cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေင်ꩻမုံယွာ
ဝေင်ꩻမုံယွာ (မန်း: မုံရွာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Monywa) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် မုံယွာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမုံယွာကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ သင်ဖော်ꩻတွူးအဝ်ႏတဲင် သင်ဖော်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနွို့ထန်ႏအုံနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၀၇,၄၈၉ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻ-ကလေး ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် မုံယွာနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းကို လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုဒါႏ ဝေင်ꩻဖုံႏအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
လမ်းငင်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
ဝေင်ꩻမုံယွာ လိုꩻဖြာꩻထင်ႏထိုလွဉ်ပုင်ႏ-
ပညာႏရေꩻ
မုံယွာဝေင်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ တက္ကသိုလ်ႏတောမ်ႏ ကေားလေက်ဖုံႏနဝ်ꩻ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လုပ်ꩻမွုန်းဒွုမ်ယာ
၁။   ကောင်လောင်းဆောင်ႏခြာ ကလုပ်ꩻယာသား ယံထွာသညာႏ တဲမ်းနယ်ဗာႏ ။ ၂။   သီကလုပ်ꩻယာ ကောင်ဆောင်ႏခြာနဝ်ꩻ နေင်ႏအာညဆွာꩻ တမွိုꩻမာꩻလဲဉ်း ထူꩻချာꩻမုꩻယို အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ။ ၃။   မီႏရော့ꩻတဖြာꩻ မာႏတရျာꩻတဲင် ယဖြာꩻစွယ်ꩻအီ ယဟန်ႏသီလွဉ်ꩻ ခမ်းထီမဉ်ꩻကုဲင် တကားမုဲင်ꩻ ။ ၄။  သေင်ႏဝါႏတနွိုင် ထပ်ထပ်ထွိုင်လဲ့ ထွားမွိုင်ယိုခါ ကြေင်းစွစ်ꩻအာလဲဉ်း မာꩻငါတွိုႏဆုဲင်ꩻ အီႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ။ ၅။   မာꩻလမ်းမာꩻပါႏ သေင်ႏတွမ်ႏဝါႏယို ထွာဒျာႏအထျꩻ သုံꩻတွိုင်ꩻလꩻလဲ့ ခွ၀ꩻယားကုဲင် ၀ွစ်ထိုꩻလဲဉ်း ။ ၆။   သေင်ႏဝါႏလို့စူꩻ တနီꩻသူꩻနဝ်ꩻ ရပ်ဖူꩻဒုံကို လိုꩻသီးယိုတာႏ လမ်းပါႏမီႏမာꩻ ယပ်ꩻတဝ်းနဲ့ ။ ၇။  လွိုဒွိုန်းလမ်းပါႏ သိုႏစို့ꩻတာႏလဲ့ ယပ်ꩻဒျာႏနေနေ မွေးတဝ်းနဲ့ ။ ၈။  သေင်ႏဝါႏသီးမျိုꩻ ထွိုင်ႏလို့ထိုꩻနဝ်ꩻ ထီရိုꩻသေ့ꩻပါ မွေးတဝ်းနဲ့ ။ ၉။   နီစွိုးနီခွိုꩻ ပအို၀်ႏမျိုꩻဟွေး အငိုꩻတန်ႏငါႏ ရိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏယဝ်း စွူႏရာႏကဝ်ႏတုဲင် မဉ်ꩻတကုဲင်ယို ဆို့ꩻရိုꩻမွုန်းဒွုမ် အွဉ်ႏထွူခန်း ။ ၁၀။ အငိုꩻအဲဉ်ထဝ်း ခန်ထိုတဝ်းလဲ့ လွစ်င၀်းဒေါ့ꩻနယ်ꩻ မျိုꩻရော်ꩻရယ်ꩻယို သꩻစွယ်ꩻကျံႏထုမ်ႏ ဆို့ꩻရုဲင်သွော့ ။ ၁၁။ တွမ်ႏနီရပ်ရာႏ ခြံဟံႏယာႏယို ခ၀်းဒါႏကရိုꩻ စာလꩻငိုꩻစား ဗာႏမျိုꩻဗေဟံႏ ကျံႏဆို့ꩻသွော့ ။ ၁၂။ နေင်းတွမ်ႏသေင်ႏရာႏ အမျိုꩻရာႏစား မောက်ꩻဖါးမောက်ꩻဝန် မွူးတန်ထော့ပတ် ခ၀်းအပ်မျိုꩻယို ကျံႏဆို့ꩻသွော့ ။ ဗွောင်နယ်ဖေႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလုဲင်း
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကဗျာယို သွဉ်တဲမ်းကဗျာသားသီး ဖေႏကထွာအထောက်အပံ့နဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအီႏဖြုဲင်ꩻနယ်ဖေႏ အဓိပ္ပါယ်ႏယိုသွူ ။ ကဗျာမဉ်ꩻ
ကဗျာတပုဒ်ယို အမဉ်ꩻနဝ်ꩻ အရေꩻတန်နေနေသွူ၊ နီကဖေႏဒါႏ ကဗျာမဉ်ꩻယို မဉ်ႏဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻလို့ ကဗျာတပုဒ်လွုမ်းနဝ်ꩻမꩻ၊ မဉ်ႏပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ကဗျာတပုဒ်လွုမ်းနဝ်ꩻမꩻ၊ မဉ်ႏသေန်ႏလျောႏဆဲင်ႏသော့ꩻ တွမ်ႏကဗျာတပုဒ်လွုမ်းနဝ်ꩻမꩻ ရိုꩻဗာႏ ကဗျာမဉ်ꩻမဲဉ်ႏသွူ ။ နဝ်ꩻမဉ်ႏတမွေးတဝ်း၊ မဝ်ႏပွိုင်းဝွို့ဒျာႏ တခီႏတခဝ်လွုမ်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တဝ်းတစိꩻစိꩻလဲ့နဝ်ꩻ ကဗျာမဉ်ꩻမဲဉ်ႏတဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ ခွေသွဉ်းကဗျာချာယိုနဝ်ꩻ ဖေႏခါꩻအမဉ်ꩻ " လုပ်ꩻမွုန်းဒွုမ်ယာ " နုဲင်းနဝ်ꩻ ။ ကဗျာယိုအမဉ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻ " လုပ်ꩻမွုန်းဒွုမ်ယာ " တစွိုးလွုမ်ꩻနဲ့၊ အလင်ဖေႏခရာႏ အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်နဲ့ မီႏရီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြေႏဗာႏနုဲင်းန၀်ꩻ ။ " ဆို့ꩻရုဲင်မွုန်းဒွုမ် " " ခဝ်းအပ်မျိုꩻယို ကျံႏဆို့ꩻသွော့ " " ဟံႏဓာတ်တဲ့ꩻရာꩻ ကျံႏဆို့ꩻသွော့ " စတဲင်အမဉ်ꩻဖုံႏယိုလဲ့ ဖေႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ ။ ကဗျာတပွိုက်စီႏ အဓိပ္ပါယ်ႏဖြုဲင်ꩻ --         ခွေသွဉ်းကဗျာယို တပွိုက်စီႏ ကသော့ꩻဖေႏဗာႏ နံပါတ်စဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြုဲင်ꩻနယ်အဓိပ္ပါယ်ႏ ဖေႏကသျင်ꩻတွော့ꩻ သော့ꩻဒျာႏ၊ မီႏအဝ်ႏလိုႏဖြုဲင်ꩻတဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏန၀်ꩻ နံပါတ်စဲဉ်ႏ သော့ꩻခရာႏလိုႏတဝ်း၊ သော့ꩻဗော့ꩻ အနုတ်လက္ခဏာႏ ( - ) နုဲင်းယိုလဲ့ လꩻဒျာႏ ၊ (ဆာႏပုံႏ) ( ၐ ) ၊ ဆာႏတုဲင်လဲ့ လꩻဒျာႏ၊ ( သွံစဲင်ႏ) တြိဂံပုံႏလဲ့လꩻဒျာႏ (လစ်ꩻစဲင်ႏ) စတုဂံပုံႏလဲ့ လꩻဒျာႏ ။ ယိုအကိုနဝ်ꩻ အနုတ်လက္ခဏာႏန၀်ꩻ အယိုꩻသွတ်ꩻတဲင် ခွေသွဉ်နဝ်ꩻ သုံꩻအာအနုတ်လက္ခဏာႏသွူ ။ ( ၁ )        ကောင်လောင်းဆောင်ႏခြာ        ကလုပ်ꩻယာသား ယံထွာသညာႏ                        တဲမ်းနယ်ဗာႏ ။ ပထမပွိုက် ကဗျာယိုနဝ်ꩻ ကတဲမ်းဗာႏကဗျာယို ရေႏရွယ်ႏချက်ဒျာႏ၊ တနယ်ꩻ မီႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ပဋိညာဉ်ႏဝွန်ႏခံႏမုꩻဒျာႏတဲင် ပါလဲ့လꩻ၊ ပါတဝ်းလဲ့ လꩻသွူ ။ လင်ႏကာႏစပ်နယ်ꩻနဝ်ꩻ ( ခြာ - ယာ - ထွာ ) သွံဖြုံႏယို လင်္ကာႏလောႏတဝင်ꩻတဲင် ထွာ ( ၄ - ၃ - ၂ ) စပ်နယ်ꩻသွူ၊ ၄-နဝ်ꩻ ပထမပွိုက်၊ ၃-န၀်ꩻ ဒုတိယပွိုက်၊ ၂- နဝ်ꩻ တတိယပွိုက်သွူ ။ တဲမ်းကဗျာဒွေါင်ႏယို မီႏတဲမ်းနွောင်ꩻ ( ၄ - ၃ - ၂ ) စပ်နယ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻသွူ ။ မီႏထွာကဗျာဆွာꩻ ( ဝတ္ထုကဗျာ ) နဝ်ꩻ စပ် (၄ - ၃ - ၂ ) ခြေင်ခြေင်လဲ့ နန်ꩻမော့ꩻ၊ နန်ꩻထွူ၊ နန်ꩻလꩻငါႏတဲင် ( ၄-၃-၂) ( ၄-၃ ) ( ၄-၂ ) ( ၄-၁ ) စတဲင်နုဲင်းယို မော့ꩻရာꩻ ယိုꩻရာꩻ စပ်အီလဲ့ အရေꩻတတန်တဝ်းသွူ ။ --                                                          ( ၂ )            သီကလုပ်ꩻယာ    ကောင်ဆောင်ႏခြာန၀်ꩻ နေင်ႏအာညဆွာꩻ တမွိုꩻမာꩻလဲဉ်း ထူꩻချာꩻမုꩻယို       အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ။ ဒုတိယပွိုက်ကဗျာယို လုပ်ꩻယာအပဲစ်၊ လုပ်တဝ်းယာ အကျိုꩻယို ခါးလားကတဲမ်းနယ်နဝ်ꩻ ရီအွဉ်ဒျာႏ လုပ်ꩻယာသား ငဝ်းသာမညအနေႏသွူ ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လုပ်ꩻတဝ်းယာအကျိုꩻန၀်ꩻ ကဗျာကို အလုဲင်းတပါတဝ်း၊ လုပ်ꩻယာအပဲစ်ယို မီႏချာႏတဗန်ႏ အဓိပ္ပါယ်ႏန၀်ꩻ ထွာလုဲင်ႏလုပ်ꩻတဝ်းယာ အကျိုꩻသွူ ။ ဥပမာႏ - မီႏလုပ်ꩻယာန၀်ꩻ သေင်ႏဝါႏဝွစ်လို့၊ ဖြေꩻစာယာသား၊ စွယ်ꩻယာသားအဝ်ႏ၊ ထီသေ့ꩻ-စတဲင် လꩻအပဲစ်နုဲင်းယိုဖုံႏတဲင် မီႏလုပ်ꩻတဝ်းယာနဝ်ꩻ သေင်ႏဝါႏဝွစ်တဝ်း၊ ဖြေꩻစာယာသား၊ စွယ်ꩻယာသားအဲဉ်ထဝ်း၊ ထီသေ့ꩻတဝ်း အကျိုꩻအဉ်ႏလုဲင်ႏနုဲင်းန၀်ꩻ၊ အဓိပ္ပါယ်ႏ ထွာလုဲင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ လင်ႏကာႏစပ်နယ်ꩻန၀်ꩻ ပထမပွိုက် လစ်ꩻဖြုံႏကို ( ယာ )၊ ဒုတိယပွိုက် သွံဖြုံႏကို ( ခြာ ) ၊ တတိယပွိုက် နီဖြုံႏကို (အာ) ၊ ( ယာ - ခြာ - အာ ) ယို လင်ႏကာႏလွောက်ꩻတဝင်ꩻတဲင် ထွာ ( ၄ - ၃ - ၂ ) စပ်နယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ တတိယ၊ စတုတ္ထ၊ ပဉ္စမ သွံပွိုက်ယိုလဲ့ (ဆွာꩻ-မာꩻ-ချာꩻ) သွံဖြုံႏလင်္ကာႏလွောက်ꩻတဝင်ꩻတဲင် ထွာ ( ၄ - ၃ - ၂ ) စပ်နယ်ꩻနဝ်ꩻနေနေသွူ ။ သွုပ်အဝ်ႏနေက -
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကဗျာ
ဒုံနောင်တောင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံနောင်တောင်ꩻ (အိန်းကလေက်: Naung Taung၊ မန်း : နောင်တောင်းရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ၂၀၀၉၄၀ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၃၆၇၀ ပေ (၁၁၂၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံနောင်တောင်ꩻအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အွိုင်ႏလုံခုတ်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံနောင်ခွံꩻ၊ မုဲင်းဟုဲင်ꩻ(ထင်ꩻ)၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံမုဲင်းဟုဲင်ꩻ(နဝ်)၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ(နောင်တောင်ꩻပေါက်)ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻအယာတော်
ဝေင်ꩻအယာတော် (မန်း: အရာတော်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ayadaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် မုံယွာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအယာတော်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၄၄၄ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻအချုက်
ဗျဉ္ဇန်သဝ်ꩻအချုက်ဇယား" အု-ထန်ႏအိုငွ်း = ကုက္ကုစ္စ=ကိုက္ကိုစ္စ၊ ပုဂ္ဂလ=ပိုဂ္ဂလ၊ ပုည=ပိုည၊ ပုဏ္ဏ=ပိုဏ္ဏ။ အော-ထန်ႏအုငွ်း= ဟောန္တိ=ဟုန္တိ၊ ပပ္ပေါန္တိ=ပပ္ပုန္တိ-ဖိုင်ႏနဝ်ꩻ နမ်းဘာႏသာႏအဝ်ႏလိုႏနုဲးမုဲꩻတဲ့ အွန်န္ထိလ္လဲႏဒျာႏ၊ မူလငွ်းကိုသူꩻ အေ-ငွ်း၊ အု-ငွ်း၊ အော-ငွ်းအတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻထန်ႏမဲန်ႏဒျာႏ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ထူႏဗာႏနေးအုံပွေါးထွား
ထူႏဗာႏနေးအုံပွေါးထွား လိတ်ပအိုဝ်ႏဆရာႏ ခွန်ထွန်းအောင်
ခွန်ထွန်းအောင်ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ လိုꩻလꩻဘွဲ့၊ လိုꩻဟိုပုံꩻ၊ ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏဖိုထာꩻမာꩻ ပါတီယူနစ်ရုမ်ꩻကို၊ ယိုခါနဝ်ꩻ ထင်ႏအဝ်ႏအုံလွဉ်ꩻဒျာႏ အပိုမူႏ အွိုးတောင်ႏကီꩻ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ လောကီႏသား ဘွဲ့သားဒျာႏလဲ့ ဝါႏသနာႏလိတ်တဲင် ထောင်လွူꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏတွော့ꩻ လစ်ꩻငတ်ꩻနေင်ႏအကိုယို ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်ဖေႏအကျံႏဉာဏ်ႏ၊ တဲမ်းလိတ်ဝွေႏဖန်ႏ၊ တဲမ်းလိတ်ယီးနယ် အမာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်စောင်ႏပေါင်ꩻ မနဲးအာသွူ၊ နုဲင်းခွေသွဉ်းကယူႏနဝ်ꩻ အလွိုးလိတ်အစောင်ႏပေါင်ꩻ တဆီလွိုလွို အဝ်ႏလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းထျꩻလဲ့ ဝွေꩻဖြားလိတ်ဖျော်လွဉ် အစောင်ႏပေါင်ꩻ မနဲးအာသွူ၊ ဝွေꩻကတဲမ်းဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ ယဟန်ႏလဲ့ ရေႏမိုးထေ့ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ၊ ယဟန်ႏလဲ့ ရေႏမိုးထေ့ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻ(ဗဟိုႏ)၊ ယဟန်ႏလဲ့ ရေႏမိုးထေ့ပီအဲန်အို(ဗဟိုႏ)၊ယဟန်ႏလဲ့ ရေႏမိုးထေ့ ဖါဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီ၊ ယဟန်ႏလဲ့ ရေႏမိုးထေ့ ပိဋကတ်ဘာႏသာႏပြန်ႏအစွိုꩻ၊ ဝွေꩻကရေႏမိုးထေ့ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(အစွိုꩻ)နဝ်ꩻ မနဲးစွုမ်ႏတန်သွူ။ ဝွေꩻကတဲမ်းဒါႏ လိတ်ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏစောင်ႏကို၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏစောင်ႏအလင်ကို၊ ဘုရာꩻကက္ကူႏလိတ်လုံးကို၊ ကထန်ႏလဲဉ်းဒါႏ ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ လိတ်စောင်ႏကို ကပါဒါႏ လိတ်ဖြုံႏအမာႏဖုံႏ၊ အငဝ်းဗွိုန်လဲ့ တထွောင်းတွမ်ႏတထွောင်း သုံꩻလိတ်ဖြုံႏတဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻဖုံႏယို ယီးနယ်ထွူတဲင် ဝွေꩻကကျွိုက်အတွိုင်ꩻ လိတ်ခမ်းဒေါမ်တွမ်ႏခမ်းကောင် ပေါင်ꩻစပ်လဝင်ꩻတဲင် ဝွေႏဖေႏလွေꩻ အကျံႏဉာဏ်ႏသွူ။
ဝွေꩻကဝွေႏဖန်ႏနဝ်ꩻ ကတဲမ်းထေထန်ႏဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင် ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ထီသိမ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏလဲ့နဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ခမ်းကောင်ယို တခံႏတဝ်းအဖျင်၊ တခံႏတဝ်းအထဲမ် ဗွေႏဗွန်လက္ခဏသာမိ ကျောင်ꩻအေးစေတီ တောင်ႏကီꩻလဲ့နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗက်ꩻနယ် အဘွဲ့တောႏ၊ ဝွေꩻယီးနယ်လိတ်စောင်ႏ၊ လိတ်မဲ့ငါ၊ လိတ်ရဲဉ်ႏ၊ လိတ်ဖြုံႏဖုံႏတွော့ꩻ ဝွေႏဖန်ႏစဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့၊ ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ အညတြပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻအနေႏ ဝါႏသနာႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ ထောင်လွူꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏတွော့ꩻ ခမ်ႏလို့ရွဉ်၊ ခမ်ႏယပ်ꩻနမ်းတဲင် ကတဲမ်းနွောင်ꩻ၊ ကထေနွောင်ꩻ၊ ကဖြေ့ꩻနွောင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏခရာႏ၊ ထူႏဂုဏ်ႏခရာႏတန်သွူ။ ဝွေꩻကဖေႏဒါႏ အကျံႏဉာဏ်ႏ၊ ဝွေႏခံႏထူႏချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းဆꩻလယိုအတွိုင်ꩻသွူ-
ခွန်ထွန်းအောင် ထာꩻယူႏ၊ ခွန်ထွန်းအောင် ခံႏထူႏချက်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအနေႏနဝ်ꩻ ဆုံꩻဖျတ်ပဲင်ႏခွင်ꩻအဝ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏအာႏဏာႏပဲင်ႏ တမွေးတဝ်းတဲင် ဆုံꩻဖျတ်ဖေႏတဒါႏတဝ်းသွူ။ ခွေသွဉ်းလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း ခွန်ထွန်းအောင် ကရေႏမိုးထေ့ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအကို ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻပါꩻ တဖြာꩻဖြာꩻ သေနာႏသဖောꩻဗွောင် ခွန်ထွန်းအောင် အင်းရွယ်ႏချက်တွော့ꩻ မွေးအကျောင်ꩻ၊ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ ကအီႏဖြေႏသျင်ꩻချာဖေႏ ခွန်ထွန်းအောင်နဝ်ꩻ အလွိုးတအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ဝင်ꩻကဖေႏလွဉ်ဒါႏ အကျံႏဉာဏ်ႏ၊ ဝင်ꩻကရီလွဉ်ဒါႏ ငဝ်းရီပျဿနာႏယို မီႏမွေးလဲ့ မွေးဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ လက်ခံႏနေးထူႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ မီႏမွေးတဝ်းလဲ့ မွေးတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ လက်ခံႏနေးထူႏတဝ်းအကျောင်ꩻ ငဝ်းဖြေႏသျင်ꩻချာယို တာႏဝွန်ႏကအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ အာႏဏာႏကအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဖြေႏသျင်ꩻချာဗာႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသွူ၊ မီႏတဖြေႏသျင်ꩻချာတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏကေႏတဝ်းသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ခွန်ထွန်းအောင် လိတ်အစောင်ႏအလောင်း တစောင်ႏစောင်ႏ တဖွူꩻဖွူꩻတရိုꩻတဝ်း၊ အသိအမှတ်ပြု ခွန်ထွန်းအောင်တွော့ꩻ ခွေသွဉ်းကရိုꩻဒါႏ မဲဉ်ႏလဲ့ မဲဉ်ႏအကျောင်ꩻ၊ မာႏလဲ့မာႏအကျောင်ꩻ၊ မီႏမဲဉ်ႏလဲ့ လက်ခံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ မီႏမာႏလဲ့ လက်ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ ငဝ်းဖြေႏသျင်ꩻချာ၊ ငဝ်းစေနယ်ချာ ခွန်ထွန်းအောင်နဝ်ꩻ အလွိုးတအဲဉ်ထဝ်းသွူ။
ခွေသွဉ်းကတဲမ်းနယ်ဒါႏအတွိုင်ꩻ မီႏတအဲဉ်ထဝ်းမွေးနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထူႏတာႏဝွန်ႏသား၊ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသား တအဲဉ်ထဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ (တနယ်ꩻမီႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ) လိတ်ပအိုဝ်ႏယို တွမ်ႏအဗွေႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဝင်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ မီႏဒေါ့ꩻဗာႏယင်းနဝ်ꩻ "ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို စဲင်းတဝ်း၊ သျင်ꩻတဝ်းအငွါမုဲင်ꩻ၊ အဖြုံႏမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း လွဉ်ရီရွောင်နွောင်ꩻဒျာႏ၊ အာႏမခံႏ ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဒျာႏ"ငဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထီႏဖိုတဝ်း၊ ဟွိုန်ဖိုတဝ်းတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အာႏမခံႏသားအဲဉ်ထဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ လစ်ꩻလဲင်ႏဗွေ မွဉ်းဖျင်ထွူလိတ်မွူးစောင်ႏယိုခါ လိတ်မဲ့ငါ(၈၃)ငဝ်းနိဂုံးကို ကပါဒါႏ- "လိတ်မွူးစောင်ႏကိုယို အထွောင်းမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ သေနာႏတဝ်း၊ တသျင်ꩻလျင်ꩻတဝ်း၊ တစဲင်းတဝ်း မိဉ်ႏအဝ်ႏဒါႏစိန်ႏစွော့ꩻလဲ့ လွဉ်ရီထေ့သွော့ နီပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏစွိုꩻယို"ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏမဉ်ꩻဘွဲ့တောႏ တပါတဝ်း၊ ငဝ်းသာမညဒျာႏတဲင် မီႏမဲဉ်ရီမွေးနဝ်ꩻ အီႏရီဗာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအပါꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻယို တစဲင်းတဝ်း၊ တသျင်ꩻတဝ်းတဲင် ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏငဝ်းတလေ့၊ ငဝ်းဝတ္တရာꩻကေႏအနေႏလွုမ်ꩻသွူ။
မီႏနုဲင်းခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယို တာႏဝွန်ႏခံႏ၊ တာႏဝွန်ႏထူႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့၊ ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻယို အဝ်ႏလိုႏအဝ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏ၊ ထာꩻယူႏ ခံႏထူႏချက်အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တာႏဝွန်ႏခံႏ၊ တာႏဝွန်ႏထူႏပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့၊ တဲပ်တဲပ်တော်တော် သေနာႏဒါႏလဲပ်ဗာႏ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ဝင်ꩻမီႏရီလွဉ်လဲ့ ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဗာႏ၊ ဝင်ꩻမီႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် လိတ်ပအိုဝ်ႏပျဿနာႏလဲ့ ဒင်ႏခါꩻဗာႏမတ်တန်ꩻ၊ ဝင်ꩻကဒင်ႏပျꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ပျဿနာႏယို မီႏအဝ်ႏလိုႏဒင်ႏပျꩻနယ် ဗဟိုႏသံႏဃာႏလဲ့ အဗော့ꩻသွတ်ꩻ အစီꩻဝွေꩻကို ဒင်ႏပျꩻဗာႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဆရာႏခွန်ထွန်းအောင် ကတဲမ်းနယ်ဒင်ႏပျꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ အခရာႏဖုံႏအကျောင်ꩻယို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကသေထွꩻတဲင် တဲမ်းနယ်ဒင်ႏပျꩻလွေꩻဗာႏ နုဲင်းယိုသွူ။ နေးတွမ်ႏသꩻဝါႏသနာႏလိတ်တဲင် ကဟောꩻသွတ်ꩻလွေꩻဒါႏ ခွေသွဉ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟွုန်ဟဝ်ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ထေင်ညင်ꩻရွိုꩻရန်ႏလို့ဝင်ꩻ
"ဘဏ္ဍနသုတ် (ထေင်ညင်ꩻရွို့ꩻရန်ႏလို့ဝင်ꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ထင်လို့ဝင်ꩻ၊ ရွိုꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ခွန်းလို့ဝင်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "သီနေးတွမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻ အဝ်ႏလိုꩻလမ်းဘဝ ထင်ႏဗုဲင်သွူရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ထင်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဟောဝ်ရွိုꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ သီလွောက်ꩻနာႏ တရာꩻအပါꩻတဆီယို ရွိုꩻဒွုမ်လို့ဝင်ꩻ၊ ဖြွမ်းဗူႏစွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻသနယ်၊ တရာꩻအပါꩻတဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ သာႏသနာႏကို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏ၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဒျာႏ ဘုရာꩻစီꩻကန်ꩻ (ပါတိမောက်)၊ အကျင်ꩻ(အာစာရ)ဟောဝ်၊ လွေꩻသဲင်ꩻ(ဂေါစရ)ရော့ꩻ၊ အပဲ့စ်ပေႏပေႏတဲ့ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏဒျာႏတဲင် ထိန်ꩻတီသိက္ခာႏ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ ရွိုꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြွမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထီႏအဟွူန်အာ၊ ထိုမ်ႏရွတ်အထီႏအဟွူန်၊ သွဉ်ဗာႏအာတရာꩻ (မာꩻဗာႏအာလိတ်)၊ ဒါႏအွံခါꩻအာတန်၊ အဝ်ႏရွစ်ကုဲင်းတန်၊ မတ်ယူႏခါသꩻကို၊ နေးတွမ်ႏပညာႏသေဖြောင်၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ ရွိုꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြွမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးဝေးဟောဝ်အဝ်ႏ၊ သွꩻပေႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ငို့ꩻထေ့ခရာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယိုꩻ၊ သူႏသေထာꩻ လိန်ႏမာႏ၊ သယ်ꩻခံႏဒါႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ခံႏထူႏငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ'၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဒါႏသံဃာႏကိစ္စ၊ မာꩻထာꩻလွꩻတဝ်း၊ အီႏမာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻသူႏသေ၊ မာꩻတဲ့မာꩻနွောင်ꩻ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၆။ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏတရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ သꩻပါမွေးစွဉ်ႏ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၇။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻပယ်ႏထိုꩻ အကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏသောင်ႏသာမာꩻမွေး ကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ၊ တန်ꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း အွက်ႏလွတ်တဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၈။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (လောႏဘꩻတဝ်း ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ) ကားကထွိုက်ရာꩻ သွုံꩻဆောင်ႏဒျာႏ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၉။ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ သတိꩻဟောဝ်ငါႏ၊ သတိꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကဒေါ့ꩻဖို ငေါဝ်းလီꩻစခါဖုံႏနောဝ်ꩻ တောင်ꩻချာလို့ဒျာႏ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏ၊ ပညာႏလꩻအီ နိဗ္ဗာန်ႏအဝ်ႏ၊ ကွပ်အုံနောင်တရာꩻယိုဖုံႏတွော့ꩻ ရွို့ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဖြမ်းဗူႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဘဏ္ဍနသုတ်)
ထူႏရေꩻကိုသွော့ကြောင်းစင်ရေꩻ
"ထူႏရေꩻကိုသွော့ ကြောင်းစင်ရေꩻ" ကြောင်းစင်မꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻမꩻ ပျောႏသွင်ႏ၊ ပျောႏသွင်ႏမꩻ အောင်ႏမျင်ႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ယံခြွိုင်ႏသန်ꩻပျောႏသွင်ႏ အောင်ႏမျင်ႏအီအတွက် ကြောင်းစင်မုꩻယို ထွာအထျꩻထောင်ꩻ အကျောင်ꩻခံႏခြွိုင်ႏသန်ꩻပျောႏသွင်ႏ အောင်ႏမျင်ႏရေꩻ အထျꩻထောင်ꩻအကျောင်ꩻခံႏ ကထွာဒါႏ ကြောင်းစင်ရေꩻအကျောင်ꩻခရာႏယို ခွိုင်းကသေထွꩻ မဉ်ႏဒင်ပျꩻနယ်ဗာႏနောဝ်ꩻ- ကမ္ဘာႏလောင်းယို နီလိုꩻသီးကွပ်ရောႏဂါႏ အမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ကသီဒါႏ၊ ကွပ်ထာꩻဆာအမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ကသီအီဗာႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻ တထဝနုန်ꩻယို ကွပ်စွဉ်ႏကြောင်းစင်ရေꩻ တအောဝ်ႏတောဝ်းတဲ့ ကျမ္မာႏရေꩻ ပညာႏတန်သားဖုံႏ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကြောင်းစင်ရေꩻ အောဝ်ႏတောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်-
နမ်းတဖြာꩻ အုံဝွေႏအဝ်ႏဝွေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးကရိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းတဖြာꩻလဲ့ အုံဝွေႏအောဝ်ႏဝွေႏ၊ လမ်းထျꩻလမ်းသောင်တဲ့ဝွေႏဝက်၊ ဒုံခြင်ꩻခါႏလဲ့ ထာꩻအီႏထာꩻစျꩻအဝ်ႏဝွေႏ အောဝ်ႏဝက်၊ တထူꩻထျꩻတဖူꩻသောင် လမ်းထျꩻလမ်းသောင်လဲ့ အောဝ်ႏလုံꩻအောဝ်ႏလင်ꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အံႏဝွေႏအွꩻဝွေႏနောဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် အဒီႏ အရာႏ အကောဝ်ႏအစ အိုသဉ်အိုလာႏတရိုꩻတောဝ်း လဲင်ꩻသေင်လဲင်ꩻနွူႏ၊ လဲင်ꩻနွုမ်ꩻသူႏနွုမ်ꩻဆျာႏသွူလဲ့ အံႏ၊ ထီတဟောဝ်တောဝ်း ထွာစွဉ်ႏနောင်ႏနဲင်ႏဖုံႏလဲ့ ထီတဟောဝ်တဝ်းလဲ့ သွုံꩻအွꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် နီလိုꩻသီး ကလꩻလွဉ်အီရောႏဂါႏ ကသီလွဉ်ꩻအီဗာႏနောဝ်ꩻ တထဝလွိုစွဉ်ႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ကွပ်တအုံအောဝ်ႏကြောင်းတောဝ်း၊ ကွပ်တအံႏအွꩻကြောင်းတဝ်းတွော့ꩻ ကထွာအီဒါႏထာꩻဆာ ရောႏဂါႏမျိုꩻဖုံႏယို နီလိုꩻသီး ဖေႏကမော့ꩻအီမွုန်းဒွုမ်တဲင် ကာႏကွယ်ႏအီအနေႏ အောဝ်ႏလိုႏအုံကြောင်းကြောင်း အောဝ်ႏလိုႏအံႏအွꩻ ကြောင်းကြောင်းစင်တသေႏသေႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဟောဝ်သွတ်ꩻတဗာႏနောဝ်ꩻ တရေႏအိန်ႏ(အေႏအိန်ႏ)နောဝ်ꩻလဲ့ မဉ်ႏသွုံꩻဒျာႏတွမ်ႏထီ (ယင်လုံအိမ်သာ) ဖီးထူꩻဖေႏ ကအောဝ်ႏဗာႏမွုန်းတောဝ်း၊ ထီအုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ မဉ်ႏအဝ်ႏကြောင်းဒျာႏ ဒုံကိုလမ်းကိုတရိုꩻတောဝ်း မဉ်ႏအောဝ်ႏကြောင်းတသေႏသေႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏနီသွဉ်းသီး ကကာႏကွယ်ႏခါꩻလဲဉ်းရောႏဂါႏ ဗွိုန်ဗွိုန်ဝင်ꩻသွူ။ စတဲင်အချက်နုဲင်းဆကီယို မဉ်ႏတပြဲ့ꩻစွုမ်ႏတောဝ်း မဉ်ႏတကြောင်းသျင်ꩻတောဝ်း ထွာနွောင်ꩻအီဒါႏဟို့ꩻထိုꩻ ဟို့ꩻတကဲစ်ꩻစတဲင် ထာꩻဆာရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ရောႏဂါႏကကူꩻစပ်နွောင်ꩻအီဒါႏ (သေ့ꩻသားဖုံႏ) ဖေႏနေးကကူꩻရတငါငါဗာႏမွုန်းတောဝ်းနောဝ်ꩻ ရောႏဂါႏကာႏကွယ်ႏရေꩻဖုံႏ အဓိကအခေႏခံႏ အောဝ်ႏကြောင်းစင်ရေꩻတဲင် ဖူးဝေးမွိုးဖါသီးလဲ့ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကြောင်းစင်ရေꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဖေႏပညာႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏဖေႏသတိꩻအဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏတွိုင်ႏပင်ႏဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻစတဲင် ကျမ္မာႏရေꩻထာꩻမာꩻသီး အောဝ်ႏလိုႏသေနာႏခါထွူတွော့ꩻ လိုႏဆောင်ႏရွက်ကိုငါႏသွူ။ ဆောင်ႏရွက်နုဲင်းမုဲင်ꩻတဲင် ဒုံဆောင်ႏတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏသွုံꩻဒျာႏ တရေႏအိန်ႏ (ယင်လုံအိမ်သာ) ဖီးထူꩻတအဝ်ႏသော့ꩻလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လိုႏသွုံꩻဒျာႏတွမ်ႏထီသွူ၊ ထီအုံႏ၊ ထီနောင်၊ ထီကန်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏတွောင်အွꩻ ကြောင်းကြောင်းဒျာႏ၊ နီနမ်းတဲ့နောဝ်ꩻ နီလမ်းတဲ့နဝ်ꩻ နီဒုံဆောင်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ အအံႏအအွꩻလဲ့နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအုံအဝ်ႏ အံႏအွꩻကြောင်းကြောင်းစင်စင်နောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ရောႏဂါႏဖေႏကထွာမွုန်း၊ ကျမ္မာႏရေꩻဖေႏကဟောဝ်နွောင်ꩻတသေႏသေႏနောဝ်ꩻ ကလိုႏသေသင်ꩻဒါႏ အဓိကအချက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ အမဉ်ႏဆော့လဲဉ်း၊ အမဉ်ႏနွုမ်ꩻသူႏလဲဉ်းနဝ်ꩻ အတတ်နွိုင်ႏသွတ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏအံႏတဝ်းသွူ၊ အမဉ်ႏခွꩻလဲဉ်းရိုꩻလဲ့ မာꩻလွံꩻယင်းသွူမꩻ မဉ်ႏအံႏလွံꩻလွံꩻလျားလျားနောဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဖူးဝေးမွိုးဖါသီးလဲ့ နမ်းတွိုင်ꩻ ဒုံဆောင်ႏတွိုင်ꩻ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ '၉၆'ကွတ်ꩻဆီသူရောႏဂါႏကင်ꩻညာꩻထွူတဲင် ထူႏရေꩻဗဲင်းသွော့ ကြောင်းစင်ရေꩻနုဲင်းအချက်ဆကီယိုအကျောင်ꩻ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
လာရီသန်ဂါ
လော်ရိဉ့်မတ်သန်ဂါ (အဲင်းကလေတ်: Lawrence Mark Sanger) (လွူးဖွာꩻ ၁၉၆၈ ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇူလုဲင် ၁၆ နီꩻ )နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖန်ဆင်ꩻထေမာꩻ အိဉ်တာနဲက်စီႏမံႏကိန်ꩻသား၊ တယ်ႏထောင်ႏဖက်ကို ဝီခီပီးဒီးယားသား၊ တောမ်ႏ တယ်ႏထောင်ႏ Citizendiumသား တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ တန်လွောန်ဒျာႏ အလဲက်သကာခမ်းနယ်ႏ အန်ချောရိတ်( Anchorage)ကိုသွူ။ ဖဝအစဝ်းကရီးခါနဝ်ꩻ သꩻဝင်ႏစာꩻ ဒဿနိကဗေဒဘာႏသာႏတဲင် ၁၉၉၁ ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻခန်းဗွဲ့ တောမ်ႏဒဿနိကဗေဒဘာႏသာႏ ရိကောလေက်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၀၀ ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻခန်း ဒဿနိကဗေဒဘာႏသာႏ ဒေါက်တာဗတဖြာꩻ တက္ကသိုလ်ႏ Ohio State University ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻထာꩻယူႏထာꩻထီႏ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အခေႏခံႏလွေꩻဒျာႏ ဗဟုသုတသီအိုရီ ကထွာဒါႏ epistemology နဝ်ꩻသွူ။ လာရီသန်ဂါနဝ်ꩻ အဝ်ႏနွို့ခွုမ်မာꩻကို လဲင်းလောင်းကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာတယ်ႏထောင်ႏ နူပီးဒီးယား(Nupedia)သား အတန်အကယ်ႏတဖြာꩻဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏနူပီးဒီးယားကိုခိန်ႏကျာꩻ ခွုမ်မာꩻစီႏစဲဉ်ႏဖေႏ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻဖန်ဆင်ꩻမုꩻ ထာꩻမာꩻတန်ကိုဖုံႏသွူ။
၂၀၀၂ ဗာႏနဝ်ꩻ လာရီသန်ဂါ ထန်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏ ဝီခီပီးဒီးယားနဝ်ꩻသွူ။ ကျာꩻနဝ်ꩻ ဝီခီပီးဒီးယားစီႏမံႏကိန်ႏလဲ့ အဝ်ႏမော့ꩻအယပ်ꩻခုဲင်ႏ တချကျာꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻရိုꩻပါ "ဝီခီပီးဒီးယားယို ယွုမ်းအံႏနွောင်ꩻအာႏအဝ်ႏဆေ့ꩻလွဉ်သွူတကာႏတဝ်း ပွိုးဝွေꩻသီးထိုမ်ႏပါ နမ်းအကျိုꩻအမျတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻသွူ။ တွိုႏခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၆ ဗာႏ လာအောက်တိုဗာကိုနဝ်ꩻ သန်ဂါလဲ့ တယ်ႏစလွေꩻခန်း လဲင်းလောင်းကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ Citizendium သေန်ႏနုဲင်းဒါႏ ဝီခီပီးဒီးယားနဝ်ꩻသွူ။
သန်ဂါနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွဉ်ဖေႏ ဒဿနိကဗေဒဘာႏသာႏ Ohio ခမ်းနယ်ႏတက္ကသိုလ်ႏကိုကျာꩻ ထွာပါခန်း အစဝ်းကရီးခါ ကတဲမ်းဖေႏဒါႏ ကမ္ဘာႏကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ထာꩻယူႏထာꩻထီႏကရီးခါသားတဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ပွိုးတောမ်ႏပညာႏရေꩻ စီႏမံႏကိန်ꩻအစွိုးစွိုးဖုံႏ ယံထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ႏထဲင်းတာႏ အုံဖေႏအာႏတွမ်ႏ WatchKnowLearn ဆꩻချာဖဲ့ꩻတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻကိုဖေႏ ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီကိုနဝ်ꩻ ဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻ ဝန်ဆောင်မုသတင်ꩻပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻတဗာႏ တောမ်ႏအမိဉ်ꩻ Infobitt ယို အဝ်ႏရေႏခါꩻထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၁၅ ခိန်ႏ ထာႏဝကိုနဝ်ꩻ အီႏမာꩻစလွေꩻ စီႏမံႏကိန်ꩻနဝ်ꩻတာႏ ကိုဒ်ဖုံႏအဝ်ႏထွူလို့လဲဉ်းဒျာႏလဲ့ ကောပ်စွဉ်ႏ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻတဲင် မာꩻသွုပ်ဗာႏတဝ်းဒုမ်နဝ်ꩻသွူ။ thumb|right|A screenshot of Wikipedia's main page on September 28, 2002.
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ကိုဗစ် ၁၉
ကိုရိုနာဗုဲင်းရတ်သ် ၂၀၁၉ ('COVID-19") ယိုနောဝ်ꩻ ထွာ ရေားဂါႏရဒါႏဝင်ꩻ၊ ကောပ် ထာꩻသာတဖူꩻ ရေားဂါႏသန် ကိုရိုနာဗုဲင်းရတ်သ် ၂ တဲင် ရေားဂါႏထွာလွောန်ဗာႏ၊ ဗော့ꩻတုမ်ႏ SARS ဗုဲင်းရတ်သ်။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ တဟေထာꩻ တောဝ်းလဲ့ တစျထာꩻတွင်ꩻ ကထန်ႏဒါႏ ဖြောင်းတလီꩻကို ကပါလွေꩻဒါႏ ထာꩻသားစျꩻ လီညာꩻတဲင် တဖြာꩻတုမ်ႏတဖြာꩻ ရအီဒါႏဝင်ꩻ။ တယ်ႏကခွေါင်းဗာႏစဝင်ꩻ ဗꩻလွေꩻ ရေားဂါႏလောင်းလွိုးအောဝ်ႏလွောန်ခိန်ႏကို ညဒါႏ ၂ နီꩻ ဗꩻလွေꩻ ၁၄ နီꩻအခါႏရပ်။ ယမ်ရဲးကမ်းလꩻ ရေားဂါႏတဲင် ဝင်ꩻအောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏ ဟွာႏဝင်ꩻစူဖုံႏ၊ အုံညာꩻညာꩻသွော့ လိုꩻအောဝ်ႏတဟေထာꩻ တဟွိုဗာႏသား၊ အုံဗော့ꩻတောဝ်းဝင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ အောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏ နမ်းဒျာႏမဉ်ႏတဟေထာꩻနောဝ်ꩻ အွောန်ႏပေ့ꩻနေးတွမ်ႏ စူနဲင်ႏ တဟေနောဝ်သွူ။ thumb|upright=1.5|ရောဂါကူးစက်မှုကို အချိန်အတော်ကြာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြသော ဂရပ်ပုံ။ (မျဉ်းကွေးကို ပြားစေခြင်းဟုလည်း ခေါ်သည်)မျဉ်းကွေး၏ ထိပ်ဆုံးမှတ် နိမ့်လေလေ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပို၍ ပေးနိုင်လေလေဖြစ်သည်။ လိုꩻသီးဖုံႏယို ကုဲင်းထွာလွောန်ဒါႏ ရေားဂါႏလွိုးအောဝ်ႏ တစူးတစိꩻ တောဝ်းလဲ့ ထာꩻဆာအောဝ်ႏ၊ တဟွိုဗာႏ၊ ယင်း သာထာꩻတကျ သာထာꩻခုဲင်ႏ။ ကထွာလွေꩻ ရေားဂါႏဖုံႏနောဝ်ꩻ နျူမိုးနီးယား ထာꩻသာဖုံးယော့ꩻရေားဂါႏ၊ ယင်း နမ်းကို ဆာႏဖုံး ဖြေ့ကုဲင်ထိုꩻစားဖုံႏ ထွာဒါႏ။ ဗုဲင်းရတ်သ် နောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ အီးလုမ်ꩻလာꩻ ဗုဲင်းရတ်သ်ဗှို့ꩻသား၊ အီးလုမ်ꩻလာꩻ ရေားဂါႏလောင်းလှိုး အခြပ်အရဲန်ႏ၊ အှောန်ႏဟှော့ꩻ အှောန်ႏကမ်း အုံပှိုးလိုꩻဆာတာႏ၊ ယင်း ထာꩻပှိုင်သေꩻခါꩻ လုမ်ꩻလာꩻလောသေꩻထာꩻ အောဝ်ႏတောဝ်းဒွှန်းသှူ။ ၂၀၂၁ ဗာႏနေင်ႏကို အောဝ်ႏဆဲ့ꩻဖေႏလဲန်း တသီႏရဲးရိုꩻကီလဲ့ အီးရဲးနှောင်တွာမုဲင်ꩻ ခလုဲင်ႏသေတောဝ်း။ ကောပ်ထွာရေားဂါႏတဲင် ၁၀၀ ကို ၁ ဖြာꩻနဲ့ ၃ ဖြာꩻနဲ့ အောဝ်ႏ ၁% တှိုႏ ၃% ခါႏကို သီကုဲင်ထိုꩻဗာႏသှူ။ ကမ္ဘာႏခြှိုင်ႏသန်ꩻတာႏအစှိုꩻ (WHO) တုမ်ႏယင်း အမရိကန်ခမ်း ထွားစှိုင်ရေားဂါႏတာႏ ယင်း ရဲးကမ်းတာႏ ဌာႏနတန် (CDC) သီးရိုꩻဖေႏ ဝင်ꩻကယူႏခါꩻ ရေားဂါႏအောဝ်ႏဗှို့ꩻသားယို ယမ်ပေ့ꩻခါꩻဝင်ꩻ မဲ့ꩻငါ တုမ်ႏမဲ့ငါဒို့ꩻ (mask)၊ ခါးလားလွေꩻလုမ်ꩻလာꩻ တသီႏဌာႏနကို ဟဲ့ꩻလှောန်ဗော့ꩻ တသီႏဆရာႏ လမ်းကို လုမ်ꩻလာꩻနေးဗော့ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ဝင်ꩻအောဝ်ႏဒေါ့ꩻခါꩻဖေႏ မဉ်ႏလုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာ ဝင်ꩻကယူႏခါꩻ ရေားဂါႏအောဝ်ႏဗှို့ꩻနောဝ်ꩻ လုမ်ꩻလာꩻဖေႏသားယို အှောန်ႏရဲးခါꩻဗဲင်းဝင်ꩻ မဲ့ငါ တုမ်ႏမဲ့ငါဒို့ꩻတဲ့။ ၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗုဲင်းရတ်သ်ထွာတဲင် ကမ္ဘာႏခြှိုင်ႏသန်ꩻတာႏအစှိုꩻ WHO ဆောႏတမာႏခါꩻနေး ကပ်တန်ဖျောတာႏအခိန်ႏ (PHEIC) (မန်း : အရေးပေါ်အခြေအနေ)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ
ပိုဖါမာဝါꩻအွဉ်ႏကုဲဝင်ꩻခရာႏ
ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏတွမ်ႏပို အဝ်ႏတွမ်ႏလီꩻလဲ့ တမာဝါꩻ ကထင်ႏတရော့ꩻတဝ်းဝင်ꩻ လျားဝင်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ကထင်ႏအွဉ်ႏကုဲင်ဝင်ꩻတဲင် အပိုအလီꩻ တစက်ꩻတစုဲ၊ ဥစ္စာႏပစ္စေꩻ လီလာဟုဲင်လုဲ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻကုဲင်အီ၊ အပိုအလီꩻနဝ်ꩻ ဖါထျꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ မွိုးထျꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ ဖါမီႏဆုမ္မꩻသွဉ်သင်လဲ့ လဲဉ်းတောအမွိုးထျꩻ၊ မွိုးမီႏဆုမ္မꩻသွဉ်သင်လဲ့ လဲဉ်းတောဒျာႏ အဖါထျꩻ၊ လဲဉ်းနဝ်လဲဉ်းထင်ꩻ တန်ထောင်ဒျာႏ တဖူꩻကို၊ အုံခြꩻနဝ် အုံခြꩻထင်ꩻဒျာႏ နုဲင်းကမ်ႏပုဲင်းဒီႏတဲင် မွိုးဝါဒလဲ့မလꩻ၊ ဖါဘာႏသာႏလဲ့မထွာ၊ ဉာဏ်ႏပညာႏလဲ့ ကင်ꩻစင်ကြောင်း၊ အနမ်းလောင်း ကျင်ꩻသိက္ခာႏ၊ ဗာႏလာနံႏထွာလိုꩻမွိုက်၊ အုံညီလင်ꩻဒဝ်ထီသား၊ တောႏလောင်ꩻဆွဉ်းယာလံ၊ ကျင်ꩻမဟဝ် ထူႏမွိုးရွဉ်၊ တခွန်ꩻစွန် ယားဝင်ꩻထာꩻ၊ ထီႏချာမွိုးဖါ တသွင်ꩻတဝ်း၊ ထွာတောဒျာႏ လိုꩻကုဲင် လိုꩻရွိုင်ꩻ လိုꩻမွိုက်တဲင် လောကလဲ့ လဲဉ်းသော့ꩻထောင်ႏ၊ မွိုးဖါနီဖြာꩻ ထောင်လွေꩻလွဉ်ꩻ မဲ့ထီရီႏဗာႏ၊ သꩻခိုးလျားသꩻဒုက္ခလွဉ်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်မွိုးမွိုက် ကွပ်ဖါကုဲင်တဲင် ပိုလီꩻနဝ်ꩻခါ လောကအတွက် ဆုတ်ယုတ်၊ ထွာဒျာႏလိုꩻဖျင်ꩻ၊ သံႏသရာႏအတာႏလဲ့ ခံႏဗာႏငါးရုဲင်ꩻအပါယ်ႏ၊ ပိုလီꩻကထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်မွိုးဖါနဝ်ꩻမꩻ ထွာဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻအတာႏ ပိုလီꩻအတွက်တာႏ အမျိုꩻတွမ်ႏဘာႏသာႏ ယံဆုတ်ယုတ်လီလာပုဲႏနဝ်ꩻ လမ်းသားပိုမာ မီႏလွဉ်ꩻအခါႏလဲ့ ပိုဝါꩻ သယ်ꩻခံႏယွုန်း၊ ပိုဝါꩻမီႏမာႏလဲ့ လမ်းသားပိုမာ ခန္တီႏနဝ်ꩻမꩻ ကီꩻပွာꩻထင်ႏထို၊ နီပအိုဝ်ႏယို နံပတ်အွီႏနဝ်ꩻထွူနော။
ဘုရာꩻကမ္ပဲႏခရာႏ
နီပအိုဝ်ႏသီး အထုံꩻအစံႏတမျိုꩻနဝ်ꩻ မီႏလူႏဗာႏ ကျောင်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻကျောင်ꩻတကာႏ၊ မီႏလူႏစရွပ်လဲ့ ဟဲ့ꩻပရွပ်တကာႏ၊ မီႏလူႏဗာႏရေႏအိန်ႏလဲ့ ဟဲ့ꩻပအိန်ႏတကာႏ၊ မီႏလူႏဗာႏဘုရာꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻဘုရာꩻတကာႏ၊ မီႏအွဉ်ႏခံႏဗာႏ ဗွေႏစင်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻပေါစင်ꩻစင်ꩻဖါ၊ မီႏအွဉ်ႏခံႏဗာႏသျင်ႏလဲ့ ဟဲ့ꩻပသျင်ႏ သျင်ႏဖါ သျင်ႏမွိုးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကဟဲ့ꩻဖန်အမဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻခါ ကထင်ႏစဲစ်ဆေꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတွမ်ႏ လောကဂုဏ်ႏပကာသနမျိုꩻအကို၊ လောကဂုဏ်ႏပကာသနအာနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻလူႏထာꩻတန်ꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း သဒ္ဓါႏတရာꩻယိုနဝ်ꩻ အရေꩻတန်လွိုဝင်ꩻ၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻဟဝ်မꩻ အကျိုꩻဖေႏ ဘဝဇာတ်ငါဟဝ်၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ ကထင်ႏဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏဘဝဇာတ်ငါဆူꩻ တဟဝ်တဝ်းနော။ လောကယိုငခါလဲ့ ထာꩻမာꩻထာꩻခွုမ် အမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ယွုမ်းယွုမ်းမတ်မတ် ယုံႏကေႏမုꩻကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ အထာꩻမာꩻအထာꩻခွုမ်နဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏ၊ သေႏချာႏဒျာႏ၊ ဆဲစ်နဲစ်တဲပ်တဲ့ဒျာႏ၊ ယွုမ်းယွုမ်းမတ်မတ် သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဝ်ႏတဝ်းလိုꩻနဝ်ꩻ ထာꩻခွုမ်ထာꩻမာꩻလဲ့ သေႏချာႏတဝ်း၊ ဆဲစ်နဲစ်တဝ်း၊ တတဲပ်တဲ့တဝ်း၊ တဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻပီဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻမီႏဟဝ်နဝ်ꩻ ဘဝယိုခါလဲ့ဟဝ်၊ ဘဝဇာတ်ငါလဲ့ဟဝ်နော။
Bibcode
Bibcode ("refcode" နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏဟဲ့ꩻ) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထူႏသုင်ꩻအီ နက္ခတ္တဗေဒဆဲင်ႏရာꩻ ယီးနယ်ချက်ဖုံႏ အသုင်ꩻကိုသွူ။ Bibliographic Reference Code (refcode)ယို အစနဝ်ꩻ SIMBAD တောမ်ႏ NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) သီး အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻလဲ့ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻစွစ်ꩻအာလွဉ်ထိုꩻ de facto စံအနေႏ နဝ်ꩻသွူ။ ဟဲ့ꩻဖန်အမိဉ်ꩻယိုလဲ့ ဝွေꩻသီးစွယ်ꩻဒျာႏ Bibcode နဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ
ထူႏသုင်ꩻ bibcodeဖုံႏ ဥပမာႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းယိုသွူ-
ဝေင်ꩻဆျောင်းဦး
ဝေင်ꩻဆျောင်းဦး (မန်း: ချောင်းဦးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Chaung-U) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် မုံယွာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဆျောင်းဦးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်မန်း စျန်သစ်တား၊ အလောင်းသီတူ၊ မင်ꩻတုန်ꩻခွန်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံခိုႏသော့ꩻဖို တယ်ႏဆို့ꩻဖိုဒါႏ ဝေင်ꩻစခါခင်ႏလမ်းဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆,၄၄၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပရောသတဇာတ်
ပရောသတဇာတ်ယိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏပရောသဟဿဇာတ် (ဇာတ်ဝတ္ထု အမုဲင်-၉၊ လိတ်မဲ့ငါ-၉၉)ချာသူꩻနောဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ ကွာႏတရာꩻဂါႏထာႏ တစိꩻပတဲင် ဟော်ꩻခေါ်ခေါ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
၉၉။ တရာꩻဂါႏထာႏအဓိပ္ပါယ်ႏအချွုတ်- "လိုꩻအဖြာꩻတရင်အုံပြုံႏ၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏ ငွိုးနေးခန်းထာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻတဲ့ စဉ်ꩻစာꩻ 'နတ္ထိ-ကိဉ္စိ'အဓိပ္ပါယ်ႏယို တသေတဝ်း၊ ပညာႏသားတဖြာꩻနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻသေထွူ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ၊ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လွိုလဲဉ်းက (ယံလွိုလဲဉ်းက) ပါꩻတရေင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
၁၀၀။ တရာꩻဂါႏထာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအချွုတ်- လိုꩻအဖြာꩻတရျာꩻအုံပြုံႏ ဝွေꩻသီးဖုံႏစဉ်ꩻစာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻခန်းတဲ့ 'နတ္ထိ-ကိဉ္စိ'အဓိပ္ပါယ်ႏယို တသေတဝ်း၊ ပညာႏအဝ်ႏသား ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ သဲစ်ကစဉ်ꩻစာꩻ သေထွူထာစွဉ်ႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လွိုလဲဉ်းက (ယံလွိုလဲဉ်းက) ပါꩻတရျာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
လဝ်းနယ်ချာ
"သန္ဒိဋ္ဌိက-လိတ်မွူး" ပအိုဝ်ႏလိတ်ကို ကပါဒါႏ သရ(၁၇)ဖြုံႏဖုံႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏငဝ်းတာႏယင် ဘာႏသာႏလောင်ႏလင်ငဝ်းတာႏယင် ဗွေစုမ်ႏငါႏလဲဉ်း၊ သရသိုႏသရဖျင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တပါတဝ်း၊ မဲဉ်ႏတနꩻမွေးစွဉ်ႏ တွမ်ႏသရကပေါႏထွာလွဉ်ပုံႏတဲင် အဓိပ္ပါယ်ႏအဝ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ အာႏကွိုꩻကျမ်ꩻယိုကျမ်ꩻနဝ်ꩻခရာႏ တလိုႏတဝ်း၊ ကတဲမ်းအတွိုင်ꩻဒေါ့ꩻ၊ ကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻတဲမ်း မဲဉ်ႏတနꩻဟဝ်ငါႏ သရသုံꩻလꩻစားဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လꩻကရိုꩻကီလဲ့ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻအာစရိယဝါႏဒတဲင် ကကာႏပိုန်းဗꩻထိုꩻ အမဲဉ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻတဲး အဝ်ႏပါသော့ꩻသွူ။ လိုꩻသီးကဒေါ့ငဝ်းအကို သရငဝ်းဒွေါင်ႏ "အအိအု-ကကိကု"စတဲင်တွမ်ႏ သရငဝ်းဆွာꩻ "အာအီအူ-ကန်ကဉ်ကွန်"စတဲင် အဝ်ႏပါသော့ꩻနီမျိုꩻသွူ။ သရအကို ဗိုန်နုဲင်းသရငဝ်းဒွေါင်ႏငဝ်းဆွာꩻကအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ဗီးအကိုလဲ့ ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏဗီးငဝ်းဆွာꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻနီမျိုꩻ(နေနေ)နဝ်ꩻသွူ။ ဗီးမဉ်ႏသွတ်ꩻဖေႏ သရငဝ်းဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏကသွတ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အငဝ်းဒွေါင်ႏထိုꩻ၊ ဗီးမဉ်ႏသွတ်ꩻ သရငဝ်းဆွာꩻလဲ့ ဗီးကသွတ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ငဝ်းဒွေါင်ႏဗာႏသေႏသေႏ၊ နုဲင်းယိုမꩻ ထွာအမဲဉ်ႏတရာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏတဲ့သင်၊ ဗီးငဝ်းဆွာꩻတဲ့သင် ပေါႏမဉ်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏစွဉ်ႏလဲ့ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻဗီးဖဲ့ꩻတွော့ꩻ ဒွေါင်ႏဖေႏဗာႏဆွာꩻဖေႏဗာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အာစရိယဝါဒ"နဝ်ꩻသွူ၊ ဗွိုန်နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သရငဝ်းဆွာꩻခန်းတဲ့ယဝ်း လွောက်ꩻလွဉ်ꩻဗီးဖဲ့ꩻထွူတွော့ꩻ ဒွေါင်ႏဗာႏဆွာꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏပုံႏစံႏနဝ်ꩻ "ကက်ကာင်၊ ကတ်ကာန်၊ ကပ်ကာမ်"နဝ်ꩻ အမဲဉ်ႏဝါႏဒ။ "ကက်ကင်၊ ကတ်ကန်၊ ကပ်ကမ်"နဝ်ꩻ အာစရိယဝါႏဒ။ ကွပ်တမုဲင်ꩻ ဆရာႏသမာꩻဖုံႏ မွော့တသုံꩻတဝ်း အမဲဉ်ႏဝါႏဒဟောင်း? အကျိုꩻအဝ်ႏဒျာႏလဲ့ တသုံꩻတဝ်းဒျာႏ အလွိုးထွာနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏတသေနာႏတဝ်း ထာꩻထီႏမဉ်ႏတလုဲင်းတဝ်းနဝ်ꩻ အမျိုꩻမာꩻဆရာႏနဲ့၊ ကထွိုင်ႏယူႏခံႏနဝ်ꩻ သရအကိုနဝ်ꩻ သရငဝ်းဆွာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အာ၊ သရငဝ်းဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻသွူ၊ ဗီးအကိုနဝ်ꩻ ဗီးငဝ်းဆွာꩻနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻ၊ ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ အာ အထွာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "သရငဝ်းဒွေါင်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "အ-အိ-အု-အွု"ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ "သရငဝ်းဆွာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "အာအီအူအေအဲအိုအော"စတဲင်သွူ။ "ဗီးငဝ်းဆွာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "ငဉဏနမ ယရလဝ"စတဲင်ဖုံႏသွူ။ "ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "က်ခ်ဂ်ဃ်စ်ဆ်ဇ်ဈ်ဋ်ဌ်ဎ်"စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ပေါႏမဉ်ႏလွောက်ꩻမွေး အမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ သရဆွာꩻဖုံႏယို အီႏမာꩻဒွေါင်ႏဗာႏ "အေ့-အဲ့-အို့-အော့"နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ တခဲဉ်ꩻတဝ်း၊ အော်ႏ- ခင်ႏလမ်းတွိုင်ꩻယို သုံꩻငါႏအမဲဉ်ႏတရာꩻလဲ့ တလꩻတဝ်းဟနေား။ ဖေႏထေ့ ဝေါင်းလိတ်သား တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻ ကျောင်ꩻသားလီꩻစွိုꩻ(ခ) "လိတ်မူသွစ်ꩻဖြုံႏမဲ့ထီယွိုင်ႏ"ထျꩻ- အီႏဖြေႏနယ်ချာ ငဝ်းရီ "လိတ်မူလီꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကတမုဲင်ꩻဟောင်း"။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏရက်ခွိုꩻမဉ်ႏမွေးမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ပါꩻယိုပါꩻနဝ်ꩻ သော့ꩻဒျာႏအုံအဝ်ႏခင်ႏလမ်း၊ မဉ်ꩻငါတဲ့တသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ပေ့ꩻယိုပေ့ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးရ စောက်ꩻဖါးဖြဝ်ꩻစူကွို့ꩻအဝ်ႏကုဲင်သားတန်ဖုံႏဒျာႏ လဲင်ꩻထင်းမာႏစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဟော်ꩻထွားဗာႏ နီဗွေႏသီးလိတ်နဝ်ꩻ အဗိုန်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏ စဲ့ꩻသားတဖြာꩻ မဲ့လဲ့တထီႏတဝ်းထာꩻ၊ စူခင်ႏလဲ့တမွန်တဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏထီႏဖြေင်းဖြေင်းလဲ့ ခꩻသော့ꩻတငီႏတငါ ခꩻဗားဗားဗီးဗီးထာꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻတန်သွူ။ ကမဉ်ဒေါ့ꩻငါႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏရက်မွေးလဲ့ ဗိုန်ပီနုဲင်းထာꩻလာႏဟူႏကဒေါ့ꩻချာနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ယောင်းစူထူႏတာႏဝွန်ႏသွပ်နွောင်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
"လိတ်ဆရာႏဝွန်ႏတန်ဖုံႏတာႏ" (က-၂) ထွားအချက်ယိုနဝ်ꩻ သꩻဟဝ်တဝ်းငါႏတစိꩻစိꩻသွူ၊ ဒေါ့ꩻတဝ်း ဘုရာꩻအုံသန္ဓေႏခရာႏ အလွူးဖွာꩻခရာႏ အထွာဘုရာꩻခရာႏတွော့ꩻ အံႏဖြာႏထူႏဂုဏ်ႏတေားဒျာႏ နွို့စံႏအနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ အလွိုးထူႏဂုဏ်ႏမာႏထာꩻတန်သွူ။ (က-၃) ယိုအလꩻ မဉ်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ မဉ်မာႏမာႏ ပေါႏရိုꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻချာဗော့ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏအတွိုင်ꩻ ပေါႏမဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းယိုခါ သိပ္ပံဆရာႏသီး ကမာꩻထွာကေꩻဇူꩻဖေႏဒါႏထာꩻရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏယားချာလို့ဗာႏ တဗာႏစီႏတဗာႏစီႏ သဘော်ꩻတွိုႏထိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (က-၄) ယိုအလꩻ ဆရာႏသီးခံႏအပင်ႏပန်ꩻတဲင် သော့ꩻဖေႏမဲ့ သော့ꩻဖေႏနား သော့ꩻဖေႏစူခင်ႏတွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻပါအသက် တပဲ့ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းကမော့ꩻထာꩻမာꩻဖုံႏလို့လို့ယို အမာႏကွေႏကွေႏရိုꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻလို့ဗာႏနဲ့။ (က-၆) အလꩻ အငဝ်းထန်ႏငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းသူမျိုꩻ၊ မန်းလိတ်ကိုနဝ်ꩻ "အအာအား"တဲင် အငဝ်းဒွေါင်ႏဖဲ့ꩻတဖြုံႏ၊ အငဝ်းဆွာꩻနီဖြုံႏ။ ပအိုဝ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ "အအꩻအာအာꩻအားအာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အငဝ်းဒွေါင်ႏဖဲ့ꩻနီဖြုံႏ၊ အငဝ်းဆွာꩻဖဲ့ꩻလစ်ꩻဖြုံႏ၊ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏတွိုင်ႏပင်ႏ "ဗိုန်နုဲင်းအငဝ်းဆွာꩻဖဲ့ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻဖြုံႏအတွိုင်ꩻ အငဝ်းဒွေါင်ႏဖဲ့ꩻလဲ့ မဉ်ႏမာꩻလစ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻတဝ်းနဲ့" တဗွောင်တဝ်းမဲ့တွော့ꩻ အွဉ်ႏဗားအနမ်းနဝ်ꩻ သꩻပေႏခရာႏဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏသေသွူပါꩻဆိမ်ꩻမဲ့နဝ်ꩻ ဗိုန်နုဲင်းကလွေꩻရီဒါႏ "ယိုနဝ်ꩻ ခွုင်းမုဲင်ꩻလီး"နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မဉ်တယွို့ချာငါႏနဝ်ꩻသွူ။
(ခ-ဂ-ဃ-င)နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ "ခွေငဝ်း-ခွေဖိုး"ရိုꩻတဲင် မဉ်ဒေါ့ꩻတမုဲင်ꩻလဲ့ ဒေါ့ꩻလေႏဒျာႏတဲင် ထွာထဲင်းထာꩻတယွို့ခရာႏတန်သွူ။ (စ)ယိုအလꩻ ထွာသွူပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏလိတ်သားဖုံႏလဲ့ အလွိုးတသေယူႏလꩻလွဒွုမ် ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏတွမ်ႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီး ကထိုမ်ႏလွအမဲန်ႏတရာꩻ၊ မွိုးဖါသီးကေꩻဇူꩻယို ဆပ်ဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ? တရီထေ့ဗာႏထွာတဝ်း နီဗွေႏသီးထျꩻနဝ်ꩻ ကံႏဟဝ်ငါႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ဆ) ယိုအတွိုင်ꩻ တအွဉ်ႏချꩻတဝ်းမာႏနနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻဟောင်း၊ တချꩻတဝ်းမာႏနနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏမာꩻလွဒျာႏ "ခွေထာꩻမꩻ-ခွေထာꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ မဉ်ႏရက်မွေးခွိုꩻ မဉ်ႏမဉ်တိုꩻတက်မွေးထာꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗွောင်သေႏသေႏခါꩻဒျာႏ တခါꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏသꩻဆွာꩻဆွာꩻ ဖေႏကတွိုႏလꩻအမဲန်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဒျာႏမွေးတဝ်းနဲ့ဟောင်း?။ သင်္ဃာႏပေႏစွိုꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻ- လိတ်ကကပ်ထေ့ဒါႏ ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒါဘိဝံသ (ဥက္ကဋ္ဌ)ထျꩻယို မဉ်ႏနပ်တွက်ဗာႏနဝ်ꩻ လိတ်နဝ်ꩻအကို ဝဟွဲးထူႏသော့ꩻမွေးစွဉ်ႏခင်ႏလမ်း။ စွစ်ꩻလီတာႏ-စောတ်ꩻလီတာႏ၊ သင်္ဃာႏစွိုꩻ-သင်္ဃာႏစှိုꩻ။ နီသွဉ်းသီး-နီသောန်းသီး၊ အတွိုင်ꩻ-အတှိုင်ꩻ။ သထွုံႏခမ်း=သထုင်ႏခမ်း၊ ဖေႏကလွစ်=ဖေႏကလောတ်။ ဗွေႏဗွန်တန်-ဗွေႏဗိုန်တန်၊ ထွင်ႏဖေႏ=ထွင်ႏဖေႏ။ သွံဖြုံႏ=သိုမ်ဖြိုင်ႏ၊ ကွပ်အမျာꩻသား=ကောပ်အမျာꩻသား။ မီႏခွုမ်စံႏ=မီႏခုမ်စမ်ႏ၊ ဟွိုန်ဒျာႏထီႏဒျာႏ-ဟှုန်ဒျာႏထီႏဒျာႏ။ တခမ်းလွုမ်း-တခမ်းလိုမ်း။ ဝဟွဲးတဖြုံႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒင်ႏပျꩻချက်- (စွစ်ꩻလီတာႏ)အတာႏ (ပေါတ္ထက)အဝ်ႏ (စောတ်ꩻလီတာႏ) (သထွုံႏခမ်း)အတာႏ (ဥလုင်္က)အဝ်ႏ (သထုင်ႏခမ်း) (ကွပ်အမျာꩻသား)အတာႏ (ယောဗ္ဗန)အဝ်ႏ (ကောပ်အမျာꩻသား) (မီႏခွုမ်စမ်ႏ)အတာႏ (ကုမ္ဘဃောသက)အဝ်ႏ (မီႏခုမ်စမ်ႏ)။ အဝ်ႏထွာငါႏသွူ လိုꩻသွဉ်လိတ်ပါဠိလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထီႏငါႏ ပအိုဝ်ႏအသုံꩻကဝင်ႏဒါႏလိတ်ဖြုံႏသွူ၊ တထီႏတဝ်းနဝ်ꩻ ဆရာႏတအွဉ်ႏနယ်တဝ်းဒျာႏ၊ ဆရာႏတအွဉ်ႏနယ်တဝ်းနဝ်ꩻ မန်းငဝ်းထန်ႏကို ငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတပါတဝ်းက၊ တပါတဝ်းမꩻ တလိုႏတဝ်း၊ လိုႏတဝ်းမꩻ တအွဉ်ႏနယ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏအဝ်ႏ၊ အဝ်ႏတဲင်လိုႏ၊ မဉ်ႏလိုႏတဲ့ ထွားစမ်ꩻဟုဲင်း၊ (စက္က)ယို မဉ်ႏထွာမန်းထန်ႏ(စဲတ်)၊ မဉ်ႏထွာပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ "မေႏစက်-ဗွူစက်"၊ (သင်္ခါရ)နဝ်ꩻ မဉ်ႏထွာမန်းထန်ႏ (သိန်ခါရ)၊ မဉ်ႏထွာပအိုဝ်ႏ (အငဝ်းသင်ႏ)၊ (ခိပ္ပ)နဝ်ꩻ မဉ်ႏထွာမန်းထန်ႏ(ခေက်ပ)၊ မဉ်ႏထွာပအိုဝ်ႏ (မောက်ꩻမူးရိပ်ꩻ)၊ (ဗိမ္ဗိသာရ)နဝ်ꩻ မဉ်ႏထွာမန်းထန်ႏ (ဗေင်ဗိ)၊ မဉ်ႏထွာပအိုဝ်ႏ (ဗိမ်သော့ꩻထီကို)။
(ဥပေက္ခာ)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ပဲက်)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (ထတေက်ꩻ-ထသေင်)။ (ဥပေန္ဒ)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ပဉ်)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (တတေတ် ဆို့ꩻမုဲင်းရေန်း)။ (ဃေပ္ပတိ)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ဃိပ်)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (လေပ်ဘုရာꩻ-လေမ်းလုဲင်ꩻ)။ (ပေါတ္ထက)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ပွတ်)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (ထွားစောတ်ꩻတ်ꩻထီႏခူခူ)။ (ဟောန္တိ)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ဟွန္တိ)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (အွိုးနဝ်ꩻဟောန်ႏ)။ (ယောဗ္ဗန)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ယွဗ္ဗန)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (ယောပ်မွိုင်-ဖြားမွိုင်)။ (ကတောမ္ဗီ)နဝ်ꩻ မန်းထန်ႏ(ကတုံဗ)၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ (တောမ်ႏဆရာႏတကာႏ)။ အွဉ်ႏနမူႏနာႏ ပါဠိသရကအဝ်ႏသွစ်ꩻဖြုံႏယိုထွူတဲင် ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ သရကအဝ်ႏ(၁၇)ဖြုံႏအတာႏ မဉ်ႏအွဉ်ႏသွတ်ꩻဖေႏဆဲင်ႏရာꩻဗီးနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်အရန်းအီႏထိုတကားမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ရမ်ꩻထွားစမ်ꩻသွော့။ ကထွာဆရာႏနဝ်ꩻ မန်းကို အသုံꩻတအဲဉ်ထဝ်းတဲင် တသုံꩻတဝ်းဒျာႏသွူ၊ အသုံꩻကအဝ်ႏဒါႏပအိုဝ်ႏသီး မဉ်ႏသုံꩻအနယ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးကိစ္စလဲ့ထွူ၊ ဘာႏသာႏစွုမ်ႏလဲ့ တဲမ်းနွောင်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏနယ်ꩻတဲ့မဲဉ်ႏ၊ ထီႏနုဲင်းယိုတဲင် အခြဲမ်တရျာꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ၊ ခွန်ရာမ-စတဲင်နဝ်ꩻ အစွိုꩻယိုအစွိုꩻနဝ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဒေါ့ꩻခရာႏတလိုႏတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ (င) ပညာႏသျင်ႏ ယံဖေႏနေးကတဲမ်း လိတ်ထွာအကျိုꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအအာမဉ်ႏခြွဉ်းမꩻ ပေါႏလွဉ်နွောင်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏနေးအမျာꩻကခြွဉ်းနွောင်ꩻ အွဉ်ႏရေꩻလက်ခံႏ မော့ꩻခွဲးဖေႏသွော့ ကပေါႏထန်ႏလွဉ်ဒါႏ စေႏတနာႏဗွေႏ၊ ပညာႏသျင်ႏသာဟုဲင်း မဉ်လဝ်းဟွုန်ငါႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (စ) တဲမ်းတွမ်ႏလိတ်မွူးကအဝ်ႏယိုခါအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဲ့? ရီခရာႏအဝ်ႏတဲင် တဲမ်းတဲးအဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ (က) တလွစ်တဝ်းအဖျင် (ခ) ထွာဒျာႏလိတ်ပညတ် (ဂ) ဗိုန်နုဲင်းမျောက်ခွန်တွော့ꩻ ခွန်ကုဲင်-အတွိုင်ꩻ တခံႏနွောင်ꩻတဝ်းအစဲစ်ဆေꩻ၊ (ဃ) အဝ်ႏမော့ꩻငါႏလဲဉ်းသွူ ကယံကယ်ꩻထဲင်းယိုခါလဲ့ ဖေႏနေးကသေနာႏ တလꩻသျင်ꩻနယ်ဗာႏတဝ်းဒွိုန်း အကျိုꩻအကျောင်ꩻတဲင် အွဉ်ႏသꩻရုဲင်းရုဲင်း သျင်ꩻပျꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ "ထေ့ အုဲင်အောဝ်တွမ်ႏအှဲအာ် လိတ်မူဗွေႏသားထျꩻ"- (က) အှဲအာ်တွမ်ႏ အုဲင်အော်-ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလိတ်ပညတ်ခါꩻနေးတဲင် သဒ္ဒါႏနယ်ꩻအလꩻ အရွီးအထျꩻတအဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏဗိုန်ဗိုန်ဒျာႏသွူ။ (ခ) မဲန်ႏတနꩻတဝ်း "မဲန်ႏ-စုမ်ႏ-ထွူ"ဥပဒေႏ၊ ဥပမာႏ- မှဲနဝ်ꩻ မဟထိုးတွမ်ႏထေင်းခွဉ်း အဝ်ႏဆွိုင်ꩻကွို့ꩻဒျာႏ၊ အာ် နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုင်ꩻကွို့ꩻဒျာႏ တွမ်ႏငေါ်ꩻလဒျာႏသွူ။ (ဂ) တလဲဉ်းသော့ꩻနွောင်ꩻတဝ်း အခင်ႏမွဉ်ဗီးသွတ်ꩻဇယားတန်ကိုတွမ်ႏ အခင်ႏမွဉ်သရကထွာလွဉ်ပုံႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
သျင်ꩻနယ်အလုဲင်း- ဗီးသွတ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻခန်း "ကက်"နဝ်ꩻလုဲင်း၊ က-နီဖြုံႏ ရွစ်ဆွိုင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အဖြုံႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်တထဝနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ "ကက်"နဝ်ꩻသွူ၊ ဗီးသွတ်ꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အငဝ်းထန်ႏတွမ်ႏအနယ်ꩻယိုသွူ၊ မဉ်ႏရိုꩻသရလဲ့ တမဲဉ်ႏတနꩻတဝ်း အခင်ႏမွဉ်သရထွာလွဉ်ပုံႏဇယားနဝ်ꩻသွူ။ အခင်ႏမွဉ်သရထွာလွဉ်ပုံႏ- အးအားအုဲးအဲးအေးအိးအီ(ယ)ခွိုꩻသရ။ အးအားအဝ်းအေားအိုးအူးအု(ဝ)ခွိုꩻသရ။ အအားအုဝ်းအွေားအွိုးအွူးအွု(င)ခွိုꩻသရ။ ပါသော့ꩻအခွိုꩻမုဲင်ꩻကို၊ ဗီးသွတ်ꩻကိုလဲ့ တထီႏတဝ်း၊ သရခွိုꩻကိုနဝ်ꩻလဲ့ တထီႏတဝ်း၊ ဖူးဝေးအဲဉ်ထဝ်း၊ စွိုးခွိုꩻအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻအဲဉ်ထဝ်းတဲင် အီႏသွုပ်လွေꩻငါယပ်ꩻခုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အယ်အိယ်အုယ်အေယ်အဲယ်အိုယ်အောယ်အယ်ယ်အဝ်ယ်အွုယ်အွိုယ်အွောယ်အုဝ်ယ်။ အဝ်အိဝ်အုဝ်အေဝ်အဲဝ်အိုဝ်အောဝ်အဝ်ယ်အဝ်ဝ်အွုဝ်အွိုဝ်အွောဝ်အုဝ်ဝ်။ အဟ်အိဟ်အုဟ်အေဟ်အဲဟ်အိုဟ်အောဟ်အယ်ဟ်အဝ်ဟ်အွုဟ်အွိုဟ်အွောဟ်အုဝ်ဟ်= ကအီႏတဲမ်းဗာႏယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏ မဲင်ꩻငဝ်းဖြဝ်ꩻငဝ်း ဘာႏသာႏလင်ငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းအီႏတလꩻနွောင်ꩻဒွုမ်သွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏထွာဗာႏနုဲင်းယို။
"ပအိုဝ်ႏငဝ်းခြုဲင်း" ပွိုင်းလဲင်ႏခါ ဒုံတဒုံနဝ်ꩻ ပါꩻကမဉ်ꩻပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဖြာꩻသွူ၊ ပါꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ချမ်ꩻသာႏထာꩻတဲင် ခွုင်းဝွေꩻကထီႏကမော့ꩻဟံႏလောင်းနဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်သော့ꩻစံꩻစွဉ်ႏ ဗွူဗာႏစတဲင် အစွိုးအခြွီနဝ်ꩻသွူ။ (မွိုင်းဆို့ꩻရံꩻဆို့ꩻနဝ်ꩻမꩻတဲင် ဟဲ့ꩻမွိုင်ꩻပျိုꩻမဉ်ꩻတွင်ႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။) အမွူးထွိုင်ႏတန်လွဉ်နဝ်ꩻ အရာႏအကဝ်ႏဖုံႏလဲ့ တန်လွဉ်မွေးစွဉ်ႏ နုဲင်းစွဉ်ႏကောင်တန်၊ အပင်လဲ့စွုမ်ႏ၊ ဝွေꩻခြံကိုနဝ်ꩻ ပနားသို့ꩻသော့ꩻ ပုတ်ꩻအဝ်ႏ၊ ကောင်လောင်းနဝ်ꩻ ဗာႏရင်းမွူးအဝ်ႏ၊ ဖြေꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ တျိုႏဗောင်းတန်သွူ၊ ဝွေꩻခြံနဝ်ꩻ လုဲင်းစွဉ်ႏတကားမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ပကျောက်ꩻကာႏနောင်အင်းယား ထွားမꩻ ထီႏလꩻအခြံကူနား ဖဲ့ꩻသူꩻဖဲ့ꩻယိုတဲ့ရိုႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"တောင်ႏကီꩻမူ"နဝ်ꩻသွူ၊ နီးကအဝ်ႏဒါႏ ဖြဝ်ꩻလောင်း မန်းလောင်း မဲင်ꩻလောင်းဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ကေႏလို့ခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာလွဉ်ပျဿနာႏတဲင် ခွုင်းကားတဲင်ကထီႏနဝ်ꩻ ရိုꩻ"ဝွေꩻထာꩻဒျာႏတွော့ꩻ"အွဉ်ႏဟဝ်လို့စွဉ်ႏဒျာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ "ကထီႏထီႏ သိမ်ꩻလို့"မဉ်ꩻတွင်ႏယင်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကပဲင်ႏဟံႏယို ဆို့ꩻရဲန်ႏတဖြေမွူးဖုံႏထွူ အွဉ်ႏထွော့ခါꩻခန်းဒျာႏ၊ ဝွေꩻတဲ့ လꩻလွဉ်ခန်းမဉ်ꩻ "ဆရာႏတောႏတဖြေရဲန်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻကပဲင်ႏဟံႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻတဖြေရဲန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏပဉ်အခြဲမ်တရျာꩻစွဉ်ႏ-ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ယင်းဝွေꩻမဉ်ꩻ "အခြဲမ်တရျာꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻယင်သွူ။ ဆုဲင်ꩻထွိုင်ႏထွားစဲင်းစဲင်းချာနဝ်ꩻ ဝွေꩻကပဲင်ႏဟံႏနဝ်ꩻ ဗွေထံစွဉ်ႏ နောင်တရွေꩻလိုမ်းတဲင် ကွပ်အွဉ်ႏထွော့ "နောင်တရွီႏ-ညောင်ႏရွီႏ"၊ "ကန်ကြီးမူ"အွဉ်ႏထွော့နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻလွယင်းခန်း "ကန်ကြီးမူ"နုဲင်းနဝ်ꩻယင်သွူ။ ပါꩻနဝ်ꩻ ပိုလီꩻလင်ꩻအသွုပ် အခွိုꩻအနွယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗꩻတွိုႏနေဒွိုန်းကယိုခါသွူ၊ ဝွေꩻအခွိုꩻအနွယ်ႏနဝ်ꩻ အလင်တမွေးတဝ်း ထွာဒျာႏ အချင်ꩻချင်ꩻ ကအဝ်ႏရွို့ꩻရန်ႏလွဒါႏဝင်ꩻ နီယိုဖုံႏသွူသနယ်၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ဒါႏဖေႏငါႏ "ထီꩻထီꩻသင်ꩻသင်ꩻ နီအုံလွေꩻခဝ်းခဝ်း တွမ်လို့ဝင်ꩻနယ်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻခရာႏ
"ဗြဟ္မာယုသုတ် (ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻခရာႏ အအဲဉ်ႏချုပ်)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- ကမဉ်ꩻဒါႏ 'ဗြဟ္မာယု'ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အသက်လꩻ-၁၂၀၊ လိုꩻဒါႏပညာႏတဖြာꩻ၊ မဉ်သေဘုရာꩻခရာႏတဲင် ဟဲ့ꩻလွဉ်အတပဲ့ꩻ'ခိုဗင်ႏဥတ္တရ'၊ ဖေႏတာႏဝွန်ႏနုဲင်းယို- "ယိုတပဲ့ꩻ ဥတ္တရ- ရဟန်ꩻဂေါတမသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻတဲ့၊ ဟော်ꩻတရာꩻတဲ့ ယံမွေးစွဉ်ႏထာꩻတဲ့၊ အမဉ်ꩻကျောႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ အမဉ်ꩻကကျောႏထာꩻသူꩻနဝ်ꩻ အကျောႏမွေးဒျာႏ တွမ်ႏဂွုဏ်ႏအင်္ဂါႏ လက္ခဏာႏနဲ့၊ ဝါလွော်တွော့ꩻ ကျောႏလဲဉ်လယ်ႏကွို့ꩻထာꩻနဲ့၊ စဲင်းစဲ့ယံကသေ၊ နာꩻထွေလွဉ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏနီပေႏတင်ႏ (ဒေဝ)ကျမ်ꩻအလꩻ 'လိုꩻခိုမျတ်အင်္ဂါႏ သွံဆီနီပါꩻ'ဗွေနဲ့-ဗွေတဝ်းနဲ့ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထောင်လွဉ်ꩻ-ထွားတေ့ꩻသွော့နော" "မွေးသွူ- ဆရာႏဖြား၊ မဲ့ꩻခွေထောင်ထွားလွဉ်ꩻဒျာႏ" ဥတ္တရ အာႏမခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ထောင်လွဉ်ꩻနီဗွေႏဘုရာꩻဆချာ ညစွဉ်ႏနွုတ်ꩻလာနောဝ်ꩻသွူ။ ထောင်ထွားလွဉ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနွုတ်ꩻထာထွူ သဲင်ꩻချာ အဆရာႏထျꩻ၊ သဲင်ꩻဒင်ႏပျꩻ ဗွေႏဘုရာꩻခရာႏနုဲင်းယို- "ဆရာႏဖြားဗွေႏဩ- ဗွေႏဘုရာꩻဂေါတမသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေတွမ်ႏဂွုဏ်ႏ၊ ဗွေတွမ်ႏလက္ခဏာႏ၊ အကျောႏမွေးမွေးဒျာႏ ဗွေႏဩ၊ အကျောႏလဲဉ်ထာꩻ မွေးတဝ်းဗွေႏဩ။ ခွေသွဉ်းကထီႏဗာႏ၊ ခွေသွဉ်းကတောင်ꩻတောင်ꩻနဝ်ꩻ- ဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻခိုမျတ်သီး လက္ခဏာႏသိုမ်ဆီနီပါꩻ၊ ဗွေဒျာႏတွမ်ႏ ဘုရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻပါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ပေါႏကျွꩻလွေꩻထာꩻနဝ်ꩻ အဒဲင်ရီး အခင်ႏအပင်ထွေ၊ အခင်ႏကာတဲ့ ဒွို့ꩻငါတောဝ်း၊ စꩻငါႏတောဝ်း။ အကျွꩻလွေꩻထာꩻတဲ့ ယွိုက်ꩻငါႏတဝ်း၊ မွိုင်ငါႏတဝ်း၊ အတသွိုးဒျာႏ ငင်းဒေင်မာꩻလဒွုမ်၊ ငင်းဒေင်မာꩻကီနဝ်ꩻ တသွိုးတဝ်း၊ ပေါႏအဝ်ႏလိုႏ ထွားချာထာꩻတဲ့ အွဉ်ႏတလိန်ႏ (လီႏင်)နေးတဝ်းငွဉ်ꩻ၊ ချာႏနေးဒျာႏ နမ်းတဗာႏလိုးမ်၊ ထွားကီတဝ်းထာꩻ၊ ထွားလတဝ်းထာꩻ၊ ထွားငါလွေꩻ တဖွူႏတလီးတာႏ (လစ်ꩻသောင်ꩻ)လူꩻမ်။ ပေါႏအုံလင်ꩻထာꩻတဲ့ အုံတပန်းနေး၊ ခင်ႏလေင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တလွူးန်တောဝ်းကီႏ၊ တလွူးန်တဝ်းခင်ႏလေးင်၊ အလွိုးနန်းထာꩻ အဲဉ်ထဝ်း၊ အလွိုးငမ်းပါꩻ အဲဉ်ထဝ်း၊ အုံဒုံကိုတဲ့ယဝ်း၊ ဝေင်ꩻကိုတဲ့ယဝ်း၊ ထွားလော်လယ်တဝ်းထာꩻ၊ ယေန်ႏယေႏန်ကေႏကေႏ၊ ဣန္ဒြေႏလꩻလꩻ၊ အုံသꩻခွꩻခွꩻဒျာႏထာꩻ ဗွေႏဩ" အတပဲ့ꩻဥတ္တရ တိန်ႏဒေါ့ꩻနုယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻဖြားနဝ်ꩻ စူဝုဲင်ႏလွေꩻဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရွစ်ပါစွဉ်ႏ 'နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ'သွံလဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻဖြားနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဟော်ꩻတရာꩻထွူနဝ်ꩻ လꩻတမဂ်တဖိုလ်ႏ ထွာသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ပင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ကပ်သွမ်ꩻနွုတ်ꩻနီꩻ၊ (တွိုႏသွစ်ꩻနီꩻကိုနဝ်ꩻ) ဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွေꩻဝိဒဟခမ်း၊ တညတဝ်းခိန်ႏခါႏ ဗြဟ္မာယုပုဏ္ဏာꩻတဲ့ သီထိုꩻခန်းဒျာႏ (ထွာအနာႏဂါမ်ႏ) တွိုႏထင်ႏဗျဟ္မာႏခမ်း လင်ꩻချာဒူမ်လိုꩻခမ်းယိုသွူ။ (သုတ္တန်ႏပဋိကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ ဗြဟ္မာယုသုတ်)
ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (ဖြဝ်ꩻ : ၼႃႈလိၼ် ၵူဝ်းၵၢင်ႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၊ အင်္ဂလိပ်: Kokang Self-Administered Zone ) ယို ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ကို ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၂ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ယို အွဉ်ႏထွော့ꩻလွေꩻ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။ မ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏ ပုဒ်မ ၅၆။(င) အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အကို ဝေင်ꩻနယ်ႏကုန်းကြမ်း တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကိုင် ယို ခြွဉ်းဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ကိုးကန့်နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ပကီႏပျꩻပွယ်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ
တဲမ်းလိတ်ခရာႏ လိုႏသေနာႏ
တဲမ်းလိတ်ဆရာႏ ကတဲမ်းဗာႏလိတ်နဝ်ꩻ ကလိုႏသေထွိုက်သေသင်ꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏယို ကလိုႏသေထွိုက်သေသင်ꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး ဖေႏကသေတွော့ꩻ လꩻတဲမ်းခꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လꩻတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ တဲမ်းဒျာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻ၊ နီပအိုဝ်ႏကတဲမ်းဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအစားယို ။ လွူးနမ်းမွေးသက်အနေႏ ဖေႏကလꩻအငိုꩻအခꩻတွော့ꩻ တဲမ်းလိတ်နုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻ၊ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ မဲဉ်အွဉ်ႏသေဝင်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းလဲ့ပါပါ၊ မဲဉ်လꩻအငိုꩻအခꩻတွော့ꩻ တဲမ်းလဲ့မွေးမွေးန၀်ꩻ အဝ်ႏတစား၊ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏယိုနီစားနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတရွေꩻတဝ်း၊ တဲမ်းနေးမန်းဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ မဲဉ်တဲမ်းတွမ်ႏ အင်းရွယ်ႏချက် အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲမ်း ပေါႏတဲမ်းသွူလိတ်နဝ်ꩻ နီကတဲမ်းဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏ၊ နီကမဲဉ်အွဉ်ႏသေဒါႏ အချက်ဖုံႏယို ပေါႏဝင်ꩻဟော်ꩻသွူ နီလိတ်လဲ့ ယိုꩻယိုꩻမာꩻမာꩻ ဖေႏဝင်ꩻကသေနာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းဒါႏ၊ ဒင်ႏပျꩻဒါႏ၊ ငဝ်းစယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏကောႏဒါႏ၊ ငဝ်းအထာႏဝဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဒင်ႏပျꩻဒါႏ၊ အွဉ်ႏသွတ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဒါႏသွူ။
တဲမ်းလိတ်မဉ်ႏတဒါႏတဝ်း နီကမဲဉ် (အွဉ်ႏ)သေဒါႏဝင်ꩻ အချက်ယို ယိုꩻယိုꩻမာꩻမာꩻ၊ ဖြွောင်ႏဖြွောင်ႏသျင်ꩻသျင်ꩻ ဝင်ꩻတသေနာႏတဝ်း၊ ဟော်ꩻသွူနီလိတ် တပွိုက်၊ ဝါကျတဗာႏလဲ့ အရိုꩻထာꩻမုဲင်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ တသေစဲင်းတဝ်း၊ စဉ်ꩻစာꩻဗာႏဒွိုန်းကမꩻ၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ ဟော်ꩻဖျင်ယင်းတပြန်ႏမꩻ သေနာႏ ထွာထိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻလိတ်သား လွꩻထိုꩻဒါႏ၊ အခိန်ႏလဲ့ လို့ပိုႏထိုꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းလိတ်ယို ဝင်ꩻဖေႏကသေနာႏယိုꩻယိုꩻနဝ်ꩻ ကျံႏတဲမ်းဗာႏ။ ဝင်ꩻသေနာႏယိုꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဝင်ꩻဟော်ꩻဖေႏကစွယ်ꩻ၊ ဖေႏကကုဲင်းလဲ့ ငဝ်းအသုံꩻအနုံꩻဖုံႏယို လွိုက်ဒါႏဗာႏ၊ ငဝ်းဗာႏသꩻ၊ ငဝ်းတယွို့၊ ငဝ်းဥပမာႏတဲက်တွိုင်ꩻ၊ ငဝ်းတလွိုး၊ ငဝ်းတလေ့၊ ငဝ်းလင်္ကာႏလောႏ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏလဲ့ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်း သုံꩻဒါႏဗာႏနဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻဟော်ꩻကုဲင်းသွူ။ နီကမဲဉ်အွဉ်ႏသေဒါႏဝင်ꩻ အခရာႏယို သုံꩻဆေ့ꩻငါႏငဝ်း၊ တဲမ်းဒွေါင်ႏငါႏငဝ်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတသေနာႏတဝ်းတဲင် အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ နီကမဲဉ်အွဉ်ႏသေဒါႏဝင်ꩻ အချက်တချက်ယို ငမ်းဝင်ꩻသေတဝ်းတွော့ꩻ တဲမ်းဆွာꩻငါႏ၊ ခြုဲင်းအာငါႏနဝ်ꩻလဲ့ စေးလာႏလို့ပိုႏ၊ အခိန်ႏလို့ပိုႏတဲင် ငဝ်းလိတ်ဟဝ်၊ လိတ်ဒဲဉ်း-ရိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ထွာထိုꩻ လိတ်သိုႏပွစ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီကသုံꩻဒါႏငဝ်းယို အလိုႏ-အလွို ဖေႏကတွမ်ႏအဝ်ႏပုဲင်ႏနဝ်ꩻ ချင်းဒါႏဗာႏ။
တဲမ်းလိတ်နဝ်ꩻ လိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ပေါႏနီထွားတာႏဒျာႏ တမွေးတဝ်း၊ ပေါႏတဲမ်းအီႏတွဲႏနျꩻ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏတာႏနဝ်ꩻ စေးလာႏတဗီႏယို တဲမ်းဗာႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ တဲမ်းနီဖဲ့ꩻလꩻတဝ်း၊ အမျိုꩻမွေးတဝ်း၊ ထုံꩻစံႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏတဲမ်းနီဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်ဒါႏစွဉ်ႏလဲ့ ဝင်ꩻတထင်းတန်တဝ်း၊ လိတ်မူမဉ်ႏအာနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတလွိုက်ရွေꩻကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ တဲမ်းတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻလဲ့ ခွုင်းကတွမ်ႏ တဲမ်းဗွေဗိတ် တချနေ့ꩻထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ လꩻတဝ်း၊ ထွားဟဝ်တဝ်း၊ ထွားသျင်ꩻတဝ်း၊ အမျိုꩻမွေးတဝ်း၊ လိတ်ရဲဉ်ႏအစ ဖဲ့ꩻချာဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ဗာႏ တစူမွူးရပ်နဝ်ꩻ၊ လိတ်ရဲဉ်ႏမော့ငါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ဗာႏဟမ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻလဲ့ လꩻဒျာႏ။ ကခြုဲင်းလုဲင်းစေနယ်ဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏ တချက်ချက်ယို အွဉ်ႏဗာႏလိတ်ပွိုက်တပွိုက်ချင်ႏ၊ လိတ်ပွိုက်နဝ်ꩻ မဉ်ႏဒွေါင်ႏငါႏလဲ့ ဟော်ꩻဟဝ်တဝ်း၊ မဉ်ႏဆွာꩻငါႏလဲ့ အခရာႏသျင်ꩻတဝ်း၊ အဓိပ္ပါယ်ႏစဲင်းတဝ်း၊ တဗူႏတဗန်ႏ၊ ရော်ꩻရီးရော်ꩻရယ်ꩻထိုꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပွိုက်တပွိုက်ယို အွဉ်ႏသွော့ ဝါကျအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ သွံဝါကျ၊ အအာသွတ်ꩻ သူဝါကျရပ်နဝ်ꩻ။
ဝါကျတဗာႏတွမ်ႏတဗာႏအခါႏယို အွဉ်ႏခန်းခါꩻသွော့ ပုဒ်ထီး ( ၊ )၊ မဉ်ႏအွဉ်ႏသွတ်ꩻလိတ်ပွိုက်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏသွတ်ꩻဗာႏတွမ်ႏ ပုဒ်မွူး ( ။ )နုဲင်းနဝ်ꩻ။ ဝင်ꩻမဉ်ႏထီႏပုဒ်မွူးနဝ်ꩻ လိတ်ပွိုက်သွတ်ꩻလဲဉ်းအကျောင်ꩻ သေဗာႏသွူ။ ပုဒ်ထီး ( ၊ ) နဝ်ꩻ ပွိုက်တလီး၊ ပုဒ်မွူး ( ။ ) နဝ်ꩻ ပွိုက်နီလီး နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ၊ ဝါကျတဗာႏသွတ်ꩻ မွေးတဝ်း၊ ငဝ်းတငွါတွမ်ႏတငွါအခါႏကို ငဝ်းယမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏခါႏဗာႏ ပုဒ်ထီးမꩻ အခရာႏသျင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏ၊ လိုႏအွဉ်ႏစꩻနေးဗော့ꩻ လိတ်ဖြုံႏလဲ့ အဝ်ႏ၊ ပက်ငါပက်ချာတဖြုံႏ ( ' ' )နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ တဲမ်းဗာႏနေး ပက်ငါပက်ချာနီဖြုံႏ ( "  " )နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သေန်ႏရာꩻသင်ꩻရာꩻ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်း ပုဒ်ထီး ( ၊ )၊ ပုဒ်မွူး ( ။ )၊ ပက်ငါ-ပက်ချာ ( '-'/ "  " )ဖုံႏယို ချင်းသော့ꩻချင်းအွဉ်ႏဗာႏသွူ။ လိတ်တပွိုက်သွတ်ꩻထွူ မဉ်ႏကောႏဖျင်လိတ်တပွိုက်နဝ်ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏအစ တရဲဉ်ႏအထျꩻယို အွဉ်ႏသွုန်ဗာႏတဝ်း လိတ်ရဲဉ်ႏဖဲ့ꩻကီ၊ ဆွတ်ငါဗာႏ တစူမွူးရပ်နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်အရဲဉ်ႏဖဲ့ꩻလဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏသွုန်ကီဗာႏ။ နီကတဲမ်းဒါႏလိတ်ယို သဒ္ဒါႏနယ်ꩻအလꩻ ကတ္တားပုဒ်၊ ကံပုဒ်-စတဲင် ကာရကပုဒ်၊ အကာရကပုဒ်ဖုံႏယို ကြိယာႏအဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေချာဗာႏ၊ စပ်လိတ် (စာစပ်)ဒါႏဗာႏ။
လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ အပေႏ-အတန်၊ အတရေꩻ-အတကုဲင်နဝ်ꩻ အရေꩻတန်တဝ်း၊ ဟော်ꩻဖေႏကယိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတရိုꩻတဝ်း၊ အမုဲင်တရိုꩻတဝ်း လိုႏဒျာႏအသျင်ꩻ၊ လိုႏဒျာႏအစဲင်းသွူ။ မဉ်ႏနုဲင်းဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏတွက်တာႏ ကဖျော်လွဉ်ဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻဖုံႏယို ဖျင်ဗာႏတဝ်း၊ တဲမ်းကူꩻဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ပါဆေ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အနယ်ꩻတလွစ်တဝ်းတဲင် ဆေ့ꩻတွမ်အာ ဖျင်ဗာႏ၊ မဉ်ႏဖျင်ဗာႏအာငါႏလဲ့ တဲမ်းကူꩻထန်ႏတသာဗာႏနေးတွော့ꩻ အခိန်ႏလို့အာငါႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏထွာမန်းဘာႏသာႏ မဂ္ဂဇင်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတတဲမ်းကူꩻဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိတ်စောင်ႏတာႏ မဉ်ႏပသာလွဉ်ဒါႏ လိတ်မူနဝ်ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ-ဝတ္ထုတွမ်ႏ ကဗျာ-ရုတ်တယွို့၊ ကဗျာတွမ်ႏရုတ်တယွို့(ကာတွန်း)ယို လိတ်ယာႏတမဲ့ငါချင်ႏ တဲမ်းငီꩻတဲမ်းဆွိုင်ꩻပုဲင်ႏတဝင်ꩻ၊ တမျိုꩻတဗီႏစီႏ တဲမ်းသျင်ꩻသျင်ꩻ၊ တဲမ်းခေါ်ခေါ်ဒျာႏသွော့ စေးလာႏတဗီႏကို၊ မဉ်ႏတဲမ်းဆွိုင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻသား (အယ်ဒီတာ) တဖြာꩻချင်ႏမဉ်ႏမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ အီႏဗဲင်းလွဝင်ꩻ လိတ်မူယို အယပ်ꩻအခုဲင်ႏအဝ်ႏသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻချင်ႏ၊ လိတ်မူတမျိုꩻချင်ႏ၊ လိတ်မဲ့ငါ မဉ်ႏအဝ်ႏနီမဲ့ငါမာꩻကီနဝ်ꩻ တဲမ်းပါသွော့ လိတ်မဲ့ငါ ဂဏန်ꩻစဲဉ်ႏ၊ ဆꩻမတ်ꩻခါꩻသွော့ တွမ်ႏထꩻဆꩻစေး၊ နဝ်ꩻမဉ်ႏတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ လိတ်မဲ့ငါ တဗူႏတဗန်ႏဒါႏ၊ ရော်ꩻရီးရော်ꩻရယ်ꩻဒါႏတွမ်ႏ လိတ်မူလင်တဲင် ကထွာအယ်ဒီတာယို ထွားလွိုက်ဗာႏယပ်ꩻငါႏ၊ အခိန်ႏလို့ပိုႏထိုꩻသွူ။ လိတ်ဖေႏထေ့လွဝင်ꩻရိုꩻရိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏတာႏ လိတ်မူတစွိုးတမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ မဉ်ႏဖေႏထေ့ ပသာလွေꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻစွယ်ꩻ၊ ကလောင်မဉ်ꩻ၊ မဉ်ꩻရင်ꩻ၊ အုံအဝ်ႏရပ်ရာႏဖုံႏယို တဲမ်းသော့ꩻပါ စုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏနဝ်ꩻ ဟဝ်သွူ။
ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ တဲမ်းလိတ်ခရာႏ ခွုင်းခွေသွဉ်းကသေဒါႏ၊ ခွုင်းခွေသွဉ်းကယူႏလꩻဖြောင် တဲမ်းဖြုဲင်ꩻနယ်ဗာႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏတာႏ ဝါႏသနာႏတဲမ်းလိတ်သားသွူ။ တဲမ်းလိတ်ခရာႏနုဲင်းယိုန၀်ꩻ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင် (၂၃)ကိုန၀်ꩻ တဲမ်းသော့ꩻဗာႏဖိုလဲဉ်း တလဲင်ႏလဲ့ ဟော်ꩻထွားတဝ်းမကောင်း၊ ကဖျော်ဆုဲင်ꩻဖျင်ဒါႏ လိတ်မူဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ နယ်ꩻခရာႏ အဝ်ႏပါအာဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻတဲင် တဲမ်းဗာႏဖျင်တလဲင်းနုဲင်းယိုသွူ။ ထွားဟော်ꩻယွယွထွူတဲင် လွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသုံꩻလွဉ်ꩻဒျာႏသွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တဲက်တွန်ꩻနိုꩻဆောႏဗာႏ ဝါႏသနာႏတဲမ်းလိတ်သားသွူ။
ဝေင်ꩻဗုတလိဉ်
ဝေင်ꩻဗုတလိဉ် (မန်း: ဘုတလင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Budalin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် မုံယွာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗုတလိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၄၄၄ ဖြာꩻသွူ။ တောင်ꩻခေတ် လိုꩻဆွတ်ꩻဖုံႏတောမ်ႏ တခြိုꩻစခါဖုံႏနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏမော့ꩻလွေꩻဒျာႏ ဗုတလိဉ်နယ်ႏကို ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၉၈-၉၉ ခိန်ႏသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ ဗွောင်တောမ်ႏ ပျတဲက် ဒုံညောင်ကန်ထျꩻတဲင် တခြိုꩻစခါယဟန်ႏတောမ်ႏ အဆွတ်ꩻခြုံယဟန်ႏနဝ်ꩻ အွောန်ႏနယ်ခါꩻနေး ပျꩻတဲက်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဟောဝ်သေထွိုက်ငါႏပကီႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ
ကိံပက္ကဇာတ်
"ကိံပက္ကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ကိံပက္ကဇာတ်'ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ ရဟန်ꩻသီး ပေါႏတထိန်ꩻတောဝ်း ဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ သꩻလော်လယ်ယူႏပက် ထွက်မာႏဒါႏထာꩻ၊
၂။ ထီႏတရေꩻ၊ ဟွုန်တလေ့၊ နွုမ်ꩻဟွမ်၊ ဟွုန်အွီႏ၊ ချော်ꩻပြေကရိုꩻဒါႏ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ လောဘတဏှာႏ ကိလေႏသာႏအွဉ်ငါ မာꩻဆာ၊ မာꩻသွုမ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခ၊ မာꩻပူလီ၊ မာꩻသီဒါႏလိုꩻတဲင် ဗွန်ပီစွဉ်ႏ အစွူႏနဝ်ꩻသွူ။
သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် (မန်း: စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး) (အဲင်းကလေတ်: Sagaing Region) နဝ်ꩻ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၆,၅၃၄ စတုရန်းမဲင်ႏတဲင် တွိုင်ꩻဒေꩻသတန် ၇ ဖြုံႏအကို ထွာအလုဲင်းလွိုသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏတယ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းအခဝ်ထဝကို ဗꩻလွေꩻ ခမ်းအခဝ်ထင်ꩻ ဆွာꩻထိုꩻထွူတဲင်ကာ အသောင်နဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ႏရဲဉ်ႏခူခါꩻဒျာႏ အကူနဝ်ꩻသွူ။ တွိုင်ꩻဒေႏသဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမုံယွာ နဝ်ꩻသွူ။
ကိံပက္ကဇာတ်
၃။ အစွူႏရာႏနဝ်ꩻ တရေꩻ၊ နွုမ်ꩻနွိုး၊ အရသာႏအွီႏစွဉ်ႏတဲ့ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻဗာႏ၊ အံႏဒါႏတဝ်း၊ ပေါႏစူꩻသꩻလောဘ သꩻတဏှာႏ ပေါႏအံႏမာႏတဲ့ သီစွဉ်ႏ၊
သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ဝေင်ꩻတန်
မျန်မာခမ်းထီ ကလꩻစ လွစ်တခြင်ရေꩻခိန်ႏကို သကဲင်းတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသကုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၈၀ မာꩻငါ သကဲင်းတွိုင်ꩻ အခဝ်ခိုႏ အခဝ်ဒေါမ် ကလွဉ်ခွဲးဝင်ꩻ ဗဟိုႏဆွုမ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ သကဲင်းတွိုင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ ထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻတာႏ ထွာဗဟိုႏ၊ အဝ်ႏအေင်ဒိယခမ်း ကွန်ႏတခြိုꩻဖုံႏ ဖြေꩻစာချာငါ လင်ꩻလွဉ်အီ စတဲင်အချက်ဖုံႏတဲင် ဝေင်ꩻမုံယွာနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻတောမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ်မွိုင်တဲင် မျန်မာတခမ်းလွုမ်း အဝ်ႏလက်ခံႏလွေꩻ သကဲင်းတွိုင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ ဝေင်ꩻတန်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။
ကိံပက္ကဇာတ်
၄။ ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻတဲ့ ချာႏမဲ့ လဲ့ꩻနား မာꩻဗားဒါႏလိုꩻ၊ အမျိုꩻလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ မွေးတောဝ်း၊
၅။ အံႏမာႏအစွူႏရာႏနောဝ်ꩻ သီဗာႏ တဘဝဒျာႏ၊ လွောက်ꩻမာႏကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻ လောဘအွဉ်ငါ ထွာသမုဒယသစ္စာႏတဲင် သံသရာႏဆွာꩻအီ၊ သီဗာႏအာလဲင်ႏတန်အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ဇာတ်ဝတ္ထုငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ အမုဲင်(၈)/ref>
သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻဖုံႏ
သကဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏခရဲင်ႏ (၁၁)ခရဲင်ႏသွူ။
ဝေင်ꩻဖုံႏ
သကဲင်းတွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၃၄)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၅၀)ဖြုံႏ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၂၇၁)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၇၅၅)အွိုင်ႏ တောမ်ႏ ဒုံခြွောန်းအဝ်ႏ (၅၉၉၁)ဒုံသွူ။
သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ
thumb|ဟိန်ႏတန်မိဉ်းကွန်း thumb|ဖရာꩻသမ္ဗုဒ္ဓေ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ