cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ
ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင် တွမ်ႏခမ်းဒွမ် မဉ်ႏစုဗူႏ တလွမ်တလွောင်ႏချင်ႏနောဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻ ကရိုꩻဒါႏ ကောဝ်ႏထွန်ႏထျꩻယို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ တွိုႏတောဝ်း မျိုꩻအီႏအောဝ်ႏပဲးနဲ့ ။
ခိုနောဝ်ꩻ ကေားအွဉ်ထင်ႏငါ မူႏနောဝ်ꩻ ကွဲးထောင်စဲဉ်ႏလွဉ်ꩻဆꩻချာတွော့ꩻ ”သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ” ပါဠိငေါဝ်းလွဉ်အတွိုင်ꩻ စွုမ်ႏနီ,စွုမ်ႏဟာ မဉ်ႏတအုံစွူတောဝ်းကျိုꩻစာꩻ ကရေႏရွယ်ႏခါꩻ ပဲင်ႏဆဲင်ႏခမ်းနယ်ႏစဲစ် အီႏအောဝ်ႏဗာႏ။
ဒါႏခေတ်ပညာႏသား မဉ်ႏထွားချာခွိုꩻ ခေတ်စနစ်ကုဲင်မျိုꩻ ပယ်ႏညာꩻညာꩻထန်ႏ သꩻဓာတ်ခွေါင်ခံႏ အွဉ်ႏဗွေလို့ရက်ခွိုꩻလောင်း ခွိုင်းကသေ အဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏဖုံႏ ဆွန်ꩻစူဖေါဝ်ႏ မဉ်ႏစွဲးထဲမ်ပင်ႏကို နီပအိုဝ်ႏပို စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻ ကမဉ်ပဲင်ႏဆဲင်ႏရာꩻ”ခမ်းနယ်ႏ”စဲစ်ယို အီႏလꩻဗာႏ ။
ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်လိတ်မူ ပအိုဝ်ႏခမ်းဒွမ် အခြဲမ်တရျာꩻလိတ်မူ မဉ်ႏအွဉ်ႏစုထွာသွူ ပအိုဝ်ႏလိတ်မူ တမူချင်ႏနောဝ်ꩻနယ်ႏ နီပအိုဝ်ႏအရောင်ႏတင်ႏ အီႏတဆောဝ်လေဗꩻထဲင်းထဲင်း ကမ္ဘာႏတန်ဟံႏလောင်းထျꩻကီ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီသွဉ်း အာႏမခံႏချက် ဖေႏဗွိုန်ႏဒျာႏသွူ။
ပဋာစာရထေရီ
"ပဋာစာရထေရီဝတ္ထု"
၁၁၃။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထိႏတဝ်းရုပ်နာမ်ႏ အထွာအကုဲင်ယို အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏအထွာအကုဲင်ယို ကထီႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻတထီႏတဝ်းရုပ်နာမ်ႏ အထွာအကုဲင် အုံဗာႏသက်တနီꩻတာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ပဋာႏစာႏရာႏထေရီႏဝတ္ထု'ယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ မူႏနံꩻ/ ခိုဗင်ႏ ဆင်ႏချင်ႏထိန်ꩻသꩻ မဉ်ႏတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာဒါႏထာꩻမာႏယော့-
၂။ တောႏလမ်းတောႏပါႏခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတွိုင်ႏပင်ႏဒျာႏတွမ်ႏမွိုးဖါ-
၃။ ဒေါ့ꩻနယ်တောဝ်းမွိုး တငွါငွါ၊ ဒေါ့ꩻနယ်တဝ်းဖါ တမျိုꩻမျိုꩻ၊ ပေါႏအီထိုꩻတခွန်ꩻနေးလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကုဲင်းမော့ꩻဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ-
၄။ ကိလေႏသာႏမေႏခိုး ငွိုးဗာႏထာꩻ နုဲင်းပဋာႏစာႏရာႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်လꩻငါႏ သံႏဝွေႏဂ-
၅။ နွောင်ꩻထာဗား' နွောင်ꩻထာꩻလျားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻတောႏလွုမ်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"ကိသာဂေါတမီဝတ္ထု" ၁၁၄။ ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထီႏတဝ်းထာꩻသီလွစ်မန်ႏ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏယို အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ ထာꩻသီလွစ်မန်ႏ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏယို ကထီႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻတထီႏတဝ်း နိဗ္ဗာန်ႏသက်ဆွာꩻ နေင်ႏတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ကိသာဂေါတမီဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ရွဉ်ခံꩻရတနာႏနဝ်ꩻ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏတွမ်ႏ ဘွုံꩻကံႏတန်သား-
၃။ လိုꩻဘွုံꩻကံႏ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ လိုꩻဘွုံꩻကံႏတန်သား-
၄။ လိုꩻသီထွူနဝ်ꩻ ဘုရာꩻခန်းတဲ့ မာꩻမွန်ချာဖေႏ တဒါႏတဝ်း-
နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏ
"နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏ ကထဲ့ဖွိုႏဗာႏနောဝ်ꩻ" ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုခါ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏပညာႏသားဖုံႏ၊ လိုꩻလꩻဘွဲသားဖုံႏလဲ့ ထွိုင်ႏအာ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ အကွဉ်အကꩻ၊ အအံႏအအွꩻဖုံႏလဲ့ ထင်ႏထိုလွဉ်၊ ယံလွဉ်လဲဉ်းသွူတကာႏတောဝ်း ကဲဉ်းအာအာ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ လွေꩻသဲင်ꩻချာငါတာႏ တဖူꩻဖုံႏလဲ့နောဝ်ꩻ သာႏယာႏလွဉ်လဲဉ်း တနီꩻတစိꩻစိꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏဘဝ၊ နီပအိုဝ်ႏအုံအောဝ်ႏမုꩻ အဆင်ႏအရန်း အီႏတသွောင်းထင်ႏထိုလွဉ်၊ အီႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်ထဲင်းဗာႏ အမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻယို အီႏလꩻလွဉ်ဗာႏ အခွင်ꩻအရေꩻတမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏဒျာႏ အွဉ်ငါဆောင်ဖုံႏ၊ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏဖုံႏ၊ လိုꩻကျလိုꩻယံဖုံႏ ခွုမ်စံႏနယ်ꩻထာꩻမာꩻရဲဉ်ႏယံယံနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယံလိုꩻဒါႏ လိုꩻလိန်ႏမာႏ ခေါင်းဆောင်ဟောဝ် အဆက်ဆက်ကအွဉ်နယ်၊ ကသွဉ်နယ်ဒါႏ တဖူꩻရဲဉ်ႏဟောဝ် ထာꩻမာꩻရဲဉ်ႏဟောဝ်ဖုံႏယို ကထွာပိုလီꩻဖုံႏ နေးထူႏနာႏခံႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ ထောင်လွဉ်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီကရေႏဒါႏ နီခမ်းနီရပ်ရာႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻယို လꩻလွဉ်ဗာႏ၊ အောင်ႏမျင်ႏထင်ႏထိုဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ယိုခါ မဉ်ႏထွားစဲစ်ချာ နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏတွမ်ႏ ဖူးဝေးခမ်းရင်သားအလင်ဖုံႏ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏနောဝ်ꩻ အကွာႏဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ဖူးဝေးသီး ချင်းယူႏထွားဒျာႏ ရိတ်ခေႏစံꩻချာဒျာႏနောဝ်ꩻမꩻ နီအီႏထီႏ၊ အီႏသေနာႏလွဉ်ဗာႏ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ တဖူꩻတထာ ဆွိုကသွုပ်ရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏကို ဒုံတဒုံ၊ အွိုင်ႏတအွိုင်ႏ (ယဟန်ႏ)ကထင်ႏထိုဗာႏ၊ ကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်ဗာႏတတွာယို မဉ်ႏထွားထောင်ချာ အထျꩻအထောင်ꩻနောဝ်ꩻ- (၁) ဖေႏအာႏပိုလီꩻပညာႏရေꩻ (၂) လွောင်ꩻဗူႏရေꩻဟောဝ် (၃) နာႏဖြားဒုံဖြားဆောင်ႏငေါဝ်း၊ နာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻတန်ငေါဝ်း (၄) လိုꩻကုဲင်းလိုꩻဒါႏ လိုꩻလိန်ႏမာႏဖုံႏ အောဝ်ႏသော့ꩻအာ (၅) လိုꩻရက်ချာစွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ ဒုံဆောင်ႏဖုံႏလွိုင်ႏအာ-စတဲင် အကျောင်ꩻခရာႏယံဖုံႏယို မူႏမူႏခိုခိုပေႏတန်ဖြားဆား ဝင်ꩻလွောက်ꩻနာႏ၊ ဝင်ꩻထောင်လွေꩻလွဉ်ꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻရပ်ရာႏဝင်ꩻဒုံဆောင်ႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ် ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏကုဲင် နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏ ကထဲ့ဖွိုႏဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ- (၁) လိုꩻလွꩻလိုꩻလွင်ꩻအာ (၂) လိုꩻစူꩻယိုꩻထာꩻသားအာ (၃) လိုꩻအာႏကွိုꩻချာတောဝ်းနမ်း (၄) ဖေႏအာႏဒါႏတောဝ်းဝင်ꩻ (၅) လွူးငါႏသꩻတကေးဖုံႏ-စတဲင် အကျောင်ꩻခရာႏနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာအီငါႏ နီရပ်ရာႏ နီဒုံဆောင်ႏ ထဲ့ဖွိုႏအီအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီရပ်ရာႏ ကထဲ့ဖွိုႏအီဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏထဲင်းတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ဒုံတွိုင်ꩻကဲဉ်းအာအာ ယိုခါနောဝ်ꩻ ယားကုဲင်ငါႏသေင်ႏဝါႏ၊ စာအာငါႏသွို့ꩻခြံဟံႏယာႏ၊ ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာဒါႏတောဝ်း သေင်ႏတနွိုင် ထီအုံႏ၊ ထီခြောင်၊ ထီနောင်ဖုံႏ၊ အွဉ်ႏရေꩻတောဝ်း ဒုံဆောင်ႏဧရိယာႏဖုံႏတဲင် နီရပ်ရာႏ ထဲ့ဖွိုႏအီဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ယိုမာꩻငါ ကထွာဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းသား လိုꩻသီးဖုံႏဟွေး- နီရပ်ရာႏ နီဒုံဆောင်ႏ ဖေႏကယံ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ် ပီနုဲင်းဝင်ꩻရပ်နောဝ်ꩻ နီအောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ဝင်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏဒေါ့ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဝင်ꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏလိုႏပင်ႏတသွောင်ထိုလဲဉ်း နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏအကျောင်ꩻ အွဉ်ႏဟွိုန်နယ်လွေꩻဗာႏ နီပအိုဝ်ႏခမ်းသားအမျာꩻသီးဖုံႏသွူဩ။
ပဋာစာရထေရီ
၅။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻကို တသီဖိုဖိုတဝ်းနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်း-
၆။ သောကပရိဒေဝ-သꩻထာꩻခိုးလျား အာႏတလာနေတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွူဖေႏစွဉ်ႏတရာꩻ လꩻတဝ်း-
၇။ နေးတွမ်ႏပရိယာယ်ႏ မာꩻဖေ့ယွယွရီး သောကပရိဒေဝထွူမꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻလꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ဆင်ပေႏထွားနုဲင်းမွုန်းဆင်တန်
"နာဂသုတ် (ဆင်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းမွုန်းတဝ်း ဆင်တန်)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ စင်ꩻပေႏတပါꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလယ်ႏအုံည တကာႏလမ်း၊ ရဟန်ꩻဖုံႏရိုꩻ 'အုံညမွုန်းလမ်းဟုဲင်း ဗွေႏစင်ꩻပေႏ'-ကထင်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စင်ꩻပေႏရိုꩻချာ တွိုႏဗွေႏစင်ꩻတန်(ရဟန်ꩻတန်)ဖုံႏမဉ်ႏတဲ့ သဲင်ꩻလယ်ႏအုံညလမ်းဟ နီယိုစင်ꩻပေႏဒျာႏ၊ ဒေါ့ꩻခရာႏအဝ်ႏကဲထမုဲင်ꩻ"ဒေါ့ꩻချာနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ လွေꩻလောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေအီႏခြုဲင်းနယ်ကသီ ဆင်တန်နွို့ထီ အံႏဗိုခရာႏ၊ နာႏစဲင်းစဲင်းလွေသွော့နော၊ အွိုးစခါ တခြာတန်ကိုနဝ်ꩻ ထီနောင်အဝ်ႏတနောင်၊ ထီနောင်ယော့ကိုနဝ်ꩻ ဗိုတုဲင်ဖုံႏအဝ်ႏ၊ ဆင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗိုထောင်ꩻ၊ အဝ်ႏမောင်ꩻဗိုတုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲင် အုံပြုံႏပြင်ႏ ထီနောင်ထျꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏတနီꩻ- ဆင်တန်ဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းတန်နမ်းထိုတဲင် နွို့ထီယော့ယော့ကို ဗျာႏဗိုထောင်ꩻအံႏစုဲင်-ကဉ်ႏဗိုတုဲင်အံႏမျောႏ၊ ပျောႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဆင်တန်ဖုံႏ ကနွို့အံႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအီဒျာႏအာႏ၊ ထွာအီဒျာႏသွီႏယာႏ၊ တဗာႏဗာႏ တအဝ်ႏခံတဝ်းထီကို၊ တဗာႏဗာႏ တသီဖိုတဝ်း ထီနောင်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဆင်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဒျာႏဆင်တန်ဖုံႏ ဗျာႏဗိုထောင်ꩻ ပသေထီအံႏစုဲင်-ကဉ်ႏဗိုတုဲင် ပေသထီအံႏမျောႏ၊ ထီႏဒျာႏဆင်တန်ဖုံႏ ပျောႏထာꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ထီယော့ထီဖွိုꩻ သေယူႏတောဝ်း၊ နီနမ်းဖွိုႏဖို ဆင်တန်နမ်းဖွိုႏထို၊ ကွာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻယို သေယူႏတဝ်း၊ ထီႏတဖွေါင်းဒျာႏဗော့ꩻ ထီတခိုႏမော့ကီ၊ ထီယော့ဗီမ်သီဒါႏနဝ်ꩻ တသေယူႏယာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဆင်ပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏတဖွေါင်းမော့ကီ-ဗီမ်သီဒါႏယူႏတဝ်း၊ နွို့နုဲင်းနုဲင်းထီနောင်ကို ဗျာႏဗိုထောင်ꩻသဲစ်ကဟောဝ်းꩻ ပေသတဝ်း-အံႏစွဉ်ႏ၊ သေ့ꩻပါ၊ ဟံႏဗော့ꩻပါ၊ သုဲင်ꩻဖွန်ႏပါ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထွာရောႏဂါႏတဲင် ကဆာတဝ်တဲ့အဝ်ႏ၊ ကသီထိုꩻတဲ့အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဆင်ပေႏ ယဗာႏဗာႏနဝ်ꩻ နွို့ငါငါထီယော့၊ ကွဲညညရွိုး၊ ယားထီဒါႏဒွုမ်၊ ဗဲ့ꩻခင်ႏနွောင်ꩻဒွုမ်တွော့ꩻ သီသော့ꩻထီကိုတဲ့အဝ်ႏ၊ ကထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တထွာအီတဝ်းအာႏ၊ တထွာအီတဝ်း သွီႏယာႏ၊ ထွာတောဒျာႏရောႏဂါႏ၊ တုꩻနုဲင်းဆင်တန်နဝ်ꩻ ထွာတောဒျာႏ ထာꩻမာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- စင်ꩻတန် (ရဟန်ꩻတန်)သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏ၊ နေးလောဘ မဉ်လꩻလာဘ်မွေးတဝ်း၊ တွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သဲင်ꩻသွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သဲင်ꩻဟော်ꩻဒျာႏတရာꩻ၊ မာꩻဖေႏတကာႏသီး ကလꩻကုသိုလ်ႏ၊ တကာႏကေႏညို ကတာႏပင်ꩻဒျာႏ၊ စင်ꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထိန်ꩻဣန္ဒြေႏဒါႏတဝ်း၊ အမွန်းအပျောႏအာ၊ အပဲ့စ်ထွာဒါႏ၊ သꩻလော်လယ်ဒါႏ၊ မဉ်ထွက်ဒါႏထာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သွုံꩻဝင်ꩻဒဲဉ်ဖေႏကထန်ႏ၊ အံႏဝင်ꩻဟန်ႏဖေႏကထွိုက်နဝ်ꩻ ကျင်ꩻသွုံꩻအုံဟောဝ်ဟောဝ်သွော့နော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနသံယုတ်ပါဠိ၊ နာဂသုတ်)
ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏ
"ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏ"
၈၀။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင် လိုꩻကကြောက်ꩻထီသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏထီလꩻဒျာႏ၊ လိုꩻကမာꩻစွဉ်ႏပြာႏဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏပြာႏလꩻဒျာႏ၊ ရွာꩻသေင်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရွာꩻပဲဉ်လꩻဒျာႏ၊ ပညာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏယံကလꩻ ဆွုံꩻမꩻချာဒျာႏ အနမ်းဖုံႏသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပဏ္ဍိတသာႏမဏေႏဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ကေန်ꩻခြောဒုက္ခတဲ့ယောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏ လူꩻခမ်းအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏကုသိုလ်ႏ အာႏတလာမွေးနောဝ်ꩻ တွိုႏဘုရာꩻ တဆူႏဆူႏစိုးသူꩻ ထွာဗာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထူꩻ၊ ထွာဗာႏရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ၊
၅။ ပေါႏဝင်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻ၊ ပေါႏဝင်ꩻမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖေႏအာႏငါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယ"
၈၁။ ကောင်လုံး တန်ကဒွုတ် ဆွော့ꩻကတဲ့ꩻတန်နဝ်ꩻ တန်ခေ့ꩻကရစ်ꩻ တလီꩻဝစ်ꩻနဝ်ꩻ တမာꩻတသွိုးနွောင်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ အနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ ပညာႏသျိလိုꩻဒါႏ ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻအံႏဖြာႏ ယိုနီဗာႏအလောင်း သꩻကုဲင်သꩻရေꩻ တထွာလွေꩻတောဝ်း (သꩻတသွိုးတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ လွိုးတကြာꩻတောဝ်းတစိꩻစိꩻ။)
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ မာꩻကုသိုလ်ႏ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏထွူတဲင် ပေါႏကွီဆုꩻနဝ်ꩻ ကကွီအတွိုင်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏယို အဝ်ႏထိုထို အဝ်ႏတန်တန်(အီႏတယ်ႏထိုထို အီႏတယ်ႏတန်တန်)နဝ်ꩻ ဖေႏနေးကဖွိုႏထိုꩻတောနဝ်ꩻ ဟဝ်မာꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၃။ ကုသိုလ်ႏတဲ့ အကျိုꩻဖေႏဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ အကုသိုလ်ႏတဲ့ အကျိုꩻဖေႏဒျာႏခေါ်ခေါ်အကျောင်ꩻ၊
၄။ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻအံႏဖြာႏနဝ်ꩻ ရဟန္တာႏသီး တထွာရာꩻတောဝ်း (တထူꩻချာꩻတဝ်း)အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"ဟောဝ်တောင်ꩻခရာႏအဓိပ္ပယ်ႏ" "ဧတဒဂ္ဂံ-ဧတဒဂ် (ဘွဲ့)"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- (ဧတဒဂ္ဂ-ဧတံ+အဂ္ဂ)၊ ဧတံ-ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ၊ အဂ္ဂံ-အယံသွတ်ꩻ၊ "ဧတဒဂ္ဂ-ဧတဒဂ် ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"ကာဏမာတုဝတ္ထု"
၂။ ပေါႏခွန်း ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻနမ်းနမ်း ကျွꩻဖြေႏသျင်ꩻဖေႏစွဉ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ခွန်းထွမ်သံဃာႏ ကလꩻဒါႏအပဲစ်နဝ်ꩻ ကွပ်ကွီခွင်ꩻ ကန်းတော့ꩻချာနဝ်ꩻမꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊
ပဏ္ဏိကဇာတ်
"ပဏ္ဏိကဇာတ်" ၁၀၂။ တရာꩻဂါႏထာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအချွုတ်- ဖါကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးရာႏသီႏ ထွာဒျာႏပိုမူႏသီး ထꩻအာႏကွိုꩻ၊ ပိုသီးမဉ်ႏမော့ꩻ ထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻချာဗာႏဖါ၊ တွိုႏနီဖါယိုနဝ်ꩻ ပဲစ်မာႏတောဒျာႏပိုမူႏ ထာꩻယေဉ် တခြာကိုယို၊ ဖါသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုသီးထာꩻကိုꩻကွယ်ႏ၊ ထာꩻအာႏကွိုꩻဒျာႏ၊ တွိုႏနီဖါယိုနဝ်ꩻ ယိုခါအံႏနွောင်ꩻတောဒျာႏခွေ၊ သမ်းထွာဒျာႏ တခြာကို၊ ခွေအီႏငွိုးထေ့ဗာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻယို၊ ခွေအီႏအာႏကွိုꩻဗာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻယိုဟွေး။
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ပဏ္ဏိကဇာတ်"ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ လိုꩻမူႏယံသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ "ဘဝမူႏနံꩻ-ခံႏရံꩻထိုꩻတဝ်း၊ လိုꩻမူႏမျတ်အကျင်ꩻ ခံႏပြင်ꩻထိုꩻတဝ်း"-
၂။ ဖါသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အထွုံꩻစံႏပဲစ်မာႏချာ ပိုမူႏမွေးတောဝ်း၊ မဉ်ႏပဲစ်မာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏထီထွာမေႏ-
၃။ မွိုးဖါသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏ ပိုဖုံႏအကျင်ꩻကုဲင်ထိုꩻ-
၄။ ပေါႏပိုခိုပိုမူႏသီး အကျင်ꩻကုဲင်ထိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻတောစွဉ်ႏ မွိုးဖါဆွုံꩻမꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတောစွဉ်ႏ အမွိုးဖါ-
၅။ မဉ်လꩻဝင်ꩻပိုမူႏတဲင် ရီနေးအမွိုးအဖါနဝ်ꩻ လိုꩻဟောဝ်သီးထွုံꩻစခါဒျာႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပတိပူဇိကာဝတ္ထု
"ပတိပူဇိကာဝတ္ထု"
"၄၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏအလောင်း ကွို့ꩻသꩻတဝ်းရင်ꩻ သꩻကမင်ႏငါငါ ကလွိုက်အာအာထဲင်း ငတ်ꩻအာႏရွုံႏကဝ်ႏ ခွန်နင်ꩻဆဝ်ႏယို ခွန်ယွုတ်မရဏ ကမ်းသွိုန်ႏကမ်းသꩻ မာꩻသီလꩻထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ပတိပူတိဇိကာဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ ဖွစ်ကျောင်ꩻ ဖွစ်ꩻတရွပ် တွောင်ထီ ဒါဖေႏ ဗွေႏသံဃာႏသီး ခင်ႏလမ်း (ပသဖေႏသပိတ်ဝန်ႏ) စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ တွိုႏထင်ႏအီနွောင်ꩻ လူꩻခမ်း-အကျောင်ꩻ၊
၂။ လိုꩻခမ်း အနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻ ထွာတာဝတိံသာႏခမ်း တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻလွုမ်ꩻ-အကျောင်ꩻ၊
၃။ လိုꩻသီးအသက်ယို ဒွေါင်ႏဆေ့ꩻ လို့ပြွိုင် သီမွိုင်စွော့ꩻဒါႏ၊ ဟောဝ်မာꩻရီးရီးငါႏ ကုသိုလ်ႏ-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ-လꩻအီသတိꩻ အာတန်။
ငဝ်းကန်းတော့ꩻခန်ꩻ
ငဝ်းကန်းတော့ꩻ မွိုးဖါဆရာႏ လိုꩻဖြားသီးယို တဲမ်းနေးအငဝ်းလင်္ကာႏနဝ်ꩻ ကျမ်ꩻမန်းကိုလဲ့ တမော့ꩻဖိုတဝ်း၊ နီပအိုဝ်ႏကိုလဲ့ ကန်းတော့ꩻတေ့ꩻတေ့ꩻနေးဗော့ꩻတဲင် အီႏရွစ်နေးအငဝ်းနဝ်ꩻ ဟွုန်တဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ပညာႏသိပုဂ္ဂိုလ်ႏစခါသီး ကတဲမ်းထေသေꩻခါꩻနဝ်ꩻလဲ့ ခွုင်းခွေသွဉ်း မဲ့ကထွꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻအာငါႏတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကန်းတော့ꩻစွဉ်ႏကီ မွိုးဖါဆရာႏ လိုꩻဖြားလဲ့ ရတနာႏသွံပါꩻနဝ်ꩻ ကန်းတော့ꩻရီးရီးဗာႏဒွိုန်းကဒျာႏတဲင် ဂုဏ်ႏတန်ငတ်ꩻပါꩻလဲ့ ပါသော့ꩻလို့လို့ဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အစဲဉ်ႏထာဝရယံထွာ ယံသုံꩻတငါငါလွေꩻဝင်ꩻတဲင် ခွုင်းကမော့ꩻကို နျꩻထန်ႏဖေႏလို့လို့နဝ်ꩻသွူ။ ဂုဏ်ႏတပါꩻစီႏ ခွယ်ꩻထွူတဲင် ကန်းတော့ꩻပုံႏ အယံသွတ်ꩻနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏကို၊ စင်ꩻတန်ကောဝိဒ (ဓမ္မာစရိယ)သီႏသဲင်ႏတဲမ်း ကန်းတော့ꩻတွိုင်ꩻလꩻ ဩကာသပအိုဝ်ႏ (တောင်ꩻသေꩻ/ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသွဉ်ခန်ꩻတန်တာႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ၁၃၃၂-ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။)
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ကာယကံႏ၊ ဝစီႏကံႏ၊ မနော်ꩻကံႏ၊ ကံႏယိုသွံပါꩻ၊ ရဲးခါꩻမကမ်း၊ တွမ်ႏနမ်းဖြောင်းသꩻ၊ မောဟဒို့ꩻခြွဉ်း ၊ ခွေသွဉ်းပဲစ်မာႏ၊ မီႏအဝ်ႏဒါႏလဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့ပဲစ်မျိုꩻ၊ ယံကထိုꩻမား၊ အာစားကျိုꩻခွꩻ၊ ယံလꩻယံဆဲင်ႏ၊ တလဲင်ႏ နီလဲင်ႏ၊ သွံလဲင်ႏဗွေဗွေ၊ ခွေသွဉ်းမာန်ႏချော့ꩻ၊ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ (နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ တရာꩻသင်္ဃာႏ၊ ရတနာႏယို၊ သွံပါꩻဗွေႏဩ)။
ကွပ်ပွိုးခွေသွဉ်းမာန်ႏချော့ꩻ၊ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ စေႏတနာႏမျိုꩻယို၊ ဖြီဖြိုရောႏဂါႏ၊ သွံဗာႏကပ်ငမ်း၊ လစ်ꩻခမ်းအပါယ်ႏ၊ သွစ်ꩻနယ်ႏရပ်ကုဲင်၊ ငတ်ꩻတုဲင်ဗျသန၊ ပဉ္စရန်ႏသူႏ၊ လစ်ꩻဆူႏဝိပတ်၊ စွုမ်ႏဇာတ်စွုမ်ႏပန်၊ ကင်ꩻယန်လွစ်ငက်၊ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏခွꩻသꩻ၊ ယံလꩻဗွေႏဩ။ (--) ကကွင်ꩻခါꩻကိုယိုနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻဆဲင်ႏရာꩻ သော့ꩻသွော့ လယိုအတွိုင်ꩻနော။ (၁) မီႏကန်းတော့ꩻသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ( ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ သံဃာႏဗွေႏဩ) (၂) မီႏကန်းတော့ꩻ မွိုးဖါနဝ်ꩻ (ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ မွိုးဖါဗွေႏဩ) (၃) မီႏကွဉ်းတော့ꩻ မွိုးနဝ်ꩻ (ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ နီမွိုးဗွေႏဩ) (၄) မီႏကွဉ်းတော့ꩻဖါနဝ်ꩻ (ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ နီဖါဗွေႏဩ) (၅) မီႏကွဉ်းတော့ꩻမွိုးဖြားနဝ်ꩻ (ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ မွိုးဖြားဗွေႏဩ) (၆) မီႏကွဉ်းတော့ꩻဖါဖြားနဝ်ꩻ (ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဖါဖြားဗွေႏဩ။ (ငဝ်းဟော်ꩻထာꩻကျိုꩻကို)
ဩကာသယိုနဝ်ꩻ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်း သုံꩻလွေꩻဗာႏ လယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ၁။ ကအီႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကအီႏနာႏတရာꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကအီႏထူႏသီႏလတဲ့နဝ်ꩻ ကွဉ်းတော့ꩻရီး ရတနာႏသွံပါꩻတဲင် "ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ တရာꩻသံဃာႏ၊ ရတနာႏယို၊ သွံပါꩻဗွေႏဩ) ရွစ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ နာႏတရာꩻတွင်ꩻ ကအုံအဝ်ႏဒါႏ သံဃာႏသီးငါတဲ့နဝ်ꩻ၊ အအုံအအဝ်ႏ၊ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏ အမာႏအတရွို့ꩻစတဲင်စားနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ အပဲစ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယံကပြေႏ၊ ကစင်ထိုꩻတွော့ꩻ နာႏတရာꩻထွူ၊ ဆျာထီထွူနဝ်ꩻ ကွဉ်းတော့ꩻသံႏဃာႏတဲင် "ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ သံႏဃာႏဗွေႏဩ" ရွစ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကကွဉ်းတော့ꩻဒါႏ ဆရာႏနဝ်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တကျောင်ꩻတွမ်ႏတကျောင်ꩻ ကလွေꩻကွဉ်းတော့ꩻဒါႏလို့ဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနီသွံလစ်ꩻပါꩻယို ထွာနီဆရာႏတဲင် ကလွေꩻကွဉ်း တော့ꩻသွိုလို့ဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏကွဉ်းဆရာႏတဲင် "ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဆရာႏဗွေႏဩ"ရွစ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ သုံꩻအီအမျိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကလꩻတဲင် တဲမ်းဖေႏဗာႏ ဩကာသယိုသွူ။ နီပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ရွစ်ဒျာႏဩကာသမန်း ကဲဉ်းအာအာရိုꩻကီလဲ့ (ယဟန်ႏသား ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ) မဲဉ်ႏတဲ့ တမဲဉ်ႏတဝ်း၊ အဓိပ္ပါယ်ႏလဲ့ တသေတဝ်း၊ အရေꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏရေꩻ (သံႏဃာႏရေꩻတဲင်) အဝ်ႏလိုႏယူႏစဲင်းစဲင်း၊ မဉ်ႏသေနာႏနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻနစ်သက်တဲ့ထွာ၊ အကျိုꩻလꩻအာ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏရွစ်ဒျာႏ ဩကာသပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
(ထွားလိတ်ယိုတဲင် အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ပအိုဝ်ႏကန်းတော့ꩻဩကာသအခေႏအနေႏ သေထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။)
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ ၁။ ပိုခိုမောင်ႏဟွေး - မတ်တောင်ꩻစွေး၊ မွိုးဖါထွာနီ - ဆုမ္မꩻသီ။
၂။ သုမ်ဆီသွစ်ꩻဗာႏ - မင်္ဂလာႏ၊ သွဉ်ထူႏမတ်နေး - ပိုခိုဟွေး။
၃။ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻလဲ့ - သျောင်ႏညာꩻတဲ့၊ ပညာႏသျိထျꩻ - ဆဲꩻကပ်မꩻ။
တရာꩻတဝ်းတွမ်ႏတရာꩻမွေး
"ဒုတိယအဓမ္မသုတ် (တရာꩻမွေးတဝ်း၊ တရာꩻမွေး၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻထီႏမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာဒိဋ္ဌိ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻထီႏမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ "မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻယူႏမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာသင်္ကပ္ပ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻယူႏမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ "မိစ္ဆာဝါစာ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻဒေါ့ꩻမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာဝါစာ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻဒေါ့ꩻမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ "မိစ္ဆာကမ္မန္တ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻမာꩻမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာသမ္မန္တ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻမာꩻမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၅။ "မိစ္ဆာအာဇီဝ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻလွူးနမ်းမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာအာဇီဝ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻလွူးနမ်းမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ "မိစ္ဆာဝါယာမ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻကုဲင်းမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာဝါယာမ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻကုဲင်းမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၇။ "မိစ္ဆာသတိ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်သတိꩻမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာသတိ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးသတိꩻမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၈။ "မိစ္ဆာသမာဓိ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်သꩻစွူမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာသမာဓိ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးသꩻစွူမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၉။ "မိစ္ဆာဉာဏ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻသေမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာဉာဏ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻသေမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ "မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ"နဝ်ꩻ "အဓမ္မ-တရာꩻမွေးတဝ်း" ကွပ်ထာꩻလွစ်ထန်ႏမာႏတဲင် ထွာအကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ "သမ္မာဝိမုတ္တိ"နဝ်ꩻ "ဓမ္မ-တရာꩻမွေး" ပွိုးထာꩻလွစ်ထန်ႏမဲဉ်ႏမွေးတွော့ꩻ ထွာကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘိက္ခဝေ-ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- "တရာꩻမွေးတဝ်း၊ တရာꩻမွေး"နဝ်ꩻတဲ့ သဗာႏ၊ "အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏ"နဝ်ꩻတဲ့ သေဗာႏ၊ သေထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "တရာꩻမွေးတဝ်း၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း"နဝ်ꩻ ပယ်ႏထိုꩻညာꩻညာꩻ။ ယထာ ဓမ္မော-တရာꩻမွေးအတွိုင်ꩻ၊ ယထာအတ္ထော-အကျိုꩻကအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ-လွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသွုံꩻလွဉ်ꩻဗာႏ နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻနော၊ ဣဒ မဝေါစ ဘဂဝါ-ဗွေႏဘုရာꩻမိန်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဒုတိယအဓမ္မသုတ်)
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
"မာꩻသီတလꩻတဝ်း စွန်တန်သွံဖြာꩻ"
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၅။ ရွဉ်တောင်ꩻဥစ္စာႏ - တွမ်ႏပညာႏ၊ လꩻဒါႏအရပ် - အုံအဝ်ႏကပ်။
လိုꩻမူႏယံ ကရိုꩻနဝ်ꩻ
လိုꩻမူႏယံသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ခြွေခြွေ၊ အရန်းမဉ်ထိုထို၊ အဝ်ႏခန်းဟော်ကိုတဲ့ယောဝ်း၊ အုံအောဝ်ႏဗာႏခန်းစွဉ်ႏ လမ်းပါႏဟောဝ်စားခန်းတဲ့ယောဝ်း၊ အွဉ်ႏတဖေင်ꩻတောဝ်း ရတနာႏသွံပါꩻ၊ မဉ်ထင်ႏဒျာႏကျောင်ꩻ၊ မဉ်နာႏဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်သွဉ်ဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်အုံအာႏထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်မာꩻသေႏသေႏဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ ဟွုန်ဗွိုႏဒျာႏ သင်္ခါႏရ ၊၊
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၆။ ဆုဲင်ꩻချာအတာႏ - ယမ်ချမ်ꩻသာႏ၊ ကျိုꩻစာꩻမꩻသေꩻ - ကုသိုလ်ႏရေꩻ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၂။ ဗျာဓိဒုက္ခ - "ထာꩻဆာဒုက္ခ"နဝ်ꩻ ကမာꩻဒုက္ခလိုꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻလဲဉ်းတဲ့ ပါꩻမာꩻသီတလꩻတဝ်း။
ကမဉ်လꩻငါႏနဝ်ꩻအဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ
ဣဋ္ဌသုတ် (လောကကိုယို လိုꩻကမဉ်လꩻငါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ)
အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻနုဲင်းယို-
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၃။ မရဏဒုက္ခ - "ထာꩻသီဒုက္ခ"နဝ်ꩻ ကမာꩻဒုက္ခလိုꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻလဲဉ်းတဲ့ ပါꩻမာꩻသီတလꩻတဝ်း။
ကမဉ်လꩻငါႏနဝ်ꩻအဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ
ဣဋ္ဌသုတ် (လောကကိုယို လိုꩻကမဉ်လꩻငါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ)
လောကကိုယို အီႏလꩻဗာႏ နဝ်ꩻငတ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း၊ မဉ်လꩻခြေင်ဗော့ꩻသꩻကို မဉ်ႏလꩻနွောင်ꩻယိုꩻယိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လောကကိုယို မာꩻခရာႏထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အမျိုꩻလိုႏနဲ့၊ ကျင်ꩻခရာႏထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တလိုႏတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ကျင်ꩻဗာႏ၊ ကျင်ꩻမꩻလꩻ၊ (မာꩻဗာႏကုသိုလ်ႏမꩻ)လꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ"။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၇။ သီႏလငတ်ꩻဗာႏ - နမ်းကျင်ꩻတာႏ၊ ကမ်လꩻလꩻမွေး - ပိုခိုဟွေး။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
"အံႏဖြာႏငါငီမွိုန်း"
ကမာꩻဆွုတ်ယွုတ်သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ
"ဒုတိယသေခသုတ် (ကမာꩻဆွုတ်ယွုတ်ဒါႏ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ တရာꩻ ၅-ပါꩻ)" အားထွုတ်ဝိပဿနာႏတရာꩻတဲင် 'လꩻတမဂ်၊ လꩻတဖိုလ်ႏ၊ လꩻနီမဂ်၊ လꩻနီဖိုလ်ႏ၊ လꩻသွံမဂ်၊ လꩻသွံဖိုလ်ႏ၊ လꩻလစ်ꩻမဂ်'ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုနွုတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ'၊ ဖေႏကလꩻ အရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ ဖေႏကထွာရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကျင်ꩻနေဒွိုန်းက၊ 'ကျင်ꩻနေဒွိုန်းက-သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ' အဝ်ႏနွုတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကမာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီဒါႏ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ သာႏသနာႏကိုယို လိုႏကျင်ꩻနေက သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအာ၊ အုံတဝ်းတပါꩻ၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ပဌမယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ၊ ထင်ႏကီနွောင်ꩻတောဝ်း။ ၂။ လိုႏကျင်ꩻနေက သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအဝ်ႏဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻတဲ့ လို့စွဉ်ႏတနီꩻ၊ အုံတဝ်းတပါꩻ၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဒုတိယယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ၊ ထင်ႏကီနွောင်ꩻတောဝ်း။ ၃။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဒျာႏလိုꩻလမ်း၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ တတိယယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ၊ ထင်ႏကီနွောင်ꩻတောဝ်း။ ၄။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏအခါႏမွေးတောဝ်း လယ်ႏထာꩻဒုံကို၊ သဲင်ꩻလွိုက်ꩻ၊ ဗေင်ႏထာꩻထွိုင်ႏလေ၊ စတုတ္ထယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ၊ ထင်ႏကီနွောင်ꩻတောဝ်း။ ၅။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်းငေါဝ်းငွါ ကထွာအီကုသိုလ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻတဝ်းငေါဝ်းဆꩻ ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပဉ္စမ ယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ၊ ထင်ႏကီနွောင်ꩻတောဝ်း။ ကမာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကမာꩻတိုꩻတက်အီ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအာတဝ်း၊ အုံဒျာႏတပါꩻ၊ အားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ ပဌမယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻတိုꩻတက်အီ၊ ထင်ႏကီမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၂။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻဆေ့ꩻပေႏ၊ လို့တဝ်းတနီꩻ၊ အုံဒျာႏတပါꩻ၊ အားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ ဒုတိယယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻတိုꩻတက်အီ၊ ထင်ႏကီမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၃။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကွိုက်ꩻတဝ်းလိုꩻလမ်း၊ အုံဒျာႏတပါꩻ၊ အားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ တတိယယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻတိုꩻတက်အီ၊ ထင်ႏကီမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၄။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ လယ်ႏလွင်ꩻတဝ်းအွိုးဒုံ၊ အုံဒျာႏကျောင်ꩻသေႏသေႏ၊ ထွိုင်ႏစောဝ်း၊ အုံဒျာႏတပါꩻ၊ အားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ စတုတ္ထယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻတိုꩻတက်အီ၊ ထင်ႏကီမဂ်ဖိုလ်ႏ။ ၅။ သေက္ခရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏငေါဝ်းငွါ ကထွာအီကုသိုလ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏငေါဝ်းဆꩻ ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပဉ္စမယိုတမျိုꩻတဲ့ မာꩻတိုꩻတက်အီ၊ ထင်ႏကီမဂ်ဖိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဒုတိယသေခသုတ်)
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၁။ အသူႏသေဒွိုန်းထာꩻတဲင် လိုꩻပေႏ အုံလီꩻထာတွော့ꩻ နာꩻအံႏဖြာႏနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာꩻတဲ့နဝ်ꩻ ထွာတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ။
၂။ လိုꩻမူႏအွဉ်ႏလိုအကီႏတဲင် နာꩻလွေꩻထီႏတွော့ꩻ နာꩻမဉ်ႏအံႏဖြာႏနဝ်ꩻ ပါꩻမူႏနဝ်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာꩻတဲ့နဝ်ꩻ ယေန်ႏငဲးရေꩻကုဲင်၊ အကျင်ꩻကုဲင်၊ သီႏလကုဲင်ချာ၊ ထွာအကုသိုလ်ႏ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ ၁။ ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ - မဟဝ်ဗူႏ၊ အွဉ်ႏညာꩻညာꩻဝင်ꩻ - ရန်ႏယံကင်ꩻ။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၈။ ဒါႏထွိုက်ဒါႏသင်ꩻ - ဉာဏ်ႏသွဉ်လင်ꩻ၊ ဟွုန်ထီႏပညာႏ - ယမ်အာဗာႏ။
ဖြေꩻစာကူꩻကားလစ်ꩻစား
၂။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ န ယထာဓိပ္ပါယာ ဟောတိ- ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ မထွာတဝ်းအီဗွေႏ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ သာရိပုတ္တရာႏ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ လောဝ်းခါꩻနုဲင်းယို- 'နီဗွေႏလိုႏတခြိုꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ ခွေသွဉ်းဗွေႏဩ'လောဝ်းခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကရေႏလူႏခါနဝ်ꩻ ရေႏလူႏဒျာႏ အဟောဝ်စား၊ ကထွိုင်ႏလူႏမွေးနဝ်ꩻ လူႏတောဒျာႏ အညမ်းစား၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻ အမဉ်ႏဖြေꩻစာ ကူꩻကားထာꩻနဝ်ꩻ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ မွေးတဝ်း၊ ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ ထွာတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၃။ လိုꩻခိုအုံလီꩻထာꩻတဲင် နာꩻမဉ်ႏအံႏဖြာႏနဝ်ꩻ အထင်းဒါႏအနမ်း ရဟန္တာႏ (နုဲင်းဗာဟိယ-နဝ်ꩻ)၊ ဝွေꩻတဲ့ထာꩻယူႏမာႏ၊ နာꩻတဲ့ ထာꩻယူႏမာႏ၊ ထာꩻကိုꩻကွယ်ႏမာႏ၊ ထွာဒါႏအကုသိုလ်ႏသွူ။
"မဲ့ဒဿန"
၁။ မဉ်ႏထီႏ အတရေꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻ၊ မဉ်ႏထီႏ အတကုဲင်နဝ်ꩻ မဉ်ဆဲမ်ႏဝꩻ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၂။ ဝွေꩻနမ်းထာꩻယူႏ - ခွေမထူႏ၊ ခွေမာꩻတမျိုꩻ - ဝွေꩻသမ်းရိုꩻ။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၉။ ကျင်ꩻလင်ꩻယမ်ဒါႏ - နမ်းသိက္ခာႏ၊ ယမ်သေဒါႏစဲင်း - သွဉ်ထဲင်းထဲင်း။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၂။ မဉ်ႏထီႏ မူႏနံꩻနဝ်ꩻ မဉ်ထွား၊ မဉ်ႏထီႏ မွိုးဖြားနဝ်ꩻ ခွဲႏတရွို့ꩻ။
ကမဉ်လꩻငါႏနဝ်ꩻအဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
"ကမ္ဘာႏမဲ့လေ လိုႏထာꩻသေ" ကယားကုဲင်လိုꩻ - အဝ်ႏဒျာႏလိုꩻ။
ခါင်ႏမိဉ်ႏထို့ထိုꩻအခါႏ - စူစာင်းထွာဒါႏခါင်ႏ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၃။ တွိုႏထီႏ ကိုးရီးယားနဝ်ꩻ မဉ်ထွားစွုမ်ႏနီꩻ၊ တွိုႏထီႏ ပတီꩻနဝ်ꩻ မဉ်စိတ်တဝ်း။
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ထာꩻခူꩻပေႏ(ယာမား)နွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
စူနီပါင်မိဉ်ႏထို့ထိုꩻ - ခါင်ႏယို ထွာစူခါင်ႏလမ်း။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၄။ ခွေအဝ်ႏလိုႏလဲ့ - ဝွေꩻထွို့ꩻထဲ့၊ ဝွေꩻအဝ်ႏဖွို့သဲင် - ခွေသမ်းစဲင်း။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
စီꩻပွါꩻရေꩻဖေႏကဟဝ် - ထူႏရေꩻသွော့ ကျမ်ႏမာႏရေꩻ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၅။ ဝွေꩻမီႏဒါႏဉာဏ်ႏ - ခွေမခံႏ၊ ခွေမီႏဒါႏအာ - ဝွေꩻယားချာ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
တောင်းလျက်ꩻတွမ်ႏတသာႏနွိုး - ရော်ꩻဝါင်ꩻအံႏလဲ့ အရသာႏတနွိုးခေါ်တဝ်းနေနေ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၄။ တွိုႏထွား စတိတ်ရှိုးနဝ်ꩻ လေတနာꩻ၊ တွိုႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ၅-မိနစ်။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၁၀။ ငဝ်းဟဝ်ဝါႏစာႏ - နုညံꩻဗာႏ၊ တလွိုးငဝ်းအွီႏ - ဒေါ့ꩻလင်ꩻဗွီႏ။
ငမ်းတဝ်းဒေါ့ꩻရုဲင်း
"သီဟနာဒသုတ် (ငမ်းတဝ်းဒေါ့ꩻရုဲင်း-နုဲင်းချင်္သေ့ꩻ)" "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဘုရာꩻခွေယိုနဝ်ꩻ ကဒေါ့ꩻဗွုန်ႏဒျက်ဒျက် ကဟော်ꩻဗွုန်ႏရျက်ရျက်နဝ်ꩻ (ဉာဏ်ႏတောႏစွန်ꩻ)'အာႏ'အဝ်ႏသူပါꩻ၊ သူပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ လောကကိုယို အကျောင်ꩻမဉ်ႏမွေးတဲ့ မွေးအတွိုင်ꩻသေ၊ အကျောင်ꩻမဉ်ႏမွေးတဝ်းတဲ့ မွေးတောဝ်းအကျောင်ꩻသေ၊ ပွိုင်း၀ွို့တွမ်ႏ'မွေး၊ မွေးတဝ်း' မဉ်ႏလွဉ်ရီပျဿနာႏနဝ်ꩻ 'မဉ်ႏမွေးတဲ့-မွေးအကျောင်ꩻ၊ မဉ်ႏမွေးတဝ်းတဲ့ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ'ခွယ်ꩻချာꩻဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏဒျက်ဒျက်နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ ကလဲဉ်းလဲဉ်း-အတိတ်၊ အီႏတွိုႏငါ-အနာႏဂတ်၊ ယိုခါတွင်ꩻ-ပစ္စုပ္ပန်ႏ ကမာꩻခါꩻ'ကံႏ'၊ ကံႏဖုံႏနောဝ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ သေစဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အတိတ် အနာႏဂတ် ပစ္စုပ္ပန်ႏ မဉ်ႏလွဉ်ရီကံႏ-ကံႏအကျိုꩻခရာႏနဝ်ꩻ ခွယ်ꩻချာꩻဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏရျက်ရျက်နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ ဈာန်ႏ၊ ဝိမောက္ခ၊ သမာဓိ၊ သမာပတ်-ဖုံႏ ကတဗော့ꩻလဲ့ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊ ကစင်ဖြွိုးဗာႏအကျောင်ꩻ ကထွိုင်ႏထွူအကျောင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ သေလို့၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဈာန်ႏ ဝိမောက္ခ သမာဓိ သမာပတ်ခရာႏ မဉ်ႏလွဉ်ရီပျဿနာႏနဝ်ꩻ ခွယ်ꩻချာꩻဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏဒျက်ဒျက်နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ ခွေနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻလင်တဲ့နဝ်ꩻ၊ လူꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗျဟ္မာႏတဲ့နဝ်ꩻ သတ္တဝါႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ 'ဇာတ်ကရီးပန်အွဉ် ထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ'တဘဝတာႏနဲ့၊ နီစိုးတာႏနဲ့၊ သွံဇာတ်တာႏနဲ့၊ လစ်ꩻပန်တာႏနဲ့၊ ကားမုဲင်ꩻဘဝဝ၊ ကားမုဲင်ꩻစိုးစိုး၊ ကားမုဲင်ꩻဇာတ်ဇာတ်၊ ကားမုဲင်ꩻပန်ပန် ယူႏချာသေလို့၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏစိုးဇာတ်ခရာႏ မဉ်ႏလွဉ်ရီပျဿနာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏဒါႏရျက်ရျက်နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၅။ ခွေနဝ်ꩻလꩻ'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ႏ'၊ ထီႏလွိုလဲဉ်းလိုꩻမဲ့၊ နုဲင်းလူꩻမဲ့၊ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏတဲင် ပါꩻယိုမာꩻဒါႏန ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ မာꩻသီႏလကုသိုလ်ႏကံႏ၊ မာꩻဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏတဲင် ပါꩻယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီ အီႏတွိုႏလွေꩻဘွုံႏမုဲင်ꩻ၊ ဘဝမုဲင်ꩻ သေရီးလို့၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻအကုသိုလ်ႏကံႏတဲင် အီႏလွေꩻဗာႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ သေလို့၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အီႏတွိုႏလွေꩻ ဘွုံႏဘဝမုဲင်ꩻ မဉ်ႏရီပျဿနာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏဒါႏဒျက်ဒျက်နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၆။ ခွေယိုနောဝ်ꩻ အာသဝေါလစ်ꩻပါꩻ ကိလေႏသာႏကင်ꩻညာꩻ ထွာလဲဉ်းသွူဘုရာꩻ၊ ကိလေႏသာႏခရာႏ၊ မဂ်ဖိုလ်ႏခရာႏ သေလို့၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ မဂ်ဖိုလ်ႏခရာႏ၊ အရိယာႏခရာႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏခရာႏ မဉ်ႏလွဉ်ရီပျဿနာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ တဲပ်တဲပ်တဲ့တဲ့ သေႏခေါင်းသေႏချာႏ ဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏရျက်ရျက်နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ သီဟနာဒသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေးကသေနာႏ တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၆။ ဝွေꩻဒေါ့ꩻထာꩻလက်ꩻ - ခွေတဒက်ꩻ၊ ခွေဒေါ့ꩻထာꩻမွေး - ဝွေꩻနွို့ခေး။
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
သွꩻပေႏတဖြာꩻခြုဲင်းနယ်ဗာႏဖို ဝွေꩻသီးဒုံအကျောင်ꩻခရာႏနုဲင်းယို
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၅။ တွိုႏထွားဇာတ်နဝ်ꩻ လေတနာꩻ၊ တွိုႏအုံတရာꩻနဝ်ꩻ ၅-မိနစ်။
ဖြေꩻစာကူꩻကားလစ်ꩻစား
၄။ တာဒိသာဝ ဝဏိဇ္ဇာ ပယုတ္တာ ပရာဓိပ္ပါယာ ဟောတိ- ဖြေꩻစာကူꩻကား-နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမွော့ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻအာလဲဉ်းက ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ၊ မျတ်ပွုမ်ႏမျတ်ပမ်ႏစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻဟောင်းဗွေႏ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ သာရိပုတ္တရာႏ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ လူႏအာလဲဉ်းက ကရေႏခါꩻ၊ ကရေႏလူႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏတဲ့ ဝွေꩻကထွိုင်ႏလူႏမွေးနဝ်ꩻ လူႏပွုမ်ႏလူႏပမ်ႏ၊ လူႏအာမွေးစွဉ်ႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝငါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻ မဉ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားထာꩻနဝ်ꩻ လꩻအာလဲဉ်းက ကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻ၊ မျတ်ပွုမ်ႏမျတ်ပမ်ႏစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ဝဏိဇ္ဇသုတ်)
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၇။ ခွေထာꩻဒို့ꩻလွံꩻ - ဝွေꩻတခွန်ꩻ၊ ဝွေꩻထာꩻအမ်ႏဆေ့ꩻ - ခွေထူႏတေ့ꩻ။
၈။ ဝွေꩻဖိုးအဝ်ႏလီ - ခွေမာꩻသီ၊ ခွေဖိုးအဝ်ႏဗူႏ - ဝွေꩻသမ်းထူႏ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
"နွောင်ꩻစဲစ်"
ငမ်းတဝ်းဒေါ့ꩻရုဲင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၁။ နေးတွမ်ႏစူခွုမ်လက်နက်တဲင် အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ (နွောင်ꩻဝင်ꩻ)နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လိုꩻမွိုက်ထာꩻနွောင်ꩻ"။
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ကျွိုက်ဒျာႏ လိုꩻခိုဒုံညာꩻ နေးတောႏလမ်းဒျာႏ လိုꩻခိုဒုံညာꩻ အသ့ꩻဝင်ႏစာꩻဒျာႏ လိုꩻခိုဒုံထန်ႏဖုံႏတဲ့ရိုႏ...
စွုမ်ႏမဲဉ်ႏယိုꩻ
စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ
တဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်းနောဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏလိတ် အတဲမ်းအဖတ်အလွူꩻသွူ၊ ခွေသွဉ်းဝါႏသနာႏယို ညတဲ့ညငါႏလဲဉ်းတဲင် ထွာစွဉ်ႏအထွုံꩻတပါꩻသွူ၊ ခွေသွဉ်း သꩻအဝင်ႏစာꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏဒျာႏသွူ။ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ စွုမ်ႏမဲဉ်ႏယိုꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏယို သꩻယိန်းဝင်ႏစာꩻသန်ငါႏသွူ၊ သꩻကဝင်ႏစာꩻဗာႏအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ မဲဉ်ထီႏမဲဉ်လꩻ မဲဉ်အွဉ်ႏထွာငါႏ စွုမ်ႏမဲဉ်ႏယိုꩻစားသွူ၊ သꩻဆန္ဒတဲ့ အောဝ်ႏငါႏမရေႏမရာႏသွူ။ ထွိုင်ႏရိုꩻနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ကအောဝ်ႏတဲမ်း၊ ကအောဝ်ႏသွုံꩻဒါႏ လိတ်မွူးယိုခါ ယံတောဝ်းဟောင်း မွေးတောဝ်း၊ အောဝ်ႏယံဒျာႏ၊ ကွဲးတဲင် စွုမ်ႏဟောဝ်တောဝ်း၊ မဲဉ်ႏထွာတောဝ်း၊ သွဉ်ယိုꩻတောဝ်း၊ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငေါဝ်း လꩻလို့တောဝ်း၊ လိတ်ယဖြုံႏဖြုံႏ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏနွိုင်ႏနေဒွိုန်းနီငွါ၊ လိတ်တဖြုံႏ ငေါဝ်းတငွါတခုဲင်ႏထွာငါႏတောဝ်းဒွိုန်း၊ အောဝ်ႏလိုႏမွဉ်းဖျင် အောဝ်ႏအာပသာႏနေဒွိုန်း လွူꩻထွꩻသေထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
"မွိုင်ꩻပျိုꩻလဲင်း၊ နောင်ဟဲင်းယွိုႏ၊ စခြွီခြပ်၊ ထီသိမ်ႏထပ်"မွိုင်ꩻပျိုꩻမဟာႏ စေႏတနာႏကေꩻဇူꩻတဲ့ စောက်ကာꩻတောဝ်း၊ နောင်ဟဲင်းမဟာႏ စေႏတနာႏကေꩻဇူꩻတဲ့ သွင်ꩻပေါ်ꩻတောဝ်း၊ ထီသိမ်ႏမဟာႏ စေႏတနာႏကေꩻဇူꩻတဲ့ မဲ့ꩻထိုꩻတောဝ်း၊ အောဝ်ႏနေးထူႏလို့လို့ ဗွိုန်ဗွိုန်ပီပီ အဗွန်အဂုဏ်ႏသွူ၊ အုံကွူꩻတသေႏသေႏဒျာႏအဟေ့ꩻသွူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ပထမခေတ်၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏဒုတိယခေတ်၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏတတိယခေတ်ဖုံႏယိုတဲ့ အုံနောင်အာႏကွိုꩻချာဒျာႏလို့လို့သွူ၊ တအွဉ်ႏဖေင်ꩻတောဝ်း အဗွန်ဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏသရစဲဉ်ႏ (၁၆)ဖြုံႏ "အ အာ၊ အိ အီ၊ အု အူ၊ အေ့ အေ၊ အဲ့ အဲ၊ အုဲင့် အုဲင်၊ အော့ အော်၊ အို့ အို"မွေးမွေးမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးသရစဲဉ်ႏယို အောဝ်ႏဗာႏဒျာႏ အဖြုံႏ(၂၀)သွူ၊ "အံ့ အံ၊ အုံ့ အုံ"သရယို လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏသွဉ်ခန်ꩻတွယ်ꩻအောဝ်ႏလဲ့ သရစဲဉ်ႏကိုတပါသော့ꩻတောဝ်း၊ အောဝ်ႏလိုႏထဲမ်သော့ꩻယင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းရဲဉ်ႏ(၈)ရန်းယိုတဲ့ လိုႏထဲမ်သော့ꩻပါဗွေဗွေသွူ။ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယိုခါ သရစဲဉ်ႏစွုမ်ႏတောဝ်း၊ အသွတ်ꩻခန်ꩻမဲဉ်ႏတောဝ်း၊ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏတောဝ်းတဲင် သွဉ်ယပ်ꩻ၊ အရေꩻထာꩻမာꩻတွိုႏခြောင်ꩻတောဝ်း၊ လိုႏအပ်ချက် ရျာꩻနုံꩻဗွေတောဝ်း၊ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ သေႏချာႏငါႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏသွူတဲ့ ပေါႏတစွုမ်ႏတောဝ်း၊ ပေါႏတမဲဉ်ႏတောဝ်း၊ ပေါႏတယိုꩻတောဝ်း၊ ပေါႏတတန်ႏဖိုꩻတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယို တစွူလꩻတောဝ်း၊ တခွူလꩻတောဝ်း၊ ထွာဒျာႏလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ အပေါ်ꩻစား၊ ထွာဒျာႏလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ အညံးစား နုဲင်းဆရာႏခွန်ကုဝေ(မုဲင်းကောင်)ကရိုꩻအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတဲင် လိတ်ပအိုဝ်ႏတဲ့စွုမ်ႏဒျာႏ၊ ငေါဝ်းပအိုဝ်ႏတဲ့စွုမ်ႏဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သုံꩻတောဝ်းဒျာႏ၊ သုံꩻနောဝ်ꩻသုံꩻဒျာႏ သုံꩻမဲဉ်ႏတောဝ်းဒျာႏ၊ မဲဉ်ႏနောဝ်ꩻမဲဉ်ႏဒျာႏ၊ မဲဉ်ႏနောဝ်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ မဲဉ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ပေါင်းအာကသွူ၊ သေအခရာႏတွော့ꩻ မဉ်ႏချꩻပျꩻနယ်တဲ့ ထောက်ခံႏတောဝ်းထွူတကာႏတောဝ်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏတမဲဉ်ခံႏတောဝ်းသားတဲ့ အောဝ်ႏနေဒွိုန်းသွူ။ နမူႏနာႏအနေႏ မဲဉ်ချꩻပျꩻနယ်စံꩻဖေႏ သာဓက အမဲဉ်ႏအမာႏ နုဲင်းဆ့ꩻလယိုအတွိုင်ꩻသွူ၊ ထီႏဖိုတောဝ်းတွော့ꩻ ထင်းရောင်ဒါႏ လိတ်ဖြုံႏဆန်ꩻ၊ ထင်းအီဒါႏ လိတ်ဖြုံႏတသာနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်ဖြုံႏဆန်ꩻတဲ့ တမွေးတောဝ်း၊ လိတ်ဖြုံႏတသာတဲ့ တမွေးတောဝ်း၊ လိတ်ဖြုံႏရင်ꩻဒျာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏယူႏထွားစဲင်းစဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏတဲ့ အောဝ်ႏဗာႏတမွူးလွုမ်ꩻ၊ အောဝ်ႏနီမွူး အမျိုꩻမွေးတောဝ်း၊ လိတ်တဖြုံႏ အွဉ်ႏထန်ႏဗာႏ အငေါဝ်းတငွါလွုမ်ꩻ၊ အွဉ်ႏထန်ႏနီငွါ အမျိုꩻမွေးတောဝ်း၊ ငေါဝ်းတငွါ တဲမ်းဗာႏလိတ်တဖြုံႏလွုမ်ꩻ၊ တဲမ်းနီဖြုံႏ အမျိုꩻမွေးတောဝ်း၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယိုခါနောဝ်ꩻ စွုမ်ႏမꩻ အီႏထွာ၊ မဲဉ်ႏမꩻ အီႏစွို့ꩻ၊ ယိုꩻမꩻ အီႏပြေ-ယူႏထွားထီႏထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ခွေသွဉ်းကတဲမ်းလိတ်ယိုနောဝ်ꩻ ထွာခွေသွဉ်းဝါႏသနာႏ၊ ခွေသွဉ်းကချꩻပျꩻနယ် လိတ်မွူးအခရာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ထွာခွေသွဉ်းစေႏတနာႏဒျာႏတဲင် ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်တဖြာꩻအနေႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ပအိုဝ်ႏပိုတဖြာꩻအနေႏ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏ ယူႏခံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏရိုꩻဗော့ꩻခွေသွဉ်း ဝွေႏဖန်ႏတရေင်လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ၊ မာꩻကွင်ကိင်လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ တစင်းဖေႏထဲင်းဗွုန်ႏတောဝ်းဒွုမ် အကျံႏအဉာဏ်ႏသွူ၊ အွံထီပေ့ꩻဗာႏဖြောင်းနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဆရာႏခွန်ကုဝေ (မုဲင်းကောင်)ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒဲဉ်သီႏလက်ေဆာင်ႏလိတ်စောင်ႏ အယ်ဒီတာတဖြာꩻတဲ့ထွာ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ သုတေသနတဖြာꩻတဲ့ထွာ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏပါမောက္ခတဖြာꩻတဲ့ထွာ၊ လိုꩻခမ်းကောင်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်အအာသွတ်ꩻ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏတန်(ဝါရင့်)တဖြာꩻတဲ့ထွာ၊ တွမ်ႏဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏစူခူꩻတဲင် တွူႏကာႏလွေꩻ နေင်ႏလစ်ꩻဆီခြွဉ်း (လေးဆယ်စုနှစ်)တဲ့ဗွေတဲင် တီးဒေါ့ꩻတီးနယ်ꩻခရာႏတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တအဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းယို သꩻရက်လိုꩻမျိုꩻ၊ သꩻရက်လိတ်လုဲင်ꩻ အောဝ်ႏဗွေခူꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ခံႏဆာအနစ်နာႏတွော့ꩻ ကဖေႏဆပ်လွေꩻ အနီꩻအရင်ꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတလို့ပဲးဒွုမ်သွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တထောက်ခံႏတောဝ်းဝွေꩻ၊ တအွဉ်ႏတောဝ်းအရေꩻနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ထွာအီယင်းဒျာႏ အသုမ်ꩻအတိန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ သုမ်ꩻတိန်ꩻထာꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလိန်ꩻတဒါႏဒွုမ်သွူ။
ဆရာႏခွန်ကုဝေ နမ်းကအောဝ်ႏထင်ႏသျာꩻနေခိန်ႏတွင်ꩻ ခွုမ်မာꩻခွင်ꩻ၊ ဖောႏထန်ႏလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ အနမ်းအခြုံခွင်ꩻ မဉ်ႏအောဝ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻ ယိုခါ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ခြောႏကဒေါႏ၊ ဒဲဉ်းခွူသေႏချာႏဟောဝ်ငါႏလဲဉ်းခွိုင်းမုဲင်ꩻ၊ သမ်းတမာꩻငေါဝ်းတောဝ်း၊ သမ်းဖေႏအာႏထောက်ခံႏတောဝ်း၊ သမ်းတလွောင်ႏဗူႏတောဝ်းလွဝင်ꩻတဲင် နီလိုꩻသေလိုꩻဒါႏ၊ လိုꩻယံ ထွိုင်ႏဖထိုꩻစွော့ꩻနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီစွဉ်ႏဒျာႏ ထာꩻခေ့ꩻလာမားဟာ၊ ယူႏငါလွေꩻသူꩻ ခေ့ꩻကရစ်ꩻထံနေးစွဉ်ႏသွူ၊ အီႏထိုမ်ႏထဲမ်သော့ꩻဗာႏ ဝွေꩻခြောင်ꩻနောဝ်ꩻ ယပ်ꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ပွိုးတမုဲင်ꩻမွော့ အတနေးချာကြွို့ꩻတဝ်း လိုꩻခိုဒုံကိုနဲး...နဝ်ꩻ အရိုꩻ ခိုဗင်ႏဒုံကိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ထွာဒျာႏယာအေႏ ၊ ဒဝ်အေႏ ၊ ထာꩻခူꩻပေႏအေႏ ၊ ထာꩻတောႏအေႏဖုံႏတဲ့ရိုႏ....
စွုမ်ႏမဲဉ်ႏယိုꩻ
စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ
နောဝ်ꩻမꩻ စွုမ်ႏမဲဉ်ႏယိုꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ အနမ်းအခြုံ မဉ်ႏတဖောႏထန်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ လတ်ပအိုဝ်ႏဂျိုဟ်ႏဇာႏတာႏ တဟောဝ်တောဝ်းဒွိုန်းသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဥက္ကဋ္ဌ ခွုမ်မာꩻခွင်ꩻခွုမ်မာꩻသင်ꩻအခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်းသွူ၊ ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏသွူဩ။
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ထာꩻခူꩻပေႏ ကထွိုင်ႏနွို့သော့ꩻအာ အကတူႏခီးကိုနဝ်ꩻ အသ့ꩻရာႏကိုကအဝ်ႏဒါႏထာꩻရက်ဖုံႏတဲ့ အတသေအွဉ်ႏရေꩻဒွုမ် အသ့ꩻတဝင်ႏစာꩻငါႏဒွုမ် ထာꩻရက်ဖဲ့ꩻ အသ့ꩻနဝ့် တထဲ့ꩻမွိုင်းဒျာႏ အထာꩻအံႏအလောင်းဖုံႏတဲ့ရိုႏ...
စွုမ်ႏမဲဉ်ႏယိုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ပေါႏမွူးဟာဟာနဝ်ꩻ အော်ဝင်ꩻတွော့ꩻ လယ်ႏခေ့ꩻဒျာႏထာ တခြာကို မွူးအီႏရဝ်ꩻရဝ်ꩻမ့ꩻ ဖျော်သဲင်ꩻလမ်း ထာꩻလေနဝ်ꩻ ဗေင်ႏ ထာꩻခေ့ꩻနဝ်ꩻလယ်ႏ... (ယင်ဟန်ႏဟန်ႏလွုမ်ꩻ)
ပေါႏရွဉ်အဝ်ႏသွူတဲ့ ထွုမ်ႏအံႏသွူထာꩻ ကွင်လယ်ႏသွူထာꩻ ရွဉ်မဉ်ႏလို့လို့မ့ꩻ ကွဲးသဲင်ꩻလွဉ် နေးနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ တဲ့ ၊၊
ကွဲညညနဝ်ꩻ မွိုးဖာဒေါ့ꩻသွဉ်လ့ꩻဒွုမ် အဘဝစော့ꩻသွဲးနဝ်ꩻ အဝ်ႏမိုးလွေꩻဒျာႏထာꩻပုံကဲဉ်းအာအာတဲင် အသ့ꩻအီႏဝင်ႏစာꩻငါႏ လိုꩻမူႏတဲ့ ပေါႏအဝ်ႏဒွုမ် လိုꩻမူႏဖုံႏတဲ့ သေရောင်ဒျာႏဝွေꩻသီးကယ်ꩻတဲင် နဝ်ꩻမ့ꩻ အလယ်ႏကျွိုက်ဒျား လိုꩻခိုဒုံညာꩻ အထူႏလွိုက်ဒျာႏ လိုꩻခိုဒုံထန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ၊၊ (လို့လို့စွဉ်ႏတဲ့မွေးတဝ်းသွူ)
ထာꩻခူꩻပေႏထွိုင်ႏထꩻမွေးထာꩻ နီပအိုဝ်ႏဒေႏသကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဈောင်ယာမားထာꩻသားတဲ့ ကွဲးလွိုင်ႏလွိုင်ႏ အသက်အရွယ်ႏတမဲဉ်ႏဒွုန်းတဲ့ ကယားကုဲင်ချာအဘဝသားနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဗွေဗော်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ ၊၊
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
"မွိုင်မွိုင်တွမ်ႏယွယွ"
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ထာꩻခူꩻပေႏထွိုင်ႏထ့ꩻ ထာꩻခူꩻပေႏထွိုင်ႏနွို့လ့ꩻအာ အဘဝကိုနဝ်ꩻ အဖြောင်းဗီႏတဲ့ ကွဲးသွမ်ႏသွမ်ႏ အမဲ့အောင်ကွဲးယော့ꩻယော့ꩻ အသွီႏယာႏကွဲးတဝေ့ꩻဝေ့ꩻ အအာႏရဲင်ꩻကွဲဆေ့ꩻဆေ့ꩻ အဘဝမွူးပင်ꩻတဲ့ ကွဲးပြေ့ꩻပြေ့ꩻသဲင်ꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ ၊၊
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၁။ သꩻမဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏ မဉ်ႏထွာလွဉ်နဝ်ꩻ သဲစ်သꩻကထွာတဲ့ မာꩻမွိုင်မွိုင်ကုသိုလ်ႏ၊ မဉ်ႏမာꩻယွယွနောဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာသꩻကုသိုလ်ႏတဲ့ မဲ့ꩻထွာတောဒါႏ သꩻအကုသိုလ်ႏ။
၂။ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻဒုက္ခ၊ အဗာႏလꩻဒျာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲ့ မဲ့ꩻလꩻတောဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ။
၃။ သꩻမဉ်မာꩻအကုသိုလ်ႏ မဉ်ႏထွာလွဉ်နောဝ်ꩻ ယူႏခူခူက၊ ယွယွမာꩻက၊ ထွို့ꩻညညသွော့အချိန်ႏ၊ မဉ်ႏမာꩻယွယွ မဉ်ႏထွို့ꩻညညအချိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာသꩻအကုသိုလ်ႏတဲ့ မဲ့ꩻထွာတောဒါႏ သꩻကုသိုလ်ႏ။
၄။ သꩻအကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻ အကျိုꩻဒုက္ခ၊ သꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ အဗာႏမော့ꩻသွူဒုက္ခတဲ့ မဲ့ꩻမော့ꩻတောဒါႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ထဲင်းသွော့-ထဲင်းမွုန်း"
၁။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏ (ထာꩻဟဝ်)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူထိုꩻမွုန်းတလဲင်ႏငါ၊ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻချာတဲ့ မာꩻထဲင်းထဲင်းသွော့။
၂။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ကုသိုလ်ႏ(ထာꩻဟဝ်)နဝ်ꩻ ဖေႏအကျိုꩻချမ်ꩻသာႏတွော့ꩻ ဖေႏကချမ်ꩻသာႏ ထဲင်းထဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
၃။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏ (ထာꩻကုဲင်)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူထိုꩻခန်း တလဲင်ႏငါ၊ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ မာꩻထဲင်းမွုန်း။
၄။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် အကုသိုလ်ႏ(ထာꩻကုဲင်)နဝ်ꩻ ဖေႏအကျိုꩻဒုက္ခတွော့ꩻ ဖေႏကမော့ꩻထဲင်းထဲင်းမွုန်း ဒုက္ခနဝ်ꩻသွူ။
"ထာꩻလူႏ ၄-မျိုꩻ"
၁။ လူႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ သꩻရေꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ
၂။ လူႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ သꩻရေꩻအာအာ
၃။ လူႏအာအာ၊ သꩻရေꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ
၄။ လူႏအာအာ၊ သꩻရေꩻအာအာ
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၂။ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ၊ နေးတွမ်ႏထာꩻတရာꩻရာꩻတဲင် ကနွောင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လိုꩻဟောဝ်ထာꩻနွောင်ꩻ"။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၂။ လူႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ သꩻရေꩻအာအာနဝ်ꩻ လꩻ-ဒုတိယ
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၃။ နေးတွမ်ႏဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏတဲင် ကနွောင်ꩻဒါႏ ကိလေႏသာႏနမ်းကိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လိုꩻမျတ်ထာꩻနွောင်ꩻ" လိုꩻမျတ်ထာꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ထွာနွောင်ꩻအစဲစ်အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၃။ လူႏအာအာ၊ သꩻရေꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻ လꩻ-တတိယ
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ထာꩻခူꩻပေႏ(ယာမ)နဝ်ꩻ အယားကုဲင်အာမွေးလဲဉ်း နီပအိုဝ်ႏပေႏသီးဘဝတဲင် နီအဝ်ႏလိုႏတွိုက်ꩻထန်ႏထိုꩻငါႏ ယာမားအန်ႏတရာယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ၊၊
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၄။ လူႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ သꩻရေꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻ လꩻ-စတုတ္ထ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
"ကွိုꩻစူခွုမ် အွဉ်ႏမောႏမွိုန်းနမ်း နာꩻငမ်းဗာႏချာထွီႏ"
ထာꩻခူꩻပေႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ မဲ့ငါမေတ္တာႏယွမ်ꩻ
ထွုမ်ႏဝင်ꩻအပဲစ် စဲစ်ဝင်ꩻအမာႏ အျာႏဝင်ꩻခင်ႏမီႏမွေးတဝ်းဩ ၊၊ ဖေႏကလ့ꩻသꩻတိꩻသွဉ်ခန်ꩻတွော့ꩻ ကဟွိုန်ထွꩻဗာႏအတွိုင်ꩻ တဲမ်းထန်ႏဗာႏဒျာႏသွူ ၊၊
ဓာတုဗေဒ
right|thumb|ဓာတု ထာꩻထီဖုံႏ အွဉ်ႏသော့ꩻခါꩻ ပလဲင်ꩻကို ဓာတုဗေဒ (အဲင်းကလေတ်: Chemistry) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အုံလွူꩻထွားထောင် ဒြတ်ဝတ္ထုဖုံႏ ပါသော့ꩻဗူႏဝင်ꩻ (ဒြပ်ပေါင်း)၊ အယောင်ꩻနမ်ႏ (ပုံသဏ္ဌာန်) တုမ်ႏယင်း အစွန်ꩻ (ဂုဏ်သတ္တိ) မဉ်ႏကြူဝင်ꩻထွူ ကထွာလွဉ်ဒါႏ ထာꩻကြုဲင်းလုဲင်ႏဖုံႏယို ဟဲ့ꩻဖန်အမဉ်ꩻ (ဓာတုဗေဒ) ဓာတုခရာႏ သွူ။ ဓာတုယို နမ်းဝတ္ထု သိပ္ပံရပ်ခြောင်ႏ။ အဲတ်တမ် atoms, မော်လီဇျူး molecules, ထာခြုံး ထာꩻတူႏ (ပုံဆောင်ခဲ)၊ တုမ်ႏယင်း အလောင်းအလင် ကခြွဉ်းခါꩻဒါႏ ဒြတ်ဖဲန် (ဒြပ်ပေါင်း) ဖုံႏအကို ဓာတုစပ်ꩻဝင်ꩻထွာ။ ဓာတုကထွိုင်ႏစပ်ꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻလဲင်ႏခါ အာႏတောင်ႏတာႏ (စွမ်းအင်) ၊ အေန်ထရိုပီဖုံႏ အောဝ်ႏဖွိုင်းပါလွေꩻ။ အုံလွူꩻထွားထောင်လွဉ်ꩻ ထာꩻဆကီစားဖုံႏယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဖန် ဓာတုဗေဒ ပညာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဓာတုဗေဒနဝ်ꩻ တောမ်ႏသိပ္ပံအနယ်ꩻကျကျတဲင် ကထောင်လွူꩻထွားဒါႏ အဲတ်တမ် မွေးတဝ်းလဲ့ နဝ်ꩻအကိုကအဝ်ႏဒါႏ ပရိုတွန်၊ အီလဲက်ထရွန်တောမ်ႏ နျူထရွန် ဖုံႏကပါဒါႏ ရုက်ဝတ္ထုဖုံႏ တွိုႏဗꩻသက်ရောက်ချာငါဒါႏဝင်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏဒျာႏသွူ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၈)
၂။ ထွီႏထီးကုဲင် မဉ်ႏလောႏနာꩻ၊ နာꩻစူခွုမ်လက်နက် မဉ်ႏတပါတဝ်းနဝ်ꩻ နာꩻလွင်းဗာႏဒျာႏ ထွီႏထီးကုဲင်နဝ်ꩻကွေး။
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ(၁)
ဘန္တေဩဗွေႏ စဝ်းဘုရာꩻ၊ ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ ဗွေစုံႏလင်ႏ၊ သိုမ်ဆီတခွင်ႏ ထွာဝင်ꩻတန်၊ လိုꩻလူꩻတနံ အဆရာႏ၊ လစ်ꩻပါꩻသစ္စာႏ ထီႏသေစဲင်း၊ သူပါꩻအဝ်ႏထဲင်း ဘုံꩻတောႏယို၊ စိန္တေႏဗွန်ထို ဗွေပြဲ့ꩻဝ၊ ဉေယျဓမ္မ အဝ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ဗွေႏစဝ်းဘုရာꩻ သေလို့ပါ၊ ယိုနဝ်ꩻငခါ ခွေသွဉ်းရင်ꩻ၊ စူအွဉ်ႏစုဝင်ꩻ ဒင်ႏကတောင်၊ စူနုံဆီဗောင် ဒင်ႏကတူႏ၊ သိုမ်လဲင်ႏဝုဲႏထူႏ ကန်းတော့ꩻဩ။ ဝုဲႏထွူတဲင်စေား သွဉ်းကပ်စူꩻ၊ ဒဲန်ဟန်ႏခိုႏအူꩻ ပိဏ္ဍပါတ်၊ အာဟာႏရဓာတ် သုံꩻခရာႏ၊ ပါတွမ်ႏသီႏတာႏ ထီသုံꩻဆောင်ႏ၊ စေႏတနာႏသိုမ်ဗောင်ႏ အွဉ်ႏဆꩻငါ၊ ခွေသွဉ်းယိုခါ ကပ်လူႏဩ။ ခွေသွဉ်းယိုနေား ကပ်လူႏဗာႏ၊ ဒဲန်သွမ်ꩻဩဇာႏ အကျိုꩻယို၊ သံႏသရာႏကို ကျင်ႏလယ်ႏတွင်ꩻ၊ အာယု သက်ရင်ꩻ ယံကဆွာꩻ၊ ဝဏ္ဏနဝ်ꩻရာꩻ ယောင်ꩻလောင်ႏလွိုး၊ ယံကအွီႏနွိုး တရေꩻဗာႏ၊ နမ်းသꩻချံꩻသာႏ ယံလꩻပါ၊ ဗလနဝ်ꩻခါ အာႏယံသန်၊ ပညာႏယံတန် ထာꩻသေမျိုꩻ၊ ဒဲန်သွမ်ꩻအကျိုꩻ ယံလꩻဩ။ တွိုႏတနီꩻနေား ဘဝဆုဲꩻ၊ ဇာႏတိလို့ဝုဲꩻ ဇရာႏလွစ်၊ ဗျာဓိလဲ့ချွစ် မရဏကင်ꩻ၊ ချံꩻသာႏစဲစ်ရင်ꩻ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မုချဧကန်ႏ ယံတွိုႏဩ။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၁၁။ မွိုးဖါနီဆူႏ - ဒင်ႏကတူႏ၊ မာꩻလွူးရိုႏသေႏ - ရွက်ဆောင်ႏဖေႏ။
၁၂။ ပိုမာနဝ်ꩻလဲ့ - ထောက်ပမ်းတဲ့၊ အပဲစ်လွစ်ကင်ꩻ - ခွုမ်မာꩻလင်ꩻ။
၁၃။ ဒါနနဝ်ꩻဟွေး - လူႏတန်ꩻမွေး၊ အကျင်ꩻမျတ်နဝ်ꩻ - ကျင်ꩻဟဝ်ဟဝ်။
၁၄။ ဖူးဝေး တန်ပေႏ - ထောက်ပမ်းဖေႏ၊ အကုသိုလ်ႏလဲ့ - သျောင်ႏညာꩻတဲ့။
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ(၃)
အရဟတာဒိ နဝဂုဏေဟိ၊ အရဟံအစ၊ နဝဂုဏ်ႏတောႏ၊ သမ္မန္နာဂတံ-ဗွေကျောႏစွုမ်ႏဒါႏ၊ နာထံ-လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီး၊ ကိုꩻကွယ်ႏအာႏကွိုꩻခရာႏ ကထွာဒါႏ၊ ဗုဒ္ဓံ-သက်တောႏထင်ႏသျာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ ဥဒ္ဒိဿ-ဓာတုစေႏတီႏ ဓမ္မစေႏတီႏ ဥဒ္ဒိဿစေႏတီႏ ပရိဘောဂစေႏတီႏယို၊ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသသမ္ပန္နံ-တရေꩻလောင်ႏလွိုး၊ ဟွမ်နွိုးအလွီး၊ အွီႏနွိုးအရသာႏ၊ ဗွေစွုမ်ႏဒါႏမျိုꩻ၊ ဣမံပိဏ္ဍပါတ ခါဒနိယ ဘောဇနိယံ-ဒဲန်သွမ်ꩻဩဇာႏ၊ သေင်ႏရောင်ꩻရာႏမျိုꩻ၊ တခိုးမျိုꩻယို၊ ဒေမိ-သꩻစွုမ်းနေစ်သက်၊ လူႏကပ်သွူဩ။ ဣဒံပုညံ-ဒါႏနဟဝ်မျိုꩻ၊ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻယို၊ အာသဝက္ခယံ-အာသဝလစ်ꩻပါꩻ၊ လို့ညိမ်ꩻရာꩻမန်ႏ၊ မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ၊ ဝဟံ-တွိုႏစူꩻအီနွောင်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻယို၊ ဟောတု-မွေးမဲန်ႏသေႏချာႏ၊ ယံထွာဗာႏဩ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
လိုꩻတဒါႏတဝ်းလိတ်စာင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ - ဒေါ့ꩻထာꩻကျာင်ႏ ထင်းလိုꩻဒါႏလိတ်သား။
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ
ငဝ်းကပ်ဒဲန်သွမ်ꩻတောႏ(၄)
ဘန္တေဩဗွေႏ စဝ်းဘုရာꩻ၊ ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ ဗွေပြဲ့ꩻဝ၊ ယိုခါကာႏလ ခွေသွဉ်းရင်ꩻ၊ စူအွဉ်ႏစုဝင်ꩻ ဒင်ႏကတူႏ၊ သိုမ်လဲင်ႏဝုဲႏထူႏ ကန်းတော့ꩻဩ။ ဝုဲႏထွူတဲင်စေား ယိုငခါ၊ ဩဇာႏဒဲန်ဗွာ ပိဏ္ဍပါတ်၊ အာဟာရဓာတ် သုံꩻဆောင်ႏမျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရိုꩻ ကပ်လူႏဩ။ ခွေသွဉ်းယိုနေား ကပ်လူႏဗာႏ၊ ဒဲန်သွမ်ꩻဩဇာႏ အကျိုꩻယို၊ သက်ယံကထို စိုးယံဆွာꩻ၊ ဝဏ္ဏနဝ်ꩻရာꩻ ယောင်ꩻတရေꩻ၊ ယံလꩻပါလွေꩻ ချံꩻသာႏခွꩻ၊ အာႏရဲင်ꩻဗလ ယံတလာ၊ ပဋိဘာနခါ ထာꩻသေဉာဏ်ႏ၊ ယံဗွေစုံႏလင်ႏ လꩻဗာႏဩ။ အဆုဲꩻသွတ်ꩻနေား တနီꩻသူꩻ၊ လွစ်ကွုတ်ဆာစူꩻ လွစ်ဖြားသီ၊ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်းကီ နိရောဓ၊ ခွေသွဉ်းဒါႏန ဒဲန်သွမ်ꩻကျိုꩻ၊ သာႏသာႏယိုꩻယိုꩻ ယံလꩻဩ။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်ထီ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စာင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏမတ်၊ ယံမျတ်ဟောဝ်ငါႏ၊ ရသာႏစုံခွꩻ၊ ထီအွꩻဖုံႏယို၊ သန်ထိုစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏကြောင်းဗွာ၊ ယောင်းငါလူႏကပ်၊ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ။ ယံခေါသေႏချာႏ၊ လူႏဗာႏထီယို၊ တန်ထိုလꩻပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏသဝ်ꩻအလျား၊ ထိုꩻမားအတဗော့ꩻ၊ တွိုႏသော့ꩻစာင်ကြောင်း၊ ခွꩻရောင်းငိုꩻတန်ႏ၊ (နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏ၊ ယံလꩻဗာႏဗွေႏဩ) ( နိဗ္ဗာန်ႏထီခွꩻ၊ ယံအွꩻဗာႏဗွေႏဩ)။
စိတ်ပတီꩻအားထုတ်တရာꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
လိုꩻတဖြာꩻ - အဘိဓမ္မာႏ အဝ်ႏတဗာႏစီႏ။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်ကောဝ်ႏ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စာင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏမတ်၊ ယံမျတ်ဟောဝ်ငါႏ၊ ကဝ်ႏလာႏမိုမ်ꩻတုဲင်၊ တကုဲင်တဝ်းရင်ꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻဖုဲင်ႏထွား၊ ခွုင်းကားကဝ်ႏယို၊ သန်ထိုစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏကြောင်းဗွာ၊ ယောင်းငါလူႏကပ်၊ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ။ ယံခေါသေႏချာႏ၊ လူႏဗာႏကဝ်ႏယို၊ တန်ထိုလꩻပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏသဝ်ꩻယွုတ်ꩻဆွိုး၊ ကုဲင်တဗွိုးနွုမ်ꩻသူႏ၊ ထူႏဒူမ်အွဉ်ႏချꩻ၊ ငိမ်ꩻခွꩻငိုꩻတန်ႏ၊ (နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏ၊ ယံလꩻဗာႏဗွေႏဩ) ( နိဗ္ဗာန်ႏကဝ်ႏလာႏ၊ ယံကဉ်ႏဗာႏဗွေႏဩ)။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
လိုꩻသီးအသက်နဝ်ꩻ တွိုႏနွောင်ꩻ-၁၀၀ စွို့ꩻရိုꩻကီလဲ့ လိုꩻသီးကမာꩻဒါႏ အနုပညာႏ သိပ္ပံပညာႏဖုံႏယို အသက်ညဆွာꩻဒါႏ။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်မေႏ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စာင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏမတ်၊ ယံမျတ်ရောင်ႏလေꩻ ထီႏသေလို့စွဉ်ႏ၊ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ၊ ထင်ႏလင်ꩻကီလ၊ ယံကျလေဖေႏ၊ မေႏတေန်ꩻဖုံႏယို၊ သန်ထိုစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏကြောင်းဗွာ၊ ယောင်းငါလူႏကပ်၊ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ။ ယံခေါသေႏချာႏ၊ လူႏဗာႏမေႏယို၊ တန်ထိုလꩻပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏသဝ်ꩻမောဟ၊ အွဉ်ႏချꩻအဝိဇ္ဇာႏ၊ နေးဒျာႏဉာဏ်ႏမဲ့၊ စဲင်းစဲ့သေထွꩻ၊ ငိမ်ꩻခွꩻငိုꩻတန်ႏ၊ (နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏ၊ ယံလꩻဗာႏဗွေႏဩ) ( နိဗ္ဗာန်ႏရောင်ႏသာႏ၊ ယံထီႏဗာႏဗွေႏဩ)။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
မာႏနမျိုꩻယို တဖေႏဟဝ်တဝ်းဝင်ꩻအကျိုꩻ။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ငေါဝ်းကပ်လူႏနံႏသာႏ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စာင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏမတ်၊ ယံမျတ်ဟောဝ်ငါႏ၊ မေႏနံႏသာႏယို၊ သန်ထိုစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏကြောင်းဗွာ၊ ယောင်းငါလူႏကပ်၊ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ။ ယံခေါသေႏချာႏ၊ လူႏနံႏသာႏယို၊ တန်ထိုလꩻပိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အွဉ်ႏသဝ်ꩻအနွုမ်ꩻကုဲင်၊ ယားပြုဲင်အနွုမ်ꩻသူႏ၊ ထူႏဒွုမ်အွဉ်ႏချꩻ၊ ငိမ်ꩻခွꩻငိုꩻတန်ႏ၊ (နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏ၊ ယံလꩻဗာႏဗွေႏဩ) ( နိဗ္ဗာန်ႏဟွမ်သာႏ၊ ယံဒင်ႏဗာႏဗွေႏဩ)။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
ရွဉ်ယို ထွာလိုꩻအမျာꩻတသီႏတဲင် တစုံႏတဖြာꩻအတွက် ထွာအီဒါႏ အစွူႏသွူ။
ကံႏဟဝ်တချက်၊ ထာꩻကျံႏဟတ်တသက်။
ငဝ်းကပ်လူႏအီ အမျိုꩻမျိုꩻ
ဖန်းဖေႏကုသိုလ်ႏ
ကမာꩻကျိုꩻလိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏပွန်းဆꩻ၊ ယံလꩻတွာတွာ၊ မွိုးဖါဆရာႏ၊ ယိုꩻယာႏဖူးဝေး၊ ပွေါးမွေးနီနမ်း၊ ကမ်းဖေႏနီဒုံ၊ ပွေါးအုံနီရပ်၊ လူꩻမျတ်တနံ၊ လူꩻတန်လစ်ꩻဖြာꩻ၊ နီနာꩻထိန်ꩻတီ၊ လူꩻထီလူꩻဟံႏ၊ အဝ်ႏခံႏမို့ꩻနာ၊ ပွေါးတခြာသေင်ႏဝါႏ၊ လူꩻဒါႏလူꩻမျတ်၊ အရပ်လစ်ꩻဖဲင်ႏ၊ အစဲင်ႏလစ်ꩻနား၊ ခွုင်းကားကီလ၊ ဒေသဗော့ꩻညာꩻ၊ သီကျာꩻဗြဟ္မာႏ၊ ဒေဝါႏယက္ခ၊ ယမခွန်ဖီ၊ သွံဆီတဒုံ၊ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ၊ သတ္တဝါႏလူꩻလိုꩻ၊ နီကကျိုꩻလိုႏ၊ ကုသိုလ်ႏပွန်းဆꩻ၊ ယံလꩻတွာတွာ၊ ဖန်းပါဖေႏယောင်း၊ အင်ဖြောင်းသာႏဓု၊ စုစုဗူႏဗူႏ၊ မူႏမူႏခိုခို၊ ထူႏတွာတွာသွော့၊ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးဩ။ ၁၃၄၄-ဗာႏ၊ လာတင်ꩻကျွစ်ဆန်ꩻ (၁၁)နီꩻ၊ (၂၈-၁၀-၈၂)
တရာꩻ
တရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻ တယ်ႏကထွာစဖရာꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ ကကူꩻဒါႏ ပရိနိဗ္ဗာန်ႏ အခိင်ႏခါႏ ၄၅ ဝါႏအကို ကဟော်ꩻဖေႏဒါႏ နီနာꩻလိုꩻသီး ပါတောမ်ႏ လူꩻဗျဟ္မာႏသတ္တဝါႏသီး ဒေႏသနာႏတောႏ (တဝ်းတဲ့) ငဝ်းငွါတောႏ ဒျာႏသွူ။ တရာꩻတောႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ မဂ်(၄)ပါꩻ၊ ဖိုလ်ႏ(၄)ပါꩻ၊ နိဗ္ဗာန်ႏ၊ ပရိယတ် ကရိုꩻဒါႏ (၁၀)ပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယင်းတနယ်ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻ ကအဝ်ႏသတင်ꩻသုင်ꩻဒါႏ ၄၅ ဝါႏလွုမ်းကျာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ တရာꩻတောႏယို မိဉ်ႏထွားနေး ဝိမုတ္တိရသ အနေႏ အဝ်ႏဒျာႏ(၁)ပါꩻလုမ်ꩻသွူ။ ထဲင်းယင်း ဓမ္မဝိနယ အနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂)ပါꩻလုမ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻ(၂)ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သုတ္တန်ပိဋကတ်တောႏ တောမ်ႏ အဘိဓမ္မာႏပိဋကတ်နဝ်ꩻ ဓမ္မ၊ ဝိနယ်ꩻပိဋကတ်နဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ(ဝိနယ) နဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
ကံႏတနꩻမို့ꩻကဲဉ်-ကံႏတနဲဉ်မို့ꩻလီး။
ထာꩻခေ့ꩻခေတ်
thumb|Petrarch, who conceived the idea of a European "Dark Age". From Cycle of Famous Men and Women, Andrea di Bartolo di Bargilla, c. 1450 ထာꩻခေ့ꩻခေတ် (အိန်းကလေက်: Dark Ages) ထာꩻခေ့ꩻစိုးကရိုꩻနဝ်ꩻ ဥရောပအခဝ်တွို့ꩻကို ရောမအဉ်ပုဲင်ယာ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထွူ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏ ထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်တဝ်းဒုမ်တဲင် ကထဲ့သွုမ်ꩻကုဲင်ထိုꩻဒါႏ အခိန်ႏကာႏလကျာꩻဒျာႏသွူ။ ညလꩻစွောန်ႏ စိုးထာႏဝအစဝ်းခိန်ႏ ကထွာဒါႏ တယ်ႏ ၁၃ ရျာꩻဗူႏ ဗꩻ ၁၅ ရျာꩻဗူႏခါႏခိန်ႏကိုသွူ။ ထာꩻခေ့ꩻခေတ်ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါဝေါအသုင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻစလွေꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၆၀၂ ဗာႏကိုသွူ။ ထာꩻခေ့ꩻခေတ်ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻယူႏထာꩻထင်းယိုနဝ်ꩻ အီတလီထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻပညာႏသျင်ႏ ပီးထရာခ် အွောန်ထူႏသုင်ꩻစလွေꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၃၃၀ ဗွေနေင်ႏကိုသွူ။ "ဂန္ထဝင်ခေတ်"ယို ဝွေꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ "ထာꩻလေခေတ်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ရောမခေတ်"ဆုဲင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန် မတ်ထူႏခါꩻဒျာႏ "ထာꩻခေ့ꩻခေတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၁၅။ အပဲတ်ထွာဒါႏ - သျောင်ႏညာꩻဗာႏ၊ မီႏမော့ꩻခွဲးမꩻ - ကမ်လꩻလꩻ။
ဓာတုဗေဒ
ဓာတုခရာႏ ပညာႏမွူးယိုလဲ့ အပင်အောဝ်ႏနေဒွိုန်းက။ လသူꩻ-
ထာꩻခေ့ꩻခေတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ထာꩻခေ့ꩻခေတ်
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၁၆။ မွန်ꩻဗားအီဒါႏ - ဒဝ်သူႏရာႏ၊ အွꩻပုဲင်ႏနောမောင်ႏ - ကမ်းကိဉ်သျောင်ႏ။
၁၇။ နီမာန်ႏမာႏန - ချꩻဖွိုႏလွ၊ ထွိုက်ရာꩻကလꩻ - ကေႏနပ်မꩻ။
၁၈။ ဝင်ꩻလင်ကေꩻဇူꩻ - ကအဝ်ႏဖူꩻ၊ သတိꩻလꩻသွော့ - အွဉ်ႏဖေင်ꩻမွော့။
၁၉။ ကအုံနာႏဗာႏ - ချိန်ႏအခါႏ၊ (တောင်ꩻသေꩻခါꩻ)ဗဲင်း - မတ်စဲင်းစဲင်း။
၂၀။ ရွို့ꩻရန်ႏအီဒါႏ - ငဝ်းဝါႏစာႏ၊ သဲꩻခံႏနဲးမောင်ႏ - ရန်ႏကင်ꩻအောင်ႏ။
၂၁။ သူႏတောႏကောင်ꩻဆုမ္မꩻ - နာႏလွဉ်ꩻလွ၊ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ - ဆဲꩻကပ်ဗာႏ။
၂၂။ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ - တွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ၊ တရာꩻငဝ်းယာႏ - ယမ်သေဗာႏ။
၂၃။ အသက်သိက္ခာႏ - ဂုဏ်ႏတန်ဒွါႏ၊ လိုꩻဖြားနဝ်ꩻဟွေး - ရိုႏသေႏမွေး။
၂၄။ ချိုꩻချန်ဗာႏလဲ့ - အကျင်ꩻတဲ့၊ အကျင်ꩻမျတ်နဝ် - ကျင်ꩻဟဝ်ဟဝ်။
ဓာတုဗေဒ
ထူႏတောမ်
*
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၂၅။ နိဗ္ဗာန်ႏယမ်ပေါက် - ထီႏမျက်မောက်၊ လောကဓမ်ႏသွစ်ꩻပါꩻ - သွိုးတဝ်းဗာႏ။
၂၆။ စိုꩻရိန်ႏနဝ်ꩻဟွေး - အဲန်ထဝ်းမွေး၊ လောဘလဲ့ဆေ့ꩻ - ယေန်သူႏပေ့ꩻ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၁၀။ ခွေခြံထာꩻအံႏ - ဝွေꩻယားထန်ႏ၊ ဝွေꩻခြံဖူꩻကို - ခွေယားယို။
ပဋ္ဌာန်ꩻအကျိုꩻ
ပဋ္ဌာန်ꩻအကျိုꩻ(အအဲဉ်ႏ)
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
"ဒေါ့ꩻကျွားမွုန်း-ဒေါ့ꩻလျားမွုန်း"
ပဋ္ဌာန်ꩻအကျိုꩻ
ကဿပဗွေႏမျတ်ဖရာꩻစိုး ပြာငတ်ꩻရျာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာတိရစ္ဆာန်ႏဘဝတဲင် နာႏထူႏဖိုဗာႏ ပဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻမျတ်(အွိုးထမ်းတန်ကို) တလဲင်ႏပေႏလွုမ်ꩻလဲ့ ထင်ႏတွိုႏဗာႏစွဉ်ႏလူꩻခမ်း။ အဝ်ႏထွာလူꩻ သက်တန်ꩻကထင်ႏလို့ထွူ သဲင်ꩻခွဲးမော့ꩻ ကျုံႏသော့ꩻဗာႏ ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻဂေါတမသာႏသနာႏကိုထွူ နာႏထူႏဗာႏယင်း အဘိဓမ္မာႏတရာꩻမျတ် ဗွေႏသာႏရိပုတ္တရာႏထျꩻတဲင် ချွစ်ခန်ꩻနွို့ ကိလေသာႏဖေ့ငိမ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻတာႏ ဘဝသွတ်ꩻခန်းဒျာႏသွူ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
ကဝ်ႏသတင်ႏ တလီꩻအီထိုꩻ၊ လိုꩻသတာင်ꩻ လိုꩻဆောင်ႏ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၁။ အကုသိုလ်ႏသား၊ ခြွေတဲဝါး၊ ဒေါ့ꩻကျွားမွိုန်းဒွိုန်းပါꩻ။
ငဝ်းငွါလင်္ကာႏ-မင်္ဂလာႏ
၂၇။ ဘေꩻရန်ႏလဲ့ကင်ꩻ - လွစ်ကင်ꩻသျင်ꩻ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ - လꩻအီဗာႏ။
ကမ္ဘာႏမဲ့လေ
ခါးလားကလꩻ ဝါင်ꩻပိုမူႏ အွဉ်ႏဒင်ႏကတူႏနုဲင်းခြဝ်ႏထူ၊ ကထွိုင်ႏလꩻထွူ ယမ်းတွမ်ႏခင်ႏနုဲင်းခြဝ်ႏဒျာ။
ကမ္ဘာႏရန်ႏသူႏ
၁၁။ ခွေဟော်ꩻလွောင်ႏဗူႏ - ဝွေꩻမထူႏ၊ ဝွေꩻဟော်ꩻကံဒဝ် - ခွေမွန်ꩻဟဝ်။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၂။ အကု-ကျိုꩻဖေႏ၊ လျားကယ်ꩻမေႏ၊ တဗေႏငွိုးဗာႏထာꩻ။
ပအိုဝ်ႏမူႏပေႏ
"ပအုဝ်ႏမူႏပေႏ ရော်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ" ၁၃၃၀-နေင်ႏ ကလေ့လာ ကစဲစ်ဆေꩻ ကထီႏမော့ꩻဗာႏ နီပအိုဝ်ႏမူႏ အလိုႏဆန္ဒကစ အအုံအအဝ်ႏနဝ်ꩻ နုဲးယိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ စွုမ်ႏရပ် စွုမ်ႏနယ်ႏ တမွေးတဝ်းနေနေ။ ယိုနဝ်ꩻ အွိုးကတွိုႏဗာႏ အရပ်ဒေႏသတထွောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထီႏဗာႏ ကမော့ꩻဗာႏ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻတကျောင်ꩻနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏမူႏပေႏ ကအုံညီꩻ ကအဝ်ႏရဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻခါ ထွာဒျာႏနာꩻအုပ်စု၊ ခွေအုပ်စု၊ နာꩻဒုံခွေဒုံ၊ တွိုႏမဉ်ႏအွꩻနဝ်ꩻလဲ့ အပီနုဲးနဝ်ꩻနေနေ၊ အလွေꩻအသဲင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ တရော်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ နာꩻမီႏဒေါ့ꩻ ဝွေꩻအုပ်စုလဲ့ ဝွေꩻအုပ်စု တခံႏတဝ်း၊ ခွေမီႏဒေါ့ꩻ နာꩻအုပ်စုလဲ့ နာꩻအုပ်စု တမဲဉ်ခံႏတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏကထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ တဲႏစလွဉ်အွိုးမုဲင်ꩻထွာ ကထင်ႏထောင်လွဉ်ꩻ အထျꩻအထောင်ꩻနဝ်ꩻ အမွိုးအဖါထျꩻ၊ ဒုံဆောင်ႏလိုꩻတန်ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ သေဗာႏနုဲးမုဲꩻနဲး နီပအိုဝ်ႏယိုလဲင်ႏခါ နာꩻဒုံ ခွေဒုံ၊ နာꩻဆောင်ႏ ခွေဆောင်ႏ၊ နာꩻအုပ်စု ခွေအုပ်စု ထွာနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတန်သီး ဒုံမွိုးဒုံဖါ ဖါဖြားဒုံသီးနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ နာꩻလဲ့ နာꩻအွဉ်ႏစွဉ်ႏနာꩻအုပ်စု၊ ခွေလဲ့ ခွေအွဉ်ႏစွဉ်ႏခွေအုပ်စုတဲင် တဒုံတွံႏတဒုံ၊ တရပ်တွံႏတရပ် ဒေါ့ꩻဝင်ꩻတလꩻတဝ်း၊ အုပ်စုမာႏနထောင်ႏလွခန်း ပငါပရာꩻ၊ ပဒေသရာဇ်ကတဲႏစနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖါဖြားဒုံနဝ်ꩻ တဲႏစနဝ်ꩻသွူ။ ညဖြာꩻဖြာꩻ တွံႏအလိုꩻတန် ဖါဖြားဒုံနဝ်ꩻ ထာꩻဒေါ့ꩻထာꩻဖြဝ်ႏ ကထင်ႏတဲ့ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ တမဲဉ်နာႏတဝ်း ဖါဖြားဒုံဩဇာႏတဲင် စုတွံႏအသွꩻ တလမ်းနီလမ်းတဲင် ထိုꩻထန်ႏ၊ အုံခေါ်တောတောဒျာႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻမူႏပေႏသီး တရော်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတဲင် ကထွာနာꩻအုပ်စု ခွေအုပ်စု အထျꩻအထောင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွာနဝ်ꩻသွူ။ နယ်ꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ နယ်ꩻဟဝ်/တဟဝ်တဝ်း အဝ်ႏလိုႏခွဲꩻချာꩻဝွေႏဖန်ႏလဲဉ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏထွာ ခွေအုပ်စု၊ နာꩻအုပ်စုနဝ်ꩻခါ ဝင်ꩻခွဲꩻလိုꩻလဲ့ယိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပါꩻမီႏခွဲꩻလꩻနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ နီပအိုဝ်ႏအချင်ꩻင်ꩻ သွီႏကွဲꩻပျာꩻဒါႏ၊ သွီႏမီႏကွဲꩻပျာꩻနဝ်ꩻ တနီꩻခါ ခံႏဗာႏပါꩻနိစ္စက်နဝ်ꩻ တလွစ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ မဲဉ်ဖေႏသတိꩻနဝ်ꩻ နာꩻအုပ်စု ခွေအုပ်စု မဲဉ်အဝ်ႏအမျိုꩻမုဲꩻအဝ်ႏ လိုꩻမျိုꩻရေꩻသꩻ တဒုံတွံႏတဒုံ ရော်ꩻဝင်ꩻမာꩻညီꩻဝင်ꩻ ဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻခွဲးဗာႏ၊ တရော့ꩻတဝ်း ယံကရော့ꩻ၊ တခွဲးတဝ်း ယံကခွဲးနဝ်ꩻ ကထွာလိုꩻတန် သားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလိုꩻမျိုꩻသꩻ၊ အွဉ်ႏလိုꩻမျိုꩻသွီႏ လွောင်ႏဗူႏညီႏညွတ်မုꩻ သဘော်ꩻတရာꩻတဲင် ရွက်ဆောင်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻသꩻ လိုꩻမျိုꩻသွီႏ မီႏတအွဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻခါ အတန်လဲ့ကွယ်ꩻ၊ အပေႏလဲ့ လဲဉ်းနီခဝ်၊ အမူႏလဲ့ခေါ်ခေါ်၊ အခိုလဲ့ တထွောင်းတဲင် ကအုပ်ချုပ်သားလဲ့ ယပ်ꩻဒျာႏ၊ လွောင်ႏဗူႏရေꩻလဲ့ တထွာတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻဆရာႏနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏတရော်ꩻတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ ယံကရော်ꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဒေါ့ꩻဟော်ꩻဗာႏ၊ အွဉ်ႏရော်ꩻဗာႏ၊ မဉ်ႏခွုမ်ပဆိုးထာꩻလဲ့ လွိုက်တဒုံတဖြာꩻနီဖြာꩻတဲင် ရော်ꩻဝင်ꩻ၊ အွဉ်ႏခွုမ်ဆိုး ညီꩻဝင်ꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏအချင်ꩻင်ꩻ မူႏခိုတရွေꩻတဝ်း သꩻသဖော်ꩻအွဉ်ႏပီဗာႏဝင်ꩻ၊ နာႏဗာႏလိုꩻတန်အငဝ်း၊ ဆရာႏသမာꩻ မွိုးဖါအငဝ်း၊ မဉ်ႏနာႏလို့ဝင်ꩻငဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ထင်ႏထိုကီꩻပွာꩻဒါႏ၊ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်လဲ့ နိစ္စက်လꩻတဝ်း၊ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻတဲင် မီႏခွုမ်မာꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း အောင်ႏမျင်ႏလꩻအကျောင်ꩻ အွဉ်ႏနယ်စွဉ်ႏ ဝတ္ထုသက်သေႏတဲင် ဟော်ꩻပျော်ꩻဒေါ့ꩻဗာႏ၊ ယံဖေႏမဲ့နားကဗွောင်နဝ်ꩻ သျင်ꩻပျꩻနယ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဓမ္မပဒအမုဲင်(၉)ဒဿန
၃။ မာꩻကုသိုလ်ႏသား၊ ကေန်ꩻခြောခြား၊ ဒေါ့ꩻလျားမွိုန်းဒွိုန်းပါꩻ။
၄။ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻဖေႏ၊ ချမ်ꩻသာႏသေႏ၊ ခေႏနေႏဟဝ်လဲဉ်းပါꩻ။
"ဆေ့ꩻထင်ႏတွမ်ႏဆေ့ꩻလင်ꩻ"
၁။ ဖွိုင်ꩻခြေင်ကို ထီတဗဲက်ꩻသော့ꩻ အလဲင်ႏပေါင်ꩻ ကထင်ႏအာနဝ်ꩻ ထီဗွေဗိတ်ဖွိုင်ꩻ။
၂။ ဖွိုင်ꩻထီဗွေဗိတ်နောဝ်ꩻ အရီႏထန်ႏတဗဲက် အလဲင်ႏပေါင်ꩻကထင်ႏအာနဝ်ꩻ ထွာချာထီဖွိုင်ꩻခြေင်။
ဥပမာႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ-
၃။ ခြောဒုက္ခတဲ့ယဝ်း သꩻကုဲင်မွုန်းတဝ်း၊ ဆေ့ဆေ့ရေးရေး ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေးသွော့၊ တနီꩻတစိꩻစိꩻ ရွမ်ခါꩻသွော့၊ အစိꩻမဉ်ႏအာ တနီꩻခါ ထွာနွောင်ꩻ လိုꩻခြွေတဖြာꩻ။
၄။ ခြွေခြာႏတဲ့ယဝ်း ယားမွုန်းတဝ်း၊ လို့ဆေ့ꩻပေႏ ရိုꩻမွုန်းတဝ်း၊ တခွန်ꩻလမ်းကို မာꩻလို့ပျင်ႏလမ်းကို အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻဖြာꩻ၊ လို့တဖြာꩻတစိꩻစိꩻလွုမ်ꩻ၊ လို့တလဲင်ႏ တစိꩻစိꩻလွုမ်ꩻတဲ့ယောဝ်း ယားကုဲင်မွုန်းရွဉ်၊ အစိꩻပေါင်ꩻအာ တနီꩻခါသူꩻ ထွာထိုꩻလိုꩻခြော။
၅။ အပဲစ်ပေႏပေႏတဲ့ယဝ်း ထင်းဖွီမွုန်းတဝ်း၊ အလဲင်ႏပေါင်ꩻမဉ်ႏအာနဝ်ꩻ ထွာအပဲစ်တန်၊ ထဲ့နွောင်ꩻငါးရုဲင်ꩻ။
၆။ မာꩻဗာႏဆေ့ꩻငါႏ ကုသိုလ်ႏတဲ့ သꩻပေႏမွုန်း၊ မာꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ အလဲင်ႏပေါင်ꩻ မဉ်ႏအာနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏကုသိုလ်ႏ အတန်စား၊ တဲးဝါးချမ်ꩻသာႏ၊ ထွာနွောင်ꩻရဟန္တာႏ၊ လꩻနွောင်ꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"တလဲင်ႏစွန်ꩻအာႏ အကုဲင်တာႏ"
၁။ မာꩻသီမွိုး တလဲင်ႏငါတဲ့ ထဲ့စွဉ်းငါးရုဲင်ꩻ
၂။ မာꩻသီဖါ တလဲင်ႏငါတဲ့ ထဲ့စွဉ်ႏငါးရုဲင်ꩻ
၃။ မာꩻသီရဟန္တာႏ တလဲင်ႏငါတဲ့ ထဲ့စွဉ်ႏငါးရုဲင်ꩻ