cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပွိုးတမုဲင်ꩻ ပါႏတမုဲင်ꩻဟောင်း
နမ်းတောမ်ႏနမ်း သေချာတဝ်း ဝင်ꩻမျောႏထိုꩻလဲဉ်းနီပအိုဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ နမ်းနဝ်ꩻအဝ်ႏရက်ဒျာႏ ပအိုဝ်ႏအတွိုင်ꩻ ငဝ်းတဲ့အဝ်ႏသေနာႏဒျာႏ နေးထူႏတောႏလမ်းတဲ့ လွိုက်ချာဒျာႏပအိုဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တမာဝါꩻအခါႏမဉ်းတဲ့ ဒေါ့ꩻရီထွာတဝ်း ငဝ်းပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ပိုယိုအီႏဒါႏဗာႏငဝ်းပအိုဝ်ႏယို စောင်းမꩻအီႏယိုနဲ့ဟောင်း? ပိုဖိုင်ႏသꩻရက်ပအိုဝ်ႏဖေႏကအဝ်ႏတာႏ အီႏသွောန်ဆုင်ꩻမꩻနွောင်ꩻနေဟောင်း? ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုဖိုင်ႏနဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻသေလွောန်လို့တဝ်ႏလဲ့ ပါႏဒျာႏဝွဋ်လီꩻဒျာႏဟောင်ႏ? ပါႏဒျာႏလိုꩻဟောင်ႏ? ပွိုးတမုဲင်ꩻ ပါႏတမုဲင်ꩻဟောင်ႏ? မဉ်ႏထွားချာသမဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ကရီးခါပျူလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တင်ႏသျာꩻဒျာႏလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻလဲ့ ယိုခါထိုမ်းတမွော့ꩻတဝ်းဒွုမ် အဗွိုန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိူꩻတဲ့ တနီꩻခါမဲ့ ထိုꩻမားတဝ်းနုဲင်းပျူကရိုꩻနဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻလဲ့ အာႏမခံႏနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ တယ်ႏယိုမာꩻငါ တယ်ႏယိုခါမာꩻလွေꩻ သေချာခန်းသွော့နမ်းပငါပရာꩻမꩻအီႏထဲ့မဲဉ်ႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကဉ္စနက္ခန္ဓဇာတ်
ဝါနရိန္ဒဇာတ်
၅။ ရန်ႏသူႏခန်းတဲ့ယဝ်း ပေါႏယံမွေး၊ ပေါႏကျမွေးနမ်း ထူႏဂုဏ်ႏအံႏဖြာႏဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကဆွုတ်ယွုတ်အီပါꩻတဆီ
"ဗျာကရဏသုတ် (ကဆွုတ်ယွုတ်ဗာႏ အကျောင်ꩻတရာꩻ အပါꩻတဆီ)" ဗွေႏမဟာႏမောဂ္ဂလာန်ႏ ဟော်ꩻထန်ႏနယ်ဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏတရာꩻနုဲင်းယို- ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ကောဓနော အယမာယသ္မာ (အယံ+အာယသ္မာ)- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ 'ဒေါသထန်ႏ-သꩻလျားထာꩻ' အလဲင်ႏပေါင်ꩻအာ၊ မုဲင်ꩻခါခါတဲ့ အထိန်ꩻအသꩻလꩻတဝ်း၊ အလဲင်ႏမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလꩻ အသꩻလျားဒါႏထာꩻ၊ ပေါႏသꩻလျားဒါႏထာꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၂။ ဥပနာဟီ အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ 'အွဉ်ႏဒါႏအပွေႏ' အသꩻကို အွဉ်ႏသေႏသေႏအပွေႏ၊ ပေါႏအွဉ်ႏအပွေႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၃။ မက္ခီ အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ 'ယားဒါႏဝင်ꩻကေꩻဇူꩻ'(သေတဝ်းဝင်ꩻကေꩻဇူ) ပေါႏယားဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၄။ ပဠာသီ အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ ခေးဒါႏဝင်ꩻဂွုဏ်ႏ၊ အုံထာꩻသꩻအဝ်ႏမဉ်ခေးလို့ဝင်ꩻဂွုဏ်ႏလွုမ်ꩻ၊ ပေါႏသꩻအဝ်ႏခေးလို့ဝင်ꩻဂွုဏ်ႏ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၅။ ဣဿုကီ အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ နာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ အုံထာꩻသꩻအဝ်ႏနာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ပေါႏသꩻအဝ်ႏနာႏလိုႏတဝ်းဝင်ꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၆။ မစ္ဆရီ အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ တကေးဒါႏဝင်ꩻ၊ အုံထာꩻ သꩻအဝ်ႏတကေးဒါႏဝင်ꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၇။ သဌော အယမာယသ္မာ (အယံ+အာယသ္မာ)- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ သꩻတကဲင်ႏတန်၊ အုံထာꩻအဝ်ႏလွူးသေႏသေႏ သꩻတကဲင်ႏ၊ အုံထာꩻပေါႏအဝ်ႏလွူးသေႏသေႏ သꩻတကဲင်ႏ နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၈။ မာယာဝီ အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ လဲဉ်အံႏဒါႏဝင်ꩻ၊ အုံထာꩻအဝ်ႏမဉ်လဲဉ်အံႏစွဉ်ႏဝင်ꩻလူမ်ꩻ၊ ပေါႏအဝ်ႏမဲဉ်လဲဉ်အံႏဝင်ꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၉။ ပါပိစ္ဆော အယမာယသ္မာ- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ လိုႏဒျာႏထာꩻယွုတ်-ထာꩻကုဲင်တန်၊ အုံထာꩻအဝ်ႏမဉ်လꩻစွဉ်ႏ ထာꩻယွုတ်ထာꩻကုဲင်လူမ်ꩻ၊ ပေါႏအဝ်ႏမဉ်လꩻ ထာꩻယွုတ်ထာꩻကုဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ ၁၀။ သတိ ခေါ ပန အယမာယသ္မာ အန္တရာ ဝေါသာနံ အာပန္နော- ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလꩻကီကီကတရာꩻ၊ လꩻကွို့ꩻတရာꩻထူꩻ တစိꩻပေႏဒျာႏတဲ့ အွဉ်ႏထွူတရတ်ထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ ပေါႏအွဉ်ႏထွူတခြိုထိုꩻတရာꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဓမ္မဝိနယ (သာႏသနာႏတောႏ)ကိုယို ထွာဒျာႏ ထာꩻဆွုတ်ယွုတ်တန်သွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ ဗျာကရဏသုတ်)
ခွင်းတမ်တီအိုရီ
ဖေႏကသေနာႏ ခွင်းတမ်တီအိုရီ (Quantum Theory) နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏသေရီး ဒြပ် နောဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်ႏကား ဒြပ် ကားကအောဝ်ႏဖုံႏကိုယို အဲစ်တမ်(Atom) ကရိုꩻဒါႏ အဖွန်ႏပေႏ (တထီႏနွောင်ꩻတောဝ်းတောမ်ႏမဲ့ရိုꩻရိုꩻ) ဖုံႏအောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အွိုး အဲစ်တမ် အကိုနောဝ်ꩻ နျူးကလီးယပ်(Nucleus) အောဝ်ႏသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
နျူးကလီးယပ်အလောင်းယို အဲစ်တမ်အထွူႏအဖွီ (weight) အောဝ်ႏဒင်ႏလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နျူးကလီးယပ်ကိုယို အဖွန်ႏမျိုꩻအလောင်ႏအလင် ပေႏထဲင်းကဒွိုန်း အဲစ်တမ် အဖွန်ꩻမျိုꩻဖုံႏအောဝ်ႏကဒွိုန်းဖျင်တဲင် ဟဲ့ꩻဖန် ပရိုတွန်(Proton)၊ နျူထရွန်(Neutron) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပရိုတွန်ဖွန်ႏ တောမ်ႏ နျူထရွန်ဖွန်ႏဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ အစွန်ꩻအအာႏ(Energy) ဖုံႏ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အွိုး နျူးကလီးယပ် အသောင်နောဝ်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်(Electron)ဖွန်ႏဖုံႏအောဝ်ႏတဲင် ၊ ခွိုင်ႏကအောဝ်ႏ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏယို အောဝ်ႏလေပ်လွေꩻဗဲဉ်လွေꩻ နျူးကလီယပ်နောဝ်ꩻသွူ။ အဲစ်တမ်တဖြုံးကအောဝ်ႏစုဗူႏပွုံႏ (Atomic Structure / အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံ) ယို ဗွိုန်ပီနုဲင်း မွူးစက္ကဝဠာႏ(Solar System) ကအောဝ်ႏပွုံႏတဲင် နျူးကလီးယပ်နောဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်း မွူး၊ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏနောဝ်ꩻဗွိုန်ပီနုဲင်း ဂြိုဟ်ႏဖုံး နောဝ်ꩻသွူ။ အဲစ်တမ်တဖြုံးကအောဝ်ႏစုဗူႏပွုံႏယို ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒါႏတဲင် ခါးလားကကုဲင်တောဝ်းဒွိုန်းတွင်ꩻနောဝ်ꩻတဲး  ဗွိုန်နုဲင်း ဂြိုဟ်ႏဖုံႏကအောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်မွူးအတွိုင်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏအောဝ်ႏ လေပ်ဗဲဉ် နျူးကလီးယပ်နောဝ်ꩻသွူ။ အဲစ်တမ်ဖုံႏယို ထေလဲ့ တထေနွောင်ꩻတောဝ်းအစွန်ꩻအအာႏ၊ ထူႏလဲ့တထူႏနွောင်ꩻတောဝ်း အစွန်ꩻအအားဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကွပ်အာႏအထန်ႏတမျိုꩻမျိုꩻတဲင် အဲစ်တမ်တဖြုံႏကအောဝ်ႏစုဗူႏပွုံႏ ထွိုင်ႏကုဲင်ထိုꩻနောဝ်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏယို အတလွေꩻတောဝ်းဒွုမ်တဖူꩻလီꩻ ကအောဝ်ႏလွေꩻလေပ်ဗဲဉ်သေႏသေႏဒါႏ တဖူꩻအတွိုင်ꩻတဲင် ကူꩻလုဲင်ႏ ထိုꩻဒါႏတဖူꩻလေပ်အလီးလင်နောဝ်ꩻသွူ။ အီလဲစ်ထရွန်တဖြုံႏ ကအောဝ်ႏအတဖူꩻလေပ်ဗဲဉ် နျူးကလီးယပ်အတွိုင်ꩻလေပ်တောဝ်းဒွုမ်တဲင် ကထွိုင်ႏကူꩻလွေꩻတဖူꩻလေပ်အကိုတလီးဖဲ့ခိန်ႏနောဝ်ꩻ အဲစ်တမ် ထေထန်ႏစွဉ်ႏ အစွန်ꩻအအာႏ တခွင်းတမ်(One quantum) နောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်တဖြုံႏ ကအောဝ်ႏအတဖူꩻလေပ်ဗဲဉ် နျူးကလီးယပ်အတွိုင်ꩻလေပ်တောဝ်းဒွုမ်တဲင် ကထွိုင်ႏကူꩻလွေꩻတဖူꩻလေပ်အထန်ႏတလီးဖဲ့ခိန်ႏနောဝ်ꩻ အဲစ်တမ်လꩻလုဲင်ႏ အစွန်ꩻအအာႏ တခွင်းတမ် နေနေနောဝ်ꩻသွူ။ ခွင်းတမ် ခရာႏယို မဲက်သပလဲက်ခ် (Max Planck) ကရိုꩻဒါႏ စျာမန်ပါမောက္ခတဖြာꩻ ထွုမ်ႏမော့ꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၀၀ နေင်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ခွင်းတမ်တီအိုရီအလꩻ ရောင်ႏလေ တောမ်ႏ အရောင်ႏဆဲစ်ထန်ႏအီစွန်ꩻအာႏ ခွိုင်ႏကအောဝ်ႏကိုယို စွန်ꩻအာႏခွင်းတမ်ဖုံႏအောဝ်ႏပါꩻသော့ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တျာႏမေႏစွန်ꩻအာႏကို အီလဲစ်ထရွန်နောဝ်ꩻထွာ ဧကမူအတွိုင်ꩻ ခွိုင်ႏအရောင်ႏဆဲစ်အာႏ ကားကအောဝ်ႏယို "ခွင်းတမ်"နောဝ်ꩻထွာ ဧကမူနောဝ်ꩻသွူ။
စွန်ꩻအာႏခွင်းတမ်တီအိုရီယို တဲက်ဆဲင်ႏဒျာႏ စွန်ꩻအာႏ အစားကလွေꩻဒါႏနုဲင်းလဲင်ꩻ(wave) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဟဲ့ꩻ ဆဲစ်ထန်ႏစွန်ꩻအာႏ စားနောဝ်ꩻသွူ။ စွန်ꩻအာႏနုဲင်းယိုအကို အလျား(heat) ၊ အလေ(light)၊ ရေဒီယမ်(Radium)၊ အာထရာဗွိုင်အိုလဲစ်ရောင်ႏဆဲစ်ꩻ(Ultraviolet light၊ အိတ်သရေးရောင်ႏဆဲစ် (X-ray light)၊ ရေဒီယိုလဲင်ꩻ(Radio wave)၊ ကော့သမစ်ရောင်ႏဆဲစ်ꩻ(Cosmic ray)ဖုံႏ အောဝ်ႏပါလို့သော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တခြိုꩻတဗာႏ (ပစ္စည်းတစ်ခု) ကထေအွဉ်ႏစွꩻ အစွန်ꩻအအာႏတယောဝ်း၊ ထူႏနွို့လွဉ်အစွန်ꩻအအာႏတယောဝ်းနောဝ်ꩻ အဲစ်တမ်(Atom) ကအောဝ်ႏဒါႏ တခြိုꩻနောဝ်ꩻတဗာႏအကိုဖုံႏယို တနွော့ꩻ(vibrate) လွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ တခြိုꩻတဗာႏ မိဉ်ႏထေအစွန်ꩻအအာႏနောဝ်ꩻ တခြို့နောဝ်ꩻအလောင်းကအောဝ်ႏဒါႏ အဲစ်တမ်ဖုံႏယို အစွန်ꩻအာႏယွမ်ꩻဆေ့ꩻထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွာဒျာႏ တခြိုꩻ မိဉ်ႏထူႏနွို့အစွန်ꩻအအာႏနောဝ်ꩻ အဲစ်တမ်တွိုင်ꩻကအောဝ်ႏဒါႏတခြိုꩻနောဝ်ꩻအလောင်းဖုံႏယို လꩻလွဉ်နွောင်ꩻအစွန်ꩻအအာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဲစ်တမ် ဖုံႏ မိဉ်ႏတနွော့ꩻ ခိန်ႏတွင်ꩻယို အလေရောင်ႏထန်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်စွဉ်ႏ ခွင်းတမ်တီအိုရီ ပေါ်ႏလွဉ်မꩻတဲင် သိပ္ပံပညာႏသျှင်ႏသီး ယိုꩻမာꩻလွဉ် ထင်ႏထိုအာလွဉ်အီငါႏနောဝ်ꩻသွူ။  ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ အဲစ်တမ်အစွန်ꩻအအာႏအတာႏ ကမာꩻဒါႏသုတေသနဖုံႏယို ကွပ်သွုံႏတောမ်ႏ ခွင်းတမ်တီအိုရီတဲင် ဖြေႏသျင်ꩻအီနွောင်ꩻလဲဉ်း အယပ်ꩻအခုဲင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ထာꩻလူႏမျတ်တာႏအင်္ဂါႏသူပါꩻ
"ဆဠင်္ဂဒါနသုတ် (ထာꩻလူႏမျတ်တာႏ အင်္ဂါႏသူပါꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ သာဝတ္ထိခမ်း၊ ဇေႏတဝွန်ႏကျောင်ꩻကိုအတွင်ꩻ ဝေင်ꩻဝေဠုကဏ္ဍကီကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ နန္ဒမာႏတာႏ ဥပါႏသိကာႏမူႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏသူပါꩻ လူႏဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ၊ လူႏဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏတွမ်ႏ လူႏဗွေႏသံဃာႏသီးနောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻ နေးတွမ်ႏဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ႏ ထီႏလွေꩻတဲင် ဒေါ့ꩻနယ်ရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- နန္ဒမာႏတာႏ ဥပါႏသိကာႏမူႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏသူပါꩻ လူႏဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ၊ လူႏမောဂ္ဂလာန်ႏတွမ်ႏ လူႏဗွေႏသံဃာႏသီးနောဝ်ꩻသွူ။ အင်္ဂါႏသူပါꩻကိုနဝ်ꩻ အလူႏဒါႏယကာႏ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဒါယကော ပုဗ္ဗေဝ သုမနော ဟောတိ- အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ ခါးလားကလူႏကာႏ သꩻရေꩻရီးဗာႏ။ ၂။ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ- အဝ်ႏလူႏတွင်ꩻတဲ့ သꩻရောင်းသꩻရေꩻထွာဗာႏ။ ၃။ ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ- လူႏထွူခါ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ ထွာဗာႏ။ ကောလူႏသား ဒါႏယကာႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အလူႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻတဲ့ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻ၊ သွံပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ ပဋိဂ္ဂါကာ ဝီတရာဂါ ဝါ ဟောန္တိ၊ ရာဂဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ- အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ရာႏဂ(လောႏဘꩻ)ကင်ꩻဗာႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ရာႏဂ(လောႏဘꩻ)ဖေႏနေးကကင်ꩻ အဝ်ႏကံကျင်ꩻဗာႏ။ ၂။ ဝီတဒေါသာ ဝါ ဟောန္တိ၊ ဒေါသဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ- အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဒေါႏသꩻကင်ꩻဗာႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ ဒေါႏသꩻဖေႏနေးကကင်ꩻ အဝ်ႏကံကျင်ꩻဗာႏ။ ၃။ ဝီတမောဟာ ဝါ ဟောန္တိ၊ မောဟဝိနယာယ ဝါ ပဋိပန္နာ- အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ မောႏဟꩻကင်ꩻဗာႏ၊ မွေးတဝ်းတဲ့ မောႏဟꩻဖေႏနေးကကင်ꩻ အဝ်ႏကံကျင်ꩻဗာႏ။ အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏသွံပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လောကကိုယို အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏသွံပါꩻ (ခါးလားကလူႏသꩻရေꩻ၊ လူႏတွင်ꩻသꩻရေꩻ၊ လူႏထွူသꩻရေꩻ)နစ်နစ်သက်သက် လူႏတန်ꩻဗာႏ။ လောကကိုယို အလူႏခံႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏအဝ်ႏဗာႏသွံပါꩻ၊ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏဖုံႏယိုသူပါꩻ မဉ်ႏလူႏမဉ်ႏတန်ꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻတန်ငါႏ၊ ဒေါ့ꩻဒါႏဒွုမ်၊ လꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ လိုꩻချမ်ꩻသာႏ၊ လူꩻချမ်ꩻသာႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ ဆဠင်္ဂဒါသုတ်)
နင်ꩻဂလာꩻဒေႏဝီႏဥတန်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
တသီႏသက်ထိုစိုးဆွာꩻ
သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏ ကားကအဝ်ႏယိုနဝ်ꩻ "သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနေား"ကရိုꩻဒါႏ မဂဓဘာႏသာႏ ပါဠိငဝ်းယာႏအလꩻ "ငမ်းထာꩻသီလွဉ်းလွဉ်း"သွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻမွော့ ငမ်းဗာႏတွိုးထာꩻသီဟောင်း- မီႏရီထဲင်းနဝ်ꩻ ဖြေႏတဒါႏတဝ်း ကဲန်းအာအာသွူ။ ကငမ်းဗာႏထာꩻသီယိုနဝ်ꩻ မဲန်မာꩻထဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ မဲန်မꩻထဲင်းငါႏ ကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ "ငမ်း"မီႏဖြေႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏအဝ်ႏသွူ။ မွေးသွူ မဲန်မာꩻထဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ မဲန်လꩻထဲင်းကုသိုလ်ႏ မီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ မီႏသီတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻ အီႏမာꩻထဲင်းနေကုသိုလ်ႏ၊ အီႏလꩻထဲင်းနေကုသိုလ်ႏဟောင်း မာꩻထဲင်းအမွေးအမဲန်ႏလဲ့ ရိုꩻတလꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻတဒါႏတဝ်းသွူ။ မီႏတမာꩻထဲင်းတဝ်းကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ကငမ်းဗာႏထာꩻသီအကျောင်ꩻယို အစေမဲန်ႏဖြေႏတဒါႏတဝ်း ကဲန်းအာအာသွူ။
တဲးတဲးတဲ့ ကငမ်းဗာႏထာꩻသီယို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ အဘိဓမ္မာႏတရာꩻအလꩻနဝ်ꩻ ဘဝနိကန္တိက လောဘသꩻ၊ သꩻစွယ်ꩻလံꩻချာနီနမ်း၊ သꩻဗွို့ꩻခြꩻချာ နီနမ်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ကွပ်သꩻစွယ်ꩻလံꩻချာနီနမ်းတဲင်တွော့ꩻ နီနမ်းယိုနဝ်ꩻ တရေꩻတယဝ်း၊ တကုဲင်တယဝ်း၊ ခြေားတဲယတ်း၊ ခြွေတယဝ်း၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း ဟွုန်ဟဝ်ချာ၊ နေးသက်ချာလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဲန်သီတဝ်းထာꩻ ပငါပရာꩻသွူ။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ မဲန်သီတဝ်းထာꩻ ပငါပရာꩻ၊ သက်မဲန်ထို စိုးမဲန်ဆွာꩻဒျာႏ ပငါပရာꩻလဲ့ သက်ဖေႏကထို စိုးဖေႏကဆွာꩻနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်းမာꩻနေဟောင်း-မီႏရီနဝ်ꩻ တမာꩻတဝ်းကဲန်းအာအာ သွူတကာႏတဝ်း ယဟန်ႏနဝ်ꩻ သက်ဖေႏကဒွေါင်ႏနယ်ꩻယို နမ်းတွမ်ႏနမ်း မာꩻချာထဲင်းသွူ။ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မာꩻချာထဲင်း သက်ဒွေါင်ႏနယ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီဝင်ꩻသက်ဖုံႏ၊ ထူႏတခွန်ꩻဝင်ꩻထာꩻဖုံႏ၊ အွꩻဒဝ်အွꩻဘီယာဖုံႏ၊ ဆွဉ်းတရေ့ꩻယာဗွာယာမားဖုံႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ကျင်ꩻဒဝ်ထွာသွုန်ႏသဲင် (အသဲခြောက်)ရောႏဂါႏတွော့ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏရိုꩻ "ပေါႏအွꩻထဲင်းဒဝ်လဲ့ သီ"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တငမ်းတဝ်း၊ မဲန်သီသီ အဝ်ႏအွꩻထဲင်းဒျာႏသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ သက်မဲန်ဆွာꩻမွေးထာꩻတဲင် သက်ကဒွေါင်ႏအီဒါႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻ၊ အကျင်ꩻမျိုꩻဖုံႏယို ဝင်ꩻသျောင်ႏသွူတွော့ꩻ သက်ကဆွာꩻအီဒါႏ၊ ကအုံဟဝ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻ ရောႏဂါႏကကင်အီဒါႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻ၊ တသီႏမျိုꩻဖုံႏယို ဝင်ꩻအံႏဒျာႏသွူ။ လိုꩻသက်ကမဲန်ဆွာꩻမွေးထာꩻအတာႏ ဖောႏအံႏခရာႏ အာယုဒီဃ၊ အာယုဝဍ္ဎ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏယို တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
သက်ထိုစိုးဆွာꩻ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
တသီႏသက်ဆွာꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူဒွိုန်းက တခွိုင်းယိုသွူ။ ကျွိုက်ရာꩻအနယ်ꩻ ဖောႏအံႏဒျာႏသွော့နေား။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏဖုံႏ
စေနယ်ချာဗာႏ
စေနယ်ချာဗာႏ ခွန်မျတ်ခမ်း လိတ်ပအိုႏခရာႏ
ခွန်မျတ်ခမ်း (ခြမ်ႏ)နဝ်ꩻ တနေင်ႏနီနေင်ႏကိုယို လိတ်ပအိုဝ်ႏအစောင်ႏစောင်ႏကိုနဝ်ꩻ မနဲးတဲမ်းသော့ꩻအာလဲန်းလိတ်တဲင် တဲမ်းလိတ်မနဲးဒါႏလဲန်း၊ ထွာလဲန်းပအိုႏတဲမ်းလိတ်ဆရာႏတဖြာꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားငဝ်းဂျာနယ် အမုဲင်(၂)၊ အစဲဉ်ႏ(၆)ကို ခွန်မျတ်ခမ်း ကတဲမ်းဒါႏ "လိတ်ပအိုဝ်ႏညိမ်ꩻချံꩻရေꩻအလင်္ကာႏ"ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယို ထွိုင်ႏဟောꩻဗာႏနဝ်ꩻ သꩻမဲန်စေနယ်ပေါႏတဲင် တဲမ်းစေနယ်ဗာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယိုခါနဝ်ꩻ စွုမ်ႏငါႏတဝ်းဒွိုန်း၊ အသွတ်ꩻခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ သရငဝ်း အသွတ်ꩻငဝ်း မဲဉ်ႏလို့တဝ်းဒွိုန်းတဲင် ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ ဖေႏကမဲဉ်ႏလို့နဝ်ꩻ သꩻဆန္ဒမဲဉ်ထဲမ်၊ မဲဉ်ဖျင်သားလဲ့အဝ်ႏ၊ စွုမ်ႏတဝ်း၊ မဲဉ်ႏလို့တဝ်းတယဝ်း မဲဉ်ဖျင်မဲဉ်ထဲမ်တဝ်းသား အဝ်ႏ၊ အဝ်ႏထိုꩻနီစွိုꩻသွူ။
ခွန်မျတ်ခမ်း ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကို ကပါဒါႏ ဥပမာႏဖုံႏယို ကထွိုင်ႏထွေထောင် စဲစ်ဆေꩻထွားနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻအဝ်ႏထိုꩻ (၃)ချက်နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏကတဲမ်းသွုံꩻဒါႏ အမုဲင်(က) ၄-လဲင်ႏဗွေ မွဉ်းဖျင်ထွူ လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏ လိတ်တောင်ႏကီꩻ အစဲစ်အမန်ႏသွူ။ တဲးတဲးတဲ့ လိတ်တောင်ႏကီꩻမူယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏကတဲမ်းဒါႏ "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာ"အတွိုင်ꩻ တမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ မွဉ်းဖျင်လဲဉ်း (၄)လဲင်ႏ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခွန်မျတ်ခမ်း ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ လိတ်ဖြုံႏပွုံႏစံႏဖုံႏယို မီႏတဲမ်းထန်ႏ သျင်ꩻနယ်ဗာႏ ယဟူးယဟန်ႏနဝ်ꩻ- ယို(၄)ဖြုံႏအကို "တွမ်ႏ၊ တွံႏ"နဝ်ꩻ လိတ်တောင်ႏကီꩻမူအတွိုင်ꩻ ငဝ်းတငွါ လိတ်အဝ်ႏနီဖြုံႏဒျာႏရင်ꩻတဲင် မဲန်တဲမ်းသွုံꩻအဖြုံႏမုဲင်ꩻလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။ "တောမ်ႏ"နဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲန်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏ လိတ်ဖြုံႏသွူ။ "တွောမ်ႏ"လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲန်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲဉ်ႏ လိတ်ဖြုံႏနေနေလဲ့ လိတ်ဖြုံႏယိုကပါဒါႏ "တွောပ် တွောပ်ꩻ တွောမ် တွောမ်ꩻ တွောမ်း တွောမ်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်း တအဲန်ထဝ်းတွော့ꩻ ထူႏသွုံꩻတဝ်းသွူ။ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကသွုံꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏတဲမ်းမာႏ၊ သွုံꩻမာႏလိတ်ဖြုံႏသွူ။
ယို(၄)ဖြုံႏအကို "လွဉ်၊ ရွဉ်"နီဖြုံႏနဝ်ꩻ လိတ်တောင်ႏကီꩻမူအတွိုင်ꩻ "လွောန်၊ ရွောန်"နီဖြုံႏနဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲဉ်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲဉ်ႏ လိတ်ဖြုံႏသွူ။ ယိုနီဖြုံႏစီႏနဝ်ꩻ အငဝ်းတထန်ႏဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻသွူ။ လွောန်၊ ရွောန် ကပါဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ တောင်ႏကီꩻမူကို တပါတဝ်းတဲင် မီႏအဝ်ႏလိုႏသွုံꩻတွမ်ႏ လိတ်ဖြုံႏယိုငဝ်းနဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏတွမ်ႏ"လွဉ်၊ရွဉ်"လိတ်ဖြုံႏ (လိတ်ရဲဉ်ႏ)နေနေတွော့ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻလိတ်တဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏနီမျိုꩻသွူ။
ယို(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏပွုံႏစံႏအမုဲင်(၂) "လွဉ်၊ ရွဉ်=လွောန်၊ ရွောန်"နဝ်ꩻ လွေꩻတခြောင်ꩻချင်ႏသွူ။
ယို(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ သရနဝ်ꩻဗွိုန်၊ အသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်တဝ်းလဲ့ ဉ-သွတ်ꩻတွမ်ႏ န-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အသွတ်ꩻငဝ်းအနေႏ ဗွိုန်လွဝင်ꩻသွူ။ လိတ်တောင်ႏကီꩻယိုခါနဝ်ꩻ ထူႏသွုံꩻတွမ်ႏ ဉ-သွတ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်းအနေႏနဝ်ꩻ စ-ဉ-သွတ်ꩻတွမ်ႏ တ-န-သွတ်ꩻ ယို(၂)တွယ်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ထူႏသွုံꩻလို့လို့ဒျာႏ တ-န-သွတ်ꩻသွူ။ စ-ဉ-သွတ်ꩻနဝ်ꩻ လိုႏသွုံꩻအီ ပါဠိကုဲင်ဝေါဟာရမျိုꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ယို(၄)ဖြုံႏအကို "ထွုမ်ႏ"နဝ်ꩻ တွမ်ႏဖဲ့ꩻငါ (၃)ဖြုံႏ အငဝ်းတထန်ႏဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻတဲင် လိတ်ဖြုံႏမာႏဒျာႏသဲစ်သဲစ်သွူ။ "ထွံႏ၊ ထုမ်ႏ"နဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲဉ်ႏတဝ်း လိတ်ဖြုံႏ တောင်ႏကီꩻမူအတွိုင်ꩻသွူ။ "ထိုမ်ႏ"နဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲန်ႏ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲဉ်ႏ လိတ်ဖြုံႏသွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ဒါႏစဲင်းတဝ်း လိတ်ပအိုဝ်ႏတဲင် ကတဲမ်းဒါႏ "ထုံမ်ႏ"နုဲင်းယိုလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ လိတ်ဖြုံႏယို ပါဒါႏမုဲင်ကီ(-ံ) တွမ်ႏမသွတ်ꩻ (မ်ႏ)နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လဲန်းလွဝင်ꩻတဲင် အက္ခရာႏဝိပ္ပတ္တိ လိတ်ဖြုံႏမာႏဒျာႏသဲစ်သဲစ်သွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ဖြုံႏအသွုံꩻတဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻ အခရာႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်ခြုဲင်းနယ်ဒွိုန်းငါ တခွိုင်းယိုငါသွူ။ မီႏမဉ်သေနာႏ သရငဝ်းမဲန်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏ လိတ်ဖြုံႏခရာႏနဝ်ꩻ ကသေနာႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻထျꩻယို အဝ်ႏလိုႏလွေꩻထေ့ ရီရွောင်သွူ။ ခွန်မျတ်ခမ်း ကထေနယ်ဒါႏ ပွုံႏစံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏ (၄၇)ငွါတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ႏသဖောꩻဗွိုန်လွဝင်ꩻ ပါအာတန်ဒျာႏသွူ။ ပေါႏသေနာႏ သရငဝ်းမဲန်ႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏ လိတ်ဖြုံႏလဲ့ သေနာႏလို့ သေနာႏထံဒျာႏထာꩻသွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါနဝ်ꩻ "စွုမ်ႏ၊ မဲန်ႏ၊ ယိုꩻ"လိတ်မျိုꩻ တထွာတဝ်းဒွိုန်းတဲင် ကျွိုက်နေစ်သက်ရာꩻ အဝ်ႏတဲမ်းသွုံꩻလွေꩻဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ခွန်မျတ်ခမ်း ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ "ပအိုဝ်ႏခမ်းဒွမ်လိတ်မူ၊ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်လိတ်မူ၊ တောင်ႏကီꩻလိတ်မူ၊ သီႏသဲင်ႏလိတ်မူ"အဝ်ႏပါနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "သီႏသဲင်ႏလိတ်မူ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ရေႏရွယ်ႏဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ခွေသွဉ်းသေနာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒနဝ်ꩻ ထေထန်ႏခေါခေါလိတ်မူ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီသွဉ်းတဟွုန်ဖိုတဝ်းသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ အွဉ်ထဲမ်အွဉ်ဖျင် တောင်ႏကီꩻလိတ်မူလွုမ်ꩻသွူ။ ထဲမ်ဖျင်ကရိုꩻလဲ့ ဝင်ꩻသဖောꩻမီႏတတူႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထဲမ်ဖျင်နွိုင်ႏတဝ်းသွူ။ ကဖျင်လဲန်း (၄)လဲင်ႏမာꩻချာနဝ်ꩻ သံႏဃာႏသဖောꩻဆန္ဒအလꩻတွော့ꩻ ထွာဖျင်ဒျာႏသွူ။ (၅)လဲင်ႏဗွေမွဉ်းဖျင်လိတ်မွူးနဝ်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏ သဖောꩻလꩻတဝ်း၊ ကန်ႏကွက် တွမ်ႏလိတ်တူႏတူႏတေ့ꩻတဲင် ငမ်းသံႏဃာႏပꩻလီတွော့ꩻ တသွဉ်လွေꩻဗာႏတဝ်း ဗꩻတွိုႏဒျာႏဟန်ႏသနီꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ "သီႏသဲင်ႏလိတ်မူ"ကရိုꩻဒါႏငဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိုႏသွုံꩻတဝ်း၊ လိုႏတဲမ်းတဝ်းသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏခရာႏ စဲင်းတဝ်း သျင်ꩻတဝ်းအမျိုꩻယို ကတဲမ်းနယ်ဖြုဲင်ꩻနယ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဟွုန်ဟဝ်ကေꩻဇူꩻတင်ႏငါႏသွူ။ တဲမ်းရုဲင်းရုဲင်း၊ တဲမ်းကုဲင်းကုဲင်းထဲင်းဒျာႏသွော့အကျောင်ꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ထာꩻလူႏအကျိုꩻထီႏယိုခါ
"သီဟသေနာပတိသုတ် (ထာꩻလူႏအမျိုꩻ-အကျိုꩻထီႏယိုခါ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ ဝေႏသာႏလီႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻပျသာဒ်ဆောင်ကိုအတွင်ꩻ စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟလွဉ်ဝုဲင်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ရီပါနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- နမ်းတွမ်ႏနမ်းထီႏထွူ 'ထာꩻလူႏအကျိုꩻ'နဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻနေဟောင်း ဗွေႏဩ"လောဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "တကာႏသီဟ- နမ်းတွမ်ႏနမ်းထီႏထွူ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်းမော့ꩻထွူ 'ထာꩻလူႏအကျိုꩻ'နဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်ꩻမျိုꩻ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဒါယေကာ ဒါနပတိ ဗဟုဇနော ပိယော ဟောတိ မနာပေါ- 'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရက်အာ၊ ဝင်ꩻနစ်သက်အာ'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပထမအကျိုꩻသွူ။ ၂။ ဒါယကံ ဒါနပတိံ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ- 'အလူႏဒါႏယကာႏနောဝ်ꩻ လိုꩻဟောဝ်သူႏတောႏကောင်ꩻသီး လွဉ်ထေ့အာ၊ လွဉ်မာꩻသွꩻအာ၊ လွဉ်ဆယ်ꩻကပ်အာ'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဒုတိယအကျိုꩻသွူ။ ၃။ ဒါယကဿ ဒါနပတိနော ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ- 'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ မဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ်၊ ခိုႏဒွမ်နဝ်ထင်ꩻ ကျောႏလဲဉ်းဝင်ꩻ'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ တတိယအကျိုꩻသွူ။ ၄။ ဒါယကော ဒါနပတိ ပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ- 'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ နွို့ခွန်ခြာ၊ ပုဏ္ဏာꩻခြာ၊ လိုꩻခြွေခြာ၊ ရဟန်ꩻသံဃာႏခြာ-ရုဲင်းဟန်၊ လွိုးဗန်'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ စတုတ္ထအကျိုꩻသွူ။ ၅။ ဒါယကော ဒါနပတိ ကာယဿ ဘေဒါ သဂ္ဂံ ဥပပဇ္ဇတိ- 'အလူႏဒါႏယကာႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီ-တွိုႏကီလူꩻခမ်း' နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပဉ္စမအကျိုꩻသွူ"။ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စဲ့ꩻပိုႏတန်သီဟနဝ်ꩻ လောဝ်းချာ နီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- နီဗွေႏကဟော်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻ ဗွေႏဩ၊ ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ အလူႏဒါႏယကာႏသွူ ဗွေႏဩ၊ ကွပ်ပွိုးခွေသွဉ်း လူႏထာꩻတဲင် ခွေသွဉ်းယိုနဝ်ꩻ- ၁။ ဗဟုဇနော ပိယော ဟောတိ-လိုꩻရက်လိုꩻပဲင်ꩻအာ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်း မော့ꩻစွဉ်ႏယိုခါခါ ဗွေႏဩ။ ၂။ သန္တော သပ္ပုရိသာ ဘဇန္တိ-လိုꩻဟောဝ်သူႏတောႏကောင်ꩻ လွဉ်ပေါင်ꩻလွဉ်ကွိုက်ꩻ ခွေသွဉ်းအာ၊ ထီႏဗာႏစွဉ်ႏ ယိုခါခါ ဗွေႏဩ။ ၃။ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ-ခွေသွဉ်းယိုနောဝ်ꩻ မဉ်ꩻကျောႏငါႏထာꩻ သေပငါပရာꩻ ဗွေႏဩ။ ၄။ ပရိသံ ဝိသာရဒေါ ဥပသင်္ကမတိ-မဲ့ငါဗန်ဗန်၊ ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် နွို့ဗွုန်ႏပရိသတ်ခြာ ဗွေႏဩ။ ၅။ 'တွိုႏဗာႏလူꩻခမ်း'နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းသေထွꩻတဝ်း၊ ယွုမ်းဗော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း ဗွေႏဩ" ထောက်ခံႏ လောဝ်းချာဗွေႏဘုရာꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သီဟေသနာပတိသုတ်)
ဆောင်ႏပြောင်း
ဆောင်ႏပြောင်းရပ်ရာႏ (အဲန်ႏဂလစ်ဆျ် : Hsawngpyaung ၊ မန်း : ဆောင်းပြောင်း )ယိုအောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ စန္တာႏခမ်းကို။ လဲန်းလွေꩻ ပအိုဝ်ႏချာဒျာႏ ဗာႏရဲပ်အှောန် ဒေသ (ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻနယ်ႏ၊ အှိုင်ႏလုံးပျဉ်ကိုသှူ။ ရပ်ဆောင်ႏပြောင်းယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလွယ်ကောႏ-အောင်ႏဗန်း ခမ်းခြှောန်းဗူႏ တဖူꩻတန်ꩻလွေꩻညာအီထာꩻတာႏတျ၊ ဒုံဖုံႏအောဝ်ႏသော့ꩻခြှောန်း လွီးဒုံ (မဉ်ႏသော့ꩻပါ ကောင်ဗာ ထွာငုဲင်းဒုံ)။ ဆောင်ႏပြောင်းဒုံတှို့ꩻ (ပင်ကီ)၊ ဆောင်ႏပြောင်း ကျောင်ꩻကီထင်ꩻ၊ ဆောင်ႏပြောင်းဒုံကှောန်ႏ (ဒုံတန်) ယိုသွံဒုံနောဝ်ꩻ ထင်ႏငီꩻဝင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻ ဆောင်ႏပြောင်းတဲင် ထွာတာတကာႏချင်ႏ။ လဲင်းဗွာလသားနောဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻလဲင်းဗွာလသှူ။ ရပ်ကိုနောဝ်ꩻ အထက ကျောင်ꩻအောဝ်ႏ တာကျောင်ꩻ၊ တိုက်နယ်ႏ တသီႏဌာႏန ယင်း ဒုံဆောင်ႏခြိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ဌာႏနပခေါ (တိုက်နယ်ဆေးရုံနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ) အောဝ်ႏ၊ ငတ်နီꩻဈေꩻအောဝ်ႏတလဲင်ႏသှူ။ ဆောင်ႏပြောင်း ပင်ကီကို မူလရန်း အမက ကျောင်ꩻအောဝ်ႏ။ ဆောင်ႏပြောင်းရပ်ယို လꩻစတျာႏမေႏ လေ ၂၄ နာႏရီႏ ၂၀၁၆ ဗာႏနေင်ႏကို၊ ဒုံကိုနောဝ်ꩻ MPT ယင်း Mytel ဖုန်းတာဝါမှူးအောဝ်ႏသှူ။
မွူးကဲင် တောမ်ႏ လာကဲင်
လာ တောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏယို အရောင်ႏလေဖြောင်နွောင်ꩻတောဝ်းဝတ္ထုအတဒွီႏအပိစ်စားဖုံႏတဲင် အဖဲ့ꩻကညာꩻဒါႏမွူး မွူးရောင်ႏတလꩻတောဝ်းဖဲ့ꩻယို အဟေ့ꩻဖြေင်း တောမ်ႏ အဟေ့ꩻတမို့ဖုံႏ ပေါ်ႏထွာနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်အဟေ့ꩻစားနောဝ်ꩻဖုံႏတဲင် မွူး၊ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ တောမ်ႏ လာ ဖုံႏ မိဉ်ႏအောဝ်ႏတရွေꩻချင်ႏ ခွဉ်းစွဉ်ႏ (မျဉ်း) တလီးချင်ႏအနေႏ မိဉ်ႏအောဝ်ႏတနꩻလို့ဝါင်ꩻယို ထွာအီမွူးကဲင် (solar eclipse) (မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) ထွာအီလာကဲင် (lunar eclipse) နောဝ်ꩻသွူ။
မွူး တောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ တနꩻစွဉ်ႏတရွဉ်းခိန်ႏ လာ မိဉ်ႏတွိုႏလွဉ်အခါႏကိုယို လာနောဝ်ꩻ ဒို့ꩻဗိဉ်ႏရဲထိုꩻခါꩻ မွူးရောင်ႏကထဲ့လူးလင်ꩻ ဟမ်ႏလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ လာ ဟေ့ꩻ ထဲ့လူးလင်ꩻဟမ်ႏလောင်း လာဒို့ꩻပေ့ꩻခါꩻမွူးရောင်ႏတဲင် လိုꩻသီးဟဲ့ꩻ မွူးကဲင် နောဝ်ꩻသွူ။ မန်း မျန်မာခမ်းယို မွူးကဲင် ရင်းအီႏဗွေဗိတ်နေးစွဉ်ႏ စားနောဝ်ꩻ တယ်ႏ ခရေတ်နေင်ႏ (၁၅၀၇) နေင်ႏ ဗꩻထမ် (၂၀၁၀ နေင်ႏ လာ ဇန်နဝါရီ) အခါႏလယ်ႏကို မွူးကဲင်ဗွေဗိတ်နေးစား ထီႏဗာႏ (၂၄)လဲင်ႏရပ်ပိဉ်အကျောင်ꩻ စာꩻရင်ꩻဖုံႏအလꩻ သေထွꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
မွူး တောမ်ႏ လာ တနꩻစွဉ်ႏတရွဉ်းခိန်ႏတွင်ꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏမိဉ်ႏတွိုႏလွဉ်အခါႏကိုနောဝ်ꩻ မွူရောင်ႏထဲ့လူးဟမ်ႏထွူ ဟမ်ႏအဟေ့ꩻ ထဲ့လူးလင်ꩻလုဲင်ႏ လာ အလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကထွာနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ လာကဲင် နောဝ်ꩻသွူ။ လာကဲင် ထာꩻယို ကုဲင်းထွာဒါႏ လာဗွေနီꩻ တောမ်ႏ (လာဗွေထွူတနီꩻ) လာလောင်းတနီꩻ ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ
ပွေꩻ-တညင်ꩻ
"ပွေꩻ-တညင်ꩻရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" ပွေꩻ-တညင်ꩻကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏနမ်းယာႏကို တမွေးတဝ်း၊ ရောႏဂါႏနမ်းထန်ႏ ပီလောင်းဒျာႏတဲင် အီႏထွာစွဉ်ႏအသက်အန္တရာယ်ႏနဝ်ꩻ တထွာနောင်ꩻတဝ်းလဲ့ မာꩻတကုဲင်လိုꩻလွိုး၊ မာꩻတကုဲင်လိုꩻပီယာႏတွော့ꩻ ပါမုဲင်ꩻလဲ့ တမဲန်မော့ꩻ၊ မဲန်ထွာတဝ်းနေနေသွူ။ မိဉ်ႏမော့ꩻမိဉ်ႏထွာလွဉ်လဲ့ မဲန်မာꩻထိုꩻမား၊ မဲန်မာꩻဟဝ်ထိုꩻနေနေသွူ။ ပွေꩻ-တညင်ꩻရောႏဂါႏယို အနောက်တိုင်း တသီႏပညာႏနယ်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ ထွာယာႏပီရောႏဂါႏတဲင် သေ့ꩻ(ရောဂါပိုး)မာꩻထွာဒျာႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ thumb|250px|လိုꩻပီလောင်း ကအဝ်ႏပေါႏဒါႏ ပွေ့ꩻကွက်ꩻတမျိုꩻ
တညင်ꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမျိုꩻချင်ႏ၊ တပုံႏချင်ႏလွုမ်ꩻ၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ထွာပုံႏထွာနယ်ꩻ ဗွိုန်လွဝင်ꩻလဲ့ ပွေꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ ပွေꩻတဲင်းကာꩻ၊ ပွေꩻသဲင်၊ ပွေꩻစိုႏ အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ပွေꩻတဲင်းကာꩻနဝ်ꩻ အပေါႏတဝွန်ꩻတကွက်နေး ကတူႏလောင်း၊ မဲ့ငါလောင်း၊ စူလောင်း၊ နမ်းလောင်းဖုံႏသွူ။ (ပွေꩻကြိုႏ)ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပေါႏအာကတူႏလောင်း၊ မဲ့ငါလောင်းသွူ၊ ပွေꩻစိုႏ (အိုမ်အမဉ်)နဝ်ꩻ ပေါႏအာကတူႏလောင်းသွူ၊ ယို ၃-မျိုꩻအကို ပွေꩻစိုႏနဝ်ꩻ ဟုဲင်းလွိုဝင်ꩻသွူ။ ပွေꩻတဲင်းကာ ပွေꩻသဲင်နဝ်ꩻ တမာꩻတကုဲင်ငါႏတဝ်း လိုꩻလွိုးလဲ့ ပွေꩻစိုႏယို ပေါႏတလိုမ်ꩻလာꩻမွိုင်တဝ်းနဝ်ꩻ ဟဝ်သွူလဲ့ ကလူꩻတဒေါ့ꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ ထွာထိုꩻကတပူႏပဲင်တွော့ꩻ မာꩻတကုဲင်ဒါႏလိုꩻလွိုး တသက်လုမ်းသွူ။ တညင်ꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာပေါႏဒျာႏ လိုꩻတန်၊ ပွေꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာပေါႏလိုꩻပေႏသွူ၊ လိုꩻပေႏကရိုꩻလဲ့ ကလူꩻတဆွာꩻတဝ်း ဗွေႏသျင်ႏပေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏအာသွူ။ ဗွေႏသျင်ႏပေႏကအာဒါႏ နုဲင်းကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻ ဟိုပုံꩻယိုနဝ်ꩻ ပွေꩻသားပျတ်ဖိုတဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏသေႏသေႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏပွေꩻယို အနောက်တိုင်းပညာႏ တသီႏနယ်ꩻအလꩻ ဆရာႏဝွန်ႏကလွဉ်ဖေႏဒါႏ ဗွေႏသျင်ႏနောင်တောင်ꩻ တသီႏသူꩻနဝ်ꩻ မုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏစွဉ်ႏလဲ့ အစွိုးတထဲ့အီတဝ်း၊ သက်သာႏအီနေးလွုမ်ꩻသွူ၊ အနောက်တိုင်း တသီႏနယ်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ ပွေꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ဟဝ်နွောင်ꩻအီဒါႏတသီႏနဝ်ꩻ အလွိုးတအဲန်ထဝ်းသွူ။
ပွေꩻ-တညင်ꩻကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏနမ်းထန်ႏ ယာႏပီလောင်းတဲင် သေ့ꩻ (ရောဂါပိုး) မာꩻထွာဒျာႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကထွာ ဖေႏကပေါႏပုဲင်ႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ မီႏထွာမီႏပေါႏသွူလဲ့ ဖေႏကဟဝ်၊ ဖေႏကထိုꩻမားခွုန်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏ ကြောင်းစင်ရေꩻသွူ။ နီနမ်းယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏလူးကုဲင်းကုဲင်းထီ၊ သင်္ကန်ꩻခွမ်ꩻလာꩻတွမ်ႏ ဟွမ်ဒို့ꩻထာꩻဒါမွဉ်ဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏပဆျူႏကြောင်းကြောင်း၊ ပဆျူႏခွိုꩻခွိုꩻသွူ။ ပွေꩻတညင်ꩻသား ကလူးထီယို မီႏသုံꩻဒျာႏ သပ္ပျာႏတနျာႏ၊ သပ္ပျာႏကဘော်လိပ်နဝ်ꩻ ဟဝ်လဲဉ်း သပ္ပျာႏလင်သွူ။ မန်းခမ်းကို ကအဝ်ႏဖောႏစာဒါႏ တသီႏပွေꩻတညင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပွေꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ကဟဝ်နွောင်ꩻအီဒါႏ တသီႏမျိုꩻနဝ်ꩻ တအဝ်ႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ တမျိုꩻမီႏဟဝ်လဲ့ တမျိုꩻဟဝ်တဝ်း၊ တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်အီလဲ့ တဖြာꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်အီတဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မီႏနုဲင်းခွန်ကုဝေ ကလိုမ်ꩻလာꩻဗာႏ ဗွေႏသျင်ႏနောင်တောင်ꩻနဝ်ꩻ ပွေꩻပေါႏကတူႏလောင်း ကအိုမ်နေးအမဉ်စုစုစိစိနဝ်ꩻ သူႏဖေႏတသီႏအင်္ဂလေက် "တက်ထရာစိုင်းကလင်း"တွမ်ႏနံးမန်ꩻမောက်အွန်မꩻဟဝ်သွူ။ ပွေꩻစုစုစိစိ ကပေါႏကတူႏလောင်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကြော့ꩻထိုꩻကလူꩻလဲ့ တလꩻလို့တဝ်း၊ ကတူႏပူႏပူႏဗျို့ဗျို့နေးစွဉ်ႏသွူ။ ပေါႏထွာတန်နဝ်ꩻ ဟဝ်သွူလဲ့ အပဲင်အဝ်ႏကုဲင်တဲင် ကလူꩻတဒေါ့ꩻနွောင်ꩻလို့တဝ်းဒွုမ်သွူ။ ပွေꩻ-တညင်ꩻခရာႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကအီႏတဲမ်းနယ်ဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻစုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏ၊ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့လဲ့ တအဝ်ႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ တသီႏနယ်ꩻနုဲင်းငါယိုနဝ်ꩻလဲ့ အနယ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဟဝ်အီ ပွေꩻအမျိုꩻယိုနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တဒေါ့ꩻပါတဝ်း၊ တဲမ်းသာမညနေးဗော့ꩻ ပွေꩻတသီႏနယ်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ တသီႏနယ်ꩻ နုဲင်းလယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာပွေꩻအမျိုꩻတဲင် အနယ်ꩻမုဲင်ꩻရဟဝ်အီအာကရိုꩻနဝ်ꩻ ချင်းဖောႏချင်းသုံꩻဗာႏဒျာႏသွူ။ ယနယ်ꩻနယ်ꩻလဲ့ ပွေꩻ၊ တညင်ꩻ-နီမျိုꩻ ဟဝ်အီနွောင်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ပွေꩻတွမ်ႏတညင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ပေါႏထွာယာႏပီလောင်းနုဲင်းနုဲင်းတွော့ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတဲ့ တဲမ်းညီꩻဗော့ꩻတဝင်ꩻ တပုဒ်ချင်ႏသွူ။
"ပွေꩻ-တညင်ꩻရောႏဂါႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ပွေး(ရောဂါ) Dermatophytosis
ကဉ်းသဝုဒ်ကျောင်ꩻ၊ ကလောꩻ
ကဉ်းသဝူ့ဒ် အရန်းထိုကျောင်ꩻ (အဲင်းကလေတ်: Kingswood High School) နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရစ်ယာန်ႏကျောင်ꩻ မာꩻသာႏသနာႏထာꩻမာꩻ၊ အောဝ်ႏကလောꩻဝေင်ꩻ၊ မန်းခမ်းခြွောန်းဗူႏကို။ ကျောင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဗွေင်လွောန်ခါꩻ ၁၉၂၈ ကို၊ အွောန်ႏမဉ်ꩻဗွိုန်ပီခါꩻ စျွုန်ဝဲတ်သလေ (John Wesley) ကမာꩻခါꩻစ ရီးဒါႏ ကဉ်းသဝူ့ဒ်ကျောင်ꩻ အောဝ်ႏဗော့ꩻ ဘရစ်သတေားလ်၊ ဗြိတိဆျခမ်း ၁၇၄၈ ကို။ ကျောင်ꩻခင်နောဝ်ꩻ လုဲင်းတန်၊ ကျောင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻခါꩻထာꩻပူႏဖုံႏလောင်း၊ အခါႏကိုနောဝ်ꩻ လွူးခါꩻထာꩻအီႏပေႏခြံ၊ ပတ်ꩻသော့ꩻထာꩻတဒွီႏ (football) ခင်၊ ဘတ်သကဲတ်ဘေားခင် မာꩻထာꩻသꩻဗဉ်ႏခါꩻကို၊ မာꩻထာꩻပြင်ႏကိုဖုံႏ အောဝ်ႏခူကျောင်ꩻသွူ။ တဲန်းနစ်သ် ခင် ထာꩻပေါင်ꩻခါꩻနောဝ်ꩻ ပေါႏအောဝ်ႏညာꩻတောဝ်း ကျောင်ꩻတန်၊ ကောင်ပူႏပေႏဖုံႏ အောဝ်ႏခူခါꩻ။ ကျောင်ꩻသား ဗေင်ႏငါအမ်ႏငါ ဘောဒါကိုသားတာႏ ခင်ႏလမ်းအုံဖုံႏ(Hostels for boarding students) နောဝ်ꩻ ပေါင်းလဲန်းညာꩻကျောင်ꩻ။ အမူႏတွမ်ႏအခို ခင်ႏလမ်းအုံဖုံႏယို အောဝ်ႏရဲးခါꩻတွမ်ႏ တဖူꩻလွေꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ကောင်ပူႏပေႏဖုံႏ ခါႏကိုသွူ။
ကဉ်းသဝူ့ဒ်ကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ စိုးရပွိုးလမ်း ပိုႏကဲႏ နေဝေင်း သဲမ်ထူႏမာꩻထွာထိုꩻ ခမ်းသားလꩻခါꩻ (မန်း- ပြည်သူပိုင်သိမ်း) ၁၉၆၆ လာဧပရယ်ကို။ ကျောင်ꩻသားမူႏခိုတွမ်ႏ ဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ကြုဲင်းပသာလွေꩻထိုꩻ စိုးရ အရန်းထိုကျောင်ꩻထွူခါ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ကျောင်ꩻခြေင်ယို မာꩻထိုꩻ ကလောꩻ စီတီအုဲင် (Government Technology Institute) ကျောင်ꩻသားပေႏ ဗေင်ႏသော့ꩻတာႏ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၁၉၈၉ မာꩻငါနောဝ်ꩻ ကလောꩻ GTI ယို နဲင်ႏငံႏတောႏ ခွꩻရျူႏတာႏ ယင်း ပြွူႏတန်တာႏ ကောင်သယ်လ် (မန်း- နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ) စိုးရစွိုꩻ ကြုဲင်းထိုꩻ ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ၊ တောင်ႏကီꩻ။ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ ကျောင်ꩻခင်လုဲင်းတွမ်ႏ ကျောင်ꩻဖုံႏယို မာꩻထိုꩻ တက္ကသိုလ်ႏ ကေားအွောန်စဲ့ꩻ လုမ်ꩻလာꩻလိုꩻဆာဌာႏန (မန်း-စစ်ဆေးရုံ)၊ ကလောကို နောဝ်ꩻသွူ။
လဉ့်ခ်ကောင်းထန်ႏ
ကဏ္ဍ:ကျောင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ
200px|thumb| ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအလံႏတောႏ|right ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ (အိဉ်ႏကလေက်: Pa-O National Organisation၊ မန်း : ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ် ၊ အအဲဉ်ႏ : PNO)ပါတီနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ရွုမ်ꩻချူတ်နဝ်ꩻအဝ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုတဲင် ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ခမ်းထီရေꩻ(ပါတီ)အစွိုꩻတာစွိုꩻသွူ။၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏ၊လာဧပီ (၂) နီꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏသေခါꩻအစွိုꩻတယ်ႏထောင်ႏခွင်ꩻနဝ်ꩻမ့ꩻ တွိုႏလွေꩻလာဧပီ (၂၃) နဝ်ꩻလꩻလွေꩻခန်းအစွိုꩻတယ်ႏထောင်ႏခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။၂၀၁၀ ဗာႏနေင်ႏ လာမေ (၁၃)နီꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏလွိုက်ရွေꩻပွယ်ꩻကောႏမရှင်ထျꩻ လꩻလွေꩻခမ်းထီရေꩻပါတီအစွိုꩻမုဲင်ꩻ (၅) နဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ P.N.O ပါတီ ဖေႏကထင်ႏထိုနောဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ ခေါင်းဆောင်ပေႏတန်အရန်းရန်းတွမ်ႏ သꩻရက်ခွိုꩻကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ပါတီထင်ႏထိုရေꩻအတာႏ အောဝ်ႏတဖြာꩻလဲ့ အာႏကွိုꩻသꩻဆွော့ꩻ ဖေႏကလꩻတဖြာꩻ၊ အောဝ်ႏတရျာꩻလဲ့ သꩻဖေႏကအောဝ်ႏတဖြာꩻငါကရိုꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်သွတ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီနာꩻသွꩻဟောဝ် ထာꩻမာꩻဖက်ဖုံႏယို ဗွိုန်ပီတွမ်ႏ မျက်မောက်ခေတ်တသာ ခမ်းထီတယ်ႏထောင်ႏသား ဗိသုကာႏဒျာႏတဲင် စုပေါင်ꩻအွဉ်ကတူႏမုꩻ၊ စုပေါင်ꩻတာႏဝွန်ႏထူႏမုꩻ၊ တဖြာꩻချင်ႏတာႏဝွန်ႏထူႏမုꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏထွူႏတွုမ်ငါႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏအလွောက်ꩻ၊ အွိုင်ႏအလွောက်ꩻ ကခွုမ်မာꩻရွာꩻသားလဲ့ ရွာꩻထင်ꩻထင်ꩻ၊ ရွယ်ꩻမွူꩻချောꩻချောꩻ၊ ကခွုမ်လေႏဖောႏသားလဲ့ လေႏဖောႏထင်ထင် ရွယ်ꩻမွူꩻချောꩻချောꩻ၊ ကခွုမ်တစိုသားလဲ့ တစုထင်ထင်၊ ရွယ်ꩻမွူꩻချောꩻချောꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကခွုမ်ဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ/အွိုင်ႏဖုံႏလဲ့ ဝေင်ꩻနယ်ႏအလွောက်ꩻ၊ အွိုႏအလွောက်ꩻ ထူႏခြေင်းခြေင်းသွော့တာႏဝွန်ႏ ပငါပရာꩻ၊ အွဉ်ကတူႏမုꩻ အထီအသွီႏယံယံ၊ သꩻရက်စွိုးခွိုꩻသꩻဓာတ်အောဝ်ႏအောဝ်ႏ မဉ်ႏခွုမ်စံႏလွဝင်ꩻနောဝ်ꩻ နီနမ်းဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏ၊ နီအစွိုꩻအဗူႏဂွုဏ်ႏသိက္ခာႏဖုံႏယို အီႏတသွောင်းထင်ႏထိုလွဉ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏသေꩻခါꩻနေးနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ P.N.O ပါတီနွို့အစွိုꩻ တာႏဝွန်ႏကအောဝ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏယို ထဲ့ရာꩻတာႏဝွန်ႏခင်ႏလမ်း ပငါပရာꩻ နေးတွမ်ႏရက်ခွိုꩻသꩻဓာတ် အဗွေတဗာႏတဲင် နဲင်ႏငံႏရေꩻခံႏထူႏချက်ယံယံ၊ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်တွော့ꩻ စွိုးခွိုꩻခေါင်းဆောင်အကဲႏအတန် ကအွဉ်ႏထွော့လင်ꩻဖေႏဒါႏ စွိုးခွိုꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻအလောင်း သစ္စာႏအောဝ်ႏအောဝ်ႏ အောဝ်ႏလိုႏဖောႏလွေꩻအနမ်းအခြုံနောဝ်ꩻသွူ။ ကောဖောႏဖေႏအနမ်းအခြုံသားယို ဗွိုန်ပီတွမ်ႏပကီႏဆရာႏတဖြာꩻ နီကအီႏတဲမ်းထွို့ꩻဒါႏပကီႏလုဲင်ꩻယို ရင်ꩻကားဒျာႏ နီစေႏတနာႏ နီမဉ်ႏတဲမ်းပလူꩻရုတ်တဲ့ အီႏထန်ႏလွဉ်ပလူꩻရုတ်၊ နီမဉ်ႏတဲမ်းမင်ꩻသာꩻရုတ်လဲ့ အီႏထန်ႏလွဉ်မင်ꩻသာꩻရုတ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပါတီနွို့အစွိုꩻသားစွုမ်ႏဖြာꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖြောင်သꩻငါႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုပါတီဖုံႏ
လိုꩻယွဲးတွမ်ႏစီꩻကန်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
ဆဲင်တောင်းပွို
"ဆဲင်တောင်းပွို သွမ်ꩻချိုဆွန်ꩻစူစွီႏ အွဉ်ဝင်ꩻရဲဉ်ႏထင်ႏညီႏခန်းကျောင်ꩻ" ခမ်းလွီးယွိုင်ႏ တအီႏချိုသွမ်ႏလွဉ်ခိန်ႏ လာထာꩻလျားလို့ ခမ်းနွို့လွဉ်သွူတဲင် ခွိုꩻသွုပ်တသာ အနာႏဂတ်တာႏ ပညာႏရေꩻ သွဉ်ထူႏခိန်ႏတွိုႏလွဉ်လဲဉ်းသွူ၊ "ပညာလို-အိုသည်မရှိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ သွဉ်ထူႏပညာႏယို ဖဝတသက်လုမ်း အခိန်ႏတလို့ဒါႏတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်စနစ်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုအလꩻ မန်းခမ်းပညာႏရေꩻယို အစိုႏရအနေႏ အွဉ်ႏရေꩻမွေးစွဉ်ႏတဲင် ပညာႏရေꩻဌာႏနယိုလဲ့ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမုဖုံႏ အဝ်ႏမာꩻလွဉ်လဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ အွိုးဒုံဆောင်ႏ၊ အွိုးဝေင်ꩻကို ခွယ်ꩻချာꩻတဝ်း တရျားတွောင်းတွာ သွဉ်ထူႏပညာႏအခွင်ꩻရေꩻယို အဗွေတဗာႏ အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ၊ နဲင်ႏငံႏတောႏအစိုႏရအနေႏလဲ့ ပညာႏရေꩻယို အွဉ်ႏလွိုလွိုမွေး ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ ဗာႏနေင်ႏ အစိုႏရသွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻယို အပ်လွေꩻလိုꩻပေႏကျောင်ꩻမွူးနီꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ မေလာ ၂၅-ဗꩻလွေꩻ မေလာ ၃၀-နီꩻ ငတ်ꩻနီꩻတောႏတွင်ꩻ အပ်လွေꩻဗာႏလိုꩻပေႏကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ သွဉ်ပညာႏ ကျောင်ꩻသားဖုံႏဖေႏကအာ၊ ထန်ႏထိုꩻကျောင်ꩻ သွဉ်တဝ်းပညာႏသား ဖေႏကဆေ့ꩻသဲင်ꩻ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ သွဉ်ပညာႏသွဉ်လိတ်အခွင်ꩻအရေꩻယို ဖေႏကလꩻလို့နဝ်ꩻ ဒီမိုကရေစီအစိုႏရသီး အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻမာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်းသွူ။ လဲင်ႏခါနဝ်ꩻ ရွဉ်အဝ်ႏတဝ်း ဖေႏနွောင်ꩻတဝ်းပိုပညာႏ၊ ပိုအာငါႏတွော့ꩻ ထောက်နွောင်ꩻတဝ်း ပိုပညာႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ သꩻကိုယူႏယပ်ꩻဗာႏတဝ်းဒွုမ်၊ မဉ်ႏထင်ႏဒါႏ မူလတန်ꩻသားဖုံႏယို ခွမ်ꩻလာꩻလဲ့ အစိုႏရအဝ်ႏထောက်ကမ်းလွေꩻပါဒျာႏနေဒွုန်းနဝ်ꩻသွူ၊ မွိုးဖါ ပိုခိုပိုမူႏ မဉ်သွဉ်ငါႏလိတ်၊ မဉ်သွဉ်ငါႏပညာႏ၊ မဉ်ထင်ႏငါႏကျောင်ꩻမွိုး-ဒေါ့ꩻရိုꩻဒါႏငါနုဲင်းယိုငါနဝ်ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻခွင်ꩻ အဝ်ႏ၊ သွဉ်ပညာႏခွင်ꩻ အဗွေတဗာႏ လꩻဗာႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ။ ကျောင်ꩻအိုပ်၊ ကျောင်ꩻဆရာႏမူႏ/ခို ကားကအဝ်ႏတွမ်ႏ ကထေင်းထံႏဒါႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန ကအွဉ်ႏချꩻလင်ꩻဖေႏဒါႏ စီꩻကန်ꩻချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ သွဉ်ပညာႏနေင်ႏကို အကျောင်ꩻခရာႏတမုဲင်ꩻတယဝ်း ကေပ်ꩻကောက်ရွဉ်လꩻတဝ်း၊ ရွဉ်တွမ်ႏ လက်ဆောင်ႏဖုံႏယို လက်ခံႏလꩻတဝ်း၊ ခွမ်ꩻလာꩻထင်ႏကျောင်ꩻတာႏ အတန်ꩻတံႏဆိတ်တွမ်ႏ ကျောင်ꩻတံဆိတ်ဖုံႏယို စာလွေꩻလꩻတဝ်း၊ ထင်ႏကျောင်ꩻဖေႏကမဲဉ်ႏ၊ သွဉ်လိတ်အခိန်ႏတွိုင်ꩻ ပွုံႏမဲဉ်ႏသွဉ်လွေꩻဖေႏဗာႏ၊ ထင်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဗာႏရုမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻသားမူႏခို ယံထင်ႏမဲဉ်ႏကျောင်ꩻအရေꩻတွမ်ႏ မာꩻလိတ်လမ်းတာႏ စွုမ်ႏနီꩻဖေႏကမာꩻထွာ မွိုးဖါတွမ်ႏကျောင်ꩻဆရာႏဖုံႏ ဆွန်ꩻစူမာꩻလွေꩻဖေႏဗာႏ၊ ကျောင်ꩻကြောင်းစင်ရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏတွမ်ႏ ကျောင်ꩻပြွူႏဖြိုရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏယို ခုမ်မာꩻလွေꩻငီꩻဝင်ꩻ ဖေႏကဒါႏ အဝ်ႏလိုႏနွန်ႏထွာႏလွေꩻ ကျောင်ꩻသားမူႏ/ခိုသီးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း မူလတန်ꩻကျောင်ꩻသားဖုံႏ ထန်ႏထိုꩻကျောင်ꩻ ဖေႏကဆေ့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ မာꩻလွေꩻဗာႏ၊ အလယ်တန်ꩻတွမ်ႏအထက်တန်ꩻယို အရန်းရန်း ဖေႏကသွဉ်ထူႏနွောင်ꩻပညာႏနဝ်ꩻလဲ့ ဆွန်ꩻစူတွမ်ႏကျောင်ꩻသားမွိုးဖါသီးဖုံႏတွော့ꩻ မာꩻလွေꩻဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ သွဉ်ပညာႏအရွယ်ႏ လိုꩻပေႏဖုံႏယို ကထွာမွိုးဖါ လိုႏအွဉ်ႏဖေႏကျောင်ꩻ၊ လိုႏဖေႏသွဉ်ပညာႏ၊ လိုႏဖေႏအာႏ၊ ကထွာကျောင်ꩻဆရာႏမူႏဖုံႏလဲ့ နေးတွမ်ႏ နာႏသိုမ်နာႏ စေႏတနာႏ၊ ဝါႏသနာႏ၊ အနေစ်နာႏတဲင် လိုႏသွဉ်လွေꩻဖေႏ၊ ကျောင်ꩻသားမွိုးဖါသီးအနေႏ ဖေႏလွေꩻတံꩻစိုꩻလက်ဆောင်ႏဖုံႏယိုတဲ့ လိုႏမာꩻတဝ်း၊ ကထွာကျောင်ꩻဆရာႏခို/မူႏဖုံႏလဲ့ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန ကချꩻလင်ꩻစီꩻကန်ꩻအတွိုင်ꩻ လိုႏလွောက်ꩻနာႏလွေꩻငါႏသွူ။ ကျောင်ꩻဆရာႏခို/မူႏဖုံႏ မဉ်ႏတလွောက်ꩻနာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ကထွာကျောင်ꩻသားမွိုးဖါဖုံႏ ဒင်ႏကီထင်ႏနွောင်ꩻဒျာႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏ ပညာႏရေꩻဌာႏနရုမ်ꩻကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏယီးထွဉ်ႏ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းလျားရောႏဂါႏ
"နမ်းလျားရောႏဂါႏ"ယိုနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"အဖျားရောဂါ"သွူ။ အဖျားကရိုꩻလဲ့ နမ်းလျားရိုꩻရိုꩻတွမ်ႏ နမ်းလျားထာꩻဆော့၊ အဝ်ႏဖျင်နီမျိုꩻသွူ။ ယို ၂-မျိုꩻအကို ထာꩻဆော့သား အဝ်ႏသွီႏကိုတွော့ꩻ လျားတမျိုꩻ၊ လျားတဝ်းတခါႏ၊ လျားတနီꩻလျားတဝ်းတနီꩻ၊ အလျားထင်ႏလင်ꩻထင်ႏလင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻနမ်းလျားထာꩻဆော့သွူ။ နမ်းလျားရိုꩻရိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ အကျောင်ꩻတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏအလင် တစွိုးစွိုးတမျိုꩻမျိုꩻ မာꩻထွာတွော့ꩻ နမ်းလျားလွဉ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရောႏဂါႏဝွေႏဒနာႏအလင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏဝွန်ႏမꩻသေသွူ။ ဆရာဝွန်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ တသေစဲင်းတဝ်းတဲင် ဖေႏကစဲင်းနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ နေးတွမ်ႏခြွိုင်းခြိုꩻကိရိယာႏအမျိုꩻမျိုꩻ ထုမ်ႏအီဗာႏရောႏဂါႏသွူ။ နမ်းကလျားအီဗာႏအကျောင်ꩻ အမျိုꩻမျိုꩻကိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးအုံအဝ်ႏအံႏအွꩻထာꩻ တဒါႏတဝ်းတွော့ꩻ နမ်းလျားဗာႏအကျောင်ꩻတရာꩻလဲ့ပါသွူ။ အုံအဝ်ႏတဒါႏတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻရွိုးရွိုး၊ မာꩻရွိုးရွိုးထာꩻတွင်ꩻ သွီႏအဝ်ႏလျား ယာႏအဝ်ႏလျားတွင်ꩻ မဲဉ်ရျူႏမဲဉ်ခွꩻမွိုင်ထာꩻတွော့ꩻ လွေꩻတောင်းစွော့ꩻ၊ လွေꩻလူးစွော့ꩻထီဖုံႏနဝ်ꩻ အလျားအတအွို တထန်ႏလို့တဝ်း၊ အဝ်ႏစုအဝ်ႏခံသွီႏကို နမ်းကိုတွော့ꩻ အလျားထွိုင်ႏ အလျားကန်ဆုဲင်ꩻထာꩻတဲင် နမ်းလျားဗာႏသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတုအထန်ႏခွꩻသွူလဲ့ တကꩻလုမ်ꩻတဝ်းခွမ်ꩻလာꩻ၊ တအုံလုမ်ꩻလုမ်ꩻတဝ်းထာꩻတွော့ꩻ အခွꩻပတ်အထန်ႏ အလျားငုတ်အကို ထွာလွဉ်ဗာႏ နမ်းလျားရောႏဂါႏလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ တဥတုတွမ်ႏဥတု အဆွုမ်ႏကို ဥတုနီပါꩻ ထွာလွဝင်ꩻ ပဋိပက္ခတဲင် ထွာလွဉ်ဗာႏ တဟွိုတဟဲ့ꩻ၊ ထွာလွဉ်ဗာႏ နမ်းခိုးနမ်းလျားနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။
ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထာꩻလျားလာတရိုꩻတဝ်း၊ လွေꩻသဲင်ꩻရွိုး လုပ်ꩻမာꩻရွိုးတရိုꩻတဝ်း "လျားငါႏ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဗွောင်ႏတလီꩻခွမ်ꩻလာꩻ၊ အုံတလီꩻလာꩻ၊ ကꩻတဝ်းဆဲင်ꩻတစိꩻစိꩻနဝ်ꩻ တလီꩻခွꩻပတ်အထန်ႏ၊ အလျားတအွိုထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ အလျားအွိုငုတ်ခံသော့ꩻနမ်းကိုတဲင် ထွာလွဉ်ဗာႏ နမ်းလျားရောႏဂါႏသွူ။ မဉ်ႏထွာလွဉ်သွူ နမ်းလျား(အဖျား)ရောႏဂါႏနဝ်ꩻ သွီႏကိုအလျားဓာတ် အာႏတလာသန်လွဉ်တဲင် နမ်းတဗာႏလွုမ်း ယာႏလျားလွဉ်၊ သွီႏဆင်ႏမွိုင်လွဉ်၊ ဟွီဟဲင်ဗွပ်ꩻဗဲပ်ꩻ၊ ယာႏဆာယာႏအဲင်ႏ၊ ကတူႏဆာကတူႏသဲႏ၊ ကတူႏသီးမူꩻ၊ နားသင်ႏ၊ မဉ်ႏအံႏတဝ်းတစွိုးစွိုး၊ ကုဲင်းအွꩻအာထီ-စတဲင်လက္ခဏာႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း၊ နီသွံမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း ခံႏစာꩻဗာႏဒါႏသွူ။ မဉ်ႏသေနာႏသွူ လက္ခဏာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ နမ်းလျားလဲဉ်းတဲင် အလျားဒီႏဂရီႏ အဝ်ႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻ မဉ်ႏမဲဉ်သေ၊ မဉ်ႏမဲဉ်စဲင်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏပတာꩻတဲင် တဲက်ထွားဗာႏသွူ။ ပတာꩻထွန်ႏတဲက်အီအလျားယို ဖြစ်ꩻလင်ꩻပတာꩻထီ(၉၄)ဖါရင်ဟိုက်ဒီႏဂရီႏကလထွူတဲင် အွဉ်ႏစိခံသော့ꩻဖြောင်းကို ဖြေꩻဗလꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ကိပ်သော့ꩻပြေင်အော့ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ တဲက်လွေꩻဗာႏသွူ။ မဉ်ႏအွံသော့ꩻဖြောင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏ ၂-မိနစ်၊ မဉ်ႏကိပ်သော့ꩻ ပြေင်အော့ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗာႏ ၃-မိနစ်ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအွံသော့ꩻဖြောင်းနဝ်ꩻ အလျားဒီႏဂရီႏယို ထူႏဗာႏပတာꩻထီ ကပျꩻနယ်ꩻအတွိုင်ꩻလဲ့ မဉ်ႏတဲက်ပြေင်အော့ꩻကိုနဝ်ꩻ ထူႏပိုႏဗာႏ ၁-ဒီႏဂရီႏသွူ။ ပတာꩻမဉ်ႏပျꩻ (၉၉)လဲ့ ထူႏဗာႏ (၁၀၀)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပတာꩻထွန်ႏဂဏန်ꩻမော့ငါ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ (c)န၀်ꩻ "စင်တီဂရိတ်"၊ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ (f)နဝ်ꩻ "ဖာရင်ဟိုက်"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻဟဝ်တဖြာꩻ အလျားဒီႏဂရီႏနဝ်ꩻ ပြာႏတနျာႏ ကယီႏနယ်ဒါႏအတွိုင်ꩻ (၆၈-၆)ဒီႏဂရီႏသွူ။ ပေါႏလွိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အလျား(အဖျား)ထင်ႏလဲဉ်း မတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ ဖါရင်ဟိုက်ဒီႏဂရီႏအလꩻသွူ။
လိုꩻဆာတဖြာꩻယို ဖါရင်ဟိုက်ဒီႏဂရီႏ မဉ်ႏအဝ်ႏ(၁၀၃)မာꩻလနဝ်ꩻ ပေါႏလျားငါႏတဝ်း၊ အုံအဝ်ႏလꩻ၊ ခံႏအဝ်ႏဒါႏနေလဲ့ ပေါႏလွဉ်ꩻ (၁၀၃)ဒီႏဂရီႏနဝ်ꩻ အလျားဟမ်းပေါင်းသန်တဲင် ခံႏယပ်ꩻခံႏယူႏပက်ငါႏလဲဉ်းသွူ။ ပေါႏပတာꩻအဝ်ႏသွူ (၁၀၃)မာꩻကီနဝ်ꩻ အလျားဖေႏကလင်ꩻမွိုင်မွိုင်နဝ်ꩻ လꩻရာꩻ ဒါႏရာꩻအနယ်ꩻ မာꩻဖေႏဗာႏသွူ။ ချꩻအလျားနယ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲမ်းနယ်ခေါ်ခေါ် နုဲင်းဆꩻငါဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ချꩻအလျားနယ်ꩻနဝ်ꩻ အံႏနေးတသီႏအဝ်ႏ၊ ဆဲ့ꩻနေးတသီႏအဝ်ႏ၊ အဝ်ႏ(၂)မျိုꩻသွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ထာꩻဆာမွူးနီꩻည၊ ထာꩻဆာကီႏကယ်ႏတဲင် အံႏနေးဆဲ့ꩻနေး တနွောင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ သွင်ꩻဗာႏနေး တသီႏဗုတ်ꩻတန်လဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ကသွင်ꩻတသီႏဗုတ်ꩻတန်နဝ်ꩻ ကလိုႏအပ်ဒါႏ တသီႏချꩻအလျားဖုံႏ၊ တသီႏသꩻစွူ၊ တသီႏထိန်ꩻဖုံႏယို သော့ꩻရောꩻပါဗာႏ ကလူးကိုစ့်ထီကိုနဝ်ꩻသွူ။ တသီႏအံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တသီႏအင်္ဂလေက်၊ တသီႏပိန္တော်ꩻ(တသီႏတိုင်းရင်း)အဝ်ႏ ၂-မျိုꩻသွူ။ တသီႏဆဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတသီႏအင်္ဂလေက်တမျိုꩻလွုမ်ꩻသွူ။ တသီႏအံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အလျားဖေႏကဖေ့၊ ဖေႏကရျူႏခွꩻရိုꩻရိုꩻတွော့ꩻ ဖေႏအံႏတသီႏရသာႏခွꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏတနယ်ꩻ၊ အလျားတအွိုယို ဖေႏကလီ၊ ဖေႏကထန်ႏထိုꩻတသိုꩻဖူꩻ၊ တသိုꩻအိုကိုတွော့ꩻ ဖေႏအံႏတသီႏလုမ်ꩻ၊ တသီႏတသိုꩻထန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတနယ်ꩻ၊ အဝ်ႏ ၂-နယ်ꩻသွူ။ ကဖေႏအံႏဒါႏ တသီႏအရသာႏခွꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာအဝ်ႏဒျာႏ တသီႏခမ်းရင်ꩻနယ်ꩻလွုမ်ꩻလဲ့ ကဖေႏအံႏဒါႏ တသီႏမာꩻထန်ႏတသိုꩻ၊ တသီႏရသာႏလုမ်ꩻဗွောင်နဝ်ꩻ တသီႏခမ်းရင်ꩻ၊ တသီႏအင်္ဂလေက် အဝ်ႏ၂-မျိုꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ တသီႏခမ်းရင်ꩻယို အသုံꩻဆေ့ꩻလဲဉ်း၊ သုံꩻအာအံႏအာဒျာႏ တသီႏအင်္ဂလေက်သွူ။ တသီႏအင်္ဂလေက်နဝ်ꩻ ဟဝ်လဲ့ဟဝ်မွိုင်၊ အမဉ်ႏမာႏလဲ့မွိုင်တဲင် ပေါႏတကျင်ႏလယ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသုံꩻအံႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ အာႏကွိုꩻဗာႏဒျာႏ ဆရာႏကကျင်ႏလယ်ႏသားသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ တသီႏချꩻအလျားခေတ်ယိုခါ ကအဝ်ႏသုံꩻအာဒါႏ တသီႏနဝ်ꩻ "ပါရာစီတမော"သွူ။ ပါရာစီတမောယို ကုမ္ပဏီႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဖန်မဉ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ထေစာလွဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ မန်းခမ်းယိုခါ ကအဝ်ႏသုံꩻဒါႏ ဒီဂိုဂျင်၊ ဘိုင်အိုဂျစ်စစ်၊ မက်ဆာကရစ်၊ လန်းဆန်း-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပါရာစီတမောဒျာႏနေနေသွူ။ တသီႏချꩻအလျား အမျိုꩻမျိုꩻအကို ပါရာစီတမောနဝ်ꩻ အန္တရာယ်ႏ (ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး)ဆေ့ꩻလွိုဝင်ꩻ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပါရာစီတမောယို မဉ်ႏအံႏစွယ်ꩻ ပဉ်လာလာနေးနဝ်ꩻ ခွိုက်ဒါႏကျောက်ကပ်ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ တသီႏချꩻအလျား၊ တသီႏတသိုꩻမန်ႏသမျနဝ်ꩻ အာဟာႏရအဝ်ႏခံဟို့ꩻကိုမꩻ အံႏနဝ်ꩻဟဝ်သွူ။ အာဟာႏရမဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အဲင်ႏဒါႏအဆာႏခြုံတဲင် အဆာႏခြုံပြွꩻဒါႏ၊ ကဲင်ဒါႏ၊ သွီႏထန်ႏဒါႏသွူ။ လိုꩻတန်တဖြာꩻနဝ်ꩻ အံႏလꩻတနီꩻ(၃)လဲင်ႏ၊ တလဲင်ႏနဝ်ꩻ (၅၀၀)ဂရမ် (တလွုံꩻ)လွုမ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ ထွားအသက်၊ ထွားအရွယ်ႏတဲင် ချင်းဖေႏအံႏဗာႏသွူ။ တသီႏတသိုꩻ ချꩻအလျားနဝ်ꩻ တသီႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ဆရာႏဝွန်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ ငမ်းခွိုင်းအဆာႏခြုံတွော့ꩻ ဖေႏအံႏတွယ်ꩻထွူပါတွမ်ႏ တသီႏအဆာႏခြုံ(တသီႏအင်္ဂလေက်)အိုမီပရာဇိုး၊ ဆိုဒါမင့်-စတဲင်တစွိုးစွိုးသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏဟဲ့ꩻ တသီႏကတူႏဆာ (တသီႏတသိုꩻ)သီးယိုနဝ်ꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း အွဉ်ႏသတိꩻဗာႏ၊ အံႏလွိုအံႏပိုႏ အခန်ꩻတွိုင်ꩻလꩻတဝ်း၊ အံႏခွိုꩻငါႏလꩻတဝ်း၊ (၆)နားရီႏတလဲင်ႏ တနီꩻယို အံႏလꩻ (၃)လဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ နမ်းလျားရောႏဂါႏ အကျောင်ꩻခရာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူလွေꩻဒွိုန်း တခွိုင်းယိုငါတဲင် ငါယိုနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻပါ ပျုစုလုမ်ꩻလာꩻနယ်ꩻ တစူးတစိꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ဖျားနာခြင်း Fever
မဲဂ္ဂနီသီယမ်
မဲဂ္ဂနီသီယမ် (Magnesium) ယို ထွာ သတ္တုဒြတ်စင်တဗာႏ၊ ဒြတ်စင် အထဲ့ရော့ꩻ ထာꩻရှောင် (en:Periodic table) ကိုနောဝ်ꩻ အလဲန်း အဗူႏအမုဲင်-၂ (Group-II) ကို၊ သင်္ကေႏတနောဝ်ꩻ အှောန်ႏတောင်ꩻခါꩻတုမ်ႏ (Mg) သှူ။ ဝွေꩻအဲတ်တမ်အမုဲင်နောဝ်ꩻ ထွာ (၁၂)၊ အဲတ်တမ် အထှူႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၂၄.၃၁၂ သှူ။ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို အဖွီ၊ အရောင်ႏဗွာ ပေါင်းပီပီရှောန်(ရွဉ်)။ အယာႏနဲန်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁.၇၄ (1740 kg m-3, 0.063 lb  in-3 or 108.6 lb ft-3)။ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို သေငါꩻခါꩻဝင်ꩻ သတ္တုဖွီ ထေမာꩻလှောန် ထာꩻခြှိုင်းမာꩻ ခင်ႏလမ်း (မန်း-စက်ရုံ) ကို တဲႏစခေါင်းစခါကာႏ၊ ဖွီလဲ့ဖွီ ခှေါင်တဲ့ခှေါင်မွေးသှူ။ မဲဂ္ဂနီသီယမ်ယို မာꩻဒါႏယိုꩻတန်ဓာတ်၊ မဉ်ႏသော့ꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဲန် ကအောဝ်ႏပါဒါႏ ထီလျား ကအောဝ်ႏဗို့ꩻဗြောက်ဗြောက်ကိုနောဝ်ꩻ အမာꩻယောမ်ꩻထိုꩻ တသာႏတုမ်ႏ အောက်သီစဲန် ဒြတ်ခြှောန်းတဲင် ထေမာꩻလꩻအီ သတ္တုအယမ်သွတ်ꩻသှူ။ ဝွေꩻယို တုမ်ႏ ထာꩻသတ္တုတမွေးတောဝ်း(Non-metal) ဖုံႏ၊ အဲက်သစ်ဖုံႏလဲ့ ခြှောန်းငီꩻဝင်ꩻဒါႏ။ ကထွာဒါႏ ဇီဝဓာတု မာꩻဝင်ꩻဓာတ် နုဲင်း မာꩻဆေ့ꩻထာꩻ (မန်း-လျော့ချခြင်း)၊ ခြှောန်းထာꩻ (မန်း-ပေါင်းစပ်ခြင်း)၊ ထေထန်ႏထိုꩻ ဟုဲက်ဒရိုစဲန်ဖုံႏယို မာꩻတုမ်ႏ မဲဂ္ဂနီသီယမ်သှူ။ ဝွေꩻကခြှောန်းငီꩻဒါႏ သတ္တုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာ aluminum, zircon, rare-earth metals ယင်း thorium ဖုံႏသှူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
မော့ꩻခွဲးဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ
"မော့ꩻခွဲးဒေါ့ꩻရီတွမ်ႏ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏ ခွန်ကုဝေ"
မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏခွန်ကုဝေဩ- မင်္ဂလာႏဒျာႏပိုလီꩻ။
၁။ ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏဗဲင်း ဆရာႏဖြားအကျောင်ꩻခရာႏမွိုင်ဩ- ဖါဖြားနောဝ်ꩻ အုံညကျောင်ꩻ၊ အုံဖြားကျောင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻလမ်းမဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏသျာꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ ထင်ႏသျာꩻလွေꩻဒျာႏ အုံကျောင်ꩻမဉ်ꩻ ခွန်ကုဝေ၊ ကတဲမ်းဒါႏလိတ်အတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻသေအာလွေꩻဒျာႏ ခွန်ကုဝေ၊ ယိုခါနောဝ်ꩻ အုံအောဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ၊ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻဆꩻငါ၊ ကျောင်ꩻနောင်တောင်ꩻဆꩻဒွမ်သနယ်။
'''၂။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏလိတ်စောင်ႏယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဟွိုန်ဒျာႏ ဆရာႏဖြားသီး အွဉ်ထေဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထေစဒါႏ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အခရာႏယိုတဲ့ ဖေႏဖေႏနေး ကခြုဲင်းနယ်ဗဲင်းမွိုင်ဩ- တယ်ႏ(၁)နေင်ႏ ဗꩻ(၉)နေင်ႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကဗျာခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏအနေင်ႏ (၁၀)နောဝ်ꩻမꩻ ထွာထိုꩻလိတ်အမျိုꩻစွုမ်ႏ၊ အရသာႏစွုမ်ႏ၊ ဗꩻတွိုႏလွဉ်ဟန်ႏနီꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ကထွာဒျာႏ ကဗျာခြေင်ခြေင်ခိန်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ပထမသွံနေင်ႏတောႏတွင်ꩻကို အမဉ်ꩻဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ တမွေးတောဝ်း၊ ထွာဒျာႏ (ဝါသနာအံဖတ် ကဗျာများ)အမဉ်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏ (၄)နေင်ႏကိုနောဝ်ꩻမꩻ အမဉ်ꩻတလေ့တောဝ်း ယူႏလွနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဖန်ဖေႏယင်း (ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ)၊ တယ်ႏအနေင်ႏ (၁၀) ဗꩻတွိုႏလွဉ် ဟန်ႏသနီꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝတ္ထု၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ၊ ရုတ်တယွို့-စစွဉ်ႏ လိတ်အရသာႏစွုမ်ႏနောဝ်ꩻ ပါလွဉ်၊ ကွဲတွော့ꩻ လိတ်အုပ်အဒွိုန်အဗွိုနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ တနေင်ႏတွမ်ႏတနေင်ႏ တဗွိုန်တောဝ်းသနဲ့၊ နောဝ်ꩻမꩻ ကခွုမ်စံႏလွေꩻဖေႏသားနောဝ်ꩻ ပထမနောဝ်ꩻ ဗွေႏသူရိယ (ခွန်မွူးလေ)၊ နောဝ်ꩻထွူနောဝ်ꩻ ဗွေႏမဟောႏ (သီႏသဲင်ႏ)၊ နောဝ်ꩻထွူနောဝ်ꩻ ဗွေႏဣန္ဒာဝုဓ (စခုဲင်း)၊ လုဲင်ႏစူ ခွုမ်စံႏလွေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ကွဲတွော့ꩻ ကဖျင်ဒါႏ လိတ်မူကဗျာနောဝ်ꩻ ဖါဖြားနောဝ်ꩻ တယ်ႏအထျꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါ အောဝ်ႏခွုမ်စံႏလွေꩻဖေႏ ကဗျာတွမ်ႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻ၊ ကခွုမ်တွယ်ꩻ ကမွဉ်းလွုမ်းနောဝ်ꩻ တယ်ႏစအနေင်ႏမုဲင်ꩻလဲ့ ဖါဖြားတတောင်ꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ ယိုခါ ဝတ္ထုတွမ်ႏလိတ်စော့ꩻလာႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်စခုဲင်းခွုမ်၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတွမ်ႏကဗျာနောဝ်ꩻ ဖါဖြားထူႏတာႏဝွန်ႏဖျင်ဖေႏသနဲ့။
၃။ ကထေစတွမ်ႏ ယိုခါ အခေႏနေႏ ကွာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ထာꩻထီႏအောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဩ- ကထေစစနောဝ်ꩻ ပကီႏတဲ့တပါတောဝ်း၊ ရုဲင်ꩻတသွိုးပွုံႏဖုံႏတဲ့ တသော့ꩻဗာႏတောဝ်း၊ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း မဲ့ငါဒို့ꩻနောဝ်ꩻတဲ့ တွမ်ႏကာလာ တွယ်ႏနေးတဲ့ တမွေးတောဝ်း၊ တဲမ်းနေးဖယောင်ꩻလောင်းတဲင် မာꩻထွာလေႏကွို့ꩻ မဲ့ငါဒို့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ တွမ်ႏခေတ်ယိုခါ တွမ်ႏကထေစစ တနေင်ႏနီနေင်ႏ အဆင်ႏရန်းနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ ကွာႏအာတန်၊ ယိုခါ မန်းလိုꩻမျိုꩻ အမျာꩻဒါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ပအိုဝ်ႏမာꩻနုဲင်းဒါႏ အထွာထိုꩻလဲဉ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲ့ လိတ်အထီအသွီႏ စစရာႏရာႏ ပွိုင်ဆင်မုꩻကစ အဆင်ႏအရန်းသူꩻနောဝ်ꩻ အထိုလွဉ်လဲဉ်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ။
၄။ ဖူးဝေးမွိုးဖါ ကဖေႏအာႏလွေꩻဒါႏ အခေႏအနေႏ အကွာႏလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲဩ- ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ လိတ်စောင်ႏနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ အလွိုးတယွမ်ꩻငါႏတောဝ်း၊ ကွဲတွော့ꩻ စာတာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ တွယ်ႏနျꩻအာနေးနောဝ်ꩻ တလွိုးတလꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲ့ လိတ်စောင်ႏထန်ႏအာလဲဉ်း၊ လိတ်စောင်ႏ ထွိုင်ႏထန်ႏအာနောဝ်ꩻ ကောဖြေꩻဖေႏအာႏသားနောဝ်ꩻဆေ့ꩻ၊ မဉ်ႏဆေ့ꩻနောဝ်ꩻ ရွဉ်အောဝ်ႏခံဒါႏ လိတ်စောင်ႏအလောင်း၊ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ ခေတ်ယိုခါကရိုꩻနောဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိုꩻပေႏဖုံႏ၊ လိုꩻယွဲးဖုံႏ သွုံꩻအာဖုန်း၊ ထွားအာဒျာႏဖုန်းတဲင် အာႏပေႏထိုꩻ တဖဲ့ꩻတခေါဝ်၊ အခေႏအနေႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလွုမ်ꩻမွေးတောဝ်း၊ မန်းလိုꩻမျိုꩻတဲ့ အောဝ်ႏဒျာႏရင်ꩻ၊ အစောင်ႏမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း အထွာနုဲင်းနောဝ်ꩻစား၊ တွမ်ႏကလဲဉ်းခိုႏချာ နေင်ႏပေါင်ꩻတဆီဆီနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ အကွာႏဒျာႏရင်ꩻ။
၅။ ကွပ်သွုံꩻအာဖုန်းတဲင် ထွားလိတ်စောင်ႏသားနောဝ်ꩻ ဆေ့ꩻလွဉ်တဲင်တွော့ꩻ ထွားလိတ်စောင်ႏသား ဖေႏနေးကအာထဲင်းနောဝ်ꩻ ဖါဖြားအနေႏ မဲဉ်ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲဩ- မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏစွဉ်ႏစွဉ်ႏ ဖြေꩻထွားသား ဖေႏကအာနောဝ်ꩻ ဖါဖြားအနေႏ ယိုခါ ယူႏတဖြောင်တောဝ်း၊ ပွိုးနေးမုဲင်ꩻနဲတဲင် မန်းလိုꩻမျိုꩻငါလဲ့ အမာꩻတဒါႏတောဝ်း၊ နောဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်အုပ်သားနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏဝတ္တရာꩻအလꩻ တွယ်ႏဒျာႏ၊ မာꩻဒျာႏ၊ ကောထွားသား အောဝ်ႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻတဲ့ အကျိုꩻတရာꩻလွေꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ မဉ်ႏအာတဲ့ အကျိုꩻတရာꩻ လꩻအာအာ၊ အခန်ꩻတွိုင်ꩻတဲးတဲ့ ဒေါ့ꩻတဒါႏတောဝ်းသနဲ့။
၆။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏဒုံ ယဒုံဒုံ မဉ်ႏထွဉ်ႏသွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ သမ်းရိုꩻတေားဒျာႏ 'လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ သွုံꩻလꩻကဲတမုဲင်ꩻ'အကရိုꩻနေးနောဝ်ꩻတဲ့ အောဝ်ႏတဲင်တွော့ꩻ ငေါဝ်းနောဝ်ꩻအလောင်း ဖါမြားမဲဉ်ရိုꩻဖေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ- မဉ်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻတသူႏသေတောဝ်းထာꩻငေါဝ်း၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိတ်ကရိုꩻယို ပေါႏသွဉ်လဲဉ်းသွူ၊ ပေါႏဒါႏလဲဉ်းသွူနောဝ်ꩻ အကျိုꩻတအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ တအဲဉ်ထောဝ်း၊ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာတဲးတဲ့ အကျိုꩻအောဝ်ႏဒျာႏ၊ ပေါႏဟော်ꩻဒါႏလဲဉ်းတဲ့ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာနောဝ်ꩻ သေ၊ ပေါႏသေတဲ့ အဟောဝ်အကုဲင်ယို သေလွဉ်၊ မဉ်ႏသေတဲ့ လွောက်ꩻနာႏ၊ ဗော့ꩻလွောက်ꩻနာႏကရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ့ အကျိုꩻတရာꩻနောဝ်ꩻ ခံႏစာꩻဗာႏ၊ 'သွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ မာꩻအီကဲထမုဲင်ꩻ'ကဒေါ့ꩻဒါႏငေါဝ်းနုဲင်းယိုစားနောဝ်ꩻ လိုꩻတသူႏသေတောဝ်းထာꩻဒျာႏ၊ ထွာသွူပအိုဝ်ႏ ငေါဝ်းပအိုဝ်ႏဒါႏထွူတဲ့ မဉ်ႏဒါႏပါလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ မဉ်ႏဟော်ꩻဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ယိန်းအထီထွူႏသနဲ့။
၇။ နောဝ်ꩻမꩻ ပိုလီꩻဆꩻလ တယ်ႏပေႏပေႏခါ သꩻဖေႏနေးကဝင်ႏစာꩻချာ လိတ်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဖါဖြားအနေႏ မဲဉ်ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ- နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻအနေႏ လိတ်စောင်ႏအမျိုꩻ တစွုမ်ႏတောဝ်းဒွိုန်း၊ တွမ်ႏအရွယ်ႏ ပငါပရာꩻ ကလွောက်ꩻဖက်ဒါႏ လိတ်စောင်ႏ တစွုမ်ႏတောဝ်းဒွိုန်း၊ လꩻရာꩻမော့ꩻရာꩻ ဖြေꩻထွား၊ အောဝ်ႏနေးနောဝ်ꩻစားလွုမ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻပေႏအရွယ်ႏယိုနောဝ်ꩻ သင်ꩻရာꩻလိတ်အုတ်နုဲင်းယို နေးနောဝ်ꩻ စားနောဝ်ꩻ တအောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်း၊ ကွဲတွော့ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်တောင်ꩻ ကထေထန်ႏဒါႏ ဓမ္မစကူးလ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ ပထမရန်း ဗꩻလွေꩻ ဆဋ္ဌမရန်းနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ အောဝ်ႏ၊ ဒုံတွိုင်ꩻရပ်တွိုင်ꩻ မဉ်ႏသွဉ်ထူႏနောဝ်ꩻတဲးတဲ့ လိုꩻပေႏနောဝ်ꩻ အီႏယေန်ႏကေႏ၊ လိန်ႏမာႏလွဉ်အာ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏတဲ့ ဒါႏလွဉ်အာဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ။
၈။ ဖါဖြားအနေႏ နမ်းတဖြာꩻကတဲမ်းထေလဲဉ်းဒါႏ လိတ်အုတ်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအအုတ်ပေါင်ꩻကားမုဲင်ꩻလဲဉ်းနဲဩ- နမ်းတဖြာꩻအနေႏ ကထေထန်ႏလဲဉ်းဒါႏ လိတ်အုတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ (၁) တရာꩻဟော်ꩻပါခဲတ် (ပထမတွယ်ꩻ)၊ (၂) တရာꩻဟော်ꩻပါခဲတ် (ဒုတိယတွယ်ꩻ)၊ (၃) လိတ်ပအိုဝ်ႏအစောင်ႏစောင်ႏကို ကတဲမ်းထန်ႏပါသော့ꩻလွေꩻလဲဉ်းဒါႏ ဝတ္ထု၊ ပျꩻဇာတ်ဖုံႏယို စုရွမ်ထန်ႏထွူတဲင်တွော့ꩻ တွယ်ႏနျꩻထန်ႏလိတ်စောင်ႏ "လိုꩻမꩻလꩻတောဝ်း၊ လူꩻမꩻလꩻတောဝ်း"နောဝ်ꩻတအုတ်၊ (၄) မောင်းမွူးခံꩻတွမ်ႏ ခမ်းသားငေါဝ်း လိတ်သေသင်ꩻစောင်ႏကို ကတဲမ်းပါလွေꩻဒါႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻရွမ်ဖြုဲင်ꩻဖုံႏယို စုရွမ်ထွူတဲင် ထေထန်ႏလွေꩻ "ရောႏဂါႏတွမ်ႏတသီႏနယ်ꩻ"နောဝ်ꩻတအုတ်ꩻ (၅) ဗဟိုႏသံဃာႏကဖေႏတာႏဝွန်ႏဒါႏ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻကို ကသွဉ်အီတာႏ ဓမ္မပဒအမုဲင်(၃)နောဝ်ꩻတဲ့ ဖါဖြားတဲမ်းဖေႏတအုတ် နောဝ်ꩻဖုံႏသနဲ့။
နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (မန်း : နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၊ အင်္ဂလိပ် : Naga Self-Administered Zone) ယို ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းထွား မျန်မာခမ်းထီ(၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏ ဥပဒေႏ ပုဒ်မ ၅၆ (ခ) အလꩻ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အကို ဝေင်ꩻနယ်ႏလဟယ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလရှီး တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏနန်းယွန်း ယို ခြွဉ်းဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။
ကပါဒါႏဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
thumb|နာဂနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
{{Legend|#0000FF|ဝေင်ꩻနယ်ႏလေရှီး}} {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏလဟယ်}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏနန်းယွန်း}}
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ကဏ္ဍိဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ကဏ္ဍိဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ
၂။ တဟဝ်လွေꩻတဝ်းအရပ်ကို မဉ်ႏလွေꩻနဝ်ꩻ မော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၃။ ထာꩻတဟဝ်တဝ်းအမျိုꩻနဝ်ꩻ မုဲင်ꩻမာꩻမုဲင်ꩻမော့ꩻ ဆုဲင်ꩻကော့ꩻမာႏနမ်းအကျောင်ꩻ၊
ဝါတမိဂဇာတ်
၁။ သျင်ႏစင်ꩻဖုံႏ မဉ်ႏတထဲ့ꩻ အရသာႏ မဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ ရသတဏှာႏအလိုႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းထွက်ဒါႏထာꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ မဉ်ႏတထဲ့ꩻအရသာႏ မဉ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ ရသတဏှာႏအလိုႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းခံႏဗာႏဒါႏ ပါꩻဆွမ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ရသတဏှာႏနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏအယုတ်သွတ်ꩻ အညံးသွတ်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
တဟေထာꩻရောႏဂါႏ
"တဟေထာꩻရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" ထာꩻတဟေယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ထွာဒျာႏထာꩻခွꩻလာသွူ။ ထာꩻခွꩻလာဒဲဉ်စေင်၊ ဒဲဉ်ကံ၊ ဒဲဉ်သံလာဖုံႏနဝ်ꩻ ရာႏသီႏဥတု အထန်ႏခွꩻ(အခွꩻပတ်)တဲင် အလျားငုတ်၊ အကိုအလျားတအွိုထင်ႏတွော့ꩻ ကထောင်ꩻစောင်းခြဲ့ꩻ ကုဲင်းတဟေဒါႏထာꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း တလီꩻတဖူခွꩻ (အဆုတ်အအေးမိ)လဲ့နဝ်ꩻ၊ တလီꩻတဖူꩻပွစ်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ ကုဲင်းတဟေထာꩻနေနေသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တသီႏတဟေမန်ႏသမျနဝ်ꩻ အရသာႏဗွောင်လွံꩻလွဉ်းလွဉ်းသွူ။
တဟေထာꩻယိုနဝ်ꩻ အခွꩻမာꩻထွာ တဟေအဝ်ႏ၊ အလျားမာꩻထွာ တဟေအဝ်ႏ အဝ်ႏ(၂)မျိုꩻသွူ။ အခွꩻမာꩻထွာကရိုꩻနဝ်ꩻ ကမာꩻအာ၊ ကမာꩻပွါꩻဒါႏတရိတ် ထော့ꩻယာႏ၊ နွေႏဒီႏ၊ ဖိုးနဲဉ်းထီ၊ တသာႏသိကျာꩻ၊ တောင်းလုဲင်ထီ၊ တောင်းလျက်ꩻထီ၊ တောင်းလျက်ꩻဖဲဉ်၊ ထထီႏရာႏ၊ ခုံꩻရာꩻ-စတဲင် အရသာႏခွꩻမျိုꩻယို အံႏအာငါႏတွော့ꩻ မဉ်ႏတဟေထာꩻနဝ်ꩻ အခွꩻမာꩻထွာ တဟေမျိုꩻသွူ။ အလျားမာꩻထွာကရိုꩻနဝ်ꩻ အရသာႏလျားကထွာဒါႏ ဒဲဉ်ဗွူအဲဉ်အမျိုꩻမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏဗွူအဲဉ်တဲင် ကထွာလွဉ်ဒါႏ ခဝ်းပုတ်ꩻ၊ ဒဲဉ်တသီး၊ ထိုးမုန့်-စတဲင် ထာꩻအံႏတခိုးအမျိုꩻမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ မဉ်ႏအံႏအာနဝ်ꩻ ဓာတ်ကုဲင်းချုတ်တဲင် အလျားတအွိုထင်ႏတွော့ꩻ ကထောင်ꩻပသꩻလွဉ်၊ ကထောင်ꩻစောင်းခြဲ့ꩻလွဉ်တွော့ꩻ တဟေထာꩻနဝ်ꩻ အလျားမာꩻထွာ တဟေမျိုꩻသွူ။ လိုꩻကတဟေထာꩻနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ဓာတ်ချုတ်သွူ။ မဉ်ႏတဟေသွူထာꩻနဝ်ꩻ ကမာꩻပွါꩻ မာꩻအာအီဒါႏတရိတ် ထာꩻအံႏမျိုꩻဖုံႏ၊ ဓာတ်ကချုတ်အီဒါႏ ဗွူအဲဉ်-စတဲင် ထာꩻအံႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို သျောင်ႏထွူတဲင် အွဉ်ႏပနဲဉ်ႏဗာႏဟို့ꩻ၊ အံႏပါဗာႏ တသီႏဟို့ꩻပနဲဉ်ႏဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏတဟေထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ကမာꩻပွါꩻအီဒါႏတရိတ်၊ အရသာႏခွꩻ ကထွာဒါႏ ထီဆေ့ꩻရာႏ၊ ဟန်ႏနွန်းသီးရာႏ၊ နွေႏခယ်ႏ (ကန်စွန်းဥ)ဒီႏ၊ မောက်ꩻစောက်ꩻရာႏ၊ ဟန်ႏလွူး၊ ဟန်ႏလွူးကဝ်ႏ၊ သုမ်းပူ(ချဉ်ပေါင်)-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအံႏတဝ်း၊ မဉ်ႏအံႏနဝ်ꩻ တဟေနန်ꩻဟဝ်သွူ။ အဝ်ႏတဟေထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ လူးတဝ်းထီတွော့ꩻ မဉ်ႏယွုန်းပါထီလူးနဝ်ꩻ တလီꩻတဖူ (အဆုတ်)ခွꩻတဝ်းတြင် အံႏတသီႏဗာႏယိုꩻသွူ။ ယွုန်းထီလူးမဉ်ႏလꩻတဝ်းလဲ့ လူးထွူထီနဝ်ꩻ ဒွုတ်ꩻသဲင်သဲင်ချာ၊ ကွဉ်ကꩻခွမ်ꩻလာꩻသဲင်သဲင်ထွူတွော့ꩻ အုံလွံꩻလွံꩻချာ၊ အံႏပါတသီႏလွံꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အမာႏဆေ့ꩻသွူ။ မဉ်ႏတဟေသွူထာꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကအဝ်ႏဖေႏစာဒါႏ ကွမ်းရွက်ပုံ-စတဲင် တသီႏတဟေအမျိုꩻမျိုꩻယို တမျိုꩻစီႏတရိုꩻတဝ်း၊ နီသွံမျိုꩻရော်ꩻဝင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ တသီႏအရသာႏလွံꩻဗွောင် တစွိုးစွိုးတရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏအံႏဖေႏအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻသွံလဲင်ႏ၊ တလဲင်ႏလဲင်ႏ တစောနေင်းထီနွိုးရပ်နဝ်ꩻမꩻ တလီꩻတဖူအီႏလွံꩻခွုန်ꩻ၊ အခွꩻအလျား အီႏဖြောင်ခွုန်ꩻ၊ အခွꩻအလျားမဉ်ႏဖြောင်၊ တလီꩻတဖူ မဉ်ႏလွံꩻမꩻ တဟေအီႏဟဝ်ယိုꩻသွူ။ တရိတ်မဉ်ႏတခြောင်တဝ်း၊ မဉ်ႏတဟေခြꩻ၊ တဟေသဲင်ထာꩻလဲ့ တရိတ်ကခြောင်အီဒါႏ သိန္ဓော်ꩻ၊ ဇဝက်သာꩻ၊ နွယ်ႏချိုႏ(သွီႏနွိုး)၊ ခဲဉ်ႏဒွီႏပေႏ (မက်ဖစ်ပွမ်း)၊ ဇာႏတိဖိုလ်ႏရာႏကပါဒါႏ တသီႏမျိုꩻဖုံႏယို အံႏပေါင်းလဲင်ꩻလဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ အံႏတဲစ်ꩻနေးတရိုꩻတဝ်း အံႏဖေႏဗာႏခွိုꩻခွိုꩻသွူ။ မဉ်ႏအံႏတသီႏဟေနဝ်ꩻ ဒွိုႏပြူးလာႏထီ သော့ꩻခါꩻဓာတ်ဗူးကိုတဲင် တသီႏတိုင်းရင်းအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယတ်း မဉ်ႏအံႏတွမ်ႏပြူးလာႏထီနဝ်ꩻ တသီႏစွန်ꩻယိန်းထင်၊ ယိန်းဟဝ်ယိုꩻသွူ။ ပြူးလာႏထီနဝ်ꩻ အရသာႏလွံꩻဗွောင်တဲင် အလွဉ်ꩻတအဲဉ်ထဝ်း၊ မာႏခရာႏထာꩻမာမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ တသီႏခမ်းရင်ꩻသားယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ဝင်ꩻစာယွဲ တလွမ်တစွဲတဲင် တလွမ်လွမ်နဝ်ꩻ အအာသွတ်ꩻ အံႏဗာႏသွံလဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ယမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တလွမ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအံႏတလဲင်ႏတာႏလွုမ်ꩻတဲင် ဖြေꩻတလွမ်နီလွမ်တွော့ꩻ အံႏစံႏနေးတလဲင်ႏနီလဲင်ႏနဝ်ꩻ တဟဝ်နွောင်ꩻတဝ်း၊ အံႏတနီꩻအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ(၃)လဲင်ႏ၊ အံႏမုဲင်ꩻနီꩻနီꩻမꩻ ဟဝ်နွောင်ꩻသွူ။
"တဟေထာꩻဟဝ် တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" မွေးတဝ်းလဲ့ ယာလွုမ်ꩻတန်လာႏ တသဉ်တသဲဉ်ꩻရပ်ယို ခြွူလꩻလꩻသွူတွော့ꩻ သော့ꩻတွမ်ႏတသာႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ အွꩻဖေႏတနီꩻနီသွံလဲင်ႏ၊ တလဲင်ႏတဝန်ႏနေင်းထီရပ်နဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏနေနေသွူ။ ယာလွုမ်ꩻတန်လာႏခြွူထီယိုနဝ်ꩻ ထာꩻတဟေလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ ဟို့ꩻလွေꩻသွိႏဖုံႏ၊ ဖြော့ꩻသွီႏထာꩻဖုံႏ၊ လိုꩻမူႏသွီႏလွဉ်ꩻရောႏဂါႏဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်အီသွူ။ တရိတ်တထန်ႏတဝ်းတွော့ꩻ မဉ်ႏတဟေသဲင်ထာꩻနဝ်ꩻ ပဆျာႏတနျာႏလာႏဆား၊ စော့ꩻဆားယို မဉ်ႏဒွိုႏအံႏဟန်ႏအိုထီ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနဝ်ꩻ အအာသွတ်ꩻ (၇)နီꩻလွုမ်ꩻဟဝ်လွဉ်ဒျာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစော့ꩻဆား မဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အလာႏဖြားယို ခြွူတွမ်ႏတောင်းလျက်ꩻထန်ꩻတွော့ꩻ အွꩻဖေႏအာအာ၊ အွꩻဖေႏခွိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်နွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ ပဆျာႏလာႏခြွူထီနဝ်ꩻ မာꩻဖြွဉ်အီတသိုꩻဖူꩻ၊ မာꩻဗွောင်အီတသိုꩻတဲင် အခွꩻအလျား ဖြွဉ်ထိုꩻတွော့ꩻ ဟဝ်အီနွောင်ꩻမွေးဒျာႏသွူ။ ပဆျာႏလာႏခြွူထီနဝ်ꩻ ဆီႏလဲ့သွင်ႏအီသွူ။
ခင်ခမ်းနယ်ႏ
ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏတောမ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်၊ အေင်ဒိယခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၂၃° ၂၇' တောမ်ႏ ၂၈° ၂၅' ခါႏ၊ တောမ်ႏ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၆° ၀' တောမ်ႏ ၉၈° ၄၄' အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏပေါင်ꩻ ၃၄၃၇၉.၂၂ မဲင်ႏသွူ။
ခင်ခမ်းနဝ်ꩻ ကောင်ထိုကောင်ရွေꩻဖုံႏ အဝ်ႏလွိုင်ႏအာ ထီဝရေခဲကောင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအာဒါႏ ဒေႏသခင်ႏလမ်းဒျာႏတဲင် မဉ်ꩻတန်နေနေသွူ။ မျန်မာခမ်းထီကို အထိုသွတ်ꩻကောင်ဖုံႏ ကထွာဒါႏ ကောင်ခါကာဘိုရာဇီ (၁၉,၂၉၆ ပေ) တောမ်ႏ ကောင်ဂမ်လန်ရာဇီ (၁၉,၁၄၂ ပေ) ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ ခင်ခမ်းအခဝ်ထင်ꩻ ထီဝရေခဲဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ꩻခါꩻဒျာႏအခိုႏ သေႏသေႏသွူ။ မျန်မာခမ်းထီကို ခြောင်တန်တဖြုံႏကထွာဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်တန် ထီအရွီးအခိုႏအစ ကထွာဒါႏ မေခခြောင် တောမ်ႏ မလိခခြောင် ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏခင်ခမ်းကိုသွူ။ ခင်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ နောင်တန်အင်းတော်ကြီးလဲ့ မဉ်ꩻတန်နေနေသွူ။
ဝေင်ꩻတန်
ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမစ်စီးနားသွူ။ right | thumb | ခင်ခမ်းနယ်ႏ ဟံႏပုင်ႏ
ခရဲင်ႏဖုံႏ
thumb|ခင်ခမ်းနယ်ႏ ခရဲင်ႏ(၄)ဗာႏ ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ (၄)ဖြုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၁၈) ဝေင်ꩻနယ်ႏသွူ။
ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၃၀) ဝေင်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
ပညာႏ​ရေꩻ
thumb|မစ်စီးနားတက္ကသိုလ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
လိုꩻယွဲးတွမ်ႏစီꩻပွါꩻရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လွိုင်ႏအာတာႏ