cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပအိုဝ်ႏ-မဲင်ꩻကပျား
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
လားသျိုးခရဲင်ႏ
လားသျိုးခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ အိန်းကလေက်: Lashio District ) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၂၈၃၈ (၈၆၅ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလားသျိုးကိုသွူ။ လားသျိုးခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆၀၉,၈၈၁ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|လားသျိုးခရဲင်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏတေင်းနီ}} {{Legend|#0000FF|​​ဝေင်ꩻနယ်ႏကွန်းလုံ}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏလားသျိုး}} {{Legend|#1f78b4|ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ}} {{Legend|#b2df8a|ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်းယန်း}} လားသျိုးခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
တောင်ꩻသေꩻ- တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယုဲင်ꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်းယန်းနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း ခရဲင်ႏအရန်းတဲင် လွောင်ႏဗူႏသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်း တန်းယန်းခရဲင်ႏ ကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လုဲင်လာခန်း
လုဲင်လာခန်း (အဉ်းဂလစ်ဆျ်- Laila Khan) ၊ မန်းမဉ်ꩻ မစန္ဒာဝင်း ယို ထွာ မန်းခမ်းကိုသား အိန္ဒိယခွိုꩻ အွဉ်ႏလောင်းလွိုးသား (မန်း- သရုပ်ဆောင်) တဖြာꩻသွူ။ ထွာ ပထန်ကလာꩻ သွီႏကပါဒါႏ မန်းခမ်းသားတဖြာꩻ၊ အောဝ်ႏလွေꩻမာꩻထာꩻမာꩻ အာရပ်စဝ်းဖားသီး ခမ်းခြှောန်းဗူႏ ဒူဘုဲင်းဝေင်ꩻ ကိုခါ လꩻ ကေားဟဲ့ꩻရောင်သား (မန်း- အဆက်အသွယ်) တဲင် လွေꩻမာꩻဗာႏဖို ပညာႏအွဉ်ႏလောင်းလွိုး ထာꩻမာꩻ အွိုးအိန္ဒိယခမ်းကို။ ဝွေꩻမူႏ ကပါဒါႏ ထာꩻယောင်ꩻဆျောဝ်ႏမွန် (ရုပ်ရှင်) ကားဖုံးကို ပါသေငါꩻအာ ထာꩻလောက်ကားတကား။ တွမ်ႏမန်းခမ်းသားကသေငါꩻအာဒါႏ မင်ꩻသာꩻစူတဲင်ꩻ ရီတိက်ရေားဆျန်း တဲ့ အွဉ်ႏငီꩻဗာႏဖိုဝင်ꩻလောင်းလွိုး အွိုး ငေါဝ်းသချင်ꩻတပုက်ကို။ မဉ်ႏထွား မန်းခမ်းကိုဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ကော့အွောန် (ဒါရဲက်တာ) မောင်မျိုးမင်း ကထွောန်ႏအွောန်ႏဒါႏဝင်ꩻ လောင်းလွိုးဖုံႏ အွိုးဇာတ်ကားမဉ်ꩻ တိုက်ဆိုင်မှုရှိလျင် ကိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻမူႏဗာႏအွောန်ႏ ဗီလီင် လောင်းလွိုးသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻမူႏယို သမ်းထွာ မူသလီမ်တဖဲ့ꩻ၊ သမ်းတအွောန်ႏမဉ်ꩻတေားအွီးတောဝ်းမဉ်ꩻလောင်းလင် သမ်းထူႏစွူစွူဒျာႏ မူသလီမ် လွီးယောဝ်ꩻကဗွို့ꩻဒါႏ လုဲင်လာခန်း မဉ်ꩻတဖဲ့ꩻတဲင် ပေါႏလꩻငါႏတောဝ်းခင်ႏလမ်း အွိုးမန်းခမ်းကိုတန်သွူ။
လဉ့်ခ်ဖဲ့ꩻထန်ႏဖုံႏ
<a href="https://www.facebook.com/lailasalimkhandotcom">Laila Khan</a>
ကိရိယာႏ
ကိရိယာႏ (Tool) ဟဲ့ꩻ ထာꩻခြွိုင်းခြိုꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻကိစ္စအတာႏ ကသွုံꩻအီဒါႏ တခြိုꩻဝတ္ထုနောဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻမာꩻစွုမ်ႏစေ့ꩻ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏအတာႏ ကိရိယာႏအောဝ်ႏလွဉ်ꩻ အစားစားတဲင် အိန်ႏကလေတ် ငေါဝ်းကိုယို "ကိရိယာႏ " အဓိပ္ပါယ်ႏတမျိုꩻလွုမ်ꩻအတာႏ ကွပ်ကိစ္စတမျိုꩻစီႏအတွက် ငေါဝ်းအောဝ်ႏအာမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ဥပမာႏ- kit ,tool,appliance, device, gadgetry, instrument, implementation ,.... (အောဝ်ႏကုဲင်နွောင်ꩻကဒွိုန်းဩ) စတဲင်ဖုံႏယို မိဉ်ႏပြန်ႏအဒွေါင်ႏသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻ "ကိရိယာႏ" တဝ်းလဲ့ "အခြွိုင်းခြိုꩻ" ဒျာႏကွေꩻကွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၈၁ ဗာႏကိုနဝ်ꩻ Benjamin Beck ထေပြန်ႏလွေꩻခန်း ထူႏသုင်ꩻကိရိယာႏခြွိုင်းခြိုꩻခရာႏ ဖွင်ꩻနယ်အဓိပ္ပာယ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီးအတာႏ အီႏဖန်ꩻဆင်ꩻ အီႏမာꩻထာꩻတမျိုꩻမျိုꩻ (မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) အီႏဖျင်အီထာꩻတစားစားအတား ကထူႏသွုံꩻ ကမာꩻအီဒါႏ တခြိုꩻဝတ္ထု တမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ ကိရိယာႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻ၊ စောက်လဲ့၊ ပလာယာ။ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း ရေႏရွယ်ႏအင်းမိုးချက်တဗာႏ ဖေႏကထွူထွာအောင်ႏမျင်ႏအတာႏ ကသွုံꩻအီဒါႏ တခြို့ꩻတစွိုးစွိုးယို ဟဲ့ꩻဗာႏ ကိရိယာႏ နေနေနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ - ဆွမ်ꩻထပေႏ၊ ဖြုဲင်ꩻဖြီ၊ လော်ထာꩻသားတခြာကို။
သမဲင်ꩻ
အွိုးစခါ လိုꩻယေန်ႏကေႏမှုအရန်းတထိုတောဝ်းဒွိုန်းခိန်ႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ကိရိယာႏအနေႏ နီလိုꩻသီးသွုံꩻအီဒျာႏ တိရိစ္ဆာန်ႏဖြို့ꩻဖုံႏ တိရိစ္ဆာန်ႏဆွတ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏစခါဖုံႏ ကထွုမ်ႏအီအဆာႏ ဖေႏကအံႏဗာႏအာဟာႏရအတာႏ ကိရိယာႏယိုအရေꩻတန်မွေးအကျောင်ꩻ ထွိုင်ႏသေလွဉ်ခိန်ႏ ကိရိယာႏအနေႏ သွုံꩻစလွဉ်ခန်း တိရိစ္ဆာန်ႏ ဆွတ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းကိုယိုလဲ့ လိုꩻစခါဖုံႏ ကသွုံꩻဒါႏ ခေတ်လီꩻ ကိရိယာႏယဖုံႏ အောဝ်ႏ(မော့ꩻဗာႏ)နောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏစစွဉ်ႏ လုံးခေတ်၊ တောင်ꩻခေတ်၊ ပသီႏခေတ်တဲင် ဗꩻလွေꩻ ပျူခေတ်၊ မွိုင်ꩻမော်ႏ၊ ပင်ႏလယ်ႏ၊ သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုး၊ ဟန်လေန်း ထွူဗꩻထမ် ပုဂံႏ ခေတ် စတဲင်ခေတ်ဖုံႏကိုယို လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏ ကသွုံꩻဒါႏ ကိရိယာႏဖုံႏအောဝ်ႏမော့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကနုဲင်းဒါႏ တယ်လီဖုန်း နောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻတဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ကသွုပ်သွယ်ႏအီဝါင်ꩻအတာႏ ထွာဒျာႏ တခြိုꩻအခါႏကိရိယာႏ ( Intermediary device ကြားခံကိရိယာ) တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
စက်မှု စူမှု ထာꩻမာꩻဖုံႏအတာႏ ပသီႏတျူ(ထာꩻဆူႏ)၊ လိတ်စီꩻ၊ ထာꩻစို၊ နꩻမွူး၊ ခွာ ဖုံႏယို ထွာကိရိယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အီႏတဲက်အီႏတွက် အဒွေါင်ႏအဆွာꩻတာႏ၊ အီႏမာꩻတပွတ်ꩻ တဒွေါ့ꩻအီတာႏ၊ အီႏခွဝတာႏ၊ ဒွေါင်ႏဆွာꩻဒွိုန်ဗွို ကလိုႏအတွိုင်ꩻဖေႏကလꩻ ထွားစဲစ်ဆေꩻအီတာႏ သွုံꩻအီဗာႏကိရိယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကိရိယာႏအမျိုꩻမျိုꩻယို ခွဲꩻချာꩻသေꩻခါꩻက အစားစားတဲင် တောက်ꩻ ဒိုအီတာႏ၊ မာꩻတပွတ်ꩻဖျတ်အီတာႏ၊ ဖေႏကချော်ꩻထိုꩻအီလေꩻဖော်ႏတာႏ ကိရိယာႏဖုံႏ ၊ တောက်ꩻအီ ဗွုမ်အီတာႏ ကိရိယာႏဖုံႏ၊ သွင်ꩻအီပွုံႏတာႏကိရိယာႏဖုံႏ စတဲင် အောဝ်ႏကအမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကိရိယာႏအစားစားဖုံႏယို ခွဲꩻချာꩻသေꩻကဒွိုန်း သွုံꩻအီစူတာႏ တောမ်ႏ သွုံꩻအီစက်တာႏ သွူ။ ကိရိယာႏကသွုံႏအီစက်တာႏဖုံႏယို ဖေႏကရုဲင်ꩻ မာꩻတသွိုးဗာႏတွမ်ႏစက်မꩻ သွုံႏအီလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကိရိယာႏကသွုံꩻအီစက်ဖုံႏယို ထာꩻမာꩻအတာႏ ထွူမွိုင် ထွူယိုꩻအီ၊ လိုꩻပါတောဝ်းလဲ့ စက်အောဝ်ႏမာꩻနွောင်ꩻဒျာႏအရင်ꩻ၊ ထွဉ်ႏမာꩻတိတိကျကျ လꩻ တဲင်တွော့ꩻ အသွုံꩻဝင်ႏမွေးစွဉ်ႏ လိုꩻသီးအတာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကိရိယာတန်ꩻဆာႏဖုံႏအကို " တွီး " ယို အလဲဉ်းရီးရီးသွတ်ꩻ ကိရိယာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အွိုး လုံးခေတ် ကာႏဒွေါႏ လိုꩻသီး မာꩻတွီးမာꩻတွမ်ႏ လုံးတဲင် အောဝ်ႏသွုံꩻလဲဉ်း တွီး နောဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ် လိုꩻသမဲင်ꩻထာႏဝခေတ်(အလယ်ခေတ်)နောဝ်ꩻ တွီး ယို သွုံꩻအီ စူမှုပညာႏအတာႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်းဒွုမ်တဲင် သွုံꩻအီပါလွဉ် စဲ့ꩻစူခွုမ်အတာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဗꩻထမ်ခေတ်လဲင်ႏခါစွဉ်ႏလဲ့ စူမှုပညာႏကိစ္စ ထာꩻမာꩻဖုံႏအတာႏ အောဝ်ႏသွုံꩻစွူစွူကဒွိုန်း တွီး နေနေသွူ။
တွီးယို ထာꩻမာꩻကိစ္စအမျိုꩻမျိုꩻအတာႏ အပွုံႏအောဝ်ႏကအစားစားသွူ။ တွီး အမျိုꩻပေါင်ꩻအောဝ်ႏ တဆီလွိုပိဉ်တဲင် ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻအမိဉ်ꩻ အစားစားနေးသွူ။ တွီး ယို တယ်ႏစွဉ်ႏ စင်းခံꩻကသွုံꩻတွီးပေႏစားဖုံး ဗꩻထမ် စင်းလိတ်ကသွုံꩻ ၊ Boiler ဗွိုင်လာစက်ကရိုꩻဒါႏ ထီလျားလွီးစက် ထာꩻမာꩻသားကသွုံꩻ "တွီးတန်"ဖုံး ရိုꩻတဲင် အရွယ်ႏပေႏတန် အောဝ်ႏဖျင်အမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻမာꩻယင်ဟန်ႏ အတာႏနောဝ်ꩻတဲး သွုံꩻတောဝ်း တွီးပသီႏ တွီးသတ္တု ဖုံႏတဲင် သွုံꩻတောဒျာႏ တွီးသေင်ႏ တဲ့ အောဝ်ႏနေကနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ကတွယ်ႏ ကွပ်ကလဲင်းလင်ꩻ ထာꩻခြိုꩻ(ဝတ္ထု)ယိုတွော့ꩻ ထာꩻခြိုꩻဖေႏကကုဲင်ဗာႏမွိုန်းအတာႏ သွုံꩻဗာႏတွီးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ တွီးကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻတဲး တွီးထိုးယိုဆွော့ꩻဗာႏ၊ ခွုမ်အာႏဖေႏကလꩻ အလေꩻအထွူႏတဲ့မဲဉ်ႏဗာႏ၊ တိဉ်ႏခွေါင်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ စင်းလိတ် ကသွုံꩻဒါႏ တွီး ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ အထိုးပနဲဉ်ႏ အထိုႏတကောင်ႏနွောင်ꩻစား (မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) အထိုးနောဝ်ꩻမာꩻတွမ်ႏထာꩻခြို့ꩻလင်(အခြားပစ္စည်း)တမျိုꩻမျိုꩻ တဲ့အောဝ်ႏတဲင် နေးအာႏနေးရဲင်ꩻ တွယ်ႏသန်သန် တောက်သန်သန်စွဉ်ႏလဲ့ စူတဆာတောဝ်း စူတခြေ့တောဝ်း တွီးစားတဲ့ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
တွီးစက် (Hammer Machine) နောဝ်ꩻ ဂျိမ်းနေးစမစ် ကရိုꩻဒျာႏ ပညာႏသျှင်ႏတဖြာꩻ ထွင်ႏသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တွီးစက်ယိုနောဝ်ꩻ ဆွို့ဗာႏတောမ်ႏ ထီလျားလွီးစက်တဲင် ကထွင်ႏကျာꩻနောဝ်ꩻတဲး ရေႏမာꩻဒျာႏသင်္ဘောꩻဝင်ရိုး (Ship axis) တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလွဉ်ဆုဲင်ꩻခါနောဝ်ꩻ  တွီးစက်ကသွုံꩻ ထီလျားလွီး လွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း တွီးစက်ကသွုံꩻတျာႏမေႏစားတဲ့ ပေါႏလွဉ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကပေါႏဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ (ခေတ်မှီ) တွီးစက်တဗာႏယို တွီးတဗာႏငါတယောဝ်း မာꩻပꩻအီနွောင်ꩻပသီႏဒွီႏ ၊ ဖေႏကတဗျမာꩻဖားအီနွောင်ꩻ ပသီႏပျာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကဒွိုႏပသီႏထီယွုံႏတန်(သံရည်ကျိုရုံကြီး) ဖုံႏကို ပသီႏထာꩻခြိုꩻအလီꩻ မာꩻအီ ပသီႏထာꩻခြိုတသာ(နုဲင်းမဲ့နာꩻဖုံႏ)နောဝ်ꩻ ပသီႏတူႏတန်ဖုံႏယို သွုံꩻအီနုဲင်း တွီး သဖော်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပသီႏတူႏတန်ဖုံႏယို ယွုတ်အီတောမ်ႏ သံလဲက် (Magnet) ထွူ အွဉ်ႏစွꩻထဲ့လင်ꩻလူး ပသီႏထာꩻခြိုꩻလီꩻဖုံႏအလောင်းတဲင် မာꩻဖွန်ႏထိုꩻ ပသီႏတခြိုꩻလီꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏမာꩻဒါႏ အီႏတယ်ႏဒါႏ လမ်းတန်တန် (အဆောက်အအုံကြီး)ဖုံႏယို ကရီးခါ အီႏဆို့ꩻအွတ်ꩻရွီး တောမ်ႏ ပသီႏတဲင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ညဆွာꩻမွေး ထူႏလို့အာငါႏအခိန်ႏနားရီႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွီးစက် ထွိုင်ႏပေါ်ႏလွဉ်ယိုခါနောဝ်ꩻ ချအွတ်ꩻရွီးတာႏ အခိန်ႏလို့လယ်ႏကွို့ꩻ မိနစ်ပဲင်ꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တွီးစက် ကဝါးဒါႏတောမ်ႏ ထီလျားလွီးကြုံႏဖုံႏယို တွီးကတူႏ နောဝ်ꩻအွဉ်ႏဒပ် အွဉ်ႏဆွို့ခါꩻတောမ်ႏတဖြွီꩻ ၊ ထွို့ꩻငင်ႏကီအီတောမ်ႏ ထီလျားလွီးကြုံႏအာႏတဲင် အွဉ်ႏထဲ့လာင်ꩻလူး ကမဲဉ်တွယ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ စက်ဒိုလုံး ၊ စက် ကတဝေ့ꩻ ကတပန်ႏအီတောမ်ႏတလီꩻအာႏ တစိုတွယ်ႏစက်၊ စက်ခူႏဟမ်ႏ စတဲင်ဖုံႏယို ထွာဒျာႏ တွီး တမျိုꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
မိဉ်းမဲဉ်လꩻ အရွေꩻတဝဲဉ်ꩻပိဉ်ရွေꩻရွေꩻ(ဝက်အူရစ်)လဲ့ ဖော်ႏအီလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လေတ်ခုံႏ(တွင်ခုံ)ဖုံႏယို အပေႏသွတ်ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏစင်းခံꩻ ကသွုံꩻအီစားလေတ်ခုံႏ ဗꩻထမ်စွဉ်ႏလေတ်ခုံႏတန်စား ကမာꩻအီတနတ်တန်ပြောင်ႏဖုံႏတဲင် အောဝ်ႏအပေႏအတန် အရွယ်ႏပိဉ်စားစားဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻကပေါႏဒါႏလေတ်ခုံႏ (ခေတ်မှီတွင်ခုံ) ဖုံႏနောဝ်ꩻ အီႏအံႏပွစ်အီတာႏ ထာꩻဆူႏ ထာꩻစိုဖုံႏ အောဝ်ႏလိုႏအစားမုဲင်ꩻစွဉ်ႏလဲ့ ပြောင်လုဲင်ႏဖေႏနွောင်ꩻချာဒျာႏအရင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လေတ်ခုံႏ(တွင်ခုံ) ဖုံႏထွူတဲင် အလောင်ႏအလင် အရေꩻတန် ကိရိယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ စက်ဒို (ဖောက်စက်)တောမ်ႏ စက်လောမ်ႏ (လွန်စက်)ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻခြိုꩻတဗာႏဗာႏယို မိဉ်ႏမဲဉ်မာꩻတအိုရိုꩻရိုꩻ အီႏဒိုအီတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မိဉ်ႏမဲဉ်မာꩻတအိုဆွာꩻနုဲင်းဝါႏဖူꩻ အီႏခူႏဒိုစွဉ်ႏတရွဉ်းနုဲင်းထမ်းဖူꩻတဲ့နောဝ်ꩻ သွုံꩻအီဗာႏ စက်ဒို တောမ်ႏ စက်လောမ်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ကအောဝ်ႏကုဲင် အရေꩻတန်ထဲင်း ကိရိယာႏတမျိုꩻနောဝ်ꩻ စက်လေꩻဖော်ႏ(စက်ရွှေဘော်)နောဝ်ꩻသွူ။ လေꩻဖော်ႏကထိုꩻဒါႏတောမ်ႏစူနောဝ်ꩻ ကအီႏမာꩻချော်ꩻဒါႏသေင်ႏ တမျိုꩻမျိုꩻ ဝတ္ထုတဗာႏဗာႏယို အွဉ်ႏသီစွူစွူပိဉ်ထွောင်းမꩻ ထိုꩻလꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏတွိုႏစက်လေꩻဖော်ႏယိုနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒပ်ꩻဆင်ပွုံႏသေႏထွူ စက်လေꩻဖော်ႏမꩻ ကအီႏထိုꩻချော်ꩻတခြိုꩻ(ဥပမာႏ သေင်ႏတစားစား)နောဝ်ꩻ ခြိချာ ခြိငါ မာꩻထိုꩻချာထိုꩻငါလုဲင်ႏတောမ်ႏစက်နောဝ်ꩻသွူ။ စက်ကထိုꩻဒါႏအအောင်ရွေꩻစွဉ်ႏ (ပျော့ကြောင်းထိုးစက်)နောဝ်ꩻ တောမ်ႏစက်လေꩻဖော်ႏယို အသဖော်ꩻဗွိုန်စွဉ်ႏလဲ့ ကအောဝ်ႏလိုႏဒါႏ အအောင်ရွေꩻ ပေႏတန် အဲဉ်ႏလုဲင်းအလꩻ အွဉ်ႏဒပ်ꩻဆင်လုဲင်ႏချာငါဗာႏ ကအီႏသွုံႏဒါႏတစို(ဆောက်သွား)ပေႏပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ စက်လေꩻဖော်ႏ တောမ်ႏ စက်ကထိုꩻဒါႏအအောင်ရွေꩻစွဉ်ႏ ဖုံႏယို သွုံꩻတောဝ်းဒွုမ်တစိုပျာꩻ(လေဖော်ႏတငါ)တဲင် ကတဝေ့ꩻ ကတပန်ႏနွောင်ꩻဒါႏ အဖဲ့ꩻသောင်ဖဲ့ꩻဖုံႏကထင်ဒါႏ တစိုတဝွန်ꩻ(ဆောက်လုံး)စားလဲ့ သွုံꩻအီလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻကဖျတ်ကရုဲင်ꩻအီ သတ္တု စားယို တဗွိုန်ပီတောဝ်း ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻရိုꩻရိုꩻတဲင် အသိုအောဝ်ႏနီဖဲ့ꩻစားတမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကမာꩻထာꩻမာꩻပွုံႏနောဝ်ꩻတဲး ဗွိုန်ဒျာႏ ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ သံမဏိ (ပသီႏဆွော့ꩻ ပသီႏခွေါင်စား) ထာꩻမာꩻခွင်ႏအကို ကသွုံꩻဒါႏ ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ယံမွေး အာႏသန်လွဉ်ꩻ မွေးစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အလျားပုံႏမှန်ႏအခေႏအနေႏကို သံမဏိ ကဒွိုန်ဒါႏ ၂ လဲက်မရပ်တယောဝ်း၊ မိဉ်ႏမာꩻလျားသေꩻခါꩻသံမဏိနောဝ်ꩻ ဒွိုန်စွဉ်ႏ ၂၅ လဲက်မခန်းတယောဝ်း ဖျတ်တွောက် မာꩻတပွတ်ꩻအီနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻမာꩻအပေႏစားနောဝ်ꩻတဲး ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻယို ရုဲင်ꩻကွို့ꩻတောမ်ႏစူလွုမ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ စက်မှုစူမှုဆဲင်ႏရာꩻ ထာꩻမာꩻအစားတန်ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲး ကိမ်ꩻရုဲင်ꩻယို သွုံꩻအီနေးဒျာႏတောမ်ႏ မော်တော်စက်၊ ထီလျားလွီးစက် ဖုံႏတွော့ꩻ ရုဲင်ꩻအီနေးနောဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻမာꩻယွုံႏအစားတန်လွဉ်ꩻ မရေႏမရာႏစားဖုံႏကိုနောဝ်ꩻတဲး  သွုံꩻအီနေး စက်ကဝါးဒါႏတောမ်ႏ တလီꩻနျꩻအာႏတဲင် သွုံꩻအီကိမ်ꩻရုဲင်ꩻတန်နောဝ်ꩻသွူ။
ရွာꩻစက်နောဝ်ꩻတဲး ထာꩻမာꩻအမျိုꩻအလွောက်ꩻ အောဝ်ႏဖျင်ရွာꩻအမျိုꩻမျိုꩻအစားစားနောဝ်ꩻသွူ။ ကမော့ꩻဗာႏအာသွတ်ꩻနောဝ်ꩻတဲ ရွာတဝွိုန်ꩻ ကသွုံꩻဒါႏသေင်ႏစက်ဖုံႏနောဝ်သွူ။ ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ ရွာꩻထွို့ꩻတောမ်ႏစူစားဖုံႏတဲင် ထွို့ꩻငင်ႏချာငါဗာႏနေးအတွိုင်ꩻ ရွာꩻစက်ကသွုံႏအီတောမ်ႏစူစားနောဝ်ꩻလဲ့ ဗွိုန်ဗွိုန်လွဝါင်ꩻ ထွို့ꩻငင်ႏချာငါဗာႏနေးနေနေနောဝ်ꩻသွူ။ ရွာꩻစက်ကို ရွာꩻသို ရွာꩻတငါ(လွှသွား)ဖုံႏနောဝ်ꩻ အတပန်ႏလွေꩻမွိုင်ငါႏတဲင် ကမဲဉ်ရွာဒါႏတခြိုꩻဖုံႏယို ခြိတရွို့ꩻဗာႏနေးယွယွ တောမ်ႏ စက်နောဝ်ꩻသွူ။
တခြိုꩻ(ဥပမာႏ သေင်ႏ) ကတန်လွဉ်ꩻငါႏထာꩻစားဖုံႏယို မိဉ်ႏမဲဉ်ဖꩻလီတခေါဝ် မိဉ်ႏမဲဉ်ရွာꩻတခါဝ်နောဝ်ꩻ ရွာꩻဗဲဉ် (ခါးပတ်လွှ)ယို အဟောဝ်သွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရွာꩻအစားယိုနောဝ်ꩻ ရွာꩻတဖဲ့တခေါဝ်စီႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ အပေဉ်တဒွီႏဖုံႏအလောင်း ရွာꩻယိုဗဲဉ်ပတ်တွော့ꩻ တပန်ႏနေးစားနောဝ်ꩻသွူ။ ရွာꩻကဖျတ်ဒါႏ ရွာꩻကဖꩻအီဒါႏ လုံးဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ တောမ်ႏ ရွာꩻဗဲဉ်(ခါးပတ်လွှ)ယို အသဖောꩻဗွိုန် လွဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ခွိုင်ႏကားကဖျတ်အီ ကမာꩻတပွတ်ꩻအီအတာႏ ကိရိယာႏကာႏကအောဝ်ႏယို အသဖော်ꩻဗွိုန်လို့ အပါနွို့လို့ တဲမ်(ထဲမ်, သပ်) ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ သေင်ႏတယောဝ်း၊ သတ္တုတယောဝ်း ကသွုံꩻဒါႏတစိုဖုံႏယို အသွုံꩻပုံႏစံႏ ဗွိုန်ဗွိုန်လို့လွဝါင်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻသေင်ႏနောဝ်ꩻ ပနဲဉ်ႏတွော့ꩻ သတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻ ဆွော့ꩻတဲင် တစိုသို(ဆောက်သွား) တျူ ပွုံႏ နောဝ်ꩻတဲ တဗွိုန်တောဝ်းလွဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တစို ကအွဉ်ႏဆွို့ဒါႏ သေင်ႏ(တစိုထိုး)နောဝ်ꩻ အသိုဗွို အသိုထင်တဲင် သတ္တုအောင်ကိုကသွုံꩻဒါႏတစိုသို (ဆောက်သွား) ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖေႏကခွေါင်ခံႏ အသိုတန် ဒွိုန် ထွူတွော့ꩻ အွဉ်ႏတဖဲင်ဖဲင်သေꩻခါꩻတဲင် ဆင်ႏဆင်ႏမူဖေႏဗာႏ ဖေႏကအောဝ်ႏ ၃၀ ဒီႏဂရီႏ မွေးတောဝ်းလဲ့ ၆၀ ဒီႏဂရီႏ နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း တစိုအစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတောမ်ႏ သတ္တုဆွော့ꩻ သတ္တုခွေါင်စားဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ကတဲက်စဲစ်ဆေꩻအီတာႏ ကိရိယာႏ " ခေတ်တသာကပေါ်ႏယိုခါ ဖုံႏနောဝ်ꩻ တဲက်ထွားအီနွောင်ꩻ ၁ လဲက်မ အပွန်းတရေင်ပွန်းဗꩻထမ်တပွန်းတဲင် ၊ အရန်းထိုလွဉ်ꩻမွေးခေတ်မှီကိရိယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻတဲး အဆေꩻ့သွတ်ꩻတဲက်ထွားအီနွောင်ꩻ ၁ လဲက်မ အပွန်းတသန်ႏပွန်းဗꩻထမ်တပွန်းနောဝ်ꩻမꩻ ဖေႏကမဲဉ်ႏဗဲက်နေးစွဉ်ႏအတာႏ စဲစ်ဆေꩻတဲက်ထွား အီနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကောင်တန်တေင်သီ
"ပဗ္ဗတူပမ-ပဗ္ဗတဥပမာႏ (ကောင်တန်တေင်သီ နာꩻတွမ်ႏနီ)"
"တကာႏခွန်တန်ကောသလ- မွူးယာခိုႏတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏမုဲင်ꩻကိုလွဉ်ဟောင်း" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဒင်ႏအရာႏ ထွာဗာႏလဲဉ်းခွန်၊ မဲ့အာႏရွုံႏ-ကမ်းသꩻထွား၊ နားအာႏရွုံႏ-ကမ်းသꩻနာႏ၊ ထော့ꩻယာႏဆျာယာႏ ခွုင်းကားတဲင် အယာႏမျိုꩻ မဉ်အံႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻလꩻ၊ ကောဝ်ႏဟွမ်နံႏသာႏဟွမ်၊ မွန်းဟွမ်ထီဟွမ် ခွုင်းကားတဲင် အဟွမ်အမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ခြွိုင်းအမျိုꩻမုဲင်ꩻလꩻလို့။ ခွမ်ꩻလာꩻအဟောဝ်စား ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏချော်ꩻပြေ၊ ဟွမ်ထာꩻဒါ အဟဝ်စား ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏ၊ လိုꩻမူႏအတရေꩻစား ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏ ခွုင်းကားတဲင် အခွေါင်းအရွ ပွို့ꩻပနဲဉ်ႏမျိုꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏရွေꩻတဝ်း ခွေါင်းရွလꩻလို့၊ ခမ်းတွက်ထီတာႏ မာꩻဒါႏနွောင်ꩻလို့၊ ခမ်းသားအလောင်း အာဖြောင်းလꩻဒျာႏ၊ အာႏဏာႏစက်အဝ်ႏလို့၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ယိုနောဝ်ꩻ 'အဝ်ႏအောင်ႏစဲ့ꩻပွယ်ꩻ'သဲင်ꩻလွဉ် ဗွေႏဩ"လောဝ်းကျွားမွေးစွဉ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ဥပမာႏ အရပ်ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်တန်တဖြုံႏနဝ်ꩻ တကြွီႏလွဉ်မွေး ဒွုတ်ဒွုတ်တွော့ꩻ မဉ်ႏလွဉ်တေင်သီလိုꩻ ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နꩻခံႏဗော့ꩻအတေင်သီနဲ့၊ ဖေႏကလွစ်လꩻနဝ်ꩻ နာꩻနဲစ်လွင်းနဲ့၊ နဲစ်လွင်းတဝ်းနဲ့" "ဟူး-နဲစ်လွင်းမွိုင်မွိုင်စွဉ်ႏဗွေႏ- 'ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻကောင်တန်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဗွန်ပီစွဉ်ႏဒျာႏ 'ဇာတိဒုက္ခ-ကွုတ်ဒုက္ခ'နဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ကောင်တန်ဇာတိဒုက္ခ တေင်နျꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ ဘုရာꩻရဟန္တာႏသီးသူ ကွုတ်တဝ်းဒွုမ်တဲင် ဝင်ꩻလွင်းလွစ်လို့လဲဉ်း၊ တွိုႏတကာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်းတန်ဒျာႏ ရာႏဇာႏခွန်ဘဝ၊ ခွန်မဉ်ႏသီတဲ့ (ပေါႏထွာတဝ်းရဟန္တာႏနဝ်ꩻ) အီႏကွုတ်ဗာႏယင်း၊ အီႏဒုက္ခဗာႏယင်း၊ နာꩻလွင်းခန်းတဝ်း ဇာတိဒုက္ခ-ကောင်တန်နဝ်ꩻနဲ့။ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻ 'ဇရာႏဒုက္ခ-ထာꩻဖြားဒုက္ခ'ကောင်တန်နဝ်ꩻတဲ့ တကြွီႏတေင်နျꩻ လိုꩻဖုံႏနေနေ၊ တကာႏသေယူႏနေဟောင်း၊ နာꩻကွဲဖြားဖြားလဲဉ်း၊ ဘဝငါသူꩻတဲ့ ခံႏဖြားဒုက္ခစွူစွူဗော့ꩻနဲ့၊ ကျံႏလွင်းလဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်နဲ့။ ဆထင်ꩻဖဲ့ꩻ 'ဗျာဓိဒုက္ခ-ထာꩻဆာဒုက္ခ'ကောင်တန်နဝ်ꩻတဲ့ တကြွီႏတေင်နျꩻ လိုꩻဖုံႏနေနေ၊ သေစဉ်ꩻစာꩻနေဟောင်း၊ တွိုႏတနီꩻနီꩻ တလာလာ အီႏဆာတဝ်ဗာႏထာꩻကွေး၊ ဆာလွဉ်ထာꩻ အလဲင်ႏပေါင်ꩻအာလဲဉ်း၊ ဘဝပေါင်ꩻအာလဲဉ်း၊ ခံႏဆာစွူစွူဗော့ꩻနဲ့၊ အင်းလွင်းလဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်နဲ့။ ဆနောဝ်ဖဲ့ꩻ 'မရဏဒုက္ခ-ထာꩻသီဒုက္ခ'ကောင်တန်နဝ်ꩻတဲ့ တကြွီႏလွဉ်တေင်နျꩻသီလိုꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ သီဗာႏထာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻအလဲင်ႏအလင်ႏ သူႏသေသူႏသာဒွုမ်၊ ဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏလင်ꩻမဲ့ထီ ခံႏသီတေ့ꩻတေ့ꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဲ့၊ ရေႏလွင်းလွစ်တဝ်းဒွုမ်နဲ့။ အီႏလꩻဗာႏ လိုꩻဘဝယို တယိုꩻတဝ်း၊ အခိန်ႏလို့တဗော့ꩻ ခမ်းကိစ္စ၊ အခိန်ႏလို့ဗော့ꩻ လမ်းကိစ္စနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအငိုꩻတတန်ႏတဝ်း၊ အောင်ႏစဲ့ꩻကိလေႏသာႏနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻ'အောင်ႏပွယ်ꩻ'၊ 'အောင်ႏကွုတ်ဖြားဆာသီ'နဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻ'အောင်ႏပွယ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ပဗ္ဗတူပမသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသေနာႏ တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
စျူးဘာႏသာႏ
စျူးဘာႏသာႏ (အဲင်းကလေတ်: Judaism) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ Abrahamic၊ Monotheismတောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏဘာႏသာႏတမျိုꩻဒျာႏတဲင် ထွာဒျာႏ စျူးလိုꩻမျိုꩻသီး ဘာႏသာႏလွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻ တောမ်ႏ တရာꩻဝင်ႏ ယိုꩻယာႏဓလေ့ထုင်ꩻစံႏတောမ်ႏ လိုꩻယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ (လဲတ်တဉ်ငေါဝ်းနေး လူဒါအစ်မာ့သ်၊ ဂရိငေါဝ်းကိုနောဝ်ꩻ လောက်ဒါအစ်မော့သ် Ιουδαϊσμός Ioudaïsmos )ယင်း ဟီဘရူးငေါဝ်းကို တဲမ်း יהודה ရဟုဒယုဒ ယို ထာꩻယွုမ်းလွူꩻ၊ ထာꩻဝုဲင်ႏထူႏ အောဝ်ႏဟီဘရူးလိတ်ဖွူꩻ အမဉ်ꩻလꩻ တန်နက်ဟ် ကိုဖျောလွောန်။ မော့ꩻလွောန်ꩻလꩻ လိတ်ဖွူꩻထန်ႏလွောန်ဆုဲင်ꩻဆချာ ဗွိုန်ပီနုဲင်း တယ်မွတ်လိတ်ဖွူꩻကိုသွူ။ စျူးဘာႏသာႏသား ကယွုမ်းခါꩻနောဝ်ꩻ စျူဒါအီသဲမ်ယို ထာꩻအွောန်ႏဟွောင်ႏနယ် ဘုရာꩻကထွတ်ထေခါꩻဖေႏဒါႏ သမ္မာလိတ်ဖွူꩻပဋိညဉ်ႏ၊ သွိုတွမ်ႏ အစ်သရေးလ်လိုꩻပေႏသီးဖုံႏ တဲ့ရိုꩻ။ မူလပထမနောဝ်ꩻ အစ်သရေးလိုꩻပေႏဖုံႏယိုထွာ သမ္မာလိတ်ဖွူꩻကို ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ဖာဖြားတန် ပဲတ္ထရီအတ်ဆ် စဲက်ကော့ဘ် ကလွူးလင်ꩻခါꩻ လိုꩻခွိုꩻ ၁၂ ခွိုꩻတဲ့၊ ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာလွောန်စျူးလိုꩻခွိုꩻ။ အစွိုꩻခေါသားလို့လို့ရိုꩻ ဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလောဝ်းဖေႏ ဝွေꩻဥပဒေႏ၊ ယင်း ပညဲတ်ထာꩻရဲးခါꩻ မော့သဲ့သ် (Moses)ထျꩻ အွိုး... သဉ်နုဲင်း(Sinai) ကောင်လောင်း၊ ငေါဝ်းနေးတဲ့ ဒေါ့ꩻခါꩻ၊ လိတ်လောင်းတဲ့ တဲမ်းဖေႏပါနေး တိုရာလိတ်ဖွူꩻ။ ကွဲးတွော့ꩻ ကာရိတ်စျူဒါအီသဲမ်သားနောဝ်ꩻ နာႏငေါဝ်းလွောန်ꩻဗော့ꩻ ထာꩻကတဲမ်းခါꩻနေး တိုရာကို။ စျူဒါအီသဲမ် သေလိုꩻနေးဒျာႏထာꩻသား၊ အုံဒေါင်အုံနောင်တောဝ်းထာꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏအဲန်ထောဝ်းသွူ။ thumb| alt=Judaica| စျူးဘာႏသာႏကို ထာꩻခြိုꩻဖုံႏ (အောဝ်ႏဖဲ့ꩻကီ လေပ်နာႏရီႏဗင်နေး) ရာဘတ်မေႏတဉ်ꩻခင်ႏလမ်ႏ၊ ကောက်ꩻဟွာႏစူ၊ တရာꩻလိတ်ဖွူꩻ၊ တိုရာထာꩻယီႏနယ်၊ ထာꩻအူ၊ ယင်း တွိုက်ပေႏ။
စျူဒါအီသဲမ်ယိုရိုꩻ ထာꩻမော့ꩻခွဲးလွောန်ဖိုခြောင်ꩻ (သမိုင်းစဉ်ဆက်) ညဆွာꩻလွိုလဲန်း အနေင်ႏခြောန်း ၃၀၀၀ လွိုတဲ့။ စျူးဘာႏသာႏယို ဗꩻတွိုႏယိုခါ အောဝ်ႏမွန်ဗန်နေဒွိုန်းက၊ ပါသော့ꩻ အစောဝ်းသွတ်ꩻ ဘာႏသာႏတရာꩻအာကို တဗာႏ။ ဘာႏသာႏနောဝ်ꩻဗာႏကိုကပါဒါႏ ထာꩻဒေါ့ꩻခါꩻ၊ ထာꩻထုံစံႏ မာꩻလွောန်တသေႏ၊ ထာꩻအွောန်ႏခါꩻအငိုꩻဖုံႏယို အမာꩻအောဝ်ႏလွောန်အီလꩻ ထာꩻယွုမ်းအမ်ႏနုဲင်း ခရစ်ယာန်ႏ၊ အိစ်သာလမ်၊ ဘဟေးဖုံႏ၊ ယင်း ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻခေါဝ် အေဗရာဟဉ် ဘာႏသာႏသားဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ စျူးဘာႏသာႏ ထာꩻထီႏ၊ အခွောန်အလုဲင်ꩻဖုံႏယို စွို့ꩻစွောန်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဟွုန်လွောန်ꩻနေးတဲ့နောဝ်ꩻ အဗဉ်ႏလꩻခါꩻ ဟမ်ႏအခေါဝ်တွို့ꩻသား လိုꩻသီးနမ်းကျင်ꩻ ဝတ္တရာꩻ၊ ယင်း ဝေင်ꩻဖဲ့ꩻဥပဒေႏဖုံႏကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စျူးဘာႏသာႏ
မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကိုယို တွိုင်ꩻဒေႏသတန် အဝ်ႏ ( ၇ )တွိုင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ ။
ပုဏ္ဏာꩻပိုမူႏအာ အဖါခိုးလျား
"ဗဟုဓီတရသုတ် (ပုဏ္ဏာꩻပိုမူႏအာ၊ အဖါခိုးလျားလွဉ်ꩻဗာႏ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကောသလခမ်း၊ တခြာကိုအတွင်ꩻ ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အဖိုးထိုꩻမား တဆီလစ်ꩻဗာႏ၊ အထိုမ်ႏလွဉ်ꩻအဖိုး၊ လွေꩻထီႏခန်း ဗွေႏဘုရာꩻ "အုံတပန်းထာꩻ၊ အွဉ်ႏတနွောင်းနမ်း၊ ဆိမ်ꩻမဲ့၊ အုံကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ စွူဖြွိုး၊ ယေန်ကတစ်ꩻ၊ ခွꩻကဒဲ့ꩻ၊ ရျူႏသျူး"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လွေꩻထေ့ဘုရာꩻ၊ ဝွေꩻရိုꩻနုဲင်းယို- ၁။ ခွေဖိုးထီးထိုꩻမား တဆီလစ်ꩻဗာႏ၊ ထွဉ်ႏခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ထိုမ်ႏဖိုးသူနီꩻလဲဉ်း၊ မော့ꩻတဝ်း၊ ရဟန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဖိုးထိုꩻမားတဝ်းနုဲင်းခွေမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ ၂။ ခွေထေင်ခြံသူꩻ ထေင်မွူးသဲင်သင်လို့လဲဉ်း၊ ရဟန်ꩻယိုနဝ်ꩻ အထေင်မွူးသဲင်သင်တောဝ်း နုဲင်းခွေမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ ၃။ ခွေဗွူတရွောင်သူꩻ ယူးဖုံႏအဲင်ႏတို၊ ရဟန်ꩻယိုနဝ်ꩻ အလွိုးယူးအဲင်ႏတိုတဝ်း အဗွူတရွောင် နုဲင်းခွေနဝ်ꩻမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ ၄။ ခွေသဲ့ꩻထိုꩻဗာႏတဝ်းမီꩻ နွုတ်ꩻလာ၊ ယိုခါ ခွေသွို့ꩻသူꩻ လုံꩻမွေးလဲဉ်းထာꩻ၊ ရဟန်ꩻယိုနောဝ်ꩻ အသွို့ꩻလုံꩻတဝ်းနုဲင်းခွေမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ ၅။ ခွေပိုမူႏမေႏမုဲင်း အဝ်ႏနွုတ်ꩻဖြာꩻ၊ အပိုအဝ်ႏ တဖြာꩻနီဖြာꩻလွဉ်းလွဉ်း၊ အဝ်ႏခြွဉ်းလို့ခွေထျꩻ၊ ရဟန်ꩻယိုနဝ်ꩻ အလွူးဗာႏတဝ်း အပိုလီꩻနုဲင်းခွေမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ ၆။ ခွေမာမဲ့လွိုတ်ꩻတန်နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻထွိုင်ႏခွေ ပတ်ꩻနေးတွမ်ႏအခင်ႏ စွုမ်ႏရောဝ်ꩻရောဝ်ꩻ၊ ရဟန်ꩻယိုနောဝ်ꩻ အမာပတ်ꩻထွိုင်ႏတဝ်းနုဲင်းခွေမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ ၇။ ခွေနဝ်ꩻ မောင်ꩻတဲင်ထာꩻလေလွုမ်ꩻ "ဖေႏခန်းခွေနီးလုဲင်း၊ ဖြော်ခန်းခွေနီးဟုဲင်း"၊ ခွေကွီနာꩻကွီ၊ ရဟန်ꩻယိုနဝ်ꩻ ပါꩻလွဉ်ကွီနီးသားနုဲင်းခွေ အဲဉ်ထဝ်းမꩻ အလွိုးအုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻနုဲင်းယို။ "ခွေသွဉ်းလောဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်းဗွေႏ"ဒေါ့ꩻသန်၊ ရီသန်ဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "တကာႏပုဏ္ဏာꩻဟွေး- ခွေယိုနဝ်ꩻ ဖိုးတဲ့ တထိုꩻမားတဝ်း၊ ထေင်မွူးတဲ့ တသဲင်တဝ်း၊ ယူးတဲ့ တအဲင်ႏတိုတဝ်း ဗွူတရွောင်၊ သွို့ꩻတဲ့ တလုံꩻတဝ်း၊ ပိုလီꩻတဲ့ တလွူးဗာႏတဝ်း၊ မာတဲ့ တတပတ်ꩻထွိုင်ႏတဝ်း၊ နီးတဲ့ ပါꩻတကွီတဝ်းနုဲင်းနာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အုံခွꩻ အုံချမ်ꩻသာႏဗာႏထာꩻ နုဲင်းယိုသွူ"။ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻတဲ့ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဗဟုဓီတရသုတ်)
ပအိုဝ်ႏတောႏလန်ႏရေꩻ
"အွော့ꩻဝန်တောႏလန်ႏရေꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻလီꩻ အစွိုꩻလီꩻ စနစ်ကုဲင် စနစ်ယ ပြောင်ꩻငါလွေꩻလုဲင်ႏ လိုꩻအစွိုꩻတသာ စနစ်တသာ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယင်းတနယ်ꩻလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏထာꩻတတရာꩻတဝ်း တေက်ꩻနျꩻအံႏနွောင်ꩻမုꩻထွိုင်ႏအာလွဉ် ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်တဲင် ဖေႏကလွစ်ထန်ႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းလွိုဆန် အွော့ꩻဝန်ချာဗာႏ တောႏလန်ႏချာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွား နီခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(မန်း)ခမ်းထီကိုယိုလဲ့ တယ်ႏစွဉ်ႏ အင်္ဂလိပ်ကလာꩻဗွာခြဲ့ꩻနယ်ႏသား တွမ်ႏ ဖဲက်သစ်ဂျပန်သီးတဲင် တခမ်းလွုမ်းအနေႏ အွဉ်ဝင်ꩻတွိုက်ꩻခꩻ အွော့ꩻဝန်ဝါးထန်ႏချာယင်းတဲင် မန်းခမ်းတဲ့ လꩻလွဉ်ဗာႏ လွစ်တခြင်ရေꩻသွူ။ ထွိုင်ႏလꩻလွစ်တခြင်ရေꩻထွူနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏလိုꩻမျိုꩻတန်ဝါႏဒ အာႏဏာႏသျင်ႏဝါႏဒ ခွေခွိုꩻခွေစွိုꩻအာႏဏာႏယံတီႏတာႏ ထွာလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခမ်းကိုသျုတ်တရေင် ခမ်းကိုစဲ့ꩻပွယ်ꩻအွော့ꩻဝန်ရေꩻဖုံႏ ထွာလွဉ်ချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏဒုတိယတောႏလန်ႏရေꩻ
မိဉ်ႏထွားယင်း ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻ ခမ်းဒွမ်ဖဲ့ꩻလဲ့ တယ်ႏကရီးခါကာႏ ပအိုဝ်ႏ-စောက်ꩻ-မဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွန်ꩻစူညီꩻဝင်ꩻ ရေႏတယ်ႏထောင်ႏညီꩻဝင်ꩻခမ်းထီတန် အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻခါ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခေါ်ဒွုမ်စဲ့ꩻစွိုꩻ နွို့လွေꩻဗော့ꩻ စဲ့ꩻစောက်ꩻကို တွမ်ႏတပ်ရင်းအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻစောက်ꩻကို မိဉ်ꩻတန်ပအိုဝ်ႏအွဉ်ငါသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖြားဗွာလှဖေ၊ ခွန်ရဲနောင်တွမ်ႏ ရုဲင်းဖက်စွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ရဲနောင် စဲ့ꩻသားပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဖြာꩻရျာꩻရေင်နေးအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻကဲဉ်းအာအာ မဉ်ႏထင်ႏဆꩻငါရှေ့တန်းကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏပေႏကဲဉ်းအာလဲ့ ထွိုင်ႏတွိုႏဒျာႏ အီႏခံႏစာꩻအကျိုꩻတရာꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းထီအရေꩻယို ခံႏဗာႏတဝ်းဝင်ꩻအွဉ်ႏရေꩻအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻခါ စဲ့ꩻစောက်ꩻနဝ်ꩻ အာႏရဲင်ꩻတလာ ခြေင်ႏချာနွောင်ꩻ စဲ့ꩻအစိုႏရမန်း သိမ်ꩻထူႏနွောင်ꩻပါစွဉ်ႏ အင်းစိန်(ရန်ႏတကုန်ႏ)ထျꩻတဲင် မန်းလဲ့အဝ်ႏတရျိုးနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏ စဲ့ꩻမန်းဝါႏဒယဟန်ႏတဲင် စောက်ꩻ-မဲင်ꩻ-ပအိုဝ်ႏ အချင်ꩻချင်ꩻ ယွုမ်းအံႏချာငါဝင်ꩻ ဆေ့ꩻထိုꩻတဲင် လွောင်ႏဗူႏအာႏ ကွဲးဆေ့ꩻသဲင်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒုံဆောင်ႏဖုံႏလဲ့ ခံႏထွာဗာႏ ဝင်ꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻတလင်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻလဲ့ꩻဗုံထိုꩻတွမ်ႏမေႏ ခွုန်းမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၆ နဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေအွဉ်ငါ ဖြားအောင်ႏသာႏ၊ ဖြားကျော်စိန်တွမ်ႏအစွိုꩻ ဖြွမ်းဗူႏလွေꩻခန်း "ပအိုဝ်ႏ(တောင်သူ)အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်"အစွိုꩻ ဝေင်ꩻသထွုံႏကိုတဲင် ရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻခန်း စွိုးခွိုꩻရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၇ ဗာႏ ထွိုင်ႏတယ်ႏဗူႏချာယင်း KNUအစွိုꩻနဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ ထွာဒုဥက္ကဋ္ဌသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၈ ဗာႏ စဲ့ꩻစောက်ꩻKNDOတောႏလန်ႏရေꩻသား နွို့သိမ်ꩻထိုꩻ ဝေင်ꩻသထွုံႏတဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ အပ်လွေꩻ ဖြားဗွာလှဖေနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၉ လာဇူလုဲင်ရပ်နဝ်ꩻ စဲ့ꩻစောက်ꩻ၊ စဲ့ꩻခင်တွမ်ႏ စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏစွိုꩻ ထင်ႏသိမ်ꩻပါဝေင်ꩻတောင်းကီꩻထွူ ညလꩻ(၃)လာ အစိုႏရသိမ်ꩻချာယင်းတဲင် စဲ့ꩻစောက်ꩻစဲ့ꩻခင်ဖုံႏ ဆွတ်ꩻထန်ႏထိုꩻခန်းလဲ့ စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ နွို့ဖြယ်လီချာဗော့ꩻ တောင်ႏကီꩻအသောင်ရင်ꩻထျꩻ ဒုံကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြားဗွာလှဖေလဲ့ ဒင်ႏခန်းဒျာႏလိတ် ဗဲ့ꩻထန်ႏချာနမ်း KNUဒုဥက္ကဋ္ဌအရာႏတဲင် မော်ႏလမြုဲင်ႏဘဏ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝွေꩻနမ်းရွဉ်(၁၅)သိန်ႏနဝ်ꩻတဲ့ ထေထန်ႏထွူ ဖြေꩻခန်းဒျာႏ စူခွုမ်တနတ် တပ်ရင်း(၃)ရင်းတာႏ KNUထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၄၉ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာလာ(၁၁)နီꩻနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏတွမ်ႏခမ်းကောင်တောႏလန်ႏရေꩻသားတဲင် နွို့လွေꩻခန်းဒျာႏ ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻဟံႏနယ်ႏ ခမ်းကောင်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻခါနီမွိုးဖြားဖာဖြားသီး ဒုံဆောင်ႏလမ်းပါႏဖုံႏကရိုꩻလဲ့ ပဲဉ်တွမ်ႏပသီႏဗွာဆေ့ꩻငါႏ ကိဉ်းအာထွာဒျာႏ မီꩻတွမ်ႏဝါႏကွေႏကွေႏသွူ။ ပေါႏဟွုန်သွူ စဲ့ꩻမန်း လင်ꩻလွဉ်သွူသꩻတင်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏဖိုးတွမ်ႏပနား တွမ်ႏတခြိုꩻဥစ္စာႏ အွဉ်ပိုစွီႏလီꩻ ထာꩻငမ်းအွဉ်ႏဖဲ့ꩻငါ သေန်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ဖင်းလွင်းကောင်ဆောင်ႏ သေင်ႏတနွိုင်ကိုနဝ်ꩻ ဟုဲင်းကယ်ꩻထဲင်း ရခဲင်ႏခမ်းဘင်္ဂလီနဝ်ꩻသွူ။ လမ်းကိုတခြိုꩻတန်ႏဖိုꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻထူႏလွေꩻလို့ထွူတဲင် တွမ်ႏမေႏခြဲက်ꩻ ပါꩻလဲ့ꩻလွေꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ဒုံဆောင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အလူးကြုံႏ လူးကြင်ႏ မေႏတင်ႏတဲးဝါး အဝ်ႏညာꩻထွားသဲင်ꩻနေးဗာႏဗော့ꩻဒျာႏတဲ့ နီဖာဖြားခြုဲင်းနယ်ချာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အုံဗာႏဒျာႏတွမ်ႏထာꩻငမ်း အဝ်ႏလွင်းဖင်းတမွိုꩻတမာꩻဗော့ꩻထာꩻ သမ်းတထွူတဝ်း အုံအဝ်ႏအံႏအွꩻရေꩻတာႏ ဖဲ့သေင်ႏဖဲ့ဝါႏပျꩻမီꩻ တယ်ႏမာꩻယင်းလမ်းပါႏ သေင်ႏဝါႏတနွိုင်ကောင်ခါႏ လိင်ꩻလို့ဝုဲင်ꩻထမ် ပိဉ်ကောင်ကောင် ဝါႏတန်ꩻသဲင်ꩻတဝ်း မီꩻခုဲင်ႏဖူးတဝ်း စဲ့ꩻယယိစွိုꩻ ဖျော်လွဉ်ဖျင် လဲ့ꩻလွေꩻဖျင်ယင်းဒျာႏ နီသွဉ်းသီးဒုံ ခွုန်းမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ အံႏအွꩻခရာႏ ဗွူဟူ ခဲဉ်ႏတသာႏဗေသေင် လွေꩻအွဉ်ႏသူႏဗဉ်ႏဗာႏ ပလို့ꩻသော့ꩻနေးဗာႏဟမ်ႏကို ထွာထိုꩻဖေႏဗာႏ တမေႏတဖာႏဖ၀နဝ်ꩻ ယူႏယူႏချာ ပိုလီꩻဆꩻချာသားယိုခါ အဝ်ႏလိုႏထူႏအီငါႏသွဉ်ခန်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဖေင်ꩻတဝ်းသꩻမဲင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွူးထဲင်းယင်းငါႏ အွော့ꩻဝန်ရေꩻ တောႏလန်ႏရေꩻ သꩻဓာတ်သွီႏထီ ဖန်ဆင်ꩻတရေꩻအီ နီပအို၀်ႏ တစ်ွိုးခွိုꩻလွုမ်းလွုမ်း အနာႏဂါတ်ဆꩻငါတာႏ ယံထွာအီအစွဲးအကမ်းတဲင် တဲမ်းသော့ꩻပါဗာႏ အွော့ꩻဝန်ရေꩻသမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏထွားချာအတိတ်သမဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထူႏအီသွဉ်ခန်ꩻခရာႏ၊ ဖုဲင်းထိုꩻခရာႏ၊ ထူႏထဲမ်သော့ꩻခရာႏ အဝ်ႏအာမွေးနဝ်ꩻသွူ။ စိုးအဆက်ဆက် အွော့ꩻဝန်ရေꩻကို နီပအိုဝ်ႏခွိုꩻလဲ့ အဝ်ႏနွို့ပါဒျာႏလဲ့ ထွိုင်ႏတွိုႏဒျာႏ ခံႏစာꩻအကျိုꩻတရာꩻကိုနဝ်ꩻ လꩻဒျာႏအမဉ်ꩻလုမ်ꩻ ထွာဒျာႏအစွိုꩻတန်သား ထာꩻခုမ်ဆိုးအီခရာႏလဲ့ ရိုꩻလꩻဒျာႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အတိတ်သမဲင်ꩻကိုတဲ့နဝ်ꩻ အခိန်ႏယိုခါတဲ့နဝ်ꩻ နီခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(မန်း)ခမ်းထီတန်ယိုနဝ်ꩻ အခေႏခံႏလွေꩻလဲဉ်း လိုꩻမျိုꩻခမ်းထီရေꩻတဲင် တမုဲင်ꩻခွိုꩻတဲ့ တမုဲင်ꩻအီႏထွားချာရီး အာႏကွိုꩻပါꩻတလꩻတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေလဲဉ်းဒျာႏဝင်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ နီကမဲဉ်လꩻဒါႏအခွင်ꩻရေꩻအဗွေတဗာႏ ဖေႏကလꩻနဝ်ꩻ အုံပွေားဝင်ꩻဖေႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ ကွီနေးတဲ့ ယိုꩻယိုꩻဝင်ꩻတဖေႏတဝ်း နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်း တွူႏတရန် ထူႏချာမꩻ အီႏလꩻမွေးဗာႏအဗွေတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အခေႏနေႏအလꩻ စဲ့ꩻစွိုꩻလဲ့ အွဉ်ႏထိုꩻမားထိုꩻတလꩻတဝ်းသွူ၊ အဝ်ႏလိုႏရွမ်အာအာထဲင်းရဲင်ꩻအာႏ စဲ့ꩻမဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏတဖွောင်ꩻတအဝ်ႏတဝ်း ခြံလမ်းပါႏနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻတဲင် ဝင်ꩻနွို့တွိုင်ꩻလꩻ ဝင်ꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ အီႏခံႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာဗာႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ဖေႏကအုံထွိုင်ႏ တနွောင်းချာနွောင်ꩻတာႏ အဝ်ႏလိုႏဖြွမ်းဗူႏ ခွုန်းကနွောင်ꩻဒါႏအခဝ် အဝ်ႏလိုႏစွဲးကမ်းကိုငါႏဝင်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအဝ်ႏဗော့ꩻအဒေါ့ꩻ မဉ်ႏတစွဲးကမ်းမာꩻကိုမွေးတဝ်းနဝ်ꩻလဲ့ နီကမဲဉ်တွိုႏဒါႏ ကဝ်ႏထွန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏညာꩻကနဝ်ꩻသွူ။ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ နီမဉ်ႏစွဲးကမ်းနွို့မာꩻကို တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းအရေꩻကို တဖဲ့ꩻတခဝ်နဝ်ꩻ နီကမဲဉ်လꩻဒါႏ နမ်းပဲင်ႏဖန်ဆင်ꩻခွင်ꩻခမ်းတသာ လိုမ်းဗိဉ်ႏမုꩻလဲ့ နီအီႏလꩻဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်ႏအံႏလွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကထွူထိုꩻလဲဉ်း အတိတ်သꩻမဲင်ꩻ အဟဝ်အကုဲင်နဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏချာတလꩻတဝ်းဒွုမ်တဲင် နီခွိုꩻတာႏ ယိုခါတွမ်ႏအနာႏဂါတ် အီႏယံ/တယံတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏဒျာႏ ခွိုꩻသွုပ်တသာပိုလီꩻသီး ထာꩻမာꩻခွုမ်စံႏမုꩻအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာထဲင်းမွုန်းဒွုမ်နုဲင်းကရီးခါ အဝ်ႏလိုႏပယ်ႏဒါႏအမျိုꩻတဲ့ပယ်ႏ အဝ်ႏလိုႏထူႏသွဉ်ခန်ꩻအမျိုꩻတဲ့ထူႏ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏ ဆွန်ꩻစူစွီႏ ယံတယ်ႏထောင်ႏနွောင်ꩻဒျာႏသွော့ အာႏမခံႏချက်ဗွေ ပအိုဝ်ႏခမ်းထီအကျောင်ꩻ ကွီဆုꩻတမာလဝ်းလွေꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ ဒီသဉ်ဗာ(၁၁)ကို ကပါဒါႏ အွော့ꩻဝန်ရေꩻသားတဲ့နဝ်ꩻ ဒီသဉ်ဗာ(၁၁)ကို တပါတဝ်းဒါႏ ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ရေꩻသားတဲ့နဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအတာႏ စွဉ်ꩻသွီႏသက် သꩻရုဲင်းစွန်ꩻထင်အာႏဇာႏနီႏခွန်လိုꩻရုဲင်းသီး ကားကအဝ်ႏယို ထူႏဂုဏ်ႏခံႏနွမ်ꩻလွေꩻဒျာႏလို့လို့သွူဩ။
မန်းနောင်လိုꩻခွိုꩻ
မန်းနောင်လိုꩻခွိုꩻ ယို အုံအဝ်ႏအာလွေꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နောဝ် ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ ၊ နောင်အင်းလေးဒေႏသ အကိုသွူ ။ နောင်ဒေႏသကိုတယောဝ်း ၊ နောင်စပ်ဒေႏသ ကိုတယောဝ်း တယ်ႏထောင်ႏဒျာႏ ဒုံတဲင် အုံအဝ်ႏလွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ ။ လိုꩻခွိုꩻကအုံအဝ်ႏအာ နောင်ထျဒေႏသနဝ်ꩻကိုယို ထွာဒျာႏ မန်းနောင် ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
တွိုႏဆုဲင်ꩻချာတာႏ
တွိုႏဆုဲင်ꩻချာတာႏ ဆေ့ꩻသံႏဃာႏ
၁၃၇၄-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံ-နီꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ- ၊ ကျောင်ꩻ--- ကိုကမာꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ထောင်ထွားရေꩻပွယ်ꩻဟော်ꩻတရာꩻ အခန်ꩻအနာꩻကို ကကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတွမ်ႏ တကာႏမူႏခိုခွန်နင်ꩻသီး ကားကအဝ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻချမ်ꩻသာႏလွသွော့အကျောင်ꩻ ဆုတောင်ꩻမင်္ဂလာႏ ရီးသွတ်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တကာႏမူႏခို ခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကအီႏဟော်ꩻလွေꩻတရာꩻယို အမဉ်ꩻနဝ်ꩻ "တွိုႏဆုဲင်ꩻချာတာႏ ဆေ့ꩻသံႏဃာႏ"ဖေႏခါꩻအမဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ သံႏဃာႏကအီႏဆေ့ꩻဗာႏ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအာတန်၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အီႏဟော်ꩻနယ်ရီးငါ အချက်(၁၀)ငါ၊ အချက်တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ- (၁) နီလိုꩻသီးယိုခါ လောဘ ဒေါသ မောဟ မာန ဒိဋ္ဌိ-စတဲင် ကိလေႏသာႏတရာꩻ ကွဲအာအာလွဉ်။ (၂) တခြိုꩻမွန်း တခြိုꩻပျောႏတွမ်ႏ ထာꩻမွန်းထာꩻပျောႏ ကွဲးအာအာလွဉ်။ (၃) လောကီꩻအတန်ꩻကျောင်ꩻ ကွဲးအာအာတဲင် လိုꩻပေႏထင်ႏဒျာႏ အတန်ꩻကျောင်ꩻကဲဉ်းအာ။ (၄) ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏအုံသား ကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ ဗုဲင်သျင်ႏတဲ့ ဗုဲင်ဆောင်းကွို့ꩻ နွုတ်ꩻနီꩻလွုမ်ꩻကဲဉ်းအာအာ။ (၅) မဲ့အာႏရုံႏအာ၊ နားအာႏရုံႏအာ၊ သꩻအာႏရုံႏအာတဲင် လွꩻသွဉ်ပိဋကတ်၊ လွꩻသွဉ်ပရိယတ်ပညာႏ။ (၆) ဗွေႏရဟန်ꩻယင်ဟန်ႏ ညာꩻညာꩻတပါꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻတခြိုꩻ ခေတ်တသာတဲင် ရွဉ်ဖေႏကအာတွော့ꩻ မာꩻတေ့ꩻစီꩻပွာꩻရေꩻတဲ့ အဝ်ႏဒါႏနေနေ၊ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏ။ (၇) မဉ်ခြွေမွိုင်တရိုꩻတဝ်း၊ သွꩻပေႏသမ်းချောက်လွေꩻတရိုꩻတဝ်း လွေꩻထုဲင်ႏ (လွေꩻခမ်းကွဉ်ႏ) လွေꩻထွက်ထိုꩻကဲဉ်းအာ။ (၈) ပေါႏရိုႏသေႏဒွုမ် သိက္ခာႏပုဒ်တဲင် ဝင်ꩻထာꩻကေႏညိုႏကုဲင်တွော့ꩻ ဝင်ꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻတဲင် ထွက်ထိုꩻတဲ့အဝ်ႏ။ (၉) တကာႏမူႏခိုဖုံႏ ယွုမ်းယိုꩻထိုꩻ ဝါဒဆန်ꩻဆန်ꩻဆဉ်ꩻဆဉ်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻယပ်ꩻသွဉ်ယပ်ꩻ အချင်ꩻချင်ꩻတရေင် ထေင်ဗာႏလို့ဝင်ꩻတဲင် ထွက်ထိုꩻတဲ့အဝ်ႏ။ (၁၀) ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ လိုမ်းတဝ်းတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်း ထိုမ်ႏဗာႏဒျာႏတွော့ꩻ ယပ်ꩻတူႏတူႏတဲ့ ထွက်သဲင်ꩻတယ်ꩻစွဉ်ႏတဲ့အဝ်ႏ-စတဲင် အချက်နဝ်ꩻ၊ ကွပ်အကျောင်ꩻနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သံႏဃာႏဆေ့ꩻအီ အကျောင်ꩻတရာꩻဖုံႏသွူ။ စင်ꩻပေႏ သျင်ႏပေႏဖုံႏ နားဖေႏနေးကတို၊ တကာႏမူႏခိုသီးတဲ့ ဖေႏနေးကစဲင်း အီႏခြုဲင်းထဲင်းက တချက်တချက်စီႏ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻလုဲင်း မဉ်ႏခြုဲင်းအာတဲ့ အခိန်ႏလိုမ်းတဝ်းတဲင် ခြုဲင်းနယ်ငါ တချက်တစိꩻစိꩻငါ။
အမုဲင်(၁)အလꩻ
နီလိုꩻသီးယို ပေါႏလောဘ ဒေါသ မောဟ မာန ဒိဋ္ဌိ-စတဲင်ကိလေႏသာႏ အာႏမဉ်ႏတလာသွူနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏအရေꩻဘို အသꩻပေါႏတွိုႏတဝ်းဒွုမ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကျောင်ꩻတဲ့ ပေါႏစူꩻလွဉ်ꩻ လောဘ ဒေါသ မောဟ မာန ဒိဋ္ဌိ-စတဲင် အကုသိုလ်ႏတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွက်ထိုꩻကဲဉ်းအာ၊ မဉ်ႏတထွက်တဝ်းခန်းတဲ့ ပေါႏအဝ်ႏမာꩻ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကေႏညိုႏခရာႏ တထွာတဝ်း၊ တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏ ဆေ့ꩻခြေားတန်။
အမုဲင်(၂)အလꩻ
တခြိုꩻမွန်း တခြိုꩻပျောႏကရိုꩻနဝ်ꩻ စက်ဆွမ်ꩻငဝ်းတချင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ စက်ဗွောင်ငဝ်းတချင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အပေါ်စက်အောက်စက် (စက်ကီစက်လ)၊ ပျောႏလွဉ်ꩻဘော်လုံးပွယ်ꩻ၊ ပျောႏလွဉ်ꩻထာꩻခွုမ်ဆိုး၊ ပျောႏလွဉ်ꩻကွန်ပျူတာ၊ ပျောႏလွဉ်အိဉ်တာနဲစ်- ထာꩻမွန်းထာꩻပျောႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ ကွပ်စူꩻထာꩻပျောႏ၊ လောႏထာꩻမွန်းတဲင် သꩻလော်လယ်တွော့ꩻ ထွက်ထိုꩻထာꩻတဲ့ အဝ်ႏဗောႏထာꩻ။
အမုဲင်(၃)အလꩻ
လောကီꩻအတန်ꩻကျောင်ꩻ ကွဲးအာအာတဲင် လိုꩻပေႏထင်ႏဒျာႏ အတန်ꩻကျောင်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ ဒုံတန်ရင်းစွုမ်ႏဒုံ အတန်ꩻကျောင်ꩻအဝ်ႏ၊ လွေꩻသျင်ႏနေးတဲ့အဝ်ႏ၊ အတန်ꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ(၉)နားရီႏမꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻ၊ မွူးခွယ် (၃)နားရီႏခွယ်ꩻ လင်ꩻလဲဉ်း၊ အုံပဆားခိန်ႏနဝ်ꩻ ခွုမ်ဆိုးဗာႏထာꩻ၊ လိတ်တဲ့ ပေါႏယပ်ꩻငါႏတဝ်း နုဲင်းဘုရာꩻလိတ်၊ ပြန်ႏအွံဗာႏတဝ်း နုဲင်းဘုရာꩻလိတ်တဲင် ကောသွဉ်သားအာ၊ ယကျောင်ꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ (၄)တန်ꩻသား (၇)တန်ꩻသား အတန်ꩻတန်သား အဝ်ႏဆေ့ꩻငါႏတဲင် အဆရာႏဖုံႏ၊ ကျောင်ꩻကောႏမတီႏဖုံႏ ဖေႏဗုဲင်တဝ်းသျင်ႏ၊ ဖေႏထန်ႏထိုꩻတဝ်းကျောင်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ သျင်ႏပေႏဆေ့ꩻထိုꩻ၊ ပေါႏသျင်ႏပေႏဆေ့ꩻတဲ့ ထွာစင်ꩻသားဆေ့ꩻထိုꩻ၊ ပေါႏစင်ꩻဆေ့ꩻတဲ့ သံႏဃာႏဆေ့ꩻထိုꩻ။
အမုဲင်(၄)အလꩻ
ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏအုံသား ကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ ဗုဲင်သျင်ႏတဲ့ ဗုဲင်ဆောင်းကွို့ꩻ နွုတ်ꩻနီꩻလွုမ်ꩻကဲဉ်းအာအာ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ အံႏဗာႏတနီꩻနီတာႏလွုမ်ꩻ၊ ဟန်ႏအိုသမ်းအွီႏတဝ်း၊ ပေါႏသုံꩻသွမ်ꩻရဝ်ꩻထွူတဲ့ လွေꩻတုံꩻဗာႏသွမ်ꩻ၊ တုံꩻတဝ်းသွမ်ꩻတဲ့ (၆)နားရီႏခွယ်ꩻ (၇)နားရီႏရပ်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဗာႏလဲဉ်းလိတ်၊ ထင်ႏဗာႏလဲဉ်းလိတ်၊ ပေါႏလိတ်သွဉ်တွိုက်နဝ်ꩻ ပြန်ႏဗာႏလိတ်၊ ဖြေႏဗာႏလိတ်၊ ပေါႏပြန်ႏလိတ်လꩻတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပေါႏဖြေႏလိတ်အောင်ႏတဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတံႏ၊ မွူးဟာခိုႏပြန်ႏလိတ် ဗꩻ(၉)နားရီႏ၊ ပြန်ႏညဝါႏ ဗꩻနားရီႏတဆီ၊ ကွပ်ယပ်ꩻလဲဉ်းအိမ်ကျောင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ပွိုးခံႏဒုက္ခဗာႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ ထင်ႏအုံသားကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အမုဲင်(၅)အလꩻ
မဲ့အာႏရုံႏ၊ နားအာႏရုံႏ၊ သꩻအာႏရုံႏအာတဲင် လွꩻသွဉ်ပိဋကတ်၊ လွꩻသွဉ်ပရိယတ်ပညာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွားဗွီဒီယို၊ ထွားဇာတ်ကာꩻ၊ ထွားဘော်လုံးပွယ်ꩻ၊ ထွားစလောင်း၊ ဗွောင်ကွန်ပျူတာ၊ ဗွောင်ထွားအဉ်တာနဲစ်-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဲ့အာႏရုံႏအာ၊ နာႏငဝ်းတချင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် နားအာႏရုံႏအာ၊ ထီႏအာ အမွန်းအပျောႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဟွုန်အာအမွန်းအပျောႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် သꩻအာႏရုံႏအာ၊ သꩻလောကီꩻအာႏရုံႏအာတဲင် မဉ်အုံဒွုမ်ကျောင်ꩻ၊ မဉ်အုံဒွုမ်ကျောင်ꩻတွော့ꩻ ထွက်သဲင်ꩻထိုꩻလမ်းတဲ့ အဝ်ႏအာတန်။
အမုဲင်(၆)အလꩻ
ဗွေႏရဟန်ꩻယင်ဟန်ႏ ညာꩻညာꩻတပါꩻနဝ်ꩻ မဉ်လꩻတခြိုꩻခေတ်တသာတဲင် ရွဉ်ဖေႏကအာတွော့ꩻ မာꩻတေ့ꩻစီꩻပွာꩻရေꩻတဲ့ အဝ်ႏဒါႏနေနေ၊ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏ၊ မဲ့ငါမာꩻကွဉ်းအော့ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ဒေါ့ꩻဒေါ့ꩻ၊ မဉ်ရိုꩻရိုꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏလိုꩻလမ်း နမ်းတွမ်ႏနမ်း မာꩻစီꩻပွာꩻရေꩻတဲ့ အဝ်ႏ၊ မာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ခွေါင်းဘာႏသာႏ၊ ခွေါင်းသာႏသနာႏတဲင် ဟဝ်မာꩻတဝ်း၊ ယင်ဟန်ႏတဲ့ ထွဉ်ႏတကာႏမာꩻပါတဲ့အဝ်ႏ၊ ထွဉ်ႏတကာႏကူꩻကားပါ၊ ဖြေꩻစာပါ ဥပဒေႏဝင်ႏဝင်ႏနဝ်ꩻ ဟမ်းပေါင်းခဲဉ်ꩻ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း လိုꩻကျောင်ꩻပေါႏမာꩻသွူ စီꩻပွာꩻရေꩻအင်ႏတန်၊ ပေါႏပေါင်ꩻသွူ တကာႏစူတန်သားနဝ်ꩻ တခံႏညတဝ်း၊ ထွက်ကဲဉ်းအာအာ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မာꩻစီꩻပွာꩻရေꩻယိုတဲ့ သံႏဃာႏဆေ့ꩻအီအကျောင်ꩻ တမျိုꩻနေနေသွူ။
အမုဲင်(၇)အလꩻ
မဉ်ခြွေမွိုင်ထာꩻတဲင် သꩻမဉ်လွေꩻဒျာႏတရိုꩻတဝ်း၊ သွꩻချောက်လွေꩻတရိုꩻတဝ်း လွေꩻထုဲင်ႏလွေꩻခမ်းကွဉ်ႏနဝ်ꩻ လိုႏထိုမ်ႏရွဉ်၊ လိုႏအံႏစင်းနမ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထာꩻမွန်းထာꩻပျောႏခြာ၊ ညာꩻမွိုးညာꩻဖါ၊ ညာꩻတကာႏ ကမ်းသꩻဗာႏဟဝ်ငါႏတဲ့နဝ်ꩻ ထွက်ထိုꩻကဲဉ်းအာအာ။
အမုဲင်(၈)အလꩻ
လောဘအာႏတလာ၊ အမွန်းအပျောႏအာႏတလာ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻအာႏတလာတဲင် သိက္ခာႏပုဒ် ဟမ်းပေႏပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏရိုႏသေႏတဝ်းဒွုမ်တဲင် ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻတွော့ꩻ ခံႏနွောင်ꩻတဝ်း ထွက်စဝ်းထိုꩻတဲ့အဝ်ႏ။
အမုဲင်(၉)အလꩻ
တကာႏမူႏခိုဖုံႏ ယွုမ်းယိုꩻထိုꩻ ဝါဒဆန်ꩻဆန်ꩻဆဉ်ꩻဆဉ်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻယပ်ꩻသွဉ်ယပ်ꩻ၊ အချင်ꩻချင်ꩻ တရေင်ထေင်ညင်ꩻလို့ဝင်ꩻ၊ ဆရာႏတွမ်ႏတကာႏ အာငဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တကာႏချင်ꩻချင်ꩻ အာငဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ သံႏဃာႏချင်ꩻချင်ꩻ အာငဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲင် လွꩻဒေါ့ꩻသွဉ်တကာႏတွော့ꩻ ထွက်ထိုꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ယွုမ်းလော်လယ် ဝါဒဆန်ꩻဆန်ꩻဆဉ်ဆဉ်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ သံႏဃာႏဆေ့ꩻအီအကျောင်ꩻတရာꩻ တမျိုꩻနေနေ။
အမုဲင်(၁၀)အလꩻ
ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ လိုမ်းတဝ်း၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်းထိုမ်ႏဗာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻအဝ်ႏအာတန်၊ ရာႏသီႏဥတုဖေါက်ပြန်ႏတဲင် တကာႏသီး စီꩻပွာꩻရေꩻဟဝ်တဝ်းတွော့ꩻ လူႏနွောင်ꩻတဝ်းတဲ့အဝ်ႏ၊ တကာႏဖုံႏ ထန်ႏဒုံလွေꩻအုံတောတောဒျာႏ တခြာ၊ လိုပ်ꩻငါငါဒျာႏထာꩻ၊ လွေꩻအဝ်ႏညာꩻတောဒျာႏ၊ ထောက်သဲင်ꩻကွို့ꩻ လမ်းအံႏတာႏလွုမ်ꩻ၊ အပိုအမာဆꩻချာတဲ့ ချင်းဒွိုႏဗာႏ၊ ချင်းအံႏဗာႏ၊ ယင်ဟန်ႏတဲ့ လွေꩻမာꩻထာꩻသွုမ်ꩻအာ၊ ဆꩻချာသားအံႏမတွော့ꩻ လူႏနွောင်ꩻတဝ်းတဲ့အဝ်ႏ၊ ယင်ဟန်ႏတဲ့ ကေႏညိုႏတဝ်းဗွေႏဗွန်တဲင် လူႏတဝ်းတဲ့အဝ်ႏ-စတဲင် အစွိုးစွိုး ပွိုးစွဉ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ကထွာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ လိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻတဲ့ ထွာသံႏဃာႏဆေ့ꩻအီ အကျောင်ꩻတရာꩻတပါꩻနေနေသွူ။ တကာႏမူႏခိုသီးဖုံႏဟွေး- သံႏဃာႏမဉ်ႏဆေ့ꩻထိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏတဲ့ ခေ့ꩻထိုꩻဗာႏတဲင် သံႏဃာႏကဆေ့ꩻအီဒါႏ အကျောင်ꩻတရာꩻဖုံႏယို သေသေꩻခါꩻထွူတွော့ꩻ သံႏဃာႏဖေႏနေး ကဆေ့ꩻထိုꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ ဆရာႏတကာႏ ဖြွမ်းဖြွမ်းလို့ဝင်ꩻ ကျမ်ႏပေ့ꩻဗာႏတဲးတဲး၊ ကျမ်ႏရဲးဗာႏနွောင်ꩻနွောင်ꩻ၊ ကျမ်ႏဖွောင်ꩻဗာႏဟဝ်ဟဝ်နဝ်ꩻမꩻ နီလိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏယို အီႏတဉ်ႏခွေါင်လꩻညညနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကပေ့ꩻတဲးတဲး၊ ဖေႏကရဲးနွောင်ꩻနွောင်ꩻ၊ ဖေႏကဖွောင်ꩻဟဝ်ဟဝ် အထျꩻအဝ်ႏသꩻရက်လိတ်လုဲင်ꩻ၊ သꩻရက်ဘာႏသာႏ၊ သꩻရက်သာႏသနာႏ၊ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻ၊ နေးတွမ်ႏပညာႏ နေးတွမ်ႏထာꩻသေတရာꩻအနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ သဒ္ဓါႏတွမ်ႏပညာႏ-ထာꩻယွုမ်းအံႏတွမ်ႏ ထာꩻသေဉာဏ်ႏ အယာႏခဉ်ႏတူႏတူႏ၊ ယာစူꩻဖြေꩻစွို့ꩻစွို့ꩻ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ ခွန်နင်ꩻတကာႏ သံႏဃာႏဗွေႏသီး စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ မိစ္ဆာဝါဒတလီꩻဝစ်ꩻ မဉ်ဗစ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဗစ်ꩻ၊ မဉ်ထွာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာႏ၊ ထွာႏတသွိုးနွောင်ꩻတဝ်းနုဲင်းလဲင်း၊ တောင်းတဲင်းနွောင်ꩻတဝ်းနုဲင်းကောင်၊ ဖေႏကအဝ်ႏဒျာႏတဉ်ႏတဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဖြွမ်းဗူႏဗူႏ အဝ်ႏလိုႏထူႏစွူစွူ အခွေါင်ခံႏသွတ်ꩻ "ထေရဝါဒ"ကရိုꩻဒါႏ ဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ ငင်းကမ်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊ မိစ္ဆာဝါဒ ခမ်းအွုမ်ႏစသွူပနီꩻနီꩻ၊ မိစ္ဆာဝါဒ တလီꩻမာꩻစလဲဉ်းသွူယို၊ တိုမုဲင်ꩻကိုတဲ့ လိုႏသꩻသေꩻလဲဉ်းပသီႏ၊ ရီႏမုဲင်ꩻကိုတဲ့ လိုႏခွုမ်းသေꩻဟဝ်ဟဝ်လဲဉ်းသွူအကျောင်ꩻ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် ဖေႏသတိꩻဗာႏ နီတကာႏတွမ်ႏ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးနုဲင်းယိုသွူ။ ဒေါ့ꩻထဲင်းခရာႏတဲ့အဝ်ႏအာ၊ ဒေါ့ꩻငါခရာႏတဲ့ အဝ်ႏဗောႏနေကထာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ တပါꩻအတာႏ ခိန်ႏခါႏလꩻလဲဉ်းသွူတဲင် အွဉ်ႏထွူကတခွုင်းယို၊ မူႏခိုခွန်နင်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻဆွာꩻသက် မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ မန်ႏမန်ႏခွꩻသꩻ ယံကလꩻဗာႏသွော့ဝင်ꩻကွိုနဲး နာႏတရာꩻသားအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာဟွေး။
ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
ပညာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထာꩻဒါႏပညာႏ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻအောဝ်ႏမုꩻ၊ အကျင်ꩻတရာꩻအောဝ်ႏမုꩻဖုံႏ ကထိန်ꩻလွေꩻဒါႏဣန္ဒြေႏယို ဟဲ့ꩻပညာႏ"အဆွုံꩻအမꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻဝေါဟာရနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ အလုဲင်းငါႏတဲင် နီလိုꩻသီး ကသေနာႏ ကအောဝ်ႏထီႏဒါႏ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻပညာႏရေꩻ (Formal Education)လွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ကျောင်ꩻထန်ႏပညာႏရေꩻ (Non-Formal Education)ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပညာႏရေꩻနယ်ႏကို အသွုံꩻလꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငံႏတနဲင်ႏငံႏ ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏနောဝ်ꩻ တနဲင်ႏငံႏပညာႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ နဲင်ႏငံႏသမဲင်ꩻ အခေႏအနေႏစစွဉ်ႏယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးမုꩻ ဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏဖုံႏယို ရော်ꩻရယ်ꩻအောဝ်ႏညီꩻဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ နောဝ်ꩻမꩻ နဲင်ႏငံႏတနဲင်ႏငံႏကို မဉ်ႏအွဉ်ႏထွော့ချꩻလွေꩻဒါႏ ရေႏရွယ်ႏချက်တယောဝ်း၊ ကအီႏဖေါႏဒါႏ အနမ်းအခြုံတယောဝ်း ပညာႏရေꩻယို တွမ်ႏအခန်ꩻကဏ္ဍလင် ခွဲꩻချာꩻစဉ်ꩻစာꩻဖေႏတလꩻနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။
နဲင်ႏငံႏတနဲင်ႏငံႏ ပညာႏရေꩻ အခေႏအနေႏယို ကာလ၊ ဒေသ၊ ပယောဂ အခေႏနေႏအလွောက်ꩻ အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏနွောင်ꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ "ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ" အခေႏခံႏလွေꩻတွမ်ႏ အတိတ်သွဉ်ခန်ꩻတဲင် သွုံꩻသပ်လွေꩻချာယင်း အနာႏဂတ်ကာႏလအတွက်တာႏ ထွာလွေꩻထာꩻကော့ꩻမောင်ꩻတွော့ꩻ ပညာႏရေꩻအရာႏအကောဝ်ႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဆို့ꩻယိုခါ ဒဲ့ꩻယိုခါ တလꩻနွောင်ꩻတောဝ်း၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ၄-၅နေင်ႏမꩻ အီႏခံႏစာꩻဗာႏချာနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကအောဝ်ႏထီႏဖိုဖိုဗာႏ လိုꩻပေႏခေတ်ယိုခါ ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ကျောင်ꩻကထွူလဲဉ်း သား၊ ကလꩻလဲဉ်းထာꩻမာꩻသားတဲ့အောဝ်ႏ၊ တလꩻစွဉ်ႏ တောဝ်းထာꩻမာꩻသားတဲ့ အောဝ်ႏတဲင် ယိုလွိုႏလွိုႏ၊ နောဝ်ꩻလွိုႏလွိုႏတွော့ꩻ အုံပျင်ႏချာငါ နေင်းထီနွိုးဆဲင်ႏ၊ အိဉ်တာနဲတ်ဆဲင်ႏ၊ ဒေါဝ်ဆဲင်ႏ၊ ဘီယာဆဲင်ႏဖုံႏယို အောဝ်ႏထီႏဗာႏအာငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရွဉ်နွို့တအောဝ်ႏတောဝ်း အောဝ်ႏဒျာႏရွဉ်ထန်ႏလွုမ်ꩻ ကထန်ႏဒါႏရွဉ်တဲ့ အောဝ်ႏဒျာႏမွိုးဖါ တသိုꩻကိုကလꩻလွဉ်ဒါႏရွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻပေႏ မွေးတောဝ်းလဲ့ (လိုꩻရွယ်ႏမဲဉ်ႏယို) ထွာအီလောကတာႏ၊ စွိုးခွိုꩻတာႏ၊ ဖူးဝေးမွိုးဖါသီးအတာႏ ထာꩻကော့ꩻမောင်ꩻချက်တွမ်ႏ အနာႏဂတ်ဆာႏတတုဲင် မွေးတောဝ်းဟောင်း? နုဲင်းယိုခါ ပေါႏရိုꩻကျောင်ꩻထွူတဲ့ ပညာႏရေꩻသွတ်ꩻခန်ꩻတွိုႏ ကထွာဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻစားနောဝ်ꩻ သꩻမဲဉ်ꩻလွူꩻလိတ်၊ သꩻမဲဉ်ထွားလိတ်အာႏဆေ့ꩻတဲင် ထွာထိုꩻဗာႏနောဝ်ꩻစားသွူ။ ကဉ်းထွားစံꩻ ဝင်ꩻခမ်းပညာႏရေꩻတွမ်ႏ နီသွဉ်းသီး မန်းခမ်းပညာႏရေꩻသူꩻ ကွာႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻ၊ ပေါႏရိုꩻလွေꩻတဲ့နဲစ်၊ သဲင်ꩻတဲ့နဲစ်၊ အုံပဆားခိန်ႏ နုဲင်းစွဉ်ႏတအောဝ်ႏဒွုမ်၊ သꩻလဲင်ꩻယူႏဗာႏစွဉ်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ထင်းတန်ငါႏ ဝင်ꩻခမ်းဝင်ꩻနဲင်ႏငံႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ တမွေးတောဝ်း၊ အောဝ်ႏလိုႏထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻတဲ့ ထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻဗာႏ၊ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏအခင်ႏလမ်းဒျာႏ၊ နုဲင်းယိုခါနောဝ်ꩻ မွေးတောဝ်း၊ ထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻတေားဒျာႏ ခင်ႏလမ်းလင်၊ ထွိုင်ႏတွိုႏကလိုႏထွားနုဲင်းငါႏနောဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းတောဝ်း၊ ထွိုင်ႏတွိုႏကလိုႏထွားနုဲင်းတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻအင်္ဂလိပ်ဗာႏနေးလဲ့ (Living Together) ထွားနုဲင်းလွဉ်ꩻတေားဒျာႏ အကွဉ်အကꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻ နုဲင်းစွဉ်ႏအီႏတလဲဉ်ႏ ထိုꩻ နုဲင်ႏငံႏလင်နောဝ်ꩻသွူ။
သဲလ်
သဲလ် (ကလာပ်စည်း) (Cell (biology)) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သက်အောဝ်ႏ သတ္တဝါႏဖုံႏ ကခြွဉ်းဗူႏရုပ်ပွိုင်ယို အခေႏခံႏအထွာသွတ်ꩻ တောမ်ႏ အပေႏသွတ်ꩻ အမျိုꩻ (unit,ယူနစ်)တစား နောဝ်ꩻသွူ။ သေ့ꩻပေႏလွဉ်ꩻထာꩻစား နုဲင်း ဗဲစ်တီးရီးယားဖုံႏနောဝ်ꩻ သဲလ် (ကလာပ်စည်း) အောဝ်ႏတဗာႏ (Unicellular)လွုမ်ꩻတဲင် လိုꩻ စတဲင် သက်အောဝ်ႏသားအလာင်ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ သဲလ်အောဝ်းႏအာစား (Multicellular, ဗဟုကလာပ်စည်း) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (လိုꩻသီးယို (မိဉ်ႏဒေ့ါꩻဗာႏရိုꩻရိုꩻ) သဲလ်ပေါင်ꩻ အောဝ်ႏပိဉ် ၁၀၀ ထရီလီယံ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ၁၀၁၄ ရပ်ပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။  ပုံႏမှန်ႏကလာပ်စည်း တဗာႏ အရွယ်ႏအောဝ်ႏ ၁၀ µm တဲင် ထွူႏ ၁ ng ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ) အတန်သွတ်ꩻ သဲလ် နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻမာꩻပꩻဗာႏတောဝ်းဒွိုန်း ဝါးကုလာအုတ်ဒီႏ နောဝ်ꩻသွူ။
အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ သဲလ်တီအိုရီလꩻပေါ်ႏဒွိုန်းခိန်ႏ အွိုး ၁၈၃၅ ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ဆဲစ်ပညာႏသျှင်ႏ (Jan Evangelista Purkyně, စဲဉ်းအယ်ႏဗန်ႏဂလိသတာပရဂုဲင်း) ယို ထွားသေင်ႏတေတ်သျှူးဖုံႏ ထွားတောမ်ႏ အဏုမန်ႏဖီလူꩻတဲင် ထီႏအခူꩻ(အဆံ)ပေႏပေႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၈၃၉ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ သိပ္ပံပညာႏသျှင်ႏ မဲစ်တုဲင်းယားသ် ယားကောပ် ဆလုဲင်းဒဲဉ် (Matthias Jakob Schleiden) တောမ်ႏ တီအိုဒိုဆဝမ်း Theodor Schwann သီး ထေပြန်ႏ သဲလ်သီအိုရီ နောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်တီအိုရီိ နောဝ်ꩻ သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီးယို ခြွဉ်းဗူႏစုမာꩻသေꩻခါꩻတောမ်ႏ သဲဘ်တဗာႏ မိဉ်ႏမွေးတောဝ်း သဲလ်အာဖုံႏ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ် ကားကအောဝ်ႏယို ဖꩻထန်ႏထွာလွဉ် မူလကအောဝ်ႏထွူလဲဉ်း သဲလ် အထျꩻ တဲင်၊ သဲလ်ဖုံႏအလောင်း ခွိုꩻဗီဇ ဖုံႏ အောဝ်ႏပါအကျောင်ꩻ ဖော်ႏထန်ႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
သဲလ်ယို ခွိုင်ႏကား သက်အောဝ်ႏရုပ်အစုသီး ပုံႏပွိုင်တောမ်ႏ ခွုမ်မာꩻချက်ဖုံႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ အပေႏသွတ်ꩻသွတ်ꩻတဗာႏ နောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်ယို ခွိုင်ႏကားသက်ကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻအပေႏသွတ်ꩻ (အငယ်ဆုံးသက်ရှိ) တဲင် "အသက်အွတ်ꩻရွီး" နုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏဟဲ့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဗဲစ်တီးရီးယား စတဲင် သက်အောဝ်ႏသားယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ သဲလ်အောဝ်ႏတဗာႏလွုမ်ꩻသွူ။ လိုꩻ တောမ်ႏ သက်အောဝ်ႏသား ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ သဲလ်အာခြွဉ်းဗူႏ ပေါင်ꩻစုသေꩻခါꩻ (multicellular) ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻ နောဝ်ꩻ သဲလ်ပေါင်ꩻ ၁၀၁၄ အောဝ်ႏပါသော့ꩻအကျောင်ꩻ တွက်ထူႏလꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပုံႏမှန်ႏသဲလ်တဗာႏယို အလေꩻခိဉ်ႏအောဝ်ႏ ၁ နာနိူ ဂရမ် 1 nanogram တဲင် အတန်သွတ်ꩻ သဲလ်နောဝ်ꩻမျိုꩻလꩻပွာꩻတောဝ်းဒွိုန်း ဝါးကုလားအုတ်ဒီႏ နောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻထွူ တေတ်သျူး ဖုံႏယို ဖေႏကထွာ အင်္ဂါႏ (organ, အော်ဂဲဉ်) အတာႏ စုခြွဉ်းဗူႏဖျင်သွူ။ အင်္ဂါႏဖုံႏအကို ကအောဝ်ႏဒါႏသဲလ်ဖုံႏယို တိရိစ္ဆာန်ႏ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း အမွူး နမ်းခန်ႏထာႏအတာႏ မာꩻဖေႏထာꩻမာꩻ ကိစ္စ အစားစား အဒေါဝ်ႏဒေါဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ နမ်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ အဆာႏခင်ႏလမ်ႏ တပုံး (အစာအိမ်)အကို /အလောင်း ကအောဝ်ႏ သဲလ်ဖုံႏယို ခေႏအဆာႏ မာꩻလီ မာꩻပဲစ်ꩻအဆာႏ မာꩻဖေႏအဆာႏကကေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်ႏကားသက်ကအောဝ်ႏ သတ္တဝါႏသီး သဲလ် ဖုံႏယို ထူႏ အဆာႏ တောမ်ႏ အောက်သီစဉ် တဲင် စွဉ်ꩻထန်ႏထိုꩻ အယအလီꩻ (အညစ်အကြေး)နောဝ်ꩻသွူ။ သက်အောဝ်ႏတခြိုꩻ(ပစ္စည်း) တစား အ သဲလ်တဗာႏယို ဒြပ်စင်အာဖုံႏတောမ်ႏ ဒြပ်ပေါင်ꩻအာဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻအကျောင်ꩻ အောဝ်ႏသေနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဒြပ်ပေါင်ꩻအာ မော်လီစျူး အောဝ်ႏအာမွေးအသန်ႏနေးတဲင် အောဝ်ႏစုခြွဉ်းဗူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ၊ အောဝ်ႏပုံႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ သက်အောဝ်ႏတခြိုꩻအစားမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုတဲ လꩻသေတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
သဲလ်ဖုံႏယို ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻတဲ ပေႏလွဉ်ꩻငါႏထာꩻတဲင် ထွားတောမ်ႏ မဲ့ ရိုꩻရိုꩻတထီႏနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ထွားတောမ်ႏ မုဲက်ခရိုသကုတ်မꩻ ထီႏလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻရိုꩻဗာႏနောဝ်ꩻ သဲလ်ပေႏအဗာႏပေါင်ꩻ ၄၀၀၀ ရပ်ယို မိဉ်ႏအွဉ်ႏဒပ်ရဲဉ်းလွေꩻ ပိဉ်လီးလီးနောဝ်ꩻ ရအောဝ်ႏ ၁ လဲက်မ ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ပေႏထဲင်းကဒွိုန်းအစားနောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏသွူ။ နမ်းပွိုင်ပုံႏ အောဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ အစားစားသွူ။ သဲလ်တအောဝ်ႏရော်ꩻတောဝ်းအလင် ကအောဝ်ႏခေါ်စားနောဝ်ꩻ အပုံႏတဒွီႏပုံႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်ကအောဝ်ႏရော်ꩻရယ်ꩻ အောဝ်ႏဒဲဉ်းညီꩻတောမ်ႏအလင်ဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ အတဗျပုံႏ အဖားပုံႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
အခေႏခံႏသဖော်ꩻတရာꩻ
သဲလ်တွိုင်ꩻယို အနမ်းတောမ်ႏအနမ်း ထိန်ꩻသိမ်ꩻဖျင်ဆင်ချာနွောင်ꩻစွန်ꩻ (self-maintaing) တောမ်ႏ ဗွေစွုမ်ႏစုံႏလင်ႏမှု (self-contained) အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်နောဝ်ꩻ (နမ်းကိုကလꩻလွဉ်)အာဟာႏရဖုံႏယို မာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻနွောင်ꩻ စွန်ꩻအာႏတဲင် ခွိုင်ႏကအောဝ်ႏလိုႏမာꩻ ထာꩻမာꩻဖုံႏ ထွူဗွေနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်တွိုင်ꩻယို မာꩻနွောင်ꩻ ထာꩻမာꩻနုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။
သဲလ် ရုပ်ပွိုင်ဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏ
သဲလ်ယို နျူးကလီးယ ကအောဝ်ႏဒါႏ ယူခယ်ရီယောတိတ် (Eukaryotic) တောမ်ႏ နျူးကလီးယ တအောဝ်ႏပါတောဝ်း ဖရိုခယ်ရီယောတိတ် (Prokaryotic) ရိုꩻတဲင် သဲလ်အောဝ်ႏ နီမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
Prokaryotic cells
ပရိုခယ်ရီယုတ် (Prokaryote) သဲလ်နောဝ်ꩻ ပေႏထဲင်း ယူခယ်ရီယုတ် (Eukaryote) သဲလ်တဲင် နျူးကလီးယ တောမ်ႏ အလောင်ႏအလင်ဖုံႏလဲ့ တပါတောဝ်းသွူ။ ဗဲစ်တီးရီးယား တောမ်ႏ အာဆီးယား ကရိုꩻဒါႏ ပုံႏရုပ်ပွိုင်ဗွိုန် ပရိုခယ်ရီယုတ် (Prokaryote) သဲလ် အောဝ်ႏနီမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အမွူးမျိုꩻ တောမ်ႏ တိရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏယို သဲလ်အောဝ်ႏအာအော ကွေꩻကွေꩻသွူ။ သဲလ်ဖုံႏအကို နျူးကလီးယပ်အောဝ်ႏတဗာႏသွူ။ နျူးကလီးယပ်နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ အီႏမာꩻဗာႏထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻအတာႏ ထွဉ်ႏလွေꩻ သဲလ် နောဝ်ꩻသွူ။ နျူးကလီးယပ်အကို ခရိုမိုသုမ်း ကရိုꩻဒါႏ နုဲင်းခွဉ်းပုံႏရုပ်ပွိုင်ကအောဝ်ႏတခြိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခရိုမိုသုမ်းဖုံႏ စွိုးကစပ်လွေꩻနောဝ်ꩻ (မျိုးကူးရာ၌) ဝိသေသဂုဏ်ႏကအောဝ်ႏ သဲလ်စွိုးအလီꩻထျꩻ ထူႏဖေႏလွေꩻ သဲလ်စွိုးတသာအထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဝိသေသဂုဏ်ႏဖုံႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ စွိုးအလီꩻကိုကပါသော့ꩻဒါႏ အရောင်ႏ၊ အရွယ်ႏ၊ ကထွာကကုဲင်အတွိုင်ꩻ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
သဲလ်ကအောဝ်ႏတဗာႏစား သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏဖုံႏ ဖေႏကပွာꩻ ဖေႏကတိုꩻအာလွဉ်အတာႏ ပꩻထိုꩻရိုꩻရိုꩻ ထွာလွဉ်နီဗာႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အရန်းထိုစား အမွူးမျိုꩻတောမ်ႏ တိရစ္ဆာန်ႏမျိုꩻသတ္တဝါႏဖုံႏ မျိုꩻကပွာꩻနောဝ်ꩻတဲ ကထွာဒါႏသဲလ်တဗာႏ အိုဗမ် မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း အဒီႏတောမ်ႏအထီး မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း အထီးစွိုး သုက်သေ့ꩻ (sperm)ဖုံႏ အုံလွူꩻရော်ꩻရယ်ꩻလို့ဝါင်ꩻတွော့ꩻ ပွာꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကအုံလွူꩻထွူ သဲလ်ယို နျူးကလီးယပ် တောမ်ႏ ခရိုမိုသုမ်း ဖုံႏပါသော့ꩻထွူတဲင် ပꩻထိုꩻ သဲလ်နီဗာႏသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ သဲလ် ၄ ဗာႏ၊ နောဝ်ꩻထွူ ၁၆ ဗာႏ စတဲင်ပွာꩻထင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကပွာꩻထင်ႏပိဉ်ရန်းရန်းယိုနောဝ်ꩻ သဲလ်ဖုံႏယို ပွာꩻလွဉ်နီဆ တမွေးတောဝ်း၊ တိုꩻလွဉ်ဒျာႏ မူလကအောဝ်ႏ အဆေ့ꩻအအာအလꩻ တိုꩻလွဉ်ဒျာႏ (ဂဏန်ꩻ)နီထပ်ကိန်ꩻအနေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (၂ နီထပ်ကိန်ꩻနောဝ်ꩻ ၄ လဲ့ ၊ ၄ နီထပ်ကိန်ꩻနောဝ်ꩻ ၈ မွေးတောဝ်း ၁၆ ဒျာႏသွူ။)
အရန်းထို သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး သဲလ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻတာႏဝွန်ႏ အောဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အမွူးဖုံႏ သဲလ်ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ မာꩻထွာဖေႏအလာႏ၊ ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻမာꩻထွာထေႏအပင်၊ ယင်ဟန်ႏမာꩻထွာအကောဝ်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ သက်ကအောဝ်ႏသတ္တဝါႏသားဖုံႏ ကအီႏထွာလွဉ် အပေႏ အပို (သားလောင်း)ထျꩻကအောဝ်ႏ သဲလ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ကအီႏမာꩻဗာႏထာꩻမာꩻအလꩻ ပုံႏရုပ်ပွိုင်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဓါတ်သဖော်ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ တဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝါင်တဲင် အောဝ်ႏအုံဒျာႏ ဆဲင်ႏရာꩻခင်ႏလမ်းဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏနောဝ်ꩻ သဲလ်ယင်ဟန်ႏယို မာꩻထွာနာဗ်ကျောဖြွီꩻအနေႏ အောဝ်ႏခြွဉ်းဗူႏခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
သဲလ်ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ခြွဉ်းဗူႏအဆွတ်ꩻအနေႏသွူ။ သဲလ်ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ထွာသွီႏဗွာဒီႏ (White blood cells, သွေးဖြူဥ )တဲင် စုခြွဉ်းဗူႏခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းခန်ႏထာႏလောင်း နမ်းခန်ႏထာႏအကို ကအောဝ်ႏဒါႏ သဲလ်ဖုံႏယို ထွာလွဉ်ထွူကုဲင်ချာယင်းတဲင် ထွာလွဉ်ထွူ ကုဲင်ချာယင်း ထွာတသာယင်း ကုဲင်ယင်း ထွာယင်း ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏထွာ အောဝ်ႏကုဲင်တသေႏသေႏနောဝ်ꩻသွူ။ သဲလ်အလီꩻခင်ႏလမ်း နောဝ်ꩻ သဲလ်တသာနွို့လွဉ်တွော့ꩻ မာꩻသွုပ်လွေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏသွူ။ သဲလ်ဖုံႏ ဖေႏကမာꩻဆဲင်ႏရာꩻထာꩻမာꩻအတာႏ အစွန်ꩻအအာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻအောဝ်ႏနွန်ႏတမာကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ လိုꩻသီး လꩻသေနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
Eukaryotic cells
..Biological_cell.svg (eukaryotic) cell, showing subcellular components.
(1) nucleolus
(2) nucleus
(3) ribosome
(4) vesicle
(5) rough endoplasmic reticulum (ER)
(6) Golgi apparatus
(7) Cytoskeleton
(8) smooth endoplasmic reticulum
(10) vacuole
(11) cytoplasm
(12) lysosome
(13) centrioles within centrosome]]
ပညာႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အစွိုꩻအဗူႏတဗာႏ အဆင်ႏအရန်းယို တဲက်ထွားတွမ်ႏ ပညာႏရေꩻတဲင် ပွိုင်းလဲင်ႏငေါဝ်းတေက်ꩻနျꩻပညာႏ ကထွာဒါႏ ထင်ႏကျောင်ꩻ လꩻဘွဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻအီတမုဲင်ꩻတဲ့ လဲင်ꩻတတွမ်ႏဒွုမ်နားနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏသꩻကို ကထွာဒါႏ သꩻထင်းပေႏတက္ကသိုလ်ႏ၊ သꩻထီႏပေႏဘွဲ့ဖုံႏယို အဓိကအထျꩻနောဝ်ꩻ (၁) မွိုးဖါ (၂) အသောင်အရင်ꩻ၊ ပေါႏသꩻနောဝ်ꩻစား မဉ်ႏနွို့လွဉ်သွူ ကထွာဒါႏမွိုးဖါ ဖူးဝေးဖုံႏ ဖေႏသဖော်ꩻတရာꩻလꩻလꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ(၂)
ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဆဲင်ႏလို့တွမ်ႏ တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းတာႏ အနာႏဂတ်တာႏ အရေꩻပါငါႏ အခန်ꩻကဏ္ဍနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီလွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻတွမ်ႏ လိုꩻမုအစွိုꩻအဗူႏ ငိမ်ꩻစွူမု အရင်ꩻခံႏတဗာႏ၊ နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း နဲင်ႏငံႏတွမ်ႏလိုꩻမု အုံအောဝ်ႏမွန်ဗန်ရေꩻ အွတ်ꩻရွီးတဲင် တဲက်ဆဲင်ႏဒျာႏ တွမ်ႏစွိုးခွိုꩻရေꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ "ပညာႏရေꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ထွာဒျာႏအသက်၊ ဝိညာဏ်ႏ၊ မဉ်ႏထွားခေတ်ကွီကော့ꩻမုအလꩻတဲ့ ကမ္ဘာႏလောင်းယိုခါ တိုꩻတက်ထင်ႏထိုမုꩻ အာႏတလာတဲင် (၂၁)ရျာꩻဗူႏကို "ပညာႏရေꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏတွိုင်ꩻနဲင်ႏငံႏတွိုင်ꩻယို အဓိကအရေꩻပါသွတ်ꩻ အောတ်ႏတဉ်ႏခွေါင် အုံတနွောင်းထူႏခါꩻစွဉ်ႏ ခင်ႏလမ်းတထွောင်းမဉ်ႏရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ တမာႏတောဝ်း၊ နောဝ်ꩻမꩻ သွဉ်ပညာႏ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအီလွိုင်ႏကွိုန်ꩻ မွန်ဗန်ရေꩻအရင်ꩻခံႏ၊ ကမ္ဘာႏကွီကော့ꩻချက်အလꩻ ခေတ်လိုꩻအုံအောဝ်ႏရေꩻပွုံႏစံႏယိုလဲ့ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏဖုံႏ ဖေႏကသွဉ်နွောင်ꩻပညာႏအတာႏ လိုႏအွဉ်ႏဗွောင်ခါꩻဖေႏသေႏသေႏငါႏတခါꩻ၊ ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻယိုလဲ့ ပေ့ꩻခါꩻဗာႏတခါꩻအမျိုꩻယိုလဲ့ လိုႏအောဝ်ႏတောဝ်း၊ တွိုႏလွဉ်လဲဉ်း ပညာႏခေတ်တဲင် လိုꩻမုအစွိုꩻအဗူႏကိုယို လိုႏငါႏပညာႏဒါႏသား၊ ခမ်းထီအနာႏဂတ်၊ ကမ္ဘာႏအနာႏဂတ်-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻလိတ်သွဉ်ခန်ꩻကို တွမ်ႏဆရာႏ/ဆရာႏမူႏသီးစူကိုကရိုꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ပတ်သဲစ်တွမ်ႏပညာႏရေꩻတဲင် ပညာႏသျင်ႏသီး ကဒေါ့ꩻခါꩻနောဝ်ꩻ "ပညာႏရေꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏကအောဝ်ႏဆင်ꩻရယ်ꩻသားဘဝ၊ အောဝ်ႏအန္တရာယ်ႏ အာငါႏဘဝတထွောင်းကိုတွော့ꩻ စွီႏထန်ႏ၊ ငင်ႏထန်ႏလွဉ်ဖေႏ အလုမ်းဗဉ်ႏသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းကထွာဒါႏ ကမ္ဘာႏလောကအကို စူခွုမ်ဟောဝ်တဗာႏ"အကျောင်ꩻ ဖတ်ဖိုမတ်ဖိုနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏရေꩻအကဲဉ်အဗဲ့ꩻ (အနှစ်သာရ)နောဝ်ꩻ "ကလိုႏသေထွိုက်ဒါႏအမျိုꩻယို ဖေႏကသေ၊ ကလိုႏမာꩻထွိုက်ဒါႏအမျိုꩻယို မာꩻဗာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါ၊ လွူးခါꩻဗာႏ၊ ဖေႏကပြွူးဖြိုထင်ႏထိုတွမ်ႏသွဉ်လွူꩻဖေႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏတွက်ထွားချာတွမ်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻလဲ့ "ပညာႏ-ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻသီး ကားကအောဝ်ႏအတာႏ ထွာဒျာႏရတနာႏစဲစ်မဲဉ်ႏ"တပါꩻ၊ နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း "ပညာႏရေꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဗွောင်အီအနာႏဂတ်တခါꩻ သော်တဗာႏဒျာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
တသီႏအနယ်ꩻဒွေါင်ႏ
လိုꩻပေႏတငယ်ႏနာႏဟဝ်နယ်ꩻ ဖေႏအံႏခွိုꩻခွိုꩻဖေႏသွော့ ထထီရာႏ( ဆျာႏ )ဖို့ꩻနော ၊ လိုꩻပေႏတငယ်ႏနာႏဟဝ်ဒျာႏသွူ ၊၊
လိုꩻပေႏဟို့သားထိုꩻမားနယ်ꩻ ယာလာႏဖားယို မာꩻစဝ်ႏထီတဲင် အွဉ်ႏကပ်ပယ်ဖေႏသွော့ လိုꩻပေႏဟို့လောင်းနော ၊ ထိုꩻမားဒျာႏသွူ ၊၊
တဗင်အဲင်ႏ....... တဗင် ၊ ထွိုင်း တရိုꩻတဝ်း ၊ ထာꩻသားပေႏမျိုꩻမိဉ်ႏအဲင်ႏဒါႏနဝ်ꩻ မူမောင်းကြဲင်ꩻခူꩻ သူႏဖေႏနော ၊၊
ခွဉ်ႏပေႏထီ မိဉ်ႏအဝ်ႏရီႏဗဲက့်လင်ꩻတသေႏသေႏနဝ်ꩻ တလာꩻရာႏ သွတ်ꩻထီတွမ်ႏ တမူထီရော်ꩻဝင်ꩻအွꩻသွော့ ၊ ယေန်ထိုꩻဗာႏသွူ ၊၊ (တနယ်ꩻယင်းနဝ်ꩻ) သွတ်ꩻဖက်ခေါ်တွော့အွꩻသွော့ဖက်ခေါ်ထီနော ၊
ငင်းဆာ.......... ဒွိုႏအွꩻသွော့ဝါႏလာႏထီ ၊ ဒွိုႏသွော့နုဲင်းဟန်ႏအိုတဲင် အံႏအွꩻသွော့နော ၊ ငင်းဆာဟဝ်ဒျာႏသွူ ၊၊
ကတူႏအဲင်ႏဆာ....... မောင်းကြဲင်ꩻရာႏမိဉ် တွမ်ႏတသာႏကြူးရော့်ဝင်ꩻတဲင်တရေ့ဖေႏသွော့ ၊ ကတူႏအဲင်ႏဆာဟဝ်ဒျာႏသွူ ၊၊
ဖြောင်းကုဲင် ဖြောင်းရသာႏကုဲင်........ အံႏအမျိုႏမုဲင်ꩻတဲ့ တအွီႏတဝ်း ၊ ဖြောင်းဖြေꩻရသာႏအဲဉ်ထဝ်း စစွဉ်းယိုမိဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ ထထီႏရာႏမိဉ် တွမ်ႏတောင်းလျက်ꩻထန့်ꩻ အံႏရော်ꩻသွော့လို့ဝင်ꩻနော ၊ မဲဉ်အံႏထမုဲင်ꩻအံႏဖြောင်းအွီႏဗာႏတဲ့ ၊၊
ထပေႏဆွတ်ꩻမိဉ်ႏဆော့ꩻ မိဉ်ႏအဝ်ႏခံ........ အံႏဖေႏသွော့တလာꩻရာႏ ၊ ထပေႏဆွတ်ꩻထန်ႏထိုꩻဗာႏ ၊ ဟဝ်ထိုꩻဗာႏသွူ ၊၊
ကလူꩻဒေါ့ꩻနယ်ꩻ........ ပညာႏသျင်ႏတမွေးတဝ်း ကတောင်တကြန်း ကလူꩻတဒေါ့ꩻတဝ်း ကလူꩻမိဉ်ႏလွꩻခွိုꩻဒါႏ ကလူꩻမိဉ်ႏဆေ့ꩻနဝ်ꩻ မောက်ဖားခူꩻယို မူတွမ်ႏထီသူႏဖေႏသွော့ ကလူꩻဟဝ်ယင်းသွူ ၊၊
ကလူꩻဗွာ ( မွေးတဝ်းလဲ့ )ကလူꩻဖြိန်းနယ်ꩻ...... ထထီႏရခဲင်ႏရာႏမိဉ် တွမ်ႏတမူထီ စဲးသွော့တနေင်းရပ် ၊ မဉ်းထွူ အံႏသွော့ ၊ ( တနယ်ꩻ ) မူမောင်းကြဲင်းခူꩻ သူႏဖေႏသွော့ ကတူႏတဖြုံႏလွုမ်းတသေးသေး ကလူꩻဗွာထိုꩻမာႏ ဖြိန်းကရစ့်ဗာႏယင်းသွူ ၊၊
လိုꩻမူႏဓမ္မတာႏသွီႏလွဉ်ꩻ........ တလာꩻရာႏတွမ်ႏ တောင်းလျက်ꩻ အံႏရော်သွော့လိုꩻဝင်ꩻ ဟဝ်ဗာႏတဲ့ ၊၊
နားဆာ နားအဲင်ႏ....... ဖက့်ဗိုႏဒီႏတနျာႏယို ဖို့မေႏထွူတဲင် ဖက့်ဗိုႏထီလွုမ်ꩻလွုမ်ꩻယို စေ့သော့ꩻသွော့နားကိုနော ၊၊
နဲဉ်းထီထန်ႏနယ်ꩻ....... ဒွိုႏအံႏသွော့ သင်ႏဘော့်ရာႏတသဉ်နော ၊ နဲဉ်းထီထန်ႏဗာႏသွူ ၊၊
လွူးပိုယို့ꩻနယ်ꩻ........ ထထီႏရာႏမဉ်ယို အိုႏထို့ထွူအပီတဲင် အွဉ်ႏဒင်ႏပတ်ဖေးသွော့ဟို့လောင်း ၊ လွူးပိုယို့ꩻနေနေတဲ့ ၊၊
မေႏခိုးယာႏ....... မေႏမိဉ်ႏခိုႏဒါႏလိုꩻယာႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏထထီႏလာႏတသဉ် အွဉ်ႏကွပ်ဖေႏသွော့ ဟဝ်ဗာႏနော ၊၊
မဲ့ဆာဟဝ်နယ်ꩻ........ မောင်းကြဲင်ꩻဖေ့ယို တွမ်ႏတသာႏရော်ꩻဝင်ꩻတဲင် မူသွော့ ၊ မိဉ်ႏထွူ သူႏဖေႏသွော့မဲ့ထျꩻ ၊၊
သွီႏတို့ ( သွေးတိုး ) ဟဝ်နယ်ꩻ......... အံႏတသေႏသေႏသွော့ ဖက်ခေါ်နော ၊ သွီႏတို့သွီႏထင်ႏ ဟဝ်ဗာႏဒျာႏရင်ꩻ။
ဆွတ့်ထို့ သွုပ်နယ်ꩻ........ ဟန်ႏနောက့်လာႏ၊ မိတ်သလင်း ၊ မေ့တသဉ် တတွာတွာဝင်ꩻ ထောင်းရော်ꩻဝင်ꩻတဲင် ဆွတ့်ကထို့ဒါႏအရပ်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏပယ်ဖေႏသွော့ ညတဝ်း ဟဝ်ဒျာႏသွူ ၊၊
ထွီႏဗားမိဉ်ႏအဲင်ႏ........ ထွီႏဗားမိဉ်ႏအဲင်ႏ အံႏသွော့ မောက်အွန်ရာႏနော ၊ ထွီာဗားရေားဂါႏထွာတဝ်းတဲ့ ၊၊
~ အံႏဒဲဉ်မိဉ်ႏကွို့လွဉ့်ꩻငါႏ👉 အံႏဖေႏသွော့တောင်း             လျက်ꩻထန်ꩻ ~ မိဉ်ႏဟတ့်လွဉ့်ꩻငါႏ      👉  အံႏဖေႏသွော့အနွိုးတမျိုꩻမျိုꩻ ~ မိဉ်ႏဆျာႏလွဉ့်ꩻငါႏ       👉 အံႏဖေႏသွော့အဟတ့်တမျိုꩻမျိုꩻ ~ မိဉ်ႏနွိုးလွဉ့်ꩻငါႏ          👉 အံႏသွော့အဆွံတမျိုꩻမျိုꩻ ~ မိဉ်ႏခါႏလွဉ့်ꩻငါႏ          👉 အံႏဖေႏသွော့ အတချꩻတမျိုꩻမျိုꩻ ၊၊
စဲ့ꩻအာႏဏာႏဗွေႏစူကို
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီတန်ကိုနဝ်ꩻ ၂၀၀၈ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၅ ဒေႏသ တောမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ  (၁)တွိုင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ နမ်းပဲင်ႏဒေႏသ (၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ- နမ်းပဲင်ႏတွိုင်ꩻ (၁)တွိုင်ꩻနဝ်ꩻ-
thumb|နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတောမ်ႏတွိုင်ꩻဖုံႏ
မိဉ်ႏမိဉ်ထွားယင်းအအာတဗာႏဆဲင်ꩻနဝ်ꩻအကျောင်ꩻခရာႏ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ဗွေႏဗိုန်ဇဝန
လꩻတံႏဆိပ်တောႏ "အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ" ဖြောဝ်ꩻခမ်းခေါဝ်နောဝ် ဝေင်ꩻသထွုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏ သီႏသဲင်ႏတဝိန်ꩻနယ်ႏလုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ဇဝနာရာမလိတ်သွဉ်တွိုက် ပဓာနာယက ဗွေႏဆရာႏတောႏတန် ဘဒ္ဒန္တဇဝန ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ (သက်တောႏ ၈၆-သိက္ခာႏတောႏ ၆၄-ဝါႏ)