cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သဘာဝတ္ထဗေဒ
မဉ်ႏထွားနေးအကျမ်ꩻသဘော်ꩻနဝ်ꩻ ဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻနီမျိုꩻသွူ။ နဝ်ꩻနီမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒတွမ်ႏ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒဖုံႏသွူ။ ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒတွမ်ႏ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒသီး တကာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ တွမ်ႏဘဝဗော့ꩻကယ်ꩻထဲင်းက ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးထမုဲင်ꩻရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခကွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးအဝ်ႏဗော့ꩻတွမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏထွားနုဲင်းနေး ပညာႏအနေႏနဝ်ꩻ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ အနယ်ꩻအခြောင်ꩻထဲ့မဉ်ႏတနꩻကယ်ꩻထဲင်းက ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရတမာႏတဝ်းသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻတဖွောင်းဖွောင်းဗာႏနဝ်ꩻ ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ အထျꩻအွဉ်ႏရေꩻဒျာႏ မာꩻထိုꩻမားဖေႏ လိုꩻသီးထာꩻယပ်ꩻတဲင် ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ လွူꩻထွားအထျꩻအွဉ်ႏဒျာႏ စကျာႏဝဠာႏတန်သီး ပုံႏကာꩻတဖွူꩻနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏလွူꩻထွား ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒ (အထူꩻအနေႏ အိန္ဒိယဒဿနိကဗေဒ)နဝ်ꩻ အီႏအွဉ်ႏထွော့နယ်ဗာႏ ဒဿနိကဗေဒ ကပေါႏလွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ပေါင်းယပ်ꩻတန်ဒျာႏ၊ ခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ဗေဒမူသေးလီးကရိုꩻဒါႏ ပရိပညာႏသျင်ႏအထျꩻသွူ။ သေးလီးနဝ်ꩻ ထွာခတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဒဿနိကဗေဒသီးဖါတဲင် ထွာဗေဒဆရာႏ ပေါႏပေါက်လွဉ် ဗီသီသူရျာꩻဗူႏရပ်တွင်ꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ယမဲးတိဉ်းခရဲင်ႏ
ယမဲးတိဉ်းခရဲင်ႏ (ရမည်းသင်းခရိုင်) (Yamethin District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻယမဲးတိဉ်း ကိုသွူ။
သဘာဝတ္ထဗေဒ
ဒဿနိကဗေဒယို လွူꩻနွောင်ꩻတွမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ဘာႏသာႏယိုအကို လွူꩻအွဉ်ႏထွော့ဗာႏ သွံခဝ်နဝ်ꩻသွူ၊ သွံခဝ်နဝ်ꩻ (၁) လွူꩻအငိုꩻ(တန်ႏဖိုꩻ) ဒဿနိကဗေဒ (၂) ကာႏပိုန်းထိုꩻ ကထီႏတွမ်ႏမဲ့ထွူတဲင် လွူꩻတပြောင်ꩻလုဲင်ႏတဝ်းသဘော်ꩻ "မတ်တာဖိစ်သိစ်"ကဟဲ့ꩻရိုꩻဒါႏ ဆဲင်ႏရာꩻ ပရမတ္ထပညာႏ ဒဿနိကဗေဒ (၃) လွူꩻအခင်ႏမွဉ် အွဉ်ႏထာꩻဆင်ႏချင်ႏသဘော်ꩻ အမဲဉ်ႏသဘော်ꩻ "မဲတ်တောဒေါလိုစီ"ကရိုꩻဒါႏ ဒဿနိကဗေဒ-ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ (၂) ကာႏပိုန်းထိုꩻ ကထီႏတွမ်ႏမဲ့ထွူတဲင် လွူꩻတပြောင်ꩻလုဲင်ႏတဝ်းသဘော်ꩻ "မတ်တာဖိစ်သိစ်"ကဟဲ့ꩻရိုꩻဒါႏ ဆဲင်ႏရာꩻ ပရမတ္ထပညာႏ ဒဿနိကဗေဒ (၃) လွူꩻအခင်ႏမွဉ် အွဉ်ႏထာꩻဆင်ႏချင်ႏသဘော်ꩻ အမဲဉ်ႏသဘော်ꩻ "မဲတ်တောဒေါလိုစီ"ကရိုꩻဒါႏ ဒဿနိကဗေဒ-ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒဿနိကဗေဒယို မဉ်ႏထွားနေးယင်း သမဲင်ꩻသဘော်ꩻအနေႏနဝ်ꩻ ခကွဉ်ႏဖဲ့ꩻသား ဒဿနိကဗေဒအကို ကပေါႏထင်ႏသျာꩻလွဉ်ဒါႏ အိန္ဒိယခမ်း "ဆျာရဝါက"၊ "ဇိန္န"၊ "ဗုဒ္ဓဒဿနိကဗေဒ"၊ "နျာသ"၊ "ဗုဲင်ဆျိဆျိကာ"၊ "သင်္ချာ"(သံချာ)၊ "ယောဂ"၊ "မိမံသ"၊ ဝေဒန္တ-ကရိုꩻဒါႏ ဒဿနိကဗေဒဖုံႏလဲ့သင်၊ ကပေါႏထင်ႏသျာꩻဒါႏ ခယ်ႏခမ်းကို "အိုဝါ"တွမ်ႏ"ကွန်ဖူးသီးဝါ"ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ယမဲးတိဉ်းခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻတောမ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ယမဲးတိဉ်းခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
သဘာဝတ္ထဗေဒ
အွိုးခတွို့ꩻဖဲ့ꩻသား ဒဿနိကဗေဒသမဲင်ꩻနဝ်ꩻတဲး ထွားဗာႏအခန်ꩻ သွံကွို့ꩻသွူ၊ (၁) ဂရိခေတ်ရီးခါ (၂) ခေတ်အထာႏဝ (၃) ခေတ်တသာတွမ်ႏ ခေတ်ယိုခါ-အဝ်ႏလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်တသာယိုအကို (က) ကလဲဉ်းရီးရီးဒါႏ လုံးခေတ် (ခ) ခေတ်မဲ့ဆငါယိုခါ မဉ်ႏလွူꩻဖန်းဖြယ်နေး နီခဝ်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏသေဗာႏယိုꩻယိုꩻဒျာႏ၊ ကလဲဉ်းရီးဒါႏ ခေတ်တသာအတွင်ꩻ ဗေကိဉ်၊ ဒေးကတ်သီးဖုံႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကကျောႏထင်ႏသျာꩻလွဒါႏ ဒဿနိကဗေဒ ပညာႏသျင်ႏယဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ သွန်လော့၊ ဈော့ဗာကလေ၊ ဒေးဗစ်ဟယောမ်း၊ သပိဉ်နိုသာ၊ လုဲက်ဗနိစ်၊ ကန့်၊ ဟေးဂဲ-ထီႏဗာႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သပိဉ်နိုသာဗီ၊ ကန့်အုဲင်) (က)ခေတ်ယိုတဗာႏ အထျꩻထျꩻနဝ်ꩻ ခွုင်းစကျာႏဝဠာႏတဖြုံႏလိုမ်းယို မာꩻခါꩻထွူအတဲက်တွော့ꩻ လွူꩻလွေꩻအစားနဝ်ꩻ၊ (ခ) ဒဿနိကဗေဒပညာႏသျင်ႏ ခေတ်ယိုတဗာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွုင်းစကျာႏဝဠာႏတဖြုံႏလိုမ်းယို မာꩻခါꩻထွူအတဲက်တွော့ꩻ မဉ်ႏလွူꩻလွေꩻတဲး သေနာႏနွောင်ꩻဒျာႏ ယူႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
မဲ့ဆငါခေတ်ယိုခါ ဒဿနိကဗေဒပညာႏသျင်ႏဖုံႏတဲး ကအီႏသေနာႏဗာႏ စကျာႏဝဠာႏတဖြုံႏလိုမ်းနဝ်ꩻ တထွာနွောင်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏစကျာႏဝဠာႏတဖြုံႏလိုမ်းယို မာꩻခါꩻအတဲက်တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း ယူႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဲ့ဆငါ ခေတ်ယိုခါ ဒဿနိကဗေဒပညာႏသျင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အမုဲင်လုံးအနေႏ အွဉ်ႏလွဒျာႏ သိပ္ပံပညာႏဖုံႏ၊ မဲ့ဆငါ ခေတ်ယိုခါ ကပေါႏလွဉ်လွဒါႏ ဒဿနိကဗေဒပညာႏသျင်ႏဖုံႏအကို ထီႏဗာႏ ဒဿနိကဗေဒနီမျိုꩻ၊ "လောစိစ်ကဲပေါ်သိစ်တိစ်ဗိစ်ဝါဒ"တွမ်ႏ "မတ်"ဝါဒ ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "လောစိစ်ကဲပေါ်သိစ်တိစ်ဗိစ်ဝါဒ"တွမ်ႏ "မတ်"ဝါဒ နီမျိုꩻလို့လို့နဝ်ꩻ အမုဲင်လုံးအနေႏ အွဉ်ႏလွဒျာႏ သိပ္ပံပညာႏ။ မတ်ဝါဒနဝ်ꩻ အခင်ႏမွဉ်အွဉ်ႏ သိပ္ပံညာႏထွူတဲင် အထျꩻအွဉ်ႏဒျာႏ လိုꩻသီးအုံအဝ်ႏခင်ႏလမ်း လွူꩻလွဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "လောစိစ်ကဲပေါ်သိစ်တိစ်ဗိစ်ဝါဒ"နဝ်ꩻ လိုꩻသီးအအုံခင်ႏလမ်းလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နေးတွမ်ႏ တက္က(ကျမ်ႏစဲႏ)နယ်ꩻတဲင် ဝွေႏဖန်ႏနပ်တွက်နွောင်ꩻစွဉ်ႏ သိပ္ပံပညာႏသီး အခင်ႏမွဉ်သဘော်ꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အကွာႏယင်းတချက်နဝ်ꩻ မာ့တ်ဝါဒနဝ်ꩻ သုံꩻဒျာႏအလောင်း(အနုလောမ)နယ်ꩻတဲင် ယွုမ်းအံႏရုပ်ဝါႏဒနဝ်ꩻသွူ။ လောစိစ်ကဲပေါသိစ်တိစ်ဗိစ်ဝါဒနဝ်ꩻ အလောင်းနယ်ꩻ (အနုလောမ)လဲ့ တသုံꩻတဝ်း၊ ယွုမ်းအံႏရုပ်ဝါႏဒလဲ့ တရိုꩻတဝ်း၊ ဝါႏဒဖုံႏယိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ခေတ်မဲ့ဆꩻငါ ကအဝ်ႏထွန်ꩻကာꩻဒါႏ ဝါႏဒဖုံႏအကို အထျꩻအခင်ႏမွဉ် အွဉ်ႏဒျာႏ "အေက်သိစ်တိဉ်ဆယ်လိစ်သိဉ်"ဝါဒကရိုꩻဒါႏ "အကအဝ်ႏ-အကထွာ"ဝါႏဒ၊ "ပရဲတ်မဲစ်တိစ်သိဉ်"ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻအောင်ႏမျင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဝါႏဒ "ထာꩻမဲဉ်ႏမွေး"လုံးမုဲင်ဒင်ႏ၊ "ရီယယ်လိစ်သိဉ်"ကရိုꩻဒါႏ သꩻကမ္ဘာႏ၊ ရုပ်ကမ္ဘာႏနီမျိုꩻအဝ်ႏလို့ ကယွုမ်းအံႏဒါႏဝါႏဒ-စတဲင် အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဖြာꩻလွော်ဖြာꩻနန်းနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
*
ဝေင်ꩻကွတ်ခုဲင်
ဝေင်ꩻကွတ်ခုဲင် (အဲင်းကလေတ်: Kutkai ) (မန်း: ကွတ်ခိုင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ကွတ်ခုဲင်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကွတ်ခုဲင်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကွတ်ခုဲင်ကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၄,၉၆၃ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မိတ္တကဏ္ဍ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဘိုရွန်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ဝေင်ꩻမန်တွန်း
ဝေင်ꩻမန်တွန်း (အိန်းကလေတ်: Manton) (မန်း: မန်တွန်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ မွိုင်းမော အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကပါဒါႏ ခြုံꩻခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမန်တွန်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဩကာသ
ငေါဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ဩကာသနဝ်ꩻ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး မဉ်းအီႏဝုဲင်ႏသွူ ဘုရာꩻ(မွေးတဝ်းလဲ့) မဉ်ႏအီႏဝုဲင်ႏသွူ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးနောဝ်ꩻ အရီးသွတ်ꩻသွတ်ꩻ ကရွစ်ရီးဒါႏ ဂါႏထာႏတပုဒ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ငေါဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ဩကာသ ရေႏမိုးချက်နဝ်ꩻ တောင်ꩻပြန်ႏအီ နမ်းအပဲစ် တောမ်ႏ ကွီဆုꩻအီ ယံကတွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏအတာႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအလင်သားသူꩻလဲ့ ဂါႏထာႏပီနုဲင်းယိုစား အဝ်ႏဒျာႏနေနေနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကိုဒျာႏနုဲင်းနုဲင်းကီလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏ တကျောင်ꩻတောမ်ႏတကျောင်ꩻ အရွစ်တပီတဝ်းဝင်ꩻ၊ တကျောင်ꩻတောမ်ႏတကျောင်ꩻ အရွစ်ကွာႏတဝင်ဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ တရပ်တောမ်ႏတရပ် အရွစ်အဝုဲင်ႏ ငဝ်းကွာႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻနေနေသွူ။
ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ဩကာသ (၁)
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ကာယကံႏ၊ ဝစီႏကံႏ၊ မနော်ꩻကံႏ၊ ကံႏတန်သွံပါꩻ၊ တပါꩻပါꩻယို၊ ခွေသွဉ်းပဲစ်မာႏ၊ မီႏအဝ်ႏဒါႏလဲ့၊ ယံထဲ့ဟူႏလင်ꩻ၊ ယံကင်ꩻညာꩻလွစ်၊ ပြွစ်ပြေစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏစင်ဗွာ၊ စူခါ ရိုမ်းဗူႏ၊ ကတူႏကီ အွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏ ကွီခွင်ꩻ၊ တလဲင်ႏနီလဲင်ႏ၊ သွံလဲင်ႏထွူတဲင်၊ ကန္တော့ꩻရိုႏသေႏ၊ စိန္တေႏဘုရာꩻ၊ တရာꩻ သံဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ် သွံဆူႏ၊ ဝုဲင်ႏထူႏထွူဩ။
ဝုဲင်ႏဗာႏအကျိုꩻ၊ ကရိုꩻနောဝ်ꩻရာꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻအပါယ်ႏ၊ သွစ်ꩻသွယ်ႏရပ်ပဲစ်၊ ကပ်တန် သွံခန်ꩻ၊ ငတ်ꩻတန်ꩻ ရန်ႏသူႏ၊ လစ်ꩻဒူ ဝိပတ္တိ၊ ဗျသန ငတ်ꩻပါꩻ၊ ကွတ်ꩻဆီသူ ရောႏဂါႏ၊ မော့ꩻဗာႏမွိုန်း လာꩻလာꩻ၊ ကင်ꩻညာꩻထွူခါ၊ ထိုဆွာꩻ သက်တန်ꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻ တရေꩻကျ၊ သုခ ချံꩻသာႏ၊ ဗလ အာႏသန်၊ ဉာဏ်ႏတန် ထီႏသေ၊ ယံဗွေစွုမ်ႏဘဝ၊ ယံလꩻထဲင်းဖျင်၊ ဈာန်ႏတရာꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ယံတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏ ခွေသွဉ်း၊ ယံကလꩻဗာႏ၊ (စောဝ်းဘုရာꩻဗွေႏဩ)။ (စောဝ်းဆရာႏဗွေႏဩ) (စောဝ်းသံႏဃာႏဗွေႏဩ)။
ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ဩကာသ (၃)
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ကာႏယကံႏ၊ ဝစီႏကံႏ၊ မနော်ꩻကံႏ၊ ကံႏယိုသွံပါꩻ၊ မီႏပဲစ်မာႏဗာႏ၊ ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့၊ ယံကလွစ်ကင်ꩻ၊ ယံကသျင်ꩻချာ၊ ပထမ တလဲင်ႏ၊ ဒုတိယ နီလဲင်ႏ၊ တတိယ သွံလဲင်ႏ၊ ဘုရာꩻ ရတနာႏ၊ တရာꩻရတနာႏ၊ သံဃာႏရတနာႏ၊ (ရတနာႏသွံပါꩻယို)၊ ရိုႏသေႏကန္တော့ꩻ၊ မာန်ႏချော့ꩻဝုဲင်ႏဩ။
ဝုဲင်ႏဗာႏအကျိုꩻ၊ ကရိုꩻနဝ်ꩻရာꩻ၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻ၊ ကပ်သွံပါꩻ၊ ရပ်ပဲစ်သွစ်ꩻပါꩻ၊ ရန်ႏသူႏမျိုꩻ ငတ်ꩻပါꩻ၊ ဝိပတ္တိတရာꩻ လစ်ꩻပါꩻ၊ ဗျသနတရာꩻ ငတ်ꩻပါꩻ၊ ရောႏဂါႏ ကွတ်ꩻဆီသူပါꩻ၊ ကင်ꩻညာꩻထွူခါ၊ မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏယို၊ မန်ႏမန်ႏခွေသွဉ်း၊ ယံလꩻဗွေႏဩ။
မတ်ခါꩻ။ ။စူမီႏကွင်ꩻကို ကပါဒါႏ၊ (ရတနာႏသွံပါꩻယို)ခင်ႏလမ်းကို -
ငဝ်းဝုဲင်ႏဘုရာꩻ ဩကာသ (၄)
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ကာယကမ်ႏ၊ ဝစီꩻကမ်ႏ၊ မနော်ꩻကမ်ႏ၊ ကမ်ႏတန်သွံပါꩻ၊ တပါꩻပါꩻယို၊ ခွေသွဉ်းပဲစ်မာႏ၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏဒါႏလဲ့၊ ယံထဲ့ဟူႏလင်ꩻ၊ ယံကင်ꩻညာꩻလွစ်၊ ပြွစ်ꩻပြေစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏစင်ဗွာ၊ စူခါရွံးဗူႏ၊ ကတူႏကီအွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏကွီခွင်ꩻ၊ တလဲင်ႏနီလဲင်ႏ သွံလဲင်ႏထွူတဲင်၊ ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ၊ တရာꩻသံဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ်သွံဆူႏ၊ ဝုဲင်ႏထူႏထွူဩ။
ဝုဲင်ႏဗာႏအကျိုꩻ၊ ကရိုꩻနဝ်ꩻရာꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻအပါယ်ႏ၊ သွစ်ꩻသွယ်ႏရပ်ပဲစ်၊ ကပ်တန်သွံတန်ꩻ၊ ငတ်ꩻတန်ꩻရန်ႏသူႏ၊ လစ်ꩻဒူဝိပ္ပတ္တိ၊ ကွတ်ꩻဆီသူရောႏဂါႏ၊ မော့ꩻဗာႏမွိုန်းလာꩻလာꩻ၊ ကင်ꩻညာထွူခါ၊ ထိုဆွာꩻသက်ခန်ꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻတရေꩻကျ၊ သုခချမ်ꩻသာႏ ၊ ဗလအာႏသန်၊ ဉာဏ်ႏတန်ထီႏသေ၊ ယံဗွေစွုမ်ႏဖဝ၊ ယံလꩻထဲင်းဖျင်၊ စျာန်ႏတရာꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ယံတွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏခွေသွဉ်း ယံကလꩻဗာႏ၊ (စဝ်းဘုရာꩻ) ဗွေႏဩ။ →မဉ်ႏကွဉ်းတော့ꩻ ဆရာႏတောႏနဝ်ꩻ ( စောဝ်းဆရာႏဗွေႏဩ)။ →မဉ်ႏကွဉ်းတော့ꩻ သံဃာႏနဝ်ꩻ ( သံဃာႏဗွေႏဩ)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ငဝ်းဝုဲင်ႏဖရာꩻ
ပရိဝါသ်ခရာႏ ဟောဝ်သေငါႏ
လွိုက်ကအီႏဆို့ꩻတဲယ်ႏဗာႏဒါႏဝတ်
ဝတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ (၁) နိက္ခိတ္တဝတ်၊ (၂) အနိက္ခိတ္တဝတ် အဝ်ႏယိုနီမျိုꩻသွူ။ ယိုနီမျိုꩻအကို ကားဒျာႏ ကအီႏဆို့ꩻတဲယ်ႏသား သꩻကမဲဉ်ဆို့ꩻတဲယ်ႏရာꩻ လွိုက်ရာꩻသွူ။
လွိုက်ရွေꩻဗာႏယိုသွစ်ꩻချက်သွူ။ အဝ်ႏရဟန်ꩻဘဝ ထွက်သဲင်ꩻထွူ မီဉ်ႏဗုဲချာယင်းနဝ်ꩻ ကရီးခါကအဝ်ႏထွာရဟန်ꩻတွင်ꩻ သံဃာဒိသေသ်အာပတ်မီဉ်ႏသင်ꩻခါꩻဗာႏ(လောမ်ꩻလာꩻဗာႏတဝ်း ဒွိုန်းအာပတ် မီဉ်ႏထွက်ထိုꩻ)နဝ်ꩻ မီဉ်ႏထင်ႏဗုဲချာယင်းနဝ်ꩻ ဆို့ꩻတဲယ်ႏချာဗာႏယင်းဒျာႏ ဆဲင်ႏရာꩻပရိဝါသ်သွူ။
ဝေင်ꩻအိဉ်ကပူ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ငတ်ꩻမျိုꩻ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ငတ်ꩻမျိုꩻ' ကရိုꩻနဝ်ꩻ-
ဝေင်ꩻမန်မန်သုဲင်
ဝေင်ꩻမန်မန်သုဲင် (မန်း: မန်မန်ဆိုင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်းကောင် အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမန်မန်သုဲင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မုသာဝါဒ
"မုသာဝါဒ - အွဉ်ႏဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
ဝင်ꩻအကျိုꩻစီꩻပွါꩻ ဖေႏနေးကကုဲင်တဲင် ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻဖုံႏ ထွာမုသာဝါဒ (အကုသိုလ်ႏကံႏ)လွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
"ဝေရမဏိ-သျောင်ႏထိုꩻ (ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻထာꩻ)"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
နမ်း(ကိုႏတဲင်ႏ)တဲ့ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ဝွေꩻတထွဉ်ႏဒေါ့ꩻလဲဉ်ထောဝ်းထာꩻ၊ မဉ်ႏသေ မဉ်ႏဟွိုန် ဝင်ꩻဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻတဲ့ ဆီꩻခါꩻရဲခါꩻ၊ ဖေႏဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻရေꩻတဝ်း၊ သဖော်ꩻတူႏတဝ်း၊ နစ်သက်တောဝ်း၊ ဟွိုန်ဟောဝ်တဝ်း၊ ကျွိုက်တဝ်း၊ ဝင်ꩻအကျိုꩻဖေႏနေးကကုဲင်တဲင် ပေါႏဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏအပဲစ်နုဲင်းယိုနုဲင်းယို သွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻ ချꩻနားဖေႏစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာသျောင်ႏထိုꩻ (ထွာဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။
ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ(အံႏလဲဉ်ဝင်ꩻ)နဝ်ꩻ ဟောဝ်တောဝ်း၊ ထွာမုသာဝါဒ ဒုစရဲက်၊ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်တောဝ်း၊ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ (အံႏလဲဉ်တောဝ်းဝင်ꩻ)နဝ်ꩻ ဟောဝ်၊ ထွာမုသာဝါဒ ဝေရမဏိ သုစရဲက်၊ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ "ဟောဝ်တောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဟောဝ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ"နဲးတဲင်- လိုꩻကဒေါ့ꩻလဲဉ်ဒါႏထာꩻ (လိုꩻကအံႏလဲဉ်ဒါႏဝင်ꩻ)နဝ်ꩻ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ဝင်ꩻရိုႏသေႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ ဩဇာႏအာႏဏာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ ဝင်ꩻထီႏဖွီ၊ ဝင်ꩻသွင်ꩻဖွီ၊ ဝင်ꩻလွꩻထီႏအာ၊ သွꩻခွခြေား၊ ကွပ်ထာꩻဒေါ့ꩻ (ကွပ်ငေါဝ်း)တဲင် အဗွေႏတဲ့ မော့ꩻအီဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻလင်တဲ့ မော့ꩻလွဉ်ꩻအီဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ၊ ဘဝငါသူꩻတဲ့ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ (အံႏလဲဉ်ဝင်ꩻ)နောဝ်ꩻ ဟောတ်တောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ (မဉ်ႏအံႏလဲဉ်တောဝ်းဝင်ꩻ)နောဝ်ꩻ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏတဲ့အောဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻရိုႏသေႏ၊ ဝင်ꩻကေႏညိုႏ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ ဩဇာႏအာႏဏာႏအောဝ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတဲ့ ဝင်ꩻယွုမ်း၊ ထွာနွောင်ꩻ အဓိပတိ လိုꩻတန်တဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻထီႏဖွီတောဝ်း၊ ဝင်ꩻအံႏသွင်ꩻ၊ လိုꩻစိုမ်ꩻအာ သွꩻခွလွိုင်ႏ၊ ကွပ်ထာꩻဒေါ့ꩻ (ကွပ်ငဝ်းမွေးငွါမဲဉ်ႏ)တဲင် နမ်းတဲ့ တမော့ꩻဗာႏတဝ်း ထာꩻဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻတဲ့ မော့ꩻလွဉ်ꩻဗာႏတဝ်း ထာꩻဒုက္ခ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကွပ်ဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻတဲင် (အံႏလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ)တဲင် ကခံႏစာꩻဗာႏ အကျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ- ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ၊ အံႏလဲဉ်တောဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏမရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
မုသာဝါဒ အင်္ဂါႏ ၄-ပါꩻ
(ဒေါ့ꩻလဲဉ်ထာꩻ အချက် ၄-ချက်)"''' အင်္ဂါႏယို ၄-ပါꩻ မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏလို့မꩻ (အချက်ယို ၄-ချက် မဉ်ႏမဲဉ်ႏတနꩻသော့ꩻလို့မꩻ) ထွာမုသာဝါဒ အကုသိုလ်ႏကံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကဗျာလင်္ကာႏ
ကဗျာယို မဉ်ႏပြန်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ- ဒေါ့ꩻလဲဉ်လိန်ႏပါꩻ မုသာလွဉ်ꩻမာႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏမာꩻမွိုန်း၊ မဉ်ႏယွိုန်းထိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာအကျင်ꩻဟောဝ်၊ ထွာအကျင်ꩻမျတ် (ကွပ်အကျင်ꩻဟောဝ်၊ အကျင်ꩻမျတ်တဲင်) ချမ်ꩻသာႏဗာႏစွုမ်ႏဇာတ်ဇာတ်၊ စွုမ်ႏပန်ပန်၊ တအွိုင်တအာႏတောဝ်း၊ ဒါႏငေါဝ်းဒါႏငွါ၊ ယံလွေꩻတငါငါစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွောင်နယ်သမ်းထဲင်း
"တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မောင်ႏသွင်ႏတွမ်ႏ နင်ꩻခံꩻသီး တဖူးဝေးနဝ်ꩻ မွိုးသီငါဖါသီနꩻထိုꩻတဲင် မော့ꩻလဲဉ်းထာꩻဒုက္ခ၊ (နီလိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ရက်ဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ သညင်ꩻဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ တဖြာꩻမဉ်ႏမော့ꩻထာꩻဒုက္ခတဲ့ ထွားလွိုလꩻတဝ်း၊ ရော့ꩻကူႏညီႏ စွဲးကိုနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ကူႏညီႏစွဲးကိုဗာႏ။) ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကမ်းစေႏတနာႏ ကူႏညီႏစွဲးကိုသွော့ မောင်ႏသွင်ႏသီး တဖူးဝေးနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ ထွန်းဖေတွမ်ႏ မောင်ႏကုဲင်နဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏကေပ်ꩻဖေႏသွေ့ာနော"
ကဗျာယိုတပွုတ် မဉ်ႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏငဝ်းရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ - (ဒေါ့ꩻလဲဉ်ဒေါ့ꩻလိန်ႏပါꩻ မုသာꩻအနေႏ ဖြောင်းလွဉ်ꩻဖြေꩻလွဉ်ꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻမာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻခံႏဗာႏ ငါးရုဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ချမ်ꩻသာႏအဲဉ်ထဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်ယင်းလိုꩻပိုတဲ့ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဗာႏလိုꩻတအာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်မွုန်းထာꩻ၊ မဉ်ႏယွုန်းထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာအကျင်ꩻဟဝ်) ပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- တပဲ့ꩻသီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်၊ ဖေႏနေးကထွာလိုꩻယံ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်မွုန်းထာꩻ၊ အံႏလိန်ႏမွုန်းပါꩻနော" "မွေးဒျာႏ ဗွေႏအော်' "ယိုတလဲင်ႏတဲ့ အခိန်ႏလꩻလဲန်း၊ အုံပဆားဒွိုန်းက၊ မင်္ဂလာႏဒျာႏ တပဲ့ꩻဖုံႏ" "မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏဗွေႏအော်"။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻကွန်ဟေင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ထွတ်ထေထွူကျမ်ꩻစောင်ႏဖုံႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏ
ပိုမူႏအမာႏဒျာႏ မွိုး
မွိုး ပိုမူႏနေးတောမ်ႏ ထာꩻကျိူꩻစာꩻ ဝီရိယတန်တန်တဲင် ပိုမူႏပညာႏရေꩻတဗာႏ   ဖေႏကအောင်ႏမျင်ႏနဝ်ꩻ၊ ပိုမူႏအဝ်ႏကျိူꩻစာꩻဒျာႏသွူ မွိုး၊၊
ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကံႏတရာꩻ တပါလွောန်တဝ်း  ပညာႏပါႏရမီႏဖဲ့တန်မကောင်း သေတဝ်း၊ ဟန်ႏနေင်ႏ ဝင်ꩻလင်/သွꩻဖုံႏ  အောင်ႏရောႏရောႏတဲ့ ထဲ့ခေါ်မို့မို့  ပိုမူႏတဖြာꩻဒျာႏသွူ မွိုး ၊၊
နီမွိုး/ဝေးမူႏသီး ကထောက်ဖူးမူႏ ပညာႏရေꩻ ကွောပ်ပွိုးစွောန်ႏ ရွဉ်လို့လွဉ်ꩻဗာႏတဲင်၊ ပိုမူႏတဲ့  သꩻဆာဒျာႏ ပိုမူႏနမ်းနေနေနဝ်ꩻသွူ မွိုး ၊၊
ယိုခါ ကွပ်ထဲ့လိတ်တဲင် ပိုမူႏတလွိုး-ပေႏသꩻငါႏတဲ့  နီမွိုးဟွုန်ထီႏထွꩻနေဒါႏ  ပိုမူႏထာꩻခံႏစာꩻဟောင်း မွိုး ၊၊
နီမွိုးနဝ်ꩻ ထီႏဗော့ꩻပိုမူႏ ထဲ့လိတ်တွော့ꩻ  ထူႏအပဲစ်  ခွန်းဆဲစ်သဲစ်မွေးသမ်းထဲင်း  ပိုမူႏတဲင်၊  ပိုမူႏခံႏစာꩻဗာႏမွေးငါႏသွူ မွိုး ၊၊
နဝ်ꩻမꩻ မွိုးဗွေႏ  ခွန်းထဲင်းမွုန်းဒွုမ် ပိုမူႏမွိုင်၊ ပိုမူႏတောင်ꩻပြန်ႏဒျာႏ နီမွိုး၊ ပိုမူႏ ငမ်းငါႏ တွူႏတရန် လောကလိုꩻအခမ်း အာႏဆေ့ꩻသဲင်ꩻငါႏသွူ မွိုး ၊၊
ပိုမူႏ သွဉ်သွုပ်ဒွုမ် တက္ကသိုလ်ႏနွို့ အရန်း(၁၀)တန်ꩻတဲင်၊ နေးတွမ်ႏ ပိုမူႏတဖြာꩻဝတ္တရာꩻတဲင်  အီႏဆပ်ခွုန်ꩻချာဗွော့ꩻဒျာႏ  မွိုး မွိုးဗွေႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ   ပိုမူႏခံႏစာꩻဖေႏသေဗာႏသွူ မွိုး ၊၊
မွိုး ပိုမူႏ - နင်ꩻဆားဟွမ်(ထီရီး)
ခန္တီႏပါႏရမီႏ
၁။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ" မဟာကရုဏာႏတောႏ တွမ်ႏဥပါယ ကောသလ္လဉာဏ်ႏယို မာꩻခင်ႏကန်တဲင် သတ္တဝါႏသင်္ခါႏရသီး အပဲစ်ဖုံႏယို ကယွုန်းယော သယ်ꩻကီꩻသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"ခန္တီႏပါႏရမိႏ"သွူ။ ၂။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏအကျိုꩻကဗျာ" - ဝင်ꩻမာꩻနိက်စက် - နက်ချာတောဝ်းဗာႏ လောင်ꩻဆားထွာတွင်ꩻ - သယ်ꩻခံႏလင်ꩻဗာႏ ဘုရာꩻလဲ့ထွာ - ချွစ်ပါသတ္တဝါႏ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်း - ကျွꩻသမ်း ဖျော်တွိုႏငါ။ ၃။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏ ပဋိပက္ခတရာꩻနောဝ်ꩻ" တကျွိုက် တနိက်သက်တောဝ်း အနိဋ္ဌာႏရုံႏ၊ အနိဋ္ဌာႏရုံႏအလောင်း ကထွာဒါႏ လောဘဒေါသနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏယို" (က) ခန္တီႏပါႏရမီႏ (ခ) ခန္တီႏဥပပါႏရမီႏ (ဂ) ခန္တီႏပရမတ္ထပါႏရမီႏ ပွါꩻယင်း(၃)ပါꩻသွူ။ ၅။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏ ၃-ပါꩻ အထူꩻ" (၁) နီပိုမာ နီပစ္စေꩻဥစ္စာႏ အန္တရာယ်ႏကထွာဒါႏ လောကဓံႏ တရာꩻဖုံႏယို ကယွုန်းယေားသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ခန္တီႏပါႏရမီႏ"သွူ။ (၂) နီစူခင်ႏ အင်္ဂါႏပေႏတန် အန္တရာယ်ႏကထွာအီဒါႏ လောကဓံႏတရာꩻဖုံႏယို ကယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ခန္တီႏဥပပါႏရမီႏ"သွူ။ (၃) နီအသက် အန္တရာယ်ႏကထွာအီဒါႏ လောကဓံႏတရာꩻဖုံႏယို ကယွုန်းယောသယ်ꩻခံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "ခန္တီပရမတ္ထပါႏရမီႏ"သွူ။ ၆။ "သံႏဝွေႏဂ ၃-ပါꩻ" (၁) စတ္တုတြာသသံဝေဂ - ငမ်းသꩻ ဆင်၊ ငမ်းသꩻ ကေ၊ ငမ်းသꩻ နꩻဗင်။ (၂) ဩတ္တပ္ပသံဝေဂ - ငမ်းသꩻ ထာꩻမာꩻတဟဝ်တဝ်း။ (၃) ဉာဏသံဝေဂ - သေအကျောင်ꩻ၊ သေအကျိုꩻတဲင် ငမ်းသꩻ။ ၇။ "အာဃာတ ဝတ္ထု (၉)ပါꩻ (သꩻလျားထာꩻ ၉-မျိုꩻ)" (၁) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ယားခွေ၊ မာꩻခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၂) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါ ယားခွေ၊ မာꩻခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၃) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏယားခွေ၊ မာꩻခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၄) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ယားခွေသွꩻ၊ မာꩻခွေသွꩻ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၅) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါ ယားခွေသွꩻ၊ မာꩻခွေသွꩻ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၆) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻအယားခွေသွꩻ၊ မာꩻခွေသွꩻ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၇) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ကရီးခါ ရွို့ꩻရန်ႏခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၈) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါ ရွို့ꩻရန်ႏခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ (၉) "ပါꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏရွို့ꩻရန်ႏခွေ"ယူႏထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သꩻလျားထာꩻတမျိုꩻ။ ၈။ "ခန္တီႏပါႏရမီႏတွမ်ႏ ဝိဓူရဇာတ်တောႏ" ကုရုတိုင်း ဣန္ဒပတ္ထနဂိုရ်ႏခမ်း ဓနဉ္စယကောရဗျ အောဝ်ႏထွာခွန် အယံတွင်ꩻနောဝ်ꩻခါ- ခွန်လိုꩻ၊ ခွန်လူꩻ၊ ခွန်နဂါꩻ၊ ခွန်ဂဠုန်ႏသီး ဆောက်တယ်ႏညီꩻလို့ဝင်ꩻသီႏလ လိုꩻခမ်းသွူ၊ ဝိဓူရအမတ်တန်နောဝ်ꩻ ထွာဓမ္မကထိက ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ၊ ခွန်သီးဖုံႏလဲ့ ကျိုꩻစာꩻသောင်ႏသာ မာꩻလွကုသိုလ်ႏဖုံႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတွိုႏတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ခွန်နဂါꩻနင်ꩻမိဖုရာꩻနောဝ်ꩻ "မဲဉ်အံႏငါႏ အမတ်တန် ဝိဓူရသꩻရာႏ သွုန်ႏထီ"ဒေါ့ꩻခန်း ငေါဝ်းပရိယာယ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏတဗာႏနောဝ်ꩻ မဲဉ်နာႏ မဲဉ်ဟွုန်ဒျာႏ အမတ်တန် ဝိဓူရတရာꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ အဝါꩻခို ခွန်နဂါꩻ ထွဉ်ႏအပိုမူႏ ဣရန္ဓတီ နေးတွမ်ႏပရိယာယ်ႏတဲင် ဖေႏကလꩻသဲင်ꩻ ဝိဓူရအမတ်တန် သꩻရာႏသွုန်ႏထီနောဝ်ꩻသွူ၊ နဂါꩻပိုမူႏလဲ့ တရန်းထွဉ်ႏခန်း ပုဏ္ဏကဖီလူꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ပုဏ္ဏကဖီလူꩻလဲ့ ထုမ်းတွမ်ႏသေတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻလွေꩻခန်း အမတ်တန်ဝိဓူရ၊ အမတ်တန်ဝိဓူရနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆွန်ꩻသေမေး၊ ပုဏ္ဏကဖီလူꩻ နိက်စက်စွဉ်ႏ အမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ သꩻတကုဲင်တောဝ်း၊ အောဝ်ႏယွုန်းယော သယ်ꩻခံႏဒျာႏ၊ တမာꩻချာတောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ တွိုႏလင်ꩻခန်းနဂါꩻခမ်း၊ လင်ꩻဟော်ꩻဖေႏခန်း ခွန်နဂါꩻ မိဖုရာꩻတရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နဂါꩻသီးဖုံႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ တိုꩻပွာꩻလွဉ်စွဉ်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Pangsang Township) (မန်း: ပန်ဆန်းမြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မက်မန်းခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ(၆)ဖြုံႏအကို အဝ်ႏပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမန်ကန်ဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻ(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်သင်ꩻ အကူအနားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏအဝ်ႏရောင်ꩻလွေꩻ ခယ်ႏခမ်းကူတဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻအာႏဏာႏလဲ့ တအဝ်ႏသော့ꩻတဝ်း မျန်မာခမ်းထီတန်အစိုႏရစူကို အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝခမ်းလွောင်ႏဗူႏသွီႏထီꩻပါတီ-တပ်မတောႏ(UWSP-UWSA) စဲ့ꩻစူခွုမ်သားစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်ခါꩻဒါႏ UWSAစဲ့ꩻဝဌာႏနချုတ်ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻ(ပင်ခံꩻ) ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဒေႏသတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝဒေႏသကို အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ခွုမ်မာꩻဒါႏ ရာဘာဖုံႏနဝ်ꩻ ထေမာꩻအာဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်းမော၊ ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနမ်းတစ် ဖုံႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻစျိုန်ပျော်
ဝေင်ꩻစျိုန်ပျော် (မန်း: ကျုံပျော်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyonpyaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျိုန်ပျော်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ စျိုန်ပျော်ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ ပတေင်ခရဲင်ႏကိုလဲ့ တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻသမ်းယင်း စျိုန်ပျော်ခရဲင်ႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻခရဲင်ႏအရန်း ဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဖရုသ+သမ္ဖပ္ပလာပ
ကဗျာယို မဉ်ႏပြန်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻ-
(အကျိုꩻအဲန်ထဝ်း ငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻ၊ မဉ်ႏလွဉ်ꩻမာႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻခံႏငါးရုဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏအဲန်ထဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်ချာလိုꩻပိုတဲ့ ဘုံႏကံႏတထိုတဝ်း၊ (ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ) ဒေါ့ꩻပျင်ႏမွုန်းထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻမွုန်းငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ၊ မဉ်ႏယွုန်းထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်။) ပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ "တပဲ့ꩻသီး ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်၊ ဖေႏနေးကထွာလိုꩻယံနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻနော" "မွေးဒျာႏ ဗွေႏအော်" "ယိုတလဲင်ႏတဲ့ အခိန်ႏလို့လဲန်း၊ အုံပဆားဒွိုန်းက၊ မင်္ဂလာႏဒျာႏ တပဲ့ꩻဖုံႏ" "မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏဗွေႏအော်"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သမုဒ္ဒရာႏ
thumb|ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန် ၅ ဖြုံႏတောမ်ႏ အကူအနားအရမ်ꩻ right|thumb|240px| ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာရေကို Animation ဖြင့် ပြထားသော မြေပုံ။ ကမ္ဘာကိုလွှမ်းခြုံထားသော ရေထု သို့မဟုတ် တကမ္ဘာလုံးနှင့်ဆိုင်သော သမုဒ္ဒရာကို ဒေသအချို့အနေဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ပစိဖိတ်၊ အတ္တလန္တိတ်၊ [[အေင်ဒိယ သမုဒ္ဒရာႏ|အိန္ဒိယ၊ အာတိတ် နှင့် တောင်ပိုင်းသမုဒ္ဒရာ ဟူ၍ ၅ ပိုင်းခွဲခြားထားပြီး နောက်ဆုံး ၂ ခုကို တစ်ခါတစ်ရံ ပထမ ၃ ခု ထဲတွင် ပေါင်းစပ်ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။]]
သမုဒ္ဒရာႏ (အိန်းကလေတ်: Ocean, ဂရိစခါ: Ωκεανός Okeanos (Oceanus)) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထီပင်ႏလယ်ႏ အဓိက ထီနမ်းအခြုံဒျာႏတဲင် ဟုဲက်ဒရိုသဖီးယား(Hydro Sphere) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ထီဖုံႏကာႏကအဝ်ႏ အဓိကအကွို့ꩻအခဝ်ဒျာႏသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏမဲ့ငါ (၇၁%) (အရမ်ꩻအနေႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၆၁ သန်း/ စတုရန်းမဲင်ႏ ၁၃၉ သန်း) ရပ်နဝ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏယဟန်ႏတောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏ ကဖွဲ့ဗူႏခါꩻဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏထီနမ်းဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ခါꩻဒျာႏသွူ။ သမုဒ္ဒရာႏဒေႏသကို ပုင်ႏမဲဉ်ႏ တသာႏဆိုမ်ဓာတ် အဝ်ႏနွို့ပါသော့ꩻ ၁၀၀၀ ပွန်းနဝ်ꩻ ၃၅ ပွန်းရပ် မွေးတဝ်းလဲ့ (၃.၅%)ရပ် နဝ်ꩻသွူ။ ပင်ႏလယ်ႏထီကို တသာႏဆိုမ်ဓာတ် အဝ်ႏနွို့ပါသော့ꩻ ၁၀၀၀ ပွန်းနဝ်ꩻ ၃၀-၃၈ ပွန်းရပ်သွူ။
ကမ္ဘာႏသမုဒ္ဒရာႏဖုံႏ
ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏနဝ်ꩻ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဝ်ႏခေါ်ဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းတဲင် တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻ သွုပ်ချာငါဒျာႏဝင်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏ တွိုက်တန်ဖုံႏ အဝ်ႏခါႏထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ ဆွိုက်ချာငါဝင်ꩻဖေႏကယိုꩻတဲင် ထွားသွူ ဟံႏဟာႏကောင် အဆေ့ꩻသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းတွော့ꩻ အဝ်ႏခူႏဖေႏနေး မောင်းရောင်ꩻတန်တူးမြောင်းဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းအဝ်ႏ အတ်တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ ဆွိုက်ကာႏလွေꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ ဖေႏကယိုတဲင် ခူႏခါꩻဖေႏ သူးအဲက်ရောင်ꩻတန်တူးမြောင်း၊ အဝ်ႏ အတ်တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ ဆွိုက်ကာႏလွေꩻ ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ ဖေႏကယိုꩻတဲင် အဝ်ႏခူႏမာꩻခါꩻဖေႏ ပနားမားရောင်ꩻတန်(တူးမြောင်း)နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဗာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏအတန်သွတ်ꩻ ရဲဉ်ႏလွေꩻဖေႏအပေႏသွတ်ꩻနေး အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
အာႏကွိုꩻ
*
ပုဗ္ဗဏှသုတ်
ပုဗ္ဗဏှသုတ်ယိုနဝ်ꩻ ဂျိုဟ်ႏပနဲဉ်ႏ ဂျိုဟ်ႏညံးတဲင် မီႏမော့ꩻစိန်ႏစွော့ꩻဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ ဘေꩻရန်ႏ အန္တရာယ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကံႏဖေႏနေးကဟဝ်ချာယင်းတဲင် ရွစ်ဖတ်ဗာႏသွူ။
ပုဗ္ဗဏှသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
၂။ ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။ ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊ ဓမ္မာ နုဘာဝေန ဝိနာသ မေန္တု။
၃။ ယံ ဒုန္နိမိတ္တံ အဝမင်္ဂလဉ္စ၊ ယော စာ မနာပေါ သကုဏဿ သဒ္ဒေါ။ ပါပဂ္ဂဟော ဒုဿုပိနံ အကန္တံ၊ သံဃာနုဘာဝေန ဝိနာသ မေန္တု။
၄။ ဒုက္ခပ္ပတ္တာ စ နိဒ္ဒုက္ခာ၊ ဘယပ္ပတ္တာ စ နိဗ္ဘယာ။ သောကပ္ပတ္တာ စ နိသောကာ၊ ဟောန္တု သဗ္ဗေပိ ပါဏိနော။
၅။ ဧတ္တာဝတာ စ အမှေဟိ၊ သမ္ဘတံ ပုညသမ္ပဒံ။ သဗ္ဗေ ဒေဝါ နုမောဒန္တု၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိ သိဒ္ဓိယာ။
၆။ ဒါနံ ဒဒန္တု သဒ္ဓါယ၊ သီလံ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။ ဘာဝနာဘိရတာ ဟောန္တု၊ ဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ ဂတာ။
၇။ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ ဗလပ္ပတ္တာ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ ယံ ဗလံ။ အရဟန္တာနဉ္စ တေဇေန၊ ရက္ခံ ဗန္ဓာမိ သဗ္ဗသော။
၈။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။ န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊ ဣဒမ္ပိ ဗုဒ္ဓေ ရတနံ ပဏီတံ။ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၉။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။ န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊ ဣဒမ္ပိ ဓမ္မေ ရတနံ ပဏီတံ။ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၀။ ယံကိဉ္စိ ဝိတ္တံ ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ သဂ္ဂေသု ဝါ ယံ ရတနံ ပဏီတံ။ န နော သမံ အတ္ထိ တထာဂတေန၊ ဣဒမ္ပိ သံဃေ ရတနံ ပဏီတံ။ ဧတေန သစ္စေန သုဝတ္ထိ ဟောတု။
၁၁။ ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒေဝတာ။ သဗ္ဗ ဗုဒ္ဓါ နုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။
၁၃။ ဘဝတု သဗ္ဗမင်္ဂလံ၊ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒေဝတာ။ သဗ္ဗ သံဃာ နုဘာဝေန၊ သဒါ သုခီ ဘဝန္တု တေ။
၁၄။ မဟာကာရုဏိကော နာထော၊ ဟိတာယ သဗ္ဗပါဏိနံ။ ပူရေတွာ ပါရမီ သဗ္ဗာ၊ ပတ္တော သမ္မောဓိ မုတ္တမံ။ ဧတေန သစ္စဝ‌ေဇ္ဇန၊ သောတ္ထိ တေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ။
၁၅။ ဇယန္တော ဗောဓိယာ မူလေ၊ သကျာနံ နန္ဒိဝဎ္ဍနော။ ဧဝမေဝ ဇယော ဟောတု၊ ဇယဿု ဇယမင်္ဂလေ။
၁၆။ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ၊ သီသေ ပုထု ဝိပုက္ခလေ။ အဘိသေကေ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ အဂ္ဂပ္ပတ္တော ပမောဒတိ။
၁၈။ ပဒက္ခိဏံ ကာယကမ္မံ၊ ဝါစာကမ္မံ ပဒက္ခိဏံ။ ပဒက္ခိဏံ မနောကမ္မံ၊ ပဏီဓိ တေ ပဒက္ခိဏေ။
၁၉။ ပဒက္ခိဏာနိ ကတွာန၊ လဘန္တတ္ထေ ပဒက္ခိဏေ။ တေ အတ္ထလဒ္ဓါ သုခိတာ၊ ဝိရုဠှာ ဗုဒ္ဓသာသနေ။ အရောဂါ သုခိတာ ဟောထ၊ သဟ သ‌‌‌ဗ္ဗေဟိ ဉာတိဘိ။
ပုဗ္ဗဏှသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
ဝေင်ꩻမန်သီ
ဝေင်ꩻမန်သီ (အဲင်းကလေတ်: Mansi) (မန်း: မံစီမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ အခဝ်နဝ်၊ ဗန်းမော်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမန်သီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမန်သီကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၁၄၆ ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻမန်သီယို အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အမုဲင်(၃၁)ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အမုဲင်(၃၆)ခမ်းခြွဉ်းဗူႏတဖူꩻတန် ဖုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၄)ဖြုံႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ မန်သီ-နမ်းခမ်း ကာꩻတဖူꩻတန် အဝ်ႏဆွိုက်ကာႏဒျာႏလဲ့ ပွိုးတောမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏတခွꩻငိမ်ꩻတဝ်းဒွိုန်းတဲင် လွေꩻသဲင်ꩻကြို့ꩻ တလꩻတဝ်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ကဲလီယမ်
ကယ်လီယမ် ဒြတ်စင်ယို အပနဲန်ႏ၊ ကထော့ခါꩻ ထာꩻလျားတုမ်ႏ တလီꩻတေက်ꩻအာႏ ဆလနောဝ်ꩻ အရောင်ႏပီရှောန်။ မဉ်ႏနုဲင်းအထီနောဝ်ꩻ အရောင်ႏထန်ႏ ရှောန်ရောင်ႏဗွာဗွာ။ မဉ်ႏတေက်ꩻနျꩻသန်လှောန်ꩻမွေးနောဝ်ꩻ အသဲင်ႏ အပꩻခေါဝ် တအွာနေး။ တဲႏကမော့ꩻစ ၁၈၇၅ ကိုခါကာႏ ကယ်လီယမ်ယို မာꩻအီအာမွေး အကစိုႏခြီယိုꩻဒါႏ သတ္တုကြူဖုံႏ။ ကမာꩻ တျာႏမေႏစပ်ꩻတခူးတခေါဝ် (semiconductor) ကိုတဲ့ ဝင်ꩻသူႏငီꩻဖေႏပါ အဗေင်ႏပဉ်ထှိုင်ထှိုင်သှူ။ ကယ်လီယမ် ကခြီစိုႏဒါႏ အမုဲင်ယို ထော့အီဝင်ꩻ အလျားအမုဲင်ခြိုႏ (temperature reference point) နောဝ်ꩻသှူ။ ကယ်လီယမ် သတ္တုကြူယို အစှူႏအဲန်တောဝ်း၊ အမှိုတ်ဖဉ်းထာꩻအထျꩻအသောင်တဲင် ထာꩻခြှိုင်းကထောင်အလျား နုဲင်း တာမိုမီတာဖုံႏ ယဟန်းကို ခါးလားကသော့ မာဇျူရီ ပျဒါး (mercy) နောဝ်ꩻ ဝင်ꩻသော့ꩻတေား ကယ်လီယမ် သတ္တုကြူ။ ကဲလီယမ်ယို တေင်းခါꩻနှောင်ꩻအလျားအာႏ သန်ထဲင်းက ပျဒါးသှူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ: ဓာတုဗေဒ
အနာႏဂတ်ကိုနီပအိုဝ်ႏ
အနာႏဂတ်ကို နီပအိုဝ်ႏအတာႏ အောဝ်ႏလိုႏပွိုင်ဆင်နုဲင်းမုဲင်ꩻ
နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏ အောဝ်ႏတွမ်ႏဟော်၊ အောဝ်ႏတွမ်ႏနန်ꩻ၊ အောဝ်ႏတွမ်ႏယေန်ႏငဲရေꩻ၊ အောဝ်ႏတွမ်ႏစွိုးခွိုꩻအင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ ဗွေဗွေစွုမ်ႏစွုမ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏ ကွပ်စွဉ်ႏသံတမန်ရေꩻရာႏ အာႏပေႏငါႏတဲင် ခွန်းထွမ်မာႏ မန်းခွန်အနောႏရထာႏတဲင်တွော့ꩻ ဝင်ꩻထွိုင်ႏလွဉ်တွိုက်ꩻခꩻနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏအသွုမ်ꩻ၊ ခမ်းထီလဲ့ တဆွူႏတဆုဲင်၊ ကွယ်အနာ နေင်ႏပေါင်ꩻအရျာꩻ မဲ့ငါပေႏဘဝ နီပအိုဝ်ႏ ကာႏလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်နောဝ်ꩻအခိန်ႏ တမုဲင်ꩻစဲ့ꩻအာႏတလာတဲ့ တမုဲင်ꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏတဲင် ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲတွမ်ႏ ဗိသုကာပညာႏဖဲ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အာႏတလာဒျာႏရိုꩻလဲ့ ခံႏဗာႏဝင်ꩻယား၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻနျꩻ၊ ခမ်းထီကုဲင်တွော့ꩻ တွိုႏလꩻစွဉ်ႏ တဆွူႏတဆုဲင် လိုꩻမျိုꩻဘဝနောဝ်ꩻသွူ၊ ယိုနောဝ်ꩻ အခေတ်တွမ်ႏအခေတ် ကအောဝ်ႏလိုႏပွိုင်ခါꩻ ကဏ္ဍဖုံႏယို ကွပ်စွဉ်ႏတပွိုင်ဆင်ခါꩻတောဝ်းတဲင်တွော့ꩻ နေင်ႏပေါင်ꩻအရျာꩻ ခွိုꩻတစုပ်ထွူတစုပ်နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏတဆွူႏတဆုဲင်ဘဝ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ခြုဲင်းအုံပြောင်ꩻထင်ႏလွဉ် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအောဝ်ႏအာဒါႏ ရပ်ရာႏကမ္ဘောဇခမ်းကောင်ဒေႏသကိုတဲင် တွိုႏလွဉ်ကမ္ဘောဇတွိုင်ႏဒေႏသကိုလဲ့ ခံႏဗာႏဒွိုန်းက ဝင်ꩻတေက်ꩻနျꩻ၊ ဝင်ꩻနိစ္စက်တဲင်တွော့ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏ ၁၉၂၉-ဗာႏနေင်ႏ ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏအွဉ်ငါ မာꩻလွေꩻဗာႏဒျာႏ တောႏလန်ႏရေꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ အစုပ်စုပ် ခံႏစွဉ်ꩻသွီႏစွဉ်ꩻသက် တွူႏတရန်ဖေႏ ဗꩻတွိုႏလွဉ်ခန်း ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏလွဉ်ခန်း ၂၀၁၀ နေးတွမ်ႏ ၂၀၀၈-ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ လꩻလွေꩻခန်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏ (ဟိုပုံꩻ၊ ပင်လောင်ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ)သွူ၊ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကရိုꩻယို(၃)ဝေင်ꩻနယ်ႏလွုမ်ꩻမကာႏ တောင်ႏကီꩻ၊ မောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ လွယ်လဲမ်၊ ပင်ႏလုံ၊ ကျောက်တလွုံꩻ၊ ညောင်ႏရွီႏ၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻ-စစွဉ်ႏ ရပ်ရာႏဖုံႏကိုတဲ့ ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏခင်ႏလမ်းအုံ၊ ပအိုဝ်ႏဒေႏသဖုံႏဒျာႏတဲင်တွော့ꩻ ဖေႏနေးကထွာလွေꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ ဖေႏကအောဝ်ႏသော့ꩻ ပအိုဝ်ႏအုပ်ချွတ်ခွင်ꩻဆꩻလနောဝ်ꩻ ခွေသီနီနာꩻ အောဝ်ႏလိုႏသောင်ႏသာ၊ အောဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငံႏရေꩻကရိုꩻယို အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏတသေႏသေႏနောဝ်ꩻမꩻ ဖေႏနေးကဗွိုန်မွိုန်း ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏ၊ ဖေႏနေးကထွာမွိုန်း ဝင်ꩻတေက်ꩻနျꩻခံႏဘဝနောဝ်ꩻ ခွေသီနီနာꩻ အောဝ်ႏလိုႏပွိုင်ဆင်ထွိုက် ပွိုင်ဆင်သင်ꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏယိုတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏပွိုင်၊ အောဝ်ႏလိုႏရဲဉ်ꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ အောဝ်ႏလိုႏပွိုင်ဆင်ဗာႏတမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ-
စီꩻပွာꩻရေꩻ
စီꩻပွာꩻရေꩻတဲ့ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻတဲ့ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻတွမ်ႏနဲင်ႏငံႏရေꩻယို ကင်ꩻဝင်ꩻတလꩻတောဝ်းတဲင် ခေတ်ယိုခါ စီꩻပွာꩻရေꩻ အာႏကတလာ ခမ်းထီသားနောဝ်ꩻ အံႏနွောင်ꩻဒါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ အာႏကပေႏဒါႏ ခမ်းထီသားနောဝ်ꩻသွူ၊ မာꩻတမုဲင်ꩻတယောဝ်း ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏရေꩻယို ထွာအထျꩻနေနေတဲင် လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအတာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻယို ထွာအရေꩻတန် ကဏ္ဍတဗာႏသွူ၊ ကိုလိုနီခြဲ့ꩻနယ်ႏ ဟန်ႏနီꩻခေတ်တသာနယ်ꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻ၊ နေးတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻ၊ နေးတွမ်ႏ မီဒီယာစစွဉ်ႏ အနယ်ꩻပနဲဉ်ႏစားတဲင် မာꩻလွေꩻနေး ကိုလိုနီခေတ်တသာအနယ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏအနေႏလဲ့ စီꩻပွာꩻအာႏဖေႏကတလာ အောဝ်ႏလိုႏကျံႏစယ်ႏ၊ တွမ်ႏနီသွဉ်းသီးဒေႏသလွောက်ꩻရာꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻပညာႏယို အောဝ်ႏလိုႏသွဉ်လွူꩻ၊ ခေတ်အလွောက်ꩻ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနယ်ꩻဖုံႏ၊ ဖျင်ဟံႏနယ်ꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏထွားလွူꩻငါႏသွူ၊ စက်ဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ တယ်ႏထွင်ႏနွောင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏထွင်ႏငါႏသွူ၊ မာꩻလွေꩻဗော့ꩻ ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻတဲ့ တထွာတောဝ်း၊ အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏထင်ႏထိုတသေႏသေႏ၊ အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏတသေႏသေႏတဲင် အောဝ်ႏလိုႏထုမ်ႏလွူꩻ၊ အောဝ်ႏလိုႏပြောင်ꩻတဲ့ ပြောင်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻယို ထွာအထျꩻတဲင် စီꩻပွာꩻရေꩻ ဖေႏကပြွူႏထိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ဝင်ꩻသောင်ႏသာငါႏသွူ၊ ယိုခါ ပအိုဝ်ႏဒေႏသအနေႏ ဆို့ꩻနွေႏသားတဲ့ နွေႏအစွိုꩻအဗူႏ၊ ထောပတ်တဲ့ ထောပတ်အစွိုꩻအဗူႏ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻလဲဉ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် သွုပ်ဆွိုက်တွမ်ႏပညာႏသျင်ႏသားတွော့ꩻ အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏယို လꩻယိုꩻ၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏမဲဉ်စွဲးကမ်းတဲ့ အစွိုꩻအဗူႏယို အောဝ်ႏထွူနောဝ်ꩻမꩻ အောင်ႏမျင်ႏမုꩻယို လꩻပြွိုင်သွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ အလင်ဖုံႏတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻလွေꩻနေးတွမ်ႏ အစွိုꩻအဗူႏသွူ။
ထိန်ꩻလꩻလꩻသွော့ နီဟံႏနီဒေႏသ
နီတွမ်ႏနီ ဖေႏနေးကအုံအောဝ်ႏ ခွꩻခွꩻရျူႏရျူႏနောဝ်ꩻ နီလမ်း နီဟံႏဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻလꩻလꩻငါႏ၊ အဖြေꩻအစာယို မဉ်ႏထွာတွမ်ႏနီတွမ်ႏနီနောဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻသွတ်ꩻသွူ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်မဉ်ႏအောဝ်ႏရော်ꩻအာနောဝ်ꩻ အမျာꩻထာꩻမာꩻကိစ္စ၊ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏကိစ္စဖုံႏယို တွိုင်ႏပင်ႏယပ်ꩻ၊ မာꩻညီꩻယပ်ꩻ၊ မဉ်ႏတရော့ꩻတောဝ်း နီပိုလီꩻဖုံႏတဲ့ သွီႏကုဲင်းရော်ꩻထိုꩻဒါႏ၊ နီစရဲက်တွမ်ႏ ဝင်ꩻစရဲက်ယို တဗွိုန်တောဝ်းဝင်ꩻ၊ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင် မဉ်ႏရော်ꩻအာနောဝ်ꩻ ဒုစရဲက်ဖုံႏယို အကုဲင်ထွာအာဒါႏသွူ၊ တိုꩻတက်ထင်ႏထိုကီလဲဉ်းလဲ့ မဲ့ꩻတအုံဗာႏတောဝ်း တွမ်ႏသꩻခွꩻခွꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ လွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻမဉ်ႏတွိုႏ ဝင်ꩻမဲတွမ်ႏနီမဲ မဲ့ꩻဝင်ꩻမဲအာဒါႏသွူ၊ ဟောဝ်သတိꩻငါႏအတာႏဆွာꩻတာႏသွူ၊ မဉ်ႏရက်နီလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏရက်ပါသွော့နီဟံႏသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ပွိုင်ဆင်မုꩻယို အရေꩻတန်ငါႏ၊ မဉ်ႏတွိုႏမွေးအရေꩻ ခွေသီနီနာꩻ မဉ်ႏတပွိုင်ဆင်ခါꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏယို အကုဲင်းသွုမ်ꩻတန်ꩻဒါႏသွူ၊ နီယို သဲင်ꩻထွာလဲဉ်းသွူ ပအိုဝ်ႏတဲင် ပအိုဝ်ႏအရေꩻ ထွာနီအရေꩻဒျာႏနောဝ်ꩻမꩻ တလမ်းစီႏ၊ တဒုံစီႏ၊ တနယ်ႏစီႏ၊ တဝေင်ꩻနယ်ႏစီႏ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻထွိုက်မာꩻသင်ꩻဒါႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻ၊ ကအောဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏထွိုက် သျောင်ႏသင်ꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏငါႏဝင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား မဉ်ဖေႏသေငါႏ တခွိုင်းယိုသွူ။
ဩသတေးလျတွိုက်
ဩသတေးလျတွိုက် (အိဉ်ႏကလေက်: Australia) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ်ကို ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ တွိုက်တန်ဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ အပေႏသွတ်ꩻ တွိုက်တဖြုံႏသွူ။ တွိုက်ယိုနဝ်ꩻ အဓိက တဲက်မေးနီးယား ကွန်တန်တောမ်ႏ ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏဖုံႏအကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကွန်ပေႏဖုံႏ အဝ်ႏနွို့ပါသွူ။ ဩသတေးလျတွိုက်ယို အဝ်ႏခေါ်ဒျာႏဝင်ꩻ ကမ္ဘာႏအခဝ်နဝ်ကို နုဲင်းဒျာႏ ကွန်တန်တဖြုံႏတဲင် အဗော့ꩻသွတ်ꩻကထွာဒါႏ တောမ်ႏအာသျတွိုက်လဲ့ အဝ်ႏခါႏညာꩻက မဲင်ႏ(၁၈၀၀)ရပ်သွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ တွိုက်အကို ဩသတေးလျတွိုက်ယို လိုꩻဖုံႏမော့ꩻဆုဲင်ꩻလွိုဝင်ꩻသွူ။
ဩသတေးလျတွိုက်ယို တွို့ꩻကွဉ်ႏအဒွောင်ႏအဆွာꩻ အဆွာꩻသွတ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၂၄၈၅)မဲင်ႏရပ်၊ နဝ်ထင်ꩻ အလုဲင်းသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏ (၁၉၅၈)မဲင်ႏသွူ။ ပါတောမ်ႏ တဲက်သမေးနီးယားကွန် ဧရိယာႏခြွောန်းနဝ်ꩻ အအဲဉ်ႏလုဲင်းအဝ်ႏ ၂၉၇၄,၅၈၁ စတုရန်းမဲင်ႏသွူ။ ဩသတေးလျတွိုက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ် ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏအကိုတဲင် အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ လောင်စီစျုနဝ် တယ်ႏ ၁၀° ဗꩻ ၄၅° ဒီႏဂရီႏ တောမ်ႏ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ တယ်ႏ ၁၁၄° ဗꩻ ၁၅၄° အကိုသွူ။
ဩသတေးလျတွိုက် ပင်ႏလယ်ႏနောင်ကူရွေꩻ(ကမ်းရိုးတန်း) အဆွာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဲင်ႏပေါင်ꩻ တသောင်ႏနီသောင်ႏရပ်လုမ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏနောင်ကူ(ကမ်းခြေ) အဗာႏကွဉ်ႏထင်ꩻ မဲင်ႏ(၃၀-၇၀)ရပ်ကို ကအဝ်ႏညာꩻဒါႏ ဒေႏသခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဂရိတ်ဗယ်ရီယာရိ ကဟဲ့ꩻဒါႏ သန္တာလုံးရဲဉ်ႏတန်အဝ်ႏ မဲင်ႏ(၁၂၅၀)ရပ်သွူ။ နောင်ကူရွေꩻ(ကမ်းရိုးတန်း) အဗာႏကွဉ်ႏနဝ်ꩻကိုတဲ့ သင်ဘော်ꩻဆိတ်ယံဖုံႏ အဝ်ႏတဲင် နောင်ကူရွေꩻ(ကမ်းရိုးတန်း)ရဲဉ်ႏလောင်းနဝ်ꩻ ကွန်ပေႏဖုံႏ အဝ်ႏရဲဉ်ႏဒင်ႏသော့ꩻအာတန်သွူ။ ဩသတေးလျတွိုက်ထျꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ ကွန်တန်ဖုံႏအကို ခဝ်ဖဲ့ꩻထင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ နယူးဂင်းနီကွန်တောမ်ႏ ခဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ တဲက်သမေးနီးယားကွန်ဖုံႏနဝ်ꩻ တင်ႏသျာꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ thumb|Mainland Australia showing the continental Sahul Shelf (light blue) extending to the islands of New Guinea in the north, the island of Timor in the northwest, and Tasmania in the south
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဩသတေးလျတွိုက်
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား
ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား (အဲင်းကလေတ်: Pindaya Township) (မန်း: ပင်းတယမြို့) နဝ်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ ဓနုꩻနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဒေႏသအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွမ်ꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပင်ႏတရားကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ငဝ်းဝုဲင်ႏဖရာꩻ
ခွေါင်းရွမုꩻ ငတ်ꩻပါꩻ
ကတောင်၊ စူနီပင်၊ ခင်ႏလေင်းနီဖဲ့ꩻ ယိုငတ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ခွေါင်းရွလင်ꩻဗာႏ အဒါလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
ငဝ်းဝုဲင်ႏ ရတနာႏမျတ်သိုမ်ပါꩻ
ဗုဒ္ဓံ - သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ ထီႏသေငါꩻဒါႏ နီဗွေႏဖရာꩻယို၊ ပူဇေမိ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲင်ႏပူႏဇောႏဩ။
ဓမ္မံ - ဗွေႏမျတ်ဖရာꩻ ကဟော်ꩻကျာꩻဒါႏ တရာꩻတောႏမျတ်ယို၊ ပူဇေမိ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲင်ႏပူႏဇောႏဩ။
သံဃံ - ဖရာꩻတပဲ့ꩻ ကဟဲ့ꩻဖန်ဒါႏ ဗွေႏသံႏဃာႏတောႏမျတ်ယို ပူဇေမိ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ ခေါက်ဝုဲင်ႏပူႏဇောႏဩ။
ဩကာသပအိုဝ်ႏ
ဩကာသပအိုဝ်ႏ အလင်နဝ်ꩻ နွို့ထွားနွောင်ꩻဒျာႏ ဩကာသ လိတ်မဲ့ငါကိုနဝ်ꩻဩ။
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ကာယကံႏ၊ ဝစီႏကံႏ၊ မနော်ꩻကံႏ၊ ကံႏတန်သွံပါꩻ၊ တပါꩻပါꩻယို၊ ခွေသွဉ်းပဲစ်မာႏ၊ မီႏအဝ်ႏဒါႏလဲ့၊ ယံထဲ့ဟူႏလင်ꩻ၊ ယံကင်ꩻညာꩻလွစ်၊ ပြွစ်ပြေစေႏတနာႏ၊ သဒ္ဓါႏစင်ဗွာ၊ စူခါ ရိုမ်းဗူႏ၊ ကတူႏကီ အွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဝုဲင်ႏထင်ႏ ကွီခွင်ꩻ၊ တလဲင်ႏနီလဲင်ႏ၊ သွံလဲင်ႏထွူတဲင်၊ ကန္တော့ꩻရိုႏသေႏ၊ စိန္တေႏဘုရာꩻ၊ တရာꩻ သံဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ် သွံဆူႏ၊ ဝုဲင်ႏထူႏထွူဩ။
အရဟံ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ လိုꩻလူႏဗြဟ္မာႏ သတ္တဝါႏခိုမူႏ ကားကလူႏယို ကွပ်ထူႏထွိုက်ယံ အရဟံဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ကေားသွဉ်ဖေႏဒါႏ ဆရာႏအဲဉ်ထဝ်း ဗွေႏစဝ်းနမ်းဒျာႏ ယံငါႏစဲင်းစဲ့ ကြောင်းကြဲ့တရာꩻ ကွယ်သေငါꩻမꩻ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ယံခေါဗွေဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သိုမ်ပါꩻဝိဇ္ဇာႏ ဆီငတ်ꩻဗာႏစရဏ ကွပ်လꩻဗွေအာ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော ယံခေါဗွေဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
သုဂတော
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ငဝ်းဟဝ်ရိုꩻဒေါ့ꩻ တွိုႏသော့ꩻနိဗ္ဗာန်ႏ ဖထန်ႏဒုက္ခော သုဂတောဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
လောကဝိဒူ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သတ္ထောသ သင်္ခါႏရရိုꩻ လောကသိုမ်ပါꩻ သေငါꩻယံကျ လောကဝိဒူ ဆန်ꩻထူꩻဗွေဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
အနုတ္တရောပုရိသ ဒမ္မသာရထိ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ ဆုင်ꩻမꩻသင်ꩻသား ကားသတ္တဝါႏ ဆုင်ꩻမꩻဒါႏခေါ အနုတ္တရောပုရိသ ဒမ္မသာရထိဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ လိုꩻလူꩻဗြဟ္မာႏ သတ္တဝါႏသီး ဆရာႏကွပ်ထွာ သတ္ထာဒေဝ မနုဿာနံ ဟဝ်ယံဗွေဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
ဗုဒ္ဓေါ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ မျတ်တရာꩻယို သေငါꩻယံခေါ ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
ဘဂဝါ
နီဗွေႏဖရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ သူပါꩻဂုဏ်ႏတောႏ ဗွေကျောႏငါႏထာꩻ ဘဂဝါဂုဏ်ႏ ဘွုံႏတန်သိုမ်ခမ်း ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ
နုဲင်းဟန်ႏနီꩻယို ကမာꩻဗာႏ၊ ကုသိုလ်ႏအတာႏ ဘို့ဘာဂ၊ အီႏဝွေႏအမျ ဖန်းဖြယ်တေား၊ မွိုးဖါယိုနေား ဝွေႏရီးအွဉ်၊ ဆရာႏကသွဉ် ဝွေႏပါစူꩻ၊ ဖူးဝေးအထူꩻ သွꩻဟဝ်ပေါင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုလောင်ꩻ ဝွေႏဖြယ်ဖန်း၊ လူꩻပွေါးနီနမ်း ပွေါးကျောင်ꩻဒုံ၊ ငါးရုဲꩻခမ်းအုံ ခွန်ယမ၊ ကုသိုလ်ႏဘာဂ ဝွေႏတွိုႏဒျာႏ၊ တနံဒေႏဝါႏ လူꩻသူထပ်၊ တဆီသူရပ် ဗျဟ္မာႏဘုံႏ၊ ကုသိုလ်ႏအဟုံႏ ဝွေႏလို့စင်၊ ဟံႏခိုႏဟံႏကင် အဝ်ႏကုဲတဝ်း၊ ယံသာႏဓုရဝ်း ပငါရာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ လို့လို့အေား။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
အောဝ်ႏသွဉ်းဖဝ ဖေႏကထွာလွဉ်ဗွေႏဖဝ
"အောဝ်ႏသွဉ်းဘဝ ဖေႏကထွာလွဉ်ဗွေႏဘဝ" မဉ်ႏခြုဲင်းနယ်ဖေႏဗာႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ တယ်ႏစ ကောႏဇာႏသက္ကရာဇ် နေင်ႏ ၄၁၉-ဗာႏ၊ သာႏသနာႏတောႏ နေင်ႏ ၁၆၀၁-ဗာႏ၊ ခရစ်နေင်ႏ ၁၀၅၇-ဗာႏကိုနောဝ်ꩻ ပုဂံႏဟော်ခံꩻ ခွန်အနောႏရထာႏ လွဉ်တွိုက်ꩻကုဲင်ထိုꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်း သထွုံႏတန်တဲင် ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ခမ်းထီကုဲင်ပြင်ꩻ လီလာထိုꩻဗာႏထွူတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ခံႏဗာဝင်ꩻနိစ္စနွောင်ꩻအံႏ အမျိုꩻမျိုꩻထွူတကာႏတောဝ်း အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ထွာထိုꩻဗာႏ လိုꩻမျိုꩻလင်သွဉ်း၊ တနယ်ꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ထွာထိုꩻဗာႏ ခမ်းထီအဲဉ်ထောဝ်း လိုꩻမျိုꩻဘဝနောတ်ꩻ ညစွဉ်ႏနေင်ႏပေါင်ꩻ (၉)ရျာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အောဝ်ႏသွဉ်းဘဝ ဖေႏကတွိုႏဆွိုက်ချာ ဗွေႏဘဝ၊ အောဝ်ႏခမ်းထီအဲဉ်ထောဝ်းသားဘဝ ဖေႏကတွိုႏဆွိုက်ချာ ခမ်းထီအောဝ်ႏ လိုꩻမျိုꩻဘဝနောဝ်ꩻ တခေတ်ထွူတခေတ် ကထွာဒါႏ ရက်ခွိုꩻအွဉ်ငါသား (ခေါင်းဆောင်)ပေႏတန်တွမ်ႏ သွꩻရုဲင်းဖက်သိးဖုံႏ ခမ်းထီတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအတာႏ ကဖေႏလူႏလွေꩻဒါႏ သွီႏသက်နောဝ်ꩻ တွက်အဖြာꩻပေါင်ꩻ ဒါႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ကထိုꩻမားထိုꩻလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏခမ်းထီ ဖေႏကပေါႏချာယင်းနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၉၁-ဗာႏ၊ လာဧပြီ ၁၁-နီꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ အွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် ကထွာဒါႏ ဖြားတန်စင်ꩻဖါအောင်ႏခမ်းထီ အွဉ်ကတူႏတွမ်ႏ နဝတ စဲ့ꩻအစိုႏရ မာꩻလွေꩻငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ၊ မာꩻလွေꩻ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻ ကထွိုင်ႏထွူနောဝ်ꩻ လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏတွမ်ႏ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏနီဖြုံႏယို နဝတ စဲ့ꩻအစိုႏရ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏ အထူꩻဒေႏသ(၆)ဟံႏနယ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ ၂၀၁၅-ဗာႏ၊ နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရ ကအီႏမာꩻလွေꩻဖေႏဒါႏ ပါတီစွုမ်ႏ ပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻကိုယို နေင်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏ၊ နီပအိုဝ်ႏကဒဲ့ꩻထူႏလꩻလဲဉ်း အောင်ႏပွယ်ꩻ မဲဆန္ဒနယ်ႏ ခင်ႏလမ်း(၁၀)ထွောင်းယို ဖေႏကသွုမ်ꩻတိန်ꩻချာဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏတဲင် နီကလꩻခါꩻလဲဉ်း အခွင်ꩻအရေꩻဟောဝ်ယို ဖေႏကအောဝ်ႏသော့ꩻစွူစွူဒျာႏ မူလပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻစူကိုနောဝ်ꩻ စွဉ်ꩻသွီႏစွဉ်ꩻသက် အောဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻတဉ်ႏတဉ်ႏလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏလꩻလွဉ်ဗာႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ ကနွို့ဗာႏတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ ပဉ်ရန်းရန်းနောဝ်ꩻ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏတောဝ်းရိုꩻကီလဲ့ နီကလꩻထွူလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏ အုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဟံႏနယ်ႏ ဖေႏကသွုမ်ꩻတိန်ꩻချာမွိုန်းနောဝ်ꩻ ကအီႏထိန်ꩻဗာႏ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
၂၀၁၅-ဗာႏ ကအီႏမာꩻဒါႏ ပါတီစွုမ်ႏပွယ်ꩻလွိုက်ရွေꩻယို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကလꩻအာအာထဲင်း အမတ်လောင်ꩻခင်ႏလမ်းနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအမတ်ကအီႏနွို့ခေးပြဲင်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဖြုံႏမုဲင်ꩻတယောဝ်း ဝေင်ꩻနယ်ႏနောဝ်ꩻအကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ဖေႏကဒဲ့ꩻထူႏလꩻ အောင်ႏပွယ်ꩻခင်ႏလမ်းအာအာနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအောဝ်ႏတဖြာꩻလဲ့ အာႏကွိုꩻဖေႏကလꩻနွောင်ꩻတဖြာꩻ၊ အောဝ်ႏတရျာꩻလဲ့ "သꩻ"ဖေႏကအောဝ်ႏတဖြာꩻ၊ "သꩻ"ဖေႏကအောဝ်ႏတလီးငါ၊ လွူးသꩻ တဟို့ꩻခြုံ တဒုံချင်ႏတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကားကအောဝ်ႏ ယွိုင်ႏစူဒဲင်ခင်ႏ-ဒင်ႏကီထင်ႏ ပအိုဝ်ႏအောင်ႏလံႏတဲင် ယံဖေႏကဒဲ့ꩻထူႏနွောင်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအောင်ႏပွယ်ꩻနောဝ်ꩻ တဲမ်းလွေꩻဖေႏဗာႏ တွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ
ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ (မန်း: ရန်ကုန်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Yangon) ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ ထွာဗာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻတန်လဲ့ မွေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစ နေင်ႏ ၂၀၀၆ ဗာႏ၊ လာမတ်ယို စဲ့ꩻအစိုႏရနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းဝေင်ꩻတန်ယို အဝ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ တရာꩻဝင်ႏပြောင်ꩻလွေꩻ ဝေင်ꩻနေပီတောႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏ ယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၇ သန်းလွိုတဲင် မျန်မာခမ်းကို ထွာလိုꩻအအာလွိုသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတန်တောမ်ႏ အရေꩻကီꩻသွတ်ꩻ ဖြေꩻစာကူꩻကားတာႏခင်ႏလမ်း ဝေင်ꩻတန်ဒျာႏလီꩻလီꩻနဝ်ꩻသွူ။
မိဉ်ꩻဝေါဟာရ
ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏ မူလအမိဉ်ꩻဇာႏတိနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ "ဒဂုံ" နဝ်ꩻသွူ။ ဒဂုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မဲင်ꩻဘာႏသာႏ "ဒဂုင်" ကို ထွာလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏရိုꩻ၊ ဒဂုံနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖေႏခါꩻ ဖရာꩻရွေတိဂုံ အမိဉ်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယဟန်ႏတဲ့ ရိုꩻဒျာႏ ကောင်သိုမ်ဖြုံႏ အဓိပ္ပာယ်ႏကလꩻဒါႏ ပါဠိငဝ်းငွါ "တိကုမ္ဘနဂရ" ကိုလင်ꩻလွဉ်တဲင် ထွာလွဉ် တိကုမ္ဘက တိကုမ်၊ တိဂုံ၊ ဒဂုံ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ မဲင်ꩻဘာႏသာႏအနေႏတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ဖရာꩻစေႏတီႏကောင်လောင်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းယို အောင်ႏလို့အောင်ႏစင် ရန်ႏအဓိပ္ပာယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၇၅၅ ဗာႏကို ခွန်အလောင်းမင်းတရား ဦးအောင်ဇေယျနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလွေꩻဖေႏ "ရန်ႏကုင်ႏ" အမိဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း
thumb|ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏ သင်ဖော်ꩻဆိတ်ဆိပ်ကမ်း ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ဒေါမ် အခဝ်နဝ် ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏထျꩻတဲင် ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီတာႏ သင်ႏဖော်ꩻဆိပ်ဆိပ်ကမ်း အတန်သွတ်ꩻ ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၁၆° ၄၆' တောမ်ႏ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၆° ၁၀' အခါႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ) ဖင်ႏထင်ꩻ (၂၁)မဲင်ႏရပ် ရန်ႏတကုင်ႏခြောင်(ဟဲ့ꩻ)လုဲင်ခြောင်၊ ခေါင်းခြောင်နဝ်၊ ပဂိုꩻခြောင်ဖုံႏ အဆွုမ်ႏကိုတဲင် သင်ဖော်ꩻတန်ကာႏပင်ႏလယ်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏကို နွို့လွဉ်တွိုႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဆိပ်ကမ်းဝေင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏခမ်းကိုခမ်းထန်ႏတာႏ နယ်ႏဖုံႏလဲ့ ကာꩻ၊ ရထာꩻတဖူꩻ၊ သမ်ဖော်ꩻကျောင်ႏ၊ သင်ဖော်ꩻ စတဲင် ထီကိုကောင်လောင်းတလီꩻကို တဖူꩻရဲဉ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏဆွိုက်ခါꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻတာႏ ထွာစွောန်ႏအဓိကအရေꩻတန် အချက်အချာခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
thumb|ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏဝေင်ꩻဟော်တန် စီႏမံႏဖန်းဖြယ် ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏတာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏရေꩻကောႏမတီႏ (Yangon City Development Committee) (YCDC)စွိုꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကိုစီႏမံႏကိန်ꩻဖုံႏလဲ့ YCDCစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻခွုမ်မာꩻဖေႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြယ်ခါꩻ ခရဲင်ႏ(၄)ခရဲင်ႏတဲင် ခရဲင်ႏ(၄)ဖြုံႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၃၃)ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏစွုမ်ႏနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻသာႏယာႏ(စည်ပင်)ဟံႏနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ သဲင်ကယ်ဖုံႏ ဝါးသော့ꩻလꩻတဝ်းသွူ။ ကအွောန်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏစာႏရင်ꩻလ့ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏဒျာႏတဲင် တရာꩻစီႏရင်ႏခွင်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်းဒါႏ ဝေင်ꩻတသာဖုံႏနဝ်ꩻ တပါတဝ်းသွူ။
ပညာႏရေꩻ
thumb|တသီႏတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ႏတကုင်ႏ
အခေႏခံႏပညာႏ
ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏကိုနဝ်ꩻ အခေႏခံႏပညာႏ အစိုႏရအရန်းထိုကျောင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။
အရန်းထိုပညာႏ
ရန်ႏတကုင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ တက္ကသိုလ်ႏကေားလေက်ကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
ထာꩻခွုမ်ဆိုး
thumb|သုဝဏ္ဏ ထာꩻခွုမ်ဆိုးကွင်ꩻ ခမ်းကိုခမ်းထန်ႏ ထာꩻခွုမ်ဆိုးခေးပြဲင်ႏပွယ်ꩻဖုံႏ ကထွာဒါႏ ဗော်လုံးတောမ်ႏ ထာꩻခွုမ်ဆိုးပြဲင်ႏပွယ်ꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻဒျာႏ သုဝဏ္ဏ လိုꩻယွဲးလွူꩻကျင်ꩻတာႏ ထာꩻခွုမ်ဆိုးကွင်ꩻ၊ အောင်ဆန်းကွင်ꩻ၊ ပဒုမ္မာကွင်ꩻ၊ စလင်းထာꩻခွုမ်ဆိုးကွင်ꩻဖုံႏကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ
ဒုစရဲက်ဆီပါꩻဖုံႏယို မဉ်ႏခွယ်ꩻနေး ကံႏသွံပါꩻနဝ်ꩻ
၁။ ပါဏာတိပါတာ - မာꩻသီဝင်ꩻသက် ၂။ အဒိန္နာဒါနာ - ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ ၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ - ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ ယိုသိုမ်ပါꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကာယကံႏသွံပါꩻ"(နမ်းထာꩻမာꩻသွ့စွိုး)။ ၁။ မုသာဝါဒါ - ဒေါ့ꩻလဲန်ထာꩻ ၂။ ပိသုဏဝါစာ - အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ ၃။ ဖရုသဝါစာ - ခွန်းဒေါ့ꩻ ငေါဝ်းကျံꩻထံꩻ ၄။ သမ္ဖပ္ပလာပ - ဒေါ့ꩻငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ ယိုလစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဝစီꩻကံႏလစ်ꩻပါꩻ"(ဖြောင်းထာꩻဒေါ့ꩻလစ်ꩻစွိုး)။ ၁။ အဘိဇ္ဈာ - မဲန်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ ၂။ ဗျာပါဒ - ကျမ်ႏတကုဲင်ဝင်ꩻ ၃။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ - ထာꩻယူႏမာႏ။ ယိုသွံပါꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"မနော်ꩻကံႏသွံပါꩻ"(သꩻထာꩻမာꩻသွံစွိုး)။ ကာယကံႏသိုမ်ပါꩻ၊ ဝစီꩻကံႏလစ်ꩻပါꩻ၊ မနော်ꩻကံႏသွံပါꩻ စုစုပေါင်ꩻ ဒုစရဲက် အပါꩻတဆီ။ နီသွဉ်းသီး ကသွဉ်ဒုစရဲက်ပါꩻဆီနဝ်ꩻ ထွူလဲန်းသွူတဲင် နီသွဉ်းသီး ကွဉ်းတော့ꩻဆရာႏ၊ နီဆရာႏ စင်ꩻပညာႏ ကျွꩻလွဉ်ဖေႏ ဩဝါဒနုဲင်းယို- "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဗွေႏစင်ꩻတွမ်ႏ ဆရာႏခွန်ထွန်း ကသွဉ်ဖေႏ ဒုစရဲက်ပါꩻဆီနဝ်ꩻ ထွူလဲန်းသွူ၊ "ဒုစရဲက်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻတဲ့ တပဲ့ꩻသီး သေဗာႏလဲန်း၊ ဒုစရဲက်သား လိုꩻအကျင်ꩻတဟဝ်တဝ်းသားနဝ်ꩻ မဲ့ငါပေႏ တရေႏလင်ꩻ၊ ဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻ မော့ꩻဒုက္ခ၊ တွိုႏဘဝခိုးလျား ကရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ တပဲ့ꩻသီး သေလဲန်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တပဲ့ꩻသီး စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်၊ ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻယံပငါပရာꩻနဝ်ꩻ မာꩻမွုန်းတဝ်း ဒုစရဲက်အပါꩻတဆီယို၊ ဒုစရဲက် အပါꩻတဆီယိုနဝ်ꩻ မတ်နုဲင်းစွဉ်ႏအေႏ၊ မတ်နုဲင်းစွဉ်ႏ မေႏအူတဲင် လဲ့ꩻညာꩻညာꩻ၊ သျောင်ႏညာꩻညာꩻသွော့။ ဝင်ꩻလင်တဲ့ ဖေႏနေးကသေကဒါႏ ဒုစရဲက်အပါꩻတဆီယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻစေႏတနာႏဟဝ်ဟဝ် သွဉ်တောတောဖေႏသွော့၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်၊ ဖေႏနေးကထွာလိုꩻယံ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဖေႏသွော့နော။ တပဲ့ꩻသီး ကားကအဝ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻပျောႏသွင်ႏ အောင်ႏမျင်ႏလွသွော့ ပငါပရာꩻနော"။ "သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သွစ်ꩻပါꩻအင်္ဂါႏကျိုꩻတန်ငါႏ
"သံခိတ္တူပေါသထသုတ် (သွစ်ꩻမျိုꩻအင်္ဂါႏ ကျိုꩻတန်ငါႏ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကဆောက်တဲႏ (ကဆို့ꩻတဲႏ) ဥပုသ်နဝ်ꩻ မဉ်ႏဗွေတွမ်ႏ အချက်သွစ်ꩻဗာႏ အင်္ဂါႏသွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ အချက်သွစ်ꩻချက်-အင်္ဂါႏသွစ်ꩻပါꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ အရဟန္တော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (ပထမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ အရဟန္တော အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်း ဝင်ꩻတခြိုꩻ'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ပီဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (ဒုတိယ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ အရဟန္တော ဝိရတာ မေထုနာ ဂါမဓမ္မာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း အကျင်ꩻမူႏခို'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ဗွန်ပီဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (တတိယ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ အရဟန္တော မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻလဲဉ်တောဝ်းထာꩻ'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (စတုတ္ထ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ အရဟန္တော သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနောဝ်ꩻ အွꩻတောဝ်းဒေါဝ်'၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻကို ခွေယို မဉ်ႏထွားနုဲင်း ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏကဆောက်တဲႏဥပုသ်-ပီဝင်ꩻ၊ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ (ထွားနုဲင်းဆောက်တဲႏ)၊ ယိုနဝ်ꩻ (ပဉ္စမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ အရဟန္တော ဝိရတာ ဝိကာလဘောဇနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ မွူးနွောင်းမာꩻတွို့ꩻ သွုံꩻတဝ်း'၊ ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ အံႏတဝ်းဒဲဉ်ဟာ၊ ဆောက်တဲႏ၊ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ (ဆဋ္ဌမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ အရဟန္တော နစ္စဂီတ(လ)ဝိဘူသနဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ကျူႏထာꩻ၊ သချင်ꩻငေါဝ်း၊ ဒုံႏအူ၊ ထွားဇာတ်၊ ဒျꩻကောဝ်ႏ၊ ဒင်ႏမွန်း၊ သူႏနံႏသာႏ-မာꩻဒါႏတဝ်း'၊ ထွားနုဲင်းနဝ်ꩻ ဆောက်တဲႏ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ (သတ္တမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၈။ အရဟန္တော ဥစ္စာသယန မဟာသယနာ ပဋိဝိရတာ၊ အရဟတံ အနုကရောမိ- 'ရဟန္တာႏသီးနောဝ်ꩻ အုံတောဝ်း ခင်ႏလမ်းထို ခင်ႏလမ်းမျတ်'၊ ထွားနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဆောက်တဲႏ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ (အဋ္ဌမ)အင်္ဂါႏတပါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဒါနဝဂ်၊ သံခိတ္တူပေါသထသုတ်)
ဝေင်ꩻရိခေါဒါ
ဝေင်ꩻရိခေါဒါ (အဲင်းကလေတ်: Rikhawdar) (မန်း: ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻ၊ ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဖလန်းခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖလန်းကို ကပါဒါႏ မျန်မာ-အေင်ဒိယ ခမ်းကူထျꩻ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻရိခေါဒါကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃,၆၀၄ ဖြာꩻသွူ။ သꩻရာႏပုင်ႏ ရိထီနောင်လဲ့ အဝ်ႏဝေင်ꩻရိခေါဒါထျꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မောင်ခွန်နွယ် (အင်းလေး)
မောင်ခွန်နွယ် (အင်းလေး) (မိဉ်ꩻရင်ꩻ: ဖြားခွန်စိန်ဝင်း) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏမွိုးဖါဗွေႏ ဖြားချစ်ရီ၊ မွိုးလှရင် သီး ကလွူးဖွာꩻလင်ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ လိတ်တဲမ်းဆရာႏ တဖြာꩻဒျာႏသွူ။ လွူးဖွာꩻနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၈ ဗာႏ ဩဂဲစ်လာ ၃၁ နီꩻတဲင် လွူးဖွာꩻဇာႏတိနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒုံအင်းယားထင်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏကိုသွူ။ ကလောင်မိဉ်ꩻဖြယ်အလင် "ကမ္ဗောဇမောင်ပြုံးရည်" နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဖန်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်ထူႏလွေꩻတွိုႏဗာႏ တက္ကသိုလ်ႏပညာႏရေꩻ မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏ(ဝိဇ္ဇာတောမ်ႏ သိပ္ပံကျောင်ꩻ)ကိုတဲင် ဒဲ့ꩻထူႏလꩻလွေꩻ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နဝ်ꩻသွူ။
မောင်ခွန်နွယ် (အင်းလေး)နဝ်ꩻ ပေႏပေႏခါကာႏ သꩻဝင်ႏစာꩻငါႏလိတ်လုဲင်ꩻတဲင် ကွတ်ꩻတန်ꩻခိန်ႏကာႏ အဝ်ႏတဲမ်းစလဲဉ်း လိတ်နဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၈ ဗာႏနဝ်ꩻ နွို့ခေးပြုဲင်ႏလွေꩻ မျန်မာတခမ်းလွုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ကြက်ခြေနီ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻပြုဲင်ႏပွယ်ꩻကို တောမ်ႏလိတ်မူ "ဆွတ်ေ့ခလိုစိတ် နှစ်သိမ့်ဖြေမယ်" တွော့ꩻ လꩻလွေꩻ တတိယဆုꩻသွူ။ အချစ်တော်စာစောင် နံရံကပ် ရောမ်ဖြုဲင်ꩻပြုဲင်ႏပွယ်ꩻဆုꩻကိုလဲ့ လꩻလွေꩻဆုꩻ (၆)လဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၉၇၃ ဗာႏ နွို့ခေးပြုဲင်ႏလွေꩻ စာပေဗိမာန်ဆုꩻ ပြုဲင်ႏပွယ်ꩻကို တောမ်ႏ"မြစိမ်းညိုရွက် သနပ်ဖက်"လိတ်မူတဲင် လꩻလွေꩻ သုတပဒေသာ (ဝိဇ္ဇာ တတိယဆုꩻ)သွူ။ ၁၉၈၀ ဗာႏ နွို့ခေးပြုဲင်ႏလွေꩻယင်း စာပေဗိမာန်ဆုꩻ လိတ်မူပြုဲင်ႏပွယ်ꩻကို တောမ်ႏလိတ်မူ "ပအိုဝ်းသွေးချင်း ညီနောင်ရင်း" လꩻလွေꩻ (လိုꩻယွဲးလိတ်လုဲင်ꩻ) တတိယဆုꩻ၊ ၁၉၈၇ ဗာႏ နွို့ခေးပြုဲင်ႏလွေꩻယင်း စာပေဗိမာန်ပြုဲင်ႏပွယ်ꩻကို တောမ်ႏ"စွမ်းအားရှင် ရွက်နုစိမ်းလေးများ" လိတ်မူတွော့ꩻ လꩻလွေꩻ (လိုꩻပေႏလိတ်လုဲင်ꩻဆုꩻ) လိတ်မူဆုꩻ၊ တွိုႏ ၁၉၉၀ ဗာႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏ"စွမ်းအားရှင် ရွက်နုစိမ်းလေးများ" လိတ်မူယင်းဒျာႏ လꩻလွေꩻ အမျိုးသားစာပေဆုꩻ (လိုꩻယွဲးလိတ်လုဲင်ꩻဆုꩻ)၊ ၁၉၉၂ ဗာႏနဝ်ꩻ တောမ်ႏလိတ်မူ "ပအိုဝ်းသွေးချင်း ညီနောင်ရင်း" ဒျာႏ လꩻလွေꩻယင်း အမျိုးသားစာပေဆုꩻ (စာပဒေသာဆုꩻ) ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ရှုမဝ၊ စာပေလုပ်သား၊ မြတ်မင်္ဂလာ၊ ဒို့ကျောင်းသား လိတ်ဖွူꩻဖုံႏကိုလဲ့ အဝ်ႏတဲမ်းသော့ꩻဗာႏ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၁၉၉၃ ဗာႏ ဗꩻယိုခါ အဝ်ႏထေင်းထမ်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ လိတ်လုဲင်ꩻတောမ်ႏ စာနယ်ဇင်း အစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ နဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ "ကမ္မောဇသတင်းစဉ်" ကိုလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဖေႏ စာတည်းအစွိုꩻနွို့၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ လိုꩻမူႏရေꩻရာႏ ထာꩻမာꩻကောႏမတီႏကိုလဲ့ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻကိုဖေႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
AIDS
အေက်အုဲင်ဝီရောႏဂါႏသေ့ꩻ မူလအစ
အေက်အုဲင်ဝီရောႏဂါႏသေ့ꩻ(HIV virus)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အာဖရိကတွိုက် တခြာတန်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ထမ်၊ ယို့ စတဲင် ထာꩻသားသတ္တဝါႏသီးအလောင်းကိုအကျောင်ꩻ အဝ်ႏရမ်ꩻယူႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻသားနဝ်ꩻဖုံႏအလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ ရောႏဂါႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻသွူအပွိုင်တဲင် တွိုႏလွောန်ဗာႏ လိုꩻသီးထျꩻအကျောင်ꩻ သိပ္ပံပညာႏသျင်ႏသီးယဟန်ႏ အဝ်ႏတဲမ်းအွောန်ႏနယ်လွ့နဝ်ꩻသွူ။
အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ နီမျိုꩻ
အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း အဓိက ကအဝ်ႏကူꩻရစွောစ်ꩻလီဒါႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အေက်အုဲင်ဝီ-၁ ခွိုꩻသွူ။ အေက်အုဲင်ဝီ-၂ နဝ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻ ထီႏမော့ꩻစလွေꩻဒါႏ ၁၉၈၆ ဗာႏကိုသွူ။ သေ့ꩻယိုနီစွိုးနဝ်ꩻ အပွိုင်ပုင်ႏဗွိုန်ဝင်ꩻလဲ့ စဲင်းစဲ့အကိုနဝ်ꩻ တဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻသွူ။ အေက်အုဲင်ဝီ-၂ နဝ်ꩻ ကူꩻရအာႏ တမွိုင်ထွꩻတဝ်း အေက်အုဲင်ဝီ-၁ သွူ။ ရောႏဂါႏထာꩻဆာ လက္ခဏာႏလဲ့ တဟုဲင်းတတဝ်ထွꩻတဝ်း အေက်အုဲင်ဝီ-၁ သွူ။ အေက်အုဲင်ဝီ-၂ ခွိုꩻနဝ်ꩻ ထီႏမော့ꩻဒျာႏကွို့ꩻ အာဖရိကတွိုက်အခဝ်တွို့ꩻ ခမ်းထီယဟန်ႏကိုလွုမ်ꩻသွူ။
ပွိုးအေအုဲင်ဒီအဲတ်ရောႏဂါႏတဲင် နမ်းအာႏယောမ်ꩻလင်ꩻဗာႏ
နီလိုꩻသီး အသောင်အရင်ꩻထျꩻယို ကဖေႏနွောင်ꩻဒါႏ ထာꩻဒုက္ခ ရောႏဂါႏသေ့ꩻသားဖုံႏ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ စွုမ်ႏနီꩻ အဝ်ႏလွေꩻချာငါကျာꩻ၊ အံႏအွꩻကျာꩻဖုံႏကို ရောႏဂါႏသေ့ꩻသားနဝ်ꩻဖုံႏ တွိုႏသော့ꩻလွောန်ဒါႏ နမ်းခန္ဓာႏကိုသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ နမ်းခံႏနွောင်ꩻအာႏ မိဉ်ႏတလာနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တထွာတဝ်းသွူ။ မိဉ်ႏထွာလဲ့ ထွာဆောင်းဒျာႏ တဟွိုဗာႏ၊ တဟေထာꩻ၊ အခွꩻဟိုမ်ꩻ စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏလွုမ်ꩻတဲင် တညတဝ်းအခိန်ႏကို ထိုꩻမားဟဝ်ချာယင်းဒျာႏသွူ။ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင်တွော့ꩻ နမ်းခန္ဓာႏ သွီႏအကို ကအဝ်ႏဒါႏ သွီႏဗွာဒီႏ(သွေးဖြူဥ)ဖုံႏနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻယားကုဲင်ဆွုမ်ႏဖေႏ အဝ်ႏအထန်ႏ ကနွို့တွိုႏလွောန်ဒါႏ ရောႏဂါႏသေ့ꩻဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻ ကအုံခိုႏဒါႏခင်ႏလမ်း
သွီႏဗွာဒီႏ(သွေးဖြူဥ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လိုꩻနမ်းခန္ဓာႏအကိုဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ အထီဖုံႏကားကအဝ်ႏကိုသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ နမ်းအကိုကအဝ်ႏဒါႏ အထီဖုံႏကိုယို အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻသား အဆေ့ꩻတောမ်ႏအအာ လွေꩻတွိုႏသော့ꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ မဲ့ထီ၊ တသိုꩻ၊ ဆီႏ ဖုံႏကိုနဝ်ꩻတဲ့ အီႏတွိုႏလꩻဗာႏ တယိုꩻတဝ်းတဲင် ရနွောင်ꩻအာႏလဲ့ တအဝ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ သုတေသနအလꩻ အေက်အုဲင်ဝီသေ့ꩻသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻအာဒျာႏ သွီႏ၊ တို့ꩻထီ(လိုꩻခိုထာꩻထီ)တောမ်ႏ အဝ်ႏလိုꩻမူႏအင်ႏဂါႏအကို ကထန်ႏလင်ꩻလွောန်ဒါႏ အထီဖုံႏကို နဝ်ꩻသွူ။