cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻရေꩻ
နေင်ႏ ၁၃၇၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သံလာဆန်ꩻ(၁၃)နီꩻ (၁၆-၂-၂၀၁၁)မွူးနီꩻ အင်္ဂါႏ၊ ဝေင်ꩻကျောက်တလုံꩻ၊ အောင်ႏဓမ္မစေႏတီႏပိဋကတ် ဗိမာန်ႏတောႏ အောင်ႏဇမ္ဗူႏဓမ္မာႏရုံႏတန်ကို ဆရာႏတကာႏ အရန်းထို ပွယ်ꩻအုံကိုမ်အခန်ꩻအနာꩻနဝ်ꩻ မန်းခမ်းတခမ်းလွုမ်း ပအိုဝ်ႏဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတောႏဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီ အပါအဝင်ႏ စတဲင်သꩻဖော်ꩻဗွိုန်ပီ အွဉ်ႏတီႏလွေꩻဖျင် စတုတ္ထအလဲင်ႏ၊ လစ်ꩻလဲင်ႏလစ်ꩻခြွိုက်နဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏတဲမ်းသုံꩻလွေꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါခါနဝ်ꩻ သေနာႏသဖော်ꩻဗွောင်အီ၊ ဘာႏသာႏပြန်ႏအီလဲ့ အဆင်ႏအဝ်ႏပြေႏနွောင်ꩻလဲဉ်းဒျာႏရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏထွားဒျာႏ အစွုမ်ႏ၊ အမန်ႏနဝ်ꩻ မန်းလိတ်၊ အိင်္ဂလိပ်သီး လိတ်ဖြုံႏဝေါဟာရမဉ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဖျင်ဗꩻတွိုႏနေကယိုခါခါ၊ ဒေႏသသုံꩻငဝ်းငွါ ပငါပရာꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကီ လိတ်ကဗွေစွုမ်ႏနွောင်ꩻလဲဉ်း လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ရဟံးပေါင်းခြောခြောနေကနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏနုဲင်း နီလိတ်ပအိုဝ်ႏကိုလဲ့ အီႏဗွေပြဲ့ꩻစွုံႏနဝ်ꩻ အနယ်ꩻအဝ်ႏစွဉ်ႏကီလဲ့ သꩻသဖော်ꩻမဉ်ႏဗွိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ "လိတ်ပအိုဝ်ႏ"ယို အထီသွီႏ တဗွေနွောင်ꩻတဝ်းဒွုန်းရင်ꩻသွူ၊ "လိတ်"ယိုနဝ်ꩻ တဖြာꩻပဲင်ႏထာꩻခြွိုꩻတမွေးတဝ်းတဲင် တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်းပဲင်ႏဆဲင်ႏဒျာႏ၊ တခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်းသဖော်ꩻ မဉ်ႏဗွိုန်ပီမꩻ ဖျင်လွေꩻ၊ ထဲမ်လွေꩻ၊ ပြောင်ꩻလွေꩻနဝ်ꩻမꩻ လွောင်ႏဗူႏရေꩻ ဖြွမ်းဗူႏရေꩻကုဲင်ဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
ခံႏထူႏလဲဉ်း အွဉ်ႏအတီႏ(၄)လဲင်ႏက အခိန်ႏနုဲင်းယိုခါခါ မဉ်ႏတဲမ်းသုံꩻစွူစွူဗော့ꩻ နုဲင်းယိုခါအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻဖြွမ်းဗူႏရေꩻ မွန်ဗန်အီထဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏမဲဉ်မွဉ်းဖျင် ပြောင်ꩻထဲမ်လွေꩻလဲ့ ထူႏဒွုန်းက အမျာꩻသꩻဆန္ဒဗွိုန်ပီမꩻ ကွဲးထဲမ်နဝ်ꩻ ရအဆင်ႏပြေႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ မွေးတဝ်းတဲင် တဖြာꩻဝါဒတွော့ꩻ အမျာꩻသဖော်ꩻဗွိုန်မကောင်း၊ ဗွိုန်တဝ်းမကောင်း အဝ်ႏတဲမ်းသော့ꩻလဲဉ်း လိတ်စောင်ႏမဲ့ငါလောင်းကို မဉ်ႏမာꩻနွိုင်ႏနွိုင်ႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏယို ထွာသဲင်ꩻဒါႏပအိုဝ်ႏ(၁) ပအိုဝ်ႏ(၂)နဝ်ꩻသွူ။ လိတ်စောင်ႏကို အဝ်ႏတဲမ်းဒင်ႏနယ်ဒျာႏ တဖြာꩻတမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ကအဝ်ႏသွဉ်တသာဒါႏလိတ် ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻဆလ မဲ့ကွင်ဒါႏ၊ သꩻတဗူႏတဗန်ႏဗာႏမွုန်းအရေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းသုံꩻစွူစွူဗော့ꩻ ကအွဉ်ႏတီႏသေꩻခါꩻလဲဉ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ရအဆင်ႏပြေႏဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မူဖေႏကထွာလွဉ် "တမူ"အရေꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏနယ်လွင်ꩻလိန်ꩻမွုန်းတဝ်း လိတ်စောင်ႏလောင်းတဲင် ဖစ်စု၊ ပင်ꩻစုသွူ ဆဲင်ႏရာꩻတာႏဝွန်ႏအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွော့ꩻ မာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻပြောင်ဒေါင်ဝင်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ထွာတမူအရေꩻအခြောင်ꩻ တွိုႏယိုꩻနွောင်ꩻထဲင်းအကျောင်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ မဲဉ်ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏငါႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏသီးနုဲင်းယိုသွူ။ "မဲဉ်ထီႏတသေႏသေႏဒျာႏ ဖြွမ်းဗူႏရေꩻပိုလီꩻတဖြာꩻ"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ
"စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻ" ခွိုင်းကားတဲင် သက်ကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏလောကကို ယိုခါတရိုꩻတောဝ်း၊ ဆုဲင်ꩻချာတရိုꩻတောဝ်း ယူးတဲ့ယူးခွိုꩻ၊ ဝါးတဲ့ဝါးခွိုꩻ၊ လိုꩻတဲ့လိုꩻခွိုꩻ အအုံအအောဝ်ႏ၊ အအံႏအအွꩻ၊ အခင်ႏလမ်း အထာꩻမာꩻ အငေါဝ်းငွါ အထွုံႏစံႏဖုံႏယို တပီဗွိုန်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ သဘာဝကဖန်ဆင်ꩻလွဉ်ဖေႏထွူအတွိုင်ꩻ ယံထွူကျထွူလဲဉ်းတဲင် အောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻစွစ်ꩻလီ၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻထင်ႏထို၊ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻတဉ်ႏခွေါင်ထဲင်းအတာႏနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏညီꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ယိုꩻယာႏထွုံꩻစံႏ ယေန်ႏငဲမုꩻဖုံႏ သက်မွန်ဗန်အီတာႏ အုံအောဝ်ႏမုꩻ အဆင်ႏအရန်းဖုံႏ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻဘဝတသွောင်းထိုရေꩻဖုံႏယို နေင်ႏပေါင်ꩻအာ အလာပေါင်ꩻညဆွာꩻ သွတ်ꩻကမ္ဘာႏဖေႏကအောဝ်ႏတဉ်ႏခွေါင် တသေႏသေႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါဖေႏသားအောဝ်ႏမꩻ လꩻသွူ။ အွဉ်ငါဖေႏသားကရိုꩻနောဝ်ꩻ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻ အဗွေတဗာႏအောဝ်ႏမꩻ၊ အစွိုးအခွိုꩻလဲ့စဲစ်မꩻ၊ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏလုမ်းကုမ်ႏမꩻ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ထွာအီအွဉ်ငါယံ ခေါင်းဆောင်တန်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် လိုꩻယံအောဝ်ႏလဲဉ်းလဲ့ ထောင်လွဉ်ꩻသား မဉ်ႏတအဲဉ်ထောဝ်း၊ ယံတောဝ်းနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻဝယောဝ်း၊ ခွိုꩻနွယ်ႏမုဲင်ꩻတယောဝ်း ထဲ့ဖွိုႏထိုꩻဗာႏသွူတကာႏတောဝ်း အနာလွိုနောဝ်ꩻ အထိုꩻမားတငါဗာႏသွူ။ မဉ်ႏထွားနုဲင်း လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း၊ ယူးဝါးတိရစ္ဆာန်ႏသမဲင်ꩻကိုတဲ့ယောဝ်း အွဉ်ငါသားမဉ်ႏအောဝ်ႏ၊ ထောင်လွဉ်ꩻသားအဲဉ်ထောဝ်း၊ ထောင်လွဉ်ꩻသားမဉ်ႏအောဝ်ႏ အွဉ်ငါသားအဲဉ်ထောဝ်း၊ လိုꩻတဖြာꩻစီႏလဲ့ ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာတောဝ်းတဲင် ခွိုꩻနွယ်ႏထိုꩻမားထိုꩻဗာႏ သမဲင်ꩻသက်သေႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗောႏထာꩻသွူ။ အွဉ်ငါသားတဲ့နောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ၊ ကောမာꩻဖေႏသားတဲ့နောဝ်ꩻ အလင်တမွေးတောဝ်း နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်းဒျာႏ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခွိုꩻနွယ်ႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻတာႏ အရီးသွတ်ꩻ နီနမ်းနီဖျင်ချာ၊ နီလမ်းနီဖျင်ချာ၊ နီဖူးဝေးနီဖျင်ချာ၊ နီပိုလီꩻ နီမွိုးဖါ နီဖျင်ပါ၊ အနာလွို နိစွိုးခွိုꩻ တခွိုꩻလွုမ်းတာႏ နီအွဉ်ငါ နီဖျင်လွေꩻတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်းနောဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ နီခွိုꩻနွယ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻ ငေါဝ်းငွါ ယေန်ႏငဲမုꩻ ဓလေ့ꩻထွုံႏစံႏဖုံႏယို လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ လိုꩻပညာႏသားဖုံႏ၊ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် အဆက်ဆက်ဖုံႏ နွောင်ꩻရာꩻအခန်ꩻကဏ္ဍကို အွဉ်ဝင်ꩻထူႏတာႏဝွန်ႏ ထေင်းထံႏထွူလဲဉ်းတဲင် အောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ခွိုꩻသွုပ်တသာ လိုꩻယွဲးစွိုꩻဖုံႏ သမဲင်ꩻကဖေႏလွဉ်ဒါႏ နီစွိုးခွိုꩻတာႏဝွန်ႏယို အွဉ်ဝင်ꩻထေင်းထံႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻခန်းဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတရာꩻလဲ့ အွဉ်ဝင်ꩻမာꩻခန်းဝင်ꩻတဲင် နီကအောဝ်ႏလိုႏ လꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏအကျိုꩻစီꩻပွာꩻဖုံႏ၊ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ ထူႏလꩻလꩻခန်းဝင်ꩻတွော့ꩻ ဗꩻစွဉ်ႏခြေင်ႏကမ္ဘာႏ နီလိုꩻမျိုꩻဖေႏကအောဝ်ႏဗာႏစွူစွူနောဝ်ꩻ နီနမ်းတွမ်ႏနီ နီဖျင်ချာ နီမာꩻခန်း အွဉ်ငါယံခေါင်းဆောင်တန်တဖြာꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏဗာႏလိတ်ထွားသား မူႏခိုခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏသွူ။
ဖြားဗွာဦးဖြူ
ဖြားဗွာဦးဖြူယိုနဝ်ꩻ ဖါဖြားကုသလ+မွိုးကျောင်ꩻဗူးသီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻဖေႏ ၁၉၀၁-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ အွိုင်ႏနောင်ကျောႏ၊ ဒုံသီႏသဲင်ႏတန်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ မွိုးဖါနီဖြာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဒျာႏသွူ၊ ဖါနဝ်ꩻ လက်သမာꩻဆရာႏ တဖြာꩻတဲ့မွေးမွေးနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား ဦးဖြူနဝ်ꩻ တဲႏပေႏခါကာႏ သꩻပါမွေး၊ ထောင်လွူꩻမွေး ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲမုꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်ထွာလိုꩻ သေစွစ်ꩻစဲစ်ꩻ နမ်းလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏငဲမုꩻသားတဖြာꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻကိုနဝ်ꩻ ဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏယင်၊ နာယကတာႏဝွန်ႏယင် ထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ ဦးဖြူနဝ်ꩻ မူလရန်းပညာႏ၊ အရန်းထိုပညာႏဖုံႏယို သွဉ်ထူႏ အမေႏရိကန်ႏသာႏသနာႏပျုကျောင်ꩻ (အေတီအဲမ်)ကအဝ်ႏဗွောင်ဒါႏ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻတဲင် အောင်ႏဗꩻစွဉ်ႏ ၉-တန်ꩻသွူ၊ ၁၀-တန်ꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ ထင်ႏသွဉ်အောင်ႏမျင်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏကို ကူရှင်အရန်းထိုကျောင်ꩻ (Cussin)နဝ်ꩻသွူ။ အောင်ႏ(၁၀)တန်ꩻထွူနဝ်ꩻ သွဉ်သွုပ်လွေꩻပညာႏ ရန်ႏကုန်ႏ အင်းစိန်စက်မှုသိပ္ပံကျောင်ꩻကိုသွူ။
၁၉၄၈-၁၉၅၂ အခိန်ႏတွင်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻလွိုက် ဖြဝ်ꩻခမ်းကောင်စီ လွတ်တောႏနွို့အစွိုꩻတဲင် ထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်မာꩻဗာႏ ပညာႏရေꩻတွမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဝွန်ႏတန်နဝ်ꩻသွူ၊ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏ ကထွို့ꩻဗူႏဒါႏ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻသီး နဲင်ႏငံႏရေꩻအွဉ်ငါအစွိုꩻ"ကိုနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဗာႏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၅၀-ဗွေ ဩဂုတ်လာ ၂-နီꩻနဝ်ꩻ ယားကုဲင်ထိုꩻချာ "ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻသီး နဲင်ႏငံႏရေꩻအွဉ်ငါအစွိုꩻ"ထွူတဲင် ဖေႏကယိန်းလုဲင်းပြင်ႏ ယိန်းတွိုႏခြောင်ꩻတဲင် ကထွို့ꩻဗူႏ တဲႏထောင်ႏလွေꩻ "ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ်"(ပအမဖ)အစွိုꩻကိုနဝ်ꩻတဲ့ အွဉ်ငါပါသော့ꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏ ၁၉၅၄-ဗာႏ ဗꩻလွေꩻ ၁၉၅၈-ဗာႏ လစ်ꩻနေင်ႏကိုနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻခါꩻ တွမ်ႏပုဒ်မွူး ၅-တဲင် အုံဗာႏမန္တလေꩻထောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ၊ စဲ့ꩻတပ် ထူႏတာႏဝွန်ႏ ပွေါးလမ်းအစိုႏရ (၁၉၅၈-၁၉၆၀)တွင်ꩻကို ခံႏဗာႏဝင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏ အွဉ်ႏထွာဖြဝ်ꩻခမ်း လဝ်းဟွုန်ရေꩻဝွန်ႏတန်နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏထေင်းထမ်ႏ တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻအတွင်ꩻ ပအိုဝ်ႏစူခွုမ်သားအစွိုꩻ (ပအလဖ)ယို ဖေႏကအွဉ်ႏစွꩻစူခွုမ် ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻအတွက် ယံဖေႏကတွိုင်ႏပင်ႏ ထွို့ꩻခြိꩻလွဉ်နဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻထူႏတာႏဝွန်ႏဖေႏသွူ။ ပလို့ꩻသော့ꩻနမ်းသꩻ ကွပ်ခွုမ်မာꩻနဝ်ꩻမꩻ နီဖဲ့ꩻနီခဝ် လꩻလွထာꩻသေနာႏမုꩻတဲင် ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ မေလာ(၅)နီꩻနဝ်ꩻ မာꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ အွဉ်ႏစွꩻစူခွုမ်ပွယ်ꩻ အခန်ꩻအနာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ်အကို အွဉ်ငါသားဖုံႏတွမ်ႏ နွို့လွဉ်ထာꩻလေ အွဉ်ႏစွꩻစူခွုမ် အွဉ်ငါသားဖုံႏ အုံကွံဝင်ꩻတဲင် (ပအမဖ) ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ် အမုဆောင်ႏကောႏမတီႏယို ထွို့ꩻဗူႏတသာချာယင်း ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ မေလာ(၈)နီꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၅၉-ဗာႏ တဲႏ မေလာ ၂၀-ဗꩻစွဉ်ႏ ၂၂-နီꩻကို မာꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ်ညီႏလာႏခံႏ တတိယလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ "ဦးဖြူယိုလဲ့ ယံထွာဖေႏ အစွိုꩻဥက္ကဋ္ဌ"အဝ်ႏညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻကို လွိုက်ဒင်ႏဖေႏတာႏဝွန်ႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၀-ဗွေနေင်ႏ နိုဝင်ဘာလာ ၅-နီꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏဗာႏ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကို ဖြဝ်ꩻခမ်းဥက္ကဋ္ဌ စဝ်ခွန်ချိုရွုမ်ꩻခန်ꩻအကို ကမာꩻဒါႏ "ဖေႏကဖျင်နွောင်ꩻဥပဒေႏ ပွယ်ꩻအုံကွံကျိုႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ထွို့ꩻဗူႏအုပ်ချုပ်ပုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏ မွဉ်းဖျင်ရေꩻ၊ တဲမ်းထွို့ꩻရေꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ခွုမ်တဖြွီꩻကောႏမတီႏအစွိုꩻကို ပါသော့ꩻနွို့အစွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻ၊ စားမြိန်ရိပ်သာကို ၁၉၆၁-ဗာႏနေင်ႏ တဲႏဇွန်လာ ၈-နီꩻ ဗꩻလွေꩻ ၁၆-နီꩻအကို မာꩻခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ညီႏလာႏခံႏတဲင် ဦးဖြူလဲ့ ထင်ႏတွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၂-ဗာႏ၊ ဖေဖော်ဝါရီလာ ၂၄-နီꩻတွင်ꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏအစိုႏရ အွဉ်ငါမာꩻဖေႏဒါႏ ဖဲစ်ဒရယ်ဆွေꩻနွေꩻပွယ်ꩻ(အမျိုꩻသာꩻညီႏလာႏခံႏ)ယို မာꩻလွေꩻ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ ပြည်လမ်းကို အွဉ်ႏစွꩻအငဝ်းယုံႏ ခန်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻသွူ၊ ဆွေꩻနွေꩻပွယ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻစုအွဉ်ငါသားဖုံႏ၊ ခမ်းရင်ꩻသားအစွိုꩻအဗူႏကို တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏလိုꩻသားဖုံႏတွမ်ႏ ဖဆပလအစွိုꩻအွဉ်ငါဖုံႏ၊ ပမညတအစွိုꩻကို အွဉ်ငါသားဖုံႏ မာꩻခတ်ꩻတရန်သားဖုံႏ ထင်ႏလွဉ်လွ စုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၂-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၂)နီꩻနဝ်ꩻ ပိုလ်ႏချုပ်တန်နေဝင်း လုဲင်ႏပြောင်ꩻထူႏထိုꩻ ခမ်းထီအာႏဏာႏတဲင် ခံႏဗာႏဝင်ꩻဆွမ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻအွဉ်ငါသားဖုံႏအကို ဦးဖြူလဲ့ ပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကခံႏဗာႏဝင်ꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻခါꩻ ငတ်ꩻနေင်ႏလွိုလွို သူနေင်ႏဗော့ꩻဗော့ꩻသားဖုံႏယို တွိုႏ ၁၉၆၈-ဗာႏ၊ ဖေဖော်ဝါရီလာ ၂၇-နီꩻနဝ်ꩻ အစိုႏရ အွဉ်ႏလွစ်ဖေႏချာတဲင် ဦးဖြူလဲ့ လွစ်ထန်ႏချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ တောႏလန်ႏရေꩻ ကောင်စီခေတ် ၁၉၇၁-ဗာႏ၊ စက်တင်ဘာလာ ၂၅-နီꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဖေႏအပ်လွေꩻတာႏဝွန်ႏ "ခမ်းခြွဉ်းဗူႏနဲင်ႏငံႏ တဲမ်းထွို့ꩻခြွဉ်းဗူႏပုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏ ကော်မရှင်နွို့အစွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ ကထေင်းထမ်ႏလွေꩻဒါႏ နဲင်ႏငံႏတာႏဝွန်ႏ၊ လိုꩻမျိုꩻတာႏဝွန်ႏ အမျိုꩻမျိုꩻ နွို့သော့ꩻပင်ႏလုံလိတ်ချုပ် ညီႏညွတ်ရေꩻဗိသုကာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဦးဖြူနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏပြောင်ꩻထိုꩻ သက် ၇၄-အရွယ်ႏ ၁၉၇၅-ဗာႏ၊ မေလာ ၃-နီꩻ အွိုးဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ အလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။
"တောင်ꩻသေꩻ"- အဝ်ႏဟဲ့ꩻကျင်ꩻလဲဉ်း "ဦးဖြူ"တဲင် မဉ်ႏဟဲ့ꩻ"ဖြားဖျူ-ဖြားဗွာ"နဝ်ꩻ မဲ့ꩻအကွင်အီတေားဒျာႏ တွမ်ႏ"ဖြားဗွာ-ဦးလှဖေ"တဲင် ဟဲ့ꩻစူꩻဗော့ꩻ "ဦးဖြူ"နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ကျမ်ႏမာႏရေꩻအတာႏတသီႏနယ်ဒွေါင်ႏ
ဟို့ꩻမိဉ်ႏထိုꩻလျားထာꩻနဝ်ꩻ ဟူနဝ်ꩻငိုး‌ဖေႏအရောင်ႏပေါင်း တသီးသီးစွဉ်ႏဒျာႏတဲင် ထူႏသွော့ဝန်ႏတလွုံတဗီႏ သော့ꩻထွူထီမꩻ ထောက်သော့ꩻဟူငိုးနဝ်ꩻနော၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ တသာႏတဲ့ငိုးပေါင်းလျားလျားတဲင် ထောာက်ရော်ꩻသွော့ ဟူငိုးနဝ်ꩻလဲ့ အမိဉ်ႏခွꩻထွူနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးဖေႏအွꩻနေား၊ အမိဉ်ႏကွီအွꩻထီ လီးလီးလျားလျားနဝ်ꩻရာꩻ ဖေႏအွꩻသွော့ယို ဟဝ်ဗာႏအမန်ႏ။
ဟို့ꩻမိဉ်ႏထိုꩻသွီႏထာꩻနဝ်ꩻ ငိုးထွူဒဲဉ်သဲင်တဲင် ရော်ꩻတတွာဝင်ꩻ တွမ်ႏတောင်းလျက်ထန်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ မာꩻဖွန်ႏ ဖေႏအွꩻသွော့နေား ဟတ်ဗာႏအမန်ႏ။
နမ်းမန်ꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻရာꩻ နမ်းမန်ꩻထေင်နဝ်ꩻ နုညံစွုမ်းယွ၊ မာꩻထွာအီသယ်ꩻခေꩻ သလိပ်အာႏ ပညာႏအာႏ သုက်အာႏ၊ အာႏအကို တိုꩻပွာꩻအီဖေႏဒါႏ၊ ဖြောင်းဗွောင်အီဒါႏ ကလူꩻဟဝ်အီဖေႏဒါႏ ၊ တလီꩻဆာလဲ့နွောင်ꩻ နားပသꩻတွေတွက်ဖုံႏလဲ့ ဟဝ်အီဖေႏဒါႏ၊ ထာꩻရွိုးပင်ႏပန်ꩻ ဆွတ်ꩻထို့မေႏခိုး ယော့ဖူဖူဖါဖါ၊ ထွီႏစွူႏ ရူး တဗင်စွူႏ စစွဉ်ႏထာꩻစွူႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့ ဟဝ်အီဖေႏဒါႏနဝ်ꩻသွူ၊
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏဖုံႏ
ဖြောင်းဖြေꩻတငါ
ဖြောင်းဖြေꩻတငါရောႏဂါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖြောင်းဒီႏဆာ၊ ဖြောင်းဒီႏပꩻ၊ ဖြေꩻဆာ၊ ဖြေꩻပꩻ၊ ပြွူဆာပြွူယော့ꩻ၊ ပြွူအိုမ်အမိဉ်-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ဖြောင်းဖြေꩻတငါ ရောႏဂါႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏတန်တန်တမွေးတဝ်း၊ တထွာအီတဝ်း အသက်အန္တရာယ်ႏလဲ့ မီႏမော့ꩻမီႏထွာလွဉ်သွူနဝ်ꩻ အံႏထာꩻလꩻတဝ်း၊ အံႏထာꩻအရသာႏလျား အရသာႏဟတ်ꩻ ဒဲန်တစ်ꩻ ဟန်ႏအိုတစ်ꩻ လꩻတဝ်းတဲင် ယူႏပက်ဒျာႏနေနေသွူ။ ဖြောင်းဖြေꩻကဆာ ကပꩻဗာႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပြွူကဆာ ကယော့ꩻဗာႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ တငါကဆာ ကအဲင်ႏဗာႏလဲ့နဝ်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏနဝ်ꩻ ဓာတ်ချုက်ဓာတ်ဆွော့ꩻ အလျားတအွိုကန်ထင်ႏတွော့ꩻ ဆာဗာႏ၊ ပꩻဗာႏ၊ ယော့ꩻဗာႏကဲန်းအာအာသွူ။ ဓာတ်ကချုက် ကဆွော့ꩻဗာႏယိုလဲ့ ကွပ်အံႏအာငါႏ ဓာတ်ကချုက်အီဒါႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻ၊ အံႏအာငါႏ ဗွူအဲန်ကပါဒါႏ တခိုးထာꩻအံႏမျိုꩻ၊ အွꩻဆေ့ꩻငါႏထီတွော့ꩻ ချုက်ဗာႏဆွော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာသွူ။ အလျားတအွို ကထင်ႏကကန်အီဒါႏ မောက်ꩻအွန်ထီ၊ မောက်ꩻအွန်ယာႏ၊ ရေခဲချောင်း၊ ရေခဲ့ထီဖုံႏယို မီႏအံႏမီႏအွꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဖြောင်းဒီႏဖုံႏ၊ ဖြေꩻဖုံႏ ကုဲင်းဆာကုဲင်းပꩻဒါႏနေနေသွူ။
နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ထာꩻခွꩻလာ အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း မီႏလူးအာ လူးခွꩻငါႏထီ၊ လူးဟာငါႏထီဖုံႏနဝ်ꩻ အခွꩻပတ်အထန်ႏ၊ ဆွဉ်ႏဖူꩻတသိုꩻဖူꩻ ပစ်ꩻထိုꩻတဲင် အလျားတအွိုနမ်းကို ကန်ထန်ႏဆန်ထန်ႏ ဖြောင်းဖြေꩻဖဲ့ꩻတွော့ꩻ ဖြောင်းဖြေꩻဆာ၊ ဖြောင်းဖြေꩻပꩻဒါႏနေနေသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻကကုဲင်းမော့ꩻဒါႏ ဖြေꩻဆာဖြေꩻပꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ထီလဲ့ လိုႏလူးဟာ လူးခွꩻငါႏတဝ်း၊ ဟို့ꩻလဲ့ လိုႏအွဉ်ႏချုက်တဝ်းသွူ။ ပြွူကဆာ ကယော့ꩻ ကအိုမ်ဗာႏအမိဉ်ယိုလဲ့ အလျားတအွို မာꩻထွာနေနေတဲင် အလျားတအွို ဖေႏကစုပုဲင်ႏပြွူကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဟို့ꩻလွေꩻဟဝ်နေနေသွူ။ မီႏလူးထီနဝ်ꩻ လိုႏထောက်ꩻအွဉ်တဝ်း ကတူႏလင်ꩻ၊ ထောက်ꩻအွဉ်ခင်ႏတွော့ꩻ ထောက်ꩻကီထင်ႏလဲင်ႏစိꩻစိꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မွူးဟာခိုႏ အီႏဗေင်ႏထာꩻနဝ်ꩻ မာꩻစဝ်ႏအွဉ်ခင်ႏယာꩻ၊ ထွူမꩻ ခင်ႏခိုႏ၊ ခင်ႏမဲ့၊ ခင်ႏလောင်ꩻဖုံႏ၊ ကီႏလေင်း၊ အဝ်ႏလထောက်ꩻကီထင်ႏ လဲင်ႏစိꩻစိꩻတွော့ꩻ ပေါႏတွိုႏသွူ ကီႏလေင်းလဲ့ ထောက်ꩻဖေႏ အကောက်ꩻတဆီလွိုလွိုငါနဝ်ꩻ အလျားလင်ꩻရောႏဂါႏကင်ꩻ အုံထာꩻဟဝ်သွူ။
ကဖြားမဲ့ မွူးရဝ်ꩻခိုႏယိုလဲ့ တွမ်ႏပွစ်အွဉ်ပုဲင်ႏတငါ၊ ဖြားအွဉ်ဒျာႏမဲ့ငါ၊ ဖြားထွူမဲ့ꩻမꩻ ကွဲးပွစ်တငါနဝ်ꩻ ပြွူယော့ꩻ ပြွူဆာဒါႏတဝ်း၊ ပြွူးသွုမ်းပြွူဒွိုင်ဒါႏတဝ်း၊ တငါဆာတငါအဲင်ႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ တငါခွေါင် မဲ့နန်ꩻတမို့သွူ။ ဖြောင်းဖြေꩻတငါ ဖေႏကဆာယွဲးပုဲင်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ အဝ်ႏအွဉ်ႏသတိဒျာႏ၊ အဝ်ႏရဲးကာႏကွယ်ႏဒျာႏလဲ့ မီႏထွာမီႏမော့ꩻနဝ်ꩻ အနယ်ꩻနုဲင်းဆလဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻ ကျံႏလိုမ်ꩻလာꩻချာဗာႏသွူ။
ဖြောင်းဖြေꩻတငါ ဆာယော့ꩻပꩻ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
တစေꩻနဝ်ꩻ တစေꩻကလာꩻမွေးတဝ်း၊ တစေꩻမန်းစဲစ်စဲစ်ဒျာႏ၊ ပရတသီႏဆဲင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏစာဒျာႏသွူ။ သုံꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ မွူးဟာခိုႏ ပေါႏအီႏဗေင်ႏထာꩻလဲ့ တွမ်ႏတသီႏတငါပွစ် တမျိုꩻမျိုꩻ ပွစ်ကြောင်းအွဉ်ဗာႏ တငါသွူ။ ထွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏတသီႏဖွန်ႏ သူႏပြုတ်ꩻဖေႏဗာႏပြွူ တငါဖုံႏသွူ။ သူႏထွူနဝ်ꩻ အိုမ်ခါꩻဗာႏဒွိုန်း ၁၅-မိနေစ်၊ မိနေစ် (၂၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏသူႏသွူတသီႏယိုနဝ်ꩻ မဲ့ꩻယုဲင်ꩻထီဖုံႏထန်ႏလွဉ်၊ ယုဲင်ꩻထီမီႏထန်ႏလွဉ်လဲ့ ယွယွလာꩻတဲင် အိုမ်ခါꩻဗော့ꩻဒွိုန်း ၁၅-မိနေစ်ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ အိုမ်ခါꩻသွူ (၁၅)မိနေစ်ရပ်နဝ်ꩻမꩻ ကွဲလာꩻထိုꩻဗာႏသွူ။ မီႏလာꩻထန်ႏသွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏထီဖြောက်ဖြူကြောင်းချာတွော့ꩻ ဗေင်ႏဗာႏထာꩻသွူ။ အိုမ်ထွူတသီႏယိုနဝ်ꩻ အဟာယို အံႏပုဲင်ႏဒွုမ်ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတွော့ꩻ ဗေင်ႏထံလွေꩻဗာႏသွူ။ မီႏမာꩻလွေꩻဖေႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တငါဆာယွဲတဝ်း၊ ပြွူဆာပြွူယော့ꩻကြွို့ꩻတဝ်း၊ တငါတိဉ်ႏ၊ တငါခွေါင်ဟဝ်ငါႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ မီႏလူးထီလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထောက်ꩻအွဉ်ဒျာႏခင်ႏထွူမꩻ ထောက်ꩻကီကီထင်ႏလဲင်ႏစိꩻစိꩻသွူ။ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ ဗေင်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ဖြားထွူမဲ့မꩻ အဝ်ႏလိုႏပွစ်တငါသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဝေင်ꩻတန့်သယ်
ဝေင်ꩻတန့်သယ် (မန်း: တန့်ဆည်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Taze) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယေဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန့်သယ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ အမတ်တန်ဦးပေါ်ဦး ဇာႏတိသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၄,၉၁၁ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအမော့ꩻအကျုံႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဂျိုလ်ႏ
ဂျိုဟ်ႏ (အိဉ်ႏကလေက်: Planet) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခိန်ႏခါႏမွူးဟာခိုႏ အွော့ꩻကတူႏ မိဉ်ႏထွားထင်ႏကီ ကြောင်းစင်သျင်ꩻဒါႏ အာႏကာႏမို့ꩻလောင်းသူꩻနဝ်ꩻ အီႏထီႏလွေꩻဗာႏ နဂါꩻလူးရဲဉ်ႏဆွာꩻတောမ်ႏ တင်ႏဖေ့တင်ႏဖေ့ ဆာႏမျိုꩻစွုမ်ႏဖုံႏ ပါတောမ်ႏ ဥက္ကာကျောင်ႏဖုံႏ စတဲင်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏအကို မိဉ်ႏထွားစဲင်းစဲင်းနဝ်ꩻ တင်ႏဖေ့တင်ႏဖေ့ တထွာတဝ်းဒါႏထာꩻနဝ်ꩻ ကုဲင်းထင်းမာႏဒါႏ holaဆာႏအနေႏတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏသွူ။ ဆာႏဖုံႏတောမ်ႏ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏ တဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻအချက်နဝ်ꩻ ဆာႏဖုံႏယို တောမ်ႏတင်ႏဖေ့တင်ႏဖေ့ နမ်းပဲင်ႏအရောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့၊ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ တင်ႏဖေ့တင်ႏဖေ့ နမ်းပဲင်ႏအရောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏတဝ်းတဲင် ထူႏအာႏကွိုꩻဒျာႏ မွူးအရောင်ႏတဲင် အွဉ်ႏစွꩻတန်ႏပြန်ႏချာယင်းဒျာႏသွူ။ ကအဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻ မာꩻတရေꩻဒါႏ အာႏကာႏမို့ꩻလောင်း ကထွာဒါႏ ဂျိုဟ်ႏဗိမာန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီဒျာႏနုဲင်းကမ္ဘာႏဂျိုဟ်ႏနေနေတဲင် ထွာဒျာႏ မွူးစကျာႏဝဠာႏ ယင်ဟူးယင်ဟန်ႏတခဝ်သွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဂျိုဟ်ႏတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏယိုနဝ်ꩻ သဘာဝအနေႏ ဖန်ဆင်ꩻထွာလွဉ်မုꩻ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ဂျိုဟ်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေႏကယ်ꩻထဲင်း ကမ္ဘာႏတဲ့အဝ်ႏ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တန်လွိုအာထဲင်း ကမ္ဘာႏလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ လျား၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ သမ်းခွꩻမွေးတဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တလီꩻလဲ့အဝ်ႏတဝ်း၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထီတဲ့ အဝ်ႏတဝ်းသွူ။ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နက္ခတဗေဒတာႏ ထွာအီမွေး အရေꩻတန်ထာꩻရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏကဲဉ်းအာအခေႏခံႏအနေႏနဝ်ꩻ ဆာႏဖုံႏယို အွဉ်ႏသွူဗဟိုႏတဲင် အဝ်ႏလေပ်ပတ်ရောင် ဆာႏဖုံႏသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ဝွေꩻသီးနမ်းပဲင်ႏ အုံတဉ်ႏတာႏ ဒြပ်နမ်းပမာႏဏလဲ့ အဝ်ႏလိုမ်းဗွေထွူဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကဲဉ်းအာ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏဖြယ်လွေꩻ နီစွိုးသွူ။ တဉ်ႏတချꩻမုꩻ ကဆေ့ꩻဒါႏ ဂျိုဟ်ႏတန်ဖုံႏတောမ်ႏ တဉ်ႏတချꩻမုꩻ ကအဝ်ႏအာဒါႏ ဂျိုဟ်ႏပေႏဖုံႏ အဝ်ႏသွူ။ ကဟဲ့ꩻဗာႏ တဉ်ႏတချꩻမုꩻ ကဆေ့ꩻဒါႏ ဂျိုဟ်ႏတန်ဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးယို ပွိုးစွဉ်ႏ ဖွဲးဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဓာတ်လူးနဝ်ꩻသွူ။ ကဟဲ့ꩻဗာႏ တဉ်ႏတချꩻမုꩻ ကအဝ်ႏအာဒါႏ ဂျိုဟ်ႏပေႏဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးယို ပွိုးစွဉ်ႏ အဖွဲ့ဗူးခါꩻတောမ်ႏ လုံးဆွော့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဂျိုဟ်ႏအရောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏအာႏကွိုꩻဒျာႏမွူးရောင်ႏသွူ။ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေးတောမ်ႏ အမြန်နူန်းအစွိုးစွိုးတဲင် အဝ်ႏလေပ်ပတ်ရောင် မွူးတဲင် လေပ်ပတ်တဖူꩻရဲဉ်ႏလဲ့ တဖြုံႏတောမ်ႏတဖြုံႏ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻသွူ။ တဖူꩻရဲဉ်ႏပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီနုဲင်း ကမ်းပုဲင်းဒီႏတယွေးပုင်ႏစံႏသွူ။ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏနီꩻ သိပ္ပံအနယ်ꩻပညာႏအလꩻ ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ဒါႏမွူး ဂျိုဟ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၉)ဖြုံႏလုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏကအဝ်ႏဗော့ꩻသွတ်ꩻဒါႏမွူးထျꩻ စဲဉ်ႏလွေꩻအညာꩻအတွိုင်ꩻ ဂျိုဟ်ႏတန်(၉)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မာစျူရီ(ဗုဒ္ဓဟူꩻဂျိုဟ်ႏ)၊ ဗီးနပ်(သောက်ကျာႏဂျိုဟ်ႏ)၊ ကမ္ဘာႏဂျိုဟ်ႏ၊ မား(အင်္ဂါႏဂျိုဟ်ႏ)၊ စျူပီတာ(ကျာႏသပတေႏဂျိုဟ်ႏ)၊ သဲက်တန်(စနေႏဂျိုဟ်ႏ၊ ယူရေးနပ်ဂျိုဟ်ႏ၊ နက်ပစျွန်းဂျိုဟ်ႏတောမ်ႏ ပလူတိုဂျိုဟ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဂျိုဟ်ႏယိုဖုံႏကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻ လေပ်လွေꩻကွဉ်ႏဒျာႏလို့လို့သွူ။ မာစျူရီတောမ်ႏ ဗီးနပ်ဂျိုဟ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မွူးတောမ်ႏကမ္ဘာႏအခါႏလဲ့ ဂျိုဟ်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏတဖူꩻရဲဉ်ႏ အထန်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ဒါႏမွူး ကထွာဒါႏ မာစျူရီတောမ်ႏ ဗီးနပ်ဂျိုဟ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ မွိုင်ကယ်ꩻထဲင်း ကမ္ဘာႏဟံႏလဲ့ ဂျိုဟ်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယွိုတ်ꩻကယ်ꩻထဲင်း ကမ္ဘာႏသွူ။ မားတောမ်ႏစျူပီတာအခါႏနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏလေပ်ပတ်ဒါႏမွူး ဂျိုဟ်ႏပေႏဖုံႏ အဝ်ႏအာဒွိုန်းကနဝ်ꩻသွူ။ ဂျိုဟ်ႏနဝ်ꩻဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻညီꩻ မွူးစကျာႏဝဠာႏ နားဟွိုန်ꩻဗူႏကိုလဲ့ တဖြုံႏတောမ်ႏတဖြုံႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻ အဝ်ႏခေါ်လို့ဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဖြောင်းမဉ်ႏကြောင်းသျင်ꩻ
"ဖြောင်းမဉ်ႏကြောင်းသျင်ꩻ ရောႏဂါႏကင်ꩻ" နီနမ်းလောင်းခန္ဓာႏကို စွုမ်ႏနီꩻကအောဝ်ႏမာꩻဖေႏထာꩻမာꩻ နမ်းအင်္ဂါႏပေႏတန်အကို ဖြောင်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ တငါဖုံႏယိုတဲ့ စွုမ်ႏနီꩻအောဝ်ႏမာꩻဖေႏဗာႏ နီနမ်းခန္ဓာႏထာꩻမာꩻတဲင် တငါမဉ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ တငါမဉ်ႏဟောဝ်မꩻ တာႏဝွန်ႏကေႏကေႏ ဝွေꩻအီႏထိန်းထမ်ႏမာꩻနွောင်ꩻဖေႏ နီနမ်းခန္ဓာႏထာꩻမာꩻ၊ တငါဖေႏကခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ တငါဖေႏကဟောဝ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻဖေႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ- ၁။ တငါဖုံႏယို ဆကီတွမ်ႏဆလ ယူႏလꩻမုဲင်ꩻခါ အွဉ်ႏဆိပ်ခွိုꩻခွိုꩻဖေႏဗာႏလွဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ တငါခွေါင်လွဉ်၊ ဗꩻတွိုႏဖြားထံ တငါနန်ꩻအော့ꩻ၊ သꩻကော့ꩻ ဖြောင်းမော့ꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻ အံႏတွိုင်ꩻလꩻသွူ။ အွဉ်ႏဆိပ်တငါနောဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏတလဲင်ႏ၊ မွူးဟာခိုႏတလဲင်ႏ မာꩻဖေႏဗာႏသွူ။ မဉ်ႏအီႏအွဉ်ႏဆိပ်တငါနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆိပ်ဗွီႏဗွီႏရီးဖြောင်းဗီႏထွူမꩻ တငါတန်ဆချာ အချင်ꩻချင်ꩻအွဉ်ႏဆိပ်သွော့ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏထွူမꩻ တငါစွယ်ႏဆငါဖုံႏ ကွဲအွဉ်ႏဆိပ်လင်ꩻသွော့၊ ဆလတွမ်ႏဆကီ တလဲင်ႏလဲင်ႏယို မဉ်ႏအွဉ်ႏဆိပ်ဖေႏ အဆင်ႏပေါင်ꩻ(၅၀)နောဝ်ꩻယိန်းဟောဝ်သွူ။ ၂။ တငါအချင်ꩻချင်ꩻ အွဉ်ႏဆိပ်ကီလဝင်ꩻ အဆင်ႏပေါင်ꩻထွိုင်ႏအာ ဖြောင်းကိုကထန်ႏထွာလွဉ်ဒါႏ ယုဲင်ꩻထီဖုံႏယို တွမ်ႏပထိုထိုꩻမွုန်း၊ အံႏမျောႏဖေႏသွော့၊ နီကမျောႏဖေႏလင်ꩻဒါႏ ယုဲင်ꩻထီနောဝ်ꩻ တွိုႏလင်ꩻဟို့ꩻကိုသူꩻ လင်ꩻမာꩻပဲစ်ꩻဖေႏ နီကအံႏသော့ꩻဒါႏ အဆာႏအာဟာႏရဖုံႏသွူ။ ၃။ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏဗေင်ႏထွိုင်ႏ တလဲင်ႏ၊ မွူးဟာခိုႏ အခိန်ႏအီႏဗေင်ႏထာꩻတလဲင်ႏ ပွစ်ဖေႏသွော့တငါ၊ မဉ်ႏပွစ်ဖေႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အခိန်ႏအီႏဗေင်ႏထာꩻမွူးဟာခိုႏနောဝ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်၊ ကွပ်နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် မွူးဟာခိုႏနောဝ်ꩻ ယုဲင်ꩻထီထန်ႏဆေ့ꩻတဲင် ဖြောင်းကိုယုဲင်ꩻထီသေ့ꩻသဲင်နောဝ်ꩻမꩻ သဘာဝအလꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ ယုဲင်ꩻထီယို ပသေဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းဖြောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏပွစ်တငါနောဝ်ꩻ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အောဝ်ႏလိုႏပွစ်ဖေႏ၊ ဆကီဆလအခါႏကိုဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏပွစ်ဖေႏစွစ်ꩻစွစ်ꩻ၊ ပွစ်ဖေႏစင်စင်၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနုဲင်းယိုမꩻ တငါခါႏကို ကအောဝ်ႏခံဒါႏ ဟန်ႏအိုစျꩻထာꩻယာႏစျꩻဖုံႏ ကြောင်းစင်ထိုꩻ၊ ထာꩻစျꩻမဉ်ႏအောဝ်ႏခံညတငါခါႏ ကွဲညည ထွာဒါႏတငါဆာ၊ တငါသေ့ꩻ၊ တငါရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။ ၄။ ပေသခွိုꩻခွိုꩻ၊ ပေါက်ꩻဖြူခွိုꩻခွိုꩻသွော့ဖြောင်း၊ အံႏထာꩻမုဲင်ꩻခါခါတယောဝ်း ပေါႏအံႏထွူမဉ်ႏပသေ၊ ပေါက်ꩻဖြူထွူဖြောင်းနောဝ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်သွူ။ အံႏတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ပေသ၊ ပေါက်ဖြူဖြောင်းနောဝ်ꩻ တွမ်ႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻမွော့ဝင်ꩻ၊ တွမ်ႏထီရိုꩻရိုꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ တွမ်ႏတသာႏထီတဲ့နောဝ်ꩻ မဉ်ႏပသေဖေႏ၊ ပေါက်ꩻဖြူဖေႏနောဝ်ꩻ ဖြောင်းကိုဒဲဉ်စျꩻအိုစျꩻ၊ အနွုမ်ꩻသူႏအနွုမ်ꩻသေင်ဖုံႏ ကြောင်းစင်ထိုꩻ၊ ဖြောင်းလွီနွုမ်ꩻကုဲင်တဲ့ သက်သာႏ၊ တွမ်ႏနေင်းထီတဲ့ ပေသအီ၊ ပေါက်ꩻဖြူအီနွောင်ꩻဒျာႏ၊ နေင်းထီကိုနောဝ်ꩻ ဖလိုရင်းဓာတ်ပါတဲင် မာꩻခွေါင်ဖေႏတငါသွူ။ ၅။ မဉ်အံႏအာဟာႏရအမျိုꩻတယောဝ်း အံႏယွယွ စုဲင်ပဲစ်ꩻပဲစ်ꩻထွူမꩻ မျောႏလင်ꩻသွော့၊ အထွေတွမ်ႏအစေႏတငါနီဖဲ့ꩻ၊ စုဲင်အီခါႏခါႏတွမ်ႏ အထွေ၊ စုဲင်အီခါႏခါႏတွမ်ႏအစေႏ၊ နီဖဲ့ꩻဖေႏကညီႏမျလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻ စုဲင်အီလူႏလုဲင်ႏဖေႏသွော့၊ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ကျင်ꩻစုဲင်ဒါႏဒျာႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ အောဝ်ႏကုဲင်တဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ သမ်းစုဲင်အီဗာႏတောဝ်းတဲင် ကုဲင်းထွာဒါႏတငါဆာ၊ တငါယော့ꩻရောႏဂါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ ဖြောင်းဗီႏဖုံႏယိုတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏစိမ်ႏဖေႏ၊ အွဉ်ႏဆိပ်ထွူဖြောင်းတွော့ꩻ ထူႏစူမွူးတွမ်ႏစူယီးနီလီး ဖြောင်းဗီႏသွီႏဖေႏကလျားလွဉ်၊ သွီႏလွေꩻသဲင်ꩻချာငါ မဲဉ်ႏညီႏလွဉ်တဲင် ကာႏကွယ်ႏရဲနွောင်ꩻဖေႏ တငါရောႏဂါႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အံႏအွꩻစွဉ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အံႏအီအွꩻအီတွမ်ႏဖြောင်းလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻမꩻ ပေါႏဖြောင်းတကြောင်းတောဝ်းတဲ့ အံႏမျောႏပါလင်ꩻခန်းဒျာႏဟို့ꩻကို၊ မဉ်ႏထွာရောႏဂါႏတဲ့ စွစ်ꩻထံခန်းဒျာႏ နမ်းတဗာႏလွုမ်းနောဝ်ꩻမꩻ အရေꩻတန်ငါႏ ဖြောင်းကြောင်းစင်ရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ပဲစ်မာႏ အဂ္ဂသာဝက
"ကောကာလိကသုတ် (ပဲစ်မာႏ အဂ္ဂသာဝက ထဲ့ပဒုမငါးရုဲင်ꩻ)" ရဟန်ꩻကောကာလိကနဝ်ꩻ ကွပ်တကေးလာဘ်တဲင် လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီးနဝ်ꩻ တန်မွေးလောႏဘꩻ-မဉ်လꩻဒျာႏ ထာꩻယွုတ်ဖုံႏ ဗွေႏအော်" "ကောကာလိက-ဒေါ့ꩻမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ အွဉ်ႏဟဝ်ဟဝ်သꩻရင်ꩻ ထာꩻထီႏသျင်ꩻသွော့ သာရိပုတ္တရာႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီးနဝ်ꩻဟုဲင်း" "ဩဗွေႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻတဲ ခွေသွဉ်းယွုမ်းဒျာႏ၊ သာရိပုတ္တရာႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီးနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းတယွုမ်းတဝ်း၊ အထာꩻလိုႏယွုတ်ဖုံႏအော်" "ဒေါ့ꩻမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း ကောကာလိက- သာရိပုတ္တရာႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီးနဝ်ꩻ လိုꩻရက်ဒျာႏ သီႏလသားဖုံႏဒျာႏ" "တမွေးတဝ်းဗွေႏ- လိုတန်လောႏဘꩻ၊ လိုꩻမဉ်လꩻဒျာႏ ထာꩻယွုတ်တန်ဖုံႏဒျာႏ" ရဟန်ꩻကောကာလိကနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာာꩻရိုꩻသွူ "ဒေါ့ꩻမွုန်း-ဒေါ့ꩻမွုန်း"ပဉ်သိုမ်လဲင်ႏတဲ့ နာႏတောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း၊ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဒျာႏစွူစွူ၊ အဝ်ႏတွူဒျာႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻ။ ဗွေႏဘုရာꩻဖေႏဒေါ့ꩻတဝ်း၊ ရဲခါꩻသိုမ်လဲင်ႏ တရေꩻရေꩻလꩻတဝ်းတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻစင်းဒေါ့ꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ အဝ်ႏကုဲင်ဝွေꩻကံႏ-ဝွေꩻခံႏလူမ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻကောကာလိကနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူ လွေꩻထိုꩻ၊ အလွေꩻထိုꩻတပေါႏညတဝ်း၊ အနမ်းတဗာႏလိုမ်း ပသꩻထံထီမ်စွဉ်ႏ၊ စစနဝ်ꩻ ပွစ်ꩻတတျာကွို့ꩻ ထေင်ခူꩻလူမ်ꩻ၊ ကွဲညည ကွဲပသꩻသꩻ၊ အပွစ်ꩻတဲ့ ကွဲတန်တန်၊ နုဲင်းစွဉ်ႏဗေခူꩻ၊ တတျာစွဉ်ႏတလာꩻရာႏ၊ တွိုႏအနာလွို နုဲင်းဥသျစ်ရာႏ၊ ယော့ꩻဖူႏဖါႏထွူခါ ထေꩻပꩻလီလာ၊ အမဉ်အောက်ꩻ၊ အသွီႏကုဲင်၊ ရီႏရွဲးရုဲင်းလင်ꩻစွဉ်ႏ နမ်းတဗာႏလိုမ်း၊ ဗေင်ႏဒါဗာႏနေး ထထီႏလာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ အမဉ်ꩻကဟဲ့ꩻ 'တုရု'ဗျဟ္မာႏတဖြာꩻ လင်ꩻလောဝ်းနုဲင်းယို- "ကောကာလိက- သာရိပုတ္တရာႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသီႏလသားဒျာႏ ကေႏညိုႏသွော့ဟုဲင်း၊ ကန်းတော့ꩻချာသါဗာ့ဟုဲင်း" "နာꩻနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻ" "ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ 'တုရု'ဗျဟ္မာႏသွူ" "ဗျဟ္မာႏ ထမုဲင်ꩻခရာႏ- အဝ်ႏလင်ꩻလယ်ႏလွင်ꩻထာꩻ လိုꩻခမ်းယိုနဝ်ꩻ၊ နာꩻတဲ့ ယူႏနာႏအပဲ့စ်နဝ်ꩻဟုဲင်း" ကောကာလိကနောဝ်ꩻ အမာႏနခံႏချော့ꩻတဝ်း၊ ဗျဟ္မာႏလင်ꩻလောဝ်းတဲ့ တလꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကောကာလိကနဝ်ꩻ အဒါႏယာႏဒွုမ်တဲင် လွဉ်ႏအီတွမ်ႏထာꩻဆာနဝ်ꩻ၊ လင်ꩻထဲ့ 'ပဒုမ'ငါးရုဲင်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻပဉ်တကားမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ - ဖြောင်းကိုနဝ်ꩻ နꩻမွူးအောဝ်ႏသော့ꩻ၊ ယာယ ဆိန္ဒတိ အတ္တာနံ - နꩻမွူးနောဝ်ꩻ ဗက်ꩻသီချာအနမ်း။ လင်္ကာႏ - နꩻမွူးဖြောင်းကို၊ ထင်အသို - နꩻယိုဟောဝ်ငမ်း၊ ဗက်ꩻသီနမ်း။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ကောကာလိကသုတ်)
ပေ့ꩻရဲမွိုန်းတောဝ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လမ်းသားခြွဉ်း
ဝေင်ꩻဒီပဲးယိဉ်း
တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ
ဒီပဲးယိဉ်းနဝ်ꩻ ကာꩻတဖူꩻတန် အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻမုံယွာ၊ ဝေင်ꩻဗုတလိဉ်၊ ဝေင်ꩻယေဦး၊ ဝေင်ꩻခိဉ်ဦးဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရ၊ မွိုင်ꩻပျိုꩻ
"ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻ အတ္ထုပ္ပတ္တိ" ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရယို စေားဖါးရွီႏနယ်ႏ နောင်အင်လေးအခဝ်ဒွမ် ဒုံနောင်ယေား(ယိုခါ ဟဲ့ꩻဒုံအင်းယား)ကို ထီႏထွꩻလွဉ်လိတ်ကျမ်ꩻစခါကိုအလꩻ ရမွော့လွူးဖွာꩻ နေင်ႏကောႏဇာႏ ၁၁၂၆/၇-ဗာႏနေင်ႏအရပ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ မွိုးဖါမဥဉ်နဝ်ꩻ လိတ်ကျမ်ꩻကို ထွံႏမော့ꩻလွဉ်ꩻတဝ်းလဲ့ ပေႏခါမွိုးဖါဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်အောင်ႏသာႏ၊ အရွယ်ႏမဲဉ်ႏသက်လꩻ ထင်ႏအုံကျောင်ꩻ မွိုးဖါထင်ႏအပ်ထေ့ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻ ဗွေႏဗွန်ထျꩻ၊ ထွာကော်ပီႏ သွဉ်ထူႏလွေꩻလိတ်မွူးတဲင်တွော့ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏသာႏမဏေႏ ဆရာႏဖန်ဖေႏဘွဲ့မဉ်ꩻ သျင်ႏအန္တိ၊ လိတ်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါစားနဝ်ꩻသွူ။ သွိုန်ႏထင်ႏရဟန်ꩻ ဖန်မဉ်ꩻဘွဲ့ ဗွေႏကဝိသာရသွူ။ ထွာဗွေႏဗွန် အုံနင်းသတင်ꩻသွုံꩻ ကျောင်ꩻအဖြုံႏဖြုံႏ ပါတွမ်ႏတဲမ်းထွတ်ထေလိတ်ကျမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်လီꩻစခါကိုအလꩻ သေလွဉ်ꩻယဟန်ႏသွူ။ ဗွေႏဗွန်တန် ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရယို သက်တောႏလꩻ (၇၉)နေင်ႏ ဝါႏတောႏလꩻ (၅၈)ဝါႏကို နေင်ႏ ၁၂၀၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံလာလောင်း (၄)နီꩻ မွူးနီꩻ-သောကျာႏ အွဉ်ကုဲရုပ်ခြုံ ဘဝလူꩻဒုံ ထင်ႏအုံခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
"သတင်ꩻသွုံꩻ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻတွင်ꩻ တဲမ်းလိတ်ကျမ်ꩻစောင်ႏမဉ်ꩻ"
(၁) ဂီဟိစာရိတ္တလိတ်ကျမ်ꩻ တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၆၀-ဗာႏ၊ (၂) သီႏထတ် (သိဒ္ဓတ္ထ)တောႏထွက်ခန်ꩻ တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၆၉-ဗာႏ၊ (၃) ဝိနယ်ꩻ (ပါစိတ်) ဓမ္မရံသီ တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၁-ဗာႏ၊ (၄) ယသောႏကန္တော့ꩻခန်ꩻ တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၃-ဗာႏ၊ (၅) ဩဝါဒဂမ္ဘီ တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၃-ဗာႏ၊ (၆) လိတ်ဖတ်သင်ႏကဲဉ်ႏ (ပေႏလာႏလောင်း) တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၄-ဗာႏ၊ (၇) အဘိဓမ္မာႏ ဝတ္ထုပထမတွယ်ꩻ (ကူꩻလိတ်ဝါႏတောႏဖြား) တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၅-ဗာႏ၊ (၈) အဘိဓမ္မာႏ ဝတ္ထုတတိယတွယ်ꩻ (ကူꩻလိတ်ဝါႏတောႏဖြား) တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၅-ဗာႏ၊ (၉) အဘိဓမ္မာႏကျမ်ꩻပေါင်ꩻ (ကူꩻလိတ်ဝါႏတောႏဖြား) တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၇၅-ဗာႏ၊ (၁၀) သမန္တပဋ္ဌာန်ꩻကျမ်ꩻ (ကူꩻလိတ်ဝါႏတောႏဖြား) (၁၁) လိတ်ဟိုဓမ်ꩻစောင်ႏ (နျꩻနေး လိတ်နျꩻစက် အလဲင်ႏအာလဲဉ်း) (၁၂) ဓမ္မဒီပနီကျမ်ꩻ (နျꩻနေးလိတ်နျꩻစက် အလဲင်ႏအာလဲဉ်း) တဲမ်းနေင်ႏ ၁၁၈၆-ဗာႏ၊ (၁၃) ဝိမာနဝတ္ထုကျမ်ꩻ (၁၄) အရိမေတ္တေယျသမဲင်ꩻ တဲမ်းနေင်ႏ ၁၂၀၅-ဗာႏ။
ဖြော်တွမ်ႏတရာꩻမꩻကေႏမꩻ
"မွိုးဖါကေꩻဇူꩻအာ ဖြော်ချာတွမ်ႏတရာꩻယင်မꩻကေႏလꩻ"
ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ
ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Encyclopedia) (မန်း: စွယ်စုံကျမ်း) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိတ်ဖွူꩻခြွဉ်း သျင်ꩻစဲင်းနယ်ဖေႏ ဘာႏသာႏစွုမ်ႏကားကအဝ်ႏတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အကျောင်ꩻခရာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻနေးဒျာႏ အက္ခရာႏအစီႏအလွောက်ꩻ၊ တဲႏအေဒီတရျာꩻဗူႏ ရောမဝေင်ꩻသား ဖလဉ်းနီးကတဲမ်းသေꩻခါꩻဒါႏ ကျမ်ꩻဖဲ့ꩻစွုမ်ႏတန်နဝ်ꩻ ထွာသင်တန်ꩻအတန်သွတ်ꩻ အဝ်ႏဗꩻတွိုႏကယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ပပ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻလွ သဘာဝသမဲင်ꩻလိတ်ပပ်ꩻတန်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ၊ အတွဲꩻပါသော့ꩻ (၃၇)တွဲꩻ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻခြွဉ်းပါသော့ꩻ နီသောင်ႏလွိုပဉ်သွူ၊ အတွဲꩻပါသော့ꩻ (၅၀၂၀)တဲင် အတန်လွိုသွတ်ꩻ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကတဲမ်းခြွဉ်းသေꩻခါꩻတတိယလဲင်ႏ ခယ်ႏကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏတန်နဝ်ꩻသွူ။ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဘာႏသာႏဖုံႏ ကအွဉ်ႏနယ်နေး အက္ခရာႏစဲဉ်ႏအလွောက်ꩻနဝ်ꩻ တွဲႏနျꩻထေလွေꩻ ၁၇၀၄-ဗာႏနေင်ႏကိုသွူ။ အင်္ဂလိပ်ဓမ္မဆရာႏ ဂျွန်ဟာရိစ် တဲမ်းသေꩻခါꩻ၊ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻတလောကလုမ်း ဝိဇ္ဇာတွမ်ႏသိပ္ပံအဘိဓာန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
လောကဓမ္မ၊ သိပ္ပလိုမ်းလုမ်ႏ၊ ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ လောကအကျောင်ꩻ၊ ဓမ္မခရာႏ ဗဟုသုတကပါသော့ꩻကျမ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီနုဲင်း ပအိုဝ်ႏပညာႏသျင်ႏရီးခါ ကဟဲ့ꩻဖန်လွဒါႏ "ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ"ဖုံႏအတွိုင်ꩻ ခေတ်ယိုခါ ကျမ်ꩻကပါသော့ꩻခြွဉ်းဒါႏ သိပ္ပပညာႏ၊ ဝိဇ္ဇာႏပညာႏမျိုꩻနဝ်ꩻ အဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏ ဟဲ့ꩻ ‌Encyclopedia ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်အမဉ်ꩻ"ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကေားကထိုမ်ႏဒါႏ ဗဟုသုတသား ထိုမ်ႏဟော်ꩻထွား ဗဟုသုတအမျိုꩻမျိုꩻဖေႏကယိုꩻ၊ ဖေႏနေးအာႏကွိုꩻကလꩻနွောင်ꩻတဲင် ကတဲမ်းခြွဉ်းသော့ꩻသေꩻခါꩻဒါႏကျမ်ꩻနဝ်ꩻ အိဉ်ႏကလေက်ဘာႏသာႏ ဟဲ့ꩻ'Encyclopedia'နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီးကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻဆန္ဒမဉ်သေချာအနမ်းတွမ်ႏ နမ်းအထျꩻအသောင်အရင်ꩻဖုံႏတဲင် ထိုမ်ႏရီရွောင် ထာꩻသေခရာႏ ထာꩻတောင်ꩻခရာႏထွူတွော့ꩻ တဲမ်းလွလိတ်ဖုံႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻတဲင် လိတ်ဖွူꩻလိတ်ပပ်ꩻ ပေါႏလွဉ်ဗာႏအစွိုးစွိုး၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻသီး ကမိဉ်သေဒါႏ ဗဟုသုတအချက်အလျက်ဖုံႏယို ကအီႏထိုမ်ႏလꩻယိုꩻယိုꩻနဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ စုရောမ်သေꩻခါꩻ အချက်အလျက်ကဆဲင်ႏသော့ꩻ ဗဟုသုတအစွိုးစွိုးထွူတဲင် ဖေႏနေးလိုꩻသီး ကထိုမ်ႏဟော်ꩻထွားလꩻယိုꩻယိုꩻ၊ ဖေႏကအာႏကွိုꩻနွောင်ꩻတဲင် တဲမ်းခြွဉ်းဗာႏ ကျမ်ꩻဖဲ့ꩻစွုမ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျမ်ꩻဖဲ့ꩻစွုမ်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏ လိုꩻ တိရစ္ဆာန်ႏတွမ်ႏထာꩻရာꩻယင်၊ ဝွေꩻသီးကအဝ်ႏရာꩻ ခင်ႏလမ်းဒေႏသအခရာႏယင်သွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကျမ်ꩻဖဲ့ꩻစွုမ်ႏသီး အခင်ႏမွဉ်သဘော်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထိုမ်ႏဖေႏ လိုꩻသီးဖုံႏ ကရီဒါႏ ထမုဲင်ꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻ၊ မုဲင်ꩻကို၊ မုဲင်ꩻခါ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻ-ငဝ်းရီအဖြေႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒေါဝ်ရဲင်ꩻအာႏ-သူႏရာႏအစွန်ꩻ
"ဒေါဝ်ရဲင်ꩻအာႏ-သူႏရာႏအစွန်ꩻ"
လꩻလောကီစျာန်ႏတဲင် ကျောင်ႏဒါႏထာꩻ မို့ꩻလောင်းတဲ့ယဝ်း၊ ဖန်ဆင်ꩻဒါႏ အမျိုꩻမျိုꩻ တံꩻခိုꩻမဉ်တန်နုဲင်းမုဲင်ꩻတန်တဲ့ယဝ်း နွောင်ꩻတဝ်း ဒဝ်ရဲင်ꩻအာႏ၊ နွောင်ꩻတဝ်း သူႏရာႏအစွန်ꩻ။
တလꩻတဝ်းစျာန်ႏ ပုထုဇဉ်ႏသာမညထဲင်းဟ ဒဝ်ငအွီႏထာꩻ၊ ဒဝ်မာꩻမွ၊ ဒဝ်မာꩻဒုက္ခ၊ ဒဝ်မာꩻထွာရောႏဂါႏ၊ ဒဝ်မာꩻဒွေါင်ႏအသက်၊ ဒေါဝ်မာꩻယူႏပက်၊ ဒဝ်တွဲႏနက်ပါ အပိုအမာ၊ မော့ꩻဆာအဝါꩻခွဉ်း၊ ဒဝ်သားအပိုမာ စွုမ်ႏဖြာꩻ ငွိုးဗာႏထာꩻလွဉ်းလွဉ်း။
အွꩻဒဝ်ထီဗား၊ ဒဝ်ယားလꩻအသꩻ၊ အဝ်ႏလိုꩻသꩻတွော့ꩻ ထွာစွော့ꩻဘီလူꩻသꩻ၊ သꩻကုဲင်ပေါႏ သꩻမောႏဖြွဉ်၊ ပါꩻမုဲင်ꩻကျလွဉ်ဟုဲင်း၊ ကျအီ လွဉ်မွိုင်ထွာမုဲင်ꩻ၊ လုဲင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ နက်လို့ဝင်ꩻ၊ ဗွုမ်လို့ဝင်ꩻ၊ ဖဲ့လို့ဝင်ꩻ၊ ဗက်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ထောင်းလို့ဝင်ꩻတွမ်ႏနꩻ၊ သွီႏရီႏလီလာ၊ ကဆာသားတဲ့ဆာ၊ ကသီသားတဲ့သီ၊ ကထဲ့ထောင်ႏသားတဲ့ထဲ့၊ ကထွိုင်ႏခံႏဗာႏ ထောင်ႏဒုက္ခမꩻ နောင်ႏတတရာꩻလꩻဆုဲင်ꩻ၊ ကွပ်ခွေအွꩻဒဝ်မꩻ ခွေလꩻထာꩻဒုက္ခ၊ ခွေဆွဗာႏပသီႏနုဲင်းယို၊ သꩻကိုယူႏလꩻဆုဲင်ꩻ၊ ငါးရုဲင်ꩻလိုꩻအခမ်း။
မဉ်ဒါႏပညာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဒါႏ၊ မဉ်ꩻအွီႏနုဲင်းနုဲင်ꩻအွီႏ၊ မဉ်ꩻကျောႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကျောႏ၊ မဉ်ခြွေနုဲင်းမုဲင်ꩻခြွေ၊ ဘုရာꩻတကာႏ/ စင်ꩻတကာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻတကာႏတဲ့ယဝ်း ပေါႏစွယ်ꩻသွူသူႏရာႏ၊ ပေါႏအွꩻဒါႏသွူဒဝ်၊ ပေါႏမွန်ꩻသွူဒဝ်နဝ်ꩻ ကားကထန်ႏဖြောင်း၊ ကားကလောင်းဖြေꩻ ဒေါ့ꩻလွေꩻတငါတငီ၊ တပီတဝ်းဒွုမ် လိုꩻမဉ်ꩻအွီႏ၊ တဗွန်တဝ်းဒွုမ် လိုꩻမဉ်ꩻကျောႏ၊ တဗွန်တဝ်းဒွုမ်လိုꩻဒါႏ၊ တဗွန်ပီတဝ်းဒွုမ် ဘုရာꩻတကာႏ/ စင်ꩻတကာႏ၊ ဗွန်တောဒျာႏလိုꩻဗား၊ ပီတောဒျာႏ လိုꩻ (အလကား)။ ကွပ်ဒေါဝ်တဲင် တခြို့လို့လ၊ ထွာထိုꩻလိုꩻမွ၊ ထွာထိုꩻလိုꩻဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။
"တွိုက်ꩻတွမ်ႏဒေါဝ်ယာ-နီသီအာ ကဗျာ"
၁။ ယံမွ ယံသီ   -  နီယိုဝင်ꩻကျမ်ႏ မွန်ꩻဗားအီတာႏ  - သူႏရာႏဝင်ꩻတံꩻ ယာမ ဖြေꩻစာ  - ယာဗွာဖြေꩻအံႏ တနတ်တေ့ꩻ    - မဲ့ခေ့ꩻ နီစွယ်ꩻရံꩻ ။ ၂။ ယာမ ယာဗွာ  - ဘီယာ သူႏရာႏ
ဟဝ်တဝ်းယံယွုန်း- အွꩻမွိုန်းလာꩻလာꩻ သꩻရာႏသဲင်ꩻထိုꩻ - ထွာယိုꩻ ရောႏဂါႏ မအိုဆေး     - မန်းဟွေး ဒေါ့ꩻယိုခါ ။ ၃။ သုရာမေရယ  - သီႏလ သိက္ခာႏ
ဘုရာꩻဗွေႏမျတ်  - ပညတ်သေꩻခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း - နာႏတဝ်း စွယ်ꩻဒျာႏ ကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း   - သီစောဝ်း ဒုက္ခအာ ။ "ငေါဝ်းအံႏဖြာႏတွမ်ႏငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ" ၁။ မွေးတဲ့နဝ်ꩻ၊ မွေးတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏအံႏဖြာꩻနာꩻနဝ်ꩻ နာꩻအွဉ်ႏပယွုမ်း နာꩻလွိုး၊
၂။ မွေးတဲ့နဝ်ꩻ၊ မွေးတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏဆွုံꩻမꩻနာꩻနဝ်ꩻ နာꩻအွဉ်ႏတကုဲင် နာꩻလွိုး၊
၃။ လိုꩻဟဝ် ဝင်ꩻကအံႏဖြာႏ - ကခံႏဒါႏ ငေါဝ်းနွိုး အရသာႏနောဝ်ꩻ "အကုဲင်ချာဒါႏ"၊
၄။ လိုꩻကုဲင် ဝင်ꩻကဆွုံꩻမꩻ - ကခံႏဒါႏ ငေါဝ်းခါႏ အရာႏသာႏနောဝ်ꩻ "အဟောဝ်ချာဒါႏ"၊
၅။ "ဟောဝ်ထွူ-ကုဲင်ချာထိုꩻ"တွမ်ႏ "ကုဲင်ထွူ-ဟောဝ်ချာလိုꩻ"နောဝ်ꩻ ဖြာꩻမုဲင်ꩻယံ - ယူႏယွယွဟုဲင်း၊
၆။ နွိုးထွူခါႏဒါႏ - ငေါဝ်းအံႏဖြာႏ
ခါႏထွူနွိုးလꩻ - ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ
ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻနဝ်ꩻ အထွုံꩻဆꩻ - သွုံꩻလꩻ အမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
"မဉ်ꩻ တွမ်ႏ သꩻ"
၁။ ပါꩻနဝ်ꩻ မဉ်ꩻတလေ့၊ သꩻရင်ꩻ သမ်းဟောဝ်တဝ်း၊
၂။ ပါꩻနဝ်ꩻ မဉ်ꩻတလေ့တဝ်း၊ သꩻရင်ꩻ သမ်းဟောဝ်၊
၃။ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း မဉ်ꩻတလေ့၊ လွေꩻထေ့ကွိုက်ꩻမွုန်း၊ မဲ့ꩻ အမာꩻဒုက္ခဒါႏနာꩻ၊
၄။ မဉ်ꩻတလေ့တဝ်း သꩻရင်ꩻဟဝ်၊ လွေꩻထင်ꩻလွေꩻနဝ် ပေါꩻကွိုက်ꩻဟုဲင်း၊ မဲ့ꩻ အမာꩻချမ်ꩻသာႏဒါႏနာꩻ၊
၅။ မဉ်ꩻနဝ်ꩻ တလေ့ သꩻတကဲင်ႏ၊ တွိုႏတလဲင်ႏလဲင်ႏ မဲ့ꩻမော့ꩻဒုက္ခ။
"နမ်းကေန်ꩻ-သꩻခြွေ"
၁။ ပါꩻတဖြာꩻနောဝ်ꩻ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻအဲဉ်ထဝ်းတဲင် လောကဝေါဟာရ ဟဲ့ꩻလွ "လိုꩻကေန်ꩻ"၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ "သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ ဟီရိ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ပညာႏ" သူႏတောႏကောင်ꩻလိုꩻဟဝ်သီး တခြိုꩻနွုတ်ꩻမျိုꩻအဝ်ႏတဲင် ဗုဒ္ဓေါဝေါဟာရ ဟဲ့ꩻလွ "လိုꩻခြွေ"၊
၂။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ နမ်းကေန်ꩻတဲ့ယဝ်း သꩻခြွေတဲင် ဘုရာꩻရဟန္တာႏသီး ရိုꩻဒျာႏ "အဒလိဒ္ဒ-လိုꩻခြွေ"၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီလဲဉ်းကီဒျာႏ "သုဂတိ-လူꩻခမ်း"သူꩻသွူ။
"နမ်းခြွေ-သꩻကေန်ꩻ"
၁။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻအဝ်ႏအာတဲင် လောကဝေါဟာရ ဟဲ့ꩻလွ "လိုꩻခြွေ"၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ "သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ ဟီရိ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ပညာႏ" သူႏတောႏကောင်ꩻလိုꩻဟဝ်သီး တခြိုꩻနွုတ်ꩻမျိုꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဲင် ဗုဒ္ဓေါဝေါဟာရ ဟဲ့ꩻလွ "လိုꩻကေန်ꩻ"၊
ဒုံပဆျာႏကြိုႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ
ဒုံပဆျာႏကြိုႏ (မန်း: ပချားကလိုရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ အွိုင်ႏနာသံကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံပဆျာႏကြိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ဒုံခိုႏ၊ ဒုံဒေါမ်၊ ဒုံဖောက်ꩻနောက်ꩻ၊ ဒုံကျောင်ꩻယ ရိုꩻတဲင် ဒုံကွက်(၄)ကွက် အောဝ်ႏခြွဉ်းဗူႏခါꩻသွူ။ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၄၀၀)ရပ်၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအောဝ်ႏ (၁၃၀၀) ရပ်တဲင် ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဒုံတဒုံဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနာသံ(လွယ်ယွန်ႏနာꩻသံ)ကိုနဝ်ꩻတဲ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇၃၆၈ ဖြာꩻသွူ။ ခမ်းသားအမျာꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻအတာႏနဝ်ꩻ ကိဉ်းအာ ထွာဒျာႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအကို အဓိကဆို့ꩻလွေꩻ သေင်ႏလာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒုံသမဲင်ꩻ
ဒုံပဆျာႏကြိုဝ်ႏခရာႏ ထုမ်ႏရီ ဗွေႏဗွန်ရဟန်ꩻ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်ဖုင်ႏတွော့ꩻ ကသေလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻ အွိုးကရီးခါ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၄၀၀) လွိုခိန်ႏတွင်ꩻ အဝ်ႏတဝ်းခင်ႏလမ်းယိုခါ အောဝ်ႏဒျာႏမုဲင်းကောင်ရွေꩻဗꩻတွို့ꩻ ဒုံတုပ်ꩻသောက်ဖဲ့ꩻကီနောဝ် ဒုံမိဉ်ꩻတဲ့မိဉ်ꩻဒျာႏ "လွယ်စင်း" သွူ။  တွိုႏ မန်းသက္ကရာဇ် (၉၅၅) (ထောင်ထွားပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ ခရိစ်နေင်ႏ (၁၅၉၃) ) ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ဒုံပြောင်ꩻလွဉ်ထိုꩻ လွယ်စင်းဖဲ့ꩻကီနောဝ် မုဲင်းကောင်နာထျꩻ ယိုခါရပ်သားပဆျာႏကြိုဝ်ႏသီး ကဟဲ့ꩻဒါႏ "ဒုံလီꩻပေႏ" ကရိုꩻဒါႏ ဒုံပဆျာႏကြိုဝ်ႏ ယိုခါဖဲ့ꩻတွို့ꩻ ကောင်နာလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဗꩻထမ်ခါ ဒုံꩻလီပေႏ ဒုံခြောင်ꩻကို သေင်ႏလာႏခြံ၊ နေင်းခြံဖုံႏအောဝ်ႏလိုပ်မာꩻနေကဒွိုန်းတဲင် လမ်းခင်ခြောင်ꩻ ဟမ်ႏကခူႏတွောင်းဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏနေက နောဝ်ꩻသွူ။ ကတယ်ႏထောင်ႏစဒုံလီꩻပေႏတွင်ꩻ တယ်ႏစတောမ်ႏ လမ်းငင်း (၁၅) လမ်းရပ်၊ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ (၃၀) လွို ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ သက္ကရာဇ် (၉၆၀) နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒုံလီꩻပေႏ ပြောင်ꩻလွေꩻယင်း "ပန်ꩻတင်ႏ" (အောဝ်ႏဒုံဖဲ့ꩻတွို့ꩻ တကောင်ꩻရွေꩻလောင်း) တဲင် ဟဲ့ꩻဖန်ခန်း  ဒုံပန်ꩻတင်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူည (၉) နေင်ႏ ရပ် ပြောင်ꩻကွဉ်ႏလွဉ်ကောင်ဖုဲင်းလောင်း ဒုံကအောဝ်ႏယိုခါရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကတယ်ႏတသာ ဒုံအရပ်ယို အွိုးနောဝ်ခါ ပဆျာႏမွူး လွိုင်ႏအာတဲင် ပဆျာႏအမွူး အပင် အလာႏ ဖုံႏအရောင်ႏကြိုႏအာယို စွယ်ꩻထူႏအနွတ္တသညာအနေႏ ဟဲ့ꩻဖန် ဒုံပဆျာႏကြိုဝ်ႏ အကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻ
ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်သီး ပိုလီꩻလိုꩻပေႏဖုံႏ ဖေႏကသေဖေႏကဒါႏပညာႏအတာႏ ဆရာႏခွန်ဘအေး(သထုံႏ)အွဉ်ဟိုတဲင် မန်းသက္ကရာဇ် (၁၃၁၂) ဗာႏနေင်ႏကို ဗွောင်လွေꩻစခန်း အခေႏခံႏမူလတန်ꩻကျောင်ꩻတဲင် နောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလွဉ် ခရိစ်သက္ကရာဇ် (၁၉၆၄) နောဝ်ꩻ အစိုႏရသေမုဲင်(အသိအမှတ်ပြု)ခန်းတွော့ꩻ အောဝ်ႏ လူထုမူလတန်ကျောင်ꩻ ယို ထွာလွဉ်ခန်း အစိုႏရလိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ အခေႏခံႏမူလတန်ꩻကျောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။  တွိုႏလွဉ် (၁၉၇၄-၁၉၇၅) ပညာႏသွဉ်နေင်ႏအကို ထွာလွဉ်ခန်း အခေႏခံႏပညာႏ အထာႏဝတန်ꩻကျောင်ꩻသွူ။ တယ်ႏစ ခရိစ်နေင်ႏ (၁၉၉၃) ဗꩻလွေꩻ (၂၀၀၀) အခါႏကာႏလတွင်ꩻ ရပ်မွိုးရပ်ဖာသီး ခံႏလို့ရွဉ် ဟဲ့ꩻလိတ်သွဉ်ဆရာႏဖုံႏတဲင် ဗွောင်လွေꩻခန်း တွယ်ꩻဖက် အထကတဲင် ၊ တွယ်ꩻဖက်တောမ်ႏ အထကဘန်းယဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (၂၀၁၁-၂၀၁၂) ပညာႏသွဉ်နေင်ႏအကို ထွာလွဉ်ခန်း အထကကျောင်ꩻ(ခွဲꩻ) တဲင် (၂၀၁၇-၂၀၁၈) ပညာႏသွဉ်နေင်ႏအကိုနောဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏလꩻထွာလွဉ်ခန်း အစိုႏရအရန်းထိုကျောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။။
နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း တယ်ႏစ ခရိစ်နေင်ႏ(၂၀၀၃) ဗာႏနေင်ႏအကိုကာႏ ဗွောင်လွေꩻပါလဲဉ်း (Early Childhood Center (ECC) မူကြို)ကျောင်ꩻ ဒုံခိုႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏအဖြာꩻပေါင်ꩻအာလွဉ်တဲင် ဒုံဒွမ်အကို ဗွောင်ဖျင်ယင်းထဲင်း မူကြိုကျောင်ꩻတကျောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။
ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ
တယ်ႏစ(၁၉၈၀) နေင်ႏလွိုတွင်ꩻ ဗꩻထမ် (၁၉၉၀) နေင်ႏရပ် အခါႏလယ်ႏကို အစိုႏရဗွောင်ဖေႏ ဒုံတသီႏဖေႏခန်ꩻ (ကျေးလက်ဆေးပေးခန်း) အောဝ်ႏဗာႏဖိုနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ခေတ်ကာႏလအလꩻ တသီႏဆရာႏမူႏဖုံႏ တလွဉ်အုံနွောင်ꩻတောဝ်းတွော့ꩻ လွဉ်ဆောင်းဆောင်းနေးလွုမ်ꩻ၊ ယိုခါနောဝ်ꩻတဲ အောဝ်ႏကုဲင် တသီႏဖေႏခန်ꩻအခြုံလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ယိုခါꩻထွာလုဲင်ႏ လိတ်သွဉ်ဆရာႏမူႏ အုံခင်ႏလမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလွဉ် (၁၉၉၂) နောဝ်ꩻ အစိုꩻရမာꩻဖေႏခန်း တွိုက်နယ်ႏတသီႏယွုံႏ(ကူႏ ၁၆ ဖြုံႏအရန်း) တဲင် (၁၉၉၃) နေင်းနောဝ်ꩻဗွောင်လွေꩻဖေႏခန်းတသီႏယွုံႏ ဗꩻထမ်ခါနောဝ်ꩻသွူ။
တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ
ဒုံကိုတဖူꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ရပ်သားဒုံသားသီး ဒိုမာꩻချာဒျာႏတဲင် ကရီးခါနောဝ်ꩻတဲ တဖူꩻဟမ်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ (၂၀၁၀) မာꩻလွဉ်ယို ဗွေႏရဟန်ꩻတောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻလိုꩻတန်သီးအွဉ်ဟို ဒျာသော့ꩻလူးလုံးတူႏဖုံႏ တောက်ꩻနျꩻတောမ်ႏ ကာꩻအာႏ လိုꩻအာႏတဲင် ထွာလွဉ်ခန်း တဖူꩻလုံးချော်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစခရိစ်နေင်ႏ (၂၀၁၅) ရပ်နောဝ်ꩻ ရပ်သားအမျာꩻသီး မာꩻဒါခန်းတဖူꩻကွန်ကရစ်နောဝ်ꩻသွူ။
တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻဝေင်ꩻအတာႏ (၁၃၂၄) ဗာႏနေင်ႏအကို ခူႏဒိုမာꩻလွေꩻတဖူꩻဟံႏ ကသွုပ်ဆွိုက်အီ နောင်ဗွဉ် - ပဆျာႏကြိုဝ်ႏ တဖူꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (၂၀၁၈-၂၀၁၉) အစိုႏရရွဉ်ဘဏ္ဍာနေင်ႏအကို ပအိုဝ်ႏနမ်ႏပဲင်ႏအုတ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသအွဉ်ငါအစွိုꩻ ရွဉ်ရံႏပုင်ႏ ဖေႏခွင်ꩻလင်ꩻတဲင် နောင်ဗွဉ်-ပဆျာႏကြိုဝ်ႏ တဖူꩻယို တယ်ႏစ တောင်ႏကီꩻ-သီႏသဲင်ႏ တဖူꩻတန် အောဝ်ႏဟိုတူးထျꩻ ဗꩻထမ် ဒုံပဆျာႏကြိုဝ်ႏ ဒုံကို တဖူꩻတန် တွိုႏစွဉ်ႏဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻထျꩻတဲင် ယိုခါထွာလို့လဲဉ်း တဖူꩻကတ္တရာႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ဒုံပဆျာႏကြိုဝ်ႏဖဲ့ꩻနောဝ် ဒုံလုံးဒါယို အောဝ်ႏ နောင်ဗွဉ်- ပဆျာႏကြိုဝ်ႏတဖူꩻလောင်းတဲင် သွုပ်ဆွိုက်လဲဉ်းတောမ်ႏတဖူꩻကတ္တရာႏအတွိုင်ꩻ ဒုံပဆျာႏကြိုဝ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ ဒုံနောင်စုံယိုလဲ့ သွုပ်ဆွိုက်လဲဉ်းတောမ်ႏတဖူꩻကတ္တရာ ဗꩻထင်ꩻထမ် ဒုံစောက်ကဆျာႏ၊ ဒုံလုံးဟီႏ ထွူ ဗꩻတွိုႏလင်ꩻထီဗွာ ဟိုပုံꩻဆꩻကွဉ်ႏတဲင် လင်ꩻသွုပ် တဖူꩻတန်တောင်ႏကီꩻ - ကိင်ꩻတုံ နောဝ်ꩻသွူ။
ဒုံကအောဝ်ႏ အသောင်အရင်ꩻဖုံႏ
ပဆျာႏကြိုဝ်ႏဒုံယို အောဝ်ႏ မန်းခမ်း၊ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ၊ သီႏသဲင်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ အခေါဝ်မော့ကွဉ်ႏထင်ꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကအောဝ်ႏဗော့ꩻ သွုပ်လွေꩻဒါႏဒုံဖုင်ႏနောဝ်ꩻ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနောဝ်ဖဲ့ꩻယို ဒုံထီလွိုင်ႏ(ဒုံထီအုင်ႏစောက်ꩻ)၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဒုံလဲင်းကလ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဒုံလုံးဒါ၊ ဖဲ့ꩻထင်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဒုံနောင်စုံ  အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဒုံလဲင်းကလ တောမ်ႏ ဒုံနောင်စုံဖုင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဟိုပုံꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏကိုဒုံဖုံႏ
ကျိုꩻစာꩻကီကီထင်ႏဗာႏ
"သမထသုတ် (ကျိုꩻစာꩻကီကီထင်ႏဗာႏတရာꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'ကမာꩻခွꩻသꩻ သမထနဝ်ꩻ ခွေလꩻနေနဲ၊ အဓိပညာႏ ဓမ္မဝိပဿနာႏနဝ်ꩻ ခွေလꩻနေနဲ'မဉ်ႏယူႏလꩻဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏထွာအာတန်။ ၁။ ခွေယိုနဝ်ꩻ လꩻဒျာႏ ကမာꩻခွꩻသꩻ သမထလွုမ်ꩻ၊ အဓိပညာႏ ဓမ္မဝိပဿနာႏနဝ်ꩻ လꩻတောဝ်းဒွိုန်း၊ ပေါႏသေနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏကလꩻ အဓိပညာႏ ဓမ္မဝိပဿနာႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ။ ၂။ ခွေယိုနဝ်ꩻ လꩻဒျာႏ အဓိပညာႏ ဓမ္မဝိပဿနာႏလွုမ်ꩻ၊ ကမာꩻခွꩻသꩻ သထမနောဝ်ꩻ လꩻတဝ်းဒွိုန်း ပေါႏသေနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏကလꩻ ကမာꩻခွꩻသꩻ သမထနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ။ ၃။ ခွေယိုနဝ်ꩻ ကမာꩻခွꩻသꩻ သမထတဲ့ လꩻတဝ်း၊ အဓိပညာႏ ဓမ္မဝိပဿနာႏတဲ့ လꩻတဝ်း၊ ပေါႏသေနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကလꩻ နဝ်ꩻနီမျိုꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ။ ၄။ ခွေယိုနဝ်ꩻ ကမာꩻခွꩻသꩻ သမထတဲ့ လꩻလဲဉ်း၊ အဓိပညာႏ ဓမ္မဝိပဿနာႏတဲ့ လꩻလဲဉ်း ပေါႏသေနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အာသဝတရာꩻဖေႏကလို့၊ ဖေႏကထွာရဟန္တာႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ 'သင်္ကန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်ဗုဲင်၊ သင်္ကန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဟောဝ်ဗုဲင်တဝ်း'အဝ်ႏနီမျိုꩻ၊ နီမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ သင်္ကန်ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုႏဗုဲင်တဝ်း၊ လိုႏဗုဲင်ဒျာႏ ကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ သင်္ကန်ꩻအမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ သွမ်ꩻအဝ်ႏနီမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ- 'အကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'သွမ်ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုႏသွုံꩻတဝ်း၊ လိုႏသွုံꩻဒျာႏ 'ကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'သွမ်ꩻအမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ ကျောင်ꩻအောဝ်ႏနီမျိုꩻကိုနောဝ်ꩻ- 'အကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ကျောင်ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏအုံသော့ꩻတဝ်း၊ လိုႏအုံသော့ꩻဒျာႏ 'ကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ကျောင်ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၈။ ဒုံတန်(ဝေင်ꩻတန်) အဝ်ႏနီမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ- 'အကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ဒုံတန်(ဝေင်ꩻတန်)အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏအုံတဝ်း၊ လိုႏအုံဒျာႏ 'ကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ဒုံတန်(ဝေင်ꩻတန်)အမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၉။ ဒုံပေႏ(ဝေင်ꩻပေႏ)အဝ်ႏနီမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ- 'အကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ဒုံပေႏ(ဝေင်ꩻပေႏ)အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏအုံတဝ်း၊ လိုႏအုံဒျာႏ 'ကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ဒုံပေႏ(ဝေင်ꩻပေႏ)အမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ အဝ်ႏနီမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ- 'အကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ ကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ပုဂ္ဂိုလ်ႏအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏကွိုက်ꩻတဝ်း၊ လိုကွိုက်ꩻဒျာႏ 'ကုသိုလ်ႏထွာအာ၊ အကုသိုလ်ႏယွမ်ꩻထိုꩻ'ပုဂ္ဂိုလ်ႏအမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ သမထသုတ်)
မျန်မာခမ်းထီလွောင်ႏဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ(၂၀၀၈)
thumb|ခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီလွောင်ႏဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ(၂၀၀၈)မဲ့ငါပွုံႏ thumb|ခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီလွောင်ႏဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ(၂၀၀၈)လိတ်အကိုမဲ့ငါပွုံႏ thumb|right|ခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီလွောင်ႏဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ(၂၀၀၈) မာတိကာ
နေင်ႏ ၁၉၉၃ ဗာႏ တွင်ꩻ အီးထွို့ꩻဗူႏတဲမ်းလွေꩻ အခေႏခံဥပဒေႏ ယိုတဗာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻမာလွေꩻခန်း အမျိုꩻသာꩻညီႏလာႏခံႏ သွူ ။ ခွုမ်ထူႏအာႏဏာႏ စဲ့ꩻအစိုႏရ အစွိုꩻ အွဉ်ငါ ကမာꩻလွေꩻဒျာႏ အမျိုꩻသာꩻညီႏလာႏခံႏ တွင်ꩻနဝ်ꩻနေင်ႏ ၁၉၉၀ ဗာႏ လွိုက်ꩻရွေꩻပွယ်ꩻ ကို ကနွိုင်ꩻဒါႏ အမျိုꩻသာꩻဒီမိုကရေစီအစွိုꩻချုတ် နမ်းခြောင်ꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၉၅ ဗာႏ တွင်ꩻ ယို အဝ်ႏညီႏလာႏခံႏနဝ်ꩻ ပယ်ႏထန်ႏထိုꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ ။ ဒေါ့ꩻရိုꩻကီ အမျိုꩻသာꩻညီႏလာႏခံႏ တဲ့ စဲ့ꩻအစိုႏရနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးကျွိုက်တွိုႏသꩻ စီႏမံႏထွို့ꩻတဲမ်း လွေꩻဒျာႏ တဲင် ကထောင်လွေꩻဒါႏဒီမိုကရေစီအရေꩻသားဖုံႏ ၊ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻဆေ့ꩻသားဖုံႏ ဆန္ဒတွမ်ႏ ကမိဉ်လꩻဒျာႏအခွင်ꩻရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီး အွဉ်ႏအဝ်ႏကြွို့ႏဗွော့ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။
အခေႏခံႏဥပဒေႏကိုယို နိဒါန်း တွမ်ႏ အခန်ꩻအဝ်ႏ (၁၅) ခန်ꩻ တဲင် တဲမ်းစွဉ်ႏဒျာႏ မျန်မာ(မန်း)ဘာႏသာႏ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ လိတ်မဲ့ငါ (၁၉၄) နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ လာမတ်၊ မွူးနီꩻ ၃၁ ကိုယို ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏလွတ်တောႏ နမ်းခြေင်ꩻကောႏမတီႏစွိုꩻနဝ်ꩻ ယားသိမ်ꩻထိုꩻချာလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
ကပါသွော့ꩻဒါႏအခန်ꩻဖုံႏ
အခေႏခံႏဥပဒေႏကို အပါဒါႏ အခန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏယိုခလအတွိုင်ꩻသွူ ။
ပအိုဝ်ႏဒေႏသတွမ်ႏ ပညာႏရေꩻ
"ပအိုဝ်ႏဒေႏသတွမ်ႏ ပညာႏရေꩻ" နီပအိုဝ်ႏဒေႏသတွမ်ႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို ခေတ်တခြွိုက်ခြွိုက် အဆွိုက်ဆွိုက်ကို အောဝ်ႏအုံဗာႏဒျာႏ စနစ်ကုဲင်အဟေ့ꩻဆꩻလတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻ လိုꩻမုရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏရေꩻအစ အောဝ်ႏထဲ့ဖွိုႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ်ခေတ်တွမ်ႏ ခံႏဗာႏအာငါႏ ခမ်းကိုစဲ့ꩻပွယ်ꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အောဝ်ႏယွိုင်းအောဝ်ႏခံႏသော့ꩻဗာႏ စဲ့ꩻတလင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ အရင်ꩻခံႏလွေꩻတွမ်ႏ ထာꩻသꩻဆာ သမဲင်ꩻဖေႏသွဉ်ခန်ꩻ နုဲင်းဆꩻကီယိုတဲင် နီပအိုဝ်ႏအွဉ်ငါ (ခေါင်းဆောင်)တန်သီး ကွပ်စွဉ်ႏယူႏကောဝ်းလွေꩻရီး နီပအိုဝ်ႏအနာႏဂတ်တဲင် ထူႏလွေꩻငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမု အုံအောဝ်ႏရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻဖုံႏတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻယို အွဉ်ႏအထျꩻ ဆောင်ႏရွက်ခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏတဲင် တယ်ႏစွဉ်ႏကထူႏငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ မာꩻလွဉ်ယိုနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးဖုံႏ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ဘွဲ့ရျာꩻခေါင်ꩻယို ကွဲအာအာလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏပညာႏရေꩻ ထင်ႏထိုလွဉ်နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏလိုꩻပေႏမွိုးဖါသီး အွဉ်ႏထွော့ဆွုံꩻဖျတ်ချက်မဲဉ်ႏ ဒေါ့ꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဆဲင်ႏလို့ဒျာႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်းတဲင် အနာႏဂတ်အတာႏ အရေꩻပါငါႏ အခန်ꩻကဏ္ဍနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီအစွိုꩻအဗူႏတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻပြွူႏဖြိုရေꩻ၊ ငိမ်ꩻချမ်ꩻခွꩻရျူႏရေꩻ အရင်ꩻခံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မွန်ဗန်ရေꩻ၊ စွိုးခွိုꩻတခွိုꩻလွုမ်းအတာႏ ထွာအီအခေႏခံႏ အွတ်ꩻရွီးနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ အသက်ဝိညာဏ်ႏတဲင် ကအီႏတယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻ ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏရေꩻ လိုꩻမုꩻအစွိုꩻအဗူႏတဗာႏယို ထွာအီခေႏခံႏ အွတ်ꩻရွီးအခွေါင်အခံႏတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နီလိုꩻပေႏပညာႏရေꩻယို အောဝ်ႏလိုႏပေ့ꩻခါꩻတောဝ်းတခါꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏဗွောင်ဖေႏသေႏသေႏငါႏတခါꩻ၊ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻအကိုနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအနာႏဂတ်တဲ့အောဝ်ႏ၊ ခမ်းထီအနာႏဂတ်လဲ့အောဝ်ႏတဲင် အနာႏဂတ် ကားကအောဝ်ႏယို အောဝ်ႏသော့ꩻလို့ဆရာႏစူကိုနောဝ်ꩻသွူ။ "ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏကအောဝ်ႏဒါႏ ဆင်ꩻရယ်ꩻအွိုက်ꩻကို ဖေႏကတွူႏတရန်ထန်ႏနွောင်ꩻအီအတာႏ (မွေးတောဝ်းလဲ့) ကအောဝ်ႏခံသော့ꩻဒါႏ အသောင်အရင်ꩻတချကို ဖေႏကတွိုႏသော့ꩻ ကမ္ဘာႏလောကကို ထွာအီလက်နက်တဗာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻအကဲဉ်အဗဲ့ꩻအရသာႏနောဝ်ꩻ ကလိုႏသေထွိုက်ဒါႏအမျိုꩻယို ဖေႏကသေတွမ်ႏ ကလိုႏမာꩻထွိုက်ဒါႏ အမျိုꩻယို ဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီလိုꩻမုသိပ္ပံပညာႏတဗာႏတဲင် ထွာအီထာꩻယေန်ႏကေႏမုꩻတဗာႏ၊ ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ နီနမ်းလောင်းနဲင်ႏငံႏရေꩻ ထွာစဲဉ်ႏတဗာႏယို ဖေႏကလꩻလွဉ် အကျိုꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ ဖောႏထန်ႏလွေꩻအီ အနမ်းအခြုံသဖော်ꩻတရာꩻဗွိုန်နောဝ်ꩻစားသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကအောဝ်ႏသွဉ်၊ ကအောဝ်ႏထင်ႏနေကဒါႏကျောင်ꩻအခိန်ႏယို အွဉ်ႏအရေꩻတဲင် ကထွာဒါႏမွိုးဖါသီးယိုလဲ့ တယ်ႏဆို့ꩻဖေႏဟောဝ်ဟောဝ်သွော့ ပိုလီꩻပညာႏရေꩻ၊ မွိုးဖါသီး ကမောင်ꩻကော့ꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ကမဲဉ်ထီႏဒါႏ နီပိုလီꩻသီးထာꩻအောင်ႏမျင်ႏ၊ တိုꩻတက်မုꩻယို ဖေႏကတရတ်ထိုꩻဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထင်ႏသွတ်ꩻသွတ်ꩻ ထွဉ်ႏသွဉ်ဗꩻဗꩻသွော့ အရန်းထိုတက္ကသိုလ်ႏ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏသွော့ ပညာႏသျင်ႏလွုမ်ꩻမကာႏ ကရိုꩻထွူဒါႏနုဲင်းဆꩻကီအတွိုင်ꩻ ဖူးဝေး၊ စွိုးခွိုꩻလဲ့ ဖေႏကထွာသွော့ ထာꩻအာႏကွိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻဖေႏသွော့ ပိုလီꩻအနာႏဂတ် အတရေꩻသွတ်ꩻတဗာႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထွားထဲင်းအသွုပ်
ခေတ်ထီထွတ်ꩻတောမ်ႏ ပအိုဝ်ႏပညာႏရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ဟံႏပထဝီႏ
ကရိုꩻခါဒါႏဒေႏသ အကူကိုယို အကဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ နောင်ရွီႏအင်းလေးဒေႏသကို လိုꩻဖြာꩻ(၁၂၀၀၀)ကာႏတဝ်ႏ မန်းနောင်ဖုံႏအဝ်ႏအုံ နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နောင်ဒေႏသ အသောင်ရင်ꩻနဝ်ꩻ ဟမ်ႏဩႏဇာႏကဟဝ်ꩻဒါႏ ကောင်ခါႏ ကောင်ရွေꩻ တွမ်ႏ ဒုံ ၊ ဝေင်ꩻ ဖုံႏနဝ်ꩻကိုယို ဖြောဝ်ꩻဖုံႏအဝ်ႏအုံဒျာႏသွူ ။ ပအိုဝ်ႏဖုံႏယို အုံအာဒျာႏ ကောင်ရွေꩻ ကောင်လောင်း တွမ်ႏ ကောင်ခါႏ ထာꩻတွောင်း ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။ ကရိုꩻဒါႏခမ်းအကူအနားကိုယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၇၅-အခဲင်ႏ နဝ်ꩻ ထွာꩻဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖုံႏသွူ ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလင်ꩻခွိုꩻ တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပန်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏဖုံႏအဝ်ႏအုံသွော့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။ နဝ်ꩻထွူ တကာႏတဝ်း ရောက်ꩻစောက်ꩻ ၊ ယေႏငန်ႏ ၊ မွိုင်ꩻပွဉ် ၊ စံꩻကာꩻ တွမ်ႏ မွိုင်ႏပြုဲင်ꩻ နယ်ႏဖုံႏယိုꩻလဲ့ အဝ်ႏအုံႏဒျားသွူ ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻဖုံႏယို ပနဲးတန်ကဲးဗာႏအလွောက်ꩻ စဝ်းဖား ဖုံး အုပ်ချုပ်လွေꩻ သွူ ။ ပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻခွိုꩻ အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်ဒျာႏသွူ ။ ဘန်းယဉ်ႏ ၊ နောင်မွန် ၊ နမ်းခုတ် ၊ စကွယ် ၊ ကျိုင်းခမ်း ၊ လွယ်လဲမ် ၊ ဘော်နင်း ဒေႏသဖုံးယို ပါလွေꩻခန်း ဟမ်ႏထာႏဝကိုဒေႏသ နဝ်ꩻမ အွိုင်ႏနယ်ႏ ဖြားဒုံဖုံႏ အုပ်ချုပ်လွေ သွူ ။ ကရိုꩻဒါႏ ဟမ်းကိုဝ ဒေႏသ ကို ပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏအုံꩻအာဒါႏနဝ်ꩻ ပွေးလှ ၊ ဘော်ဆိုင်း ၊ နမ်းခုတ် ၊ ပင်မီႏ ၊ လွယ်မောꩻ ၊ နမ်းတုတ်ꩻ ၊ ပင်ႏတရား ၊ ကျုံး ၊ သာမုဲင်းခမ်း ၊ လွယ်အီး ၊ နမ်းခိုင် တွမ်ႏ မောရွာဒုံဖုံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖုံႏ အီးလꩻ လိုꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ အယပ်ꩻငါႏသွူ ။ ဖြဝ်ꩻလိုမျိုꩻ အုပ်ချုပ်ꩻရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻအံႏငါႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏသွူ ။ အံႏနွောင်ႏခံႏဗာႏ ပအိုဝ်ႏ ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ꩻဒါႏစွုမ်ႏထာꩻတွော့ꩻ ကွဉ်ꩻကꩻပါဖြဝ်ꩻဆဲင်ꩻခွမ်ꩻလာတဲင် ခံႏထူႏထွာထိုꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻလိုမျိုꩻဖုံႏလဲ့အဝ်ႏသွူ။
၁၈၉၇ - ဗာႏ နေင်ႏတွင်ꩻ ဟမ်ႏကိုဒေႏသယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻခွိုꩻအဝ်ႏ ၄၃-အခဲင်ႏ တဲင် ခင်ႏလမ်းဒေႏသ နဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻအလင် ၂၀-အခဲင်ႏ အဝ်ႏအုံဒျာႏနေနေသွူ ။ လွယ်လုံကို ပအိုဝ်ႏ အဝ်ႏ ၅၇-အခဲင်ႏ ၊ လွယ်အီးဒေႏသနဝ်ꩻ ၇၀-အခဲင်ႏ ၊ လွယ်မောဒေႏသ နဝ်ꩻလဲ့ ၇၈-အခဲင်ႏ ၊ နမ်းခိုင်ဒေႏသ နဝ်ꩻ ၉၀-အခဲင်ႏ ဖုံႏယို အဝ်ႏဖိုဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဝေင်ꩻဝန်ႏ ယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏစဲစ်စဲစ်ဒျာႏသွူ ။ ၁၈၉၇-ဗာႏနေင်ႏ နဝ်ꩻ မွိုင်ႏပွဉ်နယ်ႏကို ၅၆-အခင်ႏယိုပအိုဝ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအုပ်ချုပ်ရေꩻအစွိုꩻနွို့ ဖြောဝ်ꩻစဝ်းဖား ဖုံးရိုꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ လိုꩻစရင်ꩻ အဝ်ႏ ၈၅-အခဲင်ႏ ခကီ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻနုဲင်ႏ ဒေႏသယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဆေ့ႏလွဉ်သွူ ။ အကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ချင်ꩻချင်ꩻ ဗွောတ်ႏလဲဉ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ ခွေသွဉ်းကလွေꩻတွိုႏခိန်ႏ နဝ်ꩻ မွိုက်နုဲင်ႏ ဒေႏသယို ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏငွေါဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏ အဝ်ႏထီႏလွေꩻဗာႏသွူ ။ ဆုဲင်ꩻသွတ်ႏကသေꩻထွꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻကိုတွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻ အလင်ꩻဖုံႏ ကဗွောတ်ႏ လဲဉ်ႏဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏယို ခံႏထွူႏလီꩻလီꩻဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဲ့ꩻ အဝ်ႏတောႏလန်ႏလွိုဆန်ဒျာႏ စဝ်းဖား ပဒေႏသရာဇ်ဖုံႏသွူ ။ ငီꩻဒျာႏ တွမ်ႏပအိုဝ်ႏပဒေႏသရာဇ်တောႏလန်ႏ ရေꩻသားဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။၁၉၃၁-ဗာႏ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းခဝ်နဝ် ယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ ၈၇၁၂၃၀ − ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ စရင်ꩻနဝ်ꩻကိုယို လိုꩻဒေါ့ꩻဒါႏ စောက်ငွေါဝ်း နဝ်ꩻ ၁၇၈၇၆၂-ဖြာꩻ တွမ်ႏ ၁၅၃၉၅၆-ဖြာꩻယို ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏငွေါဝ်ႏငွါဖုံႏသွူ ။ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻယို ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ပါထွိုꩻဒျာႏ ကဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ စရင်ꩻကိုသွူ ။ ခွိုꩻနွယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်း လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻ ၂၀-အခဲင်ႏ သွူ ။ နဝ်ꩻကိုယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ၈၆-အခဲင်ႏ အဝ်ႏပါသွော့ꩻသွူ။
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ကိုယို ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ နဝ်ꩻ လိုꩻစရင်အခဲင်ႏ တိုꩻအာ သွတ်ꩻအကျောင်ꩻ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ သေꩻထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ကရီးစခါꩻ နေင်ႏ ၁၉၁၁-၁၉၃၁ ဗာႏ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻစရင်ꩻ ၁၀၀၀၀ ကိုယို အယောမ်ꩻ ၈၂၀-ဖြာꩻခန် နဝ်ꩻသွူ ။၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏ တဲင် လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၀၀၀၀ ကို အယောမ်ꩻ လွေꩻ ၇၀၈-ဖြာꩻခန် သွူ ။ နဝ်ꩻခိန်ႏခါႏကာႏလ နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ သီးလိုꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ ၁၉၁၁-ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻစရင်ꩻ ၁၀၀၀၀ အကို ၉၀၇-ဖြာꩻခန် အဝ်ႏအာလွဉ်သွူ၊ ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ၉၃၄-ဖြာꩻခန် အဝ်ႏအာလွဉ်ဒျာႏသွူ ။ ကအဝ်ႏအာလွဉ်ခန်ယို မန်းခမ်း တခမ်းလွုမ်းအနေႏ ခြွဉ်း ဗူႏ ဒင်ႏပျ ခါꩻဒါႏ တဲင် ရာႏသီႏဥတု ကဟောဝ်ဒါႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းကိုယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ အာလွဉ်ခန် အာထဲင်းဒါႏ နောဝ်ꩻ အကျောင်ꩻ ယူႏလွေꩻဗာႏနုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ ။ကအွဉ်ႏနယ်ဗာႏ အချက်အလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် ကိုယို ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင် ဆေ့ꩻလွဉ်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏအကို အဓိကကျꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ တိုꩻအာလွဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏယို လိုꩻပေႏ ဖုံႏအာငါႏသွူ ။ ဖြဝ်ꩻဒုံဖုံႏယို နုဲင်ႏနောဝ်ꩻ မွေးတဝ်းသွူ ။ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ ယို အုံအာငါႏ ကောင်ရွေꩻ ကောင်လောင်း ဖုံႏနဝ်ꩻမ ထာꩻဆော့ꩻရေားဂါႏဖုံႏ ခံꩻစာꩻဗာႏဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ဖြဝ်ꩻဖုံႏယိုလဲ့ အုံအာ ထာꩻပြုဲင်ႏ မာꩻအာလုဲင်းတွုံး နဝ်ꩻမ ထာꩻဆော့ꩻရောႏဂါႏ တမ်ႏ ယို ခံꩻဗာႏအာငါႏသွူ ။ ဖြောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလမ်းသာႏမူႏဖုံႏလဲ့ လွူးဖွာꩻနုန်း ဆေ့ꩻလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလိုꩻဖြား ဖုံႏ နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏ ဒုံဖုံႏ တနီꩻတဆေ့ꩻ အာလွဉ်ꩻတဲင် ဖြောဝ်ꩻဒုံဖုံႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻလွဉ်အကျောင်ꩻ ဒေါ့လွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ အချက်နုဲင်းနဝ်ꩻအလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် ယို ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻခင်ႏလမ်း နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနွို့လွဉ်ꩻလဲဉ်း အကျောင်ꩻ ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ ထီႏလွေꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်သွူ။
၁၉၅၁-၅၂ ဗာႏ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ ထေꩻထန်းတဝ်းတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ သေခွင်ꩻတလꩻဗာႏတဝ်းသွူ ။ ၁၉၁၁ - ဗာႏနေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻ ၁၆၈၈၂၆ ဖြာꩻ တဲင် တွိုႏလွေꩻ ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အာꩻလွေꩻ လိုအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၂၂၅၈၂၂-ဖြာꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ။ ၁၉၁၈-၁၉ ဗာႏနေင်ႏ တုပ်ကွေးရေားဂါႏ မဉ်းတနွို့ꩻလွဉ်ဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ယိင်း အာလွဉ်ꩻထင်းဒါႏ သွူ ။ မိဉ်းအဝ်ႏလွေꩻစွူစွူဗော့ꩻ နုန်းယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နေင်ႏ (၂၀)မိဉ်းဗွေ ၁၉၅၁-ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဒါႏ ၃၀၂၉၅၇-ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ ။၁၉၄၃-ဗာႏနေင်ႏ ထေꩻ မန်းခမ်းလက်စွဲလိတ်အုတ် အလꩻ မန်းခမ်းကို ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၄၆၄၇၇၅၆(ဆီလစ်သန်ꩻ) မ ၁၉၄၁-ဗာႏနေင်ႏ လို ၁၆၈၂၃-ဖြာꩻ ခန့်မန်း တိုꩻလွဉ်ꩻအကျောင်ꩻသေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ တိုꩻလွဉ်ꩻနုန်းနဝ်ꩻ တနေင်ႏ ၁.၄ ရာခိုင်နုန်း သွူ ။ မိဉ်းတွက်လွေꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနုန်းအတွိုင်ꩻ ယို ၁၉၅၁-ဗာႏနေင်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၂၈၉၀၀၀-ဖြာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ နီသွဉ်းသီး ကသေꩻခါꩻ ဒါႏ ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ ယို အတိုꩻနုန်း နဝ်ꩻ လွိုꩻအာထဲင်း ခမ်းရင်ꩻသားအလင်ꩻတွော့ꩻ နဝ်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏကို အဓိက ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒါႏ ၃၀၀၀၀၀(သွံသိန်ႏ) အကျောင်ꩻယူႏလွေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်သွူ ။ နဝ်ꩻအကို ယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ၂၆၀၀၀၀ ဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလွေꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို နုဲင်းနဝ်သွူ။ ဒုံဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻယို အရေႏတန်ငါႏသွူ ။ ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ ဒုံဖဲ့ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ ၂၂၄၈၆ တဲင်ꩻ ဝေင်ꩻ (၄)ဝေင်ꩻယို လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၀၀၀ လွိုꩻ လွိုမ်ꩻသွူ ။ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၀၀ ကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံတန် ၄၅ ဒုံယို ။ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၈၇၀၂၃၀ ဖြာꩻ ကိုယို ၈၁၄၄၅၇ ဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ꩻအုံဒျာႏ ၁၀၈၈၇ ဒုံဖုံႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ ဒုံဖုံႏယို လမ်းပေါင်ꩻ ၁၃၃၄၁၈ ယို တပိုတလီꩻတစုလမ်း ကိုယို ပျမ်းမျ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ဝင်ꩻ(၄) ဝင်ꩻ (၅) အဝ်ႏအုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ စရင်ꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏလွို့ဒျာႏ ကအဝ်ႏအုံꩻဒျာႏ ဖြောဝ်ႏခမ်းအခဝ်နဝ် လိုꩻဖုံႏနဝ်သွူ ။ဟမ်ႏပထဝီႏ အလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယို ကောင်ရွေꩻခတွို့ꩻဖုံႏယို ထွာဒျာႏကောင်သွတ်ꩻ ဖုံႏ ၊ အဝ်ႏ ရဲဉ်ႏ နောဝ်ꩻ ထင်ꩻ နေးဒျာႏ ပါတွမ်ႏ ထာꩻပြုဲင်ႏ ထာꩻတွောင်း နဝ်ꩻသွူ ။ ထာꩻပြုဲင်ႏ ထာꩻတွောင်း နဝ်ꩻ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ꩻ အထိုꩻ ပေ ၃၀၀၀ ခကီꩻ သွူ။
ကောင်ရွေꩻ နဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏ အထို ပေ ၄၅၀၀-ခကီꩻသွူ ။ ကောင်တန်ယဟန်ႏ ဖုံႏနဝ်ꩻ ပေ ၆၀၀၀ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကောင်ꩻတန် နီဖြုံႏ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ပေ ၈၀၀၀ စွဉ်ႏ သွူ ။ ဟမ်ႏပထဝီႏ အလꩻ အဝ်ႏခတွို့ꩻ ကွဲးဖွိုႏဖွိုႏ လွေꩻ ခကွဉ်ႏ သွူ ။ နဝ်ႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခထင်ꩻ ဖဲ့ꩻ နဝ်ꩻ အထိုꩻတဲင် ဒေႏသကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထီခြောင် ဖုံႏယို အသုဲင် ကွဉ်ႏနောဝ်လွေꩻတဲင် လင်ꩻခွဲး စွဉ်ႏ ခြုံꩻခြောင်ꩻတန်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ကောင်လောင်း ဟမ်ႏဖုံႏယို အရောꩻစွဉ်ႏဒျာႏ လုံးဆွော့ႏ မျိုꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ခနဝ်ꩻဖဲ့ꩻ ယို အနယ်ကျလုံႏဖုံႏ ထူႏအာငါႏ အခင်ႏလမ်း နဝ်ꩻသွူ ။ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ခင်ႏလမ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခြောက် ဟမ်ႏမျိုꩻဖုံႏသွူ ။ ကောင်ရွေꩻနီရဲဉ်ႏ အခါႏ ထွာလွေꩻ နောင်တန်တဲင် နောင်ဒေႏသနဝ်ꩻ ဟမ်ႏဩႏဇာႏဟဝ် ဟမ်ႏဆာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ခလယို နဝ်ꩻ ထွာꩻဒျာႏ လုံးအစားစား ဟမ်ႏအစားစား ဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ −
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ဟံႏပထဝီႏ