ပအိုဝ်ႏလိတ်တဲမ်းဆရာႏအစွိုꩻ
နီပအိုဝ်ႏယို မီႏထွားချာယင်း ခမ်းကောင်တွမ်ႏခမ်းဒွမ်ယိုခါနောဝ်ꩻ သွဉ်လွပိဋကတ်လိတ်လုဲင်ꩻ လောကုတ်ဖဲ့ꩻယို ပနဲးအာႏတလာနာႏလဲဉ်းသွူ၊ ကအောင်ႏလဲဉ်း ပထမကြီးတန်း ဓမ္မာစရိယဘွဲ့လꩻဖုံႏယိုလဲ့ ဆေ့ꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ ကအောင်ႏဒျာႏ ပထမကြီး ဘီအေ-ဓမ္မာစရိယဘီအေယိုလဲ့ အောဝ်ႏလဲဉ်းသွူ၊ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏအမျာꩻပဲင်ႏ (လိတ်နျꩻစက်)လဲ့အောဝ်ႏဒျာႏ၊ ခေတ်ပညာႏဒါႏသား လောကီꩻဖဲ့ꩻယိုတဲ့ ကအောင်ႏဒျာႏဘီအေ၊ ဘီအက်စ်စီ၊ စစွဉ်ႏတက္ကသိုလ်ႏဘွဲ့လꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုတဲ့ ပနဲအောင်ႏ စစွဉ်ႏလဲဉ်းသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ အရေꩻတန်ငါႏ "ဘွဲ့တွမ်ႏထာꩻမာꩻ-ဂုဏ်ႏတွမ်ႏထာꩻမာꩻ"ယို မီႏတွယ်ꩻပူꩻဝါင်ꩻနောဝ်ꩻ၊ နမ်းတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ အမျိုꩻသာꩻတွက်တာႏလဲ့နောဝ်ꩻ အတ္တ-ပရယိုနီဗာႏ အကျိုꩻတန်ငါႏသွူ၊ အခွင်ꩻအရေꩻလဲ့ တခြင်ခြင်အောဝ်ႏဖေႏဒျာႏ- "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပေဒ-အခန်း(၂)"ကိုနောဝ်ꩻ ပါလွဉ်နုဲင်းယို- ပုဒ်မ ၂၀၊ (ခ) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာနှင့်ချစ်ခင်မြတ်နိုးသည့် စကား၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းတို့ကို ဥပဒေများနှင့်ဖြစ်စေ၊ အများအကျိုးနှင့်ဖြစ်စေ မဆန့်ကျင်လျင် လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်၊ ပြုစုပျိုးထောင်ခွင့်၊ ပြောဆိုရေးသား ကျင့်သုံးခွင့်ရှိသည်။ အခး(၁၁)၊ ပုဒ်မ ၁၅၃။ (က) နိုင်ငံသားတိုင်းသည် သိပ္ပံပညာ စူစမ်းရှာဖွေမှု၊ စာပေနှင့် အနုပညာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာကိစ္စများတွင် လွတ်လပ်စွာဖေါ်ထုတ်ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသည်။ (ခ) နိုင်ငံသားတိုင်းသည် မိမိတို့ချစ်ခင်မြတ်နိုးသည့် စကား၊ စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာနှင့် စောင့်ထိန်းအပ်သော ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသည်။ ယင်းသို့ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံးအတွက် အခြေခံလိုအပ်ချက်ဖြစ်သော တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်လူနေမှုစနစ်တို၌ကို ထိပါးရာရောက်ပါက လုံးဝရှောင်ကြဉ်ရမည်။ မိမိတို့၏ သီးခြားဆောင်ရွက်မှုသည် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် လူမျိုးများကို ထိခိုက်နစ်နာစေလျှင် သက်ဆိုင်သူများအချင်းချင်း ပြန်လည်ညှိနှိုင်း၍ ပြေလည်မှုရရှိပြီးမှသာလျှင် ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိသည်။ ပုဒ်မ ၁၅၇။ နိုင်ငံသားတိုင်း၌ လုပ်သားပြည်သူများ၏ အကျိုးစီးပွါးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်အကျိုးစီးပွားကို မဆန့်ကျင်လျှင် လွတ်လပ်စွာပြောဆိုခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာရေးသားခွင့်နှင့် လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဝေခွင့်ရှိသည်။ အခွါင်ꩻအရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖေႏတခြာင်ဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်တွမ်ႏ ခမ်းဒွမ်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ သံႏဃာႏလိုꩻကျောင်ꩻတွမ်ႏ တကာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့လꩻသားတွမ်ႏ တက္ကသိုလ်ႏဘွဲ့လꩻသားပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ ထွားဒျာႏအနာႏဂတ်သာႏသနာႏရောင်ႏလေတာႏ၊ စွိုးခွိုꩻအမျိုꩻသာꩻတိုꩻတက်ရေꩻတွက်တာႏတဲင် အောဝ်ႏလိုႏထွိုင်ႏမာꩻညီꩻငါႏလို့ဝါင်ꩻထာꩻမာꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏလွောင်ႏဗူႏငါႏလဲဉ်း- (၁) ပျုတဲမ်းကျမ်ꩻအစွိုꩻ (ကျမ်းစာပြုစုရေးအဖွဲ့) (၂) လိတ်တဲမ်းဆရာႏအစွိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ "ပျုတဲမ်းကျမ်ꩻအစွိုꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပွုံႏစံႏဒေါ့ꩻခန်း သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ၊ ဝိနယ်ꩻ၊ ပရိတ်တန်၊ ဗုဒ္ဓဝါင်ႏ စစွဉ်ႏအခေႏခံႏတွက်တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ မီႏဖါႏဘာႏပြန်ႏနွောင်ꩻပါစွဉ်ႏ သုတ္တန္တပိဋက၊ ဝိနယပဋက၊ အဘိဓမ္မာပိဋက-ကရိုꩻဒါႏ ပိဋကတ်သွံဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ ယိန်းယံယံသွူ။ ဗုဒ္ဓနီဗွေႏဘုရာꩻ ဝါႏတောႏစိန်ႏလꩻထွူ (၈)ဝါႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဂဝံပတိ (အရှင်ဂဝံပတိ)လျောက်လောဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏတဲင် ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏဖုံႏ ကျွꩻလွဉ်သုဓမ္မပူရ(သထွုံႏ)သွူ၊ ကရုဏာႏသညင်ꩻဖေႏခါꩻ ကေသာ-ကလူꩻဆန်ႏတောႏ(၆)ဆူႏသွူ၊ (သာသနာဝံသမဒဒီပိကာ)။ သာႏသနာႏ သက္ကရာဇ်နိန်ႏ ၂၃၅-ဗာႏနောဝ်ꩻ သျင်ႏမဟာႏမောဂ္ဂလိပုတ္တထေရ်ႏ အွဉ်ႏသျင်ႏသောဏထေရ်ႏ သျင်ႏဥတ္တရထေရ်ႏတွမ်ႏ ပစ္ဆာသမဏ ရဟန်ꩻသွံပါꩻ အွဉ်ပျုသာႏသနာႏ ကျွꩻလွေꩻသုဓမ္မပူရ(သထွုံႏ)သွူ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီး ဖောႏဖေႏသီလက္ခန္ဓဝဂ်ကိုလွဉ် ဗြဟ္မဇာလသုတ်တဲင်တွော့ꩻ တကာႏတကာႏမဖုံႏ သရဏဂုဏ်ႏတီႏလွသွူ။ (သာသနာဝံသမဒဒီပိကာ)။ ကွပ်စွဉ်ႏသျင်ႏသောဏထေရ်ႏဗွေႏသီးဟော်ꩻဖေႏ ဗြဟ္မဇာလသုတ်တဲင် ဝွေႏနေယျပေါင်ꩻ ၆-သောင်ႏ ထီႏသေလွသစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ၊ လိုꩻခို (၃၅၀၀)လိုꩻမူႏ(၃၅၀၀)ဗုဲင်လို့ဝါင်ꩻ ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (ပခုက္ကူမဟာဝိသုတာရာမ-ဝတ်ရွတ်စဉ်၊ အရှင်ကေလာသ-ဓမ္မာစရိယ-ဘီအေ)။ မှတ်ချက်။ သျင်ႏသောဏ သျင်ႏဥတ္တရဗွေႏသီး ကကျွꩻလွေꩻသထွုံႏခမ်း သက္ကရာဇ်နိန်ႏ အယူႏဝါႏဒ တဲမ်းပီတောဝ်းဝါင်ꩻသွူ။ ဆꩻကီနောဝ်ꩻကပါဒါႏ အရှင်ကေလာသ-ပခုက္ကူဝတ်ရွတ်စဉ် (ကိုးတိုင်းကိုးဌာန သာသနာပြုစေလွှတ်ပုံသမိုင်း)ခန်ꩻကိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏ သာႏသနာႏ သက္ကရာဇ်နိန်ႏ ၂၃၆-ဗာႏ ရိုꩻနောဝ်ꩻ "မော်လမြိုင် ဦးဘသန်း-ဘီအေရေး ကျောင်းသုံးမြန်မာရာဇဝင်"ကိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏ သာႏသနာႏ သက္ကရာဇ် ၂၇၃-ဗာႏနိန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏ သက္ကရာဇ်နိန်ႏ ၉၉၅-ဗာႏ၊ တထိန်ႏလာဗွေ မွူးနီꩻ-စနေႏနောဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻ(သထွုံႏ)လွေꩻပါင်ꩻသဲင်ꩻ ပိဋကတ်သွံဖုံႏ သီႏဟိုဠ်ႏခမ်း(ယိုခါ သီရိလင်္ကာနဲင်ႏငံႏ)နောဝ်ꩻသွူ၊ (သုဝဏ္ဏပကာႏသနီႏကျံꩻ-ရာႏဇာႏဝါင်ႏပအိုဝ်ႏ)။ သာႏသနာႏ သက္ကရာဇ်နိန်ႏ ၁၀၆၁-ဗာႏ၊ ကောဇာ ၄၁၉-ဗာႏနိန်ႏနောဝ်ꩻ (ပါကမ်ႏ)မန်းခွန်ဟော်ခံꩻ အနော်ရထာ လွေꩻတွိုက်ꩻသထွုံႏခမ်းတဲင် လꩻသဲင်ꩻပိဋကတ်သွံဖုံႏ၊ ဆာင်ဗွာ ၃၂-ဗာႏ၊ ပညာႏရှိရဟန်ꩻသံႏဃာႏတွမ်ႏ လိုꩻခမ်းပေါင်ꩻ တရိန်လွို၊ အနုပညာႏ အဒုံႏအအူ တူရိယာႏဖုံႏ ထꩻလိန်းခွမ်ꩻလာꩻ(ယက်ကန်း)စစွဉ်ႏယဉ်ႏငဲးရေꩻပညာႏ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အတွင်ꩻနောဝ်ꩻ သထွုံႏခမ်း "ခွန်ဟော်ခံꩻတန် မနုဟာႏမာနာင်ꩻမိဖရာꩻ နာင်ꩻဂလာဒေဝီ"သီႏလက်ထက်နောဝ်ꩻသွူ။ မီႏထောင်ထွေ(လေ့လာ)ချာပညာႏရှိသီး ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ ရာႏဇာႏဝါင်ႏဖုံႏယိုအလꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ မော့ꩻခွဲးကီႏညိုႏဆယ်ꩻကပ်ဗာႏ သက်တောႏထင်ႏသျာꩻ ဗုဒ္ဓဗွေႏဘုရာꩻမွန်သွူ။ ကိုꩻကွယ်ႏပူႏဇောႏ ပိဋကတ်သွံဖုံႏ၊ သွဉ်လွဉ်ပိဋကတ်လဲ့ လꩻညလဲဉ်းအနိန်ႏပေါင်ꩻ (၁၅၀၀)လွိုလွိုလဲဉ်းသွူ၊ ခေတ်ယိုခါ မဲင်ꩻ၊ မန်း၊ ဖြောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ပိဋကတ်သွံဖုံႏယို ဖာႏသာႏပြန်ႏထန်ႏ ဝွေꩻသီးဖါႏဘာႏ အောဝ်ႏလွဝါင်ꩻ နိန်ႏပေါင်ꩻညလဲဉ်းသွူ၊ ပိဋကတ်သွံဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏကိုꩻကွယ်ႏဗာႏရီးဝါင်ꩻ၊ သွဉ်ဗာႏရီးလဲဉ်းမန်း (ဖြောဝ်ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ ခေတ်ကာႏလကွီလွဉ်အလꩻ- (က) ပိဋကတ်သွံဖုံႏဖါႏဘာႏပြန်ႏထန်ႏပအိုဝ်ႏ အောဝ်ႏထွိုက်အောဝ်ႏသင်ꩻငါႏလဲဉ်း (ခ) ပအိုဝ်ႏဖါႏသာႏ လိတ်ဖြေႏ+ပြန်ႏပွယ်ꩻ(စာမေးပွဲ) အောဝ်ႏလိုႏငါႏလဲဉ်းသွူ။ စာင်ꩻထွက်ပဆျာႏကြိုဝ်ႏတဖြာꩻ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဗာႏ လိတ်တဲမ်းသားတလဲင်ႏသွူ၊ စာင်ꩻထွက်နောဝ်ꩻ လွေꩻကပ်လောင်ꩻဗာႏဒဲဉ်သွမ်ꩻ (ကျောင်ꩻဝါးတောင်ꩻကောင်)စွုမ်ႏနိန်ႏတဲင် အလာပသလ္လာပ ဒေါ့ꩻရီအုံကွံဗာႏ အဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား (ဝါးတောင်ꩻကောင်သွူ၊ ဝွေꩻဒေါ့ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားဝါးတောင်ꩻကောင်ဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏတပါꩻ (ဘွဲ့ဖောႏထန်ႏလိုႏတောဝ်း) "နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏလိတ်ဖြေႏ+ပြန်ႏပွယ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဒျာႏခေါ်ခေါ် တပွယ်ꩻနောဝ်ꩻ ယိန်းယံယံမတောဝ်နဲး"ဒေါ့ꩻထန်ႏဗာႏဖိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိတ်တဲမ်းသား ကဒါင်ႏပျꩻနယ်ဒါႏ "အစွိုꩻ"ဆꩻကီနောဝ်ꩻဟွဉ်ႏ မီႏအောဝ်ႏလꩻထွူနောဝ်ꩻ- (က) အစွိုꩻရွဉ်ကတူႏ (ရံပုံငွေ)ရွဉ်တောင်ႏတာႏ ယံအောဝ်ႏဗာႏ၊ (ခ) ကိပ်ꩻခွယ်ꩻတလမ်းနီဗီႏ၊ တနိန်ႏတလဲင်ႏ(နောဝ်ꩻမီႏမွေးတောဝ်း) ရေႏမတ်ပိဋကတ်သွံဖုံႏတွော့ꩻ တဖုံႏ(၁၀ဝိ)စေႏတနာႏအောဝ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလူႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊ (ဂ) စွုမ်ႏရပ် ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယဉ်ႏငဲးရေꩻ ယံအောဝ်ႏဗာႏ၊ (ဃ) စွုမ်ႏရပ် လိုꩻစွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ ယံကဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်သွဉ်တန်ꩻဗွောင်ဖေႏဗာႏ၊ (င) အစွိုꩻ အာႏမီႏတလာသွူနောဝ်ꩻ တနိန်ႏတလဲင်ႏတရိုꩻတောဝ်း၊ တလာ ယံကထေထန်ႏသွော့ လိတ်စောင်ႏတမျိုꩻမျိုꩻ။ ပွုံႏစံႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏ မန်းဖာႏဘာႏကထေထန်ႏဒါႏ ဓမ္မဗျူဟာ၊ ညောင်ရွှေ ရွှေဂူပရိယတ္တိစာစောင်၊ သာသနာ့ရောင်ခြည်၊ ရတနာမွန်မဂ္ဂဇင်း စစွဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်တွမ်ႏ ခမ်းဒွမ်လိတ်မွူး ယိုနီမွူးနောဝ်ꩻ အီႏထွာတမွူးချာင်ႏ၊ တဆွိုင်ꩻချင်ႏမုဲင်ꩻခါလဲ့ တသေလွဉ်ꩻတောဝ်း၊ တထီႏထွꩻလွဉ်ꩻတောဝ်းသွူ၊ သင်္ခါရတရꩻ ထာꩻသီထာꩻမားမျိုꩻ အချိန်ႏအခါႏ လိုꩻလဲ့ပါꩻမုဲင်ꩻစွဉ်ႏတဲ့ တထီႏသေတောဝ်းသွူ၊ "အကာလိကော-ကာလမရွေ့ ကျင့်သည့်နေ့၌ပင် မြင်တွေ့ယုံကြည်ရသော ကောင်းကျိုးချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံတော်မူပါပေ၏"ကရိုꩻဒါႏ အင်္ဂုတ္တုရနိကာယ်ႏ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ စတုတ္ထ ပဏ္ဏာသက ဂီတိသုတ်ကို ကပါဒါႏ တရာꩻဂွုဏ်ႏတောႏနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ကုသိုလ်ႏထာꩻမာꩻဟောဝ်မျိုꩻယို မာꩻခန်းစောဝ်းစောဝ်းယိုခါတဲ့ အကျိုꩻတရာꩻလဲ့ခံႏစာꩻဗာႏခန်းစောဝ်းစောဝ်း ယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ အခွင်ꩻအရေꩻလဲ့ဖေႏဒျာႏတဲင် နီပအိုဝ်ႏချာင်ꩻချာင်ꩻ စွီႏလို့ဝါင်ꩻစူတဲင်တွော့ꩻ ထွိုင်ႏမာꩻညီꩻလို့ဝါင်ꩻထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ သာႏသနာႏရောင်ႏတဲ့လေ၊ စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏအရန်းလဲ့ ထာင်ႏထို၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏသင်္သရာႏနီပါꩻအကျိုꩻယိုလဲ့ ဒိဋ္ဌအမန်ႏ ဧကန်ႏခံႏစာꩻဗာႏ ချမ်ꩻသာႏဗာႏ တရောင်းတရေꩻ တာင်ႏတယ်ႏထီႏဗာႏနောဝ်ꩻထွူဟွေး။