cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အက္ခရာႏ
ဗီးသွတ်ꩻခန်ꩻ
ထီသိမ်ႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ ထွာထွင်ႏသေꩻဖေႏရီးရီး ဖြဝ်ꩻပအိုႏသီး အငဝ်းရန်းတဲင် အွဉ်ႏထွာဗာႏ "ကေားထွင်ႏပါရဂူ"တဲမ်းမုဲင်သေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ထီသိမ်ႏဆရာႏတောႏ ကဗျာဒိတ်ခါꩻဒါႏ ဒါႏပညာႏတပဲ့ꩻတဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻတဲး အဝ်ႏဗာႏဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻ၊ ယိုခါနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻပျတွမ်ႏငဝ်းရန်းယိုတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻအီငဝ်းခိန်ႏမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ နေးအရသာႏ ယုဲင်းထင်ႏလင်ꩻထင်ႏလင်ꩻဗော့ꩻ ဆရာႏတောႏကမာꩻသေꩻခါꩻဖေႏဒါႏ ငဝ်းရန်းခိန်ႏမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ အဝ်ႏလိုႏထိုမ်ႏ အဝ်ႏလိုႏမာꩻသွုပ်လွေꩻလဲဉ်း ပအိုႏလိတ်စဲစ်စဲစ်၊ ဆရာႏတောႏကအာႏကွိုꩻဒါႏ ဆရာႏတောႏတပဲ့ꩻကရိုꩻဒါႏလိုꩻစားနဝ်ꩻ လွေꩻအုံနို့ꩻထာꩻရပ်မုဲင်ꩻဟောင်း၊ ထန်ႏလွဉ်ခန်းလုဲင်း၊ အဝ်ႏလိုႏမာꩻလဲဉ်းထာꩻမာꩻ၊ ထာꩻခေ့ꩻကရစ်ꩻတန်ယို အဝ်ႏလိုႏမာꩻလေလင်းငါႏလဲဉ်းသွူ။ "မွိုင်ꩻပျိုꩻလိတ်နမ်း၊ ထီသိမ်ႏပြွဉ်းဖြဝ်ꩻ၊ တောကျွဲအင်းနဝ်ꩻ ခြဲꩻထိုꩻမန်း၊ ညောင်ႏရွီႏဖမဲင်ꩻ၊ ဗိုန်သဲင်ꩻပါဠိ"။
ကအီႏထွာလွဉ် ဗီးသွတ်ꩻခန်ꩻတာႏ အမော့အဆွုမ်ႏပေႏအဝ်ႏ၊ အမော့အဆွုမ်ႏ ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻ ထွာဒါႏပျဿနာႏတန်သွူ၊ ဥပမာႏ -
ဗိုန်နုဲင်း အဝ်ႏ"ကောက်ကောင်"ကမာꩻလုဲင်ႏ "ကွောက်ကွောင်"နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏ"ကွစ်ကွပ်"ဖုံႏ "ကွဲတ်ကွဲပ်"ဖုံႏ ကျမ်ႏမာꩻ "ကွောတ်ကွောပ်"တွော့ꩻ သမ်းအုဲင်ႏလꩻတဝ်း၊ ပေါႏတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ကွပ်လိတ်စားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏဖြဝ်ꩻလိတ်အွိုးယိုတစိꩻ မန်းလိတ်အွိုးနဝ်ꩻတစိꩻနဝ်ꩻက၊ အမဲဉ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ ပါဠိလိတ်ကို "ဩက္ကမတိ၊ ပေါက္ခရဝဿ၊ ပေါတ္ထက၊ ပပ္ပေါန္တိ၊ ယောဗ္ဗန၊ ခေါမ္ဘ၊ အနုလောမ-အနုလောမ်"စားယိုနဝ်ꩻ အအံႏဖေင်ꩻယူႏလꩻ၊ အခင်ႏမွဉ်ႏ အွဉ်ႏပါဠိတောႏထွူ ကထွိုင်ႏစဲဉ်ႏလွေꩻနဝ်ꩻ "ကောက်ကောင်၊ ကောတ်ကောန်၊ ကောပ်ကောမ်"အေား(သရ)ဗီးသွတ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ထန်ႏလွဉ်စဲဉ်ႏစန်ႏစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဝွေꩻသီးအတာႏ ဘုရာꩻစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ ရုပ်ထုတောႏအဝ်ႏဗꩻခါꩻဒျာႏက။ (ဆ) အိုရဲဉ်ႏဗီးသွတ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာခန်း"အိုက်အိုင်၊ အိုတ်အိုန်၊ အိုပ်အိုမ်"နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသနဲ့၊ ယင်ဟန်ႏသားလဲ့ ထာꩻကယိုꩻနုဲင်းကွို့ꩻယို အတမွေးနွောင်ꩻတဝ်း ထင်းလွကနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ၊ ဝွေꩻသီးနုဲင်းမန်းအတွိုင်ꩻ ဝဟွဲးကွတ်ဒျာႏမꩻ၊ ဝဟွဲးပေႏမဉ်ႏပါမꩻ "ကွတ်"နဝ်ꩻမဲဉ်ႏ အဝ်ႏထင်းလွဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏက။
ထူႏသွဉ်ခန်ꩻ ကရိုꩻနယ်ထွူဒါႏ အမော့အဆွုမ်ႏနဝ်ꩻဖုံႏထွူတဲင် ကထွိုင်ႏစီႏခြပ်နဝ်ꩻ နီဆရာႏကမောင်ꩻကော့ꩻဒါႏ ပအိုႏလိတ်အစဲစ် မွေးတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻတဲး သေတဝ်း၊ (၁) တဲမ်းအီပအိုႏငဝ်းလꩻလို့ (၂) ဘာႏသာႏအလင်လင်ဖုံႏလဲ့ ကဲဉ်းအာအာတဲမ်းအီလꩻ၊ (၃) သဒ္ဒယုတ္တိ အာဂမယုတ္တိ သဘာဝယုတ္တဖုံႏ အဝ်ႏမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ မဉ်ႏရိုꩻယုတ္တိခွန်စဝ်းလဲ့ ရလဲင်ꩻလꩻနွောင်ꩻနေးစွဉ်ႏ (၄) ထူႏဒျာႏ ပါဠိသက္ကတသီးအသွတ်ꩻလွေꩻသဲင်ꩻပုံႏ (၅) ကထင်းနဝ်ꩻ လွိုးရလောင်ꩻသွꩻဖက်သီး သဘော်ꩻလꩻဒျာႏမတဝ်။ ဥပမာႏ= "ပဏ္ဍိတ"ယို ကလာꩻဖုံႏဟဲ့ꩻဒျာႏ "ပဏ္ဍိတ်"၊ "ဓုတ္တ(ဖိုးနဲဉ်းထီ)"ယို မဉ်ႏထွာကလာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဓုတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "ဧက"ယို မဉ်ႏထွာကလာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဧက်"နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဟဲ့ꩻတဝ်း "အဲက်"၊ အဗိုန်ဒျာႏ ပါဠိသက္ကတနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဒျာႏ၊ မန်းနဝ်ꩻတဲးတဲ့ တဗိုန်တဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုႏသꩻအာႏကသန်ဒါႏမန်းဖဲ့ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏကျွိုက်တဝ်း၊ အမွေးရင်ꩻ ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လဲင်ꩻအီႏသီသွူထာꩻလေႏလေႏလဲ့ အဝ်ႏမဉ်နဲဉ်းလွေꩻပါ အမွိုးနဲဉ်းစားဖုံႏကနေား။ ပအိုႏငဝ်းယို တဲမ်းအီတွမ်ႏပအိုႏလိတ်မꩻ အဆင်ႏပြေႏ၊ "နေင်းနမ်းတိင်း၊ ထီတမိုန်၊ မောက်မုန်ႏရာႏ၊ ထိုင်ထွုင်ꩻသထုင်ႏ အငဝ်းသင်ႏဗွုင်းဗွုင်း၊ ကျောက်တလုင်ꩻဒိုင်တန်ယိုခါ ထွာလဲန်းဝေင်ꩻ၊ စိုန်သားတခုန်ꩻသားတဲ့အဲန်ထဝ်း"၊ ဒဲန်နဝ်ꩻ စင်းသင်းဟဲ့ꩻ"ဒျန်"၊ ပင်နိမ်ဟဲ့ꩻ"ဒျဲန်"၊ မောန်နဝ်ꩻ စင်းသင်းဟဲ့ꩻ"မွန်"၊ ပင်နိမ်ဟဲ့ꩻ"မွောန်"။ ဖေႏကတဲမ်းနွောင်ꩻ ပအိုႏငဝ်းနဝ်ꩻ သုံꩻလို့လို့သရကားကအဝ်ႏမꩻအီႏထွာနွောင်ꩻ၊ ပေါႏသုံꩻဒျာႏ သွတ်ꩻပုံႏတမျိုꩻစား ယပယ်၊ တဟွဲးဖုံႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တတဲမ်းနွောင်ꩻတဝ်း၊ သုံꩻအတာႏဆွာꩻတလꩻတဝ်း၊ တခံႏနွောင်ꩻတဝ်း အစဲစ်ဆေꩻ။ ဖေႏနေးကခံႏနွောင်ꩻအစဲစ်ဆေꩻ၊ သုံꩻဘာႏသာႏစွုမ်ႏလဲ့ ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ ဥပမာႏ- ကက်ကခ်ကဂ်ကဃ်ကင်၊ ကယ်ကရ်ကလ်ကဝ်ကဟ်-စတဲင်အဝ်ႏနေးဒွိုန်းအကျောင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိꩻပါ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အီႏစဲစ်ဆေꩻအီပအိုႏလိတ်တာႏ အွဉ်ႏခါꩻဖေႏ စဲစ်ဆေꩻနယ်ꩻနီနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ဝိယောသန္ဓိ၊ ဝီထိသင်္ဂဟ၊ မာꩻမဉ်ႏလꩻမꩻ ပအိုႏလိတ်"ကရိုꩻဒါႏမူအတွိုင်ꩻ ဗိုန်နုဲင်းပါဠိလိတ်ဖြုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏ သဒ္ဒါႏကျမ်ꩻကိုကလွဉ်အတွိုင်ꩻ ဖပုဒ်စပ်ပုဒ်မဉ်ႏလꩻမꩻ ထွာပအိုႏလိတ်သွူ။ "ခြွေ"ယို မဉ်ႏဖပုဒ်နဝ်ꩻ ခ+ရ+ဝ+အေ=ခြွေ၊ "ကိတ်"ယို က+အိ+တ်=ကိတ်၊ "ကေက်"ယို က+အေ+က်=ကေက် လိတ်တဖြုံႏစီႏ လိတ်ဖြုံႏတွိုင်ꩻလိတ်ဖြုံႏတွိုင်ꩻယို ဖပုဒ်(ဝိယော)၊ စပ်ပုဒ်(သန္ဓိ)လꩻဗာႏမꩻသွူ။ "ဝီထိသင်္ဂဟ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတွိုင်ꩻအကို ဥပါဒ် ဌီ ဘင်-ကရိုꩻဒါႏ "ထွာတံꩻကုဲင်"အဝ်ႏလွသွူ၊ ဥပမာႏ- မဉ်ႏရိုꩻအးနဝ်ꩻ ကအီႏရိုꩻဗာႏအးတာႏ၊ "အး"ကရိုꩻဒါႏအငဝ်းဖေႏကထန်ႏလွဉ်အီ ကထေအာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻခန်းအထွာ-ဥပါဒ်အကွို့ꩻ၊ ကအဝ်ႏရိုꩻတွင်ꩻ ကထေအာႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻခန်းအတံꩻ-ဌီအကွို့ꩻ၊ ပွိုးထေအာႏတဲင် ကထွူထွာထိုꩻနဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻကထီႏလꩻနဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻကဟွုန်လꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻခန်းဘင်-ကုဲင်အကွို့ꩻ အွဉ်ႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗိုန်နဝ်ꩻတွိုင်ꩻ "အိတ်"နဝ်ꩻ ရိုꩻ(အိတ)၊ တး-နဝ်ꩻ ဖေႏထန်ႏမွုန်းအငဝ်း၊ အွဉ်ႏဒျာႏဗော့ꩻ အငဝ်းအီႏထန်ႏထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻငါ၊ တး-ငဝ်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏသွိုစွဉ်ႏအိးတလဲင်ႏချင်ႏ ထွာ"အိတ်"ငဝ်းမဲန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ "အိပ်"(အိပ)၊ "အိမ်"(အိမ) ပးမး-ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏထန်ႏမွုန်းအငဝ်း၊ အွဉ်ႏမိုးခါꩻနေးငါ၊ ပးမး-ငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏသွိုဒျာႏသွော့ အိငဝ်းတလဲင်ႏချင်ꩻ။ အဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ "အုက်အုင်၊ အုတ်အုန်၊ အုပ်အုမ်။ အေက်အေင်၊ အေတ်အေန်၊ အေပ်အေမ်။ အဲက်အဲင်၊ အဲတ်အဲန်၊ အဲပ်အဲမ်။ အိုက်အိုင်၊ အိုတ်အိုန်၊ အိုပ်အိုမ်။ အောက်အောင်၊ အောတ်အောန်၊ အောပ်အောမ်။ အုဲက်အုဲင်၊ အုဲတ်အုဲန်၊ အုဲပ်အုဲမ်-စတဲင်လဲ့ သေနာႏလွေꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ။ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မဉ်းတဲမ်း"အက်အာင်"နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ မဲဉ်ႏတဲ့၊ ပေါႏမဉ်ႏအဝ်ႏ အင်-နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏ အင့်-မုဲင်လꩻငဝ်း ယူႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ၊ မုဲင်လငဝ်း တထွာနွောင်ꩻတဝ်း၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် င-ဉ-ဏ-န-မ ငတ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာနှာသိကဌာန်အက္ခရာႏဖုံႏတဲင် အငဝ်းဗꩻစွဉ်ႏနေ့ꩻဖူကို၊ ဝွေꩻသီးဇာႏတိငဝ်းနဝ်ꩻ အဆွာꩻကယ်ꩻလဲဉ်းဒျာႏ က်သွတ်ꩻငဝ်းဒျာႏရင်ꩻတွော့ꩻ မဉ်စတွမ်ႏသရတမုဲင်ꩻစ အငဝ်းဆွာꩻဗာႏဒျာႏရင်ꩻသွူ၊ တနယ်ꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏလဲ့ ဗိုန်နုဲင်းသရအကို အငဝ်းဆွာꩻအဝ်ႏ အငဝ်းဒွေါင်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဗီးအကိုဖုံႏလဲ့ ဗီးငဝ်းဆွာꩻ၊ ဗီးငဝ်းဒွေါင်ႏအဝ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ သေနာႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ င-ဉ-ဏ-န-မ-ယ-ဝ-လ-ဠ-ဟ ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဗီးငဝ်းဆွာꩻဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေခါꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ ကလိုႏသေနာႏခါꩻ အခင်ႏမွဉ်နဝ်ꩻတဲး ဖပုဒ်ထွူတဲင် ဗီးတမုဲင်ꩻ သရတမုဲင်ꩻ ဌာန်တမုဲင်ꩻ ကရိုဏ်း ပယတ်-စတဲင် မဉ်ႏခံႏနွောင်ꩻ စဲစ်ဆေꩻပဉ်ဗာႏဗာႏနဝ်ꩻမꩻ ပအိုႏလိတ်၊ တနယ်ꩻ- မဉ်ႏတနꩻတွမ်ႏ ဥပါဒ်ဌီဘင်-ထွာတံꩻကုဲင်ကရိုꩻဒါႏ ဒေႏသနာႏနယ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ပအိုႏလိတ်နဝ်ꩻသွူ။
နီဆရာႏသမာꩻ ကအွဉ်ႏဒါႏ သꩻစေႏတနာႏအမျိုꩻသာꩻအလောင်း၊ ကအွဉ်ႏဒင်ႏဒါႏ ထာꩻအာႏကွိုꩻယွုမ်းအံႏ တပဲ့ꩻဖုံႏအလောင်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုလဲ့ ခွေဒါႏ ခွေသေ-တအွဉ်ႏတဝ်းမာႏန၊ ထာꩻထီႏထာꩻသေလုဲင်းဖုံႏယို ကေႏညိုႏမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကကီႏညိုႏအလွောက်ꩻ တွမ်ႏနမ်းဉာဏ်ႏတစောမ်ꩻတထာပေႏတဲင် ကလွူꩻကထီႏဗာႏဒါႏ အချက်ဖုံႏယို သုဲင်ꩻတတွတ်ꩻအွတ်ꩻတခြုံးအနေႏ ယံဖေႏနေးကထွာအီဒျာႏသွော့ အမျိုꩻသာꩻတာႏ ရေႏမိုးနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းထန်ႏဗာႏ ပအိုႏအတာႏကထွာထွိုက်ဒါႏ လိတ်မွူးတန်ယိုနဝ်ꩻသွူ။ နေးတွမ်ႏထာꩻအာႏကွိုꩻတန်တန်တဲင် ဆရာႏသမာꩻသီး ကမောင်ꩻကော့ꩻဒါႏ "မဉ်ႏတွိုႏတပဲ့ꩻတပန်ꩻစိုးသူꩻမဲ့ꩻ အီႏတဲမ်းလွပအိုႏလိတ်အစဲစ်"ကွပ်ရိုꩻခါꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ကလွောက်ꩻဒါႏ တွမ်ႏဆရာႏသမာꩻသꩻဆန္ဒ ပအိုႏလိတ်အစဲစ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယိုသွူတန်သနယ်-ရေႏမိုးနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းထန်ႏဗာႏလိတ်စောင်ႏယိုအကျောင်ꩻ လဝ်းဟွုန်နယ်ဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻသွန်ပရာဗွန်
ဝေင်ꩻသွန်ပရာဗွန် (အဲင်းကလေတ်: Sumprabum) (မန်း: ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ ပူတာအိုခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွန်ပရာဗွန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻသွန်ပရာဗွန်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၁၃၇ ရပ်သွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမစ်စီးနားဖဲ့ꩻထင်ꩻ မဲင်ႏ(၈၀)ရပ်ကိုသွူ။ သွန်ပရာဗွန်ဒေႏသနဝ်ꩻ ထာꩻခွꩻသန်မွေးငါႏ တကာႏတဝ်း တခြာတန်ဖုံႏ အဝ်ႏအာတဲင် ထာꩻဆာ တဟွိုဖုံႏ လွိုင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လွိုတဲင်စဲ့ꩻတပ် လိုꩻမျိုꩻလင်တအဝ်ႏသော့ꩻတဝ်း အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒျာႏ ခင်ခွိုꩻဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသွာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသွေကူ
ဝေင်ꩻသွေကူ (အဲင်းကလေတ်: Shwegu) (မန်း: ရွှေကူမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ ဗန်းမော်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေကူကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻသွေကူကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၈,၈၉၄ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်အဲဉ်ႏထျꩻ ထီတဖူꩻအနေႏ တောမ်ႏဝေင်ꩻမစ်စီးနားနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၂၉)မဲင်ႏ၊ တောမ်ႏဝေင်ꩻဗန်းမော်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၃၈)မဲင်ႏသွူ။ သွေကူဒေႏသနဝ်ꩻ သေင်ႏတခြာအဝ်ႏအာတဲင် အဝ်ႏခွုမ်မာꩻထေပါသေင်ႏဖုံႏတဲင် ထွာစွဉ်ႏ သေင်ႏတခြာဌာႏန သင်ဖော်ꩻတွူးလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ သွေကူဒေႏသကို ကထန်ႏဒါႏ ဖွိုင်ꩻဟံႏဖုံႏလဲ့ မိဉ်ꩻတန်တန်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသွေစိဉ်
ဝေင်ꩻသွေစိဉ် (မန်း: ရွှေကျင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Shwegyin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်လေးပိဉ်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေစိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏစစ်တောင်းခြောင်နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၇,၇ဝ၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသွေတောင်
ဝေင်ꩻသွေတောင် (မန်း: ရွှေတောင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Shwedaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေတောင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေတောင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၀,၇၈၈ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ပီ-ရန်ႏတကုင်ႏ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း ဝေင်ꩻပီဖဲ့ꩻနဝ် (၉)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိုတောင်း
ဝေင်ꩻဟိုတောင်း (အဲင်းကလေတ်: Hotaung) (မန်း: ဟိုတောင်းမြို့) ဟိုတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ မွိုင်းပေါက် အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကပါဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဟိုတောင်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝ UWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသွေညောင်
ဝေင်ꩻသွေညောင် နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻသွေညောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲ့ထီလင်ꩻ-ကလောꩻ-တောင်ႏကီꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ နောင်ရွီႏအင်းလေးနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၇)မဲင်ႏရပ်တဲင် ကမ္ဘာႏတဖူꩻလွေꩻသား အဝ်ႏနွို့ထန်ႏ ကာႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၂)မဲင်ႏသွူ။ မန်း၊ မန်းနောင်၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ဓနုꩻ စတဲင် ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းဝင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ထီ
ထီ (Water) ကရိုꩻနဝ်ꩻ အောက်သီစိဉ် တွမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်ယိုနီမျိုꩻ ကပေါင်ꩻစပ်ခါꩻဒါႏ ဓာတုတခြိုꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ထီ ဓာတုဗေဒ ဖော်မျူလာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ H2O သွူ။ အရောင်ႏအဝ်ႏတဝ်း အဝ်ႏတဖဲ့ꩻတွမ်ႏတဖဲ့ꩻထီႏဖြွဉ်နွောင်ꩻ၊ အလွီးလဲ့တအဝ်ႏတဝ်း၊ အရသာႏလဲ့တအဝ်ႏတဝ်းသွူ။ ထီနဝ်ꩻ သွုံꩻအာသွတ်ꩻ ဖျော်ႏထီတမျိုꩻဒျာႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ အထီနေးဒျာႏကဲဉ်းအာသွူ။ မိဉ်ႏထွာအခြုံးအတူႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻထီဝတဲင် မိဉ်ႏထွာဒျာႏအလူးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻထီလူး(ထီတအွို)သွူ။ မိဉ်ႏနုဲင်းခွဲꩻဓာတ်ခန်ꩻအကိုနဝ်ꩻ ဟိုက်ဒရိုစိဉ် တွမ်ႏ အောက်သီစိဉ်ယိုနီꩻမျိုꩻ ပေါင်ꩻစပ်တဝင်ꩻတဲင် ဖန်ဆင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ထီတု(ထီတုꩻ)သွူ။
ထီအလောင်း နီလိုꩻသီးထာꩻထီႏ
အုံမဒဲဉ် မွန် (၇)နီꩻ၊ အုံမထီ မွန် (၁)ရဝ်ꩻ ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းယိုအတွိုင်ꩻ နီနာꩻလိုꩻသီး တွမ်ႏ သ့ꩻအဝ်ႏသားကားကအဝ်ႏအတာႏ ထီယို အဝ်ႏတဝ်းတထွာတဝ်း အရေꩻတန်မွေးငါႏသွူ။ ထာꩻမွူးထာꩻမုဲင်သီးဖုံႏအတာႏလဲ့ ထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဝ်းတလ့ꩻတဝ်းသွူ။ လိုꩻကအာႏကွိုꩻအံႏအွꩻအီ သွို့ꩻလုဲင်းခြံယာႏသား နုဲင်း မျန်မာခမ်းထီသားယိုနဝ်ꩻ သွို့ꩻလုဲင်းခြံယာႏဖုံႏဖေႏကထွာအတာႏ အာႏကွိုꩻဗာႏမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ ခမ်းထီ(ထီခမ်း)နဝ်ꩻသွူ။
နီနာꩻလိုꩻသီးနဝ်ꩻ အွꩻတာႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထီ၊ ဟွာႏတာႏလဲ့အဝ်ႏလိုႏထီ၊ လူးအီတာႏ၊ ဒွိုႏအီဒဲဉ်ဟန်ႏတာႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏမွေးငါႏထီသွူ။ ပေါႏလွိုသွူ နီနာꩻလိုꩻတွမ်ႏသတ္တဝါႏသီး ကသာနွို့သာထန်ႏဒါႏ တလီꩻမိဉ်ႏထွူနဝ်ꩻ ထီယိုဒုတိယအရေꩻတန်သွတ်ꩻ မိဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အလွိုးရတမာႏတဝ်းသွူ။ ထီမိဉ်ႏတအဝ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ သ့ꩻအဝ်ႏသားကားကအဝ်ႏ အီႏသီထိုꩻလို့စွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ သ့ꩻအဝ်ႏတိရစ္ဆာန်ႏ တွမ်ႏ အမွူးအမုဲင်ဖုံႏအကောင်းကိုသူꩻနဝ်ꩻ ထီပါသော့ꩻအာလဲဉ်းဝင်ꩻသွူ။ နီနာꩻလိုꩻသီး နမ်းကြိုခန္ဓာႏတဗာႏလွုမ်းလွုမ်းအကိုယိုနဝ်ꩻ ထီဓာတ်အဝ်ႏပါသော့ꩻ (၇၃ရျာꩻခဲင်ႏ)သွူ။ မိဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏဒင်ႏကူꩻကားချာငါဒါႏ ကွန်ႏဖုံႏလဲ့ မာꩻနေးသင်္ဘောꩻတွော့ꩻ မိဉ်ႏကူꩻလွေꩻနေး ခြောင်ကို၊ ခြုံꩻကို၊ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻ စရိပ်လို့ဆေ့ꩻလွိုအီငါႏသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏတန်အကိုယို ထီမိဉ်ႏတအဝ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ဗွိုးစန်းခရာႏတန်သွူ။ ခြုံꩻ၊ ခြောင်ꩻ၊ ထီနောင် စတဲင် ကဟဲ့ꩻဗာႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻသီးအကို ထီယိုအဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻမ့ꩻ ဟဲ့ꩻအီလꩻဗာႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမ့ꩻတဲင် ထီနဝ်ꩻ သꩻသားသတ္တဝါႏသီးအတာႏ အရေꩻတန်ငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။ မိဉ်ႏထွားနေးတွမ်ႏ ဓာတုဗေဒအလိုႏနဝ်ꩻ ထီယို အရောင်ႏတအဲဉ်ထဝ်းဒါႏ အထီတမျိုꩻဒျာႏတဲင် ထီဓာတုဗေဒအမုဲင်နဝ်ꩻ H2O ဒျာႏသွူ။
ဓာတ်တန်လစ်ꩻပါꩻအကို အာပေါဓာတ်ကရိုꩻဒါႏ ထီယိုနဝ်ꩻ ခွုင်းတဲင်ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း ထွာနေးအထီအာလွိုလဲဉ်းဝင်ꩻသွူ။ ထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ꩻခါꩻကမ္ဘာႏဟံႏတန် လစ်ꩻပွန်းသွံပွန်းရပ်သွူ။ ထီမိဉ်ႏကြောင်းစင်ႏကြယ်ႏမွေးနဝ်ꩻ အရောင်ႏတဲ့တအဝ်ႏတဝ်း အရသာႏတဲ့တအဝ်ႏတဝ်းသွူ။ ထီခြောင်၊ ထီနောင်၊ ပင်ႏလယ်ႏ၊ သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကိုသူꩻနဝ်ꩻ အီႏထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻဗာႏထီအာတန်သွူ။ ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီလူးထွာမို့ꩻအေႏ၊ အဝ်ႏမို့ꩻအေႏစွိုမ်းလင်ꩻထွူမꩻ ကွဲးထွာလွဉ်ထီဗဲက်ꩻဖုံႏသွူ။ မိဉ်ႏခွꩻလွဉ်ꩻထာꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ထီခယ်ꩻလွဉ်တဲင် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏဒျာႏ ထီဝဖုံႏသွူ။ အခွꩻကလွဉ်ꩻဒါႏ အရပ်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ ခမ်းကုဲင်းလော့လင်ꩻနေးဒါႏ ပသီႏမွူးရာႏဖုံႏ၊ ဝဖုံႏသွူ။ အလျားမိဉ်ႏလွဉ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ထီဗို့ꩻထန်ႏတဲင် ထွာလွဉ်စွဉ်ႏအလူးသွူ။
နီနာꩻလိုꩻသတ္တဝါႏသီး တွမ်ႏ အမွူးအမုဲင်သီးဖုံႏ သက်တလီးမွန်ဗန်ရေꩻအတာႏ အဓိကအဟာႏရဓာတ်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏဒျာႏထီသွူ။ ထီနဝ်ꩻ မာꩻအီဓာတ်အတာႏ ထွာ အဓိကဒြပ်အခါႏလယ်ႏကိုတမျိုꩻထွူတကာႏတဝ်း နီနာꩻလိုꩻ တွမ်ႏ သတ္တဝါႏသီး သွီႏယာႏအကိုယိုတဲ့ သမ်းထွာ အဓိကကပါသော့ꩻဒါႏ တခြိုꩻတမျိုꩻနေနေသွူ။
နီနာꩻလိုꩻ တွမ်ႏ သတ္တဝါႏသီးအပီအဖြို့ꩻနဝ်ꩻ စဲစ်ထန်ႏထွူထီမꩻ ထွာလွဉ်တသိုꩻတဲင် မာꩻရျူႏဖေႏနီနာꩻလိုꩻသတ္တဝါႏသီး အနမ်းကြိုခန္ဓာႏသွူ။ နီနာꩻကအံႏဒါႏ အဟာႏရဓာတ်ဖုံႏယို သွီႏဖေႏနေးကပသာဖေႏနွောင်ꩻ နီနာꩻနမ်းခန္ဓာႏအကွို့ꩻကွို့ꩻအခဝ်ခဝ်ကိုအတာႏ ထီနဝ်ꩻကူႏညီႏဖေႏဗာႏသွူ။ အောက်သီစိဉ်ဓာတ်ကအဝ်ႏဒါႏအသုတ်ကို ဖေႏနေးကတွိုႏလွေꩻနွောင်ꩻအီ နီနာꩻနမ်းကြိုခန္ဓာႏလောင်းတွော့ꩻ သွီႏကပသာဖေႏဒါႏနဝ်ꩻလဲ့ ထီကူႏညီႏဖေႏနေနေသွူ။ သတ္တဝါႏသီး ကတꩻနီႏ(ယုဲင်း)ဒါႏအဆာႏသူꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထီဓာတ်ကပါဒါႏ ယုဲင်ꩻထီမိဉ်ႏအဝ်ႏမꩻ တꩻနီႏ(ယုဲင်း)အဆာႏလꩻနေနေသွူ။ နီနာꩻလိုꩻသီး နမ်းကြိုခန္ဓာႏအကိုကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဓာတ်ဝွေႏဓာတ်ကုဲင်မျိုꩻဖုံႏ ဖေႏနေးကထိုꩻမားထိုꩻတဲင် ကစဲစ်ထေထန်ႏထိုꩻဒါႏတွမ်ႏဆီႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏငါႏထီနေနေသွူ။ နီနာꩻလိုꩻသီး နမ်းခန္ဓာႏတန်အကိုယိုနဝ်ꩻ ထီဓာတ်အဝ်ႏပါသော့ꩻ ၆၀-၇၀ရျာꩻခဲင်ႏရပ်သွူ။
ဖိုးနဲဉ်းထီဖုံႏ၊ အရောင်ꩻအရာႏဖျော်ႏထီဖုံႏ၊ ဝိုင်ဖုံႏ စတဲင် သွုံꩻအွꩻခရာႏနုဲင်းယိုဖုံႏအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ အဓိကတခြိုꩻနဝ်ꩻ ထီဒျာႏသွူ။ ထီကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထီဆွံဒျာႏတဲင် ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခြုံꩻကို၊ ခြောင်ကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထီအွီႏဒျာႏသွူ။ ခွုင်းတဲင် ကမ္ဘာႏတန်အကိုယို ထီအွီႏ၊ ထီအွꩻလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏကွို့ꩻ (၃)ရျာꩻခဲင်ႏလွုမ်ꩻ ပေါႏလွိုတဲင်ထီအွီႏ (၃)ရျာꩻခဲင်ႏထွူနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ထီဆွံလွဉ်းလွဉ်းသွူ။.
ထီမော်လီစျူးနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏအီဒျာႏ ဟိုက်ဒရိုစိဉ်အဲတ်တမ်နီဗာႏ တွမ်ႏ အောက်သီစိဉ်အဲတ်တမ်တဗာႏစီႏသွူ။ ထီတာႏ ဓာတုသင်္ကေတအမုဲင်နဝ်ꩻ H2O နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထီခိုႏနဝ်ꩻ အတိဉ်ႏခြေင်းအာႏအဝ်ႏတဲင်တွော့ꩻ အမိဉ်ႏတလူႏထာꩻတမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အလီဒင်ႏတဝ်းထာꩻလင်လောင်း နီနာꩻအဝ်ႏထီႏဗာႏ ထီတဒွီႏဒွီႏဖုံႏ တထဲက်ꩻထန်ႏချာထာꩻဖုံႏသွူ။
ထီကအဝ်ႏသော့ꩻ ကမ္ဘာႏတန်အကို
ကမ္ဘာႏတန်အလောင်းယိုနဝ်ꩻ ထီနမ်းအဝ်ႏသော့ꩻအာတန်သွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနေးတွမ်ႏ အဂါလန်ပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ၃၂၆ မီလီယံ (၃၂၆ဆꩻချာ သုညအဝ်ႏထဲင်း ၁၈ဖြုံႏ) တဲင် မိဉ်ႏဒေါ့ꩻနေးအလီတာပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ၁၂၆၀ × သုည ၁၈ ဖြုံႏသွူ။ ထီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေ့ꩻတပန်ႏသေႏသေႏသွူ။ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏထီနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်အလူးတွော့ꩻ ကျောင်ႏလွေꩻဟံႏဆꩻကီတဲင် စွိုမ်းချာယင်းတွော့ꩻ လော့လင်ꩻယင်းခမ်းရာႏသွူ။ အဝ်ႏခမ်းရာႏနဝ်ꩻဖုံႏ ထွတ်ꩻလင်ꩻသော့ꩻချာယင်း ထီခြောင်ကိုတဲင် ထွတ်ꩻလင်ꩻသော့ꩻချာယင်း ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏကိုတလဲင်ႏသွူ။ ကမ္ဘာႏတန်အကိုယိုနဝ်ꩻ ထီပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ အဝ်ႏဒို့တခြို့ခါꩻ ၇၀ ရျာꩻခဲင်ႏရပ်သွူ။ ထီသမုဒ္ဒရာႏအဆုံးအဖွိုꩻယိုကားကအဝ်ႏ မိဉ်ႏခြိꩻငြီႏတဝင်ꩻတထွောင်းချင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ မီတာ ၁၀၀၀ ရပ်သွူ။ ခွုင်းတဲင်ကမ္ဘာႏကိုကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ထီနမ်း၉၈ရျာꩻခဲင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီပင်ႏလယ်ႏသဒ္ဒရာႏဖုံႏတဲင် ထီနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ သွုံꩻအွꩻတလꩻတဝ်း ထီဆွံဖုံႏဒျာႏသွူ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ခွုင်းတဲင်ကမ္ဘာႏတန်အကို သွုံꩻအွꩻကလꩻဒါႏထီနမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ ၂ ရျာꩻခဲင်ႏရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ ထီနမ်း ၁.၆ ရျာꩻခဲင်ႏရပ်နဝ်ꩻ သမ်းလွေꩻထွာထိုꩻဒျာႏဝ အွိုးကမ္ဘာႏစောက်စဲင်ႏကိုသွူ။ ထီခူႏနေးဟံႏကိုကလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၀.၃၆ ရျာꩻခဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ ထီကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခြုံꩻကို၊ ခြောင်ကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ ၀.၀၃၆ ရျာꩻခဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻနေးအရျာꩻခဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻကီလဲ့ မိဉ်ႏနပ်တွက်နေးအဂါလန်ပဲင်ꩻနဝ်ꩻ အာတန်နဝ်ꩻမꩻ ယိုခါနီနာꩻဖုံႏ နန်းခီခရာႏတလိုႏတဝ်း အဝ်ႏသွုံꩻအွꩻလွဗာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ နာꩻနမ်းကိုနဝ်ꩻငါမဉ်းတဲ့ ထီအဝ်ႏပါသော့ꩻထွူလဲဉ်း ၆၅ ရျာꩻခဲင်ႏသွူ။ နာꩻနမ်းအထွူႏအဖွီ မိဉ်ႏအဝ်ႏ အပေါင် ၁၀၀ နဝ်ꩻ ထီပါသော့ꩻလဲဉ်း ၆၅ ပေါင်သွူ။ ထီဝတွိုက်(ရေခဲသေတ္တာ)ဖုံႏ၊ အခွꩻဗူး(အအေးပုလင်း)ဖုံႏ တွမ်ႏ အံႏအွꩻခရာႏအလင်လင်ဖုံႏအကိုနဝ်ꩻတဲ့ ထီပါသော့ꩻအာတန်သွူ။
ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအတာႏ
ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအခါႏ ထီယိုအဓိကအရေꩻကတန်လွိုဒါႏ သွုံꩻစွယ်ꩻပွုံႏနဝ်ꩻ သွင်ꩻနေးထီဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ သွင်ꩻထီဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနဝ်ꩻ အအံႏအအွꩻဖေႏနေးကလွံးကွံႏအီအတာႏ အဓိကအသုဲင်တဗာႏဒျာႏသွူ။ ကအဝ်ႏတိုꩻတက်နေကျာꩻခမ်းထီအလင်ဖုံႏသူꩻနဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအတာႏ အဝ်ႏသွုံꩻစွယ်ꩻလွထီ ၉၀ ရျာꩻခဲင်ႏသွူ။
ထီအွꩻတာႏ
လိုꩻနမ်းခန္ဓာႏအကိုယို လိုꩻနမ်းပေႏတန်အလွောက်ꩻ ထီအဝ်ႏပါသော့ꩻ အဝ်ႏ ၅၅ % ဗꩻလွေꩻ ၇၈ % အခါႏလယ်ႏကိုသွူ။ နီနမ်းခန္ဓာႏယို အဆင်ႏပြေႏပြေႏ ဖေႏနေးကမာꩻနွောင်ꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏစွဉ်ႏထီ တနီꩻ ၇ လီတာစီႏသွူ။ အဝ်ႏလိုႏဆေ့ꩻအာအတိကျတဗာႏနဝ်ꩻ အဓိကဒျာႏ နီနမ်းရုဲင်ꩻတသွိုးဗာႏမုꩻ၊ အလျားခိဉ်ႏ၊ အစိုႏဓာတ် တွမ်ႏ အချက်အလက်အလင်ဖုံႏအလောင်းသွူ။ နီနမ်းကလꩻလွဉ်ဒါႏထီဓာတ်ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အွꩻစွဉ်ႏနေးထီဖုံႏ၊ အအံႏအအွꩻကိုဖုံႏ တွမ်ႏ ဖျော်ႏထီကိုဖုံႏဒျာႏသွူ။ လိုꩻဆွော့ꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻတဖြာꩻဖြာꩻယို တနီꩻတာႏ အွꩻဖေႏဗာႏထီတခွုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏတဗာႏ ခုဲင်ႏလꩻသေတဝ်းဒွိုန်းရိုꩻကီလဲ့ ဝင်ꩻအဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ အွꩻသော့ꩻဗာႏထီ တနီꩻ (၆)ဗွီႏ (၇)ဗွီႏ (၂ လီတာ)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏနုဲင်းတသီႏကျမ်ꩻကန်ႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻခိုတဖြာꩻဖြာꩻတနီꩻအတာႏယို မိဉ်ႏတမာꩻဗာႏတဝ်းတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တသိုꩻမိဉ်ႏတထန်ႏဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွꩻသော့ꩻဖေႏထီ တနီꩻ(၁)လီတာရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
စျောက်ကပ်ဟဝ်သားအတာႏ အီႏအွꩻအာဗာႏထီနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်းကီလဲ့ (အလျားရာႏသီႏ တွမ်ႏ ခွုမ်ပဆိုးလွူꩻထာꩻခိန်ႏနဝ်ꩻယိန်းဟုဲင်း) မိဉ်ႏအွꩻသော့ꩻဆေ့ꩻထီနဝ်ꩻ ကုဲင်းထွာအီဒါႏ ဥပါဒ်အန္တရာယ်ႏသွူ။ မိဉ်ႏခွုမ်ပဆိုးလွူꩻထာꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အွꩻအာနွောင်ꩻဒျာႏရိုꩻကီလဲ့ ထီအစွူႏထင်ႏတဲင် ထွာအီဒါႏအသက်အန္တရာယ်ႏသွူ။ ကွပ်ပွိုးနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ တနီꩻယိုအွꩻသော့ꩻဖေႏဗာႏထီ (၈)ဗွီႏကရိုꩻယို သိပ္ပံပညာႏကိုနဝ်ꩻ သက်သေႏသာႏဓကတခုဲင်ႏလꩻအဝ်ႏဒွိုန်းသွူ။
အမဲဉ်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ ထီဓာတ် ၂၀ % ယို လꩻလွဉ်အီဒျာႏ အအံႏအအွꩻကိုသွူ။ ပေါႏလွိုနဝ်ꩻ အွꩻထီ တွမ်ႏ ဖျော်ႏထီဖုံႏတွော့ꩻ လꩻလွဉ်အီဒျာႏသွူ။ ထီဓာတ်လိုꩻနမ်းအကိုယိုနဝ်ꩻ အစဲစ်ထန်ႏချာယင်း ဆီႏ၊ တသိုꩻ မွေးတဝ်းလဲ့ ထာꩻသာထန်ႏအကို ပါထန်ႏလွဉ်ꩻနေးအလွီးနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ခွုမ်ပဆိုးလွူꩻထာꩻဖုံႏ၊ အလျားတံႏဖုံႏတွော့ꩻ ထီဓာတ်သွုမ်ꩻတေင်ꩻမုꩻအအလွောက်ꩻ တနီꩻတာႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏထီနဝ်ꩻတဲ့ ကွဲအာအာလွဉ်ꩻသွူ။
နီနာꩻလိုꩻသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဒျာႏ အဝွေႏအဝက်တပါတဝ်း ထီစင်ႏစင်ႏကြယ်ႏကြယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီတစင်ႏကြယ်ႏတဝ်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏဗာႏအာ သတ္တုတသာႏဓါတ်၊ ဗဲတ်တီးရီးယားဖုံႏ ပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
တဟဝ်သွုံꩻအွꩻတဝ်း ထီ(၅)မျိုꩻ
ထီယိုစားဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုးတမုဲင်ꩻမွော့ꩻ သွုံꩻအွꩻသင်ꩻတဝ်းနဲးတဲင်တွော့ꩻ ထီယို မိဉ်ႏဖွောင်ဗို့ꩻသွူခွုင်းမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ ကယ်လသီယံ၊ မဲက်ဂနီသီယံ၊ ကရိုရဉ်း တွမ်ႏ သတ္တုအလင်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာလဲဉ်းတဲင် မိဉ်ႏအွꩻနဝ်ꩻ ထိခွိုက်ဒါႏ နီလိုꩻသီးစျောက်ကပ်သွူ။
ဝေင်ꩻဟားခါး
ဝေင်ꩻဟားခါး (အဲင်းကလေတ်: Hakha) (မန်း: ဟားခါးမြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟားခါးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟားခါးကို ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-ခယ်ႏခမ်းကူ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဟားခါးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်၊ ဟားခါးခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဖလန်းတောမ်ႏ ဝေင်ꩻမတူပီ အခါႏတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻဖလန်းနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၃)မဲင်ႏ၊ တောမ်ႏဝေင်ꩻမတူပီနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀၈)မဲင်ႏ ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိုပဉ်
ဝေင်ꩻဟိုပဉ် (အဲင်းကလေတ်: Hopin) (မန်း: ဟိုပင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးငဉ်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဟိုပဉ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၈,၆၉၄ ရပ်သွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻ-မစ်စီးနား ရထာꩻတဖူꩻလောင်းတဲင် တောမ်ႏရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၇၄၅)မဲင်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအဉ်ဈန်းယန်
ဝေင်ꩻအဉ်စျန်းယန် (အဲင်းကလေတ်: Injangyang) (မန်း: အင်ဂျန်းယန်မြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဉ်စျန်းယန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၄၅ ရပ်သွူ။
ဝေင်ꩻအိဉ်တော
ဝေင်ꩻအိဉ်တော (အဲင်းကလေတ်: Intaw) (မန်း: အင်တောမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်ꩻစောက်ꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်းကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏ(၈၀)ရပ်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၂၅၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိုပန်
ဝေင်ꩻဟိုပန် (အိန်းကလေတ်: Hopang) (မန်း: ဟိုပန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဟိုပန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝတွိုင်ꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တွိုင်ꩻ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏပထဝီႏ
ဝေင်ꩻဟိုပန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ (၁၅၄၂)ပေ၊ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻ ခြောင်နမ်းတစ် တောမ်ႏ ခြုံꩻခြောင်ခါႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအဉ်းတကော်
ဝေင်ꩻအဉ်းတကော် (မန်း: အင်းတကော်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Inn Ta Kaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻကို ကပါဒါႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပဂိုꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း ရန်ႏတကုင်ႏ-ပဂိုꩻ နယ်ႏကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဉ်းတကော်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ꩻဘာႏသာႏ "အင်တဂေါင်" (အငဝ်းထန်ႏ အန်းတဂေါ) ငဝ်းငွါကို ထွာလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အန်း(နောင်)၊ တဂေါ(ခြောင်ပေႏ) နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ
ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ (အိန်းကလေက်: Hopong) (မန်း: ဟိုပုံးမြို့) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ(အခဝ်နဝ်)၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၃၄၈၀ ပေ (၁၀၆၁ မီတာ) ကိုသွူ။
သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ
မျန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၈ ဗာႏ၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၄၆ ဗာႏ၊ နဝ်ꩻအခိန်ႏတွင်ꩻ စောခွန်လော အဝ်ႏထွာဟိန် အိုပ်ချုတ်လွေꩻဟိုပုံꩻတဲင် တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဟိန်ယို ပြောင်ꩻဟဲ့ꩻလုဲင်ႏ စောက်ꩻဖားနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၅၉ ဗာႏ၊ လာအေပီ (၂၉)နီꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖားစွိုꩻ စွဉ်ꩻထိုꩻ ပဒေႏသရာဇ်အာႏဏာႏနဝ်ꩻမꩻ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻယို ပြောင်ꩻလွေꩻလုဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻဝင်ႏ ကပြောင်ꩻဟဲ့ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်းနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ ပြန်တမ်းအမိန်းလိတ်ကျောႏညာႏ(၂၀၈)အလꩻ (၁-၇-၁၉၇၂)နီꩻနဝ်ꩻသွူ။ နောင်အင်းလေးဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ ကောင်ရွေꩻတွမ်ႏ ပွဉ်ခြောင်ဖဲ့ꩻတွို့ꩻ လွယ်မော်ꩻကောင်ရွေꩻအခါႏ အဖွိုႏသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းကထွာဒါႏ စံးဖက်ꩻခြောင်ယို အုံနောင်လွေꩻထွူ ထီဖူꩻ ထီထန်ႏ ထီပုံꩻဖုံႏအဝ်ႏအာငါႏတဲင် အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ပုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻလွေꩻဗာႏ ဟိုပုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟိုမွိုင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအဉ်းမ
ဝေင်ꩻအဉ်းမ (မန်း: အင်းမမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Inma) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဲကုံးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၀,၄၄၃ ဖြာꩻသွူ။ အဉ်းမယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံအဉ်းမခဝ်ကွဉ်ႏ ဒုံတဒုံဒျာႏတဲင် တွိုႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ လာဖေဖော်ဝါရီကိုနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻအရန်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအုတ်ဖို
ဝေင်ꩻအုတ်ဖို (မန်း: အုတ်ဖိုမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Okpho) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် သာႏယာႏဝတီႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်ဖိုကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်ဖို အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻအုတ်ဖိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ (၁၀၃)မဲင်ႏရပ် အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပီ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၂ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၇,၄၁၄ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဟုဲင်ꩻဟိုꩻ
ဝေင်ꩻဟုဲင်ꩻဟိုꩻ (အဲင်းကလေတ်: Heho) (မန်း: ဟဲဟိုးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ ကလော်ꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဟုဲင်ꩻဟိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်(NH4)လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဟုဲင်ꩻဟိုꩻထျꩻနဝ်ꩻ ခမ်းကိုတာႏ ဟုဲင်ꩻဟိုꩻသင်ဖော်ꩻကျောင်ႏကွင်ꩻ အဝ်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအမရပူရ
ဝေင်ꩻအမရပူရ (မန်း: အမရပူမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Amarapura) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအမရပူရကို ကအဝ်ႏဒါႏ မန်ႏတလေꩻဝေင်ꩻတန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအမရပူရနဝ်ꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၁၁ ကီလိုမီတာတဲင် ထွာဒျာႏ မန်ႏတလေꩻဝေင်ꩻတန်ကို ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၃၇,၆၁၈ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻအမရပူရယို ကွုံႏဘောင်ႏခွန်စိုး ခွန်ဟော်ꩻနန်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဖိုဗာႏ နီဆက်နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအန်း
ဝေင်ꩻအန်း (အဲင်းကလေတ်: Ann) (မန်း: အမ်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ အန်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအန်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၇၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇,ဝဝဝ ဖြာꩻ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻအန်းနဝ်ꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻကျောက်ဖျူယို ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ တောမ်ႏထီတဖူꩻ သင်ဖော်ꩻနဝ်ꩻ လွေꩻလို့တနီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻအန်းယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ကျောက်ဖျူခရဲင်ႏကိုလဲ့ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဖြွမ်းဗူႏတိုꩻထဲင်းယင်း ခရဲင်ႏဖုံႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏအန်းလဲ့ အဝ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻ အန်းခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝွန်ႏခံႏချက်
(အုဲင်) သရကာရန်တွဲꩻတွံႏ (အောဝ်)သရကာရန်တွယ်ꩻဖုံႏယို နေင်ႏ ၁၃၅၀-ဗွေ၊ ဗဟိုႏသံဃာႏ ဗက်ꩻထွော့ချက်အလꩻ လိတ်အုပ်ကိုယို လိတ်မဲ့ငါဖေႏကဆေ့ꩻ၊ တွဲႏနျꩻခꩻကရိပ်စက ဖေႏကသက်သာႏတဲင် တဲမ်းကဲစ်ꩻ တွဲႏနျꩻတွံႏ အဒွေါင်ႏစား (အုဲ) (အဝ်)နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻရွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း (အဲ)သရကာရန်တွယ်ꩻတွံႏ (အယ်)သရကာရန်တွဲꩻ အဝ်ႏ(၂)မျိုꩻအကို အသုံꩻပျုအာတွံႏ အဒွေါင်ႏစား(အဲ)သရကာရန်တွယ်ꩻသွူ။ ကခွင်ꩻပျုဗက်ꩻထွော့ꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻလဲဉ်းဒျာႏတဲင် လိတ်ဖြုံႏလဲ့ဒွေါင်ႏ၊ တဲမ်းလဲ့ထွူယိုꩻ၊ လိတ်ရဲဉ်ႏတွမ်ႏလိတ်မဲ့ငါထန်ႏဆေ့ꩻတွော့ꩻ တွယ်ႏနျꩻကရိပ်စက သက်သာႏငါႏသွူ။ လိတ်စောင်ႏထွာနွောင်ꩻရေꩻအစွိုꩻ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ။
ဝေင်ꩻအုဲက်ချန်
ဝေင်ꩻအုဲက်ချန် (အဲင်းကလေတ်: Longthan) (မန်း: အိုက်ချန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ မွိုင်းမော အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကပါဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအုဲက်ချန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝ UWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအုတ်တွီင်း
ဝေင်ꩻအုတ်တွီင်း (မန်း: အုတ်တွင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Oktwin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်တွီင်းကို ကပါဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏအူဖဲ့ꩻနဝ် (၉)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၂၈,၀၅၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း
ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း (အဲင်းကလေတ်: Aungban) (မန်း: အောင်ပန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ ကလော်ꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် အဝ်ႏခမ်းကောင် မိဉ်ႏလင်ꩻမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ ကွန်ႏခမ်းကောင် ကအီႏပသာလင်ဒါႏ မန်းခမ်းတောမ်ႏ အညာꩻတာႏ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏအဒီႏအရာႏအကဝ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခြွဉ်းဒါႏ ပွယ်ꩻယုင်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻအာတန်တဲင် ထွာဒျာႏ ဖြေꩻစာကူꩻကား ကွန်ႏသယ်ႏဝေင်ꩻလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်းယို တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၁၃ ဗာႏ လာဧပီ ၁၇ သွူ။
ဝေဠုကဇာတ်
"ဝေဠုကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝေဠုကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ရူးအစွူႏသားနဝ်ꩻ ဟောဝ်လွူးတောဝ်း အဲင်ႏသီချာဒါႏအဗွေႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ဝင်ꩻကသွဉ်ကဒေါ့ꩻဖေႏ ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ-ငွါစီꩻပွာꩻတာႏနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနေးနာႏငါႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏတနာႏတဝ်း ဆရာႏငေါဝ်း၊ ပေါႏတနာႏတဝ်း ငေါဝ်းဖေႏသတိꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခ(နုဲင်း-ဝေဠုကသီးဖါယို) အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
၁။ လိုꩻမွိုက်ဖြီႏဖြီႏ ပညာႏထီႏသေ အဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ မာꩻစွဉ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း တထွာတဝ်း အကျိုꩻဆꩻ၊ တလꩻတောဝ်း ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ထွားဒျာႏ ဒုက္ခလွဉ်းလွဉ်းအကျောင်ꩻ၊
၂။ ရန်ႏသူႏခန်းတဲ့ ထာꩻယူႏဝွေႏဖန်ႏ ဉာဏ်ႏပညာႏကအဝ်ႏသားနောဝ်ꩻ ယံလဲဉ်းက လိုꩻသူႏသေတောဝ်းထာꩻသားအကျောင်ꩻ၊
၃။ ရေႏမာꩻသီ ရန်ႏသူႏစွဉ်ႏတဲ့ ယူႏချာငါဗာႏထာꩻ၊ ကျိုꩻကျောင်ꩻချာငါ ပေါႏတယူႏပါတောဝ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထဲင်း ထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ-စတဲင်းနဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻဥသိတ်ပဉ်
ဝေင်ꩻဥသိတ်ပဉ် (မန်း: ဥသျှစ်ပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Oke Shit Pin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်းတောင်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၈ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၄၃၀ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻပန်းတောင်းနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ(၁၀)မဲင်ႏ၊ တောမ်ႏဝေင်ꩻပီဖဲ့ꩻနဝ် အဝ်ႏ(၂၀)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻအောင်လံ
ဝေင်ꩻအောင်လံ (မန်း: အောင်လံမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Aunglan) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် အောင်လံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅၂,၈၆၅ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻအောင်လံယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ တယဲတ်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဖြွမ်းဗူႏတိုꩻထဲင်းယင်း ခရဲင်ႏဖုံႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်လံလဲ့ အဝ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏအရန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻ အောင်လံခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝဲက်သုဲက်
thumb|usap.org ဝဲက်သုဲက်
ဝဲက်သုဲက် (အိန်းကလေက်: Website) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ရောမ်ဗူႏဒင်ႏထင်ႏဖေႏ ဝဲက်ပေ့ဝဲက်လိတ်မဲ့ငါ(Web Page)ဖုံႏ အဉ်တာနဲက်လိတ်မဲ့ငါကိုဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိတ်ယာႏဖုံႏ၊ အငဝ်းဖုံႏ၊ ဓာတ်ပုင်ႏဖုံႏ၊ ရုက်ပုင်ႏဖုံႏ၊ ဗီဒီယိုရုက်မွန်ဖုံႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနွို့ပါနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏအနေႏနဝ်ꩻ နုဲင်းဒျာႏ ဝီခီပီးဒီးယား, google.com တောမ်ႏ amazon.com စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ အကျမ်ꩻအနေႏ တမိနစ်အကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻဗွောင်လွ့ ဝဲက်သုဲက်တသာ အဗာႏပေါင်ꩻ (၃၈၀)ရပ်သွူ။
လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ယိုꩻယိုꩻဆွိုက်သွုပ်ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒါႏ ဝဲက်သုဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏတယ်ႏမာꩻခါꩻဒျာႏတောမ်ႏ World Wide Web တကမ္ဘာႏလွုမ်းဝဲက်သွူ။ ကသုင်ꩻအီလꩻဒါႏတောမ်ႏ ပုဂ္ဂလိကလဲင်း networkစား ပုဂ္ဂလိကသုင်ꩻ ဝဲက်သုဲက်(Website)ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဗိုန်နုဲင်းဒါႏကုမ္ပဏီႏဝွန်ႏထမ်ꩻဖုံႏ သုင်ꩻအီဖေႏကလꩻ ကမာꩻခါꩻဒါႏ ဝဲက်သုဲက်ဖုံႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သော့ဝွဲး ကဏ္ဍ:အနယ်ꩻပညာႏ
အခိန်ႏဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လွိုင်ႏအာတာႏ
ဝေင်ꩻအန်ကာရာ
ဝေင်ꩻအန်ကာရာ (အဲင်းကလေတ်: Ankara) (တူရကီ: ) ကရီးခါ ကဟဲ့ꩻဖန်ဒါႏ ဝေင်ꩻအန်ဂိုရာ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တူရကီခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ သူလခွန်ဟော်ခမ်ꩻ ကအိုပ်စိုꩻခိန်ႏကို ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ဝေင်ꩻအစ်သတန်ဗူ" တဲင် ထွိုင်ႏထွာလွဉ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီထွူမꩻ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻ ဝေင်ꩻအန်ကာရာ တဲင် ထွာဒျာႏ အဝ်ႏခေတ်လီꩻ ခြုဲင်းပြောင်ꩻလွေꩻ ခေတ်တသာအနေႏလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻအန်ကာရာကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄,၄၁၇,၅၂၂ ဖြာꩻ (၄.၄ သန်း) နဝ်ꩻသွူ။
အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါ ကအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒါႏ အန်သီရာ၊ ယိုခါဝေင်ꩻအန်ကာရာနဝ်ꩻ ဗီသီသိုမ်ရျာꩻဗူႏရပ်ကို အဝ်ႏထွာဖို ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻတဲင် ဗီသီ ၂၅ ရျာꩻဗူႏနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ ရောမပဲင်ႏ ဂလေးသျားနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏသော့ꩻထိုꩻ ပါးသဉ်း၊ အာရပ်၊ တူရကီ စဒါႏခမ်းထီဖုံႏ စူဆꩻလ့ကို အရန်းရန်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၃၆၀ ဗွေနဝ်ꩻ ထဲ့ꩻသော့ꩻထိုꩻ အောက်တိုမန်တူရကီသီး အိုပ်ချုတ်ခံႏစူကိုနဝ်ꩻသွူ။
တကျွိုက်တဝ်း သူလတန်ခွန်ဟော်ခံꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိစ်သား ကထွာဒါႏ တူရကီခွိုꩻရက်တဗူႏနဝ်ꩻ ဖွဲးဗူႏလွေꩻခန်း ခေးပြဲင်ႏဖက် အစိုးရအစွိုꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၀ ဗွေ ဝေင်ꩻအန်ကာရာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ယားကုဲင်ထိုꩻသွူ သူလတန်ခွန်ဟော်ခံꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိစ်တဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻခမ်း "တူရကီခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီတန်" တဲင် တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၃ ဗာႏကို အွဉ်ငါတန် ကီမားအာတာတတ်နဝ်ꩻ အုံသွူ ရန်ႏသူႏဖုံႏ အီႏလွဉ်ဗွော့ꩻဗာႏ ကယပ်ꩻခုဲင်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုတဲင် ကဖွဲ့ဗူႏသော့ꩻဒါႏ ခေးပြဲင်ႏဖက်အစိုႏရစွိုꩻ ဝေင်ꩻအန်ကာရာယိုလဲ့ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻခန်း "တူရကီခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ" နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၃၀ ဗွေ အဝ်ႏမူလအမိဉ်ꩻ "အန်ဂိုရာ" ယို ဖန်ပြောင်ꩻလွေꩻခန်း "အန်ကာရာ" နဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏထွာလွဉ် တူရကီခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအန်ကာရာယို နေးတောမ်ႏ ဂျာမန်ဗိသုကာႏ အစွဲးအကမ်းတဲင် ဖေႏကထွာလွေꩻ ထွꩻခေတ်တောမ်ႏ ဖေႏကကဲက်ညီႏတောမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် မွဉ်းဖျင်လွေꩻယင်းနဝ်ꩻမꩻ ယိုခါဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထင်ႏထိုလွဉ်ဒါႏ လမ်းပါႏဖုံႏ၊ အစိုႏရရွုမ်ꩻတန်ဖုံႏ၊ တဖူꩻတန်တဖူꩻပေႏဖုံႏ၊ အရွိုးပြေႏတာႏ ကဝ်ႏခြံဥယျာဉ်ႏဖုံႏ၊ လွတ်တောႏ၊ တက္ကသိုလ်ႏ၊ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻပေႏတန်ဖုံႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻအဝ်ႏအာလွဉ်ဝေင်ꩻကိုတဲင် ကွုန်ဟွိုင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝေင်ꩻလီꩻအခဝ်ကိုနဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏယိုခါ တဖူꩻအဲဉ်ႏဖုံႏ၊ တောမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ တကဲက်ညီႏတဝ်းဒါႏ လိုꩻအုံရပ်ကွက်ခင်ႏလမ်းဖုံႏ အဝ်ႏနေကနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
ဝေင်ꩻသထွုံႏ
ဝေင်ꩻသထွုံႏ (အဲင်းကလေတ်: Thaton) (မန်း: သထုံမြို့)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ သထွုံႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသထွုံႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻ ဝေင်ꩻသထွုံႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻသထွုံႏနဝ်ꩻ မျတပိတ်ဖရာꩻ၊ ကောင်လဝဖရာꩻ တောမ်ႏ သထွုံႏကောင်ရွေꩻဖုံႏ အဝ်ႏခံႏခါꩻဆꩻချာထွူ ဆꩻငါနဝ်ꩻ အဝ်ႏတောႏလွေꩻ မုတ္တမပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏတန်နဝ်ꩻသွူ။ သထွုံႏယို မျန်မာခမ်းထီကို ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ပွင်ꩻထန်ႏလွောန်ဒါႏ ခင်ႏလမ်းတဗာႏလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ သထွုံႏကိုနဝ်ꩻ စောက်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မန်း၊ မဲင်ꩻ တောမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သꩻမဲင်ꩻ
သုဝဏ္ဏဘူမိ နီခမ်းတန်
စောက်ꩻပအိုဝ်ႏခွိုꩻနွယ်ႏ အထျꩻသွံစွိုꩻကထွာဒါႏ "နော်ဘော်ကလော၊ နော်ပအိုဝ်းတွမ်ႏစောဝေဝေါ"သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ယိန်းပြောင်ꩻခြုဲင်းနဝ်နဝ်လင်ꩻတဲင် တွိုႏလင်ꩻ"ခြုံꩻ(သံလွင်) ဘီးလင်း၊ စစ်တောင်း' ခြောင်တန်ဗောင်ႏ ပင်ႏလယ်ႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အခဝ်နဝ်ꩻ ထာꩻကောင်ထို တထွောင်းလောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ "နော်ပအိုဝ်းစွိုꩻ"တစူးတစိꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻ ဝွေꩻသီးအအဝ်ႏတွိုႏနေဒွိုန်းကနဝ်ꩻကိုသွူ။ မန်းခမ်းကို ထွာစွဉ်ႏဟံႏဗဲ့ꩻလွိုင်ႏ၊ ရာႏ ကဝ်ႏ ဒီႏဟဝ် ခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒုဗိုလ်မှူးတန် အေအာမက်မဟွန် ဝွေꩻကတဲမ်းသေꩻခါꩻဒါႏ "ရွှေကျွန်းဆွယ်မှ ကရင်များ"လိတ်အုပ်ကိုနဝ်ꩻ စောက်ꩻသီးနဝ်ꩻ အုံရီးအွဉ်ဝင်ꩻတဲင် ခမ်းထီ ခူꩻဝေင်ꩻ ဖေႏကလွိုင်ႏကွုန်ꩻ ပြန်ꩻပြော်ꩻ ခွုမ်မာꩻသေꩻခါꩻ သျင်ꩻလျင်တဲမ်းနယ်သေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ အထုံꩻဓလေ့ꩻ အခွုမ်အမာꩻစရဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻထင်ႏအာ ထွာလွဉ်လိုꩻအံႏနွောင်ꩻဒါႏဝင်ꩻသားကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻစောႏတနာႏ (လေ့လာ)သေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ရွှေကျွန်းဆွယ်"ရွေꩻကို စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏသွံစွိုꩻ တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻ ခင်ႏလမ်းရော့ꩻ ခင်ႏလမ်းဟဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ သွံစွိုꩻအကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻကျိုꩻစာꩻဝီရိယ အဝ်ႏလွိုဝင်ꩻ၊ ပညာႏရဲးကမ်းနမ်းဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻကာႏတဝ်း ထွာလိုꩻထုမ်းသေယံ၊ ထွာလိုꩻလွူးသေတွမ်ႏ လွူးတိရစ္ဆာန်ႏယံဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးကတယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻဝင်ꩻ ခင်ႏလမ်းတဲးဝါးတန် တထွောင်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သုဲင်ꩻထုမ်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏအုပ်ချုပ်ပအိုဝ်ႏ အတန်အကယ်ႏဖုံႏ ကဒင်ႏသွင်ꩻလွမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻခမ်းထီတာႏဝွန်ႏ ကအီႏခွုမ်မာꩻလိုꩻသားယို စွိုးခွိုꩻ နီခွိုꩻ ပျောႏပျောႏသွင်ႏသွင်ႏ စွဲးပင်ႏကူႏညီႏကိုလွနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏညနေင်ႏ ၁၀၀၀-လွိုနဝ်ꩻ သုဲင်ꩻထုမ်ႏယို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသမဲင်ꩻကို ထွာစွဉ်ႏအရေꩻတန်သွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အိန္ဒိယသားဖုံႏ ကဟဲ့ꩻဟောင်ဒါႏ "ရာမညဒေႏသ""ရွှေကျွန်းဆွယ်ဒေႏသ" ထိရတဲးဝါး ဝပြော်ꩻလွိုင်ႏကွုန်ꩻ သုဲင်ꩻထုမ်ႏခမ်းတန်စခါယို တိုꩻတက်ဖန်ထင်ႏတေားလုဲင်ႏ "သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ-ခံꩻခမ်းတန်"နဝ်ꩻသွူ။
ဝွေꩻကွို့ꩻသꩻနွောင်ꩻတဝ်း
"ဟတ္ထကသုတ် (ဝွေꩻကွို့ꩻသꩻနွောင်ꩻတောဝ်း သွံမျိုꩻ)"
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ တွိုႏတဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏနဝ်ꩻ လူꩻပို(နတ်သာꩻ)တဖြာꩻ ဖျော်လင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အွဉ်ႏအွꩻနမ်းအရောင်ႏ လေတောင်ႏလို့စွဉ်ႏ တကျောင်ꩻလိုမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပိုဟတ္ထကနဝ်ꩻ အပနဲဉ်ႏမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻတဲင် ကျံႏအုံဒင်ႏပဲဉ်လောင်း တထွောင်းထွောင်း၊ သဲစ်ဝွေꩻနမ်း ကခွေါင်းပဲဉ်တဲ့ ဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ လီလာထိုꩻမားထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ဖန်ဆင်ꩻယင်း အနမ်းတလဲင်ႏ၊ ကျံႏအုံဒင်ႏယင်း ပဲဉ်လောင်းတထွောင်း၊ သဲစ်ကခွေါင်းပဲဉ်တဲ့ ဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ လီလာထိုꩻမားဖျင်စွဉ်ႏ။ ဥပမာႏ- နားမန်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏထာက်ꩻလူးသုဲင်ꩻတဲ့ စွုမ်းသော့ꩻလို့ဒျာႏ သုဲင်ꩻခါႏ၊ ထီတဲ့ ပေါႏထောက်ꩻဒင်ႏသုဲင်ꩻလောင်းတဲ့ ခွို့သော့ꩻလို့ဒျာႏ သုဲင်ꩻခါႏ၊ နားမန်ꩻထွာအတွတ်ꩻ အဝ်ႏတဲင်ဒင်ႏ အွတ်ꩻလောင်းနဝ်ꩻ လꩻတဝ်း၊ ထီထွာအခြုံးတဲင်ဒင်ႏ လုံးလောင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ဥပမာႏ-ဗွန်ထီ၊ ပီနားမန်ꩻနဝ်ꩻနေနေသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ ဟတ္ထက- "နာꩻအုံဒင်ႏပဲဉ်လောင်း တထွောင်းထွောင်း ဖေႏကလꩻခန်း၊ နာꩻနမ်းနဝ်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ၊ ဖန်ဆင်ꩻကျံꩻကျံꩻဟုဲင်း"ဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်- ခွန်လူꩻဟတ္ထကရိုꩻ- "အုံဒင်ႏပဲဉ်ဖေႏကလꩻခန်း၊ ခွေသွဉ်းနမ်းယို ဖန်ဆင်ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ၊ ဖန်ဆင်ꩻကျံꩻကျံꩻသွူ ဗွေႏဩ" လောဝ်းချာ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူခါ ဝွေꩻနမ်းနဝ်ꩻ ဖန်ဆင်ꩻဆွော့ꩻဆွော့ꩻ ဖန်ဆင်ꩻကျံꩻကျံꩻထွူနဝ်ꩻမꩻ ယမ်းလꩻယင်းပဲဉ်၊ သေန်ႏလျောႏရာꩻတထွောင်း၊ အုံတနွောင်းထွူတွော့ꩻ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ အုံထွိုင်ႏဝုဲင်ႏလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻရီ လူꩻပိုဟတ္ထကနုဲင်းယို- "နာꩻကအဝ်ႏထွာလိုꩻခါ နာꩻကသွဉ်ခါꩻဒါႏ 'ပရိယတ်တရာꩻ'ဖုံႏနောဝ်ꩻ နာꩻထွိုင်ႏထွာလူꩻယိုခါ နာꩻထွားလွူꩻချာဝောာဝ်းဒွုမ်နဲ့" "အဝ်ႏထွားလွူꩻချာဒျာႏ ဗွေႏဩ၊ ယိုခါ ခွေသွဉ်း အဝ်ႏအုံညီꩻလူꩻသီးဖုံႏ၊ ခွေသွဉ်းအောဝ်ႏဟော်ꩻဖေႏ လူꩻသီးတရာꩻ၊ လူꩻသီးဖုံႏ အဝ်ႏလွဉ်နာႏတရာꩻ ခွေသွဉ်းထျꩻဗွေႏဩ" လူꩻဟတ္ထကဟွေး- "နာꩻကအဝ်ႏထွာလိုꩻခါနဝ်ꩻ နာꩻမာꩻအာကုသိုလ်ႏ အမျိုꩻမုဲင်ꩻဟောင်း" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းကအဝ်ႏထွာလိုꩻခါနဝ်ꩻ မာꩻကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏသွူတဲ့ တကွို့ꩻသꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ တလွꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံမျိုꩻဗွေႏဩ၊ သွံမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဘဂ၀တော ဒဿနဿ အတိတ္တော - ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ကွို့ꩻသꩻတဝ်း၊ ၂။ သဒ္ဓမ္မသဝနဿ အတိတ္တော - နာႏတရာꩻ ကွို့ꩻသꩻတဝ်း၊ ၃။ သံဃဿ ဥပဌာနဿ အတိတ္တော - ဝွတ်ပတ်သံဃာႏနဝ်ꩻ ကွို့ꩻသꩻတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးခွေသွဉ်းမာꩻအာကုသိုလ်ႏ နဝ်ꩻသွံမျိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ယိုခါ ခွေသွဉ်းထင်ႏတွိုႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ 'အဝိဟာႏဗျဟ္မာႏ'ဘွုံႏဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဟတ္ထကသုတ်)
သက္ကာရသုတ်
"သက္ကာရသုတ်(လူႏ ပူႏဇောႏပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻအကျောင်ꩻ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ခွန်နင်ꩻတကာႏ ရာႏဇာႏသဌေꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ လူႏခါꩻသံဃာႏ အာမွေးငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- "သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ"နောဝ်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ ကလွိုင်ႏအာငါႏ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ခွန်နင်ꩻတကာႏ ရာႏဇာႏသဌေꩻ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ-စတဲင်လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏမွေးဘုရာꩻ၊ ရိုႏသေႏမွေးသံဃာႏတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ လူႏလွပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ တွိုႏဘုရာꩻ တပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻလွိုင်ႏအာ၊ အဝ်ႏတွမ်ႏအလွိုတဲ့ သာႏသနာႏထန်ႏသား 'ပူရဏကဿပ၊ မက္ခလိဂေါသာလ၊ အဇိတကေသကမ္ဗလ၊ ပကုဓကစ္စာယန၊ သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ၊ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ' တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻ ဆရာႏတန်ယိုသူဖြာꩻတွမ်ႏ အတပဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ ခြောမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တကာႏခွန်နင်ꩻ ဝင်ꩻကကေႏညိုႏ ဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏ ဝင်ꩻကလူႏဒါႏ ဘုရာꩻတွမ်ႏသံဃာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဟွုန်ဟဝ်တဝ်း၊ ဝွေꩻသီးတကေး၊ ဝွေꩻသီးလွꩻထီႏဘုရာꩻ၊ လွꩻထွားသံဃာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဒုံကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဝေင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုတရိုꩻတဝ်း ပေါႏဝွေꩻသီးထီႏသွူ ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏငေါဝ်းအကျံꩻသွတ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏငေါဝ်းအဝွေႏသွတ်ꩻ ခွန်းထွမ်၊ "အီႏနက်သီ နုဲင်းယိုကွေး၊ အီႏမာꩻသီ သီကွေး"ခွန်းဒိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻရဟန်ꩻသံဃာႏ၊ မာꩻသျုတ်တရေင် ရဟန်ꩻသံဃာႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ယိန်းအုံတေ့ꩻယိန်းခွန်း၊ ယိန်းယွုန်းယိန်းဒိုႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ရဟန်ꩻသံဃာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏ အာလဲင်ႏငါႏလဲဉ်းသွူတဲင် ပွိုင်ႏပွိုင်ႏနောဝ်ꩻ လွေꩻလောဝ်းဗာႏစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မော့ꩻနီသွဉ်းသီး မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း ခွန်းနီသွဉ်းသီး၊ ဒိုႏနီသွဉ်းသီး၊ အံႏနွောင်ꩻနီသွဉ်းသီး၊ မာꩻသျုတ်တရေင်နီသွဉ်းသီး ဗွေႏဩ" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ လော၀်းလွနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ဒုံကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဝေင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုတရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ် 'ချမ်ꩻသာႏ'၊ မဉ်ႏမော့ꩻဗာႏ'ဒုက္ခ'နဝ်ꩻ ကမော့ꩻဗာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏတွမ်ႏ ထာꩻဒုက္ခယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ခွေမွေးတဝ်း၊ ပွိုးဝွေꩻမွေးတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻဒျာႏ၊ ခန္ဓာႏငတ်ꩻပါꩻ မဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻကဲ့ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ အီႏတလူႏဗာႏကဲ ထာꩻဒုက္ခနုဲင်းမုဲင်ꩻ" အံႏဖြာႏခန်းဒျာႏ ခန္ဓာႏသိမ်ꩻ၊ ခန္ဓာႏငိမ်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိတောႏ၊ သက္ကာရသုတ်)
သက်မီႏမဲဉ်ထို
"သက်မီႏမဲဉ်ထို စိုးမီႏမဲဉ်ဆွာꩻနဝ်ꩻ" လိုꩻသီးကသီကမားဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ခိန်ႏခါႏကာႏလ လိုꩻသီးသဘာဝ အသက်တန်ꩻလို့တွော့ꩻ သီမားနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏ တစွိုးစွိုးတမျိုꩻမျိုꩻ နိတ်စက်တွော့ꩻ သီမားနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏ ကထွာလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻ အဘိဓမ္မာႏနယ်ꩻအလꩻ ကံႏ၊ သꩻ၊ ဥတု၊ အာဟာရ အကျောင်ꩻတရာꩻအဝ်ႏယို (၄)ပါꩻသွူ။
လိုꩻသီးခန္ဓာႏနမ်းယိုနဝ်ꩻ ကလိုႏအဝ်ႏဒါႏအခွꩻ၊ အလျားဥတု ယို(၂)မျိုꩻ မီႏညီႏမီႏမျမꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻဟဝ်သွူ။ အခွꩻ (သီတဥတု) မီႏအာလွဉ်ꩻငါႏလဲ့ ထွာဒါႏဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏ၊ အလျား( ဥတုဥဏှဥတု)မီႏအာလွဉ်ꩻငါႏလဲ့ ထွာဒါႏဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏသွူ။ နမ်းကိုဥတု ကတညီႏတဝ်း ကအာပဉ်မျိုꩻ ကလွဉ်ꩻချိုꩻပဉ်စားဒါႏထာꩻယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ နီကအံႏကအွꩻဒါႏ အာဟာရယို မာꩻထွာလဲ့ အဝ်ႏ၊ ရာႏသီႏဥတု (သဘာဝဥတု) အထန်ႏမာꩻထွာလဲ့အဝ်ႏ အဝ်ႏဖျင်(၂)မျိုꩻသွူ။ ယိုနီမျိုꩻအကို အမျိုꩻမုဲင်ꩻမာထွာတယဝ်း ရိုꩻဗာႏဥတုမာꩻထွာလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ အဝ်ႏခွꩻသွူ လွေꩻလူးထီမာႏတွော့ꩻ ထွာမာꩻဆာသီအီနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻဗာႏ ဥတုမာꩻထွာ သီနေနေသွူ။ အဝ်ႏလျားလျားအဝ်ႏရွိုးရွိုး လွေꩻလူးထီမာႏတွော့ꩻ ထွာထာꩻဆာသီအီနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻဗာႏဥတုမာꩻထွာ သီနေနေသွူ။ ဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ အခွꩻအလျား ဥတုမာꩻထွာတွော့ꩻ ထွာဝွေႏဒျာႏနာႏရောႏဂါႏ ကသီနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ ဥတုမာꩻထွာ သီသွူ။ ထာꩻအံႏထာꩻအွꩻ ယဟန်ႏယို မီႏအံႏအွꩻအာလွဉ်ꩻငါႏနဝ်ꩻ မာꩻကုဲင်မာꩻချို့ꩻယွင်ꩻဒါႏ နီလိုꩻသီး နမ်းကိုအခြွိုင်းတမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ထွာအီ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏနေနေသွူ။ ထာꩻအံႏထာꩻအွꩻ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တဲ့ꩻတဝ်းတဝင်ꩻတဲင် နီမီႏလွေꩻအံႏရောꩻ၊ အံႏလွိုလွဝင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ထွာအီဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏနေနေသွူ။ ဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ထာꩻအံႏထာꩻအွꩻတွော့ꩻ ဝွေႏဒနာႏရောႏဒါႏထွာ ကအသီအီနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ အာဟာႏရမာꩻထွာတွော့ꩻ သီသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
အကျောင်ꩻတရာꩻ (၄)ပါꩻ ကမာꩻထွာဒါႏ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏယို မီႏတဲမ်းလုဲင်းခြုဲင်းဆွာꩻဗာႏထဲင်းနဝ်ꩻ- ကံႏ။ ကံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ပါဠိငဝ်းကုဲင်ဒျာႏ၊ ပါဠိငဝ်းစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကမ္မ"သွူ။ ကမ္မကရိုꩻဒါႏ ပါဠိငဝ်းယို သဒ္ဒါႏနယ်ꩻအလꩻ မီႏချာႏထန်ႏဗာႏ ပအိုႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻထာꩻမာꩻသွူ။ ကံႏ(ထာꩻမာꩻ)ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အတိတ်ကံႏ၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏကံႏ အဝ်ႏဖျင်(၂)မျိုꩻသွူ။ ဘဝယိုခါ တမွေးတဝ်း ဘဝရီးခါ ကမာꩻသေꩻခါꩻဗာႏဒါႏ ကံႏ(ထာꩻမာꩻ)နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻအတိတ်ကံႏ၊ ဘဝကရီးခါတမွေးတဝ်း ဘဝယိုခါ ကမာꩻဗာႏဒါႏကံႏ(ထာꩻမာꩻ)နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻပစ္စုပ္ပန်ႏကံႏသွူ။ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏ ကံႏ(၂)မျိုꩻအကို ကမာꩻထွာဒါႏ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အတိတ်ကံႏကဲဉ်းအာအာ၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏကံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဘဝရီးခါ ကမာꩻဗာႏဖိုဒါႏ အကုသိုလ်ႏကံႏ အကျိုꩻဖေႏခိန်ႏတဲင်တွော့ꩻ (တနယ်ꩻ) ဘဝကရီးခါ ကမာꩻဗာႏဖိုဒါႏ ကုသိုလ်ႏကံႏ အကျိုꩻဖေႏခိန်ႏလို့တဲင်တွော့ꩻ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏထွာ ကသီဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ ကံႏမာꩻထွာတွော့ꩻ သီသွူ။
ဝွေႏဖန်ႏခန္ဓာႏ
"သမ္မသသုတ် (ဝွေႏဖန်ႏခန္ဓာႏ ပါဠိဖတ်တဝ်း၊ ဟော်ꩻပအိုဝ်ႏငေါဝ်းငါ လꩻဒျာႏနော)"
သက်ဖေႏကဆွာꩻ
သက်ဖေႏကဆွာꩻ လိုႏနမ်းကျင်ꩻတရာꩻ
နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ လောကစီꩻပွါꩻချံꩻသာႏအီ အကျောင်ꩻ (၃၈)ပါꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ဂါႏထာႏပေါင်ꩻတဆီအကို ပဉ္စမဂါႏထာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ၊ ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော။ အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
ပဉ္စမဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ(၄)ပါꩻ
(၁) စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻ၊ (၂) အကျင်ꩻဟဝ်မျတ် သုစရဲက်တရာꩻဖုံႏယို အုံအဝ်ႏကျင်ꩻသုင်ꩻ၊ (၃) ခီႏမျောက်ထောက်ပံးဗာႏ ဖူးဝေးသွꩻဟဝ်၊ (၄) မာꩻဒျာႏ အပဲစ်တအဲဉ်ထဝ်း ဟဝ်မျိုꩻ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ယို(၄)ပါꩻအကို အမုဲင်(၂)မင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻ "အကျင်ꩻဟတ်မျတ် သုစရဲက်တရာꩻဖုံႏယို အုံအဝ်ႏကျင်ꩻသုင်ꩻ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻကျင်ꩻသုင်ꩻ သုစရဲက်တရာꩻဖုံႏတွော့ꩻ သက်ထိုစိုးဆွာꩻဗာႏ ဝွတ္ထုသက်သေႏယို တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
အကျံႏဉာဏ်ႏဟောဝ်
အကျံႏဉာဏ်ႏဟောဝ်
ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻ ခေတ်ခေး' ခေတ်ထွꩻ'ခေတ်တသာ' ခေတ်တိုꩻတက်နုဲင်းယိုတဲင် ဟဲ့ꩻလွဝင်ꩻသွူ၊ ကဟဲ့ꩻဗာႏနုဲင်းယိုအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောကကို နုဲင်ႏငံႏတွိုင်ꩻ ဒေႏသတွိုင်ꩻ ရပ်ရာႏတွိုင်ꩻ ကအောဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ လောကီꩻရေꩻရာႏဖဲ့ꩻလဲ့သင်၊ လောကုတ္တရာႏရေꩻရာႏဖဲ့ꩻလဲ့သင် ကွပ်စွဉ်ႏအယံထဲင်းခေတ်လီꩻ၊ တိုꩻတက်ထဲင်းခေတ်လီꩻ၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏထဲင်းခေတ်လီꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏတဲင် ရိုꩻဗာႏ 'ခေတ်တသာ၊ ထွꩻခေတ်'နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ငေါဝ်းမင်္ဂလာႏယိုတဲင် နီပအိုဝ်ႏဒေႏသရပ်ရာႏဆဲင်ႏရာꩻကိုလဲ့ မင်္ဂလာႏအရောင်ႏ ကွဲလေတောင်ႏသဲင်ꩻလဲန်း တနီꩻတစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏခေတ်တသာယို နီပအိုဝ်ႏခေတ်တသာလဲ့ ယံဖေႏကပါဝင်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏခွန်ဟောဝ်ရာႏဇာႏ အပါႏအဝင်ႏ အနယ်ႏနယ်ႏအရပ်ရပ် လိုꩻကျောင်ꩻလိုꩻလမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ပငါပရာꩻ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ ဝွေႏဖန်ႏစီႏရင်ႏလွဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻကို ဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အာႏပေႏချက်၊ အောဝ်ႏလိုႏချက်ဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏအာငါႏဒွိုန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ သဲင်ꩻထွာလဲန်းသွူ ပအိုဝ်ႏပိုတဲင် စွိုးခွိုꩻကဖေႏဒါႏ သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏယို အောဝ်ႏစွုမ်ႏလွဒျာႏစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ကမော့ꩻခွဲလွဉ် အာႏပေႏချက်၊ အောဝ်ႏလိုႏချက်မန်ႏသမျယို ကနွောင်ꩻရာꩻနမ်းအာႏ၊ ကသေထွꩻဉာဏ်ႏအာႏ၊ ကတတ်နွိုင်ႏရွဉ်အာႏဖုံႏယို ထွတ်ထေ ကူႏညီႏ ဖေႏအာႏပွေါးကမ်း၊ စွဲပမ်းကိုဗာႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻ ကဖေႏဒါႏ၊ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ သာႏသနာႏရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻရေꩻ-စတဲင် အရꩻနုဲင်းယိုဖုံႏ တိုꩻတက်ထင်ႏထို တဉ်ႏခွေါင်မုꩻ ယံကလꩻ၊ ယံကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပေါႏသဲစ်တဲင် ကလွူးစတွင်ꩻ၊ ကဖွာꩻလင်ꩻသူꩻကာႏ အောဝ်ႏပါလင်ꩻထွူဒျာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ လဲ့ꩻညာꩻတလွစ်တောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ ဖြာꩻစူဖြာꩻခင်ႏ သꩻရက်ခွိုꩻအွဉ်ႏအထျꩻတဲင် အောဝ်ႏလိုႏထေင်းထံႏ ခွုမ်မာꩻလွေꩻဗာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်သား ကမဲန်အွဉ်ႏသေလွေꩻငါႏ အကျံႏဉာဏ်ႏအာႏဟောဝ် (၇)မျိုꩻ အအဲန်ႏနောဝ်ꩻ- '''၁။ သာႏသနာႏအခေႏခံႏ ကျောင်ꩻတောꩻထန်ႏ။ ၂။ ပအိုဝ်ႏသာႏသနာႏရေꩻအွဉ်ငါဌာႏန။ ၃။ စီႏခြပ်တဲမ်းခြဲစ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ လင်္ကာႏကဗျာခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ။ ၄။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻပေႏယွဲး စွီႏငေါဝ်းထီ ရွစ်ကဗျာ ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ။ ၅။ ပအိုဝ်ႏအရောင်ႏ သတင်ꩻစောင်ႏ။ ၆။ ပအိုဝ်ႏခေတ်တသာ ခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း ထွုံꩻယေန်ႏငဲး။ ၇။ ပအိုဝ်ႏဗွီဒီယို တွမ်ႏငေါဝ်းသချင်ꩻအစွိုꩻ။'''နုဲင်းယို(၇)မျိုꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏအရောင်ႏ သတင်ꩻစောင်ႏ
နုဲင်ႏငံႏမုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏမုဲင်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း နုဲင်ႏငံႏတွိုင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ ဘာႏသာႏတွိုင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ သာႏသနာႏရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ အုံအဝ်ႏရေꩻကစဒါႏ အရေꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏဘို ယံဖေႏကတိုꩻတက်၊ ကထင်ႏထို၊ ကတဉ်ႏခွေါင်အီအတာႏနောဝ်ꩻ အခန်ꩻကဏ္ဍဆဲင်ႏရာꩻ သတင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို အွဉ်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ ခမ်းသားဖုံႏထာꩻသေ၊ စေနယ်ဖေႏဒါႏ လိုꩻအမျာꩻ အဟွိုန်အထီႏ ဗဟုသုတတဲင် "ပအိုဝ်ႏအရောင်ႏ သတင်ꩻစောင်ႏ"ယိုလဲ့ ထွာစွိုးခွိုꩻ မဲ့နားဗွောင်အီနောဝ်ꩻမꩻ တပတ်တလဲင်ႏလဲ့သင်၊ တလာတလဲင်ႏလဲ့သင် အောဝ်ႏလိုႏခွုမ်မာꩻဖြေ့ꩻလီလွေꩻဖေႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻ အင်္ဂါႏ(၆)ပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
၁။ အကွဉ်အကꩻ (၂)မျိုꩻလွုမ်း ဖြေင်းကီဖြေင်းလလို့လို့ဗာႏ။ ၂။ ဖွီပအဲနဲဉ်ႏချောမဲန်ႏမဲန်ႏဗာႏ။ ၃။ အငိုꩻမဲန်ႏဗာႏ။ ၄။ ရာႏသီႏဥတု ကာႏလဒေႏသတွိုင်ꩻ၊ ခေတ်တွိုင်ꩻ သေန်ႏလျောႏလွောက်ꩻဖက်ဗာႏ။ ၅။ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ကျမ္မာႏရေꩻ ညီႏညွတ်မုꩻ ယံအောဝ်ႏဗာႏ။ ၆။ ပအိုဝ်ႏမူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ ဟွိုန်ဟောဝ်ကျွိုက်နစ်သက်မု၊ မဲန်ကွဉ်ကꩻမု ယံအောဝ်ႏဗာႏ အချက်နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ တောင်ꩻသေꩻ- ခေတ်တသာ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း မဉ်ႏထွင်ႏမာꩻဖေႏ၊ မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့ ခွင်ꩻပျုဖေႏတနီꩻခါနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻမူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ ဟွိုန်ကျွိုက်နစ်သက် ဟောဝ်ငါႏတဲင်- ၁။ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း "ရွှေနား"လဲ့ ကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻဒျာႏ။ ၂။ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း "ငွေနား"လဲ့ ကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻဒျာႏ။ ၃။ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း "ခေတ်တသာ"လဲ့ ကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻယိုꩻယာႏ ခေတ်တသာ ခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်းအတွက် နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻတဲင် ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ခေတ်သာ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း ထွုံꩻယေန်ႏငဲ
ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻ ခေတ်တသာ ခေတ်တရေꩻတဲင် လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻလဲ့ ယံဖေႏကထွꩻခေတ်၊ ယံကတသွိုန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ မဲ့အာႏရွုံႏကကျွိုက်ဒါႏ တသာရာꩻ၊ တရေꩻရာꩻ၊ ယံရာ ဟောဝ်ရာꩻယို ဟွိုန်ဟောဝ်နစ်သက် ဖြေꩻထူႏလက္ခံႏ သွုံꩻဆောင်ႏလို့ဝင်ꩻ ပငါပရာꩻသွူ၊ ကေဖႏအာႏအီဒါႏ မဲ့အာႏရွုံႏ လိုꩻအသွုံꩻအဆောင်ႏဖုံႏလဲ့ ယံဖေႏကလွိုင်ႏထဲင်းအလီꩻ အောဝ်ႏတယ်ႏထွင်ႏထဲင်းဖျင်ဖျင်၊ ဖေႏကယံလဲန်းအယ ဖန်ဆင်ꩻထဲင်းမပ်မပ်သွူ။ နီပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ အကွဉ်အကꩻ ခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်းယိုလဲ့ ယံဖေႏကတဲးဝါး၊ ယံဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်နွောင်ꩻအီအတွက် အင်းရွယ်ႏချက် အောဝ်ႏ(၆)မျိုꩻနုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ ၁။ ခမ်းကောင်ခမ်းဒွမ် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ကားကအောဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ ယံကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻလွ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်း ပငါပရာꩻ။ ၂။ ခမ်းကောင်ခမ်းဒွမ် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ကားကအောဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ၊ တရပ်တွမ်ႏတရပ် လွောင်ႏဗူႏမုꩻ ယံကတဉ်ႏခွေါင်လွဉ်။ ၃။ ခမ်းကောင်ခမ်းဒွမ် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ကားကအောဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ ဇာႏတိသွီႏ' သꩻရက်ခွိုꩻ'စွိုးခွိုꩻသꩻဓာတ် ယံကအောဝ်ႏလွဉ်။ ၄။ ရာႏသီႏဥတုအလွောက်ꩻ၊ ဒေႏသအလွောက်ꩻ ယံကကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻ (ဥတုမဉ်ႏခွꩻ ခွမ်ꩻလာꩻအဒွုန်စား၊ ရာႏသီႏမဉ်ႏလျား ခွမ်ꩻလာꩻအဗွိုမျိုꩻ) သွုံꩻဖေႏကလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ယံကအွဉ်ႏထွော့ဗာႏ။ ၅။ ဥတုရာႏသီႏတွမ်ႏ ဒေႏသအလွောက်ꩻ ခေတ်တသာပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဖြေင်းယို ကျမ္မာႏရေꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတဲ့ ယံကလွောက်ꩻဖက်ညီႏညွတ်ဗာႏ။ ၆။ လိုꩻခြွေလိုꩻကေန်ꩻ တရွေꩻတောဝ်း၊ လိုꩻပေႏလိုꩻတန်တရွေꩻတောဝ်း၊ အမူႏအခိုတရွေꩻတောဝ်း လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ယံဟွိုန်ဟောဝ်နစ်သက်လွတဲင် ယံကဖြေꩻထူႏ ကွဉ်ကꩻနွောင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ အချက်ဖုံႏယို(၆)ချက်သွူ။
စီႏခြပ်တဲမ်းခြဲစ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ လင်္ကာႏကဗျာ ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ
လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငေါဝ်းငွါ၊ အကွဉ်အကꩻ၊ အဒုံႏအအူ-စတဲင်ယေန်ႏငဲမုꩻရေꩻရာႏ တိုꩻတက်ထင်ႏထိုတဉ်ႏခွေါင် ထင်ႏသျာꩻဗာႏအကျောင်ꩻခရာႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းခြဲစ်ꩻစီႏခြပ် လိတ်လင်္ကာႏကဗျာ ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ (စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲ)နောဝ်ꩻ ထွာအဓိကအထျꩻအထောင်ꩻသွူ။ တဲမ်းခြဲစ်ꩻစီႏခြပ် လိတ်လင်္ကာႏကဗျာ ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ (စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲ)ကိုနောဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻစွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻ၊ အဒုံႏအအူ၊ အကွဉ်အကꩻ-စတဲင် အနုပညာႏ ယေန်ႏငဲးမုꩻအကျောင်ꩻခရာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို စီႏခြပ်တဲမ်းခြဲစ်ꩻဗာႏတဲင် ကောစီႏခြပ်တဲမ်းခြဲစ်ꩻသားလဲ့သင်၊ ကောဟော်ꩻဖတ်ထွားသားလဲ့သင် ဉာဏ်ႏပညာႏ ဗဟုသုတ အလွေꩻအသဲင်ꩻယို ဟော်ꩻဖတ်မတ်ဗာႏတဲင် ထာꩻသေတရာꩻ လꩻပိုႏ တသွောင်းထိုအာတန်သွူ။ စွိုးခွိုꩻသꩻဓာတ်၊ စွိုးခွိုꩻသွီႏထီဖုံႏတဲ့ အရောင်ႏတင်ႏ တဆဲစ်ꩻလွဉ်ဗာႏသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဒုံတွိုင်ꩻအွိုင်ႏတွိုင်ꩻအနေႏလဲ့သင်၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းအနေႏလဲ့သင် စီႏခြပ်တဲမ်းခြဲစ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ လင်္ကာႏကဗျာ ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ (စာစီစာကုံးပြိုင်ပွဲ)ယို အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထွော့ တယ်ႏထောင်ႏဖေႏငါႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏသွူ။
လိုꩻယွဲစွိုꩻ ဒေါ့ꩻခေးလို့ဝင်ꩻငေါဝ်း၊ ရွစ်ကဗျာ စွီႏငေါဝ်းထီ၊ အွိုႏငေါဝ်းတဲက် ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ
လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ လိုꩻအဆင်ႏရန်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏ လိုꩻအာပရိသတ် တွူႏတရန်ရုဲင်းဟန်မုꩻ၊ အစွန်ꩻသတ္တိထင်သန်မုꩻ ယံဖေႏကပေါႏထန်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻခေးလို့ဝင်ꩻငေါဝ်း၊ ရွစ်ကဗျာ စွီႏငေါဝ်းထီ၊ အွိုႏငေါဝ်းတဲက် ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ (စကားရည်လုပွဲ၊ စကားစစ်ထိုးပွဲ၊ ကဗျာရွတ်ဆိုပြိုင်ပွဲ)ယို ထွာအရွီးအခိုႏ အခေႏခံႏ မူလပဓာနအကျောင်ꩻတရာꩻနေနေသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဒေါ့ꩻခေးလို့ဝင်ꩻငေါဝ်း၊ ရွစ်ကဗျာ စွီႏငေါဝ်းထီ၊ အွိုႏငေါဝ်းတဲက် ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻတဲင် လိုꩻမျိုꩻစွိုးခွိုꩻဆဲင်ႏရာꩻ၊ ပညာႏရေꩻ လိတ်လုဲင်ꩻရေꩻ ယေန်ႏငဲရေꩻကစဒါႏ အရေꩻအမျိုꩻမျိုꩻ တိုꩻတက်တသွဗာင်းထိုလွဉ်မုꩻ၊ ပညာႏဗဟုသုတ အဟွိုန်အထီႏကွုမ်ႏလွုမ်ႏမုꩻ စတဲင်အကျိုꩻတရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ လꩻနွောင်ꩻဗာႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဒုံတွိုင်ꩻ ရပ်တွိုင်ꩻ အွိုင်ႏတွိုင်ꩻအနေႏလဲ့သင်၊ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းအနေႏလဲ့သင် "ဒေါ့ꩻခေးလို့ဝင်ꩻငေါဝ်း၊ ရွစ်ကဗျာ၊ အွိုႏငေါဝ်းတဲက်၊ စွီႏငေါဝ်းထီ ခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻ"ယိုအောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထွော့ တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻဖေႏငါႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်ထင်ႏဗာႏ အကျံႏဉာဏ်ႏနုဲင်းယိုသွူ။