ဟန်ႏနီꩻနီပအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏဖုံႏရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ်သွူ
သထွုံႏခမ်းကုဲင်ထွူဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻကစဒါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထဲ့ဖွိုႏလင်ꩻမရေႏမရာႏတဲင် အောဝ်ႏကုဲင်ဆုဲင်ꩻလဲဉ်း ဖူးဝေးလိုꩻမျိုꩻလောင်ႏလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၈၈၆-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻထိုꩻ မန်းခမ်းတဖြုံႏလွုမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွိုန်ပီတွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသားလောင်ႏလင်တဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ ခံႏဗာႏခြဲ့ꩻနယ်ႏသား တေက်ꩻနျꩻမုꩻနောဝ်ꩻမꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားလွိုဆန်ရေꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻကိုနောဝ်ꩻလဲ့ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ပါသော့ꩻလွဉ်ဗာႏသွူ။ ခမ်းဒွမ်ဖဲ့ꩻ ဘီးလင်းနယ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻပိုလ်ႏခံꩻ၊ ကျိုက်ထိုနယ်ႏ မရမ်းခြောင် ပအိုဝ်ႏဒုံ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မရမ်းခြောင်ဆရာႏတောႏတွမ်ႏ ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻလောင်း ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခွန်အိုး(သီႏသဲင်ႏ)သီးနောဝ်ꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားတွူႏတရန်ရေꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻကို ထင်ႏသျာꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပိုလ်ႏခံꩻနောဝ်ꩻ ခင်ႏမွဉ်အွဉ်ႏနေး နယ်ႏဘီးလင်းတဲင် ထွို့ꩻဗူႏပါ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖု့ႏတွော့ꩻ ထူꩻယꩻနေး လꩻရာꩻစူခွုမ်ဖုံႏထွူနောဝ်ꩻ တွူႏတရန်ချာ ခြဲ့ꩻနယ်ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻ "ရွှေရောင်ပြ"ဘုရာꩻထျꩻ စင်းသဲင်(ကမာစွိုင်)၊ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻ၊ ယင်ꩻပြွယ်ꩻ(လှိုင်းဘွဲ့)ဒေႏသဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားခꩻလꩻထိုꩻတဲင် ထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻစွန်ꩻဟောဝ် ပိုလ်ႏခံꩻတွက်တာႏ ထူႏဂုဏ်ႏဝွေꩻအနေႏတဲင် တယ်ႏဆို့ꩻဖေႏခါꩻ ပိုလ်ႏခံꩻမုခ်တဲင်ႏ ကထဲ့ဒါႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတွင်ႏပါ "ပိုလ်ႏခံꩻကွင်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ပိုလ်ႏခံꩻထဲ့သွုမ်ꩻထွူနဝ်ꩻ ဝွေꩻစဲ့ꩻမဖုံႏ လွေꩻအုံခြွဉ်းထေ့ယင်း မရမ်းခြောင်ဆရာႏတောႏထျꩻ သွုပ်မာꩻလွေꩻယင်း ခြဲ့ꩻနယ်ႏတွူႏတရန်ရေꩻ တွိုက်ပွယ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မရမ်းခြောင်ဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ ကျင်ႏလယ်ႏတွိုႏစွစ်ꩻလီပါ ပရိတ္တိဖဲ့ꩻတဲင် တကာႏအမျာꩻသီးကီႏညိုႏငါႏနဝ်ꩻမꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ꩻတွူႏတရန်ရေꩻ စဲ့ꩻပွယ်ꩻကိုလဲ့ တကာႏဖုံႏဖေႏအာႏငါႏတွော့ꩻ အာႏတလာလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခြောင်တန်ဧရာႏဝတီႏတွမ်ႏ စိစ်တောင်း ပတ်တဝွိုန်ꩻရပ်ရာႏဖုံႏသူꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးနွောင်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ဝွေꩻဆွေႏကျင်ႏ(ဆွေႏခင်ႏ)နောဝ်ꩻတဲ့ ထူႏသိမ်ꩻနွောင်ꩻပါဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၈၈၆-ဗာႏနေင်ႏ မတ်လာ(၁၀)နီꩻကို ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻလꩻသွူတဲင် သထွုံႏခရဲင်ႏ ကျိုက်ထိုဂတ်တဲးဆငါကို ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား အင်္ဂလိပ်သီး ဖေႏနေးတဖြွီꩻတံႏသီနောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မရမ်းခြောင်ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအာႏဇာႏနီႏသꩻဓာတ်အဗွေတဗာႏ လွဉ်ႏထိုꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကောင်ရွေꩻကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ကေားကအွဉ်ငါသား ခွန်အိုးယို စောက်ꩻဖါးသီႏသဲင်ႏ ခွန်ကွုံႏရပိုခိုတဲင် ဟော်ခံꩻသီပေါ ခန်ꩻဖေႏအပ်သေꩻ သထွုံႏပေႏ(မြို့စား)နောဝ်ꩻသွူ၊ ခွန်အိုးတွမ်ႏ ဝွေꩻစူထောက်ပိုလ်ႏပန္တထွဉ်ꩻ(နားရီ)သီးနောဝ်ꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏတွူႏတရန်းရေꩻကို အမဉ်ꩻကျောႏထင်ႏသျာꩻငါႏသွူ။ ၁၈၈၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဖေဖေါ်ဝါရီကို ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားဖုံႏလွဉ် ဝေင်ꩻရွီႏတဲင် စောက်ꩻဖါးရွီႏနောဝ်ꩻ ခမ်ႏနောမ်ꩻထေ့ဒျာႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားထျꩻလဲ့ ခွန်အိုးတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏတွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတွိုက်ꩻနက်စွူစွူဒျာႏ ရန်ႏသူႏအင်္ဂလိပ်သီးနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်တွူႏတရန် ဖဲစ်ဆိစ်ဂျပန်ကိုလဲ့ ၁၉၄၂-ဗာႏနေင်ႏ လာဇန္နဝါရီအတွင်ꩻ ဂျပန်ဖုံႏနွို့လွဉ်တဲင် သထွုံႏခရာႏ သိမ်ဆိပ်တွိုက်နယ်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဦးသာထွန်း၊ ဦးခင်ညွန့်၊ သခင်စံမြင့် (ယိုခါ ဆရာႏပိန္တော်ꩻ-သထွုံႏ)သီးနောဝ်ꩻ စုခြွဉ်းဗူႏထွူ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏတွော့ꩻ တွူႏတရန်ချာ ဖဲစ်ဆိစ်ဂျပန်ဖုံႏသွူ။ ခမ်းကောင်ကောင်ရွေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ လွယ်ကောင်ꩻ၊ ထီဖေါင်း၊ လွယ်ခေါ်၊ ကျောက်တန်ꩻ (ဟိုပုံꩻဆꩻထင်ꩻ)ဒေႏသကိုဖုံႏနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻ စခန်ꩻထောက်ဖုံႏတဲင် ဗိုလ်ဟိန်မောင်(ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻထွာလွဉ် ပအမဖ-ဒုဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဟိန်သျင်ႏငွေ(ကျောက်တန်ꩻ)၊ ထွက်နန္တာႏဟိန်၊ ထွက်အောင်ႏ(စငေါဝ်ꩻ)သီးအွဉ်ကတူႏ တွူႏတရန်လွ ဖဲစ်သိစ်ဂျပန်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပအိုဝ်ႏ တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏ တွိုက်ꩻခꩻဆွုမ်ႏတဲင် မုဲင်းကောင် စငေါဝ်ꩻဖဲ့ꩻကို ဖဲစ်သိစ်ဂျပန်ဖုံႏ ထဲ့သွုမ်ꩻဗာႏ တပ်ပဉ်ဖြုံႏဖြုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖြားတန်နမ်းဩ အွဉ်ကတူႏဒါႏ တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ လွယ်ကောႏ-သီႏသဲင်ႏ တဖူꩻတလီးလွုမ်းကို နေးအာႏတွိုက်ꩻခꩻလွေꩻတဲင် ဂျပန်ဖုံႏဆွတ်ꩻထိုꩻဗာႏ မဟာႏမိတ်ဖုံႏ၊ ကနွို့လွဉ်တောင်ႏကီꩻနောဝ်ꩻ လွယ်ကောႏတွမ်ႏသီႏသဲင်ႏယို ပအိုဝ်ႏတွူႏတရန်းရေꩻသားဖုံႏ ထူႏသိမ်ꩻဖေႏသေꩻခါꩻလဲဉ်းဒျႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံအောဝ်ႏအံႏအွꩻကွဉ်ကꩻရေꩻ၊ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻတွမ်ႏ သက်မွန်အုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻအတွက် ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားလွိုဆန်ရေꩻ၊ ဖဲစ်သိစ်ဂျပန်လွိုဆန်ရေꩻ၊ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်ရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဟန်ႏနီꩻယို နွို့ထူႏထွူလဲဉ်း ဥပဒေႏတဖွေါင်ꩻကိုတဲင် နီနာꩻသီး ဘဝတသာ တယ်ႏဆို့ꩻနွောင်ꩻရေꩻအတာႏ ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဖုံႏယို အီႏမာꩻထူႏယင်းဗာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။