cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထောင်လွူꩻဝွေႏဖန်ႏစံꩻ
ဗီးအကျောင်ꩻခရာႏ
မန်းလိတ်မွူး အသွတ်ꩻခန်ꩻကိုဖုံႏ ကအွဉ်ႏထန်ႏဒါႏ အငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ သရငဝ်းလဲ့ တမဲန်ႏတဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်းလဲ့ တမဲန်ႏတဝ်းကဲန်းအာအာ၊ အမဲန်အွဉ်ႏထန်ႏ အငဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ အအွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏတဲင် "မန်းလိတ်နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏမူအဲန်ထဝ်း၊ စီꩻကန်ꩻအဲန်ထဝ်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- "ကက် ကင် ကင်း၊ ကစ် ကဉ် ကဉ်း၊ ကတ် ကန် ကန်း၊ ကပ် ကမ် ကမ်း"လိတ်ရဲန်ႏယိုဖုံနဝ်ꩻ အ-သရလိတ်ရဲန်ႏလွဉ်းလွဉ်းတဲ့ "ကက် ကင် ကင်း"နဝ်ꩻ တအွဉ်ႏထန်ႏတဝ်း "အ"သရငဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏတေားဒျာႏ "အဲ"သရငဝ်း "ကဲတ် ကိန် ကိန်း"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ကင်း"ယိုတဖြုံႏထဲင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏတေားဒျာႏ "အိ"သရငဝ်း၊ "ကင်းစောင့်""အိပ်ရာခင်း"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ကစ် ကဉ် ကဉ်း"နဝ်ꩻ တအွဉ်ႏထန်ႏတဝ်း "အ"သရငဝ်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏတေားဒျာႏ "အိ"သရငဝ်း "ကိစ် ကိဉ် ကိဉ်း"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏ "ကစ် ကစ်ꩻ ကဉ် ကဉ်ꩻ ကဉ်း ကဉ်ႏ"ယိုလဲ့ ထွားနုဲင်းမန်းအငဝ်းထန်ႏတဲင် အွဉ်ႏထန်ႏနုဲင်းနုဲင်းဒျာႏ "အိ"သရငဝ်းနေနေသွူ။ ပအိုဝ်ႏလဲ့ မာႏနုဲင်းနုဲင်းဒျာႏမန်း ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မန်းလိတ်ရဲန်ႏ "ကတ် ကန် ကန်း"ယိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်ရဲန်ႏ "ကတ် ကတ်ꩻ ကန် ကန်ꩻ ကန်း ကန်ႏ"လဲ့နဝ်ꩻ "အ"သရငဝ်း၊ တ-သွတ်ꩻ န-သွတ်ꩻငဝ်း မဲန်ႏလို့ဒျာႏသွူ။ "ကပ် ကမ် ကမ်း"ယိုတရဲန်ႏနဝ်ꩻ မန်းလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ သရငဝ်းမဲန်ႏဒျာႏလဲ့ ပ်-မ်သွတ်ꩻငဝ်း တမဲန်ႏတဝ်း၊ အွဉ်ႏဆိပ်တဝ်းဖြောင်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏ တ်-န်သွတ်ꩻငဝ်း "ကတ် ကန် ကန်း"နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေတဲင် အသွတ်ꩻငဝ်းမဲန်ႏတဝ်းသွူ၊ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဆိပ်ဖြောင်းတဲင် ပ်-မ်သွတ်ꩻငဝ်း မဲန်ႏဒျာႏသွူ။ "အသရ" တ်-န်သွတ်ꩻလိတ်ရဲန်ႏယို တွိုႏဝဗီးတဖြုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏတေားဒျာႏ "အို"သရငဝ်း "ဝွတ် ဝွန် ဝွန်း"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "မန်းလိတ်မွူးနဝ်ꩻ မူသီအဲန်ထဝ်း၊ သျုတ်ငါႏ၊ တရေင်ငါႏ"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မန်းလိတ်နဝ်ꩻ ယ-ပယ်တွမ်ႏ ရ-ဗဲန်ယို အွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်လွဝင်ꩻ၊ အွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏ ယ-ပယ်ငဝ်းလွဉ်းလွဉ်းတဲင် ငဝ်းအငွါယို လိတ်အဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ သုံꩻသွော့ ယ-ပယ်၊ လိတ်အဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ သုံꩻသွော့ ရ-ဗဲန် ခွယ်ꩻချာပဲင်ႏချာꩻဗာႏ ယ-ပယ် ရ-ဗဲန်ခင်ႏလမ်းဖုံႏတဲင် မန်းလိတ်နဝ်ꩻ သျုတ်ပိုႏ၊ တရေင်ပိုႏငါႏသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မန်းနဝ်ꩻ လိုႏဗာႏတွမ်ႏ "သတ်ပုံကျမ်း"သွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဗီး(၃၃)ဖြုံႏအကို "ရ"ယိုနဝ်ꩻ ပါဠိတွမ်ႏပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏ ဖြေꩻဆꩻကီ(လျှာထိပ်)မုဒ္ဓဌာန်ဒျာႏလဲ့ မန်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်ဒျာႏ "ယ"၊ "အာစောက်အရပ်-တာလုဌာန်"ငဝ်းတဲင် ပါဠိငဝ်းကိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်ငဝ်းကိုလဲ့နဝ်ꩻ မီႏလိုႏ"ရ"ငဝ်းနဝ်ꩻ လꩻတဝ်းတဲင် "ရ"ယို မန်းကအွဉ်ႏထန်ႏဒျာႏ "ယ"ငဝ်းနဝ်ꩻ မာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။
ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ မန်းလိတ်တဲင် အာႏပေႏချက်၊ ချို့ꩻယွင်ꩻချက်ဖုံႏယို ဝွေႏဖန်ႏနယ်၊ တဲမ်းနယ်ဗာႏ ယဟူးယဟန်ႏ။ ကဝွေႏဖန်ႏနယ်ဗာႏ မန်းလိတ်အာႏပေႏချက်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်ယို စွုမ်ႏလဲန်းမန်းလိတ်၊ မဲန်ႏလဲန်းမန်းလိတ်၊ သွဉ်ယိုꩻလဲန်းမန်းလိတ်အကျောင်ꩻ ဖေႏကသေ ဖေႏကစဲင်း ဖေႏကထင်ႏသျာꩻတွော့ꩻ ဝွေႏဖန်ႏနယ်ဗာႏဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ စွုမ်ႏလို့လဲန်း၊ မဲန်ႏလို့လဲန်းနဲ့ မီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "စွုမ်ႏလို့တဝ်း၊ မဲန်ႏလို့တဝ်းဒွိုန်း"အဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ အဝ်ႏလိုႏထဲမ် အဝ်ႏနေဒွိုန်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နီလိတ်ပအိုဝ်ႏယို ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻတကီ၊ ခမ်းထီတကီ၊ ကမ္ဘာႏတကီ "စွုမ်ႏလို့လဲန်း၊ မဲန်ႏလို့လဲန်း၊ ထဲမ်ဖျင်ခရာႏ တအဲန်ထဝ်း"ဒွုမ်အကျောင်ꩻ ဖေႏကအာႏမခံႏ၊ ဝွန်ႏခံႏနွောင်ꩻ၊ ဝွန်ႏခံႏဗွုန်ႏတျက်တျက်နဝ်ꩻ ယိုခါခါ နီအဝ်ႏလိုႏထဲမ်၊ အဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏစွို့ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏထွို့ꩻမဲန်ႏလဲန်းသွူအကျောင်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ (အဲင်းကလေတ်: Pacific Ocean) နဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း သမုဒ္ဒရာႏတန်(၅)ဖြုံႏအကိို ထွာဒျာႏ အတန်အလုဲင်းသွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ "ပစိဖိတ်"ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လဲတ်တဉ်ဘာႏသာႏ Mare Pacificum ကို လင်ꩻလွဉ်တဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "ငိမ်ꩻယေန်စွူဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏ အာတိတ်စက်ဝွိုင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻ လုဲင်းဗꩻသွတ်ꩻလွေꩻစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏဟံႏအခဝ်နဝ် အန်တာတိကတွိုက်ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အာသျတွိုက် တောမ်ႏ ဩသတေးလျတွိုက်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကတွိုက်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပစ်ဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သမုဒ္ဒရာႏတန် (၅)ဖြုံႏအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏတဲင် အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့ခါꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏခိုႏ ထီနမ်း (၄၆ %)တဲင် ဧရိယာႏအလုဲင်းအဝ်ႏစွဉ်ႏ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၆၉.၂ သန်း (စတုရန်းမဲင်ႏ ၆၅.၃ သန်း) သွူ။
ကမ္ဘာႏ အီကွေတာသီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ အထာႏဝတဲင် ဖဖြယ်ခါꩻဖေႏ "ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏထင်ꩻ" တောမ်ႏ "ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏနဝ်" နီခဝ်အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏထင်ꩻအကို ကအဝ်ႏဒါႏ မာရီယာနာခြောက်ꩻ (Mariana Trench) နဝ်ꩻ အဆုံးအဝ်ႏ ၁၀၉၁၁ မီတာ (၃၅၇၉၈ ပေ)တဲင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏကိုလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာစွဉ်ႏ အဆုံးသွတ်ꩻ ခြောက်ꩻတဗာႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သမုဒ္ဒရာႏ
ပိုသီးအလောင်းမွိုးဖါထာꩻရေႏမိုး
"ပုတ္တသုတ် (ပိုမူႏ ပိုခိုသီးအေလာင်း မွိုးဖါသီး ထာꩻရေႏမိုးချက် ၅-ချက်)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပိုမူႏ ပိုခိုသီးအလောင်း မွိုးဖါသီးတာꩻရေႏမိုးချက် အဝ်ႏငတ်ꩻချက်၊ ငတ်ꩻချက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဘတော ဝါ နော ကရိဿတိ- ပိုမူႏ ပိုခိုဖုံႏယိုနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏလွူးချာနီ။ ၂။ ကိစ္စံ ဝါ နော ကရိဿတိ- နီထာꩻမာꩻကိစ္စနဝ်ꩻ မဲ့ꩻပိုမူႏ ပိုခိုသီးဖုံႏ အီႏမာꩻဖေႏနီ။ ၃။ ကုလဝံသော စိရံ ဌဿတိ- ပိုမူႏပိုခိုသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဲ့အီႏထိန်ꩻတီ ညညဖေႏနီ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ။ ၄။ ဒါယဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇဿတိ- မွိုးဖါအမွေႏ ခံႏဖေႏကထွိုက်နဝ်ꩻ အီႏနာႏဒျာႏ မွိုးဖါ-ဖါငေါဝ်း။ ၅။ ပေတာနံ ကလင်္ကတာနံ ဒက္ခိဏံ အနုပ္ပဒဿတိ- နီမဉ်ႏသီငါ ဆချာပိုဖုံႏ အီႏဖန်းဖေႏနီကုသိုလ်ႏ၊ မွိုးဖါသီး ထာꩻရေႏမိုးချက် အဝ်ႏငတ်ချက်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ပေါႏထီႏ ပိုသီးမဲ့ငါ မွိုးဖါသီးယူႏနုဲင်းယို- ပိုမူႏပိုခိုသီးဖုံႏယို ပေႏပေႏခါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနဲဉ်းအွဉ်ႏမိုꩻ၊ မာꩻဖေႏဗာႏ ကူစွိုးစွိုး၊ ဖျိုးဖေႏဗာႏဆီႏအေႏ၊ နီမဉ်ႏဖြားသူꩻမဲ့ꩻ ပိုသီးခလဲ့ꩻတွိုႏလွဉ်၊ အီႏဝွတ်ပတ်ချာနီ၊ အွဉ်ႏလူႏဖေႏနီထီ၊ အီႏစိမ်ႏဖေႏနိစူခင်ႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ မွိုးဖါသီး 'ထာꩻရေꩻမိုးချက်-ပထမချက်"နောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ပေါႏထီႏ ပိုသီးမဲ့ငါ မွိုးဖါသီးယူႏနုဲင်းယို- အွဉ်ႏကုဲင်းစွဉ်ႏ ဝွေꩻသီးထာꩻမာꩻတဲင် အီႏမာꩻဖေႏတော နီထာꩻမာꩻ၊ ခွန်ကွဉ်ကိစ္စတဲ့ယဝ်း ဝွေꩻသီးအီႏလွေꩻဖေႏတေားနီ၊ ယိုနဝ်ꩻ မွိုးဖါသီး 'ထာꩻရေႏမိုးချက်-ဒုတိယချက်'နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ပေါႏထီႏ ပိုသီးမဲ့ငါ၊ မွိုးဖါသီးယူႏနုဲင်းယို- နီတခြိုꩻ နီခွိုꩻနီလိုꩻမျိုꩻ နီထွုံႏစံႏ နီဘာႏသာႏ ဖေႏနေးကတဉ်ႏခွေါင်ညညနောဝ်ꩻ ပိုခိုပိုမူႏ အီႏထူႏတာႏဝွန်ႏ ခွုမ်မာꩻသွုပ်လွေꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ မွိုးဖါသီး 'ထာꩻရေႏမိုးချက်-တတိယချက်'နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ပေါႏထီႏ ပိုသီႏမဲ့ငါ မွိုးဖါသီးယူႏနုဲင်းယို- ပိုမူႏပိုခိုသီးယို အီႏနာႏဒျာႏ မွိုးဖါငေါဝ်း၊ အီႏခံႏထူႏထွိုက်ဒျာႏ မွိုးဖါဗွေႏ၊ ယိုနောဝ်ꩻ မွိုးဖါသီး 'ထာꩻရေႏမိုးချက်-စတုတ္ထချက်'နောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ပေါႏထီႏ မိုသီးမဲ့ငါ မွိုးဖါသီးယူႏနုဲင်းယို- နီမဉ်ႏသီတနီꩻခါ အဝ်ႏဆချာ ပိုခိုပိုမူႏ အီႏလူႏအီႏတန်ꩻ၊ အီႏမာꩻကုသိုလ်ႏ၊ အီႏဖန်းတွိုႏတွိုႏဖေႏနီ၊ ယိုနဝ်ꩻ မွိုးဖါသီး "ထာꩻရေႏမိုးချက်-ပဉ္စမချက်'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ပုတ္တသုတ်)
အာႏကွိုꩻ
ဩ
ကုသိုလ်ႏလဲဉ်းကီ
"မဟာနာမသုတ် (ကုသိုလ်ႏလဲဉ်းကီ၊ သီမုဲင်ꩻခါတဲ့ယဝ်း နန်းတဝ်း)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ကပိလဝတ်ခမ်း၊ ကျောင်ꩻ"နိဂြောဓါရုံ"အတွင်ꩻ သာႏကီႏဝင်ႏမျိုꩻ "ခွန်မဟာႏနာမ်ႏ"နဝ်ꩻ ဖျော်ထင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူခါ လောဝ်းပါနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- ဝေင်ꩻကပိလဝတ်ယိုနဝ်ꩻ ဗွေစွုမ်ႏချမ်ꩻသာႏ၊ လွိုင်ႏကွုန်ꩻငါႏ၊ လိုꩻအာငါႏ၊ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အဝ်ႏအုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ၊ တဖူꩻပေႏ တဖူꩻတန်၊ တဖူꩻဗော့ꩻ တဖူꩻညာꩻ တဖူꩻအဝ်ႏအာလီးတန်။ မွူးခွယ်တန်ပသာႏ ခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻရာꩻ ခွန်သွဉ်းတဖြာꩻ အဝ်ႏလမ်းထင်ႏ၊ အီႏထင်ႏဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အီႏထင်ႏဝုဲင်ႏသံဃာႏ၊ တဖူꩻလောင်းနဝ်ꩻ သေဖုံႏတဲ့ ခွဲဒျာႏ၊ သေလောရထာꩻတဲ့ ခွဲဒျာႏ၊ လိုꩻဖုံႏတဲ့ ခွဲဒျာႏ။ ဩဗွေႏ- ကခွဲသေ၊ ကခွဲလော၊ ကခွဲလိုꩻဖုံႏ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ "သတိꩻလွစ်ထိုꩻဒျာႏ"၊ ယူႏလꩻတဝ်းဘုရာꩻ၊ ယူႏလꩻတဝ်းတရာꩻ၊ ယူႏလꩻတဝ်းသံဃာႏ၊ တယူႏတဝ်းဘုရာꩻ တရာꩻသံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻတွင်ꩻ ခွေမဉ်ႏသီလွင်ꩻစိန်ႏစွော့ꩻထာꩻနဝ်ꩻ "ခွေအီႏတွိုႏလွေꩻဒါႏ ဘဝမုဲင်ꩻမကောင်း"ခွေသွဉ်းယူႏဆောင်းစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" "တကာႏမဟာႏနာမ်ႏဟွေး- နာꩻငမ်းမွေးစွဉ်ႏနဲ့၊ ငမ်းမွုန်းတကာႏ၊ နာꩻမဉ်ႏသီစိန်ႏစွော့ꩻခန်းတဲ့ နန်းခရာႏတလိုႏတဝ်း၊ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဘွုံႏဘဝကုဲင်၊ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင် တကာႏသꩻ ကအွဉ်ႏစဲခါꩻ ရတနာႏသွံပါꩻလောင်းနဝ်ꩻ ညလဲဉ်း၊ ကယွုမ်းအံႏဒါႏ ဘုရာꩻတရာꩻသံဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ သဒ္ဓါႏမျိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ ခြေင်းခြဲ့တဉ်ႏတွော့ꩻတန်ဒျာႏ။ ဒါႏနကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ သီႏလကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ဘာႏဝနာႏကုသိုလ်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ နမ်းခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏတန်ဒျာႏ၊ ပထဝီ-ဟံႏဓါတ်၊ အာပေါ-ထီဓါတ်၊ တေဇော-ခွꩻလျားဓါတ်၊ ဝါယော-တလီꩻဓါတ်၊ ဓါတ်တန်လစ်ꩻပါꩻတန်ဒျာႏ၊ အနိစ္စတန်ဒျာႏ၊ ဒုက္ခတန်ဒျာႏ၊ အနတ္တတန်ဒျာႏ၊ အသုဘတန်ဒျာႏ။ ခွေခန္ဓာႏယို ဝိညာဏ်ႏသꩻကင်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏလွေꩻအွဉ်ႏပြာႏ ရပ်ရာသင်ႏခဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ စောက်အာႏလင်းတ လေ့ဟအံႏအွီႏ၊ ထွီႏလမ်း ထွီႏတခြာ၊ လုံႏအာဖီးထူꩻ၊ ဟိုမ်စူꩻဒီးအံႏ၊ ထွို့ꩻငင်ႏစုဲင်တာ၊ ယာႏခါလို့သွတ်ꩻ၊ အဝ်ႏကုဲင်ဆွတ်ꩻ တခြင်းခြင်း၊ မဉ်ႏဖြင်းတနီꩻခါ၊ ထွာစွဉ်ႏကတူႏကြောက်ꩻ၊ တအင်ဆွတ်ꩻ၊ စူဗောင်ဆွတ်ꩻ၊ စူလောင်ꩻဆွတ်ꩻ၊ စူနုံဆွတ်ꩻ၊ ကီႏဆွတ်ꩻ၊ ခင်ႏလောင်ꩻဆွတ်ꩻ၊ ခင်ႏနုံဆွတ်ꩻ "နမ်းတဗာႏလိုမ်းလိုမ်း-ထွာအသုဘ၊ ထွာထာꩻပသို့ꩻလွဉ်းလွဉ်း"စတဲင် သမထ ဝိပဿနာႏ တကာႏအဝ်ႏကျိုꩻစာꩻသေႏသေႏ၊ အဝ်ႏလꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ။ တကာႏမဟာႏနာမ်ႏဟွေး- ယူႏစွေးစံꩻဟုဲင်း၊ နားမန်ꩻဖွိုင်ꩻ၊ ထောပတ်ဖွိုင်ꩻ၊ ပꩻသော့ꩻထီကိုနဝ်ꩻ ဖွိုင်ꩻခေါဝ်လဲဉ်းလတဲ့ နားမန်ꩻ ထောပတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏခြပ်ထီတခိုႏ၊ တကာႏကုသိုလ်ႏတဲ့ ဗွန်ပီနဝ်ꩻ၊ အီႏလဲဉ်းကီဒျာႏတကာႏ" ဟော်ꩻဖေႏယံငါႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ မဟာနာမသုတ်)
ဒုံရန်ႏကင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံရန်ႏကင်ꩻ (အိန်းကလေက် : Rang Gang၊ မန်း : ရန်ကင်းရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ၂၀၀၉၅၂ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၃၆၀၀ ပေ (၁၁၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံရန်ႏကင်ꩻအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံကန်တွောင်း၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဖာလွိုင်ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို ကောင်ဖုံႏစာႏရင်ꩻ
thumb|ကျိုက်ထီးရိုးဖရာꩻကောင် thumb|[[:my:ပုပ္ပါးတောင်|ပုပ္ပါးကောင်တန်]] thumb|[[:my:မန္တလေးတောင်|မန်ႏတလေꩻကောင်]] thumb|နတ်မ(ခေါနူသုမ်)ကောင်၊ ချင်ꩻခမ်း thumb|ဇွဲကပင်ကောင်၊ စောက်ꩻခမ်း thumb|[[:my:ပုပ္ပါးတောင်ကလပ်|ပုပ္ပါးကောင်ကလပ်]] လ့ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကောင်ဖုံႏစာႏရင်ꩻ ဒျာႏသွူ။ ကောင်ဖုံႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ အဖွိုႏအထိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏတောမ်ႏ "မီတာ"သွူဩ။ မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း)ကိုနဝ်ꩻ ကောင်ဖုံႏအဝ်ႏအာတန်တဲင် ယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ရီးဗာႏ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒါႏ ကောင်ဖုံႏအမဉ်ꩻယဟန်ႏဒျာႏတဲင် တဲမ်းထဲမ်သော့ꩻဖေႏပါသမ်းသွော့ဝင်ꩻဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကောင်ဖုံႏ
ပီအံႏပိုယာႏ နေးတဝ်းအရသာႏ
"ပုတ္တမံသူပမသုတ် (ပုတ္တမံသဥပမာႏ- ဗွန်ပီအံႏပိုယာႏ နေးအရသာႏ အံႏမွေးတောဝ်း)"
ချင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ
ချင်ꩻလိုꩻခွိုꩻ (အဲင်းကလေတ်: Chin People) (မန်း: ချင်းလူမျိုး) မိဉ်ꩻယို အစကရီးခါ ကာႏ ချင်ꩻလိုꩻခွိုꩻသီး တွမ်ႏ ဝွေꩻသီးကအဝ်ႏဗော့ꩻဒါႏ ခင်လိုꩻခွိုꩻ၊ ဖြဝ်ꩻလိုꩻခွိုꩻ၊ မန်းလိုꩻခွိုꩻ ဖုံႏ အောဝ်ႏဟဲ့ꩻခါꩻလဲဉ်း ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
တငါခရာႏ
လိုꩻသီးတွက်တာႏ သဘာဝတရာꩻ ကဖန်ဆင်ꩻဖေႏဒါႏ တငါယိုနဝ်ꩻ လောင်ႏလွိုးမဲ့ငါ ဖြောင်းဗီႏ ဖြောင်းခိုႏ ဖေႏကတရေꩻဖုဲင်ႏထွားတွော့ꩻ ဖန်ဆင်ꩻဖေႏ တမွေးတဝ်း၊ နမ်းခန္ဓာႏတွက်တာႏ ကအံႏသော့ꩻဒါႏ အာဟာႏရယို ရီးရီးအွဉ်အွဉ် မာꩻပဲစ်ꩻမာꩻဆားအီတာႏ ဖန်ဆင်ꩻအွဉ်ႏဖေႏဒျာႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တငါယိုလဲ့ ဗွိုန်နုဲင်းစူခင်ႏမဲ့နားနဝ်ꩻနေနေ အရေꩻတန်ငါႏ အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ တမျိုꩻနေနေသွူ။ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ တသေတဝ်းတငါတန်ႏဖိုꩻ၊ နုဲင်းစွဉ်ႏတကုဲင်ဒါႏတဝ်း၊ နုဲင်းစွဉ်ႏတအော့ꩻဒါႏတဝ်း တသေပျုပျင်ႏတဝ်း၊ တသေသုတ်သင်ႏတဝ်းတဲင် အခိန်ႏတခုဲင်ႏအော့ꩻတဝ်းတဲ့ အော့ꩻထိုꩻဒါႏ၊ သေ့ꩻအဲင်ႏသေ့ꩻစီꩻထိုꩻဒါႏသွူ။
ညာꩻညာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏဟဝ်၊ အဆင်ႏရော့ꩻတဲင် တပျုပျင်ႏတဝ်းလဲ့ ဖြားထံ သီထံ တငါအော့ꩻတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနေနေသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ လိုꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻခြေားလွုမ်ꩻ၊ ကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ ပျုပျင်ႏသုတ်သင်ႏဗာႏမꩻ တငါခွေါင်တငါခံႏသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏတငါရောႏဂါႏယို ကမာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ၊ လိုꩻသီးအငမ်းသွတ်ꩻနဝ်ꩻ တငါသေ့ꩻရောႏဂါႏသွူ။ မီႏထွာလဲဉ်းသွူတငါသေ့ꩻ၊ တငါမဉ်ႏတိုထိုꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻ လိုမ်ꩻလာꩻတယိုꩻတဝ်းဒွုမ်၊ အွဉ်ႏတငါဆရာႏဝွန်ႏ အော့ꩻထိုꩻဖေႏနေးမꩻ အဗီႏနဝ်ꩻတာႏ တငါဆာအီႏသက်သာႏ၊ အီႏလွစ်ထိုꩻလꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခါးလားကထွာနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပျုပျင်ႏငါႏသွူ။ တငါဖေႏကခွေါင်၊ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏ ရောႏဂါႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ နီတငါယို အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻ(၂)လဲင်ႏ ပွစ်ကြောင်းကြောင်းဗာႏ တွမ်ႏတသီႏတငါပွစ်၊ တငါကတဉ်ႏခွေါင်အီဒါႏ တသီႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ ဖြေꩻပွစ်ဗာႏ၊ မွေးတဝ်းလဲ့ ဖောႏဒျာႏတွော့ꩻ ပွစ်ဗာႏ၊ တငါကတဉ်ႏခွေါင်အီဒါႏ ထာꩻအံႏမျိုꩻ (ဥပမာႏ-ဗီတာမင်စီကပါအာဒါႏ ထာꩻအံႏ၊ တသီႏမျိုꩻ)ဖုံႏယိုလဲ့ အံႏဗာႏ။ တောင်ꩻသေꩻ- မဉ်ႏဖြေꩻတသီႏတငါပွစ်နဝ်ꩻ ထွားသွော့ အမော့ကင်လနဝ် အရဲစ်ꩻအဝ်ႏ၊ မဉ်ႏတနꩻအဖြေင်းနဝ်ꩻ ဓာတုတသီႏအာ၊ မဉ်ႏတနꩻအဗွာနဝ်ꩻ ပါဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ မဉ်ႏရဲစ်ꩻတွမ်ႏ အချိုသောမ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဓာတုတသီႏပါတဝ်းတဲင် လိုႏအွဉ်ႏသတိဖြေꩻငါႏနေနေသွူ။
ဗီတာမဉ်စီ ကပါဒါႏ အအံႏအအွꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မောက်ꩻဖါး၊ မောက်ꩻစောက်ꩻ၊ မောက်ꩻဝန် အဆျာႏဓာတ်ကပါနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကမဲဉ်ပျုပျင်ႏ၊ ကမဲဉ်သုတ်သင်ႏဒါႏ လိုꩻတွက်တာႏ ငါယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ တသီႏတငါနယ်ꩻဖုံႏသွူ။ သင်္ဘောꩻလာႏသဲင်ယို ထောင်းဖွန်ႏဖွန်ႏထွူတွော့ꩻ သော့ꩻခါꩻပလဲင်ꩻကို အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻတလဲင်ႏ မီႏပွစ်ဖေႏနဝ်ꩻ ပြွူသွုမ်းပြွူဒွိုင်ဒါႏတဝ်း၊ တငါရျူတငါဆာဒါႏတဝ်း၊ တငါခွေါင်တငါတဉ်ႏသွူ။ မွူးရဝ်ꩻခိုႏဗေင်ႏထွိုင်ႏ ခါးလားကဖြားမဲ့နဝ်ꩻ ပွစ်အွဉ်သွော့ မေ့ဖွန်ႏစဲစ်စဲစ်၊ ပွစ်မေ့ဖွန်ႏထွူနဝ်ꩻ ပွစ်သံးလွဉ်ꩻသွော့ တသာႏနုနုနဝ်ꩻ၊ ဖြောက်ဖြူထိုꩻပုဲင်ႏဒွိုန်းတဲင် ဖြားသွော့မဲ့၊ ဖြားမဲ့ထွူမꩻ ကွဲးဖြောက်ဖြူထိုꩻ မေ့တွမ်ႏတသာႏထီနဝ်ꩻနော၊ အပွုံႏယိုနဝ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ ပွစ်ဖေႏသွော့ (၇)နီꩻငါနေား၊ မီႏပွစ်နွောင်ꩻ စွုမ်ႏရဝ်ꩻရဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းဟဝ်ဟဝ်သွူ။ သိန္ဓော်ꩻတွမ်ႏတစေ့ꩻယို ခဉ်ႏတွာတွာတဝင်ꩻ၊ ထောင်းဖွန်ႏညီꩻသွူတဝင်ꩻတွော့ꩻ သော့ꩻပလဲင်ꩻ ပေ့ꩻခါꩻဟဝ်ဟဝ်၊ ပွစ်ဖေႏကုဲင်းကုဲင်းသွော့နေား၊ ပြွူဆာပြွူယော့ꩻဒါႏတဝ်းတဲင် တငါတဉ်ႏ တငါခွေါင်ဟဝ်ငါႏသွူ။ တငါသေ့ꩻတွော့ꩻ မီႏဆာမီႏအဲင်ႏငါႏနဝ်ꩻ စုဲင်အိုမ်လေညင်ꩻတုဲင်နဝ်ꩻ ကုဲင်းသက်သာႏဒါႏသွူ။ တငါသေ့ꩻအဲင်ႏတွော့ꩻ မီႏဆာငါႏ ခံႏမီႏတဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ လိုႏအံႏနေးတသီႏ ကတူႏဆာဟဝ် တစွိုးစွိုးလဲ့ အံႏဗာႏ၊ မီႏလိုႏထိုးနေးတသီႏလဲ့ ဟဲ့ꩻဆရာႏထိုးဗာႏနေးသွူ။ တငါသေ့ꩻရောႏဂါႏ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ဆာမုဲင်ꩻခါလဲ့ ဆာဒျာႏ၊ မဲဉ်ဟဝ်မုဲင်ꩻခါလဲ့ ဟဝ်ဒျာႏ၊ ပေါႏအဆာခိန်ႏနဝ်ꩻ ခံႏလဲင်ꩻတဒါႏဒွုမ်၊ ငွိုးဗာႏနေးစွဉ်ႏထာꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ အိုမ်ယိုခါ ဟဝ်ယိုခါ တသီႏတငါသေ့ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ မောက်ꩻမွန်ႏဖေ့ꩻယို အိုမ်ကုဲင်းကုဲင်း၊ အိုမ်ခွိုꩻခွိုꩻ၊ အိုမ်ပဉ်လာလာနဝ်ꩻ တငါသေ့ꩻရောႏဂါႏ ဟဝ်အီနွောင်ꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကဟဝ်အီဗာႏဖိုသားခြုဲင်းနယ်သွူ။ ယင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ ပေါက်ꩻစီႏယို ကဲစ်ꩻတွော့ꩻ တေက်ꩻသော့ꩻဖေႏသေ့ꩻကအဝ်ႏဒါႏ တငါအဗီႏကိုနဝ်ꩻ အစွိုးပျတ်ထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ သော့ꩻအာလꩻတဝ်း၊ အိုမ်နေးလꩻတဝ်း တငါဖုံႏဟူႏထိုꩻလို့ဒါႏ၊ ကဲစ်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻတေက်ꩻသော့ꩻငါ သေ့ꩻကအဲင်ႏဒါႏ တငါအဗီႏနဝ်ꩻငါမꩻသွူ။ သေ့ꩻအဲင်ႏတွော့ꩻ တငါဆာတရိုꩻတဝ်း၊ ဆာဒျာႏတွမ်ႏ အကျောင်ꩻတရာꩻအလင်တရိုꩻတဝ်း၊ မဲဉ်ဆာအနယ်ꩻမုဲင်ꩻဆာ မာꩻစံꩻသွော့ တသီႏနယ်ꩻနုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻနေား။ ယာမန်း(၂)ဆ၊ လေညင်ꩻတုဲင် (၁)ဆ၊ ယိုနီမျိုꩻနဝ်ꩻ ထောင်းရောꩻ၊ ခြွုတ်ရောꩻ မာꩻဖွန်ႏရောꩻထွူတဲင် သူႏအွဉ်ႏပယ်ဖေႏသွော့ တငါဆာခင်ႏလံးနဝ်ꩻနေား၊ အွဉ်ႏပယ်ထွူနဝ်ꩻ တွမ်ႏတသီႏဖွန်ႏယို ပွစ်ဖေႏသွော့ တငါတဖြောင်းလုမ်းနေား။ တသီႏဖွန်ႏယိုနဝ်ꩻ ယိန်းအိုမ်ညယိန်းဟဝ်၊ ယိန်းပွစ်ခွိုꩻ ယိန်းဟဝ်ဒျာႏနေား။ တသီႏယိုနဝ်ꩻ ယာမန်းကယ်ꩻတဲင် လိုꩻတကျင်ꩻတဝ်းပြူး၊ တအိုမ်ကျင်ꩻတဝ်း ယာမန်းသားနဝ်ꩻ ကုဲင်းမွန်ꩻဒါႏနေနေသွူ။ ချင်းအွဉ်ႏသတိꩻ အိုမ်ဒျာႏသွော့၊ ပွစ်ဒျာႏသွော့နေား။ ပါꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း မီႏရက်တငါ၊ တငါမီႏမဲဉ်ခွေါင်ထာꩻနဝ်ꩻ ဖောႏပွစ်သွော့ တသီႏနယ်ꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻနေား။ သေင်ႏမုဲင်းသက်ꩻယို ဗုံထွူတွော့ꩻ ထူႏမေႏသွာႏနေား၊ မုဲင်းသက်ꩻမေႏသွာႏယို ချင်းသော့ꩻတွမ်ႏတသာႏဒွိုႏဟန်ႏအို၊ တွမ်ႏ"ပရုပ်ဖွန်ႏ"ဆေ့ꩻဆေ့ꩻတွော့ꩻ ထောင်းဖွန်ႏညီꩻသွော့ဝင်ꩻနေား၊ သော့ꩻခါꩻပလဲင်ꩻတဲင် ပွစ်အီသွော့တငါနေား၊ တငါခွေါင်ဟဝ်ငါႏသွူ။ ပနားတငါတန်၊ ဇာႏတိဖိုလ်ႏရာႏ၊ ဇာႏတိဖိုလ်ႏကဝ်ႏ (၃)မျိုꩻ အယာႏခဉ်ႏတတွာဝင်ꩻ ပနားတငါနဝ်ꩻ ဖို့ꩻမေႏထွူ ထောင်းဖွန်ႏညီꩻထွူဝင်ꩻတွော့ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻတလဲင်ႏ ပွစ်ဖေႏသွော့နေား၊ ပေါႏလို့ထွူ တသီႏအယာႏခဉ်ႏ ၆-ကျပ်ရပ်နဝ်ꩻ တငါတွက်တာႏ တသက်လုမ်း အံႏမခံႏလဲဉ်းဒျာႏ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ကူဋဝါဏိဇဇာတ်
"ကူဋဝါဏိဇဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ကူဋဝါဏိဇဇာတ်"ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၂။ ထာꩻအံႏနောဝ်ꩻ ဖန်းလို့ဝင်ꩻယိုꩻတဲ့ တခြိုꩻနဝ်ꩻ ဖန်းလို့ဝင်ꩻယပ်ꩻတန်၊ ပေါႏစူꩻသꩻလောဘနဝ်ꩻ တရျား' တတွာ အီႏထွာဗာႏ တယိုꩻတောဝ်း-
၃။ မဉ်ႏထွာနုဲင်း သꩻရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻ တဗွိုန်ႏတောဝ်းတဲ့ ပေါႏမဉ်လꩻသွူ ဝင်ꩻတခြိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻကုဲင်းဗွိုန်ႏဒါႏ၊ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻဗာႏ-
၄။ ကွပ်တခြိုꩻတွော့ꩻ နီလိုꩻသီး ထေင်အီဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ ရွို့ꩻအီဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ မေတ္တာႏကုဲင်အီဒါႏလို့ဝင်ꩻ-
၅။ ယူႏသံသရာႏတဲင် မေတ္တာႏအွဉ်ႏငါ၊ တခြိုꩻအွဉ်ႏချာမꩻ ရျူႏခွꩻနွောင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ပရောသဟဿဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် "ပရောသဟဿဇာတ်"ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ"
၁။ လိုꩻပညာႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏ ငေါဝ်းအနမ်းသား၊ ဒေါ့ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ-
၂။ ပညာႏအောဝ်ႏသား ကဒေါ့ꩻဒါႏ ငေါဝ်းအနမးသားဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏတဲ့ အဓိပ္ပါယ်ႏလွေꩻယော့တန်-
၃။ ပညာႏသား ကဒေါ့ꩻငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏယော့ဆုံးနောဝ်ꩻ လိုꩻပညာႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ သေထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏ-
၄။ ပညာႏအဲဉ်ထဝ်းသား အဖြာꩻတရေင်ဖုံႏ အုံပြုံႏစဉ်ꩻစာꩻခန်း အနေင်ႏတရျာꩻတဲ့ တသေနွောင်ꩻတဝ်း ပညာႏသားငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏ-
၅။ ပညာႏအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻတဆင်ႏငါတဲ့ သေစဲင်းစဲ့စွဉ်ႏ ပညာႏသားငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏ-
၆။ လိုꩻကသေတရာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မျတ်လဲဉ်းက (ယံလဲဉ်းက) လိုꩻတသေတဝ်းတရာꩻ အဖြာꩻတရေင်-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ကကျော်ႏကာႏလွဉ် ခွိုꩻမျိုꩻကွဲꩻဖုံႏ
thumb|ဘီဗာ လီႏထမ် ကအောဝ်ႏအမေရိကတွိုက်(ထင်ꩻ)ယို [[Tierra del Fuego ကျော်ႏတကာႏလွဉ်ခွိုꩻမျိုတစားတဲင် ဝွေꩻသီးဖုံႏယို ပေ့ꩻငေြꩻထွူ ထီခြောင်ဖုံႏတွော့ꩻ တေင်ထီ မာꩻနောင် အမာꩻဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻဝါႏသနာႏဗီဇအောဝ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ထွားအီအသောင်အရင်ꩻတာႏတောမ်ႏ ရေဟစနစ်အလောင်း အကျိုꩻအပစ်ထဲ့လူးတန်တန်နောဝ်ꩻသွူ။]] thumb|ခွတ်ဇုအမိဉ်ꩻကလꩻ ဂျပန်သဘဲစ်သွီႏမွူးမျိုꩻယို အမေႏရိကန်ႏခမ်းအခေါဝ်ကွဉ်ႏနောဝ်ꩻဖဲ့ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ [[ဂျော်ဂျီယာခမ်းနယ်ႏ (အမေႏရိကန်ႏခမ်း)|ဂျော်ဂျီယာခမ်းနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻအတ္တလန္တာ အသောင်အရင်ꩻထျꩻ ကျော်ႏတကာႏတွိုႏလွဉ်တဲင် ခွိုꩻမျိုꩻ ဒေႏသခံႏမျိုꩻရင်ꩻမွေးတောဝ်း နောဝ်ꩻသွူ။]]
ခွိုꩻစွိုးကွဲꩻ ကကျော်ႏကာႏလွဉ်ဖုံႏ (ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသော မျိုးစိတ်များ) (Invasive species) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဒေသခံႏကအောဝ်ႏထွူ ခွိုꩻမျိုꩻဖုံႏမွေးတောဝ်း အဝ်ႏအလင် မိတ်ဆက်ကတွိုႏလွဉ်ဒျာႏခွိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဗာႏပေါင်ꩻ (အမွူးပေါင်ꩻ-သေင်ႏမျိုꩻတဲ့ပါနွောင်ꩻ) ပမာဏ ထွိုင်ႏအာလွဉ်ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးကအောဝ်ႏရာꩻ ကအုံရာꩻခင်ႏလမ်းအသောင်အရင်ꩻတသာအလောင်း မာꩻထွာလွဉ် အယားသဖော်ꩻတဲင် လဲင်ꩻတွိုႏလွဉ်ထိုꩻဒါႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏမှုဖုံႏ ကမာꩻထွာလွဉ်ဒါႏ သက်အောဝ်ႏခွိုꩻမျိုꩻကွဲꩻ တစွိုးစွိုးယို ဟဲ့ꩻ ခွိုꩻမျိုꩻကွဲꩻ ကျော်ႏကာႏမှုနောဝ်ꩻသွူ။
မျိုꩻစွိုး ကဲဉ်းအာအာယို အုံအောဝ်ႏရောဝ်းညီꩻတောမ်ႏ မျိုꩻစွိုးအလင် တဲ့ရော့ꩻခေါဝ်းဒျာႏတဲင် အကျိုꩻမာꩻထွာချာငါလူးလို့ဝါင်ꩻလဲ့ ကကျော်ႏကာႏအုံလွဉ်မျိုꩻခွိုꩻကွဲꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးကတွိုႏရာꩻခင်ႏလမ်း ဒေႏသခံႏ ဇာႏတိတမွေးတောဝ်း ဟံႏနယ်ႏဖုံႏတောမ်ႏ ဇီဝအသောင်အရင်ꩻဖုံႏယို မာꩻခွိုင်းထိခွိုက် မာꩻကုဲင်လွဉ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း ဂေဟစနိစ်၊ သဘာႏဝအသောင်အရင်ꩻ တောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻထာꩻမာꩻဖုံႏလဲ့ ခွိုင်းနွောင်ꩻမာꩻကုဲင်ထိုနွောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးကအုံဒါႏအရပ်တောမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻအလောင်း ဖျင်ပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻတဲင် ဝွေꩻသီးလွူးဖွာꩻခင်ႏလမ်းအကိုစွဉ်ႏလဲ့ အန္တရာယ်ႏထွာလွဉ်ဗာႏ ခွိုꩻမျိုꩻဖုံႏအတာႏလဲ့ သုံꩻအီငေါဝ်းဝေါဟာရယိုသွူ။
thumb|ဥယျာဉ်ႏခြံတထွောင်းအကို ကဒေါ့ꩻပြုဲင်စွစ်ꩻဒါႏVinca
ဇာႏတိဒေႏသရင်ꩻ ဒေႏသခံႏဟမ်ႏနယ်ႏအကိုစွဉ်ႏလဲ့ အွိုးအလင် ခင်ႏလမ်းဒေႏသဗွိုန် ခွိုꩻမျိုꩻအချင်ꩻချင်ꩻ ကျော်ႏတကာႏလွဉ်နယ်ႏ ထွိုင်ႏအာလွဉ်ယို ခွိုꩻမျိုꩻသီး သာႏဓကတဗာႏနောဝ်ꩻ ကယ်လီဖိုးနီးယား အခေါဝ်ထင်ꩻ ပင်ႏလယ်ႏသောင်အလောင်းဖုံႏကအောဝ်ႏဒါႏ အရောင်ႏတမေဉ်(ခုံꩻရောင်ႏ)သံပခြုပ်ကောင်ဖုံႏယို သဘာႏဝမုဆိုꩻကလော်ထိုမ်ႏအံႏဒါႏဝွေꩻသီး ပင်ႏလယ်ႏဗိုန်း(ဖျံ)ဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးဆွမ်ꩻလွဉ်ꩻထိုꩻမရေႏမရာႏငါႏတွော့ꩻ သံပခြုပ်ဖုံႏ လွိုင်ႏအာလွဉ် သံပခြုပ်ဖုံႏအံႏလွဉ်ꩻငါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖြေ့သိဉ် မောဝ်ဖုံႏတဲင် ပင်ႏလယ်ႏထီမောဝ်ဖုံႏ ဖြေ့သိဉ်တခြာဖုံႏ ဝုဲင်ꩻဆေ့ꩻလွဉ်ထိုꩻတောနောဝ်ꩻသွူ။ (၂၁) ရျာꩻစုအကို ကျော်ႏတကာႏနွို့လွဉ်ဒါႏ ခွိုꩻမျိုꩻဖုံႏဆဲင်ႏရာꩻကိစ္စယို စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမှုရေꩻ တောမ်ႏ သဘာဝအသောင်အရင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဖုံႏအတာႏ ဟွိုန်ငမ်းခရာႏအနေႏ ပေါႏထွာလွဉ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
right|thumb| ထင်းများအား နေရာရွေ့ပြောင်းသယ်ဆောင်ခြင်းမပြုရန် တောတွင်းစခန်းချ ခရီးထွက်သူများအား ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပျံ့နှံ့နေသည့် မျိုးစိတ်များကို ရှောင်ရှားရန် နှိုးဆော်ထားသော ပိုစတာ။
ကကျော်ႏတကာႏနွို့လွဉ်ဒါႏ အမွူးမျိုꩻဖုံႏယို ကတင်ႏသျှာꩻ ကသေအာဖုံႏ သာႏဓကအနေႏမိဉ်ႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏယင်ဟန်ႏ သဘဲစ်သွီႏမွူး (kudzu စပျစ်နွယ်ပင်) ၊ မီꩻနမ်ႏထာꩻအီႏမွူး(Andean pampas မြက်ပင် )၊ သွီႏမွူးကဆို့ꩻဒပ်လမ်း (တိုက်ကပ်နွယ်ပင် ivy )၊ ဂျပန်မီꩻနမ်ႏမွူး(ဂျပန်ပေါင်းမြက်ပင် Japanese knotweed ) တောမ်ႏ စတားတစ်စတယ်အမွူးဖွိုႏပေႏကောဝ်ႏတုဲင်တသီး (yellow starthistle )ဖုံႏတဲင် တိရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ သာႏဓကအနေႏအွဉ်ႏနယ်ဗာႏ နယူးဇီလန်ငွီႏဟမ်ႏအွန်၊ ထော့ꩻ၊ ဥရောပကွယ်သာႏ၊ လီႏမုတ်၊ ညောဝ်ႏ၊ ထꩻငစဉ်း(ငါးကြင်း) တောမ်ႏ ယူးအဲင်ႏရူးမေးဒွေါင်ႏစား ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေါဟာရဆဲင်ႏရာꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏဖွင်ꩻဗွောင် သျင်ꩻချက်ဖုံႏ
စွိုးမျိုꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏခမ်းညာꩻခမ်းလင် (မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း) လိုꩻသီးအီလွဉ်တွော့ꩻ ကလွူးခါꩻဒါႏ စွိုးမျိုꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ ရပ်ဒေႏသ တထွောင်းအကိုလဲ့ လွူးဖွာꩻလွဉ်ခင်းလမ်းအွိုးနောဝ်ꩻတမွေးတောဝ်းတဲင် စွိုးမျိုꩻအစားနောဝ်ꩻဖုံႏ မိဉ်ႏမာꩻခွိုင်းလွဉ်လွေꩻ ဒေသခံႏစွိုးမျိုꩻ တောမ်ႏ ဒေႏသအကိုကအုံအောဝ်ႏဒါႏ ဇီဝမျိုꩻစွုမ်ႏမျိုꩻကွဲꩻဖုံႏအလောင်းယို ဟဲ့ꩻကျော်ႏကာႏစွိုးမျိုꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ ကျော်ႏကာႏနွို့လွဉ် " ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းသုံꩻဝေါဟာရယို အဓိပ္ပါယ်ႏ ကဗွောင်ဖွင်ꩻခါꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ  တဗွေစွုမ်ႏတောဝ်းဒွိုန်း အောဝ်ႏလိုႏကနေတဲင် စွိုးမျိုꩻ ကကျော်ႏကာႏ အာလွဉ်ꩻ ကတိုꩻသန်မွိုင်မွေးထာꩻစားနောဝ်ꩻ အမွူးမျိုꩻဖုံႏ၊ တိရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏ၊ သွန်ꩻဖုံႏ၊ အဏုဇီဝဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏ ထွာနွောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ စွိုးမျိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ကျော်ႏတကာႏနွို့လွဉ် လုဲင်း ၊ သွို့ꩻခြမ်ဖုံႏ တောမ်ႏ လိုꩻသီးကအုံအောဝ်ႏဒါႏ အရပ်ဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ ဒေႏသခံႏ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း "ဇာႏတိ" စွိုးမျိုꩻဖုံႏအနေႏ မာꩻကိုလိုနီ ကသိမ်ꩻထူႏခါꩻသဘာဝဟံႏနယ်ႏဖုံႏ အလောင်းကအောဝ်ႏဒါႏစွိုးမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသော့ꩻပါ ရိုꩻတဲင် ဝေါဟာရ အဓိပ္ပါယ်ႏဗွောင်ဖွင့် သျယ်ꩻလုဲင်း နယ်သေꩻခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "ဇာႏတိ" ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်း အဓိပ္ပါယ်ႏ ကဗွောင်နယ်နောဝ်ꩻလဲ့ ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏ ထွာအီဖျင် ထေင်ညင်ꩻခရာႏနေနေသွူ။ ဥပမာႏ " သေ " ဖုံႏယို မူလအစအုံခင်ႏလမ်း အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏစခါနောဝ်ꩻ သေသီး မွိုးဖြားဖာဖြားဖုံႏယို အောဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကတွိုက်အဖြုံႏထင်ꩻတဲင် ဒေႏသအလွောက်ꩻ ခလားအစွိုးကထိုꩻမားခိန်ႏ ပြောင်ꩻလွဉ် စွစ်ꩻဖြယ်ထိုꩻ ယူရေးသျားဒေႏသ ဖုံႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ တွိုႏလွဉ် (၁၄၉၃) ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးထိုꩻထာꩻတွော့ꩻ ပြောင်ꩻအုံလွဉ် အမေႏရိကတွိုက် အဖြုံႏထင်ꩻဖဲ့ꩻတဲင် သေဖုံႏလဲ့ပါလွဉ်ချာယင်း အုံလွဉ်ယင်း အမေႏရိကတွိုက်အဖြုံႏထင်ꩻသွူ။ သေသီး ကပြောင်ꩻထာꩻ တရန်းထွူတရန်းယို မွန်ဗန်လွဉ်ချာ မူလမွိုးဖြားဖာဖြားသီး ကအုံခါꩻအရပ်တဲင် သေသီး သက်ကအောဝ်ႏမွန် ကအုံခင်ႏလမ်းယိုခါနောဝ်ꩻ ဇာႏတိဟံႏ (မိဉ်းတမွေးတောဝ်း) အထူꩻချာꩻတန် အဆန်ꩻတန် အောဝ်ႏနဲ့ အောဝ်ႏတောဝ်းနဲ့ကရိုꩻယို ထွာလွဉ်ထေင်ညင်ꩻခရာႏတန်သွူ။
ကကျော်ႏတကာႏ စွိုးမျိုꩻဖုံႏ ကနွို့လွဉ် မျန်ႏမာႏခမ်းကို
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ စွိုးမျိုꩻကကျော်ႏတကာႏလွဉ် ကနွို့လွဉ်ယို မန်းခမ်းအနေႏ သေလꩻလွဉ်ꩻဆေ့ꩻလွုမ်ꩻစွဉ်ႏလဲ့ ကကျော်ႏ တကာႏလွဉ် စွိုးမျိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ နွို့လွဉ်တောမ်ႏ  ဟံႏတဖူꩻဖဲ့ꩻ၊ ထီတဖူꩻဖဲ့ꩻ၊ တလီꩻတဖူꩻဖဲ့ꩻဖုံႏတွော့ꩻ တွိုႏလွဉ်ဗာႏဒျားကရိုꩻယို ထောင်ထွားသေလꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကကျော်ႏတကာႏကနွို့လွဉ် စွိုးမျိုꩻဖုံႏ ယို ခမ်းသောင်ခမ်းထျꩻကထွာဒါႏ အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ခယ်ႏ၊ လောဝ်ꩻ၊ ထုဲင်ꩻ နယ်ႏစပ်ဖုံႏ ကအောဝ်ႏခွိုင်းကအောဝ်ႏသွုပ်ဒါႏ အကူအနားဖုံႏအလောင်းကျော်ႏတကာႏလွဉ် အအာသွတ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ ကျော်ႏတကာႏလွဉ်စွိုးမျိုꩻဖုံႏယို လေပ်ဟံႏတဖူꩻလွေꩻသား ကလွဉ်လယ်ႏဖုံႏ၊ ကတောပသာကွန်ႏတခြိုꩻဖုံႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ တွိုႏလွဉ်နွောင်ꩻဒျာႏတဲင် တိရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏ၊ အမွူးမျိုꩻ အကွို့ꩻအခေါဝ်ဖုံႏ၊ သေင်ႏရာႏခူꩻဖုံႏ တောမ်ႏ ကဝေါင်းထိုꩻတခြိုꩻတအီႏတတျꩻဖုံႏယို တရေႏမိုးနေးတောဝ်းစွဉ်းလဲ့ ကာႏနွို့လွဉ်အီဒါႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ စွိုးမျိူꩻ ကနွို့ကျော်ႏတကာႏလွဉ် မန်းခမ်းယိုတဲင် အသောင်အရင်ꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻရေꩻတောမ်ႏ သေင်ႏတခြာ ရေꩻရာႏဝန်ႏတန်ဌာန ကထေပြန်ႏကေႏငြာႏခါꩻဒါႏ စွိုးမျိုꩻစာရင်ꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းဆလꩻယိုအတွိုင်ꩻသွူ -
ဗွောင်နယ်သꩻရာႏ
"ဗွောင်ထေ့နယ်လွေꩻသꩻရာႏ/ဖေႏထေ့လွေꩻလိတ် ပအိုဝ်းခမ်းသားထျꩻ"
သမဲင်ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏကထွာယိုခါအခေႏအနေႏ
ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻနဝ်ꩻ ကလဲဉ်းလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻအရေင်တွင်ꩻနဝ်ꩻကာႏ တွမ်ႏဟော်တွမ်ႏနန်ꩻ တွမ်ႏခမ်းတွမ်ႏထီ နမ်းတွမ်ႏနမ်း တင်ႏတင်ႏတယ်ႏတယ်ႏ ကမ္ဘာႏအလောင်းကီ အဝ်ႏအုံဗာႏဖိုဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ တဲႏစွဉ်ႏဒျာႏ ကတဲႏထောင်ႏလွေꩻစ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယမန်းနဲင်ႏငံႏတောႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ကွပ်ပွိုးရွိုင်ꩻကျမ်ꩻလွဉ်ꩻငါႏ ကံႏကျမ္မာႏတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ လီလာစွစ်ꩻစဲစ်ꩻထိုꩻမန်းခမ်းအကိုတဲင် ထွာထိုꩻဗာႏ စုဗူႏအာႏလွောင်ႏဗူႏအာႏတအဲဉ်ထဝ်းလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွာထိုꩻကီနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ခေတ်အသွုပ်သွုပ် ကွပ်စွဉ်ႏအွဉ်ငါသား အမျိုꩻသာꩻသꩻဓာတ်တလာငါႏနဝ်ꩻမꩻ ပြေင်တတသွုန်ထွꩻလꩻတဝ်းစွဉ်ႏဝင်ꩻလင်ရိုꩻကီလဲ့ ခွိုꩻထိုꩻမားသွတ်ꩻသတ်ꩻစွဉ်ႏတဲး တမွေးတဝ်းသွူ၊ ကွပ်စွဉ်ႏ ထွာဒျာႏဟံႏယာႏတရပ်တစပ် ဒေႏသတဗာႏအကို ကအုံလွောင်ႏလွောင်ႏဗူႏဗူႏလွꩻဒါႏ ကောင်ရွေꩻလောင်းပအိုဝ်ႏတွမ်ႏ အွဉ်ငါယံသီး အွဉ်ငါဖေႏနဝ်ꩻမꩻ ယိုခါနဝ်ꩻ လꩻခါꩻလဲဉ်းသွူ နမ်းပဲင်ႏအုပ်ချုပ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသတဲင် ကျက်သရေႏအဝ်ႏမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။
ကွဲႏတွော့ꩻ ဗꩻစွဉ်ႏကမ္ဘာႏကကုဲင် ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻသီး ဖေႏနေးကတဉ်ႏခြွော့၊ ကမ္ဘာႏကအဝ်ႏဒါႏပအိုဝ်ႏသီး ဖေႏကထွာတအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အရေꩻယိန်းတန်တန် ကွပ်ထွာအခင်ႏမွဉ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻချုပ် (P.N.O)ဗဟိုႏတောင်ႏကီꩻ အွဉ်ငါသားဖုံႏနဝ်ꩻ သွုပ်ဆွိုင်ႏတွိုင်ႏပင်ႏတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏသွီႏကအဝ်ႏဒါႏ ဟံႏပြင်ႏသားဖုံႏထွူတဲင် မဲင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ သထုံႏတန်၊ နောင်ကလာꩻဒုံကိုနဝ်ꩻ နေးထူႏထဲင်းယင်း ဟံႏပြင်ႏကိုသား စင်္ကာပူဆရာႏတောႏ အွဉ်ငါထပ်ထွူတွော့ꩻ (၂၀၁၁)ဗာႏနေင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဗွောင်ခါꩻလꩻသေꩻစွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻသီးသွုန်ႏမောင်ꩻ (P.N.O)ဗဟိုႏဌာႏနခွယ်ꩻရွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆွန်ꩻစူငီႏငီႏ ခွုမ်မာꩻလွေꩻလွတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ သထုံႏတန်အကို (P.N.O)အစွိုꩻ၊ လိတ်/ယေန်ႏအစွိုꩻ၊ ခွန်တန်နွယ်ႏပအိုဝ်ႏလိုꩻယွဲးကွန်ယက်စွိုꩻဖုံႏ ပေါႏလွဉ်တွော့ꩻ ဖေႏနေးကထွာတအိုဝ်ႏအတာႏ (တဝ်းလဲ့) ကောင်ရွေꩻတွမ်ႏဟံႏပြင်ႏ ပအိုဝ်ႏသီးဖုံႏ သွီႏထီꩻသင်ꩻမုꩻနဝ်ꩻ လꩻလွဉ်စလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻနီမူအလောင်း အွဉ်ႏသဘော်ꩻ
ကမ္ဘာႏအလောင်း လိုꩻမျိုꩻနမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻကအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ တင်ႏတယ်ႏမွေးစွဉ်ႏသွူ။ နမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို နေးတွမ်ႏကမ္ဘာႏသတ္တဗေဒ၊ ဝေါဟာရသဒ္ဒါႏနယ်ႏတဲင် မဉ်ႏမာꩻယံနွောင်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻတိုꩻတက်(ထင်ႏထို)နွောင်ꩻမꩻ ခွိုꩻဂုဏ်ႏဇာတိဂုဏ်ႏလဲ့ အီႏတန်အီသွူ။ လိတ်လုဲင်ꩻသီးအထျꩻထျꩻအချက်နဝ်ꩻ ထွာလိုꩻမျိုꩻသီးအသက်နဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏလွူꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ ကံႏကျမ္မာႏရွိုင်ꩻကျမ်ꩻငါႏတဲင် ကအုံအဝ်ႏလီလာထိုꩻဗာႏ ဒေႏသစွစ်ꩻစဲစ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအထျꩻ၊ ကကာႏလွဉ်ဗာႏဒါႏ ခေတ်စနစ်သီး ကအဝ်ႏဒါႏဥပဒေႏယိုအလꩻတဲ့သင်၊ ဥပဒေႏနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဒျာႏရိုꩻလဲ့ ဥပဒေႏအကျိုꩻတွိုႏခြောင်ꩻမုꩻ အဆေ့ꩻအအာ ကမာꩻထွာအီနွောင်ꩻဒါႏ ဟံႏပထဝီႏဒေႏသအဝ်ႏရာꩻအလꩻတဲ့သင်၊ ဥပမာႏ- (မဉ်ႏအဝ်ႏဗော့ꩻ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ဥပဒေႏအကျိုꩻခြေင်းတွော့ꩻ မဉ်ႏညာꩻထိုꩻဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ဥပဒေႏလဲ့ အခေႏအနေႏအလꩻ စေတသွာႏထိုꩻတွော့ꩻ အာႏဆေ့ꩻလင်ꩻထိုꩻဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။) အတွင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသီးကအဝ်ႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻယို ကအီႏမာꩻလွောင်ႏဗူႏဗာႏနဝ်ꩻ ညာꩻယော့တန်၊ အွဉ်ငါသားဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏလွကွို့ꩻဒျာႏ ဆဲင်ႏရာꩻဆဲင်ႏရာꩻ ပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻဖုံႏ ကအဝ်ႏဒါႏဒေႏသကို ဖေႏကတဉ်ႏခြွော့တွမ်ႏ ဖေႏကထိုꩻမားဗာႏမွုန်းအရန်းလွုမ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ ယိုခါကထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ် ဒီမိုကရေသီခေတ်ခိန်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်အဝ်ႏထွာနေကနီမူနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻအပဲစ်တလꩻတဝ်းနေနေ၊ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်နီမူနဝ်ꩻတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ "ယိုနဝ်ꩻ ထွာမူအထျꩻ၊ လိတ်သူꩻနဝ်ꩻ ထန်ႏဆုဲင်ꩻ၊ လိတ်ယိုနဝ်ꩻ အစဲစ်၊ လိတ်သူꩻနဝ်ꩻ တစဲစ်တဝ်း"ရိုꩻလွဖျင်ယင်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ကယူႏခံႏနဝ်ꩻ ဗွန်ပီနုဲင်းဒျာႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒခံႏထူႏချက်၊ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ မူအထျꩻ၊ ထန်ႏဆုဲင်ꩻ၊ အစဲစ်၊ အတု-နုဲင်းနဝ်ꩻ တလိုႏအဝ်ႏတဝ်း၊ တလိုႏရိုꩻတဝ်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဗွန်ပီဒျာႏ တွမ်ႏကအဝ်ႏတိုꩻတက်(ထင်ႏထို)သေႏသေႏဒါႏ သိပ္ပံပညာႏသဘောꩻတရာꩻထွူတဲင် ခြွဉ်းလို့ဝင်ꩻ ဖေႏကတိုꩻတက်၊ ဖေႏကယိန်းယံ မဉ်ႏတဲႏထွင်ႏနွောင်ꩻမꩻ ထွာပင်ႏထိုအမျိုꩻသာꩻသီးဂုဏ်ႏအမွေးအမဲဉ်ႏ ယူႏခံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါ ကလꩻသေꩻခါꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ ကောင်ရွေꩻတွမ်ႏဟံႏပြင်ႏ ထာꩻလွောင်ႏဗူႏအာႏတသုဲင်ယို ကွပ်စွဉ်ႏလိတ်ဒျာႏ လိတ်လုဲင်ꩻယိုတွော့ꩻ တမဉ်ဖေႏဆွိုးထိုꩻတဝ်း၊ မဉ်ဖေႏတခေင်ႏထိုꩻတဝ်းသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏလိတ်လုဲင်ꩻ အဖဲက်ꩻယိုတဲင် တမဉ်ဖေႏခွေါင်းတဝ်း ၂၀၁၅-ဗာႏအင်းမိုးချက်သွူ၊ ယိုခါ ဖေႏကထွာတအိုဝ်ႏအတွက် အထွာတဗာႏ ကအဝ်ႏလိုႏမာꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻဖေႏကထွာတမူအကို နေးအီတွမ်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻသီးအလိုႏ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးထုံꩻ၊ ဗြဟ္မစိုရ်ႏတရာꩻဖုံႏ ကနွို့သော့ꩻဗဲဉ်လွမ်ခါꩻဒါႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ မူ(၉)ချက်တဲင် အမျိုꩻသာꩻရေꩻတာႏ တွမ်ႏစေႏတနာႏတွော့ꩻ ရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ နီဖဲ့ꩻပညာႏသျင်ႏသီး မဉ်ႏတွိုင်ႏပင်ႏတဲက်ခြိꩻမာꩻလွေꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာတပအိုဝ်ႏကရိုꩻဒါႏ ကဝ်ႏထွန်ႏကိစ္စယို အောင်ႏတဝ်းမျိုꩻအဝ်ႏနဲ့ဟွေး-ခံႏနွမ်ꩻဒျာႏတဲင် တဲမ်းဒင်ႏပျꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ (ဝွန်ႏခံႏချက်- အဗွေႏနမ်းကတဲမ်းနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏတဲင် ယိုနဝ်ꩻ လွောက်ꩻရာꩻပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖေႏနေးဒျာႏအကျောင်ꩻ၊ အနာနဝ်ꩻ ကဗျာပါကပုဒ်၊ ကဗျာနဝ်ꩻ ပြန်ႏပါတဝ်းဒွုမ်)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏဒီပလိုမာသွဉ်တန်ꩻကျောင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကအောဝ်ႏထိန်းထံႏဒါႏ မူလတန်ꩻအရန်း ကျောင်ꩻဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်ပန်းတောင်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမြင်းခြံ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်သာ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိတ္ထီလာႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမလှိုင်ကိုဖုံႏ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဖူးဝေး "မန်း"လိုꩻမျိုꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဆရာႏလဲ့သမ်းဒါႏတောဝ်း ခမ်းရင်ꩻသားငေါဝ်း၊ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻပေႏဖုံႏလဲ့ သမ်းဒါႏတောဝ်းမန်းငေါဝ်းတဲင် ကသွဉ်လိတ်နောဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏအာငါႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ၊ ဆရာႏတွမ်ႏတပဲ့ꩻ ငေါဝ်းဖြောင်တောဝ်းလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻပေႏကသွဉ်လိတ်နောဝ်ꩻ နန်ꩻဒါႏလိတ်တဖဲ့ꩻ၊ ကထွာကျောင်ꩻဆရာႏလဲ့ အခိန်ႏကထွိုင်ႏတွိုႏနောဝ်ꩻ သမ်းပြောင်ꩻသဲင်ꩻချာဒျာႏ မွိုးဖါထျꩻ မန်းခမ်းကိုတဲင် ကျောင်ꩻဆရာႏအသွုပ်ထဲ့ထိုꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻ ကျောင်ꩻဆရာႏအသွုပ် ဖေႏကထဲ့ဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ဒေႏသခမ်းရင်ꩻသား ခေတ်ပညာႏဒါႏ လိုꩻပေႏဖုံႏ မဉ်ႏထူႏတာႏဝွန်ႏမာꩻချာ ကျောင်ꩻဆရာႏနောဝ်ꩻမꩻ အသွုပ်ထဲ့လꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပညာႏရေꩻကောလိပ်နောဝ်ꩻ သမ်းလက်ခံႏဒျာႏကျောင်ꩻသား (၂၅၀)ဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ သွဉ်တန်ꩻနွို့ခွင်ꩻ လိတ်အမတ်သမ်းထိုတဲင် ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား နွို့တက္ကသိုလ်ႏ (၁၀)တန်ꩻအောင်ႏ ကျောင်ꩻသားခို/မူႏ ကအီႏနွို့ဗာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပညာႏရေꩻကောလိပ်ကိုနောဝ်ꩻ အခွင်ꩻတဖူꩻဆေ့ꩻထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဒေႏသခံႏ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻပေႏ ဖေႏကသွဉ်ထူႏနွောင်ꩻ၊ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ ဒီပလိုမာသွဉ်တန်ꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသအွဉ်ငါအစွိုꩻ ဒင်ႏပျꩻကွီထေ့ နဲင်ႏငံႏတောႏ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏနထျꩻတွော့ꩻ ဖေႏကဗွောင်နွောင်ꩻ သွဉ်တန်ꩻအတာႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻ၊ လိုꩻပေႏဗေင်ႏခင်ႏလမ်း၊ အံႏအွꩻခင်ႏလမ်းတွမ်ႏ ကျောင်ꩻပရိဘောဂ ခြွိုင်းခြိုꩻဖုံႏယို နေးတွမ်ႏဒေႏသအခြပ်အရဲဉ်ႏ မဉ်ႏထူတာႏဝွန်ႏဖေႏနွောင်ꩻတွမ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပညာႏရေꩻကောလိပ်နဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ဆရာႏခို/မူႏဖုံႏ တနီꩻ(၂)လဲင်ႏ မဉ်ႏပသာလွေꩻသဲင်ꩻဖေႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ကအောဝ်ႏမဲဉ်ဗွောင်ဒါႏ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ ဒီပလိုမာ အထူꩻသွဉ်တန်ꩻယို ဗွောင်သွဉ်နွောင်ꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻလꩻလွေꩻ အခွင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ကအီႏဗွောင်သွဉ်သော့ꩻဖေႏဒါႏ သွဉ်တန်ကျောင်ꩻဆောင် အောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းအထွူတဲင် အောဝ်ႏသွဉ်သော့ꩻလွေꩻဗာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ကန်ႏတန်ရပ်ကွက် ဒဲဉ်သီႏဗွေကွင်ꩻကို (၁၀၀-၃၀)ပေကအောဝ်ႏဒါႏ သံကူကွန်ကရစ် ကျောင်ꩻ(၂)ထပ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ပညာႏရေꩻကောလိပ်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဆရာႏခို/မူႏ (၃၄)ဖြာꩻ အလွေꩻအသဲင်ꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ထူႏတာႏဝွန်ႏ ပသာဖေႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
သွဉ်တန်ꩻသားနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏ(၆၉)ဖြာꩻ၊ ဖြောဝ်ꩻ(၁၄)ဖြာꩻ၊ ဓနု(၁)ဖြာꩻ၊ ကယန်း(၂)ဖြာꩻ၊ တောင်ႏရွိုꩻ(၂)ဖြာꩻ၊ မဲင်ꩻ(ဟဲ့ꩻ)မွန် (၁)ဖြာꩻ၊ မန်းနောင်(၁)ဖြာꩻ၊ မန်း(၁၈)ဖြာꩻ၊ ကယား(ဟဲ့ꩻ)စောက်ꩻတနျာႏ(၃)ဖြာꩻ၊ ဂေါ်ရခါး(၁)၊ လီဆူး (၁)ဖြာꩻ ခြွဉ်းဗူႏလို့လို့ အောဝ်ႏ(၁၁၃)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ ဒီပလိုမာအထူꩻသွဉ်တန်ꩻပွယ်ꩻဗွောင်ကို ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်ဌာႏန ဒုတိယဝွန်ႏတန် ဒေါက်တာဇော်မင်းအောင်တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသအွဉ်ငါအစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြားတန်ခွန်စံလွင်သီး ဗွောင်လွေꩻဖေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကဗွောင်လွေꩻသွဉ်တန်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ထဲ့ဆုဲင်ꩻထိုꩻအခိန်ႏ(၁)လာရပ်တဲင် ဖေႏကခြေင်းထွꩻနွောင်ꩻချာ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻနောဝ်ꩻ ထူႏလွိုလွေꩻအခိန်ႏတွော့ꩻ အောဝ်ႏသွဉ်လွေꩻဖေႏ လိုꩻပေႏနောဝ်ꩻသွူ။
ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ ဒီပလိုမာ အထူꩻသွဉ်တန်ꩻယို သွဉ်ထူႏဗာႏ (၂)နေင်ႏဗွေဗွေ၊ ကျောင်ꩻမဉ်ႏထွူနောဝ်ꩻ သွဉ်တန်ꩻထင်ႏကျောင်ꩻသားခို/မူႏဖုံႏယို အီႏသဲင်ꩻထူႏတာႏဝွန်ႏ ထိန်းထံႏချာဖေႏ နဲင်ႏငံႏတောႏ ကဖေႏအပ်ဒါႏ တာႏဝွန်ႏ ထဲ့ရာꩻခင်ႏလမ်းကိုအကျောင်ꩻ ဖေႏသေလွေꩻဗာႏ ခမ်းသားမွိုးဖါ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ကျောင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏ-မန်း-ဖြဝ်ꩻ သိုမ်ဘာႏသာႏ
"ဂဏန်ꩻ-အနပ်အတွက်" (ပအိုဝ်ႏ- မန်း- ဖြဝ်ꩻ သိုမ်ဘာႏသာႏ)
"လာ-နီꩻအကျောင်ꩻ" (ခ) ဒဲဉ်ရိုက်ꩻ - ကဆုန် - လွိုန်ဟိုက်ꩻ (ဂ) ဒဲဉ်စေတ်ꩻ - နယုန် - လွိုန်စေတ်ꩻ (ဃ) ဝါႏဆိုႏ - ဝါဆို - လွိုန်ပဲစ် (င) ဝါႏခေါင်ႏ - ဝါခေါင် - လွိုန်ကဝ့် (စ) တောႏလင်ꩻ - တော်သလင်း - လွိုန်သိပ်ꩻ (ဆ) တင်ꩻကျွစ် - သီတင်းကျွတ် - လွိုန်သိပ်ꩻအေတ်ꩻ (ဇ) တထိင်ႏ - တန်ဆောင်မုန်း - လွိုန်သိပ်ꩻအေတ်ꩻ (ဈ) ဒဲဉ်စေင် - နတ်တော် - လွိုန်စေင် (ည) ဒဲဉ်ကံ - ပြာသို - လွိုန်ကံ (ဋ) ဒဲဉ်သံ - တပို့တွဲ - လွိုန်သံ (ဌ) ဒဲဉ်သီႏ - တပေါင်း - လွိုန်သီ (ဍ) လာဗွေ - လပြည့် - လွိုန်မွန်ႏ (ဎ) လာမား - လကွယ် - လွိုန်လပ်ꩻ (ဏ) လာဆန်ꩻ - လဆန်း - လွိုန်မုဲ (တ) လာလောင်း - လဆုတ် - လွိုန်လောင်ꩻ (ထ) မွူးကဲင် - နေကြပ် - ဝန်ႏဝတ် (ဒ) လာကဲင် - လကြပ် - လွိုန်ဝတ် (ဓ) မွူးနီꩻစွုမ်ႏ - ရက်စုံ - ဝန်ႏစုမ် (န) မွူးနီꩻစွုမ်ႏတဝ်း - ရက်မစုံ - ဝန်ႏအမ်စုမ် (ပ) မွူးနီꩻထွန်ꩻ/ဟဝ် - ရက်ရာဇာ - ဝန်ႏထွန်ꩻ (ဖ) မွူးနီꩻဟဝ်တဝ်း - ပြဿဒါႏရက် - ဝန်ႏမွေ့ (၁) ဟန်ႏနီꩻ - ကနေ့ - မွိုႏနုဲ့ (၂) မွူးရဝ်ꩻခိုႏ - နံနက် - ကင်နုဲ့ (၃) မွူးထန်ႏ - နေတက် - ကင်ဝန်ႏခွုန်ႏ (၄) မွူးထွူႏ - နေမွန်းတည့် - ဝန်ႏတိမ် (၅) မွိုးလွဲꩻ/ခွယ် - နေမွန်းလွဲ - ဝန်ႏစဲ့ (၆) မွူးပြေ့ꩻ - နေဝင် - ဝန်ႏတိုက်ꩻ (၇) မွူးဟာ - ညအခါ - ကင်ခွုန်ႏ (၈) မွူးနာꩻ - သန်းခေါင် - တိမ်ခွုန်ႏ (၉) မွူးနာꩻလွဉ်ꩻ - မိုးလင်းခါ(သန်းခေါင်ကျော်)- တိမ်ခွုန်ႏစဲ့ (၁၀) မဟာနီꩻ - မနေ့ - မွိုႏဝါႏ (၁၁) မစာႏနီꩻ - တမြန်နေ့ - မွိုႏသွုန်း (၁၂) မွူးရဝ်ꩻနီꩻ - မနက်ဖြန် - မွိုႏဖုက်ꩻ (၁၃) တရူꩻ - သဘက်ခါ - မွိုႏဟဲ (၁၄) တရာꩻ - ဖိန်းနွဲခါ - မွိုႏနွုင် (၁၅) လာယို - ဒီလ - လွိုန်နုဲ့ (၁၆) လာကလဲဉ်း - လွန်ခဲ့သည်လ(အရင်လ) - လွိုန်ပိုန့် (၁၇) လာကရီး - တမြန်လ - လွိုန်အွန် (၁၈) လာငါ - လာမည့်လ - လွိုန်တေမာႏ (၁၉) ဟန်ႏနေင်ႏ - ဒီနှစ် - ပီနုဲ့ (၂၀) နေင်ႏစာႏ - တမြန်နှစ် - ပီအွန် (၂၁) နေင်ႏလေ - လာမည့်နှစ် - ပီတေမာႏ
"ဖြေꩻစာခရာႏ" (ခ) လွဉ်အုံလင်ꩻဒွိုန်း - လာထိုင်ဦးလေ - မာႏနင်လယ်ꩻ (ဂ) အုံအွိုးမုဲင်ꩻ - ဘယ်မှာနေလဲ - ယူတီလုဲ (ဃ) အဝ်ႏမွိုင်ꩻကွိုင် - မိုင်းကိုင်နေတယ် - ယူမွိုင်ႏကွိုင် (င) အုံဟဝ်ဒျာႏနဲ့ - နေကောင်းရဲ့လား - ယူလီယူနယ် (စ) အုံဟဝ်ဒျာႏဩ - နေကောင်းပါတယ် - ယူလီယူ (ဆ) နီဗွေႏသီးအုံဟဝ်ဒျာႏနဲ့ - ခင်ဗျားမာရဲ့လား - စဝ်းယူလီယူနယ် (ဇ) လွဉ်ထွားတခြိုꩻနဲ့ - အထည်လာကြည့်လေ - မာႏတွေႏခိုးလယ် (ဈ) တခြိုꩻအဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ - အမျိုးမျိုးရှိတယ် - မီႏကူမျိုႏမျိုႏယူ (ည) ယိုနဝ်ꩻပိက် - ဒါကပိတ် - နုဲ့ပိက် (ဋ) ယိုနဝ်ꩻဖြဲ - ဒါကဖဲ - နုဲ့ဖဲႏ (ဌ) ယိုတီႏပါႏ - ဒါကကတ္တီပါ - နုဲ့ကတ္တီပါ (ဍ) ယိုထီးထူး - ဒါကပိုး - နုဲ့လယ် (ဎ) အဟဝ်စား - အကောင်းစား - အန်လီမန်ႏ (ဏ) အဆꩻထွူတဲ့အဝ်ႏ - ချုပ်ပြီးသားရှိတယ် - အန်ရိပ်ꩻယဝ်းမီႏယူ (တ) ယိုနဝ်ꩻဆဲင်ꩻ - ဒါကအင်္ကျီ - အန်နုဲ့ဆေဝ် (ထ) ယိုနဝ်ꩻကွဉ်ꩻ - ဒါကဘောင်းဘီ - အန်နုဲ့ကွန် (ဒ) ပေါႏထူႏတစုင်ႏ - တစုံယူရင် - ပေါႏအဝ်စုင်နုဲး (ဓ) ခွေသွဉ်း - ကျွန်တော်တို့ - ဟဝ်ႏခါ (န) ခွေသွဉ်းအီႏချော့ꩻဖေႏ - ကြည့်ထားပေးမယ် - တေတွေႏပန်ယူ (ပ) ငတ်ꩻဗီႏ - ငါးကျပ် - ဟာꩻပျာႏ (ဖ) တခန် - တစ်ဆယ် - ခန်နွိုင် (ဗ) ဟားတောင်ႏ - နှစ်ဆယ် - သဝ်ႏနွိုင် (ဘ) သံခန် - သုံးဆယ် - သံခန် (မ) သီႏခန် - လေးဆယ် - သီခန် (ယ) ဟားခန် - ငါးဆယ် - ဟာꩻခန် (ရ) ရိုက်ꩻခန် - ခြောက်ဆယ် - ဟိုက်ꩻခန်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကိုယို ခမ်းနယ်ႏ အဝ်ႏ ( ၇ )ခမ်းနယ်ႏ နဝ်ꩻသွူ ။
ပအိုဝ့်-ပအိုဝ်-ပအိုဝ်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
တငါရောႏဂါႏ
"တငါရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏ"
သဘာဝတရာꩻ ကဖေႏခါꩻဒါႏ တငါကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ လောင်ႏလွိုးမဲ့ငါ ဖေႏကတရေꩻ ဖေႏကဖုဲင်ႏထွားတွော့ꩻ ဖေႏမွေးတဝ်း၊ အံႏစုဲင်အီအာဟာႏရတာႏဒျာႏသွူ။ နီကအံႏဒါႏ အာႏဟာႏရ မီႏတစုဲင်ႏပဲစ်ꩻအွဉ်တဝ်း တွမ်ႏတငါတွော့ꩻ မီႏအံႏစွဉ်ႏ၊ မျောႏစွဉ်ႏနေးနဝ်ꩻ အရသာႏလဲ့ တပေါႏလို့တဝ်းသွူတကာႏတတ်း ထွိုင်ႏတွို့ꩻဟို့ꩻကိုနဝ်ꩻ တကေႏပဲစ်ꩻယိုꩻယိုꩻတဝ်းတဲင် ထွာဒါႏဟို့ꩻ ဗွေဟို့ꩻတအွောင်ႏရောႏဂါႏသွူ။ နေးတွမ်ႏတငါတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏစုဲင်ပဲစ်ꩻအွဉ်နဝ်ꩻ ဆာႏကေႏယိုꩻတဲင် တန်ႏထွာဟို့ꩻဗွေဟို့ꩻအွောင်ႏရောႏဂါႏလဲ့ ထွာတဝ်းတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်၊ နမ်းချံꩻသာႏ သꩻချံꩻသာႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တငါယိုနဝ်ꩻ လိုꩻသီးအတာႏ အရေꩻတန်ငါႏအခြွိုင်း ကိရိယာႏတမျိုꩻသွူ။
တသီႏတငါခွေါင် တငါဆာဟဝ်နယ်ꩻဖုံႏ-
သေင်ႏမုဲင်းသက်အယာႏယို ဗုံထွူတဲင် ပေါႏမေႏတင်ႏဖေ့ ထွာမေႏအွူလဲ့ ဆူထီမာꩻဖေ့ထွူတွော့ꩻ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ မုဲင်းသက်ꩻမေႏသွာႏယို တွမ်ႏတသာႏခြွုတ်ဖွန်ႏရော်ꩻတဝင်ꩻတွော့ꩻ ပွစ်ဖေႏနဝ်ꩻ တငါခွေါင်သွူ။ ထဲင်းတနယ်ꩻ တမာႏပင်ပေႏ အွိုးအပင်မော့ငါနဝ်ꩻ တောက်ꩻပဲစ်ꩻတောက်ꩻတဖြဲက်ထွူအမော့တွော့ꩻ တွစ်ဖေႏပွစ်ဖေႏတငါနဝ်ꩻလဲ့ တငါခွေါင်နေနေသွူ။ တငါမီႏဆာ တငါမီႏအဲင်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ "ယာလွုမ်ꩻတန်"၊ မန်းနဝ်ꩻဟဲ့ꩻ"မုယားကြီး"အလာႏယို ဖို့ꩻဖေႏကထွာဖါႏတွော့ꩻ သော့ꩻခါꩻပလဲင်ꩻ၊ တငါဆာမုဲင်ꩻခါလဲ့ ထူႏအွဉ်ႏပြောက်သွော့ တငါဆာရပ်နဝ်ꩻနေား။ ထဲင်းတနယ်ꩻ- တငါမီႏဆာ မီႏအဲင်ႏနဝ်ꩻ အေင်ဒီႏတသဉ်ယို ပသေကြောင်းကြောင်း သွယ်ꩻပဉ်ဗေင်ႏဗေင်ႏထွူတွော့ꩻ ဆိုမ်ႏကြောင်းကြောင်းကို ထောင်းပဲစ်ꩻထွူတဲင် အွဉ်ႏပယ်၊ အွဉ်ႏပြောက်သွော့ တငါဆာရပ်နဝ်ꩻနေား၊ အေင်ပသေထွူ သွယ်ꩻဗွိုဗွိုထွူနဝ်ꩻ ထောင်းပဲစ်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ အွဉ်ႏပယ်ပဉ်ဗေင်ႏဗေင်ႏနေးဗောꩻလဲ့ꩻ လꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏကာႏကာႏ တရိုꩻတဝ်း၊ ခွိုင်းပသောင်းပသာႏတရိုꩻတဝ်း ပြွူမီႏကုဲင်းသွီႏနဝ်ꩻ တခေါ့ꩻလာႏ(မွေးတဝ်းလဲ့) တခေါ့ꩻဖေ့ꩻယို ခြွူဟံးကဲန်းကဲန်းထွူတွော့ꩻ အုမ်ဖေႏကုဲင်းကုဲင်းသွောနေား။ တငါဆာ၊ တငါရျူ၊ တငါသေ့ꩻ၊ ပြွူသွီႏထန်ႏ တသီႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ သင်္ဘောꩻလာႏသဲင်ဖွန်ႏသွူ။ သင်္ဘောꩻလာႏသဲင်ယို ထောင်းဖွန်ႏထွူတဲင် အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တနီꩻ(၂)လဲင်ႏ မီႏပွစ်ဖေႏနဝ်ꩻ တငါရောႏဂါႏ နုဲင်းလကီဖုံႏယို ဟဝ်နွောင်ꩻအီဒျာႏသွူ။ တငါမီႏဆာ တငါမီႏအဲင်ႏ ပြွူမီႏဆာ၊ ပြွူမီႏသွီႏနဝ်ꩻ မောက်ꩻအွန်ရာႏစီတဖြုံႏယို ဖꩻလစ်ꩻခဝ်တွော့ꩻ ခြွူသွံထီတထီထွူနဝ်ꩻ သော့ꩻတွမ်ႏတသာႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻ အုမ်ဖေႏလုမ်ꩻလုမ်ꩻသွော့နေား၊ အုမ်ခွိုꩻခွိုꩻ အုမ်ကုဲင်းကုဲင်းသွော့နော။ တငါဆာ တငါအဲင်ႏ တငါတသွိုး တငါသွီႏထန်ႏ တငါသေ့ꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ မောက်ꩻမူးရာႏယို ဖို့ꩻကျွမ်ꩻကျွမ်ꩻ ဖေႏကထွာဖါႏတွော့ꩻ ကလꩻဒါႏဖါႏယို သူႏဖေႏပြုတ်ꩻဖေႏတငါဆာခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။ တငါသေ့ꩻအဲင်ႏသားနဝ်ꩻ တငါသေ့ꩻရောႏဂါႏ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဆောင်ႏခါꩻဗာႏ လေညင်ꩻတုဲင်သွူ၊ တငါမီႏဆာလွဉ်သွူ။ တငါမီႏဆာလွဉ် မီႏအဲင်ႏလွဉ်နဝ်ꩻ လေညင်ꩻတုဲင်ယို စုဲင်ပဲစ်ꩻထွူတွော့ꩻ အွဉ်ႏပြောက်အွဉ်ႏပြုတ်ꩻဗာႏ တငါဆာရပ်နဝ်ꩻသွူ။ လေညင်ꩻတုဲင်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻခြွုတ်ထန်ႏနမ်းမန်ꩻလဲ့ အဝ်ႏတဲင် ဖြေꩻဆောင်ႏခါꩻသွူတွော့ꩻ တငါဆာထန်ႏမုဲင်ꩻခါလဲ့ အွဉ်ႏတဗဲက်ꩻလူးဗာႏသွူႏ လေညင်ꩻနဝ်ꩻ အလျားတွော့ꩻ အဆာသက်သာႏလုဲင်ႏသွူ။ ဗက်ꩻကဲင်ညိုးမွူးတွော့ꩻ ပေါႏအစီႏထန်ႏလဲ့ ဒွူႏခါꩻထွူတဲင် ညိုးစီႏတွမ်ႏတစေꩻယို မာꩻဖွန်ႏပဲစ်ꩻညီꩻထွူလွတင်ꩻတွော့ꩻ သူႏပြုတ်ꩻဖေႏသွော့ တငါဆာနဝ်ꩻနော။ သေင်ႏ"ပိတောက်"အလာႏယို ခြွူလꩻလꩻထွူတဲင် အုမ်ဖေႏသွော့လုမ်ꩻလုမ်ꩻနော။ ထွန်ေအာက်ꩻအုမ်ပြူးတွမ်ႏ မေ့ဖွန်ႏယို နွတ်ရော်ꩻထွူတဝင်ꩻတဲင် သႏအွဉ်ႏပြောက်ဖေႏသွော့ တငါသေ့ꩻခြောင်ꩻနဝ်ꩻနော။ တငါဖေႏကခွေါင် တငါဖေႏကတဉ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻဖွန်ႏထွူတစေꩻတွော့ꩻ ပွစ်ခွိုꩻခွိုꩻဖေႏသွော့ တငါနော။ "ငဝ်းတောင်ꩻသေꩻ။ ။ တငါသေ့ꩻရောႏဂါႏ အနောက်တိုင်း တသီႏပညာႏနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကဟဝ် ဖေႏကထိုꩻမားတငါနဝ်ꩻ တသီႏအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ တသီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဆာ ဖေႏကသက်သာႏလွုမ်ꩻသွူ။ တငါသေ့ꩻဆာတွော့ꩻ ခံႏမီႏဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ ဆဲ့ꩻဗာႏတသီႏ အဆာအအဲင်ႏဟဝ်တစွိုးစွိုးသွူ။ အံႏနေးလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
‍ဘုရာꩻပွင်ꩻခိန်ႏ၊ ဘုရာꩻသာႏသနာႏ မီႏအဝ်ႏတောင်ႏလေနေကဒွိုန်းခိန်ႏနဝ်ꩻ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏသီး တပွင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း(ထုင်ꩻစံႏတအဲဉ်ထဝ်း) နဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ တပွင်ꩻတဝ်း ဘုရာꩻသာႏသနာႏတောႏကို နဝ်ꩻသွူ။ သာႏသနာႏတောႏတအဝ်ႏတဝ်း(သာႏသနာႏအထန်ႏဖဲ့ꩻ)ခိန်ႏ ကထီႏကသေငါꩻဒါႏ မဂ်ဖိုလ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ(ဘုရာꩻပေႏ) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပွင်ꩻခိန်ႏ
ဘုရာꩻတပွင်ꩻတဝ်း (သံဝဋ္ဋကပ်)သုညကမ္ဘာႏကိုလဲ့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏတပွင်ꩻတဝ်း နဝ်ꩻသွူ။ ပွင်ꩻဒျာႏ (ဝိဝဋ္ဋကပ်)အသုညကမ္ဘာႏကိုတဲင် ကုဲင်းပွင်ꩻဒျာႏ ဘုရာတဆူႏတွမ်ႏတဆူႏခါႏ သာႏသနာႏ ကဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုႏခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏသီးဖုံႏအကို မာတင်္ဂပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻပစ္စေကဗုဒ္ဓါတဆူႏဒျာႏ နဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသွုံꩻ မဗော့ꩻမညာꩻတွမ်ႏ ရာႏဇဂြိုဟ်ႏခမ်းထျꩻ ဗꩻတွိုႏထံစွဉ်ႏဒျာႏ သျင်ႏတောႏဗုဒ္ဓ ဂေါတမနီဘုရာꩻလောင်ꩻ ကလွူးဖွာꩻလင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ တိန်ႏထီႏဗာႏ လူꩻတနံသီးဖုံႏ လွေꩻပူႏဇောႏကန်းတော့ꩻ ဘုရာꩻလောင်ꩻ "သွꩻသီးဖုံႏဟွေး လောကလိုꩻအခမ်းကို ဘုရာꩻပွင်ꩻလဲဉ်းတဲ့" တိန်ႏဟွိုန်ဗာႏ ငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻတဲင်  ဝွေꩻဗွေႏလဲ့ သတိꩻလꩻခန်း နမ်းအသက်တန်ꩻလို့ထိုꩻလဲဉ်းအကျောင်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏလဲ့ ကျွꩻကာထင်ႏ ဟိမဝန္တာႏ တခြာတန်အကို၊ မဟာပပါတကောင်းလောင်းတဲင် ကူꩻခန်း ပရိနိဗ္ဗာန်ႏ နဝ်ꩻသွူ။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏသီးနဝ်ꩻ ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ပွင်ꩻတဆူႏဒျာႏ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ပွင်ꩻအဆူႏပဉ်ရေင်ရေင်တဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပဒုမဒေႏဝီႏအပိုခို (၅၀၀)နဝ်ꩻတဲ့ ထွာလို့စွဉ်ႏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ဆဒ္ဒလွန်ခွန်ဟော်ခံꩻ ဝတ္ထုကိုနဝ်ꩻလဲ့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ (၅၀၀)ခွဲးကျုံႏတဝင်ꩻ အဝ်ႏပါ၊ မဟာကပ္ပိနခွန်ဟော်ခံꩻ ဝတ္ထုကိုလဲ့ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ အဆူႏပေါင်ꩻတရေင်ခွဲကျုံႏတဝင်ꩻအကျောင်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မီႏစာႏနာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏသီးနဝ်ꩻ ပွင်ꩻတပါꩻစားလွုမ်ꩻ မွေးတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြဲ့ꩻဗာႏပါႏရမီႏ နီသင်ႏခေႏပုဲင် ကမ္ဘာႏတသဲန် နဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသီး အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဘဝနဝ်ꩻ ခွန်ခွိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻခွိုꩻ၊ သူဌေꩻသူႏကျွယ်ႏခွိုꩻအကို တမျိုꩻတဝ်းလဲ့တမျိုꩻ သဲင်ꩻထွာဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဗောဓိဆုꩻ
မီႏထွားနုဲင်း ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ကျမ်ꩻကန်ႏကိုအလꩻ ဗောဒိဆုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
နိယတ ဗျာႏဒိတ် (၅)ပါꩻ
ပစ္စေကဗောဓိဆုအလꩻ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဝ်ꩻ -
ဘုရာꩻတောမ်ႏပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏကွာႏဝင်ꩻပုင်ႏ
ဘုရာꩻလောင်ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏ(၈)ပါꩻ ဗွေပြဲ့ꩻစွုံႏမꩻ ထွာလꩻဘုရာꩻ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ အင်္ဂါႏ(၅)ပါꩻ ဗွေပြဲ့ꩻစွုံႏမꩻ ထွာလꩻပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ နဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻလောင်ꩻနဝ်ꩻ (အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ) ဖြဲ့ꩻဗာႏ ပါႏရမီႏ လစ်ꩻသင်္ချေႏပုဲင် ကမ္ဘာႏတသဲဉ် နဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏအလောင်ꩻနဝ်ꩻ (အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ) ဖြဲ့ꩻဗာႏပါႏရမီႏ နီသင်္ချေႏပုဲင် ကမ္ဘာႏတသဲဉ် နဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻနဝ်ꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဘဝ ထွာဗာႏ ခွန်ခွိုꩻတွမ်ႏပုဏ္ဏာꩻခွိုꩻ နီမျိုꩻလွုမ်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသီး အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻဘဝနဝ်ꩻ ထွာဗာႏ ခွန်ခွိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻခွိုꩻ၊ သူႏကျွယ်ႏခွိုꩻ သွံမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻနဝ်ꩻ သဲစ်ကလꩻမဂ်၊ လꩻဖိုလ်ႏတဲင် တလဲင်ႏချင်ꩻ လꩻသွူးစွဉ်ႏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏတောႏ တောမ်ႏ အာသယာ နူသယဉာဏ်ႏ၊ ဣန္ဒြိယ ပရောပရိယတ္တ ဉာဏ်ႏ (အသာဓာရဏ ဉာဏ်ႏ) ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ သဲစ်ကလꩻမဂ်၊ လꩻဖိုလ်ႏတဲင် လꩻပါသွူးစွဉ်ႏ ပဋိသမ္ဘီဒါ၊ အဘိညာဉ်ႏ၊ သမာႏပတ် စတဲင် ဉာဏ်ႏတံꩻခိုꩻ၊ ဈာန်ႏတံꩻခိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻစွုမ်ႏဆူႏစွုမ်ႏဆူႏနဝ်ꩻ ခွုင်းကထီႏကသေခါꩻအတွိုင်ꩻ ဟော်ꩻနယ်ဖေႏချာ၊ ကယ်ႏချွစ်ချာဒါႏ သတ္တဝါႏသီးဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ ဟော်ꩻချာꩻဖေႏဒါႏတဝ်း သတ္တဝါႏသီးနဝ်ꩻသွူ။ ကျမ်ꩻကန်ႏအကို ပစ္စေကဗုဒ္ဓါနဝ်ꩻ သေလယ်ႏကွို့ꩻ အတ္တရသလွုမ်ꩻ၊ သေပါတဝ်း ဓမ္မရသ နဝ်ꩻသွူ။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေကီ တရာꩻသဘောꩻတရာꩻဖုံႏလဲ့ အီႏဟော်ꩻဖေႏချာနဝ်ꩻ ဒါႏတဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဒုံလုံးထွိုင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံလုံးထွိုင်ႏ (အိန်းကလေက်: Lone Hton၊ မန်း : လုံးထုံရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၄၃၀၀ ပေ (၁၃၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံလုံးထွိုင်ႏအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ  လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အွိုင်ႏလုံခုတ်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံမန်းကျောင်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီကတူႏ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻဒုံမုဲင်းဟုဲင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဒုံလုံးထွိုင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
ကောကထွီႏမုဆိုꩻ
"ကောကထွီႏမုဆိုꩻဝတ္ထု"
၁၂၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- တပဲစ်မာႏဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ အပဲစ်မထွာ စင်ဗွာပေႏဒျာႏ၊ ကိလေႏသာႏလို့ခြူႏ လောင်ꩻလူႏထွိုက်ကပ် လိုꩻမျတ်တပါꩻယို ပါꩻမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း လွေꩻပဲစ်မာႏဗာႏ၊ ထာꩻအီႏဖွန်ႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏဖြေ့ꩻဆန်တလီꩻ တလီꩻအီနွိုချာအမဲ့၊ ပီပဲ့ဗွန်နဝ်ꩻ ဝွေꩻထာꩻမာႏ အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ အသဲင်ꩻဗာႏချာဒျာႏ ကပဲစ်မာႏသားနောဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "ကောကထွီႏမုဆိုꩻ"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ထွာထိုꩻလာဘ်ပိတ် အတိတ်နိမိတ်ဟဝ်တဝ်းကရိုꩻငေါဝ်းနဝ်ꩻ မွေးတောဝ်း-
၂။ ပါႏဒျာႏ ဝွေꩻရာႏရာႏ ပဲစ်မာႏတောဝင်ꩻနောဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻမော့ꩻထာꩻဒုက္ခ-
၃။ ပေါႏတရေႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ အပဲစ်ကင်ꩻဒျာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"မဏိကာရ ကုလူဂပတိဿမထေရ်ႏဝတ္ထု"
၁၂၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ သဲင်ꩻအုံသန္ဓေႏ မွိုးဗွေႏဟို့ꩻကိုဖုံႏသွူ၊ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ကွပ်မာꩻအကုသိုလ်ႏတဲင် လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻဖုံႏသွူ၊ ကမာꩻကုသိုလ်ႏသားနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏလူꩻခမ်းဖုံႏသွူ၊ ရဟန္တာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ကူꩻလွနိဗ္ဗာန်ႏဖုံႏသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "မဏိကာရကုလူပဂတိဿမထေရ်ႏ"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ခံႏဒျာႏနမ်းသီ၊ မာꩻသီတောဝ်းဝင်ꩻ-
၂။ ထင်းတမွိုꩻဝင်ꩻ စွတ်စွယ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ မာႏယော့ဒါႏထာꩻ-
၃။ ပေါႏမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ-
၄။ ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွိုႏထင်ႏလူꩻခမ်း-
မန်းခမ်းပညာႏရေꩻ
(၁၁) ပွယ်ꩻရီလိတ် လိတ်ဖြေႏပွယ်ꩻစနစ်လီꩻ ကဖြေႏဒါႏ တဖြာꩻစီႏယို အွဉ်ႏကုဲင်ထွူတဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏတေားလဲဉ်း အီႏဖြေႏနေးဒျာႏအစွိုꩻ (ကရွုပ်)အုပ်စုသွူ။ တစွိုꩻနောဝ်ꩻ လစ်ꩻဖြာꩻသွူ။ (ကွဲတွော့ꩻ အနယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻစူꩻတောဝ်းတဲင် သွုံꩻထွာတောဝ်းဒွုမ်သွူ။ သွုံꩻယင်းဒျာႏ ဖြေႏတဖြာꩻစီႏ နုဲင်းအလီꩻနောဝ်ꩻတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻသွူ။ လိုꩻဒါႏတောဝ်းသား မဲ့ꩻအခိုႏဗော့ꩻထာꩻ၊ တဲမ်းကူꩻစူꩻလွဉ်ꩻဗော့ꩻ လိုꩻကဒါႏသားနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အမဉ်ႏတရော့ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ အတွူထိုꩻထဲင်း ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ အောဝ်ႏသွူ။ တဲမ်းထဲင်းတောဝ်းဒွုမ်၊ အခရာႏတဲးတဲ့ အောဝ်ႏအာတန်ဒျာႏနေနေသွူ။) (၁၂) ပညာႏရေꩻတသာနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏယို ဒါႏလိတ်တမျိုꩻလွုမ်ꩻတလꩻတောဝ်း၊ လိုꩻပေႏတွိုင်ꩻသီးနမ်းတဲ့ ပါရောဝ်းညီꩻမုꩻအောဝ်ႏဗာႏ၊ စိမ်စွဉ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ကြောင်းစင်ရေꩻစတဲင် အရေꩻဖုံႏယို ထွားစဲစ်ဆေꩻဖေႏလွေꩻ အမတ်ဒျာႏသွူ။ (၁၃) စနစ်အနယ်ꩻတသာယို ကျောင်ꩻသားပေႏ ဒါႏလိတ်တစွိုးလွုမ်ꩻကာႏတောဝ်း၊ အဖဲ့ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏယို ယံရုဲင်းထင်လွဉ်ဗာႏ၊ ဖေႏကပူꩻပေါင်ꩻ ခွုမ်မာꩻဒါႏလွဉ်နောဝ်ꩻ အီႏသွဉ်ဖေႏသွူ။ (၁၄) တယ်ႏဒုတိယ(ကရိတ်တူး)တန်ꩻ ဗꩻတွိုႏအတန်ꩻတဆီ(ကရိတ်-၁၀)ယို အီႏစေဗာႏ လိတ်ဖြေႏပွယ်ꩻ နီလာတလဲင်ႏသွူ။ ဥပမာႏ- ဇွန်လာ၊ ဇူလိုင်လာ နီလာတာႏ ဖြေႏညီꩻဝင်ꩻ တလဲင်ႏသွူ။ ဖြေႏဗာႏ ဇူလိုင်လာကို လာအီႏလို့ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ (၁၅) တယ်ႏ ဇွန်လာ ဗꩻတွိုႏ အောက်တိုဘာလာယို ကသွဉ်ထွူလဲဉ်းဒါႏ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပညာႏရေꩻဌာႏန အီႏစဲစ်ဆေꩻလွေꩻဒျာႏသွူ။ (၁၆) တယ်ႏ ဇွန်လာ ဗꩻဒီဇင်ဘာလာ ကသွဉ်ထွူလဲဉ်းဒါႏ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻကျောင်ꩻလဲ့ ပါꩻမုဲင်ꩻစဲစ်ဆေꩻဖေႏချာဒျာႏ ကျောင်ꩻပငါပရာꩻ အစီႏအစဲဉ်ႏသွူ။ (၁၇) တယ်ႏဇွန်လာ ဗꩻဖေဖော်ဝါရီလာ ကသွဉ်ထွူလဲဉ်းဒါႏ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻဖုံႏ ကားကအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ဒင်ႏကီအတန်ꩻတွက်တာႏ လိတ်ဖြေႏပွယ်ꩻ ငေါဝ်းရီယို ခရဲင်ႏ(ခရိုင်) ပညာႏရေꩻဌာႏန အီႏရီထွားစဲစ်ဆေꩻဒျာႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ တယ်ႏနေင်ႏစ ဗꩻနေင်ႏသွတ်ꩻ လိတ်သွဉ်ခန်ꩻအလွောက်ꩻ ကစဲစ်ဆေꩻထွူလဲဉ်းဒါႏ ငေါဝ်းရီဖုံႏ၊ ကစစ်ဆေꩻခါꩻဒါႏ အချက်အလျက်ဖုံႏယို သိမ်ꩻခါꩻဗာႏထွူတဲင် ထွားလွူꩻချာလွဉ်ꩻယင်းမꩻလꩻသွူ။ (အချက်ကီယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ တဲမ်းပြန်ႏထန်ႏ ပညာႏရေꩻဝွန်ႏတန်၊ နေပြည်တော် လိတ်သတင်ꩻကိုသွူ။)
ဖေႏကသေထဲင်းအသွုပ်- ကအောဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့လဲဉ်း၊ ကအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏလဲဉ်း တွမ်ႏပညာႏရေꩻစီႏမံႏကိန်ꩻ ငတ်ꩻနေင်ႏတာႏနောဝ်ꩻ နုဲင်းငါယိုဖုံႏသွူ။ ၂၀၁၆-၂၀၁၇ သွဉ်ပညာႏနေင်ႏ ကေစီ(သူငယ်တန်ꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွာကေစီ) ထေထန်ႏဖေႏ လိတ်အုတ်တသာ (သင်ခန်းစာအသစ် ပြဌာန်းပေးသည်)သွူ။ ၂၀၁၇-၂၀၁၈ သွဉ်ပညာႏနေင်ႏ ပထမတန်ꩻ (Grade-1) လိတ်ပျဌာန်းတသာ၊ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ သွဉ်ပညာႏနေင်ႏ ဒုတိယတန်ꩻ တွမ်ႏပဉ္စမတန်ꩻ (Grade-2)လိတ်တသာပဌာန်းသွိုဝင်ꩻ။ ၂၀၁၉-၂၀၂၀-သွဉ်ပညာႏနေင်ႏ တတိယတန်ꩻတွမ်ႏ ဆဋ္ဌမတန်ꩻ လိတ်တသာ (သွိုဝင်ꩻ)၊ ၂၀၂၀-၂၀၂၁ သွဉ်ပညာႏနေင်ႏ စတုတ္ထတန်ꩻတွမ်ႏ သတ္တမတန်ꩻ လိတ်တသာ(သွိုဝင်ꩻ)။ လိတ်ပျဌာန်ꩻအုတ် အလီꩻနောဝ်ꩻ သွုံꩻဒွုမ်တဲင် အီႏသွုံꩻလွေꩻဒျာႏ တွမ်ႏကပျꩻဌာန်ꩻတသာဒါႏ လိတ်အုတ်နောဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းပညာႏရေꩻ စီႏမံႏကိန်ꩻနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻငတ်ꩻနေင်ႏသွူ။ ငတ်ꩻနေင်ႏမဉ်ႏထွူနောဝ်ꩻ အစီႏအစဲဉ်ႏတဲ့ အောဝ်ႏဒျာႏလဲ့ သေထွꩻတောဝ်းသွူ။
မန်းခမ်းပညာႏရေꩻ အပြောင်ꩻအလုဲင်ႏယိုနောဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏသီးတဲ့ အောဝ်ႏလိုႏသေထွꩻငါႏလို့ဝင်ꩻနေနေသွူ။ အာအာတသေထွꩻတောဝ်းလဲ့ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻမဉ်ႏအောဝ်ႏသေထွꩻဖနောဝ်ꩻ ထဲ့ဆုဲင်ꩻငါႏတောဝ်းဝင်ꩻသွူ။ လိုꩻထွꩻခေတ်သီးနောဝ်ꩻတဲ့ ဟွိုန်ထွꩻသေထွꩻသတင်ꩻ၊ လိုꩻဝေင်ꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ့ အောဝ်ႏသေထွꩻရိုꩻလဲ့ မဲ့ꩻလိုꩻတဒါႏတောဝ်းလိတ်သားဖုံႏ သေထွꩻတောဝ်းဟောင်း ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းနယ်ဗာႏဒျာႏသွူ။ နီပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏလိတ်လဲ့ သွဉ်သော့ꩻအတန်ꩻကျောင်ꩻတွက်တာႏ သေႏချောင်းသေႏချာႏ လိုႏတဲမ်းထွို့ꩻဖေႏလဲဉ်း အတန်ꩻစွုမ်ႏနေနေသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ခမ်းလင်နောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻတောဝ်းဒွုမ်၊ နီမန်းခမ်းကိုယိုလဲ့ လွောက်ꩻတွမ်ႏခေတ်ထီထွတ်ꩻတဲင် အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏလဲဉ်းဒျာႏ ယင်ဟန်ႏသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ ကအောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏဒါႏ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻအာအာယို ဟောဝ်သေထွꩻလွဉ်ꩻနေနေသွူ။ နီပအိုဝ်ႏအတာႏနောဝ်ꩻလဲ့ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏခရာႏ တအောဝ်ႏတောဝ်းသွူ။ နီပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ တွမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ အီႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏ အီႏသွဉ်အီတာႏငါတဲ့ တအောဝ်ႏစွုမ်ႏတောဝ်းဒွိုန်း၊ ကအီႏသွဉ်ဖေႏဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻဆရာႏတဲ့ တအောဝ်ႏငါႏတောဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အောဝ်ႏလိုႏစဉ်ꩻစာꩻငါႏလဲဉ်းဝင်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ ပညာႏတာႏ
ပအိုဝ်ႏ လာ(၁၂)လာ
တဆီနီလာရာႏသီႏ နေင်ႏတနေင်ႏတွင်ꩻကို လာ(၁၂)လာယို − ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။ ကဏ္ဍ:လိုꩻမုရေꩻ
ဗွေႏဗွန်ပဏ္ဍိတ၊ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻ
နမ်းခြောင်ꩻအအဲဉ်ႏ
ဘွဲ့တောႏ- သျင်ႏပဏ္ဍိတ။
သွဉ်ထူႏပညာႏ-
ဗုဲင်သျင်ႏထွူတွော့ꩻ သွဉ်ထူႏလွေꩻ ပရိယတ္တိ အခေႏခံႏ ဝိနယ်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏထျꩻ (၄)နေင်ႏ၊ ၁၂၉၃-ဗာႏ ကျွꩻလွေꩻအုံတော ဝေင်ꩻပွေးလှ ကျောက်တောကျောင်ꩻတွော့ꩻ သွဉ်သွုပ်လွေꩻယင်း ဝိနယ်ꩻ၊ သဒ္ဒါႏ၊ သင်္ဂြိုဟ်ႏ ပါတွမ်ႏအဓိပ္ပါယ်ႏ (၂)နေင်ႏ၊ ၁၂၉၄-ဗာႏ ကျွꩻလွေꩻအုံတော မန္တလေꩻဘုရာꩻတန်တွိုက် ဦးဝိုင်းထျꩻ (၃)ဝါႏ၊ အသောကာရာမတွိုက် (၄)ဝါႏ စုစုပေါင်ꩻဝါႏယို နေးတွမ်ႏမန္တလေꩻ လိတ်သွဉ်နယ်ꩻတွော့ꩻ သွဉ်သွုပ်လွေꩻယင်း တယ်ႏအခေႏခံႏကျမ်ꩻ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏအရန်းထို ပါတွမ်ႏအဋ္ဌကထာႏ ဋီႏကာႏဖုံႏ တွယ်ꩻဖက်သွဉ်ထူႏလွေꩻယင်းသွူ။ ထွာရဟန်ꩻ-၁၂၉၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ကံဗွေနီꩻ မွူးနီꩻ-သောကျာႏ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻထွာဥပဇ္ဈာယ်ႏ။
ပျုသာႏသနာႏ-
တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၃-ဗာႏ နင်းစကျောင်ꩻဇာႏတိဒုံ၊ နေင်ႏ ၁၃၀၆-ဗာႏ ဆောင်ႏရွက်ဗွောင်လွေꩻ မူလတန်ꩻကျောင်ꩻ ဇာႏတိဒုံ၊ နေင်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏ ဆောင်ႏရွက်အွဉ်မာꩻလွေꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်တွမ်ႏ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏ၊ မန္တလေꩻ ပအိုဝ်ႏကျောင်ꩻဖုံႏ၊ သွုပ်ငါပါယင်း ကျောင်ꩻတွိုက်တန်နောင်ကာꩻတွမ်ႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏအဆူႏဆူႏဖုံႏ၊ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၀၈-ဗာႏ အွဉ်နယ်ဆုံꩻမꩻလွေꩻပါ လိုꩻမုꩻရေꩻယဟန်ႏဖုံႏ၊ နေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ အွဉ်ဟိုဆောင်ႏရွက်လွေꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏရေꩻဖုံႏ၊ တယ်ႏနေင်ႏ ၁၃၁၂-ဗာႏနေင်ႏ နွို့မာꩻဖြေႏသျင်ꩻဖေႏ သမ္မာဖုံႏ ငဲက်(ငှက်)ဂွိုဏ်ꩻ အခြဲမ်တရျာꩻဝါဒီတွမ်ႏ ကလွိုဆန်ဒါႏ ဗုဒ္ဓအဆုံꩻအမꩻဖုံႏ၊ နေင်ႏ ၁၃၁၃-ဗာႏ နွို့ဆောင်ႏရွက်ညီꩻ ရှမ်းရိုးမဂဏသမူဟအစွိုꩻကို ဗွေႏဗွန်ထမ်းဘုရာꩻ ကထွိုင်ႏလွဉ်ႏဆꩻချာ ထူႏတာႏဝွန်ႏပါ ဂွိုဏ်ႏထောက်တာႏဝွန်ႏဖုံႏ၊ နေင်ႏ ၁၃၂၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သံ၊ ဒဲဉ်သီႏလာ နွို့ညီꩻသော့ꩻ မော်ဘီသင်္ဃာႏညီႏလာႏခံႏကိုဖုံႏ၊ နေင်ႏ၁၃၄၀-ဗာႏ နွို့ညီꩻသော့ꩻပါ ကဖွဲ့စဒါႏ ဂွိုဏ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏသင်္ဃာႏအစွိုꩻကို၊ နေင်ႏ ၁၃၄၅-ဗာႏ ခံႏထူႏဗွေႏဆရာႏတောႏ ပထမကျောင်ꩻတန်ဩဝါဒတဲင် ဖွဲ့ဗူႏနွို့ဆောင်ႏရွက်ဖေႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်ဉ်တွိုက် စွီႏစူစွဲပမ်းကိုရေꩻ နိကာယစွိုꩻစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
လွဉ်ႏတောႏမူႏ-
နေင်ႏ ၁၃၅၃-ဗာႏ၊ တောႏလင်ꩻဆန်ꩻ(၈)နီꩻ၊ သက်တောႏ (၇၆)ဗွေ ကျွꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ လူꩻခမ်းရပ်ခွင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏဗွေႏလိုꩻကျောင်ꩻသီး နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
စင်ꩻတန်ဓမ္မသာမိ
ထေရုပ္ပတ္တိအအဲဉ်ႏ
အသက်ထင်ႏလꩻ (၇)နေင်ႏနဝ်ꩻ အုံကျောင်ꩻအင်းဒိတ်၊ ဒုံထီပုံꩻ ကျောင်ꩻဆရာႏတန် ဦးကလာꩻတွမ်ႏ စူထောက် ဆရာႏအောင်ႏမဲန်း သီးထျꩻတဲင် အသက်လꩻ(၁၃)နေင်ႏကို အောင်ႏစတုတ္ထ (လစ်ꩻတန်ꩻ)နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၂၈၉-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်သီႏကိုနဝ်ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏ ဗွေႏဗွန်သုဝဏ္ဏ ကျောင်ꩻခြုံႏဝွိုန်ꩻထျꩻတဲင် သွဉ်စလိတ်လိုꩻကျောင်ꩻ ပရိတ်တန် သျင်ႏကျင်ꩻ သင်္ဂြိုဟ်ႏ သဒ္ဒါႏကစဖုံႏသွူ။ နေင်ႏ ၁၂၉၈-ဗာႏ၊ လာဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ (၁၃)နီꩻနဝ်ꩻ ဗုဲင်စင်ꩻ ထွာရဟန်ꩻ အွိုးသိမ်ႏခဏ္ဍ ကျောင်ꩻခြုံႏဝွိုန်ꩻကို၊ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏယို ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏလာႏ ကျောင်ꩻဒုံခါႏ (ရွာကြားသွူ)။ ထွာထွူရဟန်ꩻခါ အုံချာဗော့ꩻ ကျောင်ꩻခြုံႏဝွိုန်ꩻနဝ်ꩻ တဝါႏ၊ လွေꩻအုံတော ကျောင်ꩻသောက္ကျာႏမန်ႏ လိတ်သွဉ်တွိုက် နီဝါႏ၊ လွေꩻအုံတောယင်း ဘေꩻအဲဉ်ထဝ်းတွိုက် (ဘေးမဲ့) ဝေင်ꩻမန္တလေꩻတဝါႏ၊ အောင်ႏလꩻခန်း အစိုꩻရပွယ်ꩻစေလိတ် အရန်းပေႏ (ပထမပေႏတန်ꩻ)နဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻမွဉ်ခြဲင်တကာႏအမျာꩻ လင်ꩻပင်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ဖြားနရိန္ဒ ကျောင်ꩻဓမ္မကာရီ၊ တထာကတူႏ (တံတားဦး)နဝ်ꩻ ကျွꩻထင်ႏပျုသာႏသနာႏ တောင်ႏကီꩻတဲင် ဟဲ့ꩻထင်ႏပါဝွေꩻဗွေႏတွော့ꩻ နေင်ႏ ၁၃၀၇-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဆန်ꩻ (၂)နီꩻနဝ်ꩻ ကျွꩻထင်ႏစ လာဆန်ꩻ (၉)နီꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဖျောဝ်စခမ်းကောင် တောင်ႏကီꩻယိုသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၀၈-ဗာႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏစေဖြေႏ အောင်ႏလꩻထဲင်းယင်း အစိုꩻရပွဲꩻစေလိတ် အတန်ꩻတလောင်ꩻ (ပထမတလောင်ꩻတန်ꩻ)နဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ချꩻကိုလိတ် ပျုကိုသာႏသနာႏတွင်ꩻ ကျိုꩻဆောင်ႏဖေႏ သာႏသနာႏကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻရာꩻ -
ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻအတွက် ကျွꩻလင်ꩻအုံအဝ်ႏ အုံပဆားယို့ဆောင်း ကျောင်ꩻနောင်ကျောႏ ဝင်ꩻနဲႏသီႏသဲင်ႏကိုတွင်ꩻ- နေင်ႏ ၁၃၂၂-ဗာႏ၊ လာတောႏလင်ꩻဆန်ꩻ (၈)နီꩻ၊ မွူးယာ (၁၂)နားရီႏခိန်ႏ သက်တောႏ (၅၇)၊ ဝါႏတောႏ (၃၄)ဝါႏအကို ဘဝလူꩻခွင်ႏ လွဉ်ႏစံႏတောႏမူႏခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကတဲမ်းသေꩻဒါႏ လိတ်ဖွူꩻလိတ်စောင်ႏဖုံႏ
ဝွေꩻဗွေႏအဝ်ႏမွန်တွင်ꩻ စွိုးခွိုꩻအမျိုꩻသာꩻ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏရေꩻတွက်တာႏ ကတဲမ်းထေသေꩻခါꩻဒါႏ လိတ်အုပ်လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻရာꩻ လငါဖုံႏယိုသွူ။