cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နေင်ႏ(၄၀)လွေꩻတဖူꩻသား
သွံ
အောဝ်ႏတောင်ႏကီꩻကို ကထေဒါႏလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻလဲ့ အခိန်ႏလꩻသမျ နီသွဉ်းသီးအောဝ်ႏသွဉ်ထူႏလွဒျာႏ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ငေါဝ်းပအိုဝ်ႏ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ သမဲင်ꩻပအိုဝ်ႏ ကစဒါႏဖုံႏယို လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်အီနဝ်ꩻ အွတ်ꩻရွီးတန်ဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ယံတွင်ꩻကာႏလ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏထီသေဖြောင်လွꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ယံတွင်ꩻကာႏလ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ အမုဲင်(၁)ကျောင်ꩻရန်းထိုကို ယယ်ꩻဖုံႏခꩻသီထိုꩻ ကျောင်ꩻသားတဖြာꩻတဲင် နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻသားစွိုꩻအနေႏ ပျꩻညီꩻဗာႏဆန္ဒ၊ ခုဲင်ႏတလဲင်ႏနောဝ်ꩻလဲ့ နီသွဉ်းသီးစွိုꩻအနေႏ ပျꩻဆန္ဒ အုံမဒဲဉ်တနီꩻ ယယ်ꩻစခန်ꩻဆꩻငါ "ဒိုင်းဝန်းကွင်း"ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏကို တရိုꩻတဝ်း၊ ယေန်ႏငဲမုꩻထာꩻကျူႏပွယ်ꩻကို တရိုꩻတဝ်း ကျောင်ꩻသားပအိုဝ်ႏစွိုꩻ ပါသော့ꩻတသေႏသေႏနောဝ်ꩻသွူ။ တနီꩻ "ဗ-ဗပိုပေႏ နွုမ်ꩻဆီႏအေႏ"နီသွဉ်းသီး အောဝ်ႏသွဉ်ထူႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏအယံတွင်ꩻ ခွန်ဖေသန်း (ဖြားဗွာလှဖေပို) ခွုမ်တွမ်ႏလိတ်လာႏတဗီႏ နဲစ်ထင်ႏလွဉ်ကီတွော့ꩻ "ယို ပါꩻပေႏစားနောဝ်ꩻဖုံႏ နာႏနာႏလွဟုဲင်း ကေꩻနန်ꩻဖျော်ကွေး"ရိုꩻနေးနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဟော်ꩻနယ်ခန်း ကေꩻနန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ပိုပေႏဖေသန်း ယိုခါနီဖါသီးနွို့လွဉ်သွူ တဖွောင်ꩻဥပဒေႏ၊ ပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏယို လိုႏပင်ႏသွောင်းဖေႏ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻပါပိုခိုသွꩻပေႏဖုံႏတဲင် ဖဖေႏကလွဉ်မာꩻ ကျောင်ꩻဆရာႏခမ်းကောင်၊ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ" ဖါ-လှဖေ။ ခွန်ဖေသန်းတွမ်ႏ တဲမ်းလိတ်သားသီးလဲ့ အုံကွံလွဝင်ꩻအဟာနဝ်ꩻ ပနဲညညစွဉ်ႏဒျာႏ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ꩻဖေႏခန်း တဲမ်းလိတ်သားတွမ်ႏ ခွန်ထွန်းသိန်း (တွမ်ႏတဲမ်းလိတ်သားတဒုံချင်ႏ၊ ပုဒိန်ယိုးဒုံ) ခွန်ဖေသန်း၊ ခွန်သိန်းဟန်သီးယို လာမေ(၂၅)နီꩻအဝ်ႏ"သိမ်ဆိပ်"ဘူႏတာႏ ဖေႏကသဲင်ꩻထင်ႏဗာႏ ခမ်းကောင်နောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ လာဇွန် (၂၅)နီꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားသီးစွိုꩻ ထိုမ်းတွမ်ႏရထာꩻ သဲင်ꩻထင်ႏခမ်းကောင်တဲင် လာမေ(၂၆)ဟာနဝ်ꩻ လွေꩻခံႏထူႏဖြားတန်ချန်ဇုံ ဩဝါဒတွော့ꩻ အုံညီꩻတွမ်ႏဖြားတန်ချန်ဇုံ (၇)နီꩻဗွေဗွေသွူ။ ၁၉၅၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇွန်(၁)နီႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သားယို သဲင်ꩻမာႏဗာႏကျောင်ꩻဆရာႏ ပဆျာႏကြိုႏ၊ ဆရာႏထွန်းသိန်းနောဝ်ꩻ မာꩻကျောင်ꩻဆရာႏပင်လျမ်ꩻ မုဲင်းကောင်ကိုသွူ။ ခွန်ဖေသန်းတွမ်ႏ ခွန်သိန်းဟန်သီးစွိုꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻချာခမ်းဒွမ်တွော့ꩻ လယ်ႏထွို့ꩻဗူႏချာယင်း ကျောင်ꩻဆရာႏမူႏခို ခမ်းဒွမ်တဲင် ခါးလားကဟဲ့ꩻသွဉ်တန်ꩻမိတ္ထီလာႏနဝ်ꩻ ကွပ်ဝွေꩻသီးကေꩻဇူꩻတွော့ꩻ ဆရာႏမူႏခိုပနဲအာအာ ဖျော်လွဉ်ရီးလဲဉ်း ခမ်းကောင် ပအိုဝ်ႏဒေႏသကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၅၉-ဗာႏ၊ လာဩဂုတ်ယို တဲမ်းလိတ်သားယို ဖျော်ထင်ႏခမ်းကောင်ယို တနေင်ႏလွိုလဲဉ်းသွူ၊ ဒေႏသတသာကို သွꩻပေႏဖုံႏလဲ့ ပနဲအာလဲဉ်း၊ ကွယ်ကား သွꩻပေႏကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ သိမ်ဆိပ်၊ ကျိုက္ကော် တွမ်ႏမောႏလမျင်ႏကိုလဲ့ အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏဒျာႏသွူ။ "ဟန်ႏနီꩻယို သွဉ်တန်ꩻမိတ္ထီလာႏ ထွူလဲဉ်းတဲင် အီႏလွေꩻဗာႏယင်း ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ၊ အီႏသွဉ်ထူႏဗာႏယင်း တပ်မတောႏသꩻဓာတ် စဲ့ꩻဆင်ရေꩻ သဘော်ꩻတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ "ဆရာႏ-ဆရာႏ မလဲင်ꩻဗေင်ႏအွိႏငါႏထာꩻနောဝ်ꩻ အခိန်ႏလꩻလဲဉ်း လိုလွေꩻသွူ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏကွင်ꩻကွေး၊ ထွိုင်ႏခန်းလုဲင်း" ဆရာႏလှစိန် (ရလလဖစွိုꩻအွဉ်အကိုရေꩻချုပ်) လွဉ်တမာခွေသွဉ်းတဲင် နဲစ်ထွိုင်ႏဖြားမဲ့ ရဲဉ်ꩻခန်းဒျာႏ တခြိုꩻတလိန်ꩻသွူ။
လစ်ꩻ
၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏ လာဩဂုတ်(၂၁)နီꩻ နီသွဉ်းသီး ခမ်းကောင်သားစွိုꩻ မော်နီတာနဝ်ꩻ ဆရာႏလှစိန်နဝ်ꩻသွူ၊ ဆရာႏလှစိန် အွဉ်ကတူႏအုပ်ချုပ်လွေꩻ ဗꩻတွိုႏသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻတပ်မတောႏသꩻဓာတ်စဲ့ꩻဆင်ရေꩻ ရန်ႏကွုန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻအုပ် ပိုလ်ႏတန်အောင်ကြည်တွမ်ႏ သွဉ်တန်ꩻတာႏဝွန်ႏခံႏ မစ္စဲက်အဉ်ဒါသဉ် (မန်းအာသံကပြား)သီး ပသာလွဉ်ꩻသင်္ဘောꩻကျောင်ႏကွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နားရီႏ(၁၁)ဆင်ႏနဝ်ꩻ သင်္ဘောꩻကွင်ႏဖျော်လွဉ် အောဝ်ႏရန်ႏတကွုန်ႏဖဲ့ꩻတဲင် မော့ꩻခွဲးဗာႏတွမ်ႏ ခမ်းဒွမ်သားစွိုꩻ ဆရာႏစိန်ရွှေ(ယိုခါ ရလလဖဒုက္ကဋ္ဌ)၊ ဆရာႏရွှေလေး (တောင်ႏကီꩻ-ပါတီယူနစ်ဥက္ကဋ္ဌလီꩻ)၊ ဆရာထွန်းရီ (ပိုလ်ႏတန်ထွန်းရီ၊ P.N.O-ဒုဥက္ကဋ္ဌလီꩻ)၊ ဆရာႏကျော်ညွန့် (ပိုလ်ႏတန်ယက္ခ-ပီအဲန်အေ၊ ထဲ့သွုမ်ꩻ-တဲင်းထဲက်ꩻ) ကစဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းဒွမ်+ခမ်းကောင်သားစွိုꩻ မော့ꩻခွဲးဒေါ့ꩻရီလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ မိတ္ထီလာႏယို လဲင်ꩻအွုန်တရွန်ထမ်နေးစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ အနာႏဂတ်ခမ်းကောင် ပအိုဝ်ႏဒေႏသပညာႏရေꩻ ဖေႏကမွန်ဗန်အီနောဝ်ꩻ အီႏတယ်ႏဆို့ꩻဖေႏ အရွီးအခိုႏ ဗိသုကာႏဖုံႏဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻသွူ။ မွိုးနဂါꩻဖါဝိဇ္ဇာႏ ပိုလီꩻဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းတဲင် ပအိုဝ်ႏဒေႏသလွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻယို အဝ်ႏဒင်ႏသေꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻခါကာႏလ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီး ပြေင်လောင်းမွေးတောဝ်းနဲ့။ နားရီႏပြန်ႏတဆင်ႏရပ်ကို သင်္ဘောꩻကျောင်ႏနိုꩻစက်ထွူ တဆင်ႏပေႏနောဝ်ꩻ စက်ယေန်ထိုꩻယင်းဒျာႏ၊ နီသွဉ်းသီးစွိုꩻ အဝ်ႏထွားကလီႏကလွော်ထာꩻတွင်ꩻ ဆရာႏကံကြီး(ကွုံꩻလင်ꩻ-ပဆျာႏကြိုႏခဒွမ်)နောဝ်ꩻ ထင်ႏလွဉ်သင်္ဘောꩻကျောင်ႏလောင်းသွူ။ နီသွဉ်းသီး ရီရွောင်ထွားတွော့ꩻ ဝွေꩻရိုꩻ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏ ကဖျော်အခိန်ႏကို ဝွေꩻအောဝ်ႏနွို့တရာႏအိန်ႏကို ရိုꩻနေးနဝ်ꩻသွူ၊ နီသွဉ်းသီးလဲ့ ဟား-ဟား-ဟား-ဟီး-ဟီး နောဝ်ꩻသွူ။ နားရီႏပြန်ႏ (၂)ဆင်ႏရပ်ကိုဖျော်တွိုႏ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ မင်္ဂလာဒုံတန် မင်္ဂလာဒုံစဲ့ꩻမတောႏ သꩻဓာတ်စဲ့ꩻဆင်ရေꩻသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻအုပ်တန် ဒုဗိုလ်မှူးတန်စံမြင့် (ဆုဲင်ꩻထွာပညာႏရေꩻတက္ကသိုလ်ႏ ပါမောက္ခချုပ်)သွဉ်တန်ꩻဆရာႏပိုလ်ႏတန်တင်အောင်၊ ပိုလ်ႏတန်ခွန်အုံးမောင်(ဖြောဝ်ꩻ)ကစဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏ လွဉ်ထူႏဆွုမ်ႏ နီသွဉ်းသီးစွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
စီꩻကန်ꩻတွမ်ႏအုပ်ချုပ်ရေꩻနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီလို့ဒျာႏ မိတ္ထီလာႏရိုꩻလဲ့ သွဉ်တန်ꩻဘာႏသာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ တစားခေါ်ဒျာႏ၊ အရင်ꩻတန်သားဝါႏဒ (Capitalism)၊ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် (Federalism)၊ တွမ်ႏကွန်မြူနစ်ဝါႏဒ (Communism)ဖုံႏယို တွမ်ႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ နီမန်းခမ်း(နဲင်ႏငံႏတောႏ)နွောင်ꩻဟံႏယို တသေန်ႏလျောႏတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ စွိုးခွိုꩻရေꩻဝါႏဒ (Nationlism)ယိုမꩻ ရော့ꩻရမ်ႏငါႏ တွမ်ႏနီခမ်းယို လိုꩻမျိုꩻစွုမ်ႏခမ်းဒျာႏတဲင် အုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းလို့ဝင်ꩻ အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏစခေါင်ႏစခါကာႏနဝ်ꩻမꩻ နီယိုခွꩻတဲ့ခွꩻနုဲင်းနုဲင်း၊ လျားတဲ့ လျားပီပီလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ လိုႏရက်ပဲင်ꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ သွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻကာႏလကို ကထန်ႏတယွို့ဒါႏ ပျဿနာႏ ယဟူးယဟန်ႏနောဝ်ꩻ ဆရာႏလွယ်(ညောင်ႏခံꩻ-နောင်ကာꩻ) တယွို့ဗာႏတဲင် ကျောင်ꩻအုပ်တန် ဖေႏအခွင်ꩻ လွေꩻထင်ႏဗာႏ စဲ့ꩻတသီႏယွုံႏသွူ၊ ဆရာႏလွယ်သဲင်ꩻဒေါ့ꩻချာ ဆရာႏဝွန်ႏမူႏ စဲ့ꩻပိုလ်ႏတန်နောဝ်ꩻ တရေꩻငါႏအကျောင်ꩻသွူ။ နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ ကဆူႏဆာသား၊ ဟို့ꩻခြေ့သားဖုံႏ ပနဲးအာအာ ထင်ႏဗာႏတသိႏယွုံႏ၊ နုဲင်းတရူꩻနီꩻသူꩻလဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ဆုဲင်ꩻတနီꩻ လွေꩻကွီယင်းအခွင်ꩻနောဝ်ꩻ ကျောင်ꩻအုပ်ပသာတေားဒျာႏ တသီႏယွုံႏတန်(ပြည့်သူ့ဆေးရုံကြီး)ရန်ႏကွုန်ႏတွော့ꩻ ပါꩻဆဲ့ꩻဖေႏနေး တသီႏဆာစားမꩻ ကတူႏဆာသာႏ၊ ဟို့ꩻခြေ့သား အဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်သွူ။
အံႏအွꩻဆဲင်ႏတဆဲင်ႏ (Canteen)သမ်းအဝ်ႏဗော့ꩻ သွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻထျꩻတဲင် ဆရာႏစိုးမောင်(ယိုခါ ဟံႏသွူꩻ)နွို့လွေꩻဆဲင်ႏကို ပအိုဝ်ႏဆရာႏနောဝ်ꩻ စာခွင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်း ဝင်ꩻရိုꩻသွူလဲ့ ဝွေꩻကွီဖြေꩻနွိုင်ႏနွိုင်ႏနေးတွော့ꩻ ပါꩻစာဖေႏခန်း အာမီရမ်တဖြုံႏ၊ တဖြုံႏမꩻ ၆-ဗီႏပုဲင် ပဲက်-၄၀ လွုမ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်သား လွေꩻမော့ꩻဝွေꩻတဲင် အွꩻညီꩻခန်းဒျာႏ၊ နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻနီꩻ ဆရာႏပအိုဝ်ႏဖုံႏ ယိန်းယိန်းအာအာတွော့ꩻ ကျောင်ꩻအုပ်ပေ့ꩻထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏ ကဲန်တဉ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ဆရာႏရွှေလှ(ဆင်တွူး)ထွာမော်နီတာအနီꩻနောဝ်ꩻ ဆရာႏဖုံႏလူးတလီꩻနေးထီ၊ ထီလူးခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻလဲ့ သမ်းအဝ်ႏဗော့ꩻတဖူꩻတန်ထျꩻ၊ စဲ့ꩻမူႏစဲ့ꩻခိုဖုံႏ လွေꩻချာငါထာꩻ သမ်းအာတဲင် ထီတရေꩻတဝ်းငါႏသွူ။ ကျောင်ꩻအုပ်တန် ဟဲ့ꩻရီးခန်းမော်နီတာ ဆရာႏရွှေလှတဲင် ဆရာႏရွှေလှရိုꩻ "တျိုႏပြွတ်အဲဉ်ထဝ်း"အကျောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ ဆရာႏခိုဖုံႏ လꩻခန်းတျုႏ တဖြာꩻတဖွူꩻသွူ။ နုဲင်းတရာꩻနီꩻ ခွေသွဉ်း ထွာမော်နီတာ အနီꩻနောဝ်ꩻ ဆရာႏမူႏခင်သိန်း (မော်ဝါယာမလမ်းသား)ထွာမော်နီတာနေနေ လွဉ်ဒေါ့ꩻခွေသွဉ်း "နီအမူႏစွိုꩻလဲ့ နီႏပြွတ်အဲဉ်ထဝ်းကွေး၊ ဒေါ့ꩻဖေႏပါဟုဲင်းဆရာႏ"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ခွေသွဉ်းတွမ်ႏဆရာႏမူႏခင်သိန်း လွေꩻဒေါ့ꩻဖေႏကျောင်ꩻအုပ်ထျꩻတွော့ꩻ နဲစ်ထေဖေႏခန်းနီႏ တဖြာꩻတဖွူꩻနဝ်ꩻသွူ။
၁၉၅၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာစဲတ်ထိမ်ဗာ ဒုတိယပါတ်ကို မာꩻဖေႏသွဉ်တန်ꩻလင်ꩻပွယ်ꩻထွူတဲင် နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻနီꩻ သဲင်ꩻထေ့ချာခမ်းကောင်သွူ။ ဆရာႏပအိုဝ်ႏစွိုꩻတာႏ စီႏစဲဉ်ႏခေါ်ဖေႏနေး မေႏရထာႏတတွယ်ꩻခေါ်တဲင် အဆင်ႏရော့ꩻငါႏသွူ၊ ကျောင်ꩻအုပ်တန်ဗိုလ်မှူစံမြင့်၊ သွဉ်တန်ꩻဆရာႏပိုလ်ႏတန်တင်အေး၊ ပိုလ်ႏတန်ခွန်အုံးမောင်တွမ်ႏ ဖြားဗွာဦးလှဖေ၊ ပိုမူႏတန် နင်ꩻအေးကြည်၊ ရှေ့နေခွန်ဝင်းလှိုင်(ဆုဲင်ꩻယိုထွာ တရာꩻရွုမ်ꩻချုပ်ရှေ့နေ)ရန်ႏကွုန်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ လွဉ်နုတ်ဆက် နီသွဉ်းသီးနဝ်ꩻသွူ။ ဗိုလ်မှူးတန်စံမြင့်ရိုꩻဖေႏ "အဝ်ႏဆရာႏသီးစွိုးယိုတရန်းတွော့ꩻ ခမ်းကောင်ပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏကိုသူꩻ ဖေႏကတယ်ႏဆို့ꩻနွောင်ꩻ ပညာႏရေꩻခင်ႏမွဉ်အတွက် တပ်မတောႏကိုယ်ႏစာꩻ အောဝ်ႏမောင်ꩻကော့ꩻဖေႏအကျောင်ꩻ"စွော့ꩻတက်ဖေႏနီသွဉ်းသီးနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ဆရာႏမူႏစွိုꩻကို ဆရာႏမူႏနင်ꩻဆား (ယိုခါ ဟံႏနယ်ႏ-၆၊ တောင်ႏကီꩻ)ယွိုင်ႏစူထွူတွော့ꩻ နုတ်ဆက်သေꩻဒွိုန်း ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ "အုံကုဲင်ဒွိုန်းကဟုဲင်း ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ"တဲ့။
ငတ်ꩻ
နီသွဉ်းသီး ဖျော်သဲင်ꩻချာတောင်ႏကီꩻ နုဲင်းတရူꩻနီꩻနောဝ်ꩻ ခမ်းဒွမ်သားစွိုꩻ အောဝ်ႏမိတ္ထီလာႏ ဖျော်လွဉ်ယင်းတဲင် လာသဲပ်တိမ်ဗာ တတိယပါတ်ကို မာꩻပွယ်ꩻခံႏထူႏဩဝါဒ တောင်ႏကီꩻဟံႏဗွာ (ပွိုင်းလဲင်ႏ လူထုပညာရေꩻမှူးဆ၇ာႏအေးမောင်လမ်း၊ ယိုခါ ကလေးထိန်းကျောင်ꩻခင်ႏလမ်း)ကိုသွူ။ ကကျွꩻထင်ႏလွဉ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဒုတိယဗိုလ်မှူးတန်သိန်းတုတ် (စဲ့ꩻခွန်-ယံတွင်ꩻအဟဲ့ꩻအဟောင်တပ်မင်း) ပ-အ-မ-ဖ ဥက္ကဋ္ဌဖြားဗွာဦးဖြူ၊ ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဖြားတန်ထွေးလုံ၊ ဖြားကျော်စိန် (ပ-အ-မ-ဖ အွဉ်အကိုရေꩻချုပ်၊ ဆုဲင်ꩻယိုထွာလွဉ် ပီအဲန်အို-ဥက္ကဋ္ဌလီꩻ) တွမ်ႏဆရာႏအေးမောင် (လူထုပညာရေးမှူး)ကစဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဖုံႏ ဖေႏလွငေါဝ်းဩဝါဒနဝ်ꩻသွူ။
ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ဖွဲ့ဗူႏပါ "ဟံႏနယ်ႏပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻဆရာႏမူႏ/ခိုစွိုꩻ"တဲင် ဥက္ကဋ္ဌနောဝ်ꩻ ဆရာႏထွန်းအောင် (ယိုခါ ပွယ်ꩻစာꩻရွှေတောင်-တောင်ႏကီꩻ)၊ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌနောဝ်ꩻ ဆရာႏလှစိန် (ပင်တွန်ႏ-ဆုဲင်ꩻယို ထွာလွဉ် ရလလဖစွိုꩻ အွဉ်အကိုရေꩻချုပ်၊ ကုဲင်လဲဉ်း)၊ အွဉ်အကိုရေꩻနောဝ်ꩻ ဆရာႏစိန်ရွှေ (ယိုခါ- ရလလဖ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ)၊ တွယ်ꩻဖက်အွဉ်အကိုရေꩻနောဝ်ꩻ ဆရာႏရွှေလေး (ဆုဲင်ꩻယို ထွာလွဉ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ-ပါတီယူနစ်ဥက္ကဋ္ဌ)၊ လောဝ်းဟွုန်ရေꩻတာႏဝွန်ႏခံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား(ဆုဲင်ꩻယိုထွာလွဉ် အွဉ်အကိုရေꩻချုပ်လီꩻ) ကစဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ခရဲင်ႏအလွောက်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏဖျင်ယင်း ကျောင်ꩻဆရာႏမူႏ/ခိုစွိုꩻ နုဲင်းဆꩻလယိုဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏမင်းသောင်ꩻ၊ ခရဲင်ႏနမ်းတဗို၊ ခရဲင်ႏဟိုနမ်း၊ ခရဲင်ႏမုဲင်းကောင်၊ ခရဲင်းနောင်ခုဲင်း၊ ခရဲင်ႏနောင်ကာꩻ၊ ခရဲင်ႏလွယ်သံဟို၊ ခရဲင်ႏကျောက်ꩻတန်ꩻ-ထီတခုꩻ၊ ခရဲင်းစင်းသင်းကောင်၊ ခရဲင်ႏမူꩻရာꩻ၊ ခရဲင်ႏပင်မီ၊ ခရဲင်ႏထီဖေါင်း၊ ခရဲင်ႏပင်မွဉ်ꩻ တွမ်ႏခရဲင်ႏမုဲင်းငဲဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻဆရာႏတာႏဝွန်ႏကထဲ့ဒါႏ အရပ်ယဟန်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ- ဆရာႏလှစိန် (ပင်တွန်ႏ)၊ ဆရာႏရွှေလှ(ဆင်တွူး)၊ ဆရာႏစိန်ရွှေတွမ်ႏတဖြာꩻ တပ်မတောႏမွိုးဖါအဲဉ်ထဝ်းကျောင်ꩻ၊ ဆရာႏရွှေလေး (လွယ်ပွတ်ꩻ)၊ တဲမ်းလိတ်သားတွမ်ႏ ဆရာႏမူႏငွေနု (ဒုဗိုလ်မှူးတန် ထွန်းရီလမ်းသားတပ်မတောႏ၊ ယိုခါ ရန်ႏကွုန်ႏ) (ပဆျာႏကြိုႏ)၊ ဆရာႏထွန်းရီ (မုဲင်းတခြောင်ꩻ)၊ ဆရာႏသောန (မင်းသောင်ꩻ)၊ ဆရာႏလွယ် (ညောင်ႏခံꩻ)၊ ဆရာႏဘဦး (ကီးဖါဦꩻ-တခေါ့ꩻမွူးရန်ႏအောင်ႏ)၊ ဆရာႏအုံးကျော်-နောင်ခံꩻ(သီႏသဲင်ႏဆꩻတွို့ꩻ)၊ ဆရာႏမျိုးလွင်(လုံးဒါ)၊ ဆရာႏစိုးအောင်(တုတ်သောက်)၊ ဆရာႏကံကြီး-ကျောင်ꩻခံꩻ(ပဆျာႏကြိုႏဆꩻဒွမ်)၊ ဆရာႏမူႏခင်ရီ(လုံးဒါ) ဆရာႏကျော်ညွန့်(ခမ်းတွို့ꩻ) ကစဒါႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏလစ်ꩻဆီ တဖူꩻလွေꩻသားစွိုꩻကို ကပါဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏနောဝ်ꩻ ရေႏမိုးချက် ပငါပရာꩻတွော့ꩻ လဲဉ်းသော့ꩻဖူးဝေးဖြောဝ်ꩻ တွူႏတရန်ရေꩻကိုလဲ့ အောဝ်ႏဒျာႏ၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လဲဉ်းသော့ꩻစွိုးခွိုꩻတွူႏတရန်ရေꩻ၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လဲဉ်းသော့ꩻ လိုꩻအဆင်ႏရန်းတွူႏတရန်ရေꩻ၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လွူးနမ်းတွမ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လွူးနမ်းတွမ်ႏထာꩻလွုပ်ꩻထာꩻမာꩻ၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လဲဉ်းသော့ꩻလမ်းစဉ်ပါတီဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏလစ်ꩻဆီ လွေꩻတဖူꩻသား ကရိုꩻလဲ့ သက်ရွယ်ႏ လꩻလွလဲဉ်း (သူဆီ)ပတ်တဝွိုင်ႏကို ပငါပရာꩻဖုံႏတွော့ꩻ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻကုဲင် ဘဝခန္ဓာႏပြောင်ꩻလွလဲဉ်းဒျာႏ၊ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ သက်ရွယ်ႏတန်လဲဉ်း ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဟဝ်တဝ်းဒွုမ်၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လွူးနမ်းဗွာ ခြွေခြာႏ၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လွူးနမ်းဗွာတဝ်း ခြေားကေန်ꩻ၊ လောကဓံႏတရာꩻအလꩻ တွူႏတရန်လွေꩻဗာႏနေဒွိုန်းက ဘဝအုံတဲင်ရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် (မန်း: မကွေးတိုင်းဒေသကြီး) (အဲင်းကလေတ်: Magway Region (Or) Magwe Region၊ မိဉ်ꩻကရီးခါ− မကွေးတွိုင်ꩻ) ယို ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထာႏဝကို ကအဝ်ႏဒါႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏ တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို မျန်မာခမ်းထီ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် ၇ ဗာႏအကို ဧရိယာႏဟံႏနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းအဝ်ႏ ၄၄,၈၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇,၃၀၆ စတုရန်းမဲင်ႏ)တဲင် ထွာဒုတိယအတန်သွတ်ꩻ တွိုင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်ယို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမကွေး နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပခုက္ကူယိုနဝ်ꩻ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကို ထွာဒျာႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသွတ်ꩻဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏတထာ (ပခုက္ကူ)ယို မျန်မာခမ်းထီကို ထွာအဆွာꩻသွတ်ꩻ တထာ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏယေနံဆျောင်း တောမ်ႏ ဆျောက်ဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ယေနံတောမ်ႏ သဘာဝဓာ်လူး(ဓာတ်ငွေ့)ဖုံႏ အဝ်ႏထန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသထန်ႏကွန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗေဟံႏ၊ ထေင်၊ ကဝ်ႏလာ၊ ဗာႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဟန်ႏသိဉ်ဟန်ႏလာႏ၊ ဗွူဟူ၊ ခေါက်ခယ်ႏ(ပြောင်ႏ)၊ နွေႏသိဉ်ဖျူကြွန်၊ သေင်ႏမုဲင်းသက်ꩻတောမ်ႏ သေင်ႏဆွော့ꩻသေင်ႏယံဖုံႏ၊ ဝါႏအစွိုးစွိုးဖုံႏဒျာႏသွူ။ စက်မှုစက်ယုင်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတန်
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမကွေး သွူ။ ဝေင်ꩻပခုက္ကူ၊ ဝေင်ꩻအောင်လံ၊ ဝေင်ꩻတောင်တွီးစီး၊ ဝေင်ꩻချောက် ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအရေꩻတန်ဝေင်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။
ခရဲင်ႏ
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကို ခရဲင်ႏအဝ်ႏ(၇)ဗာႏသွူ။
တင်ႏသျာꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတောမ်ႏ ဒုံတန် အလင်ဖုံႏ
• အိုင်းမ
• အိုင်ကြီး
• အုန်းတွဲ
• ချောင်းနက်
• ဂွေးချို
• ကုက္ကိုကုန်း(တိုက်နယ်)
• ကမျင်းကန်
• ကန်
• ကျောင်းတော်ရာ
• ကျောက်ထု
• ကျော
• ကျွန်းချောင်း
• လမ်းရွာ
• လက်ပံတံခါး
• လင်းကတော
• မလွန်
• မဲဇလီ
• မိကျောင်းရဲ
• မင်းတဲကြီး
• မင်းရွာ
• မိုးနတ်ကုန်း
• မြင်ကွန်း
• မြစ်ခြေ
• နဂါးအိုင်
• ညံကန်
• ပဒါန်း
• ပခန်းကြီး
• ပြလို့
• ပျော်ဘွယ်
• စပါးတန်း
• စလေ
• ဆတ်သွား
• ဆည်တော်
• ရွှေပန်းတော
• ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့
• တိုင်တား
• တက်ပုအောင်း
• သမ္ဗူလ
• ဝက္ကသေး (စံပြကျေးရွာ)
ရူပဗေဒ
ရူပဗေဒ (အဲင်းကလေတ်: Physics) အဲန်ႏကလေက်လိတ်ဖြုံႏ "Physics" ယို အောဝ်ႏဂရိ စခါသားလိတ် အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻ ထာꩻသေပညာႏ ပွိုင်းဝွို့တုမ်ႏ ထာꩻဖဝ (သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာ) φυσική (ἐπιστήμη), romanized: phusikḗ (epistḗmē), lit. တုမ်ႏယင်း "ထာꩻဖဝ (သဘာဝ)" φύσις phúsis ကိုဖျော်လွဉ်၊ phúsis အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻ "သဘာဝ" သွူ။ 300px|thumb|ရူပခရာႏ နမူႏနာႏ တစူးတစိ ရူပခရာႏယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဖဝတရာꩻ သိပ္ပံ သိပ္ပပညာႏသွူ။ စက္ကျဝဠာႏ ထာꩻခြိုꩻအထျနောဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻ၊ ထာꩻခြိုꩻစားနောဝ်ꩻ တဗာႏတုမ်ႏတဗာႏ အအားအောဝ်ႏတလူႏဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အအောဝ်ႏပွိုင်းဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻထွူ အဆုဲင်ꩻသွတ် အထွာမုဲင်ꩻ စတဲင်လိုꩻသီးကစမ်ႏစဲႏ ထောင်လွဉ်ꩻဒါႏထာꩻနောဝ်ꩻ ရိုꩻ ရူပပညာႏ။ ရူပပညာႏယို ထွားလွူꩻ ထာꩻနမ်းအောဝ်ႏ တွမ်ႏယင်း အရုဲင်ꩻထာꩻဖုံႏ။ ခင်ႏလမ်း၊ ခိန်ႏခါႏ (time) ယိုတဲ့ထွားလွူꩻနေနေ။ အာႏတောင်ႏတာႏ (energy)၊ အာႏ၊ ထာꩻခြိုꩻ ဝတ္ထု ၊ ယင်း တျာႏယို ထွာဒျာႏရူပပညာႏသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻရုမ်ꩻ (ဒေါ့ꩻယွဲးတဝ်း)နောဝ်ꩻ ထာꩻထွားလွူꩻ နီသွဉ်းသီးအထျꩻအသောင်ကို ကားကအောဝ်ႏ ထာꩻဖဝ (သဘာဝ)ယို ထွာဒျာႏ ရူပခရာႏ။ right|thumb| ဂဏန်ꩻလုဲင်ꩻပညာႏ သင်္ချာ ယိုထွာ ရူပခရာႏငေါဝ်းသꩻဆွော့ꩻ မတ်ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ရူပ ပညာႏ အောဝ်ႏနီစား၊ ရူပခရာႏစင်စင် (pure physics) တုမ်ႏယင်း ထွဉ်ႏအမ်ႏခရာႏ ရူပ ပညာႏ (applied physics)၊ ယဖြာꩻနဝ်ꩻရိုꩻ pure science တုမ်ႏ applied sciences သွူ။ လိုꩻကထွားလွူꩻ ရူပခရာႏသားတဲ့ အောဝ်ႏနီခေါဝ်နေနေ၊ တခေါဝ်နောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ တီအိုရီ (theory) ရူပခရာႏ ပညာႏသျှင်ႏ၊ အောဝ်ႏကုဲင်တစားနောဝ်ꩻ ရိုꩻ စူမော့ꩻ ရူပခရာႏ ပညာႏဗွေႏ။ အဲးလဘတ် အိန်းစတိန်း (Albert Einstein) ယို တီအိုရီ ရူပခရာႏ ပညာႏသျှင်ႏ တာဖြာꩻ။ အရီးသွတ်ꩻ စူမော့ꩻ ရူပခရာႏ ပညာႏဗွေႏဖုံႏအာကို အမဉ်တန်တဖြာꩻနဝ်ꩻ အာခီမိဒိသွူ။
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
တင်ႏသျာꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတောမ်ႏ ဒုံတန် အလင်ဖုံႏ
• ယော
ရူပဗေဒ
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ
မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
တင်ႏသျာꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတောမ်ႏ ဒုံတန် အလင်ဖုံႏ
• ရေမျက်နီ
• ရေနံချပ်
• ရေနံမ
• ရေနံ့သာ
• ရွာမွန်
• ကိုးပင် (ဆင်ပေါင်ဝဲ လမ်းဆုံ) မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခရဲင်ႏ ၇ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၂၆ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ ၃၂ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်(ပေါက်) ၁၉၉ ကွက်၊ ဒုံခြွောန်း ၄၇၈၈ ဒုံသွူ။
လိုꩻဖြာꩻ
၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ မကွေးတွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ ၃.၉ သန်း သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
စဲဉ်ႏစဲဉ်ႏဆက်ဆက်
စဲဉ်ႏစဲဉ်ႏဆက်ဆက် ပအိုဝ်ႏမူႏခိုခွန်နင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻအတာႏ လောကီꩻလောကုတ္တရာႏရေꩻရာႏ ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏဓလေ့ဖုံႏ အစွိုꩻအင်းရွယ်ႏချက်
စေဗွောင်ခြုဲင်းနယ်လွေꩻယင်း ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏဓလေ့အဓိပ္ပါယ်ႏ ဗွောင်နယ် အင်းရွယ်ႏချက် အဓိပ္ပါယ်ႏ နီနာꩻပအိုဝ်ႏကိုယို ရပ်တာႏ၊ အွိုင်ႏတာႏ၊ နယ်ႏတာႏ၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းတာႏ၊ ဘာႏသာႏသာႏသနာႏတာႏ၊ ပညာႏ၊ လိုꩻမုရေꩻရာႏ ကထေင်ႏထံႏ ဆောင်ႏရွက်ဖေႏဒါႏ စေႏတနာႏဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏ အစွိုꩻဖုံႏလဲ့ ဆေ့ꩻခြေားငါႏ၊ ရွဉ်ပွုမ်ႏပစ္စေꩻလဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ အရေꩻတန်စားယို အမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ရပ်၊ အွိုင်ႏ၊ နယ်ႏ၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်း အရန်းယိုလစ်ꩻ၇န်း အရန်းတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏထဲ့ဖွိုႏနေဒွိုန်းကသွူ။ (ဥပမာႏ) နီနာꩻပအိုဝ်ႏကိုယို ကအောဝ်ႏသတင်ꩻသွုံꩻသမျဒါႏ (ရိုꩻဒွုမ်အလင်) နီကအောဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ မျတ်လွိုယံငါႏ သမဲင်ꩻဝင်ႏ ဓာတ်တောႏမွေႏတောႏ စေႏတီႏဘုရာꩻဖုံႏဒျာႏမꩻတဲ့ နီတသေအွဉ်ႏတောဝ်းတန်ꩻဖိုꩻ၊ နေးရေꩻသားအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဘုရာꩻနုဲင်းနုဲင်းလဲ့ ပီတောဝ်း မန်း မဲင်ꩻဘုရာꩻ (ခမ်းလင်လိုꩻမျိုꩻလင်ဘုရာꩻ) တမိုးသူႏငါႏသွူ။ လောကီꩻလောကုတ္တရာႏ ဒါႏစူဒါႏခင်ႏ၊ ဒါႏဝွေႏဖန်ႏ၊ ဒါႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏသားလဲ့ အောဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏနေဒွိုန်းကသွူ။ လိုꩻမျိုꩻစုရေꩻတမျိုꩻအတာႏ လိုႏအပ်သမျဒျာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ဗွေခူꩻရေꩻတဲးဝါးတဝ်းသွူ။ နီနာꩻအကို ကောဒါႏသေသား မီႏပေါႏပေါက်ꩻစွော့ꩻဒါႏ ညာꩻညာꩻတဖြာꩻလဲ့ ပေါႏဒျာအႏနမ်းရင်ꩻ၊ ကူꩻလံꩻဖေႏအာႏ ပင်ႏထိုသားဆေ့ꩻငါႏတဲင် ထွာတောဝ်းထာꩻမာꩻသွူ။ ရပ်တွိုင်ꩻ၊ အွိုင်ႏတွိုင်ꩻ ရိုꩻဒွုမ်တွော့ꩻ ခွုန်းဝေင်ꩻနယ်ႏကိုငါလဲ့ ပေါင်ꩻဝင်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻနွောင်ꩻလꩻတဝ်း လိတ်သွဉ်တွိုက်၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက်၊ လောကီꩻပညာႏ အရန်းတလောင်ꩻ၊ အရန်းထိုလိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻဖုံႏသွူ။ ခေးပြဲင်ႏလိုꩻလင်၊ စုပေါင်ꩻဖြေꩻစာကူꩻကားလွုပ်ꩻမာꩻတဲးဝါး၊ သွဉ်သင်တဲးဝါးအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ကအီႏလွိုပိုႏထဲင်းဝင်ꩻလဲ့ ဆေ့ꩻငါႏသွူ။ နီသွံလစ်ꩻအွိုင်ႏ လွုပ်ꩻမာꩻအီနွောင်ꩻ ထီတွိုင်ꩻတန်၊ ထီကန်ႏတန်ဖုံႏငါတဲ့ သေစုပေါင်ꩻဖန်ဆင်ꩻလွတောဝ်းသွူ။
နီဒေႏသ နီနယ်ႏကို လေား ကာꩻ လွေꩻတွိုင်ꩻဖြွဉ် ဖင်းတွိုင်ꩻလꩻ တဖူꩻချော်ꩻတန်လုဲင်းလုဲင်းဖုံႏလဲ့ စုပေါင်ꩻဖန်ဆင်ꩻမုꩻ ဆေ့ꩻငါႏနေဒွိုန်းကသွူ။ လိုꩻဆင်ꩻရယ်ꩻ ကေားမဲဉ်ကူꩻကား၊ လွုပ်ꩻမာꩻ၊ မဲဉ်သွဉ်ပညာႏအတွက်တဲ့နောဝ်ꩻ ပစ္စေꩻ ပိုလီꩻ ခြွေႏရံႏခြေား၊ မွိုးဖြားဖါဖြားသီးတာႏလဲ့နောဝ်ꩻ ကူꩻလံꩻခရာႏ ဘဏ္ဍာႏအမျိုꩻမျိုꩻ စေႏတာႏဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အစွိုꩻဖုံႏလဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ကယ်ႏဆယ်ႏပွေါးရဲပ်ကူဝင်ꩻ-ဗြဟ္မစိုရ်ႏတရာꩻ လိုꩻမုရေꩻရာႏအခန်ꩻကဏ္ဍယို အရန်းဖွိုႏတရွိုးနေဒွိုန်းကသွူ။ အာႏသန်ဗော့ꩻဒျာႏ တနမ်းတလမ်း အုံအောဝ်ႏအံႏအွꩻရေꩻ၊ တနမ်းတလမ်း ကနွောင်ꩻသမျအလွုပ်ꩻမာꩻ အဖြေꩻစာလွုမ်ꩻတဲင် ခေးပြဲင်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်ဖုံႏ၊ ကစုပေါင်ꩻနေးဒါႏဝင်ꩻသားအာႏရဲင်ꩻသွူ။ မီႏသေဗော့ꩻ ထီႏဗော့ꩻ နမ်းတာႏ လမ်းတာႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ ဗဉ်ႏနွောင်ꩻတောဝ်း အစွိုးခွိုꩻလွုမ်း၊ သꩻစေႏတနာႏ အရန်းမီႏဖွိုႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻလꩻဆေ့ꩻ တွမ်ႏတရာꩻသဖော်ꩻလဲ့ ကဲက်ညီႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ လိုꩻမျိုꩻလင် ခမ်းလင် ဘာႏသာႏလင်နောဝ်ꩻ ညီႏညွတ်လွဝင်ꩻ၊ ကူႏညီႏလွဝင်ꩻ၊ စုပေါင်ꩻလွဝင်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏကာꩻပေႏကာꩻတန်၊ ဆဲင်ႏပေႏဆဲင်ႏတန်အမျိုꩻမျိုꩻ ဗလီကျောင်ꩻ၊ တဆွူႏတဆုဲင်(မိဘမဲ့)ကျောင်ꩻ၊ မွိုးဖြားဖါဖြား အုံခွꩻခင်ႏလမ်း(ဘိုးဘွားရိပ်သာ)၊ ဝွေꩻသီးဘုရာꩻကျောင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဝွေꩻသီးလိုꩻမုꩻရေꩻရာႏ အလွောင်ႏအဗူႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် အောဝ်ႏဒျာႏအွိုးမုဲင်ꩻကိုကို စုပေါင်ꩻတွူႏတရေ့လွဉ် နီနာꩻခြာ၊ ပလဲင်ꩻစွစ်ꩻစဲစ်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ဆလ အောဝ်ႏထီႏလွဒျာႏအတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိုꩻမုꩻရေꩻ
သျင်ႏစင်ꩻရဟန်ꩻ ဟောဝ်ဆင်ႏချင်ႏဝင်ꩻတရာꩻ ဆီပါꩻ
ပဗ္ဗဇိတအဘိဏှသုတ်
= တဖေင်ꩻနမ်းချာ ယံထွာမွုန်းတာႏ၊ နေးသတိဉာဏ်ႏ  ဆင်ႏချင်ႏထွာထွာ၊  အကျိုꩻတရာꩻ  စူမ်ꩻပါꩻအာတာႏ၊  ဆင်ႏချင်ႏလွ  ဓမ္မ ယိုဆီပါꩻ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်တဒါး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မင်္ဂလသုတ်
‍   ပရိတ်တန် (၁၁) သုတ်အကို ပထမသွတ်ꩻ သုတ်တန်တသုတ်ဒျာႏသွူ။ ဗွေႏဗွန်လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻအကို သင်ပုန်းကြီးအရန်းမီႏထွူ   တလဲင်ႏချင်ꩻ   သွဉ်ဗာႏထွူ စွဉ်ႏလိတ်သွဉ်ခန်ꩻတခန်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။    နီသွဉ်းသီးမျန်မာခမ်းထီကို ကျောင်ꩻပေ့ꩻခိန်ႏ ခမ်းသဲင်လာမီႏတွိုႏ အခေႏခံႏ   ကျောင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ  ထင်ႏသွဉ်ထူႏလွဗာႏ  ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻဖုံႏ၊  ဗုဒ္ဓကလျာဏယုဝအစွိုꩻစတဲင်   ဘာႏသာႏရေꩻအစွိုꩻအဗူႏသား   ကအွဉ်ငါဗွောင်လွေꩻဖေႏဒါႏ  အစွိုꩻအဗူႏသားထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။  မီႏလေ့လာဒါႏ  ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ  ကမိန်းလဝ်းသေꩻခါꩻ   လိုꩻမုꩻဆဲင်ႏရာꩻ  အ   ကျင်ꩻစရိတ္တဖုံႏနဝ်ꩻ   အွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻတလꩻတဝ်း  သုတ်တသုတ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏလတာ
ဝေင်ꩻနယ်ႏလတာ (လသာမြို့နယ်) (Latha Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျောက်တဒါးခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်ကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။
မင်္ဂလဇာတ်
"မင်္ဂလဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'မင်္ဂလဇာတ်'ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ ထီႏတွိုင်ꩻ၊ ဟွုန်တွိုင်ꩻ၊ မော့ꩻတွိုင်ꩻအဟဝ်နဝ်ꩻ ရိုꩻမင်္ဂလာႏဟဝ်၊ ထီႏဟွုန်မော့ꩻအကုဲင်နဝ်ꩻ ရိုꩻအတိတ်ဟောဝ်တဝ်း၊ ရိုꩻနိမိတ်ဟောဝ်တဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ လိုႏယူႏတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ-
၂။ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးနဝ်ꩻ လောဘ-စတဲင် ကိလေႏသာႏတသာ ဖေႏကထွာအာလꩻမွုန်းတွော့ꩻ အအံႏအအွꩻ အကွဉ်အကꩻဖုံႏယို နုဲင်းနုဲင်းမꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ လွိုက်တဝ်း၊ ကမ်းဒျာႏကထွိုက်ရာꩻ-
၄။ ဘုရာꩻရဟန္တာႏသီးနောဝ်ꩻ ပယ်ႏလဲဉ်းလောဘ၊ ပုထုဇဉ်ႏ ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိုႏပယ်ႏလောဘတဲင် ယိုနဝ်ꩻမလွိုက် ကထွိုက်လꩻရာꩻ လူႏခံႏအွꩻအံႏသွုံꩻဆောင်ႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ-
၅။ ထီႏတွိုင်ꩻ ဟွုန်တွိုင်ꩻ မော့ꩻတွိုင်ꩻအကုဲင်၊ ဗေင်ႏမင်းအကုဲင်၊ တျာႏဆေႏမေႏခိုး၊ စောက်အာႏဖြေင်ꩻ၊ ထွီႏမျောအူႏ၊ တဝတ်ꩻဖူႏ၊ လမ်းကီလမ်းလ၊ ကျောင်ꩻကီကျောင်ꩻလ၊ လင်းတဗွို့ꩻလမ်း၊ ထာꩻသားမီꩻ ဖင်းသော့ꩻဒုံ၊ ထုံတိုမောင်းပꩻ၊ သꩻဝꩻဟွုန်ငမ်း၊ ထင်းမင်္ဂလာႏ၊ ယူႏဒျာႏအတိတ်ကုဲင်၊ နိမိတ်ညမ်းနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း၊ တထွာတဝ်း ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ
၂။ ဒုက္ခသမုဒယအရိယသစ္စာႏ−တဏှာႏလောႏဘနောဝ်ꩻ ထာꩻဆင်ꩻရဲꩻ ထွာအီအကျောင်ꩻတရာꩻအမွေးမဲန်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻ"သမုဒယသစ္စာႏ"သွူ၊(လောႏဘစေတသိက်)၊
၃။ ဒုက္ခနိရောဓအရိယသစ္စာႏ− နိရောဓသစ္စာႏ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻ ထွာထာꩻဆင်ꩻရဲꩻချုက်ငိမ်ꩻရာꩻအမွေးမန်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻ"နိရောဓသစ္စာႏ"သွူ။ သံသရာႏဒုက္ခချုက်ငီမ်ꩻရာꩻ နိဝတ္တိသစ္စာႏသွူ။ ထွာအကျိုꩻသစ္စာႏဟောဝ်သွူ။ မဂ္ဂသစ္စာႏနောဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻအီ နိဝတ္တိယိုအကျောင်ꩻ တဲင်ထွာ နိဝတ္တိဟေတုသစ္စာႏ။ ထွာအကျောင်ꩻသစ္စာႏဟောဝ်သွူ။(နိဗ္ဗာန်ႏ)
၄။ ဒုက္ခနိရောဓ ဂါမိနီပဋိပဒါ အရိယသစ္စ−မဂ္ဂသစ္စာႏ မဂ်သꩻ ကယှိန်ႏဒါႏ မဂ္ဂင်ႏ ၈−ပါꩻနောဝ်ꩻ ထွာ တွိုႏနွောင်ꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏအကျင်ꩻအမွေးမန်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻ"မဂ္ဂသစ္စာႏ" ယိုလိစ်ꩻပါꩻသွူ။
သစ္စဝိမုတ်
ကလွောတ်ထိုꩻ သစ္စာႏလိစ်ꩻပါꩻ တရာꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မဂ်စိတ္တုပ္ပါဒ် ၂၉−ပါꩻ၊ ဖိုလ်ႏစိတ္တုပ္ပါဒ် ၃၇−ပါꩻသွူ။ မဂ်စိတ္တုပ္ပါဒ် ၂၉−ပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ မဂ်စိတ် ကယှိန်ႏဒါႏ စေတသိက် ၃၆−ပါꩻအကို ဗဲ့ꩻထိုꩻ မဂ္ဂင်ႏတရာꩻနမ်း ၈−ပါꩻ ( ပညာႏ၊ ဝိတက်၊ ဝိရတီ ၃−ပါꩻ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ ဧကဂ္ဂတာႏ) တဲင်ꩻ အောဝ်ႏကုဲ ၂၈−ပါꩻသွူ။ တောမ်ႏယို ၂၈−ပါꩻ၊ မဂ်စိတ် ၁−ပါꩻ ခြွောန်းဝင်ꩻ ထွာ ၂၉−ပါꩻသွူ။ (မဂ်စိတ်နောဝ်ꩻ လက္ခဏာႏဗိုန်ဝင်ꩻတဲင် ထူႏတပါꩻလူမ်ꩻသွူ)။
ဖိုလ်ႏစိတ္တုပ္ပါဒ် ၃၇−ပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဖိုလ်ႏစိတ် လိစ်ꩻပါꩻ ကယှိန်ႏဒါႏ စေတသိက် ၃၆−ပါꩻတောမ်ႏ ဖိုလ်ႏစိတ် ၁−ပါꩻ၊ ခြွောန်းဝင်ꩻ ထွာ ၃၇−ပါꩻသွူ။ (ဖိုလ်ႏစိတ်လိစ်ꩻပါꩻယို လက္ခဏာႏပီဝင်ꩻတဲင် နပ်တပါꩻလူမ်ꩻသွူ)။ (စိတ္တုပ္ပါဒ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ စိတ်တောမ်ႏ စေတသိက်ကခြွောန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"စိတ္တုပ္ပါဒ်"သွူ)။
တောင်ꩻသေꩻ− ဒုက္ခသစ္စာႏတောမ်ႏ သမုဒယသစ္စာႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လောကီႏသစ္စာႏ"သွူ။ နိရောဓသစ္စာႏတောမ်ႏ မဂ္ဂသစ္စာႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လောကုတ္တရာႏသစ္စာႏ"သွူ။ သစ္စာႏလိစ်ꩻပါꩻဖုံႏယို အရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး စဲင်းစဲင်းနဲင်းနဲင်း သေအပ်လူမ်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "အရိယသစ္စာႏ"သွူ။ "အရိယသစ္စာႏ"လိစ်ꩻပါꩻယို ကထီႏသေငါꩻစဲင်းဒါႏသားနောဝ်ꩻ တောမ်ႏမဂ်ဉာဏ်ႏ၊ ဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏတဲင် လꩻနွောင်ꩻဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ယသောႏဓရာႏအလောင်ꩻ နာင်ꩻသုမိတ္တာႏ
သုမေဓာႏသျင်ႏရသေ့ꩻ သꩻကအဝ်ႏယူႏ ယံကထွာဗာႏဖရာႏအတွင်ꩻ သုမိတ္တာႏကမိဉ်ꩻဒါႏ ပုဏ္ဏာႏမူႏပေႏနဝ်ꩻ ဖျော်တွိုႏလွဉ် ဖရာꩻထျꩻငါ ကအဝ်ႏပြုံႏဒါႏလိုꩻသီးအခြာကိုသွူ။ သုမိတ္တာႏစူကိုနဝ်ꩻ အီႏပူႏဇောႏဖရာꩻတာႏ ထူႏလွဉ်ပါစွဉ်ႏ ဗိုကဝ်ႏသွစ်ꩻတုဲင်။ တွိုႏလွဉ်ပရိသတ်အခြာ သဲစ်ကထီႏဗာႏ သုမေဓာႏသျင်ႏရသေ့ꩻနဝ်ꩻ မေတ္တာပေမဓာတ် ထွိုင်ထပ်အာအာ သꩻအဝ်ႏထွာတဲင် မဲဉ်လူႏတန်ꩻငါႏ လူႏတန်ꩻခရာႏလဲ့ လွိုတဲင်ဗိုကဝ်ႏ လူႏတန်ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း.....။ နဝ်ꩻမꩻ "အေား... ဗွေႏရသေ့ꩻ မိဉ်ႏမဲဉ်ကပ်လူႏဒါႏ ဖရာꩻတာႏနဝ်ꩻ ခွိုင်းသꩻကမဲဉ်လူႏ ဗိုကဝ်ႏငတ်ꩻတုဲင်ယို ကပ်လူႏဒျာႏ နီဗွေႏရသေ့ꩻ။ ကအဝ်ႏကုဲင် ဗိုကဝ်ႏသိုမ်တုဲင်နဝ်ꩻ လူႏတန်ဖေႏသွော့ ခွေသွဉ်းမူႏတာႏအေား..."ဒေါ့ꩻရိုꩻ လူႏတန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူ "အေား သျင်ႏရသေ့ꩻအေား... နီဗွေႏ ယံကထွာဖရာꩻတာႏ ကအဝ်ႏထဲမ်ဒါႏပါရမီႏ ကအဝ်ႏသောင်ႏသာဒါႏ အခိင်ႏကာလအတွင်ꩻ ခွေသွဉ်းမူႏလဲ့ တောမ်ႏနီဗွေႏ ယံကထွာဗိုန်ဗိုန်ပီလွသွော့ဝင်ꩻအေား" ကွီဆုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေသွူ။
အလောင်ꩻတောႏ သုမေဓာႏသျင်ႏရသေ့ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ခံႏထူႏလူႏခံႏ သုမိတ္တာႏပုဏ္ဏာꩻမူႏ ကဖေႏအပ်ကပ်လူႏဒါႏ ဗိုကဝ်ႏငတ်ꩻတုဲင်ထွူ ကွီ"သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ႏ"ဆုꩻတဲင် ပူႏဇောႏထင်ႏစွဉ်ႏ ပရိသတ်အခြာ ကအဝ်ႏကျွꩻကာလွဉ်ဒါႏ ဒီပင်္ကရာႏဗွေႏမျတ်ဖရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဒီပင်္ကရာႏဗွေႏဖရာꩻ ကထွိုင်ႏထီႏဗာႏ အပုင်ႏပငုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူ ပရိတ်သတ်အခြာ မိန်ႏသုပ်လင်ꩻပါစွဉ်ႏ.... " သုမေဓာႏဟဲ့ꩻမတ် ရသေ့ꩻမျတ်ဟွေး... သုမိတ္တာႏစွိုးမူႏပေႏယိုနဝ်ꩻ နာꩻယံကထွာဖရာꩻတာႏ အီႏထွာလွဉ် လိုꩻသွုန်ႏသꩻဗိုန်၊ ထာꩻမာꩻပီ။ နမ်းဖြောင်းသꩻ ကံႏသိုမ်ပါꩻ ယံလိုꩻ။ ဖုဲင်ႏရက်ခရာႏ ဟဝ်။ မာꩻစူမ်းသွိုꩻသွင်ႏဒါႏ လိုꩻသꩻ။ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻမိဉ်ႏတွိုႏ ပစ္ဆိမဘဝသူꩻခါ အအီႏခံႏထူႏ လေားကုတ္တရာႏအမွီႏ အရဟတ္တဖိုလ်ႏထွူ အီႏထွာလွဉ် တန်ႏခိုꩻဣဒ္ဓိပါဒ်ကဗွေစူမ်ႏဒါႏ သာဝိကာမူႏ နာꩻ နိယျာနိကသာႏသနာႏကိုသွူ" စတဲင် ဗျာဒိတ်ငဝ်းမျတ် နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
(အကျောင်ꩻခရာႏယိုနဝ်ꩻ ယသောႏဓရာႏ ထေရီမူႏနမ်း လဝ်းထင်ႏနယ် ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ အကျောင်ꩻ ထေရီအပဒါန်ကို လွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။)
မစ္ဆဇာတ်
"မစ္ဆဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'မစ္ဆဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ လိုꩻယံ အာႏဇာႏနီႏ၊ ပေါႏထီႏစွိုးခွိုꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခနောဝ်ꩻ နွို့ကယ်ႏဖေႏဒါႏလွဉ်းလွဉ်း၊
၂။ ငေါဝ်းသစ္စာႏနောဝ်ꩻ အစွန်ꩻထင်လဲဉ်းဝင်ꩻ၊
၃။ ငေါဝ်းသစ္စာႏနောဝ်ꩻ မာꩻလော့ဒါႏစွဉ်ႏခမ်း၊
၄။ လိုꩻသစ္စာႏသားနောဝ်ꩻ လူꩻသီးခန်းတဲ့ယောဝ်း ငမ်းဗာႏ၊ လွိုဝွေꩻသစ္စာႏလꩻတောဝ်း၊
၅။ ကွပ်လိုꩻသစ္စာႏသားတဖြာꩻတဲင် လိုꩻအမျာꩻသတ္တဝါႏ ချမ်ꩻသာႏလွဉ်ꩻအီ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၁။ ပေါႏအုံရန်ႏသူႏခြာနောဝ်ꩻ အုံသတိꩻတိꩻ၊ အုံသွောင်သွောင်ဗာႏ၊
၂။ ပေါႏအုံသတိꩻတိꩻ၊ ပေါႏအုံသွောင်သွောင်နောဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏကျမ်ႏတလꩻတောဝ်း၊
၃။ ရွဉ်ခံႏတခြိုꩻအဝ်ႏမꩻ ငမ်းသꩻဗာႏ တခွန်ꩻစွန်၊ ရန်ႏသူႏထူႏ၊
၄။ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ တအဲက်ထောဝ်းသားနောဝ်ꩻ အုံမုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယောဝ်း ငမ်းဗာႏတောဝ်း စွန်တခွန်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻ လိုꩻလစ်ꩻဖြာꩻ
"အဋ္ဌင်္ဂိကသုတ် (မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻ-လိုꩻလစ်ꩻဖြာꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ အသပ္ပုရိသ - လိုꩻမျတ် ၂။ အသပ္ပုရိတရ - ယွုတ်ကယ်ꩻလဲဉ်းက လိုꩻယွုတ် ၃။ သပ္ပုရိသ - လိုꩻမျတ် ၄။ သပ္ပုရိသတရ - မျတ်ကယ်ꩻလဲက်းက လိုꩻမျတ် အစ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော-ထာꩻသေ(ယူႏ)မာႏ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ-ထာꩻကျံႏမာႏ၊ မိစ္ဆာဝါစာ-ငေါဝ်းမာႏ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တော-ထာꩻမာꩻမာႏ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ- လွူးနမ်းမာႏ၊ မိစ္ဆာဝါယာမော-ထာꩻကျိုꩻစာꩻမာႏ၊ မိစ္ဆာသတိ-အွဉ်ႏသတိꩻမာႏ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ-သꩻစွူမာႏ'၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻယွုတ်'နဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ထာꩻသေမာႏ၊ ထာꩻကျံႏမာႏ၊ ငေါဝ်းမာႏ၊ ထာꩻမာꩻမာႏ၊ လွူးနမ်းမာႏ၊ ထာꩻကျိုꩻစာꩻမာႏ၊ အွဉ်ႏသတိꩻမာႏ၊ သꩻစွူမာႏ'၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏကမာႏနုဲင်းဝွေꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻမာႏ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏလွုမ်ꩻကာႏတဝ်း ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏကမာႏတဲင် ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏတွော့ꩻ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'ယွုတ်ကယ်ꩻလဲဉ်းက လိုꩻယွုတ်'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ 'သမ္မာဒိဋ္ဌိကော-ထာꩻသေ (ယူႏလွဉ်ꩻ)မဲဉ်ႏမွေး၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ-နုဲင်းမုဲင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ(ကျံႏ)လွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ သမ္မာဝါစာ-ဒေါ့ꩻငေါဝ်းမဲဉ်ႏမွေး၊ သမ္မာကမ္မန္တော-ထာꩻမာꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ သမ္မာအာဇီဝေါ- လွူးနမ်းမဲဉ်ႏမွေး(အပဲ့စ်ကင်ꩻမွေး)၊ သမ္မာဝါယာမော-ထာꩻကျိုꩻစာꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ သမ္မာသတိ-အွဉ်ႏသတိꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ သမ္မာသမာဓိ-သꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး'၊ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'လိုꩻမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ 'ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ထာꩻသေ (ယူႏလွဉ်ꩻ)မဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏကသေ(ယူႏလွဉ်ꩻ)မဲဉ်ႏမွေးနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ နုဲင်းမုဲင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ(ကျံႏ)လွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏမွေးနုဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻငေါဝ်း ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ထာꩻမာꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထာꩻမာꩻဖေႏကမဲဉ်ႏမွေးနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ။ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ လွူးနမ်းမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ လွူးနမ်းဖေႏကမဲဉ်ႏမွေးနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ ထာꩻကျိုꩻစာꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ ထာꩻကျိုꩻစာꩻဖေႏကမဲဉ်ႏမွေးနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ အွဉ်ႏသတိꩻမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏသတိꩻဖေႏကမဲဉ်ႏမွေးနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻနမ်းတဲ့ သꩻစွူမဲဉ်ႏမွေး၊ ဝင်ꩻတဲ့ သꩻဖေႏကစွူမဲဉ်ႏမွေးနဝ်ꩻ ဝွေꩻမာꩻ၊ ဝွေꩻထွဉ်ႏ'ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'မျတ်ကယ်ꩻလဲဉ်းက လိုꩻမျတ်'နဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အဋ္ဌင်္ဂိကသုတ်)
ရူးတလင်ꩻပိတ္တာႏ
"ရူးတလင်ꩻပိတ္တာႏပိတ္တာႏဝတ္ထု" ၁၃၆။ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ထာꩻယွုတ်ညမ်းဖွိုႏ အကုသိုလ်ႏဖုံႏယို ကမာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အီႏခံႏဗာႏချာ၊ လျားငါဝွဋ်တူႏ တသေယူႏတဝ်း၊ ထာꩻယူႏဆေ့ꩻတွိုက် ပါꩻလိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ကွပ်အထာꩻမာꩻမာႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲင် မေႏခိုးချာဒျာႏ ဝွေꩻသွူရင်ꩻ၊ ငိုခြင်ꩻဗာဆုဲင်ꩻ အွိုးငါးရုဲင်ꩻသူꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ရူးပိတ္တာႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင်ယို လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ "လွေꩻတရော့ꩻတောဝ်းတကာ- ဒေါ့ꩻတရော့ꩻတောဝ်းတငွါ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကွပ်ငေါဝ်းမာႏတငွါတဲင် ထွာအီဒါႏအန္တရာယ်ႏ-
၂။ လိုꩻသꩻစင်ဗွာနဝ်ꩻ မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ၊ ယူႏဒျာႏအဟဝ်စား၊ ထွားဒျႏအကျိုꩻအဝ်ႏ-
၃။ ဖြော်ချာနီးတွမ်ႏဒေါသနဝ်ꩻ- တခွꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ခံႏချာထဲင်းဗာႏ ထာꩻမာႏအကျိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဒုက္ခ-
မစ္ဆရိယကောသိယဝတ္ထု
တမူခေါင်ꩻနဝ်ꩻ ကဝ်ႏတုဲင်ယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻအလွီးယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဖေႏကကုဲင်ထိုꩻမွိုန်းတဝ်းတဲင် စုပ်ꩻထူႏဟဝ်ဒါႏ အရသာႏထွူခါ ကျောင်ႏသဲင်ꩻချာခန်းဒျာႏ။ နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပွုံႏခွိုင်ꩻတဲက်အီ ဗွန်ပီနောဝ်ꩻနေနေ၊ ရဟန်ꩻ(သီးအမျိုꩻ)နဝ်ꩻ (တကာႏသီး) သဒ္ဓါႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဥစ္စာႏတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏကကုဲင်ထိုꩻမွိုန်းတဝ်းတဲင် ချင်းခေႏတန်ႏတန်ႏ လက္ခံႏထွူခါ ဒုံကို (မူႏခိုအလောင်း) သူꩻရင်ꩻ(ဆုဲင်ꩻချာတဲ့) ဟဝ်ကျင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ မစ္ဆရိယကောသိဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ- ၁။ လိုꩻတလူႏတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေး ကလူႏလွဉ် ချꩻနားဒေါ့ꩻသွဉ်ဖေႏဗာႏ၊ ထွာအီဒါႏ ပျဿနာႏ အထောက်အပံ့၊ ကောကလူႏသားတဲ့ လꩻအကျိုꩻ၊ လꩻတရာꩻ၊ လိုꩻအမျာꩻတဲ့ ရက်၊ နိစ်သက် ရိုႏသေႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ နီဗွေႏဘုရာꩻ နေးတံꩻခိုꩻပျꩻ မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻတဲ့ လꩻဒျာႏစွဉ်ႏတဲ့ ထွဉ်ႏဒျာႏတပဲ့ꩻ မောဂ္ဂလ္လာန်ႏ၊ ထွားနုဲင်းယိုတဲင် ရော့ꩻဖေႏ တာႏဝွန်ႏတပဲ့ꩻ ဖေႏဗာႏ၊ တပဲ့ꩻတဲ့ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏ မာꩻဖေႏဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ၊ လꩻအီသတိꩻအာတန်။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဒဂုံ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပဗဲးဒန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အခဝ်နဝ် သမုဒ္ဒရာႏ
ဟံႏပထဝီႏသားကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏ အကူခဝ်ထင်ꩻ မွေးတဝ်းလဲ့ တဖြုံႏလွုမ်းယို ကအဝ်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ စူꩻလက်ခံႏရောင်တဝ်းဒွိုန်းတဲင် ထီနမ်းကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏယူႏမတ်သော့ꩻလွေꩻဒျာႏ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ အတ်တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ တောမ်ႏ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ ဖုံႏ အကွို့ꩻအခဝ်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻတဲ့ ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ခူဒါႏ အန်တာတိကဟံႏတန်ယို အသောင်နဝ်ꩻ ရာႏသီႏအလွောက်ꩻ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ ကအဝ်ႏထွာဒါႏ ထီနမ်းယို အဝ်ႏဟဲ့ꩻထွော့ခေါ်လွေꩻ အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏသွူ။ ဩသတေးလျအစိုႏရနဝ်ꩻတဲ့ ဩသတေးလျခမ်းထီ အခဝ်နဝ်ယို အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏ နေနေသွူ။ အခမ်းခမ်းဆဲင်ႏရာꩻဟုဲက်ဒရိုဂရပ်ဖိစ်(IHO)အစွိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏလတ္တီစျုနဝ် ၆၀° ယို အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့လွေꩻဖေႏ အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏ တဖြုံႏခေါ်အနေႏလဲ့ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၀ ဗာႏ ဝွေꩻသီး ဗွောင်ဖွင်ꩻသမုဒ္ဒရာႏအဓိပ္ပာယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လꩻထူႏဗာႏဒွိုန်းအတီႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဗွောင်ဖွင်ꩻအဓိပ္ပာယ်ႏတသာနဝ်ꩻ အုဲင်အေက်အို(IHO)တောမ်ႏ အစွိုꩻဗူႏအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအီလဲဉ်းနေနေသွူ။
အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏယို အဓိက ပင်ႏလယ်ႏ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဗာႏလွုမ်ꩻသွူ။ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏအမေႏရိကတွိုက်နဝ်ထျꩻနဝ်ꩻ အဖြယ်ထိုꩻယင်း နီလီးသွူ။ တလီးနဝ်ꩻ ထွတ်ꩻထင်ꩻလွေꩻ အန်တာတိကတွိုက်အခဝ်ကွဉ်ႏ တွူႏကာႏလွေꩻကမ်းခြေထျꩻသွူ။ ယင်းတလီးနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် ကိပ်ဟွန်းအငူစွန်းတဲင် ထွတ်ꩻကွဉ်ႏလွေꩻသမ်းယင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏအန်တာတိကတွိုက်ကမ်းခြေထျꩻ ကပြဲင်လီထန်ႏလွောန်ဒါႏ ထီဝကောင်တန်(ရေခဲတောင်)ခြုံးဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏခြွောန်ႏပေါ်လွ့ အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏ ထီခိုႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထီဝခြုံႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ အပေႏတန်အလုဲင်းအဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ(၁၀၀)လွိုရပ်တဲင် ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဒွုန်အဝ်ႏစွောန်ႏ ပေ(၁၀၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။
ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ခူဒါႏ အန်တာတိကတွိုက်သောင် အခဝ်နဝ်သမုဒ္ဒရာႏအကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ရော့စပင်ႏလယ်ႏ၊ ဝက်ဒယ်ပင်ႏလယ်ႏ စတဲင် ပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏလုဲင်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထဝေလ(ဝေလငါး)တန်အစွိုးစွိုး၊ ဗိုန်းပင်ႏလယ်ႏ(ပင်လယ်ဖျံ)အစားစားဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻအာတန်သွူ။ ကထွာအီဒါႏ ထပေႏတန်ယိုစားအဆာႏ ထပေႏဖုံႏ၊ ထာꩻသားထီပေႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ထဝေလယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဗွိုန်ထအာတိတ်ဒေႏသခွိုꩻလဲ့ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏဒျာႏ အန်တာတိကဒေႏသကိုလွုမ်ꩻ ထခွိုꩻနဝ်ꩻစားလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏလန်းမဒေါ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏလန်းမဒေါ် (လမ်းမတော်မြို့နယ်) (Lanmadaw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျောက်တဒါးခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏပယ်ဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်မော့တွို့ꩻကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻထန်တလန်
ဝေင်ꩻထန်တလန် (အဲင်းကလေတ်: Thantlang) (မန်း: ထန်တလန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟားခါးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်တလန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏချင်ꩻခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻဟားခါးနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၅)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇,၅၈၇ ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ
400px|thumb|ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻပွုံႏ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ (ဖြဝ်ꩻ : ပၢင်လွင်း၊ ဝဵင်း ), (အင်္ဂလိပ်: Pinlaung)ယိုအဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ၊ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသအကိုဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသွော့ဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။
ဒေႏသသမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
ခရစ်သက္ကရာဇ် နေင်ႏ (၁၀၄၄-၁၇၅၂) ဗာႏအကို ၊ ပေါက္ကံႏခေတ် တွမ်ႏ တောင်ႏအူခေတ် တွင် ယိုခါ ကဟဲ့ꩻဒါႏ ပင်လောင်ꩻဒေႏသကိုယို ကျိုက်ထို ၊ ကျိုက္ခမီနယ်ႏကို စောက်ꩻဖုံႏ ၊ သထွုံႏနယ်ႏအကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏ ၊ ကွန်ဟူဖြဝ်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ အုံအဝ်ႏလွေꩻ အရန်းရန်း တဲင် ပထမ အရီးသွတ်ꩻ တွိုႏလွဉ်ꩻသားနဝ်ꩻ ကျိုက္ခမီနယ်ႏကိုစောက်ꩻဖုံႏ နဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ ဆနောဝ်(၁၃)မဲင်ႏ အကို ဝမ့်ဖာ(ဘန့်ဘာ)ဘန်းဖြာဒုံ သွူ ။ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၇၆၃-၁၇၇၈) နေင်ႏ ၊ တတိယ ကွုံႏဘောင်ႏမင်ꩻစိုး ဆင်ဗွာမင်ꩻစိုး တွင်ꩻအခိန်းနဝ်ꩻ ဘန်းဖြာဒုံကို မဲမုဲင်းမူႏပိုမူႏ နင်ႏမူႏ(မစီးထား) လုဲင်းခြံကို ဆင်ဗွာ(၁)ဗာႏ နွိုꩻယားထိုꩻခန်း နင်ႏမူႏ လုဲင်းခြံ ကိုတဲင်ꩻ ဒုံသားဖုံႏ နွို့ဆောမ်ꩻ ခန်းတဲ့ ဆောမ်ꩻတလတောဝ်းနဝ်ꩻမ နင်ႏမူႏ နမ်းကိုႏတဲင်ႏ ထွိုင်ႏလွေꩻဆောမ်ꩻနဝ်ꩻ လလွေꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ ။ ဆင်ဗွာယိုလဲ့ နင်ႏမူႏ အဝ်ႏတီလွေꩻဒျာႏ ဘန်းဖြာဒုံကိုတဲင် ၊ နဝ်ꩻထွူ ထင်ႏဆွုပ်လွေခန်း အင်းဝခွန် ဆင်ဗွာမင်ꩻခွန်ထျꩻ နဝ်ꩻသွူ ။ အင်းဝခွန်တဲ့ ဖေႏအပ်လွေꩻခန်း နင်ႏမူႏ ယိုခါထွာလွဉ် ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ နယ်ႏ ဒေႏသသူꩻ အကေပ်ႏအခွေါဉ်ႏ ခမ်းကူခမ်းနာႏ နဝ်ꩻသွူ ။ ခမ်းကူခမ်းနာႏ ဒေႏသနဝ်ꩻ ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ တဲ့ပါပါ ၊ ခထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စူထိက်ကောင် ၊ ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နောင်အင်းလေး ၊ ထီပလွီꩻခြောင်ခနဝ်ဝါႏခြောင် ၊ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပျဉ်ႏမနားဝေင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။ ကထွာလွဉ်ဒါႏ ပင်လောင်ꩻလွယ်လုံယိုနဝ်ꩻ စဝ်းဖား ခွန်ခမ်းချုတ် ယို အိုပ်ချုတ်လွေꩻ ပင်လောင်ꩻ (၅၄) နေင်ႏ တဲင် လွယ်လုံနယ်ႏအကို ကောင်တန်(၁၂)ကောင်အဝ်ႏနဝ်ꩻမ ဟဲ့လွေꩻကောင်နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏနေႏ လွိုင်လုံ ထူတဲင် ၊ ထွာလွဉ်ဗာႏ လွိုင်လုံ ပင်လောင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။ ကဟဲ့ꩻဗာႏ ပင်လောင်ꩻယို ပင်လောင်ꩻဝေင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ခြောင်ႏယို အဝ်ႏခြောင်ႏမ မန်းငဝ်ႏနေး (ခရောင်း) မ ဗန်းရောင်း ထွူ တဲင် ထွာလွဉ်ဗာႏ ပင်လောင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။ ဒေႏသနဝ်ꩻအကို ခွန်ဟဝ်ခွန်မျတ်ဖုံႏ ပေါႏလွဉ်ဒျာႏနဝ်ꩻမ ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏငွေါဝ်ႏငွါအလꩻ ပန်လောင်း တဲင် အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻသွူ ။ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်းတန်ဌာႏနတဲ့ နေင်ႏ ၁၉၇၂ နေင်ႏ ၊ လာဇွန်(၁၆)မွူးနီꩻအလꩻ အမိန်ႏနဝ်ꩻ ရပ်ကွက်(၆)ရပ်ကွက် ယို စုခြွဉ်းလွေꩻတဲင် အဝ်ႏထွော့လွေꩻခန်း ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ကူစွိုးစွိုးအိုပ်ချုတ်ရေꩻဌာႏန နေင်ႏ ၁၉၇၂ နေင်ႏ ၊ လာဇူလုဲင်(၄)မွူးနီꩻအလꩻ အမိန်ႏအမုဲင်ꩻ၊၃၁၀ ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻယို အွိုင်ႏဒုံ (၂၅) အွိုင်ႏ တဲင် ၊ တွမ်ႏ ရပ်ကွက် (၆) ရပ်ကွက် ယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻ ၂၀၁၀ နဝ်ꩻ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန် မွူးနီꩻ(၁၅)နီꩻ ၊ လာဇန်နာဝါရီ နေင်ႏ ၂၀၁၀ ဗာႏ ခိန်ႏ အမိန်ႏအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုယို ရပ်ကွက်(၁၀)ရပ်ကွက် ၊ အွိုင်ႏဒုံ(၂၅)အွိုင်ႏ ၊ ဒုံပေါင်ꩻ(၄၃၀)ဒုံ ယိုခြွဉ်ႏဗူႏလွေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။
ဟံႏပထဝီႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻယို အဝ်ႏလွေꩻ ဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ၊ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ အကို ခကွဉ်ႏလောင်ဂျီတွဒ် ၆၅ဒီဂရီႏ ၂၅ မိနစ် တွမ်ႏ ၉၆ ဒီဂရီႏ၆၅ မိနစ် အခါႏ ၊ ခထင်ꩻလတ္တီတွဒ်နဝ်ꩻ ၁၉ဒီဂရီႏ၄၀မိနစ် တွမ်ႏ ၂၀ ဒီဂရီႏ၁၈မိနစ် အခါႏ ကိုယိုနဝ်ꩻသွူ ။ နဝ်၊ထင်ꩻ အလုဲင်းနဝ်ꩻ မဲင်ႏ၃၂ ၊ တွို့ꩻ၊ကွဉ်ႏ အလုဲင်းနဝ်ꩻ မဲင်ႏ ၄၈ မဲင်ႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏနဝ်ꩻ (၁၂၉၃.၄၂၅)စတုရန်းမဲင်ႏ အဝ်ႏလွေꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၊ ဝေင်ꩻ ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်း ယို အဝ်ႏခလꩻယိုအတွိုင်ꩻသွူ −
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ရူးပိတ္တာႏ
"ရူးပိတ္တာႏ"
၇၁။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင် ဖိုးနဲဉ်းထီ ကဆေ့ꩻလင်ꩻစစနဝ်ꩻ တနွုမ်ꩻဆျာႏတဝ်း တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ကမာꩻဒါႏ အကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻနဝ်ꩻတဲ့ အကျိုꩻတဖေႏထွူစွဉ်ႏတဝ်းဒျာႏရင်ꩻ၊ ဖါႏကအဝ်ႏဒို့ꩻခါꩻဒါႏ မေႏအူတနျာႏနျာႏနောဝ်ꩻ ကယမ်းဗာႏသား မေႏခိုးလျားစွဉ်ႏ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ပေါႏအကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻဖေႏသွူနဝ်ꩻတဲတဲ့ အဝ်ႏခိုးထောင်လွေꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ ကမာꩻအကုသိုလ်ႏသား လိုꩻမွိုက်စားယိုသွူ။
၁။ ပေါႏပဲစ်မာႏသံဃာႏနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏတဲ့ယဝ်း၊ လိုꩻတဲ့ယဝ်း ထဲ့ဗာႏ အဝီစိငါးရုဲင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတဖေႏထွူတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ပေါႏအကျိုꩻဖေႏသွူနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏတသေႏတနား ဒုက္ခခိုးလျားစွဉ်ႏ တဘဝလုမ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"သဋ္ဌိကူဋပိတ္တာႏ"
၇၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- လိုꩻမွိုက်သီး အထာꩻဒါႏနဝ်ꩻ ထွာအီဒျာႏ ထာꩻအကျိုꩻတအဲဉ်ထဝ်းဖဲ့ꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ လိုꩻမွိုက်ကဒါႏလွဉ် အထာꩻဒါႏ၊ ကထွာလွဉ်အတခြိုꩻ၊ ကလꩻထိုꩻအာႏဏာႏနဝ်ꩻ ယားကုဲင်ထိုꩻဒျာႏ ကုသိုလ်ႏတာႏ၊ မာꩻဟူႏထိုꩻဒျာႏ အထာꩻဒါႏပညာႏ ကတူႏယိုသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သဋ္ဌိကူဋပိတ္တာႏဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ထာꩻဒါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သွုံꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏအခင်ႏလမ်းမꩻ လꩻအီတခြိုꩻ၊ လꩻအီတံꩻခိုꩻ အာႏဏာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ လိုꩻမွိုက်တခြိုꩻ၊ အာႏဏာႏမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာနီလိုꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၃။ မဉ်ႏသွုံꩻမာႏထိုꩻ တံꩻခိုꩻအာႏဏာႏနဝ်ꩻ မော့ꩻတောဒါႏ ထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ (ရဟန္တာႏ)သီးနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ အဝီစိငါးရုဲင်ꩻ၊ ခံႏဆုဲင်ꩻဗာႏဒုက္ခ၊ ညငါႏမရေႏမရာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ရူးလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား
"အာသီဝိသသုတ် (ရူးလစ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻလစ်ꩻစား)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရူးအစ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ ရူးလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ အာဂတဝိသော န ဃောရဝိသော- အစွူႏထင်ႏမွိုင်၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အစွူႏကျံꩻတောဝ်း။ ၂။ ဃောရဝိသော န အာဂတဝိသော အစွူႏနဝ်ꩻကျံꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အစွူႏထင်ႏမွိုင်တောဝ်း။ ၃။ အာဂတဝိသော စ ဃောရဝိသော စ အစွူႏတဲ့ထင်ႏမွိုင်၊ အစွူႏတဲ့ကျံꩻ။ ၄။ နေဝါဂတဝိသော န ဃောရဝိသော အစွူႏတဲ့ထင်ႏမွိုင်တဝ်း၊ အစွူႏတဲ့ကျံꩻတောဝ်း။ ရူးအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻတဲ့ဗွန်ပီရူးနဝ်ꩻနေနေ၊ လိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻဒွေါင်ႏတန်၊ သꩻလျားမွိုင်ထာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏတဝ်းအပွေႏ၊ အွဉ်ႏတဝ်းသꩻကို၊ သꩻလျားမွိုင်၊ ရောင်းမွိုင်၊ ဟောဝ်မွိုင်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏရူး'အစွူႏထင်ႏမွိုင်၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ကျံꩻတဝ်း'နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻဒွေါင်ႏတဝ်း၊ သꩻလျားကြွို့ꩻတဝ်းထာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပေါႏသꩻလျားဗာႏသွူနဝ်ꩻ တောႏတောႏတရောင်းချာတဝ်း၊ အွဉ်ႏဒါႏအပွေႏ၊ အွဉ်ႏဒါႏသꩻကို၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနောဝ်ꩻ တွမ်ႏရူး'အစွူႏနဝ်ꩻကျံꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အစွူႏထင်ႏမွိုင်တောဝ်း'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻတဲ့ဒွေါင်ႏ၊ သꩻတဲ့လျားမွိုင်၊ တောႏတောႏတရောင်းချာတဝ်း၊ အွဉ်ႏဒါႏအပွေႏ၊ အွဉ်ႏဒါႏသꩻကို၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏရူး'အစွူႏတဲ့ထင်ႏမွိုင်၊ အစွူႏတဲ့ကျံꩻ'နောဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻဒွေါင်ႏတဝ်း၊ သꩻလျားကြွို့ꩻတဝ်းထာꩻ၊ သꩻမဉ်ႏလျားစိန်ႏစွော့ꩻတဲ့ လျားညတဝ်း၊ ရောင်းမွိုင်၊ ဟောဝ်မွိုင်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏရူး'အစွူႏတဲ့ထင်ႏမွိုင်တဝ်း၊ အစွူႏတဲ့ကျံꩻတဝ်း'နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အာသီဝိသသုတ်)
ဝေင်ꩻတွူးကောင်ꩻ
ဝေင်ꩻတွူးကောင်ꩻ (မန်း: တကောင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Tagaung) (ဖြဝ်ꩻ: တႃႈၵွင်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပိဉ်အူးလွီင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတပေက်စိဉ်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻစခါ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တွူးကောင်ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ မိဉ်ꩻတန်ထင်ႏသျာꩻဝေင်ꩻယဝေင်ꩻစခါဖုံႏအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် ဝေင်ꩻစခါတွူးကောင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏဟဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ(၈,၁၃၅)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတွူးကောင်ꩻကို ယိုခါနဝ်ꩻ မန်းလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ထင်ႏခိုႏလွေꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်တဲင် ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၂၇)မဲင်ႏရပ်၊ အဝ်ႏဒျာႏခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ထာꩻတွောင်းကိုနဝ်ꩻသွူ။
တွူးကောင်ꩻနဝ်ꩻ ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻသာႏယာႏထင်ႏထိုတွော့ꩻ အမိဉ်ꩻတန်မိဉ်ꩻကျောႏအီ တမွေးတဝ်း မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻအီဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်စခါ သမဲင်ꩻရေꩻရာႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအွတ်ꩻရွီႏစခခါဖုံႏတောမ်ႏ စေႏတီႏဖရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏလꩻနွောင်ꩻဒွိုန်းက ဗꩻတွိုႏယိုခါသွူ။ တွူးကောင်ꩻ အခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်တောမ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ဖရာꩻရွှေစည်းခုံ၊ ဖရာꩻရွှေစေတီ၊ ဖရာꩻဗောင်းတော် စတဲင်ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ အဝ်ႏသွူ။ ခမ်းတွူးကောင်ꩻယို ခမ်းသင်းကွဲ(သင်းကွဲပြည်) လဲ့အဝ်ႏဟဲ့ꩻ။ ကတယ်ႏထောင်ႏစစ တွူးကောင်ꩻခိန်ႏကျာꩻ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ခိုႏကိုနဝ်ꩻ ပျူလိုꩻမျိုꩻ၊ အခဝ်တွို့ꩻကိုနဝ်ꩻ ကမ်းယံလိုꩻမျိုꩻ၊ အခဝ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ သက်လိုꩻမျိုꩻ၊ ဧရာႏဝတီႏ၊ ခြုံꩻ၊ သိစ်တောင်း ခြောင်ရွေꩻထျꩻနဝ်ꩻ မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံအကျောင်ꩻ သမဲင်ꩻဆရာႏသီး အဝ်ႏယူႏထင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻခါ ဝေင်ꩻပီနဝ်ꩻ လွိုးထွာ ပင်ႏလယ်ႏသင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻ အကျောင်ꩻ အဝ်ႏမတ်ယူႏလွ့ဝင်ꩻသွူ။
အမိဉ်ꩻရွီးခိုႏ
ခမ်းတွူးကောင်ꩻယို အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ- တွူးကောင်ꩻယို ခယ်ႏငဝ်းအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ တုဲင်ကွန် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ တသေထွꩻတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း (တွဲ-၄၊ စာ-၁၉၈)ကိုနဝ်ꩻ တွူးကောင်ꩻယို ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏအနေႏ တ- တွူး(ကူးတို့ဆိပ်)၊ ကောင်း- အဗူႏအပြုံႏ တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ တခြိုꩻကွန်ႏဖုံႏ အဝ်ႏဗူႏအဝ်ႏပြုံႏဒါႏ တွူး(ကူးတို့ဆိပ်) နဝ်ꩻသွူ။
တကောင်း = ကွီကေပ်ꩻ အခွဉ်ႏတောႏ ဌာႏနခင်ႏလမ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို ဝေင်ꩻစခါဖုံႏ
ဝေင်ꩻထန်ꩻတမွူး
ဝေင်ꩻထန်ꩻတမွူး (မန်း: ထန်းတပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Htantabin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်ꩻတမွူးကို ကပါဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်ꩻတမွူး ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ စစ်တောင်းခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏတဲင် အဝ်ႏခြောင်တဖဲ့ꩻ တောမ်ႏကာꩻတဖူꩻလဲ့ အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ခါꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏအူ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏလွုမ်း ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၂၀၇.၉၈မဲင်ႏတဲင် ဝေင်ꩻဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၀.၄၉၈ မဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉,၈၈၅ ဖြာꩻသွူ။ မန်း၊ စောက်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏ၊ ဖြဝ်ꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ လိုပ်ꩻမာꩻဒျာႏ သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဖုံႏတဲင် အဓိကနဝ်ꩻ ဗွူ၊ ခေါက်ခယ်ႏ(ပြောင်ႏ)၊ မောက်ꩻမူး၊ ဒူးရင်း၊ မောက်ꩻအွန်၊ တညင်း၊ ဗေဟံႏ တောမ်ႏ ဗာႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြယ်ခါꩻယင်းတောမ်ႏ ရပ်ကွက်(၆)ကွက်နဝ်ꩻသွူ။ ရပ်ကွက်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအလုံ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအလုံ (အလုံမြို့နယ်) (Ahlon Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အလုံခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်မော့တွို့ꩻကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဗရာသီးခမ်းထီ
ဗရာသီးခမ်းထီ (Brazil) (ပေါ်တူဂီ : Brasil) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ ဗရာသီး ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ (Federative Republic of Brazil) နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အမေႏရိကတွိုက်နဝ်ကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီးဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ ၃,၃၀၀,၀၀၀ မဲင်ႏ (၈.၅ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း အတန်သွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏလွေꩻအမုဲင်(၅)သွူ။ လိုꩻဖြာꩻအလꩻလဲ့ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို ထွာအမုဲင်(၇)ကိုတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအဝ်ႏ (၂၁၇ သန်း)လွိုသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗရာသီးလီယာ(Brasília)တဲင် ခမ်းကို လိုꩻအုံအဝ်ႏသော့ꩻ လိုꩻဖြာꩻအာသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသဝ်းပေါလို(São Paulo)သွူ။ ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ(၂၆)နယ်ႏတောမ်ႏ ဖဲတ်ဒရယ်ခရဲင်ႏဖုံႏသွူ။ အမေႏရိကတွိုက်ကို တရာꩻဝင်ႏရွုမ်ꩻသုင်ꩻဘာႏသာႏအနေႏ ကထူႏသုင်ꩻဒါႏ ပေါ်တူဂီဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဗရာသီးခမ်းတခမ်းလုမ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးထုင်ꩻစံႏလဲ့စွုမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏလဲ့ အဝ်ႏစွုမ်ႏဒျာႏတဲင် ခမ်းကို ကိုႏကွယ်ႏယွုမ်းအံႏအာသွတ်ꩻဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗရာသီးခမ်းဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွယ်ႏတောႏတောမ်ႏ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏတန်တဲင် ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ(ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း)ကွန် အဒွောင်ႏအဆွာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ ၇၄၉၁ ကီလိုမီတာ (၄၆၅၅ မဲင်ႏ) သွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗိဉ်နီသွဲလားခမ်းထီ၊ ကုဲင်ယာနာခမ်းထီ၊ သူရာနမ်ခမ်းထီ တောမ်ႏ ပိဉ်တိစ်ခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏကထွာဒါႏ ပိဉ်တိစ်ဂီနီဒေႏသ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ကိုလံဗီလာခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဗိုလေးဗီးယားခမ်းထီ၊ ပီရူးခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အာစိဉ်တီးနားခမ်းထီ၊ ပါရာဂွေးခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဥရုဂွေးခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗရာသီးခမ်းပဲင်ႏ ကြွန်ဗူႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ အမေႏရိကတွိုက်နဝ် ခမ်းထီဖုံႏအကို အကူအနား တအဝ်ႏရောင်ꩻတဝ်းဒါႏ ဗရာသီးခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အီကွေဒေါခမ်းထီတောမ်ႏ ဆီလီခမ်းထီလုမ်ꩻတဲင် အဝ်ႏကုဲင်အလင်နဝ်ꩻ အကူအဝ်ႏရောင်ꩻလို့နဝ်ꩻသွူ။
ဗရာသီးခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဗာႏဖို ပေါ်တူဂီသီး ကိုလိုနီဆꩻလ တယ်ႏ ၁၅၀၀ ဗွေ ဗꩻတွိုႏ ၁၈၂၂ ဗာႏ လꩻလွစ်တခြင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၈၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခန်း ဗရာသီးခမ်းထီ ကကျင်ꩻသုင်ꩻဒါႏ စည်းမျဉ်းခံ ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်တောမ်ႏ ပါလီမန်လွတ်တောႏစနိစ်တဲင် လꩻလွေꩻခန်း လွစ်တခြင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီလွောင်ႏဗူႏပုင်ႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏယိုခါအလꩻ ဗရာသီးခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ပျဋ္ဌာန်းခါꩻ ဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ အနေႏသွူ။ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ ၂၆ ဖြုံႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻခြွောန်း ၅၅၆၄ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗရာသီးခမ်း စီꩻပွာꩻရေꩻယို မိဉ်ႏတွက်ထွားနေး စီဒီပီ(GDP)နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း အတန်သွတ်ꩻအကို အဝ်ႏအမုဲင်-၈ တဲင် မိဉ်ႏထွား ဖြေꩻထူႏနွောင်ꩻအာႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမုဲင်-၇ သွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း စီꩻပွာꩻလွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုမွိုင်လွဉ်ဒါႏ ခမ်းထီတန်ဖုံႏအကို ဗရာသီးခမ်းထီလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏ ဒင်ႏထိုလွေꩻဖေႏ စီꩻပွာꩻရေꩻတဲင် ခမ်းစွုမ်းနုဲင်ငံတကာလဲ့ အဝ်ႏလက်ခံႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဗရာသီးခမ်းထီနဝ်ꩻ တောမ်ႏရသျား၊ အေင်ဒီယ၊ ခယ်ႏခမ်းသီးယို အဝ်ႏခေးထွꩻဒါႏဝင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ ခံꩻခမ်းတန် (BRICs)အကျောင်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း အမိဉ်ꩻတွင်ႏလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအခဝ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ အမေဇုံတခြာတန် အဝ်ႏဒို့ꩻဗိဉ်ႏခါꩻဒျာႏ တောမ်ႏသေင်ႏဝါႏကဲဉ်းအာအာ ကောင်ဆောင်ႏတခြာဖုံႏသွူ။ ခမ်းထီအခဝ်နဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအာဒျာႏ ထာꩻအီႏမွူးတခြာ၊ ထာꩻပြင်ႏဖုံႏသွူ။
အာႏဏာႏပဲင်ႏခမ်းထီဖုံႏ
thumb|[[:en:United Nations|ကုလသမဂ္ဂအစွိုꩻ အစွိုꩻနွို့သား ခမ်းထီဖုံႏအလံႏ တောမ်ႏ အစွိုꩻနွို့မွေးတဝ်းသား GA ခမ်းထီဖုံႏ၊ ခမ်းထီစွုမ်ႏဟော်နန်ꩻ၊ ဝေင်ꩻစနီဗာ, သွိသာလန်ခမ်းထီ]] ခမ်းထီလ့ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တကမ္ဘာႏလွုမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ အာႏဏာႏပဲင်ႏခမ်းထီဖုံႏ အရန်းအခေႏနေႏတောမ်ႏ ပွိုးတောမ်ႏအာႏဏာႏပဲင်ႏတာႏ အွဉ်ႏရေꩻအသိမတ်ပျုအခေႏနေႏ အချက်လျက်စာႏရင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီ
ဝေင်ꩻနယ်ႏစိမိဉ်တုဲင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏစိမိဉ်တုဲင် (ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်) (Kyimyindaing Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အလုံခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်မော့တွို့ꩻထင်ꩻ လုဲင်ခြောင်ဖင်ႏထျꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သျင်ႏကျင်ꩻတောင်ꩻအီခရာႏ
ပရိက္ခရာႏ ၈-ပါꩻ
ကိုက် ဗုဲင် ပွိုင်ႏ ပိတ်၊ နꩻ ထီစဲတ်၊ မန်ႏရဲပ် ဒါပေႏတန်။ ၁/ သင်္ကန်ꩻကိုက် ၂/ သင်္ကန်ꩻဗုဲင် ၃/ သင်္ကန်ꩻပွိုင်ႏ ၄/ တပိတ် ၅/ နꩻကြော့ꩻ ၆/ ထီစဲတ် ၇/ နားမန်ꩻသူႏခင်ႏ ၈/ ထာꩻပေႏတန်။
သင်္ကန်ꩻ ၉-ဖွူꩻ
ကိုက် ဗုဲင် ပွိုင်ႏ ခမ်း၊ မဲ့ အုံ လမ်း၊ လောင်းနမ်း ပရိက္ခရာႏ။ ၁/ သံဃာဋိ ၂/ ဥတ္တရာသင်္က ၃/ အန္တရဝါသက ၄/ ခးမ္မီႏလော့ ဗုဲင်အီတာႏ ထီꩻခင်ႏဖါႏ ၅/ မဲ့ငါဒွုတ်ꩻ ၆/ ထာꩻဒါပေႏအုံလင်ꩻအီတာႏ ၇/ ထာꩻဒါတန်ခင်ႏလမ်းဗေင်ႏ ၈/ သင်္ကန်ꩻလောင်အီနမ်း သင်္ကန်ꩻဆဲင်ꩻပတ္တီး ကွောန်တပုတ်ꩻ ၉/ သင်္ကန်ꩻစွောင်ႏ။
ဓာတ် ၉-ပါꩻ
နဲးန္ထီ သွီႏယာႏ၊ ဗဲ့ꩻကသာႏ၊ ဆုတ်ꩻခီး ဆုတ်ꩻယာႏ၊ စွိုးဩဇာႏ၊ ကုတ်ꩻပါꩻဓာတ်တဲ့နေား။ ၁/ မွိုးနဲးန္ထီ ၂/ သွီႏ ၃/ ယာႏ ၄/ ဗဲ့ꩻ ၅/ ကသာႏ ၆/ ဆုတ်ꩻ ၇/ ဆုတ်ꩻခီး ၈/ အစွိုး ၉/ ဩဇာႏ။
တသီႏ ၅-ပါꩻ
ထော့ꩻပတ်ခိုႏကင်၊ နားမန်ꩻယင်၊ တမူစင်တောင်းလျက်ꩻ။ ၁/ သပ္ပိ-ထော့ꩻပတ်ဖိုးနဲးန္ထီ ၂/ နဝနီတ-ထော့ꩻပတ်ခိုႏ ၃/ တေလံ-အဗဲ့ꩻ ၄/ မဓု-တမူထီ ၅/ဖါဏိတံ-သကျာꩻတောင်းလျက်ꩻ။
ဘောဇန် ၅-ပါꩻ
တခိုးစဝ်ႏသဲင်၊ ဟန္တောမ်ႏဒဲန်၊ ပါထဲင်းတောမ်စိန္ထ။ ၁/ ဒဲန် ၂/ ထာꩻအမ်ႏဒါႏဟမ်ႏလောင်း ၃/ ထာꩻအမ်ႏဒါႏ ထီကို ၄/ တခိုးသဲင် ၅/ တခိုးစဝ်ႏ။
ကာလိက ၄-ပါꩻ
ယာဝ ယာမ၊ သတ္တာဟ၊ ယာဝဇီဝိကာ။ ၁/ ယာဝကာလိက-အမ်ႏဒါႏဗꩻမွူးထွူႏ (ဘောဇန်ငတ်ꩻပါꩻ) ၂/ ယာမကာလိက-အမ်ႏဒါႏတနီꩻ တဲႏအာႏရုင်ႏထန်ႏဟန္နီꩻ ဗꩻအာႏရုင်ႏထန်ႏမွူးရဝ်ꩻနီꩻ(ဖျောႏထီမျိုꩻ) ၃/ သတ္တာဟကာလိက-အမ်ႏဒါႏနွုတ်ꩻနီꩻ (တသီႏငတ်ꩻပါꩻ) ၄/ ယာဝဇီဝိက-အေင်ဖက္ခော်ခဲန္တသာႏ မေ့ဖုန်ႏဖက္ဗိုႏဇာတိဖိုလ်ႏ လိညင်ꩻကားစတသီႏမျိုꩻ။
ထာꩻသားယာႏဖုံႏယို အမ်ႏဒါႏတဝ်းဘုရာꩻဟော်ꩻ
လိုꩻ ထွီႏ သေ ဆင်၊ ကေပေႏတန်၊ ချင်ႏသေ့ꩻ ထမ် ဟမ်ႏ ရူး။ ဆုတ်ꩻဖြိုꩻယာႏဆွောန်ႏ၊ အသွီႏစွောန်ႏ၊ အမ္မောန်းယာႏဆီမျိုꩻ။ ၁/ လိုꩻ ၂/ ထွီႏ ၃/ သေ ၄/ဆင် ၅/ ကေပေႏ ၆/ ကေတန် ၇/ ချင်္သေ့ꩻ ၈/ ထမ် ၉/ ဟမ်ႏ(ထာꩻသားအုံဟမ်ႏကို) ၁၀/ ရူးယာႏဖုံႏယို အမ်ႏလꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ထာꩻသားလင်ယာႏနဝ်ꩻ ဒိဋ္ဌ'သုတ'ပရိသင်္ကိတ မီႏလွောတ်နဝ်ꩻ အမ်ႏဒါႏဒျာႏ၊ ဒိဋ္ဌယာႏ-ထီႏဝင်ꩻမာꩻသီ၊ သုတယာႏ-ဟွုန်ဝင်ꩻမာꩻသီ၊ ပရိသင်္ကိတယာႏ-သံႏသယအဝ်ႏ လွိုးရဝင်ꩻမာꩻသီနေးမို့မို့။
ပရိဘောဂသိုမ္ပာꩻ
၁/ ထေယျပရိဘောဂ-မာꩻတဝ်းထာꩻမာꩻ (သီႏလအဲန္ထဝ်း) အမ်ႏခြေင်ဝင်ꩻထာꩻ၊ ထွာအမ်ႏတခုန္နေး၊ ၂/ ဣဏပရိဘောဂ-ယူႏတဝ်းတရာꩻ (ဆင်ႏချင်ႏတဝ်းပစ္စဝေက္ခဏာႏ) အမ်ႏခြေင်ဝင်ꩻထာꩻ၊ထွာအမ်ႏစွိုးနေး၊ ၃/ သာမိပရိဘောဂ-မာꩻထာꩻမာꩻ လꩻတရာꩻထွူမꩻ အမ်ႏဝင်ꩻထာꩻ၊ ထွာအဗွေႏအမ်ႏချာအထာꩻ။
ရဟန်ꩻသီးထာꩻမာꩻကိစ္စတာႏဝုန်ႏ ၂-ပါꩻ
၁/ ဂန္ထဓူရ-သွောန်လေက်ချꩻလေက် ၂/ ဝိပဿနာဓူရ-မာꩻတရာꩻ။
အဗြဟ္မစရိယတောမ်ႏဘိက္ခုနီဒူသကအထူꩻ
ပဲတ်မာႏမေထုနထွူမꩻ ယူႏလꩻယင်းတရာꩻ မီႏမဲန်ကမ်(အာယတိံ သံဝရသꩻအီႏအဝ်ႏ)မွေးနဝ်ꩻ လိင်ႏထိုꩻ(လုတ္ထိုꩻသင်္ကန်ꩻ ထူႏလိုꩻလမ်းခေါမ်ꩻလာꩻ)ထွူမꩻ ဗုဲင်ယင်း(ထူႏယင်းသရဏဂမ်သီလ)အဝ်ႏလꩻဒျာႏနေဒွိုန်း၊ မီႏပဲတ်မာႏလဲန်း ရဟန်ꩻမူႏနဝ်ꩻ လꩻဒွုမ်။
သာႏသနာႏ(ခေတ်) ၅-ပါꩻ
လꩻ ကျိုꩻ သွောန် ပုင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏဓာတ်ပုင်ႏ။ ၁/ ပဋိဝေဓသာႏသနာႏ-လꩻတရာꩻခေတ် ၂/ ပဋိပတ္တိသာႏသနာႏ- ကျိုꩻစာꩻကမ်ကျင်ꩻ (ဝိပဿနာဓူရ)ခေတ် ၃/ ပရိယတ္တိသာႏသနာႏ-သွောန်အနယ်ꩻ(ဂန္ထဓူရ)ခေတ် ၄/ လိင်္ဂသာႏသနာႏ-အဝ်ႏလွုမ်ꩻအဗုဲင်သင်္ကန်ꩻခေတ် ၅/ ဓာတုသာႏသနာႏ-ကိုꩻကွယ်ႏဘုရာꩻဓာတ်တောႏမွေႏတောႏခေတ်။