cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အမော့ꩻအကျုံႏ(၉)
ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ တဲႏနေင်ႏ ၁၃၅၀-ဗာႏ၊ ဗꩻလွေꩻ ၁၃၆၀-အနေင်ႏတဆီနဝ်ꩻ အုံချꩻလိတ် ကျောင်ꩻဇာတိကာရာမ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ၊ တဲႏနေင်ႏ ၁၃၆၁-ဗꩻလွေꩻ နေင်ႏ ၁၃၆၉-ဗာႏ၊ ၉-နေင်ႏနဝ်ꩻ သဲင်ႏဆိုႏချာဝါႏ ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏ၊ စုစုခြွဉ်း ၁၉-နေင်ႏယိုနဝ်ꩻ ဖြေꩻထွားနက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း စွုမ်ႏလာလာသွူ။ ကဖြေꩻထွားနွောင်ꩻ စွုမ်ႏလာလာနဝ်ꩻ ထင်ႏဖြေꩻတွိုႏ အွိုးတောင်ႏကီꩻမွေးတဝ်း၊ အွဉ်ႏလိတ်အုပ်ငါးဆဲင်ႏသားဟိုပုံꩻ ဖြေꩻဖေႏပါတွော့ꩻ ထူႏသွုပ်ဗော့ꩻ လိတ်အုပ်ငါးဆဲင်ႏသားထျꩻ ဟိုပုံꩻကိုလွုမ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေ ကဖြေꩻထွားဗာႏ နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း စွုမ်ႏလာလာနဝ်ꩻ နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်းနဝ်ꩻ လိတ်အုပ်လဲ့ဒွုန်၊ အခန်ꩻကဏ္ဍမျိုꩻလဲ့စွုမ်ႏ၊ ခွန်ကုဝေ ကကျွိုက်ဒါႏ ကဝါႏသနာႏဒါႏ အခန်ꩻကဏ္ဍဖုံႏ ပါအာတဲင် ခွန်ကုဝေ ဖြေꩻထွားဗာႏစွုမ်ႏလာလာသွူ။ ခွန်ကုဝေ ကကျွိုက်ဒါႏ အခန်ꩻကဏ္ဍဖုံႏနဝ်ꩻ အနောက်တိုင်း တသီႏပညာႏကဏ္ဍ၊ တိုင်းရင်းတသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏကဏ္ဍ၊ အဂ္ဂိရတ်ကဏ္ဍ၊ ပရလောကကဏ္ဍ၊ ဂါႏထာႏမန္တန်ႏကဏ္ဍ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ တဲမ်းသော့ꩻဗာႏဖို နီသိုမ်လဲင်ႏသွူ။
အွိုးခꩻတလဲင်ႏနဝ်ꩻ မြောင်းမြမောင်ယဉ်တင့် မော့ꩻခွဲးဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ တိုင်းရင်းတသီႏဆရာႏ စက်ြာမင်းတသီႏတွိုက် ဆရာမြင့် ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ပါခန်းတွမ်ႏတသီႏနယ်ꩻ တနယ်ꩻသွူ။ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ "အစာအိမ်အားဆေးနည်း"အမဉ်ꩻအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အကျိုꩻဟော်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ဒွေါင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အဆာႏခြုံ (အစာအိမ်)ရောႏဂါႏမန်ႏသမျနဝ်ꩻ ဟဝ်နွောင်ꩻအီ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏထွားတသီႏနယ်ꩻကို ကပါဒါႏ ဘယတသီမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အလွိုးတဲ့ꩻတွမ်ႏခွန်ကုဝေ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စုဖောႏအံႏစံꩻခန်း ဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။ တသီႏစုခြွဉ်းအရသာႏနဝ်ꩻ လိုမ်ꩻဗွောင်ဆိုမ်ခါႏနွိုးသွူ။ အံႏဒဲဉ်ထွူပေါႏအံႏလွဉ်ꩻနဝ်ꩻ တလီꩻကေႏ၊ ဆာႏကေႏတဲင် အံႏအွီႏဗေင်ႏအွီႏသွူ။ ဖောႏထွိုင်ႏထွူနဝ်ꩻ ဒုံကို ဖူးဝေးပိုလီꩻ အဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်ꩻ မီႏလွဉ်ခြင်ꩻဒါႏ နုဲင်းယိုနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မီႏလွဉ်ရီဒါႏတသီႏလဲ့ ရော့ꩻဖေႏဗဲင်းနေးလဲ့ ဖေႏဗဲင်း၊ ရော့ꩻစာနေးလဲ့ စာဖေႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻကအံႏအံႏဗာႏနဝ်ꩻ တလီꩻကေႏ၊ ဆာႏကေႏမွေး၊ အံႏဒဲဉ်အွီႏမွေး ရိုꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻတဟေထာꩻ စင်းအံႏတဝ်းတသီႏ ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတွော့ꩻ ထွိုင်ႏအံႏခွန်ကုဝေတသီႏယို နီသိုမ်လဲင်ႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ထိုꩻစွဉ်ႏ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟဝ်နွောင်ꩻဒျာႏရင်ꩻ၊ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ထာꩻတဟေကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ တလီꩻတဖူꩻခွꩻ၊ (အဆုတ်အအေးမိ)တွော့ꩻ တဟေကဲန်းအာအာတဲင် မီႏအံႏတသီႏယိုနဝ်ꩻ တလီꩻတဖꩻလိုမ်ꩻလွဉ်ယင်း၊ အခွꩻအလျား ဖြောင်လွက်ညီႏလွဉ်ယင်းတဲင် ဟဝ်နွောင်ꩻဒျာႏရင်ꩻသွူ။ ဝင်ꩻကအဝ်ႏဖောႏစာဒါႏ တသီႏတဟေမန်ႏသမျနဝ်ꩻ အရသာႏနွိုးဆိုမ်လိုမ်ꩻဗွောင်လွဉ်းလွဉ်းသွူ။
တသီႏယိုနဝ်ꩻ အံႏလဲ့ယိုꩻတဲင် ခွန်ကုဝေ တအွဉ်ႏပျတ်တဝ်း၊ ပေါႏလို့လို့လဲ့ ဖောႏခွုန်ꩻယင်းစွဉ်ႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၇၀-ဗွေ၊ နေင်ႏနာဒဲဉ်ဟားလာကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်တောင်ꩻ ဟဲ့ꩻလင်ꩻအုံနောင်တောင်ꩻတွော့ꩻ နာႏဗွေႏဗွန်ငဝ်း၊ ဗွေႏဗွန်ကစီႏစဲဉ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏဖေႏအတွိုင်ꩻ နာႏလွဉ်ꩻသွူတွော့ꩻ လင်ꩻအုံခန်းဒျာႏ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻထျꩻသွူ။ အုံကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻထျꩻငါဒွမ် ထွိုင်ႏလꩻလစ်ꩻငတ်ꩻလာ၊ အွိုးခꩻတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျွꩻသဲင်ꩻလယ်ႏခန်းလံး၊ အုံဒေါ့ꩻရီလွဝင်ꩻ ထွိုင်ႏညတဆင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ရီခန်း တသီႏဟို့ꩻဗွေတဲင် ခွန်ကုဝေ ကပ်ခန်းတသီႏယိုသွူ။ ဗွေႏဗွန်ထွိုင်ႏသုံꩻစံꩻတသီႏနဝ်ꩻ "တသီႏယိုအရသာႏဟဝ်ငါႏ၊ အံႏလဲ့ယိုꩻ၊ ဖောႏအာအာ ဖောႏပါစာတာႏဟုဲင်း"ဗွေႏဗွန်ဖေႏထွူ အကျံႏအဉာဏ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏခါꩻပါခန်း ဖောႏအီတသီႏတာႏ ရွဉ်သိုမ်သောင်ꩻသွူ။ တသီႏယိုလဲ့ ဖန်ဖေႏပါအမဉ်ꩻ "ဆင်ဗွာရတနာႏ တသီႏဆာႏကေႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ လိုꩻကျဖျော်ဒါႏ ဗွေႏဗွန်ထျꩻယို အလွိုးမီႏအဝ်ႏလိုႏ၊ အလွိုးမီႏတဲ့ꩻလဲ့ ဗွေႏဗွန်ဒေါ့ꩻနယ် အွဉ်ႏသဲင်ꩻဖြေꩻအံႏတသီႏ ခွန်ကုဝေထျꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေသီးလံးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွောင်ပါဆဲင်ႏ၊ တသီႏပိန္တော်ꩻ၊ တသီႏအင်္ဂလေက်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအွဉ်ႏပါတဲင် လိုꩻရပ်ကွက်ကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏတဟွိုတဟဲ့ꩻ၊ နမ်းခိုးနမ်းလျားလဲ့ ကုဲင်းလွဉ်ဖြေꩻတသီႏ ခွန်ကုဝေဆဲင်ႏသွူ။ ခွန်ကုဝေ ကဖောႏဒါႏ တသီႏယိုလဲ့ ပေါႏလိုႏအပ်နဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ အဝ်ႏစာဖေႏပါသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဗွေႏဗွန်တပဲ့ꩻ ကျောင်ꩻသားမူႏခိုဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဒုံသားရပ်သားဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဟို့ꩻဗွေဟို့ꩻအွောင်ႏ၊ ဟို့ꩻထိုꩻဟို့ꩻခြေ့ဖုံႏ၊ အံႏတအွီႏတဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းဖြေꩻအံႏ ခွန်ကုဝေ တသီႏယိုနေနေသွူ။
ခွန်ကုဝေ တသီႏဆာႏကေႏယိုနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ တဲမ်းတွမ်ႏအကျိုꩻဟော်ꩻ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ၊ မန်းဘာႏသာႏတွော့ꩻ တွယ်ႏနျꩻကူꩻတွမ်ႏ ကွန်ပျူတာ အဝ်ႏသော့ꩻအလွမ်ကိုတွော့ꩻ လိုꩻကွဲးသေအာအာ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဒေါ့ꩻနယ်တေားတေား၊ ခြုဲင်းနယ်တေား ဖဉ်းရာꩻ၊ မွိုတ်ရာꩻဖုံႏတွော့ꩻ ယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻကထူႏစာတေားလဲ့ အဝ်ႏလဲန်းနီသိုမ်ဖြာꩻသွူ။ လိုꩻထွိုင်ႏကွဲးအံႏအာအာနဝ်ꩻ တသီႏအစွန်ꩻသတ္တိယို ကွဲးသေစဲင်းစဲင်း၊ ကွဲးသေအာအာသွူ။ ပါꩻမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ "ဖါဖြားတသီႏနဝ်ꩻ အံႏသေႏသေႏ တလꩻတဝ်း၊ ပေါႏအံႏသေႏသေႏနဝ်ꩻ အံႏဒဲန်အွီႏလွောန်ꩻထာꩻ ဒဲန်လို့အာလွောန်ꩻငါႏ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပိုဖါတဖြာꩻနဝ်ꩻ "ဖါဖြားတသီႏ ဆင်ဗွာရတနာႏ တသီႏဆာႏကေႏနဝ်ꩻ လိုꩻမူႏမီႏယပ် သွီႏငုတ်ဖုံႏလဲ့ ဟဝ်ပါသွူ။ ခွေသွဉ်းလိုꩻမူႏဖြားနဝ်ꩻ သွီႏလွောန်တဝ်း (၃)လာတဲင် ထွိုင်ႏအံႏဖါဖြားတသီႏယို ထွိုင်ႏလို့ ၂-လောမ်နဝ်ꩻ လွောန်ခွုန်ꩻယင်းစွောန်ႏသွူ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သက်ငတ်ꩻဆီရပ် ပါꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ "ခွေနဝ်ꩻ အုံထွိုင်ႏအုံလင်ꩻ ထွူႏထွူႏထာႏထာႏ၊ တရွော့ꩻတရꩻ ဆွော့ꩻဆွော့ꩻဆꩻဆꩻတဲင် ထွိုင်ႏအံႏဖါဖြားတသီႏ ဆင်ဗွာရတနာႏ တသီႏဆာႏကေႏနဝ်ꩻ အုံထာꩻဟမ်းပေါင်းဖွီခွုန်ꩻ၊ အံႏလဲ့အွီႏ၊ ဗေင်ႏလဲ့အွီႏပိုႏသနယ်"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သျင်ႏပေႏကျောင်ꩻလဲင်းခါႏတပါꩻနဝ်ꩻ အောင်ႏလစ်ꩻတန်ꩻဒုံကိုတဲင် အီႏသွဉ်သွုပ်ငတ်ꩻတန်ꩻတာႏ လင်ꩻအုံခန်း ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻသွူ။ အုံနောင်တောင်ꩻ လꩻတလာရပ်နဝ်ꩻ သဲင်ꩻတခွန်ꩻထာꩻတွော့ꩻ အမွိုးလင်ꩻပသာယင်းသွူ။ ဖျော်သဲင်ꩻ ခွန်ကုဝေလံးတွော့ꩻ အမွိုးနဝ်ꩻ "ခွေသွဉ်းပိုဗွေႏသျင်ႏနဝ်ꩻ အရိုꩻဟို့ꩻထိုꩻခေ့ꩻထာꩻ စွုမ်ႏဟာဟာတဲ့၊ လွေꩻခေ့ꩻတအိန်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻသွꩻလꩻတဝ်းတွော့ꩻ ငမ်းငါႏထာꩻတဲ့၊ ဖါဖြားတသီႏဟို့ꩻပိတ်မီႏအဝ်ႏလဲ့ ဖေႏအံႏဗဲင်းမွိုင်"ခြုဲင်းနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ခွန်ကုဝေ ထွိုင်ႏရီထွားဗွေႏသျင်ႏနဝ်ꩻ "အံႏဒဲန်လဲ့ ပေါ်ꩻအွီႏတဝ်း၊ ဟို့ꩻဗွေထွူတဲင် ပေါႏမွူးလွဲးလဲ့ ဟို့ꩻသင်ႏဒုက်ဒုက်ဒက်ဒက်တွော့ꩻ ပေါႏထာꩻခေ့ꩻလဲ့ အေႏခေ့ꩻထာꩻ တနီꩻနီသိုမ်လဲင်ႏ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွန်ကုဝေ ဖေႏအံႏခန်း တသီႏဆာႏကေႏသွူ။ တလောမ်တန်ꩻလို့တဝ်း အံႏဗာႏသိုမ်လဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ဖျော်သဲင်ꩻလံးတွော့ꩻ ခွန်ကုဝေထွိုင်ႏရီထွားနဝ်ꩻ "အံႏဒဲန်အွီႏလဲန်း၊ အေႏခေ့ꩻတဝ်းဒွုမ်ထာꩻ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးခꩻတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်တောင်ꩻကျောင်ꩻကို မန်းခမ်းတခမ်းလုမ်း ဘ/ကညီႏလာႏခံႏအဝ်ႏတဲင် ဗွေႏဗွန်ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻထျꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွဉ်ထွားကို မာꩻကိုဝေယျာဝစ္စသွူ။ ခꩻတနီꩻ မွူးလွဲး ၂-နားရီႏရပ်နဝ်ꩻ ဖျော်သဲင်ꩻလံးတဲင် "မဟာနီꩻ အံႏမာႏထာꩻမုဲင်ꩻမကောင် ဟို့ꩻလွေꩻ ၇-၈ လဲင်ႏလဲန်း၊ အွန်းအန်းနေးစွဉ်ႏလိုꩻယို ဖြားထွက်တသီႏအဲန်ထဝ်းနဲ့" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေကပ်ခန်းတသီႏ ဆင်ဗွာရတနာႏ တသီႏဆာႏကေႏသွူ။ နုဲင်းတရူꩻနီꩻနဝ်ꩻ ဖျော်သဲင်ꩻတဲင် "ဟို့ꩻထိုꩻဟဝ်လဲန်းနဲ့ဗွေႏ"ထွိုင်ႏရီနဝ်ꩻ "ဟဝ်လဲန်းတကာႏ၊ အံႏဗာႏ ၂-လဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ဟဝ်ခန်းဒျာႏ တသီႏတလွမ်လဲ့ တလို့တဝ်း၊ ဗဲင်းအံႏဖဒျာႏဝင်ꩻ ယဟန်ႏ"ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻဖြားကိန်ꩻတုံတဖြာꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻပသာသွဉ်တန်ꩻသား နောင်တောင်ꩻတဲင် ဟို့ꩻဗွေတအွောင်ႏတွော့ꩻ ဖြေꩻအံႏခန်း ခွန်ကုဝေ တသီႏဆာႏကေႏ တလွမ်သွူ။ ထွိုင်ႏအီႏသဲင်ꩻနဝ်ꩻ တသီႏဟဝ်ငါႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖြေꩻသဲင်ꩻစွဉ်ႏ ရွဉ်ငတ်ꩻရေင်တာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေ တသီႏဆာႏကေႏနဝ်ꩻ လွမ်သော့ꩻအယာႏခဉ်ႏ ၁ိ-တဲင် တလွမ် စာ ၂၀ဝိ-သွူ။ တလွမ်နဝ်ꩻ အံႏဗာႏဒျာႏ ၇-၈လဲင်ႏသွူ။
ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ကဟွုန်ချာဗာႏ ဆင်ဗွာရတနာႏ တသီႏဆာႏကေႏ အကျောင်ꩻခရာႏ ယဟူးယဟန်ႏသွူ။ လိုꩻကျောင်ꩻလိုꩻလံး ပါမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း သꩻမီႏဝင်ႏစာꩻဒါႏ၊ မီႏမဲန်အံႏစံꩻဒါႏ၊ မီႏမဲန်ဖေႏအံႏဒါႏ၊ ဖောႏစာဒါႏနဝ်ꩻ အဖောႏထွူလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏသေႏသေႏ၊ မီႏမဲန်လꩻအနယ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဖေႏဒျာႏသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသား တသီႏနယ်ꩻတနယ်ꩻတဲင် ခွန်ကုဝေ ထောင်လွူꩻလေ့လာ၊ ဖောႏစာဖောႏအံႏတွော့ꩻ ကဟွုန်ဗာႏ၊ ကမော့ꩻဗာႏ တသီႏဟဝ်အကျောင်ꩻခရာႏ ယဟူးယဟန်ႏ တဲမ်းခြုဲင်းနယ်ဗာႏ ကေားဝါႏသနာႏသားသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဥပါႏသကာႏငတ်ꩻရျာꩻ
"ဂဝေသီသုတ် (ဥပါႏသကာႏငတ်ꩻရျာꩻ ထွာရဟန္တာႏ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏဖုံႏ ကျွꩻလွေꩻကောသလခမ်း၊ တွိုႏလွေꩻ အင်းချင်းတခြာတန်ကို၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ငပယွုမ်းထာꩻ၊ ဗွေႏအာနန္တာႏရီ- "နီဗွေႏဘုရာꩻ ကငပယွုမ်းထာꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ" "အာႏနန္တာႏဟွေး- ယိုကိုရပ်နဝ်ꩻ မော့ꩻလဲင်ႏစခါ ထွာဖိုဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻ၊ တခြိုꩻစွုမ်ႏ၊ လိုꩻခြွေအာ၊ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ လိုꩻကွုန်ꩻတန်၊ ဗွေႏဘုရာꩻကဿပနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသွုံꩻဝေင်ꩻကိုယိုသွူ။ အတွင်ꩻမော့ꩻနဝ်ꩻခါ ကမဉ်ꩻဒါႏ တကာႏ'ဂဝေသီ'နဝ်ꩻအွဉ်ငါ ထွာဥပါႏသကာႏစွိုꩻ လိုꩻအဝ်ႏငတ်ꩻရျာꩻ၊ စစနဝ်ꩻနဝ်ꩻတဲး အကျင်ꩻတပေါႏခြေင်းငါႏတဝ်း၊ တကာႏဂဝေသီနဝ်ꩻ ယူႏနုဲင်းယို 'ခွေနဝ်ꩻ ထွာဝင်ꩻအတန်၊ အွဉ်ဝင်ꩻတဲင် သီႏလမဲဉ်ႏအောဝ်ႏလဲဉ်းဝင်ꩻမꩻယံ၊ ခွေအီႏကျင်ꩻယံယံကမꩻ'ချꩻသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကျင်ꩻမွေးနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဂဝေသီကျင်ꩻလွိုတော 'ဗြဟ္မစရိယသိက္ခာႏပုဒ်'၊ သျောင်ႏညာꩻထိုꩻ မူႏခိုကိစ္စ(မေထုနအမုꩻ)၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ သျောင်ႏနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဂဝေသီကျင်ꩻလွိုတော 'ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာႏပုဒ်'၊ မွူးခွယ်မာꩻငါ ခံႏအံႏတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ မွူးခွယ်မာꩻငါ အံႏတာတောဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ။ ဂဝေသီကျင်ꩻလွိုတော 'ခံႏအံႏတနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻ'၊ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ အံႏတနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻနေနေ၊ အဆရာႏဂဝေသီ ကျင်ꩻလွိုနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ အလိုꩻဖုံႏ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻကျင်ꩻလွဉ်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ- ဥပါႏသကာႏဂဝေသီနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻကဿပ၊ ကွီဗုဲင်သျင်ႏ၊ ကွီခံႏစင်ꩻ၊ ထွာစင်ꩻထွူတွော့ꩻ လွေꩻအုံထာꩻယေန်ယေန်ကို တပါꩻဒျာႏ၊ အားထွုတ်မွေး ဝိဿပနာႏတရာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻမွေး ဘာႏဝနာႏတဲင် ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အလိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ယူႏနုဲင်းယို- 'နီဆရာႏဂဝေသီနဝ်ꩻ ကျင်ꩻလွိုနီသီႏလ၊ နီကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝွေꩻဗွေႏ၊ ကျင်ꩻလွိုနီဗြဟ္မစရိယ၊ နီကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝွေꩻဗွေႏ၊ ကျင်ꩻလွိုနီ မွူးခွယ်အံႏတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ နီကျင်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ ဝွေꩻဗွေႏအံႏ တနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻ၊ နီတဲ့ အံႏနုဲင်းနုဲင်း တနီꩻတတာႏလွုမ်ꩻ။ ယိုခါနဝ်ꩻ- ဗွေႏဂဝေသီ နီဆရာႏဗုဲင်သျင်ႏ၊ ခံႏစင်ꩻ အားထွုတ်လဲဉ်းတရာꩻ၊ 'ယိုတဲ့ နီမာꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းမꩻ'ချꩻသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် အလိုꩻဖုံႏတဲ့ ဗုဲင်နုဲင်းနုဲင်းသျင်ႏ၊ ထင်ႏနုဲင်းနုဲင်းစင်ꩻ၊ အားထွုတ်နုဲင်းနုဲင်းတရာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻနုဲင်းနုဲင်း ဝိပဿနာႏတွော့ꩻ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့စွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန္တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အာႏနန္တာႏဟွေး- သီတဲ့ ကျင်ꩻထင်ႏတရန်းထွူတရန်း ဖေႏကထွာခန်း ရဟန္တာႏ၊ ကျင်ꩻဗာႏနုဲင်းဝွေꩻသီးနောဝ်ꩻနော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဂဝေသီသုတ်)
ပအိုဝ်ႏလိတ်တဲမ်းဆရာႏအစွိုꩻ
"ပအိုဝ်ႏလိတ်တဲမ်းဆရာႏအစွိုꩻ လိုႏလွောင်ႏဗူႏငါႏလဲဉ်း" လိတ်လုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ နီလိုꩻဖဝအဟောဝ်တွမ်ႏအကုဲင်ယို မာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏနွောင်ꩻ ထွာနွောင်ꩻသွူ၊ လိတ်လုဲင်ꩻထင်ႏထိုမꩻ လိုꩻမျိုꩻလဲ့ တာင်ႏတယ်ႏ၊ ထာင်ႏထိုသွူ၊ ထွားဗွော့ꩻခေတ်ယိုခါကတိုꩻတက်ငါႏ ဆိုဗီယဲစ်ခမ်း၊ အမေရိကန်ႏခမ်း၊ ဂျပန်ခမ်း၊ စစွဉ်ႏခမ်းလာင်(နုဲင်ႏငံႏချာꩻ)ဖုံႏသူꩻနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏထူႏရေꩻငါႏ ပညာႏရေꩻ လိတ်လုဲင်ꩻဖဲ့ꩻ၊ သွဉ်လွဝါင်ꩻ၊ တဲမ်းလွဝါင်ꩻ၊ ဖတ်လွဝါင်ꩻ၊ ထွတ်ထေလွဝါင်ꩻသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းသားထီသားထံꩻသာꩻ လူထုဖုံႏနောဝ်ꩻ မဲ့လေနားဗွောင်၊ ထာꩻသေလုဲင်း၊ ဗဟုသုတပညာႏ တိုꩻပွါꩻလွငါႏဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
မီႏထွားချာယာင်း မန်းခမ်း ယိုခါလဲ့ မဲင်ꩻ(မွန်)၊ မန်း၊ စောက်ꩻ၊ ဖြောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏရေꩻလွငါႏဝါင်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻဖဲ့ꩻ၊ တယ်ႏစွဉ်ႏအွိုးစခါလွဉ် တွိုႏယိုခါနောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးလိုꩻမျိုꩻ ရာႏဇဝါင်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိတ်လုံး(ကျောက်စာတဲ့နောဝ်ꩻ ထာင်ႏသျာꩻစဲင်းစဲင်း၊ တိဉ်ႏတိဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်အောဝ်ႏတွိုႏ ယိုခါနောဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်လုဲင်ꩻအကျောင်ꩻခရာႏနောဝ်ꩻ ပြယ်ႏထောင်ႏစုမြန်မာခမ်းထီဥက္ကဋ္ဌတန်၊ ဦးနေဝင်း)အွဉ်ႏနယ်ခါꩻတဖူꩻငေါဝ်း မိန်းခွန်းနုဲင်းယို- "လူမျိုးတိုင်းမှာ အဲဒီလူမျိုးရဲ့ စာပေဟာ ဒီလူမျိုးရဲ့ အသက်ဝိညာဉ်ပဲဖြစ်တယ်၊ စာပေတိုးတက်မှ ဒီစာပေက အကူအညီပေးလို့ ဒီစာပေကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် စာပေဆီက အကူအညီရပြီးတော့ မျက်စိပွင့်လာတဲ့အတွက် အဲဒီလူမျိုးဟာ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ် သုံးတတ်တယ်၊ ဒါကြောင့် စောစောက ကျွန်တော်ပြောခဲ့တဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်သုံးပါဆိုတဲ့နေရာမှာ လေ့လာဖို့လိုတယ်၊ လေ့လာတဲ့နေရာမှာ အထောက်အကူလိုလာသလဲ၊ စာပေလိုလာတယ်"။
ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ အညမညအမျိုꩻ အောဝ်ႏအုံဒေါင်လို့ဝါင်ꩻသွူ၊ မီႏတဒါႏတောဝ်းလိတ်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဒါႏထွူလိတ်တဲ့ မီႏတဟော်ꩻဖတ်ထွားအာအာတောဝ်းလိတ်နောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻရေꩻသꩻဓာတ် ပနဲဉ်ႏညမ်းသွူ၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ထာꩻဝွေႏဖန်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ထာꩻထီႏဆွာꩻထာꩻသေလုဲင်းတဲ့နောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻခြေားသွူ၊ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻ၊ သꩻရက်ခမ်းထီ၊ သꩻရက်အမျိုꩻသာꩻ ဆေ့ꩻဆဲဉ်ႏသွူ၊ ဇာႏတိခွိုꩻသွီႏယာႏ၊ ဇာႏတိမာန်ႏ ဆေ့ꩻခြောသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ မန်းခမ်းယို အွိုးနောဝ်ꩻခါ ခမ်ႏဗာႏဝါင်ꩻသွဉ်း (ကိုလိုနီ)နယ်ႏခြဲ့ꩻသီးစူဆꩻလ အနိန်ႏပေါင်ꩻတရျာꩻ(၁၀၀)ဗွော့ꩻဗွော့ꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိတ်လုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ အစွန်ꩻသတ္တိထာင်ငါႏ၊ စူခွုမ်(လက်နက်)တမျိုꩻတန်ရိုꩻဗာႏစီးနောဝ်ꩻ၊ ခါးလားမန်းခမ်းကလꩻ လွတ်လပ်ရေꩻအခါႏလယ်ႏ၊ နယ်ႏခြဲ့ꩻလွိုဆန်ရေꩻ၊ ဖျတ်ဆစ်တောႏလန်ႏရေꩻတွမ်ႏ အမျိုꩻသာꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻယံကအောင်ႏမျင်ႏလꩻနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻစူခွုမ်(လက်နက်)ယိုလဲ့ပါဝါင်ႏသော့ꩻ အဓိက အခန်ꩻကဏ္ဍနေနေ၊ လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏတွမ်ႏ လိတ်တဲမ်းဆရာႏဖုံႏ၊ ထူႏတွမ်ႏထီသား ထံꩻသာꩻ လူထုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထာꩻထီႏထာꩻသေမွေးမဲဉ်ႏလွဉ်၊ လွောင်ႏဗူႏရေꩻအောဝ်ႏလွဉ် ခွိုꩻအမျိုꩻသာꩻယဉ်ႏငဲးရေꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻလွဉ်၊ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻ ဇာႏတိသွီႏသား ဇာႏတိမာန်ႏအောဝ်ႏလွဉ်၊ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ၊ အခေါဝ်ခေါဝ်၊ အမျိုꩻမျိုꩻအာႏတလာထင်ႏလွဉ်၊ သန်လွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
ဖြားကံ
သီမား
ဖြားကံ(ဦးကံ) သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၈၅ ဗာႏ ဇွန်လုဲင်လာ(၁၃)နီꩻတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ လမ်းကို နဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်တဲမ်းဆရာႏအစွိုꩻ
ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ နီလိုꩻသီးဘဝ အဟောဝ်တွမ်ႏအကုဲင်ယို ကမာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏနွောင်ꩻ၊ ထွာနွောင်ꩻအီနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻစူခွုမ်(စာပေလက်နက်)ကရိုꩻဒါႏ လိတ်တဲမ်းဆရာႏသီး ကလောင်ကံတာသိုနောဝ်ꩻလဲ့ပါ ဝါင်ႏသော့ꩻတကဏ္ဍရိုꩻဗာႏပီးနောဝ်ꩻနော၊ နောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းထီဖေႏကတိဉ်ႏတိုꩻတက်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻဖေႏကတိုꩻတက်တဲ့နောဝ်ꩻ ဖေႏကတိဉ်ႏခွေါင်ညညတဲ့နောဝ်ꩻ ထူႏရေꩻသောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻဗာႏလိတ်လုဲင်ꩻဖဲ့ꩻသွူ။ ခါးလားမြန်မာခမ်းကလꩻလွတ်လပ်ရေꩻ-မန်းသီးလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထီႏသေလိတ်လုဲင်ꩻ၊ အစွန်ꩻသတ္တိꩻနောဝ်ꩻ ထာင်တရုဲင်ငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ နိန်ႏ ၁၃၀၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာလောင်း(၂)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်္လာႏနောဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻ၊ ကျန်ႏမာႏရေꩻ၊ စီပျဉ်သာယာရေꩻဌာႏန၊ ဝွန်ႏတန်၊ အစီꩻအဝွေꩻခန်းမကို၊ တွိုင်ႏပါင်ႏဆွေꩻနွေꩻလို့ဝါင်ꩻအလꩻ ဒဲဉ်စိန်လာဆန်ꩻတနီꩻ (နတ်တော်လဆန်း ၁-ရက်နေ့)နောဝ်ꩻသွူ၊ တဲႏစနိန်ႏ ၁၃၀၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စိန်လာဆန်ꩻတနီꩻမာꩻငါနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးမန်းလိုꩻမျိုꩻမာꩻလွေꩻ (စာဆိုတော်နေ့)ပွယ်ꩻသဘင်ႏ၊ အစဲဉ်ႏအဆက်တကုဲင်တောဝ်း၊ မာꩻလွေꩻစွုမ်ႏနိန်ႏနိန်ႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ဝွေꩻသီးကအွဉ်ႏဗာႏ၊ သတ်မတ်ဗာႏ (စာဆိုတော်နေ့)ပွယ်ꩻသဘင်ႏ၊ အင်းမိုးရေးရွယ်ႏချက် အအဲဉ်ႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻနုဲင်းယို- "ကလောင်သွားသည် ဓားသွားထက် ထက်၏"တွမ်ႏ "အလိမ္မာစာမှာရှိသည်"နောဝ်ꩻသွူ။
ဖြောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလဲ့ (စာဆိုတော်နေ့)နောဝ်ꩻအောဝ်ႏသွူ၊ နီပအိုဝ်ႏလဲ့ လိတ်တဲမ်းဆရာႏစခါ ပွိုင်းလဲင်ႏအောဝ်ႏဒျာႏနေနေ၊ အွဉ်ႏတဖိန်ꩻတောဝ်း ဝွေꩻဗွေႏသီးဂုဏ်ႏကေꩻဇူꩻတဲ့ မွေးမွေး၊ ဂုဏ်ႏပျုအံႏဖြာႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးထာꩻမာꩻလဲ့ မွေးမွေး၊ ခွိုင်းယိုမာꩻငါ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယံကထင်ႏထိုပိုႏထဲင်းလဲ့မွေး၊ မီႏအွဉ်ႏလွေꩻပအိုဝ်ႏ(စာဆိုတော်နေ့)နောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏနဲ့ꩻ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏမိဉ်ꩻကကျောႏကျာႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဆရာႏကထွာဒါႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ (မွိုင်ꩻပျိုꩻ)ဗွေႏဆရာႏတောႏနောင်ဟဲင်း)၊ မော်ပုညလုံး(ပါင်ပွံ)၊ ဗွေႏစာင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ(ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်)၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဗွေႏသီး ယိုအတ္တုပ္ပတ္တိနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏထောင်ထွေ လေ့လာချာငါႏ၊ လိုႏစုရွမ်ဟောဝ်သေꩻခါꩻငါႏသွူ။ နိန်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ နိုဝဲင်ဘာလာ(၂၆)နီꩻနောဝ်ꩻ မန်းခမ်းဖွမ်းလွောင်ႏဗူႏလွေꩻ "မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း"သွူ၊ ရေႏရွယ်ႏချက်အအဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ- "အမှောင်ခွင်း၍ အလင်းဆောင်အံ့"နောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း ထာင်ႏတွိုႏယင်း နိန်ႏ ၁၉၈၀-ဗာႏ၊ လာပြီလာ(၅)နီꩻနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငန်ႏတောႏ အစိုႏရအွဉ်ကတူႏ ဆꩻငါတဲင် လွောင်ႏဗူႏယင်း "စာပေလုပ်သားအဖွဲ့"နောဝ်ꩻသွူ၊ ရေႏရွယ်ႏချက်နောဝ်ꩻနုဲင်းယို- ကရိုꩻဒါႏ အင်းရေႏရွယ်ႏချက်တွမ်ႏ ထာꩻမာꩻ(လုပ်ငန်းစဉ်၃ချက်) နောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏပါသွူ၊ နေးထူႏတွမ်ႏ ရေႏရွယ်ႏချက်ဆꩻကီနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻတဲင် "စာပေလုပ်သားအဖွဲ့"သီး အဓိက အီႏမာꩻလွေꩻဗာႏထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ- - လုပ်သားပြည်သူ အကျိုးပြုစာပေထွန်းကားရေး- - အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး- - လူငယ်နှင့်ကလေးများ အထွေထွေ ဗဟုသုတတိုးပွါးရေး- - တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေး- - မမှန်ကန်သော့ လုပ်ရပ်များ လျော့ပါးရေး- စစွဉ်ႏထာꩻမာꩻ အချက်ဖုံႏယို အဓိကကအီႏမာꩻလွေꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဇမ္ဗူသီရိ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဇမ္ဗူသီရိ (မန်း: ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Zabuthiri Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ပိဉ်းမနားခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀၉,၃၃၄ ဖြာꩻသွူ။
မျန်မာခမ်းထီကိုရပ်ကွက်ဖုံႏ
ရပ်ကွက် ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) ဟံႏနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ အရန်း စတုတ္ထ ကိုသွူ ။ တတိယအရန်းကထွာဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဖုံႏ ခလ့ အရန်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ အရန်းကိုသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏ လာဒီဇင်ဘာ စရင်ꩻအလꩻ မန်းခမ်း ကိုယို ရပ်ကွက်ခြွဉ်း အဝ်ႏ ၃,၄၇၀ သွူ။ ရပ်ကွက် ဖုံႏယို အရန်ႏဗွုန်ပီဒျာႏ ဒုံႏတွမ်ႏ အွိုင်ႏ အရန်ႏသွူ ။
တွိုင်ꩻဒေႏသတန် ၊ ခမ်းနယ်ႏ
S/R P-code … State/Region_Name_Eng
MMR001…	Kachin
MMR002…	Kayah
MMR003…	Kayin
MMR004…	Chin
MMR005…	Sagaing
MMR006…	Tanintharyi
MMR007…	Bago (East)
MMR008…	Bago (West)
MMR009…	Magway
MMR010…	Mandalay
MMR011…	Mon
MMR012…	Rakhine
MMR013…	Yangon
MMR014…	Shan (South)
MMR015…	Shan (North)
MMR016…	Shan (East)
MMR017…	Ayeyarwady
MMR018…	Nay Pyi Taw
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမတ်တယာ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမတ်တယာ (မန်း: မတ္တရာမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Madaya Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အောင်မေတာသန်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမတ်တယာကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမတ်တယာယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဖျာပုံခရဲင်ႏ
ဖျာပုံခရဲင်ႏ (ဖျာပုံခရိုင်) (Pyapon District) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ငွါကြွန်(မြစ်ဝကျွန်းပေါ်)ဒေႏသ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဖျာပုံ ကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏ) အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖျာပုံခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသထွုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသထွုံႏ (အဲင်းကလေတ်: Thaton Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ သထွုံႏခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသထွုံႏ ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏသထွုံႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻသထွုံႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻသုဝဏ္ဏဝတီႏ အဝ်ႏနီဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မိဉ်းဗူးခရဲင်ႏ
မိဉ်းဗူးခရဲင်ႏ (မင်းဘူးခရိုင်) (Minbu District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို အဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမိဉ်းဗူး ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
မိဉ်းဗူးခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻ
ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻ (Earth Day) အထိန်ꩻအမုဲင်နီꩻယို စွုမ်ႏနေင်ႏ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻလွ ဧပီလာ ၂၂ နီꩻကိုသွူ။ အနီꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအဝ်ႏမာꩻလွေꩻဖေႏ ဆဲင်ႏတကမ္ဘာႏလွုမ်းအနေႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻရဲးကမ်း သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻတာႏ စွဲးကမ်းရေꩻ ဖေႏပညာႏအွဉ်ႏနယ်ပွယ်ꩻဖုံႏသွူ။ အရီးသွတ်ꩻပထမလဲင်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻ အထိန်ꩻအမုဲင်နီꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻစလွေꩻနွောင်ꩻခန်း ၁၉၇၀ ဗာႏ ဧပီလာ ၂၂ နီꩻ ကိုတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻကွန်ယဲတ်စွိုꩻ(EARTHDAY.ORG / Earth Day Network) အွဉ်ဟိုတဲင် အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ ခမ်းထီပေါင်ꩻ ၁၉၃ ခမ်းကို တောမ်ႏလိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁ ဗီလီယံ (သန်း ၁၀၀၀)ဖြာꩻရပ် အဝ်ႏနွို့ပါရဝ်းညီꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကအဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏ ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻသား ဂျွန်မက်ကော်နယ်(John McConnell) နဝ်ꩻ ယံကမာꩻနွောင်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏ ကေꩻဇူꩻတရာꩻဖုံႏ အထိန်ꩻအမုဲင် မွူးနီꩻတနီꩻတာႏ ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ဒင်ႏသွင်ꩻလွေꩻခန်း ကွီကော့ꩻချက်(အဆို) ၁၉၆၉ ဗာႏ ဝေင်ꩻသန်ဖရန်သိစ်သကို ကို ကမာꩻဒါႏ ယူနဲတ်သကို ညီႏလာႏခံႏ(ကွန်ဖရင့်) ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲးဝင်ꩻကိုတဲင် ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻဒေႏသ ခမ်းသဲင်အစခိင်ႏကာႏလ အရီးသွတ်ꩻပထမနီꩻ ကထွာဒါႏ ၁၉၇၀ ဗာႏ မတ်လာ ၂၁ နီꩻကိုနဝ်ꩻ အွဉ်မာꩻစလွေꩻနွောင်ꩻခန်း အထိန်ꩻအမုဲင်နီꩻနဝ်ꩻသွူ။ သဘာႏဝတရာꩻ ကတရျားဒါႏ အခေႏနေႏ ကအဝ်ႏဒါႏ အနီꩻယိုနဝ်ꩻ ဂျွန်မက်ကော်နယ် တဲမ်းဖေႏသွူတဲင် ကုလသမဂ္ဂ အစွိုးအဒဝ်ႏ အွဉ်အကိုရေꩻကယ်ႏ ကထွာဒါႏ ဦးသန့်နဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻဖေႏစူမုဲင်တဲင် ဖေႏခွင်ꩻလွေꩻခန်း ကေႏညာႏချက်ကိုသွူ။ ထွိုင်ႏညတလာ ၁၉၇၀ ဗာႏ လာဧပီ ၂၂ နီꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်း သီးနေက်လွတ်တောႏအမတ် ဂေးလော့ဒ်နယ်ဆင်(Gaylord Nelson) နဝ်ꩻ အွဉ်ဟိုဒါႏ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲးအိုင်ကိုမ်ဝင်ꩻကိုနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻပါခန်း ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻ နီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻတညတဝ်းအခိင်ႏကို အွဉ်ႏအသိအမှတ်ပျု ဝွေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏအနေႏတဲင် နယ်ဆင် လꩻလွေꩻခန်း Presidential Medal of Freedom Award ဆုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဧပီလာ ၂၂ နီꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို အဝ်ႏမာꩻလွေꩻခန်း ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻအနေႏကျာꩻ စွိုးခွိုꩻခြိꩻထူႏရေꩻကယ်ႏ ဒင်းနစ်ဟေးအီးစ်(Denis Hayes) နဝ်ꩻ ထွို့ꩻဗူႏလွေꩻခန်း ခမ်းထီပေါင်ꩻ ၁၄၁ ခမ်းထွူ အွဉ်ႏထွော့မာꩻလွေꩻခန်း အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ(အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ) မွူးနီꩻအနေႏ မာꩻလွေꩻခန်း ၁၉၉၀ ဗာႏကိုသွူ။ ခမ်းထီပေါင်ꩻအာဖုံႏလဲ့ မာꩻလွခန်း ကမ္ဘာႏဟံႏမွူးနီꩻ အထိန်ꩻအမုဲင်အနေႏ အဝ်ႏသောင်ႏသာခွုမ်မာꩻလွေꩻပါခန်း ထိန်ꩻသိမ်ꩻရဲးကမ်း သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မိုင်းခတ်မြို့ shn: မိူင်းၶၢၵ်ႇ၊ ဝဵင်း
လောကတွမ်ႏဗုဒ္ဓ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ
၆၉။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- အကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻတလꩻဖေႏတဝ်းဒွိုန်းအတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻထာꩻမာꩻယို နုဲင်းစွဉ်ႏတဝတ်ꩻထီ လိုꩻမွိုက်ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ချိန်ႏမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻဖေႏ၊ အကုသိုလ်ႏမေႏ အကျိုꩻဖေႏအာ တွိုႏနဝ်ꩻခါ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏသော့ꩻဒုက္ခ ငွိုးဗာႏစွဉ်ႏဖြဖြနဝ်ꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဥပ္ပလဝဏ်ႏထေရ်ႏရီႏမူႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ပေါႏလိုꩻပါႏရမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ သꩻမဉ်ဗုဲင်ဒျာႏသျင်ႏ၊ သꩻမဉ်ခံႏဒျာႏစင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏပဲစ်မာႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ဟံႏမျောႏစွဉ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ "နွိုးလ-ခါႏဆုဲင်ꩻ"ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ "နွိုးလ-ငွိုးညဗာႏထာꩻ"အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"ဇမ္ဗုကဝတ္ထု"
၇၀။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ စွုမ်ႏလာစွုမ်ႏလာ အံႏခရာႏမျိုꩻယို တွမ်ႏမီꩻနာဆောင်ꩻကဲစ်ꩻ၊ အံႏတဲစ်ꩻနေးလွုမ်ꩻ၊ ကျင်ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ယောဝ်း အံႏတဲစ်ꩻလွုမ်ꩻရင်ꩻ အကျင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တတန်ႏထွꩻတဝ်း အရိယာႏသီးတရာꩻ (တဆီသူတဆီသူလဲင်ႏမာꩻ) နီရျာꩻငတ်ꩻဆီပွန်းအကို တပွန်းပေႏယိုသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဇမ္ဗုကဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ခံႏဗာႏဒုက္ခနေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ ဝဋ်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း၊ ခံႏဗာႏချာ နေင်ႏပေါင်ꩻအာအကျောင်ꩻ၊
၃။ လိုꩻပညာႏဆေ့ꩻ လိုꩻတငွို့တင ထာꩻယူႏဖွိုꩻဖါꩻသားနဝ်ꩻ ယွုမ်းတမွိုꩻတမာꩻဒါႏပါꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာတံႏတာႏ-ခံႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၅။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာကံႏသာႏ-အံႏဗာႏအကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
သတိပဋ္ဌာန်ꩻ
သတိပဋ္ဌာန် ကရိုꩻနဝ်ꩻ သတိခွေါင်၊ သတိတဉ်ႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ဆဲင်ႏရာꩻအာႏရုံႏအလောင်း တိဉ်ႏတိဉ်ႏခွေါင်ခွေါင် ကအဝ်ႏကထွာဒါႏ သတိစေတသိက်ရိုꩻဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻနမ်းနဝ်ꩻ ထွာ သတိစေတသိက်တဗာႏလူမ်ꩻရိုꩻကီလဲ့အာႏရုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိစ်ꩻမျိုꩻ။ ကပယ်ႏခွါႏဒါႏကိစ္စ ဖြယ်လိစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ သတိပဋ္ဌာန် ဖြယ်ထန်ႏဗာႏ လိစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထွားအထီႏ ကမယ်ꩻဒင်ႏဒါႏ တလီꩻတရေ့ꩻ-သာစတဲင် နမ်းအင်္ဂါႏအစုအခြွောဉ်းအလောင်း။ ဝေဒနာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထီႏအထွားကမယ်ꩻဒင်ႏဒါႏ သုခ ဒုက္ခစတဲင် ဝေဒနာႏအစုအခြွောဉ်းအလောင်း။ စိတ္တာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထွားအထီႏ ကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ သရာဂ, သဒေါသစတဲင် သꩻအစုအခြွောဉ်းအလောင်း။ ဓမ္မာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန် - သတိတရာꩻ အထွားအထီႏကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ ကာမစ္ဆန္ဒစတဲင် ဓမ္မအစုအခြွောဉ်းအလောင်းနုဲးယိုဖုံႏ(ဖိုင်ႏ)သွူ။
၁။ ကာယာနုပဿနာ သတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ သတိတရာꩻကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏ တလီꩻတရေ့ꩻ-သာစတဲင် ရူပကာယ(နမ်း)အလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ ထွားသျု နမ်းကြိုလောင်း တဝ်းလဲ့ ကလူꩻ ဆွဉ်ႏစတဲင် (၃၂) ကောဋ္ဌာသအလောင်း အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်နဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွားသျုအာအာ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်ထွူခါ အသုဘ(တတင်ႏတယ်ႏတဝ်း၊ ပသို့ꩻခရာႏကထွာဒါႏ) အပုင်ႏအငုဲꩻဖုံႏ ထင်ႏသျာꩻလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ယိုတဲင်ပယ်ႏထိုꩻနွောင်ꩻအီ ထီႏခန္ဓာႏယို ကအဝ်ႏထင်ႏမာႏဒါႏ ထာꩻတင်ႏတယ်ႏဒျာႏ-သုဘဝိပလ္လာသနဝ်ꩻသွူ။
၃။ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတိတရာꩻကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏသရာဂသꩻ၊ ဝီတရာဂသꩻစတဲင် သꩻဖုံႏအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ အာႏရုံႏပျုသꩻထွူ "သꩻယိုနဝ်ꩻ သꩻရာဂ၊ သꩻယိုနဝ်ꩻ သꩻဝီတရာဂစတဲင် အနိစ္စလက္ခဏာႏဖေႏကထင်ႏသျာꩻလွဉ် အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုခြွိုက် ကထွားသျုဒါႏ သတိတရာꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ယို ထွိုင်ႏဖြယ်ထန်ႏဆင်ႏချင်ႏသꩻဖုံႏထွူခါ သေသꩻဖုံႏပြောင်ꩻလုဲႏမုꩻအစွိုးစွိုးတဲင် အနိစ္စလက္ခဏာႏ ပေါႏထင်ႏသျာꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ သတိပဋ္ဌာန်ယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏနွောင်ꩻအီ "ထာꩻထီႏမာႏ မယ်ႏငါႏတိဉ်ႏခွေါင်ငါႏ"နိစ္စဝိပလ္လာသနဝ်ꩻသွူ။
၄။ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာန်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတိတရာꩻ ကတိဉ်ႏခွေါင်ဒါႏနီဝရဏစတဲင် တရာꩻဖုံႏအလောင်းသွူ။ တနယ်ꩻ တောမ်ႏကာယာနုပဿနာ ကထွားဒါႏရူပက္ခန္ဓာႏ၊ တောမ်ႏဝေဒနာနုပဿနာႏ ကထွားဒါႏ ဝေဒနာက္ခန္ဓာႏ၊ တောမ်ႏစိတ္တာနုပဿနာႏ ကထွားဒါႏ ဝိညာဏက္ခန္ဓာႏထွူတဲင် ထွားထဲင်းယင်း ကအဝ်ႏကုဲဒါႏ သညာက္ခန္ဓာႏ၊ သင်္ခါရက္ခန္ဓာႏကရိုꩻဒါႏ ဓမ္မ သတိတရာꩻသွူ။ ဓမ္မယိုဖုံႏ အနတ္တလက္ခဏာႏဖေႏကထင်ႏသျာꩻလွဉ် အာႏရုံႏပျုထွားမတ်အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်ထွုခါ "ကိစ္စထာꩻရာꩻဖုံႏအလောင်းနဝ်ꩻ ပရမတ္ထဓမ္မသီး ခူမ်မာꩻလွေꩻတန်ဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ အဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဒျာႏကွို့ꩻ ပရမတ္ထဓမ္မလူမ်ꩻ" သေနုဲးနဝ်ꩻထွူအတ္တ"အသက်၊ ယဝ်ꩻ၊ ဝိညာဏ်ႏ)တအဲန်ထဝ်း ကရိုꩻဒါႏ အနတ္တလက္ခဏာႏ ပေါႏထင်ႏသျာꩻလွဉ်သွူ။ သတိပဋ္ဌာန်ယိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏနွောင်ꩻ အတ္တဝိပလ္လာသ( ထာꩻယူႏမာႏ အတ္တအဝ်ႏ)နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
လိုꩻပေႏသီးတာႏ
"လိုꩻပေႏသီးတာႏ လိုႏသေနာႏ"
လိုꩻပေႏသီး ဖေႏကစွို့ꩻစွဉ်ႏ သွဉ်သင်ဖေႏသွော့
ဝင်ꩻမဉ်ႏယွူးတရေႏလွဉ်နောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻချာချာဖေႏကဒါႏ၊ ကအီႏအွဉ်ႏနယ်ဒါႏ အထွာအကုဲင် ဇာတ်ခြောင်လယိုနောဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ သွိုန်ႏသꩻစွဉ်ႏခရာႏ အခြောင်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူႏ သက်နေင်ႏဆီရပ် ခွန်လာရောင်ႏတွမ်ႏ သက်နွတ်ꩻနေင်ႏရပ် အဖူးမူႏ နင်ꩻမူႏလေꩻသီးနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွာသွဉ်လိတ်သား အရွယ်ႏဖုံႏသွူ။ ဝွေꩻသီးတဖူးဝေးနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏမာꩻလွူꩻခွုမ်ဆိုးညီꩻဝင်ꩻသေႏသေႏတဲင် ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ ခွုမ်ဆိုးညီꩻဒျာႏ တူႏတူႏတေ့ꩻတေ့ꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ ခြောဝ်သန်စွော့ꩻစွော့ꩻဒါႏ အငေါဝ်းဖုံႏသွူ။ အတွင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအောဝ်ႏနပ်တွက်လို့ဝင်ꩻ အမတ်ဖုံႏ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ယွူးချာငါလို့ဝင်ꩻ၊ လဲဉ်သော့ꩻရော်ꩻအမတ်ဖုံႏ ရိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကခံႏဗာႏ အယွူးသားတဲ့ ရိုꩻဒျာႏဝွေꩻတလဲဉ်ဗာႏတောဝ်း၊ ဝွေꩻတလဲဉ်ဗာႏတောဝ်ႏအခရာႏယိုတဲ့ အောဝ်ႏဒေါ့ꩻသျင်ꩻနယ်ဒျာႏသွူ။
မဲဉ်လꩻဝင်ꩻထာꩻရက်တွော့ꩻ ထူႏတခွန်ꩻထာꩻ
လိုꩻပေႏယဟန်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏခေါ်ဝင်ꩻတဖြာꩻ၊ အုံဗာႏခေါ်ဝင်ꩻတဖြာꩻ၊ လꩻတောဝ်းဝင်ꩻထာꩻရက်၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻရီဟောဝ်ကြွို့ꩻတောဝ်း၊ မွိုးဖါလဲ့ ဒေါ့ꩻရီဟောဝ်ကြွို့ꩻတောဝ်း၊ အွဉ်ႏရေꩻတောဝ်း၊ ရက်ပဲင်ꩻတောဝ်းသွူ။ လိုꩻပေႏစားယိုနောဝ်ꩻ မွိုးဖါရွဉ်တရိုꩻတောဝ်း၊ ဝင်ꩻလင်ရွဉ်တရိုꩻတောဝ်း ထူႏတခွန်ꩻထွူတဲင် အသွꩻဖေႏကရက်ဝွေꩻ၊ ဖေႏကဒေါ့ꩻရီဟောဝ်ဝွေꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏဗဲင်းဒါႏအသွꩻ၊ ဖြေꩻလွူးဒါႏအသွꩻတခိုးဖုံႏ၊ ထာꩻခွုမ်ဆိုးဖုံႏသွူ။ လိုꩻပေႏကထူႏတခွန်ꩻထာꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏဒျာႏ တခွန်ꩻထာꩻရက်၊ ဟဲ့ꩻဗာႏဒျာႏ တခွန်ꩻမေတ္တာႏ၊ ထာꩻဟွိုန်ဟောဝ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဖေႏဗဲင်းဝင်ꩻရွဉ်၊ မဉ်ႏလွူးဝင်ꩻတခိုးဖုံႏမꩻ ဝင်ꩻဟွိုန်ဟောဝ်ဝွေꩻ၊ ဝင်ꩻမေတ္တာႏတွိုႏဝွေꩻ၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻရီအာဝွေꩻ- ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻထူႏတခွန်ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻပေႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏမွိုးဖါ တဖေႏတောဝ်းမေတ္တာႏ၊ မွိုးဖါတဒေါ့ꩻရီအာတောဝ်း၊ တစွော့ꩻဟောဝ်တောဝ်းတဲင် မဲဉ်လꩻမေတ္တာႏ၊ အံႏမထာꩻရက်တွော့ꩻ သꩻပေႏဒါႏ၊ သꩻဆာဒါႏ၊ ထွာဒါႏလိုꩻပေႏမွိုက်၊ ထွာဒါႏလိုꩻပေႏကုဲင်သွူ။ မွိုးဖါယဟန်ႏတွမ်ႏ လိုꩻအသောင်အရင်ꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏထာꩻမာႏ အောဝ်ႏတလဲင်ႏငါလဲ့ ခွန်းထွမ်ဟွိုက်ꩻဟက်ꩻစွဉ်ႏ၊ တွယ်ႏစွဉ်ႏတဲင် လိုꩻပေႏသꩻယိန်းဆာဆာဒါႏ၊ ယူႏမာႏဒါႏတွော့ꩻ ယားကုဲင်ထဲင်လိုꩻပေႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏထာꩻယူႏနောဝ်ꩻ သွဉ်တဲပ်တဲပ်၊ သွဉ်နွောင်ꩻနွောင်ꩻပေႏခါမꩻ-ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ခွန်းဟွိုက်ꩻလိုꩻနေးလိုꩻပေႏ၊ တွယ်ႏနေးလိုꩻပေႏသွူ။ ခွန်းနေးတွယ်ႏနေးနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ အသွဉ်တထွာတောဝ်း၊ ထွာဒျာႏအယားကုဲင် လိုꩻပေႏသွိုန်ႏသꩻစွဉ်ႏ ငဝ်းငွါစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် မဉ်ႏခွန်းဟွိုက်ꩻနေး၊ တွဲႏဖေႏပဲစ်နေးနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏငမ်းစူꩻထာꩻတဲင် တွိုႏဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဒွုမ်ထာꩻ၊ လဲဉ်ဒါႏထာꩻ၊ ကြဲစ်ဒါႏထာꩻတွော့ꩻ ကျင်ꩻကုဲင်ထိုꩻတငါထဲင်းဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ မဉ်ႏခွန်းဟွိုက်နေး၊ တွဲႏဖေႏပဲစ်နေးနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏငမ်းထာꩻတဲင် တွိုႏဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဒွုမ်ထာꩻ၊ လဲဉ်ဒါႏထာꩻ၊ ကြဲစ်ဒါႏထာꩻတွော့ꩻ ကျင်ꩻကုဲင်ထိုꩻတငါထဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
မန်းပအိုဝ်ႏ
မန်း+ပအိုဝ်ႏ မန်းကင်္ခ - ခင်မင်၊ သစ်ပင်၊ လင်မယား၊ ဆွဲငင်၊ သင်'နင်'ခင်ဗျား (မန်းကိဉ်ခ)- ခိဉ်မိဉ်၊ တိစ်ပိဉ်၊ လိဉ်မယား၊ သွဲငိဉ်၊ တိဉ်'နိဉ်-ခိဉ်ဗျား)။ ပအိုဝ်ႏကင်္ခ - အခိုႏအကင်၊ သေင်ႏပင်၊ ဖါနင်'မွိုးနင်၊ ခမ်းရင်ꩻသား။ မန်းသိပ္ပ - လိပ်၊ အဆိပ်၊ အရိပ်၊ သံခိပ်၊ အိပ်ရာလိပ်၊ ပုတီးစိပ်။ (မန်းတေက်ပ)- လေက်၊ အသေက်၊ အယေက်၊ တံခေက်၊ အေက်ယာလေက်၊ ပဒီးသေက်)။ ပအိုဝ်ႏသိပ္ပ- ခင်ႏလိပ်ꩻ၊ ဆိမ်ꩻမဲ့၊ ဖြောင်းဆိပ်၊ ရိပ်ꩻမက်မူး၊ ကိပ်ကမ်။ မန်းပုတ္တ- နောက်ဆုတ်၊ အုတ်ရိုက်စက်၊ ခြေသုပ်၊ ဆန်ပြုတ်၊ ထုတ်ဝေ။ (မန်းပိုက်တ)-နောက်သိုက်၊ အိုက်ယုဲက်သဲစ်၊ ဆေတိုက်၊ သန်ပျိုက်၊ ထိုက်ဝေ)။ ပအိုဝ်ႏပုတ္တ- ဆုတ်ချာ၊ စက်တွဲꩻအုတ်ꩻ၊ ဒုတ်ꩻခင်ႏ၊ ဟူသုတ်ꩻ၊ ထုတ္ထေ။ သိက္ခ-ဒေါ့ꩻဗာႏတဝ်းသဲက္ခိ-(ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻအဲရဲန်ႏအဝ်ႏဒျာႏ)၊ ဒေါ့ꩻဗာႏတဝ်း သေက္ခိ(အေ-ရဲန်ႏအဝ်ႏဒျာႏ)၊ ဒေါ့ꩻဗာႏဒျာႏသိက္ခိ၊ စိက်ပတီꩻ၊ ကိင်ꩻထာꩻ၊ တျာႏလိက်ထာꩻ၊ မောက်ꩻလိင်ႏခူꩻ၊ ဝင်ꩻပိက်လေက်၊ တိင်ႏ၊ ကေင်း"မန်းဘာႏသာႏကို ငဝ်းစားနဝ်ꩻအဲန္ထဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏကို ငဝ်းစားနဝ်ꩻအဝ်ႏ)။ မန်းစိတ္တ- ကိတ်မုန့်၊ ကျောင်းပိတ်၊ တံဆိပ်၊ စိတ်တို၊ ထိတ်လန့်။ (ကေက်မိုက်၊ ကျောင်းပေက်၊ တံသေက်၊ သေက်တို၊ ထေက်လန့်)။ ပအိုဝ်ႏစိတ္တ- ဖက်ꩻလိတ်ꩻ၊ ကီးရိတ်ꩻ၊ လျားတိတ်ꩻ၊ သောမ်ႏသိတ်ꩻ။ မန်းမင်္ဂလာ- ရွှေဥမင်၊ စာသင်၊ ပန်းပင်၊ မယားလင်၊ သားရှင်။ (ဆွေဥမိဉ်၊ သာတိဉ်၊ ပန်းပိဉ်၊ မယားလိဉ်၊ တားဆိဉ်)။ ပအိုဝ်ႏမင်္ဂလာႏ- ပွဲꩻမင်္ဂလာႏ၊ ဝါႏဗင်၊ ရင်ႏစော့ꩻ၊ ကဝ်ႏတလင်ႏ၊ စီႏရင်ႏ။ မန်းသောတ္ထာနံ (အဲန္ထဝ်း)။ ပအိုဝ်ႏသောတ္ထာနံ- တရောတ်ꩻသောတ်ꩻတ်ꩻ၊ သောတ်ꩻသော့ꩻထီ(ရေသွန်ထဲ့-ယေတုန်ထဲ့)၊ ပေါတ်ဖွိုင်ꩻထန်ႏ(အိုးခွက်ပန်းကန်တိုက်-အိုးခွဲက်ပကံတုဲက်)၊ ဒဲန်ဗောတ်ꩻ(ထမင်းနယ်-ထမိဉ်းနယ်)၊ လဲႏစောတ်ꩻ(အနှံ့လယ်-အနှံ့လဲ)။ မန်းဧဝံ- ဝန်ကြီး၊ ဝံသတ္တဝါ၊ ဝမ်းနည်း(နဲ)၊ တဝမ်းတခါး၊ အဝန်းအဝိုင်း။ (မန်းဧဝိုန်- ဝိုန်စီး၊ ဝိုန်သတ္တဝါ၊ ဝန်းနဲ၊ တဝန်းတခါး၊ အဝုန်းအဝုဲင်း)။ ပအိုဝ်ႏဧဝံ- ဝင်ꩻသꩻငါႏ(သိပ်ရှက်တယ်-တေက်ဆဲတ်ဒယ်)၊ ဝန်ꩻတနီꩻခါ(တစ်နေ့ကျရင်-တနေ့စျယင်)၊ ဝန်ꩻစူဝန်ꩻခင်ႏ(ခြေပစ်လက်ပစ်-ဆေပိစ်လဲစ်ပိတ်)၊ မောက်ꩻဝန်ရာႏ(ရှောက်ချိုသီး-ဆျောက်ဆျိုတီး)၊ ရာႏဇဝင်ႏ(ရာဇဝင်-ယာသဝိင်)၊ ဝင်္ကပါႏ(ဝင်္ကပါ-ဝိဉ်ကဗာ)။ မန်းသာဝတ္ထိ- သင်္ကန်းဝတ်-သင်္ကန်းဝုတ်၊ ပြားပြားဝပ်-ပျားပျားဝိုတ်၊ ဝတ္တရား-ဝိုတ်တရား၊ အဝတ်-အဝုတ်။ ပအိုဝ်ႏသာဝတ္ထိ-ဘုရာꩻဝတ်(ဘုရားအာရုံခံ)၊ တမူတဝတ်ꩻ(ယင်ပျား၊ သစ်ခေါင်းပျား)၊ ဝတ်ဒါႏဝန်ဒါႏ(မြောက်တတ်-လန်တတ်)။ မန်းအဘိက္ကန္တ- ပအိုဝ်ႏအဘိက္ကန္တ - ဗွေဗိက်(ပြည့်ဖြိုး)၊ ငထာꩻခိက်ခိက်(တခစ်ခစ်ရယ်)၊ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻ(ကော့ကရိတ်)၊ တျာႏလိက်(လျပ်စီးလက်)၊ စိက်ပတီꩻ(ပုတီးစိပ်)၊ ဒိုင်ႏတိင်ႏ(ဂီတာတီး)။ မန်းဝဏ္ဏာ- ပအိုဝ်ႏဝဏ္ဏာ- ဝန်ႏခမ်ꩻ(ရွှေပန်းကံ-ဆွေပန်းကန်)၊ ဝန်းသမိုး(ဝမ်းစမိုး)၊ အခင်ႏဝန်(ခြေစောက်ထိုး)၊ လိုꩻမိန်ꩻ-မောင်ႏဝန်ꩻ(လူနာမည်-မောင်ဝန်း)၊ ဝန်ႏအခြွီ(မျိုးပျိုး)၊ ဝန်းတူးတရီး။ မန်းလိုꩻဒါႏ- အမျိုꩻသာꩻလောင်း ဝိုတ္တရာꩻကေႏ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻဒါႏ - အမျိုꩻသာꩻလောင်း သစ္စာႏဖေါက်။ လေက်တန်လေက်လွောင်ႏဗူႏ၊ လေက်ပအိုဝ်ႏ၊ မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Rakhine State) (မန်း: ရခိုင်ပြည်နယ်) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရခဲင်ႏလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ အုံလွဉ်ညလဲဉ်းဒါႏ ဇာႏတိခမ်းနယ်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းခဝ်တွို့ꩻဖဲ့ꩻ ပင်ႏလယ်ႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသိစ်တွေ နဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃)သန်းလွိုတဲင် ခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏ၊ ကမန်၊ မြို၊ ခမီ၊ မရမာကြီး၊ ချင်ꩻ၊ မန်း၊ ရိုဟင်ဂျာကလာမူသလဉ် စတဲင် လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရခဲင်ႏကောင်ရွေꩻတောမ်ႏ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏအခါႏ ကြွန်ဖင်ႏထာꩻခြောင်ႏဒေႏသဒျာႏသွူ။ ရခဲင်ႏလိုꩻမျိုꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါသီး ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးရေꩻအမွီႏ အဝ်ႏကုဲင်သော့ꩻအာဒါႏ ဒေႏသတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻတဲင် ခမ်းကူနယ်ႏ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻလွေꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၁၇° ၃၀' တောမ်ႏ ၂၁° ၃၀' ခါႏ၊ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၂° ၁၀' တောမ်ႏ ၉၄° ၂၀' အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၄,၂၀၀ မဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
thumb|280px|ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏဟံႏပုင်ႏ
ဝေင်ꩻတန်
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသိစ်တွေသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အစိုႏရအစွိုꩻ
ထေဥပဒေႏ
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ရခဲင်ႏမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ (၅)ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၁၇)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၂၆)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၁၇၀)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၀၃၅)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၃၇၃၈)ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃.၁)သန်းသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻမူႏဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာကယ်ꩻ လိုꩻခိုဖြာꩻပေါင်ꩻ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻတချꩻမုနဝ်ꩻ တာစတုန်းကီလိုမီတာနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈၆.၇)ဖြာꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻအဖြာꩻ(၁၀၀)အကို အဖြာꩻ(၈၃)ရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏ ဒုံဆောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏသာႏတရာꩻ
ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကို အတန်သွတ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ꩻအာႏသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ ခမ်းနယ်ႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၆၃.၃၂%)နဝ်ꩻသွူ။ အစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုတိယလိုꩻကိုꩻကွဲႏအအာသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ ခမ်းနယ်ႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၃၄.၁၈%)နဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏအလင်အနေႏနဝ်ꩻ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ ၁.၄%၊ ဟေင်ဒူဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ၀.၅%၊ လူꩻ ၀.၁%၊ ဘာႏသာႏအဲဉ်ထဝ်း မွေးတဝ်းလဲ့ အလင်နဝ်ꩻ ၀.၀% ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကို ကိုꩻကွဲႏအာဒါႏ အစ်သာလမ်ဘာႏသာႏသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမန်လိုꩻမျိုꩻတောမ်ႏ ရိုဟင်ဂျာကလာꩻလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
အာဖရိက
အာဖရိကတွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်: Africa) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း အာသျတွိုက်ထွူနဝ်ꩻ ထွာစွောန်ႏ ဒုတိယ အတန်သွတ်ꩻ ဟံႏနယ်ႏအလုဲင်းသွတ်ꩻ တောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်း ဒုတိယအအာသွတ်ꩻ တွိုက်တန်တဖြုံႏသွူ။ မိဉ်ႏတွက်ထူႏသော့ꩻပါ ကွန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏအဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ ၁၁.၇ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀.၂ သန်း) ရပ်တဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတတွာလွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါခြွဉ်း (၆%)တောမ်ႏ ထူႏခါꩻခင်ႏလမ်း ကမ္ဘာႏဟံႏယာႏကောင်အကို (၂၀.၄%)သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဟံႏနယ်ႏခြွဉ်း ၆၁ ဗာႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏအုံသော့ꩻ (၁ ဗီလီယံ)ရပ်တဲင် တတွာစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၁၄.၇၂%)သွူ။
အာဖရိကတွိုက် ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏဟံႏခါႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ သီနုဲင်းကွန်ရဲဉ်ႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သူးအဲက်ရောင်ꩻတန်(တူးမြောင်း)တောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏတနျာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အာဖရိကတွိုက်ကို ကပဲင်ႏချာဒါႏ ခမ်းထီတန်အာႏဏာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၅၄)ခမ်းတဲင် မဒါဂတ်စကားတောမ်ႏ ကွန်အလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻသွူ။
သိပ္ပံပညာႏဆဲင်ႏရာꩻ အသောင်အရင်ꩻအနယ်ꩻအလꩻ အာဖရိကတွိုက်ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏအုံလွဉ်ရီးဒါႏ ဒေႏသတဖြုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ အွောန်ႏထွော့မတ်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကထွူလဲဉ်း ကရီးစခါ နေင်ႏပေါင်ႏ(၇)သန်းရပ် ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ထမ်(လူဝံ)အထောက်အထားဖုံႏယို ထီႏမော့ꩻလွေꩻ အာဖရိကကိုတဲင် လိုꩻဖုံႏကအဝ်ႏအုံ အစဝ်းသွတ်ꩻ အထောက်အထားနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻလွေꩻ အီတီယိုးပီးယားခမ်းထီ ခမ်းလမ်းတထွောင်းကို သက်တန်ꩻနဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ (၂)သန်းလွိုသွူ။ အာဖရိကနဝ်ꩻ အဝ်ႏကိပ်ꩻဒင်ႏလွေꩻ အီကွေတာလောင်းတဲင် ရာႏသီႏဥတုလဲ့ အဝ်ႏစွုမ်ႏမွေးသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏ အခဝ်ထင်ꩻ ရာႏသီႏဥတုတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ အခဝ်နဝ် ရာႏသီႏဥတုဖုံႏ နီစွိုးကလꩻလို့ဒါႏ တွိုက်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အာဖရိကတွိုက် စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုအာႏနဝ်ꩻ ၂၀၁၀ စာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ(၅%)၊ တွိုင်ႏ ၂၀၁၁ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၅.၅%)သွူ။
ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏတောမ်ႏ ဒေႏသဖုံႏ
thumb|200px|အာဖရိကတွိုက် ဒေႏသဖိုင်ႏ - {{Legend|#0000FF|အာဖရိကခဝ်ထင်ꩻ}} {{Legend|#00FF00|အာဖရိကခဝ်တွို့ꩻ}} {{Legend|#FF00FF|အာဖရိကခဝ်ထာႏဝ}} {{Legend|#FFC000|အာဖရိကကွဉ်ႏ}} {{Legend|#FF0000|အာဖရိကခဝ်နဝ်}}
thumb|အာဖရိကတွိုက် ဂျိုဟ်ႏတုကိုပုင်ႏ right|thumb|သမ်ဗဲသီခြောင် right|thumb|ဗစ်တိုးရီးယားထီထဲ့ thumb|ကွန်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာဖရိကတွိုက်
ရခဲင်ႏလိုꩻခွိုꩻ
200px|thumb|ရခဲင်ႏအလံႏတောႏ ရခဲင်ႏလိုꩻခွိုꩻ ယို မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အကို လိုꩻခွိုꩻတခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း
ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း (အဲင်းကလေတ်: Wikimedia Foundation; အဒွေါင်ႏ WMF)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်း အခေႏခံႏဒါႏ ထူႏတဝ်းအကျိုꩻအမျတ် ပရဟိတအစွိုꩻအဗူႏတဗာႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဖေႏ ဝီခီဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဌာႏနချုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသန်ဖရန်သစ္စကို၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်းနဝ်ꩻ လိုꩻသေအာ အဝ်ႏဒင်ႏထင်ႏဖေႏ အိဉ်တာနဲက် ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဝီခီပီးဒီးယား အစွိုꩻသားအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝီခီပီးဒီးယားလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း  ဝိစ်သိဉ်နရီ(ဝီခီအဘိဓာန်ႏ)၊ ဝီခီအာႏကွိုꩻ၊ ဝီခီလိတ်ဖွူꩻ၊ ဝီခီရွီးခိုႏ၊ ဝီခီမီဒီယာ ကောင်မွဉ်း၊ ဝီခီခွိုꩻဖြယ်၊ ဝီခီသꩻတင်ꩻ၊ ဝီခီတက္ကသိုလ်ႏ၊ ဝီခီဒေတာ၊ ဝီခီလွေꩻတဖူꩻနယ်ꩻ၊ ဝီခီမီဒီယာ အိဉ်စျူဗေတာ တောမ်ႏ  မေတာ-ဝီခီဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အစွိုꩻအဗူႏယိုနဝ်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယား တယ်ႏထောင်ႏဖက်သား စဉ်မီဝေးနဝ်ꩻ ထူႏတဝ်းအကျိုꩻအမျတ် ဖေႏကစွဲးကမ်းကိုနွောင်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယားတောမ်ႏ ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻအလင်ဖုံႏ အစွဲးအကမ်းရွဉ်တောင်ႏတာႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း ၂၀၁၃ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏ ၂၀၁၅ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖောင်ဒေးသိဉ်းကို ဝွန်ႏထမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏလွဉ် အဖြာꩻ ၂၅၀ သွူ။ ရွဉ်နွို့အနေႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏ တနေင်ႏအကို လꩻလွဉ်စွဉ်ႏ ရွဉ်အမေႏရိကန်ႏ ဒေါ်လာ သန်း(၅၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အမုဆောင်ႏဒါရိုက်တာနဝ်ꩻ Lila Tretikov အွဉ်မာꩻဖေႏတဲင် ဗိုတ်အစွိုꩻဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ Patricio Lorente ထူႏတာႏဝွန်ႏခါꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻဥတ္တရသီရိ
ဝေင်ꩻဥတ္တရသီရိ (အဲင်းကလေတ်: Ottarathiri) (မန်း: ဥတ္တရသီရိမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နေပီဒေါ်ဟံႏနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဆရာႏပေႏ နောင်စုံ
ဆရာႏပေႏ နောင်စုံ (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: ခွန်သာအောင်) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဆရာႏပေႏနောင်စုံ လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံထီယွန်ꩻကျောင်ꩻယ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၂၇၇ ဗာႏ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း(၁၃)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ကျောင်ꩻသုနန္တာႏ တောမ်ႏ မွိုးနင်ꩻယွတ် သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သီမား
ဆရာႏပေႏ နောင်စုံ(ခွန်သာအောင်) သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၉၆ ဗာႏ နိုဝဲင်ဗာ(၁၅)နီꩻတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံနောင်စုံ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ အလမ်းကို နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီပေါး
ဝေင်ꩻနယ်ႏသီပေါး (အိန်းကလေတ်: Hsipaw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသီပေါးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခုတ်
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခုတ် (အဲင်းကလေတ်: Mong Khoke) (မန်း: မိုင်းခုတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခုတ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၄၄၁ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးညို
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးညို (မိုးညိုမြို့နယ်) (Monyo Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမိုးညိုကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
လပွတ်တာခရဲင်ႏ
လပွတ်တာခရဲင်ႏ (လပွတ္တာခရိုင်) (Labutta District) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ငွါကြွန်(မြစ်ဝကျွန်းပေါ်)ဒေႏသ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻလပွတ်တာ ကိုသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၈ ဗာႏ နာဂိစ်တလီꩻကျမ်ꩻ ထွိုင်ႏထွာထွူနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻဖေႏ လပွတ်တာခရဲင်ႏသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီပင်ႏလယ်ႏ) အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
လပွတ်တာခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻဇေယျာသီရိ
ဝေင်ꩻဇေယျာသီရိ (အဲင်းကလေတ်: Zeyathiri) (မန်း: ဇေယျာသီရိမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဇေယျာသီရိ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နေပီဒေါ်ဟံႏနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တယဲတ်ခရဲင်ႏ
တယဲတ်ခရဲင်ႏ (သရက်ခရိုင်) (Thayet District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတယဲတ် ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
တယဲတ်ခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
ကရီးခါ တယဲတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ တယဲတ်ခရဲင်ႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာယင်း အောင်လံခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်မေတာသန်
ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်မေတာသန် (မန်း: အောင်မြေသာစံမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Aungmyethazan Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်မန်ႏတလေꩻ အခဝ်ထင်ꩻကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏတဲင် ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်စီး၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်စီး၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဆျန်းအေးတာသန် ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻအကို မိဉ်ꩻတန်ထင်ႏသျာꩻခင်ႏလမ်း ကထွာဒါႏ မန်ႏတလေꩻကောင် တောမ်ႏ မန်ႏတလေꩻဟော်နန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻ အောင်မေတာသန်ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သဉ့်
သဉ့် (မန်း- သွပ်) (Zinc) သွောတ် ယို ထွာ သင်္ကေတ Zn တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၃၀ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဒြတ်စင်တဗာႏသှူ။ ဓာတု ဂုဏ်သတ္တိဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ သဉ့် တွမ်ႏ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို ဗွှန်ပီဝင်ꩻ။ ထွာမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ဝွေꩻသီးအုဲင်းယွန်း (ion - အီလဲက်ထရွန် ဆေ့ꩻအာ ကယောမ်ꩻဒါႏ အဲတ်တမ်)ဖုံႏရာ အောဝ်ႏတတွာဝင်ꩻကိုရပ်ထှူ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ မော့ꩻလꩻ +2 အောက်သုဲက် ဒြတ်ခြှောန်းကိုဖုံႏနောဝ်ꩻမꩻသှူ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကို သဉ့်ယို ထွာ အမုဲင် ၂၄ မော့ꩻအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်၊ အုဲင်သိုတုပ် (Isotopes) စှူအောဝ်ႏ ၅ စား။ သဉ့်သတ္တုထာꩻခြာဖုံႏကို မာꩻအီလꩻအာလှိုထာꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ကထွာဒါႏ သဉ့်သာလဖုဲက် (zinc sulfide) တစား ကဟဲ့ꩻဒါႏ Sphalerite နောဝ်ꩻသှူ။ အတန်သွတ်ꩻ သဉ့်သတ္တုအုင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻလꩻ ဩသတေးလျ၊ အေးဆျ၊ တွမ်ႏ အမေရိကန် ခမ်းခြှောန်းဗူႏဖုံႏကို။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဦးသန့်
မဟာသရေစည်သူ ဦးသန့် (U Thant) (၂၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၀၉ − ၂၅ နိုဝဲင်ဗာလာ ၁၉၇၄) "ဦးတန့်"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏကုသသမဂ္ဂ တတိယလဲင်ႏ အစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ အွဉ်အကိုရေꩻချုတ် (အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်) တဖြာꩻသွူ၊ ဝွေꩻထူႏတာႏဝွန်ႏဒါႏ တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစလွေꩻ ၁၉၆၁ - ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၁၉၇၁ ဗာႏသွူ၊ အွဉ်အကိုရေꩻဝွန်ႏတန် ဒုတိလဲင်ႏဖြာꩻ ကထွာဒါႏ ဒက်ဟမ်းမားရှိုးနဝ်ꩻ ၁၉၆၁ နေင်ႏ သဲတ်တဲဉ်ဗာလာကို တယ်ႏစွဉ်ႏသင်ဘော်ꩻကွင်ႏ ကထဲ့ꩻနဝ်ꩻ သီမားကုဲင်ထိုꩻတဲင် ဝွေꩻခြောင်ꩻယို လွိုက်ဒင်ႏထဲင်း ဥရောပ ခမ်းသားလိုꩻမျိုꩻ မွေးတောဝ်းဒုမ်တဲင် အာသျလိုꩻမျိုꩻသားအကို ဦးသန့်ယို ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ အရီးသွတ်ꩻတဖြာꩻ ထွာဗာႏ ကမ္ဘာႏကုလသမဂ္ဂ အွဉ်အကိုရေꩻချုတ် ဝွန်ႏတန်တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဦးသန့် လွူးဖွာꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပန်းတနော်ကိုသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် မိဉ်ꩻဟဲ့ꩻဖန်တွင်ႏလွေꩻခန်း ပန်းတနော်ဦးသန့် နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဖဝပေႏခါ
ဦးသန့် ယို လွူးဖွာꩻလင်ꩻဒျာႏ ၁၉၀၉−နေင်ႏ ဇန်နဝါရီလာ ၂၂ နီꩻ မွူးနီꩻသောကျာႏနီꩻ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပန်းတနော်ဝေင်ꩻကို နဝ်ꩻသွူ။ အဖာမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဦးဖိုးနှစ် အမွိုးမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ်နန်းသောင် နဝ်ꩻသွူ။ ဖူးဝေးအောဝ်ႏ ဝင်ꩻ ၄ အကို ဝွေꩻယိုထွာ အတန်သွတ်ꩻသွူ၊ မွိုးဖါနီပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟံႏပဲင်ႏတွမ်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားဒျာႏ ဟူဖုံႏသွူ၊ ဦးဖိုးနှစ်ယိုထွာဒျာႏပညာႏဒါႏသာႏတဖြာꩻနေနေသွူ၊ အဖါနဝ်ꩻသွဉ်ထူႏဗာႏ ပညာႏ အွိုး ကတ္တာႏဝေင်ꩻကိုသွူ၊ အဲင်းကလေတ်ငေါဝ်းတဲ့ ဒါႏလဲပ်မွေးသွူ၊ ဦးသန့်သီးစွိုးခွိုꩻကိုယို ထွာဒျာႏ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သားသွူ၊ ရန်းကုင်ႏကို ကအောဝ်ႏထေဒျာႏ သူရိယ သတင်ꩻစာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝွေꩻသီးထေသေခါꩻဒျာႏသွူ။ ဦးသန့် နဝ်ꩻသွဉ်ထူႏသေခါꩻ အဂ်လေတ် အဖါထျꩻတဲင် မန်းခမ်းကို သုတေသန အစွိုꩻနွိုတဖြာꩻအနေႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်ꩻစံႏလွေꩻဗာႏထာꩻမာနေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းဒုံး
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းဒုံး (မန်း: မင်းတုန်းမြို့နယ်) (Mindon Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တယဲတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမိဉ်းဒုံးကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်ဖို
ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်ဖို (အုတ်ဖိုမြို့နယ်) (Okpho Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻအုတ်ဖိုကိုသွူ။
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻတုံ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻတုံ (အဲင်းကလေတ်: Mong Ton) (မန်း: မိုင်းတုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻတုံကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻတုံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၄၄၁ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻတုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခြုံꩻခြောင် ဖင်ႏကွဉ်ႏ ထုဲင်ꩻခမ်းကူထျꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖြားခမ်းခိုင်
ဖြားခမ်းခိုင် (မိဉ်ꩻလင်: ဦးခမ်းခိုင်) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားခမ်းခိုင် လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံအင်းယား ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ နောင်ရွီႏဒေႏသကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၂ ဗာႏ၊ ဧပီလာ(၁၄)နီꩻ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားမောင်ကြီး တောမ်ႏ မွိုးရွှေရစ်သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သီမား
ဖြားခမ်းခိုင် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၉၈၀ ဗာႏရပ် အဝ်ႏအုံလမ်းကို ဒုံလွယ်ပွတ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏကျာꩻ ဗကပ သီး ကျံႏသီထိုꩻတဲင် ကုဲင်သီမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻပုဗ္ဗသီရိ
ဝေင်ꩻပုဗ္ဗသီရိ (အဲင်းကလေတ်: Pobbathiri) (မန်း: ပုဗ္ဗသီရိမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပုဗ္ဗသီရိ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
ဝီခီရွီးခိုႏ
ဝီခီရွီးခိုႏ (အဲင်းကလေတ်: Wikisource) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိတ်လုဲင်ꩻအရွီးခိုႏဖုံႏတာႏ လို့တဝ်းအငိုꩻ လဲင်းလောင်းဒီဂျစ်တယ်လိတ်ထွားတွိုက်ဒျာႏတဲင် ဝီခီမီဒီယာ ဖောင်ဒေးသိဉ်း အဝ်ႏခွုမ်မာꩻတပန်ႏ ထူႏတာႏဝွန်ႏခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝီခီရွီးခိုႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏ စီႏမံႏကိန်ꩻတဖြုံႏလွုမ်းတာႏ နမ်းခြောင်ꩻဝေါဟာရအမိဉ်ꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻဆꩻလ့နဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလွောက်ꩻ ဝီခီရွီးခိုႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ စီႏမံႏကိန်ꩻယို အင်းရေႏချက်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရောမ်ထူႏဗူႏဖေႏ လို့တဝ်းအငိုꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအစွိုးစွိုး လိတ်လုဲင်ꩻကားကအဝ်ႏ၊ ဘာႏသာႏပြန်ႏကားကအဝ်ႏ လို့လို့ဖုံႏတာႏဒျာႏသွူ။ အစနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻအီဒျာႏ သမဲင်ႏဝင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏတာႏ မော်ကွန်းတွိုက်အနေႏလွုမ်ꩻလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ တလဲင်ႏတစိꩻ အဝ်ႏထွာလွဉ်လဲဉ်း အမျိုꩻစွုမ်ႏလိတ်ထွားတွိုက် အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻဝင်ႏစီႏမံႏကိန်ꩻအနေႏ ဒင်ႏထင်ႏစလွေꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၃ ဗာႏ၊ နိုဝဲင်ဗာလာ ၂၄ နီꩻကို တောမ်ႏပရောစဲစ် ဂူတဉ်ဗတ်(Project Gutenberg)တဲင် ခြိꩻတဲက်ထူႏယင်းကာရန်တွော့ꩻ ထူႏလွေꩻယင်း ပရောစဲစ် သိုသဗတ်(Project Sourceberg) ကဟဲ့ꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အနေင်ႏနဝ်ꩻအကို ထူႏသုင်ꩻပြောင်ꩻလွေꩻယင်း "ဝီခီရွီးခိုႏ" ဒိုမေင်းအမိဉ်ꩻခေါ်နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတပ်တောင်
ဝေင်ꩻတပ်တောင် (အဲင်းကလေတ်: Tat Taung) (မန်း: တပ်တောင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ အန်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအန်းကို ကပါဒါႏ အန်းခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၈ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇,၉၁၇ ဖြာꩻ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻတပ်တောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻအန်းဖဲ့ꩻနဝ် ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၆)မဲင်ႏရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပုဗ္ဗသီရိ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နေပီဒေါ်ဟံႏနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပျော်ဘွယ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏပျော်ဘွယ် (မန်း: ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Pyawbwe Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ယမဲးတိဉ်းခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻပျော်ဘွယ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သန်းဆွေ (ပိုလ်ႏတန်)
ဦးသန်းရွေ' (တန်းသွေ)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထွာလွေꩻမန်းခမ်း ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၉၉၂ ဗာႏ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၂၀၁၁ ဗာႏအကို နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻယို ထူႏလွေꩻအာႏဏာႏ မန်းခမ်းဝွန်ႏတန်၊ ရဲးကမ်းကာႏကွယ်ႏရေꩻ ဝွန်ႏတန် တွမ်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တဉ်ႏခြွော့ရေꩻတွမ်ႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻရေꩻအစွိုꩻ(ပြည်ထောင်စု ကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း)ဥက္ကဋ္ဌ စတွမ်ႏ အရေꩻတန်သွတ်ꩻအာႏဏာႏယို ဝွေꩻထူႏလို့လွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ တွိုႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ မတ်လာကို တရာႏဝင်ႏ အုံပဆားလွေꩻခန်းဒျာႏ ခမ်းထီတန်အတန်အကယ်ႏ ထာꩻမာꩻအရာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖဝပေႏခါ
ဦးသန်းရွေနဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻဒျာႏ ၁၉၃၃ ဗာႏနေင်ႏ ဖေဖော်ဝါရီလာ ၂ နီꩻ ကျာႏသပတေꩻနီꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏအခိန်ႏ လွူႏဖွာꩻလင်ꩻ ကျောက်သယ်ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၊ အင်ႏမဒုံ အဖာ ဦးလေးမြင့်၊ အမွိုး ဒေါ်စိမ်ႏရင် သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သန်းရွေယို ထင်ႏစကျောင်ꩻ ကျောက်သယ်ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ၊ တယ်ႏစꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၅၁ ဗာႏ၊ အသက် ၁၈ နေင်ႏအကို ၊သွဉ်တွိုႏဗႏလွေꩻခန်း အတန်ꩻ ၁၀ ဆီသွူ၊ အောင်ႏတအောင်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻလို့တဝ်းသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ တယ်ႏစလွေꩻ နေင်ႏ ၁၉၅၂ အကို နွို့ခွုမ်မာꩻလွေꩻခန်း ထာꩻမာꩻ မဲ့ထီလာႏ လိတ်တွိုက်(စာတိုက်) စာႏရေꩻ တဖြာꩻအနေႏသွူ။  ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ တွင်ႏ ဖေႏနေႏကထွာ တပ်မတောႏတန် တဲင် နွို့ဖြေႏလွေꩻခန်ႏ  တပ်မတော်ႏ လေ့ကျင့်ရေꩻကျောင်ꩻ  OTS အပတ်စဲဉ်ႏ (၉) တဲင် ခံႏလွေꩻဗာႏခန်းဝင်ꩻလွိုက်ရွေꩻ ဒုဗိုလ်ခင်ႏလမ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ၊  ဝွေꩻကိုႏပဲင်ႏအမုဲင်နဝ်ꩻ ထွာလွေꩻ ၆၇၁၀ အမုဲင် (၁) ခြေလျှင်တပ်ရင်း ကို ထဲ့လွေꩻခန်ႏထာꩻမာꩻနဝ်ꩻသွူ။
စဲ့ꩻရေꩻထာꩻမာꩻ တာႏဝွန်ႏ
၁၉၅၂ နေင်ႏကို ထင်ႏခန်း ပိုလ်ႏတန်ထွာပိုလ်ႏလောင်ꩻသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင် ၉ ထွူတဲင် နွို့ꩻမာꩻလွေꩻခန်ႏထာꩻမာꩻ နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ ဇူလုဲင်လာ (၁)နီꩻ အမုဲင် (၁) ခြေလျှင်တပ်ရင်းကို နဝ်ꩻသွူ၊ နေင်ႏ ၁၉၅၅ နေင်ႏကို ဇူလုဲင်လာ (၁၁) နီꩻ လꩻလွေꩻ ပိုလ်ႏတန်အရာႏ ၊ (၁၉၅၇၀ ) ဖေဖော်ဝါရီလာ (၂၁ )နီꩻနဝ်ꩻ လက်ခံႏထူႏလွေꩻခန်း ပိုလ်ႏတန်အရာႏတဲင်  ထွာလꩻလွေꩻခန်း တပ်ဖြယ်ကဲႏတဲင် ခွုမ်စံႏတငါငါလွေꩻခန်း ပိုလ်ႏတန်ထာꩻမာꩻ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻတပ်ကုန်း
ဝေင်ꩻတပ်ကုန်း (မန်း: တပ်ကုန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ဥတ္တရခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတပ်ကုန်း ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ "နေပီဒေါ်တပ်ကုန်း" နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻနေနေသွူ။ အဓိကခွုမ်မာꩻဒျာႏ လုဲင်းခြံဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတောမ်ႏ လွူးမွေးရေꩻ ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏတဲင် သွုပ်ဆွိုက်ထာꩻမာꩻတန်ဖုံႏ ကထွာဒါႏ ဗွူစက်၊ နမ်းမန်ꩻစက်၊ ဒွိုႏဖိုးနဲဉ်းထီစက်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻနေနေသွူ။ ကွန်ႏသယ်ႏပွယ်ꩻစာꩻ ဖြေꩻစာရေꩻထာꩻမာꩻလဲ့ အဝ်ႏမာꩻနေနေတဲင် ဒေႏသကိုကထန်ႏဒါႏ ရာႏသီႏကွန်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏမန်ႏတလေꩻ-မူသယ် အဝ်ႏဒင်ႏပသာလွေꩻ ခမ်းထန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻတဲင် ဒုတိယတောမ်ႏတတိယနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခယ်ႏ၊ ကလာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတပ်ကုန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၂၀° ၂၀' တောမ်ႏ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၆° ၃၀' အခါႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေခြွဉ်း ၂၂၅၀ ပေလောင်းသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်တွီင်းစီး၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယမဲးတိဉ်း၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ နေပီဒေါ် ဝေင်ꩻနယ်ႏပိဉ်းမနား တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလယ်ဝွေးဖုံႏ အဝ်ႏခူဆွိုက်စပ်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်(အလီꩻ)တောမ်ႏ မေႏရထာꩻတဖူꩻ လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ ကာꩻတဖူꩻမဲင်ႏတဲင်ႏ တယ်ႏအမုဲင် ၂၅၈/၂ ဗꩻတွိုႏ ၂၈၅/၅ တဲင် နဝ်ထင်ꩻအနား အဒွောင်ႏအဆွာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၇ မဲင်ႏ ၃ ဖာလုံနဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏပထဝီႏအပွိုင်အပုင်ႏအနေႏ တပ်ကုန်းနယ်ႏနဝ်ꩻ လွိုင်ႏအာဒျာႏ ကောင်ဆောင်ႏထာꩻပူႏထာꩻအုံႏဖုံႏတဲင် ထာꩻပြင်ႏထာꩻတွောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻပြင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏလွုမ်း ၅ ပွန်း ၁ ပွန်းလုမ်ꩻသွူ။ နယ်ႏခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻကောင်ရွေꩻဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခါꩻတဲင် အထိုသွတ်ꩻကောင်ရွေꩻဖွိုႏထိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပေခြွဉ်း (၄၃၁၀)ပေရပ်သွူ။ ဖောင်ႏလောင်ႏခြောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏထွတ်ꩻလင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတောမ်ႏ တပ်ကုန်း နယ်ႏကူခါႏတဲင် ဗိုန်ပီတောမ်ႏ နယ်ႏကူသီးနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နေပီဒေါ်ဟံႏနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ