cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သꩻဓာတ် ထဲ့မွိုန်း
ဟန်ႏနီꩻ နာꩻထုမ်ႏရွဉ် လꩻတရေင်လွုမ်ꩻတွော့ꩻ နာꩻသꩻဓာတ်ထဲ့ငါႏနဲ့? လိုꩻယဖြာꩻဖြာꩻ တနီꩻနီꩻလွုမ်း ရွဉ်တဗီႏဗီႏ တလꩻတဝ်း အဝ်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ယူႏလꩻပါသွော့နော၊ တလာလွုမ်းလွုမ်း နာꩻထုမ်ႏရွဉ်လꩻကွို့ꩻ တသိန်ꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ နာꩻသꩻဓာတ်ထဲ့ငါႏနဲ့ ?? လိုꩻယဖြာꩻဖြာꩻ တလာလွုမ်းလွုမ်း ထုမ်ႏရွဉ်လꩻကွို့ꩻ တသောင်ပေႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ယူႏလꩻပါသွော့နော၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖဝကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻပေႏခရာႏတလိုႏတဝ်း အဆင်နပြေႏလဲင်ႏအဝ်ႏ အဆင်နပြေႏတဝ်းလဲင်ႏ အဝ်ႏ မဉ်ႏနပြေႏလဲင်ႏလဲ့ ပျောႏလွဉ်ငါႏနတွော့ꩻ အွဉ်ႏနဖေင်ꩻမာꩻမွိုန်း အဟဝ် အဆင်ႏမဉ်ႏနပြေႏတဝ်းလဲ့ သꩻတရေင်ငါႏနတွော့ꩻ အွꩻလွဉ်ꩻငါႏမွိုန်းဒေါဝ် တွိုႏခန်းနေးမုဲင်ꩻယဝ်း ထွာခန်းနေးမုဲင်ꩻယဝ်း အထျꩻအဝ်ႏဒျာႏ သꩻချမ်ꩻသာႏဒျာႏနေား။
ဝေင်ꩻနယ်ႏဒေးဒယဲး
ဝေင်ꩻနယ်ႏဒေးဒယဲး (ဒေးဒရဲမြို့နယ်) (Dedaye Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖျာပုံခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဒေးဒယဲးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ (Mongnai Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ နမ်းစင်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻကိင်ꩻတောင်ꩻ ဝေင်ꩻအဝ်ႏနီဖြုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်
"သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်တန်ဝတ္ထု"
၁၂၈။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- အုံခန်းမို့ꩻလောင်းတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတောဝ်းထာꩻသီ၊ လွင်းနွို့သော့ꩻခန်း ထီသမုဒ္ဒရာႏကိုတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်းထာꩻသီ၊ လွင်းနွို့သော့ꩻခန်း ထမ်းကောင်ဆလတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်းထာꩻသီ၊ အရပ်မုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏအုံဝွေꩻယို ထာꩻသီနိစ္စက်နွောင်ꩻတဝ်း၊ အရပ်အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "သုပ္ပဗုဒ္ဓသာႏကီႏဝင်ႏခွန်တန်"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၂။ ရဲးခါꩻ (အုံတာခါꩻ) ဗွေႏဘုရာꩻတဖူꩻငါတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ-
၃။ လိုꩻမာꩻအကုသိုလ်ႏ ဖေႏကထဲ့မွုန်းငါးရုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကယ်ႏဖေႏတလꩻတောဝ်း-
၄။ ဘုရာꩻဖူးဝေးခန်းတဲ့ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဟံႏမျောႏဒျာႏ၊ ထဲ့ဗာႏဒျာႏငါႏရုဲင်ꩻ-
၅။ ထာꩻသီနဝ်ꩻ အုံမုဲင်ꩻကိုတဲ့ယဝ်း လဲ့ꩻတလွစ်တဝ်း-
၆။ ထာꩻသီကလွစ်ထိုꩻ အရပ်နဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ
ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ (ဖြဝ်ꩻ: တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ အဲင်းကလေတ်: Wa Self-Administered Division) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသနဝ်ꩻကိုယို ဝလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံအာနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခွိုꩻလင်ဖုံႏကထွာဒျာႏ လားဟူလိုꩻခွိုꩻ၊ အာခါလိုꩻခွိုꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ(တုဲင်းလွယ်)လိုꩻခွိုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနေနေသွူ။ တွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ ၆ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၆ ဗာႏယို ခြွဉ်းလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏ(၂)ဗာႏ နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏ ပုဒ်မွူး ၅၆။(ဂ) အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအကို ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ မက်မန်းခရဲင်ႏ တောမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ (၆)ဖြုံႏယို ဖြွမ်းဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ဝရုဏဇာတ်
၁။ လိုꩻဟောဝ် သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻထင်ႏကျောင်ꩻ၊ ပေါင်ꩻဒျာႏလို့ဝင်ꩻ နာႏတရာꩻ၊ ဖြွမ်းဒျာႏလို့ဝင်ꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏ၊
၂။ "လိုꩻယံ - လွꩻတဝ်း၊ လိုꩻလွꩻ - ယံတဝ်း"၊ လိုꩻယံ - ထွာရဟန္တာႏ၊ လိုꩻလွꩻ - ကီႏထို့ဗာႏ၊
၃။ ကွပ်လိုꩻလွꩻတဲင် ထာꩻလွေꩻတရတ်၊ ထာꩻမာꩻတရတ်၊ တန်ႏအီႏမျတ်တဲ့ သွုမ်ꩻတောဗာႏ၊
၄။ ပေါႏထွာရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻဖေႏကဒါႏ သွဉ်သေꩻခါꩻဗာႏ တရာꩻနီသွံပုဒ်၊
၅။ ပေါႏထာꩻမာꩻ အရေꩻတန်နဝ်ꩻ မာꩻရီးရီး မာꩻထွူထွူဗာႏ၊ စူꩻထာꩻလွꩻတဲင် ဆုဲင်ꩻမꩻမာꩻနဝ်ꩻ အဆင်ႏတပြေႏကြွို့ꩻတဝ်း-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"သီလဝနာဂရာဇဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် သီလနာဂရာဇဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻကယ်ႏဖေႏသွူ ဝွေꩻအသက်တဲ့ တရက်ချာတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ပဲစ်မာႏချာထဲင်းဒါႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏ ကယ်ႏဖေႏသက်၊
၂။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ မဉ်ဖေႏကားမုဲင်ꩻဖေႏ၊ တကွို့ꩻသꩻဒါႏတဝ်း၊ ထူႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊
၃။ လိုꩻမွိုက်နောဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻထွာ၊ ဝင်ꩻမဉ်ဒုက္ခဒုက္ခ သေယူႏတဝ်း၊ ထူႏတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ ကွီတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊
၄။ ပေါႏပဲစ်မာႏ ကေꩻဇူꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ၊ ဟံႏမျောႏဒါႏ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻဆဉ်းသွေဟော်
ဝေင်ꩻဆဉ်းသွေဟော် (အိန်းကလေတ်: Chinshwehaw) (မန်း: ချင်းရွှေဟော်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ၊ ကိုးကန့်(ခယ်ႏ)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလောက်ကုဲင်ကို ကပါဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဆဉ်းသွေဟော်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆဉ်းသွေဟော်နဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏ တောမ်ႏခယ်ႏတာႏ ခမ်းကူနွို့ထန်ႏ ကဲက်ခုံꩻငွါအဝ်ႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၁၃၈ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻစျုန်းသု
ဝေင်ꩻစျုန်းသု (ကျွန်းစုမြို့) (Myeik) (ဝေင်ꩻကမ်းမော်"လဲ့အဝ်ႏဟဲ့ꩻ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် မေက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျုန်းသုကို ကအဝ်ႏဒါႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)ထျꩻ မေက်ကြွန်ဗူႏလောင်း ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၅၄၈ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမေက် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ် ကမ်းမော်ကြွန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ကြွန်ရဲဉ်ႏလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်တခါး
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်တခါး (ကျောက်တံခါးမြို့နယ်) (Kyauktaga Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်လေးပိဉ်ခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻစျောက်တခါးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သုပ္ပဗုဒ္ဓမော့ꩻရောႏဂါႏ
"သုပ္ပဗုဒ္ဓကုဋ္ဌိသုတ်(က) (သုပ္ပဗုဒ္ဓ မော့ꩻရောႏဂါႏ ကတွတ်ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ)"
အဟွုန်အထီႏမီႏဆေ့ꩻ
အဟွုန်အထီႏမီႏဆေ့ꩻနဝ်ꩻ
နီဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၃၈)ပါꩻနဝ်ꩻ ပါဠိဂါႏထာႏပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀)သွူ။ ဂါႏထာႏတဆီအကို တဂါႏထာႏယို ကဲန်းအာအာနဝ်ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻပါသော့ꩻ (၃)ပါꩻလဲ့ ကဲန်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ(၄)ပါꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ (၅)ပါꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ ဂါႏထာႏတဆီအကို တတိယဂါႏထာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
တတိယဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၄)ပါꩻ
၁။ အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတအာ၊ ၂။ ဒါႏစူမုꩻ စက်မုꩻ ထာꩻဒါႏပညာႏတမျိုꩻမျိုꩻ၊ ၃။ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻဟဝ်၊ ၄။ ဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းအွီႏ ငဝ်းယေန်ႏကေႏမျိုꩻ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ယို(၄)ပါꩻအကို အမုဲင်(၁) မင်္ဂလာႏတရာꩻ "အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတအာ"ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတမီႏအာနဝ်ꩻ ထွာမင်္ဂလာႏတရာꩻလဲ့ အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတမီႏဆေ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းမင်္ဂလာႏတရာꩻ၊ မင်္ဂလာႏတရာꩻကုဲင်ထိုꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတဆေ့ꩻတွော့ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻတအဲန်ထဝ်း၊ ဘဝကကုဲင်ထိုꩻဗာႏ ဝွတ္ထုသက်သေႏနဝ်ꩻတဲ့ အင်းဝခေတ်၊ မင်းကြီးစွာစော်ကဲစိုးဒျာႏနေနေသွူ။ ကောဇာသက္ကရေဇ် (၇၃၅)ဗာႏနေင်ႏ၊ အင်းဝခေတ်၊ မင်းကြီးစွာစော်ကဲစိုးလက်ထက်နဝ်ꩻ ရခဲင်ႏခွန်ဟော်ခံꩻ ကွီလွဉ်ခွန်ဟော်ခံꩻအလောင်ꩻ မင်းကြီးစွာစော်ကဲထျꩻ တဖြာꩻသွူ။ မင်းကြီးစွာစော်ကဲနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻလွေꩻခန်းအလီꩻပေႏ "စောမည်း"နဝ်ꩻသွူ။ စောမည်း ကထွိုင်ႏအီႏလွေꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနဝ်ꩻ အမတ်တန် ဝန်မင်းရာဇာနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလွေꩻဖေႏခန်း ငဝ်း(၃)ငွါနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ (၁) တောမ်ႏကျင်ꩻမွော့နုဲင်းထန်ꩻခူꩻ ထန်ꩻမွူးနဝ်ꩻနေား။ (၂) ကျင်ꩻဒျာႏသွော့နုဲင်း ညောင်ႏခူꩻ ညောင်ႏမွူးနဝ်ꩻနေား။ (၃) မီႏအိုပ်ချုက်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းသွော့ညဝ်ႏသီးနဝ်ꩻနေား။ အမတန်ကမဲန်ဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းယိုဒျာႏသွူ။ ထန်ꩻခူꩻထန်ꩻမွူးသီးနဝ်ꩻ အခူꩻတန်၊ အမွူးထိုစွဉ်ႏလဲ့ လိုꩻသီးအာႏကွိုꩻတလꩻတဝ်းတဲင် ထွားနုဲင်းမွော့ ထန်ꩻခူꩻထန်ꩻမွူး ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ ညောင်ႏနဝ်ꩻ အခူꩻပေႏစွဉ်ႏလဲ့ လိုꩻသီးအာႏကွိုꩻအုံကွူႏဗာႏ အဟေ့ꩻတဲင် ထွားနုဲင်းသွော့ညောင်ႏမွူး ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ ညောဝ်ႏသီးနဝ်ꩻ အရေꩻမီႏတွိုႏမꩻ ထေအစူမီႏအတွိုင်ꩻ ခွန်သီးယိုလဲ့ အရေꩻမီႏတွိုႏမꩻ ထေပျꩻဗာႏအာႏဏာႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ စောမည်းနဝ်ꩻ ထာꩻသေထာꩻဒါႏ ဉာဏ်ႏပညာႏ ထာꩻရိတ်ခေႏ ဗဟုသုတဆေ့ꩻတဲင် အမတ်တန် ကရေႏဒါႏအဓိပ္ပါယ်ႏယို ဝွေꩻတသေနာႏတဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏတွိုႏသဲင်ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းလဲ့ ပျꩻစွဉ်ႏအာႏဏာႏတွော့ꩻ ထန်ꩻမွူး၊ ညောင်ႏမွူး ကားကအဝ်ႏယို အွဉ်ႏခွထိုꩻလို့စွဉ်ႏ၊ ညောဝ်ႏကားကအဝ်ႏယို အွောန်ႏမာꩻသီလို့စွောန်ႏသွူ။ ထွိုင်ႏခွလို့ထန်ꩻမွူးနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းသော့ꩻလိတ်တာႏ ထန်ꩻလာႏတအဲန်ထဝ်းဒွုမ်တဲင် ရဟန်ꩻသံဃာႏသီးလဲ့ ထာꩻမာꩻအဲန်ထဝ်းဒွုမ်၊ ပညာႏရေꩻလဲ့ ထဲ့ဖွိုႏထိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ညဝ်ႏထွိုင်ႏအဲန်ထဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻ ယူးဖုံႏလွိုင်ႏအာလွည်၊ အဲင်ႏကုဲင်လို့ဗွူမွူးဖုံႏသွူ။ ယူးထွိုင်ႏလွိုင်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏလဲ့ မော့ꩻလွရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ လိုꩻတောမ်ႏဖိုးပနား တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ သီကုဲင်ပျင်ႏဗာႏထာꩻတွော့ꩻ အံႏမအံႏအဝ်လွထာꩻဖုံႏသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နွောင်ꩻဒွုမ်ယူးတွော့ꩻ ယူးကအုံခိုႏဒါႏ ဗွူယုံး ဗွူတရွောင်ဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ လံးဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ လဲ့ꩻထံစွောန်ႏတောမ်ႏမေႏတွော့ꩻ ဖင်းထိုꩻအုံတရွို့ꩻရွို့ꩻတေားဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ "ကြွက်မနိုင် ကျီမီရှို့"ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းတွိုင်ꩻယိုတဗာႏလဲ့ ပေါႏလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ကောပ်ဗဟုသုတဆေ့ꩻတွော့ꩻ
ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ စောမည်းယို ကောပ်အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတဆေ့ꩻတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏသွူ။ ထွိုင်ႏထွာလွဉ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ရခဲင်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး တလိုႏဒွုမ်၊ တမဲန်လꩻဒွုမ် စောမည်းတွော့ꩻ တောႏလန်ႏပုံႏကန်ႏလွေꩻစောမည်းတဲင် စောမည်းလဲ့ အုံတလꩻဒွုမ်၊ ဟဲ့ꩻတောမ်ႏအပိုအမာ၊ ဟဲ့ꩻတောမ်ႏအသွဉ်းအသယ်ႏမန်းဖုံႏတွော့ꩻ တောမ်ႏသင်္ဘောꩻထီ ဖင်းသဲင်ꩻချာဗာႏ အင်းဝခမ်းကိုသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ရခဲင်ႏခမ်းယို မန်းတအုပ်ချုက်ဗာႏဒွုမ် ခမ်ႏသုမ်ꩻထိုꩻဗာႏခန်းဒျာႏသွူ။ စောမည်းယိုလဲ့ "ကောပ်ပွိုးနာꩻတွော့ꩻ နီမန်းလိုꩻမျိုꩻ မဲ့ငါပေႏဗာႏ၊ တခမ်းတောမ်ႏတခမ်း မေတ္တာႏကုဲင်ဗာႏဗာႏလွဝင်ꩻ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ မင်းကြီးစွာစော်ကဲဆောမ်ꩻ မာꩻသီထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ စောမည်းနဝ်ꩻ ကောပ်ဗဟုသုတဆေ့ꩻတဲင် သီဗာႏထာꩻရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဥပဒေသ
အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတမီႏအာနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်း အင်းရွယ်ႏချက်ယို သေနာႏဒျာႏ၊ ဗဟုသုတထွိုင်ႏအဲန်ထဝ်းနဝ်ꩻ ယူႏဖြောင်ရာꩻ၊ သꩻထင်းရာꩻမာꩻတဲင် စစရာႏရာႏ မာႏလို့ဒါႏသွူ။ ထွိုင်ႏမာႏနဝ်ꩻ ခမ်ႏဗာႏဝင်ꩻမာꩻသီ နုဲင်းစောမည်းယိုနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻဘဝယို အဝ်ႏလိုႏငါႏ အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတအာသွူ။ "နမ်းတောမ်ႏနမ်း တာႏဝွန်ႏဒျာႏ" -ထွီႏလဲ့ ထွီႏနမ်း ခေါမ်ꩻချာဒျာႏ ညဝ်ႏလဲ့ ညဝ်ႏနမ်း ထိုမ်ႏလွူးဗာႏ လိုꩻလဲ့ လိုꩻနမ်း အဝွန်ႏတာႏ နုဲင်းယိုလွောန်းလွောန်း သတ္တဝါႏ။
သုရာပါနဇာတ်
၁။ ဆရာႏသီးအမျိုꩻနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏတပဲ့ꩻတဲင် ကိစ္စအရေꩻတန် ရော့ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏတဲ့ ဖေႏတာႏဝွန်ႏဗာႏ၊
၂။ ကထွာတပဲ့ꩻတဲ့ ဆရာႏကဖေႏတာႏဝွန်ႏအတွိုင်ꩻ ယံကအောင်ႏလꩻ ချꩻသꩻကျိုꩻစာꩻဗာႏ၊
၃။ တကႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ အကျိုꩻကအောဝ်ႏရာꩻယူႏ အမျိုꩻလူႏမꩻ လူႏဗာႏ၊
၄။ လꩻလောကီဈာန်ႏတဲင် ဖန်ဆင်ꩻဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ တံꩻခိုꩻမဉ်တန်နုဲင်းမုဲင်ꩻတန် ပေါႏအွꩻဒေါဝ်၊ ပေါႏဒေါဝ်ယားသွူနောဝ်ꩻ မဉ်ဈာန်ႏဈာန်ႏတဲ့ယဝ်း ပျောက်ထိုꩻ၊ တံꩻခိုꩻမဉ်တန်တန် (မဉ်ꩻမဉ်တန်တန်) ခင်ႏဝန်ႏထိုꩻဗာႏ၊ အောဝ်ႏပြာႏလွင်ꩻစွဉ်ႏထာꩻ၊ ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ လိုꩻဗားတဖြာꩻ၊ ထွာထိုꩻစွဉ်ႏ လိုꩻသွုမ်ꩻတပါꩻ၊
၅။ မဉ်ယေန်ႏကေႏကေႏ၊ မဉ်ရိုႏသေႏသေႏ၊ ပေါႏမွန်ꩻသွူဒေါဝ်နဝ်ꩻ မွိုးဖါဆရာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ တသေဒွုမ်၊ (သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ) ထွာတောစွဉ်ႏ လိုꩻမွိုက်လိုꩻရွိုင်ꩻတပါꩻ၊
၆။ အွꩻဒေါဝ်သူႏရာႏ ဘုရာꩻရဟန္တာႏအပေါင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ကျွိုက်တောဝ်းလာꩻလာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻမော်ထုဲက်
ဝေင်ꩻမော်ထုဲက် (အိန်းကလေတ်: Mawhtike) (မန်း: မော်ထိုက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏ၊ ကိုးကန့်(ခယ်ႏ)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကုံးစျံးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကူထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမော်ထုဲက်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄၂၄ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
လိုꩻခိုအတာႏတသီႏအာႏ
ရွမ်ဖြုဲင်ꩻမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ "လိုꩻခိုအတာႏ တသီႏအာႏနယ်ꩻဖုံႏ" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တသီႏနယ်ꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အံႏလꩻလိုꩻခိုလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻမူႏအံႏလꩻတဝ်းဟောင်း-မီႏရီနဝ်ꩻ ယနယ်ꩻနယ်ꩻလဲ့ ဆဲင်ႏလိုꩻခိုလွုမ်ꩻ၊ ယနယ်ꩻနယ်ꩻလဲ့ လိုꩻမူႏလိုꩻခို အံႏလꩻလို့ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ရေႏဖေႏလိုꩻခိုတာႏတဲင် "လိုꩻခိုအတာႏ တသီႏအာႏနယ်ꩻဖုံႏ"ဖန်ဖေႏဗာႏ အမိဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခိုယဟန်ႏနဝ်ꩻ ပိုမာအဝ်ႏဒျာႏ၊ အခိန်ႏအရွယ်ႏမဲန်ႏနေဒျာႏလဲ့ ကွပ်ပွိုးသွီႏအာႏ၊ နမ်းအာႏ၊ တသာႏဖြွီꩻ (အကြော)အာႏ တဗွေတဝ်းတွော့ꩻ သꩻအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ထာꩻလိုႏတဗွေတဝ်း၊ ပိုမာထာꩻလိုႏလဲ့ တမာꩻဗွေဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ထွာထိုꩻလိုꩻခို ဘဝသုမ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ လိုꩻခိုနုဲင်းယိုအတာႏ မီႏအဝ်ႏလိုႏဒါႏလဲ့ ဖေႏကဖောႏအံႏနွောင်ꩻ ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏ လိုꩻခိုအတာႏ တသီႏအာႏနယ်ꩻ နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။
တသီႏအာႏ ယနယ်ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ "ပန်းသေ၊ ပန်းညိုး" ရောႏဂါႏလဲ့ ဟဝ်အီတဲင် လိုꩻခိုကမော့ꩻဒါႏ ရောႏဂါႏနုဲင်းယိုလဲ့ ဖောႏအံႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ပန်းသေ၊ ပန်းညိုး-ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းထွူ အဲန်ထဝ်းတဲင် တဲမ်းမန်းနေးလဲ့ အလွိုးသေနာႏဒျာႏသွူ။ လိုꩻခိုတသီႏအာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းတဗာႏလုမ်းတာႏ တသီႏအာႏတမွေးတဝ်းတွော့ꩻ မီႏဖေႏအာႏဗော့ꩻ ကိလေႏသာႏတဏှာႏဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ သုံꩻစွယ်ꩻအာတဟဝ်တဝ်းသွူ။ ခွိုင်းဒါႏ တဘဝတာႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻသွူ။ သုံꩻတလဲင်ႏတာႏ (တခါသုံး) တသီႏအာႏနဝ်ꩻ တသီႏဆဲင်ႏကို ဝင်ꩻအဝ်ႏစာဒျာႏနေနေလဲ့ တဟဝ်သုံꩻတဝ်းသွူ။ နမ်းတဗာႏလုမ်း ကလိုႏအပ်ဒါႏ သံဓာတ်၊ ဗီတာမေန်ဓာတ်၊ သတ္တုဓာတ်ဖုံႏ တစွိုးစွိုးတရိုꩻတဝ်း၊ နီစွိုးမာꩻကီတရိုꩻတဝ်း ကပါဒါႏ တသီႏအာႏမျိုꩻမꩻ ဟဝ်အံႏသွူ။ လိုꩻသီးယို မူႏတရိုꩻတဝ်း၊ ခိုတရိုꩻတဝ်း နမ်းအာႏ၊ သွီႏအာႏ၊ တသာႏဖြွီꩻအာႏ ဖေႏကဗွေ၊ ဖေႏကတလာနဝ်ꩻ ကအံႏဒါႏ ထာꩻအံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏအံႏဖေႏ အရသာႏစွုမ်ႏစွုမ်ႏ၊ အမျိုꩻစွုမ်ႏစွုမ်ႏသွူတကာႏတဝ်း ဝင်ꩻကအဝ်ႏစာဒါႏ တသီႏအာႏအမျိုꩻမျိုꩻယိုလဲ့ တမျိုꩻတဝ်းတမျိုꩻ လိုႏဖြေꩻအံႏသွူ။
ပရိုတိန်း (အယာႏဓာတ်) ဖေႏကပါနဝ်ꩻ ထော့ꩻယာႏ၊ ဆျာယာႏ၊ ဟန်ႏအိုတနျာႏ-စတဲင် ဝင်ꩻသွီႏယာႏအမျိုꩻမျိုꩻယိုလဲ့ တမျိုꩻတဝ်းတမျိုꩻ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ အဝ်ႏလိုႏအံႏပါဒျာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ၊ ဝင်ꩻသွီႏဝင်ꩻယာႏ ဟန်ႏအိုတနျာႏယို မီႏအံႏအာ အံႏခွိုꩻလွဉ်ꩻငါႏလဲ့ သက်အရွယ်ႏထွိုင်ႏတန်နဝ်ꩻ ကုဲင်းထွာဒါႏ "ကင်ဆာရောႏဂါႏ"သွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "တန်ဆေး၊ လွန်ဘေး"ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းအတွိုင်ꩻ ဖေႏကထွာဒျာႏ တသီႏ၊ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏဘေꩻ၊ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ထာꩻအံႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အဝ်ႏလိုႏချင်းအံႏသွူ။ ထာꩻအံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ တသီႏလဲ့နဝ်ꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း မန်းကရိုꩻဒါႏ "ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး"အကျိုꩻကုဲင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ အဝ်ႏပါလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ရော့ꩻတမျိုꩻလဲ့ ရော့ꩻတဝ်းတမျိုꩻကရိုꩻယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻဝမ်းတွီင်း
ဝေင်ꩻဝမ်းတွီင်း (မန်း: ဝမ်းတွင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Wundwin) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မဲ့ထီလင်ꩻခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝမ်းတွီင်းကို ကပါဒါႏ အရေꩻတန် ရန်ႏတကုင်ႏ-မဲ့ထီလင်ꩻ-မန်ႏတလေꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻဝမ်းတွီင်းကိုသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမလုဲင်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမဲ့ထီလင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိစ်တား၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏနာထိုးစီး၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ဝေင်ꩻနယ်ႏယေႏငန်ႏ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတာသီ ဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻမဲ့ထီလင်ꩻနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၂၀ မဲင်ႏသွူ။ ဝေင်ꩻဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁.၈၂ မဲင်ႏရပ်တဲင်၊ ဝေင်ꩻကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ ၆၀၇၂ လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၈,၈၁၃ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်
"ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဝါရုဏိဒူသကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ ကွပ်ပွိုး လိုꩻမွိုက်တဲင် ထိခွိုက်သွုမ်ꩻခြေင်အီဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ လိုꩻမွိုက်သီးနဝ်ꩻ မာꩻဒါႏဒျာႏ ထာꩻကုဲင်မျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ကထွာအီထာꩻချမ်ꩻသာႏမျိုꩻ၊ ထာꩻမာꩻအကျိုꩻကအဝ်ႏစားနဝ်ꩻ အမာꩻတဒါႏတဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ဝေဒဗ္ဗဇာတ်" သွဉ်ဟော်ꩻဟော်ꩻကျပ် ဝေဒဗ္ဗဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ကဒါႏခါꩻပညာႏနဝ်ꩻ ထွားဗာႏအချိန်ႏခါႏ ချင်းခေႏဗာႏ ခင်ႏလမ်း၊ အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻမꩻ ထေသွုံꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏနာႏတဝ်း ပညာႏသျိငေါဝ်းနောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏလောႏဘအာႏတလာ မွိုꩻမာꩻထာꩻနောဝ်ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻသီပျင်ႏဗာႏထာꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ "နီအွဉ်ႏစွဉ်ꩻဝင်ꩻကတူႏ-ဝင်ꩻအွဉ်ႏပူႏနီကတောင်"ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပေါႏနီကျမ်ႏတကုဲင်ဝင်ꩻလဲ့ နီတဲ့ သီတကုဲင်ဗာထာꩻ-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပန်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ လင်ꩻခွိုꩻခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပန်ႏ ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ကျောင်ꩻသုင်ꩻပအိုဝ်ႏလေက်ဟော်ꩻ
မွန်ဂိုခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏမွန်ဂို ထာꩻပူႏထိုလောင်း နေင်ႏပေါင်ꩻထင်ႏည လိုꩻပွါꩻတချတဲင် မူလလိုꩻတမျိုꩻဒျာႏရိုꩻတဲ့ ထင်ႏခြုဲင်းနဝ်လင်ꩻဒေႏသ ဥတု ဟမ်ႏခံႏဗိုန်တဝ်းဝင်ꩻမꩻ လိုꩻမျိုꩻပွါꩻဖြယ်ထိုꩻဗာႏ။ မွန်ခမာခွိုꩻနွယ်ႏ လင်ꩻရီးလွိုဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးလင်ꩻဖဲ့ꩻ မဲခေါင်ခြောင်ႏ၊ ခြုံꩻခြောင်ရွေꩻအတွိုင်ꩻ အုံချꩻလွ ယိုꩻတရာꩻ၊ ကမ္ဘောဇ၊ မန်းနဲင်ႏငံႏခဝ်နဝ်ကိုဖုံႏ၊ ဝွေꩻသီးယို အိုပ်စွောတ်ꩻဖို မန်းတနဲင်ႏငံႏလိုမ်းတဲင် ဒေႏသခဝ်နဝ်ကို အဝ်ႏထွာလွေꩻဖိုဝင်ꩻအတန်၊ မန်းဟဲ့ꩻ"မွန်"၊ ယိုꩻတရာꩻဖဲ့ꩻ ဟဲ့ꩻ"ခမာ"လိုꩻမျိုꩻ။ မွန်ခမာသီး ခင်ႏလမ်းထင်ႏခြွော့ မွန်ဂိုတခွိုꩻခေါ် တိဗဲတ်တောမ်ႏမန်းလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏခယ်ႏခမ်း ခဝ်ခတွို့ꩻနဝ် လင်ꩻလွောန်ထဲင်း၊ ခလားဝွေꩻသီးကနွို့ တပ်အွောန်အနေႏ နွို့ရီးသားနဝ်ꩻ ပျူ ကန်းယံ သဲက်ဖုံႏ၊ ပျူလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ လင်ꩻလွောန်ꩻခြောင် ဧရာႏဝတီႏခြောင် တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻ ဗꩻတွိုႏမန်းနဲင်ႏငံႏ ထာႏဝရပ်၊ သဲက်ကန်းယံသီးနဝ်ꩻ အုံခိုႏလွ ကောင်ရွေꩻတွို့ꩻ ခင်ႏထျꩻရပ်ဖုံႏ၊ ထင်ႏညလွောန်မꩻ သဲက်သီးနဝ်ꩻ ကွဲးတိုးလွေꩻပါ ဧရာႏဝတီႏတောမ်ႏ ချင်းတွင်းခြောင်ခါႏဖုံႏ၊ ကန်းယံဖုံႏနဝ်ꩻ ကာဗꩻထွူကောင်ရွေꩻတွို့ꩻတဲင် လင်ꩻလွေꩻရခဲင်ႏဖဲ့ꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ လွိုးရမန်းနဲင်ႏငံႏခဒေါမ်ဖဲ့ꩻ မွန်ခမာခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏရီးမꩻတဲင် တိဗဲတ်မန်းခွိုꩻဖုံႏ အုံယွိုင်းဗော့ꩻဒျာႏ အခဝ်ခိုႏ။
ဖြဝ်ꩻခယ်ႏခွိုꩻယို မွန်ဂိုခွိုꩻဒျာႏနေနေ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လင်ꩻဆုဲင်ꩻလွိုဝင်ꩻ၊ လင်ꩻဆုဲင်ꩻသားကို ဖြဝ်ꩻတောမ်ႏ ယိုꩻတရာꩻဖုံႏယို ထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးယို အဝ်ႏခယ်ႏခမ်းထီခါ ထွာခဲႏခွိုꩻရိုꩻတဲ့ မဲန်ခမ်ႏတဝ်း ခွန်ခယ်ႏသီးအိုပ်စိုꩻမꩻ နက်းချာခွန်ခယ်ႏ၊ အာႏတူႏတဝ်း ထင်ႏသုမ်ꩻမꩻ ဆွတ်နဝ်လင်ꩻ၊ အနာလွို ထင်ႏတွိုႏမန်းနဲင်ႏငံႏ ခဝ်ကွောန်ႏထင်ꩻ ယူနန်နယ်ႏစပ် ကွဲးစုဗူႏလꩻ၊ နွုတ်ꩻရျာꩻစုထာႏဝကို လဲင်ꩻကွီးထွိုင်ႏနွောင်ꩻလဲန်း နန်ချိုခွန်စဲန်ႏ၊ တွိုႏသွစ်ꩻရျာꩻစုထာႏဝကို သိမ်ꩻထူႏခမ်းခဝ်ခခိုႏ၊ တောမ်ႏတိဗဲတ်ဖုံႏ မာꩻမဟာမိတ်ဝင်ꩻ လဲင်ꩻတွိုက်ꩻနွောင်ꩻချာလꩻလဲန်းခယ်ႏ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင် အိုပ်ဗꩻပါတွိုႏစွဉ်ႏ အာသံခမ်း။ နန်ချိုဖြဝ်ꩻသီးယို ကျင်ႏလယ်ႏလွ ထာꩻဆို့ꩻထာꩻလွူး၊ တွိုက်ꩻစဲ့ꩻဖုံႏမꩻ ဝွေꩻသီးဩဇာႏ တခြို့နွောင်ꩻလꩻ မန်းနဲင်ႏငံႏခဝ်ထင်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခဝ်နဝ် ပျူသီးလောင်းတဲ့ တွိုႏပါလို့လက္ခဏာႏအဝ်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻဝင်ꩻရိုꩻလွ "တဲနွုတ်ꩻ ဗꩻကွတ်ꩻရျာꩻစုကို ဖြဝ်ꩻနန်ချိုသီး တံꩻခိုꩻအတန်သွတ်ꩻခိင်ႏ။
ကွီးထွိုင်ႏခမ်းပေႏ တခေးဝင်ꩻ ဟော်ဟင်းအာႏဏာႏခိင်ႏ
မွန်ခမာ တိဗဲတ်မန်းသီး အစခါ အုံဗူႏဝင်ꩻ ညာꩻညာꩻတစု၊ ညတဲင် လွောင်ႏဗူႏကွီးထွိုင်ႏစခန်း ခမ်းတုံး၊ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ကကွီးနွောင်ꩻလွ ခမ်းတုံးသားနဝ်ꩻ သဲက်တောမ်ႏအခွိုꩻဗော့ꩻဝင်ꩻသားသီး "သိန်းတွဲး"ကရိုꩻဒါႏ တကောင်းခမ်း၊ မဲင်ꩻသီးနဝ်ꩻ သုဝဏ္ဏဘူမိကရိုꩻဒါႏ သထုံႏခမ်း ပျူသီးနဝ်ꩻ ပြယ်ႏကရိုꩻဒါႏ သရေခေတ္တရာခမ်း၊ ကန်းယံသီးနဝ်ꩻ ဓညဝတီႏကရိုꩻဒါႏ ရခဲင်ႏခမ်းဖုံႏသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏယို သိန်းတွဲးကရိုꩻဒါႏ တကောင်းခမ်းယို ရရီးသွတ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ မန်းခွန်စဲန်ႏကိုဒေါ့ꩻ "အဘိရာဇာ"ကရိုꩻဒါႏ သာႏကီႏဝင်ႏခွန်တပါꩻ အဝ်ႏအိန္ဒိယခဝ်ထင်ꩻ လင်ꩻလွောန် တဲႏခါꩻဝေင်ꩻတကောင်း၊ ခွန်နဝ်ꩻထင်ႏသီ အပိုကံရာဇာတန်စိုး တောမ်ႏအလိုꩻ လင်ꩻတဲးဖျင်ဝေင်ꩻကန်းယံရပ် ဓညဝတီႏရခဲင်ႏခမ်း ဝေင်ꩻယကို၊ တကောင်းနဝ်ꩻကို ခွန်စဲန်ႏ(၅၀)၊ အနာလွို သတိုးမဟာရာဇာခွန်စိုး ခယ်ႏသီးလင်ꩻတွိုက်ꩻကုဲင်ထိုꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တောမ်ႏသရေခေတ္တရာ တခေတ်ချင်ꩻကို သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံႏခမ်း ကွုန်ꩻလဲဉ်းဒျာႏရင်ꩻ၊ ခမ်းနဝ်ꩻ မဲင်ꩻဒေႏသလဲ့ထွာ၊ ဖေႏရေꩻ ထာꩻကားသားမꩻ အိန္ဒိယ၊ ခယ်ႏ၊ အာဆျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် ထာꩻကားသား ဖြေꩻစာသော့ꩻကွန်ႏ၊ ထွာသော့ꩻအတွူးရော့ꩻ ပင်ႏလယ်ႏကူပေႏတဲင် ကဲန်းအာ အိန္ဒိယခဝ်နဝ်သား အဲန်းလꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ယလဲင်ႏရွို့ꩻဝင်ꩻ သိမ်ႏထိုꩻအကွန်ႏစားနဝ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒျာႏ။ မဲင်ꩻသီးအုံအာ ယိုꩻတရာꩻခဝ်နဝ် ဒွါရဝတီႏနဲင်ႏငံႏ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻ တခြို့လꩻပါ တနင်္သာရီဟမ်ႏ စင်းဟန်ႏ၊ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ခထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဟရိဘုဉ္ဇကရိုꩻဒါႏနဲင်ႏငန်ႏတဲ့ အဝ်ႏကဒွို့၊ မဲင်ꩻနဲင်ႏငန်ႏ သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းယို အဝ်ႏစပ်တောမ်ႏ ခွိုꩻနွယ်ႏဗိုန်သားတဲင် အလွိုးကွုန်ꩻထာꩻပေႏ၊ နေင်ႏ(၈၀၀)လွိုရပ် အာရတ်တဖြာꩻ လေက်တောင်ꩻကိုတဲမ်းခါꩻ ခွန်မဲင်ꩻထျꩻ ဆင်ထိုမ်းအဝ်ႏပဉ် ငတ်ꩻမွုန်ႏလွိုရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ကွန်ႏထန်ႏအဝ်ႏဖုဲင်၊ ကတီႏပါႏ၊ သေင်ႏဝါႏကနွို့သော့ꩻတသီႏ တခြိုꩻဖုံႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မန်းရာႏဇဝင်ႏဒေါ့ꩻ သထုင်ႏပေႏယို တဲႏလွောန်အွိုးနေင်ႏ (၂၀၀၀)လွိုကာႏရိုꩻတဲ့ ထီလိုမ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏမꩻ ခြုဲင်းတသာဗာႏခင်ႏလမ်းတဲ့၊ ခွန်စဲန်ႏဗꩻ (၅၉)ဖြာꩻနဝ်ꩻလဲ့ဒေါ့ꩻခါꩻ။
လေက်တဲမ်းဟော်ꩻ တဲႏစလွောန်တွင်ꩻနဝ်ꩻ မန်းတွိုင်ႏကို မွန်ခမာတောမ်ႏ တိဗဲတ်မန်းခွိုꩻဖုံႏ မူလကိုကာႏ ခေါမ်ꩻလာꩻထာꩻဆို့ꩻရုဲင် အဖွဲ့အိုပ် ကားစယေန်ႏငဲးမုꩻ ခင်ႏဖါႏဖုံႏ အဝ်ႏလဲန်းတောတန်၊ ခွိုꩻဗွိုန်ချင်ꩻဗူႏ ကွီးထွိုင်ႏလꩻ ခမ်းထီပေႏတဲင် ထင်ႏသွုပ်လꩻပါ လိုꩻနဲင်ႏငန်ႏလင် အိန္ဒိယကားစားဖုံႏတဲင် ယေန်ႏငဲးမုꩻဆန်ꩻတသာဖုံႏ လလွထဲင်း၊ ကာႏကလꩻ ယေန်ႏမုꩻကိုဖုံႏ ဟဝ်ရာꩻလွိုက်သုင်ꩻ၊ အွောန်ႏထွာလွ နမ်းပဲင်ႏယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏ။ တကောင်းခမ်း အဝ်ႏထွိုင်ႏတွင်ꩻ သဲက်တောမ်ႏအခွိုꩻဗိုန်သားဖဲ့ꩻ သွုပ်စပ်လွ သာႏကီႏခွန်ခွိုꩻ အိန္ဒိယနဲင်ႏငန်ႏသား ပွိုးသွုပ်လꩻဝင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ မဟာယာနကရိုꩻဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခဝ်ထင်ꩻတောမ်ႏ မာဂဓ၊ သက္ကတကားစား လေက်တဲမ်းဖုံႏယင်၊ အနုပညာႏ စုမုꩻပညာႏ ကားစားဖိုင်ႏတဲ့ ဒါႏလွောန်ပါ။ ထွူမꩻ သရေခေတ္တရာတောမ်ႏ သထုံႏခမ်းဖုံႏ ကအဝ်ႏထွိုင်ႏလွောန် တောမ်ႏအိန္ဒိယခဝ်နဝ်သား ပလ္လဝ၊ အိန္ဒြာ၊ ကဒမ္ဗဖုံႏတဲ့ သွုပ်မွိုတ်လꩻတဲင် ပျူတောမ်ႏမဲင်ꩻသီးဖုံႏ လꩻခါꩻ ဟိနာယာနကရိုꩻဒါႏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခဝ်နဝ်သီး ပါတောမ်ႏလေက်တဲမ်းဖုံႏ၊ ပွိုးလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ မဲင်ꩻလေက်ယို လွေꩻဗိုန်ထိုꩻ လေက်ကဉ္စိပူရ အိန္ဒိယခမ်နဝ်သုင်ꩻ ပလ္လဝအက္ခရာႏတောမ်ႏ ပျူသီးလေက်တဲမ်းယို လွေꩻဗိုန်ထိုꩻဗာႏ ဗုံဗဲင်နယ်ႏ ဂိုအာဝေင်ꩻထျꩻသုင်ꩻ ကဒမ္ဗအက္ခရာႏ ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပွိုးလꩻလွောန်နုဲင်းယိုမꩻ မဲင်ꩻပျူသီးယို လေက်တဲမ်းဘာႏသာႏဝါႏဒ လိုꩻမုꩻသွုပ်ဆမ်ႏရေꩻ ဓလေ့ꩻဖုံႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏထူꩻချာꩻလွောန်၊ မဲင်ႏနဲင်ႏငန်ႏတောမ်ႏ သရေခေတ္တရာကို ကတဲႏခါꩻဒါႏ ပထိုꩻစခါဖုံႏ ဗိုန်ဒျာႏတောမ်ႏ ဟိန္ဒူပထိုꩻလီꩻစခါ ထွားဗော့ꩻနဝ် ချင်းယူႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊ မဲင်ꩻပျူသီးတဲ့ စူခြောင်ꩻစားနဝ်ꩻလောင်း အုံဒင်ႏသွူတဲင် သာႏသနာႏခင်ႏလမ်းယို တဲႏခါ ဖေႏကထွာအဟဝ်သွတ်ꩻ၊ မဲင်ꩻနဲင်ႏငန်ႏကို အဝ်ႏခါꩻအစကာႏ နုဲင်း"ရွေမော်ဓောစေႏတီႏ၊ ရွှေႏတကုင်ႏစေႏတီႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစခါ ပြောင်ꩻထန်ႏ မန်းခမ်းကိုသားသီး စူခြောင်ꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ ထွာသေꩻ သာဓကတရပ်ဖုံႏသွူ။
မန်းသီးလင်ꩻလလွောန်
မန်းအဝ်ႏ ခယ်ႏခမ်းတွို့ꩻထင်ꩻ တိဗဲတ်ကောင်လောင်းတောမ်ႏ ဂိုဗီသယ်ကန္တာရ ကန်ဆူရပ် မာꩻအမ်ႏလွဖွိုင်ꩻဟံႏ အလုဲင်ꩻသား မဖဲ့ꩻနဝ် ဝွေꩻသီးကျင်ꩻလယ်ႏလွို၊ ခယ်ႏမာꩻနွောင်ꩻဝွေꩻသီးနုဲင်ႏချာနွောင်ꩻတဝ်း ဆွတ်ထေ့ တိဗဲတ်ခမ်းဖဲ့ꩻ၊ ညတဝ်းတိဗဲတ်အာႏအဝ်ႏ နက်ချာခယ်ႏ၊ ခယ်ႏဖင်းလွေꩻဗာႏ ယူနန်နယ်ႏ၊ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻနန်ချို တံꩻခိုꩻအဝ်ႏဟဝ်နေက နဝ်ꩻမꩻ လွေꩻအုံရော်ꩻဗာႏက ဖြဝ်ꩻနန်ချိုစူခလ၊ မန်းကရိုꩻဒါႏ လိုꩻမျိုꩻယို ခမ်ႏတဝ်းယင်း ဖြဝ်ꩻနန်ချိုအံႏနွောင်ꩻ တွိုႏနေင်ႏ(၇၀၀)စု ကာႏလင်ꩻ မေခတောမ်ႏ ခြိုင်ꩻခြောင်ရပ် အုံသော့ꩻကျောက်ဆည်နယ်ႏကို ကအီႏတွိုႏဗာႏနဝ်ꩻကို ပွိုးနေင်ႏညထိုꩻမꩻ ပညာႏလီꩻ အံႏဖေင်ꩻ၊ ဒါႏတေားဖြဝ်ꩻနန်ချိုပညာႏ၊ ဆုဲင်ꩻချာထွာအီ အိုပ်နွောင်ꩻလꩻဝင်ꩻတာႏ။
ကံဆူနယ်ႏသား ကလင်ꩻအုံ ကျောက်ဆယ်နယ်ႏကို ခြောင်စမုံ၊ ပန်းလောင် ဇော်ဂျီဖုံႏ ထီလွူးနမ်းရော့ꩻဟဝ်ငါႏမꩻ ခꩻချာသားလင်ꩻလွောန်တဲင် ကွဲးတိုတို၊ တွိုႏဗꩻစွောန်ႏ "မြင်းဗူး' တောင်တွင်းကြီး' ပြည်"၊ အဝ်ႏနဝ်ခထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဗꩻစွောန်ႏ "ရွှေဘို" "ဒီပဲယင်း""မေဒူး" တစွိုꩻဗꩻချင်ꩻကောင်၊ နေင်ႏကွတ်ꩻရျာꩻစုရပ် ပကံႏဟမ်ႏချာငါ အုံစုသော့ꩻလꩻ ထွာခန်းအစွိုꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သမဲင်ꩻ
သမဲင်ꩻတဖူꩻကျံꩻ
ရာႏဇဝင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ- ရာႏဇ-ခွန်၊ ဝင်ႏ-အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ နဝ်ꩻမꩻ ရာႏဇာႏဝင်ႏယို တဲမ်းမုဲင်ဒင်ႏသေꩻ ခွန်သီးခရာႏ ရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ၊ သမဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခွန်တွမ်ႏလိုꩻခမ်းလိုꩻထီသီး အခရာႏဒျာႏအကျောင်ꩻ ခေတ်ယိုလဲင်ႏခါ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး နေးထူႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲးကား သမဲင်ꩻကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယို လိတ်တဲမ်းသား သွဉ်ထူႏမုꩻအလꩻ အဝ်ႏမဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻမျိုꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ "ဆမွိုင်"ကိုလွဉ်တဲင် ဆ-ခွန်၊ မွိုင်-အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ နဝ်ꩻမꩻ "သမဲင်ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ တဲမ်းမုဲင်သေ ခွန်သီးအတ္ထုပ္ပတ္တိနေနေသွူ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻခန်းတယဝ်း ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယို အီႏထူႏသွုံꩻဒျာႏ "သမဲင်ꩻ" ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုသွူ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယို ဟဲ့ꩻဖန်သေꩻ "သမဲင်ꩻတဖူꩻကျံꩻ"တဲင် အတိတ်ကာႏလကို ပအိုဝ်ႏသီး ကအဝ်ႏထောင်လွဉ်ဒါႏ သမဲင်ꩻလီꩻ တဖူꩻတလီးလွုမ်းကို တွူႏတရန်လွဉ်ဗာႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏစားနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ နေးထူႏလိတ်သွဉ်ခန်ꩻထွူတွော့ꩻ အနာႏဂတ်ဆꩻငါ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးတာႏယို ဖေႏကဗွိုန်ပီနုဲင်း အာႏရုံႏထန်ႏစ မွူးရောဝ်ꩻစောဝ်းချိန်ႏ သာႏယာႏတရောင်းတရေꩻ ရေႏစူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ "သမဲင်ꩻကျံꩻ"ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယို ပေါႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏသွူ။
ကွန်ႏမာꩻဆွိုက်ဆံႏရေꩻ
ကွန်ႏမာꩻဆွိုက်ဆံႏရေꩻ သမဲင်ꩻအလꩻ ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ကအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဦꩻခေတ်၊ သွဉ်းသယ်ႏခေတ်၊ ဟံႏပဲင်ႏပဒေႏသရာဇ်ခေတ်၊ အရင်ꩻတန်သားခေတ်ဖုံႏယို အွဉ်ႏနေးခင်ႏမွဉ်တွော့ꩻ တဲမ်းမုဲင်ဒင်ႏသေꩻနေးနဝ်ꩻသွူ။ ၁။ လုံးခေတ် ၂။ တောင်ꩻခေတ် ၃။ ပသီႏခေတ်တဲင် လုံးခေတ်နဝ်ꩻ လိုꩻရွိုင်ꩻခေတ်၊ တောင်ꩻခေတ်နဝ်ꩻ အီႏယဉ်ႏငဲးတငဲးတဝ်းခေတ်၊ ပသီႏခေတ်နဝ်ꩻ ယဉ်ႏငဲးလွဉ်ခေတ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဦꩻခေတ်တဖြုံႏလွုမ်း မီႏသွုံꩻသပ်နပ်ထွားချာနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဦꩻလိုꩻစခါသီးဖုံႏယို အောဝ်ႏလုံးခေတ်(လိုꩻရွိုင်ꩻခေတ်) ဖေႏကဖျော်တွိုႏလွဉ် ပသီႏခေတ်(ယဉ်ႏငဲးခေတ်)အခါႏလယ်ႏကို တွူႏတရန်လွဉ်ဗာႏ နိန်ႏပေါင်ꩻမွိုန်ႏသဲဉ်မꩻ ဖျော်တွိုႏလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဦꩻခေတ်နဝ်ꩻ ပုဂ္ဂလိကပဲင်ႏဆဲင်ႏမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဲင် အကျိုꩻသွုပ်နဝ်ꩻ ခြွဉ်းဗူႏပဲင်ႏဆဲင်ႏညီꩻဝင်ꩻ၊ ခံႏစာꩻညီꩻဝင်ꩻ၊ စဲ့ꩻမအဲဉ်ထဝ်း အ့ႏနွောင်ꩻတဝ်းလွဝင်ꩻ၊ ဝိသမအဓမ္မလောဘလွဉ်ꩻချိဒꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏလဲ့အဲဉ်ထဝ်း၊ လိုꩻအဆင်ႏအရန်းခွယ်ꩻခေါ်မုꩻလဲ့အဲဉ်ထောဝ်းနဝ်ꩻမꩻ သမဲင်ꩻပညာသျင်ႏသီး ဟဲ့ꩻဖန်သေꩻ "ပဒေႏသာႏမွူးခေတ်"ရိုꩻပီးနဝ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ သမဲင်ꩻတခုဲင်ႏဒင်ႏတဝ်းခေတ် ကရိုꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻပါဒျာႏ။ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို တစွိုꩻတွမ်ႏတစွိုꩻ တွိုက်ꩻနက်လွဝင်ꩻ ဝိမသအဓမ္မလောဘဖု့ႏ အာႏတလာလွဉ်တဲင် တွိုက်ꩻပွယ်ꩻကို ကောနွောင်ꩻသားနောဝ်ꩻ ထွာလွဉ်"ဗွေႏ"သွုမ်ꩻတိန်ꩻသားနဝ်ꩻထွာလွဉ် "သွဉ်း"နဝ်ꩻမꩻ "သွဉ်းသယ်ႏခေတ်"ယိုပြွူႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပုဂ္ဂလိကပဲင်ႏဆဲင်ႏမုꩻအဝ်ႏလွဉ်မꩻ လိုꩻအဆင်ႏအရန်းကရိုꩻလဲ့ ခွဲꩻခေါ်လွဉ် ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻတွက်တာႏ ထူႏသွုံꩻသော့ꩻ သွဉ်းသယ်ႏဖုံႏတဲင် တိတ်ꩻနျꩻသားတွမ်ႏ ခံႏဗာႏတိတ်ꩻနျꩻသား ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻကို ထူႏသွုံꩻသော့ꩻသွဉ်းသယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်လုဲင်းလွပ်ꩻသား သွဉ်းဗွေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဟံႏပဲင်ႏသားတွော့ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်နဝ်ꩻ လွူးဖွာꩻလွဉ်ပါစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ်ခေတ်ကို အုတ်ချုတ်နေး အမိန့်တငွါချင်ႏ လိုꩻခမ်းလိုꩻထီဖုံႏလဲ့သင်၊ ဟံႏယာႏဖုံႏလဲ့သင်၊ ရွဉ်ခံꩻသားပစ္စေꩻဖုံႏလဲ့သင် ခွန်စောဝ်းစောက်ꩻဖါးသီးဖုံႏ ပဲင်ႏဆဲင်ႏလို့ဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အတိတ်ꩻနျꩻခံႏ လုဲင်းလွုပ်ꩻသားဖုံႏ တွူႏတရန်းချာတဲင် အရင်ꩻတန်သားခေတ်ယို ပေါႏလွဉ်ဗာႏယင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ် တခီႏတခေါဝ်တွမ်ႏ အရင်ꩻတန်သား တခီႏတခေါဝ်ဖုံႏလဲ့သင်၊ အရင်ꩻတန်သားခြိန်ခြိန်လဲ့သင် တယ်ႏဆို့ꩻလွဉ်လွစက်ရုံႏ၊ ထာꩻမာꩻရုံႏတဲင် ခမ်းထီရေꩻအလꩻ အုတ်ချုတ်ရေꩻအလꩻ လိုꩻမျိုꩻရေꩻအလꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻအလꩻ နေးတွမ်ႏစူယာꩻတန်ဒို့ꩻတခြို့လွဉ် တိတ်ꩻနျꩻခံႏဗာႏသားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ (၁၇)ရျာꩻဗူႏ နိန်ႏစောဝ်းကို ဥရောပတွိုက ဂရိခမ်းကို ခွန်စောဝ်းသီး အုတ်ချုတ်တွမ်ႏ အော်တိုကရေစီ (Auto Cracy)ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻချင်ꩻ အုတ်ချုတ်ရေꩻစနစ်၊ အရစ္စတိုကရေစီ (Aris to Cracy)ခွန်တွမ်ႏမူꩻမတ် အုတ်ချုတ်ရေꩻစနစ်နဝ်ꩻ ဂရိခမ်းသားဖုံႏ တွူႏတရန်ချာနဝ်ꩻမꩻ ဒီမော့စ်ကရေတီးယား (Demous Cratia)ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုအလꩻ ဒီမိုကရေစီ(Democracy)ခမ်းသားလိုꩻအာ အုတ်ချုတ်ရေꩻစနစ်ယို ပြွူႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏတဲင် ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏဟန်ႏသနီꩻယိုသွူ။ ကွန်ႏမာꩻဆွိုက်ဆံႏရေꩻ သမဲင်ꩻတလီးလွုမ်းကို ထီလဲင်ꩻကပို့ꩻလူးဒါႏ ဖေꩻတံႏနဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏအပါႏအဝင်ႏ ကမ္ဘာႏစွိုးခွိုꩻသီးဖုံႏ ခံႏစာꩻဗွိုန်ပီဒျာႏလွဝင်ꩻသွူ၊ ကွဲကားတွော့ꩻ "ပျူခွိုꩻနွယ်ႏ"ပအိုဝ်ႏသီးဘဝအစနဝ်ꩻ သာႏယာႏတဝ်းငါႏ နုဲင်းဂိမှန္တရာႏသီး မွူးရောဝ်ꩻခိုႏ တလီꩻလဲ့သန် ခမ်းလဲ့တန် တယ်ႏစနဝ်ꩻခါ လာမားဟာကိုတဲင် တွူႏတရန်လွဉ်ဗာႏနေး ကာဗꩻလွဉ်ဗာႏနေး ထီတသုဲင်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
ပထဝီႏ
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻဖုံႏ ကအုံအဝ်ႏရာꩻအရပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻအခေါဝ်နဝ် ဖဲ့ꩻတွို့ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းကူဖဲ့ꩻထင်ꩻ၊ ပဂိုꩻခရဲင်ႏ၊ ဖါအင်းခရဲင်ႏ၊ ခူႏခရိစ်(ကော့ကရိတ်)ယင်ပြွယ်(လှိုင်းဘွဲ့)ဒေႏသဖုံႏယို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး မွိုးနန်းစခါခင်ႏလမ်းအုံဒျာႏ။ ကောင်ရွေꩻဒေႏသ ပအိုဝ်ႏသီးရပ်ရာႏနဝ်ꩻ ခမ်းကူဖဲ့ꩻတွို့ꩻ ၉၆-ဒီႏဂရီႏ မိနစ် ၃၁-လောင်ဂျီတွစ် ဆꩻကွဉ်ႏ၊ ခမ်းကူဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ ၉၇-ဒီႏဂရီႏ မိနစ် ၄၅-လောင်ဂျီတွစ် ဆꩻကွဉ်ႏ၊ ခမ်းကူဖဲ့ꩻထင်ꩻ ၂၁-ဒီႏဂရီႏ မိနစ် ၃၀-လတ္တီတွစ်၊ ဆꩻထင်ꩻ ခမ်းကူဖဲ့ꩻနဝ် ၁၉-ဒီႏဂရီႏ မိနစ် ၃၀-လတ္တီတွစ်ဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ၇၅%ရျာꩻခေါင်ꩻနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏဒျာႏ ကောင်ရွေꩻလောင်းကိုဖုံႏ၊ ထာꩻခြောင်ႏလုဲင်းကိုဖုံႏတဲ့ အာတန်ဒျာႏ၊ သထွုံႏခရဲင်ႏတွမ်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ ထာꩻခြောင်ႏလုဲင်းဖုံႏယို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏအာငါႏအကျောင်ꩻ ယေးလ်ယူနီဗာစီတီ အာသျအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ဒေႏသ လေ့လာသွဉ်ထူႏရေꩻအစွိုꩻ တဲမ်းမုဲင်သေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကောင်ရွေꩻဒေႏသ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ မောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ လုဲင်းခါႏ၊ မွိုင်ꩻကွိုင်၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻရွီႏ၊ မွိုင်ꩻပွဉ်၊ စံကာꩻ၊ မွိုင်ꩻပြုဲင်ꩻ၊ သထွုံႏပေႏ၊ ဗန်းယဉ်ႏ၊ နောင်ဗွဉ်၊ နမ်းခုတ်၊ စကွယ်၊ ကိန်ꩻခံꩻ၊ ဟိုပုံꩻ၊ တောင်ႏကီꩻ၊ လွယ်လုံ၊ ဘေားနင်ꩻ၊ ပွေးလ၊ ဘော်ဆိုင်း၊ နမ်းခုန်း၊ ပင်မီ၊ လွယ်မော်ꩻ၊ နမ်းတုတ်ꩻ၊ ပင်ႏတရား၊ ကျုံး၊ ဆာမွိုင်ꩻခံꩻ၊ လွယ်အုဲႏ-ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပဂိုꩻတွိုင်ႏကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ၊ ပဂိုꩻခရဲင်ႏ၊ သထွုံႏခရဲင်ႏကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကျိုက်ထိုႏဝိန်ꩻနယ်ႏ၊ ဘီးလဲင်းဝိန်ꩻနယ်ႏ၊ သထွုံႏဝိန်ꩻတယ်ႏ၊ တနင်္သာရီႏတွိုင်ႏကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကျိုက္ခမီႏခရဲင်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ၊ စောက်ꩻခမ်းကို ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခူးခရိစ်၊ ဖါအင်း၊ ယင်ပြွယ်ꩻ၊ ဖါပွဉ်-စတဲင် ဒေါနကောင်ရွေꩻထာꩻခြောင်ႏလုဲင်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ
၁၉၁၁-ဗာႏနိန်ႏစာႏရင်ꩻအလꩻ တခမ်းလွုမ်းချွစ် ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၆၈၃၂၉-ဖြာꩻတဲင် ၁၉၃၁-ဗာႏနိန်ႏကို စာႏရင်ꩻအလꩻ တခမ်းလွုမ်းချွစ် ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၂၂၅၈၂၂-ဖြာꩻအကျောင်ꩻ ကမ္ဘာႏကုလသမဂ္ဂကျေႏညာႏချက်အလꩻ ဒုတိယစဲ့ꩻကမ္ဘာႏ မာꩻလွဉ်ယို နိန်ႏနီဆီတလဲင်ႏ လိုꩻလွိုပွာꩻနွုံꩻနဝ်ꩻ ထန်ႏထိုꩻနီပွန်းရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏတွိုႏ နိန်ႏ ၁၉၉၁-ဗာႏနဝ်ꩻ တခမ်းလွုမ်းချွစ် ပအိုတ်ႏလိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻယို အီႏအဝ်ႏလွဉ် ၂-သန်းလွိုကရိုꩻနဝ်ꩻ နပ်ထွားလꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၃၁-ဗာႏနိန်ႏ အိန္ဒိယအစိုႏရ ကိပ်ꩻထူႏလိုꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻဌာႏန ကျေႏညာႏချက်အလꩻ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ၁၉၁၁-ဗာႏနိန်ႏအယံတွင်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၀'၀၀၀ ကို လွိုပွာꩻ ၉၁၆-ဖြာꩻတဲင် ၁၉၃၁-ဗာႏနိန်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၀'၀၀၀ ကို လွိုပွါꩻ ၉၃၄-ဖြာꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ လိုꩻလွိုပွာꩻနွုံꩻနဝ်ꩻ အာလဲဉ်းဒွိုန်းက ဖြောဝ်ꩻစွိုးခွိုꩻအကျောင်ꩻ ရိုꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏ(သာႏ)တသာတယ်ႏဆို့ꩻရေꩻ
သုဝဏ္ဏဘုမ္မိကုဲင်ထွူဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး ကထူႏဂုဏ်ႏအီဒါႏ ပိဋကတ်သွံဖွုံႏ အပါအဝင်ႏ ခွန်မနုဟာႏတွမ်ႏ နင်ꩻသိရိမာႏ ပိုခိုသုဓမ္မမင်ꩻသာꩻ မူꩻမတ်ဖုံႏ ပညာႏသျင်ႏ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏဖုံႏ ချွေႏရံႏဖုံႏ ကားကအဝ်ႏလဲ့ ထွာစဲ့ꩻရွိုးအနေႏ ပင်ꩻသဲင်ꩻဟဲ့ꩻသဲင်ꩻ တမ္ဗဝတီႏခမ်းတဲင် ခွန်မနုဟာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာဘုရာꩻသွဉ်းနဝ်ꩻသွူ၊ သုဝဏ္ဏခမ်းသားဖုံႏလဲ့ ထန်ႏလီလာထိုꩻဗာႏတဲင် အုံကွူႏဗာႏနေး ဖူးဝေးစောက်ꩻ မန်း မဲင်ꩻ ဖြောဝ်ꩻသီးနဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏကရိုꩻဒါႏ အမဉ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ရင်းအီႏထိုꩻမားတမွာမွာစွဉ်ႏ၊ စွိုးခွိုꩻယဉ်ႏငဲး လိတ်လုဲင်ꩻ ငဝ်းငွါ ခွမ်ꩻလာꩻအကွဉ်ကꩻ သတဲင်ꩻကရိုꩻသားလဲ့ လဲင်ꩻအီႏခံႏဗာႏစွဉ်ႏဝင်ꩻမျောႏထိုꩻ စတဲင်သမဲင်ꩻတလီးလွုမ်း ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးဘဝနဝ်ꩻ ဗꩻတွိုႏယိုခါ အဝ်ႏခေ့ꩻတသေႏဒွိုန်းက လာမားဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻယို လဲင်ꩻတလို့ဒါႏဒွုမ်နဝ်ꩻသွူ။ အတိတ်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏခင်ႏမွဉ် ပစ္စုပ္ပန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကတူႏ အနာႏဂတ်နဝ်ꩻ ရေႏစူꩻငါ ငေါဝ်းတွိုင်ꩻယိုအလꩻ အတိတ်ကာလ သမဲင်ꩻထီထွတ်ꩻတဖꩻ ကတွူႏတရန်လွဉ်ဗာႏဒါႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏဖုံႏယို ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် ထူႏသွူသွဉ်ခန်ꩻတဲင် ဟန်ႏနီꩻပစ္စုပ္ပန်ႏကာႏလယို အွဉ်ႏခံႏထွူသꩻရက်ခွိုꩻတန်တန်အာအာ အွဉ်ကတူႏခြိန်းခြိန်းတွော့ꩻ အနာႏဂတ်ဖေႏကထွာအီ တရောင်းတရေꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏလွောင်ႏဗူႏရေꩻအာႏရဲင်ꩻတဲင် လိုႏကာႏငါလဲဉ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အဇ္ဇေဝ ကိစ္စံ ကာတဗ္ဗံ
ထာꩻမာꩻကလိုႏမာꩻဒါႏ ဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻ မာꩻထွူထွူခန်းယိုခါ-ကရိုꩻဒါႏ နီဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်းဩဝါဒယိုအတွိုင်ꩻ စွိုးခွိုꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻယို အရေꩻတန်ငါႏတဲင် ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး အနာႏဂတ်ဖေႏကထွာလꩻ တရောင်းတရေꩻအတွက် ထွို့ꩻဗူႏရေꩻယို ပဓာနထာꩻမာꩻဒျာႏ၊ အရန်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခွိုင်းခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ လွူးတဲင်ရီးဗာႏ သꩻရက်ခွိုꩻထွူတဲင် ခင်ႏမွဉ်အွဉ်ႏနေး လွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ ဝွေႏဖန်ႏရေꩻ၊ အာႏပေႏချက်နောဝ်ꩻ ထုမ်ႏဗာႏ၊ ကမော့ꩻလွဉ်ဒါႏ အာႏပေႏချက်နဝ်ꩻ ဖျင်မွဉ်းထွူတွော့ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻခွိုန်ꩻချာဗာႏ လွောင်ႏဗူႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ နေးတွမ်ႏလွောင်ႏဗူႏရေꩻအာႏရဲင်ꩻတဲင် စွိုးခွိုꩻရက်ပဲင်ꩻရေꩻ၊ လုမ်းဗဉ်ႏရေꩻ၊ တသွိုန်တန်ႏတူႏရေꩻ၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻဖုံႏယို တရန်းတိုꩻပင်ႏထိုကီလွသွူတွော့ꩻ ဘဝတသာ တယ်ႏဆို့ꩻအီရေꩻအတွက် အစီႏအစဲဉ်ႏဟဝ်ဟဝ် ခင်ႏကာမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ မဉ်ႏထင်ႏငါလွေꩻနဝ်ꩻ တနီꩻစဝ်းစဝ်း နီကအင်းရွယ်ႏဒါႏ တဖူꩻသွတ်ꩻ အောင်ႏမျင်ႏရေꩻခင်ႏလမ်းကို အရာႏအကောဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏဒဲ့ꩻထူႏနွောင်ꩻဗာႏရင်ꩻအကျောင်ꩻ တမာသောင်ႏသာလွေꩻဗာႏ တခွိုင်းယိုသွူ။
ယံꩻလူးစေကြန်ႏ နီပအိုဝ်ႏဟံႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်စီး
ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်စီး (ကျောက်ကြီးမြို့နယ်) (Kyaukkyi Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်လေးပိဉ်ခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻစျောက်စီးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻပုလော
ဝေင်ꩻပုလော (ပုလောမြို့) Palaw (Myeik) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် မေက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပုလောကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၈,၉၃၆ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဆီဖွေ
ဝေင်ꩻဆီဖွေ (အဲင်းကလေတ်: Chipwi, Chibwe) (မန်း: ချီဖွေမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဆီဖွေကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဆီဖွေကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မေခခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻမစ်စီးနားဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ မဲင်ႏ(၈၈)ရပ်၊ တောမ်ႏမျန်မာ-ခယ်ႏခမ်းကူ ဝေင်ꩻပန်ဝါနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဲင်ႏ(၄၀)ရပ်သွူ။ မေခခြောင်လောင်းနဝ်ꩻ တယ်ႏတေင်ခါꩻတောမ်ႏကန်တဲင် အဝ်ႏမာꩻခါꩻပါ တျာႏထီမေႏအာႏ စက်အာႏ (၉၉ MW)၊ ဆီဖွေတျာႏမေႏစီႏမံႏကိန်ꩻ (၃၄၀၀ MW)ယုင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၅၆၇ ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻဝုဲင်းမော်
ဝေင်ꩻဝုဲင်းမော် (အဲင်းကလေတ်: Waingmaw) (မန်း: ဝိုင်းမော်မြို့) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဝုဲင်းမော်ကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဝုဲင်းမော်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၁,၉၆၉ ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖရုသဝါစာဝေရမဏိ
"ဖရုသဝါစာ - ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနုဲင်းရွာꩻသို"ကရိုꩻနဝ်ꩻ-
သꩻလျားဝင်ꩻတဲင် "မုတ်ဆိုꩻမျိုꩻတန်နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻလို့အေႏသားတန်နောဝ်ꩻ၊ ထာꩻကွီအံႏသားခွိုꩻတန်နောဝ်ꩻ၊ နာꩻအံႏပါꩻအေႏနောဝ်ꩻ၊ နာꩻဒါႏကွို့ꩻ လို့ဖေႏဝင်ꩻအေႏလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻတွတ်ꩻဟွေႏနုဲင်းနာꩻနဝ်ꩻ၊ ပါꩻကတူႏပိုမ်တန်နဝ်ꩻ၊ နာꩻယို ထာꩻသူႏသေအဲဉ်ထောဝ်း၊ ကယ်ꩻစွဉ်ႏဖိုးပနားဟနော၊ နာꩻအပဲစ်တန်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ ကယ်ꩻစွဉ်ႏဒေႏဝဒတ်၊ ထွီႏမွူးတန်နဝ်ꩻ"စတဲင် ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻခတ်ꩻနား၊ ငေါဝ်းလျားဆာသꩻ၊ ငေါဝ်းခွန်းကဲဉ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဖရုသဝါစာ (အကုသိုလ်ႏကံႏလွဉ်းလွဉ်း)နောဝ်ꩻသွူ။
"ဝေရမဏိ"- "သျောင်ႏထိုꩻ (ဒေါ့ꩻရိုꩻတဝ်း)ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
ခွန်းဆာဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻရိုꩻငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်တဝ်း၊ ထွာဖရုသဝါစာဒုစရဲက်၊ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်တောဝ်း၊ ခွန်းဆာတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻရိုꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်၊ ထွာဖရုသဝါစာ ဝေရမဏမိသုစရဲက်၊ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။
"ဟောဝ်တောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဟောဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ"နဲတဲင်-
တွယ်ႏတွမ်ႏခွဉ်းနဝ်ꩻ ရိုꩻစွဉ်ႏဆာဆာတဲ့ တထွꩻတဝ်း ငေါဝ်းခွန်းဆာ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကခွန်းဆာဒါႏဝင်ꩻ၊ ကဒေါ့ꩻဒါႏဝင်ꩻငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလွꩻထီႏအာ၊ ဝင်ꩻစင်ꩻသားအာ၊ ရန်ႏသူႏအာ၊ သွꩻခွဆေ့ꩻ၊ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏတောဝ်း၊ ဝင်ꩻထီႏဖွီ၊ ထွာနွောင်ꩻတဝ်းလိုꩻတန်၊ မဉ်ႏထွာနွိုင်ႏစိန်ႏစွော့ꩻ လိုꩻတန်တဲ့ သက်တဆွာꩻတဝ်း၊ ကွပ်ငေါဝ်း၊ ကွပ်ထာꩻဒေါ့ꩻတဲင် မော့ꩻအီဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ။ အွဉ်ခွုမ် အွဉ်မာꩻစွဉ်ႏ ကိစ္စအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ဝင်ꩻဖြွမ်းသားဆေ့ꩻ၊ ထာꩻမာꩻအောင်ႏမျင်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻလွꩻဒေါ့ꩻရီအာ၊ ကိစ္စအရေꩻတန်စွဉ်ႏတဲ့ ဝင်ꩻတတွိုင်ႏပင်ႏကြွို့ꩻတောဝ်း၊ မော့ꩻသွူအယပ်ꩻအခုဲင်ႏတဲ့ ထာꩻဒုက္ခတဲ့ ဝင်ꩻတထွားတဝ်း၊ ဝင်ꩻတသညင်ꩻတဝ်း၊ ကထွာဒါႏ အမွိုးအဖါ၊ အပိုအလီꩻ၊ အသွꩻအခွဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ ခိုးလျားလွဉ်ꩻအီဒါႏ၊ မဲ့ငါပေႏအီဒါႏ၊ တွိုႏဘဝငါသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မော့ꩻဗာႏ(ခံႏဗာႏ)စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ခွန်းဆာဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻရိုꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနောဝ်ꩻ ဟောဝ်တောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏခွန်းဆာတဝ်းဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻလွꩻထီႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဟွိုန်ဟောဝ်သား၊ ဝင်ꩻရက်သားအာ၊ ရန်ႏသူႏအဲဉ်ထဝ်း၊ သွꩻခွအာ၊ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအောဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏ၊ ဝင်ꩻထီႏဖွီတောဝ်း၊ ထွာနွောင်ꩻလိုꩻတန်၊ ကွပ်ငေါဝ်း၊ ကွပ်ထာꩻဒေါ့ꩻတဲင် မော့ꩻအီဗာႏတဝ်း ထာꩻဒုက္ခ။ အွဉ်ခွုမ် အွဉ်မာꩻစွဉ်ႏ ကိစ္စအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ဝင်ꩻဖြွမ်းသားအာ၊ ထာꩻမာꩻအောင်ႏမျင်ႏနွောင်ꩻ၊ ဝင်ꩻမဉ်ဒေါ့ꩻရီအာ၊ ကိစ္စအရေꩻတန်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻတွိုင်ႏပင်ႏ၊ မဉ်ႏမော့ꩻ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ထာꩻဒုက္ခတဲ့ ဝင်ꩻထွားဝင်ꩻစွဲကို၊ ဝင်ꩻသညင်ꩻ၊ ကထွာဒါႏ အမွိုးအဖါ၊ အပိုအလီꩻ အသွꩻအခွဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ ခိုးလျားလွဉ်ꩻအီဗာႏတဝ်း၊ မဲ့ငါပေႏလွဉ်ꩻအီဗာႏတဝ်း၊ တွိုႏဘဝငါသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏတဝ်းငါးရုဲင်ꩻ၊ မော့ꩻဗာႏတဝ်း (ခံႏဗာႏတောဝ်း) စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကွပ်ခွန်းဆာတဝ်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻရိုꩻတဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻတဲင် ကခံႏစာꩻဗာႏ အကျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ- ၁။ တွိုႏထင်ႏဗာႏ လူꩻအခမ်း ၂။ ယံမျတ်လဲဉ်းက လိုꩻလင် ၃။ တိန်ႏတွိုႏသဲင်ꩻယင်း လိုꩻခမ်းတဲ့ ထွာဗာႏခွန်စက်ျာႏ ၄။ ဖြေꩻဖါး ပနဲဉ်ႏဖဲ့ပေႏ ၅။ ငေါဝ်းတဲ့ အွီႏတလေ့ ၆။ ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ ဝင်ꩻယွုမ်း- စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ခွန်းဆာတောဝ်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻရိုꩻတောဝ်း ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏမရေႏမရာာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ဖရုသဝါစာ အင်္ဂါႏ ၃-ပါꩻ"
(ခွန်းဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ အချက် ၃-ချက်) အင်္ဂါႏယို ၃-ပါꩻ မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏလို့မꩻ (အချက်ယို ၃-ချက်မဉ်ႏမဲဉ်ႏတနꩻသော့ꩻလို့မꩻ) ထွာ ဖရုသဝါစာ အကုသိုလ်ႏကံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကဗျာလင်္ကာႏ
ကဗျာယို မဉ်ႏပြန်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ- ခွန်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻ တွမ်ႏငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ ရိုꩻတရံꩻတရိမ်ꩻဝင်ꩻ၊ ဖြောင်းလွဉ်ꩻမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏမာꩻမွိုန်း၊ မဉ်ႏယွိုန်းထိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအကျင်ꩻဟဝ်၊ ထွာအကျင်ꩻမျတ် (ကွပ်အကျင်ꩻဟဝ်၊ အကျင်ꩻမျတ်တဲင်) ချမ်ꩻသာႏဗာႏ စွုမ်ႏဇာတ်ဇာတ်၊ စွုမ်ႏပန်ပန်၊ ထွာလိုꩻယေန်ႏကေႏ၊ ထွာလိုꩻတဗွီႏပေႏတဲင် မဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ်တွော့ꩻ ယံလွေꩻတငါငါစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွောင်နယ်သမ်းထဲင်း
ဟန်ႏသနီꩻယို နီလွေꩻမာꩻသိုႏကျောင်ꩻ၊ လောတဆွိုင်ꩻနဝ်ꩻ မောင်ႏလွင်ꩻတွမ်ႏ မောင်ႏသွင်ႏနဝ်ꩻ ထိုမ်းညီꩻလို့ဝင်ꩻ လောတဆွိုင်ꩻချင်ႏ၊ မောင်ႏလွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝါးကျွားမွေးစွည်ႏလေား၊ ဖိုးအဝ်ႏလောႏသွူတဲ့ အဝ်ႏတွယ်ႏတိက်ꩻတိက်ꩻဖိုး၊ အဖူးမောင်ႏသွင်ႏရိုꩻ "ဝါးယွယွငါ"တဲ့ တနာႏတဝ်း၊ ခွန်းထဲင်းအဖူး။ လောႏလင်ꩻကောင် ဖိုးအဝ်ႏလောႏသွူတဲ့ တွယ်ႏတိက်ꩻတိက်ꩻဖိုးတဲင် ဖိုးတဲ့ မာꩻစွဉ်ႏအသꩻ၊ တခိုတ်တငီႏတငါတောစွဉ်ႏထာꩻတွော့ꩻ လောမောက်တောစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ဝွေꩻသီးတဖူးဝေးတဲ့ ထဲ့စွဉ်ႏလော၊ ကားကားနဲ့ꩻ လေားအဝ်ႏလွေꩻတွင်ꩻ၊ လောခြေင်လွုမ်ꩻတွော့ꩻ မောင်ႏလွင်ꩻနဝ်ꩻ လောတေင်ဗာႏအကီႏတဲ့ အဆွတ်ꩻထို့တဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ အဆာတန်ပသာႏတန်၊ အဖြောင်းလင်ꩻတမောက်ꩻဟံႏတဲင် အတငါ အော့ꩻထိုꩻစွဉ်ႏနီဗီႏ၊ မောင်ႏသွင်ႏနဝ်ꩻတဲး စူလောင်ꩻခင်ႏလောင်ꩻ ကဲင်ပသာႏနေးလွုမ်ꩻ။
နီလိုꩻစွိုꩻ ကတိန်ႏလွေꩻထီႏ မောင်ႏသွင်ႏသီး ထဲ့လောတဲင် ခွေလောႏနာꩻလောႏ ပငါပရာꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လောႏလွေꩻထေ့ဒျာႏ မောင်ႏသွင်ႏလွုမ်ꩻ၊ မောင်ႏလွင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တလောႏထေ့တဝ်း၊ မောင်ႏသွင်ႏသီးလောနဝ်ꩻ နီဖျင်ဟဝ်ထွူတွော့ꩻ ထွန်းဖေတွမ်ႏမောင်ႏသေစ် ဝါးသဲင်ꩻချာ၊ ဒင်ႏသဲင်ꩻပါ မောင်ႏသွင်ႏ၊ ကထင်ႏထီႏ ဝင်ꩻဒင်ႏသဲင်ꩻ မောင်ႏသွင်ႏတဲင် မောင်ႏလွင်ꩻရိုꩻ "ဒင်ႏသဲင်ꩻပါခွေနယ်ႏ၊ ဒင်ႏသဲင်ꩻပါခွေယို"ရိုꩻသွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ဝွေꩻသီးတဒင်ႏတဝ်း၊ အမဲ့ငါပေႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ တွိုႏသဲင်ꩻလမ်းတွော့ꩻ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻနယ်အဖါ၊ မဉ်ႏကွပ်အဖါနဝ်ꩻ တလွေꩻဒင်ႏတဝ်း၊ အမွိုးနဝ်ꩻ ငွိုးငါးနေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ထွဉ်ႏအဝါꩻ လွေꩻဒင်ႏနဝ်ꩻမꩻ မောင်ႏလွင်ꩻ ဗꩻသဲင်ꩻယင်းလမ်း၊ တွိုႏသဲင်ꩻလမ်းတဲ့ ပါꩻတလွဉ်လယ်ႏတောဝ်း၊ တွိုႏမောင်ႏသွင်ႏနဝ်ꩻ ပါꩻလွဉ်လယ်ႏ တစွိုꩻထွူတစွိုꩻ၊ တဖြာꩻထွူတဖြာꩻစွဉ်ႏဒျာႏ၊ အီလွဉ်ပါထာꩻအံႏဖုံႏတဲင် မောင်ႏသွင်ႏအံႏလဲင်ꩻ တလို့ဒွုမ်၊ တွိုႏမောင်ႏလွင်ꩻနဝ်ꩻ မဲန်အံႏတဲ့ တအံႏဗာႏတဝ်းနုဲင်းဝင်ꩻ။
မောင်ႏလွင်ꩻနဝ်ꩻ ခံႏစာꩻဒျာႏ အထာꩻဆာတဖဲ့ꩻ၊ ဝင်ꩻသမ်းလွဉ်လယ်ႏတဝ်းတဖဲ့ꩻ၊ ထီႏဒျာႏဝင်ꩻလွဉ်လယ်ႏအဖူး၊ ထီႏဒျာႏဝင်ꩻလွဉ်ဖေႏ အဖူးထာꩻအံႏတဖဲ့ꩻ၊ ယူႏလꩻချာဒျာႏ ဝင်ꩻအွဉ်ႏပြာႏသေꩻ ဝွေꩻတခြာကိုတဲ့ꩻတဲင် အသꩻပေႏငါႏ မရေႏမရာႏတွော့ꩻ အဒွုတ်ꩻတေ့ꩻဗာႏစွဉ်ႏ အမဲ့ထီ။ (ပေါႏလိုꩻခွန်းဆာဒါႏဝင်ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻရိုꩻဆွစ်ꩻဒါႏဝင်ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻရိုꩻတငီႏတငါဒါႏဝင်ꩻ၊ ပေါႏလိုꩻဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနဝ်ꩻတဲ ဝင်ꩻလွꩻထီႏရောင်၊ ဝင်ꩻလွꩻထွားရောင်၊ ဝင်ꩻတထွားတဝ်း၊ ဝင်ꩻတမာꩻသွꩻတောဝ်း၊ သွꩻခွခြေား မဲ့ငါပေႏ၊ ခိုးလျား ယပ်ꩻသေႏသေႏဗာႏ) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယိုတလဲင်ႏတဲတဲ့ မောင်ႏလွင်ꩻတဖြာꩻအတွက်တာႏ တသာႏရနွုမ်ႏနာႏလဲဉ်း၊ လိန်ꩻဟမ်းပေါင်းဆိုမ်နေးထဲင်းမတဝ်း။
မောင်ႏလွင်ꩻ မောင်ႏသွင်ꩻသီးတဲ့ ဟဝ်လဲန်း၊ ဟန်ႏနီꩻယို ဆရာႏွဗောင်ချာသွူကျောင်ꩻ၊ ဟော- ဟန်ႏနီꩻယို မောင်ႏလွင်ꩻ ဖျော်ရီးရီးဝင်ꩻ။ "နာꩻကီႏနဝ်ꩻ ဟဝ်လဲန်းနဲ့ မောင်ႏလွင်ꩻ" "ဟဝ်လဲန်းသွူ ဆရာႏ၊ ဟဝ်လဲန်းသွူအော်" ဟော- ဟန်ႏနီꩻယို မောင်ႏလွင်ꩻ သေ"အော်"တခါႏခါႏဒါႏသွူ ဆရာႏ၊ နီဆရာႏတဲ့ ကထင်ႏထီႏ မောင်ႏလွင်ꩻ အခေႏနေႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻ၊ ကထင်ႏဟွုန် မောင်ႏလွင်ꩻငဝ်းပနဲန်ႏထိုꩻနုဲင်းယိုတဲင် ငပယွုမ်းစွဉ်ႏဒျာႏထာꩻ။ "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဆရာႏကအီႏသွဉ်ဖေႏ ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ ဒုစရဲက်အမုဲင်သူ "ဖရုသဝါစာ-ခွန်းဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ"ခရာႏ။
ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း တိရစ္ဆာန်ႏ' ဖိုးပနား' သေ' ဆင်' ထွီႏ'ညောႏ မဉ်ႏတဲ့ တကျွိုက်တဝ်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ စာႏနာႏချာသွော့ နီနမ်းနုဲင်းယို- (ဝင်ꩻမဉ်ႏခွန်းကဲန်းနီတဲ့ ဆော့ꩻနီနား၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻလျားနီတဲ့ ဆာနီသꩻ၊ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ နီမဉ်ႏခွန်းကဲန်းဝင်ꩻတဲ့ ဆော့ꩻဝင်ꩻနား၊ နီမဉ်ႏဒေါ့ꩻလျားဝင်ꩻတဲ့ ဆာဝင်ꩻသꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွန်းဆာမွုန်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻလျားမွုန်းဝင်ꩻ၊ ရိုꩻကဲန်းမွုန်းဝင်ꩻ၊ လိုꩻကခွန်းဆာဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻကဒေါ့ꩻလျားဒါႏဝင်ꩻ၊ လိုꩻကရိုꩻကဲန်းဒါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဘဝယိုခါတဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏ မာꩻသျုက်ဝင်ꩻနား၊ မာꩻလျားဝင်ꩻသꩻတဲင် ဝင်ꩻတရက်တဝ်း၊ ဝင်ꩻတကူႏညီႏ စွဲးကိုတဝ်း။) (ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻတဲ့ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ ယဟန်ႏတဲ့ လွေꩻထွာဗာႏ ပိတ္တာႏ၊ မဉ်ႏလွေꩻထွာ ပိတ္တာႏသူꩻတဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏငေါဝ်းကျမ်ꩻထံꩻပေႏအတွက်တဲင် လွေꩻအံႏဗာႏ အဝွေႏအဝက်၊ ခွဉ်ႏတန်ခွဉ်ႏပေႏ၊ သွီႏဝွေႏနုက်ခက်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ ခွမ်ꩻလာꩻကွဉ်ကꩻဗာႏတဝ်း၊ ဒဲန်တဲ့ အံႏဗာႏတဝ်း၊ ထီတဲ့ အွꩻဗာႏတောဝ်း၊ ဒုက္ခမွေးစွဉ်ႏထာꩻ။) (တွိုႏတနီꩻခါ မဉ်ႏသဲင်ꩻထွာလိုꩻတဲ့ ဝင်ꩻတရက်တဝ်း၊ ငေါဝ်းတလေ့တဝ်း၊ သွꩻပေႏအဲန်ထဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ တနွို့တဝ်းဝင်ꩻနား၊ အုံထာꩻခိုးလျားဗာႏသေႏသႏ၊ တန်ပေႏဖြားဆား လွꩻထွားလွꩻထီႏ ထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။) ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ဖရုသဝါစာ- ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ နုဲင်းရွာꩻသိုယို မူႏခိုပေႏတန် ယံဖေႏကတွမ်ႏဒေါ့ꩻမွုန်း၊ ယံဖေႏကတွမ်ႏခွန်းမွုန်း"တဲင် ဗွေႏစင်ꩻတဲမ်းဖေႏနီ ကဗျာနုဲင်းယို- + ခွန်းဒေါ့ꩻကျံꩻထံꩻ - တရံꩻလွဉ်ꩻမာႏ ငါးရုဲင်ꩻထဲ့ဗာႏ - ချမ်ꩻသာႏကင်ꩻညာꩻ သဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻပို - ဝွေꩻယိုကျံꩻငါႏ ဒေါ့ꩻကျံꩻမွုန်း - မဉ်ႏယွုန်း ကျင်ꩻဟဝ်ထွာ။
ကဗျာယိုတပွုတ် မဉ်ႏပြန်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ-
(မဉ်ႏခွန်းဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဝင်ꩻ တွမ်ႏငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ ရိုꩻတရံꩻတရိမ်ꩻ၊ ရိုꩻတငီႏတငါဝင်ꩻ၊ ဖြောင်းမဉ်ႏလွဉ်ꩻ၊ မဉ်ႏခွန်းမဉ်ႏဒေါ့ꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻမာႏဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻခံႏငါးရုဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ အဲန်ထဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်ယင်း လိုꩻပိုတဲ့ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻငါႏ (ထွာလိုꩻကျံꩻထံꩻတန်)၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွန်းမွုန်းဒေါ့ꩻမွုန်း ငဝ်းကျံꩻထံꩻ၊ မဉ်ႏယွုန်းထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်) ပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏ ဖေႏကထွာ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ် ပငါပရာꩻ၊ ဖေႏနေးကထွာလိုꩻယံ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ ခွန်းဆားမွုန်းဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻလျားမွုန်းဝင်ꩻ၊ ရိုꩻကဲန်းမွုန်းဝင်ꩻနော" "မွေးဒျာႏ ဗွေႏအော်" "ယိုတလဲင်ႏတဲ့ အခိန်ႏလꩻလဲန်းတဲင် အုံပဆားဒွိုန်းက၊ မင်္ဂလာႏဒျာႏ တပဲ့ꩻဖုံႏ" "မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏဗွေႏအော်" '''တောင်ꩻသေꩻ-' မွိုးဖါသီး ကခွန်းပို၊ ဆရာႏသီးယို ကခွန်းဒါႏ တပဲ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ စေႏတနာႏတဲင် သွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻဒျာႏ၊ ငေါဝ်းကျံꩻကီလဲ့ သꩻစေႏတနာႏ ကျံꩻတဝ်းတဲင် 'ဖရုသဝါစာ'ထွာတဝ်း။
ကလွူꩻထွာႏနွောင်ꩻဒါႏ စဲက္ကျာႏဝဠာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ
သꩻပီဝင်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏလꩻ
ရီးအွဉ်အစပထမအနေႏ ဂါႏရဝရိုးသေႏလွေꩻဒျာႏအွဉ်ငါဗွောင်ဖေႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻပြဲင်ႏပွယ်ꩻအစွိုꩻတွမ်ႏ ဟော်ꩻထွားလိတ် ပရိတ်သတ် ဗွေႏ ခွန် နင်ꩻ သီးကားကအော၀်ႏ ကာယသုခကရိုꩻဒါႏ နမ်းချံꩻသာႏ၊ စိတ္တသုခကရိုꩻဒါႏ သꩻချံꩻသာႏ နမ်းသꩻနီပါꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻချမ်ꩻသာႏ ယံကအောဝ်ႏဗာႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻပငါပရာꩻတဲင် တဲမ်းလိတ်သား ဖူးပေႏခွေသွဉ်းအနေႏ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ မင်္ဂလာႏငေါဝ်းငွါ နုဲင်းယိုသွူဩ။
ကမ္ဘာႏဟံႏတန်ꩻယိုအလောင်းကီ ကားကအောဝ်ႏဒါႏ ခွိုꩻနွယ်ႏ ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻ ခမ်းကောင်ခမ်းဒွမ် ထုဲင်ႏခမ်းကအောဝ်ႏဒါႏ အခမ်းခမ်းမုဲင်ꩻဝယောဝ်း အမူႏတဲ့ယို အခိုတဲ့နောဝ်ꩻ မဉ်ႏဟော်ꩻဗာႏသွူရွမ်ဖြုဲင်ꩻလိတ်ယာႏ ယိုတပုဒ်နောဝ်ꩻ နီသွိုန်ႏကိုသꩻဖူꩻ “သွီႏပအိုဝ်ႏ သꩻပအိုဝ်ႏ နမ်းပအိုဝ်ႏ” သꩻဓါတ်ရက်ခွိုꩻ ယံကတွိုႏချာဒျာႏသွော့ စွိုးခွိုꩻ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏ အလောင်း အဗွေတဗာႏ နီသꩻအောင်ꩻခါႏ သꩻရာႏကပ္ပါယ်ႏ အလောင်းကီယို ခွေါင်ခွေါင်တဉ်ႏတဉ်ႏ လွူးခါꩻသွော့ꩻဝင်ꩻ သꩻဓါတ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်း မေတ္တာႏ ပလ္လင်ႏခံႏ အွဉ်ႏဟွိုန်လင်ꩻနယ်ဗာႏ နီပအိုဝ်ႏခွန်/နင်ꩻ သီးနုဲင်းယို။
ယိုခါပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်အဝ်းတေက်ꩻနျရောင်း ဝင်ꩻကအဝ်ႏတေက်ꩻနျꩻသွူနုဲင်းယို နီအချင်ꩻချင်ꩻ သွီႏသမ်းမဉ်ကွယ်ꩻ သꩻသမ်းမဉ်ခွယ်ꩻပါထဲင်းကဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻအလင်တဖဲ့ꩻသားအဝ်ႏတေက်ꩻနျꩻသွူတကာႏတဝ်ႏ၊ နီအချင်ꩻချင်ꩻ သမ်းအဝ်ႏမဲဉ်ကွယ်ꩻကဝင်နဝ်ꩻ ထာꩻအောင်ႏမျင်ႏမုတဖူꩻကို မုဲင်ꩻခါမꩻ နီအီႏတွိုႏနွောင်ꩻဟောင်ႏ နီတွမ်းနီ အဝ်ႏလိုꩻစဉ်ꩻစာꩻယူႏသေငါႏဝင်ꩻဖုံႏ။
ယိုနဝ်ꩻမွေးတဝ်း ခွေတဲ့ရိုတမျိုꩻ နာꩻတဲ့ဒေ့ါꩻဒျာႏတစား သွေꩻကုဲင် ယားကုဲင် တွမ်ႏလိတ်ယာႏ အမျိုꩻမျိုꩻ တဲမ်းကုဲင် ထွိုꩻကုဲင် သီႏကွယ်ꩻလို့ဒျာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဖြေႏမဲဉ်ႏတဗာႏ တထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း “ဝင်ꩻကတေက်ꩻနျꩻနီကယိန်း လွောင်ႏဗူႏမꩻ” “သꩻရက်ဖြွမ်းဗူႏလွောင်ႏဗူႏ အွဉ်ႏပီဝင်ꩻမႏ အောင်ႏမျင်ႏမုတရာꩻယို အီႏလနွောင်ꩻ အီႏပဲင်ႏဆဲင်ႏချာနွောင်ꩻ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ နီပအိုဝ်ႏမူႏခိုသီႏဖုံႏ အုံဒျာႏသွော့တွမ်ႏပညာႏ ထွားဒျာႏသွော့တွမ်ႏပညာႏ နာႏဒျာႏသွော့တွမ်ႏပညာႏ မာꩻဒျာႏသွော့တွမ်ႏပညာႏ စဉ်ꩻစာꩻဝွေႏဖန်ႏဒျာႏသွော့တွမ်ႏပညာႏ သွုံꩻဒျာႏသွော့တွမ်ႏပညာႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုꩻ စစရာႏရာႏ မဉ်းမဲဉ်အောင်ႏမျင်ႏနဝ်ꩻ စွုမ်းဖြာꩻလွောင်ႏဗူႏမꩻ သဖြွမ်းဗူႏ အွဉ်ႏဗွန်ပီသွူဝင်ꩻတဲင် ကမဲဉ်လꩻအောင်ႏမျင်ႏမု ချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻ အီꩻလꩻဗာႏဒျာႏအကျောင်ꩻ...။
လိုꩻငတ်ꩻစား-ငဝ်းခတ်ꩻနား
"ဒုက္ကထာသုတ် (လိုꩻငတ်ꩻစား-ငေါဝ်းခတ်ꩻနားငတ်ꩻမျိုꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ အသဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ ဒုက္ကထာ- လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းဟောဝ်တဝ်း၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒွုမ်အနား သꩻလျားစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ဒုဿီလဿ သီလကထာ ဒုက္ကထာ- လိုꩻသီႏလ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻသီႏလခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ထွာစွက်ႏငေါဝ်းဟောဝ်တဝ်း၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သီႏလအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒွုမ်အနား သꩻလျားစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ အပ္ပဿုတဿ ဗာဟုသစ္စကထာ ဒုက္ကထာ- လိုꩻအထီႏအဟွူန်ဆေ့ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻဗဟုသုတခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ထွာစွက်ႏငေါဝ်းဟောဝ်တဝ်း၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဗဟုသုတအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒွုမ်အနား သꩻလျားစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ မစ္ဆရိယဿ စာဂကထာ ဒုက္ကထာ- လိုꩻစေꩻနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻထာꩻလူႏ စာႏဂခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းဟောဝ်တဝ်း၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻစေꩻတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒွုမ်အနား သꩻလျားစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ဒုပ္ပညဿ ပညာကထာ ဒုက္ကထာ- လိုꩻပညာႏ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻပညာႏခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ထွာစွက်ႏငေါဝ်းဟောဝ်တဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒွုမ်အနား သꩻလျားစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါကထာ သုကထာ- လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ ပေါႏဒေါ့ꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းမဉ်ဟွူန်၊ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းဟဝ်၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရောꩻ့အနား သꩻရေꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ သီလဝတော သီလကထာ သုကထာ- လိုꩻသီႏလအဝ်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻသီႏလခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းမဉ်ဟွူန်၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနောဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻစွဉ်ႏအနား၊ သꩻရေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ဗဟုသုတဿ ဗာဟုသစ္စကထာ သုကထာ- လိုꩻအထီႏအဟွူန်အာနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻဗဟုသုတခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းမဉ်ဟွူန်၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဗဟုသုတအဝ်ႏတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻစွဉ်ႏအနား၊ သꩻရေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ စာဂဝတော စာဂကထာ သုကထာ- လိုꩻကစာႏဂထာꩻနောဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻထာꩻလူႏ စာႏဂခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းမဉ်ဟွူန်၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ စေꩻတဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရောꩻ့စွဉ်ႏအနား၊ သꩻရေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ပညဝတော ပညာကထာ သုကထာ- လိုꩻပညာႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻပညာႏခရာႏတဲ့ ထွာစွဉ်ႏငေါဝ်းမဉ်ဟွူန်၊ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ပညာႏအဝ်ႏတွော့ꩻ ပေါႏဒေါ့ꩻတဲ့ ရော့ꩻစွဉ်ႏအနား သꩻရေꩻစွဉ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဒုက္ကထာသုတ်)
လိုꩻငမ်း'ငမ်းတဝ်းထာꩻသီ
"အဘယသုတ် (လိုꩻငမ်းထာꩻသီ-လိုꩻငမ်းတဝ်းထာꩻသီ)" ဇာဏုဿောဏိပုဏ္ဏာꩻ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- ဩဗွေႏဂေါတမ- 'လိုꩻငမ်းတဝ်းထာꩻသီ အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ'ခွေသွဉ်းရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ တကာႏပုဏ္ဏာꩻဟွေး- လိုꩻငမ်းထာꩻသီ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ လိုꩻစွယ်ꩻသန် ကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ မော့ꩻတဝ်ရောႏဂါႏ တိန်ႏအီႏသီဗာႏတဲင် မဉ်ဖထိုꩻတဝ်း ကာႏမဂွုဏ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ငမ်းငါႏသီဗာႏထာꩻ၊ ငမ်းထာꩻသီ။ ၂။ လိုꩻယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ အတ္တသန်၊ ထင်းတန်အနမ်း၊ ရက်အနမ်း၊ လောႏကာႏအနမ်း၊ မော့ꩻတဝ်ရောႏဂါႏ ထွိုင်ႏအီႏသီဗာႏတဲင် အီႏစွဉ်ꩻထိုꩻဗာႏအနမ်းတွော့ꩻ ငမ်းထာꩻသီ။ ၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏဒွိုန်းကုသိုလ်ႏ၊ ငမ်းတွိုႏလွေꩻဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏတွော့ꩻ ငမ်းငါႏထာꩻသီ။ ၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏတဝ်းတရာꩻ၊ မာꩻဗာႏတဝ်း ဝိပဿနာႏတဲင် ငမ်းငါႏလွေꩻတယ်ႏ အပါယ်ႏခမ်းသူꩻတွော့ꩻ ငမ်းထာꩻသီ။ လိုꩻငမ်းထာꩻသီ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တကာႏပုဏ္ဏာꩻဟွေး- ၁။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ စွယ်ꩻတဝ်းကာႏမဂွုဏ်ႏ၊ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ သꩻဝင်ႏစာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏတဲင် ခွေမဉ်ႏသီနဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း အပါယ်ႏခမ်း၊ ယွုမ်းနမ်းကျင်ꩻဟောဝ်၊ ဆာတဝ်တဲ့ယဝ်း၊ ငမ်းတဝ်းထာꩻသီ။ ၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ခွေယိုအသုဘတန်ဒျာႏ၊ အနိစ္စတန်ဒျာႏ၊ သေနာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထင်းတန်တဝ်းအနမ်း၊ ငမ်းတောဝ်းထာꩻသီ။ ၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏ အကျံꩻစားတဲ့ မာꩻတဝ်း၊ အကုသိုလ်ႏအဝွေႏစားတဲ့ မာꩻတဝ်း၊ မာꩻဒျာႏ ကုသိုလ်ႏလွုမ်ꩻ၊ အီႏတွိုႏလွေꩻဒျာႏ ဘွုံႏဟောဝ်တဲင် ငမ်းတောဝ်းထာꩻသီ။ ၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏလဲဉ်းတရာꩻ၊ မာꩻဗာႏလဲဉ်း ဝိပဿနာႏ၊ ခန္ဓာႏအနိစ္စ၊ ခန္ဓာႏဒုက္ခ၊ ခန္ဓာႏအနတ္တ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသေ၊ ခွေယိုမဉ်ႏသီ၊ လဲဉ်းကီသေႏချာႏ၊ နန်းခရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ငမ်းတဝ်းထာꩻသီ။ လိုꩻငမ်းတောဝ်းထာꩻသီ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ဩဗွေႏဂေါတမ- နီဗွေႏတရာꩻနဝ်ꩻ နစ်သက်ခရာႏဟောဝ်ငါႏ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ တဲႏစွဉ်ႏဟန်ႏနီꩻယိုမာꩻငါ တသက်လိုမ်း ကိုꩻကွယ်ႏဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ နီဗွေႏမတ်သွော့ ဥပါႏသကာႏ တဖြာꩻဗွေႏဩ"သꩻရောင်းသꩻရေꩻ လောဝ်းလွေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ အဘယသုတ်)
ဝေင်ꩻဇေယျဝတီႏ
ဝေင်ꩻဇေယျဝတီႏ (မန်း: ဇေယျဝတီမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Zeyawaddy) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖျူးကို ကပါဒါႏ စစ်တောင်းခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻဇေယျဝတီႏနဝ်ꩻ တောင်ႏအူခွန်ဟော်ခံꩻ ခွန်မဉ်းစီးညို တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပေင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပေင်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Mong Ping Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻပေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပေင်ꩻ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻတုံတာ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻပေင်ꩻကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ
ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ (အိန်းကလေတ်: Mawlamyine) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ မောႏလမျင်ႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမောႏလမျင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ခမ်းနယ်ႏ၊ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏကိုသွူ။ ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခြုံꩻခြောင်ဖင်ႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ကပ္ပလီ)သောင်ထျꩻသွူ။
thumb|250px|ထီခြုံꩻခြောင် အကဲဉ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခေါင်းဆေးကြွန်၊ မောႏလမျင်ႏ
မာꩻဖေ့လောဘဒေါသ
"မာꩻဖေ့လꩻ လောႏဘꩻ၊ မာꩻဖေ့နွောင်ꩻဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ" ၁။ ကမဉ်လꩻအတွိုင်ꩻ "လꩻ"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"ယံ"တဲ့ "မာꩻဖေ့လꩻ"လောႏဘꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံ"။ ၂။ သꩻကလျားအတွိုင်ꩻ "နွောင်ꩻ"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"ယံ"တဲ့ "မာꩻဖေ့နွောင်ꩻ"ဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံ"နောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမောႏလမျင်ႏ
တဖူꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻ
မော်လမြိုင်ဘူတာကြီး|thumb|မောႏလမျင်ႏ ဘူတာ thumb|တထာတန် ကာႏခြုံꩻခြောင်(မောႏလမျင်ႏဖဲ့ꩻ) thumb|မောႏလမျင်ႏ ကာꩻတန်ကွင်ꩻ thumb|တထာတန် ကာႏခြုံꩻခြောင်(မောႏလမျင်ႏ)
သမ္ဖပ္ပလာပါဝေရမဏိ
ဗွောင်နယ်သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏိခရာႏ
သမ္ဖ-ငေါဝ်းယားကုဲင် ချမ်ꩻသာႏစီꩻပွါꩻ (ငဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ) ပလာပ-ဒေါ့ꩻ
သမ္ဖပ္ပလာပ-ဒေါ့ꩻငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ
"သမ္ဖပ္ပလာပ-ဒေါ့ꩻငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ဒေါ့ꩻတောဝ်း သစ္စဝါႏစာႏ (ဒေါ့ꩻတောဝ်း ငေါဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏ)၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းလိန်ႏငွါလဲဉ်။ ၂။ ဒေါ့ꩻတောဝ်း သုဘာသိတာဝါႏစာႏ (ဒေါ့ꩻတောဝ်း ငေါဝ်းအွီႏငွါနွိုး)၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းတရီ ငွါခါႏ။ ၃။ ဒေါ့ꩻတောဝ်း ပိယဝါႏစာႏ (ဒေါ့ꩻတောဝ်း ငေါဝ်းရက်ငွါပဲင်ꩻ)၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းဗွိုႏငွါစန်း။ ၄။ ဒေါ့ꩻတောဝ်း ငေါဝ်းဓမ္မကထာႏ (ဒေါ့ꩻတောဝ်း ငေါဝ်းတရာꩻ၊ ဟော်ꩻတောဝ်းတရာꩻ၊ ခြုဲင်းတောဝ်းတရာꩻ)၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းသိုႏငွါဖျင်ꩻ။ ၅။ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ တိရစ္ဆာနကထာႏ (ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းတလꩻအီတဝ်း မဂ်ဖိုလ်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ)။ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းတထွာအီတောဝ်း ထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းတထွာအီတောဝ်း အကျိုꩻစီꩻပွါꩻ၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းကယားကုဲင်အီဒါႏ ချမ်ꩻသာႏစီꩻပွါꩻ၊ ဒေါ့ꩻတောဒျာႏ ငေါဝ်းအကျိုꩻတအဲဉ်ထောဝ်း- စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာသမ္ဖပ္ပလာပ အကုသိုလ်ႏကံႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။