cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟဝ်အံႏဖြာႏခရာႏအမျိုꩻတဆီ
"ဒုတိယကထာဝတ္ထုသုတ် (ဟောဝ်အံႏဖြာႏခရာႏ အမျိုꩻတဆီ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အံႏဖြာႏခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအမျိုꩻတဆီ၊ တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ သာႏသနာႏတောႏကို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ အဗွေႏနမ်းတဲ့ ထာꩻမဉ်လꩻဆေ့ꩻ၊ အောဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ ထာꩻမဉ်လꩻဆေ့ꩻအကျောင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ- "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻလိုႏဆေ့ꩻပေႏမွော့နဝ်ꩻ၊ အောဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ ထာꩻလိုႏဆေ့ꩻအကျောင်ꩻမွော့နဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဗွေႏနမ်းတဲ့ ကအဝ်ႏရာꩻကွို့ꩻသꩻ၊ ကလꩻရာꩻကေႏနပ်၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအောဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ အဝ်ႏရာꩻကွို့ꩻသꩻ-လꩻရာꩻကေႏနပ်အကျောင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ-"ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရာꩻကွို့ꩻသꩻ-လꩻရာꩻကေႏနပ်ဒါႏမွော့နဝ်၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏ အဝ်ႏရာꩻကွို့ꩻသꩻ-လꩻရာꩻကေႏနပ်အကျောင်ꩻမွော့နဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အုံတေ့ꩻဒျာႏတပါꩻလွုမ်ꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ အုံတေ့ꩻထာꩻအကျောင်ꩻမွော့နဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အုံရော်ꩻရော်ꩻရယ်ꩻရယ်ꩻတဝ်းဝင်ꩻမွော့နဝ်၊ အဝ်ႏဟော်ꩻသေႏသေႏ၊ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွက်ႏ အုံရော်ꩻအုံရယ်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻမွော့နဝ်"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကုဲင်းမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏကုဲင်းမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ ကုဲင်းမွေးစွဉ်ႏထာꩻမွော့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ ထာꩻကုဲင်းခရာႏ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ အဝ်ႏလိုႏမာꩻကုဲင်ကုဲင်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ အောဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ အဝ်ႏလိုႏအားထွုတ်ကုဲင်းကုဲင်းတရာꩻအကျောင်ꩻမွော့နဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သီႏလဗွေဟဝ်ငါႏ၊ သီႏလစင်ကြောင်းဟောဝ်ငါႏ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ သီႏလယံကဗွေခရာႏ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ သီႏလယံကဗွေခရာႏ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ သီႏလယံကြောင်းစင်အကျောင်ꩻမွော့နဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သမာဓိဟောဝ်ငါႏ၊ အသꩻစွူဟောဝ်ငါႏမွော့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ သမာဓိခရာႏ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ သꩻယို အဝ်ႏလိုႏစွူငါႏအကျောင်ꩻမွော့နောဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၈။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဝိပဿနာႏတရာꩻ၊ လꩻဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏ၊ ဗွေတွမ်ႏပညာႏမွော့နဝ်၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအောဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ အဝ်ႏလိုႏအားထွုတ်တရာꩻခရာႏ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏအကျောင်ꩻမွော့နဝ်"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၉။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻအရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ ထွာလဲဉ်းရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏမွော့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ အရဟတ္တဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻမွော့နဝ်ꩻ"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ "ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အနမ်းတဲ့ ဆင်ႏချင်ႏဒါႏ အရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ အောဝ်ႏဟော်ꩻအဝ်ႏဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ ဆင်ႏချင်ႏအရဟတ္တဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻမွော့နဝ်"ဟောဝ်အံႏဖြာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဒုတိယကထာဝတ္ထုသုတ်)
ဝေင်ꩻမက်မန်း
ဝေင်ꩻမက်မန်း (အဲင်းကလေတ်: Matman) (မန်း: မက်မန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဝ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ မက်မန်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခြုံꩻခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမက်မန်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၉၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အဉ်တာလဉ့်ကွိဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
အဉ်တာလဉ့်ကွိဘာႏသာႏငဝ်းငွါ (အိန်းကလေက်: Interlingue) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အခမ်းခမ်းစွုမ်ႏဆဲင်ႏရာꩻ(နုဲင်ငံတကာ)တာႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ အစွောင်ႏတဗာႏဒျာႏတဲင် အက်ဂါဒေဝါး တဲမ်းထွင်ႏဖန်ဆင်ꩻခါꩻဖေႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၂ ဗာႏကိုသွူ။ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အိန်းကလေက်အဘိဓာန်ႏကို တဲမ်းမုဲင်ခါꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလဲဉ်(အတု) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကဖန်ဆင်ꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုသား ကထွာဒါႏ အက်ဂါဒေဝါးနဝ်ꩻ အရိုꩻဖေႏကလꩻဗာႏ ဝွေꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါယို အရန်းထိုပုင်ႏမဲဉ်ႏသဒ္ဒါႏ တောမ်ႏ သဘာႏဝလက္ခဏာႏဖုံႏတာႏ ကျိုꩻစာꩻမွေးဗာႏနေးစွဉ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻခါꩻဒျာႏ ဘာႏသာႏအလင်ဖိုင်ႏကို ကအဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ ငဝ်းငွါဝေါဟာရ အစွိုးစွိုးဖုံႏတဲင် ထဲမ်သွုပ်ချာငါထွူ အခေႏခံႏ ထူႏသုင်ꩻခါꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အဉ်တာလဉ့်ကွိဘာႏသာႏငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာ အဝ်ႏဒျာႏ ဥရောပအခဝ်တွို့ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယဟန်ႏ ကထွာဒါႏ ရိုမန်သီဘာႏသာႏဖုံႏတောမ်ႏ ဂျာမန်ဝေါဟာရယဟန်ႏဖုံႏကို လင်ꩻလွဉ်ဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ဒုံအွံအား၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံအွံအား (Ongahr) (မန်း: အုံအားရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏဖက်ꩻကွံႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၀၀၄၆ သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏဖက်ꩻကွံႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၀၆၈) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
လောကလိုꩻခမ်း အုံအဝ်ႏရေꩻ
လိုꩻခမ်းနီတိ ဟော်ꩻထွားရီးတာႏမာတိကာႏ ကတူႏစဲဉ်ႏ
ငေါဝ်းပဒေႏသာႏ ဟော်ꩻထွားရီးတာႏ ကတူႏစဲဉ်ႏ
၁။ နီလိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ ရက်ဗာႏဝင်ꩻ ၂။ အမျိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ မျောက်ဗာႏဝင်ꩻ ၃။ မျိုꩻချင်ꩻ‌ဟောဝ်တာႏ ကျံႏဖေႏဗာႏ ၄။ နမ်းကျင်ꩻသိက္ခာႏ ယံအောဝ်ႏဗာႏ ၅။ အကျိုꩻငထောဝ်း မာꩻမွုန်းတောဝ်း (မှိုန်း) ၆။ လိုꩻတန်မီႏဒေါ့ꩻ ယံနာႏငေါဝ်း ၇။ ငထောဝ်းအကျိုꩻ ယပ်ꩻလွဉ်ꩻချိုꩻ ၈။ ငထောဝ်းထာꩻကွိုꩻ သွုန်ႏသꩻညိုꩻ (သွုန်ႏ-သှိုန်ႏ) ၉။ ယွုမ်းယိုꩻဝင်ꩻငေါဝ်း ကျိုꩻငထောဝ်း (ယိုမ်း-ယွုမ်း) ၁၀။ ချင်းခေႏငထောဝ်း တယံတောဝ်း ၁၁။ ဖိုးဖဖုံႏလဲ့ ကေအဲင်ႏတဲ့ (အိင်ႏ-အဲင်ႏ) ၁၂။ ဗွိုႏလိုꩻချင်ꩻလဲ့ ပါꩻစင်ꩻတဲ့ (ဗှိုႏ-ဗွိုႏ) ၁၃။ နီလိုꩻတရွို့ꩻ ဖျင်စွို့ꩻစွို့ꩻ (ရှို့ꩻ-ရွို့ꩻ၊ စှို့ꩻစှို့ꩻ-စွို့ꩻစွို့ꩻ) ၁၄။ အွဉ်ႏကုဲင်တကွို့ꩻ ပါꩻအံႏခြွို့ꩻ (အွန်ႏ-အွဉ်ႏ၊ ကှို့ꩻ-ကွို့ꩻ၊ ခြှို့ꩻ-ခြွို့ꩻ) ၁၅။ နီကံႏကျမ္မာႏ နီဖန်ႏဒွါႏ ၁၆။ နီမျိုꩻဘာႏသာႏ နီမျောက်ဒွါႏ ၁၇။ ပညာႏမီႏဆေ့ꩻ ပါꩻကျံႏစေ့ꩻ (ပိည်ာႏ -ပညာႏ) ၁၈။ ပညာႏပတွတ်ꩻ ပါꩻကျံႏသွတ်ꩻ (တွုတ်ꩻ-တွတ်ꩻ၊ သွုတ်ꩻ-သွတ်ꩻ) ၁၉။ သတိꩻမꩻနေား အီဟောဝ်ဩ။
၁။ နီမျိုꩻတန်မꩻ၊ နီအာႏလꩻ၊ လိတ်ထꩻ‌ငေါဝ်းဟွိုင်ꩻတဲ့ ၂။ နီမျိုꩻဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ ရောင်ႏဝါႏ အီႏလေတဲ့ ၃။ နီသွဉ်နီမျိုꩻ၊ နီလꩻကျိုꩻ၊ နီခွိုꩻတရေꩻတဲ့ ၄။ နီသွဉ်နီယာႏ၊ ဉာဏ်ႏပညာႏ၊ လꩻဒါႏအထူꩻတဲ့ ၅။ နီလိုꩻမျိုꩻချင်ꩻ၊ သွဉ်လွဝင်ꩻ၊ သွဉ်ဖျင်ꩻဗာႏတောဝ်းတဲ့ ၆။ နီရင်ꩻနီဝာာႏ၊ နီကျံႏဗာႏ၊ ပညာႏယံလျင်ႏတဲ့ ၇။ နီမျိုꩻသွဉ်ဆောဝ်၊ တောင်ꩻလတ်ဟောဝ်၊  အံႏအောဝ်ဗာႏတောဝ်းတဲ့ ၈။ နီမျိုꩻမီႏထို၊ သꩻရေꩻကို၊ နီယိုဘုန်ꩻထင်ႏတဲ့ ၉။ နီမျိုꩻတရေႏ၊ နီမျောက်ဖေႏ၊ တပေႏဗာႏတောဝ်းတဲ့ ၁၀။ နီဖါသွီႏယာႏ၊ ရိုႏသေႏဗာႏ၊ လꩻဒါႏတံႏခိုꩻတဲ့ ၁၁။ နီမွိုးဘုန်ꩻကံႏ၊ နီမျောက်မံႏ၊ နီအံႏအဗွန်တဲ့ ၁၂။ နီပိုတွက်တာႏ၊ နီရက်ဗာႏ၊ သေႏချာႏနမ်းရင်ꩻတဲ့ ၁၃။ နီဖူးနီဝေး၊ နီတကေး၊ ဝင်ꩻနေးတောဝ်းနီတဲ့ ၁၄။ နီယိုꩻနီယာႏ၊ နီသွဉ်ဗာႏ၊ ပယ်ႏခွါႏမွုန်းဝင်ꩻတဲ့ ၁၅။ နီပိုနီပေႏ၊ ကျက်သရေႏ၊ ဖါဗွေႏအတွက်တဲ့ ၁၆။ နီငေါဝ်းဝင်ꩻငွါ၊ ဒေါ့ꩻယံထွာ၊ လꩻထွာရာႏထူꩻတဲ့ ၁၇။ နီလိုꩻနီယား၊ ဝင်ႏလိုꩻဗား၊ ထိုꩻမားတရေႏတဲ့ ၁၈။ နီဖဲ့ꩻနီကိုန်ꩻ၊ နီတာႏဝိုန်ꩻ၊ နီစိုန်ꩻကျငါႏတဲ့
၁။ ကေႏညိုႏဘုရာꩻ၊ ကျိုꩻနီပါꩻ၊ နီနာꩻခွꩻသꩻနေား ၂။ တရာꩻသွဉ်ဖေႏ၊ တန်တွမ်ႏပေႏ၊ ရိုႏသေႏမတ်ဝင်ꩻနေား ၃။ သံႏဃာႏဆုင်ꩻမꩻ၊ သွင်ꩻနားသꩻ၊နောဝ်ꩻမꩻ အီႏဟောဝ်နေား ၄။ ဆရာႏမွိုးဖါ၊ အငေါဝ်းငွါ၊ နောဝ်ꩻခါတောင်ꩻထူႏနေား ၅။ ပိုယံလိန်ႏမာႏ၊ မွိုးဖါတာႏ၊ သွဉ်ဗာႏခိꩻခိꩻနေား ၆။ ပိုဟောဝ်တောဝ်းခါ၊ ပဲစ်မွိုးဖါ၊ ပါꩻအာသွမ်ꩻတွေနေား ၇။ ပအိုဝ်ႏမူႏခို၊ ဉာဏ်ႏဟို့ꩻကို၊ ယံထိုသွဉ်ဝင်ꩻနေား ၈။ ခွန်နင်ꩻပအိုဝ်ႏ၊ ဉာဏ်ႏမီႏပိုႏ၊ အလိုႏ အောဝ်ႏဒါႏနေား ၉။ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ သေငါꩻဝင်ꩻမꩻနေား ၁၀။ တရာꩻကင်ꩻလဲ့၊ ဝါးဒေ့ꩻထဲ့၊ ပါꩻလဲ့ သွင်ꩻတောဝ်းနေား ၁၁။ တရာꩻဆီဆူႏ၊ မီႏနေးထူႏ၊ ခိုမူႏကွိုင်ꩻညွတ်နေား ၁၂။ ကျင်ꩻတရာꩻမꩻ၊ ခွန်လောင်ꩻဖြꩻ၊ သွုန်ႏသꩻချံꩻသာႏနေား ၁၃။ သူႏတောႏတုꩻမျိုꩻ၊ မလꩻကျိုꩻ၊ ကျံႏချိုꩻနီသꩻနေား ၁၄။ မာꩻကုဲင်မော့ꩻကုဲင်၊ ထင်းဝင်ꩻသုဲင်၊ ယိန်းကုဲင်နီနမ်းနေား ၁၅။ ထီငထောဝ်းရဲး၊ လင်ꩻဖွိုႏနဲး၊ ယံငဲးပွိုက်သꩻနေား ၁၆။ လိုꩻမျိုꩻကဖွိုႏ၊ ပွိုးလိုꩻဗွိုႏ၊ ကုဲင်တွိုႏအထျꩻနေား ၁၇။ ယိုꩻယာႏမီႏကင်ꩻ၊ တရေႏလင်ꩻ၊ အာဝင်ꩻချꩻဖွိုႏနေား ၁၈။ လိုꩻသꩻဖြုံႏတန်၊ အွဉ်ႏငါႏဟန်၊ မတန် ကွိုꩻဝင်ꩻနေား ၁၉။ ဥစ္စာႏမီႏလွိုင်ႏ၊ မာႏနထွိုင်ႏ၊ တကွိုင်ႏတောဝ်းငါႏနေား ၂၀။ ကွတ်ꩻဆီသူဗာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ တယ်ႏဗာႏ အထျꩻနေား ၂၁။ ခါးလားတွိုႏဆူ၊ ကုဲင်ဗာႏထွူ၊ ခူခါစွစ်ꩻစဲစ်ꩻနေား။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
သော့ဝွဲး
သော့ဝွဲး ကွန်ပျူတာသော့ဖ်ဝဲး (အဲင်းကလေတ်: Software) ယို ထာꩻပွုင်သေꩻခါꩻ အခြပ်အရဲန်ႏ၊ ပရိုဂရမ်ဖူႏ အွောန်ႏသော့ꩻခြွောန်းအီ ကွန်ပျူတာ ထာꩻနယ်ꩻ (computer system) တဗာႏကိုတာႏ။ သော့ꩻခါꩻ သော့ဖ်ဝဲးမꩻ ကွန်ပျူတာ မာꩻဖေႏထာꩻမာꩻအီးဒါႏ။ သော့ဖ်ဝဲးယို ဗာႏအွောန်ကုမ်ပျူတာခြွုင်း၊ မာꩻဒါႏအီထာꩻမာꩻဖုံႏ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးကအောဝ်ႏခုမ်ခါꩻဒါႏ ထာꩻဟွုန် ထာꩻလွီး အလီအလာဖုံႏ (သတင်းအချက်အလက်များ) ယို တဲမ်းဒါႏ၊ ထွားလွူꩻဒါႏအီတွမ်ႏ ကွန်ပျူတာထွူ ကသဲမ်ဟောဝ်ဒါႏခါꩻနေးတွမ်ႏ ဒေက်စစ်တယ်လ် (digital) ထာꩻနယ်ꩻပညာႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻ သော့ဖ်ဝဲးသွူ။
၁၉၈၀ ဗာႏ ခရစ်နေင်ႏရပ်ကို ကမာꩻထွာလွောန်စဒါႏ ကွန်ပျူတာ ထာꩻခြိုꩻဆွော့ꩻ (hardware) တွမ်ႏ ပရိုဂရမ်ယို ယမ်ဖေႏနေး ကဗွိုန်ပီလꩻတောဝ်းဝင်ꩻတဲင် ဝင်ꩻဖေႏလွေꩻအမဉ်ꩻ ထာꩻခြိုꩻပနဲန်ႏ (software) နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ သော့ဖ်ဝဲးဖုံႏယို ဝင်ꩻအွောန်ႏဟောဝ်သော့ꩻ ဓာတ်ပျာႏ ခုမ်စမ်ႏမီဒီယာထာꩻမာꩻ (floppy disk) ကို၊ မဲက္ကနဲက်တေက် တေပ်ခွေႏ (magnetic tape) ကိုဖုံႏ။ ဆချာနောဝ်ꩻ သဲမ်ဟောဝ် သော့ꩻခါꩻလုဲင်ႏ CD ယင်း DVD ထာꩻဝေတ်ꩻပျာႏကို။ ယိုခါလဲင်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအဉ်တာနဲတ်ကို ထွို့ꩻတရောတ်လင်ꩻ သော့ꩻသွူးအယောဝ်ꩻ (downloading) အွိုးနီထာꩻခြွုင်းကိုသူꩻ ကဉ်းအာအာ။
သော့ဖ်ဝဲးအွောန်ႏသျလိတ် (word processor software)၊ သော့ꩻဖ်ဝဲး ဗာႏအွောန်ထာခြိုꩻဆွော့ꩻ၊ သော့ဖ်ဝဲး ဗာႏပန်းဖေႏ ကွန်ပျူတာ တထွောင်းတွမ်ႏ တထွောင်း (distributed systems) ကားကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻယိုꩻဗော့ꩻ သော့ဖ်ဝဲးသွူ။ ဝဲဘ်သုဲတ်၊ ပရိုဂရမ်၊ ဗွီဒီယိုဂိမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ မွန်ဗန်အီတွမ်ႏ သော့ဖ်ဝဲးအစွန်ꩻ။ ပရိုဂရမ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏတွမ်ႏ ငေါဝ်းငွါမာꩻ ပရိုဂရမ် (programming language)။ C, C++, Python, Java, JavaScript, PHP ဖုံႏယို programming language တခူးတခေါဝ်ဖုံႏသွူ။
သော့ဖ်ဝဲး အောဝ်ႏနီခေါဝ်- တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ဗာႏလေပ် ထာꩻခြှုင်း (system software)တာႏ။ windows 7, Mac OS, Linux Distro (Debian, Ubuntu, Red Hat) ဖုံႏယို သော့ဖ်ဝဲး ဗာႏလေပ်ထာꩻခြွုင်းသား တစူးတစိꩻသွူ။ အောဝ်ႏကုဲင်တခေါဝ်နောဝ်ꩻ မာꩻအီထာꩻမာꩻတာႏ၊ ဟဲ့ꩻ Application software ဖုံႏ။ Microsoft office, Adobe PageMaker, Adobe Photoshop, Adobe premiere Pro, Power DVD, Power Director ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သော့ဖ်ဝဲး မာꩻအီထာꩻမာꩻ။ ပရိုဂရမ် ဝင်ꩻတဲမ်းသေꩻခါꩻထွူ ကွန်ပျူတာ ထာꩻခြွုင်းပေႏကိုလဲ့ အောဝ်ႏဒွိုန်း၊ အမဉ်ꩻ firmware, မဉ်ႏရိုꩻပအိုဝ်ႏနေးနောဝ်ꩻ ထိုꩻထွာလုဲင်ႏ ထာꩻခြွုင်းခွေါင် နောဝ်ꩻသွူ။
ထူႏတောမ်
*
တနင်ꩻနွေႏနီꩻ တေဇောဓာတ်မေႏခိုး
မဟာႏသက္ကရာဇ်-၁၄၈ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏဟာ ထာꩻအီႏလေအခိန်ႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏတဲင်၊ တယ်ႏစ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်းတနီꩻ၊ ဗꩻလွေꩻ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း တဆီပုဲင်နီꩻနဝ်ꩻ၊ ပူႏဇောႏလွေꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဥတုဇကလာပ်ရုတ်တောႏနဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတွိုႏခန်း မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း(၁၂)နီꩻ မွူးနီꩻတနင်ꩻနွေႏနဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဥတုဇကလာပ်နဝ်ꩻ၊ ပင်ꩻဒင်ႏထင်ႏ နံႏသာႏသိုႏလောင်းကီထွူတဲင်၊ ဗွေႏမဟာကဿပ ရိုႏသေႏဂါရဝထွူနဝ်ꩻခါ၊ တေဇောဓာတ်မေႏ ခိုးခန်းဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဥတုဇရုပ်ကလာပ်တောႏနဝ်ꩻသွူ၊၊ = တောင်ꩻခါꩻ ကလွဉ်ကွီပူႏဇောႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓာတ်တောႏ(ဆွတ်ꩻတောႏ)သားဖုံႏနဝ်ꩻ (က)ရာႏဇဂျိုလ်ႏခမ်းသား ခွန်အဇာတသတ်သီးလိုꩻစွိုꩻ (ခ)ဝေႏသာႏလီႏခမ်းသား ခွန်လိစ္ဆဝီသီးလိုꩻစွိုꩻ (ဂ)ကပိလဝတ်ခမ်းသား ခွန်သာႏကီႏဝင်ႏသီးလိုꩻစွိုꩻ (ဃ)အလ္လကပ္ပခမ်းသား ခွန်ဗုဓိသီးလိုꩻစွိုꩻ (င)ရာမဒုံသား ခွန်ကောဠိယသီးလိုꩻစွိုꩻ (စ)ဝေဋ္ဌဒီပခမ်းသား ပုဏ္ဏာꩻသီးလိုꩻစွိုꩻ (ဆ)ပါဝါခမ်းသား ခွန်မလ္လသီးလိုꩻစွိုꩻ နွတ်ꩻခမ်းထီ လိုꩻနွတ်စွိုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ခီႏထင်ႏနေးစွဉ်ႏ တွမ်ႏစဲ့ꩻမတဲင် ကုသိနာႏရုံႏခမ်းသား ခံႏဖေႏဗဲင်းတဝ်းတွော့ꩻ အီႏတွိုက်ꩻခꩻစွဉ်ႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ငမ်းငါႏထွာ တမေႏဖာႏ တရျိုးငါႏသွီႏလီသီပြာႏထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ၊ ဆရာႏတန်ဒေါနပုဏ္ဏာꩻ နွို့ခြယ်ချꩻ နားဖေႏဗာႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏပညာႏ ဆရာႏဒေါနပုဏ္ဏာꩻထျꩻ၊ ထွာဒေါနပုဏ္ဏာꩻတပဲ့ꩻဖုံႏဒျာႏတဲင် နာႏယင်းဆရာႏငဝ်း တွိုက်ꩻခꩻထွာတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻဓာတ်တောႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဆရာႏတန်ဒေါနပုဏ္ဏာꩻ ဖန်းဖေႏသွစ်ꩻခမ်းတာႏ ဟဝ်ဟဝ်ဒါႏဒါႏတဲင်၊ ပူႏဇောႏဗာႏယင်း ကိုꩻကွယ်ႏဗာႏယင်း စွုမ်ႏခမ်းစွုမ်ႏထီနဝ်ꩻသွူ။ ဝိပ္ပလိခမ်းသား ခွန်မောရိꩻသီးစွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဖျော်ဆုဲင်ꩻငါႏဝင်ꩻတဲင်၊ လꩻတဝ်းဓာတ်တောႏ ပူႏဇောႏသဲင်ꩻဗာႏဒျာႏ မေႏသွာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကလꩻသဲင်ꩻဒါႏ သရီရဓာတ်တောႏဖုံႏ မေႏသွာႏဖုံႏနဝ်ꩻ၊ သဲင်ꩻတယ်ႏစေႏတီႏ ဌာႏပနာႏသော့ꩻစေႏတီႏကိုတဲင် မတ်ဘုရာꩻမွန်တဆူႏ၊ မူႏမူႏခိုခို ကကိုႏကွယ်ႏ ဗꩻတွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ ယိုခါသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ခမ်းထီ
ခမ်းထီ (Country) ဟဲ့ꩻ "ခမ်း" ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း အကွို့ꩻအခဝ်တဗာႏအနေႏ ကပါသော့ꩻဒါႏ ခမ်းတဖြုံႏ၊ နယ်ႏတဖြုံႏ မွေးတဝ်းလဲ့ ခမ်းထီရေꩻအစွိုꩻအဗူႏတဗာႏ ဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီနဝ်ꩻ အာႏဏာႏပဲင်ႏခမ်းထီ(အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ) မွေးတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏဒါႏ အာႏဏာႏကတန်ထိုဒါႏ ခမ်းထီတန်ဆꩻလ အကွို့ꩻအခဝ်တဖြုံႏအနေႏလဲ့ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဥပမာႏ နုဲင်းဒါႏ ဂျပန်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အာႏဏာႏပဲင်ႏခမ်းထီတဖြုံႏ၊ နုဲင်းဒါႏ သကော့တလန်ခမ်းထီ၊ ဝေလ်းခမ်းထီ(Wales)ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ယူနုဲက်တဲတ်ကိင်းဒန်း(United Kingdom) ခွန်ဟော်ခံꩻခမ်းထီတန် ဆꩻလကို ခမ်းဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။
ခမ်းထီတဖြုံႏယို မဉ်ႏတယ်ႏထောင်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏဗာႏနေး တွမ်ႏဩဇာႏ၊ တွမ်ႏအာႏဏာႏနဝ်ꩻသွူ၊ "ဩဇာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနေးယင်း တွမ်ႏငဝ်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ "ဓမ္မစက်"နဝ်ꩻသွူ၊ "ဓမ္မစက်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"မာꩻတရာꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏထာꩻ"နဝ်ꩻသွူ၊ ထာꩻမာꩻထာꩻဒေါ့ꩻဖုံႏယို ဝင်ꩻအမျာꩻဖုံႏ ဖေႏကယွုမ်းအံႏ၊ ဖေႏကလက်ခံႏနွောင်ꩻ မာꩻနယ်၊ အဂတိတရာꩻလွောက်ꩻတဝ်းတဲင် စွို့ꩻစွို့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏ မာꩻနယ်ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏတရာꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻ"ဩဇာႏထာꩻမာꩻ"၊ "ဓမ္မစက်ထာꩻမာꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ "အာႏဏာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻယွုမ်းအံႏ၊ လက်ခံႏ အာႏကွိုꩻခါꩻနီအတွိုင်ꩻ တလꩻတွိုႏတဝ်းဒွိုန်းဘေꩻရန်ႏ ဖေႏကတွိုႏဗာႏမွိုန်း ရဲကမ်းခါꩻဖေႏ၊ ကတွိုႏလွဉ်လဲဉ်းဘေꩻရန်ႏ မာꩻထိုꩻမားဖေႏ-စတဲင် ထာꩻမာꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အာႏဏာႏထာꩻမာꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ၊ မွေးတဝ်းလဲ့ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ဩဇာႏအာႏဏာႏ ကစွစ်ꩻတိုးလီဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ၊ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏနဝ်ꩻ "ခမ်းထီ"တဲင် လိုꩻကအုံဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသနဝ်ꩻကို၊ ကအုံအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အုံဗာႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ၊ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏနဝ်ꩻ ဩဇာႏအာႏဏာႏကိုတဲင် ဟဲ့ꩻရိုꩻဗာႏ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအစွိုꩻဗူႏနဝ်ꩻ "ခမ်းသား(လူထု)"နဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻက ခမ်းထီတဖြုံႏယို လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻနီမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနီဗာႏ မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏမꩻ ဟဲ့ꩻနွောင်ꩻခမ်းထီတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ခမ်းသား(လူထု)အဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏအုပ်ချုတ်ထိန်ꩻထွားသားအဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏခမ်းသားခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻတဲ့ တထင်ႏထိုဒါႏတဝ်း၊ ယိုနီဗာႏ မဉ်ႏအဝ်ႏ၊ မဉ်ႏညီႏမꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏအဝ်ႏ၊ ထင်ႏထိုနဝ်ꩻသွူ၊ ဖေႏကအဝ်ႏ၊ ဖေႏကညီႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်းနဲတဲင် အချင်ꩻချင်ꩻကို အဝ်ႏလိုႏတယ်ႏထောင်ႏ ဩဇာႏအာႏဏာႏနဝ်ꩻသွူ၊ အုတ်ချုပ်ရေꩻသားတဲ့ ဖေႏကထွာဒျာႏ ခမ်းသားအုပ်ချုတ်ရေꩻ၊ ခမ်းသားနောဝ်ꩻ လိုႏထိန်ꩻထွားအုပ်ချုပ်ရေꩻသား၊ နဝ်ꩻမꩻ အီႏဗွိုန်အီႏညီႏလꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ခမ်းသားတွမ်ႏလိုꩻတန်ယို မဉ်ႏရိုꩻအဗွာတဲ့ ဗွာနုဲင်းနုဲင်း၊ မဉ်ႏရိုꩻအဖြေင်းတဲ့ ဖြေင်းဗွိုန်ဗွိုန်နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ခမ်းတသာတယ်ႏထောင်ႏ ဧကန်ႏဒိဋ္ဌ အီႏအောင်ႏမျင်ႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အုပ်ချုတ်ရေꩻသားတွမ်ႏ အုပ်ချုတ်ခံႏခမ်းသားထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻ၊ တွမ်ႏနီအစွိုꩻအဗူႏအကို အချင်ꩻချင်ꩻ ဩဇာႏအာႏဏာႏ ဖေႏကတွိုႏချာငါလို့ဝင်ꩻအလောင်းနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ခမ်းသားနဝ်ꩻ ခွုမ်ခါꩻဗာႏအာႏဏာႏ၊ အုတ်ချုတ်ရေꩻသားနဝ်ꩻ ခွုမ်ခါꩻဗာႏ ဩဇာႏ၊ ခွုမ်ထူႏခါꩻဗာႏ ဖြာꩻမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ သေနာႏမုအလꩻ ဖေႏလူးလဲဉ်းဗာႏဝင်ꩻ၊ ခမ်းသားအာႏဏာႏနဝ်ꩻ ဖေႏဗာႏအုတ်ချုတ်ရေꩻသား၊ အုတ်ချုတ်ရေꩻသားနဝ်ꩻ ဖေႏဗာႏခမ်းသားဩဇာႏ၊ ခမ်းသားအာႏဏာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဖေႏငီႏငါဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ အုတ်ချုတ်ရေꩻသားနဝ်ꩻလဲ့ ဩဇာႏကထဲ့ဖွိုႏလင်ꩻနွောင်ꩻဒါႏ ဝင်ꩻအမျာꩻထီႏပေႏထီႏဖွီအီဒါႏ ထာꩻမာꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားမဉ်ႏဖေႏအာႏဏာႏလဲ့ ဖေႏဒျာႏသွော့မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ လိုꩻကလꩻဒါႏ ခမ်းသားအာႏဏာႏ၊ အာႏဏာႏအဝ်ႏသားနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏသွုံꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏချာအာႏဏာႏ၊ နမ်းကျိုꩻတာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသွုံꩻအီတဝ်း တွမ်ႏအာႏဏာႏ၊ ခမ်းသား ဖေႏကမဉ်ဖေႏသမ်းသမ်းယင်းအာႏဏာႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏသွုံꩻနေးဒျာႏ တွမ်ႏဩဇာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားနဝ်ꩻ နီလိုꩻတန်ယို ခွုမ်မာꩻအုပ်ချုတ်ရေꩻထာꩻမာꩻ၊ အွဉ်ငါရေꩻထာꩻမာꩻ အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ ဖေႏကအဝ်ႏတဲင် ဖေႏဗာႏအုတ်ချုတ်ရေꩻအာႏဏာႏ၊ အုတ်ချုတ်ရေꩻသားနဝ်ꩻလဲ့ ခမ်းသားယွုမ်းအံႏ ရိုႏသေႏမုꩻဖေႏကအဝ်ႏတဲင် ဩဇာႏကရိုꩻဒါႏ မေတ္တာႏတရာꩻယို ဖေႏဗာႏခမ်းသားအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ အုတ်ချုတ်ရေꩻသားတွမ်ႏ အုတ်ချုတ်ခံႏခမ်းသားအမျာꩻဖုံႏ ငဝ်းရီဆလယို စဉ်ꩻစာꩻစေဒျာႏသွော့ဝင်ꩻနမ်း ပငါပရာꩻနော- ခမ်းသားစေတာႏ-
အုတ်ချုတ်ရေꩻသားစေတာႏ-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီ
လိတ်အဓိပ္ပါယ်ႏ
လိတ်ယို မန်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"စာ"၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လိတ်"၊ ပါဠိနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"လေခ"၊ မန်းကဟဲ့ꩻ"စာ"နဝ်ꩻ ထူႏအဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ သေတဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏကဟဲ့ꩻလိတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဠိဘာႏသာႏ "လေခ"ကို ကြုဲင်ꩻထန်ႏလွဉ်သွူ။ ပါဠိငဝ်း "လေခ"ကရိုꩻယို မီႏပြန်ႏထန်ႏပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ "တဲမ်းကဲတ်ꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နေးတွမ်ႏနမ်းလိုꩻမျိုꩻအက္ခရာႏ၊ နေးတွမ်ႏနမ်းလိုꩻမျိုꩻ သင်္ကေတအမုဲင်တဲင် ကတဲမ်းကကဲတ်ꩻ၊ ကမတ်ကမုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ မုဲင်ရဲန်ႏစဲန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလိတ်ရဲန်ႏ၊ လိတ်စဲန်ႏသွူ။ လိတ်ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏတစွိုးစွိုး၊ တမျိုꩻမျိုꩻယို နမ်းတွမ်ႏနမ်း ထွားဆုဲင်ꩻဖေႏကလꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ မဲန်အွဉ်ႏသအီဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻထွားဖေႏကလꩻလဲ့နဝ်ꩻ တဲမ်းမုဲင်မတ်ခါꩻအီ သင်္ကေတအမုဲင်တမျိုꩻဒျာႏသွူ။
ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းယို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏအရေင်အသောင်ႏရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ အသွီႏအယာႏ၊ အလွိုးအငုဲင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ အဒေါ့ꩻငဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ၊ အကွဉ်အကꩻ-စတဲင် ထုံꩻစမ်ႏယေန်ႏကေႏမုꩻလဲ့နဝ်ꩻ ဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻတစိꩻစိꩻ၊ ပွိုင်းကွာႏလို့လို့တဲ့အဝ်ႏ၊ ပွိုင်းကွာႏယဟူးယဟန်ႏ၊ ဗွိုန်ယဟူးယဟန်ႏတဲ့အဝ်ႏသွူ။ ဥပမာႏ- နီပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ တွမ်ႏလိတ်ပါဠိ၊ တွမ်ႏမန်းလိတ်ယို ဗွိုန်လွဝင်ꩻ ယဟူးယဟန်ႏလဲ့ တွမ်ႏအင်္ဂလိပ်လိတ်၊ ခယ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ အလွိုးအငုဲင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ ဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻ တစိꩻစိꩻသွူ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်အကျောင်ꩻခရာႏသွူ။
သရအဓိပ္ပါယ်ႏ
ပါဠိအက္ခရာႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်အက္ခရာႏလဲ့နဝ်ꩻ သရအက္ခရာႏ၊ ဗီးအက္ခရာႏ ခွယ်ꩻယင်းနီမျိုꩻသွူ။ "သရ"ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ အငဝ်းအတွိုင်ꩻ ကလိုႏဒါႏ ကာရန်ငဝ်းရန်းအအဲန်ႏယို ခွိုင်းကလိုႏ ဖန်သမုတ်သေꩻခါꩻ အက္ခရာႏမျိုꩻသွူ။ တနယ်ꩻ- "သရ"ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အုံနောင်အာႏကွိုꩻတဝ်းဝင်ꩻငဝ်း၊ အုံနောင်အာႏကွိုꩻတဝ်း အက္ခရာႏလင်၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ အက္ခရာႏမျိုꩻသွူ။ ပါဠိသရ၊ ပါဠိဘာႏသာႏ ကာရန်ငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ "အအာ ဣဤ ဥဦ ဧဩ"အဝ်ႏယို(၈)ဖြုံႏလွုမ်ꩻလဲ့ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ သရကာရန်ငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏ "အအာ အိအီ အုအူ အေ့အေ အဲ့အဲ အုဲင့်အုဲင် အော့အော်"ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏသရ (၁၆)ဖြုံႏအကို "အ၊ အိ၊ အု၊ အေ့၊ အဲ့၊ အုဲင့်၊ အော့၊ အို့"ယို(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းအဝ်ႏစူတပတဲတ်ꩻ၊ မဲ့တထဲင်းခိန်ႏလွုမ်ꩻတဲင် ထွာအငဝ်းဒွေါင်ႏ "ရဿသရ"သွူ။ "အာ၊ အီ၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ အော၊ အို"ယို(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းအဝ်ႏစူနီပတဲတ်ꩻ၊ မဲ့နီထဲင်းခိန်ႏတဲင် ထွာအငဝ်းဆွာꩻ "ဒီဃသရ"မျိုꩻသွူ။
ဗီးအဓိပ္ပါယ်ႏ
ပအိုဝ်ႏဗီးနဝ်ꩻ တဲႏ-ကရီး ဗꩻ-အံ အဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏသွူ၊ အက္ခရာႏ(၃၃)ဖြုံႏယို ကဟဲ့ꩻဒါႏဗီးနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းစဲတ်စဲတ် တမွေးတဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ ဗီးကရိုꩻယို အဝ်ႏလိုꩻမဉ်ꩻ ခွန်တဗီး၊ ဗီးတခြိုꩻ၊ ဗီးဟမ်ႏတူႏ(နုဲင်ႏတခြိုꩻ၊ နုဲင်ႏဟံႏတူႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏကို ကဟဲ့ꩻဒါႏဗီးယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမန်းငဝ်း၊ မန်းလိတ်ဖြုံႏ "ဗျည်း"ကိုကြုဲင်ꩻထန်ႏလွဉ်ဒျာႏသွူ၊ မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ"ဗျည်း"ယိုလဲ့ မန်းငတ်းစဲတ်စဲတ်တမွေးတဝ်း၊ အဝ်ႏပါဠိကုဲင် "ဗျဉ္ဇန"ကိုကြုဲင်ꩻထန်ႏလွဉ်ဒျာႏသွူ၊ "ဗျဉ္ဇန်"ကရိုꩻဒါႏပါဠိငဝ်းကုဲင်ယို ပါဠိငဝ်းစဲတ်စဲတ်နဝ်ꩻ "ဗျဉ္ဇန"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ "ဗီး၊ ဗျည်း၊ ဗျဉ္ဇန်၊ ဗျဉ္ဇန"ငဝ်းယို (၄)ငွါနဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏဗွိုန်တဝင်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏအနေႏ ကဟဲ့ꩻဗာႏဗီးနဝ်ꩻ အက္ခရာႏ(၃၃)ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ"ဗီး"သွူ။
အွဉ်ႏနယ်အနက် အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိုꩻကမဉ်ꩻဒါႏ "စင်ꩻဖါမောင်ႏ"ယို ဗီးမဉ်ႏတပါတဝ်း၊ မီႏတဲမ်းတွမ်ႏသရခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻ "အင်ꩻအာအောင်ႏ၊ -င်ꩻ - ာ ‌ေ- ာင်ႏ"တဲမ်းဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကလိုႏဒါႏ "စင်ꩻဖါမောင်ႏ"ကရိုꩻဒါႏ လိုꩻတဖြာꩻအနမ်း (အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ)ယို တသေနွောင်ꩻတဝ်း၊ မီႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ "စင်ꩻ-စဗီး"၊ "ဖါ-ဖဗီး"၊ "မောင်ႏ-မဗီး"နဝ်ꩻမꩻ ကလိုႏဒါႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏ စင်ꩻဖါမောင်ႏနမ်းယို သေနွောင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏ တလိုႏတဝ်းလဲ့ သွဉ်လိတ်မန်း၊ သွဉ်လိတ်ပါဠိဖေႏကယိုꩻ၊ ဖေႏကလꩻ ရေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏဗိးယိုလဲ့ ဗွိုန်မန်း၊ ဗွိုန်ပါဠိအတွိုင်ꩻ တဲႏ"က"ဗꩻ "အံ"အဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏသွူ။ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဖြုံႏ "အံ"နဝ်ꩻ အတွမ်ႏမုဲင်ကီ အွဉ်ႏဆင်းတဝင်ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻငီꩻတဝင်ꩻ"အံ"ဗီးလဲ့"အ"နဝ်ꩻ ဗီးတမွေးတဝ်း၊ "အ"သရဒျာႏ၊ ကဟဲ့ꩻဗာႏဗီးနဝ်ꩻ မုဲင်ကီဒျာႏသွူ၊ မုဲင်ကီနဝ်ꩻ အုံဝွေꩻခြေင်ခြေင်တဒါႏတဝ်း၊ အုံပယ်ဗာႏ "အ၊ အိ၊ အု"သရယို(၃)ဖြုံႏမꩻ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻသွူ၊ မီႏအုံပယ် အ-လဲ့ ထွာအံ၊ မီႏအုံပယ် အိ-လဲ့ ထွာအိံ၊ မီႏအုံပယ် အု-လဲ့ ထွာအုံနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မီႏထွာပါဠိသရလဲ့ ထွာ"အံ၊ ဣံ၊ ဥံ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အက္ခရာႏအဓိပ္ပါယ်ႏ
သရ(၁၆)ဖြုံႏ၊ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏ ပေါင်ꩻဝင်ꩻ(၄၉)ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻဟဲ့ꩻငီꩻယင်းတဝင်ꩻ အက္ခရာႏသွူ၊ ယို(၄၉)ဖြုံႏ ကဟဲ့ꩻဗာႏအက္ခရာႏနဝ်ꩻ သရ(၁၆)ဖြုံႏယိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗီး(၃၃)ဖြုံႏယိုလဲ့နဝ်ꩻ မဲန်တဲမ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲမ်း၊ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း တွမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ တဲမ်းအီခန်း လိတ်ပိဋကတ်သွံဘုံႏလဲ့ တလို့နွောင်ꩻတဝ်း၊ တကုဲင်နွောင်ꩻတဝ်းတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "အက္ခရာႏ"နဝ်ꩻသွူ။ အက္ခရာႏ-ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ "အ"တငွါ၊ "ခရ"တငွါ၊ အတွမ်ႏခရ ပါဠိငဝ်း (၂)ငွါယို သဒ္ဒါႏနယ်ꩻအလꩻ ပေါင်ꩻစပ်အွဉ်ႏထွာငီꩻတဝင်ꩻ "အက္ခရာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဝဂ် (ဝဂ္ဂ)အဓိပ္ပါယ်ႏ
ဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို တဲႏ"က-ရီး"ဗꩻလွေꩻ "မ"(၂၅)ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပဉ်စုစု၊ ပဉ်ဗူႏဗူႏတဲင် ပါဠိဟဲ့ꩻ"ဝဂ္ဂ"၊ ပအိုဝ်ႏဟဲ့ꩻ "ဝဂ်အက္ခရာႏ"သွူ။ ပဉ်စုစု၊ ပဉ်ဗူႏဗူႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င-ယို(၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ "က"အဝ်ႏအထျꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"က-ဝဂ်"၊ (က-အစုအဗူႏ)သွူ၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဉ (၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ "စ"အဝ်ႏအထျꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"စ-ဝဂ်"(စ-အစုအဗူႏ)သွူ။ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ-ယို(၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ "ဋ"အဝ်ႏအထျꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"ဋ-ဝဂ်"၊ (ဋ-အစုအဗူႏ)သွူ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န-ယို(၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ "တ"အဝ်ႏအထျꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"တ-၀ဂ်"(တ-အစုအဗူႏ)သွူ။ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ-ယို(၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ "ပ"အဝ်ႏအထျꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"ပ-ဝဂ်"(ပ-အစုအဗူႏ)သွူ။
အဝဂ်(အဝဂ္ဂ)အဓိပ္ပါယ်ႏ
ဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို "ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အံ"ယို(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အစုအဗူႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အစုအဗူႏမွေးတဝ်း၊ တဖြုံႏစီႏတဖြုံႏစီႏ၊ ခွေခွေနာꩻနာꩻ ပငါပရာꩻဒျာႏတဲင် ဟဲ့ꩻ"အဝဂ္ဂ"(အစုအဗူႏမွေးတဝ်း)သွူ။
သရတွမ်ႏဗီးဥပမာႏ
အ-စတဲင် သရ(၁၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻအုံနောင်တဝ်းဝင်ꩻ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏတဲင် တွမ်ႏထီစွူထီကြောင်းနဝ်ꩻ ဗွိုန်တဝင်ꩻ၊ တနယ်ꩻ- တွမ်ႏပိတ်ဗွာပိတ်ကြောင်းနဝ်ꩻ ဗွိုန်တဝင်ꩻသွူ။ က-စတဲင် ဗီး(၃၃)ဖြုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻအငဝ်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻအငဝ်းတွမ်ႏ ဝွေꩻအငဝ်းဒျာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထဝမဲ့ထဲင်း၊ ထတစူပတဲတ်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် သရမီႏတပါတဝ်း၊ ဝွေꩻအငဝ်းခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻ ထန်ႏလꩻနွောင်ꩻတဝ်းဖြောင်းသွူ၊ ဗီးနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻစပ်တွမ်ႏသရမꩻ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻသွူ။ မီႏပေါင်ꩻစပ်တွမ်ႏ သရငဝ်းဒွေါင်ႏ ရဿသရလဲ့ အငဝ်းအဝ်ႏငီꩻတဝင်ꩻ မဲ့တထဲင်း၊ စူတပတဲတ်ꩻခိန်ႏသွူ၊ မီႏပေါင်ꩻစပ်တွမ်ႏ သရငဝ်းဆွာꩻ ဒီဃသရလဲ့ အငဝ်းအဝ်ႏငီꩻတဝင်ꩻ မဲ့နီထဲင်း၊ စူနီပတဲတ်ꩻသွူ။ ဗီးနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း အငဝ်းတထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဖြောင်း၊ ပေါင်ꩻစပ်တွမ်ႏသရမမꩻ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻလဲ့ ဗီးပါမꩻ သေနွောင်ꩻအနက်အဓိပ္ပါယ်ႏတဲင် ဗီးနဝ်ꩻ တွမ်ႏတသီႏရောင်ႏစွုမ်ႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်တဝင်ꩻသွူ။ ထီဗွာထီကြောင်းကိုနဝ်ꩻ သော့ꩻတသီႏတမုဲင်ꩻရောင်ႏလဲ့ တသီႏထမုဲင်ꩻရောင်ႏပေါႏ၊ ပိတ်ဗွာပိတ်ကြောင်းသီးယို စိုမ်ႏတသီႏထမုဲင်ꩻရောင်ႏလဲ့ အရောင်ႏထမုဲင်ꩻပေါႏလွဉ်အတွိုင်ꩻ သရ-အက္ခရာႏအလောင်းယို ပေါင်ꩻစပ်အွဉ်ႏငီꩻဝင်ꩻ တွမ်ႏဗီးထမုဲင်ꩻလဲ့ ဗီးထမုဲင်ꩻငဝ်း ပေါႏလွဉ်သွူ။
ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ သေနာႏထွိုက်၊ သေနာႏသင်ꩻ၊ လိတ်၊ သရ၊ ဗီး၊ အက္ခရာႏ၊ ဝဂ်၊ အဝဂ်အကျောင်ꩻခရာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ဟော်ꩻအာအာသွော့လိတ်
ထာꩻလိမ္မာႏ အောဝ်ႏဒျာႏလိတ်ကိုတဲင် ဟော်ꩻအာအာသွော့နဝ်ꩻမꩻ ထာꩻသေဉာဏ်ႏပညာႏ တိုꩻတက်ဗွေလꩻသွူ။ အမျိုꩻသာꩻ လိတ်လုဲင်ꩻယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏယို ဖေႏအာႏလွသွော့ဝင်ꩻ တွမ်ႏရွဉ်အာႏ၊ တွမ်ႏနမ်းအာႏ၊ တွမ်ႏအကျံႏဉာဏ်ႏအာႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူနော၊ တွမ်ႏရွဉ်အာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ နာꩻရွဉ်စူကို မဉ်ႏအောဝ်ႏတရေင်လဲ့ တစွဲးတာႏ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏ တစွဲးလဲ့ တခန်တာႏ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏတခန်လဲ့ တဗီႏတာႏပေႏငါ၊ မဉ်ႏဖေႏအာႏ ဖြေꩻထွားနောဝ်ꩻ ယံကျငါႏလဲဉ်းသွူ။ တွမ်ႏနမ်းအာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ မာꩻကို ခွုမ်ကို ဆောင်ႏရွက်ကို ကူႏညီႏကို တုတ်ꩻဖြေ့ꩻလီကို၊ အီလွေꩻသဲင်ꩻကို၊ ဖြေꩻစာကို၊ ဆောႏအော်ꩻကိုကစ ကားတဲင်ထာꩻမာꩻဖုံႏသွူ။ တွမ်ႏအကျံႏဉာဏ်ႏအာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ နင်းဟွူလိတ်လုဲင်ꩻ အမျိုꩻမျိုꩻ ဟော်ꩻခရာႏ ထွားခရာႏ ဖေႏကအောဝ်ႏလွိုင်ႏအာအာနောဝ်ꩻ နမ်းဒျာႏလဲ့ ကားတဲင်ကသေကဒါႏ ကယူႏလꩻဟူသမျ တဲမ်းစန်ႏထေထွတ်တွဲႏနျꩻ၊ ဝင်ꩻလင်ယိုလဲ့ နွန်ႏဆွာႏ တဲက်တွန်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာ ထွဉ်ႏပူႏဇောႏ ဖြေꩻဟော်ꩻထွားကစဖုံႏနောဝ်ꩻထွူ။
ပသွစ်ꩻပေႏ ဖြွမ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ
ပသွစ်ꩻပေႏနောဝ်ꩻ အမွူးတွာရွံဟူ၊ အုံဗူႏဖြွမ်းဝင်ꩻ ပဉ်စွိုꩻစွိုꩻ၊ ညီႏဝင်ꩻသꩻသွိုꩻ သွꩻဖုံႏအာ၊ သွꩻချင်ꩻလဲ့ခါ ရန်ႏသူႏတဝ်း၊ ခေ့ꩻယာတွမ်ႏစောဝ်း သꩻညီႏမျ၊ အချင်ꩻရက်လွ မေတ္တာႏရောက်၊ ရန်ႏသူႏစောင်ꩻသျောက် ယံချံꩻသာႏ၊ သွꩻခွအတာႏ ရဲဆီꩻကို၊ ထာꩻသားလင်ယို မညိဉ်ꩻဆယ်ꩻ၊ အုံဒွါႏတီႏမယ်ꩻ တွမ်ႏသွꩻဖက်၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏနိစ္စက် ဖမ်းဝင်ꩻတဲတ်ꩻ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻတလဲတ်ꩻ ရန်ႏသူႏအောင်ႏ၊ လမ်းပါႏတယ်ႏထောင်ႏ နေးသေင်ႏစီႏ၊ မာꩻရီးတောဝ်းဝင်ꩻ အုံဒွါႏရင်ꩻ၊ အဝင်ꩻရန်ႏလဲ့ ငမ်းတောဝ်းတဲ့၊ နီယိုခါလဲ့ ဥပမာႏ၊ နေးထွာဆရာႏ ပသွစ်ꩻမျိုꩻ၊ နမ်းတာႏဝင်ꩻအကျိုꩻ ယံကထွာ၊ အသွစ်ꩻနောဝ်ꩻခါ မဉ်ႏစိမ်ႏဗူႏ၊ တွာရွံꩻစူတူႏ တဖူႏလွုမ်း၊ နီလိုꩻအောဝ်ႏငမ်း လွင်းထိုꩻဗာႏ၊ ယံထွာဆရာႏ ကိဉ်ꩻစာꩻဗဲင်း၊ နေးဉာဏ်ႏထဲမ်ထဲင်း လွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ တလူꩻကလွေꩻ ယံသွတ်ꩻအီ၊ ပေႏတန်နာꩻနီ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ၊ အုံညီꩻအောဝ်ႏပြုံႏ ယံညီႏဝင်ꩻ၊ နီယိုလိုꩻချင်ꩻ မေတ္တာႏရောက်၊  နောဝ်ထင်ꩻတသျောက် တွို့ꩻတွမ်ႏကွဉ်ႏ၊ ယံဖေႏထောင်စွဉ်ႏ တဖူꩻမꩻ၊ တဖူꩻဖြယ်ဖ ယံလွေꩻပုဲင်ႏ၊ လိုꩻခိုကွန်ႏစုဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏအာ၊ နီယိုလဲင်ႏခါ ဝင်ꩻသွင်ꩻပေါ်ꩻ၊ တရာꩻသဖော်ꩻ မအွဉ်ႏဝင်ꩻ၊ အွဉ်ႏဒွါႏအထန်ႏ သွင်ꩻသော့ꩻတောဝ်း၊ ယံသွင်ꩻညီꩻရောဝ်း လိုႏကျိုꩻစာꩻ၊ နီယိုစွုမ်ႏဖြာꩻ သတိဆောင်ႏ၊ ယံဖေႏကအောင်ႏ တွိုႏရန်းထို၊ ပအိုဝ်ႏမျိုꩻယို အဆင်းယံကထင်ႏ၊ ကျိုꩻစာꩻထွုမ်ႏဉာဏ်ႏ သိပ္ပသွဉ်၊ ယံဖေႏကဒွဉ် ခေါဝ်းဝင်ꩻဖုံႏ၊ အုံညီꩻအုံပြုံႏ တွိုင်ႏပင်ႏဖက်၊ အထိန်ꩻအမတ် ရန်းယံဗွိုန်၊ ယံဖေႏတွာသွိုန် စီꩻဝွေꩻညီႏ၊ ရန်ႏကွုန်ႏ တောင်ႏကီꩻ ခုံႏရန်းထို၊ ထင်ႏတွိုႏနီယို အချင်ꩻချင်ꩻ၊ မရက်လွဝင်ꩻ နုဲင်းပသွစ်ꩻ၊ လီလာလယ်ႏစွစ်ꩻ နိစ္စထဲင်း၊ သꩻလဲင်ꩻကနဲင်း စွေးကိဉ်ꩻစာꩻ၊ နီယိုနောဝ်ꩻရာꩻ ယံထွားနုဲင်း၊ လိတ်ယိုကခြုဲင်း ပသွစ်ꩻပေႏ၊ ဥပမာႏဖေႏ တင်ꩻလုဲင်ဟွေး။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
အယော့ꩻအဖောႏရောႏဂါႏ
အယော့ꩻအဖောႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အလျားမာꩻထွာယော့ꩻဖောႏ၊ အခွꩻမာꩻထွာ ယော့ꩻဖောႏ အဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ။ အလျားမာꩻထွာ ယော့ꩻဖောႏနဝ်ꩻ ယော့ꩻအွဉ်မဲ့ငါစတဲင် နမ်းခန္ဓာႏအကွို့ꩻကီသွူ။ အလျားမာꩻထွာ ယော့ꩻဖောႏနဝ်ꩻ ဆီႏချုပ်၊ ဆီႏဆေ့ꩻ၊ အွꩻအာထီသွူ။ အခွꩻမာꩻထွာ ယော့ꩻဖောႏနဝ်ꩻ ယော့ꩻအွဉ်ခင်ႏခိုႏစတဲင် နမ်းခန္ဓာႏ အကွို့ꩻလသွူ။ ဆီႏဗွာထွူတဲင် အွꩻကြွို့ꩻတဝ်းထီသွူ။ ထဲင်းတမျိုꩻ အယော့ꩻအဖောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻရာႏမာꩻထွာတွော့ꩻ ယော့ꩻဖောႏ၊ ကျောက်ကပ်မာꩻထွာတွော့ꩻ ယော့ꩻဖောႏ အဝ်ႏဖျင်နီမျိုꩻသွူ။ သꩻရာႏမာꩻထွာ ယော့ꩻဖောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻရာႏအာႏပေႏတဲင် အဝ်ႏသꩻရာႏ ကပသာဒါႏသွီႏ နမ်းတဗာႏလွုမ်းလဲ့နဝ်ꩻ၊ ကထူႏဆွုမ်ႏချာဒါႏ သွီႏသဲင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ အာႏဗွေဗွေ တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်းထာꩻမာꩻတဲင် ခင်ႏခိုႏ၊ ခင်ႏလောင်ꩻဖုံႏ-စတဲင် နမ်းခန္ဓာႏအကွို့ꩻလ ယော့ꩻဖောႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကျောက်ကပ်မာꩻထွာ ယော့ꩻဖောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်တဟဝ်တဝ်း၊ ကျောက်ကပ်အာႏကပေႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်တမာꩻနွောင်ꩻလို့တဝ်းထာꩻမာꩻ၊ တခါစဲစ်နွောင်ꩻလို့တဝ်း သွီႏထီတဲင် ဆီႏဆေ့ꩻထိုꩻ၊ ထီဓာတ်ပါလွေꩻအာထိုꩻသွီႏကိုတွော့ꩻ မဲ့ငါစတဲင် နမ်းခန္ဓာႏအကွို့ꩻကီယော့ꩻဖောႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အယော့ꩻအဖောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ယော့ꩻဖောႏအွဉ်ဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း မီႏတလုမ်ꩻလာꩻမွိုင်မွိုင်တဝ်း၊ ယော့ꩻကီယော့ꩻလတွော့ꩻ မီႏယော့ꩻတွိုႏဟို့ꩻနဝ်ꩻ လုမ်ꩻလာꩻယပ်ꩻငါႏသွူ။ မီႏထွာသꩻရာႏ မာꩻထွာတွော့ꩻ ယော့ꩻအွဉ်ခင်ႏဖဲ့ꩻလလဲ့ အံႏစွယ်ꩻဗာႏ တသီႏသꩻရာႏအာႏတလာ(နှလုံးအားဆေး)ဖုံႏသွူ။ တသီႏဖေႏအာႏသꩻရာႏနဝ်ꩻ အမျိုꩻအာတန်တဲင် တသီႏဆဲင်ႏဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တစွိုးတဝ်းလဲ့တစွိုး အဝ်ႏဒျာႏသွူ။ မီႏဒေါ့ꩻဗာႏဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏနဝ်ꩻ တသီႏသွီႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း၊ တသီႏသွီႏအရသာႏခွꩻ၊ အရသာႏတွောင်း၊ အရသာႏလုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ သင်ꩻဒျာႏကဲဉ်းအာအာသွူ၊ ကတိုꩻ၊ ကုင်္ကမံ၊ ငှက်သိုက်ဖုံႏမီႏပါနဝ်ꩻ အငိုꩻလဲ့ကားပိုႏ၊ ဟဝ်လဲ့ဟဝ်ပိုႏသွူ။ ပေါႏတသီႏသွီႏနဝ်ꩻ အရသာႏနွိုးဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ ပါလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ကျောက်ကပ်မာꩻထွာတွော့ꩻ မီႏယော့ꩻအွဉ်မဲ့ငါစတဲင် နမ်းခန္ဓာႏအကွို့ꩻကီနဝ်ꩻ အံႏဗာႏတသီႏကျောက်ကပ်အာႏဟဝ်ဖုံႏ၊ တသီႏဆီႏသွင်ႏဖုံႏသွူ။ တသီႏကျောက်ကပ်အာႏဟဝ်နဝ်ꩻ တသီႏအင်္ဂလေက်အဝ်ႏ၊ တသီႏတိုင်းရင်း (တသီႏပိန္တော်ꩻ)အဝ်ႏ အဝ်ႏ(၂)မျိုꩻ၊ တသီႏအင်္ဂလေက်နဝ်ꩻ အကျိုꩻဟော်ꩻဝင်ꩻတဲမ်းအင်္ဂလေက်နေးဒျာႏတဲင် အီႏဟော်ꩻဒါႏဗာႏ၊ အီႏသေနာႏဗာႏနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်းသွူ။ တသီႏတိုင်းရင်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻဟော်ꩻ ဝင်ꩻတဲမ်းမန်းနေးတဲင် ပေါႏဟော်ꩻဒါႏလိတ်မန်းလဲ့ သေနာႏဒျာႏသွူ။ တသီႏတိုင်းရင်း ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကျောက်ကပ်အာႏဟဝ်ဖုံႏ၊ ဆီႏသွင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏရီလဲ့ မဲ့ꩻဆဲင်ႏသားဖေႏဒျာႏသွူ။
တသီႏကျောက်ကပ်၊ တသီႏနလုံꩻအာႏဟဝ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အံႏတလဲင်ႏနီလဲင်ႏဟဝ်၊ အံႏတနီꩻနီနီꩻဟဝ်နုဲင်းတဟွိုတဟဲ့ꩻ၊ နမ်းခိုးနမ်းလျားနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ အံႏဗာႏအာအာ၊ အံႏဗာႏပဉ်လာလာမꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ တသီႏဆီႏသွင်ႏနဝ်ꩻ ချင်းအံႏဗာႏသွူ။ ဆီႏမီႏလွေꩻအာလွဉ်ꩻငါႏနဝ်ꩻ ရွိုးအွန်းဒါႏသွူ။ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ချင်းမီႏတသူႏသေတဝ်းလဲ့ အာႏကွိုꩻဗာႏဆရာႏသွူ။ ဆရာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏ၊ ဆရာႏပိန္တော်ꩻ (တိုင်းရင်း) အဝ်ႏနီမျိုꩻတဲင် အဆင်ႏပြေႏရာꩻ၊ ယုံႏကေႏယွုမ်းအံႏရာꩻ အာႏကွိုꩻထွူတဲင် လွေꩻထေ့ ကုထေ့ဗာႏသွူ။ ယော့ꩻဖောႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နမ်းတွမ်ႏနမ်း မီႏမဲဉ်ကုလုမ်ꩻလာꩻချာစံꩻနဝ်ꩻ တသီႏနုဲင်းငါဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻ အဆင်ႏပြေႏရာꩻ ထူႏသုံꩻလုမ်ꩻလာꩻအီနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
"တသီႏယော့ꩻဖောႏနယ်ꩻဖုံႏ" ဆရာႏကအွဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ်ယိုနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏလူးဗာႏ လိုꩻယော့ꩻဝင်ꩻသွံလဲ့ ဟဝ်လို့စွဉ်ႏဝင်ꩻသွံသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
လက္ခဏာႏပေႏ(၈၀)
"လက္ခဏာႏပေႏ(၈၀)" ၁။ စိတင်္ဂုလီ-စူနုံခင်ႏနုံခါႏပိတ်ꩻ ၂။ အနုပုဗ္ဗင်္ဂုလီ-စူခင်ႏနုံရျော် ၃။ ဝဋ္ဋင်္ဂုလီ-စူခင်ႏနုံတဒူ ၄။ တမ္ဗနခ-စူခင်ႏမီႏတနျာႏ ၅။ တုင်္ဂနခ-စူခင်ႏမီႏဆွာꩻ ၆။ သိနိဒ္ဓနခ-စူခင်ႏမီႏချောꩻ ၇။ နိဂ္ဂုဋ္ဌဂေါပ္ဖက-ခင်ႏမဲ့တရေꩻ ၈။ သမပါဒ-ခင်ႏယာꩻတွောင်း ၉။ ဝဇသမနကမ-လွေꩻထာꩻဗိုန်ဆင်ဆဒ္ဒန် ၁၀။ သီဟသမာနကမ-လွေꩻထာꩻယေန်ႏဗိုန်ကေသရီ ၁၁။ ဟံသသမာနကမ-လွေꩻထာꩻဗိုန်ဟင်္သာႏ ၁၂။ ဥသဘသမာနကမ-လွေꩻထာꩻဗိုန်ဖိုးဥသဘ ၁၃။ ဒက္ခဏဝဋ္ဋက္ကမ-ပင်ထွေဒဲင်ရီး ၁၄။ သမန္တစာရုဇာဏုမဏ္ဍလ-ခင်ႏလေင်းတဒွီႏ ၁၅။ ပရိပုဏ္ဏပုရိသဗျဉ္ဇန-စောမ္မျတ် ၁၆။ အဆိဒ္ဒနာဘိ-ပဒေဝွိုင်ꩻအဝ်ႏ ၁၇။ ဂမ္ဘီရနာဘိ-ပဒေယော့ ၁၈။ ဒက္ခိဏဝဋ္ဋနာဘိ-ပဒေခွေါန်လေပ်ထွေ ၁၉။ ဣဘကရသဒိသ ဥရူသူဇ-စူဗောင်ကီႏဗောင်ဗိုန်ဆင်စူ ၂၀။ သုဝိဘတ္တဂတ္တ-နမ်းကီလဖွိုႏထိုမဲန်ႏ ၂၁။ အနုပုဗ္ဗဂတ္တ-နမ်းချောꩻပြေ ၂၂။ ပရိမဋ္ဌဂတ္တ-စေႏထွေကီလလုင်ꩻပတ်ငီႏ ၂၃။ ဩဏတုဏ္ဏတသဗ္ဗဂတ္တ-ပူႏအျော့ꩻမဲန်ႏငီႏ ၂၄။ အလီနဂတ္တ-ယာႏရီႏရူႏတဝ်း ၂၅။ တိလကာဒိရဟိတဂတ္တ-ဆိတ်ꩻမွန်းမုဲင့်ꩻထေအဲန္ထဝ်း ၂၆။ အနုပုဗ္ဗရုစိဂတ္တ-ဖုဲင်ႏထွား ၂၇။ ဝိသုဒ္ဓဂတ္တ-နမ်းကြောင်း ၂၈။ သုခုမာလဂတ္တ-နမ်းပနဲန်ႏ ၂၉။ သမ္မဂတ္တ-မဲ့ခွꩻ ၃၀။ ဥဇ္ဇလိတဂတ္တ-နမ်းရောင်ႏတင်္ခလုက်လိက် ၃၁။ ဝိမလဂတ္တ-နမ်းတခြီႏတသိုꩻအဗဲ့ꩻဗွို့ꩻတဝ်း ၃၂။ ကောမလဂတ္တ-အဝ်ႏဆားတသေႏ ၃၃။ သိနိဒ္ဓဂတ္တ-ချော်ꩻပြေ ၃၄။ သုဂန္ဓဂတ္တ-လွီးဟဝ် ၃၅။ ကောဋိသဟဿဗလဓာရဏ-အာႏတတွာစဲ့ꩻပိုႏတသဲန် ၃၆။ သုဝဏ္ဏတုင်္ဂနာသ-နေ့ꩻဖူကောင်ꩻစျူ ၃၇။ ရတ္တဒွိဇမံသ-ပြူတနျာႏ ၃၈။ သုဒ္ဓဒန္တ-တငါကြောင်း ၃၉။ သိနိဒ္ဓဒန္တ-တငါငီႏ ၄၀။ ဝိသုဒ္ဓန္ဒြိယ-ဣန္ဒြေႏကြောင်း ၄၁။ သုဝဋ္ဋဒါဌ-စွယ်ႏတဒူ ၄၂။ တိက္ခဂ္ဂဒါဌ-စွယ်ႏနာစျူ ၄၃။ ရတ္တောဋ္ဌ-ဖြောင်းဗီႏတနျာႏ ၄၄။ အာယတဝဒန-ဖြောင်းအွိုင်ꩻလုဲင်း ၄၅။ သုဂန္ဓမုခ-ဖြောင်းလွီးဟောမ် ၄၆။ ဂမ္ဘီရပါဏိလေခ-စူလုဲင်ꩻစဲင်း ၄၇။ ဥဇုလေခ-စူလုဲင်ꩻစွောန်ႏ ၄၈။ အာယတလေခ-စူလုဲင်ꩻဆွာꩻ ၄၉။ သုရုစိရသဏ္ဌာနလေခ-စူလုဲင်ꩻတရေꩻ ၅၀။ ပရိမဏ္ဍလကာယဇုတိက-နမ်းရောင်ႏတင်ႏ အဝ်ႏရမ်ꩻခူတကြဲမ် ၅၁။ ပရိပုဏ္ဏကပေါလ-ဗုဲင်ႏတဗူး ၅၂။ ရုစိယအာယတဝိသာလနေတ္တ-မဲ့ရောင်ႏအဝ်ႏငဝ်ꩻမျိုꩻ ၅၃။ ပဉ္စပသာဒနေတ္တ-မဲ့ခူꩻသောမ်ႏတသီးဗွာတနျာႏဖြေင်း ၅၄။ ကုဉ္စိတဂ္ဂဘမုက-မဲ့ကူႏမဲ့ခူꩻဆွောန်ႏတဝတ် ၅၅။ မုဒုတလုဏရတ္တဇိဝှ-ဖြေꩻတနျာႏ ၅၆။ အာယတစာရုကဏ္ဏ-နားလာႏဖါးဆွာꩻ ၅၇။ နိဂ္ဂဏိသိရ-ကတူးတဒွီႏ ၅၈။ နိဂုဠှသိရ-ဗိုမ်းစွောန်ႏတဝ်း ၅၉။ ဆတ္တသန္နိတစာရုသီသ-ကတူႏသောင်ရောင်ႏ ဗိုန်ပါꩻကင်းထီꩻ ၆၀။ သုဂန္ဓမုဒ္ဓ-ကတူႏလွီးဟောမ် ၆၁။ အာယတပုထုလနလာဋ-ကတောင်ခဲန်းဗိုန်ခမ္ပျာꩻ ၆၂။ သုသဏ္ဌာနဘမုက-မဲ့ကူႏတကောင်ႏ ၆၃။ အနုလောမဘမုက-မဲ့ကူႏနာစျူ ဗိုန်လာဆန်ꩻသိုမ်ဟာ ၆၄။ အာယတမဟန္တဘမုက-မဲ့ခူꩻဝွိုင်လုဲင်းဆွာꩻ ၆၅။ သဏှလောမဘမုက-မဲ့ကူꩻဆွောန်ꩻချော်ꩻ ၆၆။ သမလောမ-ဆွောန်ႏတအောင်တလီး ၆၇။ ကောမလလောမ-နမ်းဆွောန်ႏချော်ꩻ ၆၈။ ဘိဒဉ္စနလောမ-ဆွောန်ႏသိန် ၆၉။ ဒက္ခိဏဝဋ္ဋလောမ-ဆွောန်ႏလေပ်ထွေ အနာတဝဲတ်ꩻကီ ၇၀။ သိနိဒ္ဓလောမ-ဆွောန်ႏတကေꩻတဝ်း ၇၁။ သုနိလကေသ-ကလူꩻရောင်ႏဖြေင်းခေါင်ꩻဒေ့ꩻ ၇၂။ ဒက္ခိဏဝဋ္ဋ-ကဝီးလေပ်ထွေ ၇၃။ သုသဏ္ဌနကေသ-ကလူꩻဒေါ့ꩻငီႏ ၇၄။ သိနိဒ္ဓကေသ-ကလူꩻတကေꩻတဝ်း ၇၅။ သဏှကေသ-ကလူꩻချောꩻ ၇၆။ အလုလိတကေသ-ကလူꩻတရေင်တဝ်း ၇၇။ ကောမလကေသ-ကလူꩻရောင်ႏစိုႏ ၇၈။ သမသုဂန္ဓကေသ-ကလူꩻလွီးဟောမ်နုဲင်းကဝ်ႏ ၇၉။ သုခုမအဿာသပဿာသ-ထာꩻသာယေန်ဗွီႏ ၈၀။ ကေတုမာလာရတနဝိစိတ္တ-ကတူႏဝီးဗိုန်ကထိုမ်း ကေတုမာလာပုင်ႏအဝ်ႏ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻ
ကမ္ဘာႏလောင်း မိဉ်ꩻကတန်ဒါႏ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻယို တွို့ꩻကွဉ်ႏအဆွာꩻအဝ်ႏ ၁၅၀၀ မဲင်ႏတဲင် အဝ်ႏတတွာလွေꩻ အာဖရိကတွိုက်ထင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ တောမ်ႏအပါလေဆျန်ကောင်ရွေꩻ ရပ်နဝ်ꩻလုမ်ꩻသွူ။ ကောင်ရွေꩻအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ မဲင်ႏ ၁၅၀- ၂၀၀ ရပ်လုမ်ꩻတဲင် တလုဲင်းထွꩻတဝ်း အာဖရိကတွိုက်နဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ အိဉ်ဒီးကောင် သွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အထိုနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်ဖုံႏကားကအဝ်ႏ လို့လို့နဝ်ꩻ တထိုထွꩻတဝ်း ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻ ယိုသွူ။ ကောပ်ပွိုး အထိုမွေးနုဲင်းယိုတဲင် မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻကို ကောင်ဖုံႏ အဝ်ႏ ၄၀ လွို ၅၀ ရပ်တဲင် အဖွိုႏသွတ်ꩻ ကောင်နာငါမိဉ်ႏတဲ့ အထိုအဝ်ႏလဲဉ်း ပေပေါင်ꩻ ၂၃၀၀၀ သွူ။ အထိုကအဝ်ႏဒါႏ ပေခြွဉ်း ၂၉ဝဝဝ ပေ မွေးတဝ်းလဲ့ ၅၁/၂ မဲင်ႏ လွို ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်အေဝရဲစ် ကောင်နာနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအထိုသွတ်ꩻ ကောင်နဝ်ꩻသွူ။ ဒုတိယအထိုသွတ်ꩻကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကောင်အေဝရဲစ်ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ မဲင်ႏ ၁၀၀ ရပ်အကို အထိုကအဝ်ႏဒါႏ ၂၈၁၄၆ ပေ ကောင်ကန်ဆိဉ်စျန်းဂါး ဒျာႏသွူ။
ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻတန်ယိုနဝ်ꩻ အမာꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏထွာအီ လိုꩻသီးအလွေꩻအသဲင်ꩻချာငါတာႏလုမ်ꩻ တကာႏတဝ်း။ ကအဝ်ႏဒါႏ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻ ကမာꩻလွဉ်ဒါႏ တလီꩻတောမ်ႏထီလူးထီတအွိုဖုံႏယို အဝ်ႏရဲးဆွုမ်ႏခါꩻတဲင် ကောင်ရွေꩻအခဝ်နဝ်နဝ်ꩻ တနေင်ႏယို လꩻနွောင်ꩻ ခမ်းလော့ခမ်းကွုန်ꩻ (မိုးရေချိန်လက်မ) ၉၀၀ လွိုလဲ့ အခဝ်ထင်ꩻ တလီꩻတဖြွဉ်လꩻတဝ်းဒါႏ တိဗဲတ်(ခယ်ႏခမ်း) ထာꩻပူႏထိုရပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းခေါင်ႏမွေးနဝ်ꩻသွူ။ ကောင်ရွေꩻအကို ကောင်ဖုံႏအထိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအစားစားတဲင် ဟိမဝန္တာႏတခြာတန်ကောင်ခြာလဲ့ ရာႏသီႏဥတု၊ ထာꩻမွူးထာꩻပေႏ သေင်ႏဝါႏဖုံႏ အဝ်ႏအစွိုးစွိုူးနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏဟံႏကောင်ခင်ႏထျꩻ ဗꩻလွေꩻအထို ပေ ၅၀၀၀ ခါႏ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းခါခိင်ႏသိဉ်စိုႏ ခမ်းသဲင်ခိင်ႏ အလာႏကလွꩻဒါႏ ဝါႏတမျိုꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻသော့ꩻအာတဲင် ထွာစွဉ်ႏ ဝါႏတခြာတန်နဝ်ꩻမꩻ မွူးရောင်ႏအီႏဖြွဉ်ဗာႏ လဲင်ꩻတယိုꩻနေးဒုမ်သွူ။ ကောင်ရွေꩻအခဝ်နဝ်ꩻ ဗꩻပေ ၅၀၀၀ လောင်း ကောင်ဖုဲင်ႏဖုံႏယို သျင်ꩻထိုꩻမုဲင်းထိုꩻသွူ တခြာတဲင် အဝ်ႏဆို့ꩻသော့ꩻအာမွေး နေင်းမွူးဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻဒါစီလိဉ်ထျꩻတောမ်ႏ ဗွော့ꩻရာꩻအသောင်အရင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အယံသွတ်ႏ နေင်းသဲင်ယံဖုံႏ ကထန်ႏဒါႏ ဒေႏသဒျာႏသွူ။ ဗꩻတွိုႏ ပေ ၆၀၀၀ အထို ကောင်ရွေꩻဖုဲင်း ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ဒျာႏ ဗွူတောမ်ႏ ခေါက်ခယ်ႏ(ပြောင်ႏ)ဖုံႏတဲင် ကထိုꩻထဲင်းဒါႏယိုခြာဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ဒျာႏ ဗွူကလာꩻတောမ်ႏ ဘာလီ ဖုံႏသွူ။ အထို ပေ ၉၀၀၀ လွို ဒေႏသနဝ်ꩻတဲ့ အလာႏစူသေင်ႏငိုဖုံႏ အဝ်ႏဒွေါ့ꩻသွူ။ တွိုႏအထို ပေ ၁၂၀၀၀ လွို အရပ်နဝ်ꩻ ထာꩻခွꩻလွဉ်ꩻငါႏထာꩻတဲင် သေင်ႏငိုဖုံႏငါတဲ့ တဒွေါ့ꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒုမ်တဲင် အဝ်ႏဗွော့ꩻဒျာႏ ထာꩻအီႏထာꩻလုံꩻတခြာဖုံႏလုမ်ꩻသွူ။
ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻခြောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏပါနွောင်ꩻ ထာꩻလျားတုံး(အပူပိုင်း)၊ အခွꩻအလျားမဲဉ်ႏတုံး(သမပိုင်း)၊ ထာꩻခွꩻတုံး(အအေးပိုင်း)ဖုံႏကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ထာꩻသားတရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏသွူ။ အခဝ်ပေါင်းထိုခြာနဝ်ꩻ ကေ၊ ကေသေင်ႏ၊ ရျꩻ(ကြံ့)၊ ဆင်၊ တားမိဉ်း(ထာꩻသားပီ ပနားမီꩻ)၊ ထံ၊ ခီ၊ ယာꩻဝကောင်၊ ယာꩻတခြာ၊ ယို့တောမ်ႏ စာႏမရီႏ(ဖိုးမီꩻ ဖိုးခွိုꩻ ထာꩻသားဝခြာတမျိုꩻ) စတဲင်ငဖုံႏ အဝ်ႏအုံလွသွူ။ တွိုႏပေ ၁၆၀၀၀ မာꩻကီနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဝတဆမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻဒျာႏသေႏသေႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ထီဝကောင်၊ ထီဝခြောင် ဖုံႏလုမ်ꩻသွူ။ ကောပ်ပွိုး ထီဝ ဝဆွော့ꩻဖုံႏ အဝ်ႏတနေင်ႏလွုမ်းတဲင် ကောင်ရွေꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဟိမဝန္တာႏ"ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ သက္ကတဘာႏသာႏဘကိုလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ထီဝတဆမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒို့ꩻဗိဉ်ႏတခြို့သေႏသေႏဒါႏဒေႏသ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်ပွိုး ထာꩻအံႏဖြာႏခရာႏ ကအဝ်ႏအာဒါႏ ဟိမဝန္တာႏကောင်ရွေꩻတန်ယိုနဝ်ꩻ ဟေင်ဒူ(အေင်ဒိယ)လိုꩻမျိုꩻသီး အဝ်ႏယွုမ်းအံႏ ယိုခြာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဖရာꩻသီး ကစံႏစာꩻဒါႏခင်ႏလမ်း ယူႏထင်းရိုႏ‌သေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တနေင်ႏတလဲင်ႏ အဝ်ႏထင်ႏပူႏဇောႏရိုႏသေႏလွနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻဖျာပုံ
ဝေင်ꩻဖျာပုံ (မန်း: ဖျာပုံမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pyapon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖျာပုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖြယ် ဖျာပုံခြောင်ထျꩻ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏအန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၉.၃)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖျာပုံယိုလဲ့ ဗွိုန်ပီနုဲင်းဒျာႏ မျန်မာခမ်းအခဝ်ဒေါမ် ဝေင်ꩻယဟန်ႏဖုံႏနေနေတဲ့ ကရီးခါ မဲင်ꩻခွန်ဟော်ခံꩻသီး တန်ꩻခိုꩻအာႏဏာႏ ကအဝ်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဟံႏသာႏဝတီႏမဲင်ꩻဟော်နန်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့တဲင် အဝ်ႏပါသော့ꩻ ပတေင်(၃၂)ဝေင်ꩻကိုသွူ။ "ဖျာပုံ"နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမဲင်ꩻငဝ်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ဖျာ(ဗျာ)- ဆေꩻ၊ ဆဲင်ႏ တောမ်ႏ ပုံ(ပုင်)- ဒဲဉ် "ဒဲဉ်ဆဲင်ႏ"ရဲဉ်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏအရပ်ဒျာႏသွူ။
လွူꩻထွားထီႏငါ
'''"လွူꩻထွားထီႏငါ ပအိုဝ်ႏလိတ်ဖုံႏယိုခါ"
ငဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏအွဉ်ရီး
ကအီႏတဲမ်းဗာႏလိတ်ယိုနောဝ်ꩻ ရေႏရွယ်ႏအကုဲင်မွေးတဝ်း၊ ရေႏရွယ်ႏထီႏတေားဒျာႏ လဲင်းလောင်းတွမ်ႏ လိတ်စောင်ႏမျိုꩻစွုမ်ႏကိုယိုခါ ကတဲမ်းရောင်လွဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ လိတ်ဖြုံႏအစွိုးစွိုးကို ကတပါတဝ်းလိတ်မွူးကိုဖုံႏတွော့ꩻ ကအဝ်ႏသုံꩻရောင်ဒါႏ "သွောန်လိတ်(သွဉ်လိတ်)၊ ဗွေႏဗိုန်(ဗွေႏဗွန်)၊ ကောပ်ပွိုး(ကွပ်ပွိုး)၊ အိုင်လမ်း(အုံလမ်း)၊ နီထုင်ꩻ(နီထွုံꩻ)၊ တောမ်ႏ(တွမ်ႏ)တွမ်ႏဝင်ꩻကရီဒါႏ "ပအိုဝ်ႏ"ကရိုꩻဒါႏ လိုꩻမျိုꩻမဉ်ꩻယို လိတ်မွူးတွယ်ꩻကိုပါတဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းမဲဉ်တဲမ်းသျင်ꩻနယ်လို့လို့ငါႏနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းဗာႏလိတ်ယိုတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်သီးဖုံႏ ကားကအဝ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ခွုင်းကား ပအိုဝ်ႏခမ်းသားသီးဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ လိတ်ယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းဝွေႏဖန်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးမွေးတဝ်း၊ ရေႏရွယ်ႏတဝ်း စွိုးခွိုꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻကုဲင်(ငမ်းတဲ့ငမ်းမွေးငါႏ လွောင်ႏဗူႏရေꩻကုဲင်)နေနေတဲင် မဉ်ႏတတဲမ်းတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻသမ်းအဝ်ႏသုံꩻလဲဉ်းရင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ သေနာႏစွꩻခွင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻသွဉ်သင်နွောင်ꩻဒျာႏ ခွေသွဉ်းသွူဩ။ မဉ်ႏတတဲမ်းတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ အအီႏတဲမ်းရောင်ဝင်ꩻဒျာႏရင်ꩻတဲင် ဖေႏကတဲမ်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတယ်ꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲꩻမုဲꩻတဲ့ယဝ်း ခါးလားကထန်ႏငီႏငါ တဲမ်းနယ်ထွာတယ်ꩻဗာႏနုဲးယိုနဝ်ꩻ ဝွေႏဖန်ႏပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးအုပ်မွေးတဝ်း၊ လွူꩻထွားထီႏငါ အမျာꩻကတဲမ်းဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါဒျာႏအကျောင်ꩻ တောင်ꩻပြန်ႏအွဉ်ရီးဒျာႏသွူဩ။
ငဝ်းတယ်ꩻအွဉ်
လိတ်မူတဗာႏဗာႏယို အဓိကအရေꩻအတန်သွတ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ "သရ၊ ဗီး၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻ" အဝ်ႏယိုသွံစွိုးလွုမ်ꩻ ထီႏလွေꩻနုဲးနဝ်ꩻ (တစွိုး)အဝ်ႏတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻလွုမ်ꩻရင်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကအဝ်ႏတဲမ်းဒါႏ လိတ်ယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏခဉ်ႏတဲက်ထွားတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏယိုခါ ထီႏမော့ꩻလွေꩻနုဲင်းယို။
ပအိုဝ်ႏသရယိုခါ (၁၆)ဖြုံႏ
အ အာ အိ အီ အု အူ အေ့ အေ အဲ့ အဲ အုဲင့် အုဲင် အော့ အော် အို့ အို-ယိုတဆီသူဖြုံႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏသရ ၁၆-ဖြုံႏအကို ကအီႏတဲမ်းငါယိုနဝ်ꩻ "အုဲင့် အုဲင်"သရယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ င-ဗီးယို သော့ꩻပါတဝ်းဒွုမ် င-ယိုနဝ်ꩻ သရမွေးတဝ်း၊ ဗီး-ဒျာႏ ယူႏနုဲးနဝ်ꩻတဖဲ့ꩻ မဉ်ႏရော်ꩻသော့ꩻတွမ်ႏ (က် စ် ဉ် တ် န် ပ် မ် ယ် ဝ်)ဖုံႏနဝ်ꩻ သော့ꩻထဲင်းလꩻဒွုမ်တဲင် (စင်ꩻတန်ဝိဇ္ဇာနန္ဒ(လွဉ်ႏလဲဉ်း) ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်တဲ့နဝ်ꩻ၊ ဖြားခွန်ကုဝေ(ကုဲင်ထိုꩻ)တဲ့နဝ်ꩻ တွမ်ႏတဲမ်းလိတ်ဆရာႏအလင်လင် ကဉ်းအာအာဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏနုဲးနဝ်ꩻနေနေအကျောင်ꩻ သေထီႏထွꩻလွဉ်ꩻဗာႏဖိုသွူ။) င-သွတ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻဗီးနဝ်ꩻမꩻ င-သွတ်ꩻထွိုင်ႏပါထိုꩻနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းထိုꩻ နုဲးမန်းငဝ်းကထန်ႏဒါႏ "လူမိုက်၊ ပိုက်ဆံ၊ မိုက်လုံး၊ ခွန်ဇော်ဟိုက်"စတဲင်နုဲးယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းအီတဲ့လꩻတဝ်း လိတ်မွူးတွယ်ꩻရဲဉ်ႏတဲ့ အကုဲထိုꩻအီ မော့ꩻလွေꩻနုဲးနဝ်ꩻမꩻ လိတ်ယိုတပုတ်ကိုနဝ်ꩻ အုဲ-သရယို င-သွတ်ꩻသော့်ꩻပါဒွုမ်။ ဥပမာႏနဝ်ꩻ- မေႏလိုက်၊ မေႏလုဲက်၊ နိုင်၊ ကိုင်၊ ပုဲက်ဆံ (ထွိုင်ႏတဲမ်း ပုဲက်ဆံ-တဲမ်းထိုꩻလꩻတဝ်းတွော့ꩻ ပဲက်ဆံ-အငဝ်းထန်ႏဖိုင်ႏယို ထန်ႏလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။) ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏသရ(၁၆)ဖြုံႏယို လိတ်ယိုတပုတ်တာႏ တဲမ်းလွေꩻလုဲးနုဲးယိုသွူ။ အ အာ အိ အီ အု အူ အေ့ အေ အဲ့ အဲ အုဲ့ အုဲ အော့ အော် အို့ အို အုံ့ အုံ (၁၈)ဖြုံႏ အီႏတဲမ်းထိုꩻလုဲႏနုဲးယိုသွူ၊ (ကတဲမ်းထိုꩻ ၁၈-ဖြုံႏယို နီပအိုဝ်ႏတာႏ ၉-ဂဏန်ꩻတဲ့ ထွာအီဟောင်းနုဲးနဝ်ꩻသွူ။) ကသော့ꩻဗာႏ (အုံ့ အုံ) အိုက် အိုင်-သရနဝ်ꩻ (မဉ်ႏသော့ꩻထဲင်း အုံ့ အုံ-သရနီဖြုံႏနဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏတဲမ်း "ဒုံကောင်တန်(ဒုံမဉ်ꩻ)၊ ခူးကုံႏ၊ လုဲင်းတုံး-ဖုံႏယို အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏယင်း ယူႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။
ဗီး(၃၃)ဖြုံႏ
ဗီး ၃၃-ဖြုံႏနဝ်ꩻ ပါဠိ၊ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏ သုံꩻဗွိုန်လဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ကွာႏဒျာႏအငဝ်းထန်ႏလွုမ်ꩻတဲင် လွူꩻထွားလေ့လာ အပဲင်အမင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်း တရေꩻငါႏသွူ။ ဗီးတွမ်ႏသရ အွဉ်ႏတွယ်ꩻရော်ꩻဝင်ꩻ မာꩻအီငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွူစွူငါ ငဝ်းရန်းသူငွါ၊ သူရန်းငါတဲ့ လꩻလဲဉ်းဒျာႏ၊ မဉ်ႏအဝ်ႏသူငွါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏလိုꩻပေႏတဲ့ ပေါင်းယိုꩻ တွမ်ႏလိတ်မွူးဗွိုန်ဝင်ꩻသွူ။ ထွားငါလွေꩻ လိတ်မွူးတွယ်ꩻကို- နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏသရတွမ်ႏ ဗီးမဉ်ႏအွဉ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ (သရတွမ်ႏဗီး တွယ်ꩻနယ်ဝင်ꩻပုင်ႏ)-
ဗီးတွမ်ႏသရ ရော်ꩻဝင်ꩻခန်ꩻ လိတ်မွူးအတွယ်ꩻ(၁) သွဉ်ခန်ꩻ(၁)
(၁) အ အာ-သရ (က ကာ) က ကꩻ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ - ကာꩻကားငါႏ (၂) အိ အီ- (ကိ ကီ) ကိ ကိꩻ ကီ ကီꩻ ကီး ကီႏ - နီဝါးကီႏ (၃) အု အူ- (ကု ကူ) ကု ကုꩻ ကူ ကူꩻ ကူး ကူႏ - ကေပေႏ (၄) အေ့ အေ (ကေ့ ကေ) ကေ့ ကေ့ꩻ ကေ ကေꩻ ကေး ကေႏ - ကေပေႏ (၅) အဲ့ အဲ- (ကဲ့ ကဲ) ကေ့ ကေ့ꩻ ကေ ကေꩻ ကေး ကေႏ - ကဲ့ꩻထဲ့ (၆) အုဲ့ အုဲ (ကုဲ့ ကုဲ) ကုဲ့ ကုဲ့ꩻ ကုဲ ကုဲꩻ ကုဲး ကုဲႏ - ရူးတကုဲႏ (၇) အော့ အော် (ကော့ ကော်) ကော့ ကော့ꩻ ကော် ကော်ꩻ ကေား ကောႏ - နꩻကော့ꩻ (၈) အို့ အို (ကို့ ကို) ကို့ ကို့ꩻ ကို ကိုꩻ ကိုး ကိုႏ - လယိုကို (၉) နိဂ္ဂဟိတ် အံ (ကံ) ကံ့ ကံ့ꩻ ကံ ကံꩻ ကံး ကံႏ - စံꩻကံႏ (၁၀) အုံ့ အုံ (ကုံ့ ကုံ) ကုံ့ ကုံ့ꩻ ကုံ ကုံꩻ ကုံး ကုံႏ - ဒုံႏထုံ သွဉ်ခန်ꩻ(၂) ယ-ပယ်ခန်ꩻတွမ်ႏ သွဉ်ခန်ꩻ(၃) လဗဲဉ် ရ-ဗဲဉ်ခန်ꩻ တဲမ်းပါဒွုမ် ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏကို ပါလဲဉ်းတဲင် ရမွော့အဝ်ႏသေနာႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ (အဝ်ႏကုဲဒါႏ ကုံ့ ကုံ့ꩻ-တရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထူႏသရတမုဲင်ꩻငဝ်း သေတဝ်းတဲင် မဉ်ႏထူႏ အု-သရငဝ်းတဲ့ ထန်ႏဗာႏဒျာႏ "နီထုံꩻစံႏ"ထန်ႏဒျာႏနဝ်ꩻမꩻ အီႏထွာ အု-သရငဝ်းမဲဉ်ႏ၊ မဉ်ႏထူႏနိဂ္ဂဟိတ်ငဝ်းတဲ့ ပေ့ꩻဗာႏဖြောင်း "ပ် မ်"ငဝ်းမꩻမဲဉ်ႏ ထီႏမော့ꩻလွေꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ယိုတရဲဉ်ႏတာႏ မဉ်ႏထွာ "အုံ့ အုံ"သရခေါ်ခေါ်ဒျာႏမꩻ အီႏထန်ႏယင်း "ဒုံ"ထီႏထွꩻနုဲးနဝ်ꩻတဲင် ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သော့ꩻလွိုထိုꩻ "အုံ့ အုံ"သရနဝ်ꩻသွူ။ သရတွမ်ႏဗီး တွမ်ႏဗီးခြွိုင်းခြိုꩻဖိုင်ႏယို မဉ်ႏတွယ်ꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထီႏလွေꩻနုဲးငါယိုဖိုင်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏနေင်ႏတသာ
"ပအိုဝ်ႏနေင်ႏတသာ ခြီခြောဝ်ငဝ်းငွါ" ခွိုꩻမွူးနီꩻယို၊ မူႏခိုအာဖုံႏ၊ ဖျော်ငါလွဉ်လဲန်း၊ ပွဲꩻခင်ကို။ စွိုးခွိုꩻအတန်၊ လိုꩻရုဲင်းယံနဝ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻသန်ဟော်ꩻဖေႏ၊ ငဝ်းနုဲင်းယို။ စွိုးခွိုꩻတွက်တာႏ၊ ယံချံꩻသာႏနဝ်ꩻ၊ အာႏသိုမ်အာႏပေါင်ꩻ၊ မာꩻမꩻထွာ။ ၁။ "ပညာႏ""တခြိုꩻ"၊ အဲန်ထဝ်းလိုꩻနဝ်ꩻ၊ တသိုꩻအာႏရဲင်ꩻ ထေလွဟုဲင်း။ ၂။ ဒါႏပညာႏသား၊ လိုꩻတဲးဝါးတဲ့၊ ယူႏထွားထွꩻဗွို့ꩻ၊ အွဉ်စွို့ꩻစွို့ꩻဟုဲင်း။ ၃။ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻ၊ ယံထွာယိုꩻနဝ်ꩻ၊ လိုꩻရွဉ်သားတဲ့၊ ထေရွဉ်ဟုဲင်း။ စွိုးခွိုꩻတွက်တာႏ၊ အာႏသိုမ်အာႏ၊ ပေါင်ꩻဗာႏဖြွမ်းနေဟောင်း (ဖြွမ်းဒျာႏ၊ ဖြွမ်းဒျာႏ) ဖြွမ်းထွူမာꩻဗာႏ၊ စွိုးခွိုꩻတာႏ (ခံႏမာꩻဒျာႏ၊ ခံႏမာꩻဒျာႏ) နီကမာꩻဒါႏ၊ စွိုးခွိုꩻတာႏ (ခံႏအောင်ႏဗာႏ၊ ခံႏအောင်ႏဗာႏ)
ဝေင်ꩻမကွေး
ဝေင်ꩻမကွေး (မန်း: မကွေးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Magway) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသန် ဝေင်ꩻတန် တောမ်ႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ သင်ဖော်ꩻတွူးဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မကွေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမကွေးကို ကအဝ်ႏဒါႏ တွိုင်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဧရာႏဝတီႏခြောင် ထီတဖူꩻရဲဉ်ႏအလꩻ တောမ်ႏရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၃၇၈)မဲင်ႏ၊ တောမ်ႏမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၁၉)မဲင်ႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈၆,၇၇၂ ဖြာꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏနေင်ႏတသာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:
ဝေင်ꩻမကွေး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖော့သဖောရတ်သ်
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
လိန်ႏမာႏယိန်ႏကေႏ
(၄)လိန်ႏမာႏယေန်ႏကေႏ-သွဉ်လိုꩻပေႏ နေင်ႏ ၁၃၇၄-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံ- နီꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ---၊ ကျောင်ꩻ ကို ကမာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထောင်ထွားရေꩻ ပွယ်ꩻဟော်ꩻတရာꩻ အခန်ꩻအနာꩻယို ကကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာႏမူႏခိုသီး ကားကအဝ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻချမ်ꩻသာႏ/ ခွꩻသꩻသာႏယာႏလွသွော့အကျောင်ꩻ ဆုတောင်ꩻရီးရီးထွူခါ အီႏဟော်ꩻငါလွေꩻဖေႏ "လိန်ႏမာႏယေန်ႏကေႏ-သွဉ်လိုꩻပေႏ"တရာꩻယိုသွူ။ တကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏဟွေး- ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ စက်ခေတ်၊ ထိုမ်းကာꩻ၊ ထိုမ်းရထာꩻ၊ ထိုမ်းသင်္ဘောꩻကျောင်း တဆင်ႏလွုမ်ꩻတိုး၊ တစိုးလွုမ်ꩻစွစ်ꩻတဲင် ကမ္ဘာႏတန်ကလုဲင်းတဲ့ နုဲင်းကွို့ꩻဒုံတဒုံလွုမ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ယိုခါ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ"ကမ္ဘာ့ရွာ-ဒုံကမ္ဘာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻ။ တခမ်းတွမ်ႏတခမ်း၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ အကွဉ်အကꩻ-စတဲင် ယေန်ႏကေႏမုꩻနဝ်ꩻ ဗိုန်တဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲင် နီဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ဟိရီ-ထာꩻဝင်ꩻသꩻ၊ ဩတပ္ပ-ထာꩻငမ်း၊ ထိန်ꩻကမ်းလောက၊ လောကပါလ-တရာꩻနီယိုနီပါꩻ ခွုမ်ခါꩻသေႏသေႏမꩻ ယေန်ႏကေႏလꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ထွားအာနုဲင်ႏငန်ႏလင်ဇာတ်ကာꩻ၊ ထွားအာပါꩻဘော်လုံးသား၊ အခိုတဲ့ ထွားနုဲင်းပါꩻကတူႏ၊ အမူႏတဲ့ ထွားနုဲင်းပါꩻခွမ်ꩻလာꩻ၊ အခိုကလူꩻနဝ်ꩻ တသီႏသူႏ၊ အမူႏကလူꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတဖြွူ၊ ကွဉ်လဲဉ်းသွူ ကွဉ်ꩻရေ့ꩻ၊ ထွားတေ့ꩻတေ့ꩻသွော့လုဲင်း၊ ကွဉ်ရုဲင်း၊ ကꩻရုဲင်း၊ ပꩻရုဲင်းလဲဉ်းသွူ။ ကကွဉ်ကကꩻ၊ ကပꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏထွားတွမ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ တကာႏမူႏခိုသီးမဲ့တဲ့နဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏထွားတွမ်ႏနီစွိုးခွိုꩻထုံꩻစံႏအနေႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ယေန်ႏကေႏတဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီထုံꩻယေန်ႏကေႏဖေႏကတွမ်ႏထိုꩻမားမွုန်းနဝ်ꩻ မွိုးဖါဆရာႏ၊ သံႏဃာႏဗွေႏသီး စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏ ပငါꩻပရာꩻ၊ တာႏဝွန်ႏ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- ၁။ လမ်းကိုနဝ်ꩻခါ - မွိုးဖါတာႏဝွန်ႏ ၂။ ကျောင်ꩻကိုအတာႏ - ဆရာႏတာႏဝွန်ႏ ၃။ ဒုံကိုကထီႏ - ကောႏမတီႏတာႏဝွန်ႏ ၄။ အွိုင်ႏကိုအတာႏ - သံႏဃာႏတာႏဝွန်ႏ - တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
အမုဲင်(၁)အလꩻ
လမ်းကိုနဝ်ꩻခါ - မွိုးဖါတာႏဝွန်ႏ" ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏဟာ အဝ်ႏအာ မွိုးဖါထျꩻ၊ အဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏတဲ့ အဝ်ႏအွိုးမွိုးဖါထျꩻဒါႏဒါႏလွဉ်၊ အမွိုးအလိန်ႏမာႏတဲ့ အဝ်ႏအွိုးမွိုးဖါထျꩻ စလွဉ်၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကထွာမွိုးဖါနဝ်ꩻ ပိုဖုံႏ ဖေႏနေးကလိန်ႏမာႏ၊ ဖေႏနေးကယေန်ႏကေႏနဝ်ꩻ မွိုးတဲ့ဒေါ့ꩻဖေႏဗာႏအာအာ၊ ဖါတဲ့သွဉ်ဗော့ꩻဗာႏခွိုꩻခွိုꩻ၊ ပိုဝတ္တရာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မွိုးဖါဝတ္တရာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ခြုဲင်းဖေႏရော့ꩻရော့ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဖေႏ ခွိုꩻခွိုꩻဗာႏ၊ အွဉ်ႏဝုဲင်ႏဗာႏဘုရာꩻ၊ အွဉ်ႏထင်ႏဗာႏကျောင်ꩻ၊ အွဉ်နာႏဗာႏတရာꩻ-စတဲင် မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။
အမုဲင်(၂)အလꩻ
ကျောင်ꩻကိုအတာႏ-ဆရာႏတာႏဝွန်ႏ" ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကထွာဆရာႏသီးတဲ့ တပဲ့ꩻပေႏဖုံႏ ဖေႏကဒါႏပညာႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဖေႏနေးကလိန်ႏမာႏ၊ ဖေႏနေးကယေန်ႏကေႏတဲ့ သွဉ်သင်ဆုံꩻမꩻဗာႏ၊ တပဲ့ꩻဝတ္တရာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဆရာႏဝတ္တရာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်အာအာ၊ သွဉ်ပါဖေႏဗာႏ လိန်ႏမာႏယေန်ႏကေႏခရာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ညညတလဲင်ႏ ထွဉ်ႏဒေါ့ꩻပြဲင်ႏ၊ ထွဉ်ႏတဲမ်းပြဲင်ႏဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ ယံငါႏအကျောင်ꩻ အံႏဖြာႏဗာႏ၊ ရော့ꩻဖေႏဆုꩻတဲ့ ဖေႏဗာႏ-စတဲင်မာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
အမုဲင်(၃)အလꩻ
ဒုံကိုကထီႏ-ကောႏမတီႏတာႏဝွန်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ႏတွင်ꩻ လိုꩻပေႏ(အိမ်ကျောင်းသား)လယ်ႏလွင်ꩻဗာႏ၊ ခိုးကျောင်ꩻ၊ ထင်ႏတဝ်းကျောင်ꩻ၊ ထိုမ်ႏခꩻတေားဒျာႏဝါး၊ ထိုမ်းယားတေားဒျာႏ ဝင်ꩻသွို့ꩻခြံ-စတဲင် လိုꩻပေႏလွင်ꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပွေါလိတ်သား၊ ပွေါးဒုံသားတရိုꩻတဝ်း၊ ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏ အမွိုးအဖါ၊ အမွိုးအဖါနဝ်ꩻ အွောင်ႏလꩻတဝ်း၊ လွꩻထီႏဗာႏဝ်း ကေားဒေါ့ꩻသား၊ "ဝင်ꩻဖျင်ကိုဒျာႏ နီပို" သꩻကို ယူႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အမွိုးအဖါ ဒေါ့ꩻမဉ်ႏနာႏတဝ်း လွေꩻအဝ်ႏဗာႏဖြားဒုံ၊ လွေꩻအဝ်ႏဗာႏကျောင်ꩻကောႏမတီႏ၊ ဖြားဒုံ/ကျောင်ꩻကောႏမတီႏသီး ဆုံꩻမꩻမဉ်ႏတလꩻတဝ်း၊ လိုꩻပေႏမွိုးဖါ ကောႏမတီႏလိုꩻတန်တွမ်ႏ ကျောင်ꩻဆရာႏသီး တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻဆရာႏမတ်တန်ꩻအလꩻ ထင်ႏတဝ်းကျောင်ꩻ ကားမုဲင်ꩻနီလဲဉ်း၊ ခိုႏထာꩻကားမုဲင်ꩻခိန်ႏလဲဉ်း စဲစ်ဆေꩻထွူတဲင် ပါꩻပေႏဖုံႏယို ဒုံကိုဖေႏကထွာမွုန်း၊ လိုꩻလွင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ လိုꩻပေႏမွိုးဖါ၊ ကျောင်ꩻကောႏမတီႏတွမ်ႏကျောင်ꩻတဆရာႏသီး တွိုင်ႏပင်ႏဖျင်ဖေႏဗာႏလꩻလꩻ၊ ဆုံꩻမꩻရီးချော်ꩻချော်ꩻ၊ ဖေႏရီးသွော့ သဘော်ꩻတရာꩻဟဝ်ဟဝ်-စတဲင် မာꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
အရိယဝံသတရာꩻ
"အရိယဝံသသုတ် (အရိယဝံသတရာꩻ ၄-ပါꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အရိယာႏသီး အခွိုꩻအနွယ်ႏ (အရိယဝံသ)တရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻပါꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ စီဝရေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ- ကွို့ꩻသꩻသင်္ကန်ꩻ ၂။ ပိဏ္ဍပါတေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ- ကွို့ꩻသꩻသွမ်ꩻ ၃။ သေနာသေန သန္တုဋ္ဌော ဟောတိ- ကွို့ꩻသꩻကျောင်ꩻ ၄။ ဘာဝနာရာမော ဟောတိ- ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏ ဘာႏဝနာႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏထွာငါသင်္ကန်ꩻ အပ်စပ်မျိုꩻငါ၊ ကားကွို့ꩻကလꩻ အွဉ်ႏသꩻကေႏကေႏနပ်နပ် ရွုံႏဗုဲင်၊ သင်္ကန်ꩻနုဲင်းယိုမꩻ၊ သင်္ကန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ၊ သင်္ကန်ꩻအငိုꩻကားမꩻ အွဉ်ႏသꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻတဝ်းလောႏဘꩻ၊ စူꩻတဝ်းမာႏန၊ စူꩻတဝ်းထာꩻကျွား၊ ယထာလဒ္ဓ-ကားကလꩻ၊ ကွို့ꩻသꩻကေႏနပ်ဒျာႏဗော့ꩻ (သင်္ကန်ꩻ)နဝ်ꩻ။ အံႏဖြာႏဒျာႏထာꩻကေႏနပ် ဟွူန်မျတ်ဒျာႏထာꩻကွို့ꩻသꩻ၊ ဖေႏကလꩻသင်္ကန်ꩻဟောဝ်တဲင် ထုမ်ႏနေးတဝ်းထာꩻနယ်ꩻကဲက်ꩻ၊ ကော့ꩻမောင်ꩻတဝ်း သင်္ကန်ꩻနုဲင်းယို၊ သင်္ကန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကလꩻလဲဉ်း သင်္ကန်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ နေးတွမ်ႏလောႏဘꩻရွုံႏမွေးတဝ်း၊ နေးတွမ်ႏမောႏဟꩻဗုဲင်မွေးတဝ်း၊ လောႏဘꩻမောႏဟꩻ တအံႏနွောင်ꩻလꩻတဝ်းသꩻ၊ ငမ်းဒျာႏထွာအပဲ့စ်၊ နေးတွမ်ႏပညာႏ ဆင်ႏချင်ႏရွုံႏဗုဲင်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သွမ်ꩻ(ဟန်ႏ)တဲ့ ကားကွို့ꩻကလꩻ၊ လꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ သွုံꩻဒျာႏ၊ သွမ်ꩻနုဲင်းယိုမꩻ၊ ဟန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ၊ ဒဲဉ်ဟောဝ်မꩻ၊ ဟန်ႏအွီႏမꩻ မွေးတဝ်း၊ စူꩻတဝ်းလောႏဘꩻ၊ စူꩻတဝ်းမာႏန၊ စူꩻတဝ်းထာꩻကျွား၊ ယထာလဒ္ဓ-ကားကွို့ꩻကလꩻ၊ ကွို့ꩻသꩻကေႏနပ်ဒျာႏ (သွမ်ꩻ)နောဝ်ꩻ။ အံႏဖြာႏဒျာႏထာꩻကေႏနပ်၊ ဟွူန်မျတ်ဒျာႏထာꩻကွို့ꩻသꩻ၊ ဖေႏကလꩻဒဲဉ်ဟောဝ် ဟန်ႏအွီႏတဲင် ထိုမ်ႏနေးတဝ်းထာꩻအနယ်ꩻကဲက်ꩻ၊ ကော့ꩻမောင်ꩻတဝ်း သွမ်ꩻနုဲင်းယို၊ ဟန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကလꩻလဲဉ်းသွမ်ꩻဟန်ႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏလောႏဘꩻသွုံꩻဟန်ႏ၊ နေးတွမ်ႏမောႏဟꩻ အံႏဒဲဉ်မွေးတဝ်း၊ နေးဒျာႏတွမ်ႏပညာႏ၊ ဆင်ႏချင်ႏသွုံꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကျောင်ꩻ၊ ခင်ႏလမ်းတဲ့ ကားကွို့ꩻကလꩻ၊ အုံသော့ꩻဒျာႏ၊ ကျောင်ꩻနုဲင်းယိုမꩻ၊ ခင်ႏလမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ မွေးတဝ်း၊ စူꩻတဝ်းလောႏဘꩻ၊ စူꩻတဝ်းမာႏန၊ စူꩻတဝ်းထာꩻကျွား၊ ယထာလဒ္ဓ-ကားကွို့ꩻကလꩻ၊ ကွို့ꩻသꩻကေႏနပ်ဒျာႏ (ကျောင်ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပျောႏဒျာႏတွမ်ႏ သမထဝိပဿနာႏ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဒျာႏတွမ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ ပယ်ႏနွောင်ꩻထိုꩻလောႏဘꩻ-စတဲင် ကိလေႏသာႏနဝ်ꩻ ပျောႏငါႏ၊ အုံဒျာႏတွမ်ႏပညာႏ၊ နေးဒျာႏတွမ်ႏသတိꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏသင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တရာꩻနဝ်ꩻ တအိုပ်ꩻချာတဝ်းနမ်း၊ တသွမ်ꩻသဲ့ꩻ တကဲ့ꩻရဲ့ꩻတဝ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ISBN (identifier)
လိတ်ဖွူꩻအမုဲင် ရော့ꩻတွမ်ႏခမ်းထီအာ (ISBN) ယို ထွာ ထာꩻမာꩻသေငါꩻအီ လိတ်ဖွူꩻ၊ အွောန်ႏအထျꩻ ဂဏန်ꩻ (၉) ခင်ႏလမ်း (9 digits) သွူ။ အုဲင်ယာလဲန်ဒ်ခမ်း၊ ဒပ်ဘလဉ်ဝေင်ꩻ၊ ထရီနတီကေားလေက်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမဉ်ꩻ Gordon Foster မာꩻခါꩻဖေႏဒျာႏသွူ။ ထာꩻနဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဖေႏခါꩻ စာလိတ်ဖွူꩻသားတွမ်ႏ အွောန်ႏသေꩻဟောဝ် လိတ်ဖွူꩻသားတာႏ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၆၅ ဗာႏကိုခါ။ ယမ်ဖေႏ လိုꩻအာ ကသေငါꩻလꩻ ISBN တာႏ လိုꩻမဉ်ꩻ David Whitaker မာꩻငါဖေႏထဲင်းခါꩻသွူ။
ဝေင်ꩻစျောက်ပဒေါင်း
ဝေင်ꩻစျောက်ပဒေါင်း (မန်း: ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyaukpadaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်ဦးခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏချောက်၊ ဧရာႏဝတီႏခြောင်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ပဂံႏ-ညောင်ဦးနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမလုဲင်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမဲ့ထီလင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏနတ်မောက်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ယေနံဆျောင်း၊ မကွေးနယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻမိဉ်းဆျန်နဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၅၈ မဲင်ႏသွူ။ ဝေင်ꩻဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၂ မဲင်ႏရပ်တဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၅၄၈၀ ဖြာꩻ၊ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၂,၈၁၇ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻအဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သွို့ꩻခြံထာꩻလိုပ်ꩻသားဒျာႏကဲဉ်းအာတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏယိုနဝ်ꩻ တောင်းလျက်ꩻ(တောင်းလုဲင်)၊ ဗေဟံႏ၊ ထေင်၊ နမ်းမန်ꩻ၊ ဗာႏ၊ မောင်းကြဲင်ႏ၊ ဩဇာႏရာႏ၊ နဂါꩻမောက်ရာႏ တောမ်ႏ တနက်ခါꩻ မွန်းဖုံႏ ထန်ႏအာဒါႏ အရပ်ဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏလွေꩻ တဖူꩻဆွုမ်ႏကိုတဲင် ကာꩻတဖူꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်တောမ်ႏ မန်ႏတလေꩻ-ရန်တကုင်ႏဖုံႏ၊ မဲ့ထီလင်ꩻ-ဖြဝ်ꩻခမ်းဖုံႏ၊ ပဂံႏ-ညောင်ဦးဖုံႏ၊ မကွေး-ချောက်ဖုံႏတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
မိဉ်ꩻတင်ႏသျာꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ
thumb|alt=Mountain Poppa|ပုပ္ပါးကောင်ပေႏ တောင်ကလပ် မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒါႏ ဖရာႏစေႏတီႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖရာꩻမြရွေဂူ တောမ်ႏ ဖရာꩻရွေတောင်ဦး၊ ဖရာꩻမြို့ဦး ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ (၈)မဲင်ႏရပ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပုပ္ပါးကောင်ယိုလဲ့ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻထွူတကာႏတဝ်း အထိုအဝ်ႏ ပေ ၄၉၈၁ ပေတဲင် တဖူꩻထင်ႏလယ်ႏကောင်စခန်ႏဖုံႏတဲ့အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပုပ္ပါးကောင်ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မေႏကောင်(မီးတောင်)တဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မုန့်ပြားသလက်(တခိုးတပျာႏ)လဲ့ ကျောက်ပန်းတောင်းကိုနဝ်ꩻ တခိုႏမိဉ်ꩻတန်တမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ကျောက်ပန်းတောင်း တောင်းလျက်တောမ်ႏ နွေႏကျော်ဖုံႏလဲ့ မိဉ်ႏတန်နေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဒုံထီတခွီ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
ဒုံထီတခွီ (Htitakwi (မန်း: ထီတခွီရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏဖက်ꩻကွံႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ - သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၀၆၈) ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
‍‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
ဝေင်ꩻမိစ်ငယ်
ဝေင်ꩻမိစ်ငယ် (မန်း: မြစ်ငယ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myitnge) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအမရပူရကို ကအဝ်ႏဒါႏ မန်ႏတလေꩻဝေင်ꩻတန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻအမရပူရနဝ်ꩻ တောမ်ႏဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၇၈၈ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမစ်ငယ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏ ရန်ႏတကုင်ႏ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်လီꩻလောင်းတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ တအဝ်ႏသော့ꩻတဝ်းလဲ့ မျန်မာခမ်းထီတာႏ အရေꩻတန်ဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမိစ်ငယ်ကိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်း မေႏရထာꩻထာꩻမာꩻယုင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻတဲင် မေႏရတထာꩻအရာႏသားဖုံႏ ထာꩻမာꩻသားဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သဌေꩻမာဝတ္ထု
"သဌေꩻမာဝတ္ထု(ကတူႏဆာကဟဝ်ထိုꩻဗာႏကျောင်ꩻ၊ ယားကုဲင်ပျင်ႏတဝ်းရွဉ်ခံꩻအကျောင်ꩻ"