စောက်ꩻဖားခွန်စီ
စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ခါးလားကသီမားထိုꩻခိန်ႏတွမ်ႏ ကသီမားထိုꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ကဉ်ꩻစာꩻခရာႏအချက်ဖုံႏ၊ လိုႏဖြေႏခရာႏငဝ်းရီဖုံႏ အဝ်ႏကုဲင်ခါꩻ အာမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ခါးလားမန်းခမ်းကလꩻ လွစ်တခြင်ရေꩻ အယံတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻအာႏဏာႏကအဝ်ႏဒါႏ မန်းအစိုႏရလိုꩻဖုံႏ လွဉ်ဆွမ်ꩻကျꩻထိုꩻ စောက်ꩻဖါးခွန်စီတဲင် ဆွမ်ꩻလင်ꩻထိုꩻ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တနောက်ꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဝ်း ခိန်ႏခါႏယံတွင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ၊ မန်းခမ်းလꩻလွစ်တခြင်ရေꩻထွူ ညလွေꩻ (၄)နီꩻဒျာႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ သီမားစွော့ꩻထိုꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ (တောင်ꩻသေꩻ- စောက်ꩻဖါးခွန်စီ သီမားထွူ အဝ်ႏခါးနေင်ႏပေါင်ꩻညတဝ်း ကထွာဒါႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ မာꩻဖက်သွꩻခွ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလိုꩻတန် အမတ်အောင်ႏသာႏ၊ ဗိုလ်ဟိန်မောင်၊ ဦးညိုး-သီးဖုံႏလဲ့ ခံႏဗာႏမန်းလိုꩻတန်ဖုံႏ ဆွမ်ꩻကျꩻမာꩻသီထိုꩻထွူတွော့ꩻ ဝွေꩻဖြားသီး အသင်ႏခဲင်ꩻငါလဲ့ မော့ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ ထိုꩻမားယေန်သူႏတငါ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏဟန်ႏသနီꩻယိုနဝ်ꩻသွူ။) စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ကသီမားဒါႏခင်ႏလမ်း ရန်ႏကုန်ႏတသီႏယုံႏလောင်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ရုပ်ကလာပ်ယို ထွားခွင်ꩻလꩻတဝ်းတဲင် ထူႏသဲင်ꩻချာလꩻကွို့ꩻဒျာႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ယာႏဆွတ်ꩻဖါႏဖွန်ႏ သထုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)ကိုလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻတဲင် မဉ်ႏထွားချာ မဉ်ႏကဉ်ꩻစာꩻယူႏစွေးချာ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ကသီမားထိုꩻဗာႏကိစ္စယို အဝ်ႏကုဲင်ခါꩻအာငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏခွန် စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ဘဝဇာတ်ရဲဉ်ႏ ကထွာလွဉ်ဒါႏ အဟဝ်အကုဲင် ပကတိဇာတ်ခြောင်ꩻ သမဲင်ꩻအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ယံဖေႏကဖောႏထန်ႏနွောင်ꩻချာယင်းနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ဘဝဇာတ်ရဲဉ်ႏ အစဲစ်အမဲဉ်ႏ ဗွေဗွေစွုမ်ႏစွုမ်ႏ ယံဖေႏကယိန်းဖောႏထန်ႏနွောင်ꩻသမ်းသမ်းယင်းနဝ်ꩻ ခွိုꩻသွုပ်တသာ ပအိုဝ်ႏပေႏဖုံႏ အဝ်ႏလိုႏဆွန်ꩻလို့ဝင်ꩻစူတွော့ꩻ အွဉ်လို့ဝင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏထုမ်ႏထွားထွေထောင် တယွိုက်ꩻဆုဲင်းထန်ႏ၊ ထွတ်ထေဖောႏထန်ႏလွဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ သထုံႏပေႏ (သီႏသဲင်ႏ)နယ်ႏကို ကအဝ်ႏကုဲင်ခါꩻဒါႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ဟော်နန်ꩻယိုလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ ထာꩻငမ်းတရျိုးမုꩻယို အဝ်ႏတခြို့ꩻခါꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်ယဟန်ႏတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ပိုလီꩻဖုံႏနမ်းလောင်းတဲင် ယားပြုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻချာခွိုꩻသွုပ်တသာ ပအိုဝ်ႏပေႏဖုံႏအတွက်တာႏ ထွေထောင်ထွားချာ ပအိုဝ်ႏခွန်တဖြာꩻ ဆဲင်ႏရာꩻသမဲင်ꩻ အထျꩻထောင်ꩻအရွီးအခိုႏဖုံႏ ထိုꩻမားယေန်သူႏထိုꩻနုဲင်းယိုတဲင် သꩻဆာခရာႏဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ကတယ်ႏဆို့ꩻလူႏခါꩻဒါႏ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏထျꩻ ဘုရာꩻကုန်ꩻစေႏတီႏလဲ့ ဒါႏယကာႏတသာသီး တယ်ႏထုမ်းတန်ပိုႏသမ်းယင်းတဲင် မူလဒါႏယကာႏ စောက်ꩻဖါးကလူႏခါꩻဒါႏ စူခြောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထိုꩻမားထိုꩻလို့ခန်းဒျာႏနေနေနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၈-ဗာႏ၊ လာဇန္နဝါရီ(၈)နီꩻနဝ်ꩻ သထုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ) ပအိုဝ်ႏခွန်စောက်ꩻဖါးခွန်စီ အနိစ္စခန္ဓာႏပြောင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ ရန်ႏကုန်ႏတသီႏယုံႏလောင်းတဲင် နေင်ႏ ၁၉၄၈-ဗာႏ၊ လာဇန္နဝါရီ(၂၀)နီꩻနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏကုဲင်ခါꩻဒါႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ယာႏဆွတ်ꩻဖါႏဖွန်ႏဖုံႏယို သွင်ꩻသော့ꩻခန်း ဝွေꩻမုခ်တောႏ သထုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဒုတိယစဲ့ꩻကမ္ဘာႏ ကထင်ႏတွိုႏလွဉ်မန်းခမ်းနဝ်ꩻ ဂျပန်သင်္ဘောꩻကျောင်ꩻ (၉)ဆွိုင်ꩻ လွဉ်ချꩻရီးရီးဗုံး တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻ၊ တနꩻစွဉ်ႏဆေꩻနီꩻ၊ နီသွဉ်းသီး လိုꩻစွိုꩻလွင်းရီးလဲဉ်း လိုꩻငတ်ꩻဆီ ဖျော်နောင်ထဝ်ကြွန်ကို၊ အဝ်ႏအပ်တနတ်ထွူလဲဉ်း၊ အဝ်ႏကုဲင်စဝ်းဖါးခွန်စီဖူးခို ခွန်ပျာꩻနဝ်ꩻ လွင်းကွဉ်ႏသဲင်ꩻမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ သဲင်ꩻနေးထူႏအမာ စဝ်းဖါမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻပိုမူႏ။ မညမမွိုင်လဲ့ နေင်ႏလီꩻသဲင်ꩻချာ နေင်ႏတသာလဲ့တွိုႏ အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻလဲ့ ပြန်ႏချာယင်းမန်းခမ်း၊ တွမ်ႏသင်္ဘောꩻကျောင်ႏတန် ကဖန်ဒါႏအမဉ်ꩻ ကျွဲဥစီနဝ်ꩻလဲ့ ဝါးသဲင်ꩻခန်းဒျာႏ ဂျပန်၊ စဲ့ꩻဂျပန် ကအဝ်ႏခမ်းကောင်ဖဲ့ꩻလဲ့ ဆွတ်နဝ်သဲင်ꩻ ပင်လောင်ꩻသူꩻတလီး၊ တောင်ႏကီꩻတလီး၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏတလီး။ ဂျပန်စဲ့ꩻတဖူꩻသွံလီး ဖျော်စုလင်ꩻခန်း လွယ်ကောႏ ဗောလခဲး၊ ဖါးဆောင်းတဲင် အဝ်ႏဆꩻချာ အမေႏရိကန်ႏသင်္ဘောꩻကျောင်ႏ ဒင်ႏတနတ်လဲ့ လွဉ်းလင်ꩻဖေႏခန်းဒျာႏ လူထု (ကျောက်တန်ꩻ) (၂၀၀)၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ (၂၀၀)၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏ (၂၀၀)တဲင် စဝ်းဖါးခွန်စီ ထွိုင်ႏဟွုန်ထွꩻခန်း စုဲင်ႏအောင်ဖေ (ဖြဝ်ꩻ) အွဉ်ႏထင်ႏဆြာႏ သီႏသဲင်ႏလိုꩻစွိုꩻ၊ စဲ့ꩻအောင်ဖေ ထင်ႏကွီဖေႏ လꩻသဲင်ꩻတနတ်(၁၀၀) အရာႏ(၁)တွိုက်၊ ပိုႏတန်ခွန်ပျာꩻ ဖေႏဆွုမ်ႏဝွေꩻသီး ထူႏတနတ်သား ရွဉ်ယာႏတဖြာꩻ (၁)ဗီႏတဲင် ပြန်ႏသဲင်ꩻချာ ကြွန်နောင်ထဝ်။ သဲင်ꩻအပ် စဝ်းဖါးခွန်ကြည်တဲင် အုံပဆား တဆေꩻခါႏထွူတွော့ꩻ လင်ꩻထူႏယင်းလွယ်ကောႏ (မဟာႏဒေႏဝီႏ) စဝ်းဖါးစောက်ꩻမာဟော်ကို တနတ်တရျာꩻ၊ အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻပိုႏနမ်း ကေားဖေႏအရာႏ (၂)တွိုက်၊ သဲင်ꩻဖေႏအပ်ခန်း ဖါဖြားတန်နမ်းဩနဝ်ꩻသွူ။ မညတွမ်ႏမမွိုင်တဲ့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဟော်ꩻခန်းနဲင်ႏငန်ႏရေꩻတရာꩻ တောင်ႏအူဝေင်ꩻကွင်ꩻကို "လုဲင်းလုပ်ꩻခွုမ်မာꩻသား မွိုးဖါသီးဖုံႏဩ- နီသွဉ်းသီး ပြည်ႏထောင်ႏစု မန်းခမ်းအီႏလꩻသွူ လွတ်လပ်ရေꩻ၊ ပိုႏစူအုံထွိုင်ႏထွားမွုန်းတဝ်းလုဲင်း၊ ကျွိုက်အထန်ႏလဲ့ အုံအထန်ႏမာꩻလုဲင်း၊ ကျွိုက်အကိုလဲ့ အုံအကိုမာꩻလုဲင်း၊ အကိုꩻမာꩻမꩻ အောင်ႏလဲ့တရိုꩻတဝ်း၊ အထန်ႏသားမꩻအောင်ႏ အဝ်ႏဟဝ်ဒျာႏ"ဟော်ꩻထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နဲင်ႏငန်ႏရေꩻပါရဂူဖုံႏ၊ နဲင်ႏငန်ႏရေꩻ အထောက်အပံ့သားဖုံႏ၊ ပဒေႏသရာဇ်အဖွဲ့သားဖုံႏလဲ့ တွိုင်ႏပင်ႏနီႏနော်ꩻခန်းဒျာႏဝင်ꩻတဲင် စီꩻဝွေꩻဆွေꩻနွေꩻပွယ်ꩻနဝ်ꩻ အွိုင်ႏမွိုင်ꩻကွိုင်။ စီꩻဝွေꩻတန်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏပင်ႏလုံ တွိုင်ႏပင်ႏခန်းဝင်ꩻတဲင် အခိန်ႏထွိုင်ႏဗာႏ အခါႏထွိုင်ႏတွိုႏလဲ့ ပဒေႏသရာဇ်စွိုꩻဖုံႏ လူထုကိုႏစလယ်ႏစွိုꩻဖုံႏ ဒဲဉ်သမ်ဆန်ꩻစ (၃)နီꩻ ထင်ႏတွိုႏလဲ့ စီꩻဝွေꩻခန်းဒျာႏလွဝင်ꩻ စနစ်လီꩻစနစ်ယဖုံႏ ပယ်ႏထိုꩻတဲင် ထူႏတသာ မာꩻလွေꩻသော့ꩻခန်း မတ်တန်ꩻစုတဲင် စဝ်းဖါးကိန်ꩻတုံလွဉ်တဝ်း၊ သော့ꩻလွဉ်နေးလိတ်၊ စဝ်းဖါးလွယ်ကောႏ (စောဝဏ္ဏ)လွဉ်တဝ်း သော့ꩻလွဉ်လိတ်နေနေ၊ ငဝ်းတပုံႏချင်ႏ။ "ပေါင်ꩻတဝ်း နီခင်ႏလေင်း နီဗျောက်ꩻဒျာႏ၊ အွဉ်ႏမဟာႏမိတ်အနေႏငါ"စေနယ်ခန်းဒျာႏ အစီꩻအဝွေꩻကိုတဲင် တဲမ်းခန်းဒျာႏ မတ်စုမတ်တန်ꩻနဝ်ꩻထွူ၊ အစီꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ လို့(၄)နီꩻ၊ နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻနီꩻလဲ့ မာꩻခန်းပွယ်ꩻမွန်း ပွယ်ꩻပျောႏ နုတ်ဆက်တဲင် မွူးရဝ်ꩻခိုႏနဝ်ꩻ နေင်းထီနွိုး၊ မွူးယာ နားရီႏ(၁၀)နဝ်ꩻ ဒဲဉ်ဟဝ်ဟန်ႏအွီႏ စွုမ်ႏစီႏဒဝ်မျိုꩻ (ဗီယာ၊ ဗရန်ဒီ) ဒဝ်အင်္ဂလိပ်အမျိုꩻမျိုꩻတဲင်- (ကွပ်စဝ်းဖါးခွန်အိုး တွိုက်ꩻနွောင်ꩻထိုꩻဗာႏ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻဖြားစိုးကာႏတဲင် တွိုႏလင်ꩻအပိုခို စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻတွမ်ႏအလီꩻ (စောနွဲး)နဝ်ꩻ အလျားစပ်ꩻခန်းဒျာႏ စဝ်းဖါးသထုံႏပေႏ စဝ်းဖါးခွန်စီ တွိုႏဗꩻလင်ꩻစွဉ်ႏ ပြည်ထောင်ႏစုလွတ်လပ်ရေꩻ အောင်ႏမျင်ႏနေင်ႏတွင်ꩻသွူ။) ခွန်ပျာꩻကအုံငီꩻ အဖူစဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အတမက်ꩻမဉ်ꩻ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻပို စောနွဲ့လဲ့ လွဉ်ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းယို- "နာꩻမဉ်ႏမာꩻသီဗွုန်ႏ နာꩻဝေး စဝ်းဖါးခွန်ကြည်နဝ်ꩻ ခွေဖေႏနာꩻရွဉ်ယာႏ (၃၀၀ဝိ)သွံရေင်"ရိုꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ သွီႏပေႏကထွိုင်ႏလျားလွဉ်တဲ့ စဝ်းဖါးခွန်ကြည် သထုံႏပေႏ အုံဆꩻနဝ် ခွယ်ႏထင်ꩻ၊ စဝ်းဖါးညောင်ႏရွီႏ (စောရွှေသိုက်) အုံဆꩻနဝ် ခွယ်ႏထင်ꩻ၊ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စဝ်းဖါးသန္နီတွမ်ႏ စဝ်းဖါးကွတ်ခိုင် ခွဲႏနဝ်၊ မြို့စားပေႏ စဝ်းဖါးဖုံႏနဝ်ꩻ အုံအခါႏ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻလဲ့ပါ (ခွိုꩻရက်ခွေသွဉ်း အဝ်ႏမာꩻဒဲဉ်လောင်ꩻသား လိုꩻဝင်ꩻလစ်ꩻ၊ ကပ်အုပ် သိန်းအောင်၊ ကားဒရိုင်ဗာ ဘရှင်၊ တွမ်ႏယဲꩻမွိုင်ꩻကွိုင်တဖြာꩻ။) စဝ်းဖါးသထုံႏပေႏ ခွန်ကြည်လဲ့ ဒဝ်ထီမာꩻလျားအဟို့ꩻတဲင် ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻခန်းဒျာႏငဝ်းလီꩻငဝ်းယ "ပါꩻကမဉ်လꩻ ခွေကတူႏ ဖေႏဆုꩻ(၃၀၀၀)နဝ်ꩻ တပ်ဖေႏတဝ်းရွဉ် ထူႏလဲင်ႏခါတဲ့ လꩻဒျာႏ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ စဝ်းဖါးရွီႏ နဲစ်ထွိုင်ႏသီႏ စဝ်းဖါးခွန်ကြည်ငွဉ်ꩻထွူတွော့ꩻ "ဒေါ့ꩻမွုန်းဒွုမ် ဖူးခို"ထွဉ်ႏအုံလင်ꩻခန်းဒျာႏ၊ အမ်ႏဒဲဉ်အမ်ႏဟန်ႏထွူတဲ့ နုတ်ဆက်ဝင်ꩻတဲင် ထန်ႏသဲင်ꩻခန်းဒျာႏ။ ထင်ႏတွိုႏယင်း ဒဲဉ်သီႏလောင်းမာꩻငါလဲ့ မာꩻတဲးတဲးဝါးဝါးစွဉ်ႏ ပြည်ႏထောင်ႏစု ပွယ်ꩻပင်ႏလုံ ထိုꩻလက်မတ် ကွီငီꩻလွဝင်ꩻအခွင်ꩻအရေꩻ (လွတ်လပ်ရေꩻ)ပွယ်ꩻတဲင် ပဒေႏသရာဇ်လဲ့ ထေခန်းဒျာႏအလိတ်ချုပ် ဆွေꩻနွေꩻပွယ်ꩻ ဒဲဉ်သမ်လာတွင်ꩻ ကမာꩻခါꩻဒျာႏ စဝ်းဖါးမွိုင်ꩻကွိုင်ꩻဟော်ကိုတဲင် နီဖဲ့ꩻနီခဝ် အယပ်ꩻအခုဲင်ႏပေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏခန်းတစိꩻတွော့ꩻ ရပ်နားထိုꩻခန်းဒျာႏ။ ပွယ်ꩻပင်ႏလုံတွင်ꩻနဝ်ꩻ ကိန်ꩻတုံတဲ့ တလွဉ်တဝ်း၊ လွယ်ကောႏတဲ့ တလွဉ်တဝ်းတဲင် ပြည်မတွမ်ႏပြည်နယ် ကွီခန်းဒျာႏအယူႏခံႏ တကွို့ꩻနီꩻပေႏတဲင် မွူးထွိုင်ႏဟာ ထာꩻထွိုင်ႏခေ့ꩻလဲ့ ပဒေႏသရာဇ်အဖွဲ့အစည်း အတန်သား စဝ်းဖါးရွီႏ၊ စဝ်းဖါသိန္နီ တဖူမ လွဉ်တွိုင်ႏပင်ႏခန်း စဝ်းဖါးခွန်ကြည် တော်မော(ဟော်ယို့ꩻ)ကို၊ (ခွိုꩻရက် အဝ်ႏလောင်ꩻနေင်းထီ စဝ်းဖါးသိန္နီတွမ်ႏစဝ်းဖါးရွီႏ စောရွှေသိုက်လဲ့ "နီပေါင်ꩻငါ နေင်ႏဆီငါ၊ မဉ်ႏလဲဉ်းနေင်ႏဆီလဲ့ မဲ့ꩻနီခွယ်ꩻထွို့ꩻယွယွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ"။