cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗိဠာရပဒကသဌေꩻ
၁၂၂။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ကမာꩻဒါႏ (ထာꩻဟောဝ်) ကုသိုလ်ႏကံႏယိုနဝ်ꩻ တစိꩻပေႏဒျာႏ ဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻဟ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ အဟောဝ်မျိုꩻ တရတွိုႏလွဉ်နွောင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထာꩻဟောဝ်ကုသိုလ်ႏယို၊ ထီႏဖွီမွုန်းသေႏသေႏ ထင်းပေႏမွုန်းလာꩻလာꩻ၊ တလဲင်ႏတစဲက် ထဲ့ဗဲက်သော့ꩻဒါႏ ခမ်းရာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေလွန်းစွဉ်ႏဖွိုင်ꩻ တဲ့က်တွိုင်ꩻနယ်ဗာႏ ဥပမာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ၊ ထာꩻဟောဝ်မွန်းပျောႏ ပါꩻသူႏတောႏလိုꩻဒါႏနဝ်ꩻ တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻပေႏလွုမ်ꩻတဲ့ အစိꩻပေါင်ꩻအာ ခွပ်လာညနေင်ႏ ဆုဲင်ꩻချိန်ႏသူꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏဟဝ်ဒါႏ ဗွေဗိတ်စွဉ်ႏဒျာႏ ခန္ဓာႏအနမ်း(ဖွိုင်ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ဗိဠာလပဒကသဌေꩻ"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ပေါႏနာႏတရာꩻနဝ်ꩻ သꩻမဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏပေါႏလွဉ်-
၂။ ပေါႏသေနာႏ ကုသိုလ်ႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ သꩻမဉ်မာꩻကုသိုလ်ႏ ယိန်းတလာလာ၊ နိုꩻဆောႏတမာပါဝင်ꩻ-
၃။ ပေါႏဝင်ꩻမာꩻ ထာꩻဟောဝ်ထာꩻဒါႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ထင်းမာႏတဝ်းဝင်ꩻ-
၅။ ပေါႏပဲစ်မာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကန်းတော့ꩻချာနဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
နမ်းကျင်ꩻဝတ္တရာꩻ
သံႏဃာႏတွမ်ႏတကာႏ၊ တပဲ့ꩻတွမ်ႏဆရာႏ၊ ဝါꩻတွမ်ႏမာ၊ မွိုးဖာတွမ်ႏပို ဖုံႏ ယမ်အုံငီꩻဒါႏဟောဝ်ဟောဝ်ဝင်ꩻတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ယမ်မာꩻငီꩻဒါႏလꩻ ထာꩻမာꩻတစားစားတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ၊ တပါꩻတွမ်ႏတပါꩻ၊ တပါꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ မေတ္တာႏယမ်ဖေႏနေး ကကုဲင်ထိုꩻမားထိုꩻမွုန်းဝင်ꩻတဲင် အောဝ်ႏအွောန်ႏခါꩻသေꩻ နမ်းကမ်ကျင်ꩻတာႏ ဝတ္တရာꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ငဝ်းဖေႏဆုꩻအမျိုꩻမျိုꩻ
ဘုရာꩻရတနာႏ၊ တရာꩻရတနာႏ၊ သံႏဃာႏရတနာႏ၊ ရတနာႏယိုသွံပါꩻ၊ တကာႏလိုꩻအာ ဝုဲင်ႏကန်းတော့ꩻ၊ ရိုႏသေႏမာန်ႏချော့ꩻ အကျိုꩻနဝ်ꩻ၊ ဘဝယိုခါ ဘဝငါ၊ မုဲင်ꩻခါခါတရိုꩻတဝ်း၊ နမ်းကဝ်ႏကာႏယေႏ ယံခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ ယံအုံဟဝ်လင်ꩻ သွတ်ꩻစိုးပန်၊ လောင်ႏလွိုးလဲ့ယံ တရေꩻငါႏ၊ တဲက်တွိုင်ꩻနယ်ဗာႏ သျင်ႏကစ္စယ်ꩻ၊ လွစ်စွဉ်ႏတီးနယ်ꩻ သပ္ပါယ်ႏမွေး၊ နမ်းတွမ်ႏသꩻဟွေး ယံချံꩻသာႏ၊ ဗလနဝ်ꩻအာႏ ယံတလာ၊ ပဋိဘာနနဝ်ꩻခါ ပညာႏဉာဏ်ႏ၊ ယံဒါႏသေမန်ႏ စွုမ်ႏမွိုꩻမျိုꩻ၊ တဘဝလိုꩻ အတာႏတွက်၊ ယံဖေႏကငက် ကပ်သွံပါꩻ၊ ယံကကင်ꩻညာꩻ ငတ်ꩻရန်ႏသူႏ၊ ယံဖေႏကဟူႏ ဗျသန၊ ဆီပါꩻဒသ ဘေꩻမျိုꩻတံႏ၊ ယံလွစ်အမန်ႏ မော့ꩻတဝ်းရင်ꩻ၊ ယံကင်ꩻအမန်ႏ မော့ꩻတဝ်းမွေး၊ အဝ်ႏကုဲင်နေဟွေး ကရိုꩻဒါႏ၊ သွံဆီနီကျမ္မာႏ ယိုတမျိုꩻ၊ ယံႏဖေႏကထိုꩻ လဲဉ်းတရွို့ꩻ၊ တဗွို့ꩻလꩻတဝ်း သီနမ်းလောင်း၊ မဂ်ဖိုလ်ႏယိုကောင်း ယံလꩻမန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏယိုကောင်း ယံလꩻစူꩻ၊ ခမ်းညိမ်ꩻချံꩻသူꩻ ယံတွိုႏနေား၊ နာႏတရာꩻသီးယာ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဆုꩻတောင်ꩻ ပွယ်ꩻမင်္ဂလာႏ
အောင်ႏဇေယျတု အောင်ႏဆုမင်္ဂလာႏ၊ အောင်ႏတောႏပါႏ လွူးညီꩻနမ်း၊ အောင်ႏတောႏလမ်း ကမ်းညီꩻကြို၊ မူႏတောမ်ႏခို မာတောမ်ႏဝါꩻ၊ ထုမ်ႏစီꩻပွာꩻ ယံကလꩻ၊ မွိုးအွဉ်ႏစွꩻ ဖါအွဉ်ႏခွင်ꩻ၊ စိုးမူႏနံꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ကျန်ႏ၊ စိုးခိုဗင်ႏ အွဉ်ႏကုဲင်ချာ၊ ယိုမာꩻငါ တယ်ႏအိန်ႏထောင်ႏ၊ မူႏတောမ်ႏမောင်ႏ ကွန်ႏသောင်ကေား၊ ကျံႏခေါခေါ ယူႏစွို့ꩻစွို့ꩻ၊ တရွို့ꩻမျိုꩻ တောမ်ႏအောဝ်ႏပုဲင်ႏ၊ ထာꩻခုဲင်ႏမျိုꩻ ယံအောဝ်ႏမွိုန်း၊ ခွိုင်းတဲင် ဟန်ꩻနီꩻ မာꩻတငါ၊ ခွိုင်းတဲင်ဟန်ႏဟာ မာꩻတလဲဉ်ႏ၊ ​ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏ လွူးနမ်းကြို၊ အခိုဒေါ့ꩻခါ ယံနေးထူႏ၊ အမူႏဒေါ့ꩻခါ ယံမတ်တောင်ꩻ၊ လွူးနမ်းအခြောင်ꩻ လိုႏဝွေႏဖန်ႏ၊ ဖွို့ညီတလင်ႏ အမျာꩻကဲင်၊ ဝင်ꩻနီအုံဖျဲင်ꩻ ခဲဉ်းဖေႏလူႏ၊ ဒွူႏဒွူႏလုဲင်းမူႏ သီစူလောင်ꩻ၊ ဒွူႏဒွူႏလုဲင်းမောင်ႏ သီစူဗောင်၊ ဆုတောင်ꩻလက်ခွဉ် မင်္ဂလာႏ၊ ယံဖေႏချံꩻသာႏ တစိုးသက်၊ ရက်ရက်ဝင်နော မူႏမောင်ႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဩ။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၂)
သတ္တလောက၊ သင်္ခါရလောက၊ ဩကာသလောက၊ လောကသွံပါꩻအကို အမျတ်လွိုသွတ်ꩻကထွာဒါႏ ဘုရာꩻရတနာႏ၊ အမျတ်လွိုသွတ်ꩻကထွာဒါႏ တရာꩻရတနာႏ၊ အမျတ်လွိုသွတ်ꩻကထွာဒါႏ သံႏဃာႏရတနာႏ၊ ရတနာႏမျတ်သွံပါꩻယို ယုံႏကေႏမုꩻသꩻသဒ္ဓါႏ၊ စေႏတနာႏနိုꩻဆောႏတဲင်၊ ကပူႏဇောႏ ကရိုႏသေႏ၊ ပဏာႏမေႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ကွတ်ꩻဆီသူမျိုꩻ ဝွေႏဒနာႏ၊ ယံကလွစ်ဗာႏ ကင်ꩻထိုꩻယန်၊ သွံပါꩻကပ်တန် လစ်ꩻအပါယ်ႏ၊ ရန်ႏသူႏငတ်ꩻနယ်ႏ ယံကင်ꩻညာꩻ၊ ဘေꩻတန်ဆီပါꩻ ယံကင်ꩻနေား၊ ဥပဒ္ဒဝေါ တဆီသူ၊ နီဆီငတ်ꩻဒူ ဘေꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ သွံဆီနီနောလောင်ꩻ ကျမ္မာႏစ၊ ယံကင်ꩻလွစ်လွ စွုမ်ႏစိုးပန်၊ ယံကင်ꩻညာꩻယန် မော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏ လွစ်ထွူခါ၊ ခမ်းဟဝ်ဝေင်ꩻထာ နိရောဓ၊ ခမ်းအမတ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻလွဝင်ꩻနေား၊ တကာႏမူႏခိုသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၄)
ဗုဒ္ဓ ဘုရာꩻ၊ ဓမ္မ တရာꩻ၊ သံဃ သံႏဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ် သွံပါꩻ၊ သီနီနာꩻ တကာႏအာ၊ စူနုံခါ ရိုမ်းတဗူႏ၊ ဒင်ႏကတူႏ ရိုႏသေႏဗာႏ၊ ပဏာႏမ စေႏတနာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻ ယံကင်ꩻယန်၊ သွံပါꩻကပ်တန် ယံကအောင်ႏ၊ ရပ်ပဲစ်သွစ်ꩻဗောင်ႏ ယံကင်ꩻညာꩻ၊ ရန်ႏသူႏငတ်ꩻပါꩻ ယံကလီ၊ သူပါꩻကွတ်ꩻဆီ ဝွေႏဒနာႏ၊ ယံကင်ꩻညာꩻဒျာႏ မော့ꩻဗာႏမွုန်း၊ တဲႏဟန်ႏနီꩻ မာꩻတငါ၊ မုဲင်ꩻခါခါ ဘဝဇာတ်၊ သက်ယံထို စိုးယံဆွာꩻ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻခါ နုဲင်းခံꩻလောင်ႏ၊ သွုံꩻဆောင်ႏခါ ယံပြန်ꩻပြော်ꩻ၊ အာႏရဲင်ꩻလဲ့ ယံတလာ၊ ပညာႏခါ နုဲင်းမဟောႏ၊ မီႏသွတ်ꩻစောႏ ဘဝဆုဲင်ꩻ၊ ဇာႏတိလို့ဝုဲင်ꩻ ဇရာႏလွစ်၊ ဗျာႏဓိလဲ့ချွစ် မရဏကင်ꩻ၊ ချမ်ꩻသာႏစဲစ်ရင်ꩻ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻ လွဝင်ꩻနေား၊ နာႏတရာꩻအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၅)
အမျတ်သွတ်ꩻ ဘုရာꩻရတနာႏ၊ အမျတ်သွတ်ꩻ တရာꩻရတနာႏ၊ အမျတ်သွတ်ꩻ သံႏဃာႏရတနာႏ၊ ရတနာႏမျတ်သွံပါꩻ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ ပေႏတွမ်ႏတန်၊ စူနီပင် ဒင်ႏကတူႏ၊ ကပူႏဇောႏ ကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ ပဏာႏမစေႏတနာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ စွုမ်ႏဘဝလိုꩻ စိုးဇာတ်အာ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻခါ ယံသဲင်ꩻခွဲး၊ ယံသဲင်ꩻမော့ꩻတဲး မွိုးဖါဒါႏ၊ ယံသဲင်ꩻမော့ꩻဗာႏ ဆရာႏဟဝ်၊ ဇမ္ဗူႏကျွန်ꩻနဝ် ဘုရာꩻပွင်ꩻ၊ သဲင်ꩻတနꩻလင်ꩻ ကျွုံႏသော့ꩻမွေး၊ ဒါႏနယိုဟွေး ကုသိုလ်ႏခြွီ၊ ယံဖေႏကကွီ ဆုတောင်ꩻသေꩻ၊ သီႏလအရေꩻ နီနမ်းကျင်ꩻ၊ ယံကတဉ်ႏလင်ꩻ မယ်ꩻတသေႏ၊ ဖေႏဗဲင်းမွိုင်ဗွေႏ ငဝ်းစားယို၊ ယံလွစ်ဟွိုန်ဖို ဒေါ့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ၊ နမ်းသꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏ ဒုက္ခမျိုꩻ၊ စွုမ်ႏဘဝလိုꩻ ယံကင်ꩻနေား၊ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻဩ အဗွန်ဟုံႏ၊ သီႏလမျိုꩻမျတ် ဂွုဏ်ႏကေꩻဇူꩻ၊ လိုꩻလဲ့လိုꩻထူꩻ ယံကထွာ၊ လူꩻခါꩻလူꩻမျတ် ယံကထွိုက်၊ ဘဝသွတ်ꩻတွိုက် ဆုဲင်ꩻတနီꩻ၊ ညိမ်ꩻဆွိုးဖြီꩻစီꩻ ရုပ်တွမ်ႏနာမ်ႏ၊ ခမ်းမျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ နိရောဓ၊ အမတနယ်ႏ ဝေင်ꩻခေႏမာႏ၊ ယံကတွိုႏဗာႏလွသွော့ဝင်ꩻနေား၊ တကာႏလိုꩻအာ သီးယာဟွေး။
ငဝ်ႏဖေႏဆုꩻ(၇)
ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ၊ သံဃ သံႏဃာႏ၊ သွံပါꩻရတနာႏ အမျတ်လွို၊ ခိန်ႏငခါယို တကာႏသီး၊ စူနုံဆီလီး ဒင်ႏကတူႏ၊ သွံလဲင်ႏဝုဲင်ႏထူႏ ကန်းတော့ꩻငါ၊ ကုသိုလ်ႏယိုခါ အကျိုꩻနဝ်ꩻ- တကာႏတန်ပေႏ လိုꩻအမျာꩻ၊ အသက်ထိုꩻဆွာꩻ ယံနုဲင်းပီ၊ တရျာꩻလွိုကီ အာႏနန္တာႏ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻသေႏချာႏ လွစ်အနယ်ꩻ၊ မဟာႏကစ္စယ်ꩻ ဗွိုန်ပီမွေး၊ ချမ်ꩻသာႏယိုဟွေး ဗွေပြဲ့ꩻဝ၊ သဌေꩻဇောတိက ယံပီထွာ၊ တမျိုꩻနဝ်ꩻခါ ဗလအာႏ၊ တလာဟဝ်ငါႏ ဗွိုန်ပီလင်ꩻ၊ ဗိမ္ဗိသာရဟော်ခံꩻ ခွန်တန်ပို၊ အဇာႏတသတ်ယို အတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻ၊ ပညာႏခံꩻဖွိုင်ꩻ ယံနုဲင်းဗာႏ၊ သာရိပုတ္တရာႏ ရဟန်ꩻမျတ်၊ အကျိုꩻငတ်ꩻရပ် လꩻထွူခါ၊ ယံကလွစ်ပါ လစ်ꩻအပါယ်ႏ၊ သွံပါꩻကပ်နယ်ႏ ရန်ႏငတ်ꩻစွိုး၊ ယံကလွစ်တွိုး လစ်ꩻဝိပတ်၊ သွစ်ꩻပါꩻအရပ် ပဲစ်အဝ်ႏမျိုꩻ၊ ဆီပါꩻတဲ့ရိုꩻ ဟဲ့ꩻဘေꩻတံႏ၊ တဆီသူမန်ႏ ဥပဒ္ဒ၊ နီဆီငတ်ꩻဘယ ဘေꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ သွံဆီနီနောလောင်ꩻ ကံႏကျမ္မာႏ၊ ကွတ်ꩻဆီသူရောႏဂါႏ ကင်ꩻလို့စင်၊ လိုꩻလူꩻတနံ စေꩻစိန်ႏမျိုꩻ၊ စံႏစာꩻထွူရိုꩻ တနီꩻခါ၊ ဇာႏတိအထွာ ဇရာႏဖြား၊ ဗျာဓိတစား ဆာရောႏဂါႏ၊ မရဏဟဲ့ꩻဒါႏ ထာꩻသီမျိုꩻ၊ လစ်ꩻစွိုးကရိုꩻ ထာꩻဒုက္ခ၊ လွစ်ရာꩻဌာႏန ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မလွယ်ꩻဧကန်ႏ တွိုႏဗာႏရင်ꩻ၊ မူႏခိုခွန်နင်ꩻ ဒါႏယကာႏ၊ တရာꩻနာႏအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၈)
ခိန်ႏခါႏကာႏလ ယိုခါတွင်ꩻ၊ မူႏခိုခွန်နင်ꩻ တကာႏသီး၊ စူနုံဆီလီး ဒင်ႏကတူႏ၊ သွံလဲင်ႏဝုဲင်ႏထူႏ ကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ သွံပါꩻရတနာႏ အကျိုꩻနဝ်ꩻ- တဲႏဟန်ႏနီꩻ မာꩻတငါ၊ မုဲင်ꩻခါခါ တရိုꩻတဝ်း၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻပါꩻ ယံကကင်ꩻ၊ သွံပါꩻကပ်တန်ꩻ ယံကဟူႏ၊ ငတ်ꩻပါꩻရန်ႏသူႏ မလွဉ်ထေ့၊ လစ်ꩻဝိပ္ပတ္တိ ယံကင်ꩻညာꩻ၊ ဗျသနတရာꩻ မမော့ꩻဖို၊ သွစ်ꩻရပ်ပဲစ်ယို မမော့ꩻဖူꩻ၊ ယံလွစ်ပါစူꩻ တံႏတဆီ၊ လွိုဒွိုန်းဆꩻကီ တဌာႏန၊ ဥပဒ္ဒဝ တဆီသူ၊ နီဆီငတ်ꩻဒူ ဘေꩻမျိုꩻရန်ႏ၊ သွံဆီနီမန်ႏ ကျမ္မာႏမျိုꩻ၊ ကွတ်ꩻဆီသူရိုꩻ ဝွေႏဒနာႏ၊ ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ လွစ်ကင်ꩻညာꩻ၊ အဟဝ်မုဲင်ꩻရာꩻ ယံကကျွုံႏ၊ ယံဗွေစွုမ်ႏသွော့ သꩻကကျွိုက်၊ ယံထွိုက်ဒျာႏသွော့ နမ်းကလိုႏ၊ ကျံႏတွိုင်ꩻလꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ ယံကထွာ၊ ငါတွိုင်ꩻလꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ ယံကမွေး၊ ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻယိုဟွေး တရာꩻထူꩻ၊ မဂ်ဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏသူꩻ ယံလꩻဗာႏ၊ ဘဝသံႏသရာႏ ဖေ့သွတ်ꩻဝုဲင်ꩻ၊ အန္တိမအဆုဲင်ꩻ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻလွဝင်ꩻနေား၊ တရာꩻနာꩻအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၉)
ပူဇာစ ပူဇနေယျာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ၊ ပါဠိငဝ်းမျတ် ကရိုꩻဒါႏ၊ တရာꩻဒေႏသနာႏ လွဉ်အတွိုင်ꩻ၊ ပူႏဇောႏထွိုက် ပူႏဇောႏလင်ꩻ၊ ရတနာႏသွံတန်ꩻ အမျတ်ယို၊ တကာႏမူႏခို တန်တွမ်ႏပေႏ၊ ဝုဲင်ႏလင်ꩻရိုႏသေႏ မဏာႏမ၊ သက္ကစ္စ ဂါႏရဝ ကုသိုလ်ႏမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻစွိုးအကျိုꩻ ယံလꩻဗာႏ၊ လိုꩻသီးချမ်ꩻသာႏ လူꩻစေꩻစိန်ႏ၊ လိုꩻဘဝခိန်ႏ စိုးဇာတ်ပန်၊ လောင်ႏလွိုးကျယံ ယောင်ꩻတရေꩻ၊ လွစ်မော့ꩻရန်ႏဘေꩻ ကင်ꩻထာꩻဆာ၊ သက်စိုးလဲ့ခါ ထိုညဆွာꩻ၊ နမ်းသꩻနီပါꩻ ယံချံꩻသာႏ၊ ဗလရဲင်ꩻအာႏ ယံတလာ၊ ထာꩻသေဉာဏ်ႏခါ ယံတန်မွေး၊ နီနမ်းယိုဟွေး ကမဲဉ်လꩻ၊ နီသꩻယိုဟွေး ကဆုတောင်ꩻ၊ ယံဗွေမဲဉ်ႏလွဉ်ꩻ လွစ်ဗာႏမွော့၊ ခင်ႏလမ်းသွံထွော့ ဘုံႏသွံထပ်၊ ခင်ႏလမ်းဟဝ်မျတ် လိုꩻလူꩻနယ်ႏ၊ ထွာဗာႏကျင်ႏလယ်ႏ မီႏဗွိုႏအန်ꩻ၊ ခမ်းဟဝ်ဝေင်ꩻခံꩻ နိရောဓ၊ ဝေင်ꩻအမတ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ၊ မုချဧကန်ႏ ယံတွိုႏနော၊ ကူကောတရာꩻနာႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၀)
ဗုဒ္ဓ ဘုရာꩻ၊ ဓမ္မ တရာꩻ၊ သံဃ သံႏဃာႏ၊ သွံပါꩻရတနာႏ အမျတ်ယို၊ ပေႏတန်မူႏခို သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ စူနီပင်ပေါင်ꩻ ရိုမ်းတဗူႏ၊ ကတောင်ကတူႏ ယွော့အွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ဖြောင်းလဲ့ရွစ်ထင်ႏ ကွီအခွင်ꩻ၊ ဩကာသခန်ꩻ ငဝ်းကန်းတော့ꩻ၊ ရိုႏသေႏမာန်ႏချော့ꩻ ပဏာႏမ၊ မနော်ꩻဟဒယ သꩻလဲ့ယူႏ၊ အာႏရုံႏပျုထူႏ ထွူတဲင်ခါ၊ ကကန်းတော့ꩻငါ ရိုႏသေႏဗာႏ၊ သွံပါꩻရတနာႏ အကျိုꩻနဝ်ꩻ၊ ဘဝယိုခါ ဘဝဆုဲင်ꩻ၊ စိုးဇာတ်ပန်မုဲင်ꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း နမ်းတွမ်ႏသꩻ၊ ယံချံꩻသာႏခွꩻ ထွူတဲင်စော၊ လိုꩻလူꩻယိုနော စေꩻစိန်ႏမျိုꩻ၊ စံႏစာꩻထွူရိုꩻ တနီꩻခါ၊ လွစ်ကွုတ်လွစ်ဆာ လွစ်ဖြားသီ၊ ကိလေႏပါꩻဆီ ယံချုတ်ညိမ်ꩻ၊ ငတ်ꩻခန္ဓာႏသိမ်ꩻ ဝိညာဏ်ႏပျတ်၊ ခင်ႏလမ်းဟဝ်မျတ် ဝေင်ꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ သေႏချာႏအမန်ႏ လꩻသွော့နေား၊ ခွိုင်းတဲင်တရာꩻနာႏ၊ တကာႏမူႏခိုသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၁)
ကာမရူပ အရူပ၊ သွံလောက အဆရာႏ၊ ကထွာဒါႏ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻဒါႏ၊ ဒေႏသနာႏ မျတ်တရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻ တပဲ့ꩻယာႏ၊ မျတ်သံႏဃာႏလဲ့ တပါꩻ၊ ယိုသွံပါꩻ ရတနာႏ၊ စူဟတ္ထာႏ လီးတဆီ၊ ကတောင်ကီ ယွော့အွဉ်ႏဒင်ႏ၊ ကန်းတော့ꩻထင်ႏ ပဏာႏမ၊ သက္ကစ္စ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ဘဝလိုꩻ ကအဝ်ႏထွာ၊ ယိုခါခါ ပစ္စုပ္ပန်ႏ၊ ကထုမ်ႏကျံႏ ကလုပ်ꩻမာꩻ၊ ယံထူꩻချာꩻ ယံလꩻခွဉ်ႏ၊ တွို့ꩻတွမ်ႏကွဉ်ႏ နဝ်တွမ်ႏထင်ꩻ၊ ထေအရင်ꩻ ကကူꩻကား၊ စွဲးကတ္တား ကခွုမ်စံႏ၊ ယံတိုꩻထင်ႏ ယံကမျတ်၊ လိုꩻတသက် နမ်းတွမ်ႏသꩻ၊ ယံကခွꩻ ယံချံꩻသာႏ၊ ဝွေႏဒနာႏ ယံကကင်ꩻ၊ ယံခြွိုင်ႏသန်ꩻ အုံဗာႏပျောႏ၊ သတင်ꩻကျောႏ မဉ်ꩻလွီးဟွမ်၊ ခိုႏတွမ်ႏဒွမ် ကီတွမ်ႏလ၊ လိုꩻဘဝ လူꩻစေꩻစိန်ႏ၊ နေင်ႏအခိန်ႏ ညထိုꩻဆွာꩻ၊ မွန်းပျောႏစံႏစာꩻ ထွူတဲင်ခါ၊ ထင်ႏကီလွေꩻငါ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မုချဧကန်ႏ လွယ်ꩻတဝ်းနော၊ စွုမ်ႏဖြာꩻကူကော တရာꩻနာႏ၊ ဥပသကာႏ အပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၂)
ဘုရာꩻရတနာႏ၊ တရာꩻရတနာႏ၊ သံႏဃာႏရတနာႏ၊ ရတနာႏမျတ်ယိုသွံပါꩻ၊ မူႏခိုစွုမ်ႏဖြာꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ စူဗောင်အွဉ်ႏရောင်ꩻ ဒင်ႏကတူႏ၊ သꩻကိုလဲ့ယူႏ ဖြောင်းလဲ့ကွီ၊ အပဲစ်နမ်းကီ ယံကသျင်ꩻ၊ ယံကလွစ်ကင်ꩻ ကံႏသွံပါꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ဩကာႏသ၊ ရိုႏသေႏဂါႏရဝ ကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ ပဏာႏမစေႏတနာႏ အကျိုꩻနဝ်ꩻ- ခွိုင်းတဲင်ဟဝ်တဝ်း လစ်ꩻအပါယ်ႏ၊ ကပ်တန်သွံသွယ်ႏ ငတ်ꩻရန်ႏသူႏ၊ လစ်ꩻစွိုးလစ်ꩻဒူႏ ဝိပ္ပတ္တိ၊ ငတ်ꩻပါꩻပဉ္စိ ဗျသန၊ သွစ်ꩻပါꩻအဋ္ဌ အရပ်ကုဲင်၊ ယံကဟုဲင်လုဲင် ဆီဖေꩻတံႏ၊ တဆီသူခွင်ႏ ဥပဒ္ဒ၊ ပဉ္စဝီသ ဘေꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ သွံဆီနီနောလောင်ꩻ ကံႏကျမ္မာႏ၊ ခွိုင်းတဲင်ရောႏဂါႏ ကွတ်ꩻဆီသူ၊ ယံကင်ꩻလို့ထွူ မော့ꩻဗာႏမွော့၊ ယံခွဲးပုဲင်ႏသွော့ လွစ်တာႏသေႏ၊ တန်ယိုတွမ်ႏပေႏ တရာꩻနာႏ၊ ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻချံꩻသာႏ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻလွသွော့ဝင်ꩻနေား၊ တရာꩻဦꩻကောနာႏ၊ မျာꩻတကာႏအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၃)
ဘုရာꩻကရိုꩻဒါႏ ရတနာႏ၊ တရာꩻကရိုꩻဒါႏ ရတနာႏ၊ သံႏဃာႏကရိုꩻဒါႏ ရတနာႏ၊ သွံပါꩻယိုကရိုꩻဒါႏ၊ ရတနာႏ အမျတ်လွို၊ မူႏတွမ်ႏခို သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ စူရုမ်းပေါင်ꩻ ဒင်ႏကတူႏ၊ ကပူႏဇောႏ ကရိုႏသေႏ၊ ကဝန္ဒေႏ ကဦးချ၊ သက္ကစ္စ ဂါရဝ၊ ပဏာႏမ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ အီႏဒေါ့ꩻရိုꩻ ဆုတောင်ꩻဖြောင်း၊ အာယုနဝ်ꩻကောင်း သက်ထိုဆွာꩻ၊ ဝဏ္ဏနဝ်ꩻရာꩻ ယောင်ꩻသေႏချာႏ၊ သုခချံꩻသာႏ ယံကတန်၊ ဗလအာႏအန် ယံတလာ၊ ပဋိဘာနနဝ်ꩻခါ ပညာႏဉာဏ်ႏ၊ ယံဒါႏသေထင်ႏ ကူစွိုးစွိုး၊ ယံမော့ꩻဖာမွိုး သဌေꩻနွယ်ႏ၊ ယံထွာသူႏကျွယ်ႏ စွုမ်ႏဘဝ၊ ဧကန်ႏမုချ လꩻထွူတဲင်၊ ခမ်းမျတ်ဝေင်ꩻသဲင် နိရောဓော၊ ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻယိုနော ယံလꩻဗာႏ၊ မူႏခိုတရာꩻနာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ အမျာꩻလိုꩻပေါင်ꩻသီးယာ၊ အမျာꩻလိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၄)
အဘိဝါဒန သီလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာ ပစာယိနော။ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တု၊ အာယုဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။ ဝုဍ္ဎာ ပစာယိနော-သီႏလအသက် ဂုဏ်ႏသကတ်တန်လွိုပိုႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယို လိုꩻကျောင်ꩻသီး၊ စူနုံဆီလီး ဒင်ႏကတူႏ၊ ရိုႏသေႏဦးချ ကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ အဘိဝါဒန သီလိဿ-သာႏသာႏယာႏယာႏ ကန်းတော့ꩻလင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုရင်ꩻ အကျိုꩻကောင်း၊ အာယုစ-သက်ထိုစိုးဆွာꩻ ယိုတပါꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝဏ္ဏောစ-လောင်ႏလွိုးယောင်ꩻဆင်ꩻ တရေꩻလင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ သုခဉ္စ-နမ်းယိုတွမ်ႏသꩻ၊ ချံꩻသာႏခွꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဗလဉ္စ-နမ်းအာႏ ဉာဏ်ႏအာႏ ဗွေစွုမ်ႏဗာႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဓမ္မာ-လစ်ꩻစွိုးလစ်ꩻပါꩻ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏယို၊ နိစ္စံ-ခေ့ꩻယိုတွမ်ႏလေ တသေႏသေႏ၊ တန်ယိုတွမ်ႏပေႏ ဒါႏယကာႏ၊ တရာꩻနာႏသီးအတွက်၊ ဝဍ္ဎန္တု-တိုꩻတက်စီꩻပွါꩻ ထူꩻချာꩻထင်ႏထိုဗာႏသွော့နေား၊ ကောကန်းတော့ꩻဒါႏ၊ ကေားရိုႏသေႏဒါႏ၊ တရာꩻနာꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးလို့လို့ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၅)
ခိန်ႏခါႏကာႏလ၊ သမယယိုခါ၊ ကထွာဒါႏ တကာႏမူႏခိုသီး၊ ဆီလီးစူနုံ၊ ရုမ်းတဗုံစုဗူႏ၊ ကတူႏအွဉ်ႏဒင်ႏထွူတဲင်- ကကန်းတော့ꩻ ရိုႏသေႏဗာႏဒါႏ၊ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ၊ ပဏာႏမ ကုသိုလ်ႏကံႏစေႏတနာႏ၊ သွုံꩻဆောင်ႏခရာႏ ဒါတဗ္ဗတခြိုꩻ၊ အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို၊ လူႏတန်ꩻဗာႏဒါႏ၊ ဒါႏနကုသိုလ်ႏကံႏစေႏတနာႏ၊ သွံပါꩻသရဏာႏဂုဏ်ႏ၊ ငတ်ꩻစွုံႏသီႏလယို၊ နေးခံႏဆောက်တယ်ႏဗာႏဒါႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏကံႏ စေႏတနာႏ၊ စေႏတနာႏအမျိုꩻအမျိုꩻ၊ အကျိုꩻတရာꩻနဝ်ꩻကောင်း- ဘဝယိုခါ ဘဝငါ၊ မုဲင်ꩻခါခါ တရိုꩻတဝ်း၊ ဘေꩻအစွိုးစွိုး၊ ရန်ႏအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ၊ အန္တရာယ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏအစားစား၊ ထာꩻခိုးလျား ပူလီမျိုꩻယို၊ ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ ယံခွဲးဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံကလွစ်ကင်ꩻ၊ ယံကသျင်ꩻဗာႏထွူ နမ်းလောင်း နမ်းကီတဲင်တွော့ꩻ- အာယု' ဝဏ္ဏ' သုခ' ဗလ'ပဋိဘာန-အကျိုꩻတရာꩻငတ်ꩻပါꩻယို၊ ယံကလꩻ ယံကပဲင်ႏ၊ ယံကဆဲင်ႏဗာႏထွူတဲင်ခါ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻသူꩻနဝ်ꩻ၊ မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏတရာꩻယို၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ၊ ယံကလꩻဗာႏသွော့ဝင်ꩻနေား၊ တရာꩻဦꩻကောနာႏ၊ တကာႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ အားလုံးတင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၇)
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ တကာႏခိုမူႏအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး၊ လောကသွံပါꩻအကို၊ အမျတ်လွိုသွတ်ꩻ ကထွာဒါႏ၊ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ၊ ရတနာႏမျတ်သွံပါꩻယို၊ စူနုံလီးဆီ မတ်ပီဗိုမွံꩻ၊ ရွံးဆွံꩻစူဗူႏ၊ ကတူႏကီ အွဉ်ႏဒင်ႏထွူတဲင်၊ ကကန်းတော့ꩻ ရိုႏသေႏဗာႏဒါႏ၊ ပူဇာစ ဂါရဝကုသိုလ်ႏကံႏစေႏတနာႏ၊ အကျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻကောင်း- တကျွိုက်တဝ်း၊ တနေစ်သက်တဝ်း၊ တမဲဉ်လꩻတဝ်း၊ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ အကျိုꩻခိုးလျား၊ အကျိုꩻယပ်ꩻသꩻ၊ အကျိုꩻဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻဖုံႏယို၊ ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံခွဲးဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံကလွစ်ကင်ꩻ၊ ယံကသျင်ꩻဗာႏထွူ၊ နမ်းလောင်းနမ်းကီတဲင်တွော့ꩻ- သဒ္ဓါႏ' သီႏလ' သုတ' စာဂ' ပညာႏ' ဟိရီ' ဩတ္တပ္ပ ကရိုꩻဒါႏ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻနွတ်ꩻပါꩻယို၊ ယံပြဲ့ꩻဝ ပြဲ့ꩻစွုံႏဗာႏသွူ၊ နမ်းလောင်းနမ်းကီတဲင်ခါ၊ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတနီꩻသူꩻနဝ်ꩻ၊ ကွုတ်ဖြားဆာသီ၊ ထာꩻပူလီနယ်ꩻ၊ ကလွစ်ရာꩻဒါႏ၊ ချံꩻသာႏအစဲစ်၊ ချံꩻသာႏအမန်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏယို၊ ဘဝဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ ဘဝဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ၊ ယိုꩻယိုꩻမွိုင်မွိုင်၊ ယံကလꩻလွသွော့ဝင်ꩻနော၊ ကောကန်းတော့ꩻ ရိုႏသေႏဒါႏ၊ တကာႏခိုမူႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻ(၁၈)
မျက်မောက်ကာႏလ၊ သမယယိုခါ၊ ကထွာလင်ꩻဒါႏ၊ တကာႏခိုမူႏသီး၊ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ အမျတ်တရာꩻယို၊ ပူႏဇောႏရိုႏသေႏ၊ ယုံႏကေႏကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ ပဏာႏမကုသိုလ်ႏကံႏ စေႏတနာႏ၊ အကျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻကောင်း- ဂျိုဟ်ႏသက်ဟဝ်တဝ်း ထဲ့ရာႏဟု၊ ပါႏပဂျိုဟ်ႏစု မီႏတနꩻ၊ ယံလွစ်ထိုꩻလꩻ အကျိုꩻကုဲင်၊ သွုမ်ꩻတိန်ꩻဟုဲင်လုဲင် ရတနာႏ၊ ပစ္စေꩻဥစ္စာႏ ရွဉ်တွမ်ႏခံꩻ၊ ခန္ဓာႏငတ်ꩻတန်ꩻ ကုဲင်ကိုထန်ႏ၊ တနꩻမဲဉ်ႏရန်ႏ စန်းလွန်းပျတ်၊ ဘုမ္မိသွံထပ် သျားမီးပါ၊ အကျိုꩻကုဲင်ခါ ယံလွစ်ဗာႏ၊ အမင်္ဂလာႏ နိမိတ်မျိုꩻ၊ ထာꩻဗေင်ႏမင်းမျိုꩻ ထီႏတရွူး၊ ဗေင်ႏမင်းထီမွူး ထွတ်ꩻတဒူ၊ ထွီႏထော့ꩻခြေင်းခြူ ပနားပုဲင်ႏ၊ တရျိုးသꩻခုဲင်ႏ ဝင်ꩻတွဲႏနက်၊ ယံဖေႏကငက် ကင်ꩻလို့ပါ၊ အကုသိုလ်ႏခါ ယံလွစ်မာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ယံအာဗာႏ၊ ထာꩻဆာရောႏဂါႏ ယံကင်ꩻနမ်း၊ ဘဝလိုꩻခမ်း ကအဝ်ႏအုံ၊ ဘဝလိုꩻဒုံ ကအဝ်ႏသော့ꩻ၊ စွုမ်ႏစွိုးဟဝ်ရော့ꩻ လွစ်ဆင်ꩻရယ်ꩻ၊ လွစ်သောင်လွစ်နယ်ꩻ လွစ်ခိုးလျား၊ အာမျိုꩻအာစား ထာꩻနန်းခီ၊ နမ်းလောင်းကြိုကီ ယံကင်ꩻခြူႏ၊ ခွိုင်းတဲင်သꩻယူႏ ထာꩻမဲဉ်ထွာ၊ သꩻဆန္ဒခါ ယံဗွေခူꩻ၊ ဆုဲင်ꩻတနီꩻသူꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻတာႏ၊ မဂ်ဖိုလ်ႏချံꩻသာႏ မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ၊ မန်ႏမန်ႏယံကလꩻလွဝင်ꩻနော၊ ကောကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏဒါႏ၊ တကာႏခိုမူႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻမသာႏ(၁၉)
အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရာ-ရုပ်နာမ်ႏနီပါꩻ သင်္ခါရတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ဝတ-စင်ႏစဲစ်ဧကန်ႏ အမန်ႏတဗာႏ၊ အနိစ္စာ-တသေႏသေႏပြောင်ꩻလယ်ꩻ တမယ်ꩻတဝ်းသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻဒေႏသနာႏ၊ တရာꩻယာႏ လွဉ်အတွိုင်ꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏနီပါꩻ သင်္ခါရတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ ကွပ်ပွိုးတယ်ꩻတဝ်း၊ အနိစ္စတရာꩻတဲင်တွော့ꩻ (တကာႏဖြား စင်ꩻဖါသောဘန)ယိုနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏအနိစ္စ၊ ဇာတ်ဘဝတသာ၊ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏကူꩻငါလွေꩻလဲဉ်းသွူ။
ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ဇာတ်ဘဝတသာ ကပြောင်ꩻလုဲင်ႏကူꩻငါလွေꩻဒါႏ တကာႏဖြား (စင်ꩻဖါသောဘန)ယိုတဲင် အဝ်ႏကုဲင်ဆꩻချာ တကာႏလိုꩻအာသီး၊ ပူႏဇောႏရိုႏသေႏလင်ꩻဗာႏ၊ ရတနာႏသွံပါꩻ အကျိုꩻတရာꩻနဝ်ꩻကောင်း- ဘေꩻအစွိုးစွိုး၊ အန္တရာယ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻကရိုꩻဒါႏ၊ အနိဋ္ဌဖလ၊ အကုသလဝိပါက၊ အကုသိုလ်ႏ အကျိုꩻကုဲင်ဖုံႏယို၊ ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံခွဲးဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံကလွစ်ကင်ꩻ၊ ယံကသျင်ꩻသွူ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ပငါပရာꩻတဲင်တွော့ꩻ- ကွပ်ပွိုးပွါꩻမျာꩻ ဆင်ႏချင်ႏဗာႏ၊ လက္ခဏာႏရေꩻသွံပါꩻ၊ အကျိုꩻတရာꩻတဲင် ကွုတ်ဖြားဆာသီကရိုꩻဒါႏ၊ ဒုက္ခလစ်ꩻပါꩻ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻတရာꩻလစ်ꩻစွိုး၊ သွတ်ꩻဆွိုးဖေ့ဝုဲင်ꩻမန်ႏ၊ ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏယို၊ ယိုꩻယိုꩻမွိုင်မွိုင်၊ ယံကလꩻဗာႏသွော့ဝင်ꩻနော၊ သုသာနသင်ႏခဲင်ꩻ၊ လုတ်တဲင်ꩻကိုယို၊ ကတွိုႏဖျော်လွဉ်ဒါႏ၊ တရာꩻနာႏအပေါင်ꩻ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံႏတဉ်ဟွေး။
ငဝ်းဖေႏဆုꩻမသာႏ(၂၀)
(ဟန်ႏရဝ်ꩻ/နီꩻ)ယိုနဝ်ꩻ၊ ခန္ဓာႏလီꩻခြုံယ၊ စွဉ်ꩻဖအွဉ်ႏကုဲင်ထွူတဲင်တွော့ꩻ၊ ဘဝတသာ ကပြောင်ꩻငါတေားလွေꩻဒါႏ၊ တကာႏဖြား (စင်ꩻဖာသောဘန)ယို၊ ဝိညာဏ်ႏဇော်ꩻသꩻ၊ မရဏ ထာꩻသီမင်ꩻ၊ အတွင်ꩻကအဝ်ႏလွဉ်ထူႏ၊ တမွေးတမဲဉ်ႏတဝ်း၊ တဖြဝ်းတရွို့ꩻမာႏ၊ ယူႏကွင်ဒါႏတဲင်၊ ရန်းဖွိုႏဆꩻလ ဘဝပိတ္တာႏ၊ မီႏလွေꩻထွာဒါႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့၊ ဝဋ်ဒုက္ခ ဘဝဆင်ꩻရယ်ꩻယို၊ ယံလွစ်ထန်ႏ၊ သွုန်ႏကိုသꩻဖူꩻ၊ အာႏရုဏ်ႏပျဒစူꩻထွူတဲင်၊ မာꩻဖေႏဒါႏန၊ ဖဖေႏကုသိုလ်ႏ၊ ပွယ်ꩻပင်သွမ်ꩻသွူ။
အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ပွယ်ꩻပင်သွမ်ꩻယိုတဲင် ကကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏဗာႏဒါႏ ရတနာႏသွံပါꩻ အကျိုꩻတရာꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ကအီႏနေးခံႏဆောက်တဲႏလွေꩻ သွံပါꩻသရဏဂုဏ်ႏ၊ ငတ်ꩻစွုံႏသီႏလအကျိုꩻတရာꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဘဝယိုခါ ဘဝငါ၊ မုဲင်ꩻခါခါ တရိုꩻတဝ်း၊ နမ်းယိုတွမ်ႏသꩻ၊ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻ၊ အနယ်ꩻနယ်ꩻ အစွိုးစွိုးဖုံႏယို၊ ယံမော့ꩻဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံခွဲးဗာႏပုဲင်ႏ၊ ယံကလွစ်ကင်ꩻ၊ ယံကသျင်ꩻဗာႏထွူ၊ နမ်းလောင်းနမ်းကီတဲင်တွော့ꩻ မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏတရာꩻယို၊ ယိုꩻယိုꩻသာႏသာႏ၊ ယံကလꩻဗာႏသွော့ဝင်ꩻနေား၊ တရာꩻနာႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏ၊ အားလုံးတဉ်ဟွေး။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
စူဠသဋိဇာတ်
"ထွာသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် စူဠသေဋ္ဌိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီလꩻတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"'' ၁။ ပေါႏကျွိုက်မွေးသွူလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အဆင်းအရန်း ယူႏတဝ်း၊ သွဉ်းခန်းတဲ့ယဝ်း တောႏလမ်းဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ပေါႏဒေါ့ꩻတယွို့ꩻဝင်ꩻ၊ ပေါႏသဲ့ꩻသွမ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဝဋ်တွပ်ꩻချာဒါႏ၊ အကုသိုလ်ႏဝဋ်တံႏ ခံႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ သင်္ခါႏရဓမ္မ အနိစ္စသညာႏ (ကသေနာႏ ထာꩻတမယ်ꩻတဝ်း)နောဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻအီ မဂ်ဖိုလ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ (ယူးသီတဗာႏ) ဆေ့ꩻငါႏအရင်ꩻ သွင်ꩻဖွီလꩻတဝ်း၊ ထုမ်ႏကျံႏမဉ်ႏဒါႏနဝ်ꩻ ခြွေခြာႏနွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် တဏ္ဍုနာဠိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ ထင်းတန်ချာနမ်း၊ အွဉ်ႏဒါႏနမ်းတဲင် မဉ်ႏနွို့မာꩻ အမျာꩻကိစ္စနောဝ်ꩻ အမျာꩻသွုမ်ꩻတေင်၊ အမျာꩻဝါးထန်ႏခြေင်ဒါႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ မာꩻတရာꩻရာꩻမꩻ အမျာꩻနစ်သက် ထောက်ခံႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ပေါႏမာꩻထာꩻ တရာꩻတောဝ်းနဝ်ꩻ အမျာꩻကျွိုက်တောဝ်း၊ ထောက်ခံႏတောဝ်း အကျောင်ꩻ၊
၄။ လောဘတန်ငါႏတဲ့ လꩻဆေ့ꩻဒါႏ၊ တရေႏကုဲင်ဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးနီမျိုꩻ
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တပါႏအာငါႏတဝ်းလဲ့ ကွပ်ပွိုးအဝ်ႏစွစ်ꩻအဝ်ႏလီတဲင် လွောင်ႏဗူႏမုꩻအာႏရဲင်ꩻ တပေါႏအဝ်ႏငါႏတဝ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လွောင်ႏဗူႏမုꩻအာႏရဲင်ꩻ တပေါႏအဝ်ႏငါႏတဝ်းအကျောင်ꩻယို မီႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏတွမ်ႏ သက်သေႏတဗာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ဗာႏ"လိတ်ပအိုဝ်ႏ"သွူ၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ခမ်းကောင်လဲ့ပအိုဝ်ႏ၊ ခမ်းဒေါမ်လဲ့ပအိုဝ်ႏ၊ အဝ်ႏတအိုႏလွုမ်ꩻရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ လိတ်နဝ်ꩻ လိတ်ခမ်းကောင်၊ လိတ်ခမ်းဒေါမ် အဝ်ႏနီမျိုꩻသွူ။
လိတ်အဝ်ႏနီမျိုꩻတဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုနဝ်ꩻ အာႏလꩻတဝ်း၊ အာႏပေႏထိုꩻဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻကဗော့ꩻ ခမ်းကောင်သားလဲ့ ဖေႏအာႏလိတ်ခမ်းကောင်၊ သꩻကဗော့ꩻခမ်းဒေါမ်သားလဲ့ ဖေႏအာႏလိတ်ခမ်းဒေါမ်တဲင် လိတ်လုဲင်ꩻအာႏရဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻနီအာႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ဟန်ႏနီꩻမာꩻချာ နေင်ႏပေါင်ꩻအာနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပျဿနာႏ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအံႏသက်လွစ်ပျဿနာႏ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အရိမေတ္တေယျ ဘုရာꩻပျဿနာႏတဲင် ခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် ထွာလွဝင်ꩻပဋိပက္ခပျဿနာႏဖုံႏ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်သွူ၊ ပျဿနာႏအလင်နဝ်ꩻ ယေန်ထိုꩻလဲန်းတဲ့ လိတ်နဝ်ꩻ တွိုႏယိုခါ အဝ်ႏစွူစွူဒျာႏနီမျိုꩻသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏနီမျိုꩻ ဖေႏကထွာတမျိုꩻယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻ၊ လိုꩻလမ်းတပါꩻပါꩻ တဖြာꩻဖြာꩻလဲ့ တမာꩻဖေႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ တစေသျင်ꩻဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို ညမ်းငါႏ၊ သꩻပေႏခရာႏဟဝ်ငါႏ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏနီမျိုꩻ ဖေႏကထွာတမျိုꩻချင်ႏနဝ်ꩻ သထုံႏဝေင်ꩻနယ်ႏကို လိုꩻ(၉)ဖြာꩻ တဲမ်းစူမုဲင်တဲင် (မွူးနီꩻစွယ်ꩻပါတဝ်း) နေင်ႏ ၁၃၇၄-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားလာရပ်နဝ်ꩻ ထေလိတ်စောင်ႏတဲင် တောင်ꩻပြန်ႏလွေꩻ ခမ်းကောင်ခမ်းဒေါမ် ဗွေႏသံႏဃာႏသီးသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်တောင်ꩻပြန်ႏယိုတဲင် နေင်ႏ ၁၃၇၅-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ (၂)နီꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ တဲမ်းထေကျောႏညာႏချက်လိတ် ဖေႏအကျံႏဉာဏ်ႏတစောင်ႏသွူ။ တွိုႏလွေꩻ ၂၀၁၃-ဗာႏ၊ ဇွန်လာ(၅)နီꩻ (၅-၆-၂၀၁၄)နဝ်ꩻ မိုးထေ့ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏတဲင် "သုဝဏ္ဏခမ်းသားစွိုꩻ" တဲမ်းတုတ်ꩻလွေꩻယင်း လိတ်တစောင်ႏသွူ။ ၂၀၁၃-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဇွန်လာ(၆)နီꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ ဖေႏကထွာတမူချင်ႏအရေꩻယို ဝေင်ꩻသထုံႏ ခွန်သန်းဝေတဖြာꩻအနေႏ တဲမ်းတုတ်ꩻလီလွေꩻဖျင် လိတ်တစောင်ႏသွူ။ ၂၀၁၃-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဇွန်လာ(၁၂)နီꩻနဝ်ꩻ သထုံႏဒေႏသ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏကေႏမုꩻအစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသိန်းရွှေအွဉ်ငါထွူတဲင် လိုꩻအဖြာꩻ(၁၁)နဝ်ꩻ ထေယင်းလိတ်တောင်ꩻပြန်ႏ တစောင်ႏနေနေသွူ။ ခမ်းဒေါမ်သားနဝ်ꩻ တဖြာꩻအနေႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ အစုမ်ꩻစွိုꩻအနေႏလဲ့နဝ်ꩻ ထေတုတ်ꩻလဲန်းလိတ်(၄)စောင်ႏရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ခမ်းကောင်သားနဝ်ꩻ ပေါႏလွိုဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏလိတ်တစောင်ႏနဝ်ꩻ ကအီႏထေတုတ်ꩻလိတ်ယို ထီႏဗာႏတဝ်းသွူ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ခမ်းဒေါမ်သား ကမဲန်လꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏတမူချင်ႏယို ခမ်းကောင်သား မာꩻဖေႏနွောင်ꩻတဝ်း-ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ တနယ်ꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻတဖြာꩻအနေႏနဝ်ꩻ ဆုံꩻဖျတ်ပဲင်ႏခွင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း-ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ခမ်းကောင်၊ ခမ်းဒေါမ်ပေါင်ꩻစပ်တဝင်ꩻ ကတလꩻတဝ်းဒွိုန်း၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏနီမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းကွာႏလွဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို ကေားဝါႏသနာႏသား ဖေႏကသေနဝ်ꩻ တဲမ်းတဲက်ဆဲင်ႏနယ်လွေꩻဗာႏ နုဲင်းဆꩻလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ခမ်းကောင် သရ(၁၆)ဖြုံႏ"-
ရဿဒီဃပေါင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အလွိုးအငုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မီႏထူႏအကဲန်အဗဲ့ꩻအအဲဉ်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၁)ဖြုံႏလွုမ်ꩻနုဲင်းနုဲင်းသွူ။ (၁၁)ဖြုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ-
(ဒေါမ်)
ယို(၁၁)ဖြုံႏအကို ကတဗွိုန်တဝ်း ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏ"အဲ"သရတဖြုံႏလွုမ်ꩻသွူ၊ လိတ်ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ ဗီးယို ပအိုဝ်ႏ ပါဠိ တခွယ်ꩻချာꩻတဝ်း အဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏသွူ၊ ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ပါဠိဗီး၊ ပအိုဝ်ႏဗီး ခွယ်ꩻချာꩻနေး(၂)မျိုꩻသွူ၊ ပါဠိဗီးနဝ်ꩻ ဗွိုန်ခမ်းကောင် အဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻလဲ့ ပအိုဝ်ႏဗီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၂)မျိုꩻ နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ခမ်းဒေါမ်ဗီး (၂၆)ဖြုံႏ"-
ခမ်းဒေါမ်သားဗီးယိုနဝ်ꩻ ပါဠိဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို လွိုက်ထူႏပအိုဝ်ႏငဝ်းတာႏ သဲတ်သဲတ်ထွူတဲင် မုဲင်ကီ၊ မုဲင်လ၊ မုဲင်တဖြုံႏ၊ မုဲင်နီဖြုံႏ၊ မုဲင်သိုမ်ဖြုံႏယိုလဲ့ သွင်ꩻငီꩻသော့ꩻ ပအိုဝ်ႏဗီးကိုသွူ။ ငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ ခမ်းဒေါမ်၊ ခမ်းကောင် ဗွိုန်ဗွိုန်တဝင်ꩻ၊ ရဿငဝ်းရန်း(၂)ဖြုံႏ၊ ဒီဃငဝ်းရန်း(၄)ဖြုံႏ၊ (၆)ဖြုံႏ(၆)ရန်းနုဲင်းနုဲင်းသွူ။ ဗီးမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻအရီးအဆုဲင်ꩻ၊ ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻအပေႏအတန်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အရေအတွက်ဂဏန်ꩻနဝ်ꩻ ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ စူꩻမန်းဂဏန်ꩻအတွိုင်ꩻလဲ့ ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ တဲႏထွင်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ နုဲင်းဆꩻငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ကမာꩻထူꩻအီဒါႏငဝ်းရန်းယို ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ ပက်ငါ (မုဲင်ငါ)(- ꩻ)၊ မုဲင်နီဖြုံႏ (- း)၊ မုဲင်ပက်ငါ(- ႏ)ဟဲ့ꩻနုဲင်းယို၊ တဲမ်းနုဲင်းယိုလဲ့ ခမ်းဒေါမ်သားနဝ်ꩻ (-.)၊ အခံႏနီဖြုံႏ (- း)၊ အခံႏသွံဖြုံႏ(- း့)ဟဲ့ꩻလွနုဲင်းယို၊ တဲမ်းဒျာႏနုဲင်းယိုသွူ။
"အု အူ အော့ အော် အို့ အို"သရယို(၆)ဖြုံႏ ဖေႏကထန်ႏထူꩻချာထဲင်း ပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ ခမ်းကောင်သားနဝ်ꩻ သော့ꩻဝဟွဲးတဲင် "အွု အွူ အွော့ အွော် အွို့ အွို"ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ခမ်းဒေါမ်သားနဝ်ꩻ တွဲꩻဒျာႏတောမ်ႏ ထိုမ်းပြာႏ(-ှ)နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ "အှု အှူ အှော့ အှော် အှို့ အှို"ထွာလွေꩻလုဲင်ႏပုံႏယိုသွူ။ လိတ်ခမ်းကောင် ရ-ဗဲန်လဗဲန်ခန်ꩻကို "ခ၊ ဖ"ဗီးနီဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ ဗဲန်တွမ်ႏရ-တဲင် "ခြ-ဖြ"ထွာလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "က-ပ"ဗီးယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ ဗဲန်တွမ်ႏလ-တဲင် ထွာလွေꩻ"ကြ-ပြ"နုဲင်နဝ်ꩻလဲ့ လိတ်ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ဗဲန်ရ-လွုမ်ꩻ၊ လနဝ်ꩻဗဲန်တဝ်း၊ အွဉ်ႏပယ်လွေꩻ အဖဲ့ꩻလတွော့ꩻ ထွာလွေꩻ"က္လ(_)၊ ပ္လ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏတွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိတ်ခမ်းကောင်နဝ်ꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏလို့တဝ်း၊ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းပြောင်ꩻထိုꩻယဟန်ႏသွူ၊ လိတ်ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ တဲႏအထျꩻ ဗꩻအနာ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏလို့တဲင် ယိုတချက်နဝ်ꩻ မဲန်ႏလွိုကယ်ꩻလဲန်း လိတ်ခမ်းကောင် ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ပေါင်ꩻအီလိတ်ဖြုံႏ အဟဲ့ꩻအဟောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းကွာႏလွဝင်ꩻ နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ထွားသွူ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ အချက်နုဲင်းဆꩻချာယိုဖုံႏတဲင် လိတ်ခမ်းကောင်တွမ်ႏလိတ်ခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ ပွိုင်းကွာႏလါဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ လဲင်ꩻသေနာႏသဘော်ꩻဗွောင်လဲန်းဒျာႏသွူ၊ ဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻမဲန်ႏ ဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻမွေးကရိုꩻယိုလဲ့ စဉ်ꩻစာꩻအီလꩻလဲန်းဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဆီႏချုက်ဆီႏခြေ့
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
QWERTY
thumb|right|400px|[[:en:ANSI|ANSI QWERTY keyboard layout (US)]] thumb|right|A laptop computer keyboard using the QWERTY layout နီသွဉ်းသီး မဉ်ႏတဲမ်းလိတ် ဖုန်းလောင်းနောဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဗာႏ ကီးဘောဒ်သွူ။ လိတ်နျꩻစက်တွမ်ႏ ကွမ်ပျူတာ ခလုတ်ပျာႏ (keyboard) လောင်းတယ်ႏစ ဆကီဖဲ့ꩻစေႏကို ကအွဉ်ႏခါꩻဖေႏ လိတ်သူဖြုံႏနောဝ်ꩻ (QWERTY) တဲင် ဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏအမဉ်ꩻ ကွာတီကြဲ့ပျာႏ (QWERTY keyboard)။ အွိုးစခါ တွဲႏနျꩻလိတ်အတာႏ ဝင်ꩻမာꩻခါꩻဗာႏ လိတ်နျꩻစက် (မန်းဟဲ့ꩻ "လက်နှိပ်စက်"၊ အေင်ႏဂလိက်နေးနဝ်ꩻ "typewriter")၊ နျꩻလိတ်စေးလာႏလောင်း တာဖြုံႏမဉ်ႏထွူ အွဉ်ႏစွꩻ အောဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ နျꩻယင်းတဖြုံႏ။ နျꩻလိတ်တဖြုံႏထွူ တဖြုံႏအတွင်ꩻ အကြဲ့(ခလုတ်) ဖုံႏဖေႏနေးကလေမ်ꩻမွိုန်းဝင်ꩻတဲင် ဝေꩻသီးအွဉ်ႏသျဖေႏသေꩻခါꩻ နုဲင်းဆကီနောဝ်ꩻ။ အင်းတွဲႏနျꩻမွိုင်မွိုင်အီ လိတ်တာႏမွေးတောဝ်း။ QWERTY အပွိုင် (ဒီဇိုင်း) ယို မာꩻသော့ꩻရီးလွို Sholes and Glidden typewriter လိတ်နျꩻစက်ဖုံႏကို၊ ထာꩻယို တယ်ႏ ၁၈၄၇ ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇူလုဲင် (July) ၁ နီꩻကို E.Remington and sons ထာꩻမာꩻသားအစွိုꩻ ထေစာလွေꩻဖေႏ ဈေꩻကိုအကျောင်ꩻ သေထွဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အစောဝ်းခါနောဝ်ꩻ လိတ်နျꩻစက်ကြဲ့(ခလုတ်) လောင်း ဝင်ꩻအွဉ်ႏခြပ်လွေꩻ a,b,c,d,..... ဗတွိုႏ z ထွူနျꩻဗာႏဖိုကလိတ်။ တွဲနျꩻမွိုင်ငါႏဝင်ꩻတဲင် အကြဲ့တဗာႏတွမ်ႏတဗာႏ အောဝ်ႏပွိုင်းလို့ဝင်ꩻထွူ ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒျာႏတဲ့ရို။ ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာ
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:QWERTY
မေတ်တာႏဒဿန
မေတ္တာႏဒဿန
၁။ဝင်ꩻရက်နီတဲင် နီရက်ချာဝင်ꩻ၊ ရက်ဖူးရက်ဝေးတဲင် ကအွဉ်ႏလိုꩻရက်နီလောင်း ဖူဝေးလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ ( ယံ ) ။ (တတိယဆုꩻ) ၂။ဝင်ꩻခွန်းလျားသွူနီတဲ့ ခွန်းလျားချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻယားသွူနီ ဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏ၊ ကအွဉ်ႏမတ္တာႏ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ (လိုꩻလွꩻထီႏနီ/ လိုꩻတကေးနီ) အလောင်းသားန၀်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ (ယိင်းယမ်) ။ ၃။ဝင်ꩻနိက်စက်သွူတဲ့ နိစ္စက်ချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻအီႏမာꩻသီသွူတဲ့ ခြေင်ႏချာတဝ်း၊ ကအွဉ်ႏနွောင်ꩻမေတ္တာႏ ရန်ႏသူႏအလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ (ယိင်းယမ်ယမ်) (ပထမဆုꩻ)
ထာꩻမာꩻ
သေထွူလဲ့ မဉ်ႏတမာꩻတဝ်း တထွူထွာတဝ်းနေနေ။
မာꩻသွူလဲ့ မဉ်ႏတသေတဝ်း တထွူထွာတဝ်းနေနေ။
သေသွူတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻ မာꩻသွူတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏသေ။
ထာꩻမာꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏမꩻ၊ သေနာႏလွောန် အကျောင်ꩻ/အကျိုꩻ၊ အယပ်ꩻ/အခုဲင်ႏ။
ခါးလာကအုံပွေါး ဖေႏကလꩻလွဉ် အခွင်ꩻအရေꩻ၊ အခွင်ꩻအရေꩻ ဖေႏကထွာလွဉ်တဲင် အဝ်ႏလိုႏဖန်ꩻဆင်ꩻချာနဝ်ꩻမꩻ အတန်ႏဖိုႏ အထီအသွီႏအီႏအဝ်ႏ။
အုံပွေါးခြေင်ဗော့ꩻ ဖေႏကထွာလွဉ်တဲ့ အခိန်ႏသွုမ်ꩻတိန်လို့ခြေင်။
အောင်ႏမျင်ႏမုꩻယို ဒဲ့ꩻထူႏလꩻယိုꩻယိုꩻအီအတာႏ တမွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻဗေင်ႏခရာႏတွမ်ႏ
"ထာꩻဗေင်ႏခရာႏတောမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" နီလိုꩻသီးတန်ယို ဖေႏကလွေꩻနွောင်ꩻ သဲင်ꩻနွောင်ꩻ၊ အံႏသော့ꩻဖေႏဗာႏ အာဟာႏရလဲ့ အံႏအာဟာႏရလွုမ်ꩻတထွူတဝ်း၊ စုမ်ႏဟာစွုမ်ႏနာꩻ ဗေင်ႏဖေႏဗာႏထာꩻမꩻ နမ်းအာႏ၊ သꩻအာႏ (ကနောက်ꩻအာႏ) ဗွေနွောင်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးယို လွူးနမ်းမွီႏသက်အတာႏ လွေꩻသဲင်ꩻဗာႏ၊ လိုပ်ꩻမာꩻဖြေꩻစာဗာႏမꩻသွူ။ အဝ်ႏအလွေꩻသဲင်ꩻ အလိုပ်ꩻမာꩻလွုမ်ꩻ မီႏတအ့ႏဖေႏတဝ်း အာဟာႏရ၊ မီႏတဗေင်ႏဖေႏတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻ အာႏတအဝ်ႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။
ကလွေꩻသဲင်ꩻ ကလိုပ်ꩻမာꩻဖြေꩻစာထာꩻယိုနဝ်ꩻ နမ်းအာႏလဲ့လို့၊ ကနောက်ꩻအာႏ(ဉာဏ်ႏအာႏ)လဲ့ လို့ယွမ်ꩻထိုꩻတဲင် ကလို့ယွမ်ꩻထိုꩻဒါႏ နမ်းအာႏဉာဏ်ႏအာႏယို စုမ်ႏနီꩻစွုမ်ႏနာꩻ ထဲမ်သော့ꩻဖေႏဗာႏယင်းသွူ။ လိုꩻသီး ကဗေင်ႏထာꩻယိုနဝ်ꩻ နမ်းလဲ့တရုဲင်ꩻတသွိုးဗာႏ အွဉ်ႏအုံပဆား၊ သꩻထာꩻသေ (ကနောက်ꩻ)ယိုလဲ့ ယူႏတဝ်း၊ စဉ်ꩻစာꩻတဝ်းထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အွဉ်ႏအုံပဆားသွူ။ လိုꩻသီးယို ထာꩻလေမွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလိုပ်ꩻမာꩻ ထိုမ်ႏကျံႏရွဉ်ခံꩻဥစ္စာႏ ရတနာႏမျိုꩻဖုံႏတဲင် ဗေင်ႏထာꩻအခိန်ႏ တအဲဉ်ထဝ်း၊ ဗေင်ႏဗာႏဒျာႏ ထာꩻခေ့ꩻမွူးဟာခိုႏသွူ။ မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ အခိင်ႏအဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ ဗေင်ႏအာထာꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻဟဝ်တလꩻတဝ်းသွူ။ ဗေင်ႏထာꩻမွူးယာခိုႏယို တလꩻတဝ်းအကျိုꩻကုဲင်နဝ်ꩻ (၄၅)မိနေစ်မာꩻလလွုမ်ꩻ၊ ပေါႏလွို(၄၅)မိနေစ်နဝ်ꩻ အကျိုꩻဟဝ်တအဝ်ႏတ်းရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ လိုႏဗေင်ႏယာအာတဝ်းထာꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ညညတလဲင်ႏ ကွပ်အကျောင်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ မွူဟာခိုႏမီႏတဗေင်ႏဗာႏကွို့ꩻတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻ ဗေင်ႏဗာႏယင်း မွူးယာခိုႏမꩻ အုံထာꩻဟတ် သꩻသွင်ႏ အာႏဗွေသွူ။ လိုꩻကထိုမ်ႏဒါႏရွဉ် မွူးဟာခိုႏ နုဲင်းဇာတ်သားဖုံႏနဝ်ꩻ မွူဟာခိုႏ ဗေင်ႏထာꩻအခိင်ႏတအဲဉ်ထဝ်းတဲင် ဗေင်ႏယာဗာႏနေးလုဲင်ႏသွူ။
လိုꩻတဖြာꩻ ကဗေင်ႏထာꩻမွူးဟာခိုႏနဝ်ꩻ မီႏဗေင်ႏဗာႏအခိင်ႏဆေ့ꩻအာ ၇-နားရီႏရပ်နဝ်ꩻမꩻ ဗေင်ႏထာꩻကွို့ꩻဟဝ်ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိုꩻတဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻ၊ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ဗေင်ႏဗာႏငါ ၄-၅ နားရီႏငါလဲ့ ကွို့ꩻဒျာႏသွူ။ ကဗေင်ႏထာꩻယိုနဝ်ꩻ အနားရီႏဆေ့ꩻအာဗွိုန်ဗွိုန်လွဝင်ꩻလဲ့ ကဗေင်ႏစဝ်းသားနဝ်ꩻ ကွို့ꩻပိုႏလဲဉ်း လိုꩻဗေင်ႏလွုက်ꩻသားရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "စောစောအိပ်ထ၊ ပြုကျင့်က၊ တွင်းပကိုယ်ခန္ဓာ၊ ရောဂါခပ်သိမ်း၊ ရှောင်ခွါသိမ်း၊ ကင်းငြိမ်းလွန်ချမ်းသာ"ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းနဝ်ꩻ မဲန်ႏတွမ်ႏသိပ္ပံပညာႏသားထာꩻယူႏသွူ။ ဗေင်ႏထာꩻနဝ်ꩻ ကဗေင်ႏဒါဒါႏ ထာꩻဒါယို မီႏဒွိုန်လွဉ်ꩻငါႏနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအလꩻ တဟဝ်ငါႏတဝ်းရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ဒွုန်ငါႏမွိုန်း၊ ဗွိုငါႏမွုန်းနဝ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻသွူ။ ဟွမ်လဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ မီႏဗွိုငါႏလဲ့ခွꩻ၊ မီႏဒွုန်ငါႏလဲ့ထွူႏတဲင် မဲန်ႏရာႏမဲန်ႏရာႏနဝ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻသွူ။ မွဉ်လဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ မွဉ်ထိုနဝ်ꩻ ဟဝ်ဗေင်ႏခွုမ်းတဝ်း၊ မွဉ်ယိန်းဖွိုႏယိန်းဟဝ်ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကဗေင်ႏထာꩻယို လိုႏဗေင်ႏတဝ်းတဖဲ့ꩻချင်ႏ၊ မဲ့သေတလဲင်ႏ ချာႏတဖဲ့ꩻနဝ်ꩻဟဝ်သွူ။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ခိင်ႏဗေင်ႏ ဗေင်ႏဗာႏကွို့ꩻကွို့ꩻမꩻ ဟဝ်ရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဗေင်ႏထာꩻမဲ့ꩻတဗေင်ႏတဝ်း၊ မဲ့စွုန်းခေ့ꩻထာꩻ ပဉ်နာꩻနာꩻတဲင် ယူႏပက်ယပ်ꩻသꩻတန်ဒျာႏသွူ။ ခိင်ႏဗေင်ႏ မဲ့တဗေင်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ကွပ်တစွိုးစွိုး၊ ပွိုးတမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ မဲ့ဗေင်ႏတဝ်းလဲ့ မဲ့တဗေင်ႏတဝ်းအကျောင်ꩻတရာꩻယို အီႏသေဗာႏနဝ်ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏခန်းလဲ့ တယိုꩻတဝ်းသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အံႏနေးသွူတသီႏမဲ့ဗေင်ႏလဲ့ တဗေင်ႏတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ လိုꩻမဲ့ဗေင်ႏဆေ့ꩻ ဗေင်ႏထာꩻတလꩻတဝ်းသားနဝ်ꩻ မဲ့ဖေႏကဗေင်ႏ မီႏမဲန်စံꩻတွမ်ႏတသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏလဲ့ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ အနယ်ꩻနုဲင်းဆꩻငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
မေဃိယသုတ်
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ "ဝေင်ꩻစာလိကာ-စာလိကာကောင်လောင်း"အတွင်ꩻ စင်ꩻမေဃိယနဝ်ꩻ အဝ်ႏမာꩻဖေႏ ဗွေႏဘုရာꩻဝွတ်ပတ်နောဝ်ꩻသွူ။ "ဗွေႏဘုရာꩻ ဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်း မဉ်လွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻ 'ဒုံဇန္တု'သူꩻ ဗွေႏဩ" "လွေꩻတွုံꩻဟုဲင်း လꩻဒျာႏ" ဗွေႏဘုရာꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမေဃိယနဝ်ꩻ တွုံꩻသွမ်ꩻထွူသွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူ ကျွꩻလွေꩻအုံပဆား "ကိမိကာဠာ"ထီခြောင်တန်ထျꩻ၊ ထီႏပါꩻဥယျာဉ်ႏခြံတဲင် မဉ်လွေꩻအားထွုတ်တရာꩻတွော့ꩻ သဲင်ꩻရီနီဗွေႏဘုရာꩻအခွင်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "မေဃိယ- အဝ်ႏကုဲင်ခွေတပါꩻဒျာႏယို၊ ယွုန်းဆောင်းက တဆင်ႏငါလုဲင်း၊ ရဟန်ꩻတပါꩻပါꩻ မဉ်ႏဖျော်မꩻ နာꩻကွဲလွေꩻဟုဲင်း" "ယွုန်းတောဝ်းဗွေႏ- ခွေသွဉ်း အီႏလွေꩻအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ မဉ်လွေꩻသန်လဲဉ်းသွူ" လောဝ်းစွဉ်ႏဘုရာꩻသွံလဲင်ႏ၊ ဗွေႏဘုရာꩻတဲ့ ရဲခါꩻသွံလဲင်ႏသွူတဲ့ ဗွေႏမေဃိယ သမ်းအဝ်ႏကွီလွေꩻ တိတ်ꩻတိတ်ꩻတဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "မေဃိယ- ပေါႏရိုꩻ'လွေꩻအားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ'နဝ်ꩻ တစင်းရဲတဝ်း၊ နာꩻမဉ်လွေꩻတဲ့ လွေꩻဟုဲင်း" ဗွေႏဘုရာꩻဖေႏခွင်ꩻတယ်ꩻစွဉ်ႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမေဃိယနဝ်ꩻ ရေႏအားထွုတ်ယံယံတရာꩻတဲ့ ထွိုင်ႏလွေꩻအားထွုတ်မွေးနဝ်ꩻ သꩻယူႏမွိုင်းဒျာႏ ကာမဂွုဏ်ႏ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ သꩻကျံႏတကုဲင်ပါꩻ၊ သꩻကျံႏနိစ္စက်ပါꩻဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏပေါႏခါႏခါႏဒျာႏတဲင် "ကာမဝိတဲက်၊ ဗျာပါဒဝိတဲက်၊ ဝိဟိံသဝိတဲက်" အကုသိုလ်ႏ ထာꩻယူႏနဝ်ꩻသွံပါꩻ အဝ်ႏယားသေႏသေႏလꩻ၊ သꩻတစွူတဝ်းတွော့ꩻ မွူးခွယ်တန်ခိန်ႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻလောဝ်းဒေါ့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "တပဲ့ꩻ မေဃိယ- သꩻရိုႏသေႏ သူႏတောႏကောင်ꩻမꩻ၊ သီႏလအဝ်ႏမꩻ၊ အဝ်ႏနာႏဗာႏသေႏသေႏ တရာꩻမꩻ၊ ဖေႏကလꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ ကျိုꩻလိုႏမွေးမွေးမꩻ၊ ဉာဏ်ႏပညာႏ သမ္မာဒိဋ္ဌိအဝ်ႏမꩻ" တရာꩻယိုငတ်ꩻပါꩻ အာႏတလာမꩻ နွောင်ꩻလꩻသꩻလော်လယ်နောဝ်ꩻသွူ။ တပဲ့ꩻမေဃိယ- ဖေႏကပယ်ႏနွောင်ꩻရာဂနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏ အသုဘ၊ ဖေႏကပယ်ႏနွောင်ꩻ ဗျာပါဒ (ဒေါသ)နဝ်ꩻ ပွါꩻဗာႏမေတ္တာႏ၊ သꩻဖေႏကစွူနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏ အာနာပါနဿတိ၊ ဖေႏကနွောင်ꩻမာႏနနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဗာႏ အနိစ္စသညာ"ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻစတဲင် နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ ဥဒါနပါဠိ၊ မေဃိယသုတ်)
လိုꩻယွဲးငဝ်းအွဉ်ႏဟွုန်
ဝါႏသနာႏလိတ်လုဲင်ꩻသား ဗွေႏသီးတွမ်ႏ ဝါႏသနာႏဟော်ꩻထွားလိတ်သား ရက်ခွိုꩻဗွေႏသီးဩ၊ နီသွဉ်းသီး ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻ နီဒဲင်ခင်ႏကာ ကထေငါလွေꩻဖေႏဒါႏ "လိုꩻယွဲးအာႏရဲင်ꩻ"လိတ်စောင်ႏ အမုဲင်(၂)ယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏမေတ္တာႏစေႏတနာႏ မဲဉ်အွဉ်ႏသေ မဲဉ်အွဉ်ႏဒါႏ မဲဉ်အွဉ်ႏတိုꩻတက်ငါႏ စွိုးခွိုꩻတွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဲင် အောဝ်ႏအွိုးအယပ်ꩻအခုဲင်ႏ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအခေါဝ်ခေါဝ်ကို ခံႏဒုက္ခ ခံႏပင်ႏပန်ꩻတဲင် စုရွမ်ထွုမ်ႏကျံႏ တွူႏတရန် ထွတ်ထေထန်ႏလွဉ်ဖေႏဗာႏ လိတ်စောင်ႏနုဲင်းယိုသွူ။
နီသွဉ်းသီးမေတ္တာႏ သꩻစေႏတနာႏ ကရေꩻခါꩻဒါႏအတွိုင်ꩻ ဝါႏသနာႏလိတ်လုဲင်ꩻဗွေႏသီးတွမ်ႏ ပရိသတ်ထွားလိတ်သားသီး ယံဖေႏအကျိုꩻကထွာ၊ ဖေႏနေးအလိုႏဆန္ဒကဗွေလꩻအီရိုꩻကီလဲ့ ဗွေႏသီးထာꩻလိုႏ မဉ်ႏတတွိုႏမဲဉ်ႏသꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ "မတ်နုဲင်းပိုခို သꩻအောင်ခါႏ၊ ထီႏနုဲင်းပိုယာႏ သꩻရာႏမောင်ꩻတဲင်" အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏသွော့ နီသွဉ်းသီး လိုꩻယွဲးစွိုꩻယိုအကျောင်ꩻ-
နီသွဉ်းသီး ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပေႏ လိုꩻယွဲးစွိုꩻယို အဟွုန်အထီႏ ဗဟုသုတ တလꩻဗွေတောဝ်းဝန်ႏ၊ ထာꩻဒါႏဉာဏ်ႏပညာႏ တခုဲင်ႏဗွေတောဝ်းဖွိုင်ꩻတဲင် ငေါဝ်းရွိုင်ꩻမဉ်ႏပါသော့ꩻ ငွါဆွော့ꩻမဉ်ႏပါငါ၊ အမာႏမဉ်ႏပါရော်ꩻကရိုꩻလဲ့ ကထွာဖူးဝေးမွိုးဖါ သွꩻရက်အာသီးဖုံႏ ထီႏမွုန်းအပဲစ်တဲင် ဖေႏအာႏ၊ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏသွော့အကျောင်ꩻ ရီးသွတ်ꩻအစ ပဏာမအတာႏ အွဉ်ႏဟွုန်လွေꩻရီးဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဟန်ႏနေင်ႏ ၁၃၅၇ (၁၉၉၆)ဗာႏအတွက် နီသွဉ်းသီး ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻ ကစီႏစဲဉ်ႏစုရွမ် ထွတ်ထေဖႏဒါႏ "လိုꩻယွဲးအာႏရဲင်ꩻ"အမုဲင်(၂)လိတ်စောင်ႏယို အောင်ႏအောင်ႏမျင်ႏမျင်ႏ ကထန်ႏလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏခံႏထူႏလွေꩻ ဆရာႏ(လိုꩻတန်)သီးအဆုံꩻအမꩻ၊ အုံကွူႏလွေꩻ ဖူးဝေးမွိုးဖါသီး အဟေ့ꩻခွꩻ၊ ခံႏထူႏလွေꩻ ရုဲင်းဖက်စွိုးခွိုꩻ သွꩻရက်စွိုꩻသီး အကူႏအညီႏတဲင် လိတ်စောင်ႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
နေးတွမ်ႏသꩻရက်ခွိုꩻတဲင် ကဖေႏအာႏစွဲးကိုဒါႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကထွာနီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏပေႏလိုꩻယွဲးစွိုꩻယို သꩻကိုစွုမ်းသွိုꩻ အာႏကွိုꩻနစ်သက် အာႏတက်ခရာႏ ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏအကျောင်ꩻ-နေးတွမ်ႏကတဝေဒီ မင်္ဂလာႏ လောဝ်းဟွုန်နယ်ချာဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
မဉ်ႏတွိုႏယင်း နေင်ႏလေနေင်ႏငါသူꩻတဲ့ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏဗွာဗွာ သꩻရက်ခွိုꩻအာအာတဲင် တလာကိုထပ် ဖေႏအာႏကူႏညီႏ စွဲးကိုထဲင်းမပ်မပ်သွော့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ နီသွဉ်းသီးလိုꩻယွဲးစွိုꩻ အာႏကွိုꩻအုံနောင် လောဝ်းဟွုန်ဖြောင်သေꩻဗာႏယင်း နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဖူးဝေးမွိုးဖါသီး (ပိုလီꩻလိုꩻယွဲးစွိုꩻ)
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်
"ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ ငဝ်းရီပုစ္ဆာႏတွမ်ႏ အစေမဲဉ်ႏ" နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်ပအိုဝ်ႏယို စွုမ်ႏတစွုမ်ႏတဝ်း၊ မဲဉ်ႏတမဲဉ်ႏတဝ်း ကအီႏထောင်လွူꩻ(လေ့လာ)ဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻခြေားငါႏသွူ၊ တကာႏတဝ်း ထွာသွူပအိုဝ်ႏလဲ့ တဲမ်းဟော်ꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏ တဒါႏတဝ်းသားလဲ့ အဝ်ႏပြုံႏပြင်ႏနေဒွိုန်းသွူ၊ လိုꩻသာမညတွမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ လိုꩻဝိသေသကထါာဒါႏ ပအိုဝ်ႏဆရာႏတဲမ်းလိတ်ဖုံႏ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏဆရာႏဖုံႏမဉ်ႏတဲ့ တေသထောင်လွူꩻတဝ်းသွူ။
ထွာသွူပအိုဝ်ႏတဲ့ ပအိုဝ်ႏလိတ် အတ္ထုပ္ပတ္တိသမဲင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်အကျောင်ꩻယို တသေထောင်လွူꩻကြွို့ꩻတဝ်း၊ သေဗော့ꩻကြွို့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အလိတ်အဝ်ႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ နီလိတ်၊ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ပါꩻမုဲင်ꩻယားလꩻတဝ်း၊ ပါꩻမုဲင်ထဲမ်ဖျင်လꩻတဝ်း၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဝွေႏဖန်ႏလꩻတဝ်း၊ နေးတွမ်ႏသꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏစွယ်ꩻ၊ သꩻလိုꩻမျိုꩻစွယ်ꩻတွော့ꩻ ရဲးကာႏကွယ်ႏလေႏကြွို့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို သကဝင်ႏစာꩻသား၊ ကမဲဉ်သေစဲင်း အခရာႏသားဖုံႏအတာႏ တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ အရီအစေ နုဲင်းဆꩻငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
၁။ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းထွင်ႏထန်ႏဒါႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းထွူအနေင်ႏမုဲင်ꩻ?၊ လာမုဲင်ꩻ?၊ မွူးနီꩻမုဲင်ꩻဟောင်း? = တဲမ်းပါတဝ်း၊ နျꩻပါတဝ်း။ = မွေးလို့တဝ်း၊ မဲဉ်ႏလို့တဝ်း။ = ဗီးအဝ်ႏ (၃၆)ဖြုံႏ၊ သရအဝ်ႏ (၁၂)ဖြုံႏသွူ။ = ဗီးအဝ်ႏ(၃၃)ဖြုံႏ၊ သရအဝ်ႏ(၁၆)ဖြုံႏသွူ။ = ရဿသရ တဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ ငေါဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၂)ရန်း၊ ဒီဃသရ တဖြုံႏဖြုံႏနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၄)ရန်းတဲင် ရဿ၊ ဒီဃသရတခုမ်ꩻခုမ်ꩻနဝ်ꩻ စုစုခြွဉ်း ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၆)ရန်းသွူ။ = အဝ်ႏ(၈)ရန်းသွူ။
= လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ အသွတ်ꩻအက္ခရာႏဗီးအဝ်ႏ က၊ င၊ စ၊ ဉ၊ တ၊ န၊ ပ၊ မ၊ ယ၊ ဝ- အဝ်ႏအဖြုံႏ(၁၀)သွူ။ = စ၊ ဉ-သွတ်ꩻ တတွယ်ꩻတွမ်ႏ တ၊ န-သွတ်ꩻတတွယ်ꩻ ယို ၂-တွယ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းထန်ႏဌာႏန ဌာန်ခင်ႏလမ်းတကွာႏအာငါႏတဝ်း၊ အသွတ်ꩻအနေႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်တဝင်ꩻတဲင် အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ တတွယ်ꩻတွယ်ꩻ လꩻဒျာႏ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏအနေႏ မီႏထူႏ တ-နသွတ်ꩻနဝ်ꩻဟဝ်။ ယ-သွတ်ꩻယိုလဲ့ ပအိုဝ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ ထေင်းခွဉ်း အဲ့-အဲ သရတွယ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်းတဲင် မီႏတတွက်တဝ်း ပါဠိကုဲင်ငဝ်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ လꩻဒျာႏနေနေသွူ။ = မွေးလို့တဝ်း၊ မွေးယဟန်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ = မွေးတဝ်း၊ ငေါဝ်းတငွါ လိတ် ၂-ဖြုံႏလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ဥပမာႏ - ကံ့ ကံ့ꩻ ကံ ကံꩻ ကံး ကံႏ။ = မွေးတဝ်း၊ လိတ်တဖြုံႏ ငဝ်း(၂)ငွါလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ကပ် ကပ်ꩻ ကမ် ကမ်ꩻ ကမ်း ကမ်ႏ-စတဲင်အငဝ်းဗွိုန်တဝင်ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏဖုံႏအဝ်ႏသွူ။ ကွတ် ကွတ်ꩻ ကွန် ကွန်ꩻ ကွန်း ကွန်ႏ။ ကွုပ် ကွုပ်ꩻ ကွုမ် ကွုမ်ꩻ ကွုမ်း ကွုမ်ႏ။ ကွစ် ကွစ်ꩻ ကွဉ် ကွဉ်ꩻ ကွဉ်း ကွဉ်ႏ။ စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလိတ်တဖြုံႏ ငဝ်းနီငွါဖုံႏသွူ။ = မဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ မဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာလဲ့ ကဲဉ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတဝ်းသွူ။ = ဝ-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ တထန်ႏတဝ်း အောသရငဝ်း၊ ထန်ႏဒျာႏ အသရငဝ်းတဲင် တွယ်ꩻတွမ်ႏအသရတွော့ꩻ တဲမ်းအဒွေါင်ႏစား "အဝ်"နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ မဲဉ်ႏသွူ။ = အဲဉ်ထဝ်း၊ အိုသရနဝ်ꩻ တွယ်ꩻတွမ်ႏ ဝ-သွတ်ꩻလဲ့ အငဝ်းတထန်ႏထူꩻချာꩻတဝ်း၊ အို-ဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻသွူ။ = ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ အုဲင့်-အုဲင် သရယိုနဝ်ꩻ မီႏအွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻခန်း င-သွတ်ꩻနဝ်ꩻမꩻမဲဉ်ႏ၊ င-သွတ်ꩻမီႏပါနဝ်ꩻ တွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကို မီႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ က-သွတ်ꩻ၊ င-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အသွတ်ꩻထပ်ထိုꩻတဝင်ꩻသွူ၊ အုဲင့်-အုဲင် သရနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻ က-သွတ်ꩻ၊ င-သွတ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ အသွတ်ꩻလင်နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ = ထွာတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ အော်-သရကို ကပါဒါႏ ထွို့ꩻစွဲႏနဝ်ꩻ ထူꩻတဝ်းတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ တဲမ်းဗာႏပိုႏလွုမ်ꩻ၊ ထွို့ꩻစွဲႏတပါတဝ်းလဲ့ အငဝ်းထန်ႏလဲဉ်း "အော်"ဒျာႏရင်ꩻ၊ ယိုခါ "အော"ယို ကဟောꩻတေား"အေား"နဝ်ꩻ ဟောꩻမာႏဒျာႏသွူ။ ပေါႏမုဲင်နီဖြုံႏတပါတဝ်းနတ်ꩻ အောယို တဟောꩻဗာတဝ်း အေား၊ ဟောꩻဗာႏဒျာႏ အော(အော်)မꩻမဲဉ်ႏသွူ။ = လိတ်ပအိုဝ်ႏသွူ။
= သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏယို အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏလို့တဝ်း သွူတကာႏတဝ်း လိတ်ရဲဉ်ႏယဟန်ႏယို ထူႏသွုံꩻတဝ်း၊ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻဒျာႏဝင်ꩻဟ တဲမ်းပအိုဝ်ႏငဝ်း အီႏလꩻလို့ပဲးနဲ။ ဥပမာႏ- "ကွောတ် ကွောတ်ꩻ ကွောန် ကွောန်ꩻ ကွောန်း ကွောန်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ ထူႏသွုံꩻတဝ်းသွူ၊ လိတ်တဖြုံႏယို ငဝ်းနဝ်ꩻတဲမ်းအီတွမ်ႏ "ကွစ် ကွစ်ꩻ ကွဉ် ကွဉ်ꩻ ကွဉ်း ကွဉ်ႏ"ရဲဉ်ႏယိုတဲင် လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏတေား ၂-မျိုꩻသွူ။ ၂၂။ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းထွင်ႏဒါႏ လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏလို့၊ မဲဉ်ႏလို့နေဟောင်း? = ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ဗွေႏသုနန္ဒနဝ်ꩻ သဒ္ဒဝိဒူ၊ ဘာသန္တရသဗ္ဗညူ ပိဋကတ္တယပါရဂူတမွေးတဝ်းတဲင် စွုမ်ႏလို့မဲဉ်ႏလို့တဲ့ ရိုꩻတလꩻတဝ်းသွူ၊ ကွပ်တစွုမ်ႏလို့ မဲဉ်ႏလို့တဝ်းနဝ်ꩻမꩻတဲင် ကဖျင်၊ ကထဲမ်လဲဉ်းလဲ့ ဖျင်ထဲမ်လဲဉ်း၊ ကလိုႏဖျင်ထဲမ်နေလဲ့ အဝ်ႏနေဒွိုန်းသွူ။ ၂၃။ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏထာꩻမာꩻ ကေꩻဇူꩻတရာꩻကအာဒါႏ (က)ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻတပါꩻတွမ်ႏ (ခ) ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻလမ်းတဖြာꩻ အဘွဲ့၊ အမဉ်ꩻယို ကဉ်းတဲမ်းနယ်မွိုင် = (က) ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ၊ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမ၊ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ။ (ခ) မျိုꩻရက်ခွန်ထွန်းလှိုင်၊ စက်နျꩻလိ်ပအိုဝ်ႏ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ။ ၂၄။ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ လိတ်တဖြုံႏ အငဝ်းကအဝ်ႏဗာႏ နီငွါ၊ ငဝ်းတငွါ လိတ်ကအဝ်ႏဗာႏနီဖြုံႏ၊ စွုမ်ႏတဝ်းအဝ်ႏလွို၊ ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပွိုးအကျောင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း၊ ဖေႏကထွာ "စွုမ်ႏ၊ မဲဉ်ႏ၊ ယိုꩻ"လိတ်မွူးမျိုꩻနဝ်ꩻ အနယ်ꩻအဲဉ်ထဝ်းဟောင်း? = အဝ်ႏဒျာႏ၊ ယိုꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏ ငဝ်းရန်းသွစ်ꩻရန်းအတွိုင်ꩻ လိတ်လဲ့သဘာဝယုတ္တိအဝ်ႏအဝ်ႏ အွဉ်ႏနုဲင်းနုဲင်း သွစ်ꩻရန်းထွူတဲင် တဲႏအထျꩻ ဗꩻအသွတ်ꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်း မီႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့နဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို ထွာခန်းဒျာႏ "စွုမ်ႏ-မဲဉ်ႏ-ယိုꩻ"လိတ်မူအထီသွီႏဗွေနဝ်ꩻသွူ။ ၂၅။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်မွူးကိစ္စလဲ့နဝ်ꩻ၊ အရေꩻအရာႏ အလောင်ႏအလင်ဒျာႏလဲ့နဝ်ꩻ နီမဉ်ႏတသေနာႏလို့တဝ်း၊ ဒါႏလဲပ်လို့တဝ်းတွော့ꩻ ကိစ္စပျဿနာႏ ဖေႏကထွူနဝ်ꩻ အီႏကျင်ꩻသွုံꩻဗာႏ အနယ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း? = ယိုꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ ချꩻမာန်ႏမာႏန၊ ပယ်ႏထိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏစွယ်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻစွယ်ꩻတွော့ꩻ စူꩻဝင်ꩻကသေနာႏ ဒါႏလဲပ်သားနဝ်ꩻ နီနမ်းတဲ့ တခံႏဗာႏတဝ်း ကနောက်ꩻလျား၊ လိုꩻမျိုꩻအတာႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ ပျဿနာႏအမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ လွစ်ထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏ တဲမ်းနယ်လွေꩻဖေႏဒျာႏ အရီအစေ ပဉ်ချက်ချက် ပဉ်ငွါငွါသွူ။ ခွေသွဉ်း ငဝ်းရီစေ ၂၅-ချက်ယိုအကို အချက်မုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နေးတွမ်ႏပျꩻအကျောင်ꩻ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်တဲင် မဉ်ႏရိုꩻတမွေးတဝ်း တမဲဉ်ႏတဝ်း၊ မဉ်ႏရိုꩻတလက်ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ မဲဉ်ဒေါ့ꩻခွေသွဉ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻဒေါ့ꩻ ခွေသွဉ်းနေးတွမ်ႏဂါရဝနိဝွတတရာꩻတဲင် ခွေသွဉ်းအွဉ်ႏချꩻအတ္တမာႏနတရာꩻတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းနေးခံႏဒျာႏ အွီႏအွီႏနွိုးနွိုးသွူဩ။ နေးတွမ်ႏ အဝိဇ္ဇာႏ မောဟ အတ္တမာႏနတရာꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအတာႏ ခွေသွဉ်းသꩻပေႏငါႏသွူဩ။ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ ကရုဏာႏတရာꩻတဲင်-
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
"နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ-အတ္ထုပ္ပတ္တိ" "အတ္ထုပ္ပတ္တိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပါဠိငဝ်းဒျာႏသွူ။ အခရာႏနဝ်ꩻ "ထွာအကျောင်ꩻခရာႏ"ထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထူႏပါဠိငဝ်းနဝ်ꩻတဲင် မန်းလိတ်လုဲင်ꩻအကို လိတ်ကတဲမ်းခါꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻ ကထွာဘဝယို ကဲဉ်းအာအာ အဝ်ႏဟဲ့ꩻ"အတ္ထုပ္ပတ္တိ"၊ မွေးတဝ်းလဲ့ "အတ္ထုပ္ပတ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ကအွဉ်ႏနယ်ဖေႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻ အဘဝတွမ်ႏစရဲက်နဝ်ꩻ ထွာ"အတ္ထုပ္ပတ္တိ"သွူ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိနဝ်ꩻ ဗွန်ပီနုဲင်း ကဗျာ၊ ပျꩻဇာတ်၊ ဝတ္ထု-စတဲင်နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ထွာလိတ်လုဲင်ꩻသီး အင်္ဂါႏအကွို့ꩻအခဝ်သွူ၊ ကွပ်ထွာလိတ်လုဲင်ꩻသီး အင်္ဂါႏအကွို့ꩻအခဝ်တဲင် အတ္ထုပ္ပတ္တိနဝ်ꩻ မာꩻသꩻပါလွဉ်နွောင်ꩻအီ ကေားဟော်ꩻထွားလိတ်သားသꩻသွူတကာႏတဝ်း အကျိုꩻလဲ့ အာမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ကေားဟော်ꩻထွားလိတ်သား မဉ်ႏဟော်ꩻထွားဗာႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနဝ်ꩻ သꩻပါလွဉ်စွဉ်ႏထွူတဲင် နမ်းအတွက် အကျိုꩻကအာအီနွောင်ꩻအချက်ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ သေနာႏလွဉ်အီနွောင်ꩻစွဉ်ႏသွူ၊ ပေါႏသေနာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလင်သီး ကထွာဘဝတွမ်ႏစရဲက်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲးတဲ့ နပ်စံꩻထွားချာနွောင်ꩻပါစွဉ်ႏ နီနမ်းကထွာဘဝတွမ်ႏ စရဲက်ဖုံႏတွော့ꩻ ကလိုႏဖျင်လွေꩻလဲ့ ဖျင်လွေꩻလꩻအီစွဉ်ႏသွူ၊ ကလိုႏထွားနုဲင်းလဲ့ ထွားနုဲင်းနွောင်ꩻစွဉ်ႏ၊ ကလိုႏစွဉ်ꩻထိုꩻလဲ့ စွဉ်ꩻထိုꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ခံႏဗာႏဒါႏဝင်ꩻတဲမ်း အတ္ထုပ္ပတ္တိဗွေႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏသီး အလွောက်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏလဲ့ ဖြယ်နွောင်ꩻယင်းဒျာႏ အစွိုးစွိုးနဝ်ꩻသွူ။ ယေဘူယျအနေႏ ဘာႏသာႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ခမ်းထီရေꩻဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ရာႏဇာႏဝင်ႏဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ပညာႏရေꩻဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ သိပ္ပံနယ်ꩻပညာႏဆဲင်ႏရာꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻပညာႏသျင်ႏ၊ အနပညာႏသျင်ႏ စတဲင်ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ အဝ်ႏအစွိုးစွိုးနဝ်ꩻသွူ။
တဲမ်းအပုံႏပွိုင်နယ်ꩻ
မဉ်ႏစဲစ်ထွား အတဲမ်းအပုံႏအပွိုင်တွမ်ႏ ကအွဉ်ႏအပုံႏစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ အကျမ်ꩻအနေႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိယို အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻလစ်ꩻစွိုးသွူ။
"အတ္ထုပ္ပတ္တိရိုꩻရိုꩻ" အတ္ထုပ္ပတ္တိရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻသီး အကထွာဘဝတွမ်ႏ စရဲက်ယို ပုဂ္ဂိုလ်ႏလင်တဖြာꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏနယ်လွေꩻအစားနဝ်ꩻသွူ။ နမူႏနာႏ-
"နမ်းတဲမ်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ" နမ်းတဲမ်း အတ္ထုပ္ပတ္တိနဝ်ꩻ နမ်းကထွာဒါႏဘဝယို နမ်းတွမ်ႏနမ်း တဲမ်းချာဒျာႏစားနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ-
"ဝတ္ထုသဘော်ꩻပါအတ္ထုပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိရိုꩻရိုꩻတဲ့ယဝ်း၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်းတဲမ်း အတ္ထုပ္ပတ္တိတဲ့ယဝ်း တဲမ်းဖြွောင်ႏဖြွောင်ႏသျင်ꩻသျင်ꩻနေးမွေးတဝ်းတွော့ꩻ တဲမ်းသော့ꩻပါ ကေားတဲမ်းသား သꩻထာꩻယူႏ တဲမ်းအနယ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻစားသွူ၊ သေန်ႏထိုꩻဝတ္ထုသဘော်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ-
"မုဲင်တမ်ꩻသဘော်ꩻကပါအတ္ထုပ္ပတ္တိ" မုဲင်တမ်ꩻသဘော်ꩻကပါဒါႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻသီး ဘဝတဗာႏအကို အထွာအကုဲင်၊ သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏ ကဟဝ်ဒါႏ အထွာအကုဲင် တကွက်ꩻပေႏတဲ့သင်၊ တဲမ်းနယ် တကွက်ꩻတကာႏတဝ်းလဲ့သင် တဲမ်းလွေꩻအနယ်ꩻနဝ်ꩻစားသွူ။ ကတဲမ်းနယ် အပုံႏစံႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား ကုဲင်းတဲမ်းသော့ꩻပါဒါႏ အနမ်းခရာႏသွူ။ ဝင်ꩻလင်ခရာႏလဲ့ ကုဲင်းတဲမ်းသော့ꩻပါဒါႏ၊ မုဲင်တမ်ꩻသဘော်ꩻကပါဒါႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအကို ကေားတဲမ်းသားနဝ်ꩻ အဗွေႏအတ္ထုပ္ပတ္တိသားလဲ့ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ၊ လိုꩻလောင်ႏလင်တဖြာꩻဖြာꩻလဲ့ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
မုဲင်တမ်ꩻသဘော်ꩻကပါဒါႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိတွမ်ႏ အတ္ထုပ္ပတ္တိအလင်ဖုံႏ တဗွန်ခေါ်တဝ်းအချက်နဝ်ꩻ တဲမ်းရိုပ်နေး ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻ ဘဝတောႏလိုမ်းစား မွေးတဝ်းတဲင် တဲမ်းဒျာႏဗော့ꩻ ဘဝအကို အရေꩻကတန်ဒါႏ အကွို့ꩻအခဝ် အခရာႏတဗာႏဗာႏနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ-
အာႏကွိုꩻ
*
ထာꩻဗေင်ႏမင်းတန်၅-မျိုꩻ
"မဟာသုပိနသုတ် (ထာꩻဗေင်ႏမင်းတန် ၅-မျိုꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခါးလားခွေကထွာဘုရာꩻ (ဗော့ꩻဗော့ꩻထွာသွူဘုရာꩻ)တွင်ꩻနဝ်ꩻ ခွေဗေင်ႏမင်းဆန်ꩻထာꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ပထမထာꩻဗေင်ႏမင်း ဟံႏတဗီႏလုမ်း ထွာထာꩻဒါ၊ ဟိမဝန္တာႏကောင် ထွာမွဉ်၊ စူပင်စေႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏကွဉ်ႏ ထီသမုဒ္ဒရာႏ၊ စူပင်ထွေနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏတွို့ꩻ ထီသမုဒ္ဒရာႏ၊ ခင်ႏနဝ်ꩻ ယောင်းနဝ်လွေꩻ ထီသမုဒ္ဒရာႏလောင်း၊ ပထမထာꩻဗေင်ႏမင်းယိုနဝ်ꩻ အီႏလꩻ'အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ႏ'အဓိပ္ပါယ်ႏထန်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ဒုတိယထာꩻဗေင်ႏမင်း မီꩻ(တိရိယ)ဒေါ့ꩻဒင်ႏပဒေလောင်း၊ ဗꩻကီထင်ႏစွဉ်ႏမို့ꩻ၊ ဒုတိယထာꩻဗေင်ႏမင်းယိုနဝ်ꩻ အီႏသေဖြောင် 'မဂ္ဂင်ႏတရာꩻသွစ်ꩻပါꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ တတိယထာꩻဗေင်ႏမင်း အကတူႏနဝ်ꩻဖြေင်း၊ အနမ်းနဝ်ꩻဗွာ၊ သေ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟိုမ်ထင်ႏကီခွေခင်ႏ၊ ဗꩻထင်ႏစွဉ်ႏ ခင်ႏလေင်းတူႏထျꩻ၊ တတိယထာꩻဗေင်ႏမင်းယိုနဝ်ꩻ 'လိုꩻခွမ်ꩻလာꩻဗွာ လိုꩻဟဝ်သီးဖုံႏ အီႏလွဉ်ပြုံႏဆယ်ꩻကပ် ဗွေႏဘုရာꩻမျတ်'နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ စတုတ္ထထာꩻဗေင်ႏမင်း အဆွဉ်ႏအစားစား၊ ဝါးအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအရပ်ဆတွို့ꩻ ကျောင်ႏကွဉ်ႏ၊ အဝ်ႏအရပ်ဆကွဉ်ႏကျောင်ႏလွဉ်၊ အဝ်ႏအရပ်ဆနဝ် ကျောင်ႏလွဉ်၊ အဝ်ႏအရပ်ဆထင်ꩻ ကျောင်ႏလွဉ်၊ ကထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ် ခွေခင်ႏထျꩻနဝ်ꩻ ဝါးကားကအဝ်ႏ ထွာလို့စွဉ်ႏ ဝါးဗွာလွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ စတုတ္ထထာꩻဗေင်ႏမင်း အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ- ခွန်မျိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻ၊ ကွုန်ႏသယ်ႏမျိုꩻ၊ လိုꩻခြောမျိုꩻ ကွဉ်ကꩻလွဉ် ခွမ်ꩻလာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အဝ်ႏအရပ်ဆတွို့ꩻလွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏဆကွဉ်ႏလွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏဆနဝ်လွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏဆထင်ꩻလွဉ် ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ကွဉ်ကꩻလွဉ် ခွမ်ꩻလာꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲ့ယဝ်း တွိုႏဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ကားကအဝ်ႏ ထွာလို့ရဟန်ꩻ၊ ထွာရဟန္တာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ပဉ္စမထာꩻဗေင်ႏမင်း ဗေင်ႏမင်း 'ထင်ႏအေႏပွုမ်ႏကောင်'၊ တရန်ႏထွူတရန်း ဗꩻစွဉ်ႏလစ်ꩻရန်း၊ အရန်းမုဲင်ꩻ အရန်းမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အေႏဗွို့ꩻတောဝ်း ခွေခင်ႏတစိꩻစိꩻ၊ ခင်ႏအဝ်ႏစင်ကြောင်းဒျာႏ၊ အေႏလွီးတနွုမ်ꩻသေင်တောဝ်း တစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပဉ္စမထာꩻဗေင်ႏမင်းယို အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ- နီဗွေႏဘုရာꩻ ကသွုံꩻဆောင်ႏ 'သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ'ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏဒျာႏ၊ အပဲ့စ်တဗွို့ꩻတဝ်း တစိꩻစိꩻ၊ ထွိုက်တန်ႏတဝ်း ငေါဝ်းနွုမ်ꩻသေင်မွိုꩻ ဟွူန်တဝ်းတစိꩻစိꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ မဟာသုပိနသုတ်)
ဇီဝဓါတုဗေဒ
ဇီဝဓါတုဗေဒ (Biochemistry) ဇီဝဓာတု ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပညာႏရပ်အစား ကထောင်ထွားလွေꩻ သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး (နမ်းကို)ဓါတုဗေဒဆဲင်ႏရာꩻကမာꩻထာꩻမာꩻဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏရပ်အစားယိုနောဝ်ꩻ ပရိုတိန်း(အယာႏဓါတ်)၊ ကာဗိုဟုဲက်ဒရေက်(အနွိုးပါအယုဲင့်ဓါတ်,ကော်ႏဓါတ်, ကစီဓါတ်(starch))၊ လိစ်ပေတ်(အဗဲ့ဓါတ်)၊ နျူကလေတ်အဲစ်သေတ်၊ အဲဉ်းသုဲင် တောမ်ႏ ဇီဝမော်လီစျူးဖုံႏ စတဲင် သဲလ် အကွို့ꩻအခေါဝ်ဖုံႏ မာꩻတယ်ႏအပုံႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အမာꩻထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻဖုံႏယို ပွိုင်းဝွို့လွေꩻတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻဒျာႏ ပညာႏရပ်စားနောဝ်ꩻသွူ။
အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို ထွာဒျာႏပရိုတိန်းဖုံႏတဲင် သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီးနမ်းကို ဓါတ်ကမာꩻထာꩻမာꩻဖုံႏ တမာꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏအီတောဝ်းတွော့ꩻ ဓါတ်ထာꩻမာꩻနုန်ꩻဖေႏယိင်းကထို ယိင်းယံမွိုင်အတာႏ စွဲပင်ႏကိုဖေႏဒျာႏ စွဲကမ်းဓါတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ဂုဏ်ႏသတ္တိဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻစဖေႏဓါတ်ထာꩻမာꩻ၊ ပင်ႏထိုဖေႏဓါတ်ထာꩻမာꩻနှုန်ꩻ၊ မာꩻယွမ်ꩻချာဖေႏ ဓါတ်ထာꩻမာꩻကစအာႏ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ပရိုတိန်းဖုံႏမွေးတောဝ်း ထွာဒျာႏ ရုဲင်ဘိုနျူကလစ်အဲစ်သေတ်ဖုံႏတဲင် အစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ ရုဲင်ဘိုသုမ်း ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နျူကလေတ်အဲစ်သေတ် ယို ထွာ နျူကလီယိုတုဲက် ပေါ်လီမာ ဖုံႏဒျာႏသွူ။ နျူကလီယိုတုဲက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ တသာႏသိကျာꩻ၊ ဖော့စဖိတ် တောမ်ႏ နုဲက်ထရိုစေဉ်ဘေ့သ် အခြွဉ်းအဗူႏဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ နျုကလေတ်အဲစ်သေတ်ဖုံႏယို သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏဖေႏကထွာလွဉ်အတာႏ ကစုခြွဉ်းနောဝ်ꩻ ထွာ အရေꩻပါ အခေႏခံႏယူနစ်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ခွိုꩻဗီဇသင်္ကေတ အပုံႏကဗွိုန် တဖြွီꩻနီလီးကအောဝ်ႏလိမ်ꩻဗဲဉ်ဝါင်ꩻတွော့ꩻ ထွာတဖြွီꩻတလီး ပုံႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ (DNA - ဒီအောက်သီ ရုဲင်ဘို နျူကလစ် အဲစ်သေတ်) ယို ကုဲင်းထုမ်ႏထွားမော့ꩻနွောင်ꩻအာ နျူကလေတ်အဲစ်သေတ်တစွိုးနောဝ်ꩻသွူ။ ဒီအဲဉ်အေ (DNA)ယိုနောဝ်ꩻ သက်ကအောဝ်ႏ သဲလ်အကို အီႏမာꩻဗာႏထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို အီႏထွဉ်ႏဖေႏအတာႏ အချက်အခရာႏပေါင်ꩻ အာမရေႏမရာႏဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ သက်အောဝ်ႏသဲလ်ဖုံႏကို အရေꩻပါကဏ္ဍအကို ကအောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ အာရ်အဲဉ်အေ (RNA)ဖုံႏယိုလဲ့ နျူကလေတ်အဲစ်သေတ် တမျိုꩻဒျာႏနေနေနောဝ်ꩻသွူ။
ကာဗိုဟုဲက်ဒရေက် အကို တသာႏသိကျာꩻဓါတ် (အနွိုးဓါတ်)တောမ်ႏ ကော်ႏယုဲင်ꩻ ကစီဓါတ်ဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အရိုꩻသွတ်ꩻ အသျင်ꩻသွတ်ꩻ ကာဗိုဟုဲက်ဒရေက်နောဝ်ꩻ ဂလူးကို့သ်၊ ဂလဲစ်တို့သ်၊ ဖရပ်တို့သ် ဖုံႏ စတဲင် မိုနိုသဲက်ခရုဲက်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိုနိုသဲက်ခရုဲက်ဖုံႏယို ထေထန်ႏထီဓာတ်ထာꩻမာꩻ(ရေထုတ်ဓါတ်ပြု)တွော့ꩻ ထွာလွဉ်မော်လီစျူး ဆွာꩻရွားတပင်(တလီး) အနေႏတဲင် မာꩻခြွဉ်းစုဗူႏထဲင်း ပေါ်လီသဲက်ခရုဲက်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပေါ်လီသဲက်ခရုဲက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆွို့ မိုနိုသဲက်ခရုဲက်ဖုံႏ အွဉ်ႏဆွို့ပေါင်ꩻစပ်တောမ်ႏ အဲစ်သီတယ်အုပ်စုဖုံႏတဲင် ထွာကစုခြွဉ်းပေါင်ꩻစပ်ခါꩻ မော်လီစျူး တန်ဖုံႏဒျာႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ ကစီ၊ ကလုဲင်ကိုစေဉ် တောမ်ႏ သဲလူးလို့သ်ဖုံႏယို ပေါ်လီသဲက်ခရုဲက်ဖုံႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုတိန်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အမီနိုအဲစ်သေတ်သီးဖုံႏ ပေါ်လီမာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ သက်အောဝ်ႏလောကအကို ထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻ(ထီႏခါꩻထွူလဲဉ်း) အမီနိုအဲစ်သေတ် အောဝ်ႏအမျိုꩻ (၂၀)မျိုꩻသွူ။ အမီနိုအဲစ်သေတ် အချင်ꩻချင်ꩻထွိုင်ႏတွယ်ꩻဒပ်လွဉ်ခိန်ႏနောဝ်ꩻ ထွာအီလွဉ်ဖေႏ ပဲစ်တုဲက်ဓါတ်တခြိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အမီနိုအဲစ်သေတ် နီဗာႏ ကတွယ်ꩻဒပ်ယို ဟဲ့ꩻ ဒုဲင်ပဲစ်တုဲက် တဲင် မိဉ်ႏတွယ်ꩻဒပ်အောဝ်ႏဗွို့ꩻသွံဗာႏနောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ ထရုဲင်ပဲစ်တုဲက် ၊ မိဉ်ႏအောဝ်ႏဒပ်အောဝ်ႏဗွို့ꩻလွို သွံဗာႏမာꩻကီနောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ ပေါ်လီပဲစ်တိုက် နောဝ်ꩻသွူ။
လိစ်ပေတ်ဖုံႏယို ထွာဒျာႏ အဗဲ့ꩻ တောမ်ႏ ဖယောင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဗဲ့ꩻခဲꩻဗွေစား(အဗဲ့ꩻစိုမ်းယိုꩻတောဝ်းစား,(saturated oil)) လိစ်ပေတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဓါတ်ရွေꩻကရဲခါꩻ(စည်း)ဖုံႏအောဝ်ႏပါတထပ်တဲင် ထီႏနွောင်ꩻ ထောပတ်နမ်းမန်ꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ လမ်းခန်ꩻကိုအခွꩻအလျားအခေႏအနေႏကိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွာအခဲꩻအနေႏသွူ။ လိုꩻသီးနမ်းခန်ႏထာႏအကို ကစုရွမ်ခါꩻဒါႏ လိစ်ပေတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာအာႏရဲင်ꩻအစွန်ꩻ အရင်ꩻအရွီးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းခန်ႏထာႏမိဉ်ႏအောဝ်ႏလိုႏ အစွန်ꩻအအာႏ အာအာခိန်ႏနောဝ်ꩻ ဓါတ်တိုꩻမာꩻပꩻလွေꩻ လိစ်ပေတ်မော်လီစျူးဖုံႏတဲင် ထွာလွဉ် အာဒီနိုသေဉ်း ထရုဲင်ဖော့သဖိတ် (ATP, Adenosine triphosphate) လွိုးပုံႏတဲင် ထေထန်ႏဖေႏအာႏရဲင်ꩻ အစွန်ꩻအအာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ(PNA)နဝ်ꩻ အွောန်ႏဆွိုးလွေꩻ အတွိုက်ꩻအခꩻ တောမ်ႏနဝတအစိုႏရစိုး ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၉၁ ဗာႏ ဧပီလာ ၁၁ နီꩻကိုသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၉ ဗာႏနဝ်ꩻ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ နွို့လွေꩻထာꩻလေ ခံႏထူႏပြောင်ꩻလွေꩻ ခမ်းသားစဲ့ꩻအရန်းတဲင် ခမ်းထီရေꩻဖဲ့ꩻလဲ့ ဖွဲ့ဗူႏလွေꩻပါ ခမ်းထီရေꩻပါတီ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ(PNO)ပါတီ နဝ်ꩻသွူ။
နမ်းစွန်ꩻအာႏ
"နမ်းစွန်ꩻအာႏ ဒဿန"
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻတပ်မတောႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို စဲ့ꩻစူခွုမ်စွိုꩻဖုံႏ
နမ်းစွန်ꩻအာႏ
မော့ꩻဘေꩻရန်ႏတဲင် လဲ့ꩻလꩻဒွုမ်တွော့ꩻ သီဗာႏနုဲးနုဲးဝင်ꩻတဲ့
၁။ ငမ်းငွိုးခြီ - သီဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ "လိုꩻညမ်း"၊
၂။ နမ်းတသွိုးဝီ - သီဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ "လိုꩻယံ"။
"လိုꩻညမ်းငေါဝ်း တွမ်ႏ လိုꩻယံငွါ"
၁။ လိုꩻညမ်းရိုꩻ- "တထွာနွောင်ꩻတဝ်း၊ မဲ့ꩻယပ်ꩻခြေင်လွုမ်ꩻ"၊
၂။ လိုꩻယံရိုꩻ- "ထွာနွောင်ꩻတဝ်းအဲဉ်ထဝ်း - ငမ်းတဝ်း ထာꩻယပ်ꩻ"။
"အစွူႏတွမ်ႏဒေါဝ် ဟောဝ်အွꩻဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ"
၁။ ခါးလားကအွꩻဒေါဝ်နောဝ်ꩻ အွꩻဒျာႏသွော့ အစွူႏနဝ်ꩻနော။
၂။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် - အွꩻဒေါဝ်နဝ်ꩻ နမ်းတဲ့ဒုက္ခ၊ ပိုမာတဲ့ဒုက္ခ၊ ဘဝကုဲင်လီ၊ သီစဝ်းထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဗားဗာႏက ဘဝငတ်ꩻရျာꩻ၊ နာꩻသွုမ်ꩻအာငါႏ။
၃။ မဉ်ႏအွꩻအစွူႏနဝ်ꩻ ဒုက္ခနာꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ ပိုမာဒုက္ခဗာႏတဝ်း၊ ထဲ့ဗာႏတဝ်းငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဗားဗာႏတောဝ်း၊ သွုမ်ꩻဘဝယိုလွုမ်ꩻ၊ နာꩻသွုမ်ꩻဆေ့ꩻပေႏ။
၄။ ဒေါဝ်တဲ့အွꩻတဝ်း၊ အစွူႏတဲ့ အွꩻတောဝ်းနဝ်ꩻ ဗွေႏစဝ်းဘုရာꩻ/ ဗွေႏစဝ်းသံဃာႏ အံႏဖြာႏငါႏနာꩻသွူ။
ခွန်ပဇ္ဇောတဝတ္ထု
"လွမ်ꩻလာခွန် ယွောင်တနွောင်း၊ ဆရာႏလွင်းတခွန်ꩻဆောင်းထိုꩻဗာႏ"