cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဇီဝကပဥှဝတ္ထု
၃။ သွဉ်ပညာႏမꩻ ဒါႏပညာႏ၊ ဒါႏပညာႏမꩻ လွူးနမ်းပေါႏယပ်ꩻဗာႏတောဝ်း၊
၄။ ဘုရာꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ဟောဝ်ကုဲင်လောကဓံႏ အောဝ်ႏခံႏဗာႏဒျာႏ၊
၅။ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ကျံႏသီလꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
န (ခန)
ဟိရဂန ကို な မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ナ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ na သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဖေႏအာႏဗဲင်းသွော့ ပိုပညာႏ
ဖေႏအာႏဗဲင်းသွော့ ပိုပညာႏ
ခေတ်ယိုချိန်ႏခါႏ ၊ ခေတ်သာႏယာႏလွဉ် ပညာႏကရိုꩻ ၊ လိတ်လုဲင်ꩻမျိုꩻယို ထွာလိုꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ၊ သွဉ်ဒါႏခါꩻမꩻ ဆုဲင်ꩻရာꩻတရူꩻ ၊ ကောဝ်ႏထွန်ႏဖူꩻကို အထူꩻလိုꩻယံ ၊ အီႏဟဲ့ꩻဖန်ကွေး ။
ဝင်ꩻခမ်းနယ်ႏရပ် ၊ ကတိုꩻတက်နောဝ်ꩻ ကွပ်ရက်ဖေႏအာႏ ၊ ပိုပညာႏတဲင် ယံဒါႏဗွိုန်နုဲင်း ၊ ကျိုꩻစာꩻလုဲင်းနောႏ သွီႏရုဲင်းခွန်ခွိုꩻ ၊ ပအိုဝ်ႏစွိုꩻဟွေး ။
ပညာႏသီးမျိုꩻ ၊ အတန်ႏဖိုꩻနောဝ်ꩻ စွန်စွိုꩻမုဲင်ꩻယောဝ်း ၊ အီႏထူႏကောဝ်းနေး လꩻတောဝ်းကွေးနေား ၊ မျာꩻကူꩻကေားသီး ရက်တေားကမ်းချာ ၊ ပိုလီꩻအာတွော့ꩻ ကထွာပညာႏ ၊ လိုႏဖေႏအာႏကွေး ။
ဆန်စော်ဆန်း
ဆန်စော်ဆျန်း (, နဝ်ꩻ ခယ်ႏမူႏအရွစ်ယံ တွမ်ႏ သရုပ်ဆောင်ႏနင်ꩻမူႏတဖြာꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အရီးသွတ်ꩻ နွို့ခေးပြဲင်ႏလွေꩻဗာႏ (နင်ꩻမူႏအထီသွီႏဗွေ ၂၀၁၆) စံꩻငဝ်းပြဲင်ႏပွယ်ꩻကို လꩻလွေꩻဆီးအန်းဒေႏသဆုꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တခမ်းလွုမ်းအကို အောင်ႏမျင်ႏတွိုႏလꩻစွဉ်ႏဒျာႏ အရန်း (၁၅)နဝ်ꩻသွူ။ နင်ꩻမူႏအထီအသွီႏဗွေစွိုꩻနဝ်ꩻ အစွိုꩻထာꩻမာꩻထွူဆွိုးထိုꩻ (၂၀၁၇)ခုနေင်ႏကိုတဲင် အနေင်ႏနဝ်ꩻအကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻနွို့ပါသရုပ်ဆောင်ႏဗာႏခန်း web drama မိဉ်ꩻ 《云客江湖》ကိုတဲင် ဝွေꩻကသရုပ်ဆောင်ႏဒါႏ ဇာတ်နမ်းအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖေႏ ယိုးယိုး(幽幽)နဝ်ꩻသွူ။ Sound of My Dream Season 2 ကိုလဲ့ နွို့ပါသရုပ်ဆောင်ႏဗာႏသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ (၂၀၁၉)ခုနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻမိဉ်ꩻကျောႏလွီးဟွမ်လွဉ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻတဲင် ဇာတ်နမ်းကမိဉ်ꩻဒါႏ Ah Qing အနေႏ ဝွေꩻနွို့ပါသရုပ်ဆောင်ႏဗာႏယင်း The Untamed ဇာတ်တွယ်ꩻကိုသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ (၂၀၁၉)ခုနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနွို့ပါခေးပြဲင်ႏလွေꩻ နင်ꩻမူႏအရွစ်ယံစွိုꩻခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻကထွာဒါႏ produce camp 2020 ကိုတဲင် တွိုႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ လꩻလွေꩻမဲအဗာႏပေါင်ꩻ(---)တဲင် လꩻလွေꩻခန်းအရန်း(၃)တွော့ꩻ နွို့ပါသော့ꩻလꩻငီꩻခန်း ဗိုန်းဗိုန်းနင်ꩻမူႏ ၃၀၃ အစွိုꩻကိုသွူ။ တယ်နဝ်ꩻမာꩻငါတဲင် ဝွေꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း တွမ်ႏသွꩻ ဗိုန်းဗိုန်းနင်ꩻမူႏ ၃၀၃အစွိုꩻဖုံႏတွော့ꩻ နွို့ပါသရုပ်ဆောင်ႏဗာႏ တီဗီသျိုးဖုံႏအာတန်ဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻပရိဿတ်မိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻဖေႏ ဆန်းဖုံး (璇风)နဝ်ꩻသွူ။
ဘဝစဝ်းခါ
ဆန်စော်ဆန်းလွူးဖွာꩻဇာႏတိရပ်ရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကွေ့စျိုး၊ ကွေ့ယန်ဒေႏသရပ်ရာႏသွူ။ အရွယ်ႏတိန်ႏတွိုႏ အခါႏတိန်ႏလꩻတဲင် ထင်ႏသွဉ်ထူႏပညာႏ ကျောင်ꩻတန်တက္ကသိုလ်ႏ Shanghai Maritime University ကိုတဲင် သွဉ်ထူႏလွေꩻအိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏမေစျာတွော့ꩻ ဒဲ့ꩻထူႏလꩻခန်းဗွဲ့ ကျောင်ꩻတန်ဆျန့်ဟိုင်ကိုသွူ။ ဝွေꩻကလꩻဗွဲ့လက်မှတ်အထိုသွတ်ꩻအရန်းနဝ်ꩻ ခယ်ႏကောလေက် ပွယ်ꩻဖြေႏလိတ်အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏအကို ဝွေꩻလ့ꩻလွေꩻ အရန်း(၈)နဝ်ꩻသွူ။ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻ အမုဲင် (၁၅၆)အကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻထွာအခန်ꩻအွဉ်ငါတဲင် (၂၀၁၅)ခုနေင်ႏ ပွယ်ꩻဗွောင်ကျောင်ꩻအခန်ꩻအနာꩻအတာႏ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻသားတဖြာꩻအနေႏ ဝွေꩻထင်ႏဒေါ့ꩻဗာႏငဝ်းကေꩻဇူꩻတင်ႏသွူ။ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻအကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ (၂၈)လဲင်ႏဗွေ အရွစ်ယံကျောင်ꩻသားပြဲင်ႏပွယ်ꩻအကို ဝွေꩻဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻပထမဆုꩻတဲင် လ့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ တက္ကသိုလ်ႏကာႏလအယံꩻတွင်ꩻ မိဉ်ႏအကျောႏသွတ်ꩻဆုꩻတွမ်ႏ ဆုꩻအလောင်ႏလင်ဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခယ်ႏ အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ:ခယ်ႏ အမူႏ အရွစ်ယံဖုံႏ
စွိုးမူႏ(လိုꩻမူႏ)သီးဝါႏဒ
သာႏဗိုန်ညီႏတွာ စွိုးမူႏဝါႏဒ (Feminism) လိုꩻမူႏသီးဝါဒ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻစွိုးမူႏသီးခမ်းထီ(နုဲင်ႏငံႏ)ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ၊ ဖြေꩻစာကူꩻကား(စီꩻပွာꩻ)ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ကိစ္စဖိုင်ႏအကို သာႏဗိုန်ညီႏတွာ လꩻပဲင်ႏခွင်ꩻတောမ်ႏ ဗွောင်နယ်လွေꩻအကျောင်ꩻခရာႏ၊ ဖောႏထန်ႏနယ်တောမ်ႏ ရဲးရဲပ်လွေꩻအကျောင်ꩻခရာႏဖိုင်ႏအတာႏ ကရေႏမိုးမာꩻလွေꩻဒါႏ ရုဲꩻတသွိုးမုꩻဖိုင်ႏယို ထွာဟဲ့ꩻခြွဉ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝါႏဒယိုနောဝ်ꩻ ကဖောႏထန်ႏနယ် လိုꩻမူႏသီးအခွင်ꩻအရေꩻသားဖိုင်ႏ သဖောꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ ယင်ဟန်ႏဟန်ႏနောဝ်ꩻ တထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်းဗိုတ်ပီဝင်ꩻသွူ။ သာႏဗိုန်ညီႏတွာ စွိုးမူႏဝါႏဒကရိုꩻနောဝ်ꩻ ရေႏမိုးအွောန်ႏ မာꩻလွေꩻဒျာႏ တောမ်ႏစွိုးမူႏသီးကိစ္စဆဲင်ႏရာꩻဖိုင်ႏသွူ။ သာႏဗိုန်ညီႏတွာ စွိုးမူႏဝါႏဒယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ရေႏမိုးလွေꩻလွဒျာႏ ခို−မူႏ ဖေႏကထွာ သာႏဗိုန်ညီႏတွာရေꩻနောဝ်ꩻမꩻ စွိုးခိုသီးအတာႏ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ သာႏဗိုန်ညီႏတွာ အခွင်ꩻအရေꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ထွာဒျာႏ ဝါႏဒနောဝ်ꩻဟွဉ်ႏ အဓိကတခူႏတခေါဝ်ဒျာႏ နုဲးနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏအိုင်ကိုမ်တနွိုင်ဝင်ꩻဖိုင်ႏသွူ။
ကောပ်ပွိုးတမုဲꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုးစွောန်ႏ ခွဲꩻဖြယ်ထိုꩻဝင်ꩻ လိင်သုပ်ဆူမ်ႏမုꩻတောမ်ႏ ခွဲꩻဖြယ်အွောန်ႏထွော့ခါꩻထိုꩻ စွိုးခို၊ စွိုးမူႏနောဝ်ꩻ မာꩻကျိုꩻဆေ့ꩻထိုꩻအီဒါႏ စွိုးခိုသီးအကျိုꩻနုဲးနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏဒေါ့ꩻလွဒျာႏသွူ။ ၁၉၆၀−ဗွေနေင်ႏကို အောဝ်ႏစွိုးမူႏတဲမ်းလိတ်ဆရာႏမူႏတစွိုꩻ ကအွောန်မာꩻစစလွေꩻ "စွိုးမူႏဝါႏဒ"ထာꩻယူႏနောဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻ ၁၉၇၀−ဗွေနေင်ႏကို အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏတောမ်ႏ ဥရေားပနုဲင်ႏငံႏဖိုင်ႏအကို ထွာလွဉ် စွိုးမူႏရေꩻရာႏရုဲꩻတသွိုးမုꩻဖိုင်ႏထွူ နုဲင်ႏငံႏရေꩻအလꩻ တွိုႏခြောင်ꩻဖိုင်ႏ အောဝ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ စွိုးမူႏတဲမ်းလိတ်ဆရာႏမူႏဖိုင်ႏ ကယီးနယ်နောဝ်ꩻ လိုꩻမူႏဖုံႏကမာꩻထာꩻမာꩻခွင်ႏကိုနောဝ်ꩻ တလꩻတောဝ်းထာꩻမာꩻငိုꩻ နုဲးလိုꩻခို၊ အရာႏမဉ်ႏထင်ႏလဲ့ ထင်ႏကွို့ꩻလိုꩻခိုဖုံႏလူမ်ꩻထွူ တွိုႏလိုꩻမူႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏက သꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတောမ်ႏ ရုပ်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဝင်ꩻထာꩻစောက်ကာꩻသွူ။ ရောန်ထူႏလဖိုင်ႏတောမ်ႏ ကဒင်ႏခါꩻဒါႏအာႏမခံႏဖုံႏယိုလဲ့ ခံႏဗာႏဝင်ꩻပယ်ႏထွူ ပေါႏပြဲင်ႏတောမ်ႏလိုꩻခိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗာႏကွ်ု့ꩻ ဒုတိယနုဲင်ႏငံႏသားအရန်းလူမ်ꩻ ဒေါ့ꩻလွနုဲးနောဝ်ꩻသွူ။
အဓိကပျသနာႏယို ဇီဝဗေဒအလꩻ တပီတောဝ်းဝင်ꩻအလꩻ ခါးလားကခံႏဗာႏထာꩻခွဲꩻချာꩻမုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအာဒျာႏ သꩻခံႏထူႏမုꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻသွူ။ ထုင်ꩻစံႏအလꩻ လိုꩻခိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ ရဲင်ꩻအာႏတလာ ခွေါင်ခံႏမုꩻအောဝ်ႏထွူ ကေမဲန်အဲင်ႏအဲင်ႏ တဲင်ႏမဲန်ဆွော့ꩻဆွော့ꩻ သꩻတနွော့ꩻစမ်ꩻတောဝ်း "ပီဗာႏလိုꩻခို" စရဲက်လိုꩻခိုနုဲးနောဝ်ꩻအောဝ်ႏဗာႏ အွောန်ႏထွော့ရောင်လွဝင်ꩻနုဲးနောဝ်ꩻထွူ အွိုးလိုꩻမူႏနောဝ်ꩻ ပနဲန်ႏချောꩻပြေ၊ တသေႏချာႏလျာတောဝ်းနမ်း ယွယုံတဗွီႏ "ပီဗာႏလိုꩻမူႏ" အွောန်ႏထွော့လွဝင်ꩻနုဲးနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တဝါႏအခို(အထီး) သꩻ ကအောဝ်ႏဗွို့ꩻခြꩻဒါႏလိုꩻအစွိုꩻအဗူႏကိုယို ဖေႏဝင်ꩻ အာႏနျꩻ(ဖိအား)နုဲးနောဝ်ꩻတဲင် ယိုနောဝ်ꩻ " လိုꩻခိုသꩻဓာတ်၊ လိုꩻမူႏသꩻဓာတ် " ခံႏဗာႏ ဝင်ꩻသွင်ꩻသꩻခါꩻနုဲးနောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻမူႏဖိုင်ႏနောဝ်ꩻ အစိုန်ꩻတယံတောဝ်း ခံႏဗာႏဝင်ꩻထင်းနုဲးနောဝ်ꩻထွူ အခေႏနေႏတောမ်ႏ အထာꩻယူႏပုံႏယို ဝင်ꩻသွင်ꩻသꩻခါꩻလꩻထိုꩻတဲင် မီဉ်ႏပြောင်ꩻနွောင်ꩻ ခွိုꩻသုပ်တသာသီးအလောင်းနောဝ်ꩻ လိုꩻခိုဖုံႏ သဖောꩻပနဲန်ႏလွောန်ထွူ လိုꩻမူႏဖုံႏလဲ့ ရုဲးရုဲးခင်ထင် ယူမ်းအံႏချာနမ်း အီႏတိုꩻအာလွဉ် "မူႏ"ဝါဒီသီးဖုံႏ ရိုꩻနုဲးနောဝ်ꩻသွူ။ "မူႏ"ဝါဒီသီးဖုံႏ ထွို့ꩻဗူႏရုဲꩻတသွိုးနုဲးယိုတဲင် ခာꩻမာꩻခွင်ႏဖုံႏအကို တောမ်ႏလိုꩻခိုသီး လꩻလွောန်အခွင်ꩻအရေꩻထွူ ခာꩻမာꩻဗွေႏဖုံႏလဲ့ ခါးလားကအွဉ်ႏထွော့ဖေႏလိုꩻခိုနောဝ်ꩻ ကွဲးအွဉ်ႏထွော့ထွော့လွဉ် လိုꩻမူႏဖုံႏသွူ။
ထာꩻမာꩻခွင်ႏစီႏရင်ႏဖန်းဖြယ်မုꩻအရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻမူႏသီး လꩻလွဉ်အရန်းဆကီဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမူႏဖုံႏ နွို့ထာꩻမာꩻခွင်ႏကိုထွူ လိုꩻခိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထူႏလုဲင်ႏ လမ်းသားမူႏတာႏဝိုန်ႏတဲင် နေးလုဲင်ႏလိုꩻပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ တဆန်ꩻခေါ်ထိုꩻတောဝ်းဒူမ်သွူ။ နုဲင်ႏငံႏရေꩻခင်ႏလမ်းကိုနောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻမူႏသီးဖေႏမဲးခွင်ꩻယို ထူႏသုံꩻထွူ အွောန်ႏနယ်လွောန်နွောင်ꩻ ဒို့ꩻခြို့ꩻမုꩻ၊ တွိုႏခြောင်ꩻမုꩻ နုဲင်ႏငံႏရေꩻကိုဖိုင်ႏသွူ။ လꩻလဒ်အနေႏ ကထွို့ꩻဗူႏမဲးသားဖုံႏလဲ့ ယံကလꩻလိုꩻမူႏသီးမဲးအတာႏ ထွားလွိုထိုꩻလိုꩻမူႏသီးအခွင်ꩻအရေꩻကိစ္စဖုံႏတလꩻတောဝ်း အောဝ်ႏသော့ꩻဗာႏဒျာႏ ဒေါ့ꩻနုဲးနောဝ်ꩻသွူ။
အမေရိကန်ႏခမ်းကိုသူꩻနဝ်ꩻ အစဲန်ႏ(အစေန်ႏ)အနေႏတဲင် ထွို့ꩻသဲင်ꩻချာခေတ်လီꩻပွိုးလဲင်ႏ လိုꩻမူႏကထင်းဒါႏနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏတဝ်းဝွေꩻသီးအခွင်ꩻရေꩻ အွောန်ႏထွော့ခါꩻထိုꩻ ထာꩻယူႏကရီးခါတဲင် ခါးလားကဖေႏ"ရီပတ်ဗလီကန်"နဝ်ꩻ ဖေႏအာဒျာႏ"ဒီမိုကရဲတ်"ဖုံႏယိုလဲ့ နုဲင်ႏငံႏရေꩻလေားကကိုနဝ်ꩻ လိုꩻမူႏသီး အရေꩻအဝ်ႏပါသော့ꩻ အွောန်ႏနယ်နုဲးနဝ်ꩻသွူ။
ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကေꩻဇူꩻ
"ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကေꩻဇူꩻတွမ်ႏ ကျိုꩻစာꩻမုꩻအကျိုꩻတရာꩻ" ခမ်းထီတဖြုံႏတရိုꩻတောဝ်း၊ ဟံႏနယ်ႏတဖြုံႏတရိုꩻတောဝ်း ဟံႏနယ်ႏငိမ်ꩻချံꩻခွꩻသꩻမုꩻ မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ ကအီႏမာꩻတိုꩻတက်ထင်ႏထိုဒါႏ လိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏခမ်းထီနောဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ ဖေႏကတဲႏဆို့ꩻနွောင်ꩻ ခမ်းကိုငိမ်ꩻချံꩻခွꩻသꩻမုꩻအတွက် ၁၉၅၀-ဗာႏနေင်ႏကို ဗိုလ်ချန်ဇုံ၊ ဗိုလ်ဟိန်မောင်သီး တွမ်ႏနဲင်ႏငံႏတောႏလိုꩻတန်ဖဲ့ꩻ ဗိုလ်မှူးကြီးသိန်းမောင်သီးနဝ်ꩻတလဲင်ႏ၊ ၁၉၅၈-ဗာႏနေင်ႏကို ဦးလှဖေ၊ ဗိုလ်ချန်ဇုံတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏတောႏဖဲ့ꩻ ဗိုလ်မှူးကြီးစိန်ဝင်းသီးတလဲင်ႏ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ၁၉၉၁-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဧပြီ(၁၁)နီꩻကို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ ခမ်းထီဥက္ကဋ္ဌ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ အွဉ်ကတူႏတွမ်ႏ တပ်မတောႏအစိုႏရ မာꩻလွေꩻငိမ်ꩻချံꩻခွꩻသꩻမုꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ(အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ စစ်ဆင်ရေးခန်းမဆောင်ကို)ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻအခန်ꩻအနာꩻကိုနောဝ်ꩻ-
တပ်မတောႏအစိုႏရဖဲ့ꩻ
(၁) အတွင်းရေးမှူး(၁)ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်၊ (၂) အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်မှူး ဗိုလ်ချုပ်မောင်အေး၊ (၃) စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ)ဗိုလ်ချုပ်သန်းညွန့်၊ (၄) စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ)ဗိုလ်ချုပ်သိန်းဝင်း၊ (၅)ဌာႏနဆဲင်ႏရာꩻဝွန်ႏတန်ဖုံႏ၊ တပ်မတောႏအတန်အကယ်ႏဖုံႏ၊ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ အုပ်ချုပ်ရေꩻအတန်အကယ်ႏဖုံႏ ကျွꩻထင်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
နိ (ခန)
ဟိရဂန ကို に မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ニ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ni သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကေꩻဇူꩻ
ပီအဲန်အိုဖဲ့ꩻ
(၁)ဗိုလ်မှူးတန်အောင်ႏခမ်းထီ၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂)ဗိုလ်မှူးတန်ခင်ကျော်ညို၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၃)ဗိုလ်မှူးတန်ခွန်ဝိဇ္ဇာႏ၊ အွဉ်အကိုရေꩻချုပ်၊ (၄)ဗိုလ်မှူးစံလွင်၊ ခမ်းထီကောႏမတီႏ၊ (၅)ဗိုလ်မှူးဟိုက်ဇော်ဝမ်း၊ ခမ်းထီကောႏမတီႏ၊ (၆)ဗိုလ်မှူးခွန်ကျောႏခမ်း၊ ခမ်းထီကောႏမတီႏ။
ပ-အ-မ-ဖဖဲ့ꩻ
(၁)ဖြားတန်ကျော်သိန်း၊ နာယက၊ (၂)ဖြားတန်မောင်ငွေ၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၃)ဖြားတန်ခွန်မောင်တုတ်၊ တွယ်ꩻဖက်အွဉ်အကိုရေꩻ၊ (၄)ဖြားတန်ခွန်သိန်းဖေ၊ ဗဟိုႏကောႏမတီႏ၊ (၅)ဖြားစံအောင်၊ ပ-အ-မ-ဖ အမတ်လီꩻ (ရောက်ꩻစောက်ꩻ)သီးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထူႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ ကထွိုင်ႏထွူနောဝ်ꩻ ဖေႏနေးကမာꩻနွောင်ꩻ ဟံႏနယ်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻအတွက် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏတွမ်ႏ လွိုင်လင်ခရဲင်ႏ(၂)ခရဲင်ႏယို နဲင်ႏငံႏတောႏအတန်အကယ်ႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏ အထူꩻဒေႏသ(၆)ဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အထူꩻဒေႏသ(၆)ဟံႏနယ်ႏအကို ကအောဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ အံႏအွꩻကွဉ်ကꩻ အုံအောဝ်ႏရေꩻ ဖေႏနေးအဆင်ႏကပြေႏနောဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ စွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန်ဖုံႏ တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻဖေႏ နေင်ႏဒွေါင်ႏနေင်ႏဆွာꩻ ထာꩻမာꩻရဲဉ်ႏတဲင် လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻထာꩻမာꩻရဲဉ်ႏတဲင် လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻထာꩻမာꩻကိစ္စယို ဒင်ႏပျꩻကွီထေ့လွေꩻ နဲင်ႏငံႏတောႏထျꩻတွော့ꩻ တယ်ႏစ ၁၉၉၁-ဗာႏနေင်ႏ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၂၀၁၃-ဗာႏနေင်ႏကို ကမာꩻအောင်ႏမျင်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ-
ပညာႏရေꩻ
(၁)အထကအရန်း - ၂၄ ကျောင်ꩻ၊ (၂)အလကအရန်း - ၁၅ ကျောင်ꩻ၊ (၃)အမကအရန်း - ၅၂ ကျောင်ꩻ၊ (၄)မူကြို ၉ ကျောင်ꩻ (၅)ဘော်ဒါဆောင် ၆-ဖြုံႏ။
တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻရေꩻ
ကမာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ တဖူꩻကတ္တရာ၊ တဖူꩻဒါလုံး၊ တဖူꩻထုဲင်တွောင်းဟံႏဖုံႏနောဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻ-ကျောက်တလွုံꩻ၊ သုဲင်ꩻခေါဝ်-ကျောက်တလွုံꩻ၊ နောင်တရား-ကျောက်တလွုံꩻ၊ ဟိုတွူး-ပဆျာႏကြိုႏ၊ ကျောင်ꩻခယ်ႏ-ပင်အွဉ်း၊ သီႏသဲင်ႏ-နောင်ထောဝ်၊ တောင်ႏကီꩻ-ချို့ꩻထီ၊ သုဲင်ꩻခေါဝ်-နမ်းစဲစ်၊ နမ်းဖါမူ-နမ်းတုတ်ꩻ၊ မီးသွေးချောင်း-အင်းတိန်၊ ဟိုပုံꩻ-ကန်တွောင်း-ပင်ဟုဲင်ꩻ-ဝမ်းတွူး၊ ဟိုတွူး-မုဲင်းကောင်၊ နောင်ကာꩻ-တွန်းမွန်း၊ ပင်ခြဲက်ꩻ-နောင်စင်း၊ ကက္ကူႏ-သုဲင်ꩻခေါဝ်၊ မောက်ꩻပီ-လွယ်ကောႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
လိတ်တွိုက်(စာတိုက်) ၇-ဖြုံႏ
ကြေးနန်းရွုမ်ꩻ ၃-ဖြုံႏ၊ တယ်လီဖုန်း ၁၉-ဖြုံႏ၊ လျပ်စစ်ဓာတ်အား ၂၉-ဖြုံႏ။ ကွပ်စွဉ်ႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကေꩻဇူꩻ ပါတွမ်ႏစွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန်သီး ဂွုဏ်ႏကေꩻဇူꩻ ကျိုꩻစာꩻတွူႏတရန်မုꩻတဲင် ၂၀၀၈-ဗာႏနေင်ႏကို နွောင်ꩻဟံႏတောႏ ကတဲမ်းထွို့ꩻဒါႏ ခမ်းထီအခေႏခံႏ ဥပဒေႏဖွဲ့ဗူႏပွုံႏကိုနောဝ်ꩻ (၁)ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ (၂)ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ-စတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၃)ဖြုံႏယို နွောင်ꩻဟံႏတောႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ(ဒေႏသ)နောဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၀-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဝင်ဘာ(၇)နီꩻအကို နွောင်ꩻဟံႏတောႏ ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေလွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻအလꩻ P-N-O ပါတီ ဖြားတန်ခွန်နေဝင်းထွန်း၊ တောင်ႏကီꩻနောဝ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻလꩻလွေꩻ စွိုးခွိုꩻလွတ်တောႏ နမ်းခြောင်ꩻတင်၊ ဖြားတန်မောင်သောင်း (ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ)၊ ဖြားတန်ခွန်သိန်းဖေ (ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ)၊ ဖြားတန်ဝင်းကို(ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ)သီးဖုံႏနောဝ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻလꩻလွေꩻ ခမ်းသားလွတ်တောႏ နမ်းခြောင်တင်နောဝ်ꩻသွူ။ ကလွိုက်ရွေꩻဒါႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏအရန်းနောဝ်ꩻ (ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ)အခေါဝ်နောဝ် ခွန်လှသိန်း၊ အခေါဝ်ထင်ꩻ ခွန်မောင်ႏပယ်ꩻ ဝေင်ꩻဘန်းယေန်ႏယို လွိုက်ရွေꩻလꩻတွော့ꩻ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ နမ်းခြောင်ꩻတင်နောဝ်ꩻသွူႏ ကလွိုက်ရွေꩻဒါႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏအရန်း ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻနယ်ႏအခေါဝ်နောဝ် ဖြားတန်ခွန်စံလွင်၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ အခေါဝ်ထင်ꩻ ဖြားတန်ခွန်အေးမောင် (ဒုံကျောက်တန်ꩻ)ဖုံႏနောဝ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻလꩻလွေꩻ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ နမ်းခြောင်ꩻတင်နောဝ်ꩻသွူ။ ကလွိုက်ရွေꩻဒါႏ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏအရန်း ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အခေါဝ်ထင်ꩻ ခွန်အောင်နိုင်ဦး (ဝေင်ꩻနောင်တရား)၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အခေါဝ်နောဝ် ခွန်လှဆန်း(ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ)ယို လွိုက်ရွေꩻလꩻလွေꩻ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ နမ်းခြောင်ꩻတင်နောဝ်ꩻသွူ၊ လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻ ကထွိုင်ႏထွူနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ(ဒေႏသ)ရွုမ်ꩻယို နွောင်ꩻဟံႏတောႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻကိုတဲင် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ(ဒေႏသ)ဦးစီးအစွိုꩻနောဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻ နုဲင်းဆလယိုနောဝ်ꩻသွူ- (၁)ဖြားတန်ခွန်စံလွင်၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂)ဖြားတန်ခွန်အေးမောင်၊ စီမံ/ဘဏ္ဍာ၊ (၃)ဖြားတန်ခွန်မောင်ႏပယ်ꩻ၊ လူမု၊ (၄)ဖြားတန်ခွန်လှဆန်း၊ စီးပွား၊ (၅)ဗိုလ်မှူးသက်နိုင်ထွန်း၊ လုံခြုံ/နယ်စပ်၊ (၆)ဖြားတန်ခွန်လှသိန်း၊ သီႏသဲင်ႏ၊ (၇)ဖြားတန်ခွန်အောင်နိုင်ဦး၊ ပင်လောင်ꩻ၊ (၈)စိုင်းအောင်ခင်၊ ဖြောဝ်ꩻနမ်းခြောင်ꩻတင်၊ (၉)ဦးမိုးစည်သူ၊ မန်းနမ်းခြောင်ꩻတင်၊ (၁၀)ဗိုလ်ကြီးထွန်းရ၊ တပ်နမ်းခြောင်ꩻတင်၊ (၁၁)ဗိုလ်ကြီးမင်းနောင်၊ တပ်နမ်းခြောင်ꩻတင်၊ (၁၂)ဦးတိုးလွင်၊ အွဉ်အကိုရေꩻ-စတဲင်ပုဂ္ဂိုလ်ႏနေးနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ နီနာꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဘဝအဆင်ႏအရန်း ကတွိုႏဆွိုက်လွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏစွိုးရက် ပအိုဝ်ႏခွန်နင်ꩻသီး စေႏတနာႏ၊ မေတ္တာႏအဗွန်အဟွုံႏ အဂွုဏ်ႏကေꩻဇူꩻ အရာႏအကောဝ်ႏတဲင် ယိုခါ စွိုးခွိုꩻလွတ်တောႏ အမတ်ကထွာဒါႏ ဖြားတန်ခွန်နေဝင်းထွန်း၊ ခမ်းသားလွတ်တောႏ အမတ်ကထွာဒါႏ ဖြားတန်မောင်သောင်း၊ ဖြားတန်ခွန်သိန်းဖေ၊ ဖြားခွန်ဝင်းကို-စတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလောင်ႏလင် အုံအောဝ်ႏဗာႏနေးမုဲင်ꩻလဲ့ နီစွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏနေးကအုံအောဝ်ႏဗာႏနုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုꩻကျိုꩻစာꩻ တွူႏတရန်လွေꩻဖေႏ လွတ်တောႏကိုအကျောင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်လွေꩻဖေႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းသꩻနီပါꩻ ယံချံꩻသာႏဒျာႏ-
လိုꩻယွဲးတွမ်ႏအိန်ႏထောင်ႏရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တောႏလမ်းတောႏပါႏ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ (မဲင်ꩻ: တွဵုရးဍုၚ်မန်) (အဲင်းကလေတ်: Mon State) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီကို ကပါဒါႏ ခမ်းနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ် အခဝ်ဒေါမ်ကိုတဲင် ခမ်းကူအဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻလွေꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ၊ အန်ဒမန်(ကပ္ပလီ)ပင်ႏလယ်ႏ မုတ္တမကွေ့၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်နဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခမ်းထီဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ (၄၇၄၇.၇၆)မဲင်ႏ၊ ဧကအနေႏနဝ်ꩻ (၃၀၃၈၅၆၄)ဧက သွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ(၂)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ မဲင်ꩻ၊ စောက်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ရခဲင်ႏ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏဖင်ႏတောမ်ႏ အာသျတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻတာႏ ထီတဖူꩻအနေႏ သင်ဖော်ꩻတွူးဖုံႏ၊ ကာꩻကွင်ꩻ၊ သမ်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏတဲင် အရေꩻတန်ဒါႏ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ တဖူꩻရဲဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၁၄° ၅၂' တောမ်ႏ ၁၇° ၃၂' ခါႏ၊ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၆° ၅၁' တောမ်ႏ ၉၈° ၁၃' အခါႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏအဒွောင်ႏအဆွာꩻ အနားအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ တွို့ꩻကွဉ်ႏအဝ်ႏ (၁၂၇)မဲင်ႏ၊ နဝ်ထင်ꩻအဝ်ႏ(၁၄၁.၈၈)မဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အဲဉ်ႏလုဲင်းအဝ်ႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၂၂၉ ကီလိုမီတာ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ (၁၀)ဝေင်ꩻနယ်ႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂)သန်းလွိုတဲင် တာစတုရန်းကီလိုမီတာအကို လိုꩻတချနုံꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၇၂)ဖြာꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို (၂၃%)နဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏဝေင်ꩻကိုတဲင် အဝ်ႏကုဲင် (၇၇%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻ ဒုံဆောင်ႏကိုသားနဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏယိုခါ ခလားကထွာလွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ကပါဒါႏဟံႏနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻကိုသွူ။ တောႏလန်ႏရေꩻကောင်သီ အစိုႏရစိုးနဝ်ꩻ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻယို ဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ မေတ်ခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏ၊ ထာဝယ်ခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၄)ဖြုံႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၇၂ ဗာႏ တောႏလန်ႏရေꩻကောင်သီ အစိုႏရစိုးနဝ်ꩻ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻကို ကပါဒါႏ မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏတောမ်ႏ သထွုံႏခရဲင်ႏယို ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻ အမုဲင်(၁) တောမ်ႏ ထာဝယ်ခရဲင်ႏတောမ်ႏ မေတ်ခရဲင်ႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻ အမုဲင်(၂) နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၄ ဗာႏ ခမ်းထီတန် တောႏလန်ႏရေꩻကောင်သီ အစိုႏရစိုးကိုနဝ်ꩻ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻ အမုဲင်(၁)ယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻလုဲင်ႏ "မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ"အနေႏနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
thumb|မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အစိုႏရအစွိုꩻရွုမ်ꩻ
ထေဥပဒေႏ
thumb|မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ
တရာꩻစီႏရင်ꩻရေꩻ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ တရာꩻလွတ်တောႏဆꩻလ့နဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခရဲင်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ(၂)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻ(၁၀)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ခရဲင်ႏဖုံႏ
thumb|မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏဟံႏပုင်ႏ​|391x391px မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ(၂)ခရဲင်ႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ(၂)ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ(၁၀)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ(၁၆)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၁၀၀)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ(၃၆၈)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၁၁၅၂)ဒုံနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏအလွောက်ꩻလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းစာႏရင်ꩻ
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂)သန်းသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻမူႏဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာကယ်ꩻ လိုꩻခိုဖြာꩻပေါင်ꩻ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻတချꩻမုနဝ်ꩻ တာစတုန်းကီလိုမီတာနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆၇)ဖြာꩻတဲင် ရန်ႏတကုင်ႏ၊ မန်ႏတလေꩻ၊ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဖုံႏ မိဉ်ႏထွူနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စတုတ္ထ လိုꩻဖြာꩻတချꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကို လိုꩻအဖြာꩻ(၁၀၀)အကို အဖြာꩻ(၇၂)ရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏ ဒုံဆောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ
thumb|ဖရာꩻကျိုက်ထီးရိုး thumb|ကျိုက္ခမီဖရာꩻထီကဲဉ် thumb|သံဖြူဇရပ်စဲ့ꩻသင်းခဲင်ꩻ thumb|သေမင်းတမန် ရထာꩻတဖူꩻအစ thumb|ကဗျာဝကမ်းခြေ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
ဖေႏသွော့ဒါႏဒါႏ
"ဖေႏသွော့ဒါႏဒါႏ ပိုပညာႏ" မွိုးဖါနီပါꩻ ဝတ္တရာꩻအလꩻ ပိုအဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း မဲ့ငါပေႏတရေႏလင်ꩻ ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏသွဉ်ဗာႏပညာႏ၊ အွဉ်ႏနယ်ဗာႏ ဘာႏသာႏရေꩻ ထာꩻသေတရာꩻ၊ ထွဉ်သွဉ်ဗာႏ ပိုလီꩻဖုံႏ လိန်ႏမာႏယေန်ႏကေႏ လိုꩻပေႏသွဉ်တန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏသွဉ်ပိုပညာႏ တွိုႏဒျာႏလစ်ꩻငတ်ꩻသူတန်ꩻလွုမ်ꩻ ဟဲ့ꩻထန်ႏတရတ် ဟဲ့ꩻလုပ်ꩻတေားထာꩻဖုံႏတဲင် လိုꩻပေႏလဲ့ ဗွိုန်ချာအမွိုးအဖါ ထီႏချာမွိုးစိုးဖါပန်ထာꩻမာꩻတွော့ꩻ လွေꩻဝင်ꩻခြာဒါႏတောဝ်း၊ သေနာႏတောဝ်းဝင်ꩻစီꩻကန်ꩻ ငမ်းဗာႏဝင်ꩻ၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻလိန်ႏလဲဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ပိုမူႏတရိုꩻတောဝ်း ပိုခိုတရိုꩻတောဝ်း သက်ကလꩻဒါႏ နီသွံနေင်ႏတွင်ꩻ ကထွာအမွိုးအဖါ အောဝ်ႏလိုႏသွဉ်ဖေႏတောဝ်း ခွုမ်နꩻနယ်ꩻ၊ ခွုမ်လောက်(လေး)နယ်ꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻသီနယ်တောဝ်း ဝင်ꩻသက်ဝင်ꩻသွဲးဖုံႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ဆွမ်ꩻနယ်တောဝ်း ထပေႏဖုံႏ၊ ငွီႏဖုံႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်တောဝ်း ထာꩻမွိုက်ရွိုင်ꩻနယ်ꩻဖုံႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻနယ်တောဝ်း မေႏထုန်ႏအကျင်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏရွို့ꩻရန်ႏနယ်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ နောဝ်ꩻမꩻ နီပိုနီလီꩻမဉ်ႏတန် ထွာလွဉ်လိုꩻလိန်ႏမာႏ၊ ထွာလွဉ်လိုꩻဒေါ့ꩻသွဉ်ယိုꩻတဲင် ပိုလိန်ႏမာႏတွမ်ႏ ပိုကျံႏမာႏနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏဒျာႏ မွိုးတွမ်ႏဖါ သွဉ်နယ်မုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကထွာမွိုးဖါနောဝ်ꩻ နီပိုနီလီꩻ ဘဝအုံအောဝ်ႏရေꩻ ဖေႏကထင်ႏထိုတဲ့နောဝ်ꩻ နီမဉ်ႏဖြားတနီꩻခါ ဖေႏကထွာပိုလီꩻ အာႏကွိုꩻသꩻဆွော့ꩻလꩻတဲ့နောဝ်ꩻ ပိုလီꩻအောဝ်ႏပေႏခိန်ႏတွင်ꩻ ထွဉ်ႏဖြေꩻမွိုန်းဒေါဝ်ထီသူႏရာႏ၊ ထွဉ်ႏဖြေꩻမွိုန်းယာလိတ်၊ ထွဉ်ႏတဲစ်ꩻမွိုန်းယာလိတ်မေႏ၊ တပိုဖါတမာဝါꩻရွို့ꩻရန်ႏနယ်မွိုန်းဝင်ꩻ၊ သွဉ်ဖေႏပညာႏ၊ အွဉ်ႏထင်ႏဗာႏလိုꩻပေႏ ယေန်ႏငဲးမုꩻသွဉ်တန်ꩻ၊ အွဉ်နယ်ဖေႏအဟောဝ်အဒါႏဖုံႏမꩻ မွိုးဖါတဲ့သꩻခွꩻ ပိုလီꩻဘဝလဲ့ ထင်ႏထိုလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ထွဉ်ႏသွဉ်ပညာႏ မဉ်ႏဒါႏတနီꩻခါ ဖေႏကထွားချာ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻထာꩻမာꩻ၊ မွိုးဖါထာꩻမာꩻ၊ ရပ်ရာႏဒုံဆောင်ႏလွိုင်ႏကွိုန်ꩻထင်ႏထိုရေꩻထာꩻမာꩻ နောဝ်ꩻလဲ့ကထွာမွိုးဖါ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻသွဉ်နယ်ဗာႏ ဖေႏကထိန်ꩻသိမ်ꩻ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻဖုံႏ၊ ဖေႏကထိန်ꩻသိမ်ꩻမွိုးဖါအမွီႏသွို့ꩻယာႏခြံယာႏဖုံႏ၊ ဖေႏကသဲင်ꩻအွဉ်နွောင်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻပညာႏရေꩻဖုံႏ ယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏလဲ့ အွဉ်နယ်ဖေႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီပိုလီꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻ ဘဝဖေႏကထင်ႏထို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်း ဝင်ꩻလိုꩻနောဝ်ꩻ ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ယေန်ႏငဲးမုꩻတွမ်ႏ ဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ တလုမ်းလꩻတောဝ်း၊ ထိန်ꩻသိမ်ꩻပါ နီသွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏဘဝ အီႏထင်ႏထိုတသွောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာယိုꩻယာႏဆဲင်ꩻခွမ်ꩻလာꩻ၊ ဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏချာ နီငေါဝ်းငွါ၊ သွဉ်တဲမ်းချာ နီလိတ်လုဲင်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ငေါဝ်းသချင်ꩻကိုတဲ့ ဝင်ꩻအောဝ်ႏရွစ်နယ်၊ ငေါဝ်းကဲငေါဝ်းတဲက်ကိုလဲ့ ဝင်ꩻအောဝ်ႏပစိုႏတဲင် ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ သေနာႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻလဲဉ်းဝင်ꩻ ရိုꩻကီလဲ့ အောဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ စာထိုꩻမွိုန်းဟံႏယာႏ၊ စာထိုꩻမွိုန်းသွို့ꩻခြံနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻလဲ့တရွစ်နယ်တောဝ်း၊ အောဝ်ႏဗွော့ꩻဗွေႏသံႏဃာႏသီး ဟော်ꩻနယ်၊ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏဖုံႏ တဲမ်းနယ်နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏယိုꩻ ပါꩻလꩻထိုꩻအာလဲဉ်း၊ ယိုနောဝ်ꩻ နီဟောဝ်အွဉ်ႏသတိꩻငါႏဝင်ꩻ၊ သွဉ်လင်ꩻဖေႏသွော့ ပိုလီꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ ဖေႏသေဗာႏ ဟော်ꩻလိတ်သား ဗွေႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လမ်းသားခြွဉ်း
အီလဲစ်ထရွန်
အီလဲစ်ထရွန် (Electron)ယို အဲစ်တမ်တဗာႏအကို အခေႏခံႏအထွာသွတ်ꩻ အဖွန်ႏတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အီလဲစ်ထရွန် ဆောင်ႏသေꩻခါꩻ တျာႏမေႏ အမွူးဓါတ် (negative charge) တဲင် အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ် နျူကလိယပ် (Nucleus) နောဝ်ꩻသွူ။ လဲင်ꩻ သဘာဝ တောမ်ႏ အဖွန်ႏသဘာဝ အောဝ်ႏဆောင်ႏပါနောဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏလွေꩻ အီလဲစ်ထရွန် ကပါသော့ꩻ အဆေ့ꩻအအာ တောမ်ႏ ပရိုတွန်အဆေ့ꩻအအာ တဲင် အုဲင်ယွန် (ion) ဖုံႏ ထွာလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
အွိုးကရီးစခါနောဝ်ꩻတဲး ထင်းဒျာႏ ဒြပ်စင်တဖြုံႏ အပေႏသွတ်ꩻ အခေါဝ်အပဲင်ꩻနောဝ်ꩻ အဲစ်တမ် ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ၊ ပေႏထဲင်း အဲစ်တမ်နောဝ်ꩻအဲဉ်ထောဝ်း ယူႏဆလွဉ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ သာစျေစျေတွန်မသေဉ် (Sir Joseph John Thomson, 18 December 1856 – 30 August 1940) ကရို့ဒါႏ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်ႏပါမောက္ခ ရိုꩻ ပေႏထဲင်းအဲစ်တမ် အဖွန်ႏအခေါဝ် အောဝ်ႏကဒွိုန်းအကျောင်ꩻ သျင်ꩻနယ်လွေꩻ ခရစ် ၁၈၉၇ တဲင် အဖွန်ႏ အခေါဝ်ဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻစားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ အီလဲစ်ထရွန် နောဝ်ꩻသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် နောဝ်ꩻ ခွိုင်ႏကားကမော့ꩻလဲဉ်း ဓါတုဒြပ်စင်ဖုံႏအကိုယို အဖွီသွတ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့သေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဟုဲက်ဒရိုစေဉ်အဲစ်တမ်အလေꩻခိဉ်ႏ အပွန်းအဆနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ (၁.၀၀၈ )လွုမ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ အီလဲစ်ထရွန် အလေꩻခိဉ်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလုဲင်ႏကွို့ꩻ ဝွေꩻဟုဲက်ဒရိုစေဉ်အဲစ်တမ်အလေꩻခိဉ်ႏ အပွုံႏ တရေင်သွစ်ꩻရျာꩻလစ်ဆီငတ်ꩻပွုံႏနောဝ်ꩻ တပွုံႏ (၁/၁၈၄၅) ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။
ငေါဝ်းကပ်လူႏအမျိုꩻမျိုꩻ
အရဟံအစ၊ နဝဂုဏ်ႏတောႏ၊ ဗွေကျောႏစွုမ်ႏငါႏ၊ မဟာႏကျောႏကျာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဩ။ ခိန်ႏခါႏကာႏလ၊ သမယယိုခါ၊ ကထွာခွေသွဉ်း၊ ဗိုဗောင်းမတ်ပီ၊ စူတဆီရွံးဗူႏ၊ ကတူႏကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏထွူဩ၊ ဝုဲင်ႏထွူတဲင်ခါ - ပုဗ္ဗ, မုဉ္စ, အပရ-စေႏတနာႏ၊ အင်္ဂါႏသွံပါꩻ ထူꩻချာꩻဗွေမန်ႏ၊ ကပ်လူႏထင်ႏဩ။ နောင်ႏလာႏပန်ငါ၊ ယံထွာ လိုꩻထူꩻ၊ ယံထွာလူꩻမျတ်၊ စွုမ်ႏဇာတ်စွုမ်ႏဘဝ၊ သုခညိမ်ꩻခွꩻ၊ ခွုင်းသꩻကကွီ၊ မွိုင်ဖွီ ယံဗွေ၊ ယံခြွေ ယံခြာႏ၊ ယံချမ်ꩻသာႏဩ။
တောင်ꩻသေꩻ။ ။ စူမီႏကွင်ꩻကို ကပါဒါႏ ထာꩻလူႏမဉ်ꩻနဝ်ꩻ မီႏလူႏတစွိုးလွုမ်ꩻတဲ့ ရွစ်ငါတစွိုးငါတဲ့ လꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ။ ။ မီႏလူႏသွမ်ꩻတမျိုꩻလွုမ်ꩻတဲ့ ရွစ်ဗော့ꩻ (အွီႏနွိုးဟွမ်ငါႏ သွမ်ꩻဩဇာႏယို တွမ်ႏ ကပ်လောင်ꩻလူႏဗာႏ သွမ်ꩻဩဇာႏယို) နဝ်ꩻငါတဲ့လꩻလဲဉ်းသွူ။)
ငေါဝ်းကပ်လူႏသွမ်ꩻတောႏ
၁။ ဘန္တေဩဗွေႏ ဘုရာꩻသျင်ႏ၊ ခွေသွဉ်းစီႏရင်ႏ ဒဲဉ်သွမ်ꩻဗွာ၊ ထေင်းထိုယောင်းငါ ကပ်နီဗွေႏ၊ ထူႏရပ်ဆွုမ်ႏဖေႏ ဘွုံꩻပေꩻဩ၊ သွမ်ꩻဗွာကျိုꩻနော ရေႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ယံလꩻအမန်ႏ ဆုꩻကွီဩ။ ---သာႏဓု---သာႏဓု---သာႏဓု---
၂။ ဘန္တေဩသ စောဝ်းဘုရာꩻ၊ ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ပါꩻ ဗွေပတာ၊ ခွေသွဉ်းယိုခါ ကေႏညိုႏထင်ႏ၊ သွံပါꩻစွုံႏလင်ႏ စေႏတနာႏ၊ ပျꩻဌာန်ႏသေႏချာႏ ကပ်လူႏလောင်ꩻ၊  ပိဏ္ဍပါတ်ဒဲဉ်သွမ်ꩻ ရဲဉ်ꩻစွုံႏယာႏ၊ လွီးဟွမ်ရသာႏ ငိုးကျော်မျိုꩻ၊ နံႏသာႏကတိုꩻ သီႏတာႏထီ၊ ပလ္လင်ႏလောင်းကီ ဖျင်ဒင်ႏစူꩻ၊ ဝန်ႏခံꩻကိုဖူꩻ သွမ်ꩻပန်ꩻယို၊ ဇိနဗွန်ထို သမ္ဗုဒ္ဓ၊ မယံဒေမ သွဉ်းကပ်လူႏ၊ ရပ်ခံႏတောႏမူႏ သွုံꩻဆောင်ႏဩ။
ကွီဆုꩻ ၁။ ဒဲဉ်သွမ်ꩻအကျိုꩻ ရေႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ယံလꩻအမန်ႏဆုꩻကွီဩ။
ကွီဆုꩻ ၂။ သွဉ်းကပ်လူႏဗာႏ ဒဲဉ်သွမ်ꩻကျိုꩻ၊ ကျိုꩻတန် ငတ်ꩻမျိုꩻ ယံလꩻထင်ႏ၊ ဥပဓိအင်ႏခွင်ႏ ယောင်ꩻဆင်ꩻယံ၊ ဗလအာႏသန် ယံအာႏရဲင်ꩻ၊ မွိုးရက်ဖါပဲင်ꩻ မျာꩻစွုမ်ꩻရောင်၊ ထွံႏကျံႏတွိုင်ꩻဖြောင် စီꩻပွါꩻလꩻ၊ နမ်းယိုတွမ်ႏသꩻ ယံချံꩻသာႏ၊ ယံကထွာဗာႏ စွုမ်ႏဘဝ၊ မျက်မောက်သုခ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မျက်မောက်ဧကန်ႏ ယံလꩻဗာႏ၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻဩ။
ကွီဆုꩻ ၃။ သွဉ်းကပ်လူႏဗာႏ ထီသီႏတာႏအကျိုꩻ၊ နောင်ႏလာႏပန်ငါ ယံထွာလိုꩻထူꩻ၊ ယံထွာလူꩻမျတ်၊ စွုမ်ႏဇာတ် စွုမ်ႏဘဝ၊ သုခညိမ်ꩻခွꩻ ခွုင်းသꩻကကွီ၊ မွိုင်ဖွီ ယံဗွေ၊ ယံခြွေ ယံခြာႏ၊ ယံချံꩻသာႏဩ။
ငေါဝ်းကပ်လူႏမေႏ
၁။ ဘန္တေဩဗွေႏ အဟံခွေသွဉ်း၊ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏစိတ်စော်ꩻ၊ မနော်ꩻသꩻဗွာ၊ သဒ္ဓါႏဗလံ၊ ဣမံ အဂ္ဂိဒီပံ၊ တေန်ꩻတန်ဆီမီး၊ တသီးသွခံꩻရောင်ႏ ၊ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏနံႏသာႏ၊ ထူႏဒွါႏတွမ်ႏမေႏခြဲစ်ꩻ၊ လဲ့ꩻတဲစ်ꩻထင်ႏထို၊ ဗွန်ထိုနီဗွေႏ၊ ခွေသွဉ်းရေႏမတ်၊ ဗွန်မျတ်နီဗွေႏ၊ ခွေသွဉ်းရေႏစူꩻ၊ ဘုန်ႏထူꩻနီဗွေႏ၊ ခွေသွဉ်းရေႏမတ်၊ လူႏကပ်ပူႏဇောႏ၊ သျင်ႏတောႏဗွေႏဘုရာꩻဩ။
၂။ ဩဗွေႏဗွန်ထို ဘုရာꩻသျင်ႏ၊ ခွေသွဉ်းကပ်ထင်ႏ မေႏတေန်ꩻလီး၊ ရောင်ႏတင်ႏတသီး လေခူခါ၊ ပူႏဇောႏကပ်ငါ နီဗွေႏဩ။
ငေါဝ်းပြွတ်မော်နမ်း
၁။ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ သျင်ႏတောႏဗုဒ္ဓ ဘုရာꩻသျင်ႏ၊ သွံဆီတခွင်ႏ လိုꩻလူꩻနယ်ႏ၊ ဝေႏနေႏချွစ်လယ်ႏ ကေꩻဇူꩻတန်၊ ဗွေႏစဝ်းအရဟံ သဗ္ဗညု၊ ဗွေႏစဝ်းရုပ်ထု သွဉ်းကိုꩻကွယ်ႏ၊ ဥဒိဿရေႏရွယ်ႏ ရေႏမတ်စူꩻ၊ မော်နမ်းကိုဖူꩻ ပသေကြောင်း၊ အထန်ႏအလောင်း ပသေစင်၊ ကဝ်ႏစော့ꩻလာႏဗန် ခွေသွဉ်းပြွတ်၊ အလီꩻတစွုတ် သွဉ်းပြောင်ꩻလုဲင်ႏ၊ ခွေသွဉ်းခေါက်ဝုဲင်ႏ ပဲစ်ယံကင်ꩻ၊ ရူပယောင်ꩻဆင်ꩻ ယံတင်ႏတယ်ႏ၊ မဉ်ꩻဟွမ်လွီးလယ်ႏ သတင်ꩻနွိုး၊ ခွိုꩻယိုတွမ်ႏစွိုး မဉ်ꩻယံအွီႏ၊ ရော့ꩻမဲ့တဲ့ꩻသွီႏ လိုꩻတင်ꩻလုဲင်၊ ပီတိစွိုမ်းပြုဲင် သꩻသဒ္ဓါႏ၊ လူႏပြွတ်ထင်ႏဗာႏ ကဝ်ႏမော်နမ်း၊ တနံအခမ်း လူꩻသီးဒုံ၊ ယံဖေႏထင်ႏအုံ စံႏစာꩻဗာႏ၊ စေꩻစိန်ႏချံꩻသာႏစွိုးမျိုꩻအာကွိုနဲ၊ သျင်ႏတောႏဗုဒ္ဓ ဘုရာꩻဩ။‍
ကမ်ဗေားဒီးယားခမ်းထီ
အာႏကာႏပဲင်ႏခမ်းတခမ်းကထွာဒါႏ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအနေႏ အဝ်ႏ(၁၇)သန်းရပ်တဲင် လွောင်ႏဗူႏပုင်ႏအခေႏခံႏဥပဒေႏအလ့ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့ခါꩻ ခမ်းထီတန်ဘာႏသာႏအနေႏတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၉၇%)နဝ်ꩻ အဝ်ႏကိုႏကွဲꩻလွ့နဝ်ꩻသွူ။ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းကို လိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗီယက်နမ်၊ ခယ်ႏ၊ ချန်တောမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻကအဝ်ႏအုံဒါႏကောင်ခြာ လိုꩻမျိုꩻ(၃၀)ခွိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဖနွင်းပိဉ်တဲင် ထွာဒျာႏ ခမ်းထီတန် ခမ်းထီရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ တောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻတာႏ ဗဟိုႏခင်ႏလမ်းဒျာႏနေနေသွူ။ ခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွိုက်ရွေꩻခံႏ သီးမိဉ်းခံ ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်ဒျာႏတဲင် ခွန်ဟော်ခံꩻယိုခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နိုရိုဒွန် ဆီဟာမိုနီခွန်တဲင် အဝ်ႏဟော်နန်ꩻပလင်ႏကောင်သီ လွိုက်ရွေꩻဒင်ႏခါꩻဒျာႏ ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏအနေႏသွူ။ ခမ်းထီအစိုႏရစွိုꩻ အတန်အကယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝွန်ႏတန်ချုတ်တဲင် ဝွန်ႏတန်ချုတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟွန်သန် သွူ။ ဝွန်ႏတန်ချုတ် ဟွန်သန်ယိုနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻတမွေးတဝ်းလဲ့ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်အကို အရာႏလꩻညသွတ်ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ အွဉ်ငါတန်တဖြာꩻဒျာႏတဲင် အိုပ်ချုတ်လွေꩻ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းနဝ်ꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၈၅ ဗာႏကာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ
ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ (အဲင်းကလေက်: Vietnam) (ဗီယက်နမ်: Việt Nam) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ခမ်းထီဖုံႏအကို ခမ်းထီတဖြုံႏနေနေတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ခယ်ႏကြွန်စွယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၂၀ ဗာႏနေင်ႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉၇.၈ သန်းရပ်တဲင် ကမ္ဘာႏကို ထွာ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအအာသွတ်ꩻခမ်းထီတဖြုံႏထွူတကာႏတဝ်း ခွုင်းတဲင် အာသျခမ်းကို ထွာဒျာႏ အဋ္ဌမရန်း လိုꩻအအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လာအို(လဝ်)ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းထီ တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မလေးသျားခမ်းထီ တောမ်ႏ ခယ်ႏပင်ႏလယ်ႏနဝ်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၇၅ ဗာႏနေင်ႏ ဗီယက်နမ်နဝ် တောမ်ႏ ဗီယက်နမ်ထင်ꩻသီး ပေါင်ꩻချာယင်း တဝင်ꩻတဲင် ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ဝေင်ꩻတန်ဟနွင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗီယက်နမ်သီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻ ခယ်ႏခွန်ဟော်ꩻခံꩻစူဆလ တယ်ႏ ဘီသီ ၁၁၁ ဗာႏနေင်ႏ ဗꩻလွေꩻ အေဒီ ၄၃၉ ဗာႏနေင်ႏ တဲင် ညစွဉ်ႏ နေင်ႏပေါင်ꩻ အရေင်လွိုနေးနဝ်ꩻသွူ။ ဗတ်ဒမ်ခြောင် တွိုက်ꩻပွယ်ꩻထွာထွူ မာꩻလွေꩻအောင်ႏပွယ်ꩻ ကထွိုင်ႏထွူတဲင် အေဒီ ၉၃၉ ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏလꩻခန်း လွစ်တခြင်ဒါႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉ရျာꩻစု ထာႏဝရပ် ကိုလိုနီအနေႏတဲင် ပဉ်တစ်သီးဖုံႏ ခါးလားကနွို့ꩻသိမ်ꩻခိန်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ တောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဖြဲ့ꩻခြယ်လုဲင်းတဲင် ဗꩻတွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်အထာႏဝကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၀ ဗာႏနေင်ႏ ဂျပန်သီး နွို့သိမ်ꩻကထွိုင်ႏထွူ ဗီယက်နမ်သီး တွိုက်ꩻစလွေꩻ ပဉ်တစ် တယ်ႏစ ပထမ အင်ဒိုဆိုင်းနားစဲ့ꩻပွဲꩻ ဗꩻတွိုႏထံစွဉ်ႏ ၁၉၅၄ ဗာႏနေင်ႏတဲင် ဝါးထိုꩻထန်ႏလꩻတငါခန်း ပဉ်တစ်သီး ကအဝ်ႏဒါႏဗီယက်နမ်ခမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတဲင် ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ ပꩻလီခန်းနီခဝ် ခမ်းနဝ် တောမ်ႏ ခမ်းထင်ꩻ လဲ့ ခမ်းထီရေꩻအလꩻ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ခေးပြဲင်ႏဖက် ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏထွာ ပဋိပက္ခနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာဖျင် ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻပွယ်ꩻတန်တွော့ꩻ ဗီယက်နမ်ခမ်းထင်ꩻ နွောင်ꩻလꩻတဲင် စဲ့ꩻပွယ်ꩻတဲ့ ထွူထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻဗူႏလဲဉ်း ကွန်မျူနစ် အစိုႏရ စူဆလကီလဲ့ ဆင်ꩻရယ်ꩻကေန်ꩻခြောထွူ ခမ်းထီရေꩻအလꩻ အဝ်ႏသူႏတလွိုးဗာႏနေကဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၈၆ ဗာႏနေင်ႏ တဲင် ဗီယက်နမ် အစိုႏရသီး မာꩻဆဲက်ဆဲက်လွေꩻခန်း စီꩻပွာꩻရေꩻ ခမ်းထီရေꩻ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏဖုံႏတဲင် တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဗီယက်နမ်သီးဖုံႏနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻခန်း အီႏပေါင်ꩻဗူႏတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏစီꩻပွာꩻရေꩻတာႏ တဖူꩻဆွုမ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏ ၂၀၀၀ ဗာႏနေင်ႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏနွောင်ꩻလꩻစွဉ်ႏ သံႏတမန်ႏဆွိုက်ဆံႏရေꩻ တောမ်ႏ ခမ်းထီကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၀၀ ဗာႏနေင်ႏမာꩻငါတဲင် ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ခွုင်းတဲင် ကမ္ဘာႏအကို တိုꩻတက်မုꩻအမွိုင်သွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏ ၂၀၁၁ ဗာႏနေင်ႏတဲင် ကမ္ဘာႏအလောင်း ထင်ႏထိုတိုꩻတက်မုꩻ အမွိုင်သွတ်ꩻ အဓိက စီꩻပွာꩻရေꩻခမ်းထီ ၁၁ ခမ်းထီအကို ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ပထမတိုꩻတက်မုꩻအမွိုင်သွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုး ဝွေꩻသီး စီꩻပွာꩻရေꩻ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ မွိုင်ငါႏတဲင် ၂၀၀၇ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ နွို့ပါနွောင်ꩻစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏကွုန်ႏသွယ်ႏရေꩻ(ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး)အစွိုꩻကို နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ နုဲင်ႏငံႏတကာႏ ဖရန်ကိုဖုန်းနီ ခမ်းထီဖုံႏအကို ကပါသော့ꩻဖိုဒါႏ သမဲင်ꩻဇာတ်ခြောင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း ကအဝ်ႏသုင်ꩻလွဒါႏ တပါတီ ကွန်မျူနစ်စနိစ် (၄)ခမ်းအကို ဗီယက်နမ်ခမ်းထီလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ခမ်းတခမ်းနဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းထီရေꩻ တောမ်ႏ အစိုႏရ
thumb|right|[[ဝေင်ꩻဟနွင်း|ဝေင်ꩻတန်ဟနွင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏဟော်နန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပဉ်တစ်အင်ဒိုဆုဲင်းနား ခွန်ဟော်ခံꩻဟော်နန်ꩻလီꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။]] thumb|right|ထီႏမော့ꩻဗာႏ ကွန်မျူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ငုယင်ဖူထျောင်း တွမ်ႏ [[အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ|အမေႏရိကန်ႏ ခမ်းလင်ရေꩻဝွန်ႏတန် စွန်ကယ်ရီသီး ဝေင်ꩻဟနွင်းကိုကျာꩻ။ ၂၀၁၃ ဗာႏနေင်ႏ]] ဗီယက်နမ် သိုသယ်လစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ တွမ်ႏ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ စျူးဘားခမ်းထီ၊ လာအိုခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏအကို ပါတီတဗာႏ သိုသယ်လစ်ခမ်းထီ ၄ ဖြုံႏဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၃ ဗာႏနေင်ႏ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ဗꩻတွိုႏယိုခါ အစိုႏရ၊ ခမ်းထီရေꩻ တွမ်ႏ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏသီး အကွို့ꩻအခဝ်ကားကအဝ်ႏ ကွန်မျူနစ်ပါတီသားမꩻ နွို့ပါထေင်းထံႏနွောင်ꩻ အဓိက အခန်ꩻကဏ္ဍကိုနဝ်ꩻသွူ။ စီႏမန်ႏဖန်းဖြယ်ရေꩻ တွမ်ႏ အိုပ်ချုပ်ရေꩻ တာႏဝွန်ႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ကွန်မျူနစ်ပါတီသီး အစွိုးစွိုးအွဉ်အကိုရေꩻကယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထေင်းထံႏခွုမ်မာꩻဗာႏထွူတကာႏတဝ်း ပါတီကို ခမ်းထီရေꩻအရန်း ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏဆဲင်ႏရာꩻ ထာꩻမာꩻ၊ ခမ်းထီရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဒင်ႏအရာႏ(ရာထူးခန့်အပ်ခြင်း)ထာꩻမာꩻဖုံႏ တွမ်ႏ မူဝါဒ အွဉ်ႏထွော့ရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏလဲ့ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏ ခွုမ်သဲဉ်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ် လွိုက်တောမ်ပွဲꩻ(ရွေးကောက်ပွဲ)အကို ပွိုင်းဝွို့ဆွုပ်ဆက် တွမ်ႏ ကွန်မျူနစ်ပါတီ (မွေးတဝ်းလဲ့) ကွန်မျူနစ်ပါတီ ကထောက်ပံးဖေႏဒါႏ ခမ်းထီရေꩻ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏမꩻ နွို့ပါခေးပြဲင်ႏခွင်ꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻအဗူႏနဝ်ꩻဖုံႏအကို ဗီယက်နမ် (အဖမြေ တပ်ဦး)၊ ထာꩻမာꩻသားတွမ်ႏ ကုင်ႏသဲႏ သမဂ္ဂပါတီဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတောႏအနေႏ အဝ်ႏခွုမ်သဲဉ်ꩻ ယွုမ်းအံႏယွုံႏကေႏခါꩻ သိုသယ်လစ်ဝါႏဒကီလဲ့ ဝွေꩻသီး စီပွာꩻရေꩻ ပေါလသီဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငေါꩻထေ့လွဉ်ထဲင်းထဲင်းဒျာႏ အရင်ꩻဗွေႏစနိစ်နဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏအီကော်နောမစ် မဂ္ဂဇင်းတဲင် ဗီယက်နမ်သီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွောန်ဟဲ့ꩻသမုတ်ခါꩻ "အရင်ꩻဗွေႏသꩻဓာတ် အာႏသန်ငါႏ ကွန်မျူနစ်စွိုꩻ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ထေအွဉ်ႏထွော့ဥပဒေႏ
ဗီယက်နမ်လွတ်တောႏအကို ခမ်းထီရေꩻအရန်းလွတ်တောႏ အဝ်ႏတဗာႏလွုမ်ꩻတဲင် အမတ်အဝ်ႏပါသော့ꩻ ၄၉၈ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ လွတ်တောႏကို လွတ်တောႏဥက္ကဋ္ဌအွဉ်ငါတဲင် လွတ်တောႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻတွမ်ႏ တရာꩻစီႏဆင်ႏခွုမ်မာꩻရေꩻ ၂ မျိုꩻ ဆꩻကီနဝ်ꩻသွူ။ အစိုႏရဝွန်ႏတန်ဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ လွိုက်ဒင်ႏလွေꩻဒျာႏ လွတ်တောႏအမတ်ကို တဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍===တရာꩻစီႏရင်ꩻခွုမ်မာꩻရေꩻ=== ခမ်းသားလွတ်တောႏချုပ်ဆလနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏအရန်း၊ မျူနီပါယ်ဒေႏသအရန်း၊ တရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏတွမ်ႏ ဒေႏသခံႏတရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအာတန်ဒျာႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ခမ်ႏထီတောႏ လုမ်းဗဉ်ႏရေꩻကိစ္စကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ စဲ့ꩻခုံႏရွုမ်ꩻ(စစ်ခုံရုံး)သား တရာꩻစီႏရင်ႏခွင်ꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ အမုꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲင် အဝ်ႏဖေႏတမ်ႏနေကဒွိုန်း တမ်ႏသီ(သေဒဏ်)နဝ်ꩻမꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏနေင်ႏ ဖေဖော်ဝါရီလာတလာအကို လိုꩻကထဲ့ဒါႏ တမ်ႏသီသား အဝ်ႏလွေꩻ ၇၀၀ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။
စဲ့ꩻတပ်မတောႏ
thumb|right|ထီႏဗာႏ ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻသား အသျုက်တရေင်ဒါႏ စပရက်ထလီကြွန်လောင်းကျာꩻ၊ ၂၀၀၉ ဗာႏ ဗီယက်နမ် စွိုးခွိုꩻပုင်ႏသေႏတပ်မတောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗီယက်နမ် စဲ့ꩻရေꩻအစွိုꩻအဗူႏသီး တရာꩻဝင်ႏအမဉ်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏအကို ဗီယက်နမ်စွိုးခွိုꩻ တပ်ဟံႏ၊ ဗီယက်နမ်စွိုးခွိုꩻ တပ်ထီ၊ ဗီယက်နမ်စွိုးခွိုꩻ တပ်တလီꩻ၊ ဗီယက်နမ် ခမ်းနယ်ႏကူကာႏကွယ်ႏရေꩻတပ် တွမ်ႏ ထီဖင်ႏ(ကမ်းခြေ)ပွေါးထွားရေꩻတပ် စတဲင် အဝ်ႏခွဲꩻခါꩻထဲင်းဒွိုန်းက နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်စွိုးခွိုꩻပုင်ႏသေႏတပ်မတောႏနဝ်ꩻ စဲ့ꩻအာႏရဲင်ꩻအဝ်ႏ ၄၅၀,၀၀၀ ရပ်တဲင်ႏ မီႏတွက်ရော်ꩻပါ တပ်ရံႏဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏရဲင်ꩻ စုစုခြွဉ်း အဝ်ႏ ၅၀၀,၀၀၀ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၁ ဗာႏနေင်ႏအကို ဗီယက်နမ်စဲ့ꩻရေꩻ ကသွုံꩻလွေꩻဒါႏ စရိပ်စကနဝ်ꩻ စုစုခြွဉ်း အဝ်ႏလွေꩻ အမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၂.၄၈ ဗီလီယန်ရပ်တဲင် တတွာကဲက်ညီႏတွမ်ႏ စီပီဒီ ၂၀၁၀ဗာႏနေင်ႏ ၂.၅% နဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းလင်ဆွိုက်ဆံႏရေꩻ
ဗီယက်နမ်သီး သမဲင်ꩻဇာတ်ခြောင်ꩻတလီးလွုမ်းအကို အဓိက ခမ်းလင်ဆွိုက်ဆံႏရေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗီယက်နမ်သီး အတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီသောင်ရင်ꩻ(အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ) တောမ်ႏ ခꩻတခိန်ႏအကို ကခြဲ့ꩻနယ်ႏအုပ်စိုꩻဖို ဗီယက်နမ်ခမ်းထီသား ကထွာဒါႏ ခယ်ႏခမ်းထီဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ် အချုပ်အထျꩻအာႏဏာႏ(အချုပ်အခြာအာဏာ)ဆဲင်ႏရာꩻ မူဖုံႏ၊ ယေန်ႏကေႏမုꩻဆဲင်ႏရာꩻ လွစ်တခြင်ခွင်ꩻ သန္ဒိဋ္ဌာန်ႏဖုံႏ တွမ်ႏ နေင်ႏပေါင်ꩻရျာꩻစုအကို လိတ်လုဲင်ꩻကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ဒင်ႏခါꩻနေးမော်ကွန်းနဝ်ꩻ အာကယ်ꩻထဲင်း ဒင်ႏခါꩻနေး ကမ်ꩻပဲꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်နေးတွမ်ႏ ဥပမာႏနဝ်ꩻ ၁၁ ရျာꩻစုအကို ခွိုꩻရက်ကဗျာ ကထွာဒါႏ "ခမ်းထီခဝ်နဝ်ကို ကောင်ရွေꩻ တွမ်ႏ ခြောင်ရွေꩻဖုံႏ" ကဗျာ တွမ်ႏ ၁၄၂၈ ဗာႏနေင်ႏ လိတ်ကေႏညာႏလꩻလွစ်တခြင်ရေꩻအကို အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏ တွမ်ႏ ဗီယက်နမ်နဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏဝင်ႏ ထူႏခါꩻလဲဉ်းဒျာႏ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻကီလဲ့ ပွိုင်းဝွို့ တွမ်ႏ နယ်ႏစပ်ကိစ္စထေင်ညင်ꩻမုꩻတဲင် ခမ်းထီနီဖြုံႏအခါႏ ဆွော့ꩻခြေင်းမုꩻ(တင်းမာမှု)အဝ်ႏနေကဒွိုန်း ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗီယက်နမ် ခမ်းလင်ရေꩻ ပေါ်လသီ ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏ(ရဲဉ်ႏ) ကေႏညာႏချက် ယိုခါနဝ်ꩻ "လွစ်တခြင်ရေꩻ၊ အာႏကွိုꩻချာနမ်းရေꩻ၊ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ၊ ဆွန်ꩻစူꩻထေင်းထံႏရေꩻ တွမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုရေꩻအတာႏ ခမ်းလင်ပေါ်လသီ အနမ်းအခြုံပေါႏထန်ႏရေꩻ၊ ခမ်းလောင်ႏလင်ဆွိုက်ဆံရေꩻအကို ယံကရိုꩻသာꩻမု၊ တွမ်ႏခမ်းလောင်ႏလင် ဆွန်ꩻစူထေင်းထံႏနွောင်ꩻဒါႏ ခမ်းထီရေꩻ ပေါ်လသီ ယံကထွာနွောင်ꩻရေꩻ၊ တွမ်ႏခမ်းလင် ဆွန်ꩻစူထေင်းထံႏမုꩻအကို ဖန်ဆင်ꩻကျိုႏရီးသား မွေးတဝ်းလဲ့ ယံကထွာ သောင်ႏသာ နွို့ပါရေꩻသား တွမ်ႏ ကဏ္ဍအလောင်ႏလင်ဖုံႏလဲ့ ယံကသောင်ႏသာ နွို့ပါရေꩻ" ဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကကေႏညာႏသွုပ်တသာထဲင်းယင်းနဝ်ꩻ " ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ ယံကထွာ ခမ်းလောင်ႏလင် ကားကအဝ်ႏသီး သွꩻခွ(မိတ်ဆွေ) တွမ်ႏ ဝင်ꩻအာႏကွိုꩻကလꩻဒါႏ ရုဲင်းဖက်ခမ်းထီတဖြုံႏ ထွူတကာႏတဝ်း ခမ်းလောင်ႏလင် တွမ်ႏ ဒေႏသကို ယံကဆွန်ꩻစူနွို့ပါရေꩻ" စတဲင် ကေႏညာႏသံးထဲင်းယင်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၀၇ ဗာႏနေင်ႏ ဒီသဲဉ်ဘာလာအကို ဗီယက်နမ်နဝ်ꩻ ခမ်းလင် သံႏတမန်ႏဆွိုက်ဆံႏရေꩻအဝ်ႏ ၁၇၂ ခမ်းထီတဲင် ကထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၉၅ ဗာႏနေင်ႏမꩻ ဆွိုက်ဆံႏရေꩻပုင်ႏမဲဉ်ႏကထွာလွဉ်ချာဒါႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏလဲ့ ပါသော့ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻရော်ꩻ ခမ်းလောင်ႏလင် အစွိုꩻအဗူႏ ၆၃စွိုꩻ ကိုတဲင် အစွိုꩻနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂ၊ အာသီယံ၊ အုံပဉ်ဖဲ့ꩻတဝ်း(ဘက်မလိုက်သော)ခမ်းထီဖုံႏအစွိုꩻ၊ ဖရန်ကိုဖုန်းနီစွိုꩻ တွမ်ႏ တကမ္ဘာလွုမ်းကူꩻကားရေꩻအစွိုꩻ ဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း တွမ်ႏ အစိုႏရတမွေးတဝ်း အစွိုꩻအဗူႏ ၆၅၀ လွိုဖုံႏလဲ့ ဆက်ဆံႏရေꩻအဝ်ႏဒျာႏနေနေသွူ။
ကပေ့ꩻရဲခါꩻဒါႏ ဗီယက်နမ်ခမ်း စာလက်နက် အသက်ကသီအီနွောင်ꩻဒါႏမျိုꩻဖုံႏ တွမ်ႏ ဒင်ႏပသာလက်နက်ခွင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုႏ ၂၀၁၆ ဗာႏနေင်ႏ မေလာတဲင် အမေႏရိကန်ႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏ အိုဗားမားနဝ်ꩻ သမ်းယားသိမ်ꩻထိုꩻတဲင်ခါ ဗီယပ်နမ် တွမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏဆွိုက်ဆံႏရေꩻလဲ့ ထွာပုင်ႏမဲဉ်ႏလွဉ်ချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ဟံႏနယ်ႏဒေႏသဖုံႏ
ဗီယက်နမ်ခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြယ်ခါꩻနေး ခမ်းနယ်ႏ ၅၈ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း တွမ်ႏခမ်းနယ်ႏအိုပ်ချုပ်ရေꩻအရန်း ကဗွိုန်ဒါႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻနယ်ႏနိမိတ် ၅ ဗာႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ 450px|centre
ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻနယ်ႏနိမိတ်ဖုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ၊ ကောင်တီဖုံႏ စတဲင် ခွဲခါꩻထဲင်းက နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏအကို ဝေင်ꩻတွမ်ႏ ကွန်မျူးဖုံႏ စတဲင် ခွဲꩻခါꩻထဲင်းယင်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗဟိုႏကထိန်ꩻချုပ်သေꩻခါꩻဒါႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻနယ်ႏနိမိတ်ဖုံႏအကို ဒိစတြိတ်ဖုံႏ တွမ်ႏ ကောင်တီဖုံႏ အနေႏ ခွဲခါꩻထွူတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏအကို ခွဲခါꩻဖျင်ယင်း ရပ်ကွက်ဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းတောမ်ႏ အုံအဝ်ႏစွစ်ꩻလီဒါႏခင်ႏလမ်း
thumb|upright|ဗီယက်နမ်ခမ်းခဝ်ထင်ꩻ သာပါးရပ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ မောင်လိုꩻမျိုꩻ လိုꩻမူႏတဖြာꩻပုင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ဗီယက်နမ်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၉၀.၇)သန်း ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၇၉)ဗာႏနေင်ႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းနီခမ်း ပေါင်ꩻဗူႏယင်းတဝင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏကွို့ꩻ (၅၂.၇)သန်း ရပ်လွုမ်ꩻတဲင် (၂၀၁၄)ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း တွမ်ႏ (၁၉၇၉)ဗာႏနေင်ႏ မီႏထွားခေးပြဲင်ႏတဝင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အဝ်ႏတိုꩻထင်ႏလွဉ်အာတန်နဝ်ꩻသွူ။ (၂၀၁၂)ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၉၀.၃)သန်း ရပ်လဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်ခမ်း လိုမူႏတဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ပိုအဝ်ႏ (၁.၈)ဖြာꩻခေါင်ꩻရပ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ အစိုႏရသီး (သားဆက်ခြား)စီႏမံႏကိန်ꩻ တောမ်ႏ လိုꩻမူႏတဖြာꩻခေါင်ꩻနဝ်ꩻ လွူးလꩻပိုဝင်ꩻနီမာꩻလလွုမ်ꩻကရိုꩻဒါႏ ပေါ်လသီ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမျိုꩻဖြယ်ဖုံႏ
(၂၀၀၉)ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းစာႏရင်ꩻအလꩻ ဗီယဲတ်နမ်လိုꩻခွိုꩻ(မွေးတဝ်းလဲ့)ကေန်(ကဉ်)လိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၇၃.၆)သန်း ရပ်တဲင် ဗီယက်နမ်ခမ်းကို ဝွေꩻသီးလိုꩻခွိုꩻအရန်းနဝ်ꩻ ထွာ (၈၅.၈%) နဝ်ꩻသွူ။ ကေန်လိုꩻခွိုꩻသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံအာလွဒျာႏ သုဲင်ꩻမွန်ꩻကလင်ꩻခြွဉ်းအာဒါႏ ကြွန်လောင်းဖုံႏ တွမ်ႏ ထာꩻပြင်ႏလောင်းဖုံႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻရေꩻ တောမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻအလꩻ ဗွိုန်တဝင်ꩻကအာငါႏ ကေန်လိုꩻခွိုꩻသီးနဝ်ꩻ ခမ်းထီကို ခမ်းထီရေꩻတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻအလောင်း ဩဇာႏအဝ်ႏလွဉ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်ꩻ လိုꩻခွိုꩻစု အဝ်ႏ (၅၄)မျိုꩻတဲင် လိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻဖုံႏအကို မှောင်လိုꩻခွိုꩻ၊ ဒေါင်းလိုꩻခွိုꩻ၊ တေလိုꩻခွိုꩻ၊ ထုဲင်ႏလိုꩻခွိုꩻ တွမ်ႏ နောင်းလိုꩻခွိုꩻ ဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွမ်ႏကေန်လိုꩻခွိုꩻသီး ခွိုꩻအဗော့ꩻသွတ်ꩻကထွာဒါႏ မျွမ်လိုꩻခွိုꩻသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလွဒျာႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ (၃)ပွန်း(၂)ပွန်းရပ်ကအဝ်ႏဒါႏ ထာꩻကောင်ꩻထိုလောင်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခါးလားစဲ့ꩻပွယ်ꩻကထွာခိန်ႏ ခမ်းထီအထာႏဝကိုထာꩻကောင်ꩻလောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံကွို့ꩻ လိုခွိုꩻစု ၄၀ လွိုကအဝ်ႏဒါႏ ဒီးဂါးလိုꩻခွိုꩻသီးလွုမ်ꩻကီလဲ့ ငိုဒေန်းဒျမ် ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်အစိုႏရသီးနဝ်ꩻ ကေန်လိုꩻခွိုꩻသီး ယံကအုံခြုဲင်းလွေꩻချာယင်း မွိုးစိုးဖါပန်သီး ကအဝ်ႏအုံဒါႏအရပ်အကျောင်ꩻ စီႏစဲဉ်ႏခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏလိုꩻခွိုꩻကထွာဒါႏ ဟွာလိုꩻခွိုꩻဖုန်ႏတောမ်ႏ ခမာမရွမ်လိုꩻခွိုꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလွဒျာႏ ထာꩻယန်ꩻ(ထာꩻအုံႏ)ဒေႏသကိုနဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၇၈-၇၉) ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ခယ်ႏ-ဗီယက်နမ် ဆွိုက်ဆံႏရေꩻ ကုဲင်လွဉ်တဲင် ဟွာလိုꩻခွိုꩻ (၄၅၀,၀၀၀)လွိုနဝ်ꩻ ထန်ႏထိုꩻဗာႏခန်း ဗီယက်နမ်ခမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏ
ဗီယက်နမ်ခမ်း ရွုမ်ꩻသွုံꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တောမ်ႏ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ အငဝ်းထင်ႏလင်ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ မွန်-ခမာ ငဝ်းငွါကထွာဒါႏ ဗီယက်နမ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဒျာႏတဲင် လိုꩻခွိုꩻကဲဉ်းအာအာ အဝ်ႏသုင်ꩻဒေါ့ꩻလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သမဲင်ꩻအလꩻ ဗီယက်နမ်လိုꩻခွိုꩻသီးလိတ်မူနဝ်ꩻ သုင်ꩻတောမ်ႏ ခယ်ႏဘာႏသာႏငဝ်းငွါတဲင် အဝ်ႏတဲမ်းကဲတ်ꩻလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၃ရျာꩻစုတဲင် ဗီယက်နမ်သီးနဝ်ꩻ တယ်ႏထွင်ႏဖန်ဆင်ꩻခန်း ဆျူးနွမ်ကဟဲ့ꩻဒါႏ နမ်းပဲင်ႏအက္ခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ငုယေန်ဒူး ကတဲမ်းဒါႏ ယိုꩻယာႏဇာတ်တွယ်ꩻတပုဒ် ကယူးဇာတ်တွယ်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းအီဒျာႏတောမ်ႏ ဆျူးနွမ်အက္ခရာႏနဝ်ꩻသွူ။ မီႏဒေါ့ꩻငဝ်ႏဖုံႏခိန်ႏ တောမ်ႏ အဲင်းကလေတ်အက္ခရာႏတဲင် ကတဲမ်းကဲတ်ꩻဒါႏ ကွတ်ငူအက္ခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ယေသွိ၊ အလဲတ်သန်ဒရေ၊ ဒီ၊ ရုတ်ဒ် တောမ်ႏ ကတ်တလိစ် သာႏသနာႏပျုစွိုꩻသီး တဲႏထွင်ႏခါꩻ အွိုး (၁၇)ရျာꩻစုခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်ခမ်းကို လိုꩻစွိုꩻဆေ့ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသွုံꩻလွ ငဝ်းငွါဘာႏသာႏပေါင်ꩻ ခွုင်းမုဲင်ꩻမျိုꩻမျိုꩻတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏအကို တေ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ မွမ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ ဆျမ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ ခမာ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ ခယ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ နန်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တောမ်ႏ မှောင် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ်ခမ်းအထာႏဝ ထာꩻကောင်ꩻဒေႏသကိုကအဝ်ႏဒါႏ မွန်တဲတ်ခနတ်ဒ် လိုꩻခွိုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသုင်ꩻလွ ဝင်ꩻကသွုံꩻအာဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။  ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏအကိုလဲ့ အဝ်ႏတယ်ႏထွင်ႏလွ ယီးစူယီးခင်ႏနေး ဗီယက်နမ်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏမုꩻ
thumb|right|ဟနွင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ သမဲင်ꩻဝင်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ကျောင်ꩻတကျောင်ꩻ ဝမ်းပေလာ ဘုရာꩻ ပျုသုတေသနဌာႏနသား ထောင်ထွာယူႏချာချက်အလꩻ (၂၀၁၀) ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ဗီယက်နမ်သီး (၄၅.၃%)ရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏလွ ဗီယက်နမ်ယိုယာႏကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏမုꩻတဲင် (၁၆.၄%) နဝ်ꩻ အဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏလွ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ (၈.၂%) နဝ်ꩻ ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏ၊ (၀.၄%)နဝ်ꩻ ဘာသာႏအလင်ဖုံႏ တောမ်ႏ (၂၉.၆%)နဝ်ꩻ ဘာႏသာႏအဲဉ်ထဝ်း(ဘာသာမဲ့) ဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၀၉ ဗာႏနေင်ႏ လာဧပီ (၁)နီꩻ ဗီယက်နမ် အစွိုးစွိုး စာႏရင်ꩻ ရုမ်ꩻကို ကထေပြန်ႏဒါႏ လိတ်ဒင်ႏကီချက်အလꩻ (၆.၈)သန်း(မွေးတဝ်းလဲ့) လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို (၇.၉%)နဝ်ꩻ အဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတဲင်၊ (၅.၇)သန်း (၆.၆%)နဝ်ꩻ ကဲတ်တလစ် အယူႏဝါႏဒ၊ (၁.၄)သန်း (၁.၇%)နဝ်ꩻ ဟွာဟောင် အယူႏဝါႏဒ၊ (၀.၈) (၀.၉%)နဝ်ꩻ ကောင်ဒါ အယူႏဝါႏဒ (၀.၇)သန်း (၀.၉)နဝ်ꩻ ပရိုတက်သတင့် စတဲင်ႏ ကိုꩻကွယ်ႏယွုမ်းအံႏလွꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကိုꩻကွယ်ႏ ဗီယက်နမ်သီး ကကိုꩻကွယ်ႏဒါႏဘာႏသာႏအကျောင်ꩻ တရာꩻဝင်ႏ ဒင်ႏမတ်မုဲင်(မှတ်ပုံတင်)ခါꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ (၁၈.၂%) (၁၅,၆၅၁,၄၆၇) ဖြာꩻရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ ၂၀၀၉ ဗာႏနေင်ႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ကိုꩻကွယ်ႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသားနဝ်ꩻ စုစုခြွဉ်း အဝ်ႏ (၁၀)သန်းလွိုနဝ်ꩻသွူ။  ဗီယက်နမ်ခမ်းသားသီးနဝ်ꩻ တမျိုꩻတဝ်းလဲ့တမျိုꩻ အဝ်ႏကန်ႏတော့ꩻလွဒျာႏ မွိုး၊ ဖါ၊ မွိုဖြား၊ ဖါဖြား သီးနဝ်ꩻသွူ။ (၂၀၀၇)ဗာႏနေင်ႏ လိတ်ဖေႏသေအလꩻ ဗီယက်နမ်သီး (၈၁%)ရပ်နဝ်ꩻ တယွုမ်းအံႏတဝ်း ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို (၈%) နဝ်ꩻ အဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏဖုံႏတဲင် မဉ်ႏအွဉ်ႏစုစုခြွဉ်းနဝ်ꩻ ရိုမန်ကဲတ်တလိစ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၆)သန်းရပ် တောမ်ႏ ပရိုတဲစ်သတစ်နဝ်ꩻ (၁)သန်းဗော့ꩻဗော့ꩻ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ (၁၆-၁၇)ရျာꩻစုခိန်ႏတွင်ꩻ ပေါ်တူဂီ တောမ်ႏ ဒက်ဆ် ကုင်ႏသဲႏသီး နွို့လွဉ် ဗီယက်နမ်ခမ်းတွော့ꩻ လွဉ်မိတ်ဆွုပ်ဖေႏ တောမ်ႏ ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏတဲင် ကထွိုင်ႏတွိုႏ (၁၉-၂၀) ရျာꩻစုနဝ်ꩻ ပဉ်တစ်သာႏသနာႏပျုအစွိုꩻသီးလဲ့ လွဉ်ဖြေ့ꩻလီထဲင်း ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏဝါႏဒနဝ်ꩻသွူ။ ဗီယက်နမ် စဲ့ꩻပွဲꩻခိန်ႏတွင်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ ပရိုတဲတ်သတစ် သာႏသနာႏပျုစွိုꩻသီး ကပျုသော့ꩻသာႏသနာႏအဝ်ႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻတဲင် ကဲဉ်းအာအာ အဝ်ႏပျုသော့ꩻလွ ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ် မွန်တဲတ်ဂ်နိစ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
thumb|left|ဝေင်ꩻတေနဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဓိက ကောင်းဒါ ဘုရာꩻကျောင်ꩻ ဗီယက်နမ်အစိုႏရသီး ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ရိုမန်ကဲတ်တလစ်အယူႏဝါႏဒအလောင်း ယွုမ်းအံႏယွုံႏကေႏမုꩻ တအဲဉ်ထဝ်း(တအဝ်ႏတဝ်း)အကျောင်ꩻ အမျာꩻတင်ꩻလုဲင်သီး အဝ်ႏထီႏသေလွ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကယွုမ်းအံႏတဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏ အရွီးအခိုႏနဝ်ꩻ (၁၉)ရျာꩻစုအကို ကဲတ်တလစ် ဘာႏသာႏ(ကွိုင်ꩻ)နွို့ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻတောမ်ႏ ပဉ်တစ်ကိုလိုနီ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားသီးတွော့ꩻသိမ်ꩻဗာႏဖို ဗီယက်နမ်ခမ်းထီထွူတကာႏတဝ်း (၁၈၃၃)ဗာႏနေင်ႏ ပလီဗန်ခဝိုင် လွိုဆန်ပုင်ႏကန်ႏမုꩻအကို ပဉ်တစ်သီး ကကျိုꩻစာꩻဒင်ႏမျောက်ဒါႏ ကဲတ်တလစ်ခွန်ဟော်ခံꩻခိန်ႏ ကဲတ်တလစ် ဘာႏသာႏနွို့ဖုံႏ ကူႏငီႏစွဲးကမ်းဗာႏဖိုပဉ်တစ်သီးအကျောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ကွပ်လွိုဆန်ဗာႏဖို ကဲတ်တလစ် ဘုရာꩻကျောင်ꩻသီး ကွန်မျူနိစ်စနိစ်တဲင် ထွာအီဖို ဗီယက်နမ်အစိုႏရသီး ရန်ႏသူႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗာတီကန် ဘုရာꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ဗီယက်နမ်အစိုႏရသီး တရာꩻဝင်ႏပေ့ꩻပိစ်ꩻခါꩻလဲဉ်းတဲင် ဖေႏခွင်ꩻဖေႏကွို့ꩻ အစိုႏရကထိန်ꩻချုပ်သေꩻခါꩻဒါႏ ကဲတ်တလစ် အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတဲင်တွော့ꩻ ယိုခါခိန်ႏ ဗာတီကန်သီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻဆွိုက်ဆံႏစလွဉ်လဲဉ်း တောမ်ႏ ဗီယက်နမ်သီးနဝ်ꩻသွူ။
ဗီယက်နမ်ခမ်းကို လိုꩻစွိုꩻဆေ့ꩻ ကကိုꩻကွဲႏဒါႏ ဘာႏသာႏတရာꩻလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောကကိုꩻကွဲႏဒါႏ ဗီယက်နမ်သီး ဒေႏသခံႏ ယိုꩻယာႏ ကိုꩻကွဲꩻယွုမ်းအံႏမုꩻ ကထွာဒါႏ ကောင်းဒါ အယူႏဝါႏဒသားနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း စဲင်းနဲင်းတဗာႏ အဝ်ႏသေဒျာႏတဲင် ဝွေꩻသီးဘာႏသာႏနဝ်ꩻ နေးထူႏထွူ ကဲတ်တလစ်ဘုရာꩻကျောင်ꩻပုင်ႏစံႏတဲင် အဝ်ႏတယ်ႏဆို့ꩻလွ ဝွေꩻသီးဘုရာꩻကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆျမ်ခမ်းရင်ꩻသားသီးနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏလွဒျာႏ သွန်နီ တောမ်ႏ ဆျမ်ဗာနီ အစ္စလာမ် ဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏလဲ့ ကိုꩻကွဲႏ အစ္စလာမ်ဘာႏသာႏသား အဝ်ႏနေနေသွူ။ ဗီယက်နမ်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ မွတ်သလင်ဘာႏသာႏနွို့သား စုစုခြွဉ်း အဝ်ႏ (၇၀,၀၀၀)ရပ်၊ ဟိန္ဒူဘာႏသာႏနွို့သား စုစုခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ (၅၀,၀၀၀)ရပ် တောမ်ႏ ဘာဟိုင်းဘာႏသာႏနွို့သီးလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗီယက်နမ်အစိုႏရသီး ပေ့ꩻရဲခါꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ လွောက်ꩻနမ်းစူꩻသꩻခွင်ꩻကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းယွူးတရေႏဖုံႏလဲ့ ဗီယက်နမ်အစိုႏရသီး လက်ခံႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ပတ်သဲက်တောမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻတဲင် ခမ်းထီအုံတဉ်ႏခြွော့ရေꩻ ဥပဒေႏနဝ်ꩻ ခမ်းသားထီသားကားကအဝ်ႏ နမ်းယွုမ်းအံႏရာꩻ ကိုႏကွဲႏခွင်ꩻလꩻထွူတကာႏတဝ်း ဥပဒေႏအကို ဘာႏသာႏရေꩻကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အရန်းအွဉ်ႏတသွိုန်တွောင်းလို့ဒျာႏတဝင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ တဲတဲတဲ့ အမွေးမွေးနဝ်ꩻ ခွင်ꩻဖေႏဒျာႏကွို့ꩻ အစိုႏရကခွင်ꩻပျုဒါႏ ဘာႏသာႏရေꩻ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏလွုမ်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ ဗီယက်နမ်ခမ်းနဝ်သား ကတယ်ႏထောင်ႏဒါႏ ယူနီဖိုင်း ဗီယက်နမ် ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဘုရာꩻကျောင်ꩻအကိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုး မဲဉ်ဖေႏလွိုဒျာႏ ကွန်မျူနိစ်အစိုႏရ ကဖေႏခွင်ꩻဒါႏ အစွိုꩻအဗူႏသား အခွင်ꩻအရေꩻတဲင် ပေ့ꩻရဲဆီꩻတာꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
လိဉ့်အထန်ႏ
ကဏ္ဍ:ကွန်မျူနိစ်ခမ်းထီဖုံႏ * ကဏ္ဍ:အာသီယန်အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ ကဏ္ဍ:အာသျအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကိုခမ်းထီဖုံႏ ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂအစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ
ကန်းတော့ꩻဖေႏဆုꩻ
"ငဝ်းကန်းတော့ꩻ" ကမ္ဘာႏလောင်းကီကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ကအာႏကွိုꩻဆယ်ꩻကပ်ဒါႏ အတန်ထိုသွတ်ꩻ၊ အမျတ်ထိုသွတ်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ နဝ်ꩻတဝ်းလဲ့ သꩻကိုရေႏမိုးထာꩻအာႏကွိုꩻ တစွိုးစွိုးအလောင်း၊ မွိုးဖါဆရာႏ၊ သက်တန်ရွယ်ႏတန်၊ လိုꩻတန်သီးအလောင်းယို နေးတွမ်ႏနမ်းသꩻ ဖြောင်းကရိုꩻဒါႏ ကံႏသွံပါꩻယို နမ်းခွေါင်းမာႏ၊ ဖြောင်းဒေါ့ꩻရိုꩻမာႏ၊ သꩻကိုယူႏမာႏ မဉ်ႏအဝ်ႏဒါႏတစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ ထွာအီဒါႏ ဘဝသံႏသရာႏ တဖူꩻအဆီꩻအရဲးနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကလွဉ်ꩻကာႏ၊ ကပဲစ်မာႏဗာႏမိဒါႏ အပဲစ်ဖုံႏယို ယံကကေႏ ထိုꩻမားထိုꩻနဝ်ꩻ ချꩻဖွိုႏမာန်ႏမာႏနတဲင် ကွီခွင်ꩻချာ၊ တောင်ꩻပြန်ႏချာ၊ ရိုႏသေႏချာယင်းနဝ်ꩻ ငဝ်းထုံꩻရိုꩻ"ကန်းတော့ꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ လာမျတ်ခိန်ႏ နေင်ႏမဲ့ကူꩻ ဒဲဉ်ဟားဖူꩻ တင်ꩻကျွစ်ကို ပေႏတန်မူႏခိုသီး ကလယ်ႏကန်းတော့ꩻဒါႏ မွိုးဖါဆရာႏ၊ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်သီးဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အထွာဂါရဝနိဝါတ မင်္ဂလာႏတပါꩻတဲင် လောကီလောကုတ် အကျိုꩻနီꩻပါꩻ ဗွေပြဲ့ꩻစုံႏဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ သက်တန်ဂုဏ်ႏတန် ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးဆူꩻ မီႏသေဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ ပူႏဇောႏဗာႏနဝ်ꩻ သက်ထို ယောင်ꩻယံ ချမ်ꩻသာႏအာႏတန် အကျိုꩻယိုလစ်ꩻပါꩻ ကွီလဲ့လꩻလꩻ၊ ကွီတဝ်းတဲ့လꩻလꩻ၊ ပဋိဘာနဉာဏ်ႏလေနဝ်ꩻတပါꩻလဲ့ လꩻပါသွူးစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
"ဖေႏဆုꩻ" ဆုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကမာꩻသားနမ်းကမဉ်လꩻ၊ ကော့ꩻမောင်ꩻဒါႏအကျိုꩻ တစွိုးစွိုးသူꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏဆုꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်လꩻချမ်ꩻသာႏ လောကီꩻတာႏ၊ လောကုတ်ရင်ꩻဖုံႏ မန်ႏသမျကိုနဝ်ꩻ ထွာဆုꩻလွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆုꩻယို သꩻကိုရေႏမိုး ကွီနေးဒျာႏတဲင် နီကကွီအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ တနီꩻခါ မဲ့ꩻနီလꩻဒျာႏ၊ ကောကခံႏဗာႏ ဝင်ꩻဝုဲႏကန်းတော့ꩻသားသူꩻလဲ့ လောင်းလွဉ်ꩻဗော့ꩻဒျာႏ နီကကွီအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻတဲင် ဟော်ꩻပြန်ႏချာဖေႏနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ကသေထွꩻ၊ ကထီႏထွꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗော့ꩻဒျာႏ "သုခီ ဟောတု - ယံဖေႏကချမ်ꩻသာႏဒျာႏနော။ ဣစ္ဆိတံ ပတ္တိတံ တုယှံ ခိပ္ပမေဝ သမိဇ္ဈတု - နာꩻကမဉ်လꩻကို နာꩻအလိုႏကအဝ်ႏကိုနဝ်ꩻ မွိုင်မွိုင်ကြွိုင်ကြွိုင် ယံဖေႏကဗွေပြဲ့ꩻစုံႏဒျာႏနော။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻအချုပ်နဝ်ꩻ ကန်းတော့ꩻကရိုꩻငဝ်းယို မိမိနမ်းအပဲစ် မဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ "ခွေသွဉ်း တသူႏသေတဝ်း၊ မွိုက်ရွိုင်ꩻ၊ တလိမ္မာႏတဝ်းတွော့ꩻ အကုသိုလ်ႏအပဲစ်နဝ်ꩻ လွဉ်တွိုႏလဲဉ်း ခွေသွဉ်းလောင်းတဲင် ဆုဲင်ꩻချာ ဖေႏကတွမ်ႏထွာထဲင်းမွုန်းဒွုမ်နဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း အီႏစောင်ꩻထိန်ꩻဒျာႏဩ၊ ကထွာလဲဉ်း အပဲစ်ယိုလဲ့ ယံသယ်ꩻခံႏ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ႏသွော့ဩ" လွဉ်ဖေါႏထန်ႏနယ် အပဲစ်ထွူတဲင် ကွီခွင်ꩻလွစ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ကန်းတော့ꩻ"နဝ်ꩻသွူ။
ကခံႏထူႏ ကန်းတော့ꩻသားလဲ့ "မွေးသွူ၊ နာꩻလွဉ်ဝွန်ႏခံႏ နာꩻအပဲစ်တဲင် နာꩻအပဲစ်နဝ်ꩻ နီသယ်ꩻခံႏ အွဉ်ႏစွꩻလွစ်ဖေႏဒျာႏ၊ ဆုဲင်ꩻဖေႏကတွမ်ႏထွာတဲင်းမွုန်း ထိန်ꩻဟဝ်ဟဝ်နော" ရိုꩻချာဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻငါလဲ့ ကလွဉ်ဝွန်ႏခံႏ အပဲစ်သားသူꩻ အသꩻကို အကုသိုလ်ႏအပဲစ် ကင်ꩻသျင်ꩻထိုꩻတဲင် ကုသိုလ်ႏသꩻထွာချာသော့ꩻယင်းဒျာႏနဝ်ꩻမꩻ အထွာအီတဝ်း စျာန်ႏတရာꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏအန္တရာယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပိဋကတ်ကျမ်ꩻဂန်ႏကိုလွဉ် ဝတ္ထုသက်သေႏ သာဓကဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွေဗောႏထာꩻသွူ။ အထင်ႏသျာꩻ ဟွုန်နာႏဗာႏကုဲင်းနဝ်ꩻ အဇာႏတသတ်ခွန် ကမာꩻသီအဖါ၊ ဒေဝတတ် ကျံႏမာꩻသီဘုရာꩻ၊ သောရေယျသဌေꩻပို သꩻကိုယူႏပဲစ်မာႏ သျင်ႏကစ္စေꩻမထေရ်ႏစားဖုံႏစားယို ထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻသွူ။ အဇာႏတသတ်ခွန် ဒေဝတတ်သီးနဝ်ꩻ ထွိုက်လဲဉ်းကံႏတန်တွော့ꩻ ကန်းတော့ꩻချာစွဉ်ႏလဲ့ အပဲစ်ဖွီပသာႏစွို့ꩻလွုမ်ꩻ၊ လင်ꩻခံႏဗာႏဒျာႏ ငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သောရေယျသဌေꩻပိုနဝ်ꩻ ထီႏသျင်ႏကစ္စေꩻ ယောင်ꩻရေꩻငါႏတွော့ꩻ "မဉ်ႏထွာခွေမာနဝ်ꩻ ရယံငါႏ" ယူႏမာႏထွူတခြွိုက်ချင်ꩻ ဘဝဇာတ်လိုꩻခိုထိုꩻမား၊ ဘဝလိုꩻမူႏ ပေါက်ပေါႏလွဉ်စွဉ်ႏဒျာႏတဲ့၊ ကထွိုင်ႏလွေꩻကန်းတော့ꩻချာနဝ်ꩻ ဘဝဇာတ်လိုꩻခိုဇာတိ ပေါႏချာယင်းဒျာႏတဲ့၊ ယိုနဝ်ꩻ ကန်းတော့ꩻဗာႏတဲင် အပဲစ်ထိုꩻမားချာ၊ လꩻငါယင်းအကျိုꩻဟဝ် သက်သေႏထောက်နဝ်ꩻသွူ။
ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ တောင်ꩻပြန်ႏ ကွီလွစ်အပဲစ်ယို လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏတွိုင်ꩻ ထုံꩻစံႏလွဉ် ယဉ်ႏဆဉ်ႏမုꩻတမျိုꩻပေႏဒျာႏရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်အုပ်ယိုနဝ်ꩻ လွဉ်ကန်းတော့ꩻသား ဟွုန်သꩻရေꩻနဲစ်သက် ပီတိ စွုမ်ႏသွိုꩻ ယံထွာတဲင် ပညာႏသျိကဝိ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးစခါ ကတဲမ်းခါꩻနေးဒါႏ လင်္ကာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို လꩻသမျ ထုမ်ႏစုရွမ်ထွူတဲင် အမျာꩻဆန္ဒ ယံကဗွေ ထေနျꩻထန်ႏဖေႏဗာႏ အရွယ်ႏသွံပါꩻခြွိုင်းစူခွုမ် ငဝ်းကန်းတော့ꩻ၊ ငဝ်းဟော်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻပါသော့ꩻ လိတ်အုပ်ပေႏယိုနဝ်ꩻသွူ။ သတ္တဝါႏတွိုင်ꩻ ယံချမ်ꩻသာႏလွဒျာႏဝင်ꩻနော။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
နု (ခန)
ဟိရဂန ကို ぬ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヌ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ nu သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
မနုဿဗေႏဒ
thumb|မနုဿဗေဒ ပညာႏသျင်ႏတဖြာꩻတွမ်ႏ [[:en:Indigenous peoples of the Americas|အမေရိကဲန် ခမ်းရင်ꩻသား ခမ်းရီးသားဖုံႏရာ]]
မနုဿဗေႏဒ (အိန်းကလေတ်: Anthropology) ကရိုꩻနဝ်ꩻ လွူꩻထွားထောင်ထွား လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ကထွာလွဉ်စပုင်ႏ၊ သမဲင်ꩻခရာႏ တောမ်ႏ လိုꩻမုꩻခရာႏ(Humanity) ကဆဲင်ႏဒါႏ လိုꩻပိုဖုံႏဒျာႏသွူ။ မနုဿဗေႏဒနဝ်ꩻ အခေႏခံႏလွေꩻပါ သဘာႏဝသိပ္ပံ (Natural Sciences)၊ လိုꩻမုꩻရေꩻရာႏဘာႏသာႏ (Humanities) တောမ်ႏ လိုꩻမုꩻသိပ္ပံ (Social Sciences)ဖုံႏသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ ကောင်ပုံတောင်ပုံညာရပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏမော့ꩻခါꩻ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏစခါ အဆွတ်ꩻဖုံႏ၊ ရုက်ခြုံထွာလုံး(မန်း- ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း)ဖုံႏ နေနေသွူ။ လိုꩻဖုံႏအစကရီးခါ အဝ်ႏမုဲင်ꩻထွာလွဉ်၊ ပေါ်ႏလွဉ်ခိင်ႏကာႏလမုဲင်ꩻဖုံႏယို ဖေႏကသေနဝ်ꩻ ထောင်လွူꩻသွူ ရုက်ခြုံထွာလုံး ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ပရုဲင်းမိတ်ဖုံႏတဲင် ထောင်ထွားသေနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဗꩻတွိုႏခိင်ႏဟန်ႏသနီꩻ မျန်းမာခမ်း ခင်ႏလမ်းယဟန်ႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏမော့ꩻနေက ဗွန်ပီလိုꩻပရုဲင်းမိတ်(လူတူပရိုင်းမိတ်)ဖုံႏ၊ ရုက်ခြုံထွာလုံးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
မနုဿဗေႏဒ ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွူꩻထွား လိုꩻ အတိတ်ကာႏလကို တောမ်ႏ လိုꩻ ပစ္စုပ္ပန်ႏယိုခါ ထာꩻဒါႏပညာႏနေနေသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻယင်းတနယ်ꩻလဲ့ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း တယ်ႏကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻကပေါ်ႏပေါက်လွဉ်စခိင်ႏ လိုꩻအကျောင်ꩻခရာႏယို ရုက်သဏ္ဌာန်ဆဲင်ႏရာꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻဆဲင်ႏရာꩻတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ကိစ္စခရာႏဖုံႏ ကပေါ်ႏထန်ႏ ထင်ႏထိုပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ပုင်ႏ အမျိုꩻမျိုꩻယို လွူꩻထွားအီတောမ်ႏ သိပ္ပံအနယ်ꩻကျကျ ထာꩻဒါႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏနဝ်ꩻဖုံႏကို ကအဝ်ႏထင်ႏသျာꩻငါႏ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ ကအဝ်ႏအုံကွူႏချာငါဒါႏဝင်ꩻ ကဏ္ဍတန်ဖုံႏ အဝ်ႏ ၅ စွိုးသွူ။ ကဏ္ဍတန်နဝ်ꩻ ၅ စွိုးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရုက်သဏ္ဌာန် မနုဿဗေႏ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ မနုဿဗေႏဒ၊ ခလားကဒင်ႏသမဲင်ꩻခေတ်၊ လိုꩻမျိုꩻဗေႏဒတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဗေႏဒ ဖုံႏဒျာႏသွူ။
ကပ်တန်သိုမ်ပါꩻခရာႏ
ကပ်တန်သိုမ်ပါꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏ လင်္ကာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ= လက်နက်အာႏသန်၊ သီအာတန်၊ သတ္ထန္တရကပ်။ ရောႏဂါႏမော့ꩻသန်၊ သီအာတန်၊ ရောဂန္တရကပ်။ အံႏမခြေားသန်၊ သီအာတန်၊ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်း
ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်း (မန်း: ဟုမ္မလင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Homalin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ထင်ꩻ ဟိုမ်းမလိဉ်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုမ်းမလိဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖင်ႏတဲင် ခမ်းခါခိန်ႏနဝ်ꩻ မေႏသင်ဖော်ꩻဖုံႏ ထင်ႏတွိုႏနွောင်ꩻ ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်းထျꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဟိုမ်းမလိဉ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း အရမ်ꩻအဝ်ႏ ၉၁,ဝဝဝ ဖြာꩻသွူ။ ဟိုမ်းမလိဉ်းဒေႏသနဝ်ꩻ ဖေင်ဖင်ꩻယာလံဖုံႏလဲ့ ထန်ႏစွစ်ꩻလီ၊ မောက်ꩻကေင်၊ ရာဗာဖုံႏတဲ့ဆို့ꩻ၊ ဥရုခြောင်ထျꩻနဝ်ꩻ ခံꩻဖုံႏလဲ့ ထန်ႏတဲင် ဖေႏကထေခူႏနွောင်ꩻခံꩻတာႏ အဝ်ႏခိုတ်ခါꩻလိတ်ချုတ် တောမ်ႏရသျားနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
နဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို ね မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ネ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ne သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
မဲင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ
မဲင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ ယို မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အကို လိုꩻခွိုꩻတခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ(ပအမဖ)
ခမ်းခြွဉ်းဗူႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုတ်(အိဉ်းကလေက်: Union Pa.O National Organization ၊ မန်း : ပြည်ထောင်စုပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ၊ အအဲဉ်ႏ : ပအမဖ) ယို  မျန်မာခမ်းထီ အကို ခမ်းထီရေꩻ(ပါတီ)အစွိုꩻတာစွိုꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုပါတီဖုံႏ
Union Pa.O National Organization