cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဟန်ႏနီꩻနီပအိုဝ်ႏ
ဟန်ႏနီꩻနီပအိုဝ်ႏ
"လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ အတိတ်သမဲင်ꩻယို မဉ်ႏထွားဒါႏချာညာꩻညာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻခမ်းဝွေꩻထီ ဝွေꩻလိုꩻမျိုꩻအနာႏဂတ် ကံႏကျမ္မာႏယိုလဲ့ ဖဝါꩻကယိန်းထီႏနွောင်ꩻညာꩻညာꩻသွူ။ ဟန်ႏနီ နီပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ အောဝ်ႏသေꩻခါꩻတွမ်ႏ အတိတ်သမဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ၊ လိတ်လုဲင်ꩻယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ ကအုံအောဝ်ႏဒါႏဟံႏနယ်ႏ၊ နယ်ႏကူ-နယ်ႏနားကစဒါႏဖုံႏယို အောဝ်ႏဗွေခူသေꩻခါꩻလဲဉ်း ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဟန်ႏနီꩻ နီပအိုဝ်ႏယို ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏဖဲ့ꩻလဲ့သင်၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻဖဲ့ꩻကိုဖုံႏလဲ့သင်၊ ခမ်းရေꩻထီရေꩻဖုံႏလဲ့သင်၊ အဖဲ့ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏကိုအခန်ꩻတွိုင်ꩻတဗာႏအနေႏ အောဝ်ႏထင်ႏတသွောင်းလွဉ်လဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ မဉ်ႏဖဲစ်ꩻထွားတွမ်ႏဖူးဝေးခမ်းရင်ꩻသားလောင်ႏလင်ကရိုꩻလဲ့ အီႏထဲ့ဆုဲင်ꩻလဲဉ်းငါႏ မရေႏမရာႏတဲး တပေါႏအောဝ်ႏတောဝ်းသွူ။ ဟန်ႏနီꩻနီပအိုဝ်ႏယို ထင်ႏတသွောင်းလွဉ်လဲဉ်းရိုꩻလဲ့ အနာႏဂတ်တွက်တာႏ သက်မွန်အုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻ၊ စွိုးခွိုꩻလိုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ၊ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးဘ အာႏမခံႏချက်ယံအောဝ်ႏရေꩻတွမ်ႏ တနီꩻစောဝ်းစောဝ်းကို စွိုးခွိုꩻလွိုင်ႏကွုန်ꩻ သာႏယာႏရေꩻဖုံႏ ဖေႏကဒ့ꩻထူႏနွောင်ꩻအီနောဝ်ꩻ လိုႏတွူႏတရန် မာꩻထွူလွေꩻဗာႏယင်းငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
အီရတ်ခမ်းထီ
အီရတ်ခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Iraq) (အာရတ်: الْعِرَاق) တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻ ကဟဲ့ꩻဒါႏ အီရတ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ (جُمْهُورِيَّة ٱلْعِرَاق, Republic of Iraq) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အာသျအခဝ်တွို့ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းဒေႏသနဝ်ꩻ ဇာဂရို့စ်ကောင်ရွေꩻ ဆꩻတွို့ꩻထင်ꩻ၊ သီးရီးယား သုဲင်ꩻကန္တာရဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ၊ အာရပ်သုဲင်ꩻကန္တာရဖဲ့ꩻထင်ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလ့ꩻ အီရတ်ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ သန်း(၄၀)လွိုတဲင် ခမ်းကို(၉၅%)လိုꩻဖြာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏဒါႏ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏ အာရတ်ခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဗဒတ်သွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆၉,၂၃၄)စတုရန်းမဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ စျော်ဒန်ခမ်းထီ၊ ဆꩻတွို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ သီးရီးယားခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ တူရကီခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အီရန်ခမ်းထီ(Kurdistan region)၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ကူဝိတ်ခမ်းထီ၊ တောမ်ႏ သော်ဒီအာရေဗျခမ်းထီ ဖုံႏ အဝ်ခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အီရတ်ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏကူရွေꩻဒွေါင်ႏအဝ်ႏတဲင် ဆꩻထင်ꩻ ပါရှန်ပင်ႏလယ်ႏဝဲက် နဝ်ꩻ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ ၅၈ကီလိုမီတာ (၃၅မဲင်ႏ) လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အီရတ်ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻဘဂ္ဂဒက် နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ အီရတ်ခမ်းထီ ခဝ်ကွဉ်ႏ အထာႏဝကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတာမွေ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတာမွေ (တာမွေမြို့နယ်) (Tamwe Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တိဉ်ကန်းစျုန်းခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ အခဝ်ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထာႏဝကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်ကိဉ်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတိဉ်ကန်းစျုန်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ဂလာတောင်ညွတ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗဟန်း တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ဂလာတောင်ညွတ် ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻပလဲတ်ဝ
ဝေင်ꩻပလဲတ်ဝ (အဲင်းကလေတ်: Paletwa) (မန်း: ပလက်ဝမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ မတူပီခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပလဲတ်ဝကို ကအဝ်ႏဒါႏ မျန်မာ-ဗဉ်းကလားဒေတ်ခမ်းကူထျꩻ ကလာတန်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ မဉ်းတတ်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏ အွဉ်ႏထွော့တသာလွေꩻယင်း မတူပီခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻယင်း မတူပီခရဲင်ႏကိုသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ချင်ꩻ၊ ရခဲင်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖုံႏသွူ။ မတူပီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏခဝ်နဝ် ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဖြုံႏတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်နယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂)စတုရန်းမဲင်ႏရပ်တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆၄,၉၇၁ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻပီ
ဝေင်ꩻပီ (မန်း: ပြည်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pyay) ဝေင်ꩻပြယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၁၃၄,၈၆၁ ဖြာꩻသွူ။ ပျူခမ်း ဝေင်ꩻစခါအကို ကထွာဒါႏ ဝေင်ꩻသာရေႏခေတ်တရာႏလဲ့ အဝ်ႏဗွော့ꩻ ဝေင်ꩻပီနယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မွဉ်းဖျင်ပဉ္စမလဲင်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻပုဏ္ဏာꩻစျုန်း
ဝေင်ꩻပုဏ္ဏာꩻစျုန်း (အဲင်းကလေတ်: Ponnagyun) (မန်း: ပုဏ္ဏာကျွန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ၊ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ သိစ်တွေခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပုဏ္ဏာꩻစျုန်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခြောင်ခါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပုဏ္ဏာꩻစျုန်း အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀,၆၆၆ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻပုဏ္ဏာꩻစျုန်းကိုနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနမ်းစင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်ကိဉ်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်ကိဉ်း (ရန်ကင်းမြို့နယ်) (Yankin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တိဉ်ကန်းစျုန်းခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ အခဝ်ဖဲ့ꩻထင်ꩻထာႏဝကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်ကိဉ်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတိဉ်ကန်းစျုန်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ဥက္ကလာပ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗဟန်း ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနမ်းတီး
ဝေင်ꩻနမ်းတီး (အဲင်းကလေတ်: Namti) (မန်း: နမ္မတီးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ်၊ မိုးငဉ်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုးကောင်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အကုဲင်သွံမျိုꩻအဟဝ်သွံမျိုꩻ
"ဝိပတ္တိ-သမ္ပဒါသုတ် (အကုဲင်သွံမျိုꩻ-အဟောဝ်သွံမျိုꩻ)"
ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ သီလဝိပတ္တိ - သီႏလကုဲင်ထိုꩻ ၂။ စိတ္တဝိပတ္တိ - သꩻကုဲင်ထိုꩻ ၃။ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ - ထာꩻယူႏကုဲင်ထိုꩻ ဝိပတ္တိအကုဲင်ထိုꩻ အဝ်ႏသိုမ်မျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁။ 'သီႏလကုဲင်ထိုꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပို (ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုဝါꩻ)၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းသွေꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ ဒေါ့ꩻငဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ-စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာသီႏလကုဲင်ထိုꩻဖုံႏသွူ။ ၂။ 'သꩻကုဲင်ထိုꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ 'အဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ- လောဘတရန် မဉ်လꩻသန်ဝင်ꩻတခြိုꩻ'၊ (သꩻရိုꩻရိုꩻမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ သꩻဟောဝ်မွေးတောဝ်း)၊ ထွာထိုꩻသꩻကုဲင်၊ 'ဗျပန္နစိတ္တော ဟောတိ-ဒေါသပꩻလီ၊ မဉ်မာꩻသီဝင်ꩻ' (သꩻရင်ꩻဟောဝ်တောဝ်းဒွုမ်) ထွာထိုꩻသꩻကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ 'ထာꩻယူႏကုဲင်ထိုꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻယူႏမာႏ (မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိ) မာꩻကုသိုလ်ႏတဲ့ အကျိုꩻဟောဝ် တအဲဉ်ထဝ်း၊ (လꩻလိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻလူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း)၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏတဲ့ တခံႏဗာႏတဝ်းအပဲ့စ်၊ (ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ ထွာအသူႏရကာယ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း)၊ 'လူꩻခမ်း၊ ငါးရုဲင်ꩻခမ်း'ကရိုꩻနောဝ်ꩻ တအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဘဝငါအဲဉ်ထဝ်း၊ နတ္ထိ မာတာ-လွူးခွုန်ꩻမွိုး အကျိုꩻတအဲဉ်ထောဝ်း၊ နတ္ထိ ပိတာ-လွူးချာဖါ အကျိုꩻတအဲဉ်ထောဝ်း၊ သီထွူတဲင် သဲင်ꩻကွုတ်ယင်းသား တအဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻကထီႏချာ ဘဝချာအဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻကထီႏလူꩻခမ်း အဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻကထီႏငါးရုဲင်ꩻခမ်း တအဲဉ်ထဝ်း'စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာထာꩻယူႏမာႏ၊ ထွာမိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်သီႏလကုဲင်၊ ပွိုးသꩻကုဲင်၊ ကွပ်ပွိုးထာꩻယူႏမာႏတဲင် ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနဝ်ꩻ 'လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ'သူꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ (ပဲ့စ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုဝါꩻ) ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထွာလိုꩻသီႏလသား၊ ထွာလိုꩻသꩻဟောဝ်သား၊ မာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ လွူးချာမွိုးဖါ အကျိုꩻအာငါႏ-စတဲင်ထာꩻယူႏကမဲဉ်ႏသားနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ လောကကိုယို အောဝ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကွပ်သီႏလကုဲင်တောဝ်း၊ ပွိုးသꩻကုဲင်တဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးထာꩻယူႏကုဲင်တဝ်း၊ ထာꩻယူႏမဲဉ်ႏဒျာႏ၊ ထွာဒျာႏ သမ္မာဒိဋ္ဌိတဲင် ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနဝ်ꩻ ကံႏတရာꩻအလွိုက် (ကမာꩻခါꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏအလွိုက်) ထွိုက်ရာꩻထွိုက်ရာꩻ လိုꩻဘဝ၊ လူꩻဘဝ၊ သုဂတိဘဝ၊ ဘဝဟောဝ်ဘဝဒါႏ တွိုႏလွေꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဝိပတ္တိသမ္ပဒါသုတ်)
ဝေင်ꩻနမ်းတစ်
ဝေင်ꩻနမ်းတစ် (အိန်းကလေတ်: Namtit) (မန်း: နမ်းတစ်မြို့) (ဝ: nām dēeg) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနမ်းတစ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝဒေႏသကို အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ခွုမ်မာꩻဒါႏ ရာဘာဖုံႏနဝ်ꩻ ထေမာꩻအာဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းမော၊ ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနမ်းတစ် ဖုံႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပုဲင်ကျုံ
ဝေင်ꩻပုဲင်ကျုံ (အိန်းကလေတ်: Paingkyon) (မန်း: ပိုင်ကျုံမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖအံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏယောင်ႏပွယ်ꩻ(လုဲင်းဗွဲ့)ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈၈,၆၀၄ ဖြာꩻ၊ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄,၀၇၄ ဖြာꩻသွူ။ စောက်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မဲင်ꩻ စတဲင် တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနမ်းဖုဲင်
ဝေင်ꩻနမ်းဖုဲင် (မန်း: နမ့်ဖိုင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်းပေါက် ဝအထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနမ်းဖုဲင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
အကုသိုလ်ႏတရာꩻ
အကုသိုလ်ႏတရာꩻ သျောင်ႏညာꩻထိုꩻတွော့ꩻ
မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၃၈)ပါꩻအကို ဆဋ္ဌမဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ လစ်ꩻပါꩻအကို အမုဲင်(၂)မင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻ "တဟဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို သꩻတယူႏတဝ်းတွော့ꩻ သျောင်ႏထိုꩻ"အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အမဉ်ꩻပါဠိနေးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဝိရတီ"မင်္ဂလာႏသွူ။ "တဟဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို တောမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ နမ်းမာꩻ၊ တောမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏဖြောင်းဒေါ့ꩻ၊ သꩻကိုလဲ့ တယူႏစဉ္စာꩻစံꩻစံꩻတဝ်း"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အကုသိုလ်ႏတရာꩻမျိုꩻယို တောမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ နမ်းထိုမ်ႏမာꩻနေး၊ အခွင်ꩻအရေꩻ အဝ်ႏသွူစူကိုလဲ့ တမာꩻတဝ်းတွော့ꩻ၊ တထူႏတဝ်း အခွင်ꩻအရေꩻတွော့ꩻ ကသျောင်ႏညာꩻထိုꩻဒါႏ ဝွတ္ထုသက်သေႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်းနဝ်ꩻ ထွာဗာႏဖိုသွူ။
မဓုရသဝိလာသိနီ လုဲင်းသားဝွတ္ထု
ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်း ဥတ္တရဝဍ္ဎနဒုံကိုနဝ်ꩻ ကမဉ်ꩻဒါႏ "ကဿက"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လုဲင်းသား အဝ်ႏတဖြာꩻသွူ။ လုဲင်းသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတောမ်ႏအမာ၊ အဝ်ႏတောမ်ႏအပိုပေႏ တခွဒါႏစထာꩻ တဖြာꩻသွူ။ ကဿကသီးဒုံဆꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ တခြာတန်ကိုနဝ်ꩻ "ကရမ္ပိယ"ကမဉ်ꩻဒါႏ ကျောင်ꩻတွိုက်အဝ်ႏတတွိုက်သွူ။ ကျောင်ꩻတွိုက်ကိုနဝ်ꩻ သံႏဃာႏအဝ်ႏတရေင်လွိုလွိုပဉ်သွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏ မထေရ်ႏတန်နဝ်ꩻ ဘွဲ့မဉ်ꩻ "ပင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတမထေရ်ႏ"သွူ။
ဆင်ꩻရယ်ꩻစွောန်ႏလဲ့ သီႏလမယ်ꩻ
မောင်ႏကဿက ပေါႏလွေꩻလုဲင်းနဝ်ꩻ နွို့မဝ်ꩻကရမ္ပိယကျောင်ꩻတွိုက်ကိုထွူတဲင် နွို့ထူႏမဝ်ꩻသီႏလ ပင်္ဂလဗုဒ္ဓရက္ခိတမထေရ်ႏတန်ထျꩻ စွုမ်ႏလဲင်ႏလဲင်ႏသွူ။ တွိုႏတနီꩻနဝ်ꩻ ထုင်ꩻစံႏအတွိုင်ꩻ အီႏလွေꩻလုဲင်းတဲင် နွို့ထူႏမဝ်ꩻခန်းသီႏလ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်ထျꩻသွူ။ အနီꩻနဝ်ꩻ မွူးယာခိုႏ ယာလျားခိန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻထွူဖိုးတွော့ꩻ အံႏခန်းဒဲဉ်ယာ လုဲင်းကွန်ႏလောင်း၊ အံႏဒဲန်ယာထွူနဝ်ꩻ ဗေင်ႏတလွာပါခန်းထာꩻသွူ။ မဲ့ထွိုင်ႏသေနဝ်ꩻ ထွားဖိုးထီႏဒွုမ်တဲင် ထူႏတောမ်ႏနꩻမွူးတဗာႏ ထိုမ်ႏခန်းဒျာႏဖိုး၊ ထောင်လွောန်ꩻခန်းဒျာႏ ဖိုးခင်ႏခြောင်ꩻသွူ။ ကွဲးထောင်ကွဲးထောင်နဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏစွဉ်ႏကောင်လောင်းသွူ။
သဌေꩻလုဲင်းသား
လုဲင်းသားကဿကယို လူꩻကောင်သီး ဖေႏတာႏဝွန်ႏအလꩻ တောမ်ႏရွောန်ခမ်ꩻရတနာႏ၊ တောမ်ႏသဲင်ဟဝ်ပတ္တမျာꩻဖုံႏတဲင် ဖီပလူꩻ သဲင်ꩻပသာတွိုႏဗာႏခန်းဒျာႏ အဒုံကိုသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏသဲင်ꩻလံး ထွိုင်ႏသဲင်ꩻထီႏ အပိုပေႏအဝ်ႏတဖေင်ꩻနဝ်ꩻ ဆင်ႏချင်ႏယူႏလꩻ ဝွေꩻသီႏလတဲင် ပျုသစ္စာႏတွော့ꩻ အပိုလဲ့ သေနမ်းချာခန်းဒျာႏသွူ။ ကဿကနဝ်ꩻ ခြွေခြာႏချံꩻသာႏတငါခန်း၊ ထွာခန်းလုဲင်းသား သဌေꩻတဖြာꩻသွူ။ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻ၊ ကံကျင်ꩻဆောက်တယ်ႏ၊ ပွါꩻမျာꩻအားထုတ်ထွူတဲင် တဘဝလိုꩻ ချံꩻချံꩻသာႏသာႏ အုံအဝ်ႏလွေꩻဗာႏခန်းဒျာႏသွူ။
ဥပဒေသ
လိုꩻသွုန်ႏဟဝ်သꩻစွောန်ႏ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻအဝ်ႏနမ်းလောင်းနဝ်ꩻ လူꩻဟဝ်လူꩻဒါႏ လူꩻဝိဇ္ဇာႏသီး ထွားလွိုတဝ်း၊ ကူႏညီႏမꩻစꩻထွူတဲင် အုံအဝ်ႏလွေꩻဗာႏ ချံꩻချံꩻသာႏသာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏကိင်ꩻတွုံ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကိင်ꩻတွုံ (အိန်းကလေတ်: Kengtung Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိင်ꩻတွုံကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဗိုလ်တထောင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻပူတာအို
ဝေင်ꩻပူတာအို (အဲင်းကလေတ်: Putao) (မန်း: ပူတာအိုမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ပူတာအိုခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပူတာအိုကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပူတာအိုကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻမစ်စီးနားနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၁၈)မဲင်ႏရပ်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆၁,၁၀၀ ရပ်သွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏကို ထွာဒျာႏ ခရဲင်ႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻလဲ့ ကရီးခါနဝ်ꩻ ပွိုးစွောန်ႏကာꩻတဖူꩻ သွုပ်ဆွိုက်ရေꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏငါတဲင် တောမ်ႏကာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻအဆင်ႏပြေႏဒျာႏ ခမ်းသဲင်လာလွုမ်ꩻတဲင် တနေင်ႏလွုမ်းတာႏနဝ်ꩻ အဆင်ႏပြေႏဒျာႏတောမ်ႏ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻပေင်းသလိုတ်
ဝေင်ꩻပေင်းသလိုတ် (မန်း: ပိန်းဇလုပ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pein Za Loke) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻညောင်လေးပဉ်ဖဲ့ꩻထင်ꩻ (၉)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။ မေႏရထာꩻဌာႏန မုဲင်တန်ꩻအလ့ꩻ အရီးသွတ်ꩻ မေႏရထာꩻတဲက်ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာလွေꩻ ပေင်းသလိုတ်တောမ်ႏ တော်ဝိဗူတာခါႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ (အဲင်းကလေတ်: Kalaw Township) ယို ထွာ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ကလော်ꩻခရဲင်ႏ အကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻရွုမ်ꩻအဝ်ႏသွော့ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကလော်ꩻ ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကလော်ꩻ၊ ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း၊ ဝေင်ꩻဟုဲင်ꩻဟိုꩻ အဝ်ႏ(၃)ဝေင်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ ကို အရေꩻတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း ဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻအောင်ႏဗန်း ယို ခရဲင်ႏအကို ထွာစီꩻပွာꩻရေꩻဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ ကဏ္ဍ:တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻပုံပါစဉ်
ဝေင်ꩻပုံပါစဉ် (အဲင်းကလေတ်: Ponparkyin) (မန်း: ပုံပါကျင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်ꩻတုံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻတုံကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပုံပါစဉ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၂၀၁ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပုံပါစဉ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခြုံꩻခြောင် ဖင်ႏနဝ် ထုဲင်ꩻခမ်းကူထျꩻသွူ။
ဟံႏပထဝီႏ
thumb|ကမ္ဘာႏဟံႏပုင်ႏ ဟံႏပထဝီႏ (အဲင်းကလေတ်: Geography) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလွူꩻထွား ကမ္ဘာႏမဲ့ငါ (အတွောင်းအဒါ)အလောင်းတွမ်ႏ ကမ္ဘာႏမဲ့ငါအထျꩻကဗော့ꩻဒါႏ (အတွောင်းအဒါ)ခင်ႏလမ်း၊ အလုဲင်းထိုနား/အအဲဉ်ႏအလုဲင်း)၊ အုံအောဝ်ႏစွစ်ꩻတိုးမုꩻ၊ နပ်(တွက်)အလဲင်ႏပေါင်ꩻတွမ်ႏလိုꩻ၊ တွမ်ႏသဘာဝအသောင်အရင်ꩻအခါႏ ကအောဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻကပြောင်ꩻလုဲင်ႏဒါႏ အခြောင်ꩻအခရာႏ ပညာႏရပ်‌နောဝ်ꩻသွူ။ အထူꩻတဗာႏယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလွူꩻထွား အပွိုင်လက္ခဏာႏ၊ ကမ္ဘာႏလောင်းကီ လိုꩻဖုံႏ၊ သက်ကအောဝ်ႏဒါႏမျိုꩻ အုံအောဝ်ႏစွစ်ꩻတိုးမုꩻဖုံႏတွမ်ႏ လိုꩻဖုံႏကခွုမ်မာꩻကဆောင်ႏရွက်ဒါႏထာꩻမာꩻ ကထွာလွဉ်ဒါႏ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရူပဟံႏပထဝီႏဘာႏသာႏရပ်နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလွူꩻထွား ရုက်ပဲင်ႏဆဲင်ႏရာꩻ၊ ခမ်းတလီꩻဆဲင်ႏရာꩻတွမ်ႏ သဘာဝသိပ္ပံဆဲင်ႏရာꩻ အပွိုင်လက္ခဏာႏဖုံႏတဲင် ကထွိုင်ႏတွိုႏ လိုꩻမုဟံႏပထဝီႏဘာႏသာႏရပ်ယိုနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလွူꩻထွား စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ ခမ်းထီရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးမုꩻ၊ ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏပထဝီႏပညာႏသျင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ လွူꩻထွားလွုမ်ꩻ လိုꩻတွမ်ႏ သဘာဝဆဲင်ႏရာꩻ အနမ်းပွိုင်လက္ခဏာႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း မွူးအစွိုꩻအဗူႏတွမ်ႏ စကျာႏဝဠာႏအကို ကမ္ဘာႏကအုံကအောဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ပွိုင်ႏဝွို့တွမ်ႏယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအလောင်းယိုအကျိုꩻတွိုႏလင်ꩻအောဝ်ႏလင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ(ဥပမာႏ-ရာႏသီႏဥတု၊ ပင်ႏလယ်ႏ၊ ထီခြောင်မွူးဖုံႏ၊ ထီတီႏ(ဒီရေ)၊ ဂျိုဟ်ႏကမ္ဘာႏ အလောင်ႏလင်ဖုံႏအလောင်းယို ကထွာဒါႏရုပ်ဝတ္ထုပဲင်ႏဆဲင်ႏရာꩻ အခေႏအနေႏဖုံႏယိုလဲ့ အောဝ်ႏလွူꩻထွားလွနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ဟံႏပထဝီ
နီပအိုဝ်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏအုံဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်ကိုသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻစွောန်ႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ ကူထျꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻသထွုံႏဒေႏသယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံအာ ဇာႏတိခင်ႏလမ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသနဝ်ꩻကိုယို အုံမန်းအာငါႏထာꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻသီး မဉ်ႏအဝ်ႏအုံလမ်းကိုယိုမꩻ ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏနေႏ ကဉ်းအာအာသွူ။ ကရိုꩻဒါႏပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻကိုယို မဉ်ႏခွဲး တွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသား အလောင်ႏလင်နဝ်ꩻ ယပ်ꩻငါႏလဲဉ်းသွူ။ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ ကအဝ်ႏအုံꩻဒါႏဒေႏသဖုံႏယို ပါတွမ်ႏဟမ်ႏပုံႏ အီးဖောႏနယ်နဝ်ꩻသွူ ။ နီပအိုဝ်ႏဌာႏနီႏ နဝ်ꩻ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻခမ်းကူယို ခကွဉ်ႏလောင်ဂျီစျု့ ၉၆−ဒီဂရီ ၃၀-မိနစ် တွမ်ႏ ၉၇−ဒီဂရီ ၄၅-မိနစ် ၊ ခထင်ꩻလတ္တီစျု့နဝ်ꩻ ၂၁−ဒီဂရီ ၃၀-မိနစ် တွမ်ႏ ၁၉−ဒီဂရီ ၃၀-မိနစ်ခါႏ အဝ်ႏနုဲင်ႏနဝ်ꩻကိုသွူ။ ကရိုꩻဒါႏ ခမ်းအကူအနား အထန်ႏယို ခမ်းရင်ꩻသား အလင် ဓနုꩻ၊ တောင်ႏရွိုꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ ၊ စောက်ꩻ တွမ်ႏ လိုꩻခွိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံအာနဝ်ꩻသွူ။
ကရိုꩻခါဒါႏဒေႏသ အကူကိုယို အကဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ နောင်ရွီႏအင်းလေး ဒေႏသ (၁၂၀၀၀)ကာႏတဝ်ႏ မန်းနောင်ဖုံႏအဝ်ႏအုံ နဝ်ꩻသွူ ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နောင်ဒေႏသ အသောင်ရင်ꩻနဝ်ꩻ ဟမ်ႏဩႏဇာႏကဟဝ်ꩻဒါႏ ကောင်ခါႏ ကောင်ရွေꩻ တွမ်ႏ ဒုံ ၊ ဝေင်ꩻ ဖုံႏနဝ်ꩻကိုယို ဖြောဝ်ꩻဖုံႏအဝ်ႏအုံဒျာႏသွူ ။ ပအိုဝ်ႏဖုံႏယို အုံအာဒျာႏ ကောင်ရွေꩻ ကောင်လောင်း တွမ်ႏ ကောင်ခါႏ ထာꩻတွောင်း ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။ ကရိုꩻဒါႏခမ်းအကူအနားကိုယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၇၅-အခဲင်ႏ နဝ်ꩻ ထွာꩻဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖုံႏသွူ ။ မောက်ꩻမုဲင်ႏ ၊ မွိုက်နုဲင်ႏ ၊ လွိုင်ႏခွိုꩻ တွမ်ႏ မွိုင်ႏပန် ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏယိုလဲ့ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏအဝ်ႏအုံသွော့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။ နဝ်ꩻထွူ တကာႏတဝ်း ရောက်ꩻစောက်ꩻ ၊ ရွာငံ ၊ မွိုင်ႏပွဉ် ၊ စံꩻကာꩻ တွမ်ႏ မွိုင်ႏပြုဲင်ꩻ နယ်ႏဖုံႏယိုꩻလဲ့ အဝ်ႏအုံႏဒျားသွူ ။ဝေင်ꩻနဝ်ꩻဖုံႏယို ပနဲးတန်ကဲးဗာႏအလွောက်ꩻ စဝ်းဖား ဖုံး အုပ်ချုပ်လွေꩻသွူ ။ ပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အိုင်ဝေင်ꩻအမ်ႏ အုပ်ချုပ်ဒျာႏ သွူ ။ ဘန်းယဉ်ႏ ၊ နောင်မွန် ၊ နမ်းခုတ် ၊ စကွယ် ၊ ကျိုင်းခမ်း ၊လွိုင်လဲဉ် ၊ ဘော်နင်း ဒေႏသဖုံးယို ပါလွေꩻခန်း ဟမ်ႏကိုဝ ဒေႏသ နဝ်ꩻမ အွိုင်ႏနယ်ႏ ဖြားဒုံ ဖုံႏအုပ်ချုပ်လွေ သွူ ။ ကရိုꩻဒါႏ ဟမ်းကိုဝ ဒေႏသ ကို ပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏအုံꩻအာဒါႏနဝ်ꩻ ပွေးလှ ၊ ဘော်ဆိုင်း ၊ နမ်းခုတ် ၊ ပင်မီႏ ၊ လွယ်မောꩻ ၊ နမ်းတုတ်ꩻ ၊ ပင်ႏတရား ၊ ကျုံး ၊ သာမုဲင်းခမ်း ၊ လွယ်အီး ၊ နမ်းခိုင် တွမ်ႏ မောရွာဒုံဖုံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖုံႏ အီးလꩻ လိုꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ အယပ်ꩻငါႏသွူ ။ ဖြဝ်ꩻလိုမျိုꩻ အုပ်ချုပ်ꩻရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ နွောင်ꩻအံႏငါႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏသွူ ။ အံႏနွောင်ႏခံႏဗာႏ ပအိုဝ်ႏ ယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ꩻဒါႏစွုမ်ႏထာꩻတွော့ꩻ ကွဉ်ကꩻပါဖြဝ်ꩻဆဲင်ꩻခွမ်ꩻလာ တဲင် ခံႏထူႏထွာထိုꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻလိုမျိုꩻဖုံႏလဲ့အဝ်ႏသွူ။
၁၈၉၇ - ဗာႏ နေင်ႏတွင်ꩻ ဟမ်ႏကိုဒေႏသယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻခွိုꩻအဝ်ႏ ၄၃-အခဲင်ႏ တဲင် ခင်ႏလမ်းဒေႏသ နဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻအလင် ၂၀-အခဲင်ႏ အဝ်ႏအုံဒျာႏနေနေသွူ ။ လွယ်လုံကို ပအိုဝ်ႏ အဝ်ႏ ၅၇-အခဲင်ႏ ၊ လွယ်အီးဒေႏသနဝ်ꩻ ၇၀-အခဲင်ႏ ၊ လွယ်မောဒေႏသ နဝ်ꩻလဲ့ ၇၈-အခဲင်ႏ ၊ နမ်းခိုင်ဒေႏသ နဝ်ꩻ ၉၀-အခဲင်ႏ ဖုံႏယို အဝ်ႏဖိုဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဝေင်ꩻဝန်ႏ ယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏစဲစ်စဲစ်ဒျာႏသွူ ။ ၁၈၉၇-ဗာႏနေင်ႏ နဝ်ꩻ မွိုင်ႏပွဉ်နယ်ႏကို ၅၆-အခင်ႏယိုပအိုဝ်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအုပ်ချုပ်ရေꩻအစွိုꩻနွို့ ဖြောဝ်ꩻစဝ်းဖား ဖုံးရိုꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ လိုꩻစရင်ꩻ အဝ်ႏ ၈၅-အခဲင်ႏ ခကီ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ ဒေႏသယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဆေ့ႏလွဉ်သွူ ။ အကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ချင်ꩻချင်ꩻ ဗွောတ်ႏလဲဉ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ ခွေသွဉ်းကလွေꩻတွိုႏခိန်ႏ နဝ်ꩻ မွိုက်နုဲင်ႏ ဒေႏသယို ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏငွေါဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏ အဝ်ႏထီႏလွေꩻဗာႏသွူ ။ ဆုဲင်ꩻသွတ်ႏကသေꩻထွꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻကိုတွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻ အလင်ꩻဖုံႏ ကဗွောတ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏယို ခံႏထွူႏလီꩻလီꩻဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဲ့ꩻ အဝ်ႏတောႏလန်ႏလွိုဆန်ဒျာႏ စဝ်းဖား ပဒေႏသရာဇ်ဖုံႏသွူ ။ ငီꩻဒျာႏ တွမ်ႏပအိုဝ်ႏပဒေႏသရာဇ်တောႏလန်ႏ ရေꩻသားဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။၁၉၃၁-ဗာႏ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းခဝ်နဝ် ယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ  ၈၇၁၂၃၀ − ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ စရင်ꩻနဝ်ꩻကိုယို လိုꩻဒေါ့ꩻဒါႏ စောက်ငွေါဝ်း နဝ်ꩻ ၁၇၈၇၆၂-ဖြာꩻ တွမ်ႏ ၁၅၃၉၅၆-ဖြာꩻယို ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏငွေါဝ်ႏငွါဖုံႏသွူ ။ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻယို ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ  ပါထွိုꩻဒျာႏ ကဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ စရင်ꩻကိုသွူ ။ ခွိုꩻနွယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်း လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻ ၂၀-အခဲင်ႏ သွူ ။ နဝ်ꩻကိုယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ၈၆-အခဲင်ႏ အဝ်ႏပါသွော့ꩻသွူ။
ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ကိုယို ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ နဝ်ꩻ လိုꩻစရင်အခဲင်ႏ တိုꩻအာ သွတ်ꩻအကျောင်ꩻ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ သေꩻထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ ကရီးစခါꩻ နေင်ႏ ၁၉၁၁-၁၉၃၁ ဗာႏ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻစရင်ꩻ ၁၀၀၀၀ ကိုယို အယောမ်ꩻ ၈၂၀-ဖြာꩻခန် နဝ်ꩻသွူ ။၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏ တဲင် လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၀၀၀၀ ကို အယောမ်ꩻ လွေꩻ ၇၀၈-ဖြာꩻခန် သွူ ။ နဝ်ꩻခိန်ႏခါႏကာႏလ နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ သီးလိုꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ ၁၉၁၁-ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻစရင်ꩻ ၁၀၀၀၀ အကို ၉၀၇-ဖြာꩻခန် အဝ်ႏအာလွဉ်သွူ၊ ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ၉၃၄-ဖြာꩻခန် အဝ်ႏအာလွဉ်ဒျာႏသွူ ။ ကအဝ်ႏအာလွဉ်ခန်ယို မန်းခမ်း တခမ်းလွုမ်းအနေႏ ခြွဉ်းဗူႏ ဒင်ႏပျ ခါꩻဒါႏ တဲင် ရာႏသီႏဥတု ကဟောဝ်ဒါႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းကိုယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ အာလွဉ်ခန် အာထဲင်းဒါႏနောဝ်ꩻ အကျောင်ꩻ ယူႏလွေꩻဗာႏနုဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ ။ ကအွဉ်ႏနယ်ဗာႏ အချက်အလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် ကိုယို ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင် ဆေ့ꩻလွဉ်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏအကို အဓိကကျꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ တိုꩻအာလွဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏယို လိုꩻပေႏ ဖုံႏအာငါႏသွူ ။ဖြဝ်ꩻဒုံဖုံႏယို နုဲင်ႏနောဝ်ꩻ မွေးတဝ်းသွူ ။ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ ယို အုံအာငါႏ ကောင်ရွေꩻ ကောင်လောင်း ဖုံႏနဝ်ꩻမ ထာꩻဆော့ꩻရေားဂါႏဖုံႏ ခံꩻစာꩻဗာႏဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ဖြဝ်ꩻဖုံႏယိုလဲ့ အုံအာ ထာꩻပြုဲင်ႏ မာꩻအာလုဲင်းတွုံး နဝ်ꩻမ ထာꩻဆော့ꩻရောႏဂါႏ တမ်ႏ ယို ခံꩻဗာႏအာငါႏသွူ ။ဖြောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလမ်းသာႏမူႏဖုံႏလဲ့ လွူးဖွာꩻနုန်း ဆေ့ꩻလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻလိုꩻဖြား ဖုံႏ နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏ ဒုံဖုံႏ တနီꩻတဆေ့ꩻ အာလွဉ်ꩻတဲင် ဖြောဝ်ꩻဒုံဖုံႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻလွဉ်အကျောင်ꩻ ဒေါ့လွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ အချက်နုဲင်းနဝ်ꩻအလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် ယို ဖြဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻခင်ႏလမ်း နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနွို့လွဉ်ꩻလဲဉ်ႏ အကျောင်ꩻ ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ ထီႏလွေꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်သွူ။
၁၉၅၁-၅၂ ဗာႏ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ ထေꩻထန်းတဝ်းတဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻနဝ်ꩻ သေခွင်ꩻတလꩻဗာႏတဝ်းသွူ ။ ၁၉၁၁ - ဗာႏနေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻ ၁၆၈၈၂၆ ဖြာꩻ တဲင် တွိုႏလွေꩻ ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အာꩻလွေꩻ လိုအဖြာꩻပေါင်ꩻ  ၂၂၅၈၂၂-ဖြာꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ။ ၁၉၁၈-၁၉ ဗာႏနေင်ႏ တုပ်ကွေးရေားဂါႏ မဉ်းတနွို့ꩻလွဉ်ဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ယိင်း အာလွဉ်ꩻထင်းဒါႏ သွူ ။ မိဉ်းအဝ်ႏလွေꩻစွူစွူဗော့ꩻ နုန်းယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နေင်ႏ (၂၀)မိဉ်းဗွေ ၁၉၅၁-ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဒါႏ ၃၀၂၉၅၇-ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ ။၁၉၄၃-ဗာႏနေင်ႏ ထေꩻ မန်းခမ်းလက်စွဲလိတ်အုတ် အလꩻ မန်းခမ်းကို ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၄၆၄၇၇၅၆(ဆီလစ်သန်ꩻ) မ ၁၉၄၁-ဗာႏနေင်ႏ လို ၁၆၈၂၃-ဖြာꩻ ခန့်မန်း တိုꩻလွဉ်ꩻအကျောင်ꩻသေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ တိုꩻလွဉ်ꩻနုန်းနဝ်ꩻ တနေင်ႏ ၁.၄ ရာခိုင်နုန်း သွူ ။ မိဉ်းတွက်လွေꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနုန်းအတွိုင်ꩻ ယို ၁၉၅၁-ဗာႏနေင်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၂၈၉၀၀၀-ဖြာꩻ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ နီသွဉ်းသီး ကသေꩻခါꩻ ဒါႏ ဒေါ့ꩻဒျာႏစောက်ငွေါဝ်းခွိုꩻနွယ်ႏ ယို အတိုꩻနုန်း နဝ်ꩻ လွိုꩻအာထဲင်း ခမ်းရင်ꩻသားအလင်ꩻတွော့ꩻ နဝ်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏကို အဓိက ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒါႏ ၃၀၀၀၀၀(သွံသိန်ႏ) အကျောင်ꩻယူႏလွေꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်သွူ ။ နဝ်ꩻအကို ယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ၂၆၀၀၀၀ ဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလွေꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို နုဲင်းနဝ်သွူ။ ဒုံဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻယို အရေႏတန်ငါႏသွူ ။ ၁၉၃၁-ဗာႏနေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ ဒုံဖဲ့ꩻ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ ၂၂၄၈၆ တဲင်ꩻ ဝေင်ꩻ (၄)ဝေင်ꩻယို လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၀၀၀ လွိုꩻ လွိုမ်ꩻသွူ ။ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၀၀ ကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံတန် ၄၅ ဒုံယို ။ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၈၇၀၂၃၀ ဖြာꩻ ကိုယို ၈၁၄၄၅၇ ဖြာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ꩻအုံဒျာႏ ၁၀၈၈၇ ဒုံဖုံႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ ဒုံဖုံႏယို လမ်းပေါင်ꩻ ၁၃၃၄၁၈ ယို တပိုတလီꩻတစုလမ်း ကိုယို ပျမ်းမျ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ဝင်ꩻ(၄) ဝင်ꩻ (၅) အဝ်ႏအုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ စရင်ꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏလွို့ဒျာႏ ကအဝ်ႏအုံꩻဒျာႏ ဖြောဝ်ႏခမ်းအခဝ်နဝ် လိုꩻဖုံႏနဝ်သွူ ။ဟမ်ႏပထဝီႏ အလꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယို ကောင်ရွေꩻခတွို့ꩻဖုံႏယို ထွာဒျာႏကောင်သွတ်ꩻ ဖုံႏ ၊ အဝ်ႏ ရဉ်ႏ နောဝ်ꩻ ထင်ꩻ နေးဒျာႏ ပါတွမ်ႏ ထာꩻပြုဲင်ႏ ထာꩻတွောင်း နဝ်ꩻသွူ ။ ထာꩻပြုဲင်ႏ ထာꩻတွောင်း နဝ်ꩻ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ꩻ အထိုꩻ ပေ ၃၀၀၀ ခကီꩻ သွူ။
ကောင်ရွေꩻ နဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏ အထို ပေ ၄၅၀၀-ခကီꩻသွူ ။ ကောင်တန်ယဟန်ႏ ဖုံႏနဝ်ꩻ ပေ ၆၀၀၀ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကောင်ꩻတန် နီဖြုံႏ နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ပေ ၈၀၀၀ စွဉ်ႏ သွူ ။ ဟမ်ႏပထဝီႏ အလꩻ အဝ်ႏခတွို့ꩻ ကွဲးဖွိုႏဖွိုႏ လွေꩻ ခကွဉ်ႏ သွူ ။ နဝ်ႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခထင်ꩻ ဖဲ့ꩻ နဝ်ꩻ အထိုꩻတဲင် ဒေႏသကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထီခြောင် ဖုံႏယို အသုဲင် ကွဉ်ႏနောဝ်လွေꩻတဲင် လင်ꩻခွဲး စွဉ်ႏ ခြုံꩻခြောင်ꩻတန်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ကောင်လောင်း ဟမ်ႏဖုံႏယို အရောꩻစွဉ်ႏဒျာႏ လုံးဆွော့ႏ မျိုꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ခနဝ်ꩻဖဲ့ꩻ ယို အနယ်ကျလုံႏဖုံႏ ထူႏအာငါႏ အခင်ႏလမ်း နဝ်ꩻသွူ ။ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏ ခင်ႏလမ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခြောက် ဟမ်ႏမျိုꩻဖုံႏသွူ ။  ကောင်ရွေꩻနီရဲဉ်ႏ အခါႏ ထွာလွေꩻ နောင်တန်တဲင် နောင်ဒေႏသနဝ်ꩻ ဟမ်ႏဩႏဇာႏဟဝ် ဟမ်ႏဆာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ခလယို နဝ်ꩻ ထွာꩻဒျာႏ လုံးအစားစား ဟမ်ႏအစားစား ဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ −
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဟံႏပထဝီႏ
ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူ
ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ "တူႏလာႏပါတရက်ရောႏဂါႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။ ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူ ရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာထွာဒျာႏ လိုꩻသက်အရွယ်ႏတန် လစ်ꩻငတ်ꩻဆီမာꩻကီသားသွူ။ ရောႏဂါႏကထွာယိုလဲ့ ထွာဒျာႏနမ်းခန္ဓာႏအကွို့ꩻလ၊ ငင်းဒေင်မာꩻလသွူ။ ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ ထွာဒါႏလွဉ်းလွဉ်းလဲ့ မဉ်ႏထွာညညတလဲင်ႏ၊ မဉ်ႏထွာဒျာႏ ပသောင်းပသာႏနဝ်ꩻ အံႏအာဟာႏရတရော့ꩻတဝ်း၊ တတဲ့ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ထွာဒါႏတဲင် ရောႏဂါႏတမျိုꩻအနေႏ အွဉ်ႏထွော့စွဉ်ႏလဲ့ တလꩻတဝ်းသွူ။ မဉ်ႏထွာတန် မဉ်ႏထွာသေႏသေႏ၊ မဉ်ႏထွာခွိုꩻခွိုꩻ၊ အုံထာꩻဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူ တစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ အုံထာꩻမဉ်ႏထွူႏထွူႏထာႏထာႏ ဆွော့ꩻဆွော့ꩻဆꩻဆꩻနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏဟမ်းပေါင်းတန်လဲဉ်းတဲင် အွဉ်ႏရေꩻဗာႏ၊ အံႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏ၊ သူႏဖြွꩻကုဲင်းကုဲင်းဗာႏ တသီႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻသွူ။
ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ လိုꩻလုပ်ꩻလိုꩻမာꩻ လိုꩻရုဲင်ꩻတသွိုးကုဲင်းထာꩻနဝ်ꩻ တထွာကြွို့ꩻတဝ်း၊ ကဲဉ်းအာအာ ထွာဒျာႏလိုꩻအုံစွူငါႏထာꩻ၊ လိုꩻအုံသာႏငါႏထာꩻဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ အုံစွူအုံသာႏငါႏထာꩻသွူတကာႏတဝ်း မဉ်ႏအံႏအာငါႏ အဗွမ်ႏအဆိမ်ꩻ အရသာႏမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ယိန်းထွာအာအာသွူ။ လိုꩻခံႏငါႏ တလီꩻခွꩻဖတ်ဖုံႏ၊ ခံႏညခံႏအာငါႏ တလီꩻပန်ကာဖုံႏ၊ လူးညလူးခွꩻလွဉ်ꩻငါႏထီဖုံႏ၊ အွဉ်ႏချုက်ညငါႏ ဓာတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယိန်းကုဲင်းထွာအာသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ အဟွီအညောင်ꩻ ကတန်ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ကဟွီကညောင်ꩻအီဒါႏ ငါးသလောက်၊ ထပေႏယိုႏ၊ ဆွေႏ၊ ခေါင်ꩻ၊ ဖက်ꩻဟား၊ သွန်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဗင်ႏ၊ ဟန်ႏနွန်းသီး၊ တညင်းရာႏ၊ ထော့ꩻယာႏ၊ ဗွူအဲဉ်-စတဲင် အရသာႏချုက်၊ အရသာႏထင်ႏမျိုꩻနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏသွူ။ အဝ်ႏလိုႏအံႏဒျာႏ အရသာႏခါႏ၊ ဆျာႏ၊ ဟတ်ꩻလျားမျိုꩻဖုံႏ၊ အဆာႏကေႏယိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏထွာလွဉ်မွေးလဲဉ်း ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူရောႏဂါႏနဝ်ꩻ စူယာꩻခင်ႏယာꩻယို ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ခွꩻထွူတွော့ꩻ တသိုꩻတအဲဉ်ထန်ႏအာဒါႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ လျားတမီႏတမွိုက်ꩻလွဉ်ဒါႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ခင်ႏယာꩻယို နုဲင်းထာꩻစွိုးစွိုး အဝ်ႏပယ်အဝ်ႏဗွို့ꩻနဝ်ꩻ ငင်းဒေင်မာꩻလ ဗꩻလင်ꩻခင်ႏနာ တထွောင်းထွောင်းယို တဖွတ်ꩻဒါႏ၊ ဒူဒါႏ၊ တသာႏဖြွီꩻတန်ဖုံႏ ခြေင်းလွဉ် ဆွော့ꩻလွဉ်ဒါႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ကီႏဖုံႏ၊ ခင်ႏလောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟွီတမွိုꩻတမာꩻထာꩻတဲင် မဲဉ်အွဉ်ႏနေးစွဉ်ႏဝင်ꩻယမ်း၊ ဝင်ꩻစိမ်ႏဖေႏသွူ။ ထွိုင်ႏထွာလွဉ်မွေးနဝ်ꩻ အုံထွိုင်ႏည၊ အုံလင်ꩻညထာꩻ ပဉ်ထွောင်းလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ ဟွီညောင်ꩻဆွော့ꩻဆꩻ တရွော့ꩻတရꩻမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သွီႏတပြာငါႏတဝ်း၊ သွီႏထီဟမ်းပေါင်းယုဲင်၊ ဟမ်းပေါင်းအောက်ꩻတွော့ꩻ နမ်းတဗာႏလွုမ်း၊ သွီႏတလောႏဟဝ်၊ တလောႏစွစ်ꩻငါႏတဝ်းတွော့ꩻ ထွာဗာႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သွီႏဖေႏကပြာ၊ သွီႏဖေႏကလောႏဟဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအံႏအာအာ အရသာႏဆျာႏခါႏဟတ်ꩻလျားမျိုꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ "တန်ဆေး၊ လွန်ဘေး"ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းအတွိုင်ꩻ အာလွဉ်ꩻငါႏလဲ့ တဟဝ်ဖျင်တဝ်းတဲင် ချင်းအံႏဗာႏဒျာႏနေနေသွူ။ အဲဉ်ႏအဲဉ်ႏနဝ်ꩻ- ကအံႏဒါႏ အာဟာႏရ၊ ကအံႏဒါႏ တသီႏမျိုꩻဖုံႏယို သꩻရာႏအာႏဖေႏကတလာ၊ သွီႏဖေႏကစွူ ကပြာ၊ သွီႏဖေႏကလွေꩻသဲင်ꩻဟဝ်၊ သွီႏဖေႏကလောႏဟဝ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူရောႏဂါႏယို ထွာပေႏပေႏနဝ်ꩻ တအွဉ်ႏရေꩻတဝ်း၊ တလုမ်ꩻလာꩻတဝ်းတွော့ꩻ မဉ်ႏထွာတန်နဝ်ꩻ နီနမ်းအကွို့ꩻလယို ထုဲင်ႏလိုꩻတလီꩻဖျတ်၊ သီတကွို့ꩻသီတခဝ်နဝ်ꩻ လွေꩻနွောင်ꩻတဝ်းသဲင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ အုံထွိုင်ႏအုံလင်ꩻယပ်ꩻတဲင် ထွာလိုꩻဒါႏ လိုꩻဒုက္ခိတသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏလုမ်ꩻလာꩻစဝ်းစဝ်း၊ လုမ်ꩻလာꩻဟဝ်ဟဝ်သွူ။ တတဲ့ꩻတဝ်းမျိုꩻသျောင်ႏထွူတဲင် ချင်းအုံအဝ်ႏ၊ ချင်းအံႏအွꩻဗာႏသွူ။ အာႏကွိုꩻတဝ်းဆရာႏတွော့ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မဉ်ႏမဲဉ်လုမ်ꩻလာချာဒျာႏနဝ်ꩻ တသီႏနယ်ꩻနုဲင်းလဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻ ကျွိုက်နစ်သက်ရာꩻအနယ်ꩻယို ထူႏသုံꩻဖောႏအံႏ လုမ်ꩻလာအီဗာႏဒျာႏသွူ။
"ဟွီအဲင်ႏတဖွတ်ꩻဒူရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" တသီႏယိုနဝ်ꩻ တသာႏပါတဲင် သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏသားနဝ်ꩻ ချင်းအံႏဗာႏသွူ။ တသီႏယိုနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ မဉ်ႏဖောႏအံႏနဝ်ꩻ အုံဟဝ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻရောႏဂါႏကင်ꩻသွူ။ မာꩻအီတသီႏ အဟွီအညောင်ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဖက်ꩻလိပ်ရွီး အယာႏခဉ်ႏတခန်ယို တဒွေါ့ꩻပဲစ်ꩻပဲစ်ꩻထွူတဲင် တွမ်ႏတောင်းလျက်ꩻထန်ꩻ အယာႏခဉ်ႏ ၅ိ၊ တွမ်ႏထီလုမ်ꩻခွꩻ အယာႏခဉ်ႏတစွဲ (နီပလဲင်ꩻတန်ခွယ်ꩻရပ်)ယို စဲးသော့ꩻရော်ꩻဝင်ꩻ ပလဲင်ꩻမန်ႏငွါလုဲင်း ဟမ်းတန်တန်ကို ဒို့ꩻဟဝ်ဟဝ်သွူတွော့ꩻ အွဉ်ႏတင်းသွော့ယာခိုး (မွေးတဝ်းလဲ့) လို့ꩻသော့ꩻသွော့ဗွူကို(၅)နီꩻ (မွေးတဝ်းလဲ့) (၇)နီꩻတွော့ꩻ အွꩻဖေႏသွော့နော၊ အွꩻဖေႏသွော့တနီꩻ(၃)လဲင်ႏ၊ တလဲင်ႏ(၂)စောအံႏဟန်ႏအိုနော၊ ဟွီဟဲင်ညောင်ꩻညာႏရောႏဂါႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ အုံထာꩻကရွိုး ကအွန်းဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်အီပါသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်းကို ကပါလွဉ်ဒါႏ စောက်ꩻဖြားခမ်းဒွမ် တသီႏနယ်ꩻသွူ။ ဟဝ်မွေးဟဝ်ငါႏ အဗွေႏအံႏဖြာႏမွေးစွဉ်ႏသွူ။ အဝ်ႏကုဲင်အလင်နဝ်ꩻ ဒွိုႏညီꩻသွော့ဝင်ꩻ ဖွိုင်ꩻကြောင်းကြောင်းကို၊ ပေါႏအောက်ꩻယုဲင်ꩻသွူတဲ့ ကွယ်ရော်ꩻသွော့ စမုံနက်တွမ်ႏ ခဲဉ်ႏဒွီႏပေႏဖွန်ႏနဝ်ꩻ၊ ပေါႏခွꩻသွူတဲ့ သော့ꩻခါꩻပလဲင်ꩻ (ဗုတ်ꩻ)ငွါလုဲင်ႏကိုတဲင် အံႏသွော့ တလဲင်ႏတစောဟန်ႏအို၊ အံႏသွော့တနီꩻ(၂)လဲင်ႏနော၊ ဟွီဟဲင်ညောင်ꩻညာႏ တူႏလာႏမီႏယတ်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻမူႏအင်္ဂါႏဇာတ်ပသꩻလဲ့ ဟဝ်ပါရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၁။ ဟွီအဲင်ႏညောင်ꩻညာႏ တဖွတ်ꩻဒူရောႏဂါႏ သေႏချာႏဟဝ်မွေး တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ စရိုꩻ-၁ိ၊ နွားမြေးရင်း-၁ိ၊ သင်္ဘောကျင်းခြောက်-၁ိ၊ တဝတ်ꩻထီ၊ တသီႏလစ်ꩻမျိုꩻယိုအကို (၁/၂/၃)သွံမျိုꩻနဝ်ꩻ ထောင်းဖွန်ႏညီꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ သော့ꩻခါꩻပလဲင်ꩻကို၊ တသီႏဖွန်ႏ အယာႏခဉ်ႏတမတ်နဝ်ꩻ ကွယ်ရော်ꩻတွမ်ႏတဝတ်ꩻထီ (၄ိ)တွော့ꩻ သောꩻခါꩻဖျင်ပလဲင်ꩻငွါဟမ်းလုဲင်းတဖြုံႏကို၊ တသီႏဖွန်ႏ ဖျောႏထွူတွမ်ႏ တဝတ်ꩻထီယိုနဝ်ꩻ အံႏတလဲင်ႏ တတွာမေႏခြဲစ်ꩻဒီႏလွုမ်ꩻ၊ အံႏဖေႏ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ ဗေင်ႏထွိုင်ႏဖြားမဲ့ထွူတလဲင်ႏ၊ မွူးဟာခိုႏ အီႏဗေင်ႏထာꩻတလဲင်ႏ၊ အံႏဖေႏတနီꩻ (၂)လဲင်ႏနဝ်ꩻ (၇)နီꩻတန်ꩻလꩻတဝ်း အဟွီအအဲင်ႏ၊ အတဖွတ်ꩻဒူဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်သက်သာႏလွဉ်ဒျာႏသွူ။ သက်ထိုစိုးဆွာꩻ ဗွေႏဗွန်မန်းတပါꩻ အဝ်ႏသုံꩻစွယ်ꩻဖောႏအံႏ တသီႏနယ်ꩻ အမွေးအမန်ႏသွူ။ သူႏဖြွꩻဖေႏထွူနဝ်ꩻ တသီႏအစွန်ꩻသတ္တိ ဖေႏကခံႏညနဝ်ꩻ တွမ်ႏပိတ်ခဝ်ဗွိုဗွို ဒို့ꩻခါꩻဖေႏသွော့နော၊ မဲ့ꩻအဟဝ်သက်သာႏလွဉ်ဒျာႏ တနီꩻတစိꩻစိꩻသွူ။ သျောင်ႏဖေႏသွော့ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ အွိုးချာအတွိုင်ꩻ ထာꩻအံႏအရသာႏထင်ႏမျိုꩻဖုံႏနော။
"ငေါဝ်းအွဉ်ႏသေ"လိုꩻသီးယို ဟို့ꩻမဉ်ႏတလွေꩻတဝ်းစွုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ လွေꩻလဲ့ မဉ်ႏတလွေꩻလို့တဝ်း၊ မဉ်ႏလွေꩻဆေ့ꩻငါႏနဝ်ꩻ ဓာတ်တအွိုဓာတ်လွီးသေင်လွီးကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ နွို့သော့ꩻသွီႏကိုတွော့ꩻ သွီႏစင်ႏကြယ်ႏတဝ်း၊ သွီႏကိုအနျအဗဲ့ꩻဖုံႏ ထွိုင်ႏအာနဝ်ꩻ ဟွီဟဲင်ညောင်ꩻညာႏ-စတဲင်ရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ထွာလွဉ်ဒါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖေႏကဟဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏလွေꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ အွဉ်ႏလွေꩻဟဝ်ဟဝ်ဟို့ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
အီႏသီခိန်ႏခါႏနာႏဗာႏတရာꩻ
"ဖဂ္ဂုနသုတ် (အီႏသီခိန်ႏခါႏ နာႏဗာႏတရာꩻအကျောင်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏသူမျိုꩻ)" ဗွေႏဖဂ္ဂုန အုံဟောဝ်တဝ်းတဲင် ဗွေႏအာနန္တာႏ လောဝ်းနယ်ဗွေႏဘုရာꩻ၊ တောင်ꩻပြန်ႏဗွေႏဘုရာꩻ ယံကကျွꩻလွေꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏဖဂ္ဂုနတရာꩻ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကျွꩻ ဗွေႏဖဂ္ဂုနထျꩻ၊ ဗွေႏဖဂ္ဂုနကျံႏထွိုင်ႏတွော့ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻဖေႏထွိုင်ႏတဝ်း၊ ထွဉ်ႏကိန်ꩻစွူစွူကူႏလောင်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ သင်ꩻရာꩻအုံလင်ꩻ ခင်ႏလမ်းဒါကိုထွူတဲင် ရီနုဲင်းယို- "ဖဂ္ဂုန- ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သက်သာႏနေဟောင်း၊ တတဝ်ထဲင်းတဝ်း၊ ဟောဝ်သဲင်ꩻနေဟောင်း" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- သက်သာႏတဝ်း ဗွေႏဩ၊ အောဝ်ႏတဝ်သဲင်ꩻတိတ်ꩻတိက်ꩻစွဉ်ႏ ဗွေႏဩ" ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ဖေႏအာႏ ဖေႏသꩻဆွော့ꩻထွူတွော့ꩻ ကျွꩻသဲင်ꩻထိုꩻဆꩻချာ တပေါႏညငါႏတဝ်း၊ ဗွေႏစောဝ်းဖဂ္ဂုန လွဉ်ႏထိုꩻခန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏအာႏနန္တာႏ လွေꩻလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻသဲင်ꩻထွူ တပေါႏညငါႏတဝ်း ဗွေႏစောဝ်းဖဂ္ဂုန လွဉ်ႏထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏကအီႏလွဉ်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဣန္ဒြေႏသူပါꩻ စွူဖြွိုးမွေးစွဉ်ႏထာꩻဗွေႏဩ" "အာႏနန္တာႏ- ဖဂ္ဂနနဝ်ꩻ ဣန္ဒြေႏသူပါꩻ စွူဖြွိုးဗာႏဗာႏ၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခါးလားခွေကဟော်ꩻဖေႏ ဝွေꩻတရာꩻနဝ်ꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏ ဆလငတ်ꩻပါꩻ (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ကာမရာဂ၊ ပဋိဃ) အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻအသꩻ တလွစ်လꩻတဝ်းဒွိုန်း၊ အဝ်ႏထွာနေကပုထုဇဉ်ႏ။ နာႏဗာႏခွေတရာꩻထွူမꩻ ဝွေꩻသꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖွို့တဝ်းဒွုမ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆလငတ်ꩻပါꩻ၊ ဝွေꩻသꩻလွစ်ထန်ႏလꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏ(ထွာအနာႏဂါမ်ႏ)နဝ်ꩻမꩻ ဣန္ဒြေႏစွူဖြွိုးထိုꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ"။ အခိန်ႏခါႏနာႏတရာꩻ၊ အခိန်ႏခါႏဆင်ႏချင်ႏတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏတရာꩻ၊ ပေါႏဆင်ႏချင်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ (အကျောင်ꩻ)အကျိုꩻအဝ်ႏသူမျိုꩻ၊ သူမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ (အဝ်ႏထွာပုထုဇဉ်ႏတွင်ꩻ) ၁။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်လꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ၂။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ ခွေတပဲ့ꩻသာဝကတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ၃။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏဝွေꩻဆင်ႏချင်ႏချာ ဝွေꩻကနာႏဗာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်ထန်ႏလꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆလငတ်ꩻပါꩻ (ထွာအနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ) ထွာအနာႏဂါမ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတွင်ꩻ- ၄။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်လꩻ သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆကီငတ်ꩻပါꩻ၊ ၅။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏနာႏဗာႏ ခွေတပဲ့ꩻသာဝကတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆကီငတ်ꩻပါꩻ၊ ၆။ အီႏသီခိန်ႏခါႏ ပေါႏဝွေꩻဆင်ႏချင်ႏချာ ဝွေꩻကနာႏဗာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသꩻလွစ်ထန်ႏလꩻ ဥပဓိတရာꩻ (ဝွေꩻသꩻအဝ်ႏဖွို့တဝ်းဒွုမ် သံယော်ꩻဇဉ်ႏဆကီငတ်ꩻပါꩻ၊ ရူပရာဂ၊ အရူပရာဂ၊ မာန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဝိဇ္ဇာ) ထွာရဟန္တာႏ၊ (အကျောင်ꩻ)အကျိုꩻ အဝ်ႏသူမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဖဂ္ဂုနသုတ်)
အီႏဖြား'ဆာ'သီဗာႏ
"သုခုမာလသုတ် (အီႏဖြားဗာႏ၊ အီႏဆာဗာႏ၊ အီႏသီဗာႏလွဉ်းလွဉ်း)"
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေယိုနဝ်ꩻ နုညံꩻပွို့ꩻပနဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကအဝ်ႏပေႏခါ ဖါ(ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဒန)တဲ့ ရက်မွေးစွဉ်ႏခွေ၊ လူးထီတာႏ အွဉ်ႏဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ သွံနောင်၊ အုံသော့ꩻတာႏ မာꩻဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ သွံဆောင်၊ ကွဉ်ꩻဆဲင်ꩻကတူႏပေါက်-စတဲင်အခြွိုင်းအခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဖြေꩻလွဉ်ကာသိခမ်းလွဉ်းလွဉ်း၊ အယံသွတ်ꩻစားလွဉ်းလွဉ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေယူႏလꩻထာꩻဖြားတဲင် အရွယ်ႏကျွား၊ သꩻကျွား(မာန)နဝ်ꩻ ထိုꩻမားစွဉ်ႏ၊ ခွေယူႏလꩻထာꩻဆာတွော့ꩻ 'ခွေယိုခြွိုင်ႏသန်ꩻဟ-မာႏန'နဝ်ꩻ ထဲ့လထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ခွေယူႏလꩻထာꩻသီတဲင်တွော့ꩻ 'ခွေယို လိုꩻသက်ထို-အွဉ်ႏဖြိုနမ်း'(မာန)နဝ်ꩻ ဟွုန်ငမ်းမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏတယူႏတဝ်း ထာꩻဖြားနဝ်ꩻ သꩻကျွား(မာန)ထွိုင်ႏဒါႏ၊ ထီႏလိုꩻဖြားတဲ့ ဗွိုႏဒါႏ၊ ပသို့ꩻဒါႏ၊ အီႏဟဲ့ꩻငါမွိုးဖြားဖါဖြားငါတဲ့ ဟွုန်ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻ၊ ခွေယို အဝ်ႏဆားနေက ကွပ်မာႏနနဝ်ꩻတဲင် ထင်းဒျာႏသီဒါႏတောဝ်းထာꩻ၊ မာꩻမွိုင်းဒျာႏအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏသီဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏတယူႏတဝ်း ထာꩻဆာနဝ်ꩻ ခွေယို လိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻဟ၊ မွိုးမာႏနနဝ်ꩻတဲင် နုဲင်းစွဉ်ႏတသီဒါႏတဝ်းထာꩻ၊ မာꩻမွိုင်းဒျာႏအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏသီဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏတယူႏလꩻတဝ်း ထာꩻသီနဝ်ꩻ ခွေယို လိုꩻသက်ဆွာꩻဟ၊ တောႏတောႏတသီတဝ်း၊ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် မာꩻမွိုင်းဒျာႏအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ ကထင်ႏသီဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေယိုနဝ်ꩻ မဉ်ဆားနုဲင်းမုဲင်ꩻဆား အီႏဖြားဗာႏထာꩻ၊ မဉ်သန်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻသန်ꩻ အီႏဆာဗာႏထာꩻ၊ သက်မဉ်ဆွာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဆွာꩻ အီႏသီဗာႏထာꩻ၊ ယူႏသေႏသေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပေါႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻဟွူန်ငမ်း ထာꩻဖြား၊ သꩻဟွူန်ငမ်းထာꩻဆာ၊ သꩻဟွူန်ငမ်း ထာꩻသီပေါႏလွဉ်၊ တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ သေမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနောဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ဘဝဟောဝ်ဘဝသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါႏယူႏအရွယ်ႏသားနဝ်ꩻ သꩻကျွားပေါႏဒါႏ၊ ချꩻသိက္ခာႏ၊ ထွက်ထိုꩻဒါႏထာꩻ၊ 'ပေါႏယွုမ်းနမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလမ်းနန်းတဝ်း'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွက်ဒါႏထာꩻ၊ ပေါႏယွုမ်းသက်ဆွာꩻတဲ့ ထွက်ဖြားဒါႏထာꩻ'နဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေယို အီႏဖြားဗာႏထာꩻ၊ အီႏဆာဗာႏထာꩻ၊ အီႏသီဗာႏထာꩻ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွိုႏမွုန်းလိုꩻဖြား၊ ပသို့ꩻမွုန်းလို့ꩻဖြား၊ ဟောဝ်ဗွိုႏတဝ်း၊ ဟောဝ်ပသို့ꩻတဝ်းလိုꩻဖြား၊ ဝွတ်ပတ်သွော့ လိုꩻဖြားနော၊ မာꩻသွော့ကုသိုလ်ႏ၊ အားထွုတ်မွေးမွေးသွော့တရာꩻ၊ မဉ်ႏထွာလꩻခန်း ရဟန္တာႏနဝ်ꩻမꩻ လွစ်ခန်းခန်း ထာꩻဖြား၊ ထာꩻဆာ၊ ထာꩻသီနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ သုခုမာလသုတ်)
အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို
အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို တမာꩻတောဝ်းတွော့ꩻ
လိုꩻသီးလူꩻသီး ကကျံႏစယ်ႏလွဝင်ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ညသွူ (၁၂)နေင်ႏလဲ့ ခွေဒေါ့ꩻဒျာႏတစွိုး၊ နာꩻဒေါ့ꩻဒျာႏတမျိုꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ကကျံႏစယ်ႏဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ တဗွိုန်ပီလꩻတောဝ်းလွဝင်ꩻသွူ။ တွိုႏတဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏကို အမဉ်ꩻတထင်ႏသျာꩻတောဝ်း လူꩻပိုတဖြာꩻ ဖျော်လွဉ်ထေ့ ဗွေႏဘုရာꩻတွော့ꩻ လောဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏဗွေႏဘုရာꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻယို လိုꩻလူꩻသီး ကွဲသေငါꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻနယ်ဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ဟော်ꩻပါဠိဂါႏထာႏနေးတဲင် ဂါႏထာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ(၁၀)သွူ။ ဂါႏထာႏ(၁၀)အကို ဆဋ္ဌမဂါႏထာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - အာရတီ ဝိရတီ ပါပါ၊ မဇ္ဇပါနာ စ သံယမော။ အပ္ပမာဒေါ စ ဓမ္မေသု၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ ၁။ ထာꩻဟောဝ်တောဝ်း အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို တမာꩻတောဝ်းတွော့ꩻ သျောင်ႏထိုꩻ။ ၂။ ထာꩻတဟောဝ်တောဝ်း အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို သꩻတယူႏတောဝ်းတွော့ꩻ သျေင်ႏထိုꩻ။ ၃။ ဒေါဝ်ထီသူႏရာႏ ယာလံဖိန်ꩻဖင်ꩻစတဲင် မွန်ꩻတဖေင်ꩻမျိုꩻယို တသုံꩻစွယ်ꩻတောဝ်းတွော့ꩻ သျောင်ႏထိုꩻ။ ၄။ အွဉ်ႏတဖေင်ꩻတောဝ်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻယိုလစ်ꩻပါꩻအကို အမုဲင်(၁) ကထွာဒါႏ "ထာꩻတဟောတောဝ်း အကုသိုလ်ႏမျိုꩻယို တမာꩻတောဝ်းတွော့ꩻ သျောင်ႏထိုꩻ"ကရိုꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻယို အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻတွမ်ႏ ဝတ္ထုသက်သေႏ နုဲင်းဆꩻငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ဥပဒေသ
ဝင်ꩻအသက်ယို အောဝ်ႏသွူစူကိုလဲ့ တမာꩻသီတောဝ်းတွော့ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွိုန်ꩻချာထိုꩻ သမ္ပတ္တဝိရတီ သီႏလအကျိုꩻနောဝ်ꩻ လူꩻတနံသိကျာꩻသီး တထွားလွိုတောဝ်း၊ ကူႏညီႏမꩻစꩻဒျာႏသွူ။
အီလက်ထရွန်းနစ်
အီလဲက်ထရွန်နေက် (Electronic)ကိုယို ရူပဗေဒ၊ အဲန်စဉ်နီယာထာꩻဒါႏ၊ ထာꩻမာနယ်ꩻပညာႏ (Technology) ဖုံႏအောဝ်ႏပါ။ ထာꩻထွောန်ႏအမ်ႏအီဒါႏ နုဲင်း ထာꩻခြိုꩻဝတ္ထု (matter) ၊ ယင်း တလီꩻအုံတောဝ်းခင်ႏလမ်း (vacuum) ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ အီလဲက်ထရွန်ဖုံႏ ထန်ႏလွောန်ဝင်ꩻ (emission)၊ တွီထာꩻ (flow) ၊ ယင်း ရဲးကမ်းထာꩻ (control) ခရာႏယို ပါလွေꩻသော့ꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် ပညာႏကိုသွူ။ အီးရဲးကမ်းဖေႏ အီလဲက်ထရွန် တျာႏတွီ (current) တွီထာꩻအတာႏ ဝင်ꩻထူႏမာꩻစဲင်း (amplification)၊ မာꩻရော့ꩻ (rectification) အီလွေꩻတွမ်ႏ ထာꩻခြိုꩻပေႏမဲ့အောဝ်ႏကွိုန်ꩻ ကေားပသာတျာႏ (active devices အစွမ်းကြွပစ္စည်း) ဖုံႏ။ ထာꩻခြိုꩻပေႏ ကေားထူႏဆုမ်ႏတျာႏ(passive devices) ဖုံႏယို အရဲးခါꩻဆုမ်ႏတျာႏ (resistance)၊ ထူႏအုမ်သေꩻခါꩻတျာႏ (capacitance) ၊ ယင်း ကြုဲင်းလွေꩻဖေႏတေား တျာႏအာႏ (inductance) ဒါႏ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ လိုသီးသေနာႏခါꩻကာႏ အွိုးအစောဝ်းစောဝ်းခါ၊ တျာႏခရာႏ အဲန်စဉ်နီယာ ထာꩻသေ (classical electrical engineering) ကအောဝ်ႏစခါ ကိုကာႏသွူ။
ခေတ်တသာ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ကတန်ပလွူႏလွောန်ဗာႏထာꩻအကို အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြိုꩻဖုံႏယို ထွာအဓိက အကျိုꩻဆွုပ် အောဝ်ႏနဝ်ꩻစပ်ꩻ (major effect) တဗာႏ။ ကထွိုင်ႏဆုဲင်းထန်ႏ မော့ꩻလꩻလွေꩻ အီလဲက်ထရွန် အွိုးခရစ်နေင်ႏ ၁၈၉၇ ဗာႏကိုထွူ ဆꩻချာနောဝ်ꩻ သမ်းမာꩻထွာနွောင်ꩻပါ ထာꩻဗုက်တလီꩻအုံတောဝ်းခင်ႏလမ်း (vacuum tube) အမာꩻစဲင်း (amplify) ၊ မာꩻရော့ꩻ (rectify)၊ အီဒါႏ တျာႏအာႏထာꩻခြောင်ꩻ(electrical signals) ဖုံႏတဲင် အီလဲက်ထရွန်နေက်ခြောင်ႏ၊ ယင်း အီလဲက်ထရွန်စိုး ထွာအောဝ်ႏလွောန်လꩻစလွေꩻသွူ။ ထာꩻခြွုင်းသားတဲ့ တမွေးတဲꩻတောဝ်း၊ ထွာဒျာႏ ရေဒီယိုထာꩻအွောန်ႏစွꩻခြောင်ꩻ(radio signals) အာႏဗွီႏဝီးဝါးတန်ယို မာꩻစဲင်း မာꩻသန်အီတွမ်ႏ တလီꩻအုံတောဝ်းတျာႏမေႏရာႏ ဒျာႏ။ တျာႏမေႏရာႏယိုစားနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ ထရုဲင်အုက်ဒ် (triode) တျာႏမေႏရာႏ၊ လိုꩻမဉ်ꩻ လီးဒီဖေားရဲတ်သ်ထ် (Lee De Forest) မာꩻထွာခါꩻဖေႏ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၀၆ ဗာႏကို။ thumb|right|upright=1.2| အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြွုင်း တခေါဝ်
ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏခါ ဝီလီယမ် ဆျော့ကလေ တုမ်ႏယင်း ဇျွန်ဘာဒဉ်း (William Shockley Walter Houser Brattainand John Bardeen) သီး ကထှိုင်ႏအှောန်မာꩻထွာလꩻရီးလှိုလွေꩻ ထရန်သစ်သတာ (transistor) အှိုး ဘဲးလ် ထာꩻမာꩻဖꩻဓာတ်ခင်ႏလမ်း (Bell Labs) ကိုထှူနောဝ်ꩻ ဝေါးဟာရမဉ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻ ထာꩻဗှော့ꩻသေခါꩻ တျာႏစပ်ꩻအီဒါႏ ထာꩻခြိုꩻပေႏဖြီဖြစ် (solid-state electronics) ယို အောဝ်ႏလှောန်စသှူ။ ထှိုင်ႏတှိုႏခရစ်နေင်ႏ ၁၉၅၉ ဗာႏ မိုဟာမဲတ်ဒ် အဲတ်တယ်လာ ယင်း ဒါဝုန်ခဲန်း (Mohammed Atalla and Dawon Kahng) သီးမာꩻထွာ ဒါႏလꩻဖျင် The MOSFET (MOS transistor) အှိုး Bell Labs ကို။ The MOSFET ယို ထွာအရီးလှို လိုꩻကထေမာꩻလွေꩻလꩻ ထရန်သစ်သတာ (transistor) ပှိုင်ပေႏတဉ်ႏတှော့ꩻမွေးထာꩻစား၊ မာꩻထန်ႏလꩻအာအေားနေး လိုခုမ်စမ်ႏအီတာႏ (mass-produced)၊ တှူႏတဆောင်ႏငါလွေꩻဖေႏ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻမာꩻတုင်း ၊ အုံအကဲန် အှောန်တှူႏလွေꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻဖြှီဖြစ်ထာꩻမာꩻ၊ ယင်း ဒစ်စစ်တယ် ထာꩻတှူႏတဆောင်ႏ (Digital revolution) နောဝ်ꩻသှူ။ တယ်ႏနောဝ်ခါꩻ The MOSFET ယို ထွာလꩻ ခေတ်တသာသွတ်ꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြိုꩻ၊ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်း လိုꩻသီး ထူႏခုမ်အာလှိုသွတ်ꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြှုင်း။
အီလဲက်ထရွန်နေက်ယို မာꩻအီအာ တွက်စေ ထာꩻသေအလီအလာဖုံႏ (information processing)၊ ဆှိုပ်စပ်ꩻတာႏ (telecommunication)၊ တုမ်ႏယင်း  တွက်စေထာꩻခြောင်ꩻ (signal processing)ထာꩻမာꩻကို။ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြှုင်းအစွန်ꩻ ကအီးမာꩻအနမ်း နုဲင်း ထာꩻကြဲ့ (switch's) ဖုံႏယို အမာꩻဖေႏ တွက်စေဒါႏအီ ဒစ်စစ်တယ် ထာꩻသေအလီအလာသှူ။ အှောန်ႏသျခါꩻ ထာꩻနယ်ꩻပညာႏ နုဲင်း ထာꩻပျာႏ တျာႏတဖူꩻထောင် (circuit boards) ဖုံႏ၊ အှောန်ႏလောမ်အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻနယ်ꩻ (electronics packaging technology) ၊ ယင်း ပန်းဖေႏထာꩻအထျအကမ်း (communication infrastructure) အလောင်းအလင်တာႏဖုံႏယို မာꩻအီဒါႏလွေꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြှုင်းဗူႏ (electronic system)။ ထာꩻခြှုင်း ကီနောဝ်ꩻစား ကအောဝ်ႏဗှို့ꩻ၊ အောဝ်ႏတꩻဒပ်ꩻ၊ အောဝ်ႏပှိုင်းရောꩻရယ်ꩻဒါႏဝင်ꩻ အခြုံအဗူႏကိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရိုꩻ electronic system နောဝ်ꩻသှူ။ electronic system တဗာႏယို မဉ်ႏထွာ အဲန်ဂျင်နီယာထာꩻမာꩻ အှိုးတဗာႏခြှုင်း တဲ့ထွာ၊ မဉ်ႏထွာတောဝ်းတဲ့ ထွာဒါႏ ထာꩻခြိုꩻခေါ်ခေါ် (standalone device)။ နုဲင်းခရစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏကို အီလဲက်ထရွန်နေက်ထာꩻခြိုꩻ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ကအီးထွာလꩻအီ electronic control အတာႏ ဝင်ꩻမာꩻခါꩻတုမ်ႏ ထာꩻတူႏပေႏ တျာႏစပ်ꩻဒါႏတခူးတခေါဝ် (semiconductor components) ဖုံႏသှူ။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် ထာꩻခြှုင်းဖုံႏကိုယို ထာꩻတူႏပေႏ တျာႏစပ်ꩻဒါႏတခူးတခေါဝ် ဗာႏပသာတျာႏဖုံႏ (active semiconductor)၊ ထာꩻကေားထူႏဆုမ်ႏ တျာႏအာႏဖုံႏ (passive elements) အောဝ်ႏပါသော့ꩻ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ အီလဲက်ထရွန်နေက် တျာႏတဖူꩻထောင် (electronic circuit)။ အီလက်ထရွန်နေက်ထာꩻခြှိုင်းယို အောဝ်ႏငီꩻ တျာႏတဖူꩻထောင်၊ အကိုနောဝ်ꩻ ထာꩻခြှုင်းဗာႏပသာတျာႏ နုဲင်းတလီꩻအုံတောဝ်း ထာꩻဗုက်ꩻ (vacuum tube)၊ ထရန်သစ်သတာ (transistor)၊ ဒုဲင်အုက်ဒ် (diodes)၊ တျာႏတဖူꩻခြှောန်း (integrated circuit)၊ အောပ်တိုအီလဲက်ထရွန်နေက် (optoelectronics)၊ ယင်း ထာꩻခြှုင်းဗာႏထောင်ထာꩻ (sensors)ဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻရောꩻ အှိုး ထာꩻခြှုင်းကေားထူႏဆုမ်ႏ တျာႏအာႏ (passive electrical components)ဖုံႏကို၊ မာꩻခါꩻတုမ်ႏ ထာꩻနယ်ꩻပညာႏ အောဝ်ႏလေပ်သှိုပ်ဝင်ꩻ ကောင်းကို(interconnection technology) သှူ။ ထာꩻခြှုင်းလွေꩻထာꩻစှောန်ႏတောဝ်း ကေားပသာတျာႏ၊ ယင်း ဝွေသီးအစွန်ꩻ ရဲးကမ်းနှောင်ꩻ အီလဲက်ထရွန် တွီထာꩻဖုံႏယို မာꩻစဲင်းဖေႏ ထာꩻခြောင်ꩻအာႏဗွီႏဖုံႏမော။ ထာꩻထောင်လှောန်ꩻ ထာꩻခြှုင်း တျာႏစပ်ꩻဒါႏ တခူးတခေါဝ်ဖုံႏ ယင်း ထာꩻနယ်ꩻပညာႏ အောဝ်ႏပှိုင်းဝွေသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ ထိုꩻထွာ solid-state electronic ပညာႏပင် တပင်နောဝ်သှူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:အီလက်ထရွန်းနစ်
Nonmetal (ဓာတုဗေဒ)
ဓာတုဒြပ်စင်ဇယားကွက် ကရိုနောဝ်ꩻ အက်တမ်နံပါတ် အစီႏအစဲဉ်ႏအလꩻ ကအွဉ်ႏစဲဉ်ႏစီႏလွေꩻ အက်တမ်အစွိုꩻ (ယဟန်ႏနောဝ်ꩻ ဓာတုဂုဏ်ႏသတ္တိဖုံႏ) ယို Column ရဲဉ်ႏကီလအတွိုင်ꩻ ဖေႏကပေါ်ႏလွဉ်တဲင် ကစီႏရဲဉ်ႏသေꩻခါꩻ အကွက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ဓါတုဒြပ်စင်အလှည့်အလꩻအလှည့်မဲဉ်ႏဇယားကွက် Periodic Table နောဝ်ꩻသွူ။
ဒြပ်စင်အလှည့်အလꩻအလှည့်မဲဉ်ႏဇယား Periodic Table အကို ကရဲဉ်ႏကီလအမိဉ်ꩻ ဒြပ်စင်ဖုံႏကိုကပါသော့ꩻဒါႏ တဲႏစွဉ်ႏ အစုအဗူႏ ၁၄ ဗꩻလွေꩻ အစု ၁၆ ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဒြပ်စင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သတ္တုတမွေးတောဝ်း Non-Metals ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ Metal ကရိုꩻနောဝ်ꩻ - ၁။ အရောင်ႏတဆောဝ်ဗာႏ။ ၂။ ကပါသော့ꩻဒါႏဒြပ်ဖုံႏ ဒဲဉ်းအရန်းထိုဗာႏ။ ၃။ မာꩻပျာꩻဗွိုဗွိုလꩻ၊ မာꩻတဖြွိꩻပေႏပေႏ ယွေးသွေထွူ မာꩻလꩻဖေႏကထွာပိဉ်လီႏလီး နုဲင်း လူႏ။ ၄။ Heat အလျားတွမ်ႏ Electric Current တျာႏမေႏကာႏလွေꩻနွောင်ꩻဗာႏ။
နောဝ်ꩻမꩻ Non- Metals အစားကထွာ ဒြပ်စင်ဖုံႏနောဝ်ꩻ Heat အလျား တွမ်ႏ Electric တျာႏမေႏ ဖုံႏ အီႏကာႏလွေꩻနွောင်ꩻတာႏ ဂုဏ်ႏသတ္တိအထီအသွီႏတပါတောဝ်းသွူ။ တပီဗွိုန်တောဝ်း သတ္တု Metals ဖုံႏတဲင် အဂုဏ်ႏသတ္တိ အထီအသွီႏနောဝ်ꩻ ဖွန်ႏခြွုမ်ႏကနိဉ်ႏယိုꩻစားဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မာꩻလျားထွူ မိဉ်ႏမာꩻနုဲင်းထာꩻဖြွီꩻပေႏပေႏပုံႏ ဖေႏကယွေးသွေပေႏထိုꩻပိဉ်လီးလီးနောဝ်ꩻလဲ့ တယိုꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း အီႏမာꩻပျာꩻဗွိုဗွိုပေႏတဲ့ တယိုꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုတမွေးတောဝ်း ဒြပ်စင်မျိုꩻဖုံႏယို အခွꩻအလျားပုံႏမှန်ႏအခေႏအနေႏကအောဝ်ႏဒါႏ လမ်းခန်ꩻကိုငါမိဉ်ႏတဲ့ ဒြပ် (ခယ်ꩻ၊ ရိုꩻရိုꩻ၊ အလွီး) အခေႏအနေႏ သွံရပ် အကို အောဝ်ႏနွောင်ꩻအခေႏအနေႏ နီရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ Oxygen အောက်သီစေဉ် နောဝ်ꩻထွာနွောင်ꩻအလွီးအခေႏအနေႏလွုမ်ꩻတဲင် Carbon ကာဗွန်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနွောင်ꩻ အခဲꩻအခေႏအနေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ Oxygen တွမ်ႏ Carbon ယိုနီမျိုꩻယို အရောင်ႏတဆောဝ်နုဲင်း သတ္တုရောင်ႏ တွမ်ႏ အရောင်ႏအီႏဆဲစ်ပြန်ႏချာနွောင်ꩻအစွန်ꩻအထီတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ယိုနီမျိုꩻ ဓါတ်တိုꩻကိန်ꩻအမုဲင် Oxidation Number နောဝ်ꩻ + -၄ -၃ တွမ်ႏ -၂ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
မော်လီစျူး ကရိုꩻနောဝ်ꩻအက်တမ်စွုမ်ꩻစွိုꩻတစွိုꩻအကို ကပါသော့ꩻဒျာႏ ဓါတုပြန်ႏချာနွောင်ꩻစွန်ꩻပါ ဓါတုဒြပ်ပေါင်ꩻကို အပေႏသွတ်ꩻအခေႏခံယူနစ် Unit နောဝ်ꩻသွူ။
Ref: Scientific articles from Google & ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား(www.thanlonnge.net)
အီႏသဲင်ꩻလွဉ်ꩻဝါꩻဝွတ္တရာꩻ
"ဥဂ္ဂဟသုတ် (အီႏသဲင်ꩻလွဉ်ꩻဝါꩻ ဝွတ္တရာꩻ ယံမာꩻနုဲင်းယိုနော)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ မေဏ္ဍကသဌေꩻလီꩻ တကာႏဥဂ္ဂဟနဝ်ꩻ ထင်ႏပင်ꩻဗွေႏဘုရာꩻ၊ မွူးရောဝ်ꩻ ဝွေꩻအီႏကပ်သွမ်ꩻ ဝွေꩻလမ်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻလစ်ꩻပါꩻ၊ ပင်ꩻငတ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူ အီႏနာႏသွူတရာꩻအချိန်ႏနဝ်ꩻ ဥဂ္ဂဟလောဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းပို မူႏနံꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အီႏတောႏလမ်းသွူ၊ အီႏသဲင်ꩻလွဉ်ꩻသွူ အဝါꩻဖုံႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏသွာ့ ပိုမူႏသီး ဩဝါဒ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ငေါဝ်းအဆွုံꩻအမꩻ ဩဝါဒနဝ်ꩻ ပိုမူႏသီးအတွက်တာႏ ချမ်ꩻသာႏစီꩻပွာꩻ ညဆွာꩻနေင်ႏလာ အီႏထွာလွေꩻသနယ် ဗွေႏဩ"လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ တောႏလမ်းတောႏပါႏ မင်္ဂလာႏယိုအတွက် အီႏဖေႏဩဝါဒငတ်ꩻချက်၊ နစ်နစ်သက်သက် ခံႏထူႏလွသွော့နော။ နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ထွိုင်ႏရီးသွော့ဝါꩻ၊ ဗေင်ႏဆုဲင်ꩻသွော့ဝါꩻ၊ ဝင်ꩻကဒေါ့ꩻဖေႏ ငေါဝ်းဟောဝ်ငွါဒျာႏနဝ်ꩻ နာႏသွော့၊ မာꩻဖေႏသွော့ ဝင်ꩻကကျွိုက်အတွိုင်ꩻ၊ အုံယေန်ႏကေႏတဗွီႏ၊ ဒေါ့ꩻသွော့ငေါဝ်းအွီႏအွီႏနော။ နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ ရိုႏသေႏသွော့ ဖူဖီနော၊ ဝွေꩻသီးကရိုႏသေႏဒါႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻ သီတဲ့ရိုႏသေႏသွော့နော၊ လူႏသွော့နော၊ ထဉ်ႏမဉ်ႏဖျော်တဲ့ ဒါဖေႏသွော့ခင်ႏလမ်း၊ အွဉ်ႏတံꩻဖေႏသွော့ထီ၊ ဒေါ့ꩻရီငေါဝ်းအွီႏအွီႏနော။ နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ ထာꩻမာꩻလမ်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏကုဲင်းကုဲင်း၊ လမ်းကိုယို လိုႏမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝွေႏဖန်ႏယံယံ၊ နမ်းထွိုင်ႏမာꩻသွော့နော။ နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ ဝါꩻခိုကဟဲ့ꩻခါꩻ ထာꩻမာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အမာꩻမွေးထာꩻမာꩻနဲ့၊ အမာꩻမွေးတဝ်းထာꩻမာꩻ အခိုႏမွိုင်းထာꩻနဲ့-နဝ်ꩻတဲ့ ထွားဗာႏ၊ ဝွေꩻသီးမဉ်ႏအုံဟောဝ်တဝ်းတဲ့ လွမ်ꩻလာꩻဗာႏ၊ ထာꩻအံႏထာꩻအွꩻဖေႏဗာႏ၊ မတ်နုဲင်းသွီႏယာႏ အွဉ်ႏရေꩻဗာႏနော။ နင်ꩻမူႏသီးဖုံႏဟွေး- ၅။ ဝါꩻခိုကထုမ်ႏ ကလꩻတရိုꩻတောဝ်း၊ နင်ꩻသီးကထိုမ်ႏ ကလꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သီမ်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ၊ အံႏသိပ်ꩻမွုန်း၊ နေးထာꩻပျောႏ-လောႏထာꩻမွန်း ယားပျင်ႏမွုန်းရွဉ်ခံꩻ၊ အွꩻမွုန်းဒေါဝ်၊ တောႏလောင်ꩻမွုန်းထာꩻနော။ နင်ꩻသီးဖုံႏ (လမ်းသားမူႏ အလောင်ႏအလင်သီးဖုံႏ) မဉ်မာꩻလွဉ်ꩻ ယိုငတ်ꩻချက်နဝ်ꩻ တသက်ချမ်ꩻသာႏ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီနင်ꩻနမ်း လူꩻခမ်းတွိုႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီး
ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီး (အိန်းကလေတ်: Kyethi Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကေးသီးကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီး အကို ဝေင်ꩻကေးသီး တွမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင် ယို အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏနီဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အီႏပင်ႏထိုလွေꩻထဲင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကုံးစျံး
ဝေင်ꩻနယ်ႏကုံးစျံး (အိန်းကလေတ်: Konkyan Township) (မန်း: ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ၊ ကိုးကန့်(ခယ်ႏ)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကုံးစျံးကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကုံးစျံးကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကုံးစျံး တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမော်ထုဲက်ဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻ(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကျိုက်ထို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကျိုက်မရော
ဝေင်ꩻနယ်ႏကျိုက်မရော (အိန်းကလေတ်: Kyaikmaraw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထာႏဝ၊ မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကျိုက်မရော ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အကျင်ꩻသယ်ꩻခံႏ-လစ်ꩻမျိုꩻ
"ပဌမ-ခမသုတ် (အကျင်ꩻသယ်ꩻခံႏ-စတဲင် အကျင်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'ပဋိပဒါ-အကျင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ'အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ အက္ခမာ ပဋိပဒါ - အကျင်ꩻသယ်ꩻခံႏတဝ်း ၂။ ခမာ ပဋိပဒါ - အကျင်ꩻသယ်ꩻခံႏ ၃။ ဒမာ ပဋိပဒါ - အကျင်ꩻဆွုံꩻမꩻ ၄။ သမာ ပဋိပဒါ - အကျင်ꩻဖေ့ငိမ်ꩻ ကျင်ꩻဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ- လꩻမွိုင်တရာꩻ။ 'ပဋိပဒါ-အကျင်ꩻဖုံႏ'နဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏပါꩻခွန်းတဲ့ ခွန်းချာပါꩻ၊ ပေါႏပါꩻခွေါင်းတဲ့ ခွေါင်းချာပါꩻ၊ ပေါႏပါꩻတွဲႏတဲ့ တွဲႏချာပါꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'အကျင်ꩻသယ်ꩻခံႏတောဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻခွန်းသွူတဲ့ ခွန်းချာတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻခွေါင်းသွူတဲ့ ခွေါင်းချာတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတွဲႏသွူတဲ့ တွဲႏချာတဝ်းဝင်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ 'အကျင်ꩻသယ်ꩻခံႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ လောကကိုယို ရဟန်ꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏမဲ့ပေါႏထီႏတဲ့ (ယိုနဝ်ꩻ အမူႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ အခို) သꩻကိုစွယ်ꩻတဝ်း အပွုံႏပတ်၊ မဉ်ႏထီႏတရေꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻ၊ ထွာလောႏဘꩻ၊ မဉ်ႏထီႏဆေ့ာꩻမဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒေါႏသꩻ၊ လောႏဘꩻ ဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏထိန်ꩻတန်းမဲ့ (ပေါႏမဲ့ဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း)နဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏနိစ္စက် ယူႏပက်ဒုက္ခ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏမဲ့ယို (ထာꩻထီႏ၊ ထာꩻထွားယို) လောႏဘꩻ ဒေါႏသꩻ ဖေႏကထွာလꩻမွုန်း၊ ထိန်ꩻခါꩻသေႏသေႏ မဲ့ဣန္ဒြေႏ၊ ထိန်ꩻခါꩻသေႏသေႏ နားဣန္ဒြေႏ၊ ထိန်ꩻခါꩻသေႏသေႏ နေ့ꩻဖူဣန္ဒြေႏ၊ ထိန်ꩻခါꩻသေႏသေႏ ဖြေꩻဣန္ဒြေႏ၊ ထိန်ꩻခါꩻသေႏသေႏ နမ်းဣန္ဒြေႏ၊ ထိန်ꩻခါꩻသေႏသေႏ သꩻဣန္ဒြေႏ။ ဆွုံꩻမꩻမဲ့၊ ဆွုံꩻမꩻနား၊ ဆွုံꩻမꩻနေ့ꩻဖူ၊ ဆွုံꩻမꩻဖြေꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻနမ်း၊ ဆွုံꩻမꩻသꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'အကျင်ꩻဆွုံꩻမꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ လောကကိုယို ရဟန်ꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သꩻကိုကပေါႏလွဉ်ဒါႏ ကာႏမဝိတဲက်(ယူႏကာႏမဂွုဏ်ႏ)၊ တဏှာႏရာႏဂ လောႏဘꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လက်ခံႏတဝ်း၊ နေးတဝ်း၊ ပယ်ႏထိုꩻထွူစွဉ်ႏ၊ မာꩻထိုꩻမားထွူစွဉ်ႏ၊ မာꩻဖေ့ငိမ်ꩻထွူစွဉ်ႏ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ ဖေႏကထွာမွုန်းဒွုမ်နဝ်ꩻ မာꩻအစွိုးထဲ့ထိုꩻစွဉ်ႏ။ သꩻကိုကပေါႏလွဉ်ဒါႏ ဗျာပါဒဝိတဲက်(ဒေါသ)၊ မဉ်နိစ္စက်ပါꩻအာ ဝိဟိံသာဝိတဲက်၊ အကုသိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လက်ခံႏတဝ်း၊ နေးတဝ်း၊ ပယ်ႏထိုꩻထွူစွဉ်ႏ၊ မာꩻထိုꩻမားထွူစွဉ်ႏ၊ မာꩻဖေ့ငိမ်ꩻထွူစွဉ်ႏ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻချာ ဖေႏကထွာမွုန်းဒွုမ်နဝ်ꩻ မာꩻအစွိုးထဲ့ထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'အကျင်ꩻဖေ့ငိမ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ပဋိပဒါဝဂ်၊ ပဌမ-ခမသုတ်)
ဝေင်ꩻသဒုံး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပေစဉ်း
ဝေင်ꩻပေစဉ်း (ခယ်ႏ: 北京) (အဲင်းကလေတ်: Beijing) (ခမ်းလင်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻအမိဉ်ꩻလီꩻ ပီကဉ်း) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခယ်ႏခမ်းသားခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ ရွုမ်ꩻတန်ဖုံႏကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ခယ်ႏခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဝေင်ꩻခူꩻတန်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဗဟိုႏအစိုႏရ အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်တိုက်ရိုက်ဒါႏ ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပေစဉ်းနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီကို အရေꩻတန်ဝေင်ꩻတန်စခါ(၄)ဝေင်ꩻအကို အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတန်ပေစဉ်း ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ ၆၄၈၇ မဲင်ႏ (၁၆၈၀၁.၂၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပေစဉ်းကို လိုꩻအုံအဝ်ႏသော့ꩻ အဖြာꩻပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၇)သန်းလွိုတဲင် ခယ်ႏခမ်းထီအကို လွိုတဲင်ဝေင်ꩻသျန်ဟုဲင်းလွုမ်ꩻ ထွာစွဉ်းလိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပေစဉ်းနဝ်ꩻ ကာꩻ-မေႏရထာꩻတဖူꩻ၊ သင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ စတဲင်တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ အဝ်ႏအာတဲင် စွဲးထူႏပသာချာငါတာႏ အဆင်ႏပြေႏငါႏတဲင် ခယ်ႏခမ်းထီကို ထွာဒျာႏ တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ အဆွုမ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏခမ်းထီ ခမ်းထီရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ အချက်ချာခင်ႏလမ်းနေနေသွူ။ သျန်ဟုဲင်း တောမ်ႏ ဟောင်ကောင်နဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီတာႏ ထွာဒျာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻအရေꩻတန် ဝေင်ꩻတန်(၂)ဖြုံႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်မဲး
ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်မဲး (အိန်းကလေတ်: Kyaukme Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်မဲးကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကျောက်မဲး၊ ဝေင်ꩻမွိုင်းငေါ့ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းလုံဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻ(၃)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻကျောက်မဲးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အုံလမ်းအုံဗာႏချမ်ꩻသာႏလစ်ꩻမျိုꩻ
"အာနဏျသုတ် (အုံလမ်းအုံပါႏ ချမ်ꩻသာႏလစ်ꩻမျိုꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ တရာꩻနုဲင်းယို- ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး- အုံလမ်းအုံပါႏ နုဲင်းတကာႏသီးနဝ်ꩻ ထွိုက်ရာꩻခိန်ႏခါႏ ချမ်ꩻသာႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ အတ္ထိ သုခံ - အောဝ်ႏအာချမ်ꩻသာႏ ၂။ ဘောဂ သုခံ - အံႏအွꩻဗာႏချမ်ꩻသာႏ ၃။ အာနဏျ သုခံ - နီးခန်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ ၄။ အနဝဇ္ဇ သုခံ - အပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ ထွိုက်ရာꩻခိန်ႏခါႏ ချမ်ꩻသာႏအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး- ၁။ 'အဝ်ႏအာချမ်ꩻသာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- လောကကိုယို လိုꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကွိုꩻဒျာႏစူဗောင်အာႏ၊ တသိုꩻရီႏရာႏမွေးမုဲင်း၊ လိုꩻကုဲင်းလိုꩻရိုꩻသာꩻ၊ နေးထာꩻတရာꩻလꩻလွဉ်၊ ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻရိုꩻ- ခွေကလꩻလွဉ် ရွဉ်ခံꩻတခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ 'ဓမ္မိကာ-နေးတွမ်ႏတရာꩻ၊ ဓမ္မလဒ္ဓါ-လꩻတရာꩻရာꩻဒျာႏ'ဝွေꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻရေꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အဝ်ႏအာချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻတကာႏဟွေး- ၃။ 'နီးခန်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- လောကကိုယို လိုꩻခိုတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်လွꩻတဝ်း၊ ပွိုးကုဲင်းငါႏတွော့ꩻ ရွဉ်ခံꩻအဝ်ႏအာ၊ ကွီကူး ကွီငါးဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ နီးခန်ကင်ꩻ၊ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻတဲ့ယဝ်း၊ အာအာတဲ့ယဝ်း လိုႏဖေႏပါꩻအဲဉ်ထဝ်း 'ပါꩻလွဉ်ကွီခွေနီး-ပါꩻလွဉ်ယီးခွေခန် အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ၊ အဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻဟွေး'ဝွေꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လꩻချမ်ꩻသာႏ၊ သꩻရေꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'နီးခန်အဲဉ်ထဝ်းချမ်ꩻသာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။