cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေင်ꩻတမူး
ဝေင်ꩻတမူး (မန်း: တမူးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Tamu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ တမူးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတမူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ခမ်းခဝ်ကွဉ်ႏ အာသံမဏိပူရနယ်ႏကူထျꩻ မျန်မာ-အေင်ဒိယ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏအေင်ဒိယခမ်းကူနဝ်ꩻ အဝ်ႏခါႏဒျာႏ တမဲင်ႏရပ်လွုမ်ꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကား နွို့ထန်ႏကွန်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏ မျန်မာခမ်းထီတာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၂ ဗာႏကို အေင်ဒိယခမ်း ခမ်းထန်ႏရေꩻဝွန်ႏတန်တောမ်ႏ မျန်မာခမ်း တယ်ႏဆို့ꩻခွုမ်မာꩻရေꩻဝွန်ႏတန်သီး မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ဝေင်ꩻဒေလီကိုကျာꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရီလွေꩻပါ အီႏဗွောင်လွေꩻ အေင်ဒိယ-မျန်မာ-ထုဲင်ꩻ(မဲးသောက်) တဖူꩻရဲဉ်ႏတန်ခရာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၃,၇၃၇ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
နာယကဂုဏ်ႏ ပြဲ့စုံႏတောဝ်ႏလိုꩻ ၆ မျိုꩻ
လိုꩻဗွန်ဆွေႏ
လိုꩻ ဗွန်ဆွေႏကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်ႏ ခံႏတေဝ်ႏအပါဝင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻအမျိုꩻယိုစာႏနဝ်ꩻ ထွာထွိုက်တေဝ်ႏ လိုတန်သွူ၊ တောက်တဲ့ꩻ ၊ လိုꩻကဗွိုန်ဒျာႏတောက်တဲ့ မျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း စူꩻဒျာႏပါꩻလွဉ်းလွဉ်းတဲင် နမ်ႏတွမ်ႏနမ်ႏ အကျန်ႏဉာဏ်ႏဖုံႏယိုခံႏထေတေဝ်း မဉ်သျုတ်တေဝ်ႏထာꩻ ၊ လိုꩻအမျိုꩻယိုနဝ်ꩻလဲ့ꩻ ထွာထွိုက်တေဝ်း ၊ လိုꩻတန်နေနေသွူ။
သွီႏဖြီꩻလိုꩻမျိုꩻ
လိုꩻသွီႏဖြွီꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ လယ်ႏပေါင်ꩻဒျာႏ အဆင်ႏပြေႏရာꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ အဖြာꩻမုဲင်ꩻ အဆင်ႏပြေႏလဲ့ꩻ ဝွေꩻယိုလယ်ႏကပ် လယ်ႏထူႏအခွင်ꩻရေꩻ စစွဉ်ႏနုဲင်ႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ လိုꩻသွီႏဖြွီꩻနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻယိုစားနဝ်ꩻလဲ့ꩻ ထွာထွိုက်တောဝ်း လိုꩻတန်နေနေသွူ။
ဖိုးရွိုင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏ
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏ
နာယကဂုဏ်ႏ ပြဲ့စုံႏတောဝ်ႏလိုꩻ ၆ မျိုꩻ
ကလာႏကယေန်ႏကေႏတဲင် အဗွေႏခံႏပွိုက် ၊ ခလာႏကမွိုက် အဗွေႏကျံႏစဲႏ၊ ထွိုင်ႏလိမ္မာႏထွူတွော့ꩻ မယ်ႏချာတောႏအဗွေႏ ဗွိုင်ပီဥပမာႏ နုဲင်ႏယိုတဲင် ၊ ထွိုင်ႏသေထွူတွော့ꩻ သေချာတေဝ်ႏကေꩻစူꩻ လိုꩻအမျိုꩻနဲင်ႏယိုလဲ့ꩻ ထွာထွိုက်တောဝ်ႏ လိုꩻတန်ႏနေနေသွူ၊
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏ
လိုꩻလောကခမ်းတန်ကို အရေꩻတန်လွိုသွတ်ꩻသွတ်ꩻ အောဝ်ႏပညာႏ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏစားနောဝ်ꩻလဲ့ အလွိုးတသစ်မာႏတောဝ်းသွူ သနယ်နောႏ ။
”ပညာႏခံꩻဖွိုင်ꩻ လိုꩻတခွန်ꩻထူႏလꩻတောဝ်း” ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်း ပွုံႏခွိုင်ꩻအတွိုင်ꩻ လိုꩻလောကခမ်းတန် စက်ဝွိုင်ꩻကို လိုꩻပိုခို/လိုꩻပိုမူႏ ပငါပရာꩻ မာꩻထာꩻမာꩻယို အကျိုꩻဟောဝ်နဲ့,အကျိုꩻကုဲင်နဲ့ ကချင်းခေႏဝွေႏဖန်ႏဒါႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏပညာႏလွုမ်ꩻသွူ ။
နာယကဂုဏ်ႏ ပြဲ့စုံႏတောဝ်ႏလိုꩻ ၆ မျိုꩻ
ကြေ့ꩻလိုꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ပေါႏမာꩻသွူ အမျာꩻထာꩻမာလဲ့ꩻ မာꩻစွိုꩻစွဉ်ႏတောဝ်း၊ မာပလို့ꩻဒါႏထာꩻ အမျာႏအလောင်ႏ နဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻမျိုꩻစားယိုလဲ့ꩻ ထွာထွိုက်တောဝ်း လိုတန်နေနေသွူ။
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏ
မဉ်ႏမဉ်ထင်ႏထိုကယ်ꩻဝင်ꩻ နီ,သွံပွန်းလဲ့ ပေႏခါတွင်ꩻယို သွဉ်ထူႏမွေး ကျိုꩻစာꩻမွေးသွော့ ကအီႏဗွိုန်ပီဒါႏ ပညာႏအရောင်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻလောကခမ်းတန်ကိုယို တအဲဉ်ထောဝ်း ။
နာယကဂုဏ်ႏ ပြဲ့စုံႏတောဝ်ႏလိုꩻ ၆ မျိုꩻ
ထွီႏဗာႏသီးဖုံႏယို မက်မွေးစွဉ်ႏ အယာႏသွူ၊ တွမ်ႏရိုꩻမွော့ꩻဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻအယာႏ နမ်ႏယာႏတဲ့ꩻ အံႏချာဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ခံႏအံႏချာတေဝ်ႏသွူ။ လိုꩻအမျိုꩻနုဲင်ႏယိုလဲ့ ထွာထွိုက်တေဝ်ႏလိုတန်နေနေသွူ။
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏ
ပညာႏ,ပညာႏ နီမဉ်ႏတသွဉ်ဒါႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻယို ကွဲးထွာယွဲးဗာႏ ပါꩻသွဉ်းသယ်ႏ ဒါႏပညာႏမꩻ ကွဲးထွာဗာႏဝင်ꩻဗွေႏ နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ခေတ်လိုꩻပေႏသီး ပငါပရာꩻ မွိုက်ခွိုက်အရွယ်ႏ အောဝ်ႏဝီးဝါးနေဒွိုန်းကတွင်ꩻ အွဉ်ဝင်ꩻကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏဖုံႏနေား ။
ထွားမွိုင် ဝင်ꩻခမ်းထီ ကထင်ႏထိုကီ တိုꩻတက်ထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ အစယိုကွပ်ပွိုး ဖေႏအာႏမွေးပညာႏရေꩻ ကထွာမူႏခို/နီနာꩻ ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏထွားနုဲင်းနုဲင်း အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသꩻရုဲင်းရုဲင်းဟန်တဲင်တွော့ꩻ ကျိုꩻစာꩻတွူႏတရန် မွေးမွေးဒျာႏသွော့ ပညာႏစွန်ꩻထီသွီႏ ပညာႏဖုံႏနေား ။
နာယကဂုဏ်ႏ ပြဲ့စုံႏတောဝ်ႏလိုꩻ ၆ မျိုꩻ
>ref ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင် ၁၅ အကို <Ref>
ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးသွော့ ပညာႏ
ပညာႏမဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း နွို့ပါꩻခြာနောဝ်ꩻ ပေႏဗာႏမဲ့ငါ ပညာႏမဉ်ႏအောဝ်ႏမꩻ နွို့မျာꩻငါ မဲ့ငါယို လေဗွာစဲင်းစဲ့တင်ႏတယ်ႏဗာႏသွူ ။
ယံကထွာဗာႏမွိုန်း လိုꩻကင်ꩻပညာႏသား ယံကထွာဒျာႏသွော့ လိုꩻပညာႏဒါႏသားနောဝ်ꩻ ဝေးတန်/ဝေးမူႏ/ဖူးခို/ဖူးမူႏသီး စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏမွေးမွေးခန်းသွော့ ပညာႏနေား ။
ပွုံႏဗွိုန်မျိုꩻပွာꩻ
ဇီဝဗေဒဘာႏသာႏအကို ပုံႏဗွိုန်မျိုꩻပွာꩻ (Cloning) ဖြဲးပွာꩻစွိုးကဗွိုန်ပီပွုံႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဗဲစ်တီးရီးယား (Bacteria)၊ အေဉ်းသဲစ်(ထာꩻသားပေႏ) (Insect) မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ဗွိုန်နုဲင်းအမွူး(သေင်ႏမွူး)မျိုꩻဖုံႏ သဘာဝအတွိုင်ꩻအုံလွူꩻတောမ်ႏလိင်အင်္ဂါႏမွေးတောဝ်းတဲင် မျိုꩻကပွာꩻ (genetically-identical) ဒါႏ ဗီဇချင်ꩻချင်ꩻကဗွိုန်ပီဒါႏ သက်ကအောဝ်ႏသားကပွာꩻထူႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဇီဝအနယ်ꩻပညာႏ (biotechnology) ဘာႏသာႏအကို ပုံႏဗွိုန်မျိုꩻပွာꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကထူးကူꩻ ပုံႏဗွိုန်ဒီအဲဉ်အေ ဖြွီꩻလီးရွေꩻပေႏ (molecular cloning), ကူꩻသဲလ်ပုံႏဗွိုန် (cell cloning)ထျꩻ ကူꩻလွေꩻအင်္ဂါႏပုံႏဗွိုန်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယိုꩻယိုꩻယိင်းနောဝ်ꩻ (digital media) ထျꩻ (software) ဖုံႏ ကကူꩻဒါႏပုံႏဗွိုန်ယိုလဲ့ ဟဲ့ꩻဖန်နေနေနောဝ်ꩻသွူ။
မိုလီကျူလာ ကလုံးနီး
ဇီဝဗေဒဆဲင်ႏရာꩻ စမ်ꩻထွားခွုမ်မာꩻ(စမ်းသပ်)မှု၊ သုံꩻမာꩻမွေးအီ(လက်တွေ့အသုံးချ)နယ်ꩻကထွာဒါႏ (genetic fingerprinting)(ဗွိုန်နုဲင်း ကနျꩻစူလုဲင်ꩻ ဗီဇအချက်အပင်ဖုံႏ ထူႏဒင်ႏမုဲင်တန်ꩻ၊ ဗွိုန်နဲ့ဗွိုန်တောဝ်းနဲ့ ကတဲက်ထူႏ) မꩻတဲင် ဗꩻထမ် ကထေထန်ႏပရိုတိန်းဖုံႏ ယို သုံꩻအီတောမ်ႏ အနယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။ ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻတဲ ကလုံးနီးကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရငေါဝ်းယို ခရိုမိုသိုမ်း(Chromosome)ကို စိဉ်း ကအောဝ်ႏခင်ႏလမ်း ကထွားထုမ်ႏအီနယ်ꩻ (positional cloning) ကရိုꩻဒါႏ တောမ်ႏအနယ်ꩻတဗာႏ ယီးနယ်မာႏအီဒါႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ မိဉ်ႏမာꩻမွေးနောဝ်ꩻတဲ ခရိုမိုဇုန်းယို သေစွဉ်ႏ စိဉ်းတဗာႏကအောဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းလဲ့ တထေထန်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း " စိဉ်း " အဗာႏနောဝ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ မာꩻပွာꩻဗွိုန်ပွုံႏ ဒီအဲဉ်အေ တကွို့ꩻတခဝ်နဝ်ꩻ အခေႏခံႏအနေႏ အဝ်ႏလွေꩻလစ်ꩻရန်းနဝ်ꩻသွူ-
ကျိုꩻစာꩻမာꩻမွေးအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ
"ပဓာနသုတ် (ကျိုꩻစာꩻမာꩻမွေး အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'ကျိုꩻစာꩻ-မာꩻမွေး'နဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ သံဝရပ္ပဓါနံ - ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပေ့ꩻရဲတာႏ ၂။ ပဟာနပ္ပဓါနံ - ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပယ်ႏထိုꩻတာႏ ၃။ ဘာဝနာပ္ပဓါနံ - ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပွါꩻမျာꩻတာႏ ၄။ အနုရက္ခဏာပ္ပဓါနံ - ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပွေါထိန်ꩻတာႏ၊ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁။ 'ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပေ့ꩻရဲတာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အနုပ္ပါဒါယ ဝါယမတိ- တလꩻထွာဒွိုန်း ထာꩻယွုတ်ညမ်း အကုသိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ (ငမ်းအထွာလꩻ သꩻကိုတဲင်) ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပေ့ꩻရဲခါꩻ၊ မဉ်ဖေႏထွာတဝ်း၊ ခံႏထွာတဝ်း၊ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကကျိုꩻစာꩻ မꩻမွေးနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပေ့ꩻရဲတာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ 'ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပယ်ႏထိုꩻတာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ ပဟာနာယ ဝါယမတိ- ကထွာလဲဉ်းဒျာႏ ထာꩻယွုတ်ညမ်း အကုသိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ (အဝ်ႏသꩻကိုယို ဖေႏကထန်ႏထိုꩻတဲင်) ကျိုꩻစာꩻမာꩻပယ်ႏထိုꩻ၊ မဉ်အွဉ်ႏခံတဝ်းသꩻကို၊ ခံႏအဝ်ႏခံတဝ်းသꩻကို၊ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ကကျိုꩻစာꩻမာꩻမွေးနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပယ်ႏထိုꩻတာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။
၃။ 'ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပွါꩻမျာꩻတာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဝါယမတိ- တလꩻထွာဒွိုန်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာလွဉ်၊ မဉ်အွဉ်ႏထွာလွဉ်၊ ခံႏထွာလွဉ်ဗာႏ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကကျိုꩻစာꩻ မာꩻမွေးနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ကျိုꩻစာꩻမာꩻ ပွါꩻမျာꩻတာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။
"လင်္ကာႏ - ပအိုဝ်ႏ + မန်း နီဘာႏသာႏ" ၁။ လꩻထွာဒွိုန်းဒျာႏ ၊ ထာꩻမာꩻမာႏ ၊ သျောင်ႏဗာႏ ယိုခါခါ ။ ၂။ ကထွာလဲဉ်းဒျာႏ ၊ ထာꩻမာꩻမာႏ ၊ ပယ်ႏဗာႏ ယိုခါခါ ။ ၃။ လꩻထွာဒွိုန်းဒျာႏ ၊ ထာꩻဟောဝ်ဒါႏ ၊ မာꩻဗာႏ ယိုခါခါ ။ ၄။ ကထွာလဲဉ်းဒျာႏ ၊ ထာꩻဟောဝ်ဒါႏ ၊ မာꩻဗာႏ ယိန်းအာအာ ။
၁။ မဖြစ်သေးဆို ၊ အကုသိုလ် ၊ မလို ရှောင်လိုက်ပါ ။ ၂။ ဖြစ်ပြီးထိုထို ၊ အကုသိုလ် ၊ မလို ပယ်လိုက်ပါ ။ ၃။ မဖြစ်သေးဆို ၊ မြတ်ကုသိုလ် ၊ ရလို ကြိုးစားပါ ။ ၄။ ဖြစ်ပြီးထိုထို ၊ မြတ်ကုသိုလ် ၊ ပိုမို ကြိုးစားပါ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပဓါနသုတ်)
ဝေင်ꩻခမ်းပတ်
ဝေင်ꩻခမ်းပတ် (မန်း: ခမ်းပါတ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Khampat) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ တမူးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတမူးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-အေင်ဒိယ ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏအေင်ဒိယခမ်းကူနဝ်ꩻ အဝ်ႏခါႏဒျာႏ တမဲင်ႏရပ်လွုမ်ꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကား နွို့ထန်ႏကွန်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏ မျန်မာခမ်းထီတာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၄,၅၅၉ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပျူခမ်းဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
ပျူခမ်းဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ (အဲင်းကလေတ်: Pyu city-states) (မန်း: ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယီးနယ်လွေꩻ တယ်ႏဗီသီ ၁၀၀ ဗꩻတွိုႏ အေဒီ ၈၄၀ နေင်ႏအခိန်ႏကျာꩻ ပျူခွိုꩻသီး ကတယ်ႏထောင်ႏဒါႏခမ်းဝေင်ꩻဖုံႏ ခေတ်ယိုခါ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝတောမ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ကထီႏမော့ꩻဒါႏ "ဝေင်ꩻအစုအဗူႏ" ဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။  "ပျူ " ယို ယဟန်ႏတဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏPyuu (ပျူး )၊ Pyus (ပျူ စ်) တောမ်ႏ ခယ်ႏသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏ Pyao (ဖျောဝ်) အဝ်ႏဒင်ႏမုဲင်ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပျူသမဲင်ꩻယို အီႏထီႏထွားလွေꩻဗာႏ အဓိက သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ နီဗာႏအနေႏ ကထွာဒါႏ လိတ်လုံးကို ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ပျူသီး ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻ တောမ်ႏ ခယ်ႏခမ်းထီ အဉ်ပါယာခွန်စိုး ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻ တဖူꩻလွေꩻသားတောမ်ႏ ကွန်ႏသယ်ႏသား ကထိန်ꩻသိမ်ꩻခါꩻဒါႏ သမဲင်ꩻမတ်တန်ꩻအလꩻတဲ့နဝ်ꩻ ထောင်ထွားလွူꩻသေဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ပျူခမ်းဝေင်ꩻယစခါဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဟန်လိဉ်း၊ ဝေင်ꩻသရေႏခေတ္တရာႏ၊ ဝေင်ꩻဗိဿနိုး၊ ဝေင်ꩻပဂံႏ၊ ဝေင်ꩻမွိုင်းမေားဖုံႏဒျာႏသွူ။
သမဲင်ꩻကို ပျူခွိုꩻယိုတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏတောမ်ႏခမ်း အဝ်ႏတောမ်ႏထီ အဝ်ႏတောမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ခွိုꩻတန်တခွိုꩻအနေႏ အဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒျာႏရိုꩻလဲ့ တွိုႏယိုခါ အလဲဉ်းထိုꩻမုဲင်ꩻ အထွာထိုꩻတမုဲင်ꩻ ထိုမ်ႏလွဉ်ꩻအဆွုမ်ႏမွော့လဲင်ꩻ တလꩻနေးဒုမ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်းသီးလဲ့ ရိုꩻဒျာႏဖြာꩻမျိုꩻမျိုꩻ ထင်းဒျာႏဖြာꩻစားစားတဲင် သေႏချာႏစဲင်းစဲ့ဒါႏ အဖြေႏတဗာႏလဲ့ မော့ꩻတဝ်းဒွိုန်းလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို ဝေင်ꩻစခါဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာသမဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
SIMBAD
SIMBAD ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယီးနယ်ချာအီ Set of Identifications, Measurements, and Bibliography for Astronomical Data အဒွေါင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထောင်ထွားလွေꩻ ဒင်ႏမုဲင်တောမ်ထူႏဖေႏ မွူးစကျာႏဝဠာႏအထန်ႏဖဲ့ꩻကအဝ်ႏဒါႏ နက္ခတ္တဗေဒဆဲင်ႏရာꩻ ထာꩻရာꩻဖုံႏ စာႏရင်ꩻအချက်လျက်တာႏ ထွာအထျꩻအမွူးဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီ Centre de données astronomiques de Strasbourg (CDS) ကရိုꩻဒါႏ အစွိုꩻအဗူႏယို အဝ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻဖေႏဒျာႏသွူ။
တယ်ႏစ ၁၉၇၉ ဗာႏ တောမ်ထူႏလွဉ်ဒါႏစာႏရင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ အောက်တိုဗာလာ(၁၁)နီꩻနဝ်ꩻ လꩻလွဉ် တဗွိုန်ပီတဝ်းဒါႏမိဉ်ꩻ ၁၅,၂၂၄,၅၃၆ ဗာႏ ဆꩻလ့ကိုနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻချက်ပေါင်ꩻ အဝ်ႏလွဉ် ၈,၃၁၃,၃၇ဝ ဗာႏ တောမ်ႏ ထာꩻရာꩻအခရာႏဖုံႏ အဝ်ႏလꩻလွဉ်တွိုႏ ၅,၄၄၆,၃၄၂ ဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဗꩻတွိုႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ ဇွန်လာ(၁)နီꩻ စာႏရင်ꩻအလꩻ SIMBAD ကိုယို တောမ်ထူႏဒင်ႏမုဲင်ခါꩻ ဆာႏ ၅,၈၀၀,၀၀၀ ဖြုံႏ တောမ်ႏ ဆာႏတမွေးတဝ်းဒါႏ ထာꩻရာꩻအလင်(ဂလဲတ်သီ(ဆာႏအစွိုꩻအဗူႏ)၊ planetary nebulae, clusters၊ နိုဗာ(nova)၊ သူပါနိုဗာ(supernova) စတဲင်) နဝ်ꩻ ၅,၅၀၀,၀၀၀ ဖြုံႏ အချက်လျက်နဝ်ꩻသွူ။ SIMBAD ကရိုꩻဒါႏအမိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻ ဂျိုဟ်တု 4692 SIMBAD အနေႏတွော့ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻခါꩻဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏတန်ႏဖိုꩻ
ဝင်ꩻမဲဉ်ရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻရိုꩻ ခွေသွဉ်းတဖြာꩻအနေႏနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏဖေႏ တဗွုန်ႏတဝ်း၊ အာႏမခံႏဖြေႏသျင်ꩻဖေႏ တဗွုန်ႏတဝ်းသွူ၊ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိတ်ပအိုဝ်ႏထီသိမ်ႏမူယိုခါနဝ်ꩻ စွုမ်ႏလဲ့တစွုမ်ႏတဝ်း၊ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏလဲ့ တမဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ သရစဲဉ်ႏ၊ အသွတ်ꩻစဲဉ်ႏလဲ့ တမဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ သရစဲဉ်ႏ၊ အသွတ်ꩻစဲဉ်ႏလဲ့ တမဲဉ်ႏလို့တဝ်းတဲင် အီႏသွဉ်ကေႏကေႏလဲပ်လဲပ်ဗာႏယို တယိုꩻတဝ်းသွူ။ တနယ်ꩻမီႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းနမ်း ထွာသွူပအိုဝ်ႏတဖြာꩻလဲ့ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထွိုင်ႏတစွုမ်ႏတဝ်း၊ ထွိုင်ႏတမဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ သွဉ်ထွိုင်ႏတယိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲမ်းလေႏကီ၊ အဝ်ႏသုံꩻလေႏကီလဲ့ သုံꩻကြွို့ꩻကြꩻလေႏကြွို့ꩻထာꩻ၊ တနေစ်သက်ငါႏတဝ်း၊ တထင်းတန်ငါႏတဝ်းသွူ။
မီႏဒေါ့ꩻဗာႏတနယ်ꩻနဝ်ꩻ နီလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယို မီႏထွာတခြိုꩻစာလဲ့ အစားဟဝ်စား၊ အငိုꩻတန်စား တမွေးတဝ်း၊ အဗွေႏအာႏမခံႏနုဲင်းယိုနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ အစားညံး၊ အစားပေါ်ꩻလွုမ်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းထွိုင်ႏရိုꩻနုဲင်းယိုတွော့ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏ တမဲဉ်ခံႏတဝ်းတဲင် ရိုꩻခွေသွဉ်းဒေါ့ꩻကြွို့ꩻထာꩻ၊ ရိုꩻခွေသွဉ်းထီႏဖွီချာ လိတ်ပအိုဝ်ႏတွော့ꩻ မဲဉ်ဒေါ့ꩻခွေသွဉ်း၊ မဲဉ်ရိုꩻခွေသွဉ်း နုဲင်းယိုနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ၊ မဲဉ်ဒေါ့ꩻရိုꩻနေးလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း ကဒေါ့ꩻလဲဉ်း၊ ကရိုꩻလဲဉ်းလဲ့ အဝ်ႏသွူ၊ ခွေသွဉ်းအဝ်ႏထီႏ၊ အဝ်ႏဟွုန်ဗာႏဒျာႏနေနေသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းသꩻတလျားတဝ်း၊ သꩻတပေႏတဝ်းသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကရိုꩻဒါႏ၊ ကဒေါ့ꩻဒါႏခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ တသေတဝ်း ခွေသွဉ်းစေႏတနာႏ၊ တသေတဝ်း ခွန်သွဉ်းဝါႏသနာႏတွော့ꩻ အရိုꩻဒျာႏ မတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ၊ ခွေသွဉ်းစေႏတနာႏနဝ်ꩻ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယို စွုမ်ႏလဲ့ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့ဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ဖေႏကယိုꩻ မဲဉ်အွဉ်ႏထွာလိတ်မွူး အမျိုꩻနုဲင်းယိုသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းစေႏတနာႏအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻတဝါႏသနာႏလွဉ်ꩻတဝ်းတဲင် ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာတေားစွဉ်ႏ လိုꩻထူꩻဆန်ꩻ၊ ထွာတေားစွဉ်ႏ လိုꩻဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻတန်သွူ။
နီသွဉ်းသီး လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယို ဖေႏကထွာ "စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ"လိတ်မူမျိုꩻနဝ်ꩻ ခွုင်းခွေသွဉ်းကသေ၊ ခွုင်းခွေသွဉ်းကဒါႏ၊ ခွုင်းခွေသွဉ်းကယူႏလꩻ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းယို၊ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မီႏထဲမ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻဟဝ်၊ မီႏဖျင်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻမွေး၊ မီႏတဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻစွို့ꩻ၊ မီႏသော့ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻမဲဉ်ႏ-စတဲင် ငဝ်းအကျံႏဉာဏ်ႏဖုံႏယို ပအိုဝ်ႏလိတ်အစောင်ႏစောင်ႏကို ခွေသွဉ်းတဲမ်းသော့ꩻဗာႏအာငါႏလဲဉ်းသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏဟန်ႏနီꩻ ခွေသွဉ်းကဒေါ့ꩻနဝ်ꩻမဲဉ်ႏ၊ ခွေသွဉ်းကရိုꩻနဝ်ꩻမွေး ငဝ်းခီႏယော်ꩻ၊ ငဝ်းအံႏဖြာႏ ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ တဟွုန်ဖိုတဝ်းသွူ။ ဝင်ꩻခီႏယော်ꩻ အံႏဖြာႏတဝ်းတယဝ်း ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏအမာႏအမဲဉ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏအပ်ချက်ဖုံႏယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻ သꩻဝင်ႏစာꩻတွော့ꩻ မီႏလွဉ်ရီ၊ မီႏလွဉ်ဆွေꩻနွေꩻဒါႏနဝ်ꩻ သꩻရေꩻငါႏ၊ အီႏခြုဲင်းနယ်ဖေႏ၊ အီႏဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏယို တလွꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ခံႏအုံမဒဲဉ် ခြုဲင်းနယ်နေးစွဉ်ႏသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ခွေသွဉ်းကမဲဉ်အွဉ်ႏထွာအတွိုင်ꩻ မီႏတထွာတဝ်း၊ မီႏအဝ်ႏဗော့ꩻတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ၊ စွုမ်ႏတဝ်း၊ မဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ သွဉ်ယိုꩻတဝ်း နုဲင်းယိုခါနဝ်ꩻ ထွာလိတ်မွူးငိုꩻတန်၊ လိတ်မွူးအထီထွူႏ တမွေးတဝ်း၊ ထွာလိတ်မွူးငိုꩻပေါ်ꩻ၊ ထွာလိတ်မွူးအကယ်ꩻဖွီလွုမ်ꩻသွူ၊ ခွေသွဉ်းကမဲဉ်အွဉ်ႏထွာအတွိုင်ꩻ မီႏထွာလွေꩻ "စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ"ကရိုꩻဒါႏ လိတ်မွူးမျိုꩻနဝ်ꩻ စွုမ်ႏလဲ့စွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့မဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ယိုꩻတဲင် ထွာလိတ်မွူးအငိုꩻတန်၊ ထွာလိတ်မွူး အထီထွူႏမျိုꩻသွူ။
မီႏထွာသွူ စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ လိတ်မွူးမျိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်ငဝ်းဖုံႏလဲ့ တဲမ်းအီလꩻအာတဲင် ပအိုဝ်ႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏလဲ့ မဲဉ်အွဉ်ႏသွဉ်စွဉ်ႏဒျာႏသွူ၊ "ကမ္ဘာႏသုံꩻလိတ် အဝ်ႏလိုႏပျဌာန်းဒျာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို"ခွေအီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မီႏမော့ꩻမန်းလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ၊ လိုꩻလꩻဘွဲ့သားဖုံႏလဲ့ "သီလိတ်မန်းနဝ်ꩻ တဲမ်းအီအင်္ဂလိပ်ငဝ်း လꩻဆေ့ꩻငါႏ၊ တဲမ်းအင်္ဂလိပ်ငဝ်းဖေႏကလꩻအာ၊ ဖေႏကလꩻစွုမ်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏဟုဲင်း"ခွေအီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဖေႏကဒါႏလဲပ် အင်္ဂလိပ်လိတ်နဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏငတ်ꩻနေင်ႏ ရိုꩻခန်းဟုဲင်း၊ ဖေႏကဒါႏလဲပ် လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်ငါငတ်ꩻနီꩻငါလဲ့ ဒါႏ"ခွေအီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းအဝ်ႏအုံ ပခုက္ကူတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻ၊ ပလောင်း၊ မဲင်ꩻ၊ စောက်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏတဲင် ဝွေꩻသီးလိုꩻမျိုꩻ ငဝ်းတမျိုꩻအငွါသိုမ်ဆီယို ခွေသွဉ်းရီသွူတွော့ꩻ တဲမ်းမတ်တွမ်ႏ ခွေသွဉ်း စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ လိတ်ဖြုံႏတဲင် ထွိုင်ႏဗွေအငွါသိုမ်ဆီနဝ်ꩻ တဲႏအထျꩻ ဟော်ꩻနယ်လွေꩻချာယင်း တငွါစီႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻမျိုꩻ၊ တငွါငွါ တရွို့ꩻတဝ်း၊ မဲဉ်ႏလို့ဒျာႏ ဝွေꩻသီးလိုꩻမျိုꩻ အငဝ်းထန်ႏဖုံႏသွူ၊ ကမဲဉ်ႏလို့ဗာႏနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အစွုမ်ႏငါႏတွော့ꩻ မဲဉ်ႏလို့ဗာႏဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏသုံꩻလိတ်ယို ဝင်ꩻအွဉ်ႏတီႏပျဌာန်းဗာႏ လိတ်အင်္ဂလိပ်နဝ်ꩻ လိတ်အင်္ဂလိပ်ယို စွုမ်ႏတွော့ꩻ၊ မဲဉ်ႏတွဗာ့ꩻ၊ သွဉ်ယိုꩻတွော့ꩻ ဝင်ꩻပျဌာန်းဗာႏ တမွေးတဝ်း၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အပညာႏတန်၊ အရွဉ်လွိုင်ႏတွဗာ့ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယို အရေꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻလဲ့ အွဉ်ဝင်ꩻဆꩻငါတွော့ꩻ ဝင်ꩻသုံꩻဗာႏဒျာႏအလိတ်သွူ၊ ခယ်ႏလိတ်ယို ဝင်ꩻကသုံꩻအာလဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေသွူ၊ မီႏနုဲင်းစွုမ်ႏလဲ့စွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့မဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ယိုꩻနဝ်ꩻ သွုမ်ꩻလို့ဒျာႏလိတ်ပအိုဝ်ႏသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ နီသွဉ်းသီး လိတ်ပအိုဝ်ႏယို မီႏထဲမ်ဖျင်တဝ်း၊ မီႏအဝ်ႏဗော့ꩻဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ နုဲင်းယိုခါနဝ်ꩻ စွုမ်ႏတဝ်း၊ မဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ သွဉ်ယိုꩻတဝ်းတဲင် ထွာဒျာႏလိတ်မွူး အဖိုꩻတတန်ႏတဝ်းစားလွုမ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းကမဲဉ်အွဉ်ႏထွာအတွိုင်ꩻ လိုႏထဲမ်လဲ့ထဲမ်၊ လိုႏဖျင်လဲ့ဖျင်၊ လိုႏစဲဉ်ႏစွို့ꩻလဲ့ မီႏစဲဉ်ႏစွို့ꩻနဝ်ꩻ ထွာ"စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ"လိတ်မွူးမျိုꩻတွော့ꩻ ထွာလိတ်မွူးအဖိုꩻတန်ႏ၊ ထွာလိတ်မွူးအထီထွူႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ရီဗာႏ နီပအိုဝ်ႏသီးသွူ။
သွဉ်လိတ်နယ်ꩻ
၁ ။ နေးတွမ်ႏငေါဝ်းရီတွော့ꩻ စေဖြေႏနေးနဝ်ꩻတနယ်ꩻ၊ ( Questioning Method ) ၂ ။ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ် နေးတွမ်ႏ ငေါဝ်ႏခြုဲင်းတဲင် သွဉ်အီနဝ်ꩻတဲ့တနယ်ꩻသွူ၊ ( Story-Telling Method ) ၃ ။ ဆွေနွေတွိုင်ႏပင်ႏနေးတဲင် သွဉ်နေးနဝ်ꩻတဲ့တနယ်ꩻသွူ၊ ( Lecture Discussion Method ) ၄ ။ နေႏတွမ်ႏ ဇောတ်တွယ်တဲင် ဖြတ်ဒေါ့ꩻရီနေးနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Strip-Story Method ) ၅ ။ ပြနယ်နေးတွမ်ႏ အပုံႏဆောင်ႏတဲင် သွဉ်နေးနဝ်ꩻတဲ့တနယ်ꩻသွူ၊ ( Demonstration Method ) ၆ ။ တွမ်ရွပ်ချာယင်း ကျောင်ꩻသားပေႏထာꩻထီႏအလောင်းတဲင် သွဉ်ဖေႏနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Inductive Approach Method ) ၇ ။ ဖြေႏသျှင်ꩻလွေꩻဖေႏနေႏပျသနာႏနယ်ꩻ ၊ ( Problem Solving Method ) ၈ ။ ထွုမ်ႏနေး အဖြေႏနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Discovery Method ) ၉ ။ ထွုမ်ႏတွမ်ႏနေႏ ရီနေႏတွမ်ႏ နဝ်ꩻတဲ့ အနယ်ꩻသွူ၊ ( Inquiry Learning Method ) ၁၀ ။ အုံပွေါးထွာ ကျောင်ꩻသား တိုꩻတက်မှုအလောင်းတဲင် သွဉ်ဖေႏနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Observation Method ) ၁၁ ။ သရုပ်ဆောင်ႏပျနယ်နေး တွမ်ႏ အပုံႏစံႏ နဝ်ꩻတဲ့တနယ်ꩻသွူ၊ ( Role Playing Method ) ၁၂ ။ ဗွောင်ဖေႏနေးတွမ်ႏ ကျောင်ꩻသားပေႏသီး ထာꩻထီႏတဲင် သွဉ်ဖေႏနဝ်ꩻတဲ့တနယ်ꩻသွူ၊ ( Brainstoming Method ) ၁၃ ။ ပူꩻပေါင်ꩻနေႏလိုꩻဝင်ꩻတဲင် သွဉ်ဖေႏနေး နဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Co-operative Learning Method ) ၁၄ ။ ဆွေꩻနွေꩻနေး အဆွိုက်ဆွိုက် နဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Fish-Bowl Technique Method ) ၁၅ ။ ဝင်ꩻနီတတွယ်ꩻ ပေါင်ꩻငီꩻဝင်ꩻတဲင် သွဉ်ဖေႏနဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻနေနေသွူ၊ ( Dyadic Exchange Method ) ၁၆ ။ စမ်ꩻနေး အမွေးတဲင် သွဉ်နေးနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Laboratory Technique Method ) ၁၇ ။ လင်ꩻတွိုႏနေႏတွမ်ႏ ထာꩻမာꩻခွင်ႏကိုတဲင် သွဉ်နေး ( Field Trip Method ) ၁၈ ။ ပုံႏစံႏဗုန် သရုပ်ဆောင်ႏနေးနဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Simulation and Games Method ) ၁၉ ။ အမျာꩻသဖော်ꩻတူႏအလꩻ တဲင်သွဉ်နေး ( Nominal Group Process Method ) ၂၀ ။ နေးတွမ်ႏ နမ်ႏအကြုံႏခွဲတဲင် သွဉ်နေး နဝ်ꩻတဲ့ တနယ်ꩻသွူ၊ ( Experiential Learning Method ) ၂၁ ယူႏစဲဉ်စာꩻ ထွူ ထွုမ်အဖြေႏတွော့ꩻ သွဉ်
ခရိုမိုသိုမ်း
Chromosome.svg eukaryotic chromosome: 1. Chromatid
2. Centromere
3. Short arm
4. Long arm]]
ခရိုမိုသိုမ်း (Chromosome) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကထီႏမော့ꩻလꩻဒါႏ အခို(အထီး)သီး သုက်သေ့ꩻ(တို့ꩻ) ဇီဝကလာပ်တောမ်ႏ အမူႏ(အမွူး)သီး စွိုးဒီႏ(မမျိုးဥ) ဇီဝကလာပ်ဖုံႏကိုတဲင် ကသွုပ်ခံႏလင်ꩻလွဉ်ပါဒါႏ အခိုအမူႏအထီးအမွူးသီး အစွိုးအခွိုꩻ ဗီဇတခြိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏထွာသန္ဓေႏနမ်းလောင်း သန္ဓေႏဒီႏ ဇီဝကလာပ်သဲလ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ပꩻဖြယ်ပွာꩻလွေꩻ အရန်းရန်းတဲင် အမွိုး ဇီဝတခြိုꩻ ၂၃-ဗာႏ တောမ်ႏ အဖါ ဇီဝတခြိုꩻ ၂၃-ဗာႏ အဝ်ႏပါတတွာလွေꩻညီꩻဝင်ꩻ ၂၃ ဗာႏစီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီဇ(အစွိုး)တခြိုꩻ ဟဲ့ꩻ ဗီဇ(အစွိုး)နမ်းပွာꩻဖုံႏနဝ်ꩻအလꩻ ကအဝ်ႏဟို့ꩻကိုလိုꩻပေႏ(သန္ဓေသား) အမူႏအခို/အထီးအမွူးလဲ့ ကြုဲင်ꩻကွဲꩻပျာꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိုမိုသိုမ်းယို အဓိကအနေႏ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဒီအောက်ဇီရီ ဗိုနျူကလိုက် အက်ဆစ် တောမ်ႏ ပရိုတိန်းဓာတ်တခြိုꩻ နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမျို့တိစ်၊ တမူးခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻမျို့တိစ် (မန်း: မြို့သစ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myothit) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ တမူးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတမူးကို ကပါဒါႏ မျန်မာ-အေင်ဒိယ ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၆၄၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သင်ႏဃာႏဂုဏ်ႏတောႏ
သင်ႏဃာႏဂုဏ်ႏတောႏ(၉)ပါꩻ ပအိုဝ်ႏ
ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး စွူဖြွိုးဗွေငါႏ သင်ႏဃာႏဂုဏ်ႏမျတ် ရေႏမတ်ဝုဲင်ႏဗာႏ ဟတ္ထာႏလီးဆီ ကတောင်ကီဒင်ႏခြွဉ်း သွဉ်းသီးရိုႏသေႏ ယွုံႏကေႏဝုဲင်ႏငါ ဝေင်ꩻထာနိဗ္ဗာန်ႏ မန်ႏမန်ႏယံလꩻ ဗွေႏစဝ်းဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
စွုမ်ႏနီꩻရွစ်ဗာႏ လက္ခနာႏရေꩻ သွံပါꩻ
အနိစ္စခန်ꩻ - သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ အနိစ္စ၊ ခဏရွမ်ꩻနဲ အုံဗာႏတဲ၊ သီယွဲခွိုꩻယုဲင် လီလာပြုဲင်၊ ဟုဲင်လုဲင်ထိုꩻဒါႏ မိုင်ကြွိုင်ငါႏ၊ ဓမ္မတာႏမွော့ ယူႏဒွါႏသွော့၊ ခြွော့တဉ်ႏငထောဝ်း မြယ်ꩻပိုင်ႏတဝ်း၊ ပဉ်စောဝ်းဗွန်ထို ငေါဝ်းငွါယို၊ ဟို့ꩻကိုသွင်ꩻသော့ꩻ နောဝ်ꩻမꩻရော့ꩻ၊ အီႏမော့ꩻလꩻဗာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ငြိမ်ꩻချမ်ꩻဗာႏမွေးတင်ꩻလုဲင်ဟွေး။
ဒုက္ခခန်ꩻ -  သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ ငေါဝ်းဒုက္ခ၊ လောကခင်ႏလမ်း လောကီႏခမ်း၊ ထာꩻငမ်းခြုံးတူႏ ဖေꩻရန်ႏသူႏ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻ ယူႏပက် ယပ်ꩻစိုးသက်ꩻ၊ ဝင်ꩻနိစ္စငါႏ ငွိုးအွီႏဗာႏ၊ ကင်ꩻသာႏတောဝ်းနဲ တရျိုးတဲ၊ ဆင်ꩻရယ်ကိုယ်စိတ် ဟိတ်ကိတ်ကိတ်၊ ထိတ်လန်းကိုတ်ꩻဆွော့ꩻ ငမ်းငါႏတွော့ꩻ၊ သꩻဝꩻ စွော့ꩻငါႏ မဲ့ꩻပြꩻဒါႏ၊ စောက်အာႏ လောက်ꩻလေးခြီႏငမ်းမွေး၊ ယူႏစွေးသေမꩻ သံႏဝေႏလꩻ၊ လောႏဘꩻပြုဲင်ပြင်ꩻ ဒေါႏသꩻကင်ꩻ၊ မောႏဟꩻသျင်ꩻလွစ် နောဝ်ꩻမꩻချွစ်၊ ဖျော်ရွစ်တွိုႏဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏရွာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏပုံႏသေႏ ငြိမ်ꩻနောဗွေႏ၊ သေႏချာႏထွူနော ဗွေႏသီႏဩ။
အနတ္တခန်ꩻ - သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ အနတ္တ၊ ရွစ်လွခေ့ꩻလေ ယံထီႏသေ၊ ခွေလဲ့အဲဉ်ထောဝ်း နမ်းမွေးတောဝ်း၊ အုံရောဝ်းစွမ်ႏပါꩻ တသဉ်ညာꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻခန္ဓာႏ ရုပ်နာမ်ႏဒွါႏ၊ ကိလေႏသာႏရွဉ်း တဏှာႏသွဉ်း၊ ရာႏဂခြွဉ်းဟုမ် နမ်းထီႏဒွံ၊ ထဲ့စွုမ်အောဝ်ႏခံ ပါꩻဟုမ်ဟံ၊ ငေါဝ်းယံပြင်ꩻငါႏ ဟိတ်အာႏဏာႏ၊ နိစ္စက်ဒါႏဝင်ꩻ မေတ္တာႏကင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမီꩻခိုႏရောဝ်း လꩻဖိုတောဝ်း၊ ဗွေႏငထောဝ်းငါႏ မကွိုꩻဗာႏ၊ ခုဲင်ႏခွေါ့ꩻငါႏနောယပ်ꩻငါႏဩ၊ ခွေရေꩻကောနေး ငထောဝ်းမွေး၊ ယိန်းစွေးယိန်းယူႏ တလွိုးသူႏ၊ ယူႏလꩻထွူစောဝ်း နမ်းမွေးတောဝ်း၊ နမ်းအဲဉ်ထောဝ်းတဲ့ သေထွူနဲ့၊ ခွေမွေးပဲနဲ့ သေထွူတဲ့၊ မꩻလဲ့လဲင်ႏခါ ကျံႏဖျင်ဟာ၊ ဆင်တသာရော့ꩻရော့ꩻ ယံကဗော့ꩻ၊ မော့ꩻတောဝ်းထောင်ဗာႏ တဖူꩻသာႏ၊ ကူꩻလဲဉ်းကာႏဗꩻ လောကမꩻ၊ လွစ်လꩻကင်ꩻညာꩻ ဝဋ်သွံပါꩻ၊ ထာꩻခွꩻထာꩻငြိမ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏသိမ်ꩻ၊ ငြိမ်ꩻချမ်ꩻမွေးမှန်ႏ ကင်ꩻဖေꩻရန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ ဖျော်လꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻလက္ခဏာႏရေꩻ ယိုနောဝ်ꩻဗွေႏ၊ သွတ်ထွူသေႏချာႏ လို့မဲဉ်ႏရာႏ၊ မီႏမဲဉ်ဒါႏလဲ့ သွဉ်ဒွါႏတဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့စွဉ်ႏနော လို့ထွူဩ။‍
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ငဝ်းပသာမေတ္တာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အ (ခန)
ဟိရဂန ကို あ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ア (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ a သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
၂၀၂၂
ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏကို ၂၀၂၂ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏနေင်ႏတနေင်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:၂၀၂၂
စွုမ်ႏနီꩻရွစ်ဗာႏလက္ခဏာႏ
အနိစ္စအခန်ꩻ သဗ္ဗေႏသင်္ခါရာႏ အနိစ္စ၊ ခဏရွုမ်ꩻနဲး အုံဗာႏတဲး၊ သီယွဲးခွိုꩻယုဲင် လီလာပြုဲင်၊ ဟုဲင်လုဲင်ထိုꩻဒါႏ မွိုင်ကြွိုင်ငါႏ၊ ဓမ္မတာႏမွော့ ယူႏဒွါႏသွော့၊ ခြွော့တဉ်ႏငထဝ်း မယ်ꩻပွိုင်ႏတဝ်း၊ ပဉ္စဝ်းဗွန်ထို ငဝ်းငွါယို၊ ဟို့ꩻကိုသွင်ꩻသော့ꩻ နဝ်ꩻမꩻရော့ꩻ၊ အီႏမော့ꩻလꩻဗာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ငိမ်ꩻချမ်ꩻဗာႏမွေး တင်ꩻလုဲင်ဟွေး။
"ဒုက္ခခန်ꩻ" သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ ငဝ်းဒုက္ခ၊ လောကခင်ႏလမ်း လောကီႏခမ်း၊ ထာꩻငမ်းခြုံးတူႏ ဘေꩻရန်ႏသူႏ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻယူႏပက် ယပ်ꩻစိုးသက်၊ ဝင်ꩻနိစ္စငါႏ ငွိုးအွီႏဗာႏ၊ ကင်ꩻသာႏတဝ်းနဲး တရျိုးတဲး၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻကိုယ်စိတ် ဟိတ်ကိတ်ကိတ်၊ ထိတ်လန်းကိုတ်ဆွော့ꩻ ငမ်းငါႏတွော့ꩻ၊ သꩻဝꩻစွော့ꩻငါႏ မဲ့ပြꩻဗာႏ၊ စောက်ꩻအာႏလောက်လေး ခြီႏငမ်းမွေ၊ ယူႏစွေးသေမꩻ သံႏဝွေႏလꩻ၊ လောဘပြုဲင်ပြင်ꩻ ဒေါသကင်ꩻ၊ မောဟသျင်ꩻလွစ် နဝ်ꩻမꩻချွစ်၊ ဖျော်ရွစ်တွိုႏဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏရွာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏပုံႏသေႏ ငိမ်ꩻနောဗွေႏ၊ သေႏချာႏထွူနော ဗွေႏသီးဩ။
"အနတ္တခန်ꩻ" သဗ္ဗေႏသင်္ခါႏရာႏ အနတ္တ၊ ရွစ်လွခေ့ꩻလေ ယံထီႏသေ၊ ခွေအဲ့အဲဉ်ထဝ်း နမ်းမွေးတဝ်း၊ အုံရဝ်းစွမ်ႏပါꩻ တဆဲဉ်ညာꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻခန္ဓာႏ ရုပ်နာမ်ႏဒွါႏ၊ ကိလေႏသာႏရွဉ်း တဏှာႏသွဉ်း၊ ရာႏဂခြွဉ်းဟုမ် နမ်းထီႏဒွုမ်၊ ထဲ့စွုမ်အဝ်ႏခံ ပါꩻဟုမ်ဟံ၊ ငဝ်းယံပြင်ꩻငါႏ ဟိတ်အာႏဏာႏ၊ နိစ္စက်ဒါႏဝင်ꩻ မေတ္တာႏကင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမီႏခိုးရဝ်း လꩻဖိုတဝ်း၊ ဗွေႏငထဝ်းငါႏ မကွိုꩻဗာႏ၊ ခုဲင်ႏခွေါ့ꩻငါႏနော ယပ်ꩻငါႏဩ၊ ခွေရေꩻကောနေး ငထဝ်းမွေး၊ ယိန်းစွေးယိန်းယူႏ တလွိုးသူႏ၊ ယူႏလꩻထွူစဝ်း နမ်းမွေးတဝ်း၊ နမ်းအဲဉ်ထဝ်းတဲ့ သေထွူနဲ့၊ ခွေမွေးပဲးနဲ့ သေထွူတဲ့၊ မꩻလဲ့လဲင်ႏခါ ကျံႏဖျင်ဟာ၊ ဆင်တသာရော့ꩻရော့ꩻ ယံကဗော့ꩻ၊ မော့ꩻတဝ်းထောင်ဗာႏ တဖူꩻသာႏ၊ ကူꩻလဲဉ်းကာႏဗꩻ လောကမꩻ၊ လွစ်လꩻကင်ꩻညာꩻ ဝွဋ်သွံပါꩻ၊ ထာꩻခွꩻထာꩻငိမ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏသိမ်ꩻ၊ ငိမ်ꩻချမ်ꩻမွေးမန်ႏ ကင်ꩻဘေꩻရန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ ဖျော်လꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻလက္ခဏာႏရေႏ ယိုနဝ်ꩻဗွေႏ၊ သွတ်ꩻထွူသေႏချာႏ လို့မဲဉ်ႏရာႏ၊ မဉ်ႏမဉ်ဒါႏလဲ့ သွဉ်ဒွါႏတဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့စွဉ်ႏနော လို့ထွူဩ။
မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် (အဲင်းကလေတ်: Mandalay Region) (မန်း: မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထဝ ကိုဒျာႏနဝ်သွူ။ ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ၊ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆနဝ်ဖဲ့ꩻယို ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ဆထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ယို မန်းခွန်ဖုံႏ အုံꩻခါꩻ မြနန်ꩻစံꩻကျောႏ ခံꩻနန်ꩻတောႏ အဝ်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ပထမမျန်မာခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻလီꩻပေါက္ကံႏ ယိုလဲ့ꩻ အဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ မန္တလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကိုနဝ်ꩻသွူ ။ ယိုခါ အစိုႏရအစွိုꩻဖုံႏ ရွုမ်ꩻအဝ်ႏဒေႏသ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ယိုလဲ့ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အဝ်ႏခူခါꩻဒျာႏ အမော့နဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
အိုပ်ချုတ်ရေꩻနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အစိုႏရအစွိုꩻ အိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၁ စဲ့ꩻထွိုင်ႏသိမ်ꩻ အာႏဏာႏထွူနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စီႏမံႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻကောင်သီ အိုပ်ချုတ်လွေꩻလုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ထေမာꩻဥပဒေႏရေꩻ
မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်လွတ်တောႏ
စီႏရင်ꩻတရာꩻရေꩻ
မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တရာꩻလွတ်တောႏ
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံ
မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ (၁၁)ဖြုံႏသွူ။ ခလားကတွိုႏ ၂၀၁၀ ဗွေနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈)ခရဲင်ႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻ ပိဉ်းမနားခရဲင်ႏနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ နေပီတော်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏကိုသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ (၃၀)နီꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို လွောင်ႏဗူႏတသာသမ်းယင်း ခရဲင်ႏဖုံႏတဲင် မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏလွဉ်(၁၁)ခရဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ဇန်နဝါရီ ၁
စန်နဝါရီလာ (၁) (January 1) ဇန်နဝါရီလာ(၁)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏတနေင်ႏအစ အရီးသွတ်ꩻမွူးနီꩻ(၁)နီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏနဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ(၃၆၄)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၃၆၅)နီꩻ) သွူ။ ဇန်နဝါရီ ၁ နီꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻနေင်ႏတသာဆန်ꩻနီꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသေလွဝင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဖြေ့လင်ꩻခရာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဝေင်ꩻယိဉ်းမာပိဉ်
ဝေင်ꩻယိဉ်းမာပိဉ် (မန်း: ယင်းမာပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Yinmabin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယိဉ်းမာပိဉ်ရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယိဉ်းမာပိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ထျꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ
ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈတူၼ်ႈတီး၊ အင်္ဂလိပ်: Kyaukme District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၂၅၄၃ (၇၇၅ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻ နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကိုဒျာႏသွူ။ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻ အလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇၆၇,၅၈၂ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးမေက် တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမဗေင်းနဝ်ꩻ ကရီးခါ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကိုလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻလဲဉ်း မိုးမေက်ခရဲင်ႏသွူ။ ကရီးခါ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမန်တုံ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်သန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻလဲဉ်း ပလောင်းနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
သီလီကွန်
သီလီကွန် ယို ထွာ သင်္ကေႏတ Si တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၄ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏ။ ဝွေꩻယို ထွာ လုံး သုဲင်ꩻ အဆှော့ꩻ ခြုမ်ႏ အရောင်ႏတမှောတ် ကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တုဖဲ့ꩻ ထာꩻဖဲန်တစား၊ ထွာ ဝတ္ထုထာꩻခြိုꩻ အုံခြှောန်းအာႏ အောဝ်ႏ လစ်ꩻဖြုံႏ (tetravalent metalloid) တွမ်ႏယင်း တျာႏစပ်ꩻဒါႏ တခူးတခေါဝ် (semiconductor) သှူ။ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်ကိုနောဝ်ꩻ ပါ အဗူႏ ၁၄ ကို၊ ဝွေꩻဆကီနောဝ်ꩻ ကာဗွန်အောဝ်ႏ၊ ဝွေꩻဆလနောဝ်ꩻ ဇျာမေနီယမ်၊ ပသီဗွာ၊ စှိုန်ꩻ ယင်း ဖလာရိုဗီယမ် အောဝ်ႏ။ တွမ်ႏဒြတ်စင်လောင်းလင် မာꩻဓာတ် ပေါႏအဲန်တောဝ်းသှူ။
ဒေါ့ꩻခြုဲင်းဗာႏယင်း
ဒေါ့ꩻခြုဲင်းဗာႏယင်း လိတ်ပအိုဝ်ႏခရာႏ
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနောဝ်ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငေါဝ်း ဖေႏကလꩻစွုမ်ႏနောဝ်ꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏအောဝ်ႏခေါ်ခေါ်လလဲဉ်း၊ တွမ်ႏမန်းလိတ်ဖြုံႏတဲမ်းအီတဲင် ဖမ်ꩻဟော်ꩻ၊ ရမ်ꩻဟော်ꩻဗာႏနေး နုဲင်းပွိုင်းလဲင်ႏနောဝ်ꩻ တမွေးတောဝ်းဒွုမ်သွူ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ(၈)ရန်းလဲ့ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယိုခါနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ(၆)ရန်းလွုမ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငေါဝ်း တလꩻလို့ငါႏတောဝ်း၊ အောဝ်ႏလိုႏနေဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏယိုခါနောဝ်ꩻ လိတ်အုတ်လိတ်စောင်ႏ မနဲထန်ႏအာလဲဉ်း၊ မနဲထန်ႏစွုမ်ႏလဲဉ်းသွူ၊ လိတ်အုတ်လိတ်စောင်ႏဖုံႏ ထန်ႏအာစွဉ်ႏလဲ့ လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဝိဘတ်ငေါဝ်းဖုံႏ၊ တဲမ်းထုံꩻစီꩻကန်ꩻဖုံႏ အွဉ်ႏထွော့၊ အွဉ်ႏတီႏမုꩻဖုံႏ တအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် တဲမ်းလိတ်သားတဲ့ ခွေတစွိုး၊ နာꩻတမျိုꩻ အောဝ်ႏထွာနေဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တဲမ်းထုံꩻစီꩻကန်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပါဠိငေါဝ်းဖုံႏ၊ ပါဠိငေါဝ်းကြုဲင်ꩻဖုံႏ၊ မန်းငေါဝ်းကြုဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ တတဲမ်းဗွိုန်တောဝ်းတဝင်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ၊ ပါဠိငေါဝ်းယို ပအိုဝ်ႏတွမ်ႏမန်းနောဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏ တဗွိုန်တောဝ်းတဝင်ꩻတဲင် ယဖြာꩻဖြာꩻလဲ့ သော့ꩻတောဝ်းပအိုဝ်ႏ သင်္ကေတအမုဲင်တွော့ꩻ တဲမ်းဗွိုန်ဗော့ꩻမန်းရိုꩻရိုꩻ၊ အငေါဝ်းနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်တောဝ်းမန်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏပအိုဝ်ႏနေးဒျာႏ၊ စေတနာ-ယိုနောဝ်ꩻ တဟော်ꩻတောဝ်း "စေတနာ"တွော့ꩻ ဟော်ꩻဒျာႏ"စေႏတနာႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻလဲ့ ပါဠိငေါဝ်းယို အငေါဝ်းထန်ႏပအိုဝ်ႏအတွိုင်ꩻ တဲမ်းစွဉ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ "စေႏတနာႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ ပါဠိငေါဝ်းနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းပါဠိတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ "စေတနာ"နောဝ်ꩻမဲဉ်ႏနဲ့၊ သော့ꩻဗာႏနေးအမုဲင် "စေႏတနာႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မဲဉ်ႏနဲ့-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ဆုံꩻဖျတ်ချက် တအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် မဲဉ်တဲမ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏတဲမ်းဒျာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပါဠိငေါဝ်းကြုဲင်ꩻကထွာဒါႏ "ဥယျာဉ်"ငေါဝ်းယိုနောဝ်ꩻ "အာ"သရဒျာႏလဲ့ မန်းသမ်းဟော်ꩻဒျာႏ "အေ"ငေါဝ်းတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ တုနုဲင်းထွားနုဲင်းမန်းတဲင် ဟော်ꩻနုဲင်းနုဲင်း "အေ"သရငေါဝ်း "ဥယျာဉ်ႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကတဲမ်းနောဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏ "ဥယျာဉ်ႏ"၊ ထွိုင်ႏဟော်ꩻနောဝ်ꩻ ဟော်ꩻတော"အေသရ"ငေါဝ်း "ဥယျေဉ်ႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းထုံꩻမဲဉ်ႏတောဝ်း၊ တဲမ်းထုံꩻအဲဉ်ထောဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ မီႏဟော်ꩻလိတ်ဖြုံႏအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻ "အာသရ"ငေါဝ်းဒျာႏတဲင် ဟော်ꩻဗာႏဒျာႏ "ဥယဉ်ႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻမဲဉ်ႏ၊ အငေါဝ်းထန်ႏတွိုင်ꩻ ကဟော်ꩻတွိုင်ꩻ မီႏတဲမ်းလွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏဒျာႏတွမ်ႏ"အေသရ" "ဥယေဉ်ႏ"နုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ မဲဉ်ႏသွူ၊ အီႏသုံꩻဗာႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ အကဲႏအခေါင်ꩻသီး တအွဉ်ႏတီႏဆုံꩻဖျတ်ဖေႏတောဝ်းတဲင် တဲမ်းတမျိုꩻ၊ ဟော်ꩻတမျိုꩻ ထွာထိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အဓိပ္ပါယ်ႏ-အဓိပ္ပဲႏ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ "လိတ်တဖြုံႏ ငေါဝ်းတငွါ၊ ငေါဝ်းတငွါ လိတ်တဖြုံႏ"ခြီခြောဝ်နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ ငေါဝ်းကီယိုနီဖြုံႏနောဝ်ꩻ (တနယ်ꩻ) လိတ်ယိုနီရဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ငေါဝ်းတငွါလဲ့ လိတ်အောဝ်ႏထိုꩻနီဖြုံႏတွော့ꩻ လွိုပိုႏထိုꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းအနေႏနောဝ်ꩻ "ယသွတ်ꩻ"ယို ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ သုံꩻတောဝ်းဒွုမ်တွော့ꩻ သုံꩻငါထေင်းခွဉ်း "အဲ"သရငါနောဝ်ꩻ လိတ်မွူးလိတ်ရဲဉ်ႏ ဆေ့ꩻပိုႏသွူ။
မန်းလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ သတ်ပုံစာအုပ်ထန်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ အအုပ်တဆီတကာႏတောဝ်း၊ နောဝ်ꩻမဉ်ႏတဲ့ စွုမ်ႏလဲဉ်း၊ ဖျင်ထဲင်းခရာႏလိုႏဒွုမ်နုဲင်းနောဝ်ꩻ တမွေးတောဝ်း၊ လိုႏဖျင်လိုႏထဲမ်ထဲင်းဒွိုန်းရိုꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ မန်းဝေါဟာရယဟန်ႏယို ကတဲမ်းအီဒါႏလိတ်ဖြုံႏနောဝ်ꩻ ပညာႏသျိတဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ တဗွိုန်တောဝ်းတဝင်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ် ဖေႏကသျုက် တရေင်ပုဲင်ႏနုဲင်းမန်းလိတ်နောဝ်ꩻ ယိုခါခါ အောဝ်ႏလိုႏစီႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ စဲဉ်ႏရော့ꩻရော့ꩻ၊ စွုမ်ႏလဲ့ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့ဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ဖေႏကယိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻလွေꩻငါႏလဲဉ်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ
ကျောက်ကပ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနမ်းခန္ဓာႏကိုယို ထွာဒျာႏအရေꩻတန် လိုꩻအခြွိုင်းတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်နဝ်ꩻ လိုꩻနမ်းခန္ဓာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဝွေႏအဝက်ဖုံႏယို (အညစ်အကြေး) တွမ်ႏအစွူႏမျိုꩻဖုံႏယို အဝ်ႏဆီႏတဖူꩻကို ထေထန်ႏထိုꩻဖေႏ၊ မာꩻကြောင်းစင်ဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ နေးတွမ်ႏအကျောင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ကျောက်ကပ်ယို မဉ်ႏတမာꩻဟဝ်ဟဝ်တဝ်းဒုမ် ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနမ်းကိုကအဝ်ႏဒါႏ (အညစ်အကြေး) အဝွေႏအဝက်မျိုꩻတွမ်ႏ အစွူႏမျိုꩻဖုံႏယို အဝ်ႏခံသော့ꩻလို့ထိုꩻ လိုꩻနမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွာလွဉ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတဲ့ အီႏခွိုက်လွဉ်ပါနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကျောက်ကပ်ဖေႏကကုဲင်ဗာႏမွုန်းနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏအုံအဝ်ႏဟဝ်ဟဝ်၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတာႏ ထာꩻအံႏဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏသုင်ꩻအံႏဖေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ။ (၁) ထွာစွော့ꩻဒါႏထာꩻ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ (၂) အဝ်ႏထွာသေႏသေႏတာႏဆွာꩻ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ-စတဲင် ယေဘုယျအလꩻ အဝ်ႏယိုနီမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ-
ကျောက်ကပ်ယိုနဝ်ꩻ နမ်းကိုရောႏဂါႏ အသားပေႏဖုံႏ မိဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ ထွာလွဉ်နွောင်ꩻဒါႏ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ၊ ကဉ်သာ၊ ယာႏဒီႏ(အကျိတ်)ဖုံႏ မဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ ထွာလွဉ်ဒါႏ၊ ဆီႏနွိုးရောႏဂါႏ၊ သွီႏနွိုးရောႏဂါႏ၊ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏဖုံႏ မိဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ ထွာဒါႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတမျိုꩻမျိုꩻ မိဉ်ႏချို့ꩻယွင်ꩻတဲ့ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ ထွာလွဉ်နွောင်ꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။
ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏမိဉ်ႏအဝ်ႏလွဉ်နဝ်ꩻ နမ်းလောင်းလက္ခဏာႏ အီႏအွဉ်ႏနယ်နုဲင်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ကျောက်ကပ်ရာႏဂါႏ မိဉ်ႏအဝ်ႏစလဲဉ်းနဝ်ꩻ ခင်ႏလောင်ꩻဖုံႏ၊ စူလောင်ꩻဖုံႏ ယော့ꩻလွဉ်ဒါႏ၊ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဆီႏခွိုꩻထာꩻဖုံႏ၊ ဆီႏထာꩻယပ်ꩻလွဉ်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏဒါႏ၊ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မဲ့ငါဗိုမ်းလွဉ်၊ မဲ့ငါယော့ꩻလွဉ်၊ ငင်းဆာလွဉ်ဖုံႏယို အီႏထွာလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိုꩻယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏတအွဉ်ႏနယ်တဝ်းလဲ့ အဝ်ႏဒါႏသွူ။ ရောႏဂါႏလက္ခဏာႏ မိဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်တဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်ကို လုံးတယ်ꩻ၊ လုံးအဝ်ႏသော့ꩻစလဲဉ်းတဲင် နမ်းတဗာႏလုမ်း ဆာအွူဒါႏသွူ။ မိဉ်ႏဆီႏထာꩻ သွီႏဖုံႏမိဉ်ႏပါလွဉ်နဝ်ꩻတဲ့ ကျောက်ကပ်လက္ခဏာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ မာꩻသီတေ့ꩻလိုꩻသား (တိတ်တဆိတ်လူသတ်သမား) ယိုစားလဲ့ ဝင်ꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ ထွာစွော့ꩻထာꩻလဲ့မွေးတဝ်း၊ အံႏထာꩻရော့ꩻတဝ်း တလဲင်ႏတွော့ꩻ ထွာလွဉ်တဲ့ တမွေးတဝ်းတဲင် အဝ်ႏလိုႏဆင်ႏချင်ႏ အုံအဝ်ႏဗာႏသွူ။ နမ်းကြောင်းစင်ရေꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းလောင်း ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ သံႏသယမိဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ- နမ်းတောမ်ႏနမ်း သံႏသယမိဉ်ႏထွာ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ မွေးလဲ့သင်၊ မွေးတဝ်းလဲ့သင် အဝ်ႏလိုႏစဲစ်ဆေꩻရောႏဂါႏ တသီႏယုင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏလိုႏစဲစ်ဆေꩻ ဆီႏ၊ သွီႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏရော့ꩻတွယ်ႏ ဓာတ်မန်ႏတဲ့တွယ်ႏ၊ (အာထရာဇောင်း) ဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏတွယ်ႏထွားပါနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏဘီုနဝ်ꩻ မိဉ်ႏတွယ်ႏစဲစ်ဆေꩻဒျာႏဓာတ်မန်ႏမꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏယို မိဉ်ႏထွားအီဒါႏ ရောႏဂါႏအသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏအသားပေႏဖုံႏ ဖေႏကထိုꩻမား၊ ဖေႏကသီနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလိုမ်ꩻလာꩻဟဝ်ဟဝ်နဝ်ꩻသွူ။ ဆီႏတဖူꩻကို ရောႏဂါႏသားနွို့ဖေႏကလꩻဗာႏမွုန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွꩻအာအာထီ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖေႏကဟဝ် အုံအဝ်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အရေꩻကီꩻနဝ်ꩻတဲး အဝ်ႏလိုႏဆီႏပုင်ႏမဲန်ႏဖေႏဗာႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ၊ ဆီႏနွိုးရောႏဂါႏဖုံႏတဲ့ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ ထွာလွဉ်နွောင်ꩻအီနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏလိုမ်ꩻလာꩻဟဝ်ဟဝ်ရီးဗာႏ နမ်းလောင်းထာꩻဆာရောႏဂါႏ အထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကာႏကွယ်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ
အံႏသျောင်ႏသွော့ ထာꩻအံႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အဆိုမ်မျိုꩻဖုံႏ၊ ဆွဉ်းဗာႏတဝ်းယာလိတ်၊ အွꩻဗာႏတဝ်းဒဝ်၊ အံႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏဒဲဉ် အာႏဟာႏရဖုံႏ၊ မာꩻဖေႏဗာႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻခုမ်ပဆိုး (လေ့ကျင့်ခန်း)ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
"အံႏဗာႏတဝ်း ပိုတက်သီယမ်ဓာတ် (Potassium)(အနွိုးဓာတ်)" ထထီႏရာႏ၊ တခေါ့ꩻရာႏ၊ တဖြွို့ရာႏ၊ တဒွီရာႏ၊ ဒူးရင်းရာႏ၊ မောက်ကြင်ꩻရာႏ၊ ထော့ꩻပတ်ရာႏ၊ မောက်ꩻစင်းရာႏ၊ တဆီꩻရာႏ-ဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
'''"အံႏအာဗာႏတဝ်း ပရိုတင်းဓာတ် (Protein)အယာႏဓာတ်)' ကျောက်ကပ် မိဉ်ႏတဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ အရန်းတွိုႏလဲဉ်း ကားမုဲင်ꩻ၊ ရောႏဂါႏအခေႏအနေႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေနာႏသွူ။ ကျောက်ကပ် မိဉ်ႏတဟဝ်တဝ်း မိဉ်ႏတထူႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်းတသီႏ၊ မိဉ်ႏတအံႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်းတသီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအံႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ ထာꩻသားယာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ မိဉ်ႏအံႏဗာႏလဲဉ်း လိုမ်ꩻလာꩻကျောက်ကပ်တသီႏနဝ်ꩻတဲ့ ထာꩻသားယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအံႏအာအာဖေႏ၊ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ရောႏဂါႏအခေႏအနေႏအလꩻ အံႏဗာႏနုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။
"ဖော့စ်ဖိတ်ဓာတ်" (Phosphate)" ဖော့စ်ဖိတ်ဓာတ် ကပါဒါႏထာꩻအံႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်တဟဝ်တဝ်းလိုꩻသား အဝ်ႏလိုႏအံႏအာတဝ်းသွူ။ မိဉ်ႏပသေထွူ ကျောက်ကပ်ခိန်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ရောႏဂါႏတထိုꩻမာႏဟဝ်ဒွိုန်းတဲင် အဝ်ႏလိုႏအံႏတဝ်းသွူ။ တသာႏဖုံႏ၊ ဟင်းချိုမုန့်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏအံႏအာတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကော်ဖီ၊ နေင်းထီနွိုး၊ ဖိုးနဲဉ်းထီဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏအွꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ ခေါက်သွဲႏလွုမ်ပုင်ႏစံႏ (မာမီး)အံႏလꩻမွိုင်စားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏအံႏအာတဝ်းသွူ။ မိဉ်ႏအံႏတညင်ႏရာႏ တဖြုံႏနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏအီႏထွာအာလွိုကယ်ꩻထဲင်း လိုꩻအံႏတဝ်းသားနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမူႏအဝ်ႏနမ်းလောင်းသားယိုနဝ်ꩻ ကဉ်းအာအုံအဝ်ႏစူထာꩻဖုံႏ၊ လွေꩻချာငါတဝ်း ရုဲင်ꩻတသွိုးတဝ်းနမ်းဖုံႏတဲင် ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ ထွာအီဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ လွေꩻနေးလိုꩻအစွိုးခွိုꩻအလꩻ ရောႏဂါႏတမွေးတဝ်းတဲင် စိုꩻရိန်ႏဗာႏအာငါႏတဝ်း၊ နားဟွိုန်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ လမ်းသားဖုံႏလဲ့ စိုꩻရိန်ႏဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻယို မိဉ်ႏထွားဟဝ်ဟဝ်တဝ်း နမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻမꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏတဲင် လိုꩻတဖြာꩻစီႏယို အဝ်ႏလိုႏထွားဟဝ်ဟဝ် နမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဖေႏကဟဝ်နဝ်ꩻ အွꩻဖေႏခွိုꩻခွိုꩻဗာႏထီ၊ အံႏအာအာဖေႏဗာႏ အထီအသွီႏကပါအာဒါႏ ထာꩻရောင်ꩻထာꩻရာႏဖုံႏ၊ အံႏအာဗာႏတဝ်း ထာꩻယာႏဖုံႏသွူ။ မိဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ၊ မိဉ်ႏထွားဟဝ်ဟဝ်ချာ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖုံႏ၊ မိဉ်ႏချင်းအံႏ ထာꩻအံႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏလဲ့ တထွာဗာႏတဝ်း၊ ရောႏဂါႏအလင်တဲ့ တထွာဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏယို အန္တရာယ်ႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ထွာလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဖေႏကထွာဗာႏမွုန်း ကာႏကွယ်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ လိုမ်ꩻလာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ဖေႏပါလဲဉ်းတဲင် ဖူးဝေးမွိုးဖါသီးအတာႏ ခွေသွဉ်းမူႏ တဲမ်းဘာႏသာႏပြန်ႏနယ်လွေꩻဖေႏဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဝေင်ꩻပလဲး
ဝေင်ꩻပလဲး (မန်း: ပုလဲမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pale) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယိဉ်းမာပိဉ်ရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပလဲးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖဲ့ꩻတွို့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပလဲးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻယိဉ်းမာပိဉ်ဖဲ့ꩻနဝ် (၁၁)မဲင်ႏကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကနီ
ဝေင်ꩻကနီ (မန်း: ကနီမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kani) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယိဉ်းမာပိဉ်ရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကနီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၆ဝဝ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ထင်ႏလာမဲင်းလောင်း
ထင်ႏလာမဲင်းလောင်း (Moon landing or lunar landing) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အာကာသယာဉ် ထင်ႏကီမို့ꩻလောင်းထာꩻခြေင်အာကာသကို ကလင်ꩻအောဝ်ႏဒင်ႏတွိုႏ လာအလောင်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကထုမ်းလွဉ်ꩻတဖူꩻစဲဉ်ႏ တောမ်ႏ လိုꩻပါတောဝ်း (စက်ရုပ်)တဖူꩻစဲဉ်ႏ ခွိုင်ႏကားတဖူꩻစဲဉ်ႏလို့လို့ယို ဟဲ့ꩻ လင်ꩻထေ့လာအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးကမာꩻခါꩻဝတ္ထု ကတွိုႏလွေꩻရီးရီးသွတ်ꩻ ပထမအစသွတ်ꩻ ကတွိုႏလာအလောင်းနောဝ်ꩻ ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၅၉) လာသဲစ်တိဉ်ဘာ (၁၃) နီꩻ သိုဗီယဲစ်ခမ်းကမာꩻထေဒါႏ လူန ၂ အာကာသယာဉ် ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၆၉) လာ ဇူလုဲင် (၂၀) နီꩻနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဒါႏ အပိုလို ၁၁အာကာသယာဉ်ယို ထွာအရီးစသွတ်ꩻ ပထမသွတ်ꩻ လိုꩻသီးကထုမ်းလွဉ်ꩻ တဖူꩻစဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၆၉) တောမ်ႏ (၁၉၇၂) နေင်ႏ အခါႏကာႏလကို လိုꩻကထိုမ်းလွဉ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ အာကာသယဉ် (၆) ဆွိုင်ꩻ တောမ်ႏ လိုꩻတပါတေဝ်း အာကာသယာဉ်ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ တွက်လꩻနေးဒွုမ်သွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ တယ်ႏ (၁၉၇၆) နေင်ႏ ဗꩻထမ် (၂၀၁၃) လာ ဒီသေဉ်ဘာယို အီႏလင်ꩻလာအလောင်း ယွယွဗွီႏဗွီႏနေး တလꩻတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻတပါတောဝ်း ကလင်ꩻလာအလောင်းဖုံႏ
ခမ်းထီ နဲင်ႏငံႏပေါင်ꩻအာဖုံႏ အွဉ်ႏစွထင်ႏ အာကာသယဉ် လာအလောင်း အာမွေးငါႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ သိုဗီယဲစ်ခမ်းပေါင်ꩻစုယို ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၅၉) ဗာႏနေင်ႏကို အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ လူနာ(၂) အာကာသယာဉ် တဲင် နေးအာႏသန်သန်အွဉ်ႏလင်ꩻဒုတ်ထောင်းလူး လာမဲ့ငါအလောင်းယို ထွာအရီးစသွတ်ꩻ ယဉ်ကလင်ꩻလာအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ (၁၉၆၂) ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းလဲ့ အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ ရိန်းစျား(၄) အာကာသယဉ်တဲင် နေးအာႏအွဉ်ႏလင်ꩻတလူႏလူးနေး လာအလောင်း နုဲင်းသိုဗီယဲစ်သီးနေနေနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ တောမ်ႏ ရုသျားစဲ့ꩻငိမ်ꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကာႏလအကို ကဏ္ဍမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ပြဲင်ႏလို့ဝါင်ꩻတဲင် ယံကတွိုႏထင်ႏနွောင်ꩻရီးလာအလောင်းယိုလဲ့ ထီႏလꩻနွောင်ꩻ အာႏကာႏသပြဲင်ႏပွယ်ꩻတပွယ်ꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
တညတောဝ်းဒွိုန်းအခိန်ႏတွင်ꩻကိုလွုမ်ꩻမိဉ်းတဲ့ ခမ်းနဲင်ႏငံႏအလင်ဖုံႏ အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏအာႏကာႏသယာဉ်ဖုံႏတဲင် အွဉ်ႏလင်ꩻတလူႏလူး ကရေႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ လာမဲ့ငါအလောင်း တနားရီႏ မဲင်ႏ (၅၀၀၀) နှုန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကထွာနုဲင်းယိုနောဝ် ယာဉ်ကလေပ်လာဖုံႏ သက်တမ်ꩻလို့ထိုꩻတွော့ꩻ ယာဉ်ကမာꩻနွောင်ꩻအာႏ အစွန်ꩻဖုံႏထဲ့ထိုꩻတဲင် လာထွို့ꩻငင်ႏအာႏတတရျားတောဝ်း တညီႏတောဝ်းခင်ႏလမ်းဖုံႏအကို ယာဉ်ကလေပ်လာဖုံႏယို တတိဉ်ႏမယ်ꩻနွောင်ꩻဒွုမ် တဖူꩻကလပ်အတွိုင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဂျပန်သီး ယဉ်ကလေပ်လာ ဟီတေဉ် နောဝ်ꩻ လင်ꩻထောင်းလူးလာ (၁၉၉၃) ဗာႏနေင်ႏ လာဧပြီ (၁၀) နီꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (၂၀၀၆) ဗာႏနေင်ႏ လာသဲစ်တေဉ်ဘာ (၃) နီꩻနောဝ်ꩻ ဥရောပအာကာသအေစေဉ်သီ ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဒါႏ ယဉ်ကလေပ်လာ သမတ်-၁ ယို ထိန်ꩻချုပ်ခါꩻနေးတွော့ꩻ အွဉ်ႏလင်ꩻတလူးဒုတ်ထောင်းလူး လာမဲ့ငါနေနေသွူ။
အိန္ဒိယခမ်း အာႏကာႏသ ထောင်ထွားရေꩻအစွိုꩻအဗူႏ (ISRO- The Indian Space Research Organisation ) ယို (၂၀၀၈) ဗာႏနေင်ႏ လာအောက်တိုဘာ (၁၄) နီꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ အာႏကာႏသယာဉ်တဲင် ယာဉ်ကလင်ꩻအီလာ (MIP- Moon Impact Probe) ယို ထိန်ꩻချုပ်နေး အွဉ်ႏလင်ꩻထောင်းလူးလာမဲ့ငါလောင်း နောဝ်ꩻသွူ။ (MIP) ယို တဗွိုန်တောဝ်း ယာဉ်ကလင်ꩻလာအရီးခါဖုံႏတဲင် ထူꩻချာꩻမှုအနေႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအိန္ဒိယသီးကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ ယာဉ်ကလင်ꩻလာ ဆန်ဒရာ(၁)လောင်း ယာဉ်တဆွိုင်ꩻထန်ႏလွဉ်ထွူ ကလင်ꩻလွေꩻလာအလောင်းတွင်ꩻ နေးတောမ်ႏအောဝ်ႏအညာꩻကထိန်ꩻကရိယာႏဖုံႏတဲင် အာႏရုံႏခံႏစမ်ꩻထောင်ထွားလွေꩻပါနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏ ဆန်ဒရာ (၁) ထျꩻ ထိန်ꩻချုပ်သွုပ်တွယ်အီတာႏ ရေဒီယိုကသွိုပ်ဆွို့ꩻ တွောက်ထိုꩻတဲင် (၂၀၁၁) အကွို့ꩻဆုဲင်ꩻခိန်ႏရပ်  မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း (၂၀၁၂) အစောဝ်းခိန်ႏရပ်တွင်ꩻ လင်ꩻထောင်းထဲ့လူး လာမဲ့ငါလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏခမ်း ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ ယာဉ်လေပ်လာ ဆန်အဲ (၁) ယို (၂၀၀၉) ဗာႏနေင်ႏ လာမတ် (၁) နီꩻနောဝ်ꩻ ထိန်ꩻချုပ်နေးတဲင် လင်ꩻထောင်းလူးလာမဲ့ငါနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကာႏသယာဉ် ကလင်ꩻလာလောင်းခိန်ႏ အီႏလင်ꩻအီတာႏကသုံꩻဒါႏ ဒုံးကျောင်ႏဘရိတ်နောဝ်ꩻ သုံꩻ (၁၈) ဆွိုင်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် မာꩻပါထာꩻမာꩻလာအလောင်း သိပ္ပံဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကထုမ်းလွဉ်ꩻ အာကာသယာဉ် (၆) ဆွိုင်ꩻ ၊ လိုꩻတပါတောဝ်း အာကာသယာဉ် (၁၂) ဆွိုင်ꩻရပ်ဖုံႏယို (၁၉၆၆) တောမ်ႏ (၁၉၇၆) နေင်ႏအခါႏတွင်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲစ်သီး အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။
သိုဗီယဲစ်သီးယို အရီးစသွတ်ꩻ ပထမအနေႏ အွဉ်ႏလင်ꩻယွယွသာႏသာႏနွောင်ꩻလာအလောင်းတဲင် သုံꩻအီ လူနာ(၉) တောမ်ႏ လူနာ(၁၃) ယာဉ်ဖုံႏအလောင်း ကအွဉ်ႏဆွို့ခါꩻ ကဲဉ်မရာခံႏနွောင်ꩻအကျမ်ꩻစား (ruggedized camera) ဖုံႏတဲင် တွယ်ႏထူႏလꩻ ဓါတ်ပုံႏဖုံႏတွော့ꩻ ပသာဖေႏချာနွောင်ꩻ ဓါတ်ပုံႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏသီးလဲ့ ခံႏတောဝ်းရုသျှားသီးနွောင်ꩻတဲင် လိုꩻတပါတောဝ်း အမေႏရိကန်ႏအာကာယာဉ် လင်ꩻယွယွသာႏသာႏနွောင်ꩻနုဲင်းနုဲင်း လာလောင်း (၅) လဲင်ႏ တောမ်ႏ လိုꩻကပါ အပိုလိုတဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏ (၆) လဲင်ႏ ယို လင်ꩻနွောင်ꩻယွယွနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏသီး လိုꩻကပါ အပိုလိုယာဉ်ဖုံႏ ထွိုင်ႏလင်ꩻနွောင်ꩻထွူလာလောင်းတွော့ꩻ သိုဗီယဲစ်ရုသျှားသီးယိုလဲ့ ဆုဲင်ꩻခါနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဖျင် လိုꩻတပါတောဝ်း အာကာသယာဉ် လူနာ(၁၆)၊ လူနာ(၂၀)၊ လူနာ(၂၄) ဖုံႏတဲင် လင်ꩻလာအလောင်းထွူ ထူႏလꩻပါဟမ်ႏကအောဝ်ႏလာလောင်း ထူႏဟမ်ႏနမူႏနာႏဖုံႏတဲင် သဲင်ꩻလွဉ်ချာနွောင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လူနာ(၁၇)၊ လူနာ(၂၁) အာကာသယာဉ်ဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻတထုမ်းလွဉ်ꩻတောဝ်း တဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ စာꩻရင်ꩻအကိုယိုတပါတောဝ်းဒွိုန်း အာႏကာႏယာဉ် ကလင်ꩻလာလောင်း တဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏအောဝ်ႏဒွိုန်းကတဲင် နုဲင်း လူနာ (၂၃) တဖူꩻစဲဉ်ႏနောဝ်ꩻလဲ့ အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ လင်ꩻတွိုႏနွောင်ꩻလာအလောင်းလဲ့  ဝွေꩻကအီတောလွေꩻပါ သိပ္ပံတခြိုꩻဖုံႏ တမာꩻတောဝ်းထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏအာႏကာႏသယာဉ် သာဗေယာ(၄) ယိုလဲ့ ခါးလား ကလင်ꩻဒျာႏအရင်ꩻယွယွသာႏသာႏတွင်ꩻ ရေဒီယိုသွုပ်ဆွိုက်မှုဖုံႏ တွောက်ထိုꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻကတွိုႏလာအလောင်းဖုံႏ
လိုꩻကထုမ်းလွဉ်ꩻပါ အာကာသယာဉ်ကလင်ꩻလာအလောင်း လိုꩻကတွိုႏလွေꩻလာအလောင်းဖုံႏယို အရီးစသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၆၉) လာ ဇူလုဲင် (၂၀) နီꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဒါႏ အပိုလို ၁၁အာကာသယာဉ်ယို လိုꩻသီးကထုမ်းလွဉ်ꩻအရီးစသွတ်ꩻ ပထမသွတ်ꩻ တဖူꩻစဲဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၆၉) တောမ်ႏ (၁၉၇၂) နေင်ႏ အခါႏကာႏလကို လိုꩻကထိုမ်းလွဉ်ꩻပါစား အမေႏရိကန်ႏ သီးကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ အာကာသယဉ် အောဝ်ႏပိဉ် (၆) ဆွိုင်ꩻတဲင် လိုꩻတွိုႏလွေꩻလꩻလာအလောင်း အောဝ်ႏလဲဉ်း (၁၂) ဖြာꩻသွူ။
သိပ္ပံဆဲင်ႏရာꩻ အကျောင်ꩻခရာႏ ကအောဝ်ႏဆꩻချာဖုံႏ
အာကသယာဉ် ယံကထင်ႏလွေꩻနွောင်ꩻ လာလောင်းအတာႏ ကာႏဖျတ်ဗာႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏအကို ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻအတာႏကမာꩻမွေးနွောင်ꩻအနယ်ꩻ ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းယိုခါနောဝ်ꩻ သုံႏအီ ဒုံးကွင်ႏနယ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ တလီꩻလုံꩻကကျောင်ႏမို့ꩻလောင်းစား(မိုးပျံဖူဖောင်း) မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း စဲစ်သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ(ဂျက်လေယာဉ်) စတဲင် ယာဉ်ကဝုဲင်းထိုတလီꩻလောင်းဖုံႏယို ကျောင်ꩻဝုဲင်းနွောင်ꩻဟမ်ႏတလီꩻထုအကိုလွုမ်ꩻတွော့ꩻ တဗွိုန်တောဝ်းတောမ်ႏဒုံးကွင်ႏတဲင် ဒုံးကွင်ႏယို ဟမ်ႏတလီꩻထုအထန်ႏဖဲ့ꩻ ဗꩻထမ် ကထိုရိုးဒါႏတလီꩻတအဲဉ်ထောဝ်းရပ်စွဉ်ႏလဲ့ ဖေႏကထင်ႏလွေꩻစွူစွူအတာႏ တရန်ထန်ႏနွောင်ꩻအာႏအတာႏ မာꩻနွောင်ꩻစွူစွူကလွေꩻနှုန်ꩻ မာꩻထိုနွောင်ꩻအမွိုင်နှုန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ သိုဗီယဲစ်သီးယို ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၅၉) ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ထင်ႏထောင်းဒုတ်လင်ꩻနွောင်ꩻ(ဝင်ဆောင့်)လာအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အီႏသဲင်ꩻချာ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏအတာႏ အာႏကာႏသယာဉ်ယို ဖေႏကလွစ်ထန်ႏနွောင်ꩻ လာထွို့ꩻငင်ႏအာႏကိုတဲင် ဖေႏကလွစ်အတာႏ ထူႏဗာႏ လွစ်တရန်အာႏတလာလာအမွိုင်နှုန်ꩻ(အလျင်)နောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏလာလောင်း ထန်ႏချာ အီႏသဲင်ꩻအာကာသယာဉ်အာႏ သုံꩻဗာႏ ဒုံးကွင်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ပေါႏသဲင်ꩻချာဟမ်ႏ မိဉ်ႏနွို့ချာ ဟမ်ႏတလီထု ဟမ်ႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏအကို ဖေႏကလင်ꩻနွောင်ꩻဟမ်ႏလောင်း ဖေꩻကင်ꩻကင်ꩻအတာႏ ယာဉ်ကနွို့လွဉ်ဟမ်ႏတလီထုအကို ဟမ်ႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏအကို ဖေႏကစုပ်ꩻယွမ်ꩻထိုꩻအရုဲင်ꩻစွန်ꩻအာႏ(အရွေ့စွမ်းအင်) တောမ်ႏ ယာဉ်အမွိုင်ဖေႏကယွ အမွိုင်ဖေႏကယွမ်ꩻလင်ꩻအတာႏ သုံꩻဗာႏ အနယ်ꩻကနွို့အီတလီꩻထု အနယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းထီရေꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ အကျောင်ꩻခရာႏဆချာဖဲ့ꩻဖုံႏ
ရေတ်နေင်ႏ (၁၉၅၇) နေင်ႏနောဝ်ꩻ သိုဗီယဲစ်ရုသျားသီး အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ ပထမသွတ်ꩻဂျိုဟ်ႏတု လိုꩻသီးသမဲင်ꩻအတာႏ အရီးစသွတ်ꩻဂြိုဟ်ႏတု စပွတ်နစ် (၁) (Sputnik 1, the first artificial Earth satellite) တဲင် အာႏကာႏသအကို ပြဲင်ႏပွယ်ꩻ စလွဉ်ခန်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ကာႏလနောဝ်ꩻခါနောဝ်ꩻ ခမ်ႏဖာႏလောင်းယို အရင်ꩻဗွေႏဝါႏဒ ၊ ဒီမိုကရေသီဝါႏဒ ကထူႏကျင်ꩻသုံꩻခါꩻဒါႏခမ်းထီဖုံႏ တောမ်ႏ ခမ်းထီကထူႏခါꩻ ကွန်မျုနစ်ဝါႏဒ ဖုံႏ အောဝ်ႏပြဲင်ႏလို့ဝါင်ꩻအခိန်ႏတွင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။
အစောဝ်းသွတ်ꩻ လိုꩻတပါတောဝ်း သိုဗီယဲစ်သီး ကလွေꩻလာလောင်းဖုံႏ (၁၉၅၆-၁၉၆၆)
သိုဗီယဲစ် ကလွေꩻလာအလောင်း တအောင်ႏမျင်ႏတောဝ်းဖုံႏ ထာꩻမာꩻကထဲ့ꩻသွုမ်ꩻဖုံႏယို ကွပ်မဲဉ်အွဉ်ႏသေတောဝ်း မဲဉ်ဖေႏသေတောဝ်းလိုꩻအမျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကခꩻထင်ႏ ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ ဒုံးကွင်ႏတဗာႏယို ခꩻလꩻတွိုႏဒွိုန်းလာထျꩻ စအောဝ်ႏဟမ်ႏတဖူꩻဗဲဉ်အလောင်းတွင်ꩻ မိဉ်ႏချို့ꩻယွင်ꩻ မိဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻယို ယံဖေႏကအွဉ်ႏဒို့ꩻဗိဉ်ႏနွောင်ꩻ မူလအင်းရေႏချက်အတာႏတဲင် ဟဲ့ꩻဖန်ဗော့ꩻအမိဉ်ꩻ စပွတ်နစ်ကလေပ်ဗဲဉ်ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏစီႏမံႏကိန်ꩻထာꩻမာꩻ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ကော့စ်မော့စ် လေလ်ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏစီႏမံႏကိန်ꩻထာꩻမာꩻ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကခꩻထင်ႏကျာꩻ ကပꩻထိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ တထေပြန်ႏဖိုတောဝ်းသွူ။
ပုဲင်အိုးနီးယားတဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏ
ပုဲင်အိုးနီးယား ယာဉ်ကလွေꩻလာဖုံႏယို ပုံႏစံႏကွဲꩻ တဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝါင်ꩻ ကွယ်ꩻပိဉ်(၃) မျိုꩻတဲင် အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏတောမ်ႏ ဒုံႏကွင်ႏအာႏတလာလွဉ်ꩻထာစား ခမ်ႏဖာႏလောင်းတွိုက်အချင်ꩻချင်ꩻကခꩻအီဒါႏ ဒုံးကွင်ႏ ( တိုက်ချင်းပစ်ဒုံးပျံ) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုက်အချင်ꩻချင်ꩻကခꩻအီဒုံးကွင်ႏဖုံႏယို လွေꩻနွောင်ꩻညာꩻ ကီလိုမီတာ (၅၅၀၀) မာꩻကီ ( မဲင်ႏ(၃၅၀၀) ရပ်လွို) ပိဉ်တဲင် အောဝ်ႏအာသျှတွိုက်ခꩻလွေꩻတွိုႏအမေႏရိကတွိုက်(ဥပမာႏ အောဝ်ႏကိုးရီးယားခမ်း(ခမ်းထင်ꩻ) ကခꩻစမ်ꩻဒုံး ကတွိုႏတကာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကထဲ့သမုဒ္ဒရာႏကို) ပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏ အမေႏရိကတွိုက် ခꩻတွိုႏနွောင်ꩻ ရုသျှားခမ်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ဥရောပတွိုက် တောမ်ႏ အာသျှတွိုက် နောဝ်ꩻသွူ။
ရိန်းစျား တဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏ
လွေꩻထေ့လာအထျꩻ ကအီႏလင်ꩻလာအလောင်းတာႏ အရီးစသွတ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမှုနောဝ်ꩻ (၁၉၆၂) ဗာႏနေင်ႏကို အမေႏရိကန်ႏခမ်း ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဒါႏ ရိန်းစျား (၃) ၊ ရိန်းစျား(၄)၊ ရိန်းစျား(၅) အာႏကာႏသယာဉ်ဖုံႏ မာꩻခါꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရိန်းစျား ယာဉ်ကလင်ꩻလာအလောင်းဖုံႏယို တအွဉ်ႏဆွို့ဒပ်ခါꩻတောဝ်း ကဲဉ်မရာဖုံႏတဲင် တဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏထွူစွဉ်ႏလဲ့ တလꩻတောဝ်း လာမဲ့ငါလောင်းရုပ်ပွိုင်ဓါတ်ပုံႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
သိုဗီယဲစ်သီး လိုꩻတပါတောဝ်း ကလင်ꩻယွယွလာလောင်းဖုံႏ (၁၉၆၆-၁၉၇၆)
သိုဗိယဲစ်ခမ်းပေါင်ꩻစု ကခꩻထင်ႏဒါႏ လူန ၉ အာကာသယာဉ်ယို (၁၉၆၆)နေင်ႏ ဖေဖော်ဝါရီ (၃) နီꩻနောဝ်ꩻ အရီးစသွတ်ꩻ လင်ꩻနွောင်ꩻယွယွသာႏသာႏ လာအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အလေꩻထွူႏအောဝ်ႏ (၉၉) ဂရမ်တဲင် ကနွန်ႏထန်ႏနွောင်ꩻ တလီꩻအိတ်ယို (၁) သဲက္ကန့်အမွိုင်နှုန်ꩻ (၁၅) မီတာကအောဝ်ႏဒါႏ ကအီႏဒုတ်တလူႏတာႏ ရဲႏကာႏဖေႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လူနာ(၁၃) အာကာသယာဉ်ယို (၁၉၆၆) ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒီသေဉ်ဘာ (၂၄)နီꩻနောဝ်ꩻ ကနန်းခရာႏကိစ္စနုဲင်းယိုအတာႏ ငမ်းဗာႏဖိုနောဝ်ꩻသွူ။ တဖူꩻစဲဉ်ႏနီလီးအကို ထူႏအီတောချာလꩻနွောင်ꩻ အံႏဖြာႏခရာႏ လာမဲ့ငါလောင်း ရုပ်ဓါတ်ပုံႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
လူနာ ၁၆လွေꩻဖျင် လင်ꩻထွူလာလောင်း ထူႏဟမ်ႏနမူႏနာႏဖုံႏတဲင် သဲင်ꩻချာနွောင်ꩻဟမ်ႏလောင်း အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ ထွာပထမသွတ်ꩻ အရီးစသွတ်ꩻစက်ရုပ်အာကာသယာဉ် ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အပိုလို ၁၁ တောမ်ႏ အပိုလို ၁၃ ဖုံႏယိုလဲ့ အောင်ႏမျင်ႏနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တဖူစဲဉ်ႏဖုံႏယို တောမ်ႏ လူနာ-၂၀ (၁၉၇၂) လူနာ-၂၄ (၁၉၇၆) ဖုံႏလဲ့ မာꩻ အောင်ႏမျင်ႏနွောင်ꩻထဲင်းထဲင်းယင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၇၀) တောမ်ႏ (၁၉၇၃) ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဖျင် လူနိုခေါ့ဒ်(ပါꩻကထောင်လွေꩻတဖူꩻလာအလောင်း, လပေါ်လမ်းလျှောက်သူ) စက်ရုပ်အာႏကာႏသယာဉ် နီဆွိုင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ ယာဉ်နုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻညပိဉ် (၁၀) လာ တောမ်ႏ (၄) လာဖုံႏတဲင်  လူနိုခေါ့ဒ်(၁) နောဝ်ꩻ (၁၀.၅) ကီလိုမီတာ၊ လူနိုခေါ့ဒ်(၂) နောဝ်ꩻ (၃၇) ကီလိုမီတာ လွေꩻနွောင်ꩻလွရောင်လာအလောင်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻမာꩻ ရိုဗာမစ်ရှင် (Rova mission) ဖုံႏယို မာꩻသွုပ်စွဉ်ႏတရွဉ်းယင်းထဲင်း လူနာ တောမ်ႏ ဇွန်း လာအထျꩻ အီႏကာႏကျောင်ႏထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏ စီမံကိန်းဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုမှပစ်လွှတ်သော လူနာ ၉ အာကာသယာဉ်သည် ဖေဖော်ဝါရီ ၃ တွင် ပထမဆုံးငြင်သာစွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၉၉ ကီလိုဂရမ်ရှိသော တွန်းထုတ်နိုင်သည့် လေအိတ်သည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၁၅ မီတာအမြန်နှုန်းဖြင့် ဝင်တိုက်မည့်ဒဏ်အား ကာကွယ်ပေးသည်။ လူန ၁၃ သည်လည်း ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ယင်းစိုးရိမ်ဖွယ်ကိစ္စအား ကြောက်လန့်ခဲ့သည်။ ခရီးစဉ်နှစ်ခုလုံးသည် လကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ မှင်သက်ဖွယ်ပုံများအား သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
အမေႏရိကန်ႏသီး လိုꩻတပါတောဝ်း ယာဉ်ကလင်ꩻယွယွသာႏသာႏ လာအလောင်းဖုံႏ (၁၉၆၆-၁၉၆၈)
အမေႏရိကန်ႏသီး ကစီႏရင်ႏကမာꩻသေဗီယာစက်ရုပ်ယာဉ် (xavier project)ထာꩻမာꩻ(စီမံကိန်း)ယို လိုꩻသီးအီႏလင်ꩻအီလာအလောင်း ကလိုႏဒါႏဖျင်ဆင်မှုဖုံႏအတာႏ ထွာအီအစွဲအကမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ သေဗီယာ တဖူꩻစဲဉ်ႏ ကလွေꩻလာ (၅)စဲဉ်ႏလွုမ်းလွုမ်းယို လိုꩻတပါလွဉ်ꩻတောဝ်း တဖူꩻစဲဉ်ႏအောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ သေဗီယာ(၃) နောဝ်ꩻ အပိုလို(၁၂) လင်ꩻလာလောင်းထွူ ည (၂) နေင်ႏထွူ လင်ꩻလွေꩻလယ်ႏထဲင်းလာအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
မျန်မာအခိန်ႏအွိုင်ꩻ
မျန်မာခမ်းထီအခိန်းအွိုင်ꩻ (အဲင်းကလေတ်: Myanmar Standard Time) (မန်း: မြန်မာစံတော်ချိန်) ယို ထွာဒျာႏ ဂရင်းနစ်စံအခိန်းအွိုင်ꩻကို ၆ နားရီႏ ၃၀ မိနစ် တဲင် ပေါင်ꩻလွေꩻယင်းအခိန်ႏတဗာႏ နဝ်ꩻမꩻတနေင်ႏလွုမ်း တခမ်းထီလွုမ်း သွုံꩻလွေꩻဒျာႏအခိန်းနဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏလွေꩻဒျာႏတွမ်ႏ လောင်ဂျီကျု ၉၇ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် လောင်းယိုသွူ။ ဆꩻကွဉ်ႏလောင်ဂျီကျု ၉၇ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် လောင်းကိုယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ မျန်မာခမ်းထီအခိန်းအွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။
ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏ လိုႏဒါႏခေတ်
ပညာႏရုဲင်းထင် နွောင်ꩻပွယ်ꩻတန်
"ထာꩻသေဖြားရုဲင်း မဲ့ငါလုဲင်းအမျာꩻခြာ" ငဝ်းနဝ်ꩻအခရာႏ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ "ပညာႏဉာဏ်ႏလေ ထာꩻသေကလုမ်းကုမ်ႏသား"ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ မုဲင်ꩻခါခါတရိုꩻတဝ်း လိုꩻအမျာꩻခြာ ရုဲင်းရုဲင်းထင်ထင် တွူႏတရန်နွို့လွဉ်ထွူတဲင် နမ်းကကျင်ႏလယ်ႏဒါႏပညာႏယို အွဉ်ႏထွူအထျꩻတွော့ꩻ ထင်ႏဒေါ့ꩻငဝ်းအကျိုꩻအဝ်ႏအဝ်ႏ၊ အကဲဉ်အနမ်းအဗဲ့ꩻအာအာနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ဒါႏပညာႏ လိတ်လုဲင်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻအမျာꩻဆငါ ရုဲင်းရုဲင်းထင်ထင် စနစ်ခြောင်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ဒေါ့ꩻခြပ်ရဲဉ်ႏလွေꩻနွောင်ꩻငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏအခရာႏ
လိုꩻအမျာꩻခြာ ကလိုႏသုံꩻအီဒါႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏယို အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ လောကကို ပေါႏထွာလွက်လိုꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းစွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻသွူ။ ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏအလꩻ ဒေါ့ꩻရီဒေါ့ꩻတောႏထေ့ မွိုးဖါ မွိုတ်မွိုတ်ကျွမ်ꩻကျွမ်ꩻ ကဒေါ့ꩻသုံꩻအီငဝ်း လွိုထဲင်းဖူးဝေးမွိုးဖါ သွꩻပေႏခြာ ကခွုမ်မာꩻငီꩻသေႏသေႏဒါႏ သွꩻပေႏချင်ꩻ ကဒေါ့ꩻရီဒါႏဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏယို အရေꩻပေါႏတန်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ သွꩻပေႏခြာ ဖူးဝေးမွိုးဖါထျꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းယို အချက်ထို့တဝ်း စဲင်းတဝ်းခန်းတယဝ်း လိုꩻအမျာꩻဆငါ ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻလꩻထာꩻဒေါ့ꩻဒါႏ ပညာႏထာꩻသေအာရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဖြောင်းကို ကဒေါ့ꩻထန်ႏတွိုင်ꩻငဝ်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတဝ်းထာꩻဒေါ့ꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ။