ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရ၊_မွိုင်ꩻပျိုꩻ
ဗွေႏဗွန်တန်ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရယို အဝ်ႏပေႏခါ သျင်ႏသာႏမဏေႏကိုကာႏ ကွပ်စွဉ်ႏဝါႏသနာႏအဝ်ႏငါႏ၊ သꩻပျောႏလွဉ်ꩻငါႏ လိတ်လုဲင်ꩻပုဲင်ꩻပေႏတဲင် အုံလွူꩻငါႏတွမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ အတဲမ်းအကဲစ်ꩻ၊ ထေစန်ႏ စပ်စီႏလင်္ကာႏကဗျာႏဖုံႏတဲင် သံးအုံဒေါင်ဆယ်ꩻကပ်ဗာႏ ဆရာႏဒါႏ ဆရာႏမော်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏဆရာႏတဲမ်းလိတ် မဉ်ꩻကျောႏတပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းစပ် စီႏလင်္ကာႏ ငဝ်းစော့ꩻငဝ်းလာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဟော်ꩻဟဝ်၊ ဟော်ꩻလဲ့ယိုꩻ လိုꩻအဝ်ႏအသောင်အရင်ꩻလဲ့ ကနာႏဟွိုန်တလေ့ꩻဟဝ်၊ နာႏခံႏမွန်းပျောႏနဝ်ꩻမꩻ ခေတ်ကာႏလအတွင်ꩻနဝ်ꩻကာႏ ထွာစွဉ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောႏ ထင်ႏသျာꩻ သေစဲင်းတပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းစလိတ် တဲႏစစွဉ်ႏနေင်ႏ ၁၁၅၅-ဗာႏအရပ်နဝ်ꩻကိုကာႏ တဲမ်းယဲက်ထွားကူꩻ လိတ်လီꩻစခါ လိတ်သက်တန်ꩻတန်၊ လိတ်ဝါႏတောႏဖြား ကထွာဒါႏ ဥပေါသထလိတ်ကျံꩻစောင်ႏ၊ ဝေလာမသုတ်လိတ်ကျံꩻစောင်ႏ၊ ဝေဿန္တရာႏဇာတ်တောႏ လိတ်ကျမ်ꩻစောင်ႏတွမ်ႏ အဘိဓမ္မာႏလိတ်ကျမ်ꩻစောင်ႏ စားနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကရိုꩻဒါႏ လိတ်လီꩻကျမ်ꩻစောင်ႏစားယိုနဝ်ꩻ လဲဉ်းအွဉ်ရီးလဲဉ်း လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻခေတ်သွူ။ ကထီႏထွꩻ လိတ်ကျမ်ꩻကိုအလꩻ နေင်ႏကောႏဇာႏ ၁၁၆၀-ဗွေ မာꩻလွဉ် ဗꩻနေင်ႏ ၁၂၀၅-ဗာႏကိုနဝ်ꩻ ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရနမ်းရင်ꩻ အဝ်ႏပိဋကတ်ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာႏကို ကလွဉ်ဒါႏ ဒါႏနကထာႏ၊ သီႏလကထာႏတွမ်ႏ ဘာႏဝနာႏအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏ ဝတ္ထုအမျိုꩻမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဓမ္မပဒ၊ ဇာတ်နိပါတ်ကိုကလွဉ်ဒါႏ ဝတ္ထုအမျိုꩻမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနမ်းရင်ꩻ တဲမ်းထေစန်ႏဘာႏသာႏပြန်ႏဒျာႏ တွမ်ႏအဝ်ႏလိတ်တောင်ႏမာႏ ဘာႏသာႏပြန်ႏထန်ႏလွဉ်လဲ့ ပါအာတန်သွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းထွူလဲဉ်းဒါႏ လိတ်ကျမ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကေားလူႏပူႏဇောႏတကာႏ မဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ တဲမ်းကူꩻပွါꩻချာယင်း လိတ်ကျမ်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ ကထွတ်ထတဲမ်းစန်ႏ ဘာႏသာႏပြန်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ လိတ်ကျမ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ တဲမ်းစပ်စီႏနေးဒျာႏ တွမ်ႏငဝ်းစော့ꩻလာႏ လင်္ကာႏလွဉ်ႏလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရယို ဝွေꩻဗွေႏမဉ်ꩻတွင်ႏလွဉ်ꩻ တွမ်ႏမွိုင်ꩻပျိုꩻရိုꩻကီလဲ့ အဝ်ႏသတင်ꩻအုံအဝ်ႏလွေꩻဗာႏ ကျောင်ꩻအာထွောင်း၊ အာဖြုံႏတန်နဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်းကထီႏလွဉ်ထွꩻဝွေꩻဗွေႏ တဲမ်းအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻလိတ်ကိုနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻ နောင်(အင်းလေး)ကိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကျောင်ꩻတောႏရꩻ ကောင်ဆောင်ႏဖိုးလောင်း (တောင်ႏကီꩻဆꩻနဝ်)၊ ကျောင်ꩻလုံးခြဲက်၊ ကျောင်ꩻသꩻသားလွစ် ကျောင်ꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏလဲ့ သတင်ꩻသွုံꩻအုံသော့ꩻဗာႏ၊ တဲမ်းပျုစုသော့ꩻဗာႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏညောင်ႏရွီႏနယ်ႏ နောင်(အင်းလေး) အခဝ်ဒွမ်၊ ယိုခါ အဝ်ႏဟဲ့ꩻပထမမွိုင်ꩻပျိုꩻ၊ ကျောင်ꩻထျꩻ အဝ်ႏတွမ်ႏစေႏတီႏသွူ။ မွိုင်ꩻပျိုꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏပအိုဝ်ႏဒုံအင်းယားနဝ်ꩻ ညာꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏအဝ်ႏသတင်ꩻသွုံꩻ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻကိုအခိန်ႏတွင်ꩻ နေင်ႏကောႏဇာႏ ၁၁၆၀-ဗွေကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းထွင်ႏလိတ် ဂီဟိစာရိတ္တကျမ်ꩻ ထွာပထမလိတ်ကျမ်ꩻစောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻလုံးခြဲက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻညောင်ႏညီꩻနယ်ႏကိုနေနေ၊ အဝ်ႏမွိုင်ꩻပွိုင်ꩻဆꩻကွဉ်ႏ ကောင်လောင်း၊ ယိုခါ ဟဲ့ꩻလုံခုတ်သွူ။ ကျောင်ꩻသꩻသားလွစ်နဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဗော့ꩻတွမ်ႏ ကျောင်ꩻလုံးခြဲက်သွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရ ဝွေꩻဗွေႏကအဝ်ႏသတင်ꩻသွုံꩻဒါႏ ကျောင်ꩻယိုနီဖြုံႏအတွင်ꩻ ကတဲမ်းထွတ်လွေꩻ လိတ်ကျမ်ꩻဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းသော့ꩻပါ လွယ်ဆြာႏမော်)စားနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ရိုꩻဗာႏဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာဗာႏဖိုလွယ်မော်းဂုဏ်ႏ ဂဏ စရိယ ဂဏနာယကသွူ။ ကျောင်ꩻတန်တောႏရ ကောင်ဆောင်ႏဖိုးကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ (ယိုခါ ကျောက်တလွုံꩻနယ်ႏ)ကို အွိုင်ႏဆောင်ႏဖိုး၊ နောင်ယာသုဲင်ꩻဆꩻကီကွဉ်ႏ ကောင်ဆောင်ႏဖိုးနဝ်ꩻ ဖြုံႏခါႏဆို့ꩻသော့ꩻကျောင်ꩻတောႏရꩻ၊ ကျောင်ꩻနဝ်ꩻအကို နေင်ႏ ၁၁၇၃-ဗာႏ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ထွာစဲ့ꩻမ တရေင်သျုတ်တဲင်တွော့ꩻ ဗွေႏကဝိသာရ အဝ်ႏမွိုင်ꩻပျိုꩻ ထင်ႏသတင်ꩻသွုံꩻ အုံတောႏရꩻဗာႏ၊ တဲမ်းယဲက်ကူꩻသော့ꩻဗာႏ လိတ်ကျမ်ꩻအမဉ်ꩻ ကဟဲ့ꩻဒါႏ "ဓမ္မသောက"နဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻတောႏရယိုအကိုနေနေ နေင်ႏ ၁၁၇၇-ဗာႏ တဲမ်းထွတ်ထေစန်ႏလုဲင်ႏ လိတ်ကျမ်ꩻမဉ်ꩻ "ပေတသုတ်၊ ပရာဘဝသုတ်၊ ဒေဝသံယုတ် (၃)စောင်ႏတွယ်ꩻ"တွိုႏလုဲင်ႏ နေင်ႏ ၁၁၇၈-ဗာႏကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းထွတ်ထေစန်ႏလုဲင်ႏ လိတ်ကျမ်ꩻမဉ်ꩻ "မနုဓမ္မသတ်"ရိုꩻကီလဲ့ ဝါႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဆို့ꩻတရွပ်တဲႏစေႏတီႏတဲင် တဲမ်းလိတ်မွိုင်းလွတ်ဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ တွိုႏဒဲဉ်စေင်မꩻ တဲမ်းလိတ်ထွူလꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻကိုသွူ။ မနုဓမ္မသတ်လိတ်ကျမ်ꩻယို ဗွေႏအာစာရ (ပင်အွဉ်း)အဝ်ႏတွဲႏနျꩻဗာႏလဲဉ်းလိတ်နျꩻတွိုက်ကိုသွူ။ ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရယို ဝွေꩻဗွေႏ ကတဲမ်းထွတ်ထေဒါႏ လိတ်စောင်ႏလိတ်ပပ်အကို တဲမ်းသော့ꩻပါ အဗွေႏမဉ်ꩻ "စောဝ်းဗွန်ကျော်ဦꩻ"ရစွိုမ်ႏစောင်ႏစွဉ်ႏသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကဝိသာရ ကအဝ်ႏသတင်ꩻသွုံꩻဒါႏ ကျောင်ꩻတောႏရꩻ ကောင်ဆောင်ႏဖိုးလောင်းအတွင်ꩻနဝ်ꩻ တကာႏနောင်ယာသုဲင်ꩻ ဒုံအဖြုံႏကွဉ်ႏ ခံႏထူႏဖေႏ ပစ္စေꩻ(၄)ပါꩻတကာႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏ ကတဲမ်းပျုစုကျမ်ꩻနဝ်ꩻကိုလဲ့ တဲမ်းသော့ꩻပါ "နောင်သှဲဆြာႏ"စားနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ကျောင်ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻ ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရ ကအုံနင်းဒါႏ ကျောင်ꩻတောႏရꩻ ကောင်ဆောင်ႏဖိုးလောင်း ယံကသေဗာႏ အခရာႏစွိုမ်ႏစွိုမ်ႏနဝ်ꩻ ထွားသွော့ ဓမ္မဃောသက၊ ပေတသုတ်၊ မနုဓမ္မသတ်တွမ်ႏမွိုင်ꩻပျိုꩻဋီႏကာႏလိတ်စောင်ႏစားနဝ်ꩻအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻအာတန်သွူ။ မီႏနုဲင်းမွိုင်ꩻပျိုꩻဋီႏကာႏဟဲ့ꩻ မွိုင်ꩻပျိုꩻသမဲင်ꩻလိတ်ပပ်စောင်ႏ ဒုတိယအခန်ꩻကို ခီꩻမွံꩻအမ်ႏဖြာႏငါႏ ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရ အဝ်ႏပါႏနုဲင်းယို- "ဗွေႏဗွန်မွိုင်ꩻပျိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယို ငမ်းငါႏ၊ တသေနာႏတဝ်း အဟဝ်အကုဲင်၊ (ကုသိုလ်ႏကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏ)၊ ငမ်းငါႏ ဗဟုသုတ ထာꩻသေပညာႏဆေ့ꩻတဲင် ပိဋကတ်ကိုကလွဉ်ဒါႏ တရာꩻအဆꩻအကဲဉ်ဖုံႏ၊ ပိဋကတ်တရာꩻသင်္ချေႏ သွိုန်ႏထီဟဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏထထန်ႏထွတ်စန်ႏချာ ပြန်ႏချာဖေႏ ဘာႏသာႏပအိုဝ်ႏငဝ်းတွော့ꩻ သာႏသနာႏခမ်းကောင်လဲ့ လေဟွိုင်ꩻထွန်ꩻကာꩻစွဉ်ႏသွူ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကအီႏထွꩻသွိုန်ဗွိုန်ပီ ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရအဲဉ်ထဝ်း၊ ကထီႏဝွေꩻဗွေႏလဲ့ မတ်စွဉ်ႏသုတဗုဒ္ဓတပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ လိတ်စောင်ႏမွိုင်ꩻပျိုꩻဋီႏကာႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ကဝိသာရယို စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏ ယံထင်ႏထိုအီအတာႏ ကသောင်ႏသာ တဲမ်းထွတ်ထေစန်ႏချာႏ ပြန်ႏဒါႏဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ကတဲမ်းယဲက်ကူꩻပွါꩻနေးဒျာႏ လိတ်ကျမ်ꩻဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ လိတ်ကျမ်ꩻစောင်ႏဖုံႏစားနဝ်ꩻအကို မီႏခွယ်ꩻနေး လိတ်အမျိုꩻနဝ်ꩻ-