cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နောင်တောင်ꩻ ဗုဒ္ဓကောလိပ်
ဗွေႏဗွန် ရာဇိန္ဒသီရိ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻအွဉ်ငါ ပါတွမ်ႏ ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ ဆရာႏတကာႏ ဗွေႏသံဃာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်သီႏ တယ်ႏစလွေꩻ ၁၃၇၂ ဗာႏ ဒဲဉ်ကံလာလောင်း ၈ နီꩻ (၂၉/၁/၂၁၀ ) မွူးနီꩻ ဗုဒ္ဓဟူꩻနီꩻ  ဝေင်ꩻနယ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဥက္ကဋ္ဌ ရန်ႏကင်ꩻကျောင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တ ပဏ္ဍိတ မဟာႏထေရ်ႏ တွမ်ႏ ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ သံႏဃာႏနာယက ဥက္ကဋ္ဌ တုံခမ်ꩻကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်အာလောက သီးထျꩻ ဆန္ဒခံႏထူႏဩဝါဒ ထွူတဲင် ဖြေꩻစလွေꩻခန်းဟံႏ တယ်ႏအီကျောင်ꩻ ဗုဒ္ဓကေားလေက် အတွက်တာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၇၆ −နေင်ႏ တင်ꩻကျွစ်လာဆန်ꩻ ၇ နီꩻ (၃၀.၉. ၂၀၁၄ မွူးနီꩻ အင်္ဂါႏ မွူးယာခိုး နားရီႏ ၁၂ အခိန်ႏတိတိနဝ်ꩻ ချꩻပန္နက်အွတ်ꩻရွီးသွူ၊ ၁၃၇၇ နေင်ႏ ဒုတိယဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ ၂ နီꩻ (၁၈.၇.၂၀၁၅ ) မွူးနီꩻ စနေႏ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏ (၈.၃၀) အခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဥက္ကဋ္ဌ ရန်ႏကင်ꩻကျောင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တ ပဏ္ဍိတ မဟာႏထေရ်ႏ ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ သံဃာႏ နာယက ဥက္ကဋ္ဌ တုံခမ်ꩻကျောင်ꩻဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်အာလောက သီးတွမ်ႏ ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးဖုံႏ ကျွꩻလွဉ်ဖေႏအာႏခန်း ကျောင်ꩻတသာထင်ႏပွယ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရေႏရွယ်ႏချက် တွမ်ႏ ထာꩻမာꩻ
နီပအိုဝ်ႏဒေႏသကို သာႏသနာႏဖေႏကလေထဲင်းထဲင်းယင်းထွူတဲင် ပရိယတ္တိ ကဖြေႏထွူလဲဉ်းဗွေႏရဟန်ꩻသီႏ တွမ်ႏ တထွူတောဝ်ႏဒွိုင်း ထန်ႏတရတ်ထိုꩻဒါႏ ဗွေႏသီႏဖုံႏယို ဖေႏကတွမ်ႏထွာကုဲင်မွော့ အပျင်ႏတဲင် လောကီꩻ လောကုတ် ၂ ဘာႏသာႏ ကဝါႏသနာႏဒါႏ ဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး ခင်ႏလမ်ႏသွဉ်ထူႏအီ ဖေႏကထွာသွော့ꩻ ခင်ႏလမ်ႏလဲ့ဖေႏကထွာနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့မွေးမွေးသွူ။
နောင်တောင်ꩻဗုဒ္ဓကေားလိပ်ဖေႏကထွာနွောင်ꩻရေꩻအတာႏ လွယ်တင်း ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနိမ္မလ၊ ဗွေႏအာလောက −ပင်လဲမ်ꩻ ( M.A ) သီးရိလင်္ကာႏ ဗွေႏပညာဓဇ− အွံအား ( M.A ) သီရိလင်္ကာႏ ) ဗွေႏသူရိယ နောင်တောင်ꩻ အွဉ်ငါထူႏတာႏဝွန်ႏဖေႏတဲင် တယ်ႏစဗွောင်လွေꩻခန်း နောင်တောင်ꩻ ဗုဒ္ဓကေားလိတ် နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၇၇ /၂၀၁၅ ဗွောင်စနေင်ႏတွင်ꩻ ဗွေႏရဟန်ꩻ သံဃာႏသီႏအောဝ်ႏအပါꩻပေါင်ꩻ  ၃၀ ပါꩻ သွူ။
ဟံႏအလူႏတကာႏ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻ ဗုဒ္ဓကောလိပ် ဟံႏယာႏအလူႏတကာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်းကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ပါရမီစွမ်ႏအင် ကုမ္ပဏီႏ သီး မိသားစု လူႏညီꩻဟံႏကွင်ꩻ ၄ ကွင်ꩻ ၊ ဟိုပုံꩻဝေင်ꩻကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ဖြားခွန်ကျော်အုံး +ဒေါ်နန်ႏခမ်ꩻရွဉ် သီး တလမ်းလွုမ်း လူႏညီꩻဟံႏကွက် ၂ ကွက်၊ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ဗိုလ်မူးခွန်မြတ် သီး မိသားစု ဟံႏကွက် ၁ ကွက် ၊ ဟိုပုံꩻဝေင် စီႏမံႏကိန်ꩻ ရွုမ်ꩻသာႏ ကထွာဒါႏ ဦခင်မောင်ဌေး +ဒေါ်နန်းခိုင်ဆင့် သီး မိသားစု ၁ ကွက် ၊ ဟိုပုံꩻ စီမံႏကိန်ꩻကို ကအောဝ်းအုံဒါႏ တပ်ကြပ်ကြီး ကိုရီစိုး မိသားစု ဟံႏတကွက် ၊ ဗိုလ်မှုးချုပ် အောင်သူဉီး = ဗိုလ်ကြီးသူဇာအေး  (ငြိမ်း) သီး ဟံႏတကွက် ၊ တောင်ကြီး မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက်နေ ဦးစံလှ+ ဒေါ်နန်းဗဲ့သီး ရွဉ် အသိန်း ၁၀ ဟိုပုံꩻမြို့ဉီးရပ်ကွက်တသာ ကိုအောဝ်ႏအုံဒါႏ  ဖြားခွန်ကျော်အုန်း + မွိုးခံꩻရွဉ် ဖြားခွန်လှကျော် + နင်ႏမွိုးဟွမ် နင်ႏမွိုးနု  ဖြာခွန်ထွက်ဘ + နင်ႏချစ်စိန် ဖြးခွန်မောင်သိန်း + နင်ႏမွိုးမောက် ၊ ကျောက်တန်ꩻဒုံကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ဖြားခွန်မောင်ဟိန်း ၊ ဟိုပုံဝေင်ꩻကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ကိုမောင် + မနောင်ႏငယ် သီးစုပေါင်ꩻ လူႏညီး ဟံႏကွက် ၆ ပါတွမ်ꩻ နွတ်မွူးနီꩻသာꩻသား လူႏ ညီꩻဟံႏကွက် ၃၀ သေထွꩻလွဉ်ꩻဗာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကေားလေက်
ရသျားခမ်းထီ
ရသျားခမ်းထီ (Russia) (ရသျား : Россия) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ ရသျားဖဲတ်ဒရယ်ခမ်းထီ (Russian Federation) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက်အခဝ်ထင်ꩻ တောမ်ႏ ဥရောပတွိုက်အခဝ်ကွဉ်ႏ ကိုသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ (၆.၅ သန်း)မဲင်ႏလွိုတဲင် ဧရိယာႏအလꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအတန်လုဲင်းသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ရသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၄၇ သန်း ရပ်သွူ။ ရသျားခမ်းထီယို (တယ်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ် ဗꩻလွေꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်) နော်ဝေခမ်းထီ၊ ဖိဉ်လန်ခမ်းထီ၊ အဲတ်သတိုးနီးယားခမ်းထီ၊ လတ်ဗီးယားခမ်းထီ၊ လိစ်တူယေးနီးယားခမ်းထီ၊ ပိုလန်ခမ်းထီ၊ ဗီလာရုခမ်းထီ၊ ယူကရေင်းခမ်းထီ၊ စျော်စီယာခမ်းထီ၊ ကာသဲတ်သတန်ခမ်းထီ၊ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ မွန်ဂိုလီးယားခမ်းထီ၊ ကိုးရီးယားခမ်းထင်ꩻခမ်းထီဖုံႏ အကူ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း တောမ်ႏ ဂျပန်ခမ်းထီ(Okhotsk ပင်ႏလယ်ႏ)၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ( Bering Strait)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမော်သကိုသွူ။
ရသျားခမ်းထီယို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအနေႏ ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏအရန်း(၉)သွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏအာဒျာႏ ရသျားခရိစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏတထာႏဝ(၄၇%)ရပ်၊ ဘာႏသာႏအဲဉ်ထဝ်သားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၃၈%)သွူ။ ရသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻ အာသျတွိုက်အခဝ်ထင်ꩻတဲင် ဥရောပတွိုက်ကိုနဝ်ꩻ ဟံႏနယ်ႏအဝ်ႏပါသော့ꩻ (၄၀%)ရပ်သွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း ဟံႏနယ်ႏလုဲင်းတဲင် ဒေႏသအခိင်ႏထွော့လဲ့ အဝ်ႏစွဉ်ႏ(၁၁)ဗာႏသွူ။ ရသျားခမ်းထီယိုခါနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻလဲဉ်း ဖဲတ်ဒရယ်ဒီမိုကရေသီခမ်းတဲင် အဝ်ႏမာꩻလွေꩻလဲဉ်း ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻ ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏအွဉ်ငါ မဲးပွယ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗလာဒီမီယာ ပူတင် ဒျာႏသွူ။ ရသျားခမ်းထီကို ထူႏသုင်ꩻအာဒျာႏ ရသျာႏဘာႏသာႏလဲ့ ကောပ်ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ တန်လုဲင်းငါႏတဲင် လိုꩻမျိုꩻလင်တဲ့အဝ်ႏတွော့ꩻ ဒေႏသယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻလွေꩻပါ ဒေႏသဘာႏသာႏငဝ်းငွါလင် ၂၇ မျိုꩻရပ်သွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ တရာꩻဝင်ႏရွုမ်ꩻသုင်ꩻဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရသျာႏဘာႏသာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိဉ်းလွတ်
ဝေင်ꩻမိဉ်းလွတ် (အဲင်းကလေတ်: Myinhlut) (မန်း: မြင်းလွှတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ၊ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ မောင်တောခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောင်တောကို ကပါဒါႏ မျန်မာ-ဗန်းကလားဒေတ် ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီ ၂ နီꩻ ခမ်းကိုရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန လိတ်အမိန်းကေႏညာႏအလꩻ ဒုံမိဉ်ႏလွတ်(တွို့ꩻ၊ ကွဉ်ႏ၊ နဝ်၊ ထာႏဝ၊ ဒုံတသာ) တောမ်ႏ ဒုံငတ်ꩻဒုံယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻ ရပ်ကွက်(၈)ကွက်တဲင် ဒင်ႏထိုလွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်းသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမိဉ်းလွတ် အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ယူႏလꩻထာꩻသီတွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏ
"ပဌမ မရဏဿတိသုတ် (ယူႏလꩻထာꩻသီ-တွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'ယူႏလꩻထာꩻသီ-မရဏဿတိ'ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻယို မဉ်ႏပွါꩻမျာꩻအာအာ၊ မဉ်ႏလꩻသေႏသေႏနားနားနောဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ အဝ်ႏသွုပ်ငါငါ၊ တနꩻလွေꩻနိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ၊ တွိုႏအနာလွို တွိုႏစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လွꩻမွုန်းလာꩻလာꩻ၊ အားထွုတ်ပွါꩻမျာꩻ မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာန်ꩻနဝ်ꩻဟုဲင်း"နီဗွေႏဘုရာꩻ ထွဉ်ႏမာꩻ၊ ထွဉ်ႏပွါꩻမျာꩻ၊ ထွဉ်ႏအားထွုတ်တရာꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ- ၁။ ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏ ထာꩻသီ၊ ယူႏလꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ တနီꩻတနာꩻပေႏငါနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အချိန်ႏလꩻ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၂။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ တနီꩻငါနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အချိန်ႏလꩻ တနီꩻပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၃။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ တကွို့ꩻမွူးငါနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အချိန်ႏလꩻ တကွို့ꩻမွူးပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၄။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ သွုံꩻသွမ်ꩻတတာႏခိန်ႏငါနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အချိန်ႏလꩻ သွုံꩻသွမ်ꩻတတာႏခိန်ႏပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၅။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ သွုံꩻသွမ်ꩻတတာႏ တထဝခိန်ႏငါနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အချိန်ႏလꩻ သွုံꩻသွမ်ꩻတတာႏ တတထခိန်ႏပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၆။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ အံႏစုဲင်သွမ်ꩻ လစ်ꩻငွါ-ငတ်ꩻငွါတာႏငါနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အချိန်ႏလꩻ သွမ်ꩻလစ်ꩻငွါ-ငတ်ꩻငွါတာႏပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၇။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ မျောႏသွမ်ꩻတငွါတာႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အခိင်ႏလꩻ သွမ်ꩻတငွါတာႏပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ ၈။ ရဟန်ꩻခꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ခွေသက်မဉ်ႏမွန်စွူစွူ တတရေ့ꩻသာငါနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏ၊ ယူႏလꩻနီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ အခိင်ႏလꩻက တတရေ့ꩻသာပဉ်ဟွေး'ခွေသွဉ်းယူႏစွေးနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဗွေႏဩ"။ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ကလောဝ်းအရီးသား သူꩻပါနဝ်ꩻ ယူႏအီႏအုံဗာႏည၊ အုံတငွို့တငထာꩻ၊ ယူႏနုဲင်း အဆုဲင်ꩻနီပါꩻကယူႏ 'သွမ်ꩻတငွါတာႏတွမ်ႏ တတရေ့ꩻသာတာႏငါ နဝ်ꩻမꩻထဲ့မဲဉ်ႏ"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ပဌမမရဏဿတိသုတ်)
သွီႏဆင်ႏတွိုႏ-၁၃၀
ခွန်ကုဝေ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအမော့ꩻအကျုံႏ (၁၄)ယိုနဝ်ꩻ မော့ꩻကျုံႏဗာႏနေင်ႏမုဲင်ꩻ၊ လာမုဲင်ꩻ၊ မွူးနီꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ တတောင်ꩻတဝ်း၊ ရံꩻဆနေးအနေႏနဝ်ꩻ အလွိုးနေင်ႏ ၁၃၅၆-တွမ်ႏ ၁၃၆၄-ဗာႏအခါႏ၊ နေင်ႏဆီကိုအရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသုံꩻ ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏကိုသွူ။
ဆော့ဆာထာꩻ၊ နမ်းခိုးနမ်းလျား တမွေးတဝ်းတွော့ꩻ လိုꩻသွီႏဆင်ႏကအဝ်ႏ တမိနစ် ၁၃၀-နဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ မော့ꩻဗာႏဖိုဝင်ꩻနီသွူ။ မူႏတဖြာꩻ ခိုတဖြာꩻသွူ။ အမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ သွီႏဆင်ႏအဝ်ႏ ၁၃၀-လဲ့ လွေꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ သꩻအဝ်ႏဟဝ်ဒျာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အငဝ်းဟံးပေါင်းအာအာ၊ ဟံးပေါင်းသန်ႏသေန်ႏလိုꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ အဆုတ်တီဘီရောႏဂါႏအဝ်ႏလဲ့ အဗွေႏတသေချာတဝ်း၊ ယာထူလဲ့ အဝ်ႏဆွဉ်းဒျာႏ၊ အုံလဲ့အဝ်ႏဟဝ်ဒျာႏ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လွေꩻထာꩻနဝ်ꩻ ရွိုးယိုꩻအရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ အွဉ်ႏလင်ꩻထင်ႏတသီႏယုံႏတွော့ꩻ တသီႏယုံႏကို ဆရာႏဝွန်ႏထွိုင်ႏစံꩻထွား၊ စဲစ်ဆေꩻထွားအမျိုꩻမျိုꩻမ၊ အဆုတ်တီဘီရောႏဂါႏအဝ်ႏအကျောင်ꩻ ကွဲးသေငါႏသွူ။ မီႏထဲ့ဆုဲင်ꩻထဲင်း နီသိုမ်နီꩻနဝ်ꩻ သီဒါႏ ဆရာႏဝွန်ႏရိုꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ အခိန်ႏထွꩻထွꩻ တွိုႏလꩻတသီႏယုံႏတွော့ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏဖေႏအံႏ၊ အွဉ်ႏအံႏမဲန်ႏမဲန်ႏယင်းတသီႏ ၆-လာတွော့ꩻ ဟဝ်ချာယင်းဒျာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေ သွီႏဆင်ႏကမွိုင်တွိုႏဗာႏ (၁၃၀)နဝ်ꩻ အနီꩻနဝ်ꩻ မွူးယာခိုႏ နားရီႏ (၁၂)ရပ်နဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ အံႏတခိုးကိတ်မုန့် ပနဲန်ႏစားထွူတဲင် တွိုႏဖျင်နားရီႏ (၂)ဆင်ႏရပ်နဝ်ꩻ အ့ႏသံးဗာႏယင်း တောင်းလျက်ꩻပျန်သွူ။ အလင်နဝ်ꩻ အံႏဗာႏထာꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻယို ခွန်ကုဝေ တောင်ꩻချာတဝ်းသွူ။ မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ အံႏသွူတခိုးကိတ်မုန့် တွမ်ႏတောင်းလျက်ꩻပျန်လဲ့ အုံထာꩻတသေနာႏတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ တထူꩻချာꩻတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် မာႏကျောင်ꩻလဲ့ တသေတဝ်း၊ အုံအဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ထုံꩻစံႏအတွိုင်ꩻသွူ။
ထာꩻထွိုင်ႏခေ့ꩻနဝ်ꩻ အံႏမာႏဖျင် တစွိုးစွိုးမကောင်း၊ ခွန်ကုဝေ တသေတဝ်း၊ တတောင်ꩻချာတဝ်း၊ ထာꩻခေ့ꩻညပသာႏ ထွိုင်ႏတွိုႏနားရီႏတဆီရပ်၊ ခိန်ႏဗေင်ႏအီႏတွိုႏမꩻ သေနာႏသꩻစွူတဝ်းသွူ။ သေနာႏသွူ သꩻစွူတဝ်းလဲ့ အထွာဒါႏဒျာႏ၊ မဲ့ꩻအဟဝ်ဒျာႏ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တသီႏထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တအံႏတဝ်းသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻ နားရီႏတဆီခွယ်ꩻရပ်နဝ်ꩻ ကျမ်ႏဗေင်ႏထာꩻလဲ့ မဲ့တဗေင်ႏတဝ်း၊ သꩻယိန်းတစွူစွူတဝ်းတဲင် ထွိုင်ႏစံႏထွားစူသွီႏနဝ်ꩻ သွီႏဆင်ႏအဝ်ႏစွဉ်ႏ တမိနစ် (၁၃၀)သွူ။ အဝ်ႏ(၁၃၀)လဲ့ သွီႏဆင်ႏသံးတညီႏတဝ်း၊ အယွိုက်ꩻအမွိုင် တညီႏတဝ်း၊ နီသိုမ်ဆင်ႏမွိုင်စွော့ꩻစွော့ꩻ၊ တဆင်ႏနီဆင်ႏ ဟံးယွိုက်ꩻပသာႏယင်း၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ လစ်ꩻငတ်ꩻဆင်ႏမွိုင်တရွေးစွဉ်ႏတဝင်ꩻသွူ။ ကမွိုင်ခိန်ႏနဝ်ꩻ သွီႏဆင်ႏတဆင်ႏတွမ်ႏတဆင်ႏ ရင်းအီႏအဝ်ႏဆွိုင်ꩻနေးစွဉ်ႏတဝင်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏအံႏခန်း တသီႏတလီꩻကေႏ "အင်းဝလေဆေး"တလွမ်သွူ။ အံႏထွူအင်းဝလေဆေးနဝ်ꩻ တခြွော့ပသာႏစွဉ်ႏထာꩻတလဲင်ႏလဲ့ သꩻသံးတဟဝ်တဝ်းဒျာႏစွူစွူ၊ သွီႏဆင်ႏသံးအဝ်ႏမွိုင်းမွိုင်ဒျာႏစွူစွူတွော့ꩻ "မီႏနုဲင်းယိုတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ တသီႏမီႏတတဲ့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ဟန်ႏဟာယို"ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻလွဉ်ဗွေႏစင်ꩻကအဝ်ႏ ၂-ပါꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ ခြုဲင်းဒေါ့ꩻနယ်ခန်း ဗွေႏစင်ꩻနုဲင်းယိုသွူ။
"ခွေသွဉ်း အုံထာꩻသꩻတဟဝ်တဝ်းဒွုမ်၊ သꩻတဖုနာႏ၊ အလွိုးသီဒါႏ၊ ခွေသွဉ်းမီႏသီနဝ်ꩻ တွမ်ႏအွဉ်ႏညငါႏပုဲင်ႏ၊ မဲ့ꩻမာꩻယပ်ꩻညတကာႏ၊ ပေါႏအခြွိုင်းကရီႏယာႏ စုံႏလင်ႏလဲ့ သင်္ဂျိုဟ်ႏခန်း၊ ကျောင်ꩻလဲ့ နီဗွေႏသီးတပါꩻတဝ်းလဲ့ တပါꩻ ယံဖေႏကအုံပွေါးဖေႏ" ခွန်ကုဝေ ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻဖုံႏလဲ့ ဒေါ့ꩻချာတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် အွဉ်ႏတကုတ်ꩻကတူႏ၊ အွဉ်ႏလင်ꩻစွဉ်ႏအမဲ့ထီဖုံႏသွူ။ ဒေါ့ꩻနုဲင်းကီယိုထွိုင်ႏထွူနဝ်ꩻ "လွေꩻလꩻလဲန်း"ခွန်ကုဝေဒေါ့ꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးလဲ့ ထွိုင်ႏလွေꩻခန်းဒျာႏ ခင်ႏလံးကိန်ꩻကိုသွူ။ ဗွေႏစင်ꩻနီပါꩻနဝ်ꩻ တပါꩻနဝ်ꩻ စင်ꩻသောင်းဖေ၊ တပါꩻနဝ်ꩻ တောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ခွန်ကုဝေ အလွိုသီရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ သံးအဝ်ႏသေနမ်းလို့လို့ဒျာႏ၊ အုံတဲင်ထွိုင်ႏ သံးအဝ်ႏဒါႏဒျာႏတွော့ꩻ ဖျောႏပဆျာႏဖွန်ႏထီ ရပ်ခန်းဒျာႏဟို့ꩻသွူ။ ကရပ်ဟို့ꩻနဝ်ꩻ ဗုတ်ꩻရပ်ဟို့ꩻအဝ်ႏတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်းရပ်ချာဒျာႏသွူ။ ရပ်ဟို့ꩻထွိုင်ႏထွူ အဝ်ႏတရေႏအိန်ႏထွိုင်ႏသဲင်ꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏသꩻဟံးပေါင်းဟဝ်ယောင်ႏယောင်ႏသွူ။ ထွိုင်ႏစံႏထွားစူသွီႏနဝ်ꩻ သွီႏဆင်ႏအဝ်ႏကုဲင် ၁၂၅-ဆင်ႏတဲင် ဟံးပေါင်းယွိုက်ꩻချာဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ အံႏသံးစွဉ်ႏ မဟာဖြေဆေးသွူ။ မဟာဖြေဆေးတစောနေင်းထီနွိုးရပ်ယို အံႏတွမ်ႏထီလိုမ်ꩻပသာႏသာႏထွူတွော့ꩻ အွꩻလွဉ်ꩻစွဉ်ႏထီလိုမ်ꩻဟံးတစ်ꩻတစ်ꩻသွူ။ အံႏမဟာဖြေဆေးထွူ ထွိုင်ႏလꩻတမိနစ်ရပ်နဝ်ꩻ အော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏထာꩻသွူ။ ကအော့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ အာဟာႏရနမ်းပါဆေ့ꩻဆေ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ ထီဒျာႏကဲန်းအာအာသွူ။ အော့ꩻထွူ ထွိုင်ႏလꩻ(၃)မိနစ်ရပ်နဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏသꩻဟမ်းပေါင်းစွူပိုႏတွော့ꩻ ထွိုင်ႏစံႏထွားစူသွီႏနဝ်ꩻ သွီႏဆင်ႏအဝ်ႏကုဲင်(၁၂၀)လွုမ်ꩻသွူ။ သွီႏဆင်ႏထွိုင်ႏတွိုႏလင်ꩻ (၁၂၀)နဝ်ꩻ တသီႏတဲ့ꩻလဲန်း၊ တလွိုးတသီတဝ်းဒွုမ်သꩻကိုယူႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ရပ်ထွူဟို့ꩻ၊ အံႏထွူမဟာဖြေဆေး ထွိုင်ႏလꩻတခွယ်ꩻလွိုလွို မိနစ် (၄၀)ရပ်နဝ်ꩻ သꩻဟံးပေါင်းဟဝ်ပိုႏအာ၊ သꩻမနဲးစွူချာတဲင် ထွိုင်ႏစံႏထွားစူသွီႏနဝ်ꩻ သွီႏဆင်ႏအဝ်ႏကုဲင်(၉၀)လွုမ်ꩻတွော့ꩻ ခွန်ကုဝေ သꩻရေꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ သꩻထွိုင်ႏဟဝ်အာချာနဝ်ꩻ ခိန်ႏဗေင်ႏတွိုႏလဲန်းတွော့ꩻ ခွန်ကုဝေ ဆိမ်ꩻမဲ့ကျံႏဗေင်ႏခန်းဒျာႏထာꩻသွူ။ ညခွိုင်းမုဲင်ꩻမိနစ်သေတဝ်း မဲ့ဗေင်ႏခန်းဒျာႏသွူ။ မဲ့ဗေင်ႏထွူတခြွိုꩻ မဲ့ထွိုင်ႏသေချာ ထွိုင်ႏထွားနားရီႏနဝ်ꩻ မွူးကွို့ꩻနာꩻ နားရီႏ ၂-ဆင်ႏပုဲင်မိနစ်ဆီလဲန်း၊ သꩻလဲ့စွူလဲန်း၊ ဟဝ်လဲန်း၊ ထွိုင်ႏစံႏထွားစူသွီႏနဝ်ꩻ သွီႏပုံႏမဲန်ႏအတွိုင်ꩻ တမိနစ်နစ် အဝ်ႏချာလဲန်း (၇၂)ဆင်ႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ အ့ႏမာႏဆာႏတွော့ꩻ သွီႏမွိုင်သွီႏတိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ တမာႏဆာႏတဝ်းလဲ့ သွီႏမီႏမွိုင် သွီႏမီႏတိုꩻ သꩻမီႏဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ကုဲင်းအံႏသေႏသေႏစွဉ်ႏ အင်းဝလေဆေး၊ မဟာဖြေဆေးဖုံႏသွူ။ သွီႏမီႏတိုꩻပေါင်းအာ (၁၅၀)မာꩻကီလဲ့ အံႏသံးလွဉ်ꩻတွမ်ႏ တသီႏအင်္ဂလေက်၊ တသီႏသွီႏတိုꩻ "အဲမ်လိုဒီပင်း၊ အတီနိုဆော"ဖုံႏသွူ။ တသီႏတိုင်းရင်း၊ တသီႏအင်္ဂလေက်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏယိုခါ ခွန်ကုဝေ တအွဉ်ႏပျတ်တဝ်း၊ အဝ်ႏအွဉ်ႏသေႏသေႏဒျာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏ "စိန်ဆေးခန်း၊ ထွန်းဆေးခန်း"စဲစ်ဆေꩻချက်အလꩻ "သွေးတိုးရောဂါ၊ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ နှလုံးကြီးရောဂါ"အဝ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာပါထဲမ်းတွမ်ႏ "အဆစ်ရောင်(လေးဘက်နာ)ရောဂါ"တဲင် တသီႏအင်္ဂလေက်၊ တသီႏပိန္တော်ꩻ (တိုင်းရင်း)ဖုံႏနဝ်ꩻ အံႏဗာႏစွဉ်ႏစွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေရောႏဂါႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုမ်ꩻလာꩻလဲ့ တဟဝ်ယိုꩻယိုꩻတဝ်း၊ သီလဲ့ တသီႏယိုꩻယိုꩻတဝ်းတဲင် ရောႏဂါႏမာꩻလို့ရွဉ်၊ မာꩻကေန်ꩻမာꩻမွလိုꩻစားသွူ။
ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ တတဲ့ꩻတဝ်းထာꩻအံႏမျိုꩻယိုလဲ့သျောင်ႏ၊ တသီႏလဲ့ ရဟဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ ဖြေꩻအံႏဖောႏအံႏ၊ တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻဆရာႏ၊ နာႏဆရာႏငဝ်းနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏတွိုႏလꩻဟန်ႏနီꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻမီႏတမွေးတဝ်း ထာꩻအံႏလဲ့ မီႏအံႏကြွို့ꩻအံႏကြꩻ၊ တသီႏတဲ့ မီႏလွꩻအံႏနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မီႏတသေနာႏဖဖတဝ်း တသီႏနဝ်ꩻ အလွိုးသဲင်ꩻကွုတ်ဖျင်လဲန်း တဇာတ်သွူ။ ယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏဖျင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ အမော့ꩻအကျုံႏ တလဲင်ႏတခြွိုက်သွူ။ ကဟော်ꩻထွားသွတ်ꩻသွတ်ꩻဒါႏ ခွေသွဉ်းလိတ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟွုန်ဟဝ်ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးမေက်
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးမေက် (အိန်းကလေတ်: Mongmit Township) (မန်း: မိုးမိတ်မြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ မိုးမေက်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမိုးမေက်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻကန်စီးဒေါက်
ဝေင်ꩻကန်စီးဒေါက် (မန်း: ကန်ကြီးထောင့်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pathein) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကန်စီးဒေါက်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀,၀၉၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻလုံထန်
ဝေင်ꩻလုံထန် (အဲင်းကလေတ်: Longthan) (မန်း: လုံထန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ မွိုင်းမော အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကပါဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻလုံထန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝ UWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
ဖောန်နဖန်ဖောန်ထေန်ဖီဖတ်
‍‍
ဝေင်ꩻလုံထန်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖောန်နဖန်ဖောန်ထေန်ဖီဖတ်
ဖောန်နဖန်ဖောန်ထေန်ဖီဖတ် (အိန်းကလေတ်: Pornnappan Pornpenpipat)နဝ်ꩻ ခယ်ႏ ပေါ့ပ်အရွစ်ယံတဖြာꩻဒျာႏတဲင် မိဉ်ꩻကျောႏအီတွမ်ႏ ဝွေꩻအနုပညာႏမိဉ်ꩻ နေးနေးစွိုက်နုဲငါဆိဉ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဖိုဗိုန်းဗိုန်းနင်ꩻမူႏ ၃၀၃ အစွိုꩻနွို့တဖြာꩻနဝ်ꩻတဲင် ကထောက်ပံ့ဖေႏဝွေꩻသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟွားယိင်ယိဆိင် ကုမ္ပဏီႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻပရိဿတ်မိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ  "Neon Atom" တဲင် အရောင်ႏနဝ်ꩻ "ကဝ်ႏတနျာႏ" (#F98995) နဝ်ꩻသွူ။ ထောက်ခံႏချက်ငဝ်းဆောင်ႏအွံနဝ်ꩻ ""အွဉ်ႏဖေင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ယူႏလꩻသေႏသေႏ""နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၁၅ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနွို့လွဉ် ထုဲင်ꩻမူႏပေါပ်စွိုꩻ MilkShake ကိုတဲင် Channel 93 "Talk Talk" အတာႏ ဒုံးဖေႏ Dj နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၉ ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနွို့ပါသရုက်ဆောင်ႏလွေꩻ အဝ်ႏအုဲင့်ဆီယိကပျꩻနယ်လွေꩻဒါႏ "Nice to meet ufo"သီးရီးကိုတဲင် ခယ်ႏခမ်းသရုပ်ဆောင်ႏတဖြာꩻအနေႏ ပွဲꩻထန်ႏရီးရီးခန်းနဝ်ꩻကိုသွူ။
ဖဝအခွဲအကျုံႏ
လွူးဖွာꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဗန်ကောက်ကိုဒျာႏတဲင် မွိုးဖါနီပါတဲ့ ထွာဒျာႏ ဝေင်ဗန်ကောက်၊ ဆျောင်စျိုးဒေႏသခံႏသားဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖါဗွေႏနဝ်ꩻ စွယ်ꩻမွေးစွဉ်ႏ "ယန်ယွိယင်" ငဝ်းသချင်ꩻသွူ။
တယ်ႏ ၂၀၁၅ ဗ့ꩻလွေꩻ ၂၀၁၈ အခါႏ အနုပညာႏရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ
၂၀၁၅ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနွို့လွဉ် ထုဲင်ꩻမူႏပေါပ်စွိုꩻ MilkShake ကိုတဲင် ဆျန်နယ် 93 "Talk Talk" အတာႏ ဒုံးဖေႏ ဒီစေ နဝ်ꩻသွူ။
တိန်ႏတွိုႏ ၂၀၁၆ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအစွိုꩻထေလွေꩻထဲင်းယင်း ဒုတိယသီးရီးကထွာဒါႏ "JOH" နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခယ်ႏ အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ:ထုဲင်ꩻ အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ:ထုဲင်ꩻ အမူႏ အရွစ်ယံဖုံႏ ကဏ္ဍ:ခယ်ႏ အမူႏ အရွစ်ယံဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင် (မြန်အောင်မြို့နယ်) (Myanaung Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမျန်အောင်ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမျန်အောင်၊ ဝေင်ꩻကနောင်၊ ဝေင်ꩻအိဉ်ပိဉ် အဝ်ႏသိုမ်ဝေင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဇဝနဟံသဇာတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝိပဿနာႏ
ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏ အလုဲးပါꩻဆီ
နဝ်ꩻထွူ နေးတောမ်ႏ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ႏတဲင် သိမ်ꩻထူႏဗာႏ နာမ်ႏရုပ်အကျောင်ꩻသွူ။ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ "နာမ်ႏရုပ်ကထွာဗာႏနဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုးအကျောင်ꩻထမုဲꩻ"စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ သေနွောင်ꩻထီႏနွောင်ꩻ သိမ်ꩻထူႏနွောင်ꩻ နာမ်ႏရုပ်အကျောင်ꩻ ဉာဏ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ယူႏဆင်ႏချင်ႏအွောဉ်ႏထွော့ꩻ အကျောင်ꩻတောမ်ႏ နာမ်ႏရုပ်နုဲးယိုတဲင် ထွားမတ်ဟဝ်ဟဝ် နာမ်ႏရုပ်သီးသဘောꩻခြေင်ခြေင် အထွာအကုဲ အလိုႏအတွိုင်ꩻ တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်း အနိစ္စလက္ခဏာႏ၊ ဒုက္ခလက္ခဏာႏ၊ အနတ္တလက္ခဏာႏသီးယိုထွူ ယူႏဆင်ႏချင်ႏ ပဲင်ႏချာꩻဗာႏသွူ။
တနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏ အလုဲး အဝ်ႏပါꩻဆီသွူ။ ဆီပါꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏနုဲးယို ဆီပါꩻ ထွာမိဉ်ႏထွူ အာႏရုံႏပျုရီးရီးနိဗ္ဗာန်ႏတဲင် ယားကုဲထိုꩻဒါႏ ပုထုဇဉ်ႏခွိုꩻနွယ်ႏထွူ မာꩻထွာဖေႏဒါႏ အရိယာႏခွိုꩻနွယ်ႏတဲင် ဂေါတြဘုဉာဏ်ႏ ပေါႏထွာလွောဉ်သွူ။ နဝ်ꩻထွူ ထီႏသေဖြွောဉ်လေားကီႏတဲင် တောမ်ႏမဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏဖုံႏ တွိုႏလွေꩻထိုꩻ လေားကုတ္တရာႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏလွဉ်အနယ်ꩻဆီပါꩻယိုနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏထာꩻထီႏ တထင်သန်တဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏလာညဆွာꩻ အာႏထွုတ်နွောင်ꩻနေကမꩻ အီႏထွာလွဉ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏလꩻမဂ်ꩻဖိုလ်ႏသားနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သီႏလကုဲင်ကုဲင်တဝ်းအပဲ့စ်
"သီလသုတ် (သီႏလကုဲင်ထိုꩻ အပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ၊ သီႏလကုဲင်တဝ်း အကျိုꩻငတ်ꩻစား)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယို လိုꩻသီႏလကုဲင်သားနဝ်ꩻ အပဲ့စ်အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ မဟတိံ ဘောဂဇာနိံ ဂစ္ဆတိ- စေꩻစိန်ႏတခြိုꩻ ကုဲင်ထိုꩻအာတန်၊ ယိုနဝ်ꩻ ပထမအပဲစ်သွူ။ ၂။ ပါပကော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ- မဉ်ꩻအွီႏတောဝ်း၊ လွီးဟွမ်တောဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ဒုတိယအပဲစ်သွူ။ ၃။ အဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ မင်္ကုဘူတော- နွို့သော့ꩻ ခွန်ပရိသတ်ခြာ၊ ပုဏ္ဏာꩻပရိသတ်ခြာ၊ လိုꩻခြွေခြာ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏခြာ၊ လိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻခြာတဲ့ယဝ်း ရုဲင်းတောဝ်း၊ လောင်ႏလွိုးဗန်တောဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ တတိယအပဲစ်သွူ။ ၄။ သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ- သီလိန်းလွုမ်ꩻဗာႏထာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ စတုတ္ထအပဲစ်သွူ။ ၅။ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ- သီထွူ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ဒုဂ္ဂတိဘဝ ငါးရုဲင်ꩻခမ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ပဉ္စမအပဲစ်သွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဣမေ ခေါ ပဉ္စ အာဒီနဝါ ဒုဿီလဿ သီလဝိပတ္တိယာ- လိုꩻသီႏလကုဲင်သားနဝ်ꩻ လꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယို လိုꩻသီႏလတကုဲင်တဝ်းသားနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏငတ်ꩻစား၊ အကျိုꩻငတ်ꩻစားကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ မဟန္တံ ဘောဂက္ခန္ဓံ အဓိဂစ္ဆတိ- စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏ လꩻဗာႏ ခြွေအာတန်၊ ယိုနဝ်ꩻ ပထမအကျိုꩻသွူ။ ၂။ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ- မဉ်ꩻအွီႏ-လွီးဟွမ်၊ ခိုႏဒွမ်နောဝ်ထင်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဒုတိယအကျိုꩻသွူ။ ၃။ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ အမင်္ကုဘူတော- နွို့သော့ꩻ ခွန်ပရိတ်ခြာ၊ ပုဏ္ဏာꩻပရိသတ်ခြာ၊ လိုꩻခြွေခြာ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏခြာ၊ လိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻခြာတဲ့ယဝ်း ရုဲင်းဟန်၊ လောင်ႏလွိုးဗန်၊ ယိုနဝ်ꩻ တတိယအကျိုꩻသွူ။ ၄။ အသမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ- သီလိန်းလွုမ်ꩻဗာႏတောဝ်းထာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ စတုတ္ထအကျိုꩻသွူ။ ၅။ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ- တနီꩻခါ မဉ်ႏသီ တွိုႏကီထင်ႏလူꩻခမ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ပဉ္စမအကျိုꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဣမေ ခေါ ပဉ္စ အာနိသံသာ သီလဝတော သီလသမ္ပဒါယ- လိုꩻသီႏလကုဲင်တဝ်း၊ လိုꩻသီႏလအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻငတ်ꩻစား နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဥ္စကနိပါတ်၊ သီလသုတ်)
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းလ၊ မကွေးတွိုင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိစ်တား
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိစ်တား (မန်း: မြစ်သားမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Myittha Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမိစ်တားကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ကိလေႏသာႏ
ကိလေႏသာႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လောႏဘ၊ ဒေါသစတဲင်ဖိုင်ႏနဝ်ꩻ မာꩻတဗော့ꩻလဲ့ꩻဒါႏသꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻ"ကိလေႏသာႏ"နဝ်ꩻသွူ။ ကိလေသာႏအအဲန်ႏနဝ်ꩻ- (ကိလေသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါꩻဆီ၊ အပျာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ တရေင်ငတ်ꩻရျာꩻသွူ။)
ကိလေသာႏ အလုဲး (၁၅ဝဝ) ကရိုꩻနဝ်ꩻ "နာမ်ႏ တေပညံႏ၊ ရုပ်နိပ္ဖန်ႏ၊ လက္ခဏံႏရုပ်လိစ်ꩻပါꩻ။ သန္တာန်ႏနီဗာႏ၊ မိဉ်ႏမျောက်ဒါႏ၊ အဝ်ႏဒျာႏ ရျာꩻငတ်ꩻဆီပါꩻ။ ဆီကိလေသာႏ၊ မျောက်ယင်းဒါႏ၊ အဝ်ႏဒျာႏ ရေင်ငတ်ꩻရျာꩻ" ကရိုꩻဒါႏ ဆောင်ႏအိုမ်ငဝ်းယိုအလꩻ (နာမ်ႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ စိတ်) စိတ် တပါꩻ၊ စေတသိက် ငတ်ꩻဆီနီပါꩻ-ခြွောဉ်းဝင်ꩻ ထွာနာမ်ႏ ငတ်ꩻဆီသိုမ်ပါꩻသွူ။ နိပ္ဖန်ႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ နိပ္ဖန္နရုပ် တဆီသွောတ်ꩻပါꩻသွူ။ လက္ခဏံႏရုပ်လိစ်ꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ လက္ခဏရုပ်လိစ်ꩻပါꩻသွူ။ (၁+၅၂+၁၈+၄=၇၅) ခြွောဉ်းဝင်ꩻ အဝ်ႏ နုတ်ꩻဆီငတ်ꩻပါꩻယို အွောဉ်ႏတီႏထွူ မျောက်တောမ်ႏ သန္တာန်ႏနီဗာႏ-ကိုꩻဒါႏ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်ႏ၊ ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်ႏယိုနီဗာႏတဲင် ထွာအဝ်ႏ တရျာꩻငတ်ꩻဆီပါꩻသွူ။ တရျာꩻငတ်ꩻဆီပါꩻယို မျောက်ထဲင်းယင်းတောမ်ႏ ကိလေသာႏ ပါꩻဆီနဝ်ꩻ ထွာလွောဉ်စွောဉ်ႏ ကိလေႏသာႏ အလုဲး တရေင်ငတ်ꩻရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသွဉ်ခန်ꩻတာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻမျန်အောင်
ဝေင်ꩻမျန်အောင် (မန်း: မြန်အောင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myanaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ မျန်အောင်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျန်ခိဉ်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျန်ခိဉ်း (ကြံခင်းမြို့နယ်) (Kyangin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻစျန်ခိဉ်းကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမျန်အောင်၊ ဝေင်ꩻဗဲတ်ယဲး အဝ်ႏနီဝေင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အပဏ္ဏကဇာတ်
"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် အပဏ္ဏကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၂။ ရတနာႏကအီႏဗွန်ပီ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏယို တအဲဉ်ထောဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏကိုꩻကွယ်ႏ ဆယ်ꩻကပ် ရတနာႏမျတ်သွံပါꩻနဝ်ꩻ တတွိုႏလွေꩻဗာႏတောဝ်း အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻ ဟောဝ်ယွုမ်းတောဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၅။ ကွပ်စွဉ်ႏ အွဉ်ငါသား (ခေါင်းဆောင်)နဝ်ꩻ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻရိက္ခေႏဒါႏတဝ်း၊ ဆွုံꩻဖျတ်မုꩻ မာႏတရွို့ꩻတဲင် ကထွေလွဉ်ꩻသား လိုꩻဆꩻချာဖုံႏ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၆။ ကွပ်စွဉ်ႏ (ခေါင်းဆောင်)နဝ်ꩻ ပညာႏအဝ်ႏ၊ သေရိက္ခေႏဒါႏ ဆွုံꩻဖျတ်မုꩻ မွေးမဲဉ်ႏတဲင် ကထွေလွဉ်ꩻသား လိုꩻဆꩻချာဖုံႏ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻမိုးကုတ်
ဝေင်ꩻမိုးကုတ် (မန်း: မိုးကုတ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mogok) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဉ်ဦးလွင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးကုတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ(၇၇,၆၀၉)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမိုးကုတ်ကိုနဝ်ꩻ မန်းလိုꩻမျိုꩻ၊ ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻ၊ ခယ်ႏလီႏသောႏ၊ ဂေါရခါးလိုꩻမျိုꩻ၊ ခယ်ႏ၊ ပလောင်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာနဝ်ꩻသွူ။ မိုးကုတ်နဝ်ꩻ လုံးပတ္တမျာꩻဟဝ်ဖုံႏ ကထန်ႏဒါႏ ဒေႏသတထွောင်းဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတယဲတ်ဆျောင်း
ဝေင်ꩻတယဲတ်ဆျောင်း (သရက်ချောင်းမြို့) (Thayetchaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ထာဝယ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတယဲတ်ဆျောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တယဲတ်ဆျောင်းဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၁,၃၀၅ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထာဝယ်-မေက် ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း တောမ်ႏဝေင်ꩻထာဝယ်နဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၇)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဒုံ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဒုံ (အိန်းကလေတ်: Mudon Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမုဒုံ ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမုဒုံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမုဒုံ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻကမာဝဲတ် အဝ်ႏနီဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မေတ္တသုတ်
‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍မေတ္တာႏသုတ် ပရိတ်တရာꩻကပေါႏပေါက်လွဉ်ဒါႏ အစစအသက်သေႏနဝ်ꩻ အွိုးမွိုးနန်းစခါ နီဗွေႏဖရာꩻအစိုး ရဟန်ꩻသီးအပါꩻငတ်ꩻရျာꩻ ထူႏထွူကမ္မဌာန်ꩻနီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻအထျꩻတဲင်တွော့ꩻ အီႏလွေꩻအားထုတ်ကံကျင်ꩻ အရညခမ်းတခြာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏသီးကလွေꩻအားထုတ်ကံကျင်ꩻ အရညခမ်းတခြာကိုနဝ်ꩻ တအီပါလွေꩻတဝ်းလက်နက်၊ ကွပ်ပွိုးတအီလွေꩻပါတဝ်း နီဗွေႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်း အမေတ္တာႏလက်နက်တဲင်တွော့ꩻ ထွိုင်ႏလွေꩻကံကျင်ꩻတရာꩻအွိုး သေင်ႏဆꩻလ့၊ ဝါႏဆꩻလ့ဖုံႏတဲင်ခါ ပွိုးစွဉ်ႏဝွေꩻဗွေႏသီး အသီႏလဘွုံꩻတံꩻခိုꩻတန်ငါႏတဲင်တွော့ꩻ ရုက္ခစိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အုံသေင်ႏလောင်းကီ လꩻတဝ်းဒွုမ် စွီႏတွမ်ႏအပိုတွော့ꩻ လင်ꩻအုံဗာႏဟံႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရက္ခစိုꩻသီးတဲ့ ခင်ႏလမ်းအုံ ထိုꩻမားထိုꩻခန်း။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ တနီꩻထွူတနီꩻတဲ့ ရဟန်ꩻသီး သံးတသဲင်ꩻထိုꩻတဝ်း ရက္ခစိုꩻတဲ့ အခင်ႏလမ်းအုံအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်တဲင်တွော့ꩻ လောက်ꩻခန်းရဟန်ꩻသီး ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်နေးအနမ်း အဝ်ႏဒျာႏအငွဉ်ꩻမာꩻလ့ အကတူႏလဲ့တပါတဝ်း ကပျꩻနေးနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ယင်ဟန်ႏဟန်ႏတဲ့ ထီႏဒျာႏအနမ်းတခဝ်လွုမ်ꩻ တခဝ်နဝ်ꩻထီႏတဝ်း ကပျꩻနေးနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ပျꩻနေးအငဝ်း၊ အွဉ်ႏဟွုန်နေးအငဝ်း၊ လောက်ꩻနေးတွမ်ႏအငဝ်းတဲ့အဝ်ႏ။ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻနေးအလွီး ဗွေႏစင်ꩻသီးဖုံႏ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဖုံႏ ထွိုင်ႏထီႏ ထာꩻတကောင်ႏတကုဲင်၊ ထွိုင်ႏဟွုန်ဗာႏ ထာꩻတကောင်ႏတကုဲင်အငဝ်းနေးနဝ်ꩻတဲင်ခါ ဝွေꩻဗွေႏသီး အသ့ꩻရာႏသူꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဟဝ်တဝ်းဒွုမ်၊ အားထုတ်ကံကျင်ꩻ ကမ္မဌာန်ꩻတရာꩻတဲ့ ထွာလ့ꩻတဝ်းဒွုမ်။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ကျွꩻသဲင်ꩻပြန်ႏချာယင်း နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻအထျꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်းရိုꩻဖေႏ - အွိုး...ရဟန်ꩻ၊ ဗွေႏစင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး၊ နီဗွေႏသီး ကလွေꩻခမ်းတခြာ ကွပ်စွဉ်ႏတအီလွေꩻပါတဝ်း မေတ္တာႏလက်နက်ယိုတဲင်တွော့ꩻ အုံခမ်းတခြာသူꩻနဝ်ꩻ ရက္ခစိုꩻသီး တနိက်သက်တဝ်းနီဗွေႏသီးနဝ်ꩻမ့ꩻ တဖေႏတဝ်း အကူႏအညီႏသနယ်။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ တွမ်ႏလွေꩻဖျင်မွုန်းတဝ်း ခင်ႏလမ်းအလောင်ႏအလင် လွေꩻချာဖျင်ဖျင်ဗော့ꩻ အွိုး ခင်ႏလမ်းလီꩻသူꩻ။ ဇမ္ဗူႏဋိတ်တကျွောန်ꩻလွုမ်းလွုမ်းအကိုယို နီဗွေႏသီးကအီႏလ့ꩻသော့ꩻဗာႏတရာꩻ၊ ကအီႏထွာသော့ꩻ သပ္ပါယအရိုꩻနဝ်ꩻ ကူႏတဗာႏတာႏငါတဲ့ ခွေဘုရာꩻတထီႏတဝ်း။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ အီလွေꩻပါတွမ်ႏပရိတ်တရာꩻတောႏယိုတဲင်တွော့ꩻ လွေꩻဖျင်သွော့ခင်ႏလမ်းလီꩻ၊ လွေꩻအားထုတ်ယင်းသွော့ ကမ္မဌာန်ꩻ ဘုရာꩻသွဉ်လွေꩻဖေႏ ပရိတ်မေတ္တာႏတရာꩻတောႏတဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးရဟန်ꩻ အပါꩻငတ်ꩻရျာꩻလဲ့ ထူႏလွေꩻတွမ်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ မေတ္တာႏလက်နက်တဲင် ကထွိုင်ႏအားထုက်ကံကျင်ꩻယင်း အွိုးတခြာသူꩻနဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ ရက္ခစိုꩻဒေႏဝါႏဖုံႏလဲ့ ထူႏဆွုမ်ႏဝွေꩻဗွေႏသီးတပိက်၊ ကျိုႏဆွုမ်ႏဝွေꩻဗွေႏသီး ဒွိုႏဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏသီး ထီလွံꩻ၊ ထီခွꩻ စစရာႏရာႏ ထွာဖေႏခန်း ဝွေꩻဗွေႏသီးကော်ပီႏ တွမ်ႏဖူးဝေးဆွေႏမျိုꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ခန်းတဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မေတ္တာႏသုတ်အကျိုꩻ
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ မေတ္တာႏသီးယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏပို့ꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မဉ်ႏပွါꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မဉ်ႏဟွုန်ဗာႏ၊ မဉ်ႏနာႏဗာႏ ပရိတ်တရာꩻတောႏအကျိုꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၁)မျိုꩻသွူ။ (၁၁)မျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ -
မေတ္တာႏသုတ် (ပါဠိတောႏ)
၁။ ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ၊ နေဝ ဒဿေန္တိ ဘီသနံ။ ယဉှိ စေဝါ နုယုဉ္ဇန္တော၊ ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော။
၂။ သုခံ သုပတိ သုတ္တော စ၊ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ။ ဧဝမာဒိ ဂုဏူပေတံ။ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ကရဏီယ မတ္ထကုသလေန၊ ယန္တ သန္တံ ပဒံ အဘိသမေစ္စ။ သက္ကော ဥဇူ စ သုဟုဇူ စ၊ သုဝစော စဿ မုဒု အနတိမာနီ။
၄။ သန္တုဿကော စ သုဘရော စ၊ အပ္ပကိစ္စော စ သလ္လဟုကဝုတ္တိ။ သန္တိန္ဒြိယော စ နိပကော စ၊ အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွ န နုဂိဒ္ဓေါ။
၅။ န စ ခုဒ္ဒ မာစရေ ကိဉ္စိ၊ ယေန ဝိညူ ပရေ ဥပ ဝဒေယျုံ။ သုခိနောဝ ခေမိနော ဟောန္တု၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။
၆။ ယေ ကေစိ ပါဏဘူတတ္ထိ၊ တသာ ဝါ ထာဝရာဝ နဝသေသာ။ ဒီဃာ ဝါ ယေဝ မဟန္တာ၊ မဇ္ဈိမာ ရဿကာ အဏုကထူလာ။
၇။ ဒိဋ္ဌာ ဝါ ယေဝ အဒိဋ္ဌာ၊ ယေဝ ဒူရေ ဝသန္တိ အဝိဒူရေ။ ဘူတာဝ သမ္ဘဝေသီဝ၊ သဗ္ဗသတ္တာ ဘဝန္တု သုခိတတ္တာ။
၉။ မာတာ ယထာ နိယံပုတ္တ၊ မာယုသာ ဧကပုတ္တ မနုရက္ခေ။ ဧဝမ္ပိ သဗ္ဗဘူတေသု၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။
၁၀။ မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ၊ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ။ ဥဒ္ဓံ အဓော စ တိရိယဉ္စ၊ အသမ္ဗာဓံ အဝေရ မသပတ္တံ။
၁၁။ တိဋ္ဌံ စရံ နိသိန္နော ဝ၊ သယာနော ယာဝတာဿ ဝိတမိဒ္ဓေါ။ ဧတံ သတိံ အဓိဋ္ဌေယျ၊ ဗြဟ္မ မေတံ ဝိဟာရ မိဓ မာဟု။
မေတ္တသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။ မစ်တ-သုတ်တံ နိတ်ထိတံ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
ယူႏလꩻသေႏသေႏအီႏသီဗာႏထာꩻ
"ပဌမ မရဏဿတိသုတ် (ယူႏလꩻသေႏသေႏ အီႏသီဗာႏထာꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မဉ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏ အီႏသီဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ အကျိုꩻထွာငါငါ၊ တနꩻနဲ့ꩻလွေꩻစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ အလွေꩻသွတ်ꩻစွဉ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပွါꩻမျာꩻလွသွော့ 'မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ-ယူႏလꩻသေႏသေႏသွော့ ထာꩻသီနော'ဗုဒ္ဓေါဘုရာꩻ ထွဉ်ႏခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင်- ၁။ ပထမရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏထာꩻသီ၊ ခွေသွဉ်း ယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ'ကိုယို ခွေမဉ်ႏသီတဝ်းနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ ခွေအီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ 'တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻတာႏ'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" ၂။ ဒုတိယရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏထာꩻသီ၊ ခွေသွဉ်း ယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'တနီꩻကိုယို ခွေမဉ်ႏသီတဝ်းနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ ခွေအီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ တနီꩻတာႏ'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" ၃။ တတိယရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏထာꩻသီ၊ ခွေသွဉ်း ယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'အံႏသွမ်ꩻတတာႏတွင်ꩻယို ခွေမဉ်ႏသီတဝ်းနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏဟွေး၊ ခွေအီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ သွမ်ꩻတတာႏတွင်ꩻတာႏ'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" ၄။ စတုတ္ထရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏထာꩻသီ၊ ခွေသွဉ်း ယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'ခွေကမျောႏသွမ်ꩻ လစ်ꩻတာငတ်ꩻတာတွင်ꩻယို ခွေမဉ်ႏသီတဝ်းနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ ခွေအီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ သွမ်ꩻလစ်ꩻတာ ငတ်ꩻတာတာႏ'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" ၅။ ပဉ္စမရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏထာꩻသီ၊ ခွေသွဉ်း ယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'ခွေကမျောႏသွမ်ꩻ တတာႏတွင်ꩻယို ခွေမဉ်ႏသီတဝ်းနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏဟွေး၊ ခွေအီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ သွမ်ꩻတာႏတာႏ'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" ၆။ ဆဋ္ဌမရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏထာꩻသီ၊ ခွေသွဉ်း ယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- 'တရေ့ꩻ၊ သာ-တလဲင်ႏကို' ခွေမဉ်ႏသီတဝ်းနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏဟွေး၊ ခွေအီႏအားထွုတ်ဗာႏတရာꩻ တရေ့ꩻ-သာတလဲင်ႏတာႏ'ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'ထာꩻသီ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အမွိုင်တန်ဟ၊ သီကယူႏလွဒါႏ 'တနီꩻတနာ၊ တနီꩻ၊ အံႏသွမ်ꩻတတာႏ၊ လစ်ꩻငါငတ်ꩻငွါ'ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွို့ꩻငါႏအခိန်ႏ၊ နန်ꩻတွိုႏငါႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ယူႏတွိုက်တွိုက်စွဉ်ႏ 'သွမ်ꩻတငွါ၊ တရေ့ꩻသာတလဲင်ႏ'နဝ်ꩻမꩻထဲ့မဲဉ်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ တွိုႏမွိုင်နိဗ္ဗာန်ႏ" ဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ပဌမ မရဏဿတိသုတ်)
အမေႏရိကန်ႏ ဒေါ်လာ
အမေႏရိကန်ႏ ဒေါ်လာ (အဲင်းကလေတ်: United States dollar) ယို ထွာ အမေႏရိကန်ႏ ခမ်းခြွောန်းဗူႏ USA(United States of America) သီး ကအွောန်ႏတရာꩻခါꩻဒါႏ ရွောန်စုဲင်ႏ(ရွဉ်) ဒျာႏသွူ။ အွောန်ႏတောင်ꩻ ယူႏလꩻအီခါꩻတွမ်ႏ $ သင်္ကေတ၊ ဟဲ့ꩻ ဒေါ်လာ တောဝ်းတဲ့ ယူအဲတ်သ ဒေါ်လာသွူ။ အမေႏရိကန်ႏရွောန် အငိုꩻ ၁ ဒေါ်လာ စေးလာႏလောင်းနောဝ်ꩻ ဇျော့ဝါဆျဉ်တန် ယောင်ꩻဆျောဝ်ႏအောဝ်ႏပါ။ ရွောန်စေးလာႏကို အငိုꩻ ၁ ဒေါ်လာ၊ အငိုꩻ ၂ ဒေါ်လာ၊ အငိုꩻ ၅ ဒေါ်လာ၊ အငိုꩻ ၁၀ ဒေါ်လာ၊ အငိုꩻ ၂၀ ဒေါ်လာ၊ အငိုꩻ ၅၀ ဒေါ်လာ၊ အငိုꩻ ၁၀၀ ဒေါ်လာဗီႏဖုံႏအောဝ်ႏ၊ အောဝ်ႏပဉ်စားစားသွူ။ ဒေါ်လာကို ရွောန်ရောင်ႏတွမ်ႏ ခမ်ꩻရောင်ႏ ရွောန်ယွဲးဗီႏ မာꩻခါꩻတွမ်ႏ ဗောႏဖုံႏ တောင်ꩻဖုံႏ ယင်း ခမ်ꩻဖုံႏတဲ့အောဝ်ႏ။ ထာꩻခြွိုင်းစီꩻဖေႏရွောန် (မန်း- ဈေးရောင်းစက်) ဖုံႏယို စီꩻဖေႏချာဒျာႏ ဝွေꩻသီးကသေနာႏဒါႏ ရွောန်တောင်ꩻဗီႏယွဲးဖုံႏ။ ကွဲးတွော့ꩻ လိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ခုမ်အာဒျာႏ ရွောန်စေးလာႏသွူ။ ၁ ဒေါ်လာယို အောဝ်ႏပါ သဲန့် (Cent) ၁၀၀။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို သဲန့် တောဝ်းတဲ့ ပဲနိယို ထွာ ထာꩻအွောန်ႏထော့ခါꩻ အငိုအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ။ သဲန့် ၅၀ ဗီႏငိုꩻ၊ သဲန့် ၂၅ ဗီႏငိုꩻ၊ သဲန့် ၁၀ ဗီႏငိုꩻ၊ သဲန့် ၅ ဗီႏငိုꩻ၊ တွမ်ႏယင်း ၁ သဲန့်ဗီႏဖုံႏအောဝ်ႏ။ ရွောန်စေးလာႏတွမ်ႏ ရွောန်ယာႏ တောင်ꩻယာႏ ဗီသား ဖဲ့ꩻငါဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ နျꩻဗွို့ꩻသေꩻခါꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းသား လိုꩻကသေငါꩻအာသား အယောင်ꩻ(အရုက်ပုင်ႏ)။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏ ခမ်းခြွောန်းဗူႏ ဥပဒေႏအထျꩻအခင်ကိုရိုꩻ ဗာႏရဲပ်အွောန်ခမ်းထီသား (မန်း- အစိုးရ) ယို အွောန်ႏသေꩻဟောဝ်သေꩻခါꩻဗာႏ ခမ်ꩻယာႏအငိုꩻ ကဗွိုန်ပီဒါႏ ဝွေꩻသီးကထေနျꩻထန်ႏ ရွောန်စေးလာႏဖုံႏရာ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၇၁ ဗာႏနေင်ႏကို အမေႏရိကန်ႏ ဗာႏရဲပ်အွောန်ခမ်းထီသားဖုံႏ အွောန်ႏတဆွိုး ယားကုဲင်ထိုꩻ ဥပဒေႏနောဝ်ꩻဗာႏတဲင် ကအီးနျꩻထန်ႏထဲင်း ရွောန်စေးလာႏတာႏ အွောန်ႏသေꩻဟောဝ်ခါꩻ ခမ်ꩻယာႏအငိုꩻ တတျာရွောန်ငိုꩻခရာႏ လိုႏတောဝ်းဒုမ်သွူ။ ဒေါ်လာကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ တအောဝ်ႏတောဝ်း ဝင်ꩻကအောဝ်ႏစုဲင်ႏ ဖြေꩻယွဲးအီထာꩻသားထျꩻကို။ အောဝ်ႏဒျာႏကွို့ꩻ လိတ်တဲမ်းတောင်ꩻခါꩻစာႏရင်ꩻ(မန်း-စာရင်း)ကို။ ကောပ်စွောန်ႏ ရွောန် ၁ ဗီႏငိုꩻယို လို့အာထဲင်းက ကထေနျꩻအီဒါႏ ထာꩻဗွို့ꩻမွိုက်ထီ (မန်း- မှင်) တွမ်ႏ စေးငိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဗာႏနျꩻထေ ရွောန်စေးလာႏသားဖုံႏ ထေနျꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻခြုက်ꩻခြိက်ꩻ
ဝေင်ꩻခြုက်ꩻခြိက်ꩻ(ခြွုက်ꩻခြိက်ꩻ) (အိန်းကလေတ်: Kawkareik) (မန်း: ကော့ကရိတ်မြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏခြုက်ꩻခြိက်ꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မဲင်ꩻ၊ စောက်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ထုဲင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ မန်း၊ ခယ်ႏ၊ ကလာꩻ စတဲင် လိုꩻမျိုꩻစွုမ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏခြုက်ꩻခြိက်ꩻယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဖိုဗာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟောင်သယော နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏခြုက်ꩻခြိက်ꩻ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကြားအင်းဆိပ်ကြီး ယိုနီဖြုံႏယို ဖြွမ်းဗူႏထွူတဲင် ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻခရဲင်ႏအနေႏတဲင် တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၂-ဗာႏကိုနဝ်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻလွေꩻခန်း စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတာပေါင်း
ဝေင်ꩻတာပေါင်း (မန်း: သာပေါင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Thabaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတာပေါင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပတေင်ဖဲ့ꩻထင်ꩻ တောမ်ႏထီတဖူꩻနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၅)မဲင်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပုညကြိယာႏဝတ္ထုငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်
"ငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်" နေင်ႏ ၁၃၅၀-ဗွေ၊ တထိန်ႏလောင်း(၁၅) (၈-၁၂-၈၈)နီꩻ ကမာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲး (တောင်ႏကီꩻ၊ ကျောင်ꩻတန်)ကို ဆွုံꩻဖျတ်ချက်အလꩻ "ယံကတဲမ်းဖေႏယင်းသွော့ ပုညကြိယာႏဝတ္ထုပါꩻဆီ"ဗွေႏသင်္ဃာႏသီး တဲက်တွန်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏဖျင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းဖေႏယင်း "ပုညကြိယာႏဝတ္ထုပါꩻဆီ"ယိုသွူ။ ပုညကြိယာႏပါꩻဆီကို ကသေထွိုက် ကသေသင်ꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို မဉ်ႏအွဉ်ႏသꩻတဲမ်းလို့လို့နဝ်ꩻ ဒါႏနခရာႏတမျိုꩻခြေင်ခြေင်ငါမဉ်ႏတဲ့ အီႏအဝ်ႏလိတ်စောင်ႏ ကားမုဲင်ꩻစောင်ႏစောင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုနောဝ်ꩻ ပုညကြိယာႏဝတ္ထု အပါꩻတဆီလိုမ်းတဲ့ ဖေႏကသေဗာႏလို့တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ တွမ်ႏသွဉ်တန်ꩻအခိန်ႏခါႏတဲ့ ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏရာႏ ချင်းဖေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကတဲမ်းယိုနောဝ်ꩻ ထွားတဲမ်းထေထန်ႏ ယဟန်ႏဟန်ႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပုညကြိယာႏပါꩻဆီနဝ်ꩻ သေသေꩻခါꩻ တကားယိုတဲ့ မနဲးပြဲ့ꩻစွုံႏလဲဉ်း၊ အုံအီ၊ အောဝ်ႏအီ၊ ခွုမ်မာꩻဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏအီ ထွာငါႏလဲဉ်း ကုသိုလ်ႏ၊ အကျိုꩻအာငါႏလဲဉ်း မရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံတိုꩻပွါꩻတငါငါ ယိုခါဆုဲင်ꩻတာႏ ဖေႏနေးကချမ်ꩻသာႏလွေꩻမပ်မပ်၊ ဝဋ်ဇာတ်ဒုက္ခ ယံကလွစ်လꩻခန်း ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻလွဉ်ꩻသွော့ ပုညကြိယာႏဝတ္ထုပါꩻဆီယို၊ ဟဝ်မုဲင်ꩻရာꩻ မာꩻလွေꩻမွေးမွေးသွော့ ယိုအတွိုင်ꩻ၊ ပေါႏမဉ်ႏမာꩻလွေꩻမွေးမွေး ပုညကြိယာႏပါꩻဆီယိုနဝ်ꩻ လောကသံႏသရာႏ ချမ်ꩻသာႏသုခ တိက်ချလꩻဗာႏအမန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ "မာꩻယံယံသွော့" - ပုညကြိယာႏ - ကုသိုလ်ႏတာႏယို အဗာႏတဆီ - ရွစ်ကသီသူꩻ နာꩻနီထူႏရေꩻ - မဉ်ႏမာꩻလွေꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏဘေꩻအာစား - ကင်ꩻထိုꩻမားတဲင် လွစ်လျားညိမ်ꩻခွꩻ - ချမ်ꩻသာႏသꩻတွော့ꩻ ရွစ်ဗꩻဗိုလ်ႏဉာဏ်ႏ - တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ ဓိဋ္ဌာန်ႏတန်တန် - မာꩻယံယံနော။
လွောင်ႏဗူႏညီႏသွို အဝ်ႏလိုႏလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏ
လွောင်ႏဗူႏညီႏသွို အောဝ်ႏလိုႏလဲဉ်း”ပအိုဝ်ႏ”
”လွောင်ႏဗူႏ ဖြွမ်းထွာပိုႏ” ”အောင်ႏထူႏ ယမ်းကာတွိုႏ” ကောဝ်ႏထွန်ႏထျꩻယို နီပအိုဝ်ႏပိုလီꩻသီး အောဝ်ႏလိုႏငီႏလဲဉ်းသွူကွေး ။ ”ယံပဲင်ႏနုဲင်း ခမ်းနယ်ႏ” ”တန်ဆဲင်ႏကုဲင်း နမ်းကယ်ႏ” ပအိုဝ်ႏပိုပငါရာꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ,သွꩻရုဲင်းဖက်သီးဖုံႏဟွေး ”ခေးပြဲင်ႏ”ပါꩻဖေႏကလꩻ နဲစ်ထောင်ငါလွဉ်ꩻပါꩻခေတ် ဖေႏကထွꩻနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏ,ဖြွမ်းငီႏ တသွီႏယာႏချင်ႏ လိုႏလဲဉ်းသွူကွေး။
ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်,ပအိုဝ်ႏခမ်းဒွမ် တွမ်ႏခွယ်ꩻချာꩻလွဉ်ထဲင်းမွိုန်းဒွုမ် အွဉ်ႏသꩻ”ဗန်ဗန်သန်သန်သွင်ႏ” ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် အွဉ်ႏသꩻ”ယံယံတန်တန်တွင်ႏ”တွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခိုသီး နွို့စွဲးပင်ႏခွုမ်နက် မာꩻငီꩻသွိုခန်း စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏလုဲင်း ။ ”သꩻရက်ခွိုꩻ အွဉ်ႏ” ”လွꩻဖက်မျိုꩻ ဗွဉ်ႏ”ဝေါင်းနုဲင်ႏထိုꩻညာꩻညာꩻဆောင်း ခွိုꩻအလောင်း မျတ်တာႏဝွန်ႏ တွမ်ႏနမ်းရဲင်ꩻအာႏ အောဝ်ႏလိုႏနွန်ႏထွာႏကိုငါႏ ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခို လိုꩻအာသီးတဖုံႏဖင်ႏဟွေး။ ”လွောင်ႏဗူႏမꩻ ခေးပြဲင်ႏပါꩻလꩻ” ”ဖြွမ်းဗူႏမꩻ နဲစ်လွဉ်ပါꩻထွꩻ”ကွေးပအိုဝ်ႏ လွောင်ႏဗူႏချိန်ႏတွိုႏ လိုႏအုံပိုႏဖွီထဲင်းဒွုမ် တွမ်ႏစူစေႏ,စူထွေ ခွုမ်ဆွန်ꩻသွိုငီႏဝင်ꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖောႏအွော့ꩻလန် ထူႏရိမ်ချာယင်းလဲဉ်း နီ”ပအိုဝ်ႏခမ်းထီတန်,ပအိုဝ်ႏခမ်းနယ်ႏယံ”အကျောင်ꩻ တွမ်းငေါဝ်းထီနွိုးနွိုး တဲ့ꩻခေါဝ်းသွီႏယာႏတွော့ꩻ လောဝ်းဒေါ့ꩻတမာဟွိုန်ထေ့ဗာႏ ပအိုဝ်ႏမူႏ/ခိုသီးသွူ။
ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ
ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Cameroon) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ ကဲမ်မရွန်းခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကတွိုက် အခဝ်ထာႏဝကို ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ နုဲင်စီးရီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဗဟိုႏအာဖရိကခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဆျတ်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အီကွေတာဂီနီခမ်းထီ၊ ဂါဗွန်ခမ်းထီတောမ်ႏ ကွန်ဂိုခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ (ကမ်းရိုးတန်း)ပင်ႏလယ်ႏကူရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဟုဲက်အကိုပင်ႏလယ်ႏကွေ့တဗာႏ ကထွာဒါႏ ဗွန်နီပင်ႏလယ်ႏအောႏလောင်းတဲင် နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂီနီပင်ႏလယ်ႏကွေ့တောမ်ႏ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာႏသီး အကွို့ꩻအခဝ်ဒျာႏသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၈၃,၅၆၉ စတုရန်းမဲင်ႏ (၄၇၅,၄၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂၆)သန်းလွိုသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်‌နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻယွဉ်းဒယ် သွူ။
ခမ်းထီအကိုနဝ်ꩻ ဟံႏပထဝီႏ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏတောမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏသော့ꩻစွုမ်ႏငါႏတဲင် ကဲမ်မရွန်းခမ်းယိုနဝ်ꩻ ယဟန်ႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွ့ အာဖရိကတွိုက်ပေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သဘာႏဝအသောင်ရင်ꩻအနေႏနဝ်ꩻ အရွိုးပြေႏပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ(ကမ်းခြေ)၊ သုဲင်ကန္တာရ၊ ကောင်ဆောင်ႏ၊ တခြာခမ်းခါ(မိုးသစ်တော)၊ သာဗားနားထာꩻအီႏကွင်ꩻ(ပြက်ခင်းပြင်) ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကို အထိုသွတ်ꩻကောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကဲမ်မရွန်းကောင်နာတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းအခဝ်တွို့ꩻနဝ်ကိုသွူ။ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဒူဝါလာ (Douala)၊ ဝေင်ꩻယွဉ်းဒဲ (Yaoundé) တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဂရူဝါ (Garoua) ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းကိုနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၂၀၀)လွိုသွူ။ ခမ်းထီကို တရာꩻဝင်ႏရွုမ်ꩻသုင်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဲင်းကလေတ် တောမ်ႏ ပိဉ်တိစ် ဘာႏသာႏငဝ်းငွါဖုံႏဒျာႏသွူ။
အစိုႏရ တောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻ
ကဲမ်မရွန်းခမ်းနမ်းဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လွိုက်ရွေꩻခံႏတဖြာꩻတဲင် ခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻပေါ်လသီ၊ အိုပ်ချုတ်အစိုႏရအေစိဉ်သီဖုံႏ၊ ဖေႏစဲ့ꩻတပ်အမိန်း၊ ခြိꩻထူႏအွောန်ႏတီႏ လိတ်ချုတ်လိတ်လာႏ(စာချုပ်စာတမ်း)ဖုံႏ တောမ်ႏ ကေႏညာႏ အရေꩻပေါႏအခေႏနေႏတာႏ တွိုင်ႏပင်ႏအိုင်ကိုမ် ခွုမ်မာꩻငီꩻဗာႏ လွတ်တောႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏအပ် အစိုႏရအရာႏ အစွိုးစွိုးဖုံႏ (တယ်ႏဝွန်ႏတန်ချုတ် ဗꩻလင်ꩻတွိုႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏ တောမ်ႏ တွိုင်ꩻ၊ ဒေႏသ အရာႏသားဖုံႏသွူ။ ခမ်းနမ်းဗွေႏအရာႏနဝ်ꩻ လွိုက်လွေꩻတောမ်ႏဆန္ဒမဲး (၇)နေင်ႏတလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻ
၂၀၁၀ ဗာႏနဝ်ꩻ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီကို လိုꩻဒါႏလိတ်သား(စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း)အဝ်ႏ ၇၁.၃ % (လိုꩻခို ၇၈.၃%၊ လိုꩻမူႏ ၆၄.၈ %) ရပ်သွူ။ လိုꩻပေႏဖုံႏကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထင်ႏအာဒျာႏ အငိုꩻကသက်သာႏဒါႏ အစိုႏရကျောင်ꩻဖုံႏတဲင် နမ်းပဲင်ႏကျောင်ꩻတောမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏထင်ႏတဝ်းသွူ။ ပညာရေး စနစ်မှာ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပညာရေး စနစ်ကို ရောနှော ဆက်ခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ပညာႏရေꩻစနိစ်နဝ်ꩻ သွုပ်ခံႏစပ်ဆွိုင်ꩻရောꩻခါꩻဒျာႏ ပိဉ်တိစ်တောမ်ႏ ဗိတိသျအဲင်းကလေတ်သီး ပညာႏရေꩻစနိစ်တဲင် သွောန်ထူႏလိတ်တဲ့ သုင်ꩻအီဒျာႏ အဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏတောမ်ႏ ပိဉ်တိစ်ဘာႏသာႏ သွူ။ ကဲမ်မရွန်းခမ်းထီနဝ်ꩻ အာဖရိကတွိုက်ကို ထင်ႏကျောင်ꩻသား ထွာအအာသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻမူႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုးတောမ်ႏ ယိုꩻယာႏထုင်ꩻစံႏအစွဲꩻအလမ်ꩻဖုံႏ၊ ကိစ္စလမ်းကိုဖုံႏ၊ နေးထူႏအုဲင်ႏစဝ်းဝါꩻဖုံႏ၊ အဝ်ႏပဋိသန္ဓေႏတောမ်ႏ ခံႏဗာႏအတေက်ꩻနျꩻနိစ္စအံႏနွောင်ꩻဖုံႏတဲင် မိဉ်ႏတဲက်တောႏတောမ်ႏလိုꩻခိုနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻပေါႏမဲဉ်ႏငါႏတဝ်းထဲင်း နုဲင်းလိုꩻခိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံ (မန်း: အောင်လံမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Aunglan Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အောင်လံခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻအောင်လံကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံနဝ်ꩻ ကရီးခါ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ တယဲတ်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏတိုꩻလွေꩻထဲင်းယင်း ခရဲင်ႏဖုံႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံလဲ့ ထွာလွေꩻပါ အောင်လံခရဲင်ႏတသာကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
၅၅၀-ဇာတ်နိဒါန်း
ဇာတ်တောႏဖိုင်ႏယို ဖေႏနေးလိုꩻဖိုင်ႏ ကသေနာႏအီတရာꩻတာႏ အွန္နဲအီဥပမာႏ တရာꩻဖိုင်ႏဒျာႏသွူ၊ ကအွန္နဲနွ်ꩻတဲ့ ဖေႏကမဲန်ဝင်ꩻထာꩻကျွိုက်၊ ဖေႏကခွိုက်ဝင်ꩻသꩻရာႏ၊ ပါꩻမာꩻဖေႏဗာႏတွ်း၊ နမ်းမာꩻဒျာႏ၊ နမ်းထာꩻမာꩻလီꩻဒျာႏ၊ နမ်းကမ်ႏဒျာႏ ဖေႏကထွာနျ်းနွ်ꩻတဲင် ဟော်ꩻနဲဖေႏဝင်ꩻဇာတ်လီꩻနုဲင်းနွ်ꩻဒျာႏသွူ။ ဟောꩻနဲဖေႏကဒါႏ အွ်ႏလိုႏငါႏ နမ်းထာꩻသေဉာဏ်ႏမဲ့လျ်း(လုဲင်း)(သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ)နွ်ꩻသွူ၊ ဖေႏကလꩻသဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏအတွက် ထိုမ်ႏကုသိုလ်ႏပါႏရမီႏဆီပါꩻ ညဆွာꩻနေးစွန်ႏကမ္ဘာႏပေါင်ꩻ လိတ်ꩻအသင်္ချေႏပုဲင်တသဲန်၊ (၁)စွန်ꩻဥစ္စာႏ (၂) စွန်ꩻခမ်းထီ (၃) စွန်ꩻပိုမာ (၄) စွန္နမ်းအင်္ဂါႏ (၅)စွန်ꩻအသက် နွ်ꩻမꩻ လꩻအီသဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏနွ်ꩻသွူ။
သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏအစိုန်ꩻသိုမ္ပါꩻ (၁) သေခရာႏကားကအွ်ႏ အစျꩻအကင်တအွ်ႏကျ်တွ်း၊ သွန်ထေ့နေးဝင်ꩻထျꩻ၊ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻနဲဖေႏဗာႏနေးမွေးတွ်း၊ နမ်းတွိုႏသေချာဒျာႏ၊ (၂) မီႏဒေါ့ꩻဖေႏဝင်္ခါ ဖေႏဝင်ꩻကသေနာႏ ဒေါ့ꩻပုင်ႏဒေါ့ꩻနဲꩻ ပရိယာယစဝနနွ်ဖိုင်ႏလဲ့သေပါ၊ (၃) ပါꩻတဖဲ့ꩻသား ပါႏရမီႏဣန္ဒြေႏ အဖြားအဆား၊ ဝင်ꩻထာꩻကျွိုက်စာရိတ္တဖိုင်ႏလဲ့သေပါ၊ နေးတွမ်ႏသဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏတဲင် ကဟောꩻဖေႏသတ္တဝါႏသီးတရာꩻနွ်ꩻ ထွာလွန်ဇာတ်တောႏနွ်ꩻသွူ။ (၅၅၀)ဇာတ္တောႏတွက်ပုင်ႏ- မူလအွ်ႏဒျာႏ (၅၄၇)၊ ဟဲ့ꩻဖေႏကယိုꩻတဲင် ဟဲ့ꩻငတ်ꩻရျာꩻငစ္ဆီ၊ တနဲꩻ-ပကမ်ႏဝုန်ထောက်ခုန် ကတဲမ်းဒါႏဇာတ်ကမ္ပဲႏကိုနွ်ꩻ ပကိဏ္ဏကနိပါတ်အသုတ်ꩻကို တွက်သော့ꩻပါ (၁) ဝေလာမဇာတ် (၂) မဟာဂေါဝိန္ဒဇာတ် (၃) သုမေဓပဏ္ဍိတဇာတ်တဲင် ထွာဇာတ္တောႏ(၅၅၀)နွ်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏနီင်ႏ(၉၃၀)လင်္ကာဒီပတဲ့ဟဲ့ꩻ၊ သီဠဟတဲ့ဟဲ့ꩻ၊ သီရိလင်္ကာတဲ့ဟဲ့ꩻ ခမ်းနွ်ꩻ မဟာနာမ် အွ်ႏထွာခုန်တွင်ꩻ သျင်ႏမဟာဗုဒ္ဓဃောသ ကလွေꩻတဲမ်းကူꩻပိဋကခါ ပါဠိပါ၊ အဗေုာင်အဋ္ဌကထာႏပါ နွ်ꩻကို ဇာတကပါဠိအဋ္ဌကထာယို ပါသော့ꩻခုဒ္ဒကနိကာယကို၊ ကွဲႏတေုာ့ꩻ ထွာဒျာႏပါဠိဘာႏသာႏတန္ဒျာႏတဲင် ဗွေႏဗိုန်ညောင်ကန်တဲမ်းချာႏဖေႏ မန်းဘာႏသာႏနွ်ꩻသွူ။ အွ်ႏမန်းဘာႏသာႏ ဖေႏကထွာပအိုႏဘာႏသာႏ ဗွေႏဗိုန်သယ်ꩻခဝ်(သီႏသဲင်ႏ)နွ်ꩻ လိုꩻကဝါႏသနာႏလီက်လေုာင်ႏဗူႏသား မဲ့နားလေတာႏ တဲမ်းချာႏဖေႏတွမ်ႏ လီက်တန် လီက်လေုာင်ႏဗူႏ လီက်ပအိုႏ(မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ)မူနွ်ꩻသွူ။ ၁၃၈၁၊ ဒဲန္ကမ္ဆန်ꩻ ၅း၂နီꩻ။
ဝေင်ꩻလေက်တို
ဝေင်ꩻလေက်တို (အိန်းကလေတ်: Leiktho) (မန်း: လိပ်သိုမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ဖအံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တောင်စီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်းဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ် တဖြုံႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၈,၆၀၆ ဖြာꩻ၊ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၃,၀၃၉ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
နုဲက်ထရိုစဲန်
နုဲက်ထရိုစဲန် ယို အလဲန်း အဲတ်တမ်အမုဲင် ၇၊ သင်္ကေႏတနောဝ်ꩻ ထွာ N သှူ။ စကျဝဠာႏကိုနောဝ်ꩻ နုဲက်ထရိုစဲန် ပါအာအေားတန်။ နဲန်ႏထီဇျာꩻကဲꩻလဲက်သီ ( အဉ်းဂလစ်ဆျ်: Milky way Galaxy) (မန်း- နို့ရည်ဆမ်းဂလက်ဆီ သို့မဟုတ် နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီ) တုမ်ႏ မှူးအစှိုꩻအလှောင်ႏကိုယို နုဲက်ထရိုစဲန် ဆေ့ꩻအာ အောဝ်ႏအမုဲင် နွတ်ꩻ ကို၊ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၇၈%။ နုဲက်ထရိုစဲန်ယို သကော့လိုꩻခှိုꩻ ရူပဗေဒပညာႏသျင်ႏ ဒယ်နီယယ် ရူတာဖှော့ဒ် ထောင်လှောန်ꩻလꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၇၇၂ ဗာႏကို။ လိုꩻသီးနမ်းကိုယို နုဲက်ဒရိုစဲန် အောဝ်ႏပါလꩻ ၃% သှူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻကနောင်
ဝေင်ꩻကနောင် (မန်း: ကနောင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myanaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻလီꩻဝေင်ꩻစခါ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကနောင်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဟိဉ်းတာဒခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျန်အောင်ကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻမိုးကောင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗေလဲန်တုဲင်းနီꩻ
ထာꩻရက်မွူးနီꩻ (Valentine's Day) ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်းနီꩻ တောဝ်းတဲ့ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်း ပွယ်ꩻနီꩻ ကရိုꩻဒါႏ ဗယ်လဲန်တုဲင်းနီꩻ ယို ထွာ ဖဲပ်ဘယူအရီ ၁၄ နီꩻ (February 14) ကို စုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏ ကမာꩻဒါႏ မွူးနီꩻအုံတန်ꩻထာꩻ (မန်း- အားလပ်ရက်) တနီꩻသွူ။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ ဆတွို့ꩻဖဲ့ ခရစ်ယာန်ႏသာႏသနာႏသားခြာကို ထွာ ထာꩻလွေꩻကမ်းတော့ꩻ လိုꩻသူႏတောႏ (မန်း- သူတော်စင်) Valentinusဖုံႏ။ ထွာနုဲင်း လိုꩻအာကသေဒါႏ ထာꩻယေန်ႏငဲးတဗာႏ။ ထာꩻဖြေꩻစာ သဘာဝအလꩻ ထွာ လိုꩻ ဟမ်ႏတဗီႏလို့လို့ ကမာꩻဒါႏ ထာꩻယူႏလꩻခရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ တခမ်းခမ်းငါလဲ့ တအွောန်ႏထော့ဖေႏနေးတောဝ်း ဥပဒေႏ မွူးနီꩻအုံတန်ꩻထာꩻ (မန်း- တရားဝင်အားလပ်ရက်) သွူ။
စိုးယိုခါ ခရစ်ယာန်ႏ အာႏဇာႏနည်ႏ လိတ်တဲမ်းခါꩻ (မန်း- မှတ်တမ်း) ကို ဝင်ꩻကတဲမ်းခါꩻဒါႏ ဗယ်လဲန်တုဲင်းမဉ်ꩻ ကရော့ꩻဒါႏတွမ်ႏ ဖဲပ်ဘယူအရီ ၁၄ (February 14) ယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻမဉ်ꩻဒါႏ ဗယ်လဲန်တုဲင်း အာဖြာꩻတန်ကို တဖြာꩻသွူ။ ရေားမ အဉ်ပုဲင်ယာကို တေက်ꩻနျꩻခါꩻမွေး ခရစ်ယာန်ႏသာႏသနာႏခါ ရေားမခမ်းသား လိုꩻသူႏတောႏ ကမဉ်ꩻဒါႏ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်း တဖြာꩻနောဝ်ꩻ ထွားဟောဝ်ဖေႏခါꩻမွေး ခရစ်ယာန်ႏဖုံႏ။ စိုးနောဝ်ꩻခါနောဝ်ꩻ ပေါႏရိုꩻစဲ့ꩻသားယို ပါဖေႏတောႏလမ်းတောဝ်းထာꩻ။ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်း သမ်းတောႏလမ်းဖေႏ စဲ့ꩻသားဖုံႏတဲင် ပါဆောမ်ꩻအွောန်ႏသော့ꩻဝွေꩻ အွိုထောင်ႏကို။ လိတ်တဲမ်းခါꩻ ခရစ်ယာန်ႏ အာႏဇာႏနည်ႏဖုံႏကိုနောဝ်ꩻ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်း အဖြာꩻယိုမဉ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏပါ။ ဒဏ္ဍာရီဖုံႏကိုရိုꩻ ပါအွောန်ႏသော့ꩻဝွေꩻ ထောင်ႏကိုခါ ဝွေꩻလုမ်ꩻလာꩻဖေႏက ဗာႏရဲပ်ထွားထောင်ႏသားသီး အတန်အကဲꩻ Asterius ပိုမူႏ။ ခါးလား ပါꩻကမာꩻသီထိုꩻဝွေꩻခါ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်း တဲမ်းဖေႏလွေꩻက လိတ်ဖဝင်ꩻ ပါမူႏပေႏနောဝ်ꩻဖြာꩻထျꩻ၊ လိတ်ကိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻခါꩻ ဝွေꩻစူမုဲင် "Your Valentine" နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ရိုꩻ။ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်းနီꩻယို အဉ်ဂလီကန် ဘုရာꩻကျောင်ꩻတွမ်ႏ လူတာရန် ဘုရာꩻကျောင်ꩻ (ပရိုတဲတ်သတဉ့်) ဖုံႏအတာႏ ထွာ ပွယ်ꩻမာꩻခါꩻနေးတွမ်ႏဥပဒေႏသွူ။ ဆကွောန်ႏဖဲ့ꩻ အော်တိုဒေါ့ ဘုရာꩻကျောင်ꩻ ကရဲပ်အွောန်ခါꩻဒါႏ ဒေသကို ကဉ်းအာအာကဲႏ မာꩻလွဝင်ꩻ သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်းနီꩻ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ထွာဒျာႏ ဇျူလုဲင်လာ ၆ နီꩻ တွမ်ႏ ဇျူလုဲင်လာ ၃၀ နီꩻ။ ပထမတနီꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ထူႏဂုဏ်ႏမာꩻဖေႏ ရေားမဗွေႏဗွန် သိန့်ဗယ်လဲန်တုဲင်းတာႏ၊ ဒုတိယ တနီꩻခေါ်နောဝ်ꩻ ထူႏဂုဏ်ႏမာꩻဖေႏ သာႏသနာႏသီး အာႏဇာႏနည်ႏ ဗယ်လဲန်တုဲင်း (the bishop of Interamna (modern Terni)) အတာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကထွာလှောန်ခြောင်ꩻကို အလီအလာဖုံႏ
ခရစ်ဆျန် သာႏသနာႏ အစောဝ်းရီးခါကို သာႏသနာႏသီး အာႏဇာႏနည်ႏဖုံႏယို ဖေႏမဉ်ꩻခါꩻအာမွေးစှောန်ႏ ဗယ်လဲန်တုဲင်းသှူ။ ဖဲပ်ဘယူအရီ ၁၄ နီꩻတာႏ ကဖေႏဂုဏ်ႏခါꩻဒါႏဝင်ꩻ ဗယ်လဲန်တုဲင်းနောဝ်ꩻ ထွာ ဗယ်လဲန်တုဲင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ရေားမဝေင်ꩻကို (valentinus presb.m. Romae</I>) တောမ်ႏယင်း ဗေလဲန်တုဲင်း ကအုံဒါႏ တာနီဝေင်ꩻကို (<i>valentinus ep. Interamnensid m. Romae) သီးနောဝ်ꩻသှူ။ ဗေလဲန်တုဲင်း ကအုံ ရေားမဝေင်ꩻကိုဖြာꩻနောဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဗွန် ခရစ်နေင်ႏ ၂၆၉ ဗာႏကိုရပ်ခါ။ ရေားမဝေင်ꩻကို ဝွေꩻဗွေႏ အှောန်ႏစွꩻစှောန်ꩻထိုꩻ နမ်းတာႏအကျိုꩻဖုံႏ၊ မာꩻဖေႏ သာႏသနာႏတာႏ အာႏဇာႏနည်ႏ ထာꩻမာꩻတဲင် ပုပ်ဗွေႏဗွန်တန် ပထမ အရီးဖြာꩻ (မန်း- ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပထမမြောက်) ဂလေသီရတ်သ် သော့ꩻခါꩻဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏမဉ်ꩻ အှိုး မှူးနီꩻရဲန်ႏ ကဝုဲင်ႏဘုရာꩻကို ခရစ်နေင်ႏ ၄၉၆ ဗာႏခါ။ ဗယ်လဲန်တုဲင်း နမ်းခြုံယို အှောန်ႏပလို့ꩻခါꩻ ဗီယာ ဖလာမီနီးယားကို။ လိုꩻသူႏတောႏ ဗယ်လဲန်တုဲင်း နမ်းခြုံယို ဝင်ꩻအှောန်ႏသေးဟောဝ်ခါꩻ Church and Catacombs of San Valentino ဝုဲင်ႏဘုရာꩻကျောင်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ရေားမဝေင်ꩻကို။ ကျောင်ꩻနောဝ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ အထဝခေတ်တစိုးလုမ်း ထွာ အခရာႏတန် ဝတ္တရာꩻမာꩻ ခင်ႏလမ်း (မန်း- အရေးကြီးသော ဝတ်ပြုရာနေရာ) ဗꩻတှိုႏစှောန်ႏ ခါးလား ပုပ်ဗွေႏဗွန်တန် နီကိုလတ်သ် စတုတ္ထဖြာꩻ ကကြုဲင်းအုံတေား Santa Prassede ကိုခါကာႏနောဝ်ꩻသှူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်းကုဲင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်းကုဲင် (မန်း: စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Sintgaing Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻသိဉ်းကုဲင်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်ကပူ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်ကပူ (အင်္ဂပူမြို့နယ်) (Ingapu Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မျန်အောင်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻအိဉ်ကပူကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အပရိဟာနိယ-တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻ
"သာရန္ဒဒသုတ် (အပရိဟာနိယ-တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ ဝွေႏသာႏလီႏခမ်း 'သာရန္ဒ-စေႏတီႏ'ထျꩻတွင်ꩻ ခွန်နင်ꩻဝွေႏသာႏလီႏခမ်းသား၊ ဖြားဆားတန်ပေႏ၊ လွဉ်ရိုႏသေႏ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ အုံလင်ꩻချာ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "တကာႏလိစ္ဆဝီႏသီးဖုံႏဟွေး- ခွေအီႏဟော်ꩻဖေႏသီ 'အပရိဟာနိယ'တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻဒါႏဒါႏ၊ နာႏလွသွော့တရာꩻနဝ်ꩻဟုဲင်း" "မွေးသွူဗွေႏ- နီသွဉ်းသီး သꩻရေꩻငါႏ၊ တန်တန်ပေႏပေႏ-ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ နာႏလွဒျာႏ ဗွေႏဩ" "ခွန်လိစ္ဆဝီႏသီးဖုံႏဟွေး- တဆွုတ်ယွုတ်နွောင်ꩻတဝ်း 'အပရိဟာနိယ'တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ တကာႏခွန်သီးဖုံႏနဝ်ꩻ အုံကွံ(စီꩻဝွေꩻ)သေႏသေႏသွော့လို့ဝင်ꩻလုဲင်း၊ အလဲင်ႏပေါင်ꩻအာအာ မဉ်ႏအဝ်ႏအုံကွံသေႏသေႏနေကလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ 'အုံကွံသေႏဒျာႏ-တိုꩻတက်ဗာႏ'ယွုမ်းအံႏသွော့နုဲင်းနောဝ်ꩻဟုဲင်း။ ၂။ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ အုံကွံသွော့လို့ဝင်ꩻ၊ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ အုံကွံ(စီꩻဝွေꩻ-ဆွေꩻနွေꩻ၊ တွိုင်ႏပင်ႏ)လွသွော့ ခမ်းတွက်ထီတာႏဖုံႏလုဲင်း၊ ပွယ်ꩻအုံကွံမဉ်ႏထွူမꩻ ထွိုင်ႏသဲင်ꩻ(သဲင်ꩻတရတ်တရစ်မွုန်းထာꩻ)ဟုဲင်း၊ ပေါႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ၃။ (အကျိုꩻအာအာ၊ အမျိုꩻကထွာထွာ) အထွုံꩻဟောဝ်စခါ (စီꩻကန်ꩻဟောဝ်စခါ)ဖုံႏနဝ်ꩻ ယားကုဲင်ထိုꩻမွုန်း၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻသွော့ဟုဲင်း၊ ပေါႏသီအဝ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ ထွုံꩻဟောဝ်(စီꩻကန်ꩻဟောဝ်)စခါနောဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ၄။ ရိုႏသေႏလွသွော့ ခွန်ဖြားခွန်တန်၊ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻလုဲင်း၊ နာႏလွသွော့ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်ငေါဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ ပေါႏသီအဝ်ႏရိုႏသေႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်၊ ပေါႏအီအဝ်ႏနာႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန်ငေါဝ်းနောဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ၅။ သိမ်ꩻနွိုင်ႏမွုန်း ဝင်ꩻပိုမူႏ၊ ထူႏနွိုင်ႏမွုန်း ဝင်ꩻပိုမာဟုဲင်း၊ ပေါႏသီမ်ꩻနွိုင်ႏတဝ်း ဝင်ꩻပိုမူႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ၆။ သီသာႏသနာႏခြေင်ႏ၊ သီလူꩻခြေင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ တင်ႏစွူစွူဒျာႏ နုဲင်းစခါအတွိုင်ꩻလုဲင်း၊ (လူႏတန်ꩻသွော့ထာꩻဟုဲင်း)၊ ပေါႏသီလူႏတန်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်လွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်း။ ၇။ တကျွꩻလွဉ်ဒွိုန်း ရဟန္တာႏ (ရဟန်ꩻသံဃာႏ)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏကကျွꩻလွဉ်၊ ကကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ရဟန္တာႏ(ရဟန်ꩻသံဃာႏ)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဖေႏကအုံဗာႏ ချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနဝ်ꩻ ပွေါးရဲ့ပ်ကာႏကွယ်ႏဖေႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဝွတ်ပတ်ဖေႏသွော့ဟုဲင်း၊ ပေါႏသီမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစီꩻပွါꩻတိုꩻတက်တာႏလွုမ်ꩻ၊ ဆွုတ်ယွုတ်ခရာႏအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တကနိပါတ်၊ သာရန္ဒဒသုတ်)
လွောင်ႏဗူႏခွုမ်မာꩻ
လွောင်ႏဗူႏခွုမ်မာꩻ နီစီꩻပွာꩻ
ခမ်းထီတဖြုံႏလဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻလဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဘာႏသာႏလဲ့နောဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻယို အရေꩻတန်ငါႏသွူ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻအာႏတလာမꩻ ခမ်းထီပျဿနာႏ၊ လိုꩻမျိုꩻပျဿနာႏဖုံႏယို အီႏဖျတ်ကာႏတွူႏတရန် ထန်ႏလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုတဗာႏနောဝ်ꩻ တကမ္ဘာႏလွုမ်းလွုမ်းယို ဝင်ꩻမာꩻလွဉ်လဲဉ်း ငိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻစွုမ်ႏခမ်းခမ်းတဲင် ကအီႏတွိုက်ꩻခꩻဗာႏဝင်ꩻ တွမ်ႏစူခွုမ်လက်နက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ တအောဝ်ႏကြွို့ꩻတောဝ်းဒွုမ်နောဝ်ꩻသွူ၊ ယိုခါနောဝ်ꩻ တွိုက်ꩻခꩻဒျာႏဝင်ꩻ တွမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻစူခွုမ်တဲင် ခမ်းမုဲင်ꩻစီꩻပွာꩻအာႏပေႏလဲ့ ခမ်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဗာႏစွဉ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻ စူတန်သားသွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။