cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အေန်ႏကလေတ်ငေါဝ်း အနယ်ꩻအဲဉ်ႏ
အခေႏခံႏ အေင်ႏအလေတ် သဒ္ဒါႏ
ဥပမာႏ ၊ ခွေအီႏအံႏသွူဒဲဉ် ၊ အီႏလွူႏသွူထီ၊ အီႏလွေꩻသွူ ၊ အီႏဗိန်ႏသွူ မဲဉ်သွဉ်ထူႏ အေင်ႏကလေတ် ၊ မဲဉ်ဝုဲင်း ဖရာꩻ စစွဉ်ႏ အီႏမာꩻသွူ အီႏစသွူ လေးလေး နဝ်ꩻထူႏသုံꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ၊ I am about to leave the office. ခွေအီႏလင်ꩻသွူ ထာꩻမာꩻ I am about to go shopping. ခွေအီႏ လွေꩻသွူဆေꩻ I am about to teach English. ခွေအီႏ သွဉ် အအေင်းကလေတ်၊
I am about to take a bath.ခွေအႏးလွူးသွူထီ၊
I am about to do my homework.ခွေအီႏမာꩻ သွူ လိတ်၊
I am about to have a meal.ခွေအီႏအံႏသွူဒဲဉ်
I am about to play football.
ခွေအီႏပတ်ꩻသွူ ဘော်လုံး
I am about to go to school. ခွေအီႏ လွေꩻသွူကျောင်ꩻ I am about to go to Mandalay. ခွေအီႏလွေꩻသွူ မန်းတလေꩻ I am about to go to bed. ခွေအီႏဗိန်ႏသွူထာꩻ I am about to marry her. ခွေအီႏတောႏလမ်းသွူ ဝွေꩻမူႏ၊ I am about to study english. ခွေအီႏသွဉ်ထူႏသွူ ၊
They are about to leave the air port. ဝွေꩻသီးလွေꩻသွူ သဲင်းဖော်ꩻကွင်ႏကွင်ꩻ I am about to cook the rice. ခွေအီႏဒွိုႏသွူဒဲဉ် She is about to sleep. ဝွေꩻမူႏအီႏဗိန်ႏသွူ I was about to have a meal when he called up. ဝွေꩻကဟဲ့ꩻ ဖုံးခိန်ႏနဝ်ꩻ ခွေႏအီႏအံႏသွူဒဲဉ် He was about to hear what I gossiped about him. ဝွေꩻသီႏဒေါ့ꩻတေ့ꩻဝွေꩻမဲဉ်နဝ်ꩻ ခွေဗွော့ꩻဗွော့ꩻ ဟွိုန်လꩻသွူတွော့ꩻ When I was about to leave the room, the telephone was ringing. ခွေစငါအီႏထန်း အခန်ꩻကိုတဲ့ ဖုံးသမ်းလွဉ်။
Verb to be and its usage =အသုံꩻနယ်ꩻ
ပစ္စုပ္ပန်ႏကာလ တွမ်ႏ သုံꩻပုံႏနယ်ꩻ ( am, is are ) ( S + am, is , are + (Article) Complement ( You ) ကတ္တား မဲဉ်သုံꩻအအာနေးတဲ့ ( are ) သုံꩻတွဲꩻတွမ်ႏ အာ ။ ကတ္တား ( I ) နဝ်ꩻ ( am ) သုံꩻဗာႏတွမ်ႏယို ။ ကအောဝ်ႏကုဲင် အဆေ့ꩻ နဝ်ꩻ သုံꩻတွမ်ႏ  ( is ) သွုဩ ။ ဥပမာႏ ။  ။ 1. I am a teacher. ( ခွေနဝ်ꩻထွာဆရာႏ တဖြာꩻ ) I            =  Subject am         = Verb a            = Article teacher = Complement ....................................................... မတ်တောင်ꩻသေꩻခါꩻသွော့ꩻ ။ ( Verb to be ) ဖဲ့ꩻချာနဝ်ꩻ ( Complement ) /အဖြည့်ပုဒ်) ကရိုꩻဒါႏ ထဲမ်သွော့ꩻ  ။ ( Object ) ထွို့ꩻတဲမ်းသွော့ꩻ ကံနဝ်ꩻ လꩻတောဝ်းသွူ  ။ 2. They are girls. ( ဝွေꩻသီးထွာ လိုꩻမူႏပေႏ ) They           = Subject ( အအာ ) are              = Verb girls            = Complement ( They ) ကရိုꩻဒါႏ Subject ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ verb ကြိယာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အအာတဲင် သုံꩻတွမ်ႏ ( are ) သွူ ။ Subject သည် အများကိန်းဖြစ်နေတဲ့အတွက် (Complement ) ကိုလည်း အများကိန်းသုံးပေးရပါတယ် ။ 3. She is Hla Hla. ( ဝွေꩻမူႏပေႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလှလှ )။ She             = Subject is                 = Verb Hla Hla       = Complement ( She ) ကရိုꩻဒါႏ Subject နဝ်ꩻကွပ်ပွိုး အဆေ့ꩻတဲင် သုံꩻဗာႏတွမ်ႏ ( is ) အဆေ့ꩻကြိယာႏသွူ ။ ကွပ်နဝ်ꩻမ အောဝ်ႏလိုႏမတ်ပုံႏသီနဝ်ꩻ ... ( Subject ) အဆေ့ꩻ ( Verb ) အဆေ့ꩻ ။ ( Subject ) အအာတဲ့ꩻ ( Verb ) ကြိယာႏနဝ်ꩻ သုံꩻဗာႏအာသွူ ။
I am a student---          ခွေထွာ ကျောင်ꩻသားပေႏတဖြာꩻ
We, they, you, ဗွိုန်လို့လဲဉ်း ဆꩻကီယို အတွိုင်ꩻသွူ ပြောင်ꩻလုဲင်းသွော့ꩻဗွော့ꩻ you ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻ လꩻဒျာႏသွူ ၊ complement အဖြည့်ပုဒ်၊ ထဲမ်သွော့ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻ  ပြောင်ꩻလုဲင်ႏသွော့ꩻ  N, adj, adv, phrase, +Ving ဖုံႏနဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ꩻလဒျာႏသွူ၊
S + Can + V1 ( ခန်ꩻ ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏငေါဝ်ႏ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နွောင်ꩻဒျာႏ /ဒါႏဒျာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ )
S + Could + V1 မဲဉ်ႏသုံႏယဉ်ႏကေႏကေႏနဝ်ꩻသုံꩻအီသွော့ꩻ လိတ်ဖြုံႏယို၊
I can cook rice. ခွေဒွိုးဒဲဉ်ဒါႏ I can make a cup of coffee. ခွေဖျော်ႏကော်ဖီဒါႏ I can swim. ခွေယားထီဒါႏ I can teach you English. ခွေသွဉ်အေင်ႏကလေပ်ဒါႏ၊
I can go to Taung Gyi. ခွေလွေꩻတောင်ႏကီꩻဒါႏဒျာႏ I can help you what you want. နာꩻအောဝ်ႏလိုႏတမုဲင်ꩻ ခွေကူႏညီႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊
you can speak english very well. နာꩻဒေါ့ꩻ အေင်ႏကလေပ် ဒါႏမွေးစွဉ်ႏ၊
you can help me. နာꩻကူႏညီႏနွောင်ꩻဒျာႏ၊
you can do it by yourself. နာꩻတွမ်ႏနာꩻမာꩻချာတဲ့ꩻဒါႏဒျာႏ
မဲဉ်ႏပြောင်ꩻ ငေါဝ်ႏရီနဝ်ꩻ ပြောင်တဗန်ႏချာဗွော့ꩻ ကံꩻ ကတာႏ နဝ်ꩻလွုမ်သွူ။
can you help me? နာꩻကူႏညီꩻနွောင်နေခွေ၊
can you teach me English? နာꩻသွဉ်ဖေႏခွေ အေင်လေတ်ဒါႏနေ၊
can you drive a car? နာꩻဝါးကာꩻဒါႏနေ၊
can you make money? နာꩻထွုမ်ႏရွဉ်ဒါႏနေ၊
S  + Want to +   V1 ဝန်ႏတူ ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ (မဲဉ် ရိုꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ )
ဥပမာႏ = ခွေမဲဉ်အံႏငါႏထော့ꩻယာႏ ၊ မဲဉ်လွေꩻပွယ်ꩻထမ်ႏစင်း ၊ မဉ်ဗိန်ႏငါႏ၊ မဲဉ်ထီႏငါႏ၊ စတွမ်ႏ နမ်ႏကိုႏပဲင်ႏ ကမဲဉ်မာႏထာꩻမာꩻ နဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻအီတွမ်ႏ လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ် ဒေါ့ꩻတဲ့ ဒါႏယိုသွူ၊ ကျပ်အွံရီး သေꩻသွော့ꩻ ငေါဝ်းပွိုက်လꩻယိုနောႏ ဒါႏယိုဩ၊
ပုံစံ - ဖေႏကသေနာႏ ဖတ်ရီးဗာႏ
ဖေႏန​ေႏကသေနာႏစဲင်း အေင်ႏကလေတ် ငေါဝ်ႏဒေါ့ꩻ နယ်ꩻဒေါွင်ႏနယ်ꩻ စာႏနဝ်ꩻ ဖတ်ထွာႏမတ်သေꩻခါꩻရီးသွော့ꩻ လိတ်ပွိုက်ဆꩻလꩻယိုနေား၊
ဥပမာႏ ၊
Why do you love me ? ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻ နာꩻမွော့ꩻ ရက်ဗာႏတွိုႏခွေ                                  Because you are beautiful so is why I love you. ကွပ်ပွိုးနာꩻတရေꩻနဝ်ꩻမ ၊ ခွေတဲ့ ရက်ဗာႏနာꩻ နဲင်နဝ်ꩻဒျာႏ၊
Example = ဥပမာႏ
Why I am a student,        ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻခွေမွော့ ထွာဗာႏဒျာႏ ကျောင်ꩻသားနဲး ကရိုꩻနဝ်ꩻ ၊
why I am not teacher,
if you are a student,
After I cook dinner,
Whether he come or not ,
I don't know why I am a student.
Do you know why I am a teacher?
ငေါဝ်ႏသူရုဲင်ႏ အကို ၁ − ၂ ဆချာနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏသွော့ꩻ yes, No နဝ်ꩻ ထွာအီအဖြေႏတဗာႏ သွူ၊
Are you a teacher? နာꩻနဝ်ꩻထွာကျောင်ꩻသား မွေးနေ၊
H  Yes, I’m a teacher. မွေးခွေနဝ်ꩻ ထွာကျောင်ꩻသားပေႏတဖြာꩻတန်ဒျာႏ ၊
H  No, I’m not a teacher. မွေးဝောဝ်ႏ ခွေထွာကျောင်ꩻသားနေပေး မွေႏတေဝ်း ၊
No, I am not a teacher. I am a student. မွေႏတေဝ်း ၊ ထွာဒျာႏ ဆရာႏဒျာႏ ၊
Do you speak English everyday? နာꩻဒေါ့ꩻ အိန်ႏကလေတ်နေထာꩻ စွုမ်ႏနီꩻဟောင်း၊
Yes, I speak English everyday. ဒေါ့ꩻ စွုမ်ႏနီꩻ ၊
No, I don’t speak everyday. ဒေါ့ꩻဗာႏထွာတေဝ်း စွုမ်ႏနီꩻ တနဝ်ꩻ ၊
Yes, I do. မွေးဒေါ့ꩻ ၊
No. I don’t. ဒေါ့ꩻတေဝ်း ၊
Don’t you go to school today? နာꩻလွေꩻတေဝ်း ကျောင်ꩻ စွုမ်ႏနီꩻနဲ့၊
No, I don’t. လွေꩻတေဝ်း ၊
I ရီ တွမ်ႏ အိုင် (you) ဖ​ြေႏတွမ်ႏ ယူ အဆေ့ꩻ ၊
You မဲဉ်ႏရီတွမ်ႏ အအာတဲ့ ဖ​ြေႏချာဗာႏတွမ်ႏ အိုင် (I )
You ယူအအာ ဖ​ြေႏချာ ဖေႏတွမ် ( we ) ၊   We ရီတွမ်ႏ ဝီ ဖြေႏတွမ်ႏ ယူ (you)
(He, she, it they,) ရီတွမ်ႏ ဖြေႏချာ ဗွော့ꩻတွမ်ႏ ဝွေꩻသီး ၊
what - တမုဲင်ꩻ where အေဝ်ႏမုဲင်ꩻကို, whome ပါꩻမုဲင်ꩻဟောင်း , when အချိန်ႏမုဲင်ꩻ, why ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻ, how အနဲင်းမုဲင်ꩻ အပုင်ႏမုဲင်ꩻ ,
what do you eat ? နာꩻအံႏတမုဲင်ꩻ ၊ where do you eat? နာꩻအံႏအွိုံးမုဲင်ꩻကို ၊ whome do you see? နာꩻထီးတမုဲင်ꩻ၊ when do you ead? နာꩻအံႏအခိန်ႏမုဲင်ꩻ ၊ why do you eat? ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻ မွော့ꩻအံႏ တွိုးဟောင်း ၊ how do you eat? နာꩻအံႏနဲင်ႏ မုဲင်ꩻ၊ If you are a teacher, you should not be late.
ပေါႏနာꩻမဲဉ်ႏထွာ ကျောင်ꩻဆရာတဲ့ꩻ နာꩻအေဝ်ႏလိုႏလွဉ်စောဝ်းစောဝ်းသွူနယ်၊
Why  am I a student? ခွေနဝ်ꩻမွော့ꩻထွာတွိုႏကျောင်ꩻသာႏပေႏ တဖြာနယ်ႏ၊
Where am I a student? ခွေထွာကျောင်ꩻသာႏပေႏ အွိုးမုဲင်ꩻကိုနဲး၊
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ My very own speaking ( By U So Win )
Family ဒေါ့ꩻရီ စွော့ꩻတက် နားဟွိုန်ꩻစု အကျောင်ꩻခရာႏ
How many people are there in your family? သီလမ်းကို လိုꩻအေဝ်ႏခွိုင်းမုဲင်ꩻဖြာꩻ၊
There are 5 people in my family: my father, mother, brother, sister, and me.
Does your family live in a house or an apartment? သီအောဝ်ႏအုံခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ၊ ထွာဒျာႏ တဖြုံႏစီႏစားနဲ့ မွေတေဝ်းလဲ့ꩻ ၊ထွာဒျာႏ လမ်းတွိုက်ထိုစားနဲ့၊
We live in a house in the countryside which is called Pin Ton.
နီအုံဒျာႏအွိုးတောꩻကို ၊ဒုံမဉ်ꩻကဟဲ့ꩻဖန်ဒါႏ ပင်တွန်ႏကို ကိုႏပဲင်ႏလမ်း တန်ဒျာႏသွူ၊
My father is a doctor. He works at the local hospital.နီဖါနဝ်ꩻထွာဒျာႏ ဆရာႏဝန်ႏသွူ
How old is your mother? သီမွိုး သက်လꩻ သွူ ခွိုင်းမုဲင်ꩻ
She is 40 years old, 1 year younger than my father.သက်လꩻသွူ ၄၀ ပေႏထဲင်းကနီဖါနဝ်ꩻ တနေင်ႏ
Do you have any siblings? What’s his/her name?
တူလေးဖုံႏအောဝ်းနေ၊ ဝွေꩻသီးမဉ်ꩻနေးမုဲင်ꩻ
Yes, I do. I have 1 elder brother, David, and 1 younger sister, Mary.
မွေးအေဝ်း ၊ဝေးအောဝ်ႏတဖြာꩻ မဲဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဒီဗစ် ဖူးမူႏနဝ်ꩻ မဲဉ်ꩻ မယ်ရီ သွူ။
Are you the oldest amongst your brothers and sisters?
No, I’m not. I’m the second child in my family.
မွေးတောဝ်း ၊ခွေနဝ်ꩻထွာဒျာႏ ဒုတိယ တဖြာꩻသွူ။
What does your mother/father like?
မွိုးဖါ သီးဝါႏသနာႏမာꩻတမုဲင်ꩻဖုံးဟောင်း
My father likes playing football and my mother likes cooking.
Do your parents let you stay out late? မွိုးဖါခွင်ꩻနေ ဟောင်းနာꩻ သဲင်လွိုက်ထာꩻမွူးဟာခိုႏနဝ်ꩻ၊
Of course not. They always ask me to get home before 10 pm each night.
ခွင်ꩻတောဝ်း မွူဟာနားရီႏတဆီ တွိုႏဗာႏလမ်းစွုမ်းဟာ Do you stay with your parents? နာꩻအုံညီဒျာႏ မွိုးဖါနဲ့၊
Right now, no, but I used to.ယိုခါတဲ့ အုံတေဝ်း ပွိုင်းလဲင်းတဲ့အုံငီꩻဗာႏဖို ။
Does your family usually have dinner together? တဖူးတဝေးအံႏငီꩻဗာႏဖိုဟောင်းဝင်ꩻ ဒဲဉ်ဟာဖုံႏ၊
မွေး အံႏငီꩻဗာႏဖို မွိုးနဝ်ꩻအောဝ်းဒွိုးသွတ်ဖေႏသေႏသေႏဖေႏ ဟန်ႏအွိုအွီႏသေႏသေႏ သွူ ။
Are you sure - သေႏချာႏနေဟောင်ႏ
Are you sure? နာꩻသေႏချာႏနေဟောင်း
Are you sure of what you said? နာꩻကဒေါ့ꩻနဝ်ꩻသေႏချာႏဒျာႏနဲ့
Are you sure that he is not coming? ဝွေꩻလွဉ်တောဝ်ႏဒွုမ် ကရိုꩻနဝ်ꩻသေႏချာႏဒျာႏနဲ့ꩻ၊
'''II. DIALOGUES:'''
A: I’ve had so many problems with my new car. It’s driving me crazy.
ဖြေꩻကာꩻတသာတဲ့ꩻ မာꩻဒုက္ခမွေးစွဉ်ႏလိုꩻ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ အကုဲင်လွဉ်းလွဉ်း
B: Are you sure you don’t want to buy a new one?
နာမဲဉ်ဖြေထဲင်းတောဝ်ႏ အတသာနဝ်ꩻသေႏချာႏဒျာႏနဲ့ ၊
A: How can I? I already spent a lot of money on this one.
ခွေအီႏမာꩻနဲင်းမုဲင်ꩻ ၊ဖြေꩻထဲင်းဗာႏယင်းအတသာဟောင်၊း ရွဉ်တအောဝ်ႏတောဝ်ႏဒွုမ်က၊
B: I guess you’ll be spending a lot of money on repairs then.
ပေါႏဖြေꩻတောဝ်းလဲ့ꩻ ၊ဖျင်ဗွော့ အလီꩻနဝ်ႏ ယိန်းလို့အာအာ ရွဉ်သနယ်ꩻ၊
A: I guess so. Unless, you want to buy the car.
နဝ်ꩻသနယ်ꩻ ၊ပေါႏဖြေꩻတနွောင်ꩻတောဝ်းလဲ လို့ဗာႏသွူ၊
B: No, thanks. I don’t think I’d want to buy your car. It has too many problems.
ပေါႏနာꩻကာꩻနဝ်ႏ လုံးဝဖြေꩻတောဝ်ႏလာလာ ၊ထွာစွဉ်ႏအကုဲင်လွဉ်းလွဉ်းတန်နဝ်ꩻ
A: I don’t blame you. It’s a piece of junk.
ဒင်ႏငါႏနာꩻ အပဲစ်လဲ့ တမွေးတောဝ်း ခွေတလိုႏတေဝ်ႏဒျာႏ ၊
10 Ways to Ask How Someone Is  (တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ရီဒါႏဝင်ꩻ ပတ်သက်တွမ်ႏ ခြိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻ စော့ꩻတက် ရီအီတွမ်ႏ လိတ်ရဲဉ်ႏလꩻယိုဖုံႏသွူ ) 10 Ways to Say How You Are  ဝင်ꩻမဲဉ်ႏရီလွဉ်လဲဉ်ႏသွူ ခြိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကိစ္စပေႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြေႏချာသွော့ꩻတွမ်ႏ လိတ်ရဲဉ်ႏလꩻယိုဖုံႏသွူ၊
10 Ways to Say Thank You နီမဲဉ်ႏထွဉ်ႏဝင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဲဉ်ႏမာꩻဖေႏနီ ကိစ္စပေႏတန်ႏ တဗာႏဗာႏပေႏတဲ့နဝ်ꩻ သေနန်ႏဒေါ့ꩻဖေႏသွော့ꩻ ငေါဝ်ႏကျေꩻကျေꩻတင်ꩻနော၊ ဆꩻလꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ သုံꩻအဗာႏမုဲင်ꩻတဲ့လလို့ဒျာႏသွူ။ 10 Ways to Respond to “Thank You”  ဝင်ꩻမဲဉ်ႏဒေါ့ꩻ လွဉ်ကျေꩻဇူꩻတင်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻပြန်ႏချာတွမ်ႏသွော့ꩻ လꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ နေား။
ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻထွာလဲဉ်းဒျာႏသွူ ကမ္ဘာႏဒုံရိုꩻပေႏနဝ်ꩻတဲ့ꩻ အေဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ၊ ကွပ်နဲင်ႏမုဲင်ꩻနဲးတဲင် တွိုးရာꩻအရပ်မုဲင်ꩻတယောဝ်း တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ထီႏထွားနေလို့ဝင်ꩻလွိုးတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻရီနေးလို့ဝင်ꩻလꩻလဲဉ်းကရိုꩻနဝ်ꩻစဲင်းစဲ့ꩻထင်ႏသျာꩻငါႏလဲဉ်းသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ကတိုꩻတက်ထင်ႏထိုဗာႏနဲင်ႏယို ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ပညာႏရေꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမတဲင် နီပအိုဝ်ႏပေႏ ခွိုꩻသွုပ်တသာသီႏ ဖေႏထွꩻနဲင်ႏလို့ဝင်ꩻ ဖေႏကတွိုꩻတက်နဲင်ႏဝင်ꩻ အေဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏရေꩻငါႏ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမတဲင် ယိုနဝ်ꩻခွေသွဉ်းအီႏတဲမ်ႏနယ်ꩻ လွေꩻဖေႏခွိုꩻသွုပ်တသာ ကျောင်ꩻသားပေႏသီး အခေႏခံႏ အိန်ႏကလေတ် တဲမ်းနယ်ꩻ တွမ်ႏ ဘာသာႏပြန်ႏ ဖတ်နယ်ꩻ နဲင်ႏယိုသွူ၊
ပအိုဝ်ႏလိတ်တဲ့နဝ်ꩻ မန်ႏလိတ်တဲ့နဝ်ꩻ အိန်ႏလေပ်ငေါဝ်းတဲ့ꩻ နဝ်ꩻ အခေႏခံႏ အေဝ်ႏ လွေꩻ ငတ်ရုဲဉ်ႏ နဝ်ꩻသွူ၊
1.       Subject + verb                                                                       (s+v) ကတ္တာႏ + ကြိယာႏ
2.       Subject + verb + complement                                             (s+v+c) ကတ္တာႏ + ကြိယာႏ +
3.       Subject + verb + object                                                        (s+v+o) ကတ္တာႏ + ကြိယာႏ + ကံ
4.       Subject + verb + indirect object + direct object                (s+v+i.o, d+o) ကတ္တာႏ + ကြိယာႏ + ကံ
5.       Subject+verb+object+complement                   (s+v+o+c) ကတ္တာႏ + ကြိယာႏ + ကံ +
ပုံစံ (၁) s+v
A boy stands. လိုꩻပေႏတဖြာꩻ အုံထွိုႏထာꩻ ၊
ပုံစံ (၂) S + V + C
He is a student. {n}                               ဝွေꩻနဝ်ꩻထွာ ကျောင်ꩻသားပေႏ တဖြာꩻသွူ၊
He is clever. {adj}                             ဝွေꩻနဝ်ꩻထွာ လိုꩻပေႏလိန်ႏမာႏတဖြာꩻသွူ၊
He is here. {adv}                                   ဝွေꩻအေဝ်ႏယိုကိုသွူ၊
He is in the garden. {Phrase}               ဝွေꩻအေဝ်ႏသွော့ꩻ ဥယဉ်ႏကောဝ်ꩻခြံကိုသွူ၊
He is - --ကရိုꩻလိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏတပြဲ့ꩻစုံႏတေဝ်းဒွိုန်းတဲင် Complement {C} ကရိုဒါႏ ထဲမ်သွော့ꩻဖေႏဗာႏယင်ႏ အဖြည့်ပုဒ် နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊
အဖြည့်ပုဒ် အကို ထဲမ်သွော့ꩻနွောင်ꩻဒါႏလိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ Noun, adjevitve, adverb, phrase နဲင်ႏနဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊
1. Noun                                  {student}
2. Adjective                            {clever}
3. Adverb                                {here}
ပုံစံ (၃) S + V + O
He kills ---ဝွေꩻမာꩻသီ ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ရုဲဉ်ႏယို အဓိပ္ပါယ်ႏတပြဲ့ꩻစုံႏတေဝ်ႏဒွိုန်းသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ထဲမ်သွော့ꩻထဲင်ႏဗာႏ ကံႏပုဒ် သွူ၊
ဥပမာႏ − ဝွေꩻမာꩻသီ ၊ မာꩻသီတမုဲင်ꩻ  ၊ ခွေအံႏ အံႏတမုဲင်ꩻ ၊ ပြဲ့ꩻစုံႏတေဝ်းသွူ၊
He kills a mouse. သူ ကြွက်ကို သတ်သည်။
ပုံစံ (၄) S + V + I-O/ D-O
နင်ႏမအေႏဖေႏခွေ − ဖေႏတမုဲင်ꩻ နဲင်ႏနဝ်ꩻတဲ့ꩻတေဝ်းတဲင် ပြဲ့ꩻစုံႏတောဝ်ႏဒွိုင်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻတဲင် ထဲမ်ထဲင်ႏဖေႏဗာႏ ကံႏပုဒ်နဝ်ꩻသွူ၊
me တွမ်ႏ book နဝ်ꩻထွာကံႏပုဒ်တဲင် ပထမ ကရိုꩻဒါႏခွေနဝ်ꩻ ဖေႏဒါရိုက်တဲင် ဖန်ဖေႏ inderest object, book ဖန်ဖေႏ Direct object နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊
မှတ်ချက်။                ။              He gives a book to Mg Hla.
ဝွေꩻဖေႏမောင်လ လိတ်အုပ်တစ်အုပ်သွူ၊ ယိုကိုနဝ်ꩻ သေခါꩻဗာႏ မောင်လနဝ်ꩻထွာဒျာႏ proper Noun ကိုယ်ႏပဲင်ႏနာမ်ႏတဲင် အွဉ်ႏကပ်တွမ်ႏ ကြိယာႏနဝ်ꩻလတေဝ်းသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမတဲင် အခါႏကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏခံႏခါꩻဗာႏတွမ်ႏ To နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ
ပုံစံ (၅) S + V + O + C လိတ်ရဲဉ်ႏကီယိုငတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအခေႏခံႏလိတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဲဉ်ႏတဲမ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ ယိုငတ်ရဉ်ႏပေါႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻမꩻ၊ ထွာအီလလိတ်ရဲဉ်ႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊
Phrases
A phrase is a group of related words that does not contain a subject and a verb.
Phrase ကရိုꩻဒါႏလိတ်ဖြုံႏစုယိုနဝ်ꩻ ကတ္တာႏ တွမ်ႏ ကြိယာႏနဝ်ꩻပါတေဝ်း သွူ၊
Phrases − သွံမျိုꩻ
၁ Noun Phrase
Noun Phrase ယိုအုံအေဝ်ႏသွော့ꩻ နာမ်ႏအခင်ႏလမ်းကိုတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ နောင်းဖရစ် နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻမွော့ꩻဟဲ့ꩻဗာႏတွိုႏ Noun Phrases ကရိုꩻနဝ်ꩻ၊ အခေႏခံႏလိတ်ရဲဉ်ႏ အဆုဲင်ႏတရုဲဉ်ႏ အကို နဝ်ꩻ − We make U Hla a president / ကရိုꩻဒါႏလိတ်ရုဲဉ်ႏအကိုနဝ်ꩻ  Noun အောဝ်ႏပါ သွံထွောင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သွံထွောင်းအကို ဝွေꩻကအောဝ်ႏအုံသွော့ꩻမာꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ Noun  Phrase နဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊  phrase အမျိုꩻသာꩻနဝ်ꩻအေဝ်ႏသွံမျိုꩻသွူ။
Noun Phrases, Adjective, Phreases , Adverb Phrases,  နဲင်ႏယိုဖုံႏသွူ၊
We make u Hla president. နီအွဉ်ႏထွာ ဦးလနဝ်ႏ အတန်အကယ်ႏသွူ၊
လိတ်ရဉ်ႏလꩻယိုနဝ်ꩻ Noun အေဝ်ႏပါ သွံထွောင်ႏသွူ၊
Ø  Make                          (verb)
Ø  U Hla                           (Noun)
Ø  President                   (Noun)
A book is on the table  လိတ်အုပ်နဝ်ꩻအေဝ်ႏဒျာႏ ခုံႏလောင်း သွူ၊
1.       A book on the table is mine. ခုံႏလောင်းယို ကအေဝ်ႏဒါႏ လိတ်အုပ်နဝ်ꩻထွာဒျာႏခွေလိတ်အုပ်နဝ်ꩻသွူ၊
on the table ကရိုꩻဒါႏလိတ်ရဲဉ်ႏစုယိုနဝ်ꩻ အပုံꩻဗွန်ခန်ႏဝင်ꩻတဲ့ꩻ အခင်ႏလမ်ႏ အအုံအေဝ်ႏယို အဗွန်တေဝ်ႏဝင်ꩻတဲင် အဓိပ္ပါယ်ႏယို ကွာႏသွူ၊
ဝေင်ꩻကန်ပဲတ်လဲတ်
ဝေင်ꩻကန်ပဲတ်လဲတ် (အဲင်းကလေတ်: Kanpetlet) (မန်း: ကန်ပက်လက်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ မဉ်းတတ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကန်ပဲတ်လဲတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ချင်ꩻလိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်နယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျန်မာခမ်းအခဝ်တွို့ꩻ ဟံႏကောင်အကို အထိုသွတ်ꩻကောင် ကထွာဒါႏ နတ်မကောင်(ခေါ်နူးသုမ်/ ဝိတိုရိယ)ကောင်တန်(၁၀,၅၀၀ ပေ) တောမ်ႏ နတ်မကောင် စွိုးခွိုꩻသဘာဝဥယျာဉ်းလဲ့ အဝ်ႏကန်ပဲတ်လဲတ်ထျꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄,၁၅၉ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ငေါဝ်းကပ်တေန်ꩻ ဟွမ်၊ ထီ၊ မေႏ
ဘုန်ꩻကံႏတန်ယို အနန္တ၊ ဉာဏ်ႏတောႏဗလ၊ဗွေစွုံႏလင်ႏ၊ ကရုဏာႏသျင်ႏ ဗွေႏဖရာꩻ၊ ကျောႏဇော်ႏထင်ႏသျာꩻ လွိုထူꩻမျတ်၊ လိုꩻလူꩻအရပ် တနံခွင်ႏ၊ ရောင်ႏတောႏလေတင်ႏ ဗွိုန်မွူးလာ၊ အခိန်ႏယိုခါ သွဉ်းရိုႏသေႏ၊ တေန်ꩻဟွမ်၊ထီ၊မေႏ သွဉ်းလူႏကပ်၊ ယံကနေးရပ် သွုံꩻဆောင်ႏဖန်း၊ ဗွန်တန်ဗွေႏနမ်း ဖရာꩻဩ။ နီသွဉ်းသီး ကလူႏဗာႏ၊ တေန်ꩻဟွမ် ၊ထီ၊ မေႏ ယိုအတွက် နီသွဉ်းသီးကပ်ဗာႏ တေန်ꩻဟွမ် ၊ ထီ၊မေႏ ယိုအတာႏ၊ ယံကတွိုႏဗာႏ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံလꩻ စွဉ်ႏသွော့ပဉ္စောဝ်းဖရာꩻဩ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻဖျတ်
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻဖျတ် (အဲင်းကလေတ်: Mong Hpayak) (မန်း: မိုင်းဖြတ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ တာဆီလေက်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻဖျတ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻဖျတ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆,၀၇၄ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻဖျတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ တာဆီလေက်-ကိင်ꩻတွုံꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်ခါႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖြားဟိန်ချစ်
ဖြားဟိန်ချစ် နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဖြားဟိန်ချစ် လွူးဖွါꩻဇာႏတိရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံတရုဲင်ꩻ အွိုင်ႏတရုဲင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နေင်ႏ ၁၂၈၄ ဗာႏ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ(၁၄)နီꩻ သွူ။
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻဖျတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖြားဟိန်ချစ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတဲးကုံး
ဝေင်ꩻနယ်ႏတဲးကုံး (သဲကုန်းမြို့နယ်) (Thegon Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် နတ်တလိဉ်းခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻတဲးကုံးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မယ်သဲ့ခရဲင်ႏ
မယ်သဲ့ခရဲင်ႏ ( အိဉ်ႏကလေက်: Mese District) (မယ်စဲ့ခရိုင်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏကို ထွာခရဲင်ႏတသာတဗာႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမယ်သဲ့ကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
{{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏမယ်သဲ့}}
'''မယ်သဲ့ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ
၂၀၂၂ ဗာႏ လာဧပီ(၃၀)နီꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းထဲင်းယင်း ခရဲင်ႏတသာဖုံႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကရီးခါ ဗော်လခဲခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယ်သဲ့ယို ဖထန်ႏခေါ်ထွူတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ မယ်သဲ့ခရဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဟိန်ဖြားထီရီး
ဟိန်ဖြားထီရီး နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြိုတန်ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါတန်(ခေါင်းဆောင်) တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသား ဟိန်ဖြားထီရီး လွူးဖွါꩻရပ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံထီရီး အွိုင်ႏနာꩻဟီꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ ကိုတဲင် လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၂၆၅ ဗာႏ၊ တထိန်ႏလာ သွူ။ မွိုးဖါဗွေႏ ဖြားအန္တိနေဖျူ တောမ်ႏ မွိုးကျောင်ꩻလာဖျူ သီး လွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သီမား
ဖြားခမ်းခိုင် သီမားဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၁၃၄၀ ဗာႏ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ(၇)နီꩻတဲင် သီမားဒါႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံပင်ꩻခြဲက်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပီစီးတခွန်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဖြော်ချာသွော့မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
လိုꩻဗွန်သင်ႏခဲင်ꩻငတ်ꩻစား
"သိဝထိကသုတ် (သင်ႏခဲင်ꩻအပဲ့စ်ငတ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻဗွန်သင်ႏခဲင်ꩻငတ်ꩻစား)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ အသုစိ - ခင်ႏလမ်းကြောင်းစင်မွေးတဝ်း ၂။ ဒုဂ္ဂန္ဓာ - ခင်ႏလမ်းနွုမ်ꩻသေင်တန် ၃။ သပ္ပဋိဘယာ - ခင်ႏလမ်းငမ်းခရာႏတန် ၄။ ဝါဠာနံ အမနုဿာနံ အာဝါသော - တကောင်ႏတကုဲင်အုံ ၅။ ဗဟုဇနော ဇနဿ အာရောဒနော - လိုꩻဖုံႏလွဉ်ငွိုးသော့ꩻထာꩻ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻကုဲင်တဲင် ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻကုဲင်တွော့ꩻ ဝစီꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ သꩻယူႏထာꩻကုဲင်တွော့ꩻ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻကြောင်းစင်တဝ်းနဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာယကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ ဝစီꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ မနော်ꩻကံႏကြောင်းစင်တဝ်း၊ အမဉ်ꩻအွီႏတဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻလွီးနွုမ်ꩻသေင်နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ လိုꩻသီႏလသား လိုꩻဟောဝ်ဖုံႏငမ်း၊ မဉ်လွေꩻထေ့တတ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တွမ်ႏငမ်းခရာႏသင်ႏခဲင်ꩻ၊ တွမ်ႏလိုꩻလွေꩻထေ့တဝ်း သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻမာꩻတဲ့ မာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻတဲ့ မာꩻခိုးလျားဒါႏလိုꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻကျံႏတဲ့ မာꩻယပ်ꩻသꩻဒါႏလိုꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဝင်ꩻငမ်းနုဲင်းစွဉ်ႏ တကောင်ႏတကုဲင်၊ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ ဗွန်စွဉ်ႏတကောင်ႏတကုဲင် သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ လောကကိုယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒေါ့ꩻကုဲင်၊ ကျံႏထာꩻကျံႏကုဲင်တဲင်တွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻမာꩻမာႏတဲင် ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻဒေါ့ꩻမာႏတွော့ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏထာꩻကျံႏမာႏတဲင်တွော့ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻဗာႏဝွေꩻသီး၊ လောကလိုꩻခမ်းယို သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻလွေꩻလို့ꩻသော့ꩻလိုꩻသီ၊ လိုꩻပေါႏတွိုႏလွေꩻ သင်ႏခဲင်ꩻကိုနောဝ်ꩻ ငွိုးလွဉ်ꩻမွိုးသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻဖါသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻပိုခိုသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ငွိုးလွဉ်ꩻပိုမူႏသီတဲ့အဝ်ႏ၊ ယိုတဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ကွပ်ပွိုးလိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွမ်ꩻကျꩻ၊ တွိုႏဝွေꩻသီးထျꩻတဲင် ဝွေꩻသီးနိစ္စက်တွော့ꩻ မွိုးကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ဖါကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ပိုကငွိုးဗာႏထာꩻတဲ့အဝ်ႏ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏထာꩻငွိုးခင်ႏလမ်း သင်ႏခဲင်ꩻနဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သိဝထိကသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေးကသေနာႏတဲင် တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ခုန်ဗအေး
မွိုးဖါနီပါꩻတောမ်ႏ လွူးဖွါꩻဇာႏတိ
အထူꩻဒေႏသ(၆) စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏကေꩻဇူꩻဗွေႏကထွာဒါႏ ဆရာႏတန်ခွန်ဗအေး လွူးဖွါꩻဇာႏတိနဝ်ꩻ- ဝေင်ꩻခူꩻသထုင်ႏတန် နောင်တလာ ခမ်းကောင်ဒိုင်၊ (နောင်ကုလား ရှမ်းရွာ) ကအိုင်ဒါႏ ဖါဗွေႏခုန်ဖိုးမောင်+မွိုးဗွေႏ နင်ꩻမိကျွန်းသီး လွူးဖွါꩻလင်ꩻ ပိုခိုရတနာႏ ကေားဇာႏနေင်ႏ ၁၂၈၆-ဗာႏ၊ ဝါႏခေါင်ႏလာထင်ႏ(ဆန်ꩻ)(၈)နီꩻ၊ ကျာႏသပတေꩻနီꩻသွူ။
သွောန်ထူႏထိုမ်ႏရောမ်ပညာႏအခိင်ႏ
မောင်ဗအေး သက်ထွိုင်ႏလꩻ (၆)နေင်ႏအခိင်ႏတွင်ꩻ လွေꩻသွောန်ပညာႏ ဝေင်ꩻခူꩻသထုင်ႏတန်-တိန်းထောဒိုင် (သင်းထော်) ကျောင်ꩻအုပ်ဆရာႏ ဦးမောင်အေးခင်ႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ အင်္ဂလိပ်ခေတ်စိုး အောင်ႏပဉ္စမတန်ꩻ၊ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လွေꩻသွောန်သွုပ်ဖျင်ယင်း စဲက်ကောႏ(ကျိုက္ကော်) ထီအုံႏဗွာ(ရေတွင်းဖြ)ကျောင်ꩻ ဆရာႏတောႏခင်ႏထျꩻ သျင်ႏကျင်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏ၊ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻနဝ်ꩻ သွောန်သွုပ်ယင်း နောင်တလာ ခမ်းကောင်ဒိုင်(နောင်ကုလားရှမ်းရွာ)ကျောင်ꩻတွိုက် ဗွေႏပညာသာမိခင်ႏထျꩻ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂျိုဟ်ႏဖုံႏသွူ။
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာႏ ခံႏသျင်ႏသာႏမဏေႏ
ကေားဇာႏနေင်ႏ-၁၂၉၈-ဗာႏ၊ သက်လꩻ (၁၂) အရွယ်ႏယံတွင်ꩻ ဗုဲင်သာႏမဏေႏ ဦးပညာသာမိခင်ႏထျꩻ သွောန်သွုပ်ပညာႏ (၃)နေင်ႏ။
နွို့ထမ်ႏအင်္ဂလိပ်စဲ့ꩻတပ်
ကေားဇာႏနေင်ႏ ၁၃၀၄-ဗာႏ၊ မောင်ဗအေး သက်လꩻ(၁၈)ခိင်ႏ နွို့အင်္ဂလိပ်စဲ့ꩻတပ် ဝေင်ꩻသထုင်ႏ၊ ဗိုလ်မစ္စနာဝီးလိစ်တပ်ကိုသွူ။
နွို့ဂျပန်စဲ့ꩻတပ် ဗီအုဲင်အေ
နေင်ႏ ၁၃၀၆-ဗာႏ၊ သက်(၂၀)နေင်ႏတွင်ꩻ ဂျပန်နွို့လွောန်မန်းခမ်းတဲင် မောင်ဗအေး နွို့ဂျပန်စဲ့ꩻတပ် ဗိုလ်ဖိန်ယော(ဖင်ယော်)တပ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
နွို့အမေႏရိကန်ႏစဲ့ꩻတပ်
မောင်ဗအေး သက်လꩻ(၂၁)နေင်ႏ နွို့အမေႏရိကန်ႏလေထီးစဲ့ꩻတပ် ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻခူꩻစဲက္ကောႏ(ကျိုက်ကော်) ထုံဗောကျောက်သလိတ် အမေႏရိကန်ႏလေထီးစဲ့ꩻတပ်နဝ်ꩻသွူ။
နွို့ဗမာတပ်မတောႏစဲ့ꩻတပ်
မောင်ဗအေး သက်လꩻ(၂၃)နေင်ႏတွင်ꩻ နွို့ဗမာတပ်မတောႏစဲ့ꩻတပ် ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻရန်ႏကုင်ႏ၊ ဆိန်းဆျောင်းနန်ꩻတောႏ(ချင်းချောင်းနန်းတော်)တပ်စခန်း အမုဲင်(၁၆) စစ်ရဲ(ယူအဲမ်ဗီ)နဝ်ꩻသွူ။
ထူႏတာႏဝွန်ႏဖေႏ အမျိုꩻသာꩻခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻ (လုံခြုံရေး)
ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ အေဗြယ်လာ(၉)နီꩻ အမျိုꩻသာꩻခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဟော်ꩻတရာꩻ ပိန်းမနား(ပျဉ်းမနား) (၉-၄-၄၇) လူထုတရာꩻပွယ်ꩻနီꩻနဝ်ꩻ "ယဲးဗော်မောင်ဗအေး"ထူႏတာႏဝွန်ႏဖေႏ အမျိုꩻသာꩻခေါင်းဆောင်သီး လိုမ်းဗိဉ်ႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဖြားဗွာလဖေ ဟဲ့ꩻထင်ႏမောင်ဗအေး ခမ်းကောင်
ခရိတ်နေင်ႏ ၁၉၄၉-ဗာႏကိုတွင်ꩻ ဖြားဗွာသထုင်ႏတန် ဦးလှဖေ (ဘီအေ-ဘီအယ်လ်)ဟဲ့ꩻထင်ႏ မောင်ဗအေးဖြဝ်ꩻခမ်း၊ (ပအိုဝ်ႏဒေႏသခမ်းကောင်)တဲင် နွို့ဝင်ႏငီꩻဖက် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွောန်ကတူႏ ခေါင်းဆောင်ဖြားဗွာလှဖေသီး စွုမ်ꩻစွိုꩻတွော့ꩻ တွိုက်ꩻတောႏလန်ႏ ပဒေႏသရာဇ်စနိတ်ကုဲင်နဝ်ꩻ (၃)နေင်ႏလွုမ်းလွုမ်းရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဆရာႏခုန်ဗအေး နမ်းမော့ꩻခံႏစာꩻချက်
ပထမတောႏလန်ႏရေꩻကာႏလ ထွိုင်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးတွင်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ(ဘီအေ-ဘီအယ်လ်)တောမ်ႏကျောင်ꩻဆရာႏ ခွန်ဗအေး လွေꩻလဲႏထောင်ထွေ လေ့လာခမ်းကောင်ပအိုဝ်ႏဒေႏသ တဒုံထွူတဒုံ၊ နဝ်ꩻတွင်ꩻ ထီႏပအိုဝ်ႏခမ်းကောင် လိုꩻတောꩻသီး ပညာႏရေꩻ၊ အုံအဝ်ႏရေꩻ ထဲ့ဖွိုႏနောက်ကျလဲန်းဆုဲင်ꩻငါႏဝင်ꩻယို၊ စိင်ႏမော့ꩻထီႏတလူႏဗာႏတဲင် ကျောင်ꩻဆရာႏဖြားတန်ခုန်ဗအေး သꩻရာႏကို ခံႏစာꩻဗာႏနုဲင်းယို- "နီပအိုဝ်ႏယိုဟွေး မဲ့ꩻခေတ်မီတဝ်း၊ မဲ့ꩻထွꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ မဲ့ꩻသုမ်ꩻပါꩻဟွေး၊ မဲ့ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏ (ဒုက္ခ)လွောန်ဟွေး၊ ပဒေႏသရာဇ်စိုးယိုမတဲ့ ယပ်ꩻခုဲင်ႏ(ဒုက္ခ)လဲန်းတကားယို၊ ခွေမိန်ႏတကဲႏငင်ႏတဝ်း မဲ့ꩻအီႏယပ်ꩻခုဲင်ႏ(ဒုက္ခ) အီႏခေ့ꩻကရိတ်ꩻထဲင်းထဲင်းရင်ꩻ၊ ခွေစွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻ ပအိုဝ်ႏမဲ့နား ဗွောင်ငါမိန်ႏထွူ လခလာတာႏခွိုင်းယိုကားနဝ်ꩻ ခွေတရိုꩻတဝ်း၊ ကွီတဝ်း၊ ရင်းကားဒျာႏ ဒေႏသခံႏသီးဒုံသားကဖေႏ၊ အံႏဗာႏဒဲန်တနျာႏ တသာႏတရီးခန်းတယဝ်း အွောန်ႏသꩻစေႏတနာႏ မေတ္တာႏဟဝ်ဟဝ် ခွေအီႏခံႏယပ်ꩻနမ်း၊ ခွေအီႏဗွောင်ဖေႏ ပညာႏမဲ့နား သꩻရေႏရွယ်ႏချက် အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻဗွေႏ၊ ခွေသွောန်းသꩻရင်ꩻ စေႏတနာႏယို ဒေါ့ꩻနယ်တဝ်းဒွိုန်း ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ စဒေါ့ꩻနယ် နီဗွေႏယိုလွုမ်ꩻ"စစွောန်ႏငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻဆရာႏဘဝ ဖြားတန်ခုန်ဗအေး
ကျောင်ꩻဆရာႏဖြားတန်ခုန်ဗအေး တောမ်ႏပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻခေါင်းဆောင် ဖြားဗွာလဖေ ပထမတောႏလန်ႏရေꩻကာႏလ တွိုက်ꩻထန်ႏပဒေႏသရာဇ် သိုမ်နေင်ႏထွူတဲင် နမ်းမော့ꩻခွဲးကျုင်ႏအလꩻ စွိုးခွိုꩻသွီႏ၊ ဇာႏတိမာန်ႏ၊ မုန်ထွိုင်ႏလွောန်တဲင် ပညာႏရေꩻမဲ့နား ဗွောင်လေလင်းတဝ်းငါႏ၊ ပီႏနုဲင်းခမ်းအွုမ်ႏထမ်းကို၊ ခေ့ꩻကရိတ်ꩻငါႏ ခမ်းကောင်ဒေႏသပအိုဝ်ႏဒုံဖုံႏယို ပညာႏရေꩻမေႏခြဲးရောင်ႏ ယံကလေတောင်ႏလွောန်နဝ်ꩻ ဆရာႏဖြားတန်ခုန်ဗအေးနမ်းကာယယို ခံႏဆွော့ꩻမာꩻဖေႏ လူထုပညာႏရေꩻကျောင်ꩻဆရာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻဆရာႏဖြားတန်ခုန်ဗအေး ဗွောင်စလွေꩻဖေႏလူထုပညာႏရေꩻ သွောန်လိတ်ကျောင်ꩻဒုံဖုံႏနဝ်ꩻ ဆလယိုသွူ-
ဆရာႏတန်ခွန်ဗအေး ကဟဲ့ꩻထင်ႏဒါႏခမ်းကောင် ကျောင်ꩻဆရာႏခမ်းဒေါမ် သထုင်ႏဖဲ့ꩻ မိန်ႏခြွောန်းဗူႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဖြာꩻပေါင်ꩻ (၅၀)လွိုရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဗွောင်ပါသိုမ်ဘာႏသာႏ
လိက်သွောန်ကျောင်ꩻ ပဆျာႏကြိုႏ၊ ထွောန်ႏမာꩻနွိုင်ႏဗာႏမွေးတဝ်း ဆရာႏခုန်ဗအေး စေႏတနာႏစဲတ်စဲတ်ဒျာႏ၊ ကအဝ်ႏအုံ ပဆျာႏကြိုႏ မာꩻကျောင်ꩻဆရာႏတွင်ꩻ ဗွောင်ပါတောမ်ႏသိုမ်ဘာႏသာႏ လိက်သွောန်ကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သွောန်လိက် အင်္ဂလိပ်+မန်း+ပအိုဝ်ႏ)။ နမ်းကိုႏတဲင်ဗွောင်ရီးရီးဖေႏ ပဆျာႏကြိုႏရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ကာႏလတွင်ꩻနဝ်ꩻ လူထုပညာႏရေꩻကျောင်ꩻဆရာႏ လခꩻတာႏ တလာလရွောန်(၅၀)တဝ်းလဲ့ (၇၀)ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင် ဖန်ဖေႏပညာမင်ꩻတန်(မင်းကြီးဘွဲ့)
ခမ်းကောင်ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို မူႏခိုပအိုဝ်ႏ ပညာႏရေꩻမဲ့နား ယံကဗွောင်နဝ်ꩻ ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေး နေးတောမ်ႏစွိုးခွိုꩻသꩻဓာတ် ဇာႏတိသွီႏ ဇာႏတိမာန်ႏအာႏတဲင်-
သွောန်တဲ့သွောန် တွိုက်ꩻတဲ့တွိုက်ꩻဒါႏ ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေး
လူထုပညာႏရေꩻ အဝ်ႏသွောန်ဖေႏလိုꩻပေႏ ပဆျာႏကြိုႏကာႏလတွင်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻသွောန်လိက်ယင်နေနေ၊ ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေး အီပါဆဲင်ပါတောမ်ႏတနတ် နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဟွုန်ထွꩻဗာႏသွူ။ ပထမတောႏလန်ႏရေꩻကာႏလ တောႏလန်ႏပဒေႏသရာဇ်စနိတ်တဲင် ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေးနဝ်ꩻ သွောန်တဲ့သွောန် တွိုက်ꩻတဲ့တွိုက်ꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏရုဲင်းသတ္တိစိုန်ꩻအဝ်ႏရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခရိတ် ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ မေလာ(၅)နီꩻ (ဗိုလ်ချုန်ဇုံ)သီးစွုမ်ႏစွိုꩻ "လက်နက်နှင့်ဒီမိုကရေစီလဲလှယ်ရေး အလင်းဝင်"ချꩻစူခွုမ်လက်နက် တောင်ႏကီꩻ၊ ရုဲင်းဖက် (ရဲဘော်)လိုꩻအာႏရဲင်ꩻ (၁၅၀၀)အကို ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေးတဲ့ ပါရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏဟန်ႏနီꩻ ကောႏဇာႏသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀-ဗွေ၊ ခရိတ်နေင်ႏ ၁၉၉၈-ဗာႏယို ပအိုဝ်ႏဒေႏသကေꩻဇူꩻဗွႏကထွာဒါႏ ဆရာႏတန်ခုန်ဗအေးသူꩻ သက်လꩻလဲန်း (၇၅)နေင်ႏကို တောမ်ႏအမာမူႏ သျင်ꩻမွိုးငွုန်ႏ အဝ်ႏအုံဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ၊ ဝွန်ႏထန်ꩻရပ်ကွက်၊ ဘုရာꩻမွေးတောႏဆꩻနဝ် ဆေꩻထျꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻဆရာႏတန်ခုန်ဗအေးသူꩻနဝ်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတန် အွောန်ကတူႏ(ခေါင်းဆောင်) ဖြားဗွာခုန်လဖေလိုꩻ မာꩻငီꩻသွꩻဖက်တဲ့မွေးမွေး၊ (တနဲꩻ) ထွာပအိုဝ်ႏ ပထမတောႏလန်ႏရေꩻ (စစ်မှုထမ်းဟောင်း)တဲ့ မွေးမွေး။ (တနဲꩻ) ထွာပဒေႏသရာဇ် ခေတ်ကာႏလတွင်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသခမ်းကောင်ကို အရီးသွတ်ꩻ ဗွောင်လေဖေႏ လူထုပညာႏရေꩻမဲ့နား၊ ပညာႏမင်ꩻတန် (ပညာမင်းကြီး)ပုဂ္ဂိုလ်ႏထူꩻတဖြာꩻတန်သွူ။ မင်္ဂလာႏ(၃၈)ပါꩻအကို ကတညုတမင်္ဂလာႏ၊ ဝွေꩻမာꩻဗာႏဖို ကေꩻဇူꩻယို မိန်ႏသေနဝ်ꩻ ထွာမင်္ဂလာႏဟဝ်မျတ် တပါꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
အပစာယန
ရိုႏသေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အသက်ဂုဏ်ႏ ကတန်လဲဉ်းနီနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အပစာယန"နောဝ်ꩻသွူ။ "ရိုႏသေႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လွေꩻကျိုႏဆွုမ်ႏ၊ ထူႏဆွုမ်ႏဖေႏတခြိုꩻ၊ ခေါက်ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏ၊ ဒါဖေႏအခင်ႏလမ်း၊ ဖုဲင်းဖေႏအခင်ႏလမ်း၊ ဖုဲင်းဖေႏ အတဖူꩻ၊ ဖြေ့ꩻတွမ်ႏဟူဖေါင်း၊ ဖြေ့ꩻတွမ်ႏကဝ်ႏ၊ ဖြစ်ꩻတွမ်ႏနံႏသာႏထီ၊ ဖြစ်ꩻတွမ်ႏနမ်းမန်ꩻဟွမ်-စတဲင် ရိုႏသေႏမုꩻ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာအပစာယနလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ "အပစာယနတွက်တာႏ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ" ၁။ မဉ်ႏခွဲလိုꩻကျောင်ꩻ၊ မတ်တောင်ꩻတောင်ꩻ၊ လွေꩻရောင်ꩻတွိုက်မွုန်းနော။ ၂။ လွေꩻကာႏဆꩻငါ၊ ကျင်ꩻရွိုင်ꩻပါ၊ မုဲင်ꩻခါမာꩻမွုန်းနော။ ၃။ မဉ်ႏထိုမ်းခင်ႏဖါႏ၊ ဗွောင်ႏထိုꩻဗာႏ၊ ဘာႏသာႏနီထုံꩻနော။ ၄။ မဉ်ႏခွဲဆရာႏ၊ ဗွောင်ႏခင်ႏဖါႏ၊ ဖေႏဗာႏ ရိုႏသေႏနော။ ၅။ အုံတဖူထျ၊ စူဝုဲင်ႏဝျ၊ ယံကျဟောဝ်ငါႏနော။ ၆။ ခွဲးဗွေႏဗွန်စင်ꩻ၊ တောင်ꩻတောင်ꩻဝင်ꩻ၊ အုံလင်ꩻဝုဲင်ႏသွော့နော။ ၇။ အုံလင်ꩻမဖုဲင်ႏ၊ အုံထွိုင်ႏလုဲင်ႏ၊ စူဝုဲင်ႏရိုႏသေႏနော။ ၈။ စူဝုဲင်ႏနီပင်၊ ဒင်ႏသꩻအင်၊ နောဝ်ꩻယင် ဒေါ့ꩻလဝ်းနော။ ၉။ "ခွေသွဉ်း-နီဗွေႏ"၊ ဒေါ့ꩻသေႏသေႏ၊ ယေန်ႏကေႏဟဝ်ငါႏနော။ ၁၀။ "ခွေခွေ-နာꩻနာꩻ"၊ ငေါဝ်းနဝ်ꩻရာꩻ၊ လာꩻလာꩻဒေါ့ꩻမွုန်းနော။
ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ
thumb|ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ ထူႏဗွဲ့တောမ်ႏဖဲ့ꩻစွုမ်ႏသွုံꩻဟော်တန် ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: University of Yangon / Rangoon University) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကမာယွတ်၊ နောင်အင်းလျားဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ် ပီတဖူꩻတောမ်ႏ တက္ကသိုလ်ႏရိပ်သာ တဖူꩻဆွုမ်ႏကိုသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ထွာပထမအရီးသွတ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏဒျာႏတဲင် အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို အစဝ်းသွတ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ အကိုလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏ ဗိတိသျ-အန္ဒိယခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကာလက္ကတားတက္ကသိုလ်ႏ စူဆꩻလ့ "ရန်ႏတကုင်ႏကေားလေက်"အနေႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၇၈ ဗာႏကိုသွူ။ တွိုႏ ၁၉၀၄ ဗာႏနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻလုဲင်ႏ "အစိုႏရကေားလေက်" အမိဉ်ꩻနဝ်ꩻတဲင် တွိုႏ ၁၉၂၀ ဗာႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်ယင်း ယူနီဗာသီတီ ကေားလေက် တောမ်ႏ ဂျပ်သဉ်(ယုဒတန်)ကေားလေက် နဝ်ꩻသွူ။ ယူနီဗာသတီ ကေားလေက်နဝ်ꩻ တဆဲင်ႏတဝ်းတောမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻ ကျောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဂျပ်သဉ် ကေားလေက်နဝ်ꩻတဲ့ အခေႏခံႏလွေꩻပါ နှစ်ခြင်းခရိယာန်ႏ ပျုသာႏသနာႏ ဘာႏသာႏရေꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒျာႏ အင်္ဂလန်ခမ်းဆꩻလ့ကို ကအဝ်ႏဒါႏ အောက်သဖို့ တောမ်ႏ ကေင်းဗရစ် တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ စနိစ်အတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၄၀ တောမ်ႏ ၁၉၅၀ နေင်ႏခိန်ႏအကို တက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကို ထွာစွဉ်ႏ အယံသွတ်ꩻတက္ကသိုလ်ႏတဖြုံႏတဲင် အာသျအရန်းကိုလဲ့ နွို့ပါသော့ꩻနွောင်ꩻ အရန်းအဝ်ႏတက္ကသိုလ်ႏတဲင် အာသျခမ်းလင် ကျောင်ꩻသားဖုံႏ လွဉ်သွဉ်ထူႏစွဉ်ႏ တက္ကသိုလ်ႏပညာႏနေနေသွူ။ ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏယို အစနဝ်ꩻ ပါမောက္ခကောင်သီဖုံႏ၊ ပညာႏသျင်ႏဖုံႏ တောမ်ႏ အစိုႏရလိုတန်ဖုံႏ အဝ်ႏပူꩻပေါင်ꩻအိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏလဲ့ တွိုႏ ၁၉၆၂ ဗာႏ "မျန်မာသိုသယ်လစ်တဖူꩻစဲဉ်ႏပါတီ" စိုးနဝ်ꩻ အဝ်ႏအရန်းထို ပညာႏရေꩻအွဉ်ငါဌာႏန အိုပ်ချုတ်စွဉ်ႏလွေꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း ကျောင်ꩻကို သွဉ်ထူႏရေꩻဘာႏသာႏလဲ့ အဝ်ႏအဲင်းကလေတ်ဘာႏသာႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻပါ မန်းဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻတညတဝ်းအခိန်ႏကို ပညာႏရေꩻအဆင်ႏအရန်းဖုံႏလဲ့ ကွဲးထဲ့လင်ꩻထိုꩻ တလဲင်ႏတစိꩻတဲင် ခမ်းလင်နုဲင်ငံတကာဖုံႏ အသိမတ်ပျုမုꩻဖုံႏ ဆွိုးလွဉ်ထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ တသီႏပညာႏ၊ ဘောဂဗေဒ တောမ်ႏ ပညာႏရေꩻဌာႏနဖုံႏလဲ့ ဖထန်ႏခေါ်ထိုꩻ ကျောင်ꩻခေါ်ခေါ်တဲင် တက္ကသိုလ်ႏမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻပါ "ရန်ႏတကုင်ႏ ဝိဇ္ဇာတောမ်ႏ သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ
လိုꩻဖြားဟော်ꩻဖေႏလိုꩻပေႏ
လိုꩻပေႏကွီနာႏအကျိုꩻ- ၁။ ဩစဝ်းဖါဖြား/မွိုးဖြား ယိုငခါ၊ ပိုလီꩻကောထွာ နီသွဉ်းသီး၊ ဟတ္ထဆီလီး ဝုဲင်ႏရွမ်းဗူႏ၊ အွဉ်ႏဒင်ကတူႏ ကတောင်နာ၊ ယံယိုလဲင်ႏခါ သွဉ်းတောင်ꩻပြန်ႏ၊ ထာꩻလူႏကဝ်ႏတလဲင်ႏ ရဲဉ်ꩻထွူယဝ်း၊ ခွေသွဉ်းလျောက်လဝ်း မဉ်နာႏခံႏ၊ ဟူဗွာတလင်ႏ ထာꩻလူႏကျိုꩻ၊ ငခါယိုရိုꩻ အီႏကန်းတော့ꩻ၊ ငမ်းသꩻမရော့ꩻ ပဲစ်အဝ်ႏဒင်ႏ၊ ကာယ ဝစီႏကံႏ တွမ်ႏမနော်ꩻ၊ ငမ်းသꩻအဝ်ႏရော်ꩻ သွုန်ႏသꩻပွစ်၊ ယိုခါယံလွစ် ပဲစ်ယံကင်ꩻ၊ ဦးချဝုဲင်ႏလင်ꩻ သွဉ်းရိုႏသေႏ၊ ယံကဟော်ꩻဖေႏ အကျိုꩻ(ဖါဖြား/မွိုးဖြား)ဩ။
လိုꩻဖြားဟော်ꩻဖေႏပိုလီꩻထာꩻလူႏကျိုꩻ
၁။ ယောယိုလဲင်ႏခါ အယံတွင်ꩻ၊ တနꩻမဲဉ်ႏလင်ꩻ နေင်ႏလာပြောင်း၊ ပူႏဇောႏကပ်ယောင်း မာꩻကုသိုလ်ႏ၊ အဦꩻအခိုႏ ကပ်ရီးငါ၊ ထထီႏဟူဗွာ နေင်းပတော့ꩻ၊ စွုမ်ႏစီႏပါသော့ꩻ ရဲဉ်ꩻဒါႏန၊ ရိုႏသေႏဂါရဝ ကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ မိဘမာႏတာႏ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ ကွီလွစ်ပတာ ကံႏသွံပါꩻ၊ ဖယန်ကင်ꩻညာꩻ ဘေꩻကျမ္မာႏ၊ ကွတ်ꩻဆီသူရောႏဂါႏ ယံကကင်ꩻ၊ ရန်ႏသူႏငတ်ꩻတန်ꩻ ယံမော့ꩻပုဲင်ႏ၊ ထာꩻယပ်ꩻထာꩻခုဲင်ႏ ဒုဂ္ဂတိ၊ သေနန်းအောက်မေ့ သတိꩻလꩻ၊ ပွိုးပီးနဝ်ꩻမꩻ ယိုငခါ၊ သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ နုဲင်းဝေဿန်ႏ၊ စိတ်ကူꩻဝွေႏဖဖန်ႏ ထုမ်ႏအဟဝ်၊ ယံဖေႏမဂ်ဖျောဝ် ယံတွိုႏဖိုလ်ႏ၊ သꩻရွယ်ႏတွိုင်ꩻလိုႏ ယံကထွာ၊ သꩻငါလိုႏတွိုင်ꩻ ယံကအောင်ႏ၊ မီႏတွိုႏနောက်နောင်ႏ ဝန်ꩻတနီꩻ၊ သီကထွာပိုလီꩻ ယံလꩻဗာႏ၊ လိုꩻလူꩻချမ်ꩻသာႏ နိဗ္ဗာန်ႏဆုꩻကွိုနဲး ပိုလီꩻသီးယာဟွေး-။ (လိုꩻဖြားဟော်ꩻဖေႏ)
၂။ သက္ကစ္စဒါႏန မျတ်မဟာႏ၊ သိုမ်ပါꩻစေႏတနာႏ ထွတ်ꩻပြုဲင်လီ၊ စေ့ꩻနေ့ꩻတအီ လွစ်အဝ်ႏဗွို့ꩻ၊ ထာꩻယူႏစွဉ်ႏစွို့ꩻ သေတရာꩻ၊ စေႏတနာႏသိုမ်ပါꩻ အွဉ်ႏဆငါ၊ နုဲင်းယိုခါခါ ကလူႏထင်ႏ၊ ခမ်းဟဝ်နိဗ္ဗာန်ႏ ယံလꩻနော၊ ခါးလားလꩻနော ခါႏလယ်ႏတွင်ꩻ၊ ကီလထင်ႏလင်ꩻ လိုꩻအဒုံ၊ သန္ဓေႏသဲင်ꩻအုံ သုဂတိ၊ မာႏတာႏမွေးမိ သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ စွုမ်ႏနီꩻအုံရောင်ꩻ တွမ်ႏသီႏလ၊ နိပါꩻသုခ နမ်းတွမ်ႏသꩻ၊ ရေႏတွိုင်ꩻယံလꩻ တꩻတွိုင်ꩻထွာ၊ ကူꩻကားဖြေꩻစာ လိုပ်ꩻမာꩻအောင်ႏ၊ လောကုတ်ဖြီဖေါင်ႏ စူဖွို့ꩻယံ၊ ဒါႏနဟုံႏသန် အကျိုꩻဖေႏ၊ ချမ်ꩻသာႏသေႏသေႏ စွုမ်ႏဘဝ၊ အာယုဝဏ္ဏ ငတ်ꩻပါꩻဗွေ၊ စွုမ်ႏဇာတ်သဲင်ꩻခြွေ လွိုင်ႏဥစ္စာႏ၊ သဌေꩻထွာဗာႏ အရန်းထို၊ ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဲင်ယို ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်းမန်ႏသီကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသႏ၊ ယံဖေႏနေးကလꩻဗာႏ ပိုလီꩻသီးယာနော။
၃။ သက်တန်ရွယ်ႏကီꩻ သီလွဉ်လူႏ၊ ဂုဏ်ႏတန်ထိုခြူႏ သီလွဉ်တန်ꩻ၊ ခွန်ယိုတွမ်ႏနင်ꩻ ပိုလီꩻအာ၊ ထွားနုဲင်းစခါ ထုံꩻလီꩻယ၊ ဣဒါနိစ ယိုခါတွင်ꩻ၊ အခန်ꩻလဲ့သင်ꩻ အခါႏရော့ꩻ၊ တနꩻမဲဉ်ႏသော့ꩻ မွူးနီꩻထူꩻ၊ ကျုံႏတောႏသော့ꩻစူꩻ မွူးလာမျတ်၊ သီလွဉ်လူႏကပ် တန်တွမ်ႏပေႏ၊ သီလွဉ်ရိုႏသေႏ ခွန်တွမ်ႏနင်ꩻ၊ ဂုဏဂုဏ်ႏအင်ꩻ ယိုတပါꩻ၊ ဝယရွယ်ႏဆွာꩻ ယိုတတော်ꩻ၊ သꩻကိုမနော်ꩻ မီႏယွုမ်းအံႏ၊ ပူႏဇောႏဝုဲင်ႏထင်ႏ အကျိုꩻတန်၊ ဒါနဖလံ တွက်မပဲး၊ လꩻအာငါႏနဲး ပန်ငါတာႏ၊ လꩻအာငါႏနဲး နောင်ႏလာႏရင်ꩻ၊ ပစ္စုပ္ပန်ႏတွင်ꩻ ယိုလဲ့ခါ၊ လꩻအာနုဲင်းနုဲင်း ပိုလီꩻနော၊ နမ်းလဲ့သုခေါ သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ယောင်ꩻလဲ့သေႏချာႏ ရုတ်ဟင်းလီ၊ ငဝ်းထီလဲ့အွီႏ ဉာဏ်ႏလဲ့ဗွောင်၊ သတ္တိလဲ့ခွေါင် ပညာႏကွုမ်ႏ၊ ထာꩻဒါႏလဲ့စွုမ်ႏ လွစ်နောင်ႏတ၊ ဘယလဲ့ကေႏ ဘေꩻရန်ႏကင်ꩻ၊ စွိုင်ႏနင်ꩻလဲ့အာ ချွေႏရံႏလွိုင်ႏ၊ စံႏစာꩻဗာႏကွိုင်ႏ ထွူတဲင်ခါ၊ မီႏတွိုႏဆုဲင်ꩻချာ အန္တိမ၊ သျင်ႏတောႏဗုဒ္ဓ မီႏပွင်ꩻပေါႏ၊ ယံကခွဲးတောႏ ပါꩻညီꩻရဝ်း၊ ဧဟိဗွေႏငဝ်း မီႏဟဲ့ꩻဟောင်၊ မူႏယိုတွမ်ႏမောင်ႏ ပိုလီꩻအာ၊ ဘုရာꩻဆချာ ယံပါရဝ်း၊ ဝွေꩻဗွေႏစဝ်း ဖြီခံꩻကို၊ နွို့ညီꩻသွို ကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ လꩻဧကန်ႏ နိရောဓော၊ ခမ်းသုခေါ ရုပ်နာမ်ႏသိမ်ꩻ၊ ခမ်းဝေင်ꩻငိမ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏကွဲႏ၊ လွစ်သန္ဓေႏ ကင်ꩻဇာႏတိ၊ လွစ်ဗျာႏဓိ တွိုႏမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ခန္ဓာႏကြိုႏ ချုပ်လဲင်ႏချင်ꩻ၊ ပငါပရာꩻကွိုနဲးနော ပိုလီꩻသီးယာဟွေး--- (လိုꩻဖြားဟော်ꩻဖေႏ)
၄။ ပွိုးပီးနဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသလဲင်ႏခါ၊ ပိုလီꩻသီးယာ ကလူႏဗာႏ၊ ဟူဗွာထထီႏရာႏ တခိုးလွမ်၊ တောင်းလုဲင်အွဉ်ႏဒေါင် ပြူးနေင်းပေါင်ꩻ၊ လꩻထွူနဲးလောင်ꩻ အကျိုꩻဖေႏ၊ ပိုလီꩻတန်ပေႏ အနမ်းရင်ꩻ၊ ယံခြွိုင်ႏယံသန်ꩻ ကင်ꩻရောႏဂါႏ၊ ဘေꩻမျိုꩻကျမ္မာႏ ဟူႏလို့စင်၊ ရွဉ်တောင်ꩻပဲက်ဆန် လွိုင်ႏဝပြော်ꩻ၊ ပိုလီꩻမနော်ꩻ ကနောင်ႏတ၊ ယံဗွေပြဲ့ꩻဝ လꩻဧကန်ႏ၊ သွဉ်းသဲႏချွေႏရံႏ ခူတဝွုန်ꩻ၊ ခံꩻဗောႏလဲ့ကွုန်ꩻ အံႏအွꩻလုမ်း၊ တနံအတုံး လူꩻအပို၊ ပျသာဒ်ဟော်ကို စံႏစာꩻသော့ꩻ၊ ယံခွဲးကျုံႏမော့ꩻ ဘုရာꩻပွင်ꩻ၊ ပိုလီꩻခွန်နင်ꩻ လꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံဖေႏ ပိုလီꩻသီး၊ ကတွိုႏထင်ႏလွခန်းဝင်ꩻ ပငါပရင်ꩻကွိုနဲး ပိုလီꩻသီးယာဟွေး---။
၅။ ပိုလီꩻသီးယာ၊ သီကထွာပိုလီꩻ၊ လွဉ်ကန်းတော့ꩻ ရိုႏသေႏဗာႏ အကျိုꩻယို၊ သက်ထိုစိုးဆွာꩻ အာႏယံသန်၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻလွိုးယံ ပညာႏဒါႏ၊ သုခချံꩻသာႏ ဆုꩻငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ထာႏလူႏအကျိုꩻ အီႏလꩻဗာႏ၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏကွိုနဲ ပိုလီꩻသီးယာဟွေး ---။
၆။   ဟောဝ်သွူပိုလီꩻ ကလွဉ်လူႏ၊ စေႏတနာႏဗွာဖျူႏ ကလွဉ်တန်ꩻ၊ အပဲစ်ကွီခွင်ꩻ စိန္တရေႏ၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏ ယံလွစ်ကင်ꩻ၊ ကံႏတန်သွံတန်ꩻ ဒုစရဲက်၊ ကာႏယအပဲစ် ဝစီႏကံႏ၊ မနော်ꩻသွံဆင်ႏ လဲဉ်းညာꩻယန်၊ ဆီပါꩻကံႏတန် ကင်ꩻညာꩻခြူႏ၊ သီကလွဉ်လူႏ ပစ္စယ၊ တင်ႏတန်ဒါႏန သော့ꩻဟူဗွာ (ထထီႏလဲ့ပါ တောင်းလုဲင်ထောင်ꩻ၊ နံႏသာႏဖယောင်ꩻ မေႏတေန်ꩻလီး၊ ဝုဲင်ႏငါအွဉ်ရီး ရိုႏသေႏဗာႏ) အမျိုꩻပေါင်ꩻအာ ရဲဉ်ꩻသော့ꩻငီꩻ၊ စွုံႏလင်ႏဖြီꩻစီꩻ အွဉ်ႏတံꩻငါ၊ အုံလင်ꩻဆွတ်ချာ ရိုႏသေႏဗာႏ၊ အကျိုꩻကုသလာႏ လꩻဒိဋ္ဌ၊ ယိုခါဘဝ လꩻထင်ႏသျာꩻ၊ ဥစ္စာႏစီꩻပွာ ခြွေတဒွဉ် ၊ လꩻခံꩻလꩻရွဉ် ဥစ္စာႏလွိုင်ႏ၊ ဖြေꩻစာလꩻကွိုင်ႏ ပရိဘော၊ မီႏသံးပြောင်ꩻတော ထင်ႏလူꩻဒုံ၊ ဟော်နန်ꩻထင်ႏအုံ စံႏစာꩻပျောႏ၊ ဆုဲင်ꩻချာညီႏတောႏ ဖူႏကနင်၊ မီႏသံးပွင်ꩻချင် ခွဲမော့ꩻဗာႏ၊ ခမ်းဟောဝ်ဝေင်ꩻသာႏ နိရောဓ၊ သာႏသာႏယွယွ လꩻအမန်ႏ၊ ခမ်းဟောဝ်နိဗ္ဗာန်ႏ ယံလꩻနော၊ ပိုလီꩻတဗူႏ ခိုမူႏသီးယာဟွေး ---။
၇။ သာႏဓု၊ သာႏဓု၊ သာႏဓု၊ ဟဝ်မွေးငါႏ၊ ကလူႏတန်ꩻဗာႏ ဟန်ႏနီꩻယို၊ သက်လဲ့ယံထို ဘွုံꩻယံကီꩻ၊ တယ်ႏစဟန်ႏနီꩻ မာꩻတငါ၊ ရေႏတွိုင်ꩻယံထွာ ငါတွိုင်ꩻလꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမꩻစꩻ ကံႏဟဝ်စွဲ၊ စံႏစာꩻကားပဲ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ဆုဲင်ꩻချာထင်ႏစိုꩻ ဝေင်ꩻမွန်းပျောႏ၊ စေꩻစိန်ႏနန်ꩻတောႏ ဟော်ဆောင်အာ၊ ပီႏနယ်ꩻယော လဲင်ꩻအွန်အန်၊ ခွန်လူꩻတနံ သီကျာꩻဖုံႏ၊ အအူအဒုံႏ လဲင်ꩻတလွိုး၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻစွူဖြိုး နင်ꩻလူꩻဖုံႏ၊ ပဉ်စွိုးပဉ်ပြုံႏ ကပျောႏရောင်၊ သက်တန်ꩻလို့လွဉ် လင်ꩻလိုခမ်း၊ ဘုရာꩻအနမ်း သံးသဲင်ꩻကျုံႏ၊ သင်္ဃန်ꩻဗုဲင်ရွုံႏ နွို့တငါ၊ ဖိုလ်ႏမဂ်ဝေင်ꩻထာ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ယံလꩻမန်ႏမန်ႏ ပိုလီꩻသီးယာဟွေး---။  ။
ဝေင်ꩻတာလေ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ပသီႏ
ပသီႏ (အဉ်းဂလစ်ဆျ်- Iron) ယို ထွာ ရွောန်ရောင်ႏက ကဒါႏ (Lustrous silver gray) သတ္တုတစားသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ မဉ်ႏအောဝ်ႏ တလီꩻပအီမ်ကိုခြာနောဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုး အောက်သီစဲန်တဲင် ဓာတ်တွူႏငါ (oxidation)တွော့ꩻ အကြုဲင်းထွာထိုꩻ ပသီႏရောင်ႏဖြေင်း (Iron II oxide or Ferrous oxide (FeO)။ ဒြတ်စင် အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရွောင်ကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻ အဗူႏ ၈ (group viii) ကို။ ပသီႏယို ထွို့ꩻထွာ ထာꩻဖြွီꩻဒါႏ (ductile)၊ တွယ်ႏပျာႏ လဲင်းအီထာꩻဒါႏ (malleable) ဂုဏ်သတ္တိအောဝ်ႏ။ ပသီႏယို အောဝ်ႏနွောင်ꩻဒါႏ အခြုံးအဖဲန် လစ်ꩻစားကို၊ အစိုႏ အခြီသော့ꩻဒါႏယိုꩻယိုꩻ အဲက်သစ်အာႏပနဲန်ႏ (dilute acid) ကို။ ထွာ chemically active ၊ ဒြတ်ခြွောန်းကဟဲ့ꩻ Bivalent iron (II) (Ferrous) တွမ်ႏယင်း trivalent iron (III) (ferric) အောဝ်ႏနောဝ်ꩻနီစား။ Ferrous ဒြတ်ခြွောန်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာ ဒြတ်ခြွောန်း ပသီႏခြွောန်းဗူႏအာႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ ၂ (valency နီဗာႏ) သွူ။ ဥပမာႏ- FeO. ။ Ferricဒြတ်ခြွောန်းနောဝ်ꩻ ထွာ ခြွောင်းဗူႏအာႏ ၃ သွူ။ ဥပမာႏ- Fe2O3. ။
မာꩻအီ
သတ္တုကားကအောဝ်ႏအကို ဝင်ꩻခုမ်အာလွို ပသီႏသွူ။ မဉ်ႏခေးတွမ်ႏ သတ္တုလောင်းလင်နောဝ်ꩻ အငိုꩻတဲ့ လို့ဆေ့ꩻ၊ မာꩻအီထာꩻခြွိုင်းတဲ့ ဒါႏအာစွိုးတဲင် ထွာ ဝွေꩻပါတောဝ်းထွူတောဝ်း။ တယ်ႏထာꩻဗုက်ꩻ သော့ꩻအီဖိုးနဲန်ႏထီဗဲ့ꩻ (မန်း- နို့ဆီဗူးခွံ) ဗꩻ ကား၊ ထာꩻကွင်ႏ(သင်္ဘောꩻကျောင်ႏ)၊ သင်္ဘောꩻဖုံႏယို မာꩻအီဝင်ꩻ တွမ်ႏ ပသီႏဖုံႏ။ ပသီႏမဏိယို ထွာ ဝင်ꩻသေအာလွိုသွတ်ꩻ ပသီႏသတ္တုကြူ။ ပသီႏဒြတ်စင် ကပါဒါႏ သတ္တုကြူ (မန်း- သတ္တုစပ်) ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာ Pig iron, Cast iron, Carbon steel, Wrought iron ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ Pig iron ယို ထွာ ကာဗွန်အောဝ်ႏပါ ၃.၅%-၄.၅% အွိုး ပသီႏသတ္တုကြူကို။ Cast iron ယို ထွာ ကာဗွန် ၂.၅% တွမ်ႏ ထာꩻအီႏအျꩻလောင်းလင် ကအောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ပသီႏသတ္တုကြူ။ Wrought iron နောဝ်ꩻ ထွာ ကာဗွန်ပါဆေ့ꩻ၊ မာꩻကြောင်းထွူခါꩻလဲန်းဒါႏ ပသီႏယာႏဟောဝ် pure iron နောဝ်ꩻသွူ။
ကမော့ꩻလꩻဒါႏ ကအောဝ်ႏ သဘာဝကို
စကျဝဠာကို ပသီႏယို ထွာ ဒဿမ အအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်သွူ။ နုဲင်းဒြတ်ဖဲန်နေးနောဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကို အောဝ်ႏ ၃၄.၆%၊ ထွာ အလွိုင်ႏအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်။ ပသီႏကဉ်းအာအာယို မော့ꩻ ဝင်ꩻကဟဲ့ꩻ hematite (iron (III) oxide Fe2O3), magnetite (ferrimagnetic Fe3O4) ပသီႏအောင်ကိုဖုံႏ၊ ပသီႏကပါ ၂၅% တွမ်ႏ ၃၀% ခါႏ ဝင်ꩻကရိုꩻဒါႏ taconite လုံးပသီႏခြောင်ႏကိုဖုံႏ။ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏကဲန် ဗဟို ကောင်းကိုနောဝ်ꩻ ပသီႏတွမ်ႏ နီကယ်သတ္တုကြူ အောဝ်ႏပါငီꩻ အာအေားတန်သွူ။ ပသီႏဓာတ်ယို တဲႏထာꩻသားပေးဖြီဖြစ် ဗꩻလွေꩻ လိုꩻသီးနမ်းကို အောဝ်ႏပါသော့ꩻခါꩻ၊ အောဝ်ႏဗာႏမꩻထွာသွူ။ ဟမ်ႏတဗီႏလို့ကို တနေင်ႏတနေင်ႏ ထေမာꩻလꩻပသီႏ အယာႏခေန်ႏ တန်ခြှောန်း ၅၀၀ သန်းကိုရပ်။ ဒွိုႏဟောဝ်ချာ ပသီႏယ ဝင်ꩻကမာꩻအီထွူလဲန်းနောဝ်ꩻ တနေင်ႏတနေင်ႏ အောဝ်ႏ သန်း ၃၀၀ တန်ကိုရပ်။ ပသီႏအဓိက ကထန်ႏဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏရာနောဝ်ꩻ ထွာ ခယ်ႏ၊ ဘရာသီးလ်၊ ဩသတေးလျ၊ ရတ်ဆျား တွမ်ႏယင်း ယူကရိန်းဖုံႏ။ ခမ်းလင် ကဟူႏလော်နေက ပသီႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဘဉ်နီသွဲးလား၊ သွီဒဉ် တွမ်ႏ အိန္ဒိယခမ်းဖုံႏသွူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:သတ္တုဖုံႏ
အမရပူရခရဲင်ႏ
အမရပူရခရဲင်ႏ (အမရပူရခရိုင်) (Amarapura District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်မန်ႏတလေꩻ အကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏတသာတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အမရပူရခရဲင်ႏယိုနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻဒျာႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ထွာတခရဲင်ႏတသာတဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻအမရပူရ ကိုသွူ။
ကပါဒါႏဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အမရပူရခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
သမဲင်ꩻ
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လာဧပီ (၃၀)နီꩻနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း ခရဲင်ႏတသာဖုံႏသွူ။ မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအောင်မေတာသန်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအမရပူရယို ဖထန်ႏထိုꩻသွူ မန်ႏတလေꩻခရဲင်ႏအကိုတဲင် လွောင်ႏဗူႏတသာလွေꩻယင်း အမရပူရခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မွိုင်းယန်းခရဲင်ႏ
မွိုင်းယန်းခရဲင်ႏ (Mong Yang District) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို ထွာခရဲင်ႏတသာတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းယန်းကိုသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
မွိုင်းယန်းခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ
ကရီးခါ ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယန်းယို တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာ ၃၀ နီꩻနဝ်ꩻ ဖထန်ႏထိုꩻသွူ ကိင်ꩻတွုံခရဲင်ႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတသာယင်း မွိုင်းယန်းခရဲင်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီး
ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီး (အဲင်းကလေတ်: Kantaunggyi) (မန်း: ကမ်းထောင့်ကြီးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျ့ꩻ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မျောက်ဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမေပုံကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစွောန်ႏဟံႏတသွိုးထာꩻတဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၆ ဗာႏ လာဩဂဲစ် ဝေင်ꩻကန်းဒေါက်စီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ မဟာရတနာဒီပကျောင်ꩻအွတ်ကို ဖရာꩻစေႏတီႏစခါ ၃၂ ဆူႏအကို တဆူႏနဝ်ꩻ ထီꩻထဲ့ထိုꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်(၂)ဆူႏနဝ်ꩻ အွတ်ꩻဖုံႏ ပြုဲင်လီထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။