cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻ
thumb|စောက်ꩻစွိုးခွိုꩻအလံႏတောႏ လိုꩻခွိုꩻဖုံႏ ခꩻလ့ယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ အစိုႏရ တရာꩻဝင်ႏ အွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ကိုကပါဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏ ၁၁ ခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻကိုယို အဓိကလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန်နဝ်ꩻ စကောစောက်ꩻ တွမ်ႏ ပိုးစောက်ꩻ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန် ၂ စွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏတန် ၂ စွိုꩻယိုနဝ်ꩻ စရုဲက် တွမ်ႏ အဒေါ့ꩻအဖြောဝ်ႏငေါဝ်းငွါဖုံႏ ပေါႏဗွိုန်တောဝ်းဝင်ꩻသွူ ။ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏအကိုယို ပိုးစောက်ꩻ(ခကွဉ်ႏပိုး ၊ ခတွို့ꩻပိုး စောက်ꩻ) တွမ်ႏ စကောစောက်ꩻဖုံႏတဲင် ပကူးစောက်ꩻ ၊ ဘွဲစောက်ꩻ ၊ ဂေခိုစောက်ꩻ ၊ ဂေဘားစောက်ꩻ၊ မောနေပွာစောက်ꩻ ၊ စောက်ꩻဗွာ ၊ ထိုကလိဘောင်စောက်ꩻ ၊ တလေပွာစောက်ꩻ ၊ ပလေချီးပလေကီးစောက်ꩻ စတဲင်ꩻဖုံႏခွိုꩻနွယ်ႏစွိုꩻယိုလဲ့ အဝ်ႏပါဒျာႏ စောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ ကိုနဝ်ꩻသွူ။ စကောစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏယို အခိုပေႏ မိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻ သော့ꩻပါဒျာႏ 'စော' တဲင် အမူႏပေႏမိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻ သော့ꩻပါဒျာႏ ' နော်' တဲင် အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻ နဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ ပိုးစောက်ꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏအကို ခကွဉ်ႏပိုးစောက်ꩻနဝ်ꩻ အခိုမိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻသော့ꩻပါ "စော" တဲင် အမူႏမိဉ်ꩻခငါနဝ်ꩻ သော့ꩻဒျာႏ'နန်း' နဝ်ꩻသွူ။ ခတွို့ꩻပိုးစောက်ꩻနဝ်ꩻ လဲ့ လွောက်ꩻလွေꩻသက်တဲင် ပေါႏအခိုနဝ်ꩻ "စ" တွမ်ႏ "မန်း" ယိုဟဲ့ꩻသော့ꩻလွေꩻတဲင် ပေါႏအမူႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻသော့ꩻလွေꩻဒျာႏ "နမ့်" နဝ်ꩻသွူ။
thumb|စောက်ꩻဒုံးယိမ်းထာꩻကျူႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
န် (ခန)
ဟိရဂန ကို ん မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ン (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ n သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ငွိုးဗာႏမဲ့ထီ အာလဲဉ်းသမုဒ္ဒရာႏ
"အဿုသုတ် (ငွိုးဗာႏမဲ့ထီ-အာလဲဉ်းက သမုဒ္ဒရာႏ)"
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ သံသာရော- သံသရာႏယို အစ(အထျꩻ)နဝ်ꩻ တသေထွꩻတဝ်း၊ ထာꩻသေတဝ်း - အဝိဇ္ဇာႏ၊ ထာꩻမဉ်လꩻတဏှာႏ-အဝ်ႏလမ်းခါꩻ နုဲင်းဖိုးဖြွီꩻတဲင် အဝ်ႏဘဝယို လွေꩻဘဝသူꩻ၊ အဝ်ႏဘဝသူꩻ-လွဉ်ဘဝယို၊ ချာချာငါငါ၊ ကီကီလလ၊ ငငငွိုးငွိုး၊ မွိုးမွိုးဖါဖါ၊ တဗူႏတဗန်ႏ ချာငါသံသရာႏကိုယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ညမရမကငါႏတွော့ꩻ 'ပုဗ္ဗာကောဋိ န ပညာယတိ-အစမုဲင်ꩻခါ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယူႏချာတသေနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကဖသီ ကဖမွန်ဗာႏတွမ်ႏ မွိုးဖါတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဖသီ ကဖမွန်ဗာႏတွမ်ႏ ပိုမူႏကရက်၊ တွမ်ႏပိုခိုကရက်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကဖသီ ကဖမွန်ဗာႏတွမ်ႏ လီꩻပေႏရက်ဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပေႏသꩻတလွိုး၊ ငွိုးဗာႏထာꩻꩻ လိုꩻတဖြာꩻတဖြာꩻ မဲ့ထီနောဝ်ꩻ 'အာလဲဉ်းကထီ-လစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏတွမ်ႏ တရက်တဝ်း တနစ်သက်တဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝင်ꩻမာꩻဆာနိစ္စက် ဝင်ꩻမာꩻယူႏပက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ အစားစား၊ မော့ꩻထာꩻခိုးလျား အမျိုꩻမျိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ ကငွိုးဗာႏထာꩻ လိုꩻတဖြာꩻတဖြာꩻ မဲ့ထီနဝ်ꩻတဲ့ အာလဲဉ်းကထီ လစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ၊ ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏနေကနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ညဆွာꩻမရမက ဒုက္ခသံသရာႏကို သီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ဖါသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ မွိုးသီတွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ဝေးခိုသီ ဝေးမူႏသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ဖူးခိုသီး ဖူးမူႏသီတွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ပိုခိုသီ ပိုမူႏသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ လီꩻခိုသီ လီꩻမူႏသီတွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- - ဉာတိဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ- ဖူးဝေးသီတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ၊ - ဘောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ- တခြိုꩻသွုမ်ꩻခြေင်တွော့ꩻ ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ၊ - ရောဂဗျသနံ ပစ္စနုဘူတံ- ရောႏဂါႏလွဉ်တွိုးတဲင် ငွိုးဗာႏဖိုလဲဉ်းသွူ၊ - ရောဒန္တာနံ အဿု ပဂ္ဃရိတံ- ကငွိုးဗာႏထာꩻ ဝွေꩻသီးမဲ့ထီဖုံႏနောဝ်ꩻ - - န တွေဝ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ - ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ တကာႏတဝ်း အာလဲဉ်းက ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- - အနမတဂ္ဂေါယံ ဘိက္ခဝေ သံသာရော- သံသရာႏယို အစ(အထျꩻ)နဝ်ꩻ တသေထွꩻတဝ်း၊ - အလမေဝ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ၊ ဝိရဇ္ဇိတုံ၊ ဝိမုစ္စိတုံ- သီအဝ်ႏလိုႏ ဗွိုႏအန်ꩻငါႏလဲဉ်း သင်္ခါရ၊ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻ သင်္ခါရနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏလိုႏမာꩻ၊ လိုႏအားထွုတ်ငါႏလဲဉ်း တရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနသံယုတ်ပါဠိ၊ အဿုသုတ်)
တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏအကိုꩻ ကအဝ်ႏသွော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလယိုအတွိုင်ꩻသွူ-
တောင်ꩻသေꩻ- တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏကလော်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုဲင်ခွန်ႏဖုံႏယို ဖထန်ႏထိုꩻသွူ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏကိုတဲင် လွောင်ႏဗူႏတသာလွေꩻယင်းလဲဉ်း ကလော်ꩻခရဲင်ႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
thumb|၂၀၀၈ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ အဝ်ႏ​တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏအကို ဖထန်ႏ ကပြောင်ꩻခြွဉ်ႏဗူႏလွေꩻလဲဉ်းဒျာႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ {{Legend|#E31A1C|ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ}} {{Legend|#0000FF|ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ}}
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ကဖျင်ထဲမ်ဗာႏ
ကဖျင်ထဲမ်ဗာႏ လိတ်မွူးအက္ခရာႏ
နေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ(၁၅)နီꩻ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းထွူဒါႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ ထီသိမ်ႏမူနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏ"ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာ"အမဉ်ꩻတဲင် နေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဉာဏ၊ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏ တွဲႏနျꩻထန်ႏလွေꩻဖေႏသွူ။ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ လိတ်စောင်ႏအလောင်ႏအလင်နဝ်ꩻ တထီႏဗာႏတဝ်းတဲင် "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"နဝ်ꩻ "ထွာလိတ်မွူးထီသိမ်ႏစဲစ်စဲစ်"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာစောင်ႏကိုနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏ(၁၂)ဖြုံႏ၊ ဗီးအဝ်ႏ(၃၆)ဖြုံႏ၊ စုစုခြွဉ်း ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ အဝ်ႏ(၄၈)ဖြုံႏသွူ၊ ငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ ရဿငဝ်းရန်း(၂)ဖြုံႏ၊ ဒီဃငဝ်းရန်း (၄)ဖြုံႏတဲင် စုစုခြွဉ်း ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၆)ဖြုံႏသွူ။ ငဝ်းရန်း(၆)ဖြုံႏယို မီႏထေနယ် လိတ်မွူးတွယ်ꩻ ပုံႏစံႏအစောင်ႏကိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ-
သရ(၁၂)ဖြုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ဗီး(၃၆)ဖြုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ပါဠိဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို သော့ꩻထဲင်း"-့၊ -း၊ ပ"ယို(၃)ဖြုံႏတဲင် ဟဲ့ꩻငီꩻတဝင်ꩻ ဗီး(၃၆)ဖြုံႏသွူ။ ယိုခါ ကဟဲ့ꩻဒါႏ "-့"မုဲင်လ၊ (-း)မုဲင်နီဖြုံႏတွမ်ႏ ကမာꩻထူꩻချာꩻအီဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်း လာတခဝ်(ပ)ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ သွင်ꩻငီꩻသော့ꩻဒျာႏ ဗီးစာႏရင်ꩻကိုသွူ။ ယိုခါ ကအဝ်ႏသုံꩻဒါႏ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻ"အငေါ်ꩻလ၊ ဒင်ႏဝွိုန်ꩻ၊ ထွို့ꩻခင်ႏတလီး၊ ထွို့ꩻခင်ႏနီလီး၊ အေလျာ၊ ထေင်းခွဉ်း၊ မုဲင်ကီ၊ မုဲင်လ၊ မုဲင်ငါ၊ မုဲင်ပက်ငါ"စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ တတဲမ်းဖန်ပါတဝ်းတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻနမ်းတင် ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ သီႏသဲင်ႏ ဖန်ဖေႏဒျာႏသွူ၊ က-ရီး၊ ခ-ရီး၊ ဂ-ဆုဲင်ꩻ၊ ဃ-ဆုဲင်ꩻစတဲင် ဗီးမဉ်ꩻဖုံႏယိုလဲ့ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ဖန်ဖေႏဒျာႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာစောင်ႏကိုနဝ်ꩻ လိတ်မွူးဖုံႏယို တအွဉ်ႏတဝ်းပဉ်တွဲꩻတွဲꩻ၊ တခွဲꩻတဝ်းပဉ်ခန်ꩻခန်ꩻ၊ လိတ်မွူးတွမ်ႏ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းခူႏခါႏခူႏခါႏလွေꩻဗော့ꩻတဝင်ꩻသွူ။ ဖတ်လွူꩻခန်ꩻကရိုꩻယိုလဲ့ တဟဲ့ꩻတဝ်း"ဖတ်လွူꩻခန်ꩻ"၊ ဟဲ့ꩻဒျာႏ "ဥဒါႏဟရုဏ်ႏဖတ်ခန်ꩻ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဖတ်လွူꩻခန်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏကဟဝ်၊ လိုꩻပေႏဖေႏကစွယ်ꩻတဲ့ တတဲမ်းတဝ်း၊ တဲမ်းလွေꩻဒျာႏ "ပအိုဝ်ႏငဝ်း+မန်းငဝ်း"တွဲꩻလွဝင်ꩻ နုဲင်းဆꩻငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာစောင်ႏကိုနဝ်ꩻ သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻ၊ ပေါင်ꩻလိတ်ဖြုံႏနယ်ꩻဖုံႏလဲ့ တတဲမ်းပါတဝ်း၊ ဗီးမဉ်ꩻ၊ ဗီးခြွိုင်းခြိုꩻမဉ်ꩻဖုံႏ တပါတဝ်းတဲင် ကအီႏသွဉ်ဗာႏယို သွဉ်လွေꩻဗာႏပုံႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယို တွိုႏယိုခါ ပါꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တသေတဝ်း၊ တဒါႏတဝ်းသွူ၊ ယိုခါ ကအဝ်ႏပေါင်ꩻလွေꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏအငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ပေါင်ꩻနယ်ဒျာႏ၊ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ သွဉ်ဖေႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။
ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒနဝ်ꩻ ခါးလားကထွာဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ကအဝ်ႏထွာနေ စင်ꩻတန်သီႏသဲင်ႏတွင်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နောင်ယာသုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻကာႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏဖေႏကတိုꩻတက် စွစ်ꩻလီအတာႏနဝ်ꩻ အီႏကျိုꩻစာꩻ ခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏဒျာႏအကျောင်ꩻ အာႏမခံႏလွေꩻဒျာႏ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာႏဆꩻငါသွူ။ တွိုႏလွေꩻ နေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗွေ၊ ဝါႏဆိုႏလာ၊ ကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ သံႏဃာႏဆေးရုံကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏအစီꩻအဝွေꩻနဝ်ꩻ မွဉ်းဖျင်လွေꩻခန်း လိတ်မွူးယဟန်ႏတဲင် သွဉ်လွေꩻဖေႏပါခန်းဒျာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻနဝ်ꩻ တနေင်ႏတစိꩻစိꩻ အာႏအဝ်ႏတလာလွေꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ အာႏတလာလွေꩻစွဉ်ႏလဲ့ ပေါႏလွိုလိတ်မွူးနဝ်ꩻ သွဉ်ခရာႏ၊ ဟော်ꩻခရာႏ လိတ်စောင်ႏထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဲင် ဗွေႏဉာဏောဘာသ၊ သက်စေ့ရန်အောင်ကျောင်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ စုရွမ်တဲမ်းထန်ႏလွေꩻဖေႏဗာႏ "ထွားဗာႏတဲင်သေ"လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻထွူနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်အာလောက၊ ကျောင်ꩻတုံခမ်ꩻ၊ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ တဲမ်းသွုပ်လွေꩻဖေႏ မင်္ဂလာႏဗိုတုဲင်တွမ်ႏ လောကဗုဒ္ဓ(၂)စောင်ႏသွူ။
လောကဗုဒ္ဓထွူ ဒုစရဲက်ဆီပါꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ တဲမ်းဒျာႏကဲဉ်းအာအာ၊ လိုꩻလင်နဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်အေးစေတီနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏ ဓမ္မပဒ(၁)ဓမ္မပဒ(၂)၊ ဗွေႏဗွန်အာလောက တုံခမ်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏထဲင်း ပါႏရမီႏပါꩻဆီ၊ ဗွေႏဗွန်ကုဝေရ ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏ၊ ဟိုပုံꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏဓမ္မပဒ အမုဲင်(၃)လွုမ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးနဝ်ꩻလဲ့ ကထွိုင်ႏသွဉ်မွေး၊ ကထွိုင်ႏသွဉ်အာမွေးနဝ်ꩻ တမဲဉ်ႏသꩻတဝ်း၊ တခြွော့သꩻတဝ်းတဲင် ဖျင်ထဲင်းဗာႏ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်သွူ၊ ယိုခါ ကအဝ်ႏသွဉ်လွေꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏစောင်ႏနဝ်ꩻ မွဉ်းဖျင်မုꩻ(၄)လဲင်ႏဗွေသွူ။ မွဉ်းဖျင်ထဲမ်ထွူ(၄)လဲင်ႏလဲ့ မဲဉ်ႏသꩻတွိုႏခြောင်ꩻမုꩻ တအဝ်ႏငါႏတဝ်းဒွိုန်း၊ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်းအကျောင်ꩻယို ခွေထီႏနာꩻသေ၊ ခွေခြုဲင်းနယ် နာꩻဒင်ႏပျꩻ ဖြာꩻစွိုးဖြာꩻမျိုꩻ၊ ဒေါ့ꩻဖြောင်းနေးအဝ်ႏ၊ တဲမ်းနေးလိတ်အဝ်ႏ အဝ်ႏအာတန်ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထွာဒါႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻ အမျာꩻရောင်အာႏ သံႏဃာႏဆန္ဒယို တလွိုဆန်တဝ်းတဲင် ခံႏယပ်ꩻခံႏပင်ႏပန်ꩻ ခံႏလို့အခိန်ႏတွော့ꩻ မွဉ်းဖျင်လွေꩻဖေႏယင်း (၅)လဲင်ႏဗွေသွူ။ ၅-လဲင်ႏဗွေ မွဉ်းဖျင်မုꩻ လိတ်မွူးစောင်ႏယိုနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၇၂-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ(၇)ဟာ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကျောင်ꩻမျို့ဦးကို ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ(၆)လာခွပ် ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲးကိုနဝ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏ အွဉ်ႏလွေꩻအတီႏလဲ့ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သဘော်ꩻတတူႏတဝ်း ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏယဟန်ႏ တဲမ်းလိတ်ဗဉ်ႏဗꩻတဲင် ဒင်ႏပျꩻကန်ႏကွက်လွေꩻဝင်ꩻဖုံႏတဲင် ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ ငမ်းငါႏသံႏဃာႏ လွောင်ႏဗူႏရေꩻကုဲင်တွော့ꩻ အုံတေ့ꩻခွုန်ꩻချာဒျာႏထာꩻ တွိုႏဟန်ႏနီꩻသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းဒါႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"အကျောင်ꩻတွမ်ႏ ကမွဉ်းဖျင်လွေꩻဗာႏ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်အကျောင်ꩻခရာႏသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ စွုမ်ႏလဲ့စွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏလဲ့မဲဉ်ႏ၊ သွဉ်တဲ့ယိုꩻ "စွုမ်ႏ မဲဉ်ႏ ယိုꩻ"တမွေးတဝ်းဒွိုန်းလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအကျိုꩻဖေႏ အခေႏနေႏ အဝ်ႏတခွုင်းယိုတဲင် ကေႏနပ်ဗာႏဒွိုန်း တခွုင်းယိုသွူ။ ၅-လဲင်ႏဗွေ မွဉ်းဖျင်မုꩻ အကျောင်ꩻခရာႏ ထူꩻချာꩻချက်ဖုံႏယိုလဲ့ မဲ့ꩻတဲမ်းခေါ်ခေါ် ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတပုဒ်တဲင် မဉ်ႏဝါႏသနာႏဒါႏလဲ့ အုံပွေါးထွားဆွုမ်ႏသွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ အွဉ်ႏသေခါꩻပါဗာႏသွူ။ ဟော်ꩻထွားသွတ်ꩻ ခွေသွဉ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုတဲင် ဟွုန်ဟဝ်သꩻရေꩻ ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လောက (ဇီဝဗေဒ)
ဇီဝဗေဒ ဘာႏသာႏကို ကဟဲ့ꩻဖန်ဒါႏ လောက (Kingdom)ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဇီဝခွိုꩻနွယ်ႏကခွဲꩻဖြယ်အီအရန်း (Taxonomic Rank) ကို ကဖန်အွဉ်ႏထွော့ဒါႏ နယ်ႏပယ်ႏ(Domain) ကရိုꩻဒါႏအရန်းမိဉ်ႏထွူ အောဝ်ႏ ဒုတိယအထိုသွတ်ꩻအရန်း နောဝ်ꩻသွူ။ လောကကလနောဝ်ꩻ မျိုꩻပေါင်ꩻစု (Phyla) ကရိုꩻဒါႏ အစွိုꩻအုပ်စုဖုံႏ ခွဲꩻဖြယ်ထဲင်းကနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းကို လိတ်သွဉ်ခန်ꩻကသုံꩻအီလိတ်အုပ်(ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်) ဖုံႏကိုနောဝ်ꩻ ခွဲꩻဖြယ် လောက (၆) မျိုꩻ (တိရိစ္ဆာန်ႏ၊ (သေင်ႏမွူး)အမွူးမျိုꩻ၊ သွန်ꩻ၊ ပရိုတစ်တာ၊ အာခီးရား တောမ်ႏ ဘဲစ်တီးရီးယား) ဖုံႏ ရိုꩻတဲင် ဗြိတိန်၊ ဩစတြေးလျ ၊ လဲစ်တေဉ်အမေရိကကိုကပါဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏတောမ်ႏ အိန္ဒိယခမ်း စတဲင်ခမ်းထီဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ အွဉ်ႏထွော့ (သတ်မှတ်) သေꩻခါꩻ လောက(၅) မျိုꩻ (တိရိစ္ဆာန်ႏ၊ (သေင်ႏမွူး)အမွူးမျိုꩻ၊ သွန်ꩻ၊ ပရိုတစ်တာ တောမ်ႏ မိုနီရာ) နောဝ်ꩻသွူ။ ကအွဉ်ႏထွော့အီ အမျိုꩻခွဲꩻချာꩻနယ်ꩻတာႏ ကခေႏခံႏဒါႏ ခေတ်တသာ အပင်ခွဲꩻဖြယ်အွဉ်ႏထွော့နယ်ꩻ (ကိုင်းခွဲသတ်မှတ်နည်း Cladistics) နောဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻလဲဉ်း "လောက" ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရငေါဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် ခေတ်လီꩻအကို ကအွဉ်ႏထွော့ ခွဲꩻဖြယ်ခါꩻဒါႏ အနယ်ꩻကို "လောက"ဖုံႏယို ကဗွိုန်နုဲင်းလို့ ကအောဝ်ႏညီꩻဒါႏအမျိုꩻအရင်ꩻခံႏ(ဘုံ မျိုးရင်းခံ)တစားအကို ကအောဝ်ႏဒါႏ သက်သားသတ္တဝါႏလို့လို့ယို တအွဉ်ႏသော့ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းတွော့ꩻ အွဉ်ႏပါသော့ꩻတောဝ်းဒွုမ် "လောက" နောဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
ဇီဝဗေဒ လောက (kingdom)အရန်းယို သက်အောဝ်ႏရုပ်အစုအဗူႏ (organisms)ဖုံႏ အွဉ်ႏစုဗူႏအီတာႏ ကသုံꩻအီနောဝ်ꩻနယ်ꩻယံတဗာႏအနေႏ အောဝ်ႏသုံꩻအာ အောဝ်ႏသုံꩻလုဲင်းတန်စွဉ်ႏလဲ့ သဖော်ꩻတညီႏတောဝ်းဒွိုန်းလို့လို့တဲင် ပြဿနာႏယင်ဟန်ႏ အောဝ်ႏကုဲင်ကဒွိုန်းသွူ။ ပျဿနာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ - အွဉ်ႏနယ်ပျဗော့ꩻတွော့ꩻ phylogenetic classification စနစ်ဖုံႏ တလက်ခံႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လောက (ဇီဝဗေဒ)
ငေါဝ်းရဲပ်နိဂုံး
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်လီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏအစွိုꩻ ကမွဉ်းဖျင် ကစီးစဲဉ်ႏဖေႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး ပဉ္စမအလဲင်ႏယိုတဲ့ ထွူဖျင်လဲဉ်းသွူ။ မဉ်မေတ္တာႏရပ်ခံႏ၊ မဉ်တောင်ꩻပြန်ႏ ပညာႏသျိ ပညာႏသျင်ႏသီးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် "ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး"ကရိုꩻနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ လိတ်မွူးယိုနဝ်ꩻ တပါꩻပဲင်ႏ၊ တစွိုꩻဆဲင်ႏမွေးတောဝ်း၊ ဆဲင်ႏလို့ဒျာႏ ပအိုဝ်ႏတစွိုးတခွိုꩻလုမ်း၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပေါႏမာꩻအမျာꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ အမျာꩻဆန္ဒနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏ ပထမ၊ နမ်းဆန္ဒနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏ ဒုတိယ၊ အချိန်ႏတွမ်ႏအချိန်ႏ၊ အခေတ်တွမ်ႏအခေတ် ယိုခါခဲ့ꩻခဲ့ꩻ ကထွာနွောင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏ ပထမ၊ ယိုခါခဲ့ꩻခဲ့ꩻ တထွာနွောင်ꩻတဝ်း တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻမꩻ၊ တချိန်ႏချိန်ႏ တခေတ်ခေတ်သူꩻမꩻ ရထွာနွောင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏ ဒုတိယ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဗဟိုႏသံဃာႏ ကမွဉ်းဖျင် ကစီႏစဲဉ်ႏဖေႏ ပအိုဝ်ႏလတ်မွူးယိုတလဲင်ႏနောဝ်ꩻတဲ့ "ထွားကွို့ꩻတသောင်ꩻကာ၊ ထွားကွို့ꩻတထာကာႏ၊ မွဉ်းဖျင် ပရီႏပရာႏမွေးတောဝ်း"၊ အချိန်ႏတွမ်ႏအချိန်ႏ၊ အခေႏတွမ်ႏအနေႏ၊ အဆင်ႏဖေႏနေးကပြေႏတဲင် ယိုခါခဲ့ꩻခဲ့ꩻ ခေတ်အခေႏအနေႏအလꩻ အဆင်ႏပြေႏနွောင်ꩻသွတ်ꩻ၊ အထွာနွောင်ꩻသွတ်ꩻ၊ အဟောဝ်နွောင်ꩻသွတ်ꩻ မွဉ်းဖျင်စီꩻစဲဉ်ႏဖေႏဗာႏ တကားယိုလွုမ်ꩻသွူ။ (လောကုတ္တရာႏ)"ကု"နဝ်ꩻ "အု"သရဒျာႏ၊ အငေါဝ်းထန်ႏတော "အို့"သရငေါဝ်း "ကို့က်"နဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတောဝ်း၊ "အု"သရဒျာႏတဲင် အငေါဝ်းထန်ႏ "ကွတ်"မꩻမဲဉ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ ဗဟိုႏသံဃာႏအောဝ်ႏသေဒျာႏ၊ လွိုကနောဝ်ꩻတဲ့ အောဝ်ႏသေဒျာႏ၊ "ဗဟိုႏသံဃာႏနဝ်ꩻ သေလို့တောဝ်းအက္ခရာႏ၊ ဒါႏလို့တောဝ်းလိတ်မွူး၊ ယွူးဖွီဖုဲင်မွိုန်းထာꩻ၊ ဗဟိုႏသံဃာႏနဝ်ꩻ အစွိုꩻတန်တဲင် ယူႏတန်တန်ဒျာႏထာꩻ၊ ထွားဆွာꩻဆွာꩻဖေႏဒျာႏ အမျာꩻတာႏ၊ ယူႏပေႏပါႏ ယူႏဖွိုꩻဖါꩻ၊ ဖျင်တမွိုꩻတမာꩻထာꩻမွေးတောဝ်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အချိန်ႏယိုခါ၊ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ (လောကုတ္တရာႏ) အောဝ်ႏဟော်ꩻဖတ်နေက "ကုတ်+ကို့က်း"ပငါပရာꩻတဲင် အငေါဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏစွူစွူဒွိုန်းက အလီꩻလီꩻအတွိုင်ꩻ "ကုတ်+ကို့က်း"နဝ်ꩻသွူ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ အချိန်ႏအခါႏ ခေတ်းတဗာႏ မဉ်ႏပြွတ်၊ တခမ်းလုမ်း တထီလုမ်းမဉ်ႏဟဲ့ꩻ "လောကွတ်"နဝ်ꩻမꩻ ဗဟိုႏသံဃာႏအစွိုꩻတဲ့ လွောက်ꩻစွူစွူဒျာႏအမျာꩻ အီႏမာꩻဖေႏဒျာႏ "ကွတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လွိုယို လိတ်ဖြုံႏအလောင်ႏအလင်တဲ့ မောင်ꩻဒျာႏအခါႏ-ပွေါဒျာႏအခေတ်-ကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနာႏလွခန်းသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လွို(ပဉ္စမအလဲင်ႏ)ယိုတဲ့ ဗဟိုႏသံဃာႏမဉ်ႏမာꩻဖေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒါႏဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အချိန်ႏအခါႏ အခေႏအနေႏ ဖေႏတကားယိုလွုမ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ သေနာႏဖေႏသွော့ ဗဟိုႏသံဃာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။
လိတ်မွူးပျဿနာႏယို မဉ်ခွꩻ၊ မဉ်ရောင်းငါႏလဲဉ်း၊ မဉ်ထီႏငါႏလဲဉ်းသွူ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏ ရောင်းရောင်းရျူႏရျူႏတဲင် အွဉ်ႏဒေါ့စွဉ်ႏငေါဝ်းလို့ "ဗဟိုႏသံဃာႏ ကမွဉ်းဖျင်ကစီႏစဲဉ်ႏဖေႏ ပဉ္စမအလဲင်ႏကိုယို တမဲဉ်ႏသꩻတောဝ်းအတွယ်ꩻ၊ တစွယ်ꩻတောဝ်းအဖြုံႏ"မဉ်ႏပါသော့ꩻကတဲ့ အဖြုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻတပွယ်ꩻ၊ အတွယ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻတခြွိုက်၊ ကျွိုက်တောဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ သယ်ꩻခီꩻသယ်ꩻခံႏ၊ ယွယွဝွေႏဖန်ႏဒွိုန်း၊ နေးရီးဒွိုန်း ထာꩻလွောင်ႏဗူႏ၊ ထူႏအွဉ်က ထာꩻဖြွမ်းဝင်ꩻ၊ အောဝ်ႏထာꩻဖြွမ်းကို မဉ်လွေꩻရျူႏရျူႏ၊ အောဝ်ႏထာꩻဗူႏကို ဖျင်လွေꩻညီꩻညီꩻ၊ တွိုႏတနီꩻနီꩻ တချိန်ႏချိန်ႏမဲ့ꩻ အဆင်ႏယိန်းပြေႏနွောင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ယိုတလဲင်ႏတဲ့ နမ်းဆန္ဒ-သꩻထာꩻကျွိုက်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏချာ၊ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ-လွောင်ႏဗူႏရေꩻချမ်ꩻသာႏတာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒျာႏသွော့ဆꩻငါ၊ ဆန္ဒ ပဋိပက္ခ၊ အဇ္ဈာသယ ဝိရောဓိ၊ ငေါဝ်းဝွေႏဖန်ႏအွဉ်ႏတေင်၊ ငေါဝ်းတရေင်အွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ပျဿနာႏမေႏတင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻတဗာႏ၊ ထူႏတွမ်ႏမေတ္တာႏထီဆေ့တဲင် ဆူဖေ့ရောင်းရောင်း၊ ပသေကြောင်းကြောင်းလွခန်းဝင်ꩻသွိုန်ႏသꩻ ပငါပရာꩻထွူခါ မဲ့ငါမိုးလွေꩻ လွောင်ႏဗူႏရေꩻကောဝ်ႏထွန်ႏသူꩻ၊ "စူꩻလို့ခန်းသွော့ ဗဟိုႏသံဃာႏ ပဉ္စမမေတ္တာႏ လိတ်မွူးယို"အကျောင်ꩻ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် တောင်ꩻပြန်ႏ-မေတ္တာႏရပ်ခံႏဗာႏ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပညာႏသျိပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ - "လွောင်ႏဗူႏထွာအာႏ ချမ်ꩻသာႏငါႏ"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ကရီဗာႏမွိုးဖါစွꩻခွင်ꩻ
"အနုညာတောသိ မာတာပိတူဟိ-မွိုးရင်ꩻဖါရင်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻနေဟောင်း"ကရီဗာႏအခရာႏ
အွိုႏခꩻတရောဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ ကျွꩻသဲင်ꩻတကာႏဖါ (ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဒန)ဟော်ကို၊ နင်ꩻယသောႏဓရာႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏအပိုခို ခွန်ပေႏရာဟုလာႏ လွေꩻကွီအမွေႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ။ ဗွေႏဘုရာꩻ ထွိုင်ႏကျွꩻသဲင်ꩻနဝ်ꩻ ရာဟုလာႏတဲ့ သဲင်ꩻလွဉ်ꩻဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻထွဉ်ႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ အွဉ်ႏဗုဲင်သျင်ႏ၊ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ လောဝ်းရီ- "အီႏအွဉ်ႏဗုဲင်ဗာႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻအီဗွေႏ" "ကြော့ꩻရီးကတူႏ၊ ထူးသင်္ကန်ꩻအွဉ်ႏဗုဲင်၊ ထွဉ်ႏရွစ်သွော့- - ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ - ခွေသွဉ်းဆယ်ꩻကပ် ဘုရာꩻဗွေႏဩ၊ - ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ - ခွေသွဉ်းဆယ်ꩻကပ် တရာꩻဗွေႏဩ၊ - သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ - ခွေသွဉ်းဆယ်ꩻကပ် သံဃာႏဗွေႏဩ၊ ( ဒုတိယမ္ပိ၊ တတိယမ္ပိ ) နေးတွမ်ႏ သရဏဂုံႏသွံပါꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏသျင်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻဟုဲင်း" "ခွန်ပေႏရာဟုလာႏနဝ်ꩻတဲ့ ဗုဲင်ထိုꩻလဲဉ်းသျင်ႏ-တဲ့" သတင်ꩻထူꩻယိုနဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ တွိုႏသဲင်ꩻစွဉ်ႏဟော်၊ သဲစ်ကဟွုန် သတင်ꩻနောဝ်ꩻတဲင် ခွန်သုဒ္ဓေါဒနနဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ နက်ထင်ႏထေ့စွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ နုဲင်းစွဉ်ႏအီႏငွိုးငွိုးထာꩻ၊ လောင်ႏလွိုးပေႏသꩻ၊ ပသီႏပအွောင်ႏ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- နီဗွေႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းရေႏအွဉ်ႏထွာခွန်၊ နီဗွေႏထန်ႏခေ့ꩻ၊ လွေꩻဗုဲင်တေ့ꩻထိုꩻဒျာႏရဟန်ꩻ၊ နဝ်ꩻတလဲင်ႏတဲ့ ခွေသွဉ်းသꩻဒုက္ခဗာႏဖိုလဲဉ်း၊ ပိုခိုတန်သီႏထတ်နဝ်ꩻ ဗုဲင်ထိုꩻခန်းရဟန်ꩻတဲ့ယဝ်း ပိုခိုပေႏနန္ဒ အဝ်ႏနေက ခွေသွဉ်းဖြေႏသꩻယင်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ပိုခိုပေႏနန္ဒ ကပ်သွမ်ꩻမင်္ဂလာႏရောဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏကိန်းထွဉ်ႏခန်း အီသဲင်ꩻသပိတ်၊ တွိုႏကျောင်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်နွိုင်ႏစွော့ꩻစင်ꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ တမဉ်ဗုဲင်တဝ်း၊ အလဲင်ႏနဝ်ꩻတဲ့ မဲ့ထီဟူႏလ-သꩻဒုက္ခဖျင်တလဲင်ႏ၊ လီꩻပေႏရာႏဟုလာႏ အဝ်ႏနေက၊ သꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွမ်ꩻလာꩻအီတွမ်ႏ လီꩻပေႏရာႏဟုလာႏ။ ယိုနဝ်ꩻ လီꩻပေႏတဲ့ ဗုဲင်ထိုꩻဖျင်လဲဉ်းသျင်ႏ၊ သာႏကီႏဝင်ႏခွန်ခွိုꩻ သွတ်ꩻထိုꩻလဲဉ်းသွူဗွေႏ၊ ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းသꩻ ယိန်းဒုက္ခမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ မွိုးဖါသီးကရက်ပို မွိုးဖြားဖါဖြားသီး ကရက်လီꩻပေႏယိုနဝ်ꩻ တွိုႏဗꩻစွဉ်ႏ ဆွတ်ꩻခီးသူꩻဗွေႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပေါႏတလꩻတဝ်း ဝင်ꩻမွိုးဝင်ꩻဖါအခွင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်မွုန်း သျင်ႏစင်ꩻဗွေႏဩ" လောဝ်းဆွာꩻတရွားစွဉ်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ မိန်းစွဉ်ႏနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မွိုးရင်ꩻဖါရင်ꩻ ပေါႏတအွဉ်ႏစွꩻတောဝ်း အခွင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်သျင်ႏစင်ꩻ လꩻတဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏဗုဲင်နဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်'ဗာႏ"မိန်းစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ မဟာခန္ဓက)
ယ (ခန)
ဟိရဂန ကို や မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヤ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ya သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဝေင်ꩻကလေးဝ
ဝေင်ꩻကလေးဝ (မန်း: ကလေးဝမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kalewa) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻနဝ် ကလေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကလေးဝကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင် တောမ်ႏ မစ်တာခြောင်ဆွုမ်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကလေးဝနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻပါ အေင်ဒိယ-တမူး ကွန်ႏသယ်ႏကာꩻတဖူꩻတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂,၂၃ဝ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟ
"စဲ့ꩻပိုႏတန်-သီဟ"ကနွို့လွဉ်ဗာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကျောင်ꩻ"
ခွန်လိစ္ဆဝီႏဖုံႏနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏမွေးစွဉ်ႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟနဝ်ꩻ ကိုꩻကွယ်ႏဒျာႏ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻ "နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ"တဲင် ခွဲဖိုတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻရီဖိုတဝ်းဗွေႏဘုရာꩻ တလဲင်ႏလဲင်ႏ၊ အသွꩻဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဖုံႏ သမ်းအံႏဖြာႏမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻမဉ်မော့ꩻမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ။ ကွီအဆရာႏအခွင်ꩻ သွံလဲင်ႏဗွေဗွေ လꩻတဝ်း၊ အဆရာႏဖေႏလွေꩻထေ့တဝ်း ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဖေႏလွꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း ယိုတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻလွေꩻထေ့နွိုင်ႏနွိုင်ႏစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူတဲင် ဝွေꩻလောဝ်းနုဲင်းနယို- "ဩဗွေႏ- ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတကာႏဗွေႏဩ၊ နီဗွေႏနဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻရိုꩻ 'အကိရိယဝါဒ-မာꩻထွိုက်တောဝ်း' အယူႏဝါႏဒနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ မွေးနေဟောင်းဗွေႏဩ" "တကာႏသီဟ- မာꩻသီဝင်ꩻသက်-စတဲင် ကာယဒုစရဲက်(နမ်းကျင်ꩻကုဲင်)သွံပါꩻ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ-စတဲင် ဝစီႏဒုစရဲက်(ဖြောင်းကျင်ꩻကုဲင်)လစ်ꩻပါꩻ၊ ကျံႏမာꩻသီဝင်ꩻ-စတဲင် မနော်ꩻဒုစရဲက်(သꩻကျင်ꩻကုဲင်)သွံပါꩻ၊ ဒုစရဲက်အပါꩻတဆီယိုနဝ်ꩻ 'မာꩻထွိုက်တဝ်း' ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဉ်ႏရိုꩻခွေ 'အကိရိယဝါဒ'တဲ့မွေးဒျာႏ။ ကာယသုစရဲက်သွံပါꩻ၊ ဝစီႏသုစရဲက်လစ်ꩻပါꩻ၊ မနော်ꩻသုစရဲက်သွံပါꩻ၊ သုစရဲက်အပါꩻတဆီယိုနောဝ်ꩻ 'မာꩻထွိုက်ဒျာႏ' ခွေဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏရိုꩻခွေ 'ကိရိယဝါဒ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ မွေးဒျာႏ"စတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻခရာႏ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟ ကထင်ႏနာႏဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ တရာꩻတွော့ꩻ သꩻရေꩻနစ်သက်ဟောဝ်ငါႏနဝ်ꩻမꩻ- "ဩဗွေႏ- ကားယိုမာꩻငါ ခွေသွဉ်းဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏဘုရာꩻ၊ ဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏတရာꩻ၊ ဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏသံဃာႏ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏမတ်သွော့ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဥပါႏသကာႏတဖြာꩻ ဗွေႏဩ" "တကာႏသီဟ- စဲ့ꩻပိုႏတန် လိုꩻကျောႏနုဲင်းနာꩻနဝ်ꩻ စဉ်ꩻစာꩻဒွိုန်းက၊ ယွယွနွို့ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဟုဲင်း၊ ရီချာချာငါငါ စွုံႏစွုံႏလင်ႏလင်ႏ၊ မာꩻဆင်ႏဆင်ႏချင်ႏချင်ႏမꩻ ဟောဝ်ကွေး" "ဩဗွေႏ- တွိုႏတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီးနဝ်ꩻ ချောက်ကောဝ်ꩻချꩻနားနေးခွေသွဉ်း၊ တွိုႏနီဗွေႏနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏစာꩻဒွိုန်းကတဲင် ခွေသွဉ်းယိန်းကေႏညိုႏငါႏ နီဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းစဉ်ꩻစာꩻထဲင်းဒွုမ် ဆယ်ꩻကပ်စွူစွူဗော့ꩻ နီဗွေႏယိုဩ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏသံဃာႏတာႏ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻတဲ့ ခွေသွဉ်းအီႏလူႏဒျာႏ ဗွေႏဩ"။ "တကာႏသီဟ- တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻနာꩻဟ၊ ဝွေꩻသီးသူꩻတာႏတဲ့ လူႏပါဒျာႏစွူစွူနော" စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟ ကထွိုင်ႏဟွုန်ထဲင်းဗာႏ ငေါဝ်းမေတ္တာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻယိန်းရေꩻရေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။(ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓက)
ဒုံကောင်ဗာ
ဒုံကောင်ဗာ (အင်္ဂလိပ် : Kawng Bar ၊ မန်း :ကောင်ဗာရွာ )ယိုအောဝ်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ စန္တာႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏချာဒျာႏ ဗာႏရဲပ်အှောန်ဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ ကိုသွူ။ ဒုံနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻဒေသ အခေါဝ်နောဝ်၊ အှိုင်ႏလဲင်းတနျာႏ၊ လွယ်ကောႏ-အောင်ႏဗန်း ခမ်းခြှောန်းဗူႏ ကားတဖူꩻထျꩻ။ တယ်ႏဆို့ꩻခါꩻဒုံ ကောင်ဗာကောင်ဖဲ့ꩻနောဝ် ကောင်ဖုဲင်းလောင်း၊ ကောင်ပူႏလောင်း၊ တုမ်ႏယင်း ထာꩻပြင်ႏ ထာꩻတှောင်းကိုဖုံႏ။ ကောင်ဗာကောင်နောဝ်ꩻ အထိုအောဝ်ႏ ခင်ႏယာꩻခြှောန်း(ပေပေါင်း) ၅၂၀၀ လှို။ ကောင်ဗာဒုံဖဲ့ꩻနောဝ်နဝ်ꩻ ဆောင်ႏပြောင်းသားဒုံအောဝ်ႏ၊ ညာꩻထင်ꩻပသာႏနောဝ်ꩻ ဒုံထီဗိꩻ၊ ဆတို့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဟမ်ႏသဲင်ဒုံ၊ ဒုံနန်းထာ၊ ဒုံလူးဖုဲင်ꩻခြင်း၊ ဒုံဘန့်ဖြာဖုံႏအောဝ်ႏသှူ။ ဒုံလောင်းတှို့ꩻ၊ ယမ်ꩻပူႏ၊ ဗꩻကှောန်ႏ၊ ဆောင်ႏရာႏ၊ ယင်း ထာꩻပြင်ႏ ဆဲင်ႏထျꩻယို ထွာကောင်ဗာဒုံ ရပ်ဗူႏ ၅ ဗူႏသှူ။ အဲန်ႏဂလစ်ဆျ် ကိုလိုနီစိုးခါနောဝ်ꩻ ဒုံလောင်းတှို့ꩻ၊ ဗꩻကှောန်ႏ၊ ယမ်ꩻပူႏ အောဝ်ႏရီး ၃ ဗူႏ။ ကိုလိုနီစိုး ကထှိုင်ႏအီးလို့ခါ အှောန်မာꩻဝင်ꩻလမ်း ဆောင်ႏရာႏထျꩻ။ ဂျပန်စိုးနောဝ်ꩻ ငမ်းစဲ့တဲင် ထင်ႏအုံဖိုက ကောင်ဗာကောင်တုမ်ႏ ကောင်ဗာငဲက်ကောင်(5300 ft) နီဖြုံႏခါႏကို။ ဆုဲင်ꩻချာယို တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ကြုဲင်းဒေါမ်ထင်ꩻ လဲင်းတနျာႏဖဲ့ꩻ၊ တခေါဝ်နောဝ်ꩻ ကြုဲင်းလင်ꩻနောဝ် ကောင်ဗာကောင်ထျꩻသှူ။ မန်းခမ်းသား လꩻချာထှူ အုံနောင် အုံဒေါင်တောဝ်းဝင်ꩻစိုး အစောဝ်းခါ (လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး) ဖြောဝ်ꩻ-တယင် စောဝ်းဖားစိုး ကထှိုင်ႏဝုဲင်ကိုရပ်နောဝ်ꩻ ဆောင်ႏပြောင်းဒုံသားယဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယင်း ကောင်ဗာသားဖုံႏ အုံဆို့ꩻစ လမ်းငင်း ဆဲင်ႏထျꩻရပ်ကို။ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏငီꩻဝင်ꩻ ကျောင်ꩻထီဗိꩻတဲင် ဆဲင်ႏထျꩻ ယင်း ထာꩻပြင်ႏရပ်ဗူႏ အောဝ်ႏလှောန်သှူ။ ဆဲင်ႏထျꩻရပ်ဗူႏ အထျꩻအသောင်ယို အရန်းထိုလိတ်သှောန်ကျောင်ꩻ အထက၊ တှိုက်နယ်ႏတသီႏလုမ်ꩻလာꩻခင်ႏလမ်းအောဝ်ႏ။ ကရီးခါနောဝ်ꩻ လုံးပဲဉ်တှိုက်၊ ယင်း လဲင်းတနျာႏတှိုက်သား သမဝါယမ ခင်ႏလမ်းဌာႏနအောဝ်ႏ၊ ဈေꩻအောဝ်ႏဗာႏဖိုတဲင် ရပ်ဗူႏကိုနောဝ်ꩻ လိုꩻပနဲးကှိုန်ꩻတန်။ ဒုံလောင်းတှို့ꩻထျꩻနောဝ်ꩻ မူလရန်းကျောင်ꩻအောဝ်ႏ။ ဒုံသားကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ခြမ်ဖုံႏ၊ မာꩻခြမ်ထီဖုံႏ၊ သှို့ꩻကောင်ဖုံႏဒျာႏ။ လှူးဆျာ၊ ထော့ꩻ၊ ဖိုးပနား တစူးတစိသားတဲ့အောဝ်ႏ။ ကေားစာဟန်ႏအိုသဉ် ဟန်ႏအိုလာႏဖုံႏ၊ ဗှောင်ဆဲင်ႏ စာထာꩻခြိုꩻသားဖုံႏ၊ ဖြေစာထာꩻခြိုꩻ မာꩻအီလမ်းသားဖုံႏ၊ စာစက်ခြှိုင်းသားဖုံႏတဲ့အောဝ်ႏ။ လက်သမာႏ မာꩻလမ်း မာꩻပရိဘောဂသား၊ မာꩻအွတ်ꩻသား၊ ဖျင်ကား သုဲင်ကယ် ဝေါက်ဆျောပ်သားဖုံႏတဲ့အောဝ်ႏ။ တုမ်ႏဆောင်ႏပြောင်း အထက အောဝ်ႏဗော့ꩻဝင်ꩻတဲင် ဗှောင်ဘောဒါသားတဲ့အောဝ်ဒျာႏသှူ။ ၂၀၁၆ ဗာႏနေင်ႏကိုနောဝ်ꩻ လꩻသှိုငီꩻဝင်ꩻ တျာႏမေႏ လေ ၂၄ နာႏရီႏ တုမ်ႏလုံးပဲဉ်၊ လဲင်းတနျာႏအှိုင်ႏအုံ ဒုံဖုံႏ။ ၂၀၁၈ ဗာႏကို တယ်လီနောကုမ္ပဏီ ဗှောင်ဖေႏဖုန်းခြောင်ꩻတဲင် လꩻစအီ ဖုန်းအဉ်တာနဲတ်၊ ဝုဲင်ဖှုဲင်အဉ်တာနဲတ်ဖုံႏသှူ။ ဆောင်ႏပြောင်းဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ MPT ယင်း Mytel တာဝါအောဝ်ႏတဲင် MPT, Mytel, Telenor ဖုန်းကဒ်ဖုံႏယို ခုမ်လꩻလို့ဒျာႏ။ ၂၀၂၀ ဗာႏနေင်ႏကို မာꩻလꩻ ဒုံတာႏ ထာꩻခင်ႏလမ်း (ကျေးရွာခန်းမ) ယမ်ꩻပူႏရပ်ဗူႏကို။ ထီဗိတကာႏဖုံႏ ကမာꩻခါꩻဒါႏ တဖူꩻလျာကတ္တရာယို အသဲင်ꩻခွဲး လွယ်ကောႏ-အောင်ႏဗန်း တဖူꩻတန်ကောင်ဗာဒုံကိုသှူ။
Oxidation number
အောက်သီဒေးဆိဉ်း နမ်ဗာ (Oxidation Number) ကရိုနောဝ်ꩻ ဓါတ်ဓာတုပေါင်ꩻစပ်ထိုꩻဝါင်ꩻတဗာႏအကို ကဖဖန်းဖေႏဗာႏဒြပ်စင်နံပါတ်အတာႏ အွဉ်ႏပျအီ အမုဲင်အတာႏနောဝ်ꩻသွူ။ Oxidation Number ဓာတ်တိုꩻနံပါတ်အမုဲင်နောဝ်ꩻ အွဉ်ႏအထျꩻအခေႏခံႏလွေꩻထေ့ မော်လီစျူး(Molecule)တဗာႏအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ကဖန်းဖနွောင်ꩻ ကသွုမ်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻဒါႏ အဲစ်တမ်(Atom) (မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) ကလꩻလွဉ်နွောင်ꩻဒါႏ အီလဲတ်ထရွန်အဖြုံႏပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ ကလွေꩻပေါင်ꩻထိုꩻဒါႏ အမျိုꩻတဗွိုန်တောဝ်းဒြပ်စင်အကို ကအောဝ်ႏဒါႏအဲစ်တမ်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ကရီဗာႏလိုꩻခိုစဲစ်နဝ်ꩻ
"ပုရိသောသိ-လိုꩻခိုစဲစ်စဲစ်မွေးနေဟောင်း"ကရီဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ(အအဲဉ်ႏ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ "ပဏ္ဍုက်-ပါꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻ"တဖြာꩻနဝ်ꩻ ကွီဗုဲင်စင်ꩻ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးထျꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးထင်းဒျာႏ လိုꩻခိုစဲစ်စဲစ်တဲင် အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏစင်ꩻ၊ ပါꩻစင်ꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အသꩻလိုꩻမူႏ ကထွိုင်ႏပေါႏသန် (ကိလေႏသာႏရာႏဂ ရူꩻရာꩻပြန်)တဲင် လွေꩻထေ့စင်ꩻပေႏဖုံႏထျꩻတွော့ꩻ- "ယိုဗွေႏစင်ꩻ - လွဉ်ယိုဟုဲင်း၊ ပဲစ်မာႏခွေသွဉ်းယိုဟုဲင်း" ဟဲ့ꩻတသဉ်ဆော့-ထွဉ်ႏနွုမ်ꩻသေင်အော့စွဉ်ႏ ဗွေႏစင်ꩻသီးနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ "အွို-ထမုဲင်ꩻခရာႏတန်နဝ်ꩻ၊ နီဗွေႏနဝ်ꩻ ထွာသွူစင်ꩻမွေးတဝ်းနဲ့၊ ပေါႏထိုမ်ႏဟဲ့ꩻလွင်ꩻဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏနဝ်ꩻ လိုꩻယွုတ်-လိုꩻပဏ္ဍုက်တန်ဒျာႏကွေး၊ လိုꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻ-ပွိုးထမုဲင်ꩻ မဗုဲင်တွိုးစင်ꩻနဝ်ꩻ၊ ပြေ့ꩻထိုꩻခန်းလုဲင်း၊ ပျောက်ထိုꩻခန်းဟုဲင်း၊ အုံညီꩻတွမ်ႏ လိုꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏကဲထမုဲင်ꩻဟောင်း" စင်ꩻပေႏဖုံႏ ခွန်းရောင် ဝါးထိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ချောက်ကောဝ်ꩻစင်ꩻပေႏဖုံႏ လꩻတဝ်းတပါꩻပါꩻတဲင် သေဝင်ꩻသꩻဒွုမ်ဝင်ꩻ လွေꩻထေ့တောစွဉ်ႏ သျင်ႏတန်ပြွောင်ႏပြွောင်ႏဖုံႏထျꩻ၊ ဗွေႏသျင်ႏတန်ဖုံႏတဲ့ ခွန်းရောင် ဝါးထန်ႏထိုꩻစွဉ်ႏ တလဲင်ႏချင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပါꩻစင်ꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့တော ထိန်ꩻဆင်သား၊ တီသေသားထျꩻ၊ တောႏတနꩻပါꩻလိုꩻမွိုက်ဖုံႏတဲင် ပါꩻပဲစ်မာႏဆွုမ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ဆင်သား သေသားနဝ်ꩻ ပဲစ်မာႏထွူတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻလွင်ꩻတမွိုꩻတမာꩻတောစွဉ်ႏထာꩻနုဲင်းယို- "သာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ ဘုရာꩻခွိုꩻရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻဖုံႏတဲ့ပါ၊ ငဉ်ꩻစုဲင်ꩻတမွေးတဝ်း ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အပဲစ်မာႏ စင်ꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻဖုံႏ၊ ရဟန်ꩻကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ "အွို့ꩻထမုဲင်ꩻ-အပဲစ်မာႏ စင်ꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻလွဉ်းလွဉ်းကွေး"စွတ်စွယ်ꩻထံထိမ်စွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တွိုႏဗွေႏစင်ꩻသီႏလသား-ဗွေႏသျင်ႏတဲဝါးဖုံႏ ကခွန်းရောင် ကဝါးထိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏတသေတဝ်း၊ လိုꩻတသူႏသေတဝ်းထာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထွုံꩻစံႏအတွိုင်ꩻ ထီႏဖွီသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻနုဲင်းနုဲင်းခန်းဒျာႏ ရဟန်ꩻသံဃာႏ။ "တပါꩻနွုမ်ꩻသူႏ-တဗူႏနွုမ်ꩻသေင်"ပါတောတဲင် ဗွေႏရဟန်ꩻသံဃာႏသီး ဟွုန်ဗာႏ ငေါဝ်းကဲ့ꩻရဲ့ꩻ သဲ့ꩻသွမ်ꩻနဝ်ꩻ မဲ့ငါပေႏ တရေႏလင်ꩻ ဝင်ꩻသꩻမွေးစွဉ်ႏဝင်ꩻ၊ သꩻချမ်ꩻသာႏတဝ်း၊ လွေꩻလောဝ်းလွဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး - အွဉ်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တထွာတောဝ်းစင်ꩻ၊ လိုꩻငဉ်ꩻစုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်စင်ꩻအပ်တဝ်း၊ မဉ်ႏအွဉ်ႏဗုဲင်မာႏတဲ့ ဗွောင်ႏချာထိုꩻဗာႏသင်္ကန်ꩻ၊ ယားကုဲင်ထိုꩻဗာႏ ပွုံႏပတ်ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနော" မိန်းခြေင်းခြဲ့စွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ မဟာခန္ဓက)
ယု (ခန)
ဟိရဂန ကို ゆ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ユ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ yu သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ခမ်းသဲင်ခါထွာအာ
ခမ်းသဲင်ရာႏသီႏယိုနဝ်ꩻ ပွုံႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဒျာႏ ထာꩻလျားလာနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻလျားလာကိုနဝ်ꩻ သေင်ႏမွူးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့သဲင်၊ ထွားလွေꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ယေန်ညောဟဝ်ငါႏရာႏသီႏတမျိုꩻသွူ။ ခမ်းသဲင်ရာႏသီႏယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းရာႏသီႏဥတုအလꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ဒဲဉ်သံ၊ ဒဲဉ်သီႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလာတောမ်ႏ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာကိုယို ခမ်းလင်ꩻစနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ တွိုႏလွဉ်လဲဉ် ခမ်းသဲင်ထာꩻလျားလာတဲင် ရာႏသီႏယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ လိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတာႏယို အွဉ်ႏသတိꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကအီႏထွာလွဉ်ဒါႏ ရောႏဂါႏဖုံႏတောမ်ႏ ဖေႏကအွဉ်ႏသတိꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏနယ်နဝ်ꩻသွူ။
ကူႏဝင်ႏ(ကိုႏဝင်ႏ)
ထာꩻလျားလာတွင်ꩻ မွူးယာတိန်ႏတိန်ႏ ယာခိုးခြေ့ခိန်ႏယို လိုꩻပေႏတယဝ်း၊ လိုꩻဖြားတဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏခုမ်ပဆိုးတဝ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻလျားခြေ့ခိန်ႏ မဉ်ႏလွေꩻခွေါင်းစွော့ꩻထီတရိုꩻတဝ်း၊ လိုꩻပေႏဖုံႏ မဉ်ႏခုမ်ပဆိုးထီဖုံႏနဝ်ꩻ ကူႏဝင်ႏဒါႏတဲင် ဟဝ်အွဉ်ႏသတိꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ထာꩻလျားလာတွင်ꩻ မဉ်ႏမဉ်လူးထီဖုံႏ၊ ခုမ်စံႏထီဖုံႏနဝ်ꩻ မွူးဆွော့ꩻတဝ်းဒွုန်းအခိန်ႏ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏအခိန်ႏ၊ မွူးနွောင်းလွဉ်ꩻ မွူးဟာလင်ꩻခိန်ႏမꩻ မဉ်ႏခုမ်စံႏထီနဝ်ꩻ ဘေꩻဆေ့ꩻနွောင်ꩻအီနဝ်ꩻသွူ။ ကူႏဝင်ႏထာꩻယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏခွေါင်းထီမꩻ ကူႏဝင်ႏဒါႏတမွေးတဝ်း၊ မဉ်ႏအုံတင်းည ထာꩻလျားကိုနဝ်ꩻလဲ့ နမ်းကိုခန္ဓာႏကို အလျားဖုံႏယို ထင်ႏလွဉ်တဲင် ကူႏဝင်ႏဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူ မဉ်ႏခံႏဗာႏထာꩻလျားသန်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကတူႏသီးမူꩻဖုံႏ၊ အုံထာꩻဟဝ်တဝ်းဖုံႏ၊ ယူးလောႏ(ယူးထင်ႏ)၊ သာထာꩻယပ်ꩻတောမ်ႏ ဆော့ဒါႏထာꩻဖုံႏ ထွာလွဉ်နွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ခမ်းသဲင် ထာꩻလျားလာခိန်ႏ ခုမ်စံႏထီဖုံႏ၊ အုံတင်းထာꩻလျားဆꩻလတဲင် မာꩻထာꩻမာꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဆင်ႏချင်ႏ အွဉ်ႏသတိꩻငါႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻအံႏအစွူႏထင်ႏ(အစာအဆိပ်သင့်ခြင်း)
ထာꩻအံႏဖုံႏယို မဉ်ႏအံႏဒါႏနဝ်ꩻ ထွာအာဟာႏရလဲ့ မဉ်ႏတအံႏဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာဒုက္ခနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသဲင်ခါ ထာꩻလျားလာကိုနဝ်ꩻ ထာꩻအံႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ကုဲင်ယိုꩻ၊ နုမ်ꩻသူႏယိုငါႏနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိꩻ အံႏငါႏသွူ။ ထာꩻအံႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတု မဉ်ႏလျားသန်ခိန်ႏယို အသားပေႏဖုံႏထန်ႏယိုꩻ၊ မွန်ယိုꩻ၊ ပွါꩻယိုငါႏ အပေႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တဟဝ်တဝ်းဒုမ် ထာꩻအံႏနုဲင်းယိုဖုံႏ မဉ်ႏအံႏဗာႏနဝ်ꩻ ဟို့ꩻဆာဖုံႏ၊ ဟို့ꩻထိုꩻဖုံႏ၊ သꩻတကုဲင်ဖုံႏ၊ လုံးဖြော့ဖုံႏယို ထွာလွဉ်ဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻလျားလာအကို ရောႏဂါႏသေ့ꩻပေႏဖုံႏယို ပွါꩻအမျိုꩻမွိုင်ငါႏတဲင် တကြောင်းစင်တဝ်း ထာꩻအံႏဖုံႏ၊ ဓာတုထာꩻအံႏဖုံႏတောမ်ႏ အံႏလꩻသွူး ထာꩻအံႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိꩻအံႏငါႏ ပငါပရာꩻသွူ။ သုင်ꩻဓာတုထာꩻအံႏဖုံႏတောမ်ႏ အံႏလꩻသွူး (အသင့်စား အစားအစာ)ဖုံႏယို မဉ်ႏအံႏအာနဝ်ꩻ ထိခွိုက်နွောင်ꩻဒါႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖုံႏ၊ တာႏဆွာꩻအနေႏ လꩻအီနွောင်ꩻဒါႏ အဆာႏခြုံရောႏဂါႏ(အစာအိမ်)ရောႏဂါႏနဝ်ꩻသွူ။
မဲ့ဆာဒါႏ
ကောပ်ထာꩻလျားသန်တဲင် မဲ့ယိုလဲ့ ခံႏနွောင်ꩻတဝ်း ဆာဒါႏနဝ်ꩻသွူ။ မဲ့မဉ်ႏဆာနဝ်ꩻဟုဲင်းကယ်ꩻ ထာꩻဆာအလင်ဖုံႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻတွိုင်ႏစုမ်ႏဖြာꩻယို မဲ့ဖေႏကလꩻမွုန်းထာꩻဆာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိꩻငါႏသွူ။ မဲ့ယိုနဝ်ꩻ ကောပ်ထာꩻလျားတဲင် မဲ့ယို လꩻနွောင်ꩻဒါႏ (မျက်စိအမြှေးပါးရောင်)ရောႏဂါႏဖုံႏ၊ မဲ့တမို့နွောင်ꩻဒါႏတဲင် ဖေႏကလꩻမွုန်းမဲ့ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကာႏကွယ်ႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။
သꩻပေႏရောႏဂါႏ(သꩻဓာတ်ထဲ့ရောႏဂါႏ)
သꩻပေႏရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏလွဉ် ခမ်းသဲင်လာယို တလီꩻလဲ့ ထွာႏငါႏနဝ်ꩻမꩻ တလွိုးခရာႏ ဟတ်ငါႏအခိန်ႏအခါႏ တဗာႏသွူ။ လာယိုတွင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဖြားဖုံႏယို ခံႏစာꩻဗာႏ သꩻပေႏရောႏဂါႏ (သꩻဓာတ်ထဲ့ရောႏဂါႏ)နဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻထွားဟဝ်ဟဝ်ငါႏ မွိုးဖါလိုꩻဖြားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻယို မိဉ်ႏလꩻသꩻဓာတ်ထဲ့ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ နမ်းလောင်းခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖုံႏ၊ လိုꩻမုရေꩻကဏ္ဍဖုံႏယိုလဲ့ တသေတဝ်းဒွုမ်တဲင် လိုမ်ꩻလာꩻယပ်ꩻဗာႏ ရောႏဂါႏတမျိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻဖြားသီးယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏတဝ်းတဖြာꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻထွားဟဝ်ဟဝ်ဖေႏဗာႏသွူ။ သꩻဓာတ်ထဲ့ရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ အဓိကတဲ ကောပ်ထာꩻလျားသန်တဲင် သꩻကွင်ကယ်ထွာလွဉ်အီဒါႏသွူ။
နမ်းခန္ဓာႏကိုထီဓာတ် မဉ်ႏဆေ့ꩻ
နမ်းခန္ဓာႏယိုအကို ထီယို ထွာအသက်တဲင် ခမ်းသဲင်လာခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွꩻအာအာငါႏ ထီဖုံႏသွူ။ ထာꩻလျားလာတွင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနမ်းခန္ဓာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏထီဓာတ်ဖုံႏယို သေ့ꩻယိုꩻငါႏတဲင် တနီꩻယို အဝ်ႏလိုႏအွꩻပွုံႏမဲဉ်ႏလွေꩻဖေႏ ထီသူကောက်ꩻသွူ။ ထီဓာတ်သေ့ꩻရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ ထာꩻလျားလာတွင်ꩻ ထွာအအာသွတ်ꩻရောႏဂါႏတမျိုꩻသွူ။ ထာꩻလျားလာတွင်ꩻ ကထွာအာဒါႏ ရောႏဂါႏစုရွမ်ချက်အကို အဝ်ႏပါသော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻလျားလာတွင်ꩻ တသိုꩻဖုံႏထန်ႏအာငါႏ၊ ခန္ဓာႏတဗာႏယို ပွုံႏမဲဉ်ႏဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻ ထာꩻမာꩻဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏမာꩻဗွေဖေႏချာယင်း ထီဓာတ်သွူ။
ဗုဲင်ႏဗိုမ်း
ဗုဲင်ႏဗိုမ်းထာꩻယိုနဝ်ꩻ ထာꩻလျားလာခိန်ႏကို ထွာအအာသွတ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ ကူꩻချာငါနွောင်ꩻဒါႏဝင်ꩻတဲင် ကအဝ်ႏခံႏဗာႏ ထာꩻဆာသားယို ထာꩻဆာမဉ်ႏတထိုꩻမားတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအုံသျောင်ႏညာꩻဖေႏ လိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်သားအထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပန်းနာ-ရင်ကြပ်
ပန်းနာရင်ကြပ်ယိုနဝ်ꩻ ထာꩻလျားခမ်းသဲင်လာတွင်ꩻ ဟံႏဖွန်ႏဖုံႏ ပါလွဉ်အာ တလီꩻကိုတဲင် ကတရေ့ꩻဗာႏ လိုꩻသီးအတာႏ လꩻနွောင်ꩻအီဒါႏရောႏဂါႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ခမ်းသဲင်ခါ မဉ်ႏလွေꩻအထန်ႏ ဟံႏဖွန်ႏဟံႏလူး မဉ်ႏအာဒါႏအရပ်ကိုနဝ်ꩻ မဲ့ငါလောင်း အဝ်ႏလိုႏဒပ်ꩻခါꩻနေး နေ့ꩻဖူပေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ခမ်းသဲင်ခါတွင်ꩻ ကထွာနွောင်ꩻဒါႏ ရောႏဂါႏဖုံႏယို သေထွꩻလဲဉ်းတဲင် ဖေႏကရဲးကမ်းကာႏကွယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏသွော့ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ
ယော (ခန)
ဟိရဂန ကို よ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヨ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ yo သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ(ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်)သမဲင်ꩻ
ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ(ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်)သမဲင်ꩻ -
မွဉ်ခြဲင်နဝ်ꩻ သေင်ႏမိဉ်ꩻဒျာႏ လိုꩻကရီးခါ မာꩻအီမွဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆရာႏတကာႏ တန်ပေႏမူႏခိုအပေါင်ꩻ ကလူႏညီꩻဒါႏဝါင်ꩻကျောင်ꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ယံဖေႏကသေညီꩻဗာႏဝါင်ꩻတဲင် အမဲဉ်ႏတဗာႏ သံႏဃာႏထွတ်ထေသေꩻခါꩻ လိတ်အုပ်ထွူ။ သာႏသနာႏသက္ကရာဇ် (၂၅၀၃)နေင်ႏ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၂၂)နေင်ႏ။
ကျောင်ꩻအတ္ထုပ္ပတ္တိအခရာႏ ငဝ်းတယ်ႏအွဉ်(နိဒါန်း) -
အွိုးဟွေးလိုꩻအမျာꩻ နီဗဟိုရ်ႏသံႏဃာႏအဖွဲ့ ကထွတ်ထေသေꩻဗာႏ ပဌမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျောင်ꩻခရာႏနောဝ်ꩻကောင်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻတွမ်ႏလိုꩻလမ်း စွုမ်ႏခမ်းစွုမ်ႏထီ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ နီပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏအမျာꩻအွဉ်ဟိုရ် ကတယ်ႏထောင်ႏညီꩻဝါင်ꩻ ကျောင်ꩻတန်ယိုနောဝ်ꩻ ယံကသေစဲင်းလွ ပငါပရာꩻ ရေႏရွယ်ႏခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့တရောဝ်း။ နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ပိုလီꩻတပဲ့ꩻတပန်ꩻဆုဲင်ꩻချာ အစဲဉ်ႏအဆက် ယံသေလွဉ်ꩻဗာႏ နီဆရာႏတကာႏ ကတယ်ႏထောင်ႏညီꩻဝါင်ꩻ ပဌမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ လိတ်သွဉ်တွိုက်ယို နီမွိုးနီဖါ နီဆရာႏစူကွို့ꩻစူခြောင်ꩻ ယံကမတ်တောင်ꩻလꩻလွ ပငါပရာꩻ ရေႏရွယ်ႏသေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့တမျိုꩻ။ နီလိတ်သွဉ်တွိုက်ယို ယံဖေႏကတိုꩻတက်တငါငါ၊ ယံကထွာသေꩻလိတ်ကမ္ပယ်ႏ ရေႏရွယ်ႏသေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့မွေးမွေး။ နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အွဉ်ႏထွာသေꩻဗာႏလိတ်အုပ်၊ တဲမ်းထုတ်သေꩻတွမ်ႏအက္ခရာႏ၊ တဲမ်းနေးလင်ႏကာႏတဲ့ပါ၊ လင်ႏကာႏတမွေးတောဝ်း ငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻဒျာႏလဲ့ရော်ꩻ၊ ငေါဝ်းလင်ႏချော်ꩻတချော်ꩻတဝ်းနောဝ်ꩻ သယ်ꩻခံႏဖတ်လွဒျာႏ။ အောဝ်ႏလိုႏသေငါႏ အဓိပ္ပါယ်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏနားလယ်ႏနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူနောလောင်ꩻ အမျာꩻပေါင်ꩻလိုꩻအာဟွေး။
ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ ဗွေႏဗွန်အဆက်ပေါင်ꩻ
အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ တွိုင်ႏပင်ႏခန်း၊ သထုံႏသီႏသဲင်ႏခမ်း စောက်ꩻဖါးတန် ခွန်စီယင်လဲ့ သဘော်ꩻတူႏ၊ ဦးဖျူနဝ်ꩻလဲ့ သဘော်ꩻလꩻ၊ ဖေႏနေးကကျွꩻ သီလင်ꩻပင်ꩻလုဲင်း၊ မီႏထွားနုဲင်းဝွေꩻဗွေႏထာꩻမာꩻ ကလဲဉ်းခိုႏချာꩻ ရစွဉ်ႏလꩻဒျာႏသနဲ့လောင်ꩻ" နီခမ်းကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏ၊ ဉာဏ်ႏပညာႏဒါႏ နုဲင်းဝွေꩻဗွေႏသီး၊ ထာꩻထီႏလဲ့ဆွာꩻ စိတ်ကူꩻဒါႏ၊ လောကီꩻလောကုတ္တရာႏ ပြဲ့ꩻစုံႏဟဝ်၊ စိမ်စွဉ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ပြဲ့ꩻစုံႏငါႏ၊ ခမ်းကောင်သာႏသနာႏ ဖေႏကလေ၊ ဝွေꩻဗွေႏမꩻသေ ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏ၊ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ သီႏသဲင်ႏကထင်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကျောင်ꩻတကာႏဦးဘိုးခင်သီးလဲ့ ယိန်းဆꩻတက်၊ ဝွေꩻသီးလဲ့နဲစ် တဖွူနက်လင်ꩻစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ကထင်ႏတွိုႏလင်ꩻအွိုးသူꩻကို၊ လျောက်လဝ်းခန်းနုဲင်းယိုသနဲ့လောင်ꩻ။
လျောက်လောဝ်းအုံကွံချာငါခဏ်ꩻ
ဩဗွေႏဩစောဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻငခါ၊ သွဉ်းတကာႏစူနုံ၊ လုံးစုံတဆီ၊ ကတူႏကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏလျောက်လဝ်း၊ ဆရာႏစဝ်းနီဗွေႏငါ၊ ယိုလဲင်ႏခါနဝ်ꩻ၊ သွဉ်းသီးအဝ်ႏလိုႏငါႏ၊ ခမ်းကောင်သာႏသနာႏ ယံကလေ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဒါႏသေ ယံကလွိုင်ႏ၊ သာႏသနာႏခြွိုင်း ပရိယတ်၊ ယံဖေႏဆꩻတက် စွုမ်ႏနီꩻဟာ၊ နီဗွေႏဆရာႏသီးခါ မီႏသညင်ꩻမꩻ၊ သွဉ်းသီးတကာႏ တကာႏမအီႏဟွုန်ဗာႏ၊ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏ ရွစ်လိတ်ငဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻနီဗွေႏစဝ်းဆရာႏ ယံလက်ခံႏ၊ သွဉ်းသီးကျောင်ꩻတန် တောင်ႏကီꩻသူꩻ၊ ဗွေႏဆရာႏကျွꩻစူꩻ ထင်ႏနင်းအုံ၊ ပစ္စေꩻကွမ်ႏလွမ်ႏ သွဉ်းသီးအာႏမခံႏဒျာႏ၊ နီဗွေႏဆရာႏနန်းဗာႏတဝ်းထမုဲင်ꩻဩ။ တကာႏဖုံႏလျောက်လဝ်းထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်တန် ဦးနရိန္ဒလဲ့ လက်ခံႏ၊ ပင်ꩻထင်ႏခန်းတောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတန်ကိုꩻ မီႏရိုꩻသက္ကရာဇ် (၁၃၀၃) တရိန်သွံရျာꩻသွံနိန်ႏတွင်ꩻကို အလဲင်ႏနေးနဝ်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏကျွꩻထင်ႏဆို့ꩻခန်း ဝါႏတဝါႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝါႏကထွိုင်ႏထန်ႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏလဲ့ ကျွꩻလင်ꩻချာယင်း သမ်းတနꩻခန်း ခမ်းကုဲင်ဂျပန်လွဉ်တဲင် သဲင်ꩻသတင်ꩻသုံꩻချာဒျာႏ ခင်ႏလမ်းဇာႏတိ ဓမ္မကာရီကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏတွိုႏခမ်းကုဲင်ဝုဲင်ꩻ သက္ကရာဇ် (၁၃၀၇) တရေင်သွံရျာꩻနွတ်ꩻနိန်ႏကို ဒဲဉ်သီႏလာနဝ်ꩻမꩻ ကျောင်ꩻတကာႏဖုံႏလဲ့ စီꩻဝွေꩻယင်းဝင်ꩻ၊ လင်ꩻပင်ꩻယင်းတလဲင်ႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏနမ်းလဲ့ကျွꩻထင်ႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏဟဲ့ꩻထင်ႏပါ လိတ်ချꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဦးတိလောက၊ ဦးဓမ္မသာမိ နီပါꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကျွꩻထင်လွဉ်ꩻအလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်းနဝ်ꩻမာꩻငါမꩻ ပညာႏရေꩻ၊ ကျောင်ꩻတန်အောင်ႏမျင်ႏရေꩻထွာလွဉ်လꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဓသ၊ ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု သဒ္ဓမ္မော။ ဗုဒ္ဓ- လောကသွံပါꩻ၊ ဗြဟ္မာႏလူꩻလိုꩻ၊ သွံမျိုꩻစားယို၊ ဟောင်ရိုꩻပြဲင်ႏဖဲက်၊ တုတဲက်ပီဗိုန်၊ ထွꩻသွုန်နွောင်ꩻတဝ်း၊ ပဉ္စဝ်းဘုရာꩻ၊ သာသနံ-ငဝ်းငွါဆုမ္မꩻ၊ ဩဝါဒသွဉ်သင်၊ ကျင်ꩻကံသိက္ခာႏ၊ ဂန္ထဓူရ ဝိပဿနာဓူရ၊ မူလရွီးခိုႏ၊ အွိုႏနယ်ပြွဉ်းပျꩻ၊ လျꩻဖေႏအပင်၊ ဝင်ခန်းအလာႏဖုံꩻ၊ လုံꩻလင်ꩻသျုတ်သျက်၊ ဗွောင်ပက်နယ်စူꩻ၊ တဖူꩻကြုဲင်ဗောင်၊ ကာႏထောင်စွို့ꩻစွဉ်ႏ၊ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ၊ စိရံ-မွူးနီꩻခန်ꩻနိန်ႏလာ၊ သွုပ်တငါထွေရဲဉ်ႏ၊ အဝ်ႏစဲဉ်ႏစဲဉ်ႏလင်ꩻ၊ ဆွာꩻဖျင်ထိုရွဲꩻ၊ စွယ်ꩻဝွယ်ꩻတောတော၊ တိဋ္ဌတု-အသက်ယံတယ်ꩻ၊ စယ်ꩻမယ်ꩻခွေါင်ခံႏ၊ ညနန်ꩻတဉ်ႏတွော့ꩻဗာႏ၊ သဒ္ဓမ္မော-မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မွေးမှန်ႏတရာꩻယို၊ ဟောင်ရိုꩻမီႏထီႏမꩻ အီႏလꩻလွဉ်ဗာႏ၊ ထာꩻချံꩻသာႏထွူဩ။
တောင်ႏကီꩻဝိန်ꩻကို ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် တယ်ႏထောင်ႏဖျင်တသာ
ကောတယ်ႏအစတွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻဝင်ꩻ နိန်ႏလာနဝ်ꩻကောင်း သာႏသနာႏသက္ကရာဇ် (၂၄၉၀) နီရေင်လစ်ꩻရျာꩻကွတ်ꩻဆီဗွေနိန်ႏ၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၁၃၀၈) တရိန်သွံရျာꩻသွစ်ꩻနိန်ႏကို၊ လာဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ (၃)သွံနီꩻ၊ ဝွေꩻသီးဗွေႏသွံပါꩻ အမဉ်ꩻတောႏကပါလယို တွိုင်ႏပင်ႏလွဝင်ꩻ ကျွꩻထင်ႏလျောက်လဝ်း ဆရာႏတောႏဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻကို နီꩻနော်ꩻရီဖြောင် ပါတွမ်ႏတကာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမိဉ်းကိဉ်း
ဝေင်ꩻမိဉ်းကိဉ်း (မန်း: မင်းကင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Mingin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻနဝ် ကလေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းကိဉ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၈၃၃ ဖြာꩻသွူ။
ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ(ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်)သမဲင်ꩻ
တွိုင်ႏပင်ႏခန်ꩻ ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻကို
ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ယို ယံကထွာ၊ ပအိုႏအမျိုꩻသာꩻကျောင်ꩻ ကျံႏပေါင်တယ်ႏစ၊ ဗွေႏဗွန်ပဏ္ဍိတ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ၊ ထမ်းဘုရာꩻကျောင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဉာဏ၊ ကျောင်ꩻဝင်ႏယ ဗွေႏစင်ꩻကုမ္မာႏ၊ ဝွေꩻသီးဗွေႏသွံပါꩻ၊ ညီႏညာရီရွောင်၊ တွိုင်ႏပင်ႏလွဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻချင်ꩻယူႏခံႏ၊ မွေးမန်ႏသဘော်ꩻလꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻဆရာႏတပဲ့ꩻသွံပါꩻ၊ ကျွꩻကာထင်ႏထေ့စူꩻ၊ ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻဖူꩻတဲင်၊ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်ကို၊ ဗွန်ထိုထေရ်ႏကျောႏ၊ ဆရာႏတောႏဦးနရိန္ဒ၊ အထျꩻဒွိုသောင်၊ အုံခွမ်ꩻငပျာႏ၊ အလ္လာပသလ္လာပ၊ ဒေါ့ꩻလွဖြဝ်ႏရိုꩻ၊ လုဲင်မျိုꩻအာစား၊ အုံပဆားယွုတ်ꩻသဝ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻဝွေꩻသီးဗွေႏ၊ ထာꩻရေႏရွယ်ႏအဝ်ႏလွဉ်၊ အွဉ်ဝင်ꩻလျောက်လဝ်း။
ဝေင်ꩻမိဉ်းကိဉ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပထမကျောင်ꩻတန်တောင်ႏကီꩻ(ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်)သမဲင်ꩻ
လျောက်လဝ်းခဏ်ꩻ
ဩဗွေႏဩစဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻခါလဲင်ႏ၊ ယွော့ဒဲင်စူလောင်ꩻ၊ ဗိုထောင်ꩻမတ်ပီ၊ လီးတဆီစူနုံ၊ ရွမ်းတဗုံအွဉ်ႏဆွိုင်ꩻ၊ ဗိုမွံꩻဟတ္ထာႏ၊ ပဒုမ္မာႏကဝ်ႏတုဲင်၊ ဟဝ်သုဲင်ယွော့ထင်ႏ၊ အွဉ်ႏဒင်ႏကတူႏကီ၊ ဝုဲင်ႏအီလျောက်လဝ်း၊ ဆရာႏစဝ်းဝိသုဒ္ဓိ၊ ပဏ္ဍိကလျာဏ၊ သီလဝန္တ၊ ဂုဏဝန္တ၊ ပညာဝန္တ၊ ထေရ်ရပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏမျိုꩻကိုႏယံ၊ သဲဉ်အန်ဗဟု၊ လုဲင်စုမျိုꩻအာ၊ ချာငါနီပြက်ꩻ၊ သံႏသရာႏစဲင်းသေ၊ လေတိုဟင်းလင်း၊ သျင်ꩻလျင်ꩻဖြွောင်ႏဖြီႏ၊ ထီႏရီးမွူးလာ၊ တထာတသောင်ꩻ၊ ကျိုꩻကျောင်ꩻသွူးဆ၊ နယ်ပျꩻဖေႏဒါႏ၊ တပဲ့ꩻတာႏပွန်းရင်ꩻ၊ ယံတွင်ꩻယိုခါ၊ သွဉ်းသီးကထွာတပဲ့ꩻပေါင်ꩻ၊ တောင်ꩻပြန်ႏလျောက်လဝ်း၊ ဗွေႏစဝ်းဆရာႏ၊ သောတာႏနားခံꩻ၊ နာႏခံႏစံꩻယူႏစွေး၊ အမွေးအမာႏ၊ မီႏပါဒါႏလဲ့ခါ၊ ဆရာႏနီဗွေႏ၊ ယံဖေႏသယ်ꩻခံႏ၊ အွဉ်ႏမွုန်းအရေꩻ၊ တံႏဘေꩻယွုန်းယေား၊ တပဲ့ꩻတောႏသွဉ်းသီးခါ၊ ကပါလွဉ်ဆန္တ၊ ဝိသေသအကျောင်ꩻထူꩻ၊ ထာꩻစိတ်ကူꩻနဝ်ꩻကောင်း၊ တောင်းကြီးဝိန်ꩻကို၊ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်ယိုခါ၊ ယံကထွာဗဟိုရ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻကျောင်ꩻ၊ ဗွောင်လိတ်သွဉ်တွိုက်တဲင်ခါ၊ ပအိုဝ်ႏခြာပရိယတ်၊ ပဋိပတ်သာႏသနာႏ၊ ရောင်ႏဝါႏယံကတင်ႏ၊ လေလင်းထွန်ꩻကာꩻ၊ ညဆွာꩻနိန်ႏလာ၊ သွုပ်တငါထွေရဲဉ်ႏ၊ စီႏစဲဉ်ႏထွꩻဗွို့ꩻဝင်ꩻ၊ လီꩻလင်ꩻစိုးပန်၊ လယ်လန်လက်ထက်၊ တိုꩻတက်လွဉ်ထင်ႏ၊ စွိုးဆင်ႏလာဆန်ꩻ၊ ပန်ဝိုန်ချာငါ၊ ကောင်ခြာရပ်ကွက်၊ ထာꩻနစ်သက်ယံအဝ်ႏ၊ စူဖွို့ꩻဟဝ်တဒေါင်၊ ယံကထောင်စူꩻဗာႏ၊ တဖူꩻသာႏကြုဲင်ကြောင်း၊ လောင်းခြောင်လျောက်လဝ်း၊ ဆရာႏစဝ်းနီဗွေႏ၊ ဝွေႏဖန်ႏထွားအျာ၊ စိဉ်ꩻစာꩻယူႏထင်ႏ၊ ချင်းလꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဖြုဲင်ꩻနယ်မိန်းလင်ꩻ၊ တပဲ့ꩻရင်ꩻသွဉ်းသီး၊ စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ၊ ယံကနာႏခံႏဗာႏ၊ ဆရာႏတောႏဗွေႏဩ။
ဆရာႏတောႏမိန်းခဏ်ꩻ
သာႏဓု သာႏဓု သာႏဓု၊ ဟဝ်မို့ဗွေႏသီးကလဝ်း၊ ဟဝ်မို့ꩻစဝ်းသီးကလျောက်၊ ထောက်ခံႏဖေႏအာႏ၊ မွေးငါႏလဲဉ်းသွူဩ၊ ခေါးခဲ့သေႏချာႏ၊ ကျံႏဒါႏစိတ်ကူꩻမော်၊ နပ်တောပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ သꩻအလိုႏထာꩻယူႏ၊ စိတ်ကူꩻမဖြောင်ကြွို့ꩻ၊ တဖူꩻစွို့မဲဉ်ႏခြောင်ꩻ၊ ကျိုꩻကျောင်ꩻလောက၊ ဓမ္မသံႏသရာႏ၊ သာႏသနာႏစီꩻပွာꩻ၊ ဖေႏကထွန်ꩻကာꩻမာꩻဆꩻတက်၊ အရပ်ခမ်းကောင်၊ တောင်ႏကီꩻဝိန်ꩻကို၊ ပအိုႏအမျိုꩻသာꩻကျောင်ꩻ၊ တယ်ႏထောင်ႏကွီးဆို့ꩻ၊ ပလို့ꩻရွီးခိုႏ၊ ဗွန်ထိုဘုရာꩻမျတ်၊ ပရိယတ်ပဋိပတ်သာႏသနာႏ၊ ဂန္ထဓူရ၊ ပဓာနအွဉ်ႏအထျꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻဝိပဿနာဓူရ၊ ထုမ်းလွဉ်ꩻလွဖဲ့ꩻချာ၊ ယိုခါဗွေႏသီးအကျံႏ၊ အံႏဖြာႏခီႏယော်ꩻ၊ အံႏဪꩻဝံꩻသာႏ၊ တလို့ဒါႏတဝ်း၊ ခွေစဝ်းလွုမ်ꩻမကာႏ၊ မီႏထွာဘုရာꩻပဉ္စဝ်း၊ ကအဝ်ႏနေလိုꩻခမ်း၊ ထာꩻကျံႏနုဲင်းယိုခါ၊ ဘုရာꩻငါခင်ႏထျꩻ၊ လꩻထွူထာတံဆိပ်၊ ဗျာဒိတ်တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ပစ္စုပ္ပန်လောက၊ အတိတ်ဘဝနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဟော်ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏ၊ တန်ပေႏတကာႏ၊ အမျာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နင်းဟွူဗွေႏသီးထာꩻကျံႏ၊ အောင်ႏမျင်ႏမွိုင်မွိုင်၊ ထွူပြွိုင်လꩻယိုꩻယိုꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻလုလ္လ၊ ဝီရိယသောင်ႏသာ၊ မာꩻလွကုဲင်းကုဲင်း၊ သွောင်ရုင်းသꩻဟန်၊ ထာꩻမာꩻတန်လဲ့ မတ်ထာꩻမာꩻပေႏ၊ ရေႏဆောင်ႏအွဉ်ႏသꩻ၊ ဖေႏကထွူလꩻငါ၊ သီငါလဲ့ယဝ်း၊ တခံႏတဝ်းဆွတ်ꩻချာ၊ သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻ၊ အဝ်ႏမာꩻပီးယို၊ လိုꩻခိုထာꩻကျံႏ၊ ခံႏတျက်တားတရုဲင်၊ ဗိုန်ဟန်သꩻရုဲင်း၊ မီႏမာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ၊ စဝ်းသီးထာꩻကျံႏ၊ အီႏအောင်ႏမျင်ႏဟံးမွိုင်၊ ထွူပြွိုင်ယိုꩻတစိꩻထွူဗွေႏဩ။
ရီဖြောင်ကျောင်ꩻတကာႏဖုံႏခဏ်ꩻ
နဝ်ꩻထွူမꩻ ဝွေꩻသီးဗွေႏသွံပါꩻလဲ့ ရီရွောင်ဖြောင် တွိုင်ႏပင်ႏယင်း ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်တကာႏ ဦးဘိုးခင် ဆရာႏဝဏ္ဏ ထွက်စုံစတွမ်ႏ ဝွေꩻသီးတကာႏအမျာꩻဖုံႏဆꩻငါ။ "အွိုးတကာႏသီးဟွေး၊ တကာႏသီးကျောင်ꩻလီꩻနဝ်ꩻလဲ့ မေႏခိုးလဲဉ်း ခမ်းကုဲင်ဂျပန်တွင်ꩻနဝ်ꩻကာႏတဲင် မွိုင်မွိုင်ကြွိုင်ကြွိုင်ဖေႏနေးကျောင်ꩻတန်ဖြုံႏ ကထွိုင်ႏနွောင်ꩻယင်းနဝ်ꩻ နီထာꩻရေႏရွယ်ႏ အဝ်ႏနုဲင်းယိုသနဲ့တကာႏ။ နေးတွမ်ႏန၌ပအိုဝ်ႏအမျာꩻအာႏတဲင် မီႏအွဉ်ႏထွာစွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ သံႏဃာႏဗဟိုရ်ႏဌာႏန လိတ်သွဉ်တွိုက်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ အီႏအောင်ႏမျင်ႏမွိုင်သနဲ့တကာႏ။ ကွဲႏတွော့ꩻ တကာႏသီးသဘော်ꩻအီႏလꩻဒါႏနေမကောင်း လဝ်းနယ်စံꩻမွိုင်"။ နဝ်ꩻထွူမꩻ ကျောင်ꩻတကာႏ ဦးဘိုးခင် ဆရာႏဝဏ္ဏစတွံ တကာႏအမျာꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ "ဟဝ်ငါႏဗွေႏ၊ ဟဝ်ငါႏ၊ နီဗွေႏသီးမီႏအွဉ်ဟိုတယ်ႏထောင်ႏမာꩻလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ သံႏဃာႏဗဟိုဌာနလိတ်သွဉ်တွိုက်ကျောင်ꩻ အစဲဉ်ႏအဆက်နဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးတကာႏ ဟွုန်ဟဝ် သꩻဘော်ꩻလꩻငါႏထွူနဲ့ဩ"လဝ်းလွထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဦးဘိုးခင်လဲ့ ခံႏခန်း ပသီႏဗွာအသꩻအီတာႏနဝ်ꩻထွူ။ နဝ်ꩻထွူမꩻ တွိုင်ႏပင်ႏယင်း တွမ်ႏခွန်စီ စဝ်းဖါးသထုံႏသီႏသဲင်ႏနဝ်ꩻတဲင် စဝ်းဖါးခွန်စီလဲ့လဝ်းချာ "အွဉ်ႏထွာခန်းမွိုင်မွိုင်ဗွေႏ၊ သေင်ႏတကိစ္စ ခွေသွဉ်းတကာႏ အာႏမခံႏဒျာႏဗွေႏဩ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နီမာꩻပြွိုင်ပြွိုင် မာꩻထွိုင်ႏမွိုင်တဝ်းထာꩻ" လဝ်းချာထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻနိန်ႏပေါင်ꩻမပေါႏည ဝွေꩻသမ်းလဲꩻထိုꩻဒျာႏတဲင် သေင်ႏလဲ့တလꩻထွာတဝ်း၊ အဝ်ႏကုဲင် အမာဆꩻချာ လူႏယင်းရွဉ်တသောင်ꩻနဝ်ꩻထွူ။
ဝံꩻမျောက်ဝံꩻသာႏခဏ်ꩻ
ဆရာႏတောႏဗွေႏစဝ်း ငဝ်းမိန်းချꩻပုံႏ တွမ်ႏတကာႏသီး ကလဝ်းပုံႏ၊ ကောအုံနာႏခံႏသား ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ ဦးပဏ္ဍိတ၊ ဝင်ႏယကျောင်ꩻ စင်ꩻကုမ္မာႏ၊ ထမ်းဘုရာꩻကျောင်ꩻ ဦးဉာဏ သွုန်ႏသꩻဟွုန်နိစ်သက်၊ အာႏတက်လဲင်ꩻတဖြွတ်ꩻ၊ လောႏထွတ်ꩻလီလာ နမ်းတဗာႏလုမ်း၊ လဲင်ꩻဖူးစွုမ်းပွို့ပ၊ ဖြွို့ဖြဖြင်းဖြွီႏ၊ မဲ့လဲင်ꩻအဝ်ႏထီႏတမွာမွာ၊ ကျောင်ꩻတသာအဝ်ႏသော့ꩻစူꩻ၊ မဲ့ခူꩻအကို၊ စွုမ်းသွိုꩻအာႏရꩻ၊ သွုန်ႏသꩻစွယ်ꩻလံꩻ၊ ရဟန်ꩻသာႏမဏေႏ၊ သျင်ႏပေႏမစင်ꩻ၊ ထင်ႏလင်ꩻလွေꩻသဲင်ꩻ၊ ငလဲင်ꩻဖုဲင်းလုဲင်၊ ဟဝ်သုဲင်ထီႏသော့ꩻ၊ ဗော့ꩻဆော့ꩻမဲ့ကို၊ နားယိုလဲ့အဝ်ႏဟွုန်တမွာ၊ တရာꩻလိတ်ငဝ်း၊ သင်ႏလဝ်းအောႏအောႏ၊ ဆောႏဆာႏဒေါ့ꩻရောင်၊ ကျောင်ꩻသောင်ကျောင်ꩻကီ၊ ဖြေႏရီပျဿနာႏ၊ ပုစ္ဆာႏခဏ်ꩻလဲ့အခေါ်ခေါ်၊ လုဲင်တော်အာစား၊ မဲ့နားအကို၊ နုဲင်းယိုဟွုန်ထီႏ၊ ဝွေꩻသီးဗွေႏသွ့ပါꩻ၊ အာႏရုံႏစွယ်ꩻလံꩻ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတရာꩻ၊ သံဃာနုဿတိ၊ မိမိထွာအီ၊ နမ်းကီရိုꩻဗာႏ၊ ဝံꩻသာႏဟွုန်ကျွိုက်၊ ယိုတခြွိုက်အီႏအောင်ႏ၊ ကျံႏပေါင်ရော့ꩻရော့ꩻ၊ ဒေါ့ꩻတောႏဖြဝ်ႏလွ၊ ငရောင်တခါႏ၊ နိစ်သက်ငါႏလွိုးနမ်း၊ ခမ်းကောင်ပအိုဝ်ႏ၊ လိုꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ၊ စုပေါင်ꩻထွာညီꩻ၊ ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻကို၊ ယိုတခြွိုက်အီႏကျောႏ၊ တောႏတောႏသတင်ꩻ၊ နဝ်ထင်ꩻတွို့ꩻကွဉ်ႏ၊ တွင်ႏစွဉ်ႏဟိုဟို၊ လိုꩻမျိုꩻထင်ႏသျာꩻ၊ ပါꩻလဲ့သေငါꩻလွဉ်၊ အွဉ်ယိုတမဝ်း၊ တဖြဝ်းမူႏမာႏ၊ ဝွေꩻထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အလုဲင်ꩻရော့ꩻတဉ်ႏချာ၊ မဟာမစာႏ၊ နိန်ႏဟာကရီးတွင်ꩻ၊ သွိုꩻသွင်ႏဒေါ့ꩻင၊ မွန်းလွအံႏအွို၊ သောင်ဒွိုဆရာႏတောႏ၊ ထေရ်ႏကျောႏဦးနရိန္ဒ၊ အုံခွခင်ႏထျꩻ၊ ကိစ္စထင်ႏထွူယဝ်း၊ လျောက်လဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏ၊ ခံႏမေတ္တာႏသဲင်ꩻခွုန်ꩻချာ၊ ဒွေါင်ႏဆွာꩻခရီး၊ တောင်ႏကီယိုတွမ်ႏနောင်ကာꩻ၊ ဗော့ꩻညာꩻနဝ်ꩻနပ်စဲဉ်ႏ၊ တဆီသွံမဲင်ႏတဖူꩻ၊ ကျွꩻသဲင်ꩻစူꩻခီႏတောႏ၊ တေဇောမေႏအာ၊ ဝါယောထွာပင်ႏ၊ ဒဲင်ခင်ႏထွူပြွိုင်၊ ဖွီမွိုင်လဲက်ꩻသဲက်ꩻ၊ ဧခဲစ်လင်ကန်ꩻ၊ မတန်ꩻသူႏသေ၊ လွေꩻထာꩻစဟဝ်၊ အဝ်ႏဖျဝ်သဲင်ꩻယင်း၊ ခင်ႏလမ်းလီꩻကျောင်ꩻကို၊ တပေါႏရိုꩻတဝ်းကွိုနဲးလောင်ꩻ။
စိဉ်ꩻစာꩻခဏ်ꩻ
ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻ၊ ကိန်ꩻတလွာꩻဗေင်ႏထွိုင်ႏ၊ ကဟွုန်သဲင်ꩻဒါႏ၊ ဆရာႏတောႏငဝ်းငွါမိန့်၊ ဗွို့ꩻတဉ်ႏစွယ်ꩻခြꩻ၊ သွုန်ႏသꩻအဖူꩻ၊ စိတ်ကူꩻယူႏလꩻ၊ အံႏအွꩻမီႏဗေင်ႏ၊ အွဉ်ႏတဖေင်ꩻဖိုတဝ်း၊ အုံအဝ်ႏစိဉ်ꩻစာꩻ၊ အီႏမာꩻပီးမုဲင်ꩻ၊ အလုဲင်ꩻဖေႏကရော့ꩻရံႏ၊ ကျံႏစဲႏယူႏဟာ၊ ချာငါချင်းချေႏ၊ ဖေႏကထွာလꩻမွိုင်မွိုင်၊ တွိုင်ႏပင်ႏချာသꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻထာꩻစိဉ်ꩻစာꩻ၊ တပါꩻချာဖြောင်တို၊ တအိုခြူႏဟင်းလင်း၊ နဝ်ထင်ꩻတွို့ꩻကွဉ်ႏ၊ ထီႏစွဉ်ႏလို့စင်၊ တင်ꩻလုဲင်သံႏဃာႏ၊ ဆရာႏတောႏပေါင်ꩻ၊ စွုမ်ႏကျောင်ꩻပင်ꩻလွဉ်လို့၊ ခြွဉ်းစုထွူဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻချင်ꩻရီရွောင်၊ တွိုင်ႏပင်ႏနဝ်ꩻမꩻ၊ ကရအီႏမွေး၊ ခွေတဖြာꩻဒျာႏလဲ့ခါ၊ ထွာထီထွာခမ်းနွောင်ꩻမွေးတဝ်း၊ စဝ်းသံႏဃာႏတောႏပေါင်ꩻ၊ စွုမ်ႏကျောင်ꩻဗွေႏသီး၊ မီႏထူႏလွတာႏဝွန်ႏမꩻ၊ အီႏထွာလꩻထာꩻမာꩻ၊ စိဉ်ꩻစာꩻယူႏသေ၊ ဖြောင်လေထွိုင်ႏထီႏ၊ ဖြွောင်ႏဖြီႏခန်းမꩻ၊ ကျွꩻလွေꩻထေ့စူꩻ၊ ဘိက္ခူဉာဏ၊ ဝိဟာရကျောင်ꩻထမ်း၊ ခြုဲင်းသမ်းထာꩻယူႏ၊ စိတ်ကူꩻလꩻလွဉ်၊ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ်ထန်ႏ၊ မွေးမန်ႏနေကောင်း၊ လောင်းခြောင်ခွေသွဉ်း၊ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻလဝ်းပျꩻ၊ နီဗွေႏသဘော်ꩻ၊ မနော်ꩻအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဖြုဲင်ꩻနယ်ခြုဲင်းပျꩻ၊ ဦးဉာဏလဲ့ခါ၊ နီဗွေႏထာꩻယူႏ၊ စိတ်ကူꩻစိဉ်ꩻစာꩻ၊ မွေးငါႏလဲဉ်းသွူ၊ နင်းဟွူကထွာလꩻမွိုင်၊ ပြွိုင်ပြွိုင်နဝ်ꩻရာꩻ၊ မာꩻခန်းယိုခါမꩻ၊ အီထွာလꩻမတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻလဝ်းတွိုင်ႏပင်ႏ၊ အချင်ꩻချင်ꩻနီပါꩻ၊ ချာငါဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏ၊ ပြန်ႏလဝ်းခွုန်ꩻဖေႏ၊ ဗွေႏဗွန်ပေႏနောင်ကာꩻ၊ နဝ်ꩻကနီဗွေႏမနော်ꩻ၊ သဘော်ꩻမီႏအဝ်ႏလဲ့၊ ယိုခါခဲ့ꩻကျွꩻထင်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ရီဆရာႏတောႏအခွင်ꩻ၊ ဖိစ်ပင်ꩻစွဉ်ႏသံႏဃာႏ၊ စောင်းတသေႏချာႏတဝ်းနဲ့၊ ဦးဉာဏလဲ့ခါ၊ တထွာတဝ်းမုဲင်ꩻ၊ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻအွဉ်ႏအွဉ်ႏ၊ လွေꩻစွဉ်ႏယိုခါ၊ ဆရာႏတပဲ့ꩻလꩻသွꩻ၊ ကျွꩻထင်ႏတောင်ႏကီꩻကို၊ ဗွန်ထိုဆရာႏတောႏ၊ ထေရ်ႏကျောႏဦးနရိန္ဒ၊ ခင်ႏထျꩻဒွိုသောင်၊ လဝ်းဖြောင်ကွီအခွင်ꩻ၊ သျင်ꩻလျင်ꩻဖြွောင်ႏဖြွ၊ အွဉ်ႏစွꩻထွူတဲင်၊ စီႏစဲဉ်ႏစွဉ်ႏလိတ်၊ ကအီႏဖိစ်ပင်ꩻသံႏဃာႏ၊ စီႏလွာႏတဲမ်းနေးလိတ်၊ ဖိစ်ပင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ၊ သꩻယူႏတဲင်ခါ၊ ထမ်းဘုရာꩻဦးဉာဏ၊ ယꩻထူႏကံတာ၊ စေးဗွာအလောင်း၊ တဲမ်းဆောင်းကတဆင်ႏ၊ ထင်ႏတွိုႏနဝ်ꩻမꩻ၊ ဒင်ႏပျꩻဆရာႏတောႏ၊ ဟော်ꩻနယ်ဖတ်ပျꩻ၊ ကျနသေႏချာႏ၊ အမာႏအရော့ꩻ၊ ဖျင်သော့ꩻထွူခါ၊ လွေꩻထွဉ်ႏဦးဝါရှိန်ပုံနိပ်တိုက်၊ တခြွိုက်ချင်ꩻ၊ ပင်ꩻစွဉ်ႏသံႏဃာႏကွိုနဲးလောင်ꩻ။
ဖိစ်ပင်ꩻခဏ်ꩻ
ဩဗွေႏဆရာႏ၊ သံႏဃာႏဗွေႏစဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻဗွေႏဗွန်ဦးဉာဏ၊ ပဏ္ဍိတဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻ၊ ဟတ္ထာဗိုမွံꩻ၊ အွဉ်ႏဆွုမ်ႏကန္တော့ꩻ၊ ကဝ်ႏစော့ꩻမတ်ပီ၊ ကတူႏကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏလဝ်းဟွုန်၊ ဗွန်တန်ထေရ်ႏကျောႏ၊ ဆရာႏတောႏဗွေႏဩ။ ကျောင်ꩻလံꩻခရာႏ။ ။ လဝ်းဗာႏနဝ်ꩻကောင်း၊ တောင်ႏကီꩻဝိန်ꩻကို၊ ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်ယိုခါ၊ ပွိုးထွာလဲဉ်းဗုံးဆာႏ၊ ဟံႏယာႏလွုမ်ꩻအဝ်ႏကွဲး၊ ခုဲင်ႏခဲ့ကောအုံ၊ ဗွေႏဗွန်ဆရာႏတောႏ၊ မဲ့ꩻတဲင်သꩻတပျောႏတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ၊ သွဉ်းသီးကောထွာခမ်းသား၊ ဇာႏတိလိုꩻလီꩻ၊ ညီႏညာꩻတွိုင်ႏပင်ႏ၊ ဖြွမ်းဝင်ꩻရီရွောင်၊ ကျံႏပေါင်ရော့ꩻရာꩻ၊ အီႏမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အလုဲင်ꩻယံကသေ၊ ထေနယ်လွဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻချင်ꩻဝါႏစာႏ၊ ယံကဟွုန်ဗာႏညီꩻရဝ်း၊ စဝ်းသီးလဲ့ခါ၊ သွဉ်းသီးယာတ၊ သမဂ္ဂသံႏဃာႏ၊ ယံကထွာဗာႏလွောင်ႏဗူႏ၊ ညီႏကူႏရွံးထေ့၊ ယံကဝေ့ꩻလꩻဝင်ꩻ၊ စွိုးဆင်တဖြွီꩻ၊ လွေꩻညီꩻတလီးချင်ႏ၊ စီႏရင်ႏထပ်ခြာ၊ တယ်ႏတသာယင်းကျောင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏပေါင်ꩻသံႏဃာႏ၊ မီႏနေးအာႏတရန်၊ ယမ်းကန်ငင်ႏထွို့ꩻ၊ တဖူꩻစွို့ꩻကြုဲင်ဗောင်၊ လိတ်သွဉ်တွိုက်ပရိယတ်၊ တိုꩻတက်တင်ႏလင်း၊ စွိုးဆင်မွူးလာ၊ ယံကထွာမူလ၊ အစထျꩻထောင်ꩻ၊ သံႏဃာႏပေါင်ꩻဗွေႏသီး၊ မီႏတွိုႏသက္ကရာဇ်၊ ၁၃၀၈-တရေင်သွံရျာꩻသွစ်ꩻဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်လာဆန်ꩻ၊ တွိုႏမန်ႏတဆီလစ်ꩻနီꩻဟာ၊ ဆရာႏတောႏနီဗွေႏ၊ ယံဖေႏခီႏမျောက်၊ ကျွꩻရွစ်တွိုႏစူꩻ၊ ကျောင်ꩻဖူꩻမွဉ်ခြဲင်၊ တွိုႏတဲင်တဆီငတ်ꩻသာ၊ လာဗွေအနီꩻ၊ စီꩻဝွေꩻအီႏဗွောင်၊ ရီရွောင်တွိုင်ႏပင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻတန်ကိစ္စ၊ သဘော်ꩻလꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဖြုဲင်ꩻထေနယ်၊ ဖဖြယ်ဖန်းပွန်း၊ ဝွေꩻဖေႏစိဉ်ꩻစာꩻ၊ ပဲင်ႏချာꩻဇာႏနာႏ၊ ဆရာႏတောႏဗွေႏသီး၊ ခီႏမျောက်ယံကျွꩻ၊ ရွစ်ဗꩻဖျော်လွ၊ မုက္ချမွေးမန်ႏ၊ ဧကန်ႏတဗာႏ၊ ဆရာႏတောႏဗွေႏဩ။
ဗွောင်အစီꩻဝွေꩻခဏ်ꩻ
သက္ကရာဇ် တရေင်သွံရျာꩻသွစ်ꩻဗာႏ၊ လာဒဲဉ်စေင်ဗွေနီꩻ နားရီႏသွစ်ꩻဆင်ႏဒုံႏတဲင် ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်အကို ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏ ပါꩻပေါင်ꩻတရျာꩻ ဗွောင်ခန်းအစီꩻဝွေꩻသွူ၊ အစီꩻဝွေꩻကို ယွော့ထိုမျောက်တင်ႏ ကဒင်ႏဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားနောင်စင်း၊ အကျိုꩻဆောင်ႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻ အွဉ်ႏခါꩻမျောက်ပင်ႏ ဒင်ႏထွူသွူတဲင် ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင် ဖေႏကထွာ အတသာနဝ်ꩻရာꩻ အီႏမာꩻပီးမုဲင်ꩻ ဟော်ꩻခြုဲင်းထန်ႏဗာႏသွူ။
ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတောႏမိန့်ခဏ်ꩻ
ဩဗွေႏစဝ်းသီး၊ နီဗွေႏတွမ်ႏခွေသွဉ်း၊ ကကျွꩻလွဉ်မော့ꩻဗာႏဝင်ꩻ၊ အတွင်ꩻဟန်ႏနီꩻယို၊ ဟောင်ရိုꩻအဆင်ႏရော့ꩻ၊ ခွဲမော့ꩻတော်ကျုံႏ၊ ကအီႏဆွုမ်ႏဗာႏဝင်ꩻ၊ အတွင်ꩻကလဲဉ်းချာ၊ အမဉ်ꩻပေႏငါလဲ့မဟွုန်ဗာႏ၊ လိုꩻနမ်းအွဉ်ႏညာꩻညာꩻ၊ အီႏသေငါꩻဗာႏဝင်ꩻလဲ့နန်ꩻငါႏ၊ သံႏဃာႏချင်ꩻကပီ၊ တထီႏဗာႏလွတဝ်းဝင်ꩻ၊ ယံတွင်ꩻယိုခါလဲင်ႏ၊ အခိန်ႏမဲဉ်ႏအခါႏရော့ꩻ၊ ခွဲမော့ꩻဝင်ꩻယိုတခြွိုက်၊ အငိုꩻထွိုက်တန်ႏအာ၊ ခွုင်းယိုမာꩻငါ၊ ကျိုꩻစာꩻပို့လွဝင်ꩻမေတ္တာႏ၊ သံႏဃာႏတောႏနီသွဉ်းသီး၊ စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ၊ ကျွꩻကာရွစ်ဖြ၊ ဝိဟာရမွဉ်ခြဲင်၊ ယိုခါလဲင်ႏနဝ်ꩻရာꩻ၊ ထာꩻလင်တမွေးတဝ်းဩ။ ပွိုးစောကျောင်ꩻတန်ယို၊ ထွာလို့လဲဉ်းဗုံးဆာႏ၊ အဝ်ႏကုဲင်ဖါႏလွုမ်ꩻလဲ့၊ နီသွဉ်းသီးမဲ့ကလ၊ အဝ်ႏထီႏလွစွုမ်ႏပါꩻပါꩻ၊ ပငါပရာꩻသွူဩ။ ပေါႏမီႏတွတ်အစ၊ ကျောင်ꩻပဌမယို၊ ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻစဲဉ်ႏဆက်၊ သွုပ်ဆက်ထွေရဲဉ်ႏ၊ အဝ်ႏစဲဉ်ႏတွိုႏလွဉ်၊ နီသွဉ်းသီးစူ၊ အစီꩻဝွေꩻဖူꩻယိုနဝ်ꩻ၊ စဝ်းသီးမဲ့ကလ၊ အဝ်ႏထီႏထွꩻဒျာႏ၊ ဖါႏပြုံႏဖေႏကထွာချာ၊ ကျောင်ꩻတသာနဝ်ꩻရာꩻ၊ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏဒင်ႏဒွါႏ၊ နီပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏအလောင်း၊ ကျောင်ꩻယိုဖေႏကထွာ၊ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မီးနုဲင်းခွေသွဉ်းထာꩻယူႏ၊ ကစိတ်ကူꩻလꩻနဝ်ꩻရာꩻ၊ အားလုံးသံႏဃာႏ၊ ဖွဲ့ဗာႏနာယက၊ နာယကကဖွဲ့နဝ်ꩻရာꩻ၊ နာယကတပါꩻတွမ်ႏ၊ အကျိုꩻဆောင်ႏတပါꩻ၊ ဖွဲ့ဗာႏတဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်၊ အလုဲင်ꩻဖေႏတွမ်ႏရွောင်ဗာႏပုဲင်ႏ၊ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏမီႏမော့ꩻလွဉ်၊ အွဉ်လွဝင်ꩻကျိုꩻစာꩻ၊ မာꩻရောင်တဖြာꩻတဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ၊ တွမ်ႏပါꩻကတွိုက်ꩻစဲ့ꩻနဝ်ꩻပီလွဝင်ꩻ၊ အချင်ꩻချင်ꩻမီႏလွောင်ႏဗူႏ၊ ထီႏစွဉ်ႏရန်ႏသူႏတဲ့ တငမ်းတဝ်း၊ နဝ်ꩻမꩻနာယကအဖွဲ့ယို၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဩဇာႏ အာႏဏာႏကအဝ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလဲ့ကဟဝ်၊ တနုဲင်းနဝ်ꩻအွဉ်ႏတပါꩻ၊ တွမ်ႏအကျိုꩻဆောင်ႏတပါꩻ၊ အွဉ်ႏခါꩻထွူတဲင်ခါ၊ ဆုဲင်ꩻချာမီႏလိုႏတွိုင်ႏပင်ႏ၊ စီꩻဝွေꩻဝင်ꩻအခါ၊ ဖေႏတွမ်ႏယပ်ꩻဗာႏမွုန်း၊ အားလုံးဗွေႏသီး၊ စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ၊ ကတန်ရာꩻရွေꩻလွိုက်၊ ကဆွိုက်ရာꩻလဲ့ခံႏလွ၊ ဖေႏကအောင်ႏလꩻခန်းယိုꩻယိုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻမဉ်ꩻယံထန်ႏ၊ တွင်ႏလွေꩻထဲင်းတငါငါ၊ ထဲစ်ꩻစခါဖျော်တွိုႏပိုလီꩻ၊ ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်၊ မဲ့သဲင်နားခံꩻ၊ ဗွောင်ဖွင်ꩻလုဲင်းဖေႏ၊ တန်ပေႏပအိုဝ်ႏပေါင်ꩻ၊ လိုꩻကျောင်ꩻလိုꩻလမ်း၊ ထွာခန်းရွီးခိုႏ၊ ဗဟိုႏဌာႏန၊ ဓူရနီပါꩻ၊ ထွန်ꩻကာꩻတိုꩻတက်ထင်ႏ၊ ရောင်ႏတင်ႏတဆွဉ်၊ လေလွဉ်မပ်မပ်၊ အရပ်ခမ်းကောင်၊ လွီးဟွမ်ကျောႏစော်ꩻ၊ ခီႏယော်ꩻအံႏဖြာႏ၊ ဝꩻသာႏဟွုန်ဟဝ်၊ ထင်ꩻနဝ်ဒွမ်ခိုႏ၊ ပအိုဝ်ႏသာႏသနာႏ၊ ရောင်ႏဝါႏလေလင်း၊ တင်ႏဟင်းထင်ႏသျာꩻ၊ အမျိုꩻသာꩻချီႏမျောက်၊ ထောက်ကံးစွဲကို၊ အရန်းယိုယံကဗꩻ၊ သိပ္ပပညာႏ၊ ထာꩻဒါႏစူခွုမ်ကျ၊ ဌာနခင်ႏလမ်း၊ အောင်ႏလꩻခန်းယိုꩻယိုꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ၊ တမာနိုꩻဆောႏ၊ ဟော်ꩻပျော်ꩻမွိုင်မွိုင်၊ မီႏပြွိုင်မꩻထဲ့မဲဉ်ႏ၊ အစီႏအစဲဉ်ႏကအဝ်ႏဒါႏ၊ မင်္ဂလာႏတရာꩻ၊ ဖေႏကအောင်ႏထင်ႏသျာꩻဗာႏသွူ။