ပျူခွိုꩻနွယ်ႏအောဝ်ႏနေဒွိုန်း
ပျူတွမ်ႏပအိုဝ်ႏ
လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻယို ဖေႏကတဲမ်းနွောင်ꩻအီ သမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏနဝ်ꩻ အောင်ႏနွောင်ꩻရေꩻသားဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻ-သမဲင်ꩻဆရာႏဖုံႏ ဒေါ့ꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အောင်ႏနွောင်ꩻသားကရိုꩻနဝ်ꩻ- (၁) နဲင်ႏငံႏရေꩻအလꩻ ခွုမ်သဲဉ်ꩻလꩻခါꩻဝင်ꩻ။ (၂) စဲ့ꩻရေꩻအလꩻ တွိုက်ꩻထူႏနွောင်ꩻအောင်ႏပွယ်ꩻ။ (၃) စီꩻပွါꩻရေꩻအလꩻ ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻ။ (၄) ယေန်ႏငဲးရေꩻအလꩻ မျောႏနွောင်ꩻခါꩻဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ- - နဲင်ႏငံႏရေꩻအလꩻ- မဉ်ႏယီးနယ်ဗာႏသမဲင်ꩻစခါနဝ်ꩻ အသောကရာႏဇာႏ၊ ဆုဲင်ꩻ အင်္ဂလိပ် အမေႏရိကန်ႏ အစ္စရေးလ်။ - စဲ့ꩻရေꩻအလꩻ အစ္စရေးလ်ခမ်းသူꩻ မွတ်စလင်ခမ်း အဝ်ႏခူနေဒွိုန်းကရိုꩻနဝ်ꩻ သꩻဓာတ်တွမ်ႏ စဲ့ꩻရေꩻအနယ်ꩻပညာႏယံကျတဲင် ရန်ႏသူႏကျံႏမာꩻတွိုင်ꩻ လꩻတဝ်း၊ အစ္စရေးလ်ခမ်း ခြွေလွိုင်ႏကွုန်ꩻတိုꩻတက်လဲဉ်း၊ စခါပျူခေတ်၊ ပျူစဲ့ꩻတပ်အာႏပေႏ၊ ပျူချင်ꩻချင်ꩻ ခတဝ်းဝင်ꩻ၊ ရွိုꩻရန်ႏတွိုက်ꩻနက်ချာလို့ဝင်ꩻ၊ ပျူပꩻပြင်ꩻ ထွာသွံစွိုꩻ (သွံအုပ်စု) ပꩻလီတွင်ꩻအာႏပေႏ၊ မြန်မာ(မန်း)လင်ꩻဆုဲင်ꩻ အနုနယ်ꩻ ရော်ꩻသွီႏတွော့ꩻ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင် အံႏနွောင်ꩻနိက်စက်တဖဲ့ꩻတဲင် ပျူထိုꩻလွင်ꩻဗာႏ၊ ပုဂံႏနယ်ႏ ဟန်လင်း ဗိဿနိုး သရေခေတ္တရာ (ပြည်ဒေသ) ပျူစွိုးထဲ့ ထိုꩻမားလဲဉ်း။ စခါ ထုဲင်ꩻ (ယိုးဒယား) စဲ့ꩻတပ်အာႏပေႏ မန်းခွန် ဘုရင့်နောင် ဦးအောင်ဇေယျသီး စဲ့ꩻတပ်ထင်ႏသိမ်ꩻ တွိုက်ꩻထုဲင်ꩻခမ်း အနုရုဒ္ဓဝေင်ꩻ ပထမလဲင်ႏ ဒုတိယလဲင်ႏ သမဲင်ꩻဒေါ့ꩻနယ် ဟန်ႏသနီꩻ မန်းစဲ့ꩻတွိုက်ꩻလꩻနေဟောင်း။ ထုဲင်ꩻခမ်းယိုခါ အောင်ႏတန်ꩻတဆီကျောင်ꩻသား ထင်ႏသွဉ်ရီးက စဲ့ꩻသွဉ်တန်ꩻ (စစ်ပညာသင်တန်း)နီနေင်ႏထွူမꩻ ကွဲးထင်ႏငါလꩻအခွင်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ရွဉ်ခံꩻတွမ်ႏ ခေတ်သိပ္ပံတခြိုꩻတဲ့ ခြွေလွိုင်ႏဒျာႏ၊ ခမ်းထီလိုမ်းဗဉ်ႏတာႏတဲ့ နန်းခီဗာႏတဝ်း၊ ဝီရိယအဝ်ႏတမ်ꩻမꩻခါꩻလဲဉ်း၊ မဟာႏမိတ် အမေႏရိကန်ႏလဲ့အဝ်ႏ၊ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ တွမ်ႏမန်းလဲ့ သပ္ပါယ-ထီꩻသင်ꩻခဝ်းဒျာႏလို့ဝင်ꩻ။ သထုံႏခေတ် ခွန်အဆက်ဆက် ကိုꩻကွယ်ႏလွဉ် ပိဋကတ်အစုံႏ(၃၀) ဗꩻတွိုႏ ခွန်မနုဟာႏစိုး လꩻစွဉ်ႏနေင်ႏပေါင်ꩻ (၆၀၀)လွို၊ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏရောင်ႏလေ ထွန်ꩻကာꩻဒျာႏရိုꩻလဲ့ စဲ့ꩻရေꩻစဲ့ꩻတပ် ခမ်းထီကာႏကွယ်ႏရေꩻတာႏ အာႏပေႏပနဲဉ်ႏငါႏ၊ ခွန်မနုဟာႏ ထာꩻထီႏအဲဉ်ႏ၊ ထီႏဖွီတင်ꩻတဲင် သထုံႏခမ်းကုဲင်ပြင်ꩻဗာႏ၊ မနုဟာႏ လင်ꩻဗာႏပလ္လင်ႏ။ - စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ခြွေခြာႏ စီꩻပွာꩻအာႏရဲင်ꩻတလာ ဗွန်နုဲင်းထုဲင်ꩻ (ယိုးဒယား) မလေးရှား၊ သဲင်ကာပူ (စင်္ကာပူ) အစ္စရေးလ်နဝ်ꩻမꩻ ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻပါꩻ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခြွော့ခွေါင်လꩻအီနဝ်ꩻ အရွီးအခိုႏ အနီꩻအရင်ꩻ အခေႏခံႏနုဲင်းဆꩻကီယို(၄)ချက်အဝ်ႏမꩻ မဉ်ႏထိုမ်ႏသောက်သဲက်ချာ နီသမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏ၊ မီႏတဲမ်းဒင်ႏနွောင်ꩻအီ သမဲင်ꩻရာႏဇဝင်ႏမꩻ ကုဲင်းလꩻနွောင်ꩻအီချာနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစ (၁၁)ရျာꩻဗူႏမာꩻလွဉ်ယို နီနာꩻပအိုဝ်ႏ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းအဲဉ်ထဝ်း၊ ထီအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ ဘဝယံကအုံတဲင်နွောင်ꩻတွက်တာႏ အဝ်ႏတွူႏတရန်ႏဗာႏသေႏသေႏတဲင် တဲမ်းဒင်ႏနွောင်ꩻခါꩻတဝ်း စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻ တဉ်ႏတဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်နဝ်ꩻသွူ။ ဘီစီ-၆၀၀ (ခါးလားခရဇ်တောႏကပေါႏ)ကိုနဝ်ꩻ "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻလဲဉ်း သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းအကျောင်ꩻ "မီခါရော်လီ"ကတဲမ်းဒါႏ (The PAOH People)လိတ်အုပ်ကို ရိုꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အေဒီ (ခရဇ်ပေါႏထွူ) ၉၄၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ ခယ်ႏခမ်းခွန်ဆက်"တန်"သမဲင်ꩻလီꩻကို အေဒီ ၉၄၆-နေင်ႏမာꩻချာ ခယ်ႏခမ်းတွမ်ႏ ပျူခမ်း အဝ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားလဲဉ်းအကျောင်ꩻ ဖေါႏနယ်ခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အေဒီ (၂၅-ဗꩻတွိုႏ ၂၂၀)ကို ခယ်ႏခမ်းနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻဖွဲ့ဗူႏထွူလဲဉ်း "ယုန်ချန်အုပ်ချုပ်ရေꩻ"တဲင် ယုန်ချန်အုပ်ချုပ်ရေꩻ ဟံႏနယ်ႏဆꩻနဝ် လီပေါင်ꩻ(၂၀၀၀)ကို ပျူခမ်းအဝ်ႏလဲဉ်းအကျောင်ꩻ ပျူခမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ကဲန်းလဲန်း၊ သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုးခမ်းဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ကဲန်းလဲန်း"ကရိုꩻဒါႏ ခယ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ ကဲန်း-ခံꩻ၊ လဲန်း-ဟံႏ၊ နယ်ႏခံꩻထန်ႏဒေႏသ၊ ပါဠိဟဲ့ꩻ သုဝဏ္ဏဘူမိနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ခယ်ႏခမ်း"တန်"ခွန်ဆက်စိုးကို ကတဲမ်းထွူလဲဉ်းဒါႏ "သျဉ်တန်ရှု"ရာႏဇဝင်ႏတသာ အေဒီ (၉၁၈-၉၀၇)လိတ်အုပ်ကို ပုဲင်အိုခမ်း(တဝ်းလဲ့) ပျူခမ်းနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်းစခါ ဝွေꩻသီးခယ်ႏခမ်း ရာႏဇဝင်ႏကိုဟဲ့ꩻ"ချူပေါ"အကျောင်ꩻ ရိုꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ပျူခမ်း သုဝဏ္ဏဘူမိနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏ ခယ်ႏသီးဟဲ့ꩻပျူခမ်း၊ ကဲန်းလဲန်းခမ်း၊ ပုဲင်အိုခမ်း၊ ကျူပေါ(ချူပေါ)ခမ်းအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပျူတွမ်ႏပုဲင်အိုယို တမျိုꩻချင်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ "သျဉ်တန်ရှု" ခယ်ႏရာႏဇာႏဝင်ႏ လိတ်အုပ်တသာကို ဗွောင်ဖေါႏနယ်ခါꩻလဲဉ်း အတဉ်ႏအခွေါင်တဗာႏတဲင် ပုဲင်အိုလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဟန်ႏနီꩻယို ဟဲ့ꩻဖန်နုဲင်းမုဲင်ꩻ နီသွဉ်းသီး ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ သုတေသနသီး လိုႏအွော့ꩻထန်ႏ ဗွောင်နယ် တဲမ်းလွခန်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (တောင်ꩻသေꩻ- ခွန်အိုး (သထုံႏပေႏ) ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင်(၁၉)၊ နေင်ႏ ၁၃၆၁-ဗာႏ)။