cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒီအဲဉ်အေ
အမုꩻဖုံႏတာႏတသီႏပညာႏ
အမုꩻဖုံႏတာႏတသီႏပညာႏ(မှုခင်းဆေးပညာ)နောဝ်ꩻ အမှုကထွာဒါႏအရပ်ကို ကထိုမ်ႏမော့ꩻဒါႏ သွီႏ၊ ယာႏအပီ၊ ယုဲင့်ထီ မိဉ်ႏမွေးတောဝ် ကလူႏဖုံႏကိုကအောဝ်ႏ ဒီအဲဉ်အေဖုံႏယို သုံꩻဓါတ်ခွဲꩻအီတွော့ꩻ အဖြာꩻကလွိုကာႏ ကမာꩻအမှုသား၊ အဖြာꩻကခံႏဗာႏသား သီးယို ခွိုင်ႏကလꩻ ဒီအဲဉ်အေအလꩻ ကဲက်နဲ့ကဲက်တောဝ်းနဲ့ ဗွိုန်နဲ့ဗွိုန်တောဝ်းနဲ့ယိုနောဝ်ꩻ စမ်ꩻထွားစဲစ်ဆေꩻလွေꩻတဲင် ဖော်ႏထန်ႏအီအမှုဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ အမှုမာꩻသီလိုꩻ မိဉ်ႏထွာလွဉ်နောဝ်ꩻ သုံꩻအနယ်ꩻယိုတွော့ꩻ တရာꩻခံႏ ကောမာꩻသီသားနောဝ်ꩻပါမုဲင်ꩻ၊ ကောသီသားနောဝ်ꩻပါမုဲင်ꩻ စတဲင်ဖုံႏယို အွဉ်ႏယီး (ထောက်ပြ)နယ်နွောင်ꩻသွူ။ လိုꩻကသီအာလွဉ်ꩻထာꩻ ဗွိုန်နုဲင်း သူနာမီ (Tsunami) စတဲင် သဘာဝဖေꩻအန္တရာယ်ႏဖုံႏအကို ကသီထိုꩻသားရုပ်ကလာပ်ဖုံႏယို မိဉ်ႏသေနွောင်ꩻတောဝ်းပါꩻယိုပါမုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ သုံꩻတောမ်ႏဒီအဲဉ်အေတွော့ꩻ ခွဲꩻဖြယ်နယ်ꩻယို သေအီနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။။
ထူႏဂွုဏ်ႏသွော့
"ထူႏဂွုဏ်ႏသွော့ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသꩻ" ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥဒေႏအခန်ꩻ(၂)ပုဒ်မွူး(၅၆)အလꩻ တယ်ႏစ(၂၉-၅-၂၀၀၈)နီꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻ ဝေငꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻထွူတဲင် တယ်ႏစ (၃၁-၁-၂၀၁၁)နီꩻ ဒေႏအွဉ်ငါအစွိုꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကလꩻလွဉ်ဗာႏ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ လူꩻသီးတနံသီး လင်ꩻဖန်ဆင်ꩻဖေႏတွော့ꩻ လꩻလွဉ်ဗာႏမွေးတောဝ်း၊ တခေတ်ထွူတခေတ် ရက်ခွိုꩻအွဉ်ငါ(ခေါင်းဆောင်)ပေႏတန်အရန်းရန်းတွမ်ႏ ခမ်းသားမွိုးဖါအမျာꩻ ကျိုꩻစာꩻတွူႏတရန်လွဉ် အကျိုꩻသွုပ်တဲင် လꩻလွဉ်ဗာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကလꩻလွဉ် နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသအတာႏ စွဉ်ꩻသွီႏ၊ စွဉ်ꩻသက် ကနွို့လွဉ်ဗာႏ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻပဉ်ရန်းရန်းနောဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ နီကလꩻထွူလဲဉ်း နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသယို ဖေႏကသွုမ်ꩻခြေင်ချာဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ကအီႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏယို ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ(၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏယို ထွိုက်တန်ႏတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻမꩻ နီလꩻဗာႏ၊ ပေါႏကမ္ဘာႏတသွုံꩻသိုႏတောဝ်း၊ တကုဲင်တောဝ်းနောဝ်ꩻ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသယို ဖေႏကအောဝ်ႏသော့ꩻစွူစွူဗာႏဒျာႏ အဗွေႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻစူကိုနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကားကအောဝ်ႏ သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်းယိုမာꩻငါ ထူႏဂွုဏ်ႏအွဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻလွေꩻ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတဲင် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ(၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏကို ကအောဝ်ႏအုံဒါႏ ဝေင်ꩻကိုတရိုꩻတောဝ်း၊ ဒုံဆောင်ႏကိုတရိုꩻတောဝ်း မဉ်ႏမာꩻပွယ်ꩻလူႏပွယ်ꩻတန်ꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း၊ ပွယ်ꩻတောႏလမ်းတောႏပါႏတရိုꩻတောဝ်း၊ ပွယ်ꩻဗွောင်အခန်ꩻအနာꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း၊ မဉ်ႏတဲမ်းလိတ်ဖစ်လိတ်ပင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ယံတဲမ်းသော့ꩻပါ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသမဉ်ꩻ၊ ဒုံအလွောက်ꩻ မဉ်ႏတဲမ်းဆိုင်းဘုတ်မဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ယံတဲမ်းဖေႏပါသွော့ ပွုံႏစံႏနုဲင်းဆꩻလယိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- ဒုံခိုလုဲင် အွိုင်ႏနောင်ဟွိုꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏကားကအောဝ်ႏ ယံထူႏဂွုဏ်ႏအွဉ်ႏတန်ႏဖိုလွသွော့ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ။
လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ လိတ်ယီးနယ်ခမ်းထီဖုံႏ
thumb|400px|ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလုဲင်ꩻ လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ ဂဏန်ꩻယီးနယ် ([[၂၀၀၇)
လိတ်မဲ့ငါယိုဗာႏနောဝ်ꩻ ထွာ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻ ကမာꩻခါꩻဒါႏ လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ နေင်ႏခူ လိတ်ဒင်ႏနယ် ၂၀၀၇/၂၀၀၈ သှူ။ ခုမ်တုမ်ႏ ၂၀၀၅ လိတ်ဂဏန်ꩻအထျꩻ (မန်း-စာရင်းအင်း) တှော့ꩻ ထွတ်ထေပန်းစ ၂၀၀၇ ဗာႏနေင်ႏ၊ လာနိုဗဲမ်ဘာ ၂၇ နီꩻကို။ လိတ်ဒင်ႏနယ်နောဝ်ꩻဗာႏကိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီ ကနှို့ခါꩻ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻ ၁၉၂ ခမ်းကို ပါသော့ꩻ ၁၇၅ ခမ်း၊ တုမ်ႏယင်း ခယ်ႏခမ်းရဲပ်အှောန်တဲးဝါးနေး ဒေသ၊  ယင်း ဟမ်ႏနယ်ႏ ပါလဲတ်သတုဲင်း ကရဲပ်အှောန်ဖုံႏ။ ကုလသမဂ္ဂအစှိုꩻနှို့ ၁၇ ခမ်းနောဝ်ꩻ တဲမ်းတောင်ꩻခါꩻ ထာꩻလီလာ အဲန်တောဝ်းတဲင် ပါသော့ꩻတောဝ်း လိတ်ဂဏန်ꩻအထျꩻကို။ ယမ်အှောန်ႏပဲန် ထွားအီတာႏ သော့ꩻသေꩻခါꩻ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီဗူႏဖုံႏ ပန်းလီ (မန်း- ပျမ်းမျှ) လိုꩻအာပြူႏဖြိုꩻတာႏ ဂဏန်ႏယီးနယ် (မန်း- ညွန်းကိန်း)။
လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ ဂဏန်ꩻယီးနယ်ယို ထွာ ဂဏန်ꩻ အှောန်ႏပဲန်ထွားခါꩻ ဟမ်ႏတဖြုံႏလို့ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီကိုသားဖုံႏ သက်ရဲန်ႏ၊ ဒါႏလိတ်၊ ပညာႏတာႏ၊ လိုꩻအုံအောဝ်ႏထာꩻ အဆင်ႏအရန်းဖုံႏ။ ထာꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာ တဲက်ဖဝသွီႏယာႏ ယမ်တွာမုဲင်ꩻ၊ ထွာ ထာꩻအှောန်ႏထော့ (မန်း- စံနုန်း) တဲက်အီတဲးဝါး လိုꩻပေႏသီး ဟောဝ်လꩻအီထာꩻတာႏ။ ခုမ်တုမ်ႏ ထာꩻထော့ခါꩻနောဝ်ꩻထှူခါ သေစဲင်းအီနှောင်ꩻ ခမ်းထီတခမ်း ပြူႏဖြိုတောဝ်းနဲ့၊ အောဝ်ႏပြူႏဖြိုကနဲ့၊ ပြူႏဖြိုလꩻလဲန်းနဲ့ထှူ တဲက်နှောင်ꩻအီ ထာꩻဖြေꩻစာနယ်ꩻ ဝါဒဖုံႏဗာႏဒါႏ ဖဝသွီႏယာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ခရာႏသှူ။ ဂဏန်ꩻယီးနယ်နောဝ်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ပါကစ်သတန် ထာꩻဖြေꩻစာ ပညာႏသျင်ႏ မာဘတ် အူလ် ဟတ် တုမ်ႏ အိန္ဒိယ ထာꩻဖြေꩻစာ ပညာႏသျင်ႏ အမာတရာ သန် သီး ဟူႏထေလှောန်ခါꩻ ၁၉၉၀ ဗာႏနေင်ႏကိုသှူ။ အထျꩻခမ်းထီဖုံႏ HDI လောင်းတဲင် ဂဏန်ꩻယီးနယ်ယို ဖꩻခေါနှောင်ꩻ ၃ စား- လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ လဲန်း  အထို ၊  အထဝ ၊ ယင်း  အဖှိုႏ ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လွိုင်ႏအာတာႏ
ခံႏနွမ်ꩻအလံႏ
တောင်ꩻခါꩻ - ရွစ်ငဝ်းတချင်ꩻထွူ ဒေါ့ꩻသွုပ် - ၁။ အုံ တခြင်   အုံ---ရျူႏ  အုံလင်ꩻလꩻသွူ ။ ၂။ လိုꩻမဉ်ႏအာ သော့ꩻပါယို ထွားငါ  အုံ  သတိꩻ အရဲဉ်ႏခလသွတ်ꩻလွတ်ꩻချာ အခြပ်အရဲဉ်ႏကို အုံရျူႏ ။
"စွိုးခွိုꩻငဝ်းတချင်ꩻ" နီခမ်းနီထီ ယံခွေါင်တဉ်ႏအီ လွောင်ႏဗူႏအာႏယို ထွာအထျꩻနီ နီလိတ်လုဲင်ꩻ နီထုံꩻစံႏ ထွာနီသက်သွီႏဖြွီꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းပအိုဝ်ႏနီ ကွဉ်ကꩻပီ- ထိုတသွောင်း ယံကတွိုႏ နီခွန်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နီဟံႏနီခမ်း လွဉ်နွို့ယား တခံႏတဝ်းနောနီ- စွဉ်ꩻသွီႏစွဉ်ꩻသက် ရဲးတွမ်ႏခွိုꩻရက်သွီႏ မွိုးဖါအမွီႏ ယံခွေါင်ခွေါင်တဉ်ႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏငီꩻ--- မူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏနီ လွောင်ႏဗူႏဖြွမ်းငီꩻ သꩻဓာတ်ဗွိုန်ပီ ရုဲင်းရုဲင်းထင် သွီႏထီꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနေားနီ--- ခြေင်ႏကမ္ဘာႏ- နီ   ပအိုဝ်ႏ နီ ။
"တရောင်ႏချင်ႏဗွိုန်ညီႏ ခွိုꩻပအိုႏသွီႏ" ခွန်ခွိုꩻသွီႏယာႏ ပိုလီꩻရတနာႏ မဟာႏနွယ်ႏကရိုꩻ  နီစွိုးခွိုꩻ- ရာႏဇဝင်ႏကို  အဝ်ႏနုဲင်းယို လိုꩻမျိုꩻပအိုဝ်ႏ ဖန်ဟဲ့ꩻပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ--- နီလိတ်လုဲင်ꩻ  --- နီထုံꩻစံႏ--- နီယေန်ႏငဲးခြွိုင်းခြိုꩻ ငဝ်းငွါပအိုဝ်ႏ  ခေါမ်ꩻလာꩻပအိုဝ်ႏ အကွဉ်အကꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏပီ သရက်စွိုးခွိုꩻ တယွမ်ꩻတဝ်း နီသွုန်ႏထီ။ မွိုးဖြားဖါဖြား ကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻ   ပြေင်ထမ်ႏတာႏဝွန်ႏယို အဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ ခွန်နင်ꩻပအိုဝ်ႏ ပိုလီꩻအစိုး အဆွိုက်ဆွိုက်ယို   နီစွိုးခွိုꩻယို  ယံတဉ်ႏခွေါင် ယံကလေစဲင်း ယံကလေစဲင်း ကမ္ဘာႏလောင်းယို တဲမ်းသွုပ်လွေꩻ နီသမဲင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏစွီႏစူ ဖြွမ်းသွိုဝင်ꩻငီႏ  တရောင်ႏချင်ႏဒျာႏ   ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသွီႏ--
ခံႏယပ်ꩻရီးဗာႏ
လောကကို ကလꩻခြေင်မျိုꩻနောဝ်ꩻ အဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻတမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ နမ်းဖန်ဆင်ꩻ၊ နမ်းထွိုင်ႏမာꩻ၊ နမ်းကျိုꩻစာꩻမꩻသွူ။
မာꩻတောဝ်းထာꩻမာꩻတွော့ꩻ ကအောင်ႏမျင်ႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသားသူꩻတအဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ အောဝ်ႏဒျာႏကွို့ꩻကမာꩻထာꩻမာꩻသား အောင်ႏမျင်ႏလိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လောကကိုယို အဟောဝ်တွမ်ႏအကုဲင်ရော်ꩻဝင်ꩻ၊ တွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ အသွုမ်ꩻအောဝ်ႏတဲ့အောင်ႏမျင်ႏမုꩻအောဝ်ႏဗာႏ၊ အထင်ႏအောဝ်ႏတဲ့ အလင်ꩻအောဝ်ႏ၊ အယပ်ꩻအောဝ်ႏတဲ့အယိုꩻအောဝ်ႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻယို မဲဉ်လꩻအောင်ႏမျင်ႏမုꩻကွေးကွေး၊ ကွဲးတွော့ꩻ ကအီႏခံႏနွောင်ꩻရီးဒါႏအယပ်ꩻအခုဲင်ႏဖုံႏယို ဆေ့ꩻခြေားငါႏသွူ။ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻအောင်ႏမျင်ႏမုꩻတဲ့ ခံႏယပ်ꩻရီးနမ်းမꩻလꩻသွူ။ ဝင်ꩻမာႏဖေႏဝင်ꩻကျိုꩻစာꩻဖေႏတွော့ꩻ ရိုꩻစွဉ်ႏလꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻတဲ့ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻတစဲစ်တောဝ်းသွူ။ နမ်းမာꩻတမွေးတောဝ်း၊ နမ်းအထီအသွီႏတမွေးတောဝ်းသွူ။
ထာꩻမာꩻတဗာႏယို နီခံႏယပ်ꩻရီးမꩻ တနီꩻခါသူꩻချမ်ꩻသာႏဆုဲင်ꩻ၊ အောင်ႏမျင်ႏဆုဲင်ꩻသွူ။ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻနောဝ်ꩻ တလွင်းထိုꩻတောဝ်းနီ နီလွင်းထိုꩻရီးဒျာႏကဲဉ်းအာအာသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ချမ်ꩻသာႏရီးယိုတယံတောဝ်း ခံႏယပ်ꩻရီးမꩻယံသွူ။
မျန်မာခမ်းထီ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ
မျန်မာခမ်းထီ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ (မန်း: အမျိုးသားနေ့) နဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့လွေꩻဒျာႏ တထိန်ႏလာလောင်း (၁၀)နီꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ မန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ခမ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏထွာလွေꩻဗာႏ ကုလာꩻဗွာ(ဗြိတိသျှ)သွဉ်းတဲင် နီခမ်းနီထီ ယံကလꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻအတွက် ခမ်းရင်ꩻသားပေါင်ꩻစွုမ်ႏ လွောင်ႏဗူႏထွူဝင်ꩻတဲင် အုံကိုမ်တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻ မာꩻလွေꩻအစီꩻဝွေꩻအလဲင်ႏလဲင်ႏ၊ လွိုက်လွေꩻမန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏနမ်းတင် လွေꩻမော့ꩻခွဲး ကွီအခွင်ꩻအရေꩻ ဗြိတိသျှကုလာꩻဗွာ အစိုႏရထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကခွုမ်မာꩻဆောင်ႏရွက်လွေꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဓိကအခွိုင်းသွတ်ꩻ၊ အဗာႏသွတ်ꩻ ဗြိတိသျှအစိုႏရနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၂၈၂-ဗာႏ၊ လာတထိန်ႏလောင်း(၁၀)နီꩻ (ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၂၀ ဗာႏ၊ လာဒီသဉ်ဗာ ၅ နီꩻ)ကို ကပေါႏပေါက် ပျꩻလွေꩻဒါႏဆန္ဒ ကောလိပ်ကျောင်ꩻသားသပိတ်နဝ်ꩻသွူ။
ကောလိပ်ကျောင်ꩻသားသပိတ် ကပေါႏပေါက်လွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏကုလာꩻဗွာ(ဗြိတိသျှ)အစိုႏရပဌာန်းလွေꩻ အစိုႏရတက္ကသိုလ်ႏ အဲစ်ဥပဒေႏကျမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏအဲစ်ဥပဒေႏကျမ်ꩻကိုနဝ်ꩻ- (က) မန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏကို တက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗာႏတဗာႏလွုမ်ꩻ။ (ခ) တက္ကသိုလ်ႏဆꩻလ အွဉ်ႏဗာႏကောလိပ်ကျောင်ꩻ တကျောင်ꩻလွုမ်ꩻ။ (ဂ) ကမဲဉ်သွဉ်ဒါႏ ကောလိပ်ပညာႏကျောင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏဗေင်ႏတငါဗာႏကျောင်ꩻကို (ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစား)။ (ဃ) ပွယ်ꩻနွို့စေလိတ် တက္ကသိုလ်ႏအွဉ်ႏတဝ်း၊ အဝ်ႏဗာႏ အစိုႏရကမာꩻလွေꩻဒါႏ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ်ပွယ်ꩻစေလိတ်လွုမ်ꩻ။ (င) အင်္ဂလိပ်တွမ်ႏ ဘာႏသာႏလောင်ႏလင် တဘာႏသာႏအရန်းထိုထို မဉ်ႏဒါႏအောင်ႏမျင်ႏမꩻ နွို့လꩻတက္ကသိုလ်ႏ။ ကွပ်ပွိုးဝွေꩻသီး ဗြိတိသျှကုလာꩻဗွာ အစိုႏရကထွိုင်ႏထေပျဌာန်းလွေꩻ တက္ကသိုလ်ႏအဲစ်ဥပဒေႏဖုံႏယိုတဲင် ကျောင်ꩻသားမူႏခိုပေႏတန်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခမ်းသားအမျာꩻတရပ်လွုမ်း တစူꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ တလက်ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ သတင်ꩻစာႏကိုလဲ့သော့ꩻ၊ လိုꩻဖုံႏလဲ့ စုဗူႏရောင် ပျꩻလွေꩻဆန္ဒနဝ်ꩻသွူ။ သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ-လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ အုံငီꩻအဝ်ႏရဝ်း ဆွိုက်ဆံႏမုꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာချမ်ꩻသာႏမုꩻအတာႏသွူ။ နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်း ယွုမ်းအံႏမုꩻယိုနဝ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻအတာႏ ပထမအရေꩻတန်သွတ်ꩻသွူ။ ပထမလဲင်ႏ နီခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ဖြွမ်းဗူႏမုꩻအွဉ်ႏဆꩻငါတဲင် ကတောႏလန်ႏသဲင်ꩻဒါႏ (ကောလိပ်သပိတ်) ပျꩻလွေꩻဆန္ဒ ကအုပ်ချုတ်ဒါႏ နီခမ်းအစိုႏရ (ဗြိတိသျှ)ထျꩻ မွူးနီꩻယိုနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻတနီꩻခါ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ယံကယူႏလꩻ ယံကသေထွꩻတဲင် အွဥဉ်ထွော့လွေꩻ စွိုးခွိုꩻမွူးနီꩻ (အမျိုးသားနေ့)နဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မန်းခမ်းနွောင်ꩻဟံႏကို မဉ်ႏတွိုႏလွေꩻ လာတထိန်ႏလောင်း(၁၀)နီꩻယို မာꩻလွေꩻတမျိုꩻသာꩻလွုမ်းမွူးနီꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာသမဲင်ꩻ
ပိလောပိကတိဿမထေရ်ႏ
"ပိလောတိကတိဿမထေရ်ႏဝတ္ထု" ၁၄၃။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- သေဟောဝ်နဝ်ꩻ ခံႏဗာႏတဝ်း ခွဉ်းရေးဗာႏ (ပယ်ႏထိုꩻဒါႏခွဉ်းရေး)နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ပါꩻခိုမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ခံႏဗင်ႏတဝ်းထာꩻ (အားထွုတ်တရာꩻ) မဲ့ꩻအဝ်ႏသဒျာႏ၊ နေးတွမ်ႏထာꩻဝင်ꩻသꩻ ရဲလꩻထိုꩻထာꩻကျံႏကုဲင်၊ ပါꩻခိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လောကကိုယို ခြောမရေႏမရာႏ၊ အဝ်ႏညာꩻညာꩻ တဖြာꩻဒျာႏသွူ။
၁၄၄။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- သေဟောဝ်နဝ်ꩻ ပေါႏခွဉ်းရေး ဗာႏပသာႏတဲ့ နဲစ်လွေꩻမွိုင်စွဉ်ႏထာꩻ၊ ငမ်းငါးခွဉ်းရေး သꩻဝꩻမွေးစွဉ်ထာꩻ၊ ထွားနုဲင်းသေဟောဝ်နဝ်ꩻ၊ သီဖုံႏနောဝ်ꩻ၊ နဲစ်ပယ်ႏမွိုင်မွိုင်လꩻလွေသွော့ ကိလေႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻလုဲင်း၊ သꩻဝꩻသေငမ်းဒါႏ ကိလေႏသာႏဖုံႏနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ ကုမ်ႏလုမ်ႏ(ပြဲ့ꩻစွုံႏ)လွသွော့ တွမ်ႏသဒ္ဓါႏယင်ကယ်ႏ၊ တွမ်ႏသီႏလယင်ကယ်ႏ၊ တွမ်ႏဝီရိယင်ကယ်ႏ၊ တွမ်ႏသမာဓိယင်ကယ်ႏ၊ တွမ်ႏထာꩻသေတရာꩻဆွုံꩻဖျတ်ထာꩻဖုံႏယင်ကယ်လုဲင်း၊ ဝိဇ္ဇာႏစရဏအဝ်ႏအဝ်ႏ၊ နေးတွမ်ႏသတိꩻဟောဝ်ဟောဝ်တဲင် ပယ်ႏလꩻလꩻလွသွော့၊ အာငါႏမရမကသံသရာႏ ဝွဋ်ဒုက္ခယိုဟုဲင်း။
၁။ ထီႏလိုꩻခြောဒုက္ခ ထာꩻကွီအံႏသားခန်းတဲ့ယဝ်း ထင်းဖွီလꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻဖေႏကလွစ်လꩻ ထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဗာႏ-
၂။ ခွေကအံႏဗာႏဟောဝ် ခွေကကွဉ်ကꩻဗာႏဟောဝ်ယို တွမ်ႏခွေနမ်းအကျင်ꩻ တွမ်ခွေထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ လွောက်ꩻဖက်ꩻနဲ့ လွောက်ꩻဖက်ꩻတဝ်းနဲ့ ယူႏချာ ဝွေႏဖန်ႏချာဗာႏ-
၃။ ဖေႏကထန်ႏတွမ်ႏ ထာꩻအံႏဟောဝ်၊ ကွဉ်ကꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻ ကျင်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ၊ မာꩻကုဲင်းကုဲင်းဗာႏ-
၄။ ပေါႏတယူႏတဝ်း ထာꩻဒုက္ခ၊ ပေါႏတထူႏတဝ်း သံႏဝွေႏဂနဝ်ꩻ ထိန်ꩻသꩻလꩻတဝ်း၊ သꩻတရေင်ဒါႏ-
၅။ ပေါႏယူႏထာꩻဒုက္ခ၊ ပေါႏသံႏဝွေႏဂလꩻနဝ်ꩻ သꩻစွူ၊ ပေါႏသꩻစွူနဝ်ꩻ အားထွုတ်တရာꩻလꩻယိုꩻ-
၆။ နမ်းထာꩻထမုဲင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻထမုဲင်ꩻ၊ ယူႏထမုဲင်ꩻ နမ်းအသေချာသွတ်ꩻတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်း မဉ်ႏဆွုံꩻမꩻချာနဝ်ꩻ အတွိုႏခြောင်ꩻသွတ်ꩻ၊ အဟောဝ်သွတ်ꩻ၊ လꩻယိုꩻတရာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻသတိꩻအာတန်သွူ။
ပရိတ်တန်
ပရိတ်တန် ၁၁သုတ်နဝ်ꩻ လောကီꩻအန္တရာယ်ႏဖုံႏ ယံကကင်ꩻညာꩻ၊ လောကုတ္တရာꩻဖုံႏယံကတိုꩻပွါꩻအီ ရေႏရောႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ရဟန်ꩻပညာႏသျိ တွမ်ႏ လိုꩻလမ်းပညာႏဒါႏစခါသီးနဝ်ꩻ ထေထန်ႏသွူလိတ်ယာႏ ပိဋကတ်ကျမ်ꩻကန်ႏကိုတဲင် တဲမ်းဖောႏစီႏရင်ႏခါꩻဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နီနာꩻဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏသီးနဝ်ꩻ မီႏတွိုႏ သာႏရေꩻ၊ နာႏရေꩻ ကိစဏ္ဍဖုံႏ၊ မင်္ဂလာႏဆောင်ႏ၊ ဗုဲင်စင်ꩻဗုဲင်သျင်ႏ၊ ထင်ႏလမ်းတသာဖုံႏ၊ နေင်ႏတသာကူꩻအခိန်ႏအခါꩻဖုံႏ၊ မသာႏမယာႏပွဲꩻဖုံႏ မီႏအဝ်ႏလွဉ်နဝ်ꩻ ဗွေႏရဟန်ꩻသင်္ဃာႏသီး ရွစ်ဖတ်ဖေႏလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မီႏရွစ်ဖတ်လဲ့ ရွစ်ဖတ်နေးအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ တဲႏအထျꩻဗꩻအနာတဲင် သုတ်တန် ၁၁သုတ်လွုမ်းလွုမ်း ရွစ်ဖတ်လို့စွဉ်ႏတဲ့အဝ်ႏ၊ ယလဲင်ႏယလဲင်ႏနဝ်ꩻ အခေႏအနေႏအလꩻ  ရွစ်ဖတ်လယ်ႏကွို့ꩻ သုတ်တသုတ် ကသင်ꩻခဝ်းရာꩻ ကလွောက်ꩻဖက်ရာꩻတွမ်ႏ ပွဲꩻကိစ္စဖုံႏလွုမ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အီႏရွစ်ဟော်ꩻပရိတ်သား အဝ်ႏလိုႏချက်
ကအီႏရွစ်ဖတ်ဒါႏ ပရိတ်ဒေႏသနာႏတောႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွောက်ꩻနာႏငါႏ နုဲင်းဆ့ꩻလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ကောနာႏပရိတ်တရာꩻတောႏသား အဝ်ႏလိုႏချက်
ကောနာႏပရိတ်တရာꩻတောႏသား ကလိုႏအပ်ဒါႏ အင်္ဂါႏသွံပါꩻနဝ်ꩻ - မိဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏ လိုႏအပ်ချက်နုဲင်းယိုဖုံႏမ့ꩻ နာႏပရိတ်တရာꩻတောႏလဲ့ အကျိုꩻအီႏလ့ꩻဗွေသွူ။
အဓိပ္ပာယ်ႏ
ပရိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုး ပရိတ္တကရိုꩻဒါႏ ပါႏဠိငဝ်းယာႏကို လွဉ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏဗာႏနေးတဲ့ ကာႏကွယ်ႏဖေႏ၊ ရဲကမ်းဖေႏ အဓိပ္ပာယ်ႏလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မီႏသျင်ꩻနယ်ဗာႏအလုဲင်း မီခြုဲင်းနယ်ဗာႏအဆွာꩻလဲ့ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻကျာꩻဒါႏ သုတ်တောႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကာႏကွယ်ႏအီဖေႏ ဗွေႏဖရာꩻတပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏတောႏသီး ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏဖုံႏ၊ တထွာသင်ꩻတဝ်းလဲ့ ယံကထွာမွိုန်း တမော့ꩻသင်ꩻတဝ်းလဲ့ ယံကမော့ꩻမွိုန်းအတာႏ ရဲကမ်းအီခရာႏ အန္တရာယ်ႏကင်ꩻဂါႏထာႏဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻကျာꩻသေꩻခါꩻဒါႏ ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏကင်ꩻ သုတ်တောႏဖုံႏအကို ပညာႏဒါႏပညာႏသျိပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးဖုံႏ ထေခွဲထန်ႏဖချာယင်းတဲင် သတ်မတ်သုတန် ၁၁သုတ်တွော့ꩻ အွဉ်ႏနီသွဉ်းသီး ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သာႏသနာႏခွိုꩻသွုပ်သီး ရွစ်ဖတ်ထိန်ꩻတီခါꩻယင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပရိတ်တန် ၁၁ သုတ်
ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻဒါႏ ပိဋကတ် ကျမ်ꩻကန်ႏကို ဘေႏရန်ႏအန္တရာယ်ႏကင်ꩻဂါႏထာႏကထွာဒါႏ သုတ်တန် ၁၁ သုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ -
စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ
thumb|The "Three Worlds" of the Cold War era, April – August 1975၊ First world(blue): Western Bloc led by the United States and its allies၊ Second world(red): Eastern Bloc led by the Soviet Union, China (Independent), and their allies၊ Third world(green): Non-Aligned and neutral countries thumb|A US Navy aircraft shadowing a Soviet freighter during the Cuban Missile Crisis, 1962 thumb|right|300px|စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻကျာꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဩဇာႏ ကဒို့ꩻကခြို့ခါꩻဒါႏ အစွိုꩻဖုံႏအကို ထွာမဟာႏမတ်ခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏ အွဉ်ငါသားဖုံႏသွူ။ ပုင်ႏကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အတန်တဖဲ့ꩻစီႏ အွဉ်ငါသား ကထွာဒါႏ [[ရော်နယ် ရေဂင် တောမ်ႏ မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ် သီး မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ၁၉၈၅ ဗာႏခိင်ႏ ပုင်ႏဒျာႏသွူ။]] စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Cold War) ကရိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ ဗꩻ ၁၉၉၁ ဗာႏအကို ထွာဒျာႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား) ခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏ တောမ်ႏကဆွိုက်စပ်ဒါႏဝွေꩻသီး မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏအခါႏ ကပေါ်ႏထွာလွောန်ဒါႏ ထာꩻသျုက်တရေင်၊ ခေးပြဲင်ႏမုꩻဖုံႏ အခေႏနေႏဒျာႏသွူ။ ခိင်ႏကာႏလနဝ်ꩻခါဖုံႏနဝ်ꩻ အာႏရဲင်ꩻကတန်ဒါႏ မဟာႏခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏသီးအခါႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ခေးပြဲင်ႏမုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻရေꩻအလꩻ ပူꩻပေါင်ꩻခွုမ်မာꩻမုꩻ၊ ဖြေ့ꩻလီဝါႏဒဖုံႏ၊ ထွေထောင်တသျိုဖုံႏ၊ ထေထန်ႏ စူခွုမ်အဆန်ꩻဖုံႏ၊ ဒင်ႏထို ထေကွန်ႏအရန်းဖုံႏ၊ ပြဲင်ႏပါ အာကာသအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏ တောမ်ႏ ခေးလူႏလုဲင်ႏပါ အနယ်ꩻပညာႏထင်ႏထိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻမုꩻဖုံႏသွူ။ မဟာႏခမ်းထီတန် ၂ ဖြုံႏလွုမ်း ထူႏသုင်ꩻအီမွေး လိုမ်းဗိဉ်ႏရဲးကမ်းရေꩻ စရိပ်ဖုံႏတဲင် ထာꩻမာꩻရိုꩻရိုꩻတောမ်ႏ နျူးကလီးယား စူခွုမ်ဆန်ꩻဖုံႏလဲ့ ထေခေးလူႏလုဲင်ႏမုꩻ တကာႏတဝ်း အဝ်ႏခမ်းအလင်ဆꩻချာ စွဲးကမ်းဆွာႏကိုဖေႏ အတွိုက်အခꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။
ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ၄ နေင်ႏအကို သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ(ရသျား)၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ဗိတိန်(အင်္ဂလန်၊ ပဉ်တစ်) သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကလွိုဆန်ဒါႏ အာႏတန် ဝင်ရိုးတန်းခမ်းထီတန်ဖုံႏသား မဟာႏမိတ်ခမ်းထီဖုံႏအနေႏလဲ့ ဒုစဲ့ꩻပွယ်ꩻအသျုက်တရေင် ခလားကအီႏထွူခိင်ႏတောမ်ႏ ကထွူထိုꩻခိင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးခမ်းထီဖုံႏအခါႏ သꩻဖော်ꩻဗိုန်ပီတလꩻတဝ်းဒါႏအချက်လဲ့ အဝ်ႏအာကနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻထွိုင်ႏထွူသွတ်ꩻခိင်ႏ ဥရောပ ဟံႏနယ်ႏကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးခမ်း(၄)ခမ်း အာႏဏာႏဩဇာႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻထွူ အမေႏရိကန်ႏတောမ်ႏ သိုဗီယဲတ်နဝ်ꩻ နဝ်ꩻအကို ထွာဒျာႏ စဲ့ꩻရဲင်ꩻအာႏ အာႏအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၉၀ ဗာႏနဝ်ꩻ သိုဗီယဲတ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ထွိုင်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻထွူ "စဲ့ꩻယေန်ခွꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ"လဲ့ ထွူသွတ်ꩻထိုꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
*
ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏ
ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ − ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းတုင်) (အင်္ဂလိပ်: Kengtung District) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၂၆၄၈ ပေ (၈၀၇ မီတာ) ကို သွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတွုံကိုသွူ။ ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၂၉၆,၀၆၉ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတွမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏအကို ကအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယို အတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ
"ပဌမ 'ဓမ္မဝိဟာရီ'သုတ် (လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ)" မော့ꩻနဝ်ꩻခါ- ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ၊ လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ 'လိုꩻအုံနုဲင်းမုဲင်ꩻ-အမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ'ဗွေႏဩ" ရဟန်ꩻဟွေး- ၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻ (တပါꩻ)နဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏလိတ် (ပိဋကတ်)၊ အခိန်ႏလို့ဗော့ꩻဒျာႏတွမ်ႏ သွဉ်လိတ်ကိစ္စနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'သွဉ်လိတ်လွုမ်ꩻ'၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲး တရိုꩻထွိုက်တောဝ်း။ ရဟန်ꩻဟွေး- ၂။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻ သွဉ်လိတ်ထွူ ဒါႏလိတ်တဲင် ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻဒါႏ (ချꩻဖေႏဝင်ꩻဒါႏ)၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အခိန်ႏလို့ဗော့ꩻတွမ်ႏ ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻ (ချꩻဖေႏဝင်ꩻ)နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻဒါႏ၊ သွဉ်ဖေႏဒါႏဝင်ꩻ'လွုမ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တရိုꩻထွိုက်တောဝ်း။ ရဟန်ꩻဟွေး- ၃။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကသွဉ်ထွူလိတ်နဝ်ꩻ ပြန်ႏအိုမ်လꩻလို့၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အုံတောဝ်းတပါꩻ၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ပြန်ႏအွံနွောင်ꩻလိတ်၊ အောင်ႏပိဋကတ်'နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲး တရိုꩻထွိုက်တဝ်း။ ရဟန်ꩻဟွေး- ၄။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ကသွဉ်ထွူလိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယူႏချာဖြောင်လို့၊ အဓိပ္ပါယ်ႏသေလို့၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အုံတဝ်းတပါꩻ၊ အားထွုတ်တဝ်းတရာꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻဖေ့ထိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ'ယူႏလိတ်ဖြောင်၊ သေအာအဓိပ္ပါယ်ႏ'နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ 'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နုဲင်းနဝ်ꩻတဲး တရိုꩻထွိုက်တောဝ်း။ ရဟန်ꩻဟွေး- ၅။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်တဲ့သွဉ်ဗာႏ၊ ဟော်ꩻဖေႏဝင်ꩻ-သွဉ်ဖေႏဝင်ꩻတဲ့ဒါႏ၊ ပြန်ႏအွံတဲ့ဒါႏ၊ ယူႏအဓိပ္ပါယ်ႏတဲ့သေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အခိန်ႏလို့တွမ်ႏ နဝ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻမွေးတဝ်း၊ အုံယေန်ယေန်အုံတေ့ꩻတေ့ꩻ တပါꩻလွုမ်ꩻ၊ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ၊ ဝွေꩻသꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိလေႏသာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကျံႏမာꩻဖေ့ထိုꩻပါ၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻမ ဟဲ့ꩻထွိုက်'လိုꩻအုံတွမ်ႏတရာꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဓမ္မဝိဟာရီသုတ်)
ဒုံနမ့်ဖာမူ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံနမ့်ဖာမူ (Namhparmu) (မန်း : နမ့်ဖာမူ)ယို အောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်)၊ စန္တာႏခမ်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကိုသွူ။ အောဝ်ႏဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ ဖဲ့ꩻမော့ကွောန်ႏနောဝ်၊ အွိုင်ႏနမ်းတုတ်ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၄၈၀ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏနန်းတုတ်ကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၇၁၇၈ ဖြာꩻသွူ။
ဇျာမနီတဖူꩻ ကအောဝ်ႏနောင်ပီႏဖဲ့နောဝ်ꩻ အသဲင်ꩻခွဲး လွယ်ကောႏ-အောင်ႏဗန်း ခမ်းခြွောန်းဗူႏ တဖူꩻတန် အွိုး နမ့်ဖာမူဒုံ မော့ထင်ꩻဖဲ့ꩻသွူ။ ဒုံကိုနောဝ်ꩻ အရန်းထိုကျောင်ꩻအောဝ်ႏ၊ စဝ်းဗွန်ကျောင်ꩻတဲ့အောဝ်ႏ။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်လိုပ်ꩻအံႏဝင်ꩻ လုဲင်းခြမ်ဖုံႏ၊ ခြမ်ထီဖုံႏ။ အောဝ်ႏတဖူꩻလွေꩻညာꩻအီထာꩻတျꩻတဲင် ပြောင်ႏခယ်ႏ ဖြေꩻစာသားဖုံႏ၊ ဆဲင်ႏစာသားဖုံႏတဲ့ အောဝ်ႏနေနေ။ ထီခြောင်ပေႏ၊ ထီထဲ့ဖုံႏအောဝ်ႏတဲင် ပေါႏရိုꩻ တာႏကူꩻလာ (ဒဲဉ်ဟားလာ) တွင်ꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻညာꩻ ကေားလွောန်လယ်ႏသားတဲ့ အောဝ်ႏအာအေားတန်သွူ။ နမ့်ဖာမူကိုယို ပအိုဝ်ႏ၊ ဖြောဝ်ꩻ၊ မန်း လိုꩻခွိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏအုံ။ ဒုံဖဲ့ꩻတွို့ꩻနောဝ်ꩻ နောက်ဝိုႏသား၊ ဖဲ့ထင်ꩻနောဝ်ꩻ လဉ်ခံ၊ လဉ်းခေး၊ လွယ်စဲင်း၊ ပင်စုံဒုံဖုံႏအောဝ်ႏ။ ဖဲ့ကွောန်ႏနောဝ်ꩻ လွယ်ထွယ်ꩻ၊ ဟိုဝိုႏ၊ ဆောင်လန် စောက်တနျာႏဒုံအောဝ်ႏ။ ဖဲ့ꩻနောဝ်နောဝ်ꩻ ကုမ်ႏပေါဝ်ႏ၊ မဉ်ႏနောဝ်ꩻခြာနောဝ်ꩻ ဒုံဗန်းမောဝ်ꩻဖုံႏအောဝ်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန်
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် (မန်း: ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး) (အိန်းကလေတ်: Bago Region) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းဒွမ်ဒေႏသကိုသွူ။ ဆကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ တွမ်ႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဆနဝ်ꩻဖဲ့ꩻယို မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻ နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတန်
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပဂိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အစိုႏရအစွိုꩻ
ထေမာꩻဥပဒေႏ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လွတ်တောႏ
စီႏရင်ႏတရာꩻ
ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တရာꩻလွတ်တောႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ဖြားတန်
ဖြားတန်
နီပအိုဝ်ႏငဝ်းငွါကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ "ဖြားတန်"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းငွါယိုအလောင်း ခွေသွဉ်းသꩻအဝ်ႏဝွို့ညငါႏလဲဉ်း ၊ ငေါဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အတဲႏလွဉ်အွိုးမုဲင်ꩻ၊ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻအပေါႏလွဉ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းထောင်စောႏတနာႏထွားသွူ။ အရီးသွတ်ꩻ ခွေသွဉ်းမော့ꩻခွဲးဗာႏတွမ်ႏ ဖါဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ (ကျောင်ꩻတိယွုံꩻ)ပိုခို ဖါဖြားဆရာႏယုဲင်းသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကခြုဲင်းနယ်ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ "မော့ꩻလဲင်ႏခါ ဖြားတန်ကောင်ခဲႏသီး ထကွိုင်ႏတောႏလန်ႏဒါႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်နဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအုံတူႏအုံတေ့ꩻ အုံတေစ်ꩻဗာႏထာꩻတခြာကို၊ ငမ်းငါႏဝင်ꩻသေငါꩻအာသွူ၊ ဝွေꩻဖြားအလောင်း အာႏဏာႏပွိုင်ႏသား အစိုႏရသီး ထေခါꩻဝရမ်းလဲ့ သမ်းအဝ်ႏသွူ၊ ဝရမ်းအလꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻတသဉ်အလောင်ႏအလင်တဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻတဟဝ်တဝ်း မီႏထီႏမီႏမော့ꩻခွဲစိန်ႏစွော့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဖေႏကတွမ်ႏသေငါꩻထွꩻပုဲင်ႏ ဖါဖြားတဲင် ပိုလီꩻဒုံကိုသီး ဖန်တူႏတူႏတေ့ꩻတေ့ꩻ၊ ဟဲ့ꩻတူႏတူႏတေ့ꩻတေ့ꩻခန်း ဝွေꩻဗွေႏမဉ်ꩻ"ဖြားတန်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ တွင်ႏတငါငါ၊ ဟဲ့ꩻတငါငါခန်း "ဖြားတန်ကောင်ခဲႏ"အရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ မဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻယို ခွေသွဉ်းထီႏဖိုဗာႏထဲင်း တထွောင်းနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ မုဲင်းကောင်ရပ်၊ ကျောင်ꩻနမ်းဟုတ်ကို ကအဝ်ႏပျꩻနယ်ဒါႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ခြွိုင်ႏခြိုꩻကွဉ်ကꩻ ဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ အဒုံႏအအူ ကူစွိုးကူမျိုꩻဖုံႏအကို အဝ်ႏတဲမ်းခါꩻ "ကျောင်ꩻပညာႏ"အတခြိုꩻ ရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏသီး ကအွဉ်ႏပျꩻနယ် တခြိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖြားဗွာလှဖေ ဆဲင်ꩻခွမ်ꩻလာꩻ၊ မဲ့မန်ႏ၊ အိမ်ႏမြောင်ႏ၊ ကလောင်-စားနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ဖြားဗွာဦးလှဖေအမဉ်ꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးကသေထွꩻ ကဟွိုန်ထွꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဖြားဗွာဦးလှဖေ"စွိုးနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻပညာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟွိုန်ဗာႏဖိုတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ ဟွိုန်ဗာႏဖိုတဝ်းလာꩻလာꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွေသွဉ်းအတာႏနဝ်ꩻ ထူꩻဆန်ꩻငါႏသွူ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ကတဲမ်းခါꩻဗာႏ ကျောင်ꩻပညာႏအကျောင်ꩻခရာႏယို သꩻကိုမဲဉ်သေ စဲင်း၊ မဲဉ်သေဖြောင်ငါႏသွူ၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻသွꩻ နက်လွေꩻထေ့စွဉ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဦးဉာဏ၊ ကျောင်ꩻအောင်မင်္ဂလာႏ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻထျꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ဦးဉာဏ အဲဉ်ထောဝ်းကျောင်ꩻတဲင် မော့ꩻခွဲဗာႏတောဝ်းသွူ၊ ကွဲတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းကမဲဉ်ဒါႏ ကျောင်ꩻပညာႏအမဉ်ꩻခရာႏယို ခွေသွဉ်းသွꩻလဲ့ သံးအဝ်ႏသေထွꩻတဲင် ဝွေꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏခွေသွဉ်းနုဲင်းယိုသွူ။
"ကျောင်ꩻပညာႏ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဖြားဗွာဦးလှဖေ အမဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻတဲ့ဩ၊ ကဖန်မဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏလဲ့အဝ်ႏပါ၊ ဝွေꩻဗွေႏနမ်းတာႏ မဉ်ꩻတူꩻတေ့ꩻတဲ့အဝ်ႏ-ဒေါ့ꩻနယ်ခွေသွဉ်းစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ခုဲင်ႏဟွိုန်ဗာႏတဝ်း ဗွေႏဗွန်ဉီးဉာဏ်ငဝ်းတဲင် ခွေသွဉ်းသꩻကို ယွုမ်းအံႏကေႏနပ်မု အဲဉ်ထဝ်းဒွိုန်းသွူ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻ ခွေသွဉ်းထင်ႏထေ့ယင်း ဗွေႏဗွန်ဦးဉာဏ၊ ကျောင်ꩻအောင်မင်္ဂလာတွော့ꩻ ဗွေႏဗွန်ခြုဲင်းနယ်ယင်းခန်းခွေသွဉ်းနုဲင်းယိုသွူ။ "ကျောင်ꩻပညာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဖြားဗွာဦးလှဖေ အမဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻဒျာႏ၊ အမဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးစွုမ်ꩻစွိုꩻ ဒုတိယတောႏလန်ႏရေꩻ ကထွိုင်ႏထွာနီခေါဝ်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထွူမꩻ ဖန်တူႏတေ့ꩻဗာႏ ဖြားဗွာဦးလှဖေမဉ်ꩻ "ကျောင်ꩻပညာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ"။ ထွိုင်ႏဟွိုန်ခန်း ဗွေႏဗွန်ဦးဉာဏငဝ်းနုဲင်းယိုမꩻ "ဖြားတန်"ကရိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏမဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻအကျောင်ꩻ စဲင်းစဲ့ခန်းသွူ။ ဖြားတန်ကရိုꩻဒါႏ မဉ်ꩻတူႏတေ့ꩻယို ကထွိုင်ႏညတဲင်ခါ နီပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအလောင်း ထွာတော ဂုဏ်ပုဒ်ဝိသေသအမဉ်ꩻတဗာႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ကတောႏလန်ႏဒါႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်နဝ်ꩻ ပထမတောႏလန်ႏရေꩻကို အွဉ်ငါသားယို အမဉ်ꩻကတွင်ႏလွေꩻဒါႏ ဖြားတန်နဝ်ꩻ အောဝ်ႏဝင်ꩻသူလွုမ်ꩻ၊ လွိုအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဗော့ꩻဒျာႏ-ဦး၊ ဆရာႏ၊ ဟေင်၊ အမတ်စွိုးနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ "ဖြားတန်"မဉ်ꩻကတွင်ႏဒါႏ ဝွေꩻဗွေႏဖြားသီးဝင်ꩻသူနောဝ်ꩻ- ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တောႏလန်ႏရေꩻ (ပထမတောႏလန်ႏရေꩻ)ယို ကထွိုင်ႏတွိုႏ ခရာဇ်နေင်ႏ ၁၉၅၈-ဗာႏနဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻ စူခွုမ်တွမ်ႏညိမ်ꩻခွꩻရေꩻ လုဲင်ႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဖြားတန်သီးဖုံႏ အုံအဝ်ႏထင်ႏသျာꩻဗာႏခန်းထာꩻသွူ။
စူခွုမ်တွမ်ႏညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻ လုဲင်ႏလွဝင်ꩻကထွိုင်ႏထွူနဝ်ꩻ ဖြားတန်သီးယို စွိုးခွိုꩻအလောင်း တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏယင်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း ညီႏလာႏခံႏသဘင်ႏကို လွိုက်ဒင်ႏလွေꩻယင်း ဖြားတန်သီးစွိုးမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ပ-အ-မ-ဖ ဗဟိုႏအမုꩻဆောင်ႏ လိတ်အစီႏရင်ႏခံႏ လိတ်မဲ့ငါ (၅၈)ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ တဲႏနေင်ႏ ၁၃၂၀-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဆန်ꩻ(၁၂)နီꩻ (၂၀-၃-၅၉)နီꩻဗꩻ နေင်ႏ ၁၃၂၀-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဆန်ꩻ (၁၄)နီꩻ (၂၂-၃-၅၉)နီꩻ ကခြွိုင်မာꩻဒါႏ ပ-အ-မ-ဖ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ညီႏလာႏခံႏသဘင်ႏကိုယို ကလွိုက်တွမ်ဒင်ႏမျောက်ဒါႏ (ပ-အ-မ-ဖ)ဗဟိုႏအမုꩻဆောင်ႏအစွိုꩻတွမ်ႏ အွဉ်ကတူႏနွို့အစွိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ-
အွဉ်ကတူႏ နွို့အစွိုꩻ ဗဟိုႏအမုဆောင်ႏဖုံႏ
ဖြားတန်-ကရိုꩻဒါႏ မဉ်ꩻဂုဏ်ႏပုဒ်ယို ဖြားတန်ဝင်ꩻသူ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻ လꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဟောင်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း မဲက်သေပါတဲင် ရီရွောင်စောႏတနာႏထဲင်းယင်းသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻဒါႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏခွေသွဉ်းနုဲင်းယိုသွူ။ "အမဉ်ꩻကတွင်ႏဒါႏ 'ဖြားတန်'ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဗွေႏနမ်းကိုသꩻဖူꩻသူꩻ နာယကဂုဏ်ႏသူပါꩻ ဗွေစွုံႏလင်ႏငါႏ၊ သꩻရက်စွိုꩻခွိုꩻအောဝ်ႏငါႏ၊ နမ်းအကျိုꩻယို အွဉ်ႏကုဲင်ချာထွူခါ ဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻအကျိုꩻယို ကျိုꩻစာꩻဆောင်ႏရွက်ဖေႏနဝ်ꩻမꩻ အမျာꩻကေႏညိုႏ၊ အမဉ်ꩻတွင်ꩻဗာႏ'ဖြားတန်'နုဲင်းနောဝ်ꩻ" ကွပ်နဝ်ꩻမ နာယကဂုဏ်ႏသူပါꩻယိုလဲ့ လိုꩻတွိုင်ꩻ လိုႏသေနာႏတဲင် ခွေသွဉ်းတဲမ်းနယ်ပါဗာႏသွူဩ။
နာယကဂုဏ်ႏ-၆ပါꩻ
နာယကဂုဏ်ႏသူပါꩻ စတဲင်အချက်ဖုံႏ ဗွေပြဲ့ꩻစွုံႏတဲင် ဟဲ့ꩻထွိုက်ဖန်သင်ꩻ "ဖြားတန်"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ လွိုတဲင် ဖြားတန်ဝင်ꩻသူယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဖြာꩻမုဲင်ꩻ အီႏဟဲ့ꩻထွိုက်သင်ꩻထဲင်း ဖြားတန်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းအနေႏ ထာꩻသေပေႏပညာႏဆေ့ꩻတဲင် တသေထွꩻတဝ်း၊ တထီႏထွꩻတောဝ်း၊ ဆွုံꩻဖျတ်တလꩻတောဝ်းသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းသွꩻဟဝ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဗာႏဖိုနုဲင်းယို- "ယိုခါ မီႏနုဲင်းခွေသွဉ်းအနေႏ ဟဲ့ꩻထွိုက်ဟဲ့ꩻသင်ꩻ ဖြားတန်ယို အဝ်ႏဝင်ꩻနီလွုမ်ꩻ ရိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထွားလိတ်သားအနေႏကာ အီႏဟဲ့ꩻထွိုက်ဟဲ့ꩻသင်ꩻ ဖေႏထွိုက်ဖေႏသင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအဖြာꩻမုဲင်ꩻဟောင်း။ ပအိုဝ်ႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဩ- ကဟဲ့ꩻထွိုက်ဟဲ့ꩻသင်ꩻဒါႏ "ဖြားတန်"အကျောင်ꩻခရာႏယို သေနာႏလွလဲဉ်းသွူတဲင် ထွားလိတ်သားသီးလဲ့ ဖေႏကလꩻနွောင်ꩻ မဉ်ꩻ"ဖြားတန်"နဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻသွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တဲက်တွန်ꩻနိုꩻဆောႏဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဗျဉ္ဇန်ထွာလွဉ်ပုံႏ
ကဟဲ့ꩻဗာႏဒါႏ "ဗျဉ္ဇန်"နဝ်ꩻတဲး ပါဠိဘာႏသာႏဗျဉ္ဇန်ယို မန်းနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ"ဗျည်း"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ပအိုႏနေးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻခန်းဗော့ꩻ"ဗျဉ္ဇန်"နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဗိုန်ပီနုဲင်း ကဟဲ့ꩻဒါႏ"ဗျည်း"နဝ်ꩻဖုံႏ၊ "ဗျဉ္ဇန်"ဖုံႏ၊ က-ရီး ခရီး-စတဲင်အတွိုင်ꩻ သရဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ "အအာအိအီအုအူ" တဖြုံႏစီႏ ဝွေꩻအငဝ်းတွမ်ႏဝွေꩻအငဝ်းအတွိုင်ꩻ ဟဲ့ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏသွူ၊ ကထွာဒါႏဆရာႏသား မဉ်ႏသွဉ်ဟဲ့ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနယ်လဲ့ တပဲ့ꩻဖုံႏလဲ့ ဟဲ့ꩻဒါႏလွဉ်နုဲင်းဒျာႏသွူ၊ မဉ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ လိတ်မွူးတဖွူꩻလိုမ်းယို အထျꩻအနာအထာႏဝ မဲဉ်ႏတနꩻလို့လꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်ရီးဗာႏဗျဉ္ဇန်ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ တဲႏဗာႏတဲမ်းဗာႏနေး ဝ+ အက္ခရာႏစက်ယိုနဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ဗျဉ္ဇန်အက္ခရာႏကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစကျာႏအက္ခရာႏနဝ်ꩻလင်ꩻလွဉ်ကွေႏကွေႏဖုံႏသွူ။ ဝ+ စကျာႏအက္ခရာႏနဝ်ꩻ သꩻအင်အရပ်၊ ဝွေꩻထွူနဝ်ꩻ ဟး ငွဉ်ꩻအရပ်၊ ကးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻထျꩻအရပ်၊ စးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻထာႏဝရပ်၊ ဋးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻခေါက်ရပ်၊ တးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြေꩻနာရပ်၊ ပးဝဂ်နဝ်ꩻ ဖြောင်းဗီႏရပ်၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ အငဝ်းကထန်ႏဒါႏ နေ့ꩻဖူရပ် ဝွေꩻခင်ႏလမ်းတွမ်ႏဝွေꩻငဝ်းထန်ႏဒျာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ က-စ-ဋ-တ-နဝ်ꩻ ခွေါင်းရိုꩻရိုꩻ သဘာဝအခွေါင်း၊ ခ-ဆ-ဌ-ထ နဝ်ꩻ ခွေါင်းပေႏပေႏ(ရွ)နေးငါ၊ ဂ-ဇ-ဍ-ဒ-ဗ ခွေါင်းမန်ႏမန်ႏ၊ ဃ-ဈ-ဎ-ဓ-ဘ နဝ်ꩻ စွော်စွော်ခွေါင်းဗာႏနေး၊ င-ဉ-ဏ-န-မ ငတ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ ခွေါင်းတွော့ꩻ ထွိုင်ႏသော့ꩻဟထိုးခိန်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဒျာႏနေ့ꩻဖူကို၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ (၁) ဖြေꩻထျꩻ (၂) ဖြေꩻထာႏဝ (၃) ဖြေꩻနာထျꩻ ဖြေꩻခေါက်အရပ် (၄) ဖြေꩻနာ (၅) ဖြောင်းဗီႏ လဲင်ႏတစိꩻစိꩻ သွတ်ꩻထင်ႏအနာ၊ အဝ်ႏဖြေꩻထျꩻနဝ်ꩻလꩻ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻဆွတ်ꩻထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကအဝ်ႏထန်ႏ အဝ်ႏဒျာႏပငါပရꩻနုဲင်းယိုတဲင် ဗျဉ္ဇန်အက္ခရာႏနဝ်ꩻဖုံႏ ကထွိုင်ႏအွဉ်ႏထွော့အငဝ်းထန်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ တဗူႏတဗန်ႏ ဝွေꩻခင်ႏလမ်းခွေနွို့၊ ခွေခင်ႏလမ်းဝွေꩻနွို့ တအဲဉ်ထဝ်း၊ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏအဝ်ႏဗာႏဒျာႏသွူ၊ ဝွေꩻတွမ်ႏဝွေꩻ အငဝ်းဖေႏကထန်ႏမဲဉ်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဗျဉ္ဇန်အက္ခရာႏ အဝ်ႏစုင်ႏလင်ႏထွူဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယ-ရ-လ-ဝ-သ-ဟ ဗီးဖုံႏမဉ်ႏသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ဗီးသွတ်ꩻပုံႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏဗာႏအငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကခံႏဗာႏအွဉ်ႏထွာအသွတ်ꩻပုံႏ "မိမိကိုယ်၊ ခန္ဓာကိုယ်" ယ-ဗျဉ္ဇန်နဝ်ꩻ ထွာလဲႏကွို့ꩻအသွတ်ꩻအီပုံႏလွုမ်ꩻ၊ အငဝ်းတထန်ႏတဝ်း၊ မာꩻနုဲင်းယိုစားလꩻတဝ်း၊ "အယ်=အုဲင်၊ အုယ်=အွီ၊ ကိုယ်=ကွေ၊ ကောယ်=ကွဲ" ကွပ်ယသွတ်ꩻနုဲင်းယိုတဲင် အငဝ်းထန်ႏခေါ်လွိုထိုꩻဗာႏသွူ၊ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နုဲင်းဒျာႏ "မြင့်မိုရ်၊ အဿတိုရ်၊ ဗဟိုရ်"စတဲင်လဲ့ ထွာလဲႏကွို့ꩻအသွတ်ꩻခြေင်လွုမ်ꩻ၊ အငဝ်းတထန်ႏတဝ်း၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ကရ်=ကရာ ရငဝ်းထန်ႏဗာႏ၊ သုံꩻဒျာႏကွို့ꩻ ထဲမ်အီသင်္ကေတနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်းသွူ။ နုဲင်းဒါႏ "ကလ်=ကုသိုလ်၊ ပုဂ္ဂိုလ်၊ သီဟိုဠ်"ဖုံႏနဝ်ꩻ လးငဝ်းထိုꩻမားတဲင် ထဲမ်အီလဲႏကွို့ꩻသင်္ကေတလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ အငဝ်းထန်ႏစဲင်းစဲင်းဗာႏ ဗိုန်နုဲင်း "ကယ်သီယံ"အကို လ်းသွတ်ꩻငဝ်းကထန်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝ်းသွတ်ꩻငဝ်းလဲ့ ဗိုန်နုဲင်းဒျာႏ "ပအိုဝ်ႏ"၊ "အမျိုဝ်ꩻ"စတဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝ်းအဝ်ႏသွတ်ꩻခါꩻသွူတဲ့ ဝ်းသွတ်ꩻငဝ်းတထန်ႏတဝ်း၊ ထွာသုံꩻလꩻဒျာႏကွို့ꩻ အသွတ်ꩻသင်္ကေတတဗာႏလွုမ်ꩻသွူ၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ ပေါႏဝ်းသွတ်ꩻခါလဲ့ ဝ်းကသွတ်ꩻခါꩻဒါႏငဝ်းကိုနဝ်ꩻ ဝ်းသွတ်ꩻငဝ်းပါနဝ်ꩻသွူ။
သ်းသွတ်ꩻအကိုနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏထွာငါႏသွူပအိုႏလဲ့ ကွပ်ပွိုးလွောက်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏမန်းဖဲ့ꩻတဲင် အဝ်ႏအိုင်ဒင်ႏသွူခမ်ꩻပွုမ်ႏလောင်းတဲ့ အဝ်ႏဆင်ꩻရယ်ꩻလွဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ (အိုအေက်သ်)=ဖိုးထီး၊ မန်းမာꩻစသွတ်ꩻလဲ့ သွတ်ꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်း။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပိုခိုလစ်ꩻဖြာꩻ အမျာꩻသွမ်ꩻ
"မဟာသာလသုတ် (ပိုခိုလစ်ꩻဖြာꩻ အမျာꩻသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ဟဲ့ꩻချာအဖါ)"
မော့ꩻနဝ်ꩻခါ ပုဏ္ဏာꩻဖြားတဖြာꩻနဝ်ꩻ ခွမ်ꩻလာꩻတဲ့ သဲ့သဲ့သသꩻ၊ ယယယိယိ၊ ပြောဝ်ႏပြောဝ်ႏပြီႏပြီႏ၊ ဝွေꩻထီႏ ဗွေႏဘုရာꩻတဲင် လွေꩻထေ့၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ အုံလင်ꩻချာတထွောင်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို- "တကာႏပုဏ္ဏာꩻ- တကာႏနဝ်ꩻ ဖြားတဲ့ကဖြား၊ ခွမ်ꩻလာꩻတဲ့ သဲ့သဲ့သသ၊ မယငါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ" "ဩဗွေႏ- ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ ပိုခိုအဝ်ႏလစ်ꩻဖြာꩻ၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏ တမာဝါꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻ ဝါးလင်ꩻထိုꩻခွေသွဉ်း ဗွေႏဩ" "ပေါႏနဝ်ꩻတဲ့- ခွေသွဉ်ဖေႏ တကာႏငေါဝ်းယို၊ လိုꩻအဝ်ႏဗူႏအာ မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ ရွစ်နယ်ဝင်ꩻအမျာꩻနုဲင်းယိုနော- ၁။ ပိုခိုဖုံႏပေႏခါနဝ်ꩻ၊ ဖါယိုကရက်၊ သက်လꩻအုဲင်ႏမာ၊ ယိုခါ မာမာဝါꩻဝါꩻ၊ ကေꩻဇူꩻတရာꩻမယူႏ၊ အူႏချာခွေနုဲင်းထွီႏလွင်ꩻ၊ ဝါးလင်ꩻထိုꩻခွေ၊ ဖေႏအုံတဝ်းလမ်း။ ၂။ ပိုခိုတွမ်ႏပနံ၊ ယံတဝ်းဗွန်ဖီလူꩻ၊ ကေꩻဇူꩻမသေ၊ ဝါးလင်ꩻထိုꩻခွေ၊ ဖေႏအုံတဝ်းလမ်း။ ၃။ ထွဉ်ႏအံႏလꩻဒွုမ် သေဖြားတဗာႏ ပါꩻဗွူႏဒွုမ်အဆာႏ၊ ခွေယိုဗွန်ပီသေဖြား၊ ပိုဖုံႏထွားဒွုမ်၊ ခွုမ်တကောက်ꩻယ၊ ကော့ကော့ကက၊ လယ်ႏကွီအံႏဗာႏဝင်ꩻနုဲင်းယို။ ၄။ ခွဉ်းထောက်ဝါႏယို မွေးထဲင်းဗာႏ၊ အာႏကွိုꩻလꩻဒျာႏ၊ ရဲခါႏခါႏအီဖိုး၊ မိုးခါႏခါႏအီထွီႏ၊ ဖေႏအံႏအွီႏပေႏခါ၊ ကထွာပိုမွိုက်၊ ကျွိုက်တဝ်းဒွုမ်ခွေ၊ ဖေႏအုံတဝ်းဒွုမ်လမ်း။ ၅။ ခွဉ်းထောက်ဝါႏယို၊ ထာꩻခေ့ꩻကိုဝွေးလꩻ၊ တနꩻထာꩻအောင်၊ ဖုဲင်းသောင်လွေꩻငါ၊ ကာꩻတောလွေꩻထွိုက်၊ တွိုႏပိုမွိုက်လစ်ꩻဖြာꩻ၊ မာဝါꩻတွိုင်ႏပင်ႏ၊ ငင်ႏလင်ꩻထိုꩻခွေ၊ သေတဝ်းကေꩻဇူꩻ၊ ဘီလူꩻတန်ဖုံႏဒျာႏ၊ ခွဉ်းထောက်ဝါႏယို၊ မုဲင်ꩻကိုကိုအာႏကွိုꩻလꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻယံလဲဉ်း၊ ကဲဉ်းကဲဉ်းရိုꩻထွိုက်၊ ပိုခိုမွိုက်လစ်ꩻဖြာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻသွဉ်ဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပေါႏတွိုႏတွိုႏ၊ လိုꩻအာခြာနဝ်ꩻ ပုဏ္ဏာꩻဖြားရွစ်နယ်နုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ပေါႏလိုꩻအာခြာ အဖါရွစ်နုဲင်းနဝ်ꩻ တထွောင်းထွူတထွောင်းတွော့ꩻ လိုꩻဖုံႏသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻလွ အပိုခိုဖုံႏ၊ "ပိုခိုမယံ-ပနံကျတဝ်းမꩻ၊ ဖါဖြားတဖြာꩻ လယ်ႏကွီအံႏဗာႏပါꩻ"ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ အပိုခိုဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလွဝင်ꩻ၊ လွေꩻပင်ꩻသဲင်ꩻယင်းအဖါ၊ ဖေႏအုံယင်းလမ်း။ အွဉ်ႏလူးဖေႏအဖါထီ၊ ပြွတ်ဖေႏအဖါခွမ်ꩻလာꩻ၊ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ အဖါသꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ထင်ႏလူႏဗာႏစွဉ်ႏဗွေႏဘုရာꩻ၊ ထွာတငါစွဉ်ႏဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ဥပါသကာႏတဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ မဟာသာလသုတ်)
ကိဉ်းယူႏကဝ်းစံꩻ သီအနာႏဂါတ်မွိုင်
အနာႏဂတ်တနီꩻခါ မဲဉ်ထွာငါႏတမုဲင်ꩻ၊ မဲဉ်တွိုႏငါႏအရန်းမုဲင်ꩻ၊ မဲဉ်ထွာလိုꩻခြွေနဲ့၊ မဲဉ်ထွာလိုꩻကေန်ꩻနဲ့၊ ယူႏစိတ်ကူꩻစဲင်းစဲင်းထွူ ကဉ်းပွုံႏဖော်ႏလွေꩻစမ်ꩻ သီအနာႏဂတ်ဖဝမွိုင်၊ မိဉ်ႏမဲဉ်ထွာလိုꩻခြွေ လိုꩻချမ်ꩻသားတဲ့ ဖေႏကထွိုက်တန်ႏတွမ်ႏလိုꩻခြွေသီးထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻစခန်းဟန်ႏနီꩻ ယိုခါမ့ꩻ၊
ထာꩻခြွေတဲ့ ခြွေအရန်းဖွိုႏစားတဲ့အဝ်ႏ ခြွေအရန်းထာဝစားတဲ့အဝ်ႏ ခြွေအရန်းထိုတန်စားတဲ့အဝ်ႏ၊ အဝ်ႏအရန်းရန်းမျိုꩻစားဖုံႏအကို အွဉ်ႏထိုထိုရေႏရွယ်ႏချက်ထွူ ကရေႏတွိုင်ꩻအရန်းဖေႏကဗ့ꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻစယိုခါမ့ꩻ အီႏလ့ꩻသနယ်နော်။
ဝေင်ꩻဖောင်းပိဉ်
ဝေင်ꩻဖောင်းပိဉ် (မန်း: ဖောင်းပြင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Paungbyin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်တွို့ꩻ မော်လုဲက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖောင်းပိဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၃၀၇ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ကိဉ်းယူႏကဝ်းစံꩻ သီအနာႏဂါတ်မွိုင်
မဉ်ႏမဲဉ်ထွာမွေး လိုꩻခြွေ လိုꩻယံတဲ့ လိုႏကျိုꩻစာꩻစသွူယိုခါတကာႏတဝ်း ကထိခွိုက်အီဒါႏ နမ်းခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ထာꩻမာꩻ တွမ်ႏအနာႏဂတ်ရေႏမိုးချက်မျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ လိုႏဖျင်လ့ꩻလ့ꩻစခန်းယိုခါခါခိန်ႏသနယ်နော်၊၊ မဉ်ႏမဲဉ်ထွာဒျာႏ လိုꩻကေန်ꩻခြောတဲ့ ဒေါ့ꩻသျင်ꩻနယ်ခရာႏ တလိုႏတဝ်းဒွုမ်သွူနယ်နော်၊၊
ကေန်ꩻခြောတဲ့ ခြောအရန်းဖွိုႏစားတဲ့အဝ်ႏ ခြောအရန်းထာဝစားတဲ့အဝ်ႏ ခြောအရန်းထိုစားတဲ့အဝ်ႏသွူ၊၊ မုဲင်ꩻမုဲင်ꩻခန်းတယဝ်း မဲဉ်ခြောတဝ်းထာꩻကဲဉ်းအာ မဲဉ်ထွာလိုꩻခြွေလွဉ်းလွဉ်းရိုꩻလဲ့ ဖေႏကထွိုက်တန်ႏတွမ်ႏလိုꩻခြွေသီးထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်းစွုမ်ႏဖြာꩻသွူ၊၊ နဝ်ꩻမꩻ ယူႏစိတ်ကူꩻကဝ်းစမ်ꩻ နမ်းဖဝအနာႏဂတ်ခိန်ႏသူꩻတွော့ꩻ မိဉ်ႏမဲဉ်ထွာမွေးလိုꩻခြွေ ရွဉ်သားတဲ့ ကျိုꩻစာꩻမာꩻစခန်းသွော့ ယိုခါခါ ကလိုႏဖျင်အကျင်ꩻတဲ့ဖျင်ထွာထွာခန်းယိုခါမ့ꩻ အီႏလ့ꩻအကျောင်ꩻ..... အဝ်ႏထွုမ်ႏတနီꩻ အံႏတနီꩻစအရန်းသားခွေသွဉ်း ဖေႏအာႏလွေꩻဗာႏ ဖူးပေႏ ဝေးတန်သီး ကားကအဝ်ႏသွူဩ၊၊
တဲမ်းခြုဲင်းနယ်ဗာႏ
တဲမ်းခြုဲင်းနယ်ဗာႏ လိတ်ခရာ
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးအလောင်း သꩻရက်စွိုးခွိုꩻသွီႏ ကမွန်ဗန်ဒါႏ၊ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻ ကဖုဲင်ထင်ဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲး ဗွေႏခွန်နင်ꩻ ရဟန်ꩻခိုဗင်ႏသီး ထွာဗုဒ္ဓဂေါတမ စဲ့ꩻရဟန်ꩻတပ်မတောႏတဲင် နေးတောမ်ႏကံတာ ကလောင်သို၊ နေးတောမ်ႏဉာဏ်ႏထီႏ ခွုင်းကသေထွꩻ စုရောမ်တဲမ်းဖန်းဖဖြယ် ဒင်ႏပျꩻနယ်ဖေႏ မောင်းမွူးခံꩻ၊ ဒဲန်သီႏလက်ဆောင်ႏ၊ ခမ်းသားငဝ်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻဥယျာဉ်ႏ၊ မွူးလာရောင်ႏ၊ တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻသားရန်ႏကုန်ႏ ပအိုဝ်ႏယေန်ႏငဲးမဂ္ဂဇင်း အဖွူꩻဖွူꩻ၊ အလဲင်ႏပေါင်ꩻ အနေင်ႏပေါင်ꩻ ဆေ့ꩻတဝ်းသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ၆-လာခေါပ် အုံမွန်းအစီꩻဝွေꩻကိုလဲ့ လဝ်းဒင်ႏပျꩻနယ်လွဝင်ꩻ ကားမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏ၊ ထဲမ်စိမ်သော့ꩻ (ဖြည့်စွက်ခြင်း မွမ်းမံခြင်း)မွဉ်းချော်ꩻလွေꩻ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။
ကစ္စည်းသဒ္ဒါတောမ်ႏ မြန်မာသင်ပုန်းကြီး
ဗွေႏဗိုန်သုနန္ဒထီသိမ်ႏ စုရောမ်တဲႏထွင်ႏခါꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးနဝ်ꩻ အုံဖွို့အုံဒေါင် ကစ္စည်းသဒ္ဒါတောမ်ႏ မြန်မာသင်ပုန်းကြီး၊ ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏ၊ မန်းသရ(၁၂)ဖြုံႏ၊ ဗျည်း(၃၃)ဖြုံႏတဲင် တဲႏထွင်ႏခါꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ က-ကြီး၊ ခ-ခွေး စတဲင် ဗီး(၃၃)ဖြုံႏမဉ်ꩻနာမနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻနုဲင်းမန်း၊ ဖန်ဟဲ့ꩻတဝ်း၊ ဖန်တဲမ်းခါꩻတဝ်းသွူ။ တဲမ်းထွင်ႏခါꩻ ပအိုဝ်ႏဂဏန်ꩻသင်္ချာႏ ၁-၂-၃ စတဲင်အဖြုံႏ(၁၀)နဝ်ꩻ တဲမ်းခါꩻဖေႏလိတ်မွူးခန်ꩻ အီႏသွတ်ꩻနိဂုံးကိုနဝ်ꩻသွူ။(မြန်မာသဒ္ဒါ-ထွားသွော့ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်(၃၆)မဲ့ငါ-၁၈၅) ဗွိုန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ "ပအိုဝ်ႏစာ အဓွန့်ရှည်စွာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးကို ရည်ရွယ်၍ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါကျမ်းများ ပြုစုရန်အချိန်တန်ပြီ၊ (ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ)ပအိုဝ်ႏစာပေသင်တန်း၌ ပို့ချသင်ကြားပေးရန် ခေတ်ကတောင်းဆိုနေပါပြီ။
အုံဒေါင်ကလျာဏသွꩻဟဝ်
မန်းငဝ်းတွိုင်ꩻရိုꩻ "အမှီကောင်းကိုရှာ၊ ပတ်ဝန်းကျင်သည် ငါတို့၏ဆရာဖြစ်သည်" တယ်ႏစဝေင်ꩻပေါက္ကံႏခေတ် (ပုဂံခေတ်) အဲင်းဝခေတ်၊ အင်္ဂလိပ်ခေတ် ဗꩻဟန်ႏနီꩻ ဒီမိုကရေစီခေတ် လိတ်လုဲင်ꩻထွန်ꩻကာꩻ တဉ်ႏခွေါင်မွေးငါႏ မဲင်ꩻ(မွန်)-မန်း(ဗမာ) ဝွေꩻသီးလိတ်လုဲင်ꩻ၊ လိတ်လုံး(ကျောက်စာ) ထွန်ꩻကာꩻတဉ်ႏခွေါင်ဗာႏ သာဓကသက်သေႏခွေါင်ငါႏ၊ ကလဲဉ်းလဲဉ်း အတိတ်မာꩻခါꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဟန်ႏသနီꩻယိုခါ အဝ်ႏမာꩻအဝ်ႏသွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ? မဉ်ႏထောင်ထွားလွူꩻ (လေ့လာ)နဝ်ꩻ သေဗာႏသွူ၊ တဖဲ့ꩻတောမ်ႏတဖဲ့ꩻ၊ တခမ်းတောမ်ႏတခမ်း ထူႏချာငါ၊ ဖေႏချာငါလို့ဝင်ꩻ အနယ်ꩻဟဝ်နဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻ (ပအိုဝ်းစာပေအဖွဲ့)ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ဗွေႏခွန်နင်ꩻ မဉ်ႏလွောင်ႏဗူႏထွာလွဝင်ꩻနဝ်ꩻ-
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻ (ပအိုဝ်ႏစာအဖွဲ့) မဉ်ႏလွောင်ႏဗူႏလꩻထွာလွဉ်သွူနဝ်ꩻ နေးတောမ်ႏစုခြွဉ်းအာႏရဲင်ꩻ (စုပေါင်းအားအင်ဖြင့်) တဲမ်းထွတ်ထေငီꩻဝင်ꩻ-
ဗွေႏဗိုန်ထီသိမ်ႏ ရက်စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻအလောင်း လွူးသꩻဗွာစင်တရျားမျတငါႏ
လိတ်မွူးထီသိမ်ႏ' လိတ်မွူးမူလအဗွေႏနမ်းသꩻရင်ꩻ "ခွေလိတ်မွူးထီသိမ်ႏယို ပြဲ့ꩻစုံႏဗွေခူꩻလဲဉ်း၊ ကိုမ်းလိုမ်းမွေးလဲဉ်းအကျောင်ꩻ" ဝွေꩻဗွေႏဝွန်ႏခံႏတဝ်း၊ အာမဘန္တေတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗိုန်သုနန္ဒထီသိမ်ႏ စုရောမ်တဲမ်း၊ ဗွေႏဗိုန်ဉာဏ ထမ်းဘုရာꩻမွဉ်းဖျင်၊ နျꩻထန်ႏနေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာနိဒါန်း" လိတ်မဲ့ငါ(ဃ)ကို ပါလွဉ်နုဲင်းဆꩻလယို- (တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏ၊ ထွားသွော့ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်-၃၆၊ လိတ်မဲ့ငါ-၁၈၇)
ဗွေႏကစ္စယ်ꩻ ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏ
နေးတောမ်ႏပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏ လွေꩻကာႏအီထီ သမုဒ္ဒရာႏကရိုꩻဒါႏ သိုမ်ဖုံႏပိဋကတ် ပါဠိ အဋ္ဌကထာႏ ကိုမ်းလိုမ်းလဲဉ်းရိုꩻလဲ့ စိန်ႏတွိုႏပအိုဝ်ႏတာႏ ငဝ်းထင်ႏလင်ꩻနဝ်ꩻ လိုမ်းတဝ်းဒွိုန်း၊ အဝ်ႏလိုႏထဲင်းနေကတဲင် ထဲမ်စိမ်သော့ꩻယင်း "သရ-အဲ၊ အုဲင်၊ ဩာ်၊ အို-၄ဖြုံႏ"နဝ်ꩻသွူ။
မူလထီသိမ်ႏ သရ-၁၂ဖြုံႏ
အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ အဲ၊ အုဲင်၊ ဩ၊ ဩာ်၊ အို (ဧ)။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏ ထဲမ်ဆုဲင်ꩻ သရ(၁၆)ဖြုံႏ
အ၊ အာ၊ အိ၊ အီ၊ အု၊ အူ၊ အေ့၊ အေ၊ အဲ့၊ အဲ၊ အုဲင့်၊ အုဲင်၊ အော့၊ အော်၊ အို့၊ အို။ အုံဒေါင်စင်ꩻနန္ဒဝံသ (ယိုခါ ဖြားခွန်ထွန်းလဲင်) သရ ၁၄-ဖြုံႏတွော့ꩻ သော့ꩻစိမ်ထဲမ်ယင်း အုဲင့်-အို့ သရ ၂-ဖြုံႏတဲင် ထွာလွဉ်သရ ၁၆-ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ပွယ်ꩻဒင်ႏသင်္ဂါႏယနာႏ သွဉ်ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာ-
ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏယို ယံကစွစ်ꩻတိုးလေစွုမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ စွုမ်ႏရပ်ရာႏတဲင် နေးတောမ်ႏအင်းမိုးချက်တွော့ꩻ မာꩻလွေꩻသွဉ်တန်ꩻရီးသွတ်ꩻဝင်ꩻ နေင်ႏ-၁၃၁၉-ဗာႏ၊ သွဉ်ထူႏစရီးဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏခမ်းကူ (နယ်စပ်) လုံးဟီႏနောင်စုံဆꩻကွဉ်ႏနဝ် ပဆျာႏကြိုႏဆꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ ကောင်တန်လေငွုန်ꩻ-ကောင်ရွဉ်လောင်း ည(၇)နီꩻရိုꩻနဝ်ꩻ၊ အဖောင်ꩻကာလနဝ်ꩻ မဉ်ꩻတွင်ႏဒေါ့ꩻလွ "ပွယ်ꩻဒင်ႏသင်္ဂါႏယနာႏ" သွဉ်တန်ꩻဆရာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်ပဏ္ဍိတ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် တောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ချꩻလိတ်ကထိက ဗွေႏစင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ ဗွေႏသီးအွဉ်ငါ သွဉ်တန်ꩻဆရာႏဖုံႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပွယ်ꩻဒင်ႏသင်္ဂါႏယနာႏ ထူꩻချာလွိုအချက်ဖုံႏ-
ပွယ်ꩻနေင်ႏဆုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ဗွေႏရဟန်ꩻဖုံႏ ဆောက်တဲႏပါပေါင် (ပရိဝါသ်ဆောက်တည်ခြင်း)နဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏသမဂ္ဂစွိုꩻ
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအဗွေႏပဲင်ႏစွိုꩻ ယံကအဝ်ႏ၊ ယံတဉ်ႏခြွော့ခွေါင်၊ ယံစွစ်ꩻတိုးလေထဲင်းမပ်မပ်-စိန်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏ၊ လာဝါႏဆိုႏလောင်း (၉)နီꩻ လွောင်ႏဗူႏယင်း-
အွဉ်ငါထာꩻမာꩻအကျိုꩻ ဗွေႏ(၃)ပါꩻ
လိတ်မွူးထီသိမ်ႏ အမုဲင်သင်္ကေတ လာဆန်ꩻစ လာခဝ်(လခြမ်းပုံသင်္ကေတ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏဒျာႏ ဗီး(ဗျည်း)ဆꩻကီ ခြပ်စီႏလိတ် (ပုံနှိပ်တိုက်)သူꩻ မော့ꩻတလူႏဗာႏအာ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏအကျောင်ꩻ အုံမွန်းဆွေꩻနွေꩻတွိုင်ႏပင်ႏ ဒင်ႏပျꩻလဝ်းနယ် ဗွေႏသံႏဃာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏသံႏဃာႏဖုံႏလဲ့ ဖေႏအပ်လင်ꩻအခွင်ꩻ စင်ꩻစန္ဒိမာ (ဓမ္မာစရိယ-ပင်လောင်ꩻ) ဝွေꩻဗွေႏသီး ကျိုꩻဆောင်ႏတွိုင်ႏပင်ႏ အခြွိုက်ခြွိုက်ထွူတွော့ꩻ နေင်ႏ ၁၃၂၄-ဗာႏနဝ်ꩻ ပထမလဲင်ႏ နျꩻထန်ႏထွာ မူလရန်း၊ ပထမရန်း ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာနဝ်ꩻသွူ။ ဖတ်လိတ်စောင်ႏဖွူꩻကို ကပါဒါႏအမုဲင် -့၊ - ꩻ၊ - း၊ -ိ၊ -ီ၊ -ု၊ -ူ ဖုံႏနဝ်ꩻ အနမ်းအခြုံနဝ်ꩻအဝ်ႏ၊ အမဉ်ꩻနာမ ဖန်ဗာႏတဝ်းဒွိုန်း၊ ဗွိုန်ပီနုဲင်း ပိုပေႏလွူးစ သက်ရွယ်ႏဆားနေ၊ မွိုးဖါဖန်ဖေႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်း ပိုပေႏမဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နောင်ယာသုဲင်ꩻ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏအစွိုꩻ လိတ်ကေႏညာႏ-
နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်သီႏဗွေ၊ ခရစ် ၁၉၇၈-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၁၃)နီꩻ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ နောင်ယာသုဲင်ꩻဟံႏပုဲင်ႏကွင်ꩻလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ တရာꩻဝင်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏစွိုꩻ အကဲန်ငဝ်းယာႏဒူႏ(အနှစ်ချုပ်) လိတ်ကေႏညာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းဆꩻလယို- နီပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ သင်္ဃာႏတောႏအေပါင်ꩻသီးတောမ်ႏ ပအိုဝ်ႏမူခိုသီး ယံကသေဖြောင်ဗာႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ လိတ်မွူးတသာအတွက် ကျေႏညာႏထုတ်ဖြေ့ꩻယောင်းဟွုန်ဗာႏ လိတ်ယိုနဝ်ꩻသွူ။ ထီသိမ်ႏလိတ်မွူးတသာယို ဗွေႏဆရာႏတောႏ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ ကျောင်အဲင်းပေါခုံ၊ ကျောင်ꩻပင်စုံ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်သီးဖုံႏ သဘော်ꩻတူႏလက်ခံႏ အွဉ်ႏလဲဉ်းဒျာႏအတီႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်လုဲင်ꩻသီးမျိုꩻယို အစုံႏလင်ႏထွူလဲဉ်း တလဲင်ႏချင်ꩻနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း၊ မဉ်ႏသုံꩻတဲမ်းအာ ဟော်ꩻအာလိတ်အုပ်အမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏထန်ႏအာအာလွဉ်သွူနဝ်ꩻရာꩻ ဒါႏပညာႏသားလဲ့ ပေါႏအာလွဉ်နဝ်ꩻမꩻ ကအဝ်ႏလိုႏထဲမ်သော့ꩻလွေꩻထဲင်း၊ ဖျင်ချော်ꩻလွေꩻထဲင်းဖုံႏစားနဝ်ꩻ မဲ့ꩻတဲင်အထွာလွေꩻဒျာႏယွယွနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲန်သီႏလာဗွေ (ခွိုꩻပအိုဝ်ႏမွူးနီꩻ) ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏလိတ်လုဲင်ꩻအစွိုꩻ ထုတ်ထေဖေႏသွူ။
လွောင်ႏဗူႏဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ
နောင်ယာသုဲင်ꩻ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏထွူ အဝ်ႏခါႏနီလာလွို နေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗာႏ၊ ဒဲန်ရုတ်ꩻလာဆန်ꩻ ၆-နီꩻ (၁၂-၄-၁၉၇၈)ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ သံႏဃာႏတသီႏယုံႏလောင်းကီ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻယင်းဝင်ꩻ "ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ"နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ (၆) ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသ၊ မြို့ဦး၊ တောင်ႏကီꩻ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ။
အမှုဆောင်ႏ ပါအစွိုꩻကို (၁၈၀)ပါꩻ
လွောင်ႏဗူႏစ ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံဃာႏစွိုꩻ ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ မဟာနာယက ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ ငဝ်းဩဝါဒ (အဖွင့်အမှာစကား) ငဝ်းယာႏဒူႏနဝ်ꩻ နုဲင်းဆꩻလယို- "သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ၊ သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီ"(ဓမ္မပဒ)ကိုလွဉ် ဗွေႏဗုဒ္ဓဟော်ꩻခါꩻ ငဝ်းငွါနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ "ရဟန်းရှင်လူ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းသည် ချမ်းသာ၏၊ ရဟန်းသံဃာႏစည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းသည် ချမ်းသာ၏" ဗွေႏခွန်နင်ꩻသီး မဉ်ႏလွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏ၊ ရောင်းရျူႏငါႏ၊ ဗွေႏရဟန်ꩻသံဃာႏ မဉ်ႏလွောင်ႏဗူႏလွဝင်ꩻနဝ်ꩻ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻချမ်ꩻသာႏရောင်းရျူႏငါႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏခွန်နင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွသွော့ဝင်ꩻ"ရိုꩻနုဲင်းသွူ။ (ဆောမ်ꩻခါꩻငဝ်းစက်အဝ်ႏ၊ တဲမ်းလိတ်သား)။
နေင်ႏ ၁၃၄၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလောင်း(၈)နီꩻ (၃၀-၆-၈၆)ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဒုတိယလဲင်ႏ ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌတန် သဘာပတိဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် ယီးအွဉ်ႏနယ်ဖေႏ တဖူꩻခြောင်ꩻ ဗွေႏခွန်နင်ꩻသီးတာႏ ဩဝါဒငဝ်းနုဲင်းဆꩻလယို-
ဒင်ႏမတ်တန်ꩻသား-
ကျောင်ꩻလွယ်ကောင်ꩻနဝ်ꩻခါ ဗွေႏပညာနန္ဒ ယိုခါ (ဟဲ့ꩻ) ခွန်ပညာႏဗုတ် (ဗဟိုႏထွို့ꩻဗူႏဗွေႏ) ကတဲမ်းမုဲင်တောင်ꩻခါꩻဖေႏဒါႏ "ဗဟိုႏသမဂ္ဂသံႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ အငဝ်းငွါခံꩻယိုနဝ်ꩻ ကွိုင်ႏတန်ႏငါႏ၊ ယိုခါ အနာႏဂတ်ပအိုဝ်ႏချင်ꩻချင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ ခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် လိတ်လုဲင်ꩻတောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻလွောင်ႏဗူႏအီတာႏ ထွာအီငါႏ အထောက်အကမ်းစူဖွို့ꩻခွဉ်းထောက်တန်သွူ။
ထွာလွဉ်လိတ်မွူးလွောင်ႏဗူႏ
နေင်ႏ ၁၃၄၉-ဗာႏ၊ ကထိန်ႏလောင်း (၁၂)နီꩻ (၁၇-၁၁-၈၇) ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကို ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဒုတိယလဲင်ႏ၊ နေင်ႏ တတိယ၊ ဒုတိယ အထူꩻပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲး ထဲမ်စိမ်ဗဲ့ꩻ၊ မွဉ်းဖျင်ပက်စွို့ꩻ လိတ်မွူးကိစ္စ- အလီꩻအဝ်ႏနုဲင်းယို-
ရော်ꩻခြွဉ်းလွောင်ႏဗူႏ ထွာပအိုဝ်ႏအဘိဓာန်ႏ
စုခြွဉ်းဝင်ꩻတဲင် (ပအိုဝ်းစာပေအဖွဲ့-ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွိုꩻ) လွောင်ႏဗူႏမာꩻထွာဖေႏသွော့ ပအိုဝ်ႏသဒ္ဒါႏ အဗူႏ(၁/၂/၃)
ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻတာႏ-
ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ (နိုင်ငံတော်ဗဟိုသံဃဝန်ဆောင်)ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ် "လိတ်မွူးအခြဲမ်တရျာꩻသမဲင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်တခါး ဗွေႏဗိုန်ကျိုးဝဲင်းထင်ႏထူႏ ထီသိမ်ႏလိတ်မွူး ၁၃၁၃-ဗာႏ၊ ဗွေႏဗိုန်နောင်ကာꩻစူကိုတလဲင်ႏ၊ ဒုတိယနေင်ႏ ၁၃၁၄-ဗာႏ၊ ထင်ႏထူႏဗွေႏဗွန်ဣန္ဒဝံသ (ပင်မွဉ်ꩻဂွိုဏ်ꩻချုပ်)ထျꩻတလဲင်ႏ။
၂၁-ရျာꩻဗူႏ ဒုတိယပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏ
မဉ်ႏတွိုႏယင်း ၂၁-ရျာꩻစု ဒုတိယအလဲင်ႏ ပင်ႏလုံငီႏလာႏခံႏသူꩻ အစိုႏရမဉ်ႏရီလွဉ် "ပအိုဝ်ႏပြည်နယ်ပေႏမယ်၊ ခင်ဗျားတို့ ပအိုဝ်းခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် စည်းလုံးညီညွတ်မှု ဘယ်လောက်တည်ဆောက် တောင့်တင်းခိုင်မာပြီလဲ? ရန်သူရဲ့အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်နိုင်စွမ်း ရှိပြီလား?စသည်ဖြင့် မေးမြန်းလာခဲ့သော်---? အဖြေ--?
စဲ့ꩻအာႏဏာႏသျင်ႏတောမ်ႏ ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးမြန်မာနိုင်ငံဖွားဖက်တော်
တဲႏစ ၁၉၆၂-၃ စဲ့ꩻအာႏဏာႏသျင်ႏ မဆလ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ထူႏသိမ်ꩻအာႏဏာႏတဲင် မန်းခမ်းလူထုတောမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻစု အခွင်ꩻအရေꩻ မွကေန်ꩻခြေားရွစ်ထံ၊ ထွာလွဉ် "ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံတွင် မြန်မာနိုင်ငံလည်းပါဝင်"။ ဦးနေဝင်းတောမ်ႏ အတပဲ့ꩻ စဲ့ꩻအာႏဏာႏရောႏဂါႏရတေားမွုန်း ပအိုဝ်ႏခွန်နင်ꩻနေား။
ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ချင်ꩻချင်ꩻ လွောင်ႏဗူႏအီတာႏ၊ ခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် လွောင်ႏဗူႏအီတာႏ၊ ယူႏလꩻချာသွော့ ထူႏသုံꩻအုံဒေါင်သွော့ ဗွေႏဆရာႏဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ထိမ်သိမ်ႏဩဝါဒ၊ ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် နာယက ဗွေႏဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒဩဝါဒ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် ဗွေႏဆရာႏတောႏဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ ဒေါ့ꩻထွဉ်ႏခါꩻငဝ်းငွါ (နည်းပေးလမ်းညွှန်ဩဝါဒ)နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ-အုံမွန်းသွော့ဝင်ꩻ၊ အုံမွန်းခွိုꩻခွိုꩻသွော့ဝင်ꩻ၊ သꩻဗော့ꩻသွီႏခဝ်းလွဉ်ဝင်ꩻတဲင် လွောင်ႏဗူႏရောင်းရျူႏဗာႏအမန်ႏဧကန္တ သိစ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူဟွေး။ ဓမ္မဒူတသံႏတမန်ႏ(၃)ပါꩻ အဝ်ႏအခါႏ နွို့ထန်ႏဖေႏ၊ ယွိုႏဆွိုင်ꩻလွောင်ႏဗူႏဖေႏ အခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်း-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏရေꩻ
အွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ အရန်းတောမ်ႏသက်ဖုံႏ
အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန
အခေႏခံႏပညာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ငါဌာႏန အဝ်ႏ(၃)ဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻသိုမ်ဗာႏနဝ်ꩻ- အခေႏခံႏပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန ဆꩻလ့နဝ်ꩻ အခေႏခံႏပညာႏတာႏ အေင်ကျောင်းဖုံႏကထွာဒါႏ တယ်ႏမူလ ဗꩻတွိုႏတန်ꩻတဆီ ကထွာဒါႏ မူကြို၊ မူလ၊ ထာႏဝ၊ အရန်းထို ကျောင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန
အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏနနဝ်ꩻ ဌာႏနအဝ်ႏ(၂)ဗာႏသွူ။ အရန်းထိုပညာႏ အွဉ်ငါဌာႏန ဆꩻလ့နဝ်ꩻ ကေားလေက်ကျောင်ꩻ၊ ဒီဂရီကေားလေက်ကျောင်ꩻ၊ တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ ကစဒါႏ အရန်းထိုကျောင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
*
သူပါမွန်း
သူပါမွန်း (Supermoon) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အခိန်ႏကထီႏနွောင်ꩻ လာ အရွယ်ႏတန်ဒျာႏတဲင် လာ တောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ဗော့ꩻလွဉ်ꩻလွဉ်လို့ဝါင်ꩻ ၊ လာ အရွယ်ႏတန်သွတ်ꩻ လာဗွေဟာ လာဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ သူပါမွန်း ထွာခိန်ႏတွင်ꩻ လာ တောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ အဗော့ꩻအညာꩻအောဝ်ႏ (၃၅၆,၅၇၇ ကီလိုမီတာ) (၂၂၁,၅၆၆)မဲင်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်း မိဉ်ႏထွားလွေꩻလာနောဝ်ꩻ တန်ထဲင်း လာ ကအောဝ်ႏပုံႏမဲဉ်ႏခိန်ႏ အရွယ်ႏ တန်ထဲင်း (၁၄%) ဆ ပိဉ်တဲင် အရောင်ႏတဆောဝ်မှုနောဝ်ꩻ လွိုနွောင်ꩻထဲင်း (၃၀%) ပိဉ်အကျောင်ꩻ နာသာ ( NASA- National Aeronautics and Space Administration, အမေႏရိကန်ႏခမ်း အမျိုꩻသာꩻ မို့တလီꩻလောင်း တောမ်ႏ အာကာသ စီႏမံꩻဖန်းဖြယ်ရေꩻအစွိုꩻ) ထေပြန်ႏသေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လာ ယို ဆဲင်ႏလွေꩻ ကထင်းသား ပင်ႏလယ်ႏထီတောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏထီ ကထင်ႏကလင်ꩻ (tide, ဒီရေ) အစုမ်ꩻစွိုꩻဖုံႏရိုꩻ သူပါမွန်းမိဉ်ႏထွာ တောမ်ႏ ဟမ်ႏကသီးသွိုးဖုံႏ ၊ မေႏကောင်(မီးတောင်)ပꩻဖုံႏယို ပွိုင်းဝွို့သွုပ်ဆွို့လို့ဝါင်ꩻအောဝ်ႏအကျောင်ꩻ ရမ်ꩻဆယူႏထွူ ဒေါ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏအောဝ်ႏ ရိုꩻကီလဲ့ အွဉ်ႏနယ်အီနေးသက်သေႏ အဒေါင်အဒါတာႏ စဲင်းစဲင်းတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
သူပါမွန်း ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းဝေါဟာရယို နက္ခတ္တဗေဒပညာႏသျင်ႏ ရေတ်ဆတ်နိုးလီ (Richard Nolle) ဖေႏသေꩻခါꩻအမိဉ်ꩻ ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၇၉)ဗာႏနေင်ႏကာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဓိပ္ပါယ်ႏကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻနောဝ်ꩻ "နေးတောမ်ႏတဖူꩻဗဲဉ်တလီးတဲင် လာ ကအောဝ်ႏလေပ်ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏယို မွူး၊ လာ ၊ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ဖုံႏ မိဉ်ႏထွာတရဲဉ်ႏချင်ႏခိန်ႏ လာယို မိဉ်ႏတွိုႏလွဉ် အဗော့ꩻသွတ်ꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏထျꩻတွင်ꩻ ကထီႏနွောင်ꩻဒါႏ လာ အခေႏအနေႏ" ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻတဲ သူပါမွန်း ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယို ပညာႏရပ်အကိုဟဲ့ꩻဒျာႏ ပါလ်စီးသားသစီ (perlgee syzygy) တဲင် အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ " မွူး၊ လာ၊ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ဖုံႏ အောဝ်ႏတရွေꩻခိန်ႏတွင်ꩻ လာ တွိုႏလွဉ် ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏထျꩻ အဗော့ꩻသွတ်ꩻ" ယို ဟဲ့ꩻဖန်အီနောဝ်ꩻသွူ။ ကထွာနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ လာဗွေ(full moon) မိဉ်ႏမွေးတောဝ်း လာမား(new moon) ထွာခိန်န်ႏဖုံႏတွိုင်ꩻ ခွဲမော့ꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကထွာ အလဲင်ႏနုန်ꩻဖုံႏ
လာဗွေစက်ဝွိုင်ꩻ(full moon cycle) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ မွူး၊ လာ၊ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ဖုံႏ ထွာတရွေꩻချင်ႏ ကထွာတလဲင်ႏတောမ်ႏတလဲင်ႏအခါႏ ညခိန်ႏတဲင် မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏယိုꩻယိုꩻလဲ့ (၄၁၁.၈) နီꩻနောဝ်ꩻ ထွာတလဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏထဲင်းတနယ်ꩻနောဝ်ꩻ လာဗွေ (Full moon) ထွာထွူ (၁၄) လဲင်ႏတွိုင်ꩻ သူပါမွန်းထွာတလဲင်ႏ နှုန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အကျမ်ꩻသဖော်ꩻမိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ (full moon cycle) တလဲင်ႏတွိုင်ꩻ သူပါမွန်း(၃) လဲင်ႏ ထွာတသေႏသေႏနောဝ်ꩻသွူ။   မူလကတဲမ်းလိတ်ယိုသား ကတဲမ်းတွင်ꩻ ထီႏလꩻ သူပါမွန်း အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ခရေတ်နေင်ႏ(၂၀၁၅)ဗာႏနေင်ႏ၊ လာသဲစ်တဉ်ဘာ (၂၇-၂၈) ဟာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပင်ႏလယ်ႏထီကထင်ႏကလင်ꩻ(tide, ဒီရေ) အလောင်း အကျိုꩻထွာလူးမှု အာႏထဲ့လူးမှု
ကွယ်ႏတွော့ꩻ ပင်ႏလယ်ႏထီ ကထင်ႏကလင်ꩻ(tide ) အလောင်း ကအောဝ်ႏလူးဒါႏအာႏနောဝ်ꩻ ပြောင်ꩻချာႏလုဲင်ႏအတူႏအကွက်ဥပဒေႏသ (an inverse-cube law) အလꩻ အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻတဲင် ပင်ႏလယ်ႏထီကထင်ႏကလင်ꩻ(tide, ဒီရေ)ထီလဲင်ꩻအာႏ အဆေ့ꩻအအာယို အာနွောင်ꩻလွိုထဲင်း ကအောဝ်ႏပုံႏမဲဉ်ႏတန်ႏဖိုꩻ (၁၉%)ပိဉ်ထဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏအလောင်း ထီ(ဒီရေ)လဲင်ꩻကထွာလွဉ် ခင်ႏလမ်းအာခွိုင်ႏမုဲင်ꩻထွောင်းထွောင်းဖုံႏယို ခင်ႏလမ်းဒေႏသအလွောက် အပြောင်ႏအလုဲင်ႏဖုံႏအောဝ်ႏနွောင်ꩻတဲင် ဒီရေ(tide) ထီလဲင်ꩻဖုံႏအလောင်း အာႏကထဲ့ဒင်ႏလူး အကျိုꩻကထွာလူးနောဝ်ꩻ တအောဝ်ႏငါႏတောဝ်း တထူꩻငါႏတောဝ်းသွူ။
ပြောင်ꩻချာႏလုဲင်ႏအတူႏအကွက်ဥပဒေႏသ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ(an inverse-cube law - A particle moves in a field such that the attractive force on it varies inversely as the cube of the distance from a centre of attraction.) အဖွန်ႏတဗာႏ ကအောဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻခင်းလမ်းတထွောင်းအကို ထွို့ꩻငင်ႏအာႏကထဲ့လူးအဖွန်ႏနောဝ်ꩻအလောင်း တောမ်ႏ အကွက်(အတူႏ, ခင်ႏလမ်း)ကအောဝ်ႏ အဗော့ꩻအညာꩻအလꩻ ဗဟိုႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏယို ပြောင်ꩻချာႏလုဲင်ႏတဗန်ႏလို့ဝါင်ꩻ (varies inversely, ပြောင်းပြန်ကွဲပြား) အာႏဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝါင်ꩻ) နောဝ်ꩻသွူ။
ခရေတ်နေင်ႏ (၂၀၁၁)ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ(၂၉) နီꩻနောဝ်ꩻ သူပါမွန်း ထွာပေါ်ႏတဲင် အင်္ဂလန်(UK)ခမ်းထီ သိုးလ်အဲန့်(Sol-ent) ဒေႏသအကို သင်္ဘောꩻ(၅) ဆွိုင်ꩻ ကဗိဉ်လꩻ (နစ်မြုပ်) လင်ꩻထိုꩻဗာႏထီကိုနောဝ်ꩻ သွုပ်ဆွို့ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ သူပါမွန်းအောဝ်ႏ ဒေါ့ရိုꩻရောင်သားအောဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ ဗꩻထမ်ဟန်ႏနီꩻ တအွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်း သက်သေႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
သဘာဝဖေꩻအန္တရာယ်ႏဖုံႏ ကထွာအီဖုံႏ
ခရေတ် (၂၀၁၁)ဗာႏနေင်ႏကို ကထွာထိုꩻလဲဉ်းဒါႏ ဂျပန်ခမ်း တိုဟာကူ(Tohaku)ဒေႏသ ပင်ႏလယ်ႏထီကလꩻ ဟမ်ႏကသီးသွိုးတောမ်ႏ သူနာမီထီလဲင်ꩻကထွာလွဉ်ဖုံႏ၊ (၂၀၀၄) ဗာႏနေင်ႏ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာႏကို ကတသွိုးထိုꩻဒါႏ ထီဆꩻလꩻဟမ်ႏကသီးသွိုး တောမ်ႏ သူနာမီထီလဲင်ꩻကထဲ့လွဉ်ဖုံႏ စတဲင်ကထွာဖုံႏယို ပွိုင်းဝွို့သွုပ်ဆွို့တောမ်ႏ သူပါမွန်းကထွာအကျောင်ꩻ လိုꩻအာဖုံႏသုံꩻသပ်ရမ်ꩻဆရောင်၊ ဒေါ့ရောင်ကောလဟာလဖုံႏ အောဝ်ႏစွဉ်းလဲ့ ဗꩻထမ်ဟန်ႏနီꩻ သက်သေႏတိဉ်ႏတိဉ်ႏခွေါင်ခွေါင် တအွဉ်းနယ်နွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကိလေႏကင်ꩻညာꩻချမ်ꩻသာႏ
"ဟတ္ထကသုတ် (ကိလေႏသာႏကင်ꩻညာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ အုံထာꩻချမ်ꩻသာႏသေႏ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ အာဠဝီခမ်း၊ တခြာကို၊ ဖိုးတဖူꩻကို၊ တွမ်သေင်ႏလာႏအွဉ်ႏခြပ်၊ သေင်ႏလာႏလောင်းနဝ်ꩻ ခေါက်သင်္ကန်ꩻကုဋ် အွဉ်ႏဒါလွဉ်ꩻ၊ အုံလင်ꩻတပန်းသော့ꩻနောဝ်ꩻကို။ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွန်ပိုဟတ္ထကအာဠာဝက (မင်ꩻသာꩻ)နဝ်ꩻ အဟွီဖေႏကဖြေႏ ထောင်တဖူꩻတွော့ꩻ လွေꩻမော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- နီဗွေႏနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ကိန်ꩻဗာႏအွီႏအွီႏနေဟောင်း ဗွေႏဩ" "တကာႏမင်ꩻသာꩻ- ခွေဘုရာꩻယိုနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ကိန်ꩻဗာႏအွီႏအွီႏဒျာႏ" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းထွားနီဗွေႏနဝ်ꩻ တသံꩻထီလင်ꩻ သေင်ႏလာႏခြာ၊ ဒါကွို့ꩻသေင်ႏလာႏ၊ သင်္ကန်ꩻကုဋ်နဝ်ꩻ ဒါလွဉ်ꩻသေင်ႏလာႏလောင်း၊ သင်္ကန်ꩻကုဋ်တဲ့ခွꩻပါ၊ နီဗွေႏအုံဒါအုံဒင်ႏ၊ ထွားဟံႏတဲ့ ထွာဖိုးတဖူꩻ၊ ဖိုးခင်ႏအောင်ခြောင်ꩻ၊ ပူႏပူႏဗျို့ဗျို့၊ တဒွဉ်တဒန်တန်နောဝ်ꩻဗွေႏ။ ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- နီဗွေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာခွန်တန်တပါꩻ ထွာလွဉ်ဘုရာꩻတဲင် ဟောဝ်မုဲင်ꩻရာꩻ လꩻနွောင်ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻဗွေႏ၊ အုံပလင်ႏလောင်း၊ အုံကမ္ဗလာႏလောင်း၊ အုံတန်ꩻသွိုꩻကို၊ အုံထာꩻဒါဒွူန်ဒွူန်ကို လꩻဒျာႏနဝ်ꩻဗွေႏ၊ နီဗွေႏမအုံဒုက္ခတွိုႏထာꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻဗွေႏဩ" "တကာႏခွန်ပိုဟွေး- ခွေအီႏရီနာꩻယို၊ နာꩻကျွိုက်နုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ဖြေႏနော၊ လောကကိုယို ခွန်ပိုသဌေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံသော့ꩻဟော်ဟောဝ်ကို၊ အုံသော့ꩻလမ်းဟောဝ်ဟောဝ်ကို၊ ထွိုင်ꩻပစ်ꩻခါꩻတခါꩻ၊ အုံဒါကောႏဇော်ꩻ အဆွဉ်ႏဆွာꩻစား၊ အုံဒါထာꩻဒါ အဟောဝ်စား၊ အုံဒါကမ္ဗလာႏ အတနျာႏစား။ အကဗေင်ႏဒင်ႏကူႏနဝ်ꩻတဲ့ စီႏတွမ်ႏပတ္တမျာꩻ၊ အမာနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏပဉ်လစ်ꩻဖြာꩻ၊ ဝွေꩻကျွိုက်မုဲင်ꩻရာꩻ အမာနင်ꩻလစ်ꩻဖြာꩻဖုံႏ မာꩻဖေႏ၊ စိမ်ႏဖေႏ၊ ဖြွꩻဖေႏ၊ ဗေင်ႏဖေါ့ဗာႏ အမာနင်ꩻယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻ တဖြာꩻထွူတဖြာꩻ၊ ခွန်သဌေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ဗေင်ႏဗာႏအွီႏအွီႏနေထာꩻဟောင်း" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ဝွေꩻဗွေႏသီးနဝ်ꩻ အုံဗာႏချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏ၊ ဗေင်ႏဗွာႏအွီႏအွီႏအီဗွေႏ၊ ပေါႏစေꩻစိန်ႏခရာႏဟ လွိုဝွေꩻသီးအမျိုꩻအောဝ်ႏနဲ့ဗွေႏ" "တကာႏခွန်ပေႏ- အုံတွမ်ႏကိလေႏသာႏမေႏ၊ ဗေင်ႏဖေႏတွမ်ႏ တဏှာႏရာႏဂမေႏနဝ်ꩻဟွေး၊ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ တမွေးတောဝ်း၊ (နာႏပသꩻတွတ်ꩻ-ယိန်းဟွတ်ꩻ ယိန်းဟောဝ်တန်ဒျာႏ) ကိလေႏသာႏကင်ꩻညာꩻ ဘုရာꩻခွေယိုမꩻ အုံဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ကိန်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း သꩻဒုက္ခအဲဉ်ထဝ်း၊ သꩻအဝ်ႏချမ်ꩻသာႏသေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ ဟတ္ထကသုတ်)
ဒုံနောင်ခွံꩻ
ဒုံနောင်ခွံꩻ (အိန်းကလေက်: Naunghkone၊ မန်း : နောင်ခုံးရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ၂၀၀၉၄၁ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၃၉၀၀ ပေ (၁၂၀၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံနောင်ခွံꩻအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အွိုင်ႏလုံခုတ်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဖရာꩻယွန်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလုံးထွိုင်ႏ(ကောင်ဗꩻကွဉ်ႏ)၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ နောင်တောင်ꩻ၊ ဒုံမုဲင်းဟုဲင်ꩻ(ထင်ꩻ)ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
နောင်ခုံးရွာ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်