cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နျူးကလီးယားစူခွုမ်
ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻကို ကထူႏသုင်ꩻဒါႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ်ဖုံႏယို တွိုက်ꩻခꩻရေꩻစူခွုမ်အနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီလဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ အရီးသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ ကအီႏထွူသွူခိန်ႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၅ ဗာႏ ဩဂဲစ်လာ ၆ နီꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏသီး ကလွေꩻချꩻဒါႏဗွုံး ဂျပန်ခမ်းထီ ဝေင်ꩻဟီရိုဆီးမားတောမ်ႏ ထွိုင်ႏလꩻ ၃ နီꩻထွူ ဒုတိယလဲင်ႏအနေႏ အမေႏရိကန်ႏသီး လွေꩻချꩻယင်း အဲတ်တေားမစ်ဗွုံး ဂျပန်ခမ်း ဝေင်ꩻနာဂါသာကီကိုဒျာႏသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ ဗွုံးနဝ်ꩻနီဖြုံႏ ပꩻထန်ႏအာႏတောမ်ႏ ရေဒီယိုဓာတ်သတ္တိစွုမ်းတခြိုꩻဖုံႏတဲင် လိုꩻအာခမ်းသား အဖြာꩻ ၁၂၀,၀၀၀ ရပ် အသက်သွုမ်ꩻသီမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ ရေဒီယိုသတ္တိစွုမ်း တခြိုꩻဖုံႏ အကျိုꩻသွုပ်ဆုဲင်ꩻဖုံႏတဲင် လိုꩻဖုံႏ သီကုဲင်လွဉ်ꩻဗာႏ အာတန်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
ကမ္ဘာႏဟံႏ
ကမ္ဘာႏဟံႏ(ကမ္ဘာႏဂျိုဟ်ႏ) (အိဉ်ႏကလေက်: Earth; သင်္ကေတအမုဲင်: 16px|🜨) ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ၊ တိရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏ၊ သတ္တဝါႏဖုံႏတောမ်ႏ ထာꩻမွူးသေင်ႏမွူးဖုံႏ ကအဝ်ႏမွန်ဗန်အုံသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ဂျိုဟ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏအဝ်ႏမွူး မိဉ်ႏတွက်လွေꩻအရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတတိယရဲဉ်ႏကိုသွူ။ ကအဝ်ႏရံႏဒါႏ ကမ္ဘာႏဟံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လာဂျိုဟ်ႏအရံႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏယို အဝ်ႏလေပ်ပတ်မွူး မွူးနီꩻ ၃၆၅.၂၅၆၄ နီꩻနဝ်ꩻ ခေါပ်တပတ်၊ ထူႏသွူ ကမ္ဘာႏကလေပ်မွူး မွူးနီꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻတဲင် အွောန်ႏထွော့လွေꩻ နေင်ႏ တနေင်ႏသွူ။ ထူႏတောမ်ႏ ရေဒီယိုမဲက်ထရစ်မွူးနီꩻ ထေဖော်ႏသက်တန်ꩻနယ်ꩻ(Radiometric dating)အလꩻ ကမ္ဘာႏ ကပေါ်ႏထွာလွောန်နဝ်ꩻ သက်တန်ꩻအဝ်ႏလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ (၄.၅၄)ဗီလီယံ နဝ်ꩻသွူ။ မွူးနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏ အရောင်ႏဖေႏကလေတောင်ႏလꩻတာႏ အဝ်ႏဖေႏခါꩻ အရောင်ႏတောမ်ႏအလျားခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်မွူးအလျားစွမ်းအင်တဲင် ကမ္ဘာႏတလီꩻနမ်း အထွိုင်လ့သွတ်ꩻကို ရာႏသီႏဥတု (ယာခိုး၊ တလီꩻမာꩻ၊ ခမ်းလော့၊ ဝလင်ꩻ၊ သမ်ꩻထီလင်ꩻ၊ တလီꩻကျမ်ꩻထွာ) အခေႏနေႏဖုံႏ ထွာလွောန်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏကို ထီနွို့ပါသော့ꩻ အဝ်ႏ(၇၁%)တောမ်ႏ ဟံႏယာႏအဝ်ႏ (၂၉%)ရပ်သွူ။ ကမ္ဘာႏကြဲင်ႏအမော့ (မန်း-ဝင်ရိုးစွန်း)ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ꩻခါꩻဒျာႏသွူ။ ထာꩻလျားဒေႏသနဝ်ꩻတဲ့ ပေါင်းလꩻအာ မွူးရောင်ႏယာခိုးတဲင် တောမ်ႏ တလီꩻနမ်း၊ သမုဒ္ဒရာႏထီထွတ်ꩻတဖူꩻခြောင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏဖြေ့ꩻလီဖန်းဖြယ်ဖေႏ အလျားနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဂျိုလ်ႏ ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာႏဟံႏ
လိုꩻယွဲးတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
သွတ် (ခန)
ဟိရဂန ကို つ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ツ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ tsu သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ခမ်းထီဖေႏကလꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
တီဗီ
thumb|၁၉၅၈ ဗာႏခိင်ႏ လမ်းတဖြုံႏကို အဝ်ႏထွားတီဗီပုင်ႏ thumb|အွဉ်ႏနယ်ခါꩻ တီဗီတပျာႏ အဝ်ႏစာဆဲင်းကိုပုင်ႏ
ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်းစက်-တီဗီ (အိန်းကလေတ်: Television-TV) (မန်း: ရုပ်မြင်သံကြား) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အရောင်ႏတမျိုꩻစား ကထွာဒါႏ အရောင်ႏ အဗွာ-အဖြေင်း (မွေးတဝ်းလဲ့) အရောင်ႏစွုမ်ႏရုက်ပုင်ႏအမွန်ဖုံႏယို တွယ်ꩻအီတောမ်ႏ အငဝ်းတဲင် ထေအွဉ်ႏစွꩻဖေႏ ရုက်မွန်ပုင်ႏဖုံႏ တောမ်ႏ ထူႏဆွမ်ꩻထွားမုꩻဖုံႏယို အလုဲင်းတဗာႏ ခွုမ်မာꩻဖေႏဒါႏထာꩻမာꩻ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ ကြားခံ ကိရိယာႏ တဗာႏဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏသုင်ꩻ အိန်းကလေတ်ဘာႏသာႏအနေႏ "တယ်လီဗေးသဉ်း-တီဗီ" (Television-TV) ငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိငဝ်းငွါ တယ်လီ τῆλε (tele) အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "အညာꩻ" တောမ်ႏ လဲတ်တဉ်ငဝ်းငွါ ဗီသူယို (visio) အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ "ထာꩻထီႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တယ်လီဗေးသဉ်း-TV အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ထာꩻထီႏအဝ်ႏအွိုးအညာꩻ"ကို နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း" တယ်လီဗေးသဉ်း ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါနဝ်ꩻ အဝ်ႏယီးနယ်ပါ တယ်လီဗေးသဉ်းစက်၊ တဲမ်းထွို့ꩻ တယ်လီဗေးသဉ်း အခြပ်အရဲဉ်ႏ တောမ်ႏ ထေအွဉ်ႏစွꩻ တယ်လီဗေးသဉ်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ထေအွဉ်ႏစွꩻ အစံꩻ
အရီးသွတ်ꩻ ကအွဉ်ႏစွꩻဒါႏ တီဗီစက် အစံꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စကော့လိုꩻမျိုꩻ အဉ်စဉ်နီယာ ဇွန်လိုဂျီဘိုင်းယာ့ဒ် ဖန်ဆင်ꩻမာꩻခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၆ ဗာႏကိုသွူ။ thumb|Baird in 1925 with his televisor equipment and dummies "James" and "Stooky Bill" (right)
အရီးသွတ်ꩻ ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏဒါႏ ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း ချန်နယ်လဲင်းနဝ်ꩻ ဗီဗီသီ(BBC) ဗွောင်အွဉ်ႏစွꩻခါꩻဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၃၆ ဗာႏကိုသွူ။
တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၁ ဗာႏကိုနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို အွဉ်ႏစွꩻဒင်ႏထင်ႏ ဗွောင်လွေꩻဖေႏ အရီးသွတ်ꩻ အရောင်ႏစွုမ်ႏ ကပါဒါႏ ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း တီဗီစက်နဝ်ꩻသွူ။ အစနဝ်ꩻ အရုက်ဖုံႏ အစွို့ꩻတဝ်း တခေင်ႏတခင်ႏတန်တဲင် လိုꩻဖုံႏ သꩻဝင်ႏစာꩻဆေ့ꩻ ပေါႏကျွိုက်ငါႏတဝ်းလဲ့ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မွဉ်းဖျင်လွေꩻသမ်းယင်း လꩻလွဉ် စဲင်းသျင်ꩻ အရောင်ႏစွုမ်ႏ ရုက်ပုင်ႏအမွန်ဖုံႏတဲင် ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း တီဗီစက်ဖုံႏလဲ့ အလုဲင်းတဗာႏ လိုꩻထူႏသုင်ꩻအာလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ right|thumb|150px|ဂျာမနီခမ်း Braun HF 1 ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း တီဗီစက်(၁၉၅၈ ဗာႏ)
အဝ်ႏညာꩻအရပ်ခင်ႏလမ်း ဒေႏသတထွောင်းကို အီႏအွဉ်ႏစွꩻလွေꩻ ထီႏရုက်ဟွုန်ငဝ်း တီဗီလဲင်းဖုံႏတာႏ ထူႏသုင်ꩻခွုမ်မာအီဗာႏ ဂျိုလ်တု(Satellite) နဝ်ꩻသွူ။ အရီးသွတ်ꩻ ကထူႏသုင်ꩻဒါႏ ဂျိုလ်တုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၃ ဗာႏကို အဝ်ႏအမေႏရိက ကဆွိုက်သွုပ်ဖေႏဒါႏ ဥရောပကို ကထွာဒါႏ တဲလ်စတား(Telstar)ဒျာႏသွူ။
အစနဝ်ꩻ တီဗီစက်ဖုံႏ တန်ႏငိုꩻနဝ်ꩻ တတွာစွဉ်ႏ ကာꩻယံတဆွိုင်ꩻငိုꩻ စေႏစိမ်ႏတခြိုꩻလဲ့ သိုမ်နေင်ႏအကို လမ်းပါႏကိုဖုံႏ ထူႏသုင်ꩻ တီဗီစက်ဖုံႏ အဝ်ႏလွဉ်စွဉ်ႏ သိုမ်သောင်ႏလွိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၃၀ ဗာႏ မာꩻငါနဝ်ꩻ တီဗီစက်ယို စာဒင်ႏသွင်ꩻသော့ꩻ ဆေꩻကွက်ꩻကိုတဲင် လမ်းပါႏကိုဖုံႏ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန်ကိုဖုံႏတောမ်ႏ အစွိုꩻအဗူႏဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ထွာအီစွဉ်ႏ မွန်းပျောႏတာႏ တောမ်ႏ ထေအွဉ်ႏစွꩻသတင်ꩻတာႏ အဓိက သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ ကိရိယာႏတဗာႏတဲင် သုင်ꩻအာစွစ်ꩻလီလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မွန်းပျောႏတာႏ
ခမ်းထီဖေႏကလꩻတဲ့နဝ်ꩻ
"ခမ်းထီဖေႏကလꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကလꩻထွူလဲဉ်းခမ်းထီ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်တဲ့နောဝ်ꩻ" ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုနုဲင်းယိုခါ တခွိုꩻလွုမ်းကအောဝ်ႏထောင် နဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻနောဝ်ꩻ စငါအီႏတွိုႏဗ၊ တထာႏဝကိုတဲင် အောဝ်ႏလိုႏသွုပ်ငါနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအာနေက တဖူꩻဆွာꩻနေက လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ အောဝ်ႏလိုႏအာနေက လိုꩻကျလိုꩻယံ လိုꩻရုဲင်းထင်ဖုံႏ၊ လိုꩻစွန်ꩻထီဗွေဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏဟွေး- နီပအိုဝ်ႏဘဝ ထင်ႏထိုတာႏ အောဝ်ႏခွုမ်မာꩻတွင်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻမဲဉ်ယားယား ခံႏမွိုန်းအပꩻလီ ခံႏမွိုန်းအကုဲင်ပြင်ꩻ ခွန်နင်ꩻသီးယိုတအာႏ ဖေႏကလွစ်ဗာႏမဲ့ငါပေႏ၊ တရေꩻလင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏစွစွူဒျာႏ နီရဲင်ꩻအာႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏထဲင်းထဲင်းဒျာႏ နီလွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ ယိုမာꩻငါ ကောဝ်ႏထွန်ႏထျꩻ ဖေႏကတွိုႏဗꩻ နီပအိုဝ်ႏကမဲဉ်လꩻ နမ်းပဲင်ႏခမ်းထီ၊ နီတွမ်ႏနီသောင်ႏသာ ထွိုင်ႏကျိုꩻစာꩻ နေးအမဲဉ်ႏတရာꩻ မဉ်ႏထောင်စွဉ်ႏစွဉ်ႏ အွဉ်ငါခေါင်ဆောင်တန်ဖုံႏ ကအွဉ်ႏနယ်အတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻ မုဲင်ꩻခါခန်းဝယောဝ်း အဲဉ်ထောဝ်းအထဲ့သွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ ပညာႏရှိလိုꩻဒါႏ ဟောဝ်သေထွိုက်ငါႏ နယ်ꩻအစားစား လိတ်စောင်ႏကို ဖေႏကလꩻဗာႏနေႏရာႏခင်ႏလံး (ခမ်းထီ)နောဝ်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻ အောဝ်ႏသွစ်ꩻပါꩻတဲင် ခွိုꩻပအိုဝ်ႏခွန်နင်ꩻ ဖေႏကသေထွꩻနွောင်ꩻအီဝင်ꩻအတာႏ မဉ်ႏတဲမ်းထန်ႏနယ်ဗာႏနောဝ်ꩻ- (၁) စဲ့ꩻကတူႏ အွဉ်ႏငါပိုလ်ႏလဲ့ပါ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻ၊ ဖြွမ်းဗူႏဗာႏဝင်ꩻလဲ့တပါꩻ၊ (၂) စဲ့ꩻမဲ့စဲ့ꩻနား ကထွားထိန်ꩻနာႏခံႏဒါႏ သတင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ လိုꩻဟောဝ်သစ္စာႏမဲဉ်ႏသား လွိုင်ႏအာဗာႏလဲ့တပါꩻ။ (၃) စဲ့ꩻမဲ့စဲ့ꩻနား ပြဲ့ꩻစွုမ်ႏတွမ်ႏထာႏရုဲင်းလွိုင်ႏအာ ပြဲ့ꩻစွုမ်ႏငီႏညွတ်ဟောဝ်ငါႏလဲ့တပါꩻ။ (၄) လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ လိုꩻပညာႏသား လိုꩻလက်ꩻလဲဉ်၊ လိန်ႏလဲဉ်နွောင်ꩻချာ ရန်ႏသူႏမဲ့ငါ ပြဲ့ꩻစွုမ်ႏလွိုင်ႏအာဗာႏနောဝ်ꩻလဲ့တပါꩻ။ (၅) စဲ့ꩻတပ်အစွယ်ႏ ကဟဲ့ꩻထွိုက်ဒါႏ လိုꩻလိမ္မာႏအမတ်တန် လွိုင်ႏအာစွုမ်ႏလင်ႏ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့တပါꩻ။ (၆) စဲ့ꩻတပ်စွုမ်ꩻတန်ကို ကလိုႏအောဝ်ႏထွိုက်ဒါႏ လော၊ ကာꩻ၊ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏ၊ သေ၊ ဆင်စွုမ်ႏလင်ႏဗာႏနောဝ်ꩻပါꩻ။ (၇) စဲ့ꩻအင်္ဂါႏ လက်နက်စွုန်ꩻ၊ အမြောက်၊ ဗုံး လွိုင်ႏအာဗာႏလဲ့တပါꩻ။ (၈) စဲ့ꩻတပ်မဟာႏ တွမ်ႏထာႏငီႏညွတ်၊ တွမ်ႏထာႏရဲးကာႏကွယ်ႏဟောဝ် စွုမ်ႏလင်ႏဗာႏလဲ့ တပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဖေႏကလုဲင်း၊ ဖေႏကအာ ဖေႏကထင်ႏထိုနောဝ်ꩻ အကျောင်ꩻတꩻသွံတွံပါꩻ ဆꩻကီယို အောဝ်ႏဗာႏ၊ မဉ်ႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏစွဉ်ႏခမ်းထီလဲ့ ပါꩻလꩻထိုꩻဒျာႏ၊ အောဝ်ႏစွဉ်ႏရွဉ်ခံꩻလဲ့ အောဝ်ႏစွဉ်ႏဟံႏယာႏလဲ့ ထွာလိုꩻပါဟံႏယာႏ ထွာပဒါႏပအိုဝ်ႏသံဃာႏ ကိစ္စလီစွိုꩻအစွိုꩻဆဲင်ႏရာꩻ။
ဖေႏကျံႏထေ့ပအိုဝ်ႏ
နိတန်ꩻ
၁၃၇၅-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလောင်း ၁၃-နီꩻ (၈-၅-၂၀၁၃)နဝ်ꩻ လိတ်/ယေန်ႏဥက္ကဋ္ဌ ဖြားခွန်ဝင်းကို(တောင်ႏကီꩻ)တွမ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအလင်လင်သီး လဝ်းဟွုန်ချက်အလꩻ "ခမ်းဒွမ်သားဖုံႏ မော့ꩻခွဲးတွမ်ႏခမ်းကောင်သားဖုံႏတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ် ဖေႏကထွာတမျိုꩻငါနဝ်ꩻ မဉ်တွိုင်ႏပင်ႏငါႏအကျောင်ꩻ"သေထွꩻဗာႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်အဝ်ႏငါတမျိုꩻငါမꩻ ထဲ့မဲဉ်ႏသဘာဝသွူ၊ "လိတ်"မဉ်ႏအဝ်ႏနီလိတ်နဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ"လိုꩻဝင်ꩻနီ"တဲင် လွောင်ႏဗူႏလို့တဝ်းဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ခမ်းကောင်သားလိတ်-ခမ်းဒွမ်သားလိတ်"ရိုꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်အဝ်ႏထိုꩻ"လိတ်နီလိတ်"တွော့ꩻ လိတ်အလောင်း "သꩻအဝ်ႏနီသꩻ"နဝ်ꩻ တယံတဝ်းလာꩻလာꩻသွူ၊ "ပအိုဝ်ႏလိတ်" အဗာႏအဝ်ႏ"တမျိုꩻငါ"နဝ်ꩻ ညငါႏလဲဉ်းရင်ꩻသွူ၊ ကွပ်အကျောင်ꩻအစွိုးစွိုးတဲင် နေင်ႏပေါင်ꩻငတ်ꩻဆီလွို ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏဒျာႏယိုခါ "ပအိုဝ်ႏလိတ်"နဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာနေဒွိုန်းက "နီလိတ်"နဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ထီထွတ်ꩻခြောင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွတ်ꩻလွေꩻမွိုင်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ အလီꩻအလီꩻခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ထွာလွဉ် အတသာနဝ်ꩻသွူ၊ အရသာႏအဝ်ႏအဝ်ႏ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလွ "ခေတ်တသာ-စနစ်တသာ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
သိပ္ပံပညာႏလဲ့ အဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏတိုꩻတက်လွဉ်ꩻစွဉ်ႏ တွမ်ႏခေတ်တတွောင်းချင်ႏသွူ၊ "နီလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏနေးကတိုꩻတက် တသွုန်တွောင်းလွဉ်ꩻစွဉ်ႏခေတ်မꩻ"ဆန္ဒကအဝ်ႏလွဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻသားလဲ့ ဖွီဖွီသွောင်သွောင် အဝ်ႏနဲစ်အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻဝင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻအကို "ပအိုဝ်ႏလိတ်-ဖေႏကအဝ်ႏတမျိုꩻငါ"ကရိုꩻဒါႏ နေးတွမ်ႏထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ အမဲဉ်ႏအယံစားတဲင် ကထိုမ်ႏဒါႏလွဒါႏတွိုင်ႏပင်ႏဖက်သား "ခမ်းဒွမ်ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီး"ထာꩻကျိုꩻစာꩻနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻကျိုꩻစာꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကအောင်ႏမျင်ႏအီတဲင် (ရေႏမိုးထေ့ဒျာႏ လွောင်ႏဗူႏရေꩻတွော့ꩻ) နေးတွမ်ႏသွုန်ႏသꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ' သꩻအွဉ်ႏဟဝ်ဟဝ်တဲင် ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏ "လိုႏအပ်ချက်"နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။
နိဂုံး(ငဝ်းရဲပ်)
ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ ကတဲမ်းဒင်ႏပျꩻဒါႏ အချက်(၉)ချက်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းနမ်းခြောင်ꩻတင်ဖေႏ (ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ)ဥက္ကဋ္ထအနေႏလဲ့တမွေးတဝ်း၊ နမ်းခြောင်ꩻတင်ဖေႏ အစွိုꩻအနေႏလဲ့တမွေးတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နေးသꩻပါပါနမ်းပါပါ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါ ကခွုမ်မာꩻလွဉ်ဒါႏ ခမ်းကောင်ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻကိစ္စသား (၃၄)နေင်ႏလွို နမ်းအခွဲးအကျုံႏအလꩻ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏဒျာႏ တွမ်ႏဆန္ဒဟဝ်နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ နီဖဲ့ꩻနီခဝ် ပညာႏသျင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏဒါႏ အချက်ယို(၉)ချက်အတွိုင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ တကွို့ꩻတခဝ်ပေႏတရိုꩻတဝ်းတဲင် နေးဒျာႏရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ၊ တွမ်ႏထာꩻထီႏမဲဉ်ႏရုဲင်းရုဲင်းထင်ထင်တဲင် စဉ်ꩻစာꩻဝွေႏဖန်ႏဖန်းဖြယ်လွဒျာႏ "ထွာနွောင်ꩻ-တထွာနွောင်ꩻတဝ်း"ထွူတွော့ꩻ "မဉ်ႏထွာနွောင်ꩻတဲ့ တွိုင်ႏပင်ႏဝင်ꩻ"၊ "မဉ်ႏထွာနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ အုံစွူယင်း"ဒေါ့ꩻခွင်ꩻအဝ်ႏကုဲင်နုဲင်းယိုလွုမ်ꩻသွူ။
(တောင်ႏသေꩻ- ကတဲမ်းယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏတဲင် ယိုကိုခြာနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား ပြန်ႏပအိုဝ်ႏချာဖေႏနေး လွောက်ꩻရာꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ အယူႏအဆ မဉ်ႏတရွို့ꩻဒါႏလဲ့ တဲမ်းလိတ်သားယို အာႏပေႏချက်ဒျာႏအကျောင်ꩻ-လဝ်းဟွုန်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။)
နာꩻလူးထီဒါႏနေဟောင်း
လူးထီအနယ်ꩻမီႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ တလိုႏတဝ်းအကျိုꩻကုဲင်မျိုꩻ တပေါႏပေါက်ထွာလွဉ်တဝ်းတဲင် ထာꩻမီးလျားငါႏ၊ မီႏတအွိုက်ꩻတမွိုက်ꩻငါႏလဲ့ ခွꩻရျူႏထိုꩻတွော့ꩻ သꩻဟဝ် သꩻချံꩻသာႏထိုꩻသွူ။ မီႏထွာနမ်းလောင်းကြိုကီ တဗော့ꩻဝွေႏနဝ်ꩻ ကြောင်းထိုꩻစင်ထိုꩻတဲင် သꩻဟဝ်သꩻချမ်ံꩻသာႏထိုꩻ၊ မီႏထွာလွီးနွုမ်ꩻကုဲင်နွုမ်ꩻဟေ့ꩻ အဝ်ႏတစွိုးစွိုးလဲ့ လွီးနွုမ်ꩻကုဲင်နွုမ်ꩻဟေ့ꩻ ထိုꩻမားထိုꩻတဲင် သꩻဟဝ်သꩻချံꩻသာႏထိုꩻ၊ မီႏလူးထီနဝ်ꩻ နမ်းကိုသွီႏကို ကအဝ်ႏဒါႏအလွီး အတအွိုကုဲင်ဖုံႏလဲ့ ထန်ႏထိုꩻတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်၊ အုံဟဝ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏကင်ꩻ အကျိုꩻတရာꩻယို ခံႏစာꩻဗာႏသွူ။ လူးထီအနယ်ꩻ မီႏတမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ တဟွိုဗာႏဒါႏ၊ တဟေဒါႏထာꩻ၊ နမ်းလျားယာႏလျားဒါႏ၊ သီတကွို့ꩻသီတခဝ်ဒါႏ၊ တလီꩻမျတ်ဒါႏ၊ ကနောက်ꩻသွီႏဖြွီꩻထဲ့တဲင် သီစွော့ꩻဒါႏထာꩻ၊ သꩻရာꩻသွီႏဖြွီꩻ ပကျောက်ꩻယွုတ်ꩻထိုꩻတဲင် သီစွော့ꩻသီမွိုင်ဒါႏထာꩻ စတဲင်အကျိုꩻကုဲင်ဖုံႏယို ခံႏစာꩻဗာႏဒါႏသွူ။ လူးထီအနယ်ꩻမဲဉ်ႏတဝ်း ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွꩻလွဉ်ꩻငါႏ၊ လျားလွဉ်ꩻငါႏအခိန်ႏ၊ အံႏဒဲဉ်အာဟာႏရ တစွိုးစွိုးတမျိုꩻမျိုꩻထွူ ဟို့ꩻအဝ်ႏကွို့ꩻ အဝ်ႏဗွေနေအခိန်ႏ သꩻမဲဉ်လူးထီအဲဉ်ထဝ်း ပေါႏခွိုင်းထီလဲ့ တဒုမ်ႏထူတဒုမ်ႏထွိုင်ႏ၊ သွီႏတိုꩻသွီႏထင်ႏအာလွဉ်ꩻအခိန်ႏ-စတဲင် အခိန်ႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုႏလူးတဝ်းထီသွူ။
ခွꩻလွဉ်ꩻငါႏအခိန်ႏ မီႏလူးထီနဝ်ꩻ သွီႏခယ်ꩻဒါႏ၊ သွီႏအိုပစ်ꩻဒါႏတဲင် ထွာဒါႏ သီတကွို့ꩻသီတခဝ်ရောႏဂါႏသွူ။ လျားလွဉ်ꩻငါႏအခိန်ႏ မီႏလူးထီ၊ သွီႏအဝ်ႏလျား သွီႏပကျောက်ꩻသန်၊ ပကျောက်ꩻမွိုင်ခိန်ႏ မီႏထောက်ခါꩻထီ အထန်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သွီႏပကျောက်ꩻသန်ပိုႏတွော့ꩻ ကနောက်ꩻသွီႏဖြွီꩻပေႏထဲ့ဒါႏ၊ ကနောက်ꩻသွီႏဖြွီꩻပေႏ မီႏထဲ့ထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာသီတကွို့ꩻသီတခဝ် တလီꩻဖျတ်ရောႏဂါႏနေနေတဲင် ထွာထိုꩻဒါႏ လိုꩻဘဝသုမ်ꩻသွူ။ လွေꩻရွိုးရွိုး မာꩻရွိုးရွိုးထာꩻအခိန်ႏ၊ သွီႏတိုꩻသွီႏထင်ႏအာလွဉ်ꩻအခိန်ႏဖုံႏယို မီႏလွေꩻလူးထီနဝ်ꩻလဲ့ သွီႏတိုꩻပိုႏထင်ႏပိုႏတွော့ꩻ ကနောက်ꩻသွီႏဖြွီꩻပေႏထဲ့ဒါႏ၊ ထွာဒါႏသီတကွို့ꩻသီတခဝ်၊ တလီꩻဖျတ်ရောႏဂါႏနေနေသွူ။ အံႏဒဲဉ်၊ အံႏအာဟာႏရ တစွိုးစွိုးတမျိုꩻမျိုꩻထွူ ဟို့ꩻအဝ်ႏကွို့ꩻအဝ်ႏဗွေနေခိန်ႏ မီႏလူးထီနဝ်ꩻ အခွꩻဓာတ်နွို့နမ်းကိုတွော့ꩻ ပါစကတေဇော ဓာတ်မေႏအာႏပေႏတဲင် ဆာႏတကေႏတဝ်းရောႏဂါႏ၊ ဟို့ꩻဗွေဟို့ꩻတအွောင်ႏရောႏဂါႏ ထွာလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ သꩻမဲဉ်လူးထီအဲဉ်ထဝ်း ပေါႏခွိုင်းထီတဲ့ တဒုမ်ႏထူတဒုမ်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ နီနမ်းတဗာႏလုမ်းယို အခွꩻဓာတ် အလုမ်ꩻဓာတ် တညီႏတဝ်း၊ ခွꩻပဉ်ခဝ် လုမ်ꩻပဉ်ကွို့ꩻဒါႏထာꩻတဲင် မိဉ်ႏလူးနွိုင်ႏနွိုင်ႏထီနဝ်ꩻ တဟွိုတဟဲ့ꩻ နမ်းခိုးနမ်းလျားရောႏဂါႏနဝ်ꩻသွူ။ လူးထီကရိုꩻယို ဖေႏကထွာပုဲင်ႏရောႏဂါႏ၊ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသုံꩻဗာႏ အနယ်ꩻနုဲင်းဆလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ခါးလားကလူးထီ (ပေါႏအီႏလူးထီ)န၀်ꩻ "ပေါ့"စွဉ်ꩻအွဉ်သွော့ ခွဉ်ႏပေႏနေား၊ နဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ "သောက်"နီဟို့ꩻကိုယို အွꩻသော့ꩻထီနေား၊ နဝ်ꩻထွူမꩻ "ချိုး"ကွဲးလူးနဝ်ꩻဟဝ်သွူ။ မီႏလူးသွူနဝ်ꩻ ထောက်ꩻအွဉ်သော့ꩻခင်ႏနေား၊ တွမ်ႏထီတကောက်ꩻ ထောက်ꩻခင်ႏထွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏစူတွမ်ႏဘရဒ်တရိုꩻတဝ်း၊ ခင်ႏချင်ꩻချင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ပွစ်ချာငါဒွိုန်းသွူမꩻ ကွဲးထောက်ꩻငါ ခင်ႏလောင်ꩻဖုံႏနေား၊ ပွစ်ဒွူချာချာငါငါမꩻ ထောက်ꩻကီထင်ႏကီႏလေင်းနီပင်နေား၊ ပွစ်ဒွူချာငါနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻထွူမꩻ ကွဲးထောက်ꩻတွိုႏကီႏထျꩻနေား၊ ထွူမꩻ ငင်းဒေင်၊ ထွူမꩻပြေင်၊ ထွူမꩻ ကတူႏ၊ အဝ်ႏအွိုးလ ထောက်ꩻကီထင်ႏ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီကလူးထီယို မာႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ ထွာကြွို့ꩻတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏခင်ႏ ဗꩻထင်ႏကတူႏ ထောက်ꩻထင်ႏလဲင်ႏတစိꩻစိꩻထွူမꩻ ကွဲးတွစ်ငါႏဆပ်ပျာႏဖုံႏ၊ ခေါင်းလျှော်ရည်ဖုံႏနေား၊ နီကအမဲဉ်လူးဒါႏ အခိန်ႏအညအမွိုင်ယို နမ်းတွမ်ႏနမ်း ချင်းဒျာႏထွူတဲင် လူးမီႏထွူနဝ်ꩻ ဒွတ်ꩻသဲင်သဲင်ချာဗာႏ နီစဝ်ႏနီနမ်းလောင်းနေား။ ဒွတ်ꩻသဲင်ထွူ ထီစဝ်ႏနမ်းလောင်းနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻချာဗာႏ ခွမ်ꩻလာꩻသဲင်သဲင်နေား။ တွမ်ႏခွမ်ꩻလာꩻ စဝ်ႏပီးစဝ်ႏပဲ့ꩻတဲင် အုံထံအဝ်ႏထံပုဲင်ႏထာꩻနေား။ လူးထွူထီ ကွဉ်ကꩻထွူခွမ်ꩻလာꩻတွော့ꩻ အုံထာꩻမီႏသေနာႏ အခွꩻနဝ်ꩻ လိုႏအံႏတသီႏလုမ်ꩻလဲ့ အံႏဗာႏ၊ လိုႏအုံစို့ꩻမေႏလဲ့ အုံစို့ꩻဗာႏ၊ လိုႏအုံတင်းယာခိုးလဲ့ အုံတင်းဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
လွေꩻသွို့ꩻလွေꩻခြံ ထီꩻတပါတဝ်း၊ ကောႏတပါတဝ်းတွော့ꩻ ခမ်းမီႏလော့ꩻလူးလော့စဝ်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏသဲင်ꩻတွိုႏလံးလဲ့ လိုႏမာꩻစဝ်ႏဖြောင်ဖြောင်၊ ကတူႏလဲ့ မာꩻစဝ်ႏ၊ လိုႏလူးဖြောင်နေးထီလဲ့ လူးထွူတွော့ꩻ ကွဉ်ကꩻခွမ်ꩻလာꩻသဲင်သဲင် အုံလုမ်ꩻလုမ်ꩻသွော့ထာꩻနေား။ သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏ လိုꩻသီးယို လူးတဝ်းထီတွော့ꩻ သီနဝ်ꩻ ဟွိုန်ဖိုတဝ်း၊ အဝ်ႏလူးမာႏထီတွော့ꩻ သီလွုမ်ꩻတဲင် ဖေႏကလူးမာႏပုဲင်ႏထီနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏသတိဟဝ်ဟဝ်သွူ။ လူးမာႏထီတွော့ꩻ သီစွော့ꩻထာꩻ၊ လူးမာႏထီတွော့ꩻ ထွာဝွေႏဒနာႏ ရောႏဂါႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဒုံတွိုင်ꩻရပ်တွိုင်ꩻ အဝ်ႏဟွိုန်အဝ်ႏထီႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏလꩻသတိဝင်ꩻ ပငါပရာꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ "နာꩻလူးထီဒါႏနေဟောင်း"ဖေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာ လိုꩻလူးထီဒါႏနဝ်ꩻ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုယိုအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသုံꩻလွဉ်ꩻသွော့ဝင်ꩻဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
တဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို て မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို テ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ te သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ခွန်သန်းမောင်
ခွန်သန်းမောင် ယိုနဝ်ꩻ မဉ်ꩻရင်ꩻဒျာႏသွူ။ မွိုးဖါမဉ်ꩻနဝ်ꩻ "ဖြားတိသွင်ႏ+မွိုးရွဉ်"၊ လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ၁၃၂၄-ဗာႏ၊ တထိန်ႏလာဆန်ꩻ ၁၃-နီꩻ၊ မွူးနီꩻသောကျာႏ၊ (၁၉၉၄-ဗာႏကိုနဝ်ꩻ တောႏလမ်းတဝ်းဒွိုန်း) အဝ်ႏညောင်ပင်သာ၊ ဟံႏနယ်ႏ (၉)၊ အကွက်ꩻ(၂)၊ လမ်းမုဲင် ည/၅၆၈၊ ရတနာႏတဖူꩻဖြယ်၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻသွူ။
တွမ်ႏဝါႏသနာႏ တွမ်ႏသွꩻပေႏဖုံႏဖေႏအာႏတဲင် နွို့လွဉ်ဗာႏ ဂီတလောက၊ ထင်ႏဖိုတဝ်း အရွစ်သွဉ်တန်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဟွုန်ဆရာႏ ထီႏဆရာႏ အောဝ်ႏအာတဲင် ဗꩻလွဉ်ဗာႏအခေႏနေႏနုဲင်းယိုခါ။ ကထန်ႏထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻ "မေတ္တာႏကဝ်ႏတုဲင်နွူႏ"၊ "ရုဲင်းဖက်စွီႏစူ"၊ "ကေသညင်မꩻꩻ ဖိုးချမ်ꩻသာႏ"၊ "နီယိုခွန်ခွိုꩻ"အဝ်ႏ(၄)ခွေႏ။ လွိုတဲင်"နီယိုခွန်ခွိုꩻ"နဝ်ꩻ "ခမ်းကောင်သား"ဒုံႏဖေႏလွဉ်းလွဉ်း၊ နီယိုခွန်ခွိုꩻနဝ်ꩻ "တီးရီးရီးရျော့" ဂီတမှူး ခွန်ဇာခွန်ဒုံႏဖေႏ၊ ကေားဆွမ်ꩻငေါဝ်းသားနဝ်ꩻ "ခွန်ဟိန်းအောင်"၊ (ဝိဇ္ဇာႏခွန်တေးသံသွင်း)၊ ကိုချစ်ဖေသွင်ꩻဖေႏ၊ ဖြေ့ꩻလီဖေႏသားနဝ်ꩻ ရွှေညောင်တေးသံသွင်းတွမ်ႏ ဝိဇ္ဇာႏခွန်တေးသံသွင်းသားဖုံႏသွူ။ ကအီႏထန်ႏထဲင်းနဝ်ꩻ "လွိုနာꩻနဝ်ꩻ ရက်ထဲင်းတဝ်းဒွုမ်"၊ လစ်ꩻခွေႏအကိုနဝ်ꩻ "နီယိုခွန်ခွိုꩻ"နဝ်ꩻ အအောင်ႏမျင်ႏသွတ်ꩻ။ တခွေႏအကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏတပုဒ်နီပုဒ်နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ငဝ်ႏဆျာꩻထီဝွေႏအမျ
၁။ ခိန်ႏခါႏကာႏလ ယိုခါတွင်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ကန္တော့ꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻရတနာႏကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ မေႏတေန်ꩻပဒေႏသာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ သေင်ႏရောင်ꩻသေင်ႏရာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ ကောဝ်ႏသဉ်ပုပ္ဖါႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ လူႏတန်ꩻဗာႏ၊ သွုံꩻဆောင်ႏခရာႏ ဒါႏနမျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ထိန်ꩻတီဗာႏ၊ သီႏလအတာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ပသာဗာႏ၊ တရာꩻမတ္တောႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ပွါꩻမျာꩻဗာႏ၊ တရာꩻဘာႏဝနာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ။
လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ အီႏဝွေႏဖ၊ ရီးအွဉ်အစ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ လွိုထဲင်းဒွိုန်းခြာ ဗွေႏဆရာႏ၊ ဖူးဝေးညာꩻတိကာႏ ဗော့ꩻတွမ်ႏညာꩻ၊ သွꩻပေႏစွုမ်ႏဖြာꩻဝွေႏလို့ဩ။ ခွေသွဉ်းနမ်းနော အောဝ်ႏထိန်ꩻတီ၊ ခွေသွဉ်းလမ်းကီ ကအဝ်ႏအုံ၊ ခွေသွဉ်းသီးဒုံ ကအောဝ်ႏဒါႏ၊ တနံဒေႏဝါႏ လူꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုလောင်ꩻဝွေႏဒျာႏဩ။ လွိုထဲင်းဒွိုန်းနော လူꩻသွံမျိုꩻ၊ အာကာသစိုꩻ၊ ဘုမ္မစိုꩻ၊ ရုက္ခစိုꩻယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဖန်၊ ဝင်ꩻလစ်ꩻလူꩻတန် အောဝ်ႏနေက၊ ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ကုဝေရ၊ ကုသိုလ်ႏအမျ ဝွေႏဖဒျာႏ၊ ငါးရုဲင်ꩻဆရာႏ ယမမင်ꩻ၊ လူꩻတန်ထွာလင်ꩻ ခွန်သိကျာꩻ၊ နီဆီနောဝ်ꩻရာꩻ သင်ဗြဟ္မာႏ၊ ဝွေႏဖဖန်းဒျာႏ ကုသိုလ်ႏဖို့၊ လွုံႏစွုံႏလို့လို့ လူꩻတွမ်ꩻလိုꩻ၊ ထီဖူꩻမရိုꩻကောင်လောင်းပါ၊ သွဉ်းကုသိုလ်ႏခါ ဝွေႏဖလင်ꩻ၊ ယံသာႏဓုဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယံနေထူႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယံချမ်ꩻသာႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနော၊ လိုꩻလူꩻဗြဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ အားလုံတဉ်ဟွေး။
တောင်ꩻသေꩻ = ငေါဝ်းဝွေႏအမျ ယိုတပုဒ်နဝ်ꩻ ရေႏဖေႏ မာꩻအလူႏအတန်ꩻ ပွယ်ꩻတန်လံꩻတန်မွေးတောဝ်း၊ လမ်းကိုပါႏဖူꩻ၊ ကျောင်ꩻကိုကန်ႏဖူꩻ၊ မွူးဟာမွူးရောဝ်ꩻ ကလူႏဒါႏ၊ မေႏတေန်ꩻစတဲင် အမျိုꩻမျိုꩻထွူတဲင် ဝုဲင်ႏဘုရာꩻနေးသီလ၊ ပသာမေတ္တာႏ၊ ပွါꩻမျာꩻဘာႏဝနာႏထင်ႏထွူ ဝွေႏအီအမျတာႏဒျာႏသွူ။ ကပါဒါႏ ကုသိုလ်ႏမဉ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ နီမဉ်ႏတမာꩻဗာႏတောဝ်းလဲ့၊ သော့ꩻပါတောဝ်း(ရွစ်ပါတောဝ်း) နုဲင်းနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
၂။ မမ ပုညဘာဂံ သဗ္ဗေ သတ္တာ သမံ လဘန္တု။ တောင်ꩻသေꩻ ။ ။ ငေါဝ်းကွီဆုꩻတွမ်ႏ ငေါဝ်းဝွေႏအမျ အဒွေါင်ႏစားယိုနောဝ်ꩻ မီႏထွာထီရေႏစက္ချတပါတဝ်း၊ (ထီဆေ့ ထီပလဲင်ꩻမီႏတပါတဝ်း)နဝ်ꩻ သွဉ်ပါရွစ်ပါနဝ်ꩻ ဟဝ်သွူ။ ထီရေႏစက္ချမီႏပါ နာႏအကျိုꩻမီႏထွူ၊ မီႏအီႏရွစ်ချာလွေꩻ ငေါဝ်းဆျာꩻထီ အဆွာꩻစားနောဝ်ꩻ သွဉ်ပါရွစ်ပါတဝ်းလဲ့ အောဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ မီႏရွစ်ပါနဝ်ꩻ၊ အဓိပ္ပာယ်ႏထပ်(ဗွိုန်)လွဝင်ꩻတဲင် အခိန်ႏလို့ပိုႏသွူ။
ငဝ်းဩဝါဒ
ဗွေႏဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တသုနန္ဒ ထီသိမ်ႏတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတနောင်ကာꩻသီး ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးအလောင်း ငဝ်းဩဝါဒ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻဖဲ့ꩻထင်ꩻ အဝ်ႏခါႏ(၄)မဲင်ႏ(၄-လက်ꩻ) ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏဘဒ္ဒန္တသုနန္ဒ ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ "ပအိုႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာ"နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏတဲမ်းထွူ နေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ(၁၅)နီꩻ၊ (ခရစ်-၁၉၄၈)နဝ်ꩻသွူ။
လိတ်မွူးထီသိမ်ႏ ဗီး(၃၆)ဖြုံႏ၊ သရ ၁၂-ဖြုံႏ
ပါဠိဗီး (၃၃)ဖြုံႏ၊ ပအိုဝ်ႏတာႏ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းတဲင် သော့ꩻထဲမ်ယင်း (-့၊ - း၊ - ꩻ)သွံဖြုံႏခြွဉ်းဝင်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏဗျဉ်း(၃၆)ဖြုံႏ။ ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်း ပအိုဝ်ႏတာႏတဲင် ဗွေႏဗွန်သော့ꩻစိမ်ထဲမ်ယင်း (အဲး၊ အုဲင်း၊ ဩာ် အို) ခြွဉ်းဝင်ꩻ ထွာထီသိမ်ႏမူ သရ(၁၂)ဖြုံႏ။ မွိုးနန်းစခါလွဉ် မွိုးစိုးဖါပန် ဆရာႏသမာꩻသီး အုံအဝ်ႏထာꩻမာꩻ အယူႏဝါဒထုံꩻစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ ရဟန္တာႏ အွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻမူမွေးတဝ်းတဲင် အကျိုꩻအဝ်ႏ တအဝ်ႏတဝ်း၊ မွေးမဲဉ်ႏဒျာႏဟောင်း မွေးမဲဉ်ႏတဝ်းဟောင်း အယူႏအစွေး အကျံႏအဉာဏ်ႏ အဝ်ႏဗာႏသွူ၊ အကျိုꩻအဝ်ႏ မီႏမွေးမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာလွိုပိုႏဗာႏသွူ၊ အကျိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ မီႏမွေးမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ပက်ထဲ့အွဉ်ႏကုဲင်ဗာႏသွူ၊ တနယ်ꩻ- ပြောင်ꩻလုဲင်ႏဗာႏခေတ်သွူ၊ ဟိသစ္စံ-မွေးမဲဉ်ႏငါႏ၊ ပေါႏလွိုတဲင် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻ အယူႏဝါဒနဝ်ꩻ မွိုးနန်းစခါ အယူႏဝါႏဒထုံꩻစံꩻဖုံႏယို ဟဝ်တဲ့အဝ်ႏ၊ တဟဝ်တဝ်းတဲ့အဝ်ႏ၊ တဟဝ်တဝ်း အယူႏဝါႏဒထုံꩻစံႏဖုံႏယို အွဉ်ႏကုဲင်ပက်ထဲ့ဗာႏ၊ အဟဝ်မွေးမဲဉ်ႏ အယူႏဝါႏဒထုံꩻစံꩻဖုံႏယို ထူႏဟဝ်သမ်ꩻခါꩻဗာႏ၊ ဖေႏအာႏဗာႏသွူ။ (ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာနိဒါန်း ပြန်ႏချာႏပအိုဝ်ႏ)။
သင်္ခါရတရာꩻသီးမျိုꩻနဝ်ꩻ တအဝ်ႏစွူစွူတဝ်း၊ တလဲင်ႏလဲင်ႏ၊ တနီꩻတခိန်ႏခါႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏဗာႏ၊ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ မုဲင်းကောင်ဒေႏသသူꩻ လွူးနမ်းဟို့ꩻဆာႏႏတာႏ အဓိကဆို့ꩻသေင်ႏလာႏတစွိုးလွုမ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာပိုလီꩻစိုးယိုနဝ်ꩻ အခေႏနေႏကွီကော့ꩻမောင်ꩻလွဉ်တဲင် ဆို့ꩻစိမ်ထဲမ်ယင်း မေ့၊ ဗေခြောင်၊ ထော့ꩻပတ်စတဲင် အရာႏအဒီႏဖုံႏ၊ ရပ်ထာꩻပြင်ႏ ကာꩻတဖူꩻတန်ထျꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏကဆို့ꩻဒါႏ သေင်ႏလာႏ၊ အေင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယိုခါဟန်ႏသနီꩻ ဆို့ꩻသော့ꩻလုဲင်ႏ ပြောင်ႏ၊ တခေါ့ꩻအွီႏ၊ ဝန်ဟွမ်ဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟို့ꩻဆာႏတာႏ ခြွေခြာႏအီတာႏဒျာႏသွူ။ မျန်မာခမ်းအီႏလꩻသွူ လွစ်တခြင်ရေꩻကာႏလ သထုံႏစဝ့်ဖါးခွန်စီ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်အဓိပတိစွိုꩻ ကလွောင်ႏဗူႏခါꩻဒါႏ "ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏအစွိုꩻ"နဝ်ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏဦးနု အိမ်စောင့်အစိုႏရစိုးတွော့ꩻ ဖန်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏ ပ-အ-မ-ဖ၊ အဝ်ႏ ပ-အ-မ-ဖ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်လုဲင်ႏတေား ရ-လ-လ-ဖ (ရှမ်းပြည်ရှိ လူမျိုးပေါင်းစုံ လွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့)၊ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ (ပီ-အဲန်-အို)၊ အခြေခံဥပဒေ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလဲ့ပါ ၁၉၇၄-အခြေခံဥပဒေ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းစူကို ရခဲင်ႏလꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ၂၀၀၈-အခြေခံဥပဒေ ဝလိုꩻမျိုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လꩻနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုတ်ခွင်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
စေႏတီကွီဆုꩻဗွေ မူလတဲႏစ တဆူႏလွုမ်ꩻ၊ အရံႏအရောင်ꩻ တဲႏဆုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ဆꩻကီတွို့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ "စေႏတီႏကွီဆုꩻဗွေ (ဆုတောင်းပြည့်စေတီ)"သူꩻနဝ်ꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် မဟာနာယက အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ အွဉ်ငါတဲႏဆို့ꩻခါꩻ ကောဇာနေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏ၊ လာဝါႏခေါင်ႏလောင်း (၁)နီꩻ အခိန်ႏတွင်ꩻ တဲႏထွူလꩻစေႏတီႏ မူလအမွူးနမ်းလွုမ်ꩻ၊ တဲမ်းလိတ်သားယို အုံစတောင်ႏကီꩻ ကောဇာ ၁၃၃၇-ဗာႏ၊ ည ၆-နေင်ႏတဲင် ထီႏထွꩻဗာႏသွူ။ စေႏတီႏကွီဆုꩻဗွေ အရံႏလစ်ꩻဖဲ့ꩻ လစ်ꩻဆူႏ၊ သွစ်ꩻစဲင်ႏသွစ်ꩻဆူႏဖုံႏသူꩻနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏခရာႏယံကထွာတွော့ꩻ ဆꩻချာတပဲ့ꩻ တကာႏမူႏခို ဂေါပကစွိုꩻ တဲႏလူႏထဲမ်စိမ်ဒျာႏ ကုသိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်သူꩻနဝ်ꩻ ထွာနီသွဉ်းသီး ခမ်းကောင် "ပအိုဝ်ႏဗဟိုႏလိတ်သွဉ်တွိုက်"နဝ်ꩻသွူ။ ကောဇာနေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ၊ (၄-၁-၁၉၄၈) မျန်မာခမ်းလꩻလွစ်တခြင်နီꩻ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင် ဗွေႏဘုရာႏဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ အွဉ်ငါတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဂွိုဏ်ꩻချုတ်ဂွိုဏ်ꩻအုပ် ဗွေႏဆရာႏတန်သီး သထုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏ စဝ့်ဖါးခွန်စီ မေႏတွိုင်ႏဖြားဘိုင်းခေန် ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏတကာႏစွီႏဝင်ꩻစူ ဆို့ꩻချꩻအွတ်ꩻရွီးနဝ်ꩻသွူ။ သီရိမင်္ဂလာ ဝိသုံဂါမ သိမ်ႏစေႏတီႏနဝ်ꩻ တဲႏဆို့ꩻမာꩻဆုဲင်ꩻဒျာႏ၊ ကျောင်ꩻသုံꩻသော့ꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဆို့ꩻဆုဲင်ꩻဒျာႏ ဗွေႏဗွန်ဝရိန္ဒမထေရ်ႏ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)စိုး၊ ကျောင်ꩻတွိုက်ဘုရာꩻကွတ်ꩻဆူႏ၊ ဂန္ဓကုဋီႏတွမ်ႏ အနားဆွာꩻပေ (၁၂၀)ရပ် ချꩻသော့ꩻလိတ်ကျောင်ꩻဆောင် အွတ်ꩻတရန်း မာꩻဆုဲင်ꩻဒျာႏ၊ ဓမ္မာႏရုံႏတန်နီဖြုံႏ မာꩻဆုဲင်ꩻဒျာႏ၊ ၃-ရန်းကျောင်ꩻအွတ်ꩻနီဖြုံႏ၊ ၄-ရန်းကျောင်ꩻအွတ်ꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ နီဖြုံႏ မာꩻဆုဲင်ꩻဒျာႏ၊ စေးယားကုဲင်ထိုꩻ ဘုရာꩻကွတ်ꩻဆူႏကျောင်ꩻအွတ်ꩻတွမ်ႏ ချꩻလိတ်ကျောင်ꩻဆောင်နီဖြုံႏနဝ်ꩻ မာꩻသော့ꩻလုဲင်ႏ ဇေယျသိဒ္ဓိဓမ္မာႏရုံႏတန်၊ ထီႏဖွီထီႏပေႏ စောက္ကာꩻကျောင်ꩻလီꩻတွော့ꩻ မာꩻသော့ꩻလုဲင်ႏ ကျောင်ꩻတသာနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း။
ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ အုံတဲင်သော့ꩻ "ပိဋကတ်ဗိမာန်ႏကျောင်ꩻဆောင်""ဗွေႏစင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိကျောင်ꩻပေႏ"(ဆုဲင်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻဝိဇ္ဇာနန္ဒ အုံတဲင်သော့ꩻ)ကျောင်ꩻပေႏ မွဉ်းဖျင်မာꩻတသာ အခရာႏနဝ်ꩻ တဲမ်းတဝ်းဒွုမ် သေလွဒျာႏလဲဉ်း၊ ကျောင်ꩻအရိယဝံသမြို့ဦး၊ အေးစေတီ၊ သီႏသဲင်ႏဇဝနရာမ၊ လွယ်မွန်ꩻ၊ ထီသိမ်ႏ၊ နောင်ကာꩻ စေႏတီႏကျောင်ꩻ သဖော်ꩻတရာꩻဗွိုန်ပီဝင်ꩻ။ စေႏတီႏ၊ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ တွမ်ႏပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး သဖော်ꩻတရာꩻယို တဖူꩻခြောင်ꩻ အလွိုးဗွိုန်ပီဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏပေႏပေႏ ကွဲးတန်တန်၊ အဝ်ႏအအဲဉ်ႏ ကွဲးလုဲင်းလုဲင်း၊ ကွဲးညည ကွဲးစုံႏလင်ႏ ဗွေခူꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ "အဟောင်းကိုမှီ၍ အသစ်ကို ကြံစည်ခြင်း၊ တီထွင်ခြင်း၊ အမှားသည် အမှန်၏ဆရာ၊ အမှန်သည် အမှား၏တပည့်"ဆိုရိုးစကား မှတ်သားဖူးပါ၏။ တစ်ဦး၏ အားနည်းချက်ကို တစ်ဦးက အားဖြည့်ပေးလိုက်ရင် အားပြည့်လာမှာပါ။
နေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏ၊ လာဝါႏဆိုႏလောင်း(၉)နီꩻ လွောင်ႏဗူႏတသာယင်း "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဗဟိုႏသံဃသမဂ္ဂစွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးသွဉ်သွဉ် တနေင်ႏထွူတနေင်ႏ အလဲင်ႏထွိုင်ႏအာတဲင် အယပ်ꩻခုဲင်ႏမော့ꩻလွဉ်၊ ထီႏလွဉ်၊ အမုဲင်လာခေါဝ် (လခြမ်းသင်္ကေတ) အွဉ်ႏဒင်ႏဗျဉ်းဆꩻကီနဝ်ꩻ ခြပ်စီႏလိတ်သားသူꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်အမျာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတွော့ꩻ ဗွေႏသံႏဃာႏတန်ဆꩻကီ ဖေႏအခွင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ စင်ꩻနန္ဒဝံသ(ဓမ္မာစရိယ ယိုခါ ဖြားထွန်းလဲင်)၊ စင်ꩻစန္ဒိမာ (ဓမ္မာစရိယ-ပင်လောင်ꩻ) ဝွေꩻဗွေႏသီး အုံမွန်းခြပ်ရဲဉ်ႏထွူတဲင် နေင်ႏ ၁၃၂၄-ဗာႏ လွေꩻနျꩻပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာ ပထမရန်း ရန်ႏကုန်ႏ ကျုံးကြီးလမ်း ဒေလီဂေဇက် ပုံနှိပ်တိုက် အမုဲင်အွဉ်ႏဖဲ့ꩻလ (- ꩻ -့ - ႏ)ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
တဲႏစနေင်ႏ ၁၃၄၀-(ဗွေ)၊ ဒု-ဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်ကို "ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ"ပါအစွိုꩻကို ကထွာဒါႏ ဗွေႏစင်ꩻတန်ကောဝိဒ အွဉ်ငါဖေႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏနယ်လိတ်မွူး သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻတွမ်ႏ ဗျဉ်း(၃၃)ဖြုံႏ ဘွဲ့မဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၄၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်လောင်း (၈)နီꩻ (၃၀-၆-၈၆) ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဒု-လဲင်ႏ၊ ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌတန် သဘာပတိဗွေႏဆရာႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် ယီးအွဉ်ႏနယ်ဖေႏ တဖူꩻခြောင်ꩻ ဗွေႏခွန်သီးတာႏ ဩဝါဒငဝ်းနုဲင်းဆလယို- "နီသွဉ်းသီး လိတ်တောင်ႏကီꩻမူအကို မဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏထဲမ်၊ ဗဲ့ꩻဒါႏကိစ္စယို မုဲင်ꩻခါတဲ့ယဝ်း တပါꩻအနေႏ တွမ်ႏမာꩻမွုန်း၊ လွိုက်ရွေꩻထွူ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသေဒါႏတဲင် တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ အမျာꩻသဖော်ꩻတူႏအတွိုင်ꩻ မာꩻလွေꩻသွော့"နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။
ဒင်ႏမတ်တန်ꩻသား- ဗွေႏပညာနန္ဒ၊ ဒု-အကိုရေꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ၊ ကျောင်ꩻလွယ်ကောင်ꩻ (၁၂-၇-၁၉၈၆) ကျောင်ꩻလွယ်ကောင်ꩻ ဗွေႏပညာနန္ဒ (ယိုခါ- ခွန်ပညာႏဗုတ် ဗဟိုႏထွို့ꩻဗူႏဗွေႏ)နဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတွိုႏ ၁၃၄၉-ကထိန်ႏလောင်း (၁၂)နီꩻ (၁၇-၁၀-၈၇) ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဒု-လဲင်ႏ နေင်ႏ တတိယ၊ ဒုတိယအထူꩻပွဲꩻမော့ꩻခွဲး ထဲမ်စိမ်+ဗဲ့ꩻ+မွဉ်းဖျင်လိတ်မွူးကိစ္စ ဒင်ႏပျꩻဗွေႏသံႏဃာႏ တကာႏဗဟိုႏလိတ်လုဲင်ꩻ (စာ/ယဉ်)ဗဟို ပ-အ-မ-ဖ တဲင် စတဲင်အစွိုꩻနုဲင်းဆꩻလယို- တောင်ꩻသေꩻ။ ထဲမ်စိမ်+မွဉ်းချော်ꩻလိတ်ဖြုံႏကိစ္စအလုဲင်းနဝ်ꩻ ထွားချာသွော့ ဗွေႏပညာနန္ဒ ဒု-အကိုရေꩻ (၁၂-၇-၈၆) မတ်တန်ꩻနဝ်ꩻနေား။ (တဲမ်းလိတ်သား)
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ပါအစွိုꩻကိုဖုံႏ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ ထောင်ထွေလွဉ်ꩻ ဗဟိုႏပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဥက္ကဋ္ဌ ကထွာဒါႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ နဲင်ႏငံႏတောႏဗဟိုႏသံႏဃာႏဝွန်ႏဆောင်ႏ အငဝ်းဩဝါဒ တဖူꩻခြောင်ꩻနဝ်ꩻမꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးကို ကလိုႏအပ်ဒါႏ လိတ်မွူးတွယ်ꩻ (ရဲဉ်ႏ)ဖုံႏအလောင်း တခူးတခဝ် တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻ အဝ်ႏထဲမ်စိမ်၊ မွဉ်းချော်ꩻ၊ ပက်ရော့ꩻယင်း နေင်ႏ ၁၃၄၉-ဗာႏ တခြွိုက်တခီႏ။ လိုꩻအာႏရဲင်ꩻလွောင်ႏဗူႏ ရွဉ်အာႏရဲင်ꩻလွောင်ႏဗူႏ မွဉ်းချော်ꩻထဲမ်စိမ်လိတ်မူဉာဏ်ႏလွောင်ႏဗူႏ အာႏသွံလွောင်ႏဗူႏ ဆင်နီဗာႏအာႏထွို့ꩻငင်ႏတွမ်ႏ ဆင်သွံဗာႏအာႏထွို့ꩻငင်ႏနဝ်ꩻ ဆင်သွံဗာႏထွို့ꩻငင်ႏယို အာႏယိန်းတလာလာ၊ ထာꩻမာꩻယိန်းထွာထွာ။ ဟန်ႏသနီꩻ ပိဋကတ်ပြန်ႏချာႏပအိုဝ်ႏ အဝ်ႏအပါꩻ (၁၀၀)လွို၊ သုဓမ္မာႏဂွိုဏ်ꩻ ရွှေႏကျင်ႏဂွိုဏ်ꩻ ဒွါရဂွိုဏ်ꩻ ပါရော်ꩻညီꩻဒျာႏ၊ ဂွိုဏ်ꩻအဓိကမွေးတဝ်း၊ အရေꩻတန် ထာꩻမာꩻထွာ၊ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ဗွုံး
ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ဗွုံး၊ သာမိုနျူးကလီးယားစူခွုမ် တဝ်းလဲ့ ပေါင်ꩻစပ်(Fusion)စူခွုမ် (အဲင်းကလေတ်: Thermonuclear weapon, Fusion weapon or Hydrogen bomb (H bomb) အေက်ဗွုံးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ် ဒုတိယခွိုꩻသွုပ် ဒီသုဲင်းတဗာႏဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻအစွန်ꩻအဆန်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပေါင်းပေႏပေါင်းဖွီကယ်ꩻထဲင်း၊ ယားကုဲင်နွောင်ꩻအာႏလဲ့ အဝ်ႏအာထဲင်းက ပထမခွိုꩻသွုပ် နျူးကလီးယားစူခွုမ်(အဏုမျူဗွုံး, Atomic bombs)ဖုံႏသွူ။ နျူးကလီးယား ပေါင်ꩻစပ်(fusion) ဓာတ်ထွာဖုံႏနဝ်ꩻ အဆာႏအနေႏ ထူႏသုင်ꩻအီဒျာႏ ယူရေနီယမ်(Uranium) အဓိက စူခွုမ်အဆာႏအနေႏတဲင် ထူႏသုင်ꩻတွိုႏခြောင်ꩻအီ ဓာတ်တခြိုꩻ ကခြေားဒါႏ နုဲင်း ယူရေနီယမ်-၂၃၅(Uranium-235, မွေးတဝ်းလဲ့ ပလူတိုနီယမ်-၂၃၉(Plutonium-239,  ဖုံႏသွူ။ ကစမ်ꩻဒါႏ သာမိုနျူးကလီးယားစူခွုမ် အရီးသွတ်ꩻသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဲင် စမ်ꩻလွေꩻဒျာႏ ၁၉၅၂ ဗာႏကိုသွူ။
အဝ်ႏဟုဲက်ဒရိုစိဉ်အဲတ်တန်(Hydrogen atom) ကထေထန်ႏဒါႏ စွန်ꩻအာႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ငမ်းခရာႏငါႏအကျောင်ꩻ အဲန်ဂလန်ခမ်းထီ ဖရန်သစ်ဝီလျံ အဲတ်သတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏဒေါ့ꩻလွေꩻ ၁၉၂၂ ဗာႏကာႏသွူ။ မိဉ်ႏတော် ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်အဲတ်တန် မိဉ်ႏပꩻထန်ႏလီထိုꩻနဝ်ꩻ ငင်ႏပြန်ႏ(တုံ့ကန်မှု)အာႏထွာလွဉ်ထွူတဲင် ကမ္ဘာႏယိုတဲ့ မဲ့ꩻဝွေꩻယားကုဲင်နွောင်ꩻဒါႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏနန်းတရျိုးဒေါ့ꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာဗာႏ တယိုꩻတဝ်းသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် သဘာဝအလွောက်ꩻ ကထီႏဗာႏဒါႏ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ တထွာအီနွောင်ꩻတဝ်း ငင်ႏပြန်ႏအာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာလွဉ် ပꩻထန်ႏအာႏတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဒျာႏ ငင်ႏပြန်ႏအာႏ အမွိုင်မွိုင်စားသွူ။ ဖေႏကလꩻ ငင်ႏပြန်ႏအာႏ အမွိုင်မွိုင်နဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ် အုဲင်သိုတိုတ်(Isotope)အထွူႏဖုံႏမꩻ ထွာနွောင်ꩻခရာႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အုဲင်သိုတိုတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒြပ်စင်တမျိုꩻအကို တဗွိုန်တဝ်းဒါႏ အယာႏခိန်ႏအလွောက်ꩻ အဲတ်တန်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ကိုနဝ်ꩻ သဘာႏဝ အုဲင်သိုတိုတ် အဝ်ႏနီဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်ဗွုံးနဝ်ꩻ မာꩻအီတောမ်ႏ ဟုဲက်ဒရိုစိဉ်အထွူႏစား ဒျူတီရီယမ်(Deuterium) အဲတ်တန်ဖုံႏတဲ့လꩻ၊ ဟုဲင်ဒရိုစိဉ် ပေါင်းထွူႏစား ထရီတီယမ်(Tritium) အဲတ်တန်ဖုံႏလဲ့ သုင်ꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ လီတီယမ်(Lithium)လဲ့ ထူႏသုင်ꩻအီ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီးယဟန်ႏ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စူခွုမ်
မဉ်ꩻတွမ်ႏသမဲင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
တို (ခန)
ဟိရဂန ကို と မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ト (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ to သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဇာတ်ဝတ္ထု(၇)
"ထာꩻလွꩻတွမ်ႏထာꩻကုဲင်း"
၁။ (က) မဉ်ႏလွꩻမာꩻ ကာယဒုစရဲက်သွံပါꩻ၊ မဉ်ႏလွꩻဒေါ့ꩻ ဝစီဒုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻ၊ မဉ်ႏလွꩻယူႏ မနော်ဒုစရဲက်သွံပါꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏ။
၂။ (က) မဉ်ႏကုဲင်းမာꩻ ကာယသုစရဲက်သွံပါꩻ၊ မဉ်ႏကုဲင်းဒေါ့ꩻ ဝစီႏသုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻ၊ မဉ်ႏကုဲင်းယူႏ မနော်ꩻသုစရဲက်သွံပါꩻနဝ်ꩻမꩻ ဟဝ်။
(ခ) ကုဲင်းမွိုန်းအကုသိုလ်ႏမꩻ၊ လွꩻမွိုန်းကုသိုလ်ႏဟုဲင်း၊ မာꩻဗွာကုဲင်းကုဲင်းသွော့ သꩻနောဝ်ꩻနော။
"အွꩻဒေါဝ်-သီ၊ အွꩻထီ-မွန်"
၁။ အွꩻဒေါဝ်နောဝ်ꩻ - သီ
၂။ အွꩻထီနောဝ်ꩻ - မွန်
နာꩻမဉ်သီထာꩻနဲ့ - မဉ်မွန်ထာꩻနဲ့
၄။ မဉ်ႏမဉ်သီတဲ့ အွꩻသွော့ဒေါဝ်နော။
"နာꩻနောဝ်ꩻ ခေါင်ꩻနဲ့ ဖီးထူꩻနဲ့"
၁။ သေဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ - သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ဥပမာႏ - ဗွန်ခေါင်ꩻ။
၂။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ - သေတဝ်းဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ၊ ဥပမာႏ - ဗွန်ဖီးထူꩻ။
၃။ ခေါင်ꩻနဝ်ꩻ ထုမ်ႏဒျာႏ ကဝ်ႏတရေꩻရေꩻ နွုမ်ꩻဟွမ်ဟွမ်။
၄။ ဖီးထူꩻနဝ်ꩻ ထုမ်ႏဒျာႏ အေႏဝွေႏဝွေႏ နွုမ်ꩻသေင်သေင်။
၅။ နာꩻနောဝ်ꩻ ထူႏအဟွမ်နဲ့၊ တွမ်အဝွေႏနဲ့။
၆။ နာꩻနောဝ်ꩻ ခေါင်ꩻနဲ့၊ ဖီးထူꩻနဲ့။
"နာꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻနဲ့ - ထွီႏနဲ့"
၁။ ထွီႏတဗာႏ ပေါႏဗွူႏအဆာႏနောဝ်ꩻ "ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါသီ - ဝီနယ်အမေး"
၂။ ထာꩻခေ့ꩻထာꩻနာꩻ ရဲးခါꩻဖေႏ ရန်ႏသူႏ၊ ဝွေꩻအူႏဝွေꩻဟောင်၊ ထောင်နဝ် ထွားထင်ꩻ။
၃။ နာꩻဟာ - မွိုးဖါကလွူးတန်သွူနာꩻနောဝ်ꩻ "ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏ မွိုးဖါ" ငေါဝ်းတငွါ နာꩻဒေါ့ꩻဖိုနေဟာင်း။
၄။ မွိုးနောဝ်ꩻ ကွဲးဖြားငါငါ၊ ဖါနောဝ်ꩻ ကွဲးဖြားထဲင်းထဲင်း၊ နာꩻဖေႏဗဲင်းဖါ၊ နာꩻလူႏချာမွိုး အွီႏအွီႏနွိုးနွိုး ကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏ။
"နာꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻနဲ့-တိရစ္ဆာန်ႏနဲ့"
၁။ ထွီႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ပေါႏပါꩻအဲင်ႏ အသွꩻတဲ့ ဝွေꩻသီး လွေꩻအဲင်ႏဟွံ - ရန်ႏသူႏ။
၂။ ဖိုးဖုံႏနောဝ်ꩻ ပေါႏပါꩻနုဲင်ႏအသွꩻတဲ့ ဝွေꩻသီးလွေꩻနုဲင်းဟွံ - ရန်ႏသူႏ။
၃။ နာꩻဟာ - စွိုးခွိုꩻမော့ꩻထာꩻဒုက္ခနောဝ်ꩻ နာꩻထွားဗော့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနဲ့၊ သညင်ꩻဝွေꩻသီးယို နာꩻစွဲကိုဒျာႏနဲ့။
၄။ ခွေချမ်ꩻသာႏငါမဉ်ႏထွူ - ပါꩻမဉ်ဒုက္ခဒုက္ခ၊ ခွေလꩻငါမဉ်ႏထွူ - ပါꩻမဉ်မွမွ၊ နာꩻနိစ္စက်ချာ စွိုးခွိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနဲ့။
၅။ နာꩻမဉ်ႏရက်ချာတဝ်း - စွိုးခွိုꩻ၊ နာꩻမဉ်ႏနိစ္စက်ချာ - စွိုးခွိုꩻနောဝ်ꩻ နာꩻညမ်းလဲဉ်းက "ထွီႏ"၊ နာꩻသွီႏလဲဉ်းက "ဖိုး"ကွေးနော။
မဲ့ꩻဟက်မာႏ ပါꩻတခွေကွေး"
၁။ ထပေႏချင်ꩻချင်ꩻနဝ်ꩻ အံႏချာဒါႏလို့ဝင်ꩻစွဉ်ႏတဲ့ ထယံ - ထတန်နောဝ်ꩻ အံႏချာတဝ်း - ထ၊ မာꩻဒုက္ခချာတောဝ်း - စွိုးခွိုꩻ။
၃။ ခွေခြွေငါမဉ်ႏထွူ နာꩻအွဉ်ႏသꩻ၊ နာꩻမဉ်ႏအံႏခြွꩻချာယိုꩻယာႏ၊ နာꩻမဉ်ႏအံႏဆျာႏချာ စွိုးခွိုꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻ နာꩻ"ဟက်ꩻမာႏ"ပါဒါႏ "ပါꩻတခွေ"ကွေးနော။
နျူးကလီးယပ်
အဲစ်တမ်အကို ကအောဝ်ႏဒျာႏ နျုးကလီးယပ် (Atomic Nucleus) နျူးကလိယပ် ယို ဒဲဉ်းဒဲ့(သိပ်သည်း)မွေးခင်ႏလမ်းတဗာႏတဲင် နျူကလီယွန် (ပရိုတွန် တောမ်ႏ နျူထရွန်) ဖုံႏအောဝ်ႏပါသော့ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ နျူးကလီးယပ် နဝ်ꩻ Ernest Rutherford ထိုမ်ႏမော့ꩻခါꩻဒျာႏ ၁၉၁၁ ဗာႏကို အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻစမ်ꩻထွား(စမ်းသပ်)လွေꩻ Thomson ကမာꩻခါꩻဒါႏ အဲတ်တမ် "plum pudding model" ပုင်ႏစံႏကျာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခါးလား ကထောင်ထွားလေ့လာ နျူကလိယ သဘော်ꩻသဘာဝ တောမ်ႏ အစွန်ꩻအထီ ဖုံႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ထောင်ထွားလေ့လာလုဲင်ႏဒျာႏ နျူကလိယပ်အကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဒြပ်ဖွန်ႏဖုံႏအခရာႏ အစားနောဝ်ꩻတဲင် နျုကလိယပ်ယို ထွာဒျာႏ ပရိုတွန် (Proton) တောမ်ႏ နျူထရွန် (Neutron) ကရိုꩻဒါႏ အခေႏခံႏအဖွန်ႏနီမျိုꩻ စုဗူႏသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏနုဲင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင် အဲစ်တမ်((Hydrogen Atom) နျူကလိယပ် ကိုနောဝ်ꩻ ပရိုတွန်ပါသော့ꩻတဖြုံႏတဲင် တျာႏမေႏဓါတ်+e (အီလဲစ်ထရွန် ဒြပ်ဖွန်ႏတဖွန်ႏအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ တျာႏမေႏအဆေ့ꩻအအာ ပမာဏ) ပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဒြပ်ထုနောဝ်ꩻတဲ အဆအာထဲင်း အီလဲစ်ထရွန်ဒြပ်ထု ၁၃၈၀ ဆ နောဝ်ꩻသွူ။ နျူထရွန်နောဝ်ꩻတဲ တျာႏမေႏဓါတ် အဲဉ်ထောဝ်း၊ ဓါတ်ထိုꩻမားဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွူႏထဲင်းပရိုတွန်ဆေ့ꩻဆေ့တဲင် ထွူႏထဲင်း (၀.၀၁%)နောဝ်ꩻသွူ။
နျုကလိယပ် (Nucleus) တဖြုံႏအကို ကအောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ပရိုတွန်အဆေ့ꩻအအာကိန်ꩻ တောမ်ႏ နျူထရွန် အဆေ့ꩻအအာကိန်ꩻဖုံႏ ထွိုင်ႏပေါင်ꩻလွဝါင်ꩻယို ထွာလွဉ်နျူကလိယပ်နောဝ်ꩻအတာႏ ဒြပ်ထုကိန်ꩻ (Mass Number) နောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ..A=Z+N
A = နျူကလိယ ဒြပ်ထုကိန်ꩻ Z = ပရိုတွန် အဆေ့ꩻအအာကိန်ꩻ (Atomic number) N = နျူထရွန် အဆေ့ꩻအအာကိန်ꩻ (Number of Neutrons)
မိဉ်ႏဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻ ယေဘုယျအလꩻ နျူကလိယပ်တဗာႏ ဒြပ်ထုကိန်ꩻ မိဉ်ႏလဲဉ်းထဲ့ဖွိုႏထဲင်း ၄၀ မာꩻလꩻနောဝ်ꩻ သတ်မတ်ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻ နျူကလိယပ် အဖွီစားနောဝ်ꩻသွူ။ တန်ႏဖိုꩻ ၄၀ တောမ်ႏ ၁၀၀ ခါႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ နျူကလိယပ်ဖုံႏယို သတ်မတ်လွေꩻ အထွူႏပသာႏသာႏ အထဝရပ် နျူကလိယပ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တန်ႏဖိုꩻ ကလွိုဒါႏ ၁၀၀ မာꩻကီ နျူကလိယပ်ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ သတ်မတ်ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ နျူကလိယပ် အထွူႏစားနောဝ်ꩻသွူ။
တုနုဲင်းအဟဝ်
လိုꩻမျိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ အုံခေါ်အဝ်ႏခေါ်ဝင်ꩻလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻနဝ်ꩻ နွို့ထန်ႏဆက်ဆန်ႏဝင်ꩻတဲင် ဖြေꩻစာလွေꩻသဲင်ꩻ ခွုမ်မာꩻညီꩻဝင်ꩻ တကင်ꩻသာႏတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏထီႏတွမ်ႏမဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ႏယိုခါ ကထီႏဗာႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ တွမ်ႏမန်းဖြဝ်ꩻခဲႏကလာꩻ ခဲႏလီႏသောႏစောက်ꩻတနျာႏ စောက်ꩻဗွာပတောင်ႏ ဓနုတောင်ႏရွိုꩻ ဟုဲးယားနောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻသဲင်ꩻမော့ꩻခွဲးလွဝင်ꩻအာအာ၊ လိုꩻမျိုꩻရော်ꩻရယ်ꩻဝင်ꩻနုဲင်းယိုခါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻတဲင် လွေꩻသဲင်ꩻဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏဗာႏငါႏနော။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻနဝ်ꩻ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ ကွဉ်ကꩻ ဘာႏသာႏကိုꩻကွယ်ႏမုꩻ တပီတဝ်းဝင်ꩻနော။ အယူႏဝါႏဒ တပီတဝ်းစွဉ်ႏဝင်ꩻလဲ့ တုနုဲးဒါႏဝင်ꩻ၊ ထွားနုဲးဒါႏဝင်ꩻ၊ ကထင်ႏတုနုဲး၊ ထွားနုဲးဒါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻခါ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏ ပြောင်ꩻလုဲႏတဲင် သွင်ꩻဖွီသဲ့ꩻသွမ်ꩻချာဒါႏ အမျိုꩻသာꩻနော။ တုနုဲးထွားနုဲးကရိုꩻယို အဟဝ်အကုဲ အဝ်ႏနီမျိုꩻ၊ အဟဝ်နဝ်ꩻ တု၊ အဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ထွားနုဲးပုဲင်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻလဲ့ နီအမျိုꩻသာꩻ တသွောင်းထင်ႏထိုဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ အဟဝ်မျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ - ၁။ ပညာႏရေꩻ ၂။ အုံဟဝ်အဝ်ႏသန်ꩻရေꩻ ၃။ လုပ်ꩻမာꩻဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻ ၄။ ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻကစဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုလဲင်ႏခါ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏခြာ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻ ကအဝ်ႏခင်ႏလမ်း၊ ကအဝ်ႏအရပ်လဲ့ အဝ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏပညာႏရေꩻ တခြာကိုနဝ်ꩻ ကအီႏအောင်ႏထင်ႏတွိုႏလꩻ လစ်ꩻတန်ꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏတဲးတဲးဝါးဝါးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ကထီႏဗာႏနုဲးယိုခါနဝ်ꩻ အောင်ႏထင်ႏလꩻ ဒုတိယ တတိယတန်ꩻတဲင် အမွိုးအဖါ ဟဲ့ꩻသဲင်ꩻတခြို၊ အွဉ်ႏတီလဲဉ်းဖိုးပနား၊ အွဉ်ႏလုပ်ꩻမာꩻလဲဉ်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်ပညာႏနဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ယံကဒါႏဗဲင်း ဟော်ꩻလိတ်၊ တဲမ်းလိတ်၊ တွက်ဂဏန်ꩻ အတွက်အချက်နဝ်ꩻမꩻထွူနော၊ မွိုးဖါထေနွောင်ꩻ၊ မီႏတတ်နွိုင်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသွဉ်ဗꩻတွိုႏတွိုႏစွဉ်ႏ အတန်ꩻတဆီမာꩻကီ ဘီအေ အိုင်အေနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏကိုနဝ်ꩻ ယိုလဲင်ႏခါ အဝ်ႏလိုႏငါႏ (၁) တသီႏဖဲ့ꩻဆရာႏဝွန်ႏ (၂) စက်အဲင်ဂျင်နီယာဖဲ့ꩻဆရာႏ (၃) တရာꩻဥပဒေႏဖဲ့ꩻဆရာႏ (၄) ဆဲင်ႏတွမ်ႏသေင်ႏတနွိုင်တခြာဖဲ့ꩻဆရာႏ (၅) ဆဲင်ႏတွမ်ႏထီခြောင်ဥတုဖဲ့ꩻဆရာႏ (၆) စီꩻပွာꩻရေꩻဖဲ့ꩻဆရာႏ (၇) ဆဲင်ႏတွမ်ႏဓာတ်သတ္တုဖဲ့ꩻဆရာႏ (၈) ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻဖဲ့ꩻဆရာႏကစ ထာꩻဒါႏပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏပေႏကို ဟဝ်ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏငါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကအွဉ်ႏနယ်ထွူပညာႏနုဲးနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းဖြဝ်ꩻစောက်ꩻခင်ချင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ ဒါႏလွထွူလိုꩻလဲ့ အဝ်ႏလဲဉ်း၊ တဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻရွုမ်ꩻနော၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဖွိုႏ၊ အဝ်ႏဖွိုႏငါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယံကဒါႏနုဲးဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻ တုနုဲးထွားနုဲးဝင်ꩻတဲင် ပညာႏရေꩻယို ဟဝ်ဖေႏအာႏငါႏ ပိုလီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာပိုလီꩻသီးလဲ့ ကျိုꩻစာꩻလွေꩻ ယံကဗꩻလꩻနုဲး ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻသွူ။ ကထီႏဗာႏ ခေတ်ယိုလဲင်ႏခါ လိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုႏပညာႏရေꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တုနုဲးထွားနုဲးတဝ်း ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်၊ တုနုဲးထွားနုဲးတောဒျာႏ လိုꩻမျိုꩻလင်သီး အကွဉ်အကꩻအံႏအွꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏသꩻ၊ ပအိုဝ်ႏသွီႏ ထိုꩻမားတောဒျာႏထဲင်း၊ လိုꩻမျိုꩻလင်သꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်သွီႏနဝ်ꩻ ဟမ်းအာအာနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒါႏသဲင်ꩻထွူ ပညာႏကြော့ကြော့ကြဲ့ကြဲ့ ဒေါ့ꩻရီမန်းဝင်ꩻ ထော့ထော့ထဲ့ထဲ့တဲင် ကွဉ်ကꩻနီႏမန်း သဲင်ꩻအွဉ်ႏမောႏဒျာႏအနမ်း အမျိုꩻသာꩻလောင်းဆကီဖုံႏနဝ်ꩻ ယံကထိုꩻမားခါ ဖြွမ်းဗူႏဝင်ꩻတဲင် ခူႏအရွီး ဗက်ꩻအခိုႏ ဗုံတွမ်ႏမေႏနဝ်ꩻမꩻ ထိုꩻမားလꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွားမွိုင် ယိုခါ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻအုပ်ချုက်ရေꩻဖဲ့ꩻ၊ ပညာႏရေꩻဖဲ့ꩻ၊ ဖြေꩻစာရေꩻဖဲ့ꩻ၊ ရွဉ်ခံꩻဘဏ္ဍာႏရေꩻဖဲ့ꩻ၊ သင်္ဘောꩻကျောင်ႏဖဲ့ꩻ၊ မေႏရထာꩻဖဲ့ꩻ၊ နဲင်ႏငန်ႏချာꩻရေꩻဖဲ့ꩻ၊ တရာꩻဥပဒေႏဖဲ့ꩻ၊ စက်အဲင်ဂျိင်နီယာဖဲ့ꩻ၊ အုံဟဝ်သန်ꩻပြန်ꩻရေꩻဖဲ့ꩻကစ နီပအိုဝ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻ ပါသော့ꩻနေဟောင်း၊ တပါသော့ꩻတဝ်း၊ တပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻခါ ကွပ်စွဉ်ႏ နီပညာႏတအဝ်ႏတဝ်းသွူ။
နျူးကလီးယပ်
နျူကလိယ အောဝ်ႏစုဗူႏပွုံႏ (ဖွဲ့စည်းပုံ)
ပရိုတွန် တောမ်ႏ နျူထရွန် ၂ မျိုꩻယို ဟဲ့ꩻလို့လို့ နျူကလီယွန် (Nucleons) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။ နျူကလိယပ် အမျိုꩻမျိုꩻ အစားစားဖုံႏအကို ကအောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ပရိုတွန် တောမ်ႏ နျူထရွန် အဆေ့ꩻအအာအလꩻ အချိုꩻအဆ (အချိုးအဆ) အမျိုꩻမျိုꩻ အောဝ်ႏပေါင်ꩻစပ်သော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အဆေ့ꩻအအာ အချိုꩻ(အချိုး)တဗာႏကအောဝ်ႏဒါႏ ပရိုတွန်-နျူထရွန် အစုအဗူႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻနျူကလုဲက်( Nuclide) တမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နျူကလုဲက်တဗာႏယို အဲစ်တမ်နျူကလိယ မွေးတွိုင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းတဲင် အဲစ်တမ်နျူကလိုက် ရော့ꩻထွာမꩻထွာနောဝ်ꩻသွူ။ ကမော့ꩻထွူလဲဉ်း နျူကလိုက် ၁၄၄၀ လွိုကိုနောဝ်ꩻ အခေႏအနေႏတိဉ်ႏခွေါင်စား တောမ်ႏ အခေႏအနေႏတိဉ်ႏခွေါင်တောဝ်းစား (ရေဒီယိုသတ္တိတစွူတောဝ်း/ကျွထွိုင်ႏ (Radioactive)) စား ရိုꩻတဲင် အောဝ်ႏဖျင်နီမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတဲက်ဆဲင်ႏလွူꩻထွားတောမ်ႏ သဘာဝဒြပ်စင် အမျိုꩻပေါင်း ၉၂ မျိုꩻနောဝ်တဲꩻ နျူကလိုက်ဖုံႏ အာပသာႏကနေနောဝ်ꩻသွူ။
နျူကလိုက် တဗာႏယို မိဉ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒဉ်းဒဲ့လွဉ်ꩻ(သိပ်သည်း)ထွူ ဟမ်းတဒွီႏဒွီႏပွုံႏတဲင်တွော့ꩻ ပရိုတွန်-နျူထရွန် အစုအဗူႏတဗာႏ ရိုꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အစုအဗူႏကိုယိုနောဝ်ꩻ တျာႏမေႏအထီး + ပရိုတွန်ဖုံႏ ဖေႏကတိဉ်ႏခွေါင်အတာႏ စုညီꩻခါꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပရိုတွန်ချင်ꩻချင်ꩻ ကနွန်ႏတနဲဉ်ဒါႏ တျာႏမေႏဖွန်ႏနွန်ႏအာႏ (ကူးလောင်း (Coulomb force) ကရိုꩻဒါႏ အဆေ့ꩻအအာပမာဏ ကတဲက်ထွားအွဉ်ႏနယ်အီ)ဖုံႏအောဝ်ႏတဲင် မိဉ်ႏထွာနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ နဖူကလိယပ်ယို ပြုဲင်လီကုဲင်ထိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ တကုဲင်လီတောဝ်း တထွာလွဉ်တောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် မိဉ်ႏတွက်ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ နျူကလိုက်ဖုံႏယို အာႏတန်သန်ထဲင်း ကူးလောင်းအာႏတဲင် ဖေႏကစုဗူႏပေါင်ꩻအတာႏ ဖေႏနွောင်ꩻအစွန်ꩻအာႏတမျိုꩻမျိုꩻအောဝ်ႏ ယူႏရမ်ꩻထူႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏအစားနုဲင်းယို သဘာဝနောဝ်ꩻ တယီးပျနယ်နွောင်ꩻတောဝ်း တိတိကျကျစွဉ်ႏလဲ့ အာႏသန်လွဉ်ꩻငါႏထာꩻ နျူကလီယွန် (ပရိုတွန် တောမ်ႏ နျူထရွန်) အခါႏ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏတသာတမျိုꩻ ယူႏဆဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တဗွိုန်ပီနုဲင်းတောဝ်း ကရီးခါကသေခါꩻဒါႏ ဒြပ်ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ တောမ်ႏ ပသီႏထွို့ꩻအာႏ(သံလိုက်အား) ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲင် ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ အာႏတမျိုꩻခေါ်ခေါ်နောဝ်ꩻသွူ။ အာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ နျုကလိယပေါင်ꩻစွိုင်စုအာႏ (မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) အာႏသန်ထဲ့လူးချာငါဝါင်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ထိန်ꩻသိမ်ꩻလွသွော့
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ငါသူꩻတခီႏ လိုႏဖြွမ်းညီႏ
"ငါသူꩻတခီႏ လိုႏဖြွမ်းညီႏ" ၂၀၁၅-ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻလဲ့ ထွူသွတ်ꩻသောဝ်ꩻ၊ အနွောင်ꩻအသွုမ်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ သေစဲင်းအဖြေႏပေါႏလဲဉ်းဒျာႏ၊ အစိုႏရလီꩻနောဝ်ꩻ (၅)နေင်ႏသက်တန်ꩻ ဗွေထိုꩻလဲဉ်းတဲင် အစိုႏရတသာအနေႏ အီႏလုဲင်ႏပြေင်၊ အီႏထေင်းထမ်ႏလွေꩻသွူ ခမ်းထီတာႏဝွန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ၂၀၁၅-ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻအကို နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻလို့ဒျာႏအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏတဲင် သꩻရေꩻထူႏဂုဏ်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခွိုꩻတွမ်ႏခွိုꩻ၊ မျိုꩻတွမ်ႏမျိုꩻ မဉ်ႏထွားဖေႏချာဒျာႏ နီအကယ်ႏ နီအတန်မꩻ နီလိုႏရာꩻဆန္ဒဖုံႏယို အီႏသေနွောင်ꩻ၊ အီႏထီႏထွꩻနွောင်ꩻတဲင် နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻမဲ တဗီႏတွော့ꩻ ကပသာဒင်ႏငါဖေႏလဲဉ်း ခမ်းသားသီး"ခွန်"တဲ့မွေးမွေး၊ ခမ်းသားထီသား ထာꩻကွီကော့ꩻချက်ယို ကအီႏထဲမ်ဗွေဖေႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတဲ့မွေးမွေးနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏလဲ့ ခမ်းသားမွိုးဖါသီးနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏဝွတ္တရာꩻကေႏလဲဉ်း၊ အောဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ထာꩻကော့ꩻမောင်ꩻချက် အီႏဗွေစွုမ်ႏအလဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂၀၁၅-ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻအကို နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏတောင်ႏကီꩻနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻ အောဝ်ႏဟောဝ်ဒျာႏလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ မဲကိစ္စထာꩻသေတရာꩻ အာႏပေႏငါႏဒျာႏမကောင်၊ အွဉ်ႏရေꩻမုꩻ အာႏပေႏထိုꩻဒျာႏမကောင်၊ ထီႏဒျာႏအပြောင်ꩻအလုဲင်ႏတမျိုꩻလွုမ်ꩻမကောင်၊ မဉ်ႏတွက်ထွားဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻဆေ့ꩻအာနောဝ်ꩻ အာကယ်ꩻလဲဉ်းဒျာႏ ခမ်းရင်ꩻသားအလောင်ႏအလင်လဲ့ ကလꩻထွိုက်ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ ယိုတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ လꩻထွာတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီခွိုꩻ၊ နီမျိုꩻ၊ နီလိုꩻယို အောဝ်ႏလွဉ်ဒျာႏတွမ်ႏ သမဲင်ꩻအခွေါင်ခံႏတဲင် နီပအိုဝ်ႏကံႏကျမ္မာႏ နီပအိုဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻခွင်ꩻ မဉ်ႏလꩻချာမꩻ နီပအိုဝ်ႏအနာႏဂတ် အီႏတရေꩻလွဉ်သွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်အခါႏ တရျားငီႏတွာ အီႏအုံတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ခေတ်အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏအကို နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ နေးတွမ်ႏထာꩻသေတရာꩻ တန်တန်အာအာတဲင် အသွုမ်ꩻကို အမျတ်ဖေႏကလꩻချာနောဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏလွေꩻယင်း နီရေင်နီဆီငါသူꩻ အမာႏကို အမဲဉ်ႏထူႏသွဉ်ခန်ꩻထွူ အမာႏအောဝ်ႏမꩻ အမဲဉ်ႏအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ မဲဉ်ႏလဲဉ်းတဲ့ ဖေႏကတဲပ်ထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ နီနမ်း၊ နီခမ်း နီထာꩻအင်းဖုံႏ ဖေႏကလꩻဗွေဗွေ၊ ကရေႏလွေꩻဒါႏ ကဝ်ႏထွန်ႏထျꩻအတွိုင်ꩻ ခင်ႏကာယို မဉ်ႏငီႏ၊ စူသီႏယို မဉ်ႏအောဝ်ႏခြေင်ဒျာႏနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ပအိုဝ်ႏယို မုဲင်ꩻခါစွဉ်ႏလဲ့ တဖေ့သူႏနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းထီကို ပါꩻအဖြာꩻယို ပါꩻအဖြာꩻနောဝ်ꩻ နီမဉ်ႏမဉ်အွဉ်ႏထွာ နီလိုꩻတန်နောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏရွဉ်ဖြေꩻထူႏတလꩻတောဝ်းတဲင် နေးတွမ်ႏဒျာႏ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး မဲတဗီႏဒင်ႏကီဖေႏနောဝ်ꩻမꩻ အီႏထွာလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻဝယောဝ်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏကို အောဝ်ႏသော့ꩻစွူစွူဒျာႏ နီလိုꩻမျိုꩻစူကို၊ နီခွိုꩻစူကိုနောဝ်ꩻ ထူႏဂွုဏ်ႏခရာႏ ဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်အောဝ်ႏပြောင်ꩻလွေꩻလဲဉ်းတဲင် ကအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻဒါႏ ခေတ်အခေႏအနေႏအကို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နေးတွမ်ႏသꩻရက်စွိုးခွိုꩻတွော့ꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻ ဖေႏကကုဲင်ဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ နီအောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ငါႏသွူ။ ငါသူꩻတခီႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻကိုသူꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နေးတွမ်ႏသꩻရက်စွိုးရက်ခွိုꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻအဗွေတဗာႏတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကလꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏ အီႏလꩻထဲင်းထဲင်းဒျာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ မောင်းမွူးခံꩻလိတ်လွီးလယ်ႏအနေႏ အောဝ်ႏယွုမ်းအံႏ ကော့ꩻမောင်ꩻလွေꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ-
ဖေႏမဲထွာဗာႏ
"ဖေႏမဲထွာဗာႏ စွိုးခွိုꩻတာႏ" နေင်ႏ ၂၀၁၅-ဗာႏ၊ လာအောက်တိုဘာ လာလို့(နောဝ်ꩻတောဝ်းလဲ့) လာနိုဝင်ဘာ လာဆန်ꩻရပ်ယို နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ အီႏမာꩻလွေꩻ ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်လိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻတဲင် ဖေႏမဲခိန်ႏမဉ်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻကလꩻထွိုက် ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ ဖေႏကသွုမ်ꩻတိန်ဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ အရေꩻတန်ငါႏ ရက်ခွိုꩻသꩻဓာတ်တွမ်ႏ ထာꩻသေတရာꩻအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅-နေင်ႏမꩻတလဲင်ႏ ဖေႏမဲခွင်ꩻလꩻတဲင် နီသွိုန်ႏဖူꩻသꩻကို ကဖေႏဒါႏမဲယို နီလိုꩻမျိုꩻမဲဗုံꩻ မွေးနဲ့/မွေးတောဝ်းနဲ့၊ နီကအီႏဖေႏဒါႏမဲယို နီလိုꩻမျိုꩻအကျိုꩻတရာꩻ အောဝ်ႏအီနဲ့/အောဝ်ႏအီတောဝ်းနဲ့ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ စဉ်ꩻစာꩻစဲင်းစဲင်း၊ ယူႏစဲင်းစဲင်းထွူမꩻ မဉ်ႏဖေႏမဲနောဝ်ꩻ ကွင်ဒါႏတောဝ်း၊ မာႏဒါႏတောဝ်း၊ ဖေႏမဲမဉ်ႏဒါႏတောဝ်း၊ ဖေႏမဲမဉ်ႏမာႏထိုꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻအခွင်ꩻအရေꩻ သွုမ်ꩻထိုꩻဒါႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဖေႏမဲခိန်ႏမဉ်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ နိလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻတန်အမတ်လောင်ꩻဖုံႏ ကအီႏနွို့ခေးပြဲင်ႏဒါႏ မဲဆန္ဒနယ်ႏ၊ ဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻအကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ နီလိုꩻမျိုꩻဖေႏမဲခွင်ꩻကလꩻဒါႏ လိုꩻသက် ၁၈-နေင်ႏမာꩻကီနောဝ်ꩻ အွဉ်ဝင်ꩻထောက်ခံႏ ဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏသွော့ မဲပငါပရာꩻ၊ နောဝ်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကလွေꩻအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထန်ႏ(နဲင်ႏငံႏချာꩻ)သားဖုံႏလဲ့ ဖေႏမဲခိန်ႏ မဉ်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻတန်တန်၊ အွဉ်ႏသꩻဆွာꩻဆွာꩻ ခံႏလွတ်ထာꩻမာꩻတွော့ꩻ ယံသဲင်ꩻထောက်ခံႏဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏသွော့ နီစွိုးခွိုꩻလိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻမဲနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏ နဲင်ႏငံႏတောႏ ကမာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်း ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်လိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻခိန်ႏနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ အွဉ်ဝင်ꩻထောက်ခံႏ ဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏမဲ အကျိုꩻတရာꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻ ကနွို့ခေးပြဲင်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအမတ်လောင်ꩻလိုꩻတန် နွေင်ꩻလꩻလွေꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအမတ် ပေါႏထန်ႏလွဉ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏ (၁၀)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၂၀၁၅-ဗာႏကို ဖူးဝေးမွိုးဖါ ကလွိုက်ကဒင်ႏသေꩻခါꩻ ပအိုဝ်ႏအမတ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏ(၁၀)ဖြာꩻ ကျိုꩻစာꩻလွေꩻဖေႏ လွတ်တောႏကိုတဲင် ယိုခါ ပအိုဝ်ႏဟံႏနယ်ႏကို ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻ၊ လွူးမွီႏရေꩻ၊ ထီမေႏကုံꩻ၊ မေႏသိုလာပျား၊ မေႏလျပ်စစ်၊ တဖူꩻတထာ လွေꩻသဲင်ꩻရေꩻဖုံႏကစ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအခေါဝ်ခေါဝ် တိုꩻတက်ထင်ႏထို သာႏယာႏလွဉ်အာငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီဟံႏနယ်ႏ ကတိုꩻတက်ထင်ႏထို လွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏလွတ်တောႏကို နီလိုꩻမျိုꩻ အမတ်လိုꩻတန် အောဝ်ႏသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီလိုꩻမျိုꩻကလꩻထွိုက် ကလꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻယို အုံနေးအထန်ႏ ကွီတလꩻတောဝ်း၊ အုံဗာႏနေးဒျာႏ လွတ်တောႏကို ကွီမꩻလꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခွိုꩻရက်ပအိုဝ်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏဖြောင်သꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လွတ်တောႏကို နီအမတ်လိုꩻတန် မဉ်ႏအောဝ်ႏသော့ꩻအာနောဝ်ꩻ နီအခွင်ꩻအရေꩻလဲ့ အီႏလꩻအာ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏသော့ꩻဆေ့ꩻလဲ့ နီအခွင်ꩻအရေꩻ အီႏလꩻဆေ့ꩻ၊ မဉ်ႏအဲဉ်ထောဝ်းသော့ꩻ တဖြာꩻဖြာꩻလဲ့ ကအီႏလꩻဗာႏ အခွင်ꩻအရေꩻယို လꩻနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၅-ဗာႏ ပွယ်ꩻလွိုက်လိုꩻတန် အမတ်လောင်ꩻ ဖေႏကပေါႏထန်ႏအာအာနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ဖေႏမဲခွင်ꩻကလꩻဒါႏ လိုꩻသက်(၁၈)နေင်ႏမာꩻကီယို အွဉ်ဝင်ꩻထောက်ခံႏ ဖေႏအာႏသော့ꩻဖေႏသွော့မဲ၊ လွတ်တောကို နီပအိုဝ်ႏအမတ်လိုꩻတန် မဉ်ႏအောဝ်ႏအာမꩻ အီႏမာꩻဖေႏနွောင်ꩻအာအာ နီစွိုးခွိုꩻတိုꩻတက်သာႏယာႏရေꩻထာꩻမာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနွောင်ꩻအာအာ နီစွိုးခွိုꩻတိုꩻတက်သာႏယာႏရေꩻ ထာꩻမာꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအုံအောဝ်ႏမုꩻ ဘဝအဆင်ႏအရန်း အီႏထင်ႏထိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဗꩻစွဉ်ႏဟံႏလဲ့ သစ်တောဝ်းအကျောင်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာ ဒင်ႏပျꩻလွေꩻဖေႏဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။
မတကဘတ္တဇာတ်
"မတကဘတ္တဇာတ်"
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မတကဘတ္တဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ မာꩻသီသတ္တဝါႏတဲင် ကသီငါသားအတွက် ရေႏမတ်လူႏလောင်ꩻ မာꩻပင်သွမ်ꩻ မတကဘတ်နဝ်ꩻ အကျိုꩻစီꩻပွာꩻ တမျိုꩻအဲဉ်ထဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၂။ သတ္တဝါႏတဲ့ တောင်ꩻချာအဇာတ် (လꩻဇာတိဿရဉာဏ်ႏ)အဝ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ဝဋ်နဝ်ꩻ လဲ့ꩻထိုꩻ တလꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၅။ နာႏပညာႏသျိ သူႏတောႏကောင်ꩻငဝ်းတဲင် သျောႏထိုꩻအကုသိုလ်ႏ အဝ်ႏလိုႏမာꩻဒျာႏထာꩻဟဝ်အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"အာယာစိတဘတ္တဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် အာယာစိတဘတ္တဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ မာꩻသီဝင်ꩻသက် ကဆောင်ႏရွက် တင်ႏလူႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမွိုက်သီးထာꩻမာꩻတန်ဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"နဠကပါနဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် နဠကပါနဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ကိစ္စအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏမဉ်ႏမာꩻ ဆင်ႏဆင်ႏချင်ႏချင်ႏနဝ်ꩻ မော့ꩻတဝ်းအန္တရာယ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ဆရာႏမွိုးဖါ လိုꩻဖြားလိုꩻတန် ကသွဉ်ကသင် ကဆွုံꩻမꩻအတွိုင်ꩻ ဟဝ်နာႏငါႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏထွာဝင်ꩻအတန်နဝ်ꩻ အစစအရာႏရာႏ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏဖေႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ မဉ်ႏတွိုႏမွေး အရေꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ ပါႏရမီႏ၊ အာႏကွိုꩻဗာႏသစ္စာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကန္ဒရကပရိဗိုဇ်တရာꩻ
ကန္ဒရကသုတ် (နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ကန္ဒရကပဗိုဇ်တရာꩻ)
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံႏဃာႏ အဝ်ႏအုံ'ဝေင်ꩻစမ္ပါႏ၊ ဂဂ္ဂရာႏထီနောင်'ထျꩻနဝ်ꩻအတွင်ꩻ 'ထိန်ꩻဆင်သားပို ပေဿတွမ်ႏ ကန္ဒရကဗိုဇ်'နဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ပေဿနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူ လွေꩻအုံလင်ꩻ သင်ꩻရာꩻတထွောင်းကို။ ကန္ဒရကပရိဗိုဇ်နဝ်ꩻတဲး သꩻရောင်းသꩻရေꩻ တွမ်ႏဗွေႏဘုရာꩻစွော့ꩻတက် ဒေါ့ꩻငေါဝ်းနစ်သက်၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းတောင်ꩻစွေးခရာႏထွူခါ ဆွတ်ꩻချာအုံလင်ꩻ၊ ထွားလွေꩻတော ဗွေႏသံဃာႏ၊ ကေႏညိုႏငါႏတဲင် လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- အံႏဖြာႏခရာႏ ဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ အံႏဖြာႏခရာႏ ဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ သွဉ်သင်တပဲ့ꩻသံဃာႏ တဲပ်တဲ့ဟောဝ်ငါႏဗွေႏဩ၊ ကပွင်ꩻထွူလဲဉ်း ဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ သွဉ်သင်လဲဉ်း တပဲ့ꩻသံဃာႏနုဲင်းယိုနေနေ၊ ကအီႏပွင်ꩻဒါႏ ဗွေႏဘုရာꩻသူꩻတဲ့ အအီႏသွဉ်သင် အတပဲ့ꩻသံဃာႏ နုဲင်းယိုနေနေ'ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻဗွေႏဩ" နာꩻကလောဝ်းငေါဝ်းနဝ်ꩻ မွေးဒျာႏ၊ ယိုခါ ဘုရာꩻခွေယို ကသွဉ်သင်တပဲ့ꩻသံဃာႏယိုအတွိုင်ꩻ ကပွင်ꩻလဲဉ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကအီႏပွင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻသီးဖုံႏ သွဉ်သင်အတပဲ့ꩻသံဃာႏ နုဲင်းယိုလွဉ်းလွဉ်း။ ကန္ဒရကဟွေး- ခွေတပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏကိုယိုနဝ်ꩻ ကထွာလဲဉ်း ရဟန္တာႏဖုံႏတဲ့ပါ၊ ကအဝ်ႏအားထွုတ်နေ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်ႏ (သောႏတာႏပန်ႏ၊ သကဒါႏဂါမ်ႏ၊ အနာႏဂါမ်ႏ)ဖုံႏတဲ့ပါ။ ခွုင်းကားတဲင် ခွေတပဲ့ꩻသံဃာႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အသꩻပါမွေး သတိပဋ္ဌာန်ꩻလစ်ꩻပါꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ အားထွုတ်လွမွေး သတိပဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻလစ်ꩻပါꩻလွဉ်းလွဉ်း။
အားထွုတ်သတိပဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻ (၄)ပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
ထိန်ꩻဆင်သားပို 'ပေဿ'တဲ့ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- အံႏဖြာႏခရာႏ ဟောဝ်ငါႏဗွေႏဩ၊ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ သတ္တဝါႏသီး ကိလေႏသာႏ ယံကကြောင်းစင်ထိုꩻ၊ ထာꩻနန်းထာꩻခီ၊ ထာꩻငွိုး-ယံကဆွိုးထိုꩻ၊ နမ်းဒုက္ခ သꩻဒုက္ခ ယံကဖေ့ငီမ်ꩻ၊ ယံကလꩻ အရိယာႏမဂ်၊ ယံကတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏတဲင်- ဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻထန်ႏဖေႏ သတိပဋ္ဌာန်ꩻ တရာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏအာငါႏတွော့ꩻ ကွဉ်ကꩻခွမ်ꩻလာꩻဗွာ ကထွာတကာႏလိုꩻခမ်း နီသွဉ်းသီးတဲ့ သꩻအဝ်ႏစွယ်ꩻဒျာႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ အားထွုတ်ဗာႏဒျာႏ၊ မဲ့ꩻအီႏကျိုꩻစာꩻထဲင်းထဲင်းဗွေႏဩ။ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အသꩻကထွာအတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏနယ်စွဉ်ႏဒျာႏ၊ လဲဉ်လန်မာႏယာႏ ဟန်ဆောင်ဒါႏတဝ်း၊ တွိုႏနီသွဉ်းသီးလိုꩻယိုနဝ်ꩻ သျုတ်တန်၊ မာꩻတမျိုꩻ၊ ဒေါ့ꩻတမျိုꩻ၊ ယူႏတမျိုꩻ၊ ဝင်ꩻငါတမျိုꩻ၊ ဝင်ꩻချာတမျိုꩻ၊ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏသီး အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ အသေသွတ်ꩻ ဗွေႏဩ"
တကာႏကလောဝ်းငေါဝ်းနဝ်ꩻ မွေးဒျာႏ၊ တိရစ္ဆာန်ႏနဝ်ꩻ အစွဉ်ႏတရွဉ်ႏတဲ့ လိုꩻသီးနဝ်ꩻ အသျုတ်တန်၊ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ မာꩻဒုက္ခချာအနမ်း၊ အနမ်းဖေႏကပင်ႏပန်ꩻ၊ ဖေႏကယပ်ꩻ၊ ဖေႏကဒုက္ခတဲ့ အဗွေႏအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻခူꩻလီမ်ꩻခူꩻပြန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻပင်ႏပန်ꩻဝင်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻဝင်ꩻ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻဖေႏနေးကပင်ႏပန်ꩻ၊ ဝင်ꩻဖေႏနေးကယပ်ꩻ၊ ဝင်ꩻဖေႏကဒုက္ခတဲ့ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻခူꩻလီမ်ꩻခူꩻပြန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အနမ်းတဲ့ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ မာꩻဒုက္ခချာ၊ ဝင်ꩻတြ့ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခပါ၊ နမ်းယင် ဝင်ꩻယင် ဖေႏကပင်ႏပန်ꩻ၊ ဖေႏကယပ်ꩻ၊ ဖေႏကဒုက္ခနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻခူꩻလီမ်ꩻခူꩻပြန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ မာꩻဒုက္ခတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခတဝ်း၊ နမ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏကပင်ႏပန်ꩻ၊ ဖေႏကယပ်ꩻ၊ ဖေႏကဒုက္ခနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻတောဝ်း၊ နမ်းတဲ့ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ဩဗွေႏ ခွေသွဉ်းနစ်သက်ဒျာႏ- နမ်းတဲ့ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ မာꩻပင်ႏပန်ꩻ၊ မာꩻယပ်ꩻ၊ မာꩻဒုက္ခတောဝ်း-နဝ်ꩻတမျိုꩻလူမ်ꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်သိုမ်မျိုꩻနဝ်ꩻ နစ်သက်တဝ်း ဗွေႏဩ" "တကာႏပေဿ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏသွံဖြာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻ မနစ်သက်တဝ်းတွိုးဟောင်း" "ဩဗွေႏ- ပထမတဖြာꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻနမ်းချမ်ꩻသာႏတဲ့ သမ်းမာꩻဒုက္ခတောဒျာႏအနမ်း၊ ဒုတိယတဖြာꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻ၊ တတိယတဖြာꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒုက္ခနမ်းယင် မာꩻဒုက္ခဝင်ꩻတဲင် နစ်သက်တဝ်းဗွေႏဩ၊ စတုတ္ထတဖြာꩻနဝ်ꩻမꩻ နမ်းတဲ့ မာꩻဒုက္ခတဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ မာꩻဒုက္ခတဝ်းတဲင် နီတဲ့ချမ်ꩻသာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ချမ်ꩻသာႏတွော့ꩻ နစ်သက်ဒျာႏ နဝ်ꩻတဖြာꩻလူမ်ꩻ ဗွေႏဩ။ ဩဗွေႏ- နီသွဉ်းသီး သဲင်ꩻဒွိုန်းကဗွေႏဩ၊ နီသွဉ်းသီးယိုနဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻကိစ္စအာငါႏ ဗွေႏဩ" ပေဿသီးလောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ထွိုင်ႏသဲင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ ပေဿသီးသဲင်ꩻထိုꩻ တပေါႏညတဝ်း ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻရိုꩻနုဲင်းယို-
ပေဿနဝ်ꩻ လိုꩻပညာႏအဝ်ႏ၊ လိုꩻပညာႏတန်တဲင် ခွေရေႏဟော်ꩻနယ်က ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ အခရာႏအလုဲင်း၊ ဝွေꩻမဉ်ႏအုံထဲင်း တဆင်ႏငါ၊ ဝွေꩻမဉ်ႏနာႏဗာႏပါ တရာꩻအလုဲင်းနဝ်ꩻ အီႏလꩻအာမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏ အကျိုꩻစီꩻပွါꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနာႏဗာႏတရာꩻ တကားယိုငါတဲ့ အကျိုꩻစီꩻပွါꩻ မနဲလꩻအာဒျာႏ"ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻ မိန်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻအလုဲင်းနဝ်ꩻ ခြုဲင်းဖေႏတော နီသွဉ်းသီးမွိုင် ဗွေႏဩ" "မွေးသွူ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏနဝ်ꩻတဲ့ နာႏစဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့သွော့ ပငါပရာꩻဟုဲင်း၊ ခွေအီႏဟော်ꩻဖေႏသီယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻတဝ်းခွမ်ꩻလာꩻ၊ ခြင်အနမ်း၊ နီနီꩻမꩻ အံႏတလဲင်ႏ၊ သွံနီꩻမꩻ အံႏတလဲင်ႏ၊ အံႏခါႏခါႏဒျာႏမီꩻ၊ အံႏခါႏခါႏဒျာႏ ဖိုးအေႏ၊ အုံဒျာႏ ထာꩻဆူႏပုံလောင်း၊ ဗေင်ဒင်ႏဒျာႏ ထာꩻဆူႏပုံလောင်း၊ မွူးဟာခိုႏနဝ်ꩻ လင်ꩻအုံစဲထီကို သွံလဲင်ႏသွံလဲင်ႏ 'မာꩻပင်ႏပန်ꩻနမ်း၊ မာꩻယပ်ꩻနမ်း၊ မꩻဒုက္ခနမ်း'စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဖို့ꩻဖိုး၊ ဖို့ꩻထော့ꩻ၊ ဖို့ꩻဆျာ၊ တခွေထ၊ မာꩻသီထပေႏ၊ မာꩻသီထာꩻသားအမျိုꩻမျိုꩻ၊ မာꩻသီလိုꩻ၊ အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ၊ နိစ္စက်ဝင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွန်ဖုံႏ ပုဏ္ဏာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ (ဝွေꩻသီးဝါႏဒ၊ ဝွေꩻသီးထာꩻယွုမ်းအံႏအတွိုင်ꩻ) ပူႏဇောႏလူꩻ၊ တင်ႏလူꩻအတွက်တာႏ ထွဉ်ႏအလိုꩻ မာꩻသီဖိုး၊ ထွဉ်ႏမာꩻသီဗဲ-စတဲင် တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ အဗာႏပေါင်ꩻ ကားယိုကားနဝ်ꩻ၊ ထွဉ်ႏအလိုꩻမာꩻဖေႏလမ်းယို့ꩻ၊ မာꩻတွောင်းဟံႏ၊ သူႏဖိုးအေႏ၊ ခွန် ပုဏ္ဏာꩻတွမ်ႏ အမာဖုံႏနဝ်ꩻ ဗေင်ႏပြာႏဟံႏလောင်းနောဝ်ꩻကို၊ ကမာꩻနုဲင်းယို စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အနမ်းတဲ့ဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻတဲ့ဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။