cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
လိတ်ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻ
လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအလိတ်ယို သရတွမ်ႏဗီး ပေါင်ꩻစပ်လွဝင်ꩻတွော့ꩻ တွယ်ꩻယင်းတွမ်ႏ ယ-ပယ်ဖုံႏ၊ ရ-ဗဲန် လ-ဗဲန်ဖုံႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအငဝ်းယို တတဲမ်းနွောင်ꩻလို့တဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ဖေႏကတဲမ်းအီနွောင်ꩻလို့နဝ်ꩻ တွယ်ꩻဗာႏယင်းတွမ်ႏ အသွတ်ꩻဗီးဖုံႏသွူ၊ အသွတ်ꩻဗီးကရိုꩻလဲ့ ပအိုဝ်ႏ' မန်း'ပါဠိသိုမ်မျိုꩻ သိုမ်ဘာႏသာႏယိုနဝ်ꩻ တမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ တသုံꩻပီလို့တဝ်းလွဝင်ꩻသွူ။ ပါဠိအသွတ်ꩻဗီးအက္ခရာႏနဝ်ꩻ အာလဲန်းမန်း' ပအိုဝ်ႏဖုံႏသွူ၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းခြုဲင်းနယ်ဒျာႏ ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻဗီး အကျောင်ꩻခရာႏလွုမ်ꩻတဲင် မန်း'ပါဠိအသွတ်ꩻခရာႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်တဝ်းသွူ။ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ တောင်ႏကီꩻမူယိုခါနဝ်ꩻ အသွတ်ꩻဗီးအက္ခရာႏ အဝ်ႏဖြုံႏဆီသွူ၊ ဖြုံႏဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ "က်-င်၊ စ်-ဉ်၊ တ်-န်၊ ပ်-မ်၊ ယ်-ဝ်"ယိုဖုံႏသွူ။
အသွတ်ꩻယိုဖြုံႏဆီအကို "က်၊ စ်၊ တ်၊ ပ်"လစ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာအငဝ်းဒွေါင်ႏစား ရဿအသွတ်ꩻမျိုꩻသွူ၊ "င်၊ ဉ်၊ န်၊ မ်၊ ယ်၊ ဝ်"ယိုသူဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာအငဝ်းဆွာꩻစား ဒီဃအသွတ်ꩻမျိုꩻသွူ။ ရဿအငဝ်းဒွေါင်ႏအသွတ်ꩻမျိုꩻ "က်၊ စ်၊ တ်၊ ပ်"ယိုလစ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတွယ်ꩻဗာႏတွမ်ႏ ရဿသရ(၈)ဖြုံႏ အ-အိ-အု-အေ့-အဲ့-အုဲင့်-အော့-အို့"ယိုဖုံႏသွူ။ ဒီဃအငဝ်းဆွာꩻအသွတ်ꩻမျိုꩻ "င်-ဉ်-န်-မ်-ယ်-ဝ်"ယို(၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတွယ်ꩻဗာႏတွမ်ႏ ဒီဃသရ(၈)ဖြုံႏ "အာ-အီ-အူ-အေ-အဲ-အုဲင်-အော-အို"ယိုဖုံႏသွူ။
ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏ တောင်ႏကီꩻမူယိုခါနဝ်ꩻ ရဿသွတ်ꩻဗီးမျိုꩻ၊ ဒီဃအသွတ်ꩻဗီးမျိုꩻ တခွယ်ꩻချာꩻတဝ်းတွော့ꩻ အသွတ်ꩻတဖြုံႏတွမ်ႏ သရတဖြုံႏယို မဲန်ရဿဿ၊ မဲန်ဒီဃဃ၊ ခွိုင်းပအိုဝ်ႏငဝ်းရန်းအတွိုင်ꩻ သုံꩻလွေꩻလို့စွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ဥပမာႏ- ရဿသရတဖြုံႏတွမ်ႏ အသွတ်ꩻဖြုံႏဆီ လိတ်မွူးရဲန်ႏ- *ကက် ကက်ꩻ ကင် ကင်ꩻ ကင်း ကင်ႏ၊ ကစ် ကစ်ꩻ ကဉ် ကဉ်ꩻ ကဉ်း ကဉ်ႏ၊ ကတ် ကတ်ꩻ ကန်ꩻ ကန်ꩻ ကန်း ကန်ႏ၊ ကပ် ကပ်ꩻ ကမ် ကမ်ꩻ ကမ်း ကမ်း၊ ကယ့် ကယ့်ꩻ ကယ် ကယ်ꩻ ကယ်း ကယ်ႏ၊ ကဝ့် ကဝ့်ꩻ ကဝ် ကဝ်ꩻ ကဝ်း ကဝ်ႏ။ ဒီဃသရတဖြုံႏတွမ်ႏ အသွတ်ꩻဖြုံႏဆီလိတ်မွူးရဲန်ႏ- ယ်-သွတ်ꩻတွမ်ႏ ဝ်-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ တွယ်ꩻလꩻ အသရတဖြုံႏလွုမ်ꩻတဲင် ရဿဒီဃ သရအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ တွယ်ꩻစွဉ်ႏတဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏအငဝ်း တလꩻတဝ်းသွူ။
ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻယို မီႏအွဉ်ႏကုဲင်ပါ "ယ်"သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၇)ဖြုံႏလွုမ်ꩻသွူ၊ (၇)ဖြုံႏယိုအကို "ဝ်"သွတ်ꩻနဝ်ꩻ တွယ်ꩻနွောင်ꩻ အ-သရလွုမ်ꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏအသုံꩻအာ အသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၆)ဖြုံႏ "က်-င်၊ တ်-န်၊ ပ်-မ်"ယိုဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏအသွတ်ꩻဗီး ယို၆-ဖြုံႏနဝ်ꩻ ယွမ်ꩻထဲင်း၊ ပယ်ႏထဲင်း တလꩻတဝ်းဒွုမ်၊ အဝ်ႏလိုႏတွယ်ꩻမဲန်ႏမဲန်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏတွယ်ꩻလို့လို့တွမ်ႏ "အ-အိ-အု"ရဿသရသိုမ်ဖြုံႏ၊ တွမ်ႏ"အေ-အဲ-အုဲ-အော-အို"ဒီဃသရ ယို(၅)ဖြုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အသွတ်ꩻခန်ꩻ လိတ်မွူးတွယ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အခန်ꩻမုဲင်ꩻ၊ အတွယ်ꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အဝ်ႏလိုႏထူႏသုံꩻလို့လို့အသွတ်ꩻ (၆)ဖြုံႏနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း အီႏလꩻစွုမ်ႏသွူ။ ဥပမာႏ- အော-သရ၊ ဝ-ဟွဲး၊ အသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ "က်-င်"သွတ်ꩻယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻတဲင်တွော့ꩻ "ကွောက် ကွောက်ꩻ ကွောင် ကွောင်ꩻ ကွောင်း ကွောင်ႏ"လိတ်ရဲန်ႏယိုအဝ်ႏလဲ့ "တ်-န်၊ ပ်-မ်"သွတ်ꩻယို ထူႏသုံꩻတဝ်း၊ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻဒျာႏသဲစ်သဲစ်တဲင် လိတ်ရဲန်ႏ- ယို ၂-ရဲန်ႏနဝ်ꩻ အဲန်ထဝ်း၊ ပါတဝ်း လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏကိုတွော့ꩻ မီႏလိုႏတဲမ်း "တွို့ꩻကွောန်ႏ နဝ်ထင်ꩻ"၊ "ယိုဟွောန်ႏ နဝ်ꩻဟွောန်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏအဲန်ထဝ်း၊ တဲမ်းတလꩻတဝ်းသွူ။ ယိုခါ ကအဝ်ႏတဲမ်းအီဒါႏ "တွို့ꩻကွဉ်ႏ နဝ်ထင်ꩻ"၊ "ယိုဟွဉ်ႏ နဝ်ꩻဟွဉ်ႏ"လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အ-သရဒျာႏတဲင် ဝွေꩻအငဝ်းတမွေးတဝ်း၊ ဝွေꩻတာႏဝွန်ႏ တမွေးတဝ်းတွော့ꩻ ထွာဒျာႏ လိတ်ဖြုံႏသမုတ်နေးသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းမန်းတဲင် သရငဝ်းတမွေးတဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းတမွေးတဝ်းလဲ့ အွဉ်ႏထန်ႏအငဝ်း၊ သမုတ်နေးတဲင် သွဉ်ယပ်ꩻထိုꩻ၊ မတ်တောင်ꩻဗာႏယပ်ꩻထိုꩻသွူ။
မီႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲန်ႏမဲန်ႏ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းတွော့ꩻ သမုတ်နေးတဝ်း အငဝ်းနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတဖြုံႏစီႏယို ဝွေꩻသရတွမ်ႏ ဝွေꩻအသွတ်ꩻငဝ်းဒျာႏတဲင် ပေါႏလွိုတဲင် ဝွေꩻငဝ်းတွမ်ႏဝွေꩻငဝ်းနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏပြောင်ꩻလင် တလꩻတဝ်း၊ သမုတ်နေး တလꩻတဝ်းသွူ။ ဝွေꩻငဝ်းတွမ်ႏဝွေꩻငဝ်းဒျာႏတွော့ꩻ ကအွဉ်ႏထန်ႏမဲန်ႏဒါႏ အငဝ်းနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ပရမတ်လိတ်မွူး"သွူ၊ လိတ်မွူးကိုယို ပညတ်လိတ်မွူး မီႏပါအာနဝ်ꩻ သွဉ်ယပ်ꩻထိုꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏထွားနုဲင်းတဝ်းမန်း၊ နီကသမုတ်သေꩻခါꩻဒါႏ "သရ၊ ဗီး"မူလငဝ်းအတွိုင်ꩻ တွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကိုလဲ့ လိုႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲန်ႏစွူစွူသွူ။ ခွေသွဉ်းကတဲမ်းနယ်၊ ကခြုဲင်းနယ်ဒါႏ လိတ်မွူးအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို မီႏတစဲင်းတဝ်း၊ တသျင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လွဉ်ရီနွောင်ꩻ၊ လွဉ်ဆွေꩻနွေꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ခွေသွဉ်းသွူ။ ခွေသွဉ်းမဲန်ထီႏငါႏ၊ မဲန်လꩻငါႏ "စွုမ်ႏ-မဲန်ႏ-ယိုꩻ"လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏမျိုꩻသွူဩ။
လိတ်ဖေႏတကာႏမမွိုး
"လိတ်ဖေႏချာ တကာႏမမွိုး" တကာႏမမွိုး- တကာႏမမွိုး ကကပ်ယောင်းလွဉ်ဒါႏလိတ်နောဝ်ꩻ ပိုခိုသျင်ႏယို ကထင်ႏဟော်ꩻဖတ်ထွားဆွုမ်ႏဗာႏတဲင် သေဗာႏအခရာႏအကျောင်ꩻတွော့ꩻ သꩻရေꩻငါႏ မရေႏမရာႏ၊ တကာႏမမွိုး ဒါႏလဲဉ်းလိတ်၊ တကာႏလုံဖါ အွꩻတောဝ်းဒွုမ်ဒေါဝ်၊ တောႏတောတ်းဒွုမ်ထာ၊ သေမာꩻသေခွုမ်လဲဉ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဟွိုန်ဗာႏတဲင် ပိုခိုသျင်ႏယိန်းသꩻရေꩻ၊ အာႏလꩻငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။ ပိုခိုသျင်ႏတဲ့ တွိုႏတနီꩻခါ ယံကထွာ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏတပါꩻ၊ ယံကမာꩻနွောင်ꩻ သာႏသနာႏအကျိုꩻ၊ စွိုးခွိုꩻအတာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻသွဉ်ဒျာႏ ဉာဏ်ႏပညာႏ၊ ရေႏဖေႏနေးကအောင်ႏလꩻ ဓမ္မာစရိယ၊ ကျောင်ꩻတွိုက်စီꩻကန်ꩻတွမ်ႏ ဆရာႏသမာꩻသီး အဆွုံꩻအမꩻငေါဝ်းဟောဝ်ငွါဒါႏဖုံႏယိုတဲ့ ပိုခိုသျင်ႏယို အောဝ်ႏနေးထူႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဒျာႏ၊ ထီႏဆရာႏတဲ့ အံႏသွင်ꩻဒျာႏ။ ဗွေႏဆရာႏသီးဖုံႏ ရက်တပဲ့ꩻ၊ ရက်တကာႏ/တကာႏမတကားမုဲင်ꩻ၊ တပဲ့ꩻသီးတာႏ တကာႏ/တကာႏမသီးအတွက် ဆောင်ႏရွက်ခွုမ်မာꩻဖေႏတကားမုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻတာႏ၊ သာႏသနာႏရေꩻတွက် နစ်သက်ယွုမ်းအံႏ၊ ခံႏယပ်ꩻအွဉ်ငါ သောင်ႏသာလွေꩻဖေႏ တကားမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပိုခိုသျင်ႏအောဝ်ႏသေဒျာႏ၊ အောဝ်ႏယူႏလꩻသေႏသေႏဒျာႏသွူ။ မွိုးကလွူးနီ အွိုးပေႏခါ၊ ဖါကလွူးနီ အွိုးပေႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻကာႏ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါ မွိုးဖါသီး ကအုံတင်းယာခိုးယာလျား၊ ခမ်းလော့ခမ်းစောဝ်ႏ လူးသီးလူးသိုꩻ ထုမ်ႏကျမ်ႏယပ်ꩻဗာႏ တကားမုဲင်ꩻ၊ ပိုဖုံႏ ဒါႏလꩻငါပညာႏငါ မွိုးဖါဆꩻချာနောဝ်ꩻ ခံႏဒုက္ခတေား တကားမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ ပိုခိုသျင်ႏ အောဝ်ႏသေဒျာႏသွူ။ ကွပ်ပွိုး အောဝ်ႏသေထီႏထွꩻ၊ ယူႏလꩻဗွေႏသီးကျေꩻဇူꩻ၊ မွိုးဖါသီးကေꩻဇူꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ပိုခိုယို အုံလိန်ႏလိန်ႏမာႏမာႏဒျာႏ၊ ကျိုꩻစာꩻဒျာႏပညာႏ၊ ရွဉ်တဲ့ ထွားချင်းစုဲင်ႏဒျာႏ၊ လိတ်သွဉ်သားဘဝတဲ့ ခံႏယပ်ꩻဗာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပိုခိုအောဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ဆရာႏသမာꩻသီးတဲ့ အောဝ်ႏဆွုံꩻမꩻခွိုꩻခွိုꩻ၊ ထာꩻမွန်းပျောႏ ထာꩻလော်လယ်ႏဖဲ့ꩻယို ပိုခိုတစွယ်ꩻတောဝ်း။ နီတကာႏမမွိုး ကသွဉ်အတွိုင်ꩻ ပိုခိုသျင်ႏ အုံအောဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြောဝ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻဒျာႏထာꩻ၊ ဖေႏနေးကဗꩻလꩻစင်ꩻတဲ့ ပိုခိုသျင်ႏ အာႏမခံႏဒျာႏ တကာႏမဟွေး၊ အွဉ်ႏပယွိုမ်းသေꩻမꩻခန်းလွိုးနော၊ ထွူတခါႏက- တလမ်းလုမ်း ယံအုံဟောဝ်အောဝ်ႏသန်ꩻ ချမ်ꩻသာႏလွသွော့နော။
ပိုခို သျင်ႏကုလ
ဒဿနပညာႏ
ဖီလိုသိုဖီ(Philosophy)ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါနဝ်ꩻ မျန်မာဘာႏသာႏအနေႏ လိုꩻဖုံႏအဝ်ႏသေအာဒျာႏ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻဆဲင်ႏရာꩻ "ဒဿနဗေႏဒ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖီလိုသိုဖီကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိလိတ်ဖြုံႏ (φιλοσοφία, philosophia)လွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ဖီလို(ထာꩻယူႏ) တောမ်ႏ သိုဖီ(ရက်ပဲင်ꩻနိက်သက်) ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါနီဖြုံႏ ပေါင်ꩻစပ်ခါꩻဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဒဿနပညာႏ
ကျောင်ꩻဟံႏဗွာ၊ တောင်ႏကီꩻ
ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက် ကျောင်ꩻဟမ်ႏဗွာ၊ တောင်ႏကီꩻ
နဲင်ႏငံႏတောႏဝွန်ႏတန်ချုပ်လီꩻ ဦးနုစိုးအယံတွင်ꩻ မန်းခမ်းတဖြုံႏလုမ်းယို ဖေႏကစွဲကမ်းပင်ႏတသွောင်းအီ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏနဝ်ꩻ ဒါႏယကာႏအမျာꩻသီး နေးအာႏနေးရဲင်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻကျာꩻတမာꩻ သောင်ႏသာလွလဲဉ်း ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ပရိယတ္တိ ပဋိပတ္တိသာႏသနာႏ ဖေႏကထင်ႏတသွောင်း၊ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်အီနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏဒေႏသကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေးထူႏစလဲဉ်အာႏ အချိန်ႏခါႏအယံတွင်ꩻဒျာႏ၊ အယံတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻကျောင်ꩻတွိုက် (သထွုံႏ မူလမင်းကွန်း သာသနာႏမာန်ႏအောင်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက်)တခုဲင်ႏအဲဉ်ထောဝ်းဒွိုန်းတဲင် ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား မူႏခိုဖုံႏနဝ်ꩻ မဲဉ်အားထုတ်၊ မဲဉ်ကံကျင်ꩻငါႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻမꩻ ကွီနွို့ကံကျင်ꩻလုဲင်ႏ ကျောင်ꩻမင်းကွန်း (ယိုခါ စဝ်စံထွန်း ဆေꩻဆꩻကွဉ်ႏ)ကိုနဝ်ꩻသွူ။
ကွဲးကားတွော့ꩻ "သီပအိုဝ်ႏယို အုံဝွေႏအဝ်ႏဝွေႏငါႏ၊ ခွမ်ꩻလာꩻလဲ့ တဗော့ꩻငါႏ၊ ထာꩻသူႏသေလဲ့ အဲဉ်ထဝ်း"ရိုꩻနေးနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏနွို့ကံကျင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဟံႏဗွာဒုံကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻကာႏ ပျိုဖါထွန်းတွမ်ႏ ဘုရာꩻကာႏ စင်ꩻဖါယွယ်ꩻဝင်ꩻနီနဝ်ꩻ ပဋိပတ္တိသာႏသနာႏ ဖေႏကလေတောင်ႏအီ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တရဝ်း၊ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ အဗွေတဗာႏတဲင် ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ဖေႏကကံကျင်ꩻဗာႏနုဲင်းနုဲင်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဘာႏဝနာႏလဲ့တရဝ်းတွော့ꩻ ဝွေꩻသီးဗွေႏဝင်ꩻနီ တပဲင်ႏဆဲင်ႏဒါႏ ထာꩻလုပ်ꩻခင် နီဗာႏတန်တန်နဝ်ꩻ ဖေႏကထွာအီ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻကျောင်ꩻတာႏ ဖေႏလူႏလွဉ်လွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသနီꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို အမဉ်ꩻကအွီႏ ထင်ႏသျာꩻလွဉ်ဒါႏ "သထွုံႏမူလမင်းကွန်း သာႏသနာႏမာရ်ႏအောင်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻကျောင်ꩻတွိုက် ဟံႏဗွာ"ယို အဝ်ႏအယပ်ꩻအခုဲင်ႏအမျိုꩻမျိုꩻကို ကာဗꩻထွူမꩻ ပြွူႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သထွုံႏမူလမင်းကွန်း သာႏသနာႏမာရ်ႏအောင်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက် (ကျောင်ꩻဟံႏဗွာ၊ တောင်ႏကီꩻ)နဝ်ꩻ နေးထူႏတွမ်ႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏ ကျင်ꩻစဲဉ်ႏကျင်ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဆရာႏတောႏဣန္ဒဝံသ
တယ်ႏစ ဟံႏဗွာဒုံ ဘုရာꩻကာႏပျိုဖါထွန်းတွမ်ႏ ဘုရာꩻကာႏစင်ꩻဖါယွယ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဝင်ꩻနီကေꩻဇူꩻတဲင် ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻကျောင်ꩻဟံႏဗွာယို ဆရာႏတောႏအဆက်ဆက် အုံနင်းလွဉ်နဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏလွဉ် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဣန္ဒဝံသစိုးကိုသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ ၁၃၀၃-ဗာႏနေင်ႏ အဝ်ႏဖါဗွေႏ ကျောင်ꩻချဉ်ႏ+မွိုးဗွေႏ မွိုးကျောင်ꩻဗီႏ (ထီဖါးဒုံ စန္တာႏခမ်း)သီးကို လွူးဖွါꩻလွဉ် ပိုဟဝ်ရတနာႏတပါꩻနဝ်ꩻသွူ၊ သထွုံႏမူလမင်းကွန်း သာႏသနာႏမာရ်ႏအောင်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက် ဟံႏဗွာ တောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ နေးထူႏတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဦးနာရဒ သထွုံႏမူလမင်းကွန်ႏ ဆရာႏတောႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏ ကံကျင်ꩻနယ်ꩻတဲင် အဝ်ႏချꩻဖေႏတရာꩻစခန်ꩻ မွူးနီꩻတဆီ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏဒေႏသ စွုမ်ႏထွောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဗွေႏရဟန်ꩻတောႏဖုံႏ တကာႏမူႏခိုဖုံႏနဝ်ꩻ တနေင်ႏခေါင်ꩻကို လွဉ်နွို့တရာꩻ၊ လွဉ်ကံကျင်ꩻ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻ ဖြာꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ (၆၀၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏကံကျင်ꩻလွေꩻ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ ကနွို့တရာꩻအယံတွင်ꩻကို ကထွာပေါႏလွဉ်ဒါႏ တရာꩻမာႏ တရာꩻကွင်ဖုံႏ ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်းတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏစဲစ်ဆေꩻတရာꩻတွမ်ႏ ကအွဉ်ႏနယ်ဖေႏတရာꩻသားနဝ်ꩻ- ၁။ ဗွေႏဆရာႏတောႏဣန္ဒဝံသ(ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ) ၂။ ဗွေႏစင်ꩻတန်ဇာဂရ (မန်း+ဖြဝ်ꩻဘာႏသာႏ) ၃။ ဗွေႏစင်ꩻတန်ဇောတိက (ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ) ၄။ ဗွေႏစင်ꩻတန်သုန္ဒရ (မန်းဘာႏသာႏ)နေးနဝ်ꩻဖုံႏသွူဩ။ ဗွေႏစဝ်းရဟန်ꩻတောႏဖုံႏဘို တရာꩻကံကျင်ꩻသားဖုံႏ ဖေႏကမော့ꩻဗာႏမွိုန်း အယပ်ꩻအခုဲင်ႏတဲင် အဝ်ႏစွဲးကမ်း ကူႏညီႏဖေႏလွဒျာႏသွူဩ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကောကမဲဉ်နွို့ဒါႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻစခန်ꩻ မွူးနီꩻတဆီနဝ်ꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ဖေႏကအဝ်ႏဗာႏမွိုန်းအတွက် ဖူးဝေးမန်း ဖူးဝေးဖြဝ်ꩻ ဖူးဝေးပအိုဝ်ႏ ဖူးဝေးဓနု နောင်သားသီးတာႏ ဂေါပကလိုꩻတန်ဖုံႏ အဆင်ႏပြေႏပြေႏ အဝ်ႏဆောင်ႏရွက် မာꩻထူႏဖေႏလဲဉ်အကျောင်ꩻ သတင်ꩻဟဝ်နေးနဝ်ꩻသွူဩ။ သထွုံႏမူလမင်းကွန်း သာႏသနာႏမာရ်ႏအောင်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက် (ကျောင်ꩻဟံႏဗွာတောင်ႏကီꩻ)ကို သံႏဃာႏအဝ်ႏ(၁၈)ပါꩻ၊ ကဆောင်ႏရွက် မာꩻထူႏဖေႏဒါႏ ဘုရာꩻဝေယျာႏဝစ္စ သံႏဃာႏဝေယျာႏဝစ္စတွမ်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻကျောင်ꩻပေႏကို ကနွို့အားထွုတ်ဒါႏတရာꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏ ဝေယျာႏဝစ္စတာႏ မွိုးဗွာဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၆)ပါꩻ၊ မွိုးဗွာကို အတန်အကဲꩻနောဝ်ꩻ ဆရာႏတန်မွိုးဗွာ စန္ဒရီနေးနဝ်ꩻသွူ။
ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက်တွမ်ႏကျောင်ꩻဆောင်
ကျောင်ꩻအောင် (ကံရှေ့၊ တောင်ႏကီꩻ)နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးနွို့ကံကျင်ꩻဗာႏ တရာꩻစခန်ꩻမွူးနီꩻတဆီတဲင် စဲင်းနဲင်းတဗာႏ သေထွꩻလွဉ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻအရသာႏနဝ်ꩻသွူ၊ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻမတ်နဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏခမ်းကို နေင်ႏပေါင်ꩻပနဲအာအာကိုနဝ်ꩻကာႏ ကံကျင်ꩻလွဉ်ညမားငါႏလဲဉ်းတဲင် အာႏပနဲလꩻလွဉ်လဲဉ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဘုရာꩻကာႏ ကျောင်ꩻကာႏ စင်ꩻတကာႏ ကျောင်ꩻအောင် (တောင်ႏကီꩻ)နဝ်ꩻ ကွပ်ဗွေႏနမ်းကိုယ်ႏတဲင် ကံကျင်ꩻဗာႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻထူꩻ တရာꩻမျတ်ယိုနဝ်ꩻမꩻ ကလꩻထူႏလွဉ်ဒါႏ လောႏကီႏ လောကုတ်အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝွေꩻဗွေႏတရန်း နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻ မေတ္တာႏအာအာတဲင် ဖြေ့ꩻလီဖေႏချာယင်း ကဆောက်တယ်ႏ ကံကျင်ꩻဒါႏ သီလသားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻအောင် (တောင်ႏကီꩻ)နဝ်ꩻ ကွပ်နွို့ကံကျင်ꩻဗာႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏ တရာꩻစခန်ꩻ မွူးနီꩻတဆီ အလဲင်ႏပေါင်ꩻအာလွဉ်တဲင် ဘဝကလဲဉ်းခိုႏချာ ကလူႏတန်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ ဒါႏနအကျိုꩻ၊ ကကံကျင်ꩻသေꩻဒါႏ သီႏလအကျိုꩻ၊ ကမာꩻထူႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဘာႏဝနာႏအကျိုꩻသွုပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ မျက်မှောက်ပစ္စုပ္ပန်ႏကာႏလကို ကယိန်းထင်ႏသျာꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ၊ ဝွေꩻဗွေႏကꩻလထူႏ ခံႏစာꩻလွဉ်ဒါႏ လောကီႏလောကုတ်အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏယို သွꩻဟဝ်ဓမ္မသဟာယသီးဖုံႏလဲ့ နမ်းသꩻနီပါꩻ ခွꩻခွꩻသꩻသꩻ ဖေႏကမာꩻထူႏနွောင်ꩻအီ ဒါႏန၊ သီႏလ၊ ဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻသွုံꩻသွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻတန်မူလ ပျုပျင်ႏရေꩻတွမ်ႏ ဓမ္မာႏရုံႏဝတ်တန်ဖုံႏယို ဝွေꩻဗွေႏခံႏနေးအထျꩻ သိန်ႏပေါင်ꩻတန်တန်အာအာတဲင် အွဉ်ဟိုအွဉ်ကတူႏ အွဉ်ဝင်ꩻလူႏတန်ꩻသေꩻခါꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဖြာꩻနေးနဝ်ꩻသွူ။ သီႏလသားဖုံႏ ကလွဉ်ကံကျင်ꩻ ဆောက်တယ်ႏသော့ꩻ ကျောင်ꩻတွိုက်သွုံꩻသွမ်ꩻကိုနဝ်ꩻ တသတင်ꩻကို သီႏလသားအခို ဖြာꩻပေါင်ꩻ(၆၀)လွို၊ သီႏလသားမူႏ ဖြာꩻပေါင်ꩻ(၁၅၀)လွိုတဲင် လို့လို့စင်စင် သီႏလသားမူႏ/ခို ဖြာꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ(၂၀၀)အဖဲ့ꩻလွိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝါႏတွင်ꩻသွံလာ အယံတွင်ꩻ တယ်ႏဝါႏဆိုႏဗွေနီꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ တင်ꩻကျွစ်လာဗွေနီꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို အမဉ်ꩻကျောႏထင်ႏသျာꩻဒါႏ မော်ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်ဖုံႏ ခီႏယော်ꩻဖေႏ သီႏလသားတရာꩻစွုမ်ႏသတင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ လာလောင်းတနီꩻ လာဆန်ꩻတနီꩻ စွုမ်ႏသတင်ꩻနဝ်ꩻကိုလဲ့ နေးထူႏတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏထွုံꩻနယ်ꩻ ထွုံꩻစံႏတွော့ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲး မူႏခိုသီးနဝ်ꩻ ဟမ်ႏနယ်ႏအလွောက်ꩻ ကပ်လူႏလွူးတဲင်စာႏဂဖေႏ ဘုရာꩻတွမ်ႏသံႏဃာႏ သီႏလသားဖုံႏနေးနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻခေ့ꩻ (၈)နားရီႏအခိန်ႏနောဝ်ꩻ ဆရာႏတောႏတန် နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏတရိုꩻတဝ်း၊ ဗွေႏစင်ꩻတန် တပါꩻပါꩻတရိုꩻတဝ်း ကျွꩻတွိုႏလွဉ်နေး ကျောင်ꩻသွုံꩻသွမ်ꩻကိုတဲင် ဖေႏထပ်ထဲင်း နဝင်္ဂသီႏလနဝ်ꩻသွူ။ စွုမ်ႏသတင်ꩻကို ဖေႏကပင်ꩻလꩻအီ မော်ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏတရိုꩻတဝ်း၊ ဖေႏကကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏအီ ဘုရာꩻဝေယျာဝစ္စ သံႏဃာႏဝေယျာဝစ္စတွမ်ႏ သီႏသားဖုံႏ ဝေယျာဝစ္စတရိုꩻတဝ်း သီႏလသားဖုံႏ စေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအလွောက်ꩻ ဖေႏကလူႏသော့ꩻနွောင်ꩻအီ ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃပူႏဇာႏကိစ္စဖုံႏတရိုꩻတောဝ်း အဆင်ႏဖေႏကရော့ꩻလꩻအီနောဝ်ꩻ ဘုရာꩻကာႏ ကျောင်ꩻကာႏ စင်ꩻတကာႏ စင်ꩻဖါကျောင်ꩻအောင် အွဉ်ကတူႏမုꩻဆလကို ဖွဲ့ဗူႏလွောင်ႏဗူႏသေꩻခါꩻ ကပ္ပိယကာရအစွိုꩻနုဲင်းဆꩻလယိုနဝ်ꩻသွူ။
ကပ္ပိယကာရစွိုꩻ
သီႏလသားဖုံႏ မဉ်ႏထပ်ထွူ နဝင်္ဂ(သျဉ်ကွတ်ꩻပါꩻ)သီႏလနဝ်ꩻ တယ်ႏထာꩻခေ့ꩻ (၈)နားရီႏပုဲင်မိနစ် (၃၀)ဗꩻလွေꩻ (၉)နားရီႏပုဲင်မိနစ်(၃၀)အခိန်ႏ တနားရီႏတာႏ အားထုတ်လွေꩻ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ခါးလားကနွို့တရာꩻအယံတွင်ꩻ ကျောင်ꩻအောင်နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏ သီႏလသားဖုံႏ နုဲင်းဆလယို- ပုန စပနံ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ဂစ္ဆန္တော ဝါ 'ဂစ္ဆာမီ'တိ ပဇာနာတိ ဌိတော ဝါ 'ဌိတောမီ'တိ ပဇာနာတိ၊ နိသိန္နော ဝါ 'နိသိန္နောမှီ'တိ ပဇာနာတိ၊ သယာနော ဝါ 'သယာနောမှီ'တိ ပဇာနာတိ၊ ယထာ ယထာ ဝါ ပနဿ ကာယော ပဏိဟိတော ဟောတိ၊ တထာ တထာ နံ ပဇာနာတိ။ ကငမ်းဒါႏသံႏသရာႏဖေꩻ ဖူးခိုရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဖူးခိုရဟန်ꩻသီး မဉ်ႏလွေꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ မတ်ဗာႏ 'ကာသွူ ကာသွူ'နုဲင်းနဝ်ꩻနော။ မဉ်ႏအုံထွိုင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ 'အုံထွိုင်ႏသွူ အုံထွိုင်ႏသွူ"မတ်တေ့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနော။ မဉ်ႏအုံလင်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ 'အုံလင်ꩻသွူ အုံလင်ꩻသွူ'မတ်တေ့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနော။ မဉ်ႏဗေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ 'ဗေင်ႏသွူ ဗေင်ႏသွူ'မတ်တေ့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနော။
သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻယို အဝ်ႏလစ်ꩻပါꩻ
ကာယာနုပဿနာႏ- လွဉ် -မဉ်ႏအဝ်ႏလွေꩻယံတွင်ꩻလဲ့ မတ်တေ့ꩻဗာႏ ကာသွူ-ကာသွူ-မဉ်ႏမတ်လွေꩻနေးနဝ်ꩻမꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏထာꩻသေပါတဲင် ဟဲ့ꩻပညာႏအဝ်ႏ၊ မဉ်ႏမတ်တဝ်းနဝ်ꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏ ထာꩻသေပါတဝ်းတဲင် နီနမ်းလောင်းယို သတ္တဝါႏသꩻ ပေါႏယူႏလꩻအီစွဉ်ႏ ဘဝအသင်္ချေႏနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအုံထွိုင်ႏတွင်ꩻ မဉ်ႏချာႏနမ်းယံတွင်ꩻ ဟွီးဟဲင်ပေါႏယံတွင်ꩻ၊ မဉ်ႏအုံလင်ꩻယံတွင်ꩻကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အုံထွိုင်ႏသွူ-အုံထွိုင်ႏသွူ၊ ချာႏသွူ ချာႏသွူ၊ ဟွီသွူ ဟွီသွူ၊ အုံလင်ꩻသွူ အုံလင်ꩻသွူ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ မတ်တေ့ꩻဗာႏနေးနဝ်ꩻသွူ။
ဝေဒနာနုပဿနာႏ- ဒုက္ခဝွေႏဒနာႏ မဉ်ႏပေါႏအလျားနဝ်ꩻ မတ်ဗာႏ "လျားသွူ-လျားသွူ"၊ ဒုက္ခဝွေဒနာႏ မဉ်ႏပေါႏအခွꩻနဝ်ꩻ မတ်ဗာႏ"ခွꩻသွူ-ခွꩻသွူ"၊ ဒုက္ခဝွေနာႏ မဉ်ႏပေါႏအတဖွတ်ꩻနဝ်ꩻ မတ်ဗာႏ 'တဖွတ်ꩻသွူ-တဖွတ်ꩻသွူ"၊ ဒုက္ခဝွေႏဒနာႏ မဉ်ႏအခြေ့နဝ်ꩻ မတ်ဗာႏ"ခြေ့သွူ-ခြေ့သွူ"၊ ဒုက္ခဝွေဒနာႏ မဉ်ႏပေါႏအဆဲ့ꩻနဝ်ꩻ မတ်ဗာႏ"ဆဲ့ꩻသွူ-ဆဲ့ꩻသွူ"၊ ဒုက္ခဝွေႏဒနာႏ မဉ်ႏပေါႏအပသꩻနဝ်ꩻ မတ်ဗာႏ "ပသꩻသွူ-ပသꩻသွူ"။ ကားတဲင် ဝွေႏဒနာႏနမ်းလောင်းအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ကပေါႏလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻ ကထင်ႏသျာꩻလဲဉ်းဝင်ꩻ တဗာႏယို မတ်လွဉ်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
စိတ္တာနုပဿနာႏ- ရှုမတ်ကာယနမ်းလောင်း ကထင်ႏလꩻလွဉ် နီသွံလစ်ꩻနီꩻကိုနဝ်ꩻ ကုဲင်းထီႏသေငါꩻဒါႏ- သꩻလွင်ꩻ၊ မဉ်ႏထီႏသꩻလွင်ꩻလဲ့ မတ်လွဉ်ꩻသွော့ "လွင်ꩻသွူ-လွင်ꩻသွူ"၊ သꩻတရေင်မဉ်ႏပေါႏလဲ့ မတ်လွဉ်ꩻသွော့"တရေင်သွူ-တရေင်သွူ"၊ သꩻလျားမဉ်ႏပေါႏလွဉ်တဲ့ မတ်လွဉ်ꩻသွော့ "လျားသွူ-လျားသွူ"၊ သꩻငမ်းမဉ်ႏပေါႏလွဉ်လဲ့ မတ်လွဉ်ꩻသွော့"ငမ်းသွူ-ငမ်းသွူ"၊ သꩻညိမ်မဉ်ႏပေါႏလွဉ်လဲ့ မတ်လွဉ်ꩻသွော့ "ညိမ်ꩻသွူ-ညိမ်ꩻသွူ"။
ကားတဲင် ကာယ၊ ဝွေႏဒနာႏ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မ-တရာꩻယိုလစ်ꩻပါꩻအလောင်း ကအဝ်ႏမတ်လွဉ်ꩻဖုံႏယို ဟဲ့ꩻ"ဓမ္မာနုပဿနာႏ"သွူ၊ ဓမ္မာနုပဿနာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻလောင်းလဲ့နဝ်ꩻ၊ နမ်းလောင်းလဲ့နဝ်ꩻ မꩻဗာႏတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် ကပေါႏလွဉ်ဒါႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို ကအဝ်ႏမတ်လောင်းလွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻရှုမတ် ဓမ္မာနုပဿနာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻကာႏ ကျောင်ꩻကာႏ ကျောင်ꩻအောင်(တောင်ႏကီꩻ)နဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနမ်းကိုယ်ႏတဲင် အဝ်ႏအားထုတ်ကံကျင်ꩻပါ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻသွူတကာႏတဝ်း အဝ်ႏခြုဲင်းနယ်ဖေႏပါ သီႏလသားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏမဲဉ်သေ သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻ အလုဲင်းတဗာႏနဝ်ꩻ ထွားသွော့ ကျောင်ꩻအောင်(တောင်ႏကီꩻ)နမ်းကိုယ်ႏတဲင်ႏ ကတဲမ်းဒါႏ- "သတိပဋ္ဌာန်ႏတရာꩻ အားထုတ်ခန်ꩻ"လိတ်အုပ်ကိုကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏတွော့ꩻ ယီးနယ်ဖေႏဗာႏ တတွာယိုသွူ။
ကဝ်ႏထွန်ႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ
ကွဲးကားဒျာႏတွော့ꩻ ဖေႏကဒဲ့ꩻထူႏလꩻအီ သောတာပတ္တိမဂ်ဖိုလ်ႏလဲ့သင်၊ သကဒါဂါမိမဂ်ဖိုလ်ႏလဲ့သင်၊ အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်ႏလဲ့သင်၊ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ႏလဲ့သင် နမ်းကာယအထီအသွီႏ မဉ်ႏအဝ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻအီ တမဂ်တဖိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻ- သီႏလ သမာႏဓိသိက္ခာႏ ကစဒါႏ နမ်းကာႏယအထီအသွီႏ ဖေႏကဟဝ်နဝ်ꩻ လိုႏပင်ႏတသွောင်းထိုရီးဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ "အသိတေ ပိတေ သာယိတေ ခါယိတေ သမ္ပဇာနကာရီ ဟောတိ" အဝ်ႏအံႏတွင်ꩻ အဝ်ႏအွꩻတွင်ꩻ အဝ်ႏစုဲင်တွင်ꩻကိုလဲ့ နေးတွမ်ႏသတိသမ္ပဇဉ်ႏတဲင် မဉ်ႏမတ်ထူႏလွေꩻနဝ်ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ကုဲင်းလꩻနွောင်ꩻပါဒါႏ ရုပ်သဖော်ꩻ နာမ်ႏသဖော်ꩻ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တ သဖော်ꩻဖုံႏထွူတဲင် မဂ်ဉာဏ်ႏ ဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏဆွိုက်လွဉ်ဒါႏအကျောင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏသေꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲးကားတွော့ꩻ နမ်းကာယ အထီအသွီႏနဝ်ꩻ လိုႏပင်ႏတသွောင်းရီးဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုႏတဖေင်ꩻတဝ်းဒျာႏ။ "လောကဟိတနတ်သာꩻဟွေး- မဉ်ႏတဖျော်တွိုႏလꩻတဝ်းဒွိုန်း လောကအသွတ်ꩻနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻဆင်ꩻရယ်ꩻလို့လဲဉ်းအကျောင်ꩻ ခွေတဟော်ꩻတဝ်း၊ စင်ႏစဲစ်တဗာႏနဝ်ꩻ သညာႏလဲ့အဝ်ႏ၊ သꩻလဲ့အဝ်ႏဒါႏ နီနမ်းခန္ဓာႏ တခြဲမ်ကိုနဝ်ꩻလဲ့ လောက (ဒုက္ခသစ္စာႏ)နဝ်ꩻကိုလဲ့သင်၊ လောကကထွာအီဒါႏ (သမုဒယသစ္စာႏ)နဝ်ꩻလဲ့သင်၊ လောကချုပ်ညိမ်ꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏ (နိရောဓသစ္စာႏ)နဝ်ꩻလဲ့သင်၊ လောကချုပ်ဝုဲင်ꩻဒါႏ (ဖေႏကတွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏ အကျင်ꩻတရာꩻမဂ္ဂသစ္စာႏ)နဝ်ꩻလဲ့သင် ခွေပညတ်ဒျာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ သံယုတ်-၃၊ နာနာတိတ္ထိယဝဂ် ၆၊ ရောဟိတဿသုတ်ကို အဝ်ႏထီႏသေနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖူးဝေးနွို့ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီးဖုံႏဩ- ဖေႏကလꩻထူႏနွောင်ꩻအီ လောကချုပ်ဝုဲင်ꩻရာꩻ၊ ဖေႏကဖျော်တွိုႏနွောင်ꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏ (မဂ္ဂသစ္စာႏ)ကိုနဝ်ꩻလဲ့သင်၊ ခါးလားကဖျော်တွိုႏလွေꩻနိဗ္ဗာန်ႏ အယံတွင်ꩻခါႏလယ်ႏ ဖေႏကလꩻထူႏအီ ပါႏရမီႏခံႏနဝ်ꩻလဲ့သင် မျက်မှောက်ကာလ ဖေႏကခံႏစာꩻလꩻအီ လောႏကီႏလောကုတ် အကျိုꩻတရာꩻနီပါꩻနဝ်ꩻလဲ့သင် ယံနေးထူႏကံကျင်ꩻလွေꩻဗဲင်းသွော့ သတိပဋ္ဌာန်ႏကမ္မဋ္ဌာန်ႏ စခန်ꩻမွူးနီꩻတဆီကိုကရိုꩻနဝ်ꩻ တမာနိုꩻဆောႏလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏမဲဉ်ကံကျင်ꩻသတိပဋ္ဌာန်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻစခန်ꩻ မွူးနီတဆီတရိုꩻတဝ်း၊ နေးတွမ်ႏ သီႏလအာႏ၊ ဒါႏနအာႏရဲင်ꩻတဲင် မဉ်ႏမဲဉ်ဆောက်တယ်ႏ သီႏလတရိုꩻတဝ်း နီသွဉ်းသီး သထွုံႏမူလမင်းကွန်း သာႏသနာႏမာရ်ႏအောင်ႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတွိုက် (ကျောင်ꩻဟမ်ႏဗွာ၊ တောင်ႏကီꩻ)နဝ်ꩻ ကော့ꩻမောင်ꩻဖေႏလွေꩻနေး နိဗ္ဗာန်ႏအကျိုꩻတွော့ꩻ နိုꩻဆောႏတမာ သောင်ႏသာလွေꩻထွူတဲင် ရပ်ဆွုမ်ႏကျိုႏဆွုမ်ႏလွေꩻဗာႏ ဓမ္မသဟာယ မူႏခိုသီးနေးနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု -
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ
မဉ်ႏရက်မွေးလိုꩻမျိုꩻ
'"မဉ်ႏရက်မွေးလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏခမ်းထီ" မဉ်ႏဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဗာႏ စင်္ကာပူခမ်း အခရာႏအဲဉ်ႏအဲဉ်ႏပေႏနောတ်ꩻ စင်္ကာပူခမ်းယို ပေႏကဲꩻလဲဉ်းထဲင်းက ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻ ဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ စင်္ကာပူခမ်းအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ အနားဆွာꩻဖဲ့ꩻ (အလျား)အောဝ်ႏ ၄၂-ကီလိုမီတာ (၂၅)မဲင်ႏ၊ အနာႏဒွေါင်ႏဖဲ့ꩻ (အနံ)အောဝ်ႏ ၂၃-ကီလိုမီတာ (၁၄)မဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ၊ တခမ်းလွုမ်း အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ အနားဆွာꩻဖဲ့ꩻ(အလျား)အောဝ်ႏရန်ႏကွုန်ႏ ဗꩻလွေꩻလှည်းကူး၊ အောဝ်ႏသန်လျင် ဗꩻလွေꩻမှော်ဘီနောဝ်ꩻသွူ၊ စင်္ကာပူခမ်း ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏအဆွာꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁၃၇၇-ကီလိုမီတာတဲင် စုစုခြွဉ်း တခမ်းလွုမ်း ဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်ꩻ ၆၂၃-၆ (၂၀၇-စတုရန်းမဲင်ႏ)နောဝ်ꩻသွူ။ စင်္ကာပူခမ်းနောဝ်ꩻ သဘာဝအရွီးအခိုႏ ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻထန်ႏတောဝ်း၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏငေါဝ်းလို့လို့နောဝ်ꩻ ပေါႏလွိုတဲင်"လိုꩻ"နောဝ်ꩻ ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻထန်ႏတဝ်း၊ စင်္ကာပူခမ်းယို "ဟံႏကိုဟံႏထန်ႏ"သယံဇာတ အရွီးအခိုႏယို အွဉ်ႏထွာစွဉ်ႏ"လိုꩻ"တွော့ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻ ဖေႏကထွာလွဉ် ကွန်ႏချော်ꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏနေးကဒါႏလိတ် ကထွာခေါင်းဆောင်တန် လီကွမ်ယုယို ဖေႏအာႏအွဉ်ႏသွဉ်မွေးစွဉ်ႏလိတ်၊ ယိုခါ အခေါဝ်ကွဉ်ႏနောဝ် အာရှ(၁၀)နဲင်ႏငံႏကိုနောဝ်ꩻ စင်္ကာပူခမ်းယို တိုꩻတက်ထင်ႏထိုလဲဉ်းဝင်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏဒေႏသဟံႏနယ်ႏယိုနောဝ်ꩻ လုဲင်းလဲဉ်းထဲင်းက စင်္ကာပူခမ်းသွူတကာႏတောဝ်း ဟံႏယာႏလုပ်ꩻမာꩻသော့ꩻလဲ့ လွိုင်ႏ၊ သယံဇာတယိုလဲ့ ထန်ႏအာတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ဖေႏကတိုꩻတက်နုဲင်း စင်္ကာပူခမ်းနဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏသွဉ်မွေးမွေးပညာႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻလုပ်ꩻမာꩻဖြေꩻစာကူꩻကားယံယံသွော့ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏရက်ချာနီခမ်းနောဝ်ꩻ သွဉ်ကုဲင်းကုဲင်းသွော့လိတ်၊ ဟော်ꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့လိတ်၊ မဉ်ႏရက်မွိုးဖါနောဝ်ꩻ သွဉ်ကုဲင်းကုဲင်းသွော့လိတ်၊ ဟော်ꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့လိတ်၊ မဉ်ႏရက်လိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏခမ်းထီနောဝ်ꩻ သွဉ်ကုဲင်းကုဲင်းသွော့လိတ်၊ ဟော်ꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့လိတ်၊ လိုꩻတဖြာꩻအနေႏတရိုꩻတောဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအနေႏတရိုꩻတောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏဒါႏငါႏလိတ်သွူ။ လိုꩻယို ကွပ်စွဉ်ႏထာꩻသေပညာႏအောဝ်ႏတဲင် ထွဉ်ႏအံႏလꩻတိရစ္ဆာန်ႏသွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻအချင်ꩻချင်ꩻကိုလဲ့ ပညာႏတန်သားနောဝ်ꩻ ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻပညာႏဆေ့ꩻသား၊ မဉ်ႏမဲဉ်ပင်ႏတသွောင်းထိုမွေး၊ မဉ်ႏမဲဉ်ထိန်ꩻထွားမွေး နီလိုꩻမျိုꩻတွမ်ႏခမ်းထီနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏ ဖေႏအာႏမွေးမွေးသွော့ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်လွေꩻဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။
ဒွေနာႏကုဲင်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ
ဒွေ တွမ်ႏ နာႏကုဲင်ယိုနဝ်ꩻ ဟံးပေါင်းဗွိုန်ဗွိုန်တဝင်ꩻတဲင် တဲမ်းညီꩻဗော့ꩻလွဝင်ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတပုတ်ချင်ႏသွူ။ ဒွေတွမ်ႏနာႏကုဲင်ယိုနဝ်ꩻ မီႏပေါႏငင်းဒေင်မာꩻလနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဒွေ"၊ မီႏပေါႏငင်းဒေင်မာꩻကီနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"နာႏကုဲင်"၊ ခွယ်ꩻချာꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ နာႏကုဲင်နဝ်ꩻ အပေႏအတန်တအဲန်ထဝ်း၊ ဟဲ့ꩻဗော့ꩻနာႏကုဲင်တမျိုꩻလွုမ်ꩻလဲ့ ဒွေနဝ်ꩻ ဒွေပေႏ၊ ဒွေတန် အဝ်ႏဒွေတန်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗော့ꩻဒွေရိုꩻရိုꩻလဲ့ ဒွေပေႏနဝ်ꩻ ဒွေသွီနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။ ဒွေပေႏနဝ်ꩻ တဖြုံႏဟဝ်သွူတဲ့ တဖြုံႏပေါႏသံးဖျင်တဲင် အဖြုံႏပေါင်ꩻအာငါႏနဝ်ꩻမꩻ ဒွေသိုမ်ဆီနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ဒွေ နာႏကုဲင်အမဉ်အဝ်ႏ ၂-မျိုꩻလွုမ်ꩻလဲ့ မန်းဘာႏသာႏနဝ်ꩻ သွေးစုနာ၊ အနာစိမ်း၊ မွေးကျွတ်နာ၊ ကိန္နရာနာ၊ စက်တန့်နာ၊ မြစ်ပွါးနာ၊ ယုန်သမာနာ-စတဲင် အမဉ်ꩻအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ကပေါႏဒါႏ ခင်ႏလံးယို ဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻတဲင် အမဉ်ꩻလဲ့ ဟဲ့ꩻဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻသွူ။ ထာꩻဆာအမျိုꩻနုဲင်းယို၊ အခွိုꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မဲန်ႏပေါႏမုဲင်ꩻကိုပေါႏ၊ မဲန်ဟဲ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဟဲ့ꩻ ကထွာဗာႏနာႏကုဲင် (ထာꩻဒီႏကုဲင်)နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သွီႏကို အပုတ်အသေင်အလျားမာꩻထွာတဲင် ပေါႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ရောႏဂါႏအမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ သွီႏကုဲင်၊ အတအွိုကုဲင် ပေါက်ထန်ႏပေါက်ထန်ႏ မီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ ရောႏဂါႏအမျိုꩻယို မီႏပေါႏလွဉ်နဝ်ꩻ ယော့ꩻလဲ့ယော့၊ အဲင်ႏလဲ့အဲင်ႏ၊ ဆာလဲ့ဆာတဲင် ခံႏဗာႏနဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏသွူ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ငွိုးဗာႏနေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ရောႏဂါႏအမျိုꩻယို လိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ မီႏထွာစလဲ့ အယော့ꩻဖေႏကဖြဲမ်ႏခွုန်ꩻ၊ အဆာအအဲင်ႏ ဖေႏကဟဝ်ခွုန်ꩻ၊ မီႏထွာတန်လဲန်းတဲ့ ဖေႏကဖြား၊ ဖေႏကမဉ်ယိုꩻယိုꩻ၊ ဖေႏကပꩻယိုꩻယိုꩻနဝ်ꩻ သူႏဗာႏတသီႏ၊ အွဉ်ႏပယ်ပြောက်ဗာႏ တသီႏဖုံႏသွူ။ မီႏသေနာႏ ရောႏဂါႏအမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပေါႏမုဲင်ꩻကိုတယဝ်း သူႏအွဉ်ႏပယ်မွိုင်မွိုင် တသီႏနယ်ꩻနုဲင်းလယိုအကို တနယ်ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဖြဲမ်ႏချာ ဟဝ်ယိုꩻတဲင် ခံႏစာꩻဗာႏဆေ့ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
လိတ်ဗွောင်မဲ့နား
"လိတ်ဗွောင်မဲ့နား-ဟောဝ်ဟော်ꩻထွား အမုဲင်(၁)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ခွန်တန်ကောသလောဝ်းရီ နီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏဂေါတမ- 'ပုရာဏကဿပ၊ မက္ခလိဂေါသာလ၊ အဇိတကေသကမ္ဗလ၊ ပကုဓကစ္စာယန၊ သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တ၊ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ' တိတ္ထိဆရာႏတန် ယိုသူပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တပဲ့ꩻတကာႏဖုံႏတဲ့ ကအာ၊ ထွာဂိုဏ်ꩻဆရာႏဖုံႏ၊ ထွာပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောႏဖုံႏ၊ တယ်ႏထောင်ႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ အယူႏဝါႏဒဖုံႏ၊ လိုꩻဖုံႏကထီႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးနောဝ်ꩻ ရိုꩻလွ လိုꩻဟောဝ် သူႏတောႏကောင်ꩻဖုံႏ၊ နောဝ်ꩻမဉ်ႏတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏသီးသူပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ 'ခွေလꩻ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ' ဝွန်ႏခံႏတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တွိုႏနီဗွေႏနဝ်ꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏဇာတ်တဲ့ပေႏပေႏ၊ ထွာရဟန်ꩻတဲ့ (လꩻညတဝ်း နုဲင်းဝွေꩻဗွေႏသီး) ထွာနေက ရဟန်ꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ နောဝ်ꩻမဉ်ႏတဲ့ 'ခွေလꩻ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ'နီဗွေႏမွော့ သမ်းဝွန်ႏခံႏဗွုန်ႏစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻအီ" "တကာႏတောႏ ခွန်တန်ဟွေး - ပေႏပေႏတဲ့ယဝ်း ထီႏဖွီ-မာꩻကြွို့ꩻကြꩻ တလꩻတောဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ -
၁။ ခွန်ပေႏ ခွန်ပေႏယို ပေႏပေႏလွုမ်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻတယွို့၊ ထီႏဖွီ-မာꩻကြွို့ꩻကြꩻတလꩻတောဝ်း၊ အမဉ်ႏထွာခွန်မဲ့ꩻ အမာꩻသီချာဒါႏလိုꩻ။
နီလိုသီးကမာꩻခါꩻတခြိုꩻဖုံႏအွိုးလာကမ္ဘာႏလောင်း
3:51 PM, Thursday, 22 June 2023
လိတ်ဗွောင်မဲ့နား
၃။ မေႏစျꩻ မေႏစျꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ ထီႏဖွီ-မာꩻကြွို့ꩻကြꩻတလꩻတောဝ်း၊ မေႏခိုးဒါႏလမ်း၊ မေႏခိုးဒါႏဒုံ။
၄။ ရဟန်ꩻပေႏ ရဟန်ꩻယို (စင်ꩻယို) ပေႏပေႏလွုမ်ꩻ၊ ထီႏဖွီ-မာꩻကြွို့ꩻကြꩻလꩻတောဝ်း၊ ခံႏဗာႏ (ရဟန်ꩻပေႏသီႏလ)အပဲစ်၊ သွုမ်ꩻတေင်၊ သွုမ်ꩻခြေင်ဒါႏ" နီဗွေႏဘုရာꩻ သျင်ꩻနယ်ချာ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သဂါထာဝဂ္ဂ၊ သံယုတ်ပါဠိတောႏ၊ ဒဟရသုတ်)
နီလိုသီးကမာꩻခါꩻတခြိုꩻဖုံႏအွိုးလာကမ္ဘာႏလောင်း
ဆွိုက်သွုပ်တွမ်ႏလဉ့်အထန်ႏ
ကဏ္ဍ:ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ လာကမ္ဘာႏလောင်းဖုံႏ
လာအလောင်းကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻသီးကမာꩻ တခြိုꩻဝတ္ထုဖုံႏ
လာအလောင်း လိုꩻသီးကမာꩻ တခြိုꩻဝတ္ထုစာရင်ꩻ (List of artificial objects on the Moon) နောဝ်ꩻ လာမဲ့ငါအလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻသီးကမာꩻတခြိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဇယားဆꩻလယိုနောဝ်ꩻ ကရီးခါဆဲင်ႏရာꩻ ရောင်ႏပြန်ႏတခြိုꩻဖုံႏ (Retroreflector)၊ အပိုလို ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏအကိုဖုံႏကသုံꩻအီ လာမဲ့ငါလောင်း ကစမ်ꩻထောင်ထွားအီတာႏတခြိုꩻထုတ်ဖုံႏ (Apollo Lunar Surface Experiment Package ) မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း အပိုလိုအာႏကာႏသယာဉ်မှူးဖုံႏ ကအွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻတခြိုꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လာမဲ့ငါအလောင်းကအောဝ်ႏတခြိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အလန်ရှပ်ပတ် (Alan Bartlett Shepard Jr., (၁၉၆၁)ကလွေꩻလာလောင်းအရီးသွတ်ꩻ ဒုတိယအလဲင်ႏ ကပါ အမေႏရိကန်ႏခမ်းသား ၊ တွိုႏ (၁၉၇၁) သက်လꩻ(၄၇) နေင်ႏတွင်ꩻ လွေꩻဖျင်ထဲင်းလာတလဲင်ꩻ ထောင်လွေꩻနွောင်ꩻလာလောင်း ပဥ္စမ အသက်အတန်သွတ်ꩻအဖြာꩻ အလန်ရှပ်ပတ်) ကပဲင်ႏ ဂေါက်ရာႏလုံꩻဖုံႏ၊ အလံႏဖုံႏ၊ ကထဲ့သွုမ်ꩻထိုꩻလဲဉ်း အပိုလို ၁၅ ယာဉ်အစွိုꩻသားရုပ်တုဖုံႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ စေတန်-ဗွီ ဒုံးကွင်ႏ တတိယအရန်း S-IVB နောဝ်ꩻ  ကအွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻ တခြိုꩻလာအလောင်းအကို ထွာအထွူႏသွတ်ꩻတခြိုꩻဝတ္ထုနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီး အွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻ တခြိုꩻဝတ္ထု လာအလောင်း ကီလိုဂရမ်ပေါင်ꩻ (၁၇၀,၀၀၀) ပိဉ်တဲင် အပိုလို တောမ်ႏ လူနာ တဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏအကို လာဟမ်ႏယာႏ (၃၈၂) ကီလိုဂရမ်ယိုလဲ့ ထူႏသဲင်ꩻချာ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးကမာꩻတခြိုꩻ ကအောဝ်ႏကုဲင်လာလောင်းအကို ကသုံꩻအီနွောင်ꩻ မာꩻအီထာꩻမာꩻလꩻနွောင်ꩻဒွိုန်း တခြိုꩻတစွိုးနောဝ်ꩻ အပိုလို( ၁၁၊ ၁၄၊ ၁၅ ) အာႏကာႏသယာဉ်မှူးဖုံႏ တောမ်ႏ လူနော်ခေါ့ (၁ ၊ ၂) ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏ မစ်ရှင်ဖုံႏအကို ကအွဉ်ႏကုဲင်ခါဒါႏ လိုꩻကမာꩻတခြိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တခြိုꩻအစားနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏရောင်ဒျာႏ အွိုးလာတဖဲ့ꩻခေါဝ် (အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်းတထီႏနွောင်ꩻတောဝ်း အဗꩻဖဲ့ꩻအခေါဝ် )တဲင် ရိန်းစျား (၄) ၊ လူနာယာဉ်ကလေပ်လာ (လူနာလပတ်ယာဉ်)(၁) ၊  လူနာယာဉ်ကလေပ်ဗဲဉ်လာ (၂)၊ လူနာကလေပ်ဗဲဉ်လာ(၃) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (မန်း : ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၊ အင်္ဂလိပ် : Danu Self-Administered Zone ) ယို မျန်မာခမ်းထီ (၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ ပုဒ်မ ၅၆ (ခ) အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အကို ဝေင်ꩻနယ်ႏယေႏငန်ႏ တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား ယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ နဝ်ꩻသွူ။
ဓနုꩻနမ်းပုဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ကို ပင်ႏတရားဝေင်ꩻနယ်ႏ တွမ်ႏ ယေႏငန်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏယို နီဝေင်ꩻနယ်ႏအကိုနဝ်ꩻ−
ကပါဒါႏဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
thumb|ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ {{Legend|#FFFF00|ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား }} {{Legend|#FFFF00|ဝေင်ꩻနယ်ႏယေႏငန်ႏ }}
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
လိတ်ဖွူꩻလိတ်စောင်ႏ
လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏသီးယိုနဝ်ꩻ ထွို့ꩻဆွန်ꩻနွောင်ꩻအီငါႏ သꩻဓာတ်ရေꩻဖဲ့ꩻတဲင် အမျိုꩻသာꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻအတွက် ထွို့ꩻဗူႏရေꩻယို လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အရေꩻတန်ကဏ္ဍကိုနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻသီး မဉ်ႏထွားဖတ် မတ်ဗာႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဗဟုသုတအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻသေဗဟုသုတ အီႏလွိုင်ႏကွုန်ꩻလွဉ်၊ သွုန်ႏသꩻလဲ့ အီႏယေန်ႏငဲးလွဉ်၊ ထွို့ꩻဗူႏလဲ့ အီႏယိုနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ -
(၁)ယိုခါ ကပျꩻထန်ꩻဒါႏလိတ်စောင်ႏ
လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻသီး ဆွုံꩻဖျတ်ပျꩻထန်ꩻဖေႏထွူလဲဉ်းဒျာႏတဲင် ဒင်ႏပျꩻနယ်ထဲင်းခရာႏ တလိုႏတဝ်းဒွုမ်။ ကပျꩻထန်ꩻဒါႏ လိတ်စောင်ႏဖုံႏအကို ဆဲင်ႏရာꩻဘာႏသာႏအလွောက်ꩻ အထီအသွီႏဗွေဗွေတွော့ꩻ အဝ်ႏဖေႏလွေꩻလဲဉ်း ထာꩻဒါႏဉာဏ်ႏ၊ ထာꩻသေဉာဏ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏစုဗူႏလွေꩻဖေႏလဲဉ်းဒျာႏ အမျိုꩻသာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
(၂)ရုပ်တယွို့ (ကာတွန်း) ရုပ်ပျꩻစောင်ႏ
လိတ်အယပ်ꩻယိုစားနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏကိုဆေ့ꩻဆဲဉ်းငါႏနေကသွူ၊ လိတ်အုပ်စားယိုဖုံႏနဝ်ꩻ နိုꩻအီလိုꩻပေႏသꩻဓာတ်၊ မာꩻစွယ်ꩻအီလိတ်ထွား၊ ဝါႏသနာႏအီလိတ်လုဲင်ꩻ အခေႏခံႏတမျိုꩻနေနေနဝ်ꩻသွူ။ ဖတ်လိတ်တဒါႏတဝ်းသားဖုံႏလဲ့ ထင်ႏထီႏအရုပ်နဝ်ꩻ မဉ်သေအခရာႏတဲင် ကျမ်ႏထွားလိတ်၊ ကွဲးညည တဲမ်းဒါႏလွဉ်အီနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏအတွက် အသုံꩻယိန်းခဲဉ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ရုတ်တယွို့လိတ်စောင်ႏအကို ဟာသပျောႏသွင်ႏဟဝ်ကုဲင်၊ ထွာကုဲင်ဓမ္မတာ အလွိုးခန်ꩻ၊ ဖေႏပညာႏခန်ꩻ၊ သꩻဓာတ်ရေꩻအခန်ꩻကဏ္ဍဖုံႏ ဖေႏကပါသော့ꩻစွုမ်ႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ရုတ်တယွို့လိတ်စောင်ႏ ဖေႏကထန်ႏနွောင်ꩻအာအာနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၄၆-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဆန်ꩻ (၁)ရဝ်ꩻ (၈း၀၀)နားရီႏတွင်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက် ကျောင်ꩻပေႏအကို နဲင်ႏငန်ႏတောႏ သံဃမဟာနာယက၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ ဗွေႏဆရာႏတောႏ အမိန်းအဝ်ႏဗာႏဖိုနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ရုတ်တယွို့လိတ်စောင်ႏအမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ အရံႏလိတ်ထွားပဆိုးတာႏအနေႏ အဝ်ႏလိုႏထုတ်ထေထန်ႏအာအာငါႏနဝ်ꩻသွူ။
(၃)ဝတ္ထုတွယ်ꩻ
စိက္ကူꩻဝတ္ထုကရိုꩻနဝ်ꩻ ခေတ်ကာလအလွောက်ꩻ ခံႏစာꩻချက်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ ထာꩻသေအမျိုꩻမျိုꩻ သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနေနေသွူ။ လိတ်တဲမ်းဆရာႏ စိက္ကူꩻဉာဏ်ႏရိုꩻကီလဲ့ ခံႏစာꩻချက်အမျိုꩻမျိုꩻအဝ်ႏမꩻ၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ ရေႏမိုးချက်အမျိုꩻမျိုꩻအဝ်ႏမꩻ ထွာနွောင်ꩻဝတ္ထုတွယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝတ္ထုတွယ်ꩻစားယိုဖုံႏလဲ့ ပါသော့ꩻအာဒျာႏ မဂ္ဂဇဉ်းလိတ်စောင်ႏကိုဖုံႏတဲင် ကထန်ႏခေါ်ခေါ်ဒါႏ ဝတ္ထုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဘာႏသာႏပြန်ႏဝတ္ထုတွယ်ꩻ၊ ရာႏဇဝင်ႏဝတ္ထုတွယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ စိက္ကူꩻဝတ္ထုမျိုꩻယိုလဲ့ သꩻဝင်ႏစာꩻအီ အခေႏခံႏနဝ်ꩻသွူ။
(၄)ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ -
လိတ်အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏတစွိုးစွိုး စုရွမ်ထွူတဲင် ဖြုဲင်ꩻထန်ႏနယ်ချာ ပရိသတ်သီးနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဗဟုသုတမျိုꩻစွုမ်ႏ စုခြွဉ်းရာꩻဌာနတဲင် လိုꩻတွိုင်ꩻသီး မဉ်ႏဖတ်ဗာႏလွနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻဝါႏသနာႏအလꩻ အထီႏအဟွုန် ထာꩻသေထာꩻဒါႏပညာႏဖုံႏ တိုꩻတက်နွောင်ꩻအီငါႏတဲင် အဝ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုလောင်းတဲ့ ထွာဒျာႏထွို့ꩻဗူႏရေꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻမꩻ ပညာႏဒါႏသားဖုံႏ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းရွမ် ဒင်ႏပျꩻဖေႏပညာႏနယ်ငါႏ လူထုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
မာႏနတန်ငါႏမွုန်း
ဖိုးပနား ထော့ꩻ မဉ်ႏသီနဝ်ꩻ ထွာကဟန်ႏအိုအွီႏ စာလꩻကဒွိုန်း... သေင်ႏမဉ်ႏဖြား မဉ်ႏဖြင်းနဝ်ꩻ ထွာကပဲဉ် ထွာကသိုႏ လိုꩻအမျာꩻဖုံႏ အဝ်ႏသွုံꩻအီက တွိုႏနီနာꩻ လိုꩻမဉ်ႏသီနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွိုန်းပါꩻအီႏဖြေꩻ ဒေါ့ꩻမွိုန်းပါꩻအီႏနေး ဒေါ့ꩻမွိုန်းပါꩻအီႏလိုႏ သဲက်ကသီ သꩻကဝွစ်တဲင် တလဲင်ႏချင်ꩻ ငမ်းငါႏအလွီးနွမ်ꩻကုဲင်တွော့ꩻ သော့ꩻသွူးစွဉ်ႏ ကောမ်ႏ(ပွုမ်ႏ)ကို နဲစ်လွေꩻပလို့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ သင်ꩻခဲင်ꩻ... ငမ်းငါႏ အယဝ်ꩻအဝ်ႏကုဲင်တဲင် ပင်ꩻရဟန်ꩻသံဃာႏ ဖတ်ပါထဲင်း အန္တရာယ်ႏကင်ꩻ ကမ္မဝါႏ.. ယူႏစဲင်းစဲင်းမွိုင် အစဲင်းတန်ကွေး ယူႏယွꩻယွꩻမွိုင် လꩻထာꩻသေကွေး... ပွိုးနဝ်ꩻမ နီတဲ့ပီပီ သီတဲ့နုဲင်းနုဲင်း အီႏဗွိုန်လို့ဒျာႏယိုမꩻ မာႏနတရာꩻ အတ်တတရာꩻ သꩻအာဃာတတရာꩻ သꩻထင်ႏတန်နမ်းဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏလွူးတဝ်းဝင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏ အွဉ်ႏတန်ꩻဖိုဝင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏ ရက်ဝင်ꩻ... ရွဉ်အဝ်ႏမꩻ ရွဉ်ခြေားမꩻ မွေးတဝ်း လိုꩻကေန်ꩻမꩻ လိုꩻခြွေမꩻ မွေးတဝ်း လိုꩻပီပီ သွီႏနုဲင်းနုဲင်းဒျာႏတဲင်...
မာဝါꩻအဝ်ႏလစ်ꩻခိုမ်ꩻ
"ပဌမသံဝါသသုတ် (မာဝါꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻခိုမ်ꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ သဌေꩻတမာဝါꩻ တရာꩻနုဲင်းယို- "သဌေꩻမူႏခိုသီးဟွေး- တောႏလမ်းတောႏပါႏ တမာဝါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻခိုမ်ꩻ၊ လစ်ꩻခုမ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဆဝေါ ဆဝါယ သဒ္ဓိံ သံဝသတိ- 'အဝါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်လိုꩻသီ-အမာနဝ်ꩻ ပီလိုꩻမား'၊ ဗွန်ပီနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် အဝါꩻတဲ့ အကျင်ꩻဂွုဏ်ႏသီ-အကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ အမာတဲ့ အကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ မာမာဝါꩻဝါꩻ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်ႏမာႏဝင်ပိုမာ၊ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုဝါꩻ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ၊ အွꩻဒေါဝ်၊ သီႏလအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ တကေးဒါႏဝင်ꩻ၊ ခွန်းထွမ်ဒါႏ သမဏဗြာဟ္မဏ (ရဟန်ꩻပုဏ္ဏာꩻ)၊ ယိုနဝ်ꩻ ပထမတခိုမ်ꩻ (မာမာဝါꩻဝါꩻ) ဟောဝ်တဝ်းနီဖြာꩻဖြာꩻ။ ၂။ ဆဝေါ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ သံဝသတိ- 'အဝါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်လိုꩻသီ-အမာနဝ်ꩻ ပီနင်ꩻလူꩻမူႏ'၊ အဝါꩻနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ သီႏလအဲဉ်ထောဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ တကေးဒါႏဝင်ꩻ၊ ခွန်းထွမ်ဒါႏ သမဏဗြာဟ္မဏ၊ တွိုႏအမာနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟောဝ် (နုဲင်းနင်ꩻလူꩻမူႏ)၊ သီႏလအဝ်ႏ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ တကေးဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ ခွန်းထွမ်ဒါႏတဝ်း သမဏဗြာဟ္မဏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဒုတိယတခိုမ်ꩻ၊ အဝါꩻဟောဝ်တဝ်း၊ အမာဟောဝ်။ ၃။ ဒေဝေါ ဆဝါယ သဒ္ဓိံ သံဝသတိ- 'အဝါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ခွန်လူꩻ(နတ်သာꩻ)-အမာနဝ်ꩻ ပီလိုꩻသီ'၊ အဝါꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်၊ သီႏလအဝ်ႏ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်၊ တကေးဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ ခွန်ထွမ်ဒါႏတဝ်း သမဏဗြာဟ္မဏ၊ တွိုႏအမာနဝ်ꩻ ပီလိုꩻသီ၊ အကျင်ꩻဂွုဏ်ႏသီထိုꩻ၊ အကျင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻပိုဝါꩻ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ၊ အွꩻဒေါဝ်၊ သီႏလအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်တဝ်း၊ တကေးဒါႏဝင်ꩻ၊ ခွန်းထွမ်ဒါႏ သမဏဗြာဟ္မဏ၊ ယိုနဝ်ꩻ တတိယတခိုမ်ꩻ၊ အဝါꩻဟောဝ်ꩻ အမာဟောဝ်တဝ်း။ ၄။ ဒေဝေါ ဒေဝိယာ သဒ္ဓိံ သံဝသတိ- 'အဝါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ခွန်လူꩻခို-အမာယို ပီနင်ꩻလူꩻမူႏ'၊ မာမာဝါꩻဝါꩻ၊ အကျင်ꩻဟောဝ်နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ သီႏလအဝ်ႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ သꩻရင်ꩻဟောဝ်နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ တကေးဒါႏဝင်ꩻ နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ခွန်းထွမ်ဒါႏတဝ်း သမဏဗြာဟ္မဏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ စတုတ္ထတခိုမ်ꩻ၊ အဝါꩻတဲ့ထွာလိုꩻဟောဝ်၊ အမာတဲ့ထွာလိုꩻဒါႏ၊ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အချမ်ꩻသာႏသွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
"မာဝါꩻလစ်ꩻခိုမ်ꩻ-ငေါဝ်းလင်္ကာႏ" ၁။ ဝါꩻညမ်း-မာညမ်း ၊ လိုꩻအခမ်း ၊ လွူးနမ်း ကေန်ꩻခြောထွာ ။
၂။ မာဟောဝ်-ဝါꩻညမ်း ၊ လိုꩻအခမ်း ၊ လွူးနမ်း ဒုက္ခအာ ။
၃။ ဝါꩻဟောဝ်-မာညမ်း ၊ လိုꩻအခမ်း ၊ လွူးနမ်း ယပ်ꩻခုဲင်ႏအာ ။
လိတ်ပအိုႏခရာႏခြုဲးနဲဗာႏ
"လိတ်ပအိုဝ်ႏခရာႏခြုဲင်းနယ်ဗာႏ" ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအဝ်ႏဒေါ့ꩻဒါႏ ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ပျူလိုꩻမျိုꩻကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းအတွိုင်ꩻ ရဿ'ဒီဃ သရနီဖြုံႏတတွယ်ꩻယို ငဝ်းအဝ်ႏလွေꩻ (၈)ရန်းသွူ။ (၈)ရန်းကရိုꩻနဝ်ꩻ ဥပမာႏ- "အ၊ အာ"သရတတွဲꩻယို "အ"သရနဝ်ꩻ "အ အꩻ အး အႏ"အဝ်ႏလွေꩻလစ်ꩻဖြုံႏသွူ၊ "အာ"သရနဝ်ꩻလဲ့ "အာ အာꩻ အား အာႏ"အဝ်ႏလွေꩻလစ်ꩻဖြုံႏနေနေသွူ။ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ သရအလင်(၇)တွဲꩻနဝ်ꩻလဲ့ လွေꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏ လိတ်မွူးခေါ်ခေါ်အဲန်ထဝ်း၊ ထူႏမန်းလိတ်မွူး၊ ထူႏမန်းလိတ်ဖြုံႏတဲင် တဲမ်းအီဒျာႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းသွူ၊ ကတဲမ်းအီတွမ်ႏ မန်းလိတ်ဖြုံႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ငဝ်းတငွါလိတ်တဖြုံႏ၊ လိတ်တဖြုံႏ ငဝ်းတငွါ တမွေးတဝ်းတဲင် တဲမ်းအီတလꩻလို့တဝ်း၊ ဖမ်ꩻဟော်ꩻချင်းဟော်ꩻဗာႏနေးသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ကောပ်လိတ်မွူးခေါ်ခေါ် တအဝ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏဟော်ကို ဖြဝ်ꩻခမ်းသံႏဃာႏ အစီꩻအဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်ဖြဝ်ꩻဖုံႏ သဲ့ꩻပအိုဝ်ႏ၊ ရိုꩻပအိုဝ်ႏလိတ်အဲန်ထဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ အစီꩻအဝွေꩻကိုကပါဒါႏ ဗွေႏဗိုန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်ကဲန်းငါႏတဲင် တဲႏထွင်ႏထန်ႏဖေႏဗာႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ ထီသိမ်ႏမူယိုခါနဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗိုန်သုနန္ဒ ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးမူကို ကဒင်ႏစက် လိတ်မွူးတသာစောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"တစေောင်ႏလွုမ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာစောင်ႏနဝ်ꩻ တစောင်ႏလိုမ်းလိုမ်း အဝ်ႏလွေꩻလိတ်မွူးတွယ်ꩻတောမ်ႏ ဥဒါႏဟရုဏ်ႏဖတ်ခန်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် ခေတ်အခေႏအနေႏအလꩻ အီႏသွဉ်လွေꩻနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း၊ သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏလဲ့ တပေါႏအဝ်ႏတဝ်းတဲင် တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မျိုꩻရက်ခွန်ထွန်းလှိုင် ပအိုဝ်ႏစက်နျꩻလိတ် ကျောင်ꩻတန်နဝ်ꩻ တဲမ်းထန်ႏလွေꩻဖေႏယင်း "မူလရန်းတွမ်ႏ ပထမရန်း"လိတ်စောင်ႏသွူ။ ခွန်ထွန်းလဲင် ကတဲမ်းထန်ႏဒါႏ လိတ်မွူးစောင်ႏနဝ်ꩻ ခေတ်အလွောက်ꩻ သော့ꩻပါတွမ်ႏအရုပ်ဖုံႏ၊ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻငဝ်းပစိုႏဖုံႏတဲင် သွဉ်ဟမ်းပေါင်းယိုꩻ၊ ထွားဟမ်းပေါင်းစွယ်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻရုဲင်ꩻတသွိုးရေꩻအစွိုꩻ တဲးတဲးဝါးဝါးနုဲးယိုခါ တအဝ်ႏတဝ်းဒွိုန်းတဲင် သွဉ်သားဒါႏသား တပေါႏအဝ်ႏတဝ်းဒျာႏစွူစွူသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်အဝ်ႏခေါ်ခေါ်ရိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ သွဉ်သားဒါႏသား ထွိုင်ႏတပေါႏအဝ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ သꩻရက်ခွိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အာႏလꩻတွိုႏသꩻငါႏတဝ်းသွူ။ ကောပ်တတွိုႏသꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ခမ်းဒေါမ်သားတာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်သပြေတန်း (ဗွေႏဗိုန်တဖြေရဲန်ႏ) တဲမ်းတဲႏထွင်ႏထန်ႏခေါ်ဖျင်ဗာႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏတမျိုꩻသွူ၊ ဗွေႏဗိုန်တဖြေႏရဲန်ႏလိတ်မွူးနဝ်ꩻ ဖေႏအပ်ဗွေႏဗိုန် အခြဲမ်တရျာꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏအခြဲမ်တရျာꩻ သာႏသနာႏပျုဌာႏနကို တွဲႏနျꩻဖြေ့ꩻလီ အွဉ်ႏစွꩻကျောင်ꩻဆရာႏဖုံႏတဲင် ခမ်းဒေါမ်မဲင်ꩻခမ်း၊ စောက်ꩻခမ်းကအဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ ခမ်းဒေါမ်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခမ်းကောင်(ဖြဝ်ꩻခမ်း)ကိုလဲ့ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ ကျောင်ꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻဒျာႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်သွူ၊ ခမ်းကောင်ကို ကသွဉ်ထူႏလွေꩻဒါႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်နောင်ဟဲင်း ဗွေႏဆရာႏတောႏဦးနေမိ အွဉ်ငါ ဖေႏအာႏလွေꩻဒျာႏသွူ၊ ဗွေႏဗိုန်ဦးနေမိ ကဖေႏအာႏဗာႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ခမ်းဒေါမ်သားနဝ်ꩻ မာꩻမွေးထာꩻမာꩻ၊ ခမ်းကောင်သားနဝ်ꩻ တပေါႏမာꩻတဝ်းထာꩻမာꩻ၊ လိတ်လုဲင်ꩻရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ အာႏပေႏငါႏတွော့ꩻ ဖေႏအာႏဗာႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကသွဉ်ဒါႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်ကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်မွူးတကာႏတဝ်း သမ်းတွဲꩻတောမ်ႏ အရိမေတ္တယျဘုရာꩻဝါႏဒ၊ အံႏသက်လွစ်ဝါႏဒတဲင် သံႏဃာႏခမ်းကောင် တလက်ခံႏတဝ်း ကဲန်းအာအာတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ရဲဆီꩻယားကုဲင်ဆွုမ်ႏနဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻ တပေါႏအဝ်ႏတဝ်းသွူ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ ကျောင်ꩻအောင်ႏပွယ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏယိုခါ အဝ်ႏသွဉ်လွေꩻဒျာႏ လိတ်ခမ်းဒေါမ်သွူ။ လိတ်ခမ်းဒေါမ်ယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်တဖြေရဲန်ႏ ကတဲႏထွင်ႏဒါႏအတွိုင်ꩻ တမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ ဗွေႏဗိုန်သုဲင်ꩻခဝ် ကျောင်ꩻတန် ဗွေႏဣန္ဒာစရိယ ကလင်ꩻအဝ်ႏခမ်းဒေါမ်တွင်ꩻနဝ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်လွေꩻ လိတ်မွူးသဘော်ꩻတရာꩻတဲင် ဆရာႏခွန်ဝေးတန် သဘော်ꩻဗွောင်လက်ခံႏလွေꩻတွော့ꩻ လိတ်မွူးခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ဖျင်လွေꩻခန်းဒျာႏ သရငဝ်းမဲန်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏ နုဲင်းယိုခါအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကောင်သားနဝ်ꩻ ခမ်းဒေါမ်သား ထွိုင်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးသော့ꩻနဝ်ꩻမꩻ ခံႏတဒါႏတဝ်းတဲင် ကျမ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးနုဲင်းနုဲင်း၊ ကျမ်ႏဖေႏအာႏသွဉ်လွေꩻနုဲင်းနုဲင်း လိတ်မွူးထီသိမ်ႏသွူ။ လိတ်ခမ်းကောင်ယို နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နောင်ယာသုဲင်ꩻတွင်ꩻကို ဥက္ကဋ္ဌဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသ၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦး ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ တွဲႏနျꩻကျောႏညာႏလိတ်စေးလာႏ အွဉ်ႏတီႏလွေꩻသမ်းယင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻနောင်ယာသုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ဆွေꩻနွေꩻတွိုင်ႏပင်ႏ ဒင်ႏပျꩻတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏအတီႏစွူစွူဒျာႏ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏအကျောင်ꩻ တွဲႏနျꩻဖြေ့ꩻလီနေးဗော့ꩻ လိတ်စေးလာႏလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ထွူလွေꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ တပါꩻဒင်ႏသွင်ꩻ၊ တပါꩻထောက်ခံႏ၊ သဘာပတိ ကွီသံႏဃာႏဆန္ဒတဲင် ကားကအဝ်ႏ သဘော်ꩻတူႏ၊ ဟဲ့ꩻသာႏဓု အတီႏပျုလွေꩻ နုဲင်းဗဟိုႏသံႏဃာႏ ကမာꩻယိုအတွိုင်ꩻ တမွေးတဝ်းသွူ။
ပွယ်ꩻနောင်ယာသုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ သီႏသဲင်ႏယိုခါလဲ့ အဝ်ႏပါတဲင် "ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထူႏတာႏဝွန်ႏသွဉ်ထူႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻဖေႏဒျာႏအကျောင်ꩻ"အာႏမခံႏ ဝွန်ႏခံႏလွေꩻခန်းဒျာႏ သံႏဃာႏအမျာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗိုန်သီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ ပွယ်ꩻနောင်ယာသုဲင်ꩻကို ကအာႏမခံႏခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ တွိုႏလွေꩻ ၁၃၄၀-ဗွေ၊ လာဒဲန်စေတ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻခန်း သံႏဃာႏအစီꩻအဝွေꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန် သံႏဃာႏဆေးယုံကိုထွူတဲင် အစီꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ ပထမဖွဲ့လွေꩻ လိတ်လုဲင်ꩻဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ၊ ဒုတိယမွဉ်းဖျင်လွေꩻ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏ၊ တတိယ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏစွိုꩻ အင်းရွယ်ႏချက်အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ပထမဖွဲ့ဗူႏသံႏဃာႏစွိုꩻထွူ ထွိုင်ႏမွဉ်းဖျင်လွေꩻလိတ်နဝ်ꩻ တနာႏလိုႏတဝ်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻ လွေꩻလဝ်းခန်းဒျာႏ ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဗွန်မြို့ဦးထျꩻတွော့ꩻ ထွိုင်ႏစယင်းအစီꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်မြို့ဦး ခွန်းထုဲင်ခါႏကရစ်ꩻခန်းဒျာႏ ကလိုႏမွဉ်းဖျင်လိတ်ခရာႏ ကဒင်ႏပျꩻသား ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ကထွိုင်ႏခံႏဗာႏ ဗွေႏဗိုန်မြို့ဉီးငဝ်းခွန်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်ကောဝိဒ မဲ့ထီလင်ꩻနေးစွဉ်ႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်မွဉ်းကိစ္စ တရတ်ထိုꩻထွူတဲင် ဖန်ဖေႏဗော့ꩻ က-ရီး၊ ခ-ရီး ကအစ ဗီးမဉ်ꩻဖုံႏ၊ ဒင်ႏဝွိုန်ꩻ-ထွို့ꩻခင်ႏကအစ အဟဲ့ꩻအဟောင်မဉ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ဗွောင်သွဉ်လွေꩻဖေႏခန်းဒျာႏ ထွာဆရာႏသွဉ်တန်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ သွဉ်တန်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်-ကောဝိဒ သီႏသဲင်ႏ ကေားသွဉ်ဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဗွေႏဉာဏောဘာသ သက်စေ့ရန်အောင် အွဉ်သွဉ်သွုပ်လွေꩻထဲင်းထဲင်း၊ တဲမ်းလွေꩻဖေႏပါ "ထွားဗာႏတဲင်သေ"လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလွေꩻနေင်ႏ ၁၃၄၇-ဗာႏနဝ်ꩻ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၁)ယို ဗွောင်သွဉ်လွေꩻဗာႏခန်း ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကျောင်ꩻထီဖေါင်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၄၈-ဗာႏ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၂)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻနေနေ ကျောက်တလွုံꩻကိုထွူတဲင် အမုဲင်(၃)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏလုဲင်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကျောင်ꩻခြမ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကဗွောင်ဒါႏခြမ်ႏကိုယိုနဝ်ꩻ သွဉ်လွေꩻပါ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ကတဲမ်းဒါႏ ဒုစရဲက်ဆီပါꩻဘာႏသာႏသွူ၊ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻတာႏ ဘာႏသာႏလိတ်တသာယို ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ တဲမ်းဖေႏဒျာႏ ကဲန်းအာအာသွူ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻယိုလဲ့ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ သီႏသဲင်ႏ နမ်းကိုႏတဲင်ႏ လွေꩻသွဉ်ဖေႏစွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏသွူ။
ထွိုင်ႏသွဉ်သွဉ်တန်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို စွုမ်ႏတဝ်း၊ မဲန်ႏသꩻတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ ကွဲးထီႏထီႏ၊ ကွဲးမော့ꩻမော့ꩻလွတဲင် ဖျင်ထဲမ်လွေꩻယွဲးယွဲးဗာႏနဝ်ꩻ (၄)လဲင်ႏဗွေလဲန်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကထဲမ်ဖျင်လွေꩻနဝ်ꩻ (၄)လဲင်ႏဗွေလဲန်းလဲ့ တမဲန်ႏသꩻလို့တဝ်း၊ ထဲမ်ဖျင်ခရာႏ အဝ်ႏအာနေဒွိုန်းတဲင် ခွေခြုဲင်းနယ် နာꩻဒင်ႏပျꩻ ဝင်ꩻတောင်ꩻပြန်ႏ ထွဉ်ႏထဲမ်ဖျင်ဖေႏယင်းတဲင်တွော့ꩻ ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ သီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအလꩻ ထဲမ်ဖျင်လွေꩻဖေႏယင်း (၅)လဲင်ႏဗွေနဝ်ꩻသွူ။ ကထဲမ်ဖျင်ဒါႏ (၅)လဲင်ႏဗွေ လိတ်မွူးမူယို နေင်ႏ ၁၃၇၂-ဗာႏ၊ လာဒဲန်စေင်ဆန်ꩻ(၇)ဟာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကျောင်ꩻမြို့ဦးကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ၆-လာခေါပ် ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲးကိုနဝ်ꩻ ဆရာႏတောႏတပါꩻ ဒင်ႏသွင်ꩻ၊ ဆရာႏတောႏတပါꩻ ထောက်ခံႏ၊ သဘာတိဆရာႏတောႏတန် ကွီသံႏဃာႏဆန္ဒတဲင် ကားကအဝ်ႏ သဘော်ꩻတူႏ ဟဲ့ꩻသာႏဓု (၃)လဲင်ႏ အွဉ်ႏလွေꩻခန်းဒျာႏအတီႏနဝ်ꩻသွူ။ "ဒင်ႏသွင်ꩻ၊ ထောက်ခံႏ၊ ကွီဆန္ဒ၊ အွဉ်ႏအတီႏ"ကမာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏထုံꩻစံႏ ဗွန်ပီဒျာႏ ကမာꩻကရီးဖုံႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။ အစီꩻဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ ကန်ႏကွက်သားအဲန်ထဝ်း၊ အွဉ်ႏလွေꩻလဲန်းအတီႏလဲ့ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကတမဲန်ထဲမ်ဖျင်တဝ်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏ အော်လွဝင်ꩻတဲမ်းလိတ်ကန်ႏကွက် အစောင်ႏစောင်ႏ၊ တုတ်ꩻဖြေ့ꩻလီလွေꩻတဲင်တွော့ꩻ ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏလဲ့ ငမ်းသံႏဃာႏပꩻလီလွဝင်ꩻတွော့ꩻ အုံယေန်လွေꩻယင်းဒျာႏ တွိုႏဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏလဲ့ အဝ်ႏထွာစွူစွူဒျာႏ ထာꩻဝီႏဝါးနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏပေႏဖုံႏဖတ်လွသွော့
လိုꩻမျိုꩻအစွိုးစွိုး ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအစားစားဖုံႏအကို ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအဝ်ႏလွဖုံႏသွူ၊ လိတ်လုဲင်ꩻတအဲဉ်ထဝ်း လိုꩻမျိုꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ လဲင်ꩻဒေါ့ꩻအီစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်၊ ကသုံꩻလွဗာႏ အက္ခရာႏဖုံႏယို တဲႏစအခိန်ႏမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီး အဝ်ႏထေင်ညင်ꩻဗာႏနေးဒွိုန်းကဝင်ꩻ ဗꩻယိုခါ၊ ယေးလ်တက္ကသိုလ်ႏ ကျင်ႏလဲပ်အီစိစ်ဘာႏသာႏယေန်ႏငဲးမုꩻ သုတေသီ"စွန်အိုမန်ဒါးနယ်"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"အက္ခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခါးလားခရစ်ကပေါႏ ပေါႏလွဉ်ဒျာႏ ဗီသီ ၁၉၀၀တွမ်ႏ ၁၈၀၀-ခါႏနဝ်ꩻကာႏ"ဒေါ့ꩻခြေင်းဆွော့ꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏ ဂရိသုတေသီပွိုင်းလဲင်ႏ "ပဉ်နီကိုခရီသော့စတိုမော်"နဝ်ꩻ "အက္ခရာႏဖုံႏယို ခါးလားခရစ်ကပေါႏ ဗီသီ ၅၃၀၀-ရပ်နဝ်ꩻကာႏ ဂရိဒေႏသအခဝ်ထင်ꩻ အဝ်ႏသုံꩻစလဲဉ်း"ထီႏဗာႏအထောက်အကမ်း' သမ်းရိုꩻချင်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဲ့ဆꩻငါကာႏလ နဲင်ႏငံႏယင်ဟန်ႏ အက္ခရာႏအနပ်အဗျာႏနဝ်ꩻ- ထုဲင်ႏ(၇၄)ဖြုံႏ၊ ခယ်ႏ(၅၃)ဖြုံႏ၊ အာမေးနီးယား (၃၆)ဖြုံႏ၊ မန်း(၃၃)ဖြုံႏ၊ ရသျား (၃၂)ဖြုံႏ၊ တူရကီ(၂၉)ဖြုံႏ၊ အာရေဗျ(၂၈)ဖြုံႏ၊ စပိန်(၂၇)ဖြုံႏ၊ ဂျာမနီ(၂၆)ဖြုံႏ၊ အင်္ဂလိပ်(၂၆)ဖြုံႏ၊ ပဉ်တိစ်(၂၅)ဖြုံႏ၊ ဂရိ(၂၄)ဖြုံႏ၊ ဂျူး(၂၂)ဖြုံႏ၊ အီတလီ(၂၂)ဖြုံႏ၊ လဲတ်တိဉ်(၂၂)ဖြုံႏ အဝ်ႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ သိထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ စုခြွဉ်းအွဉ်ႏဗူႏ အခြပ်အရဲဉ်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ အနယ်ꩻကျကျ ကတဲမ်းသေꩻခါꩻဒါႏ ကထွာဒါႏငဝ်းငွါသင်္ကေတ အက္ခရာႏသီး အမုဲင်အကဲစ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ စုခြွဉ်းအွဉ်ႏဗူႏ ကတဲမ်းသေꩻခါꩻဒါႏ တွမ်ႏဗီးတွမ်ႏသရ အမုဲင်အကဲစ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏကသုံꩻဒါႏ အရုပ်အပုံႏအမုဲင်အကဲစ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ထွာလိတ်နေနေ၊ ယိုခါ လိုꩻမဲ့တထီႏတဝ်းထာꩻသား တွမ်ႏအစူနာ ကစမ်ႏဗာႏဒါႏ အပူႏအဗျို့အမုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻဗာႏဒျာႏ လိတ်နေနေသွူ၊ လိတ်ယို ဖေႏသုခုမအက္ခရာႏကထွာ(မွေးတဝ်းလဲ့) ဖေႏကထွာအနုပညာႏခြွိုင်းခြိုꩻ မဉ်ႏအွဉ်ႏခြွဉ်းတဲႏထွင်ႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ခါးလားလိတ်ကပေါႏနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻတပေါႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏလိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပေါႏလွဉ်ဗာႏဖိုလဲ့ အွိုးငဝ်းသချင်ꩻ ကဗျာလင်္ကာႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲး ကေားကဟွုန်ဗာႏသား တောင်ꩻသေꩻခါꩻသꩻကိုထွူတဲင် ရွစ်ထန်ႏနယ်ချာယင်းတွော့ꩻ ယောင်းစူထိန်ꩻကမ်းလွေꩻ တရန်းထွူတရန်းနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ အခိန်ႏဆွာꩻည ယံကထိုꩻမားဗိမ်ပြေ့ꩻဗာႏမွုန်း အဝ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻနွောင်ꩻလွနဝ်ꩻသွူ။
"လိတ်လုဲင်ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻပျောႏရာႏအီတာႏတွမ်ႏ ဖေႏထာꩻလွꩻကထိုꩻမားအီတာႏ၊ ဖေႏထာꩻသေဉာဏ်ႏ အရောင်ႏလေတာႏ အဝ်ႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻယွဲးဖုံႏ ခွေခွေနာꩻနာꩻ ဖေႏကထွꩻလꩻပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဟော်ꩻထွားစွုမ်ႏစွုမ်ႏလိတ်၊ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွားအရီးလဲင်ႏတွမ်ႏ အဆုဲင်ꩻလဲင်ႏနဝ်ꩻ တဗိုန်နွောင်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏဟော်ꩻသေႏသေႏချာႏချာႏ၊ မဉ်ႏဟော်ꩻစဲင်းစဲင်းနဲင်းနဲင်းနဝ်ꩻ အကျိုꩻထူꩻတန်သွူ၊ ဟော်ꩻထွားလိတ်နဝ်ꩻ မာꩻထွာဖေႏနွောင်ꩻအီ လိုꩻလိုမ်းကိုမ်ႏတဖြာꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏသမ္မတနဝ်ꩻ တနီꩻအကို ထာꩻမာꩻအဝ်ႏတရေင်လွိုပဉ်သွူ၊ ကတဲမ်းဗာႏဒါႏစူမုဲင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပဉ်အလဲင်ႏပေါင်ꩻသူရျာꩻတွမ်ႏသွစ်ꩻရျာꩻအခါႏ၊ ဟော်ꩻထွားလိတ်နဝ်ꩻ တမိနစ်အကို ဖေႏကဟော်ꩻနွောင်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏပေါင်ꩻ(၇၅၀)ရပ်သွူ၊ ခွုင်းတဲင်ကေꩻဇူꩻဖုံႏအကို ပေါႏလွိုဘုရာꩻတရာꩻသံႏဃာႏ ဆရာႏမွိုးဖါ-ကရိုꩻဒါႏ အနန္တောအနန္တငတ်ꩻပါꩻသီးကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻကေꩻဇူꩻယို လုဲင်းပြꩻယော့ဆုံးမွေးစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။(ဝွန်ႏခံႏချက်- အဗွေႏဖြားကတဲမ်းသော့ꩻမောင်းမွူးခံꩻကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ချာႏပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏချာဖေႏအကျောင်ꩻ)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
လꩻလွဉ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသနုဲင်းမုဲင်ꩻ
(၁)ငဝ်းနယ်ႏအွဉ်
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသယို လꩻလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းလယ်ႏရီရွောင် တွမ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻတာႏ အရေꩻတန်လွုမ်ꩻမကာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတခွိုꩻလွုမ်း ဖေႏနေးကသေထွꩻ ခွေသွဉ်းတဲမ်းထေနယ်လွေꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၉၃-ဗာႏ၊ လာဇန္နဝါရီ(၉)နီꩻ ဗꩻလွေꩻနေင်ႏ ၂၀၀၇-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာ(၃)နီꩻ၊ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏကွုန်ႏကို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻနမ်းခြောင်ꩻတင် ဖြားတန်သီး ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ ဖြွမ်းဗူႏဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းတဲမ်းစုရွမ်ထန်ႏလွေꩻဗာႏ သုတေသနရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုတပွုတ်နဝ်ꩻသွူ။
(၃)ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအတာႏ ကွီထဲင်းဝေင်ꩻနယ်ႏ
ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၉၉၄-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏကို အထူꩻဒေႏသ(၆) ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါနမ်းခြောင်ꩻတင် ဖြားတန်စင်ꩻဖါဖြားအောင်ႏခမ်းထီနမ်း ထင်ႏဒင်ႏကွီထဲင်းယင်း ပအိုဝ်ႏလိုꩻ အတထာႏဝလွို ကအဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ်ကို ကအဝ်ႏဒျာႏအွိုင်ႏ(ကျေးရွာအုပ်စု)အဖြုံႏ(၁၀)ယို ဖေႏနေးကအွဉ်ႏပါသော့ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုလဲ့သင်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒျာႏ အွိုင်ႏ(ကျေးရွာအုပ်စု)အဖြုံႏ(၂၀)တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွီႏအခဝ်ကွဉ်ႏကို ကအဝ်ႏဒျာႏ အွိုင်ႏ(ကျေးရွာအုပ်စု)(၆)ဖြုံႏယို အွဉ်ႏခြွဉ်းထွူ ယံဖေႏအွဉ်ႏထွော့ဖေႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်တလွုံꩻတသာအကျောင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻဖုံႏ ဖေႏကအဝ်ႏထန်ႏခေါ်ထိုꩻမွိုန်း ဝင်ꩻဝေင်ꩻနယ်ႏခလ၊ ယံဖေႏကအဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻဒုံဆောင်ႏဖုံႏ၊ အွိုင်ႏဖုံႏ ဖေႏနေးကပါသွော့ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအွုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကိုထွူတဲင် ဖေႏနေးကလꩻစွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအွုတ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ႏ(တိုင်း)၊ ရေႏသေꩻဖေႏကဗꩻစွဉ်ႏခမ်းနယ်ႏ(ပြည်နယ်)အရန်းနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ဖြားတန်အောင်ႏခမ်းထီနမ်း ကျိုꩻစာꩻသွင်ꩻဒင်ႏနယ်ထေ့ထဲင်းယင်း ညီႏလာႏခံႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ "လ-ဝ-က(လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဌာန)"စာႏရင်ꩻအလꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ တအဝ်ႏဝဝ်း တထာႏဝလွိုတဲင် အသော့ꩻပါတဝ်း ကလော်ꩻ၊ ရွီႏ၊ ကျောက်တလွုံꩻတန်၊ ပင်ႏလုံ၊ လွယ်လဲမ်၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻမျိုꩻကလꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ(၂)ဖြုံႏသား လꩻရောင်နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ ဓနုလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လꩻဝေင်ꩻနယ်ႏရွာငံတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား၊ ပလောင်းလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လꩻဝေင်ꩻနယ်ႏနမ့်စင်တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမန်တုံ၊ ကိုးကန်းလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လꩻဝေင်ꩻနယ်ႏကုန်ကျမ်းတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကိုင်ဖုံႏသွူ၊ ကထွာလွဉ်ဒျာႏ (ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပင်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိုင်းမော၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ဝို၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏနာႏဖန်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမက်မန်းတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻ)ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏ တခရဲင်ႏသား "ဝ"လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အလꩻစွဉ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ႏ"အကျောင်ꩻ ဖြားတန်အောင်ခမ်းထီ ခြုဲင်းနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻတဲင် တယ်ႏနေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ လာမေ(၂၉)နီꩻကို နဲင်ႏငံႏတောႏ ခွꩻငိမ်ꩻသာႏယာႏရေꩻတွမ်ႏ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချွုတ်မှူးတန် သန်းရွှေကဲစ်ꩻစူမုဲင် ကေႏညာႏချက်အမုဲင် ၇/၂၀၀၈ အလꩻ အွဉ်ႏထွာတဉ်ႏလွေꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏသမ္မတမြန်မာနဲင်ႏငံႏတောႏ ၂၀၀၈-အခေႏခံႏဖွဲ့ဗူႏပွုံႏဥပဒေႏတဲင် လိတ်မဲ့ငါ(၁၇)ပုဒ်မ ၅၆(ဂ)အလꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တရာꩻဝင်ႏ လꩻလွေꩻခန်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏ အုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏနေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ လာမေ(၂၉)နီꩻကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တရာꩻဝင်ႏလꩻခန်း ပအိုဝ်ႏနမ်းအုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသနဝ်ꩻသွူ။(ခွန်ဆန်းကျော်-၂၀၁၄)
(၅)အချွုတ်
မဉ်ႏခြုဲင်းနယ်ဗာႏအချွုတ်နဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၉၃-ဗာႏ၊ လာဇန္နဝါရီ(၉)နီꩻ ဗꩻလွေꩻနေင်ႏ ၂၀၀၇-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာ(၃)နီꩻ (၁၄)နေင်ႏကာႏလကို နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရနဝ်ꩻ အွဉ်မာꩻလွေꩻ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ တဲမ်းထွို့ꩻရေꩻအခေႏခံႏမူဖုံႏတွမ်ႏ အခြꩻတဗာႏအခေႏမူဖုံႏ အွဉ်ႏထွော့ရေꩻ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏတန် (ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရေးအခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့်မူများ ချမှတ်ရေး အမျိုးသားညီလာခံ)တဲင် ခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ဖေႏအာႏထင်ႏရောင် အုံကွံရောင်နဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ တဗာႏလွုမ်းအတာႏ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသီး (၃၄)ဖြာꩻ လွောင်ႏဗူႏမုꩻအဝ်ႏအဝ်ႏ၊ အနယ်ꩻပရိယာယ်ႏတဲပ်တဲပ် ကွီထူႏလွေꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသတဲင် ဗꩻဟန်ႏသနီꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ပိုလီꩻသီးဖုံႏ ခင်ႏလမ်းအုံအဝ်ႏလဲဉ်း၊ မဲ့ငါပေႏဗာႏတဝ်းဒွုမ်နုဲင်းပွိုင်းလဲင်ႏသွူ၊ အနယ်ꩻထွို့ꩻသꩻခြꩻခြꩻ ကသွုံꩻစွယ်ꩻဒျာႏ အွဉ်ငါစွန်ꩻထီကဗွေဗိတ်ဒျာႏ နီပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီလဲ့သင်၊ ဒင်ႏသွင်ꩻနယ်တာႏ ကတဲမ်းရွုမ်ရဲမ်ဖေႏဒျာႏလိတ်ရဲဉ်ႏ နီပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြားတန်ဖြားခွန်မောင်တုတ်လဲ့သင် နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတခွိုꩻလွုမ်း အဝ်ႏလိုႏထူႏဂုဏ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏဟွိုန်ဟဝ်တောင်ꩻသေꩻတသေႏသေႏမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။ န၀်ꩻမꩻတဲင် ခေတ်တသာပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ မူႏခိုခွန်နင်ꩻ ပေႏတန်ဖြားဆားစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻတဝ်း ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ဖေႏနေးကအုံတနွောင်းနွောင်ꩻ နုဲင်ႏဟန်ႏနီꩻ ကမာꩻလွဉ်ဖေႏဒျာႏ၊ ကသီမားလဲဉ်းဒျာႏ၊ ကောတယ်ႏကောႏဖေႏသား အာႏဇာႏနီႏဖြားတန်သီး၊ သွꩻဟဝ်ရုဲင်းဖက်သီးဖုံႏ ကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ မူႏခိုပေႏတန်ဖြားဆားစွုမ်ႏဖြာꩻ တွမ်ႏသꩻစေႏတနာႏအဝ်ႏအဝ်ႏ၊ ခွိုꩻရက်သꩻအဝ်ႏအဝ်ႏ အဝ်ႏလိုႏထူႏဆွုမ်ႏထိန်းထမ်ႏရောင် ပြေင်ထမ်ႏတာႏဝွန်ႏ၊ သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏဆပ်ꩻချာယင်း နီဖါဖြားတန်သီး ကေꩻဇူꩻတရာꩻ၊ တွမ်ႏအနယ်ꩻ ထူႏသွုပ်တာႏဝွန်ႏဖေႏကလꩻထဲင်းယင်း ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၃)ဖြုံႏ အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏဝင်ꩻတွော့ꩻ ဖင်းထေ့ပြဲင်ႏတခေးယင်းဝင်ꩻ လွတ်တောႏနဲင်ႏငံႏရေꩻကွင်ꩻကို၊ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖေႏကလꩻဗာႏ"တွိုင်ႏ(တိုင်း)"အရန်း၊ "ခမ်းနယ်ႏ(ပြည်နယ်)"အရန်းထွူတဲင် တွမ်ႏသꩻရက်ရက်ပဲင်ꩻပဲင်ꩻ ဆွန်ꩻစူငီꩻတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻကားလို့လို့ထွူတဲင် တယ်ႏဆို့ꩻသွုပ်လွေꩻ စီꩻကန်ꩻဗွေ စွိုးခွိုꩻဒီမိုကရေစီစနစ်ကအဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ မြန်မာသမ္မတနဲင်ႏငံႏတောႏယိုသနယ် ဗွေႏသီးဩ။
ထူႏကွိုꩻတဲမ်းထန်ႏ
အချက်ကပါဒါႏ နုဲင်းဆကီယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းထူႏသေꩻခါꩻတွမ်ႏ (၁)နေင်ႏ ၂၀၁၄-ဗာႏ၊ လာမေ(၂၃)နီꩻ၊ မွူးနီꩻသောကျာႏ၊ မွူးပင်-၁း၃၀ နားရီႏခိန်ႏ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဒုံဖက်ꩻရဲးကို၊ ခွေသွဉ်းလိတ်တဲမ်းသား ခွန်မေႏလို့ꩻတွမ်ႏ သွꩻဟောဝ်ခွန်မောင်မွေး လယ်ႏထေ့ဒေါ့ꩻရီရွမ်ရဲမ်လွေꩻ နဲင်ႏငံႏတောႏကအွဉ်မာꩻဒျာႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏတန်ကို ဒင်ႏသွင်ꩻအဆိုသား(အဆိုတင်သွင်းသူ)ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချွုတ် နာယကတန် ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသ ဖေႏကလꩻ ဒင်ႏသွင်ꩻနုဲင်းနယ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ နဲင်ႏငံႏတောႏဖေႏလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင်အခရာႏနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (၂)ထွိုင်ႏတွိုႏ ၂၀၁၄-ဗာႏ၊ လာမေ(၂၄)နီꩻ၊ မွူးနီꩻစနေႏ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ ၈း၃၀ နားရီႏခိန်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏငဲရေꩻရွုမ်ꩻလမ်းတွိုက်ကို ခွေသွဉ်း ခွန်မေႏလို့ꩻမော့ꩻခွဲဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏတောႏကအွဉ်မာꩻဒျာႏ စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏတန် (အမျိုးသားညီလာခံ)ကို ဒင်ႏသွင်ꩻနယ်အီတာႏ ကောရွမ်ရဲမ်တဲမ်းထန်ႏကိုသား (အဆိုပြုတင်သွင်းမည့်စာတမ်း ကူညီပြုစုရေးသားသူ) ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချွုတ် နယ်ကတန် ထဲင်းတဖြာꩻ ဖြားတန်ခွန်မောင်တုတ် (ပ-အ-မ-ဖ အကိုရေꩻ-၂လီꩻ)တဲင် ခွေသွဉ်းတဲမ်းလိတ်သားနမ်း ရီရွမ်လွေꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသ ဖေႏကလꩻပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏ ကျိုꩻစာꩻလွဉ်ဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻအကျောင်ꩻအခရာႏနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (၃)စွိုးခွိုꩻညီႏလာႏခံႏကို နဲင်ႏငံႏတောႏဖွဲ့ဗူႏတယ်ႏဆို့ꩻပွုံႏအခန်ꩻ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ရေꩻလꩻဒေႏသအတာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် အထူꩻဒေႏသ(၆)ဖြားတန် စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ ဆွေꩻနွေꩻဒင်ႏနယ်ချက် လိတ်ရဲဉ်ႏ နေင်ႏ ၁၉၉၄-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာ(မန်းဘာႏသာႏ)ကိုကပါဒါႏ အချက်အလျက်ဖုံႏသွူ။ (၄)ပီအဲန်အိုစွိုꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻနွို့မတ်တဲင်ႏ နေင်ႏ-၂၀၁၃-ဗာႏ။ (၅)ခမ်းခြွဉ်းဗူႏသမ္မတမြန်မာနဲင်ႏငံႏတောႏ ၂၀၀၈-အခေႏခံႏ ဖွဲ့ဗူႏဗွုံႏဥပဒေႏ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
HTML
HTML နဝ်ꩻ အဝ်ႏ Hyper Text Mark-up Language ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရငဝ်းငွါယိုတဗာႏ ထွာလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏသွူ။ Hyper Text Mark-up Language ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုတဗာႏအတွိုင်ꩻ မိဉ်ႏဟဲ့ꩻဟောင်လွဉ်ꩻဗာႏတဲ့ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ အဆွာꩻငါႏနဝ်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏနေးကယိုꩻ ရိုꩻဖေႏနေးကဖြွောင်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တွမ်ဟဲ့ꩻလုဲင်ႏတောႏ အဒွေါင်ႏစား HTML နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ Web Browser ဖုံႏ ကသေနာႏဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏတဲမ်း အဉ်တာနဲတ်ဝဲက်သုဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာအဓိက ကအဝ်ႏလိုႏဒါႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ HTML အနယ်ꩻပညာႏယိုနဝ်ꩻ Tim Berners-Lee တွမ်ႏ Rober Calliau သီး ထွံႏမော့ꩻခါꩻဒျာႏ ၁၉၈၉ ခုနေင်ႏခိန်ႏကာႏသွူ။ အခိန်ႏတိန်ႏညလꩻနီနေင်ႏနဝ်ꩻတဲင်ခါ Tim Berners-Lee နဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻနေးတွမ်ႏ tag ပညာႏတဲင်တွော့ꩻ ဟော်ꩻထွားနေးဘရောင်သာလောင်းဖေႏကလ့ꩻ ဖန်ꩻဆင်ꩻဖေႏခန်းအနယ်ꩻပညာႏတမျိုꩻသွူ။ ဝွေꩻကဖန်ဆင်ꩻဒါႏ အနယ်ꩻပညာႏနဝ်ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ သွုံꩻနေးတွမ်ႏ Hyper-Link တဲင်တွော့ꩻ လိတ်မဲ့ငါတဗာႏတွမ်ႏတဗာႏ ဆွိုက်သွုပ်လွေꩻချာငါတဝင်ꩻလ့ꩻအီနဝ်ꩻမ့ꩻ အမိဉ်ꩻတွင်ႏလ့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ Text Markup Langauge နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိုဂရမ်းမိဉ်း ကဏ္ဍ:ပရိုဂရမ်းမိဉ်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
ကဲးကုလတ်သ်
ကဲးကုလတ်သ် (Calculus) ယို ထွာ ထာꩻကအွောန်ႏနယ်ဒါႏ ထာꩻကအောဝ်ႏကြုဲင်းတရွꩻခရာႏ သင်္ချာအပင်တပင်သွူ။ ကဲးကုလတ်သ် အောဝ်ႏ နီစား။ ကဲးကုလတ်သ် ဖꩻဝင်ꩻ (differential calculus) တွမ်ႏ ကဲးကုလတ်သ် ဗူႏဝင်ꩻ (integral calculus) သွူ။ ကဖꩻခေါဝ်ညာꩻယော့ဒါႏထာꩻထွူ ကဒေါ့နယ်ဒါႏနီ ခေတ္တတဆင်ႏ ကကြုဲင်းငါကိုခါ အကြုဲင်းနမ်းခါꩻထာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဖေႏမဉ်ꩻခါꩻ ကဲးကုလတ်သ် ဖꩻဝင်ꩻ(ဒစ်ဖရဲန်ဆယ် ကဲးကုလတ်သ်)၊ တွိုႏ ကဲးကုလတ်သ် ဗူႏဝင်ꩻ (အဉ်တီဂရယ် ကဲးကုလတ်သ်) လုဲင်ႏနောဝ်ꩻ ထွာ ထာꩻကဖေႏသေနီ အကခြွောန်းဗူႏဖေႏ ထာꩻဇျꩻပေႏဖုံႏ အောဝ်ႏတေင်တရွꩻဝင်ꩻခါ ထာꩻတဗာႏဗာႏ တန်ပြွူႏလွောန်နုဲင်းမုဲင်ꩻ ခရာႏယိုသွူ။ ကဲးကုလတ်သ်ယို အောဝ်ႏကမ်းနမ်းငီꩻ သိပ္ပံ၊ ရူပဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ အဲန်စဉ်နီယာထာꩻဒါႏ၊ ထာꩻဖြေꩻစာခြောင်ႏ၊ တသီႏ တွမ်ႏ လိုꩻသီးကွိုန်ꩻအီထာꩻခရာႏ (sociology) ဖုံႏသွူ။