cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖစ်လူꩻပင်ꩻလိုꩻနာႏအကျိုꩻ
ပင်ꩻလူꩻဖစ်လိုꩻ နာႏအကျိုꩻ(၁)
လွဉ်လွလွဉ်လွဗွေႏဟွေး- တွမ်ႏလူꩻတွမ်ႏလိုꩻ၊ ယိုခါနဝ်ꩻ အီႏနာႏသွူအကျိုꩻ၊ အီႏဝွေႏသွူကုသိုလ်ႏ၊ လွဉ်လွလွဉ်လွ အခိန်ႏယိုခါ၊ ကာလွကာလွ အခိန်ႏယိုတွင်ꩻ၊ နီသွဉ်းသီးရင်ꩻ ပွယ်ꩻတကာႏ၊ အင်ဖြောင်းဖစ်ဗာႏ ထွူနဲးဩ၊ အခိန်ႏလဲ့ခေါ အခါႏလꩻ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ လွဉ်ခန်းလုဲး၊ မူႏလဲ့နုဲးနုဲး ခိုပီပီ၊ ဝိဟာရကျောင်ꩻကီ သံႏဃာႏပေါင်ꩻ၊ ရဟန်ꩻလိုꩻကျောင်ꩻ သာႏမဏေႏ၊ ဝါႏတန်ဝါႏပေႏ ကျွꩻလို့လဲန်း၊ အဝ်ႏကုဲင်လွုမ်ꩻထဲင်း ပွယ်ꩻတကာႏ၊ ကလူႏလဲန်းဒါႏ ဟန်ႏသနီꩻ၊ အောင်ႏထွူဖြီꩻစီꩻ နာႏအကျိုꩻ၊ လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ သွဉ်းဖစ်လွဉ်၊ နဝ်ထင်ꩻခိုႏဒွမ် လစ်ꩻဖဲ့ꩻနား၊ တမျိုꩻတစား မအဝ်ႏကုဲ၊ လူꩻမျိုꩻတင်ꩻလုဲ သွဉ်းဖစ်သမ်း၊ လူꩻကပွေါးလံး ကပွေါးဒုံ၊ ကျောင်ꩻကန်ႏပွေါးအုံ လူꩻသမ္မာႏ၊ အွိုင်ႏနယ်ႏယင်ဒျာႏ ခမ်းနယ်ႏပါ၊ ယုတ်မျတ်ကထွာ ခွိုင်းလူꩻမျိုꩻ၊ ဟမ်ႏလောင်းမရိုꩻ ဘူမဋ္ဌ၊ မို့ꩻအာႏကာႏသ လူꩻသူထပ်၊ သွဉ်းသီးဖစ်စပ် ပင်ꩻလို့စူꩻ၊ ဗျဟ္မာႏဘုံႏထူꩻ တဆီသူ၊ ယိုခါခါသွူ သွဉ်းဖစ်လဝ်း၊ တအဝ်ႏကုဲတဝ်း လစ်ꩻအပါယ်ႏ၊ ငါးရုဲꩻခမ်းနယ်ႏ ခွန်ယမ၊ အဝ်ႏခံဒုက္ခ ပိတ္တာႏဘုံႏ၊ လို့စင်လုံးစုံႏ ဖစ်ဟွုန်ဩ၊ လွဉ်ခန်းဝင်ꩻနေား နာႏအကျိုꩻ၊ တွမ်ႏလူꩻတွမ်ႏလိုꩻ နေးကုသိုလ်ႏ၊ ရဟန်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ ကျွꩻလို့လဲန်း၊ မာꩻမွိုင်မွိုင်ဗဲင်း လွဉ်ခန်းဝင်ꩻ၊ ယိုခါခါတွင်ꩻ အီႏတယ်ႏစ၊ ခွိုင်းတဲင်ဒါႏန ကလူႏဗာႏ၊ အကျိုꩻအီႏနာႏ ထွူနဲးနေား၊ လွဉ်ခန်းလုဲးဩ လွဉ်လုဲးဗွေႏ၊ အကျိုꩻအီႏဝွေႏ သာႏဓုညီꩻ၊ ခိန်ႏဟန်ႏသနီꩻ ယိုခါခါ၊ လွဉ်လွကာလွ ပငါပရာꩻနေား ဗွေႏသီးဩ။ ကာႏကအဝ်ႏ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီး၊ လွဉ်လွလွဉ်လွ ပငါပရာꩻဗွေႏဟွေး၊ တွမ်ႏလူꩻတွမ်ႏလိုꩻ နာႏညီꩻဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ နာႏထူႏသာႏဓုညီꩻဝင်ꩻကုသိုလ်ႏ ဗွေႏဩ။
ပင်ꩻလူꩻဖစ်လိုꩻ နာႏအကျိုꩻ(၂)
သုနက္ခတ္တံ သုမင်္ဂလံ၊ ဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻ မွူးနီꩻဟဝ် မွူးနီꩻမျတ်၊ နက္ခတ်ဟဝ် နက္ခတ်ဒါႏ၊ မင်္ဂလာႏအဝ်ႏ အခိန်ႏမွူးနီꩻတဲင်- လွဉ်လွဉ်ဗွေႏဟွေး လွဉ်လွဉ်၊ ယိုနဝ်ꩻခွေသွဉ်း ဖစ်ဟွုန်လဝ်းဗာႏ၊ ပွယ်ꩻတကာႏ မူႏတွမ်ႏခို၊ ဟန်ႏနီꩻယို ကမာꩻပွယ်ꩻလူႏ၊ သွုန်ႏသꩻဖျူႏ ကမာꩻပွယ်ꩻတန်ꩻ၊ အခိန်ႏရင်ꩻ တွိုႏဖျော်ဖြ၊ ဓမ္မသဝန နာႏအကျိုꩻ၊ နီယိုရိုꩻ ဆေꩻ့တွမ်ႏအာ၊ ကပါညီꩻ ကလူႏရဝ်း၊ အုံကုဲမွုန်းတဝ်း လွဉ်နာႏညီꩻ၊ နွုတ်ꩻမွူးနီꩻသာꩻ ပေႏတွမ်ႏတန်၊ ခွေသွဉ်းခြဝ်သန် ဟဲ့ꩻလွဉ်စု၊ အခိန်ႏသာႏဓု အိႏတွိုႏမန်ႏ၊ ခွေသွဉ်းဖစ်ထင်ႏ ပင်ꩻပါ၊ လူꩻပေါင်ꩻအာဒေႏဝါႏ၊ ကပွေါးဒါႏနီသွဉ်းသီးလမ်း၊ ကကမ်းဒါႏနီသွဉ်းသီးဒုံ၊ ကအုံဒါႏနီသွဉ်းသီးကျောင်ꩻ၊ ကစောင်ꩻဒါႏနီသွဉ်းသီးရပ်၊ လူꩻမျတ်တနံမျိုꩻ၊ ဘုမ္မစိုꩻရုက္ခစိုꩻ၊ အာႏကာႏသစိုꩻ၊ လူꩻသိုမ်မျိုꩻလို့လို့၊ ဖစ်မို့မို့ပင်ꩻကြောင်း၊ ကောင်လောင်းထီကို၊ လူꩻမျိုꩻယို မအဝ်ႏကျန်ႏ၊ ခွေသွဉ်းဖစ်ထင်ႏပင်ꩻလဝ်း၊ ဗွေႏပဉ္စောဝ်းသာႏသနာႏ၊ ကအဝ်ႏထိန်ꩻဒါႏလူꩻမျတ်၊ ခွေသွဉ်းဖစ်စပ်ပင်ꩻပါ၊ ထဲင်းဒွိုန်းခြာအဝ်ႏနေက၊ ဓနရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠှက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ကုဝေရ၊ စတုလောကပါလ၊ လူꩻတန်ဝင်ꩻလစ်ꩻယိုယင်၊ ခွေသွဉ်းဖစ်ဖျင်ပင်ꩻသမ်း၊ လွဉ်လွဉ်ခန်းယိုခါခါ၊ လာပါလာပါယိုဟန်ႏလဲင်ႏ၊ အခိန်ႏမဲန်ႏအခါႏတွိုႏ၊ စဝ်းပုဂ္ဂိုလ်ႏရဟန်ꩻပေါင်ꩻ၊ ဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသံႏဃာႏသီး၊ ကျွꩻဖျော်ရီးတပန်ꩻကီ၊ အဝ်ႏကုဲနီပွယ်ꩻတကာႏ၊ တွမ်ႏဒေႏဝါႏလူꩻမျိုꩻအာ၊ သံႏဃာႏငါလွဉ်အုံလင်ꩻ၊ လွဉ်ထူႏခန်းဝင်ꩻခင်ႏလံး၊ လွဉ်ခန်းလုဲးဗွေႏ၊ ကာခန်းလုဲးစဝ်း၊ ယွိုက်ꩻမွုန်းတဝ်းမွိုင်မွိုင်၊ ထွိုင်မွုန်းတဝ်းကျင်ႏကျင်ႏ၊ ခွေသွဉ်းဖစ်ထင်ႏဟွုန်ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻတကာႏတွမ်ႏအမျာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻသွူဗွေႏဩႏ လွဉ်လွလွဉ်လွ၊ လွဉ်ခန်းလွဉ်ခန်း ပငါပရာꩻ၊ လွဉ်နာႏညီꩻအကျိုꩻ၊ လွဉ်ထူႏညီꩻကုသိုလ်ႏ ဗွေႏဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ( ကျာႏသပတေꩻနီꩻ - အုံသန္ဓေႏခန်ꩻ)
၁။   တယ်ႏသုမေႏဓာႏ         ကျိုꩻစာꩻရေႏ လစ်ꩻအသင်ႏချေႏ       လွိုငါကိန်ꩻ ကမ္ဘာႏတသိန်ꩻ           စွဉ်ꩻသက်သွီႏ ထဲမ်ပါႏရမီႏ               ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဇာတ် ဘုရာꩻလောင်ꩻမျတ်    ခွန်ဝေဿန်ႏ ဘဝပြောင်ꩻထန်ႏ        ထွာတေားလူꩻ တုသီႏခမ်းသူꩻ            သာႏယာႏစု " သေတကေတု "       အမဉ်ꩻတွင်ႏ အဝ်ႏအုံပျောႏသွင်ႏ     အယံတွင်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻ        လူꩻဗျဟ္မာႏ လွဉ်တောင်ꩻပြန်ႏဗာႏ   ဘုရာꩻလောင်ꩻ ထဲမ်ဗွေဆုတောင်ꩻ     ပါႏရမီႏ ခိန်ႏတွိုႏဗွေညီႏ          ယိုလဲင်ႏခါ လိုꩻခမ်းယံထွာ          ဗွေႏဘုရာꩻ ကွပ်ပွိုးလဝ်းခါꩻ        တောင်ꩻပြန်ႏလွ မဟာႏသက္က              သူဆီနွုတ်ꩻ လူꩻသက်လို့ယွုတ်ꩻ    လင်ꩻလိုꩻဒုံ သန္ဓေႏတယ်ႏအုံ         မွိုးနမ်းလောင်း ဝါႏဆိုႏဗွေကောင်း      နီꩻကျပ်တေꩻ သꩻကိုယူႏလွေꩻ          ပီတိပြုဲင် မွိုးဟို့ꩻဗိုတုဲင်             ကကိန်ꩻသော့ꩻ တရေꩻပွုံႏရော့ꩻ          ခွန်ပေႏဆား ဟဝ်ရက်ဖုဲင်ႏထွား      သꩻကိုယူႏ ရောင်းရဲ့ခွꩻရျူႏ          စုံသွုန်ႏထီ စူနုံတဆီ                  ကတောင်ဒင်ႏ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ       သန္ဓေႏဟို့ꩻကိုဩ ။      ။ သန္ဓေႏခန်ꩻနေား         ဝုဲင်ႏဓိဋ္ဌာန်ႏ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ         ယံလꩻမွိုင် တဏှာႏ၀ဋ်စွိုင်          ခုဲင်ႏလွစ်တဝ်း ဘဝမုဲင်ꩻယဝ်း            အုံသန္ဓေႏ ယံမော့ꩻမွိုးဗွေႏ          သူႏတောႏမျတ် ကုဲင်ပြင်ꩻတရတ်        သီတခြို မွိုးဗွေႏဟို့ꩻကို            ဒုက္ခလျား ဝင်ꩻကကျံႏယား          အမျိုꩻမျိုꩻ ထွာလꩻကီလိုꩻ           မဲ့ခေ့ꩻလို့ စူပွတ်ꩻခင်ႏထို့           ကုဲင်အင်္ဂါႏ တအွိုင်တအာႏ         နီဖြာꩻဆွိုင်ꩻ စွုမ်ႏဘဝတွိုင်ꩻ          ဒုက္ခခုဲင်ႏ ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ         ဆုတောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဩ ။
လူးဖုဲင်ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ
နီပအိုဝ်ႏကမာꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏပွယ်ꩻနေင်ႏတသာတွော့ꩻ သော့ꩻပါလူးဖုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏ၊ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏဗုဒ္ဓပူဇနိယပွယ်ꩻ ပူႏဇောႏဘုရာꩻစေႏတီႏတဆူႏဆူႏတွော့ꩻ သော့ꩻပါလူးဖုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏတဲင် အထျꩻမူလ အဝ်ႏယင်းဒျာႏ ဘာႏသာႏရေꩻနေနေသွူ။ တဲႏနေင်ႏတသာဆန်ꩻမာꩻငါ ဗꩻလွေꩻဝါႏဆိုႏ အခါႏလယ်ႏကို ကမာꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻ အင်းရွယ်ႏချက်နဝ်ꩻ ကျိုႏဆွုမ်ႏခမ်း၊ ခမ်းဖေႏကလော့၊ ခမ်းဖေႏကဟွုန်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လူးဖုဲင်ꩻ (လုတ်ဖုဲင်ꩻ)-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းမွေးတဝ်း၊ ဖြဝ်ꩻငဝ်းဒျာႏသွူ။ မီႏထွာပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ "လုတ်"နဝ်ꩻ "ထွိုင်ႏ"၊ "ဖုဲင်ꩻ"နဝ်ꩻ "မေႏ"တဲင် "လုတ်ဖုဲင်ꩻ"ယို "မေႏထွိုင်ႏ" ပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ သေနာႏလွလဲဉ်း "လုတ်ဖုဲင်ꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အီႏသွုံꩻအီႏဒေါ့ꩻ ပအိုဝ်ႏယင်း "မေႏထွိုင်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်းသွူ။ လူးဖုဲင်ꩻယို မိဉ်ႏဒင်ႏသွူအကင်းလောင်း မိဉ်ႏလဲ့ꩻနဝ်ꩻ အတလွေꩻစွို့ꩻတဝ်း နီကရေႏခါꩻခင်ႏလမ်း၊ အမဲဉ်လွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏတဲင် လူးဖုဲင်ꩻယို ယရပ်ရပ် ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွ့ မေႏပန်တုံ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီးဘဝ သွစ်ꩻဆီရျာꩻခေါင်ꩻယို ထွာဒျာႏလုဲင်းလုပ်ꩻခြံမာꩻသား ကဲဉ်းအာအာတဲင် ခမ်းတခိုႏ(မို့ꩻဦꩻ)ယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဘဝအတာႏ ထွာဒျာႏခမ်းရတနာႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဘဝအတာႏ အရေꩻတန် အခရာႏအောဝ်ႏငါႏတဲင် တယ်ႏစွဉ်ႏမော့ꩻလဲင်ႏစခါ လိုꩻဖြားအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ ကျိုႏဆွုမ်ႏခမ်း၊ ကျိုႏဆွုမ်ႏထီ တလီꩻမဉ်ႏသန် ဖေႏကရဲးနွောင်ꩻတဲင် နေးထူႏတွမ်ႏယမ်ꩻအာႏ တောက်ꩻလူးဖုဲင်ꩻတဲင် တဲစ်ဒင်ႏကင်းလောင်း၊ အွဉ်ႏစွꩻထင်ႏမို့ꩻအေႏခြာထွူတဲင် ခမ်းတခိုႏ(မို့ꩻဦꩻ)ယံကလော့ဟောဝ်၊ လော့ညီႏ၊ တလီꩻဖုံႏ ယံကသာႏ၊ တျာႏတနံဆေႏ ဖေႏကလွစ်၊ အာႏယံကဆေ့ꩻ၊ လုပ်ꩻမာꩻသေင်ႏလာႏ ခမ်းရာႏဖေႏကလွစ်ဗာႏ၊ ပြောင်ႏ၊ ဗေ၊ ဗာႏ၊ ဗွူ အခိုႏအခွဉ်ႏ ယံကအောဝ်ႏ၊ အခန်ယံကဟောဝ်၊ ယံကအောဝ်ႏ၊ ထာꩻသောင်ꩻထာꩻသား ယူးဝါး ဖေႏကလွစ်ယား၊ နေင်ႏလေတာႏ ယံကအံႏအွꩻဗာႏပြန်ꩻပြော်ꩻ၊ ယံကလူႏဗာႏအာအာ၊ တန်ꩻဗာႏအာအာ၊ အဆော့အဆာဖုံႏ ယံကကင်ꩻ၊ ဆုတောင်ꩻမင်္ဂလာႏတဲင် နေင်ႏလီꩻဒဲဉ်ဟားလာ အလို့နေင်ႏတသာဒဲဉ်ရုတ်ꩻကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ လူႏတန်ꩻမာꩻလွေꩻ ပွယ်ꩻနေင်ႏတသာ အွဉ်ႏဗုဲင်သျင်ႏ၊ အွဉ်ႏဗုဲင်စင်ꩻ၊ တဲစ်ꩻလူႏလွေꩻပါ လူးဖုဲင်ꩻဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကအောဝ်ႏခါꩻလဲဉ်းဒါႏ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏယိုတဗာႏလဲ့ တလိုႏအွဉ်ႏထိုꩻမားတောဝ်း၊ တလိုႏယားကုဲင်တောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နီသွဉ်းသီး မွိုးဖြားဖါဖြား အစိုးစခါ နေးထူႏဒျာႏ သꩻရင်ꩻစေႏတနာႏဗွာဗွာ၊ ယွုမ်းအံႏဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအစဲစ်အမဲဉ်ႏတဲင် လူႏတန်ꩻဒျာႏရိုꩻရိုꩻ၊ လုဲင်းလုပ်ꩻခြံမာꩻသားအတာႏ ခမ်းယိုယံကဟောဝ်၊ ထီယိုယံကပြန်ꩻပြော်ꩻတဲင် တဲစ်ꩻလူႏတဲစ်ꩻတန်ꩻ မာꩻလွေꩻဒျာႏပွယ်ꩻလူႏပွယ်ꩻတန်ꩻ၊ သော့ꩻပါဒျာႏ လူးဖုဲင်ꩻရိုꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေးထူႏတွမ်ႏပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻ တောႏအီလောင်ꩻအီ တအောဝ်ႏဗာႏတောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ခေတ်ယို ကွဲပြောင်ꩻပြောင်ꩻ နီသွဉ်းသီးယို လောဘမောဟ ကွဲအာအာလွဉ်၊ နေးထူႏတွမ်ႏပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယို ထုမ်ႏတောထာꩻမျတ်၊ တောႏအီလောင်ꩻအီတေားလွဝင်ꩻ၊ ထွိုင်ႏကွဲညညနောဝ်ꩻ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယို ထွာတေားဒျာႏ ပွယ်ꩻတောႏပွယ်ꩻလောင်ꩻတဲင် ယားကုဲင်တေားဒျာႏ၊ မာꩻမဉ်ꩻကုဲင်တေားဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ အစဲစ်အမဲဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ထွူတကာႏတောဝ်း ဗုဒ္ဓဂေါတမ သာႏသနာႏကိုယိုနောဝ်ꩻ အတောႏအလောင်ꩻ မာꩻတလꩻတောဝ်း ပညတ်သေꩻခါꩻ အောဝ်ႏပါထွူဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသနီꩻယိုမာꩻငါ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယို အတောႏအလောင်ꩻဖေႏကလွစ်ပါ၊ ထွုံꩻစံႏဓလေ့ꩻအလꩻ မာꩻဒျာႏဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏပွယ်ꩻရိုꩻရိုꩻ၊ လူႏဒျာႏရိုꩻရိုꩻ၊ တန်ꩻဒျာႏရိုꩻရိုꩻ၊ အကုသိုလ်ႏယို ဖေႏကလွစ်အောဝ်ႏ၊ ယံကထွာလွေꩻဒျာႏ ကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻထွူတဲင် နီဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ အစဲစ်အမဲဉ်ႏယို ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်း အမွီႏကုဲင်၊ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်မွေႏခံႏ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ အစဲစ်အမဲဉ်ႏထွူတဲင် နေးထူႏတွမ်ႏပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယို ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻဖေႏကထွာ၊ ခမ်းရာႏသီႏဥတု ဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ နီသွို့ꩻနီခြံ ဖေႏကအောင်ႏ၊ ဖေႏကလူႏဗာႏအာအာ၊ တန်ꩻဗာႏအာအာ၊ နီလူႏဒျာႏရိုꩻရိုꩻ၊ တန်ꩻဒျာႏရိုꩻရိုꩻ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဗာႏ မေတ္တာႏရပ်ခံႏ တောင်ꩻပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူဩ။
လူးဖုဲင်ꩻအစ အထျꩻအထောင်ꩻ
မဉ်ႏထွေထောင်ထွားဒျာႏ လူးဖုဲင်ꩻယို အောဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻလွဉ်၊ လူးဖုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏယမ်ꩻယို မာꩻထွာလွဉ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ယမ်ꩻယို အစအောဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻ၊ ယမ်ꩻယို အောဝ်ႏခမ်းမုဲင်ꩻ၊ ယမ်းယို အောဝ်ႏခယ်ႏခမ်း၊ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အရီးသွတ်ꩻ တယ်ႏကောႏလွဉ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဗီသီ(၁၁၀၀)ရပ်နောဝ်ꩻ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မာꩻဒါႏလွဉ်စ ယမ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ အကျောင်ꩻပျုဒါႏ ဝွေꩻသီးထုမ်ႏဒျာႏတသီႏ၊ တသီႏလိုꩻတသီဒါႏတောဝ်းတဲင် မော့ꩻလွဉ်ယမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတွိုႏလွေꩻ ခရစ် BC (၉၆၉) "ဆွန်"ခွန်ဟော်ခံꩻ အစိုးအဆွိုက် အမဉ်ꩻ "ဖန်စွိုးသွိုန်"နောဝ်ꩻ တယ်ႏကောႏဒါႏစလွေꩻယမ်ꩻယို ထောင်းသော့ꩻဗုတ်ꩻ၊ မာꩻဒါႏစလူးဖုဲင်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ တွိုႏလွေꩻယင်း BC (၁၁၀၀)နောဝ်ꩻ အမဉ်ꩻ "ထန်ဖူ"ပါꩻနောဝ်ꩻတဖြာꩻ တယ်ႏကောႏမာꩻလွေꩻယင်း ယမ်ꩻယိုထောင်းသော့ꩻဗုတ်ꩻတဲင် မာꩻလွေꩻယင်းလူးဖုဲင်ꩻဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏဒျာႏအွိုးနောဝ်ꩻခါကာႏ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီးယို နေးထူႏတွမ်ႏယမ်ꩻအာႏ၊ မေႏအာႏတွော့ꩻ တောက်ꩻလူးဖုဲင်ꩻထွူတဲင် ရန်ႏသူႏမဉ်ႏအောဝ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ လွေꩻအွဉ်ႏပꩻရန်ႏသူႏခြာနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ တယ်ႏကောႏစတနတ်မေႏယိုတဲ့ အောဝ်ႏခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻဒါႏလွည်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏတဲင် ယမ်ꩻယိုတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လူးဖုဲင်ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ တနတ်ဖုံႏယိုတဲ့နောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻ တယ်ႏကောႏလွဉ်ရီးဝင်ꩻ ခယ်ႏသမဲင်ꩻမတ်တန်ꩻအလꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွဲးတွော့ꩻ အောဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ကလꩻလွဉ်ယမ်ꩻစိန်ꩻ၊ ယမ်ꩻဖြေင်း၊ လူးဖုဲင်ꩻတောက်ꩻယိုနောဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻအာ မရေႏမရာႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻမꩻ ထွာတငါလွေꩻလဲဉ်း ဓလေ့ꩻထွုံꩻတပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အောဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻလꩻလွဉ်ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းလိတ်တဲမ်းသား ကရံꩻဆဗာႏယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလောဝ်ꩻခမ်း၊ လောဝ်ꩻ(လာအို)လိုꩻမျိုꩻထျꩻ လꩻလွဉ်ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻ ရိုꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ (မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ-၅)ကိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အုံအောဝ်ႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻ လောဝ်ꩻ၊ ကမ်ပူဆျားဆꩻဒွမ် မုဲင်းခေါင်ခြောင်တန်အထျꩻအသောင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အောဝ်ႏအရိုꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် အောဝ်ႏလောဝ်ꩻခမ်း လောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻထျꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အီႏလꩻလွဉ်ယွုမ်းအံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻကမာꩻပွယ်ꩻ လူးဖုဲင်ꩻသူꩻတဲ့ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ စေႏတီႏဖုံႏတဲင် လုဲင်းလုပ်ꩻခြံမာꩻသားအနေႏ ခမ်းယိုထီယို ယံကဟောဝ်၊ ယံကလော့ညီႏ ဉတုရာႏသီႏယံကမဲဉ်ႏ သွို့ꩻခြံအလုပ်ꩻအမာꩻ၊ အခိုႏအခွဉ်ႏ ယံကလꩻအာ၊ ယံကလူႏဗာႏထဲင်းထဲင်း၊ တန်ꩻဗာႏထဲင်းထဲင်း ဆုꩻတောင်ꩻမင်္ဂလာႏတဲင် ဝွေꩻသီးတဲ့ မာꩻလွေꩻ နေင်ႏတသာဆန်ꩻမာꩻငါ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာ ဗꩻတွိုႏဝါႏဆိုႏ (ဧပီ၊ မေ၊ ဇွန်၊ ဇွန်လုဲင်)ကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
လောဝ်ꩻခမ်း၊ လောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻ မာꩻလွေꩻပွယ်ꩻလူႏပွယ်ꩻတန်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻပါလူးဖုဲင်ꩻပွယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဒျာႏတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏထွုံꩻဓလေ့ꩻဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ပွယ်ꩻနေင်ႏတသာ ကမာꩻလွေꩻပွယ်ꩻစဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ လေပ်သျင်ႏလောင်ꩻ၊ လေပ်စင်ꩻလောင်ꩻ၊ လေပ်ပါအလူႏပဒေႏသာႏ၊ အလူႏမွူးထွူတဲင် မွူးပင်ꩻနာႏထွူအကျိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ အီလေပ်လူးဖုဲင်ꩻ၊ လေပ်ထွူသွံလဲင်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ဒင်ႏလူးဖုဲင်ꩻကင်း၊ တဲစ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လူးဖုဲင်ႏထင်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ လူးဖုဲင်ꩻပꩻတဲ့နောဝ်ꩻ လိုꩻကလွဉ်ထွားပွယ်ꩻ ပရိသတ်အမျာꩻနောဝ်ꩻ ဒုံႏထုံ၊ ဒုံႏမောင်း ကျူႏဗျာႏထွူတဲင် ပွိုင်းလဲင်ႏစခါနောဝ်ꩻ ထူႏဟံႏအောက်ꩻဟံႏဗော့ꩻ သူႏချာသူႏငါလွဝင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဗွိုန်ပီဒျာႏ လောဝ်ꩻခမ်းလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻ နေးထူႏတွမ်ႏယမ်ꩻတွော့ꩻ တောက်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻမတ်တန်ꩻ၊ လောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻမတ်တန်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻမတ်တန်ꩻသမဲင်ꩻအလꩻ လူးဖုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ညလွေꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ အရျာꩻတန်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ခယ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကတယ်ႏကောႏမော့ꩻလွဉ်ယမ်ꩻစိန်ꩻ၊ မာꩻလွဉ်ဒါႏယမ်ꩻဖြေင်းဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏ(၉)ရျာꩻဗူႏကိုနောဝ်ꩻသွူ၊ ဗုဒ္ဓကဖျော်လွဉ်စ သထွုံႏယိုနောဝ်ꩻ တယ်ႏဒျာႏ(၁၀)ရျာꩻဗူႏ(၁၁)ရျာꩻဗူႏ အရပ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ (၁၃)ရျာꩻဗူႏ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏယို ရောင်ႏလေမွေး ပုဂံႏခမ်းကိုနောဝ်ꩻသွူ၊ (၁၄/၁၅)ရျာꩻဗူႏကာႏလဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏယို အာသျဟံႏအခေါဝ်ကွဉ်ႏနောဝ်ယို စွစ်ꩻလီလွဉ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ လောဝ်ꩻခမ်းကို လောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ကအောဝ်ႏမာꩻပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယိုတဲ့ အခေႏခံႏဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သွဉ်လွူꩻသေထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏအလꩻ ကအောဝ်ႏမာꩻလွေꩻပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏလောဝ်ꩻခမ်း၊ ထုဲင်ꩻခမ်းကိုစပ်ဆွိုင်ꩻ ယွုမ်းအံႏသေနာႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအောဝ်ႏယွုမ်းအံႏ တောက်ꩻဒါႏလူးဖုဲင်ꩻယို ညဆွာꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ (၄၀၀-၅၀၀)ရပ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏသေနာႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုးပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ နေးထူႏယွုမ်းအံႏ ယမ်ꩻဗွာ၊ ယမ်ꩻဖြေင်း ရော်ꩻပေါင်ꩻစပ်တဲင် ကတောက်ꩻဒါႏလွဉ်လူးဖုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ကလွိုင်ႏအာ၊ သက်တန်ꩻကထွိုင်ႏညယိုနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီလွေꩻထိုꩻလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏထာꩻခြိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဖြောဝ်ꩻခမ်းအကို လိုꩻမျိုꩻအလောင်ႏအလင် မဲဉ်မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမာꩻ ထူႏလဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ၊ ထွားနုဲင်းဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ-မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကအောဝ်ႏနွောင်ꩻတွမ်ႏခမ်း တွမ်ႏထီယိုနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏ၊ ငေါဝ်းငွါ၊ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ၊ အကွဉ်အကꩻယို အရေꩻတန်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏထာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ (၁၉၇၁-၇၂)ဗာႏနေင်ႏယံတွင်ꩻကာႏလ ပအိုဝ်ႏဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏအစဲစ်အမဲဉ်ႏယို ငမ်းအထိုꩻမားထိုꩻတဲင် နောဝ်ꩻခါ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻသားဖုံႏ တယ်ႏကောႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻငေါဝ်းသချင်ꩻ၊ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻ ထာꩻကျူႏဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊
ခွေသွဉ်းကသွဉ်လွူꩻသေထွꩻဗာႏ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းနဲင်ႏငံႏဖုံႏနောဝ်ꩻ- ခယ်ႏ၊ လောဝ်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻ၊ မန်း၊ ကိုးရီးယား၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ အခေါဝ်ကွဉ်ႏ၊ အထာႏဝခမ်းကထွာဒါႏ မွတ်စလဉ်ခမ်း၊ အာရပ်ခမ်းဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ ဟံႏတန်လောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ယိုခါ တယ်ႏကောႏလွေꩻနွောင်ꩻလဲဉ်း ဒုံႏကျည်ဒုံးပျံစတဲင် အမျိုꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နီသွဉ်းသီးပအိုတ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏဒျာႏယိုငခါ တောက်ꩻထွူလူးဖုဲင်ꩻ ဗော့ꩻတကွပ်ပါတောဝ်း၊ ကျꩻပါတောဝ်း လူးဖုဲင်ꩻတာနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻလꩻဒါႏတောဝ်းဒွိုန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ ပွယ်ꩻလူးဖုဲင်ꩻ
ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏတွိုင်ꩻ၊ ခမ်းထီတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏထုံꩻစံႏ၊ နမ်းပဲင်ႏယေန်ႏကေႏမုယို အဝ်ႏလွဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻနမ်းပဲင်ႏ ယေန်ႏကေႏမု-ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻမာꩻထွာတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏသမဲင်ꩻတဲင် ပေါႏပေါက်ထွာလွဉ် ကဲဉ်းအာအာဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏနုဲင်းနီပအိုႏ ကမာꩻဒါႏပွယ်ꩻမန်ႏသမျနဝ်ꩻ တကင်ꩻတဝ်းတွမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻ မီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ ကမာꩻဒါႏနဲင်ႏငန်ႏရေꩻပွယ်ꩻ၊ နုဲင်းပွယ်ꩻတောႏလန်ႏ ပဒေႏသရာဇ်စနေစ်ဖုံႏ၊ ပွယ်ꩻမွူးနီꩻခွိုꩻပအိုႏ ဒဲဉ်သီႏဗွေဖုံႏနဝ်ꩻမတဲ့ ဖစ်ရဟန်ꩻပင်ꩻသံဃာႏ၊ မာꩻဒါႏန ဖကုသိုလ်ႏ အဝ်ႏပါနေဒွုန်းတဲင် တကင်ꩻတဝ်းတွမ်ႏဘာႏသာႏရေꩻနေနေသွူ။ နီပအိုႏကမာꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏပွယ်ꩻနေင်ႏတသာတွော့ꩻ သော့ꩻပါလုတ်ဖုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏ၊ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏဗုဒ္ဓပူဇနိယပွယ်ꩻ ပူႏဇောႏဘုရာꩻစေႏတီႏတဆူႏဆူႏတွော့ꩻ သော့ꩻပါလုတ်ဖုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏတဲင် အထျꩻမူလ အဝ်ႏယင်းဒျာႏ ဘာႏသာႏရေꩻနေနေသွူ။ တဲႏနေင်ႏတသာဆန်ꩻမာꩻငါ ဗꩻလွေꩻဝါႏဆိုႏ အခါႏလယ်ႏကို ကမာꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻ အင်းရွယ်ႏချက်နဝ်ꩻ ကျိုႏဆွုမ်ႏခမ်း၊ ခမ်းဖေႏကလော့၊ ခမ်းဖေႏကဟွုန်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကွပ်မာꩻပွဲꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻတဲင် ခမ်းလော့မွေး၊ ခမ်းကွုန်ꩻမွေးနေဟောင်း မီႏရီနဝ်ꩻ- မာꩻပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻတွော့ꩻ ခမ်းလော့လဲနဝ်ꩻ၊ လော့တဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ အင်းရွယ်ႏချက်ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗာႏဒျာႏရင်ꩻသွူ။ အင်းရွယ်ႏချက်အတွိုင်ꩻ ထွာတထွာတဝ်းနဝ်ꩻ တကဏ္ဍခေါဒျာႏသွူ။ နဲင်ႏငန်ႏတောႏအစိုႏရ ကမာꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလွတ်လပ်ရေꩻနီꩻ၊ ပွယ်ꩻခမ်းပေါင်ꩻစုနီꩻ၊ ပွယ်ꩻတောႏလန်ႏရေꩻနီꩻ-စတဲင်ပွယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏအွဉ်ႏတွမ်ႏ ရေႏမိုးချက်ဖုံႏနေနေသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ရေႏမိုးချက်အတွိုင်ꩻ ထွာတထွာတဝ်း၊ မာꩻလွဉ်ꩻ တမာꩻလွဉ်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ တကဏ္ဍခေါဒျာႏသွူ။ ပအိုႏကမာꩻဒါႏ ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻမာꩻထွာတွမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကွဲညညနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ (ဗုဒ္ဓပူဇနိယ)နဝ်ꩻ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ မွန်းပျောႏမုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာတဲင် မီႏတွက်ထွားအကျိုꩻဟဝ် တွမ်ႏအကျိုꩻကုဲင်နဝ်ꩻ အကျိုꩻကုဲင်အာ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အကျိုꩻကုဲင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ လုတ်ဖုဲင်ꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ ဗုတ်ꩻငိုꩻ၊ ယံꩻငိုꩻဖုံႏလဲ့လို့ရွဉ်၊ ကေားတောက်ꩻကေားစွယ်ꩻသားလဲ့ လွတ်လွဉ်ꩻ၊ မီႏတွိုႏပွယ်ꩻနီꩻလဲ့ လွေꩻဗာႏတဲင် လွတ်ဖျင်၊ ကေားလွေꩻကေားထွားသားလဲ့ လွတ်နုဲင်း၊ ကေားလောင်ꩻသားလဲ့ သုမ်ꩻလွဉ်ꩻ၊ လွေꩻအံႏလွေꩻအွꩻတဲင် ရွဉ်လို့-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ကွပ်အကျိုꩻကုဲင်အာတဲင်တွော့ꩻ ကထွာဒါႏ ပအိုႏခွန်ကွဉ် လိုꩻတန်ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တကျွိုက်တဝ်း၊ တမဲဉ်ဖေႏအာႏတဝ်း၊ ဖေႏအာႏတဝ်းသွူတကာႏတဝ်း ရဲးပေ့ꩻခါꩻနေးထဲင်းသွူ။ ရဲးပေ့ꩻစွဉ်ႏလဲ့ ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ တောက်ꩻသားလဲ့စွယ်ꩻ၊ လောင်ꩻသားလဲ့စွယ်ꩻ၊ ထွားသားလဲ့စွယ်ꩻတဲင် ယထွောင်းထွောင်း၊ ယရပ်ရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏဒျာႏနွိုင်ႏနွိုင်ႏသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ကလꩻဒါႏလုတ်ဖုဲင်ꩻ ကောမရှင်ရွဉ်ယို အွဉ်ႏအမျာꩻရွဉ်ရံႏပွုံႏရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် မာꩻလွေꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ဖုန်းခေတ်တဲင်တွော့ꩻ ပေါႏပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻ အဝ်ႏတထွောင်းထွောင်းလဲ့ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ၊ ဗော့ꩻဗော့ꩻညာꩻညာꩻ ဟွုန်လို့သေလို့တဲင် လုတ်ဖုဲင်ꩻဆရာႏဖုံႏ၊ လုတ်ဖုဲင်ꩻဝါႏသနာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏကာꩻတွမ်ႏသင်ကယ် ဖျောလွဉ်လွဝင်ꩻတွော့ꩻ ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အကွုန်ꩻတဝ်းအဲဉ်ထဝ်း၊ ကွုန်ꩻဒျာႏလွဉ်ႏလွဉ်း ထာꩻစာသားဖုံႏလဲ့ စာဟဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ပွယ်ꩻထွိုင်ႏဝုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဘီယာဗုတ်ꩻတွမ်သား လꩻလွဉ်ꩻနေးစွဉ်ႏရွဉ်အသောင်ႏတန်ꩻ အဝ်ႏဟွုန်ဗာႏဖိုနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ကွပ်အကျိုꩻကုဲင်နဝ်ꩻ အာလဲဉ်းအကျိုꩻဟဝ်တဲင်တွော့ꩻ ခွန်ကွဉ်ပအိုႏယဟန်ႏသီး တကျွိုက်တဝ်း၊ အဝ်ႏရဲးပေ့ꩻခါꩻလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ ရဲးပေ့ꩻနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ကွပ်အခေႏအနေႏ အဝ်ႏနုဲင်းယိုတဲင် ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ပအိုႏယိုꩻယာႏပွယ်ꩻတမျိုꩻအနေႏ "အွဉ်ႏထွော့ထွိုက်နဲ့၊ အွဉ်ႏထွော့ထွိုက်တဝ်းနဲ့"ရီခရာႏအဝ်ႏထိုꩻသွူ။ မီႏရိုꩻအွဉ်ႏထွော့ထွိုက်တဝ်းလဲ့ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ နုဲင်းကီယိုအတွိုင်ꩻ အကျိုꩻကုဲင်(အပဲစ်)သံးအာတဲင် နုဲင်းစွဉ်ႏတမွေးတဝ်း၊ နုဲင်းစွဉ်ႏတသေန်ႏတဝ်းသွူ။ မီႏရိုꩻတမွေးတဝ်း၊ တသေန်ႏတဝ်းလဲ့ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ နီမန်းခမ်း ထုံꩻစံႏယေန်ႏငဲးမုꩻ ပွယ်ꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻကား "အနယ်ꩻလွစ်၊ အပဲစ်လွစ်နေဟောင်း"ရီခရာႏအဝ်ႏဖျင်သွူ။ ပွယ်ꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အနယ်ꩻတလွစ်တဝ်းနေနေသွူ။ ဥပမာႏ- ပွယ်ꩻသင်ႏကဲန်ႏဟုဲင်း၊ သင်ႏကဲန်ႏတွင်ꩻ ကဆူလွဝင်ꩻထီယို မီႏတွက်ထွား တခမ်းလုမ်းအနေႏနဝ်ꩻ ရွဉ်လို့ကုတ်တေႏပေါင်ꩻခွိုင်းမုဲင်ꩻ၊ ကဆူထီပျောႏထာꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻလွတ်အခိန်ႏလို့ တကားမုဲင်ꩻ၊ ဝင်ꩻကလွေꩻထာꩻတွမ်ႏကိစ္စအရေꩻဖုံႏ၊ ထင်ႏကျောင်ꩻထင်ႏကန်ႏဖုံႏယို ဆူဆွုမ်ႏဝင်ꩻတွော့ꩻ ဝင်ꩻသꩻဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻလွဉ်ꩻ၊ ကမော့ꩻလွဉ်ꩻထာꩻဆော့ဆာဖုံႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻအာတကာႏမုဲင်ꩻ၊ ပျောႏထာꩻတဲင် သင်ကယ်မောက်၊ ကာꩻမောက်တွော့ꩻ ကဆာကကဲင်၊ ကထို့ကလွတ်ꩻ၊ ကဆော့ကဆာ၊ ကသီကမားနဝ်ꩻ တနေင်ႏနေင်ႏယို တကားမုဲင်ꩻ၊ သင်ႏကဲန်ႏတွင်ꩻ ဆူထီပျောႏထာꩻတဲင် လꩻအကျိုꩻဟဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မီႏစဲစ်ဆေꩻစဉ်ꩻစာꩻထွားနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟုဲင်းထဲင်းက ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻသွူ။
ဥပမာႏထဲင်း ပွယ်ꩻတမျိုꩻ နဲင်ႏငန်ႏခမ်းထီအကို မိဉ်ꩻကတန်ဒါႏ ပွယ်ꩻတန်ကထိန်ႏ (တန်ဆောင်တိုင်)တောင်ႏကီꩻယို ကအွဉ်ႏဒါႏ ထာꩻတောႏထာꩻလောင်ꩻ၊ ထာꩻခွုမ်ပဆိုး၊ ထာꩻမွန်းထာꩻပျောႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻခမ်းလိုꩻထီ ရွဉ်လို့လွဉ်ꩻ၊ သုမ်ꩻလွဉ်ꩻတခွိုင်းမုဲင်ꩻ။ မေႏကျောင်ႏတဖြုံႏတာႏ ခမ်ႏလို့ရွဉ် အသိန်ꩻပဉ်ဆီဆီတဲင် အွဉ်ႏစွꩻပြဲင်ႏလွဝင်ꩻ ကဖေႏတွမ်ႏဆုနဝ်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မေႏကျောင်ႏကထဲ့လူးသီဒါႏလိုꩻ နုဲင်းဟန်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အီႏရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ- မီႏစဉ်ꩻစာꩻစဲင်းစဲင်းနဝ်ꩻ ဟုဲင်းထဲင်း ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻနေနေသွူ။
ပွယ်ꩻသင်ႏကဲန်ႏဖုံႏ၊ ပွယ်ꩻကထိန်ႏ တောင်ႏကီꩻဖုံႏယို မီႏရိုꩻဘာႏသာႏ လိုꩻမျိုꩻထုံꩻစံႏ ယေန်ႏကေႏမုꩻအနေႏ အဝ်ႏထွိုက်အဝ်ႏသင်ꩻဒျာႏလဲ့ နီပအိုဝ်ႏပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယိုလဲ့ အဝ်ႏထွိုက်အဝ်ႏသင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ မီႏရိုꩻရွဉ်လို့အာငါႏ၊ ထာꩻမာꩻလွတ်ငါႏလဲ့ ကထွာဒါႏ ခွန်ကွဉ်လိုꩻတန်၊ လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးမုအစွိုꩻ (ဗဟိုႏ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထွော့ဖေႏ စီꩻကန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ယိုခါခါနဝ်ꩻ ဖေႏခွင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဖေႏခွင်ꩻတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယို အခန်ꩻတွိုင်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း၊ စီꩻကန်ꩻတအဲဉ်ထဝ်း၊ ကအဝ်ႏအွဉ်ႏလွေꩻ ဒုံရပ်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအွဉ်ႏလွေꩻဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻတဲင် ပွယ်ꩻလုတ်ဖုဲင်ꩻယို ပအိုႏယိုꩻယာႏ ပွယ်ꩻတမျိုꩻအနေႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏထွူတွော့ꩻ မီႏအွဉ်ႏလွေꩻဖေႏနေး စီꩻကန်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ဟောင်း-ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းလွေꩻဗာႏ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻယိုသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ခွေသွဉ်းရောမ်ဖြုဲင်ꩻကို ဝွေႏဖန်ႏဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏဖုံႏယို ကထွာဒါႏ ပအိုႏခွန်ကွဉ် လိုꩻတန်သီး၊ လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏကေႏမုအစွိုꩻ (ဗဟိုႏ)သီးနဝ်ꩻ မွေးတမွေးတဝ်း-စဉ်ꩻစာꩻဝွေႏဖန်ႏထွူတဲင် လိုႏမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ လိုႏမာꩻလိုႏဆုံꩻဖျတ်အွဉ်ႏထွော့လွေꩻလဲဉ်းသွူ-သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပွယ်ꩻတန်
စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ
စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အိန်းကလေတ်: Karen State) (မန်း: ကရင်ပြည်နယ်)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီကိုကပါဒါႏ ခမ်းနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဖအံ နဝ်ꩻသွူ။
စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခမ်းထီတောမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏကယားနယ်ႏ၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏတောမ်ႏ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်တောမ်ႏ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ် တောမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၁၇၃၀.၉ မဲင်ႏတဲင် တွို့ꩻကွဉ်ႏအဒွေါင်ႏအဆွာꩻအဝ်ႏ ၇၀ မဲင်ႏ၊ နဝ်ထင်ꩻအဝ်ႏ ၃၂၆ မဲင်ႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁,၅၇၄,၀၇၉(၁.၅သန်း)ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မန်း၊ မဲင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ရခဲင်ႏ၊ ထုဲင်ꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏယိုနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်စဒျာႏ တယ်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ ပုဒ်မွူး (၁၈၀)၊ ပုဒ်မွူးဖြယ် (၁)အလꩻ ဗိတိသျအစိုႏရစိုး ခြုံꩻ(သံလွင်)ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဖာပွန်၊ သထွုံႏခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဖအံ၊ ယောင်ႏပွယ်ꩻ၊ ကျိုက်ခမီခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻ၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး၊ တောင်ႏအူခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ သံတောင်ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏယို ခြွဉ်ႏဗူႏသွူတဲင် ဖျင်ဆင်ဖွဲ့ဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၆၄ ဗာႏ လာဧပီ ၃ နီꩻနဝ်ꩻ တောႏလန်ႏရေꩻကောင်သီအစိုႏရ လိတ်ကေႏညာႏအမုဲင်(၅၁)အလꩻ အဝ်ႏ"စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ" အမိဉ်ꩻယို ဖျင်ဆင်ဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻယင်း "ကော်သူးလေခမ်းနယ်ႏ" နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ခမ်းထီတန်ကောင်သီအစိုႏရကာႏလနဝ်ꩻ အခေႏခံႏဥပဒေႏ ပုဒ်မွူး(၁၀)၊ ပုဒ်မွူးဖြယ် (က) အလꩻ အဝ်ႏ"ကော်သူးလေးခမ်းနယ်ႏ" ဖန်ပြောင်ꩻချာလွေꩻယင်း "စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ" အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၉၂ ဗာႏ အောက်တိုဗာ ၇ နီꩻကို ခမ်းထီတန် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအစွိုꩻ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်အမိန်းကေႏညာႏချက်အလꩻ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျဝတီႏယို အဝ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်း ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ လာဇန်နဝါရီ ၁၂ နီꩻ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန အမိန်းကေႏညာႏလိတ်အလꩻ ဖအံခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖာပွန်ယို အဝ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်း ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ ၄ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၇ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ ၁၈ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက် ၈၄ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ ၃၇၆ အွိုင်ႏ၊ ဒုံပေါင်ꩻ ၂၀၆၃ ဒုံနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဖအံနဝ်ꩻသွူ။
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံ
thumb|စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏဟံႏပုင်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ (၄)ခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻခြွဉ်း(၁၈)ဝေင်ꩻ {{Legend|#E31A1C|ခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်}} {{Legend|#0000FF|ခရဲင်ႏ+ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻ}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻ}}{{Legend|#d35f5f|ဝေင်ꩻရွုမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဝေင်ꩻ}}
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ႏအလꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၇)ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၁၈)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၈၆)ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၃၇၆)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၂၀၉၇)ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
ထာꩻသေ(၃)မျိုꩻ
"ထာꩻသေ(၃)မျိုꩻ"
၁။ သေအံႏ၊ သေဗေင်ႏ၊ သေပျာႏ-စတဲင် ထာꩻသေယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တသွဉ်ဗာႏနေးတဝ်း၊ လွူးခါကာႏ ဒါႏသေထွူနဝ်ꩻ "သဘာတ"ထာꩻသေ။
၃။ နေးတွမ်ႏ မဂ္ဂင်ႏတရာꩻသွစ်ꩻပါꩻတဲင် အားထုတ်တရာꩻတွော့ꩻ ကသေလွဉ်ဒါႏ ခန္ဓာႏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ ဖုံႏနောဝ်ꩻ "ဝိပဿနာႏ"ထာꩻသေ။
၄။ "သဘာဝ"ထာꩻသေနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏတဲ့ သေဒျာႏတဲင် မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့နေး အရန်းနဝ်ꩻ ထွာ"အရန်းလ"နဝ်ꩻသွူ။
၅။ "ဝိဇ္ဇာ-သိပ္ပ၊ ဗဟုဿုတ"နဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ ဒေါ့ꩻနုဲင်း သွဉ်နုဲင်းတဒါႏတဝ်းတဲင် မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့နေးအရန်းနဝ်ꩻ ထွာ "အရန်းထဝ"နောဝ်ꩻသွူ။
၆။ "ဝိပဿနာႏ"ထာꩻသေနဝ်ꩻ ဘုရာꩻရဟန္တာႏ အရိယာႏဗွေႏမျတ်သီးမꩻသေ၊ ပုထုဇဉ်ႏသီး တသေထွꩻတဝ်းတဲင် မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့နေးအရန်းနဝ်ꩻ ထွာ"အရန်းကီ"နဝ်ꩻသွူ။
"သီႏလငတ်ꩻပါꩻ တရာꩻဥပဒေႏနဝ်ꩻ"တဲမ်းထန်ႏခေါ်လဲဉ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
"အာႏကွိုꩻမွုန်းချဲ-မာꩻတဲတဲ"
လွေꩻထေ့ပါꩻ - ရီဂဏန်ꩻ
ဗေင်ႏမင်းဆန်ꩻ - ထင်းအတိတ်
စ လယ် ပိတ် - ထုမ်ႏတွက်ယူႏ
လွေꩻတဗန်ႏ - ဖြုံႏယိုသီ
ကဗွန်ပီ - ကားမုဲင်ꩻပတ်
တဲမ်းတဲမ်းမတ် - ဆွဉ်းပါယာ
ထွားကလဉ်ဒါ - အုမ်ပါပြူး
ပြူးထီအင်ႏ - ဆင်ႏဆင်ႏဗွေ
မာ ပသေ - လဲင်ꩻခိꩻတဝ်း
ဒေါ့ꩻဖုတ်ꩻငေါဝ်း - ချဲကတောႏ
မဉ်ꩻလဲင်ꩻကျောႏ - မပေါက်ဖို
ကအောယို - အသောင်ꩻတန်ꩻ
လွူးဂဏန်ꩻ - ထင်းအံႏဗာႏ
နိုꩻအသꩻ - ဗော့ꩻပေါက်သွူ
ယိန်းဒွူဒွူ - ယိန်းညာꩻညာꩻ
လိုႏဖေႏပါꩻ - နီးထွိုင်ႏတန်
အဝ်ႏသွို့ꩻခြံ - စာစွဉ်ႏဒျာႏ
ထင်ႏအီႏဗာႏ - ထီႏတမွာ
အပိုမာ - တောင်ꩻပြန်ႏဒေါ့ꩻ
မဟွုန်ရော့ꩻ - သꩻလျားထဲင်း
ယူႏစဲင်းစဲင်း - ထာꩻတောႏလောင်ꩻ
ညနေင်ႏပေါင်ꩻ - အာလွဉ်နီး
ကတူႏခီး - ဦးဏှောက်ထန်ႏ
သွုံꩻဗဲင်းဉာဏ်ႏ - လိုႏစဉ်ꩻစာꩻ
တောႏမွိုꩻမာꩻ - လောင်ꩻမွုန်းတဝ်း
လွေꩻစောဝ်းစောဝ်း - သဲင်ꩻဟာဟာ
လုပ်ꩻသောင်ႏသာ - ဖြေꩻစာဒျာႏ
ရွမ်ဒါႏဒါႏ - ယားကုဲင်မွုန်း
ထာꩻကုဲင်ယွုန်း - မျိုꩻဟောဝ်မာꩻ
ဖြေꩻနွောင်ꩻကာꩻ - လမ်းအွတ်ꩻတွိုက်
နောဝ်ꩻမꩻထွိုက် - ဟဲ့ꩻအတန်ႏ
"ငေါဝ်းဆွော့ꩻတွမ်ႏငေါဝ်းပနဲဉ်ႏ"
၁။ ငဝ်းအဝ်ႏ ဒေါသ မာန ဒိဋ္ဌိ-ကိုလွဉ်နဝ်ꩻ လျား ကျွား မာႏတဲင် ထွာငဝ်းဆွော့ꩻ၊ ထွာငဝ်းမာႏ၊ ထွာဝစီႏကံႏ (ဖြောင်း)အကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ "အကျိုꩻလꩻ-ဒုက္ခ"နဝ်ꩻသွူ။
၃။ ထာꩻဆွော့ꩻသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗာႏဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻဗာႏဝွေꩻတဲ့နဝ်ꩻ အငဝ်းသင်ႏ၊ ဆာ၊ ထို့၊ ပꩻ၊ ကုဲင်-စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
၄။ ထာꩻပနဲဉ်ႏသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗာႏဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻဗာႏဝွေꩻတဲ့နဝ်ꩻ အငဝ်းသင်ႏတဝ်း၊ ဆာတဝ်း၊ ထို့တဝ်း၊ ပꩻတဝ်း၊ ကုဲင်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
၅။ တန်ꩻသင်ꩻနဝ်ꩻ ကျမ်ꩻဆွော့ꩻတဲင် ပသီႏချင်ꩻချင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻအံႏနွောင်ꩻလꩻတဲ့ တွိုႏ"မေႏ"နဝ်ꩻ လျားတနျာႏတဲက်ꩻ တွေꩻဖေႏဗာႏအသွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
၆။ နီလိုꩻသီးတဲ့ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻလိုꩻကျမ်ꩻ၊ လိုꩻကျ-တဲ့၊ မဉ်ကျံꩻကျံꩻ၊ မဉ်ကျကျ၊ မဉ်ကတ်ကတ်၊ မဉ်တနတ်နတ်၊ တွိုႏ"မရဏ"နဝ်ꩻ ဝွေꩻတကျနွောင်ꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻအဝ်ႏပြာႏ၊ ဝွေꩻဖေႏဗာႏအသွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
"ထာꩻလဲဉ် ၄-ဗာႏ၊ ဒေါ့ꩻတနာႏတဝ်း"
၁။ "လဲဉ်တွမ်ႏနမ်း" - ဝင်ꩻအမျာꩻငါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဟဝ်အနမ်း၊ ဝင်ꩻထင်းသူႏတောႏ၊ ခွေလောႏနာꩻလွဉ်၊ ထေရွဉ်လူႏသော့ꩻ၊ တွိုႏထာꩻဗꩻကိုတွော့ꩻ ထွာဒုစရဲက်သား၊ ဖြားဆားအဝ်ႏသေ ထေရွဉ်လူႏဒျာႏ ဒေါ့ꩻတနာႏတောဝ်း။
၂။ "လဲဉ်တွမ်ႏထာꩻမာꩻ" - (အစဲစ်အမန်ႏပါတဝ်း) ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတယ်ꩻဘုရာꩻ၊ အွဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဝင်ꩻကေညိုႏယွုမ်းအံႏ၊ လူႏခံꩻကေပ်ꩻခွယ်ꩻ၊ မာꩻပွယ်ꩻနာႏအကျိုꩻ၊ နီလိုꩻထင်းတန်၊ သဒ္ဓါႏသန်-ပညာႏဆေ့ꩻ၊ ထာꩻခေ့ꩻတင်ႏထီꩻ၊ လွတ်မွူးနီꩻဖေႏအာႏ၊ လူႏစွဉ်ႏဒျာႏအာအာ၊ ကထွာကောအွဉ်၊ လꩻရွဉ်ပွုမ်ႏပံႏ၊ စွုမ်ႏအံႏကျင်ꩻကုဲင်၊ တင်ꩻလုဲင်သေတဲ့၊ ဆိမ်ꩻမဲ့ယွုမ်းဒျာႏ ဒေါ့ꩻတနာႏတောဝ်း။
၃။ "လဲဉ်တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻ"- မော့ꩻပါꩻအွဉ်ႏအွီႏငေါဝ်း ယံခေါဝ်းပေါင်ꩻပါꩻ၊ ထာꩻမာꩻနယ်ပျꩻ၊ အီႏလꩻကားယို၊ မဲစ်လွိုကားနဝ်ꩻ၊ မွူးရဝ်ꩻတရူꩻ၊ ငါသူꩻနေင်ႏလေ၊ အဝ်ႏသေအမဲစ်၊ ဒေါ့ꩻကြဲစ်လဲဉ်ပါꩻ၊ ယွုမ်းယိုꩻယာꩻသား၊ ကားကကွီသော့ꩻ၊ ကားကဒေါ့ꩻထေ၊ တွိုႏနေင်ႏလေပါꩻပျောက်၊ ယူႏမပေါက်ပက်၊ ထွဉ်ႏတွက်ပေႏတင်ႏ၊ ရီထင်ႏမော်လူꩻ၊ မွူးရဝ်ꩻတရူꩻသဲင်ꩻဗာႏ၊ ယတြာႏခꩻ၊ ဖေႏမꩻရီးသွော့သွံသောင်ꩻ၊ အီႏလောင်ꩻတဲစ်ꩻမေႏ၊ ယံဖေႏကလꩻချာ၊ မာမာဝါꩻဝါꩻ၊ ပါꩻလဲဉ်လꩻဖျင်ဒျာႏ ဒေါ့ꩻတနာႏတောဝ်း။
၄။ "လဲဉ်တွမ်ႏတရာꩻ"- ဘုရာꩻဟော်ꩻ တမွေးတောဝ်းတဲ့ ရိုꩻဘုရာꩻဟော်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻသော်ꩻဟော်ꩻလဲဉ်၊ အဲဉ်ထဝ်းပညာႏ၊ သဒ္ဓါႏသန်မွိုꩻ၊ သꩻသွိုꩻကေႏညိုႏ၊ တွိုႏအစဲစ်မန်ႏ၊ ဟော်ꩻထန်ႏကျမ်ꩻကို၊ တွိုႏယိုမနာႏ၊ ရိုꩻဒျာႏမွေးတဝ်း၊ ဗွန်စဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ တလꩻတောဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ကာꩻကိုꩻကွယ်ႏမာႏ၊ သံႏသရာႏကိုည၊ ဒုက္ခမော့ꩻဗာႏ ဒေါ့ꩻတနာႏတောဝ်း။
"သေသွောကေꩻဇူꩻ"
၁။ ထွီႏတဗာႏ ပေါႏဗွူႏအဆာႏနောဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻတင်ႏနီ ဝီနယ်စွဉ်ႏအမေး။
ငဝ်းရောꩻရယ်ꩻမဲ့ꩻထန်ႏပေါꩻပယ်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ထာꩻသေ(၃)မျိုꩻ
၃။ ထွီႏနဝ်ꩻ နီလိုꩻသီး အွဉ်ႏထွော့အယုတ်၊ သမုတ်အရန်းဖွိုႏ၊ အုံခိုႏခိုႏ၊ ဗေင်ႏခိုႏခိုႏ လꩻတောဝ်း။
၄။ နီလိုꩻသီး အောဝ်ႏလိုႏယူႏချာ၊ နီကအံႏမွိုးဒဲဉ် ကားမုဲင်ꩻလာလာ၊ နီကအံႏဖါဒဲဉ် ကားမုဲင်ꩻတာႏတာႏ၊ နီရဲခေ့ꩻရဲးနာꩻ၊ နီကာႏကွယ်ႏခါꩻဖေႏဗာႏ မွိုးဖါသီးလမ်း ကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏ။
၅။ တွမ်ႏဟန်ႏအွီႏအွီႏ လွူးချာဖါ၊ တွမ်ႏဒဲဉ်ဗွာဗွာ လွူးချာမွိုး ကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏ။
၆။ နီမဉ်ႏတလွူးခွုန်ꩻတဝ်းဖါ၊ နီမဉ်ႏတလွူးချာတဝ်းမွိုး၊ နီမဉ်ႏအဝ်ႏထူႏက ဖါတခြိုꩻတစွိုးစွိုး၊ နီမဉ်ႏအဝ်ႏကွီက မွိုးတခြိုꩻတမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ နီထွာသွူလိုꩻတဲ့ အရန်းဖွိုႏလဲဉ်းက ထွီႏကွေးနော။
ခင်လိုꩻခွိုꩻ
thumb|နေင်ႏ ၁၉၀၀ ဗာႏ ခင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ thumb|ခင်ꩻလိုꩻခွိုꩻအမူႏစွိုꩻတွမ်ႏယိုꩻယာႏဆဲင်ꩻခွမ်လာꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းနမ်းထွား မျန်မာခမ်းထီ အကိုယို ခင်လိုꩻခွိုꩻ ဖုံႏအုံအဝ်ႏအာဒေႏသနဝ်ꩻ ချင်ꩻခြောင်ကတူႏထျꩻ တွမ်ႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ကတူႏထျ ဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ ဆထင်ꩻလတ္တီကျု ၂၃° ၃၇' တွမ်ႏ ၂၈°၂၅' အခါႏ ၊ ဆကွဉ်ႏလောင်ဂျီကျုနဝ်ꩻ ၉၆° တွမ်ႏ ၉၈°၄၇' အခါႏ အာသံခမ်း ဆကွဉ်ႏထင်ꩻခဝ်တွမ်ႏ မျန်မာခမ်းထီ ဆထင်ꩻခဝ် ခယ်ႏ−မျန်မာ ခမ်းကူထျꩻ ဒေႏသ ကိုယို အုံအဝ်ႏစွော့ꩻလီဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ၁၉၃၁ မျန်မာခမ်းထီ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်အလꩻ ခင်လိုꩻခွိုꩻ ယို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏလွေꩻ ၁၅၃၀၀၀ လွိုꩻ တဲင်ꩻ စရင်ꩻနဝ်ꩻ နောဝ်ꩻ ကောက်ဗာႏလွိုꩻတောဝ်ႏဒေႏသဖုံႏတဲင်အဝ်ႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
အု (ခန)
ဟိရဂန ကို う မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ウ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ u သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ကဏှဇာတ်
ကဏှဇာတ်
၁။ ဘွုံႏသွံခမ်းအကို အီႏဗွန်ဘုရာꩻယို အဲဉ်ထဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၂။ ထာꩻမာꩻကဆဲင်ႏဒျာႏ ဗွေႏဘုရာꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တုꩻနုဲင်းမာꩻနုဲင်း တဒါႏတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၃။ တသေတဒါႏတဝ်းတဲ့ ရိုꩻ'အသေအဒါႏ'မဉ်ႏအံႏလဲဉ်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏ ထာꩻယပ်ꩻသေႏသေႏ၊ မဲ့ငါပေႏ တရေႏကုဲင်ဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ မဉ်ႏအာႏကွိုꩻအာႏရဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏအာႏကွိုꩻပညာႏနဝ်ꩻ တခြိုꩻဥစ္စာႏ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၅။ သေဗာႏကေꩻဇူꩻ၊ ဖြော်ဗာႏကေꩻဇူꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
မုနိကဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မုနိကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ မူႏနံꩻတန်ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ချောက်ကဝ်ꩻဒါႏ ရဟန်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ သျင်ႏရဟန်ꩻသီးယို ပေါႏတထိန်ꩻတဝ်း ဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏခြွိုင်းနမ်း၊ ပေါႏစူꩻသꩻကျွားနဝ်ꩻ မဉ်ထွက်ဒါႏထာꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ အွီႏကီတဲ့ အီႏသီလွဉ်ꩻဗာႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်အံႏတဝ်း၊ ဟဝ်အံႏဒျာႏ ထာꩻအံႏအပဲစ်ကင်ꩻကင်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ တွိုႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ (ထော့ꩻနဝ်ꩻ) ခံႏအသီ တွိုႏနီနဝ်ꩻ ရိုꩻ'အအွီႏ'ဟဝ်ထီႏသညင်ꩻဗဲင်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၅။ ထော့ꩻကသီဖေႏဗာႏ မူႏနံꩻပွယ်ꩻမင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏယူႏယွယွ သံႏဝွေႏဂဟဝ်လꩻငါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို え မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို エ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ e သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ခဒိရဝနိယရေဝတဝတ္ထု
၉၇။ ဒုံကိုတရိုꩻတဝ်း၊ တခြာကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ထာꩻအုံႏကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ထာꩻပူႏလောင်းတရိုꩻတဝ်း၊ အရပ်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ရဟန္တာႏသီး ကအုံခံႏ ဟံႏအရပ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပျောႏခရာႏလွဉ်းလွဉ်း။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ကျပ် ခဒိရဝနိယရေဝတဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပိုခန်းတဲ့ ထွာရဟန္တာႏ အောဝ်ႏဒျာႏ၊
၂။ ပေါႏဝွေꩻသီး အွဉ်အဟဝ်အဒါႏနဝ်ꩻ မူႏမူႏခိုခိုသီးဖုံႏ ထွေထောင်လွဉ်ꩻဗာႏ၊ နာႏဗာႏ ဝွေꩻသီးငေါဝ်း၊
၃။ ကုသိုလ်ႏပန်ချာ ကပါအာလိုꩻနဝ်ꩻ ဗွိုႏထိုꩻသင်္ခါႏရ ထုမ်ႏလွဒျာႏတရာꩻ၊
၄။ ဘွုံꩻကံႏတန်သားနဝ်ꩻ ခွိုင်းကားကလိုႏအတွိုင်ꩻ လꩻဒျာႏ၊
၅။ ထုမ်ႏတရာꩻသားနဝ်ꩻ ပျောႏလွဉ်ꩻတဝ်းလိုꩻအာ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ တခြာ၊
၆။ ပေါႏလိုꩻထုမ်ႏမွေးတရာꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻနမ်းနမ်း ဖေႏအာႏဒျာႏ၊
၇။ ထီႏပေႏသွင်ꩻဖွီဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ထွာဒါႏအမာႏ၊
၈။ ရဟန္တာႏ ကအဝ်ႏအရပ်၊ လိုꩻမျတ်ကအဝ်ႏအရာႏနဝ်ꩻ ထွာထာꩻသာႏယာႏလွဉ်းလွဉ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေဗာႏ လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻအာတန်သွူ။
မော့ꩻသွူ
မော့ꩻလဲဉ်းသွူပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး
အာႏသန်ဒျာႏဗော့ꩻမန်းလိတ်ဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ ပအိုႏတလွူꩻဗာႏတဝ်း ပအိုႏငဝ်းသားနဝ်ꩻ တသေနာႏတဝ်း၊ ပါဠိလိတ်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏကီလဲ့ ဆရာႏအွဉ်ႏနယ်တဝ်းတွော့ꩻ လꩻတဝ်းအနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ အချက်သိုမ်ချက်ပါ လိတ်မူနဝ်ꩻအလꩻ-
အကဆန်ꩻခေါ်ငါႏနဝ်ꩻ မဲန်ႏစုမ်ႏထွူလိတ်မူယိုနဝ်ꩻ မန်းဆရာႏမော့ꩻရီးရီးဒျာႏ၊ သုံꩻမန်းဘာႏသာႏတာႏ တလꩻတဝ်း၊ သုံꩻမဲင်ꩻအတာႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ ဖြဝ်ꩻယိုꩻတရာꩻပါဠိအိင်္ဂလိသ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပါယင်ဟန်ႏလွုမ်ꩻ ပအိုႏအတာႏနဝ်ꩻ သုံꩻလꩻအာမွေးစွဉ်ႏ ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မူနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏခန်းအမဉ်ꩻ "လိတ်မူအချုက်"ဒေါ့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိတ်မူနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခဉ်ႏတဲက်စမ်ꩻအီဗာႏက တွမ်ႏပညာႏသျင်ႏသီး ကအွဉ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဘာသာဗေဒ၊ သဒ္ဒဗေဒ၊ ယုတ္တိဗေဒ-ကရိုꩻဒါႏ ထီခဉ်ႏပေဒန်ဖုံႏနဝ်ꩻ၊ "အပဲစ်လဲ့ကင်၊ အမင်ꩻလဲ့လွစ်၊ တရေꩻလို့စင်ဒျာႏ"မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့လꩻတဲင် အဝ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻတန်ဒျာႏ သꩻရေꩻတေ့ꩻ၊ ဗားတေ့ꩻဗာႏဖိုနေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်အလွေꩻတနꩻတွမ်ႏ ပအိုႏဖုံႏကအဝ်ႏထိုမ်ႏလိတ်မူအမဲဉ်ႏတွင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ကဗားဖိုအလွောက်ꩻ ခံႏဗာႏ ဝင်ꩻနယ်ꩻဝင်ꩻခွန်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခံႏဗာႏဝင်ꩻထင်းမာႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဝင်ꩻဒပ်ꩻလိုꩻမဉ်ꩻအစားစားနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ အီႏဒင်ႏပျꩻနယ် ကရိုꩻဒါႏလိတ်မူအချုက်၊ အခင်ႏမွဉ် အဝ်ႏလိုႏတောင်ꩻသေꩻခါꩻနဝ်ꩻ အက္ခရာႏကားကအဝ်ႏ မာꩻလို့ထာꩻမာꩻ၊ ထာꩻမာꩻတဗာႏတွမ်ႏတဗာႏ ဝွေꩻတွမ်ႏဝွေꩻအကျိုꩻဖေႏဒျာႏတဲင် ထာꩻမာꩻလွိုကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ ထာꩻမာꩻဗိုန်နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တအဲဉ်ထဝ်း၊ ဥပမာႏ- ထွားစမ်ꩻဗော့ꩻသရဖုံႏနဝ်ꩻငါ၊ သရဖုံႏနဝ်ꩻ တဖြုံႏတွမ်ႏတဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏတဗိုန်တဝ်း၊ ဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻခရာႏ တလိုႏတဝ်း၊ အခွိုꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
စကျာႏအက္ခရာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အက္ခရာႏကအဝ်ႏယိုခါတွင်ꩻလဲ့ ဝွေꩻဖန်ဆင်ꩻဖေႏ၊ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻကအီႏပေါႏလွဉ်ထဲင်းဒါႏ လိတ်ဖြုံႏတလꩻအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်း အငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻအီႏဖန်ဆင်ꩻဖေႏဒွိုန်းက၊ ယိုခါခါ လိတ်ဖြုံႏတအဲဉ်ထဝ်း နုဲင်းဒါႏ (ဝွိုးဝွိုးဝါးဝါး)တွမ်ႏ ဝငဝ်းတဲꩻတဲꩻမွေးတဝ်း၊ ဟငဝ်းတယ်ꩻတယ်ꩻမွေးတဝ်း-အငဝ်းစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းအီဗာႏတွမ်ႏဝွေꩻနဝ်ꩻသွူ၊ စကျာႏအက္ခရာႏကရိုꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်း လိတ်ဖြုံႏဖုံႏယို ဝွေꩻထေထန်ႏဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ အီႏဖေါႏထန်ႏနယ်က ပအိုႏလိတ်မွူးအကို ကအဝ်ႏလိုႏနေဒါႏ၊ ဆရာႏရီးခါ ကအွဉ်ႏသေꩻခါꩻဖေႏဒါႏ တပဲ့ꩻဖုံႏအတွက် သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏတဗာႏ ဗီးသွတ်ꩻခန်ꩻအချုက်ဇယားနဝ်ꩻသွူ။
ပါဠိအကို "အ-အိ-အု-အေ-အော"ဆꩻချာ မီႏအွဉ်ႏသွတ်ꩻဗီးစုမ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻအာတကားမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်အွဉ်ႏသေငါႏနဝ်ꩻဒျာႏသွူ၊ ဦးနေဝိန်းခေတ် ဗိုန်ပီနုဲင်း ဦးသောင်းလွင်ကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ မော့ꩻလဲဉ်းလိတ်မူမဲဉ်ႏသား၊ မဉ်ကင်ꩻတွမ်ႏမန်းလိတ်၊ မဉ်အွဉ်ႏတွယ်ꩻဒျာႏတွမ်ႏမန်းလိတ်တဲင် (ပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏ သေတဝ်းမွေးတဝ်း၊ အဝ်ႏသေဒျာႏလဲ့) ပါꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တဖောႏထန်ႏနယ်ဗွုန်ႏတဝ်းတွော့ꩻ ကအဝ်ႏအိုမ်ပေ့ꩻခါꩻလွဒျာႏအဖြောင်း ဗီးသွတ်ꩻအဗွေအစုမ်ႏယို (အွဉ်ႏတဝ်းဒွုမ် ရက်-စင်ꩻ-ငမ်း-တငွို့တဲင်) အီႏဖောႏထန်ႏနယ်လွေꩻသွူ။
ကအဝ်ႏလိုႏတောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻ - ပေါႏလိတ်ဖြုံႏတဗိုန်တဝ်းလဲ့ အငဝ်းထန်ႏတဗိုန်တဝ်းသွူ၊ အွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻကွို့ꩻ အဗော့ꩻသွတ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏဗီးသွတ်ꩻဖုံႏတွမ်ႏ (ရ်လ်သ်ဠ်)ဖုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻအီ မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏချာဗာႏဒျာႏ ဝွေꩻငဝ်းတွမ်ႏဝွေꩻငဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဖြုံႏတွမ်ႏတဖြုံႏ တဗိုန်တဝ်းလို့ဝင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အမဲန်ႏတရာꩻ၊ "မြင့်မိုရ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သင်္ဂြိုဟ်၊ ရွှေကိုယ်၊ ရွှေမိုဃ်း"ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမန်းလိတ်တဲင် တဆဲင်ႏတဝ်းတွမ်ႏပအိုႏနဝ်ꩻသွူ- လေက်မွူးတန်ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်းပညာႏသျင်ႏသီး ကဒင်ႏပျꩻလွဉ်ဒါႏ လိတ်မွူးတန်ဒျာႏ၊ တနꩻတဝ်းတွမ်ႏမန်းတဲင် ဝင်ꩻအွဉ်ႏတရွို့ꩻထိုꩻဒျာႏ၊ တွမ်ထူႏထွူတဲင် တနꩻလုဲင်ႏဒျာႏ (အခွင်ႏကလုဲင်းမွေးငါႏ) တွမ်ႏပအိုႏလိုꩻမျိုꩻသီးအငဝ်းထန်ႏ ကလိုႏအပ်ချက်တွော့ꩻ မာꩻဖေႏလုဲင်ႏပအိုႏတခြိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ နီသွဉ်းဒါႏငါႏ တမွေးတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသꩻရိုꩻသာꩻဝွန်ႏခံႏချာဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ကတ္တရာ
အမေႏရိကတွိုက်နဝ်၊ အော်ရဉ်နိုးကိုးခြောင်တန်ကိုကအဝ်ႏဒါႏ ထရဉ်းနီကြွန်လောင်းနဝ်ꩻ ကတ္တရာထန်ႏအာမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ထရဉ်းနီကြွန်လောင်းနဝ်ꩻ ကတ္တရာတအောင်အောင်လဲ့ ပီနုဲင်းစွဉ်ႏဒျာႏ ထီပင်ႏလယ်ႏပမာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အဝ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ တမဲင်ႏရပ်သွူ။ ကတ္တအောင်နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အပီနုဲင်းစွဉ်ႏဒျာႏ မေႏကောင်ယအနာအတွိုင်ꩻသွူ။ ထူꩻဆန်ꩻငါႏအချက်တချက်နဝ်ꩻ မဲဉ်ခူႏထန်ႏထိုꩻခန်းခွုင်းမုဲင်ꩻခူႏထန်ႏ ကတ္တရာအဝ်ႏဗွေချာယင်းဒျာႏလီꩻလီꩻသွူ။ ကဗွေချာဗာႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ ကတ္တရာအဝ်ႏအအောင်ခꩻလ့အဝ်ႏတိုꩻထင်ႏကီသေႏသေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကတ္တရာကထန်ႏအာဒါႏ အရပ်ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် ဗဉ်နီးသွီးလားခမ်းထီကိုတွမ်ႏ စျူးဗားကြွန်လောင်းဖုံႏသွူ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ကာလီဖိုးနီးယားခမ်းနယ်ႏကကို ကထန်ႏလွဉ်ဒါႏ ကတ္တရာဖုံႏနဝ်ꩻ အထီအသွီႏယံငါႏတဲင်တွော့ꩻ မွဉ်းဖျင်ခရာႏတလိုႏတဝ်း မီႏဒါတဖူꩻဖုံႏလဲ့ သွုံꩻအီလꩻသွူ။ ကတ္တရာနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ခမ်းနယ်ႏအလင်ကိုဖုံႏ၊ ကနေဒါခမ်းတွမ်ႏ ဥရောပခမ်းထီကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏထန်ႏဒျာႏသွူ။
အွိုးကလဲဉ်းခိုႏချာ နေင်ႏပေါင်ꩻညအာလဲဉ်းအခိန်ႏခါႏသူꩻနဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးဖုံႏ တွမ်ႏ တိရိစ္ဆာန်ႏသီးအနမ်းခန္ဓာႏခြုံယဖုံႏ ဗိဉ်သော့ꩻလင်ꩻပင်ႏလယ်ႏကို အခိန်ႏအခါႏထွိုင်ႏကျာႏညဆွာꩻလွဉ်ငါႏတဲင် သဘာႏဝတရာꩻအလꩻ အထွာလွဉ်ထိုꩻခန်းဒျာႏ ထီနွုမ်ꩻကုဲင်(ရေနံ)၊ အဝ်ႏထွာထီနွုမ်ꩻကုဲင် အခိန်ႏထွိုင်ႏကျာႏ အခါႏထွိုင်ႏညငါႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ထိုꩻလုဲင်ႏကတ္တရာအကျောင်ꩻ ဗူမိဗေဒပညာႏသျင်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏ အထွာလွဉ်ပွုံႏစံႏနဝ်ꩻ ခါးလားကထွာကတ္တရာအွိုး ဟံႏခꩻလ အဝ်ႏထွာနေကထီနွုမ်ကုဲင်ခိန်ႏသူꩻနဝ်ꩻ ထီနွုမ်ကုဲင်နမ်းမန်ꩻကအဝ်ႏအွိုးဟံႏပꩻ(ဟံႏသဲဉ်ႏ)ကိုသူနဝ်ꩻ သဘာႏဝတရာꩻအလꩻ အလူႏကြုန်ႏထန်ႏကီထိုꩻလို့ခန်းဒျာႏသွူ။ အလူႏတိန်ႏကြုံႏထန်ႏထိုꩻလို့နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်ခါ ကအဝ်ႏကုဲင်ချာဒါႏ ထီနွုမ်ꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ စပ်ရော်ꩻတွမ်ႏ အောက်သီစဉ်တဲင်တွော့ꩻ ထွာထိုꩻခန်းကတ္တရာသွူ။ ကတ္တရာရွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဒွိုႏထွူတွော့ꩻ စပ်ရောꩻတွမ်ႏ ဗစ်စျူမင်ကရိုꩻဒါႏ တခြိုꩻအဗွိုန်နုဲင်း ဟံႏကိုထန်ႏကတ္တရာစီႏဖုံႏ၊ သုဲင်ꩻဖုံႏ၊ ကယ်လသီယမ်ကာဗွန်နေက်ဖုံႏတွော့ꩻ မာꩻအီအင်္ဂတေသွူ။
ခ (ခန)
ဟိရဂန ကို か မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို カ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ka သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ခန္ဓာႏဒုက္ခကဲꩻကထဲ့ခြောက်ꩻ
"ပပါတသုတ် (ထဲ့သော့ꩻခြောက်ꩻတန်၊ ခန္ဓာႏဒုက္ခနဝ်ꩻ-ကယ်ꩻက ထဲ့သော့ꩻခြောက်ꩻတန်)"
အွိုးခꩻတနီꩻ သွုံꩻသွမ်ꩻယာထွူ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ လွေꩻအုံသာႏယာႏထာꩻ "ပဋိဘာနကောင်နာ"တဲင် အဝ်ႏကောင်နာ ထွားလလင်ꩻခြောက်ꩻနဝ်ꩻ ယော့မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ရဟန်ꩻတပါꩻ ရီနီဗွေႏဘုရာꩻ။ "ဩဗွေႏ- ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခြောက်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ တန်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ယော့မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ငမ်းခရာႏဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ တန်လဲဉ်းခြောက်ꩻ၊ ယော့လဲဉ်းခြောက်ꩻ၊ ငမ်းခရာႏကယ်ꩻခြောက်ꩻယို အလောင်ႏအလင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏနေဟောင်း ဗွေႏဩ" "တန်လဲဉ်းခြောက်ꩻယို၊ ယော့လဲဉ်းခြောက်ꩻယို၊ ငမ်းခရာႏကယ်ꩻခြောက်ꩻယို အလောင်ႏအလင်တဲ့အဝ်ႏ" "ငမ်းခရာႏကယ်ꩻခြောက်ꩻယို-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထမုဲင်ꩻဖုံႏအီ ဗွေႏဩ" "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ 'ဒုက္ခသစ္စာႏ-ဒုက္ခအမွေးအမဲဉ်ႏ'၊ ကမာꩻဒုက္ခခန္ဓာႏနဝ်ꩻ လောႏဘꩻတဏှာႏ 'သမုဒယသစ္စာႏ-ထွာအီထာꩻဒုက္ခ အမွေးအမဲဉ်ႏ'၊ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏဒုက္ခငိမ်ꩻဖေ့ထိုꩻ 'နိရောဓသစ္စာႏ-ဒုက္ခဖေ့ထိုꩻ အမွေးအမဲဉ်ႏ'၊ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ တွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏ 'မဂ္ဂသစ္စာႏ-မာꩻဖေ့ထိုꩻအီ ဒုက္ခအမွေးအမဲဉ်ႏ'၊ ပေါႏသသေတဝ်း အမွေးအမဲဉ်ႏ၊ ပေါႏတလꩻတဝ်း သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းမဂ်၊ တလꩻတဝ်းဖိုလ်ႏ၊ 'အဝိဇ္ဇာႏ-ထာꩻသေတဝ်း၊ တဏှာႏ-ထာꩻမဉ်လꩻ'ဝွဋ်ရွီးယိုနီလီး အဝ်ႏမွန်ဗန်နေက။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏယင်၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏယင်၊ မာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် ထွာလိုꩻထွာလူꩻ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာသွူလိုꩻတဲ့ သေတဝ်း ထာꩻဖြားဒုက္ခ၊ သေတဝ်း ထာꩻသဆာဒုက္ခ၊ သေတဝ်း ထာꩻသီဒုက္ခ၊ သေတဝ်းခန္ဓာႏဒုက္ခ။ အဝ်ႏထီႏသွူလိုꩻဖြားတဲ့ အီႏဖြားဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ သေယူႏတဝ်း၊ အဝ်ႏထီႏသွူလိုꩻဆာတဲ့ အီႏဆာဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ သေငမ်းတဝ်း၊ အဝ်ႏထီႏသွူလိုꩻသီတဲ့ အီႏသီဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ သေသꩻဝꩻတဝ်း၊ ဖြားဗာႏသွူထာꩻတဲ့ ငမ်းတဝ်း၊ ဆာဗာႏသွူထာꩻတဲ့ ပြန်းတဝ်း၊ အီႏသီဗာႏထာꩻတဲ့ သꩻဝꩻတဝ်း။ မွိုးဖါသီငွိုး၊ ပိုသီငွိုး၊ လီꩻသီငွိုး၊ ဝါꩻသီငွိုး၊ မာသီငွိုး၊ ဒုက္ခငွိုး၊ ဝင်ꩻနိစ္စက်ငွိုး၊ မော့ꩻထာꩻဆာငွိုး၊ ကငွိုးဗာႏသွူထာꩻ ကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ သံႏဝွေႏဂတလꩻတဝ်း၊ ဖေႏကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ တကျံႏတဝ်း၊ တမာꩻတဝ်း၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏပိုမာ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ လောကီꩻအာႏရွုံႏ၊ ထာꩻဖြားခြောက်ꩻ၊ ထာꩻဆာခြောက်ꩻ၊ ထာꩻသီခြောက်ꩻ၊ ထာꩻငွိုးခြောက်ꩻ၊ အာႏရွုံႏခြောက်ꩻ၊ ခန္ဓာႏခြောက်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တန်လဲဉ်းကခြောက်ꩻယို၊ ယော့လဲဉ်းကခြောက်ꩻယို၊ ငမ်းခရာႏ ဟောဝ်လဲဉ်းကခြောက်ꩻယို"အကျောင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻနယ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ပပါတသုတ်)
ခိ (ခန)
ဟိရဂန ကို き မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို キ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ki သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
နားရီႏမွန်
"နားရီႏမွန်"
တရောဝ်ꩻသွံခီႏ  ဒုံႏနာႏရီး
အငေါဝ်းတဲ့အွီႏ  တမာလိုꩻ
ထွိုင်ႏခန်း ထွိုင်ႏခန်းတဲ့ ဝွေꩻရိုꩻ
ယူးဝါးမျိုꩻ  သေချိန်ႏခါႏ
တွိုႏအဆာႏ  မက်ဟူဖေါင်း
တွိုႏအဖြောင်း  ဗွိုန်ုနဲင်းဝါး
အမေးပေါင်းဖါးဖါး ။
အဒေ့ꩻတရား  နားဆွဉ်ႏဗွာ
အွိုးလမ်းငါ တသီးသီး
သီထင်းတမုဲင်ꩻအီး
ထာꩻသေထာꩻဒါႏ
ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ပညာႏကင်ꩻနဝ်ꩻ
ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ သိုမ်ဆီသွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ပါဠိဂါႏထာႏအဝ်ႏ ဂါႏထာႏပေါင်ꩻ (၁၀)သွူ။ တဂါႏထာႏအကိုနဝ်ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ပါသော့ꩻ (၃)ပါꩻ၊ (၄)ပါꩻ၊ (၅)ပါꩻဖုံႏသွူ။ ကဲန်းအာအာနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ (၃)ပါꩻသွူ။ ဂါႏထာႏတဆီအကို တတိယဂါႏထာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲးလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - ဗာဟုဿစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော။ သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
နားရီႏမွန်
တော်ဒျာႏ နီဆျာထီး
ထာꩻသေထာꩻဒါႏ
တတိယဂါႏထာႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၄)ပါꩻ
နဝ်ꩻ နုဲးယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ၁။ အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတအာဗာႏ၊ ၂။ ထာꩻဒါႏလွူးနမ်း တမျိုꩻမျိုꩻယို ဒါႏဗာႏ၊ ၃။ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ အဝ်ႏဗာႏ၊ ၄။ ဒေါ့ꩻဒါႏ ငဝ်းယေန်ႏကေႏ ပနဲန်ႏမျိုꩻ။ ယို(၄)ပါꩻအကို အမုဲ(၃)မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ "ထာꩻဒါႏလွူးနမ်း တမျိုꩻမျိုꩻယို ဒါႏဗာႏ"ရိုꩻနုဲးနဝ်ꩻတဲင် ကောပ်ထာꩻဒါႏလွူးနမ်းတမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ ဒါႏတဝ်း၊ နမ်းကျင်ꩻသီႏလလဲ့ အဲန်ထဝ်းတွော့ꩻ လိုꩻဘဝယို မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊ ဖေႏကသေ ဖေႏကစဲင်းနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻတွမ်ႏဝွတ္ထုသက်သေႏ "တိကနိပါတ် သုရာဃဋဇာတ်"နုဲးယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
တိကနိပါတ် သုရာဃဋဇာတ်
ဗွေႏဘုရာꩻစိုးလက်ထက် ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ သာဝွတ္ထိခမ်း အနာထပိဏ်ႏသဌေꩻဖူးခို ကချံꩻသာႏဒါႏ ကုတ္တေႏပေါင်ꩻလစ်ꩻဆီ သဌေꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အညတြမဉ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ပိုခိုအဝ်ႏတဖြာꩻသွူ။ မွိုးဖါနဝ်ꩻ ရက်ငါႏပိုရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် လွောက်ꩻအလိုႏတွော့ꩻ မဲန်လꩻထာꩻမုဲꩻလဲ့ ဖေႏစွဉ်ႏ၊ တွိုႏဉာဏ်ႏပညာႏနဝ်ꩻ တအွဉ်ႏသွဉ်တဝ်းတွော့ꩻ ပညာႏအဲန်ထဝ်း၊ ထာꩻသေတရာꩻဆေ့ꩻသွူ။ ပေါင်ꩻတောမ်ႏသွꩻတဟဝ်တဝ်း၊ တောမ်ႏသွꩻယာသား၊ ဒဝ်သား၊ ထာꩻတောႏသားဖုံႏတဲင် လယ်ႏပျောႏလယ်ႏလွင်ꩻဗော့ꩻထာꩻ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ တွိုႏမွိုးဖါနဝ်ꩻ သေလူႏသေတန်ꩻ၊ သေကံသေကျင်ꩻ၊ သေပွါꩻမျာꩻအားထုတ်ဒျာႏလဲ့ တွိုႏပိုယိုကျံႏသွဉ်ပါ၊ ကျံႏဟဲ့ꩻပါဒျာႏလဲ့ ပိုတထွားနုဲးတောဝ်းမွိုးဖါ၊ ပျောႏဗော့ꩻထာꩻစွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ၊ ကွဲးညညနဝ်ꩻ လွောက်ꩻစာꩻပါတောမ်ႏ မဲးဖြဲးမူႏဖုံႏသွူ။ မွိုးဖါနီဖြာꩻ ထွိုင်ႏအီသီနဝ်ꩻ ပိုခိုနုတ်ꩻအတာႏ သꩻတချမ်ꩻသာႏငါႏတဝ်းတဲင် အဖါနဝ်ꩻ လွေꩻထွာခန်းဒျာႏ လူꩻရုက္ခစိုꩻ၊ လူꩻပွေါးညောင်ႏမွူး အွိုးသာဝတ္ထိဝေင်ꩻသောင်သွူ။
နားရီႏမွန်
အောက်  အီး   အီး  အျောက် ။
ထာꩻသေထာꩻဒါႏ
ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ အဝ်ႏခိꩻတဝ်း
မွိုးဖါထွိုင်ႏသီလို့နဝ်ꩻ ယိန်းသုင်ꩻဗာႏဟဝ်၊ ယိန်းဖျုံꩻဗာႏဟဝ် ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ ရတနာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ တောမ်ႏသွꩻဒဝ်သား၊ ယာသား၊ ထာꩻတောႏသားဖုံႏတွော့ꩻ အံႏအွꩻတောႏလောင်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ပျောႏပါထဲင်းတောမ်ႏ မဲးဖြဲးမူႏဖုံႏတွော့ꩻ မွိုးဖါကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻဒါႏ အမွီႏဖုံႏနဝ်ꩻ လို့လွေꩻလို့လွေꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ရွဉ်ခံꩻထွိုင်ႏလို့နဝ်ꩻ စာပါစွဉ်ႏဒျာႏလံးပါႏသွူ။ လံးပါႏထွိုင်ႏအဲန်ထဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻ သွꩻပေႏလဲ့ အဲန်ထဝ်းဒွုမ်၊ ဝင်ꩻထိုꩻလဲ့ꩻညာꩻလို့လဲန်းဝွေꩻတွော့ꩻ ဗေင်ႏလွင်ꩻဗာႏထာꩻဝေင်ꩻတဖူꩻသောင်တဖူꩻထျꩻ၊ ဝင်ꩻံလံးသောင်လံးထျꩻသွူ။ အံႏခရာႏသုင်ꩻခရာႏ ထွိုင်ႏအဲန်ထဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻ ယူႏလꩻခန်းအဖါနင် အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻတဲင် လွေꩻကွီခန်း အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ပဲက်ဆန်သွူ။ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻလဲ့ အဝ်ႏသေဝွေꩻကျင်ꩻတဟဝ်တဝ်းတွော့ꩻ ဖေႏအာဗွုန်ႏတဝ်း၊ ဖေႏဆွုမ်ႏဗော့ꩻ ရွဉ်တရေင်တဲင် အွဉ်ႏမာꩻလွေꩻယင်း အနီꩻအရင်ꩻသွူ။ မောင်ႏအညတြနဝ်ꩻ ဖြေꩻစာအီတဝ်းတွော့ꩻ ဖြေꩻအွꩻအီလို့ဗော့ꩻဒဝ်သွူ။ ပေါႏလို့လဲ့ လွေꩻကွီဖျင်တလဲင်ႏသွူ။ နုဲးယိုအတွိုင်ꩻ ပေါႏလို့လို့ ထွိုင်ႏလွဉ်ကွီနဝ်ꩻ ဖါနင်အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻနဝ်ꩻ ဖေႏတခိꩻတဝ်းတွော့ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ပီꩻအတအော့ꩻ ဝါးထန်ႏထိုꩻဗာႏလမ်းသွူ။ "ဆုဲꩻလွဉ်မွော့ဒွုမ်ဟုဲး"ဒေါ့ꩻရိုꩻသံးပါနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻအတာႏနဝ်ꩻ ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ အဝ်ႏခန်းခွိုင်းမုဲင်ꩻလဲ့ တလိုမ်းခိꩻတဝ်း၊ လို့ထိုꩻဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။
ပေါင်ꩻမာႏသွꩻတဲင် မာꩻတကြွꩻဗာႏထာꩻ
ဖါနင် အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ထွိုင်ႏဖေႏလွဉ်ဒွုမ်အလးနဝ်ꩻ လွေꩻအွိုးမုဲꩻ၊ အုံအွိုးမုဲꩻလဲ့ မွေးတဝ်း၊ ယူႏတသူႏသေတဝ်းတဲင် လယ်ႏထိုမ်ႏလွဉ်ꩻခန်း သွꩻဒဝ်သားဖုံႏသွူ။ သွꩻဒဝ်သားဖုံႏ ထွိုင်ႏထီႏဆွုမ်ႏဝွေꩻနဝ်ꩻ "ကရီးခါနဝ်ꩻ သဌေꩻပို၊ ယိုခါနဝ်ꩻ ထွီႏပို၊ တောမ်ႏလွဉ်မွော့ယိုကို"ဒေါ့ꩻဆွုမ်ႏဝွေꩻနုဲးနဝ်ꩻတွော့ꩻ လက်ခံႏတဝ်းဝွေꩻ တဖြာꩻဖြာꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ ယူႏလꩻလုဲႏ မဲဖြဲးမူႏတဲင် လွေꩻထ့လုဲႏခန်း မဲ့ဖြဲးမူႏသွူ၊ မဲးဖြဲးမူႏလဲ့ သေငါꩻတဝ်းဝွေꩻ၊ ရိုꩻနုဲးနဝ်ꩻတဲင် အင်းဆျမ်ႏ အင်းပတ်ꩻဆွုမ်ႏထဲင်းဝွေꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့လုဲႏ သွꩻထာꩻတောႏသားလဲ့ ထာꩻတောႏသားရိုꩻ"လွဉ်ပုဲႏနီလံး၊ ယံးပုဲႏနီဟမ်ႏ၊ ထန်ႏထန်ႏ ထန်ႏထိုꩻမွိုင်မွိုင်"နုဲးနဝ်ꩻတွော့ꩻ တောမ်ႏခွဉ်းအင်းတွဲႏဆွုမ်ႏထဲင်းတဲင် လွေꩻငါငါ ကာတေားတေားဗာႏဖျင်ဒျာႏသွူ။ အဆုဲꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ စင်းမာꩻဒွုမ်၊ စင်းအာႏကွိုꩻဒွုမ်တွော့ꩻ ဗေင်ႏလွင်ꩻအုံလင်ꩻဗာႏဒျာႏထာꩻဝင်ꩻကိုဝေင်ꩻခါႏနုဲးထွီႏလွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အံႏတာႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏတကောက်ꩻတဖြုံႏ လယ်ႏကွီအံႏနွိုင်ႏဗာႏနေးဝင်ꩻ တလံးထွူတလံးသွူ။
နားရီႏမွန်
"မွိုးဖါဗွေႏ
နီအံႏအွꩻတာႏ   ကွဉ်ကꩻတာႏ
ထာꩻသေထာꩻဒါႏ
ဥပဒေသ
လိုꩻသီးယို ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ပညာႏမီႏအဲန်ထဝ်း၊ ကျင်ꩻတရာꩻမီႏတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ရွဉ်ခံꩻမဲန်လွိုင်ႏနုဲးမုဲꩻလွိုင်ႏ တညတဝ်းအခိန်ႏနဝ်ꩻ ကေန်ꩻခြေားဗာႏယင်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻနုဲးယိုနဝ်ꩻ လိုꩻတောမ်ႏရိုꩻပုဲႏ၊ လူꩻခန်းလဲ့ မာꩻတလꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏကေန်ꩻမွဒျာႏနွိုင်ႏနွိုင်ႏသွူ။
နားရီႏမွန်
ကျံႏဗာႏထုမ်ႏဖေႏ မွိုးဖါဗွေႏ ။
အွဉ်ႏသꩻကုဲင်းကုဲင်း သွို့ꩻခြံလုဲင်း
ပွိုဆုဲင်းဗာႏသေႏ  မွိုးဖါဗွေႏ ။
ယာခိုးချိန်ႏခါႏ    မအုံဗာႏ
ယပ်ꩻငါႏသေႏသေႏ မွိုးဖါဗွေႏ ။
ကေꩻဇူꩻတန်အာ   မွိုးတွမ်ႏဖါ
ယိုခါတန်ပေႏ    နီရိုႏသေႏ နီရိုႏသေႏ ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏကဗျာ
ကိမိလဗေဒ
ကိမိလဗေဒ (Entomology) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတ္တဗေဒ ပညာႏရပ်ဖြယ် တဗာႏဒျာႏတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻဒျာႏ သေ့ꩻထာꩻသားပေႏ(မန်း : အင်းဆက်ပိုးမွှား)သီးဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်းယို သက်အဝ်ႏအစွိုးခွိုꩻ အဝ်ႏ(၁.၃)သန်းအကို သေ့ꩻထာꩻသားပေႏစွိုးခွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻသိုမ်ပွန်းနီပွန်းရပ်သွူ။ အစွိုးအခွိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ အွိုးကထွူထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ နေင်ႏပေါင်ꩻ သန်း ၄၀၀ နေင်ႏကိုကာႏ အဝ်ႏထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ သေ့ꩻထာꩻသားပေႏ(အင်းဆက်)ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်စပ်ချာငါလွေꩻ လိုꩻသီးဖုံႏတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သက်အဝ်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အစွိုးအမျိုꩻအဝ်ႏအာတန်သွူ။
တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏ
တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
တဟွိုဗာႏကရိုꩻဒါႏ ရောႏဂါႏမဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ မန်းငဝ်း "နှာစေးချောင်းဆိုး အအေးမိရောဂါ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ တဟွိုဗာႏကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို မီႏတဲမ်းဖောႏနယ်ဗာႏ အလက္ခဏာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွꩻခွꩻလျားလျား ယာႏဗွပ်ꩻယာႏဆာ၊ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻ နေ့ꩻဖူထီရီႏ၊ တဟေထာꩻ၊ တဆျထာꩻ နမ်းလျားပသာႏသာႏ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တစွိုးစွိုးတရိုꩻတဝ်း၊ နီသိုမ်စွိုးတရိုꩻတဝ်း ကုဲင်းခံႏစာꩻလွဉ်ဗာႏဒါႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ တဟေထာꩻကရိုꩻဒါႏ လက္ခဏာႏယိုနဝ်ꩻ တဟွိုဗာႏလုမ်ꩻတမွေးတဝ်းအကျောင်ꩻတရာꩻ အလင်မာꩻထွာတွော့ꩻ တဟေလဲ့အတ်ႏသွူ။ မီႏခံႏစာꩻတွယ်ꩻဗာႏတွမ်ႏ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻ၊ နေ့ꩻဖူထီပြာ၊ နေ့ꩻဖူထီရီႏဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ တဟွိုဗာႏတွော့ꩻ တဟေထာꩻသွူ။ နမ်းလျားကရိုꩻဒါႏ လက္ခဏာႏယိုတပါꩻလဲ့ တဟွိုဗာႏလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း၊ အကျောင်ꩻတရာꩻ အလင်မာꩻထွာတွော့ꩻ နမ်းလျားလဲ့ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ တဟေလဲ့ တဟေ၊ နေ့ꩻဖူလဲ့ပစ်ꩻ၊ နမ်းလဲ့ မီႏလျားနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ တဟွိုဗာႏနမ်းလျားသွူ။ တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ ထွာခမ်းခါတွမ်ႏ ထာꩻခွꩻလာဆွုမ်ႏ၊ ထာꩻခွꩻတွမ်ႏထာꩻလျားလာဆွုမ်ႏသွူ။ ဥတုသန္ဓီ-ဥတုဆွုမ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဥတုအဝ်ႏတမျိုꩻ ကအီႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻတမျိုꩻယို တမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ (အခွꩻတွမ်ႏအလျား) ထွာလွဝင်ꩻ ပဋိပက္ခတွော့ꩻ နမ်းခံႏအာႏကပေႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏသွူ။ နဝ်ꩻလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဥတုပြောင်ꩻခိန်ႏ တမွေးတဝ်းလဲ့ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ အုံအံႏထာꩻ တဒါႏတဝ်း၊ လူးစဝ်း လူးအာဒါႏထီဖုံႏ၊ အုံခွꩻည အွဉ်ႏခွꩻည မာꩻစဝ်ႏညငါႏ ကတူႏဖုံႏ၊ အွဉ်ႏတလီꩻ၊ အွဉ်ႏခွꩻညငါႏဟို့ꩻ သꩻအင်ဖုံႏ၊ အံႏခွိုꩻအံႏအာလွဉ်ꩻငါႏ ထာꩻအံႏအရသာႏခွꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဟွိုကုဲင်းဗာႏနေနေသွူ။ အံႏအာ ထာꩻအံႏရသာႏခွꩻတွော့ꩻ လူးခွꩻလွဉ်ꩻထီ အုံလိုမ်ꩻချာမွိုင်တဝ်းတွော့ꩻ အီႏအုံခွꩻည၊ မီႏခံႏညထာꩻခွꩻနဝ်ꩻ တဟွိုဗာႏနေးလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း၊ သွီႏခယ်ꩻသွီႏဖြွီꩻပေႏ ပစ်ꩻထိုꩻတွော့ꩻ အထွာဒါႏ သီတကွို့ꩻ၊ သီတခဝ်၊ တလီꩻဖျတ်ရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။ တလီꩻဖျတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ လျားငါႏတဲ့ သွီႏဖြွီꩻပေႏဖြတ်ꩻ ဖျတ်ဒါႏတဲင် လိုႏချင်းအုံချင်းအဝ်ႏ၊ ချင်းအံႏချင်းအွꩻငါႏသွူ။ ထာꩻခွꩻလာ မွူးဟာထာꩻခေ့ꩻ တဆံꩻထီလင်ꩻခိန်ႏ လိုꩻကထွားခေ့ꩻညဒါႏ ဇာတ်ပွဲꩻထာꩻကျူႏပွယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အခွꩻဓာတ် အထန်ႏတလာသန်တဲင် တရေ့ꩻဗာႏအာငါႏ တလီꩻစုံတလီꩻခွꩻတွော့ꩻ တလီꩻတဖူꩻ (အဆုတ်)ခွꩻသန်စူꩻတဲင် ထွာတငါတဟွိုဗာႏရောႏဂါႏလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ထာꩻခွꩻလာ တဆံꩻထီလင်ꩻအာခိန်ႏ၊ ဝလင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကွဉ်ကꩻလိုမ်ꩻလိုမ်ꩻခွမ်ꩻလာꩻ၊ ဗေင်ႏထာꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဒို့ꩻလိုမ်ꩻလိုမ်ꩻဟောမ်သွူ။ လိုႏအုံခွꩻငါႏတဝ်းထာꩻ၊ လိုႏလူးခွꩻငါႏတဝ်းထီသွူ။ လိုꩻကထွာလဲန်း ကမော့ꩻလဲန်း တဟွိုဗာႏ တဟေထာꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အနောက်တိုင်း တသီႏပညာႏနယ်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အသား(ပိုး)အဝ်ႏ၊ အသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပါလွဉ်ꩻထာꩻသာ(တလီꩻ)ကိုတဲင် မီႏအုံဗော့ꩻအုံတွိုက်လွဝင်ꩻနဝ်ꩻ ရဒါႏ (ကူꩻဒါႏ)လွဝင်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ တဟွိုဗာႏသား မီႏတဟေထာꩻနဝ်ꩻ လိုႏပေ့ꩻခါꩻနေးဖြောင်း တွမ်ႏဖဝါႏသွူ။ မီႏမော့ꩻ မီႏထွာလွဉ်လဲန်း တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏတွော့ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မီႏမဲန်လိုမ်ꩻလာꩻချာနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ဖေႏဗာႏ လိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻနုဲင်းငါယိုဖုံႏအတွိုင်ꩻသွူ။
တဟွိုဗာႏ လိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻဖုံႏ
၁။ တဟွိုဗာႏ၊ တဟေထာꩻ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ အေင်တသဉ်ယို ပသေကြောင်းကြောင်း သွယ်ꩻဗွိုဗွိုထွူတဲင် ထောင်းပဲစ်ꩻသွော့၊ မီႏဆားပဲစ်ꩻသွူနဝ်ꩻ ဝွေါ့ထန်ႏပသေသွော့ တွမ်ႏထီနေား၊ ပသေထွူနဝ်ꩻ စေ့ꩻသဲင်ပသာႏတွော့ꩻ ကြူးအံႏသွော့နေား၊ ချင်းသော့ꩻငါတသာႏ၊ ပဲမုန့်ငါနေား၊ နံးမန်ꩻခဲန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ သော့ꩻမွော့၊ ပဲမုန့်နဝ်ꩻလဲ့ အံႏဖေႏကအွီႏအီ သော့ꩻငါတန်ႏတန်ႏငါ၊ မောက်ꩻဖါးမီႏအဝ်ႏလဲ့ စေ့ꩻသော့ꩻပါ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ အံႏတလဲင်ႏနဝ်ꩻ စေားဟန်ႏအို ၂-စောရပ်၊ အံႏဖေႏသွော့ တနီꩻ ၃-လဲင်ႏနေား။ ၂။ တဟွိုဗာႏ၊ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏပေႏတယဝ်း၊ လိုꩻတန်တယဝ်း တဟွိုဗာႏတွော့ꩻ နေ့ꩻဖူမီႏပစ်ꩻနဝ်ꩻ ရေနံထီတရိုꩻတဝ်း၊ ဒီဇယ်တရိုꩻတဝ်း သူႏသွူခင်ႏယာꩻတွော့ꩻ ထျဖေႏမေႏနဝ်ꩻ ဟဝ်မွိုင်ဒျာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ နမ်းတလျားတဝ်းတွော့ꩻ တဟွိုဗာႏ တဟေထာꩻ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဖို့ꩻမဉ်အေင်တသဉ်ထွူ ပသေကြောင်း သွယ်ꩻပဉ်ဗေင်ႏဗေင်ႏတွော့ꩻ အံႏတဲတ်ꩻတွမ်ႏတသာႏ တလဲင်ႏ ၄-၅ဗေင်ႏ တနီꩻ ၃-လဲင်ႏ၊ လစ်ꩻလဲင်ႏငါနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်ဒျာႏနေနေရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ တဟွိုဗာႏ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻတွော့ꩻ သာထာꩻမီႏယပ်ꩻနဝ်ꩻ ပြူးလာႏတဗီႏယို သူႏတွမ်ႏနံးမန်ꩻမောက်ꩻအွန်တဲင် ထျပသာႏမေႏ၊ ပေါႏပြူးလာႏနွူႏလဲ့ အွဉ်ႏပယ်ဖေႏနေ့ꩻဖူကောင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ခွုန်ꩻချာဒျာႏသွူ။ ၅။ တဟွိုဗာႏ၊ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻ တသီႏနယ်ꩻ ထဲင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ ရေနံထီ မီႏအဝ်ႏလဲ့ တရေ့ꩻဖေႏနဝ်ꩻ ဖြောင်ချာဒျာႏသွူ။ ရေနံမီႏအဲန်ထဝ်းလဲ့ ဖက်ꩻပိုမ်းကောင် စော့ꩻလာႏယို တနီႏပဲတ်ꩻစေ့ꩻအထီတွော့ꩻ တရေ့ꩻဖေႏခွိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။ ၆။ တဟွိုဗာႏတွော့ꩻ နေ့ꩻဖူထီရီႏတရိုꩻတဝ်း၊ အခွꩻပတ်တွော့ꩻ နေ့ꩻဖူထီရီႏတရိုꩻတဝ်း မီႏတရေ့ꩻဖေႏခွိုꩻခွိုꩻ ဖက်ꩻဗိုႏဒီႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၇။ တဟွိုဗာႏတွော့ꩻ နေ့ꩻဖူထီပြာနဝ်ꩻ ယူႏပက်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နေ့ꩻဖူထီရီႏဟဝ်အီ တသီႏဓာတ်ဆာႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ သွတ်ꩻဟန်ဆျာႏယာႏစော့ꩻဆားတွော့ꩻ အံႏမူအံႏကဲအီဒဲန် စုမ်ႏတာႏတာႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။ မွေးတဝ်းလဲ့ ဟန်ႏဆျာယာႏစော့ꩻလာႏယို တောက်ꩻဗွပ်ꩻသော့ꩻတွမ်ႏပခေါ် သော့ꩻဟံးနွုမ်ꩻနွုမ်ꩻခဲန်ႏဒွီႏပေႏဖွန်ႏတွော့ꩻ ဒွိုႏအံႏဖေႏ ဟန်ႏအိုထီလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။ ၈။ တဟွိုဗာႏတွော့ꩻ နေ့ꩻဖူထီရီႏ၊ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻ တဆျထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မေႏအွူယို ကိပ်သော့ꩻဝန်ႏကိုတွော့ꩻ ဖြွေႏဒင်ႏမေ့ဖွန်ႏ တရေ့ꩻအလွီးနဝ်ꩻ ဟဝ်သက်သာႏဒျာႏသွူ။ ၉။ တဟွိုဗာႏဟဝ်အီ တသီႏနယ်ꩻ ထဲင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ မောက်ꩻဖါးရာႏတဖြုံႏယို လောမ်တွမ်ႏပိတ်ခဝ်ထွူ သူႏသံးလွဉ်ꩻဟံးအောက်ꩻ အထန်ႏတွော့ꩻ တပစ်ꩻတွမ်ႏဖါႏဆာလျားလျား၊ ပေါႏရမောက်ꩻဖါးရာႏ မဉ်ဖူးသွူတဲ့ ထေထန်ႏပသေကြောင်း စေ့ꩻအထီ၊ အွꩻဖေႏလိုမ်ꩻလိုမ်ꩻနဝ်ꩻ တလဲင်ႏငါလဲ့ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။ ၁၀။ တဟွိုဗာႏ တဟေထာꩻဟဝ်အီ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ ပသေကြောင်း အင်တသဉ် ထောင်းဆားဆားစေ့ꩻအထီ စဲစ်ကြောင်းထွူတွော့ꩻ စွပ်ကွယ်ရော်ꩻတွမ်ႏတမူ (တဝတ်ꩻဝထီ အံႏတဲတ်ꩻဖေႏခွိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၁။ အခွꩻပတ်တွော့ꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ထောင်းပဲစ်ꩻဖက်ꩻဗိုႏဒီႏတွော့ꩻ စေ့ꩻအထီကလꩻဒါႏ ဖက်ꩻဗိုႏထီတစေားနေင်းထီနွိုးယို အွꩻထွူတွော့ꩻ အံႏသမ်းလွဉ်ꩻ အာဟာႏရ တစွိုးစွိုးနတ်ꩻ နမ်းကို အလိုမ်ꩻဓာတ်သန်လွဉ်တဲင် တဟွိုဗာႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏ၊ တရိတ်လဲ့ ကေႏခြောင်ဒျာႏသွူ။ ၁၂။ တဟွိုဗာႏဟဝ် ထဲင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ နေင်းထီခါႏခါႏတစ်ꩻတစ်ꩻကို အွဉ်ႏဗဲက်ꩻသော့ꩻ တဝတ်ꩻထီဆေ့ꩻဆေ့ꩻတွော့ꩻ အွꩻဖေႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃။ တဟွိုဗာႏ နေ့ꩻဖူပစ်ꩻနဝ်ꩻ ဇဝက်သာꩻ ကပါဒါႏ တသီႏလျက်ဆား တစွိုးစွိုးယိုတွမ်ႏထွန်အိုမ် နွတ်ရော်ꩻလွဝင်ꩻ စူယာꩻကိုတွော့ꩻ တရေ့ꩻဖေႏယွယွနဝ်ꩻ ဖြောင်ချာယင်းသွူ။ ဖြေꩻတရေ့ꩻဖေႏ တသီႏတရေ့ꩻ ဝင်ꩻကစာနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ