cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖြားဗွာလှဖေ
အဲင်းကလေတ်၊ ဂျပန်စိုး ထေင်းထမ်ႏခမ်းထီတာႏဝွန်ႏ
ဂျပန်စိုး ထေင်းထံႏလွဉ် ခမ်းထီတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၄၂-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇန္နဝါရီကို ဂျပန်ဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻထွူမန်းခမ်း ဆုဲင်ꩻနေင်ႏ ၁၉၄၂-ဗာႏ၊ လာဇွန်(၄)နီꩻ ဂျပန်ပိုလ်ႏချုတ်တန် ဂျဲင်နရယ်အီဒါးနောဝ်ꩻ ဗဟိုႏအုတ်ချုပ်ရေꩻ အခြပ်အရဲဉ်ႏတာႏ ကဟဲ့ꩻထူႏဒါႏ အစီꩻအဝွေꩻကို ဒေါက်တာဘမော်၊ ဦးဘဖေ၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ သခင်မြ၊ ဗန္ဓုလဦးစိန်၊ သခင်နု၊ သခင်ထွန်းအုတ်၊ သခင်ဘစိန်၊ ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဦးဘသိန်း၊ ဦးထွန်းအောင်၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးဘဝင်းသီးနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၂-ဗာႏ၊ လာဩဂုတ် (၁)နီꩻ ဂျဲင်နရယ်အီဒါး ကဖွဲ့ဗူႏဒါႏ ယာႏယီႏအစိုႏရကိုနောဝ်ꩻ ဒေါက်တာဘမော် (ဝွန်ႏတန်ချုတ်)၊ သခင်မြ (ဒု-ဝွန်ႏတန်ချုတ်)၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင် (သေင်ႏတခြာဝွန်ႏတန်)၊ သခင်ဘစိန် (တဖူꩻသွုပ်သွယ်ႏရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ သခင်သန်းထွန်း (ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဦးဘဝင်း (ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဦးထွန်းအောင် (တရာꩻရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဖြားဗွာလှဖေ (ဖြေꩻစာရေꩻတွမ်ႏ စက်မုစူမုဌာႏနဝွန်ႏတန်)၊ ဗန္ဓုလဦးစိန် (ဆို့ꩻလမ်းတွမ်ႏအပွိုင်အခင်ဝွန်ႏတန်)နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ဖေႏကလꩻအီလွတ်လပ်ရေꩻတွက်တာႏ နေင်ႏ ၁၉၄၃-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၁၇)နီꩻနောဝ်ꩻ ဂျပန်စိုး အစိုႏရစွိုꩻလွေꩻဂျပန်ခမ်း ဝေင်ꩻတန်တိုကျိုနောတ်ꩻ ဒေါက်တာဘမော်၊ သခင်မြ၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ ပိုလ်ႏချုတ်အောင်ဆန်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဗိုလ်ရန်နိုင်တွမ်ႏ ဦးတင်ဆွေသီး ပါလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနုဲင်းဆꩻကီယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ မန်းခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻတွက်တာႏ လွေꩻဒေါꩻ့ရီတွမ်ႏ ဂျပန်အစိုႏရနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၃-ဗာႏ၊ လာဩဂုတ် (၁)နီꩻကို ဂျပန်ဖေႏလွတ်လပ်ရေꩻတဲင် ဖွဲ့ဗူႏချာယင်း အစိုႏရစွိုꩻနောဝ်ꩻ ဒေါက်တာဘမော် (ဝွန်ႏတန်ချုတ်)၊ သခင်မြ(ဒု-ဝွန်ႏတန်ချုတ်)၊ ပိုလ်ႏချုတ်အောင်ဆန်း (ကာႏကွယ်ႏရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင် (ဘဏ္ဍာႏရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ သခင်နု (ခမ်းထန်ႏဖဲ့ꩻရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဦးဘဝင်း (ခမ်းကိုဖဲ့ꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဦးစိန် (ထင်ႏတသွောင်းရေꩻတွမ်ႏထွို့ꩻဗူႏရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဦးထွန်းအောင် (စုပေါင်ꩻမုꩻခြွဉ်းရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ သခင်သန်းထွန်း (ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ သခင်လွန်းဘော် (တဲႏဆို့ꩻခွိုန်ꩻချာဝွန်ႏတန်)၊ သခင်လေးမောင်(တဖူꩻသွုပ်သွယ်ႏရေꩻဝွန်ႏတန်)၊ ဦးအေး (အခွဉ်ႏတောႏဝွန်ႏတန်)၊ ဖြားဗွာလှဖေ (သေင်ႏတခြာတွမ်ႏသတ္တုအောင်ဝွန်ႏတန်)၊ ဦးလှမင်း (ပညာႏရေꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဝွန်ႏတန်)နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖြားဗာလှဖေနောဝ်ꩻ ဂျပန်စိုး ထေင်းထံႏလွဉ်ဝွန်ႏတန် တာႏဝွန်ႏဖုံႏထွူတကာႏတောဝ်း ကလွေꩻဒါႏဂျပန်ခမ်း မော့ꩻခွဲးတွမ်ႏဂျပန်ဟော်ခံꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွေꩻဗာႏပါနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဒေါက်တာဘမော်၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ သခင်နု၊ ဖြားဗွာလှဖေ ကပါဒါႏ (၁၃)ဖြာꩻ မန်းခမ်းအုတ်ချုတ်ရေꩻအစွိုꩻနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၄၂-ဗာႏ၊ လာဇွန်(၂၀)နီꩻကို ဖွဲ့ဗူႏပါ "အာရှအခေါဝ်ကွဉ်ႏ လိုꩻယွဲးသီးဖုံႏ အစွိုꩻအဗူႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၅-ဗာႏ၊ လာဧပြီ (၂၂)နီꩻ ထာꩻခေ့ꩻ(၉)နားရီႏအခိန်ႏ ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏ ကုတ်ကဲင်းတဖူꩻတွမ်ႏ ဂွတ္တလစ်တဖူꩻ အခေါဝ်ကွဉ်ႏ စဲ့ꩻယယ်ꩻတဖွောင်ꩻဝဲင်ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဂျပန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻပါနေးဒေါက်တာဘမော်၊ ဦးထွန်းအောင်၊ ဗန္ဓုလဦးစိန်၊ ဖြားဗွာလှဖေ၊ သခင်လွန်းဘော်၊ သခင်မြ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးလှမောင်၊ ဒေါက်တာဘဟန်၊ ဦးရန်နိုင်သီးတွော့ꩻ ဆွတ်သဲင်ꩻချာမော်ႏလမဲင်ႏ မုဒုံ သံဖြူဇရပ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ထွို့ꩻဗူႏရေꩻသား ဖြားဗွာလှဖေ
"ပအိုဝ်းတောင်သူအမျိုးသားများအဖွဲ့ချုပ်"ကောအွဉ်ငါသား ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဖြားဦးခဲ၊ ဖြားဦးစံရွှေ၊ ဖြားပျူး-သီး အွဉ်ကတူႏတဲင် ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဝေင်ꩻသထွုံႏ မော်ကျော့ရပ်ကို မာꩻပွယ်ꩻပျꩻဆန္ဒတန်တဖြုံႏတဲင် ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား တသောင်ႏလွို လွဉ်ထင်ႏဖေႏအာႏလွ ပငါပရာꩻသွူ။ ပွယ်ꩻပျꩻဆန္ဒကို စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားဗွာ-လှဖေ၊ ဦးခဲတွမ်ႏ ဦးပျူးသီး ဒေါ့ꩻဖေႏငေါဝ်းမိန်းငွါထွူနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့နွောင်ꩻ အချက်တန်(၂)ချက်နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ ၁။ "ပအိုဝ်ႏ"ယို ဟဲ့ꩻ"တောင်သူ"လိုꩻမျိုꩻလꩻတောဝ်း၊ ဖေႏကဟဲ့ꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ။ ၂။ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားတွက်တာႏ ဖေႏကဖွဲ့ဗူႏဖေႏဗာႏ တပ်ရဲန်ႏ(၂)ဖြုံႏ-နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ညီႏလာႏခံႏပင်ႏလုံ တွမ်ႏဖြားဗွာလှဖေ
ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻကို မဉ်ꩻကတွင်ႏလွဉ်ဒါႏ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ (၁၂)နီꩻ လိတ်ချုပ်ပင်ႏလုံကိုနောဝ်ꩻလဲ့ စောက်ꩻဖါးကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏအနေႏ ဖြားဗွာလှဖေ ထင်ႏလေ့လာဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ(၁၁)ဟာ စောက်ꩻဖါး"တောင်ပိုင်း-စဝ်းခွန်ပန်းစိန်"ကလွူးတဲင်ဒါႏ ပွယ်ꩻအံႏဒဲဉ်ဟာကိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏပိုလ်ႏချုပ်အောင်ဆန်း၊ မစ္စတာဘော်တွမ်ႏမလေ (အင်္ဂလိပ်လိုꩻမျိုꩻ ဘိလပ်ပါလီမန် ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်)၊ ဆားမားဒူးဝါးဆင်ဝါးနောင်(ခင်)၊ ဦးဝမ်ကိုဟော(ချင်ꩻ)၊ စောက်ꩻဖါးရွီႏ စဝ်းရွှေသိုက်-သီးတွော့ꩻ ဖြားဗွာလှဖေနောဝ်ꩻလဲ့ ကျွꩻထင်ႏပါ ဒေါ့ꩻဖေႏပါဗာႏ ငေါဝ်းမိန်းငွါနောဝ်ꩻသွူ။ ညီႏလာႏခံႏ ကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏ ဦးဖေခင် (အငြိမ်းစားသံအမတ်တွမ်ႏ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)သွုံꩻသပ်ဖြားဗွာလောင်း- "ဦးလှဖေနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻ အခွဲအကျုံႏ ဆေ့ꩻငါႏတောဝ်း၊ ထာꩻထီႏလုဲင်း၊ ထာꩻသေအောဝ်ႏအာ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်တဖြာꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ ဝွေꩻယို ခါးလားဒုတိယစဲ့ꩻကမ္ဘာႏကထွာနောဝ်ꩻ လွတ်တောႏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ ဝွေꩻကထင်ႏလွဉ် ညီႏလာႏခံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ထင်ႏလွဉ်ရိုꩻရိုꩻမွေးတောဝ်း၊ ထင်းခွုမ်ပဆိုးဒျာႏနဲင်ႏငံႏရေꩻအကျောင်ꩻ၊ ဦးလှဖေယို ဖြောဝ်ꩻ ခင် ချင်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏဖုံႏ ကပါဒါႏ ဖေႏကတယ်ႏဆို့ꩻ ဖက်ဒရယ်ခမ်းထီတဖြုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻအောဝ်ႏကျမ်ႏစယ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ"ဝွေႏဖန်ႏသွုံꩻသပ်သေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ထွာဗာႏ အုပ်ချုပ်ရေꩻအတန်အကဲႏ
၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဩဂုတ်(၃၁)နီꩻနောဝ်ꩻ စောက်ꩻတွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻလꩻ သထွုံႏခရဲင်ႏ တဖြုံႏလွုမ်းတဲင် ဝေင်ꩻသထွုံႏ အုပ်ချုပ်ရေꩻအစွိုꩻနောဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ အွဉ်ကတူႏ ဖွဲ့ဗူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁။ ဖြားဗွာလှဖေ အုပ်ချုပ်ရေꩻအတန်အကဲႏ ၂။ စောအုန်းဖေညွန့် တွယ်ꩻဖက်အတန်အကဲႏ ၃။ စောရွှေဒုန်း နယ်ႏဖဲ့ꩻအရေꩻ အတန်အကဲႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏနေး နွို့အစွိုꩻသား (၁၆)ဖြာꩻတွော့ꩻ အုပ်ချုပ်လွေꩻ ယိုခါ သထွုံႏခရဲင်ႏတွမ်ႏ ပွိုင်းလဲင်ႏ နယ်ႏဖါအင်း၊ ယင်ပွယ်ꩻ(လှိုင်းဘွဲ့)၊ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻ (ကော့ကရိတ်) ကစဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ စောဝ်းခါ စောက်ꩻလိုꩻတန် စောဘဦးတန်၊ ဖြားဗွာ-လှဖေ၊ ကာနယ်အက်စသိန်းတွမ်ႏ ခင်လိုꩻတန် နော်ဆိုင်းသီး မော့ꩻခွဲးလို့ဝင်ꩻ လွယ်ကောႏကိုတဲင် ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇူလဲင်ရပ်ကို ဖေႏကထူႏသိမ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကထူႏသိမ်ꩻဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻတပ်-ကာနယ်အက်စသိမ်း၊ ခင်တပ်-နော်ဆိုင်းတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏတပ်-ခွန်ပန်းမောင် (တရွပ်တန်) အွဉ်ကတူႏသိမ်ꩻထူႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထူႏသိမ်ꩻထွူ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ (၅)နီꩻထွူမꩻ ခင်တပ်-နော်ဆိုင်းစွိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနောင်ချိုတရန်းတွော့ꩻ ဆွတ်သဲင်ꩻချာ ခင်ခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနောဝ်ꩻလဲ့ နေးတွမ်ႏစဲ့ꩻအုပ်ချုပ်ရေꩻပွုံႏစံႏတွော့ꩻ အုပ်ချုပ်လွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝင်ꩻအုပ်ချုပ်ရေꩻ ကောႏမတီႏနောဝ်ꩻ- ၁။ ဖြားဗွာလှဖေ အုပ်ချုပ်ရေꩻအတန်အကဲႏ ၂။ ဖြားဝိဒါ အုပ်ချုပ်ရေꩻ နွို့အစွိုꩻသား ၃။ ကာနယ်အဉ်စသိမ်း အုပ်ချုပ်ရေꩻနွို့အစွိုꩻသား ၄။ မေဂျာအာရစ်မဲင်း အုပ်ချုပ်ရေꩻနွို့အစွိုꩻသား ၅။ ပိုလ်ႏတန်မောင်လေး အုပ်ချုပ်ရေꩻနွို့အစွိုꩻသား နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ထူႏသိမ်ꩻဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻထွူဆုဲင်ꩻယို ဝေင်ꩻအုပ်ချုပ်ရေꩻတွမ်ႏ ယူအဲမ်ပီတပ်ပိုႏ ဂျမဒါချန်ဇုံ (အောဝ်ႏအုံချꩻဟိုပုံႏကွဉ်ႏထင်ꩻ ကျောက်တန်ꩻ)၊ ဂျမဒါ-လှဖေပေႏ၊ လိုꩻစွန်ꩻဟောဝ် ပျာꩻဒွီႏစွိုꩻ၊ ခွန်စိန် (သီႏသဲင်ႏ)၊ ပိုလ်ႏဟိန်မောင် (ဖါမွန်း)၊ ဟိန်သျင်ႏငွေ (ကျောက်တန်ꩻ)သီး အုံကွံလွဝင်ꩻ ဖြားဘိုးခင်လမ်း တောင်ႏကီꩻကိုတဲင် ဖေႏကမာꩻညီꩻလွဝင်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻအကျောင်ꩻ သဘော်ꩻဖြွမ်းညီႏလွဝင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻသား ထူႏသိမ်ꩻထွူဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ (၃)လာနောဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏအစိုႏရတပ် လွဉ်ထူႏသိမ်ꩻချာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻတဲင် ဖြားဗွာ-လှဖေ၊ ကာနယ်အဲက်စသိမ်း (ဗိုလ်မှူးတန်အဲက်စသိမ်း)၊ ဂျမဒါ-ချန်ဇုံ၊ ဂျမဒါ-လှဖေပေႏ၊ လိုꩻစွန်ꩻဟောဝ် ပျာꩻဒွီႏစွိုꩻ၊ ခွန်စိန်(သီႏသဲင်ႏ)၊ ပိုလ်ႏဟိန်မောင်(ဖါမွန်း)၊ ဟိန်သျင်ႏငွေ(ကျောက်တန်ꩻ)သီး ကပါဒါႏတပ်စွိုꩻ အောဝ်ႏတောင်ႏကီꩻ ဆွတ်နဝ်လွေꩻ နောင်ပါလံ၊ စောက်ꩻဖါးရွီႏ-ခူꩻဝေင်ꩻ အောဝ်ႏထီဟန်ႏဆွေးထျꩻတွော့ꩻ ယားကုဲင်လဲ့ꩻခိုးနောင်ပါလံနောဝ်ꩻသွူ။ ဆွတ်ကွဉ်ႏနောဝ်လွေꩻယင်း သထွုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏ၊ အုံချꩻခါꩻနောဝ်ꩻကိုအယံတွင်ꩻ ဖြားဗွာ-လှဖေ လောဝ်းဟွိုန်ထေ့ စောက်ꩻဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးတန်တွမ်ႏ ပိုလ်ႏတန်ဟယ်ဒီထျꩻနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ်ကို ရေႏမာꩻပဒေႏသရာဇ်တွူႏတရန်ရေꩻတဲင် အောဝ်ႏစောက်ꩻအစွိုꩻအဗူႏကို အီႏဗဲ့ꩻထန်ႏချာနမ်းအကျောင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦးတန် သဘော်ꩻတူႏတဲင် ဖြားဗွာ-လှဖေနောဝ်ꩻ ဝွေꩻရွဉ်(၁၅)သိန်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏတွမ်ႏ ရန်ႏကုန်ႏဘဏ်ကို အွဉ်ႏဝင်ꩻလွေꩻထေထန်ႏချာထွူတွော့ꩻ ဖြေꩻထူႏစူချာစူခွုမ်၊ ကာနယ်အက်စသိမ်းတွမ်ႏ ပိုလ်ႏရွှေဆိုင်း (ယိုခါ-တပ်မဟာ-၆၊ ကေအဲန်ယူ)ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖြေꩻထူႏစူခွုမ် ရွဉ်တသိန်ꩻငတ်ꩻသောင်ႏတာႏတဲင် လꩻစူခွုမ် တပ်စွိုꩻ(၃)စွိုꩻတာႏ ထွူတကာႏတဝ်း ကာနယ်အက်စသိမ်းသီးစွိုꩻအနေႏလဲ့ ဖေႏဗဲင်းဖပါစူခွုမ် ပနဲအာတန်နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဒီဇဲင်ဘာ(၁၁)နီꩻ ဖွဲ့ဗူႏပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ (ပအလဖ)တဲင် နေးရဲင်ꩻနေးအာႏ တွူႏတရန်လွဉ် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်နောဝ်ꩻသွူ။ ဖြားတန်ကျောင်ꩻတိယုံꩻ၊ ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ၊ ဖြားတန်ကျောင်ꩻဝါႏရ၊ ဖြားတန်ကောင်ပြုဲင်၊ ဖြားတန်ကျောင်ꩻဗုတ်၊ ဖြားတန်နာစီးသောက်၊ ဖြားတန်ကျောင်ꩻကုန္န၊ ဖြားတန်နမ်းဩ၊ ဆရာႏတောႏ ဦးနေမိ(နောင်ဟဲင်းတန်)၊ ထွက်အောင်ႏသာႏ(နောင်ကာꩻ)၊ ပိုလ်ႏဟိန်မောင်(ဖါမွန်း)၊ ထွက်နန္တာႏဟိန်(စငေါဝ်ꩻ)၊ ဟိန်သျင်ႏငွေ(ကျောက်တန်ꩻ)၊ ဖြားဗွာ-လှဖေ(ဝွန်ႏတန်-လှဖေ)၊ ပိုလ်ႏချိန်ဇုံ (ဂျမဒါ-ချန်ဇုံ)၊ ပိုလ်ႏလှဖေပေႏ(ဂျမဒါ-လှဖေပေႏ)သီးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငံႏရေꩻနောဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ ထူႏတာႏဝွန်ႏတဲင် စဲ့ꩻရေꩻနောဝ်ꩻ ပိုလ်ႏချုပ်ချန်ဇုံ ထူႏတာႏဝွန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
တောင်ညိုစခန်ꩻ ကေႏညာႏချက်
၁၉၅၅-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဝင်ဘာကို ကွပ်လꩻလိတ်ဖစ်တဲင် ဆရာႏတောႏဦးနေမိ၊ ဖြားဗွာ-လှဖေတွမ်ႏ အပိုလွူး ဆရာႏခင်မောင်(ယိုခါ စင်ꩻတန်မူလမင်းကွန်းကျောင်ꩻတွိုက်၊ ဆေꩻစဝ်းစံထွန်းဆꩻကွဉ်ႏ)တွမ်ႏ ပအလဖတပ်စွိုꩻ လွေꩻထေ့သခင်သန်းထွန်း (ဗကပ-ဥက္ကဋ္ဌ)နယ်ႏပျဉ်းပနား တောင်ညိုစခန်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ တောင်ညိုစခန်ꩻကို ပအလဖတွမ်ႏ ဗကပသီး အုံကွံလွဝင်ꩻ(၃)နီꩻဗွေဗွေတဲင် ထေထန်ႏနွောင်ꩻကေႏညာႏချက် နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ ၁။ ဖေႏကတွိုက်ꩻပြင်ꩻဗာႏ စနစ်ခြဲ့ꩻနယ်ႏတွမ်ႏစနစ် ပဒေႏသရာဇ်။ ၂။ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ ဖေႏကလꩻဗာႏ နမ်းပဲင်ႏပျꩻထန်ႏခွင်ꩻ အခွင်ꩻအရေꩻ။ ၃။ ဗကပဖုံႏ မဉ်ႏကာႏလွေꩻချာငါ ပအိုဝ်ႏနယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ အခွင်ꩻဖေႏကလꩻထွူတကာႏတဝ်း တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဖေႏကစွဲကမ်းကိုဗာႏ။ ၄။ ပအလဖတွမ်ႏ ဗကပနောဝ်ꩻ ဖေႏကထွာချာငါဗာႏလွဝင်ꩻ မဟာႏမိတ်။ ၅။ ပအိုဝ်ႏဒေႏသနောဝ်ꩻ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဗꩻတွိုႏခြောင်တန်ဖေါင်လောင်ꩻ၊ ဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ စောက်ꩻတနျာႏနယ်ႏ၊ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ဒုဋ္ဌဝတီႏ ဇော်ဂျီခြောင်တန်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ကွန်ဟိန်းနယ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ သဘော်ꩻတူႏလွꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻထောင်ကွန်ဖရဲင့်
၁၉၅၃-ဗာႏ၊ လာဇွန်(၉)နီꩻ ခရဲင်ႏမြောင်းမြ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝါးခယ်မကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပရဲက်သောင်ႏတန် ကောင်ရွေꩻထျꩻကို စောက်ꩻကေအဲန်ယူ "မာꩻထူႏကွန်ဖရဲင့် ညီႏလာႏခံႏ"အမဉ်ꩻတွင်ႏလွဉ် ဝေင်ꩻထောင်ကွန်ဖရဲင့်နောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏအပါႏအဝင်ႏ စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏ တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ ကျွꩻထင်ႏလွဉ်ညီႏလာႏခံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏဝေင်ꩻထောင်ကွန်ဖရဲင့်ကို ကေအဲန်ယူသီး အွဉ်ႏထွော့ ဒုတိယတဖူꩻရဲန်ႏတဲင် ပထမတဖူꩻရဲန်ႏနောဝ်ꩻ ခင်ႏမွဉ်အွဉ်ႏနေး စွိုးခွိုꩻရေꩻ ရိုꩻကီလဲ့ မဉ်ႏတွိုႏဒုတိယတဖူꩻရဲန်ႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့နေး လိုꩻအဆင်ႏအရန်း တဖူꩻရဲန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏဝေင်ꩻထောင်ကွန်ဖရဲင့်ကို ကအွဉ်ႏထွော့ဖေႏဒါႏ စောက်ꩻဇုံ (စောက်ꩻဟံႏနယ်ႏ)(၁၁)ထွောင်းနောဝ်ꩻ နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။-
တယ်ႏဝေင်ꩻထောင်ကွန်ဖရဲင့် ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ကျံႏကျင်ꩻသွုံꩻလွဉ် ဒုတိယတဖူꩻရဲန်ႏ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ နေးထူႏဒျာႏ ပထမတဖူꩻရဲန်ႏ (စွိုးခွိုꩻရေꩻခင်ႏမွဉ်)တဲင် စောက်ꩻချင်ꩻချင်ꩻ သဘော်ꩻကွာႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဆုဲင်ꩻယိုထွာလွဉ် ကေအဲန်ယူတပ်ဦးတွမ်ႏ ကေအဲန်ယူပါတီကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပꩻခေါ်ထိုꩻ အစွိုꩻ(၂)စွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဒလညတ
၁၉၅၆-ဗာႏနေင်ႏကို ကေအဲန်ဒီအို (ယိုခါ ကေအဲန်ယူ) အွဉ်ကတူႏတဲင် ဖွဲ့ဗူႏသေꩻခါꩻ ဒလညတ (ဒီမိုကရဲက်တစ် လူမျိုးစုများညီညွတ်ရေးတပ်ဦး)နောဝ်ꩻသွူ၊ ဒလညတ-နွို့အစွိုꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ကေအဲန်ဒီအို(စောက်ꩻ) ကေအဲန်ပီပီ(စောက်ꩻတနျာႏ)၊ ပအလဖ (ပအိုဝ်ႏအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့)၊ အဲမ်အဲန်ဒီအို(စောက်ꩻ)၊ ကေအဲန်ပီပီ(စောက်ꩻတနျာႏ)၊ ပအလဖ(ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့)၊ အဲမ်အဲဉ်ဒီအို(မဲင်ꩻခမ်းတသာအစွိုꩻ)ဖုံႏ ပါဝင်ႏသော့ꩻသေꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ရေႏမိုးချက်နောဝ်ꩻ- ၁။ လိုꩻမျိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ ဖေႏကဖြွမ်းညီႏလွဝင်ꩻ၊ ၂။ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ နမ်းပဲင်ႏပျꩻထန်ႏခွင်ꩻ ဖေႏကလꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ၃။ မဟာႏလိုꩻမျိုꩻတန်ဝါႏဒ တွိုက်ကုဲင်ရေꩻ ကစဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
တွိုက်ꩻထန်ႏခယ်ႏဗွာ
နေင်ႏ ၁၉၅၀-၅၃ ဗာႏရပ်ကို ဂျဲင်နရယ်လီမီအွဉ်ကတူႏဒါႏ စဲ့ꩻခမ်းထန်ႏ(ခယ်ႏဗွာ)ဖုံႏနောဝ်ꩻ နွို့လွဉ်ကာႏသော့ꩻမွိုင်ꩻတုံ၊ မွိုင်ꩻဆတ်၊ မွိုင်မောတွမ်ႏပင်ယန်ဒေႏသဖုံႏထွူတကာႏတောဝ်း နွို့လွဉ်သော့ꩻပါ ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ကန်ꩻတူꩻပေႏ၊ ကန်ꩻတူꩻပေႏ ကန်ꩻတူꩻတန်တွမ်ႏတရောင်ꩻဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ ပအလဖတွမ်ႏခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏတပ်မတောႏ (အစိုႏရတပ်)သီးနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆွိုးယို့ထိုꩻဗာႏအတွိုက်ꩻအခꩻတဲင် တွိုက်ꩻထန်ႏညီꩻချာယင်း စဲ့ꩻခယ်ႏဗာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ မေႏလာ(၅)နီꩻ ပအလဖ-စွိုꩻနွို့ထူႏထိုꩻညိမ်ꩻခွꩻရေꩻတွော့ꩻ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို (ဒလညတ)နောဝ်ꩻလဲ့ ပꩻလီထိုꩻခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပအလဖ ထူႏညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ
နေင်ႏ ၁၉၅၇-၅၈-ဗာႏနောဝ်ꩻ အနေင်ႏထူႏလꩻညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ ကမ္ဘာႏအခေႏနေႏ တွမ်ႏခမ်းကိုအခေႏအနေႏအလꩻ ခမ်းသားလိုꩻအာသီးဖုံႏ အောဝ်ႏမောင်ꩻကော့ꩻလွဒျာႏ ညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပအလဖ-ပဒေႏသရာဇ် တွူႏတရန်ရေꩻအစွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ နေင်ႏ ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ မေလာ(၅)နီꩻကို နွို့ထူႏနုဲင်းနုဲင်းညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ နောင်သားတွူႏတရန်ရေꩻအစွိုꩻ ဆရာညွန့်တွမ်ႏ ဗိုလ်မြိုင်(ယိုခါ- ပီအဲဉ်အိုကို နာႏယက)နဝ်ꩻလဲ့ နွို့ညီꩻပါတဲင် ပွယ်ꩻထူႏညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻကို ဖြားဗွာလှဖေ၊ ပိုလ်ႏချုပ်ချန်ဇုံတွမ်ႏ ဆရာညွန့်၊ ဗိုလ်မြိုင်သီး ဒေါ့ꩻဖေႏငေါဝ်းမိန်းငွါ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻထူႏညိမ်ꩻချမ်ꩻရꩻကို လိုꩻထုဖုံႏ ထင်ႏလွဉ်(၁)သိန်ႏလွိုနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၅၉-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၂၂)နီꩻ မာꩻထူႏ ပအမဖ တတိယအလဲင်ႏ တခမ်းလွုမ်းချွစ်ညီႏလာႏခံႏမွူးနီꩻအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေဒင်ႏသွင်ꩻ "ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကအောဝ်ႏဒါႏ စောက်ꩻဖါးဖုံႏနောဝ်ꩻ မညမမွိုင်ကို အီႏစွဉ်ꩻသွူအာႏဏာႏတဲင် အောဝ်ႏပအမဖ ညီႏလာႏခံႏကို ရပ်ဆွုမ်ႏအံႏဖြာႏခီႏယော်ꩻလွေꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကောထောက်ခံႏသားနဝ်ꩻ ပိုလ်ႏချုပ်ချန်ဇုံနဝ်ꩻသွူ။
ရုဲင်ꩻတသွိုး ဥပဒေႏတဖွောင်ꩻကို
ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ဖေႏကသေထွꩻ ဖေႏကဝင်ႏစာꩻသိပ္ပံနယ်ꩻ မဉ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻပညာႏတဲင် နေင်ႏ ၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏကို တဲႏထောင်ႏဖေႏ ဥယျာဉ်ႏနောင်ခံꩻ (နောင်ဗွဉ်ဆꩻကွဉ်ႏ)နောဝ်ꩻသွူ၊ ဥယျာဉ်ႏနောင်ခံꩻတွက်တာႏ ကုလသမဂ္ဂဆဲင်ႏရာꩻ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ အစ္စရေးလ်ခမ်းတွမ်ႏ ဂျပန်ခမ်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ လွဉ်စွဲကမ်းကူႏညီႏပါနောဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၉၆၀-ဗာႏနေင်ႏ၊ ပွယ်ꩻလွိုက်မဲကို ဖြားဗွာ-လှဖေ အပါအဝင်ႏ ဖြားဗွာဦးဖြူ၊ ဖြားဦးကျော်စိန်သီး ထွာလွဉ်ပါလီမန်အမတ်နောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၆၀-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဝင်ဘာ (၁၀)လွတ်တောႏတရာꩻရေꩻဝွန်ႏတန် ဦးအေးမောင် အွဉ်ကတူႏဒါႏ ဥပဒေႏခင်ႏမွဉ်ဖျင်ဆင်ရေꩻ ကောႏမတီႏ (၂၉)ဖြာꩻကို ဖြားဗွာလှဖေနဝ်ꩻလဲ့ ပါဝင်ႏသော့ꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၆၁-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ(၂၂)နီꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုကမာꩻဒါႏ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ အွဉ်ကတူႏ ပွယ်ꩻအုံကွံနောဝ်ꩻ ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏမန်းခမ်း ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏ ဥပဒေႏခင်ႏမွဉ်မွဉ်းဖျင်ရေꩻ ကောႏမတီႏခွုမ်တဖြွီꩻစွိုꩻယို ဖြားဗွာလှဖေ အပါအဝင်ႏ၊ ဖြားဗွာဦးဖြူ၊ ဖြားဦးကျော်စိန်သီးလဲ့ ပါသော့ꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာစဲက်တင်ဘာ သထွုံႏခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဦးဖြူ၊ ဦးစံတင်အွဉ်ကတူႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻတွမ်ႏ ဦးစံအေးအွဉ်ကတူႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻအဗူႏဖုံႏနဝ်ꩻ သွီႏခွဲတောဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲင် ဖြားဗွာလှဖေ အွဉ်ကတူႏဒါႏ ပအမဖ-ဌာႏနချုပ်အနေႏ မော့ꩻခွဲလွောင်ႏဗူႏဖေႏချာနဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻ (၂)စွိုꩻ (ခမ်းဒွမ်)နဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏသွီႏထီꩻချာယင်းလဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၉၆၀-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဝင်ဘာ(၇)နီꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအနေႏ ကရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ်ဒါႏ "ဖက်ဒရယ်"မူကိုနဝ်ꩻ ပအဖမအနွို့အစွိုꩻသား ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဖြားဗွာဦးဖြူ၊ ဖြားဦးကျော်စိန်-သီးလဲ့ ပါသော့ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၆၃-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇူလိုင်(၂၀)ကို ဖြားဗွာလှဖေ အွဉ်ကတူႏကဖွဲ့ဗူႏလွဉ်ဒါႏ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကောႏမတီႏကိုနောဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ ထွာဥက္ကဋ္ဌတဲင် အွဉ်အကိုရေꩻနောဝ်ꩻ မန်းဒါဝိတ် (စောက်ꩻလိုꩻယွဲစွိုꩻ)နောဝ်ꩻသွူ၊ ဖွဲ့ဗူႏသေꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏ၊ မဲင်ꩻ၊ ဖြောဝ်ꩻ၊ စောက်ꩻ၊ ရခဲင်ႏ၊ ချင်ꩻ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအနေႏဖုံႏတွော့ꩻ ရေႏမိုးချက်နောဝ်ꩻ- လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏကောႏမတီႏ ဥက္ကဋ္ဌဖြားဗွာလှဖေ အွဉ်ကတူႏမုဆလယို ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏသီး ဖြွမ်းညီႏရက်ပဲင်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻ တဲႏဆို့ꩻနွောင်ꩻလꩻအာအာတန်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
သီမား
နေင်ႏ ၁၉၇၅-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာစက်တင်ဘာ (၂၄)နီꩻ၊ နေင်ႏ ၁၃၃၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာတောႏလင်ꩻလောင်း (၅)နီꩻ အသက်(၆၆)နေင်ႏကို လဲꩻထိုꩻ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ ဒုံပင်တွန်ႏကိုသွူ။ အမုဒ်အောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ကျောက်တလွုံꩻတန် ဒုံပင်တွန်ႏ အာႏဇာႏနီႏဗိမာန်ႏကောင်လောင်းသွူ။
နေင်ႏ ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဒီဇင်ဘာ (၁၁)နီꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏအွဉ်ကတူႏ တွူႏတရန်လွဉ် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ယို ဗွေလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ(၅၀)ခံꩻရတုနဝ်ꩻသွူ။ တွူႏတရန်ရေꩻကာႏလကို နေးအာႏနေးရဲင်ꩻ ကပါလွဉ်ဒါႏ နီနာꩻခေါင်ႏဆောင်ႏတန် ဖြားဗွာလှဖေ (ဟဲ့ꩻ)ကျောင်ꩻပန္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိခရာႏယို အနာႏဂတ် ခွိုꩻသွုပ်ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးသီးဖုံႏ ဖေႏကလေ့လာ သွဉ်ထူႏနွောင်ꩻအီအတာႏ ထူႏဂွုဏ်ႏတဲမ်းဒင်ႏလွေꩻဗာႏ တခွိုင်းယိုနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻသွေဗို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ကံစွဉ်ꩻလာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ကံႏဟဝ်ကုဲင်-အကျိုꩻဟဝ်ကုဲင်
"ဝိတ္ထာရသုတ် (ကံႏဟောဝ်ကုဲင်၊ အကျိုꩻဟောဝ်ကုဲင် အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏထူꩻ ခွေကသေစဲင်းစဲ့မွေးမုဲင်းစွဉ်ႏယိုခါ ခွေကဟော်ꩻထန်ႏ'ကံႏ'နဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ကမ္မံ ကဏှံ၊ ကဏှဝိပါကံ - ကံႏဖြေင်း၊ အကျိုꩻဖြေင်း ၂။ ကမ္မံ သုက္ကံ၊ သုက္ကဝိပါကံ - ကံႏဗွာ အကျိုꩻဗွာ ၃။ ကမ္မံ ကဏှသုက္ကံ ၊ ကဏှသုက္ကဝိပါကံ - ကံႏဖြေင်းဗွာ အကျိုꩻဖြေင်းဗွာ ၄။ ကမ္မံ အကဏှအသုက္ကံ၊ အကဏှအသုက္ကဝိပါကံ - ကံႏဖြေင်းဗွာမွေးတဝ်း အကျိုꩻဖြေင်းဗွာမွေးတဝ်း၊ ကံႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏလစ်ꩻစားနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ 'ကံႏဖြေင်း၊ အကျိုꩻဖြေင်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းမာꩻအကုသိုလ်ႏ၊ ဖြောင်းဒေါ့ꩻအကုသိုလ်ႏ၊ သꩻယူႏအကုသိုလ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကံႏဖြေင်း'၊ ကွပ်မာꩻအကုသိုလ်ႏကံႏဖြေင်းတဲင် ခံႏဗာႏဒုက္ခ နုဲင်းပါꩻကထဲ့ငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻ၊ အကျိုꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကျိုꩻဖြေင်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ 'ကံႏဗွာ၊ အကျိုꩻဗွာ'ကရိုꩻနဝ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ ဖြောင်းဒေါ့ꩻကုသိုလ်ႏ၊ သꩻယူႏကုသိုလ်ႏ၊ ကုသိုလ်ႏကံႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကံႏဗွာ'၊ ပွိုးမာꩻကုသိုလ်ႏကံႏဗွာတွော့ꩻ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏသုခ၊ နုဲင်းသုဘကိဏှ ဗျဟ္မာႏသီးနဝ်ꩻ၊ အကျိုꩻချမ်ꩻသာႏသုခနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'အကျိုꩻဗွာ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ 'ကံႏဖြေင်းဗွာ၊ အကျိုꩻဖြေင်းဗွာ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းမာꩻဟောဝ်ကုဲင်၊ ဖြောင်းဒေါ့ꩻဟောဝ်ကုဲင်၊ သꩻယူႏဟောဝ်ကုဲင်၊ ကုသိုလ်ႏကံႏ+အကုသိုလ်ႏကံႏ ထွာရော်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ကွပ်ကုသိုလ်ႏကံႏတဲင် လꩻအကျိုꩻချမ်ꩻသာႏနုဲင်းလူꩻ၊ ပွိုးအကုသိုလ်ႏကံႏတွော့ꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခနုဲင်းဝေမာနိကပိတ္တာႏသီးဖုံႏ၊ 'အကုသိုလ်ႏကံႏတွမ်ႏ ကုသိုလ်ႏကံႏ ရော်ꩻလို့ဝင်ꩻ'နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ကံႏဖြေင်းဗွာ'၊ 'အကျိုꩻဒုက္ခတွမ်ႏ အကျိုꩻချမ်ꩻသာႏ ရော်ꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ'ဟဲ့ꩻ'အကျိုꩻဖြေင်းဗွာ'နဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ 'ကံႏဖြေင်းဗွာမွေးတဝ်း၊ အကျိုꩻဖြေင်းဗွာမွေးတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ပေါႏခန္ဓာႏအောဝ်ႏတဲ့ မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ-မော့ꩻဒုက္ခ၊ အားထွုတ်တရာꩻ မာꩻဝိပဿနာႏတဲင် လꩻအရဟတ္တမဂ် (စေႏတနာႏ)တွော့ꩻ အရဟတ္တမဂ်နဝ်ꩻ မာꩻဖေ့လို့ အကုသိုလ်ႏကံႏ၊ ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏတဲင်တွော့ꩻ ခန္ဓာႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ ကုသိုလ်ႏကံႏတဲ့ အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ 'ကံႏဖြေင်းကံႏဗွာတဲ့ မွေးဒွုမ်၊ အကျိုꩻဖြေင်း အကျိုꩻဗွာတဲ့ မွေးဒွုမ်'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ကမ္မဝဂ်၊ ဝိတ္ထာရသုတ်)
ဝေင်ꩻဝွဲ့လဲတ်
ဝေင်ꩻဝွဲ့လဲတ် (မန်း: ဝက်လက်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Wetlet) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် သွေဗိုခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝွဲ့လဲတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀,၈၁၄ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသွေဗိုဖဲ့ꩻနဝ် (၁၇)မဲင်ႏရပ် သကုဲင်း–မစ်စီးနား ရထာꩻတဖူꩻလောင်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပေါႏထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ
"ဟတ္ထိသာရိပုတ္တသုတ် (လꩻခန်းစျာန်ႏတဲ့ယဝ်း ပေါႏထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ ထွက်ဒါႏထာꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း ဣတိပတနမိဂဒါဝုန်ႏ တခြာတန်ကိုအတွင်ꩻ မထေရ်ႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ သွုံꩻသွမ်ꩻယာထွူ ကျွꩻလွေꩻအုံဗူႏလွ ဝတ်တဝွန်ꩻကို၊ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻငေါဝ်း ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အဘိဓမ္မာႏခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဆင်ဆရာႏပို ဗွေႏစိတ္တနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻသဲပ်ꩻသော့ꩻခွိုꩻခွိုꩻတဲင် မထေရ်ႏတန် ဗွေႏမဟာကောဋ္ဌိကနဝ်ꩻရိုꩻ- "ဆင်ဆရာႏပို ဗွေႏစိတ္တဟွေး- မထေရ်ႏတန်သီး အဝ်ႏဒေါ့ꩻငေါဝ်း အဘိဓမ္မာႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ နာꩻဒေါ့ꩻသဲပ်ꩻသော့ꩻမွုန်း၊ အုံပွေါနာႏသွတ်ꩻသွတ်ꩻဒွိုန်းကဟုဲင်း" ဗွေႏစိတ္တသွꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လောဝ်းချာ ဗွေႏမဟာကောဋ္ဌိကနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ မဟာကောဋ္ဌိက- နီဗွေႏဟွိုက်ꩻမွုန်း ဆင်ဆရာႏပို ဗွေႏစိတ္တနဝ်ꩻ၊ ဆင်ဆရာႏပို ဗွေႏစိတ္တနဝ်ꩻတဲ့ လိုꩻဒါႏပညာႏနေနေ၊ တွမ်ႏမထေရ်ႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငါဒေါ့ꩻချာ အဘိဓမ္မာႏခရာႏ ဒါႏဒျာႏ" "ယို ဗွေႏစင်ꩻဖုံႏဟွေး- ၁။ ပေါႏတသေထွꩻတဝ်း ဝင်ꩻသꩻအထွာပွုံႏနဝ်ꩻ အီႏသဗာႏအခရာႏယို ယပ်ꩻခုဲင်ႏတန်ကွေး၊ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏဆရာႏထျꩻ၊ အဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ထျꩻနဝ်ꩻ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ ချꩻဒျာႏမာႏန၊ တဗွီႏဗဲ့ပေႏဒျာႏ၊ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏအဝ်ႏဒွုမ်ဆရာႏထျꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ထျꩻတဲင် လွေꩻလယ်ႏတောဒျာႏ ရဟန်ꩻမူႏထျꩻ၊ တကာႏလိုꩻလမ်းထျꩻ၊ ခွန်ထျꩻ၊ ခွန်အမျတ်ထျꩻ၊ လွေꩻကွိုက်ꩻတောဒျာႏ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးတပဲ့ꩻဖုံႏ၊ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ သꩻလော်လယ်၊ ဣန္ဒြေႏကုဲင်၊ တဏှာႏရာႏဂနိစ္စက် ထွက်ထိုꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ 'ခွေယိုလꩻလဲဉ်း ပဌမဈာန်ႏ လယ်ႏအာလမ်းလꩻဒျာႏ၊ အုံညီꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ လိုꩻလမ်းခိုခိုမူႏမူႏလꩻဒျာႏ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ယဝ်း ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ကွဲညည ရာႏဂနိစ္စက် ထွက်ထိုꩻဒျာႏနေနေ။ ၃။ 'ခွေယိုလꩻလဲဉ်း' ဒုတိယဈာန်ႏ လယ်ႏအာလမ်းလꩻဒျာႏ၊ အုံညီꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ လိုꩻလမ်းခိုခိုမူႏမူႏလꩻဒျာႏ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ယဝ်း ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ကွဲညည ရာႏဂနိစ္စက် ထွက်ထိုꩻဒျာႏနေနေ။ ၄။ 'ခွေယိုလꩻလဲဉ်း တတိယဈာန်ႏ လယ်ႏအာလမ်းလꩻဒျာႏ၊ အုံညီꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ လိုꩻလမ်းခိုခိုမူႏမူႏလꩻဒျာႏ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ယဝ်း ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ကွဲညည ရာႏဂနိစ္စက် ထွက်ထိုꩻဒျာႏနေနေ။ ၅။ 'ခွေယိုလꩻလဲဉ်း စတုတ္ထဈာန်ႏ လယ်ႏအာလမ်းလꩻဒျာႏ၊ အုံညီꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ လိုꩻလမ်းခိုခိုမူႏမူႏလꩻဒျာႏ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ယဝ်း ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ကွဲညည ရာႏဂနိစ္စက် ထွက်ထိုꩻဒျာႏနေနေ။ ၆။ 'ခွေယိုလꩻလဲဉ်း "အနိမိတ္တစေတောသမာဓိ"၊ ခွေသꩻစွူဒျာႏ၊ လယ်ႏအာလမ်းလꩻဒျာႏ၊ အုံညီꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻ လိုꩻလမ်းခိုခိုမူႏမူႏလꩻဒျာႏ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ယဝ်း ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ လောကီဈာန်ႏလွုမ်ꩻ၊ လောကီသမာႏဓိလွုမ်ꩻ၊ ပေါႏရာႏဂနိစ္စက် နဝ်ꩻ ထွက်ထိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆင်ဆရာႏပို ဗွေႏစိတ္တနဝ်ꩻတဲ့ ထွက်သဲင်ꩻလမ်း၊ လꩻသံႏဝွေႏဂ၊ ထင်ႏချာ၊ တွိုႏနဝ်ꩻခါမꩻ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဟတ္ထိသာရိပုတ္တသုတ်)
ပေါႏယူႏအနိစ္စတထဲ့ꩻတဝ်း
"ပဌမကောသလသုတ် (ပေါႏယူႏ အနိစ္စသဘော်ꩻ တထဲ့ꩻတောဝ်း)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ကောသလခမ်းကိုနဝ်ꩻ 'ခွန်ကောသလနဝ်ꩻ ထွာအယံသွတ်ꩻ'၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻထွာအယံသွတ်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း တသေႏတဝ်း အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်း ခွန်ကောသလစေꩻစိန်ႏ၊ စေꩻစိန်ႏရိုꩻရိုꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ယိန်းတထဲ့ꩻတဝ်းတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လောကဓါတ်တရေင်ကိုနဝ်ꩻ 'မဟာႏဗျဟ္မာႏနဝ်ꩻ ထွာအယံသွတ်ꩻ'၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻထွာအယံသွတ်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း တသေႏတဝ်း အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်း မဟာႏဗျဟ္မာႏစေꩻစိန်ႏ၊ စေꩻစိန်ႏရိုꩻရိုꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ယိန်းတထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ လောကဓါတ်တရေင် မဉ်ကုဲင်ထိုꩻနဝ်ꩻ 'အာဘဿရာႏဗျဟ္မာႏနဝ်ꩻ ထွာအယံသွတ်ꩻ'၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻထွာအယံသွတ်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း တသေႏတဝ်း အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်း အာဘဿရာႏစေꩻစိန်ႏ၊ စေꩻစိန်ႏရိုꩻရိုꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ယိန်းတထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ကသိုဏ်းအပါꩻတဆီကို ကလꩻဒါႏတရာꩻ 'ဝိညာဏကသိုဏ်းနဝ်ꩻ ထွာအယံသွတ်ꩻ'၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်း ဝိညာဏကသိုဏ်း၊ ကသိုဏ်းရိုꩻရိုꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ယီးင်တထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၅။ အဘိဘာယတနဈာန်ႏ သွစ်ꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ အဋ္ဌမအဘိဘာယတဈာန်ႏနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်း အဋ္ဌမအဘိဘာယတဈာန်ႏ၊ ဈာန်ႏရိုꩻရိုꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ တထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၆။ ပဋိပဒါလစ်ꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ 'သုခပဋိပဒါခိပ္ပါဘိညာနဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ'၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်း၊ ပဋိပဒါအလင်ထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ တထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၇။ သညာလစ်ꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ 'အာကိဲဉ္စညာယတနသညာ'နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၈။ သာႏသနာႏကို တမွေးတဝ်းသား ထာꩻယူႏကိုနဝ်ꩻ ထာꩻယူႏ 'ဥစ္ဆေဒ'နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၉။ (လောကီ)ဈာန်ႏကိုနဝ်ꩻ 'နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ႏ'နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ လိုꩻကသေယူႏသားနဝ်ꩻ တထဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ ခွုင်းကားတဲင် တရာꩻကိုနဝ်ꩻ 'အရဟတ္တဖိုလ်ႏ'နဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ၊ ပေါႏလꩻသွူ အရဟတ္တဖိုလ်ႏနဝ်ꩻ ထွာရဟန္တာႏ၊ အီႏတွိုႏလွေꩻဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏ၊ ဖေါက်ပြန်ႏခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အနိစ္စမွေးတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ပဌမ ကောသလသုတ်)
စွိုးခွိုꩻထာꩻဒါႏ
"စွိုးခွိုꩻထာꩻဒါႏ လိုႏဒါႏငါႏ" ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ (၃၈)ပါꩻ တရာꩻမင်္ဂလာႏနောဝ်ꩻ ပါဠိဂါႏထာႏ အောဝ်ႏ(၁၀)ဂါႏထာႏသွူ။ ဂါႏထာႏတဆီအကိုယို တတိယဂါႏထာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - ဗာဟုဿစ္စဉ္စ သိပ္ပဉ္စ၊ ဝိနယော စ သုသိက္ခိတော။ သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
တတိယဂါႏထာႏကိုယို ကပါသော့ꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၄)ပါꩻနောဝ်ꩻ
(၁) အဟွိုန်အထီႏ ဗဟုသုတအာဗာႏ။ (၂) စက်မုꩻစူမုꩻထာꩻဒါႏ တစွိုးစွိုးယိုဒါႏဗာႏ။ (၃) နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ ဟောဝ်ဗာႏ။ (၄) နေးတွမ်ႏ ငေါဝ်းအွီႏငွါသာႏတဲင် ဒေါ့ꩻဒါႏငေါဝ်းယေန်ႏကေႏပနဉ်ႏ၊ နုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ယို(၄)ပါꩻအကို အမုဲင်(၂) မင်္ဂလာႏ စူမုꩻစက်မုꩻထာꩻဒါႏ တစွိုးစွိုးယို ဒါႏဗာႏ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း၊ ဝတ္ထုသက်သေႏအနေႏ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻဖေႏ ဓမ္မပဒ ကဋ္ဌဝါဟနဇာတ်ဝတ္ထု နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေ
"ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေ" ထာꩻသေ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ'ပညာႏ'၊ ပညာႏ-ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻထာꩻသေတဲင် အဓိပ္ပါယ်ႏဗွိုန်ဗွိုန်တဝင်ꩻ၊ ကွာႏလေႏကြွို့ꩻ ပါဠိငဝ်းတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ထာꩻသေ-ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻသေ၊ ဘာႏသာႏရေꩻထာꩻသေ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻစတဲင် အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ထာꩻသေအမျိုꩻမျိုꩻအကိုယိုနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေ အကျောင်ꩻခရာႏသွူ။
လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမီႏဒေါ့ꩻနယ် ခြုဲင်းနယ်တောႏချဲးနယ်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏ တမဲဉ်ႏတဝ်း၊ အံႏဗာႏလွဉ်ꩻ တအံႏဗာႏလွဉ်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ယူႏယာႏဒွုမ်၊ ယွုမ်းတဗွုမ်တဗမ်ထွူတွော့ꩻ တောႏလွဉ်ꩻလွဉ်ꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ ဝင်ꩻမီႏခြုဲင်းနယ် ဘာႏသာႏရေꩻထာꩻသေနဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏတဆဲင်ႏတဝ်းဝွေꩻ၊ နုဲင်းစွဉ်ႏတလိုႏတဝ်း၊ သꩻတပါတဝ်း၊ မဲဉ်နာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ ငဝ်းယို မွေး-တမွေးတဝ်း၊ မဲဉ်ႏ-တမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ ထွားဗော့ꩻ လိုꩻလွꩻထင်ႏကျောင်ꩻ၊ လွꩻနာႏတရာꩻ၊ ပင်ꩻသွမ်ꩻမသာႏ၊ ပွယ်ꩻတန်လံꩻတန်ကို မော်သီးကဟော်ꩻတရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ကေားနာႏသားဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻသွူ။ ဝင်ꩻမီႏခြုဲင်းနယ် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေလဲ့ နုဲင်းစွဉ်ႏတလိုႏတဝ်း၊ နုဲင်းစွဉ်ႏဆော့ဆာဒါႏတဝ်းထာꩻတဲင် တမဲဉ်နာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ လိုꩻသီးယိုခါ သက်တန်ꩻတဗွေတဝ်း၊ ဖြားတဝ်းဒွိုန်းတွော့ꩻ ကသီကမားထိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာငါႏနေဒွိုန်းသွူ။ သက်တန်ꩻတဗွေတဝ်း၊ ဖြားတဝ်းဒွိုန်းတွော့ꩻ ကသီကမားထိုꩻနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏထာꩻဆာဝွေႏဒနာႏ ရောႏဂါႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻတဲင် သီပြောင်ꩻထိုꩻဗာႏဒျာႏသွူ။ ကမော့ꩻဗာႏ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏတသေတဝ်း ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏအကျောင်ꩻတွော့ꩻ သေအွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ အုံကြွို့ꩻအုံကြꩻ၊ အံႏကြွို့ꩻအံႏကြꩻ၊ အွꩻကြွို့ꩻအွꩻကြꩻ၊ လွေꩻကြွို့ꩻလွေꩻကြꩻ၊ လူႏကြွို့ꩻကြꩻထီတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အာတန်သွူ။ မီႏထွာသွူ မော့ꩻသွူဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏလဲ့ သေတဝ်းတသီႏ၊ လုမ်ꩻလာꩻဒါႏတဝ်း၊ မီႏထွဉ်ႏဝင်ꩻလုမ်ꩻလာꩻလဲ့ လောက်ꩻကာႏရွဉ်တသီႏငိုꩻ၊ လောက်ꩻကာႏစူဟွာႏတွော့ꩻ လုမ်ꩻလာꩻတဝ်းတဲင် တန်ႏထွာပေႏလဲ့ ထွာတန်၊ တန်ႏထွာတန်နေးလုမ်ꩻလဲ့ သီထိုꩻဗာႏသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ကွပ်ထာꩻခြေားတဲင် ရွဉ်တသီႏငိုꩻ ရွဉ်စူဟွာႏ အဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ခံႏဗာႏအသီလဲ့ အဝ်ႏသွူ။
လောကလိုꩻခမ်းယိုနဝ်ꩻ ထာꩻရက်ယိုလွိုတဝ်းနမ်း၊ အတ္တသမံ ပေမံ နတ္ထိ-ကရိုꩻဒါႏ ပါဠိငဝ်းအတွိုင်ꩻ နီနမ်းယို နီရက်လွိုဝင်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻတရက်တဝ်းနမ်းလဲ့ အဝ်ႏပြုံႏပြင်ႏသွူ။ လိုꩻတရက်တဝ်းနမ်းနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် အဝ်ႏသေသေသွူ၊ တတဲ့ꩻတဝ်း ထွာဒါႏရောႏဂါႏလဲ့ နွောင်ꩻတဝ်းထာꩻရဲင်းတဲင် အံႏ၊ နွောင်ꩻတဝ်းဖြေꩻတဏှာႏတဲင် အွꩻ-လိုꩻနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻတရက်တဝ်းနမ်းသွူ။ ဥပမာႏ- ခေတ်ယိုခါ အွꩻငါႏဒဝ်၊ အွꩻငါႏဘီယာတွော့ꩻ သွီႏသေ့ꩻယာႏသဲင် ကထွာဒါႏသွုန်ႏယော့ꩻ သွုန်ႏသဲင်ရောႏဂါႏ၊ သွီႏတိုꩻသွီႏထင်ႏရောႏဂါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်တနွောင်ꩻတဝ်း ဖြောင်းတဏှာႏတဲင် အွꩻ၊ ကွပ်အွꩻငါႏတဲင် ထွာရောႏဂါႏ၊ ဒုက္ခဗာႏလွဉ်ꩻ၊ သီအီဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာငါႏသွူ။ ကအွꩻ ကကျင်ꩻဒါႏ ဒဝ်ဘီယာသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏရေꩻအလꩻ သီႏလလဲ့ကုဲင်ဒျာႏ၊ ဖရာꩻသီး လူꩻဟဝ် လူꩻဒါႏသီး ဝိဇ္ဇာႏသီးလဲ့ တကျွိုက်တဝ်း၊ ထွားတီတဝ်း၊ ရွဉ်လဲ့လို့ဒျာႏ၊ ရောႏဂါႏလဲ့လꩻဒျာႏတဲင် အဟဝ်အဲဉ်ထဝ်း၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်းတစွိုးစွိုးသွူ။ လိုꩻတရက်တဝ်းနမ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နမ်းမဉ်ႏတဲ့ တရက်ချာတဝ်းတဲင် အဝ်ႏကုဲင်အရေꩻလောင်ႏလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ တပ်ဒေါ့ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ တအွဉ်ႏတဝ်းအရေꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာသွူ။
ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ လိုꩻရက်နမ်းသားတာႏ၊ လိုꩻရက်ပိုရက်မာ၊ ရက်ဖူးဝေး သွꩻပေႏသားတာႏ၊ လိုꩻကမဲဉ်သေ မဲဉ်ဒါႏသားတာႏဒျာႏသွူ။ ထာꩻတသေတဝ်းနဝ်ꩻ ယပ်ꩻလဲဉ်းထာꩻတအဲဉ်ထဝ်း-ငဝ်းအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻသေမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ တခြေားဗာႏတဝ်း၊ ဘာႏသာႏရေꩻထာꩻသေ မီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏတထွာဗာႏတဝ်း၊ ကုသိုလ်ႏထွာဗာႏ၊ ပွာꩻဗာႏထဲင်း၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေ မီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ တန်ႏဆော့ဆာလဲ့ ဆော့ဆာတဝ်း၊ မီႏဆော့ဆာသွူ မီႏမော့ꩻသွူ ဝွေႏဒျာႏရောႏဂါႏ တစွိုးစွိုးလဲ့ သေရောႏဂါႏမျိုꩻတဲင် 'အနာသိ ဆေရှိး'ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းအတွိုင်ꩻ သေတသီႏလုမ်ꩻလာꩻဒါႏတွော့ꩻ တန်ႏထွာတန်လဲ့ ထွာပေႏသွူ။ မီႏမော့ꩻထင်ႏ ဝွေႏဒျာႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ခံႏစာꩻဗာႏတဝ်းထာꩻဆာ၊ ရွဉ်လို့ဗာႏတဝ်း၊ အခိန်ႏလို့ခြေင်ဗာႏတဝ်းသွူ၊ မော့ꩻသွူ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏလဲ့ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻသေကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ သေတသီႏ၊ လုမ်ꩻလာꩻချာဒါႏဒျာႏတဲင် ရွဉ်လို့အာတဝ်းသွူ။
ထာꩻဆာကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဓာတ်လစ်ꩻပါꩻ တဗူႏဗန်ႏ သွီႏတလီꩻ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏ နမ်းကိုမျိုꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်တအွဉ်ႏတဝ်းသတိꩻ၊ ကွပ်တဆင်ႏချင်ႏ ယူ လꩻတဝ်းတွော့ꩻ ကထွာဒါႏ၊ ကမော့ꩻဒါႏ အကဲင်အသွီႏ အတိုအလွတ်ꩻ ထာꩻဆာအထန်ႏ၊ ထာꩻဆာမွိုင်ကြွိုင် မတ်တတ်မျိုꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ထာꩻဆာလုမ်ꩻလာꩻယိုꩻ၊ ထာꩻဆာလုမ်ꩻလာꩻယပ်ꩻ အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ တန်ႏထွာလဲ့ ထွာတဝ်း မီႏထွာသွူလဲ့ လုမ်ꩻလာꩻချာဒါႏ၊ သေတသီႏတဲင် အာႏကွိုꩻဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟဲ့ꩻဗာႏတဝ်းဆရာႏတွော့ꩻ ရွဉ်လို့ဆေ့ꩻ၊ သက်သာႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေယို အဝ်ႏလိုႏငါႏသွူ။ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေ ဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနမ်းဆရာႏ၊ သွဉ်ထေ့ဗာႏနေးဝင်ꩻ အနီပဲင်ꩻ အလာပဲင်ꩻ အနေင်ႏပဲင်ꩻမꩻမွေးတဝ်း၊ ဝင်ꩻမီႏခြုဲင်းလဲ့ နာႏစဲင်းစဲင်းထွူတဲင် မတ်တောင်ꩻဗာႏသꩻကို၊ ကတူႏခီးကို၊ ဖေႏနေးအွဉ်ႏတဖေင်ꩻထိုꩻမွုန်းနဝ်ꩻ တဲမ်းမုဲင်ခါꩻဗာႏ လိတ်အုပ်ကို၊ ကဆဲင်ႏဒါႏတွမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ တသီႏနယ်ꩻလိတ်အုပ် လိတ်စောင်ႏဖုံႏယိုလဲ့ ဖြေꩻခါꩻဗာႏ၊ တန်ꩻမုဲင်ꩻခါ ဖုဲင်ႏမုဲင်ꩻခါလဲ့ ထွားဗာႏ၊ တဒါႏအွမ်လို့တဝ်း၊ တတောင်ꩻလို့တဝ်းလဲ့ တသီႏနယ်ꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻလိတ်စောင်ႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယို အဝ်ႏလိုႏသေခါꩻသွူ။ မီႏသေရောႏဂါႏအမျိုꩻ၊ မီႏသေတသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ နမ်းတာႏ လံးကိုတာႏလွုမ်ꩻ တကာႏတဝ်း၊ ဖူးဝေးလံးလင်တာႏ၊ သွꩻပေႏဒုံကိုတာႏဖုံႏလဲ့ အရေꩻမီႏတွိုႏ မီႏလိုႏလွဉ်နဝ်ꩻ ကူႏညီႏဒါႏ၊ ဒေါ့ꩻနယ်ဒါႏတဲင် အကျိုꩻအာငါႏသွူ။ နီနမ်းတာႏလဲ့ 'အသက်ကို ဉာဏ်စောင့်'ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းအတွိုင်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻသေမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အအံႏအအွꩻလဲ့ တဲ့ꩻတတဲ့ꩻတဝ်း ချင်းခေႏရံꩻဆဒါႏ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလူးထီတဲ့ လူးသင်ꩻ တလူးသင်ꩻတဝ်း၊ လူးရော့ꩻ တလူးရော့ꩻတဝ်း ရံꩻဆဒါႏ၊ မီႏထွာနုဲင်းယို မီႏခံႏစာꩻလက္ခဏာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻ ရံꩻဒါႏတဲင် အကျိုꩻတန်အာငါႏသွူ။ လိုꩻကမာꩻဒါႏ နမ်းဆရာႏ လုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာ လွူးအီနမ်းသူꩻလဲ့ နေးတွမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻသေတန်တန် အာအာတဲင် ရံꩻဆꩻဖေႏတသီႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ဖေႏတသီႏ မီႏမဲဉ်ႏအာ ထာꩻဆာမီႏဟဝ်ယိုꩻလဲ့ ရိုꩻဗာႏဆရာႏယံ ဆရာႏကျသွူ။
ကမ္ဘာႏလောင်းယို ရွဉ်ကလွိုင်ႏဒါႏ၊ ပညာႏကတန်ဒါႏ ခမ်းတန်သားသူꩻ လိုꩻသက်ပေႏရွယ်ႏမဲဉ်ႏ ကသီဆေ့ꩻဗာႏထာꩻ၊ သက်ကထို စိုးကဆွာꩻဗာႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻသေအာသွူ။ အမေရိကန်ႏခမ်းသူꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏလုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာမွေးတဝ်း၊ အရပ်သား လိုꩻရိုꩻရိုꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻသေနဝ်ꩻ တတွာစွဉ်ႏ နီမန်းခမ်း ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကဲႏတန်အရန်းရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကတိုꩻတက်ဒါႏ ခမ်းတန်သားသူꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရွဉ်လွိုင်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ထာꩻသေအာတဲင် လိုꩻမာꩻနမ်းဆရာႏ လုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာယိုလဲ့ ဖေႏကြွို့ꩻ လုမ်ꩻလာꩻရံꩻနေး တလꩻကြွို့ꩻတဝ်း၊ ဖေႏဝင်ꩻတသီႏမဉ်ႏမာႏ၊ လိုꩻဆာမဉ်ႏသီထိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻစွယ်ꩻတရာꩻတဲင် ယောႏဗာႏဝင်ꩻသက်ဖိုꩻ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နီမန်းခမ်းကိုမဉ်ႏတဲ့ ဆရာႏဝွန်ႏ ရန်ႏကုင်ႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻဖျတ်မာႏထာꩻဆာ၊ ဖြဲ့ꩻမာႏလိုꩻဆာတွော့ꩻ သီထိုꩻတဲင် ဝင်ꩻစွယ်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ ရေဒီယိုသတင်ꩻကို အဝ်ႏဟွုန်ဗာႏဖိုသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထာꩻသေကရိုꩻယို စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻသေ၊ ဘာႏသာႏရေꩻထာꩻသေလွုမ်ꩻ တကာႏတဝ်း ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေလဲ့ ဖေႏကအာ၊ ဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻငါႏဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏထွားကုဲင်းကုဲင်းငါႏလိတ်ဖုံႏသွူ။ နေးတွမ်ႏနီ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻထာꩻသေတဲင် ဖေႏကကာႏကွယ်ႏထိန်ꩻတီနွောင်ꩻနီနမ်း၊ ဖေႏကကူႏညီႏနွောင်ꩻ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻလွသွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တမာနိုꩻဆောႏဗာႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏ
thumb|ကျောင်ꩻဆောင်သွဉ်သော့ꩻလိတ် ၅ ရန်း မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Mandalay University) (မန်း: မန္တလေးတက္ကသိုလ်) နဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း)ကို ထွာဒျာႏ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻ ဒုတိယလဲင်ႏ တက္ကသိုလ်ႏဒျာႏတဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၅ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း လွစ်တခြင်ဒါႏ သွဉ်ထူႏလွူꩻထွားရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ အစွိုꩻအဗူႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ အခဝ်နဝ် ၇၃ တဖူꩻထျꩻသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏဟံႏခင် အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ဧက(၃၀၀)ရပ်တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ သာႏယာႏသဉ်စိုႏ လုဲင်းဟဝ်ငါႏ ရပ်ကွက်ကိုသွူ။
သမဲင်ꩻ
ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၅ ဗာႏ လာဇူလုဲင် ၄ နီꩻကိုနဝ်ꩻ ဗွောင်လွေꩻ မန်ႏတလေꩻ ဥပစာကေားလေက်နဝ်ꩻသွူ။ ကဗွောင်စခိန်ႏနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻသားအဝ်ႏ အဖြာꩻ(၃၀)ရပ်လုမ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻအိုပ်အတန်အကယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မစ္စတာ အယ်ထင်စီ (မဟာဝိဇ္ဇာ)သွူ။ ဒုတိယ ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻတန် ထွိုင်ႏထွူထိုꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ ဇွန်လာကိုနဝ်ꩻ ဗွောင်လွေꩻချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻကေားလေက်"တဲ့ပါ ကျောင်ꩻသားအဝ်ႏ (၁၂၉)ဖြာꩻသွူ။ thumb|မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏ
တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၈ ဗာႏ ဇွန်လာကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဥပစာႏကေားလေက်အရန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻသမ်း သွဉ်ထူႏနွောင်ꩻဖေႏပါဒါႏ ဝိဇ္ဇာဗွဲ့၊ သိပ္ပံဗွဲ့ သွဉ်တန်ꩻကထွာဒါႏ ယူနီဗာသတီကေားလေက်အရန်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻသားအဝ်ႏ (၂၀၂)ဖြာꩻရပ်သွူ။ တွိုႏ ၁၉၅၈ ဗာႏ ဇွန်လာ ၁ နီꩻနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻယင်း တက္ကသိုလ်ႏခေါ်ခေါ်သွူ။ ခလားကထွာ တက္ကသိုလ်ႏခေါ်ခေါ်ခိန်ႏကာႏ မန်ႏတလေꩻကိုနဝ်ꩻ ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏဆꩻလ့ကို ကအဝ်ႏဒါႏ "ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻကေားလေက်"တောမ်ႏ "တသီႏပညာႏကေားလေက်"ဖုံႏ အဝ်ႏထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏထွာလွဉ် တက္ကသိုလ်ႏခေါ်ခေါ် မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻ မဟာဌာႏန၊ တသီႏပညာႏ မဟာဌာႏန၊ ဝိဇ္ဇာႏမဟာဌာႏန တောမ်ႏ သိပ္ပံမဟာဌာႏန စတဲင် မဟာဌာႏန အဝ်ႏ(၄)ဗာႏသွူ။ thumb|ဦးရာဇတ်ဟော်တန်တောမ်ႏ ရုက်ထု
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ
အီလဲစ်ထရွန် မှန်ႏပြောင်ႏ
မန်ႏပြောင်ႏကသုင်ꩻရောင်ႏလေစားယို ကမဲဉ်ထွားဒါႏတခြိုꩻဝတ္ထုအလောင်း ဝေါင်းထဲ့လူးတောမ်ႏ ရောင်ႏလေဖိုတွန်ဖုံႏတဲင် ၊ ထွား ရောင်ႏလေဖိုတွန် ကပြန်ႏဆဲစ်ချာတွော့ꩻ သေလꩻနွောင်ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထုပုံႏ(ဟေ့ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ႏကထွားအီအဖွန်ႏအပေႏယိုလဲ့ ကမဲဉ်ထွားတခြိုꩻဝတ္ထုအလောင်း ဝေါင်းလူး အာႏကသန် အာႏကထိုဒါႏ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏတဲင်၊ ကွပ်အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏတွော့ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထု ကမာꩻပြန်ႏချာအကျိုꩻကလꩻလွဉ်အလောင်း ထွားစဲစ်ဆေꩻတွော့ꩻ သေအီနွောင်ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထုနောဝ်ꩻပုံႏဟေ့ꩻတောမ်ႏ ကဆဲင်ႏဒျာႏအချက်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ အီလဲစ်ထရွန်တဗာႏ လဲင်ꩻအဆွာꩻ(လှိုင်းအလျား)နောဝ်ꩻ ဒွေါင်ႏဆေ့ꩻထဲင်း ရောင်ႏလေဖိုတွန် အဆ (၁၀၀၀၀၀) တသိန်ႏရပ်ပိဉ်တဲင် အီလဲစ်ထရွန် မှန်ႏပြောင်ႏကထွားအီအဖွန်ႏအပေႏဖုံႏယို စဲင်းစဲ့ လေလင်းစွူဖြွိုး စွန်ꩻအာႏ (resolution)ယိင်းထိုထဲင်း ရောင်ႏလေမှန်ႏပြောင်ႏတွော့ꩻ ယိင်းဖော်ႏထန်ႏနယ် အရွယ်ႏပေႏထဲင်း ရောင်ႏလေမှန်ႏပြောင်ႏ ကထီႏနွောင်ꩻ အရွယ်ႏပေႏ နောဝ်ꩻသွူ။
အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ꩻ ကတွယ်ႏ လုဲင်းဖြယ်လူးတခြိုꩻဝတ္ထု (ဖြန့်ကြက်ရိုက်ကူးသော အရာဝတ္ထုဖြတ် အီလက်ထရွန် အဏုကြည့်မှန်ပြောင်း, scanning transmission electron microscope)ယို တလွိုထဲင်းတောဝ်း (၅၀) ပီကိုမီတာ တဲင် ပုင်ႏတင်ႏသျှာꩻလေလင်းစဲင်းစဲ့စွန်ꩻအာႏနောဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻလွေꩻ အသောင်ကွင်ꩻဖြေ့ꩻလုဲင်း အီလဲစ်ထရွန်စု ပုင်ႏလွိုးဖော်ႏနယ်ꩻ ( အနားကွင်း ပြန့်ကျဲအီလက်ထရွန်စု ပုံရိပ်ဖော်နည်း, annular dark-field imaging mode)အထျꩻတဲင် ၊ ခြဲ့ꩻလုဲင်းနွောင်ꩻ အပွန်း သန်ႏ(၁၀) ဆ ပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ (မိဉ်ႏတဲက်ခေးပြဲင်ႏနောဝ်ꩻ မှန်ႏပြောင်ႏကသုင်ꩻရောင်ႏလေစားယို စဲင်းစဲ့လေလင်းနွောင်ꩻ (၂၀၀) နန်နိုမီတာရပ်လွုမ်ꩻတဲင် ၊ ခြဲ့ꩻလုဲင်းနွောင်ꩻ အပွန်း (၂၀၀၀) မာꩻလလွုမ်ꩻသွူ။ (တောင်ꩻသေꩻ ၊ ၁ နန်နိုမီတာ = ၁၀၀၀ ပီကိုမီတာ ။ နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ၅၀ ပီကိုမီတာ × ၄၀၀၀ = ၂၀၀ နန်နိုမီတာ။ ကခြုဲင်းနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ မဲဉ်အွဉ်ႏနယ် အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ႏ စဲင်းစဲ့စွူဖြွိုးစွန်ꩻအာႏတဲင် ထီႏလꩻအီနွောင်ꩻထဲင်း မှန်ႏပြောင်ႏကသုင်ꩻရောင်ႏလေစား ကထီႏနွောင်ꩻ အပေႏသွတ်ꩻတခြိုꩻဝတ္ထု ပေႏထဲင်းအပွန်း (၄၀၀၀) ရပ်ယို ထီႏနွောင်ꩻအီ အစွန်ꩻထီအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။)
မှန်ႏပြောင်ႏကသုင်ꩻအီအရောင်ႏလေစားနောဝ်ꩻ သုံꩻနေးမှန်ႏဖီလူꩻကမာꩻခါꩻတောမ်ႏဖန်တဲင် ရောင်ႏလေဖိုတွန်ဖုံႏဖေႏကတွိုႏလွေꩻလိုႏရာꩻခင်ႏလမ်းအတာႏ မာꩻသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ႏကထွားအီအဖွန်ႏအပေႏဖုံႏယိုလဲ့ သုင်ꩻအီသံလဲက် ပသီႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏစက်ဝိုန်ꩻဖုံႏတဲင် အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏဖေႏကတွိုႏလိုႏရာꩻအရပ်အတာႏ ထိန်ꩻခိဉ်ႏဖေႏနောဝ်ꩻသွူ။
သဲလ်ဖုံႏ၊ မော်လီစျူးတန်ဖုံႏ၊ ဇီဝနမူႏနာႏဖုံႏ (biopsy samples)၊ သတ္တုဖုံႏတောမ်ႏ လုံးတလင်ꩻ (ကျောက်သလင်းများ ,crystals) စတဲင် ဇီဝဗေဒဆဲင်ႏရာꩻ တောမ်ႏ အော်ဂဲနစ်တမွေးတောဝ်းနမူႏနာႏဖုံႏ ခြဲ့ꩻလုဲင်းကခြွဉ်းဗူႏသေꩻပုင်ႏတန်(ultrastructure) ဖုံႏယို ထောင်ထွားအီတာႏ သုင်ꩻအီ အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ စက်မှုထာꩻမာꩻတန်စားဖုံႏနောဝ်ꩻ သုင်ꩻအီတောမ်ႏ အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ႏတဲင် စဲစ်ဆေꩻထောင်ထွားလွေꩻ အထီအသွီႏထိန်ꩻချုပ်တာႏ (quality control) တောမ်ႏ ကထဲ့သွုမ် ကကုဲင်ဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏ (failure analysis) ဖုံႏအတာႏ သုင်ꩻစဲစ်ထွားအီနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်လဲင်ႏခါကပေါႏ အီလဲစ်ထရွန်မှန်ႏပြောင်ႏဖုံႏယို ဆွမ်ꩻအီပုင်ႏဟေ့ꩻဖုံႏအတာႏ သုင်ꩻအီ ကမာꩻထူꩻခါꩻဒစ်ဂျစ်တယ်ကဲဉ်မရာဖုံႏ တောမ်ႏ ပုင်ႏကွက်ဆွမ်ꩻစက်ဖုံႏ(frame grabbers) တဲင် ထေထန်ႏအီလဲစ်ထရွန်မုဲက်ခရိုဓါတ်ပုင်ႏဖုံႏ (electron micrographs) နောဝ်ꩻသွူ။
ရာႏဇႏဝင်ႏသမဲင်ꩻ
(၁၉၇၁) ဗာႏနေင်ႏကို ရူပဗေဒနိုဘယ်ဆုလꩻ ပညာႏသျှင်ႏ ဒဲဉ်းနေတ်သ်ကဲပ်ဗော် (Dennis Gabor) ဒင်ႏလွေꩻမူပဲင်ႏခွင်ꩻ ရူပဗေဒပညာႏသျှင်ႏ လီးယို့သေးလတ် ( Leó Szilárd ) ကကျံႏစယ်ႏခါꩻဉာဏ်ႏ အနယ်ꩻမာꩻအီ အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏ တဲင် ၊ တွိုႏ (၁၉၈၂) အီႏမာꩻမွေးထာꩻမာꩻအကို ယံကနွို့ပါညီꩻအတာႏ ကပ်ဗော် ဟဲ့ꩻသွေꩻ ဟဲ့ꩻမာꩻညီꩻကဒွိုန်း သေးလတ် ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်သွူ။
(၁၉၃၁)နေင်ႏ လာမေကို သီးမဲဉ်းဆက်ကတ်ဝါတ်ခ် (Siemens-Schuckertwerke ) ကုမ္ပဏီႏ သိပ္ပံဆဲင်ႏရာꩻ အွဉ်ဟွိုထွဉ်ႏခွုမ်မာꩻသား(ညွှန်ကြားရေးမှူး ,Reinhold Rudenberg) ယို အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏအတာႏ လꩻလွေꩻ မူပဲင်ႏခွင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၃၂)နေင်ႏနောဝ်ꩻ သီးမဲဉ်ႏ တောမ်ႏ ဟတ်သ်ကာ (Siemens & Halske) ကုမ္ပဏီႏ လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ အန်းသ်လုဘ်ခီ (Ernst Lubcke)ယို သုင်ꩻအီတောမ်ႏ ရူးဒေဉ်ဘက် (Rudenberg) မူပဲင်ႏကို ကအွဉ်ႏနယ်ခါဒါႏ ကယူႏကထူႏခါꩻအချက်(အယူအဆ)ဖုံႏအလꩻ တယ်ႏမာꩻသေꩻ အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏ အစောဝ်းခါပုင်ႏစံႏတဲင်၊ သုင်ꩻအီနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူုံလꩻအီနွောင်ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထု ပုင်ႏဟေ့ꩻဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
(၁၉၃၃) နေင်ႏနောဝ်ꩻ ရောင်ႏလေဖိုတွန်မန်ႏပြောင်ႏ ကလꩻဒါႏ စဲင်းစဲ့စွူလေစွန်ꩻအာႏ(resolution)စားယို ယိင်းစဲင်းစွူထဲင်း ပထမသွတ်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏနောဝ်ꩻ အန်းသ်ရပ်သကာ (Ernst Ruska) မာꩻထွင်ႏနွောင်ꩻခန်းနောဝ်ꩻသွူ။ ညထွူလစ်ꩻနေင်ႏ ၊ (၁၉၃၇) နေင်ႏကို သီးမဲဉ်း(Siemens) ကုမ္ပဏီႏနောဝ်ꩻ အန်းသ်ရပ်သကာ (Ernst Ruska) တောမ်ႏ ဘိုဒိုဝွန်ဘောရေတ်သ်(Bodo von Borries) သီးထာꩻမာꩻအတာႏ စွဲကမ်းထောက်ဖေႏ ရွဉ်တောင်ꩻတဲင်၊ အန်းသ် ဝေး ဟဲလ်မတ်ရပ်သကာ (Helmut Ruska)ယိုလဲ့ ယံကထွုမ်ႏထွား အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏသုင်ꩻအီမွေးနွောင်ꩻအတာႏ ကုမ္ပဏီႏဖေႏခန်းထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အထူꩻအနေႏ ကရေႏနောဝ်ꩻတဲ ထောင်ထွားစဲစ်ဆေꩻအီ ဇီဝဗေဒဆဲင်ႏရာꩻနမူႏနာႏဖုံႏ (biological specimens)အတာႏ ယံကသုင်ꩻအီနွောင်ꩻမွေးနောဝ်ꩻသွူ။
(၁၉၃၇) နေင်ႏကို မဲဉ်းဖရဲစ်ဝန်အားဒဲဉ်း (Manfred von Ardenne) နောဝ်ꩻ ကတွယ်ႏဖြယ်လုဲင်းစား (ဖြန့်ကြက်ရိုက်ကူးသော) အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏ (scanning electron microscope) ယို မာꩻအွဉ်ဟိုရီးနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလွဉ် ခရေတ်နေင်ႏ(၁၉၃၈) နောဝ်ꩻ သီးမဲဉ်း(Siemens) ကုမ္ပဏီႏယို စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻအလꩻ  ထွာအရီးစသွတ်ꩻ ပထမသွတ်ꩻကုမ္ပဏီႏ မာꩻထေနွောင်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်မန်ႏပြောင်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻခိဉ်ဦး
ဝေင်ꩻခိဉ်ဦး (မန်း: ခင်ဦးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Khin-U) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် သွေဗိုခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏခိဉ်ဦးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသွေဗိုဖဲ့ꩻထင်ꩻ (၁၄)မဲင်ႏရပ် သကုဲင်း–မစ်စီးနား ရထာꩻတဖူꩻလောင်း ဘူတာကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
350px|thumb|မျန်မာခမ်းထီကိုလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ဟံႏပထဝီႏပွုံႏ မျန်မာခမ်းထီ အကို ခမ်းထီအစိုႏရ မာꩻသေငါꩻအွဉ်ႏထွော့ ခါꩻ လိုꩻခွိုꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏ အဝ်ႏ ၁၃၅ မျိုꩻ အကျောင်ꩻသေꩻထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻဖုံႏအကို ဖြဲလွေꩻယင်း အဓိကလိုꩻခွိုꩻတန် ( ၈ )မျိုꩻ နဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻတန် ဖုံႏနဝ်ꩻ −
နေင်ႏ ၁၉၉၀ ဗွေ၊ လာသဲစ်တဉ်ဗာ ၂၆နီꩻ၊ ကထေပြန်ႏခါꩻဒါႏ ခမ်းသားထီသား စွုမ်ႏနီꩻလိတ်သတင်ꩻအကို လိုꩻခွိုꩻတန်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၃၁ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ တဲ့ပါပါ ၊ နေင်ႏ ၁၉၅၃-၁၉၅၄ ဗာႏ လိုꩻခွိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏဗူႏစရင်ꩻအလꩻ လဲ့ပါပါ ၊ ၁၉၆၀ နေင်ႏဗွေ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ဝွန်ႏတန်ဌာႏနချုတ် ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏဗူႏအရေꩻအရာႏကောႏမတီႏ ကအွဉ်ႏထွော့တွိုင်ႏပင်ႏလွေꩻချက်အလꩻ အချက်ခကီꩻဖုံႏယို အွဉ်ႏထွော့ထွူတဲင် သွုံꩻလွေꩻခန်း နေင်ႏ ၁၉၈၃ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻကို အကျောင်ꩻသေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တရာꩻဝင်ႏ မာꩻသေငါꩻအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသား ခွိုꩻနွယ်ႏဗူႏဖုံႏ
ကအွဉ်ႏနယ်ဒါႏ ဆ့ꩻလ့ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ခမ်းထီအစိုႏရသီး မာꩻသေငါꩻအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသား ခွိုꩻနွယ်ႏဗူႏ ဖုံႏဒျာႏသွူ။ -
အာႏကွိုꩻ
*
ပေါႏအတုꩻပေါႏနဝ်ꩻ အစဲစ်ထိုꩻမား
"သဒ္ဓမ္မပ္ပဋိရူပကသုတ် (ပေါႏအတုꩻပေါႏနဝ်ꩻ အစဲစ်ထိုꩻမား)"
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏမဟာကဿပနဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ဝုဲင်ႏကန်းတော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ လောဝ်းပါနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ကရီးခါနဝ်ꩻ သိက္ခာႏပုဒ်ဆေ့ꩻပေႏ၊ တွိုႏဗွေႏရဟန်ꩻသီး ထွာရဟန္တာႏနဝ်ꩻ အာတန်၊ ကွပ်အကျောင်ꩻထမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ၊ တွိုႏယိုခါနဝ်ꩻ သိက္ခာႏပုဒ်နဝ်ꩻ အာတန်၊ တွိုႏဗွေႏရဟန်ꩻသီး ထွာရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏ၊ ပွိုးအကျောင်ꩻ ထမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ" "ကဿပဟွေး- သတ္တဝါႏသီးဖုံႏ ပေါႏဆွုတ်ယွုတ်သွူနောဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးတရာꩻ ကွဲထိုꩻမားမား၊ ပေါႏသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကွဲထိုꩻမားမားနဝ်ꩻ သိက္ခာႏပုဒ်တဲ့ ပညတ်ဗာႏအာတန်၊ တွိုႏထွာရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏနောဝ်ꩻသွူ။ "ကဿပဟွေး- လောကကိုယိုနဝ်ꩻ ပေါႏတရꩻအတုꩻ တပေါႏတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻတဲး သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တလꩻထိုꩻမားမားတဝ်း၊ ပေါႏတရာꩻအတုꩻ ပေါႏသွူနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲ့ ကွဲးထိုꩻမားမားစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဥပမာႏနဝ်ꩻ လောကကိုယို ခံꩻအတုꩻ မဉ်ႏတပေါႏတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻ ခံꩻအစဲစ် တထိုꩻမားတောဝ်း၊ ပေါႏခံꩻအတုꩻ ပေါႏသွူနဝ်ꩻ ခံꩻအစဲစ်ကွဲထိုꩻမားမား၊ အဗွန်ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကဿပဟွေး- ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော- ဓါတ်တန်လစ်ꩻပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တမာꩻထိုꩻမားနွောင်ꩻတဝ်း၊ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ ကမာꩻထိုꩻမားနွောင်ꩻ သူတောႏကောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမွိုက်ဖုံႏဒျာႏ၊ ကွပ်ပွိုးလိုꩻမွိုက်ဖုံႏ ပေါႏအာနဝ်ꩻမꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကွဲးထိုꩻမားမားဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကဿပဟွေး- ကမာꩻထဲ့ဖွိုႏဒါႏလိုꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ တရာꩻငတ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻပအီမ်ထိုꩻဒါႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ မာꩻထိုꩻမားထိုꩻဒါႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ သတ္ထရိ အဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွတဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻဖုံႏ။ ၂။ ဓမ္မေ အဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွတဝ်း တရာꩻဖုံႏ။ ၃။ သံဃေ အဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွတဝ်း သံႏဃာႏဖုံႏ။ ၄။ သိက္ခာယ အဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွတဝ်း အကျင်ꩻသိက္ခာႏဖုံႏ။ ၅။ သမာဓိသ္မိံ အဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွတဝ်း သမာႏဓိဖုံႏ။ ပေါႏရိုႏသေႏလွတဝ်း 'ဘုရာꩻ၊ တရာꩻ၊ သံဃာႏ၊ အကျင်ꩻသိက္ခာႏ၊ သမာႏဓိ'ယိုငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ အဆင်းအရန်းထဲ့လ၊ ကွဲညည သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ထိုꩻမားလို့စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကဿပဟွေး- ၁။ သတ္ထရိ သဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွ ဗွေႏဘုရာꩻဖုံႏ။ ၂။ ဓမ္မေ သဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွ တရာꩻဖုံႏ။ ၃။ သံဃေ သဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွ သံႏဃာႏဖုံႏ။ ၄။ သိက္ခာယ သဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွ အကျင်ꩻသိက္ခာႏဖုံႏ။ ၅။ သမာဓိသ္မိံ သဂါရဝါ- ရိုႏသေႏလွ သမာႏဓိဖုံႏ။ ကရိုႏသေႏလွ 'ဘုရာꩻ၊ တရာꩻ၊ သံဃာႏ၊ အကျင်ꩻသိက္ခာႏ၊ သမာႏဓိ'ယိုငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီတာႏဒျာႏ၊ လေလင်းအီတာႏဒျာႏ၊ ဖေႏကတွမ်ႏထိုꩻမားမွုန်းတာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ သဒ္ဓမ္မပ္ပဋိပရူပကသုတ်)
ဒေဝဓမ္မဇာတ်
"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဒေဝဓမ္မဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ ရဟန်ꩻသီးအမျိုꩻ တခြိုꩻဟဝ်အွဉ်ႏအာတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၂။ ရိက္ခေႏ ထေဉာဏ်ႏနဝ်ꩻ ဘေꩻရန်ႏကင်ꩻညာꩻ အကျောင်ꩻ၊
၃။ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပ လောကပါလ တရာꩻနီꩻပါꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻထိန်ꩻကမ်း အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဒင်ႏသေႏသေႏနမ်းလောင်း အကျောင်ꩻ၊
၅။ ခံႏအဆာ၊ ခံႏအနစ်နာႏ မာꩻတရျားရျားဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၁။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ နီလိုꩻမျိုꩻ အရေꩻအရာႏ ပျဿနာႏယို အဆင်ႏပြေႏပြေႏ ယံဖေႏကထွာလွဉ်နောဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းဗွေႏဘုရာꩻ ဟဝ်မာꩻဖေႏငါႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ အမဲဉ်ႏတရာꩻ ဖေႏနေးကစဲင်းထင်ႏသျာꩻနောဝ်ꩻ ရိုꩻငေါဝ်းသစ္စာႏ အွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပိုရင်ꩻသွီႏယာႏ ထွားလွိုလꩻတဝ်း၊ ဖါတဖြာꩻ ဝတ္တရာꩻအလꩻ (မွိုးတဖြာꩻဝတ္တရာꩻအလꩻ) ရွစ်ေꩻကတန် ဖေႏဗာႏ၊ လွူးဗာႏ၊ ခွမ်ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ "ထီႏမောက်ကြင်ꩻသော့ꩻ-မော့ꩻတခေါ့ꩻသဲမ်၊ မောက်ကြင်ꩻတို့ꩻတဗော့ꩻ-တခေါ့ꩻစီႏတမွစ်"ဆူႏတွစ်ယပ်ꩻ'ကရိုꩻဒါႏငဝ်းအတွိုင်ꩻ - ကျွိုက်ငါငါ ထူႏငါငါ၊ ထီႏငါငါ တောႏလမ်းငါငါ မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ အခိုမဲ့ထီဟူႏ၊ အမူႏမဲ့ထီလင်ꩻ သောင်ခြင်ꩻယပ်ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻယေဦး
ဝေင်ꩻယေဦး (မန်း: ရေဦးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ye-U) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယေဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေဦးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ သွေဗိုခရဲင်ႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယေဦးနဝ်ꩻ အဝ်ႏတယ်ႏဒျာႏ ပျူစိုးကာႏ ဗꩻတွိုႏ ပဂံႏစိုး၊ ကုန်းဘောင်၊ အင်းဝစိုးဖုံႏ အဝ်ႏထွန်ꩻကာꩻဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ ခွန်မန်း ကုန်းဘောင်ခွန်ဆက်(၇)ဆက်ခွန် ကထွာဒါႏ ခွန်ဘကြီးတော် နန်ꩻမူႏတန် နန်းမတော်မယ်နု ဇာႏတိဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆၈၆၅ ဖြာꩻသွူ။
တန်ႏဖိုꩻသွံမျိုꩻ
"တန်ႏဖိုꩻသွံမျိုꩻ" လောကခမ်းကိုနောဝ်ꩻ ရွုတ်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ သꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ တန်ႏဖိုꩻအောဝ်ႏသွံမျိုꩻသွံစား၊ တန်ႏဖိုꩻသွံမျိုꩻသွံစားအကိုနောဝ်ꩻ ရွုတ်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻနောဝ်ꩻ တန်ႏဖိုꩻအောဝ်ႏထွꩻတောဝ်း သꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ သꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻနောဝ်ꩻ တန်ႏဖိုꩻအောဝ်ႏထွꩻတောဝ်း နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ၊ လောကကိုယို တန်ႏဖိုꩻသွံမျိုꩻသွံစားအကိုနောဝ်ꩻ နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻနောဝ်ꩻ တန်ႏဖိုꩻအောဝ်ႏလဲဉ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရွုတ်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻဗွေစွုမ်ႏမုꩻ၊ သꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထာꩻသေပညာႏ၊ ထာꩻဒါႏပညာႏဗွေစွုမ်ႏမုꩻ၊ နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻတန်ႏဖိုꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ မာꩻတောဝ်းဒုစရဲက် ထာꩻမာꩻကုဲင်မျိုꩻ၊ နေးတွမ်ႏသꩻဟောဝ်သꩻဒါႏတဲင် မာꩻဒျာႏသုစရဲက် ထာꩻမာꩻဟောဝ်မျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာနမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဗွေစွုမ်ႏမုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻယို ပစ္စေꩻဥစ္စာႏ မဲဉ်လွိုင်ႏခွိုင်းမုဲင်ꩻလွိုင်ꩻ၊ မဲဉ်အာခွိုင်းမုဲင်ꩻအာ နမ်းကျင်ꩻသီႏလ မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ မဉ်ႏဟောဝ်တောဝ်းနောဝ်ꩻ မာꩻတရေꩻနွောင်ꩻတောဝ်းလောကသွူတကာႏတောဝ်း ဝွေꩻကစုရွမ်ခါꩻဒါႏ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏဖုံႏယို ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻတနီꩻခါ ကုဲင်ပြင်ꩻလီလာထိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻယို ထာꩻသေပညာႏ၊ ထာꩻဒါႏပညာႏ မဲဉ်ဒါႏခွိုင်းမုဲင်ꩻဒါႏ နမ်းကျင်ꩻသီႏလ မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ မဉ်ႏဟောဝ်တောဝ်းနောဝ်ꩻ မာꩻတရေꩻနွောင်ꩻတောဝ်းလောကသွူတကာႏတောဝ်း ဝွေꩻကဒါႏသေꩻခါꩻလဲဉ်း ထာꩻသေပညာႏ၊ ထာꩻဒါႏပညာႏဖုံႏယို ကုဲင်ပြင်ꩻသွုမ်ꩻတိန်ꩻထိုꩻဒါႏ၊ နောဝ်ꩻမꩻ နမ်းကျင်ꩻသီႏလ ကဗွေစွုမ်ႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻ မာꩻတရေꩻနွောင်ꩻ လောကသွူ။ လောကကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီကအောဝ်ႏအုံဒါႏ နီအသောင်အရင်ယို ထွာနီလောက၊ လောကကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီကအောဝ်ႏအုံဒါႏ နီရပ်နီရာႏ၊ နီဟံႏနယ်ႏ၊ နီလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏ နီခမ်းထီနောဝ်ꩻသွူ။ နီလိုꩻသီးယို နီကအောဝ်ႏအုံဒါႏ နီလမ်း၊ နီဒုံ၊ နီအွိုင်ႏ၊ နီဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ နီခမ်းထီအလောင်းယို နီမဉ်ႏအွဉ်ႏတောဝ်းတန်ႏဖိုꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻ၊ နီခမ်းထီ တနီꩻခါ ကုဲင်ပြင်ꩻထဲ့ဖွိုႏလွဉ်ဒါႏ၊ နီလိုꩻမျိုꩻနီခမ်းထီအလောင်း နီမဉ်ႏအွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻနောဝ်ꩻ နီဖဝလဲ့ တန်ႏဖိုꩻအီႏအောဝ်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကအီႏမာꩻတရေꩻနွောင်ꩻ လောကနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒျာႏ နမ်းကျင်ꩻသီႏလ ကဗွေစွုမ်ႏဒါႏလိုꩻလွုမ်ꩻ၊ နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏကမာꩻတရေꩻနွောင်ꩻ လောကနောဝ်ꩻ ယံလွူးသွော့ သꩻဟောဝ်သꩻဒါႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏဟောဝ်ဟောဝ်တဲင် ယံကျိုꩻစာꩻသွော့ဝင်ꩻ ပငါပရာꩻအကျောင်ꩻ တဲမ်းလွေꩻဖေႏဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻရေꩻ
"လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻရေꩻ အလင်္ကာႏ(၂)" ၂၀၁၄-လွဉ်ꩻဖြွဉ် ၂၀၁၅-ကူꩻစပ်လွဉ်လဲဉ်း အခိန်ႏနုဲင်းယိုခါနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻအတာႏ၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအတာႏ ကထွူလွေꩻလဲဉ်း အတိတ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ကိစ္စယဟန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻလꩻစွဉ်ႏလဲ့ အွဉ်ႏကုဲင်တလꩻတဝ်း၊ အွဉ်ႏဖေင်ꩻထိုꩻတလꩻတဝ်း "အတိတ်သမဲင်ꩻ"ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွေထောင်လွဉ်ꩻဒျာႏနီ နုဲင်းအဟေ့ꩻအယောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နမ်းတဖြာꩻသေ အတိတ်လီꩻ၊ လိုꩻတမျိုꩻတာႏ အတိတ်စူခြောင်ꩻ ခင်ႏခြောင်ꩻ မာꩻထွာတဲင် ဗꩻတွိုႏပစ္စုပ္ပန်ႏ ဟန်ႏသနီꩻ တညိမ်ꩻချံꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒွုန်းနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏကိစ္စပေႏယိုတန်ဒျာႏသွူ၊ အတိတ်တွမ်ႏပစ္စုပ္ပန်ႏယို အဆင်ႏမဉ်ႏတပြေႏနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ အနာႏဂတ်ဆꩻငါသူꩻတာႏ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အောင်ႏပွယ်ꩻအွဉ်ႏတီႏလွေꩻ တလꩻတဝ်းသွူ။
လိတ်ကရိုꩻယို ထွာလိုꩻမျိုꩻအသက်သွီႏဖြွီꩻရိုꩻကီစွဉ်ႏလဲ့ ခွိုꩻမျိုꩻပအိုဝ်ႏတာႏ လိတ်တမူချင်ႏ၊ တသꩻချင်ႏမဉ်ႏတထွာနွောင်ꩻတဝ်းဒွုန်းနဝ်ꩻ အသက်တသာႏဖြွီꩻငါ တွမ်ႏရိုꩻမွုန်းအီႏထွာ ကအဝ်ႏထွာလဲဉ်း စူဖွို့ꩻငင်းကမ်းအလောင်းလင်ဖုံႏ စေလီသွူꩻပြင်ꩻထိုꩻထဲင်းဒါႏသွူ။ စစွဉ်ႏစစွဉ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဗျည်းသရ ကအွဉ်ႏတီႏတရိမ်၊ ကအဝ်ႏထေင်ညင်ꩻ၊ ကဖြေႏသျင်ꩻနယ်စားယိုနဝ်ꩻ ထွာအီထဲင်း လွောင်ႏဗူႏရေꩻကုဲင်အီ အနုတ်လက္ခဏာႏတန်ဒျာႏ တဲမ်းလိတ်သားထီႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ႏတီႏလိတ်ပအိုဝ်ႏအရေꩻနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏ ခံႏတဝ်းအဖျင်(ငမ်းလွောင်ႏဗူႏရေꩻကုဲင်)၊ ကျင်ႏသရသားနဝ်ꩻ သမ်းမဲဉ်ဖျင် (ထီႏဒျာႏလိုꩻမျိုꩻလိတ်ထင်ႏထိုရေꩻ)၊ ကွဲးညညနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို အီႏထွာတေားစွဉ်ႏ နီပအိုဝ်ႏ၊ သိုမ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏအဝ်ႏလွေꩻဗော့ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လꩻခြေင်ဝင်ꩻထီႏဖွီ သွင်ꩻပေါ်ꩻ လꩻခြေင်ပါꩻငတယွို့လွုမ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယို တဖြာꩻပဲင်ႏ၊ တဖြာꩻဆဲင်ႏ၊ တဖြာꩻဖျင်၊ လိုꩻတဖြာꩻအွဉ်ႏတီႏလꩻနွောင်ꩻ "ခြွိုင်းခြိုꩻ"တမွေးတဝ်းသွူ၊ ခံႏတဝ်းအဖျင်၊ ဖျင်လွေꩻမꩻ ထာꩻနွိုင်ႏယိုနီနွိုင်ႏအခါႏ ပိုလီꩻဆꩻချာ ထာꩻယူႏကွင် ပꩻလီဒါႏဖြာꩻမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်အလင်္ကာႏ အမဲဉ်ႏအမာႏ အလွေꩻအသဲင်ꩻ ကအဝ်ႏကျံႏစဲႏဖျင်လွေꩻဒါႏနွိုင်ႏနွိုင်ႏအခါႏ ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ သမ်းအဝ်ႏပြန်ႏလွေꩻ၊ အစိုႏရကျောင်ꩻတာႏ သွဉ်လိတ်(ပအိုဝ်ႏသင်ပုန်းစာ)အခွင်ꩻရေꩻ အဝ်ႏလိုႏထူႏတဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻ နာꩻတစွိုး ခွေတမျိုꩻ ကအဝ်ႏတဲမ်းဖြုဲင်ꩻ တဲမ်းစန်ႏဒါႏလိတ် ပအိုဝ်ႏလင်္ကာႏ နုဲင်းဟန်ႏသနီꩻယို မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ အငဝ်းသင်ႏညီꩻ တလွိုးအွီႏညီꩻနွောင်ꩻတဝ်းရင်ꩻရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏထွာငါႏ ထာꩻမာꩻအရေꩻတန်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ဖေႏကထွာလိတ်တမူချင်ႏယို လိုႏအွဉ်ႏတီႏ၊ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻငါႏလဲဉ်း အခိန်ႏတန်မွော့ဟွေး၊ အနွိုင်ႏသားလဲ့ ချော့ꩻသꩻတစိꩻ၊ အမဲဉ်ထဲမ်သားလဲ့ ချော့ꩻမာႏနတစိꩻ တွိုင်ႏပင်ႏဖြောင်ဒေါင် မဉ်ႏအွဉ်ႏတီႏလွေꩻခန်းနဝ်ꩻ ကအီႏသွဉ်ဒါႏလိတ်သား ပိုလီꩻဆချာယိုလဲ့ မဲ့တဗူႏတဗန်ႏ သꩻကွင်ချာငါဗာႏတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ မဉ်ႏအဝ်ႏတေꩻနေကဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏအဝ်ႏထေင်ညင်ꩻနေကဝင်ꩻ အခေႏနေႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပိုလီꩻဆလဆချာ ထွာသွူပအိုဝ်ႏလဲ့ မဲ့တသေငါꩻတဝ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏတဖြုံႏဖြုံႏ အရေꩻယို ပေါႏထန်ႏလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻသွူ၊ တဲမ်းလိတ်သား ပွိုးတမုဲင်ꩻဒေါ့ꩻဗာႏတွိုႏနုဲင်းယိုဟောင်းနဝ်ꩻ အခိန်ႏကာႏလနုဲင်းယိုခါ ကျောင်ꩻအီႏပေ့ꩻသွူ ခမ်းသဲင်လာ အီႏသွဉ်လွေꩻဗာႏယင်းသွူ "လိတ်ပအိုဝ်ႏ"တဲင် လိုꩻပေႏသီးသွုန်ႏသꩻရာႏကိုသူꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏမူအတီႏတဗာႏ မဉ်ႏသွင်ꩻသော့ꩻလꩻလꩻဖေႏတဝ်းနဝ်ꩻ အသꩻကွင်ဒါႏနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏဟဲ့ꩻစုသွဉ်သွူ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ "လိတ်ပအိုဝ်ႏစောင်းမꩻ အွဉ်ႏတီႏလဲဉ်းနဲ့ ဆရာႏ"တဲ့ ထွိုင်ႏဟွုန်ဗာႏငဝ်းရီနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏသွဉ်ဖေႏလိတ်သား သꩻပေႏထိုꩻအီမွေးဗာႏငါႏသွူ၊ ကွဲးတွော့ꩻ "နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ သွဉ်ဗာႏသနယ်ဟွေး၊ နီလိတ်ဒျာႏက နီမဉ်ႏတသွဉ်တဝ်းနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏသွဉ်ဟောင်း"။ ကအဝ်ႏသွဉ်ဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ ဗွေႏသုနန္ဒ (ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻ)အွဉ်တယ်ႏလွေꩻဆငါ သွဉ်ထူႏလွေꩻ အဆင်ႏယံကပြေႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏ၊ ပထမဝါႏဆိုႏလောင်း (၉)နီꩻ၊ တွမ်ႏနေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဆန်ꩻ(၆)နီꩻ၊ တွမ်ႏယင်းနေင်ႏ ၁၃၄၉-ဗာႏ၊ တထိန်ႏလောင်း(၁၂)နီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ သဖော်ꩻဗွိုန်ထဲမ်လွုမ်းလွေꩻယင်း လိတ်ဖြုံႏယဟန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၅၀-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ(၃)နီꩻ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ လုံးဟီႏကျောင်ꩻ (မုဲင်းကောင်)ကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ နေင်ႏခွပ်အစီꩻအဝွေꩻ ဒုတိယလဲင်ႏ လွိုက်ရွေꩻထွို့ꩻဗူႏယင်း အစွိုꩻတွမ်ႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၄)ဗွောင်လွေꩻ အခန်ꩻအနာꩻကို ခံႏထူႏအမျာꩻဆန္ဒသဖော်ꩻတဲင် ကထဲမ်လွုမ်းထဲင်းဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻအတီႏနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏသုံꩻလွေꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ ဗွေႏသုနန္ဒ၊ ထီသိမ်ႏ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏယင်း နေင်ႏ ၁၃၁၂-ဗာႏ၊ တထိန်ႏလောင်း(၅)နီꩻ (၂၉-၁၁-၁၉၅၀)ဗုဒ္ဓဟူꩻနီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ပိဋကတ်ဗိမာန်ႏနတောႏကို ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏမဟာႏထေရ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏအွဉ်ငါ ဦးဖြူ(ပ-အ-မ-ဖ ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးဘိုးခင် (ပအိုဝ်ႏဝွန်ႏတန်)သီး အွဉ်ႏတီႏလွေꩻလဲဉ်း ပထမအလဲင်ႏ။ နေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလောင်း(၁၀)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-စနေႏ၊ ကျောက်တလုံꩻဘုရာꩻကောင် ဓမ္မာႏရုံႏတန်ကို ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏ သာႏသနာႏရက္ခိတစွိုꩻတွမ်ႏ အထူꩻကပင်ꩻခါꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏတောႏသီးဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်အွဉ်ငါ ပိုႏစံသိန်း စစွဉ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ သဖော်ꩻဗွိုန်အွဉ်ႏတီႏလွေꩻယင်း ဒုတိယအလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ (၂၃-၃-၁၉၇၈)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-ကျာႏသပတေꩻ၊ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻကို မန်းခမ်းတခမ်းလွုမ်း ပအိုဝ်ႏဗွေႏသံႏဃာႏ အပါꩻ(၈၀၀)လွို ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်အွဉ်ငါ ဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီ စစွဉ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ မော်ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(၁၀၀)လွို တက္ကသိုလ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကျောင်ꩻသားမူႏခိုတွမ်ႏ ခမ်းသားလိုꩻထုတသိန်ႏလွို သꩻသဖော်ꩻဗွိုန်ပီဝင်ꩻ အွဉ်ႏတီႏလွေꩻဖျင် တတိယအလဲင်ႏသွူ။