ထွားဗာႏတဲင်သေ
ဗွောင်နယ် ဩကာသအခရာႏ
ကံႏသွံပါꩻယို စိမ်အဟောဝ်ဖဲ့ꩻ၊ စိမ်အကုဲင်ဖဲ့ꩻ၊ အဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း မီႏခွုမ်စံႏ၊ မီႏဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏ၊ မီႏကျံႏစဲႏလွေꩻ အဟောဝ်ဖဲ့ꩻကိုလဲ့ ဟဲ့ꩻခန်း ကုသိုလ်ႏကာယကံႏ၊ ကုသိုလ်ႏဝစီႏကံႏ၊ ကုသိုလ်ႏမနော်ꩻကံႏဖုံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မီႏခွုမ်မာꩻ၊ မီႏဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏ၊ မီႏကျံႏစဲႏ မာꩻလွေꩻသော့ꩻ အကုဲင်ခြာလဲ့ ဟဲ့ꩻခန်း အကုသိုလ်ႏ ကာယကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏ ဝစီႏကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏ မနော်ꩻကံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးတသေတဝ်း မောဟယို အဝ်ႏရဲးဒို့ꩻပေ့ꩻတဲင် တဟဝ်မာꩻတဝ်းကို မီႏမာꩻဗာႏ၊ တဟဝ်ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏတဝ်းကို မီႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏဗာႏ၊ တဟဝ်ကျံႏစဲႏတဝ်းကို မီႏကျံႏစဲႏဗာႏစိန်ႏစွော့ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (၁) ခါးလားကကန်းတော့ꩻပူႏဇောႏ ကအဝ်ႏရေႏရောႏထင်ႏဒါႏအခါႏ နစ်သက်စွုမ်းပြုဲင်မုကထွာ ပုဗ္ဗစေႏတနာႏယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ (၂) ကထင်ႏကန်းတော့ꩻပူႏဇောႏ မွေ့လျောႏနားလုံꩻသွင်ꩻအခါႏ နစ်သက်စွုမ်းပြုဲင်မုကထွာ မုဉ္စစေႏတနာႏယိုတဲ့နောဝ်ꩻ၊ (၃) ကန်းတော့ꩻပူႏဇောႏ ခံႏနွမ်ꩻထွူခါ ယူႏလꩻချာခွိုန်ꩻ ထီႏတမွာအခါႏ နစ်သက်စွုမ်းပြုဲင်မုကထွာ အပရစေႏတနာႏယိုတဲ့နောဝ်ꩻ အတဗော့ꩻတလဲ့ꩻမျိုꩻ တပါရော်ꩻတောဝ်း၊ အောဝ်ႏစင်စင်ဖြွိုးဖြွိုးဗွဉ်းဗွဉ်ႏ ကြောင်းကြဲ့ထင်ႏဒျာႏ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကပဲစ်မာႏဒါႏ အပဲစ်ဖုံႏယို ယံကပြေႏ ယံကထိုꩻမားတဲင် ခံႏနွမ်ꩻချာယင်း၊ ကွီခွင်ꩻချာယင်း၊ ထွဉ်ႏယိုန်းယော သယ်ꩻခံႏချာယင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသုရကာယ်ႏ ယိုလစ်ꩻပါꩻသွူ၊ ယိုလစ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ထာꩻဟောဝ်ကုသိုလ်ႏဖုံႏယို မာꩻထူႏခွင်ꩻ တလꩻရွံးသော့ꩻတောဝ်းဒွံအရပ် တစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻမꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ"အပါယ်ႏ"သွူ။ ၁၄။ "ရန်ႏသူႏငတ်ꩻပါꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ထီ၊ မေႏ၊ တခွန်ꩻစွန်၊ ခွန်၊ အမွေႏခံႏပိုကုဲင် ယိုငတ်ꩻပါꩻသွူ။ (၁) လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ (၂) ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ (၃) ထွာပိတ္တာႏ (အသုရကာယ်ႏ) (၄) ထွာအရူပဗြဟ္မာႏတွမ်ႏ အသညသတ်ဗြဟ္မာႏ (၅) ထွာလိုꩻရွိုင်ꩻ (သာႏသနာႏတအဲဉ်ထဝ်း ပစ္စန္တရာဇ်အရပ်) (၆) ထွာလိုꩻ အယူႏမာႏ (မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိ) (၇) ထွာလိုꩻထွိုင်းထွူ လိုꩻဗား လိုꩻတအာႏ (၈) ထွာလိုꩻသာႏသနာႏထန်ႏ (ဘုရာꩻတပွင်ꩻတဝ်း အချိန်ႏ) ယိုသွစ်ꩻထွောင်းနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ မဂ်ဖိုလ်ႏတရာꩻစတဲင် အစီꩻအပွာꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏမျိုꩻ တထွာလꩻနွောင်ꩻအီတဝ်းဒွံအရပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ"အရပ်ကုဲင်"နောဝ်ꩻသွူ။ (၁) ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ် (ရာႏသီႏဥတု ဖေါက်ပြန်ႏတဲင် အဒီႏအရာႏစတဲင် ဗွူဟူဖုံႏ ခြောကဉ်ꩻလွဉ်တွော့ꩻ တွိုႏလွဉ်ထာꩻအံႏမထီဒဲဉ် ကပ်အံႏမ အံႏအောဝ်မျိုꩻ)တပါꩻ၊ (၂) ရောဂန္တရကပ် (ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏ ထူꩻဆန်ꩻ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻအာလွဉ်တဲင် သီမွိုင်ကြွိုင် သီပြုံႏပြင်ႏစွော့ꩻထာꩻမျိုꩻ)တပါꩻ၊ (၃) သတ္ထန္တရကပ် (စဲ့ꩻမစွန်တခွန်ꩻ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻတွော့ꩻ ထွာလွဉ်အီပွယ်ꩻတွိုက်ꩻခꩻ ဖဲ့ဗက်ꩻဝင်ꩻအခါႏ ကသီပြုံႏပြင်ႏဗာႏနေးထာꩻမျိုꩻ)တပါꩻ စုပေါင်ꩻဝင်ꩻ ယိုသွံပါꩻနောဝ်ꩻ- တပါꩻပါꩻ မီႏထွာလွဉ်၊ မီႏတွိုႏလွဉ် နီအထျꩻအသောင်၊ နီအခြာခါ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ မာတွမ်ႏဝါꩻ၊ ဥစ္စာႏတွမ်ႏပစ္စေꩻ၊ ဗွူဟူဖိုးပနားစတဲင်စားယို ပြုဲင်ပြင်ꩻလီလာ လဲဉ်းဗာႏတမျိုꩻတထွောင်းထွောင်း၊ တဖြာꩻတဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻရိုꩻဗာႏ "အကုဲင်ပြင်ꩻတန်(ကပ္ပ)"နောဝ်ꩻသွူ။ (၁) ကာလဝိပ္ပတ္တိ - ကတနꩻသော့ꩻဒါႏ ခွန်မွိုက်ခွန်ရွိုင်ꩻသီးအုပ်စိုꩻခမ်းထီအခါႏလဲ့ တပါꩻ၊ (၂) ဂတိဝိပ္ပတ္တိ - ကလွေꩻဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသုရကာယ်ႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻဖုံႏယိုလဲ့ တပါꩻ၊ (၃) ဥပဓိဝိပ္ပတ္တိ - စူခင်ႏ မဲ့နားစတဲင် အင်္ဂါႏပေႏတန် တပြဲ့ꩻစွုံႏတဝ်းမျိုꩻ၊ နမ်းဣန္ဒြေႏကချို့ꩻယင်ꩻထိုꩻဗာႏဖုံႏယိုလဲ့ တပါꩻ၊ (၄) ပယောဂဝိပ္ပတ္တိ - ထာꩻသေ ထာꩻဒါႏ ထာꩻလိမ္မာႏ ဉာဏ်ႏခြောတဲင် သတိချို့ꩻယွင်ꩻတွော့ꩻ နမ်းဖြောင်းတွမ်ႏသꩻ ကထွာကြွို့ꩻကြꩻတငီႏတငါ အမူအယာကုဲင်မျိုꩻလဲ့ တပါꩻ။ (၁) ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ ကသီကုဲင် သွုမ်ꩻတိန်ꩻထိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ဉာတိဗျသန။ (၂) တခြိုꩻဥစ္စာႏ ကသွုမ်ꩻတိန်ꩻထိုꩻဗာႏယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ဘောဂဗျသန။ (၃) ထာꩻဆာရောႏဂါႏ နိစ္စက်တဲင် ကုဲင်သွုမ်ꩻတိန်ꩻထိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ရောဂဗျသန။ (၄) နေးထူႏတေားဒျာႏ ထာꩻယူႏမာႏ (မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ)မျိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ဒိဋ္ဌိဗျသန။ (၅) နမ်းကျင်ꩻ သိက္ခာႏသီႏလ ကကုဲင်ပြုဲင်ပြင်ꩻလီလာထိုꩻ အမျိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ သီလဗျသန။ မဂ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုꩻ အကုသိုလ်ႏ၊ လွေꩻတွိုႏအီဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ မဂ်နောဝ်ꩻသွူ။ သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ် အောဝ်ႏယို ၄-ပါꩻသွူ။ ဖိုလ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ကခံႏစာꩻ ကလꩻဗာႏဒါႏ လောကုတ္တရာႏမဂ်အကျိုꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ဖိုလ်ႏသွူ။ သောတာပတ္တိဖိုလ်ႏ၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်ႏ၊ အနာဂါမိဖိုလ်ႏ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ႏ အောဝ်ႏယို ၄-ပါꩻသွူ။ လိုꩻကလꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ သကဒါဂါမိဖိုလ်ႏယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ သကဒါႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထွူ။ လိုꩻကလꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ အနာဂါမိဖိုလ်ႏယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ အနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထွူ။ လိုꩻကလꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ အရဟတ္တဖိုလ်ႏယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထွူ။ ကွပ်လွစ်ထန်ႏထိုꩻလꩻ တဏှာႏလောဘတဲင် နာမ်ႏတွမ်ႏရုပ် ဒုက္ခချုပ်ထိုꩻ၊ လို့လထိုꩻသဘော်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"နိဗ္ဗာန်ႏ"နဝ်ꩻထွူ။