လိတ်မွူးယိုခါ
"ငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်" (နိဒါန်း) ထာꩻမာꩻကိစ္စ ကပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအမျာꩻနဝ်ꩻ စူꩻဗာႏအမျာꩻထာꩻကျွိုက်၊ နေးဗာႏအမျာꩻဆန္ဒ၊ ထဲမ်ဖေႏဗာႏ အမျာꩻကွီကော့ꩻချက်၊ မာꩻဖေႏဗာႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကပွိုင်းဝွို့ဒါႏ နီပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း "ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး"ကိစ္စယိုနဝ်ꩻ စူꩻအမျာꩻထာꩻကျွိုက်၊ နေးအမျာꩻဆန္ဒ၊ ထဲမ်ဖေႏအမျာꩻကွီကော့ꩻချက်တဲင် ဖေႏနေးကယိန်းဟဝ်ဟဝ်နောဝ်ꩻ တလဲင်ႏထွူတလဲင်ႏ အဝ်ႏစီႏစဲဉ်ႏ တဲမ်းထန်ႏလွေꩻဖေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻအနေႏ ကစီႏစဲဉ်ႏဖေႏ စတုတ္ထအလဲင်ႏယိုနောဝ်ꩻတဲ့ နေင်ႏ ၁၃၅၅-ဗာႏ၊ ဒုတိယဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ(၇)နီꩻ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီလိတ်သွဉ်တွိုက်ကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏအစွိုꩻ အရေꩻပေါႏ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲး ဆွုံꩻဖျတ်ချက်အလꩻ စီႏစဲဉ်ႏတဲမ်းထဲမ်ဖေႏဖျင်ယင်း အမျာꩻကွီကော့ꩻချက်အတွိုင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ စီႏစဲဉ်ႏတဲမ်းထဲမ်ယင်း နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- ၁။ ဗီး၊ သရ၊ အမဉ်ꩻ၊ အမုဲင်-စတဲင် မူလလိတ်မွူးနမ်းနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏတဝ်း၊ စူꩻဒျာႏ မူအလီꩻစွူစွူနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လိတ်မွူးတွယ်ꩻကို သွဉ်ခန်ꩻ(၁)နဝ်ꩻ အဝ်ႏအရဲဉ်ႏ(၁၀)တဲင် သွဉ်ခန်ꩻ (၂) (၃)နဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ အွဉ်ႏဗွိုန်ပီယင်း အရဲဉ်ႏ(၁၀)နေနေနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ နီပအိုဝ်ႏ အသွုံꩻတအဲဉ်ထဝ်း ငဝ်းအရဲဉ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်လွေꩻနေးတွမ်ႏ အမုဲင်ခတ်ꩻ (-)နုဲင်းယိုသွူ။ ၄။ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏလွေꩻ အမုဲင်(၁) အမုဲင်(၂)ထွူတဲင် အမုဲင်(၁)နောဝ်ꩻ ငဝ်းရိုꩻရိုꩻပါ၊ လင်္ကာႏပါ၊ အမုဲင်(၂)နဝ်ꩻ ငဝ်းလင်္ကာႏတွမ်ႏ ဆဲင်ႏရာꩻအရွုတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻကိုကပါဒါႏ ငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကထွာဒျာႏ ငဝ်းအကျိုꩻအာ၊ ငွါအငိုꩻတန်ႏဖုံႏတဲင် စန်ႏတသာသော့ꩻထဲင်းတဲ့ပါ၊ စူꩻချာအလီꩻတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူႏ ၆။ သွဉ်ထူႏသားဖုံႏ ဖေႏနေးကယိန်းစွယ်ꩻငါငါတဲင် တဲမ်းစန်ႏသော့ꩻဖေႏပါ လိုꩻပေႏကဗျာဖုံႏတွမ်ႏ အရွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻယင်သွူ။ ၇။ လိတ်ဟော်ꩻခန်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကယိန်းစွုမ်ႏစွုမ်ႏတဲင် တဲမ်းသော့ꩻထဲင်းယင်း (၁) ပွုတ်နောဝ်ꩻသွူ။ ၈။ ဗဟုသုတ ဖေႏနေးကယိန်းအာအာတဲင် ဆရာႏသီးအတွက် ငေါဝ်းထွဉ်ႏချက်နဝ်ꩻတဲ့ တဲမ်းသော့ꩻဖေႏပါနဝ်ꩻသွူ။ ၉။ တဲမ်းသော့ꩻဖေႏပါ ငေါဝ်းရီပွုံႏ ရီနယ်ꩻဖုံႏယင်နောဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်ထူႏဒါႏလꩻထွူ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို အကျိုꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ လိတ်တဖြုံႏ ငေါဝ်းတငွါတဲင် အခရာႏ သေနာႏသွူးတလဲင်ႏချင်ႏ။ ၂။ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻတွိုင်ꩻသီး အငေါဝ်းငွါဖုံႏယို (သွဉ်ထူႏ)တဲမ်းမတ်နွောင်ꩻလꩻတဲင် ဒါႏယိုꩻလꩻအီ။ ၃။ သုတေသီ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻသီးတဲ့ ဖတ်ပွုံႏသွဉ်နယ်ꩻကစဒါႏ သဗွောင်ယိုꩻအီတဲင် ကွိုက်ꩻပေါင်ꩻရေꩻဟဝ်မုꩻ ထွာအီဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ အရဟတော = လိုꩻလူꩻဗြဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏခိုမူႏ၊ ကားကလူႏယို၊ ကွပ်ထူႏထွိုက်ယံ၊ အရဟံဂွုဏ်ႏ၊ ဘွုံႏတန်သွံခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻဒါႏ - သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ = ကောသွဉ်ဖေႏဒါႏ၊ ဆရာႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဗွေႏစောဝ်းနမ်းဒျာႏ၊ ယံငါႏစဲင်းစဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့တရာꩻ၊ ကွပ်သေငါꩻမꩻ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ယံခေါဗွေႏဂွုဏ်ႏ၊ ဘွုံႏတန်သွံခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻဒါႏ- ဘဂဝတော = သူပါꩻဘွုံꩻတောႏ၊ ဗွေကျောႏငါႏထာꩻ၊ ဘဂဝါဂွုဏ်ႏ၊ ဘွုံႏတန်သွံခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻဒါႏ - တဿ = ဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ - နမော = စူနံတဆီ၊ ကတောင်ကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏဒျာႏသွူ ဗွေႏဩ။ "ပတ္ထနာႏ-ကွီဆုꩻ" ၁။ ကွပ်အရဟံဂွုဏ်ႏ၊ ဗွန်အဟွုံႏတဲင် ကေားသွဉ်သားဖုံႏတဲ့ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏ ယံကလꩻလွသွော့ဆုꩻ ပငါပရာꩻနေား။ ၂။ ကွပ်သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဂွုဏ်ႏ၊ ဗွန်အဟွုံႏတဲင် ကေားသွဉ်သားဖုံႏတဲ့ ယံကသေနာႏ၊ ယံကဒါႏလွသွော့ ပငါပရာꩻနေား။ ၃။ ကွပ်ဘဂဝါဂွုဏ်ႏ၊ ဗွန်အဟွုံႏတဲင် ကေားသွဉ်သားဖုံႏတဲ့ ဘွုန်ꩻကံႏယံကတန်သွော့ ပငါပရာꩻနေား။ ၄။ နီဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻ သွံဆီတခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ကွပ်ပွိုးရိုꩻဗာႏ၊ ငေါဝ်းသစ္စာႏယိုတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိတ်ယိုတဲ့ ကမ္ဘာႏလောင်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻသွော့နေား။ တောင်ꩻခါꩻ = အ ၊ အိ၊ အု၊ အေ့၊ အုဲင့်၊ အော့၊ အို့ ယို(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ သရအငဝ်းဒွေါင်ႏစား (ရဿ-သရ) အာ၊ အီ၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ အော်၊ အို ယို(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ သရအငေါဝ်းဆွာꩻစား (ဒီဃ-သရ)။ ၁ ၂ ၃ ၄ ၅ ၆ ၇ ၈ ၉ ၀ တာ နီ သွံ လစ်ꩻ ငတ်ꩻ သူ နွတ်ꩻ သွစ်ꩻ ကွတ်ꩻ သုည သွုံꩻအာ - က ခ င စ ဆ ည တ ထ ဒ န ပ ဖ ဗ မ ယ ရ လဝ ဟ(အဖြုံႏ ၂၀-ယိုသွူ။) လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁) သွဉ်ခန်ꩻ(၁) ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ(၁) မာꩻတထာတာသာ နီတထာပသီႏ မာꩻအလူႏဒါႏန သူႏသေထာꩻမꩻ ဟဲ့ꩻလိုꩻတဲးဝါး။ မာꩻကုဲင်းကုဲင်းထာꩻမာꩻနေား လေားကာႏ တထာယိုကို ပအိုဝ်ႏပိုကံႏဆꩻငါႏ ခူးပါကုံႏ ဒုံႏပါထုံ ယုံယုံသာႏသာႏ ကယံငါႏ။ = နီ လစ်ꩻ  သူခါ ၊ အမုဲင်ပါ ၊ ငေါဝ်းငွါ ထန်ႏပအိုဝ်ႏ ။ ဥပမာႏ - က   ကꩻ  ကာ  ကာꩻ   ကား   ကာႏ ၂             ၄                 ၆ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁)၊ သွဉ်ခန်ꩻ(၁)၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻအမုဲင်(၂) ဒဒꩻ ဒါဒါး ဖူးပေႏဆား ဟိဟိꩻ ဟီဟီး ငတသီး ကုကုꩻ ကူကူး ဗုဲင်ႏတဗူး ဟေ့ဟေ့ꩻ ဟေဟေး တဖူးဝေး ငဲ့ငဲ့ꩻ ငဲငဲး ဖူးပေႏဗဲး လုဲင့်လုဲင့်ꩻ လုဲင်လုဲင်း ဖူးပေႏရုဲင်း ဖေါ့ဖေါ့ꩻ ဖေါဖေါး ဖူးပေႏနေား ယို့ယို့ꩻ ယိုယိုး အံႏတခိုး မံꩻမံꩻ မံးမံး ဖူးပေႏနမ်း ပုံꩻပုံꩻ ပုံးပုံး နီလုဲင်းတုံး။