cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ
နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏမဟာကဿပ ကျွꩻလွဉ်ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ဗွေႏဘုရာꩻရို- "ကဿပ- ဆွုံꩻမꩻရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻလုဲင်း၊ ဟော်ꩻဖေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻဟုဲင်း၊ ဘုရာꩻခွေယိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ နာꩻတဲ့နောဝ်ꩻ လိုႏဆွုံꩻမꩻခွိုꩻခွိုꩻရဟန်ꩻဖုံႏ၊ လိုႏဟော်ꩻဖေႏကုဲင်းကုဲင်း ရဟန်ꩻသီးဖုံႏတရာꩻ" "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ရဟန်ꩻယိုခါဖုံႏနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏဗွေႏ၊ အကုသိုလ်ႏ အဝ်ႏဗွေသော့ꩻအသꩻ၊ ဆွုံꩻမတလꩻတဝ်း၊ ဗွေႏအာနန္ဒာႏတပဲ့ꩻ ရဟန်ꩻ'ဘဏ္ဍ'တမ်ႏ အနုရုဒ္ဓါႏတပဲ့ꩻ ရဟန်ꩻ'အဘိဇိက'သီးနဝ်ꩻ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻ။ 'ပါꩻယိုနဝ်ꩻ မဉ်ႏကျတဲ့လွဉ်ဟုဲင်း- ဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻ တရာꩻယို၊ ခွေဟော်ꩻအာအာနွောင်ꩻနဲ့၊ နာꩻဟော်ꩻအာအာနွောင်ꩻနဲ့၊ ခွေဟော်ꩻညညနွောင်ꩻနဲ့၊ နာꩻဟော်ꩻညညနွောင်ꩻနဲ့၊ ခွေဟော်ꩻတရာꩻယံနဲ့၊ နာꩻဟော်ꩻတရာꩻယံနဲ့' ဟဲ့ꩻဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻ တရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နေးတွမ်ႏအဟွန်ုအထီႏ ဝွေꩻသီးဗဟုသုတပေႏတဲင် ထေင်လို့ဝင်ꩻ၊ အာငေါဝ်းလို့ဝင်ꩻ ဗွေႏဩ"၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ယိုဗွေႏစင်ꩻနဝ်ꩻ လွဉ်ယိုမွိုင်- လွေꩻဟဲ့ꩻလွဉ် ဘဏ္ဍတွမ်ႏ အဘိဇိတသီးသူꩻ၊ 'ဘုရာꩻဟဲ့ꩻလွဉ်ယိုခါခါတဲ့'-ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနော" ဗွေႏဘုရာꩻ ထွဉ်ႏလွေꩻဟဲ့ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနီပါꩻ ဖျော်လွဉ်တဲင် ဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို- သီယိုနီပါꩻ ခေးလို့ဝင်ꩻဟော်ꩻတရာꩻ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဆွာꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻည-ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်း" "မွေး-ဗွေႏဩ" 'ဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻ တရာꩻလုဲင်း၊ ပါꩻမုဲင်ꩻဆွာꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻည'ဘုရာꩻထွဉ်ႏခေး ငေါဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻ သီဟွုန်ဖိုဟောင်း၊ 'ပါꩻယိုတွမ်ႏပါꩻယို ဟော်ꩻခေးလို့ဝင်ꩻတရာꩻ၊ ပါꩻနဝ်ꩻဆွာꩻ ပါꩻနဝ်ꩻည'ကရိုꩻနောဝ်ꩻဟာ ဟွုန်ဖိုနေဟောင်း" "နီသွဉ်းသီး ဟွုန်ဖိုတောဝ်း ဗွေႏဩ" မောဃပုရိသာ- ရဟန်ꩻခွဉ်ႏဆေ့ꩻဖုံႏဟွေး- ခွေမဉ်ႏတဲ့ ထွဉ်ႏဖိုတဝ်း၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏတဲ့ တခေးဖိုတဝ်းနဝ်ꩻ တွိုႏသီနီပါꩻ အွဉ်ႏကျသီနမ်း၊ သီငမ်းတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ထေင်ညင်ꩻခွန်းနေး၊ သီမခေးတွိုးလို့ဝင်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻဟောင်း" တွိုႏနဝ်ꩻခါ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနီပါꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏအကတောင် လွေꩻအွဉ်ႏတွစ် ဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏထွူတဲင်- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- - ယထာ ဗာလေ - ကွပ်နီသွဉ်းသီး မွိုက်ငါႏတဲင် - ယထာ မူဠှေ - ပွိုးနီသွဉ်းသီး သူႏသေတဝ်းထာꩻတွော့ꩻ - ယထာ အကုသလေ - ကွပ်ပွိုးနီသွဉ်းသီး တလိန်ႏမာႏတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ အပဲ့စ်ဗွို့ꩻလꩻလဲဉ်း နီသွဉ်းသီး၊ ကားယိုမာꩻငါနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ဟော်ꩻဖေႏတဝ်းဒွုမ်လို့ဝင်ꩻ၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻသွော့ နီသွဉ်းသီး ဗွေႏဩ" လောဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏယင်း နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- ရဟန်ꩻသီးဟွေး- သီအမာႏသီစဲစ်၊ သီအပဲ့စ်သီမော့ꩻ သီကန်းတော့ꩻ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မွေးငါႏ၊ ဆရာႏဗွေႏဘုရာꩻရင်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဩဝါဒသုတ်)
နာႏရွိုးရောႏဂါႏ
နာႏရွိုးရောႏဂါႏကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ မန်းဘာႏသာႏဟဲ့ꩻ "ပန်းနာရင်ကြပ်ရောဂါ"သွူ။ ပေါႏထွာရောႏဂါႏအမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ တဟေခွိုꩻ တဟေညထာꩻ၊ ထာꩻတဟေနဝ်ꩻ အံႏတသီႏထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻလဲ့ တဟဝ်လွစ်တဝ်း၊ ဟဝ်ငါႏတဝ်း၊ သက်သာႏနေးလွုမ်ꩻ၊ သာထာꩻလဲ့ တကွို့ꩻတဝ်း၊ သာထာꩻတွိုႏသꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏရွိုးဒျာႏစွူစွူသွူ။ နာႏရွိုးရောႏဂါႏယိုနဝ်ꩻ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွာခွိုꩻခွိုꩻ၊ ထွာသေႏသေႏ၊ ထွာယွဲးယွဲးလဲ့ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွာညညတလဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ မီႏအုံခွꩻထာꩻ၊ မီႏအံႏမာႏထာꩻမꩻ ကုဲင်းထွာသွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ မီႏတထန်ႏတဝ်းတဲ့ နုဲးဒျာႏလိုꩻဟဝ်၊ မီႏထန်ႏသွူတဲ့ ဒါႏယီႏဒါႏယာႏဒွုမ်၊ နုဲင်းစွဉ်ႏအီႏသီသီနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေထီႏဗာႏ ဆရာႏတသီႏခန်ꩻကို ဟိုပုံꩻတလဲင်ႏနဝ်ꩻ မန်းမူႏဖြားဒျာႏ၊ သက်ငတ်ꩻဆီရပ်နဝ်ꩻ၊ တွမ်ႏသေလေားဖျော်လွဉ် တသီႏခန်ꩻတဲင် နုဲင်းစွဉ်ႏဒါႏယာႏဒွုမ်၊ ဟေားဟေားဟားဟားစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏတသီႏခန်ꩻ ဆရာႏဆဲ့ꩻဖေႏထွူတသီႏ ပေါႏလꩻမိနစ်တဆီရပ်နဝ်ꩻလဲ့ အရွိုးယေန်ထိုꩻတွော့ꩻ နုဲင်းယင်းဒျာႏ လိုꩻဟဝ်အတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နာႏရွိုးသားနဝ်ꩻ တရိတ်ကပွါꩻ တရိတ်ကအာအီဒါႏ အရသာႏဗောမ်ႏဆိမ်ꩻနွိုးမျိုꩻ ကထွာဒါႏထော့ꩻယာႏ၊ နွေႏ၊ ဗေဟံႏ၊ ဖိုးနဲန်းထီ၊ တသာႏသိကျာꩻဖုံႏယို ပေါႏအံႏနဝ်ꩻ သာထာꩻယပ်ꩻ၊ ရွိုးလွဉ်ဒါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နာႏရွိုးသားနဝ်ꩻ တတဲ့ꩻတဝ်း ထာꩻအံႏမျိုꩻယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏ၊ အဝ်ႏလိုႏလူးခွꩻငါႏတဝ်းထီ၊ အဝ်ႏလိုႏခံႏငါႏတဝ်းထာꩻခွꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏဆွဉ်းတဝ်းယာထူ၊ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏချုက်တဝ်းဟို့ꩻသွူ။ သွီႏတလို့တဝ်းဒွိုန်း လိုꩻမူႏသီး မီႏထွာလွဉ် နာႏရွိုးရောႏဂါႏနဝ်ꩻ စွုမ်ႏလာသွီႏ အဝ်ႏလိုႏလွေꩻမဲန်ႏမဲန်ႏသွူ။ သွီႏတမဲန်ႏတဝ်း လိုꩻမူႏသီးနဝ်ꩻ အံႏစွဉ်ႏတသီႏနာႏရွိုးလဲ့ တဟဝ်လွစ်နွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ သွီႏမီႏတမဲန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ အံႏဗာႏပါ တသီႏသွီႏမဲန်ႏဖုံႏသွူ။ နာႏရွိုးရောႏဂါႏသား ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ထွာပါတွမ်ႏ "သꩻရောႏအာႏပေႏရောႏဂါႏ"တဲင် သꩻရာႏအာႏပေႏတဖဲ့ꩻ၊ နာႏရွိုးရောႏဂါႏတဖဲ့ꩻတွော့ꩻ ယိန်းရွိုးရွိုး၊ ယိန်းအွန်းအွန်း၊ အာႏတမူꩻတပယ်ꩻငါလဲ့ အဲန်ထဝ်းသွူ။ လိုꩻသꩻရာႏအာႏပေႏသားနဝ်ꩻ အံႏဗာႏပါ တသီႏသꩻရာႏ အာႏတလာသွူ။
သꩻရာႏအာႏကတလာအီဒါႏ တသီႏမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဇာႏတိဖိုလ်ႏကဝ်ႏ၊ လေညင်ꩻတုဲင်၊ ဗာႏနံႏသာႏ၊ နံႏသာႏဗွာ၊ မားသံတွန်ဒီႏ (ရှဉ့်မတက်ဥ)၊ ကံꩻကောႏဝတ်ဆံ၊ ခံꩻဆွိုင်ꩻ၊ ပြူးလာႏ၊ ရူးတလင်ꩻသွုန်ႏထီ၊ မိကျောင်းသွုန်ႏထီ၊ ပုလဲꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ လိုꩻကထွာဒါႏ နာႏရွိုးရောႏဂါႏယို မီႏမဲန်လိုမ်ꩻလာꩻအီစံꩻတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဒွေါင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ စုရောမ်တဲမ်းနယ်လွေꩻဗာႏ နုဲင်းဆလဖုံႏယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
တသီႏနာႏရွိုးနယ်ꩻဖုံႏ
တသီႏယိုနဝ်ꩻ နာႏရွိုးရောႏဂါႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း သွီႏတိုꩻသွီႏထင်ႏရောႏဂါႏ၊ ဆီႏနွိုးရောႏဂါႏ၊ အဆာႏခြုံရောႏဂါႏဖုံႏလဲ့ ဟဝ်အီနွောင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
မော်
မော်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒါႏငါႏသေငါႏတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "မော်"နဝ်ꩻသွူ။
အနဘိဇ္ဈာခရာႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
မော်
မဉ်ႏခြုဲင်းနယ်ဗာႏ မော်သရုပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
တကာႏမော်သီးဖုံႏဟွေး မော်ဖာႏ၊ မော်မာႏ၊ မော်ပျက်၊ မော်မက် နဝ်ꩻလစ်ꩻငွါနဝ်ꩻသျောင်ႏ၊ အဝ်ႏကုဲင် မော်တွမ်ႏတရာႏ၊ မော်တွမ်ႏအမျာꩻ၊ မော်တွမ်ႏထာꩻမာꩻ၊ မော်ဒါႏ၊ မော်ရက် ငတ်ꩻငွါနဝ်ꩻဆောင်ႏတဲင် ထွာသွော့မော်ဟဝ်မော်ဒါႏ၊ ထွာသွော့မော်သူႏတောႏကောင်ႏ ပငါပရာꩻနော" ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ-သီႏသဲင်ႏ အဝ်ႏဖေႏလင်ꩻဗာႏဖို မော်ဩဝါဒနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏမဲဉ်ထွာမော်၊ မဉ်ႏမဲဉ်သွဉ်မော်နဝ်ꩻ အတယိုꩻတဝ်းနေနေသွူ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ထွာမော်ယို အုံနောင်ဆယ်ကပ်ဗာႏရီးရီးဒွိုန်းက မော်ဆရာႏတန်ထျꩻ၊ မော်ဆရာႏတန် သွဉ်ဖေႏတနီꩻ တစိꩻစိꩻမꩻဒါႏလꩻသွူ။ လိုꩻကမဲဉ်ထွာဒျာႏ မော်နဝ်ꩻလဲ့ လွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသုင်ꩻဗာႏ အချက်နုဲင်းလနဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏယို ငဝ်းအဝ်ႏ(၁၃)မျိုꩻသွူ၊ ၁၃-မျိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင်- မဉ်ႏမဲဉ်ထွာမော်နဝ်ꩻ သွဉ်ဒါႏဒါႏဗာႏငဝ်း (၁၃)ယိုမꩻ အဆင်ႏပြေႏလꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ လိုꩻကသွဉ်ဒါႏမော်ယို အဝ်ႏဒျာႏ ဗွေႏဗွန်ထွက်၊ စင်ꩻထွက်၊ သျင်ႏလုံထွက် ကဲဉ်းအာအာသွူ၊ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း လိုꩻကဝါႏသနာႏသွဉ်ဒါႏမော် ထွာဒျာႏ မဲမုဲင်းပို၊ မဲရင်းပို၊ ပေါရင်းပို၊ ပေါမုဲင်းပို၊ လိုꩻတဆွူႏတဆုဲင် ကဲဉ်းအာအာသွူ။
ကအီႏထွာနွောင်ꩻလꩻ မော်ယံတဖြာꩻနဝ်ꩻ- မော်သီးယို စီꩻကန်ꩻအဝ်ႏနေနေသွူ၊ "သီႏလယိုထွာလိုꩻလမ်းသီးကျင်ꩻဝတ်"တဲင် မဉ်ႏမဲဉ်ထွာမော်နဝ်ꩻ ဒါႏငါႏလိတ်၊ ထာꩻဒေါ့ꩻဒါႏ၊ ထာꩻပျက်ယံငါႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ သီႏလꩻငတ်ꩻပါꩻယို မယ်ꩻမꩻလꩻသွူ၊ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်းသူရဿတီႏတသီႏဖုံႏလဲ့ ဆဲ့ꩻခါꩻဗာႏ၊ သံꩻခါꩻဗာႏမꩻ လꩻနေနေသွူ။ မဉ်ႏဆဲ့ꩻခါꩻ သူရဿတီႏတသီႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻ မဉ်ႏထွိုင်ႏဟွိုႏထာꩻကျာꩻ(မဉ်ႏထွိုင်ႏဟွိုႏထာꩻတွင်ꩻ)နဝ်ꩻ အဖြောင်းယို အရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ၊ ရိုꩻလွုမ်ꩻလဲ့ တကာႏတဝ်း "မော်" စွုမ်ႏဖြာꩻတွိုင်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏရဲဉ်ꩻခြေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတခြိုꩻတလင်ႏနုဲင်းယိုသွူ- ဆရာႏတင်ႏငိုꩻယို ကမ်းသꩻစေႏတနာႏ ကမဲဉ်သော့ꩻ၊ သော့ꩻခွိုင်းမုဲင်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။
မဉ်ႏလွေꩻဟော်ꩻမော်နဝ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ကွဉ်ကလွေꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻဆွေနား အီလွေꩻဗာႏတွမ်ႏ မော်ကုံႏသေႏသေႏ၊ မော်ကုံႏနဝ်ꩻ ရဲးအီမဲ့ငါတာႏဒျာႏသွူ။ ဟော်ꩻမဉ်ႏထွူ အလူႏတကာႏတွမ်ႏမော် ဆွေꩻနွေꩻတွိုင်ႏပင်ႏယင်းဝင်ꩻ တရာꩻအောင်ႏဆပ်ကပ်ဗာႏခွိုင်းမုဲင်ꩻ ရီဆွေꩻနွေꩻလွဝင်ꩻ မော်တဲ့ "ခွိုင်းယိုခွိုင်းနဝ်ꩻတဲး တဒေါ့ꩻတဝ်း အရင်းကားဒျာႏ အလူႏတကာႏစေႏတနာႏ"ဒေါ့ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အလူႏတကာႏလဲ့ ထွားခန်းမော်၊ မော်အဝ်ႏဝင်ꩻလစ်လဲ့ ဝင်ꩻလစ်ꩻတာႏ၊ မော်အဝ်ႏဝင်ꩻငတ်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻငတ်ꩻတာႏ တွက်ချက်ထွူတဲင် ကပ်လွေꩻခန်း တရာꩻအောင်ႏဆက်တာႏသွူ၊ ကပ်ထွိုင်ႏထွူ ကန်ꩻတော့ချာယင်းမော်ကွီလွစ်ကွီကင်ꩻလွဝင်ꩻ၊ နဝ်ꩻထွိုင်ႏထွူ မော်လဲ့ သဲမ်ခန်းဒျာႏတရာꩻအောင်ႏဆက်၊ သော့ꩻခန်းဒျာႏ အဆဲင်ꩻထုံꩻကို တေ့ꩻတေ့ꩻသွူ။ ယိုခေတ်ယိုခါ ကပ်ဗာႏပိုႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါမော်နဝ်ꩻ စင်းဖြာꩻဖြာꩻ ဖေႏခွိုင်းယိုခွိုင်းနဝ်ꩻ ကုဲင်းအွဉ်ႏဒေါ့ꩻဒါႏ မဉ်ႏအွဉ်ႏဒေါ့ꩻဒါႏ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်တဝ်းသွူ။ မော်စင်းဖြာꩻဖြာꩻ တွိုင်ႏတဲႏအသူရဿတီႏ၊ အသူရဿတီႏ ထွိုင်ႏတဗꩻတဝ်းတွော့ꩻ ဖုံယံတောဒျာႏ ဘီယာ၊ အွယံတေားဒျာႏ ဒဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏဗာႏဖိုတွမ်ႏမဲ့၊ အဝ်ႏဟွိုန်ဗာႏဖိုတွမ်ႏနား၊"မော်"စားနဝ်ꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏစွဉ်ႏစွဉ်ႏ မော်တစဲစ်တဝ်း မော်တုတန်ဒျာႏသွူ။ ထွိုင်ႏဖုံနေးတွမ်ႏ ဒဝ်ဘီယာတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻငီႏငါဒျာႏထာꩻ ဖုတ်ငီႏငါဒျာႏထာꩻ "ကွဲးညည ဖုတ်ထာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခန်း ဗွေႏသျင်ႏအာနန္တာႏ ထဲ့ဗာႏဖို တရေႏအိန်ႏအကျောင်ꩻ" စစွဉ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အချက်ယို ဟဝ်လိုႏဒေါ့ꩻတဝ်း၊ တရာꩻဟော်ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻမာꩻတွော့ꩻ အမျာꩻပရိသတ်မာႏပါတောနဝ်ꩻ တယံတဝ်း တဟိတ်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို မဲ့ကလေလွဉ်ဗာႏ၊ နားကဗွောင်လွဉ်ဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ မော်ဂွုဏ်ႏကေꩻဇူꩻတရာꩻအာငါႏမွေးစွဉ်ႏ မရေႏမရာႏ ဒေါ့ꩻလဲင်ꩻတဒါႏတဝ်းဒွုမ်သွူ။ နီပအိုဝ်ႏစခေါင်ႏစခါ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ အဝ်းဒျာႏဗွေႏသံႏဃာႏ တွမ်ႏမော်သီးလွုမ်ꩻ၊ ဒါႏလိတ်ဒါႏလုဲင်ꩻသား အဝ်ႏဒျာႏ ဗွေႏဗွန်တပဲ့ ကဲဉ်းအာအာ၊ ဗွေႏဗွန်တွမ်ႏမော်ယို ထွာနီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကေꩻဇူꩻဗွေႏသွူ။ ခေတ်ယိုခါ လိုꩻဝါႏသနာႏသွဉ်မော် ကွဲးခြေားခြေား၊ ကွဲးဆေ့ꩻဆေ့ꩻသဲင်ꩻလဲဉ်းတဲင် မော်စွိုးယံဖေႏကထဲ့ဗာႏမွိုန်းတဲ့ မွေးမွေး၊ မော်စွိုꩻအချင်ꩻချင်ꩻ ယံဖေႏကလွောင်ႏဗူႏရော့ꩻဝင်ꩻတဲ့ မွေးမွေး၊ မော်ဟော်ꩻတရာꩻ ယံဖေႏနေးကဟော်ꩻဒျာႏ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ ရေႏရွယ်ႏချက် အွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်သီး ကဖွဲ့ဗူႏချာယင်း "မော်အစွိုꩻ-နဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်း ဟွိုန်ဗာႏလဲ့ သꩻရေꩻမွေးငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။ ဒါႏငါႏတွော့ꩻ တဲမ်းထေ၊ သေငါႏတွော့ꩻ တဲမ်းထန်ႏတမွေးတဝ်း၊ မဲဉ်ထူႏဂွုဏ်ႏငါႏ မော်ပုညလုံး၊ မော်ပေါႏ-စတဲင် မော်ကားကအဝ်ႏတဲင် တဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်း တဲမ်းဗာႏဒျာႏသွူ၊ အမာႏမဥဉ်ႏပါတဲ့ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဗဲင်း ခွေသွဉ်းအကျောင်ꩻ လဝ်းဟွုန်လွေꩻဒျာႏသွူဩ။
တရာꩻတောမ်ႏမော် ကပေါႏစ
ဗွေႏကေသာလ ကထေထန်ႏတဲမ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ငေါဝ်းတရာꩻယာႏ ပါတွမ်ႏ လိတ်ကျင်ꩻသွုံꩻအခရာႏကိုနဝ်ꩻ မော်သူရဿတီႏအခန်ꩻ၊ မော်တရာꩻပလ္လင်ႏခံꩻ၊ မော်တရာꩻသွတ်ꩻ(နိဂုံး)အခန်ꩻဖုံꩻ တခုဲင်ႏလꩻတဲမ်းထေထန်ႏဗာႏတဝ်းဒွိုန်း ကွဲတဲင် ဇာတကအဋ္ဌဂါႏထာႏ ဓမ္မပဒပြန်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏယို ထင်ႏထင်ႏသျာꩻသျာꩻ ဝွေꩻဗွေႏထွတ်ထေ တဲမ်းထန်ႏသေꩻခါꩻ အောဝ်ႏစွုံႏလင်ႏသေꩻခါꩻလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏလိတ်ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏအတွယ်ꩻဖုံႏယို စွစ်ꩻလီထင်ႏခမ်းကောင်ဒေႏသအခြာ၊ နီလိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲ့ လွဉ်ပူႏဇောႏ ဖတ်ထွားလွဝင်ꩻပငါပရာꩻ ဖုံႏသွူ။
မော်ယံ အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ (၁၀)ချက်
ယို (၁၀)ချက် နဝ်ꩻ ထွာ မော်ယံသီး အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏနဝ်ꩻသွူ ။
တောင်ꩻသေ - မော်ညမ်းသီး အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ အချက်(၁၀) နဝ်ꩻ ထူႏတဗန်ႏချာသွော့ဆꩻကီနဝ်ꩻတဲင် သေနာႏသွော့နေား ။
နာႏတရာꩻသားယံ အတာႏ အချက်(၅)ချက်
ယို (၅)ချက် နဝ်ꩻ ထွာ နာႏတရာꩻယံသား အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ နဝ်ꩻသွူ ။
တောင်သေ -- နာႏတရာꩻညမ်းသား အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ အချက်(၅)ချက်နဝ် ထူႏတဗန်ႏချာသွော့ ဆꩻကီနဝ်ꩻတဲင် သေနာႏသွော့နေား။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:ယေန်ႏငဲးတာႏ
ဇာတ်ဝတ္ထု
"ဇာတ်ဝတ္ထု"အမုဲင်(၁) ငေါဝ်းတယ်ႏအွဉ်"
၁၃၆၅-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဆန်ꩻ (၁)နီꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻ နေင်ႏခွပ်ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကျောင်ꩻဆောင်ႏပြောင်းကို ဆွုံꩻဖျတ်ချက်အလꩻ နေင်ႏလေ ၁၃၆၆-ဗာႏ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၂၀)အတွက်တာႏ ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ "ဇာတ်ဝတ္ထုငတ်ꩻရျာꩻဆီ"နောဝ်ꩻတဲ့ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ယံကတဲမ်းဖေႏဖျင်သွော့အကျောင်ꩻ ဗွေႏပေါင်ꩻသံဃာႏ ဖေႏအပ်ယင်းဒျာႏ တာႏဝွန်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ နေးတွမ်ႏသꩻမေတ္တာႏ တဲမ်းဖေႏဖျင်ဒျာႏ ဇာတ်ဝတ္ထု-ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ အမုဲင်(၁) (လိတ်ရဲဉ်ႏ-၂၀)ယိုသွူ။
"ဇာတ်ဝတ္ထု"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ "နီဗွေႏဘုရာꩻ ကကွုတ်၊ ကထွာဖိုဗာႏဘဝ"ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဇာတ်ဝတ္ထုပေါင်ꩻ အချွုတ်နဝ်ꩻ- စုစုခြွဉ်း အောဝ်ႏ (၅၄၇) ဟဲ့ꩻဖေႏကယိုꩻ ရိုꩻဖေႏကပြေ (ဝါစာသိလိဋ္ဌ)အနေႏတဲင် "ဇာတ်ဝတ္ထု-ငတ်ꩻရျာꩻငတ်ꩻဆီ"ဟဲ့ꩻယိုꩻယို၊ ရိုꩻဖြွောင်ႏဖြွောင်ႏထိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏဝင်ႏကုသိုလ်ႏ
ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏ ဝင်ႏကုသိုလ်ႏ(၂)
ဟဝ်မို့ဟဝ်မို့ ကျောင်ꩻတကာႏ၊ သာႏဓုသာႏဓု ဖူးဝေးအာ၊ ဟန်ႏနီꩻယိုခါ အခန်ꩻသင်ꩻ၊ သီယိုနဝ်ꩻရင်ꩻ ဖျော်တွိုႏစူꩻ၊ သွဉ်းသီးပွယ်ꩻဖူꩻ ခံႏထဉ်ႏကို၊ ပွယ်ꩻကုသိုလ်ႏယို လွဉ်ပါညီꩻ၊ ခိန်ႏနုဲးဟန်ႏနီꩻ ယိုနဝ်ꩻဟွေး၊ သꩻရေꩻကိုမွေး ဖူးဝေးသွူ၊ ဟန်ႏနီꩻနင်းဟွူ သွဉ်းသီးလူႏ၊ စေႏတနာႏဖျူႏ သွဉ်းသီးရဲန်ꩻ၊ ယံနေးဖသဲင်ꩻ ခွိုင်းကုသိုလ်ႏ၊ သွဉ်းသီးဝွေႏတွိုႏ ဖဒျာႏဩ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနေား ယံကလꩻ၊ နေစ်သက်စွုမ်းသꩻ သာႏဓုဝင်ꩻ၊ အမျာꩻခွန်နင်ꩻ ဖူးဝေးအာ၊ ဒဲန်ဟန်ႏလဲ့ခါ ယံသုံꩻဆောင်ႏ၊ ခိန်ႏတွိုႏပွယ်ꩻအောင်ႏ နာႏအကျိုꩻ၊ ဖူးဝေးသီးရိုꩻ ယံနာႏရဝ်း၊ နန်းခီအဲဉ်ထဝ်း သꩻခွꩻခွꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယံလꩻ သာႏဓုညီꩻ၊ ယိုခါဟန်ႏနီꩻ သွဉ်းသီးဝွေႏ၊ ကထွာပွယ်ꩻဗွေႏ ဒါႏယကာႏ၊ အမျဖေႏဒျာႏ သာႏဓုဩ။ (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ငဝ်းဟော်ꩻဖေႏ ဝင်ႏကုသိုလ်ႏ(၃)
ခိန်ႏခါႏကာႏလ၊ သမယ ယိုခါတွင်ꩻ၊ ဖူးဝေးရင်ꩻ လိုꩻပေါင်ꩻသီး၊ စူနုံဆီလီး ဝုဲႏထေ့ငါ၊ ကကွီပါ လူႏညီꩻဒါႏ၊ ပုညကုသလာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ နုဲးယိုနဝ်ꩻရိုꩻ နေစ်သက်မွေး၊ သီယိုဟွေး ကမဲန်လꩻ၊ ခွိုင်းတဲင်သꩻ ကရေႏထင်ႏ၊ ချံꩻသာႏမန်ႏ ခမ်းဝေင်ꩻရျူႏ၊ နီထာꩻလူႏ ဒါႏနဗွန်၊ ယံထင်ႏအုံ ဗာႏခေါးခေါး၊ ယံကတွိုႏနေား ယိုꩻယိုꩻ၊ ခါးလားရိုꩻ ကတွိုႏစူꩻ၊ နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻ တွင်ꩻကာႏလ၊ စွုမ်ႏဘဝ စိုးဇာတ်ပန်၊ အကျိုꩻတန် အဝ်ႏငတ်ꩻပါꩻ၊ ယံထူꩻချာꩻ ယံကဗွေ၊ ယံကခြွေ ယံကခြာႏ၊ ယံချံꩻသာႏ နမ်းတွမ်ႏသꩻ၊ ခွိုင်းဆန္ဒ ယံဗွေနေား၊ ဟန်ႏနီꩻစောႏ နီကလူႏ၊ သဒ္ဓါႏဖျူႏ နီကတန်ꩻ၊ အခိန်ႏရင်ꩻ မီႏသံးတွိုႏ၊ ဗွေႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ မီႏဟော်ꩻကျာꩻ၊ မျတ်တရာꩻ ဒါႏနကျိုꩻ၊ သီယိုရိုꩻ ယံနာႏရဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစဝ်း ကဟော်ꩻဒါႏ၊ ဒေႏသနာႏ တရာꩻထူꩻ၊ အီႏဝွေႏစူꩻ ဖန်းအမျ၊ ဘို့ဘာဂ ကုသိုလ်ႏယို၊ ကျောင်ꩻတောႏကို ယံကထင်ႏ၊ ယံနာႏခံႏ ညီꩻဝင်ꩻဩ။
သိ (ခန)
ဟိရဂန ကို し မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို シ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ shi သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ခွန်လုံတွမ်ႏခြုဲင်း
ခွန်လုံတွမ်ႏခြုဲင်း ပအိုဝ်ႏနုဲင်းနုဲင်း
မန်းခမ်းဟံႏနယ်ႏကို ကအောဝ်ႏအုံဒင်ႏညီꩻသော့ꩻဒျာႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏသဲင်ꩻ(၁၃၅)မျိုꩻနောဝ်ꩻ ရအောဝ်ႏသေထွꩻဒျာႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ တမျိုꩻကိုသူꩻလဲ့ အုံအောဝ်ႏရောဝ်းညီꩻဗာႏတွမ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားလောင်းလောင်ႏလင်လင်တွော့ꩻ ခွိုꩻခေါဝ်းအသွီႏထီဖုံႏသူꩻ သွေꩻကြုဲင်ꩻဖြောဝ်ႏလွေꩻဗာႏဒျာႏနောဝ်ꩻလဲ့ တထူꩻဆန်ꩻခေါ်ငါႏတောဝ်းရင်ꩻသွူ။ ငေါဝ်းထီအထင်ႏအလင်ꩻ၊ အဖွိုႏအထို၊ အဖွီအထွူႏ ကွာႏခန်းစွဉ်ႏကီလဲ့ သꩻရက်ခွိုန်ꩻချာဒျာႏ လိုꩻမျိုꩻစွိုးခွိုꩻအလောင်းသူꩻတဲ့ တမူꩻ-တပယ်ꩻငါလဲ့ အတယွမ်ꩻထိုꩻတောဝ်းတဲင် ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻသွူ။ ရက်ဗာႏ၊ ထိန်ꩻဗာႏ စွိုးခွိုꩻဂွုဏ်ႏအင်္ဂါႏ ဖေႏနေးကထိုꩻမား ဖေ့ဝုဲင်ꩻထိုꩻဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ ပိုလီꩻသီးတာႏဝွန်ႏဒျာႏရင်ꩻသွူ။
ခွိုꩻပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုလဲ့ အောဝ်ႏသဲင်ꩻ၊ ခွယ်ꩻသဲင်ꩻ၊ သွေꩻကြုဲင်ꩻသဲင်ꩻ (၁၅)မျိုꩻလွုမ်းလွုမ်းရင်ꩻသွူ။ သꩻရက်ခွိုꩻမျိုꩻ၊ သꩻကထီႏဒျာႏ စွိုးခွိုꩻအလောင်းတဲးတဲ့ တထပ်ထွိုင်ချင်ႏ အောဝ်ႏဗွိုန်ပီသဲင်ꩻဒျာႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အကွာႏလေႏကြွို့ꩻဒျာႏ အငေါဝ်းဟဲ့ꩻဟောင်ပေႏလွုမ်ꩻ-ဖုဲင်ႏရက်ဒျာႏဖြာꩻမျိုꩻမျိုꩻဖြာꩻစားစား၊ ဖေႏထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏပိုလီꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏတာႏဝွန်ႏယို အောဝ်ႏသဲင်ꩻဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းရင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ (၁၅)အကိုနောဝ်ꩻ "ပအိုဝ်ႏခွန်လုံတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်း"အဟဲ့ꩻအဟောင် အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဟွိုန်ဗာႏ၊ မဉ်ႏသေဗာႏနောဝ်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻသွိုန်ႏသꩻကိုသူꩻ ပီတိသောမနဿ ရသွင်ႏသွိုꩻဒျာႏဝင်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွေꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏခွန်လုံ ငေါဝ်းဟဲ့ꩻဟောင်တွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းငေါဝ်းဟဲ့ꩻဟောင် ယဟန်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏနုဲင်းယိုသွူ။ စစွဉ်ႏစစွဉ်ႏ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်း-ငေါဝ်းအဟဲ့ꩻအဟောင်ယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻတဲ့အာ၊ မဉ်ႏအွာတဲ့ အလုဲင်း၊ မဉ်ႏခြုဲင်းတဲ့ တလို့ဒါႏတောဝ်းဖုံႏတဲင် မဉ်ႏမဲဉ်သေဒျာႏ "ပအိုဝ်ႏခြုဲင်း"ငေါဝ်ႏအဟဲ့ꩻအဟောင်နောဝ်ꩻ ကျွꩻလွဉ်လယ်ႏသွော့ ခမ်းပင်ꩻလောင်ꩻကိုအကျောင်ꩻ တွမ်ႏထာဝရနိန်းလွမ် အောဝ်ႏဖစ်ဟွိုန်လို့လို့ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏငေါဝ်းခြုဲင်း ဝေါဟာရတန်ယို ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးတွယ်ꩻကို တဲမ်းထူႏတလꩻတောဝ်းလိတ်ဖြုံႏတဲ့ အောဝ်ႏပါသော့ꩻ အာတန်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းထူႏလွေꩻနေး လိတ်ဖြုံႏတဒါႏတောဝ်းလဲ့ ရပ်ဒေႏသသွုံꩻ ပငါပရာꩻတန်ဒျာႏတဲ့ အောဝ်ႏသေနာႏအီဒျာႏနောတ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံ- ခြမ်ႏ၊ ငိုလ၊ ထီလုံး၊ လျဲမ်ꩻမွူးဖဲ့ꩻလဲ့ အငေါဝ်းထီ အထင်ႏအလင်ꩻတမျိုꩻဒျာႏ။ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံ- ပင်မွဉ်ꩻ၊ ပေါင်းအင်ႏဖဲ့ꩻလဲ့ အငေါဝ်းထီ အထင်ႏအလင်ꩻတမျိုꩻဒျာႏ။ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံ- ကွန်ကီ၊ ထီတလိ၊ တဲင်းထဲက်ꩻ၊ ဝါႏပြုံႏ၊ ထီဗိꩻဗဲ့ꩻ အငေါဝ်းလွေꩻသဲင်ꩻတမျိုꩻဒျာႏ။ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံ- ပင်လုဲင်၊ ယေႏခဝ်း၊ ကြဲင်ႏ၊ ပင်ထုံဖဲ့ꩻလဲ့ အငေါဝ်းလွေꩻသဲင်ꩻ တမျိုꩻဒျာႏ။ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံ- ပင်ပွံ၊ ကောင်မုဲင်းသင်ꩻ၊ လုံးပဲဉ်၊ နမ်းနိမ်ဖဲ့ꩻလဲ့ အငေါဝ်းလွေꩻသဲင်ꩻ တမျိုꩻဒျာႏ။ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံ- ပင်ခွဉ်၊ ပင်ꩻကာႏလ၊ ဝါႏရန်၊ လုံးနဂါꩻပတ်၊ ထီခွꩻ ဖဲ့ꩻလဲ့ အငေါဝ်းထီတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းဒုံယို အောဝ်ႏအာဒျာႏ ခမ်းပင်လောင်ꩻဖဲ့ꩻလဲ့ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ၊ တရပ်တွမ်ႏတရပ်လဲ့ ခြုဲင်းငေါဝ်း အထင်ႏအလင်ꩻ၊ အထွူႏအဖွီနောဝ်ꩻ ကွာႏနေကဒျာႏဝင်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏနေကဒျာႏရင်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းခြုဲင်းယို မဉ်ႏဟွိုန်ဖိုတောဝ်းနောဝ်ꩻ မဉ်ႏဟွိုန်စိန်ႏစွော့ꩻတဲးလဲ့ တယွို့လွိုႏလွိုႏ၊ တသေနာႏတောဝ်းလွိုႏလွိုႏ၊ ရမွော့ အောဝ်ႏမဲဉ်ငတေ့ꩻဒျာႏထာꩻဖုံႏရင်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ မဉ်ႏဟွိုန်အာအာ၊ မဲ့ꩻဟွိုန်တလေ့၊ ဟွိုန်အာႏရ၊ ဟွိုန်တွိုႏသꩻလွေꩻဒျာႏဒျာႏ "ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းခြုဲင်း"ငေါဝ်းဝေါဟာရအလောင်းအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါ
"ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးယိုခါတွမ်ႏ ခေတ်အနေႏအနေႏယိုခါ" ကေားတဲမ်းသား- ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ၊ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ၊ ကေားဖျင်သား- ဗွေႏဗွန်ဉာဏ၊ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ၊ ၁၃၁၉-ဗာႏ၊ ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏ သာသနရက္ခိတအဖွဲ့ထေဖေႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၂၀-ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ လွဉ်သွဉ်ဖေႏ တောင်ႏကီꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်ကိုတဲင် ခွေသွဉ်းသက်လꩻ(၁၇)၊ သွဉ်စစဗာႏ "ကကꩻကာကာꩻကားကာႏ"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (အတွင်ꩻနဝ်ꩻ အမုဲင်အဝ်ႏဒျာႏဗီးလောင်းကီ)။
မဲဉ်သေမဲဉ်ဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးအတွက် သꩻဓာတ်လာလွဉ်မွေးထာꩻတဲင် တယ်ႏစ နေင်ႏ ၁၃၂၇-ဗာႏ ဗꩻလွေꩻစွဉ်ႏ ၁၃၄၀-တဆီသွံနေင်ႏဗွေဗွေ ခွေသွဉ်းလွူꩻ(လေ့လာ)မွေးစွဉ်ႏလိတ်မွူးပအိုဝ်ႏတွော့ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်းကယူႏနဝ်ꩻ "လိတ်အဖြုံႏယို အငဝ်းထန်ႏဗာႏနုဲင်းယို၊ တဲမ်းနုဲင်းယိုမꩻမဲဉ်ႏ၊ တဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻမဲဉ်ႏတဝ်း" ခွေသေလို့လဲဉ်း ယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် "ထွင်ႏခါꩻနုဲင်းနုဲင်းတွမ်ႏ လိတ်မူတမူ"နေနေတန်သွူ။ အခေႏအနေႏ တဖေႏတဝ်းတဲင် နမ်းလိတ်မူနဝ်ꩻ အွဉ်ႏချာ၊ စူꩻငါလွေꩻ တောင်ႏကီꩻ ထီသိမ်ႏမူထွူတဲင် တယ်ႏ ၁၃၄၀-မာꩻငါ နွို့ရုဲင်ꩻတသွိုး စွိုးခွိုꩻလိတ်ကိစ္စနဝ်ꩻ ဗꩻစွဉ်ႏ ၁၃၆၈-ယိုခါ လꩻနီဆီသွစ်ꩻနေင်ႏလဲဉ်းသွူ။ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိတ်မွူးခရာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဗာႏအာငါႏလဲဉ်း၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ ထေင်အီလို့ဝင်ꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ မဲ့ထီလင်ꩻဗာႏနေးတွော့ꩻ "ဒေါ့ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ တဲမ်းတဝ်းဒွုမ် လိတ်မွူးခရာႏ၊ စူꩻတေ့ꩻတေ့ꩻဗော့ꩻဝင်ꩻ သျင်ꩻဟဝ်၊ ယိုꩻဟဝ်၊ ပေါႏထာꩻမာꩻထွာအီတဲ့ မွေးလဲဉ်း၊ မဲဉ်ႏယင်ဟန်ႏ-မဲဉ်ႏတဝ်းယင်ဟန်ႏ (အဝ်ႏထီႏ၊ အဝ်ႏသေဒျာႏ)သယ်ꩻခံႏတေ့ꩻတေ့ꩻဗော့ꩻနုဲင်းယို"သꩻကိုဆွုံꩻဖျတ်ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏပညာႏသျိလိတ်မွူးဆရာႏတဖြာꩻရိုꩻ- "နီဗွေႏထွာသွူ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ လိတ်မွူးကို ကလိုႏဖျင်ဖုံႏနဝ်ꩻ မဖျင်ခန်းတဝ်းအီဗွေႏ" "ဝင်ꩻကဒင်ႏခွေ ကက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ ထွဉ်ႏဖျင်လိတ်မွေးတဝ်း၊ ထွဉ်ႏအွဉ်မာꩻထာꩻမာꩻဒျာႏ"ဒေါ့ꩻချာဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိတ်မွူးခရာႏ တဆွေꩻနွေꩻဒွုမ်လို့ဝင်ꩻနုဲင်းကရီးခါ။ ထာꩻနီသွံနေင်ႏကိုယို "လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းယို၊ အဝ်ႏလိုႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုမꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ"ဒင်ႏပျꩻလွဉ်တွမ်ႏလိတ်တဲ့အဝ်ႏ၊ တဲမ်းလိတ် နျꩻတွမ်ႏကွန်ပျူတာ တုတ်ꩻဖြေ့ꩻချာငါနေးတဲ့အဝ်ႏ၊ တဲမ်းသော့ꩻနေး လိတ်စောင်ႏကို ဝွေႏဖန်ႏနယ်တဲ့အဝ်ႏ၊ လွဉ်လဝ်းတွိုႏနေးတဲ့အဝ်ႏ၊ အမွေးအမွေးအတွိုင်ꩻ၊ အမာႏအမာႏအတွိုင်ꩻ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ႏကျကျ ကဒင်ႏပျꩻသားနဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻတင်ႏခရာႏတန်ဒျာႏသွူ။ ယင်ဟန်ႏသားနဝ်ꩻ "ခွေမူမꩻမဲဉ်ႏ၊ နီလိတ်မꩻမဲဉ်ႏ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် သဲဉ်ꩻတဉ်ႏဒျာႏအမူ၊ အွဉ်ႏစွꩻစူတဝ်းအလိတ်တဲ့အဝ်ႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးတဲ့ သꩻရက်ခွိုꩻအဝ်ႏဒျာႏနေနေ၊ အသꩻရက်ခွိုꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အံႏဖြာႏခရာႏ၊ ထူႏဂုဏ်ႏခရာႏတန်ဒျာႏသွူ။
ကမဲဉ်လꩻ အမွေးအမဲဉ်ႏသားဖုံႏ၊ ကမော့ꩻတလူႏဗာႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏသားဖုံႏ၊ သꩻရက်ခွိုꩻသားဖုံႏ ခွေတဲမ်း နာꩻတဲမ်း၊ ခွေဒေါ့ꩻနာꩻဒေါ့ꩻ၊ ခွေလဝ်းနာꩻလဝ်း၊ ခွေဒင်ႏပျꩻနာꩻဒင်ႏပျꩻတဲင် တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻအနေႏနဝ်ꩻ ဖြေႏသျ်ꩻဖေႏတဝ်းတဲ့ အလွိုးတရထွူတဝ်းဒွုမ်တွော့ꩻ တမဲဉ်ဒေါ့ꩻတဝ်း လိတ်မွူးခရာႏတဲ့ ဒေါ့ꩻဗာႏယင်းသွူ။ တမဲဉ်တဲမ်းတဝ်း လိတ်မွူးခရာႏတဲ့ တဲမ်းဗာႏယင်းနုဲင်းယိုသွူ။ ပညာႏသျိပညာႏသျင်ႏ လိုꩻချင်ႏလိတ်သား ကားကအဝ်ႏ ဆရာႏတကာႏဖစ်ပင်ꩻလို့လို့ ဒေါ့ꩻရီလို့ဝင်ꩻတဲင် အဆင်ႏမဉ်ႏပြေႏနဝ်ꩻ ဟောဝ်ငါႏမရေႏမရာႏ၊ အဆင်ႏမဉ်ႏတပြေႏတဝ်းနဝ်ꩻ ယိန်းညာꩻထဲင်းဒါႏလို့ဝင်ꩻ၊ လိတ်မွူးသမဲင်ꩻတဲ့ တဟောဝ်တောဝ်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻအနေႏ ဖြေႏသျင်ꩻစံꩻက၊ အဆင်ႏမဉ်ႏပြေႏတဲ့ ပြေႏလွေꩻယွယွဒါႏ၊ အဆင်ႏမဉ်ႏပြေႏတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ အငေါဝ်းတသင်ႏတဝ်း၊ တညာꩻထိုꩻတဝ်းလို့တင်ꩻ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း စွိုးခွိုꩻတွက်တာႏဒျာႏ၊ ခွေသွဉ်းသယ်ꩻခံႏဒျာႏ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကတဲမ်းလိတ်ယိုနဝ်ꩻ စင်ꩻတန်ကောဝိဒ ပုဂ္ဂလတပါꩻအနေႏဒျာႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏဥက္ကဋ္ဌအနေႏတဲ့ မွေးတဝ်း၊ ဗဟိုႏသံႏဃာႏနမ်းခြောင်ꩻတင်တဲ့ မွေးတဝ်း၊ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏမာႏမာႏ ခွေသွဉ်းတာႏဝွန်ႏဒျာႏ၊ တွမ်ႏဗဟိုႏသံႏဃာႏ ဆဲင်ႏတဝ်းတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ လဝ်းဖြောင်ဖြောင်ရီးဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ လိုꩻပေႏကအဝ်ႏလွမ်နေတွမ်ႏဗီ ဒေါ့ꩻထာꩻတဒါႏတဝ်းဒွိုန်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏဟို့ꩻခိုးနဲဉ်းတဲ့ ငွိုးထာꩻ (မာꩻအငဝ်း)၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဒါႏတဝ်းတဲင် အလိုႏဆန္ဒ အဝ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ကွိုꩻထာꩻငွိုး၊ ကွိုꩻမာꩻအငဝ်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ငေါဝ်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထေနယ်နီထာꩻလိုႏဆန္ဒ၊ နီထာꩻလိုႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻနယ်နေးငဝ်း၊ နေင်ႏငါ လာတွိုႏ လိုႏမုဲင်ꩻခါ ထွားချာဖေႏကလꩻတဲင် ငဝ်းခြောင်ꩻတင်နဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတေားလိတ်၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ "လိတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "ငဝ်းရုတ်"၊ ငဝ်းကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏ။ ငဝ်းနဝ်ꩻ တထီႏတဝ်းအနမ်းတဲင် ကထင်ႏတဲမ်း ငဝ်းရုတ်၊ ကထင်ႏတယ်ႏထွင်ႏလိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ ယူႏယူႏတဲမ်း(အက္ခရာႏ၊ လတ်ဖြုံႏ၊ ငဝ်းရုတ်) ပငါပရာꩻနဝ်ꩻမ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ လိတ်တဗွိုန်ပီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ငဝ်းယငွါနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီသွူလို့ဝင်ꩻတဲ့ လိတ်ဖြုံႏတဗွိုန်ပီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "လိတ်ဖြုံႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မတ်တောင်ꩻအီကွို့ꩻငဝ်းလွုမ်ꩻ၊ "မဉ်ႏတဲမ်းလိတ်ဖြုံႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏနုဲင်းယို"မတ်တောင်ꩻသေꩻခါꩻအီ ငဝ်းတောင်ꩻမတ်၊ ပညတ်သင်္ကေတဒျာႏ၊ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏလျင်ႏ ပညာႏသျင်ႏသီး ထွင်ႏဖေႏရီးလိတ်ဖြုံႏတဲင် လိုꩻအမျာꩻစူꩻလွဉ်ꩻ၊ သွဉ်လွဉ်ꩻ၊ တဲမ်းလွဉ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ နီလိုꩻသီးယို အဝ်ႏခြွဉ်ႏလွဉ်ꩻသေႏသေႏ ခေတ်ထီတသုဲင်ကိုတဲင် ငဝ်းဝေါဟာရတဲ့ အဝ်ႏပေါႏထဲင်းထဲင်း၊ ငဝ်းနဝ်ꩻအဝ်ႏရီး လိတ်နဝ်ꩻပေါႏဆုဲင်ꩻ၊ ပေါႏငဝ်းအဝ်ႏတဲ့ ငဝ်းရုတ်လိတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ငဝ်းတငွါ လိတ်ထွာလွဉ်ꩻဗာႏတဖြုံႏ။ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ ထူႏသွုံꩻချာငါလို့ဝင်ꩻ ဝေါဟာရနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲ့ ထွားနုဲင်းလို့ဝင်ꩻလိတ်၊ ထူႏလို့ဝင်ꩻလိတ်နဝ်ꩻ တအဝ်ႏကြွို့ꩻတဝ်း။ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻရိုꩻ "ပအိုဝ်ႏလိတ်နဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းမန်းလိတ်-တဲ့၊ မော့ꩻနဝ်ꩻခါ ဝွေꩻသီူထူႏသဲင်ꩻနီလိတ်ဟ၊ ဝွေꩻသီးလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ထွားနုဲင်းကွို့ꩻနီလိတ်"မဉ်ႏရိုꩻချာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏ။ "လိတ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ အရွီးတလီးတဲင် ထီႏနီလိတ်နဝ်ꩻ ထင်းဖွီချာမွိုန်း၊ ထီႏပေႏချာမွိုန်း၊ အမွေးနဝ်ꩻ အာတန်ဒျာႏ၊ အမာႏနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻ၊ အမာႏဆေ့ꩻဆ့ꩻပေႏအကိုနဝ်ꩻတဲ့ အမာႏမွေးမွေးတဲ့အဝ်ႏ၊ အမာႏစွဉ်ႏတဲ့ သွုံꩻအီအမာႏနဝ်ꩻမꩻ အဆင်ႏပြေႏတဲ့အဝ်ႏ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကအီႏတဲမ်းငါလွေꩻယိုအတွိုင်ꩻဖုံႏသွူ။
ဗီးသွတ်ꩻခန်ꩻ
၁+၂၊ ၅+၆၊ ၇+၈၊ ၁၀-ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝါႏဒကွယ်ꩻလို့ဝင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ယဝ်း ပေါႏဝါႏဒကွယ်ꩻလို့ဝင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ သျင်ꩻပျꩻနယ်ခရာႏ တလိုႏတဝ်း၊ သျင်ႏပျꩻနယ်ငါ ဝါႏဒတဗွိုန်ပီတဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻငါသွူ။
"အစ်"နဝ်ꩻ အထျꩻအဝ်ႏ အသရ၊ ဖတ် အ'ထွူမꩻ စ်-မတြာထဝသွတ်ꩻဆုဲင်ꩻ၊ အခေႏခံႏ အ-တဲင် အဝ်ႏ(အ)ငဝ်းလွဉ်တွော့ꩻ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏ"အတ်"နဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ "အဉ်"တဲ့ တွမ်ႏ"အန်"ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဆရာႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻရိုꩻ "ဂစ္ဆာမိ"ယို ကဖတ်ထိုꩻ "ဂိ-စ်"နဝ်ꩻ (အ)ငဝ်းဒျာႏ၊ အွဉ်ႏထန်ႏထိုꩻ (အိ)ငဝ်းတဲင် အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း၊ "ဂဆ်ဆာမိ"၊ "ဟေတုပစ္စယော-နဝ်ꩻ ဟေတုပတ်စယော"(ဂတ်+ပတ်) ဖတ်နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ အငဝ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဝင်ꩻအမျာꩻနဝ်ꩻ (ပစ်)တဲ့ ဝွေꩻဗွေႏသီးနဝ်ꩻ (ပတ်)ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ မန်းလိုꩻလမ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဆရာႏတောႏမန်းဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ "ဂစ္ဆာမိ"နဝ်ꩻ ဖတ်"ဂိ-စ်ဆာမိ"အွဉ်ႏထန်ႏတေားဒျာႏ "အိ"ငဝ်း၊ အလင်လင်ဖုံႏ၊ ဥပမာႏ- "လောကုတ္တရာ"နဝ်ꩻ ဥ-သရငဝ်းတဲင် အဝ်ႏလိုႏဖတ်ဒျာႏ "လောကွတ်တရာႏ"တဲ့ ဖတ်တေားဒျာႏ အို့သရငဝ်း "လောကိုက့်တရာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း၊ မဲဉ်ႏတဝ်း၊ နီဗွေႏသီးရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။
နီဗွေႏသီး/နီသွဉ်းသီး အဝ်ႏလိုႏယူႏနုဲင်းယို- ဖတ် ဥပတ်ဈာယေန-မꩻ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏ၊ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏမꩻ ထွာရဟန်ꩻ၊ ဖတ် "ဥပဇ္ဈာယေန-မန်းငဝ်းကထန်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း၊ ထွာတဝ်းရဟန်ꩻ"အီႏရိုꩻဗာႏစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဲ့၊ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဟ နီသွဉ်းသီးတဲ့ ထွာတဝ်းရဟန်ꩻ၊ နီဗွေႏသီးတဲ့ ထွာတဝ်းရဟန်ꩻ၊ ဆရာႏတောႏလင်ဖုံႏတဲ့ ထွာတဝ်းရဟန်ꩻ"နီဗွေႏသီးအီႏရိုꩻဗွိုန်ႏစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဲ့။ "ရိုꩻဗွိုန်ႏတဝ်း ရဟန်ꩻတဲးတဲ့ထွာဒျာႏ"မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏအငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်းတဲ့ယဝ်း ပေါႏအမျာꩻသွုံꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻထွာအီဒျာႏ၊ ထာꩻမာꩻထွူအီဒျာႏတဲင် သွုံꩻလꩻဒျာႏ-ခွေသွဉ်းမဲဉ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ဒေါ့ꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏငါ လိတ်အဝ်ႏ(၄)မျိုꩻလွုမ်ꩻ- (က) အငဝ်းထန်ႏတဲ့မဲဉ်ႏ အမျာꩻတဲ့သွုံꩻ- ဥပမာႏ- ကောင် (ခ) အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်းကီတဲ့ အမျာꩻသွုံꩻ- ဥပမာႏ- ဒုန်/ဒုံ (ဂ) အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏကီတဲ့ အမျာꩻသွုံꩻတဝ်း- ဥပမာႏ- သတ်စာ(သစ္စာ) (ဃ) အငဝ်းတဲ့မဲဉ်ႏတဝ်း အမျာꩻတဲ့သွုံꩻတဝ်း- ဥပမာႏ- "ကိုစ်/ကိုဉ် (သဲင်ꩻကိုစ်လိုꩻ၊ ပွယ်ꩻကိုဉ်ꩻ)တဲမ်းတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ယူႏစဲင်းစဲင်း အမုဲင်(ခ)နဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်ဖြုံႏတန်တဖူꩻထျꩻ (က) ဒုံထီဗွာ (ဒုန်ထီဗွာ)၊ (ခ) ဒိုင်ထီဗွာ မန်းခမ်းကို လိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ မဉ်ႏဟော်ꩻဖတ်လိတ် (ဒုံ/ဒိုင်)နီမျိုꩻနဝ်ꩻ အငွါမုဲင်ꩻ ပါꩻဟော်ꩻဒုံ၊ အငွါမုဲင်ꩻ ပါꩻဟော်ꩻ(ဒဲင်)၊ တဲမ်း(ဒုံ/ဒုန်)မꩻ ဝင်ꩻသေအာမွေးမွော့ဟွေး၊ ဝင်ꩻသွုံꩻအာမွေးမွော့ဟွေး အဝ်ႏလိုႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ခွေသွဉ်းတပါꩻထာꩻထီꩻ
ယူႏဗော့ꩻခွေသွဉ်းကရီ "ဥပဇ္ဈာယေန"နဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏသီးတဲ့ စူꩻသွော့အမျာꩻ၊ လုံးဝစူꩻတဝ်းခန်းတဲ့ ဖတ်(ဂစ်)+(ဂတ်)လꩻနီမျိုꩻ လက်ခံႏဗဲင်းသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ရိုꩻတေားသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ။ ခွေသွဉ်းတပါꩻထာꩻထီႏ (ဝ်)သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ (အ)သရတွယ်ꩻ၊ လိုႏဆွုံꩻဖျတ်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ (အမျာꩻတဲ့ ရလက်ခံႏဒျာႏ)။ (၁+၂၊ ၃+၄=လိတ်မွူးကိုပါတဝ်း) ကွဲႏတွော့ꩻ- ယိုခါ "အိက်"နဝ်ꩻ "အိက်" "အိင်"နဝ်ꩻ "အိန်"တဲမ်းသွုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "အိစ်+အိတ်= အငဝ်းမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (မန်း-အစ်နေ့) "အိဉ်+အိန်= အငဝ်းမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (မန်း အင်တော) ခေတ်ယိုခါ အငဝ်းထန်ႏ- အိက်= အတိက္ကမ (အတေ့က်ကမ) အိင်= လိင်္ဂ (လေင်ဂ) အိစ်= ကိစ္စ (ကေ့က်စ) အိတ်=ကိတ္တိ (ကေ့က်တိ) အိဉ်= ကိဉ္စာပိ (ကေင်စာပိ) အိန်= စိန္တေတိ (စေင်တေတိ)
ခွေသွဉ်းထာꩻထီႏ-
အိစ်+အိတ်-အွဉ်ႏထန်ႏ (အစ်)စတဲင်အငဝ်းအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ အမျာꩻရလက်ခံႏတဝ်းတဲင် အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်းတဲ့ယဝ်း စူꩻဗော့ꩻအမျာꩻသွုံꩻ အငဝ်းထန်ႏယိုခါအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻထွူယိုꩻ။ (၁+၂၊ ၃+၄= လိတ်မွူးကိုပါတဝ်း) အုက်= အငဝ်းမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (အုက်ꩻခံꩻ) အုင်= အငဝ်းမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (ဓာတ်ပုင်ႏ) အုက်=ငဝ်းနဝ်ꩻ ယိုခါသွုံꩻတေား (အွုတ်)၊ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း၊ အုင်=ငဝ်းနဝ်ꩻ ယိုခါသွုံꩻတေား (အွုန်+အွုံ)အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း။ အု+အုတ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏတဝ်ꩻ (အွတ်ꩻ) အုဉ်+အုန်=အငဝ်းမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (အွန်) (လောကုတ္တရာႏ-လောကွတ်တရာႏ၊ ယိုအတွိုင်ꩻယို ယိုꩻတဝ်း) စူꩻဗော့ꩻယိုခါအတွိုင်ꩻ လိုႏဆွုံꩻဖျတ် "အုက်+အုင်"လိုႏသော့ꩻလိတ်မွူးကို။
ခေတ်ယိုခါအငဝ်းထန်ႏ
အုစ်=ဥဒ္ဓစ္စ (အို့က်ဓစ်စ/မန်း-ဥစ္စာ) အုတ်=ပုတ္တ (ပို့က်တ/မန်း-အားထုတ်) အုဉ်=ပုည (ပုံည) အုန်=စုန္ဒ (စုံဒ)
ခွေသွဉ်းထာꩻထီႏ-
အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်းတဲ့ယဝ်း စူꩻဗော့ꩻအမျာꩻကသွုံꩻယိုခါ။ အုပ်=အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏ (တစုပ်ထွူတစုပ်) (လိတ်မွူးကို- "လုပ်ꩻ"ထာꩻ၊ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း။ အုမ်=အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏ (ခမ်းအုမ်ႏ) (လိတ်မွူးကို "ကုမ်ꩻ"ဗီႏ အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း)အထူꩻ- "အုပ်+အုမ်"=ယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏအငဝ်း။ (၁) အွုက် (၂) အွုင် (၃) အွုစ် (၄) အွုဉ် (၅) အွုတ် (၆) အွုန် (၇) အွုပ် (၈) အွုမ် အွုစ်+အွုတ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (သဲင်ꩻကွုတ်လိုꩻ)(လိတ်မွူးကို "ယွုတ်ပင်ႏ"အွဉ်ႏထန်ႏ အုသရ ကသွတ်ꩻငဝ်း-မဲဉ်ႏတဝ်း၊ (ယွုတ်)နဝ်ꩻ အွုသရဒျာႏ။ အွုဉ်+အွုန်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (အွုန်-တလီꩻ) (လိတ်မွူးကို "ကွုန်ႏ"သယ်ႏ-တဲ့ မွေးတဝ်း)။ အွုပ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (တသွုပ်ထွူတသွုပ်) (လိတ်မွူးကို ပွုံႏစံႏပါတဝ်း)။ အွုမ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (ခမ်းအွုမ်ႏ/ကျိုႏဆွုမ်ႏ)(လိတ်မွူးကိုမဲဉ်ႏထွူ)
လိုႏဆွုံꩻဖျတ်- "အွုတ်+အွုန်"နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏအငဝ်း (နွုတ်ꩻပါꩻ၊ လဝ်းဟွုန်"စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ)။ "အွု=အွူ"နဝ်ꩻ သရဒျာႏ၊ အဝ်ႏလိုႏသော့ꩻ သရတွယ်ꩻကို၊ အွော့ အွော၊ အွို့ အွို-ဖုံႏတဲ့ သရဒျာႏ။ (၁) အေ့က် (၂) အေင် (၃) အေ့စ် (၄) အေဉ် (၅) အေ့တ် (၆) အေန် (၇) အေ့ပ် (၈) အေမ် အေ့စ်+အေ့တ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (အုံတေ့တ်ꩻထာꩻ)။ အေဉ်+အေန်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (လိုꩻကေန်ꩻ) (ယိုတတွယ်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်မွူးကို အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏ) (အေ့)နဝ်ꩻ ရဿသရ-အငဝ်းဒွေါင်ႏ၊ (အေ)နဝ်ꩻ ဒီဃသရ-အငဝ်းဆွာꩻ၊ ဝဂ်အထျꩻ(က်)သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းဒွေါင်ႏ၊ ဝဂ်အနာ(င်)သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းဆွာꩻ။ (လေ့က်)မဲဉ်ႏတဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းမဲဉ်ႏ၊ "လေ"-က်သွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းလင်ꩻတဲင် အီႏမဲဉ်ႏဖေႏကထွꩻ "လေ့-က်"နဝ်ꩻ ထွꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏကုဲင်အလင် "အဲ့-အဲ၊ အော့-အော်၊ အို့-အို"ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ဝဂ်အထျꩻဗီးနဝ်ꩻ သွတ်ꩻဖေႏရဿ၊ ဝဂ်အနာဗီးနဝ်ꩻ သွတ်ꩻဖေႏဒီဃ မဉ်ႏအွဉ်ႏစီꩻကန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ယိန်းမဲဉ်ႏ၊ ယိန်းဟဝ်နဝ်ꩻသွူ။ (၁) အော့က် (၂) အောင် (၃) အော့စ် (၄) အောဉ် (၅) အော့တ် (၆) အောန် (၇) အော့ပ် (၈) အောမ် အောစ်+အောတ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (ဝန်ႏတကော့တ်ꩻ)၊ "ကော့တ်ꩻ"-နဝ်ꩻ အော့-သရတဲင် အွဉ်ႏတစော်ဖြောင်း (ကော့+ကွစ်=နီဖြုံႏဖတ်ဆွိုင်ꩻမွိုင်မွိုင် (ထန်ႏစင်းသင်းကောင်သားငဝ်း)။ အောဉ်+အောန်=အငဝ်းမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (ရော်+ရွဉ်=ရောန်ခံꩻ)(အွဉ်ႏတစော်ဖြောင်း)။ အော့ပ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (ကော့ပ်နဝ်ꩻမꩻ)။ အောမ်=အငဝ်းမဲဉ်ႏ (ခေါမ်ꩻလာꩻ)။ အကွာႏ-ကော့တ်-အွဉ်ႏဆိပ်တဝ်းဖြောင်း၊ ကော့ပ်-အွဉ်ႏဆိပ်ဖြောင်း။ ခေါန်ꩻ-ဆိပ်တဝ်းဖြောင်း၊ ခေါမ်ꩻ-ဆိပ်ဖြောင်း။ သွုံꩻယိုခါ-"ကွပ်ပွိုး"၊ အော့/အော မာꩻထွာတေား (ဝ)"ဝမောဒုဒန္တာနံ-ဝံဩဥ အန္တာနံ-"ဩ"တဲ့ မာꩻ"ဝ"၊ "ဥ"တဲ့ မာꩻ"ဝ"။ မဉ်ႏတဲမ်း "ကော့ပ်"ပွိုးနဝ်ꩻ ထွာ"ကော+အော့ပ်=နီဖြုံႏဖတ်ဆွိုင်ꩻမွိုင်မွိုင် အငဝ်းထန်ႏ "ကော့ပ်"ပွိုး။ မဉ်ႏတဲမ်း "ကွပ်"ပွိုးနဝ်ꩻ ထွာ(ကွ+ကပ်=နီဖြုံႏ ဖတ်ဆွိုင်ꩻမွိုင်မွိုင် အငဝ်းထန်ႏ "ကွ+ကပ်"၊ ယိုနဝ်ꩻ (ဩ)မာꩻထိုꩻ (ဝ)။ ခွေသွဉ်းအနေႏ မဉ်ႏတဲမ်း"ကော့ပ်"နဝ်ꩻ အငဝ်းမဲဉ်ႏထွူစွဉ်ႏတဲင် လိတ်မွူးကိုနဝ်ꩻ လိုႏသော့ꩻထဲင်း "ကော့ပ်+ကောမ်"ယိုတတွယ်ꩻ၊ "အော့တ်+အောန်"တဲ့ လိုႏသော့ꩻဒျာႏနေနေ၊ "ကွပ်+ကွမ်"နဝ်ꩻတဲ့ အွဉ်ႏစွူစွူ။ တနယ်ꩻ- "ကော့ပ်"နဝ်ꩻ "အော့"သရ မာꩻ(ဝ)တဲင် အငဝ်းဖွီဒွေါင်ႏ၊ "ကွပ်"နဝ်ꩻ "အော့/အော်"သရတဲင် အငဝ်းဟံးဆွာꩻ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏ။ (၁) အွော့က် (၂) အွောင် (၃) အွော့စ် (၄) အွောဉ် (၅) အွော့တ် (၆) အွောန် (၇) အွော့ပ် (၈) အွောမ် (စွော့စ်ꩻ/စွော့တ်ꩻလီ) အွောဉ်+အွောန်=အငဝ်းထန်ႏ-(အွောန်/အွဉ်ငါ)။ အကွာႏပွုံႏနဝ်ꩻ-(ကော့ပ်)နဝ်ꩻ ငဝ်းပေါ်တစော်၊ (ကွော့ပ်)နဝ်ꩻ အငဝ်းခြꩻကထောင်ꩻ။ အောမ်တွမ်ႏအွောမ်-တဲ့ အကွာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ။ခွေသွဉ်းထာꩻထီႏ-"အွော့က်+အွောင်"အဝ်ႏတဲင် "အွော့တ်+အွောန်""အွော့ပ်+အွောမ်"ယိုနီတွယ်ꩻတဲ့ လိုႏသော့ꩻလိတ်မွူးကို၊ "အွော့စ်+အွောဉ်"နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်လဲဉ်း "အွော့တ်+အွောန်"တဲင် သော့ꩻပါတဝ်းတဲ့ လꩻဒျာႏ။ (၁) အဲ့က် (၂) အဲင် (၃) အဲ့စ် (၄) အဲဉ် (၅) အဲ့တ် (၆) အဲန် (၇) အဲ့ပ် (၈) အဲမ် အဲ့စ်+အဲ့တ်- အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (စဲ့စ်+စဲ့တ်လိတ်) အဲဉ်+အဲန်- အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ (အဲဉ်+အဲန်ထဝ်း)
ခွေသွဉ်းထာꩻထီႏ-လိတ်မွူးကို အဝ်ႏလိုႏသော့ꩻပါ "အဲ့တ်+အဲန်"ယိုတတွယ်ꩻ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏကိုနဝ်ꩻ (တ်+န်-သွတ်ꩻယို) အသွုံꩻအာလဲဉ်းက (စ်+ဉ်-သွတ်ꩻ)နဝ်ꩻသွူ။ (၁) အုဲင့် (ရဿသရ-အငဝ်းဒွေါင်ႏ) (၂) အုဲင် (ဒီဃသရ-အငဝ်းဆွာꩻ) ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ ကထွင်ႏကတဲမ်းနယ်ဖေႏ (အုဲင့်+အုဲင်) သရငဝ်းရွုတ် လိတ်ဖြုံႏယိုနဝ်ꩻ (င်)သွတ်ꩻပါသင်ꩻတဝ်း၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် သရမန်ႏသမျ က်+င်၊ စ်+ဉ်၊ တ်+န်၊ ပ်+မ်=အသွတ်ꩻအဝ်ႏဗာႏလွဉ်းလွဉ်း။ (အုဲင့်+အုဲင်)ယိုနဝ်ꩻ (င်)သွတ်ꩻသံးအဝ်ႏခံႏခါꩻလဲဉ်းတဲင် ထွုံꩻစံႏအတွိုင်ꩻ မဉ်ႏတဲမ်းနဝ်ꩻ- "အုဲင့်က်+အုဲင် င်၊ အုဲင့်စ်+အုဲင်ဉ်၊ အုဲင့်တ်+အုဲင်န်၊ အုဲင့်ပ်+အုဲင်မ်"ထွာထိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻခန်း (င်)နဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းငါ "အုဲ့ အုဲ့ꩻ အုဲ အုဲꩻ အုဲး အုဲႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻငါမꩻ ဗွိုန်ပီယင်း "အဲ့ အဲ့ꩻ အဲ အဲꩻ အဲး အဲႏ"နဝ်ꩻသွူ။
ခွေသွဉ်းထာꩻထီႏ-(အွိုစ်-အွိုတ်၊ အွိဉ်+အွိုန်)ကိုနဝ်ꩻ ထူႏငါ (အွိုတ်+အွိုန်)ငါ။ (အွို့ပ်+အွိုမ်)နဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻထေထိုꩻ သွုံꩻတေား(အွုပ်+အွုမ်)နဝ်ꩻမꩻ အဆင်ႏပြေႏ။ (၁) အွက် (၂) အွင် (၃) အွစ် (၄) အွဉ် (၅) အွတ် (၆) အွန် (၇) အွပ် (၈) အွမ် အွစ်+အွတ်-အငဝ်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ထန်ႏ(အွ-အတ်)(အွတွမ်ႏအတ်) ဖတ်ဆွိုင်ꩻမွိုင်မွိုင်၊ အငဝ်းထန်ႏ(အွအတ်)ပအိုဝ်ႏဝေါဟာရ ငဝ်းသွုံꩻအဲဉ်ထဝ်း။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်မွူးကိုယိုခါနဝ်ꩻ (အွစ်)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏ(အွော့တ်)၊ (စွစ်ꩻလီ)(စွော့ꩻ+တ်ꩻ-လီ)၊ (အွဉ်)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏ (အွောန်)(အွဉ်ငါ)(အွော-န်ငါ)။ ကတဲမ်း(အွစ်+အွဉ်)ကအွဉ်ႏထန်ႏ (အွော့တ်+အွောန်)အကျောင်ꩻပျꩻခရာႏ အဗော့ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ (အော)သရနဝ်ꩻ မာꩻ(ဝ)ထွုံꩻစံႏအဝ်ႏတဲင် (အွော)သရတဲ့ မာꩻ(ဝ)လꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းဒျာႏ (အွော့တ်-အွောန်)တဲ့ တဲမ်းဗာႏ(အွစ်+အွဉ်)သျင်ꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ကသျင်ꩻနယ်ယိုနဝ်ꩻ သဘော်ꩻပေါက်သားဆေ့ꩻ၊ သဘော်ꩻပေါက်တဝ်းသားအာ၊ မဉ်ႏတဲမ်းစွဉ်ႏ (အွော့တ်-အွောန်)နဝ်ꩻ သျင်ꩻနယ်ခရာႏလိုႏဒွုမ်၊ အငဝ်းထန်ႏထွူထာစွဉ်ႏဒျာႏ။ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻယို၊ မဉ်ႏယူႏနုဲင်းအမျာꩻသွုံꩻနဝ်ꩻ လိုႏတဲမ်း(အွစ်+အွဉ်)၊ မဉ်ႏယူႏနုဲင်း အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ လိုႏတဲမ်း(အွော့တ်+အွောန်)။ မဉ်ႏနုဲင်းခွေသွဉ်းနယ်ꩻ ဖေႏခွင်ꩻစွဉ်ႏနီမျိုꩻ၊ မဉ်ႏမဉ်အွဉ်ႏဖေ့ထိုꩻ (အွစ်+အွဉ်)တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻတဲ့လꩻ။ (အွတ်+အွန်)ယို လိတ်မွူးကို အငဝ်းကထန်ႏအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻမန်းလꩻ၊ ဟော်ꩻပါဠိလꩻလို့တဲင် အွဉ်ႏစွူစွူ လိတ်မွူးကိုအတွိုင်ꩻ။ အွပ်-အငဝ်းထန်ႏ (အွ+အပ်=အွအပ်)။ အွမ်-အငဝ်းထန်ႏ (အွ+အမ်=အွအမ်)၊ ပအိုဝ်ႏဝေါဟာရ အငဝ်းသွုံꩻအဲဉ်ထဝ်း။ ကွဲႏတွော့ꩻ လိတ်မွူးကိုယိုခါနဝ်ꩻ- (အွပ်)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏ (အောပ်၊ ကွပ်ပွိုး)၊ (အွမ်)နဝ်ꩻ အွဉ်ႏထန်ႏ(အောမ်၊ အစွမ်)။ (အွပ်+အွမ်)ယိုတဲ့ အမျာꩻသွုံꩻအာလဲဉ်း၊ ယိုတဲ့ ခွင်ꩻနီမျိုꩻမꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကမဲဉ်လꩻအမဲဉ်ႏ (ကော့ပ်+ကောမ်)သားနဝ်ꩻ သꩻရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ (၁) အံ (၂) အိံ (၃) အုံ (အံ)တွမ်ႏ(အမ်)၊ (အိံ)တွမ်ႏ(အိန်)၊ (အုံ)တွမ်ႏ(အုန်) အငဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ (အံ)နဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီ(အမ်)တဲင် ဒီဃအငဝ်းထွူႏဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထူႏဗာႏအငဝ်းထွူႏ (ကံ၊ ကံꩻ၊ ကံး၊ ကံႏ)ယို(၄)ဖြုံႏလွုမ်ꩻနေနေ၊ (အိံ)နဝ်ꩻ သွုံꩻအီပါဠိကုဲင်တာႏလွုမ်ꩻ။ ဗွေႏဆရာႏသီး စခါတွမ်ႏ ဗွေႏဆရာႏသီးယိုခါ ယင်ဟန်ႏဟန်ႏနဝ်ꩻ ဖတ်လိတ်မန်းဖေႏကလꩻ၊ ဖတ်ပါဠိဖေႏကလꩻ (ချꩻခါꩻမူ)နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗီးကိုနဝ်ꩻ သော့ꩻပါ(အံ)၊ ကွပ်သော့ꩻပါ(အံ)တဲင် ပါဠိကို (အဟံ ဘန္တေ)၊ ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မံ၊ သံဃံ)စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဒါႏထွူလို့။ လိတ်မွူးကိုသော့ꩻပါ (အုံ)တဲင်တွော့ꩻ လိတ်မန်းကို (အလုံးစုံ၊ တွေ့ဆုံ)စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏ၊ ပါဠိကို (စက္ခုံ၊ ဘိက္ခုံ)စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏ သွဉ်ဗာႏခေါ်ခေါ်ဒွုမ်။
ယင်းဟန်ႏသားရိုꩻ "နီပအိုဝ်ႏတာႏနဝ်ꩻ ထူႏပါဠိဘာႏသာႏ၊ ထူႏမန်းဘာႏသာႏ အာဂမယုတ္တိပျꩻနယ်အကျောင်ꩻ (ထောက်ပါဠိ၊ ထောက်မန်းလိတ် ပျꩻအီအကျောင်ꩻ)ပေါႏလိုႏတဝ်း-တဲ့။ မွေးသွူ၊ (ဒိုင်)နဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏ(ဒုံ)၊ မဉ်ႏထွာပအိုဝ်ႏတာႏနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏ(ဒိုင်)။ ဥပမာႏ-(ဒိုင်ထီဗွာ)၊ တဲမ်းလိတ်ဖြုံႏတန် ဒုံထျꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ခꩻတဒုံနဝ်ꩻ တဲမ်း(ဒုံကောင်လောင်း)၊ (ဒိုင်+ဒုံ)နဝ်ꩻနီဖြုံႏနဝ်ꩻ (ခေတ်အခေႏအနေႏယိုခါ အလꩻ) ပအိုဝ်ႏပါ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်ပါ ကဖတ်(ဒဲင်)သားတွမ်ႏ ကဖတ်(ဒုံ)သားနဝ်ꩻ ခꩻမုဲင်ꩻအီႏအာ၊ လိုꩻမျိုꩻလင်ရိုꩻဒွုမ်၊ ပအိုဝ်ႏကိုခြေင်ခြေင်ငါ (လိုꩻလမ်းတဲ့ တယ်ႏပေႏခါကာႏ သွဉ်လိတ်မန်း၊ စင်ꩻသျင်ႏတဲ့ တယ်ႏပေႏခါကာႏ သွဉ်လိတ်မန်း၊ သွဉ်ပါဠိ)တဲင် (ဒိုင်+ဒုံ)နီဖြုံႏကို အငဝ်းမဲဉ်ႏ၊ မဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ သေနာႏတဝ်း၊ သꩻဘော်ꩻကျဒျာႏ အဆင်ႏပြေႏ၊ (ဒုံ)နဝ်ꩻ ဟော်ꩻပအိုဝ်ႏလꩻ၊ မန်းလꩻ၊ ပါဠိလꩻ နဝ်ꩻမꩻ သွဉ်ယိုꩻ၊ ဖတ်ယိုꩻ၊ အဆင်ႏပြေႏ (လိုꩻ ၉၉-ဖြာꩻနဝ်ꩻ) ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလွဉ်းလွဉ်း။
လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အမျာꩻသွုံꩻ၊ အမျာꩻတခြိုꩻ၊ လိုꩻအမျာꩻတဲ့ ကျွိုက်မꩻ၊ မာꩻပုဂ္ဂလိကတပါꩻပဲင်ႏ တပါꩻကျွိုက်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻ လꩻတဝ်း၊ နီဗွေႏသီးရိုꩻ နီလိတ်မꩻမဲဉ်ႏ၊ လိတ်မန်းနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတဝ်း၊ ဗွေႏဗွန်မန်းဖုံႏတဲ့ ဖတ်ပါဠိမဲဉ်ႏတဝ်း၊ (ဂစ္ဆာမိ)နဝ်ꩻ ဖတ်ဒျာႏ (ဂတ်ဆာမိ)မꩻ၊ (ဟေတုပစ္စယော)နဝ်ꩻ ဖတ်ဒျာႏ (ဟေတုပတ်စယော)မꩻ၊ (လောကုတ္တရာႏ)နဝ်ꩻ ဖတ်ဒျာႏ (လောကွတ်တရာႏ)မꩻ-စတဲင် နီဗွေႏသီးရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ရိုꩻလိတ်မန်း၊ မဲဉ်ႏတဝ်းတဲ့ နီဗွေႏသီး အုံလိတ်သွဉ်တွိုက် (နီဗွေႏသီးတကာႏပိုလီꩻ လွေꩻအတန်ꩻကျောင်ꩻ) သွဉ်ဗာႏလိတ်မန်း၊ နီဗွေႏသီး သွဉ်ဗာႏပါဠိ၊ သွဉ်ဗာႏဗွေႏဗွန်မန်းသီးတဲမ်း နိဿယဖုံႏ၊ အောင်ႏငယ်၊ လတ်၊ ကြီး၊ ဓမ္မာစရိယ၊ နီဗွေႏသီး ထွာလွဉ်ပညာႏသျိလိုꩻဒါႏဖုံႏ၊ ထွာလွဉ် ဆရာႏတဲမ်းလိတ်ကျောႏဖုံႏ၊ ထေနွောင်ꩻချာစွဉ်ႏ သဒ္ဒါႏပအိုတ်ႏ၊ သင်္ဂျိုဟ်ႏပအိုဝ်ႏဖုံႏ၊ ပါတိမောက်ပအိုဝ်ႏဖုံႏ။ နီဗွေႏသီးကဒါႏပညာႏ၊ ကလꩻဗဟုသုတနဝ်ꩻ ထူႏလိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻကို၊ သွဉ်လိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ ထွားလိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ သွဉ်လိတ်မန်းမွေးတဝ်းနဲ့၊ သွဉ်ပါဠိ၊ သွဉ်ဆရာႏတောႏမန်းသီးလိတ်(နိဿယ)ဖုံႏ မွေးတဝ်းနဲ့ဗွေႏ။ လိတ်မန်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏသီးရိုꩻ မဲဉ်ႏတဝ်းမဲဉ်ႏတဝ်းတဲ့ ထာꩻတမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ဖေႏနွောင်ꩻနီဗွေႏသီး ထာꩻသေထာꩻဒါႏ၊ ဖေႏနွောင်ꩻနီဗွေႏသီး ပညာႏတကားမုဲင်ꩻ။
ဗွေႏဗွန်မန်း ဖတ်ပါဠိမဲဉ်ႏတဝ်းမဲဉ်ႏတဝ်းတဲ့ နီဗွေႏသီး မာꩻဆရာႏဗာႏဗွေႏဗွန်မန်း၊ သွဉ်ဗာႏဝွေꩻဗွေႏသီးလိတ်မꩻ နီဗွေႏသီးအောင်ႏလꩻ ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး၊ ဓမ္မာစရိယဖုံႏ မွေးတဝ်းနဲ့ဗွေႏ၊ အောင်ႏတွမ်ႏ ပစ္စယောနဲ့၊ အောင်ႏတွမ်ႏ (ပတ်)စယောနဲ့ ယူႏယော့ယော့လုဲင်း။ မန်းလိတ်နဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးအွဉ်ႏထန်ႏလွဉ်ꩻတဝ်း အငဝ်းမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲင် "ရေးမှာအမှန် ဖတ်မှာအသံ"တဲမ်းတမျိုꩻ ဟော်ꩻတစွိုး နီဗွေႏသီးရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ မွေးသွူ၊ "တဲမ်းတမျိုꩻ ဟော်ꩻတစွိုး"နဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏကိုတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ၊ ဥပမာႏ- (ခွန်ကုဝေ)၊ ကတဲမ်း(ဝေ)နဝ်ꩻ (ဝဟွဲး)ပါတဝ်း၊ ကထွိုင်ႏဟော်ꩻနဝ်ꩻ (ခွန်ကုဝွေ)တဲ့၊ (တဟွဲးငဝ်းပါ)၊ တဲမ်းတမျိုꩻဟော်ꩻတစွိုး။ အဝ်ႏထဲင်းက (ဣန္ဒာ)တဲမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ သံးဟော်ꩻတေားဒျာႏ၊ ဝင်ꩻသမ်းဖတ်ဒျာႏ (အေင်ဒါ)နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏဟော်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ကတဲမ်း(ဣန္ဒာ)အတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ (အိ+န်=ဒါ)၊ မဉ်ႏတဲမ်းမန်းနေးနဝ်ꩻ (အင့်ဒါ)၊ (ဣ)သရ(န်-သွတ်၊)(ဒါ)(အင့်ဒါ)အငဝ်းထန်ႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ အဝ်ႏထဲင်းက (ခုန်ထုန်း)တဲ့၊ ကထွိုင်ႏဟော်ꩻနဝ်ꩻ (ခူန်ထူန်း/ခွန်ထွန်း)ဟော်ꩻဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏဟော်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ ကတဲမ်း(ခုန်ထုန်း)အတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ (ခုန်)နဝ်ꩻ (အု)သရငဝ်း(ခွန့်)၊ (ထုန်း)နဝ်ꩻတဲ့ (ထွန့်း) အငဝ်းထန်ႏဗာႏဒျာႏ (အု)သရနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏဗာႏ အဝ်ႏ(အု)သရ အဝ်ႏ(ခု)ငဝ်း၊ အဝ်ႏ(ထု)ငဝ်းလွဉ်။ (ခုန်)နဝ်ꩻ (န်)သွတ်ꩻထွို့ꩻဆွာꩻဖေႏတဲင် အငဝ်းထန်ႏဒျာႏ (ခွန်)ပေါႏရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ (ဒို့င်/ဒိုင်)(အောင့်/အောင်)(အဲင့်/အဲင်)နီဖြုံႏနီဖြုံႏကိုနဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏ ရဿ(ဒိုင့်၊ အောင့်၊ အဲင့်)လုဲင်း၊ (ထုန်း)တဲ့ (ထွန်း)ငဝ်းထန်ႏဒျာႏ မဉ်ႏရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ (ဒိုင်း၊ အောင်း၊ အဲင့်း) တဲမ်းဒျာႏ(ရဿ)သရငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း (ရိုꩻကနုဲင်းမုဲင်ꩻ)။ နီဗွေႏသီး/နီတကာႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏအမဲဉ်ႏတရာꩻ၊ မဉ်လꩻအမဲဉ်ႏတရာꩻတဲင် ကထောက်ပျꩻ တောက်သတ်နယ် အမဲဉ်ႏအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ "သဲင်ဟဝ်အွဉ်ႏနယ် ဒင်ႏစူꩻယာꩻ၊ ပတ္တမျာꩻစဲစ်အွဉ်ႏနယ် ဒင်စူခိုႏ၊ နာႏလိုႏဒျာႏသွော့နေား"(မွေးဒျာႏကရို)။ လိတ်အဝ်ႏ(၆)ရန်း မဲဉ်မာꩻလဲဉ်း(၈)ရန်းဖုံႏ မနဲးအာလဲဉ်း၊ ကော့ꩻမောင်ꩻသားတဲ့အာ၊ ထွာတဲ့ထွာသင်ꩻလဲဉ်းဒျာႏတဲင် ရထွာနွောင်ꩻဒျာႏ။
မာꩻ(၈)ရန်းပွုံႏစံႏ
အ၊ အꩻ၊ အး၊ အႏ၊ အာ၊ အာꩻ၊ အား၊ အာႏ။ အက်၊ အက်ꩻ၊ အက်း၊ အက်ႏ၊ အင်၊ အင်ꩻ၊ အင်း၊ အင်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
တောင်ꩻခါꩻ-(ကလိုႏဖျင်)နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဒျာႏသေဒျာႏ ခွေသွဉ်းတပါꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ အလောင်ႏအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏထီႏဒျာႏ၊ အဝ်ႏသေနုဲင်းနုဲင်းဒျာႏသွူ။ ကလိုႏလိုႏအပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဆောင်ႏရွက်ထွူတဲင် မူလသရ(၂၂)ဖြုံႏအကို ကသော့ꩻထွိုက်ကသော့ꩻသင်ꩻ ဝဟွဲး၊ ယ-ပယ်၊ ရ-ဗဲဉ်၊ လ-ဗဲဉ်ဖုံႏနဝ်ꩻ သေ့ာꩻထွူတွော့ꩻ (အသွတ်ꩻ)ကသွတ်ꩻသင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏသွတ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏထွူနဝ်ꩻခါ "တွမ်ႏခေတ်အခေႏအနေႏလွောက်ꩻငံႏ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ပအိုႏလိတ်မွူးအငိုꩻတန်ႏ"တန်သွူ။
ငေါဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏ "ခွေသွဉ်းတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗွေႏသံႏဃာႏသီးတဲ့နဝ်ꩻ ကလိုႏရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဒျာႏ၊ သေနုဲင်းနုဲင်းဒျာႏ၊ နုဲင်းမုဲင်ꩻမꩻမဲဉ်ႏ-နုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတဝ်း-စတဲင်စားနဝ်ꩻတဲ့ နီလဲ့အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ နီလဲ့ အဝ်ႏဒါႏဒျာႏအကျောင်ꩻ"အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသေလွေꩻ ဆဲင်ႏရာꩻသားဖုံႏသူꩻတဲင် ဝွေႏဖန်ႏမုꩻထွုံꩻစံႏအလꩻ အမဲဉ်ႏအမဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ အမာႏအမာႏအတွိုင်ꩻ ဝွေႏဖန်ႏနယ်ဗာႏဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏသီးဖုံႏ သဘော်ꩻပေါက်သေနာႏဖေႏသွော့၊ အွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻသွော့ ခွေသွဉ်း ဗွေႏသီးဩ။
ကွဉ်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဆရာႏဗွေႏ
"ခိန်ႏတွိုႏလဲဉ်း-မာꩻခန်းလုဲင်း"
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
အဲစ်တမ်
အဲစ်တမ် (Atom) အဲတ်တန် ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အဖွန်ႏပေႏကဒိစ်ꩻဖုံႏဒျာႏတဲင် တထီႏနွောင်ꩻတောဝ်းတောမ်ႏ မဲ့ရိုꩻရိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အဲစ်တမ်တဖြုံႏပွုံႏစံႏနောဝ်ꩻ အထန်ႏဖဲ့ꩻယို ဗွိုန်နုဲင်းမို့ꩻအေႏဖုံႏကအောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်အတွိုင်ꩻ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏ အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်လွေꩻတဲင် ပရိုတွန် တောမ်ႏ နျူထရွန် သီးကအောဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ နျူးကလီးယပ် (ဝတ်ဆံ)နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻအဲစ်တမ်အကဲဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
အဲစ်တမ်ဖုံႏယို ပွုံႏစံႏတဉ်ႏခွေါင် (Definite Shape) တအဲဉ်ထောဝ်း (ပညာႏသျှင်ႏကဒေါ့သားအောဝ်ႏ ) ရိုꩻကီစွဉ်ႏလဲ့ꩻ မိဉ်ႏဒေါ့အဒွေါင်ႏသွတ်ꩻနောဝ်ꩻ အတဒွီႏပွုံႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အတဝွန်ꩻလွိုႏလွိုႏ၊ ဟမ်းယွေးယွေးနုဲင်း ကမ်ႏပုဲင်းဒီႏလွိုႏလွိုႏနောဝ်ꩻသွူ။ သာႏဓကအနေႏ မဲဉ်ယီးနယ် ဆျာဒီႏသွတ်ꩻကအိုႏထွူတဲင် အထန်ႏဗွာဗွာကို အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏအောဝ်ႏ ယူႏစမ်ꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အီလဲစ်ထရွန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ အုံစွူစွူနေးမွေးတောဝ်းတဲင် အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ် နျူးကလိယပ်ကရိုꩻဒါႏ ဆျာဒီႏအကဲဉ်တသီးသီးတဲင် ဆျာဒီႏအကဲဉ်တသီးကိုနောဝ်ꩻ ပရိုတွန် တောမ်ႏ နျူထရွန် ဖုံႏအောဝ်ႏ ဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အဲစ်တမ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဓါတုဒြပ်စင်ဖုံႏအတာႏ ထွာအခေႏခံႏအဖွန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အဲစ်တမ်အကို ကအောဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ပရိုတွန် အဆေ့ꩻအအာအလꩻ ဟဲ့ꩻဖန်အီနွောင်ꩻ ဓါတုဒြပ်စင် ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကထွာဗာႏအဝိဇ္ဇာႏ-ဝိဇ္ဇာႏ
အဝိဇ္ဇာသုတ် (ကထွာဗာႏ အဝိဇ္ဇာႏအကျောင်ꩻ၊ ကထွာဗာႏ ဝိဇ္ဇာႏအကျောင်ꩻ)
ပေါႏတဆယ်ꩻကပ်တောဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ပေါႏတပေါင်ꩻတဝ်း လိုꩻမျတ်နောဝ်ꩻ နာႏဗာႏတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏဗာႏတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ (ယွုမ်းအံႏတဝ်း ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ)။ ပေါႏသဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အယောနိသော မနသိကာရ-အွဉ်ႏသꩻဒါႏတဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏသꩻဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏသတိꩻအဲဉ်ထဝ်း ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ သေထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ- ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက် ဒုစရဲက်ယိုသွံပါꩻထွာ၊ ပေါႏဒုစရဲက် ယိုသွံပါꩻထွာနဝ်ꩻ နီဝရဏတရာꩻငတ်ꩻပါꩻ (ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏ၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၊ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ)ဖုံႏယိုထွာ၊ ပေါႏနီဝရဏတရာꩻငတ်ꩻပါꩻဖုံႏယို ထွာနဝ်ꩻ 'အဝိဇ္ဇာႏ'ထွာ၊ ထွာလွဉ်အရန်းရန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မနော်ဒုစရဲက် ၃-ပါꩻ
အဘိဇ္ဈာ၊ ဗျာပါဒ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ-ယိုသိုမ်ပါꩻသွူ။
တိတ္တိရဇာတ်
"တိတ္တိရဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် တိတ္တိရဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ သိက္ခာႏဝါႏပေႏသားနောဝ်ꩻ ရိုႏသေႏဗာႏ သိက္ခာႏဝါႏတန်သားအကျောင်ꩻ၊
၃။ အံႏရင်ꩻ ရဲခါꩻ သိက္ခာႏဝါႏတန်သီး ခင်ႏလမ်းလꩻတဝ်း၊ ပေါႏအံႏရင်ꩻ ရဲခါꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ဝါႏဖြဲ့ꩻ ယို့ ဆင် ယိုသွံဗာႏ ရိုႏသေႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ဗကဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် ဗကဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ဟောဝ်မာꩻတောဝ်း တခြိုꩻတုꩻ၊ ဟဝ်အံႏလဲဉ်တောဝ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၂။ ထွားခတ်ကယ်ꩻဗော့ꩻ အရောင်ႏအထန်ႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တခြိုꩻအငိုꩻတန်ႏ တမွေးတဝ်းတဲ့ အောဝ်ႏဒါႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ရိုꩻနမ်းယံယံ အံႏလဲဉ်လꩻဝင်ꩻတဲ့ တွိုႏတနီꩻခါ ပါꩻအံႏလဲဉ်လꩻချာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ နေးတွမ်ႏငဝ်းအွီႏတဲင် ပါꩻလွဉ်ချောက်၊ ပါꩻလွဉ်လဲဉ်ဒါႏလိုꩻအကျောင်ꩻ၊
၅။ နီဖေႏနေးကယွုမ်းတဲင် ပထမတလဲင်ႏနဝ်ꩻ ပါꩻမာꩻမဲဉ်ႏထွူခါ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ ပါꩻအံႏလဲဉ်သွူအကျောင်ꩻ၊
၆။ အောဝ်ႏထွာရန်ႏသေႏသေႏတဲင် အီႏမာꩻဖေႏနီအကျိုꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်ယွုမ်းယိုꩻတဝ်းထာꩻ နုဲင်းထပေႏ၊ ယူႏခူခူဗာႏထာꩻ နုဲင်းဆွေႏနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၇။ "နီအွဉ်ႏစွဉ်ꩻဝင်ꩻကတူႏ-ဝင်ꩻအွဉ်ႏပူႏနီကတောင်"ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ "ဝဋ်"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ လဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း (လဲ့ꩻတလꩻတဝ်း-ဝဋ်၊ ပြွတ်တလꩻတဝ်းခံႏဗာႏ)အကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သု (ခန)
ဟိရဂန ကို す မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ス (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ su သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ
ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်၊ အွိုင်ႏ၊ ဒုံဖုံႏ
နေပီဒေါ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻဒျာႏ လ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
ခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ (၈)ဖြုံႏသွူ။ {|class=wikitable !ဥတ္တရခရဲင်ႏ
ခရဲင်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏ
!ဇေယျာသီရိခရဲင်ႏ
!လယ်ဝွေးခရဲင်ႏ
!ပိဉ်းမနားခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻ
ဝေင်ꩻအဝ်ႏ(၈)ဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ-
ဝေင်ꩻအဝ်ႏ(၈)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၅၇)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၁၈၇)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၇၉၅)ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းထီတန် ခမ်းနမ်းဗွေႏ တိုက်ရိုက်အိုပ်ချုတ်ရေꩻဆꩻလ့ကိုသွူ။ နေပီတော်ကောင်သီနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဥက္ကဋ္ဌတဖြာꩻ၊ အွဉ်အကိုရေꩻတဖြာꩻ၊ ကောင်သီအစွိုꩻနွို့ ကွတ်ꩻဖြာꩻဖုံႏသွူ။ နေပီတော်ဟံႏနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းထီရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းတဖြုံႏဒျာႏတဲင် လွတ်တောႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
ထာꩻအံႏတွမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻ
"ထာꩻအံႏတွမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ" လိုꩻလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏ လို့လို့စင်စင်၊ ပေႏပေႏတန်တန်နဝ်ꩻ တလွစ်ကင်ꩻတဝ်း တွမ်ႏအာဟာႏရ၊ နမ်းခန္ဓာႏ ပငါပရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်ညဆွာꩻရေꩻအတာႏ အံႏသော့ꩻဖေႏဗာႏ အာဟာႏရလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ကအံႏသော့ꩻဖေႏဗာႏ အာဟာႏရယို သတ္တဝါႏ တမျိုꩻတွမ်ႏတမျိုꩻ တဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အံႏဒျာႏသေင်ႏလာႏဝါႏလာႏ၊ မီꩻဖုံႏ၊ ထာꩻအီႏဖုံႏခြေင်ခြေင်၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အံႏဒျာႏဝင်ꩻသွီႏဝင်ꩻယာႏခြေင်ခြေင်၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ရော့ꩻရာꩻသင်ꩻရာꩻ အစွိုးစွိုး အမျိုꩻမျိုꩻ အံႏလို့ဒျာႏသွူ။
တိရစ္ဆာန်ႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ နွောင်ꩻရာꩻထိုမ်ႏအံႏစွဉ်ႏ ဝင်ꩻသွီႏဝင်ꩻယာႏတွော့ꩻ ထီႏထီႏဒျာႏ တိရစ္ဆာန်ႏအံႏနွောင်ꩻလွဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သံႏဝွေႏဂ လꩻခရာႏဟဝ်ငါႏသွူ။ လိုꩻနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻရော့ꩻရာꩻအံႏ သတ္တဝါႏမျိုꩻကိုသွူ။ လိုꩻသီး အသွီႏဇာႏတိ အသꩻဇာႏတိနဝ်ꩻ အံႏဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏခြေင်ခြေင် အဝ်ႏလꩻဒျာႏလဲ့ သံးမက်သံးကျွိုက်ငါႏ ဝင်ꩻသွီႏယာႏသွူ။ တိရစ္ဆာန်ႏချင်ꩻချင်ꩻ ကအံႏလွ ဝင်ꩻယာႏယိုနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏတဲင် သေဗော့ꩻ မဲဉ်အံႏတစွိုးလုမ်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏ အကုသိုလ်ႏ၊ အဟဝ်အကုဲင်၊ အကျိုꩻအကျောင်ꩻတရာꩻမျိုꩻယို ဝွေꩻသီးတသေတဝ်းတွော့ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏကအံႏဝင်ꩻယာႏနဝ်ꩻ မွိုက်ငါႏရွိုင်ꩻငါႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ရိုꩻတလꩻတဝ်းသွူ။ တိရစ္ဆာန်ႏကအံႏဝင်ꩻယာႏယို မီႏရိုꩻအမွိုက်အရွိုင်ꩻနဝ်ꩻ တမွိုက်ထွꩻ တရွိင်ꩻထွꩻတဝ်းဒွိုန်း လိုꩻသွူ။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိုꩻကရိုꩻဒါႏ သတ္တဝါႏယိုနဝ်ꩻ အဟဝ်အကုဲင်၊ အကျိုꩻအကျောင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏအကုသိုလ်ႏ-စတဲင် သဘာဝတရာꩻဖုံႏယို အဝ်ႏသေလို့လို့ဒျာႏလဲ့ သမ်းအဝ်ႏမွိုက်နုဲင်းဒျာႏ တိရစ္ဆာန်ႏတဲင် ရိုꩻဗာႏမွိုက်လဲဉ်း တိရစ္ဆာန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းမုဲင်ꩻခန်းတယဝ်းဟုဲင်း လိုꩻတွမ်ႏတိရစ္ဆာန်ႏယို ပါꩻမုဲင်ꩻမွိုက်လွိုခရာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွူဒွိုန်း တခွိုင်းယို။ ယိုနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်ႏသွုပ်လွေꩻယင်း သတ္တဝါႏသီး အံႏဗာႏအာဟာႏရ အကျောင်ꩻခရာႏသွူ။
သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး နမ်းခန္ဓာႏယို အဘိဓမ္မာႏနယ်ꩻအလꩻ မီႏခွယ်ꩻလွေꩻဗာႏ အအဲဉ်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယော အဝ်ႏမဟာဘုတ် ဓာတ်တန်လစ်ꩻပါꩻယိုလုမ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏအခဝ်တွို့ꩻ(အနောက်တိုင်း) တသီႏပညာႏနယ်ꩻအလꩻ သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး နမ်းခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ ဗီတာမေန်ဓာတ် သတ္တုဓာတ်ဖုံႏ ပေါင်ꩻစပ်အဝ်ႏညီꩻ အဝ်ႏစုလွဝင်ꩻသွူ။ သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏ နမ်းခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ ဓာတ်အမျိုꩻမျိုꩻ (ကလပ်စည်း)ယို အဝ်ႏလို့ အဝ်ႏကုဲင်ထို့တသေႏသေႏအတွိုင်ꩻ ကလာပ်စည်းတသာလဲ့ အဝ်ႏပေါႏအဝ်ႏထွာသော့ꩻ တသေႏသေႏနေနေသွူ။ ကလာပ်စည်းတသာဖုံႏ ကအဝ်ႏပေါႏ ကအဝ်ႏထွာနွောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ သꩻအဝ်ႏသတ္တဝါႏသီးဖုံႏ ကွပ်အဝ်ႏအံႏသော့ꩻ အာဟာႏရ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻမꩻသွူ။ ကအံႏသော့ꩻ အာဟာႏရ ပငါပရာꩻယိုနဝ်ꩻ သတ္တဝါႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻ အံႏဗာႏအာဟာရနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေဒျာႏဖုံႏသွူ။ ထာꩻသောင်ꩻထာꩻသား ယူးဝါးတိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အာဟာႏရ လိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်းတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကုဲင်ထိုꩻ၊ အာဟာရလိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်းတဲင် ထွာရောႏဂါႏတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ သီတခြို သီတရတ်ထိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ ဆေ့ꩻခြေားလုမ်ꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သတ္တဝါႏအမျိုꩻမျိုꩻအကို ထာꩻသေတရာꩻ အအာသွတ်ꩻလိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသꩻဝင်ꩻသက်လဲ့နဝ်ꩻ၊ အဒီႏအရာႏ အလာႏအစော့ꩻမျိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ အံႏလို့အံႏစင်တဲင် ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ထာꩻအံႏတစွိုးယိုလဲ့ ယပ်ꩻလွဉ်ဗာႏ၊ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏတွော့ꩻ ဘုရာꩻဟောꩻခါꩻ ဒုက္ခသစ္စာႏတမျိုꩻနေနေသွူ။
လိုꩻသီး ကအံႏအွꩻဒါႏ အာဟာႏရ အနမ်းသား အထီသားဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ယဟန်ႏလဲ့ လိုႏအပ်မွေးတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ႏ မတ်တရာꩻတဲင် အံႏသော့ꩻလဲ့ အဝ်ႏ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ စူꩻဖြေꩻအရသာႏ၊ စူꩻဖြောင်းတဏှာႏတဲင် တလိုႏအပ်ငါႏတဝ်းလဲ့ ပျောႏရာꩻအံႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ အာဟာႏရယိုနဝ်ꩻ တလိုႏအပ်ငါႏတဝ်းလဲ့ စူꩻဖြောင်းစူꩻဖြေꩻ အရသာႏတွော့ꩻ အံႏသော့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုႏအပ်မွေးတွော့ꩻ အံႏသော့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏအရသာႏယို လို့ရွဉ်လွဉ်းလွဉ်းတဲင် အဗွေႏယပ်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ဒုက္ခလွဉ်ꩻဗာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ နီနမ်းခန္ဓာႏအတာႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏ အာဟာႏရမျိုꩻဖုံႏ၊ ဓာတ်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို မီႏအံႏသော့ꩻဖေႏဗာႏနဝ်ꩻမꩻ ထွာလိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်၊ ထွာလိုꩻဓာတ်ဗွေ အာႏဗွေတဖြာꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ အာဟာႏရခရာႏယို နီလိုꩻသီး အဝ်ႏလိုႏသေနာႏဝင်ꩻ ပငါပရာꩻသွူ။ ဖေႏကသေနာႏနဝ်ꩻ လိုႏကျိုꩻစာꩻဝင်ꩻ ပငါပရာꩻသွူ။ မီႏသေနာႏသွူတဲ့ "ခွေယို လိုႏအပ် ဗီတာမေန်အမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ သတ္တုဓာတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻ"စဉ်ꩻစာꩻယူႏသွူတဲင် ကလိုႏအပ်ဒါႏဓာတ်မျိုꩻ၊ အာဟာႏရမျိုꩻယို အံႏသော့ꩻဖေႏဗာႏသွူ။ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ "အစာလည်းဆေး၊ ဆေးလည်းအစာ"ကရိုꩻဒါႏ မန်းငဝ်းအတွိုင်ꩻ နီကအံႏဒါႏ အာဟာႏရယို ဖေႏကထွာတသီႏ၊ ဖေႏကရဲးကာႏကွယ်ႏနွောင်ꩻအီ ရောႏဂါႏတမျိုꩻမျိုꩻတစွိုးစွိုး၊ နမ်းလောင်းရောႏဂါႏ မီႏအဝ်ႏထွာလဲဉ်းလဲ့ ဖေႏကဟဝ်၊ ဖေႏကရေꩻနွောင်ꩻအီနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွိုက်ဒါႏ၊ အဝ်ႏလိုႏအံႏဒါႏသွူ။ လိုꩻဆာထာꩻထွူဖုံႏ၊ လိုꩻဖြားဖုံႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ အာဟာႏရခြေင်ခြေင်လုမ်ꩻနဝ်ꩻ ကလိုႏအပ်ဒါႏ ဓာတ်အမျိုꩻမျိုꩻယို တလိုမ်းကိုမ်ႏလꩻတဝ်းတဲင် အံႏဗာႏပါ၊ ဆဲ့ꩻဗာႏပါနေး တသီႏဖုံႏသွူ။
လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ရွဉ်လဲ့တအဲဉ်ထဝ်း၊ သေလဲ့ တသေတဝ်း အာဟာႏရခရာႏတဲင် အံႏဗာႏတဝ်းတွော့ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဝ်း၊ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေဒျာႏ အာဟာႏရအကျောင်ꩻ၊ အဝ်ႏသေဒျာႏတသီႏလဲ့ ရွဉ်အဲဉ်ထဝ်း၊ အံႏနွောင်ꩻတဝ်းတွော့ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဝ်း၊ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ရွဉ်အဝ်ႏဒျာႏ၊ အံႏနွောင်ꩻဒျာႏလဲ့ သေတဝ်း အာဟာႏရအကျောင်ꩻ၊ သေတဝ်းတသီႏတွော့ꩻ အံႏဗာႏတဝ်းတဲင် ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဝ်း၊ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ အာဟာႏရအကျောင်ꩻလဲ့သေ၊ တသီႏလဲ့သေ၊ ရွဉ်လဲ့အဝ်ႏ၊ ဖြေꩻအံႏလဲ့နွောင်ꩻ၊ အံႏဗာႏသေႏသေႏ၊ အံႏဗာႏပွုံႏမဲဉ်ႏ၊ အံႏဗာႏလိုမ်းလိုမ်းကိုမ်ႏကိုမ်ႏတွော့ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်သွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်းယိုခါ ခွန်ဟဝ်အုပ်ချွုတ် နေင်ႏပေါင်ꩻအာတွော့ꩻ ကခြွေခြာႏချံꩻသာႏဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ဗာႏဟဝ်ပညာႏတဲင် အာဟာႏရအကျောင်ꩻခရာႏလဲ့သေ၊ အံႏလဲ့အံႏနွောင်ꩻတွော့ꩻ ထွာစွဉ်ႏလိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻဟဝ်၊ ထွာစွဉ်ႏလိုꩻသက်ဆွာꩻ၊ ထွာစွဉ်ႏလိုꩻယောင်ꩻရေꩻဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ နီမန်းခမ်းနဝ်ꩻ ခွန်တဟဝ်တဝ်း အုပ်ချွုတ်နေင်ႏပေါင်ꩻအာတဲင် ထွာခမ်းခြေားခမ်းကေန်ꩻ၊ သွဉ်ဗာႏဟဝ်တဝ်းပညာႏ၊ ကွပ်ပညာႏဆေ့ꩻတွော့ꩻ သေတဝ်းအာဟာႏရအကျောင်ꩻ၊ အံႏဗာႏဟဝ်တဝ်း အာဟာႏရ၊ အံႏဗာႏဟဝ်တဝ်းတသီႏတွော့ꩻ ထွာစွဉ်ႏလိုꩻတကုဲင်၊ လိုꩻသက်ဒွေါင်ႏ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ အာဟာႏရကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အံႏတဝ်းလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ တတဲ့ꩻတဝ်းအမျိုꩻယို အံႏသော့ꩻလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ အဝ်ႏတဲ့ꩻဒျာႏလဲ့ လွိုအခန်ꩻတွိုင်ꩻ အံႏလွဉ်ꩻအံႏအာလွဉ်ꩻငါႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ အံႏဗာႏအမျိုꩻတဲ့ꩻတဲ့ꩻခဝ်းခဝ်း၊ အံႏဗာႏအခန်ꩻတွိုင်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသွူ။
နီမန်းခမ်းယိုနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးအာဟာႏရ ဗဟုသုတထာꩻသေဆေ့ꩻတဲင် တတဲ့ꩻတဝ်းအမျိုꩻယို သမ်းအံႏ၊ အဝ်ႏတဲ့ꩻဒျာႏလဲ့ သမ်းအံႏလွဉ်ꩻ သမ်းအံႏအာငါႏတဲင် ထွာဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏ တစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ ဒုက္ခလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ရွဉ်လို့လွဉ်ꩻဗာႏ၊ သီလွဉ်ꩻဗာႏနဝ်ꩻ ခေတ်ယိုခါ အဝ်ႏအာတန်သွူ။ ဥပမာႏ- တတဲ့ꩻတဝ်း အာဟာႏရမျိုꩻယို ကွပ်အံႏတဲင် သွီႏတိုꩻထင်ႏလွဉ်ꩻ လေဖျတ်တွော့ꩻ သီတကွို့ꩻ သီတခဝ် သီနမ်းတဗာႏလုမ်းထာꩻနဝ်ꩻ ဟွိုန်အာငါႏသွူ။ တတဲ့ꩻတဝ်း နီနမ်းခန္ဓာႏ၊ တခဝ်းနွောင်ꩻတဝ်းဒဝ်ဖုံႏ၊ ဘီယာဖုံႏယိုလဲ့ အွꩻအာအွꩻလွဉ်ꩻ တလꩻတဝ်း၊ ထွာဝွေႏဒနာႏ သက်ဒွေါင်ႏအီ အကျောင်ꩻတရာꩻနေနေသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခေတ်ယိုခါ ကခြွေခြာႏချံꩻသာႏဒါႏ ခမ်းထီ၊ ပညာႏထာꩻသေကအာ ကတန်ဒါႏ ခမ်းထီလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအုံအဝ်ႏဒါႏ၊ ဝင်ꩻအံႏအွꩻဒါႏတဲင် ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ တိုꩻတက်ထွန်ꩻကာꩻ ယိန်းခြွေခြွေခြာႏခြာႏ၊ ယိန်းချံꩻသာႏမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ နီမန်းခမ်းယိုခါနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻယို ကမ္ဘာႏတကီနဝ်ꩻ လဲဉ်းဝင်ꩻဆꩻချာ၊ ထဲ့ဖွိုႏလဲဉ်းဝင်ꩻအာတန်လဲ့ ကသေနာႏဒါႏ အာဟာႏရအကျောင်ꩻသား၊ ကသေနာႏဒါႏ တသီႏသား၊ အံႏလဲ့နွောင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသုံꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏအံႏအွꩻလွဉ်ꩻငါႏအကျောင်ꩻ။ နီစွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻတာႏ တဲမ်းနယ်ခြုဲင်းနယ်ဗာႏ "ထာꩻအံႏတွမ်ႏခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ"အကျောင်ꩻအခရာႏနုဲင်းယိုသွူ။ ကွပ်ပွိုးဟောꩻဗာႏလိတ်ယိုတဲင် ခြွေခြာႏချံꩻသာႏလွသွော့ဝင်ꩻနေား။
လိုꩻယွဲးတွမ်ႏဘာႏသာႏရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏရေꩻ
သဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို せ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို セ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ se သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၁)
မမ ပုညဘာဂံ သဗ္ဗေသတ္တာ သမံ လဗ္ဘန္တု- ခိန်ႏခါႏကာႏလ ယိုခါတွင်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ကမာꩻဗာႏ၊ ကုသိုလ်ႏဟဝ်တာႏ အပွန်းယို၊ သိုမ်ဆီပုဲကို ဘုံႏလို့စင်၊ လိုꩻယင်လူꩻယင် ဗျဟ္မာႏပေါင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးယိုလောင်ꩻ သိုမ်မျိုꩻခါ၊ နာꩻခွေဆေ့ꩻအာ တအဲန်ထဝ်း၊ ရက်တောႏစင်ꩻတဝ်း ဝွေႏဖေႏလို့၊ ကုသိုလ်ႏပွန်းဖို့ ညီႏမျဝင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻရင်ꩻ ယံကလꩻ၊ နမ်းယိုတွမ်ႏသꩻ ယံချံꩻသာႏ၊ ယံအုံအဝ်ႏဗာႏ သွူနဲ့အေား။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၂)
နုဲင်းဟန်ႏနီꩻယို ကမာꩻဗာႏ၊ ကုသိုလ်ႏအတာႏ ဘို့ဘာဂ၊ အီႏဝွေႏအမျ ဖန်းဖြယ်တေား၊ မွိုးဖါယိုနေား ဝွေႏရီးအွဉ်၊ ဆရာႏကသွဉ် ဝွေႏပါစူꩻ၊ ဖူးဝေးအထူꩻ သွꩻဟဝ်ပေါင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုလောင်ꩻ ဝွေႏဖြယ်ဖန်း၊ လူꩻပွေါးနီနမ်း ပွေါးကျောင်ꩻဒုံ၊ ငါးရုဲꩻခမ်းအုံ ခွန်ယမ၊ ကုသိုလ်ႏဘာဂ ဝွေႏတွိုႏဒျာႏ၊ တနံဒေႏဝါႏ လူꩻသူထပ်၊ တဆီသူရပ် ဗျဟ္မာႏဘုံႏ၊ ကုသိုလ်ႏအဟုံႏ ဝွေႏလို့စင်၊ ဟံႏခိုႏဟံႏကင် အဝ်ႏကုဲတဝ်း၊ ယံသာႏဓုရဝ်း ပငါရာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ လို့လို့အေား။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၃
ခိန်ႏခါႏကာႏလ ယိုခါတွင်ꩻ၊ ခွေသွဉ်းယိုရင်ꩻ ကမာꩻဗာႏ၊ ပုညကုသလာႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ အီႏဝွေႏဖ၊ ရီးအွဉ်အစ ကေꩻဇူꩻအာ၊ မွိုးယိုတွမ်ႏဖါ စဝ်းဆရာႏ၊ ဝွေႏဖန်းဖဒျာႏ ယံလꩻညီꩻ၊ သွꩻရက်သွီႏထီꩻ ဖူးဝေးခွိုꩻ၊ သွꩻပေႏစုမ်ꩻစွိုꩻ သဟာႏယ၊ ခွိုင်းတဲင်ကလျာႏဏ ဖူးဝေးပေါင်ꩻ၊ သွဉ်းကုသိုလ်ႏခြောင်ꩻ ဝွေႏတွာတွာ၊ လွိုထဲင်းဒွိုန်းခြာ လူꩻဒေႏဝါႏ၊ ကအဝ်ႏထိန်ꩻဒါႏ နမ်းလောင်းကီ၊ ကအဝ်ႏတီဒါႏ လံးကိုဖူꩻ၊ ဒုံဆောင်ႏဝေင်ꩻခူꩻ ကအဝ်ႏထွား၊ အာမျိုꩻအာစား လူꩻတနံ၊ သေင်ႏတန်ကောင်တန် ကအဝ်ႏထင်ႏ၊ ပထဝီႏဟံႏလောင်း ကအဝ်ႏအုံ၊ လူꩻမျိုꩻတင်ꩻလုံ ဝွေႏလို့ဒျာႏ၊ ဘုရာꩻသာႏသနာႏ အဝ်ႏထိန်ꩻစောင်ꩻ၊ လူꩻတန်အပေါင်ꩻ ဗျဟ္မာႏသင်၊ ဝွေႏဖန်ႏလို့စင် ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ ပိတ္တာႏသီးမျိုꩻ ရန်းဆလ၊ အဝ်ႏခံႏဒုက္ခ ဝွဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻ၊ ငါးရုဲꩻဘုံႏထယ်ꩻ အပါယ်ႏနယ်ႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ ယိုယင်ပါ၊ ဝွေႏဒျာႏတွာတွာ သွဉ်းကုသိုလ်ႏ၊ ရန်းလဘုံႏဖွိုႏ ထွာဝင်ꩻတန်၊ ခွန်ယမယင် ခွေသွဉ်းဝွေႏ၊ ဝသုန္ဓရေႏ နင်ꩻလူꩻမူႏ၊ ယံနေးယံထူႏ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ၊ သတ္တဝါႏလူꩻလိုꩻ ဝွေႏမျမျ၊ ယံသာႏဓုလွ စွုမ်ႏဖြာꩻနေား၊ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ သတ္တဝါႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ၊ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။