cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
Fifth Generation Language ( 5GL )
ပဉ္စမခွိုꩻသွုပ်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (5GL) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻပရိုဂရမ်တဗာႏအတာႏ ဖေႏနေးကအောဝ်ႏလိုႏဗာႏမွိုန်းဒွုမ် ပရိုဂရမ်မာအကျောင်ꩻ ရေႏရွယ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွင်ႏထေ ဉာဏ်ႏပညာႏတု (Artificial Intelligence research) ခိန်ႏနောဝ်ꩻ အဓိကအနေႏ သွုံꩻအီနေးဗာႏ 5GL ဖုံႏသွူ။ Prolog, OPS5, Mercury ဖုံႏနောဝ်ꩻ ပဉ္စမခွိုꩻသွုပ်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါနမူႏနာႏ (5GL example) ဒျာႏသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းဩဝါဒ
"ယိုနဝ်ꩻ ယိန်းတရေꩻ" ၁။ "ယာႏဗွာ"နောဝ်ꩻ တရေꩻတဲ့ "သꩻဗွာ"နောဝ်ꩻ ယိန်းတရေꩻ။ ၂။ ခြွိုင်းနမ်းတွမ်ႏ "ခံꩻ"နောဝ်ꩻ တရေꩻတဲ့ ခြွိုင်းနမ်းတွမ်ႏ "အကျင်ꩻ"နောဝ်ꩻ ယိန်းတရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
သမဲင်ꩻ
ချꩻအစီႏအစဲဉ်ႏတွော့ꩻ ကတဲမ်းစန်ႏနွောင်ꩻဒါႏ စက်ဖုံႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏတဲ့ ခါးလားဒစ်စစ်တယ်ကွန်ပျူတာ ကပေါႏလွဉ်ခိန်ႏသူꩻကာႏ ဝွေꩻသီးယိုပေါႏလွဉ်ရီးထွူဒျာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သက္ကရာဇ် ကွတ်ꩻရျာꩻဗူႏရပ်အတွင်ꩻကာႏလ ဝေင်ꩻတန်ဝေင်ꩻဗဲက်ဂဒတ်ကို ကအောဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ မူသာသီးတဖူးဝေးနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻခါꩻဗာႏဖို အတာႏတွမ်ႏအတာႏ ကအူဒုံႏနွောင်ꩻဒါႏ ပီႏစက်ကိရိယာႏတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းဩဝါဒ
"ရွဉ်ဗွာတွမ်ႏရွဉ်အွာ" ၁။ အံႏစင်းနမ်းတနီꩻ လꩻငတ်ꩻရေင်နဝ်ꩻ "ထွာရွဉ်ဗွာ"။ ၂။ စွန်ဝင်ꩻတလဲင်ႏ လꩻငတ်ꩻသိန်ꩻနဝ်ꩻ "ထွာရွဉ်အွာ"။ ၃။ ရွဉ်ဗွာနဝ်ꩻ "အပဲ့စ်အဲဉ်ထဝ်း"၊ ထွာတဝ်း သံႏသရာႏနီးခန်၊ ထဲ့ဗာႏတဝ်းငါးရုဲင်ꩻ၊ ဖြော်ဆုဲင်ꩻဗာႏတောဝ်း။ ၄။ ရွဉ်အွာနဝ်ꩻ "အပဲ့စ်တန်"၊ ထွာသံႏသရာႏနီးခန်၊ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ဖြော်ဆုဲင်ꩻဗာႏ အပွန်းသောင်ꩻသိန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
"မွိုးဖါငေါဝ်းခွန်းတွမ်ႏ ရန်ႏသူႏငေါဝ်းအံႏဖြာႏ" ၁။ မွိုးဖါငေါဝ်းခွန်းနဝ်ꩻ တလေ့လဲဉ်းက ရန်ႏသူႏငေါဝ်းအံႏဖြာႏ၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- ၂။ မွိုးဖါနဝ်ꩻ ခွန်းခန်းတဲ့ယဝ်း အသꩻကိုနဝ်ꩻ မဉ်အွဉ်ႏချမ်ꩻသာႏ။ ၃။ ရန်ႏသူႏနဝ်ꩻ ကိန်းအံႏဖြာႏခန်းတဲ့ယဝ်း အသꩻကိုနဝ်ꩻ မဉ်အွဉ်ႏသီပြာႏ။ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ- ၄။ မွိုးဖါသꩻနဝ်ꩻ ရေႏဒျာႏအတုဲင်တဲင် ဗွာကြောင်းစင်နီတာႏ။ ၅။ ရန်ႏသူႏသꩻနဝ်ꩻ ရေႏဒျာႏအကုဲင်တွော့ꩻ ထွာထောင်းဗင် သီပြာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ထွီႏအူႏလိုꩻတွမ်ႏငေါဝ်းခွန်းဆာ" ၁။ ထွီႏအူႏလိုꩻ လွင်းထိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏလိုႏတဝ်း။ ၂။ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အအူႏခြေင်နေးလွုမ်ꩻ၊ အတအဲင်ႏမွေးတဝ်း။ ၃။ အဗွန်နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- ဝွေꩻခွန်းဆာမွေးလိုꩻတဲ့ အထိုꩻချာဒျာႏနဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏလိုႏတဝ်း။ ၄။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အခွန်းဆာခြေင်နေးလွုမ်ꩻ၊ အတမာꩻဆာမွေးတဝ်း။ ၅။ ထွီႏအူႏနေးတဝ်းတဲ့ လောႏတေ့ꩻလိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ။ ၆။ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အအူႏတဝ်းလိုꩻရိုꩻတဲ့ အအဲင်ႏမွေးဒါႏလိုꩻ။ ၇။ အပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- ဝွေꩻခွန်းဆာတဝ်းရိုꩻတဲ့ အကျံႏတေ့ꩻလိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ။ ၈။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အခွန်းဆာတဝ်းရိုꩻတဲ့ အမာꩻဆာမွေးဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
"သုခံဒုက္ခံ လောကဓံ" ၁။ ကွပ်တစွိုးစွိုး ပွိုးတမျိုꩻမျိုꩻတဲင် မော့ꩻထာꩻဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ အဆန်ꩻခေါ်တမွေးတဝ်း၊ လောကထွုံꩻစံႏ၊ လောကဓံႏတရာꩻဒျာႏ။ ၂။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခတွင်ꩻ သောင်ခြင်ꩻနေးထာꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တထွူတဝ်း၊ အဝ်ႏထာꩻဒုက္ခ ဖေႏနေးကလွစ်ထန်ႏလꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ထိုမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ကျိုꩻစာꩻတရန်ဗာႏ။ ၃။ ပေါႏနေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ထိုမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ တရန်မွေးမွေးနဝ်ꩻ အဝ်ႏထာꩻဒုက္ခကို လွစ်ထန်ႏဗာႏဗာႏ။ ၄။ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ထာꩻဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ တဒုက္ခသေႏသေႏတဝ်း၊ ထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ တနွောင်ꩻတဝ်း ဉာဏ်ႏဝီရိယနောဝ်ꩻသွူ။
"ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ" ၁။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ တဗွန်ဗာႏသေင်ႏတနို့၊ သꩻလျားသေင်ႏတနို့တဲင် တွမ်ႏနꩻဗက်ꩻထိုꩻသေင်ႏတနို့၊ ဗက်ꩻထိုꩻနေးမွုန်းတွမ်ႏနꩻ၊ ပတ်ꩻထိုꩻနေးတွမ်ႏ နာꩻခင်ႏနဝ်ꩻမွိုင်ꩻ။ ၂။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အံႏဒဲ့ꩻတခွန်ꩻ ဝင်ꩻတဒွီတဲင် ဝင်ꩻဗွေႏစွော့ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻနက်စွဉ်ႏဝင်ꩻဗွေႏ၊ ပါꩻအံႏဒဲ့ꩻတခွန်ꩻ နာꩻတဒွီတဲင် နာꩻစွော့ꩻတွော့ꩻ ပါꩻမဉ်ႏဟဲ့ꩻနက်နာꩻနဝ်ꩻ နာꩻသꩻကို အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ (ယူႏစံꩻဟုဲင်း)။ ၃။ နာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခိုထီး၊ လိုꩻတန်၊ လိုꩻကုဲင်၊ အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ၊ ထွီႏတဲ့ထွီႏထီး၊ ထွီႏနမ်းတန်၊ ထွီႏကုဲင်၊ အံႏနွောင်ꩻအသွꩻ ကားမုဲင်ꩻဗာႏဗာႏ၊ အဲင်ႏလိုꩻကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ၊ နာꩻခွုမ်မွုန်းခွဉ်း၊ ခွုမ်မွုန်းစူခွုမ်၊ နာꩻလွေꩻထွို့ꩻတသဉ်ဆော့ ထွီႏကုဲင်မေး ဗွုန်ႏနေဟောင်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နာꩻခွုမ်မွုန်း ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း "ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
"တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ" ၁။ ဝင်ꩻကအွဉ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ တွေခါနဝ်ꩻ အဲ့ꩻမဲ့၊ သဲင်ꩻထေ့မွိုးဖါ၊ သဲင်ꩻလွဉ်လိုꩻခြာ၊ ကအဝ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ တွေတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻပယွုမ်းထေ့ ပငါပရာꩻ။ ၂။ ဝင်ꩻကထွိုင်ႏအွဉ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻတော ကွမ်းကိုနဝ်ꩻခါ ဆီမ်ꩻမဲ့၊ ဖမွိုး-ဖဖါ၊ ဖပို-ဖမာ၊ ဖပို-ဖဝါꩻ၊ ဖဖူး-ဖဝေး၊ ဖသွꩻ-ဖခွ၊ နွောင်ꩻတဝ်းမရဏတဲင် ဖထန်ႏထိုꩻချာဗာႏ လိုꩻခြာ၊ ကတိန်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ ကွမ်းကိုနဝ်ꩻ ထာꩻပျောႏယေန်ဆွိုး၊ လောင်ႏလွိုးသွိုန်းထေ့ ပငါပရာꩻ။ ၃။ တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ၊ မွန်ဗာႏလိုꩻဘဝ၊ တညတဝ်း တဆင်ႏပေႏဒျာႏ၊ ခိန်ႏခါႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏအကို ဗွန်ထိုဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "မာꩻမွုန်းအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဒျာႏသွော့ကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဗွါလꩻလꩻသွော့သꩻ"ဆွုံꩻမꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ "အကု-သျောင်ႏညာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမာꩻ၊ အွဉ်ႏခါꩻ သꩻဗွာဗွာ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻခါꩻ၊ တရာꩻ ငေါဝ်းသွံငါ"။ ၅။ "အကု-ရှောင်ကြဉ်၊ ကု-စုံလင်၊ ဖြူစင် စိတ်ထားပါ၊ မြတ်စွာဘုရား၊ ဆုံးမထား၊ စကား သုံးခွန်းပါ"။
"အသေဝနာ စ ဗာလာနံ" ၁။ လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမွိုက်၊ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ "လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻ၊ မာႏန၊ ဒိဋ္ဌိ"စတဲင် အကုသိုလ်ႏကိလေႏသာႏ အာႏတလာလွဉ်ꩻထာꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "မာꩻထာꩻကုဲင်တဗော့ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ကျံႏယားအမျိုꩻမျိုꩻ"။ ၂။ လောကကိုယို ကခိုးကလျား၊ ကသွုမ်ꩻကတေင်၊ ကတရေင်ကသျုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုးလိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမွိုက်၊ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏထွာလွဉ်။ ၃။ အဇာတသတ်နဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအခြွီဆꩻတန်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻပေါင်ꩻမာႏ ဒေဝဒတ်၊ သတ်သီအဖါတဲင် ယိုခါ အဝ်ႏခံဗာႏတောဒျာႏ ငါးရုဲင်ꩻ၊ ယူႏဆုဲင်ꩻမာႏမွေး၊ စွေးစွေးစဲင်သꩻ၊ ဘုရာꩻခန်းတဲ့ ကယ်ႏဝွေꩻတလꩻတဝ်းဒွုမ်။ ၄။ ပေါင်ꩻတဝ်းလိုꩻမွိုက်၊ ကွိုက်ꩻတဝ်းလိုꩻကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာ"အသေဝနာ စ ဗာလာနံ"မင်္ဂလာႏတပါꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻမွုန်းတဝ်းလိုꩻမွိုက်၊ ကွိုက်ꩻမွုန်းတဝ်း လိုꩻကုဲင်နော။ ၅။ (က) ဖေႏကထွာ "အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏသွော့ ထာꩻမာꩻအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ။ (ခ) ဖေႏကထွာ "သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏသွော့ ငေါဝ်းအမင်ꩻလွစ်လွစ်။ (ဂ) ဖေႏကထွာ "အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻဟောဝ်ဟောဝ်ယူႏ၊ အွဉ်ႏသꩻရျူႏရျူႏ စဉ်ꩻစာꩻဒျာႏသွော့ အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻနဝ်ꩻနော၊ "ကားကအဝ်ႏ မင်္ဂလာႏဒျာႏ"နော။
"သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း၊ သော့ꩻဖြောင်းစင်စင်" ၁။ လွူးနမ်းတွမ်ႏ ဒုစရဲ့က်ယို၊ ကမ်းကြိုတွမ်ႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "မိစ္ဆာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမာႏ"၊ ခံႏဗာႏဆုဲင်ꩻဒုက္ခ၊ ထဲ့လသံႏသရာႏ၊ ယပ်ꩻဗာႏဖြော်ဝဋ်၊ ပြွတ်ဗာႏခန္ဓာႏ၊ လုဲင်ႏဗာႏအပါယ်ႏပွိုင်၊ မွိုင်မွိုင်ယိုꩻယိုꩻ အီႏထွာချာလိုꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်းယပ်ꩻငါႏ၊ ဒေါ့ꩻနေးစွဉ်ႏကမ္ဘာႏ အဆီအရျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လွူးနမ်းအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ၊ နီရင်ꩻစူဗောင်၊ ပေါင်ꩻဒျာႏနမ်းအာႏ၊ ရီႏရာႏတသိုꩻ၊ လꩻတခြိုꩻဗွာဗွာ၊ ထွာတခြိုꩻကြောင်းကြောင်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "သမ္မာအာဇီဝ-လွူးနမ်းမဲဉ်ႏမွေး"စွေးဆုဲင်ꩻသꩻရေꩻ၊ ဝွဋ်ဘေꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ခံႏဗာႏတဝ်းဒုက္ခ၊ ယံကျသံႏသရာႏ၊ ချမ်ꩻသာႏလူꩻလိုꩻ၊ ယိုꩻယိုꩻအီႏလꩻ၊ မဂ်သꩻဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အံႏသော့ꩻဟို့ꩻတွက်၊ သက်မွန်အီတာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏထာꩻပသို့ꩻ၊ "သော့ꩻဟို့ꩻကြောင်းကြောင်း-သော့ꩻဖြောင်းစင်စင်ဗွာဗွာ"၊ ဖေႏကထွာ သမ္မာအာဇီဝ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ၊ ဖေႏကလွစ်မွိုင်မွိုင်ဒျာႏ သံႏသရာႏဝွဋ်ဒုက္ခနောဝ်ꩻနော။
"မဲ့ꩻမွိုးဖါဝွဋ်တွပ်ꩻချာသီကွေး" ၁။ လိုꩻသီးဆန္ဒအလꩻ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ လိုႏထီခွꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ အွꩻထီလျား၊ ထီဖေႏကလျား၊ လိုꩻတာႏနဝ်ꩻ ဖွိုင်းသီႏတွမ်ႏ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ခံႏဖေႏဗာႏစွဉ်ႏ မေႏခိုးဖြီႏဖြီႏ၊ ဖွိုင်းသီႏလျားကတစ်ꩻ၊ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻနေးစွဉ်ႏ။ ၂။ ကဒွိုႏထီလျားသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွားသွူ ဖွိုင်းသီးလျားကတစ်ꩻ၊ အဝ်ႏထီႏသွူ ထီလျားဖွိုင်ꩻ ဖြေင်းကရစ်ꩻတဲ့ သညင်ꩻဖိုဖိုတဝ်း ဖွိုင်းသီႏ၊ ရက်အွီႏဖိုဖိုတဝ်း ထီလျားဖွိုင်ꩻ။ ၃။ တဲ့က်တွိုင်ꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ အဝ်ႏသေသွူ မွိုးယပ်ꩻအာ၊ အဝ်ႏထီႏသွူ ဖါရွိုးမွေးတဲ့ တသေစွေးတဝ်းရင်ꩻ၊ သညင်ꩻတဝ်းဖါ၊ ရက်ချာတဝ်းမွိုး၊ ပိုနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဗောႏဗာႏထာꩻ။ ၄။ သီတဲ့ အဝ်ႏတွမ်ႏပိုနေနေ (အီႏအဝ်ႏတွမ်ႏပိုနေနေ) သီမဉ်ႏဖြားတနီꩻခါ သီမဉ်ႏဆာတနီꩻတွင်ꩻ ပိုသညင်ꩻတဝ်းသီ၊ ပီနုဲင်း သီတရက်တဝ်းမွိုးဖါ၊ မဲ့ꩻဝွဋ်အီႏတွပ်ꩻချာသီကွေးနော။
"သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ စီꩻပွါꩻကံႏထွို့ꩻ" ၁။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ရသတဏှာႏ လွောက်ꩻဖြေꩻအရသာႏတဲင် ကျွိုက်အအွီႏ၊ အွီႏတွိုင်ꩻတဲ့ အံႏတထွာတောဝ်း၊ ပေါႏအံႏတငါတငီနောဝ်ꩻ ကုဲင်းသီဒါႏ၊ "အံႏတရော့ꩻတဝ်းတငွါ-လွေꩻတရော့ꩻတဝ်းတကာ"၊ စခါနမ်းမော့ꩻ လိုꩻဖြားဒေါ့ꩻသေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ ၂။ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ကျွိုက်တဝ်းအခါႏ၊ တသီႏခါႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနေး အခြံအထန်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ အံႏယိုꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကျွိုက်၊ ခါႏတဲ့ယတ်း ပေါႏတဲ့ꩻနီသွီႏယာႏ၊ ပေါႏရောႏဂါႏဟောဝ်အီနဝ်ꩻ မဉ်ခါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻခါႏ အံႏဗာႏဗာႏ။ ၃။ လိုꩻဆာယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ဆရာႏရိုꩻသွူ "တဲ့ꩻတဝ်း၊ အံႏလꩻတဝ်း"တဲ့ "အံႏဗာႏငါမန်ႏထွူ သီခန်းတဲ့ယဝ်း"ဒေါ့ꩻငေါဝ်းတနွိုင်အံႏ ခံႏစွဉ်ႏအသီနဝ်ꩻ လိုꩻထာꩻထီႏအဲဉ်ႏ၊ လိုꩻဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ နွောင်ꩻတဝ်းအဖြောင်း၊ ခင်ႏအဝ်ႏယောင်းစွဉ်ႏဒျာႏ၊ မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ။ ၄။ "သက်ဆွာꩻဉာဏ်ႏဗွို့ꩻ၊ စီꩻပွါꩻကံႏထွို့ꩻ"ငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သက်ဖေႏကဆွာꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ချင်းအံႏသွော့ကွို့ꩻကွို့ꩻ၊ ဖေႏနေးကစီꩻပွါꩻနဝ်ꩻ ကံႏထွို့ꩻရုဲင်းရုဲင်း (မာꩻရုဲင်းရုဲင်း)၊ မာꩻကုဲင်းကုဲင်းသွော့နော။
"အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ နုဲင်းတဒေါင်" ၁။ ပိုလိန်ႏမာႏတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုနုတ်ꩻပိုနာ မွိုးဖါဒေါ့ꩻယပ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻတလꩻတောဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ယားထာꩻလို့လ၊ မာꩻမွမွိုးဖါတဲင် မွိုးဖါပယ်ႏထိုꩻဗာႏစွဉ်ႏတဲ့အဝ်ႏ။ ၂။ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ တပဲ့ꩻလိန်ႏမာႏတဲ့အဝ်ႏ၊ တပဲ့ꩻနုတ်ꩻတပဲ့ꩻနာ ကထွာဆရာႏ ယွုန်းဗာႏလꩻလꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻဗာႏခွိုꩻခွိုꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဆွုံꩻမꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဆွုံꩻမꩻ တလꩻဒွုမ်လာꩻလာꩻတွော့ꩻ ဝါးထန်ႏထိုꩻဗာႏတဲ့အောဝ်ႏ။ ၃။ တပဲ့ꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အဉာဏ်ႏသမ်းဟောဝ်၊ သမ်းအီႏရထွာလိုꩻဒါႏ၊ အမျာꩻသမ်းအီႏရအာႏကွိုꩻဗာႏတဲင် "အကွိုက်ꩻသွꩻမာႏ၊ အသွꩻအော်ကုဲင်ဒျာႏ"ယူႏတောနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏသꩻဗာႏစွဉ်ႏ နုဲင်းတဒေါင်"တောငါ တပဲ့ꩻသီး ဗꩻကီလꩻငါ၊ ဆရာႏယိုနဝ်ꩻ ခံႏစွဉ်ႏအဆာ၊ ခံႏစွဉ်ႏအနစ်နာႏ"ဆရာႏသီး ယွုန်းတေ့ꩻဗာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ၄။ လိုꩻသီးယို ပေါႏမွိုးဖါပယ်ႏ၊ ပေါႏဆရာႏပယ်ႏသွူနဝ်ꩻ သက်အဝ်ႏမွန်ခန်းတဲ့ယဝ်း တွမ်ႏလိုꩻသီဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အုံလိန်ႏလိန်ႏမာႏမာႏ၊ နာႏသွော့မွိုးဖါငေါဝ်း၊ လွိုမွုန်းတဝ်း ဆရာႏအဆွုံꩻအမꩻနော။
"လာဘော-အလာဘော၊ ခြွေခါႏခါႏ-ခြောခါႏခါႏ" ၁။ လာဘော-အလာဘော-ခြွေခါႏခါႏ-ခြောခါႏခါႏ၊ ခြောခန်းတဲ့ယဝ်း သꩻကုဲင်မွုန်းတောဝ်း၊ "ထာꩻခြောနဝ်ꩻ လောကထွုံꩻစံႏ၊ လောကဓံႏတပါꩻဒျာႏ"ဆန်ꩻငါမွေးတဝ်း၊ လွိုးသွိုန်းသောင်ခြင်ꩻ အွဉ်ႏလင်ꩻမွုန်းမဲ့ထီ၊ ထိုမ်ꩻစူတုပ်ꩻ အဲင်ႏတငါ လွေꩻငါငါ ကာမပ်မပ်၊ သꩻဓာတ်လင်ꩻမွုန်း တစိꩻစိꩻနော။ ၂။ အဝ်ႏခြောတွင်ꩻနဝ်ꩻ ရော့ꩻအံႏထာꩻတဗွာအံႏ၊ ရော့ꩻအံႏအရောင်ꩻအရာႏအံႏ၊ ရော့ꩻအံႏအစော့ꩻအလာႏအံႏ၊ သွတ်ꩻတရီရီ၊ အထီပြင်ပြင်၊ အင်ဖြောင်းအွꩻသော့ꩻ၊ ဆွော့ꩻကတဲ့ꩻဒျာႏအီ တသီနွောင်ꩻတဝ်း။ ၃။ ယူႏဖိုးပနားသူꩻမွိုင်၊ အံႏဒဲဉ်မုဲင်ꩻကို၊ အံႏဟန်ႏအိုအွိုးမုဲင်ꩻ၊ အံႏမီꩻမျောႏတဒူ၊ အံႏဗေဖူဟို့ꩻကွို့ꩻ၊ ထွို့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏထုဲင်၊ တွူႏနွောင်ꩻဒျာႏလော၊ ယူႏစဲင်းစဲင်းသွော့နဝ်ꩻနော။ ၄။ အရေꩻတန်သွတ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခြောခြော ဖေႏကခြွေ၊ အဝ်ႏဗွေဗွေ ဖေႏကချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဝီရိယဉာဏ်ႏ အံႏဆေ့ဆေ့ရေးရေး၊ ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေးသွော့နော၊ ခြွေဗာႏဗာႏ၊ ဗွေဗာႏဗာႏသေႏချာႏ၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် "ထာꩻခြော"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "တနွောင်ꩻဖိုဖိုတောဝ်း ဉာဏ်ႏဝီရိယ"နောဝ်ꩻသွူ။
"ထွားအမျာꩻတာႏ-ချꩻဗာႏမာႏန" ၁။ ပုထုဇဉ်ႏသီးဘဝ "အတ္တမာႏန"အဝ်ႏတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻဆွော့ꩻဒါႏထာꩻ၊ "ခွေမာꩻမꩻရော့ꩻ၊ ခွေဒေါ့ꩻမꩻမွေး၊ ခွေစွေးမꩻမဲဉ်ႏ"ခွုမ်တဉ်ႏဝါႏဒ၊ မာႏနအာႏတလာ၊ ထူႏအာအခွင်ꩻအရေꩻ၊ စီꩻဝွေꩻအုံကွံ ဒေါ့ꩻဟွံဝွေꩻ (ဒေါ့ꩻဟွံဝွေꩻသီး)နဝ်ꩻ ယပ်ꩻငါႏ၊ ထွူဒါႏဒွုမ်ထာꩻတွော့ꩻ အမျာꩻကိစ္စ အွဉ်ႏထွော့လွနဝ်ꩻတာႏ ခွယ်ꩻဗာႏနေးစွဉ်ႏတွမ်ႏမဲ-နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ၂။ ထာꩻမာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- (က) လိုꩻတဖြာꩻ မာꩻဖေႏ တဖြာꩻတာႏ (ခ) လိုꩻတဖြာꩻ မာꩻဖေႏ အမျာꩻတာႏ (ဂ) လိုꩻအမျာꩻ မာꩻဖေႏ တဖြာꩻတာႏ (ဃ) လိုꩻအမျာꩻ မာꩻဖေႏ အမျာꩻတာႏ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပေါႏထွာအမျာꩻတာႏနဝ်ꩻ နမ်းတာႏအွဉ်ႏချာ "ထွားငါအမျာꩻတာႏ-ချꩻဗာႏမာႏန"၊ ဖြွမ်းလွရျူႏရျူႏ၊ ဗူႏလွဟဝ်ဟဝ်နဝ်ꩻမꩻ (ကိစ္စနဝ်ꩻနဝ်ꩻ) အောင်ႏမျင်ႏလꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ခွုမ်စွူစွူဝါႏဒ၊ နေးမာႏနတဲင် "တောငါ ခွေနွောင်ꩻငါ (တောငါ နီနွောင်ꩻငါ) ပါꩻမဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ" ပေါႏမာꩻငါငီထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻဆော့ꩻမဲ့၊ သွုမ်ꩻထဲ့အာႏဏာႏ၊ (သွုမ်ꩻထဲ့ဩဇာႏ) မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻကွေးနော။
"အံႏဖြာႏပဉ်ဖဲ့ꩻ သွမ်ꩻသဲ့ꩻပဉ်ဖြာꩻနဝ်ꩻ အမာႏဒါႏ" ၁။ ချို့ꩻတဗာႏနဝ်ꩻ လင်ꩻအွꩻထီ၊ ထွားအယောင်ꩻထီကို၊ "ခွေနုံနဝ်ꩻ တရေꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ တွိုႏခွေခင်ႏနဝ်ꩻ ခြဲင်ႏကဒဲင်ႏပေႏ၊ တကုဲင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ"အံႏဖြာႏအနုံꩻ၊ သဲ့ꩻသွမ်ꩻအခင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ၂။ တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ မုဆိုꩻမော့ꩻ၊ ကွပ်ဝွေꩻခင်ႏနဝ်ꩻတဲင် လွင်းထာꩻမွိုင်၊ မုဆိုꩻအဝ်ႏကုဲင်ညာꩻထိုꩻ၊ ကွဲလွင်းလွင်းတွော့ꩻ အနုံꩻလွေꩻအောဝ်ႏဝွို့စွော့ꩻထိုꩻ သွီႏပုံ၊ ကျံႏငင်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻငင်ႏ လꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ မုဆိုꩻထွꩻလꩻ၊ မုဆိုꩻခꩻသီ၊ ဝွေꩻကသဲ့ꩻသွမ်ꩻ ဝွေꩻခင်ႏနဝ်ꩻ လွင်းညာꩻဒါႏ၊ ဝွေꩻကအံႏဖြာႏ ဝွေꩻနုံꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီအီ။ ၃။ အဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ "ကသဲ့ꩻသွမ်ꩻ အဖြာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ၊ ကအံႏဖြာႏ အဖြာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻအီထာꩻဒုက္ခ"၊ လောကကိုယို အဝ်ႏတဲင်တွော့ꩻ "အံႏဖြာႏမွိုင်မွုန်းပဉ်ဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ၊ သွမ်ꩻသဲ့ꩻမွိုင်မွုန်း ပဉ်ဖြာꩻဖြာꩻ"ထာꩻထင်းသစ်ညာꩻဒါႏကွေးနော။
လိတ်ပအိုဝ်ႏသꩻမဲင်ꩻ
လိတ်ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ကမ္ဘာႏအလောင်း ကအောဝ်ꩻအုံဒါႏ လိုꩻမျိုꩻခြွဉ်းစွုမ်ႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏ တမျိုꩻ ပညာႏရေꩻ ၊ ယဉ်ႏငဲရေꩻစစွဉ်ႏ အဆာင်ႏအရန်းဖုံႏ တပီဗိုန်ရောင်တောဝ်းလွဝါင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းလိတ်လုဲင်ꩻ ၊ ငေါဝ်းငွါ၊ ခွမ်ꩻလာꩻကွဉ်က၊ ယဉ်ႏငဲရေꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻမုအုံအောဝ်ႏရေꩻ၊ အဆာင်ႏရန်းဖုံႏ ထင်ႏထိုတသွောင်းစွဉ်ႏလဲ့ အောဝ်ႏကြွို့ꩻနမ်းပဲင်ႏငေါဝ်းငွါ တွမ်ႏခွမ်ꩻလာကွဉ်ကဖုံႏရွုမ်ꩻတဲင် နမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ တအောဝ်ႏတောဝ်ႏ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ႏ အဆင်ႏအရန်း ထဲဖွိုႏသွူတကာႏတောဝ်း အမဉ်ꩻလဲ့ တစဲင်းနဲင်းထင်ႏသျာꩻတောဝ် နုဲင်းဝါင်ꩻလိုမျိုꩻ လိတ်ကအောဝ်ႏထင်ႏသျာꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻယို ကအောဝ်ႏထွိုက် ကအောဝ်ႏသင်ꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ ငေါဝ်းငွါ ၊ ခွမ်ꩻလာꩻ၊ အကွဉ်အကꩻ ယိုသွံမျိုꩻအကို လိတ်လုဲင်ꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာမူလမဓာန အရွီးအခိုႏ ၊ ထွာလိုꩻမျိုꩻစွိုးခွိုꩻသီး အသွီႏအသက်တဲင် လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ဖေႏအာႏစွဲကမ်း ရက်ပဲင်ꩻချာဗာႏဒျာႏ စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻကအောဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻဖုံႏအကို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလဲ့ အောဝ်ႏပါသော့ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိတ်ပပ်စေးလာႏစခေါင်ႏစခါဖုံႏအောဝ်ႏအွဉ်ႏပျꩻနယ်လွေꩻဖေႏ သက်သေႏသာဓကနောဝ်ꩻသွူ။ "နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ စခေါင်ႏစခါဟန်ႏကာႏ အအောဝ်ႏဒျာႏရင်ꩻ ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ꩻ သက်သေႏသက်ကန်ႏ သမ်းတပျꩻနွောင်ꩻ တောဝ်းတွော့ꩻ လိုꩻကောယွုမ်းသားလဲ့ တအောဝ်းတောဝ်းနောဝ်သွူ။
ယိုခါ ကအောဝ်ႏထင်ႏသျာꩻ စဲင်းစဲ့နေကဒျာႏ လိတ်ပပ်ꩻ ပေႏလာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းတွမ်ႏမွိုင်ꩻပျိုꩻမူတဲင် လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻ မူနောဝ်ꩻသွူ။ "မွိုင်ꩻပျိုꩻလဲင်း ၊ နောင်ဟဲင်းယွိုႏ ၊ စခြွီခြပ် " အွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻ​ဖေႏ လင်္ကာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻမꩻ အစဲဉ်ႏအဆက် အောဝ်ႏသေထွꩻလွဉ် ဗꩻတွိုႏယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻမူနောဝ်ꩻ တဲမ်းထွာင်ႏတယ်ႏစ ခုမုဲင်ꩻ ၊ နေင်ႏမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အကတဲမ်းခါꩻဒါႏ လိတ်ပပ်ꩻ ပေႏလာႏလောင်းတဲ့ ထုမ်ႏသမ်း တမော့ꩻတောဝ်း ၊ လိုꩻဖြားဖုံႏတဲ့ သမ်းတဒေါ့ꩻနယ်နွောင်ꩻတောဝ်းတဲင် လꩻလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻခွိုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခန်းမန်းလွေꩻဗာႏနေးရွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "မွိုင်ꩻပျိုꩻလဲင်း ၊ နောင်ဟဲင်းယွိုႏ ၊ စခြွီခြပ် လင်္ကာႏယိုနောဝ်ꩻ တယ်ႏဒျာႏ မင်ꩻတွုန်ꩻခွန် ( မန္တလေး၊ ရတနာပုံနေပြည်တော် မင်းတုန်းမင်း) စိုးလက်ထက်နောဝ်ꩻကာႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏ တဲမ်းထွင်ႏထွူ လိတ်ပအိုဝ်ႏတွော့ꩻလင်ႏဒင်ႏပျꩻနယ် မင်ꩻတွုန်ꩻခွန်တဲင် မင်ꩻတွုန်ꩻခွန်ꩻလဲ့ꩻ ဖေႏအာႏနောဝ်ꩻမ လိတ်ပအိုဝ်ႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻမူနောဝ်ꩻပေါႏလွဉ်ဗာႏခန်း နုဲင်းနောဝ်သွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ပညာꩻသျင်ႏ လိုꩻကျောင်ꩻလိုꩻလမ်းသီးလဲ့ လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻမူယို ပေါႏလွဉ်တယ်ႏမင်ꩻတွုန်ꩻခွန်စိုးနောဝ်ꩻကာႏ'' ဒေါ့ꩻနယ်နုဲင်းနောဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာတဲင် လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻမူယို ညလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ တရျာꩻလွိုကရိုꩻနောဝ်ꩻ မင်ꩻတွုန်ꩻခွန်အပို သီပေါမင်ꩻသာꩻ ကထွိုင်ႏထင်ႏထူႏသိမ်ꩻထွူဟော်နန်ꩻတောႏတဲင်(ဦးကောင်းလိန်ထုတ် တိုင်းပြည်ပြုတ် )လင်္ကာႏယိုအတွိုင်ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၂၄၇ − ဗာႏနောဝ်ꩻ ကလာꩻဗွာသီဆွမ်ꩻထိုꩻ သီပေါခွန်နောဝ်ꩻသွူ ။ ကလာဗွာꩻသီး ကဆွမ်ꩻထိုꩻသီပေါခွန်နောဝ်ꩻ ညလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻတရျာꩻတဲင် လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻမူယို တယ်ဒျာႏ သီပေါခွန်သီးဖါ မင်ꩻတွုန်ꩻခွန် စိုးနောဝ်ꩻမ လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻမူ ပေါႏလွဉ်လဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻတရျာꩻလွိုလဲဉ်း ယူႏဆလွေဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻမူ ထွိုင်ႏပေါႏလွဉ်နောဝ်ꩻမꩻ (မော်ဟွိုႏ)ဖုံႏ ကွဲအောဝ်ႏလွဉ် ယူႏဆဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ "မွိုင်ꩻပျိုꩻလဲင်း ၊ နောင်ဟဲင်းယွိုႏ၊ စခြွီခြပ်" လင်္ကာႏယိုအလꩻ မွိုင်ꩻပျိုꩻဆရာႏတောႏ (ကဝိသာရ) နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိတ်ပိဋကတ် (မန်းဖြောဝ်ꩻ) ကို ဘာႏသာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏထွူတဲင် နောင်ဟဲင်းဆရာႏတောႏနောဝ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻဖျင်ချော်ꩻဖေႏထွူနောဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻစခြွီနောဝ်ꩻ ကွဲခြပ်စီႏဖေႏနေႏ တွမ်ႏလစ်ꩻဖြုံႏ ၊ သူဖြုံႏ ၊ နွတ်ꩻဖြုံꩻ လင်္ကာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကွဲသွဉ်ဖေႏမော်ဖုံႏတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻနမ်းတာင် အွဉ်ႏပျုလွေꩻဖေႏ ဘုရာꩻသာႏသနာႏ ၊ အွဉ်ႏဗွောင်လွေꩻဖေႏ စွိုးခွိုꩻမဲ့နာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်မွိုင်ꩻပျိုꩻမူနောဝ်ꩻ လိတ်တဖြုံႏဖြုံႏယို အငေါဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻ နီသွံငွါနောဝ်ꩻမ ပေါႏလိုꩻတဟော်ꩻကျင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ အဖမ်ꩻတမဲဉ်ႏကြွို့ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ − " ယံငိုငါပဲ " ယိုနောဝ်ꩻ လိတ်တဲမ်းဆရာႏ ရေႏဒျာႏ " ယံငွိုးငါပုဲင်ႏ " နုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻယဟန်ႏနောဝ်ꩻ ဟော်ꩻတော " ယံꩻငိုꩻငါꩻပယ်ꩻ " နုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် လိတ်တဖြုံႏယို အငေါဝ်းပွုံႏသီ တအောဝ်ႏတောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ ။ ကွဲႏတွော့ꩻ မဲဉ်ရိုꩻစွဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ရိုꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏမွိုင်ꩻပျိုꩻမူ စခါနောဝ်ꩻ ကဗွောင်လွေꩻဖေႏ နီစွိုးခွိုꩻမဲ့နား ၊ ကထိန်ꩻသိမ်ꩻလွဉ်ဖေႏ ၊ စွဲးပင်ႏလွဉ်ဖေႏ နီစွိုးခွိုꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏရေꩻ ယဲဉ်ႏငဲးရေꩻဖုံႏယို အကျိုꩻကေꩻဇူꩻ အောဝ်ႏအနန္တော အနန္တကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသားဖုံႏစွုမ်းဖြာꩻ အောဝ်ႏသေ ထီႏထွꩻရောင်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ ။
ယိုခါ နီစွိုးခွိုꩻ ခမ်းသားသီးမဲ့ဆလ ကအောဝ်ႏထင်ႏသျာꩻစဲင်းစဲ့၊ ကအောဝ်ႏထူႏသွုံꩻ တဲမ်းလွေꩻအီဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏတောင်ႏကီꩻမူယိုနောဝ် လိတ်တဖြုံႏ အငေါဝ်းထန်ႏ တငွါလွုမ်ꩻတဲင် ဟော်ꩻဖတ်ဗာႏတဲ့ တဖမ်ꩻဗာႏတောဝ်း ၊ လိတ်ဖြုံႏကအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ အငေါဝ်းထန်းမဲဉ်ႏထွူစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻမူ အောဝ်ႏဒျာႏလဲဉ်းတဲ့ ကထေတသာလွေꩻဗာႏထဲင်း လိတ်မွူးတသာနောဝ်ꩻ မာꩻဖေႏ မွိုင်ꩻပျိုꩻလိတ်မူ အကျိုꩻကဆေ့ꩻရေႏလွေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ တမွေးတောဝ်း ၊ ပယ်ႏထိုစွဉ်ႏ နီလိတ်မူလီꩻတဲ့ တမွေးတောဝ်း ၊ ထွားထွူလွေꩻအခေႏခံႏ လိတ်မူလီꩻတွော့ꩻ လိတ်တဖြုံꩻ အငေါဝ်းဖေႏကထန်ႏနွောင်ꩻ တငွါငါ၊ ပေါႏဒါႏထွူလိတ်ပအိုဝ်ႏတဲ့ ဖတ်လိတ်ပါဠိ ၊ လိတ်မန်းဖုံႏ ဖေႏကလꩻ ၊ ဖေႏကဒါႏပါ အင်ႏရွယ်ႏဒျာႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းထွင်ႏတသာလွေꩻဗာႏဒျာꩻ လိတ်မွူးတသာနောဝ်ꩻသွူ ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏတောင်ႏကီꩻမူယို သမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏစားနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏတွိုင်ꩻစွုမ်းဖြာꩻ ဖေႏကသေရောဝ်းရောင်ဗာႏတွော့ꩻ ငါယိုနောဝ်ꩻ အီးတဲမ်းနယ်လွေꩻဖေႏထဲင်း လိတ်မွူးရာႏဇဝင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။ နေင်ႏ ၁၃၀၀ - ဗွေ ၊ သာႏသနာႏ ၂၄၈၂ − ဗာႏနေင်ႏတွင်ꩻ ထီသိမ်ႏကျောင်ꩻ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ (၁၂၆၇-၁၃၁၃)နောဝ်ꩻ ကဝွေꩻဖန်ꩻနေးဒျာႏ တွမ်ႏကိုႏပဲင်ႏဉာဏ်ႏတဲင် လိတ်တဖြုံႏ အငေါဝ်းဖေႏကထန်ႏနွောင်ꩻတငွါ၊ မဉ်ႏဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏလဲ့ ယံဟော်ꩻဖတ်ဒါႏပါ ပါဠိ လိတ်မန်းဖုံႏနဝ်ꩻမ ဝွေꩻဗွေႏကျိုꩻစာꩻ တဲမ်းထွင်ႏလွေꩻခန်း ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတသာနောဝ်ꩻသွူ ။
ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းထွင်ႏစနောဝ်ꩻ အမုဲင်ကပါဒါႏ   ကꩻ   ကာꩻ   ကာႏ    ဖုံႏယို ( က  ကာ  ကား )  အောဝ်ႏနုဲင်းယိုတဲင် ဗျည်းလောင်းကအောဝ်ႏဒါႏ လဆန်ꩻစ ၃-ဟာ လာထန်ႏစပွုံႏ အမုဲင်သင်္ကေတနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏ အင်းရွယ်ႏလွေꩻဒျာႏ စွိုႏခွိုꩻအတွက် ပစ္စုပ္ပန်ႏ အနာႏဂတ် တိုꩻတက်ထင်ꩻထိုရေꩻအတာႏ နိမိတ်လက္ခဏာႏဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ ၊ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၀- ဗွေတဲင် ဝွေꩻဗွေႏ ကတဲမ်းထွင်ႏလွေꩻဒါႏ လိတ်မွူးတသာနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန် တဒေါ့ꩻထန်ႏနယ်တောဝ်း တမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တသေရောဝ်းတောဝ်း ၊ ဝွေꩻဗွေႏ အောဝ်ႏတဲမ်းထွင်ႏတေ့ꩻဒျာႏ တပါꩻပါꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၀၄ - ဗာႏ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဖက်ဆစ်ဂျပန်သီး နွို့လွဉ်နောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၀၅-ဗာႏ နေင်ႏဆန်ꩻတွင်ꩻနောဝ်ꩻ စောဝ်းဖါးရွီႏ စောဝ်းရွှေသိုက်နောဝ်ꩻ ဂျပန်သီးကျမ်ႏဒင်ႏစဲ့ꩻပိုႏ၊ ကျမ်ႏထွဉ်ႏမာꩻထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ စောဝ်းဖါးရွီႏလဲ့ တမဲဉ်မာꩻတောဝ်း စဲ့ꩻပိုႏနောဝ်ꩻမꩻ ဖေႏကလဲ့ꩻနွောင်ꩻ ဂျပန်သီထာꩻမႏအတာႏ စောဝ်းဖါးနောဝ်ꩻခွိုင်းကားဖြောဝ်ꩻခမ်းခေါဝ်နဝ်၊ ခေါဝ်ထင်ꩻ ကသတင်ꩻသွုံꩻ အုံအောဝ်ႏဒါႏ ဗွေႏသင်္ဃာႏတောႏသီးအကို တဂိုဏ်ꩻတဂိုဏ်ꩻယို ဆရာႏတောႏတန်သီး တပါꩻနီပါꩻတဲင် စောဝ်းဖါးပါင်ꩻကျွꩻခန်း ဝေင်ꩻရွီႏတွော့ꩻ မာꩻလွေꩻတောခန်း ဝိနယ်ꩻငတ်ꩻကျမ်ꩻသံႏဂါႏယနာꩻဒင်ꩻပွယ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ ။ သင်္ဃာႏတောႏနောဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏအပါꩻပေါင်ꩻ တရျာꩻလွိုတဲင် မာꩻလွေꩻဝိနယ်ꩻငတ်ꩻကျမ်ꩻသံႏဂါႏယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻနောဝ်ꩻ တယ်ႏပထမဝါႏဆိုႏလောင်း ဗꩻတွိုႏ လွေꩻ တင်ꩻကျွစ်လာနောဝ်ꩻသွူ ။ တဝါႏတွင်ꩻလွုမ်း မာꩻလွေꩻဝိနယ်ꩻငတ်ꩻကျမ်ꩻသံႏဂါႏယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻတဲင် သံႏဂါႏယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻနောဝ်ꩻ ညသွံလာ တဝါႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
နေင်ႏ ၁၃၀၅ - ဗာႏ၊ ဝါႏတွင်ꩻသွံလာ ဝေင်ꩻရွီႏ ကို စောဝ်းဖါးကပင်ꩻ သင်္ဃာႏယနာႏဒင်ႏပွယ်ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏတောႏဖုံႏနောဝ်ꩻ −
၁။  ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဣန္ဒဝံသ	ကျောင်ꩻပင်မွဉ်ꩻ ။
၂။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ သုနန္ဒ	ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ။
၃။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဇဝန 	ဇဝနာရာမလိတ်သွဉ်တွိုက်၊ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ။
၄။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကုမာရ	ကျောင်ꩻစခုဲင်း၊ တောင်ႏကီꩻသူမဲင်ႏ။
၅။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဝါရိန္တ	ကျောင်ꩻပင်ꩻတခꩻ။
၆။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဝဏ္ဏ 	ကျောင်ꩻတရုဲင်ꩻ။
၇။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဓမ္မ		ကျောင်ꩻနောင်ခုဲင်း။
၈။  ဗွေႏဆရာႏတောႏ ပဏ္ဍိတ	ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် ။
၉။  ဗွေႏဆရာႏတောႏ		ကေတုမတီႏကျောင်ꩻ ၊ ဝေင်ꩻနမ်းခုတ် ။
၁၀။  ဗွေႏဆရာႏတောႏ		နတ်တောကျောင်ꩻ၊ ဖုဲင်ခွန်ႏ ။
၁၁။  ဗွေႏဂန္ဓမာႏ			ကျောင်ꩻသိန်ႏမွူးဖြိန်း ၊ ပင်လောင်ꩻ ။
၁၂။   ဗွေႏဆရာႏတောႏ စိန္တာ		ကျောင်ꩻဟိုနာꩻ၊ ဟိုပုံꩻ ။
၁၃။  ဗွေႏကုမာရ			ကျောင်ꩻဗန်းယေန်ႏ၊ သီႏသဲင်ႏ ။
၁၄။  ဗွေႏပဏ္ဍဝ			ကျောင်ꩻပင်ႏတရား၊ လွယ်ပွတ်ꩻ ၊ သီႏသဲင်ႏ ။
၁၅။  ဗွေႏသာသန		ကျောင်ႏအွံအာႏ ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ။
၁၆။   ဗွေႏသူရိယ			ကျောင်ꩻအင်းပေါခုံ ၊နောင် ။
၁၈။  ဗွေႏပညာဝံသ		ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻပေႏ ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ။
၁၉။  ဗွေႏဝါရိန္တ			ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ။ စစွဉ်ႏ သင်္ဃာႏတောႏ အပါပေါင်ꩻ ၄၆-ပါꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
ဝိနယ်ꩻငတ်ꩻကျမ်ꩻ သံႏဂါႏယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻ အုံပဆာႏခိန်ႏဖုံႏနွောင်ꩻ သင်္ဃာႏတွမ်ႏစောဝ်းဖါးသီး ဒေါ့ꩻရီခြုဲင်းလွေꩻရောင် ဘာႏသာႏ ၊ သာႏသနာႏရေꩻ ၊ ပညာႏရေꩻ တွမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻခရာႏဖုံႏတဲင် တွိုႏတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ စောဝ်းဖါးရွီႏ ရီထန်ႏခန်း ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏတောႏ နုဲင်းယိုနောဝ်သွူ ။ " ဩဗွေႏ - နီဗွေႏသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအောဝ်ႏနေဟောင်း ၊(သ) အက္ခရာႏ အသွုံꩻဖုံႏကာ အောဝ်ႏနေဟောင်း ၊ " ထွိုင်ႏရီနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် "နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻလိတ်လုဲင်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏ ၊  (သ) အက္ခရာႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းသွုံꩻအောဝ်ႏ ၊ ပွုံႏစံႏနောဝ်ꩻ (တသာႏ) (ယိုသွံဗာႏ) တွမ်ႏ သအက္ခရာႏနောဝ်ꩻသွူ ။
ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကေတုမတီႏကျောင်ꩻ ဖြေႏနယ်ချာနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် စောဝ်းဖါးနောဝ်ꩻ ဟွိုန်ဟောဝ်နဲစ်သက်စွဉ်ႏလဲ့ လိတ်တဖြုံႏချင်ႏ အငေါဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻ အာငါႏနောဝ်ꩻမ အာႏလꩻမု တပေါႏအောဝ်းတောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။တွိုႏနောဝ်ꩻမ ထီသိမ်ႏကျောင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ꩻသုနန္ဒနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းခါꩻဒါႏ လိတ်မွူးတသာနောဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ခန်း ဗွေႏသင်္ဃာႏတောႏတန်သီးဖုံႏတွော့ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီးဖုံႏလဲ့ သဖော်ꩻကျရောင်နောဝ်ꩻမ ကွဲဒင်ႏပျꩻနယ်ခန်း စောဝ်းဖါးနောဝ်ꩻသွူ ။ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကတဲမ်းထွင်ႏဒါႏ လိတ်မွူးနောဝ်ꩻ သမ်းတခꩻထွူသွတ်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းတဲင် ဝွေꩻဗွေႏမူနောဝ်ꩻ စောဝ်းဖါးရွီႏလဲ့ သဘော်ꩻလꩻနစ်သက်နောဝ်ꩻမꩻ ယံတဲမ်းထွဋ်ထွူထွူသွော့ အကျောင်ꩻ − ဖေႏအာႏတောင်ꩻပြန်ႏလွေꩻ ခန်းနုဲင်းနောဝ်သွူ ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီးဖုံႏလဲ့ ဖေႏအာႏတောင်ꩻပြန်ႏသွိုပ်လွေꩻထဲင်းယင်းနောဝ်ꩻသွူ ။တယ်ႏစွဉ်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၀- ဗာႏဗွေတဲင် ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းထွဋ်တသာဒါႏ လိတ်မွူးနောဝ်ꩻ ၁၃၀၅ - ဗာႏ စောဝ်းဖါးရွီး ထင်ႏမာꩻခန်ႏသံႏဂါႏယနာႏဒင်ႏပွယ်ꩻနောဝ်ꩻမ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလင်ဖုံႏ ကွဲးသေရောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏအတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ꩻကျောင်ꩻ အလောင်ꩻအလင်ꩻဖုံႏလဲ့ တဲမ်းထွဋ်ရောင်နုဲင်းနုဲင်း လိတ်မွူးဖုံႏတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်မူနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတေားစွဉ်ႏလစ်မူနောဝ်ꩻသွူ ။
လိတ်မူဖုံႏနောဝ်ꩻ - ၁။	ဗွေႏဆရာႏတောႏ သုနန္ဒ ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ။
၂။	ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဣန္ဒာ ၊ ကျောင်ꩻဒုံလီꩻကောင် ။
၃။	ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဣန္ဒဝံသ ၊ ကျောင်ꩻပင်စုံ ။
၄။	ဗွေႏဆရာႏတောႏ ပဏ္ဍဝ ၊ ပင်ႏတရာႏ ၊ လွယ်ပွတ်ꩻ ။
အခြဲမ်တရျာꩻ ၊ စံကာꩻ ၊ ဗောင်း ၊ ပင်တခွါꩻ ၊ စခုဲင်းထင်ꩻ - ဖုံႏနောဝ်ꩻ လိတ်မူပေါႏဆုဲင်ꩻဒျာႏတဲင် ပါတွမ်ႏလိတ်မူဖုံႏ ယို မဉ်ႏအွဉ်ႏခြွဉ်းညီꩻနောဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏ ၉ - မူနောဝ်ꩻသွူ ။
နောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေးသီးလိတ်မူ လစ်ꩻမူနောဝ်ꩻ ဒင်ႏပျꩻရောင်ခန်း ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏတောႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။ နောဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ၊ ကန်ဦးကျောင်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ မေဓိယ ၊ အင်းပေါခုံကျောင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ သူရိယ ၊ ကျောင်ꩻနောင်ꩻကာꩻတန် ဗွေႏဆရာႏတောႏ ပဏ္ဍိတတွမ်ႏ သင်္ဃာႏအမျာꩻသီ တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻရောင်ခန်းဝင်ꩻတဲင် လိတ်မူ (၄) မူယိုနောဝ်ꩻ အီႏရွေꩻဗာႏ အမူမုဲင်ꩻလဲ့ တစင်းရွေꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻမ သင်္ဃာႏတောႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏခန်းဗွေႏဆရာႏတောႏ သူရိယ အင်းပေါခုံ လွိုက်ရွေꩻဖေႏနောဝ်ꩻသွူ ။
ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻအင်းပေါခုံလဲ့ ထွားစဲစ်ဆေꩻထွူတွော့ꩻ လွိုက်ရွေꩻထန်ႏခန်း သုနန္ဒ ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ လိတ်မူနောဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ တွမ်ႏ ဗွေႏသင်္ဃာႏတောႏ သီးဖုံႏလဲ့ အွဉ်ႏလွေꩻရောင်ခန်း အတည်ႏနောဝ်ꩻသွူ ။ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻအင်းပေါခုံ ကလွိုက်ရွေꩻထန်ႏဗာႏ အကျောင်ꩻ ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏ လိတ်မန်ချက်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလယိုအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
ဆရာႏလိတ်တောင်ꩻသေ
နေင်ႏ ၁၃၁၂-ဗာႏ ကထိန်ႏလာလောင်း ၅-နီꩻ မွူးနီꩻ - ဗုဒ္ဓဟူꩻ ၊ မွူးပင်ꩻ ၄-နားရီႏ အခိန်ႏတွင်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် ရေဒီယိုပွုံႏ ကျောင်ꩻအွတ်ꩻတွိုက်ပေႏကို '''အွိုင်ႏဟိုပုံꩻ ၊ အွိုင်ႏနမ်းခုတ် ၊ အွိုင်ႏသထွုံႏသီႏသဲင်ႏ၊ အွိုင်ႏပင်လောင်ꩻ ၊ အွိုင်ႏစံကာꩻ၊ အွိုင်ႏနောင်ပလံ၊ အွိုင်ႏညောင်ႏရွီႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီ အသောင်အထျꩻ ကျောင်ꩻပေါင်ꩻ သွံဆီဗော့ꩻဗော့ꩻ ၊ သင်္ဃာႏတောႏသီး အပါꩻသွံဆီလွိုလွို ဗွောင်ပွယ်ꩻအုံကွိုမ် သဖောꩻတူႏ စီႏမန်ႏလွနောဝ်ꩻခါ လိတ်မွူးမူဖုံႏအကို ကထွိုင်ႏထွာႏငဲင်ꩻ လွိုက်စဲစ်လွေꩻလွ တောင်ႏကီထီသိမ်ႏမူ၊ အွိုင်ႏဟိုပုံꩻ ဒုံလီꩻကောင်မူ ၊ သီႏသဲင်ႏပင်စုံမူ ဖုံႏနောဝ်ꩻခါ အစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ  ၁။  တောင်ႏကီꩻမူ  ပထမ  ၂။   ဒုံလီꩻကောင်မူ  ဒုတိယ  ၃။   ပင်စုံမူနောဝ်ꩻ တတိယ ၊''' ထဲ့သင်ꩻကျောင်ꩻ ၊ ဖျတ်အထီ ခတ်အကယ်ꩻ ထီႏသေဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ ။ ( ပင်ႏတရာႏလွယ်ပွတ်ꩻအဝ်ႏကုဲင်)
အကျောင်ꩻနောဝ်ꩻရာꩻ တတိယမူနောဝ်ꩻ ငေါဝ်းလီꩻငွါယ ထွုံꩻစံႏသွုံꩻစွယ်ꩻ စခေါင်ႏစခါ ပါသော့ꩻ အအာသွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ ။ ဒုတိယမူနောဝ်ꩻ ကာႏလဆန်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏလွဉ် ဗွေစွုမ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏစွဉ်ႏလဲ့ က ခ -  ကစဒါႏ အက္ခရာႏဖုံႏအလောင်း ဟထိုꩻတပါသင်ꩻတောဝ်း အချက်ဖုံႏ ပါသော့ꩻအာငါႏအတွက်တဲင် ဟောဝ်လွိုစွဉ်ႏ တတိယမူလဲ့ တထွꩻခွိုတ်ꩻတောဝ်ႏ ပထမမူတွော့ꩻ သင်ႏတင်ႏဝီႏဝေါင်ꩻဝီးဝါးလွုမ်ꩻသွူ ။ ပထမမူနောဝ်ꩻ လိတ်မန်းတွမ်း လိတ်ပါဠိ ပါသော့ꩻစွုံႏလင်ႏ ထွူတကာႏတောဝ်း တွမ်ႏပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါလွေꩻသဲင်ꩻ နွို့ထန်းလဲ့ လွောက်ꩻစူꩻညီꩻဝင်ꩻ ၊ ထီသေမော့ꩻဗာႏတဲင် အဟောဝ်သွတ်ꩻမူ သဖော်ꩻလနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ မူနောဝ်ꩻ နီအွဉ်လွဝင်ꩻ အွဉ်ႏအတည်ႏတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်မူကဖေႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးဖုံႏ မဉ်ႏမဲဉ်ဖျင်ထဲမ်သော့ꩻယင်ႏဒါႏ သင်္ကေတ အမုဲင်ထူꩻ အလောင်းအလင်ဖုံႏလဲ့ ခွင်ꩻပျုသင်ꩻဒျာႏအတွိုင်ꩻ ခွင်ꩻပျုဒျာႏသွူနေ။
ထွိုင်ႏတွိုႏနိန်ႏ ၁၃၁၂ − ဗာႏ ၊ ဒဲဉ်ကံလာဆန်ꩻ ပွယ်ꩻပေါင် ထမ်းဘုရာꩻကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒနမ်း ဗွောင်သွဉ်လွေꩻဖေႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻကိုနောဝ်သွူ ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻလဲ့ ဝွေꩻဗွေႏအောဝ်ႏဗွောင်သွဉ်လွေꩻဖေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ ။
ဝွေꩻဗွေႏ ကခြပ်ချောꩻ မာꩻလွေꩻ လိတ်ဖြုံႏ အဗွေအမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ တွိုႏ ၁၃၁၉-ဗာႏနေင်ႏ ဒဲဉ်ဟား ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻ ၊ ဒဲဉ်စစ်ꩻ သွံလာတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ပဏ္ဍိတ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် လင်ꩻမာꩻဖေႏလိတ်ဖြုံႏ (ဒင်ႏအီလိတ်နျꩻစက်လိတ်ဖြုံႏ) ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ ။ ကလင်ꩻမာꩻဒါႏလိတ်ဖြုံႏယိုနောဝ်ꩻ ခံႏလို့ဗာႏတွမ်ႏ အနီꩻအရင်ꩻဖုံႏ ပနဲအာနောဝ်သွူ ။
ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန်လဲ့ ကျွꩻလင်ꩻသတင်ꩻသွုံꩻတွိုႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ ဗဟန်း ဟာမစ်တစ် တောင်ႏကီꩻကျောင်ꩻတွိုက်ကိုတဲင် ခံႏယပ် ခံႏခုဲင်ႏ မာꩻဖေႏ လိတ်ဖြုံႏထွိုင်ႏထွူ ထင်ႏတွိုႏဝါႏဆိုႏလာမꩻ ကွဲကျွꩻတွိုႏသဲင်ꩻချာ ခမ်းကောင်နောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတန် ထွိုင်ႏဖျော်သဲင်ꩻထွူခါ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ ယံဖေႏကထန်ႏနွောင်ꩻတာႏ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ ဦးဉာဏ နောဝ်ꩻ လင်ꩻဆို့ꩻတွိုႏဝါႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏတွော့ꩻ လင်ႏတွဲႏနျꩻဖေႏခန်း ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏနောဝ်ꩻသွူ ။ တွဲႏနျꩻထွိုင်ႏထွူတဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၃၁၉-ဗာႏနေင်ႏ တင်ꩻကျွစ်လာမားနီꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏအီသဲင်ꩻတွိုႏချာခန်း ခမ်းကောင်နောဝ်ꩻသွူ။
လိတ်စောင်ႏနောဝ်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ ပထမအလဲင်ႏတဲင် သာသနရက္ခိတ ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏစွိုꩻသီးထေဝွေႏဖေႏ အုပ်ပေါင်ꩻ (၅၀၀၀)ငတ်ꩻရေင်နောဝ်ꩻသွူ ။ လိတ်စောင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻတွမ်ႏဗွေႏဆရာႏတောႏဦးဉာဏ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ ဝွေꩻသီးနီပါꩻ ဝွေꩻဖန်ႏ ဖန်းဖြယ်ဖေႏ တကျောင်ꩻတစောင်ႏနီစောင်ႏတဲင် အွဉ်ႏသွဉ်လွေꩻလွ လိတ်မွူးတောင်ႏကီꩻ ထီသိမ်ႏမူဖုံႏနောဝ်သွူ ။ တယ်ႏနောဝ်ꩻမာꩻငါတဲင် ကျောင်ꩻလွယ် ၊ စငေါဝ်ꩻ − စစွဉ်ႏခမ်းကွဉ်ႏ ၊ နောင်ကာꩻ ကျောင်တလွုံꩻ − စစွဉ်ႏအခေါဝ်နောဝ် ၊ ပင်မွဉ်ꩻ − စစွဉ်ႏခမ်းတွို့ꩻ ၊ တောင်ႏကီꩻဆထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဒေသစွစ်ꩻစဲစ်ꩻဖုံႏလဲ့ ထူႏသွဉ်လွေꩻရောင်ခန်း လိတ်ပအိုဝ်ႏဖုံႏသွူ။
ကွဲႏတွော့ꩻ ယရပ်ရပ်နောဝ်ꩻ တဟဲ့ꩻနေးတောဝ်း သွဉ်တန်ꩻဆရာႏဖုံႏတဲင် တွိုႏခြောင်ꩻမုတအောဝ်ႏတောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်တန်ꩻဆရာႏ ကထွိုင်ꩻလွေꩻသွဉ်ဖေႏတွိုႏဒါႏ အရပ်ယဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ဒေသခမ်းသားဖုံႏ သမ်းတပေါႏထူႏရေꩻရောင်တောဝ်း နောဝ်ꩻမꩻ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ယို အောဝ်ႏထင်ႏသျာႏဒျာႏ တဲ့ အရောင်ႏတပေါႏလေတောဝ်ႏနောဝ်သွူ။
နေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏ ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကို ပထမအလဲင်ႏ ကလွောင်ႏဗူႏခါꩻဒါႏ သာသနရက္ခိတ ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏသီး ကထွုတ်ဝွေႏ နျꩻထန်ႏဖေႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏယို မူႏလ သင်္ကေတ လာဆန်ꩻစ ၃-ဟာလာထန်ႏစပွုံႏနောဝ်ꩻ တွဲႏနျꩻလိတ်ဖြုံႏ သမ်းယိုꩻတောဝ်းတဲင် နေင်ႏ ၁၃၂၃ ဗာႏတွင်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန် ကို သင်္ဃာႏတောႏသီးစွုံႏ တွိုင်ႏပင်ႏလွဝင်ꩻထွူခါ မူႏလသင်္ကေတ အမုဲင်နောဝ်ꩻ ဖျင်လွေꩻဖေႏယင်း ( ꩻ−ႏ)မုဲင်ငါ မုဲင်ပက်ငါ နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻသွူထွူမꩻ သွဉ်ထူႏလဲ့ ဖေႏကယိုꩻ၊ လိုꩻပေႏလဲ့ သꩻဖေႏကပါႏရောင်အတာႏ ပျꩻနယ်တွမ်ႏ အရွုတ် ပကီႏဖုံႏတဲင် ဓမ္မာစရိယ စင်ꩻနန္ဒဝံသ ( ယိုခါ ခွန်ထွန်းလှိုင် ပအိုဝ်ႏလိတ်နျꩻစက်) နောဝ်ꩻ တွဲႏနျꩻထန်ႏဖေႏယင်း ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ ပထမရန်းတွမ်ႏ မူႏလရန်းနောဝ်ꩻသွူ ။
လိတ်ထီသိမ်ႏမူယို တစွိုးခွိုꩻလွုမ်းအတာႏ အတည်ႏအွဉ်ႏလွေꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုလဲ့ တရောဝ်ႏ ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏစွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻအတာႏ အလွောင်ႏအဗူႏ မာꩻလွေꩻဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုလဲ့ တရောဝ်း နောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ " လိတ်မွူႏတောင်ႏကီꩻမူ"နုဲင်းယိုသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏနောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန် မွဉ်ခြဲင်ကို ဒုတိယအလဲင်ႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻယင်း သာသနရက္ခိတ ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏစွိုꩻတဲင် စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻ ထင်ႏထိုတဉ်ႏခွေါင်ရေꩻအတာႏ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာလွေꩻထဲင်းထဲင်းယင်းနောဝ်ꩻသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏယင်း နေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏ ဒဲဉ်သီႏလာလောင်း ၁၂-နီꩻ (၂၃/၃/၁၉၆၈)နီꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏကုသလ အွဉ်ငါတဲင် မာꩻလွေꩻယင်း လိတ်လုဲင်ꩻညီႏလာႏခံႏ ကျောက်တလွုံꩻ ဘုရာꩻကွုံꩻစရွပ်တန်ကိုနောဝ်သွူ ။ ပင်ꩻကျောင်ꩻပေါင်ꩻ (၁၇၃)ကျောင်ꩻတဲင် သင်္ဃာႏတောႏကျွꩻထင်ႏလွဉ် (၂၃၉) ပါꩻ'''နောဝ်ꩻသွူ ။ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲ ညီႏလာႏခံႏကိုနောဝ်ꩻ ဆွုံꩻဖျတ်မာꩻလွေꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ တဉ်ႏခွေါင်ꩻရေꩻ ၊ လိုꩻမျိုꩻထင်ႏထိုရေꩻ ၊ ပညာꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏ ရေꩻ ကိစ္စဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏတောင်ႏကီမူယို အခြဲမ်တရျာꩻ သမ်ႏနွို့တရိန်လွဉ်တဲင် လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ သမ်းအောဝ်ႏထိုꩻနီမူနောဝ်ꩻမꩻ ထွိုန်ႏတွိုးနေင်ႏ ၁၃၃၉ − ဗာႏ ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ လိတ်မူနီမူယို ဗွေႏသင်္ဃာႏတောႏသီး တွမ်ႏတကာႏနောဝ်ꩻ သဖော်ꩻတူႏအတည်ႏအွဉ်ႏလွေꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏ တောင်ႏကီꩻမူနောဝ်ꩻသွူ ။
ဗွေႏဆရာႏတောႏတန် ဘဒ္ဒန္တကောဝိဒ ၊ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမ လိတ်သွဉ်တွိုက် ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ꩻ ကောဒင်ႏသွင်ꩻတဲင် သင်္ဃာႏတောႏ (၈၀၀) သွစ်ꩻရျာꩻ တွမ်ႏ လိုꩻမွိုန်ႏလွိုသဲဉ် ၊ တပွယ်ꩻလွုမ်းသီး ထောက်ခံႏရောင်နောဝ်ꩻသွူ ။
က−ရီး ခ−ရီး စတဲင် ဗည်းမဉ်ꩻတွမ်ႏ မုဲင်ငါ မုဲင်ပက်ငါ  ၊ ငေါ်ꩻလ စတဲင် မုဲင်အီ အက္ခရာႏ သရအမဉ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ အမျာꩻသဖော်ꩻတူႏချက်အလꩻ ဟဲ့ꩻဖန်အွဉ်ႏလွေꩻအတည်ႏ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻ ကိုနောဝ်ꩻသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၃၄၀−ဗွေ ၊ ဒုတိယဝါႏဆိုႏဆန်ꩻတွင်ꩻနောဝ်ꩻ သာသနရက္ခိတ သင်္ဃာႏစွိုꩻ အခင်းလမ်းယို လွောင်ႏဗူႏတောယင်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုꩻသင်္ဃာႏစွိုꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကို ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏဝါႏဆိုႏလာဆန်ꩻတွင်ꩻနောဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ ဗွောင်သွဉ်လွေꩻဖေႏစွဉ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻတန်ကိုနောဝ်ꩻသွူ ။ လိတ်သွဉ်တန်ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းတွို့ꩻ ၊ ခမ်းကွဉ်ႏ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဗွေႏဗွန်သီႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏတဲင် အောဝ်ႏဝွေꩻဗွေႏသီးယိုတရန်း ယံသဲင်ꩻဗွောင်သွဉ်ချာဖေႏ အဗွေႏစင်ꩻ သျင်ပေႏ ကပ်ပီႏကျောင်ꩻကိုတွမ်ႏ တကာႏလိုꩻလမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။
နောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻနောဝ်ႏ အွဉ်ႏလွေꩻတွမ်ႏ အင်ႏရွယ်ႏချက် ၃-စွိုႏတွမ်ႏ တဖူꩻစဲဉ်ႏ ၄-လီးနောဝ်ꩻသွူ ။
အင်ႏရွယ်ချက် ၃-စွိုးနောဝ်ꩻ
၁။	စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻယို ယံအောဝ်ႏဗာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏတောင်ႏကီꩻ တမူငါ ။
၂။	စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻယို လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တဲမ်း ဖတ် ယံဒါႏထွူတဲင် ယံတဉ်ႏခွေါင် စွစ်ꩻလီလွဉ် ။
၃။	စွိုးခွိုꩻမွိုးဖါထုံꩻစံႏ ယဉ်ႏငဲရေꩻယို ယံစဲင်းထင်ႏသျာꩻ ထင်ႏထို တသွောင်း တဉ်ႏခွေါင်လွဉ် ။
တဖူꩻစဲဉ်ႏ ၄-လီးနောဝ်ꩻ −
၁။   ပညာႏရေꩻ
၃။  သာႏသနာႏရေꩻ
၄။   လွောင်ႏဗူႏရေꩻနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၄၄-ဗာႏနောဝ်ꩻ နေႏထူႏနာႏခံႏထွူ ဗဟိုသင်္ဃာႏစွိုꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီး ငေါဝ်းဩဝါဒတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻခန်း တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ သင်္ဃာႏစွိုꩻထွူခါ ဗွောင်ꩻလွေꩻခန်းထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွဉ်တန်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ လွယ်ကောင်ꩻ ၊ နောင်ꩻကာꩻ ၊ ဟမ်ႏသွူꩻ ၄-ဌာႏနာနောဝ်ꩻသွူ ။
ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၄၅-ဗာႏ အတွင်ꩻနောဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏအကို ဗွောင်ꩻလွေꩻထဲင်ႏယင်း ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွဉ်တန်ꩻဖုံႏတဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏ ဒဲဉ်သီႏလာလောင်း ၅-နီꩻနောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ညောင်ႏရွီႏ ဖုံႏယို မာꩻလွေꩻသွိုပ်လꩻခန်းဝင်ꩻ ပွယ်တန်ရီလိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ ။ နွို့စေလိတ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနွောင်ꩻ (၆၁၁၄)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဟိုပုံꩻ အခေါဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻဖုံႏလဲ့ ဗွောင်လွေꩻ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ သွဉ်တန်ꩻ ၄- ဌာႏနထွူတဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻ ဒဲဉ်သီႏဆန် (၁၄) နီꩻနောဝ်ꩻ မာꩻသွိုꩻလွေꩻခန်း ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ပအိုဝ်ႏ နမ်ႏဗော်ဟွန်ꩻတွမ်ႏ နမ်ႏဟူꩻ ၂−ဌာႏန နောဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၃၄၆-ဗာႏ အတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွောင်သွိုပ်လွေꩻထဲင်းယင်း ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွဉ်တန်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ၊ ဟိုပုံꩻ ၊ ပင်လောင်ꩻ ၊လွယ်လဲမ်၊ သီႏသဲင်ႏဖုံႏယင် ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏယိုလဲ့ ဒဲဉ်သီႏလာလောင်ႏ (၁၁) နီꩻတွင်ꩻ မာꩻသွိုပ်လွေꩻယင်းဝင်ꩻ ဒုတိယအလဲင်ႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ပအိုဝ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။
နွို့စေလိတ်သား အဝ်ႏအဖြာꩻပေါင်ꩻ − ( ၈၄၂၈) ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ဟိုပုံႏကိုလဲ့ မာꩻလွေꩻနွောင်ꩻ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ပအိုဝ်ႏ ၃-ဌာႏန နောဝ်ꩻသွူ ။ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၄၇- ဗာႏ ၊ ပထမဝါႏဆိုႏလောင်း (၈)နီꩻနောဝ်ꩻ မာꩻလွေꩻခန်း မဲ့ငါစွုံႏ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ၊ ကျောင်ꩻဖါမွိုန်းကိုတဲင် ဒုတိယအလဲင်ႏ လွိုက်ရွေꩻဒင်ႏမျောက် လွောင်ႏဗူႏတသာလွေꩻယင်း ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်္ဃာႏစွိုꩻ ၅၅ − ပါꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
မီႏချီႏမျောက်ထောက်ပံ့ဗာႏ
"မီႏခီႏမျောက်ထောက်ပံ့ဗာႏ ဖူးဝေးသွꩻဟောဝ်" ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ လောကစီꩻပွါꩻချံꩻသာႏအီအကျောင်ꩻ တရာꩻကထွာဒါႏ (၃၈)ပါꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻနောဝ်ꩻ ပါဠိဂါႏထာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏဂါႏထာႏတဆီသွူ။ ပါဠိဂါႏထာႏတဆီအကို ပဉ္စမဂါႏထာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - ဒါနဉ္စ ဓမ္မစရိယာ စ၊ ဉာတကာနဉ္စ သင်္ဂဟော။ အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏသꩻမဲင်ꩻ
၂။	ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ				−	၂၀၇၁ ဖြာꩻ
မီႏချီႏမျောက်ထောက်ပံ့ဗာႏ
ပဉ္စမဂါႏထာႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၄)ပါꩻ
(၁) စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဖေႏဖလူႏတန်ꩻ၊ (၂) အကျင်ꩻဟောဝ်မျတ် သုစရဲက်တရာꩻဖုံႏယို အုံအောဝ်ႏကျင်ꩻသုံꩻ၊ (၃) ခီႏမျောက်ထောက်ပမ်းဗာႏ ဖူးဝေးသွꩻဟောဝ်၊ (၄) မာꩻဒျာႏ အပဲစ်တအဲဉ်ထောဝ်း ထာꩻဟောဝ်မျိုꩻ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ယိုလစ်ꩻပါꩻအကို အမုဲင်(၃)မင်္ဂလာႏနောဝ်ꩻ "ခီႏမျောက်ထောက်ပမ်းဗာႏ ဖူးဝေးသွꩻဟောဝ်"ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ခီႏမျောက်ထောက်ပမ်း ဖူးဝေးသွꩻဟော်တွော့ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻကထွာဒါႏ ဝတ္ထုသက်သေႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ သတ္တကနိပါတ်-မဟာကပိဇာတ်နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏသꩻမဲင်ꩻ
၃။	ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ				−	၁၅၄၀ ဖြာꩻ
၄။	ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ				−	၉၄၂ဖြာꩻ
မီႏချီႏမျောက်ထောက်ပံ့ဗာႏ
ဥပဒေသ
ခီႏမျောက်ထောက်ကမ်း ဖူးဝေးသွꩻဟောဝ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ မဉ်ႏသီတနီꩻခါ တွိုႏထင်ႏဗာႏလူꩻခမ်း၊ ထင်ႏစံႏစာꩻဗာႏ လူꩻစေꩻစိန်ႏသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏသꩻမဲင်ꩻ
နဝ်ꩻခိန်ႏ နောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်လဲမ် စာႏရင်ꩻနဝ်ꩻဖျောႏလွဉ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ ။ လစ်ꩻနယ်ႏအကို နွိုꩻစေလိတ်သား အဝ်ႏ (၁၄၉၈၂)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ ။
၁။	ဗဟိုႏကျမ်ꩻပျုလိတ်တဲမ်းဆရာႏစွိုꩻ
၂။	လိတ်အုပ်ထန်ႏနွောင်ꩻရေꩻစွိုꩻ
၃။	လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏ ဖြေ့ꩻတုတ်ꩻရေအစွိုꩻ
၄။	မွဉ်းဖျင်ဟောဝ်လိတ်အစွိုꩻ
၅။	အနီꩻရင်ꩻ စုရွမ်ရေꩻ အစွိုꩻ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ ။
တယ်ႏယိုမာꩻငါလဲ့ လိတ်လုဲင်ꩻ ယံတဉ်ႏခွေါင်ထင်ႏထို စွစ်ꩻလီလွေꩻထဲင်းနောဝ် ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီးအွဉ်ႏ ဆꩻငါတဲင် စွုမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ ၊ စွုမ်ႏအွိုင်ႏ ၊ စွုမ်ႏဒုံ ဆရာႏတကာႏ လွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏ တွော့ꩻ သောင်ႏသာ ကျိုꩻစာꩻလွေꩻထဲင်းဒျာႏ တသေႏသေႏနောဝ်ꩻသွူ ။
ခွန်အာကာ − နမ်းဟူꩻ စခုဲင်း ။
တောင်ꩻသေꩻ −
နေင်ႏ ၁၃၄၇ ဗာႏ ၊ ပထမဝါႏဆိုႏ လာလောင်း ၁၄-နီꩻ (၁၆-၇-၁၉၈၅)မွူးနီꩻ ဗုဒ္ဓဟူꩻ တယ်ႏစမွူးရောဝ်ꩻခိုႏ ၀၆း၃၉ နားရီႏ ခွေသွဉ်း တဲမ်းလိတ်သား နမ်းဆွေꩻနွေꩻ ရီလောဝ်းထင်ႏ နုဲင်ႏငန်ႏတောႏ သံဃမဟာနာယက ဗွေႏဆရာႏတောႏတန် ဘဒ္ဒန္တဏ္ဍိတ ကျောင်ꩻနောင်ꩻကာꩻတန် တဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏ မိန့်လင်ꩻအတွိုင်ꩻတွမ်ႏ ခွင်ꩻပျုချက်အလꩻတွော့ꩻ စုရွမ်တဲမ်းဖြုဲင်ꩻထန်ႏဗာႏ " လိတ်ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ" အအဲဉ်ႏယိုနောဝ်ꩻသွူ ။           ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏ
"ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာစောင်ႏ" "အငင်းဒို့ꩻလောင်း လိတ်ကျေႏညာႏ" ယောယိုငခါ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏ၊ ပုံႏနိပ်ခရာႏ လဝ်းဟွိုန်ချာ၊ တကာႏအမျာꩻ သင်္ဃာႏစဝ်း၊ တွမ်ႏနယ်ꩻမွိုန်းတဝ်း ပုံႏနိပ်သား၊ ပွိုးစွဉ်ႏရွဉ်ကား အခရာႏ၊ အွဉ်ႏကုဲင်သေꩻဗာႏ လိတ်သင်းဟန်ႏ၊ လꩻငါအင်းတန်ႏ မွေးလဲဉ်းသွူ၊ လွိုယိုမအဝ်ႏ နီဘာႏသာႏ၊ ပအိုႏအက္ခရာႏ လုမ်းကုမ်ႏလဲဉ်း၊ ယံဖေႏသေစဲင်း အွဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏ၊ ဆုဲင်ꩻချာအတာႏ တဲမ်းဖေႏက၊ အဘိဓာန ကျမ်ꩻတစောင်ႏ၊ ယံဖေႏထွားချောင်ႏ မတ်သေꩻဝင်ꩻ၊ အဘိဓာန်ႏကျမ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဟောင်၊ အုံမောင်ꩻပွေါးထွား မဲ့ꩻအီႏထန်ႏ၊ အဘိဓာန်ႏတဲ့ ကျမ်ꩻမဉ်ꩻယို၊ ပေႏတန်မူႏခို ယံသေနာႏ၊ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ လိတ်တသာ၊ မဉ်ႏထွားဗာႏနဝ်ꩻ သေနာႏမွိုင်၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ နားလယ်ႏလို့၊ ဗဟုသုတ ယံပြဲ့ꩻစွုံႏ၊ ထွားဆွုမ်ႏဝင်ꩻနေား အီႏထန်ႏလွဉ်၊ လိုႏဒျာႏရွဉ်လွုမ်ꩻ တညတဝ်း၊ စဝ်းဗွန်ဉာဏ် တဲမ်းထွတ်ထန်ႏ၊ အဘိဓာန်ႏကျမ်ꩻတဲ့ရိုꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻအာ တဖုံႏတဉ်ဟွေး။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဒုံစောက္ကဆျာႏ
ဒုံစောက္ကဆျာႏ (အေင်ႏကလေတ်: Kyaukkachar၊ မန်း : ကျောက္ကချား(ရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ သူရိယခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏဒိုꩻ့ခွုမ်ခွင်ꩻလꩻအုံတွူး ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလုံးဟီႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ၂၀၀၈၄၅ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၁၀၀၀ ပေ (၂၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံစောက္ကဆျာႏအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ ၁၃၂၀ လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻခိုအဝ်ႏ ၃၅၂၉ လိုꩻမူႏအဝ်ႏ ၃၉၁၄ ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလုံးဟီႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၇၄၄၃ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဒုံထီတဲမ်းလိတ်|ဒုံပါခဲတ်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဗန်းကွန်|ဒုံတလျနွိုး|ဒုံလုံးဟီႏ(နဝ်)၊ ဒုံနောင်စုံ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီကန်ႏ|ဒုံပင်မားဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻဖနွင်းပဉ်
ဝေင်ꩻဖနွင်းပဉ် (အဲင်းကလေတ်: Phnom Penh) (ခမာ: ភ្នំពេញ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကမ်ဗောဒီးယား ခွန်ဟော်ခံꩻခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မဲခေါင်ခြောင်ဖင်ႏ တယ်ႏစွဉ်ႏ ကအဝ်ႏထွာဒါႏ ပဉ်တစ်သီးစူဆꩻလ့ ကမ်ဗောဒီးယားခမ်းကာႏ အဝ်ႏထွာလဲဉ်း ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဖနွင်းပဉ်နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏတဖူꩻလွေꩻသားခါႏ မဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏ
သင်္ခဓမဇာတ်
"သင်္ခဓမဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟောꩻကျပ် သင်္ခဓမဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ အခင်ႏလမ်း ကလိုႏနာႏပိုငေါဝ်းတဲ့ နာႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ အဒုံႏအအူမျိုꩻယို ပေါႏဒါႏတဲပ်တဲပ်နဲပ်နဲပ်နဝ်ꩻ လꩻအီအခꩻ၊ လꩻအီဆုꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏအချက် တမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ၊ ပေါႏစနစ်တကျတဝ်းနဝ်ꩻ တယံတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၄။ ရန်ႏသူႏကအဝ်ႏဒါႏအရပ်နဝ်ꩻ ဟဝ်လွေꩻတမွိုꩻတမာꩻတဝ်းထာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻဖယားစီး
ဝေင်ꩻဖယားစီး (မန်း: ဘုရားကြီးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Hpa Yar Gyi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပဂိုꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပဂိုꩻကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဟုဲက်ဒရိုစဲန်
ဟုဲက်ဒရိုစဲန် ( အဉ်းကလစ်ဆျ်- Hydrogen) ယို ထွာ ဒြတ်စင် ကအောဝ်ႏပါဒါႏ အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင် ကို အရီးသွတ်ꩻ တဗာႏသှူ။ ဗြိတိဆျလိုꩻခှိုꩻ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏ ဟဉ်နရီ ကဗဲန်းဒစ် ထေအှောန်ႏဖေႏ ခရစ်နေင်ႏ ၁၇၇၆ ဗာႏကို။ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်ယို ထွာ ထာꩻအှို အရောင်ႏ၊ အယောင်ꩻ၊ အလွီးအဲန်ထောဝ်း။ အဲတ်တမ်အဗာႏနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ အှောန်ႏနယ်တုမ်ႏ သင်္ကေႏတ H၊ နျူကလိယ ပါတဗာႏ၊ ပရိုတွန် ပါတဖြုံႏ၊ ယင်း အီလဲက္ထရွန် ပါငီꩻသော့ꩻ တဖြုံႏသှူ။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အဓိက ပါ ထီတုမ်ႏ ထာꩻသꩻအောဝ်ႏ ထာꩻထွာလို့လို့ကိုထှူမကာႏ အောဝ်ႏမော့ꩻပါက စကျဝဠာႏကို။ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်ကိုယို အုဲင်သိုတုပ် အခှိုꩻပါ သုမ်စား-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ: ဓာတုဗေဒ
အီကွေတာ
အီကွေတာသီး (Equator) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ငါခိုႏ အထာႏဝလောင်း တောမ်ႏသꩻစိတ်ကူꩻထာꩻယူႏတွော့ꩻ ကတဲမ်းထွို့ꩻခါꩻဒျာႏ သီး(မျဉ်း)တဗာႏဒျာႏသွူ။ အီကွေတာယို တောမ်ႏကမ္ဘာႏဟံႏဝင်ရိုးနဝ်ꩻ အဝ်ႏထဲ့တနꩻ (ဒေါင်လိုက်)ကီလနဝ်ထင်ꩻဝင်ꩻတဲင် အဝ်ႏလွေꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်ထင်ꩻတောမ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ် အခါႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသရပ်ရာႏ ကအဝ်ႏဗွော့ꩻဒါႏ အီကွေတာထျꩻ ဥတုရာႏသီႏနဝ်ꩻ ထွာခမ်းလျားနဝ်ꩻသွူ။ အီကွေတာယို ကမ္ဘာႏလောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ လတ္တီစျု 0 ဒီဂရီကိုတဲင် ပတ်ဝွိုင်ꩻ(လုံးပတ်)နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၀,၀၇၅ ကီလိုမီတာ (၂၄,၉၀၁ မဲင်ႏ) ရပ်၊ အဝ်ႏခွဲꩻဖြယ်ခါꩻဖေႏ ကမ္ဘာႏဟံႏ အခဝ်နဝ်တောမ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ နီခဝ်နဝ်ꩻသွူ။
အီကွေတာထျꩻ ရာႏသီႏဥတု
အီကွေတာသီးယို တောမ်ႏမွူးနဝ်ꩻ အဝ်ႏတောက်ꩻတနျꩻလွေꩻဝင်ꩻတဲင် ဒေႏသရပ်ရာႏ ကအဝ်ႏဗွော့ꩻဒါႏ အီကွေတာထျꩻ ဥတုရာႏသီႏနဝ်ꩻ ထွာခမ်းလျားနဝ်ꩻသွူ။
အီကွေတာသီးထျꩻ ခမ်းထီတောမ်ႏဒေႏသဖုံႏ
အီကွေတာနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖျတ်ကာႏလွေꩻ အာႏဏာႏပဲင်ႏခမ်းထီဖုံႏ ၁၁ ခမ်းသွူ။ အိဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ ကာႏသွူ ပင်ႏလယ်ႏတောမ်ႏကောင်သဲင်လောင်းတဲင် ထွာဒျာႏ အီကွေတာသီး အဆွာꩻသွတ်ꩻ ကကာႏလွေꩻဒါႏ ခမ်းဒျာႏသွူ။:
ဒိဋ္ဌိသိုမ်ပါꩻ
ဒိဋ္ဌိသိုမ်ပါꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ၁။	နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ၊ ၂။	အကိရိယဒိဋ္ဌိ ၃။	အဟေတုကဒိဋ္ဌိ ယိုသိုမ်ပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁။ နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻဒါႏန ကံကျင်ꩻသီႏလဖုံႏနဝ်ꩻ ခံႏစာꩻဗာႏဘဝယိုလူမ်ꩻ၊ မာꩻသီဝင်ꩻသက် ထူႏတခူန်ꩻဝင်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ		ခံႏစာꩻချာဗာႏအပဲတ်ဘဝယိုလူမ်ꩻ၊ တပါလွေꩻလွဉ်ꩻတဝ်းဘဝငါသူꩻ အထွူထိုꩻဗော့ꩻနုဲးနဝ်ꩻလူမ်ꩻ၊ ကပယ်ႏထိုꩻအကျိုꩻနုဲးယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"နတ္ထိကဒိဋ္ဌိ"နဝ်ꩻသွူ။ ၂။	အကိရိယဒိဋ္ဌိ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻအကျောင်ꩻအကျိုꩻလꩻတဝ်း၊ ကုသိုလ်ႏကံႏအကုသိုလ်ႏကံႏဖုံႏ အဲန်ထဝ်း၊ မာꩻထွူခန်းလဲ့ အထိုꩻမားချာဗော့ꩻနုဲးနဝ်ꩻ သꩻကယူႏနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အကိရိယဒိဋ္ဌိ"နဝ်ꩻသွူ။ ၃။	လောကကိုယို ထာꩻရာꩻကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထာဝရဖရာꩻဖန်ဆင်ꩻဒျာႏလွဉ်းလွဉ်း၊ မီႏသီလွေꩻငါသူꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဖျော်လွေꩻထေ့ယင်းဒျာႏ ထာဝရဖရာꩻထျꩻ၊ ဘဝအွိုးချာလဲ့ တအဲန်ထဝ်း၊ ဘဝငါလဲ့ တအဲန်ထဝ်း၊ ထာဝရဖရာꩻဖန်ဆင်ꩻဒျာႏခြေင်ခြေင် ကယူႏနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အဟေတုကဒိဋ္ဌိ"နဝ်ꩻသွူ။ ဒိဋ္ဌိတန် ယိုသိုမ်ပါꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသက္ကာယဒိဋ္ဌိမာꩻထွာလွဉ်တဲင်တွော့ꩻ သက္ကာယဒိဋ္ဌိမီႏထဲ့ထိုꩻနဝ်ꩻမꩻ ဒိဋ္ဌိအလင်ဖုံႏလဲ့ ပေါႏထန်ႏလွဉ်တဝ်း ထွာလွဉ်တဝ်းဒူမ်နဝ်ꩻသွူ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကရိုꩻနဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုးအယော့ဆုံးငါႏတဲင်တွော့ꩻ မီႏအာႏထုတ်ကျပ်ဒျာႏ ဝိပဿနာႏတရာꩻနဝ်ꩻမꩻ သဖောꩻဗွောင် ဝွေꩻ(သက္ကာယဒိဋ္ဌိ)ခရာႏနဝ်ꩻသွူ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိကရိုꩻနဝ်ꩻ "ခွေနမ်းလောင်းယို ရုပ်အဝ်ႏဒင်ႏ၊ ရုပ်လောင်းယို ခွေအဝ်ႏဒင်ႏ"ကယူႏဒါႏ ထာꩻယူႏနုဲးယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ "ခွေအဝ်ႏလွေꩻထာꩻ ခွေအဝ်ႏအုံထွိုင်ႏထာꩻ ခွေအုံလင်ꩻထာꩻ ခွေဗေင်ႏထာꩻ ခွေယောင်းစူယောင်းခင်ႏ"ကယူႏဒါႏထာꩻယူႏနုဲးယိုတဲ့နဝ်ꩻ ၊ "ယိုနဝ်ꩻ ခွေလမ်း ခွေပိုမာ ခွေတခြိုꩻဥစ္စာႏ" ကထူႏဒါႏ ထာꩻယူႏနုဲးယိုတဲ့နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သက္ကာယဒိဋ္ဌိ"နဝ်ꩻသွူ။ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဖေႏကထဲ့ထိုꩻမား ဖေႏကကင်ꩻနဝ်ꩻ ထွားမတ်အာႏထုတ်ဗာႏတရာꩻသွူ။ ကအဝ်ႏထွားမတ်အာႏထုတ်တရာꩻတွင်ꩻ မဥ်ႏထောင်လွေꩻတဖူꩻခီင်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ကအဝ်ႏထွားမတ်ဒါႏ "ဒဲင်သွူ ကာသွူ ယမ်းသွူ"နုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေပါတဝ်းဒူမ်။ ကောပ်ခွေပါတဝ်းဒူမ်တဲင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိထဲ့ထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
သတ္တုဗေဒ
သတ္တုဗေဒ (Mineralogy) ဘာႏသာႏရပ်ယို (Materials)ကရိုꩻဒါႏ သတ္တုဖုံႏ (ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻတဲ အေဉ်စေဉ်နီယာကသုံꩻသတ္တုဖုံႏ) ကထေမာꩻကြောင်းစင် ဓါတ်ခွဲꩻဖျင်ဆင်ဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဟမ်ႏကို ကခူႏသတ္တုအောင်(mining)သားဖုံႏ ထေထန်ႏထွူ ဖေႏကထွာတွိုႏကွန်ႏကျမ်ꩻအရန်းကမာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ အရန်းရန်းအပဲင်ꩻ အကွို့ꩻအခေါဝ်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
သတ္တုဗေဒကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဘူမိဗေဒ အထူးပြု သိပ္ပံဘာႏသာႏရပ်ဒျာႏနေနေတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻ သိပ္ပံအနယ်ꩻထဲ့ထဲ့ ဓာတုဗေဒ၊ လုံးဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏ(Crystal structure) တောမ်ႏ သတ္တုထန်ႏလုံးဟဝ်တခြိုꩻဖုံႏ ရုက်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဂုဏ်ႏသတ္တိ (Optical mineralogy တဲ့ပါ) တောမ်ႏ သုတေသနစခါဖုံႏ ဒျာႏသွူ။
သတ္တုဗေဒ
ကအောဝ်ႏအအောင်ကထူႏထန်ႏ သတ္တုလုံးအရွိုင်ꩻဖုံႏထျꩻ ထေထန်ႏသတ္တုဖုံႏတဲင် အီႏသုံꩻအီတာႏကခွုမ်မာꩻဖုံႏယို ဟဲ့ꩻ သတ္တုဗေဒနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်သတ္တုဗေဒ ကေႏဇူꩻမꩻတဲင် နီသွဉ်းသီးကသုံꩻဒါႏ ခွိုင်ႏကားကမာꩻခါꩻတောမ်ႏသတ္တုဖုံႏယို မာꩻအီလꩻ သုံꩻအီဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုယို လမ်းဖုံႏ၊ စက်ယုံႏဖုံႏ၊ ထာꩻမာꩻယုံႏဖုံႏအထျꩻ တျာႏမေႏဖေႏကတွိုႏ တောထူႏဖေႏနွောင်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ထိုလွဉ်ꩻငါႏမရေႏမရာႏ လမ်းတွိုက် အဆောက်အအုံဖုံႏအတာႏ ဖေႏကခံႏ ဖေႏကဆွော့ꩻ ပသီးပေါင် သတ္တုဖုံႏလဲ့ မာꩻလꩻအီနောဝ်ꩻသွူ။ မော်တော်ကာꩻ၊ မေႏရထာꩻ တောမ်ႏ မေႏထာꩻကွင်ႏဖုံႏယို မာꩻနေးတောမ်ႏသတ္တုကွေꩻကွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီးကသုံꩻဒါႏ ကိရိယာႏ တန်ဆာႏ စစရာꩻရာꩻယိုလဲ့ မာꩻတောမ်ႏသတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်လဲင်ႏခါ ယေဉ်ႏကေႏမှုအရန်းယို သတ္တုမိဉ်ႏတပါတောဝ်းက တခွောင်ခံႏနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ သတ္တုဗေဒယို အရေꩻတန်လွဉ်ꩻငါႏမရေႏမရာႏတဲင် ထေထန်ႏရေꩻသတ္တုဗေဒ တောမ်ႏ ခွုမ်မာꩻရေꩻသတ္တုဗေဒ ရိုꩻတဲင် ခွဲꩻဖြယ်ခါꩻ နီကွို့ꩻ နီခေါဝ်နောဝ်ꩻသွူ။
ထေထန်ႏရေꩻသတ္တုဗေဒ
ထေထန်ႏရေꩻသတ္တုဗေဒကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသတ္တုလုံးအရွိုင်ꩻ အကျမ်ꩻ ကထေထန်ႏသတ္တုထွူ ဖေႏကထွာလꩻသတ္တုစင်အတာႏ ကဗွောင်ႏထိုꩻအရွိုင်ꩻ မာꩻကြောင်းစင်ယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻထေထန်ႏရေꩻသတ္တုဗေဒ သွူ။ အကွို့ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဖꩻခြိုတ်သတ္တုလုံးအရွိုင်ꩻ ၊ ဖေႏကလျား ငိုး (လှော်)၊ ဖေႏကစုခြွဉ်းအတာႏ လဲ့လူးတောမ်ႏမေႏ၊ ခြွူဒွိုႏဖေႏကစိုမ်း၊ စဲစ်ထန်ႏထိုꩻ၊ တောမ်ႏတျာႏမေႏခွဲꩻအီဓါတ်၊ မာꩻဖေႏကထွာ ပတ်တာꩻ(ပြဒါး) သတ္တုစပ် တောမ်ႏ ဖေႏမေးလျားသန်သန် ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အောဝ်ႏအအောင်ကထန်ႏသတ္တုရွိုင်ꩻဖုံႏယို အရီးစသွတ်ꩻ မာꩻထန်ႏထိုꩻဗာႏ အဟွေႏ အခြီႏဖုံႏ ခွိုင်ႏကဒါႏနွောင်ꩻနောဝ်သွူ။ ထေထန်ႏနယ်ꩻနောဝ်ꩻ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻဖုံႏယို ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ခြိုတ်တခေါဝ်ထိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါ့ꩻခြိုတ်ထိုꩻနောဝ်ꩻ လုံးရွိုင်ꩻပိုကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တုဖုံႏတောမ်ႏ သတ္တုတမွေးတောဝ်းတခြိုꩻဖုံႏ အဟွေႏအခြီႏဖုံႏယို ပꩻထန်ႏခေါ်လို့ထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ အဟွေႏအခြီႏဖုံႏယို ပသေထိုꩻတောမ်ႏထီနောဝ်ꩻသွူ။ ပသေထိုꩻစားနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ကအီႏထေသတ္တုဖုံႏယိုအတာႏ ခွုမ်စံႏမာꩻဗာႏသတ္တုရွိုင်ꩻအရွယ်ႏပမာဏနောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻယွမ်ꩻအာမွေးထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
သတ္တုယို မိဉ်ႏထွာပသီႏနောဝ်ꩻ သတ္တုလုံးအရွိုင်ꩻဖုံႏယို သော့ꩻနေးတလီꩻသန်သန်မေႏဖာႏ တဖူ(ဖားဖို)ကိုတဲင် ဖေႏဗာႏအလျားသန်သန်နောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဖို့ꩻ မိဉ်ႏခြွူလျားလွဉ်ꩻမရေႏမရာႏ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻ ယိုနောဝ်ꩻ သော့ꩻရော်ꩻဗာႏတောမ်ႏ လုံးမေႏသွာႏ တဝ်းလဲ့ ကာဗွန် (coal or carbon) တောမ်ႏ လုံးထွန် (limestone)ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ မေႏဖာႏယိုမိဉ်ႏမာꩻထိုမေႏအာႏ ဖေႏကလျားသန်သန်တွင်ꩻ ကုတ်မေႏသွာႏဖုံႏ မေႏခိုးထိုꩻတဲင် ထွာ ကာဗွန်ဒုဲက်အောက်သုဲက် အနေႏ ဓါတ်လွီး ထန်ႏထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကာဗွန်ဒုဲင်အောက်သုဲက်ယို ပေါင်ꩻစပ်ထိုꩻတောမ်ႏ ပသီႏကိုကပါဒါႏ အောက်သီစေဉ် ဖုံႏတဲင် မာꩻကြောင်းစင်ဖေႏ ပသီႏနောဝ်ꩻသွူ။ အလျားသန်လွဉ်ꩻထာꩻတွင်ꩻ အဟွေႏအခြီႏ အလင်ဖုံႏယို စိုမ်းထိုꩻထွာအထီ အခေႏအနေႏတဲင် ပေါက်ꩻစပ်ထိုꩻလုံးထွန်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ အဟွေႏအခြီႏထီစားနောဝ်ꩻဖုံႏယို ဖွီထဲင်းပသီႏတဲင် ထွာချော်ႏအနေႏ ထင်ႏအောဝ်ႏတခြွဉ်ႏ အခေါဝ်ကီ (ပသီႏထီဆꩻကီ) နောဝ်ꩻသွူ။ ချော်ႏအစားယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ မညမမွိုင် ဆင်ႏဆင်ႏ မာꩻထန်ႏထိုꩻဗာႏ ပသီႏထီအခေါဝ်ကီထျꩻ အတိုကအောဝ်ႏဒါႏ မေႏဖာႏအသောင်ဖဲ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မေႏဖာႏလောင်း ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ပသီႏထီအကို အဟွေႏအခြီႏဖုံႏ ကြောင်းစင်လို့လိုꩻထိုꩻ မွေးတောဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻအကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ပသီႏလို့လို့နောဝ်ꩻတဲ ထေထန်ႏထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် သတ္တုဖေႏယိင်းစင်စင် မာꩻဗာႏထဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းဆꩻကီနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏသတ္တုလုံးရွိုင်ꩻအကို ကထေထန်ႏထွူလဲဉ်း သတ္တုဖုံႏယို မာꩻစိုမ်းအီတောမ်ႏကဖျော်ႏထွူခါꩻဓါတ်တခြိုꩻတစွိုးစွိုးနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ ကအောဝ်ႏစိုမ်းအထီအကို သတ္တုဖုံႏဖေႏကထလဲဉ်းလင်ꩻအဖဲ့ꩻလ (အနယ်ထိုင်) သွူတဲင် ထေထန်ႏချာယင်း သတ္တုနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ သတ္တုယို မိဉ်ႏထွာ "ခံꩻ" နောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလꩻကြောင်းစင်တောဝ်းဒွိုန်း ခံꩻသတ္တုဖုံႏယို မာꩻဖေႏကစိုမ်းလွေꩻ သိုဒီယမ်သုဲင်ယာနုဲက်အဖွီ ထီ ကိုတဲင်၊ သော့ꩻရောꩻလင်ꩻဖေႏပါယင်း သွစ် (သွပ်) နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ ခံꩻ ကားကအောဝ်ႏ လွဉ်ခြွဉ်းဗူႏရောင် သွစ်လောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အနယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ စဲစ်ထူႏနေးနယ်ꩻ (စစ်ယူသောနည်း, Filtering method) နောဝ်ꩻသွူ။
စဲစ်ထူႏနေးနယ်ꩻနောဝ်ꩻ သတ္တုယို အွဉ်ႏစိုမ်ႏအီတောမ်ႏ ဖျော်ႏထီတမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ဖေႏကစိုမ်ႏ ဖေႏကထွာအထီထွူမꩻ စဲစ်ထူႏရိုꩻလဲ့ ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻ သုံꩻ တျာႏမေႏဓါတ်ခွဲꩻနယ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏထန်ႏသတ္တု ဖျော်ႏထီကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ တောင်ꩻတနျာႏသတ္တုရွိုင်ꩻယို အွဉ်ႏစိုမ်းသော့ꩻ သာလဖျူရေတ်အဲစ်သေတ်ကိုတဲင် သော့ꩻ ဓါတ်ခွဲꩻဖွိုင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဖွိုင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ တျာႏမေႏဓါတ်ယို အောဝ်ႏ ဓါတ်အထီးတဲင်ႏကမာꩻခါꩻတောမ်ႏစွုန်ꩻ(ခဲ) ထျꩻ ကူꩻလွေꩻ ဓါတ်အမွူးတဲင်ႏကမာꩻခါꩻတောမ်ႏ တောင်ꩻတနျာႏထျꩻယို ကာႏဖျတ်လွေꩻ (တောင်ꩻတနျာႏကဖျော်ႏစိုမ်းခါꩻ) အဲစ်သေတ်ထီအကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ကဖျော်ႏခါꩻအထီကိုကအောဝ်ႏဒါႏ တောင်ꩻတနျာႏအဲစ်တမ်ဖုံႏယို အထီးဓါတ်အောဝ်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ဓမ္မတာႏ သဘာဝအတွိုင်ꩻ အထီးဓါတ်ယို ထွုမ်ႏအမွူးဓါတ်တဲင် တွိုႏလွေꩻ တောင်ꩻတနျာႏဓါတ်အမွူတဲင်ႏသွူ။ ကထူႏထန်ႏ ထေအီဒါႏ အလူမီနီယမ် တောမ်ႏ မဂ္ဂနီဇီယမ် ဖုံႏယိုလဲ့ နေးတောမ်ႏ တျာႏမေႏဓါတ်ခွဲꩻနယ်ꩻနေနေနောဝ်ꩻသွူ။ ကထူႏထန်ႏနယ်ꩻနောဝ်ꩻ ဖေႏလွေꩻအလျားသန်သန်လွဉ်ꩻလွဉ်ꩻ ကဖျော်ႏခါꩻအထီတဲင် မာꩻလျားလွဉ်ꩻဗာႏထာꩻသွူ။
ဓါတ်ခွဲꩻထူႏတောမ်ႏတျာႏမေႏယို ကဖျော်ႏခါꩻအထီအကို ကထူႏထန်ႏသတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻ အဖိုꩻတန်ႏမွေးအနယ်ꩻယံမွေးလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း သတ္တုဖေႏကကြောင်းစင်ထဲင်းထဲင်းအတာႏ မာꩻလွေꩻအီနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တောင်ꩻတနျာႏယို ဓါတ်ခွဲꩻတောမ်ႏတျာႏမေႏတဲင် မာꩻကြောင်းစင်အီလꩻ သတ္တုတစားနောဝ်ꩻသွူ။ အဟွေႏအခြီꩻတစင်တောဝ်းဒွိုန်း သတ္တုယို အွဉ်ႏနေး ဓါတ်အထီးတဲင်ႏ အနေႏ နောဝ်ꩻသွူ။ တျာႏမေႏဓါတ် ဖျတ်ကာႏလွေꩻတွင်ꩻ တောင်ꩻတနျာႏစဲစ်စဲစ်အဲစ်တမ်ဖုံႏယို ထွာလွဉ် ဓါတ်အထီးတဲင် လွေစုခြွဉ်းလွေꩻ ဓါတ်အမွူးတဲင်ႏကအောဝ်ႏရာꩻအရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ မာꩻတောမ်ႏအနယ်ꩻယိုတဲင် တောင်ꩻတနျာႏစဲစ်စဲစ်ဖုံႏယို လွေꩻအောဝ်ႏခြွဉ်းဗူႏတထွောင်းချင်ႏ ဓါတ်အမွူးတဲင်ႏထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကထွာ ပတာꩻရော်ꩻသတ္တု(ပြဒါးသတ္တုစပ်)အတာႏ ကမာꩻနယ်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသတ္တုလုံးကျမ်ꩻလုံးရွိုင်ꩻ ကထေထန်ႏ " ရွဉ် တောမ်ႏ ခံꩻ " ယို ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏ သုံꩻအီနောဝ်ꩻသွူ။ ကခြိုတ်ခါꩻ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻ ကခြိုတ်ဖွန်ႏပေႏကဒိစ်ꩻဖုံႏယို ဖျော်ႏအထီတဲင် အွဉ်ႏသော့ꩻလွေꩻ တကောက်ꩻကအွဉ်ႏသော့ꩻခါꩻထွူ ပတ္တာꩻ ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ပတ္တာꩻယို ထွို့ꩻထန်ႏလွေꩻ ခံꩻ မိဉ်ႏမွေးတောဝ်း ရွဉ် ကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တုရွိုင်ꩻကိုတဲင် ပေါင်ꩻစပ်ထိုꩻတွော့ꩻ ထွာပတ္တာꩻသတ္တုစပ်(အရော်ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။ ပတ္တာꩻသတ္တုစပ်ယို မိဉ်ႏဖေႏအလျားနောဝ်ꩻ ပတ္တာꩻယို ဓါတ်လွီးအနေႏကြုံႏထိုꩻတဲင် အောဝ်ႏကုဲင်စွဉ်ႏ  ခံꩻ မိဉ်ႏမွေးတောဝ်း ရွဉ် စဲစ်စဲစ်လွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ခွုမ်မာꩻရေꩻ သတ္တုဗေဒ
ခွုမ်မာꩻရေꩻသတ္တုဗေဒကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးသုံꩻအီတာႏ ကဖျင်စီႏမံႏ ခွုမ်မာꩻဒါႏ သတ္တုပညာႏရပ်အခွဲꩻတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုယိုဖေႏကထွာ အသုံꩻအဆောင်ႏအတာႏ ကမာꩻဖေႏဒါႏ ထာꩻအာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း၊ ပါလို့သော့ꩻ ကျုံႏနွို့သော့ꩻ ပညာႏရပ်ယိုအကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ပသီႏသံမဏိယို မိဉ်ႏရော်ꩻဖေႏတောမ်ႏ နီကယ်နောဝ်ꩻ ထွာလွဉ် ခွောင်ခံႏဆွေ့ာꩻကတဲ့ꩻလွဉ်ꩻထွူ ခံႏနွောင်ꩻအာႏကထိုမွေး ပသီႏသံမဏိတမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နုဲင်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သတ္တုအလင်ဖုံႏယိုလဲ့ ဖေႏကခွောင်ခံႏ ဖေႏကဆွော့ꩻအတာႏ ဖေႏကထွာသတ္တုစပ်ယို ရော်ꩻဗာႏတောမ်ႏဆဲင်ႏရာꩻသတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကယိင်းခွောင်ဆွော့ꩻလွဉ်အတာႏ သတ္တုဖုံႏယို ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏဖေႏအလျားထွူ ဖျင်ဖေႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻမာꩻအစားနုဲင်းယို ခွိုင်ႏကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ အကျုံꩻဝင်ႏ ပါသော့ꩻလို့လို့ ခွုမ်မာꩻရေꩻသတ္တုဗေဒနောဝ်ꩻသွူ။ စင်းလိက်ꩻတဖြာꩻ ဖို့ꩻတနျာႏထွူပသီႏ ကလဲင်းတွယ်ႏတောမ်ႏတွီး ကမာꩻသံခွာယို ဟဲ့ꩻဗာႏ စင်းလိက်ꩻအောဝ်ႏခွုမ်မာꩻ သတ္တုဗေဒ နောဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
သတ္တုဗေဒယို စပေါ်ႏလွဉ်ခေတ်ယိုခါ စပေါႏသိပ္ပံပညာႏကိုလွုမ်ꩻ ထင်းရောင်စွဉ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ အမဲဉ်ႏနောဝ်းတဲ ပေါႏလွဉ် အွိုးကရီးစခါကာႏတဲင် ပေါႏအရီးစသွတ်ꩻပညာႏရပ်တစားနောဝ်ꩻသွူ။ သမဲင်ꩻတဒင်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်း အခိန်ႏကာႏဒွေါႏ လိုꩻသီးယို ခွုမ်မာꩻအီထာꩻမာꩻအတာႏ သေလွဉ်လဲဉ်းသတ္တုဗေဒနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခေတ်စခါ ကထွာဒါႏ တုတ်လိုꩻမျိုꩻ တောမ်ႏ အီဂျစ်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို ထီႏခံꩻစဲစ်စဲစ် ကထွာဒါႏ ခံꩻဖွန်ႏဖုံႏတောမ်ႏ ခံꩻတူႏဖုံႏတဲင် ထူႏထွူတွော့ꩻ မာꩻအီ  စူဆွစူသွို့ꩻ စူဟွဲ ငွဉ်ꩻဟွဲး အမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ ၊ အေဉ်ဒီးယန်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့ ထီႏမော့ꩻ နောင်ꩻတနျာႏ သူပီးရီးယား ထီနောင်အသောင်အရင်ꩻထျꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ သုံꩻသတ္တု(တောင်ꩻ)အစားနောဝ်ꩻဖုံႏတဲင် ဝွေꩻသီးမာꩻအီ တရေꩻလွဉ်ꩻငါႏ ကသုံꩻဝင်ႏဒါႏ ဗင် ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အွိုးသမဲင်ႏတဒင်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်း အခိန်ႏကာႏဒွေါႏ လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏဖုံႏယို ဒွိုႏ သတ္တုလုံးရွိုင်ꩻဖုံႏဖေႏကထွာအထီတဲင် ထေထန်ႏအီသတ္တုနယ်ꩻ အနယ်ꩻရိုꩻရိုꩻယိုထွုမ်ႏမော့ꩻ ဒါႏထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ စွိုန်ꩻ (ခဲ)ယို ကဒွိုႏသတ္တုလုံးရွိုင်ꩻထွာအထီနယ်ꩻနောဝ်ꩻ အလွိုး လꩻလွဉ်ရီးရီးသွတ်ꩻ သတ္တု သွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် စွိုန်ꩻလုံးသတ္တုရွိုင်ꩻဖုံးယို ဒွိုႏ ဖေႏကထွာအထီ ယိုပေႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပသီႏ ယို ဒွိုႏဖေႏကထွာအထီ အယပ်ꩻသွတ်ꩻရိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ ကထွူထိုလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ(၄၀၀၀)ရပ်ကာႏဒွေါႏ အီဂျစ်လိုꩻမျိုꩻသီးယို အောဝ်ႏသေလဲဉ်း ပသီႏသတ္တုလုံးရွိုင်ꩻထျꩻ ထေထန်ႏပသီးနယ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ အသီးရီးယန်းလိုꩻမျိုꩻသီး ကထွန်ꩻကာႏခေတ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသတ္တုရွိုင်ꩻကထေထန်ႏပသီႏနယ်ꩻယို တိုꩻတက်လွဉ်လဲဉ်းမရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အသီးရီးယန်း အွိုးလိုꩻစခါဖုံႏနောဝ်ꩻ သေလဲဉ်းထေပသီႏနယ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ၊ ထေ ပသီႏသံမဏိ တာႏယိုလဲ့ အီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻလဲ့ သေလဲဉ်းနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသမဲင်ꩻအွိုးခေတ်တထာႏဝခါ (အလယ်ခေတ်, ယင်ဟန်ႏရိုꩻ ရောမယဉ်ႏကေႏမှုကုဲင်လီထိုꩻသွူ ယဉ်ႏကေႏမှုအလင် ရီနေးသန်းကာႏလ ကထွန်ꩻကာꩻလွဉ်ခေတ် - ခရေတ်နေင်ႏ ၅ ရျာꩻစုရပ် ၊ ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻရိုꩻဒျာႏ တယ်ႏ ၁၃ ရျာꩻစု ဗꩻထမ် ၁၅ ရျာꩻစုအစယို လိုꩻသမဲင်ꩻခေတ်တထာႏဝ) အဂ္ဂိရတ်သားဖုံႏယို သာတဖူတဲင် အောဝ်ႏသတ္တုတခြိုꩻအလင် ဖေႏကထွာလွဉ် "ခမ်ꩻ " မာꩻရောင်စွဉ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ တထွာတောဝ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ( မူလလိတ်တဲမ်းသားအာဘော်အလꩻ) ဝိဇ္ဇာႏ ထန်ႏရပ်ဖြောင်ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးငေါဝ်းအွဉ်ႏကုဲင်ရိုꩻတဲင် (သမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏလိတ်သွဉ်ကိုတဲ တပါတောဝ်း) မန်းလိုꩻမျိုꩻစခါငေါဝ်းအွဉ်ႏကုဲင်အလꩻ ပုဂံႏခေတ်ကာႏလနောဝ်ꩻ ဗွေႏအဇ္ဇဂေါန ကရိုꩻဒါႏ ထန်ႏရပ်တွိုႏပုဂ္ဂိုလ်ႏထူꩻ ဝိဇ္ဇာႏတပါꩻယို သာတဖူ မာꩻတောမ်ႏအဂ္ဂိရပ်နယ်ꩻနေးတွော့ꩻ မာꩻထွာဗာႏဖို "ခမ်ꩻ" ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။