cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်
ရဟန်ꩻသီးဝွတ္တရာꩻသူပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ
(က) တကာႏမဉ်ႏမာꩻ ထာꩻတဟဝ်တဝ်း ရဲးခါꩻဗာႏ (ခ) ထွဉ်ႏတကာႏမာꩻဗာႏ ဒါႏန သီႏလ ဘာႏဝနာႏ-စတဲင် ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ ထာꩻဟဝ်ဖုံႏ အမျိုꩻမျိုꩻ (ဂ) နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ သꩻဗွာတဲင် "နီတကာႏအမျာꩻ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻချမ်ꩻသာႏလွသွော့နေား"ပသာမေတ္တာႏ ဆုတောင်ꩻဖေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ (ဃ) တကာႏသီး ဟွုန်ဖိုတဝ်း တရာꩻမျိုꩻယို ဟော်ꩻနယ်ဖေႏဗာႏ (င) တရာꩻကဟွုန်ဖိုလဲဉ်းနဝ်ꩻတဲ့ ဟော်ꩻနယ်ထဲင်းစဲင်းစဲင်းဗာႏ (စ) တကာႏသီး ယံကလꩻ လိုꩻချမ်ꩻသာႏ လူꩻချမ်ꩻသာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ခြုဲင်းစဲင်း ထွဉ်ႏမာꩻထဲင်းဗာႏ ထာꩻမာꩻဟဝ် သုစရဲက်တရာꩻ အပါꩻတဆီယိုသူပါꩻသွူ။ ပါဠိသာဓက- ပါပါ နိဝါရေန္တိ၊ ကလျာဏေ နိဝေသေန္တိ၊ ကလျာဏေန မနသာ အနုကမ္ပန္တိ၊ အသာဝေန္တိ သုတံ ပရိယောဒါပေန္တိ၊ သဂ္ဂဿ မဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တိ။ ဒီဃနိကာယ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠီ - လိတ်မဲ့ငါ ၁၅၆၊ အဋ္ဌကထာ- လိတ်မဲ့ငါ ၁၄၀။ တောင်ꩻခါꩻ- သိင်္ဂါလောဝါဒခရာႏ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏယိုနဝ်ꩻ အခေႏနေႏအလꩻ တဲမ်းပျꩻနယ်ဗာႏတဲင် အအဲဉ်ႏပေႏလွုမ်ꩻ၊ ပါဠိ အဋ္ဌကထာႏ ဋီႏကာႏကခြုဲင်း အလုဲင်းသူꩻနဝ်ꩻ တွိုႏမဉ်ႏဖုဲင်ႏဒါႏ ခိန်ႏခါႏသူꩻမꩻ အီႏတဲမ်ပျꩻဖေႏယင်း ရေးအင်းခါꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သိင်္ဂါလောဝါဒနိဂုံး
၁။ သုပ္ပါထေယျ၊ သိင်္ဂါလ၊ ဗုဒ္ဓဟော်ꩻနယ်ပါ။ ၂။ ကားဝွတ္တရာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ လိုႏမာꩻစိုးယိုခါ။ ၃။ မဉ်ႏမာꩻလွောက်ꩻနာႏ၊ ကျိုꩻအာငါႏ၊ ချမ်ꩻသာႏတွိုႏပန်ငါ။ ၄။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ၊ ယူႏလꩻဝွတ္တရာꩻ၊ အဝါꩻတွမ်ႏမာ၊ မွိုးဖါတွမ်ႏပို၊ သွꩻယိုချင်ꩻချင်ꩻ၊ ဗွန်စင်ꩻတကာႏ၊ ဆရာႏတပဲ့ꩻ၊ နီဖဲ့ꩻဝင်ꩻခဝ်၊ ဟဝ်ဟဝ်ဒါႏဒါႏ၊ မာꩻဗာႏကေႏကေႏ၊ သေႏသေႏနားနား၊ ရွစ်ဖြားသီငါ၊ နဝ်ꩻခါလူꩻခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းသာႏယာႏ၊ တွိုႏဗာႏညီꩻညီꩻ၊ ဒုံလီꩻလိုꩻခြာ၊ ထွာချာမော့ꩻခွဲး၊ ယွဲးယွဲးသေႏသေႏ၊ တန်ပေႏချမ်ꩻသာႏ၊ ကျိုꩻဗာႏကုသိုလ်ႏ၊ မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏခွꩻသꩻ၊ အီႏလꩻဗာႏရင်ꩻ၊ တကင်ꩻတဝ်းနေား။ ၅။ အဝ်ႏနေားတမျိုꩻ၊ ထွာလိုꩻနဝ်ꩻရာꩻ၊ အဝါꩻတွမ်ႏမာ၊ မွိုးဖါတွမ်ႏပို၊ သွꩻယိုချင်ꩻချင်ꩻ၊ ဗွန်စင်ꩻတကာႏ၊ ဆရာႏတပဲ့ꩻ၊ နီဖဲ့ꩻဝင်ꩻခဝ်၊ ဟဝ်ဟဝ်မမာꩻ၊ ဝွတ္တရာꩻမကေႏ၊ တသေႏတနား၊ ခိုးလျားဗာႏအာ၊ သီငါလွေꩻတယ်ႏ၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း၊ ဟဝ်ငမ်းစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ ဝွတ္တရာꩻကေႏကေႏ၊ မာꩻသေႏသေႏနေား။'''
ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင်
thumb|မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူ၊ ရန်လုံစုဲင်းဂဲတ်၊ ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင် ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင် (အိန်းကလေတ်: Laukkai) (မန်း: လောက်ကိုင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ၊ ကိုးကန့်(ခယ်ႏ)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကုဲင်ကို ကပါဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻလောက်ကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကိုးကန့်ဒေႏသ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လောက်ကုဲင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏ တောမ်ႏခယ်ႏတာႏ ခမ်းကူနွို့ထန်ႏ ကဲက်ခုံꩻငွါအဝ်ႏသွူ။ ဟိုတယ်တန်ဖုံႏ၊ ဆေꩻတန်ဖုံႏ၊ ကာသီနိုထာꩻခွုမ်ဆိုးယုင်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲ (မန်း: ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Sinbaungwe Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အောင်လံခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻသိဉ်ပေါင်ဝဲကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲနဝ်ꩻ ကရီးခါ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ တယဲတ်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏတိုꩻလွေꩻထဲင်းယင်း ခရဲင်ႏဖုံႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲလဲ့ ပါလွေꩻယင်း အောင်လံခရဲင်ႏတသာကိုနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ပဂိုꩻကောင်ရွေꩻခင်ႏထျꩻ၊ ဧရာႏဝတီႏခြောင် ဖင်ႏတွို့ꩻတောမ်ႏဖင်ႏကွောန်ႏလောင်းသွူ။
ဝေင်ꩻမိုးငဉ်း
ဝေင်ꩻမိုးငဉ်း (အဲင်းကလေတ်: Mohnyin) (မန်း: မိုးညှင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးငဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမိုးငဉ်းကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၃,၂၉၀ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻမိုးငဉ်းယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ မိုးကောင်းနယ်ႏကို ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၅၇ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးငဉ်းတဲင် ထွာလွဉ် ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၄ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခေါ်ယင်း မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ တောမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ(၃)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မိုးငဉ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပေႏရိုꩻကီလဲ့ ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မွိုင်းယန်း(မိူင်းယၢင်း) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဖြဝ်ꩻစောက်ꩻဖားဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ခယ်ႏမွန်ဂိုစိုး ၁၂၈၉ ဗာႏကာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲ
စပ်ဆွိုင်ꩻဒါႏဟံႏနယ်ႏအကူအနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲ အသောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလ့ယိုဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ -
ဝေင်ꩻမိုးငဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်ပေါင်ဝဲ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဘာႏသာႏယေန်ႏငဲးရေꩻ
နေင်ႏ ၁၃၇၁-ဗာႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏအစွိုꩻ ထောင်ထွားရေꩻတရာꩻပွယ်ꩻ "(၁) ဘာႏသာႏယေန်ႏငဲးရေꩻ" ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ တကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏဟွေး - ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓ-နဝ်ꩻ ဘုရာꩻ၊ ဘာႏသာႏ-နဝ်ꩻ ငဝ်း၊ လိုꩻကနေးနာႏလွဉ်ꩻ ဘုရာꩻငဝ်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ"နဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻငဝ်းနဝ်ꩻ သွဉ်ဒျာႏ ထာꩻယေန်ႏကေႏ၊ ဖေႏဒျာႏ ထာꩻယေန်ႏငဲး၊ သွဉ်ဖေႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် သွဉ်ဖေႏ ကာယကံႏ(နမ်း)ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ ဒေါ့ꩻဖေႏ ဝစီꩻကံႏ(ဖြောင်း)ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ ယူႏဖေႏ မနော်ꩻကံႏ (သꩻ)ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ အထျꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻသွံမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻသွံမျိုꩻအကို ကာယကံႏ(နမ်း)ယေန်ႏငဲးရေꩻနဝ်ꩻ လမ်းကို နမ်းယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ ကျောင်ꩻကို နမ်းယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ အမျာꩻငါ နမ်းယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ တဖူꩻလောင်း နမ်းယေန်ႏငဲးရေꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာတန်သွူ။
လမ်းကိုယေန်ႏငဲးရေꩻ
လမ်းကိုယေန်ႏငဲးရေꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏလွေꩻမွိုးငါဖါထျꩻနဝ်ꩻ လွေꩻရိုႏရိုႏသေႏသေႏဗာႏ၊ အွဉ်ႏတကုတ်ꩻပသာႏကတူႏ၊ အွဉ်ႏတကောင်ႏပသာဗာႏငင်းတစိꩻ၊ မဉ်ႏဖေႏမွိုးဖါ (မွိုးဖြား-ဖါဖြား)တခြိုꩻတမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ ခွုမ်စူနီပင် ဖေႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏဗာႏ (ခွုမ်စူပင်ထွေလွုမ်ꩻ စူပင်စေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏပယ်လွဉ်ꩻကွို့ꩻ စူပင်ထွေနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း။) ဖါမဉ်ႏဖေႏ တစွိုးစွိုး၊ မွိုးမဉ်ႏယောင်းလွဉ် တခြိုꩻတမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ ထူႏဆွုမ်ႏနေးသွော့ စူနီပင်၊ ပိုခိုပိုမူႏသီး မဉ်ႏအီႏလွေꩻကျောင်ꩻတဲ့ ဝုဲင်ႏသေꩻသွော့ ဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏပါသွော့ မွိုးဖါ၊ မွိုးဖါသီး မဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းလမ်းတဲ့ ကဝုဲင်ႏဘုရာꩻခါ ရေႏမတ်ဝုဲင်ႏပါသွော့ မွိုးဖါ၊ မွိုးဖါမဉ်ထွဉ်ႏယမ်းတဲ့ အုံလင်ꩻဝုဲင်ႏရီးက မွိုးဖါထွူမꩻ ယမ်းဖေႏ၊ နေးဒျာႏသွော့ သꩻရိုႏသေႏ၊ ရေႏဒျာႏသွော့ ဖေႏကဟဝ်။
မွိုးဖါ (မွိုးဖြား-ဖါဖြား)အဝ်ႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဗွီႏဗွီႏသွော့ငဝ်း၊ ဗွောင်မွုန်းကဲစ်သဲစ်-စတဲင်စားနဝ်ꩻ၊ မွိုးဖါ ဗေင်ႏထာꩻတွင်ꩻ၊ လိုꩻဆာအဝ်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ရောင်မွုန်းထာꩻ၊ မုဲင်ꩻခါခါတဲ့ယဝ်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း လွေꩻယေန်ႏယေန်ႏကေႏကေႏ၊ လွေꩻဗွီႏဗွီႏထာꩻ၊ ခင်ႏငဝ်းသင်ႏမွုန်းတဝ်း-စတဲင်ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လမ်းကိုယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏသွူ။
ကျောင်ꩻကိုယေန်ႏငဲးရေꩻ
ကျောင်ꩻကိုယေန်ႏငဲးရေꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻတအီႏမွုန်းကျောင်ꩻကို၊ မာꩻဝွေႏမွုန်းကျောင်ꩻတလင်ꩻ၊ မာꩻတဗော့ꩻမွုန်းကျောင်ꩻ၊ အံႏသော့ꩻမွုန်း သံႏဃာႏဒဲဉ်ဝန်ႏ၊ ထီႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏဗာႏ၊ အုံသံႏဃာႏငါ၊ အုံဘုရာꩻငါနဝ်ꩻ အုံတရေꩻရေꩻဗာႏထာꩻ၊ အွဉ်ႏထွိုင်ႏခင်ႏလေင်း၊ ပိုႏခါꩻတွမ်ႏစူ၊ ဒို့ꩻခါꩻတွမ်ႏဆဲင်ꩻနဝ်ꩻ တရေꩻတဝ်း၊ အုံတပုဲင်ထာꩻ၊ အုံတပုဲင်ညထာꩻ မဉ်ႏဒါႏတဝ်းတဲ့ အုံတပန်းတရေꩻရေꩻနေး၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခင်ႏအွဉ်ႏခတ်ꩻကီႏ၊ ပသီမ်းကီႏ၊ တလွုန်းကျွားကီႏနဝ်ꩻတဲ့ တရေꩻတဝ်း၊ ယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ နာႏတရာꩻတွင်ꩻ တခေင်ꩻထာꩻ၊ တဟံသန်ထာꩻ၊ ထွားလော်လယ်တောဒျာႏထာꩻ၊ ဗျင်ႏစူနုံ၊ ဗျင်ႏခင်ႏနုံ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဓမ္မအဂါရဝ-ထွာရိုႏသေႏတဝ်းတရာꩻ၊ ဟဝ်မာꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နာႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏဗာႏတရာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻကိုယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အမျာꩻယေန်ႏငဲးရေꩻ
အမျာꩻငါယေန်ႏငဲးရေꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ အစီꩻအဝွေꩻ (ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲး)ကို အမျာꩻငါ ပသိမ်းကီႏ၊ တလွုန်းကီႏ၊ အွဉ်ႏထွိုင်ႏခင်ႏလေင်း စူဗောင်ပတ်ခါꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻတန်တဖြာꩻဖြာꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻထာꩻတွင်ꩻ ဒေါ့ꩻရီလို့ဝင်ꩻ၊ ဗေင်ႏနောင်လို့ဝင်ꩻ၊ ခွဲႏတရွို့ꩻအုံကုံႏငင်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ တခေင်ꩻထာꩻ၊ တဟံသန်ထာꩻ၊ ဖဲဉ်ႏသန်ထာꩻတဲ့နဝ်ꩻ စားနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ယေန်ႏငဲးတဝ်း၊ အုံတရေꩻရေꩻထာꩻ၊ မာꩻမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ထွာထာꩻယေန်ႏကေႏ၊ အမျာꩻခြာ အံႏဒဲဉ်တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဉ်နေ့ꩻနိုꩻ၊ ခက်ꩻနုက်ခက်ꩻ၊ တဖြူသန်ဖြောင်း၊ လာꩻသန်ထီ၊ ဖဲဉ်ႏသန်ထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻအေႏခရာႏ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဝွေႏခရာႏ၊ ဟန်အိုဗို့ꩻနေးတွမ်ႏစူ၊ ဒဲဉ်အံႏတွမ်ႏစော၊ စောလောင်းနဝ်ꩻ ဒဲဉ်စျꩻဖြောင်းကိုဗွို့ꩻ၊ ယုဲင်ထီဗွို့ꩻ စောတဗော့ꩻနဝ်ꩻ အွꩻအီဟန်ႏအိုထီ၊ ကွယ်အီဟန်ႏအိုထီ၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻပသို့ꩻဒါႏ၊ အံႏဒဲဉ်တွင်ꩻ အုံစောင်းပေါင်ထာꩻ-စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ယေန်ႏငဲးတဝ်း၊ မာꩻမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏမꩻ ထွာထာꩻယေန်ႏကေႏနဝ်ꩻသွူ။
တဖူꩻလောင်းယေန်ႏငဲးရေꩻ
တဖူꩻလောင်းယေန်ႏငဲးရေꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏခွဲးရဟန်ꩻသံႏဃာႏ ဖုဲင်းဖေႏဗာႏတဖူꩻ၊ မဉ်ႏဖုဲင်ႏတဲ့ မဉ်ႏဝုဲင်ႏနေးနဝ်ꩻ ယိန်းယေန်ႏကေႏ၊ လွေꩻကာႏမွုန်းတဝ်း မွိုးဖါဆရာႏ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဆꩻငါ၊ မဉ်ႏထီႏ ဝင်ꩻလင်ꩻခြို့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ ငမွုန်းတဝ်း၊ အမဉ်ႏရဆာတဲ့ လွေꩻစွီႏထွိုင်ႏဗာႏ၊ အတခြိုꩻမဉ်ႏခွို့လီလာထာꩻတဲ့ တွမ်ဟဝ်ကိုဗာႏ၊ "နာႏတကြွမ်ဒေႏ လꩻကားမုဲင်ꩻဗာႏဟွဉ်ႏ"ရိုꩻတယွို့မွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏထီႏလိုꩻဖြားစွဲးထွူႏထာꩻ၊ ယုတ်ထွူႏထာꩻတဲ့ လွေꩻယုတ်ကိုဗာႏ၊ မဉ်ႏထီႏဝင်ꩻစွဲးထာꩻ ယုတ်ထာꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လွေꩻစွဲးကို၊ လွေꩻယုတ်ကိုဗာႏ။ မဉ်ႏထီႏ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးဖွစ်ꩻထာꩻတဲ့ "ခွေသွဉ်းတဲ့ မဉ်လꩻကုသိုလ်ႏ၊ ခွေသွဉ်းဖွစ်ꩻတေားယို ဗွေႏဩ" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဖွစ်တေားဖေႏဗာႏ၊ မဉ်ႏထီႏမွိုးဖါဆရာႏသမာꩻသီး ဖွစ်ꩻဖျိုးထာꩻတဲ့ လွေꩻဖွစ်ꩻဖျိုးကိုဗာႏ၊ မဉ်ႏထီႏမွိုးဖါဆရာႏသီး ပဆျူႏအခွမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻကွီပဆျူႏဖေႏဗာႏ၊ မဉ်ႏထီႏမွိုးဖါဆရာႏသီး ပသေဒဲဉ်ဝန်ႏနဝ်ꩻ လွေꩻကွီပသေဖေႏဗာႏ။
မဉ်ႏထိုမ်းကာꩻနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏ ပင်ꩻအွဉ်ႏဗာႏဆꩻငါ၊ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏ ဆရာႏမွိုးဖါ လိုꩻဆာလိုꩻဖြား၊ လိုꩻမူႏအဝ်ႏနမ်းလောင်းဖုံႏ မဉ်ႏတလꩻတဝ်းခင်ႏလမ်း ကာꩻကိုနဝ်ꩻ ခိုဗင်ႏယွဲး ပိုဖါယွဲးသီးဖုံႏ လူႏသွော့ဝင်ꩻခင်ႏလမ်း၊ ဖုဲင်ႏရာꩻအုံထွိုင်ႏနေးတေားသွော့၊ ကာꩻဝါးသားနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏမဉ်ႏပါတဲ့ ပင်ꩻထိုမ်းသွော့ဆꩻငါ၊ ကာꩻကိုဆꩻငါနဝ်ꩻ ဒင်ႏမူႏနံꩻ၊ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻထိုမ်းကာꩻတမေး ဒင်ႏနေးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးတဝ်းကွေး၊ မဉ်ႏထီႏကာꩻအဝ်ႏခံထာꩻ၊ လောအဝ်ႏခံထာꩻ လင်ꩻနွန်ႏကိုဗာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဖူꩻလောင်းယေန်ႏငဲးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
မနော်ꩻကံႏ(သꩻ)ယေန်ႏငဲးရေꩻ
မနော်ꩻကံႏ(သꩻ)ယေန်ႏငဲးရေꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻယူႏဒျာႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ သꩻရက်ဝင်ꩻ၊ သꩻရက်သညင်ꩻဝင်ꩻ၊ သꩻမဉ်မာꩻဖေႏ ဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ သꩻမဉ်မာꩻဒျာႏ ဒါႏန သီႏလ ဘာႏဝနာႏ၊ သꩻမဉ်လꩻဒျာႏ နိဗ္ဗာန်ႏ၊ သꩻယူႏသေႏသေႏဒျာႏ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ၊ သꩻဟွုန်ငမ်းဒျာႏ ကွုတ်ဖြားဆာသီ၊ သꩻဟွုန်ဗွိုႏအန်ꩻဒျာႏ သင်္ခါႏရ၊ သꩻမဉ်အုံဒျာႏထာꩻယေန်ယေန် ထာꩻတေ့ꩻတေ့ꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာမနော်ꩻကံႏ (သꩻ)ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏသွူ။
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ တကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏဟွေး - သေဗာႏသွူ ယေန်ႏငဲးရေꩻသွံပါꩻ ကံႏထာꩻမာꩻနုဲင်းယိုဖုံႏတဲင် မဉ်ႏနေးနာႏလွဉ်ꩻယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻယေန်ႏငဲး၊ ထွာလိုꩻတဲးဝါး တဖြာꩻတန်သွူ။ ယံဖေႏကထွာ လိုꩻယေန်ႏကေႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻခွုမ်မာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏ၊ ကျိုꩻစာꩻကျံႏစဲႏနွောင်ꩻထွူခါ မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ ယကလꩻဗာႏကွိုနဲး တရာꩻသီးယာ တဖုံႏတဖင်ႏ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
အပဲ့စ်ဘဝယိုဘဝငါ
"ဝဇ္ဇသုတ် (အပဲ့စ်ခံႏဗာႏဘဝယို၊ အပဲ့စ်ခံႏဗာႏဘဝငါ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'အပဲစ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻ၊ နီမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဒိဋ္ဌိ ဓမ္မိက ဝဇ္ဇ - အပဲစ်ခံႏဗာႏ ဘဝယိုခါ ၂။ သမ္ပရာယိက ဝဇ္ဇ- အပဲစ်ခံႏဗာႏ ဘဝငါ၊ အဝ်ႏနီမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'ဒိဋ္ဌဓမ္မိကဝဇ္ဇ-အပဲစ်ခံႏဗာႏ ဘဝယို'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ရာဇာနော စောရံ ဂဟေတွာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ-ခွန်ဆွမ်ꩻလꩻတခွန်ꩻတဲင် နိစ္စက်အမျိုꩻမျိုꩻ၊ တွဲႏတွမ်ႏခွဉ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ တို့ပ်ꩻတွမ်ႏစူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပတ်ꩻတွမ်ႏခင်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ တွာႏတရွစ်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ယမ်းအကတူႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ယမ်းအငွဉ်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ စွိုင်တွမ်ႏတဖြွီꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ စွိုင်တွမ်ႏပသီႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ အမဲ့ငါယော့ꩻ အမဲ့ငါသွီႏ၊ ထီႏဗာႏဘဝယိုခါ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တဒွေါ့ꩻထိုꩻအစူတဲ့အဝ်ႏ၊ တဒွေါ့ꩻထိုꩻအခင်ႏတဲ့အဝ်ႏ၊ သွို့ꩻထိုꩻအနားလာႏတဲ့အဝ်ႏ၊ တွဲႏတိုအကတူႏတဲ့အဝ်ႏ၊ အွာထန်ႏအမဲ့ခူꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ သွို့ꩻထိုꩻအနေ့ꩻဖူတဲ့အဝ်ႏ၊ သွို့ꩻထိုꩻအဖြောင်းဗီႏတဲ့အဝ်ႏ၊ ပွာႏထိုꩻအကတူႏပီတဲ့အဝ်ႏ-စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ ထီႏဗာႏဘဝယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရွတ်ꩻတွမ်ႏထီလျားတဲ့အဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻဆူတွမ်ႏထီလျားတဲ့အဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻရွတ်ꩻတွမ်ႏနားမန်ꩻလျားတဲ့အဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻထောက်ꩻလူးတွမ်ႏ နားမန်ꩻလျားတဲ့အဝ်ႏ၊ အွဉ်ႏဗေင်ႏတအာထွူတဲင် အဖြောင်းကိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဆျာꩻသော့ꩻထီလျားတဲ့အဝ်ႏ၊ အဖြောင်းကိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဆျာꩻသော့ꩻနားမန်ꩻလျားတဲ့အဝ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ထီႏဗာႏဘဝယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကျꩻပေါက်သေင်ႏမွူး၊ အစူဝင်ꩻစွိုင်ခါꩻ၊ အခင်ႏဝင်ꩻစွိုင်ခါꩻ၊ ဝင်ꩻဆဲ့ꩻတွမ်ႏပသီႏစျူ၊ ဝင်ꩻထောင်းတွမ်ႏဗင်၊ ဝင်ꩻထောင်းတွမ်ႏနꩻ၊ ဝင်ꩻခꩻတွမ်ႏခြီႏ၊ ဝင်ꩻတွဲႏတွမ်ႏပသီႏ၊ ဝင်ꩻလဲမ်ႏတွမ်ႏမေႏ၊ ဝင်ꩻနိစ္စက်-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ထီႏဗာႏဘဝယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကထင်ႏထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻကသူႏသေထာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဟွုန်ငမ်းသꩻဝꩻ လꩻသံႏဝွေႏဂပငါပရာꩻ၊ ခွေမဉ်ႏမာꩻ ထာꩻတဟဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏဒုစရဲက်မျိုꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻခွေအီႏခံႏဗာႏနုဲင်းသူꩻ၊ မဲ့ꩻဝင်ꩻနိစ္စက်ခွေနုဲင်းပါꩻသူꩻ၊ မဲ့ꩻဝင်ꩻမာꩻသီထိုꩻခွေနုဲင်းပါꩻသူꩻ-စတဲင်ယူႏဝွေႏဖန်ႏ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ မာꩻဒျာႏအဟောဝ်၊ ဒေါ့ꩻဒျာႏအဟောဝ်၊ ကျံႏဒျာႏအဟောဝ်၊ ထိုမ်ႏမာꩻအာအာဒျာႏ ကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သမ္ပရာယိကဝဇ္ဇ-အပဲစ်ခံႏဗာႏ ဘဝငါကရိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ မာꩻဒျာႏအကုဲင်၊ ဖြောင်းတဲ့ဒေါ့ꩻဒျာႏအကုဲင်၊ သꩻတဲ့ကျံႏဒျာႏအကုဲင်၊ မာꩻဒျာႏဒုစရဲက်၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ကထင်ႏသီနဝ်ꩻ လွေꩻထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ လွေꩻထွာပိတ္တာႏ၊ လွေꩻထွာအသူႏရကာယ်ႏ၊ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အပဲ့စ်အီႏလွေꩻခံႏဗာႏ ဘဝငါတာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒုကနိပါတ်၊ ဝဇ္ဇသုတ်)
ဘုရာꩻဩဝါဒ
၁/ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ။ အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ ၂/ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာတိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ။ အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ ၃/ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ၊ ယဒါ ပညာယ ပဿတိ။ အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ၊ ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ ၄/ အပ္ပမာဒေန ဘိက္ခဝေ သမ္ပာဒေထ၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ မနုဿတ္တဘာဝေါ ဒုလ္လဘော၊ ဒုလ္လဘာ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ၊ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေါ ဒုလ္လဘော၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ ဒုလ္လဘံ၊ ဧဝံ ဒိဝသေ ဒိဝေသ ဩဝဒတိ၊ ၅/ ဟန္ဒ ဒါနိ ဘိက္ခဝေ အာမန္တယာမိ ဝေါ၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။ ၆/ ဧတ္တာဝတာ စ အမှေဟိ၊ သမ္ဘတံ ပုညသမ္ပဒံ။ သဗ္ဗေ ဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသိဒ္ဓိယာ။ ဒါနံ ဒဒန္တု သီလံ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။ ဘာဝနာဘိရတာ ဟောန္တု၊ ဂစ္ဆန္တုဒေဝတာ ဂတာ။ ၇/ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ဗလပတ္တာ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ ယံ ဗလံ။ အရဟန္တာနဉ္စ ဗလေန၊ ရက္ခံ ဗန္ဓာမိ သဗ္ဗသော။ အနက်= သဗ္ဗေသင်္ခါရာ-ခွုင်းကမ္မာꩻထွာ သင်္ခါရတရာꩻဖုံႏယို၊ အနိစ္စာဣတိ-တမဲꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ ယဒါ-ယလဲင်ႏ၊ ပညာယ-တောမ်ႏဝိပဿနာႏထာꩻသေတဲင်၊ ပဿတိ-ထီႏ၊ အထ(တဒါ)-တွိုႏနဝ်ꩻ၊ နိဗ္ဗိန္ဒတိ-အဗွိုႏ၊ ဒုက္ခေ-သင်္ခါရဒုက္ခ၊ ဧသ(ဧသော)-ကဗွိုႏသင်္ခါရဒုက္ခနဝ်ꩻ၊ မဂ္ဂေါ-တဖူꩻလွေꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ဝိသုဒ္ဓိယာ-မဲလ္လဲန်း၊ (ဝါ)ဝွေꩻတွိုႏလဲန်း ဝိသုဒ္ဓိတဒေါင်္ခင်္ထျꩻ။ သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ ဒုက္ခာတိ၊ ဒုက္ခဣတိ-ဒုက္ခတန္ဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာတိ၊ အနတ္တဣတိ-အနမ်းအဲန္ထဝ်းအကျောင်ꩻ၊ ဘိက္ခဝေ-ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ သမ္ပာဒေထ-ဗွေစုမ်ႏသွော့ဝင်ꩻ၊ အပ္ပမာဒေန-တောမ်ႏအပ္ပမာဒတရာꩻ၊ လောကသ္မိံ-လောကကို၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ-အီႏထွာဘုရာꩻနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘော-ယပ်ꩻတန်၊ မနုဿတ္တဘာဝေါ-အီႏထွာဗာႏလိုꩻနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘော-ယပ်ꩻတန်၊ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ-သဒ္ဓါႏအီႏအဝ်ႏဗာႏနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘာ-ယပ်ꩻတန်၊ ပဗ္ဗဇိတဘာဝေါ-အီႏထွာဗာႏရဟန္နဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘော-ယပ်ꩻတန်၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ-အီႏဟွုန်ဗာႏသဒ္ဓမ္မတရာꩻနဝ်ꩻ၊ ဒုလ္လဘံ-ယပ်ꩻတန်၊ ဧဝံဒိဝသေဒိဝေသ-တုင်ꩻသောမ်ꩻသဲင်ꩻ အုံထွိုင်ႏဟွာႏခင်ႏပဲလ္လောင်းစုမ်ႏနီꩻ၊ ဩဝဒတိ-ဘုရာꩻဖေႏဩဝါဒနုဲင်းယို။ ဘိက္ခဝေ-ရဟန်ꩻဖုံႏ၊ ဟန္ဒ-ခွေအီႏထူႏနိဗ္ဗာန်ႏ အဒုက္ခသုတ်ꩻ၊ ဒါန-အဆုဲင်ꩻသုတ်ꩻခိင်ႏယို၊ အာမန္တယာမိဝေါ-ဟဲ့ꩻလွောန်ထွူတဲင် ဒေါ့ꩻဖေႏမို့မို့သီ၊ သင်္ခါရာ-သင်္ခါရတရာꩻသီးနဝ်ꩻ၊ ဝယဓမ္မာ-အကုဲင်ဒါႏလွောန်းး၊ အပ္ပမာဒေန-တောမ်ႏထာꩻယူႏလꩻ အပ္ပမာဒတရာꩻတဲင်၊ သမ္ပာဒေထ-ဗွေစုမ်ႏလွသွော့ဝင်ꩻ သိက္ခာႏသိုမ္ပါꩻဖိုင်ႏနေား။ ဧတ္တာဝတာစ-တဲႏခွုင်း၊ အမှေဟိ-နီ၊ သမ္ဘတံ-ကရောမ္မာꩻ၊ ပုညသမ္ပဒံ-ကုသလာ ထာꩻဗွေစုမ်ႏယို၊ သဗ္ဗေဒေဝါ-ကားတဲင်လူꩻဖိုင်ႏ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယာ-ခွုင်းထာꩻဗွေစွူ ဖေႏကထွူတာႏ၊ အနုမောဒန္တု-သꩻရေꩻလွသွော့ဝင်ꩻ၊ သဒ္ဓါယ-တောမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတဲင်၊ ဒဒန္တု-ဖေႏလူႏသွော့၊ ဒါနံ-ဒါနဒါနဖိုင်ႏ၊ ရက္ခန္တု-ရက်လွသွော့၊ သီလံ-နမ်းသီလ၊ သဗ္ဗဒါ-ပငါပရာꩻ၊ ဘာဝနာဘိရတာဟောန္တု-ဘာႏဝနာႏဖဲ့ꩻ ဗိုန်အဲ့ꩻမဲ့ထီႏ ယမ်ကတလွို့ဗာႏသွော့ဝင်ꩻ၊ ဂစ္ဆန္တုဒေဝတာဂတာ-ဖိတ်မန္တက ခွုင်းကကျွꩻဒါႏ၊ ဒေဝတာ-လူꩻဒေႏဝါႏဖိုင်ႏ၊ ဂစ္ဆန္တု-သꩻတခြင်ကို လွေꩻထိုꩻလꩻလဲန်း။ သဗ္ဗေဗုဒ္ဓါ-ခွုင်းသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရာꩻဖိုင်ႏယို၊ ဗလပတ္တာ-လꩻလို့နမ်းအာႏဆီပါꩻ ဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏသွူ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုရာꩻဖိုင်ႏတဲ့၊ ယံဗလံ-အကလꩻဒါႏဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏယင်၊ အရဟန္တာနဉ္စ-သာဝကဗုဒ္ဓကရိုꩻဒါႏ ရဟန္တာႏသီးလဲ့၊ ဗလေန-အကလꩻဒါႏ၊ ဗလေန-ဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏ အတံꩻခိုꩻတဲင်၊ သဗ္ဗသော-ကားအရပ်စုမ္ဖဲ့ꩻ၊ ရက္ခံ-အပွေါးအရဲပ်ယို၊ ဗန္ဓာမိ-ခွေအွောန္ဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
အဘိဏှဇာတ်
"အဘိဏှဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် အဘိဏှဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ အဝ်ႏရက်ရက်လို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ ဖမွန်ဗာႏစွော့ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ဖသီဗာႏစွော့ꩻတရိုꩻတဝ်း ရက်ဖဗာႏနဝ်ꩻ ဒုက္ခငါႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ စိုးရီးပန်အွဉ် ကမွိုတ်ဖဉ်းလို့ဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဘဝယိုတဲ့ မွိုတ်ဖဉ်းဒါႏလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပညာႏသျိ ဘုရာꩻလောင်ꩻနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏ ထာꩻလိုႏခန်းတဲ့ယဝ်း ရိက္ခေႏဝွေႏဖန်ႏ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ သေနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ကွပ်သေကွပ်ဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏတဲင် ဉာဏ်ႏပူႏဇောႏခꩻ လꩻအာငါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"နန္ဒိဝိသာလဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် နန္ဒိဝိသာလဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ဟဝ်ခွန်းဆာဆဲ့ꩻ ဟဝ်သဲ့ꩻသွမ်ꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဟဝ်ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ဟောဝ်ဖြော်ချာ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ မဉ်ႏအာႏကွိုꩻ နမ်းအာႏရဲင်ꩻ၊ ပညာႏအာႏရဲင်ꩻနဝ်ꩻ လꩻအာနွောင်ꩻဒျာႏ တခြိုꩻဥစ္စာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻငရုတ်ကောင်း
ဝေင်ꩻငရုတ်ကောင်း (မန်း: ငရုတ်ကောင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nga Yoke Kaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏငပုတောကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဒျာႏ စမ်းငါးထာꩻမာꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏ ဂေါ်ရန်စီးကြွန် မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻလွဉ်တဲင် တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻလဲ့ ဟဝ်သာႏယာႏလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဒုံစခုဲင်း-သူမဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံစခုဲင်း-သူမဲင်ႏ (Sahke) (မန်း: စခဲ(၆မိုင်)ရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၀၀၅၅/၅၆ သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၆၈၃) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိုးညို
ဝေင်ꩻမိုးညို (မန်း: မိုးညိုမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Monyo) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးညိုကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးညို အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမိုးညိုယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပေါင်းညာꩻလဲဉ်းသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၉,၄၅၇ ဖြာꩻသွူ။
ခွန်အိုး
ခွန်အိုးယိုနဝ်ꩻ လွူးဖွါꩻလင်ꩻ သက္ကရာဇ် (၁၁၉၁)ဗာႏ၊ သက်လꩻ (၃၃)နေင်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻစခွန်၊ ခွန်အိုးသီးဖါ ခွန်ကုံႏရနဝ်ꩻ ကီႏညိုႏမွေးစွဉ်ႏ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ၊ အဝ်ႏလွေꩻကီႏညိုႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ကအဝ်ႏဒါႏညောင်ႏရွီႏဝေင်ꩻနယ်ႏကို မွေႏတောႏဘုရာꩻကက္ကူႏအတွင်ꩻ လွေꩻလယ်ꩻထိုꩻနဝ်ꩻကိုတဲင် အမုခ်လဲ့ အဝ်ႏတငါဗာႏကက္ကူႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏ ဆာစောမောင်နဝ်ꩻ ထီႏဖွီထင်းပေႏ ခွန်အိုးတဲင် တွိုက်ꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ (၁၂၄၇)ဗာႏအတွင်ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်သီး သိမ်ꩻထိုꩻလꩻခန်းဒျာႏ မန်းခမ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏ (၁၂၅၀)ဗွေမꩻ ကွပ်ပွိုးသစ္စာႏဖေါက်သားတဖြာꩻအွဉ်နယ်မꩻ ဝွေꩻသီးကွဲးသိမ်ꩻလꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ အင်္ဂလိပ်ဖုံႏ တွိုႏထင်ႏလꩻလဲဉ်း ဖြဝ်ꩻခမ်းကရိုꩻလဲ့ ဝွေꩻသီးတသိမ်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွန်အိုးတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးရောက်ꩻစောက်ꩻစံဝိုင်းနဝ်ꩻ အုံပွေါးတွိုက်ꩻဆွုမ်ႏ ညောင်ႏရွီႏကို ကူကြီးဘုရာꩻတန်ထျꩻ၊ အင်္ဂလိပ်စူခွုမ်ဖုံႏဟဝ်စွဉ်ႏလဲ့ ဝွေꩻသီးတငမ်းတွော့ꩻ တွူႏတရန်ဆွုမ်ႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ နွောင်ꩻလꩻတဝ်းတဲင် ဆွတ်ချာဖေႏဗာႏယင်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သဲင်ꩻချꩻစခန်ꩻ မွိုင်ꩻသောက်ꩻ၊ ညောင်ႏရွီႏဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ တွိုႏ (၁၈၉၄)ဗာႏနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးပြောင်ꩻထင်ႏတောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏမွိုင်ꩻသောက်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်အိုးတွမ်ႏ စံဝိုင်းသီး လွေꩻခꩻစောင်ႏ မညမမွိုင်၊ ကွပ်ပွိုးဝွေꩻသီးစူတွော့ꩻ အင်္ဂလိပ်ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား ကသီထိုꩻအအောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဗꩻနေကဟန်ႏသနီꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းအကို ငဝ်းလဲင်ꩻတွင်ႏသေꩻစွဉ်ႏ "ပအိုဝ်ႏခွန်အိုး-တောင်ရိုးစံဝိုင်း"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးထွိုင်ႏသိမ်ꩻလꩻလို့ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ်ꩻ ကားစောက်ꩻဖါးဖုံႏယို ဟဲ့ꩻစုထင်ႏလို့တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻ၊ အွဉ်ႏအွꩻသစ္စာႏထီ ဖေႏကခံႏထူႏဝွေꩻသီး ဩဇာႏ(အင်္ဂလိပ်သီးမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ)၊ နဝ်ꩻထွူမꩻ ဝွေꩻချꩻဖေႏခန်းလမ်းကွက်ꩻ၊ အွဉ်ႏဆို့ꩻဟော် တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကို၊ ယိုခါ ကအဝ်ႏဟဲ့ꩻဒါႏ "ဟော်ကုန်းရပ်"နဝ်ꩻ ထွာအင်္ဂလိပ်သီး ဖေႏစောက်ꩻဖါးဖြဝ်ꩻခမ်းခဝ်သားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ခွန်အိုးနဝ်ꩻ လꩻတဝ်းဟံႏကွက်ꩻနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် တွူႏတရန်နယ်ႏခြဲ့ꩻသားယို ဝွေꩻတခံႏနောမ်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏထွာနွောင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻအဝ်ႏမဉ်တွူႏတရန်ချာထဲင်းက၊ ကွပ်နဝ်ꩻခြဲ့ꩻနယ်ႏသားလဲ့ အွဉ်ႏလွစ်ထိုꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏသက္ကရာဇ် (၁၂၅၃)ဗာႏနေင်ႏကို ခွန်အိုးလယ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ ကလယ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏအမာနင်ꩻဒုံးတဲင် ပို ခွန်လေား၊ ခွန်စိန်ႏ၊ ခွန်လွန်ႏ-အဝ်ႏကုဲင်(၃)ဖြာꩻ၊ ခွန်အိုးနဝ်ꩻ အုံခါႏခါႏလွယ်ပွတ်ꩻ၊ အုံခါႏခါႏသီႏသဲင်ႏ၊ လယ်ႏစီႏရင်ႏဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အဖါခွန်ကုံႏရ ကခူႏခါꩻဒါႏ ထီနောင်ဖုံႏယိုလဲ့ မွဉ်းဖျင်ယင်း၊ ဗꩻဟန်ႏသနီꩻ လိုꩻအမျာꩻအဝ်ႏအာႏကွိုꩻလꩻ၊ ဘုရာꩻကောင်လောင်း စေႏတီႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာခွန်အိုးသီးဖါဖြား ခွန်ပထီꩻ-တဲႏသေꩻတဲင် ခွန်အိုးစိုးလဲ့ မွဉ်းဖျင်ဟဝ်ယင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏရေꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻစတဲင် လိုꩻမုရေꩻဖုံႏလဲ့ ဖေႏကတိုꩻတက်နဝ်ꩻ အွဉ်ခွုမ်မာꩻပါဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်အိုးစိုးနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻပညာႏသျင်ႏ၊ လိုꩻပညာႏသျင်ႏဖုံႏ ပေါႏထန်ႏလွဉ်၊ "ကံꩻကောႏကဝ်ႏကွုန်ꩻ၊ ခွပ်ခွုန်ꩻခိန်ႏခါႏ၊ ငမ်းငါႏငေါ်ꩻငယ်ꩻ" တဲမ်းဖေႏကဗျာ ဗွေႏဗိုန်သီႏသဲင်ႏ၊ ဗွေႏဗိုန်နောင်ဟဲင်း၊ ဗွေႏဗိုန်မွိုင်ꩻပျိုꩻစတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာခွန်အိုးဆရာႏဖုံႏသွူ၊ ကွပ်ဗွေႏဗိုန်တန်သီးစားနဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻလဲ့ ထင်ႏထိုလွဉ်ယင်းတခေတ်ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ခွန်အိုးလယ်ꩻထိုꩻလဲဉ်းကီလဲ့ အသꩻရက်ခွိုꩻတွမ်ႏ အကမာꩻဖေႏအမျာꩻအကျိုꩻတာႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဗꩻလွဉ်ဟန်ႏသနီꩻ အဝ်ႏမွန်ဗန်နေကဒွိုန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
တွမ်ႏပညာႏရှိကရိုꩻဒါႏ နေင်ႏလီꩻလဲ့သဲင်ꩻချာ နေင်ႏတသာ ကွဲးပေါႏပေါႏတဲင် ဗꩻတွိုႏလင်ꩻခန်း (ဗြဟ္မာႏသက္ကရာဇ်-၁၂၄၇)ဗာႏနေင်ႏ၊ (၁၂၄၀)နေင်ႏမာꩻချာတွင်ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်ကလာꩻ လွဉ်တွိုက်ꩻမန်းခမ်း၊ နီသွဉ်းသီးခမ်းကောင် အခဝ်နဝ်လဲ့ အဝ်ႏတွိုက်ꩻလွဝင်ꩻနေနေ၊ ထင်ႏတွိုႏယင်း (၁၂၄၇)ဗာႏနေင်ႏမꩻ အင်္ဂလိပ်ကလာꩻ ကွဲးထင်ႏဆွမ်ꩻ (ခွန်ဟော်ခမ်ꩻ)ရန်ႏကုန်ႏ(အလွိုးမန္တလေꩻဒျာႏ) တွမ်ႏသင်္ဘော်ꩻပသာလွေꩻ အင်္ဂလိပ်ခန်းနဝ်ꩻသွူ။ သက္ကရာဇ်(၁၂၃၀)တွင်ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးရွီႏ(ဆာစောမောင်) ဖေႏထင်ႏခန်း ပျဿနာႏ (ပအိုဝ်ႏခွန်အိုးထျꩻ) ဝေင်ꩻလွယ်ပွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ပျဿနာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးရွီႏ (ဆာစောမောင်)နဝ်ꩻ ထူႏခန်းတောင်ꩻဖွစ်ꩻတသာတဗာႏ သွင်ꩻသော့ꩻတွိုက်လဲ့ ထွဉ်ႏအလိုꩻပသာထင်ႏ စဝ်းဖါးခွန်အိုး ဝေင်ꩻလွယ်ပွတ်ꩻ၊ နီသွဉ်းသီး စဝ်းဖါးခွန်အိုး ကထွိုင်ႏဗွောင်ထွားလဲ့ ထီႏခန်း တောင်ꩻဖွစ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဗွေ။ စဝ်းဖါးခွန်အိုးလဲ့ ရိုꩻခန်း "နာꩻအီႏဖွစ်ꩻ ခွေခမ်းနဲ့ရိုႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် တဲ့ꩻလင်ꩻလိုꩻခိုတန်ဆာရုက်လဲ့ သော့ꩻညီꩻချာယင်းတွိုက်ကိုတဲင် ကွဲးပသာချာယင်း စဝ်းဖါးရွီႏ (ဆာစောမောင်ထျꩻနဝ်ꩻထွူ) မညမွိုင် မဟွုင်မနန်ꩻတဲင် စဝ်းဖါးရွီႏ ဆာစောမောင်လဲ့ စုခန်းဒျာႏအစဲ့ꩻအမꩻ ရအီႏနွောင်ꩻလꩻ ခမ်းတဖြုံႏထီတခေါဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ အခန်ꩻထင်ႏတွိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ နီသွဉ်းသီး စဝ်းဖါးခွန်အိုးလဲ့ စုနုဲင်းနုဲင်းခန်းဒျာႏအစဲ့ꩻ နီသွံရျာꩻတဲင် စဝ်းဖါးခွန်အိုးလဲ့ ငမ်းအစဲ့ꩻစရိပ်လုမ်းတဝ်းတဲင် လင်ꩻကမ်းထိုꩻဗာႏအခမ်း စောက်ꩻဖါးစောက်ꩻတနျာႏထျꩻ၊ အဝ်ႏထီစမ်ႏဖက်ꩻဆꩻကွဉ်ႏနဝ် ဒုံမဉ်ꩻလက်ꩻမွိုင်ꩻ အေင်လာႏ ဟမ်ႏတနျာႏ လွိုင်လဉ် မုဲင်းဖဲင် တက်ꩻဝါးနောဝ်ꩻသွူ။
အတွင်ꩻ(ခေတ်)နောဝ်ꩻတခေတ်နောဝ်ꩻ စဲ့ꩻတွိုက်ꩻ အသုံꩻအနုန်ꩻ အဝ်ႏတနတ်မေႏ (အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ)၊ နꩻဆဲင်ဟဝ်၊ သဲင်ဟဝ်ပတ္တမျာꩻ သွင်ꩻစက်ꩻဆဲ့ꩻစူဗောင် မက်ခီးပေါမ်း အူနောင်ခုဲင်း ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ အနုလုံ ပဋိလုံ ထွန်အူ ကဲစ်ꩻအသꩻအင် ကဲစ်ꩻကတောင် တသီႏခမ်ႏအကျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ စဝ်းဖါးရွီႏနဝ်ꩻ သီပေါခွိုꩻ၊ စဝ်းဖါးခွန်အိုးနဝ်ꩻ ခွန်မနုဟာႏခွိုꩻ၊ ဘုန်ꩻကမ်ႏတန်နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ မီႏထွားနုဲင်းလိုꩻမျိုꩻအနေႏလဲ့ ရွီႏနယ်ႏအကို ထွူဒျာႏပအိုဝ်ႏကွေႏကွေႏ၊ အမျိုꩻပုန်ႏကန်ႏချာ ပအိုဝ်ႏမွေးတဝ်း၊ စဝ်းဖါးရွီႏလဲ့ အလိုꩻထင်ႏတဲႏတပ် ရွီႏခမ်းကူ ဟမ်ႏသွူꩻဆꩻလကွဉ်ႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏတဆူႏ ယားပြင်ꩻ တဲႏထိုꩻအတပ်နဝ်ꩻ မညမမွိုင် စဝ်းဖါးခွန်အိုးလဲ့ တွမ်ႏအဖူး ခွန်လွန်ႏတတပ်၊ ကိုႏရမ်ႏပိုႏတန် ဖောင်ဖါဝရဖြောဝ်ꩻ၊ ဟိန်ကုံႏရကီး ကသဲင်ꩻအုပ် ပင်စုံမော့ꩻနောဝ်ꩻအဖါ တတပ်။ တွမ်ႏစဝ်းဖါးခွန်အိုးလိုꩻစွိုꩻတဲင် အဝ်ႏလွယ်ပွတ်ꩻ လင်ꩻတွို့ꩻထင်ꩻလင်ꩻစွဉ်ႏ လွယ်သမ်သိမ်ꩻဒုံထျꩻထင်ꩻ ဒေါ့ꩻခွေသွဉ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းအဝ်ႏမာꩻ ဆည်မြောင်းနောင်နမ်းဟူꩻယိုခါ၊ ပအိုဝ်ႏစဲ့ꩻတပ်လဲ့ လင်ꩻခေ့ꩻလင်ꩻနာꩻ၊ ထာꩻလေတဖြီးတဖြဝ်း တွိုက်ꩻထွူစွဉ်ႏဒျာႏ တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ တွိုက်ꩻထင်ꩻတွိုက်ꩻထင်ꩻ ဗꩻလင်ꩻဟမ်ႏသွူꩻဆꩻတွို့ꩻထင်ꩻ၊ သေင်ႏရွောင်ခြာလဲ့ ဓိဋ္ဌာန်ႏစွဉ်ႏအငေါဝ်း ရိုꩻနုဲင်းယို- "ခွေဗွန်တံꩻခိုꩻ မဉ်ႏတန်လဲဉ်းနာꩻလဲ့ ခွန်အိုးတနတ်ရာႏ ဖေႏကဗာႏနာꩻ၊ နာꩻကမ်ႏမဉ်ႏတန်လဲဉ်းခွေလဲ့ နာꩻတနတ်ရာႏ ဖေႏကဗာႏခွေ"ရိုꩻထွူတဲင် ဝဲဉ်ထင်ႏအသေ ခꩻစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏခွန် တနတ်ရာႏ ဗာႏခန်းစဝ်းဖါးရွီႏကီႏ၊ စဝ်းဖါးခွန်အိုး တနတ်ရာႏ ကထွိုင်ႏဗာႏ စဝ်းဖါးရွီႏကီႏလဲ့ အလိုꩻစဲ့ꩻသား နဲစ်ယွော့အွဉ်ႏဒင်ႏယန်ႏကိုတဲင် ထမ်ႏသဲင်ꩻချာခန်းဝေင်ꩻရွီႏ၊ အဝ်ႏဝေင်ꩻရွီႏ ဒင်ႏလင်ꩻမန်းခမ်း ရန်ႏတကုံႏတဲင် (ယိုနဝ်ꩻ အလွိုးမန္တလေꩻဒျာႏ) လုမ်ꩻလာꩻခန်းအနမ်း အင်္ဂလိပ်တသီႏခန်ꩻနဝ်ꩻထွူ။ နီသွဉ်းသီး စဝ်းဖါးခွန်အိုး တွမ်ႏအစဲ့ꩻစွိုꩻလဲ့ ခꩻဖေါက်ငါငါ လွေꩻငါငါတဲင် ဗꩻတွိုႏလင်ꩻ၊ အဝ်ႏမွိုင်ꩻသောက်ꩻ ကသဲင်ꩻထင်ႏညောင်ႏရွိႏတဖူꩻထျတွို့ꩻ ထျကွောန်ႏတဲင် ဆꩻငါစဲ့ꩻသား တနတ်ငဝ်းလဲ့ တဟွုန်တဝ်းဒွုမ်တဲင် စဝ်းဖါးခွန်အိုး တွမ်ႏအဖူးခို ခွန်လွန်ႏသီးစဲ့ꩻစွိုꩻ တွမ်ႏကိုႏရမ်ႏ ပိုႏဖေါင်ဖါဝရဖြောဝ်ꩻစဲ့ꩻစွိုꩻလဲ့ လယ်ႏသောက်ခန်း ဝေင်ꩻသောင်နီခေါဝ် သွံဖဲ့ꩻတဲင် သဲင်ꩻအုံသော့ꩻ ဝေင်ꩻတလာတဲင် အပ်သေꩻခန်း သမာႏဓိလိုꩻတန်ထွူတဲင် သဲင်ꩻကွဉ်ႏစွဉ်ႏ ဗꩻနောင်ဗွဉ်၊ အုံပဆားခန်း တလာပေႏနဝ်ꩻထွူ၊ စဝ်းဖါးရွီႏစဲ့ꩻသား ကယားဘုရာꩻ ဟမ်ႏသွူꩻနဝ်ꩻလဲ့ အမဉ်ꩻတွင်ႏခန်းဒျာႏ (ဘုရာꩻရန်ႏအောင်ႏ)တွိုႏလဲင်ႏခါနဝ်ꩻသွူ။
နီသွဉ်းသီး စဝ်းဖါးခွန်အိုးသီး စဲ့ꩻသွံစွိုꩻ ဟဲ့ꩻထပ်ယင်း ယဟန်ႏထွူတဲင် ခမ်းလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်ႏသျော့ꩻဒျာႏ၊ ခမ်ႏပေါင်ꩻဒျာႏ၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻခမ်းနောဝ်ꩻ ပေါင်ꩻတဝ်း၊ ခမ်ႏတွိုက်ꩻစွဉ်ႏ ဖေႏလင်ꩻငဝ်းထွူလဲ့ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻလဲ့ နက်စုစွဉ်ႏအစဲ့ꩻထွူ ပေါႏစွဉ်ႏအခမ်းကူ နမ်းတဘိုဒုံ (မဲသျင်ႏအောင်သီးဖါ အမဉ်ꩻ ပအိန်ႏဟိန်ဒေါ့ꩻနယ် ခွေသွဉ်းတွမ်ႏ ဘုရာꩻကာႏသိန်ꩻ ဟော်ထျꩻ မꩻငီꩻဗာႏလွဝင်ꩻ ထာꩻမာꩻပဒေႏသရာဇ်တွိုက်ꩻပွယ်ꩻတွင်ꩻ) နီသွဉ်းသီး စဝ်းဖါးခွန်အိုး ထွိုင်ႏဟွုန်ငဝ်းနဝ်ꩻလဲ့ ပိုႏတန်ဖေါင်ဖါဝရဖြောဝ်ꩻတွမ်ႏ (ခွန်လွန်ႏ)စဝ်းဖါးခွန်အိုးစဲ့ꩻ စုပေါင်ꩻဝင်ꩻ ခီႏကွဉ်ႏထင်ႏစွဉ်ႏ လꩻနီသွံနီꩻ ခꩻထင်ႏခန်းလွဝင်ꩻ။ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻစဲ့ꩻလဲ့ ခꩻဆွတ်ခꩻဆွတ် တွိုက်ꩻထင်ႏဗꩻခန်းဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻတဲင် စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻစဲ့ꩻ ဆွတ်လွင်းလီလာထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ ကွပ်စဝ်းဖါးခွန်အိုး တွိုက်ꩻနွောင်ꩻထိုꩻဗာႏ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻဖြားစိုးကာႏတဲင် တွိုႏလင်ꩻအပိုခို စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻတွမ်ႏအလီꩻ (စောနွဲ)နဝ်ꩻ အလျားစပ်ꩻခန်းဒျာႏ စဝ်းဖါးသထုံႏပေႏ(စဝ်းဖါးခွန်စီ၊ တွိုႏဗꩻလင်ꩻစွဉ်ႏ ပြည်ထောင်ႏစုလွတ်လပ်ရေꩻ အောင်မျင်ႏနေင်ႏတွင်ꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။)
ခွန်အိုးဖြားလဲ့ သꩻရောင်းသꩻရေꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏလဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏအလိုႏ စာႏရေꩻမူꩻမတ် "ခွေကတွိုက်ꩻ ဟမ်ႏနယ်ႏယိုနဝ်ꩻ ဗꩻလꩻဒျာႏ ပိုလီꩻလင်ꩻစိုးနဝ်ꩻထွူ"။ "နိဂုံးချပ်"၊ နဝ်ꩻမꩻ နီသွဉ်း(သီး)ပအိုဝ်ႏခွန် ဒွတ္တပေါင်ႏခွိုꩻယို တွိုက်ꩻလꩻထွူလဲ့ သမ်းတထိင်ꩻသိမ်ꩻတဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻလင် သမ်းလွဉ်စိုꩻချာဒျာႏလဲ့ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယိုခါ တွမ်ႏငဝ်းကရိုꩻဒါႏ "ဘုရားမှာ သာသနာ၊ လူမှာအခေတ်"ကထင်ႏတွိုႏလဲ့ လꩻချယင်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏခွန်လစ်ꩻဆက်နဝ်ꩻ စဝ်းဖါးခွန်အိုးနဝ်ꩻ တပေါင်ႏဟမ်ႏတွော့ꩻ၊ အပိုခိုလောနဝ်ꩻ စိုꩻဗာႏခမ်း နီနေင်ႏဒျာႏ၊ အဖါနင် ခွန်လွန်ႏ ခꩻသီထိုꩻဒျာႏ တပေါင်ႏသေဗာႏတဝ်း၊ စဝ်းဖါးခွန်စိန်ႏနဝ်ꩻ တဲႏဘုရာꩻစေႏတီႏ ကောင်လေတဖြီးနာ တင်ႏတဝ်းထီꩻ။ စဝ်းဖါးခွန်စိန်ႏပို ခွန်စီနဝ်ꩻ တင်ႏထီꩻ ဟွဲးတဝ်းဟိန်ႏ၊ (ခွန်လွန်ႏနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်စဲစ်အမုꩻထွူတဲ့ ဒင်ႏနေးကင်းမာꩻသီ) အကင်းထွန်ႏနီလီး အဝ်ႏတွိုႏယိုခါ ပင်ႏတရာꩻဒုံဆꩻနဝ်)၊ ခွန်အိုးတွမ်ႏ အပိုခွန်လောမုခ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပင်ႏတရားဒုံ ဆꩻလထင်ꩻ ဆေꩻယထျꩻတွို့ꩻ အဝ်ႏတွိုႏယိုခါ။ ခွန်ကုံႏရꩻနဝ်ꩻ အမုခ် အဝ်ႏမွေႏတောႏကက္ကူႏဆꩻတွို့ꩻ (ဆꩻတွို့ꩻနဝ်ဒျာႏ၊ ယိုခါ အဝ်ႏတဲႏတသာဖေႏလဲဉ်း၊ လဲဉ်းခြုံႏမွူးရဲဉ်ႏဗꩻနဝ်)၊ လဲဉ်းသော့ꩻရွီႏဟမ်ႏ၊ ဟမ်ႏနဝ်ꩻ ဖြေꩻဗာႏနေးမꩻ ကွဲးလို့ꩻဗာႏ တွိုႏယိုခါ၊ ခွန်မောင်ႏသာႏနဝ်ꩻ အမုခ် အဝ်ႏလွယ်ပွတ်ꩻဆꩻကွဉ်ႏ ထီတကောင်ဒုံထျꩻ အဝ်ႏတွိုႏယိုခါ)။
နဝ်ꩻမꩻ ပညာႏသျိစုပ်ရီး ထွက်ကုမ္မာႏ ကျောင်ꩻခံꩻဒေါ့ꩻသေꩻ "နာမ ဘုံရှိ၊ တိုင်ဘုမ္မိ၊ ဇာႏတိပအိုဝ်ႏ ခင်ႏလမ်းခိုႏ၊ အဝ်ႏတွိုႏယိုခါ လိတ်ကိုပါ၊ ကထွာပိုလီꩻ မန်ႏဒိုစီꩻ အလီꩻလဲ့ ထီႏအမျတ်"။ ခွန်လောနဝ်ꩻ အဖါခွန်ထွိုင်ႏသီလဲ့ အဖူးခို စဝ်းဖါးခွန်စိန်ႏ ထွိုင်ႏလꩻလိတ်လဲ့ ဟဲ့ꩻသဲင်ꩻပါ တွမ်ႏစဲ့ꩻအဲင်းဂလိပ်၊ ဖျော်သဲင်ꩻလွယ်ပွတ်ꩻဝေင်ꩻတဲင် အွဉ်ႏစုခင်ꩻခါꩻတနတ်ထွူ အင်္ဂလိပ်စဲ့ꩻပိုႏနမ်း တွမ်ႏအစူနုံ လယ်ႏစောင်ႏသော့ꩻတနတ်ပပျောင်ꩻ တနꩻအဖါနင် တနတ်တဲင် ကိုႏရမ်ႏစွီႏလွေꩻခန်း ဝင်ꩻသွံ၊ ဒင်ႏကင်းမာꩻသီ၊ ဝင်ꩻနီနဝ်ꩻ ပသာမြင်းခြံ။ အဖူးခို စဝ်းဖါးခွန်စိန်ႏ အုပ်သော့ꩻလုဲင်ႏခမ်းထီ၊ စဲ့ꩻအင်္ဂလိပ်စဲ့ꩻအုပ်ချုပ်ရေꩻ ဖေႏခန်းမိန်ꩻတောႏတံꩻဆိတ်သထုံႏ၊ တဘက်(လက်ꩻမွိုင်ꩻ) သုံးမြို့စား ဦးခွန်စိန်ႏနောဝ်ꩻထွူ၊ သထုံႏနဝ်ꩻ သီႏသဲင်ႏ၊ တဘက်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတန်၊ လက်ꩻမွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ဗန်းဟေး။ (မုဲင်ဆုဲင်ꩻ) ကတွိုက်ꩻလꩻ ဟမ်ႏနယ်ႏ (၁) ရွီႏ (၂) ဟိုပုံꩻ (၃) နမ်းခုတ် (၄) နောင်ဗွဉ် (၅) ဗန်းယေန်ႏ (၆) မွိုင်ꩻပွဉ် (၇) မွိုင်ꩻစေတ်ꩻ (၈) မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ (၉) မောက်ꩻမုဲင်ႏ "နောင်တန်သံထောင်ႏ မဉ်ႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာသဲင်ꩻ ပမွိုင်ꩻဖြားအလုဲင်းယာႏ၊ နောင်တန်သံထောင်ႏ မဉ်ႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာသဲင်ꩻ ပမာႏအလုဲင်းတုံး"၊ (ဖြားမော်ဖုံꩻ-ဟော်ဆꩻနဝ် ခြုဲင်းနယ်) (မော်ပေါင်းစင်ꩻလိုန်ꩻ-ဗန်းကင်တဲမ်း ပအိုဝ်ႏရာႏဇဝင်ႏအလꩻ) သုဝဏ္ဏဘူမိ ခွန်စဲဉ်ႏတွိုႏလင်ꩻ ဓမ္မဃောသာႏ ခွန်သီဟ ဒွတ္တပေါင်ႏစိုး ခွန်ကျင်ꩻတရာꩻ မဲဉ်ႏတဝ်းဒွမ်၊ ခွန်သီဟလွူးလင်ꩻ (က) ခွန်ပထီꩻ (ခွန်ပထီꩻစိုးယို အနောႏရထာႏလင်ꩻတွိုက်ꩻကုဲင်)၊ နဝ်ꩻမꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏခမ်းကောင် အုံနောင်ထဝ်၊ လွူးလင်ꩻပို မောင်ႏထဲင်ꩻ၊ အဖူး (ခ) မောင်ႏနဲင်ႏစိုး နောင်ထဝ်လိုꩻအဝ်ႏဒွုမ်တဲင် ထိုꩻလင်ꩻညောင်ႏရွီႏ၊  မောင်ႏနဲင်ႏနဝ်ꩻ ယိုခါ သမ်းရိုꩻဒျာႏ အမုခ်အဝ်ႏ ဒဲဉ်သီႏဗွေ(သီႏသဲင်ႏကွင်ꩻမော့ထင်ꩻ-တဲ့၊ အဝ်ႏလိုႏလွူꩻထွားထဲင်းက)၊ (ဂ) မောင်ႏနဲင်ႏပို မောင်ႏချုင်ႏစိုးနဝ်ꩻ ထိုꩻလွေꩻယင်းဟမ်ႏ တွမ်ႏတောင်ႏရွိုꩻအုံငီꩻဝင်ꩻ လွူးလင်ꩻပို (ဃ) မောင်ႏသာႏ၊ ဘုင်ꩻတံꩻခိုꩻတန်၊ (မောင်ꩻသာႏနဝ်ꩻ ယိုခါ အမုခ်အဝ်ႏထီတကောင်)။ (င) မောင်ႏသာႏထွူနဝ်ꩻ ခွန်အိုး၊ ခွန်လေား (အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ခွန်ကုံႏရဒျာႏ အလွေꩻလယ်ꩻကက္ကူႏထျꩻ)၊ ခွန်အိုးပို ခွန်စိန်ႏ၊ ခွန်စိန်ႏပို ခွန်စီ၊ ခွန်စီပို ခွန်ပျာꩻ။ ကလꩻလွဉ် ရာႏဇဝင်ႏယို ဂျပန်စိုး ခွန်စိန်ႏ ထိုꩻဂျပန် အုံနောင်ထဝ်၊ (သွတ်ꩻတဝ်းဒွိုန်း)၊
(ဖြားပလ္လင်္ကာႏထွန်းလ သုဲင်ꩻခဝ်ဖေႏ သမဲင်ꩻရွဉ်ဒီႏ) (ပင်စုံ-ဒုံထင်ꩻ ကိုမ်ꩻပေႏလမ်း လိတ်ပပ် စင်းခံꩻကုန္န (နီဖါဖြား)တဲမ်းခါꩻ
ဧဝံ မေ သုတံ - ခွန်အိုးနောင်ႏတ
စဝ်းဖါးသီႏသဲင်ႏတွမ်ႏ စဝ်းဖါးလွယ်ကောႏ တောႏထာꩻ၊ စဝ်းဖါးသီႏသဲင်ႏ သွုမ်ꩻ ကောင်လက်ꩻမွိုင်ꩻမာꩻနဝ် တွိုႏတွူးသုဲင်ꩻခါႏ ဖေႏထိုꩻဗာႏ စဝ်းဖါးလွယ်ကောႏ၊ ဖေႏထွူတဲမ်းလေက် အွဉ်ႏအလိုꩻလယ်ႏဆောႏဆေꩻကိုပွယ်ꩻကိုနုဲင်းယို- "ခꩻတွိုႏနဝ်ꩻ မုဲင်းသင်ꩻ၊ ခထင်ꩻနဝ်ꩻ သုင်းဆဲႏ၊ ခꩻကွဉ်ႏ ခယ်ႏလဝုန်း၊ ခꩻနဝ် လက်ꩻမွိုင်ꩻ၊ လက်ꩻမွိုင်ꩻအေင်လာႏ ပအိုဝ်ႏဒျာႏ မွိုးနေား၊ အေင်လာႏလက်ꩻမွိုင်ꩻ ပအိုဝ်ႏကွိုင်ꩻဒျာႏ ဖါနေား"။ လိုꩻပေႏဖြောင်းကို လူႏသော့ꩻဖေႏငဝ်း "မူႏမူႏ - သီမွိုးလွေꩻမုဲင်ꩻ၊ လွေꩻခူႏဖက်ꩻနောက်ꩻ၊ ကေပေႏလောက်ꩻ၊ စောက်ꩻပေႏရဲး၊ ကီးဟေားဟဲး၊ တနတ်ပေႏပါ၊ တောင်းလုဲင်လာႏ ဒုင်-ဒင်"။
ဧဝံ မေ သုတံ - ခွန်အိုးသတ္တိ
အိင်္ဂလိသ်လိုꩻတန် အီႏအွဉ်ႏတီႏဖေႏ ခမ်းကူသားတဖြာꩻ ဖျော်လွဉ်ရီး စဝ်းဖါးညောင်ႏရွီႏထျꩻ၊ ထွဉ်ႏမာꩻခမ်းကူ အထိင်ꩻအမတ်၊ ထွူမꩻ လွဉ်သီႏသဲင်ႏ၊ စဝ်းဖါးသီႏသဲင်ႏ အီႏဆို့ꩻခမ်းကူတဲင်ႏလက်ꩻ သီႏသဲင်ႏနယ်ႏနဝ်ꩻ တဲႏဗော့ꩻသုဲင်ꩻခဝ် မာꩻကွဉ်ႏလွယ်ပွတ်ꩻ ဗꩻလွေꩻပွဉ်ခြောင်၊ စဝ်းဖါးသီႏသဲင်ႏစူꩻတဝ်း၊ ဗꩻထန်ႏချာလို့၊ လွေꩻဆို့ꩻတေား နောင်ဗဉ်ခꩻထင်ꩻ ဟိုတွူး၊ အိင်္ဂလိသ်လိုꩻတန် အွဉ်ႏတီႏခမ်းကူသား လွေꩻကွဉ်ႏတွိုႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ အဝ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ သဲင်ꩻတွို့ꩻရီးသီႏသဲင်ႏ၊ စဝ်းဖါးကဆို့ꩻခါꩻအတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏတီႏဖေႏခန်း၊ လင်ꩻတွို့ꩻယင်းညောင်ႏရွီႏ ထင်ႏရီခမ်းကူ ရွီႏခမ်းကူတွမ်ႏသီႏသဲင်ႏ အဝ်ႏထပ်လို့ဝင်ꩻ၊ စဝ်းဖါးသီႏသဲင်ႏ စဝ်းဖါးညောင်ႏရွီႏဟဲ့ꩻဒေါ့ꩻရီလို့ဝင်ꩻ၊ ခွန်အိုးဗဲ့ꩻထန်ႏအနꩻတဲင် ကျမ်ႏနက်စွဉ်ႏ စဝ်းဖါးညောင်ႏရွီႏ။ "ဆာစောမောင်- နာꩻသင်ႏအာမွုန်းထာꩻ၊ ဝင်ꩻအတီႏပျုထွူလဲန်း၊ နာꩻမီႏကျတဲ့ နီဖုံစွဉ်ႏဝင်ꩻယို"စဝ်းဖါးညောင်ႏရွီႏ အုံတေ့ꩻထိုꩻဗာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ သထုင်ႏပေႏသီႏသဲင်ႏခမ်းကူ တွိုႏထိုꩻဗာႏနောင်ဗဉ်ခꩻထင်ꩻ၊ ဗန်းယေန်ႏခမ်း၊ မွိုင်ꩻနောင်ခမ်း တဖူꩻတန်ပေႏတယာႏမာꩻတွို့ꩻ ဗꩻတွိုႏစံႏဖက်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ စဝ်းဖါးသီႏသဲင်ႏ ခွန်အိုးဖျိုးလို့ပါ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻဖြားစခါ အမွီႏသမဲင်ꩻရွဉ်ဒီႏယို ထင်းဖွီတလꩻတဝ်း။
မောင်ႏသာႏမာꩻငါ ခွန်ပအိုဝ်ႏခရာႏ
ခွန်မန်းတဖြာꩻ ဗေင်ႏမင်းမေႏခိုဟော်ထီ၊ အွဉ်ႏပုဏ္ဏာꩻတွက် လိုꩻတံꩻခိုꩻသားအီႏပေါႏ ထင်ႏသေတဲင် မာꩻပွယ်ꩻဖစ်ကျွꩻ ခွန်ပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ မောင်ႏသာႏပါ၊ မုခ်ငွါဆကီ အွဉ်ႏလိုꩻမူႏနီႏ၊ မောင်ႏသာႏဝါးလွဉ်သေ၊ သေအုဲင်ႏနွို့တဝ်း၊ ထင်ႏဝါးနွိုင်ႏနွိုင်ႏ သေတဝဲဉ်နွို့နေး တခါꩻခကီ၊ ခွန်မန်းထင်ႏသေ ဆွမ်ꩻသော့ꩻတွိုက်ကို၊ အွဉ်ႏခြွဉ်ႏလင်ꩻထီ တွိုႏပင်ႏလယ်ႏငွါ စမ်ႏငါးသားကယ်ႏဆွုမ်ႏ။ စမ်ႏငါးဒုံနဝ်ꩻ ယိုခါ ထွာမုတ္တမဝေင်ꩻ၊ မောင်ႏသာႏထင်ႏအုံ-ထီတကောင်၊ အမုခ်အဝ်ႏဗꩻယိုခါ၊ ထီအုံႏ အဓိဋ္ဌာန်ႏတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုခွန်ကုံႏရစိုး ခြုဲင်းလင်ꩻလွယ်ပွတ်ꩻ၊ အုံပင်ႏတရားဝေင်ꩻခလထင်ꩻ ယိုခါဟဲ့ꩻဝေင်ꩻ၊ အိမ်ကျောင်းအဝ်ႏသော့ꩻ ဟော်ခင်နဝ်ꩻကို၊ ခွန်ကုံႏရ လွေꩻပွယ်ꩻကက္ကူႏ လွေꩻသီငါ၊ အမုခ်အဝ်ႏကက္ကူႏ။ ထွူနဝ်ꩻ ခွန်လေား အလိုꩻခꩻသီချာ၊ အလိုꩻနဝ်ꩻ သီတင်ချာဗာႏ၊ မာꩻသီဒင်ႏအလိုꩻ အကင်းအဝ်ႏ ပင်ႏတရားခနဝ်၊ ခွန်လောမုခ် အဝ်ႏလွယ်ပွတ်ꩻ၊ ထွူခွန်အိုး သီလွယ်ပွတ်ꩻ အမုခ်အဝ်ႏဗော့ꩻဝင်ꩻ၊ ထွူခွန်အိုးပို ခွန်စိန်ႏ ခြုဲင်းလင်ꩻသီႏသဲင်ႏ၊ ခွန်စိန်ႏထွူ ခွန်စီ၊ ခွန်စိုးသွတ်ꩻ၊ ခွန်စီမုခ် အဝ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ခွန်စီဖူး ခွန်ပျာꩻ ထွာဗာႏဒွုမ်ခွန်၊ ခွန်စီယို အမာနဝ်ꩻ မန်းမူႏမောႏလမဲင်ႏဒျာႏ၊ ခွန်ပျာꩻနဝ်ꩻ အမွိုးပအိုဝ်ႏမူႏ နင်ꩻလွဉ်း ပင်စုံ-ဒုံနဝ်။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အဘိဓာန်ႏ
350px|thumbnail|right|[[|အိဉ်ႏကလေက်ဘာႏသာႏ|အိဉ်ႏကလေက်-အိဉ်ႏကလေက် တောမ်ႏ အိဉ်ႏကလေက်-ပါသီယန်း အဘိဓာန်ႏဖိုင်ႏ]] အဘိဓာန်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Dictionary)ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏတဗာႏ ဝေါဟာရငဝ်းငွါဖုံႏယို အွဉ်ႏရဲဉ်ႏနေး အက္ခရာႏအစဲဉ်ႏထွူတဲင် အခရာႏအဓိပ္ပါယ်ႏတွမ်ႏ ကလိုႏသေဒါႏ အချက်အလျက်အလင်ဖုံႏယို တွမ်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻတဲ့သင်၊ တွမ်ႏဘာႏသာႏအလင်တဲ့သင် ကအွဉ်ႏနယ်သေꩻခါꩻဒါႏ လိတ်ဖွူꩻမျိုꩻစားသွူ။ အဘိဓာန်ႏအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
အဘိဓာန်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအကို ကအဝ်ႏသေꩻခါꩻလဲဉ်း ငဝ်းရာႏဖုံႏယို အခရာႏ၊ အဓိပ္ပါယ်ႏ၊ အထောက်အကမ်း၊ တွမ်ႏကအာႏကွိုꩻခရာႏဖုံႏ အက္ခရာႏစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကမုဲင်တောင်ꩻသေꩻနယ်ဒါႏ ကျမ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻအဘိဓာန်ႏ၊ အဘိဓာန်ႏနဝ်ꩻ မုဲင်ꩻခါခါတဲ့ယဝ်း တထွင်ႏတဝ်းငဝ်းရာႏဆန်ꩻ၊ ကသုံꩻဒါႏအဘိဓာန်ႏအကိုနဝ်ꩻလဲ့ အခရာႏလယိုလစ်ꩻဗာႏအကို ကွပ်ပွိုးအဝ်ႏလိုႏသေ အခရာႏတစွိုးစွိုးနဝ်ꩻမꩻ သုံꩻထွာဗာႏအဘိဓာန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ အခရာႏလစ်ꩻဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ- ကွဲႏတွော့ꩻ အဘိဓာန်ႏကျမ်ꩻတွိုင်ꩻ ကမဉ်သေဒါႏ အချက်ကီနဝ်ꩻလစ်ꩻချက် ပါသော့ꩻစွဉ်ႏလို့လို့ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတလꩻတဝ်း၊ ကျောႏနေးစွဉ်ႏကမ္ဘာႏ အဘိဓာန်ႏကျမ်ꩻတန် နုဲင်းအောက်သဖို့အဘိဓာန်ႏနဝ်ꩻတဲး အချက်နုဲင်းကီနဝ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း အွဉ်ႏနယ်ဗာႏထဲင်းစွဉ်ႏဒျာႏ ငဝ်းရာႏကသုံꩻစဒါႏခေတ်ယင်ကယ်ႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမောႏလမျင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမောႏလမျင်ႏ (အိန်းကလေတ်: Mawlamyine Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ
ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ (ဝေင်ꩻတသာ (မျို့တိစ်) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ) (အဲင်းကလေတ်: Aye Tha Yar) (မန်း: အေးသာယာမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲ့ထီလင်ꩻ-ကလောꩻ-တောင်ႏကီꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ကောင်တောင်ႏကီꩻ ခင်ႏထျꩻဆꩻလ့တွို့ꩻဖဲ့ꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၅)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏထျꩻနဝ်ꩻ ကာꩻတန်ကွင်ꩻ၊ စက်မှုဇုန်၊ ဂေါက်ကွင်ꩻ၊ တောင်ႏကီꩻ အနယ်ꩻပညာႏ တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် လိုꩻတိုꩻလွဉ်အာဒါႏ ဝေင်ꩻတသာဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမောႏလမျင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဒုတိယ အဲလီသဘဲတ်
ကဏ္ဍ:နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဘာႏသာႏရေꩻ
ဘာႏသာႏတရာꩻ (အဲင်းကလေတ်: Religion) (မန်း: ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု) ယို မဉ်ႏဟဲ့ꩻပအိုဝ်ႏနေးနောဝ်ꩻ ထွာ ယုမ်းလွူꩻထာꩻ/ ထာꩻယွုမ်းအံႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီး ကမော့ꩻလွောန်ထာꩻသမဲင်ꩻ(ကမ္ဘာ့သမိုင်း)ကို ဘာႏသာႏတရာꩻယို အောဝ်ႏပါအထျꩻအခိုႏ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အနမ်းသမ်းတအောဝ်ႏတောဝ်းတွော့ꩻ ထွာလယ်ႏကွို့ꩻ နာမထာꩻမော့ꩻခွဲး (နာမ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေ့အကြုံ) လုမ်ꩻ။ ဘာႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာ သေထီႏ တီအိုလိုစီ (teology) ထွားထောင်လွိုက်ထန်ႏ ထာꩻထူႏဝါဒိတ၊ တောဝ်းလဲ့ ထီႏသေလိမ္မာႏ ပညာႏအောဝ်ႏသား အွောန်မာꩻ ဝွေꩻသီးထာꩻခမ်ႏထူႏ ဝါဒ(ဝါဒိတ) ဒျာႏတဲ့ ဝင်ꩻအောဝ်ႏရိုꩻနေနေ။ ဘာႏသာႏတရာꩻယို လိုꩻသီးဖုံႏခြာကို အွောန်ႏသေꩻခါꩻ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ နမ်းလောင်း တဲ့မွေး၊ နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏ ထာꩻရဲးအထျꩻ တဲ့မွေးမွေးဒျာႏသွူ။ လိုꩻယေန်ႏငဲးထာꩻအတာႏ ဘာႏသာႏတရာꩻယို ထွာပဓာနတဗာႏ။ လိုꩻကေားမာꩻ သုတေသနသားရိုꩻ စိုးယိုခါနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်းကို ဘာႏသာႏယင်း ကျောင်ꩻဖေႏဝါႏဒ(ဝါဒိတ) ခြွောန်းအောဝ်ႏ ၄၃၀၀ လွိုတဲ့။ thumb|380px| thumb|
လိုꩻကမ္ဘာႏလောကကိုဖုံႏယို တယ်ႏစစခါကာႏ ခွဲးမော့ꩻဖိုဝင်ꩻ ရေားဂါႏပဉ်မျိုꩻမျိုꩻ၊ အန္တရာယ်ႏပဉ်စားစား၊ ကပ်တန် ပဉ်ခီႏခီႏဖုံႏ။ ယိုခါ ကအောဝ်ႏမော့ꩻနောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာယောဝ်း အီးမော့ꩻဗာႏထဲင်း နေနေရင်ꩻ။ ကထွိုင်ႏခွဲးမော့ꩻ အာလဲင်ႏတော့ꩻ ကော့ꩻမောင်ꩻလွ့ဝင်ꩻ ထာꩻကေားရဲးကမ်း ထွားလွောန်ꩻဖေႏ ဝွေꩻသီးဖုံႏသား။ ထုမ်ႏလွဝင်ꩻ၊ မဉ်ယုမ်းအမ်ႏလွဝင်ꩻဖုံႏ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻလဲင်ႏ ထီခြောင်တန်၊ ထီခြောင်ပေႏ၊ သေင်ႏမွူး၊ တနွိုင်တန် ကောင်ဖုံႏယို ထွာလွေꩻ လိုꩻသီးထာꩻယွုမ်းလော်။ ကထွိုင်ႏယွုမ်းလော်ထာꩻ နောဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ယွုမ်းလော်ပါလွဝင်ꩻ မေႏ၊ ထီ၊ တလီꩻဖုံႏတဲင် စူꩻပါလွေꩻ မေႏလူꩻတနမ်၊ ထီလူꩻတနမ်၊ တလီꩻလူꩻတနမ်ဖုံႏ။ နက်ယွုမ်းအမ်ႏပါက လူꩻတနမ် အလောင်းအလင်ဖုံႏတဲ့ အာအေားတန်။ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ယွုမ်းလွူꩻလွေꩻစလꩻ ထာꩻယူႏစွို့ꩻ ထာꩻသေဉာဏ်ႏအွောန် (စဉ်းစားဆင်ခြင်တတ်သော၊ ဉာဏ်ဖြင့်ယှဉ်သော ကိုးကွယ်မှု)။ ထာꩻယွုမ်းတဗာႏယို မဲန်ႏနဲ့ မဲန်ႏတောဝ်းနဲ့ သေချင်းနမ်းလွောန်ဝင်ꩻ။ ထွားခါꩻဗော့ꩻ စိုးယိုတာႏလုမ်ꩻမွေးဒုမ်၊ ယူႏယူႏထဲမ်ထွူ သေထွားတောင်ႏတာႏပါဝင်ꩻ စိုးငါတာႏထွူ ယုမ်းလွူꩻ (ကျင့်ကြံအားထုတ်) လွဝင်ꩻ။ ထာꩻယုမ်းအမ်ႏယို အဖေႏဒါႏမွေး လိုꩻသီးထာꩻငိမ်ꩻခွꩻရျူႏနဲ့၊ ဖေႏဒါႏတောဝ်းနဲ့ လိုꩻသီးသေထွားလွောန်ဝင်ꩻဖုံႏ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ထာꩻယုမ်းအမ်ႏခြောင်ꩻ (ကိုးကွယ်မှုသမိုင်းကြောင်း) ကြုဲင်းလုဲင်ႏလွောန်လꩻ။ ဒေႏသရပ်ရာႏ တထွောင်းတွမ်ႏတထွောင်း ထာꩻမော့ꩻဗွိုန်ပီတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ထွာလွေꩻဘာႏသာႏတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ထူႏတောမ်
*
စေတသိက်၅၂ပါꩻ
စေတသိက်ငစ္ဆီနီပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
၁/ အညသမာန်းစေတသိက် တဆီသိုမ္ပါꩻ ၂/ အကုသိုလ်ႏစေတသိက် တဆီလိတ်ꩻပါꩻ ၃/ သောဘဏစေတသိက် နီဆီငတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အညသမာန်းစေတသိက် တဆီသိုမ္ပာꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
(က) သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက်နွုတ်ꩻပါꩻ (ခ) ပကိဏ်းစေတသိက် သူပါꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ စေတသိက်နွုတ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ
ဖဿော၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ၊ ဧကဂ္ဂတာ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ၊ မနသိကာရော စေတိ သတ္တိမေ စေတသိကာ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏာ နာမ။
ပကိဏ်းစေတသိက်သူပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
ဝိတက္ကော၊ ဝိစာရော၊ အဓိမောက္ခော၊ ဝီရိယံ၊ ပီတိ၊ ဆန္ဒောစာတိ ဆ ဣမေ စေတသိကာ ပကိဏ္ဏကာ နာမ။
အကုသိုလ်ႏစေတသိက် တဆီလိတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
မောဟော၊ အဟိရိကံ၊ အနောတ္တပ္ပံ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ၊ လောဘော၊ ဒိဋ္ဌိ၊ မာနော၊ ဒေါသော၊ ဣဿာ၊ မစ္ဆရိယံ၊ ကုက္ကုစ္စံ၊ ထိနံ၊ မိဒ္ဓံ၊ ဝိစိကိစ္ဆာစေတိ စုဒ္ဒသိမေ စေတသိကာ အကုသလာ နာမ။
သောဘဏစေတသိက် နီဆီငတ်ꩻပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
၁/ သောဘဏသာဓာရဏ စေတသိက် တဆီကုတ်ꩻပါꩻ ၂/ ဝိရတီစေတသိက် သိုမ္ပါꩻ ၃/ အပ္ပမညာစေတသိက် နီပါꩻတောမ်ႏ ၄/ ပညိန္ဒြေစေတသိက် တပါꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝိရတီစေတသိက်သိုမ္ပာꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါစေတိ တိဿော ဝိရတိယော နာမ။
အပ္ပမညာစေတသိက်နီပါꩻတောမ်ႏ ပညိန္ဒြေစေတသိက်တပါꩻဖိုင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ
ကရုဏာ၊ မုဒိတာ အပ္ပမညာယော နာမာတိ သဗ္ဗထာပိ ပညိန္ဒြိယေန သဒ္ဓိံ ပဉ္စဝီသတိမေ စေတသိကာ သောဘဏာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ။
ဝေင်ꩻဟုဲင်းစီးစျုန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
စေတသိက်၅၂ပါꩻ
စေတသိက်ငစ္ဆီနီပါꩻအနက်
စေတသိက-သꩻလွိုး၊ သဗ္ဗစိတ္တသာဓာရဏ-ခဝ်းလို့သꩻနွုတ်ꩻပါꩻ၊ ဖဿ-ခွေါင်း၊ ဝေဒနာ-ခမ်ႏစာꩻ၊ သညာ-ကဲတ်ꩻမုဲင်၊ စေတနာ-တမာ၊ ဧကဂ္ဂတာ-တဗာႏစွို့ꩻ၊ ဇီဝိတိန္ဒြိယ-ထိင်ꩻသက်၊ မနသိကာရ-သွင်ꩻသꩻ။ ပကိဏ္ဏက-ရောꩻရဲꩻ၊ ဝိတက္က-ယူႏငါ၊ ဝိစာရ-ကိဉ္စာꩻ၊ အဓိမောက္ခ-အွောန္တိန်ႏ၊ ဝီရိယ-ကျိုꩻစာꩻ၊ ပီတိ-တလွို့၊ ဆန္ဒ-ကော့ꩻမောင်ꩻ။ အကုသလ-ဟဝ်တဝ်း၊ မောဟ-တငွို့၊ အဟိရိက-ဝင်ꩻသꩻတဝ်း၊ အနောတ္တပ္ပ-ငမ်းတဝ်း၊ ဥဒ္ဓစ္စ-ဝုဲင်ဝင်း၊ လောဘော-မဲလ္လꩻ၊ ဒိဋ္ဌိ-ထူႏမာႏ၊ မာန-ဟွုန်ကျ၊ ဒေါသော-သꩻလျား၊ ဣဿာ-တကေး၊ မစ္ဆရိယ-စေꩻ၊ ကုက္ကုစ္စ-ကော့ꩻမာႏနမ်း၊ ထိန-သꩻထွူႏ၊ မိဒ္ဓ-ရုက်ထွူႏ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ-သꩻတိုင်ပေါ်။ စေတသိက-သꩻလွိုး၊ သောဘဏ-ဖုဲင်ႏထွား၊ သာဓာရဏ-ခဝ်းလို့၊ သဒ္ဓါ-ယုမ်း၊ သတိ-ယူႏလꩻ၊ ဟိရီ-ဝင်ꩻသꩻ၊ ဩတ္တပ္ပ-ငမ်း၊ အလောဘ-မဲလ္လꩻတဝ်း၊ အဒေါသော-သꩻလျားတဝ်း၊ တတြမဇ္ဈတ္တတာ-သꩻတရျား၊ ကာယပဿဒ္ဓိ-နမ်းစွူ၊ စိတ္တပဿဒ္ဓိ-သꩻစွူ၊ ကာယလဟုတာ-နမ်းသွင်ႏ၊ စိတ္တလဟုတာ-သꩻသွင်ႏ၊ ကာယမုဒုတာ-နမ်းတဗွီႏ၊ စိတ္တမုဒုတာ-သꩻတဗွီႏ၊ ကာယကမ္မညတာ-နမ်းသေမာꩻ၊ စိတ္တကမ္မညတာ-သꩻသေမာꩻ၊ ကာယပါဂုညတာ-နးမ္ဖိန်း၊ စိတ္တပါဂုညတာ-သꩻဖိန်း၊ ကာယုဇုဂတာ-နမ်းစွောန်ႏ၊ စိတ္တုဇုဂတာ-သꩻစွောန်ႏ။ ဝိရတိ-အကျင်ꩻဟဝ်၊ သမ္မာဝါစာ-ဒေါ့ꩻမဲန်ႏ၊ သမ္မာကမ္မန္တ-မာꩻမဲန်ႏ၊ သမ္မာအာဇီဝ-လွူးနးမ္မဲန်ႏ၊ အပ္ပမညာ-အွောန္တဝ်းခန္တွိုင်ꩻ၊ ကရုဏာ-သညင်ꩻ၊ မုဒိတာ-သꩻရေꩻ၊ ပညိန္ဒြေ-ထာꩻသေ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻလောပိတ
ဝေင်ꩻလောပိတ (အိန်းကလေတ်: Lawpita) (မန်း: လောပိတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်ကောႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်အရပ် ဖလူꩻခြောင်ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ လောပိတယို အစနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံအွိုင်ႏအရန်းတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်း မေႏဖေႏကလေအီတာႏ ကထွာဒါႏ လောပိတတျာႏမေႏ စက်ယုင်ႏတန်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻလောပိတထျꩻ ဖလူꩻခြောင်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၈၄၈)လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃၈၆၀)ဖြာꩻ၊ ကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတောမ်ႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိုးမေက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖီးအွာ
ဖီးအွာ (Termite) ကရိုꩻဒါႏ သေ့ꩻပေႏမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻဒျာႏ အုဲင်သော့တားရားမျိုꩻစဲဉ်ႏကိုသွူ။ ဝွေꩻသီးနမ်းပွုံႏနမ်းပွိုင်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏတဗွိုန်ပီတဝ်းနုဲင်း သေ့ꩻပေႏအလောင်ႏလင်ဖုံႏတဲင် အွဉ်ႏခွဲꩻခေါ်ခေါ်ဗာႏနေး မျိုꩻစဲဉ်ႏတဗာႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖီးအွာသီး ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဆွိုက်ဆံꩻရေꩻပွုံႏစံႏဖုံႏ၊ အုံအဝ်ႏရေꩻပွုံႏစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ တပီတဝ်းနုဲင်း တမူမျိုꩻဖုံႏ၊ ထွိုင်းမျိုꩻဖုံႏ၊ မဲလေင်းဖုံႏသွူ။ ဖီးအွားယိုနဝ်ꩻ ကုဲင်းထီႏမော့ꩻဗာႏအာဒျာႏ အာဖရိကတွိုက်၊ အာသျတွိုက်၊ အမေႏရိကတွိုက် တွမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက်ကိုဖုံႏသွူ။  ခင်ႏလမ်းနေႏရာႏအရပ်မုဲင်ꩻခန်းတယဝ်း ရာႏသီႏဥတုခမ်းမိဉ်ႏလျားနဝ်ꩻ ဖီးအွာသီး အုံအဝ်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏအုံအဝ်ႏလွေꩻလွဒျာႏ ကောင်လောင်းဖုံႏ၊ သုဲင်ꩻကန္တာရကိုဖုံႏ စတဲင်ခင်ႏလမ်းဒေႏသအမျိုꩻမျိုꩻကိုဖုံႏသွူ။ မိဉ်ႏထောင်ထွားချာနုဲင် လုံးရုပ်ကအဝ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻပွုံႏနဝ်ꩻ ဖီးအွာသီးကအဝ်ႏစလွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ညမွေးမုဲင်းလဲဉ်းထာꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဖီးအွာသီး လုံ့လဝိရိယဖုံႏနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းခရာႏဟဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ နမ်းကြိုခန္ဓာႏပေႏမွေးငါႏရိုꩻကီလဲ့ အုံႏအဝ်ႏသော့ꩻတာႏ ကတယ်ႏဒါႏ ဖြုံႏဒီႏဖုံႏနဝ်ꩻ တန်ထိုတဲးဝါးမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးကတဲႏဒါႏ ဖြုံႏဒီႏဖြုံႏယထွောင်းထွောင်းနဝ်ꩻ အဖွိုႏအထိုအဝ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ပေ ၂၀ လွိုသွူ။ ဖြုံႏဒီႏကိုခါႏကအုံသော့ꩻဒါႏ ဖီးအွာဖုံႏအဆေ့ꩻအအာနဝ်ꩻ  အဝ်ႏနေးအဗာႏပေါင်ꩻ အသိန်ꩻပိဉ်ဆီဆီနေးနဝ်ꩻသွူ။ ဖီးအွားသီးနဝ်ꩻ အမျိုꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁၂၀၀ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏအကိုယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏဒျာႏ သေင်ႏမွူးဖြား သေင်ႏဗိုးကိုဖုံႏသွူ။ ယမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ အုံကပ်ꩻဒျာႏ သေင်ႏမွူးတသိဉ်အဖေ့ꩻဖုံႏသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ဖီးအွာသီးနဝ်ꩻ အုံခန်းမုဲင်ꩻကိုကိုခန်းတယဝ်း မာꩻနေးအလမ်းတွမ်ႏဟံႏတွော့ꩻ အုံအဝ်ႏနေးဒျာႏဟံႏအကိုဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖီးအွာယမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻနေးအလမ်းဟံႏကိုတဲင်တွော့ꩻ အလမ်းကိုနဝ်ꩻ ဖောက်တဲတဲဝါးဝါးနေး လမ်းမီ(ဗေင်ႏသော့ꩻတာႏအခန်ꩻ)ဖုံႏ၊ အွဉ်ႏသိမ်ꩻသော့ꩻအီ အအံႏအအွꩻခန်ꩻဖုံႏ၊ အပိုအပေႏခန်ꩻဖုံႏ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ဖောက်ꩻပါထဲင်းက လွေꩻသော့ꩻတာႏ တဖူꩻဖုံႏ၊ တလီꩻနွို့ထန်ႏသော့ꩻတာႏ တဖူꩻဖုံႏ၊ ထီတဖူꩻဖုံႏ စတဲင် ဖောက်ꩻနေး တဖူꩻပေႏတဖူꩻတန် အစွိုးအစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏဖုံႏတဲင်တွော့ꩻ အုံအဝ်ႏသော့ꩻတဲတဲဝါးဝါးနေးနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ထာꩻသားပေႏဖုံႏ
အပဏ္ဏကဝဂ်-အပဏ္ဏကဇာတ်
ပွိုက်သွန်ဖေႏဒါႏလောကသား သဗ္ဗညုဘုရာꩻနွ်ꩻ အွ်ႏအိုင်သာဝတ္ထိခမ်း၊ ဇေတဝန်ကျောင်ꩻကိုခိင်ႏ ရေႏရွဲႏအနာထပိဏ်ႏသဌေꩻသွꩻ တိတ္ထိတပဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻတဲင် ဟောꩻထန်ႏရီးစ အပဏ္ဏကဇာတ်တရာꩻယိုသွူ။ စခါဘုရာꩻစိုး အနာထပိဏ်သဌေꩻနွ်ꩻ ဟဲ့ꩻပါတွမ်ႏအသွꩻ တိတ္ထိတပဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻ၊ အီပါတွမ်ႏကွ်ႏတရေꩻ၊ သီင်ႏလွီးဟွမ်ဖိုင်ႏ၊ တောင်းလျက်ꩻ၊ သကျာꩻ၊ နားမန်ꩻ၊ တသီႏဖိုင်ႏ၊ ထာꩻဗယ်(ဗုဲင်)ခွမ်ꩻလာꩻဖိုင်ႏ ထင်ႏလူႏပူႏဇောႏ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏထွူမꩻ အိုင်လင်ꩻခန်းအပဲတ်လွတ်ရာꩻအရပ်ကိုသွူ။ တိတ္ထိတပဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻဖိုင်ႏတဲ့ ဝျ်ႏခန်းဘုရာꩻ၊ မဲ့ငါတင်ႏတဲႏဗိုန္နျ်းလာဗွေ၊ အနမ်းခြွိုင်းခါꩻတွမ်ႏ လက္ခဏာႏပေႏသွစ္ဆီ၊ ဗိုန်ပီခုန်ဗြဟ္မာႏ၊ တခြဲမ်ခူဝုန်ꩻ အရောင်ႏအွ်ႏထန်ႏလီးလျာ၊ ထွားထွူဘုရာꩻတင်ႏတဲႏပုင်ႏတဲင် အိုင်လင်ꩻထေ့ခန်း အနာထပိဏ်ႏသဌေꩻထျꩻ၊ ဘုရာꩻတဲ့ ဗိုန်နျ်းချင်္သေ့ꩻဗင်ႏ အွ်ႏဒင်ႏတသီႏတန်ꩻလိုင်းသေ (ဆေးဒန်းမြင်းသီလာ)၊ ဗိုန်ပီနျ်းအွ်ႏမို့ꩻလောင်းကီ ခမ်းမာꩻဟွ်ကမ္ဘာႏ ကလော့လင်ꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ အွ်ႏမဲန်ဟွုန်စွန်ႏမပ်ပ် နိဿက္ခရာႏ ဗိုန်ပီခုန်ဗြဟ္မာႏသီး အင်္ဂါႏသွတ်ꩻပါꩻကဗွေဒါႏငွ်းတဲင် ဖျ်ႏနာႏဆန်ꩻက္လယ်ꩻ(ကြုဲင်ꩻ)တွမ်ႏအနဲꩻလက်ꩻလုဲင်ꩻဖိုင်ႏတဲင် အွ်ႏဟော်ꩻဖေႏခန်း ပရိဿတ်သီးတရာꩻနွ်ꩻသွူ။
တိတ္ထိတပဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻဖိုင်ႏတဲ့ ထင်ႏထီႏဗာႏ နာႏဗာႏ ဘုရာꩻသီးနမ်းအာႏဆီပါꩻ၊ ဉာဏ်ႏအာႏဆီပါꩻဖိုင်ႏတဲင် ယားကျ်လွခန်း သာႏသနာႏထိန်ႏ သရဏဂမ်ႏဖိုင်ႏတဲင် နွို့ထူႏလွခန်း ဘုရာꩻသရဏဂမ်ႏ၊ တိတ္ထိတပဲ့ꩻဖိုင်ႏတဲ့ တဲႏနွ်ꩻမာꩻငါ တွမ်ႏအနာထပိဏ်ႏသဌေꩻ အီပါတွမ်ႏကွ်ႏသီင်ႏဟွမ်ဖိုင်ႏ ထင်ႏကျောင်ꩻနာႏတရာꩻ၊ ခမ်ႏသီႏလ၊ ဆို့ꩻတဲင်လွဝင်ꩻ ဥပေါသထဖိုင်ႏသွူ။ ညတွ်းဘုရာꩻ အွ်ႏသာဝတ္ထိကျွꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ ရာဇဂြဟ၊ တိတ္ထိတပဲ့ꩻဖိုင်ႏတဲ့ ဘုရာꩻအဲန္ထဝ်းဖဲ့ꩻချာ ထူႏချာယင်းဒျာႏ တိတ္ထိသီးသရဏဂမ်ႏလီꩻလီꩻ ဗိုန်နျ်းယင်းကရီးခါ။ ဘုရာꩻတဲ့လꩻ(နွုတ်ꩻသွတ်ꩻလာ) ကျွꩻသဲင်ꩻချာယင်း ဇေတဝန်ကျောင်ꩻ၊ သဌေꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻယင်းအသွꩻ တိတ္ထိတပဲ့ꩻ ထင်ႏထေ့ယင်းဘုရာꩻ၊ ထင်ႏလွ်းဟွုန်ပါ ဘုရာꩻအဲန္ထဝ်းဖဲ့ꩻချာ ထူႏပ္လောင်ꩻ(ပြောင်ꩻ)သရဏဂမ်ႏခရာႏဖိုင်ႏ။ "သီႏလသားဖိုင်ႏ- သီတွမ်ႏမွုန်းတွ်းနျ်းနွ်ꩻ၊ သရဏကရိုꩻဒါႏ ထာꩻအွန်ႏတွိုးယို သီမီႏအွန်ႏတွိုႏဗော့ꩻ သီင်ႏ(သေင်ႏ)ဝါႏကောင်ဆောင်ႏတဲ့ သီအီႏအံႏဗာႏလွန်ꩻ သီင်ႏ(သေင်ႏ)ဝါႏကောင်ဆောင်ႏနွ်ꩻသွူ၊ သီမီႏအွန်ႏတွိုႏ ထာꩻကောင်ႏထာꩻကျ်လဲ့ ထာꩻကောင်ႏထာꩻကျ်ဖိုင်ႏ အီႏအမ်ႏသီယာႏနွ်ꩻသွူ၊ သီမီႏအွန်ႏတွိုႏ လိုꩻမျတ်အရိယာႏထျꩻတဲ့ လိုꩻမျတ်အရိယာႏသီးဖိုင်ႏ အီႏပသာတွိုႏဖေႏသီ ထာꩻမျတ်အရပ်နွ်ꩻသွူ"။
အနာထပိဏ်ႏသဌေꩻကွီနာႏတဲင် ဘုရာꩻဟောꩻဖေႏ အနမ်းနွ်နျ်းယို- အွိုးစခါ ကာသိတိုင်း ဗာရာဏသီႏခမ်းကို ဗြဟ္မဒတ်အွ်ႏထွာခုန်၊ အခိင်ႏနွ်ꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻ အွ်ႏထွာလေားကားသားအခွိုꩻကို၊ အတွင်ꩻနွ်ꩻ လေားကားသား တသေတွ်းထာꩻဟွ်ထာꩻကျ် အွ်ႏကတဖြာꩻ၊ ဘုရာꩻလောင်ꩻစုရွမ် ကုန်ႏအငိုꩻကအွ်ႏစားဖိုင်ႏ ဗွေလေားငတ်ꩻရျာꩻ၊ လေားသားမွိုက်နွ်ꩻတဲ့ တွမ်ႏကုန်ႏလေားငတ်ꩻရျာꩻတဲင် အီႏလွေꩻနေနေ၊ ဘုရာꩻလောင်ꩻယူႏလဲန်း "နီလေားအဆွိုင်ꩻတရီင်(ရေင်)မီႏလွေꩻသွိုဝင်ꩻနွ်ꩻ ဖိုးဆာႏတဲ့အီႏယပ်ꩻ၊ လိုꩻဆာႏတဲ့အီႏယပ်ꩻ၊ ကုန်ႏစာတဲ့အီႏယပ်ꩻ၊ တဖြာꩻဖြာꩻမီႏလွေꩻရီးနွ်ꩻမꩻအီႏရော့ꩻ"ဘုရာꩻလောင်ꩻဟဲ့ꩻတွိုင်ႏပင်ႏ၊ လေားသားမွိုက်စိဉ္စာꩻ- "ခွေမီႏလွေꩻရီးဗာႏနွ်ꩻ တဖူꩻတဲ့တအုန်တွ်း၊ ဖိုးဆာႏတဲ့အီႏလွိုင်ႏ၊ လိုꩻတဲ့ အီႏအံႏဗာႏဟွ်၊ ထီတဲ့ အီႏအွꩻဗာႏဟွ်၊ ကုန်ႏတဲ့ နီကမဲန်လꩻအငိုꩻအတွိုင်ꩻစာလꩻ"ယူႏနျ်းနွ်ꩻတဲင် လေားသားမွိုက် လွေꩻရီးထိုꩻခန်းဒျာႏ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻယူႏ "နီမီႏလွေꩻဆျ်ꩻနွ်ꩻရော့ꩻ၊ လွေꩻရီးသားသူꩻ မာꩻဟွ်ပါဗာႏတဖူꩻ၊ နီအွ်ႏသေအထောင်လွန်ꩻဒုမ်ꩻ၊ ခူႏဗာႏထီအိုင်ႏ နီအွ်ႏသေအအွꩻလုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးဖိုး အံႏဗာႏထဲင်းအဆာႏဖြား၊ ကုန်ႏခန်နွ်ꩻတဲး ကမ္မဿကာ ကမ်ႏပငါပရာꩻဒျာႏ၊ နီအွ်ႏသေဗော့ꩻ အစာလွန်ꩻနွ်ꩻလုမ်ꩻ"။ လေားသားမွိုက်စွိုꩻ (တခုန်ꩻတွူး-စောရကန္တာရ)၊ ထာꩻသားကျ်တွူး-ဝါဠကန္တာရ၊ ထီခြေားရပ်-နိရုဒကန္တာရ၊ ပလူꩻတွူး-အမနုဿကန္တာရ၊ ထာꩻအမ်ႏခြေားရပ်-အပ္ပဘက္ခကန္တာရ-ကရိုꩻဒါႏ တွူးအွ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻကို တွူးနွ်ꩻ ထီတဲ့ခြေား၊ ဘိလူꩻဖိုင်ႏတဲ့အွ်ႏ၊ လွေꩻတွိုႏလဲန်းတွူးငွါ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လေားသားမွိုက်စွိုꩻ အလေားကိုသူꩻ ဒင်ႏလွေꩻပါထီဖွိုင်ꩻတန် အကိုထီအွ်ႏပါဗွေလွေꩻ။
လေားသားစွိုꩻ ထင်ႏတွိုႏခန်းတွူးထာႏဝရပ်မꩻ ဘီလူꩻဖိုင်ႏ ဖန်ဆင်ꩻလွန်ဖိုးပေႏဗွာဖိုင်ႏ အွ်ႏတွူႏလေား တွမ်ႏထီတွမ်ႏဟံႏဗော့ꩻဖိုင်ႏ အွ်ႏစွ်ႏအွ်ႏတဗော့ꩻ၊ လိုꩻတဆီနီဖြာꩻ ပါတွမ်ႏအစူ အွ်ႏခုမ်အွ်ႏရမ်ႏလွန်ꩻ၊ အွ်ႏထမ်ႏလွေꩻအမ်ႏလွေꩻပါ ဗိုသွမ်ႏဗိုတနျာႏဗိုဗွာ၊ ဗိုပုဏ္ဍရိပ်၊ ဗိုပဒုမ္မာႏ၊ မာꩻနျ်းအပုင်ႏထီလွိုင်ႏ၊ ခမ်းကွုန်ꩻ၊ တနန်းဗာႏတွ်းဒုမ် ထီကိစ္စနွ်ꩻသွူ။ "နီသွꩻဖိုင်ႏ အွ်ႏဗာရာဏသီႏလွန်၊ အီႏလွေꩻစာကုန်ႏ၊ ဒိုင်ယိုဒိုင်နွ်ꩻ၊ ညာꩻငါႏတွ်ႏဒုမ်ကွေး၊ အွ်ႏဗော့ꩻငါယို၊ ခမ်းတဲ့ကလော့ ထီတဲ့ကလွိုင်ႏ၊ နန်းဒုမ်မျ်ꩻမျ်ꩻ၊ ရိက္ခာႏအထွူႏစားဖိုင်ႏ ထီဖိုင်ႏ ထေအမ်ႏထိုꩻလို့ခန်းနွ်ꩻ၊ အတမာႏတွ်း၊ သီလွေꩻရီးဟျ်း၊ နီအွ်ႏဗော့ꩻယိုပေႏ"ဒေါ့ꩻထွူသဲင်ꩻထေ့ခန်းဒျာႏအသွꩻ ဘီဘူꩻဒိုင်ကို။ လေားသားဖိုင်ႏ နာႏဘီလူꩻငွ်း၊ ထောက်ꩻလို့ထီ၊ ရိက္ခာႏအထွူႏစားဖိုင်ႏ အမ်ႏလို့၊ ဝေါင်းလို့၊ ကွဲးလွေꩻလွေꩻ မွူးခေ့ꩻထမ်၊ ဖိုးဆာႏတဲ့လို့၊ ထီတဲ့လို့၊ လိုꩻတဲ့အမ်ႏခရာႏအဲန္ထဝ်း၊ သꩻပေႏသꩻကျ် နာႏတွ်းဒုမ်လို့ဝင်ꩻငွ်း၊ အိုင်ခန်းဒျာႏ ပငါပရာꩻ၊ အမဲ့ဖင်ႏဗီင်ႏ(ဗေင်ႏ) ဘီလူꩻဖိုင်ႏ လွန်အမ်ႏလို့က္လောင်း(ကြောင်း)ခန်းဒျာႏ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻတဲ့ အသွꩻလွေꩻထွူ တလာခွဲꩻရပ်မꩻ ကွဲးထွိုင်ႏလွေꩻ၊ တွိုႏလွေꩻအရပ်နွ်ꩻကို "အရပ်ယို လꩻတွ်းအခွင်ꩻ တွမ်ႏအမ်ႏမွုန်း၊ တွမ်ႏအွꩻမွုန်း" ဒေါ့ꩻရီးလို့ဝင်၊ ဘီလူꩻစွိုꩻတဲ့ ထင်းဒျာႏနျ်းအရီးတစွိုꩻ လွန်ထေ့ယင်း ဘုရာꩻလောင်ꩻထွားဆုမ်ႏ၊ "ပါꩻစွိုꩻစားယို အမဲ့လဲ့တနျာႏ၊ ထဲင်းယိပ်ꩻတဝ်းအမဲ့၊ အယောင်ꩻလဲ့အဲန္ထဝ်း၊ ထာꩻငမ်းလဲ့အဲန္ထဝ်း၊ အငွ်းလဲ့ဝေါက်တွ်း၊ လိုꩻတမွေးတွ်း ဘီလူꩻဖိုင်ႏဒျာႏ"၊ ဒေါ့ꩻယင်းဘုရာꩻလောင်ꩻ၊ "မွေးထွူဟွ်ငါႏ၊ ကေꩻဇူꩻတင်ႏဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ နီထာꩻကားသားထုင်ꩻစမ်ꩻနွ်ꩻ မီႏမော့ꩻထွူထီတသာမꩻ ထောက်ꩻထိုꩻထီလီꩻ။
ခမ်းငွ်ꩻခမ်းလူး တယူႏဇနာႏ၊ တျာႏလိက်၊ မို့ꩻအေႏသိုမ်၊ ပါꩻစွိုꩻစွ်ႏပဲ့ꩻ တဗော့ꩻလဲ့ꩻဖိုင်ႏနွ်ꩻ လိုꩻတမွေးတွ်း၊ အကစွ်ႏနွ်ꩻတဲ့ ခမ်းတမွေးတွ်း၊ မီႏထွာခမ်းနွ်ꩻ နီတဲ့သေဗာႏဒျာႏ၊ ကွဲးလွေꩻလွေꩻ ထီႏမွေးခန်းဒျာႏလိုꩻသီ၊ လေားညမ်းဖိုင်ႏ လျ်ႏတွမ်ႏလေားဟွ်၊ ကုန်ႏညမ်းဖိုင်ႏတဲ့ လျ်ႏတွမ်ႏကုန်ႏဟွ်၊ ဒွိုႏအမ်ႏဒဲန်ဟာ၊ ဖဖိုးအွန်ႏအကဲန်၊ လိုꩻဗီင်ႏ(ဗေင်ႏ)ခူဖိုး၊ ဘုရာꩻလောင်ꩻ ထမ်ႏတွမ်ႏနꩻတဲင် ပွေါးဖေႏကဲက် တနာꩻလေမွူး၊ မွူးရွ်ꩻမꩻထွိုင်ႏလွေꩻ၊ လွေꩻစာတခြိုꩻ အငိုꩻလꩻနီဆတဲင် သꩻရေꩻသဲင်ꩻတွိုႏချာဗာႏ ဗာရာဏသီႏခမ်း။ အပဏ္ဏကံ ဌာနမေကေ၊ ဒုတိယံ အာဟု တက္ကိကာ။ ဧတဒညာယ မေဓာဝီ၊ တံ ဂဏှေယျ ဒကပဏ္ဏကံ။ ဧကေ-ကွပ်ဘုရာꩻလောင်ꩻအွန်ထွိုင်ႏ ခွိုင်းလိုꩻဖိုင်ႏနွ်ꩻ၊ အပဏ္ဏကံ-လောကီꩻလဲ့ငိုꩻထွိုက် လောကုတ်လဲ့ငိုꩻတန် ခွိုင်းအကမ္မျတ်ယို၊ ဌာနံအာဟု- အကျောင်ꩻမဲန်ႏအနေႏ ဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏလဲန်းသွူ၊ တက္ကိကာ-အွ်ႏဒုမ်ꩻထာꩻကျမ်ႏဉာဏ်ႏမဲ့ ပါꩻလေားသားငတ်ꩻရျာꩻစွိုꩻသားနွ်ꩻ၊ ပဏ္ဏကံ-ထီႏဗော့ꩻထာꩻခင်ႏမွူးနာ တသေပါတွ်းဆျ်ꩻတာႏ၊ ဌာနံအာဟု-အကျောင်ꩻမာႏအနေႏ ဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏလဲန်းသွူ၊ မေဓာဝီ-လိုꩻဒါႏနွ်ꩻ၊ ဧတံ-ပဏ္ဏက အပဏ္ဏကအကျင်ꩻနီပါꩻယို၊ အညာယ-သေထွူတဲင်၊ ဂဏှေယျ-ထူႏလွဒျာႏဝင်ꩻ၊ အပဏ္ဏကံ-လွတ်အီဒုက္ခ အပဏ္ဏကဖိုင်ႏနွ်ꩻသွူ။
သရဏဂမ်ႏသိုမ်ပါꩻ၊ ငတ်ꩻပါꩻဂရုဓမ္မ၊ သွတ်ꩻပါဥပေါသထသီႏလ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ၊ ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ၊ အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ပစ္စယပဋိသေဝန၊ ခွိုင်းစာတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ၊ ဘောဇနမတ္တညုတာ၊ ဇာဂရိယာနုယောဂ၊ စျာန်ႏဝိပဿနာႏ၊ အဘိညာဉ်ႏသမာႏပတ်၊ အရိယာႏမဂ်ဖိုလ်ႏဖိုင်ႏယို အပဏ္ဏကဌာနဖိုင်ႏသွူ။ ထင်ႏဟွုန်ဗာႏတရာꩻယိုတဲင် အနာထပိဏ်ႏသဌေꩻသွꩻ တိတ္ထိတပဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻဖိုင်ႏနွ်ꩻ တွိုႏထွာထွာလွဝင်ꩻ သောတာႏပန်ႏအရိယာႏဖိုင်ႏသွူ၊ ရီးသုတ်ꩻအစ အပဏ္ဏကဇာတ် ထွူယို။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
တဲက်ထွားလို့ဝင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဗုဒ္ဓ
ဗုဒ္ဓ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ "စတ္တာရိ သစ္စာနိ အဗုဇ္ဈီတိ ဗုဒ္ဓေါ" ကောပ်ထီႏသေငါꩻလဲန်း သစ္စာႏလိစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ဗုဒ္ဓ-ဖရာꩻ နဝ်ꩻသွူ။(လꩻအရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ႏ)။ တနယ်ꩻ "သဗ္ဗဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗုဒ္ဓေါ" ကောပ်သေလို့သေစင်တဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ ဗုဒ္ဓ-ဖရာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ (လꩻသဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ)။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး ကအဝ်ꩻဒေါ့ꩻလွ ဗုဒ္ဓ (တဝ်းလဲ့) ဗုဒ္ဓတ္တ (ထွာဖရာꩻ)ကရိုꩻနဝ်ꩻ တောမ်ႏနမ်းဉာဏ်ႏ ထီႏသေသစ္စာႏလိစ်ꩻပါꩻတဲင် ဉာဏ်ႏထာꩻလေဗွောင်သား၊ (the Awakened)[၁]၊ လꩻပဲင်ႏဆဲင်ႏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ(ဗောဓိဉာဏ်ႏ)သား၊ ယီးနယ်ဖေႏဒါႏ ဆရာႏအဲန်ထဝ်း ဗွေႏစဝ်းနမ်းအာႏထုတ်ချာဒျာႏတဲင် တွိုႏထွာဖရာꩻ၊ နေးတောမ်ႏမဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻအကျင်ꩻတရာꩻတဲင် တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအနက် ကိဉ်းအာအာလꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းနဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏမိဉ်ꩻမွေးတဝ်း  အာလုပ်ပုဒ်အလꩻ ဆဲင်ႏဒျာႏအအာနာမ်ႏရိုꩻလဲ့ ကမ္ဘာႏတခြောင်ႏလူမ်းကို ပေါႏဒေါ့ꩻသွူ ဗုဒ္ဓကရိုꩻနဝ်ꩻ ကိဉ်းအာအာယီးမိုးလွေꩻဒျာႏ ကအွဉ်တယ်ႏထောင်ႏဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသား ဂေါတမဗုဒ္ဓနဝ်ꩻသွူ။
ဗုဒ္ဓ (သင်္သကရိုက်: buddhatva; ပါဠိ: buddhatta or buddhabhāva)နဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီးအတာႏ ထွာဒျာႏ ဖရာꩻ (Buddhahood - ဗုဒ္ဓဗွေႏဖရာꩻ) တဲင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ (sammāsambuddha - ယံငါႏစဲင်းစဲ့ꩻကြောင်းကြဲ့ꩻတရာꩻ ထီႏသေငါꩻချာဒါႏ ဗွေႏဖရာꩻ) ဟဲ့ꩻလွနုဲးနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ဗုဒ္ဓကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို ခါးလားဗွေႏဖရာꩻဂေါတမကပွင်ꩻလွဉ်ခါကာႏ အဝ်ႏသုံꩻယီးမိုးလွေꩻ ဗွေႏဖရာꩻသီးကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး ကအဝ်ႏယီးမိုးဟဲ့ꩻဖန်လွဒါႏ အဝ်ႏမို့ꩻလောင်း ဗုဒ္ဓငတ်ꩻပါꩻဖုံႏထွူ အနာဂတ်သူꩻ ကအီႏပွင်ꩻဒါႏ"မေတ္တေယျ"အမိဉ်ꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ ဗောဓိသတ္တဖရာꩻလောင်ꩻနုဲးနဝ်ꩻလဲ့ ယီးမိုးဒျာႏနေနေသွူ။
ထေရဝါဒတောမ်ႏ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာႏသီး ပင်ထွန်ႏ(ကဝ်ႏထွန်ႏ)နဝ်ꩻ ဗိုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ထေရဝါဒနဝ်ꩻ နေးတောမ်ႏလွောက်ꩻနာႏဒျာႏ ဖရာꩻငဝ်းသွဉ်သင်ဓမ္မတရာꩻတဲင် ဖေႏကလꩻအရဟတ္တဖိုလ်ႏ ယံကတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးတဖဲ့ꩻ မဟာယာနသီးနဝ်ꩻ ခံႏထူႏလွဒျာႏ အဆုဲꩻသွတ်ꩻဖေႏကတွိုႏဖေႏကထွာဖရာꩻထွူမꩻ အီႏယီးနယ်ဖေႏနွောင်ꩻ သတ္တဝါႏသီးလို့လို့စင်စင် ဒုက္ခလွစ်ထန်ႏရာꩻ နုဲးနဝ်ꩻသွူ။
ဗုဒ္ဓသဘာဝ
ဗုဒ္ဓဘာသာႏဂွိုဏ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻသီး ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ ဗုဒ္ဓဉာဏ်ႏတောႏ၊ ပါႏရမီႏစတဲင်ဖုံႏယို ပြန်ႏနယ်လွဝင်ꩻ အနက်ဖြာꩻစွိုးစွိုးဖုံႏသွူ။
ဉာဏ်ႏတောႏ
ဗုဒ္ဓဘာသာႏဂိုဏ်ꩻသီး လက်ခံႏလွဝင်ꩻ ဗုဒ္ဓနဝ်ꩻ လꩻဗောဓိဉာဏ်ႏသား၊(ဉာဏ်ႏထာꩻသေဗွောင်သား)၊ မဲဉ်လꩻတထဲ့ꩻမုꩻ တဏှာႏ၊ တသေတဝ်း အဝိဇ္ဇာႏ၊ ဒေါသစတဲင် အစွူႏသိုမ်ပါꩻ ကင်ꩻညာꩻခြူႏထိုꩻ နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓကရိုꩻနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏတဝ်းဒူမ် ကမ်ႏကွိုꩻစူသား(လက်သမာꩻ) တယ်ႏဗော့ꩻ။ လွစ်ထန်ႏလဲဉ်း သံႏသရာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ၉ ပါꩻ
ဗုဒ္ဓ-ဖရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ကုတ်ꩻပါꩻ ပါဠိ ဣတိပိ သော ဘဂဝါ - အရဟံ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ, ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော, သုဂတော, လောကဝိဒူ, အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ, သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ, ဗုဒ္ဓေါ, ဘဂဝါ။ တာဒိသံ ဂုဏသမ္ပန္နံ ဗုဒ္ဓံ ဝန္ဒာမိ အာဒရံ။
ပါဠိ-လင်္ကာႏပအိုဝ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကယ်လသီယမ်
ကယ်လသီယမ် (Calcium) ယို ထွာ သင်္ကေတ Ca တွမ်ႏ အဲတ်တမ်အမုဲင် ၂၀ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြတ်စင်တဗာႏသွူ။ ကယ်လသီယမ်ယို အရောင်ႏပီ ရွဉ်ဗွာ၊ အပနဲန်ႏတဲင် သွို့ꩻတွမ်ႏနꩻဒါႏ၊ ထွို့ꩻထိုထွာတဖြွီꩻပေႏတဲ့ဒါႏ။ ကယ်လသီယမ်ယို သဘာဝကို ထီႏမော့ꩻကြို့ꩻတောဝ်း သတ္တုနေးခြေင်ခြေင်။ ကွဲႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏပါသော့ꩻငီꩻ ထာꩻလင်ကို အာအေားတန်။ ဝင်ꩻကသေငါꩻအာဒါႏ ကယ်လသီယမ် ဒြတ်ငီꩻဝင်ꩻ တခူးတခေါဝ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ