သမဲင်ꩻတဖူꩻကျံꩻ
လာမားဟာမွူးကွို့ꩻနာꩻဖုံႏ
အဝ်ႏတူရာနီးယန်းနားဟွိုန်ꩻကို ကဖထန်ႏလွဉ်ဒါႏ စောက်ꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဘီစီ ၁၁၃၃-၁၁၂၃-အယံတွင်ꩻ ခံႏစာꩻဗာႏ ခယ်ႏဟော်ခံꩻ "ဂေါဝ်းဆိန်"တိတ်ꩻနျꩻမုꩻဆꩻလသွူ၊ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻ ဘီစီ ၁၁၂၈-၁၁၂၅-ကို ဖနေးအစွိုꩻတန် ၃-စွိုꩻတွော့ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻခူဝိန်ꩻထုဲင်ႏ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လောဝ်ꩻ၊ ဗီယဲက်နံဒေႏသကိုဖုံႏသွူ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ အာႏရဲင်ꩻတန်ထုဲင်ႏသီးဖုံႏ လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် လင်ꩻတယ်ႏဖျင်ခူꩻဝိန်ꩻ နယ်ႏကိန်ꩻမုဲင်ႏကိုလဲ့ ထုဲင်ႏဖုံႏလွဉ်တွိုက်ꩻယင်းတဲင် တသွေႏဒွမ်လင်ꩻ မျဝတီႏဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ တယ်ႏဖျင်ခူဝိန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏရွှေလီခြောင်တန်ဖဲ့ꩻ ကနွို့ꩻလွဉ်ဒါႏ စောက်ꩻပအိုဝ်ႏစွိုꩻနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻစီးဝါးဝိန်ꩻ(တကောင်း)၊ ဧရာႏဝတီႏခြောင် အသောင်အရင်ꩻထျꩻ ညမားစွဉ်ႏနိန်ႏပေါင်ꩻ ၁၇၂-နိန်ႏသွူ၊ အဝ်ႏမဇ္ဈိမဒေႏကို ကလွဉ်ဒါႏ ခွန်အဘိရာဇာႏလင်ꩻတွိုက်ꩻတဲင် ခမ်းကုဲင်ထိုꩻဗာႏသွူ၊ အစွိုꩻယိုနဝ်ꩻ တသွေႏလင်ꩻဒွမ်ဖျင် တယ်ႏဆို့ꩻယင်း ပိုးဝေးခမ်းနဝ်ꩻ ညမားစွဉ်ႏ တယ်ႏဘီစီ ၄၄၃-ဗꩻတွိုႏအေဒီ ၉၅-နိန်ႏပေါင်ꩻ ၅၀၀၀ လွိုစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ခမ်းဗွေႏ ပိုးလꩻမျိုꩻတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ထွာဝင်ꩻပဋိပက္ခတဲင် "ပျူ"ခွိုꩻနွယ်ႏ ပအိုဝ်ႏသီးနဝ်ꩻ ဖထန်ႏခေါ်တွော့ꩻ လင်ꩻတယ်ႏယင်းဝိန်ꩻ စိစ်တောင်း တွမ်ႏခြုံꩻခြောင်တန်ခါႏလယ်ႏ ထာꩻခြောင်ႏလုဲင်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဘီစီ ၁၁၂၅-၁၁၂၂ ယူနန်နယ်ႏကို ကအုံချꩻတယ်ႏဆို့ꩻခူဝိန်ꩻအယံတွင်ꩻ "ချောဝ်"ခူဆက် "ခွန်ဖိန်းဝမ်"တိတ်ꩻနျꩻစောက်ꩻပအိုဝ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏတဲင် ဘီစီ ၇၄၁-၇၃၉နဝ်ꩻ နွို့သော့ꩻလွေꩻမန်းခမ်း ကွတ်ခုဲင်ကောင်ရွေꩻ ကျူကုတ်တခါꩻငွါဖဲ့ꩻထွူနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻဖျင်ခူဝိန်ꩻ ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻအခေါဝ်နဝ်ကိုနဝ်ꩻသွူ၊ ဝီလီယန်ဒန်းဟဲစ်ကဲတ် သဖော်ꩻအလꩻ စောက်ꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးဖူးဝေးဖြောဝ်ꩻ၊ နဝ်ꩻတဝ်းလဲ့ မန်းသီးဖုံႏ လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် ဆွတ်ꩻဒွမ်လင်ꩻစိစ်တောင်းတွမ်ႏခြုံꩻခြောင်တန်နီလီးခါႏလယ်ႏ ရိုꩻပီးနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏပိုးဝေးခမ်းကို ကထန်ႏလွဉ်ဒါႏ အစွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့သင်၊ အဝ်ႏဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻ ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ အစွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့သင်၊ အဝ်ႏမျဝတီႏနယ်ႏကို ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏအစွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့သင် ခွဲးကျုံႏလွဝင်ꩻ ခြောင်တန်နီလီးခါႏလယ်ႏကိုတဲင် တယ်ႏဆို့ꩻသုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းတန်နဝ်ꩻသွူ၊ ခါးလားကောင်ရွေꩻသား တွမ်ႏစီးဝါးခမ်း ခွိုꩻပအိုဝ်ႏဖုံႏ ကလင်ꩻထေ့နဝ်ꩻ အဝ်ႏမျဝတီႏဖဲ့ꩻ ကဖျော်လွဉ်ဒါႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး တယ်ႏဆို့ꩻအွဉ်ရီးလဲဉ်း "သုဓမ္မဝတီႏ"ခမ်းတဲင် ကောင်ရွေꩻသားတွမ်ႏ စီးဝါးနယ်ႏသား နီစွိုꩻယို ဖျော်ထေ့ထွူ တယ်ႏညီꩻဝင်ꩻ "သုဘိန္နနဂရ"တွမ်ႏ "သုဝဏ္ဏဘူမိ"ခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစတူရာနီးယန်းနားဟွိုန်ꩻကို ကဖထန်ႏလွဉ် ဘီစီ ၁၅၀၀-ဗꩻတွိုႏ ၆၀၀ ခါႏလယ်ႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး သက်မွန်ယံအုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻအတွက် ကတွူႏတရန်လွဉ်ဗာႏဒါႏ နုဲင်းကီယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ညနေးစွဉ်ႏနိန်ႏပေါင်ꩻ ၁၁၀၀၀ ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏကုဲင် ခယ်ႏခမ်းကိုအယံတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဂေါဝ်းမိန်းဝမ် ခွန်ဟော်ခံꩻသီးဖုံႏ တိတ်ꩻနျꩻအံႏနွောင်ꩻတဲင် ခွိုꩻပအိုဝ်ႏအပါႏအဝင်ႏ စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ လွင်းထန်ႏဗာႏ လောဝ်ꩻ၊ ဗီယဲစ်နံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားကိုဖုံႏလဲ့ တယ်ႏဆို့ꩻတဉ်ႏခွေါင်လဲဉ်း ခင်ႏလမ်းအုံအယံတွင်ꩻ ထုဲင်ꩻဖုံႏလွဉ်တွိဒက်ꩻတဲင် လွင်းထန်ႏဗာႏ ကအဝ်ႏတယ်ႏဆို့ꩻခူဝိန်ꩻထုဲင်ꩻခမ်း မုဲင်းခြောင်ꩻတန်အေသာင်အရင်ꩻတွမ်ႏ ကိန်ꩻမုဲင်ႏနယ်ႏဖုံႏကိုလဲ့ ကွပ်ထုဲင်ꩻဖုံႏ နေးတွမ်ႏအာႏရဲင်ꩻ လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် လွင်းထန်ႏဗာႏ၊ ကတယ်ႏဆို့ꩻစီးဝါးဝိန်ꩻအယံတွင်ꩻလဲ့ အဘိရာႏဇာႏ လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် လွင်းထန်ႏဗာႏ၊ ကအဝ်ႏဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻလောင်းလဲ့ ကွပ်မန်းဖြောဝ်ꩻသီး လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် လွင်းထန်ႏဗာႏ၊ ကအဝ်ႏမျဝတီႏဖဲ့ꩻသူꩻလဲ့ ကွပ်ထုဲင်ꩻဖုံႏ လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် လွင်းထန်ႏဗာႏ၊ တွမ်ႏဖူးဝေးပိုးလိုꩻမျိုꩻ ကအဝ်ႏတယ်ႏဆို့ꩻညီꩻဝင်ꩻ ပိုးဝေးခမ်းထီအတွင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကွပ်ပွိုးပိုးတွမ်ႏပအိုဝ်ႏတဖူးဝေး ထွာဝင်ꩻပဋိပက္ခတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏဖုံႏလွင်းထန်ႏဗာႏစတဲင် သမဲင်ꩻထီထွတ်ꩻအကို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး ဘဝအစနဝ်ꩻ အကဲင်အမင်ꩻ အထူႏအနာႏ အထင်ႏအလင်ဖုံႏ တွူႏတရန် ကာဗꩻလွဉ်ဗာႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏ မရေႏမရာႏနုဲင်းကီယိုဟွဉ်ႏထွူမꩻ တယ်ႏစ ဘီစီ(၆)ရျာꩻဗူႏ ဗꩻတွိုႏအေဒီ(၁၁)ရျာꩻဗူႏအယံတွင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻနွောင်ꩻသွူ သုဓမ္မဝတီႏ၊ သုဘိန္နနဂရတွမ်ႏ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိခမ်းဖုံႏတဲင် ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးဘဝယို တွမ်ႏဣန္ဒြေႏဂုဏ်ႏသိက္ခာႏအဝ်ႏလွဉ်ဗာႏသွူ။ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး ကအုံဗာႏတွမ်ႏပါႏ ခူဝိန်ꩻတွမ်ႏဟော်တွမ်ႏဟင်းနဝ်ꩻ နိန်ႏပေါင်ꩻ(၁၆၀၀)ရပ်တဲင် လွိုတဲင်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထာꩻလေရောင်ႏထိုꩻမား ထွာလာမားဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻဖုံႏစွဉ်ႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းနဝ်ꩻသွူ၊ Misfortume never comes alone. အကုသိုလ်ႏ ဂြိုဟ်ႏရာႏဟုနဝ်ꩻ တလဲင်ႏလွုမ်ꩻတလွဉ်တဝ်း-ကရိုꩻဒါႏ အင်္ဂလိပ်သီးငဝ်းတွိုင်ꩻအလꩻ အေဒီ (၈၃၂-၈၃၅)ကို နန်းစောတပ်ဖုံႏလွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိကုဲင်ဗာႏလဲဉ်းတလဲင်ႏ၊ ခွန်တွမ်ႏလိုꩻခမ်းလိုꩻထီဖုံႏ တွူႏတရန်သောင်ႏသာလွယင်းဝင်ꩻတဲင် ကွီးတနွောင်းနွောင်ꩻယင်းဒျာႏ ဘီစီ(၄၄၃)ကိုကပွင်ꩻဒါႏ သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမသာႏသနာႏနဝ်ꩻ စွစ်ꩻလီတွိုႏလွေꩻ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိတဲင် အေဒီ ၄-ရျာꩻဗူႏကို သုဝဏ္ဏဘုမ္မိခမ်းယို လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏငါႏလဲဉ်းအကျောင်ꩻ ခယ်ႏမတ်တန်ꩻကို အဝ်ႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အေဒီ ၇-ရျာꩻဗူႏအယံတွင်ꩻ ပါရှန်းကွုံႏသယ်ႏတွမ်ႏ သုဝဏ္ဏခမ်းသားဖုံႏ အောဝ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကား ပေါင်ꩻပုဲင်လဲဉ်းဝင်ꩻအကျောင်ꩻ သေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ သာႏယာႏလွိုင်ႏကွိဒန်ꩻတဲင် အဝ်ႏမဇ္ဈိမဒေႏသကို သင်္ကရဲက်ဘာႏသာႏ ပါဠိဘာႏသာႏတွမ်ႏ ကဒမ္ဗအက္ခရာႏ၊ ပါလဝအက္ခရာႏဖုံႏလဲ့ဖျော်တွိုႏလွဉ် သုဝဏ္ဏတွမ်ႏမဇ္ဈိမယိုလဲ့ အဝ်ႏဖြေꩻစာကူꩻကားလဲဉ်းဝင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဂျေစကော့မတ်တန်ꩻအလꩻ သေဗာႏပါသွူ။ တယ်ႏခမ်းဗွေႏ သူရိယစန္တာႏ ဗꩻတွိုႏ မနုဟာႏစိုးခါႏလယ်ႏကို သုဝဏ္ဏခမ်းသား (ပျူ ဖျအို ပေါ်ဦꩻ ပအူႏ ပအိုဝ်ႏ တောင်သူ)ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဗုဒ္ဓဘာႏသာာႏဂိုဏ်ꩻဝင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻသာႏယာႏလွဉ်မꩻ ခမ်းအသောင်အရင်ꩻ တကေးထီႏတောႏတဲင် အေဒီ (၁၁၅၇)ကို တမ္ဗဝတီႏခမ်းဗွေႏ ခွန်အနုရုဒ္ဓါႏ လွဉ်တွိုက်ꩻယင်းတွော့ꩻ ပျူခွိုꩻနွယ်ႏ ပအိုဝ်ႏသီးခမ်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိနဝ်ꩻ လုံးဝြပင်ꩻပြုဲင်လီလာထိုꩻဗာႏအကျောင်ꩻ ပါမောက္ခ G.H.Luee အွဉ်ႏမုဲင်သေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။