိုးခင်သီး လင်ꩻပင်ꩻခွေ၊ ခွေအီႏကျွꩻထင်ႏဗာႏခမ်းကောင်၊ ပါꩻမုဲင်ꩻမဉ်ထင်ႏလွဉ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ ကျောင်ꩻတကာႏ ဦးဘိုးခင်သီး လင်ꩻပင်ꩻတွမ်ႏကာꩻတဲင် တဖူꩻတရိပ်တဲ့ တလို့ဗာႏတဝ်း၊ အံႏအွꩻတာႏတဲ့ ဝွေꩻသီးအီႏလူႏဒျာႏ၊ နန်းခရာႏထာꩻမုဲင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ကအဝ်ႏခွေထျꩻ ဓမ္မကာရီကျောင်ꩻကို စင်ꩻသျင်ႏဖုံႏယိုတဲ့ အီႏထင်ႏလွဉ်ꩻခွေ၊ ဗွေႏစင်ꩻမီႏမဉ်ထင်ႏလွဉ်ꩻခွေ ခမ်းကောင်တဲ့ လꩻဒျာႏ"ဗွေႏဗွန်ဖြားဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းကောင်သူꩻနော-ထင်ႏလွဉ်ꩻဩ
တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ ချာချာငါငါ တယူႏအာတဝ်းဒွုမ်တဲင် "ခွေသွဉ်းတဲ့ ထင်လွဉ်ꩻခမ်းကောင် ဗွေႏဩ" လဝ်းချာခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် တကာႏဦးဘိုးခင်သီးတဲ့ ပသာသဲင်ꩻဝွေꩻဗွေႏ ကျောင်ꩻညောင်ဝဲင်းတွမ်ႏကာꩻ၊ သဲစ်ကတွိုႏကျောင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏနဲစ်ရဲဉ်ꩻစွဉ်ႏတခြိုꩻ၊ ရဲဉ်ꩻထွူတဲင် ကာꩻတဲ့အဝ်ႏပွေါဗော့ꩻကျောင်ꩻတခါꩻငွါ၊ တခြိုꩻတဲ့ဒင်ႏ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ထုမ်း၊ ကာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏထွဉ်ႏဝါးလွေꩻဆောင်း အဖူးဝေးလမ်းငါတဆင်ႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏကျွꩻထင်ႏလမ်းကီ၊ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻဟွုန်သေꩻခါꩻ ဝွေꩻဗွေႏအီႏထင်ႏလွဉ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြား အွိုးခမ်းကောင်အကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် အတကာႏဖူးဝေးဖုံႏတဲ့ လူႏရောင်ဗဲင်းခန်း ဝွေꩻဗွေႏတရိပ်ပေႏ တစူးတစိꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ထုမ်းယင်းကာꩻ ဖျော်လွဉ်ခန်း တံတားဦး ကျောင်ꩻဓမ္မကာရီ၊ အနီꩻနဝ်ꩻ တနꩻ ၁၃၀၇-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻနီနီꩻ၊ အဟာနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏကိန်ꩻဗော့ꩻနဝ်ꩻကို၊ နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻ ထာꩻကထင်ႏလေနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏတကာႏမူႏဖြားသီးလဲ့ ဖျော်လွဉ်စဝ်းနဝ်ꩻကို လွဉ်လူႏယင်း ဝွေꩻဗွေႏတရိပ်နဝ်ꩻသွူ။
လာဆန်ꩻ၂-နီꩻ-ထင်ႏတောင်ႏကီꩻ
လာဆန်ꩻ ၂-နီꩻ သုံꩻသွမ်ꩻရဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျောင်ꩻဓမ္မကာရီ ဝွေꩻဗွေႏသီးထုမ်းကာꩻ ဖျော်လွေꩻခန်း ဘီးလင်း၊ အဟာနဝ်ꩻ ကိန်ꩻခန်းဘီးလင်းနဝ်ꩻတဟာ၊ လာဆန်ꩻ လစ်ꩻနီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဘီးလင်း လွေꩻတောရန်ႏကုန်ႏ၊ တွိုႏရန်ႏကုန်ႏတဲင် ကိန်ꩻခမ်းဗဟန်း ကျောင်ꩻတောင်စွန်းနဝ်ꩻ နီသာ၊ လာဆန်ꩻ ငတ်ꩻရဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရန်ႏကုန်ႏထန်ႏသဲင်ꩻခမ်းကောင်၊ ငတ်ꩻဟာနဝ်ꩻ ကိန်ꩻပဂိုꩻ၊ လာဆန်ꩻသူဟာနဝ်ꩻ ကိန်ꩻအုတ်တွင်း၊ အဝ်ႏအုတ်တွင်းနဝ်ꩻ ဝါးသဲင်ꩻခေ့ꩻလေနီꩻနာꩻစွဉ်ႏကာꩻတဲင် ညခန်းတနီꩻတွမ်ႏတနာꩻနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻသဲင်ꩻလေလꩻ ယင်းမာပဲင်ကို၊ အနာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးကိန်ꩻသဲင်ꩻဗာႏဒျာႏထာꩻကာꩻလောင်း တနာꩻမွူးမွူးနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏယင်းမာပဲင်နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီး သုံꩻခန်းနေင်းထီ၊ အဝ်ႏယင်းမာပဲင်ထန်ႏသဲင်ꩻ ထင်ႏအီႏတွိုႏဝက်ဖျူနဝ်ꩻ ကာꩻသမ်းကုဲင်ထိုꩻ၊ တွိုႏနဝ်ꩻခါ ခယ်ႏမူႏ(ကပျား)ကအဝ်ႏဒါႏတောင်ႏကီꩻ ဆေꩻထျနဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏမန္တလေꩻသဲင်ꩻတဲင် အကာꩻပေႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏဝွေꩻတွမ်ႏကာꩻဝါးသားလွုမ်ꩻတဲင် ဒင်ႏသဲင်ꩻခန်းဝွေꩻဗွေႏသီး၊ တွိုႏခန်းဝက်ဖျူ၊ တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ ခယ်ႏမူႏကပ်လူႏဝွေꩻဗွေႏသီးသွမ်ꩻ၊ လို့ရွဉ်သီႏခန်နဝ်ꩻသွူ။
လာဆန်ꩻ၉-နီꩻ-ဖျော်တောင်ႏကီꩻ
အဝ်ႏနဝ်ꩻ မီႏထုမ်းသဲင်ꩻခယ်ႏမူႏကာꩻပေႏလဲ့ ငမ်းကျောင်ꩻတကာႏဖုံႏ သꩻဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ထုမ်းသဲင်ꩻယင်းဒျာႏ ဦးဘိုးခင်ကာꩻတန်၊ အနီꩻနဝ်ꩻ ထာꩻခေ့ꩻလꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကလော်ꩻကို၊ အဝ်ႏကလော်ꩻနဝ်ꩻ ဝါးခေ့ꩻဝါးနာꩻသဲင်ꩻစွဉ်ႏကာꩻတဲင် ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ ၉-နီꩻ ထာꩻလေနဝ်ꩻမꩻ ကွဲဖျော်သဲင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ အနာꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏသီး ကိန်ꩻသဲင်ꩻဗာႏဒျာႏ ကာꩻလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဖူꩻလောင်း ကညဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အလင်မွေးတဝ်း ကာꩻနဝ်ꩻ ဦးဘိုးခင်ဖြားကာꩻတန်သွူတကာႏတဝ်း ကာꩻတဲ့သမ်းတပေါႏဟဝ်တဝ်း၊ ကာꩻလောင်းနဝ်ꩻ ဟူတခီအိတ်လဲ့သမ်းဒင်ႏ၊ လိုꩻတဲ့သမ်းထုမ်း တဆီလစ်ꩻငတ်ꩻဖြာꩻတဲင် ကာꩻနဝ်ꩻ ဆင်ႏဆင်ႏထီအဝ်ႏဗို့ꩻမွိုင်းဒျာႏတဲင် တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ ညဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ ကာꩻဝါးသားနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကူညီကုန်းအမော့နဝ် တကာႏဦးမောင်ကြီး ကာစပယ်ယာသားနဝ်ꩻ မောင်အေးတွမ်ႏ ထီမောင် ဝါးပျားနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏသီး ကဖျော်တောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏစဝ်း သူနားရီႏအခိန်ႏနဝ်ꩻတဲင် ဦးဘိုးခင်ပင်ꩻသဲင်ꩻထွူစွဉ်ႏ အလမ်းတဲင် ကပ်သွမ်ꩻရဝ်ꩻဗော့ꩻနဝ်ꩻကို၊ ဆရာႏတကာႏ ဒေါ့ꩻရီလို့ဝင်ꩻထွူနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီး ကွဲကျွꩻလွေꩻ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်နဝ်ꩻသွူ။
ထီႏကျောင်ꩻခေႏနေႏ-သꩻလဲင်ꩻပေႏ
သဲစ်ဝွေꩻဗွေႏသီး ကထီႏကျောင်ꩻအခေႏအနေႏတဲင် သꩻလဲင်ꩻပေႏနေးစွဉ်ႏသွူ၊ ကွပ်ထာꩻမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကထင်ႏထွားကျောင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်စွဉ်ႏ တရွပ်ယတန် လစ်ꩻဖြုံႏဒျာႏ။ လစ်ꩻဖြုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ -
ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻခါ-တပဲ့ꩻနာ
ကပါထင်ႏလွဉ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားဆချာနဝ်ꩻ - ပါတွမ်ႏဗွေႏဗွန်ဖြားနဝ်ꩻ ဆရာႏတပဲ့ꩻ တဆီပုဲင်တပါꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားတပဲ့ꩻလိုꩻကျောင်ꩻကွတ်ꩻပါꩻအကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏယို ထွာဒျာႏ တပဲ့ꩻအနာလွိုပေႏသွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏကအဝ်ႏနေခမ်းဒွမ်(သထုံႏ)နဝ်ꩻ အုံညီꩻဗာႏတဝ်း ဗွေႏဗွန်ဖြား၊ တွိုႏတဖူꩻလောင်းတွမ်ႏတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻမꩻ အုံညီꩻ(ဆယ်ꩻကပ်)ဗာႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား၊ လွိုသွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုးခမ်းဒွမ်တဲ့ အုံညီꩻ (ဆယ်ꩻကပ်)ဗာႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား၊ တွိုႏထင်ႏဖျင်တောင်ႏကီꩻတဲ့ အုံညီꩻ(ဆယ်ꩻကပ်)ဗာႏဖျင် ဗွေႏဗွန်ဖြား၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ စင်ꩻသျင်ႏအလင်နဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းဗွေႏဗွန်ဖြားတပဲ့ꩻ အထျꩻအရင်ꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏခန်း တပဲ့ꩻအနာလွိုပေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကားဝတ္တရာꩻ-သေခွုမ်မာꩻ
ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ထာꩻရိုႏသေႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝတ္တရာꩻ ကလိုႏမာꩻ(ဆရာႏ) ဗွေႏဗွန်ဖြားတာႏတဲ့နဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏဝတ္တရာꩻ ကအဝ်ႏလိုႏမာꩻ ကျောင်ꩻကိုဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ တွမ်ႏစင်ꩻသျင်ႏအလောင်ႏအလင်နဝ်ꩻ တပွိုင်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထီႏဗွေႏဗွန်ဖြားတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏရက်ငမ်းရိုႏသေႏဒျာႏ၊ ဝတ္တရာꩻဆရာႏအလောင်းတဲ့ နေးတွမ်ႏသꩻကြောင်းသꩻဗွာတဲင် ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဟဝ်ဟဝ်ကေႏကေႏ ဝွေꩻဗွေႏမာꩻဒျာႏ၊ တာႏဝွန်ႏကလိုႏမာꩻကျောင်ꩻကိုတဲ့ "ယိုနီကျောင်ꩻဒျာႏ၊ တာႏဝွန်ႏဝတ္တရာꩻ ကအဝ်ႏလိုႏမာꩻကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ပေါႏနီတမာꩻတဝ်းဟ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏမာꩻဖေႏ" ဝွေꩻဗွေႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဝင်ꩻလွစ်ဒေါ့ꩻ လွစ်ထွဉ်ႏ၊ နေးတွမ်ႏ သꩻစွဉ်ႏသꩻဟဝ်တဲင် သေခွုမ်သေမာꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻကျောင်ꩻသံဃာႏ-ရန်းဖွိုႏငါႏ
တွိုႏဒဲဉ်သီႏလောင်းနီနီꩻနဝ်ꩻ တကာႏဦးဘိုးခင် ပင်ꩻလွေꩻဝွေꩻဗွေႏသီး ပွယ်ꩻဘုရာꩻဟိုပုံꩻ၊ တွိုႏဟိုပုံꩻနဝ်ꩻ မွူးဟာခိုႏ လစ်ꩻနားရီႏအခိန်ႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏသီး လယ်ႏဝုဲင်ႏလွဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူတဲင် စင်ꩻသျင်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ လယ်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏထာꩻပွယ်ꩻကို၊ ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ ထွေလွဉ်ꩻဗာႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားဆချာတဲင် လေပ်ချာလေပ်ငါ ဘုရာꩻတလင်ꩻကိုထွူတဲင် လွေꩻလယ်ႏလေပ်လပ်ယင်း ကျောင်ꩻမွေႏတောႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻ အုံပွေါအသွꩻ စင်ꩻသျင်ႏဖုံႏကလယ်ႏထာꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ ခတ်ကယ်ꩻတေ့ꩻပါခန်း နီပအိုဝ်ႏစင်ꩻသျင်ႏ ခမ်းကောင်ယို အခေႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ မွူးကွဲဟာဟာတဲင် စင်ꩻပေႏသျင်ႏပေႏ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ တောစွဉ်ႏဗေဖူလွောင်ႏတဲင် လွဉ်ဒါခန်း ဘုရာꩻခါႏ၊ ဗေင်ႏပြာႏခန်းထာꩻနဝ်ꩻကို၊ ထင်းမီးတီး ကိန်ꩻတလွာꩻဆောင်း တဆူးတဆင်ႏလွုမ်ꩻဟောင်းတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏထင်ႏလွေꩻရီစဲင်းစဲင်းနဝ်ꩻ ကိန်ꩻတလွာꩻတဆူးတဆင်ႏမွေးတဝ်း၊ ခင်ႏလမ်းခိုႏ ခင်ႏလမ်းဒါအဲဉ်ထဝ်းတဲင် အဟာနဝ်ꩻ အီႏကိန်ꩻတခွေႏဗာႏထာꩻ ဘုရာꩻခါႏနဝ်ꩻကိုအကျောင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသေဖြောင်ခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ ဝွေꩻဗွေႏသꩻကိုနဝ်ꩻ ယူႏခန်းနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် "အော်- နီလိုꩻကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဗုဲင်ဘုရာꩻဖြို့ꩻ ဒို့ꩻဘုရာꩻပီတဲင် ထွာဘုရာꩻတပဲ့ꩻ၊ ထွာဘုရာꩻပို၊ ထံꩻဘုရာꩻသာႏသနာႏ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻအရိုႏအသေႏတဲ့ တွိုႏယိုနဝ်ꩻ ခင်ႏလမ်းတယ်ꩻ၊ ခင်ႏလမ်းခိုႏငါတဲ့ အဲဉ်ထဝ်း၊ အဒို့ꩻအဒါတဲ့ ဝင်ꩻတဖေႏတဝ်း၊ သွမ်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻတကပ်တဝ်း၊ တကာႏတဲ့ တထူႏရေꩻတဝ်း၊ မဲ့ငါပေႏ တရေႏကုဲင်ငါႏ၊ နီသံဃာႏလိုꩻကျောင်ꩻ အဆင်းအရန်းထဲ့ဖွိုႏငါႏလဲဉ်းသွူ" ဝွေꩻဗွေႏသꩻကိုနဝ်ꩻ ယူႏလꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗွောင်လဲဉ်းလိတ်ဝါႏ-သွဉ်ပညာႏ
အဝ်ႏပွယ်ꩻဟိုပုံꩻသဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြား ဗွောင်ခန်းလိတ်ဝါႏတဲင် ကောဒေါ့ꩻလိတ်သားတဲ့ဒေါ့ꩻ၊ ကောထင်ႏလိတ်သားတဲ့ထင်ႏခန်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ အီႏနွို့အစိုႏရပွယ်ꩻရီလိတ် အတန်ꩻတလောင်ꩻတဲင် မွူးဟာခိုႏနဝ်ꩻ ထင်ႏခန်းယမိုက် ဗွေႏဗွန်ဖြားထျꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကအီႏနွို့အတန်ꩻတလောင်ꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏဝွေꩻဗွေႏတပါꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ဉာဏ်ႏလေတောင်ႏ-ဖြေႏလိတ်အောင်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏသီး ကထင်ႏလွဉ်ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ ဒဲဉ်သီႏလာတဲင်တွော့ꩻ အီႏဖြေႏလိတ်တာႏ လက်မတ်နဝ်ꩻ ထိုꩻခါꩻလဲဉ်း ဝေင်ꩻသထုံႏလိတ်ဖြေႏဌာႏနကို၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အွိုးကအီႏထင်ႏကောင်နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီး လွေꩻရီလွေꩻဒေါ့ꩻဖြောင်ခါꩻယင်းတဲင်တွော့ꩻ လိတ်ဖြေႏခိန်ႏကထင်ႏတွိုႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏလင်ꩻဖြေႏဗော့ꩻ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏတဲင် အနေင်ႏနဝ်ꩻ အောင်ႏလꩻခန်း အစိုႏရအတန်ꩻတလောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏဝါႏတွင်ꩻကို-ချꩻလိတ်ယို
၁၃၀၈-ဗာႏနေင်ႏ ဝါႏကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားထွဉ်ႏဝွေꩻဗွေႏ ချꩻကိုလိတ်တဲင် ဝွေꩻဗွေႏချꩻကိုဗာႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားလိတ်၊ ကောကထင်ႏသားနဝ်ꩻ စင်ꩻတန်ဝါယာမ (ကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ)၊ ထွက်စိန္တာမယ (ဟံႏဖို့)၊ ထွန်းသာ (ဟွေးဟွမ်း)စနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ အနေင်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝါႏဆိုႏသံဃာႏ အဝ်ႏသွံဆီနွတ်ꩻပါꩻ၊ သွံဆီနွတ်ꩻပါꩻကိုနဝ်ꩻ-
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ ဟံႏပုင်ႏ|thumb မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀၀)ရပ်သွူ။ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ခမ်းကိုထွာလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း သိုမ်ပွန်းနီပွန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ခမ်းထီအရန်းကိုလဲ့ ထွာရွုမ်ꩻသုင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါနေနေသွူ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
လက်ခံႏပအိုဝ်ႏပေႏ-မာꩻအာအေႏ
အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏသီးကို လိုꩻကမဉ်သွဉ်ပညာႏ လိုꩻကသွဉ်ပညာႏသားနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻခြောငါႏတဲင် နီလိုꩻမျိုꩻပညာႏရေꩻ အဆင်းအရန်းလင်ꩻဖွိုႏငါႏ မရေႏမရာႏတွော့ꩻ ပါꩻထင်းဖွီမွေးစွဉ်ႏ နီပအိုဝ်ႏ၊ ပါꩻအံႏသွမ်ꩻကဲဉ်းမွေးစွဉ်ႏ နီပအိုဝ်ႏ၊ ပါꩻလဲင်ꩻဒေါ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် - "လက်ခံႏပအိုဝ်ႏပေႏနဝ်ꩻ မာꩻဗွေတရာႏအိန်ႏလွုမ်ꩻ၊ အကျိုꩻထာꩻမုဲင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း"ဒေါ့ꩻကဲဉ်းအံႏသွမ်ꩻကဲဉ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ သꩻသန်ငါႏ အမျိုꩻသာꩻရေꩻ (ရက်ငါႏအမျိုꩻသာꩻ)တဲင် ကထင်ႏဟွုန်ငဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ (ပီနုဲင်းစွဉ်ႏမေႏတွမ်ႏယံꩻ ကမော့ꩻဝင်ꩻ) သꩻအမျိုꩻသာꩻ သꩻတမဉ်ခံႏတဝ်းပါꩻ တခြွိုက်ချင်ꩻပေါႏလွက်တဲင် ဝွေꩻဗွေႏဟွုန်ကဲဉ်း ဟွုန်ဆာသꩻမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို ခမ်းရင်ꩻသား လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အစွိုꩻတန်အနေႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻ အဝ်ႏ(၅)စွိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခယ်ႏ-တိဗဲက် (Sino-Tibetan)စွိုꩻ၊ မဲင်ꩻ-ခမာ (Austroasiatic)စွိုꩻ၊ တုဲင်း-ကဒုဲင် (Tai–Kadai)စွိုꩻ၊ အဉ်ဒို-ဥရောပ (Indo-European)စွိုꩻ တောမ်ႏ ဩသထိုနီးဆျန်း (Austronesian)စွိုꩻ ဖုံႏဒျာႏသွူ။ အွဉ်ႏနယ်နေးစူ သင်္ကေတဘာႏသာႏငဝ်းငွါလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ ခယ်ႏ-တိဗဲက် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွိုꩻတန်ကိုသွူ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ဆုံꩻမꩻသေႏသေႏ-တပဲ့ꩻပေႏ
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပေါႏစင်ꩻသျင်ႏဖုံႏ လွဉ်ထင်ႏလိတ်ဝွေꩻဗွေႏထျꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏဆုံꩻမꩻနုဲင်းယို - "ယိုခါ ဝင်ꩻထင်းဖွီငါႏလဲဉ်း နီလိုꩻမျိုꩻ၊ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻကဲဉ်းငါႏလဲဉ်း နီလိုꩻမျိုꩻ၊ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻကဲဉ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် 'လက်ခံႏပအိုဝ်ႏပေႏနဝ်ꩻ မာꩻဗွေတရာႏအိန်ႏလွုမ်ꩻ၊ အကျိုꩻထာꩻမုဲင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း' ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻကဲဉ်းလဲဉ်း နီလိုꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သီကျိုꩻစာꩻသွဉ်တဲးတဲး ပညာႏလုဲင်း၊ ပေါႏသီတကျိုꩻစာꩻသွဉ်တဲတဲတဝ်း ပညာႏ၊ ပေါႏသီအုံဖွီဖုဲင်ထာꩻ နုဲင်းပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻမဲဉ်ႏထိုꩻပါꩻငဝ်းနဝ်ꩻသနယ်၊ နီတဲ့အံႏဒဲဉ်၊ ပါꩻတဲ့အံႏဒဲဉ်၊ နီတဲ့မဲ့နားအဝ်ႏ၊ ပါꩻတဲ့ မဲ့နားအဝ်ႏ၊ နီတဲ့ စူခင်ႏအဝ်ႏ၊ ပါꩻတဲ့စူခင်ႏအဝ်ႏ၊ ပါꩻမီႏတဲ့ဒါႏဟ နီတဲ့ဒါႏဗာႏမတဝ်း အွဉ်ႏလွသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနော။ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ရက်ရက်ပဲင်ꩻပဲင်ꩻလွသွော့ဝင်ꩻ၊ သွꩻပေႏချင်ꩻချင်ꩻ နေးရေꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ အရေꩻကိစ္စမီႏအဝ်ႏတဲ့ စွဲကိုဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ တွမ်ႏထွားလွိုမွုန်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏသီးမီႏတဲ့ ဝင်ꩻရက်လို့ဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻနေးရေꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻစွဲကိုလို့ဝင်ꩻ၊ သီယိုနဝ်ꩻ ထွာသွူလိုꩻဟ ပေါႏသီတမာꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သီညမ်းလဲဉ်း တိရစ္ဆာန်ႏသနယ်"စတဲင် ငဝ်းသွဉ်ဆုံꩻမꩻဩဝါဒနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏဒေါ့ꩻသဲင်ꩻဖေႏသေႏသေႏနဝ်ꩻသွူ။
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
မျန်မာခမ်းကိုနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ မန်းတောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻလင်ဆွိုက်စပ်ဒါႏမန်းဖုံႏ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာသွတ်ꩻ ထွာဒေႏသခံႏသားတဲင် ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၃၆ သန်းရပ်)တဲင် ထွာပထမအဓိက ဘာႏသာႏငဝ်းငွါသွူ။ လိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသုင်ꩻဒုတိယဘာႏသာႏငဝ်းငွါအနေႏသွူ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ယံထိန်ꩻလိုꩻပေႏ-တာႏဝွန်ႏဖေႏ
တွိုႏဒဲဉ်ဟား ဒဲဉ်ရုတ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏတခြာကိုဖုံႏတဲ့ ကွဲးလွဉ်အုံအာအာတဲင် ဗွေႏဗွန်ဖြားတပဲ့ꩻ စင်ꩻတိလောကတွမ်ႏ စင်ꩻဝီရိယနီပါꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလွဉ်ခန်း ဝွေꩻဗွေႏထွူတဲင် - "လိုꩻပေႏဖုံႏယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏလဲဉ်း ကောထိန်ꩻဟဝ်ဟဝ်သား၊ ပေါႏအွဉ်ႏဗော့ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီကျောင်ꩻတဲ့ အမျိုꩻတိုꩻတက်မွေးတဝ်း၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားတဲ့ အမျိုꩻသꩻချံꩻသာႏမွေးတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏထိန်ꩻသွော့လိုꩻပေႏ" ဖေႏတာႏဝွန်ႏခန်း ဝွေꩻဗွေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
ခမ်းရင်ꩻသား ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါတကာႏတဝ်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလင်ဖုံႏကထွာဒါႏ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၃.၂ သန်း)၊ စောက်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၂.၆ သန်း)၊ စေင်းဖောဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၉၀၀,၀၀၀)ရပ်၊ ချင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါစွုမ်ႏ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၇၈၀,၀၀၀)၊ မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၁.၁ သန်းရပ်)၊ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (ဒေါ့ꩻသုင်ꩻသား ၁.၅ သန်းရပ်) တောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလင် အဝ်ႏ(၁၀၀)ရပ်သွူ။  ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုဖုံႏ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻ မန်းမဲင်ꩻအက္ခရာႏသွူ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
အအံႏအအွꩻ-လုမ်းကုမ်ႏမꩻ
တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် "အအံႏအအွꩻမီႏလုမ်းကုမ်ႏမꩻ ခွေသွဉ်းထိန်ꩻ၊ ယိုခါ လိုꩻပေႏစီꩻကန်ꩻကကုဲင်ဗာႏနဝ်ꩻ အလင်မွေးတဝ်း၊ အအံႏအအွꩻတဲ့ လုမ်းကုမ်ႏတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏစီꩻကန်ꩻကုဲင်ဗာႏ"ဝွေꩻဗွေႏလဝ်းချာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင်ခါ စင်ꩻတိလောကတွမ်ႏ စင်ꩻဝီရိယတဲ့ အအံႏအအွꩻ ယံကလုမ်းကုမ်ႏနဝ်ꩻ ခံႏထူႏတာႏဝွန်ႏခန်းနဝ်ꩻသွူ။ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အအံႏအအွꩻ ကုမ်ႏလုမ်ႏဒျာႏမွူးရဝ်ꩻခိုႏလွုမ်ꩻ၊ မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ လုမ်းကုမ်ႏတဝ်းတဲင် ဖြေꩻအံႏဗာႏဒျာႏ ပငါပရာꩻတွော့ꩻ ခွေတဲ့ဒွိုႏဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ နာꩻတဲ့ကျော်ဒျာႏတစွိုး၊ ပါꩻတဲ့ငိုးဒျာႏတမျိုꩻ၊ ပေါႏရိုꩻဖွိုင်ꩻဝန်ႏတဲ့ အဝ်ႏလီအဝ်ႏလာ၊ အံႏညီꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ အံႏဒျာႏတဖြာꩻတထွောင်းထွောင်းတဲင် တဗော့ꩻလဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
အိန်းကလေက် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
မျန်မာခမ်းကိုနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ လိုꩻဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာသွတ်ꩻ(၃၆ သန်းရပ်) ထွာပထမအဓိက ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာဒုတိယဘာႏသာႏငဝ်းငွါအနေႏသွူ။ တယ်ႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၄ ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အိန်းကလေက်ဘာႏသာႏယို မျန်မာခမ်းကို ထွာဖိုဗာႏအဓိကဘာႏသာႏသွူ။
ဒြပ်ခြွဉ်း
ဒြပ်ခြွဉ်း (Chemical compound) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒြပ်စင်တမျိုꩻချင်ႏ (မွေးတဝ်းလဲ့) တမျိုꩻမာꩻကီဖုံႏကစပ်ရော်ꩻခါꩻဒါႏ ဓာတုတခြိုꩻဒျာႏတဲင် ဒြပ်ခြွဉ်းဖုံႏယို ထေခွဲꩻချာယင်းပဉ်မျိုꩻမျိုꩻတလ့ꩻဒွုမ်သွူ။ ဒြပ်ခြွဉ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏအဝ်ႏဒျာႏပငါပရာꩻသွူ။ ဒြပ်ခြွဉ်းအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ အဲတ်တမ်ဖုံႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ ပါသော့ꩻတတွာတွာ(တရျားရျား)ဒျာႏတဝင်ꩻသွူ။ အဲတ်တမ်ဖုံႏ ကစုပြုံႏညီꩻတဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ ဖေႏကအဝ်ႏဆွိုင်ꩻငီꩻတဝင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻဖွဲ့ဗူႏထွို့ꩻငင်ႏခါꩻသေႏသေႏချာႏချာႏနေးဒျာႏတွမ်ႏ ဓာတုတဖြွီꩻ(chemical bond)သွူ။ ဒြပ်ခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဓိကအမျိုꩻအသာꩻအဝ်ႏ(၄)မျိုꩻတဲင် ထွားနေးဝွေꩻကပေါင်ꩻစပ်ခါꩻ အဲတ်တမ်ပွုံႏစံႏအလွောက်ꩻတွော့ꩻ ထေခွဲꩻချာꩻနွောင်ꩻနုဲင်းယို -
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
အီႏထိန်ꩻလိုꩻပေႏ-ဒေါ့ꩻရီးဖေႏ
ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ကျွိုက်ဒျာႏထာꩻမွေး ထာꩻမဲဉ်ႏ ထာꩻဟဝ်တဝ်း ထာꩻတရာꩻတဲင် ခါးလားဝွေꩻဗွေႏကထိန်ꩻလိုꩻပေႏ (ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာ)နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသေရီးငဝ်းနုဲင်းယို - "ယိုခါနဝ်ꩻ ခွေအီႏထိန်ꩻထွားသွဉ်သင်ဗာႏသီ၊ ခွေထာꩻမာꩻမီႏတမွေးတဝ်း၊ မီႏတမဲဉ်ႏတဝ်း၊ မီႏတဟဝ်တဝ်း၊ မီႏတတရာꩻတဝ်း၊ မီႏတစွို့ꩻတဝ်း၊ မီႏတရျားတဝ်းနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻတန်တဲ့နဝ်ꩻ တွမ်ႏဒေါ့ꩻမွုန်းခွေဆချာ၊ လွဉ်ဒေါ့ꩻသွော့ခွေဆငါ၊ စာအံႏခွေမဉ်ꩻထာꩻဗꩻနဝ်ꩻ ခွေတကျွိုက်တဝ်း၊ သီတဲ့အုံဟဝ်ဟဝ်သွော့ꩻ ခွေတဲ့အီႏအုံဟဝ်ဟဝ်ဒျာႏ၊ အီႏထိန်ꩻစွို့ꩻစွို့ꩻလွေꩻဒျာႏသီ၊ သီမီႏတဟဝ်တဝ်း သီထိုꩻထန်ႏဗာႏ၊ အုံသော့ꩻကျောင်ꩻယိုလꩻတဝ်း၊ ခွေမီႏတဟဝ်တဝ်းတဲ့ ခွေထိုꩻထန်ႏဒျာႏ၊ ခွေအုံသော့ꩻတဝ်းကျောင်ꩻယို၊ ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ သီတောင်ꩻတောင်ꩻလွသွော့ ပငါပရာꩻလုဲင်း" ဒေါ့ꩻသေꩻခါꩻရီးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒေါ့ꩻထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏထိန်ꩻခန်းလိုꩻပေႏ၊ ထူႏတာႏဝွန်ႏခန်း အစစအရာႏရာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကထင်ႏထိန်ꩻလိုꩻပေႏ၊ ထူႏတာႏဝွန်ႏ အစစအရာရာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စင်ꩻတိလောကတွမ်ႏ စင်ꩻဝီရိယ ဝွေꩻဗွေႏသီးနီပါꩻနဝ်ꩻ ခွꩻသꩻပျောႏသွင်ႏ မဲ့ꩻလွအခင်ႏ ထိုꩻထန်ႏလွေꩻခန်း ဝိန်ꩻရန်ႏကုန်ႏ ဘုရာꩻတန် (လိတ်သွဉ်)တွိုက်ကို၊ လွေꩻသွဉ်လွဒျာႏလိတ်၊ ထုမ်ႏလွဒျာႏ အနမ်းတာႏ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
မျန်မာခမ်းထီကို ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
အာႏကွိုꩻ
*
ဒြပ်ခြွဉ်း
နေးတွမ်ႏ ဒြပ်စင်မော်လီစျူးဖုံႏတွော့ꩻ ကဖွဲ့ꩻဗူႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဒြပ်တခြွိုꩻအကိုယို မိဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏကွို့ꩻ ဒြပ်စင် မွေးတဝ်းလဲ့ အဲတ်တမ်တမျိုꩻစီႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဒြပ်ခြွဉ်းတလ့ꩻတဝ်းသွူ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ဆရာႏဗွေႏစဝ်း-ဖေႏလင်ꩻတဝ်း
ဝွေꩻဗွေႏကထိန်ꩻလိုꩻပေႏနဝ်ꩻ တဲႏစ ၁၃၀၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာ၊ တွိုႏ ၁၃၁၀-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာ (ထိန်ꩻလꩻတနေင်ႏပုဲင်တလာ)နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏကျံႏလင်ꩻချာယင်းမန္တလေꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဗွန်ဖြား ကွီခန်းအခွင်ꩻ၊ သျင်ꩻနယ်ပါခန်းဝွေꩻဗွေႏ ထာꩻကျံႏစဲႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ဖြားတဲ့ "ပေါႏနာꩻလွေꩻထိုꩻဟ တွမ်ႏစင်ꩻသျင်ႏ ကော်ပီႏတဖုံႏတဖင်ႏတန်ယို ခွေအီႏမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ" ဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် တဖေႏလင်ꩻတဝ်း ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ ထီႏဗွေႏဗွန်ဖြားနဝ်ꩻ ရက်တဲ့ရက် ငမ်းတဲ့ငမ်း ရိုႏသေႏတဲ့ရိုႏသေႏ၊ ကွပ် (ရက်-ငမ်း-ရိုႏသေႏ ဆရာႏဗွေႏ)နုဲင်းယိုနဝ်ꩻတရဝ်း၊ စင်ꩻသျင်ႏကော်ပီႏအလောင်းနဝ်ꩻတဲ့ သꩻရက်အဝ်ႏဗွို့ꩻ အဝ်ႏခြꩻလဲဉ်း၊ သံယောဇဉ်ႏတဖြွီꩻ အဝ်ႏစွိုင်တဉ်ႏလဲဉ်းနဝ်ꩻတဲ့တရဝ်း၊ နီပအိုဝ်ႏယို မဲ့တလေတဝ်း ယံကလေ၊ နားတဗွောင်တဝ်း ယံကဗွောင် သꩻမဉ်မာꩻလေ သꩻမဉ်မာꩻဗွောင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏစပ်တလီးတလျာနဝ်ꩻတရဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တကွီထဲင်းတဝ်းဒွုမ်အခွင်ꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ ဝွေꩻဗွေႏကလွဉ်ႏထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ယံကတိုꩻတက်-ခွေအီႏနက်
ဝွေꩻဗွေႏကွီအခွင်ꩻတဲ့ သမးတလꩻတဝ်း၊ သꩻရက်တပဲ့ꩻ သꩻရက်အမျိုꩻသာꩻတဲ့ သမ်းတလာနဝ်ꩻမꩻ "မန္တလေꩻတဲ့ ခွေတလင်ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ မုဲင်ꩻကိုတဲ့ ခွေတလွေꩻတဝ်းဒွုမ်၊ ခွေနမ်းတာႏတဲ မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ ခွေတပဲ့ꩻဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻဖုံႏ ဒါႏငါ သေငါ မဲ့နားလေဗွောင်ငါ၊ တိုꩻတက်ငါမန်ႏထွူ၊ ဝွေꩻသီးယံကဒါႏ ယံကသေ မဲ့နားယံကလေဗွောင်၊ ယံကတိုꩻတက်၊ သာႏသနာႏ ဘာႏသာႏအသက် ယံကဆွာꩻနဝ်ꩻ ခွေအီႏနက်၊ ခွေအီႏကျိုꩻစာꩻကမꩻ" ဝွေꩻဗွေႏအွဉ်ႏချꩻသꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏချꩻသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် - ကားတဲင် အရေꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏထူႏတာႏဝွန်ႏ ကျိုꩻစာꩻခွုမ်မာꩻလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
တီဖိုးယိုꩻ-တီလိုꩻယပ်ꩻ
"တီဖိုးယိုꩻ-တီလိုꩻယပ်ꩻ"ငဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကအုပ်ချုပ် ကထိန်ꩻတီဗာႏလိုꩻယိုနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း ယပ်ꩻငါႏမရေႏမရာႏသွူ၊ ယိုနဝ်ꩻ အရပ်သွစ်ꩻဌာႏန လွဉ်ဗူႏလို့ဝင်ꩻတဲင် လုဲင်မွိုးလုဲင်ဖါ လုဲင်ဒုံလုဲင်ရပ်ဒျာႏတွော့ꩻ ဖေႏနေးကရက်ရက်ပဲင်ꩻပဲင်ꩻလွဝင်ꩻ၊ ဖေႏနေးကလွောင်ႏဗူႏဗူႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏဗာႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အွဉ်ႏသွောင်သွောင် မဲ့နားတဲင် ထွားနာႏခိꩻခိꩻဗာႏ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ အစရဲက် အဝါႏသနာႏ အသꩻအွဉ်ႏပုံႏ အွဉ်ႏနယ်ꩻအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ လိုႏအချော်ꩻဟောင်း၊ အကျံꩻဟောင်း၊ အကျံꩻတွမ်ႏအချော်ꩻရော်ꩻဝင်ꩻမꩻလꩻဟောင်း-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ ထွားတေ့ꩻ နာႏတေ့ꩻ ခတ်ကယ်ꩻတေ့ꩻဗာႏ၊ လိုꩻပေႏ တဆီနီဆီဒျာႏ သမ်းတမွေးတဝ်း၊ လိုꩻပဉ်တရျာꩻနီရျာꩻတဲင် ကထွားတေ့ꩻ ကနာႏတေ့ꩻ ကခတ်ကယ်ꩻတေ့ꩻဗာႏ ပဉ်ဖြာꩻဖြာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အယိုꩻပေႏတမွေးတဝ်း၊ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏ မရေႏမရာႏ။ ထွားနာႏခတ်ကယ်ꩻထွူတဲင် ပါꩻယိုနဝ်ꩻ လိုႏဖျင်ဖေႏ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ လိုႏဖျင်ဖေႏ အလွေꩻအသဲင်ꩻ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ လိုႏဖျင်ဖေႏ အဗုဲင်အရုံႏ (အကွဉ်အကꩻ) ပါꩻယိုနဝ်ꩻ လိုႏဖျင်ဖေႏ အအံႏအအွꩻ-စတဲင် ကလိုႏဖျင်ဖေႏခရာႏနဝ်ꩻတဲ့ မတ်တောင်ꩻထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ တန်ꩻမုဲင်ꩻကိုအွဉ်ႏဒေါ့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ သမ်းတထွာတဝ်း၊ ထွားဗာႏကအခိန်ႏအခါႏ၊ အခိန်ႏအခါႏ မီႏအဲင်ႏ အဖဲင်ႏမီႏရော့ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏ(ဖျင်ဖေႏ)ဗာႏ၊ ကဒေါ့ꩻကဖျင်ဖေႏနုဲင်းယိုတဲ့ နေးဗာႏက နယ်ꩻပရိယာယ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကျံႏဒေါ့ꩻဗာႏ ကျံႏဖျင်ဗာႏ၊ ကဒေါ့ꩻကဖျင်ဖေႏတဲ့ တဖြာꩻလွုမ်ꩻသမ်းတကာႏတဝ်း အာဖြာꩻတန်၊ တဖြာꩻဖြာꩻယိုတဲ့ လိုႏဒေါ့ꩻလိုႏဖျင် တမျိုꩻလွုမ်ꩻသမ်းတမွေးတဝ်း၊ အာမျိုꩻတန်၊ တမျိုꩻမျိုꩻယိုတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏဖျင်ဖေႏတလဲင်ႏလွုမ်ꩻ သမ်းတလꩻကြွို့ꩻတဝ်း သမ်းဒေါ့ꩻဗာႏ ဖျင်ဗာႏအာလဲင်ႏတန်၊ ပေါႏလိုꩻစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ သꩻဆွာꩻသယ်ꩻခံႏ တောႏတောႏတန်ႏတန်ႏပေႏနဝ်ꩻတဲ တလꩻတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏကခွုမ်မာꩻဗာႏ အုပ်ချုပ်ရေꩻယိုနဝ်ꩻတဲ့ ယပ်ꩻငါႏ မရေႏမရာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒြပ်ခြွဉ်း
ဒြပ်ခြွဉ်ႏတွမ်ႏဒြပ်ရောꩻ
ဒြပ်စင်ဖုံႏအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဒြပ်စင်ဖုံႏအလွောက်ꩻ ရုပ်သတ္တိတွမ်ႏ ဓာတ်သတ္တိဖုံႏ တပီတဝ်းတဝင်ꩻသွူ။ အချက်ယိုနဝ်ꩻ မိဉ်ႏသတ်မတ်ခေါ်ခေါ်ဒျာႏ ဒြပ်ရောꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမ့ꩻ အခရာႏအီႏမဲဉ်ႏသွူ။ ဒြပ်ရောꩻသတ္တိဖုံႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ တွမ်ႏ ကဖွဲ့ꩻဗူႏပါရော်ꩻဒါႏ ဒြပ်တခြိုꩻဖုံႏယို ပီတဝင်ꩻ၊ ဆွိုက်စပ်မုꩻအဝ်ႏတဝင်ꩻသွူ။ သတ်မတ်ချက်ယင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ ဒြပ်ရော်ꩻကိုကပါသော့ꩻဒါႏ တခြိုꩻဖုံႏယို ခါခွဲꩻထန်ႏနေး စတဲင် ခွဲꩻထန်ႏယိုꩻယိုꩻမာꩻမာꩻနုဲင်းယိုစားလꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏဒြပ်ခြွဉ်ႏနဝ်ꩻ အီႏထေခွဲထန်ႏဗာႏနုဲင်းယိုအတာႏ ယပ်ꩻခုဲင်ႏမွေးငါႏသွူ။ ဒြပ်ခြွဉ်းကထွာလွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻထွာဓာတ်(ဓာတ်ပြုမု)တွော့ꩻ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ဓာတ်သတ္တိပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုꩻဖုံႏသွူ။
သတ္တုစပ်ကရိုꩻဒါႏ ဒြပ်ရော်ꩻယိုတမျိုꩻနဝ်ꩻ ကုဲင်းထင်းမာႏတောဒါႏ ဒြပ်ခြွဉ်းသွူ။ သတ္တုစပ်ကဲဉ်းအာအာ အမာꩻဓာတ်နယ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏအလျားတွော့ꩻ ခွေႏလိမ်ꩻမွိုင်ကြိုင်နေးဒျာႏကဲဉ်းအာသွူ။ ဒြပ်ခြွဉ်းတွမ်ႏဒြပ်ရော်ꩻယိုနီမျိုꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ခွဲꩻချာꩻခန်းနုဲင်းမုဲင်ꩻခွဲꩻချာꩻ ခွဲꩻချာꩻတိတိကျကျတလ့ꩻနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏသွူ။ ဥပမာႏ နေးတွမ်ႏအမိုနီးယာတွော့ꩻ ကဖျော်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ သတ္တုအယ်လ်ကာလီဖျော်ႏထီ။
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻလဲ့-ယိုꩻတဝ်းတဲ့
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတဲ့ ယပ်ꩻဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ ယပ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် လိုꩻကထင်ႏအာနဝ်ꩻ တဖြာꩻတဝ်းတဲ့တဖြာꩻ၊ ဆာထာꩻရင်းအဝ်ႏတသေႏသေႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ဖေႏဗာႏတသီႏ၊ တသီႏမီႏအဲဉ်ထဝ်းတဲ့ ထေရွဉ်ဖြေꩻဖေႏဗာႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ တပဲ့ꩻအလောင်ႏလင် လွေꩻထင်ႏလို့ဒျာႏလိတ်၊ ဒေါ့ꩻလို့ဒျာႏလိတ်တဲင် အဝ်ႏလိုႏထီလျားတဲ့ ဒွိုႏဖေႏဗာႏ၊ မီႏအဝ်ႏလိုႏရပ်တဲ့ ရပ်ဖေႏဗာႏ၊ အခွမ်ꩻလာꩻ (အသင်္ကန်ꩻ)နဝ်ꩻ ခွဉ်ႏပေႏ ခွဉ်ႏတန် မီႏတဗော့ꩻတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏနမ်း ပြွတ်ဖေႏဗာႏ၊ အမီႏရဟဝ်တဝ်းငါႏ၊ ရော့ꩻပသာလွေꩻ တသီႏယုံႏတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏနမ်းကိုႏတဲင်ႏ ပသာလွေꩻဗာႏ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏသီးနဝ်ꩻ ဆော့ဆာစွဉ်ႏထာꩻတဲ့ တသေလွေꩻတဝ်း တသီႏယုံႏ၊ ငမ်းဒျာႏဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻဒျာႏဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အလွေꩻဒျာႏဗွုန်ႏတဝ်း၊ အလွေꩻတဗွုန်ႏတဝ်းတဲင် ဝွေꩻဗွေႏနမ်းအွဉ်လွေꩻဗာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻလိုꩻဟဝ်ထွူတဲင် - "ယိုနဝ်ꩻ လိုꩻဆာရိုꩻရိုꩻခင်ႏလမ်း၊ မီႏပသာလိုꩻဆာရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ ပသာဗာႏယိုကို၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလွံꩻလာꩻ အကဲင်အကင်ခင်လမ်း၊ နꩻဗာႏခွါဗာႏတွော့ꩻ ကထွာဒါႏ အကဲင်အကင်ဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဗာႏယိုကို၊ အခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဖေႏဗာႏရွဉ်၊ အခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဆရာႏမူႏခန်ꩻ၊ အခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏတန်ခန်ꩻ၊ အခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ စာႏရင်ꩻသားခန်ꩻ၊ လိုꩻခိုဆာထာꩻ မီႏထင်ႏတသီႏယုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအွဉ်ႏယိုကို၊ လိုꩻမူႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအွဉ်ႏယိုကို၊ မီႏကွီတသီႏနဝ်ꩻ ကွီဗာႏယိုကို၊ အခန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻတသီႏခန်ꩻ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တွိုႏဆုဲင်ဖေႏနေးဝွေꩻသီးကသေ၊ ဖေႏနေးကလွေꩻဒါႏ၊ ဖေႏနေးကကွီဒါႏနဝ်ꩻ ဒေါ့နယ်ခြုဲင်းနယ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနမ်း ကွီနယ်စွဉ်ႏတသီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏသွဉ်နယ်ဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ အငမ်းတဝ်းဒွုမ်ဝင်ꩻ၊ အလွေꩻဗွုန်ႏဒျာႏ၊ အသေကွီဒျာႏ၊ အွိုးတဒါႏတဝ်းသားတဲ့ ထွဉ်ႏကဒါသား အွဉ်လွေꩻနယ်တဲင် အဒါႏနုဲင်းနဲင်းတဲင် အစူကဲင် အခင်ႏကဲင်တဲ့နဝ်ꩻ၊ အုံဟဝ်အဝ်ႏသန်ꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ အသေလွေꩻဒျာႏ တသီႏယုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကလွေꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်တဲ့ဟဝ်ယိုꩻ၊ ရွဉ်တဲ့တလို့ဗာႏတဝ်း၊ တွိုႏလွံꩻလာꩻတခြာကိုနဝ်ꩻ တသီႏတစွုမ်ႏတဝ်းတဲင် ဟဝ်တဲ့နန်ꩻဟဝ်၊ စူဟွာႏခꩻတဲ့ လို့အာငါႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးသလွဉ်စွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ဝွေꩻဗွေႏ မာꩻဖေႏနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးသေဗာႏ၊ ဒါႏဗာႏ၊ ဖေႏနေးဝွေꩻသီးကဒါႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကလွံꩻလာꩻဝွေꩻသီးတဲ့နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏခံႏယပ်ꩻ၊ ခံႏဒုက္ခဗာႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏကခွုမ်မာꩻဗာႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻယိုတဲ့ တယိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻလဲ့-ယိုꩻတဝ်းတဲ့
ပညာႏရေꩻတဲ့ ယပ်ꩻဒျာႏတမျိုꩻ၊ ယပ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ နီပအိုဝ်ႏသီးယင်းဟန်ႏနဝ်ꩻ "ဒါႏလိတ်တဲ့ အံႏဒဲဉ်၊ ဒါႏတဝ်းလိတ်တဲ့ အံႏဒဲဉ်၊ လိုꩻမူႏနဝ်ꩻ အမျိုꩻသွဉ်လိတ် တမွေးတဝ်း၊ အမျိုꩻပွိုဒျာႏဟံႏ-အမျိုꩻစံႏဒျာႏစော်ꩻ၊ လိုꩻမူႏဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ ဒါႏစွဉ်ႏအဖေႏတေ့ꩻ အဝင်ꩻခိုလိတ်လွုမ်ꩻ" ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပညာႏနဝ်ꩻ အနမ်းတဲ့တသွဉ်တဝ်း၊ အပိုအလီꩻတဲ့ တထွဉ်ႏသွဉ်တဝ်း၊ ဝင်ꩻသွဉ်ညာꩻညာꩻတဖြာꩻတဲ့ တဖေႏအာႏတဝ်းတဲင် နီပအိုဝ်ႏပညာႏရေꩻ အဆင်းအရန်းနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဖွိုႏဗာႏ မရေႏမရာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အငမ်းလဲႏကွို့ꩻ လိုꩻတန်၊ အငမ်းလဲႏကွို့ꩻဝင်ꩻဒေါ့ꩻတဲင် အပိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတရာကွို့ꩻကျောင်ꩻ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻရိုꩻ "ဒါႏတဝ်းလိတ်တဲ့ယဝ်း၊ ဒါႏငါမန်းငါမန်ႏထွူ"ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားတဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏကအီႏမဉ်သွဉ်မွေး ပညာႏသားတဲ့ခြော၊ ပညာႏယို အရေꩻတန်ငါႏ၊ အငိုꩻတန်ငါႏ၊ ဒါႏတဝ်းပညာႏနဝ်ꩻ ထွာဗာႏဝင်ꩻသွဉ်း၊ တွမ်ႏဖိုးပနားပီပီဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻထွဉ်ႏလွေꩻမုဲင်ꩻတဲ့ လွေꩻဗာႏစတဲင်ကအီႏသေနာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အခြောတန်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏကသွဉ်ကီပညာႏတဲ့ အသꩻတပေါႏပါတဝ်း၊ ပညာႏသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတွမ်ႏသꩻတဲင် သꩻကထင်ႏပါတဝ်းနဝ်ꩻ အနန်ꩻဒါႏ၊ ကထင်ႏနန်ꩻဒါႏတဲင် ညညနဝ်ꩻ သမ်းလွꩻလွဉ်၊ ကထင်ႏလွꩻလွဉ်တဲင် မဉ်သွဉ်တဝ်းဒွုမ်၊ ကထင်ႏမဉ်သွဉ်တဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူတခြိုထိုꩻ၊ ကထင်ႏအွဉ်ႏထွူတခြိုထိုꩻတဲင် ဒါႏတဝ်းပညာႏ၊ ကထင်ႏဒါႏတဝ်းပညာႏတဲင် သဲင်ꩻမွိုက်ꩻဗာႏဒျာႏဟံႏ၊ အတိန်ႏသဲင်ꩻမွိုက်ꩻဗာႏယင်းဟံႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻတကြောက်တကြက်သားနဝ်ꩻရိုꩻ " ထွားဗော့ꩻနဝ် သွဉ်ပညာႏတဲ့ တထူꩻတဝ်း၊ သွဉ်ဗာႏပညာႏသားတဲ့ ခွုမ်နံႏ၊ ဒါႏတဝ်းပညာႏသားနုဲင်းနီတဲ့ခွုမ်နံႏ၊ အကွာႏခေါ်ကဲးထာꩻမုဲင်ꩻ" အွဉ်ႏမွေးအနမ်း၊ အွဉ်ႏဟွစ်ꩻအနေ့ꩻဖူတဲင် ဒေါ့ꩻသင်ႏခန်းထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကောဒေါ့ꩻသားနဝ်ꩻ ကထင်ႏအဝ်ႏအာတဲင် လိုꩻထာꩻယူႏဖွိုꩻသားနဝ်ꩻ ယူႏဒျာႏအမွေးတဲင် ဖေႏသွဉ်တဝ်းဒွုမ် အပိုပညာႏ၊ ကထင်ႏဖေႏသွဉ်တဝ်းတဲင် ဒါႏတဝ်းဉာဏ်ႏပညာႏ၊ ထင်ႏတဒါႏတဝ်းတဲင် အစစအရာႏရာႏ အဆင်းအရန်းထဲ့ဖွိုႏလဲဉ်းဝင်ꩻတွော့ꩻ မော့ꩻဗာႏဒုက္ခအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အဆင်းအရန်းထဲ့ဖွိုႏ ကထင်ႏမော့ꩻအာ ဒုက္ခတဲင် ထီႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထင်းတန်တောဒျာႏ၊ ဟွုန်ငမ်းထိုꩻဒျာႏဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကမော့ꩻဗာႏ ဒုက္ခအမျိုꩻမျိုꩻနုဲင်းယို ယံကလွစ်ကင်ꩻ၊ အဆင်းအရန်းယံကထို၊ သꩻရုဲင်းယံကအဝ်ႏ၊ ယံကလိမ္မာႏလက်ꩻလဲဉ်၊ ယံကဒါႏယံကသေနဝ်ꩻ လောကီပညာႏတွမ်ႏ လောကုတ္တရာႏပညာႏဖုံႏယိုလဲ့ ဝွေꩻဗွေႏကျိုꩻစာꩻသွဉ်သင် ဆောင်ႏရွက်ဖေႏဗာႏ၊ ခံႏယပ်ꩻဗာႏနမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏကခွုမ်မာꩻဒါႏ ပညာႏရေꩻယိုနဝ်ꩻတဲ့ ယပ်ꩻဒျာႏတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻဗွေႏစာရိတ္တအကျင်ꩻ-နုဲင်းယိုရင်ꩻ
ဝွေꩻဗွေႏကမာꩻလွဉ်ဗာႏ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သေဗာႏလဲဉ်းကရိုꩻလဲ့ သမ်းတလꩻထွူတဝ်း၊ ဝွေꩻဗွေႏယို အကျင်ꩻအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဝါဒအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏလိုႏသေပါနေနေ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ - ဝွေꩻဗွေႏအကျင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏဂုဏ်ႏဖုံႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထေနယ်လို့လို့တဲ့မဒါႏ အာငါႏမရေႏမရာႏနဝ်ꩻသွူ။
ခြွိုင်ႏသန်ꩻယံဟဝ်-ကျွꩻလင်ꩻနဝ်
စက်သီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသွူစွဉ်ႏပသီႏတန်မဉ်ႏတဲ့ တထင်ႏတပန်ႏအာငါႏ ပနီꩻပနီꩻနဝ်ꩻခါ ပသီႏစွဉ်ႏတဲ့ တတတ်နွိုင်ႏတဝ်း၊ အသွတ်ꩻဒါႏ၊ အကုဲင်ဒါႏ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ နီဗွေႏဆရာႏယိုတဲ့ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ ခံႏယပ်ꩻနမ်း ခံႏယပ်ꩻသꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻငါႏ ထာꩻမာꩻတဲင် နမ်းခန္ဓာႏသူꩻနဝ်ꩻ တခံႏဒါႏဒွုမ်နဝ်ꩻမꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကုဲင်ထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ယံကဟဝ်တဲင် ၁၃၂၉-ဗာႏ၊ ကထိန်ႏလာနဝ်ꩻ ကျွꩻလင်ꩻဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏတွော့ꩻ လင်ꩻအုံဒွိုန်းက နီသွဉ်းသီးကျောင်ꩻ-ဇဝနာရာမကျောင်ꩻတွိုက်၊ တွိုႏဗော့ꩻဝါႏနဝ်ꩻမꩻ ကျွꩻလင်ꩻနောင်ကျောႏ၊ ၁၃၃၀-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဆို့ꩻဝါႏကျောင်ꩻနောင်ကျောႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ (ထာꩻတဟေတွမ်ႏ တလီꩻရောႏဂါႏ)နဝ်ꩻ တသက်သာႏတဝ်းတဲင် ၁၃၃၁-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻတဲ့ ဆို့ꩻယင်းဝါႏ ကျောင်ꩻနောင်ကျောႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၃၃၂-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ ၈-နီꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန် ဟဲ့ꩻသဲင်ꩻချာတောင်ႏကီꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏတသဲင်ꩻချာနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်လဝ်းထင်ႏချာ ဗွေႏဗွန်ဖြားထျꩻ လယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ သူꩻ - ဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား ပထမကျောင်ꩻတန်တွိုက် ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ၁၃၃၂-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဆန်ꩻ (၉)နီꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ လဝ်းဟွုန်ချာဗာႏ ဆရာႏနီဗွေႏဩ။ ဗွေႏဆရာႏ ကဖေႏလွဉ်ဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်ခွေသွဉ်းးထျꩻ ၁၃၃၂-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ (၈)နီꩻဗွေႏဩ။ ကမဉ်လဝ်းငါႏ ဗွေႏဆရာႏနဝ်ꩻ - ခွေသွဉ်း ထာꩻတဟေရောႏဂါႏနဝ်ꩻ တသက်သာႏတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻတရဝ်း၊ တင်ꩻကျွစ်လာနေင်ႏဟာ ခွေသွဉ်းတအုံဟဝ်တဝ်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻနောင်ကျောႏတကာႏဖုံႏ ဟဲ့ꩻဖေႏဆရာႏ ဖေႏတသီႏတမွူး၊ တဟာဟာယို အုံပွေါသေႏသေႏဝင်ꩻနီ၊ ကပ်ဖေႏတသီႏတွမ်ႏ မာꩻဝတ်ပတ်သားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသေႏသေႏတဖြာꩻတွော့ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻဩ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ဖြော်ချာငါႏ တကာႏသီးကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻတရဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻတဲင် "ဖြော်ချာတကာႏသီး ကေꩻဇူꩻအနေႏတွော့ꩻ ဟန်ႏနေင်ႏ ခွေအီႏဆို့ꩻဝါႏဗော့ꩻယိုကို" ခွသွဉ်းဝွန်ႏခံႏဗာႏလဲဉ်း နုဲင်းနဝ်ꩻဗွေႏဩ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဆရာႏရင်ꩻ သညင်ꩻခွေသွဉ်းထွူခါ ယံကသိမ်ꩻချာ ဗွေႏဆရာႏအမိန်းအာႏဏာႏနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ လဝ်းဟွုန်ချာဗာႏ ဆရာႏနီဗွေႏဩ။
ဓမ္မသာမိ ကျောင်ꩻနောင်ကျောႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ တဲမ်းလဝ်းချာနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ဆို့ꩻယင်းဒျာႏဝါႏ ဗော့ꩻကျောင်ꩻနောင်ကျောႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
ထင်ႏဖျိုးဘုရာꩻ-ပျောႏငါႏထာꩻ
တွိုႏဝါႏခေါင်ႏဗွေနီꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတွမ်ႏအတပဲ့ꩻသျင်ႏပေႏ ကော်ပီႏဖုံႏတွော့ꩻ ထင်ႏဖျိုးကြောင်း ဘုရာꩻထျꩻ ဘုရာꩻသောင် ထင်ႏဖျင်ဟဝ်ပါ ဘုရာꩻတဖူꩻ ကျောင်ꩻနောင်ကျောႏဆထင်ꩻ ကောင်စေႏတီႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကမာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အသꩻပျောႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ပတ်သဲစ်တွမ်ႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏတဲမ်းစန်ႏငဝ်းတချင်ꩻ ပအိုဝ်ႏယင် မန်းယင်တဲင် သွဉ်ဖေႏအတပဲ့ꩻပေႏဖုံႏထွူတွော့ꩻ ထွဉ်ႏအတပဲ့ꩻတချင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ အုံအသောင် ငပယွုမ်းထာꩻနာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဗာႏ-ပျဿနာႏ
တွိုႏဝါႏခေါင်ႏလောင်း ငတ်ꩻနီꩻနဝ်ꩻ သီႏသဲင်ႏနယ်ႏကို ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း ပျဿနာႏတဗာႏ ဖျော်လွဉ်နီသွဉ်းသီး ဗွေႏဗွန်ဖြားထျꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးဗွေႏဗွန်ဖြား တပေါႏအုံဟဝ်တဝ်းတဲင် ပင်ꩻလွဉ်ဝွေꩻဗွေႏထွူတွော့ꩻ နီသွဉ်းသီး ဗွေႏဗွန်ဖြား ထွဉ်ႏလွေꩻဖြေႏသျင်ꩻ ပျဿနာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝါႏခေါင်ႏလောင်း သူနီꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏတွမ်ႏဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏတန် ကျွꩻလွေꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏလွေꩻဖြေႏသျင်ꩻဖေႏ ပျဿနာႏ၊ ကွပ်ဝွေꩻဗွေႏဖြေႏသျင်ꩻဖေႏနဝ်ꩻမꩻ ပျဿနာႏနဝ်ꩻတဲ့ ညိမ်ꩻခွꩻတငါ တွိုႏစွဉ်ႏယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ လာလောင်း ၇-နီꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီး ဖျော်သဲင်ꩻချာ နီသွဉ်းသီးကျောင်ꩻ၊ လာလောင်း ၈-နီꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏကျွꩻသဲင်ꩻ ကျောင်ꩻနောင်ကျောႏ၊ အနီꩻနဝ်ꩻ တကာႏဖုံႏ သဲ့ꩻဖေႏဝွေꩻဗွေႏ ဘုရာꩻတဖူꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏထွဉ်ႏကော်ပီႏ ဖြေꩻဖေႏဗာႏငိုး (ပဲလှော်)နီလွမ်တဲင် သဲင်ꩻဖေႏအံႏဒွိုန်းက တဖူꩻသဲ့ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ခမ်းလော့ဗာႏ-ဆော့စွဉ်ႏဒျာႏ
ကွပ်ပွိုးသꩻဝွို့ငါႏ ဘုရာꩻနဝ်ꩻမꩻ လွေꩻဖျိုးလွေꩻဖျင်ဘုရာꩻ ပနီꩻပနီꩻတဲင် ဝါႏခေါင်ႏလာမားနီꩻနဝ်ꩻ ခမ်းလော့ဗာႏလꩻ တစိꩻပေႏသွူ။ နုဲင်းမွူးဟာနဝ်ꩻ သေနာႏခန်းအခွꩻ ဆော့ခန်းဒျာႏထာꩻ၊ ဆော့ထာꩻကရိုꩻလဲ့ ဆော့တန်ငါႏ မရေႏမရာႏမွေးတဝ်းခြာ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ နီနီꩻ သွံနီꩻနဝ်ꩻ ကျံႏဟဲ့ꩻဖေႏဆရာႏတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏသမ်းရိုꩻဒျာႏ "ဟဲ့ꩻမွုန်းဒွုမ် ဆော့ပသောင်းပသာႏလွုမ်ꩻ၊ တအင်တဲ့ ဆာပသောင်းပသာႏလွုမ်ꩻ"ရိုꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တကာႏမူႏဖြား မဲကျောင်ꩻအိန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်ႏပသေဖျိုးဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏခွဉ်ႏပေႏခွဉ်ႏတန် ပနီꩻနီꩻတွော့ꩻ လဝ်းပါ ရီပါတဲ့ ရိုꩻဒျာႏ"ဆာပသာႏ' သယ်ႏပသာႏ' တအင်ယိုလွုမ်ꩻ၊ တပေါႏခုဲင်ႏတဝ်း"ရိုꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလာဆန်ꩻငတ်ꩻနီꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖေႏဆရာႏတဲင် ဆရာႏလွဉ်ထေ့သွူတဲ့ ဝါးသဲင်ꩻချာထိုꩻဒျာႏဆရာႏ၊ ရိုꩻဒျာႏ "ဆာပသောင်းပသာႏလွုမ်ꩻ"တဲ့၊ တွိုႏလာဆန်ꩻ သူဟာနဝ်ꩻ တကာႏထင်ႏဗေင်ႏပွေါတဲ့ "တကာႏသီး ထာꩻမာꩻအာငါႏ၊ ဗေင်ႏပွေါမွုန်းဒွုမ်" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဝါးသဲင်ꩻချာ တကာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်သုံꩻဩဇာႏ-လွဉ်ႏထိုꩻဗာႏ
တွိုႏလာဆန်ꩻသွစ်ꩻရဝ်ꩻ (ဝွေꩻဗွေႏကအီႏလွဉ်ႏနီꩻ)နဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်ကျောႏ ကျွꩻလွေꩻဝွေꩻဗွေႏထျꩻတွော့ꩻ - "ဟန်ႏနီꩻ နီဗွေႏထင်ႏတဝ်း ဘုရာꩻကောင်နဲ့၊ ကျွꩻထင်ႏလုဲင်း၊ ကျွꩻထင်ႏတဲ့လꩻဒျာႏ၊ တွမ်းနန်းမွုန်း ခွေသွဉ်းတာႏ၊ ခွေသွဉ်းသꩻအဝ်ႏခြွောင်းဒျာႏ"ရိုꩻဖေႏက ဗွေႏဗွန်နောင်ကျောႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နဝ်ꩻထွူတဲင် ကွီသုံꩻဩဇာႏရာႏတဲ့ ဗွေႏဗွန်နောင်ကျာႏ ဖေႏသုံꩻတဝ်း။ တွိုႏကွတ်ꩻနားရီႏရပ်နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏထွဉ်ႏသျင်ႏပေႏ လွေꩻထူႏဩဇာႏရာႏ၊ သျင်ႏပေႏတဲ့ သမ်းငမ်းဆရာႏတဲင် လွေꩻထူႏလွဉ်ဖေႏခန်း သွံဖြုံႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏသုံꩻစိမ်ꩻခန်း တခဝ်ပေႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏနားရီႏ တဆီပုဲင်တဆင်ႏခွယ်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏဟဲ့ꩻလွဉ်သျင်ႏပေႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏကိန်ꩻဒျာႏ သိမ်ႏကိုတဲင် ထွဉ်ႏသျင်ႏပေႏ ထင်ႏထွားနားရီႏကျောင်ꩻကီ၊ သျင်ႏပေႏ (သျင်ႏဝိမလ) ကထင်ႏထွားနဝ်ꩻ တဆီနီနားရီႏ အီႏထင်ႏဒုံႏ အဝ်ႏကုဲင်မိနစ်တဆီ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏထွဉ်ႏသျင်ႏပေႏ ကပ်တသီႏငန်ꩻ၊ ကပ်ထွူတဲင် ဝွေꩻဗွေႏဖျောႏဒျာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏသုံꩻဒျာႏ၊ သုံꩻထွူတဲင် - "စိမ်ႏဖေႏခွေယို ခွေဟွီငါႏ"ထွဉ်ႏသျင်ႏပေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သျင်ႏဝိမလ (သက်-၁၄)တွမ်ႏသျင်ႏဝါယာမ (သက်-၁၁)နဝ်ꩻ စိမ်ႏဖေႏခန်း ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻသွူ။ စိမ်ႏဖေႏထင်ႏည ၁၅-မိနစ် (၁၂-နားရီႏပုဲင် ၁၅-မိနစ်)ရပ်နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏရိုꩻ "လꩻလဲဉ်း၊ အဟွီဟဝ်ပသာႏလဲဉ်း၊ အွဉ်ႏထွူခန်းနဝ်ꩻ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သျင်ႏပေႏတဲ့ အုံလင်ꩻချာဗော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏကူႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အုံတဆင်ႏပေႏ (၁၂-နားရီႏပုဲင် မိနစ် ၂၀-ရပ်)နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏရိုꩻ "အွာဖေႏခွေတအင်ယို၊ ခွေတအင်ဆာငါႏ၊ တအင်သဲႏငါႏ" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သျင်ႏပေႏ အွာဖေႏက အတအင်၊ တဆင်ႏပေႏဒျာႏ ဝွေꩻဗွေႏထွဉ်ႏအွဉ်ႏထွူယင်း၊ သျင်ႏပေႏတဲ့ အုံလင်ꩻချာဗော့ꩻယင်း နဝ်ꩻကိုသွူ။ အုံတဆင်ႏပေႏ ဝွေꩻဗွေႏတလီꩻဆန်တဲင် သျင်ႏပေႏလောႏထွိုင်ႏဗွော့ꩻဖေႏတဲ့ တလꩻတဝ်းဒွုမ်၊ အဟို့ꩻဆွော့ꩻကတဲ့ꩻနေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ တလီꩻအဝ်ႏလဆဆန်ကီထင်ႏ 'ကြုတ်ကြုတ်'သင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ သွံလဲင်ႏထွူတဲင် ဝွေꩻဗွေႏတဲ့မသက်သာႏ၊ နမ်းတဲ့တဖြန်တဖြိဉ်ဗာႏတဝ်းထာꩻ။ ၁၃၂၂-ဗာႏ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ ၈-နီꩻ ၁၂-နားရီႏခွယ်ꩻအခိန်ႏ (သက်တောႏ ၅၇၊ ဝါႏတောႏ-၃၄)ကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏအွဉ်ႏကုဲင်တလွိုးဗာႏစွဉ်ႏ တကာႏမူႏ၊ အွဉ်ႏကုဲင်သူႏဗာႏစွဉ်ႏ တကာႏခို၊ အွဉ်ႏကုဲင်တခြိုဗာႏစွဉ်ႏဆရာႏ၊ အွဉ်ႏကုဲင်ပြာႏဗာႏစွဉ်ႏတပဲ့ꩻတဲင် ပါလွေꩻထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏ ခွန်မရဏဖဲ့ꩻတွော့ꩻ ကျွꩻထင်ႏထိုꩻဗာႏ ဒေဝါႏလူꩻသီးအခမ်းသူꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကအီႏကူꩻသွူ နိဗ္ဗာန်ႏလေႏလေႏနဝ်ꩻ (ဒီဃနိကာယ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ္တ ဆဋ္ဌမူ ၁၂၆ ကိုနဝ်ꩻ) ဟော်ꩻသေꩻဖေႏ ဗွေႏအာနန္ဒာႏနုဲင်းယို- "အာနန္ဒာႏဟွေး - 'နီဆရာႏဘုရာꩻ အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်' သီမီႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ဟဝ်ယူႏခရာႏတန်ဒျာႏ၊ အာနန္ဒာႏဟွေး- ယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်ယူႏတဝ်းနုဲင်းယို၊ ခွေကဟော်ꩻခါꩻ ပညတ်ခါꩻ တရာꩻတောႏတွမ်ႏ ဝိနယ်ꩻတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေမီႏအဲဉ်ထဝ်း တနီꩻခါ အီႏထွာသီဆရာသနယ်" ဟော်ꩻသေꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ယိုခါနဝ်ꩻ နီဗွေႏဆရာႏစင်ꩻတန် ကျွꩻထင်ႏထိုꩻဗာႏ ဒေဝါႏလူꩻသီးအခြာရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻဗွေႏကဆုံꩻမꩻသေꩻခါꩻ၊ ကသွဉ်သေꩻခါꩻ အဆုံꩻအမꩻ ဩဝါဒဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာသေꩻဒျာႏ နီဆရာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီနာꩻသီးယိုနဝ်ꩻ မီႏလောက်ꩻကာႏမွေး၊ မီႏရက်မွေး၊ မီႏမဉ်ဖြော်မွေး ဝွေꩻဗွေႏကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏ ကဆုံꩻမꩻသေꩻခါꩻ၊ ကသွဉ်သေꩻခါꩻအတွိုင်ꩻ နီလွောက်ꩻနာႏဗာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏဆုံꩻမꩻသေꩻခါꩻ သွဉ်သေꩻခါꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် - ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းသေꩻ လိတ်မဲ့နားဗွောင်ကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒျာႏလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကုဲင်အနာလွိုယိုကိုခြာနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏသွူ။ (မဲ့ငါ ၆၁-ဗꩻ ၆၄)
အငင်းဒို့ꩻလောင်း (ငဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏ)
"ထေရုပ္ပတ္တိ"လိတ်စောင်ႏယို လိတ်အုပ်ဆဲင်ꩻလောင်း မဲ့ငါဆချာဖဲ့ꩻကိုနဝ်ꩻ ပါတွမ်ႏကဗျာရိုꩻစွဉ်ႏကီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏစေးအယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ပျဿနာႏအဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ယံဖေႏကထွꩻသင်္ဂျိုဟ်ႏပွယ်ꩻယို တထွူနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်တဲင် ကဗျာနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ချာထိုꩻဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ (စီႏခြပ်ချာနဝ်ꩻ - လိတ်ဖြုံႏခေတ်ရီးတဲင် ယထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ တဲမ်းဗွန်မန်းအတွိုင်ꩻ ဖတ်ပအိုဝ်ႏဗာႏနေး၊ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ (နောဝ်ꩻ-တောဝ်း-အောဝ်ႏ)ဖုံႏနဝ်ꩻ ခင်ႏလမ်းဖေႏကလို့ဆေ့ꩻတဲင် သုံꩻအဒွေါင်ႏစားနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ကောင်
‌ကောင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟံႏကမ္ဘာႏခိုႏလောင်းကီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပူႏထိုထင်ႏကီကအဝ်ႏဒါႏ ဟံႏပူႏကောင်ထို အစွိုးအမျိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ thumb|alt=ကောင်ကေတု|ကေတု ကောင် ယိုနဝ်ꩻ [[ကောင်အေဝရဲစ်|ကောင်အေဝရဲတ် မိဉ်ႏထွူ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒုတိယအထိုသွတ်ꩻကောင်သွူ]]
ကထွာလွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏ
thumb|alt=ကောင်ဖူစီ|ဖူစီကောင် ဂျပန်ခမ်း ကောင်ဖုံႏ ကထွာလွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏသိုမ်ဗာႏသွူ။ အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏပွိုင်းလင်းကရီးစခါနဝ်ꩻ ဟံႏကမ္ဘာႏတန်ယို အဝ်ႏလျားသန်ကျာꩻ ခွꩻစွော့ꩻတဲင် ဟံႏကမ္ဘာႏအခိုႏကီလဲ့ ကောပ်စွောန်ႏ တလီꩻတေက်ꩻနျꩻအာႏတွော့ꩻ ဟံႏခိုႏလဲ့ ပူႏဆွော့ꩻထင်ႏကီ လင်ꩻလ့ဖုံႏအဝ်ႏလွောန်တဲင် ထွာလွဉ်ထာꩻပူႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏခွꩻလွဉ်ခိန်ႏ ထာꩻပူႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွော့ꩻလွောန်တဲင် ထွာလွောန်သမ်း ကောင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဥရောပတွိုက်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဲလပ်ကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာလွောန် ဗိုန်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ခင်ႏလမ်းယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဟံႏကမ္ဘာႏအခိုႏကီလောင်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လုံးဖုံႏတဲင် ဟံႏခိုႏနဝ်ꩻ ပူႏထိုꩻတဝ်းဒုမ် ပꩻလီတကွို့ꩻထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ထွာလွောန်ဗာႏ ကောင်စျူကောင်တနွောင်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာလွောန်နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ယထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ ကောင်တဖဲ့ꩻယို အတလွာꩻတဲ့အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏလဲ့ ဟံႏနဝ်ꩻထီတွူႏအံႏအီထိုꩻလို့သွူ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏလုံးဖုံႏလုမ်ꩻတဲင် ထွာလွောန် ကောင်လုံးထိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နယူးယောက်ခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကတ်သကီးကောင်ဖုံႏတောမ်ႏ မီဇူရီခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အိုဇတ်ကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာလွောန်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ကောင်ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ မေႏကောင် မေႏထီဖုံႏ အဝ်ႏဒျာႏဟံႏဆꩻဖဲ့ꩻ ထန်ႏလွောန် ဟံႏခိုႏလောင်းကီ အဝ်ႏဗူႏထွူ ထွိုႏဆွော့ꩻလွောန်နဝ်ꩻ ထွာယင်းကောင်လိုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ အန်းဒီးကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာလွောန် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
*
လာအိုခမ်းထီ
ခေတ်ဟန်ႏသနီꩻ လာအိုခမ်းထီ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဝိသေသဖုံႏနဝ်ꩻ ယီးထွေထောင်နွောင်ꩻဒျာႏ တယ်ႏ ၁၄ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻတွိုႏ ၁၈ ရျာꩻဗူႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို အတန်သွတ်ꩻကထွာဒါႏ လဉ်းသဉ်းခမ်း နဝ်ꩻသွူ။ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို ဟံႏပထဝီႏအလꩻ အဝ်ႏထိုꩻ အထာႏဝဗဟိုႏကိုတဲင် ထွာအီဒျာႏ ဟံႏကောင်ကွန်ႏသယ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ ဗဟိုႏဌာႏန ခမ်းတခမ်းတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ တကာႏတဝ်း ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻလဲ့ လွိုင်ႏကွုန်ꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွို့ပါခါꩻ အာသျပစိဖိတ် ကွန်ႏသယ်ႏသဖော်ꩻဗိုန်ချက်အစွိုꩻ၊ အာသီယံ၊ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏအစွိုꩻ၊ လာဖရန်ကိုဖန်းနီအစွိုꩻဖုံႏကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ ဒင်ႏလဝ်လွေꩻခန်း ကမ္ဘာႏကွန်ႏသယ်ႏအစွိုꩻ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီအနေႏ ၁၉၉၇ ဗာႏကိုတဲင် တွိုႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီ ၂ နီꩻနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻခန်း အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီ အဗွေတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ "ပါတီတဗာႏ သိုသယ်လစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ" ဒျာႏတဲင် အဝ်ႏကျင်ꩻသုင်ꩻလွေꩻ မာတ်ဝါဒ တောမ်ႏ လီနဉ်ဝါဒသွူ။ အိုပ်ချုတ်ရေꩻနဝ်ꩻ လာအိုခမ်းသားတောႏလန်ႏရေꩻပါတီ အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒျာႏတဲင် ဝွေꩻသီးအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့ကို အစိုႏရအစွိုꩻတမွေးတဝ်းဒါႏ အစွိုꩻအဗူႏ လဝ်းနယ်ချက်အလꩻ ကဲဉ်းအာ အဝ်ႏခံႏဗာႏ ဝင်ꩻပေ့ꩻရဲး လိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ၊ ခံႏဗာႏတေက်ꩻနျꩻအံႏနွောင်ꩻနွိုင်ႏဖုံႏ၊ ရဲးထွော့ခါꩻ ခမ်းသားလွစ်တခြင်ခွင်ꩻဖုံႏ တောမ်ႏ တေက်ꩻနျꩻအိုပ်ချုပ်လွေꩻ လိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏနယ်သေႏသေႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီရေꩻအလꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻ ကတန်ထိုဒါႏ လာအိုလိုႏမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၃.၂ %)တဲင် ကဲဉ်အားနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလွေꩻဒျာႏ ဟံႏဖွိုႏရပ်ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻ-ခမာ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ မုန်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တောမ်ႏ ဒေႏသခံႏခမ်းကောင်ခမ်းရင်ꩻသား အလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံအာဒျာႏ ကောင်ထျꩻတောမ်ႏ ကောင်ရွေꩻလောင်း ခမ်းကောင်ရပ်ခင်ႏလမ်းကိုသွူ။
လာအိုခမ်းထီ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုတာႏ မဟာဗျူဟာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏထီခြောင်တန်ကို ထေထန်ႏလွေꩻ တျာႏမေႏတဲင် စာႏအံႏလွေꩻဖေႏယင်း ဗော့ꩻရာꩻခမ်းထီဖုံႏ ကထွာဒါႏ ထုဲင်ꩻ၊ ခယ်ႏ၊ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီဖုံႏတဲင် အခေႏခံႏလွေꩻ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ရွဉ်စာတျာႏမေႏအလောင်းတွော့ꩻ ဖေႏကထွာ ကောင်လောင်းကွန်ႏသယ်ႏ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻခမ်းထီလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻတယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻစလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏဆို့ꩻသွုပ်ဆွိုက်ခါꩻလဲဉ်း မေႏရထာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏ ၄ လီး တောမ်ႏဗော့ꩻရာꩻခမ်းထီဖုံႏတဲင် ထွာအီသက်သေႏနေနေသွူ။ လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ အာသျခမ်းကွဉ်ႏနဝ်တောမ်ႏ ပစိဖိတ်ဒေႏသကို စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ ထွာဒျာႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ်အာႏ အမွိုင်ꩻသွတ်ꩻခမ်းတခမ်းဒျာႏအနေႏ ကမ္ဘာႏဘဏ် အဝ်ႏယီးနယ်လွေꩻတဲင် တယ်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏစာႏရင်ꩻအလꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏ ခမ်းကိုထေထန်ႏနွောင်ꩻကွန်ႏ GDPထင်ႏထိုအာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတိုꩻလွဉ် ပုင်ႏမဲဉ်ႏ ၇.၄ % ရပ်နဝ်ꩻသွူ။
ရာႏသီႏဥတု
thumb|အွောန်ႏနယ် လာအိုခမ်း ကော့ခ်ပန် ရာႏသီႏဥတု အစွိုးအမျိုꩻဟံႏပုင်ႏ လာအိုခမ်းထီ ရာႏသီႏဥတု ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အလျားဖဲ့ꩻ သာဗားနား ရာႏသီႏဥတုတဲင် ခမ်းမုတ်သုံပုင်ႏစံႏ ဒို့ꩻတခြို့မုꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ တယ်ႏမေလာ ဗꩻတွိုႏအောက်တိုဗာလာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းခါတဲင်  တယ်ႏနိုဝဲင်ဗာလာ ဗꩻတွိုႏဧပီလာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းသဲင် နဝ်ꩻသွူ။ ယိုꩻယာႏအလꩻ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻသိုမ်ရာႏသီႏ (ခမ်းခါ၊ ထာꩻခွꩻ၊ ခမ်းသဲင်) နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခမ်းသဲင်ရာႏသီႏနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုပညာႏအလꩻ အွောန်ႏထွော့လွေꩻ အခိန်ႏအကွို့ꩻအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ၂ လာနဝ်ꩻ လျားကယ်ꩻထဲင်း အရီး ၄ လာနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏဒေႏသဖုံႏ
thumb|လာအို(လဝ်)ခမ်းထီကို ခမ်းနယ်ႏဖုံႏဟံႏပုင်ႏ- ၂၀၁၄
လာအိုခမ်းထီနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ (province or qwang) ၁၇ ဖြုံႏ၊ ဗီယင်ကျန်းဝေင်ꩻတန်ကပါဒါႏ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻဝေင်ꩻတန် (၁)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏတသာ သုဲင်သောင်ဗွန်ခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာ ၁၃ နီꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြယ်လွေꩻယင်းတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ဒုံ ဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏဒုံဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာယင်း ဝေင်ꩻသွူ။
{| style="float:left;"
ယေန်ႏငဲးရေꩻ
thumb|လာအိုအမျိုးသမီးများ ဆင်းဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ thumb|နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်တွင် တွေ့ရသော လာအိုကချေသည်များ
လာအိုခမ်းထီကို ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဒို့ꩻတခြို့ꩻနွောင်ꩻ တန်အာမွေးနဝ်ꩻသွူ။ လာအိုခမ်းထီကို အဓိကထာꩻအံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွူဟူအဲဉ်တဲင် လာအိုလိုꩻမျိုꩻသီးတာႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻတောမ်ႏဘာႏသာႏရေꩻအလꩻ ထွာအီအရေꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ သဉ်းခေါမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လာအိုလိုꩻမူႏသီး ကအဝ်ႏခြွိုင်းကꩻဒါႏ ယိုꩻယာႏခေါမ်လာꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဆꩻနေးဒျာႏတောမ်ႏစူ လူႏယာႏပိုးထည်ဒျာႏတဲင် လိုꩻမူႏသီးခြွိုင်းကွဉ်ကꩻ အပုင်ႏပွိုင်အလွောက်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပွယ်ꩻတန်ဖုံႏ
လာအိုခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻအာ ရွုမ်ꩻပေ့ꩻနီꩻ၊ ပွယ်ꩻတန်တောမ်ႏ အရဲဉ်ꩻအခင်ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ထင်းပရီႏပရာႏမွိုန်းဝင်ꩻ
"ထင်းပရီႏပရာႏမွိုန်းဝင်ꩻ"
၃။ အမာႏဆေ့ꩻနဝ်ꩻ ဖျင်ချာထွာ။
၄။ အမာႏအာနဝ်ꩻ ဖျင်ချာယိုꩻတဝ်း။
"ထွိုက်သဲ့ꩻသွမ်ꩻတွမ်ႏ မွိုက်သဲ့ꩻသွမ်ꩻ"
၁။ တရာꩻတဝ်းငါႏ အမာႏအာတဲင် သဲ့ꩻသွမ်ꩻထွိုက်၊ သဲ့ꩻသွမ်ꩻသင်ꩻတွော့ꩻ ဝင်ꩻကသဲ့ꩻသွမ်ꩻ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ "ထွိုက်သဲ့ꩻသွမ်ꩻ"။
၂။ လွꩻထီႏတကေး၊ နေးတွမ်ႏသꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻ ကသဲ့ꩻသွမ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ "မွိုက်သဲ့ꩻသွမ်ꩻ"။
၃။ ထွိုက်သဲ့ꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻ "ထွာ - အစဲစ်"။
၄။ မွိုက်သဲ့ꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻ "ထွာ - အပဲစ်"။
၁။ နာꩻလွိုးနဝ်ꩻ ဖေႏကဗွန်ဒျာႏသွော့ လာ၊ နာꩻမဲ့ငါနဝ်ꩻ ဖေႏကပီမွိုန်းတဝ်း မွူးနော။
၂။ ကွဲႏတွော့ꩻ အမျာꩻလောင်း နာꩻမေတ္တာႏရောင်ႏနဝ်ꩻ - ရောင်ႏခေ့ꩻမွိုန်းထာꩻ နုဲင်းလာ၊ - ရောင်ႏယာဒျာႏသွော့ နုဲင်းမွူးနော။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏအမျိုꩻတဆီ
"မိဂသာလာသုတ် (ပုဂ္ဂိုလ်ႏအမျိုꩻတဆီ)" အာႏနန္တာႏ- လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဝ်ႏအမျိုꩻတဆီ၊ တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "သီႏလ"အဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻသေပညာႏတဲ့ အဲဉ်ထဝ်း၊ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းတဝ်းဝင်ꩻ၊ သေမာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ လꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆွုတ်ယွုတ်လွုမ်ꩻ၊ မျတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အညမ်းဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "သီႏလ"အဲဉ်ထဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ သူႏသေယင်းထာꩻ၊ နာႏတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းဝင်ꩻ၊ သေမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ လꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမျတ်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အကုဲင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "သီႏလ"အဝ်ႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ သူႏသေတဝ်းထာꩻ၊ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းတဝ်းဝင်ꩻ၊ သေမာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ အဗာႏလꩻသွူကုသိုလ်ႏတဲ့ လꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆွုတ်ယွုတ်လွုမ်ꩻ၊ မျတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အညမ်းဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "သီႏလ"အဝ်ႏ၊ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းသူႏသေထာꩻ၊ နာႏတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းဝင်ꩻ၊ သေမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ လꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီသူꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမျတ်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အကုဲင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၅။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "ရာႏဂအာႏတလာ"၊ ထာꩻသေပညာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းတဝ်းဝင်ꩻ၊ သေမာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ လꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆွုတ်ယွုတ်လွုမ်ꩻ၊ မျတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အကုဲင်ဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၆။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "ရာႏဂအာႏတလာ"၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ သူႏသေယင်းထာꩻ၊ နာႏတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းဝင်ꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ လꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမျတ်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻလူမ်ꩻ၊ အကုဲင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၇။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "ဒေါသထန်ႏ-သꩻလျားထာꩻ"၊ ထာꩻသေပညာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းတောဝ်းဝင်ꩻ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ လꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆွုတ်ယွုတ်လူမ်ꩻ၊ မျတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အကုဲင်ဖဲ့ꩻလူမ်ꩻ၊ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၈။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ "ဒေါသထန်ႏ-သꩻလျားထာꩻ"၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ သူႏသေယင်းထာꩻ၊ နာႏတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းဝင်ꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ လꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အောဝ်ႏအမျတ်လူမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏတွိုႏလွေꩻ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻလူမ်ꩻ၊ အကုဲင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၉။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "သꩻလော်လယ်တန်"၊ ထာꩻသေပညာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းတဝ်းဝင်ꩻ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ လꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆွုတ်ယွုတ်လူမ်ꩻ၊ မျတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အီႏလွေꩻအကုဲင်ဖဲ့ꩻလူမ်ꩻ၊ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ ၁၀။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ "သꩻလော်လယ်တန်"၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ သူႏသေယင်းထာꩻ၊ နာႏတရာꩻ၊ ထွားနုဲင်းဝင်ꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ လꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမျတ်လူမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ တွိုႏလွေꩻ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻလူမ်ꩻ၊ အကုဲင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း။ (တောင်ꩻခါꩻ-လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသေနာႏ တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ)(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ မိဂသာလာသုတ်)