cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သွဉ်ခန်ꩻ(၂)
သွုံꩻအာ - က ခ စ ဆ တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လ ဝ ဟ (ယို ၁၇-ဖြုံႏသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁) သွဉ်ခန်ꩻ(၂) ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ(၁) နီယိုလိုꩻကျ တသာႏသိကျာꩻ ကျူႏလုဲင်ꩻထာꩻဒါႏ ဟျူႏထာꩻတလေ့ငါႏ ဖျောႏဖေႏတသီႏ အုံထာꩻပျောႏငါႏ ကျိုꩻစာꩻပညာႏနေား နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကျံႏစဲႏတဲးတဲးလုဲင်း ပျုံးဖါလူႏကုဲင်းငါႏထာꩻ။ တောင်ꩻခါ - သွဉ်ခန်ꩻအထွောင်းမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ကအွဉ်ႏနယ်ဒါႏ အမုဲင်ခတ်ꩻ(ခြွဉ်း+)နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သွဉ်ပါတဝ်း အဝ်ႏလꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) တခေါ့ꩻရာႏဆျာႏ နီအံႏကျာႏ ကျူႏလုဲင်ꩻကျသေႏ ပအိုဝ်ႏပေႏ တရေꩻကျောႏကျာႏ မူႏနံꩻဒျာႏ ပညာႏကျိုꩻစာꩻ ကျငါႏထာꩻ ကျံႏမာꩻကျံႏဒေါ့ꩻ ဖေႏကရော့ꩻ မော့ꩻခွဲးပျုံးဖါ လူႏထာꩻအာ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) လိုꩻဖြားစခါ ပြီꩻနꩻအာ ပါꩻပြီꩻနꩻ ခꩻခြီႏဒါႏ ပါꩻပေႏခြူႏခြီႏအာ တသီႏဖြေႏ အဆာႏကြေႏ ဟူတပြဲႏကားမုဲင်ꩻ။ ဖြုဲင်ꩻဖြီတဲ့ ဒါႏခါꩻဗာႏ ဖြော်ချာဗာႏကေꩻဇူꩻ တခြိုꩻကားငါႏ ဆေ့ရေးဗာႏ ဒေါ့ꩻကြံပုဲင်ႏထာꩻ ဗာႏဒါႏပါꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲႏဖြုံႏဒီႏ။ တောင်ꩻခါꩻ - က ပ (၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ လ-ဗဲဉ်၊ ခ ဖ (၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ရ-ဗဲဉ်၊ ဗ (၁)ဖြုံႏနဝ်ꩻ လ-ဗဲဉ်၊ ရ-ဗဲဉ်။ (က-ပ-လ၊ ခ-ဖ-ရ၊ ဗ-ရ-လ၊ တောင်ꩻလွသွော့နုဲင်းနောဝ်ꩻ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) လိုꩻဖြားစခါ ဒါႏလုဲင်ꩻအာ ဆရာႏပြီꩻနꩻ ပညာႏဆꩻ ပြူးနီတနျာႏ တဗော့ꩻငါႏ ကြေ့ꩻဒီႏကြေ့ꩻပေႏ ထီႏဖိုနေႏ ဖြေꩻဟူပြဲႏဖါႏ ထဲ့ꩻဆုဲင်ꩻငါႏ။ နာႏဗာႏတရာꩻ ခြုဲင်းဖေႏပါꩻ ကြော့ꩻကတူႏသား အာငါႏမား ဆျာထီးကြိုႏကြိုႏ တမိုႏမိုႏ တခြာခြံတုံး တေားပြုံႏလုံး တေားပြုံႏဖိုးအေႏ လိုႏသေႏသေႏ။ သွုံꩻအာ - က ခ င စ ဆ ည တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ (အဖြုံႏ ၂၀-ယိုသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၂)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) ကျိုꩻစာꩻထွာထွာနေား လွူးလွ သွီႏပအိုဝ်ႏလုဲင်း ရုဲင်ဗွူဆို့ꩻလုဲင်း မာꩻကုဲင်းကုဲင်း နီမွိုးသီးလွေဗွူ နီလိုꩻပေႏယွဲးအစွိုꩻ ဒေါ့ꩻဆွော့ꩻထာꩻ ပါꩻလွꩻထီႏ နီဖါထွို့ꩻခါယာဒါႏ မွိုးဖါကေꩻဇူꩻအာ စူဝုဲင်ႏပီနုဲင်းဗိုမွံꩻ ထီကွုံꩻသွုံꩻလꩻအာ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၂)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) ပအိုဝ်ႏမူႏဗွာ အူဒါႏကွာ ပေါႏထွာပအိုဝ်ႏ သွီႏရုဲင်းလိုႏ စဲ့ꩻပိုႏဝွေꩻသွူ ပါလွေꩻထွူ အုံစွူမဒါႏ စွဲးကိုဗာႏ လိုꩻဒါႏသꩻဆွော့ꩻ ဖျော်ယိုတွော့ꩻ နီစွော့ꩻအာႏကွိုꩻ သꩻကသွိုꩻ သွံစွိုꩻဖေႏအာႏ သာႏသနာႏ မနုဟာႏထွုံꩻ နီထူႏသွုံꩻ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ (ယို ၄-ဖြုံႏ)။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၂)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန် အမုဲင်(၁) ကျွꩻလွေꩻမုဲင်ꩻဗွေႏ ရီရိုႏသေႏ ဆေ့ꩻရေးချွေတာ ချမ်ꩻသာႏအာ သူႏကျွဲႏသဌေꩻ ယံထွာလွေꩻ စွိုးခွိုꩻသထွုံႏ နီခွဲးကျွုံႏ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၂)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) တွိုႏမုဲင်ꩻခါမꩻ နီဗွေႏကျွꩻ သွုံꩻချွေတာမꩻ ချမံꩻသာႏလꩻ သူႏကျွဲႏမွိုးဖါ ကျူႏဗောႏအာ ခွဲးကျွုံႏခွိုꩻခွိုꩻ ဖူးဝေးစွိုꩻ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ ဗ (ယို ၅-ဖြုံႏ)။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၂)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) ခြွꩻဗႏဖိုးအေႏ နီဝေ့တဖြွီꩻဒါႏ ပါꩻဗားကလူꩻတဖြွူ ပါꩻခြွေတဖြာꩻလူႏမွေးထာꩻ စာပြွဲနေးလဲ့လꩻဒျာႏ။ စာပြွဲစာရွံꩻ အွိုးဆေꩻတွံꩻ ဒေါ့ꩻထာꩻတဗြွော်ဗြွော် ဒေါ့ꩻကြွို့ꩻမွော့ထာꩻ ဗာႏဒါႏပါꩻ ငိုးခြွံႏခြွံႏနေား တဖူꩻလွေꩻခြွုံးခြွုံး။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၂)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) ခြွꩻထာꩻအီႏထွူ ရုဲင်သော့ꩻဗွူ တကြွီႏလုံးသူꩻ ခူႏတဖူꩻ ကလူꩻတဖြွူ လွꩻထွားသွူ စိုးရီးလူႏအာ ခြွေယိုခါ ပါꩻစာထော့ꩻစွဲႏ ဖျော်ဖြွဲႏဖြွဲႏ မာꩻထာꩻခြွော့သꩻ အာႏကွိုꩻလꩻ နာႏတဖြွို့ယို အရာႏဖြို ဖူးမူႏနျꩻခြွံ ပါꩻထွားဟွံ တဖြွုံးသော့ꩻထီ ယားဒါႏအီ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
အာႏဇာႏနီႏ
ကလဲဉ်းခိုႏချာ မဟာမစာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အောဝ်ႏအတိက်ꩻနျꩻခံႏဘဝ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻနောဝ်ꩻ တခေတ်ထွူတခေတ် တစွုပ်ထွူတစွုပ် ရက်ခွိုꩻသꩻဓာတ်ကအောဝ်ႏဒါႏ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ လိုꩻယံလိုꩻကျ ကထွာဒါႏအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်ပေႏတန် အရန်းရန်းတွမ်ႏ သွꩻဟောဝ်ထာꩻမာꩻဖက်ဖုံႏယို ထွာပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နေးတွမ်ႏရက်ခွိုꩻသꩻဓာတ်တွော့ꩻ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ခံႏယပ်ꩻခံႏခုဲင်ႏ ကစွဉ်ꩻလွေꩻလဲဉ်းသွီႏသက် ခေါင်းဆောင်ပေႏတန်တွမ်ႏ သွꩻဟောဝ်ထာꩻမာꩻဖက် ကေꩻဇူꩻတရာꩻယို ဖျတ်နွောင်ꩻတောဝ်းတန်ႏဖိုꩻ၊ ခမ်းသားသွိုန်ꩻဖူꩻသꩻရာႏမောင်ႏကို မုဲင်ꩻခါမꩻလဲ့ အွဉ်ႏဖေင်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်း စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်ပေႏတန် အရန်းရန်းတွမ်ႏ သွꩻဟောဝ် ထာꩻမာꩻဖက်ဖုံႏကေꩻဇူꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတဲင်တွော့ꩻ သꩻပေႏသꩻတနဲင်းငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ တထွူတောဝ်း၊ တာႏဝွန်ႏကကေႏထွူလဲဉ်းဒါႏ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထာꩻမာꩻစူကွို့ꩻ သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏယို အောဝ်ႏဒင်ႏခါꩻ နီနာꩻပြေင်လောင်းတွော့ꩻ အီႏသွုပ်ထေင်းထံႏလွေꩻဗာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကားကအောဝ်ႏ တာႏဝွန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ယူနီသဲတ်
ယူနီသဲတ် (UNICEF) ယို အမိဉ်ꩻဇာႏတိနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏ အရေꩻတွိုႏရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ (United Nations International Children's Emergency Fund) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လဲဉ်း ကုလသမဂ္ဂ အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏ ရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ (United Nations Children's Fund) နဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ အေစဉ်သီအစွိုꩻဖြယ်တဗာႏနေနေတဲင် ယံကဖေႏနွောင်ꩻ တမ္ဘာႏလွုမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻပေႏသီးအတာႏ လိုꩻအချင်ꩻချင်ꩻ စာႏနာႏငဲ့ထွား(လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု) တောမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ အကူႏညီႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ယူနီသဲတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏကုလသမဂ္ဂအစွိုꩻတန် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၁၉၄၆ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာ ၁၁ နီꩻ ဝေင်ꩻနျူးယောက်ကိုတဲင် တယ်ႏထောင်ႏစ ယူနီသဲတ်အစွိုꩻယို ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻကို ကကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻမွေးဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏအကို လိုꩻပေႏတောမ်ႏအမွိုးဗွေႏသီးတာႏ တလဲင်ႏချင်ꩻ အမွိုင်တဗာႏ ယံကစွဲးကမ်းဖေႏနွောင်ꩻ အရေꩻတွိုႏ အအံႏအအွꩻတောမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအစွဲးအကမ်းဖုံႏ ဒျာႏသွူ။
အာႏဇာႏနီႏ
မွူးနီꩻအာႏဇာႏနီႏ'နီꩻ'ကို ကားကအောဝ်ႏ လွူးဗဲင်းသꩻအာႏဇာႏနီႏ၊ လွူးဗဲင်းသꩻရက်စွိုးခွိုꩻ၊ ယူႏလꩻဗဲင်း အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏပေႏတန်ဖုံႏ၊ မွူးနီꩻအာႏဇာႏနီႏ'နီꩻ'ယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအာႏဇာႏနီႏ ဖေႏလူႏလွေꩻ သွီႏသက်မွူးနီꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း သꩻပေႏသꩻတနဲင်းငါႏနောဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏယွိုင်ႏအလံႏနောဝ်ꩻ ယွိုင်ႏတွိုက်ကီမွိုန်း လံႏထွန်ႏနာ၊ ချꩻဖွိုႏလင်ꩻသွံပေရပ်တွော့ꩻ ယံယွိုင်ႏလွေꩻသွော့ဝင်ꩻ ပငါပရာꩻအကျောင်ꩻ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ စေႏတနာႏတန်တန်အာအာတဲင် ဖေႏသေလွေꩻဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻနုဲင်းယိုသွူ။
ယူနီသဲတ်
ယူနီသဲတ်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအစွစ်ꩻအာသွတ်ꩻတောမ်ႏ လိုꩻမုꩻလိုမ်းကိုမ်ႏရေꩻ(လူမှုဖူလုံရေး)ဆဲင်ႏရာꩻ အစွိုꩻဖုံႏအကို ခံႏဗာႏအသိအမတ်ပျု အစွိုꩻတစွိုꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏလွေꩻ ခမ်းတောမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏ(territories) ၁၉၂ ဖြုံႏကိုသွူ။ ယိုခါ ယူနီသဲတ် ကအဝ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဆဲ့ꩻထိုးဖေႏ တသီႏကာႏကွယ်ႏတောမ်ႏ ရဲးကမ်းဖေႏရောႏဂါႏထာꩻဆာ၊ စီႏမံႏခွုမ်မာꩻဖေႏ အေက်အုဲင်ဝီ(HIV) ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻပေႏတောမ်ႏအမွိုးဗွေႏသီးတာႏ ကုꩻလိုမ်ꩻလာꩻရေꩻဖုံႏ၊ ဒင်ႏထိုဖေႏ လိုꩻပေႏဖဝတောမ်ႏ အမွိုးဗွေႏသီး အဟာႏရဖုံႏ၊ ဒင်ႏထိုဖေႏ နမ်းကြောင်းစင်ရေꩻဖုံႏ၊ ဒင်ႏထိုဖေႏ ပညာႏရေꩻဖုံႏတောမ်ႏ ဖေꩻအန်ႏတရာယ်ႏ မိဉ်ႏမော့ꩻကျုံႏလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻ ယံကပြန်ႏချာနွောင်ꩻ အရေꩻတွိုႏ ကယ်ႏဆယ်ႏရေꩻ ထာꩻမာꩻဖုံႏ အဝ်ႏပါနဝ်ꩻသွူ။ ယူနီသဲတ်နဝ်ꩻ ခံႏထူႏသွူ ကုလသမဂ္ဂ စီꩻပွာꩻရေꩻတောမ်ႏလိုꩻမုꩻရေꩻကောင်သီ ထိန်ꩻထွားမုꩻတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဗာႏ ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏသွူ။ ယူနီသဲတ်နဝ်ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏဒါႏ အကူႏညီႏအစွဲးကမ်း လိုꩻပေႏဖုံႏအတာႏ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏတရွေꩻတဝ်း၊ ခမ်းမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ခမ်းထီရေꩻခံႏထူႏချက်တရွေꩻတဝ်း အဝ်ႏကူႏညီႏစွဲးကမ်းဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကဖေႏဗာႏ အကူႏညီႏအစွဲးကမ်း နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဆဲင်ႏရာꩻခမ်းထီအစိုႏရသီး မေတ္တာႏရပ်ခံႏချက်အလꩻမꩻ စွဲးကမ်းဖေႏဗာႏဒျာႏသွူ။
၁၉၅၃ ဗာႏကို ယူနီသဲတ်နဝ်ꩻ ထွာလွဉ် ကုလသမဂ္ဂစနိစ် အကွို့ꩻအခဝ်အသေႏတဗာႏအနေႏတဲင် အစွိုꩻမိဉ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏမူလ ကုလသမဂ္ဂ အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏ အရေꩻတွိုႏရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ (United Nations International Children's Emergency Fund)ယို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမာꩻဒွေါင်ႏထိုꩻ ကုလသမဂ္ဂ အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏ ရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ(United Nations International Children's Fund) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အမိဉ်ꩻအဝ်ႏတွင်ႏစွူစွူဒျာႏ အမိဉ်ꩻလီꩻ ပထမလိတ်ဖြုံႏအဒွေါင်ႏ ယူနီသဲတ်(UNICEF)နဝ်ꩻသွူ။ ယူနီသဲတ် ရွဉ်တောင်ႏတာႏဘဏ္ဍာႏရေꩻနဝ်ꩻ အုံနောင်အာႏကွိုꩻလွေꩻဒျာႏ အစိုႏရတောမ်ႏ ပုဂ္ဂလိကသီး စေႏတနာႏအလွောက်ꩻ ကလူႏသော့ꩻဖေႏဒါႏ ရွဉ်လူႏသီးအလောင်းသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ယူနီသဲတ်ရွဉ်နွို့အဝ်ႏ ဒေါ်လာ ၇.၂ ဗီလီယံ ($7.2 billion) နဝ်ꩻသွူ။
အာႏဇာႏနီႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ
အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏ (အဲင်းကလေတ်: Arctic Ocean) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻကိုတဲင် အာတိတ်ဝင်ရိုးစွန်းအခဝ်ထင်ꩻဒေႏသ အဝ်ႏပါသော့ꩻအာဒါႏ ကမ္ဘာႏလောင်း အဓိကသမုဒ္ဒရာႏ(၅)ဖြုံႏကို ထွာအပေႏသွတ်ꩻတောမ်ႏ အဖွိုႏသွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဒျာႏသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ႏ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၅,၄၃၀,၀၀၀ မဲင်ႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ထွာအခဝ်သွတ်ꩻဒေႏသ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသေခါꩻလွ့နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏဆဲင်ႏရာꩻ ပညာႏသျင်ႏယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကို မွေးတဝ်းလဲ့ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာအဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့သော့ꩻပါလွေꩻ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏကိုဒေႏသ တဗာႏအနေႏလဲ့ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ ဟုဲက်ဒရိုဂရပိဖိစ် (International Hydrographic Organization/ IHO) အစွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒျာႏ သမုဒ္ဒရာႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။  အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏဒေႏသယို ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻအကွို့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
ယူရေးသျား(ဥရောပ+အာသျ)ဟံႏခိုႏတန် တောမ်ႏ အမေႏရိကထင်ꩻသီး ကအဝ်ႏခူခါꩻဒါႏ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အကွို့ꩻအခဝ်ယဟန်ႏကိုနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏထီဝ(ရေခဲ)ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ တနေင်ႏလွုမ်းတဲင် ထာꩻခွꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဖြုံႏလွုမ်းသွူ။ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ အလျားခိန်ႏ(အပူချိန်) တောမ်ႏ တဆာႏနွို့ပါသော့ꩻအာႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻနေး ထီဝဖုံႏ အထီစွုမ်း တောမ်ႏ ခွꩻဆွော့ꩻခဲꩻ(အေးခဲ) အလောင်းတဲင် ရာႏသီႏအလွောက်ꩻ အဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏယို တဆာႏနွို့ပါသော့ꩻအာႏနဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏ(၅)ဖြုံႏအကို ထွာအပါဆေ့ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ထီးလူးကျောင်ႏဆေ့ꩻ တောမ်ႏ အဝ်ႏထီခြောင်ဖုံႏကို ထီနွိုး(ရေချို)ဖုံႏ နွို့ထွတ်ꩻသော့ꩻအာငါႏ တောမ်ႏ ဆွိုက်သွုပ်ပါ တသာႏကပါသော့ꩻအာဒါႏ အသောင်အရင်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ ထီနမ်းဖုံႏ တောမ်ႏ ထီထွတ်ꩻထန်ႏ ဆေ့ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသဲင်လာနဝ်ꩻ ထီဝနွို့သော့ꩻ အဝ်ႏတွိုႏ(၅၀ %)သွူ။ အဝ်ႏဂြိုဟ်တု အမေႏရိကန်ႏ စွိုးခွိုꩻ ဝတောမ်ႏထီဝအချက်လျက်ဌာႏန(National Snow and Ice Data Center-NSIDC) ကလꩻလွောန်ဒါႏ အချက်အလျက်အလောင်း အဝ်ႏဒင်ႏမုဲင်ခါꩻ အာတိတ်ပင်ႏလယ်ႏ ထီဝဒို့ꩻတခြို့ꩻမုꩻတောမ်ႏ ပုင်ႏမဲဉ်ႏအခိန်ႏအကွာႏဆေ့ꩻအာ တောမ်ႏ ကထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ နေင်ႏကရီးခါအလောင်း ထီဝဖုံႏ အထီစွုမ်ႏအာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
ရဟန်ꩻလယ်ႏဟော်ကိုအပဲ့စ်ယို
ရဇန္တေပုရပ္ပဝေသနသုတ် (ရဟန်ꩻလယ်ႏဟော်ကို အပဲ့စ်ယိုတဆီမော့ꩻဒါႏ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻသီး ပေါႏလယ်ႏဟော်ကိုနဝ်ꩻ အပဲ့စ်ယိုတဆီမော့ꩻဒါႏ၊ အပဲ့စ်တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ-
ရဟန်ꩻလယ်ႏဟော်အပဲ့စ်တဆီ
"ရဇန္တေပုရပ္ပဝေသနသုတ် (ရဟန်ꩻလယ်ႏဟော်ကို အပဲ့စ်ယိုတဆီမော့ꩻဒါႏ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻသီး ပေါႏလယ်ႏဟော်ကိုနဝ်ꩻ အပဲ့စ်ယိုတဆီမော့ꩻဒါႏ၊ အပဲ့စ်တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ-
ဪ
ဗနဒီယမ်
ဗနဒီယမ် (အဲင်းကလေတ်: Vanadium) ယို ထွာ သင်္ကေႏတ V တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၃ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ အယောင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ မေႏလူးရောင်ႏတမောင်း၊ ထွာ သတ္တုလဲင်းအီထာꩻဒါႏ (transition metal)။ ကအီးမော့ꩻ သတ္တုဒြတ်စင်ခြေင်ခြေင် သဘာဝကိုနောဝ်ꩻ ယိုꩻတောဝ်း။ ခယ်ႏခမ်း၊ ရတ်ဆျားခမ်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထာꩻခြွိုင်း ခြွူအီသတီးလ် ပသီႏမဏိထာꩻမာꩻကို ထေထူႏဝင်ꩻ ဗနဒီယမ်သွူ။ ထာꩻမာꩻတုင်း ဟူႏ ယူရေနီယမ်ကိုကယ်ႏ လꩻတရွို့ꩻ လꩻငီꩻပါဒါႏ ဗနဒီယမ်။ ဗနဒီယမ်အောက်သုဲက်ဒ် ယဟန်ႏနောဝ်ꩻ အစွူႏအောဝ်ႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သော်ဒီအာရေးဗီးယားခမ်းထီ
သော်ဒီအာရေးဗီးယားခမ်းထီ (Saudi Arabia) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ သော်ဒီအာရေးဗီးယား ခွန်ဟော်ခံꩻခမ်းထီ (အာရပ် : المملكة العربية السعودية) (Kingdom of Saudi Arabia, KSA) သွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက် အခဝ်တွို့ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏတခြို့လွေꩻ အာရေးဗီးယား ကြွန်မော့ အဝ်ႏစွဉ်ႏ တထာႏဝလွိုတဲင် ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၈၃၀,၀၀၀ မဲင်ႏတဲင် အာသျတွိုက်ကို အတန်သွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏအရန်းငတ်ꩻ၊ အာရပ်ကမ္ဘာႏ အတန်သွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏအရန်းနီ၊ အာသျတွို့ꩻ တောမ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝ ဟံႏနယ်ႏဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ထွာအတန်သွတ်ꩻခမ်းထီ တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စျော်ဒန်ခမ်းထီ၊ အီရတ်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကူဝေက်ခမ်းထီ၊ ကာတာခမ်းထီ၊ အာရပ်စောက်ꩻဖားဖုံႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အိုမန်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ယီမိဉ်ခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဗာရေင်းခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ခါꩻတောမ်ႏ ကိင်းဖြက်တထာ(King Fahd Causeway) သွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပါသျန်းပင်ႏလယ်ႏကွေ့အဝ်ႏတဲင် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏတနျာႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻရီယတ်သွူ။
သော်ဒီအာရေးဗီးယားခမ်းထီနဝ်ꩻ ရီးခါ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း ကအဝ်ႏဒါႏ (၂၅.၇)သန်းကျာꩻနဝ်ꩻ အွိုးလိုꩻဖြာꩻ(၅.၅)သန်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းသားတမွေးတဝ်းဒါႏ လိုꩻခမ်းထန်ႏခမ်းလင်ꩻသားနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ အဖြာꩻ(၃၈)သန်း သွူ။ ခမ်းထီတန်ကို လိုဖြာꩻခြွဉ်း(၉၃%)နဝ်ꩻ ကိုႏကွဲႏဒျာႏ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏတဲင် ခမ်းထီကို ထွာအအာသွတ်ꩻတောမ်ႏ တရာꩻဝင်ႏဘာႏသာႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ အာရပ်လိုꩻမျိုꩻ ထွာအအာသွတ်ꩻ အဝ်ႏ(၉၀%)ရပ်တဲင် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသုင်ꩻအာဒျာႏ အာရပ်ငဝ်းငွါနဝ်ꩻသွူ။
သော်ဒီအာရေးဗီးယားခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ အဘဒူလ် အာဇစ် ဘင် ဆော့ဒ် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၁၉၃၂ ဗာႏကိုသွူ။ အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ တယ်ႏကသိမ်ꩻထူႏဒါႏ ဝွေꩻသီးခွိုꩻနွယ်ႏ အစဲဉ်ႏဆက် ကပဲင်ႏဆဲင်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻရီယတ် ၁၉၀၂ ဗာႏခိင်ႏကာႏ အဝ်ႏတယ်ႏထောင်ႏစလဲဉ်း ခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ သော်ဒီခမ်းထီကို အထွတ်အမျတ်ဗလီ အဝ်ႏနီဖြုံႏတဲင် ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ရေႏလွေꩻ "ခမ်း" အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏသီး ကအွဉ်ႏဒါႏအထွတ်အမျတ်ဗလီ ခင်ႏလမ်းနီဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဲက်ကာတောမ်ႏ မဒီနာနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်တွီင်းစီး
ဝေင်ꩻတောင်တွီင်းစီး (မန်း: တောင်တွင်းကြီးမြို့) (Taungdwingyi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မကွေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်တွီင်းစီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻကဲဉ်းအာသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကူမဲး
ဝေင်ꩻကူမဲး (မန်း: ကူမဲမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myittha) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမစ်တားကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဒုံ သမ်းအဝ်ႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း အဆွုပ်ရော့ꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုယင်း ဝေင်ꩻအရန်းသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၂၂,၄၂၇ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝဗဟိုႏကထွာဒါႏ ကောင်ပျတ်ခယွေနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကူမဲးထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကူမဲးကိုနဝ်ꩻ အခေႏခံႏပညာႏ အစိုႏရအရန်းထိုကျောင်ꩻ၊ ကူႏ(၂၅)ဖြုံႏကပါဒါႏ သီးယုင်လဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အာႏဇာႏနည်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ပျိုလဲတ်ဝဲ
ဝေင်ꩻတောင်ပျိုလဲတ်ဝဲ (အဲင်းကလေတ်: Taung Pyo Letwe) (မန်း: တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ မောင်တောခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောင်တောကို ကပါဒါႏ မျန်မာ-ဗန်းကလားဒေတ် ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီ ၂၀ နီꩻ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်အမိန်းကေႏညာႏအလꩻ အွိုင်ႏတောင်ပျိုလဲတ်ဝဲကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံငတ်ꩻဒုံယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻ ရပ်ကွက်(၅)ကွက်တဲင် ဒင်ႏထိုလွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်းသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမိဉ်းလွတ် အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၅၈၆ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တုဲင်တေနီယမ်
တုဲင်တေနီယမ် (Titanium) ယို ထွာ သင်္ကေတ Ti တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၂ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ တုဲင်တေနီယမ်ယို အဉ်းကလစ်ဆျ်လိုꩻခွိုꩻ အမဉ်ꩻ ဝီလီယမ်ကရဲဂ္ဂါ မော့ꩻရီး ၁၇၉၁ ဗာႏနေင်ႏကိုခါ။ ဇျာမန်လိုꩻခွိုꩻ အမဉ်ꩻ အမ် အိတ် ကလပ္ပရုပ် ထေဗဲ့ꩻလꩻလွေꩻ တုဲင်တေနီယမ် အောက်သုဲက် ကအောဝ်ႏသော့ꩻ ရူတုဲင်းထာꩻအောင်ကို၊ အမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏခါꩻ ဂရိဒဏ္ဍာရီကို ကပါဒါႏ ယူရေးနတ် ပို တုဲင်တန် မဉ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏဖဲန် မော့ကီကို တုဲင်တေနီယမ်အောဝ်ႏပါ ၀.၆၅% ၊ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကို ထွာ နဝမ အအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်တဗာႏ။ ဒြတ်စင်ယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏခိုႏကီ တွမ်ႏ လစ်တိုသဖီးယားခြာကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ရူတုဲင်း တွမ်ႏ အီလမဲန်နုဲတ်ကိုသွူ။ တုဲင်တေနီယမ် ဖာရတ် မဲဂ္ဂနဲတ်တုဲတ်၊ တုဲင်တဉ်နုဲတ်၊ ပီရော့သကုဲတ် တွမ်ႏယင်း ထာꩻအောဝ်ႏဟမ်ႏကိုထန်ႏ ဖုံႏကိုတဲ့ သတ္တုယိုဗာႏ အောဝ်ႏပါငီꩻဒါႏနေနေ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ကနေဒါခမ်း၊ သွီဒဉ်ခမ်း၊ ဩသတေးလျခမ်း၊ သီရိလင်္ကာခမ်း၊ အေင်ဒိယခမ်းထီ၊ ဘရာသီးလ်ခမ်း၊ ရတ်ဆျခမ်း၊ ယင်း နောဝေခမ်းကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻအာ တုဲက်တေနီယမ် သတ္တုပသဲ့ꩻဖုံႏသွူ။
တုဲက်တေနီယမ်ယို အဖွီ၊ တဉ်ႏခှေါင်တဲင် ဝင်ꩻမာꩻအီအာ ထာꩻကွင်ႏ (သင်္ဘောကျောင်ႏ) နမ်းဖုံႏ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ကလိုရဉ်း
ကလိုရဉ်းယို ထွာ သင်္ကေတ Cl တုမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၇ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ ဟယ်လိုစဲန်ဗူႏကိုနောဝ်ꩻ ထွာ ဒုတိယအဖွီသွတ်ꩻ၊ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်ကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ဖလိုရဉ်း တွမ်ႏ ဘရိုမဉ်းခါႏကို၊ ဝွေꩻ ဂုဏ်သတ္တိနောဝ်ꩻကဲႏ တွမ်ႏ ထာꩻနောဝ်ꩻစားဖုံႏ ပေါႏကွာႏအာတောဝ်းဝင်ꩻသှူ။ ကလိုရဉ်းယို အရောင်ႏတသဉ်၊ အလွီးနောဝ်ꩻ သာထာꩻတချအီဒါႏ၊ အထွာ ဓာတ်တအှို ကထှူႏထဲင်းက တလီꩻနောဝ်ꩻသှူ။ ဟယ်လိုစဲန် ဓာတ်တအှိုအဗူႏကို ဓာတ်အုံခြှောန်းငီꩻမှိုင်ဒါႏဝင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ကလိုရဉ်းယို လဲန်း ဒုတိယ။ ခရစ်နေင်ႏ ၁၇၇၄ ဗာႏကိုခါ ကားလ်ဗီဟိမ်း ဆေးလာ မော့ꩻတခြိုလꩻ ကလိုရဉ်း ကအောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ အောက်သီစဲန်ကို။ ခရစ်နေင်ႏ ၁၈၁၀ ဗာႏကိုခါ ဟမ်းဖရီး ဒဲ့ဗီ (en:Humphrey Davy) ဖေႏအမဉ်ꩻ ကလိုရဉ်း (Cl)ထှူ အှောန်ႏတောင်ꩻသေꩻခါꩻ ဒြတ်စင်တဗာႏ ထာꩻအောဝ်ႏ ထှူတှော့ꩻ ဝွေꩻ ထောင်ထွား စှုမ်းသꩻနေး။ ကလိုရဉ်း Cl ယို အောဝ်ႏလိတ်ဖြုံႏ Chloros ကို ထွာလှောန် အဓိပ္ပယ်ႏနောဝ်ꩻ လꩻ အရောင်ႏသဉ်သှူ။ ကလိုရဉ်းယို ထွာ အဲတ်တမ်နီဖြုံႏ ကပါဒါႏ ဓာတ်တအှို အရောင်ႏတသဉ်။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ရဟန်ꩻသီး ဆွုတ်ယွုတ်အီ
"သာမကသုတ် (ရဟန်ꩻသီးကဆွုတ်ယွုတ်အီ အကျောင်ꩻတရာꩻသူပါꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသက္ကခမ်း၊ ဒုံသာမ၊ ကျောင်ꩻပေါက္ခရဏီယကိုအတွင်ꩻ တွိုႏတဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏအခိန်ႏနဝ်ꩻ လူꩻခိုတဖြာꩻ လင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အွဉ်ႏစွꩻအရောင်ႏ လေတောင်ႏလို့တကျောင်ꩻလုမ်း၊ လူꩻခိုနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ လောဝ်းပါနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- အကျောင်ꩻတရာꩻ ယိုသွံပါꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻသီးတာႏ ဆွုတ်ယွုတ်အီငါႏဗွေႏဩ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ကမ္မာရာမတာ - မွိုင်းမာꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻမာꩻ ၂။ ဘဿာရာမတာ - မွိုင်းဒေါ့ꩻရီဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ၃။ နိဒ္ဒါရာမတာ - မွိုင်းဗေင်ႏဒျာႏထာꩻ၊ ယိုသိုမ်ပါꩻသွူ ဗွေႏဩ" "ဗွေႏဒျာႏ တကာႏခွန်လူꩻဟွေး" လူꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဗွေႏဘုရာꩻထောက်ခံႏ ဝွေꩻကလောဝ်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ဖေ့ဗိတ်အရောင်ႏ၊ ကျောင်ႏသဲင်ꩻခန်းဒျာႏ အာႏကာႏမို့ꩻလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏနောဝ်ꩻ ခွန်လူꩻတဖြာꩻ ဖျော်လင်ꩻခွေထျꩻ၊ အွဉ်ႏစွꩻအရောင်ႏ လေတောင်ႏလို့စွဉ်ႏ တကျောင်ꩻလိုမ်း၊ ဝုဲင်ႏခွေထွူခါ ဝွေꩻလောဝ်းပါနုဲင်းယို- "ဗွေႏရဟန်ꩻသီး ကဆွုတ်ယွုတ်အီဒါႏ အကျောင်ꩻတရာꩻ အဝ်ႏသွံပါꩻတဲ့၊ သွံပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ကမ္မာရာမတာ - မွိုင်းမာꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻမာꩻ ၂။ ဘဿာရာမတာ - မွိုင်းဒေါ့ꩻရီဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ၃။ နိဒ္ဒါရာမတာ - မွိုင်းဗေင်ႏဒျာႏထာꩻ-တဲ့ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- နဝ်ꩻသွံပါꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ၄။ သင်္ဂဏီကာရာမတာ - ပျောႏလွဉ်ꩻမွိုင်းဒျာႏသွꩻပေႏ ၅။ ဒေါ၀စဿတာ - ဒေါ့ꩻသွဉ်ယပ်ꩻ ၆။ ပါပမိတ္တတာ - ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻလိုꩻတဟောဝ်တဝ်း အကျောင်ꩻတရာꩻ ယိုသွံပါꩻတဲ့ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနေနေ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻ ယိုသူပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ ရဟန်ꩻသီး (ကုသိုလ်ႏ)နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးနဝ်ꩻ ပေါႏမာꩻမွိုင်းဒျာႏ ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ တအားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻရီမွိုင်းဝင်ꩻ၊ ဗေင်ႏမွိုင်းထာꩻ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻသွꩻ လယ်ႏမွိုင်းထာꩻနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ အခိန်ႏလို့ခြေင် အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻနေနေ။ ဒေါ့ꩻသွဉ်ယပ်ꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻ ရဟန်ꩻနုတ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ နာႏတဝ်းအဆွုံꩻအမꩻ၊ လꩻနွောင်ꩻတောဝ်းတရာꩻ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻလိုꩻတဟောဝ်တဝ်းနဝ်ꩻတဲ့ အမာႏအာ၊ ဆုဲင်ꩻချာဒုက္ခဒါႏ။ အကျောင်ꩻတရာꩻ ယိုသူပါꩻနဝ်ꩻ မာꩻဆွုတ်ယွုတ်အီ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏကုသိုလ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အုံဖွီမွုန်းသွော့ထာꩻ၊ လိုꩻတသေတဝ်းတဲ့ လူꩻသီးအဝ်ႏသေ၊ ခေ့ꩻလေနီꩻနာꩻ လိုႏအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ သာမကသုတ်)
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ဝေင်ꩻတန်
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပတေင် နဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အစိုႏရစွိုꩻ
ထေမာꩻဥပဒေႏ
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လွတ်တောႏ
စီႏရင်ႏတရာꩻရေꩻ
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တရာꩻလွတ်တောႏ
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံဖုံႏ
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ(၈)ဖြုံႏသွူ-
ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၄၅)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၃၀၀)၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၉၁၉)အွိုင်ႏ၊ ဒုံပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၁၁၈၆၄)ဒုံ သွူ။
ပညာႏရေꩻ
ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်တာႏ ဒေႏသကေားလေက်ယို ဗွောင်လွေꩻစဖေႏ ၁၉၇၆ ဗာႏ ဝေင်ꩻပတေင် ကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻ ၁၉၇၈ ဗာႏနဝ်ꩻ ဗွောင်လွေꩻဖေႏယင်း ဒေႏသကေားလေက်တဖြုံႏ ဝေင်ꩻဟိဉ်းတာဒ ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ဥစ္စာႏ ၄ ပါꩻ
ဟန်ႏသနီꩻ လမ်ႏဗွေႏသီႏကမာꩻဒါႏ အလူႏဒါႏန နုဲင်ႏဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းမဲဉ်ခြုဲင်ႏနယ်ငါႏ အလူႏဗွေႏသီး၊ ခုဒ္ဒက ပါဌပါဠိတောႏကို ကလွဉ်အတွိုင်ꩻ နိမိကဏ္ဏ သုတ္တန်ႏ အွဉ်ႏအခေႏခံႏတဲင်၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏတရာꩻတောႏ အကို ဥစ္စာႏ ၄ မျိုꩻတရာꩻယိုနဝ်ꩻအောဝ်ႏသွူ။
၁၊ ထာဝရ ဥစ္စာႏ = ၂ ၊ ဇင်္ဂမဥစ္စာႏ ၊ ၃၊ အင်္ဂမ ဥစ္စာႏ ၊၄၊ အနုဂါမိက ဥစ္စာႏ ၊ အောဝ်ႏလစ်ပါꩻ ယိုဖုံႏသွူ၊
ထာဝရ ဥစ္စာႏ −ကရိုꩻနဝ်ꩻ အသက်တအ​အောဝ်ႏတောဝ်း ဥစ္စာႏ ၊ လမ်ႏ၊ ကာꩻ၊ ဆိုင်ကယ် ၊ သွို့ꩻခြံ လုဲင်းယာႏ၊ စတွမ်ႏ နဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ ထာဝရ ဥစ္စာႏသွူ၊ ပေါႏအ​အောဝ်ႏထွာသွူလိုꩻ သဲင်ꩻစိုꩻမနုသာႏ နဝ်ꩻ ထွုမ်ႏလွꩻဝင်ꩻ ဥစ္စာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻဖုံႏသွူ၊ ကထွုမ်ႏလွဉ်လဲဉ်း ဥစ္စာႏဖုံႏနဲင်းယိုနဝ်ꩻလဲ့ꩻ ၊ ကလꩻလဲဉ်းသားတဲ့ အောဝ်ႏ ၊ တခုဲင်ႏလꩻတောဝ်း ဒွိုင်းသားလဲ့ꩻ အောဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻတဲင် ကွပ်ပွိုးအေဝ်ႏလိုႏလွူးနမ်းမွီႏသက်တဲင်၊ ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကျိုꩻစာꩻ ကျမ်ႏစဲႏလွꩻဝင်ꩻ ပငါပရာꩻဖုံႏသွူ၊
ဇင်္ဂမ ဥစ္စာႏ − ကရိုꩻနဝ်ꩻ အသက်ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖိုးပနား ၊ လိုꩻ ပိုမူႏ /ခို လမ်းသားမာမူႏ အိန်သူႏနင်ꩻဖုံႏ မွိုး/ဖါ စတွမ်ႏ အသက်ကအောဝ်ႏဒါႏ မန်ႏသမျဖုံႏနဝ်ꩻထွာ ဇင်္ဂမ ဥစ္စာႏသွူ၊
အင်္ဂမ ဥစ္စာႏ − ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီကသွဉ်လွဉ်ဒါႏပညာႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ သꩻပညာႏ ၊ လက်မှုပညာႏ ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ပညာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏယို ကပါလွဉ်ဒါႏ နီနမ်ႏလောင်းဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ၊ ဟဲ့ꩻ အင်္ဂမ ဥစ္စာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊
ငေါဝ်းလင်္ကာႏ =
သဲင်ꩻထွာဗာႏလိုꩻယိုꩻတောဝ်းယပ်ꩻငါႏ၊ ဒါႏန၊သီႏလ၊ သမထ ဝိပဿနာႏ၊ ထွုမ်ႏသေꩻခန်း ၊ယံထန်ႏသံသရာႏ။
ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒျာႏ ဥစ္စာႏအစဲစ်မဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အနုဂါမိက ဥစ္စားဖုံႏယိုမꩻထွာ ဥစ္စာႏအစဲစ်မဲဉ်ႏသွူ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် ပေါႏသဲင်ꩻထွာသွူလိုꩻနဝ်ꩻ ၊ဘဝယိုလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ၊ဘဝငါတဲ့ ကလားကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏ ၊အတောႏတွင်ꩻကို ၊ယံဖေႏကသဲင်ꩻအုံဗာႏဒျာႏ ခြွိုင်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻသန်ꩻ ၊ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနဝ်ꩻ ၊အွဉ်ႏဖိန်ꩻမာꩻမွော့ꩻကုသိုလ်ႏ ၊ ဒါနကုသိုလ်ႏ သီႏလကုသိုလ်ႏ ၊ သမထကုသိုလ်ႏ ဖုံႏယိုမꩻ ၊ ဘဝယိုလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ၊ဘဝငါတာႏလဲ့ အကျိုꩻအီႏအအောဝ်ႏအာငါႏနဝ်ꩻသွူ၊
ငေါဝ်းလင်္ကာႏ = သဲင်ꩻထွာဗာႏလိုꩻယိုꩻတောဝ်းယပ်ꩻငါႏ ၊ ထွာလဲဉ်းသွူနေား၊ ကူးကေားစွုမ်ႏဖြာꩻ ၊ ဒါႏန သီႏလ သမထ ဘာႏဝနာႏ ၊ ထုမ်ႏသေꩻခန်း ယံထန်ႏသံသရာႏ။
အာႏကွိုꩻ
<Ref>ဟေားပြောမှုဆိုင်ရာ ဒေသနာပျိုးခင်း ဓမ္မမာမက အရှင်ကေသာရ >ref>ref<
ငေါဝ်ႏပင်ꩻဟော်ꩻတရာꩻ
ဩဗွေႏဩစဝ်ႏ ထေရ်ႏမဟာႏ၊ သွဉ်းသီးတကာႏ ဝုဲင်ႏလျှောက်လောဝ်း၊ ဆရာႏဗွေႏစေဝ်းယံဟော်ꩻကျာꩻ၊ ဓမ္မဘိဓမ္မာႏ၊ သွဉ်ႏသီးတကာႏအီႏန​ေးထူႏ၊ တကာႏခိုမူႏ အီႏနာႏခံႏ ၊ သာႏဓုသွံဆင်ႏ ခံႏသီႏလꩻ၊ ပါတွမ်ႏဒါႏန အလူႏကျိုꩻ၊ မွန်းမွန်းသွိုꩻသွိုꩻ မဲဉ်နာႏငါႏ၊ ဗွေႏစောဝ်ႏဆရာႏ မထေရ်ဩ။
ဘူမိဗေဒ
ဘူမိဗေဒ (အဲင်းကလေတ်: Geology) ယို ထွာဒျာႏ အောဝ်ႏဂရိငေါဝ်း γη, gê, "ဟမ်ႏ" တောမ်ႏ λόγος, logos, "ဒေါ့ꩻရီ" ကိုဖျော်လွောန်၊ အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻရီ ဟမ်ႏခရာႏ။ ဘူမိဗေဒယို ပညာႏထွားထောင် ထာꩻကြုင်းကြင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ဟမ်ႏကို၊ နောဝ်ꩻထွူထွားလွောန်ꩻ ထာꩻစားမုဲင်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏပါ အွိုးထာꩻကြုင်းကို ခရာႏသွူ။ ထောင်လွောန်ꩻ လုံးတူႏ၊ ဟမ်ႏ၊ လုံးဟောဝ်ရတနာႏဖုံႏ။ ထောင်လွောန်ꩻ လုံး၊ ဟမ်ႏအကို ထာꩻမုဲင်ꩻအောဝ်ႏပါသော့ꩻ၊ အယောင်ꩻနမ်း (ပုံသဏ္ဌာန်)၊ အယောင်ꩻခရာႏ (ရုပ်သဘော)၊ ထာꩻထွာခြောင်ꩻ (သမိုင်းကြောင်း) ၊ ယင်း အမာꩻထွာ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻ ခရာႏဖုံႏသွူ။
ဘူမိဗေဒ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏယို ထာꩻထောင်လွောန်ꩻ ဒြတ်ထာꩻခြိုꩻ ကပါသော့ꩻဒါႏ ဟမ်ႏကို၊ အအောဝ်ႏခြောန်းဗူႏခါꩻဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏ နမ်းပွိုင် အစွန်ꩻအောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဒိုင်းနမေက် ရုဲင်ꩻချာငါထာꩻအာႏ၊ ထာꩻထွာလွောန်ခြောင်ꩻဖုံႏ၊ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ တုမ်ႏယင်း ကြုဲင်းလုဲင်ႏတေားထာꩻ ခရာႏ။ ဘူမိဗေဒနောဝ်ꩻ သိပ္ပံပညာႏ ထောင်လွောန်ꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ ခရာႏတဲ့မွေးမွေး။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏယို ဘူမိဗေဒ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ ရမ်ꩻခါꩻ သက်ရဲန်ႏအောဝ်ႏလဲန်း နေင်ႏခြောန်း ၄.၆ လန်း (၄၆၀ ၀၀၀၀)။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏအပီဖုံႏယို မာꩻထွာခါꩻတုမ်ႏ tectonic plates လုံးဖဲန်ဖုံႏ ပဉ်ကွို့ꩻကွို့ꩻ၊ အအောဝ်ႏကြုဲင်းနမ်းပါက။ ဘူမိဗေဒ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏထုမ်ႏထေထောင်လွောန်ꩻ ဘူမိထီသေင် (ရေနံစိမ်း)၊ ဘူမိမေႏသွာႏ (ကျောက်မီးသွေး)၊ ပသီႏ၊ တောင်ꩻတနျာႏ၊ ယူရေနီယမ် ဓာတ်သတ္တုဖုံႏ။ ထာꩻကီယို နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏ သယံဇာတ ဖုံႏသွူ။ နောဝ်ꩻထွူမကာႏ ထုမ်ႏဟူႏပါက ဖြေꩻစာအီထာꩻအတာႏ လုံးဟောဝ်ရတနာႏ၊ လုံးရဲးကမ်းမေႏ (မီးခံကျောက်)၊ လုံးတသွာႏ(ကျောက်ပွ)၊ မုဲက်ကာ၊ ဖော့သဖိတ် phosphate၊ သီယိုလုဲက် zeolites၊ ဟမ်ႏဗော့ꩻ ဖို့ꩻဖွိုင်ꩻဝန်ႏ clay၊ လုံးရောင်ႏလေ(သလင်းကျောက်)၊ ယင်း သီလီကာဖုံႏ။ ဘူမိဗေဒယို အောဝ်ႏပါသော့ꩻနေဒွိုန်း ဝေင်ꩻခြောင်ႏ အဲန်စေန်နီယာ၊ ဟမ်ႏဗဲ့ꩻ ရုဲင်ꩻထာꩻ soil mechanics၊ ပွုင်စမ်ႏထီ အရွီးအခိုႏခရာႏ ဇလဗေဒ hydrology ၊ ထာꩻအထျအသောင် အဲန်စေန်နီယာ၊ ယင်း ဘူမိပယောဂ geohazards ရပ်ခြောင်ႏကိုသွူ။ ဘူမိဗေဒယို ထွာအဓိက ပညာႏရပ်ခြောင်ႏတဗာႏ။ ထောင်လွောန်ꩻ ဓာတ်သတ္တု၊ ထူႏထေ ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတ်ခြောန်း(ဓာတ်ပေါင်း)၊ ထာꩻသေပွိုင်းဝွို့တုမ်ႏ ထာꩻဖဝအန္တရာယ်ႏ ကြုဲင်းနမ်းခရာႏ၊ အဲန်စေန်နီယာ ပညာႏရပ်ခြောင်ႏ တခူးတခေါဝ်၊ နေင်ႏယိုခါဖဲ့ꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ ရာႏသီႏဥတု ကြုဲင်းလုဲင်ႏထာꩻခရာႏ၊ ထောင်တလူႏငီꩻ ရာႏသီႏဥတု ထာꩻအုံအောဝ်ႏ အရီးခါ၊ တုမ်ႏယင်း ထာꩻဖဝအထျꩻအသောင်ခရာႏဖုံႏယို အထွူအီတုမ်ႏ ဘူမိဗေဒသွူ။ ထီတန် ထီလွန်း၊ မေႏထန်ႏကောင် ဖောင်းထာꩻ(မန်း | မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု)၊ အုံပွိုးထွား ဟမ်ႏတသွိုး၊ ထုမ်ႏဟူႏ လုံးဟောဝ်ရတနာႏ၊ ယင်း ဘူမိထီသေင် (ရေနံ) ဟမ်ႏကိုယို ထွာ ဘူမိဗေဒ ပညာႏဒျာႏသွူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဘူမိဗေဒ
ဖြားမောင်ငွေ
ဖြားမောင်ငွေ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားမောင်ငွေ လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၃၈ ဗာႏ ဒီသိဉ်ဗာ(၂)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားထွက်ထွန်း တောမ်ႏ မွိုးနင်ꩻပဲ သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻကေးသီး
ဝေင်ꩻကေးသီး (အဲင်းကလေတ်: Kyethi) (မန်း: ကျေးသီးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကေးသီးကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၀၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၆၁၈)ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻကေတုမတီႏ
ဝေင်ꩻကေတုမတီႏ (မန်း: ကေတုမတီမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ketumati) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏအူကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻစခါ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏအူထျꩻ (၁၇)ကီလိုမီတာရပ်၊ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ အမုဲင်(၁) ကာꩻတဖူꩻတန်ထျꩻ (၃)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။ တောမ်ႏစောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တောင် တောမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏ ဖုံႏယို ကာꩻတဖူꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကာႏသွူပဂိုꩻကောင်ရွေꩻတွော့ꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻပီလဲ့ အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻ ကာꩻတဖူꩻနေနေသွူ။
တောင်ႏကေတုမတီႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စိုးအဆက်ဆက် ခွန်ဟော်ꩻခံꩻသီး ကအဝ်ႏအုံနန်ꩻဒါႏ ခွန်ဟော်ꩻခံꩻဝေင်ꩻစခါ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ မျန်မာရာႏဇာႏဝင်ႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏမုဲင်ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻစခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ ပါဠိဘာႏသာႏအနေႏ ကေတုမတီႏ အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ပဲင်ႏဆဲင်ႏလꩻ တော်ဝင်အဆင်ႏရန်းထို" နဝ်ꩻသွူ။ သွူတကာႏတဝ်း ထွာပါဒျာႏ တင်ႏသျာꩻဒါႏ ခွန်းစိုးခေတ်တခေတ်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ကေတုမတီႏ ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻစခါဝေင်ꩻတောင်ႏအူနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻယတန်ꩻတွိုင်ꩻဖုံႏ၊ နောင်ကျုံးတောမ်ႏ ဖရာꩻစေႏတီႏစခါဖုံႏ အဝ်ႏထွားထီႏထွꩻနွောင်ꩻ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ရဟန်ꩻသီးယူႏလꩻသေႏသေႏဗာႏ
"ပဗ္ဗဇိတ အဘိဏှသုတ် (ရဟန်ꩻသီး ယူႏလꩻသေႏသေႏဗာႏ တရာꩻအမျိုꩻတဆီ)" ၁။ ဝေဝဏ္ဏယမှိ အဇ္ဈုပဂတော- 'ခွေသွီႏယာႏယောင်ꩻဆင်ꩻ အီႏဖေါက်ပြန်ႏကုဲင်ပြင်ꩻဗာႏမွော့ဟွေး'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏဗာႏသေႏသေႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၂။ ပရပဋိပဒ္ဓါ မေ ဇီဝိတာ- 'ခွေလွူးနမ်းယိုနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏဒျာႏဝင်ꩻမွော့ဟွေး'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၃။ အညော မေ အာကပ္ပေါ ကရဏီယော- 'ခွေယိုနဝ်ꩻ ဗွန်တဝ်းလိုꩻလမ်း အုံလိုꩻကျောင်ꩻဗာႏဒျာႏထာꩻမွော့ဟွေး'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၄။ ကိစ္စိ နု ခေါ မေ အတ္တာ သီလဝတော န ဥပဝဒတိ- 'ခွေသꩻယို သီႏလအနေႏ ထင်းပေႏချာ (ထီႏဖွီချာ)နေ ခွေနမ်းဟောင်း'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၅။ ကိစ္စိ နု ခေါ မံ အနုပဝိစ္စ သဗြဟ္မစာရိ သီလဝတော န ဥပဝဒန္တိ- 'ပညာႏသားလိုꩻသေ ခွေသွꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ သီႏလအနေႏ ထီႏပေႏ(ထီႏဖွီ)နေခွေဟောင်း'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၆။ သဗ္ဗေဟိ မေ ပိယေဟိ မနာပေဟိ နာနာဘာဝေါ ဝိနာဘာဝေါ- 'ခွေယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွေသွꩻရက် ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏဖမွန်ဗာႏ၊ အီႏဖသီဗာႏမွော့ဟွေး'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၇။ ကမ္မဿကောမှိ ယံ ကမ္မံ ကရိဿာမိ၊ တဿ ဒါယာဒေါ ဘဝိဿာမိ- 'ခွေတခြိုꩻစဲ့စ်စဲ့စ်နဝ်ꩻ အောဝ်ႏကံႏလွုမ်ꩻ၊ ခွေကမာꩻခါꩻဒါႏ ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏအတွိုင်ꩻ ခွေအီႏခံႏဗာႏ၊ ခွေအီႏခံႏဗာႏမွော့ဟွေး'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၈။ ကထံ ဘူတဿ မေ ရတ္တိန္ဒိဝါ ဝီတိဝတ္တန္တိ- 'ခွေနဝ်ꩻ ခေ့ꩻလေတွမ်ႏ ကုသိုလ်ႏဟောင်းနဲ၊ ခေ့ꩻလေတွမ်ႏ အကုသိုလ်ႏဟောင်းနဲ'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၉။ ကိစ္စိ နု ခေါ အဟံ သုညာဂါရေ အဘိရမာမိ- 'ခွေနောဝ်ꩻ ပျောႏနေဟောင်း ထာꩻတေ့ꩻတေ့ꩻ ထာꩻယေန်ယေန်ကိုဟောင်းနဲ'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၁၀။ အတ္ထိ နု ခေါ မေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော၊ သဗြဟ္မစာရီဟိ ပုဋ္ဌော န မင်္ကု ဘဝိဿာမိ- 'ခွေနဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်းတရာꩻထူꩻ တရာꩻမျတ်ဟောင်းနဲ၊ 'နာꩻလꩻလဲဉ်း တရာꩻနဲ့'သွꩻပေႏဖုံႏ မဉ်ႏရီနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေလွိုးအီႏကုဲင်နေနဲ'ယူႏစွေးဆင်ႏချင်ႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဗ္ဇဇိတသုတ်)
ရဟန်ꩻသီးအပရိဟာနိယ
"ပဌမသတ္တကသုတ် (ရဟန်ꩻသီးအတွက်တာႏ အပရိဟာနိယ တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ဂိဇ္ဈကုဋ်ကောင်လောင်းအတွင်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေအီႏဟော်ꩻဖေႏသီ 'တဆွုတ်ယွုတ်နွောင်ꩻတဝ်း-အပရိဟာနိယတရာꩻ'နွုတ်ꩻပါꩻ၊ နာႏလွသွော့ တရာꩻနဝ်ꩻလုဲင်း၊ စွူဖြွိုးဟောဝ်ခြꩻ-သွင်ႏသꩻလွသွော့ တရာꩻနဝ်ꩻဟုဲင်း" နီဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်- "ဟောဝ်သွူ၊ သꩻရေꩻငါႏ၊ နီသွဉ်းသီး နာႏလွဒျာႏ ဗွေႏဩ" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ လောဝ်းချာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အုံကွံ(စီꩻဝွေꩻ)သေႏသေႏသွော့လို့ဝင်ꩻလုဲင်း၊ အလဲင်ႏပေါင်ꩻအာအာ ပေါႏအုံကွံသေႏသေႏနေကလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ အုံကွံလွသွော့ သံဃာႏကိစ္စလုဲင်း၊ အုံကွံမဉ်ႏထွူမꩻ ထွိုင်ႏသဲင်ꩻဟုဲင်း၊ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ ပေါႏအဝ်ႏထူႏခွုမ်မာꩻနေက သံဃာႏကိစ္စနဝ်ꩻ အဝ်ႏတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ တပညတ်တဝ်းဒွိုန်းကိုနဝ်ꩻ ပညတ်လွမွုန်း၊ ကပညတ်လဲဉ်းကိုတဲ့ ယားကုဲင်ထိုꩻမွုန်း၊ ကပညတ်ခါꩻဒါႏ သိက္ခာႏပုဒ်ဖုံႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏ ပေါႏရဟန်ꩻသီး အဝ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻနေကနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏအဝ်ႏရိုႏသေႏနေက ဗွေႏဗွန်ဖြား ဗွေႏဗွန်တန် (သံဃာႏအတန်)၊ ပေါႏအဝ်နာႏနေက ဗွေႏဗွန်ဖြား ဗွေႏဗွန်တန် (သံဃာႏအတန်)သီးငေါဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၅။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏတလွောက်ꩻလွဉ်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းက မာꩻဒါႏဘဝ၊ လောႏဘꩻတဏှာႏအလိုႏနောဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၆။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏသꩻအဝ်ႏမဉ်အုံနေက (တခြာကို)ကျောင်ꩻတောႏရꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၇။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ တလꩻဖျော်လွဉ်ဒွိုန်း ရဟန်ꩻဟောဝ်သိးဖုံႏ ဖေႏနေးကဖျော်လွဉ်၊ ကဖျော်လွဉ်လဲဉ်း ရဟန်ꩻဟောဝ်သီးဖုံႏ ဖေႏနေးကအုံဗာႏ ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ ပေါႏအဝ်ႏမာꩻဖေႏနေကနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထဝ်း"ဗွေႏစဝ်းဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တကနိပါတ်၊ ပဌမသတ္တကသုတ်)
ဘောဇာဇာနီယဇာတ်
"ဘောဇာဇာနီယဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဘောဇာဇာနီယဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ အာႏဇာႏနီႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး အမျိုꩻနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ၊ ခမ်းတာႏထီတွက် စွဉ်ꩻသက်မာꩻဖေႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ "ပေါႏခွေတရုဲင်ꩻတသွိုးတဝ်းနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻရက် ခမ်းတွက်ထီတာႏ အီႏနစ်နာႏ၊ အီႏဆာအာ၊ အီႏထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻမွော့ဟွေး"ပေါႏထီႏလေလေ ပေါႏသေစဲင်းစဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻမွုန်းနမ်း ငမ်းမွုန်းပါꩻ နွို့မာꩻရုဲင်ꩻတသွိုးဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ အာႏဇာႏနီႏ လိုꩻယံသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻစူခွုမ် လက်နက်တဲင် နိစ္စက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဆွမ်ꩻလꩻခန်း ရန်ႏသူႏတဲ့ယောဝ်း မာꩻသီခြေင် မာꩻသီပျင်ႏတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ရက်ဒျာႏမွိုးဖါ လူထု၊ ရက်ဒျာႏခမ်းသားထီသားအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"အာဇညဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် အာဇညဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ လိုꩻယံ အာႏဇာႏနီႏသီးအမျိုꩻနောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ လိုꩻမျိုꩻအတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ခမ်းတွက်ထီတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ စွဉ်ꩻသွီႏစွဉ်ꩻသက် ဆောင်ႏရွက်ခွုမ်မာꩻဖေႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ လိုꩻယံ အာႏဇာႏနီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပါꩻခꩻမဲဉ်ချာ လꩻခန်းအဆာ (ဒဏ်ရာ)တဲ့ယောဝ်း ခံႏချော့ꩻတဝ်းဝီရိယ၊ ခံႏဆွတ်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ မာꩻထွူထွူ မာꩻအောင်ႏအောင်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏစွိုးခွိုꩻအတွက် အီႏနစ်နာႏ ပေါႏခမ်းထီအတာႏ အီႏထဲ့သွုမ်ꩻနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻထိုꩻတဝ်းနမ်း၊ ငမ်းရန်ႏသူႏတဲင် တေက်ꩻသော့ꩻတဝ်းပါꩻ၊ ခံႏအနစ်နာႏ ခံႏအဆာ နမ်းအွဉ်ငါ မာꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ မာꩻထွာထွာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
ဗွေႏစန္ဒာဝရ
လွူးဖွာꩻ
ခရစ် ၁၉၆၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ (၂၈)နီꩻ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏ။
နွို့သာႏသနာႏမတ်တန်ꩻအမုဲင်
၁၃/ညရန(သ)၀၀၀၇၀၁၊
တကာႏမွိုးဖါမဉ်ꩻတွမ်ႏ အုံအဝ်ႏဒုံ
စင်ꩻဖါခန္တီႏမတ် + စင်ꩻမွိုးစိန်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ နောင်တဗင်ဒုံ။
ရဟန်ꩻတကာႏတွမ်ႏ အုံအဝ်ႏဒုံ
‍‍စင်ꩻဖါခန္တီႏမတ်+စင်ꩻမွိုးစိန်သီး- တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဒုံနာꩻစစ်သောက်၊ စင်ꩻဖါဖြားကွံꩻ+စင်ꩻမွိုးသျက်၊ ဒုံနောင်တဗင်ကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စင်ဖါဝါရကြား+စင်ꩻမွိုးသျုက်၊ သွဉ်ထူႏပညာႏတွင်ꩻ ကထောက်ပံ့ဒါႏ ပစ္စေꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ မွိုးခွိုꩻဖါခွိုꩻ ပါတွမ်ႏ ဖူးခိုဖူးမူႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗုဲင်သျင်ႏ နေင်ႏ၊ လာ၊ နီꩻ
‍‍ခရစ် ၁၉၇၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ (၂၇)နီꩻ၊ ဥပဇ္စျယ်ꩻဆရာႏ - ဗွေႏဗွန်ကုမ္မာႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ကျောင်ꩻနောင်တဗင်။
ဗုဲင်ရဟန်ꩻ နေင်ႏ၊ လာ၊ နီꩻ
‍‍ခရစ် ၁၉၈၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ(၁)နီꩻ၊ ဥပဇ္စျယ်ꩻဆရာႏ - ဗွေႏဗွန်ကုမ္မာႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ ကျောင်ꩻနောင်တဗင်။
သွဉ်ထူႏပညာႏ နေင်ႏ၊ ကျောင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻ၊ ဆရာႏမဉ်ꩻ တွမ်ႏ အောင်ႏလိတ်တန်ꩻ
‍‍ခရစ် ၁၉၇၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ မေလာကို ထွက်ဝဏ္ဏ သဲင်ꩻအပ်ထေ့ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻကုန်ꩻသာႏ၊ ဗွေႏစင်ꩻတန် ဗွေႏပဏ္ဍိတ-ထျꩻတဲင် သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ပရိယတ္တိအခေႏခံႏ၊ ဝိနယ်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရစ် ၁၉၈၃-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဧဗီလာကို ဗွေႏသောဘနာဘိဝံသ (ထီတခေါ့ꩻ-ဟိုနမ်း)၊ လင်ꩻအပ်ထေ့ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ၊ ကျောင်ꩻရွှေဂူ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိလာသာဘိဝံသ (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက)ထျꩻတဲင် သွဉ်ထူႏလွေꩻ ပထမတန်ꩻလိတ်ဝါႏ ဗꩻတွိုႏလွေꩻစွဉ်ႏ ပထမကြီးတန်ꩻလိတ်ဝါႏ ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ခရစ် ၁၉၉၁-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဇူလိုင်လာကို လွေꩻအုံဝေင်ꩻသွေညောင်၊ ကျောင်ꩻဒက္ခိဏာရာမကိုတဲင် ထွာယို့ꩻဖေႏဝင်ꩻ ချꩻလိတ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ညစွဉ်ႏ(၅)နေင်ႏဗွေဗွေသွူ။
ခရစ် ၁၉၉၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဇူလိုင်လာကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ၊ ကျောင်ꩻရွှေဂူ ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိလာသာဘိဝံသ (အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက)တဲမ်းဖေႏ လိတ်ထောက်ခံႏထွူတဲင် လင်ꩻချာယင်း ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ လင်ꩻအုံထေ့ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တသုမန(အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)ထျꩻ၊ ကျောင်ꩻမော်လမြိုင်ဒေါ်ပု၊  ဘုရာꩻတန်တွိုက်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်သား သတင်ꩻသွုံꩻ ဘုရာꩻတန်တွိုက်၊ မော်လမြိုင်ဒေါ်ပုကျောင်ꩻအယံတွင်ꩻ လွေꩻသွဉ်ထူႏ ဓမ္မာစရိယလိတ်ဝါႏ ကျောင်ꩻဆင်မင်း ဗွေႏဩဘာဘိဝံသ၊ ဗွေႏပညောဘာသာဘိဝံသ၊ ကျောင်ꩻသတ္တမအုပ် နန္ဒီသေနတွိုက် ဗွေႏသူရိယာဘိဝံသ၊ ကျောင်ꩻပေါက်မြိုင် ဗွေႏအဂ္ဂဝံသာဘိဝံသ သီးထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခရစ် ၁၉၉၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဒီဇင်ဘာ(၃)နီꩻ၊ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻ "နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိ သာ့သနာ့တက္ကသိုလ်(မန္တလေး)၊ Entrance Examinaion and interview}တဲင် လာဒီဇင်ဘာ(၉)နီꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻခန်း "နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
ခရစ် ၂၀၀၅-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဒီဇင်ဘာ(၂၁)နီꩻ၊ တဲမ်းလိတ်သား ဆန္ဒအလꩻ၊ နိုင်ငံတော် ထေရဝါဒ ဩဝါဒါစရိယ ဆရာတော်များအဖွဲ့"ဖေႏအပ် ပျုသာႏသနာႏတာႏဝွန်ႏ ပသာလွေꩻချင်ꩻခမ်းအခဝ်ထင်ꩻ ဝေင်ꩻဖလန်း၊ "ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏပျု ဗဟိုႏကျောင်ꩻ"ကို နဝ်ꩻသွူ။
တဲမ်းလိတ်သား တာႏဝွန်ႏထဲ့ သတင်ꩻသွုံꩻ ချင်ꩻခမ်း(၂)နေင်ႏကထွိုင်ႏဗွေ ခရစ်၂၀၀၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဒီဇင်ဘာ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ တပတ်နဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံချာ ရပ်ဇာႏတိ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ကျောင်ꩻနောင်တဗင်ကို ဗꩻတွိုႏယိုခါသွူ။
ကအောင်ႏမျင်ႏဒါႏ လိတ်စေပွယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ
၁။ ဝိနယပုဗ္ဗင်္ဂမ လိတ်စေပွယ်ꩻ (ဝေင်ꩻဟုဲင်ꩻဟိုꩻ)ကိုနဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻ ပထမတန်ꩻ (လꩻပထမဆုꩻ)၊ ဒုတိယတန်ꩻ တွမ်ႏ တတိယတန်ꩻ။
၂။ ဝိနယပုဗ္ဗင်္ဂမ လိတ်စေပွယ်ꩻ (ရွှေဂူကျောင်ꩻတွိုက် ပွယ်ꩻစဲဉ်ႏ)ကိုနဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻ ပထမတန်ꩻ၊ ဒုတိယတန်ꩻ၊ တတိယတန်ꩻ၊ စတုတ္ထတန်ꩻ၊ ပဉ္စမတန်ꩻ(လꩻပထမဆုꩻ) တွမ်ႏ ဆဋ္ဌမတန်ꩻ(လꩻဒုတိယဆုꩻ)။
၃။ ဝိနယာဒိနုဂ္ဂဟ လိတ်ပွယ်ꩻတန်ꩻ (ညောင်ႏရွီႏ)ကိုနဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏလွေꩻ ပထမတန်ꩻ(လꩻပထမဆုꩻ)၊ ဒုတိယတန်ꩻ၊ တတိယတန်ꩻ တွမ်ႏ စတုတ္ထတန်ꩻ(လꩻပထမဆုꩻ)။
ဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻဘွဲ့
တဲမ်းလိတ်သား ကသွဉ်ထူႏလွေꩻပညာႏ "နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ်ႏ"အခိန်ႏကာႏလနဝ်ꩻ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏ ဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻ "သာသနတက္ကသီလ ဓမ္မာစရိယ B.A(Hons)" ဘွဲ့တွမ်ႏ "သာသနတက္ကသီလ မဟာဓမ္မာစရိယM.A(Buddhism)"ဘွဲ့တောႏဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါကအဝ်ႏပျု သာႏသနာႏနဝ်ꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ၊ ခမ်းထီဌာႏနချုပ်ရွုမ်ꩻ(အရန်းဆꩻကီသွတ်ꩻ)ကို အဝ်ႏအွဉ်ခွုမ်စံႏလွေꩻ ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ ထာꩻမာꩻကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
သာႏသနာႏကိစ္စ ဆောင်ႏရွက်ချက်ဖုံႏ
ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏအစွိုꩻကို ထွာ အွဉ်အကိုရေꩻ(၁)၊ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏပါ သုတ်မဟာဝါ ပါဠိတောႏ၊ ထွာဖေႏပါအယ်ဒီတာတပါꩻတဲင် မွဉ်းလွိုမ်းဖေႏပါ ကျမ်ꩻစောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကပျုစုတဲမ်းထေဖေႏ လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ
ဘွဲ့တောႏ -      ဗွေႏစန္ဒာဝရ M.A ကျောင်ꩻ -        ကျောင်ꩻနောင်တဗင် ဝေင်ꩻ/နယ်ႏ -  ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဒုံနောင်တဗင်။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ငေါဝ်ႏပင်ꩻဘုရာꩻ လာ−တင်ꩻကျွစ်ဗွေ
ဩကာသ၊ဩကာသ၊ဩကာသ၊ ဗွန်ထိုစီနစေဝ်ႏဘုရာꩻ၊ ရောင်ႏတောႏသူပါꩻတင်ႏလေလင်း၊ စွစ်ထီတိုꩻခမ်ႏ ကယ်ꩻမွုးလာ၊ ဘွုံꩻထူꩻဘဂဝါမန်ႏကင်ꩻစော့ꩻ၊ လိုꩻလူꩻချွစ်သော့ꩻ ပသာဗာႏ၊ ဝွေႏနေယျသတ္တဝါႏ အနန္တ၊ ယိုခါကာလ သွဉ်းတကာႏ၊ ခိန်ႏတွိုႏအခါႏတင်ꩻကျွစ်လာ၊ တဆီလစ်ဟာ သွဉ်းဖစ်ပင်ꩻ၊ ယံဖေႏကြွꩻလင်ꩻသွဉ်းပင်ꩻလေဝ်း၊ ယာစိတောငေါဝ်း သွဉ်းတောင်ꩻပြန်ႏ ဟူဖောင်ႏကေဝ်ႏတလင်ႏ ခွုမ်ယွော့ꩻဖင်ꩻ၊ ခွေ−ဗွေႏသွဉ်းပင်ꩻ ယံကြွကာ၊ အာႏရုံႏလေဗွာ ဆꩻကွဉ်ႏရောင်ႏ၊ မွူးမင်လေတောင်ႏ အာႏရုံႏဖျော်၊ ကျောင်ꩻတောႏအကို ဝိဟာႏဖူꩻ၊ အဆောင်ဆေင်ႏစုꩻ ရာႏဇာႏမတ်၊ လစ်ဖဲ့ꩻလယ်ႏပတ် ကွပ်ခူကဝ်ႏ၊ ထထီႏမွူးအေဝ်ႏ တောင်းလုဲင်စော့ꩻ၊ စွုမ်ႏစီးပါသွော့ꩻ ကဝ်ႏမျိုꩻအာ၊ တနျာႏလေဗွာ ကေဝ်ႏလူႏဒွူႏ၊ ကပ်ထံတွမ်ႏသူႏ ဗွူမွူးဆုံꩻ၊ သဉ်ယေ့ꩻလာႏလုံꩻ တန်ꩻကူပါ၊ အမျိုꩻကအာ လဲင်ႏစွုမ်ႏစီႏ၊အရာႏအဒီႏ အစီဖျောင်၊ အဆုံꩻအလွမ် အွဉ်ႏဟွဲးပါ၊ ထွူယေဝ်တဲင်ခါ ယိုတလဲင်ႏ၊ သိခဲင်နီဗွေႏ စဝ်ႏဗွန်တန်၊ ခွေဗွေႏကိုႏယံ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ၊ ကန္တော့ꩻ ဝနွေႏ ဂါရဝ၊ ယိုခါကာလꩻသွဉ်းလေဝ်းပင်ꩻ ၊ ယံဖေႏကြွꩻလင်ꩻ သွဉ်းပူႏဇော်ႏ ၊ ဒဲဉ်ဗွာသွမ်ꩻတောႏ ပိဏပတ်၊ ခဲးဖွယ်ꩻ ဘောဇန အာႏလုံႏပေါင်ꩻ၊ ပူႏဇော်ႏ ကပ်လောင်ꩻ ဥဒ္ဒိဿ၊ သွဉ်းဗွေႏရေႏမတ် စေဝ်ႏဘုရာꩻ၊ လျောက်လဝ်းပင်ꩻခါꩻ ဗွေႏစေဝ်ႏဩ။
အတွယ်ꩻ(၃)သွဉ်ခန်ꩻ(၁)
သွဉ်ခန်ꩻယိုအလꩻ- သွုံꩻအာ - က ခ င စ ဆ ည တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ (အဖြုံႏ ၂၀-ယိုသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) စေႏတနာႏစင်ဗွာ သထွုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏ မဉ်နာႏငါႏတရာꩻ အမဲဉ်ႏတရာꩻယံငါႏထာꩻ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ။ မေႏတေန်ꩻမေႏဗို နီခမ်းနီထီ အောဝ်ႏမုဲင်ꩻအီ ကဗျာလင်္ကာႏတဲမ်းဒါႏဗာႏ တယ်ႏဘုရာꩻစေႏတီႏ ထီꩻသင်ꩻခေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) ဒင်ႏဖိုးစခါ လွေꩻသဲင်ꩻအာ ခဉ်ႏပါခံႏယာႏ မဲစ်အာငါႏ လူႏဗာႏတန်ꩻမွေး ကေန်ꩻတောဝ်းကွေး ကပ်နေးပဉ်ပါꩻ လဲပ်ငါႏထာꩻ ကလာꩻခယ်ႏဖြား လဲင်ꩻအုံထွား တဲးဝါးမာꩻလွေꩻ လွိုတောဝ်းဝွေꩻ။ သွဉ်ခန်ꩻယိုအလꩻ - သွုံꩻအာ - က ခ စ စ ဆ တ ထ ဒ န ပ ဗ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ(အဖြုံႏ ၁၇-ယိုသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) နမ်းကျင်ꩻတရာꩻဟောဝ်ဗာႏ နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻချင်ꩻ ရက်ဗာႏလို့ဝင်ꩻ ဘာႏသာႏထွုံꩻမျတ် နီဆွုံꩻဖျတ် မာꩻကျပ်ကုသိုလ်ႏ ချမ်ꩻသာႏပိုႏ အောဝ်ႏလိုႏတဲမ်းယို ကျမ်ꩻဂန်ႏကို။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) ကံကျင်ꩻမီႏဒါႏ ကျိုꩻအာငါႏ ခမ်းသားချင်ꩻချင်ꩻ ရက်သွော့ဝင်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ်မျတ် မာꩻထာꩻပျတ် ထွားကျပ်ကျမ်ꩻဂန်ႏ တဲမ်းဟော်ꩻထန်ႏ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ ဗ (ယို ၅-ဖြုံႏသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ(၁) ဖိုးပနားတကြက်ꩻ ခံꩻယာႏ တခြဲက်ꩻကားမုဲင်ꩻ ဖြစ်ꩻနံႏသာႏထီ လိုꩻကြဲစ်ထာꩻကျင်ႏ ထွာလိုꩻပျင်ႏ လိုꩻထာꩻလွꩻတန် ကေန်ꩻခြေားဖြန်။ ခြပ်ဟဝ်ပဉ်စား ထီႏဖုဲင်ႏထွား လိုꩻလွꩻထာꩻမာꩻ ပြဲမ်ႏရဝ်းပါꩻ ဖြေꩻဟူပြယ်ႏဖါႏ ယံတဝ်းငါႏ ဒေါ့ꩻသင်ႏခြဝ်သန် ဟဝ်တဝ်းတန်။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၃)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) လမ်းနီပြက်ꩻထွာ ပသီႏဗွာ တဲမ်းပြဲင်ႏကဗျာ လꩻဆုꩻအာ ထုဲင်ပြဉ်းထွူမꩻ ဆို့ꩻသော့ꩻလꩻ ဖါဖြားတိဟန် ခြဲစ်ꩻထွားဗန် ဖြားဆာဗွိုႏစန်း ကဟဝ်ပြန်း ခြပ်ဟဝ်ကွံဗီႏ ထွားကညီႏ ယꩻဝါႏတခြဲမ် လေန်းလုဲင်ꩻဝဲဉ် အုံတရာꩻလꩻ ခြယ်ꩻလောဘ ခြဝ်ႏကောႏယိုခါ ဝင်ꩻသွုံꩻအာ။ သွုံꩻအာ - က ခ စ ဆ တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ (အဖြုံႏ ၁၈-ယိုသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ (၄)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) စူသွို့ꩻခံꩻ တကွင်ꩻကားမုဲင်ꩻ ကျိုꩻစာꩻသွဉ်မွေးမွေးပညာႏနေား ဗွေႏဗွန်ကွတ်ꩻပါꩻ ကျွꩻလွဉ်သွူ သဲ့ꩻသွမ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်တဝ်း နီကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ (၄)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) တွက်ဂဏန်ꩻဒါႏ ယံဟောဝ်ငါႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အွဉ်ႏစီꩻကန်ꩻ ခွန်မနုဟာႏ ပအိုဝ်ႏဒျာႏ ကွပ်မာꩻသီဆျာ ဝွဋ်တွပ်ꩻအာ သꩻစွယ်ꩻမဲဉ်ဒါႏ သွဉ်မွေးငါႏ။ သွုံꩻအာ - က ခ (ယို ၂-ဖြုံႏ)။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၄)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) နာꩻသက္ကရာဇ် ကျွင်ꩻတဗာႏနဲ့ ဗွေႏဘုရာꩻ လယ်ႏချွစ်သတ္တဝါႏ ဘုရာꩻပွင်ꩻဒျာႏ ကျွန်ꩻနောဝ်ကိုယို ဗုံကျွမ်ꩻတဖြို့ꩻ မာꩻအီထမုဲင်ꩻ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၄)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) နာꩻသက္ကရာဇ် ကျွင်ꩻတဗာႏ တင်ꩻကျွစ်လာတာႏ မာꩻမေႏဗို နီကျွန်ꩻနောဝ်ယို အထွုံꩻစံႏ ဖို့ꩻကျွမ်ꩻကျွမ်ꩻအံႏ ကသံးယံ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ (ယို ၄-ဖြုံႏ)။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ (၄)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ အမုဲင်(၁) လိုꩻပေႏစွဲက်ထီ ပြွက်ꩻဟံႏဗော့ꩻ ထီႏသေဖြွဉ်တရာꩻ လွေꩻမာꩻထာꩻမာꩻ ပြွတ်ခွမ်ꩻလာꩻ ပအိုဝ်ႏမူႏစခါ ခင်ႏပြွမ် ဟွဲး ငွဉ်ꩻဟွဲးပြွယ်ꩻ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ (၄)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ အမုဲင်(၂) ပါꩻပြွက်ꩻဟံႏဗော့ꩻ ထွားမရော့ꩻ ဆို့ꩻအာစွစ်ꩻစွစ်ꩻ ဝါႏမွူးပြွစ်ꩻ ကဝ်ႏတုဲင်မော်နမ်း ပြွတ်လုဲင်ႏသမ်း နီပအိုဝ်ႏချင်ꩻ ဖြွမ်းလို့ဝင်ꩻ လိုꩻမူႏဟွဲးပြွဲꩻ ပါꩻထွားစွယ်ꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ရဟန်ꩻအုံဟဝ်တဝ်း
"ရဟန်ꩻအုံဟဝ်တဝ်းဝတ္ထု (အဟို့ꩻထိုꩻ ဗွေႏဘုရာႏတွမ်ႏ အာနန္ဒာႏ ဝွတ်ပတ်ဗာႏ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အဟို့ꩻထိုꩻ၊ ကွဲညည ထွိုင်ႏဗꩻဒွုမ်တဲင် အဝ်ႏသို့သချာစွဉ်ႏဒျာႏ ခွဉ်ႏပေႏခွဉ်ႏတန်ခြာ၊ အဝ်ႏတဝျာႏတဝီႏနေးစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻ ဟဲ့ꩻအာနန္ဒာႏ ကျွꩻလယ်ႏထွား သံဃာႏကျောင်ꩻ တကျောင်ꩻထွူတကျောင်ꩻ၊ တွိုႏလွေꩻခန်း စင်ꩻဟို့ꩻထိုꩻကျောင်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻလွေꩻထေ့၊ ကောထွားသား အဲဉ်ထဝ်းတဲင် ဗွေႏအာနန္ဒာႏ လွေꩻတွောင်ထီ၊ ဗွေႏဘုရာꩻကောဆူဖေႏ၊ ဗွေႏအာနန္ဒာႏနဝ်ꩻ ဗွꩻပသေဖေႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ စွဲအမုနိဖဲ့ꩻ၊ ဗွေႏအာနန္ဒာႏ စွဲအခင်ႏဖဲ့ꩻ၊ အွဉ်ႏကိန်ꩻဒင်ႏကူႏလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻတပါꩻ ဟို့ꩻကထိုꩻထာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သီမထွားဗဲင်းတဝ်း တပါꩻပါꩻ၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻဟောင်း" "ဩဗွေႏ- ဝွေꩻဗွေႏသူꩻနဝ်ꩻ ကွိုက်ꩻသွꩻညမ်းတန်၊ သူႏသေတဝ်းထာꩻ၊ တစွဲကိုဒါႏတဝ်း ဝင်ꩻထာꩻမာꩻ၊ ဝင်ꩻအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ တလွေꩻထေ့ဖိုတဝ်း၊ တထွားဖိုတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏတိန်ႏအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ ဝင်ꩻကောထွားသားအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻစွော်စွော်ထွားတဝ်း-နုဲင်းနုဲင်းဒျာႏ ဗွေႏဩ" "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဝွေꩻနဝ်ꩻ တသူႏသေတဝ်းထာꩻတဲ့ သိသူႏသေထာꩻနဝ်ꩻဟွေး၊ ပေါႏသီတထွားတဝ်းဟ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏထွား၊ တပဲ့ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မွိုးဖါဖူးဝေး တအဲဉ်ထဝ်းဟ ပေါႏသီတထွားတဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏထွားသီဟောင်း၊ အွဉ်ႏမွုန်းအပွေႏ-ဖေႏမွုန်းအပဲစ် နုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻကဝွတ်ပတ်ခွေ ကလꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကဝွတ်ပတ် စင်ꩻအုံဟောဝ်တဝ်း (တွမ်ႏကဝွတ်ပတ်ဗာႏသျင်ႏအုံဟောဝ်တဝ်း) ကလꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ (အကျိုꩻတန်နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ)။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဆရာႏမဉ်ႏအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ တပဲ့ꩻအုံပွေါဗာႏ ရွစ်ကဟောဝ်သူꩻ၊ တပဲ့ꩻမဉ်ႏအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ ဆရာႏအုံပွေါဗာႏ ရွစ်ကဟောဝ်သူꩻ၊ သွꩻတပါꩻ မဉ်ႏအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ သွꩻအမျာꩻဖုံႏ အုံပွေါဗာႏ ရွစ်ကဟောဝ်သူꩻ၊ အသွꩻမဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်းလာꩻလာꩻတဲ့ သံဃာႏအမျာꩻ အုံပွေါဗာႏ ရွစ်ကဟောဝ်သူꩻ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- စင်ꩻတပါꩻပါꩻ (သျင်ႏတပါꩻပါꩻဝ ဆာသွူထာꩻတဲ့ သံဃာႏတပါꩻပါꩻ ပေါႏထွားတဝ်း၊ ပေါႏတပွေါတဝ်း၊ ပေါႏတဝွတ်ပတ်တောဝ်းနောဝ်ꩻ တထွားတောဝ်းသား၊ တပွေါတောဝ်းသား၊ တဝွတ်ပတ်တောဝ်းသားဖုံႏနောဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ"မိန်းစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါလီတောႏ၊ စီဝရက္ခန္ဓက)
ငေါဝ်းပင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻ
​ ဘဂဝါဗွန်ထို ဘုန်ꩻကံႏတန်၊ လိုꩻလူꩻတနံꩻ ခမ်းနွုမ်ꩻဗာႏ၊ ဉာဏ်ႏအာႏရောင်ႏဖျောႏ ဗွိုန်မွူးလာ၊ စောဝ်းဗွေႏဘုန်ꩻခါ လေကမ္ဘာႏ၊ သွဉ်းသီးသဒ္ဓါႏ ခေါက်ဝုဲင်ႏပင်ꩻ၊ ကျွꩻကာအုံလင်ꩻ ကတူႏလောင်း၊ အုံတဲင်တသွောင်း ကတူႏကီ၊ ယူႏမတ်ဗွိုန်ပီ ခံꩻပလ္လင်ႏ၊ သွဉ်းသီးပင်ꩻထင်ႏ သျောက်လောဝ်းဗာႏ၊ သွံစွိုးဆရာႏ စောဝ်းဗုဒ္ဓ၊ အစိန္တေယျ နီဘုရာꩻဩ
ဝေင်ꩻကံမ
ဝေင်ꩻကံမ (မန်း: ကံမမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kamma) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တယဲတ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကံမကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၂၀၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ခရိုမီယမ်
မာꩻအီ
မဉ်ႏမာꩻသတ္တုကြူ နုဲင်း သတီးလ်ပသီႏမဏိ ထာꩻဗော့ꩻလဲ့ꩻဗွိုꩻတဲ့ ရော်ဒါႏတောဝ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ခရိုမီယမ်ယို ထွာ အထဲ့မဲန်ႏသွတ်ꩻ သတ္တုတဗာႏသွူ။ ကရော်ဒါႏ၊ ပသီႏအေႏကထင်ႏဒါႏဒါႏ ပသီႏတွမ်ႏ ပသီႏမဏိယို မဉ်ႏကြူရောꩻ ခရိုမီယမ် တောဝ်းလဲ့ နီကယ် ကအောဝ်ႏပါငီꩻဒါႏ ခရိုမီယမ်နောဝ်ꩻ အထွာလွောန် သတ္တုကြူ အငိုꩻတန်ကဲꩻ၊ ရော်တဲ့ရော်တောဝ်း၊ ပသီႏအေႏတဲ့ ထင်ႏဒါႏတောဝ်း၊ အဲက်သစ်လဲ့ အဲင်ႏတောဝ်း ရဲးနမ်းနွောင်ꩻအီဒျာႏသွူ။ ကောပ်ဂုဏ်ႏသတ္တိစားယိုအောဝ်ႏတဲင် ထာꩻခြုံးအီးအွောန်ႏညမား ဖေႏနေးကရော်တောဝ်းစားဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏယို ဝင်ꩻမာꩻတွမ်ႏ ခရိုမီယမ် သတ္တုကြူ။ သတ္တုကြူ ကမာꩻခါꩻဒါႏ နီကယ် တွမ်ႏ ခရိုမီယမ် နီစားနောဝ်ꩻ ထာꩻလျားသန်ဗာႏမွေးတဲ့ ရဲးနမ်းအောဝ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ အလျားသန်လဲ့ တခိုးခြေ့ꩻထိုꩻတောဝ်းယိုꩻယိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏမာꩻ ကိရိယာ ဖေႏအလိုမ်ꩻ အလျား တွမ်ႏတျာႏမေႏအာႏ ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ အီလဲက်ထရေက် ရေဒီယေတာကို ကသော့ꩻဒါႏ တျာႏစပ်ꩻအီမေႏဖြွီꩻနောဝ်ꩻ မာꩻတွမ်ႏ နီကယ် ယင်း ခရိုမီယမ် သတ္တုကြူ။ ပသီႏမဏိတွမ်ႏ ခရိုမီယမ် မဉ်ႏကြူဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အဆွော့ꩻမွေးထာꩻတဲင် မာꩻအီလွဝင်ꩻ တနတ်တန်ရာႏဖုံႏ၊ ဘေားဘယ်ရဉ်ဖုံႏ၊ မော်တော်ကား ကီယာဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူမကာႏ ဝင်ꩻကမာꩻ ပတ္တမျာꩻ ခြွူထွာချာနေးစား (မန်း- ချက်ကျောက်၊ ပတ္တမြားအတု) ဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်း ဓာတုထာꩻမာꩻနယ်ꩻတဲင် မာꩻတွမ်ႏ ခရိုမီယမ်သွူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
လောကနီတိ
လောကနီတိပါဠိ+အနက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကုလသမဂ္ဂ လွိုင်ႏကွုန်ꩻရေꩻအခြပ်ရဲဉ်ႏ
ကုလသမဂ္ဂ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ အခြပ်ရဲဉ်ႏ (United Nations Development Programme) အဒွေါင်ႏ ယူအဲဉ်ဒီပီ (UNDP) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ တကမ္ဘာႏလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုရေꩻ ကွန်ယဲတ်ဒျာႏသွူ။ ရွုမ်ꩻဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အခေႏခံႏအဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနျူးယောက်ကိုတဲင် ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ ယံစွဲးကမ်းဖေႏအကူႏညီႏ ကေန်ꩻခြေားမုꩻဖုံႏ ယံကထိုꩻမားထွူ ဖေႏကလꩻ အတာႏဆွာꩻခွေါင်ခံႏဒါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုမုꩻတောမ်ႏ လိုꩻအာထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွိုင်ꩻရေꩻတာႏ ယံကဖန်းဖြယ်ဖေႏနွောင်ꩻ တခမ်းတောမ်ႏတခမ်း ခမ်းထီဖုံႏအခါႏ ထာꩻသေပညာႏ၊ အခွဲးအကျုံႏဖုံႏ၊ ယံကစွဲးကမ်းဖေႏကိုနွောင်ꩻ အဝ်ႏထင်ႏထိုကျာꩻတောမ်ႏ တထင်ႏထိုတဝ်းဒွိုန်း ခမ်းထီဖုံႏအတာႏ အကူႏညီႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ယူအဲဉ်ဒီပီနဝ်ꩻ ရွုမ်ꩻဖြယ်ဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻခမ်းထီပေါင်ꩻ ၁၇၇ ခမ်းကိုတဲင် ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ အတန်သွတ်ꩻ စွဲးကမ်းကူႏညီႏဖေႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုတာႏ အေစိဉ်သီအစွိုꩻဒျာႏသွူ။
ယူအဲဉ်ဒီပီယိုနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻခြွဉ်းဗူႏသွူ ခြဲ့ꩻလုဲင်းအနယ်ꩻပညာႏဆဲင်ႏရာꩻအကူႏညီႏ (EPTA) တောမ်ႏ အထူꩻရွဉ်တောင်ႏတာႏအစွိုꩻ ၁၉၅၈ ဗာႏကိုတဲင် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ၁၉၆၅ ဗာႏ နိုဝဲင်ဗာ ၂၂ နီꩻကိုသွူ။ ယူအဲဉ်ဒီပီ ရွဉ်တောင်ႏတာႏနဝ်ꩻ ကုလသမဂ္ဂ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ ကမ်းစေႏတနာႏအလွောက်ꩻ အဝ်ႏလူႏစွဲးကမ်းသော့ꩻဖေႏခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကုလသမဂ္ဂ ဝွန်ႏထမ်ꩻဖုံႏအကို UNDP အိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏ အခွင်ꩻအာႏဏာႏနဝ်ꩻ ပွော့ꩻကုလသမဂ္ဂ အစွိုးအဒဝ်ႏအွဉ်အကိုရေꩻကယ်ႏချုတ်ထွူ ထွာတတိယဖြာꩻ ဩဇာႏအအဝ်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ငေါဝ်းပင်ꩻ ပတီꩻ ၊ စိတ်ပတီꩻ(အရဟံ)
ဘန္တေဩဗွေႏ စောဝ်းပတီꩻ၊ တရျာဆကီ ပုဲင်သွစ်ဖြုံႏ၊ ခွေသွဉ်းယွုံႏကေႏ ဖစ်ပင်ꩻလောဝ်း၊ ကတီꩻဗွေႏစောဝ်း ဂွုဏ်ႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ စူယာꩻအကို သွဉ်းထူႏခွုမ်၊ စူနုံအလောင်း သွဉ်းထူႏစိတ်၊ ဘေꩻမျိုꩻယံဆေ့ꩻ ပါႏပခွါႏ၊ တဟာတွက်တာႏ သꩻယံတဉ်ႏ၊ တနီꩻတွက်တာႏ သꩻယံတုံ၊ ကျွꩻကာလွဉ်အုံ သွဉ်းစူဖူꩻ၊ ကျွꩻကာလွဉ်စူꩻ သွဉ်းစူကို၊ ဂွုဏ်ႏတောႏဗွန်ထိုပတီꩻဩ
အတွယ်ꩻ(၅) သွဉ်ခန်ꩻ(၁)
သွုံꩻအာ - က ခ င စ ဆ ည တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လ ဝ သ ဟ(အဖြုံႏ ၂၀-ယိုသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၅)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) အုံလိန်ႏလိန်ႏမာႏမာႏထာꩻနေား ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ လွေꩻယုန်ꩻဗွူ ယုန်ꩻဗေဟံႏ လုပ်ꩻမွေးထာꩻသား ခြွေကဲဉ်းအာ။ ဆို့ꩻအာအာ သေင်ႏမုဲင်းသက်ꩻလုဲင်း ထမ်ႏထာꩻလူႏ ကျူႏလေပ်ဘုရာꩻ သꩻဗိုန်ပီဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏချင်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်စောင်ႏ ထွားမူႏမောင်ႏ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၅)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) စိတ်သွော့ပတီꩻ ပနီꩻနီꩻ ဆွဉ်းစိမ်ꩻယာဗွာ သီတငါ ဟိုႏပꩻလုံးသူꩻ မာꩻတဖူꩻ သျင်ႏလောင်ꩻထုမ်းသေ သွံရျာꩻဗွေ။ ပအိုဝ်ႏပိုမူႏ လေင်းဒါႏလူႏ ကေပ်ꩻရွဉ်လူႏထာꩻ နာႏတရာꩻ ခမ်းသားချင်ꩻချင်ꩻ မိုတ်လို့ဝင်ꩻ ပွယ်ꩻသွဉ်တန်ꩻအောင်ႏ ပျောႏမူႏမောင်ႏ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ ဗ မ လ သ (ယို ၈-ဖြုံႏသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၅)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၁) အုံပျင်ႏလွꩻဗုဲင် ယားကုဲင်အချိန်ႏ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ အုပ်ချုပ် ချောက်ကုဲင်ဒါႏဝင်ꩻ ဟောဝ်တဝ်းရင်ꩻ။ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၅)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၂)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) အချိန်ႏနားရီႏ ရိုႏသေႏညီႏ ဝင်ꩻထီႏနာꩻနီ လွစ်သွင်ꩻဖွီ အုပ်ချုပ်ရေꩻတာႏ လိုႏလိုꩻဒါႏ အမာႏလွစ်ကင်ꩻ ရက်သညင်ꩻ ခွန်နင်ꩻသီးယို ထင်ႏကျောင်ꩻကို မူႏခိုဓိဋ္ဌာန်ႏ ဆုꩻနိဗ္ဗာန်ႏ။ သွုံꩻအာ - က ခ ပ ဖ (ယို ၄-ဖြုံႏသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၅)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၃)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ(၁) လိုꩻပြိန်ꩻသားခြာ ဒေါ့ꩻဗာႏအာ ပြာꩻတဒွီခါ အိန်ခြိမ်ꩻပါ ဖီးအွာဖုံႏညီႏ ထွာဖြုန်ႏဒီႏ ထျခြုမ်ႏဗေသေင် အံႏခြေင်ခြေင် လမ်းသောင်လမ်းထျꩻ သဲ့ꩻကြေင်းမꩻ နမ်းယင်လမ်းယင် သျင်ꩻကြောင်းစင်။ လိုꩻပြိန်ꩻဝင်ꩻလဲဉ် လွူးထဲင်းဒဲဉ် ဖက်ꩻခေါ်ကြိပ်ꩻတန် ထိုအခန် လွေꩻပြုတ်ꩻနွေႏဒီႏ လိုꩻစွိုꩻညီႏ သေင်ႏပင်ခြုမ်ႏငါႏ လင်ꩻထဲ့ဒါႏ။ ဇာတ်ခြေင်ႏလောင်းငါ လိုꩻစွိုꩻအာ ခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်းယို နီရက်လွို ခူႏသဲင်ꩻထီခြောင် နီဒုံသောင် မွူးခေ့ꩻမꩻကျောင်ႏ ဝါႏအွတ်ခြောင်ႏ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ခန္ဓသုတ္တပရိတ္တပါဠိနိဿယ
"ခန္ဓသုတ္တပရိတ္တပါဠိနိဿယ" ၁။ သဗ္ဗာသီဝိသ ဇာတီနံ၊ ဒိဗ္ဗမန္တာ ဂဒံ ဝိယ။ ယံ နာသေတိ ဝိသံ ဃောရံ၊ သေသဉ္စာပိ ပရိဿယံ။ သဗ္ဗာ-ခွုင်းကား၊ အာသီဝိသံ-အစွူႏကသန်ဒါႏ၊ ဇာတီနံ-ရူးလိတ်ꩻမျိုꩻသီးဖုံႏ၊ ဃောရံ-ကသန္ဒာႏ၊ ဝိသံ-အစွူႏယို၊ ဒိဗ္ဗမန္တာဂဒံဝိယ-ဗိုန်ပီနုဲင်းလူꩻဂါႏထာႏအတွိုင်ꩻ၊ ယံ-ဝင်ꩻကြိုꩻခန္ဓသုတ်ပရိတ်ယို၊ နာသေတိ-မာꩻထိုꩻမာႏနွောင်ꩻသွူ၊ သေသဉ္စာပိ-ကအဝ်ႏကုဲင်ထဲင်း၊ ပရိဿယံ-ဘေꩻရန်ႏအလင်ဖုံႏလဲ့။ ၂။ အာဏာခေတ္တမှိ သဗ္ဗတ္ထ၊ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိနံ။ သဗ္ဗသောပိ နိဝါရေတိ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ သဗ္ဗတ္ထ-ကားတဲင်၊ အာဏာခေတ္တမှိ-အာႏဏာႏခေတ်ကတွိုႏ စက္ကဝဠာႏကုဋေႏ တသဲန်အကို၊ သဗ္ဗပါဏိနံ-ကားသတ္တဝါႏသီး၊ သဗ္ဗသောပိ-အရန်းကားကအဝ်ႏယိုတဲ့၊ နိဝါရေတိ-အဝ်ႏရဲးဖေႏ၊ သဗ္ဗဒါ-တသေႏသေႏ၊ တံပရိတ္တံ-ဝွေꩻခန္ဓသုတ်ပရိတ်ယို၊ ဟေ-အေားဗွေႏသီးဖုံႏ၊ ဘဏာမ-နီအီႏရွောတ်နယ်သွူ။ ၃။ ဝိရူပက္ခေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဧရာပထေဟိ မေ။ ဆဗျာပုတ္တေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ကဏှာဂေါတမကေဟိ စ။ ဝိရူပက္ခေဟိ-အဝ်ႏဝိရူပက္ခနဂါꩻခွန်၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ၊ ဧရာပထေဟိ-အဝ်ႏဧရာပထနဂါꩻခွန်၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ၊ ဆဗျာပုတ္တေဟိ-အဝ်ႏဆျာပုတ္တနဂါꩻခွန်၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ၊ ကဏှာဂေါတမကေဟိစ-အဝ်ႏကဏှာဂေါတမနဂါꩻခွန်လဲ့၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ။ ၄။ အပါဒကေဟိ မေတ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဒွိပါဒကေဟိ မေ။ စတုပ္ပါဒေဟိ မေ မေတ္တံ၊ မေတ္တံ ဗဟုပ္ပါဒေဟိ မေ။ အပါဒကေဟိ-အဝ်ႏအခင်ႏအဲန္ထဝ်းသတ္တဝါႏ၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ၊ ဒွိပါဒကေဟိ-အဝ်ႏအခင်ႏနီပင်သတ္တဝါႏ၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ၊ စတုပ္ပါဒေဟိ-အဝ်ႏအခင်ႏလိတ်ꩻပင်သတ္တဝါႏ၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ၊ ဗဟုပ္ပါဒေဟိ-အဝ်ႏအခင်ႏအာပင်သတ္တဝါႏ၊ မေတ္တံမေ-ဖေႏကရက်လွောန်သွော့ခွေ။ ၅။ မာ မံ အပါဒကော ဟိံသိ၊ မာ မံ ဟိံသိ ဒွိပါဒကော။ မာ မံ စတုပ္ပါဒေါ ဟိံသိ၊ မာ မံ ဟိံသိ ဗဟုပ္ပါဒေါ။ အပါဒကော-အဝ်ႏခင်ႏအဲန္ထဝ်းသတ္တဝါႏ၊ မာဟိံသိမံ-ဖေႏကနိစ္စက်မွုန်န္တဝ်းခွေ၊ ဒွိပါဒကော-အဝ်ႏအခင်ႏနီပင်သတ္တဝါႏဖုံႏ၊ မာဟိံသိမံ-ဖေႏကနိစ္စက်မွုန်န္တဝ်းခွေ၊ စတုပ္ပဒေါ-အဝ်ႏအခင်ႏလိတ်ꩻပင်သတ္တဝါႏဖုံႏ၊ မာဟိံသိမံ-ဖေႏကနိစ္စက်မွုန်န္တဝ်းခွေ၊ ဗဟုပ္ပါဒေါ-အဝ်ႏအခင်ႏအာပင်သတ္တဝါႏဖုံႏ၊ မာဟိံသိမံ-ဖေႏကနိစ္စက်မွုန်န္တဝ်းခွေ။ ၆။ သဗ္ဗေ သတ္တာ သဗ္ဗေ ပါဏာ၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ စ ကေဝလာ။ သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ ပဿန္တု၊ မာ ကိဉ္စိ ပါပမာဂမာ။ သဗ္ဗေ သတ္တာ-ခွုင်းအတ္တအဝ်ႏသား၊ သဗ္ဗေ ပါဏာ-ခွုင်းထာꩻသာအဝ်ႏသား၊ သဗ္ဗေ ဘူတာ-ခွုင်းဘူတရုပ်လိတ်ꩻပါꩻအဝ်ႏသား၊ ကေဝလာ-လို့လို့စင်စင်၊ သဗ္ဗေ ဘဒြာနိ-ခွုင်းထာꩻထီႏဟဝ်ယို၊ ပဿန္တု-ဖေႏကထီႏသွော့၊ မာအာဂမာ-ဖေႏကတွိုႏဗာႏမွုန္တဝ်း၊ ကိဉ္စိပါပံ-ထာꩻတကုဲင်တမျိုꩻမျိုꩻ။ ၇။ အပ္ပမာဏော ဗုဒ္ဓေါ၊ အပ္ပမာဏော ဓမ္မော။ အပ္ပမာဏော သံဃော၊ ပဏာဝန္တာနိ သရီသပါဏိ။ အဟိဝိစ္ဆိကာ သတပဒီ၊ ဥဏှနာဘီ သရဘူ မူသိကာ။ ဗုဒ္ဓေါ-ဘုရာꩻနဝ်ꩻ၊ အပ္ပမာဏော-တီးတဲက်အီခရာႏ ကိလေႏသာႏအဲန္ထဝ်း၊ ဓမ္မော-တရာꩻနဝ်ꩻ၊ အပ္ပမာဏော-တီးတဲက်အီခရာႏ ကိလေႏသာႏအဲန္ထဝ်း၊ သံဃော-သင်္ဃာႏနဝ်ꩻ၊ အပ္ပမာဏော-တီးတဲက်အီခရာႏ ကိလေႏသာႏအဲန္ထဝ်း၊ သရီသပါဏိ-သမ်ꩻသွူႏသာႏဖုံႏ၊ အဟိ-ရူး၊ ဝိစ္ဆိက-ဆွေႏမောင်းခေါင်ꩻ၊ သတပဒီ-တဗင်စောဝယ်ꩻ၊ ဥဏှနာဘီ-ကောင်းကဝ် (ယောင်ကင်း)၊ သရဘူ-တောက်တဲ့၊ မူသိကာ-ယူႏဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ပမာဏဝန္တာနိ-တဲက်အီခရာႏ ကိလေႏသာႏအဝ်ႏ။ ၈။ ကတာ မေ ရက္ခာ ကတံ မေ ပရိတ္တံ၊ ပဋိက္ကမန္တု ဘူတာနိ။ သောဟံ နမော ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ။ မေကတာ-ခွေမာꩻလဲန်း၊ ရက္ခာ-အပွေါး၊ မေကတံ-ခွေမာꩻလဲန်း၊ ပရိတ္တံ-ပရိတ်တဖွေါင်ꩻ၊ ဘူတာနိ-သတ္တဝါႏကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ပဋိက္ကမန္တု-ထိုꩻညာꩻလို့ဟုဲင်း၊ သောဘဂဝတော-ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ အဟံနမော-ခွေဝုဲင်ႏဒျာႏ၊ သတ္တန္နံသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ-ဘုရာꩻနွုတ်ꩻဆူႏယို၊ နမော-နီသွောန်းဝုဲင်ႏဒျာႏ။ ခန္ဓသုတ္တပရိတ္တံ-ခန္ဓသုတ်ပရိတ်နဝ်ꩻ၊ နိဋ္ဌိတံ-ထွူတွိုႏယို။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
သာသနာႏဖာမွိုး အဝ်ႏသိုမ်စွိုး
ရဟန်ꩻတကာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ပိုသွီႏယာႏယိုတဲ့သင် တဝ်းလဲ့ ဝင်ꩻပိုယိုတဲ့သင် ထေရွဉ်ထေခံꩻ ခံႏထူႏပစ္စေꩻလိစ်ꩻပါꩻထွူ အွဉ်ႏခံႏသျင်ႏ အွဉ်ႏထင်ႏစင်ꩻ ခံႏထူႏလွဝင်ꩻသာႏသနာႏဒါယကာႏတဲင် ရိုꩻဗာႏ သာႏသနာႏဖာမွိုး နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ သာႏသနာႏဖာမွိုး ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသိုမ်စွိုးသွူ-