cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ
ဟဲ့ꩻဖန်အမဉ်ꩻခန်ꩻ
‍‍‍‍‍"အေန်ဒိုနီးသျား" အမဉ်ꩻဝေါဟာရနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အေန်ဒို(indos) တွမ်ႏ နီသော့သ်(nesos)ကရိုꩻဒါႏ ဂရိဘာႏသာႏငဝ်းငွါကိုလွဉ်ဒျာႏတဲင် မဉ်ႏဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏဗာႏနေးနဝ်ꩻ အေင်ဒိယကြွန်ဖုံႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကဟဲ့ꩻဖန်စ ခမ်းထီမဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ခါးလားကတယ်ႏထောင်ႏ လွစ်တခြင်ဒါႏ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီခိန်ႏ ၁၈ ရျာꩻဗူႏကိုကာႏနဝ်ꩻသွူ။ တိန်ႏတွိုႏ ၁၈၅၀ ဗာႏနေင်ႏတဲင် အဲင်းကလေတ်လိုꩻခွိုꩻဗူႏဗေဒပညာႏသျင်ႏ ဂျော့ရှ်ဝဉ်သာအားရ်နဝ်ꩻ လိုꩻကောကအုံအဝ်ႏဒါႏ အေင်ဒိယကြွန်ဗူႏလောင်းသားယို ဝွေꩻဟဲ့ꩻဒျာႏ အဉ်ဒုနီးဆျန်း (Indunesians) တွမ်ႏ လိုꩻကအုံအဝ်ႏဒါႏ မလာယန်ကြွန်စွယ်ႏသားနဝ်ꩻ ဝွေꩻဟဲ့ꩻဒျာႏ မလာယုနီးဆျန်း (Malayunesians) စတဲင် ဝွေꩻကကျွိုက်ရာꩻ အသွုံꩻအနွုံꩻအလွောက်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဂျာနယ်နဝ်ꩻကိုနေနေ ဝွေꩻတပဲ့ꩻကျောင်ꩻသားတဖြာꩻကထွာဒါႏ စိမ်းသ်ရစ်ဆဲတ်သန် လိုဂန် နဝ်ꩻ အေင်ဒိယကြွန်ဗူႏကရိုꩻဒါႏ ခမ်းထီမဉ်ꩻယို ဝွေꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻဗွိုန်အဓိပ္ပါယ်ႏ အေန်ဒိုနီးသျား နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဒတ်ဆ်ပညာႏသျင်ႏသီးကထေဒါႏ အေန်ဒီအခဝ်ကွဉ်ႏဂျာနယ်ဖုံႏကိုနဝ်ꩻ တမဲဉ်သွုံꩻလွတဝ်း အဉ်ဒိုနီးသျားတဲင် မဲဉ်သွုံꩻလွဒျာႏ မလေးကြွန်စွယ်ႏဖုံႏတွမ်ႏ နယ်တာလန် အဉ်ဒီအခဝ်ကွဉ်ႏ ကရိုꩻဒါႏ အမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ သွုံအာဒါႏအမဉ်ꩻနဝ်ꩻ အေန်ဒီအခဝ်ကွဉ်ႏတွမ်ႏ အေန်သူလေန်ဒီ (Insulinde) ဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
၁၉၀၀ နေင်ႏမာꩻငါတဲင် နယ်တာလန်အထန်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ သွုံꩻအာလွဉ်ဒျာႏ အေန်ဒိုနီးသျားကရိုꩻဒါႏ အမဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခွိုꩻရက်ဒေႏသခံႏသီးဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻယို့ꩻလွ ခမ်းထီရေꩻအသွုံꩻအနွုံꩻအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏ ဗာလဉ်တက္ကသိုလ်ႏ အဒေါ့ဖ် ဗတ်ဆျန်းကထေဒါႏ "အေန်ဒိုနီးသျား တဝ်းလဲ့ မလေးကြွန်ဗူႏဖုံႏ ၁၈၈၄-၁၈၉၄" ကဟဲ့ꩻဒါႏ လိတ်အုပ်ကိုတဲင် လိုꩻသီးဖုံႏကွဲသေအာအာလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသခံႏပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏအကို ကီ ဟာစျာ ဒီဝမ်တာရာနဝ်ꩻ အွဉ်ဟဲ့ꩻစ့ရီးဝင်ꩻ အမဉ်ꩻယိုတဲင် တိန်ႏတွိုႏ ၁၉၁၃ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻတယ်ႏထောင်ႏခန်း "အေန်ဒိုနီးသျားသတင်ꩻစာႏတွိုက်" ကဟဲ့ꩻဒါႏ သတင်ꩻစာႏတွိုက် တဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏပထဝီႏ
အီကွေတာတလီးလွုမ်းဒေႏသကို အေန်ဒိုနီးသျားရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ တနေင်ႏလွုမ်းလွုမ်း ညီႏတရျားသေႏသေႏဝင်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ အဝ်ႏကွို့ꩻ ခမ်းခါတွမ်ႏ ခမ်းသဲင်ꩻနီမျိုꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ထာꩻခွꩻဥတုဖုံႏ၊ ထာꩻလျားဥတုဖုံႏ တအဝ်ႏတဝ်းသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းသဲင်ရာႏသီႏဥတုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ တယ်ႏစ လာဧဗီ ဗꩻလွေꩻ လာအောက်တိုဗာ အခါႏလယ်ႏကိုတဲင် ခမ်းခါရာႏသီႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစ လာနိုဝဲင်ဗာ ဗꩻလွေꩻ မတ်လာ အခါႏလယ်ႏကိုသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားရာႏသီႏဥတုကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအလျားရာႏသီႏတဲင် အဓိကကြွန်ဖုံႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အလျားခဝ်သေင်ႏတခြာ(အပူပိုင်းသစ်တော)ဖုံႏ အဝ်ႏပွိုင်ႏစိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
စျားဗားကြွန်ဆ့ꩻထင်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ နောင်ရွေꩻဖင်ႏ၊ သူလာဝွေသီကြွန်ဆ့ꩻနဝ်တွမ်ႏ ဆ့ꩻကွဉ်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ နောင်ရွေꩻဖင်ႏ တွမ်ႏ ဗာလီကြွန်ဖုံႏနဝ်ꩻ အလျားခဝ်တလီꩻခမ်း(အပူပိုင်းမုတ်သုံလေ)ရာႏသီႏဥတုအဝ်ႏတဲင် စျားဗားအခဝ်ထာႏဝ ယထွောင်းထွောင်း၊ စျားဗားအခဝ်တွို့ꩻ ဟံႏယန်ꩻ(ဖွိုႏ)ဒေႏသ၊ ပါပူအာ နောင်ကူရွေꩻအခဝ်နဝ် တောမ်ႏ လုံဗောက်ကြွန်အခဝ်ကွဉ်ႏ ကြွန်ပေႏဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ သာဗာရာႏသီႏဥတုအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ထိုထဲင်းထီပင်ႏလယ်ႏ တယ်ႏ ပေ၄,၃၀၀ ဗꩻလွေꩻ ၄,၉၀၀ အခါႏ (တယ်ႏမီတာ ၁,၃၀၀ ဗꩻလွေꩻ မီတာ ၁,၅၀၀အခါႏ) ကောင်ဆောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏထွိုင်ထပ်ဒါႏ ခင်ႏလမ်းဒေႏသဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုခွꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွမ်ႏခမ်းတခြာရာႏသီႏဥတုဖုံႏ ကအဝ်ႏဗော့ꩻဒါႏ ဒေႏသတကောင်ꩻလောင်းဖုံႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းထီႏမော့ꩻဗာႏအာ သမုဒ္ဒရာႏရာႏသီႏဥတု (ကိုပန်ရာႏသီႏဥတု အမျိုꩻအသာꩻ "Cfb")တဲင် တနေင်ႏလွုမ်းလွုမ်း ခဉ်ႏခမ်းထီနဝ်ꩻ လꩻကွို့ꩻ တသမတ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွမ်ႏ ခမ်း အလျားခဝ် ခမ်းတလီꩻရာႏသီႏဥတုဖုံႏ၊ သဗားနားရာႏသီႏဥတုဖုံႏ ကအဝ်ႏကပ့်ꩻခြ့ꩻဒါႏ တကောင်ꩻဒေႏသလောင်းနဝ်ꩻ ပေါင်းသေန်ႏ အလျားခဝ်ရာႏသီႏဥတု တကောင်ꩻရာႏသီႏဥတု (ကိုပန်ရာႏသီႏဥတု အမျိုꩻအသာꩻ "Cwb")ကုဲင်းအဝ်ႏဒါႏနဝ်ꩻသွူ။
ကာလီမန်တန် တောမ်ႏ ဆူမတြာကြွန် ဒေႏသဖုံႏအကိုနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတု တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ၊ ခမ်းထီခဉ်ႏ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ ကုဲင်းကွာႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻသွူ။ ဆူမတြာတွို့ꩻ၊ ကာလီမန်တန်တွို့ꩻ၊ ဂျားဗျားတွို့ꩻ တောမ်ႏ ပါပူအာ ဖဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းကုဲင်းကွိုန်ꩻမွေးမုဲင်းထာꩻသွူ။ အခဝ် ကအဝ်ႏကပ့်ꩻခြ့ꩻဒါႏ ဩသတေးလျဖဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သူခြွောင်းဒျာႏနုဲင်း သူလာဝွေသီ အခဝ်ယထွောင်းထွောင်း တောမ်ႏ သွန်ဗာဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျား ဧရိယာႏ ၈၁%ရပ်ကိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ထီနမ်း လွံꩻလွံꩻလျားလျားဖုံႏအဝ်ႏတရျားဝင်ꩻတဲင် အလျားခိဉ်ႏလဲ့ကုဲင်းအဝ်ႏတရျားသေႏသေႏဒျာႏသွူ။ အလျားခိဉ်ႏဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ မိဉ်ႏခြိ့ꩻတွောင်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ နောင်ကူရွေꩻထာꩻပြင်ႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၈ °Cရပ်တဲင်၊ ထာꩻကောင်ꩻဖွိုႏခါႏ တွမ်ႏ ထာꩻကောင်ꩻဖွိုႏလောင်းဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၆ °Cရပ်နဝ်ꩻသွူ၊ ထာꩻကောင်ꩻထိုလောင်းဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၃ °C ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏခြိ့ꩻတွောင်းအစိုႏဓာတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ တယ်ႏ ၇၀% ဗꩻလွေꩻ ၉၀% အခါႏလယ်ႏရပ်သွူ။ တလီꩻနဝ်ꩻ တမာꩻသန်ငါႏတဝ်းတဲင် ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ရမ်ꩻလဲင်ꩻလ့ꩻနေးသွူ။ တယ်ႏစသွန်လာ ဗꩻလွေꩻအောက်တိုဗာနဝ်ꩻ ခမ်းတလီꩻ မာꩻနဝ် မာꩻကွဉ်ႏဒျာႏတဲင်၊ တယ်ႏစ နိုဝဲင်ဗာလာ ဗꩻလွေꩻ မတ်လာနဝ်ꩻ ခမ်းတလီꩻ မာꩻတွို့ꩻထင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဖြီကင်းတလီꩻသား ကလွေꩻသဲင်ꩻထီပြင်ႏလောင်းနဝ်ꩻ တုဲင်ဖွန်း(တလီꩻသန်ခမ်းတန်)မုန်တိုင်းဖုံႏ အန္တရာယ်ႏတန်မုန်တိုင်းဖုံႏ တပေါႏအဝ်ႏတဝ်းကီလဲ့ လုံဗောက် တွမ်ႏ သေ့ရဲပ် ထီစူခါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီသန်မွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း တောမ်ႏ အုံအဝ်ႏစွစ်ꩻလီဒါႏခင်ႏလမ်း
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီကို ၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ၂၃၇.၆ သန်းတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းတိုꩻပွါꩻခေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁.၉% သွူ နဝ်ꩻဖုံႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း ၅၈%နဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏလွေꩻလွဒျာႏ ကမ္ဘာႏလောင်းလိုꩻအုံအဝ်ႏတချသွတ်ꩻကထွာဒါႏ စျားဗားကြွန်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻအုံတချမုꩻနဝ်ꩻ ၁ စတုရန်းမဲင်ႏအကိုယို လိုꩻအုံအဝ်ႏစွဉ်ႏ ၃၅၇ဖြာꩻ (၁ စတုရန်းကီလိုမီတာကိုနဝ်ꩻ ၁၃၈ဖြာꩻ)ရပ်တဲင်တွော့ꩻ ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း လိုꩻအုံအဝ်ႏတချသွတ်ꩻအကို အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ အရန်း ၈၈ကိုသွူ။ စျားဗားကြွန်ကို လိုꩻအုံတချမုꩻနဝ်ꩻ ၁ စတုရန်းမဲင်ႏအကိုယို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏသော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ၂,၄၃၅ ဖြာꩻ (၁ စတုရန်းကီလိုမီတာအကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻစွဉ်ႏ ၁,၀၆၇ ဖြာꩻရပ်သွူ။ လိုꩻကောအုံအဝ်ႏဒါႏ စျားဗားကြွန်လောင်းဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏမုꩻပွုံႏစံႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အုံအဝ်ႏမုꩻအဆင်ႏရန်းအမျိုꩻမျိုꩻ ကွာႏတဝင်ꩻအာငါႏတဲင် တဆွိုက်ဆံႏဒေါ့ꩻရီတဝ်းတွမ်ႏ လိုꩻကအုံအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတန်ကိုဖုံႏ စတဲင် လိုꩻကအုံအဝ်ႏဒါႏ ပါပူအာကြွန်လောင်းသီးဖုံႏ စတဲင် လိုꩻခွိုꩻဗူႏယိုစားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏသွူ။ ၁၉၆၁ ဗာႏနေင်ႏ ကိုလိုနီခေတ်တိန်ႏလို့တဲင် ပထမအရီးသွတ်ꩻဝင်ꩻကောက်စလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းစာႏရင်ꩻအဖြေႏနဝ်ꩻ စုစုခြွဉ်းအဝ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ၉၇သန်းရပ်သွူ။ ခမ်းထီကိုလိုဖြာꩻခြွဉ်းရျာꩻခဲင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ လိုꩻပေႏယွဲဖုံႏဒျာႏတဲင် ၂၀၁၆ အရမ်ꩻအလꩻ လိုꩻအသက်ရွယ်ႏထာႏဝကိန်ꩻနဝ်ꩻ  လိုꩻသက်လꩻ၂၈.၆ နေင်ႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏတွိုႏ ၂၀၃၀ ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအီႏတိုꩻလွဉ် ၂၉၅သန်းရပ်၊ မိဉ်ႏတွိုႏ ၂၀၅၀နဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအီႏတိုꩻလွဉ် ၃၂၁သန်းရပ် စတဲင် အဝ်ႏရမ်ꩻကဝ်းခါꩻရီးလဲဉ်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားလိုꩻခွိုꩻ ၈သန်းရပ်နဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏလွဒျာႏ ခမ်းထန်ႏကိုတဲင်တွော့ꩻ နဝ်ꩻဖုံႏအကို ကအဝ်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ မလေးသျားခမ်းထီ၊ နယ်သာလန်ခမ်းထီ၊ သော်ဒီအာရေဗျခမ်းထီ၊ အာရပ်စဝ်းဖားခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းထီ(ဒူဗုဲင်းခမ်းထီ)၊ ဟောင်ကောင်ခမ်းထီ၊ သေင်ကာပူခမ်းထီ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻဗူႏခမ်းထီတွမ်ႏ ဩသတေးလျခမ်းထီကိုဖုံႏဒျာႏသွူ။
လိုꩻခွိုꩻ တောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ လိုꩻခွိုꩻဗူႏအဝ်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏတဲင် ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ လိုꩻခွိုꩻဗူႏဖုံႏအဝ်ႏသော့ꩻစွဉ်ႏ ၃၀၀ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျန်းကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လိုꩻခွိုꩻကဒေါ့ꩻဒါႏ အော်သထရိုနီသျန်းဘာႏသာႏငဝ်းငွါသား ထွာလွဉ်ဒျာႏတဲင် မိဉ်ႏထောင်ထွားချာ ဝွေꩻသီးဘာႏသာႏငဝ်းငွါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပရိုတို-အော်သထရိုနီးသျန်းတဲင်တွော့ꩻ အဝ်ႏယိုခါ ထုဲင်ဝမ်ခမ်းထီကို အလွိုးရအထောင်လင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ ခြောင်ရွေꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ အဝ်ႏသေထွꩻဗာႏသွူ။ လိုꩻခွိုꩻဗူႏအလင် မာလီနီးသျန်းသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အုံႏအဝ်ႏလွဒျာႏ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ စျားဗားလိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻခွိုꩻဗူႏအတန်သွတ်ꩻတဲင် လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းဖုံႏအကို ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻစွဉ်ႏ ၄၀.၂%နဝ်ꩻသွူ။ စျားဗာႏလိုꩻခွိုꩻဗူႏတမွေးတဝ်းဒါႏ လိုꩻခွိုꩻဗူႏတန်အလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ သူဒါးနိစ်၊ ဗာတတ် တွမ်ႏ မာဒူရိစ်လိုꩻခွိုꩻဗူႏဖုံႏဒျာႏသွူ။ နေးတွမ်ႏ ဒေႏသစရဲက်လက္ခဏာႏခွေါင်ခွေါင်ခံႏခံႏတဲင်တွော့ꩻ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီအနေႏ ကဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒါႏစရဲက်လက္ခဏာႏတဲ့အဝ်ႏသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါတွမ်ႏ ဒေႏသသွုံꩻငဝ်းငွါဖုံႏ အဝ်ႏစွဉ်ႏ အမျိုꩻပေါင်ꩻ ၇၀၀လွိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဝေင်ꩻသကု
ဝေင်ꩻသကု (မန်း: စကုမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Sagu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မိဉ်းဗူးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းဗူးကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻသကု အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၁၅၂ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဘုရာꩻလောင်ꩻ အုံသန္ဓေႏ ကျာႏသပတေꩻနီꩻ
လစ်အသင်္ချေႏပုဲင် ကမ္ဘာႏတသိန်ႏအကို၊ နီဗွေႏတယ်ႏစွဉ်ႏ သုမေႏဓာႏရသေ့ဘဝနဝ်ꩻကာႏ၊ ဗꩻတွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ ခွန်ဝေဿန္တရာႏဘဝနဝ်ꩻသွူ၊၊ အဝ်ႏခွန်ဝေဿန္တရာႏဘဝ ကထွိုင်ႏပြောင်ꩻနဝ်ꩻ၊ ထင်ႏထွာတေားလူꩻ တုသိတာခမ်း၊ အမဉ်ꩻခန်း သေတကေတုနဝ်ꩻသွူ၊၊ စကျာႏဝဠာႏပေါင်ꩻ တသောင်ꩻအကို၊ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ လူꩻဗျဟ္မာႏသီးဖုံႏ၊ စုပြုံႏမော့ꩻခွဲးလွဝင်ꩻ ကထွိုင်ႏထွူယောဝ်းတဲင်၊ ထင်ႏလဝ်းခန်းဘုရာꩻလောင်ꩻ၊ ယံကပြောင်ꩻလင်ꩻ လိုခမ်း၊ ယံထွာဖေႏခန်း ဘုရာꩻ၊ တောင်ꩻပြန်ႏခါꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ မဟာႏသက္ကရာဇ်-၆၇ ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေ၊ ကျာႏသပတေꩻနီꩻနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဝ်ႏ တုသိတာလိုꩻဒုံ၊ လင်ꩻအုံတေားခန်း လိုꩻခမ်းသန္ဓေႏ၊ မွိုးဗွေႏနမ်းကီ အလာတဆီနဝ်ꩻသွူ၊၊
တောင်ꩻခါꩻ - ဘုရာꩻလောင်ꩻ ဇာႏတိခမ်းမဉ်ꩻ- ကပိလဝတ် အဖါမဉ်ꩻ - ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဒန အမွိုးမဉ်ꩻ- နင်ꩻတန်မဟာႏမယာႏဒေႏဝီႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝိသာခါသီးဖါဩဝါဒ(၁၀)ချက်
"ဝိသာႏခါႏ ကသဲင်ꩻလွဉ်ꩻအဝါꩻ အဖါဓနဉ္စယဖေႏ ဩဝါဒ(၁၀)ချက်"
၁။ မေႏအကိုယို ထူႏထန်ႏမွိုန်းအထန်ႏ ၊ ( ဖူဖီဝါꩻခို အပဲစ်ဖုံႏယို အွဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ်မွိုးဝင်ꩻ)။ ၂။ ဖေႏအထန်ႏနဝ်ꩻ အီနွို့မွိုန်းအကို၊ ( မဉ်ႏဟွိုန်ဝင်ꩻဒေါ့ꩻ ဖူဖီဝါꩻခို အပဲစ်ယိုတဲ့ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻချာမွိုန်း ဖူဖီဝါꩻခို) ၃။ ဝင်ꩻမဉ်ႏဖေႏမꩻ - ဖေႏသွော့ ( ဝင်ꩻမဉ်ႏဖြော်ချာမꩻ - ဖေႏငါႏသွော့) ၄။ ဝင်ꩻမဉ်ႏဖေႏတဝ်းနဝ်ꩻ - ဖေႏမွိုန်း။ ( ဝင်ꩻမဉ်ႏဖြော်ချာတဝ်းနဝ်ꩻ - ဖေႏငါးမွိုန်း) ၅။ ဝင်ꩻဖေႏတဲ့နဝ်ꩻ - ဖေႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏသွော့၊ ( ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻ မဉ်ႏခြော မဉ်ႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ ဖြော်ချာတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဖြော်ချာတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏဗဲင်း-ကူႏညီႏစွဲကိုသွော့) ၆။ အုံချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွော့ ( မဉ်ႏထီႏ ဖူဖီဝါꩻဆို ဖျော်လွဉ်တဲ့ အုံထွိုင်ႏရိုႏသေႏသွော့၊ ကလိုႏအုံထွိုင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ အုံလင်ꩻပီပဲ့မွိုန်း) ၇။ အံႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွော့ ( အွꩻအံႏရီးမွိုန်း ဖူဖီဝါꩻခို၊ ဝင်ꩻအံႏထွူမꩻ အံႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻသွော့ဝင်ꩻ) ၈။ ဗေင်ႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏသွော့ ( ဗေင်ႏရီးမွိုန်း ဖူဖီဝါꩻခို၊ ဖွစ်ꩻဖျိုးဒါဖေႏထွူမꩻ ဗေင်ႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻသွော့ဝင်ꩻ) ၉။ လွူးဝတ်ပတ်သွော့မေႏ ( ထီႏဖူဖီဝါꩻခိုနဝ်ꩻ ငမ်းသွော့နုဲင်းမေႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ လွူးဝတ်ပတ်သွော့) ၁၀။ ဝုဲင်ႏသွော့လူꩻလမ်းကို ( ဖူဖီဝါꩻခိုနဝ်ꩻ မတ်သွော့နုဲင်းလူꩻပွေါးလမ်း၊ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏ-သွော့)။
နီလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏနီ
သဲစ်ထွားရွမ်ဖြုဲင်ꩻ (ဆောင်းပါး)မိဉ်ꩻယိုတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻယို တွမ်ႏနီသွဉ်းသီးအုံဖဝါင်ꩻ လꩻတောဝ်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻလောင်းယို လွူးစပါနီတာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိတ်ထွားသားသီး ရယူႏလꩻလွဒျာႏဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ "ထီမီႏထာင်ႏထိုမꩻ ဗိုတရေꩻ" ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ လိုꩻအမျိုꩻဖေႏကတွူႏထာင်ႏ(တိုꩻတက်)သွောင်းထိုနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻယို အထျꩻအရေꩻတန်လဲဉ်းဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻသွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း လိတ်လုဲင်ꩻမီႏအဲဉ်ထောဝ်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻမီႏတွူႏထာင်ႏ(တိုꩻတက်)သွောင်းထိုတောဝ်းနောဝ်ꩻ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလာင်ဆꩻငါ ခံႏဗာႏမဲ့ငါပေႏ၊ ခံႏဗာႏဝါင်ꩻသွင်ꩻဖွီနောဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏလောင်း လိုꩻမျိုꩻလောင်ႏလာင်ဖုံႏ လိုꩻအုံအောဝ်ႏအဆင်ႏအရန်းတွမ်ႏ အခွုမ်အမာꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻကတွူႏထာင်ႏသွောင်းထိုငါႏနောဝ်ꩻလဲ့ မီႏထောင်ထွားသွတ်ꩻသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ ကွပ်ဝွေꩻသီးလိတ်လုဲင်ꩻယို တွူႏထာင်ႏသွောင်းထိုငါႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိတ်လုဲင်ꩻကို ကဖေႏဒါႏထာꩻသူႏသေတွူႏထာင်ႏသွောင်းထိုရေꩻနယ်ꩻပွုံႏစံႏအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ထေထန်ႏခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻလွဉ်ꩻ အနမ်းခြုံတဲင် တွူႏထာင်ႏသွောင်းထိုဗာႏ မီႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ တမာႏတောဝ်းနေနေသွူ။ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏယိုလဲ့ လိတ်လုဲင်ꩻယဉ်ႏငဲမုꩻစတဲင် လိုꩻတမျိုꩻကလိုႏအောဝ်ႏထွိုက်အောဝ်ႏသာင်ꩻဒါႏ လိုꩻမျိုꩻအင်္ဂါႏနောဝ်ꩻ ထာင်ႏထာင်ႏသျာꩻသျာꩻ အအောဝ်ႏနုဲင်းဒျာႏသွူနဲ့ꩻ၊ "လိတ်လုဲင်ꩻယဉ်ႏငဲမုꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းဒျာႏမွော့ တွူႏထာင်ႏသွောင်းထိုတောဝ်းနုဲင်းဝါင်ꩻ ကွပ်ထာꩻမုဲင်ꩻ"မီႏရီနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ လိတ်ထွားသားသီး အီႏဒေါ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ နုဲင်းခွေသွဉ်းနောဝ်ꩻ "လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏပညာႏရေꩻယို အွဉ်ႏလွတောဝ်းဝါင်ꩻအရေꩻတဲင် အောဝ်ႏကုဲင်ဆုဲင်ꩻဗာႏ"အီႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူနဲ့။ ယူႏစံꩻမွိုင် ကွပ်စွဉ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ပညာႏရေꩻ အတိဉ်ႏအခွေါင် တအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် တယ်ႏစွဉ်ႏအွိုးကထိုꩻထန်ႏဗာႏခမ်းတန် သထွုံႏ(သုဝဏ္ဏဘူမိ)နောဝ်ꩻကာႏ တွိုႏထမ်ဟန်ႏနီꩻ နိန်ႏပေါင်ꩻညလဲဉ်း တရိန်လွို ရာႏဇာႏဝါင်ႏ သမဲင်ꩻတဖူꩻတလီးလွုမ်း နီသွဉ်းသီးလိတ်လုဲင်ꩻယို တဲတဲဝါးဝါး အောဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻ ယီးနယ်စံꩻမွိုင်၊ ထွားချာရာႏဇာႏဝါင်ႏတဲင် နီသွဉ်းသီး အောဝ်ႏလိုႏထူႏငါႏလဲဉ်း သံႏဝွေႏဂနောဝ်ꩻသွူ။ လာကိုမို့ꩻလောင်း ထာꩻတခြိန်ကို လိုꩻလွေꩻသော့ꩻလဲဉ်းနုဲင်းဟန်ႏနီꩻ ယိုထွားဝါင်ꩻတဲင် သꩻသွိုꩻအာႏရꩻဗော့ꩻနောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်းဒွိုန်းသွူ၊ နီသွဉ်းသီးလဲ့ နီသွဉ်းသီးလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏ လိုꩻအုံအောဝ်ႏ အဆာင်ႏအရန်း ဖေႏကတွူႏထာင်ႏသွောင်းထိုနုဲင်းဝါင်ꩻနောဝ်ꩻ လိတ်ထွားသားတွမ်ႏ နီသွဉ်းသီးယို လွူးလွခန်းဝါင်ꩻ သꩻရက်ခွိုꩻ(ဝံသာနုရက္ခိတ)တဲင် ထေအာႏထောက်ꩻရင်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏပါင်ႏဖေႏအာႏလဲဉ်း နီသွဉ်းသီး ခွိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏလဲဉ်း နီသွဉ်းသီး ပြိန်လောင်းအောဝ်ႏလိုႏသေနမ်းလဲဉ်းဝါင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းဆန္ဒအနေႏ နီသွဉ်းသီး ကအောဝ်ႏလိုႏထူႏတာႏဝွန်ႏငါႏလဲဉ်း တာႏဝွန်ႏနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး "လိတ်လီꩻစခါ"ဖေႏကထိုꩻမားမွိုန်း တွမ်ႏနီသွဉ်းသီးလိတ်ဟန်ႏနီꩻယို နမ်းသꩻလိုႏပီငါႏလဲဉ်းဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူဩ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်လီꩻစခါခရာႏတဲင် ခွေသွဉ်းသꩻအနေႏ မီႏဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏနောဝ်ꩻ လောကခြွိုင်းခြိုꩻ လိုꩻအသုံꩻအဆောင်ႏယို ကလိုႏနုဲင်ႏခန်းလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏနုဲင်ႏခန်းတောဝ်း၊ လိုႏသိမ်ꩻဟောဝ်လဲ့ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ၊ မီႏနုဲင်းဆဲင်ꩻယကွဉ်ꩻယ ခြောင်းချင်ႏယဖုံႏနောဝ်ꩻ နုဲင်ႏခန်းစွဉ်ꩻထိုꩻဗာႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူနဲ့ꩻ၊ မီႏနုဲင်ႏခန်းဒျာႏရွဉ်ယ ခံꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မီႏစွဉ်ꩻနုဲင်ႏခန်းထိုꩻမွိုင် နီယို ပါꩻအီႏရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကဉ်းယူႏစံꩻဝါင်ꩻမွိုင်။ မီႏနုဲင်းခွေသွဉ်း တွမ်ႏမဲ့ကထီႏဗာႏ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏ ကနုဲင်ႏခန်းစွဉ်ꩻထိုꩻယိုခါနောဝ်ꩻ အငိုꩻတန်ႏထဲင်း ရွဉ်ခံꩻပွန်းရိန်ပွန်းရျာꩻလဲ့တကာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ထာꩻမုဲင်ꩻနဲးကရိုꩻနောဝ်ꩻ "လိတ်လီꩻစခါ"သွူဩ၊ လိတ်လီꩻစခါဖုံႏနောဝ်ꩻ မီႏယူႏပုဂ္ဂိုလ်ႏအနေႏတဲတဲ့ ရိုꩻလွတန်ႏဖိုꩻအဲဉ်ထောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူနဲ့ꩻ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ မီႏထွားတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻရေꩻမဲ့ဖြုံႏနောဝ်ꩻ လိတ်လီꩻစခါယို ထွာစွဉ်ႏနီသွဉ်းသီး လိုꩻမျိုꩻအရွီးအခိုႏ သယ်ꩻခေႏသွိုန်ႏထီတန်နောဝ်ꩻသွူနဲ့။ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏယို လိုꩻဖြားစခါ ကတဲမ်းသေꩻခါꩻဖေႏဒါႏ ဘာႏသာႏရေꩻ သာႏသနာႏရေꩻ ဗုဒ္ဓဝါင်ႏ ရာႏဇာႏဝါင်ႏ ဝတ္ထုတွယ်ꩻ အာင်ꩻကျမ်ꩻ တရျား၊ ဂါႏထာႏ မန္တာန်ႏဖုံႏစတဲင် လိုꩻမျိုꩻရေꩻ အသုံꩻအဆောင်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏယို တဲမ်းတွမ်ႏနီသွဉ်းသီးလိတ် တဲမ်းတွမ်ႏနီသွဉ်းငေါဝ်းငွါတဲင် စွုံႏစွုံႏလာင်ႏလာင်ႏ အအောဝ်ႏဒျာႏသွူ။
လိတ်စခါနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ညလဲဉ်းနိန်ႏပေါင်ꩻခွိုင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ အီႏဒေါ့ꩻဗာႏအမဲဉ်ႏ တယိုꩻတောဝ်းသွူ၊ ထာꩻယကျတောဝ်း ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် လိတ်စခါနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာလဲဉ်းထာꩻယတွော့ꩻ လိုꩻတအွဉ်ႏလွတောဝ်းဝါင်ꩻ အရေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းခွေသွဉ်းကထီႏနောဝ်ꩻ လိုꩻကောကသေနာႏသားလဲ့ အွဉ်ႏအရေꩻထူႏ ထွားလွူးအီခန်းနမ်းသက်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကလွူးနွောင်ꩻအီသက် ကအံႏဗာႏလွဉ်ꩻအီနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏဗော့ꩻဒျာႏ ဂါႏထာႏအာင်ꩻတရျား နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ၊ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ နုဲင်းဗုဒ္ဓဝါင်ႏ ရာႏဇာႏဝါင်ႏ ဝတ္ထုတွယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ တနိန်ႏတလဲင်ႏ ဝါႏတွင်ꩻလာကို လိုꩻကောထွားသားမီႏအောဝ်ႏလဲ့ သီႏလသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ဝါင်ꩻနာႏခန်း (ထွုံꩻစံႏယိုလဲ့ယိုခါ ခြောလဲဉ်း) ကောထွားသား မီႏတအဲဉ်ထောဝ်းလဲ့ လိတ်အုပ်စားယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ခွဲနိန်ႏခွဲလာ အောဝ်ႏပွေါးဒျာႏ လမ်းဘုရာꩻကျောင်ꩻလောင်း၊ ထွာဒျာႏယူးပွီယူးဆာႏ၊ ကထွိုင်ႏယ ကထွိုင်ႏဖြင်းသဲ့အာလဲင်ႏခါ စဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ လွေꩻဌာႏပနာႏထိုꩻ ထမ်းကို၊ ဘုရာꩻကို၊ သိန်ႏမွူးလောင်း၊ အွဉ်ႏခြွဉ်ႏထိုꩻထီ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏထိုꩻမေႏ၊ အောဝ်ႏထိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏ အမျိုꩻမျိုꩻနုဲင်းယိုတဲင် နီသွဉ်းသီး လိတ်လီꩻစခါနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထိုꩻမားသဲင်ꩻလဲဉ်း တနီꩻတစိꩻစိꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး အောဝ်ႏလိုႏယူႏလꩻသေနမ်းလဲဉ်းဝါင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနီသွဉ်းသီးယိုခါ ကအီႏထုမ်ႏချာတွမ်ႏရိုꩻမွိုန်း ကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်းဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻယဉ်ႏငဲမုꩻ၊ လိုꩻအသွုံꩻအဆောင်ႏဖုံႏယို သမ်းစွဉ်ꩻထိုꩻတောဒျာႏနောဝ်ꩻ မီႏယူႏစဲင်းစဲင်း တွမ်ႏကစွဉ်ꩻထိုꩻ နီသွဉ်းသီးလိုꩻမျိုꩻ ပီပီဝါင်ꩻတဲင် ဆာသꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကစွဉ်ꩻထိုꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻယဉ်ႏငဲမုꩻ လိုꩻအသွုံꩻအဆောင်ႏ နီပအိုဝ်ႏထာꩻယူႏကုဲင်ယို နီသွဉ်းသီး အောဝ်ႏလိုႏရဲငါႏလဲဉ်းဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိတ်လုဲင်ꩻယဉ်ႏငဲမုꩻယို လိုꩻမျိုꩻသွီႏသက်၊ လိတ်လုဲင်ꩻယဉ်ႏငဲမုꩻ မီႏတိုꩻတက်မꩻ လိုꩻမျိုꩻတိဉ်ႏခွေါင်၊ လိတ်လုဲင်ꩻဖေႏကတိဉ်ႏခွေါင်နောဝ်ꩻ လိတ်လီꩻစခါယိုလဲ့ တဖဲ့ꩻတခေါဝ် ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် (လေးလေးနက်နက်) အောဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် လိတ်စခါ ဖေႏကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းတောဝ်းနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးယို စွုမ်ႏဖြာꩻတာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိတ်စခါ ဖေႏကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းတဲင် ခွေသွဉ်းဆန္ဒမီႏဒါင်ႏပျꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးယို အောဝ်ႏလိုႏလွောင်ႏဗူႏ(ဖွဲ့စည်းလဲဉ်း "လိတ်စခါ စုရွမ်ရေꩻအစွိုꩻ"နောဝ်ꩻသွူ၊ အစွိုꩻဗဟိုရ်ႏအထျꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူတောင်ႏကီꩻတဲင် နီသွဉ်းသီး ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ဝိန်ꩻနယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွဉ်ꩻပါ အစွိုꩻခွယ်ꩻ တဝိန်ꩻနယ်ႏတထွောင်းတရိုꩻတောဝ်း၊ နီထွောင်းတရိုꩻတောဝ်း လိုꩻအုံဆေ့ꩻအာ၊ ဝိန်ꩻနယ်ႏအဲဉ်ႏလုဲင်းအလွောက်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻထွူတဲတဲဝါးဝါးတဲင် ဝိန်ꩻနယ်ႏကိုကအောဝ်ႏဒါႏ လိတ်လီꩻစခါဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏပသာလွဉ်သွော့ ဝိန်ꩻနယ်ႏအစွိုꩻခွယ်ꩻချꩻ၊ အစွိုꩻခွယ်ꩻသား မီႏတတ်နွိုင်ႏနောဝ်ꩻ လယ်ႏနေးပိဉ်ဒုံ မီႏထုမ်ႏစောႏတနာႏနွောင်ꩻပိဉ်ရပ်နောဝ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻခွယ်ꩻသားယို ဝါင်ꩻမီႏပသာလွဉ်တရိုꩻတောဝ်း၊ မီႏလꩻလွဉ်တရိုꩻတောဝ်း "လိတ်မျိုꩻမုဲင်ꩻ""လꩻပါꩻမုဲင်ꩻထျꩻ" "ဒုံမုဲင်ꩻ""နိန်ႏလာမွူးနီꩻမုဲင်ꩻ"၊ "လိတ်မုဲင်ဆေ့ꩻအာ"စတဲင်လိတ်ပပ်မတ်တန်ꩻယို မာꩻဆွုမ်ႏဗာႏသေႏချောင်းသေႏချာႏ နီစောင်ႏနောဝ်ꩻသွူ၊ တဖွူꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏလိတ်ပပ် ပသာလွေꩻထေ့သွော့ ဗဟိုရ်ႏအစွိုꩻတန်ထျꩻ၊ တဖွူꩻနောဝ်ꩻ လက္ခံႏသိမ်ꩻဟောဝ်ခါꩻသွော့ နီအစွိုꩻခွယ်ꩻမတ်တန်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ဗဟိုရ်ႏအစွိုꩻတန်သားလဲ့ အစွိုꩻခွယ်ꩻမုဲင်ꩻ ပသာလိတ်မုဲင်ꩻ ဆေ့ꩻအာ-စတဲင် နုဲင်းအစွိုꩻခွယ်ꩻသား တာႏဝွန်ႏအတွိုင်ꩻ မာꩻခါꩻဗာႏဟောဝ်ဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ၊ ဗဟိုရ်ႏအစွိုꩻတန်နောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးပိဋကတ်တွိုက်လဲ့ မွေးမွေး၊ လိတ်စခါ စုရွမ်ရေꩻခင်ႏလမ်းလဲ့ မွေးမွေးတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏကဝါႏသနာႏဒါႏ လိတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ မီႏမဲဉ်ထူႏထွားလလဲ့ ထူႏထွားနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ကထူႏထွားလလိတ်အုပ်နုဲင်းယိုလဲ့ ကထွာဗဟိုရ်ႏအစွိုꩻတန်တာႏဝွန်ႏခံႏသားနောဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတွမ်ႏမတ်တန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ ဗဟိုရ်ႏအစွိုꩻတန် တာႏဝွန်ႏခံႏသားနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻအတွက်၊ ဘာႏသာႏအတွက် အကျိုꩻကရအောဝ်ႏဒါႏ လိတ်အုပ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွားဖျာင်ဟောဝ်ထွူတဲင် တွမ်ႏအမျာꩻလက္ခံႏ ကအောဝ်ႏသွုံꩻလိတ်မူအတွိုင်ꩻ တွယ်ႏနျꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ဖေႏကတွိုႏထေ့ချာနီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလောင်းနောဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မီႏမာꩻနွောင်ꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး လိတ်စခါလဲ့ တထိုꩻမားဗာႏတောဝ်းသွူတကာႏတောဝ်း နီသွဉ်းသီးလိတ်လုဲင်ꩻယို နုဲင်းမွူးနုဲင်းလာ အီႏလေပြင်ႏဗာႏဝါင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထီႏတမွာမွာစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိတ်စခါခရာႏထွူသွူတဲင် မီႏဒေါ့ꩻဗာႏလိတ်ဟန်ႏနီꩻအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ မီႏအွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ လိတ်မွူးခရာႏနောဝ်ꩻ ပီထိုꩻဒျာႏဟန်ႏအို တသာႏတပါတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်မွူးနောဝ်ꩻ ထီႏတောဝ်းအနမ်းအထန်ႏဖဲ့ꩻလဲ့ အောဝ်ႏခိုးလျားတေ့ꩻထာꩻအကို နုဲင်းမေႏဖေနောဝ်ꩻ ညငါႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ လိတ်ဟန်ႏနီꩻအကျောင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ လိတ်မွူးခရာႏလဲ့ အောဝ်ႏပါသော့ꩻ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ မီႏဒေါ့ꩻလိတ်မွူးခရာႏနောဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့မာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏပိဉ်ဖြာꩻ အလွောင်ႏအဗူႏပဉ်စွိုꩻမားမေကာင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အမဲဉ်ႏတရာꩻယိုနောဝ်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ကျွိုက်ဒျာႏယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် အွဉ်ႏတရုဲင်ကလောင်နာ အီႏတဲမ်းနယ်ပါ တခီႏတခေါဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးခရာႏ ပလ္လင်ႏခံႏအနေႏ မီႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ လိတ်ကရိုꩻယို လိုꩻတမျိုꩻအတွက် အထိန်ꩻအမတ် (သင်္ကေတ)ထာꩻမတ်တောင်ꩻ ဖေႏကထွာအီတဲင် လိုꩻတမျိုꩻသဖော်ꩻပီ ပညတ်ဖန်ဆင်ꩻခါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပညတ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻဒါႏတောဝ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ယိုကိုနောဝ်ꩻ လိုႏသတိꩻခါꩻဝါင်ꩻနောဝ်ꩻ ခါးလားလိတ်ကအောဝ်ႏ လိုꩻမီꩻစိုးပွိုင်းလဲင်ႏခါနောဝ်ꩻ ထာꩻခြိုꩻအသွုံꩻအဆောင်ႏ ဖေႏကတောင်ꩻနွောင်ꩻအီတဲင် တဲမ်းမတ်နေးတွမ်ႏအရွုတ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻဦꩻတန်ꩻကို အောဝ်ႏထီႏဗာႏဖူꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ အောဝ်ႏလိုꩻမီꩻဘဝ ကွဲသွောင်းထိုထိုလွဉ်၊ ထာꩻသေကွဲးအောဝ်ႏအောဝ်ႏလွဉ်တဲင် အထိန်ꩻအမတ် ထာꩻမတ်တောင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ထွာလွဉ်ဗာႏ လိတ်နုဲင်းဟန်ႏနီꩻယို မီႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ လိတ်ထွားသားသဖော်ꩻအီႏအောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ?။ ကမ္ဘာႏလောင်းဟန်ႏနီꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻပငါပရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻသီးလိုꩻမျိုꩻအထိန်ꩻအမတ် တောင်ꩻ(သင်္ကေတ)နောဝ်ꩻ သဖော်ꩻပီ အောဝ်ႏပညတ်ခါꩻဒျာႏဝါင်ꩻ ဖြာꩻမျိုꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ လိတ်ထွားသားဗွေႏသီး အောဝ်ႏသေလွဒျာႏဝါင်ꩻအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ သဖော်ꩻဗွိုန်ပီကပညတ် ဖန်ဆင်ꩻခါꩻ၊ အမျာꩻကလက္ခံႏလဲဉ်းလိတ်ယို တွမ်ႏဥပဒေႏအောဝ်ႏထွားတီ သွဉ်သင်လွေꩻတဲင် ဝွေꩻသီးလိတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗာႏတမျိုꩻလွုမ်ꩻ အောဝ်ႏတသွောင်းထိုပြင်ႏထာင်ႏလွဝါင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွားဗော့ꩻဝွေꩻသီးအုံအောဝ်ႏ အဆင်ႏအရန်းတွမ်ႏ အခွုမ်အမာꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻနောဝ်ꩻ သေဒျာႏနောဝ်ꩻသွူနဲ့။
နီသွဉ်းသီးယိုလဲ့ နီသွဉ်းသီးငေါဝ်းငွါ အဟဲ့ꩻအဟောင် အသွုံꩻအဆောင်ႏဖုံႏ ယံဖေႏကမတ်တောင်ꩻနွောင်ꩻအီတဲင် နီသွဉ်းသီးလိတ်ယို နီသွဉ်းသီးပညာႏဗွေႏဖုံႏ အောဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻပညတ်ခါꩻဖေႏနုဲင်းနုဲင်းဒျာႏ ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နီသွဉ်းသီး လိတ်ယိုနောဝ်ꩻ ခမ်းဗွေႏခွန်ဖုံႏ နေးတွမ်ႏဥပဒေႏ ကအီႏထွားတီလွဉ်ꩻ တအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် လိုႏစူꩻတောဝ်းဝါင်ꩻလိုꩻ၊ "ခွေမꩻ-ခွေ"ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖေႏဝါင်ꩻကသေ အလူႏတကာႏကျောင်ꩻမိဉ်ꩻ ထင်ႏနယ်ဒျာႏဝင်ꩻမဏ္ဍပ်၊ ထွဉ်ႏလိုꩻဒါႏ ထေလွအစွန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻမꩻ နီသွဉ်းသီးလိတ်ဟန်ႏနီꩻယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗာႏနီသွံမျိုꩻနုဲင်းယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻမော်ဗီ
ဝေင်ꩻမော်ဗီ (မန်း: မှော်ဘီမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hmawbi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မော်ဗီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်ဗီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻထင်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၇)မဲင်ႏရပ်သွူ။ မော်ဗီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါ မော်ပီ= မုဟ်-စဲင်ႏ/ကွေ့၊ ဘီ-ပင်ႏလယ်ႏ ကိုလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ပင်ႏလယ်ႏကွေ့/ပင်ႏလယ်ႏစဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖီဖာ ကမ္ဘာႏဖလား ဗော်လုံးပွယ်ꩻ
ဖီဖာ ကမ္ဘာႏဖလား ဗော်လုံးပွယ်ꩻ (FIFA World Cup) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ ဗော်လုံးအစွိုꩻချုတ် (ဖီဖာ) အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီဖုံႏ ကအဝ်ႏနွို့ခေးပြဲင်ႏဒါႏ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ ဗော်လုံးပွယ်ꩻဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏဖလား (World Cup) နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဖလား ဗော်လုံးပွယ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻတယ်ႏစလွေꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၃၀ ဗာႏတဲင် အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ (၄)နေင်ႏတလဲင်ႏလဲ့ တွိုႏ ၁၉၄၂ တောမ်ႏ ၁၉၄၆ ဗာႏနဝ်ꩻ ပွိုးဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻတဲင် အွောန်ႏဆွိုးထိုꩻ မာꩻဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
အရီးသွတ်ꩻ ၃ နေင်ႏ ခိန်ႏခါႏကာႏလအကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ တွိုက်တန်အလွောက်ꩻ ခြေစစ်ပွဲဖုံႏသွူ။ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ကအောင်ႏနွောင်ꩻလꩻဒါႏ အစွိုꩻဖုံႏတောမ်ႏ ကမာꩻဖေႏဒါႏ ကမ္ဘာႏဖလား အိမ်ရှင်ခမ်းထီအစွိုꩻဖုံႏ ခြွောန်းဗူႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ၃၂ စွိုꩻ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ အခိန်ႏတလာ ကညဒါႏ ကမ္ဘာႏဖလား ဗော်လုံးပွယ်ꩻတဲင် အဝ်ႏနွို့ခေးရိမ်ꩻလွေꩻဝင်ꩻ ဗိုလ်လုနဝ်ꩻသွူ။
ပွယ်ꩻပတ်ꩻခေးပြုဲင်ႏဗော်လုံး ကမ္ဘာႏဖလားနဝ်ꩻ တကမ္ဘာႏလွုမ်း လိုꩻထွားအာသွတ်ꩻ ထာꩻခွုမ်ဆိုးတစွိုးဒျာႏနေနေသွူ။ ၂၀၀၆ ဗာႏ ကမာꩻလွေꩻဒါႏ စျာမနီခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻလွောန်ထွားသား အဝ်ႏစွောန်ႏ အဖြာꩻ ၇၁၅ သန်းရပ်သွူ။ ဗꩻတွိုႏဟန်ႏသနီꩻ ပွယ်ꩻခေးပြဲင်ႏကမ္ဘာႏဖလားယို ကအဝ်ႏလက်ခံႏ မာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ အိမ်ရှင်ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်း ၁၇ ခမ်းတဲင် ဗရာသီး၊ ပိဉ်တိစ်၊ စျာမနီ၊ အီတလီ၊ မဲတ်သီကို ခမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ (၂)လဲင်ႏစီႏ၊ ဥရုဂွေး၊ သွိသာလန်၊ သွီဒိဉ်၊ ဆီလီ၊ အိဉ်ဂလန်၊ အာစိဉ်တီးနား၊ သပေင်၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ဂျပန်-ကိုးရီးယားခမ်းနဝ် (မာꩻညီꩻ)၊ အာဖရိကနဝ်၊ ရသျား ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလက်ခံႏမာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်း တလဲင်ႏစီႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၂ ကမ္ဘာႏဖလားယို ကာတာခမ်းထီ အဝ်ႏလက်ခံႏမာꩻလွေꩻဖေႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတွိုႏ ၂၀၂၆ နဝ်ꩻ ကနေဒါ-အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ-မဲတ်သီကို (၃)ခမ်း အီႏမာꩻလွေꩻညီꩻဝင်ꩻတဲင် မဲတ်သီကိုအစွိုꩻနဝ်ꩻ အီႏထွာလွေꩻ လက်ခံႏမာꩻလွေꩻဖေႏပွယ်ꩻ အိမ်ရှင်ခမ်းထီအကို အီႏပဲင်ႏဆဲင်ႏဗာႏ (၃)လဲင်ႏဗွေနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏယေတာသေ
ဝေင်ꩻနယ်ႏယေတာသေ (ရေတာရှည်မြို့နယ်) (Yedashe Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻယေတာသေကိုသွူ။
ဝေင်ꩻမျို့လ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ
ဝေင်ꩻမျို့လ (အဲင်းကလေတ်: Myohla) (မန်း: မြို့လှမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ ဗန်းမော်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေကူကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမျို့လကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄,၀၉၆ ရပ်သွူ။
သူႏတောႏကောင်ꩻသီးထာꩻလူႏ
"သပ္ပုရိသဒါနသုတ် (သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏငတ်ꩻမျိုꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ထာꩻလူႏအဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ သဒ္ဓါယ ဒါနံ ဒေတိ - 'နေးတွမ်ႏသဒ္ဓါႏတရာꩻ လူႏတန်ꩻ'၊ (လူႏသင်္ကန်ꩻ၊ လူႏသွမ်ꩻ၊ လူႏကျောင်ꩻ၊ လူႏတသီႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။) ကွပ်နေးတွမ်ႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻလူႏတန်ꩻတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ သက္ကစ္စံ ဒေတိ - 'လူႏတန်ꩻရိုႏရိုႏသေႏသေႏ'၊ ပွိုးစွဉ်ႏလူႏတန်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ ကာလေန ဒါနံ ဒေတိ- 'အခိန်ႏလိုႏအပ်တဲင် လူႏတန်'၊ ကွပ်စွဉ်ႏ အခိန်ႏလိုႏအပ်တွင်ꩻ လူႏတန်ꩻတွော့ꩻ ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို-ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ အနုဂ္ဂဟိတစိတ္တော ဒါနံ ဒေတိ- 'လူႏလဲဉ်းလဲဉ်းဒျာႏ၊ သꩻလောႏကာႏအဲဉ်ထောဝ်း'၊ ပွိုးစွဉ်ႏလူႏတန်ꩻလဲဉ်းလဲဉ်းဒျာႏ၊ သꩻလောႏကာႏအဲဉ်ထဝ်းတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- ကောကလူႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၅။ အတ္တာနဉ္စ ပရဉ္စ အနုပဟစ္စ ဒါနံ ဒေတိ- 'နီနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ ဝင်ꩻနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ တခွေါင်းတဝ်း'၊ တဆာတဝ်း လူႏရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻဒျာႏ၊ နီနမ်းတဲ့ယဝ်း၊ ဝင်ꩻနမ်းတဲ့ယဝ်း တခွေါင်းတဝ်းလာꩻလာꩻ လူႏရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻဒျာႏတဲင် ထာꩻလူႏဒါႏနနဝ်ꩻ အကျိုꩻဖေႏနုဲင်းယို- တွိုႏလွေꩻဘဝမုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခြွေခြာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏ၊ တခြိုꩻလွိုင်ႏအာ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏလွိုင်ႏအာ၊ ယောင်ꩻရေꩻမွေးမုဲင်း၊ ဖုဲင်ႏမဲ့၊ ထွားစွယ်ꩻ၊ နမ်းပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ လွောက်ꩻဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သပ္ပုရိသဒါသုတ်)
သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း
"သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း၊ သော့ꩻဖြောင်းစင်စင်" ၁။ လွူးနမ်းတွမ်ႏ ဒုစရဲ့က်ယို၊ ကမ်းကြိုတွမ်ႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "မိစ္ဆာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမာႏ"၊ ခံႏဗာႏဆုဲင်ꩻဒုက္ခ၊ ထဲ့လသံႏသရာႏ၊ ယပ်ꩻဗာႏဖြော်ဝဋ်၊ ပြွတ်ဗာႏခန္ဓာႏ၊ လုဲင်ႏဗာႏအပါယ်ႏပွိုင်၊ မွိုင်မွိုင်ယိုꩻယိုꩻ အီႏထွာချာလိုꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်းယပ်ꩻငါႏ၊ ဒေါ့ꩻနေးစွဉ်ႏကမ္ဘာႏ အဆီအရျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လွူးနမ်းအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ၊ နီရင်ꩻစူဗောင်၊ ပေါင်ꩻဒျာႏနမ်းအာႏ၊ ရီႏရာႏတသိုꩻ၊ လꩻတခြိုꩻဗွာဗွာ၊ ထွာတခြိုꩻကြောင်းကြောင်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "သမ္မာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမဲဉ်ႏမွေး"စွေးဆုဲင်ꩻသꩻရေꩻ၊ ဝွဋ်ဘေꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ခံႏဗာႏတဝ်းဒုက္ခ၊ ယံကျသံႏသရာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏလူꩻလိုꩻ၊ ယိုꩻယိုꩻအီႏလꩻ၊ မဂ်သꩻဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အံႏသော့ꩻဟို့ꩻတွက်၊ သက်မွန်အီတာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏထာꩻပသို့ꩻ၊ "သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း-သော့ꩻဖြောင်းစင်စင်ဗွာဗွာ"၊ ဖေႏကထွာ သမ္မာအာဇီဝ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ၊ ဖေႏကလွစ်မွိုင်မွိုင်ဒျာႏ သံႏသရာႏဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻနော။
ဝိသာႏခါႏစတဲင်သီႏလသားအမူႏစွိုꩻ
"ဝိသာႏခါႏစတဲင် သီႏလသားအမူႏစွိုꩻဝတ္ထု"
၁၃၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- တီဖိုးသားနဝ်ꩻ တွမ်ႏခွဉ်းအောဝ်ႏဝါးလွေꩻ အဖိုးဖုံႏ အွိုးဖိုးတကြက်ꩻသူꩻ၊ အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ထာꩻဖြားတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻသီတဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏဝါးလွေꩻ သတ္တဝါႏသီး အသက်ယိုသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဝိသာႏခါႏစတဲင် သီႏလသားအမူႏစွိုꩻ" ဝတ္ထုယိုတဲင် 'လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ နီလိုꩻသီးယို ဆောက်တယ်ႏထာꩻ ဗွန်လို့ဝင်ꩻတဲ့ ထာꩻရေꩻမိုးချက် ပီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ-
၂။ နီလိုꩻသီးယို ဆောက်တယ်ႏကီထာꩻတဲ့ မဉ္လꩻဒျာႏ လောကီꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻအာ၊ မဉ်လꩻနိဗ္ဗာန်ႏသားနဝ်ꩻဆေ့ꩻ-
၄။ ထာꩻဖြား၊ ထာꩻဆာ၊ ဆာသီ အဝ်ႏဝါးလွေꩻနီ အွိုးသင်ႏခဲင်ꩻသူꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"ရူးပိတ္တာႏဝတ္ထု"
၁၃၆။ တရာꩻဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ထာꩻယွုတ်ညမ်းဖွိုႏ အကုသိုလ်ႏဖုံႏဘို ကမာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ အီႏခံႏဗာႏချာ၊ လျားငါဝွဋ်တူႏ တသေယူႏတဝ်း၊ ထာꩻယူႏဆေ့ꩻတွိုက် ပါꩻလိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ကွပ်အထာꩻမာꩻမာႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲင် မေႏခိုးချာဒျာႏ ဝွေꩻသွူရင်ꩻ၊ ငွိုးခြင်ꩻဗာႏဆုဲင်ꩻ အွိုးငါးရုဲင်ꩻသူꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ရူးပိတ္တာႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင်တဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ "လွေꩻတရော့ꩻတောဝ်းတကာ-ဒေါ့ꩻတရော့ꩻတောဝ်းတငွါ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကွပ်ငေါဝ်းမာႏတငွါတဲင် ထွာအီဒါႏ အန္တရာယ်ႏ-
၂။ လိုꩻသꩻစင်ဗွာနဝ်ꩻ မဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ၊ ယူႏဒျာႏ အဟဝ်စား၊ ထွားဒျာႏ အကျိုꩻအဝ်ႏ-
၃။ ဖြော်နီးတွမ်ႏဒေါသနဝ်ꩻ- တခွꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ ခံႏချာထဲင်းဗာႏ ထာꩻမာႏအကျိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဒုက္ခ-
၄။ ကခံႏဗာႏ ထာꩻမာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ အဗွန်ပီချာ ကမာꩻဝင်ꩻခါနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
မဲ့ꩻမွိုးဖါဝွဋ်
"မဲ့ꩻမွိုးဖါဝွဋ်တွပ်ꩻချာသီကွေး" ၁။ လိုꩻသီးဆန္ဒအလꩻ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ လိုႏထီခွꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ အွꩻထီလျား၊ ထီဖေႏကလျား၊ လိုꩻတာႏနဝ်ꩻ ဖွိုင်းသီႏတွမ်ႏ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ခံႏဖေႏဗာႏစွဉ်ႏ မေႏခိုးဖြီႏဖြီႏ၊ ဖွိုင်းသီႏလျားကတစ်ꩻ၊ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻနေးစွဉ်ႏ။ ၂။ ကဒွိုႏထီလျားသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွားသွူ ဖွိုင်းသီးလျားကတစ်ꩻ၊ အဝ်ႏထီႏသွူ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻတဲ့ သညင်ꩻဖိုဖိုတဝ်း ဖွိုင်းသီႏ၊ ရက်အွီႏဖိုဖိုတဝ်း ထီလျားဖွိုင်ꩻ။ ၃။ တဲ့က်တွိုင်ꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏသေသွူ မွိုးယပ်ꩻအာ၊ အဝ်ႏထီႏသွူ ဖါရွိုးမွေးတဲ့ တသေစွေးတဝ်းရင်ꩻ၊ သညင်ꩻတဝ်းဖါ၊ ရက်ချာတဝ်းမွိုး၊ ပိုနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဗောႏဗာႏထာꩻ။ ၄။ သီတဲ့ အဝ်ႏတွမ်ႏပိုနေနေ (အီႏအဝ်ႏတွမ်ႏပိုနေနေ) သီမဉ်ႏဖြားတနီꩻခါ သီမဉ်ႏဆာတနီꩻတွင်ꩻ ပိုသညင်ꩻတဝ်းသီ၊ ပီနုဲင်း သီတရက်တဝ်းမွိုးဖါ၊ မဲ့ꩻဝွဋ်အီႏတွပ်ꩻချာသီကွေးနော။
ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ
thumb|ကျောင်ꩻရွှေရန်ပြည်
ဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏ နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ ကလော်ꩻခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻသွေညောင် ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၇)မဲင်ႏရပ်သွူ။ နောင်ရွီႏအင်းလေးတဲ့ အဝ်ႏဗော့ꩻဝေင်ꩻယိုထျꩻတဲင် ကမ္ဘာႏတဖူꩻလွေꩻသား အဝ်ႏနွို့ထန်ႏ လယ်ႏထွားနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၁၉)မဲင်ႏရပ်သွူ။ မန်းနောင်၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ မန်း၊ ဓနုꩻ၊ တောင်ႏရွိုꩻ စတဲင် ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းဝင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သူႏတောႏတရာꩻထိုꩻမားအီ
"သုဂတနိယသုတ် (သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်အီ ထိုꩻမားအီ အကျောင်ꩻလစ်ꩻမျိုꩻ)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေအဆွုံꩻအမꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကကုဲင်အီ ကထိုꩻမားဗာႏနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻအဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ပရိယာပုဏန္တိ ဒုန္နိက္ခိတ္တေဟိ ပဒဗျဉ္ဇနေဟိ- ပုဒ်ဗျည်း အက္ခရာႏမာႏ (လိတ်ဖြုံႏမာႏ) သွဉ်လွဉ်ꩻမာႏမာႏမီႏမီႏ။ ၂။ ဘိက္ခူ ဒုဗ္ဗစာ ဟောန္တိ အက္ခမာ အနုသာသနိံ- ရဟန်ꩻဖုံႏ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻယပ်ꩻငါႏ၊ နာႏတောဝ်း ဘုရာꩻငေါဝ်း။ ၃။ တေ န သက္ကစ္စံ သုတ္တန္တံ ပရံ ဝါစေန္တိ- ဆရာႏချꩻလိတ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ ချꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏတောဝ်း တပဲ့ꩻဖုံႏလိတ်။ ၄။ ထေရာ ဘိက္ခူ ဗာဟုလိကာ ဟောန္တိ- ရဟန်ꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ရွမ်အာတခြိုꩻ၊ ကျိုꩻတဝ်းတရာꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကကုဲင်ထိုꩻမားဗာႏနဝ်ꩻ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ပါဠိ၊ ပုဒ်ဗျည်း အက္ခရာႏမာႏတဲင် အီႏသေဗာႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏယိုꩻတဝ်း၊ ပါဠိမာႏ၊ ပုဒ်ဗျည်းမာႏ၊ သွဉ်လွဉ်ꩻမာႏယိုနဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား ပထမအကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်ယပ်ꩻ၊ နာႏတဝ်းဘုရာꩻငေါဝ်း၊ နာႏတဝ်းဆရာႏ အဆွုံꩻအမꩻ၊ ယိုနောဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား ဒုတိယအကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ရဟန်ꩻကဒါႏ ပိဋကတ်သား၊ ကဒါႏလိတ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ သွဉ်ဟောဝ်ဟောဝ်ဖေႏတဝ်းတပဲ့ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား တတိယအကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ကထွာရဟန်ꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻမွိုင်းဒျာႏ လာဘ်သပ္ပကာႏ ဖေႏနေးကအာ၊ ဖေႏကလꩻမဂ်ဖိုလ်ႏနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻအားထွုတ်တဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ထွာအီသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ကုဲင်ကီထိုꩻမား စတုတ္ထအကျောင်ꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ပါဠိပုဒ်ဗျည်းတဲ့မဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လွဉ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ ၂။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ဒေါ့ꩻသွဉ်ယပ်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏနာႏဘုရာꩻငေါဝ်း ဆရာႏငေါဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ၃။ ကဒါႏလိတ်သား မဉ်ႏချꩻဟောဝ်ဟောဝ်လိတ်တဲ့နဝ်ꩻ ၄။ ရဟန်ꩻတန်သီးဖုံႏ မဉ်ႏရွမ်တောဝ်းလာဘ်၊ မဉ်ႏကျင်ꩻမွေးတရာꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻမွေးကုသိုလ်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ အကျောင်ꩻတရာꩻလစ်ꩻပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ သုဂတဝိနယသုတ်)
ယွုမ်းယိုꩻဝင်ꩻငဝ်း
"သတ္တဇဋိလသုတ် (လိုꩻယွုမ်းယိုꩻဝင်ꩻငေါဝ်း တသေတဝ်း အမွေးအမဲဉ်ႏ)"
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူး
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူး (Monghsu Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူးကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူးကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသျူး တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသန် အဝ်ႏပါသော့ꩻ နီဖြုံႏသွူ။
ယွုမ်းယိုꩻဝင်ꩻငဝ်း
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကျောင်ꩻပုဗ္ဗာရုံကိုအတွင်ꩻ မွူးဟာတန်ပသာႏ ချိန်ႏခါႏကာႏလနဝ်ꩻ ကျွꩻထန်ႏကျောင်ꩻငွါ၊ အုံတဲင်ဒင်ႏထာꩻထွိုး၊ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ ပသေနဒီခွန်တန်ကောသလနောဝ်ꩻသွူ။ အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ "ပြေင်အော့ꩻဆွက်ႏဆွာꩻ၊ စူမီႏဆွာꩻ၊ ခင်ႏမီႏဆွာꩻ၊ အွာနေးကထိုမ်း၊ အီတွမ်ႏဝွေꩻသီးအခြွိုင်းအခြိုꩻ၊ ရသေ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻနွုတ်ꩻပါꩻ၊ နိဂဏ္ဌတက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နွုတ်ꩻဖြာꩻ၊ အစေလကတက္ကတွဉ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻနွုတ်ꩻဖြာꩻ၊ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻနွုတ်ꩻဖြာꩻ၊ ပရိဗိုဇ်တက္ကတွဉ်ꩻနွုတ်ꩻဖြာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏဗွေႏဘုရာꩻ မဗော့ꩻမညာꩻ တစွိုꩻထွူတစွိုꩻ ကာႏလွေꩻ-ကာႏလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပသေနဒီခွန်ကောသလနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ ထွိုင်ႏလွေꩻထေ့ နိဂဏ္ဌတက္ကတွဉ်ꩻ၊ အစေလကတက္ကတွဉ်ꩻ၊ တိတ္ထိသီး၊ ပရိဗိုဇ်တက္ကတွဉ်ꩻသီးထျꩻ၊ အုံလင်ꩻဟံႏလောင်း ခေါက်ဝုဲင်ႏရိုႏရိုႏသေႏသေႏ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻထွူတဲင် - "ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ ပသေနဒီ ကောသလခွန် ဗွေႏဩ၊ ခွန်တန်ပသေနဒီကောသလ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းယိုသွူ ဗွေႏဩ"လောဝ်းပါနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ နောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ သဲင်ꩻအုံလင်ꩻချာ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏကထွာ ရဟန္တာႏဖုံႏနဝ်ꩻ 'တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻ'ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ပါ ဗွေႏဩ" "တကာႏခွန်တန်ဟွေး- လိုꩻအုံလမ်းအုံပါႏ၊ လိုꩻအုဲင်ႏဒျာႏပိုမာ၊ လိုꩻစံႏစာꩻဒျာႏ မဲ့အာႏရွုံႏ၊ နားအာႏရွုံႏ၊ နေ့ꩻဖူအာႏရွုံႏ၊ ဖြေꩻအာႏရွုံႏ၊ (အခွေါင်းအရွ သာႏယာႏမုꩻ) နမ်းအာႏရွုံႏ၊ လိုꩻလောႏဘꩻတဏှာႏ အောဝ်ႏသား၊ လိုꩻကိလေႏသာႏအောဝ်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ 'ပါꩻယို ထွာရဟန္တာႏ၊ ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန္တာႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ တသေနွောင်ꩻတောဝ်းလာꩻလာꩻ၊ လိုꩻစားနဝ်ꩻကရိုꩻ ပါꩻယို ထွာရဟန္တာႏ၊ ပါꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန္တာႏ'နဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻတမွိုꩻလဲႏကွို့ꩻထာꩻ။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ရဟန္တာႏအရန်း တွမ်ႏရိုꩻမွုန်းတဝ်း သီႏလအရန်းငါမဉ်ႏတဲ့ 'ပါꩻယို သီႏလအဝ်ႏ၊ ပါꩻနဝ်ꩻသီႏလအဝ်ႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻသား၊ အုံညီꩻညညလို့ဝင်ꩻမꩻသေ၊ ပေါႏကွိုက်ꩻတနီꩻနီနီꩻ အုံညီꩻတဆူးတဆင်ႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ 'ပါꩻယိုသီႏလအဝ်ႏ၊ ပါꩻနဝ်ꩻသီႏလအဝ်ႏ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻမꩻသေ၊ ပေါႏအွဉ်ႏသတိꩻတဝ်းနဝ်ꩻ တသေနွောင်ꩻတောဝ်း။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- လောကလိုꩻအခမ်းယိုနဝ်ꩻ လိုꩻရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ၊ လိုꩻသွုန်ႏစွဉ်ႏ၊ လိုꩻသꩻစွဉ်ႏသား ဆေ့ꩻပေႏ၊ ဖေႏဝင်ꩻကထင်းတန်တဲင် နေးအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻမာꩻနယ်၊ အုံလဲဉ်နယ်၊ ကျင်ꩻလဲဉ်နယ်၊ အနမ်းအထန်ႏနဝ်ꩻ အပွုံႏသူႏတောႏကောင်ꩻ၊ အသꩻကိုနဝ်ꩻ လောႏဘꩻ ဒေါႏသꩻ မောႏဟꩻ မာႏန ကိလေႏသာႏ အဝ်ႏဗွေဗောႏစွဉ်ႏထာꩻ၊ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ လိုꩻဉာဏ်ႏပညာႏသားဖုံႏမꩻသေ၊ လိုꩻယွုမ်းယိုꩻဝင်ꩻငေါဝ်း၊ လိုꩻပညာႏတအဲဉ်ထဝ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ တသေနွောင်ꩻတဝ်း"ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻ သျင်ꩻနယ်ချာဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ သတ္တဇဋိလသုတ်)
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသျူး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻထန်းတပိဉ်
ဝေင်ꩻထန်းတပိဉ် (မန်း: ထန်းတပင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Htantabin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မော်ဗီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်းတပိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ လုဲင်ခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ တောမ်ႏရန်ႏတကုန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻပါ ထီတဖူꩻအဝ်ႏတဲင် တောမ်ႏသင်ဖော်ꩻပေႏတန်ဖုံႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားလွေꩻချာငါ သင်ဖော်ꩻတွူးဖုံႏလဲ့အဝ်ႏတဲင် ကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝိသာႏခါႏဝတ္ထု
"ဂါႏထာႏ ၅၃။ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
အောဝ်ႏအွိုးကောဝ်ႏတုဲင် ဗွေဗုဲင်ပွုမ်ႏပံႏကိုနဝ်ꩻ တွမ်တွမ်ထူးစီႏ ရဲဉ်ႏညီႏပဉ်တွယ်ꩻ ကောဝ်ႏထူႏပြွယ်ꩻဖုံႏယို၊ ကွပ်ပွိုးမဉ်လꩻ အွဉ်ႏသꩻထွာထွာ မာꩻအာအာနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပွုံႏခွိုင်ꩻတဲက်အီ ဗွန်ပီနဝ်ꩻနေနေ၊ လွူးထွူတဲင်ခါ ကသီချာဗာႏ သတ္တဝါႏနဝ်ꩻ (ဥပမာႏနုဲင်းကဝ်ႏ)အဝ်ႏအွိုး ရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ ရတနာႏပြုံႏကိုနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻထွာထွာ အာအာမွေးငါႏ ဒါႏန သီႏလ ဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို"
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဝိသာႏခါႏဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ-
၁။ မိဂါရသဌေꩻ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏ ခြွေခြာႏကီတဲ့ ကွပ်ပွိုးဆယ်ꩻကပ်တောဝ်းဘုရာꩻ၊ နာႏဗာႏတဝ်းတရာꩻတဲင် သူႏသေတဝ်းထာꩻ၊ ပါꩻသွေꩻကုဲင်လꩻ၊ အသꩻယူႏမာႏ၊ ထွာဗာႏ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိအကျောင်ꩻ၊
၂။ နေးတွမ်ႏထာꩻလိန်ႏမာႏ ဝိသာႏခါႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမာႏဖျင်စွို့ꩻ ထွို့ꩻထန်ႏအွဉ်ငါ နာႏအာတရာꩻ မာꩻအာကုသိုလ်ႏ အဝ်ႏလိုႏထွားနုဲင်း ဝိသာႏခါႏနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ မာꩻကုသိုလ်ႏမꩻ စွုမ်ႏဘဝ စွုမ်ႏဇာတိ ထွာလိုꩻမျတ် ထွာလိုꩻခြွေအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻသတိꩻအာတန်။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဂန်းဂေါး
ဝေင်ꩻနယ်ႏဂန်းဂေါး (မန်း: ဂန့်ဂေါမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Gangaw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဂန်းဂေါးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဂန်းဂေါးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
လိုꩻတောမ်ႏတာႏဝွန်ႏ
" သဲင်ꩻထွာꩻလဲန်းလိုꩻ တာႏဝွန်ႏမျိုꩻကွန်ႏ ပြေင်ထွေပြေင်စေႏ မိဉ်ႏထမ်ႏဖေႏတဝ်း  လိုꩻပိုမနုဿ      ဝေါဟာရနဝ်ꩻ  ဟဲ့ꩻဖန်ထွိုက်သင်ꩻ  လိုꩻစာႏရင်ꩻကို  ထွာသင်ꩻထွိုက်တဝ်း လိုꩻမွေးတောဝ်း။
" တာႏဝွန်ႏကဖေႏ    မာႏကေႏကေႏထွူ  နမ်းတာႏပြေင်စေႏ   အွောန်ႏခါဖေႏလုဲင်း  ပြေင်ထွေအာႏရဲင်ꩻ   အပ်ပဲင်ႏသဲင်ꩻလို့  လိုꩻမျိုꩻအတာႏ      ထွာအီအာႏမျိုꩻ  ထာꩻမာꩻသက်သေႏ   လိုꩻအွောန်ႏနယ်။
" ခွေနောဝ်ꩻလိုꩻဟွေး    မိဉ်ႏသေမွေးနောဝ်ႏ  ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ        တစွိုးခွိုꩻလွုမ်း  ရွောန်,နမ်း,ဉာဏ်ႏအာႏ  နွောင်ꩻရာꩻအာႏရဲင်ꩻ  အနယ်ꩻဆꩻဆꩻ        ကောဝ်ႏထွန်ႏထျꩻသူꩻ  ဖေႏကတွိုႏထင်ႏ       စွဲးဝင်ꩻပင်ႏထို  ထွားလွိုမွိုန်းတဝ်း      ဖြွောမ်းဗူႏရောဝ်းငီꩻ  တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏသဲင်ꩻ    နာꩻတောမ်ႏခွေ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏကဗျာ
ရက်ခွုန်ꩻချာသွော့ မွိုးတောမ်ႏဖာ
နောင်ႏတကရိုꩻနောဝ်ꩻ အမဉ်လွဉ်ꩻတွော့ꩻ ကဟူႏထဲ့ကုဲင်လင်ꩻဒါႏဟံႏလောင်း သေင်ႏရာႏတဖြုံႏ ဥပမာႏသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ဖူးခို/ဖူးမူႏသီးဖုံႏ မွိုက်ခွိုက် ကေꩻဇူꩻဗွေႏမွိုးဖါနီပါꩻ ကအောဝ်ႏခိန်ႏကျာꩻယို လိုႏဟောဝ်ရက် ထွားခွပ်ခွုန်ꩻချာငါႏ မွိုးဖါသွူ။ မွိုးဖါနီပါꩻ ကအောဝ်ႏခိန်ႏတွင်ꩻ မွိုးဖါဒေါ့ꩻငေါဝ်း မဉ်ႏတလွောက်ꩻနာႏတောဝ်း အွဉ်ႏတွူဗော့ꩻနမ်း အုံဆွော့ꩻကတဲ့ꩻစွူစဲ့ဗော့ꩻထာꩻနောဝ်ꩻ မွိုးဖာနီပါ မဉ်ႏသီထိုꩻနꩻထွူမꩻ နောင်ႏတအမာႏ ကွဲးငွိုးခြီခြောဝ်ဆုဲင်ꩻ အမျာꩻဆꩻငါ ကွဲးလောႏကာႏချာ မွိုးဖါနောဝ်ꩻ ထူꩻချာꩻကဲးထမုဲင်ꩻဟောင်း လိုꩻယိုစားနောဝ်ꩻဗွိုန်ပီစွဉ်ႏ "အီႏထွိုင်ႏလထွူမꩻ ထိုမ်ႏဆုဲင်ꩻထာꩻတို"တန်ဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏမဲဉ်ထွာတောဝ်း "အမာႏနောင်ႏတ"ယိုစားတဲ့ မွိုးဖါအောဝ်ႏခိန်ႏ ရက်ချာဗဲင်းမွိုင် လွူးခွပ်ခွုန်ꩻချာဗဲင်း မွိုးဖါမွိုင် မွိုးဖါကေꩻဇူꩻလဲ့ သေချာဗဲင်းမွိုင်။ "နောင်ႏတ"အမာႏတရာꩻ ပေါႏလꩻဆုဲင်ꩻလွလဲဉ်းသွူနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻကဲး အီႏလွဉ်ကယ်ႏ လွဉ်ချော့ꩻဟောင်း အသောင်ရင်ꩻသား တွမ်ႏဒေါ့ꩻမွိုန်းဒွုမ် အီႏလွဉ်ထွား ပါꩻခွယ်ႏတရွို့ꩻ ပါꩻယိန်းဆော့ꩻမဲ့ လွꩻထီႏထဲင်း။ ဖူးခို/ဖူးမူႏသီးယို မွိုးဖါနီပါꩻတာႏ ယံကထွာဒျာႏသွော့ ပိုလိန်ႏမာႏ ပိုရတနာႏ ယံကထွာဗာႏမွိုန်းသွော့ မွိုးဖါသီးတာႏ ပိုဓမ္မတာႏ ပိုတွူ ပိုနုတ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မွိုးဖါနီပါꩻအောဝ်ႏခိန်ႏ ဖူးခို/ဖူးမူႏသီး ရက်ချာဗဲင်းမွိုးဖါနေား ။
သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ
"သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ စီꩻပွါꩻကံႏထွို့ꩻ" ၁။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ရသတဏှာႏ လွောက်ꩻဖြေꩻအရသာႏတဲင် ကျွိုက်အအွီႏ၊ အွီႏတွိုင်ꩻတဲ့ အံႏတထွာတောဝ်း၊ ပေါႏအံႏတငါတငီနောဝ်ꩻ ကုဲင်းသီဒါႏ၊ "အံႏတရော့ꩻတဝ်းတငွါ-လွေꩻတရော့ꩻတဝ်းတကာ"၊ စခါနမ်းမော့ꩻ လိုꩻဖြားဒေါ့ꩻသေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ၂။ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ကျွိုက်တဝ်းအခါႏ၊ တသီႏခါႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနေး အခြံအထန်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ အံႏယိုꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကျွိုက်၊ ခါႏတဲ့ယတ်း ပေါႏတဲ့ꩻနီသွီႏယာႏ၊ ပေါႏရောႏဂါႏဟောဝ်အီနဝ်ꩻ မဉ်ခါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻခါႏ အံႏဗာႏဗာႏ။ ၃။ လိုꩻဆာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဆရာႏရိုꩻသွူ "တဲ့ꩻတဝ်း၊ အံႏလꩻတဝ်း"တဲ့ "အံႏဗာႏငါမန်ႏထွူ သီခန်းတဲ့ယဝ်း"ဒေါ့ꩻငေါဝ်းတနွိုင်အံႏ ခံႏစွဉ်ႏအသီနဝ်ꩻ လိုꩻထာꩻထီႏအဲဉ်ႏ၊ လိုꩻဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ နွောင်ꩻတဝ်းအဖြောင်း၊ ခင်ႏအဝ်ႏယောင်းစွဉ်ႏဒျာႏ၊ မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ။ ၄။ "သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ၊ စီꩻပွါꩻကံႏထွို့ꩻ"ငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သက်ဖေႏကဆွာꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ချင်းအံႏသွော့ကွို့ꩻကွို့ꩻ၊ ဖေႏနေးကစီꩻပွါꩻနဝ်ꩻ ကံႏထွို့ꩻရုဲင်းရုဲင်း (မာꩻရုဲင်းရုဲင်း)၊ မာꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့နော။
အာနန္ဒတ္ထေရပဥှာ
"၅၄။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
ကောဝ်ႏအလွီးနဝ်ꩻ လွေꩻတဝ်းတလီꩻထျꩻသူꩻ၊ ကောဝ်ႏတင်ႏကောဝ်ႏစမ္ပယ်ႏ အလွီးဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကောဝ်ႏစန္ဒကူႏလွီးတဲ့နဝ်ꩻ လွေꩻတဝ်းတလီꩻထျꩻသူꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး အလွီးဂွုဏ်ႏ သတင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ လွေꩻတလီꩻထျꩻသူꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏသီႏလဂွုဏ်ႏသတင်ꩻတဲင် မာꩻဟွမ်လို့စွဉ်ႏ အရပ်ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
"၅၅။ ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
ကဝ်ႏစန္ဒကူႏလွီးတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဝ်ႏတင်ႏလွီးတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဝ်ႏဗိုလွီးတဲ့နဝ်ꩻ၊ ကဝ်ႏမူꩻလေꩻလွီးတဲ့နဝ်ꩻ အလွီးဟွမ် အဝ်ႏလွဉ်းလွဉ်း၊ သီႏလလွီးဂွုဏ်ႏသတင်ꩻနဝ်ꩻ ဟွမ်လွိုလဲဉ်းက ကဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အလွီးနဝ်ꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ အာႏနန္ဒာႏပဉှာဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ- ၁။ ကောဝ်ႏလွီးနဝ်ꩻ လွေꩻတဝ်းတလီꩻထျꩻ၊ လွေꩻလꩻတလီꩻနာလွုမ်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး အလွီးဂွုဏ်ႏသတင်ꩻနောဝ်ꩻ လွေꩻလို့တွိုႏဖွစ်ꩻ စွစ်ꩻစဲစ်ꩻစွဉ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ကောဝ်ႏလွီးဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုꩻစွဉ်ႏဟွမ်ဟွမ်တဲ့ တထွꩻတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻသီး သီႏလလွီးဂွုဏ်ႏသတင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ-လꩻအီသတိꩻ အာတန်။
ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ
ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: ဖြားကျောင်ꩻတိယုံꩻ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုလွစ်ထန်ႏရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံသော့သို ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ် စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဒေႏသကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၄၇ ဗာႏသွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားကျောင်ꩻပညာႏ တောမ်ႏ မဲးကျောင်ꩻယုံနေသီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻခါ သွဉ်ထူႏလွေꩻဗာႏ ဗွေႏဗိုန်ကျောင်ꩻပညာႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖူးဝေးဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖူးခို ဖြားကျောင်ꩻကုံနဆွယ် အဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ လမ်းသားမာမူႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဲးကျောင်ꩻကူႏ တောမ်ႏ မဲးကျောင်ꩻထွဉ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ ပိုမူႏပိုခိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မွိုးဖြားအွန်း၊ မွိုးဖြားအွတ်၊ မွိုးဖြားပဲင်၊ မွိုးဖြားဗဲ့၊ ဖြားပန္တိပယ်၊ ဖြားတာလုံ၊ ဖြားတာလိန်၊ ဖြားသူရ(ခ)ဆရာႏပွန်၊ ဖြားခယ်၊ ဖြားကုံရဟန် သီးနောဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏပဒေႏသရာဇ်စနိစ်ကုဲင် အတေက်ꩻနျꩻခံႏဖဝ တခံႏနွောင်ꩻဒုမ်တဲင် ယံဖေႏကလွစ်ထန်ႏ နေင်ႏ ၁၉၂၈ ဗာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ငါတောႏလန်ႏလွေꩻရီးခန်း စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဒေႏသကို လꩻလွေꩻအောင်ႏပွယ်ꩻတဲင် မိဉ်ꩻကျောႏတင်ႏသျာႏလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဟွုန်ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏသီး လွိုဆန်ချာဗွုန်ႏလဲဉ်း ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သꩻမွန်ဗန်ရုဲင်းဟန်လွဉ်ယင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၄၉ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာကို တောႏလန်ႏရေꩻတဖူꩻ ယံကတွိုႏခြောင်ꩻထဲင်းတာႏ ထွို့ꩻဗူႏလွေꩻခန်း ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ-ပအလဖတဲင် ထွို့ꩻလွေꩻပါယင်း အီႏရုဲင်ꩻတသွိုးဒါႏ ခင်ႏလမ်းဌာႏန (၄)ထွောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပအလဖအစွိုꩻကို ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အွဉ်ငါတန်သားအစွိုꩻကိုသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏစွိုꩻ တောမ်ႏ ပအမဖအစွိုꩻ ကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ဗဟိုႏနာယက တောမ်ႏ ဗဟိုႏထာꩻမာꩻအမုꩻဆောင်ႏနာယကကိုသွူ။
သီမား
ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ သေထွꩻတဝ်းဒွိုန်းတဲင် သီမားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကောင်ခယ်ႏဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ်ကိုသွူ။ အမုဒ်အောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဒေႏသ ဒုံလွယ်နင်ꩻ ကောင်ဟွေးနင်ꩻ ပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏကောင်လောင်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ
"အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ နုဲင်းတဒေါင်" ယွုန်းဗာႏလꩻလꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻဗာႏခွိုꩻခွိုꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဆွုံꩻမꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဆွုံꩻမꩻ တလꩻဒွုမ်လာꩻလာꩻတွော့ꩻ ဝါးထန်ႏထိုꩻဗာႏတဲ့အောဝ်ႏ။
ဝိဿာသဘောဇနဇာတ်
"ဝိဿာသဘောဇနဇာတ်"
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ဝိဿာသဘောဇနဇာတ်"ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ"
၁။ ရဟန်ꩻသီး မဉ်ႏသွုံꩻဆောင်ႏ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ (ဖူးဝေးမွိုးဖါ လူႏခန်းတဲ့ယဝ်း) ဆင်ႏချင်ႏဗာႏ ပစ္စဝေက္ခဏာႏ-
၂။ ဆင်ႏချင်ႏတဝ်း ပစ္စဝေက္ခဏာႏသွုံꩻတဲင် မဉ်ႏသီနဝ်ꩻ လွေꩻထွာဘီလူꩻ ပိတ္တာႏ တလွစ်တဝ်း-
၃။ ဆင်ႏချင်ႏတဝ်း ပစ္စဝေက္ခဏာႏ မဉ်ႏသွုံꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကအံႏအစွူႏ ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ-
၄။ ဟောဝ်မွိုတ်တမွိုꩻတမာꩻငါႏတောဝ်းပါꩻ၊ မော့ꩻဒါႏဘေꩻရန်ႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"လောမဟံသဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် လောမဟံသဇာတ်ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ လိုꩻတလꩻထွိုက်တဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏ၊ လိုꩻသိုႏလိုꩻဖျင်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻမွေးတဲ့ ရိုꩻတောဒျာႏ ထာꩻမာႏ၊ တွိုႏထာꩻမာႏနဝ်ꩻ ယူႏတောဒျာႏထာꩻမွေး၊ ထူႏနေးစွယ်ꩻလမ်ꩻတွော့ꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ-
၂။ ဗွေႏဘုရာꩻတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ထီႏဖွီသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻသားအဝ်ႏ၊ နီနာꩻထဲင်းဟ ဒေါ့ꩻခရာႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်-
၃။ ဘုရာꩻလောင်ꩻတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ကျင်ꩻဖိုက မိစ္ဆာႏအကျင်ꩻမာႏ၊ ထွာဖိုဗာႏက အာဇီဝက တက္ကတွဉ်ꩻ၊ ကွဉ်တောဝ်းကွဉ်ꩻ၊ ကꩻတဝ်းဆဲင်ꩻ-
၄။ မိစ္ဆာႏအကျင်ꩻမာႏ အမျိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ကျင်ꩻခြေင်းနုဲင်းမုဲင်ꩻကျင်ꩻခြေင်းတဲ့ယဝ်း တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏ၊ တွိုႏဗာႏဒျာႏငါးရုဲင်ꩻ-
၅။ စွဉ်ꩻထိုꩻအမာႏ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိတဲင် ခံႏထူႏယင်းဒျာႏ အမဲဉ်ႏသမ္မာဒိဋ္ဌိနဝ်ꩻမꩻ တွိုႏလꩻသုဂတိ လိုꩻခမ်းလူꩻခမ်းနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဖျူး
ဝေင်ꩻနယ်ႏဖျူး (ဖြူးမြို့နယ်) (Pyu Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဖျူးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမျို့လ၊ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻ
ဝေင်ꩻမျို့လ (မန်း: မြို့လှမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myo Hla) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏယေတာသေကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ မျို့လယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယေတာသေနယ်ႏကို ကပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏတဲင် တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ မတ်လာ ၂၄ နီꩻနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏဒင်ႏထိုလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻအရန်း တောမ်ႏရပ်ကွက် (၅)ဖြုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိုꩻတွမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသေား
ဝေင်ꩻနယ်ႏသေား (မန်း: ဆောမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Saw Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဂန်းဂေါးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻသေားကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏ
thumb|သꩻရာႏသွီႏဖြွီꩻ အအိုအဲဉ်ႏလွဉ်ပွုံႏ "သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻ"
သွီႏအိုအဲန်ႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အအဲန်ႏဒျာႏသꩻရာႏကိုတွမ်ႏ သꩻရာႏအသောင်လွုမ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ နမ်းတဗာႏလုမ်း၊ အမဲန်ႏအဲန်ႏမုဲင်ꩻကိုလဲ့ အဲန်ႏဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ သွီႏအိုကအဲန်ႏဒါႏ အလင်နဝ်ꩻ ဆေ့ꩻသွူတကာႏတဝ်း၊ အလက္ခဏာႏ တထင်ႏသျာꩻတဝ်း နုဲင်းသꩻရာႏဖြွီꩻတန်အိုအဲန်ႏသွူ။ သွီႏအိုအဲန်ႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ ထွာဒျာႏလိုꩻသက်တန်၊ လိုꩻဖြားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ သွီႏအိုကအဲန်ႏဗာႏနဝ်ꩻ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို ကပါဒါႏအဗဲ့ꩻဓာတ်ယို လိုꩻဖြားဓာတ်မေႏအာႏထွိုင်ႏပေႏနဝ်ꩻ တတောႏခြီႏလို့တဝ်း၊ အဝ်ႏဗွို့ꩻအဝ်ႏပယ် သွီႏအိုအကိုဖဲ့ꩻလဲင်ႏစိꩻစိꩻတွော့ꩻ သွီႏအိုနဝ်ꩻ အဲန်ႏထိုꩻလဲင်ႏစိꩻစိꩻသွူ။ နမ်းတဗာႏလုမ်းအတာႏ အဝ်ႏနလုံꩻသꩻရာႏယို ကပသာထန်ႏစဒါႏ သွီႏဖြွီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသꩻရာႏကထန်ႏစနဝ်ꩻ အတန်ဒျာႏ၊ ကွဲးလွေꩻငါငါ ကွဲးဖြယ်တေားတေား၊ ကွဲးလယ်ႏစွစ်ꩻစွစ်ꩻတွော့ꩻ သွီႏဖြွီꩻနဝ်ꩻ ပေႏလွေꩻတလဲင်ႏစိꩻစိꩻသွူ။ သꩻရာႏဖြွီꩻအိုအဲန်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသꩻရာႏကထန်ႏစဒါႏ သွီႏဖြွီꩻတန်နဝ်ꩻအအိုအဲန်ႏထိုꩻသွူ။ ပေါႏမီႏလိုမ်ꩻလာꩻ ကာႏကွယ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻလဲ့ ကွဲးညနဝ်ꩻ သွီႏအိုပစ်ꩻထိုꩻနေးဒါႏသွူ။
သွီႏအိုအဲန်ႏ သွီႏအိုပစ်ꩻကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏထွာ ပုံႏထွာနယ်ꩻ အကျောင်ꩻခရာႏ ဗွိုန်ဗွိုန်လွဝင်ꩻ ရောႏဂါႏတမျိုꩻယို အမဉ်ꩻအဝ်ႏ ၂-မျိုꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သꩻရာႏသွီႏတသာႏဖြွီꩻအကို မီႏအဲန်ႏနဝ်ꩻ လက္ခဏာႏလယိုဖုံႏအကို တမျိုမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း၊ နီမျိုꩻမာꩻကီတရိုꩻတဝ်း ခံႏစာꩻဗာႏဒါႏ ထင်ႏသျာꩻလွဉ်ဒါႏသွူ။
(က) သာထာꩻကွို့ꩻတဝ်း၊ (ခ) ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ နေးအာႏသန်ထန်ႏဗာႏနေးထာꩻ၊ (ဂ) သꩻရာႏဖြွီꩻတန်ကအဝ်ႏဒါႏ နဲန်းပင်စေႏရပ်နဝ်ꩻ ခြေ့ꩻလိုႏလိုႏ၊ တအွစ်ꩻလိုႏလိုႏ ထွာလွဉ်ဒါႏ၊ (ဃ) အွန်းဖူး အာႏပေႏဒါႏ၊ (င) သꩻခင်ႏလမ်း တဒွေါင်ႏတဝ်းတဲ့ ဒွေါင်ႏဒါႏ၊ (စ) ထာꩻနန်းထာꩻခီတန် (ဆ) သꩻဝꩻပသာႏသာႏထာꩻတဲ့ စူခင်ႏခွꩻတွော့ꩻ သာထာꩻကွို့ꩻဒွုမ်၊ သာတန်ခွိုꩻဗာႏထာꩻ။ (ဈ) နမ်းပင်ႏပန်ꩻ၊ သꩻပင်ႏပန်ꩻမုꩻယို ခံႏနွောင်ꩻတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ မီႏမော့ꩻ မီႏခံႏစာꩻဗာႏ လက္ခဏာႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻလွေꩻပျꩻနယ်ꩻမွိုင်မွိုင် လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ဆရာႏသီးထျꩻသွူ။ သွီႏဖြွီꩻကို အဗဲ့ꩻကအာဗာႏ၊ သွီႏအို ကအဲန်ႏဗာႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးအံႏအာငါႏ ထော့ꩻယာႏစတဲင် ထာာꩻအံႏအဗဲ့ꩻအာမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ အံႏအာငါႏ အရသာႏနွိုးဗွမ်ႏဆိမ်ꩻမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ အွꩻအာငါႏဒဝ်၊ ဆွဉ်းအာငါႏယာထူ (စီးကရက်)ဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ နမ်းရုဲင်ꩻတသွိုꩻမုꩻဆေ့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻနန်းထာꩻခီအာလဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဗဲ့ꩻဓာတ်ယို လွဉ်စုလွဉ်ဗွို့ꩻ သꩻရာႏသွီႏဖြွီꩻကိုတဲင် ထွိုင်ႏညထွိုင်ႏအာနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန္ဒဓာတ် မေႏပါစကဓာတ် (မာꩻကေႏအဆာႏဓာတ်) အာႏကပေႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို ကကေႏပဲစ်ꩻဟဝ်ငါႏတဝ်းတဲင် သွီႏကိုအဗဲ့ꩻသွီႏဓာတ်ပါအာထိုꩻ၊ သွီႏလဲ့သွီႏစင်ႏကြယ်ႏ သွီႏဟဝ်တမွေးတဝ်း၊ သီႏတစင်ႏကြယ်ႏတဝ်းအကို ကပါအာဒါႏ အဗဲ့ꩻဓာတ်ယို အဝ်ႏစု အဝ်ႏပယ်အာ သꩻရာႏသွီႏဖြွီꩻတွော့ꩻ ထွာထိုꩻ သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ မီႏထွာလွဉ် သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏ ရောႏဂါႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ (အနောက်တိုင်း) တသီႏပညာႏလိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻ၊ ခမ်းရင်ꩻ (တိုင်းရင်း) တသီႏပညာႏလိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻ အနယ်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ ပငါပရာꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လိုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻ နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻတွမ်ႏ ခွန်ကုဝေ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ တဆင်ႏတဝ်းတဲင် တဲမ်းနယ်တဝ်းဒွုမ်သွူ။ ကဆဲင်ႏဒါႏတွမ်ႏ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏ၊ တသီႏထိုမ်ႏမော့ꩻယိုꩻနယ်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏ လက္ခဏာႏဖုံႏယို ခံႏစာꩻဗာႏသွူတွော့ꩻ တွမ်ႏ"အီးဂျီစီ" သꩻရာႏစံꩻစက်နဝ်ꩻ စံꩻထွားသွူတဲင် သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏရောႏဂါႏ မီႏအဝ်ႏမွေးနဝ်ꩻ သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏရောႏဂါႏ မီႏအဝ်ႏမွေးနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏတသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏနုဲင်းငါယိုဖုံႏတဲင် အွဉ်ႏသꩻဆွာꩻဆွာꩻ လိုမ်ꩻလာꩻအီစံꩻသွော့နဝ်ꩻ။
"သꩻရာႏသွီႏအိုအဲန်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" တနီꩻနီꩻယို ထောင်(စင်္ကျန်ႏ)လွေꩻချာငါဖေႏထာꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻတခွယ်ꩻရပ်နေား။ နုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ သွန်ꩻနားလာႏသဲင်ယာႏခိန်ႏ(၁ိ)အစဲးထွူထီ အယာႏခိန်ႏ (၁ဝိ) ယို ၅-နီꩻတလဲင်ႏ စဲးကြူးအံႏနဝ်ꩻ ပေါႏလꩻတလာ ကြူးအံႏဗာႏ ၆-လဲင်ႏငါနဝ်ꩻ သေနာႏလဲဉ်း အသက်သာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကယိန်းသေႏချာႏနဝ်ꩻ တလာမကာႏ ကြူးအံႏစွဉ်ႏခမုဲင်ꩻလာလာနဝ်ꩻ ယိန်းဟဝ်ဟဝ်သွူ။ ဟန်ႏအိုလဲ့ထွာ တသီႏလဲ့ထွာတဲင် အလွိုးအမာႏတအဲဉ်တဝ်းသွူ။ သွန်ꩻနားလာႏသဲင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻကိုဝင်ꩻအဝ်ႏစာဒျာႏသွူ။ အစီꩻအဗဲ့ꩻကဆေ့ꩻဒါႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏအံႏသွူ။ ဆျာယာႏ၊ ထဖေင်ႏ၊ ထလီႏ၊ ထခူဖုံႏယို အံႏလꩻဒျာႏသွူ။ အစော့ꩻအလာႏ၊ အရာႏမျိုꩻနဝ်ꩻ ပဆျောႏစော့ꩻလာႏ၊ ဟန်ႏဆျာယာႏစော့ꩻလာႏ၊ ဖေါက်ꩻနောက်ꩻ၊ မဲလင်လာႏစွော့ꩻ၊ ဥသျစ်စော့ꩻ၊ ပဲရာဇာ၊ ဗေခြောင်၊ မောက်ꩻစောက်ꩻ၊ မောက်ꩻအိုꩻ၊ စောက်ꩻသွီႏရာႏ၊ စောက်ꩻသွီစော့ꩻ၊ တဗဲစ်ရာႏ၊ မောက်ꩻဖါးရာႏဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏအံႏသွူ။
ဝေင်ꩻတဒါးအူး
ဝေင်ꩻတဒါးအူး (မန်း: တံတားဦးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Tada-U) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကျောက်သယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဒါးအူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏတဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁၂,၃၈၉ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻမောတောင်
ဝေင်ꩻမောတောင် (မောတောင်မြို့) (Mawdaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် မေက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတနိဉ်းတာယီကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ မျန်မာ-ထုဲင်ꩻ ခမ်းကူထျꩻ ခမ်ကူဝေင်ꩻတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဒုံ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုꩻလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏထွာဒုံခိန်ႏကျာꩻကာႏ အဝ်ႏဗွောင်ခါꩻထွူလဲဉ်း ခမ်းကူကွန်ႏသယ်ႏ ကဲက်ငွါစခန်ꩻတဲင် အဝ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကား နွို့ထန်ႏသုင်ꩻအီဒျာႏလဲ့ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏခမ်းရင်ꩻသားစူခွုမ်သားစွိုꩻ အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးသော့ꩻနေနေတဲင် ပေ့ꩻယို့ꩻဗာႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖထန်ႏဖြယ်ထိုꩻသွူ ရန်ႏတကုင်ႏ-မောႏလမျင်ႏ-ထာဝယ်-မေက်-ကော့တောင်း ကာꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏဒိုဖောက်ကာႏလွေꩻ တနိဉ်းတာယီကောင်ရွေꩻဖုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၁၇၈ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အန်တာတိက
အန်တာတိကတွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်: Antarctica) နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ အကြဲင်ႏမော့နဝ်ကို တွိုက်တန် တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ အန်တာတိကစက်ဝွိုင်ꩻအခဝ်နဝ် အန်တာတိကဒေႏသအကိုတဲင် အခဝ်နဝ် သမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ ၅.၄ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၄ သန်း)ရပ်တဲင် အာသျ၊ အာဖရိက၊ အမေႏရိကထင်ꩻ၊ အမေႏရိကနဝ် တွိုက်တန်ဖုံႏမိဉ်ႏထွူ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာစွောန်ႏ ပဉ္စမအတန်သွတ်ꩻ တွိုက်တန်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အပေႏအတန်မိဉ်ႏတဲက်ခေးနဝ်ꩻတဲ့ တတွာလွေꩻ ဩသတေးလျတွိုက် နီဖြုံႏတာႏသွူ။ ဧရိယာႏဟံႏနယ်ႏ (၉၈%)နဝ်ꩻ  ထီဝ(ရေခဲ)ဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻဒျာႏတဲင် ထီဝနမ်း အဒွုန်အဗွိုပေႏတန်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၁.၂ မဲင်ႏ (၁.၉ ကီလိုမီတာ)ရပ် သွူ။ တွိုက်တန်ယိုအကို လွိုတဲင် အန်တာတိကကွန်ဗူႏ အမော့ထင်ꩻသွတ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်ဟံႏနယ်ႏအလင်ကိုနဝ်ꩻ ထီဝဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အန်တာတိကတွိုက်ယို ကမ္ဘာႏလောင်း ခွုင်းကအဝ်ႏဒါႏ တွိုက်တန်ဖုံႏအကို ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာ အခွꩻသွတ်ꩻ၊ အသဲင်ခြစ်ꩻသွတ်ꩻ၊ တလီꩻမာꩻသန်အအာသွတ်ꩻ တွိုက်တန်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အန်တာတိက နောင်ကူရွေꩻ(ကမ်းရိုးတန်း)နဝ်ꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏ အဝ်ႏလꩻလွေꩻ ခမ်းရာႏထီ ၈ လက်မ (၂၀၀ မီလီမီတာ)လဲ့ ဒေႏသအကိုဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပေါင်းလꩻဆေ့ꩻတဲင် ထွာကန်တာရဟံႏသဲင်တုံး ဒေႏသနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရမ်ꩻရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ အလျားနဝ်ꩻ အဝ်ႏတွိုႏ အနုတ် ၈၉°Cဒီႏဂရီႏသဲးသီးယဲက် (- ၁၂၉° F)သွူ။ တွိုက်တန်လောင်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻသေႏသေႏဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻတဝ်းတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ လိုꩻအုံယွို့သား သုတေသနစခန်ꩻကို အဖြာꩻ (၁၀၀၀-၅၀၀၀)ရပ်လုမ်ꩻသွူ။ အာတန်တိကတွိုက်ယို ခမ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တပွိုင်ႏဆဲင်ႏတဝ်းအကျောင်ꩻ အဝ်ႏသꩻဖော်ꩻတူႏခါꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။