cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထွီႏအူႏလိုꩻတွမ်ႏငေါဝ်းခွန်းဆာ
"ထွီႏအူႏလိုꩻတွမ်ႏငေါဝ်းခွန်းဆာ" ၁။ ထွီႏအူႏလိုꩻ လွင်းထိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏလိုႏတဝ်း။ ၂။ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အအူႏခြေင်နေးလွုမ်ꩻ၊ အတအဲင်ႏမွေးတဝ်း။ ၃။ အဗွန်နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- ဝွေꩻခွန်းဆာမွေးလိုꩻတဲ့ အထိုꩻချာဒျာႏနဝ်ꩻ ငမ်းခရာႏလိုႏတဝ်း။ ၄။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အခွန်းဆာခြေင်နေးလွုမ်ꩻ၊ အတမာꩻဆာမွေးတဝ်း။ ၅။ ထွီႏအူႏနေးတဝ်းတဲ့ လောႏတေ့ꩻလိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ။ ၆။ ကွပ်ထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အအူႏတဝ်းလိုꩻရိုꩻတဲ့ အအဲင်ႏမွေးဒါႏလိုꩻ။ ၇။ အပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- ဝွေꩻခွန်းဆာတဝ်းရိုꩻတဲ့ အကျံႏတေ့ꩻလိုꩻနဝ်ꩻ ငမ်းဗာႏ။ ၈။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင်- အခွန်းဆာတဝ်းရိုꩻတဲ့ အမာꩻဆာမွေးဒါႏလိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်တွီင်း
ဝေင်ꩻနယ်ႏအုတ်တွီင်း (အုတ်တွင်းမြို့နယ်) (Oktwin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻအုတ်တွီင်းကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
သုခံဒုက္ခံလောကဓံ
"သုခံဒုက္ခံ လောကဓံ" ၁။ ကွပ်တစွိုးစွိုး ပွိုးတမျိုꩻမျိုꩻတဲင် မော့ꩻထာꩻဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ အဆန်ꩻခေါ်တမွေးတဝ်း၊ လောကထွုံꩻစံႏ၊ လောကဓံႏတရာꩻဒျာႏ။ ၂။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခတွင်ꩻ သောင်ခြင်ꩻနေးထာꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻ တထွူတဝ်း၊ အဝ်ႏထာꩻဒုက္ခ ဖေႏနေးကလွစ်ထန်ႏလꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ထိုမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ကျိုꩻစာꩻတရန်ဗာႏ။ ၃။ ပေါႏနေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ဝီရိယတဲင် ထိုမ်ႏအနယ်ꩻအမျိုꩻမျိုꩻ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻ တရန်မွေးမွေးနဝ်ꩻ အဝ်ႏထာꩻဒုက္ခကို လွစ်ထန်ႏဗာႏဗာႏ။ ၄။ ကွပ်ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ထာꩻဒုက္ခကရိုꩻနဝ်ꩻ အနိစ္စဒျာႏနေနေ၊ တဒုက္ခသေႏသေႏတဝ်း၊ ထာꩻဒုက္ခနဝ်ꩻ တနွောင်ꩻတဝ်း ဉာဏ်ႏဝီရိယနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမျင်
ဝေင်ꩻမျင် (မန်း: မြိုင်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myaing) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပခုက္ကူခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျင်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမျင်ꩻယို အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပခုက္ကူဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ (၂၅)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပလောက်
ဝေင်ꩻပလောက် (ပလောက်မြို့) (Palauk) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မေက်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပုလောကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပလောက်ယို လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ရပ်ကွက်ခြွဉ်း (၅)ကွက်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆,၁၇၆ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻ (အိန်းကလေတ်: Mongyai Township) (မန်း: မိုင်းရယ်နီမြို့နယ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ တန်းယန်းခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻယုဲင်ꩻကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻညောင်သာယေး
ဝေင်ꩻညောင်သာယေး (မန်း: ညောင်စာရေးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nyaung Saryay) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေတောင်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၂,၄၆၅ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသွေတောင်ဖဲ့ꩻနဝ် (၁၂)မဲင်ႏ၊ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း တောမ်ႏဝေင်ꩻပီနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၁)မဲင်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ညောင်စာရေးမြို့
ငေါဝ်းဆော့ꩻနား
"ငေါဝ်းဆော့ꩻနား-ငေါဝ်းလျားသꩻရာႏ" ၁။ ငေါဝ်းကျံꩻတွမ်ႏ ငေါဝ်းလျားနဝ်ꩻ အဝ်ႏ"ဒေါႏသꩻအွိုင်ꩻ"ကို ဖေါင်းဝေါက်ထန်ႏလွဉ်၊ ထွာ"ဖရုသဝါႏစာႏ"ဒုစရဲ့က်။ ၂။ ကွပ်သꩻကျံꩻမꩻ ငေါဝ်းကျံꩻဖေါင်းထန်ႏ၊ ပွိုးသꩻလျားမꩻ ငေါဝ်းလျားဝေါက်ထန်ႏ။ ၃။ ငေါဝ်းကျံꩻအစားစား၊ ငေါဝ်းလျားအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻခွꩻအဲဉ်ထဝ်း တဗာႏဗာႏ၊ အကျိုꩻသာႏအဲဉ်ထဝ်း တမျိုꩻမျိုꩻ။ ၄။ ငေါဝ်းကျံꩻဆော့ꩻနားနဝ်ꩻ ကုဲင်ယိုꩻမေတ္တာႏ၊ ငေါဝ်းလျားသꩻရာႏနဝ်ꩻ ပြင်ꩻထိုꩻသစ္စာႏ။ ၅။ (က) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းမွုန်းလိတ်ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အပါႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။ (ခ) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻဖျတ်မွုန်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အဗာႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။ (ဂ) သꩻလျားထာꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻမွုန်းငေါဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ "အမာႏဆုဲင်ꩻ"ဒါႏ။ ၆။ (က) ခင်ႏပြွန်ထာꩻတိုနဝ်ꩻ ဗဲ့ꩻချာလꩻကီတဲ့ "ခင်ႏပြွꩻဆာ"။ (ခ) ငေါဝ်းပြွန်ဖြောင်းအိုနဝ်ꩻ တောင်ꩻပြန်ႏချာခန်းသွူတဲ့ "နန်ꩻခွꩻချာ"တန်သွူ။
သꩻရာႏရောႏဂါႏ
"သꩻရာႏရောႏဂါႏတွမ်ႏ ရဲးကာႏကွယ်ႏနယ်ꩻ" လိုꩻသီးနမ်းခန္ဓာႏ တဗာႏလွုမ်းလွုမ်း ကအဝ်ႏဒါႏ အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ (အခြွိုင်း)အမျိုꩻမျိုꩻအကို တယ်ႏစွဉ်ႏကအုံသန္ဓေႏမွိုးဟို့ꩻကိုကာႏ ပေါႏလက္ခဏာႏစွုမ်ႏလွဉ်လဲ့ ဗꩻစွဉ်ႏကသီ ခေ့ꩻလေနီꩻနာꩻ တအုံပဆားတဝ်းတွော့ꩻ ကအဝ်ႏမာꩻသေႏသေႏထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ သꩻရာႏ(နှလုံး)သွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိုꩻသီးနမ်းခြွိုင်းအကိုယို အရေꩻတန်သွတ်ꩻအခြွိုင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ သꩻရာႏသွူ။
"သꩻရာႏရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻအမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ" = သꩻရာႏသွီႏအိုအဲဉ်ႏ (နှလုံးသွေးကြောကျဉ်း) = သꩻရာႏသွီႏအိုလုဲင်း (နှလုံးသွေးကြောကျယ်) = သꩻရာႏသေင် (နှလုံးကြွက်သားပုပ်) = သꩻရာႏအခန်ꩻကုဲင် (နှလုံးအခန်ꩻပျက်စီး) = သꩻရာႏအခန်ꩻပေ့ꩻဗွောင်ကုဲင် (နှလုံးအဆို့ရှင်ပျက်စီး) = သꩻရာႏအာႏပေႏ (နှလုံးအားနည်း) = သꩻရာႏယော့ꩻ (နှလုံးရောင်) = သꩻရာႏတန် (နှလုံးကြီး) = သꩻရာႏသွီႏဖြွီꩻတို (နှလုံးသွေးကြောပေါက်) = သꩻရာႏပကျောက်ꩻမဲဉ်ႏတဝ်း (နှလုံးခုန်မမှန်) စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏထွာမဉ်ႏမော့ꩻ သꩻရာႏရောႏဂါႏတမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လက္ခဏာႏနုဲင်းလယိုဖုံႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻတဝ်းတမျိုꩻ ကုဲင်းခံႏစာꩻလွဉ်ဗာႏဒါႏသွူ။
လိုꩻသီးယို သꩻရာႏရောႏဂါႏ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏ၊ ထွာဒါႏနေနေတဲ့ ထွာရျာꩻခေါင်ꩻ ဖေႏကဆေ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွောက်ꩻနာႏ ကျင်ꩻသွုံꩻ အချက်နုဲင်းဆꩻငါယိုဖုံႏသွူ။ လိုꩻဆွဉ်းယာထူနဝ်ꩻ သꩻရာႏရောႏဂါႏ ထွာစဝ်းပိုႏလဲဉ်း လိုꩻတဆွဉ်းတဝ်းယာထူသား ၅-နေင်ႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယာထူလွီးကိုကပါဒါႏ ဓာတ်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻထွာအီရောႏဂါႏ အစွိုးအမျိုꩻအာတန်ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အထူꩻတဗာႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းထွာဒါႏ တလီꩻတဖူꩻရောႏဂါႏသွူ။ လိုꩻပြွောင်ႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ သꩻရာႏထေပိုႏဗာႏအာႏ၊ မာꩻပိုႏဗာႏထာꩻမာꩻတဲင် သꩻရာႏသွီႏဖြွီꩻ ရောႏဂါႏတမျိုမျိုꩻထွာအီဒါႏ၊ လိုꩻပြွောင်ႏနဝ်ꩻ သွီႏတိုꩻ ဆီႏနွိုးရောႏဂါႏဖုံႏလဲ့ ကုဲင်းထွာဒါႏသွူ။ သွီႏထီကို ကအဝ်ႏဒါႏ ကိုလက်စထရောဓာတ် မဉ်ႏအာလွဉ်ꩻနဝ်ꩻ သွီႏနျသွီႏဗဲ့ꩻ ဗွို့ꩻခြꩻစပ်ꩻပယ် သွီႏအိုအကိုဖဲ့ꩻတဲင် ထွာဒါႏ သွီႏအိုအဲဉ်ႏရောႏဂါႏတွော့ꩻ သွီႏပကျောက်ꩻဆင်ႏယွိုက်ꩻလွဉ်ဒါႏသွူ။ ကိုလက်စထရောကရိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏငဝ်းအဲဉ်ထဝ်းဒွိုန်းသွူ။ သꩻမဉ်ႏသျုတ်တရေင်ည တရေင်အာနဝ်ꩻ ထိခွိုက်ဒါႏ သꩻရာႏနေနေသွူ။ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ ထွာလွဉ်ပေါႏလွဉ်ဒါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻကသျုတ်တရေင်အီဒါႏ ထာꩻမာꩻ၊ ထာꩻဒေါ့ꩻဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏသွူ။ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ မဉ်ႏထွာညလွဉ်သွူနဝ်ꩻ သꩻရာႏယို ထေဗာႏပိုႏအာႏ၊ မာꩻဗာႏပိုႏထာꩻမာꩻတဲင် သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏသားနဝ်ꩻ သꩻရာႏရောႏဂါႏ ထွာပိုႏ(၃)ရျာꩻခေါင်ꩻရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဖေႏကထွာပုဲင်ႏ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏနဝ်ꩻ အံႏဆုမ်မွုန်းတသာႏ၊ အံႏတန်မွုန်းနံးမန်ꩻ၊ အံႏအာမွုန်း အဗွမ်ႏအဆိမ်ꩻ၊ အအွို့ꩻအသေင်မျိုꩻဖုံႏလဲ့ လိုႏအံအာႏတဝ်း၊ လိုႏအံႏပါ အဆျာႏအခါႏမျိုꩻဖုံႏ၊ လိုႏဗေင်ႏကွို့ꩻကွို့ꩻထာꩻ၊ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ အဝ်ႏလိုႏရုဲင်ꩻတသွိုး(ခွုမ်နံႏခွုမ်နꩻ)စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။ နီနမ်းခန္ဓာႏယို ဗီတာမဲဉ်ဓာတ် ဖေႏကချို့ꩻယွင်ꩻပုဲင်ႏ တစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ ထာꩻအံႏယို အံႏဒဲဉ်ဟန်ႏအိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဗီတာမဲဉ်စီ၊ ဗီတာမဲဉ်ဘီဝန်း၊ ဘီစိတ်၊ ဗီထွဲလ်း-စတဲင် ဗီတာမဲဉ်တသီႏအာႏမျိုꩻဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဖြေꩻအံႏပါသွူ။ ဗီတာမဲဉ်အာႏမဉ်ႏဗွေစွုမ်ႏ၊ လုမ်းကုမ်ႏမꩻ သꩻရာႏအာႏလဲ့ဗွေသွူ။ နီပအိုဝ်ႏ အဓိကထာꩻအံႏနဝ်ꩻ ဒဲဉ်ရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဒဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ ဗီတာမဲဉ်တစွုမ်ႏတဝ်း၊ တလုမ်းကုမ်ႏတဝ်းတဲင် ကအံႏဒါႏဟန်ႏအိုယို အဝ်ႏလိုႏအံႏလုဲင်ႏ အမျိုꩻစွုမ်ႏစွုမ်ႏသွူ။ နီပအိုဝ်ႏသီး ကအံႏပဉ်စွိုးဒါႏထာꩻ ဟန်ႏလွူးခိန်ႏလဲ့ ဟန်ႏလွူး၊ နွေႏခိန်ႏလဲ့ နွေႏကဲဉ်းအာအာ၊ တွိုႏခမ်းခါခိန်ႏနဝ်ꩻ ဟန်ႏနွန်းစော့ꩻ ရင်းစွုမ်ႏတာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗီတာမဲဉ်ဓာတ် တဗွေစွုမ်ႏတဝ်းသွူ။ အဝ်ႏလိုႏအံႏအာအာပါ ဗာႏခူꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏသွူ။ သွိုꩻလုဲင်းခြံမာꩻသား (ထာꩻလုပ်ꩻသား)နဝ်ꩻ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးဖေႏစွုမ်ႏနီꩻနီꩻတဲင် သွီႏတလီꩻအဝ်ႏလွေꩻညီႏဒျာႏလဲ့ လိုꩻဝေင်ꩻယဟန်ႏ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာသား၊ ရွုမ်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဲင် သွီႏတလီꩻတညီႏတဝ်း၊ သꩻရာႏအာႏပေႏဒါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တစွိုးတဝ်းလဲ့တစွိုး အဝ်ႏလိုႏရုဲင်ꩻတသွိုးဖေႏသွူ။ မွေးတဝ်းလဲ့ မာꩻဗာႏထာꩻခွုမ်ပဆိုး (အားကစား)တမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ဖက်ꩻခေါ်တသဉ်ယို အမာꩻဟတ်အီဒါႏ ဗဲ့ꩻလွိုဗဲ့ꩻပိုႏဖုံႏ၊ မာꩻစင်ႏကြယ်ႏအီဒါႏသွီႏတဲင် ဖေႏကထွာပုဲင်ႏ သွီႏတိုꩻရောႏဂါႏ၊ သွီႏအိုအဲဉ်ႏရောႏဂါႏ၊ ကဉ်ဆောရောႏဂါႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကအံႏဒဲဉ်ယို အဝ်ႏလိုႏအံႏမူပါ ဖက်ꩻခေါ်တသဉ် စွုမ်ႏတာႏတာႏသွူ။ ဖက်ꩻခေါ်အိုႏထွူယို စိတိုစိကဲင်သွူတွော့ꩻ စဲးတွမ်ႏတမူထီ(တဝတ်ꩻထီ)အံႏဖေႏတနီꩻ ၂-၃လဲင်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ရဲကားကွယ်ႏနွောင်ꩻ ရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ သꩻရာႏအာႏဖေႏကတလာ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ဖေႏကဟဝ်နဝ်ꩻ အငိုးအကျော် အပိန်း အဗွမ်ႏ အဆိမ် အဆွံဖုံႏယို ချင်းအံႏသျော့ꩻ အံႏဆေ့ꩻထွူတဲင် မဉ်ႏအံႏအာဒျာႏ ဟန်ႏအိုထီသားနဝ်ꩻ ရောႏဂါႏဆေ့ꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ် သက်ထိုစိုးဆွာꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါ ဝင်ꩻကမာꩻလွဉ်ဒါႏ တွမ်ႏဓာတုတခြိုꩻ အမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဟင်းချိုမုန့်၊ ကြက်သားမုန့်ဖုံႏနဝ်ꩻ တဖေႏတဝ်းလိုꩻနမ်းခန္ဓာႏအကျိုꩻဟဝ်၊ မာꩻထွာအီရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲင် လိုႏအံႏတဝ်း၊ လိုႏသျောင်ႏလꩻလꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ
သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီ
သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီ (Sri Lanka) ယို ကရီးခါနဝ်ꩻ လိုꩻသေအာ "သီလုံ"၊ မန်းခမ်းကိုနဝ်ꩻ သေအာ "သီႏဟိုဠ်ႏကြွန်" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ သီရိလင်ႏကာႏ ဒီမိုကရဲတ်တိစ် သိုသယ်လိစ် ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ (Democratic Socialist Republic of Sri Lanka) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက် အခဝ်နဝ်ကို ကြွန်ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ အသောင်နဝ်ꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ၊ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏ အခဝ်တွို့ꩻနဝ် တောမ်ႏ အာရေးဗီးယားပင်ႏလယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏနဝ် အဝ်ႏခူခါꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏယိုဖုံႏအကို ကြွန်လောင်းသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီတန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ် ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏကိုနဝ်ꩻ မော်ဒုဲက်ခမ်းထီပေႏ အဝ်ႏတဲင် တောမ်ႏခမ်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထီပင်ႏလယ်ႏတဖူꩻရဲဉ်ႏ အကူအနားအဝ်ႏရောင်ꩻဝင်ꩻသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻသီရိဇေယျဝဒ္ဓနပူရကိုတဲ(ကိုတဲး)(Sri Jayawardenepura Kotte)သွူ။ အတန်သွတ်ꩻဝေင်ꩻတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻကိုလံဗိုနဝ်ꩻသွူ။
၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၂ သန်းရပ်တဲင် ယေန်ႏငဲးရေꩻတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ တဗွိုန်ပီတဝ်းဒါႏ လိုꩻမျိုꩻစွုမ်ႏသီး အဝ်ႏအုံသော့ꩻငီဒါႏဝင်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအကို သိဉ်ဟာလီလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာအအာသွတ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီလိုꩻဖြာꩻ တထာႏဝလွို(၇၀%)နဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏယွုမ်းအံႏ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသွူ။ ခမ်းထီတန် စီꩻပွာꩻရေꩻ ရွဉ်နွို့ခမ်းထန်ႏ(နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ)တာႏ ကအဝ်ႏစွဲးကိုဖေႏဒါႏ တဖူꩻလွေꩻထာꩻမာꩻတန်(ခရီးသွားလုပ်ငန်း)နဝ်ꩻ ပွိုးကိုဗစ် ၁၉ ထာꩻဆာကပ်ရောႏဂါႏတဲင် ဆွိုးထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻမꩻ ဗာႏခွိုက်ပါမွေး ခမ်းထီတန် စီꩻပွာꩻရေꩻ တခူးတခဝ်နဝ်ꩻသွူ။
၂၀၂၁ ဗာႏ သဲတ်တိဉ်ဗာလာကိုနဝ်ꩻ သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီ ကျုံႏခွဲးဗာႏတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ တချထဲ့ဖွိုႏ(အကျပ်အတည်း)တဗာႏအကျောင်ꩻ ကေႏညာႏခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်အတချအယပ်ꩻခုဲင်ႏကျာꩻ ဗဟိုႏဘဏ် အတန်အကဲႏ ဥက္ကဋ္ဌလဲ့ ဗဲ့ꩻထန်ႏထိုꩻချာအရာႏ ထန်ႏလင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးအတချအခေႏနေႏအယပ်ꩻခုဲင်ႏတဲင် ပါလီမန်လွတ်တောႏလဲ့ ကေႏညာႏခန်းဒျာႏ အရေꩻတွိုႏ စီꩻကန်ꩻဖုံႏတဲင် "အွဉ်ႏလောင်ႏအအံႏအွꩻ" ဖေႏကအဝ်ႏဗာႏမွုန်းတာႏ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻထိန်ꩻရဲးလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးစီꩻပွာꩻရေꩻအတချထွာလွဉ်တဲင် အအံႏအွꩻခြေား၊ စက်နမ်းမန်ꩻဓာတ်ထီဖုံႏခြေား၊ ရွဉ်ဒေါလာခြေား၊ ကွန်ႏခန်ထင်ႏထို စတဲင်ပျသနာႏဖုံႏ ကျုံႏခွဲးဗာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻထဲ့သွုမ်ꩻဖုံႏတဲင် ခမ်းသားပွယ်ꩻထေပျꩻသꩻဆန္ဒဖုံႏလဲ့ ထွာလွဉ်တွိုႏစွဉ်ႏ အစိုႏရရွုမ်ꩻ၊ ခမ်းနမ်းဗွေႏဟော်တန်ကိုတဲင် ခမ်းထီအတန်အကဲႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏနမ်းလဲ့ လဲ့ꩻထိုꩻယို့ꩻထန်ႏထိုꩻဗာႏခမ်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗျဉ္ဇန်(၃၃)ဖြိုင်ႏ ငဝ်းပစိုႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
အွဉ်ငါသားကရိုꩻနဝ်ꩻ
"အွဉ်ငါသား"ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို မန်းအဘိဓာန်ႏကိုနဝ်ꩻ "ထွာအတန်အကဲႏ"၊ "အွဉ်ငါသား" ဗွောင်သေꩻခါꩻ အခရာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ အွဉ်ငါသားတဖြာꩻ အထီအသွီႏနဝ်ꩻ သေနာႏအကျောင်ꩻတရာꩻ အကျိုꩻတရာꩻဖုံႏထွူတဲင် အွဉ်ႏထွော့ဖေႏနွောင်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်နဝ်ꩻစားဒျာႏ၊ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအွဉ်သားယို အခေႏနေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အရေꩻတန် အဝ်ႏလိုႏဖြေႏသျင်ꩻနွောင်ꩻဖေႏ ပျဿနာႏဖုံႏ အထျꩻထျꩻအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပိုမာဖုံႏအတာႏ တဖေႏနွောင်ꩻလွတဝ်းအခိန်ႏ နုဲင်းလိုꩻရိုꩻရိုꩻ၊ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻ လိုႏငါႏထာꩻထီႏမဲဉ်ႏအဝ်ႏသွူ၊ လိုႏငါႏထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻအဝ်ႏ၊ လိုႏငါႏအဒေါ့ꩻအဖြဝ်ႏမဲဉ်ႏ၊ လွူးနမ်းသက်လဲ့ အဝ်ႏလိုႏမဲဉ်ႏ(လိုႏတရာꩻ)ငါႏ၊ ထာꩻကျိုꩻစာꩻမဲဉ်ႏ၊ ထာꩻယူႏလꩻမဲဉ်ႏ၊ ထာꩻယွုမ်းအံႏမဲဉ်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလိုႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတုဲက်စီး
ဝေင်ꩻတုဲက်စီး (မန်း: တိုက်ကြီးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တုဲက်စီးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတုဲက်စီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏတသာ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻ ရန်ႏတကုင်ႏ-ပီ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်းတဲင် တောမ်ႏဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၂)မဲင်ႏရပ်သွူ။
အွဉ်ငါသားကရိုꩻနဝ်ꩻ
အွဉ်ငါဖေႏစွဉ်ႏ အရန်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း သမာႏဓိ လိုႏအဝ်ႏကယ်ꩻထဲင်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏလင်ဖုံႏ၊ အထီႏအဟွုန်ဖုံႏ လွိုင်ႏအာဗာႏ၊ နမ်းသꩻသတ္တိꩻ အဝ်ႏလိုႏထင်တရုဲင်ငါႏ၊ ဖေႏနေး ကအွဉ်ႏထွော့ထွူထဲ့မွိုင်နွောင်ꩻဗာႏ၊ ထာꩻယွုမ်းအံႏသꩻဆွော့ꩻ ဖေႏကအဝ်ႏဗာႏ၊ တခြွိုက်ချင်ႏ ဉာဏ်ႏဒိုဖြွဉ်နွောင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအဝ်ႏငါႏ၊ ထာꩻရာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း တရာꩻရာꩻတတွာတွာ အဝ်ႏလိုႏအဝ်ႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။ သꩻအွဉ်ႏတရုဲင်ထင်ဗာႏသေႏသေႏ၊ အအုံအအဝ်ႏတွမ်ႏ ကဒေါ့ꩻဒေါ့ꩻတာႏသွုပ်ဆွိုက်မုꩻအကိုလဲ့ နမ်းဖြောင်းအငုဲင်ꩻ ပနဲဉ်ႏချော်ꩻ အဝ်ႏလိုႏငါႏ၊ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏငါႏငါႏနဝ်ꩻ သစ္စာႏအဝ်ႏတွမ်ႏ ခံႏနွောင်ꩻအာႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ အွဉ်ငါသားဖုံႏ ကအဝ်ႏလိုႏငါမွေး အထီအသွီႏနဝ်ꩻ နမ်းထာꩻမာꩻယို တွမ်ႏထာꩻယွုမ်းအံႏတွော့ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း အဝ်ႏလိုႏထူႏတာႏဝွန်ႏ ဖြေႏသျင်ꩻနွောင်ꩻဖေႏနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ နမ်းတွမ်ႏနမ်းထာꩻယွုမ်းလဲ့ အဗွေတဗာႏဖေႏကအဝ်ႏမꩻ၊ နမ်းထာꩻမာꩻဖက်အလောင်းဖုံႏလဲ့ ထာꩻစာႏနာႏသꩻ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏအဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏ၊ သꩻရက် နမ်းနားဟွိုန်ꩻလောင်း၊ နမ်းဒုံလောင်း၊ နမ်းဒေႏသလောင်း၊ နမ်းလိုꩻမျိုꩻလောင်း၊ ခမ်းထီအလောင်းအဝ်ႏလိုႏအဝ်ႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ကဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဒါႏ ပျဿနာႏပေႏတန်အလောင်း အွဉ်ႏဗာႏသꩻခွေါင်ခွေါင်ခံႏခံႏ၊ ပျဿနာႏတွိုင်ꩻယို ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏဗာႏ ငိမ်ꩻငိမ်ꩻချမ်ꩻချမ်ꩻ၊ သွူတကာႏတဝ်း ပျဿနာႏအလောင်း ကျမ်ႏထွင်ႏယူႏတွေꩻဒါႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻ ကျိုꩻစာꩻရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻထွူတွော့ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွူးတဝ်း သꩻဟဝ်နမ်းတဖြာꩻစား၊ တွမ်ႏကနွို့သော့ꩻနမ်းအစွိုꩻသားဖုံႏယို ခြွဉ်းဝင်ꩻထွူတွော့ꩻ ခွုမ်မာꩻထေလွေꩻ အနမ်းအခြုံ ဖေႏကဒါႏဗာႏ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်းလဲ့ နေးတွမ်ႏထာꩻသေတရာꩻ ထိန်ꩻသိမ်ꩻပွေါးရဲပ်ခါꩻထွူတွော့ꩻ ဖေႏနေးကတလွတ်ꩻထန်ႏဗာႏမွုန်း စီꩻကန်ꩻတဖူꩻခြောင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွောက်ꩻနာႏဒါႏဒါႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတုဲက်စီး
ရပ်ကွက်
ဝေင်ꩻတုဲက်စီးနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ရပ်ကွက်(၈)ကွက်သွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ-
အွဉ်ငါသားကရိုꩻနဝ်ꩻ
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ငါသားနဝ်ꩻ သီႏလဖေႏကအဝ်ႏကယ်ꩻထဲင်းဗာႏ ခမ်းသားထံꩻသာꩻ၊ သတ္တိလဲ့ ဖေႏကအဝ်ႏကယ်ꩻထဲင်းဗာႏ ခမ်းသားလိုꩻအာ၊ ထာꩻသယ်ꩻခံႏလဲ့ လွိုကယ်ꩻဗာႏခမ်းသားဖုံႏ၊ နမ်းတွမ်ႏနမ်းလဲ့ အွဉ်ႏချꩻဖွိုႏသေႏသေႏဗာႏ၊ အုံထွိုင်ႏနွောင်ꩻဖေႏသေႏသေႏဗာႏ ခမ်းသားလိုꩻအာဆꩻငါ၊ မော့ꩻခွဲးခွိုꩻခွိုꩻဗာႏ တွမ်ႏခမ်းသားလိုꩻအာ၊ အွဉ်ႏရေꩻထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ်ဗာႏ ခမ်းသားလိုꩻအာသီး သဘော်ꩻဆန္ဒနဝ်ꩻသွူ။ နမ်းကအွဉ်ငါမာꩻလွေꩻယို ခမ်းသားလိုꩻအာသီး လက်ခံႏတလက်ခံႏတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏထိုမ်ႏစမ်ꩻနပ်ခန်ꩻသေႏသေႏငါႏ၊ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻ အခိန်ႏအဝ်ႏလိုႏမဲဉ်ႏ၊ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ဖြောင်းတဉ်ႏဗာႏ၊ ထိန်ꩻသိမ်ꩻနွောင်ꩻဗာႏ ထာꩻတရာꩻရာꩻတတွာတွာ၊ လွောက်ꩻနာႏဗာႏ အစွိုꩻအဗူႏအွိုးဆꩻကီသား ကမိန်းကယီးထွဉ်ႏဒါႏ အချက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ အရေꩻအတန်လွိုသွတ်ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဖုဲင်းထိုꩻလꩻလꩻငါႏ ထာꩻမာꩻကလွိုဆန်ဒါႏ တွမ်ႏဥပဒေႏဖုံႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ဝေင်ꩻတုဲက်စီး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝိစ်သိဉ်နရီ
ဝိစ်သိဉ်နရီ (အဲင်းကလေတ်: Wiktionary) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ လိုꩻကေားသုင်ꩻ မီဒီယာဝီခီသား အဖြာꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း နွို့တဲမ်းမွဉ်းဖျင်သော့ꩻ ကလꩻနွောင်ꩻဒါႏ အငိုꩻလို့တဝ်း လွစ်တခြင်အဘိဓာန်ႏ ဒျာႏသွူ။ ဝိစ်သိဉ်နရီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အဘိဓာန်ႏ တောမ်ႏ ဖွင်ꩻသော့ꩻ ဝေါဟာရကျမ်ꩻ ဒျာႏနေနေသွူ။
ဝေင်ꩻဝေါလေ
ဝေင်ꩻဝေါလေ (အိန်းကလေတ်: Wawlay) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ မျဝတီႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျဝတီႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်တဖြုံႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉,၂၁၃ ဖြာꩻ၊ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၃,၀၈၃)ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ
"ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ" ၁။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ တဗွန်ဗာႏသေင်ႏတနို့၊ သꩻလျားသေင်ႏတနို့တဲင် တွမ်ႏနꩻဗက်ꩻထိုꩻသေင်ႏတနို့၊ ဗက်ꩻထိုꩻနေးမွုန်းတွမ်ႏနꩻ၊ ပတ်ꩻထိုꩻနေးတွမ်ႏ နာꩻခင်ႏနဝ်ꩻမွိုင်ꩻ။ ၂။ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အံႏဒဲ့ꩻတခွန်ꩻ ဝင်ꩻတဒွီတဲင် ဝင်ꩻဗွေႏစွော့ꩻတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻနက်စွဉ်ႏဝင်ꩻဗွေႏ၊ ပါꩻအံႏဒဲ့ꩻတခွန်ꩻ နာꩻတဒွီတဲင် နာꩻစွော့ꩻတွော့ꩻ ပါꩻမဉ်ႏဟဲ့ꩻနက်နာꩻနဝ်ꩻ နာꩻသꩻကို အီႏထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ (ယူႏစံꩻဟုဲင်း)။ ၃။ နာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻခိုထီး၊ လိုꩻတန်၊ လိုꩻကုဲင်၊ အံႏနွောင်ꩻဝင်ꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ၊ ထွီႏတဲ့ထွီႏထီး၊ ထွီႏနမ်းတန်၊ ထွီႏကုဲင်၊ အံႏနွောင်ꩻအသွꩻ ကားမုဲင်ꩻဗာႏဗာႏ၊ အဲင်ႏလိုꩻကားမုဲင်ꩻဖြာꩻဖြာꩻ၊ နာꩻခွုမ်မွုန်းခွဉ်း၊ ခွုမ်မွုန်းစူခွုမ်၊ နာꩻလွေꩻထွို့ꩻတသဉ်ဆော့ ထွီႏကုဲင်မေး ဗွုန်ႏနေဟောင်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နာꩻခွုမ်မွုန်း ထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း "ထွီႏငါတဲ့ တငမ်းတဝ်းနာꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာ
ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာ (လပွတ္တာမြို့နယ်) (Labutta Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် လပွတ်တာခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ငွါ ကြွန်လောင်း ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏထျꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလပွတ်တာကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏလပွတ်တာကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻလပွတ်တာ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻပိဉ်သလူ အဝ်ႏနီဝေင်ꩻသွူ။ ပွိုး ၂၀၀၈ ဗာႏကို ကထွာဒါႏ တလီꩻကျမ်ꩻ(မုန်တိုင်း) သုဲင်ကလုံးတဲင် ဝေင်ꩻနယ်ႏလိုꩻဖြာꩻ ၈၄,၄၅၄ နဝ်ꩻ အသီထိုꩻ မွေးတဝ်းလဲ့ ထိုꩻမားထိုꩻ ထွာထိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻမျဝတီႏ
thumb|ထုဲင်ꩻ-မျန်မာခမ်းကူ ဆွိုက်ခါꩻဒါႏ ဝေင်ꩻမျဝတီႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻမဲသောက် ခမ်းကူတထာတန် ဝေင်ꩻမျဝတီႏ (အိန်းကလေတ်: Myawady) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ မျဝတီႏခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျဝတီႏကို ကပါဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျဝတီႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ထုဲင်ꩻ-မျန်မာခမ်းကူ သောင်ရင်းခြောင်ဖင်ႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ စောက်ꩻ၊ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ မဲင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ၊ ခယ်ႏ၊ ကလာꩻ စတဲင် လိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၅၅,၆၃၈)ဖြာꩻသွူ။
အဝ်ႏဆꩻနဝ် ကလင်ꩻထင်ꩻဒါႏ သောင်ရင်းခြောင်ဖင်ႏ အွိုးတဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထုဲင်ꩻခမ်းအပဲင်ႏ ဒုံမယ်တော်၊ ဝေင်ꩻမဲသောက်ဖုံႏသွူ။ ထီခြောင်သောင်ရင်းနဝ်ꩻ ထွတ်ꩻလင်ꩻနွို့သော့ꩻညီꩻယင်း ခြုံꩻခြောင်ကိုတဲင် အွောန်ႏခြွောန်ႏလင်ꩻ သေင်ႏခြုံးဖောင်ႏဖုံႏ လꩻနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတွိုႏခမ်းသဲင်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻချာငါ ထီခြောင်ကိုလꩻတဲင် ထင်ႏလွေꩻလꩻ အွိုႏတဖဲ့ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံမယ်တော်တဖူꩻကိုသွူ။ အဝ်ႏဒုံမယ်တော် မဉ်ႏလွေꩻ ဝေင်ꩻမဲသောက် တောမ်ႏကာꩻနဝ်ꩻ လို့ဒျာႏ တခွယ်ꩻရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဝေင်ꩻမဲသောက် မိဉ်ႏလွေꩻ ဝေင်ꩻတန်ဗန်ကောက်နဝ်ꩻ လွေꩻအီတောမ်ႏကာꩻ၊ တောမ်ႏသင်ဖော်ꩻကျောင်ႏလဲ့ လꩻနဝ်ꩻသွူ။ မျဝတီႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဝေင်ꩻတဲင် ဖြေꩻစာကူꩻကားတခြိုꩻကွန်ႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဖြေꩻစာပါတောမ်ႏ ထုဲင်ꩻခမ်းသွူ။ ထွာဒျာႏ ကွီကေပ်ꩻဆွုမ်ႏအခွဉ်ႏတောႏဌာႏနလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏတယ်ႏမာꩻလွေꩻပါယင်းလဲဉ်း ထုဲင်ꩻ-မျန်မာ ရက်ပဲင်ꩻသွီႏထီꩻရေꩻ တထာမျဝတီႏ အမုဲင်-၂ တောမ်ႏ ကာꩻတန်ကွင်ꩻဖုံႏသွူ။ right|thumb|ခမ်းကူကဲက်ငွါ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ကနေဒါခမ်းထီ
ကနေဒါခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Canada)နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ အမေႏရိကတွိုက်ထင်ꩻ အခဝ်ထင်ꩻကို ခမ်းနယ်ႏ(၁၀)ဖြုံႏတောမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏ(၃)နယ်ႏ ကပါဒါႏ အာႏဏာႏပဲင်ႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ တယ်ႏ အတ်တလန်တိတ် သမုဒ္ဒရာႏတောမ်ႏ ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာႏ ဗꩻထင်ꩻတွိုႏလွေꩻ အာတိတ် သမုဒ္ဒရာႏထျꩻတဲင် ဟံႏနယ်ႏလုဲင်းဟဝ်ငါႏ ခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီအအဲဉ်ႏအလုဲင်းဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၃.၈၅ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၉.၉၈ သန်း)တဲင် ဧရိယာႏခြွဉ်းလို့ပါတောမ်ႏထီပင်ႏလယ်ႏအနေႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒုတိယအတန်သွတ်ꩻထွူ မိဉ်ႏတော် ဟံႏကောင်ဧရိယာႏအနေႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအတန်လုဲင်းသွတ်ꩻ ခမ်းထီဒျာႏသွူ။ ကနေဒါခမ်းထီတောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏသီး ခမ်းကူအဝ်ႏရောင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအဆွာꩻသွတ်ꩻ ဟံႏကောင် ခမ်းကူသီး ဒျာႏသွူ။ ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ၂၀၂၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၈ သန်းလွိုသွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻအော့တဝါသွူ။
ဖဲ့ꩻတွို့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ အလဲတ်သကာခမ်းနယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဂရိဉ်းလဲဉ်းကြွန်၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အစိုႏရတောမ်ႏခမ်းထီရေꩻ
ကနေဒါခမ်းထီနဝ်ꩻ ထူႏသုင်ꩻဒျာႏ (စည်းမျဉ်းခံ)ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ် ဆွိုက်စပ်တောမ်ႏ ပါလီမန်စနိစ်သွူ။ ကနေဒါခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ၊ စီႏရင်ႏတရာꩻရေꩻ တောမ်ႏ ထေမာꩻဥပဒေႏ ကဏ္ဍဖုံႏ အခေႏခံႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီအတန်အကယ်ႏ(ဦးသျှောင်)နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဆျာႏခွန်ဟော်ခံꩻ-၃ တဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာ ဓနသဟာယခမ်းထီအလင် ၁၅ ခမ်းတောမ်ႏ ကနေဒါ ခမ်းနယ်ႏ ၁၀ ဖြုံႏသီး အတန်အကယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻမူႏတောမ်ႏ ဘုရင်ခံချုပ်သီး နွို့ပါတုဲင်ရုဲက်ငါႏတဝ်းတဲင် ဆေ့ꩻမွေးငါႏနဝ်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻအာႏဏာႏယို လွတ်တောႏအရန်းလ့ ခံႏတာႏဝွန်ႏခါꩻထွူတဲင် အစိုႏရအစွိုꩻကို အတန်သွတ်ꩻကထွာဒါႏ ကနေဒါဝွန်ႏတန်ချုတ် ကအွဉ်ငါလွိုက်ရွေꩻဖေႏဒါႏ အစိုႏရ မွေးတဝ်းလဲ့ ခွန်ဟော်ခံꩻ ဝွန်ႏတန်ဖုံႏ အိုပ်ချုတ်ဖန်းဖြယ်ဖေႏဒျာႏသွူ။ အရေꩻပေါႏ အခေႏနေႏယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဘုရင်ခံချုပ် မွေးတဝ်းလဲ့ ခွန်မူႏနဝ်ꩻ ဝွန်ႏတန်အစွိုꩻသီး ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏ တပါတဝ်းလဲ့ ထူႏသုင်ꩻနွောင်ꩻဒျာႏ ဝွေꩻသီးအာႏဏာႏသွူ။ အစိုႏရအစွိုꩻကို ဖေႏကစွူ ထိန်ꩻကမ်းချာငါဖေႏကလꩻတဲင် လွတ်တောႏအရန်းလ့ကို လိုꩻအာခမ်းသားအမျာꩻ ကယွုမ်းအံႏလꩻဒါႏ ခမ်းထီရေꩻပါတီအွဉ်ငါသားယို ဘုရင်ခံချုပ်နဝ်ꩻ လွိုက်ဒင်ႏလွေꩻဗာႏ ဝွန်ႏတန်ချုတ်အနေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။
စီꩻပွာꩻရေꩻ
၂၀၁၅ ဗာႏ မတ်တန်ꩻအလꩻ ကနေဒါခမ်းထီယို ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာစီꩻပွာꩻရေꩻအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏအရန်း(၁၁)တဲင် ခမ်းကိုထေထန်ႏနွောင်ꩻကွန်ႏ(စုစုပေါင်းပြည်တွင်းထုတ်ကုန်)တန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻ အရမ်ꩻအလꩻ အဝ်ႏအမေႏရိကန်ႏဒေါ်လာ ၁.၇၉ ထရီလီယံ ရပ်သွူ။ ကနေဒါခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ခမ်းစွုမ်ႏနုဲင်ငံတကာ စီꩻပွာꩻရေꩻ ခွုမ်မာꩻညီꩻရေꩻတောမ်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻရေꩻအစွိုꩻ (အိုအီးစီဒီ) ကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီအနေႏတဲင် ခမ်း(၈)ခမ်းအစွိုꩻ(G8)ကိုလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ဖြေꩻစာကူꩻကားကွန်ႏ အထိုသွတ်ꩻ ခမ်း(၁၀)ခမ်းကိုလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် တောမ်ႏတကမ္ဘာႏလွုမ်းလဲ့ စီꩻပွာꩻရေꩻ အဝ်ႏဆွိုက်စပ်လွေꩻ အရန်းထိုကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်ꩻတမွူး
ဝေင်ꩻနယ်ႏထန်ꩻတမွူး (ထန်းတပင်မြို့နယ်) (Htantabin Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တောင်ႏအူခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻထန်ꩻတမွူးကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ် (အိန်းကလေတ်: Mong Hsat Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏ၊ မွိုင်ꩻသတ်ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻသတ်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ် တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻခုတ် အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ
"တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ" ၁။ ဝင်ꩻကအွဉ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ တွေခါနဝ်ꩻ အဲ့ꩻမဲ့၊ သဲင်ꩻထေ့မွိုးဖါ၊ သဲင်ꩻလွဉ်လိုꩻခြာ၊ ကအဝ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ တွေတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻပယွုမ်းထေ့ ပငါပရာꩻ။ ၂။ ဝင်ꩻကထွိုင်ႏအွဉ်ႏဗေင်ႏသော့ꩻတော ကွမ်းကိုနဝ်ꩻခါ ဆီမ်ꩻမဲ့၊ ဖမွိုး-ဖဖါ၊ ဖပို-ဖမာ၊ ဖပို-ဖဝါꩻ၊ ဖဖူး-ဖဝေး၊ ဖသွꩻ-ဖခွ၊ နွောင်ꩻတဝ်းမရဏတဲင် ဖထန်ႏထိုꩻချာဗာႏ လိုꩻခြာ၊ ကတိန်ႏဗေင်ႏသော့ꩻ ကွမ်းကိုနဝ်ꩻ ထာꩻပျောႏယေန်ဆွိုး၊ လောင်ႏလွိုးသွိုန်းထေ့ ပငါပရာꩻ။ ၃။ တွေတွမ်ႏကွမ်းခါႏ၊ မွန်ဗာႏလိုꩻဘဝ၊ တညတဝ်း တဆင်ႏပေႏဒျာႏ၊ ခိန်ႏခါႏဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏအကို ဗွန်ထိုဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "မာꩻမွုန်းအကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဒျာႏသွော့ကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻဗွါလꩻလꩻသွော့သꩻ"ဆွုံꩻမꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ "အကု-သျောင်ႏညာꩻ၊ ကုသိုလ်ႏမာꩻ၊ အွဉ်ႏခါꩻ သꩻဗွာဗွာ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻခါꩻ၊ တရာꩻ ငေါဝ်းသွံငါ"။ ၅။ "အကု-ရှောင်ကြဉ်၊ ကု-စုံလင်၊ ဖြူစင် စိတ်ထားပါ၊ မြတ်စွာဘုရား၊ ဆုံးမထား၊ စကား သုံးခွန်းပါ"။
သီႏလ
သီႏလကရိုꩻနဝ်ꩻ- အကုသိုလ်ႏ ဖေႏနေးကတွမ်ႏထွာလꩻမွုန်းတဲင် ကထိန်ꩻဟဝ်ဟဝ်ခါꩻ နမ်းထာꩻမာꩻ၊ ဖြောင်းထာꩻဒေါ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"သီႏလ"နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါ ပညာႏဗွေႏသီးဖုံႏ ကအဝ်ႏလက္ခံႏ ထူႏသွုံꩻအာဒါႏ သီႏလဖုံႏနဝ်ꩻ-
သီႏလသိုမ်စွိုး
ဥပမာႏ- ရူးတဗာႏ လွေꩻယွယွထာꩻ နမ်းဆငါ။ ရူးမိဉ်ႏထီႏရီး ရူးအဲင်ႏလꩻ၊ လိုꩻမိဉ်ႏထီႏရီး လိုꩻမာꩻသီ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ရူးတောမ်ႏလိုꩻနဝ်ꩻ တခဝ်းတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ "ခွေမိဉ်ႏမာꩻသီဝွေꩻနဝ်ꩻ ခွေအီႏထဲ့ဗာႏငါး၊ အပဲစ်အီႏတန်၊ မာꩻသီတဝ်းဒူမ်"ယူႏနုဲးနဝ်ꩻထွူ ထူႏကွော့ꩻ တောမ်ႏခွဉ်းတဲင် "ရူးဟွေး... နာꩻမဲဉ်လွေꩻရာꩻ လွေꩻသွော့နေား..." အွဉ်ႏစွꩻခန်းနုဲးနဝ်ꩻတဲင် မာꩻသီထွာတဝ်း။ မာꩻသီခွင်ꩻတွိုႏလွဉ်ခန်းတယဝ်း တမာꩻသီတဝ်း၊ သျောင်ႏထိုꩻဒျာႏနုဲးယိုနဝ်ꩻ ထွာ လꩻကုသိုလ်ႏတစွိုးနေနေသွူ။
အခွင်ꩻအရေꩻတွိုႏလွဉ်ခန်းတယဝ်း တခံႏမာꩻတဝ်း၊ ကသျောင်ႏထိုꩻဒါႏ နုဲးယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ”သမ္ပတ္တဝိရတီသီႏလ”နဝ်ꩻသွူ။
သီႏလ ၃-မျိုꩻ
အဝ်ႏ ၃-မျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ။
ခံႏထူႏသီႏလငတ်ꩻပါꩻပွုံႏ
ကခံႏထူႏသီႏလငတ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ "ပဉ္စသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ"(ခွေသွဉ်းခံႏထူႏ ဆောက်တဲႏသိက္ခာႏပုဒ် ငတ်ꩻပါꩻဗွေႏဩ) ပေါႏခံႏထူႏဆောက်တဲႏရိုမ်ꩻပုတ်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သီႏလငတ်ꩻပါꩻကို ပေါႏကုဲင်တပါꩻပါꩻတဲ့ ကားကအဝ်ႏ ၅-ပါꩻလိုမ်းကုဲင်လို့။ "ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ"-စတဲင် မဉ်ႏဆောက်တဲႏ တပါꩻတပါꩻစီႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏလွဉ်ꩻမာႏ အပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ ကုဲင်ဒျာႏကလွဉ်ꩻမာႏ အပါꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ကုဲင်လို့တဝ်းငတ်ꩻပါꩻ ကွာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ကခံႏထူႏသီႏလယိုနဝ်ꩻ လိုꩻအဝ်ႏ ၄-မျိုꩻ၊ ၄-မျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-
လိုꩻ ၄-မျိုꩻကိုယိုနဝ်ꩻ ရွစ်တဲ့ရွစ်၊ ခံႏကုဲင်တဲ့ ခံႏကုဲင်တဝ်းနဝ်ꩻ ရွစ်တဲ့ကုသိုလ်ႏလꩻ၊ ခံႏကုဲင်တဝ်းတာႏတဲ့ ကုသိုလ်ႏလꩻတဲင် ထွာအယံသွတ်ꩻ။ ရွစ်တဒါႏတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ တခံႏကုဲင်တဝ်းနဝ်ꩻ (ခံႏတူႏတေ့ꩻဒျာႏသꩻကိုနဝ်ꩻ) ထွာအယံနေနေ။ ဖြောင်းရွစ်ကီတဲ့ သမ်းတလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဝ်း၊ သမ်းယားကုဲင်ထိုꩻဒျာႏနဝ်ꩻ ထွာအယံတဝ်း။ ရွစ်တဲ့ တဒါႏတဝ်း၊ ထူႏတဲ့ တထူႏတဝ်း၊ တဆောက်တဲႏတဝ်း၊ လွောက်ꩻနာႏတဲ့ တလွောက်ꩻနာႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာအညမ်းသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သီႏလငတ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏကကွဉ်ကꩻခါꩻ ခွမ်ꩻလာꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ ခွမ်ꩻလာꩻတဲ့ လွမုဲင်ꩻခါတဲ့ ကွဉ်ကꩻချာဗာႏ၊ ခွမ်ꩻလာꩻအဝ်ႏသေႏသေႏဗာႏ နမ်းလောင်း။ ဥပမာႏနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ကခံႏထူႏဆောက်တဲႏခါꩻ သီႏလနဝ်ꩻ ကုဲင်မုဲင်ꩻခါတဲ့ ခံႏထူႏဆောက်တဲႏချာဗာႏ၊ သီႏလဖေႏနေးကအဝ်ႏသေႏသေႏဗာႏ နမ်းလောင်း၊ ခွမ်ꩻလာꩻအဝ်ႏနမ်းလောင်းမꩻ နွို့ဝင်ꩻဖုံႏတဲ့ထွာ၊ နွို့အမျာꩻခြာတဲ့ တရေꩻ။ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ သီႏလအဝ်ႏနမ်းလောင်းမꩻ နွို့အမျာꩻခြာနဝ်ꩻ လောင်ႏလွိုးတဲ့ဗန်၊ ထိုသန်ဂုဏ်ႏကျက်သရေႏ၊ ဝင်ꩻရိုႏသေႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻကအဝ်ႏအုံဒါႏ အွိုးလမ်းအွိုးပါႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဂဟဋ္ဌ"နဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻလမ်းသီး သီႏလတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ"ဂဟဋ္ဌသီလ-လိုꩻလမ်းသီႏလ"နောဝ်ꩻသွူ။ သီႏလငတ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ သွတ်ꩻစိုးဝုဲင်ꩻပန် တန်တန်ပေႏပေႏ လွောက်ꩻနာႏလွေꩻဗာႏသေႏသေႏတဲင် "နိစ္စသီလ"အမဉ်ꩻလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ (ဟဲ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ)ယင်သွူ။ သီႏလငတ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ ခိုခိုမူႏမူႏ၊ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် ထူႏခွုမ်ကျင်ꩻသွုံꩻလွေꩻဗာႏတဲင် "ဂရုဓမ္မ"အမဉ်ꩻလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ(ဟဲ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ)ယင်သွူ။
ခံႏထူႏသီႏလသွစ်ꩻပါꩻပွုံႏ
"ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာတွမ်ႏ အဗြဟ္မစရိယာ ကွာႏလို့ဝင်ꩻ(ထူႏလို့ဝင်ꩻ)နုဲင်းယို"
တဲႏအရုဏ်ႏထန်ႏစ ဗꩻလွေꩻမွူးနွောင်းတဲ့ꩻတဲ့ꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကာလ"(သီႏလသားတွမ်ႏ လိုꩻကျောင်ꩻသီးဖုံႏ သွုံꩻဆောင်ႏ၊ အွꩻအံႏထာꩻဒါႏ အချိန်ႏခါႏ)။ တဲႏမွူးနွောင်းမာꩻတွို့ꩻ ဗꩻလွေꩻအရုဏ်ႏထန်ႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဝိကာလ"(သီႏလသားတွမ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻသီးဖုံႏ သွုံꩻဆောင်ႏ၊ အွꩻအံႏထာꩻ ဒါႏတဝ်းအချိန်ႏခါႏ)။
"ဝါဒိတ"(၂)မျိုꩻ-
- ထာꩻကျူႏ၊ ငေါဝ်းတချင်ꩻ၊ ဒုံႏအူဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာသာႏသနာႏထာꩻဆူႏ (ထွာသီႏလသား ထာꩻဆူႏ)၊ တွမ်ႏသာႏသနာႏ (တွမ်ႏသီႏလသား တသေန်ႏလျောႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻ)တဲင် ထွားကျူႏထာꩻ၊ နာႏငေါဝ်းတချင်ꩻ၊ ဒုံႏအူဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"ဝိသူကဒဿန"နောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻကျောင်ꩻတွမ်ႏ သီႏလသားဖုံႏနဝ်ꩻ နမ်းကျူႏ၊ တချင်ꩻ ဒုံႏအူတဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွဉ်ႏဝင်ꩻကျူႏထာꩻ၊ နာႏဝင်ꩻဒုံႏအူတဲ့နတ်ꩻ ဒါႏတဝ်း၊ ပေါႏမာꩻ' ထွား' နာႏနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ကဋ်အာပတ်၊ သျင်ႏသာႏမဏေႏနဝ်ꩻ ထွိုက်တံႏ၊ သီႏလသားနဝ်ꩻ သိက္ခာႏပုဒ်(သီႏလ)ကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ လွဉ်ကျူႏသော့ꩻ၊ တချင်ꩻသော့ꩻ၊ ဒုံႏအူသော့ꩻ ကျောင်ꩻတလင်ꩻကိုတဲင် စွော်စွော်လွေꩻထွား၊ လွေꩻနာႏတမွေးတဝ်းတဲ့ အဝ်ႏထီႏအဝ်ႏဟွုန်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻကျောင်ꩻတဲ့ အပဲစ်တအဲဉ်ထဝ်း၊(အာပတ်သင်ꩻတဝ်း)၊ သီႏလသားတဲ့ သိက္ခာႏပုဒ်(သီႏလ) တကုဲင်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ စွော်စွော်လွေꩻထွား၊ စွော်စွော်လွေꩻနာႏတဲ့ တမွေးတဝ်း၊ လွေꩻဒျာႏတွမ်ႏကိစ္စအလောင်ႏအလင်တဲင် လွေꩻခွဲးလွေꩻထီႏလွေꩻဟွုန်နဝ်ꩻတဲ့ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်းနေနေ၊ စွော်စွော်လွေꩻထွား၊ စွော်စွော်လွေꩻနာႏမꩻ အပဲစ်အဝ်ႏ၊ သီႏလသား သိက္ခာႏပုဒ်(သီႏလ)ကုဲင်နဝ်ꩻသွူ။
"မာလာ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ကာႏကအဝ်ႏကအဝ်ႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ နေးထာꩻတရေꩻ ကမာꩻသေꩻဒါႏ ကဝ်ႏထူး (ကဝ်ႏကောႏ)စတဲင်နဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"မာလာ"နောဝ်ꩻသွူ။ "မာလာ"နဝ်ꩻ "ကောဝ်ႏ"၊ "ဓာရဏ"နဝ်ꩻ "ဒျꩻ ဆွအီ"၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "မာလာ"တွမ်ႏ"ဓာရဏ"နဝ်ꩻ ငေါဝ်းတတွယ်ꩻ၊ "မာလာဓာရဏ-ဒျꩻကဝ်ႏ ဆွကဝ်ႏ"အဓိပ္ပါယ်ႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ဂန္ဓ"နောဝ်ꩻ "နံႏသာႏ မွန်း"၊ "နံႏသာႏ(အဖွန်ႏ၊ အအောက်ꩻ) အလွီးဟွမ်အမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "ဂန္ဓ"နောဝ်ꩻ "နံႏသာႏ၊ မွန်း"၊ "မဏ္ဍန"နဝ်ꩻ "ဒင်ႏ၊ သိက်ꩻဗွေ"၊ ဂန္ဓမဏ္ဍန-ဒင်ႏမွန်းတွမ်ႏနံႏသာႏဖွန်ႏ မွန်းဖွန်ႏသိက်ꩻဗွေ၊ သူႏဗွေ အတအျို့ꩻ (အတကီႏ)ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဂန္ဓဝိလေပန-ဒင်ႏမွန်း၊ သူႏနံႏသာႏ၊ ဖြွꩻနံႏသာႏထီ၊ သူႏထီဟွမ်၊ ဖြွꩻထီဟွမ်။ ဂန္ဓဝိဘူသန-ခြွိုင်း' မွဉ်း' မာꩻတရေꩻ မဲ့ငါသွီႏယာႏတွမ်ႏနံႏသာႏ၊ တွမ်ႏမွန်း မာꩻလွုမ်းမာꩻချော်ꩻ။ လိုꩻကျောင်ꩻတွမ်ႏ သီႏလသားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻဖေႏနေး ကတရေꩻတဲင် ဒျꩻကဝ်ႏ၊ ဆွကဝ်ႏ၊ ဒင်ႏမွန်း၊ သူႏနံႏသာႏ ဒါႏတဝ်း။ ကွဲႏတွော့ꩻ ထာꩻဆာရောႏဂါႏ ဝွေႏဒနာႏအမျိုꩻမျိုꩻ ယံကထိုꩻမားတဲင် ရေႏမတ်ဒျာႏ တသီႏအနေႏတွော့ꩻ မဉ်ႏသူႏမွန်း၊ မဉ်ႏဖြွꩻနံႏသာႏနဝ်ꩻ ဒါႏဒျာႏ၊ အပ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
"ဌာန"အကျောင်ꩻ၊ ဒျꩻကဝ်ႏ၊ ဒင်ႏမွန်း၊ မာꩻလွုမ်းသွီႏယာႏနဝ်ꩻ ကိလေႏသာႏထွာအီအကျောင်ꩻ။ "ဥစ္စာသယန-ခင်ႏလမ်းထို"၊ ကူႏ ကလာထဲင်-စတဲင် အခင်ႏကအဝ်ႏတသောင်ꩻထာမာꩻကီဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဥစ္စာသယန-ခင်ႏလမ်းထို"နဝ်ꩻသွူ။ "မဟာသယန-ခင်ႏလမ်းတဲးဝါး"၊ လိုꩻတဆီသူဖြာꩻ ကကျူႏသော့ꩻတွမ်ႏ ကောႏဇော်ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာကောႏဇောꩻတန်၊ အဆွဉ်ႏကအဝ်ႏဒါႏ တစူလစ်ꩻကောႏဇော်ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာကောႏဇော်ꩻယံ၊ ကပါတွမ်ႏကဝ်ႏရုပ် ထာꩻရုပ်အမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ထွာကောႏဇော်ꩻတဲးဝါး၊ ကောႏဇော်ꩻထူꩻဆန်ꩻ-စတဲင် ခင်ႏလမ်းနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "မဟာသယန-ခင်ႏလမ်းတဲးဝါး၊ ခင်ႏလမ်းမျတ်"နောဝ်ꩻသွူ။ "တောင်ꩻခါꩻ"ကောႏဇော်ꩻ သွိုꩻဆွဉ်ႏဖုံႏယိုခါနဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ မဟာသယနကိုယိုတဲင် ဒါကလာထဲင်လောင်း အုံဒင်ႏဒါႏတဝ်း၊ ဒါကူႏလောင်း ဗေင်ႏဒင်ႏဒါႏတဝ်း။ ကွဲႏတွော့ꩻ မဉ်ႏဒါပြာႏလင်ꩻဒျာႏ ပဲဉ်လောင်း၊ တွာလောင်းနဝ်ꩻတဲ လိုꩻကျောင်ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ သီႏလသားတဲ့နဝ်ꩻ အုံဒင်ႏဒါႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ဥစ္စာသယန-ခင်ႏလမ်းထို"ကရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ ကလာထဲင်ခင်ႏ၊ ကူႏခင်ႏမဉ်ႏထိုလွို တသောင်ꩻထာနဝ်ꩻ တဒွေါ့ꩻထဲ့၊ ရွာꩻထဲ့(တသောင်ꩻထာမာꩻလ)ထွူမꩻ အုံဒင်ႏဒါႏ၊ ဗေင်ႏဒင်ႏဒါႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆရာႏသီးအတွက်တာႏ ဗဟုသုတ
"မာလာ ဂန္ဓ ဝိလေပန"ယို သွံငွါနောဝ်ꩻ လွေꩻအွဉ်ႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ "ဓာရဏ မဏ္ဍန ဝိဘူသန"တဲင် "မာလာ+ဓာရဏ"၊ "ဂန္ဓ+မဏ္ဍန"၊ "ဝိလေပန+ဝိဘူသန"ထွာလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ထူႏလွ အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ကအွဉ်ႏတွယ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဆရာႏတပါꩻတွမ်ႏတပါꩻ အယူႏအဆ ဗွန်ပီလွတဝ်းလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ဂန္ဓ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- "အလွီး နံႏသာႏ"၊ ယိုကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻ ခြွိုင်းနမ်း၊ မွဉ်းနမ်း၊ မာꩻတရေꩻနမ်းခရာႏတဲင် "ဂန္ဓ-အလွီး"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထူႏဗာႏအလွီးနွုမ်ꩻဟွမ်မျိုꩻ၊ ပေါႏထူႏအလွီးနွုမ်ꩻဟွမ်မျိုꩻတဲ့ နံႏသာႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း မွန်း' ထီဟွမ်-စတဲင်အဖွန်ႏဟွမ်၊ အအောက်ꩻဟွမ်၊ အထီဟွမ်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲ့ လꩻလို့ပါ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ဝိလေပန"နဝ်ꩻ ထူႏထဲင်းဒွုမ် နံႏသာႏအနေႏ၊ ထူႏဒျာႏ ကြိယာႏအနေႏတဲင် အွဉ်ႏတွယ်ꩻတွမ်ႏ "ဂန္ဓ"တွော့ꩻ "ဂန္ဓဝိလေပန"သူႏနံႏသာႏ၊ ဒင်ႏမွန်း-မဉ်ႏထူႏအဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏနီပအိုဝ်ႏဝေါဟာရ (ငေါဝ်းသွုံꩻ)နဝ်ꩻ တနꩻဟဝ်ငါႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "ဝိဘူသန"ကရိုꩻနောဝ်ꩻ- "ခြွိုင်းနမ်း၊ မာꩻတင်ႏတယ်ႏ၊ မာꩻတရေꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "ဂန္ဓဝိဘူသန-တွမ်ႏနံႏသာႏ တွမ်ႏမွန်း မာꩻလွုမ်း မာꩻတရေꩻ"မဉ်ႏထူႏလွေꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းလွောက်ꩻညီႏတွမ်ႏ နီငေါဝ်းသွုံꩻနဝ်ꩻမꩻ "ဂန္ဓ"ယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏတွယ်ႏတွမ်ႏ "ဝိလေပန+ဝိဘူသန"နဝ်ꩻသွူ။ ယိုကိုနဝ်ꩻ ထူႏမွုန်း ယထာသင်္ချ(အစဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻအနေႏ)တဲင် မဉ်ႏထူႏဒျာႏ ယထာလာဘ(ရော့ꩻရာꩻအွဉ်ႏတွယ်ꩻ)နဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကအွဉ်ႏတွယ်ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ တလွောက်ꩻတဝ်း တွမ်ႏအဋ္ဌကထာႏစွဉ်ႏတဲ့ လွောက်ꩻညီႏလုဲင်ႏ တွမ်ႏနီဘာႏသာႏငေါဝ်းသွုံꩻနဝ်ꩻသွူ။) ကကွင်ꩻခါꩻယိုနဝ်ꩻ ဗဟုသုတအနေႏဒျာႏ၊ သွုံꩻပါခရာႏ လိုႏတဝ်းသွူ။
ခံႏထူႏသီႏလကွတ်ꩻပါꩻပွုံႏ
"နံပါတ် ၉ (မေတ္တာႏ-စတဲင်)အဓိပ္ပါယ်ႏ" "တွမ်ႏမေတ္တာႏ အွဉ်ႏဒင်ႏလွေꩻ သတ္တဝါႏသီးဖုံႏအလောင်းထွူတဲင် ခွေခံႏအုံဟဝ်ဟဝ်ထာꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ဗဟုသုတ- သီႏလကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏဒျာႏ (ထိန်ꩻခါꩻဒျာႏ) နမ်းတွမ်ႏဖြောင်းလွုမ်ꩻ၊ ထိန်ꩻသꩻနဝ်ꩻ သီႏလတာႏဝွန်ႏ မွေးတဝ်း၊ ထိန်ꩻသꩻနဝ်ꩻ ဘာႏဝနာႏတာႏဝွန်ႏဒျာႏ။ "မေတ္တာႏနဝ်ꩻ သီႏလမွေးတဝ်း၊ ဘာႏဝနာႏဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထူႏသီႏလသွစ်ꩻပါꩻထွူတဲင် မဉ်ႏပွါꩻမျာꩻ မေတ္တာႏဘာႏဝနာႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာကွတ်ꩻပါꩻနေနေ၊ (တွမ်ႏကထူႏသီႏလကွတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ဗွန်ပီလွဝင်ꩻ)၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သီႏလကွတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ခံႏထူႏခရာႏလိုႏတဝ်း"ဆရာႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ခံႏထူႏသီႏလပါꩻဆီ(သာႏမဏေႏသီႏလ)
"နံပါတ် ၁၀ (ဇာတရူပ-စတဲင်) အဓိပ္ပါယ်ႏ"- "ခံႏခွုမ်တဝ်း ရွဉ်ခံꩻ"အဓိပ္ပါယ်ႏ လꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "တောင်ꩻခါꩻ- ပေါႏဖေႏ သရဏဂုဏ်ႏထွူ၊ ပေါႏထွာသွူသျင်ႏပေႏနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏလဲဉ်းတွမ်ႏ သီႏလပါꩻဆီယို၊ ဆောက်တဲႏမꩻ၊ ရွစ်မꩻဆဲင်ႏ တမွေးတဝ်း၊ တဲႏပါဏာတိပါတာ-မာꩻငါနောဝ်ꩻ ရွစ်တဲ့နဝ်ꩻ၊ တရွစ်တဝ်းတဲ့နဝ်ꩻ ကအီႏလွောက်ꩻနာႏလွေꩻဗာႏ အချက်တဆီ (သီႏလပါꩻဆီ)ယို တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏထွူ သျင်ႏပေႏလောင်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သဲစ်ကထွာသျင်ႏတဲ့ သီႏလပါꩻဆီနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒင်ႏထွူဒျာႏ သျင်ႏနမ်းလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါ ကရွစ်လွေꩻဒါႏ ပါဏာတိပါတာ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွက်နပ်လွေꩻ သီႏလအပါꩻပေါင်ꩻ ဖေႏနေးကဒါႏ၊ ဖေႏနေးကတောင်ꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
အကံအကျင်ꩻသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ မျတ်လွဉ်ꩻငါႏ၊ ပါꩻယိုနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻအပ်တဝ်း၊ ပါꩻယိုမꩻ ကံကျင်ꩻအပ်-နုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးတဝ်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻလမ်းတဲ့ မီႏမဉ်ခံႏထူႏ သီႏလပါꩻဆီတဲ့ လꩻဒျာႏ၊ ဒါႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ သျင်ႏပေႏတမွေးတဝ်းတဲင် ခံႏထူႏစွဉ်ႏသီႏလပါꩻဆီတဲ့ယဝ်း တထွာတဝ်းသျင်ႏ၊ ထွာဒျာႏလိုꩻလမ်းစွူစွူ၊ တွမ်ႏဗွေႏသျင်ႏနဝ်ꩻ သီႏလတတွာတဝင်ꩻ ကရိုꩻကီတဲ့ သာႏမဏေႏဖုံႏ၊ သျင်ႏပေႏကကျင်ꩻသွုံꩻလွေꩻ သေခိယ သိက္ခာႏပုဒ်ဖုံႏ၊ ခန္ဓကဝတ်ဖုံႏ၊ သင်္ကန်ꩻဖုံႏ၊ အသွုံꩻအဆောင်ႏဖုံႏ ကွာႏအာတန်တဲင် လိုꩻလမ်းနဝ်ꩻ တမျတ်ထွꩻတဝ်း သျင်ႏပေႏ၊ အဝ်ႏလိုႏသေခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻလမ်း ခံႏထူႏကွီ သီႏလပါꩻဆီပွုံႏ
အောဝ်ႏကုဲင်နဝ်ꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ ဗွုန်ပီလဲဉ်း သာႏမဏေႏသီႏလနောဝ်ꩻသွူ။ "ဒသဂဟဋ္ဌသီလ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- "လိုꩻလမ်းသီႏလပါꩻဆီ"အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻကျောင်ꩻငေါဝ်းအွဉ်ႏသွတ်ꩻဖေႏ သီႏလပွုံႏ
"တိသရဏေန သဟ ပဉ္စသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ"။ "တိသရဏေန သဟ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတံ ဥပေါသထသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ"။ "တိသရဏေန သဟ နဝင်္ဂသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ"။ "တိသရဏေန သဟ ဒသ သာမဏေရ ပဗ္ဗဇ္ဇသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ"။ "တိသရဏေန သဟ ဒသဂဟဋ္ဌသီလံ ဓမ္မံ သာဓုကံ ကတွာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ"။
(တောင်ꩻခါꩻ- လိုꩻကျောင်ꩻငေါဝ်းအွဉ်ႏသွတ်ꩻသီႏလယိုနဝ်ꩻ လိုꩻလမ်းသွဉ်ပါတဝ်းတဲ့ လꩻဒျာႏ၊ ပွယ်ꩻရီလိတ်ကို လိုꩻလမ်းတဲ့ မဉ်ႏဖြေႏနဝ်ꩻ ရီသော့ꩻပါမွုန်း၊ မဉ်ႏထွာလိုꩻကျောင်ꩻခြေင်ခြေင်နဝ်ꩻ ဟောဝ်ရီဒျာႏ။ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် ပေါႏထွာသွူလိုꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ သာႏမဏေႏတဲ့ယဝ်း၊ ရဟန်ꩻတဲ့ယဝ်း ဖေႏသီႏလအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ တရာꩻဟော်ꩻတပုဒ်၊ ဆျာꩻထီတပုဒ်ပေႏနဝ်ꩻ ဒါႏသေꩻနဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏတွိုက်နမ်းနဝ်ꩻ ဝင်ꩻသꩻဗာႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ ခံႏဗာႏတဝ်း ဝင်ꩻသွင်ꩻဖွီသွူ။)
သီႏလအချွုတ်
"စာရိတ္တသီလ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ လိုႏမာꩻဗာႏနုဲင်းယို"စတဲင် ကျင်ꩻဝွတ္တရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ထွုံꩻစံႏဟဝ်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ်မာꩻဖုံႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ"စာရိတ္တသီလ"နောဝ်ꩻသွူ။ "ဝါရိတ္တသီလ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ "အမျိုꩻယိုနဝ်ꩻ မာꩻဒါႏတဝ်း"ဗွေႏစဝ်းဘုရာꩻ ကရဲခါꩻ၊ တဖေႏမာꩻတဝ်း သီႏလငတ်ꩻပါꩻ-စတဲင် နိစ္စသီလဖုံႏနဝ်ꩻ တဟဝ်လွဉ်ꩻမာႏတဝ်း၊ တဟဝ်မာꩻတဝ်းတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဝါရိတ္တသီလ"နောဝ်ꩻသွူ။
ပါသော့ꩻနုဲင်းယို- သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်ကို ကလွဉ်ဒါႏ ကျင်ꩻဝွတ္တရာꩻအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ ဝိနယ်ꩻခန္ဓကကိုကလွဉ်ဒါႏ ခန္ဓကဝတ်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏ၊ နေင်ႏမဲ့တန် လာမဲ့တန် နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး ကထင်ႏကျောင်ꩻ၊ ကကွဉ်းတော့ꩻဆရာႏ၊ ကကွဉ်းတော့ꩻဒါႏလိုꩻဖြား၊ ကလူႏဒါႏ ယာဂုꩻ-စတဲင် ကျင်ꩻဝွတ္တရာꩻတွမ်ႏ ထွုံꩻစံႏကုသိုလ်ႏထွာ ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟတ်မာꩻဖုံႏတဲင် ပါသော့ꩻ "စာရိတ္တသီလ"ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီး ပါရာဇိကလစ်ꩻပါꩻ-စတဲင် သိက္ခာႏပုဒ်ဖုံႏ၊ သျင်ႏပေႏသီး သဉ်သီႏလပါꩻဆီ၊ လိင်ႏပါꩻဆီ၊ တံႏ(ဒဏ်)ပါꩻဆီဖုံႏ၊ ဖီဗွာ(လီႏလဗွေႏ)သီး၊ သီႏလသားသီး သဉ်သွစ်ꩻ(သီႏလသွစ်ꩻပါꩻ)ဖုံႏ၊ လိုꩻလမ်းသီး သဉ်ငတ်ꩻ (သီႏလငတ်ꩻပါꩻဖုံႏ)စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻသား ပငါပရာꩻ တဟဝ်မာꩻတဝ်း၊ တဟဝ်လွဉ်ꩻမာႏတဝ်းတဲင် ဆဲင်ႏရာꩻသာႏ နိစ္စသီႏလ ကားကအဝ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ပါသော့ꩻလို့ "ဝါရိတ္တသီလ"ကိုနဝ်ꩻသွူ။
အကျိုꩻတွမ်ႏအပဲစ် ကွာႏနုဲင်းယို
စာရိတ္တသီလနဝ်ꩻ မဉ်ႏမာႏလွဉ်ꩻ (မဉ်ႏကျင်ꩻလွဉ်ꩻ)နောဝ်ꩻ အကျိုꩻယိန်းအဝ်ႏ (ယိန်းလꩻကုသိုလ်ႏ)၊ မဉ်ႏတမာꩻလွဉ်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းခန်းတဲ့ ခံႏဗာႏကွို့ꩻ ဝင်ꩻသွမ်ꩻဝင်ꩻသဲ့ꩻ၊ ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ အပဲစ်တပေါႏတန်ငါႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏဝါရိတ္တသီလနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဗာႏ၊ လွဉ်ꩻမာႏလꩻတဝ်း၊ ပေါႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဲ့ အကျိုꩻတန်၊ ပေါႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဝ်းမွေးတဲ့ အပဲစ်တန်နဝ်ꩻသွူ။
သီႏလအကျိုꩻ
(လိုꩻသီႏလအဝ်ႏ ကအီႏလꩻဗာႏ အကျိုꩻတရာꩻ ၅-ပါꩻ) လိုꩻသီႏ ကအဝ်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ- လꩻဗာႏအကျိုꩻတရာꩻ ၅-ပါꩻယိုသွူ။
လိုꩻသီႏလ ကကုဲင်သားဖုံႏနဝ်ꩻ-
လꩻဗာႏ အပဲစ် ၅-ပါꩻယိုသွူ။
ဒုဿီလ အာဒီနဝ ကဗျာ
(ကဗျာ သီႏလကုဲင် အပဲစ်) (အံ ၂၊ ၂၂၁၊ ဝိ ၃၊ ၃၂၂)
ခွန်စိန်ႏ
ခွန်စိန်ႏနဝ်ꩻ လွꩻထီႏမွေးစွဉ်ႏခြဲ့ꩻနယ်ႏအင်္ဂလိပ်သီး၊ လိုꩻကအုံဒါႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားဖဲ့ꩻယိုလဲ့ ဝွေꩻယိန်းလွꩻထီႏ၊ ခွိုꩻရက်သꩻဓာတ် တလာသန်ငါႏတဲင် ကုဲင်းမာꩻတသွိုးဒါႏ အင်္ဂလိပ်သီး အုပ်ချုပ်မုꩻ၊ အမျိုꩻသာꩻအလောင်းဖုံႏလဲ့ သွင်ꩻသꩻဖေႏ ယံကလွꩻထီႏခြဲ့ꩻနယ်ႏသား၊ "တနီꩻနီꩻတခိန်ႏခိန်ႏ အီႏဝါးထန်ႏက ပါꩻစားယိုမꩻ"အဝ်ႏဒိုႏသေႏသေႏစွဉ်ႏထာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်စိန်ႏလဲ့ ဗွန်နုဲင်းအဖါခွန်အိုးအတွိုင်ꩻ ခွုမ်မာꩻဖေႏ လိုꩻအမျာꩻအကျိုꩻဖေႏကအဝ်ႏထာꩻမာꩻဖုံႏ၊ ဆေꩻတန်သီႏသဲင်ႏ(ယိုခါ)လဲ့ တဲႏဖေႏ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ လွယ်ပွတ်ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ-နောင်ဟဲင်း၊ သီႏသဲင်ႏ-စံကာꩻ လွေꩻသဲင်ꩻဖေႏကယိုꩻလဲ့ အွဉ်ခူႏဖေႏတဖူꩻ၊ ဆေꩻလဲ့ ဗွောင်ဖေႏငတ်ꩻနီꩻတလဲင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ စမ်ႏဖက်ꩻခြောင်ယိုလဲ့ ထီဖေႏကထွတ်ꩻဟဝ်ဟဝ် အွဉ်ဖျင်ခူႏကိုကဒွိုန်း၊ ကွပ်ပွိုးအွဉ်မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် စမ်ႏဖက်ꩻခြောင်ထျ လိုပ်ꩻဗာႏဟဝ်လုဲင်း၊ ဗွူလဲ့ ထန်ႏပိုႏအာမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ထီႏခြဲ့ꩻနယ်ႏသားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻသေႏသေႏ"မိစ္ဆူႏမိစ္ဆာႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻဟွုန်ဟဝ်မွေးစွဉ်ႏ၊ အမျိုꩻသာꩻရေꩻသꩻဓာတ် ဖေႏကတလာလွဉ်၊ အမျိုꩻသာꩻဖေႏကထင်ႏထိုလွဉ်နဝ်ꩻ အွဉ်ဖေႏ၊ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဖေႏ၊ ဆုံꩻမꩻသွဉ်သင်ဖေႏမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
သီႏလ
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏသီလခရာႏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပါဠိကို ကလွဉ်ဒါႏ ဂါထာႏတပုဒ်နဝ်ꩻ
သီလသမံ-ကအီႏဗိုန်ဒါႏ နုဲင်းသီလ၊ အညံ-လွိုတဲင်သီလ အလင်၊ သဂ္ဂါရောဟဏသောပါနံ- လူꩻခမ်းတဒေါင် တွိုႏဖြွဉ်အီဒါႏ တဒေါင်နဝ်ꩻ၊ ကုတော(အတ္ထိ)- အဝ်ႏကဲးမုဲꩻကိုဟောင်း။ (သီလံ-သီလနဝ်ꩻ)၊ ပဝေသနေ- ကအီႏနွို့ထင်ႏ၊ နိဗ္ဗာနနဂရဿ- နိဗ္ဗာန်ႏဝေင်ꩻခံꩻအတာႏ၊ ဒွါရံ ဝါ ပန- ဗိုန်ပီဒျာႏ တခါꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။
ခွန်စိန်ႏ
နဝ်ꩻမꩻ သထုံႏသီႏသဲင်ႏ စောက်ꩻဖါးတန်ခွန်စိန်ႏ အဝ်ႏအွဉ်ဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻအတွင်ꩻ ထွိုင်ႏတွိုႏ (၁၉၅၅)ဗာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ လယ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ၊ ကလယ်ꩻထိုꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်သေꩻ အမာနင်ꩻဒေႏဝီႏ ဖွါးစိန်တွမ်ႏ အပိုခို ခွန်စီသီးနဝ်ꩻသွူ၊ စောက်ꩻဖါးခွန်စိန်ႏယိုနဝ်ꩻ တောႏလမ်းဒျာႏတွမ်ႏ လိုꩻမူႏစံကာꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏထွာနင်ꩻမိဖရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးခွန်စိန်ႏ ဒုတိယနင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏမူႏပင်စုံ နင်ꩻလွဉ်း၊ တွမ်ႏနင်ꩻလွဉ်းနဝ်ꩻ လွူးလင်ꩻယင်း ခွန်စိန်ႏ၊ တတိယနင်ꩻတန်နဝ်ꩻ စမ်ႏဖက်ꩻလက်ꩻမွိုင်ꩻ ဒုံဝမ်းဟေး ဖြဝ်ꩻမူႏ နင်ꩻစင်ခံꩻ၊ တွမ်ႏနင်ꩻစင်ခံꩻယိုနဝ်ꩻ လꩻညီꩻဝင်ꩻ ပိုတဖြာꩻ၊ မဉ်ꩻ"နင်ꩻစောမြခင်"နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နင်ꩻစောမြခင်ယို လꩻအဖါလွိုဆန်ꩻခြဲ့ꩻနယ်ႏသားသꩻဓာတ်တန်သွူ။ စောက်ꩻဖါးခွန်စိန်ႏယို ကွိုက်ꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏအွဉ်ငါတန် ဖြားဗွာလှဖေသီး တောင်ႏကီꩻကို ဦးဖိုးခင်သီးတဲင် ခွုမ်မာꩻလွေꩻ စွိုးခွိုꩻအကျိုꩻတာႏနဝ်ꩻသွူ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ နွို့သော့ꩻငီꩻဒွိုန်း ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻအဗူႏ (ပအဖဖ)အစွိုꩻကိုထွူတွော့ꩻ ခွုမ်မာꩻရုဲင်ꩻတသွိုးလွေꩻ အမျိုꩻသာꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻနဝ်ꩻသွူ။
သီႏလ
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏသီလခရာႏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပါဠိကို ကလွဉ်ဒါႏ ဂါထာႏတပုဒ်နဝ်ꩻ
နဝ်ꩻမꩻ နာႏတရာꩻပရိသတ်အပေါင်ꩻ (ဟောꩻလိတ်ပရိသတ်အပေါင်ꩻ) သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ယံကတွိုႏထင်ႏ ကလꩻထင်ႏဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချံꩻသာႏအတာႏ ဆို့ꩻတယ်ႏထိန်ꩻတီဟဝ်ဟဝ်လွသွော့ သီလတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟောꩻနယ်(တဲမ်းနယ်)ဖေႏဗာႏ တောမ်ႏတရာꩻ(ရောမ်ဖြုဲꩻ)ယိုတပုဒ်သွူ…..။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻမျို့တိစ်
ဝေင်ꩻမျို့တိစ် (မန်း: မြို့သစ်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myothit) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မကွေးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျို့တိစ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဒျာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၀၈၀ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မကွေးတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အကိတ္တရသေ့ꩻငဝ်းကွီဆုꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻထိုꩻမားအီ
"ပဌမသဒ္ဓမ္မသမ္မောသသုတ် (သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ထိုꩻမားအီ အကျောင်ꩻတရာꩻငတ်ꩻပါꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တိ- သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ နာႏတဝ်းတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻဖေ့ကုဲင် ထိုꩻမားပျောက်အီ ပထမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၂။ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ သွဉ်တောဝ်းတရာꩻ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ ဒုတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၃။ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ဓါရေန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဆောင်ႏအွံတဝ်းတရာꩻ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ တတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၄။ န သက္ကစ္စံ ဓါတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဆောင်ႏအိုမ်ခါꩻတရာꩻ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ တထောင်လွဉ်ꩻတဝ်း၊ တယူႏဆင်ႏချင်ႏချာတဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ စတုတ္ထအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၅။ န သက္ကစ္စံ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သေအနက်အဓိပ္ပါယ်ႏထွူတဲင် (လောကုတ္တရာႏ)တရာꩻအတွိုင်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ တကျင်ꩻလွဉ်ꩻတောဝ်း၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ ဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်အီ ပဉ္စမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ ဣဓ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သုဏန္တိ- သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ နာႏလွတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း ပထမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၂။ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ သွဉ်လွတရာꩻ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း ဒုတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၃။ သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ ဓါရေန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ဆောင်ႏအွံလွ၊ ကျပ်အိုမ်လွ (လိတ်ပိဋကတ်)၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း တတိယအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၄။ သက္ကစ္စံ ဓါတာနံ ဓမ္မာနံ အတ္ထံ ဥပပရိက္ခန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကဆောင်ႏအွံခါꩻတရာꩻ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ထောင်လွဉ်ꩻ၊ ယူႏဆင်ႏချင်ႏချာဒျာႏ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီ ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း စတုတ္ထအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ ၅။ သက္ကစ္စံ အတ္ထမညာယ ဓမ္မမညာယ ဓမ္မာနုဓမ္မံ ပဋိပဇ္ဇန္တိ- သာသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ သေအနက်အဓိပ္ပါယ်ႏထွူတဲင် ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ တဉ်ႏခွေါင်အီဖေ့ကုဲင်ထိုꩻမားပျောက်တဝ်း ပဉ္စမအကျောင်ꩻတရာꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ပဌမသဒ္ဓမ္မသမ္မောသသုတ်)
ဝေင်ꩻညောင်ဦး
ဝေင်ꩻညောင်ဦး (မန်း: ညောင်ဦးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Nyaung-U) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်ဦးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဦးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ မကွေးတွိုင်ꩻ ဧရာႏဝတီႏခြောင်၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ပခုက္ကူခရဲင်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ မဉ်းခြံခရဲင်ႏ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်ပန်းတောင်းဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏကွဉ်ႏ တောမ်ႏဝေင်ꩻပဂံႏစခါနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၄ မဲင်ႏရပ်လွုမ်ꩻတဲင် ရပ်လင်သား မိဉ်ႏလွဉ်လယ်ႏ ပဂံႏနဝ်ꩻ ထွာအီဒျာႏ အချက်ချာခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၉၄၁၆ ဖြာꩻ၊ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၈,၅၂၈ ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ မန်းလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတနိဉ်းတာယီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အဿဇိပုနဗ္ဗသုက
၇၆။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ကဖောႏနယ်ဒါႏ အပဲစ်၊ ကဆွုံꩻမꩻတောက်သတ်ဒါႏ ပညာႏကအဝ်ႏဒါႏ ပညာႏသျိမုဲင်ꩻရိုꩻတဝ်း မဉ်ႏထီႏနဝ်ꩻ ပညာႏသျိနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မတ်နုဲင်းသွော့ ပါꩻကအွဉ်ႏနယ်ခံꩻဖွိုင်ꩻ၊ လွေꩻဗော့ꩻတရေ့လွဉ်အုံထေ့သွော့၊ လိုꩻကလွေꩻအုံထေ့ဒါႏ ပညာႏသျိနုဲင်းနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏလိုꩻမျတ်၊ ထွာနွောင်ꩻတဝ်း လိုꩻယွုတ်နောဝ်ꩻသွူ။
၁။ လိုꩻခြော လိုꩻဒုက္ခစွဉ်ႏတဲ့ ထီႏပေႏထင်းဖွီလꩻတဝ်း၊ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ရဟန္တာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ဝင်ꩻကမာꩻဖို နီကေꩻဇူꩻနောဝ်ꩻ တောင်ꩻတောင်ꩻခါꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၃။ ဝင်ꩻကမာꩻဖေႏကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏတဲ့ယဝ်း ဖြော်ချာဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ဝင်ꩻမဉ်ႏဆွုံꩻမꩻ ငေါဝ်းဟဝ်ငွါဒါႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏ၊ နာႏငေါဝ်းဗာႏ၊ လိန်ႏမာႏဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၅။ အပဲစ်နယ်ပျꩻ၊ ဆွုံꩻမꩻခွန်းဆာခန်းတဲ့ယဝ်း အွောင်ႏမွိုန်းတောဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၆။ အပဲစ်နယ်ပျꩻ ဆွုံꩻမꩻတောက်သတ်-မတ်နုဲင်းဒျာႏသွော့ ပါꩻကအွဉ်ႏနယ် ခံꩻဖွိုင်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထု"
၇၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- အပဲစ်နယ်ပျꩻ ဆွုံꩻမꩻလွေသွော့၊ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ ဒေါ့ꩻကဝ်းရီးလꩻ ဆွုံꩻမꩻခါꩻသွော့၊ တဟဝ်မာꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ အကုသိုလ်ႏ ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ယံသေဟောဝ်ယွိုန်း ဖေႏမာꩻမွိုန်းသွော့၊ ငေါဝ်းမွေးမဲဉ်ႏစား ကဆွုံꩻမꩻသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏ ဟွိုန်ဟောဝ်ပဲင်ꩻရက် နစ်သက်ဒျာႏသွူ၊ လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ ဟွိုန်ဟဝ်ပဲင်ꩻရက် နစ်သက်အဲဉ်ထဝ်း တဲ့ꩻတဝ်းအသꩻ တစျꩻစျꩻစွဉ်ႏသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ အဿဇိပုနဗ္ဗသုကဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ပညာႏသျိလိုꩻဒါႏ ရဟန္တာႏသီးတပဲ့ꩻခန်းတဲ့ယောဝ်း လိုꩻမွိုက်အောဝ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ လိုꩻမွိုက်လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ မာꩻမောင်းမာꩻခတ်ꩻဒါႏ၊ ခွန်းမောင်းရိုꩻခတ်ꩻဒါႏ လိုꩻဟောဝ်သီးအကျောင်ꩻ၊
၃။ နေးနေးလိုꩻဟောဝ်သီး အာႏရဲင်ꩻတဲင် ဝါႏထန်ႏထိုꩻဗာႏလိုꩻမွိုက် လိုꩻယွုတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ ကထွာဆရာႏ မွိုးဖါဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻသႏသေႏဗာႏ တပဲ့ꩻပိုလီꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"ဟောဝ်တောင်ꩻခရာႏ အဓိပ္ပါယ်ႏ" ၁။ အပဲစ်နယ်ပျꩻ ကဆွုံꩻမꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဩဝါဒ" ၂။ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း ကဆွုံꩻမꩻကောဝ်းရီးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"အနုသာသန" ၃။ ဖေႏတကာႏမူႏခိုသီးကောဝ်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကယားကုဲင် တကာႏမူႏခိုသီး သဒ္ဓါႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကုလဒူသန"နောဝ်ꩻသွူ။
ဝိဋဋူဘ
"ဝိဋဋူဘ"
"ဂါႏထာႏ ၄၇။ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်"
အောဝ်ႏဗေင်ႏတငွို့ထာꩻတွင်ꩻ ခွန်နင်ꩻသတ္တဝါႏယို သမုဒ္ဒရာႏထီတန်နဝ်ꩻ အီဖါႏထူႏပါ အီခြွဉ်ႏငါလွေꩻမပ်မပ်စွဉ်ႏ၊ ဗွန်ပီနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ တဲက်တွိုင်ꩻကောဝ်ႏပွုံႏ ငတ်ꩻအာႏရွုံႏဖုံႏယို အဝ်ႏသွူမဲဉ်လꩻ သꩻကမင်ႏငါငါထဲင်းဒါႏ သတ္တဝါႏခွန်နင်ꩻယို အောဝ်ႏလွိုက်ထူႏတငွို့ (အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ)တွင်ꩻ ခွန်သီမရဏနဝ်ꩻ လွဉ်သွို့ꩻထဲ့အသꩻ ထူႏယꩻထွူခါ ထွို့ꩻတရွစ်ꩻငါ ပသာလွေꩻမပ်မပ်စွဉ်ႏ အပါယ်ႏလစ်ꩻရပ်သူꩻသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွည်ဗာႏ ဝိဋဋူဘဝတ္ထုယိုနဝ်ꩻ- ၁။ ပေါက်ꩻကွိုက်ꩻ ဆဲက်ဆန်ႏရေꩻအကို အဆင်းအရန်းယို ဟဝ်ခွယ်ꩻတဝ်း၊ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဟဝ်ထီႏဖွီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ဟဝ်ထင်းဖွီတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ပေါႏထီႏဖွီဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာကာႏလ မော့ꩻဒါႏဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၂။ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ဟဝ်လိန်ႏလဲဉ်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ပျဿနာႏထွာသန်ဒါႏ၊ တရေင်လွဉ်ꩻဗာႏ၊ ခိုးလျားလွဉ်ꩻဗာႏ၊ ခံႏဗာႏချာဒုက္ခအကျောင်ꩻ၊
၃။ ဟောဝ်အံႏတဝ်းလာဘ်၊ အဝ်ႏလိုႏဆွုံꩻဖျတ်ဖေႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ၊ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏခွုမ်မာꩻ တရာꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻအမျာꩻအာႏကွိုꩻ၊ ဝင်ꩻအမျာꩻရိုႏသေႏအကျောင်ꩻ၊
၅။ မဉ်ခြုဲင်းတဝ်းခင်ႏလမ်း၊ ငမ်းအရာႏထဲ့တဲင် လိုꩻမဲဉ်ႏလိုꩻယံ၊ လိုꩻတန်တဖြာꩻ ပေါႏပြဲဉ်တဲ့မာꩻသီ၊ ပြဲဉ်ဝင်ꩻနီမာꩻဝွစ်၊ အံႏပွစ်တွိုင်ꩻဖေႏကဖုဲင်ႏ၊ လုဲင်ႏအကွက်ဖေႏကလꩻ ခꩻသီတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ ဆွမ်ꩻတိတ်ꩻတိတ်ꩻ၊ နိစ္စက်တိတ်ꩻတိတ်ꩻ-ပေါႏမဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻ ကအာႏကွိုꩻလꩻလꩻ လိုꩻဟဝ်စဲစ်မန်ႏ လိုꩻအငိုꩻတန်ႏဖုံႏ သီပြုံႏထိုꩻလို့တွော့ꩻ အစစအရာႏရာႏ သွုမ်ꩻတောဝ်နစ်နာႏငါႏအကျောင်ꩻ၊
၆။ ထေအဟိတ်ခꩻ၊ ပျꩻအာႏဏာႏ မာꩻသီဝင်ꩻတဲ့ နိယာမဝိပါကဝဋ် ပြောင်ꩻပြွတ်လုဲင်ႏချာ ဝွေꩻတဲ့ သီဗာႏယင်းဒျာႏနေနေအကျောင်ꩻ၊
၇။ စွိုးခွိုꩻအန္တရာယ်ႏယို အတတ်နွိုင်ႏသွတ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကာႏကွဲႏရဲခါꩻဖေႏ၊ ထပေႏယူးဝွး ကားတဲင်ဝင်ꩻအသက်နဝ်ꩻ ဟဝ်မာꩻသီတဝ်း၊ ဝိပါကဝဋ်ကံႏ မဉ်ႏခံႏဗာႏချာသူꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻခန်းတဲ့ ရဲးခါꩻကာႏကွဲႏဖေႏ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း "နီအွဉ်ႏဗွိုတ်ꩻဝင်ꩻအေႏသဲင်၊ ဝင်ꩻအွဉ်ႏဆဲင်နီအေႏစဝ်ႏ၊ နီအွဉ်ႏစွဉ်ꩻဝင်ꩻကတူႏ ဝင်ꩻအွဉ်ႏပူႏနီကတောင်၊ နီဆဲ့ꩻဝင်ꩻရွို့ ဝင်ꩻဆွို့နီဟို့ꩻ၊ နီခꩻဝင်ꩻတွမ်ႏတနတ် ဝင်ꩻသတ်နီ တွမ်ႏမော်ထာ"ဘဝဝဋ်တံႏ ခံႏချာဗာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻ သေထွꩻ၊ လꩻအီသတိꩻ အာတန်နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမော်လမျင်စျုန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အသေဝနာစ
"အသေဝနာ စ ဗာလာနံ" ၁။ လိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမွိုက်၊ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏနဝ်ꩻ "လောႏဘꩻ၊ ဒေါႏသꩻ၊ မောႏဟꩻ၊ မာႏန၊ ဒိဋ္ဌိ"စတဲင် အကုသိုလ်ႏကိလေႏသာႏ အာႏတလာလွဉ်ꩻထာꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "မာꩻထာꩻကုဲင်တဗော့ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းခတ်ꩻနား၊ ကျံႏယားအမျိုꩻမျိုꩻ"။ ၂။ လောကကိုယို ကခိုးကလျား၊ ကသွုမ်ꩻကတေင်၊ ကတရေင်ကသျုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုးလိုꩻယွုတ်၊ လိုꩻမွိုက်၊ လိုꩻကုဲင်ဖုံႏထွာလွဉ်။ ၃။ အဇာတသတ်နဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအခြွီဆꩻတန်ဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻပေါင်ꩻမာႏ ဒေဝဒတ်၊ သတ်သီအဖါတဲင် ယိုခါ အဝ်ႏခံဗာႏတောဒျာႏ ငါးရုဲင်ꩻ၊ ယူႏဆုဲင်ꩻမာႏမွေး၊ စွေးစွေးစဲင်သꩻ၊ ဘုရာꩻခန်းတဲ့ ကယ်ႏဝွေꩻတလꩻတဝ်းဒွုမ်။ ၄။ ပေါင်ꩻတဝ်းလိုꩻမွိုက်၊ ကွိုက်ꩻတဝ်းလိုꩻကုဲင်နဝ်ꩻ ထွာ"အသေဝနာ စ ဗာလာနံ"မင်္ဂလာႏတပါꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဖေႏကထွာဒျာႏ မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပေါင်ꩻမွုန်းတဝ်းလိုꩻမွိုက်၊ ကွိုက်ꩻမွုန်းတဝ်း လိုꩻကုဲင်နော။ ၅။ (က) ဖေႏကထွာ "အနဝဇ္ဇာနိ ကမ္မာနိ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ မာꩻဒျာႏသွော့ ထာꩻမာꩻအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ။ (ခ) ဖေႏကထွာ "သုဘာသိတာ စ ယာ ဝါစာ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဒျာႏသွော့ ငေါဝ်းအမင်ꩻလွစ်လွစ်။ (ဂ) ဖေႏကထွာ "အတ္တသမ္မာပဏိဓိ စ"မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသꩻဟောဝ်ဟောဝ်ယူႏ၊ အွဉ်ႏသꩻရျူႏရျူႏ စဉ်ꩻစာꩻဒျာႏသွော့ အကျိုꩻအဝ်ႏရာꩻနဝ်ꩻနော၊ "ကားကအဝ်ႏ မင်္ဂလာႏဒျာႏ"နော။
ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဦး
ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဦး (မန်း: ညောင်ဦးမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Nyaung-U Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ညောင်ဦးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻညောင်ဦးကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ဦးကိုနဝ်ꩻ ပဂံႏဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻညောင်ဦးတောမ်ႏ ဝေင်ꩻငတယောက်ဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Indonesia) ရွုမ်ꩻသွုံꩻအမဉ်ꩻနဝ်ꩻ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻတွိုက်တဖြုံႏလွိုကို ကထွာဒါႏ ဖြွောမ်းဗူႏမုꩻဟဝ်ငါႏ အချွတ်အထျꩻအာႏဏာႏပဲင်ႏ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻအာ အာသျအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကိုတဲင် ဟံႏနယ်ႏယင်ဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ အိုရှန်းနီးယားကိုနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏတွမ်ႏ ပသိဖိတ်သမုဒ္ဒရာႏခါႏကိုတွော့ꩻ ကြွန်အဝ်ႏစွဉ်ႏ တသောင်ႏသွံရေင်လွိုတဲင် ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း ထွာကြွန်အအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏဧရိယာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏပေါင်ꩻ ၇၃၅,၃၅၈မဲင်ႏတွမ်ႏ ( ၁,၉၀၄,၅၆၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ)တဲင် ကမ္ဘာႏတန်အကို အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ ထဲ့သော့ꩻ ဟံႏဧရိယာႏအလုဲင်းသွတ်ꩻ နံပါတ် ၁၄ ကို ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပင်ႏလယ်ႏတွမ်ႏ ဟံႏဧရိယာႏ မဉ်ႏတွက်ရော်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီယို ထွာစွဉ်ႏ ကမ္ဘာႏတန်အကို နံပါတ်နွုတ်ꩻအတန်သွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၆၁ သန်းရပ်တဲင် ကမ္ဘာႏတန်အလောင်း နံပါတ် ၄ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အော်သထရိုနီးဆျန်းခမ်းထီဖုံႏတွမ်ႏ အိစ်သာလမ်ဘာႏသာႏနွို့ဖုံႏ ကအဝ်ႏသော့ꩻအာဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏအကို အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီသားတထာႏဝရပ်နဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏလွဒျာႏ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအအာသွတ်ꩻကထွာဒါႏ စျားဗားကြွန်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ရီပတ်ဗလစ်ကဉ်ပွုံႏစံႏ အစိုႏရအဝ်ႏတဲင် ကလွိုက်ရွေꩻခါꩻဒါႏ ပါလီမန်တွမ်ႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏ(သမ္မတလဲ့ ပါသော့ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏအဝ်ႏ (၃၄) နယ်ႏတဲင် (၅)နယ်ႏနဝ်ꩻ ပါꩻသော့ꩻဒျာႏ အထူꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻအရန်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခွုင်းတဲင်ကမ္ဘာႏဟံႏတန်အလောင်း လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻကထွာဒါႏ ဝေင်ꩻတန်ဖုံႏအကို အေန်ဒိုနီးသျားဝေင်ꩻတန် စျကာတာဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻ နံပါတ်(၂) ကိုနဝ်ꩻသွူ။
အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီတွမ်ႏ ပါပူအာနယူးဂီနီခမ်းထီ၊ တီမောအခဝ်ကွဉ်ႏခမ်းထီတွမ်ႏ မလေးသျားခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းထီကူနား အဝ်ႏကပ်ꩻခြꩻစွဉ်ႏတဝင်ꩻ တကောင်ꩻဟံႏယာႏလောင်းဖုံႏသွူ။ ခမ်းထီအသောင်ရင်ꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ သေင်ကာပူခမ်းထီ၊ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ၊ ဖိလစ်ပိုင်ခမ်းထီ၊ ဩသတေးလျခမ်းထီ၊ ပလောင်းခမ်းထီ တွမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီကပဲင်ႏဒါႏ အဲတ်ဒမန်ကြွန် တွမ်ႏ နီကိုဗာကြွန်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းတဲ့အာ လိုအုံတဲ့တချငါႏ ဒေႏသဖုံႏအဝ်ႏကီလဲ့ ကလုဲင်းတဟာႏငါႏ အေန်ဒိုနီသျားဟံႏရွိုင်ꩻတခြာတန်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထောက်ကံးဖေႏနွောင်ꩻဒျာႏ ဇီဝမျိုꩻဖြယ်ဖုံႏ အာတန်နဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ သဘာႏဝအရွီႏအခိုႏဖုံႏ အဝ်ႏတွမ်ႏအလွန်းအလွိုတဲင် နဝ်ꩻဖုံႏအကို - နမ်းမေန်(ရေနံ) တွမ်ႏ သဘာႏဝဓာတ်လူး(သဘာဝဓာတ်ငွေ့)၊ ပသီႏဗွာ(ခဲမဖြူ)၊ တောင်ꩻတနျာႏ(ကြေးနီ) တွမ်ႏ ခံꩻဖုံႏလဲ့ပါဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဆို့ꩻအရုဲင်ထာꩻမာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ - ဗွူ၊ နမ်းမန်ꩻမောက်ꩻအွန်၊ နေင်း၊ ကော်ဖီ၊ ကကေးအို၊ ပရတသီႏ၊ အိုမီႏအိုမက်ꩻဖုံႏ တွမ်ႏ ရာဘာဖုံႏတဲ့ ထန်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားသီး အဓိက ကူꩻကားဖက်ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ - ခယ်ႏခမ်းထီ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ၊ ဂျပန်ခမ်းထီ၊ သေင်ကာပူခမ်းထီ တွမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အေန်ဒိုနီးသျားကြွန်ဗူႏနဝ်ꩻ တိန်ႏတွိုႏ ၇ ရျာꩻဗူႏရပ်မ့ꩻ ကွဲစအွဉ်ႏရေꩻလွဉ် ဖြေꩻစာကူꩻကားရေꩻတဲင် နဝ်ꩻခါအခိန်ႏ သီရိဝိဟာရခမ်းထီ တွမ်ႏ မာဂျာပါဟစ်ခမ်းထီဖုံႏကို ခယ်ႏခွန်ဟော်ခံꩻဆွိုက်ဖုံႏတွမ်ႏ အေင်ဒိယခွန်ဟော်ခံꩻခမ်းထီသီးလဲ့ အဝ်ႏဖြေꩻစာꩻကူႏကားလူႏလုဲင်ႏချာငါတဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏစ ခရစ်တောႏပေါႏလွဉ်ထွူ  တညငါႏတဝ်းအခိန်ႏ ဒေႏသခံႏခွန်ဟော်ꩻခံꩻသီးနဝ်ꩻ ထူႏဆွုပ်လွေꩻ ခမ်းလင်သား ယေန်ႏကေႏမုꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻတွမ်ႏ ခမ်းထီအရေꩻပွုံႏစံႏဖုံႏတဲင် ထွာလွဉ် ဟေင်ဒူတွမ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခမ်းထီတဲင် လွိုင်ႏကွုန်ꩻတိုꩻတက်လွဉ်စွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အေန်ဒိုနီးသျားခမ်းထီသမဲင်ꩻအကိုနဝ်ꩻ အထီႏတောႏဝွေꩻသီးသဘာႏဝအရွီႏအခိုႏဖုံႏတွော့ꩻ ကခံႏဗာႏ အာႏရဲင်ꩻတလာဒါႏခမ်းထီလောင်ႏလင်သားဖုံႏ ကဒို့ꩻတခြို့ꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မွတ်သလဉ်ကုင်ႏသဲႏသီးတွမ်ႏ ဆူဖီပညာႏသျင်ႏသီးနဝ်ꩻ သံးအီလွဉ်သော့ꩻ အိစ်သာလာမ်ဘာႏသာႏ၊ ဥရောပသီးနဝ်ꩻ သံးအီလွဉ် ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏတဲင် အဝ်ႏလယ်ႏထွံႏလေ့လာဟံႏနယ်ႏတောႏတွင်ꩻ သံးမဲဉ်ရိမ်ဒို့ꩻတခြို့တဝင်ꩻ အိုမီႏအိုမက်ꩻကြွန်ကထွာဒါႏ မာလူကူးကြွန်နဝ်ꩻတဲင် ရွို့ꩻရန်ႏစွဉ်ႏဒျာႏလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစစွဉ်ႏ ဒတ်ချ်လိုꩻခွိုꩻသီး ကိုလိုနီအနေႏ ကသွင်ꩻသော့ꩻဒါႏ အမ်ဗိုးအီးနား တွမ်ႏ ဗာတာဗီးယားဖုံႏတဲင် ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ကြွန်ဗူႏကားကအဝ်ႏလဲ့ ပေါ်တူဂီ၊ ပဉ်တစ် တွမ်ႏ ဗြိတိဆျသီးဖုံႏနဝ်ꩻ သိမ်ꩻအွဉ်ႏထွာထိုꩻခန်းဒျာႏ ကိုလိုနီနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻအကို တီမောတွမ်ႏ ယူဂီနီးအခဝ်တွို့ꩻတဲ့ ပါနေနေသွူ။ ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ တိန်ႏတဲင် အေန်ဒိုနီသျားခမ်းထီလဲ့ ကေႏညာႏလꩻခန်းဒျာႏ လွစ်တခြင်ခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။