cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၄)
ခိန်ႏခါႏကာႏလ ယိုခါတွင်ꩻ- လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ အီႏဝွေႏဖ၊ ရီးအွဉ်အစ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ လွိုထဲင်းဒွိုန်းခြာ ဗွေႏဆရာႏ၊ ဖူးဝေးဉာတကာႏ ဗော့ꩻတွမ်ႏညာꩻ၊ သွꩻခွစွုမ်ႏဖြာꩻ ဝွေႏလို့ဩ၊ ခွေသွဉ်းနမ်းနေား အဝ်ႏထိန်ꩻတီ၊ ခွေသွဉ်းလံးကီ ကအဝ်ႏအုံ၊ ခွေသွဉ်းရပ်ဒုံ ကအဝ်ႏဒါႏ၊ တနံဒေႏဝါႏ လူꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုလောင်ꩻ ဝွေႏဒျာႏဩ၊ လွိုထဲင်းဒွိုန်းနေား လူꩻသိုမ်မျိုꩻ၊ အာႏကာႏသစိုꩻ ဘုမ္မစိုꩻ၊ ရုက္ခစိုꩻယို ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဖန်၊ ဝင်ꩻလစ်ꩻလူꩻတန် အဝ်ႏနေက၊ ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူဠှက၊ ဝိရူပက္ခ၊ ကုဝေရ၊ ကုသိုလ်ႏအမျ ဝွေႏဖဒျာႏ၊ ငါးရုဲꩻဆရာႏ ယမမင်ꩻ၊ လူꩻတန်ထွာလင်ꩻ ခွန်သိကျာꩻ၊ နီဆီနဝ်ꩻရာꩻ သင်ဗျဟ္မာႏ၊ ဝွေႏဖန်ႏဖဒျာႏ ကုသိုလ်ႏဖို့၊ လုံးစုံႏလို့လို့ လူꩻတွမ်ႏလိုꩻ၊ ထီဖူꩻမရိုꩻ ကောင်လောင်းပါ၊ သွဉ်းကုသိုလ်ႏခါ ဝွေႏဖလင်ꩻ၊ ယံသာႏဓုလင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယံနေးထူႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ယံချံꩻသာႏဝင်ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနေား၊ လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီးယာ၊ လိုꩻအာတဖုံႏတဖင်ႏ တင်ႏကနန်ႏတဉ်ဟွေး။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၅)
လူႏထွူတဲင်စေား သွဉ်းသီးတာႏ၊ ဒါႏနစေႏတနာႏ အလူႏကျိုꩻ၊ ထွာလူꩻထွာလိုꩻ တွင်ꩻကာႏလ၊ စွုမ်းဇာတ်စွုမ်ႏဘဝ ယံလွစ်ဗာႏ၊ ဒုက္ခခရာႏ ထာꩻဆင်ꩻရယ်ꩻ၊ ယံလွစ်အနယ်ꩻ ယောင်ꩻလောင်ႏလွိုး၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻစွိုး ယံတွိုႏပုဲႏ၊ ထာꩻယပ်ꩻထာꩻခုဲႏ ယံကင်ꩻလို့၊ ရောႏဂါႏမျိုꩻစု ယံမော့ꩻမွုန်း၊ လိုꩻဒုံလူꩻခမ်း မီႏဗွိုႏအန်ꩻ၊ ခမ်းမျတ်ဝေင်ꩻခံꩻ နိရောဓ၊ မူႏခိုထီးမ ယံတွိုႏဗာႏ၊ ခမ်းဟဝ်ဝေင်ꩻတာႏ ယံထင်ႏအုံ၊ ဒါႏနအဗွန် သီႏလဟုန်ႏ၊ ယံလꩻအမန်ႏ ဗွေႏစဝ်းဩ။
ငါယိုနဝ်ꩻနေား အတ်ႏကုဲက၊ အီႏဝွေႏဖေႏဖ ဒါႏနကျိုꩻ၊ အထျꩻနဝ်ꩻရိုꩻ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ လွိုဒွိုန်းဆꩻငါ နီဆရာႏ၊ သွꩻပေႏသဟာႏ ကဖျော်လွဉ်၊ နဝ်ထင်ꩻခိုႏဒွမ် ဖူးဝေးပေါင်ꩻ၊ မွုန်ႏသဲန်နောလောင်ꩻ ကားဝွေႏဏေႏ၊ နမ်းတန်နမ်းပေႏ သတ္တဝါႏ၊ ဉာတိမိတ္တာႏ စွိုးခွိုꩻမျိုꩻ၊ ရန်ႏသူႏမရိုꩻ မိတ်ဆွေႏပါ၊ ဝွေႏဒျာႏတွာတွာ ဖနုဲင်းနုဲင်း၊ သာႏဓုဝင်ꩻလုဲး ယံကလꩻ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ ဝွေႏထဲင်းက၊ သမ္မာႏဒေႏဝ လူꩻမျိုꩻပေါင်ꩻ၊ နီနမ်းထိန်ꩻစောင်ꩻ လူꩻဟဝ်ကုဲ၊ လူꩻမျိုꩻတင်ꩻလုဲ ဝွေႏလို့ဒျာႏ၊ ဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏ ကထိန်ꩻထွား၊ လူꩻရန်းထိုစား ထိန်ꩻခမ်းထီ၊ မို့ꩻလောင်းအွိုးကီ အာႏကာႏသ၊ ဟံႏလောင်းဘုမ္မ ပွေါးသေင်ႏဝါႏ၊ လူꩻခြွေလူꩻခြာႏ လူꩻခြေားဖြန်၊ လူꩻညမ်းလူꩻယမ် လူꩻယုတ်မျတ်၊ မအဝ်ႏကုဲလပ် ဝွေႏလို့စင်၊ ဝွေႏပါဟံႏကင် ငါးရုဲꩻနယ်ႏ၊ အသုရကာယ်ႏ ပိတ္တာႏဒုံ၊ ကားတဲင်တင်ꩻလုံ သꩻသားမျိုꩻ၊ သိုမ်ဆီဟောင်ရိုꩻ ပုဲတဘုံႏ၊ နီကုသိုလ်ႏဟုံႏ ယံလꩻညီꩻ၊ ထွူသွူဖြီꩻစီꩻ ဝွေႏအမျ၊ ဒေါ့ꩻဟွုန်ပါက တဲမ်းသက်သေႏ၊ ဝသုန္ဓရေႏ နင်ꩻလူꩻမူႏ၊ မျတ်ချက်ယံထူႏ နီကမာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏချင်ꩻရာꩻ ဟန်ႏနီꩻယို၊ နီနာꩻမူႏခို အွဉ်ႏဖေင်ꩻဒါႏ၊ ဆုဲꩻချာနောင်ႏလာႏ စွုမ်ႏဘဝ၊ နီကဖေႏဖ နုဲင်းယိုခါ၊ ဖေႏသတိပါ သွဉ်းသီးနေား၊ ထွူမွေးလဲန်းဩ အမျခန်ꩻ၊ နီကုသိုလ်ႏရင်ꩻ ယံလꩻရဝ်း၊ ဟွုန်ဒျာႏမတဝ်း နီကဝွေႏ၊ တန်တန်ပေႏပေႏ မူႏတွမ်ႏခို၊ ညီႏညီႏသွိုသွို သာႏဓုလွဝင်ꩻနေား ဗွေႏသီးဩ။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ၊ အာစရိယ စဝ်းဆရာႏ၊ သမ္မုတိသံႏဃာႏ ဗွေႏသီးဩ၊ နီသွဉ်းသီးနေား လိုꩻအမျာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ မူႏတွမ်ႏခို၊ ဘုရာꩻလဲ့ယို ရတနာႏ၊ တရာꩻလဲ့ယို ရတနာႏ၊ သံႏဃာႏလဲ့ယို ရတနာႏ၊ သိုမ်ပါꩻအဝ်ႏဒါႏ ရတနာႏ၊ ယုံႏကေႏယွုမ်းဒျာႏ ကန်းတော့ꩻထွူ၊ ငတ်ꩻပါꩻယိုသွူ ခွိုင်းသီႏလ၊ ဂရုဓမ္မ နမ်းကျင်ꩻယို၊ ပေႏတန်မူႏခို ဆောက်တဲႏလဲန်း၊ ယိုနဝ်ꩻအဝ်ႏထဲင်း ဟန်ႏသနီꩻ၊ ကကျိုꩻပန်ꩻကီꩻ ရဲန်ꩻအလူႏ၊ ဒဲန်ဗွာသွမ်ꩻဖျူႏ အာဟာႏရ၊ အွီႏနွိုးသဗ္ဗတ္ထ သုံꩻဆောင်ႏမျိုꩻ၊ နီသွဉ်းသီးရိုꩻ ကပ်လူႏပါ၊ လွိုထဲင်းဒွိုန်းခြာ အလူႏစာႏ၊ ရေႏမတ်သံႏဃာႏ ကပ်လူႏဩ၊ နီသွဉ်းသီးနေား သꩻကျွိုက်ရာꩻ၊ စွုမ်ႏပီးစွုမ်ႏပါꩻ သံႏဃာႏတောႏ၊ သုံꩻဆောင်ႏပျောႏပျောႏ ခွုင်းသꩻလိုႏ၊ ဗွေႏသီးပုဂ္ဂိုလ်ႏ သံႏဃာႏဩ၊ နီသွဉ်းသီးနေား ကလူႏဗာႏ၊ သုံꩻဆောင်ႏခရာႏ ယိုနဝ်ꩻခါ၊ ကွုတ်ဖြားသီဆာ ဝွဋ်ဒုက္ခ၊ ယံကလွစ်လွ ပငါရာꩻ၊ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ထွူတဲင်တွော့ꩻ၊ သွဉ်းသီးမောင်ꩻကော့ꩻ မဲန်လꩻတွိုႏ၊ စျာန်ႏဉာဏ်ႏမဂ်ဖိုလ်ႏ အရန်းရန်း၊ ယံလꩻပါခန်း မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ၊ သွဉ်းသီးကွီထင်ႏ ဆုတောင်ꩻဩ။
နုဲင်းယိုထွူနေား ဆုꩻဟဝ်မျတ်၊ ဆုတောင်ꩻကွီထပ် ထွူတဲင်ခါ၊ အဝ်ႏကုဲဆငါ ဝွေႏကုသိုလ်ႏ၊ သွည်းသီးကျိုꩻလိုႏ လူႏဒါႏန၊ ဆောက်တဲႏသီႏလ ကျိုꩻတရာꩻ၊ မွိုးဖါနီဖြာꩻ သွဉ်းသီးဝွေႏ၊ ကုသိုလ်ႏ ကုသိုလ်ႏအနေႏ ယံလꩻပီ၊ ဆရာႏတဲ့အီ ဝွေႏပါစူꩻ၊ ကုသိုလ်ႏအထူꩻ ဟန်ႏနီꩻတာႏ၊ ဖူးဝေးဉာႏတကာႏ လို့လို့စင်၊ သွꩻသဟာႏယင် ဗော့ꩻတွမ်ႏညာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ဝွေႏပါလို့၊ တွိုႏလွဉ်မို့မို့ သွဉ်းသီးပွယ်ꩻ၊ မူႏခိုမခွယ်ꩻ ဝွေႏလို့ဒျာႏ၊ ဟန်ႏနီꩻအတာႏ ကုသိုလ်ႏဩ။
လွိုထဲင်းဒွိုန်းနေား လူꩻမျိုꩻအာ၊ လူꩻပွေါးနမ်းပါ ပွေါးလံးပါႏ၊ လူꩻဟဝ်သမ္မာႏ ပွေါးဒုံကျောင်ꩻ၊ လူꩻကထိန်ꩻစောင်ꩻ ရပ်အွိုင်ႏနယ်ႏ၊ လူꩻတန်လူꩻကဲႏ ပွေါးခမ်းထီ၊ ပွယ်ꩻတကာႏနီ ဝွေႏဖတွိုႏ၊ ခွိုင်းတဲင်ကုသိုလ်ႏ ယံလꩻရဝ်း၊ တအဝ်ႏကုဲတဝ်း ဝွေႏလို့ပါ၊ ဟံႏလောင်းယိုခါ ကအဝ်ႏဒါႏ၊ လူꩻသေင်ႏလူꩻဝါႏ ရုက္ခစိုꩻ၊ အာကာႏသစိုꩻ ဘုမ္မစိုꩻ၊ လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ ဝွေႏလို့လင်ꩻ၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻတန်ꩻ ခမ်းဒုက္ခ၊ ကုသိုလ်ႏဘာဂ ဝွေႏဒျာႏဩ၊ ယံသာႏဓုနေား ခွိုင်းအကျိုꩻ၊ သုဂတိရိုꩻ လူꩻသူဘုံႏ၊ လို့လို့လုံးစုံႏ ဝွေႏတွိုႏဒျာႏ၊ ထဲင်းဒွိုန်းဗျဟ္မာႏ ဘုံႏနီဆီ၊ ရန်းထိုဆꩻကီ ကအဝ်ႏစူꩻ၊ ကုသိုလ်ႏအထူꩻ ဝွေႏတွိုႏပါ၊ ဟန်ႏနီꩻယိုခါ ခွုင်းကမာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ လူႏဒါႏန၊ ဆောက်တဲႏသီႏလ ခွုင်းအကျိုꩻ၊ လူꩻယိုတွမ်ႏလိုꩻ သတ္တဝါႏ၊ ဝွေႏလို့စင်ဒျာႏ သာႏဓုဝင်ꩻꩻ ယိုခါရင်ꩻရင်ꩻ သာႏဓုဩ၊ နီသွဉ်းသီးနေား ကဝွေႏဒါႏ၊ ကုသိုလ်ႏအတာႏ ဟန်ႏနီꩻယို၊ သိုမ်ဆီတဘုံႏကို စွုမ်ႏစွိုးမျိုꩻ၊ နေစ်သက်သꩻသွိုꩻ ယံသာႏဓု၊ သာႏဓု သာႏဓု သာႏဓုလွဝင်ꩻနေား ဗွေႏသီးဩ။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ငဝ်းဝွေႏဖန်းကုသိုလ်ႏ(၇)
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ၊ သိက္ခာကာမ၊ သီလဝန္တ၊ ကလျာဏ ထေရ်ႏမဟာႏ၊ ဘန္တေသံႏဃာႏ ဗွေႏသီးဩ။ သွဉ်းသီးယိုနေား မူႏတွမ်ႏခို၊ ဝွဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻယို ယံလွစ်ဖ၊ ဝွဋ်ဒုက္ခယို ယံလွစ်ထန်ႏ၊ ခမ်းမျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ ယံတွိုႏစူꩻ၊ ခမ်းညိမ်ꩻချံꩻသူꩻ ယံတွိုႏဗာႏ၊ သွုန်ႏသꩻစေႏတနာႏ ရေႏထွူတဲင်၊ ကုသိုလ်ႏကရိုꩻ ထာꩻမာꩻဟဝ်၊ အကုသိုလ်ႏကရိုꩻ ထာꩻမာꩻကုဲင်၊ ဟဝ်ကုဲင်နီစား ကံႏထာꩻမာꩻ၊ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻ ယွုမ်းယုံႏကေႏ၊ ငတ်ꩻပါꩻအနေႏ သဉ်သီႏလ၊ ရီးအွဉ်အစ နေးထူႏထွူ၊ သွုန်ႏသꩻဗွာစွူ သွဉ်းသီးလူႏ၊ ဒဲဉ်ဗွာသွမ်ꩻဖျူႏ ပိဏ္ဍပါတ်၊ အမျိုꩻကအပ် ဗွေႏသံႏဃာႏ၊ အဒီႏအရာႏ ခဲဘွယ်အာ၊ ပြူးနေင်းထီပါ ယာထူမျိုꩻ၊ သွဉ်းသီးယိုရိုꩻ လောင်ꩻလူႏကပ်၊ ကျွိုက်သꩻနေစ်သက် သုံꩻဆောင်ႏဩ။ ဘန္တေဗွေႏဩ စဝ်းသံႏဃာႏ၊ သုံꩻဆောင်ႏခရာႏ ဒါႏနအာ၊ သွဉ်းသီးယိုခါ ကန်းတော့ꩻဗာႏ၊ သိုမ်ပါꩻရတနာႏ အကျိုꩻနဝ်ꩻ၊ သွဉ်းသီးယိုခါ နေးခံႏဗာႏ၊ သီႏလအတာႏ အကျိုꩻနဝ်ꩻ၊ ကွုတ်ဖြားဆာသီ လစ်ꩻဒုက္ခ၊ ကင်ꩻခွါႏလွစ်ဖ ခင်ႏလံးခေါး၊ ဝေင်ꩻညိမ်ꩻယိုနေား မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏ၊ မုချဿဧကန်ႏ ယိုꩻယိုꩻမွိုင်၊ ယံဖေႏထင်ႏအုံ လꩻဗာႏဩ။
ခမ်းနိဗ္ဗာန်ႏယို ခါးလားလꩻ၊ ခမ်းဝေင်ꩻခွꩻယို ခါးလားတွိုႏ၊ ရန်းလဘုံႏဖွိုႏ လိုꩻလူꩻနယ်ႏ၊ ချာငါကျင်ႏလယ်ႏ အဝ်ႏနေတွင်ꩻ၊ အပါယ်ႏလစ်ꩻတန်ꩻ ကပ်သိုမ်တော်၊ ရပ်ပဲစ်သွစ်ꩻနော် ယံကင်ꩻခွါႏ၊ ရန်ႏသူႏငတ်ꩻဗာႏ ယံကင်ꩻကတ်၊ လစ်ꩻစွိုးဝိပတ် ယံကင်ꩻခြူႏ၊ ဗျသနငတ်ꩻဒူႏ ယံကင်ꩻညာꩻ၊ ကွတ်ꩻဆီသူပါꩻ ဝွေႏဒနာႏ၊ ယံကင်ꩻလွစ်ဗာႏ စွုမ်ႏဘဝ၊ ခွိုင်းတဲင်အနိဋ္ဌ အကျိုꩻကုဲ၊ ယံကဟုဲလုဲ မော့ꩻဗာႏပုဲႏ၊ ထာꩻယပ်ꩻထာꩻခုဲႏ ယံကထိုꩻ၊ ငတ်ꩻစွိုးအကျိုꩻ အဝ်ႏနုဲးယို၊ သက်ဆွာꩻစိုးထို ယုဒီဃ၊ ယောင်ꩻဆင်ꩻဝဏ္ဏ ရော့ꩻတရေꩻ၊ ရွဉ်ခံꩻပစ္စေꩻ လွိုင်ႏချံꩻသာႏ၊ ဗလနဝ်ꩻအာႏ ယံတလာ၊ ပဋိဘာနခါ ထာꩻဝွေႏဖန်ႏ၊ ယံဟဝ်ကျထင်ႏ ဗွေႏစဝ်းဩ။
ဘန္တေဩဗွေႏ စဝ်းသံႏဃာႏ၊ သွဉ်းသီးတကာႏ ယိုငခါ၊ ဒါႏနကျိုꩻအာ ကလူႏတန်ꩻ၊ သီႏလသဉ်ထံꩻ ကဆောက်တဲႏ၊ လိုꩻခမ်းလူꩻနယ်ႏ အီႏဝွေႏဖ၊ ကုသိုလ်ႏဘာဂ ပွန်းဖို့တာႏ၊ ကေꩻဇူꩻမဟာႏ မွိုးတွမ်ႏဖါ၊ ကုသိုလ်ႏကျိုꩻအာ ဝွေႏဖရီး၊ ခွိုင်းတဲင်သွဉ်းသီး ဗွေႏဆရာႏ၊ သွဉ်ဆုမ္မꩻဒါႏ ဖေႏထာꩻသေ၊ ပေႏတန်ခြေားခြွေ မန်းပအိုဝ်ႏ၊ သွဉ်းသီးကုသိုလ်ႏ ဝွေႏဖလင်ꩻ၊ နီဖဲ့ꩻယိုရင်ꩻ ဖူးဝေးစွိုꩻ၊ မွိုးခွိုꩻဖါခွိုꩻ လို့လို့စင်၊ သွꩻခွဖုံႏယင် ကားကအဝ်ႏ၊ စွုမ်ႏဖြာꩻနမ်းကဝ်ႏ ယံလꩻဗာႏ၊ သွဉ်းသီးဖဒျာႏ ကုသိုလ်ႏဩ။
သွဉ်းသီးနမ်းနေား အဝ်ႏထိန်ꩻတီ၊ သွဉ်းသီးလံးကီ အဝ်ႏပွေါးစောင်ꩻ၊ သွဉ်းသီးဒုံကျောင်ꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻထွား၊ လူꩻအစားစား ယိုလဲ့ဒါႏ၊ ဝွေႏဗဲင်းဖဒျာႏ ကုသိုလ်ႏစု၊ ယံကသာႏဓု ဗွိုန်လွဝင်ꩻ၊ ဟံႏလောင်းယိုရင်ꩻ အဝ်ႏအုံစူꩻ၊ ဘုမ္မဋ္ဌလူꩻ ယိုလဲ့သင်၊ သေင်ႏလောင်းကီယင် ကအဝ်ႏဒါႏ၊ ရုက္ခစိုꩻဒေႏဝါႏ လူꩻတမျိုꩻ၊ အာႏကာႏသစိုꩻ မို့ꩻခြေင်လောင်း၊ လူꩻသီးယင်ကောင်း ဝွေႏတွာတွာ၊ နဝ်ꩻထွူတဲင်ခါ လစ်ꩻအပါယ်ႏ၊ ဒုဂ္ဂတိနယ်ႏ ဆင်ꩻရယ်ꩻခမ်း၊ ငါးရုဲꩻသွစ်ꩻရန်း ယမမင်ꩻ၊ ခမ်းထီယိုရင်ꩻ အုပ်ချုက်ပဲင်ႏ၊ သွုန်ႏသꩻစွို့ꩻမဲန်ႏ ခွန်ဟဝ်ဒါႏ၊ စတုမဟာႏ အဝ်ႏအစ၊ ပရနိမ္မိတ သွတ်ꩻအနာ၊ လူꩻသူဘုံႏပါ မအဝ်ႏကျန်ႏ၊ တဆီသူခွင်ႏ ရူပနယ်ႏ၊ အရူပနယ်ႏ လစ်ꩻရန်းပါ၊ နီဆီယိုခါ ဗျဟ္မာႏပေါင်ꩻ၊ ကုသိုလ်ႏယိုခြောင်ꩻ အပွန်းဖို့၊ လုံးစုံလို့လို့ ဝွေႏဖတွာ၊ သတ္တဝါႏအာ စွုမ်ႏမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဗျဟ္မာႏလူꩻလိုꩻ ရန်းဖွိုႏထို၊ ညီႏညီႏသွိုသွို သာႏဓုနေား။
နဝ်ꩻထွူတဲင်စေား တွိုင်ႏတဲႏပါ၊ ကေားသားကထွာ တဲမ်းသက်သေႏ၊ ဝသုန္ဓရေႏ နင်ꩻလူꩻမူႏ၊ မတ်တန်ꩻယံထူႏ တောင်ꩻသေꩻခါꩻ၊ သွဉ်းသီးကမာꩻ ကုသိုလ်ႏယို၊ ဆုဲꩻတနီꩻကို ရေꩻမဉ်ႏတွိုႏ၊ သွဉ်းသီးအလိုႏ အုံထွူခါ၊ ဖေႏသတိပါ သွဉ်းသီးနေား။ - ထူႏတွာတွာသွော့ ကုသိုလ်ႏယိုနေား ဗွေႏသီးအော။ (၃-ပြန်ႏ) (သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု)။
ငဝ်းဝွေႏကုသိုလ်ႏ(၈)
ဟန်ႏသလဲင်ႏခါယို နီသွဉ်းသီးကမာꩻဗာႏကုသိုလ်ႏ ၊ နီသွဉ်းသီးအကျိုꩻ ဝွေႏဒါႏန ၊ ယိုခါဘဝ ကလူႏဗာႏ ဟန်ႏနီꩻ အတာႏ ကမာꩻသေꩻ ၊ ဒါႏနသီႏလေႏ သစ္စာႏခမ်း မဟာႏဒါႏနမ်းဖေႏ အကျိုꩻ ၊ ပုညကုသိုလ်ႏ ဖအခြွီ ၊ ဖထင်ႏရီးကီ မွိုးတောမ်ႏဖါ ၊ ဆရာႏလဲ့ပါ ဖတွိုႏဗာႏ ၊ ဖူးဝေးဉာတကာႏ ဖူတောမ်ႏဖီ ၊ နီနမ်းလောင်းကီ ကပွေါးထွား ၊ တဆီနီစား လူꩻသမ္မာႏ ၊ ကျောင်ꩻကန်ႏဝိဟာႏ ကပွေါးထိန်ꩻ ၊ ပွေါးလမ်းပွေါးဝေင်ꩻ ပွေါးဒုံဆောင်ႏ ၊ သာႏသနာႏအခြောင်ႏ ကထီန်ꩻတီ ၊ မဃခွန်ဖီ နင်ꩻလူꩻယေန်ႏ ၊ သူႏရာႏသူႏရိန်ႏ ဟိဝန္တာႏ ၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻဒျာႏ ခွန်မွူးလာ ၊ မဃသေကျာꩻ စတုလော မာနတ်လူꩻကျောႏ ဝိသုကျွုံႏ ၊ လူꩻဒုံသုဘွုံႏ တနံꩻဝေင်ꩻ ၊ ဗျမ္မာႏခွꩻငိမ်ꩻ ဘွုံႏနီဆီ ၊ ဘဝဂ်ဆကီဘအရန်းထို ၊ ဆလꩻဟံႏကို အဝိစိ ၊ လွောင်ႏဗူႏခြွဉ်ႏစု သွံဆီပုဲင် ၊ သတ္တဝါႏတင်ꩻလုဲင် ဘွုံႏလောက ၊ မို့ꩻယိုဆလꩻ ဟံႏဆကီ ၊ တလွစ်ꩻတောဝ်းထာꩻသီ သက်သားမျိုꩻ ၊ မွိုန်းသဲဉ်ဝင်ꩻရိုꩻ ဒေါꩻကုဌေႏ ၊ နမ်းတန်နမ်းပေႏ သတ္တဝါႏ ၊ ခင်ႏဆေ့ꩻခင်ႏအာ ခင်ႏအဲဉ်ထောဝ်း ၊ ယံကလꩻညီꩻရောဝ်း ကုသိုလ်ႏကျိုꩻ ၊ စဉ်လိုꩻစဉ်လူꩻ စဉ်ဗျဟ္မာႏ ၊ သွံဆီပုဲင် သတ္တဝါႏ ဖဖေႏလို့ ၊ နေးဝင်ꩻသာႏဓု ယံကလꩻညီꩻ ၊ ထီဖူꩻကုဌေႏနဝ်ꩻတဆီ ကောင်လောင်းကီနဝ်ꩻ ကွတ်ကုဌေႏ ၊ သဗ္ဗေႏ သတ္တာႏ သတ္တဝါႏ အနန္တ ၊ ယံဖေႏကလꩻ ဖတွာတွာ နင်ꩻလူꩻမျတ်ခါ ဝသုန္ဒြေႏ ၊ သွဉ်းသီးသက်သေႏ ယံကတောင်ꩻ ၊ နီသွဉ်းသီး ကမာꩻ ခါအကျောင်ꩻဖေႏဒါႏန ၊ မဟာႏပုည အာနုဘောႏ ၊ ဝွေႏရောဝ်ႏဖဖြယ် ယံကလꩻ ၊ အနုမောဒန စွုမ်ႏဖြာꩻစီႏ ၊ ယံဖေႏကသာႏဓု ညီႏညီႏဝင်ꩻနေား ဗွေႏသီးဩ။
စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻ
စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻ ယို ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းရင်ꩻသားလိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အကို လိုꩻခွိုꩻတခွိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻတနျာႏနဝ်ꩻ ကယား နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻသွူ။ အဝ်ႏအုံအာဒျာႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုသွူ။ thumb|စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻအလံႏတောႏ 200px|thumb|စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻခွိုꩻကရီးခါ
စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကို စောက်ꩻတနျာႏခမ်းရင်ꩻသားခွိုꩻနွယ်ႏအဝ်ႏ (၉)မျိုꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ
သို (ခန)
ဟိရဂန ကို そ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ソ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ so သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
တိတ္ထဇာတ်
"တိတ္ထဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် တိတ္ထဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ အာသယာနုသယဉာဏ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏနီဗွေႏဘုရာꩻလွုမ်ꩻ၊ လိုꩻလင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ အဲဉ်ထဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၂။ စူထွေရံႏ ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏ ရဟန္တာႏတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ဖေႏမာႏနေက ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၃။ ဘဝအဆက်ဆက် နီကနစ်သက် နီကလွူꩻလွက်ဗာႏအာအမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏဘဝယိုခါတဲ့ နစ်သက်ချာ၊ မဲဉ်ႏသꩻချာ ဝါႏသနာႏချာဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ မဉ်ႏအားထွုတ်မွေးတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻနိဗ္ဗာန်ႏအကျောင်ꩻ၊
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
"ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻသမဲင်ꩻအအဲဉ်ႏ" နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ စွိုးခွိုꩻပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခေတ်အဆက်ဆက် ပါꩻဒို့ꩻဗဉ်ႏသေꩻခါꩻ၊ ပဒေႏသရာဇ်သီးဖုံႏ နွို့ယားတေက်ꩻနျꩻဖွိုႏထိုꩻတဲင် စွိုးခွိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻယို ခေ့ꩻကရစ်ꩻထိုꩻမားထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ရာႏဇဝင်ႏသမဲင်ꩻ မဉ်ႏထောင်ထွားသဲင်ꩻချာယင်းနဝ်ꩻ ခေတ်အဝ်ႏလွေꩻသွံခေတ် သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပထမခေတ်နဝ်ꩻ သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းသထုံႏခွန် အဝ်ႏထွန်ꩻကာခိန်ႏ၊ ဒုတိယခေတ်နဝ်ꩻ သထွုံႏခမ်းကုဲင်ပြင်ꩻထွူ တယ်ႏထောင်ႏချာယင်း သထွုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)အခိန်ႏ၊ တတိယခေတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏခေတ်ကာလယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို တွမ်ႏမန်းခွန်အနောႏရထာႏခေတ်အပြဲင်ႏ၊ သထွုံႏခမ်းမနုဟာႏခွန်ဆက် ခေတ်နဝ်ꩻကာႏ အဝ်ႏပေါႏလဲဉ်းဒျာႏသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခေတ်နဝ်ꩻခါလိတ်နဝ်ꩻ အထောင်ꩻအထျꩻ ထုမ်ႏထွားချာ တမော့ꩻတဝ်းဒွုမ်၊ မဉ်ႏနာႏဒျာႏ လိုဖြားဖြောင်းငဝ်းအလꩻနဝ်ꩻ "နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ပထမခေတ်ယို တယ်ႏသထွုံႏခမ်း ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻအခိန်ႏနဝ်ꩻကာႏ ထိုꩻမားလွဉ်ꩻတငါထိုꩻဒျာႏ"အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သက္ကရာဇ် (၄၁၉)ဗာႏအခိန်ႏ သထွုံႏခမ်းယို အနောႏရထာႏခွန် လွဉ်တွိုက်ပြင်ꩻထိုꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အုံကုဲင်ချာဗော့ꩻ သထွုံႏခမ်းတွမ်ႏ ဖါအံအရပ်၊ မော်ထော်ဖါအွဉ်ဟိုဒျာႏ အစွိုꩻနဝ်ꩻ ထိုꩻလွေꩻခန်းဒျာႏ ပခုက္ကူခဝ်တွို့ꩻဖဲ့ꩻ၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ ဖျတ်ကာႏခမ်းကူ နွို့ငါလွေꩻဒျာႏ ထုဲင်ꩻခမ်း၊ ခွန်မောင်ႏသာႏတွမ်ႏ ခွန်မောင်နဲင်ꩻ အွဉ်ဟိုဒျာႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ ထိုꩻထင်ႏလွဉ်ခန်း ကမ္ဘောဇကောင်ရွေꩻတဲင် ပ့ꩻလီထိုꩻဗာႏခန်းဝင်ꩻ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
တိတ္ထဇာတ်
၆။ ပညာႏသျိပညာႏသျင်ႏ လိုꩻဒါႏလိုꩻလျင်ႏနဝ်ꩻ ထွိုက်ထွိုက်တန်ႏတန်ႏ လꩻနွောင်ꩻဒါႏ ဆုꩻဥစ္စာႏရတနာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ကမ္ဘောဇကောင်ရွေꩻအလောင်း ကထိုꩻထင်ႏလွဉ်ဒျာႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထမ်ႏထင်ႏပါ ခွန်သူရိယစန္တာႏ တယ်ႏပူႏဇောႏသေꩻခါꩻ ဝင်ꩻသထွုံႏ ရွှေစာရံဘုရာꩻထျꩻ၊ ထီကွတ်ꩻထမ်ႏ၊ ဟံႏကွတ်ꩻလေားတဲင် တယ်ႏထောင်ႏချာယင်းခန်း ဝေင်ꩻသထွုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)ထွူတဲင် ထွင်ႏမုဲင်သေꩻခါꩻတွမ်ႏ လိတ်ကမ္ပယ်ႏ ပအိုဝ်ႏလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ ထုမ်ႏထွားချာတမော့ꩻတဝ်းဒွုမ်သွူ။ ကထိုꩻထန်ႏအစွိုꩻအကို ဖြောဝ်ꩻခမ်းကဖျော်ထင်ႏဒါႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏတယ်ႏထောင်ႏယင်း နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဒုတိယခေတ်နဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဒုတိယခေတ်ယို ယံထွန်ꩻကာꩻ လီꩻပွါꩻထဲင်းထဲင်းတာႏ ကျိုꩻစာꩻဖေႏယင်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဗွန်မွိုင်ꩻပျိုꩻ (နောင်အဲယား)နဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတွက် အသက်သွီႏဖြွီꩻကထွာဒျာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို တဲမ်းထွင်ႏဖေႏယင်း သာႏသနာႏ ၂၃၅၅-ဗာႏ၊ ကောဇာꩻ ၁၁၇၃-ဗာႏ၊ ခရဇ် ၁၈၁၁-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေင်ဆန်ꩻ(၄)နီꩻ၊ မွူးပင်ꩻ (၃)နားရီႏ၊ ကျာႏသပတေꩻနီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ "နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို လိတ်လုဲင်ꩻအဝ်ႏခေါ်ခေါ်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သထွုံႏခမ်းကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို အဝ်ႏလိုႏဖောႏထန်ႏပင်ႏထိုချာယင်း စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ"ဒေါ့ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တိတ္ထဇာတ်
"မဟိဠာမုခဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မဟိဠာမုခဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ- ၁။ စူꩻလွဉ်ꩻဖြောင်း-လောင်းလွဉ်ꩻဖြေꩻ လွေꩻထုမ်ႏအံႏတမွိုꩻတမာꩻထာꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်တဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၂။ နေးတွမ်ႏထာꩻတရာꩻတဝ်းတဲင် ကလꩻလွဉ်ဒါႏ လာဘ်တခြိုꩻနဝ်ꩻ တန်ꩻဖိုꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ထူႏနွိုင်ႏလꩻခြေင်တွမ်ႏထာꩻနွုမ်ꩻသေင်နဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻတွော့ꩻ ဟဝ်အံႏတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
အဝ်ႏအစွိုꩻနီစွိုꩻတဲင် လိတ်မွူး(မူ)တသာတွက်တာႏ တဲမ်းထွို့ꩻအွဉ်ႏထွော့ပါခန်း မူနီချက်နုဲင်းယိုသွူ။ တွမ်ႏအချက် (၂)ချက်အညီႏ လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး တဲမ်းထွင်ႏထွူဒါႏလိတ်မွူး(မူ)သွံမျိုꩻနဝ်ꩻ ဒင်ႏငါနယ်လွေꩻခန်း လွိုက်ရွေꩻလတ်မူတသာအစွိုꩻသားထျꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ကဒင်ႏငါနယ်လွဉ်ဒါႏ ဝွေꩻဗွေႏသီးလိတ်မူ(၃)မျိုꩻအကို ဗွေႏဆရာႏတောႏအင်းပေါခုံ (နောင်အဲယား)အွဉ်ငါဒါႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏတန်သီးဖုံႏနဝ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻခန်းဒျာႏ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏမူနဝ်ꩻသွူ။
ထီသိမ်ႏမူနဝ်ꩻ လိတ်မန်းတွမ်ႏပါဠိပါသော့ꩻ စွုံႏစွုံႏလင်ႏလင်ႏတကာႏတဝ်း ပအိုဝ်ႏငဝ်းငွါ အလွေꩻအသဲင်ꩻ လွောက်ꩻဖက်ညီႏညွတ်ငါႏဝင်ꩻ၊ ထီႏသေမော့ꩻဗာႏတဲင် အဟဝ်သွတ်ꩻမူ သဖော်ꩻလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻခန်း ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ တမျိုꩻသာꩻလွုမ်းပဲင်ႏ လိတ်မူနဝ်ꩻသွူ။ လွိုက်ရွေꩻလိတ်မွူး(မူ)ထွိုင်ႏထွူ နေင်ႏ ၁၃၁၂-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလောင်း(၈)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-တနင်္လာႏ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ (၈)နားရီႏအခိန်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်ကို လိတ်မွူးပအိုဝ်ႏထုတ်ထေ ဖြေ့ꩻလီနွောင်ꩻရေꩻတွက်တာႏ တွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻဖျင်ယင်း တလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻအုံကွံကို ကကျွꩻလွဉ်ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻတန်၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ ထမ်းဘုရာꩻ စစွဉ်ႏဆရာႏတောႏတန်သီးတွမ်ႏ သထွုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏစော်ဘွား ခွန်စိန်၊ ဦးဟန်၊ ဦးသင်း၊ ပအိုဝ်ႏဝွန်ႏတန် ဦးဘိုးခင်သီးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၁၇-ဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏမာꩻဖေႏ လိတ်ဖြုံႏအတိအကျတဲင် နေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်ထမ်းဘုရာꩻ ကျွꩻလင်ꩻဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏတွော့ꩻ တွယ်ႏနျꩻထန်ႏဖေႏခန်း "ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူတသာ"လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်မွူးစောင်ႏနဝ်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏလိတ်မွူးစောင်ႏ ပထမလဲင်ႏတဲင် "ပအိုဝ်ႏသံဃာႏသာႏသနာႏရက္ခိတအစွိုꩻ"ထေဖေႏ ဖွူꩻပေါင်ꩻ (၅၀၀၀)နဝ်ꩻသွူ။
တိတ္ထဇာတ်
၄။ လွေꩻထ့ဒျာႏလိုꩻမျတ်-ဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏလိုꩻဟဝ်တဲင် နေးဒျာႏငဝ်းရျူႏ-ထူႏဒါႏငဝ်းဟဝ်မꩻ မွေးအကျောင်ꩻ၊
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေ ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻကို ပအိုဝ်ႏဗွေႏသံဃာႏတောႏ အပါꩻ(၈၀၀)လွို တွမ်ႏလိုꩻလမ်းဒါႏပညာႏသား တက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻသား၊ မော်ပုဂ္ဂိုလ်ႏ၊ ခမ်းထီအွဉ်ဟိုသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻယင်းအတဉ်ႏ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏမူနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၄၄-ဗာႏ၊ ဒုတိယဝါႏဆိုႏဆန်ꩻ(၁၂)နီꩻနဝ်ꩻ ဗွောင်လွေꩻစခန်း ထွာနွောင်ꩻဆရာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၁) ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ၊ အမျာꩻပဲင်ႏလမ်းတွိုက်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၃၄၇-ဗာႏ၊ ပထမဝါႏဆိုႏလောင်း(၈)နီꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ အွိုင်ႏဖါမွိုန်းကို ဗွေႏသံႏဃာႏတောႏသီး မာꩻလွေꩻယင်း ပွယ်ꩻအုံကွံတဲင် အစွိုꩻအမဉ်ꩻကလꩻဒါႏ "ပအိုဝ်ႏသံႏဃာႏသာႏသနာႏရက္ခိတအစွိုꩻ"နဝ်ꩻ ဖန်ပြောင်ꩻတေားခန်း "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွက်တာႏ "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ"အွဉ်ငါ ရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻဖေႏတဲင် နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို တိုꩻတက်ထင်ႏထိုဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ မဉ်ႏထွားသဲင်ꩻချာသမဲင်ꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ယံကထိုꩻမားမွိုန်းအရေꩻယို ဗွေႏသံဃာႏတောႏတွမ်ႏ လိုꩻလမ်းဒါႏပညာႏသား တသွုပ်ထွူတသွုပ် လုဲင်ႏဝင်ꩻပြေင်ထူႏတာႏဝွန်ႏ အဝ်ႏထေင်းထံႏလွေꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻယို ဗꩻတွိုႏဟန်ႏနီꩻ ထိုꩻမားဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ၊ နီလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏနီလိုꩻမျိုꩻသွီႏသက်တဲင် သမဲင်ꩻဖေႏတာႏဝွန်ႏအလꩻ ပအိုဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻငါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
"လိတ်လုဲင်ꩻတသွောင်းမꩻ လိုꩻမျိုꩻတနွောင်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻမွန်ဗန်မꩻ လိုꩻမျိုꩻတုဲင်တရေꩻနွောင်ꩻ"ငဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလဲ့ ကမ္ဘာႏလောင်းကီ စွိုးခွိုꩻအင်္ဂါႏဗွေစွုမ်ႏဒျာႏ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအနေႏ ယံကအုံတဲင် တဉ်ႏခွေါင်နွောင်ꩻတသေႏသေႏနဝ်ꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏအရေꩻယို မတ်ပီနုဲင်းနမ်းပဲင်ႏထာꩻမာꩻ တာႏဝွန်ႏအရေꩻတဲင် စွုမ်ႏဖြာꩻဟဝ်အွဉ်ႏရေꩻ ပင်ႏထိုငါႏဝင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- လိတ်လုဲင်ꩻပအိုဝ်ႏ ယံထင်ႏသျာꩻ ခွန်နင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ပင်ႏသွော့ဝင်ꩻ- (သာႏကီႏနွယ်ႏခွန် (ဟဲ့ꩻ)ခွန်သꩻရာႏခံꩻ) တောင်ႏနီႏ၊ နောင်ကာꩻ။
တိတ္ထဇာတ်
၆။ နေးတွမ်ႏ ထာꩻသေဝွေႏဖန်ႏ၊ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏထာꩻယူႏ သွုံꩻမꩻ လꩻနွောင်ꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ၊
၇။ ပေါႏမာႏတဲ့ ဖေႏကဟဝ်ချာနဝ်ꩻ မာꩻထွာထွာဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏအလံႏ
ရီးအွဉ်အစ ပထမဟိုဦꩻ ကယွိုင်ႏစူꩻသွုံꩻထင်ႏ ပအိုဝ်ႏအလံႏတောႏနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၂၈-ဗာႏ ဖြားတန်ကောင်ခဲႏ ကအွဉ်ငါဒါႏ လွိုဆန်ပဒေႏသရာဇ်စနစ် ပအိုဝ်ႏအလံႏတောႏနဝ်ꩻသွူ။ အလံႏနဝ်ꩻ အနားဆွာꩻ ၉-ပေ၊ အနားဒွေါင်ႏ ၅-ပေ၊ အရောင်ႏချို အထာႏဝကို စက်ဝွိုင်ꩻဗွာ၊ စက်ဝွိုင်ꩻဗွာကိုနဝ်ꩻ ချင်ႏသေ့ꩻအုံတဲင်ရုတ် အဝ်ႏခွဲႏထေ့စူထျꩻဖဲ့ꩻ အလံႏပုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အရောင်ႏချိုသဘော်ꩻနဝ်ꩻ ဆားဗန်သွိုꩻသွင်ႏ မွိုင်ကျင်ႏသွောင်ဖွီ ဖေါႏလွေꩻအီ ငိမ်ꩻခွꩻသာႏယာႏရေꩻသဘော်ꩻ၊ အရောင်ႏဗွာနဝ်ꩻ စင်ဖြွိုးကြောင်းကြဲ့ နဲဉ်ႏနဲ့နုညံꩻ ငိမ်ꩻချမ်ꩻတဉ်ႏစွူမုꩻသဘော်ꩻ၊ ချင်ႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ မွိုင်ဖွီကျင်ႏငါႏ ရဲင်ꩻအာႏလဲ့သန် အစွန်ꩻထင်သဘော်ꩻ ရေႏမိုးလွေꩻအခရာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏ ကထင်ႏဖွဲ့လွေꩻ ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏစွိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအလံႏယို ချင်ႏသေ့ꩻရုတ်ခြောင်ꩻနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻသော့ꩻလုဲင်ႏ ဝါးတောင်ꩻရုတ်ပုံႏသွူ။ ထင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၉၅၀-ဗွေနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏအစွိုꩻယို မာꩻလွေꩻယင်း လွိုက်ရွေꩻဒင်ႏမျောက်ပွယ်ꩻတဲင် အစွိုꩻမဉ်ꩻလဲ့ ဖန်လွေꩻလုဲင်ႏ "ခမ်းပေါင်ꩻစု ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ အစွိုꩻချုတ် (ပ-အ-မ-ဖ)"နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻလွေꩻပါ (ပအမဖ)လွောင်ႏဗူႏပုံႏစီꩻကန်ꩻဥပဒေႏဖုံႏသွူ။ ပအဖမ-လွောင်ႏဗူႏပုံႏ စီꩻကန်ꩻဥပဒေႏ အခန်ꩻ(၁) အပိုဒ်(၃)ကိုနဝ်ꩻ မူကျမ်ꩻအနေႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻယင်း ပအိုဝ်ႏအလံႏပုံႏ နုဲင်းငါယိုသွူ။ ပအိုဝ်ႏအလံႏတောႏနဝ်ꩻ အနားဆွာꩻ (၉)ပေ၊ အနားဒွေါင်ႏ (၅)ပေ၊ အလံႏတထာႏဝ (၂-ပေပုဲင် ၆-လက်မ)အကွို့ꩻလနဝ်ꩻ အရောင်ႏချို၊ အကွို့ꩻကီ စူထျꩻဖဲ့ꩻ (အလံႏထွန်ႏထျꩻ)န၀်ꩻ အရောင်ႏသွမ်ႏဖြား၊ အကွို့ꩻငါနဝ်ꩻ အရောင်ႏတနျာႏ၊ အလံႏစဲင်ႏကီ အရောင်ႏသွမ်ႏဖြားကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻဗာႏ အရွယ်ႏ(၈)လက်မ ဆာႏဗွာတန်တဖြုံႏ၊ ယာႏယီႏအနေႏ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻမူကျမ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအလံႏတောႏလောင်း ကပါဒါႏ ဆာႏဗွာတွမ်ႏအရောင်ႏဖုံႏ ရေႏမိုးချက်အဓိပ္ပါယ်ႏ
ဆာႏနဝ်ꩻ စွဉ်ꩻထိုꩻတဝ်းတဖူꩻ၊ အဝ်ႏထောင်ငါလွေꩻသေႏသေႏတဖူꩻ၊ တယ်ႏစွဉ်ႏကမ္ဘာႏဟမ်ႏ ကပေါႏလွဉ် ထွာလွဉ်နဝ်ꩻကာႏ တခြင်ခွင်ꩻသာႏ အဝ်ႏဒျာႏတွမ်ႏနမ်းပဲင်ႏအရောင်ႏ စွန်ꩻအာႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆာႏဗွာတဖြုံႏနဝ်ꩻ ရေႏမိုးအွဉ်ႏထွာလွေꩻ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်း နမ်းခြောင်ꩻတင်နဝ်ꩻသွူ။ အရောင်ႏချိုနဝ်ꩻ ငိမ်ꩻချမ်ꩻသာႏယာႏရေꩻ၊ အရောင်ႏတနျာႏ ရုဲင်းဟန်စွို့ꩻစွဉ်ႏ သွောင်ဖွီမွိုင်ကျင်ႏ အရောင်ႏသွမ်ႏနဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏသꩻဆွော့ꩻမု ဣန္ဒြေႏအဝ်ႏ ဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအဝ်ႏ ဖေါႏလွေꩻအဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကရိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏအလံႏတောႏ ယာႏယီႏယိုနဝ်ꩻ ထင်ႏတွိုႏလွေꩻ နေင်ႏ ၁၉၅၅-ဗာႏ၊ ဇန်နဝါရီလာ (၅)နီꩻ (၆)နီꩻအတွင်ꩻ ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ခမ်းပေါင်ꩻစုပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအခစွိုꩻချုတ် (ပအမဖ)ညီႏလာႏခံႏကို ဆွုံꩻဖျတ်အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ အတီႏတဲင် အွဉ်ႏရေꩻထူႏဂုဏ်ႏ ယွိုင်ႏသွုံꩻလွေꩻတငါ ဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ (အလံႏအကျောင်ꩻခရာႏယိုနဝ်ꩻ ထွားကွိုꩻလွေꩻ ကအီႏထေထန်ႏလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ (PNO)(၁၅)နေင်ႏဗွေ ငိမ်ꩻချံꩻရေꩻအထိန်ꩻအမတ်လိတ်စောင်ႏမူꩻကျမ်ꩻကိုတဲင် အဝ်ႏမန်းဘာႏသာႏကို သေန်ႏလျောႏရာꩻ ဘာႏသာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏထန်ႏ အအဲဉ်ႏချုတ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
မေႏခိုးထီလျားရွတ်ꩻ
"မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်ရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်ရောႏဂါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ မန်းဟဲ့ꩻ"အပူလောင်"သွူ။ အပူလောင်မန်းငဝ်းယိုနဝ်ꩻ အီႏပြန်ႏစွဉ်ႏပအိုဝ်ႏနေး "အလျားခိုး"နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တသုံꩻကျင်ꩻတဝ်း၊ ငဝ်းတပြေတဝ်းတဲင် လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏကသေနာႏယိုꩻတွော့ꩻ "မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်ရောႏဂါႏ"ပြန်ႏဗာႏသွုံꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်ရောႏဂါႏကရိုꩻနဝ်ꩻ "စတဲင်"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းယိုပါတဲင် မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နံးမန်ꩻမဉ်ရွတ်ꩻ၊ ဟန်ႏအိုထီရွတ်ꩻ၊ ဆဲင်ကယ်(ကာꩻ)အိတ်ဇောစာႏ-စတဲင် အလျားမျိုꩻကခွေါင်းကဗာႏ၊ ကစာႏကရွတ်ꩻဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ပါလို့သွူ။ မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ယာႏမိဉ်ထိုꩻတဲင် အခိုးခြောင်ꩻ၊ အရွတ်ꩻခြောင်ꩻ၊ အစာႏခြောင်ꩻယို ပွစ်ꩻထိုꩻ၊ သဲင်ထိုꩻတွော့ꩻ ဆာလဲ့ဆာ၊ လျားလဲ့လျား၊ ယော့ꩻလဲ့ယော့ꩻသွူ။ မေႏခိုး၊ ထီးလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာအာ ထွာလိုꩻပေႏ တသူႏသေတဝ်းထာꩻစားလဲ့ လိုꩻပေႏလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း လိုꩻတန်လဲ့ ကွပ်ပွိုးအဆင်ႏတရောꩻ့တဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးသတိꩻချို့ꩻယွင်ꩻတွော့ꩻ ထွာဒါႏဒျာႏနေနေသွူ။ မဉ်ႏထွာသွူနုဲင်းယိုဖုံႏ တစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ သဲစ်ကထွာလဲ့ ယာႏဖေႏကတွမ်ႏပွစ်ꩻလꩻပုဲင်ႏ၊ ပွစ်ꩻစွဉ်ႏလဲ့ ဖေႏကဆာညပုဲင်ႏ၊ ဖေႏကသဲင်ယိုꩻယိုꩻ၊ ဖေႏကဟဝ်ယိုꩻယိုꩻ၊ ဟဝ်သွူလဲ့ အခြောင်ꩻအပဲင် ဖေႏကအဝ်ႏကုဲင်ပုဲင်ႏ၊ အခြောင်ꩻဖေႏကဗွိုန်ချာဒျာႏ ယာႏဇာႏတိနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေတသီႏနယ်ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏသူႏဖြွꩻဖေႏမွိုင်မွိုင်သွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းကတဲမ်းနယ်ဒါႏ အနယ်ꩻဖုံႏနုဲင်းလယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကမော့ꩻလဲဉ်းသား၊ စံꩻထွားဟဝ်အီဗာႏလဲဉ်းတွော့ꩻ ဝင်ꩻတဲမ်းနယ်ဗာႏ လိတ်အုတ်လိတ်စောင်ႏကိုသွူ။ ကထွာဒါႏ နီပအိုဝ်ႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထွားမတ်တောင်ꩻခါꩻဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏတမတ်တောင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ ဖြေꩻဆောင်ႏဖြေꩻအွဉ်ႏဗာႏ လိတ်အုတ်ယို လိုႏမုဲင်ꩻခါလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻလဲ့အဝ်ꩻ ယံဖေႏကလꩻသွူ။ မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ နောက်ကျထဲ့ယွိုက်ငါ တဆူးတဆင်ႏ အမိနစ်ပဲင်ꩻငါလဲ့ ထာꩻဆာတန်ပိုႏ၊ ဟုဲင်းပိုႏဒါႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏမာꩻဖေႏသူႏဖေႏမွိုင်မွိုင်သွူ။ အစားယပ်ꩻအစားငိုꩻတန်နဝ်ꩻ တတဲမ်းနယ်တဝ်းသွူ။
"မေႏခိုး၊ ထီလျားရွတ်ꩻ-စတဲင်တွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" ခဲဉ်ႏဒွီႏပေႏ (ငြုပ်ကောင်း)ယို မာꩻဖွန်ႏဖွန်ႏနုနုထွူတွော့ꩻ ဖျောႏတွမ်ႏနံးမန်ꩻမောက်ꩻအွန် သူႏဖြွꩻဖေႏနွုမ်ꩻနွုမ်ꩻ၊ သူႏဖြွꩻဖေႏခွိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻ အဆာအလျားလဲ့သက်သာႏဟဝ်ဒျာႏ၊ ပွစ်ꩻတဝ်းဗုမ်းတဝ်း၊ အပဲင်ခြောင်ꩻလဲ့ ဗွာတကွစ်ꩻတဝ်းရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ သူႏဖေႏသွော့ (၃)နီꩻ၊ တနီꩻ(၃)လဲင်ႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယိုနဝ်ꩻ နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်းစွိုꩻ ကထေဒါႏ "ဆေးမြီးတိုရောင်ခြည်"အမုဲင်(၁၀)ကိုသွူ။ ယိုလဲ့ "ဆေးမြီးတိုရောင်ခြည်"အမုဲင်(၉)ကို အနယ်ꩻဒျာႏနေနေသွူ။ ဖက်ꩻပွမ်းကောင် (ကြိတ်မှန်)နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဆို့ꩻငါႏလမ်းထျꩻ၊ လꩻအာနွို့အာတသီႏ၊ မာꩻဟန်ႏအိုကြူးအံႏလဲ့လꩻ၊ အံႏကဲအီခဲဉ်ႏအောက်ꩻလဲ့လꩻသွူ။ ပေါႏဆို့ꩻတလဲင်ႏလဲ့ အခိန်ႏဒေါ့ꩻခမ်းခါနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏပငါပရာꩻသွူ။ ခွန်ကုဝေလမ်းထျꩻ ဟိုꩻပုံꩻကို အဝ်ႏသေႏသေႏသွူ။ ၁၁။ မေႏခိုးထီလျားရွတ်ꩻ နံးမန်ꩻလျားရွတ်ꩻတွော့ꩻ သူႏခရာႏတသီႏနုဲင်းဆချာဖုံႏယို မဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းတစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ ခွန်ကုဝေ နမ်းမော့ꩻအလꩻ စုဲင်ပဲစ်ꩻပဲစ်ꩻအေင်တသဉ်တွော့ꩻ အွဉ်ႏဒပ်ꩻပယ်ဖေႏညညနဝ်ꩻလဲ့ အလျားအဆာသက်သာႏ၊ ပွစ်ꩻတဝ်း ဗုမ်းတဝ်းနေနေသွူ။
ထိန်ꩻတဝ်းဖြောင်းတဲင်
"ထိန်ꩻတဝ်းဖြောင်းတဲင် သီဗာႏထာꩻ" ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ (၃၈)ပါꩻ တရာꩻမင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ ပါဠိဂါႏထာႏပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀)ဂါႏထာႏသွူ။ ဂါႏထာႏတဆီအကိုယို မင်္ဂလာႏတရာꩻ ပါသော့ꩻ (၃)ပါꩻအဝ်ႏ၊ (၄)ပါꩻအဝ်ႏ၊ (၅)ပါꩻအဝ်ႏသွူ။ ကဲန်းအာအာနဝ်ꩻ တဂါႏထာႏယို မင်္ဂလာႏတရာꩻ ပါသော့ꩻ(၃)ပါꩻသွူ။ မင်္ဂလာႏဂါႏထာႏ (၁၀)ဂါႏထာႏအကို ဒုတိယဂါႏထာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပတိရူပဒေသ ဝါသော စ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ။ အတ္တသမ္မာ ပဏိဓိ စ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
ဒုတိယဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၃)ပါꩻ
(၁) သင်ꩻဟဝ်လျောက်ပတ်ဒါႏအရပ်ကို အုံသော့ꩻဗာႏ၊ (၂) စိုးရီးပန်ချာ မာꩻဗာႏအာကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ (၃) နီနမ်းဖြောင်းသꩻယို နီထိန်ꩻဟဝ်ဗာႏ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ယို(၃)ပါꩻအကို အမုဲင်(၃) မင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻ "နီနမ်းဖြောင်းသꩻယို နီထိန်ꩻဟဝ်ဗာႏ"ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် ထိန်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းဖြောင်းတွော့ꩻ သီဗာႏထာꩻဝွတ္ထုသက်သေႏ "ဒုကနိပါတ်-ကစ္ဆပဇာတ်"ယို အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻသွူ။
ဒုကနိပါတ်-ကစ္ဆပဇာတ်
အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း ခွန်ဟော်ခံꩻ ဗြဟ္မဒတ်နဝ်ꩻ ထိန်ꩻတဝ်းနမ်းဖြောင်းသꩻတွော့ꩻ ငဝ်းအာငါႏ၊ ကုဲင်းဒေါ့ꩻငါႏထာꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထွာဒါႏ ပညာႏသျိအမတ်နဝ်ꩻ အီႏဆုမ္မꩻဗာႏ ခွန်ဟော်ခံꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို အဝ်ႏအုံပွေါးခန်း အခွင်ꩻအရေꩻဟဝ်သွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဟိမဝန္တာႏကောင်ထျꩻ ထီနောင်တန်ဖြုံႏကိုနဝ်ꩻ ဝါးဟင်္သာႏတဖူးဝေးတွမ်ႏ ကြေ့ꩻတဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဖဉ်ႏမွိုတ်လွဝင်ꩻ၊ ထွာလွဝင်ꩻသွꩻဟဝ်သွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဝါးဟင်္သာႏနဝ်ꩻ ထာꩻလေလေမꩻ ဖျော်လွဉ်ထီနောင်ကို၊ ပေါႏမွူးဟာထာꩻခေ့ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻဗေင်ႏဒျာႏ စိတ္တကုဋ်ကောင်လောင်းသွူ။ တွိုႏတလဲင်ႏ ဝါးဟင်္သာႏတဖူးဝေးနဝ်ꩻ "သွꩻကြေ့ꩻဟွေး- သဲင်ꩻလယ်ႏလွဉ်ꩻခါႏခါႏနီ စိတ္တကုဋ်ကောင်လောင်းသူꩻမွိုင်"ဖစ်ဟဲ့ꩻခန်းကြေ့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကြေ့ꩻလဲ့"မဲန်သဲင်ꩻလယ်ႏလွဉ်ꩻဒျာႏသနဲ့၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ အီႏမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻသဲင်ꩻ၊ ခွေကျောင်ႏထာꩻတဒါႏတဝ်းနုဲင်းသီနဝ်ꩻအီ"ဒေါ့ꩻချာခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဟင်္သာႏလဲ့ "နာꩻထိန်ꩻနာꩻနမ်းဖြောင်းသꩻ မီႏနွောင်ꩻနဝ်ꩻ နီဖူꩻသဲင်ꩻနေးနာꩻ မို့ꩻလောင်းသွူဟွေး"ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကြေ့ꩻလဲ့ မဲန်သဲင်ꩻလယ်ႏလွဉ်ꩻငါႏတွော့ꩻ "ထိန်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ဖူꩻသဲင်ꩻခွေဟုဲင်း"ရိုꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ကြေ့ꩻထွိုင်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟင်္သာႏတဖူးဝေးလဲ့ ခွဉ်းတလီးယို အွဉ်ႏကြေ့ꩻဖူꩻအထဝ၊ ဝွေꩻသီးဟင်္သာႏတဖူးဝေးနဝ်ꩻ ဖူꩻအမော့ဖြာꩻဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻတွော့ꩻ ကျောင်ႏသဲင်ꩻခန်း စိတ္တကုဋ်ကောင်သွူ။ အဝ်ႏထီနောင်နဝ်ꩻ သဲင်ꩻစိတ္တကုဋ်ကောင်အခါႏကိုနဝ်ꩻ ဖျတ်ကာႏသဲင်ꩻဗာႏ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်းသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏဗာႏရာႏဏသီႏခမ်းတကီနဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏထူꩻဆန်ꩻငါႏတွော့ꩻ "ဟင်္သာႏနီဗာႏ အဝ်ႏဖူꩻစွဉ်ႏဒျာႏကြေ့ꩻသေင် တဗာႏသူꩻဟွေး"ခြဝ်လွနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ တယွို့လွဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ လိုꩻကခြဝ်ကဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကြေ့ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏဟွုန်တဲင် သꩻလျားထာꩻတွော့ꩻ အစူအခင်ႏဖုံႏယို အဝ်ႏအခြုံကို ထေထန်ႏထွူတွော့ꩻ "အွိုး- လိုꩻဗော့ဗဲ့ လိုꩻဖြောင်းသဲ့၊ လိုꩻတဟဝ်တဝ်းဖုံႏဟွေး- နီသွꩻဟဝ်ချင်ꩻ ဖူꩻဒျာႏလွဝင်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻ သီမွော့အဝ်ႏနန်းခီဗာႏတွိုးဟောင်း"ကျံႏဒေါ့ꩻခြဝ်လင်ꩻငဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပေါႏအင်ဖြောင်းလဲ့ ဖြောင်းတလွတ်ꩻဝါႏခဝ်တွော့ꩻ ထဲ့လင်ꩻတနꩻခန်းဒျာႏ ဗာႏရာႏဏီႏသီႏဟော်တလင်ꩻကို၊ အခြုံယိုပꩻနီခဝ်တွော့ꩻ သီငါထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻဟော်လောင်းဖုံႏနဝ်ꩻ ထန်ႏလင်ꩻထွားလွဝင်ꩻ ပငါပရာꩻ၊ ခွန်ဟော်ခံꩻနမ်းလဲ့ပါသွူ။ ခွန်ဟော်ခံꩻ ထွိုင်ႏထန်ႏထွားနုဲင်းနုဲင်းကြေ့ꩻသီနဝ်ꩻ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ အကွက်ပေါႏလဲန်းရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "ခွန်တန်ဟွေး- ထွားမွိုင်ကြေ့ꩻယို ဗွေႏဩ၊ အတ္တသမ္မာ ပဏိဓိ မင်္ဂလာႏတရꩻအလꩻ တထိန်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း နမ်းဖြောင်းသꩻတဲင် တလိုႏဒေါ့ꩻတဝ်းထာꩻ လွေꩻဒေါ့ꩻတွော့ꩻ သီဗာႏထာꩻနုဲင်းယိုသနဲ့၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏခွန်တန်လဲ့ ထိန်ꩻနွောင်ꩻနွောင်ꩻသွော့ နမ်းဖြောင်းသꩻလုဲင်းနေား"ဆုမ္မꩻဖေႏသတိꩻခန်း ခွန်ဟော်ခံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻတငါတွော့ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ ငဝ်းဗော့ꩻဗဲ့တဝ်းဒွုမ်၊ လꩻခန်းသံႏဝွေႏဂ ထိန်ꩻလꩻလွေꩻခန်း နမ်းဖြောင်းသꩻသွူ။
ဥပဒေသ
ကြေ့ꩻနဝ်ꩻ ထိန်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းနမ်းဖြောင်းသꩻ၊ တလိုႏဒေါ့ꩻတဝ်းထာꩻခိန်ႏယို ဝွေꩻလွေꩻဒေါ့ꩻထာꩻတွော့ꩻ ထဲ့သီဗာႏထာꩻတဲင် အတ္တသမ္မာ ပဏိဓိ-မင်္ဂလာႏကုဲင်သွူ။ ဗာႏရာႏဏသီႏ ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ ငဝ်းယိုအခိန်ႏဒေါ့ꩻတဝ်း ဝွေꩻဒေါ့ꩻတဝ်း၊ အခန်ႏဒေါ့ꩻအခင်ႏလံးဒေါ့ꩻမꩻ ဝွေꩻဒေါ့ꩻလွေꩻတဲင် ထွာလွေꩻခန်း လိုꩻလိန်ႏမာႏယေန်ႏကေႏတဖြာꩻသွူ။
ထိန်ꩻတဝ်းသꩻကွိုꩻလꩻတဝ်း
"အရက္ခိတသုတ် (ပေါႏထိန်ꩻတောဝ်းသꩻ အာႏကွိုꩻလꩻတောဝ်း)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- ကျောင်ꩻတကာႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻ ထင်ႏထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻနုဲင်းယို- "ကျောင်ꩻတကာႏ- ပေါႏတထိန်ꩻလꩻလꩻတဝ်းသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်းနမ်း (တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်း ကာယကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ပေါႏတထိန်ꩻလꩻလꩻတဝ်းသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်းဖြောင်း (တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်း ဝစီꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻ၊ ပေါႏတထိန်ꩻလꩻလꩻတဝ်းသꩻနဝ်ꩻ (တွမ်ႏတထိန်ꩻတဝ်း မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻ။ ပေါႏတထိန်ꩻတဝ်း နမ်း(ကာယကံႏ)၊ ဖြောင်း (ဝစီꩻကံႏ)၊ သꩻ(မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအကုသိုလ်ႏ ကာယကံႏ၊ ထွာဒျာႏအကုသိုလ်ႏ ဝစီꩻကံႏ၊ ထွာဒျာႏအကုသိုလ်ႏ မနော်ꩻကံႏ၊ အကုသိုလ်ႏကံႏ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏသီတနီꩻခါ တထွာတဝ်း ထာꩻသီဟောဝ်၊ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဘဝဟောဝ်၊ တွိုႏလွေꩻတော ဘွုံႏဘဝကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- လမ်းတဗာႏနဝ်ꩻ ပေါႏတသꩻခါꩻဟောဝ်ဟောဝ်တဝ်း၊ ပေါႏအသꩻတထွူꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ခမ်းရီႏလꩻ၊ ပေါႏခမ်းရီႏလꩻတဲ့ ထာꩻဆေင်ႏတဲ့စောဝ်ႏ၊ အဒါတဲ့စောဝ်ႏ၊ တခြိုꩻတဲ့စောဝ်ႏ၊ ပေါႏအွဉ်ႏစောဝ်ႏစွူစွူဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွဲညညတွော့ꩻ ထာꩻဆေင်ႏဖြင်း၊ အဒါဖြင်း၊ တခြိုꩻဖြင်း၊ ပေါႏအဖြင်းသွူတဲ့ တထွာတောဝ်းဒွုမ်အဟောဝ်၊ ထွာထိုꩻတော အကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻတကာႏ အနာႏထပိဏ်ႏသဌေꩻဟွေး- ပေါႏထိန်ꩻလꩻလꩻသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်နမ်း (တွမ်ႏကထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ကာယကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ဝင်ꩻ၊ ပေါႏထိန်ꩻလꩻလꩻသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖြောင်း (တွမ်ႏကထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ဝစီꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻ၊ ပေါႏထိန်ꩻလꩻလꩻသꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏကထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်သꩻ (တွမ်ႏကထိန်ꩻဒါႏဒါႏ မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻ။ ပေါႏထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်နမ်း (ပေါႏထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ကာယကံႏ)၊ ပေါႏထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဖြောင်း (ပေါႏထိန်ꩻဒါႏဒါႏ ဝစီꩻကံႏ)၊ ပေါႏထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်သꩻ (ပေါႏထိန်ꩻဒါႏဒါႏ မနော်ꩻကံႏ)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏကာယကံႏ၊ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏ ဝစီꩻကံႏ၊ ထွာဒျာႏကုသိုလ်ႏမနော်ꩻကံႏ၊ ကုသိုလ်ႏကံႏ ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻ မဉ်ႏသီတနီꩻခါ ထွာဒျာႏထာꩻသီဟောဝ်၊ တွိုႏလွေꩻဒျာႏ ဘွုံႏဘဝဟောဝ်၊ တတွိုႏနွောင်ꩻတောဝ်း ဘွုံႏဘဝကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- လမ်းတဗာႏနဝ်ꩻ သꩻခါꩻဟောဝ်ဟောဝ်တဲင် အသꩻထွူꩻထွူꩻတွော့ꩻ ခမ်းရီႏလꩻတဝ်း၊ ပေါႏခမ်းရီႏလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဆေင်ႏစောဝ်ႏတဝ်း၊ အဒါစောဝ်ႏတဝ်း၊ တခြိုꩻစောဝ်ႏတဝ်း၊ ပေါႏအဆေင်ႏစောဝ်ႏတဝ်းတဲ့ အဆေင်ႏဖြင်းတဝ်း၊ ပေါႏအဒါစောဝ်ႏတဝ်းတဲ့ အဒါဖြင်းတဝ်း၊ ပေါႏတခြိုꩻစောဝ်းတဝ်းတဲ့ တခြိုꩻဖြင်းတဝ်း၊ ထွာဒျာႏ အဆေင်ႏဟောဝ်၊ ထွာဒျာႏအဒါဟောဝ်၊ ထွာဒျာႏတခြိုꩻဟောဝ်၊ ထွာတဝ်းအကုဲင်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ အရက္ခိတသုတ်)
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ (မန်း: ကယားပြည်နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Kayah State) (ကယားခမ်းနယ်ႏ) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ခမ်းခဝ်ကွဉ်ႏဖဲ့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထုဲင်ꩻခမ်းထီ တွမ်ႏ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏရဲးခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏသွူ။ ၂၀၂၁ နေင်ႏ လာမတ်အကို စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုယို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၉၉,၀၂၃ ဖြာꩻ နဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း  ၆၀ ရျာꩻနုန်းယို ထွာဒျာႏ စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
စောက်ꩻတနျာႏနယ်ႏယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏစွဉ်ႏခွန်စိုး အဆက်ဆက်ကိုကာႏ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏသီး အဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ ခမ်းနယ်ႏတနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ခွန်မန်း မင်ꩻတုန်ꩻခွန်တောမ်ႏ သီပေါခွန်သီးစိုး ကာႏလအကို စောက်ꩻတနျာႏနယ်ႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ခါꩻတောမ်ႏ ကန္ဒရဝတီႏနယ်ႏ၊ ဘောလခဲနယ်ႏ၊ ကြယ်ဖိုးကြီးနယ်ႏ တောမ်ႏ နောင်ပုလဲ(ကြယ်ဖိုးကလေး)နယ်ႏဖုံႏတဲင် နယ်ႏဗွေႏစောက်ꩻဖားသီး အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဲင်းကလေတ်စိုး ကအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ "စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏဖုံႏ" နဝ်ꩻ ၁၉၄၇ ဗာႏ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏအခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ နွို့ပါသော့ꩻညီꩻလွေꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ မျန်မာခမ်းထီတန်ကို ခမ်းနယ်ႏတနယ်ႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၁ ဗာႏ မွဉ်းဖျင်ယင်း အခေႏခံႏဥပဒေႏတဲင် ခမ်းသားလိုꩻအာဆန္ဒအလꩻ တွိုႏ ၁၉၅၂ ဗာႏ ဇန်နဝါရီလာ ၁၅ နီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"စောက်တနျာႏခမ်းနယ်ႏ" အမိဉ်ꩻယို တရာꩻဝင်ႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻလုဲင်ႏ "ကယားခမ်းနယ်ႏ"အမိဉ်ꩻ နဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻ
thumb | right | frame | စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏဟံႏပုင်ႏ
ဝေင်ꩻတန်
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်​ရေꩻ
thumb|စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏအစိုႏရရွုမ်ꩻ
ထေဥပ​ဒေႏ
thumb|ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ
ခရဲင်ႏဖုံႏ
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏအဝ်ႏ (၄)ဖြုံႏသွူ။
{{legend|#E31A1C|လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ}} {{legend|#0000FF|ဒီမောသိုခရဲင်ႏ}} {{legend|#33a02c|ဗော်လခဲခရဲင်ႏ}} {{legend|#1f78b4|မယ်သဲ့ခရဲင်ႏ}}
ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအဝ်ႏ(၇)ဖြုံႏ၊ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၁၂)ဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
'''လွယ်ကောႏခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
'''ဒီမောသိုခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
'''ဗော်လခဲခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
'''မယ်သဲ့ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
thumb|စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကို တရာꩻဝင်ႏ ဝေင်ꩻ(၁၂)ဝေင်ꩻ {{Legend|#E31A1C|ခမ်းနယ်ႏဝေင်ꩻတန်}} {{Legend|#0000FF|ခရဲင်ႏ+ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻ}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻ}}{{Legend|#d35f5f|ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻ အဝ်ႏဒါႏဝေင်ꩻ}} ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏအလꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအဝ်ႏ (၁၂)ဝေင်ꩻ၊ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ (၅၂)ကွက်၊ အွိုင်ႏအဝ်ႏ (၇၄)အွိုင်ႏ၊ ဒုံအဝ်ႏ (၅၁၀)ဒုံ နဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း
နေင်ႏအလွောက်ꩻလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းဆေ့ꩻအာ - Source: ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း၊နှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာများ
လိုꩻမျိုꩻ၊ ဘာႏသာႏ
စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခွိုꩻနွယ်ႏ ကထွာဒါႏ ကယား၊ ကယန်း(ပတောင်ႏ)၊ တယင်၊ ကယန်း(လထ)၊ ကယော၊ ယင်းဘော်၊ ယင်းတလဲ၊ ဂေခို၊ ဂေဘား၊ ကယားမိုနု(မနုမနော) စတဲင်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွူတကာႏတဝ်း စောက်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ မန်း စတဲင် လိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းလင်သား ခယ်ႏ၊ ကလာꩻ ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနေနေသွူ။ ကိုꩻကွယ်ႏမုꩻအနေႏနဝ်ꩻ ခရိယာန်ႏ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ ယိုꩻယာႏလူꩻ၊ အစ္စလာမ်၊ ဟေင်ဒူ စတဲင်ဘာႏသာႏဖုံႏဒျာႏသွူ။
thumb|alt=ကယားလူမျိုးများ|စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ
တက္ကသိုလ်ႏကေားလေက်ဖုံႏ
150px 150px 150px
မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ
180px 180px 180px 180px
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုခမ်းနယ်ႏဖုံႏ
တ (ခန)
ဟိရဂန ကို た မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို タ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ta သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဒီမိုကရေသီ
thumb|right|ဖန်းဖြယ်ဖေႏမဲးနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဒီမိုကရေသီ အဓိကတဖူꩻရဲဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ဒီမိုကရေသီ (အဲင်းကလေတ်: Democracy) (ဂရိ: δημοκρατία, dēmokratiā) ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဂရိဘာႏသာႏငဝ်းငွါ "‌demos" (ခမ်းသားလိုꩻအာ) တောမ်ႏ "kratos" (အာႏဏာႏစီꩻကန်ꩻ)ကို လင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ဒီမိုကရေသီ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ခမ်းသားအကျိုꩻတွက်တာႏ "ခမ်းသားနမ်းတင်" ကနွို့ပါညီꩻသော့ꩻဒါႏ ခမ်းသားအစိုႏရ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဒျာႏသွူ။ ခမ်းသားဖုံႏ အိုပ်ထိန်ꩻချာဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားလိုꩻအာ ကပွိုင်ႏစိုꩻဒါႏအာႏဏာႏ စနိစ်ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဂရိငဝ်းငွါ "ဒေမိုး" (ခမ်းသားလိုꩻအာ/ ခမ်းသားမွိုးဖါ) တောမ်ႏ "ကရေးသီးယား" (အာႏဏာႏ/ ပွိုင်ႏစိုꩻအာႏဏာႏ) ယိုနီဖြုံႏ ချာႏပြန်ႏခြွဉ်းဗူႏယင်းတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ခမ်းသားလိုꩻအာစွိုꩻ နွို့ပါပွိုင်ႏစိုꩻဒါႏ အာႏဏာႏစနစ်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏ ဂရိခမ်းဝေင်ꩻတန်ဖုံႏကိုနဝ်ꩻ ခမ်းသားဖုံႏ အဝ်ႏနွို့ခွုမ်မာꩻတိုက်ရိုက်လွေꩻ အစိုႏရထာꩻမာꩻတန်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ဖြုံႏသဖော်ꩻအလꩻ စဲင်းစဲ့တဗာႏ ဗွောင်ဖွင်ꩻခါꩻ ဒီမိုကရေသီအဓိပ္ပာယ်ႏ တအဝ်ႏတဝ်းလဲ့ ခမ်းထီရေꩻအာႏဏာႏယို ထွာဒျာႏ အဝ်ႏသော့ꩻလွေꩻဗာႏ အရွယ်ႏတွိုႏ ခမ်းသားသီးစူကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဒီမိုကရေသီ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻနမ်းခြောင်ꩻဝိသေသ လိတ်ဖြုံႏတောမ်ႏ ဝွေꩻဝေါဟာရယို မိဉ်ႏအွဉ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏပေါင်းထန်ႏပေါင်းအဝ်ႏသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ ဒီမိုကရေသီနဝ် အဝ်ႏလွေꩻ လစ်ဗရယ်ဒီမိုကရေသီ (Liberal Democracy)၊ နမ်းခြောင်ꩻပျုဒီမိုကရေသီ (Representative Democracy)၊ နွို့ပါခွုမ်မာꩻဒီမိုကရေသီ (Participatory Democracy) တောမ်ႏ တုဲက်ရုဲက်ဒီမိုကရေသီ (Direct Democracy) ဖုံႏဒျာႏသွူ။ thumb|400px
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
နိခါတကဗေဒ
နိခါတကဗေဒ (Paleontology) ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သမဲင်ꩻတဒင်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်း အွိုးခေတ်စခေါင်ႏစခါအကို သက်ကအောဝ်ႏသား (သက်ရှိ) ဖုံႏ အုံအောဝ်ႏလွေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို ကထောင်ထွားဒါႏပညာႏရပ်တဲင် သက်အောဝ်ႏသားဖုံႏ ပြောင်ꩻလွဉ်ပိဉ်ရန်းရန်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဝွေသီးအချင်ꩻချင်ꩻတောမ်ႏ သဘာဝအသောင်အရင်ꩻ ပွိုင်းဝွို့သွုပ်ဆွို့နုဲင်းမုဲင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻလို့နောဝ်ꩻသွူ။ ထွာဒျာႏ သမဲင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ သိပ္ပံပညာႏတဲင် မာꩻထွားစမ်ꩻသွူတွော့ꩻ အကျိုꩻကထွာလွဉ် သက်သေႏအွဉ်ႏနယ်နေးမွေးတောဝ်းတဲင် ကထွာဖိုနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို သျင်ꩻနယ်နေးစားဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
နိခါတကဗေဒ ဆဲင်ႏရာꩻထောင်ထွားမှုယို တယ်ႏစ ဘီသီ (၅) ရျာꩻစုကာႏဒျာႏ အောဝ်ႏမာꩻစလဲဉ်းအကျောင်ꩻ မုဲင်တန်ꩻဖုံႏ ထီႏမော့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ သိပ္ပံပညာႏအစားယိုနောဝ်ꩻ (၁၈) ရျာꩻစုအကို ဂျော့ရှ်ကူဗီရာ ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻ တဲက်နုဲင်းလꩻခန်ႏထာႏဗေဒ (နှိုင်းရခန္ဓာဗေဒ, comparative anatomy) ပညာႏဆဲင်ႏရာꩻ ကဆောင်ႏရွက်မာꩻခါꩻဖုံႏတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ပညာႏရပ်တိဉ်ႏတိဉ်ႏခွေါင်ခွေါင်တဗာႏတဲင် တွိုႏ (၁၉) ရျာꩻစုအကို တသွောင်းထိုလွဉ်မွိုင်လွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏစ (၁၉၉၀) ဗာႏနေင်ႏ ခယ်ႏခမ်းကိုကထီႏမော့ꩻဒါႏ ရုက်ကျွမ်ꩻကထွာလုံး (ကျေက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း) ဖုံႏအလꩻ အစောဝ်းခါသတ္တဝါႏသီး ကထွာလွဉ်ကပြောင်ꩻလုဲင်းလွဉ်ပိဉ်ရန်းရန်း ၊ အစောဝ်းခိန်ႏ ထꩻပေႏ(ငါး) ဖုံႏ၊ ဒုဲင်နိုသောဖုံႏ ၊ ဝါး တောမ်ႏ ကအွဉ်ႏနဲဉ်းနေးသားသတ္တဝါႏဖုံႏ ကပြောင်ꩻလွဉ်ꩻပိဉ်ရန်းရန်း ဖုံႏအတာႏ လꩻလွဉ် စွဲကမ်းတာႏ သက်သေႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နိခါတဗေဒယို အောဝ်ႏ ဇီဝဗေဒ တောမ်ႏ ဘူမိဗေဒ အခါႏခင်ႏလမ်းတဲင် တောမ်ႏ ခေတ်ကရီးခါကထောင်ထွား သုတေသနပညာႏယို အီႏခွဲꩻဖြယ်တာႏ ယပ်ꩻတန်နောဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါကသုံꩻအီအနယ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသိပ္ပံပညာႏနယ်ႏပယ်ႏမျိုꩻစွုမ်ႏထျꩻ ပါသော့ꩻတဲင် ဇီဝဓါတုဗေဒ၊ သင်္ချာပညာႏ၊ မနုဿဗေဒ၊ သတ္တဗေဒ၊ ခန္ဓာႏဗေဒ၊ ဂေဟဗေဒ၊ သတ္တုဗေဒ၊ အဏ္ဏဝါဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ တောမ်ႏ အေဉ်စေဉ်နီယာပညာႏရပ်ဖုံႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻလို့နောဝ်ꩻသွူ။
ကထွူလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ (၃.၈) ဘီလီယံရပ်ယို ကထွာခါꩻစဒါႏ သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏတောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်တရန်းထွူတရန်း သဖော်ꩻတရာꩻယို သုံꩻတောမ်ႏအနယ်ꩻကားကအောဝ်ႏတဲင် ထုမ်ႏထောင်ထွားလို့လို့စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထွꩻဒါႏပညာႏ ၊ ထာꩻသေပညာႏ ဖုံႏထွꩻခေတ် ထင်ႏထိုလွဉ်တဲင် ရုပ်ကျွမ်ꩻကထွာလုံး (ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း) ဖုံႏ တဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝါင်ꩻ၊ ဂေဟစနစ် ၊ သဘာဝကသောင်အရင်ꩻ တောမ်ႏ ခေတ်ပွိုင်ႏလဲင်းခါ ရာႏသီႏဥတု အခေႏအနေႏဖုံႏယို ထောင်ထွာႏနွောင်ꩻလဲဉ်း အခေါဝ်အကွို့ꩻကားကအောဝ်ႏ(အသေးစိတ်)နောဝ်ꩻသွူ။
ကခွဲꩻဖြယ်ထောင်ထွား သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏဖုံႏ ကအောဝ်ႏခေတ်လီꩻပွိုင်းလဲင်ႏယို သတ္တဝါႏသီး ကပြောင်ꩻလွဉ်ပိဉ်ရန်းရန်း၊ မျိုꩻခွိုꩻစဲဉ်ႏဆက် ကလင်ꩻလွဉ်ပိဉ်ရန်းရန်းဖုံႏ အီႏဖော်ႏထန်ႏအီတာႏနောဝ်ꩻ အွိုးကရီးခါတဲ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏအောဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ (၂၀) ရျာꩻစုအဆုဲင်ꩻခိန်ႏကာႏလဖုံႏယို ခွဲꩻဖြယ်နွောင်ꩻလဲဉ်းတောမ်ႏ (DNA) တဲင် အီႏထေင်ဗာႏ ကတရေင်ဒါႏကိစ္စဖုံႏအတာႏ အဗော့ꩻသွတ်ꩻ ဖေႏနွောင်ꩻလဲဉ်းအဖြေႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပညာႏသျင်ႏတဖြာꩻ (William Whewell (1794–1866) classified paleontology as one of the historical sciences.) အွဉ်ႏထွော့ꩻခါꩻ နိခါတကဗေဒပညာႏယို သမဲင်ꩻသိပ္ပံပညာႏ (Historical science) ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏသျင်ႏ ကဒေါ့ꩻအလꩻ "ကထွာကုဲင်ခါꩻလဲဉ်း အွိုးပွိုင်းလဲင်ႏအတိတ်ကာႏလ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို အွဉ်ႏထွာအတီႏအမယ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့နွောင်ꩻလွေꩻအတာႏ ယံဖော်ႏထန်ႏနွောင်ꩻရေꩻယို သမဲင်ꩻပညာႏ တောမ်ႏ ခေတ်တသာသိပ္ပံပညာႏဖုံႏ ပေါင်ꩻစပ်ရော်ꩻခါꩻဒျာႏ" ရိုꩻနဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နာꩻဒွိုႏဒဲန်ဒါႏနေ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာသွော့
"ထိန်ꩻသိမ်ꩻချာသွော့ ခွိုꩻတာႏဝွန်ႏ" ပိုလီꩻသီး ဝွတ်တရာꩻငတ်ꩻပါꩻအကို အမုဲင်(၅) ထိန်ꩻထွားချာသွော့ခွိုꩻ (စောင့်လေမွိုးနွယ်)ငေါဝ်းအလꩻ ထိန်ꩻထွားချာသွော့ခွိုꩻ ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းနောဝ်ꩻ မွိုးဖါသီးကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻ စွိုးခွိုꩻအမွီႏဟောဝ်ကထွာဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငေါဝ်းငွါ၊ အကွဉ်အကꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻကိုꩻကွယ်ႏမုꩻ ဂီတအနုပညာႏ တွမ်ႏဓလေ့ꩻထွုံꩻစံႏဖုံႏယို ဖေႏနေးကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ထိန်ꩻထွားဟောဝ်ဟောဝ်ဗာႏ ရိုꩻနေးနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏ လိုꩻဖြားလိုꩻတန် ကအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ ငေါဝ်းအလꩻ "လိုꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻအောဝ်ႏခွိုꩻ၊ နီစွိုးနီခွိုꩻယို အောဝ်ႏလိုႏငါႏ ခွိုꩻမဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ် ခွိုꩻယံ ခွိုꩻကျနောဝ်ꩻသွူ။ နီယို ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏတဲင် နီဘာႏသာႏယို နီရက်ဗာႏ၊ နီအွဉ်ႏဗာႏတန်ႏဖိုꩻ၊ နီဘာႏသာႏ ဖေႏနေးကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းနောဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ ကအီႏထိန်ꩻထွားဗာႏနောဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအောဝ်ႏစွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻသွူ။ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ခွန်နင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏနောဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻချာဒျာႏသွော့ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏကိုꩻကွယ်ႏမုꩻ ဗွိုန်လို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ လိုꩻပေႏလိုꩻယွဲး ယဟန်ႏသားနောဝ်ꩻ ခွိုꩻရက်သꩻဓာတ်တွမ်ႏ ထာꩻသေပညာႏ လိန်ႏမာႏမုꩻလုမ်းတောဝ်းနမ်းတဲင် "ထာꩻရက်ယို မဲ့အဲဉ်ထောဝ်း"ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းနောဝ်ꩻအွဉ်ႏအထျꩻ ထင်းအမွေးတဲင် နေးတွမ်ႏ"ထာꩻရက်မဲ့ခေ့ꩻ"တွော့ꩻ ဘာႏသာႏမဲ့ငါလဲ့ ထွားတောဝ်း၊ လိုꩻမျိုꩻမဲ့ငါလဲ့ ထွားတောဝ်း၊ မွိုးဖါမဲ့ငါ ထွားတောဝ်း၊ ထွားဗော့ꩻထီႏဗော့ꩻ ရွဉ်မဲ့ငါတစွိုးလွုမ်ꩻတဲင် တောႏလမ်ႏတောႏပါႏထိုꩻ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏလင်နောဝ်ꩻ ပနဲးအောဝ်ႏအာလွဉ်လဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏလွိုက်ရွေꩻဒါႏ တောႏလမ်းတောႏပါႏကိစ္စယို လိုꩻမူႏနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်လဲဉ်းထဲင်းက လိုꩻခိုနောဝ်ꩻသွူ၊ လိုꩻမူႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတဲက်တွိုင်ꩻ"ဟံႏ"၊ လိုꩻခိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတဲက်တွိုင်ꩻ"အစွိုးအခြွီ"ဟံႏယို မဉ်ႏဆို့ꩻသော့ꩻ အစွိုးအခြွီအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ဒေါ့ꩻထန်ႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ၊ ဥပမာႏ- ထူႏနံႏတွော့ꩻ ခူႏသွော့ ဟံႏတအောင်၊ ဟံႏတအောင်ကိုနောဝ်ꩻ ထူႏဟန်ႏနွန်းခြွီ၊ တဒွီခြွီ တခုံꩻခြွီသွံမျိုꩻယို ဆို့ꩻညီꩻသွော့ဝင်ꩻ အမွူးမဉ်ႏဒေါ့ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻ ထန်ႏတောဝ်းတမွူးချင်ႏ၊ ထန်ႏချာဒျာႏ မူလအစွိုးအခြွီ ပငါပရာꩻ ဗွိုန်ပီနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ လိုꩻမူႏတဖြာꩻယို မဉ်ႏတောႏလမ်းကလာꩻလဲ့ အပိုမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပီချာဒျာႏ ဂျပန်လွိုး၊ မဉ်ႏတောႏလမ်းပအိုဝ်ႏလဲ့ အပိုမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ ပီချာဒျာႏ ပအိုဝ်ႏလွိုရိုꩻနောဝ်ꩻ ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏမူႏဖုံႏ အလွိုးဖြောင်သꩻလဲဉ်းဒျာႏ၊ လိုꩻမူႏယို မဉ်ႏတောႏလမ်းတွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏလင်နောဝ်ꩻ တနီꩻခါ တွိုႏစွဉ်ႏပိုစိုး၊ လီꩻစိုး၊ နီသွီနီယာႏဖုံႏယို ထွာတငါထိုꩻ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏလင်ထွူတကာႏတောဝ်း ထိန်ꩻထွားချာသွော့ခွိုꩻ (စောင့်လေမျိုးနွယ်)ကရိုꩻဒါႏ နီတာႏဝွန်ႏတန်ယို ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို ထွာဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏဒျာႏတဲင် နီဘာႏသာႏ ဖေႏနးကထိုꩻမားဗာႏမွိုန်းအတွက် ရက်ခွိုꩻပအိုဝ်ႏမူႏဖုံႏ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏနောဝ်ꩻ အဟောဝ်သွတ်ꩻ လွိုက်ချာဒျာႏသွော့ လိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏကိုꩻကွယ်ႏမုꩻဗွိုန်လို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ငါႏအကျောင်ꩻ တဲမ်းလိတ်သား နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ မေတ္တာႏ ရက်စွိုးခွိုꩻတဲင် တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏ လိတ်ယိုနောဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း
"ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း နုဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စွိုးခွိုꩻရေꩻ မူဝါဒခံႏထူႏချက် အဝ်ႏမုဲင်ꩻကို" အခိန်ႏနုဲင်းယိုခါ မန်းခမ်းထီယို အထွာအပြောင်ꩻနဝ်ꩻ ကျုံႏတလူႏတနꩻဆုမ်ႏဝင်ꩻ အခိန်ႏကာႏလကိုနဝ်ꩻသွူ။ တဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မဲးပွယ်ꩻထွူ အကျိုꩻတရာꩻယို မာꩻထွာအီနွောင်ꩻပြောင်ꩻလုဲင်ႏအစိုႏရနဝ်ꩻသွူ၊ ယင်းတဗာႏနဝ်ꩻ မန်းခမ်းထီကို စဲ့ꩻတပ်မတောႏတွမ်ႏ ခုမ်ခြွိုင်းခမ်းရင်ꩻသားစဲ့ꩻစွိုꩻအခါႏ အတွိုက်ꩻအခꩻ အွဉ်ႏဆွိုးရေꩻ တဲမ်းထွို့ꩻနွောင်ꩻစူမုဲင် NCA လိတ်ချုတ်တဲင် ယိုခါ တွိုႏလွဉ်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏငိမ်ꩻချံꩻရေꩻညီႏလာႏခံႏ ဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏ ကဒေါ့ꩻရီလွေꩻဒါႏ အထျꩻကဏ္ဍငတ်ꩻဗာႏနဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ လိုꩻမုရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ လိုမ်းဗဉ်ႏရေꩻတွမ်ႏ ဟံႏယာႏတွမ်ႏ သဘာဝအသောင်အရင်ꩻရေꩻရာႏ စတဲင်ယိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကဏ္ဍယိုငတ်ꩻဗာႏအကို ပအိုဝ်ႏအစွိုးခွိုꩻလုမ်းအတာႏ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻသီးမူနဝ်ꩻ မဉ်လွေꩻပုံႏစံႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မဉ်သွင်ꩻသော့ꩻမူနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဖျင်ဆင်ငါႏသွူ။ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻ မဉ်ႏရိုꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻလဲ့ မဉ်လွေꩻမူနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻစီꩻပွါꩻရေꩻလဲ့ မဉ်လွေꩻမူနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻလိုꩻမုရေꩻလဲ့ လွေꩻမူနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻလိုမ်းဗဉ်ႏရေꩻလဲ့ လွေꩻမူနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻဟံႏယာႏ တွမ်ႏသဘာဝရေꩻရာႏလဲ့ လွေꩻမူနုဲင်းမုဲင်ꩻ-စတဲင် ဝင်ꩻလိုꩻတမျိုꩻသာꩻလုမ်းအနေႏ ထေခါꩻမူခံႏထူႏချက်အဝ်ႏတဲင် မဉ်ႏနွို့ဒေါ့ꩻရီ နဲင်ႏငံႏရေꩻငဝ်းဝဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လွေꩻစွဉ်ႏပါတီနေးလဲ့သင်၊ နွို့စွဉ်ႏခုမ်ခြွိုင်းစဲ့ꩻစွိုꩻနေးလဲ့သင်၊ နွို့စွဉ်ႏလွတ်တောႏအနေႏ၊ နွို့စွဉ်ႏခမ်းရင်ꩻသားနမ်းခြောင်ꩻအနေႏ၊ သေဒါႏပညာႏသျင်ႏအနေႏလဲ့သင် နွို့စွဉ်ႏတဖူꩻအလီးမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဝင်ꩻထန်ႏဒျာႏ မူဝါဒခံႏထူႏချက်တဗာႏချင်ႏနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻဟ မုဲင်ꩻခါမꩻ မူဝါဒခံႏထူႏတဗာႏချင်ႏ အီႏထန်ႏလွဉ်နွောင်ꩻဟောင်း။ ပီအဲန်အိုအနေႏလဲ့ တွိုင်ႏပင်ႏတဝ်း မဉ်မာꩻလွေꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ပီအဲန်အျောန်အိုအနေႏလဲ့ ဒေါ့ꩻရီတဝ်း မဉ်မာꩻလွေꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ပအမဖအနေႏလဲ့ အုံကိုမ်တဝ်း မဉ်မာꩻလွေꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ-ဖုံႏနဝ်ꩻ တဝင်ႏတဝ်း ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်းနဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ ထွာဗော့ꩻဒျာႏ တခူးတခဝ်နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ ထွာဗော့ꩻဒျာႏ တစွိုꩻတဗူႏနဲင်ႏငံႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းယိုခါ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း မူဝါဒခံႏထူႏချက်ယို ကဏ္ဍမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယို စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ အဝ်ႏလိုႏအဝ်ႏခါꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏထေခါꩻလဲဉ်းသွူ။ နဲင်ႏငံႏရေꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏမူဝါဒအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻမူဝါဒအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ လိုꩻမုရေꩻယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ မူဝါဒအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ လိုမ်းဗဉ်ႏရေꩻယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခံႏထူႏချက်အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ဟံႏယာႏတွမ်ႏသဘာဝရေꩻယို ပအိုဝ်ႏမူအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏထေနွောင်ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻနွောင်ꩻဒျာႏမꩻ ကအီႏထန်ႏလွဉ်ဒျာႏ ခမ်းထီပုံႏပွိုင်တသာယိုကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခွင်ꩻရေꩻ အီႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အစွိုꩻတစွိုꩻ မူဝါဒခံႏထူႏချက်ယို မဉ်ႏအွဉ်ႏထွာတေား စွိုးခွိုꩻမူဝါဒခံႏထူႏချက်နဝ်ꩻတဲ့ တထွာနွောင်ꩻတဝ်းတဲင် ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း မူဝါဒခံႏထူႏချက် ဖေႏကထန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻငါႏလဲဉ်း ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်းညီႏလာႏခံႏအကျောင်ꩻ ခမ်းသားငဝ်း ခြွူႏမွဉ်းသားစွိုꩻ တဲမ်းတမာဖေႏသေလွေꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆိ (ခန)
ဟိရဂန ကို ち မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို チ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ chi သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဒုစရဲက်သွစ်ꩻမျိုꩻကျိုꩻသွစ်ꩻစား
"ဒုစ္စရိတဝိပါက (ဒုစရဲက်သွစ်ꩻမျိုꩻ-အကျိုꩻသွစ်ꩻစား)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ပါဏာတိပါတဿ ဝိပါကော အပ္ပါယုကသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'မာꩻသီအာဝင်ꩻသက်'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'သက်ဒွေါင်ႏ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ အဒိန္နာဒါနဿ ဝိပါကော ဘောဂဗျသနသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'ထူႏတခွန်ꩻအာ ဝင်ꩻတခြိုꩻ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'တခြိုꩻသွုမ်ꩻကုဲင်ခြေင်'နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရဿ ဝိပါကော သပတ္တဝေရသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'ပဲ့စ်မာႏအာဝင်ꩻပိုမာ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'ရန်ႏသူႏအာ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ မုသာဝါဒဿ ဝိပါကော အဘူတဗ္ဘက္ခာနသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'ဒေါ့ꩻလဲဉ်အာထာꩻ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'ခံႏဗာႏဝင်ꩻစွတ်စွယ်ꩻ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝိပါကော မိတ္တေဟိ ဘေဒနသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'အံႏစာဝင်ꩻမဉ်ꩻ-သွေꩻကုဲင်အာဝင်ꩻ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'တွမ်ႏသွꩻတဲ့ꩻခေါဝ်းတဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ၆။ ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝိပါကော အမနာပသဒ္ဒသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'ဒေါ့ꩻငေါဝ်းကျံꩻထမ်ꩻ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'ဒေါ့ꩻထာꩻဝင်ꩻနာႏလꩻတောဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ၇။ သမ္ဖပလာပဿ ဝိပါကော အနောဒေယျစာဝါသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'ဒေါ့ꩻငေါဝ်းသိုႏဖျင်ꩻ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'ဒေါ့ꩻထာꩻဝင်ꩻနာႏတောဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ၈။ သုရာမေရယပါနဿ ဝိပါကော ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကော ဟောတိ- 'အွꩻအာဒေါဝ်-စွယ်ꩻသူႏရာႏ'ဒုစရဲက်ယိုတမျိုꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ ထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏ၊ ထွာပိတ္တာႏ၊ အဖွီသွတ်ꩻအကျိုꩻနဝ်ꩻ သဲင်ꩻထွာလိုꩻ'ထွာလိုꩻဗား'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ အဋ္ဌကနိပါတ်၊ ဒါနဝဂ်၊ ဒုစ္စရတိတဝိပါကသုတ်)
ပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏကောင်ဖုံႏ
ပအိုဝ်ႏအာႏဇာႏနီႏကောင်ဖုံႏ
၁။ အထူꩻဒေႏသ(၆)၊ ခရဲင်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ခွန်ဖြားဗွာခမ်း၊ ကန်ႏတောႏတန်ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဒုံပင်တွန်ႏ၊ ပင်တွန်ႏကောင်လောင်း
ဖြားဗွာလှဖေတွမ်ႏ အာႏဇာႏနီႏအွဉ်ငါဖုံႏ ထဲ့သွုမ်ꩻခင်ႏလမ်း။
၂။ အထူꩻဒေႏသ(၆)၊ ခရဲင်ႏလွယ်လဲမ်၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း၊ စင်းသင်းကောင်ခယ်ႏဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဒုံလွယ်နင်ꩻ၊ ကောင်ဟွေးနင်ꩻလောင်း
၃။ အထူꩻဒေႏသ(၆)၊ ခရဲင်ႏလင်ꩻခွိုꩻ၊ သူရိယခမ်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကန်ႏတူႏတန်၊ ဒုံနာꩻဟီꩻအထျꩻ၊ နာꩻဟီꩻကောင်လောင်း
ပိုလ်ႏချုတ်စံသိန်း(ဟဲ့ꩻ) ဗိုလ်ချုပ်စံသိန်း ထဲ့သွုမ်ꩻခင်ႏလမ်း။
အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏ အခင်ႏလမ်းအဝ်ႏ
မန်းလိုꩻမျိုꩻအွဉ်ငါ(အာႏဇာႏနီႏ) စောက်ꩻဗွာလိုꩻမျိုꩻအွဉ်ငါ(အာႏဇာႏနီႏ) စောက်ꩻတနျာႏလိုꩻမျိုꩻအွဉ်ငါ(အာႏဇာႏနီႏ)
မဲင်ꩻ၊ ရခဲင်ႏ၊ ခင်၊ ချင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ စတဲင် ဝွေꩻသီး အာႏဇာႏနီႏအဝ်ႏပငါပရာꩻ။ လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻ၊ ထဲ့သွုမ်ꩻမွူးနီꩻဖုံႏတဲ့ ဝွေꩻသီးတဲ့ အွဉ်ဝင်ꩻထူႏဂွုဏ်ႏမွေး။ နီပအိုဝ်ႏအနေႏ လိုꩻမျိုꩻအလင် အာႏဇာႏနီႏဖုံႏ နမ်းရေꩻအအဲဉ်ႏ(လွူးဖွာꩻမွူးနီꩻ)ယို ပအိုဝ်ႏဖုံႏစွုမ်ႏဖြာꩻ သေတောဝ်းလဲ့ ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ ထူႏဂွုဏ်ႏတဝ်းတဲ့ꩻ ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ။ ဆုꩻတောင်ꩻဖေႏတဝ်းတဲ့ꩻ ထွာတဝ်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ။ ကွဲးတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏစွုမ်ႏဖြာꩻ ကသေထွိုက်သင်ꩻဒါႏ ကထူႏဂွုဏ်ႏသင်ꩻဒါႏ နီပအိုဝ်ႏ အာႏဇာႏနီႏလိုꩻယံ စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါသားဖုံႏ နမ်းရေꩻအအဲဉ်ႏ(နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ)ယို လိုႏသေငါႏ လိုႏမုဲင်ခါꩻငါႏ စွုမ်ႏဖြာꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏဖုံႏ အခင်ႏလမ်းတွမ်ႏ အခင်ႏလမ်းအဝ်ႏသွူ။
ခွန်သန်းထွန်း
ခွန်သန်းထွန်း ယိုနောဝ်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား လွူးနမ်းတွမ်ႏ တဲမ်းရွစ်ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻမန်းဖုံႏသွူ။ အဖာမဉ်ꩻ ဦးဘတဉ်၊ အမွိုးနောဝ်ꩻ ဒေါ်လှမဉ်း။ ဝွေꩻယို လွူးဟိုပုံꩻကို၊ လိုꩻဇာႏတိ ဝေင်ꩻဟိုပုံꩻ။ လိုꩻလွူးနမ်းတွမ်ႏ ဂီတသား သွိုတွမ်ႏဝွေꩻ တစိုးချင်ႏနောဝ်ꩻ စုဲင်ႏထီးသုဲင်၊ အဉ္စလီမောင်မောင်၊ ခိုင်ထူး၊ စုဲင်ႏဆုဲင်မောဝ်ꩻ၊ ခင်မောင်တိုး၊ ယင်း ခင်ဝမ်း သီးဖုံႏရာသွူ။
ပေႏခါ
အောဝ်ႏထွာအရန်းထိုကျောင်ꩻသားခါနောဝ်ꩻ အုံကျောင်ꩻလွယ်လဲမ်တခါႏခါႏ၊ တောင်ႏကီꩻ ခါႏခါႏဒျာႏ။ တှိုႏ ၁၉၇၃-၇၄ ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ လင်ꩻသှောန်ထူႏ ထာꩻကဲတ်ꩻထှို့ꩻ၊ ထာꩻတဲ့ꩻဗှို့ꩻ (ပန်းချီ၊ ပန်းပု) ပညာႏ အှိုး ဝေင်ꩻမန္တလေꩻကို။
မာꩻအနုပညာႏထာꩻမာꩻ
အောဝ်ႏအုံကျောင်ꩻခါကာႏ ဝွေꩻသေရွစ်လဲန်းဒျာႏ ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ ကားကလꩻ၊ သေတဲမ်းလဲန်း ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻဖုံႏ ထာꩻရက်လိတ်မှောန် (အချစ်ကဗျာ) ဖုံႏ။ အောဝ်ႏမှိုတ်ဖဉ်းပါ ခွန်အုံးမောင် (အမေ့ရုပ်ရည်)၊ ယင်း ဆွေကျော် (ခရေဖူး Band မှ ရွှေကျော်) တဲင် အဒုံႏအအူဖဲ့ꩻကိုနောဝ်ꩻတဲ့ အောဝ်ႏခှေါင်းဗာႏ ထွꩻဗှို့ꩻဒျာႏသှူ။ ဆရာႏကသှောန်ဖေႏရီးလှိုဝွေꩻ ဒုံႏတေင်ႏ (ဂီတာ) ခရာႏနောဝ်ꩻ အမဉ်ꩻ ဆရာႏဦးလပွန်တာ၊ ချင်ꩻလိုꩻခှိုꩻတဖြာꩻဒျာႏသှူ။ သှောန်ဖေႏတဲပ်တဲ့နေး ဒုံႏတေင်ႏနယ်ꩻ တယ်ႏအထျꩻ၊ ဝွေꩻယို လိုꩻသꩻဆွာꩻတဲင် တေင်းအလုဲင်ꩻအောင် စူနုံဗှို့ꩻ(ဂီတာလက်ကွက်) ဖုံႏ ကား ဆရာႏကသှောန်ဖေႏနောဝ်ꩻ လှူꩻဒုံႏလှောန်ꩻလꩻတှိုင်ႏတှိုင်ႏနောဝ်ꩻသှူ။ သုမ်နေင်ႏ လစ်ꩻနေင်ႏကို ဝွေꩻနက်ဒုံႏလှူꩻလှောန်ꩻမွေးမုဲင်းတဲင် ဒုံႏဒါႏပါလꩻ မဲန်ဒိုလဉ်၊ ယင်း တယေား။ တှိုႏ ၁၉၈၀ ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ထွတ်ထေနှောင်ꩻလꩻ ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻစဲန်ႏ တထူ။ အောဝ်ႏ နီဖြောဝ်ꩻပေႏ ငေါဝ်းဆောမ်ꩻထာꩻမာꩻခင်ႏလမ်း (ဒို့ရှမ်းလေး တေးသံသွင်း) ကို ထွတ်ထေလွေꩻ မန်းခမ်း တခမ်းလုမ်းတဲင် ဝွေꩻဖြှောန်ဗꩻ (အောင်မြင်) လꩻစ နောဝ်ꩻကိုစှိုး။ ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻထူ (သီချင်းခွေ) မဉ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝေးအရက်သွတ်ꩻ လွꩻထီႏသား (မောင့်အချစ်ဆုံးမုန်းသူ) နောဝ်ꩻသှူ။ တယ်ႏ ၁၉၉၄ ဗာႏနေင်ႏကို နှို့လောဂီတလောက၊ လင်ꩻဒေါမ် ရန်ႏကုန်ႏခါႏခါႏ၊ သဲင်ꩻလှောန်ချာ ခမ်းကောင်ခါႏခါႏ၊ မွန်းပျောႏလွေꩻ ဂီတလောကကိုနောဝ်ꩻ ညဆွာꩻလꩻ အနေင်ႏတဆီရပ်။
ယိုခါ
ထွတ်ထေခါꩻဖိုလဲန်း ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ သူထူ (၆ ခွေ)၊ တဲမ်းထှူလꩻခါꩻလဲန်း ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ ၁၅၀ လှို။ နမ်းဒျာႏတဲမ်း ငေါဝ်းစဲန်ႏ (ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်) ကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ပေႏပေႏခါ ထာꩻရက်ခရာႏ၊ ထာꩻရက်ငေါဝ်းသꩻချင်ꩻ သꩻသွင်ႏခရာႏဖုံႏတဲ့ပါ၊ ငေါဝ်းဂရုဏာႏ ငေါဝ်းသံႏဝေႏဂ ငေါဝ်းဓမ္မစဲန်ႏဖုံႏတဲ့ပါဒျာႏ။ ငေါဝ်းစဲန်ႏ ထာꩻတလှိုးဖုံႏတဲ့ ဝွေꩻကျိုက်နေနေသှူ။ ယိုခါနောဝ်ꩻ တုမ်ႏအမာ လမ်းသားမူႏ ဒေါ်မြင့်ရီ၊ ဝွေꩻသီးပိုမူႏ မသန်းသန်းဝင်း၊ ပိုခို မောင်မျိုးမင်း သီးဖုံႏ အောဝ်ႏအုံ တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကိုနောဝ်သှူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
နျူးကလီးယားစူခွုမ်
နျူးကလီးယားစူခွုမ် (အဲင်းကလေတ်: Nuclear weapon) အဏုမျူစူခွုမ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နျူးကလီးယားယားဖုံႏ ပꩻထန်ႏထိုꩻတောမ်ႏ ခြွဉ်းဗူႏထိုꩻ ကပါဒါႏ ဓာတ်ထွာလွဉ်(ဓာတ်ပြု) အတန်စားတဲင် ကပꩻထန်ႏအီဒါႏ စူခွုမ်တခြိုꩻတစွိုးဒျာႏသွူ။ ဓာတ်ကထွာဒါႏ နီဗာႏလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒြပ်ထုအပေႏပေႏကို ကထေထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏ စွန်ꩻအာႏအတန် မရမကစားဒျာႏသွူ။
ထွာဒါႏ ဖောက်ပꩻရေꩻ အခြွိုင်းတဗာႏ နျူးကလီးယားစူခွုမ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻစွန်ꩻအာႏ ဖျူးသဉ်း(fusion) မွေးတဝ်းလဲ့ ဖျူးသဉ်း(fusion) တောမ်ႏ ဖစ်သဉ်း(fission) ပေါင်ꩻဝင်ꩻတဲင် ကထွာလွဉ်ဒါႏ နျူးကလီးယား ဓာတ်ထွာကို ထွာထန်ႏလွဉ်သွူ။ ဓာတ်ထွာမုꩻ ယိုနီဗာႏလွုမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထာꩻရာꩻပေႏပေႏ ထေထန်ႏနွောင်ꩻအီ စွန်ꩻအာႏ အတန်တန်စားတဲင် ကီႏလိုႏ(၁၀၀၀)ရပ် ကအဝ်ႏဒါႏ ထွꩻခေတ်(ခေတ်ပေါ်)နျူးကလီးယားစူခွုမ်နဝ်ꩻ တတွာလွေꩻတောမ်ႏ ဖောက်ပꩻရေꩻတခြိုꩻရိုꩻရိုꩻစား ကီႏလိုႏ(၁ ဗီလီယီယံ)နဝ်ꩻသွူ။ နျူးကလီယားစူခွုမ်ယို မဲဉ်ပေႏခန်းစွောန်ႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻပေႏတယဝ်း ထေထန်ႏနွောင်ꩻစွန်ꩻအာႏ အာထဲင်းက ဗုံးရိုꩻရိုꩻစား အဆပေါင်ꩻအာတန်တဲင် ကောမ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ယားကုဲင်နွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ နျူးကလီးယားစူခွုမ်ယို အဝ်ႏဟဲ့ꩻလွ့ "စူခွုမ်ယားကုဲင်နွောင်ꩻလို့ထာꩻ" (weapons of mass destruction) တဲင် ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာလဲ့ အဝ်ႏထိန်ꩻချုပ်ခါꩻ ထူႏသုင်ꩻဝွေꩻခရာႏ တောမ်ႏမူဝါဒစီꩻကန်ꩻတဲင် ခမ်းယဟန်ႏသား အဝ်ႏထွာက အသျုက်ထာꩻထေင်ခရာႏသွူ။
နျူးကလီယားဗွုံးယို တောမ်ႏဗွုံးရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ အနမ်းအပေႏအတန်၊ အယာႏခိန်ႏဖုံႏ ဖွီပေႏထဲင်းသွူတကာႏတဝ်း ယားကုဲင်လို့နွောင်ꩻ ဝေင်ꩻတဖြုံႏလွုမ်း အစွန်ꩻအာႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ "ယားကုဲင်အာႏသန်စူခွုမ်" (Weapons of Mass Destruction, WMD) အနေႏတဲင် နျူးကလီးယားစူခွုမ် ဖေႏကစွစ်ꩻလီပွာꩻအာထဲင်းမွုန်းတာႏ အဝ်ႏထောင်ထွားသွုပ်သမ်ႏလွေꩻ အရေꩻတန်အကျောင်ꩻခရာႏတဗာႏကိုသွူ။