cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေင်ꩻမအူပိဉ်
ဝေင်ꩻမအူပိဉ် (မန်း: မအူပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Ma-ubin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမအူပိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်မြစ်ဝကျွန်းပေါ် တိုးခြောင်ဖျင်ႏတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၆)မဲင်ႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၄၂၄၁ ဖြာꩻသွူ။
သင်္ဂါႏယနာႏ
သင်္ဂါႏယနာႏ = သံ - စုဗူႏထွူ၊ ဂါယနာ - ရွစ်ဖတ်နေး။
ဝေင်ꩻမအူပိဉ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သင်္ဂါႏယနာႏ
သင်္ဂါယနာ = စုဗူႏထွူတဝင်ꩻတဲင် ရွစ်ဖတ်နေး။
ဒင်ႏသင်္ဂါႏယနာႏသမဲင်ꩻ
ငဝ်းမိန်းလဝ်းနဝ်ꩻအလွောက်ꩻ "ဓမ္မဝိနယ" ကရိုꩻဒါႏ သုတ်၊ ဝိနယ်ꩻ၊ အဘိဓမ္မာႏ တရာꩻတောႏဖုံႏ မီႏအဝ်ႏနေကဒွိုန်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ သက်တောႏအဝ်ႏတင်ႏသျာꩻနေကဒွိုန်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ “သာႏသနာႏ”ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ သုတ်ယို၊ ဝိနယ်ꩻယို၊ အဘိဓမ္မာႏတရာꩻတောႏယိုဖုံႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သုတ်၊ ဝိနယ်ꩻ၊ အဘိဓမ္မာႏ တရာꩻတောႏဖုံႏ မီႏထိုꩻမာႏဖေ့ဝုဲင်ꩻမ့ꩻ သာႏသနာႏတောႏလဲ့ အီႏဖေ့ဝုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ပညာသီရိ၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံတွမ်ႏမူလမင်းကွန်း
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ တပ်ဦးဥတ္တရာရုံတွမ်ႏ မူလမင်းကွန်း ပဓာနနာယကဗွေႏဗွန် ဘဒ္ဒန္တပညာသီရိ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ
ဇာႏတိပေႏခါ မွိုးဖါနီပါꩻ
ဗွေႏဆရာႏတောႏယိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏဗန်းပြင်ႏ၊ နောင်လဲင်ဒုံကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဖါဗွေႏ စင်ꩻဖါခွန်ပိန်+မွိုးဗွေႏ စင်ꩻမွိုးရွှေမျသီး သꩻအောင်ႏခါကို လွူးဖွါꩻလင်ꩻလွဉ် ၁၃၁၀-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံဆန်ꩻ (၃)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-ကျာႏသပတေꩻ၊ တဖူးဝေးရင်ꩻ (၇)ဖြာꩻကို ဝွေꩻဗွေႏယို ထွာဆဋ္ဌမ (၆)ဖြာꩻကိုတဲင် ပေႏခါနဝ်ꩻ လွိုးအွီႏအဲင်ယေန်ႏငါႏနဝ်ꩻမꩻ ဖန်ဖေႏ "ခွန်မောင်သွဲ"နဝ်ꩻသွူ။
သင်္ဂါႏယနာႏ
ဒင်ႏသင်္ဂါႏယနာႏသမဲင်ꩻ
နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ ခါးလားခရစ်နေင်ႏ ကပေါႏထန်ႏလွဉ်ခိန်ႏ ၅၄၄ - ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ကူꩻခန်းဒျာႏ အရိနိပ္ပာန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်နဝ်ꩻမာꩻတငါတဲင် အဝ်ႏနပ်တွက်စ သွုပ်သွုပ်လွေꩻ သာႏသနာႏတောႏနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ သာႏသနာႏတောႏနေင်ႏ ၂၅၀၀လွိုလဲဉ်း နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၂၅၀၀လွိုအကို ဒင်ႏဗာႏဖိုလဲဉ်း ထေရဝါဒ သင်္ဂါႏယနာႏ (၆) လဲင်ႏဗွေဗွေ နဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ပညာသီရိ၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံတွမ်ႏမူလမင်းကွန်း
ဗုဲင်သျင်ႏခံႏစင်ꩻ ထောက်ထံꩻသာႏသနာႏ
၁၃၂၂-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဆန်ꩻ (၈)နီꩻ၊ သက်လꩻ (၁၂)အရွယ်ႏပေႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ၊ အွိုင်ႏဗန်းပြင်ႏ၊ ကျောင်ꩻနောင်လဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓထွာထင်ႏဖေႏ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ၊ မွိုးဖါနီပါꩻ ခံႏဖေႏချာဒျာႏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟတဲင် "ခွန်မောင်သွဲ"ယို အဝ်ႏအရန်းဖွိုႏလိုꩻဘဝ တွိုႏထင်ႏကီခန်းအရန်းထို သာႏမဏေႏဘဝနဝ်ꩻမꩻ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ ဖန်ဖေႏခန်းအဘွဲ့မဉ်ꩻ "သျင်ႏပညာသီရိ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၃၀-ဗွေ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ (၁၅)နီꩻ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ (၉)နားရီႏ မိနစ်(၃၀)အခိန်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ညောင်ႏရွီႏကန်ကြီး ပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက် "သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိ"သိမ်ႏတောႏအကို ကျောင်ꩻကန်ကြီးပဓာနနာယက ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိမလာဘိဝံသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ တေရသမရွှေကျင်သာသနာပိုင်) ထွာထင်ႏဖေႏ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ စင်ꩻဖါဆရာႏလဲင်း+စင်ꩻမွိုးသိန်းချုံ၊ စင်ꩻဖါလွန်းမောင်+စင်ꩻမွိုးရွှေထည်၊ စင်ꩻဖါချစ်လယ်+စင်ꩻမွိုးဗွာ၊ စင်ꩻဖါကျော်သိန်း+စင်ꩻမွိုးရွှေဥ၊ ပို-ခွန်ကြာအောင်+ဒေါက်တာခင်စုရည်၊ စင်ꩻဖါထွန်းစိန်+စင်ꩻမွိုးကျောင်ꩻချို၊ စင်ꩻဖါဌေးလွင်+စင်ꩻမွိုးညွန့်ညွန့်လှိုင်၊ စင်ꩻဖါလှဘော်+စင်ꩻမွိုးကေလာသီ၊ စင်ꩻဖါစံလှ+စင်ꩻမွိုးညွန့်ခင် ဒု-စဲ့ꩻပိုႏတန် စင်ꩻဖါစန်းယု+စင်ꩻမွိုးဥမ္မာအောင်၊ ဒုစဲ့ꩻပိုႏတန် စင်ꩻဖါထင်ကျော်+စင်ꩻမွိုးဗွေ၊ စင်ꩻဖါကျောင်ꩻဖျူႏ+စင်ꩻမွိုးကျောင်ꩻချိုသီး ခံႏဖေႏစတုပစ္စယ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတဲင် အဝ်ႏအရန်းဖွိုႏ သျင်ႏပေႏဘဝ မျောက်ပင်ႏထိုတသွောင်းကီခန်းဒျာႏ ရဟန်ꩻဘဝနဝ်ꩻသွူ။
သင်္ဂါႏယနာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဗွေႏဗွန်ပညာသီရိ၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံတွမ်ႏမူလမင်းကွန်း
သွဉ်ထူႏပရိယတ္တိပညာႏ ဗွေႏဆရာႏထျꩻ
တယ်ႏစွဉ်ႏကဗုဲင်သျင်ႏ သွဉ်ထူႏလွေꩻ ပရိယတ္တိအခေႏခံႏပညာႏ ကျောင်ꩻနောင်လဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓထျꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ ကန်ကြီးပရိယတ္တလိတ်သွဉ်တွိုက် ပဓာနနာယက ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဝိမလာဘိဝံသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ တေရသမရွှေကျင်သာသနာပိုင်)ထျꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တလက္ခဏသာမိ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)ထျꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဘဒ္ဒန္တသုမေဓပဏ္ဍိတ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)ထျꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တိုက်ကြပ်ဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)စတဲင် ချꩻလိတ်ဆရာႏတောႏထျꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တောင်ႏကီꩻအရိယဝံသမြို့ဦးကျောင်ꩻ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ဝေးဖြားတန်ထို ဘဒ္ဒန္တမေဓင်္ကရ (သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ)ထျꩻတဲ့နဝ်ꩻ စစွဉ်ႏဗွေႏဆရာႏတောႏထျꩻသောင် ထုမ်ႏသွကဉ်ထုမ်ႏကျပ် ပရိတ်ယတ်ပညာႏ ခံႏနစ်နာႏဒုက္ခအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏထင်ႏလꩻခန်း "နိုင်ငံတော်အစိုးရ-သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ"၊ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းတခမ်းလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ဝိနယာဒိနုဂ္ဂဟဓမ္မာစရိယ၊ ကန်ကြီးဝံသပါလက ပရိယတ္တိဓမ္မာစရီယ ဒဲ့ꩻထူႏထင်ႏနွောင်ꩻ ဘွဲ့ပေါင်ꩻစွိုꩻအာ လေဗွာသာႏသနာႏ ယံငါႏထူꩻမျတ် ပရိယတ်ကဝ်ႏထွန်ႏ ဒဲင်စူယွိုင်ႏအလံႏ၊ ခံႏထူႏလွေꩻလဲဉ်း အောင်ႏပွယ်ꩻအရန်းရန်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
လိတ်မွူးခရာႏ
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ကတဲႏထွင်ႏဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏယို ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏကတဲမ်းဒါႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"ငဝ်းနိဒါန်း မန်းဘာႏသာႏအတွိုင်ꩻ မီႏတွမ်ထန်ႏ ပြန်ႏနယ်ဖေႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းဆꩻငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ အဝ်ႏပါနုဲင်းယိုတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဝွေꩻဗွေႏလိတ်မူယိုနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ မာႏလဲ့နဝ်ꩻ ဖျင်လꩻတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ စွုမ်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ စွုမ်ႏတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ ထဲမ်လꩻတဝ်းတစွိုးစွိုး ထာꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ အလွိုးတအဲဉ်ထဝ်းသွူ၊ လိတ်စောင်ႏယို ဗွေႏဗွန်ဉာဏ၊ ထမ်းဘုရာꩻ အဝ်ႏဖျင်လဲဉ်းဒျာႏရင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻဖအံ
ဝေင်ꩻဖအံ (အိန်းကလေတ်: Hpa-an) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖအံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖအံကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဖအံနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏ၊ ဒေႏသ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မန်း၊ မဲင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻရဝ်းဝင်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ဖအံတက္ကသိုလ်ႏ၊ အနယ်ꩻပညာႏ တက္ကသိုလ်ႏ၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ႏ၊ ပညာႏရေꩻကေားလေက်၊ အစိုႏရ သီးယုင်တန်၊ သမ်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ၊ ဟော်တယ်ဖုံႏ၊ ခမ်းရင်ꩻသား ပွယ်ꩻတန်ခင်၊ ကဝ်ႏခြံ စတဲင်ဖုံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ခြုံꩻခြောင်အဝ်ႏထွတ်ꩻလင်ꩻတဲင် မော်တော်၊ သင်ႏဖော်ꩻပေႏ ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏတဲ့ အဝ်ႏသုင်ꩻနေနေသွူ။ thumb|တထာတန်ကာႏခြုံꩻခြောင်၊ ဖအန်
ကထွူထိုꩻလဲဉ်း ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါ ညလဲဉ်းဒါႏနေင်ႏပေါင်ꩻ (၁၀၀၀)လွိုအခိန်ႏ ခြုံꩻခြောင်ဖင်ႏ ကွန်နာလောင်းနဝ်ꩻ ဒုံအဝ်ႏတဒုံတဲင် လမ်းငင်းအဝ်ႏ (၂၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ဒုံယိုထျꩻ ခြုံခြောင်ဖင်ႏထျꩻတထွောင်းနဝ်ꩻ ထင်ႏသျာꩻဒါႏ လုံးနာစျူတန် အဝ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လုံးနာစျူနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယွန်ꩻ(ထုဲင်ꩻဖြဝ်ꩻ)ငဝ်းငွါအနေႏ ဟဲ့ꩻဖားအန်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "လုံးစွယ်ႏလုံးစျူ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏ"ဖားအန်း"ယို ခေတ်ပြောင်ꩻလွဉ် တလဲင်ႏတစိꩻ အငဝ်ႏထန်ႏလဲ့ ပြောင်ꩻလွဉ်ဆေ့ꩻဆေ့ꩻတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻတွင်ႏလွဉ် "ဘားအံ/ဖအံ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၁၉၀၇ ဗာႏ တွယ်ႏစလွေꩻ ဝေင်ꩻအခင်အကွက်နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဖအံထျꩻ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒါႏကောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ဇွဲးကပင်ကောင်"သွူ။ ဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ကောင်တဝွန်ႏ၊ ကြာအင်းကောင်၊ ကောင်ပေႏဖုံႏ၊ ထမ်းဖုံႏ၊ ထီလျား၊ ထီနောင်၊ ကဝ်ႏခြံ၊ ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ စတဲင် လယ်ႏထွားခရာႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ အဝ်ႏလွိုင်ႏအာတန်သွူ။ ထမ်းဆဒ္ဒန်နဝ်ꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ထွာအတန်သွတ်ꩻတောမ်ႏ အဆွာꩻသွတ်ꩻ ထမ်းတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ thumb|ဇွဲကပင် ဖရာꩻကောင်နာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အစိုႏရစဲစ်ရီလိတ်ပွဲꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏတာႏ
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ
thumb|upright=1.4|အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ၊ [[:en:The World Factbook CIAအစွိုꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်အလꩻ (blue area), and as defined by the IHO (black outline - excluding marginal waterbodies).]]
စီꩻပွာꩻရေꩻ
အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ အဓိက အဝ်ႏဆွိုက်သွုပ်ခါꩻဖေႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝ၊ အာဖရိကတောမ်ႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ ဥရောပတောမ်ႏ အမေႏရိက ခမ်းထီဖုံႏ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻရဲဉ်ႏဒျာႏသွူ။ အထူꩻအနေႏ ပါသျန်းပင်ႏလယ်ႏထျတောမ်ႏ အဉ်ဒိုနီးသျားခမ်း ရေနံအောင်ကို ကထန်ႏဒါႏ ဓာတ်ထီတောမ်ႏ ဓာတ်ထီကွန်ႏကျံꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒင်ႏတောႏလွေꩻသဲင်ꩻအီ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုကာဗွန် ကအဝ်ႏအာဒါႏ အရပ်လဲ့ ထွာဒျာႏ သော်ဒီအရေးဗဗီးယား၊ အီရန်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ ဩသတေးလျအခဝ်တွို့ꩻ ဒေႏသထီပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ အရမ်ꩻအနေႏ ကမ္ဘာႏလောင်း ကထေထန်ႏဒါႏရေနံ ထီပင်ႏလယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ထေထန်ႏဒျာႏ အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏထီကိုတဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၄၀%)နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
သာသနာလင်္ကာရ သာႏမဏေႏကျောႏကျောင်ꩻ
သာသနာလင်္ကာရ သာႏမဏေႏကျောႏကျောင်ꩻ ပေါႏပေါက်လွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻ
သာႏမဏေႏကျောႏကျောင်ꩻ လိတ်သွဉ်တွိုက်ယိုနဝ်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ တောင်ရပ်ကွက် ( လေးအိမ်ကုန်း) ဟံႏကွင်ꩻအမုဲင် ၂ ကို နေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻ ကအောဝ်ႏခါꩻဒါႏ မိုးကောင်းဘုရာꩻစေႏတီႏန၀်ꩻ၊ ဦႏဘရူးဝါးတဲႏလူႏရိုꩻနုဲင်းန၀်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻစေႏတီႏပတ်တ၀ွိုင်ႏ ဟံႏအအဲန်ႏအလုဲင်းန၀်ꩻ အ၀်ႏတထာဝဧကနဝ်ꩻသွူ၊ ကအ၀်ႏကုဲင်ဒါႏ ဟံႏယာႏန၀်ꩻ ရပ်ကွတ်ကို ကအ၀်ႏဒါႏ ရပ်ကွက်သားလိုꩻဖြားသီးဖုံႏ ဖေႏကဆောက်တဲႏနွောင်ꩻသဉ်သွစ်ꩻ၊ ဖေႏကဗေင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻ ကျောင်ꩻန၀်ꩻ မဲဉ်ဆို့ꩻလူႏလွေꩻကျောင်ꩻဓမ္မာႏရုံႏတဖြုံႏတဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻခန်ႏ၊ နေင်ႏ၁၃၇၂ ဗာႏန၀်ꩻ ဆို့ꩻလူႏလွေꩻမွေးခန်း ကျောင်ꩻဓမ္မာႏရုံႏတဖြုံႏသွူ။ ဆို့ꩻလူႏထွူန၀်ꩻ ဆျာꩻထီ အပ်လူႏခန်းဒျာႏ ၊ရန်ႏကင်ꩻဇောတိကာရာမ ဗွေႏဆဗွေႏဆရာတောႏ ဘဒ္ဒန္တ ပဏိတနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဆ၇ာႏတောႏ ဆိုႏဖေႏထွူဝါႏတဝါႏတွော့ꩻ ၊သꩻမဲဉ်ဗွောင်လိတ်သွဉ်တွိုက် ၊ပေါႏပေါက်လွဉ်တဲင်၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏန၀်ꩻ တကာႏမသီးကျောင်ꩻယိုန၀်ꩻ အီႏအွဉ်ႏထွာဗော့ꩻ လိုꩻဖြားဗေင်ႏကျောင်ꩻတာႏလွုမ်ꩻ အကျိုꩻတတန်ငါႏတ၀်း မီႏဗွောင်သော့ꩻပရိယတ္တိ လိတ်သွဉ်တွိုက်မꩻ အကျိုꩻအီႏတန်၊ အကျိုꩻအီႏအာသနဲ့ ဒေါ့ꩻဟော်ꩻဖေႏခန်း တကာႏသီး နုဲင်းန၀်ꩻသွူ။
န၀်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကဗွောင်နွောင်ꩻ လိတ်သွဉ်တွိုက်န၀်ꩻ ၊တွိုင်ႏပင်ႏခန်းတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တရာဇိန္ဒသီရိ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻ၊ ဟိုပုံꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻလဲ့ ၊ဖေႏကလꩻဗွေႏဗွန်သေႏချာႏ ၊ဗွေႏဗွန်ဒါႏန၀်ꩻ မဲ့ꩻကျိုꩻစာꩻဖေႏ အာႏမခံႏ ဝွန်ႏခံႏလွေꩻဖေႏခန်းနုဲင်းန၀်ꩻသွူ။ ဝွန်ႏခံႏထွူတွောꩻ၊ တွိုင်ႏပင်ႏဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ ဝေင်ꩻအောင်ဘန်ႏဗွေႏဆရာတောႏ ၊အောင်ချမ်းသာ သွဉ်လိတ်တွိုက်ကို ချလိတ်ဆရာႏတပါꩻကထွာဒါႏ ဘဒ္ဒန္တဝိစိတ္တာလင်္ကာရ နဝ်ꩻ အဆင်ႏပြေႏဒျာႏတဲင် ၊အီႏဗွောင်လွေꩻဖေႏ သာႏမဏေႏကျောႏကျောင်ꩻ သွဉ်လိတ်တွိုက်ကိစ္စယို အပ်လွေꩻခန်း၊ ဗွေႏဆရာဘဒ္ဒန္တဝိစိတ္တာလင်္ကာရ နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ နေင်ႏ ၁၃၇၃− ဗာႏ၊ လာဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ ၇ နီꩻ မွူးနီꩻ ကျာႏသပတေꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻဝတ္တကဟံႏ တွမ်ႏကျောင်ꩻဆောင်ထီအုံႏစတဲင် သာသနိက သာႏသနာႏအနမ်းခြုံ အပွိုင်အပွုံႏဖုံႏယို အီႏအပ်လွေꩻပါ ဗွေႏဆရာဘဒ္ဒန္တဝိစိတ္တာလင်္ကာရ အတာႏစီႏရင်ႏမာꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ ပွယ်ꩻအပ်ကျောင်ꩻတွော့ꩻ တွမ်ႏဝေင်ꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ၊ ဗွေႏဆရာတောႏတန်သီး၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ အောင်ႏချမ်ꩻသာႏ လိတ်သွဉ်တွိုက် ဝေင်ꩻအောင်ဘန်း၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻအေးစေတီ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻနမ်ႏဟူꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ တွမ်ႏကျောင်ꩻတကာႏတန်သီး အပ်လူႏ လွေꩻခန်းဒျာႏ ဗွေႏဆရာႏ ဘဒ္ဒတ္တဝိစိတ္တလင်္ကာရ နဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၃၇၃ −ဗာႏ အကို ကဆိုႏဒါႏဝါႏနဝ်ꩻအောဝ်ႏလွေꩻအပါꩻပေါင်ꩻ ၄၂ ပါꩻ နဝ်ꩻသွူ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻခန်ႏ ၁၃၈၁ ဗာႏအကိုနဝ်ꩻ ဝါႏဆိုႏသံဃာႏအောဝ်ႏလွေꩻခန်း အပါꩻပေါင်ꩻ ၁၈၀ နဝ်ꩻသွူ၊ ယိုခါနဝ်ꩻ သာႏမဏေႏကျောႏလွုမ်ꩻ တကာႏတောဝ်း၊ ပါဋိပထမပြန်ႏ ပွယ်ꩻရီလိတ်အတာႏလဲ့ꩻ အောဝ်ႏချꩻလွေꩻဖေႏပါလဲဉ်းသွူ လိတ်ဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ
ဝေင်ꩻပန်းတနော်
ဝေင်ꩻပန်းတနော် (မန်း: ပန်းတနော်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pantanaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်းတနော်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၆၈၇ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ
"အဝ်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခါးလားလိတ်မွူးထီသိမ်ႏကပေါႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးအနေႏ တအဝ်ႏတဝ်းခေါ်ခေါ်လဲ့ ထူႏမန်းသရ၊ မန်းဗီး၊ မန်းလိတ်မွူး၊ မန်းလိတ်ဖြုံႏတဲင် တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏတာႏ ဟော်ꩻထွားခရာႏလိတ်ဟိုထမ်ꩻ၊ သုတ္တနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ဝတ္ထုငဝ်းခြုဲင်းဖုံႏ၊ ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုတ်ႏဖုံႏအဝ်ႏတဲင် "ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးအဝ်ႏဒျာႏ"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "အဲဉ်ထဝ်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသရ၊ ပအိုဝ်ႏဗီးဖုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတွဲꩻ၊ အမုဲင်၊ အဟဲ့ꩻအေဟာင်၊ အမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တအဝ်ႏခေါ်ခေါ်တဝ်း၊ စူꩻငီꩻဗာႏဒျာႏ မန်းလိတ်အတွိုင်ꩻတဲင် ခါးလားလိတ်မွူးထီသိမ်ႏကပေါႏနဝ်ꩻ "ပအိုဝ်ႏလိတ်အဲဉ်ထဝ်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏမန်းလိတ် ပွိုင်းကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻအီ? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "လိတ်မွူးထီသိမ်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအတာႏ သရအဝ်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ဗီႏအဆေ့ꩻအအာနဝ်ꩻ ဗွန်ပါဠိ၊ ဗွန်မန်း၊ ကမာꩻထူꩻချာꩻအီဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းရန်းအမုဲင်ဖုံႏ၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻ အဟဲ့ꩻအဟောင်ဖုံႏ အဝ်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏတဲင် တွမ်ႏမန်းလိတ် တဗွန်တဝ်း၊ ထူꩻလွိုထဲင်းက မန်းလိတ်၊ စွုမ်ႏထဲင်းက မန်းလိတ်ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏသရ (၁၆)ဖြုံႏယိုခါ၊ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏယိုခါ၊ အမုဲင်ဖုံႏယိုခါ၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻ အဟဲ့ꩻအဟောင် ယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းခါꩻအတွိုင်ꩻ မွေးနဲ့? မွေးတဝ်းနဲ့?မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "မွေးတဝ်း"ဖြေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးစဲစ်စဲစ် "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာႏစောင်ႏ"ကိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသရ အဝ်ႏ(၁၂)ဖြုံႏ၊ ဗီးအဝ်ႏ(၃၆)ဖြုံႏ၊ အမုဲင်မဉ်ꩻခေါ်ခေါ်ဖုံႏ၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻ အဟဲ့ꩻအဟောင်ခေါ်ခေါ်ဖုံႏ အဲဉ်ထဝ်းသွူ။ ယိုခါ ကဟဲ့ꩻဒါႏ(-့)မုဲင်လ၊ မုဲင်နီဖြုံႏ(-း)ဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ အွဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ဗီး(၃၆)ဖြုံႏအကိုနဝ်ꩻသွူ၊ ကမာꩻထူꩻချာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းအရန်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ သုံꩻဒျာႏ"ပ"လာတခဝ်နုဲင်းယိုသွူ၊ သွင်ꩻငီꩻသော့ꩻဒျာႏ ဗီး(၃၆)ဖြုံႏစာႏရင်ꩻကိုသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ ကအဝ်ႏသုံꩻဒျာႏ(-ံ)မုဲင်ကီ၊ (-့)မုဲင်လ၊ (-း)မုဲင်နီဖြုံႏ၊ (-ꩻ)ပက်ငါ၊ (-ႏ)မုဲင်ပက်ငါစားယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻဖန်ဖေႏဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ"နမ်းတင်အနေႏ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ၊ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမ၊ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဖန်ဖေႏသွူ။
ယိုလွုမ်ꩻမကာႏ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ သရ(၁၂)ဖြုံႏ၊ ကထွာလွေꩻဗာႏ သရ(၁၆)ဖြုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏအမဉ်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ (-ွ)တဟွဲး၊ (-ိ)ဒင်ႏဝွိုန်ꩻ၊ (-ု)ထွို့ꩻခင်ႏတလီး၊ (-ူ)ထွို့ꩻခင်ႏနီလီး(-ါ၊ -ာ)ငေါ်ꩻလ၊ (-ာ်)ထွို့ꩻစွဲႏ-စတဲင် ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻအမဉ်ꩻဖုံႏယိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ကစဲဉ်ႏကခြပ်ဒါႏ လိတ်မွူးတွဲꩻဖုံႏ၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ဖန်ဖေႏ၊ စဲဉ်ႏဖေႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ယိုလွုမ်ꩻမကာႏ စွုမ်ႏဒုံ၊ စွုမ်ႏနယ်ႏ တနေင်ႏတလဲင်ႏ ကအဝ်ႏသွဉ်၊ ကအဝ်ႏစေဒါႏ ဟော်ꩻထွားခရာႏ၊ သွဉ်ခရာႏလိတ်စောင်ႏဖုံႏယိုတဲ့ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ တဲမ်းဒျာႏကဲဉ်းအာအာသွူ။ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ တတဲမ်းဗာႏတဝ်း လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်စောင်ႏတမုဲင်ꩻခိꩻဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "ထွားဗာႏတဲင်သေ"လိတ်စောင်ႏယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဉာဏောဘာသ၊ ကျောင်ꩻသက်စေ့ရန်အောင်၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻတဲမ်း၊ "မင်္ဂလာႏဗိုတုဲင်၊ လောကတွမ်ႏဗုဒ္ဓ၊ ပါႏရမီႏဆီပါꩻ"ယိုသွံစောင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်အာလောက၊ ကျောင်ꩻတုံခမ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻတဲမ်း၊ ဓမ္မပဒ အမုဲင်(၁-၂)နဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်လက္ခဏသာမိ၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻတဲမ်းဖေႏ၊ "ဓမ္မပဒ အမုဲင်(၃)"နဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကုဝေရ၊ ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻတဲမ်းဖေႏ၊ လွိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ၊ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမ၊ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ တဲမ်းဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
သွူတကာႏတဝ်း အမျိုꩻယို၊ အမျိုꩻနဝ်ꩻ၊ အရဲဉ်ႏယို၊ အရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏဖျင်၊ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏထဲမ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တရာႏဝင်ႏဝင်ႏ၊ ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ တကျောႏညာႏတဝ်း၊ လိတ်မွူးစောင်ႏလောင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ တဲမ်းစီႏစဲဉ်ႏထန်ႏဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တရိုꩻတဝ်း၊ "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ တဲမ်းစီႏစဲဉ်ႏထန်ႏဖေႏ"ရိုꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ ကေားတဲမ်းထွင်ႏလိတ်မွူးသားမွေးတဝ်း၊ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးယို အထီအသွီႏ ဖေႏကဗွေထဲင်းထဲင်းတွော့ꩻ မွဉ်ႏဖျင်ဖေႏယင်းနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမွဉ်းဖျင်သားဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနေး တွမ်ႏဥပမာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ကဒွိုႏဒါႏ ဟန်ႏအိုထီထွူႏ၊ ဟန်ႏအိုထော့ꩻယာႏယို အမီႏတပေါႏစွုမ်ႏငါႏတဝ်းဒွိုန်း၊ အရသာႏ တပေါႏခွူငါႏတဝ်းဒွိုန်းတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသော့ꩻစွုမ်ႏဖေႏအမီႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ မွဉ်းဖျင်ထဲမ်လဲဉ်း အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်တဲင် လိတ်မွူးအထီထွူႏ၊ လိတ်မွူးအထီဗွေ၊ လိတ်မွူးအနယ်ꩻလွစ်အနေႏ အွဉ်ႏထွော့ဖေႏနွောင်ꩻလဲဉ်းသွူဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ "အွဉ်ႏထွော့နွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယိုခါ မဉ်ႏခဉ်ႏတဲက်တွမ်ႏ မန်းလိတ်နဝ်ꩻ သရလဲ့လွိုပိုႏ၊ ငဝ်းရန်းအမုဲင်ဖုံႏလဲ့အာ၊ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏလဲ့ မဲဉ်ႏအာတဲင် စွုမ်ႏလဲဉ်းမန်းလိတ်၊ မဲဉ်ႏအာထဲင်းလဲဉ်းမန်းလိတ်၊ သွဉ်ယိုꩻလဲဉ်းမန်းလိတ်လဲ့ ပအိုဝ်ႏငဝ်းအနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းက တစူးတစိꩻသွူ။ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏလဲ့ တမဲဉ်ႏလို့ငါႏတဝ်းဒွိုန်း၊ အဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ အဝ်ႏလိုႏစဲဉ်ႏစွို့ꩻလဲ့ အဝ်ႏနေကဒွိုန်း ယဟူးယဟန်ႏတဲင် လိတ်မွူးအနယ်ꩻလွစ်အနေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့တခုဲင်ႏလꩻတဝ်းဒွိုန်းသွူ။
နီပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယို စွုမ်ႏလဲ့ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့ဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လဲ့ဖေႏကယိုꩻ၊ ဖေႏကထွာ"စွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏ၊ ယိုꩻ"လိတ်မူနဝ်ꩻ အာႏဏာႏကအဝ်ႏဒါႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီး အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏစွꩻဖေႏလဲဉ်းအခွင်ꩻ၊ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ၊ လိုꩻသေနာႏလိတ်သဘော်ꩻတရာꩻသားသီး အချင်ꩻချင်ꩻ ဒေါ့ꩻရိတွိုင်ႏပင်ႏခွင်ꩻ၊ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏလို့ဝင်ꩻ ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ ချꩻဖွိုႏလွခန်း မာႏနပငါပရာꩻတဲင် အဝ်ႏလိုႏဖေႏငါႏလဲဉ်းဝင်ꩻ အခွင်ꩻအရေꩻသွူ။ နီဖေႏနေး ကတသွုန်ထွꩻလꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကာတကာ နီမဉ်ႏကာ အကာတဆီမꩻ အီႏထွꩻတသွုန်လꩻဝင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေနာႏဖေႏငါႏလဲဉ်းဝင်ꩻ ပငါပရာꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဂျိုဟ်ႏဇာႏတာႏ၊ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏ ဂျိုဟ်ႏဇတာႏယို ဖေႏကအဝ်ႏသော့ꩻ၊ အုံသော့ꩻစွူစွူဗာႏပုဲင်ႏဒွုမ် ပါပဂျိုဟ်ႏ၊ ဖေႏကလဲဉ်းတနꩻသော့ꩻခန်း သောမဂျိုဟ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအဝ်ႏဆုတောင်ꩻ အဝ်ႏမောင်ꩻကော့ꩻတသေႏသေႏဒျာႏသွူ။
လူႏပူႏဇောႏငါငီမွိုန်း
"လူႏပူႏဇောႏငါငီမွိုန်း"
၁။ ထူႏဖုဲင်ဆား ထုမ်ႏဆောင်ꩻတသံꩻထီ အရောဝ်ꩻတရျာꩻနဝ်ꩻ အီႏလꩻထီ တကားမုဲင်ꩻ?
၂။ ထီနောင်ကို/ ထီခြောင်ယို ထူႏဗွုံꩻတဗွုံꩻ တွောင်တလဲင်ႏငါ ထီပါသော့ꩻဗုံꩻကို တကားမုဲင်ꩻ?
၃။ ဥပမာႏ နီမျိုꩻနီလိုꩻသီး ယူႏဒါႏဒါႏ၊ လူႏဒျာႏသွော့ သံဃာႏနော။
၄။ သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ - လူႏသံဃာႏမျိုꩻ အကျိုꩻတန်။
၁။ မေႏနဝ်ꩻ အခိုးဒါႏ (ခိုးကုဲင်ဒါႏ)၊ ယိန်းသဲင် - ယိန်းခိုး၊ ယိန်းငိုး - ယိန်းခြေ့ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မေႏအာ-မေႏနွောင်ꩻ၊ ထီအာ - ထီနွောင်ꩻ။
၂။ မေႏနဝ်ꩻ အလျားဒါႏ - ယိန်းဗော့ꩻ - ယိန်းလျား၊ ယိန်းဆား - ယိန်းပြွꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အလျားအာ-အလျားနွောင်ꩻ၊ အခွꩻအာ - အခွꩻနွောင်ꩻ။
၃။ မေႏနဝ်ꩻ အလေဒါႏ - ယိန်းအာ - ယိန်းတင်ႏ၊ ယိန်းဒင်ႏ - ယိန်းလေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အလေအာ-အလေနွောင်ꩻ၊ အခေ့ꩻအာ-အခေ့ꩻနွောင်ꩻ။
"မွေးနေ့"မွေးတဝ်း"ခွေးနေ့"ဒျာႏတဲ့
၁။ နေးတွမ်ႏ ထာꩻတရာꩻတဝ်းတဲင် နာꩻမာꩻတွော့ꩻ နာꩻလꩻအာစွော့ꩻရွဉ်၊ မွိုးသွဉ်ဖေႏနာꩻ ထွဉ်ႏမာꩻမွေးနေ့-တဲ့။
၂။ မွေးနေ့မွူးရဝ်ꩻ၊ အဟာနဝ်ꩻ ဖြေꩻဒေါဝ်' ဖြေꩻဗီယာ၊ မူႏမူႏခိုခို ခွေအွꩻနာꩻအွꩻ၊ ကမ်းသꩻအွꩻ၊ တလေ့ꩻတလꩻ၊ အဝ်ႏလိုအဝ်ႏလာ၊ ထီႏဖိုဖီႏပါတဝ်း။
၃။ တချင်ꩻငေါဝ်း ဒုံႏတိန်ႏ၊ ဝင်ꩻခိန်ႏဗေင်ႏမသေ၊ ရောင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ လေထံစွဉ်ႏတနာꩻ။
၄။ ဟန်ႏအိုအတာႏ ဖေႏသေꩻနေးဒျာႏအော်ဒါ၊ မာꩻသီထော့ꩻ၊ မာꩻသီဆျာ၊ ထော့ꩻယာႏဆျာယာႏ၊ ဟန်ႏအိုအွီႏငါႏ-တဲ့။
၅။ ပင်ꩻရဟန်ꩻ ၅-ပါꩻ၊ ကပ်တပါꩻ သွံရေင်၊ တရာꩻအောင်ႏဆက် နီရေင်၊ ယပ်ꩻနမ်းဆျာꩻထီ တရေင်၊ စုခြွဉ်း သံဃာႏဒါႏန တသောင်ꩻသွစ်ꩻရေင်။
၆။ ပွယ်ꩻထွူဟာနဝ်ꩻ အွꩻဖျင်မွန်ꩻဖျင်၊ ရွို့ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တွဲႏလို့ဝင်ꩻ၊ ပါꩻမွေးနေ့သားနဝ်ꩻ စူထို့၊ ကတူႏသွီႏ။
၇။ ပွယ်ꩻမွေးနေ့ထွူနဝ်ꩻ လိုꩻသိန်ႏတဆီ-တဲ့၊ လိုခြေင်လို့ပျင်ႏ၊ လို့သင်ႏလော့သွီႏ၊ မဉ်ꩻတအွီႏတောဝ်းတွော့ꩻ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလွနုဲင်းယို "မွေးနေ့"မွေးတဝ်း "ခွေးနေ့"ဒျာႏတဲ့။
"ဝုဲင်ႏ'လူႏ'ဆုဲင်ꩻယူႏ-မဲ့ထီဟူႏ"
၁။ မွိုးကလွူးသီ အွိုးပေႏခါ၊ ဖါကလွူးသီ အွိုးပေႏတွင်ꩻကာႏတဲင် ဝုဲင်ႏဗော့ꩻမွိုး စွုမ်ႏဟာဟာ၊ ရိုႏသေႏဗော့ꩻဖါ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနောဝ်ꩻ အကျိုꩻလစ်ꩻပါꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏ။
၃။ ဘုရာꩻပွုံႏတောႏကို ယူႏသော့ꩻ ဘုရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏတဲင် မဉ်ႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻလꩻအာလဲဉ်းဒျာႏ ဝုဲင်ႏဗာႏမွိုးဖါ၊ မဉ်ႏဝုဲင်ႏမွိုးဖါနောဝ်ꩻ အကျိုꩻလꩻအာလဲဉ်းက ကလွေꩻဝုဲင်ႏ ပါꩻကျောႏလွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
"လိုꩻဘဝကောင်တန်"
၁။ လိုꩻဘဝယိုနဝ်ꩻ ဗွန်ပီနုဲင်း ကောင်တန်။
၂။ လိုꩻဘဝကိုနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏတဲ့အဝ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏ။
၃။ ကောင်တန်ကိုနဝ်ꩻ ပတ္တမျာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ လုံးခြဲက်တဲ့အဝ်ႏ။
၄။ နာꩻတွိုႏသွူ ကောင်တန်လောင်းယို ယူႏဟဝ်ဟဝ်ဟုဲင်း။
၅။ နာꩻအီႏထုမ်ႏခူႏ ထုမ်ႏထူႏ ပတ္တမျာꩻနဲ့။
၆။ နာꩻအီႏတွမ် အီႏရွမ်ဒျာႏ လုံးခြဲက်နဲ့။
၇။ နာꩻမဉ်ႏခူႏထူႏ ပတ္တမျာꩻနဝ်ꩻ နာꩻအီႏထွာ "လိုꩻခြွေ"တဖြာꩻ။
၈။ နာꩻမဉ်ႏတွမ်ရွမ်ဒျာႏ လုံးခြဲက်နဝ်ꩻ နာꩻအီႏထွာ "လိုꩻတဖြဲ့က်ယဲ့က်"။
၉။ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပတ္တမျာꩻဒျာႏ၊ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လုံးခြဲက်။
၁၀။ ထွားယဲက်စဲင်းစဲင်း ယူႏ၊ တွမ်ထူႏဒါႏဒါႏသွော့။
၁၁။ အကုသိုလ်ႏလုံးခြဲက်တူႏနဝ်ꩻ ရွမ်ဗူႏမာႏမာႏမွော့နော။
ဝေင်ꩻဖာပွန်
ကရီးခါနဝ်ꩻ ပါဒျာႏ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻ ခြုံꩻခရဲင်ႏကိုတဲင် ထွာဒျာႏ ခရဲင်ႏရွမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၄ ဗာႏ ထွိုင်ႏအွောန်ႏထွော့ခေါ်လွေꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ခြုံꩻခရဲင်ႏလဲ့ ထဲမ်သော့ꩻလွေꩻညီꩻပါ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုသွူ။ ဖာပွန်နယ်ႏနဝ်ꩻ အဲင်းကလေက်ဗိတိသျစိုးကို ထွာဒျာႏ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဝေင်ꩻလဲ့ လိုꩻအုံအဝ်ႏသော့ꩻအာငါႏတဝ်းတဲင် ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပေႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ သမ်းအဝ်ႏလွေꩻ မျန်မာ-ထုဲင်ꩻခမ်းကူထျꩻတဲင် ထွာဒျာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ဝေင်ꩻပေႏတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻလေဆီး
ဝေင်ꩻလေဆီး (မန်း: လေရှီးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Leshi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏလေဆီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၇၀၅ ဖြာꩻသွူ။ ကာꩻတဖူꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဟိုမ်းမလိဉ်း ဒုံထံမသီဖဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လေဆီး နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကသဲးငဝ်းငွါတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ဟံႏဗဲ့ꩻဟံႏအာႏ သဲင်လို့ထိုꩻ" နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ္မတူ
ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ္မတူ (အိန်းကလေတ်: Namtu Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနမ္မတူကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သေလပုဏ္ဏာꩻတပဲ့ꩻသွံရျာꩻ
"သေလသုတ် (သေလပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻသွံရျာꩻ ထွာရဟန်ꩻဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတပဲ့ꩻသံဃာႏ အပါꩻတရေင်နီရျာꩻငတ်ꩻဆီ၊ ကျွꩻလွေꩻ'အင်္ဂုတ္တရာပ'ဒုံတန်တဲင် 'ကေဏိယ'ရသေ့ꩻ လွေꩻဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ တရာꩻထွူ၊ မွူးရောဝ်ꩻအတာႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ဝွေꩻပင်ꩻ၊ အီႏကပ်သွမ်ꩻဝွေꩻကျောင်ꩻ။ အဝ်ႏဗွေႏဘုရာꩻထျꩻသဲင်ꩻ၊ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻနယ် အတပဲ့ꩻ အတကာႏဖုံႏတဲင် နဲ့စ်မာꩻခန်းဒျာႏ သွမ်ꩻမွူးရဝ်ꩻတာႏ၊ ယဟန်ႏသား ခူႏထာꩻအောင် အီႏခြောင်ဒဲဉ်၊ ယင်ဟန်ႏသား ဆေႏသိုႏ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ပသေဝန်ႏ၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ တွောင်ထီ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ဒါခင်ႏလမ်း-စတဲင် အဝ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻ- သေလပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻ လိုꩻသွံရျာꩻဖျော်လွဉ်၊ သေလပုဏ္ဏာꩻရီ 'နီဗွေႏ မစီႏရင်ႏအာငါႏ ဒဲဉ်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အီႏမာꩻထမုဲင်ꩻဗွေႏ" "ခွေပင်ꩻခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏသံဃာႏ၊ မွူးရောဝ်ꩻ ခွေအီႏကပ်သွမ်ꩻ" သေလပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအခြွီဆꩻ အီႏလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏတဲင် သဲ့စ်ကဟွူန်ငေါဝ်း "ဘုရာꩻ'နဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏတန်၊ နပ်တောဟွူန်ဗာႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ အီႏဝုဲင်ႏဗာႏထဲင်း ဗွေႏဘုရာꩻနမ်းနမ်း ယိန်းယပ်ꩻခုဲင်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသꩻ မဉ်ဝုဲင်ႏမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ- "ယို ဗွေႏကေဏိယ- ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏညာꩻတန်နဲ့၊ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုယိုခါ၊ အဝ်ႏညာꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏဗော့ꩻဒုံ(ကျောင်ꩻ)သူꩻ" "မွေးသွူ ဗွေႏကေဏိယ- နီသွဉ်းသီး လွေꩻဝုဲင်ႏကဗွေႏဘုရာꩻ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏအီႏတွိုႏလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻ အဆွုံꩻမꩻ အလိုꩻဖုံႏနုဲင်းယို- - အပ္ပသဒ္ဒါ ဘောန္တာ - သီလွေꩻတေ့တေ့ꩻနော၊ - သီဟာဝ ဧကစရာ - ဗွန်နုဲင်းချင်ႏသေ့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ အုံတေ့ꩻထာꩻ တပါꩻဒျာႏ၊ - အန္တရန္တရာ ကထံ ဩပါတေထ - ခွေအဝ်ႏဒေါ့ꩻထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသော့ꩻမွူးန်နော။ အလိုꩻဖုံႏတဲ့ နာႏအဆရာႏငေါဝ်း ခင်ႏငေါဝ်းသင်ႏတဝ်း၊ လိုꩻငေါဝ်းဟွူန်တဝ်း၊ ယေန်ယစ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီး လွေꩻဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူ ကွီဗုဲင်စင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏပန်အွဉ် အဝ်ႏပါလွဉ်တဲင် ဗွေႏဘုရာꩻဟဲ့ꩻ 'ဧဟိဘိက္ခု-လွဉ်ဟုဲင်းရဟန်ꩻ'၊ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့စွဉ်ႏရဟန်ꩻ၊ ထွာရဟန်ꩻထွူ အားထွုတ်တရာꩻ ဝိပဿနာႏ ထွာလို့စွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကေဏိယရသေ့ꩻသီး ကပ်သွမ်ꩻထွူနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻအကို မူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻ ကဟောဝ်တောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ရာဇာ မုခံ မနုဿာနံ - လိုꩻဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ခွန်ထွာအထျꩻ၊ ၂။ နဒီနံ သာဂရော မုခံ - ခွုင်းကားထီခြောင်နဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏထွာအထျꩻ၊ ၃။ သံဃော ယဇတံ မုခံ - ကပူႏဇောႏထွိုက်ကိုနဝ်ꩻ သံဃာႏထွာအထျꩻ- စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ သေလသုတ်)
ဝေင်ꩻဖားကန်း
ဝေင်ꩻဖားကန်း (အဲင်းကလေတ်: Hpakant) (မန်း: ဖားကန့်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားကန်းကို ကပါဒါႏ လုံးချိုရတနာႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဖားကန်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆၀,၁၂၃ ရပ်သွူ။ ဖားကန်းဒေႏသနဝ်ꩻ အဝ်ႏခူႏထေထန်ႏဖေႏနွောင်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း အတန်သွတ်ꩻ အထီအသွီႏဟဝ် စေဒုဲက်လုံးချိုဖုံႏတဲင် ဖြေꩻစာထေထန်ႏလုံးချိုခင်ႏလမ်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဖားကန်း"ကဟဲ့ꩻဒါႏ ငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻငဝ်း "ဖား-လုံးဖဉ် တောမ်ႏ ကန်း-သွူꩻ၊ ထဲ့ဟူႏ" ထွာလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "လုံးဖဉ်လီဟူႏ" နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မိုးကောင်းမြို့ Hpakant shn: ၽႃၵၢၼ်ႉ၊ ဝဵင်း
သေလသုတ်
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻရဟန်ꩻ တရေင်နီရျာꩻငတ်ꩻဆီနဝ်ꩻ ဖျော်တွိုႏ "အင်္ဂုတ္တရာပ"ခမ်း၊ ဒုံတန်"အာပဏ"၊ အုံသတင်ꩻသွုံꩻ ကောင်ရွေꩻသွမ်ႏသွမ်ႏထျꩻ၊ တခြာကိုနောဝ်ꩻသွူ။ "ကေဏိယ"ရသေ့ꩻနဝ်ꩻ ဟွုန်နီဗွေႏဘုရာꩻ ကျွꩻလွဉ်တဲင် နဲစ်လွေꩻထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဝုဲင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏငေါဝ်းသꩻရေꩻ၊ ဟော်ꩻဖေႏပါတရာꩻ၊ ကေဏိယရသေ့ꩻပင်ꩻခါꩻ- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻဗွေႏဩ- မွူးရောဝ်ꩻနီꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ခွေသွဉ်းမဉ်ကပ်ငါႏသွမ်ꩻ၊ လက်ခံႏဖေႏသွော့ ဗွေႏဩ" "ကေဏိယရသေ့ꩻဟွေး- ခွေတပဲ့ꩻ သံဃာႏအပါꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏပဉ် "တရင်နီရျာꩻငတ်ꩻဆီမွော့ယို" "မဉ်အာနုဲင်းမုဲင်ꩻအာတဲ့ယဝ်း နီသွဉ်းသီး ပင်ꩻလို့လို့၊ ကပ်လို့လို့ဒျာႏ ဗွေႏဩ" "ဆရာႏရသေ့ꩻဟွေး- နာꩻနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏသားအာ၊ တပဲ့ꩻအာ၊ တကာႏအာဟ ကပ်လို့လို့နွောင်ꩻဒျာႏရင်ꩻ" ဗွေႏဘုရာꩻမိန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ သေဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻလက်ခံႏတဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ရဲဉ်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ သွမ်ꩻကိစ္စ ဗုဒ္ဓဘုရာꩻတာႏ၊ ဗွေႏသံဃာႏမွူးရောဝ်ꩻတွက်နောဝ်ꩻသွူ။ ကေဏိယရသေ့ꩻ ကကေႏညိုႏငါႏ "သေလ"ရသေ့ꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻဖုံႏ သွံရျာꩻလွဉ်လယ်ႏ၊ ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ သဲစ်သေရသေ့ꩻသီး ကဖျော်တဲ့ နဲစ်လောႏလွေꩻကျိုႏ၊ အွဉ်ႏတံꩻထီ၊ ဒေါ့ꩻရီအွီႏအွီႏနွိုးနွိုး၊ တွိုႏယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ကေဏိယရသေ့ꩻသီးဖုံႏ ထီႏသွူဝွေꩻသီးတဲ့ နဲစ်ဝဲ့ကျိုꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻဒျာႏဒဲဉ်တာႏ ဟန်ႏတာႏဖုံႏတွော့ꩻ တစွော့ꩻရီတဝ်း ထဉ်ႏရေသ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ သေလရသေ့ꩻရိုꩻ- "နီဗွေႏသီး ရဲဉ်ꩻအာငါႏ ဒဲဉ်ဟန်ႏအိုဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏမာꩻထမုဲင်ꩻ၊ အီႏလွူးခွန်ဗိမ္ဗိသာရနဲ့၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ပိုမူႏမင်္ဂလာႏနဲ့" "လွူးခွန်တဲ့ မွေးတဝ်း၊ ပိုမူႏမင်္ဂလာႏတဲ့ မွေးတဝ်း၊ မွူးရောဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး အီႏကပ်လူႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏသံဃာႏသီးသွမ်ꩻ"နုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏ။ "ဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏမုဲင်ꩻကို ယိုခါ" "အဝ်ႏအွိုး ကောင်ရွေꩻသွမ်ႏသွမ်ႏထျꩻ" သေလပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻ လွေꩻဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻတဲင် ကားကအဝ်ႏ ဗုဲင်လို့ရဟန်ꩻ၊ သေလရသေ့ꩻ ဆရာႏတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကေဏိယရသေ့ꩻ ဆရာႏတပဲ့ꩻဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ ကေႏညိုႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ကေႏညိုႏဗွေႏသံဃာႏ အားထွုတ်မွေးတရာꩻဖုံႏတဲင် ထွာလို့စွဉ်ႏ ရဟန္တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သုတ္တနိပါတ်၊ သေလသုတ်)
သစ္စံကိရဇာတ်
"သစ္စံကိရဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'သစ္စံကိရဇာတ်'ဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ သꩻလောဘစွယ်ꩻလံꩻတခြိုꩻ မဉ်ႏသီထိုꩻနောဝ်ꩻ လွေꩻထွာဒါႏ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ လွေꩻပွေါဒျာႏ အတခြိုꩻ၊ တောႏတောႏတသဲင်ꩻကွုတ်တောဝ်းလိုꩻ၊
၃။ တိရစ္ဆာန်ႏမဉ်ႏတဲ့ သေဒါႏကေꩻဇူꩻ၊ လိုꩻတသေတဝ်း ကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ ညမ်းလဲဉ်းက တိရစ္ဆာန်ႏ၊
၄။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခ၊
၅။ ပေါႏအွဉ်ႏသꩻဗွာဗွာ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမျာꩻနစ်သက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻရက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻကျွိုက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻလွိုက်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻဒင်ႏ၊ ထွားဗာႏအတန်၊ ထွာဗာႏခွန်-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
'"ရုက္ခဓမ္မဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ရုက္ခဓမ္မဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ မဉ်ႏလွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏလွဉ်ယားနွောင်ꩻတောဝ်း၊
၂။ အရဲးအကမ်း သွꩻခွအဲဉ်ထောဝ်း ပေါႏအောဝ်းခေါ်တဖြာꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ ရန်ႏသူႏလွဉ်ထူႏမုဲင်ꩻခါလꩻ၊
၃။ ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ မဉ်ႏတဲ့ꩻ မဉ်ႏခေါဝ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻတောဝ်းထာꩻဒုက္ခ၊
၄။ နာႏပညာႏသျိငေါဝ်း မော့ꩻတောဝ်းထာꩻဒုက္ခ၊ နာႏတဝ်း ပညာႏသျိငေါဝ်း မော့ꩻစောဝ်းထာꩻဒုက္ခ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏအကို ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယို အတွိုင်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ
ကရီးခါ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်တုံယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာလုဲင်ႏယင်း မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻထန်ပါခွေ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻညောင်ဒုံး
ဝေင်ꩻညောင်ဒုံး (မန်း: ညောင်တုန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nyaungdon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဒုံးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၅၂၄၅ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဂန်းဂေါ
ဝေင်ꩻဂန်းဂေါ (မန်း: ဂန့်ဂေါမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Gangaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဂန်းဂေါခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဂန်းဂေါကို ကအဝ်ႏဒါႏ မိစ်တာခြောင်ဖင်ႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဗာႏဖို ပခုက္ကူခရဲင်ႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၃,၃၉၃ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သင်ႏခဲင်ꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻလိုꩻဗွန်
"သိဝထိကသုတ် (သင်ႏခဲင်ꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ-လိုꩻဗွန်သင်ႏခဲင်ꩻငတ်ꩻစား)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သင်ႏခဲင်ႏနဝ်ꩻ အပဲစ်အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ အသုစိ - ခင်ႏလမ်းကြောင်းစင်မွေးတဝ်း ၂။ ဒုဂ္ဂန္ဓာ - ခင်ႏလမ်းနွုမ်ꩻသေင်တန် ၃။ သပ္ပဋိဘယာ - ခင်ႏလမ်းငမ်းခရာႏတန် ၄။ ဝါဠာနံ အမနုဿာနံ အာဝါသော- တကောင်ႏတကုဲင်အုံ ၅။ ဗဟုနော ဇနဿ အာရောဒနာ - လိုꩻဖုံႏလွဉ်ငွိုးသော့ꩻထာꩻ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻကုဲင်တဲင် ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻကုဲင်တွော့ꩻ ဝစီꩻကြောင်းစင်တဝ်း၊ သꩻယူႏထာꩻကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻကြောင်းစင်တဝ်းနဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဝစီꩻကံကြောင်းစင်တဝ်း၊ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်းတဲင် အမဉ်ꩻအွီႏတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻလွီးနွုမ်ꩻသေင်နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ လိုꩻသီႏလသား လိုꩻဟောဝ်ဖုံႏငမ်း၊ မဉ်လွေꩻထေ့တဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏငမ်းခရာႏသင်ႏခဲင်ꩻ၊ တွမ်ႏလိုꩻလွေꩻထေ့တဝ်း သင်ႏသဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻမာꩻတဲ့ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻတဲ့ မာꩻခိုးလျားဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻကျံႏတဲ့ မာꩻယပ်ꩻသꩻဒါႏလိုꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဝင်ꩻငမ်းနုဲင်းစွဉ်ႏ တကောင်ႏတကုဲင်၊ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ ဗွန်စွဉ်ႏတကောင်ႏတကုဲင် သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻသီး၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ထာꩻကျံႏမာႏတဲင်တွော့ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး။ လောကလိုꩻခမ်းယို သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလွေꩻလို့သော့ꩻလိုꩻသီ၊ လိုꩻပေါႏတွိုႏလွေꩻ သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻမွိုးသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻဖါသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေေနေ ကွပ်ပွိုးလိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွမ်ꩻကျ၊ တွိုႏဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ဝွေꩻသီနိစ္စက်တွော့ꩻ မွိုးတငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဖါကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ တွိုႏဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ဝွေꩻသီးနိစ္စက်တွော့ꩻ မွိုးကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဖါကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏထာꩻငွိုးခင်ႏလမ်း သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေး ကသေနာႏတဲင် တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ) (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သိဝထိကသုတ်)
တန်းယန်းခရဲင်ႏ
တန်းယန်းခရဲင်ႏ ( မန်း: တန့်ယန်းခရိုင်) (အိန်းကလေက်: Tangyan District) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတသာတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်းယန်းကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
တန်းယန်းခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ
ကရီးခါ လားသျိုးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်းယန်း တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ ယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ လားသျိုးခရဲင်ႏကိုတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာလုဲင်ႏ တန်းယန်းခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လူႏသံဃာႏအကျိုꩻတန်
"ဒါရုကမ္မိကသုတ် (လူႏသံဃာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံ ဒုံနာတိက၊ ကျောင်ꩻအွတ်ꩻကိုအတွင်ꩻ သေင်ႏပွယ်ꩻစာꩻ ဒါရုကမ္မိကသဌေꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏထေ့နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ နီဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို- "တကာႏ ဒါရုကမ္မိက- နာꩻအမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ လူႏဗာႏနေထာꩻ၊ မာꩻဗာႏနေ ဒါႏနဟောင်း" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းအမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ လူႏဗာႏဒျာႏထာꩻ၊ မာꩻဗာႏဒျာႏ ဒါႏန ဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းကလူႏနဝ်ꩻ ရဟန္တာႏပါ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏပါ၊ ဆောင်ႏဓုတင်ႏသားဖုံႏပါ ဗွေႏဩ" "တကာႏ ဒါရုကမ္မိက- လိုꩻအုံဒျာႏလမ်း ခြွိုင်းနမ်းစွုမ်ႏနီꩻဟာ၊ အဝ်ႏတွမ်ႏပိုမာ လိုꩻနုဲင်းနာꩻနဝ်ꩻ 'ဝွေꩻဗွေႏယို ရဟန္တာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန်ႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ တသေနွောင်ꩻတဝ်း။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အုံဒျာႏတခြာကို သေင်ႏမွူးဆလ၊ လူႏခံႏနေးသွမ်ꩻ၊ ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻ ပံသုကူႏတဲ့ယောဝ်း၊ ပေါႏအသꩻလောလယ်တန်၊ ကျွားတန်၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတန်၊ ငေါဝ်းကျံꩻတန်၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်ဒါႏထာꩻ၊ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻထိရမွေးတဝ်း၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်-သꩻဖွီဖုဲင်တန်၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အုံဒျာႏတခြာကို သေင်ႏမွူးဆလ၊ လူႏခံႏနေးသွမ်ꩻ၊ ရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏ သင်္ကန်ꩻပံသုကူႏ၊ အသꩻလောလယ်တဝ်း၊ ကျွားတဝ်း၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတဝ်း၊ ငေါဝ်းကျံꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်တဝ်း၊ သတိꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ လိုꩻထိရဒျာႏ၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်တဝ်း-သꩻဖွီဖုဲင်တဝ်း၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ "တကာႏ ဒါရုကမ္မိကဟွေး- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကျောင်ꩻဒုံ၊ အုံဒျာႏကျောင်ꩻဝေင်ꩻ၊ တွုံꩻတဝ်းသွမ်ꩻ၊ ရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏသင်္ကန်ꩻဝင်ꩻလူႏ၊ အသꩻလောလယ်တန်၊ ကျွားတန်၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတန်၊ ငေါဝ်းကျံꩻတန်၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်ဒါႏထာꩻ၊ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻထိရမွေးတဝ်း၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်-သꩻဖွီဖုဲင်တန်၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကျောင်ꩻဒုံ၊ အုံဒျာႏကျောင်ꩻဝေင်ꩻ၊ တွုံꩻတဝ်းသွမ်ꩻ၊ ရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏသင်္ကန်ꩻဝင်ꩻလူႏ၊ အသꩻလောလယ်တဝ်း၊ ကျွားတဝ်း၊ ဒွစ်ꩻဒဲ့စ်ꩻတဝ်း၊ ငေါဝ်းကျံꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻလော်လယ်တောဝ်းထာꩻ၊ သတိꩻအဝ်ႏဒျာႏ၊ ဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ လိုꩻထိရဒျာႏ၊ လိုꩻထာꩻငမ်းတန်တဝ်း-သꩻဖွီဖုဲင်တဝ်း၊ လိုꩻဣန္ဒြေႏအဝ်ႏဒျာႏ၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏထွိုက်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လူႏသံဃာႏဟုဲင်း၊ ပေါႏလူႏသံဃာႏနဝ်ꩻ နာꩻသꩻရေꩻ-သꩻစွူဖြွိုးစွဉ်ႏသနယ်၊ နာꩻမဉ်ႏသီသူꩻ-တွိုႏဗာႏလူꩻခမ်း"။ "မွေးသွူဗွေႏ၊ ကားယိုမာꩻငါ ခွေသွဉ်းလူႏဒျာႏ သံဃာႏဗွေႏဩ" အာႏမခံႏလဝ်းခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဒါရုကမ္မိကသုတ်)
ဝေင်ꩻဓနုဖျူ
ဝေင်ꩻဓနုဖျူ (မန်း: ဓနုဖြူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Danubyu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မအူပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဓနုဖျူကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်မွူးအကျောင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏငဝ်းဝေါဟာရအကို ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ "လိတ်မွူး"ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုတဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻတငွါသွူ၊ မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ"သင်ပုန်းကြီး"ဝေါဟာရတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏဝေါဟာရ"လိတ်မွူး"နဝ်ꩻ ဗွိုန်ဗွိုန်လွဝင်ꩻ ခွေသွဉ်းသေနာႏ သဘော်ꩻဗွောင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်သား အဝ်ႏပေႏခါနဝ်ꩻ ပရိက္ခရာႏဆဲင်ႏကို ကအဝ်ႏစာဒါႏ "မြန်မာသင်ပုန်းကြီး"လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီဗာႏဖိုလဲ့ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းဒွုမ်သွူ၊ ခေတ်ယိုခါ အစိုႏရကျောင်ꩻကို ကအဝ်ႏသွဉ်ဒါႏ"သူငယ်တန်း၊ ပထမတန်းဖတ်စာ"လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏခါ "မြန်မာသင်ပုန်းကြီး"အတွိုင်ꩻ သရစဲဉ်ႏ၊ အသွတ်ꩻစဲဉ်ႏ၊ ယ-ပယ်၊ ရ-ဗဲဉ်၊ ဝ-ဟွဲး အစဲဉ်ႏတမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ တဗူႏတဗန်ႏ၊ တဗွတ်ꩻတဗတ်ꩻ၊ ရော်ꩻရီးရော်ꩻရယ်ꩻလို့လဲဉ်းတဲင် မန်းလိုꩻမျိုꩻယိုခါနဝ်ꩻ လိတ်မွူးအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်မွူးကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအငဝ်း ဖေႏကတဲမ်းအီလꩻလို့နွောင်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻလိုꩻမျိုꩻ သရစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ ဗီးစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ အသွတ်ꩻစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ ယ-ပယ်၊ ရ-ဗဲဉ်၊ ဝ-ဟွဲးစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ကတဲမ်းစဲဉ်ႏလို့လို့ဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လိတ်မွူး"သွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းယို ဖေႏကတဲမ်းအီနွောင်ꩻလို့လို့နဝ်ꩻ ရီးရီးအွဉ်အွဉ် ကလိုႏအပ်ဒါႏ သရငဝ်းကာရန်ဖုံႏယို တဲႏထွင်ႏအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဗာႏစွုမ်ႏစွုမ်ႏသွူ၊ နေးတွမ်ႏသရငဝ်းလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းအီလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအငဝ်းယို တလꩻလို့နွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ လိုႏပါတွမ်ႏဗီး၊ သရတွမ်ႏဗီး ပေါင်ꩻစပ်လွေꩻဗာႏယင်းတဝင်ꩻ၊ သရတွမ်ႏဗီး ပေါင်ꩻစပ်လွဝင်ꩻလဲ့ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအငဝ်းယို တတဲမ်းအီလို့နွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းတဲင် အငဝ်းဖေႏကယိန်းစွုမ်ႏစွုမ်ႏနဝ်ꩻ သရကာရန်ငဝ်းတဖြုံႏဖြုံႏယို တွဲꩻဗာႏယင်းတွမ်ႏ ယ-ပယ်၊ ရ-ဗဲဉ်၊ လ-ဗဲဉ်၊ ဝ-ဟွဲး၊ အသွတ်ꩻဗီးဖုံႏသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအလိတ်ယို လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏ ငဝ်းရန်းကာရန်အလꩻ သရတဲ့မီႏစွုမ်ႏ၊ ဗီးတဲ့မီႏစွုမ်ႏ၊ အသွတ်ꩻတဲ့မီႏစွုမ်ႏ၊ ကမာꩻထူꩻချာꩻ၊ ကမာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏအီဒါႏ ငဝ်းရန်းသင်္ကေတ အမုဲင်ဖုံႏလဲ့မီႏစွုမ်ႏ၊ သရငဝ်း၊ ဗီးငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏယိုလဲ့ လိတ်မွူးတမွူးလုမ်း တဲႏအထျꩻ ဗꩻအနာ မီႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻအလိတ်မွူးယို ရိုꩻဗာႏလိတ်မွူးစွုမ်ႏ၊ လိတ်မွူးမဲဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
မန်းလိတ်မွူးနဝ်ꩻ ပါဠိငဝ်းအတွိုင်ꩻ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏဖုံႏယို အွဉ်ႏထန်ႏနွောင်ꩻလို့တဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏလို့တဝ်းသွူတကာႏတဝ်း တွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဗီးသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏယို အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ကသမုတ် ကဖန်အွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဒါႏ သရငဝ်းယိုလဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏမာႏမာႏမီႏမီႏထိုꩻ ဗီးသွတ်ꩻငဝ်း၊ သရငဝ်းဖုံႏတဲင် မန်းလိတ်မွူးနဝ်ꩻ ထာꩻယိုꩻ ထွာထာꩻယပ်ꩻ၊ သွဉ်ဗာႏမတ်ဗာႏ ယပ်ꩻခုဲင်ႏထိုꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းထွင်ႏထန်ႏဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ "ပါဠိ၊ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏ သိုမ်မျိုꩻဟော်ꩻဖေႏကယိုꩻ၊ သွဉ်ဖေႏကယိုꩻ တဲႏထွင်ႏဖေႏဗာႏ"အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ လိတ်မွူစဲစ်စဲစ် "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာ"စောင်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းသျုက်သျုက်သွူ။ ပါဠိငဝ်း လိတ်ဖြုံႏဆင်း အသွတ်ꩻခန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲဉ်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲဉ်ႏဒျာႏလဲ့ မန်းသမ်းတအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးနဝ်ꩻ သမ်းထွားနုဲင်းမန်းယဟန်ႏ အွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်တဝ်း မန်းယဟန်ႏတဲင် မန်းငဝ်းလဲ့ တလꩻလို့တဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏငဝ်းလဲ့ တလꩻလို့တဝ်းနဝ်ꩻမꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်း ဖေႏကမဲဉ်ႏခွုန်ꩻနဝ်ꩻ ဖျင်ဆုဲင်ꩻဗာႏ မုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏလဲဉ်းရိုꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ဖျင်ဆုဲင်ꩻလဲ့ တလို့တဝ်းဒွိုန်းတဲင် လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငတ်း တလꩻလို့တဝ်းဒျာႏစွူစွူသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏ၊ ဗီးအဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏ၊ အသွတ်ꩻဗီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဆီပဉ်တဲင် သရ၊ ဗီး၊ အသွတ်ꩻဖုံႏ စုံႏလင်ႏဒျာႏသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အသွတ်ꩻခန်ꩻ လိတ်မွူးတွယ်ꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်း၊ လိတ်မွူးတွဲꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းပအိုဝ်ႏငဝ်း တလꩻလို့တဝ်းသွူ။ ဥပမာႏ- ကုပ် ကုပ်ꩻ ကုမ် ကုမ်ꩻ ကုမ်း ကုမ်ႏ-လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ အု-သရဒျာႏလဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏတဝ်း အု-သရငဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏတော အို-သရငဝ်း၊ တွိုႏ အို-သရလိတ်ရဲဉ်ႏ "ကိုပ် ကိုပ်ꩻ ကိုမ် ကိုမ်ꩻ ကိုမ်း ကိုမ်ႏ"ယိုနဝ်ꩻ သမ်းတသုံꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ထွိုင်ႏအဝ်ႏလိုႏတဲမ်း"ရိုမ်ꩻ-ကိုမ်ႏလမ်းကွုမ်ꩻပါႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "ကွုပ် ကွုပ်ꩻ ကွုမ် ကွုမ်ꩻ ကွုမ်း ကွုမ်ႏ"လိတ်မွူးတွဲꩻယိုနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏတေားနီမျိုꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ ရဿ၊ ဒီဃ-သရတတွဲꩻတွဲꩻယို ရဿငဝ်းလစ်ꩻငွါ၊ ဒီဃငဝ်းလစ်ꩻငွါအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ ဒီဃငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻလို့လစ်ꩻငွါလဲ့ ရဿငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ သုံꩻနီငွါလွုမ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၆)ရန်းလွုမ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- ငဝ်းရန်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ "က ကꩻ ကး ကႏ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ"အဝ်ႏဗာႏနုဲင်းယိုလဲ့ ရေသငဝ်းရန်း "က ကꩻ ကး ကႏ"ယိုလစ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏဒျာႏ "က ကꩻ"နီဖြုံႏလွုမ်ꩻ၊ လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏ"က ကꩻ"ယိုနီဖြုံႏလဲ့ တွိုႏအငဝ်းနဝ်ꩻ သမ်းတဟဲ့ꩻမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ဟဲ့ꩻတောဒျာႏ "ကး ကႏ"ငဝ်းတွော့ꩻ ယိန်းကွင်ကွင်၊ ယိန်းသျုက်သျုက်၊ သဘာဝယုတ္တိတအဝ်ႏတဝ်းသွူ၊ ရဿငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ ကွပ်ထူႏနီဖြုံႏလွုမ်ꩻ၊ အဝ်ႏနီဖြုံႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ရဿငဝ်းရန်းယို တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း အတိအကျ တလꩻလို့တဝ်းသွူ။ လꩻလို့တဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် "နာꩻမီႏငမ်း မေႏခိုးနာꩻလဲ့ လဲ့ႏညာꩻညာꩻလုဲင်း၊ ခွေအီႏလဲ့ႏမေႏ"ငဝ်းဝါကျယိုနဝ်ꩻ "လဲ့၊ လဲ့ႏ၊ လဲ့ႏ"ပါသွံငွါလဲ့ "လဲ့ႏ"လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးကို တပါတဝ်းတွော့ꩻ "လဲ့ႏ"ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းအီယင်းဒျာႏ တွမ်ႏ"လဲ့ꩻ"နေနေတဲင် "လဲ့ꩻ"လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာအငဝ်းထန်ႏနီမျိုꩻသွူ၊ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း တလꩻလို့တဝ်းနဝ်ꩻ အလင်လဲ့ အဝ်ႏပြုံႏပြင်ႏနေဒွိုန်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ထေနယ်ပုံႏစံႏတငွါလွုမ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ "ကွောက် ကွောက်ꩻ ကွောင် ကွောင်ꩻ ကွောင်း ကွောင်ႏ"က-သွတ်ꩻ၊ င-သွတ်ꩻလိတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲ့ တ-သွတ်ꩻ၊ န-သွတ်ꩻလိတ်ရဲဉ်ႏ "ကွောတ် ကွောတ်ꩻ ကွောန် ကွောန်ꩻ ကွောန်း ကွောန်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း၊ ထူႏသုံꩻတဝ်းတွော့ꩻ ထွိုင်ႏအဝ်ႏလိုႏတဲမ်း "တွို့ꩻ(ကွောန်ႏ)နဝ်ထင်ꩻ၊ ဒွေါင်ႏ(ခွေါ့တ်ႏ)၊ ယို(ဟွောန်ႏ)၊ နဝ်ꩻ(ဟွောန်ႏ)"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတအဲဉ်ထဝ်းတဲင် တဲမ်းအီဗာႏယင်းဒျာႏတွမ်ႏ "ကွစ် ကွစ်ꩻ ကွဉ် ကွဉ်ꩻ ကွဉ်း ကွဉ်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏ "တွို့ꩻ(ကွဉ်ႏ)နဝ်ထင်ꩻ၊ ဒွေါင်ႏ(ခွစ်ꩻ)၊ ယို(ဟွဉ်ႏ)၊ နဝ်ꩻ(ဟွဉ်ႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ "ကွစ် ကွစ်ꩻ ကွဉ် ကွဉ်ꩻ ကွဉ်း ကွဉ်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယိုလဲ့ ထွာယင်းဒျာႏ အငဝ်းထန်ႏနီမျိုꩻနေနေသွူ။ "ကွတ် ကွတ်ꩻ ကွန် ကွန်ꩻ ကွန်း ကွန်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏနီမျိုꩻအကျောင်ꩻယို ကသွဉ်ခါလိတ်မွူးနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွဉ်ပါ၊ အဝ်ႏအွဉ်ႏထန်ႏထွူဒျာႏ အငဝ်းနီမျိုꩻလဲ့ တွိုႏ"ကွစ် ကွစ်ꩻ ကွဉ် ကွဉ်ꩻ ကွဉ်း ကွဉ်ႏ"လိတ်ယိုနီရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏနီမျိုꩻနေနေလဲ့ ကသွဉ်ခါနဝ်ꩻ တအွဉ်ႏထန်ႏနယ်ထွူတဝ်း အငဝ်းနီမျိုꩻတဲင် အငဝ်းထန်ႏနီမျိုꩻအကျောင်ꩻယို အဝ်ႏသုံꩻအဝ်ႏတဲမ်းစွဉ်ႏ ပငါပရာꩻလဲ့ တသေကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏ၊ ဗီးအဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏ၊ အသွတ်ꩻဗီးနဝ်ꩻ "က်၊ င်၊ စ်၊ ဉ်၊ တ်၊ န်၊ ပ်၊ မ်၊ ယ်၊ ဝ်"အဝ်ႏအဖြုံႏတဆီပဉ်တဲင် စွုမ်ႏစုံႏလင်ꩻငါႏလဲဉ်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လဲင်ꩻအဝ်ႏနေးစွဉ်ႏတွမ်ႏအလွိုသွူ။
လွိုနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် သရတဆီသူဖြုံႏ "အ-အာ၊ အိ-အီ၊ အု-အူ၊ အေ့-အေ၊ အဲ့-အဲ၊ အုဲ့-အုဲ၊ အော့-အော၊ အို့-အို"ယိုအကိုနဝ်ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "အေ့၊ အဲ့၊ အုဲ့၊ အော့၊ အို့"တွော့ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ငါ "အ-အာ၊ အိ-အီ၊ အု-အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အုဲ၊ အော၊ အို"ယိုတဆီပုဲင်ဖြုံႏငါလဲ့ လꩻဒျာႏတဲင် "အေ့၊ အဲ့၊ အုဲ့၊ အော့၊ အို့"ယို(၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ မီႏရိုꩻအလွိုလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ပါဠိဗီးအတွိုင်ꩻတဲင် ပါဠိငဝ်းမꩻ သုံꩻလို့၊ မန်းပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ တသုံꩻလို့တဝ်းဒျာႏရင်ꩻတွော့ꩻ မီႏရိုꩻအဝ်ႏလဲဉ်းတွမ်ႏအလွိုနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ အသွတ်ꩻဗီးဖြုံႏဆီနဝ်ꩻလဲ့ "စ်၊ဉ်"သွတ်ꩻတွမ်ႏ "တ်၊န်"သွတ်ꩻနီတွဲꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လဲဉ်းတဝင်ꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ ထူႏငါတတွဲꩻငါလဲ့ လꩻလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ သရယဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻလို့ အသွတ်ꩻနီတွဲꩻ၊ သရယဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻ"စ်၊ဉ်"သွတ်ꩻ၊ သရယဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻ"တ်၊န်"သွတ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- အသရနဝ်ꩻ "ကစ် ကစ်ꩻ ကဉ် ကဉ်ꩻ ကဉ်း ကဉ်ႏ"၊ "ကတ် ကတ်ꩻ ကန် ကန်ꩻ ကန်း ကန်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ အဝ်ႏကုဲင်သရအလင်နဝ်ꩻ သုံꩻတွဲꩻတွမ်ႏ "တ်၊န်"သွတ်ꩻလွဉ်းလွဉ်းတဲင် "တ်၊န်"သွတ်ꩻနဝ်ꩻ သုံꩻအာလွိုဝင်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ "စ်၊ဉ်"သုံꩻအာဒွုမ်တွော့ꩻ မီႏသုံꩻဗော့ꩻ "တ်၊န်"သွတ်ꩻငါနဝ်ꩻ ယိန်းဖြွောင်ႏယိန်းသျင်ꩻသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို သရ၊ ဗီး၊ အသွတ်ꩻဖုံႏယို တဲႏအထျꩻ ဗꩻအနာ မီႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏအငဝ်းနဝ်ꩻ စွုမ်ႏငါႏလဲဉ်း၊ မဲဉ်ႏငါႏလဲဉ်း၊ သွဉ်တဲ့ ယိုꩻငါႏလဲဉ်းသွူ၊ ကအဝ်ႏသျုက် ကအဝ်ႏတရေင်၊ စွုမ်ႏတဝ်းအဝ်ႏလွို ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကွပ်တသုံꩻမဲဉ်ႏတဝ်း၊ တအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်းဒျာႏ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်မွူးနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻခရာႏ၊ တဲမ်းခရာႏ အဝ်ႏအာနေဒွိုန်းလဲ့ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻမနဲးဆွာꩻလဲဉ်းတဲင် အွဉ်ႏထွူဒွိုန်း တခွုင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လူႏပူႏဇောႏမေႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပွယ်ꩻတန်
ဝေင်ꩻဖားသောင်း
ဝေင်ꩻဖားသောင်း (အိန်းကလေတ်: Hpasawng) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်တွို့ꩻနဝ် ဗော်လခဲခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားသောင်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဖားသောင်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖားသောင်း ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၃၇၆ ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻတဲင် မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ စောက်ꩻတနျာႏ တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ပွဉ်ခြောင်တောမ်ႏ ခြုံꩻခြောင်ထျꩻတဲင် ဖားသောင်းထီတျာႏမေႏကုံꩻလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လူႏသီႏလသားအကျိုꩻတန်
"ဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ် (လူႏသီႏလသား၊ လူႏအရိယာႏ၊ လူႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်)"
သင်္ဃာႏရတနာႏ
သင်္ဃာႏရတနာႏအရိယာႏ ကထွာထွူဒါႏ သင်္ဃာႏတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ - ၁။ ရိုႏသေႏဗာႏ မဉ်ႏတရိုႏသေႏဗာတဝ်းနဝ်ꩻ ကောတရိုႏသေႏတဝ်းသား လောကလိုꩻတာႏ ထွာအီစီꩻပွာꩻရေꩻ အန္တရာယ်ႏမဉ်ႏတွိုႏ ဘဝသံႏသရာႏသူꩻနဝ်ꩻ ခံႏစာꩻဗာႏအကျိုꩻ တဟဝ်တဝ်းစား။ ၂။ ကရိုႏသေႏအွဉ်ႏရေꩻ၊ ကိုꩻကွယ်ႏဒါႏ အရိယာႏသင်္ဃာႏတောႏသားနဝ်ꩻ ဘဝသံႏသရာႏကို အငိုꩻတဖျတ်နွောင်ꩻတဝ်းအကျိုꩻနဝ်ꩻ လꩻဗာႏအမန်ႏသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အကျိုꩻကဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ အရိယာႏသင်္ဃာႏတောႏနဝ်ꩻလဲ့ ထွာအငိုꩻတဖျတ်နွောင်ꩻတဝ်း ရတနာႏသွူ။ ၃။ သုပ္ပဋိပ္ပန္န-ကံကျင်ꩻဟဝ်ဟဝ်၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္န-ကံကျင်ꩻစွို့ꩻစွို့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏ၊ ဉာယပ္ပဋိပ္ပန္န-လောကအကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဂုဏ်ႏပကာသန လာဘ်လာဘအကျိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ သံႏသရာႏအကို ကအီႏခံႏစာꩻဗာႏအကျိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ တစိꩻစိꩻထွာနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်တဲင် ထွာဒျာနိဗ္ဗာန်ႏအကျိုꩻတာႏခြေင်ခြေင် ကကံကျင်ꩻဒါႏ သင်္ဃာႏတောႏနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏအလောင်ႏအလင်တဲ့ တအဝ်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏတောႏနဝ်ꩻ အပီဗွိုန်အဲဉ်ထဝ်း ထွာအယံသွတ်ꩻ ရတနာႏသွူ။ ၄။ သင်္ဃာႏရတနာႏနဝ်ꩻ မော့ꩻခွဲးဗာႏဘုရာꩻရတနာႏ ပေါႏခိန်ႏလွုမ်ꩻတဲင် ထွာမော့ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏလွဉ်ꩻငါႏ ရတနာႏတန်သွူ။ ၅။ သင်္ဃာႏရတနာႏနဝ်ꩻ ဘဝကရီးခါ ကကံကျင်ꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဆင်းအရန်းထိုသားနဝ်ꩻမꩻ မော့ꩻခွဲး ဆယ်ꩻကပ်ကိုꩻကွယ်ႏနွောင်ꩻတဲင် သင်္ဃာႏရတနာႏနဝ်ꩻ ထွာအဆင်းအရန်းထိုသား သုံꩻဆောင်ႏတာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အရိယာႏသင်္ဃာႏဂုဏ်ႏတောႏ (၉)ပါꩻ
၁။ သုပ္ပဋိပ္ပန္နဂုဏ်ႏတောႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻဆုမ္မꩻသေꩻခါꩻအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလို့စင် ကံကျင်ꩻဟဝ်ဟဝ်လွဒျာႏသွူ။ ၂။ ဥပ္ပဋိပန္နဂုဏ်ႏတောႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ရေႏရွယ်ႏချက်အွဉ်ႏထွူ နိဗ္ဗာန်ႏတဲင် စွို့ꩻစွို့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏကံကျင်ꩻလွဒျာႏသွူ။ ၃။ ဉာယပ္ပဋိပန္နဂုဏ်ႏတေႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မေႏခိုးသွူ ကလူꩻလဲ့ တမာꩻဖေ့တန်တဝ်းဒွုမ်တဲင် ဒုက္ခကညိမ်ꩻဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏအတွက် ကံကျင်ꩻလွဒျာႏသွူ။ ၄။ သာမီစိပ္ပဋိပန္နဂုဏ်ႏတောႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ယံဖေႏနေး ကတန်ႏတွမ်ႏတကာႏ တကာႏမသီး ရိုႏရိုႏသေႏသေႏကလူႏတန်ꩻဒါႏ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻလွဒျာႏသွူ။ ၅။ အာဟုနေယဂုဏ်ႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ တကာႏ တကာႏမသီး အဝ်ႏအရပ်ညာꩻကို ကထူႏလွဉ်ဒါႏ အလူႏစာႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လူႏခံႏထွိုက်ဒျာႏသွူ။ ၆။ ပါဟုနယျဂုဏ်ႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဘုရာꩻ မဉ်ႏပွင်ꩻလွဉ်တဆူႏမꩻ ပေါႏလွဉ်ဒါႏ ကမ္ဘာႏသူႏတောႏကောင်ꩻထဉ်ႏဖုံႏတဲင် တကာႏ တကာႏမသီး ရေႏရွယ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ထဉ်ႏညာꩻတာႏ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ လူႏခံႏထွိုက်ဒျာႏသွူ။ ၇။ ဒက္ခိဏေယျဂုဏ်ႏတောႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဘဝနောင်ႏလာႏ ချမ်ꩻသာႏစီꩻပွာꩻ ယံကထွာတဲင် ရေႏရွယ်ႏလူႏဒါႏ အလူႏစာႏမျိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ လူႏခံႏထွိုက်ဒျာႏသွူ။ ၈။ အဉ္ဇလီ ကရဏီယဂုဏ်ႏတောႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ တလောကလွုမ်း ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထွိုက်ဒျာႏသွူ။ ၉။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿဂုဏ်ႏတောႏ - ဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အရိယာႏသင်္ဃာႏပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻလူꩻဗြဟ္မာႏသီး အယံသွတ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻ ကုသိုလ်ႏခြွီဆို့ꩻရုဲင်သော့ꩻအီတာႏ ခင်ႏလမ်းသွူ။
လာဇာလူꩻမူႏဝတ္ထု
နီဗွေႏဘုရာꩻ သက်တောႏအဝ်ႏထင်ႏသျာꩻ အယံတွင်ꩻ ဆင်ꩻရယ်ꩻသားမူႏပေႏတဖြာꩻ အုံပွေါးလုဲင်းတွင်ꩻ အံႏပဆိုးတာႏ ငိုးသေꩻခါꩻဗွူဖေါင်းသွူ။ ရဟန်ꩻတောႏ ကဿပနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏစာႏစာꩻ နိရောဓသမာပတ်စထန်ႏတွင်ꩻက ထင်ႏထီႏဆင်ꩻရယ်ꩻသားမူႏပေႏနဝ်ꩻတဲင် ကျွꩻတုံꩻသွမ်ꩻလဲင်ႏကိုသွူ။ ဆင်ꩻရယ်ꩻသားမူႏပေႏနဝ်ꩻလဲ့ အနမ်းအံႏတာႏ ဗွူဖေါင်းနဝ်ꩻ လူႏသွူသျင်ႏမဟာႏကပဿတဲင် ယူႏယူႏထွူဝွေꩻဒါႏနနဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻသꩻရေꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ ဝွေꩻထင်ႏသဲင်ꩻချာ အသုမ်းလုဲင်းကိုတွင်ꩻ ရူးကအဝ်ႏဒါႏ လုဲင်းကွန်ႏဆကီအဲင်ႏတဲင် သီထိုꩻစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ႏသွူ။ ဆင်ꩻရယ်ꩻသားမူႏပေႏ ကအီႏသီသွူအခိန်ႏတွင်ꩻ သꩻစွယ်ꩻယူႏလꩻဒျာႏ ဝွေꩻကမာꩻသေꩻခါꩻဒါႏ ဗွူဖေါင်းကုသိုလ်ႏဒါႏနနဝ်ꩻတဲင် ကထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ ထင်ႏထွာစွဉ်ႏ ဗွူဖေါင်းအဝ်ႏဟွဲးဖူႏဒါႏဘုံႏကိုတဲင် ထွာလူꩻမူႏ၊ အမဉ်ꩻဟဲ့ꩻ"လာဇာ"နဝ်ꩻသွူ။ လာဇာလူꩻမူႏနဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏ သျင်ႏမဟာကဿပတဲင် မဉ်မာꩻဖေႏငါႏ သျင်ႏမဟာကဿပဝွတ်ပေႏဝွတ်တန်နဝ်ꩻမꩻ လင်ꩻထေ့သျင်ႏမဟာကဿပ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ထံးကိုနဝ်ꩻသွူ။ သျင်ႏမဟာကဿပ ခံႏတဝ်းအပျုစုတဲင် ငွိုးငွိုးငင ကထင်ႏသဲင်ꩻချာ လူꩻခမ်းတွင်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻထီႏတွော့ꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻတဲင် ထွာစွဉ်ႏ သောတာႏပန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အရိယာႏသင်္ဃာႏတောႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီစွဉ်ႏ သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏ ဟံႏဟဝ် ကေားကမာꩻကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီစွဉ်ႏ သွို့ꩻခြံလုဲင်းယာႏဗွေႏ ကေားကမာꩻကုသိုလ်ႏသား ကမာꩻသေꩻခါꩻဒါႏ လူႏတန်ꩻမုꩻ ဘာႏဝနာႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ စီꩻဖျန်ꩻမုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ အခူꩻကဗွေဒါႏ အခြွီနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး
ရေႏရောႏထွူ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻတဲင် လူႏလွ သွမ်ꩻတောႏ ထီခွꩻ ကဝ်ႏ နံႏသာႏ မေႏတဲင် စဒါႏအထူႏစာႏဝတ္ထုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကပူႏဇောႏဒါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မာꩻကေႏလွုမ်ꩻဝွတ္တရာꩻ ရိုႏသေႏလွုမ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလံးထျꩻလမ်းသောင်သဖော်ꩻအနေႏ ဖေႏနေးကထွာမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကပူႏဇောႏဒါႏရုပ်ပုံႏ၊ စေႏတီႏတောႏတွင်ꩻ နီသꩻကို ဖေႏနေးကယူႏဖြောင်လွေꩻတွိုႏ နီဗွေႏဘုရာꩻကျောင်ꩻကိုတွော့ꩻ ပီဗွိုန်စွဉ်ႏကပူႏဇောႏဗာႏ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်းကပ်နီဗွေႏဘုရာꩻသွမ်ꩻတောႏ မွူးလွယ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻအံႏသဲ့ꩻ အံႏသွမ်ꩻ ပီဗွိုန်နုဲင်းနဝ်ꩻ အရောင်ႏခေ့ꩻအဲဉ်ထဝ်း မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻတဲ့ ဟဝ်ပူႏဇောႏတဝ်း နီဗွေႏဘုရာꩻမေႏနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻရုပ်ပုံႏ ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏလမ်းကို အာႏရုံႏခံႏ ဘုရာꩻဝတ်ကို စေႏတီႏသောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖယောင်ꩻတဲင်ႏအေႏဖုံႏ လီလီလာလာဒါႏတဝ်း၊ ထာꩻအီႏထာꩻစျꩻဖုံႏ ထီလွီးလဲင်ꩻနွုမ်ꩻကုဲင် အွဉ်ႏညလွဉ်ꩻငါႏ ဘုရာꩻကဝ်ႏဖွိုင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ တဟဝ်တဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏဖျင်လွဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻအဆောက်အဦးကိုနဝ်ꩻလဲ့ ထာꩻခြိုꩻသျွုတ်သျွုတ်သျက်သျက်စား မဉ်ႏတအဝ်ႏသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ကျက်သရေႏယိန်းအဝ်ႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ထာꩻခြိုꩻသျင်ꩻသျင်ꩻစားငါႏနဝ်ꩻသွူ။ တဖြာꩻဒျာႏမဉ်ႏတတ်နွိုင်ႏတဝ်းလဲ့ လိုꩻအမျာꩻစုပေါင်ꩻထွူဝင်ꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏလိုႏတဲႏဒျာႏဘုရာꩻကျောင်ꩻစေႏတီႏ တဲးတဲးဝါးဝါးစားနဝ်ꩻသွူ။ ကေႏညိုႏခရာႏ လဲင်ꩻတထွာနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်ဒါႏ ဘုရာꩻကျောင်ꩻကုဲင်၊ စေႏတီႏကုဲင်၊ စေႏတီႏပြင်ꩻ၊ စေႏတီႏယဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ စုပေါင်ꩻဝင်ꩻပျုပျင်ႏလွ ခလားကတဲႏထဲင်းယင်း စေႏတီႏကအဝ်ႏထွူလဲဉ်းအရပ်နဝ်ꩻ ထွားဆွာꩻဆွာꩻသွူထာꩻတဲင် တဲႏလွသွော့ စေႏတီႏတအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်းအရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻတွမ်ႏ သင်္ဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏခင်ႏလေင်းနီဖဲ့ꩻ စူနီပင် ကတောင် ကရိုꩻဒါႏ ခွေါင်းရွမုꩻငတ်ꩻတဲင် ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ မဉ်ႏဝုဲင်ႏနဝ်ꩻမꩻ ယေန်ႏကေႏမုꩻလဲ့ထွာ၊ အကျိုꩻတဲ့လꩻအာ၊ အသောင်အရင်ꩻသား မဉ်ႏထီႏတဲ့ဟဝ်နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏနာႏတရာꩻတွင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဒေါ့ꩻရီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ သꩻကိုယူႏလွသွော့ ရဟန်ꩻသာႏမဏေႏသီး ကဟော်ꩻသူꩻ၊ တရာꩻမဉ်ႏသွတ်ꩻလဲ့ သာႏဓုဟဝ်ဟဝ်လွသွော့ဝင်ꩻ ပငါပရာꩻ သွံလဲင်ႏသွံခြွိုက်၊ နာႏတရာꩻကထင်ႏထွူ ဆျာꩻထီဝွေႏအမျတွင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဒေါ့ꩻရီတဝ်းဒွိုန်းလို့ဝင်ꩻ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ အုံမွုန်းတဝ်းဒွိုန်း၊ ကောကဆျာꩻထီသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဆျာꩻသော့ꩻတဝ်း ဆွေႏအင်ႏကို၊ ဆျာꩻသော့ꩻဒျာႏသွော့ ဝန်ႏတောင်ꩻတန်၊ ထီဗျေားစတဲင် အခင်ႏလမ်းကြောင်းကြောင်းစင်စင်ကို၊ ဆျာꩻထီမဉ်ႏထွူ ဝင်ꩻမဉ်ႏဝွေႏကုသိုလ်ႏ နီမဉ်ႏသာႏဓုနဝ်ꩻ "သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု"ရွစ်သွော့သွံလဲင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "သား"မာꩻဗာႏတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယေ ဝုဍ္ဎ မပစယန္တိ၊ နာရာဓမ္မဿ ကောဝိဒါ ။ ဒိဋ္ဌေ ဓမ္မေ စ ပသံသာ၊ သမ္ပရာယေဝ သုဂ္ဂတိံ ။ ကကျင်ႏလယ်ႏ သေနာႏလွဒါႏတရာꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏသေႏလွ အသက်သိက္ခာႏ သီႏလ သမာႏဓိဂုဏ်ႏကအဝ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားယိုနဝ်ꩻ ဘဝယိုခါလဲ့ ခံႏဗာႏဝင်ꩻအံႏဖြာႏ၊ ဘဝသံႏသရာႏတဲ့ တွိုႏဗာႏဘဝဟဝ်သွူ။ သဒ္ဓမ္မံ ဒေသနာ ကာလေ၊ သာဓု သာဓူတိ ဘာသတော ။ မုခတော ဇာယတေ ဂန္ဓော၊ ဥပ္ပလံဝ ယထောဒကေ ။ ရဟန်ꩻသင်္ဃာႏ၊ သျင်ႏပေႏ၊ မော်စတဲင်ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏ ကဟော်ꩻသင်္ဂြိုဟ်ႏဖေႏဒါႏ တရာꩻတောႏအမျိုꩻမျိုꩻ အစွိုးစွိုးဖုံႏယို အွဉ်ႏသꩻဗွာဗွာစင်စင်တဲင် "သာႏထု-သာႏထု-သာႏထု" နီမဉ်ႏရွစ်ပူႏဇောႏ ရိုႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဖြောင်းအလွီးယို အပဲစ်ဆူႏနာႏကကင်ꩻဒါႏ နဝ်ꩻတဖြုံႏအကို နောင်တဖြုံႏအကို ကတုဲင်လွဉ်ဒါႏ ဗိုလွီးဟွမ်နဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻလဟယ်
ဝေင်ꩻလဟယ် (မန်း: လဟယ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Lahe) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဟယ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၁၄၁ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်သန်
ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်သန် (အိန်းကလေတ်: Namhsan Township) (မန်း: နမ့်ဆန်မြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ၊ တအာင်း(ပလောင်)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနမ်သန်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဒုံဖက်ꩻကွံႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံဖက်ꩻကွံႏ (Hpetkun) (မန်း: ဖက်ကွန်ရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏဖက်ꩻကွံႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၀၀၄၂ သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၀၆၈) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ