cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထာꩻတဟဝ်တဝ်းဆီမျိုꩻ
"ဗြဟ္မဏ ပစ္စောရောဟဏီသုတ် (ထာꩻတဟောဝ်တဝ်းဆီမျိုꩻ အကျိုꩻဒုက္ခတဆီ)" အတွင်ꩻနဝ်ꩻခါ ဥပုသ်နီꩻတနီꩻ- နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏဖျင် ဇာဏုဿောဏိပုဏ္ဏာꩻ တရာꩻနုဲင်းယို- "တကာႏပုဏ္ဏာꩻဟွေး- ၁။ ပါဏာတိပါတဿ ပါပကော ဝိပါကော- "ပါဏာတိပါတ-မာꩻသီဝင်ꩻသက်"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "မာꩻသီဝင်ꩻသက်"နောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ အဒိန္နာဒါနဿ ပါပကော ဝိပါကော- "အဒိန္နာဒါန-ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "တခွန်ꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရဿ ပါပကော ဝိပါကော- "ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻလမ်းသား"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "ပဲ့စ်မာႏဝင်ꩻလမ်းသား"နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ မုသာဝါဒဿ ပါပကော ဝိပါကော- "မုသာဝါဒ-ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပါပကော ဝိပါကော- "ပိသုဏဝါစာ-အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပါပကော ဝိပါကော- "ဖရုသဝါစာ-ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ သမ္ဖပ္ပလာပဿ ပါပကော ဝိပါကော- "သမ္ဖပ္ပလာပ-ငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "ငေါဝ်းခွဉ်ႏဆေ့ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၈။ အဘိဇ္ဈာယ ပါပကော ဝိပါကော- "အဘိဇ္ဈာ-မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၉။ ဗျာပါဒဿ ပါပကော ဝိပါကော- "ဗျာပါဒ-ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယ်ႏထိုꩻ "ကျံႏတကုဲင်ဝင်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ၁၀။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ပါပကော ဝိပါကော- "မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ထာꩻယူႏမာႏ"နဝ်ꩻ ဘဝယိုပါ-ဘဝငါသူꩻယင် အကျိုꩻကုဲင်ဖေႏ၊ မာꩻဒုက္ခသေႏသေႏဒါႏလိုꩻ ယူႏဆင်ႏချင်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပယ်ႏထိုꩻ "ထာꩻယူႏမာႏ"နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဗြဟ္မဏ ပစ္စောရောဟဏီသုတ်)
လိုꩻမျိုꩻရေꩻရာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိုꩻခွိုꩻ
နင်ꩻလူꩻမူႏလာဇာ
"နင်ꩻလူꩻမူႏလာဇာဝတ္ထု"
၁၁၈။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပါꩻခိုနဝ်ꩻ အမဉ်မာꩻ ကုသိုလ်ႏယို၊ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်မာꩻငါႏ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်သွူ၊ ကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻအလောင်း ကမဉ်မာꩻ သꩻဆန္ဒအတွိုင်ꩻ မာꩻလွသွော့ (ကုသိုလ်ႏ)ဟုဲင်း၊ (ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်) ကုသိုလ်ႏစင်ဗွာ အမဉ်ႏထွာအာအာနဝ်ꩻ မာꩻချမ်ꩻသာႏဖေႏဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "နင်ꩻလူꩻမူႏလာဇာ"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ထာꩻလူႏနောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏ၊ အငိုꩻတတန်ႏတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ကွပ်စေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏသန်တဲင် အကျိုꩻတန်ဒျာႏ-
၂။ မဉ်ႏသီတွမ်ႏ သꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏဗာႏလူꩻခမ်း-
၃။ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻ-
၄။ ကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻ လိုႏမာꩻအာအာ၊ ထွာအီထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ဆို့ꩻဗာႏဝါႏအကျောင်ꩻ
"ရဟန်ꩻသံဃာႏသီး ကဆိုႏဗာႏဝါႏအကျောင်ꩻ"
နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသွုံꩻ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ "ဝါႏဆိုႏ ဝါႏကပ်-တပညတ်တဝ်းဒွိုန်း"တဲင် ခမ်းလာလစ်ꩻလာ၊ ထာꩻခွꩻလာလစ်ꩻလာ၊ ထာꩻလျားလာလစ်ꩻလာ အလာမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဗွေႏစောဝ်းသံဃာႏ လယ်ႏလာႏချာငါဒျာႏထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻလမ်းဖုံႏရိုꩻ- "သာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ ဘုရာꩻခွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းခါ ထာꩻခွꩻလာ ခမ်းသဲင် ဥတုသွံပါꩻ၊ တဆီနီလာလိုမ်းလိုမ်း အလွေꩻခိꩻမုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ မလယ်ႏငါႏထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ကကျွꩻလယ်ႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကယမ်းသီဗာႏ သတ္တဝါႏ ထွိုင်း ဖီးအွာ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့အဝ်ႏ၊ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာတောဝ်း အကုသိုလ်ႏဟောင်း။ နွို့ကာႏ ဝင်ꩻသွို့ꩻဝင်ꩻခြံ ယမ်းထံထိမ်၊ ယမ်းသီသာထိုꩻဝင်ꩻဗွူမွူး၊ ဗေဟံႏမွူးစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့အဝ်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကျွꩻလယ်ႏငါႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်တဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏအုံစွူခါႏခါႏဗဲင်းကျောင်ꩻကို။ ဟော်ꩻတမွိုꩻတမာꩻကွို့ꩻတရာꩻ၊ ပါꩻလိုꩻသာႏသနာႏထန်ႏသား (လိုꩻသာႏသနာႏကို ရဟန်ꩻသံဃာႏ တမွေးတဝ်းသား) တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီး လယ်ႏကွို့ꩻမဉ်ႏတဲ့ ပေါႏခမ်းခါနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလယ်ႏတဝ်းထာꩻ၊ အုံဒျာႏဝင်ꩻကျောင်ꩻကို၊ တိရစ္ဆာန်ႏဝါးသီး လယ်ႏကွို့ꩻမဉ်ႏတဲ့ ပေါႏခမ်းခါနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအုံဒျာႏသေင်ႏနာ၊ တင်ꩻမာꩻတွမ်ႏအပွီ ဝင်ꩻအုံချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏဒျာႏ ဝင်ꩻပွီကို။ တွိုႏသာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ ဘုရာꩻခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ခမ်းသဲင်ခမ်းခါ တသေသာဗဲင်းဒွုမ်၊ မလယ်ႏငါႏထာꩻနဝ်ꩻ၊ ငမ်းတဝ်းဝင်ꩻဆော့ꩻမဲ့ဟောင်း၊ ကယမ်းသီ ထွိုင်းဖွီးအွာနဝ်ꩻ ထွာတဝ်းအပဲစ်ဟောင်း၊ ကနွို့ဝင်ꩻသွို့ꩻခြံ ကယမ်းထံထိမ် ဝင်ꩻထာꩻမွူးပေႏနဝ်ꩻ ငမ်းတဝ်းဝင်ꩻဗွေႏ သꩻလျားထာꩻဟောင်း" ခွေတဖြောင်းနာꩻတဖြေꩻ ထီႏဖွီသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အပဲစ်နယ်ပျꩻ-ဒေါ့ꩻတေက်ꩻနျꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏ ဟွုန်ဝင်ထီႏသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ငေါဝ်းကဲ့ꩻရဲ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏတဲင် လွေꩻလဝ်းဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဝါႏတွင်ꩻသွံလာ အုံစွူစွူဗော့ꩻကျောင်ꩻကို၊ ဆိုႏလွဝါႏဖုံႏလုဲင်း၊ တဲႏစ ဝါႏဆိုႏလောင်း တနီꩻ ဗꩻလွေꩻတင်ꩻကျွစ်လာဗွေနီꩻ (ပုရိမဝါႏ)၊ ဝါႏဆိုႏလောင်းတနီꩻ မဉ်ႏတထွꩻတဝ်းတဲ့ တဲႏဝါႏခေါင်ႏလောင်း တနီꩻ ဗꩻလွေꩻ တထိန်ႏလာဗွေနီꩻ (ပစ္ဆိမဝါႏ) ဆိုႏလွဝါႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဟုဲင်း။ - ရဟန်ꩻပေါႏတဆိုႏတဝ်းဝါႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ' - ဆိုႏဝါႏနီꩻ တမွေးတဝ်းအနီꩻ ပေါႏဆိုႏဝါႏနဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ' - ဝါႏတွင်ꩻ လယ်ႏလွင်ꩻထာꩻ (ပေါႏထာꩻလေတောအလင်)နဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ" မိန်းစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ ဝဿူပနာယိကခန္ဓက)
ပအိုဝ်ႏလိတ်
ပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ ထွာထွိုက်နုဲင်းယိုညငါႏလဲဉ်း
ခွုင်းကလွူꩻဗာႏ မဉ်ဒင်ႏနယ်ငါႏ ကဟဲ့ꩻနွောင်ꩻပအိုဝ်ႏလိတ် ပအိုဝ်ႏလိက်မွူးအကျောင်ꩻတစိꩻငါ။ အွဉ်ႏနယ်သွော့ လိက်မွူးကလွောက်ꩻမွေးတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိက်မွူးအခင်ႏမွဉ်ႏ ကအွဉ်ႏဒါႏမန်းလိက်မွူးနဝ်ꩻ တလွောက်ꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ တလွောက်ꩻတဝ်းကီလဲ့ အခင်ႏမွဉ်လွဉ် တဲႏစွဉ်ႏဆရာႏတန်သီးစိုးပွိုင်းလဲင်ႏကာႏတဲင် တလွောက်ꩻတဝ်းကီလဲ့ အဝ်ႏထင်းခန်း အလွောက်ꩻလွိုႏလွိုႏနဝ်ꩻသွူ။ ကဒေါ့ꩻဗာႏ တလွောက်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ကွပ်မော့ꩻလဲဉ်းအလွောက်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏထီႏလဲဉ်း ကလွောက်ꩻရာꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ သဘော်ꩻဖြောင်လွဉ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻဗာႏ ကလွောက်ꩻရာꩻ တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ - ကစ္စည်းသဒ္ဒါႏပုဒ်စစ်နယ်ꩻအလိုႏ လင်္ကာႏနဝ်ꩻ- ကရိုꩻဒါႏလင်္ကာႏယိုအတွိုင်ꩻ မဉ်ႏအွဉ်ႏလွေꩻခင်ႏမွဉ်နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်ပျဿနာႏ တထာႏဝ အဆင်ႏပြေႏထိုꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ရိုꩻတဝ်းထွို့ꩻခင်ႏတလီး ပအိုႏအနေႏနဝ်ꩻ "အု"သရဒျာႏ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (တဲမ်းထာꩻရုက်၊ တွဲႏဓာတ်ပုင်ႏ၊ အယမ်သုတ်ꩻ၊ ထွားတမုန်ႏ၊ အစုပ်ယို၊ သုင်ꩻလꩻစုမ်ႏ)စတဲင် မန်းငဝ်းကိုတအဝ်ႏတဝ်း၊ တလိုႏတဝ်း၊ ကျမ်ꩻအီႏထွူႏအီမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻထိုꩻခန်း ထွို့ꩻခင်ႏတလီးတဲင် မန်းနဝ်ꩻ ထာꩻလိုႏဆန္ဒဗွေလဲ့ ကထွာတပဲ့ꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ မဲ့လဲ့ကွင်၊ နားတွမ်ႏသꩻရာႏလဲ့ စောက်ခြွစ်ထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အေလျာယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏအနေႏ မဉ်ႏရိုꩻဗော့ꩻ အေသရနဝ်ꩻ "ထွားလေက်၊ ဥပေက္ခာ၊ နောင်ပေတ်ꩻ၊ ခေတ္တ၊ နားမေန်၊ ဥပေန္ဒ၊ လေပ်ကျောင်ꩻ၊ ဃေပ္ပတိ၊ လေမ်းလုဲꩻ)တလိင်ႏတလဲ့ဖုံႏလဲ့ ထန်ႏလွဉ်ပြုံႏပြင်ႏစွဉ်ႏ၊ တလိုႏတဝ်းတဲင် မာꩻခန်းဒျာႏအေလျာတွော့ꩻ နားလဲ့ငိမ်ꩻ၊ ကအဝ်ႏထွေလွဉ်ꩻဒါႏပအိုဝ်ႏလဲ့ ကတောင်တိုခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ထေင်းခွဉ်းလဲ့ ရိုꩻသွူ"အဲ"သရဒျာႏထွူတဲင် "လွဲတဲက်ꩻ၊ နောင်လဲင်၊ နမ်းစဲတ်၊ ထီပဲန်၊ နမ်းပါတဲပ်ꩻ၊ နမ်းယဲမ်ꩻ)နေးတွမ်ႏထာႏကွိုꩻတန်တန်တဲင် ကထွေလွဉ်ꩻဒါႏဆꩻချာ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏခန်းဒျာႏ ဝင်ꩻထေင်းခွဉ်းတွော့ꩻ တခွေါင်းတဝ်းမဲ့နဝ်ꩻ ကံႏဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းအဝ်ႏဆုဲင်းဆွုမ်ႏသေႏသေႏဒါႏ မန်းအဝ်ႏဆေꩻသဲင်ꩻချင်ႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပအိုႏကလိုႏဒါႏဗေသေင်နဝ်ꩻ တမော့ꩻတဝ်း၊ မျိုꩻမော့ꩻဒျာႏရင်ꩻနဲ့ မန်းနဝ်ꩻ တအံႏတဝ်းဗေသေင်က၊ နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ဒေါ့ꩻငါႏပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ နာꩻတန်လဲဉ်းသွူ၊ အာႏကွိုꩻငါႏမွုန်းဒွုမ် မွိုးနဲန်း၊ လွိုက်ငါႏမွုန်းဒွုမ် မန်းချင်ႏကအဝ်ႏဆေꩻသဲင်ꩻတခြိုꩻ၊ နာꩻကလိုꩻဒါႏတခြိုꩻနဝ်ꩻ အီႏမော့ꩻတမွေးတဝ်း၊ မဉ်ႏမဉ်လꩻ နာꩻကထိုမ်ႏတခြိုꩻနဝ်ꩻ နမ်းလွေꩻထိုမ်ႏဖြေꩻဒျာႏသွော့ အွိုးဆေꩻနေား။ မန်းမဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻမွေး ဌာန်ကရိုဏ်းပယတ်အမဲဉ်ႏတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နမ်းအကျိုꩻဆေ့ꩻ၊ ပအိုႏမဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ ဌာန်ကရိုဏ်းပယတ်အမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ နမ်းအကျိုꩻအာနဝ်ꩻသွူ။
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
ကက်=ကဲတ်၊ ကင်=ကိန်၊ ကစ်=ကိတ်၊ ကဉ်=ကိန်၊ ကယ်=အဲ၊ ကက်ကင်ကစ်ကဉ်ကယ်-ကိုဖုံႏကအဝ်ႏဒါႏ အသရနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းဒွုမ် ကဏ္ဌဌာန်တွော့ꩻ ကွပ်အထွာထိုꩻတေား တာလုဌာန်နဝ်ꩻသွူ။ "ကိတ်-ကိန်-ကုတ်-ကုတ်"ဖုံႏကို (တ်+န်)နဝ်ꩻ တထွာတဝ်းဒွုမ် ဒန္တဌာန်တွော့ꩻ ကွပ်အထွာထိုꩻတေား ကဏ္ဌဌာန်နဝ်ꩻသွူ။ "ကပ်-ကမ်"ကိုကပါဒါႏ (ပ်+မ်)နဝ်ꩻလဲ့ ဩဋ္ဌဌာန်ကုဲင်ထိုꩻ၊ ကွပ်စတဲင်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻမꩻ ကအွဉ်ႏရေꩻဒါႏပါဠိ ဟိန္ဒီ ဥရောပ ဖြဝ်ꩻယိုꩻတရာꩻသီးအခါႏ မန်းနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻလိုꩻထူꩻဆန်ꩻတဖြာꩻတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ဟွုန်တလွို့ငါႏမကောင် ဒေါ့ꩻတဒါႏတဝ်းသွူ၊ အဝ်ႏမဉ်ထောင်လွဉ်ꩻဒျာႏမန်း၊ ပအိုဝ်ႏယို နမ်းအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ် အဝ်ႏကုဲင်ကတူႏလွုမ်ꩻတယဝ်း အလွိုးအဝ်ႏထွေလွဉ်ꩻဒျာႏဗော့ꩻမန်းတန်ဗာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻဒေါ့ꩻ "တောင်သူကြီး လှေနံဓားထစ်"နဝ်ꩻသွူ၊ ဖိုးဆငါနဝ်ꩻ ဝင်ꩻထီႏအဆာႏမꩻ ဝင်ꩻထန်ႏထိုꩻတဖူꩻ၊ သီကထန်ႏလွဉ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းနဝ်ꩻ သီထီႏငါႏတမုဲင်ꩻဖုံႏဟောင်း?။ မဉ်ႏခွယ်ꩻနေးလိုꩻအခွိုꩻနဝ်ꩻ မန်းတွမ်ႏမဲင်ꩻနဝ်ꩻ တစွိုꩻ၊ ပအိုႏဖြဝ်ꩻကလာꩻအိင်္ဂလိသ်နဝ်ꩻ တစွိုꩻ၊ ပုဒ်စစ်ကျမ်ꩻယို ပွိုးတမုဲင်ꩻ မန်းသီးမာꩻလော်လီးလော်လယ်တွိုးဟောင်း? မဉ်ႏရီနဝ်ꩻ တလိုႏတဝ်းနဝ်ꩻက၊ တနယ်ꩻ- ကွပ်အထွေလွဉ်ꩻဒျာႏ အဆရာႏမဲင်ꩻဆꩻချာ ဖြေႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
"ဗဟုပုတ္တိကထေရီဝတ္ထု"
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
တဲမ်းလိတ်သား ပေႏခါ အဝ်ႏထင်ႏသဒ္ဒါႏကျမ်ꩻပုဒ်စစ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏပွိုင်းဝွို့လွဉ်သွူ ဌာန်ကရိုဏ်းပယတ်နဝ်ꩻ သျူးဆဲတွမ်ႏခဲဉ်ႏယို ကွပ်အဟတ်ꩻတွော့ꩻ ဆရာႏမန်းသီးတအံႏတဝ်း၊ တသျင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ဝင်ꩻစွော်စွော်အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻဒျာႏ၊ ထွိုင်ႏတန် ဖေႏကသေနာႏ ကထွိုင်ႏလွူꩻထွားမွေးမွေးနဝ်ꩻ မန်းတွမ်ႏမဲင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ တလွေꩻလွဉ်ꩻတဝ်း ကမ္ဘာႏသုံꩻပါဠိငဝ်းထန်ႏအတွိုင်ꩻတွော့ꩻ မာꩻထိုꩻမန်းမူ မဲင်ꩻမူဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တရာꩻခံႏပေါႏလွဉ်ခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆရာႏနဝ်ꩻ မောက်ꩻဖါးမဉ်ဆျာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဆျာႏ ဖေႏကနွိုးတဲင် ဖေႏအံႏရော်ꩻတွမ်ႏတသာႏသိကျာꩻ၊ တသာႏမဉ်ဆိုမ်နုဲင်းမုဲင်ꩻဆိုမ် ဖေႏကနွိုး ဒွိုႏသော့ꩻရော်ꩻဖေႏနေးဟန်ႏအို၊ ခဲဉ်ႏမဉ်ဟတ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဟတ်ꩻ အံႏဒဲဉ်ဖေႏကအွီႏ အွဉ်ႏဒင်ႏဖေႏဒဲဉ်ခုင်ႏလောင်းနဝ်ꩻမꩻ မန်းလိုꩻမျိုꩻသီးနမ်းခြောင်ꩻအနေႏ ခွေတန်ယိုတဲ့ ကေꩻဇူꩻအဝ်ႏတင်ႏဒျာႏနေနေသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏကအဝ်ႏထင်းတန်ခံႏနွမ်ꩻမန်းနဝ်ꩻ အတဆန်ꩻတဝ်းဒျာႏရင်ꩻသွူ။ သရတဆီနီဖြုံႏချင်ꩻ ဗိုန်ပီကီဝင်ꩻလဲ့ မန်းတွမ်ႏမဲင်ꩻနဝ်ꩻ တခွိုꩻ၊ ဟိန္ဒီနဝ်ꩻတခွိုꩻ၊ မန်းတွမ်ႏမဲင်ꩻသီးနဝ်ꩻ ကျမ်ႏထွို့ꩻသော့ꩻဖေႏကပါဝွေꩻသီးဖဲ့ꩻ၊ ဟိန္ဒီနဝ်ꩻ သဘာဝအတွိုင်ꩻ သုံꩻစွူစွူဒျာႏမူလငဝ်းသွူ၊ စဝ်းစဝ်းခါ ပုဒ်စစ်ဆရာႏကရိုꩻကမိန်းအတွိုင်ꩻ၊ ဟိန္ဒီနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻမွေးဌာန်၊ ကွပ်လွောက်ꩻနာႏနဝ်ꩻမꩻ အထျꩻအွဉ်ႏဒျာႏ ဟိန္ဒီလိက်မွူး။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
၁၁၅။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း ထီႏတဝ်းတရာꩻမျတ်ယို အသက်ထိုဆွာꩻ အနေင်ႏတရျာꩻ၊ တရာꩻမျတ်ယို ကထီႏဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနောဝ်ꩻအတာႏ အသက်အုံဗာႏ တနီꩻဒျာႏတဲ့ မျတ်လဲဉ်းက လိုꩻတထီႏတောဝ်းတရာꩻမျတ် သက်ဆွာꩻနေင်ႏတရျာꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
ဟိန္ဒီအကို "လိက်-လေက်-လဲက်"အဝ်ႏမဲဉ်ႏဗဲက်၊ လိက်(တျာႏလိက်)၊ လေက်(လေက်မွူး)၊ လဲက်(ဓာတ်လဲက်)၊ မန်းအကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ"လေက်"တမျိုꩻလွုမ်ꩻ။ ဟိန္ဒီအကို "လိတ်-လေတ်-လဲတ်"အဝ်ႏမဲဉ်ႏဗဲက်၊ လိတ်(လိတ်ꩻဗာႏ)၊ လေတ်(လေတ်ꩻတနတ်မောင်ꩻ)၊ လဲတ်(တလဲတ်ꩻထာꩻ)၊ မန်းအကိုနဝ်ꩻ "လစ်-လေတ်-လက်"တဲးတဲ့အဝ်ႏဒျာႏ၊ အတောက်ꩻနေးမွေးတဝ်း။ "လိပ်-လေပ်-လဲပ်"အဝ်ႏတောက်ꩻတဲ့ဒျာႏ၊ လိပ်(ခင်ႏလိပ်ꩻ)၊ လေပ်(လေပ်ဘုရာꩻ)၊ လဲပ်(ထာꩻဒေါ့ꩻလဲပ်)၊ မန်းအကိုနဝ်ꩻ "လိပ်-လေပ်-လဲပ်"အဝ်ႏတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏအတာႏ အထျꩻအွဉ်ႏမန်းနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ "လုက်-လိုက်-လောက်"ဟိန္ဒီကိုအဝ်ႏတဲင် တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း (လုက်ꩻကို၊ လိုက်လိုင်ဒိုက်ဒိုင်)နုဲင်းနဝ်ꩻလꩻ၊ "လုတ်-လိုတ်-လောတ်"ဟိန္ဒီကိုအဝ်ႏတဲင် တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း "လုတ်ꩻတံဖွူꩻ-လိုꩻမဲ့လိုတ်ꩻ-ဖိုးလောတ်ပနားလောတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻလꩻ၊ အထျꩻလိုႏအွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဟိန္ဒီကို "လုပ်-လိုပ်-လောပ်"အဝ်ႏတဲင် တဲမ်းနွောင်ꩻပအိုဝ်ႏငဝ်း (အဆုမ်ႏအလုမ်ႏ၊ နꩻပေႏလိုပ်ꩻ၊ ကျꩻကောပ်ကျꩻလောမ်)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ 'ဗဟုပုတ္တိကထေရီဝတ္ထု'ယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
လိက်ပအိုဝ်ႏ အခင်ႏခံႏကအွဉ်ႏလွဒါႏလိတ်မန်းနဝ်ꩻ တဲမ်းတောက်ꩻ (မောင်ႏထုန်ꩻ၊ မောင်ႏလိုန်ꩻ၊ နင်ꩻမောန်)နုဲင်းနဝ်ꩻလꩻတဝ်း၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏသွူတဲ့ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်းတလꩻတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏတွိုင်ꩻ တသေနာႏတဝ်း၊ ကွပ်သေနာႏတဝ်းတဲင် အဝ်ႏဟွုန်တလွို့ဗော့ꩻဒျာႏ မန်းလိတ်မွူးတန်နဝ်ꩻသွူ။ ကေားကထွင်ႏဒါႏ လိတ်အလံတယာသား ဗွေႏနန္ဒဝံသ-နောင်ပနားမီꩻ (တောကျွဲအင်း)နဝ်ꩻ မဉ်ထွေထောင်လွဉ်ꩻတဝ်း မန်းဆချာတဲင် ကထွိုင်ႏထွင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏ ထွာတေားဒျာႏ ထောင်လွဉ်ꩻမဲင်ꩻဆချာနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကွပ်သွဉ်ဖိုထီႏဖိုတဝ်း ဟိန္ဒီလိတ်မွူးန၀်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻအပဲစ်တဲးတလꩻတဝ်း၊ ခွေထာꩻမꩻခွေထာꩻ၊ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပညတ်တန်ဒျာႏ၊ ပေါႏအမျာꩻသဘော်ꩻတူႏလဲ့ (ဤနဝ်ꩻဖတ်ကျွဲ)လꩻဒျာႏ၊ မဉ်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ မဉ်မာႏမာႏ အွဉ်ႏဗော့ꩻယိုအတွိုင်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပေ့ꩻမဲ့ပေ့ꩻနား၊ တရွူꩻဗော့ꩻကတူႏနဝ်ꩻ မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ဗိုန်နုဲင်း ဒေႏဝဒတ်အွဉ်ငါ လေားသားငတ်ꩻရျာꩻ ကမော့ꩻထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ မဲ့ꩻမော့ꩻထာꩻဒုက္ခတဲင် အခိန်ႏထွꩻထွꩻ အဝ်ႏလိုႏရဲးဆီꩻလꩻလꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပါဠိသရ(၈)ဖြုံႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏတဝ်းတဲင် ဗိုန်နုဲင်းမန်းမဲင်ꩻဟိန္ဒီသီး ကမာꩻလုဲင်ႏတေား(၁၂)ဖြုံႏအတွိုင်ꩻ မန်းမဲင်ꩻဟိန္ဒီသီး သရ(၁၂)ဖြုံႏယို ကွပ်တစွုမ်ႏတဝ်းဒွိုန်းတဲင် မဉ်အွဉ်ႏပအိုႏဖုံႏ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း သရ(၁၇)ဖြုံႏ၊ အကျိုꩻအီႏအဝ်ႏမွေးတန်သွူ။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
၁။ ပိုခို/ ပိုမူႏသီးငေါဝ်းနဝ်ꩻ ယွုမ်းတွိုင်ꩻ တလꩻတဝ်း၊ ထွားပါဗာႏ ပနံ-ဝါႏဒ' မသီးသဘော်ꩻယင်ကယ်ႏမꩻ-
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
ဖြဝ်ꩻသရ (၂၆)ဖြုံႏ= အ အာ အိ အီ အု အူ အေ အဲ အို အော အွု အွူ အွို အယ် အာယ် အုယ်(အွီ)၊ အိုယ်(အွေ)၊ အွဲ အွုယ် အွိုယ် အဝ် အာဝ် အိဝ်(အျူ) အေဝ်(အျို) အဲဝ်(အျော) အုဝ်။ သရငဝ်းဒွေါင်ႏပါထွူ အဝ်ႏလိတ်ꩻဖြုံႏ၊ "အဲ-အော"နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတဝ်း "အဲး-အေား"။ ဗီးသွတ်ꩻခန်ꩻ သရအလွစ်အဲဉ်ထဝ်း၊ စ်-သွတ်ꩻ ဉ်-သွတ်ꩻအသုံꩻတဝ်း၊ "အိတ်-အိန်"ထန်ႏဖေႏ၊ ဖြဝ်ꩻအကို "အောက်-အောတ်-အောပ်"အတာႏ ကွပ်တဲမ်းဗာႏလုဲင်ႏ "အွက်-အွတ်-အွပ်"နဝ်ꩻမꩻ အီႏတဲမ်း "အွောက်-အွောတ်-အွောပ်"အဝ်ႏလုဲင်ႏဒွုမ်၊ လိတ်မွူးဖြဝ်ꩻအကို ဝဟွဲးနဝ်ꩻ ထန်ႏဖေႏအောသရငဝ်း၊ ဝဟွဲးခြောင်ꩻနဝ်ꩻ သုံꩻလုဲင်ႏဒျာႏ င-ဟွဲးနဝ်ꩻသွူ။ ဗီးသွတ်ꩻခန်ꩻအကို သုံꩻဒျာႏ "က-င၊ တ-န၊ ပ-မ၊ ယ-ဝ"ဗီးသွစ်ꩻဖြုံႏလွုမ်ꩻ၊ သရအလွစ်ထိုꩻအဲဉ်ထဝ်းတဲင် တဲမ်းတောက်ꩻ "အိက်-အိင်၊ အေက်-အေင်၊ အဲက်-အဲင်"နုဲင်းနဝ်ꩻလꩻ၊ အိက်တဲ့ယိုဒျာႏ၊ အေက်တဲ့ယိုဒျာႏ၊ အဲက်တဲ့ယိုဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻမွေးတဝ်း၊ ဗိုန်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ "အိတ်-အိန်၊ အေတ်-အေန်၊ အဲတ်-အဲန်၊ အိပ်-အိမ်၊ အေပ်-အေမ်၊ အဲပ်-အဲမ်"မဲဉ်ႏဗဲက်ဒျာႏ၊ "အုက်-အောက်-အိုက်၊ အုတ်-အောတ်-အိုတ်၊ အုပ်-အောပ်-အိုပ်"မဲဉ်ႏဗဲက်ဒျာႏ၊ အုက်တဲ့ယို၊ အိုက်တဲ့ယို၊ အောက်တဲ့ယိုနုဲင်းနဝ်ꩻမွေးတဝ်း၊ အွတ်နဲ့ အုတ်နဲ့ အောတ်နဲ့ အိုတ်နဲ့ တလိုႏတဝ်းသတ်ပုံကျမ်ꩻ တဲမ်းစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻလꩻ၊ ဗိုန်ပအိုႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
၂။ ပိုခို/ ပိုမူႏမွိုက်သီးနဝ်ꩻ သေတဝ်း မွိုးဖါကေꩻဇူꩻ၊ သေဒျာႏ ရွဉ်ခံꩻကေꩻဇူꩻလွုမ်ꩻ-
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
ဖြဝ်ꩻအကို ပါဠိကြုဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သုံꩻပါတဝ်း (ဂ-ဃ-ဇ-ဈ-ဋ-ဌ-ဍ-ဎ-ဏ-ဒ-ဓ-ဗ-ဘ-ရ-ဠ)ဖုံႏတဲင် ဗီးဆေ့ꩻထိုꩻ၊ ဗီးအဝ်ႏ(၂၆)ဖြုံႏလွုမ်ꩻ၊ ဩ-သရခြောင်ꩻနဝ်ꩻ သုံꩻလုဲင်ႏဒျာႏ ဝဟွဲးတဲင် တဲမ်း(အွောက်-အွောတ်-အွောပ်)လꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဦးသောင်းလွင် နည်းသစ်အင်္ဂလိသ်သဒ္ဒါႏအကို တွမ်ႏအင်္ဂလိသ်လိတ်ဖြုံႏ ကတဲမ်းဒါႏမန်းငဝ်းအခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဟိန္ဒီ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ယိုꩻတရာꩻသီးသွံမျိုꩻနဝ်ꩻ အသုံꩻဗိုန်လွဝင်ꩻ၊ ငီႏတွမ်ႏပါဠိသဒ္ဒါႏပုဒ်စစ်ကျမ်ꩻ၊ ပအိုႏတာႏလဲ့ မဉ်အွဉ်ႏဗိုန်ငါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏဗိုန်နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းပအိုႏငဝ်း (စင်းသင်း-ကွန်လုံ-ခြုဲင်း)လꩻလို့သွူ၊ အခင်ႏမွဉ်ကအွဉ်ႏဒါႏမန်းလိတ်မွူး လိတ်မွူးတောင်ႏကီꩻမူနဝ်ꩻ တဲမ်းအီချာပအိုဝ်ႏငဝ်းငါတဲ့ တလꩻလို့နွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ တဲမ်းတလꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ (ကိတ်)ယို အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ (ကေက်)နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နုဲင်းဒါႏ"အရောင်ႏခဗိက်၊ စင်းလေက်ꩻစင်းခမ်ꩻ၊ မဲန်ႏဗဲက်တလဲင်ႏချင်ꩻ"ဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းခေါ်တလꩻတဝ်းသွူ။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
၃။ နီဗွေႏဘုရာꩻ တရာꩻတောႏနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻကျိုꩻစာꩻတဲ့ ပါꩻမုဲင်ꩻလꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻခွꩻဒျာႏ-
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
(ကုတ်)ယို အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ (ကိုက်)နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နုဲင်းဒါႏ "အိုင်ခုက်အိုင်တပန်း၊ ခူးကိုင်ႏတသိုက်ꩻ"ဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလꩻဒွုမ်၊ (ကွန်)ယို အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ (ကုန်)နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နုဲင်းဒါႏ "မောက်ꩻအုန်ရာႏ၊ ဗွေႏဗိုန်ကျောင်ꩻ၊ ဗေသွီႏဗေယောန်ꩻ"ဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလꩻဒွုမ်၊ (ကျဉ်)ယို အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ (ကိန်)နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နုဲင်းဒါႏ "မုဲးရေန်းမွူး ဗိုန်မုဲးယိုမ်ꩻ၊ အဖိန်းဒျာႏခမ်းလျား၊ အကဲန်တနျာႏနေနေ"ဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းလꩻဒွုမ်။ "ကက်-ကင်၊ ကတ်-ကန်၊ ကပ်-ကမ်" "ကိက်-ကိင်၊ ကိတ်-ကိန်၊ ကိပ်-ကိမ်" "ကုက်-ကုင်၊ ကုတ်-ကုန်၊ ကုပ်-ကုမ်" "ကေက်-ကေင်၊ ကေတ်-ကေန်၊ ကေပ်-ကေမ်" "ကဲက်-ကဲင်၊ ကဲတ်-ကဲန်၊ ကဲပ်-ကဲမ်" "ကိုက်-ကိုင်၊ ကိုတ်-ကိုန်၊ ကိုပ်-ကိုမ်" "ကောက်-ကောင်၊ ကောတ်-ကောန်၊ ကောပ်-ကောမ်" အဝ်ႏတဝ်းပဉ်ရဲဉ်ႏရဲဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း တလꩻစွုမ်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ ပေါႏယမ်းအကတူႏလဲ့ အမော့ꩻကြွော့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ကွပ်အခင်ႏမွဉ်အွတ်ꩻရွီးတမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻမꩻသွူ။
ဗဟုပုတ္တိကထေရီ
၄။ ထိုꩻပိုခို-မော့ꩻထာꩻရျူႏ၊ ဖုဲင်းပိုမူႏ-မောꩻထာꩻရောင်းတဲ့ အဝ်ႏဒါႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်
မန်းလိက်မွူးအကို ဌာန်ကရိုဏ်းအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်း အထန်ႏထိုꩻပုံႏ
ဥပမာႏ- ထွားဗော့ꩻကတဲမ်း "ဌာနချွုတ်၊ သထွုံႏခမ်း"ဖုံႏနဝ်ꩻငါ၊ ပေါႏအွတ်ꩻရွီးအဝ်ႏချꩻသော့ꩻစွူစွူ မန်းဟံႏဧရိယာႏကိုနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အလွေꩻအသဲင်ꩻတလွစ်နွောင်ꩻတဝ်း၊ ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းအစဲစ်ဆေꩻ၊ ဖပုဒ်စပ်ပုဒ် တလꩻတဝ်း၊ သျင်ꩻနယ်တွမ်ႏဝီထိနယ်ꩻတလꩻတဝ်း၊ ဘာႏသာႏစွုမ်ႏတွမ်ႏရိုꩻမွော့ တဲမ်းအီငါ ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻ "စင်းသင်း-ကွန်လုံ-ခြုဲင်း"အငဝ်းတဲ့ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း၊ အာႏကွိုꩻနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းအီတဝ်း လိတ်တန်ကျမ်ꩻတန်၊ ကွပ်ထွာဒျာႏ လိတ်အလွေꩻအသဲင်ꩻတလွစ်တဝ်း၊ ထွာဒျာႏနမ်းပဲင်ႏလိတ်တမွေးတဝ်းစား၊ မဉ်ႏရက်မွေးခွိုꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏစဲစ်ဆေꩻချာ အမျိုꩻသာꩻလိတ်အကျောင်ꩻ မဉ်ႏလဝ်းဟွုန်ငါႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "စစ်သား"နဝ်ꩻ တဲမ်းသွော့"စိတ်သား"၊ "ထွန်းမောင်"နဝ်ꩻ တဲမ်းသွော့"ထုန်းမောင်"ကရိုꩻဒါႏ နဝ်ꩻနီချက်ပေႏငါတဲ့ သေနာႏနွောင်ꩻစွဉ်ႏ အိင်္ဂလိသ်လိတ်မွူး အလွေꩻသဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အိင်္ဂလိသ်သရ= အအာ၊ အိအီ၊ အီ၊ အုအူ၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အော၊ အို၊ အယ်၊ အဝ်။ ကမဉ်ရိုꩻနဝ်ꩻ အိတ်-ယို ပေါႏတဲမ်းနုဲင်းယိုတဲ့ "အေတ်-အဲတ်"တဲ့ တဲမ်းသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အွန်-ယို ပေါႏတဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ "အိုန်-အောန်"လဲ့ တဲမ်းသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ အိင်္ဂလိသ်လိတ်မွူးတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူး (ပါဠိဟိန္ဒီဖြဝ်ꩻ)ဖုံႏယို ထိုမ်းငီꩻဖြီတဆွိုင်ꩻချင်ႏ၊ လွေꩻတဖူꩻတလီးချင်ႏ တောင်ꩻခါꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- "ပျန်ပဲန်ပျဲန်၊ ပိန်ပေန်ပဲန်၊ ပျိန်ပျေန်ပျဲန်၊ ပွန်ပုန်ပွုန်၊ ပိုန်ပွိုန်၊ ပေါန်ပွေါန်"ငဝ်းနုဲင်းယိုဖုံႏ မဉ်ႏတဲမ်းတောက်ꩻအီတွမ်ႏ ပါဠိဟိန္ဒီဖြဝ်ꩻပအိုႏ အိင်္ဂလိသ်လိတ်မွူးဖုံႏနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ၊ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း မန်းတွမ်ႏမဲင်ꩻသီးလွုမ်ꩻ၊ တတဲမ်းနွောင်ꩻတဝ်းလိုꩻမျိုꩻသီး အလိတ်မွူးယို နီပအိုႏဖုံႏ တဖနွောင်ꩻတဝ်း၊ ရက်ထာꩻကယ်ꩻစွဉ်ႏအသက်တွော့ꩻ ပွိုးတမုဲင်ꩻမွော့ အဝ်ႏလွေꩻထူႏဒျာႏ အခင်ႏမွဉ်နဝ်ꩻတန်နဝ်ꩻ ယူႏရိုမ်းတဲ့ တလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ပျန်=စင်းသင်း၊ ပဲန်=ခွန်လုံ၊ ပျဲန်=ပင်နိမ်(ခြုဲင်း)၊ ရွန်=စင်းသင်း၊ ရောန်=ခွန်လုံ၊ ရွောန်=ပင်နိမ်(ခြုဲင်း)၊ ကရွပ်=စင်းသင်း၊ တရောပ်=ခွန်လုံ၊ တရွောတ်=ပင်နိမ်(ခြုဲင်း)
မဲ့ꩻအီႏသျုက်ဗာႏထာꩻ နုဲင်းမန်း အွဉ်ႏဗာႏစွဉ်ႏ သတ်ပုံကျမ်ꩻ၊ ခွယ်ꩻခါꩻကျမ်ꩻ၊ အဘိဓာန်ႏကျမ်ꩻဖုံႏ၊ မဲ့ꩻဗိုန်ထိုꩻဒျာႏ လိုꩻဆာအသက်ကမွန်အီဗာႏဒျာႏ တွမ်ႏအခြွိုင်းအခြဝ်ႏ ကိရိယာႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ လောကအကို မွိုးဖါသီး ကရက်ဒါႏအပိုဖုံႏနဝ်ꩻ အမွိုးမဉ်ႏဝွေါ့ဖေႏဒဲန်လဲ့ အဖါနဝ်ꩻ အီႏဝွေါ့ဖေႏဟန်ႏအို၊ အမွိုးမဉ်ႏထောင်းဗွူလဲ့ အဖါနဝ်ꩻ အီႏလင်ꩻတွောင်ဖေႏလုဲင်ႏထီ၊ ပိုကသေဒါႏကေꩻဇူꩻသားနဝ်ꩻလဲ့ အအီႏဆေႏဖေႏသိုႏ၊ မဉ်ႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးတမွိုးပိုဖါပိုယို လောကအကို တင်ႏတယ်ႏသွူတကာႏတဝ်း သꩻလဲ့အီႏချမ်ꩻသာႏဗာႏအမန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လောကအကို မွိုးဖါသီး တရက်တဝ်းအပိုသားဖုံႏနဝ်ꩻ အမွိုးနဝ်ꩻ ရိုꩻ"ထာꩻမာꩻလမ်းကိုအဝ်ႏ"တဲင် ဖုဲင်းထိုꩻလဲ့ꩻထိုꩻဒျာႏ၊ အဖါတဲ့ ရိုꩻ"ပါꩻယိုဟဲ့ꩻ ပါꩻနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ"တဲင် ကြဲစ်ဒျာႏထာꩻ၊ အပိုဖုံႏလဲ့ ရိုꩻဒျာႏ"ခဉ်ꩻခါꩻတွမ်ႏပါꩻယို ပါꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် မဉ်ႏလဲ့ꩻထိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻ လမ်းနဝ်ꩻတလမ်းတဲးတဲ့ သဲင်တခြစ်ꩻ၊ နမ်းသꩻနီပါꩻလဲ့ အီႏဆင်ꩻရယ်ꩻဗာႏအမန်ႏ၊ အီႏဆုတ်ယုတ်လင်ꩻဗာႏအမန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗိုန်ပီနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပအိုႏကရက်ချာအခွိုꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရေႏမိုးဒျာႏ ခွုင်းနမ်းကနွောင်ꩻရာꩻ အထင်ႏထိုဖဲ့ꩻတဲင် နွို့ထမ်ႏစွဲးကိုတွော့ꩻ အခွိုꩻလဲ့ အဖဲ့ꩻစွုမ်ႏထင်ႏထိုလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုႏတရက်ချာတဝ်းအခွိုꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻမာꩻလဲႏကွို့ꩻ ဝင်ꩻထာꩻထွဉ်ႏအံႏ၊ ဝင်ꩻသွဉ်း အွိုးဝင်ꩻလမ်းထွူတွော့ꩻ တွိုႏချာအလမ်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကျအွဉ်ႏမောႏအနမ်း၊ အံႏဖြာႏဗော့ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ ဆုတ်ယုတ်လင်ꩻစွဉ်ႏ၊ အနာလွိုနဝ်ꩻ ထွာဗာႏမွေးမွေးစွဉ်ႏ ဝင်ꩻသွဉ်းဘဝနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ထာꩻတအွုက်ရောႏဂါႏ
"ထာꩻတအွုက်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏ" ထာꩻတအွုက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ယရပ်ရပ်လဲ့ ဟဲ့ꩻဒျာႏ"ထာꩻတအွူး"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻတအွုက်ရောႏဂါႏ ကထွာလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻ နီနမ်းခန္ဓာႏကိုယို အခွꩻအလျား တညီႏမျတ၀်း၊ အခွꩻအလျား ပြဲင်ႏလွဝင်ꩻ၊ တွိုက်ꩻလွဝင်ꩻတွော့ꩻ အခွꩻဓာတ် ဒို့ꩻတခြို့ အလျားဓာတ်တဲင် တလီꩻလွေꩻ အဝ်ႏခံပဉ်ထွောင်းဒါႏထာꩻ၊ တလီꩻကအဝ်ႏခံပဉ်ထွောင်းထာꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကလီꩻလꩻ၊ ဖေႏကထန်ႏလꩻ ကျံႏနွန်ႏ ကျံႏတနဲဉ်တဲင် ထွာလွဉ်ဗာႏ ထာꩻတအွုက်ရောႏဂါႏသွူ။
ထာꩻတအွုက်ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ တအွုက်ပေႏ၊ တအွုက်တန် ခွယ်ꩻချာဗာႏယင်း ၂-မျိုꩻသွူ။ အံႏတသီႏလုမ်ꩻလာꩻတဲ့ ယိုꩻဒျာႏသွူ။ တအွုက်တန်နဝ်ꩻ တောႏတောႏတဟဝ်တဝ်း၊ အံႏစွဉ်ႏတသီႏတဲ့ နန်ꩻဟဝ်ꩻနန်ꩻရေꩻသွူ။ တအွုက်ထာꩻဖေႏကဟဝ်နဝ်ꩻ "ထီအာထီနွောင်ꩻ၊ မေႏအာ မေႏနွောင်ꩻ"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းအတွိုင်ꩻ ဖေႏသံးအံႏသံးဗာႏတသီႏသွူ။ မဉ်ႏထွာ ထာꩻလျားလာ ရာႏသီႏဥတုအထန်ႏ မဉ်ႏလျားလဲ့ အံႏဗာႏအာဟာႏရဓာတ်ဆာႏ ဟံးလျားလျား၊ တသီႏရသာႏ လျားဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏထွာထာꩻခွꩻလာ ရာႏသီႏဥတု အထန်ႏမဉ်ႏခွꩻလဲ့ အံႏဗာႏ အာဟာႏရဓာတ်ဆာႏ အရသာႏခွꩻမျိုꩻ၊ တသီႏအရသာႏခွꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။
တလီꩻလျားနမ်းကို နွန်ႏကန်တွော့ꩻ မဉ်ႏတအွုက်ထာꩻနဝ်ꩻ ထီခွꩻခွꩻတကောက်ꩻယို အွုန်တလီꩻ မဉ်ႏအွꩻသော့ꩻဖေႏ တအွောတ်အွောတ်နဝ်ꩻ ဟဝ်နွောင်ꩻဒါႏသွူ။ အခွꩻဓာတ် အဝ်ႏခံႏအကိုတွော့ꩻ မဉ်ႏလွေꩻအံႏသော့ꩻ အရသာႏလျားမျိုꩻနဝ်ꩻ အလျားဓာတ် အခွꩻဓာတ် ပြဲင်ႏလွဝင်ꩻတဲင် တအွုက်ဒါႏထာꩻနေနေသွူ။ တအွုက်ထာꩻနုဲင်းယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻသꩻလျား၊ ဒေါ့ꩻသꩻဝꩻဖေႏနဝ်ꩻ တမဲဉ်ခံႏတဝ်း၊ မာန်ႏထန်ႏထာꩻတဲင် အထာꩻတအွုက် ကုဲင်းဟဝ်ထိုꩻဒါႏသွူ။ လိုꩻဆာတန် ဆာညထာꩻနဝ်ꩻ တလီꩻဖေါက်ပြန်ႏတဲင် တအွုက်ခွိုꩻ၊ တအွုက်တွမ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻ တအွုက်တွမ်ႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ကတဲမ်းနယ်ဒါႏနယ်ꩻ နုဲင်းဆꩻငါဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻ တနယ်ꩻတဝ်းလဲ့တနယ်ꩻ မဉ်ႏမာꩻဖေႏ အံႏဖေႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းဟဝ်နွောင်ꩻဒါႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ကွပ်လောဘ ယူႏပက်ဒုက္ခ
"နိဒါနသုတ် (ကွပ်လောဘ ဒေါသ မောဟတဲင် ဘဝအဆက်ဆက် ယူႏပက်ဒုက္ခဗာႏ)"
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ- လောဘအရင်ꩻခံႏတဲင် အကုသိုလ်ႏကံႏဖုံႏ ထွာလွဉ်၊ ၂။ ဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ- ဒေါသအရင်ꩻခံႏတဲင် အကုသိုလ်ႏကံႏဖုံႏ ထွာလွဉ်၊ ၃။ မောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ- မောဟအရင်ꩻခံႏတဲင် အကုသိုလ်ႏကံႏဖုံႏ ထွာလွဉ်၊ ကထွာအီကံႏ အရင်ꩻခံႏ အဝ်ႏသွံမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကွပ်လောဘတဲင် 'ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-ပဲစ်မာႏဝင်ꩻပိုမာ၊ အဘိဇ္ဈာ-မဉ်လꩻဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ထာꩻယူႏမာႏ'၊ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ အကုသိုလ်ႏခြေင်ခြေင်၊ ကွပ်ပွိုးလောဘ အကုသိုလ်ႏ ဒုစရဲက်နဝ်ꩻသွံပါꩻတွော့ꩻ ဘဝယိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝငါတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝအဆက်ဆက်တရိုꩻတဝ်း ခံႏဗာႏထာꩻယူႏပက်၊ ခံႏဗာႏထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပွိုးဒေါသတဲင် 'ပါဏာတိပါတ-မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ ဖရုသဝါစာ-ခွန်းလျားဝင်ꩻ၊ ဒိုႏဝင်ꩻ၊ ဗျာပါဒ-ကျံႏမာꩻသီဝင်ꩻ'၊ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ အကုသိုလ်ႏခြေင်ခြေင်၊ ကွပ်ပွိုးဒေါသ အကုသိုလ်ႏ ဒုစရဲက်နဝ်ꩻသွံပါꩻတွော့ꩻ ဘဝယိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝငါတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝအဆက်ဆက်တရိုꩻတဝ်း ခံႏဗာႏထာꩻယူႏပက်၊ ခံႏဗာႏထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကွပ်ပွိုးလောဘ-ဒေါသ နဝ်ꩻနီမျိုꩻတဲင် 'အဒိန္နာဒါန-ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻထာꩻ၊ မုသာဝါဒါ-အံႏလိန်ႏအံႏလဲဉ်ဝင်ꩻ၊ ပိသုဏဝါစာ-အော်ကုဲင်ဝင်ꩻ၊ သမ္ဖပ္ပလာပ-ဒေါ့ꩻပျင်ႏပိန်ႏထာꩻ'၊ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ အကုသိုလ်ႏခြေင်ခြေင်၊ ကွပ်ပွိုးလောဘ-ဒေါသ အကုသိုလ်ႏ ဒုစရဲက်နဝ်ꩻလစ်ꩻပါꩻတွော့ꩻ ဘဝယိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝငါတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝအဆက်ဆက်တရိုꩻတဝ်း ခံႏဗာႏထာꩻယူႏပက်၊ ခံႏဗာႏထာꩻဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ကွပ်ပွိုးမောဟ (အဝိဇ္ဇာႏ)တဲင် သူႏသေတဝ်းထာꩻတွော့ꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏတဲ့ ကွီဒျာႏဆုꩻ လိုꩻလူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ကွီတဝ်းနိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ မာꩻအကုသိုလ်ႏတဲင် ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ ထွာအသူႏရကာယ်ႏ၊ လွေꩻဗာႏအပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း၊ ဘဝယိုတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝငါတရိုꩻတဝ်း၊ ဘဝအဆက်ဆက်တရိုꩻတဝ်း ခံႏဗာႏထာꩻယူႏပက်၊ ခံႏဗာႏထာꩻဒုက္ခနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဥပမာႏ- အခြွီဆꩻဆꩻနဝ်ꩻ ဆို့ꩻသော့ꩻဟံႏဟောဝ်ဟောဝ်ကို ခမ်းလော့ ဆူဖေႏထီနဝ်ꩻ အမွူးဒေါ့ꩻသေႏချာႏ၊ ဥပမာႏ-နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ လောဘ ဒေါသ မောဟ အကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻ အီႏခံႏဗာႏထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ သေႏချာႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ မာꩻတဝ်းအကုသိုလ်ႏ၊ လိုႏတဝ်း လောဘ ဒေါသ မောဟတွော့ꩻ တွိုႏသော့ꩻတဝ်း အပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်း၊ ထွာခန်းဒျာႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ နိဒါနသုတ်)
နီလိုꩻမျိုꩻထင်ႏထိုရေꩻနဝ်ꩻ
"နီလိုꩻမျိုꩻထင်ႏထိုရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏချာဒျာႏနီစူကို" နီပအိုဝ်ႏရပ်ယိုခါ မဉ်ႏထွာချာတွမ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏ၊ မဉ်ႏတဲက်ဆဲင်ႏတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသား ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်ရပ်ရာႏကို ထင်ႏထိုရေꩻ ကွာႏအာငါႏ၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻရေꩻကစ သာႏယာႏလွဉ်လဲဉ်းတဲင် ကွန်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားသားဖုံႏ အဆင်ႏပြေႏ၊ လုဲင်းလုပ်ꩻခြံမာꩻသားဖုံႏ လုပ်ꩻမာꩻဗာႏဟောဝ်ရိုꩻကီလဲ့ ခမ်းတွို့ꩻခမ်းကွဉ်ႏ၊ ခမ်းနောဝ်ခမ်းထင်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻ တဗွိုန်ပီတောဝ်းဒွိုန်းဝင်ꩻ၊ ကွန်ႏခန်အငိုꩻဖွိုႏထိုလဲ့ အောဝ်ႏကွာႏနေကသွူ။ တရပ်တွမ်ႏတရပ် တဗွိုန်ပီတောဝ်းဒါႏ အုံအောဝ်ႏမုꩻ အဆင်ႏအရန်းတွမ်ႏ ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲမုꩻဖုံႏ၊ အဖြေꩻအစာ ပျဿနာႏဖုံႏဘို ဖေႏကဗွိုန်ပီဝင်ꩻနောဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါခေါင်းဆောင်တန် အဆက်ဆက်အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ ခွုမ်မာꩻဖေႏ၊ တွူႏတရန်အွဉ်နယ်ဖေႏတွမ်ႏခေတ်တသာ လိုꩻမျိုꩻရေꩻ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏကံႏကျမ္မာႏ နီပအိုဝ်ႏဘဝ ထင်ႏထိုရေꩻယို ပအိုဝ်ႏပိနီနာꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻချာမꩻလꩻ၊ အာႏကွိုꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ မဲဉ်လꩻလွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻကရီးခါလဲ့ တအောဝ်ႏဖိုတောဝ်း၊ ယိုခါလဲ့ တထွာနွောင်ꩻတောဝ်း၊ ဆုဲင်ꩻချာလဲ့ တွမ်ႏကော့ꩻမောင်ꩻမွိုန်းလာꩻလာꩻ တထွာနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏအုံအောဝ်ႏမုꩻ တဉ်ႏခြွော့ရေꩻ အဆင်ႏရန်း ဖေႏကဗွိုန်ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်ဖုံႏယံဗာႏ၊ လိုꩻကထောက်ခံႏဒါႏ ခေါင်းဆောင်တန်သီး ထာꩻမာꩻသားလဲ့ အောဝ်ႏဗာႏ၊ ခမ်းသားမွိုးဖါ လိုꩻအမျာꩻဖုံႏလဲ့ ထောင်လွဉ်ꩻဗာႏ၊ ခံႏထူႏဗာႏ ခေါင်းဆောင်တန်သီး ငေါဝ်းငွါ၊ စူꩻလွဉ်ꩻဗာႏအွဉ်ငါသား မူဝါဒနောဝ်ꩻမꩻ နီကမဲဉ်လꩻ နီဒေႏသထင်ႏထိုရေꩻ လꩻလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ တလာထွူတလာ၊ တနေင်ႏထွူတနေင်ႏ ကအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏဒါႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻဖုံႏဘို နီပအိုဝ်ႏကို လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ တသေနာႏနွောင်ꩻတောဝ်း၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏတနယ်ꩻနောဝ်ꩻ မဲ့တွမ်ႏနား တထွꩻတောဝ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို နီမဉ်ႏတသေနာႏလွဉ်ꩻနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဒါႏ ပါꩻလိန်ႏလဲဉ်း၊ ခံႏဗာႏဒါႏဝင်ꩻနွောင်ꩻအံႏတွော့ꩻ ဖေႏကသေနာႏနောဝ်ꩻ ကျိုꩻစာꩻဗာႏ၊ သွဉ်လွူꩻဗာႏ၊ နုဲင်းနောဝ်ꩻမွေးတောဝ်းတွော့ꩻ ပဲစ်တင်ႏရောင်တော လိုꩻကောအွဉ်ငါသားနောဝ်ꩻ တသေဉ်ႏလျောႏတောဝ်း၊ ထွာထွိုက်ထွာသင်ꩻတောဝ်း၊ ဆဲင်ႏဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻတနာႏတောဝ်း အွဉ်ငါသားငေါဝ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာဗာႏမွိုန်း ဝင်ꩻလဲဉ်လꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါကထွာဒါႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻတန် တင်ꩻအွဉ်ငါလင်ꩻတွိုင်ႏပင်ႏ အုံကွံလွေꩻဖေႏ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကအောဝ်ႏလိုႏလꩻထွိုက်လꩻသင်ꩻဒါႏ အခွင်ꩻအရေꩻ ဝေင်ꩻနေပြည်တော်ကို တနေင်ႏထွူတနေင်ႏတဲင် နီအွဉ်ဝင်ꩻ သေနာႏဖေႏဗာႏ ဆွန်ꩻစူဗာႏ စွဲးကမ်းကိုဗာႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကအောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဒါႏ နီရပ်ရာႏ နီဒေႏသ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻ ထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻဆꩻဆꩻတွော့ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်းလဲ့ ဖျင်ချာ၊ ဝင်ꩻကဖျင်ဖေႏတဲ့ လွောက်ꩻနာႏ၊ ဝင်ꩻကဖေႏလွဉ် အခွင်ꩻအရေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဥပဒေႏတဖွောင်ꩻအကို ထူႏဒါႏဒါႏဝင်ꩻတွော့ꩻ ပင်ႏတသွောင်းခန်းသွော့ နီဘဝ၊ မာꩻထင်ႏထိုခန်းသွော့ နီပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏအကျောင်ꩻ မေတ္တာႏအွဉ်ႏဆꩻငါ တမာနယ်ဖေႏဗာႏ နီပအိုဝ်ႏခမ်းသား မွိုးဖါသီးဖုံႏသွူ။
တရာꩻသွံပါꩻ-သွံပါꩻတတွဲꩻ
၆။ ပေါႏပယ်ႏထိုꩻလꩻ "ဥဒ္ဓစ္စ၊ အသံဝရ၊ ဒုဿိလျ"နဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻ "အရိယာနံ အဒဿနကမျတံ၊ အရိယဓမ္မဿ အသောတုကမျတံ၊ ဥပါရမ္ဘစိတ္တတံ"နဝ်ꩻ ထွိုက်ဒျာႏ (ပယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ)။ အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်- (က) ဥဒ္ဓစ္စ-သꩻစွူတဝ်း၊ (ခ) အသံဝရ- ထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏ၊ (ဂ) ဒုဿီလျ- သီႏလအဲဉ်ထောဝ်း။ ၇။ ပေါႏပယ်ႏထိုꩻလꩻ "အဿဒ္ဓိယ၊ အဝဒညုတ၊ ကောသဇ္ဇ"နဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻ "ဥဒ္ဓစ္စ၊ အသံဝရ၊ ဒုဿိလျ"နဝ်ꩻ ထွိုက်ဒျာႏ၊ (ပယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ)။ အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်- (က) အဿဒ္ဓိယ- သဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ (ခ) အဝဒညုတ- ဝင်ꩻဒေါ့ꩻသေနာႏတောဝ်း၊ (ဂ) ကောသဇ္ဇ- လွꩻလေႏတန်။ ၈။ ပေါႏပယ်ႏထိုꩻလꩻ "အနာဒရိယံ၊ ဒေါဝစဿတံ၊ ပါပမိတ္တတံ"နဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻ "အဿဒ္ဓိယ၊ အဝဒညုတ၊ ကောသဇ္ဇ"နဝ်ꩻ ထွိုက်ဒျာႏ၊ (ပယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ)။ အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်- (က) အနာဒရိယံ- ထာꩻရိုႏသေႏမုꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ (ခ) ဒေါဝစဿတံ- ဒေါ့ꩻယပ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻ၊ (ဂ) ပါပမိတ္တတံ- ကွိုက်ꩻဒျာႏလိုꩻယွုတ်။ ၉။ ပေါႏပယ်ႏထိုꩻလꩻ "အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ၊ ပမာဒ"နဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻ "အနာဒရိယံ၊ ဒေါဝစဿတံ၊ ပါပမိတ္တတ္တံ"နဝ်ꩻ ထွိုက်ဒျာႏ၊ (ပယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ)။ အဓိပ္ပါယ်ႏအချုပ်- (က) အဟိရိက- မာꩻအကုသိုလ်ႏ ဝင်ꩻသꩻတောဝ်းဝင်ꩻ၊ (ခ) အနောတ္တပ္ပ- မာꩻသွူအကုသိုလ်ႏတဲ့ သေငမ်းတောဝ်း၊ (ဂ) ပမာဒ- အုံဖွီထာꩻ (မာꩻတောဝ်းကုသိုလ်ႏ)။ ၁၀။ ပေါႏပယ်ႏထိုꩻလꩻ "အနာဒရိယံ၊ ဒေါဝစဿတံ၊ ပါပမိတ္တတံ၊ အဿဒ္ဓိယ၊ အဝဒညုတ၊ ကောသဇ္ဇ၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အသံဝရ၊ ဒုဿိလျ၊ အရိယာနံ အဒဿနကမျတံ၊ အရိယဓမ္မဿ အသောတုကမျတံ၊ ဥပါရမ္ဘစိတ္တတံ၊ မုဋ္ဌဿစ္စ၊ အသမ္ပဇည၊ စေတသောဝိက္ခေပ၊ အယောနိသော မနသိကာရ၊ ကုမ္မဂ္ဂဝေသန၊ စေတသောလီနတ္ထ၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟ"နဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻ "ထာꩻကွုတ်၊ ထာꩻဖြား၊ ထာꩻသီ"နောဝ်ꩻ ထွိုက်ဒျာႏ (ပယ်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ)နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ တယောဓမ္မသုတ်)
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏကျောက်ကပ်
ကျောက်ကပ်ကရိုꩻယို လိုꩻတသေတဝ်း ယဟန်ႏနဝ်ꩻ "ကျောက်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "လုံး"၊ "ကပ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "ဗွို့ꩻ"၊ လိုꩻနမ်းကို အခြွိုင်းတမျိုꩻမျိုꩻအလောင်း လုံးခြောက်အဝ်ႏပယ်ဗွို့ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"ကျောက်ကပ်"နုဲင်းနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ လုံးခြောက်အဝ်ႏပယ် အဝ်ႏဗွို့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏပယ်အဝ်ႏဗွို့ꩻတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻနမ်းကို အခြွိုင်းနဝ်ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ မန်းလိုꩻမျိုꩻဟဲ့ꩻကျောက်ကပ်တဲင် ပအိုဝ်ႏလဲ့ ထိုမ်ႏခေါ်ဖန်ခေါ်တဝ်းဒွုမ်အမဉ်ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻနုဲင်းနုဲင်းဗော့ꩻမန်း "ကျောက်ကပ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻယိုနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်အဝ်ႏနီဖြုံႏတဲင် တဖြုံႏဖြုံႏမီႏကုဲင်ထိုꩻလဲ့ အုံအဝ်ႏလꩻဒျာႏ၊ သက်အဝ်ႏမွန်နွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကျောက်ကပ်နီဖြုံႏ ခင်ႏလမ်းအုံနဝ်ꩻ ငင်းဒေင်တကီပသာႏသာႏ၊ ငင်းဆွတ်ꩻအသောင်နီဖဲ့ꩻ၊ တဖဲ့ꩻတဖြုံႏဖြုံႏသွူ။ ကျောက်ကပ်နဝ်ꩻ ဟံးပေါင်းအဝ်ႏကပ်ꩻဒျာႏ ငင်းဆꩻချာဖဲ့ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ကိုနဝ်ꩻ တသာႏဖြွီꩻအနွို့အဝ်ႏ၊ အထန်ႏအဝ်ႏသွူ။
လိုꩻကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို အထီမျိုꩻနဝ်ꩻ နွို့လင်ꩻကျောက်ကပ်ကိုတဲင် ကျောက်ကပ်နဝ်ꩻ စဲစ်ဖေႏခါꩻသွူတွော့ꩻ အထီကြောင်းအထီဟဝ်မျိုꩻနဝ်ꩻ ပသာထန်ႏလွေꩻယင်း သွီႏထီကို နမ်းတဗာႏလုမ်းထွူတွော့ꩻ အထီတစင်ႏကြယ်ႏတဝ်း၊ အထီဝွေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပသာလလင်ꩻဆီႏအွိုင်ꩻကိုသွူ။ ကပသာလင်ꩻဆီႏအွိုင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဆီႏပေါႏအာသွူတဲ့ မဲန်ဆီႏထာꩻတွော့ꩻ ဆီႏထန်ႏထိုꩻဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻသီးယို ကျောက်ကပ်မီႏကုဲင်လို့နီဖြုံႏနဝ်ꩻ သက်တမွန်နွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ ခြောက်ကတဲႏဒါႏ လိုꩻနမ်းကိုနဝ်ꩻ ဆီႏအွိုင်ꩻကို၊ ဆီႏလွစ်ꩻကို (ကျောက်ကပ်တောမ်ႏဆီႏအွိုင်ꩻခါႏ) ကျောက်ကပ်ကို၊ သယ်ꩻခေႏကို၊ သွုန်ႏကို၊ ခင်ႏလမ်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တထွောင်းတဝ်းလဲ့ တထွောင်း တဲႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ လုံးခြောက်ကတဲႏဒါႏ နမ်းကိုယို ကတဲႏပေႏပေႏ ကအဝ်ႏပေႏပေႏခါနဝ်ꩻ လက္ခဏာႏတပျꩻစဲင်းတဝ်းတဲင် တသေကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ လက္ခဏာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်း တပီဗွိုန်လို့တဝ်းလွဝင်ꩻသွူ။ အထင်ႏသျာꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ဆီႏအွိုင်ကိုသွူ။ ဆီႏအွိုင်ꩻကို ခြောက်မီႏတယ်ႏဟံးတန်သွူနဝ်ꩻ ငင်းဒေင်စို့ꩻ၊ ငင်းဒေင်ဆာဒါႏ၊ ဆာခြေ့ဒါႏ၊ ဆီႏထာꩻလဲ့ ဆီႏတလင်ꩻဟဝ်တဝ်း၊ လင်ꩻနေးလဲင်ႏစိꩻစိꩻ၊ ပေါႏဆီႏထာꩻလဲ့ ဆာခြေ့ဒါႏ၊ ဆီႏသွီႏဒါႏထာꩻ၊ ဆီႏတနျာႏဒါႏ-စတဲင် လက္ခဏာႏနုဲင်းယို ကုဲင်းပေါႏထွာဒါႏသွူ။ လိုမ်ꩻလာꩻမီႏလꩻဒွုမ်နဝ်ꩻ ကေားလူႏသားမီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထူႏဝင်ꩻကျောက်ကပ်တွော့ꩻ လုဲင်ႏသော့ꩻအဝ်ႏလꩻဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လုဲင်ႏခꩻတရိပ်လို့အာ၊ လို့အသိန်ႏနီသိုမ်ရျာꩻတဲင် လိုꩻတလုဲင်ႏနွောင်ꩻကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။
ကျောက်ကပ်ကုဲင်တူႏတူႏတန်ႏတန်ႏတွော့ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏသီး ပသနေးမီႏလꩻနေနဝ်ꩻ ပသေနေးလဲ့ အုံအဝ်ႏလꩻအီဒျာႏနေနေသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ပသေတလဲင်ႏလဲင်ႏနဝ်ꩻ လို့လစ်ꩻငတ်ꩻသောင်ꩻ၊ တလာယို ပသေဗာႏနီသိုမ်လဲင်ႏလဲ့အဝ်ႏတဲင် ညညနဝ်ꩻ တတတ်နွိုင်ႏတဝ်းဒျာႏနေနေသွူ။ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ပသေနေးတတ်နွိုင်ႏတဝ်းတဲင် ကသေဒါႏတသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏ (ဆေးနည်းတို)ဖုံႏလဲ့ အွောန်ႏဒေါ့ꩻတဝင်ꩻ၊ ခြုဲင်းနယ်တဝင်ꩻတွော့ꩻ ကဟဝ်လွဉ်ꩻအီလဲ့ အဝ်ႏပြုံႏပြင်ႏသွူ။ ခါးလားကတဲမ်းနယ် ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်အွောန်ဒွိုန်း ကျောက်ကပ်အကျောင်ꩻခရာႏ နုဲင်းလယိုဖုံႏသွူ။
ကျောက်ကပ်ကုဲင်လဲန်း လက္ခဏာႏဖုံႏ
"ကျောက်ကပ်ဖေႏကခွေါင်ခံႏ ကာႏကွယ်ႏနယ်ꩻ"
"ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" မီႏယော့ꩻဖော်ꩻဒါႏ နမ်းတဗာႏလုမ်းနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်ဟဝ်တဝ်းတဲင် ဖေႏကဟဝ်ချာနဝ်ꩻ မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ "လသာပန်း"အစော့ꩻဆား၊ အလာႏဆားဖုံႏယို ခြွူအွꩻအထီတရိုꩻတဝ်း၊ ဒွိုႏအံႏဟန်ႏအိုတရိုꩻတဝ်း၊ သွတ်ꩻအံႏကေားထာꩻတရိုꩻတဝ်း အံႏကုဲင်းကုဲင်းနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏ ဟဝ်နွောင်ꩻအီဒျာႏသွူ။ "လသာပန်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အမွူးသွီႏယောင်ႏယောင်ႏ၊ သေင်ႏယောင်ႏယောင်ႏသွူ။ ပေါႏလျꩻအလာႏ ကဉ်ႏအစော့ꩻနဝ်ꩻ အစီႏထန်ႏသွူ။ အစော့ꩻဆားယို မီႏသွတ်ꩻအံႏကဲးထာꩻနဝ်ꩻ ဟို့ꩻပနဲန်ႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏကျောက်ကပ်အကျောင်ꩻ၊ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏတသီႏနယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ဗာႏတခွိုင်းယိုသွူ။ အဝ်ႏရာꩻ ယိုꩻရာꩻ အနယ်ꩻယို ထွားမာꩻအံႏဒျာႏသွော့နေား၊ တနယ်ꩻမီႏတဟဝ်တဝ်းလဲ့ မာꩻအီဖျင်တောမ်ႏတနယ်ꩻနေား။ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ ကျောက်ကပ်အကျောင်ꩻခရာႏ၊ ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏတသီႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏတဲမ်းကူꩻထန်ႏ ဖစ်ဘုတ်လောင်းဒျာႏလွောန်းလွောန်းသွူ။
"ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကျောက်ကပ်တဲင်" လိုꩻသီးနမ်းကိုကအဝ်ႏဒါႏ အခြွိုင်းအမျိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏကာꩻခြွိုင်းနဝ်ꩻ ဗွိုန်လွဝင်ꩻ စွုမ်ႏဟဝ်မွေးငါႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးနမ်းကို(ဟို့ꩻကို)ကတူႏကို ကတူႏလောင်းကအဝ်ႏဒါႏ အခြွိုင်းဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတရေꩻထာꩻ တပါတဝ်းတစွိုးစွိုး၊ အဝ်ႏလိုႏအပ်တွော့ꩻ သဘာဝတရာꩻ ဖန်ဆင်ꩻဖေႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ခွန်ကုဝေသီးဆရာႏ ဆရာႏဝွန်ႏ (မန္တလေꩻ)တဖြာꩻဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသီးနမ်းကိုယို တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻသေတဝ်း၊ တအဲဉ်ထဝ်းလဲ့ အဝ်ႏလꩻဒျာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြေ့တတဲက်ꩻ(အူအတက်)တမျိုꩻလွုမ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီး အာဟာႏရတဖူꩻခြောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖြောင်းကို မျောႏလင်ꩻသော့ꩻအဆာႏခြုံ၊ အဝ်ႏအဆာႏခြံနဝ်ꩻ လင်ꩻလယင်းဖြေ့ပေႏမော့ကီ(အူသိမ်ဦး)၊ အဝ်ႏအူသိမ်ဦးနဝ်ꩻ ကာႏလလင်ꩻဖြေ့ပေႏကို၊ ဖြေ့ပေႏထင်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ နွို့လလင်ꩻလုဲင်ႏဖြေ့တန်(အူမကြီး)ကို အာဟာရကပဲစ်ꩻ ကဆား ကသေင်ထိုꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာပဲစ်ꩻဆားသေင်ဒျာႏ ဖြေ့ပေႏကိုသွူ။ ဖြေ့ပေႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဝဲဉ်ꩻတခွေႏချာငါဟို့ꩻကိုတဲင် အဆွာꩻတန်သွူ။
အဝ်ႏဖြေ့ပေႏ နွို့လင်ꩻစဖြေ့တန်အရပ်ကိုနဝ်ꩻ ဖြေ့တတဲက်ꩻ(အူအတက်)အဝ်ႏသွူ။ ဖြေ့တတဲက်ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻသီးနမ်းခန္ဓာႏအရပ်ယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ်ဗာႏနဝ်ꩻ ကီႏပင်ထွေအကိုဖဲ့ꩻ အသွတ်ꩻဆꩻချာအရပ် ဟို့ꩻပေႏအခဝ်တျက်ꩻရပ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ အရပ်နဝ်ꩻကို မဉ်ႏဆာမဉ်ႏခြေ့တွော့ꩻ အံႏတသီႏဆဲ့ꩻတသီႏ မဉ်ႏတဟဝ်တဝ်းယိုꩻယိုꩻနဝ်ꩻ ဖြေ့တတဲက်ꩻယော့ꩻ၊ ဖြေ့တတဲက်ꩻတိုဒါႏတဲင် လိုႏစမ်ႏကြွို့ꩻနေးတဝ်း၊ လိုႏလွေꩻအွဉ်ႏနယ်ဒျာႏ တသီႏယွုံႏသွူ။ လိုꩻသီးယို ဖြေ့တတဲက်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏစွုမ်ႏဖြာꩻအကျောင်ꩻ တသေထွꩻတဝ်းတွော့ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏရိုꩻဖြေ့တတဲက်ꩻယော့ꩻ၊ ဖြေ့တတဲက်ꩻတိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်းတောဒျာႏ အအဝ်ႏထွူတမွေးတဝ်း၊ အဒေါ့ꩻတသာတွော့ꩻ အယော့ꩻအတိုထိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖြေ့တတဲက်ꩻခရာႏယိုနဝ်ꩻ ဟမ်းပေါင်းထူꩻဆန်ꩻသွူတကာႏတဝ်း အီႏတဲမ်းခေါ်ခေါ်ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတပုတ်လဲ့ တလဲင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ တဲမ်းရော်ꩻပါဗာႏ ကျောက်ကပ်ခရာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုယိုသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းသွုပ်လွေꩻယင်း ကျောက်ကပ်အကျောင်ꩻသွူ။ လိုꩻနမ်းကို အခြွိုင်းတမျိုꩻကဟဲ့ꩻဒါႏ ကျောက်ကပ်နဝ်ꩻ ကျောက်နဝ်ꩻ"လုံး"၊ ကပ်နဝ်ꩻ"အဝ်ႏပယ်၊ အဝ်ႏဗွို့ꩻ" လုံးအဝ်ႏပယ်အဝ်ႏဗွို့ꩻ (ခြောက်တယ်ႏ)တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻကျောက်ကပ်တမွေးတဝ်း၊ မန်းဝေါဟာရအမဉ်ꩻ(ကျောက်ကပ်)နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏကျောက်ကပ်တဲင် ဦးဘတင်ကတဲမ်းဒါႏ "လက်တွေ့ကုထုံးကျမ်းနှင့် ရှုတော်မူဆေးအဘိဓာန်ကျမ်း"လိတ်မဲ့ငါ(၅၀)ကိုနဝ်ꩻ "ကျောက်ကပ်သည် ကြောမကြီးကို အညှာဖြင့်တွယ်လျက် ကျောက်ကုန်းရိုးကိုတဘက် (၂)ချက်ကပ်လျက် တည်၏။ ထိုသို့ကျောက်ကုန်းရိုးကို ကပ်လျက် တည်သောကြောင့် ကျောက်ကပ်ဟုခေါ်သည်။ ထိုကျောက်ကပ်သည် ရေနံရောင်ကဲ့သို့ စိမ်းရွှေသောအဆင်းရှိ၏။ လုံးရပ်သဏ္ဌာန်ကား သရက်သီးပမာဏရှိ၏" တဲမ်းသေꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏထွားနုဲင်းဦးဘသင် ကတဲမ်းယိုနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻဖြာꩻနမ်းလောင်းယို အဝ်ႏ(၂)ဖြုံႏ၊ အအဝ်ႏရောင်ꩻအဝ်ႏဗော့ꩻ ငင်းဆွတ်ꩻတဖဲ့ꩻတဖြုံႏစီႏတဲင် မန်းဟဲ့ꩻ"ကျောက်ကပ်"နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လုံးခြောက်အဝ်ႏပယ်အဝ်ႏဗွို့ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻကျောက်ကပ်တမွေးတဝ်းသွူ။ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏလဲ့ ဟဲ့ꩻနုဲင်းဗော့ꩻမန်း "ကျောက်ကပ်"နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏနေနေသွူ။ လုံးခြောက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျောက်ကပ်ကိုလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း၊ ဆီႏတသာႏဖြွီꩻကို ဆီႏအွိုင်ꩻကို သွုန်ႏကိုလဲ့ အဝ်ႏဒါႏဒျာႏ၊ ခြောက်တယ်ႏဒါႏဒျာႏနေနေသွူ။ လိုꩻသီးကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို ကထွိုင်ႏတွိုႏလင်ꩻ ဖြေ့ပေႏကိုနဝ်ꩻ မနဲကေႏပဲစ်ꩻထိုꩻတဲင် အထီအနမ်း ခွယ်ꩻချာꩻထိုꩻ(၂)မျိုꩻသွူ။ အထီဓာတ်နဝ်ꩻ နွို့လွေꩻသော့ꩻ ကျောက်ကပ်(၂)ဖြံႏကိုတွော့ꩻ ကျောက်ကပ်ခါစဲစ်ဖေႏတဲင် အထီစွူ အထီစင်ႏကြယ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ နွို့ညီꩻချာ သွီႏထီကြောင်းကို၊ အထီဝွေႏ အထီတကြောင်းတဝ်းနဝ်ꩻ နွို့လင်ꩻသော့ꩻ ဆီႏအွိုင်ꩻလဲင်ႏစိꩻစိꩻတွော့ꩻ ပေါႏအာသွူလဲ့ သꩻမဲဉ်ဆီႏထာꩻပေါႏ၊ ဆီႏထန်ႏထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးယို ကျောက်ကပ်အဝ်ႏတဝ်းတလꩻတဝ်း၊ ကျောက်ကပ်(၂)ဖြုံႏအကို တဖြုံႏမဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻလဲ့ တဖြုံႏမဉ်ႏဟဝ်မꩻ အသက်မွန်နွောင်ꩻသွူ။ ကျောက်ကပ်ယိုနဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ လုဲင်ႏဖေႏပြွတ်ဖေႏဝင်ꩻလꩻလဲ့ လုဲင်ႏတွိုင်ႏတလꩻတဝ်း၊ ကျောက်ကပ်အမျိုꩻဗွိုန်လွဝင်ꩻမꩻ လုဲင်ႏလꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻကအီႏလူႏ၊ ကအီႏဖြယ်ဖေႏဗာႏဝင်ꩻ ကျောက်ကပ်ယိုနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီကျောက်ကပ်ဒျာႏယို ဖေႏကခြေင်ႏနီသက်နဝ်ꩻ နီဝီရိယဗျာႏ၊ နီရက်ဗာႏ၊ နီပျုစုသုတ်သင်ႏချာဗာႏသွူ။ ပျုစုသုတ်သင်ႏ ကျောက်ကပ်နယ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်လွေꩻ နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ယို(၃)ချက်အကို အရေꩻတန်သွတ်ꩻနဝ်ꩻထီသွူ။ မဉ်ႏအွꩻအာအာထီနဝ်ꩻ ဆီႏသွင်ႏ၊ ဟို့ꩻလွေꩻဟဝ်တဲင် ကျောက်ကပ်ရောႏဂါႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ရောႏဂါႏအလင်ဖုံႏလဲ့ ထွာကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ အယိုꩻသွတ်ꩻရောႏဂါႏကင်ꩻ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီလွုမ်ꩻတဲင် ယိုꩻလဲ့ကယိုꩻ၊ အငိုꩻလဲ့တလို့တဝ်းနဝ်ꩻမꩻ အွꩻအာအာသွော့ထီနော၊ မဉ်ႏအွꩻမွူးရဝ်ꩻခိုႏ ဗေင်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻ ယိန်းဟဝ်ဟဝ်သွူ။ မဉ်ႏမော့ꩻမဉ်ႏခံႏစာꩻဗာႏဒါႏ လက္ခဏာႏနုဲင်းယို တမျိုꩻမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း၊ နီသွံမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း ကျောက်ကပ်ကုဲင်းယော့ꩻဒါႏတဲင် လွေꩻပျꩻနယ်သွော့ ဆရာႏဝွန်ႏနော။ ယိုလစ်ꩻမျိုꩻအကို ထေင်ဗွာအေႏနဝ်ꩻ ထောင်းဖွန်ႏနေး၊ ဖက်ꩻဗိုႏဒီႏနဝ်ꩻလဲ့ သွယ်ꩻခါꩻ၊ ယမ်းဖြေꩻလဲ့ ပသေကြောင်းထွူ ဒွိုႏရော်ꩻအွဉ်လွဝင်ꩻ၊ ပေါႏအလွိုးမဉ်ႏညီႏသွူတဲ့ သော့ꩻတောင်းလျက်ꩻထန်ꩻ၊ ပေါႏတောင်းလျက်ꩻထန်ꩻစွုမ်းလို့လဲ့ သော့ꩻထေင်ဗွာအေႏဖွန်ႏတဲင် ကွယ်ညီႏညီႏသွော့။ ထေင်ဗွာအေႏဖွန်ႏနဝ်ꩻ အစုတ်ꩻထီတဲင် ပေါႏသော့ꩻဝွေꩻနဝ်ꩻ အထီတရေꩻ အထီသေ့ꩻထိုꩻအာတန်သွူ။ ပေါႏကွယ်စွစ်ꩻသွူတဲ့ လင်းလင်ꩻအွဉ်ႏခွꩻ၊ သော့ꩻခါꩻပလဲင်ꩻငွါလုဲင်းတွော့ꩻ အံႏဖေႏသွော့ တနီꩻ(၂)လဲင်ႏ၊ အံႏတအလဲင်ႏနဝ်ꩻ စေားနေင်းထီနွိုး (၃)စောရပ်နဝ်ꩻနော။ မဉ်ႏဒွိုႏအံႏဖေႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကျောက်ကပ်တဟဝ်တဝ်း၊ ကျောက်ပပ်တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်းထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်နွောင်ꩻချာသွူ။ ကျောက်ကပ်ပသေဗာႏဖိုလဲဉ်း တသီႏယွုံႏကိုတယဝ်း ဟဝ်ချာနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ၁၀။ တသီႏကျောက်ကပ်နယ်ꩻ ထဲင်းတနယ်ꩻနဝ်ꩻ ပရတသီႏဆဲင်ႏဝေင်ꩻကို ဝင်ꩻကအဝ်ႏစာဒါႏ မဟော်ဂနီရာႏအခူꩻယို အံႏဖေႏမွူးရဝ်ꩻခိုႏ (၂)ခူꩻ၊ မွူးဟာခိုႏ (၂)ခူꩻ၊ အံႏဖေႏသွော့တွမ်ႏ ထီလုမ်ꩻနော၊ အံႏဖေႏသွော့ မုဲင်ꩻနီꩻနီꩻနော၊ လိုꩻကျောက်ကပ်ကုဲင်လဲဉ်း တဖဲ့ꩻမဉ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဟဝ်ချာသွူ။ မဟော်ဂနီခူꩻနဝ်ꩻ အရသာႏခါႏငါႏသွူ။ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏလဲ့ ဟဝ်အီနွောင်ꩻ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
နီဝေးမူႏ
"နီဝေးမူႏ" ထာꩻခေ့ꩻပသာႏသွူ တိန်ႏငေါဝ်းသင်ႏသွူ နီလမ်းငါ၊ ခါယာငေါဝ်းဝေါက်သွူ နီလမ်းထျꩻ၊ နီအံႏအွꩻတဲ့ထွူလဲဉ်း၊ ခိုဗင်ႏဖုံႏ လွဉ်လယ်ႏသွူနီဝေးမူႏ၊ နီမွိုးနီဖါသီးတဲ့ ဒေါ့ꩻရီဆွုမ်ႏခိုဗင်ႏဖုံႏ တဆူးတဆင်ႏပေႏထွူတဲင် ထိုꩻလဲ့ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ။ နီဝေးမူႏယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်ဝင်ꩻစုမ်ꩻသားအာငါႏ၊ ခွေသွဉ်းအီႏခြုဲင်းနယ် နီဝေးမူႏခရာႏ၊ အုပ်ꩻသဲင်တခြစ်ꩻဗာႏ နီဝေးမူႏတဲ့ မွေးတောဝ်း။ နီဝေႏမူႏနောဝ်ꩻ မဉ်ꩻနင်ႏဗွာ၊ တရေꩻတဲ့တရေꩻ၊ လိန်ႏမာႏတဲ့လိန်ႏမာႏ၊ အိန္တရေႏတဲ့ဟောဝ်၊ လွေꩻသွို့ꩻလွေꩻခြံတဲ့ကုဲင်း၊ ဖွစ်ꩻဖျိုးဒွိုႏသွတ်ꩻကပ်ကောဝ်ႏ၊ ကပ်သွမ်ꩻတောႏ၊ ဒွိုႏဒဲဉ်ဗွာ၊ ပသာဒဲဉ်ဗွာ၊ မာꩻဖေႏမွိုးဖါဝွတ်ပတ်၊ မာꩻဖေႏသင်္ဃာႏဝွဝ်ပတ် စတဲင်ထဉ်ႏမွေဝွတ်ပတ်ဖုံႏ၊ ထာꩻမာꩻဟောဝ် ထာꩻမာꩻဒါႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ကုဲင်းငါႏသွူ။ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းငွါတဲ့အွီႏ၊ ပနဲဉ်ႏတဲ့ပနဲဉ်ႏတဲင် ဒေါ့ꩻရီမွိုးဖါတဲ့ကျင်ႏ၊ ဒေါ့ꩻရီခိုဗင်ႏတဲ့လဲပ်၊ ဝင်ꩻအပဲစ်တဲ့ တဒေါ့ꩻဖိုဖိုတောဝ်း၊ ဝင်ꩻပွုံႏဝင်ꩻမဉ်ꩻ ငေါဝ်းခိုးငွါလျား၊ ငေါဝ်ႏသိုႏငွါဖျင်ꩻ၊ ငေါဝ်းဝွေႏငွါဝက်၊ ငေါဝ်းပစော့ꩻပနျꩻဖုံႏယိုတဲ့ တဒေါ့ꩻဖိုဖိုတောဝ်းသွူ။ သꩻတဲ့ဗွာငါႏ၊ သꩻဟောဝ်ငါႏ၊ သꩻဆွာꩻငါႏ၊ ထာꩻရက်ထာꩻသညင်ꩻဝင်ꩻတဲ့တန်၊ စေႏတနာႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတဲ့ ဟောဝ်ငါႏ၊ နာႏမော်နာႏတရာꩻတဲ့ ကုဲင်းငါႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီဝေးမူနင်ႏဗွာနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်ဝင်ꩻစုမ်ꩻသားအာငါႏ၊ ခိုဗင်ႏဖုံႏတဲ့ ကျွိုက်အာငါႏ၊ ခိုဗင်ႏဖုံႏ ဟဲ့ꩻမက်ꩻရောင်မွေးစွဉ်ႏလိုꩻ၊ ဟဲ့ꩻမက်တယောဝ်း အတလꩻမွေးတောဝ်းခြာ။ ခွေကခတ်ကယ်ꩻတေ့ꩻနောဝ်ꩻ နီဝေးမူႏကျွိုက်ငါႏ ခွန်ထွန်း၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ခွန်ထွန်းနောဝ်ꩻ အွꩻဒါႏတောဝ်းဒေါဝ်၊ တောႏဒါႏတောဝ်းဖုဲင်း၊ ကုဲင်းတဲ့ကုဲင်း၊ လိန်ႏမာႏတဲ့လိန်ႏမာႏ၊ စေႏတနာႏသဒ္ဓါႏတရာꩻတဲ့ဟောဝ်၊ ဝင်ꩻအမျာꩻလဲ့ အာႏကွိုꩻလꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻတဲ့တရေꩻ၊ ယဲက်အဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတဲ့တဲးဝါး၊ ထွားအဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတဲ့သေႏချာႏ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီဝေးမူႏနင်ႏဗွာ ကျွိုက်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။
နန္ဒဇာတ်
"နန္ဒဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် နန္ဒဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ ဥစ္စာႏတခြိုꩻ မာꩻထိုဒါႏလိုꩻသဖြုံႏ-မာꩻထွိုင်ႏဒါႏ လိုꩻမာႏနအကျောင်ꩻ၊
၃။ ကေꩻဇူꩻဗွေႏအလောင်းနောဝ်ꩻ သစ္စာႏအဝ်ႏဗာႏ နုဲင်းနန္ဒနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ (နန္ဒ သစ္စာႏမဉ်ႏဖေါက်နဝ်ꩻ တခြိုꩻပျောက်လို့လဲဉ်းသွူ။)
၄။ ဝင်ꩻမဉ်ခွန်းခွန်း-ဝင်ꩻမဉ်ရိုꩻရိုꩻ ပေါႏအကျိုꩻရအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ သယ်ꩻခံႏတေ့ꩻတေ့ꩻဗာႏ နုဲင်းပါꩻလိုꩻခြွေပိုနဝ်ꩻ။ (ဝွေꩻသမဉ်ႏအောက်ꩻ မဉ်ႏပေါက်ꩻသီထိုꩻနန္ဒနောဝ်ꩻ အဖါတခြိုꩻသွုမ်ꩻထိုꩻ၊ လို့ꩻအရပ်မုဲင်ꩻသေဒွုမ်။)
"ခဒိရင်္ဂါရဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ခဒိရင်္ဂါရဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ပေါႏမာꩻထာꩻမာꩻဟဝ်နဝ်ꩻ အယားသားအဝ်ႏဒါႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏမာꩻဒျာႏ အဟဝ်အဒါႏနဝ်ꩻ ပါꩻမဉ်ယားယား ငမ်းမွုန်း၊ မာꩻရုဲင်းရုဲင်းဗာႏ၊ မာꩻအောင်ႏအောင်ႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ လူꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ငမ်းဗာႏလိုꩻသီႏလသား၊ ငမ်းဗာႏ လိုꩻတရာꩻသားအကျောင်ꩻ၊
၄။ ကေန်ꩻခြောဒုက္ခတဲ့ယဝ်း အွဉ်ႏကုဲင်မွုန်းတောဝ်း ကုသိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊
ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ
ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ (ဗဉ်ကလီ: বাংলাদেশ, romanized: বাংলাদেশ၊ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ဗန်းကလားခမ်း") (အဲင်းကလေတ်: Bangladesh) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ ဗန်းကလားဒေတ် ခမ်းသားခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ(গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ)တဲင် ထွာဒျာႏ အာသျ အခဝ်နဝ်ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီဟံႏနယ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏခမ်းထီစာႏရင်ꩻကို အဝ်ႏလွေꩻအရန်း(၉၂)ကိုရိုꩻလဲ့ လိုꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏသော့ꩻ အဖြာꩻ(၁၆၃)သန်းရပ်တဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာစွဉ်ႏ အဋ္ဌမရန်း လိုꩻအုံအာသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻအဝ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻ တချဒါႏ ခမ်းတခမ်းနေနေသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မျန်မာ ခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏရောင်ꩻတဲင် အဝ်ႏကုဲင်အခဝ်နဝ်အခဝ်လင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏ ကမ်းခြေဖုံႏဒျာႏသွူ။
နန္ဒဇာတ်
၅။ ထာꩻလူႏဆေ့ꩻညမ်းတဲ့ယဝ်း သꩻစေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏမဉ်ႏတလာနဝ်ꩻ အကျိုꩻလꩻအာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ
ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၅၇,၃၆၀ မဲင်ႏ၊ ၂၀၁၆ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၆၂,၉၅၁,၅၆၀ ဖြာꩻတဲင် ခမ်းကိုလိုꩻဖြာꩻ (၉၈%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဉ်ကလီမူသလဉ်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻတောမ်ႏ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻဒါကာ၊ ဒုတိယအတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသစ်တကောင်း နဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို (၉၈%)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗဉ်းကလားလိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ ကိုꩻကွဲႏဘာႏသာႏအနေႏ မူသလဉ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၉၀.၄ %)၊  ဟေင်ဒူဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၈.၅ %)၊  ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၀.၆ %)၊ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၀.၄ %)နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီရေꩻအလꩻ ဗဉ်ကလီမူသလဉ်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ဒို့ꩻတခြို့ꩻနွောင်ꩻခါꩻတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း မူသလဉ်အစွိုꩻအဗူႏအာႏရဲင်ႏကို ထွာစွဉ်ႏ စတုတ္ထအတန်သွတ်ꩻ မူသလဉ်အာႏရဲင်ꩻဗူႏနဝ်ꩻသွူ။ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွောန်ႏထွော့ခါꩻ ခမ်းထီတန်ဘာႏသာႏအနေႏလဲ့ မူသလဉ်ခွိုꩻတမွေးတဝ်းဒါႏသားလဲ့ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ကိုꩻကွဲႏခွင်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏသွူ။
နန္ဒဇာတ်
၆။ မေႏခန်းတဲ့ယဝ်း တနွောင်ꩻတဝ်းသစ္စာႏ၊ တနွောင်ꩻတောဝ်း ဂုဏ်ႏတောႏ၊ တနွောင်ꩻတောဝ်း စေႏတနာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ
ခမ်းကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒျာႏ "ပါတီတဗာႏ ပါလီမန်ဒီမိုကရေသီစနိစ်"တဲင် အဝ်ႏထူႏခါꩻဒျာႏ "ဝဲက်မဉ်တန်ထုင်ꩻစံႏ သုင်ꩻအခေႏခံႏဥပဒေႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏစနိစ်" နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတန်နဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ တွိုင်ႏ(၈)ဖြုံႏ၊ ခရဲင်ႏ(၆၄)ဖြုံႏသွူ။ ထွာဒျာႏ အဝ်ႏထင်ႏထိုစကျာႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် တဖြာꩻစီႏရွဉ်နွို့နဝ်ꩻ တနေင်ႏတစိꩻ အဝ်ႏထင်ႏထိုအာလွဉ်တဲင် ကမ္ဘာႏဘဏ်အနေႏ ထွာအီဒျာႏ ယီးနယ်အီနမူႏနာႏခရာႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အတာႏဆွာꩻကီႏဖြေႏသျင်ꩻဗာႏဒါႏ ပျသာႏနာႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ရိုဟဉ်ဂျာဗဉ်ကလီ ဒုက္ခသည်အရေꩻ၊ လိုꩻကုဲင်၊ အံႏလာဘ်ဖုံႏ တောမ်ႏ ဥတုဖောက်ပြန်ႏတဲင် ကထွာလွဉ်ဒါႏ ဘေꩻတမ်ႏဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
ဗဟုဘဏ္ဍိကရဟန်ꩻ
"ဗဟုဘဏ္ဍိကဝတ္ထု" ဒေဝဓမ္မ-ဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ထာꩻဝင်ꩻသꩻ ထာꩻငမ်း အောဝ်ႏလွနမ်းလောင်းသေႏသေႏ၊ တရာꩻစင်ဗွာ အွဉ်ႏထွာလွသေႏသေႏ၊ ငိမ်ꩻခွꩻဣန္ဒြေႏယေန်ႏကေႏလွတသေႏတနား သွံမျိုꩻအဝ်ႏသေႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ လူꩻတရာꩻဗွို့ꩻနမ်း သွံခမ်းလောက ဟဲ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
၁၄၁။ တရာꩻဂါႏထာႏ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- သံႏသယထင်းမာႏ (ဝိစိကိစ္ဆာႏ) ကိလေႏသာႏယို တယားပွန်းလꩻဒွိုန်း ခွုင်းကအောဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏယို (အတာႏ) အကျင်ꩻအုံတလီꩻထာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအွဉ်ႏတထုမ်ႏနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအုံသို့ဟံႏဗော့ꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻခံႏအုံမ အာဟာႏရနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻဗေင်ႏလွင်ꩻထာꩻ ဟံႏလောင်းနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်းကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအုံဝွေႏ အုံတဗော့ꩻတဗꩻသေႏသေႏထာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏ၊ အကျင်ꩻအုံစောင်းပေါင်ꩻထာꩻနဝ်ꩻ တမာꩻစင်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိလေႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဗဟုဘဏ္ဍိကရဟန်ꩻဝတ္ထု"ယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ထာꩻမက်၊ ထာꩻစွယ်ꩻ၊ ထာꩻအွီႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ အီႏပယ်ႏထိုꩻဗာႏ တလဲင်ႏချင်ꩻနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်း-
၂။ လိုꩻဒေါသတန်၊ လိုꩻမာႏနတန်၊ လိုꩻထာꩻယူႏဆေ့ꩻယို စွော့ꩻတရော့ꩻကြွို့ꩻတဝ်း၊ ထေဒါႏအသꩻ-
၄။ မဉ်ႏကွဉ်ကꩻတဝ်း ခွမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမျာꩻင၊ "ထွာလိုꩻမွိုက်အပေႏစား"၊ မဉ်ႏကွဉ်ကꩻတဝ်း သီႏလနဝ်ꩻ"ထွာလိုꩻမွိုက်အတလောင်ꩻစား"၊ မဉ်ႏကွဉ်ကꩻတဝ်း ဟိရိဩတ္တပ္ပ(သုက္ကဓမ္မ၊ လောပါလ) တရာꩻယိုနဝ်ꩻ" ထွာစွဉ်ႏ လိုꩻမွိုက်အတန်စား"နဝ်ꩻသွူ။
(၆၆)လဲင်ႏဗွေမွူးနီꩻ
(၆၆)လဲင်ႏဗွေ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏအကို သဘာပတိငေါဝ်းငွါ
ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻယို ထွာပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မွူးနီꩻထူꩻ မွူးနီꩻမျတ်နောဝ်ꩻသွူ၊ စွုမ်ႏနေင်ႏ ကတွိုႏလွဉ်ဒါႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏဖုံႏ ရက်စွိုးခွိုꩻ၊ ရက်လိုꩻမျိုꩻယို သꩻဓာတ်အာႏယိန်းတလာထဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻသွူ၊ အကျောင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားယိုနောဝ်ꩻ အုံသော့ꩻသေႏသေႏ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ မြန်မာနဲင်ႏငံႏအကို အစဲဉ်ႏအဆက်ဆက် နေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻ အုံငီꩻတွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသား အလောင်ႏအလင်နောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻအောဝ်ႏယီးနယ်သေꩻခါꩻလဲဉ်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားယိုနောဝ်ꩻ ဖျတ်ကာႏလွဉ်ဗာႏ ခေတ်အမျိုꩻမျိုꩻ၊ စနစ်အမျိုꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခမ်းရင်ꩻသား ကားကအောဝ်ႏ သေထွꩻလဲဉ်ႏဒါႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ ပထမမြန်မာနဲင်ႏငံႏ ကတဲႏထောင်ႏဒါႏ အနောႏရထာႏခလားကပေါႏ နီသွဉ်းသီးပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ အုတ်ချုတ်ရေꩻနောဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း အုတ်ချုပ်ချာတဲင် ပအိုဝ်ႏအရောင်ႏ လေတောင်ႏလွဉ်ဗာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻအွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻဒျာႏ သက်သေႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ တဲႏစလွေꩻပဂံႏခေတ် ဗꩻတွိုႏလွဉ် ဗြိတိသျှခေတ်ကိုနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ တထင်ႏသျာꩻတောဝ်းဒွုမ်နောဝ်ꩻသွူ၊ ကယိန်းဟုဲင်းဟုဲင်းထဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနေကသွူဩ၊ နီသွဉ်းသီး ကထီႏထွꩻ ပဒေႏသရာဇ်ခေတ်ကို ပေ့ꩻဗာႏမဲ့၊ ပေ့ꩻဗာႏနားတဲင် နမ်းတွမ်ႏနမ်း ပအိုဝ်ႏဒျာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻချာတဗွိုန်ႏတောဝ်းတွော့ꩻ သꩻရွူႏဗာႏ၊ သꩻပေႏဗာႏသွူတကာႏတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻတဲ့ အီႏထိုꩻမားပါဗာႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ သꩻရက်ခွိုꩻဖေႏခါꩻ သမဲင်ꩻအမွီႏတဲင် နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻငေါဝ်းငွါ၊ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ယေန်ႏငဲမုꩻဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏ ထိန်ꩻသိမ်ꩻလွဉ် တသွုပ်ထွူတသွုပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဗꩻတွိုႏလွဉ်ယိုခါ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအနေႏ အုံတဲင်နွောင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ငါလိုꩻတန်သီး တသွုပ်ထွူတသွုပ် သွုပ်ငါအွဉ်ထိန်ꩻတီလွေꩻ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ပိုလီꩻဖုံႏ သꩻဓာတ်မဲဉ်ထိန်ꩻတီလွေꩻ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏဖေႏကပေါႏတဲ့ ဖေႏခါꩻပါဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏလောင်းကိုတဲ့နောဝ်ꩻ၊ မြန်မာနဲင်ႏငံႏကိုတဲ့နောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏထိန်ꩻတီချာတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻတဲင် လိုꩻမျိုꩻကထိုꩻမားဗာႏနောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ၊ နောဝ်ꩻမꩻ "ဟံႏမဉ်ႏမျောႏနောဝ်ꩻ လိုꩻလို့တောဝ်း၊ လိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ မဉ်ႏမျောႏနောဝ်ꩻ လိုꩻလို့"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းသားမွိုးဖါ လိုꩻအမျာꩻ ဟောဝ်အွဉ်ႏသတိꩻငါႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နီလိုꩻမျိုꩻ၊ နီလိတ်လုဲင်ꩻ၊ နီငေါဝ်းငွါ၊ နီယေန်ႏငဲးမုꩻ၊ နီဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏတွမ်ႏ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏယို ဖေႏကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုတသွဗာင်းထိုငါႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏဖောႏလွေꩻ အနမ်းအခြုံအကျောင်ꩻ မဲဉ်တမာပါငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏပုဒ်မ-၂၂(က)အလꩻ ခမ်းရင်ꩻသားငေါဝ်းငွါ၊ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ အနုပညာႏ၊ ယေန်ႏငဲးမုꩻ ဖေႏကလွိုင်ႏကွိုန်ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏတောႏ အီႏကူႏညီႏလွေꩻဒျာႏ-အွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဖေႏလဲက်း၊ နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻမကာႏ ခမ်းရင်ꩻသား ကအောဝ်ႏမဲဉ်လꩻဒါႏ နဲင်ႏငံႏတောႏကို တရာꩻတရျားမုꩻ၊ သꩻတခြင်မုꩻတွမ်ႏ တရျားမုꩻ၊ အောဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား အခွင်ꩻအရေꩻ၊ ဒီမိုကရေသီအရေꩻယို ဖေႏကကဲက်ငီႏတွမ်ႏ ဥပဒေႏတွော့ꩻ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုတ်ခွင်ꩻ၊ ခွုမ်စံႏဖေႏကလꩻ အခေႏခံႏတွမ်ႏ နီထွုံꩻတွမ်ႏနီထွုံꩻ အုတ်ချတ်ချာ ဖြယ်ဒရယ်ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ(ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု)စနစ်တဲင် ယံတဲႏထောင်ႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏတောႏတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားအစွိုꩻဖုံႏ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻခွုမ်မာꩻလွေꩻလဲဉ်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကဒေါ့ꩻလွေꩻဒါႏ အချက်ဆꩻကီဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏတွမ်ႏခမ်းရင်ꩻသားအလင် ယံဖေႏကခံႏစာꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ- ပအိုဝ်ႏမွိုးဖါ ဖူးဝေးအမျာꩻ ကားကအောဝ်ႏ နီပါꩻနမ်းသꩻ ယံရျူႏခွꩻဒျာႏသွဗာ့ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻအကျောင်ꩻ ပသာလွေꩻဗာႏငေါဝ်းမေတ္တာႏထွူတဲင် ခွေသွဉ်းသဘာပတိငေါဝ်းငွါယို အွဉ်ႏထွူလွေꩻဗော့ꩻ တခွိုင်းယိုသွူ ဖူးဝေးအမျာꩻသီးယာဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ခွန်ကုဝေ(မုဲင်းကောင်)
ခွန်ကုဝေ (နေင်ႏ ၁၉၅၁ − ၂၀၂၁ ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏတန်၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ တွမ်ႏ ကဗျာ လွိုက်ရွေꩻရေꩻအယ်ဒီတာချုတ်၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻသုတေသနသား ပညာႏသျင်ႏ တဖြာꩻဒျာႏသွူ။
ဘဝပေႏခါအအဲဉ်ႏ
ခွန်ကုဝေ ယို လွူးဖွာꩻဒျာႏ သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၃၁၂ ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်လောင်း (၈)နီꩻ၊ (၁၉၅၁၊ လာ ဇန်နဝါရီ၊ ၁ နီꩻ) မွူးနီꩻတနင်္လာႏ၊ မွူႏပင်ꩻ(၃)နားရီႏတဲင် မွိုးဖါမဉ်ꩻနဝ်ꩻ စင်ꩻဖါအိန္တပေႏ၊ စင်ꩻမွိုးခံꩻ ဒျာႏသွူ။ ပဒေဖြွီꩻထဲ့ဒါႏ ဇာႏတိနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏနောင်လဲင်မူဖွိုက်၊ ဒုံပင်ကလာꩻကိုသွူ။ တဖူးဝေးအဝ်ႏ ၁၀ ဖြာꩻတဲင် ထွာဒျာႏ အတန်သွတ်ꩻပိုခိုနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေယို သွဉ်စပညာႏနဝ်ꩻ သက်လ(၉)နေင်ႏအကိုတဲင် သွဉ်ထူႏပညာႏ ခင်ႏခမ်းဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻ၊ ရန်ႏကုန်ႏ၊ ဝေင်ꩻပခုက္ကူ ကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပထမအရီးသွတ်ꩻ တဲမ်ႏသော့ꩻရီး လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၃၄ ဗာႏ ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻကထေꩻဒါႏ 'ပအိုဝ်ႏယေန်ႏကေႏမုꩻမဂ္ဂဇင်ႏ' ကိုယို တဲမ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတပုဒ် ပအိုဝ်ႏနေးနဝ်ꩻသွူ။
ဘဝတဖူꩻစဲဉ်ႏအအဲဉ်ႏ
နေင်ႏ ၁၃၄၃ ဗာႏ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ အထိန်ꩻအမတ်အနေႏ အွဉ်တယ်ႏကောႏထေလွေꩻ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏလိတ်စောင်ႏတဲင် ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ(နေင်ႏ ၁၃၈၁ဗာႏ)ယို အဝ်ႏမာꩻထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻဖေႏ 'ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ' လိတ်စောင်ႏ ရွမ်ဖြုဲꩻ တွမ်ႏ ကဗျာ လွိုက်ရွေꩻရေꩻအယ်ဒီတာချုတ် သွူ။ ခွန်ကုဝေနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ စတဲင်လိတ်ပအိုဝ်ႏစောင်ႏကို တဲမ်းသော့ꩻဗာႏအာ ဝတ္ထု၊ ရွမ်ဖြုဲꩻ၊ ပျꩻဇာတ်၊ လိတ်စော့ꩻလာႏ၊ ကဗျာဖုံႏလွုမ်ꩻ တကာႏတဝ်း ပွိုင်ႏလဲင်ႏ မန်းဘာႏသာႏ 'သင့်ဘဝမဂ္ဂဇင်းကိုနဝ်ꩻလဲ့ ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ငဝ်းတယွို့ဖုံႏယို အဝ်ႏတဲမ်းသော့ꩻဗာႏဖိုအာတန်သွူ။ 'တရာꩻဟော်ꩻပါခဲတ်'ယိုလဲ့ တဲမ်းထန်ႏဖေႏထွူတဲင် တွယ်ႏနျꩻခါꩻလဲဉ်း(၃)လဲင်ႏသွူ။ ကွပ်အကျောင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် နေင်ႏ ၁၃၆၉ − ဗာႏ ၊ ဒဲဉ်သံလာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻ ရဟန်ꩻဘဝ ထွက်သဲင်ꩻဗာႏခန်း လိုꩻလမ်းဘဝသွူ။ နဝ်ꩻထွူတဲင် အဝ်ႏအုံလွေꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ၊ မြို့ဉီးကွက်သစ်ရပ် အခဝ်ထင်ꩻ (ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻဆꩻငါ)ကိုတဲင် နေင်ႏ ၁၃၈၃ ဗာႏ၊ တင်ꩻကျွစ်လာလောင်း ၁၂ နီꩻ၊ မွူးနီꩻ တနင်္လာႏ၊ (နေင်ႏ ၂၀၂၁-လာနိုဝေင်ဗာ − ၁ နီꩻ) ကိုယို ကံႏလို့ထိုꩻလဲဉ်းမွူရဝ်ꩻခိုႏ (၄)နားရီႏခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ဆို့ꩻလူႏကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏ
"အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ဆို့ꩻလူႏ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏအကျောင်ꩻ"
အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ သဲစ်ကဖျော်သဲင်ꩻချာ ဝေင်ꩻသာဝတ္ထိတဲင် သꩻကိုယူႏစဉ်ꩻစာꩻ ဗွေႏဘုရာꩻကျောင်ꩻအတွက်တာႏ ဝွေꩻလွေꩻထီႏရော့ꩻခန်း ဇေတမင်ꩻသာꩻဥယျာဉ်ႏခြံ။ "ဥယျာဉ်ႏခြံသူꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏဒုံတဲ့ တဗော့ꩻငါႏတဝ်း၊ တညာꩻငါႏတဝ်း၊ တဖူꩻလွေꩻသဲင်ꩻတဲ့ ရော့ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻကမဉ်လွေꩻဝုဲင်ႏ ဘုရာꩻသားတာႏတဲ့ လွေꩻသဲင်ꩻယိုꩻဒျာႏ၊ မွူးယာခိုႏတဲ့ တွမ်ႏလိုꩻလမ်း တရော်ꩻရယ်ꩻတဝ်း၊ မွူးဟာခိုႏတဲ့ လိုꩻငေါဝ်းယေန်ဒျာႏ၊ ဟွုန်တဝ်း လိုꩻဝေင်ꩻလိုꩻဒုံရောင်ထာꩻ၊ နွုမ်ꩻတဝ်းလိုꩻသီးဖုံႏအလွီး၊ အုံဗဉ်ႏဗဉ်ႏဗꩻဗꩻထာꩻ (အားထွုတ်တေ့ꩻတရာꩻ)ဟောဝ်ငါႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏသံဃာႏသီး အုံသတင်ꩻသွုံꩻသော့ꩻ ရော့ꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ခွန်ပိုဇေတဥယျာဉ်ႏသူꩻ ခွေဖြေꩻထွူခါ ခွေအီႏဆို့ꩻသော့ꩻကျောင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေမဉ်ႏလူႏဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻအွဉ်ငါ ပါတွမ်ႏသံဃာႏနဝ်ꩻ ယံဟောဝ်ငါႏမွော့ဟွေး" ယူႏစွေးကျငါႏ၊ စေႏတနာႏမွန်ဗန် တရွူꩻသန်မွေးစွဉ်ႏ ဝွေꩻသꩻတဲင် အုံလꩻဒွုမ် လွေꩻကွီဖြေꩻမွေးစွဉ်ႏ၊ ဇေတမင်ꩻသာꩻနဝ်ꩻ ပေါႏမဉ်စာတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကွီလွစ်နုဲင်းယို- "ယိုသဌေꩻ- မီႏမဉ်ဖြေꩻ ခွေဥယျာဉ်ႏခြံသူꩻနဝ်ꩻ နာꩻရွဉ်တင်ႏဂါꩻယာႏ တဗီႏတွမ်ႏတဗီႏအွဉ်ႏစပ် အွဉ်ႏခြပ်ဗွေဗာႏ ခွေခြံသူꩻမꩻ (လꩻကားနဝ်ꩻမꩻ)ခွေစာ" ဒေါ့ꩻကျွားခန်းထာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ။ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻရိုꩻချာ- "တောငါ နာꩻစာဒါႏငါမွိုင်၊ တင်ႏဂါꩻဗီႏအွဉ်ႏစပ်-အွဉ်ႏခြပ်ဗွေ နာꩻဥယျာဉ်ႏသူꩻတဲ့ ထွာကဲထမုဲင်ꩻ၊ အွဉ်ႏခြပ်ဗွေစွဉ်ႏနဝ်ꩻသနယ်ဟွေး" အနာႏထပိဏ်ႏ ထွိုင်ႏအီႏဖြေꩻမွေးတဲင် ဇေတမင်ꩻသာꩻ ငေါဝ်းလွဉ်ꩻလဲဉ်းပါꩻ မာꩻရာꩻဒါႏဒွုမ်၊ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻတဲ့ ဖြေꩻမွေးစွဉ်ႏ၊ ဥယျာဉ်ႏဗွေခြပ်-တိန်ႏတွက်ချာရွဉ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ"၅၄-ကုဋေႏ"စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥယျာဉ်ႏခြံကိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆို့ꩻသော့ꩻကျောင်ꩻတန်၊ တန်ꩻတွိုင်ꩻစရွပ်၊ ကျောင်ꩻဒွိုႏသော့ꩻ၊ ကုဋီႏ၊ ထီလူးခန်ꩻ၊ အွဉ်ႏချင်သင်္ကန်ꩻခင်ႏလမ်း၊ ထောင်တဖူꩻတာႏ၊ ထီအုံႏ-စတဲင် ကားကလိုႏအပ်နဝ်ꩻ မာꩻထွူစွဉ်ႏတလဲင်ႏချင်ꩻ။ လွေꩻပင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ တပဲ့ꩻသံဃာႏ ဖျော်လွဉ်ခန်းဒျာႏ သာဝတ္ထိခမ်း၊ အုံသတင်ꩻသွုံꩻသော့ꩻ ကျောင်ꩻဇေႏတဝွန်ႏကို နုဲင်းမွူးရောဝ်ꩻတွော့ꩻ ကပ်သွမ်ꩻ၊ ကပ်သွမ်ꩻထွူ အီႏနာႏသွူတရာꩻ၊ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းကဆို့ꩻထွူကျောင်ꩻ- စတဲင်ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏလူႏဗာႏ အပွုံႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ" "လူႏသံဃာႏ လစ်ꩻဖဲ့ꩻသွစ်ꩻနား ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻဟုဲင်းတကာႏ" ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻ ကမိန်းအတွိုင်ꩻ လူႏသံဃာႏ၊ နာႏတရာꩻ၊ ဆျာꩻထီ၊ သာႏဓုငေါဝ်းလီစွဉ်ႏဒျာႏ ဝိဟာႏကျောင်ꩻတန်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ်ꩻပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိတောႏ၊ သေနာသနက္ခန္ဓက)