cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဘုရာꩻချွစ်ဘီလူꩻဆွဉ်ႏဆျူ
"သူစိလောမဘီလူꩻ ထွာသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ" ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ဘီလူꩻ နာႏစဲင်းစဲင်းနော၊ သွီႏဖုံႏကလီမ်ꩻ သေင်ႏမွူးနောဝ်ꩻ ကွဲညည ဗဉ်ႏထံထိမ်စွဉ်ႏ သေင်ႏမွူးအနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ရာဂဒေါသ-စတဲင်ကိလေႏသာႏ (ကဗွန်ပီဒါႏသွီႏ)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ လောႏမဲ့အာႏရွုံႏ၊ လောႏနားအာႏရွုံႏ၊ လောႏနေ့ꩻဖူအာႏရွုံႏ၊ လောႏဖြေꩻအာႏရွုံႏ၊ လောႏသာႏယာႏမုꩻ အခွေါင်းအရွ နမ်းအာႏရွုံႏဖုံႏတဲင် ဗဉ်ႏထံထိမ်စွဉ်ႏသꩻ၊ နမ်းအုံစွူလꩻဒွုမ်၊ နမ်းလွေꩻဖေႏဗာႏ၊ လောႏဖေႏဗာႏ၊ နမ်းဒုက္ခဗာႏ အစားစား၊ သꩻခိုးလျားဗာႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အကျိုꩻထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ အဲဉ်ထောဝ်း။ ကွပ်ထီႏသေ အထျꩻအထောင်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻကသူႏသေထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အားထွုတ်ဝိပဿနာႏတွော့ꩻ ပယ်ႏလꩻထိုꩻကိလေႏသာႏ (လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ထိန၊ ဥဒ္ဓစ္စ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပ)ဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ ကာႏလꩻဩဃ၊ ဖါႏလꩻဒုက္ခ၊ ကာႏမလွစ်ထန်ႏ၊ တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏတရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် "သူစိလောမဘီလူꩻနဝ်ꩻ လꩻစွဉ်ႏတမဂ်တဖိုလ်ႏ၊ ထွာစွဉ်ႏသောႏတာႏပန်ႏပုဂ္ဂိုလ်ႏ (အဋ္ဌကထာႏရိုꩻ)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "သူစိလောမ ကထွာဗာႏဘီလူꩻ အဆွဉ်ႏကစျူဗာႏအကျောင်ꩻ" အွိုးစခါ ဗွေႏဘုရာꩻကဿပစိုး- သူစိလောမဘီလူꩻနဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻတပါꩻ၊ တွိုႏခꩻတလဲင်ႏ လွေꩻညာꩻထာꩻသဲင်ꩻ ခင်ႏတဲ့တဗော့ꩻလဲ့ꩻတဗော့ꩻလꩻ၊ နမ်းတဲ့ စောဝ်ႏပဲ့ꩻစောဝ်ႏပꩻတသိုꩻ၊ မရိုႏမသေႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏလွေꩻကိန်ꩻတလွာꩻသော့ꩻ သံဃာႏခင်ႏလမ်းကိုနောဝ်ꩻသွူ။ သံဃာႏခင်ႏလမ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆဲင်ႏလို့သံဃာႏ၊ ဝင်ꩻဒါကြောင်းကြောင်း၊ ဝင်ꩻဒါဟောဝ်ဟောဝ်၊ ဝွေꩻလွေꩻဗွကိန်ꩻတလွာꩻသော့ꩻတဲင် သံဃာႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ တဗော့ꩻလဲ့ꩻ တဗော့ꩻလꩻ စောဝ်ႏပဲ့ꩻစောဝ်ႏပꩻထံထိမ်ထိုꩻစွဉ်ႏ၊ ဝွေႏဝုဲင်ႏထိုꩻစွဉ်ႏ၊ နွုမ်ꩻကုဲင်ထိုꩻစွဉ်ႏ၊ သံဃာႏခင်ႏလမ်း အဝ်ႏကြောင်းကြောင်း ကွပ်ပွိုးမာꩻတဗော့ꩻထိုꩻ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻဖေႏနဝ်ꩻမꩻ သဲင်ꩻထွာဗာႏစွဉ်ႏ ဘီလူꩻဆွဉ်ႏစျူနောဝ်ꩻသွူ။ "ခရလောမ ကထွာဗာႏဘီလူꩻ အဆွဉ်ႏကကျံꩻဗာႏအကျောင်ꩻ" ကဿပဗွေႏဘုရာꩻစိုး ဝွေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာလိုꩻသီႏလသား ဥပါသကာႏတဖြာꩻ၊ တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ ထူႏသံဃာႏထာꩻဒါကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻ တဖွူꩻတဲင် လွေꩻဒါဟံႏလောင်း၊ ဝွေꩻဗေင်ႏသော့ꩻဆောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻအကုသိုလ်ႏ၊ တွိုႏနွောင်ꩻဒွုမ်လူꩻခမ်း၊ ထွာတောခန်းဒျာႏ ဘီလူꩻဆွဉ်ႏကျံꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ သူစိလောမသုတ်)
ဝေင်ꩻကော့တောင်း
အဝ်ႏမျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻပူတာအို ဗꩻတွိုႏအခဝ်နဝ်အသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻကော့တောင်းယိုနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၁၂၄၂ မဲင်ႏ (ကီလိုမီတာ ၂၀၀၀)တဲင် ကော့တောင်းတောမ်ႏ ဝေင်ꩻရန်ႏတကွုန်ႏနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ ၄၉၇ မဲင်ႏ (ကီလိုမီတာ ၈၀၀)ရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻကော့တောင်းယို တောမ်ႏထုဲင်ꩻခမ်း ဝေင်ꩻရနောင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွဲႏတောႏလို့ဝင်ꩻတဲင် အဝ်ႏရနောင်းဖဲ့ꩻ မိဉ်ႏထွားလွေꩻ ကော့တောင်းဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထီႏလွေꩻဗာႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ လမ်းဖုံႏ၊ သေင်ႏတခြာဖုံႏ ကအဝ်ႏဗိဉ်ႏဒါႏ ကောင်ရွေꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတွိုႏဖျော် ဝေင်ꩻကော့တောင်းနဝ်ꩻ အီႏထီႏဗာႏ ဘုရင့်နောင်အငူ(Cape Bayin Naung) နဝ်ꩻသွူ။
ရပ်ကွက်
• # အောင်သုခရပ်ကွက်
• # ဘုရင့်နောင်ရပ်ကွက်
• # အဏ္ဏဝါရပ်ကွက်
• # အေးမြကန်သာရပ်ကွက်
• # သီရိမြိုင်ရပ်ကွက်
• # ရွှေဟင်္သာရပ်ကွက်
• # ရွှေဇင်ယော်ရပ်ကွက်
• # အေးရိပ်ငြိမ်ရပ်ကွက်
• # ရွှေပြည်သာရပ်ကွက်
ဥပဇ္ဈာယ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻအတပဲ့ꩻ
"ဥပဇ္ဈာယသုတ် (ဥပဇ္ဈာယ်ႏဟဲ့ꩻလွေꩻ အတပဲ့ꩻ ဘုရာꩻထျꩻ၊ အတပဲ့ꩻ ထွာလꩻစွဉ်ႏရဟန္တာႏ)" မော့ꩻနဝ်ꩻခါ- ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့အဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏထျꩻ၊ လောဝ်းအဆရာႏနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဆရာႏဗွေႏဩ- ခွေသွဉ်းနမ်းနောဝ်ꩻ ထွူႏဆွို့တန်၊ လစ်ꩻဖဲ့ꩻသွစ်ꩻနား ထွားလွေꩻယူႏလွေꩻတဲ့ တဖြောင်တဝ်း၊ အားထွုတ်တရာꩻတဲ့ တထီႏတဝ်းတရာꩻ၊ လွꩻမွိုင်းဒျာႏ၊ တခေင်ꩻမွိုင်းဒျာႏထာꩻ၊ တပျောႏတဝ်းတဲ့ အားထွုတ်နွိုင်ႏဗာႏတရာꩻ၊ ခွေယို အလွိုးတလꩻနွောင်ꩻတဝ်းတရာꩻ ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" အဆရာႏဟဲ့ꩻလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ လောဝ်းနယ်လို့လို့ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ အတပဲ့ꩻ ကလောဝ်းအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻဟွေး- ပေါႏတထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏသွုံꩻတမွိုꩻ အာဟာႏရ၊ ပေါႏအုံလွꩻလိꩻထာꩻ၊ ပေါႏတမာꩻတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ပေါႏတလိုႏတဝ်း ဗောဓိပက္ခိယတရာꩻနဝ်ꩻ နမ်းထွူႏဆွို့၊ ယူႏထာꩻတဖြောင်တဝ်း၊ တလꩻတဝ်းတရာꩻ၊ လွꩻမွိုင်း တခေင်ꩻမွိုင်းထာꩻ၊ ပျောႏတဝ်း၊ ကျင်ꩻနွိုင်ႏနင်ႏနေးတဲင် ထင်းဒျာႏလꩻနွောင်ꩻတဝ်းတရာꩻ။ ရဟန်ꩻဟွေး- 'ထိန်ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ကဣန္ဒြေႏ၊ အားထွုတ်မွေးမွေးသွော့တရာꩻ၊ အာဟာႏရတဲ့ ချင်းသွုံꩻလုဲင်း၊ လွꩻမွုန်းလာꩻလာꩻ၊ မာꩻသွော့ကုသိုလ်ႏဟုဲင်း"ဗွေႏဘုရာꩻဆွုံꩻမꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တပါꩻတန်ဒျာႏ လွေꩻအုံခင်ႏလမ်း ယေန်ယေန်တေ့ꩻတေ့ꩻကို ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေး၊ အွဉ်ႏဟောဝ်ဟောဝ်သတိꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻစွူစွူ၊ မဉ်လꩻမွေးမွေး မဂ်ဉာဏ်ႏဖိုလ်ႏဉာဏ်ႏ၊ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏတဲင် အားထွုတ်မွေးစွဉ်ႏဒျာႏ (ဝိပဿနာႏ)တရာꩻ။ ထိန်ꩻခါꩻမဲ့ဣန္ဒြေႏ၊ (ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏမဲ့ ခံႏထွားတဝ်းအကုသိုလ်ႏ)၊ အဝ်ႏကုဲင်နားဣန္ဒြေႏ၊ နေ့ꩻဖူဣန္ဒြေႏ၊ ဖြေꩻဣန္ဒြေႏ၊ နမ်းဣန္ဒြေႏ-ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထိန်ꩻတဲပ်တဲ့ခါꩻ၊ နေးတွမ်ႏဗောဓိပက္ခိယတရာꩻ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻတဲင် အားထွုတ်မွေးတရာꩻတွော့ꩻ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏယိုနဝ်ꩻ "ဗုဒ္ဓဝေနေယျပုဂ္ဂလ-ဘုရာꩻချွစ်မꩻ လꩻနွောင်ꩻတရာꩻ"တဲင် နာႏဗွေႏဘုရာꩻ အဆွုံꩻအမꩻတွော့ꩻ ထွိုင်ႏအားထွုတ်မွေးတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻမွေးစွဉ်ႏတရာꩻ၊ ထွာစွဉ်ႏရဟန္တာႏ၊ ခန္ဓာႏဖေ့ငီမ်ꩻ၊ ရုပ်နာမ်ႏသီမ်ꩻလꩻ၊ ခွꩻကဒဲ့ꩻရျူႏသျူးထိုꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဥပဇ္ဈာယသုတ်)
ဘာႏဝနာႏ
ဘာႏဝနာႏ ၂-မျိုꩻ
(တောင်ꩻခါꩻ-သမထ၊ သမာဓိ၊ ဧကဂ္ဂတာ ယို ၃-မျိုꩻနဝ်ꩻ သဘော်ꩻတရာꩻ ဗွန်ပီလို့ဝင်ꩻ) "ထွားဒါႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ထွားချာ နီနမ်းခန္ဓာႏ။ "ထီႏဒါႏထူꩻထူꩻချာꩻချာꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- နေးနေးပကတိမဲ့ ကထွားချာ နီနမ်းခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဒျာႏ လိုꩻ' ဖိုး' ပနား'အမူႏ'အခိုစတဲင် ထီႏဒျာႏ ပညတ်အနေႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ။ ကတိန်ႏအားထုတ်မွေးတရာꩻ၊ ကတိန်ႏလꩻလွဉ် ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏနဝ်ꩻခါ ကတိန်ႏထီႏချာ နီနမ်းယိုနဝ်ꩻ ရုပ်နာမ်ႏနီပါꩻ ပေါင်ꩻစုခါꩻဒျာႏ၊ ထွာကုဲင်နီပါꩻ နီနာꩻဖုဲင်လုဲင် အဝ်ႏထွာကုဲင်လွေꩻသေႏသေႏ၊ ထီႏထူꩻထူꩻချာꩻချာꩻနေးတော ပရမတ္ထအနေႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ကသျင်ꩻပျꩻနယ်ဒါႏ အခရာႏယိုနဝ်ꩻ- ဝိသေသေန ပဿတီတီ ဝိပဿနာ-ကရိုꩻဒါႏ ဝိဂျိုဟ်ႏဝစနတ္ထနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။)
ထီႏဒါႏအစားစား၊ ထွားဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ-
စတဲင် ထီႏဒါႏအစားစား၊ ထွားဒါႏအမျိုꩻမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ (ကသျင်ꩻပျꩻနယ်ဒါႏ အခရာႏယိုနဝ်ꩻ- "ဝိသေသေန ပဿတီတိ ဝိပဿနာ"ကရိုꩻဒါႏ ဝိဂြိုဟ်ႏဝစနတ္ထနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။)
ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ
သမထတဲ့နဝ်ꩻ၊ ဝိပဿနာႏတဲ့နဝ်ꩻ ထွာဘာႏဝနာႏထာꩻမာꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ ကမ္မ - ဘာႏဝနာႏထာꩻမာꩻ ဌာန - ခင်ႏလမ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ - ဘာႏဝနာႏ ထာꩻမာꩻခင်ႏလမ်း ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ = ကသိုဏ်းပါꩻဆီ၊ အသုဘပါꩻဆီ၊ အနုဿတိပါꩻဆီ၊ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာႏတပါꩻ၊ စတုဓာဝတ္ထာန်ႏတပါꩻ၊ အပ္ပမညာႏလစ်ꩻပါꩻ၊ အာရုပ္ပလစ်ꩻပါꩻ စုစုခြွဉ်း- ၄၀၊ (အဘိ၊ သင်္ဂဟ ဆဋ္ဌမူ-၁၄၈)။ "အနုဿတိ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ဗုဒ္ဓ-ဘုရာꩻဂုဏ်ႏ၊ အနု- ခွိုꩻခွိုꩻယွိုင်ꩻယွိုင်ꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏယူႏလꩻ၊ သတိ- ယူႏလꩻ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိ- ခွိုꩻခွိုꩻယွိုင်ꩻယွိုင်ꩻ၊ ဆင်ႏဆင်ႏယူႏလꩻ ဘုရာꩻဂုဏ်ႏ။
ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ၉-ပါꩻပါႏဠိ
ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ၊ သမ္မာသမ္မုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သုဂတော၊ လောကဝိဒူ၊ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ၊ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘဂဝါ။
ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ၉-ပါꩻ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ
၁။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- လူꩻလိုꩻဗျဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏခိုမူႏ၊ ကားကလူႏယို၊ ကွပ်ထူႏထွိုက်ယံ၊ (အရဟံ)ဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၂။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- ကောသွဉ်ဖေႏဒါႏ၊ ဆရာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ဗွေႏစဝ်းနမ်းဒျာႏ၊ ယံငါႏစဲင်းစဲ့၊ ကြောင်းကြဲ့တရာꩻ၊ ကွပ်သေငါꩻမꩻ၊ (သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ)၊ ယံခေါဗွဗႏဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၃။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- သိုမ်ပါꩻဝိဇ္ဇာႏ၊ တဆီငတ်ꩻဗာႏ စရဏ၊ ကွပ်လꩻဗွေအာ၊ (ဝိဇ္ဇာစရဏ သမ္ပန္နော) ယံခေါဗွေႏဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၄။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- ငေါဝ်းဟဝ်ရိုꩻဒေါ့ꩻ၊ တွိုႏသော့ꩻနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ဖထန်ႏဒုက္ခော၊ (သုဂတော)ဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၅။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- သတ္တောကာသ၊ သင်္ခါရရိုꩻ၊ လောကသိုမ်ပါꩻ၊ သေငါꩻယံကျ၊ လောကဝိဒူ၊ ဆန်ꩻထူꩻဗွေႏဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၆။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- မျတ်လွိုလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ဆုံꩻမꩻသင်ꩻသား၊ ကားသတ္တဝါႏ၊ ဆုံꩻမꩻဒါႏခေါ၊ (အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ)ဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၇။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- လိုꩻလူꩻဗျဟ္မာႏ၊ သတ္တဝါႏသီး၊ ဆရာႏကွပ်ထွာ၊ (သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ) ဟဝ်ယံဗွေႏဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၈။ နီဗွေႏဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ- သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ၊ မျတ်တရာꩻယို၊ သေငါꩻယံခေါ၊ (ဗုဒ္ဓေါ)ဗွေႏဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ ၉။ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ- သူပါꩻဘုံꩻတောႏ၊ ဗွေကျောႏငါႏထာꩻ၊ (ဘဂဝါ)ဂုဏ်ႏ၊ ဘုံႏတန်သိုမ်ခမ်း၊ ခင်ႏလမ်းဖွစ်ꩻဖဲစ်ꩻ၊ ကျောႏစွစ်ꩻစဲစ်ꩻလဲဉ်းသွူ။ (ဂုဏ်ႏတောႏကွတ်ꩻစွိုး၊ စင်ဖြွိုးလꩻခါꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻယို၊ သꩻကိုရေႏရောႏ၊ ပူႏဇောႏခွꩻစုံ၊ စူနုံတဆီ၊ ကတောင်ကီဒင်ႏခြွဉ်း၊ ခွေသွဉ်းရိုႏသေႏ၊ ခေါက်ဝုဲင်ႏဗွေႏဩ။)
ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ ကွတ်ꩻပါꩻယိုနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏအီဘုရာꩻတဲ့လꩻ၊ နီသꩻအာႏရုံႏ မဉ်ႏအွဉ်ႏစပ်လွေꩻသေႏသေႏ ဘုရာꩻဂုဏ်ႏယိုနဝ်ꩻ "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ"ဘာႏဝနာႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတဲ့ထွာ၊ စိတ်အီပတီꩻတဲ့ လꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ဂုဏ်ႏတောႏယိုနဝ်ꩻ ဝုဲင်ႏအီဘုရာꩻတဲ့ယဝ်း၊ ပွါꩻမျာꩻအီ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻတဲ့ယဝ်း၊ စိက်အီပတီꩻတဲ့ယဝ်း၊ သုံꩻအီအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အကျိုꩻတန်ငါႏ မရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏစိက်အီပတီꩻနဝ်ꩻ မာꩻသွော့နုဲင်းယို- ယူႏလွေꩻအရဟံဂုဏ်ႏ အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻထွူတဲင် "အရဟံ"ချꩻလင်ꩻပတီꩻတဖြုံႏ၊ "အရဟံ"ချꩻလင်ꩻပတီꩻတဖြုံႏ၊ ပေါႏလို့လွေꩻ ပတီꩻတရျာꩻသွစ်ꩻဖြုံႏတဲ့ ထွာခန်းအရဟံဂုဏ်ႏ ပတီꩻပတ်နဝ်ꩻသွူ၊ (မဉ်ႏဒေါ့ꩻနေးဂုဏ်ႏတောႏပေါင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာအရဟံဂုဏ်ႏတောႏ တရျာꩻသွစ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။)
(တောင်ꩻခါꩻ-အဝ်ႏကုဲင်ဂုဏ်ႏတောႏ အလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ယူႏလွေꩻအဓိပ္ပါယ်ႏ စိက်လွေꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ၊ ကအွဉ်ႏနယ်ယိုနဝ်ꩻ အမျာꩻသွုံꩻ အနယ်ꩻအယိုꩻသွတ်ꩻသွူ။ "သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ"ချꩻပတီꩻတဖြုံႏ၊ မဉ်ႏမာꩻနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ယိန်းဟဝ်၊ ဂုဏ်ႏတောႏအလင်တဲ့ နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ။) "အရဟံ"ချꩻလင်ꩻတဖြုံႏ၊ "သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ"ချꩻလင်ꩻတဖြုံႏ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ "စိက်ပတီꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာ "ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ"တဲင် အရေꩻတန်ဒျာႏ သꩻအာႏရုံႏစပ်ꩻလွေꩻ ဘုရာꩻဂုဏ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဖြောင်းရွစ်ခြေင်၊ စူဖြွေႏခြေင်လွေꩻ ပတီꩻလွုမ်ꩻ၊ သꩻမဉ်ႏတတွိုႏလွေꩻတဝ်း ဘုရာꩻလောင်း (ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏလောင်း)နဝ်ꩻ အထီတပေါႏထွူႏတဝ်း၊ အကျိုꩻတဲ့ တပေါႏတန်တဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ "ပတီꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထေရဝါဒ ပိဋကတ်ကျမ်ꩻဂန်ႏကိုနဝ်ꩻ တပါသော့ꩻတဝ်းတဲင် "ဘုရာꩻစိုးနဝ်ꩻ ပတီꩻအဲဉ်ထဝ်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻချာယို စုက်ဂါႏထာႏ ၃၇-လဲင်ႏ၊ အလဲင်ႏ ၁၀၀၀-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻခါ အလဲင်ႏပေါင်ꩻ ဖေႏနေးကသေအီတဲင် စုက်ဂါႏထာႏတလဲင်ႏ ချꩻလင်ꩻပတီꩻတဖြုံႏ မတ်တောင်ꩻခါꩻအီနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပါဠိအဘိဓာန်ႏကိုနဝ်ꩻ ပတီꩻယို ဟဲ့ꩻ"ဇမ္ပမာလာ"နဝ်ꩻသွူ။ "ပတီꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထေရဝါဒ ပိဋကတ်ကျမ်ꩻဂန်ႏကိုနဝ်ꩻ တပါသော့ꩻတဝ်းတဲင် "ဘုရာꩻစိုးနဝ်ꩻ ပတီꩻအဲဉ်ထဝ်း"ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ (ဇမ္ပ-ရွစ်၊ မာလာ-ကဝ်ႏ၊ ဇမ္ပမာလာ-ရွစ်ဖတ်မတ်တောင်ꩻအီတာႏ ကဝ်ႏထူး-အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။) ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီးအနေႏ ကတိန်ႏသုံꩻအီတော (ကတိန်ႏစိက်အီတော) ဘုရာꩻဂုဏ်ႏစတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အကျိုꩻထွိုက်ရာꩻထွိုက်ရာꩻပေႏနဝ်ꩻတဲ အောဝ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ "ပတီꩻ"တပါတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ အွဉ်ႏသꩻဓိဋ္ဌာန်ႏ မဉ်ႏအောဝ်ႏယူႏခူꩻလိမ်ꩻခူꩻပြန်ႏလွေꩻ ဘုရာꩻ (ဘုရာꩻဂုဏ်ႏတောႏ)နဝ်ꩻ ထွာ "ဗုဒ္ဓါနုဿတိ"ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻနေနေ၊ အကျိုꩻတန်ဒျာႏနေနေနဝ်ꩻသွူ။
အားထုတ်အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻနယ်ꩻ
၁။ အရညဂတော ဝါ- လွေꩻတခြာကိုတရိုꩻတောဝ်း၊ ၂။ ရုက္ခမူလဂတော ဝါ- လွေꩻသေင်ႏမွူးခလ တရိုꩻတဝ်း၊ ၃။ သုညာဂါရဂတော ဝါ- လွေꩻကျောင်ꩻလိုꩻယေန်ယေန်ကို တရိုꩻတဝ်း၊ ၄။ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ- အုံတပန်းနေးထွူတဲင်၊ ၅။ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ - အွဉ်ႏတနွောင်းနွောင်းနမ်းထွူတွော့ꩻ၊ ၆။ သတိံ- သတိꩻယို၊ ၇။ ပရိမုခံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ- အွဉ်ႏမိုးလွေꩻ တရေ့ꩻနွို့-သာထန်ႏသူꩻ၊ ၈။ သတောတ အဿသတိ- အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻငါ တရေ့ꩻနွို့ငါ။ ယိုနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ "မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် ပါဠိတောႏ"ကို ကလွဉ်အတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အားထုတ်ပွုံႏ အချွုတ်နောဝ်ꩻ-
အွဉ်ႏသတိꩻဟဝ်ဟဝ်မꩻ သမာႏဓိအာႏဟဝ်၊ သမာႏဓိအာႏဟဝ်မꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏပေါႏလွဉ်၊ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏပေါႏလွဉ်မꩻ သေစဲင်းစဲင်းဗာႏ ခန္ဓာႏတန်ယိုနဝ်ꩻ- အနိစ္စ - (ထာꩻတသေတဝ်း)တန်ဒျာႏ၊ ဒုက္ခ- (ထာꩻဆင်ꩻရယ်ꩻ) တန်ဒျာႏ၊ အနတ္တ- (နမ်းမွေးတောဝ်း) တန်ဒျာႏ၊ အသုဘ- (ထာꩻတင်ႏတယ်ႏမွေးတဝ်း) တန်ဒျာႏ။ သေလွဉ် (ထီႏလွဉ်)စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ ထာꩻမဉ်လꩻခန္ဓာႏ (လောဘတဏှာႏ)လို့ထိုꩻ၊ လောဘတဏှာႏလို့ထိုꩻမꩻ သမုဒယသစ္စာႏ ထွာလꩻတဝ်း၊ သမုဒယသစ္စာႏ ထွာလꩻတဝ်းမꩻ ဒုက္ခသစ္စာႏတဲ့ ထွာတဝ်း၊ ကွပ်ဒုက္ခသစ္စာႏ ထွာတောဝ်းတဲင် ဒုက္ခဗာႏတဝ်း၊ ကွပ်ဒုက္ခဗာႏတဝ်းတဲင် ချမ်ꩻသာႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏနေးကသေနာႏ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏ ခꩻတနယ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်သေလွ် (ထီႏလွဉ်) စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တတဲင် မဉ်လꩻတဝ်းဒွုမ်ခန္ဓာႏ၊ ကွပ်မဉ်လꩻတဝ်းဒွုမ်ခန္ဓာႏတဲင် ကွုတ်ထဲင်းတဝ်းဒွုမ်၊ ကွပ်ကွုတ်တဝ်းဒွုမ်တဲင် ထာꩻဖြားဒုက္ခ၊ ထာꩻဆာဒုက္ခ၊ ထာꩻသီဒုက္ခ သောက ပရိဒေဝ-စတဲင် ဒုက္ခအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ မော့ꩻဗာႏဒွုမ်၊ ကွုတ်ဖြားဆာသီ ပူလီသော ပရိဒေဝဖုံႏ အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်တဲင် ချမ်ꩻသာႏသႏသေႏနားနားခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ (ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻခရာႏ၊ ဝိပဿနာႏ အကျောင်ꩻယိုနဝ်ꩻ အာငါႏ၊ လုဲင်းငါႏတဲင် မဉ်ႏတဲမ်းခေါ်ခေါ်ဒျာႏ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻခရာႏ၊ ဝိပဿနာႏအကျောင်ꩻခြေင်ခြေင် လိတ်စောင်ႏတစောင်ႏနဝ်ꩻမꩻ အီႏပြဲ့ꩻစွုံႏလꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ကတဲမ်းနယ်ယိုနဝ်ꩻ အခေႏအနေႏအလꩻ တဲမ်းပျꩻနယ်ဗာႏကွို့ꩻ အားထုတ်ပွုံႏ အားထုတ်နယ်ꩻ အချွုတ်ပေႏတစိꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။) အားထုတ်တရာꩻနဝ်ꩻ အုံနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏ၊ အားထုတ်မုဲင်ꩻကိုကိုတဲ့ လꩻဒျာႏ၊ ကျိုꩻစာꩻအားထုတ်လွသွော့နော။
ဘာႏဝနာႏကဗျာ
- အနိစ္စ ဒုက္ခ - အနတ္တလက္ခဏာႏ ကွပ်ပွိုးသေတဝ်း - တဖြောဝ်းညဆွာꩻ သေႏယံ သုခ - ထင်းလွ နမ်းဒျာႏ လောဘငင်ႏ - ဆင်ႏဆင်ႏ ခန္ဓာႏထွာ။ - ကွပ်ခန္ဓာႏထွာ - ဖြားဆာသီဗာႏ အံႏတာႏကွဉ်ကꩻ - ယပ်ꩻသꩻနီနာꩻ ပိုႏတာႏလီꩻတွက် - ယူႏပက်တန်ဒျာႏ ဆာသီငွိုး - ကွပ်ပွိုး ခန္ဓာႏထွာ။ - အားထုတ်မာꩻကျပ် - ဝိပဿနာႏ အနိစ္စ ဒုက္ခ - အနတ္တ သေငါꩻ စဲင်းစဲ့ထိုꩻခန်း - မျိုꩻစန်း ခန္ဓာႏ အွဉ်ႏကုဲင်ပြာႏ - ဆုဲင်ꩻတာႏ လွစ်သဲင်ꩻထွာ။ - ခန္ဓာႏလွစ်ထွာ - သီဆာ ကင်ꩻဒျာႏ အံႏတာႏကွဉ်ကꩻ - ယပ်ꩻသꩻကင်ꩻညာꩻ ပိုတာႏလီꩻတွက် - ယူႏပက်ခရာႏ မော့ꩻဒွုမ်ဗွေႏ - သေႏသေႏ ချမ်ꩻသာႏထွာ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင်
ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင် (အဲင်းကလေတ်: Mong Nawng) (မန်း: မိုင်းနောင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်၊ မွိုင်ꩻသျူးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကေးသီးကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင်ကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမွိုင်းနောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအဲဉ်ႏလုဲင်းအဝ်ႏ (၁၆၅၅) စတုရန်းမဲင်ႏတဲင် အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏ တောင်ႏကီꩻ-နမ်းစင်-မွိုင်ꩻသျူး ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ တဖူꩻတန်လောင်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်းကူး
ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်းကူး (မန်း: စဉ့်ကူးမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Singu Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ထင်ꩻ တပေက်စိဉ်းခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻသိဉ်းကူးကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၈၀၀ ရပ်တဲင် လုံးဆျာဗဲ့ꩻကောင်လဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခူႏထူႏသွူ လုံးဆျာဗဲ့ꩻတဲင် အဝ်ႏမာꩻတယ်ႏလူႏပူႏဇောႏလွေꩻ ဖရာꩻရုထုတောႏဖုံႏ၊ လိတ်လုံႏဗီႏဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဘုရာꩻငဝ်းမွေးနဲ့-မွေးတဝ်းနဲ့
"မဟာပဒေသသုတ် (ဘုရာꩻငေါဝ်း မွေးနဲ့-မွေးတဝ်းနဲ့)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'မဟာပဒေသ'အဝ်ႏလစ်ꩻပါꩻ၊ လစ်ꩻပါꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ- ၁။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ- 'ယိုနဝ်ꩻ သုတ်အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ခွေသွဉ်ဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အမဉ်ႏဒင်ႏပျꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နစ်သက်ထွူမွုန်း၊ ပယ်ႏပက်ထွူမွုန်း တလဲင်ႏချင်ꩻ၊ ဝွေꩻကလောဝ်းနယ် တဲက်ထွားသွော့ သုတ်အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻ၊ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ- 'ယိုနဝ်ꩻ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ခွေသွဉ်ဗာႏ မထေရ်ႏတန်သီးထျꩻ၊ ကထွာဝင်ꩻအတန် ဗွေႏသံဃာႏသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားသွော့ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို၊ မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'ဒုတိယ မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ- 'ယိုနဝ်ꩻ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနောဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ခွေသွဉ်ဗာႏ ဒါႏပိဋကတ် ဗွေႏသံဃာႏသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားသွော့ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို၊ မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'တတိယ မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ သာႏသနာႏကိုယို ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻရိုꩻ- 'ယိုနဝ်ꩻ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ၊ ယိုနောဝ်ꩻ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအဆွုံꩻအမꩻ'ခွေဟွူန်ဗာႏ ခွေသွဉ်ဗာႏ ဒါႏလျင်ႏပိဋကတ် မေထရ်ႏတန်တပါꩻထျꩻ၊ ကထွာဝင်ꩻအတန် ဗွေႏသံဃာႏသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏဒင်ႏပျꩻလွဉ် နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဲက်ထွားသွော့ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို၊ မဉ်ႏပါသော့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်မွေးတဝ်း'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ စူꩻမွုန်းတဝ်းနဝ်ꩻ။ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻကို မဉ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်ႏလို့ဒျာႏနဝ်ꩻ 'ဘုရာꩻငေါဝ်း အစဲစ်ဒျာႏ'ဆွုံꩻဖျတ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ 'စတုတ္ထ မဟာပဒေသ'နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ မဟာပဒေသသုတ်)
ဥဒ္ဒိဿဒါႏနကုသိုလ်ႏ
ဒါႏနကုသိုလ်ႏ
သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ၊ယဒါ ပညာယ ပဿတိ၊ အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေ, ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာ။ သဗ္ဗေသင်္ခါရာ - ကားကအဝ်ႏဒါႏရုပ်နာမ်ႏဓမ္မ သင်္ခါႏရတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ၊ အနိစ္စာတိ -တဉ်ႏမယ်ꩻတဝ်းငါႏ ဖောက်ပြန်ႏဒါႏကရိုꩻယို၊ယဒါ - တခြွိုက်တလဲင်ႏယခိန်ႏခိန်ႏ၊ပညာယ - တွမ်ႏပညာႏလဲ့၊ ပဿတိ- ထီႏနွိုင်ꩻ‌သေနွိုင်ꩻဒျာႏသွူ။ အထ -ထွိုင်ႏထီႏသေဗာႏ အခိန်ႏခါႏသူꩻ၊ ဒုက္ခေ - သံႏသရာႏဝွဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻ ကိလေႏသာႏဝွဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻအလောင်း၊ နိဗ္ဗိန္ဒတိ - ဟွုန်ဗွိုႏဟွိုန်ပသို့ꩻမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ဧသ ဧသော - ကဟွုန်ဗွိုႏကဟွုန်ပသို့ꩻချာ ဝွဋ်ဒုက္ခနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ၊ ဝိသုဒ္ဓိယာ မဂ္ဂေါ - ကိလေႏသာႏလို့ကြောင်း ဟဝ်ကောင်ႏနိဗ္ဗာန်ႏ တဖူꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ သဲင်ꩻအဝ်ႏလိုꩻဒုံ သဲင်ꩻအုံလိုꩻလောက သဲင်ꩻထွာလိုꩻလောကယို တဆင်ႏပေႏလွုမ်ꩻသွူ၊ တညတဝ်းအခိန်ႏပေးအတောႏတွင်ꩻကို ဘဝအထီအသွီႏဖေႏကဗွေနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻအာအာကုသိုလ်ႏသွူ၊ မဉ်ႏအုံတဖေင်ꩻနမ်း မဉ်အုံဗျာ အုံလွင်ꩻဗောꩻထာꩻနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏဆေ့လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဖဝအဆင်ႏရန်းလဲ့ ဖွိုႏဒါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အခိန်ႏတွိုင်ꩻအခိန်ႏတွိုင်ꩻ ဟဝ်သေနန်းချာနမ်း ဟဝ်ႏဆင်ႏချင်ႏချာနမ်း ဟဝ်ဖျင်ချာမွေးနမ်းနဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နီကလꩻလွဉ်ဒါႏ ဖဝယိုနဝ်ꩻ တတဉ်ႏမယ်တဝ်း ဖောက်ပြန်ႏဒါႏ ကုဲင်ထိုꩻဒါႏနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း အီႏကုဲင်မုဲင်ꩻခါကရိုꩻယို သမ်းတသေရီးတဝ်းတဲင် ယိန်းအွဉ်ႏသတိမွေးငါႏမရေႏမရာႏသွူ။
မွေးဒျာႏရင်ꩻ လေားကအကိုယို နီတသေအွဉ်ထီႏရီးတဝ်းအခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငတ်မျိုꩻသွူ၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ၁။ဇီဝိတ - အီႏသီဗာႏ အသက်အရွယ်ႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုလဲ့ တသေအွဉ်ရီးတဝ်းသွူ။ ၂။ဗျာဓိ - အီႏသီဗာႏတွမ်ႏ ထာꩻဆာရောႏဂါႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻကရိုꩻလဲ့ တသေအွဉ်ထီႏရီးတဝ်းသွူ။ ၃။ကာလော - အီႏသီဗာႏ အခိန်ႏအခါႏမုဲင်ꩻခါကရိုꩻယိုလဲ့ တသေအွဉ်ထီႏရီးတဝ်းသွူ။ ၄။ဒေဟနိက္ခေပန - မဉ်ႏသီထွူလဲ့ အီႏသင်္ဂြိုဟ်ႏဗာႏ သုသာန်ႏမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုလဲ့ တသေအွဉ်ထီႏရီးတဝ်းနေနေသွူ။ ၅။ဂတိ- မဉ်ႏတွိုႏဆုဲင်ꩻဘဝသူꩻ အီႏတွိုႏဖျော်ဘဝမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုလဲ့ တသေအွဉ်ထီႏရီးတဝ်းနေနေသွူ။
၁။သက်ရွယ်ႏမုဲင်ꩻခါ၊ အီႏသီငါ ၊ သေချာထီႏရီးတဝ်း။ ၂။အီႏသီအီဗာႏ၊ ဆာရောဂါႏ၊ သေႏချာႏထီႏရီးတဝ်း။ ၃။အီႏသီခိန်ႏခါႏ၊ မုဲင်ꩻခါဒါႏ၊ သေႏချာႏထီႏရီးတဝ်း။ ၄။အီႏသင်္ဂြိုဟ်ႏဗာႏ ၊ ရပ်မုဲင်ꩻဒါႏ၊ သေႏချာႏထီႏရီးတဝ်း။ ၅။အီႏတွိုႏလွေꩻဗာႏ၊ ဘွုံꩻမုဲင်ꩻဒါႏ၊ သေႏချာႏထီႏရီးတဝ်း။ ကွပ်တသေရီးတဝ်း တထီႏရီးတဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏလိုႏယူႏလꩻချာ နီကလꩻလွဉ်ခန္ဓာႏယိုန၀်ꩻ အတမယ်ꩻတဝ်း ဖောက်ပြန်ႏဒါႏ အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း သီထိုꩻဒါႏ နုဲင်းန၀်ꩻသွူ။ နုဲင်းနဝ်ꩻမဉ်ႏတမွေးတဝ်း မဉ်ႏအွဉ်ႏတဖေင်ꩻမွိုင်းဒျာႏ မဉ်ႏပျောႏလွဉ်ꩻမွေးဒျာႏတွမ်ႏပိုမာ မဉ်ႏပျောႏလွဉ်ꩻမွေးဒျာႏစေႏစိန်ႏကရိုꩻယို ထာꩻသီမရဏမဉ်လွဉ်ဟဲ့ꩻစိန်ႏစွို့ꩻမဲ့ꩻ ဘဝကူꩻဗာႏဟဝ်တဝ်းထာꩻသွူ။ သတ္တဝါႏသီးန၀်ꩻ ခါးလားကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏအခါႏ ဘဝဘွုံꩻအမယ်ꩻတအဝ်ႏတဝ်းသွူ၊ မဉ်ႏလꩻသွူ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻတရာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဘ၀အတာႏသꩻဆွော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻစိုး သာႏဝတ္ထိခမ်းကိုသူꩻနဝ်ꩻ သꩻဌေꩻပိုမူႏအဝ်ႏတဖြာꩻသွူ၊ အသက်အရွယ်ႏကထွိုင်ႏတန်လွဉ်အခိန်ႏန၀်ႏ အမွိုးအဖာဖုံႏစီꩻပွာꩻရေꩻသမ်းကုဲင်ထိုꩻတဲင် ထွာထိုꩻခန်းဒျာႏ ဆင်ꩻရယ်ꩻသားမူႏပေႏတဖြာꩻသွူ၊ အမိဉ်ꩻကိသာဂေါတမီႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
👉အခိန်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သာဝတ္ထိဝေင်ꩻကို ပါသꩻဌေꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကပဲင်ႏဒါႏ ခံꩻဖုံႏလဲ့ ထွာထိုꩻလို့စွဉ်ႏမေႏသွာႏတဲင် ဆင်ꩻရယ်ꩻထိုꩻချာခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ထွိုင်ႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အလွေꩻထေ့ခန်း အသွꩻဟဝ်တဖြာꩻထျꩻတဲင် လွေꩻကွီခန်းအကျံႏအဉာဏ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊အဝ်ႏနဝ်ꩻ အသွꩻရိုꩻဖေႏ သꩻတွမ်ႏကုဲင်မွုန်းသွော့ နာꩻခံႏဖုံႏယို ဘွုံႏကံႏအဝ်ႏသား မဉ်ႏခွုမ်ꩻစံꩻငါတွမ်ႏစူလဲ့ အထွာချာယင်းဒျာႏခံꩻသနယ် ရိုꩻဖေႏခန်းနဝ်ꩻစားသွူ။ သꩻဌေꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အသွꩻကထွိုင်ႏဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏအနယ်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထူႏသွူအမေႏသွာႏဖုံႏတဲင် လွေꩻစာခန်းဆေꩻကိုသွူ။
👉ဝွေꩻကစာဒါႏမေႏသွာႏယို လိုꩻလင်ကထီးနဝ်ꩻ ထီႏဒျာႏနုဲင်းမေႏသွာႏနေနေသွူ၊ တွိုႏတနီꩻ ကိသာႏဂေါတမီႏနဝ်ꩻ အလွေꩻစုဲင်ႏခန်းဆေꩻသွူ၊ ကထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻ ပါꩻကသာမေႏသွာႏထျꩻနဝ်ꩻ ထွားသွူမေႏသွာႏခြုံးတဲင် ရိုꩻခန်းသဌေꩻ "ခံꩻကအာထာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻကဲး ဖြေꩻလို့နွောင်ꩻဟောင်း ” နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သꩻဌေꩻနဝ်ꩻ ကထွိုင်ႏဟွုန် ကိသာႏဂေါတမီႏငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ခွေမော့ꩻလဲဉ် ဘွုံႏကံႏအဝ်ႏသား ရိုꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပျောႏမွေး ကေႏနပ်မွေးစွဉ်ႏသွူ၊ သꩻဌေꩻနဝ်ꩻ ရီခန်း ကိသာႏဂေါတမီႏ ကအုံဒါႏ ခင်ႏလမ်း အမွိုးအဖာဖုံႏတဲင် တွိုႏတနီꩻ ရီဖြောင်သွူ ဂေါတမီႏတွမ်ႏအမွိုးအဖာသꩻဘော်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ချꩻကျောင်ꩻချꩻကမ်ႏတောႏလမ်းဖေႏခန်းတွမ်ႏအပိုခိုအတန်တဖြာꩻသွူ။ မေႏသွာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကိသာႏဂေါတမီႏမဉ်ႏခွုမ်မꩻ ထွာချာခံꩻယာႏသွူ။
ကိသာႏဂေါတမီႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံငီꩻတွမ်ႏ အဖူအဖီလမ်းကိုတွင်ꩻ မညမမွိုင်အခိန်ႏ လွူးဖွာꩻလင်ꩻခန်း အပိုခိုပေႏတဖြာꩻသွူ၊ အပိုခိုပေႏနဝ်ꩻ ကွပ်ကုသိုလ်ႏကံႏ အခြွီဆေ့ꩻငါႏတဲင် သက်ကထွိုင်ႏလꩻ နီနေင်ႏ သွံနေင်ႏနဝ်ꩻ အနိစ္စခန္ဓာႏပြောင်ꩻငါလွေꩻခန်းဒျာႏ ဘဝတသာကိုသူꩻသွူ။ ကိသာႏဂေါတမီႏနဝ်ꩻ အပိုခိုကထွိုင်ႏသီထိုꩻတဲင် သꩻအောင်ႏခါႏသရာႏကိုသူꩻ ဆာစဲင်ဒုက္ခ သေားကမေႏခိုး ငွိုးခီခြောဝ်မွေး စွုမ်းနီꩻစွုမ်ႏဟာ လဲင်ꩻထွာလꩻ နုဲင်းလိုꩻမူႏဗားတဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻ ဗသွူအပိုခိုသီတဲင် လယ်ႏထွဉ်ႏကုꩻမွန်ချာခန်း အပိုသွူ။ ထီႏတဖြာꩻလဲ့ထွဉ်ႏ နီဖြာꩻတဲ့ထွဉ်ႏတဲင် လိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ " ဂေါတမီႏ နာꩻနဝ်ꩻ ဗာႏထိုꩻလဲဉ်း" ရိုꩻရောင်ခန်း နဝ်ꩻစားသွူ။ ထာꩻသꩻညင်ꩻတန်သား ပါꩻပညာႏသျင်ႏတဖြာꩻကထွိုင်ႏထီႏ ကိသာႏဂေါတမီႏတဲင် " ပိုမူႏ ခွေတဲးတဲ့ တသေတဝ်း တသီႏမွန်သနယ် ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ဂေါတမဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ အအဝ်ႏသေသနယ်၊လွေꩻထေ့သွော့ꩻ ဘုရာꩻသူꩻဟုဲင်း " ရိုꩻဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ကိသာႏဂေါတမီႏနဝ်ꩻလဲ့ ကထွိုင်ႏဟွုန် ပညာႏသျင်ႏဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လောႏလွေꩻခန်း အွိုးဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻထျꩻသူꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻ အကွီခန်း တသီးသက်မွန်အွိုး နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဆင်ႏချင်ႏသွူတွမ်ႏဉာဏ်ႏတဲင်ႏ " ကိသာႏဂေါတမီႏဟွေး နာꩻမဉ်ႏမဲဉ်လꩻ တသီႏသက်မွန်လဲ့ ခွေဖော်ႏဖေႏနာꩻလꩻဒျာႏ၊ ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ဖောႏအီတသီႏအတာႏ လွေꩻသွူ လိုꩻတသီဖိုတဝ်းလမ်းသူꩻတဲင် ကွီလွဉ်သွော့ ဟန်ႏလွူးခူꩻ တထွံꩻဟုဲင်း " ရိုꩻဖေႏခန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကိသာႏဂေါတမီႏနဝ်ꩻ လယ်ႏထုမ်ႏလိုꩻတသီဖိုတဝ်းလမ်းယို လဲင်ꩻစွစ်ꩻတိုးလꩻ သာႏဝတ္ထိဝေင်ꩻလဲ့ အတမော့ꩻတဝ်းတလမ်းလမ်းသွူ၊ ယလမ်းလမ်းနဝ်ꩻ အဖာသီဖို ယလမ်းလမ်းနဝ်ꩻ အမွိုးသီဖို ယလမ်းလမ်းနဝ်ꩻ အပိုသီဖို ယလမ်းနဝ်ꩻ အပိုမူႏသီဖို ယလမ်းလမ်းနဝ်ꩻ အဖူးဝေးဖုံႏသီဖို ယလမ်းလမ်းနဝ်ꩻ အမွိုးဖြားဖာဖြား ဖာနင် ဖာတန် မွိုးနင် မွိုးတန်သီဖို လိုꩻဖုံႏ ဒေါ့ꩻနယ်စွဉ်ႏ ငေါဝ်းနဝ်ꩻစားဖုံးသွူ။ လိုꩻတသီဖိုတဝ်းလမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဝ်းတလမ်းလမ်းသွူ။ အဝ်ႏစွဉ်ႏ လိုꩻသီသော့ꩻဖိုကွေႏကွေႏသွူ။ ဂေါတမီႏလဲ့ တွိုႏအလဲင်ႏနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးသတိလꩻတဲင် သဘော်ꩻဗွောင် သေနာႏခန်းထာꩻသီတရာꩻတွမ်ႏသက်ကအဝ်ႏမွန်ဒါႏ သတ္တဝါႏသီး အတကင်ꩻလို့တဝ်းဝင်ꩻကရိုꩻဒါႏ အခရာႏနဝ်ꩻသွူ။
👉ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပိုခိုအလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ သံႏယော်ꩻဇဉ်ႏဖုံႏ သေားကဖုံႏလဲ့ ယွမ်ꩻထိုꩻချာတဲင် ဝွေꩻကအဝ်ႏဗသေꩻဒါႏ အပိုသီနဝ်ꩻလဲ့ ပလို့ထိုꩻခန်း အွိုးတခြားကိုနဝ်ꩻထွူတဲင် သဲင်ꩻလွဉ်ချာ အွိုးနီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကထွိုင်ႏတွိုႏချာ နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ရီခန်း " နာꩻလꩻသဲင်ꩻနေ ဟန်ႏလွူးခူꩻအီ " ကိသာႏဂေါတမီႏ လဝ်းချာ " လꩻသဲင်ꩻတဝ်းဩ ၊ တဝေင်ꩻလွုမ်း ကအဝ်ႏဒါႏလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ လိုꩻသီသော့ꩻဖိုဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းဩ။ ” အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ "ကိသာႏဂေါတမီႏဟွေး နာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထင်ႏဒျာႏ သီဒါႏ နာꩻပိုလွုမ်ꩻကနော၊ အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ကားတဲင် အသက်ကအဝ်ႏဒါႏ သတ္တဝါႏဖုံႏအသီဒါႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ကုသိုလ်ႏကဆေ့ꩻဒါႏ သတ္တဝါႏသီးယို ထာꩻသီတရာꩻနဝ်ꩻ အပသာတွိုႏဒါႏ အပါယ်ႏခမ်းသူꩻသွူ " ဆွုံꩻမꩻ ဟော်ꩻကျာꩻထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဟော်ꩻဖေႏခန်း တရာꩻဂါႏထာႏတပွုတ်နုဲင်းလꩻယိုသွူ။
‘‘တံ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တံ' ဗျာသတ္တမနသံ နရံ။ သုတ္တံ ဂါမံ မဟောဃောဝ, မစ္စု အာဒါယ ဂစ္ဆတီ’’တိ။ (ဓ။ ပ။ ၂၈၇)၊ သုတ္တံ - ကဗိန်ႏတဖေင်ꩻဒါႏ၊ ဂါမံ - လိုꩻတဒုံလွမ်းယို၊ မဟောဃော - ထီမဉ်ႏမွူးလွဉ် ထီမဉ်ႏထွတ်ꩻလွဉ်တန်နဝ်ꩻ၊ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ ဣဝ - အအီခြွဉ်ထိုꩻဒါႏ ဥပမာႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ၊ ပုတ္တပသုသမ္မတ္တံ - ပိုမာအခါႏ စေꩻစိန်ႏဥစ္စာႏအလောင်း စွယ်ꩻလန်ꩻသန်ငါႏတဲင် ကအဝ်ႏတဖေင်ꩻနမ်းဒါႏ၊ ဗျာသတ္တမနသံ -ကာႏမဂွုဏ်ႏ အာႏရုံႏငတ်ꩻပါꩻအလောင်း သꩻကအဝ်ႏဗွို့ꩻတသေႏဒါႏ၊ တံ နရံ - လိုꩻစားယိုယို၊ မစ္စု - ထာꩻသီတရာꩻနဝ်ꩻ၊ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ - အဟဲ့ꩻထိုꩻစွော့ꩻဒါႏသွူ။ တရာꩻတောႏ ကထွိုင်ႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ ကိသာႏဂေါးတမီႏတဲ့ ထွာလꩻခန်ႏ သောတာႏပန်ႏအရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏသွူ။
ကွပ်နီတသေထီႏရီတဝ်း ထာꩻသီတရာꩻနဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏအွဉ်ႏတဖေင်ꩻနမ်းကရိုꩻယို ထာသီတရာꩻ မဉ်ႏဟဲ့ꩻစွို့ꩻသူꩻ မဲ့ꩻဘဝကူꩻဟဝ်တဝ်းဒါႏ ထဲ့လဒါႏအပါယ်ႏလစ်ꩻခမ်းသူꩻသွူ။နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏသီမုဲင်ꩻခါသီ ဖေႏကတွိုႏဘဝဟဝ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏ မာꩻအာအာ ဒါႏန သီႏလ ဘာဝနာႏကုသိုလ်ႏသနယ်နေား။
📖သတိအဲဉ်ထဝ်း ၊ ဗေင်ႏတဖြဝ်း၊ သေတဝ်းအနမ်းတွင်ꩻ။ 📖ထီထွတ်ꩻလင်ꩻအာႏ၊ မဉ်ႏသန်ငါႏ၊ သေႏချာႏခြွဉ်ႏလို့ရင်ꩻ။ 📖ဗွိုန်ဥပမာႏ၊ နုဲင်းယိုဒါႏ၊ သတ္တဝါႏသီးဖုံႏရင်ꩻ။ 📖ပိုမာအာရုံႏ၊ကာႏမဂွုဏ်ႏ ၊ သꩻဖုံႏအဝ်ႏဗွို့ꩻတွင်ꩻ။ 📖ကုသိုလ်ႏမကမ်း၊ တဖေင်ꩻနမ်း၊ အုံသမ်းကြွို့ꩻကြလွင်ꩻ။ 📖ထာꩻသီဆရာႏ၊ နက်စွို့ꩻဗျာႏ၊ တွိုႏဒါႏအပါယ်ႏရင်ꩻ။ 📖ကကယ်ႏနွောင်ꩻဒါႏ၊ နီနမ်းတာႏ၊ အဝ်ႏဒျာႏကုသိုလ်ႏရင်ꩻ။ 📖ဆုဲင်ꩻဘဝတာႏ၊ ယံသေႏချာႏ၊ နမ်းတာႏကုသိုလ်ႏ မာꩻသွော့ဝင်ꩻ(မာꩻဝင်ꩻနေား)။
နဝ်ꩻမꩻ နီလိုꩻသီး ခါးလားကအီႏသီယိုလဲ့ အရေꩻတန်မွေးငါႏသွူ၊ ခါးလားကအီႏအခိန်ႏယို အာႏရုံႏဟဝ်မꩻ တွိုႏလꩻဖဝဟဝ်သွူ၊ အာႏရုံႏမဉ်ႏတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်း ဖဝဟဝ်သွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကအီႏသီဒါႏအခိန်ႏသူꩻ အဝ်ႏလိုႏ ငွိုးခြီတဝ်းထာꩻ ဝွေꩻသီးထျꩻ၊ မဉ်ႏလွေꩻငွိုးထာꩻဝွေꩻသီးထျꩻသူꩻ အာရုံႏတဟဝ်လꩻတဝ်းဒွုမ်၊ သꩻမဉ်ႏစွယ်ꩻနီထာꩻငွိုးတွော့ꩻ အသက်မဉ်ႏဆွိုးနဝ်ꩻ တတွိုႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်ဖဝဟဝ်သွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဖဝဖေႏကကူဟဝ်နဝ်ꩻ လိုႏငါႏအထီအသွီႏနုဲင်းယိုသွူ၊ ၁။ကအီႏသီသားသူꩻလဲ့ ကအဝ်ႏဟဝ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ပွုံႏသေႏကုသိုလ်ႏတမျိုꩻမျိုꩻမဉ်ႏအဝ်ႏခါꩻမꩻ အယူႏလꩻယို အကမာꩻကုသိုလ်ႏတဲင် တွိုႏနွောင်ꩻဖဝဟဝ်သွူ။ ၂။ကအီႏသီအခိန်ႏ အာႏရုံႏဖေႏကဟဝ်နဝ်ꩻ ကထွာပိုလီꩻဖူးဝေး တပဲ့တပန်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏလိုႏဗွောင်ဖေႏ တရာꩻခွေႏဖုံႏ ပရိတ်ပဌာန်ꩻတရာꩻခွေႏဖုံႏသွူ၊ ကွပ်နာႏဗာႏတရာꩻငဝ်းအွီႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ သꩻအာႏရုံႏဟဝ်လွဉ်တဲင် တွိုႏနွောင်ꩻ ဖဝဟဝ်နဝ်ꩻသွူ။ မွေးတဝ်းလဲ့ ပင်ꩻနေး သံႏဃာႏတပါꩻပါꩻတွော့ꩻ ထွဉ်ႏဟော်ꩻတဲ့ လꩻဒျာႏနေနေသွူ။ အချက်ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ကျင်ꩻသွုံꩻငါႏ မရေႏမရာႏနေား။
နဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသနီꩻယို အကျောင်ꩻပျုꩻလွေꩻ ဖဝလီꩻအွဉ်ႏကုဲင်ချာ ဖဝတသာ ကပြောင်ꩻငါလွေꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏအတာႏ ရေႏမိုးလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ကမာꩻဒါႏကုသိုလ်ႏယို ဟဲ့ꩻ ဥဒ္ဒိဿဒါနကုသိုလ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖဝကပြောင်ꩻသားနဝ်ꩻတဲးတဲ့ ပြောင်ꩻလဲဉ်း ကွဲးတဲင်တွော့ꩻ ကအွဉ်ႏကုဲင်ဆꩻချာသားနဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏဝတ္တရာꩻ ကေꩻဇူꩻတရာꩻဖုံႏအဝ်ႏတဲင် ဖဝကပြောင်ꩻငါသားမဉ်ႏတွိုႏစိန်ႏစွော့ꩻ ဖဝတဟဝ်တဝ်းခင်ႏလမ်းလဲ့ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻ ရေႏမိုးလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ရဲဉ်ꩻဖေႏ လူႏဖေႏ မာꩻဖေႏကုသိုလ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻသွူ။ ကမာꩻဖေႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ထွာဖဝတသွောင်းအီ ကုသိုလ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ကမာꩻဖေႏသားတဲ့ ကုသိုလ်ႏကံႏ အာႏကွဲးတလာတဲင် ဖဝအရန်းထိုလွဉ် ၊ ဖဝငါသားလဲ့ ကွပ်သာႏဓုငီꩻ နီကုသိုလ်ႏတဲင် လွစ်ထန်ႏလꩻ ဖဝဖွိုႏ ဖဝညံး တွိုႏဗꩻလꩻဖဝအရန်းထိုနဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻလဲ့ တိရောကုဋ္ဋသုတ္တန်ႏကို ဟော်ꩻဖေႏနုဲင်းယိုသွူ၊ ၁။နီကမာꩻဒါႏ ဥဒ္ဒိဿဒါနယို ထွာဒျာႏ နီကမာꩻထွိုက်ကမာꩻသင်ꩻဒါႏ သွꩻဟဝ်ဖူးဝေးဟဝ်သီးအတာႏ ဝတ္တရာꩻနေနေသွူ။ ၂။ဖဝလီꩻအွဉ်ႏကုဲင်ချာ ဖဝတသာကပြောင်ꩻငါလွေꩻဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏယိုလဲ့ တွမ်ႏနီပူဇောႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဗွိုန်သွူ။ ၃။ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီႏအတာႏ နီကလူႏဗာႏ ဒဲဉ်ဗွာသွမ်ꩻဖျူႏယိုလဲ့ တွမ်ႏနီကလူႏ ရဲင်ꩻအာႏနဝ်ꩻဗွိုန်ဗွိုန်သွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏသနီꩻ ကရေႏမိုး လူႏတန်ꩻဗာႏ ကုသိုလ်ႏယိုနဝ်ꩻ နမ်တာႏလဲ့သင် ဝင်ꩻတာႏလဲ့သင် အကျိုꩻတန်မွေးငါႏနဝ်ꩻမꩻ သꩻကေႏကေႏနပ်နပ် ယံသာႏဓုသွော့ꩻနေား၊ ဖဝလီꩻအွဉ်ႏကုဲင်ချာ ဖဝတသာ ကပြောင်ꩻငါလွေꩻဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလဲ့ ကေႏကေႏနပ်နပ်သာႏဓုငီꩻသွော့ နီကုသိုလ်ႏယိုနေား။
နဝ်ꩻမꩻ နီတကာႏခိုမူႏသီးထုံႏလဲ့ တယ်ႏဟန်ႏသနီꩻမာꩻငါ တယ်ႏယိုခါ မာꩻလွေꩻ အွဉ်ႏတဖေင်ꩻငါႏမွုန်းနမ်းတဲင် ဖဝယိုခါ ဖဝငါသူꩻ သꩻဆွော့ꩻခရာႏဖေႏကထွာ မာꩻအာအာသွော့ ဒါႏနသီႏလဘာဝနာႏကုသိုလ်ႏဖုံႏတဲင် နီနမ်းခန္ဓာႏအလောင်း ပွာꩻမျာꩻအာထွုတ်သွော့ဝင်ꩻ ခန္ဓာႏအနိစ္စ ခန္ဓာႏဒုက္ခ ခန္ဓာႏ အနတ္တတရာꩻဖုံႏတဲင် ယံကတွိုႏမွိုင်မွိုင်သွော့ အာသဝ ဩဃ ဝွဋ်ဒုက္ခကလို့ရာꩻ ခမ်းမျတ်နိဗ္ဗာန်ႏသူꩻနေား။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
သꩻဝီဝွို့မွုန်း ပိုမာလောင်း
"နကုလပိတုသုတ် (သꩻဝီဝွို့မွုန်း ပိုမာလောင်း၊ သꩻဝီဝွို့ထာꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ခငါႏ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအောဝ်ႏအုံ 'ဘဂ္ဂခမ်း'၊ ဝေင်ꩻ'သုသုမာရဂိရ'၊ 'ဘေသကဠ'တခြာကိုအတွင်ꩻ လိုꩻခြွေ 'နကုလပိတာ'နဝ်ꩻ အုံဟောဝ်တဝ်းတဲင် အမာဒေါ့ꩻဖေႏနုဲင်းယို- ၁။ မောင်ႏဖါသဌေꩻဟွေး- သီသꩻဝီဝွို့မွုန်းထာꩻလုဲင်း၊ သီသꩻဝီဝွို့ထာꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻကွေး၊ 'ခွေမဉ်ႏသီထိုꩻနဝ်ꩻ ခွေမာယို မဲ့ꩻလွူး ပိုမူႏပိုခိုဗွာတဝ်း' မဲ့ꩻနာꩻယူႏဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေနောဝ်ꩻ လေင်းလူႏဒါႏဒျာႏ၊ ထꩻထာꩻဒေါ့ꩻဒျာႏ၊ လွူးပိုဖုံႏဗွာဒျာႏ။ ၂။ 'ခွေမဉ်ႏသီထိုꩻနဝ်ꩻ ခွေမာယို မဲ့ꩻအတောႏလမ်းတောဖျင်'ယူႏဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေဆောက်တယ်ႏ 'ဂဟဋ္ဌဗြဟ္မစရိယသီႏလ'ပဉ်တသီနေင်ႏနဝ်ꩻ။ ၃။ 'ခွေမဉ်ႏသီထိုꩻနဝ်ꩻ ခွေမာယို မဲ့ꩻဝုဲင်ႏတဝ်းဘုရာꩻ၊ မဲ့ꩻဝုဲင်ႏတဝ်းသံဃာႏ'ယူႏဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေဆယ်ꩻကပ်ရိုႏသေႏ ဝုဲင်ႏစွူစွူဒျာႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ။ ၄။ 'ခွေမဉ်ႏသီထိုꩻနဝ်ꩻ ခွေမာယို အမျိုꩻဆောက်တယ်ႏဒွုမ် သီႏလမွေးတဝ်း'ယူႏဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွဉ်ကꩻခွမ်ꩻလာꩻဗွာ၊ လိုꩻသီႏလအဝ်ႏ 'ဥပါႏသိကာႏမူႏ'ကိုနဝ်ꩻ ခွေတဲ့ပါသော့ꩻတဖြာꩻနေနေ၊ မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ ရီလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻသူꩻလꩻဒျာႏ။ ၅။ 'ခွေမာ နကုလမာတာယိုနဝ်ꩻ အသꩻကိုသူꩻ အလွိုးတခွꩻတဝ်း၊ အလွိုးသꩻတစွူတဝ်း၊ အလွိုးတလꩻတဝ်း (သမာႏဓိ)ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ'ယူႏဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွဉ်ကꩻခွမ်ꩻလာꩻဗွာ၊ လိုꩻမူႏသꩻခွꩻ၊ လိုꩻမူႏသꩻစွူ၊ လိုꩻမူႏလꩻ (သမာႏဓိ)ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ 'ဥပါႏသိကာႏမူႏ'ကိုနဝ်ꩻ ခွေတဲ့ပါသော့ꩻတဖြာꩻနေနေ၊ မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ ရီလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻသူꩻလꩻဒျာႏ။ ၆။ 'ခွေမာ နကုလမာတာယိုနဝ်ꩻ သံသယရတနာႏသွံပါꩻလောင်း အဝ်ႏနေက၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏကိလေႏသာႏ အဝ်ႏနေက'ယူႏဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ယူႏမွုန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ခွေယွုမ်းခြေင်းခြဲ့ဒျာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ ဝိစိကိစ္ဆာႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ မဉ်ႏယွုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ ရီလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻသူꩻ လꩻဒျာႏ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သꩻဝီဝွို့မွုန်း ပိုလောင်း၊ မာလောင်း၊ သီဝီဝွို့ထာꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ခငါႏ၊ ဘုရာꩻတအံႏဖြာႏတဝ်း၊ နကုလသီးဖါ ထွိုင်ႏဟွူန်အမာငေါဝ်းနဝ်ꩻတဲင် သꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ကွပ်သꩻချမ်ꩻသာႏတွော့ꩻ ရောႏဂါႏတဲ့ သက်သာႏဟောဝ်ချာစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏတနီꩻ- ထောက်တွမ်ႏခွဉ်းထောက် ပယွို့ꩻပယွို့ꩻ ထင်ႏထေ့နီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ လောဝ်းပါ အမာကဒေါ့ꩻဖေႏဝွေꩻ အခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တကာႏသဌေꩻဟွေး- တကာႏလမ်းသားမူႏ နကုလမာႏတာႏနဝ်ꩻ လိန်ႏမာႏငါႏနဝ်ꩻမꩻ၊ ရက်ငါႏနာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏနာꩻငေါဝ်းအငိုꩻတန်ႏဖုံႏ၊ နာꩻသꩻဝီဝွို့ ဖေႏကထိုꩻမား ချꩻနားသွဉ်သင်ဖေႏနာꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နာꩻကံႏဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ တကာႏ၊ နာꩻမာကဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ အမွေးဒျာႏလွဉ်လွဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဆက္ကနိပါတ်၊ နကုလပိတုသုတ်)
ဒွေဘော်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေတောင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေတောင် (ရွှေတောင်မြို့နယ်) (Shwedaung Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻသွေတောင်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻမွိုင်းပေါက်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတန်တောင်
ဝေင်ꩻတန်တောင် (အိန်းကလေတ်: Thandaung) (မန်း: သံတောင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏ၊ ဖအံခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတန်တောင်စီးကို ကပါဒါႏ အရွိုးပြေႏစခန်ꩻကောင် ကအဝ်းဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ကရီးခါ ကပါသော့ꩻဒါႏ စောက်ꩻတနျာႏနယ်ႏကို ဝေင်ꩻတန်တောင်ယိုနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါ အဝ်ႏပါသော့ꩻညီꩻ တောင်ႏအူခရဲင်ႏကို ကောင်စခန်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြုံႏဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏတောင်ႏအူဆꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၂)မဲင်ႏရပ် ကောင်ရွေꩻလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသိဉ်းကူး
ဝေင်ꩻသိဉ်းကူး (မန်း: စဉ့်ကူးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Singu) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပိဉ်အူးလွီခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသိဉ်းကူးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ(၅,၆၃၀)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻသိဉ်းကူးကိုနဝ်ꩻ မန်းလိုꩻမျိုꩻ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻဖဲ့ꩻထင်ꩻ မဲင်ႏ(၄၀)ရပ် ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ လုံးဆျာဗဲ့ꩻကောင်ဖုံႏအဝ်ႏတဲင် ထူႏထွူလုံးဗွာဖုံႏတွော့ꩻ တယ်ႏမာꩻဖရာꩻရုက်ထုတောႏဖုံႏ၊ လိတ်လုံႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻခမောက်စီး
ဝေင်ꩻခမောက်စီး (ကော့သောင်းမြို့) (Khamaukkyi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻ ကော့တောင်းခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကော့တောင်းကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ အန်ဒမန်ပင်ႏလယ်ႏ(ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏ)ထျꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၃,၀၄၀ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တနိဉ်းတာယီတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မော်ဒုဲက်ခမ်းထီ
မော်ဒုဲက်ခမ်းထီ (Maldives) (မော်ဒုဲက် : ދިވެހިރާއްޖެ) ယို တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ မော်ဒုဲက်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ (Republic of Maldives / ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ) တဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက်အခဝ်နဝ် အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏကို ထွာဒါႏ ကြွန်ဗူႏခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီတောမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ် ပင်ႏလယ်ႏကိုတဲင် တောမ်ႏအာသျတွိုက် ဟံႏဗီႏတန်ကောင်သဲင်နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၇၀)မဲင်ႏရပ်သွူ။ မော်ဒုဲက် လုံးတူႏပြုံႏကြွန်ဝွိုင်ꩻ ၂၆ ဗာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ တယ်ႏဖဲ့ꩻထင်ꩻ အီဟာဗန်ဓိပ္ပိုဟူကြွန်ဝွိုင်ꩻ(Ihavandhippolhu Atoll) ဗꩻနဝ်လွေꩻ ဝေင်ꩻအတ်ဒူ(Addu) ကြွန်ဝွိုင်ꩻ သွူ။ ခမ်းထီဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမာလေတဲင် ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအဝ်ႏအာသွတ်ꩻ လိုꩻအုံတချသွတ်ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻနေနေသွူ။ မာလီနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻ ခမ်းအခဝ်ထာႏဝ ကြွန်လောင်း ထွာအကဲဉ်ဗဟိုႏတဲင် ထုင်ꩻစံႏအစဲဉ်ႏအလာႏအလꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ "ခွန်ဟော်ခမ်ꩻ ကြွန်" (King's Island) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မော်ဒုဲက်ခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၂၀ မဲင်ႏ (၃၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) တဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ဟံႏပထဝီႏအလꩻ ဟံႏနယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏလီလာ တထွောင်းတစိꩻ ကထွာအာသွတ်ꩻ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းထီလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ (၄ သိန်ႏ)လွိုရပ်တဲင် ခမ်းထီႏဟံႏနယ်ႏအလꩻတောမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻအလꩻနဝ်ꩻ အာသျတွိုက်ကို ထွာအပေႏသွတ်ꩻ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻ အာသျခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။ ပုင်ႏမဲဉ်ႏအနေႏ ဟံႏခိုႏဟံႏကောင်အထိုလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ၁.၅ မီတာ (၄ ပေ ၁၁ လက်မ) ရပ်လုမ်ꩻတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအဖွိုႏသွတ်ꩻခမ်းဒျာႏသွူ။ ခမ်းယို အထိုသွတ်ꩻခင်ႏလမ်းလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ ၂.၄ မီတာ (၇ ပေ ၁၀ လက်မ) လုမ်ꩻတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာအဖွိုႏသွတ်ꩻနေနေသွူ။ ကောပ်ပွိုး အဝ်ႏဗွော့ꩻပင်ႏလယ်ႏ အဝ်ႏဖွိုႏငါႏတဲင် ထီပင်ႏလယ်ႏထင်ႏလွဉ်တွော့ꩻ ဆင်ႏဆင်ႏအဝ်ႏကျုံႏဗာႏ ထီအန်ႏတရာယ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီအစိုႏရနဝ်ꩻတဲ့ မော်ဒုဲက်ခမ်းထီယို မိဉ်ႏတွိုႏ ၂၀၁၉ ဗာႏနဝ်ꩻ ယံကထွာဗာႏ ကာဗွန်စင်ကြောင်း(ဖေႏကအဝ်ႏဒုမ်) အကျောင်ꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻရိုꩻဖေႏခါꩻကတိꩻ ၂၀၀၉ ဗာႏကိုသွူ။
မော်ဒုဲက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ အသျနဝ်ခမ်းထီဖုံႏ ခွုမ်မာꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻအစွိုꩻ (South Asian Association for Regional Cooperation - SAARC) ကို အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီအနေႏသွူ။ ကုလသမဂ္ဂ၊ အိစ်သာလမ် ခွုမ်မာꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻအစွိုꩻ(Organization of Islamic Cooperation) တောမ်ႏ လွောက်ꩻတဝ်းပိဉ်ဖဲ့ꩻ အုံတရျားဒါႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးရေꩻအစွိုꩻ(Non Aligned Movement) ဖုံႏကိုလဲ့ အဝ်ႏထွာ အစွိုꩻနွို့ခမ်းထီနေနေသွူ။ ကမ္ဘာႏဘဏ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့ဖေႏ မော်ဒုဲက်ခမ်းထီနဝ်ꩻ ရွဉ်နွို့ မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတန်ႏတန်ႏ တလောင်ꩻလောင်ꩻ ကလꩻဒါႏ အရန်းထိုစီꩻပွာꩻရေꩻအဝ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မော်ဒုဲက်ခမ်းသားနဝ်ꩻ တယ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါကာႏ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻအာလွေꩻ စမ်းငါႏထာꩻမာꩻတန် ဖုံႏလဲ့၊ ယိုခါနဝ်ꩻ တဖူꩻလွေꩻ(ခရီးသွားလုပ်ငန်း)ထာꩻမာꩻတန်လဲ့ အဝ်ႏထင်ႏထိုမွိုင်လွဉ်လဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခံႏဗာႏဒါႏ ဝင်ꩻကအွဉ်ႏထွော့ လိုꩻအာပြူႏဖြိုတာႏ လိတ်ယီးနယ် တန်ထိုဒါႏ အာသျနဝ် ခမ်း(၂)ဖြုံႏအကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻတဲင် အဝ်ႏပြဲင်ႏတောမ်ႏ သီရိလင်ႏကာႏ နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏရုဲင်ꩻခါး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
မော်ဒုဲက်ခမ်းထီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်နဝ်ကို ခမ်းထီဖုံႏ ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
လိုꩻပေႏခရာႏ(၂)
"လိုꩻပေႏသီးတာႏ လိုႏသေနာႏ(၂)"
မာꩻနယ်မွိုန်းလိုꩻပေႏ
လိုꩻပေႏတွမ်ႏလိုꩻတန် လွေꩻလယ်ႏညီꩻလို့ဝင်ꩻ ဝေင်ꩻကိုတွော့ꩻ ဖြေꩻသဲင်ꩻပါခန်း လိတ်လွီးလယ်ႏ (သတင်ꩻစာႏ)ရိုꩻခန်းလုဲင်း၊ တွိုႏသဲင်ꩻလမ်းတွော့ꩻ လိတ်လွီးလယ်ႏအောဝ်ႏထွိုင်ထပ်လို့ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏပါသဲင်ꩻနီဖွူꩻနောဝ်ꩻ တဖွူꩻယို အွဉ်ႏလွေꩻပသာယင်းသွော့နေား၊ အရေꩻတတန်တောဝ်းနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏယူႏမွိုန်း၊ မဲ့ꩻလိုꩻပေႏ အုံဖွီနုဲင်းဒါႏ၊ လိုꩻပေႏတကဲင်ႏကျင်ꩻနုဲင်းဒါႏသွူ။ လိုꩻပေႏသီးယိုနောဝ်ꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း၊ အဟောဝ်အကုဲင် အကျိုꩻအကျောင်ꩻ တသေစဲင်းတောဝ်းအခရာႏလဲ့ လိုꩻတန်မာꩻထာꩻမုဲင်ꩻ၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးယို ကုဲင်းထွားနုဲင်းဒါႏ၊ မာꩻလွဉ်ꩻနုဲင်းဒါႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပေါႏထာꩻတဟောဝ်တောဝ်း၊ တရိုꩻသာꩻတောဝ်း၊ တစွို့ꩻစွဉ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ လိုႏမာꩻနယ်တောဝ်းလိုꩻပေႏ၊ လိုႏဖေႏသေတောဝ်းလိုꩻပေႏ၊ လိုႏအွဉ်ႏနယ်မာꩻနယ်ဒျာႏ အဟောဝ်မျိုꩻ၊ အရိုꩻသာꩻမျိုꩻ၊ အစွို့ꩻစွဉ်ႏမျိုꩻဖုံႏသွူ။ လိုꩻပေႏသီးနောဝ်ꩻ ထီႏထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ထွာစွဉ်ႏအထီႏဖိုတောဝ်း၊ အထူꩻဆန်ꩻလွဉ်းလွဉ်းတဲင် သꩻမဲဉ်မာꩻလွဉ်ꩻနုဲင်း၊ မဲဉ်ထွားနုဲင်း၊ မဲဉ်ဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ သန်တလာငါႏတဲင် ထာꩻတဟောဝ်တောဝ်းမျိုꩻနောဝ်ꩻ လိုႏမာꩻနယ်တောဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။
အံႏဖြာႏသွော့ အဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဗွိုန်ႏထာꩻ
လိုꩻပေႏသီး မဉ်ႏမာꩻမာႏထာꩻမာꩻ တစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ အမဉ်ႏဒေါ့ꩻနယ်စွဉ်ႏချာနောဝ်ꩻ အံႏဖြာႏသွော့၊ ထူႏဂွုဏ်ႏသွော့၊ တွမ်ႏခွန်းဟွိုက်ꩻမွိုန်း၊ တွမ်ႏတွယ်ႏနက်မွိုန်း၊ တွမ်ႏဖေႏပဲစ်မွိုန်းနော။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင် လိုꩻပေႏသီးနောတ်ꩻ ဝွေꩻသီးဒေါ့ꩻလဲဉ်၊ ဒေါ့ꩻကြဲစ်ထာꩻခိန်ႏနောဝ်ꩻ တခံႏဗာႏတောဝ်း ဝင်ꩻခွန်းဝင်ꩻဟွိုက်ꩻ၊ တခံႏဗာႏတောဝ်း ဝင်ꩻဖေႏပဲစ်ဖေႏတံႏလဲ့ ထွိုင်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏထာꩻနောဝ်ꩻမꩻ မော့ꩻဗာႏငေါဝ်းခွန်းငေါဝ်းဟွိုက်၊ ခံႏဗာႏဝင်ꩻတွယ်ႏနက် ဖေႏပဲစ်နောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏနယ်ဗွိုန်ႏတောဝ်းဒွုမ်ထာꩻတွော့ꩻ ထွာတငါဒါႏလိုꩻလဲဉ်၊ လိုꩻတကဲင်ႏဖုံႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏမဉ်ႏမာꩻမာႏထာꩻ၊ အပဲစ်မဉ်ႏအောဝ်ႏ၊ အမဉ်ႏဒေါ့ꩻစွဉ်ႏနယ်ချာနောတ်ꩻ ခွန်းဟွိုက်ꩻဖေႏပဲစ်မွိုန်း၊ ထူႏဂွုဏ်ႏအံႏဖြာႏသွော့ ဝွေꩻကဒေါ့ꩻစွဉ်ႏထာꩻအကျောင်ꩻခရာႏနောဝ်ꩻနော၊ ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻထဲင်းမွိုန်း၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနီတဲ့ တဟောဝ်တောဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏလဲ့ ခြုဲင်းနယ်ပါသွော့နော၊ ဖေႏသတိꩻခြုဲင်းနယ်တောဝ်းတွော့ꩻ လောက်ꩻနေးနုဲင်းယိုနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ မဲ့ꩻမာꩻနာꩻနုဲင်းယိုနုဲင်းနောဝ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းယိုဖုံႏတဲ့ တွမ်ႏလောက်ꩻမွိုန်း၊ မွေးတောဝ်းနောဝ်ꩻ တဖဝလွုမ်းလွုမ်း ငမ်းတငါဒါႏ၊ ရွူႏထွူတွော့ꩻ တငွို့တငါဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။ သွဉ်လိုꩻပေႏနောဝ်ꩻ လိုႏသွဉ်ငါႏ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏသွူ။
ဖန်ဆင်ꩻမာꩻထွာဖေႏသွော့ အသောင်အရင်ꩻဟောဝ်
လိုꩻပေႏသီးနမ်းကျင်ꩻ ကအောဝ်ႏဗာႏ၊ သွိုန်ႏသꩻကစွဉ်ႏဗာႏ၊ ကဒေါ့ꩻလဲဉ်ဒါႏထာꩻ၊ သꩻကတကဲင်ႏဒါႏထာꩻ၊ တကေးကတန်ဒါႏ-စတဲင် သꩻဓာတ်ဖဲ့ꩻဆဲင်ꩻရာꩻ အထီအသွီႏဟောဝ်၊ အထီအသွီႏညမ်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ပါလွဉ်သန္ဓေႏကို ကလွူးစကာႏမွေးတောဝ်းသွူ။ လိုꩻအသောင်အရင်ꩻ မာꩻထွာလွဉ်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻအသောင်အရင်ꩻယို မဉ်ႏအောဝ်ႏမော့ꩻခွဲး၊ မဉ်ႏအောဝ်ႏဟွိုန် အောဝ်ႏထီႏသေႏသေႏဒျာႏ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ အံႏလဲဉ်လို့ဝင်ꩻ၊ အံႏပွေႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻကြဲစ်ထာꩻ၊ ယားတရေႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻလို့ဝင်ꩻမဉ်ꩻ၊ ကျံႏတေ့ꩻလို့ဝင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏယို ဖေႏကစွို့ꩻစွဉ်ႏ၊ ဖေႏကဗွာစင်နောဝ်ꩻ အီႏသွဉ်ဗာႏတယိုꩻတောဝ်း၊ တွမ်ႏကဝါးကာꩻ အပေန်တအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ ပီဝင်ꩻသွူ။ တမဲဉ်ႏတောဝ်းဒေါ့ꩻ၊ တမွေးတောဝ်းမာꩻ၊ လိုꩻလိန်ႏလိုꩻလဲဉ်၊ လိုꩻလွိုဆန် ဥပဒေႏသီးအခါႏကို ကတန်လွဉ်ဒါႏ လိုꩻပေႏသီးဖုံႏနောဝ်ꩻ မဉ်ႏသွဉ်ဖေႏခြုဲင်းဖေႏ အမဲဉ်ႏတရာꩻတွမ်ႏ ရိုꩻသာꩻမုꩻခရာႏနောဝ်ꩻ အမျိုꩻတွိုႏခြောင်ꩻတမွေးတောဝ်း၊ တသေႏချာႏတောဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။ လိုꩻပေႏအကျင်ꩻဟောဝ်၊ အကျင်ꩻကုဲင်ကရိုꩻယိုနောဝ်ꩻ တဲႏကလွူးစခါကာႏ ပါလွဉ်ထွူဒျာႏ ပဉ်စွိုးပဉ်မျိုꩻ တမွေးတောဝ်း၊ မွိုးဖါဖူးဝေး ကာထိန်ꩻနေးသားကရိုꩻဒါႏ အသောင်အရင်ꩻဖုံႏ မာꩻထွာဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ လိုꩻပေႏသီးယို ဝွေꩻသီးကအောဝ်ႏဟွိုန်၊ အောဝ်ႏထီႏတွမ်ႏ ကသွဉ်သင်ဆွုံꩻမꩻဖေႏယိုနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသွုပ်အောဝ်ႏသပ်၊ အောဝ်ႏဆွိုင်ꩻလွဝင်ꩻ တခြောင်ꩻချင်ႏတဲင် လိုꩻပေႏကအောဝ်ႏဒါႏ အသောင်အရင်ꩻဟောဝ်ယိုနောဝ်ꩻ သွဉ်ဖေႏတဲ့ယိုꩻဒျာႏ၊ ကအီႏလိန်ႏမာႏ ရိုꩻသာꩻဗာႏနောဝ်ꩻ တယပ်ꩻတောဝ်းသွူ။
ထိန်ꩻနီနမ်း ကမ်းပါအသောင်အရင်ꩻ
အဟောဝ်တွမ်ႏအကုဲင် ကအောဝ်ႏခေးပြဲင်ႏလွဝင်ꩻ အသောင်အရင်ꩻကိုယို အဟောဝ်ဖေႏကနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ပွုံႏတာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏသꩻအောင်ခါႏကိုခါ အဟောဝ်မဉ်ႏအာလွဉ်သွူနောဝ်ꩻ အကုဲင်ဖဲ့ꩻယို အောဝ်ႏလွိုႏလွိုႏကာႏကာႏ ထွာလဲဉ်းအယွမ်ꩻအဆေ့ꩻဖဲ့ꩻသွူ။ "နီဖျင်စွဉ်ႏနီနမ်းလဲ့ အသောင်အရင်ꩻ လိုꩻအာယိုနောဝ်ꩻ နီဖျင်ပါစွဉ်ႏလဲ့ အမျိုꩻတွိုႏခြောင်ꩻတမွေးတောဝ်း"ငေါဝ်းနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ဒေါ့ꩻတောဝ်း၊ ဟောဝ်ယူႏတောဝ်းသွူ။ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻအာစွဉ်ႏလဲ့ ခွေတဲ့ဖျင်ချာခွေနမ်း၊ နာꩻတဲ့ ဖျင်ချာနာꩻနမ်း မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ တနီꩻနီꩻ တခိန်ႏခိန်ႏခါ ထွာလို့ဗာႏ လိုꩻဟောဝ်လွဉ်းလွဉ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏယွုမ်း ခံႏထူႏခါꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻစီႏယို မဉ်ႏထိန်ꩻရဲးချာနမ်းနောတ်ꩻ ထိန်ꩻရဲးပါအသောင်အရင်ꩻ လမ်းထျꩻလမ်းသောင်သားနောဝ်ꩻ ပီပီဝင်ꩻသွူ။ လိုꩻတန်သီးတဲ့ ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်၊ ဒေါ့ꩻကြဲစ်မွိုန်းထာꩻ၊ အုံယံယံ အုံမွေးမွေးနယ်သွော့ လိုꩻပေႏ၊ လိုꩻပေႏဖေႏကထီႏဒျာႏ အဟောဝ်လွဉ်းလွဉ်းနောဝ်ꩻ အုံမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနယ်သွော့၊ လိုꩻပေႏမဉ်ႏခြုဲင်းနယ် ဒေါ့ꩻနယ်ဝွေꩻသီးထာꩻမာꩻတစွိုစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ ခွန်းဟွိုက်ꩻမွိုန်း၊ ဖေႏပဲစ်ဖေႏတံႏမွိုန်း၊ ထူႏဂွုဏ်ႏအံႏဖြာႏသွော့ ဝွေꩻသီးသꩻရုဲင်း၊ သꩻရိုꩻသာꩻအကျောင်ꩻ။ ကွဲတွော့ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻဖေႏကမာꩻထဲင်းမွိုန်းတောဝ်း ထာꩻမာႏနောဝ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်ဒျာႏသွော့ ဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏ၊ ရိုꩻရိုꩻသာꩻသာꩻ၊ ဖေႏအာႏဒျာႏသွော့ သွိုန်ႏစွို့ꩻသꩻစွဉ်မျိုꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ၊ လိုꩻပေႏသီးနောတ်ꩻ ထိန်ꩻဟောဝ်ရဲးကမ်းနွောင်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်းလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း ဖေႏကထိန်ꩻဟောဝ် ရဲကမ်းနွောင်ꩻပါတွမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻ လိုꩻအာဖုံႏနောဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ လိုꩻတန်စွုမ်ႏဖြာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဖြွမ်းဗူႏ ထိန်ꩻဟောဝ်ရဲကမ်းကိုလို့ဝင်ꩻအကျောင်ꩻ တဲမ်းနယ်ခြုဲင်းနယ်ဆွာꩻဆွာꩻဗာႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏမွိုးဖါသီး နုဲင်းယိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထွာသွော့ မွိုးဟောဝ်ဖါဒါႏ၊ ဖေႏကထွာသွော့ မွိုးဖါလိန်ႏမာႏ စွုမ်ႏဖြီးစွုမ်ႏဖြာꩻ ပငါပရာꩻနော။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လမ်းသားခြွဉ်း
ပအိုဝ်ႏပဌမတောႏလန်ႏရေꩻ
ပဒေႏသရာဇ်စနိတ်တောႏလန်ႏရေꩻ
မန်းနဲင်ႏငန်ႏကို အင်္ဂလိပ်အဝ်ႏအုပ်ချုပ်နေခါ စောက်ꩻတပ်(၃)မွူး၊ ခင်တပ်(၂)မွူး၊ ဖြဝ်ꩻတပ်(၁)မွူး၊ ချင်ꩻတပ်(၁)မွူး၊ မန်းတပ်(၁၅)မွူး။ မန်းလောင်း အင်္ဂလိပ်ယွုမ်းသꩻတဝ်းမꩻ အွဉ်မာꩻဒျာႏကွို့ꩻတဖူꩻ တထာ ထာꩻမာꩻတပ်အနေႏ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်စဲ့ꩻပိုႏ အတန်သွတ်ꩻနဝ်ꩻ ဇိန်နရယ်(ဂျင်နရယ်) သမိဒ္ဒုန်း(သမိတ်ဒွန်း)၊ အဝ်ႏအုံဗော့ꩻကလော်ꩻ၊ ဝွေꩻထွာဗိုလ်ချုပ်။ အောင်ဆန်းသီးစွိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလောႏလန်ႏရေꩻသား၊ ဝွေꩻသီး ဟဲ့ꩻလွဉ်ဂျပန်၊ တွိုက်ꩻထန်ႏအင်္ဂလိပ်၊ အင်္ဂလိပ်အစိုႏသဲင်ꩻထိုꩻ၊ အတပ်ဖုံႏ အွဉ်ႏကုဲင်ခါꩻ၊ စဲ့ꩻစောက်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏအစူခွုမ်တဲင် သဲင်ꩻချာအရပ်၊ သဲင်ꩻလိုပ်ꩻမာꩻချာလို့ဒျာႏသွို့ꩻခြမ်။
အောင်ႏဆန်းထင်ႏနွို့တဲင် မန်းဖုံႏအွဉ်ႏနယ် အင်္ဂလိပ်တပ်စွိုꩻအဝ်ႏ "မြစ်ဝကျွန်းပေါ်"ဒေႏသတဲင် စောက်ꩻအရပ်နဝ်ꩻကိုသား မော့ꩻဗာႏထာꩻယပ်ꩻ၊ ခမ်ႏနွောင်ꩻတဝ်း ထွိုင်ႏတောႏလန်ႏဗာႏ၊ ဇိန်နရယ်(ဂျင်နရယ်) သမိတ်ဒွန်းလဲ့ပါ၊ ဂေါ်ရခါးတပ် နီမွူးနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ် ကျမ်ႏဖေႏသေꩻခါꩻမန်း၊ မန်းမဲန်လꩻတဝ်း၊ ဂေါ်ရခါးတပ်ယို အံႏထွဉ်ႏဟဝ်ငါႏနဝ်ꩻမꩻ တပ်လင်မီႏဖေႏ ခေါမ်လာꩻတစုင်ႏ ရွဉ်တစွဲး၊ ဂေါ်ရခါးတပ်ယို ဖေႏဗာႏနီစုင်ႏ ရွဉ်နီစွဲးနဝ်ꩻမꩻ၊ မန်းဖုံႏ မဲဉ်လꩻတဝ်းတဲင် အင်္ဂလိပ်ဟဲ့ꩻသဲင်ꩻချာဒျာႏ၊ (ဖြားဗော် ပါဂေါ်ရခါးတပ်)။ ထင်ႏကွဲးတွိုက်ꩻတွိုက်ꩻ သမ်းလွေꩻပေါင်ꩻငီꩻခန်း အစိုႏရမန်းစဲ့ꩻ ဝါႏဒခေါ်သား အလံနီသခင်စိုး (၁၉၄၇-ထန်ႏ)၊ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗိုလ်မှူးဖိုးကုန်း ပြည်သူရဲဘော်လဲ့ဟဲ့ꩻ၊ ရဲဘော်ဖြူလဲ့ဟဲ့ꩻ၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ကျောင်ꩻသားပေႏစွိုꩻ၊ အလံဖြူ သိမ်ꩻနွောင်ꩻလို့ခန်း မန်းခမ်းတခမ်းလိုမ်း၊ အဝ်ႏကုဲင်ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏလွုမ်ꩻ။ ဦးနုချာႏအကွက်ꩻ အွဉ်ႏပြည်သူစစ် လွေꩻယားစောက်ꩻဒုံ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ လဲ့ꩻဒုံမာꩻသီလိုꩻ၊ ထင်ႏထွာတေားလိုꩻမျိုꩻရေꩻစဲ့ꩻတဲင် စောက်ꩻဖုံႏ လွေꩻမာꩻနုဲင်းနုဲင်းမန်းဒုံ၊ ထင်ႏမာꩻ မန်းကွန်မြူနစ် ကအဝ်ႏပေါင်ꩻစောက်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေါင်းလဲန်းလိုꩻမျိုꩻရေꩻနဝ်ꩻမꩻ ပေါင်ꩻချာအစိုႏရ တွိုက်ꩻချာစောက်ꩻနဝ်ꩻမꩻ။ စောက်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုꩻဝင်ꩻငတ်ꩻအခါႏကို ခမ်ႏနွောင်ꩻဒွုမ်နဝ်ꩻမꩻ ဖင်းသဲင်ꩻချာဗာႏ၊ အစိုႏရတဲ့ ကွဲးသိမ်ꩻလꩻချာ ပဂိုꩻ တောင်ႏအူ ဗꩻထင်ႏမန္တလေꩻ အတွင်ꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏဗော်ဗီ အဝ်ႏမန္တလေꩻနန်ꩻတောႏကို တောမ်ႏအလိုꩻ(၆၀)၊ ပါလွဉ်ဝဲက် အံႏမဒဲန်(၇)နီꩻ၊ "အုံတဲ့သီ လွေꩻတဲ့သီ လွေꩻနဝ်ꩻ မွေးထဲင်း"ရိုꩻတဲင် ဖေါက်ထန်ႏ လဲ့ꩻပါဒုံ စဲ့ꩻပေႏသီနီဖြာꩻ၊ တွိုႏမေမြို့တဲင် သဲင်ꩻပေါင်ꩻယင်းစောက်ꩻတပ် လိုꩻအဝ်ႏယင်း(၆၀၀)၊ တွိုႏတောင်ႏကီꩻ ပိုႏတုင် အဝ်ႏထွာအစိုႏရတပ်ပွေါးဝေင်ꩻ၊ လွေꩻလွူးဆွုမ်ႏရပ်ဆွုမ်ႏ၊ တောင်ꩻပြန်ႏဖေႏနွို့ဝေင်ꩻကို၊ သဲင်ꩻအုံသော့ꩻ ဟိုပုံꩻကို။ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ပတောင်ႏအစိုႏရတပ်တောမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏတွိုက်ꩻဝင်ꩻ၊ စောက်ꩻတနျာႏအာႏဆေ့ꩻ ကွီအကူႏအညီႏ ဝွေꩻသီးလွေꩻတွိုက်ꩻကို သိမ်ꩻချာပါဖုဲင်ခွန်ႏ၊ ပတောင်ႏခြို့ꩻ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻ ထင်ႏသိမ်ꩻပါဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ည(၃)လာ၊ ပိုလ်ႏတုင် ပအိုဝ်ႏတပ်ယို ထွဉ်ႏအုံတေ့ꩻတေ့ꩻထာꩻ၊ ဖြဝ်ꩻတပ်ဖုံႏတဲ့ပါ၊ ထင်ႏဟွုန်သတင်ꩻ မန်းခန်းဥက္ကဋ္ဌဦးလှဖေ (ခွန်ဖြားဗွာ) သဲင်ꩻလွဉ်ကောင်၊ သဲင်ꩻဟော်ꩻဖေႏတရာꩻ (ပဥက္ကဋ္ဌ စောဘဦး)။
အောင်ဆန်းနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလꩻချာထွူမန်းခမ်း၊ ဂျပန်မာꩻတငီႏတငါထာꩻနဝ်ꩻမꩻ ဖွဲ့ယင်းသခင်မျိုးတဲင် တွိုက်ꩻချာဂျပန်၊ အင်္ဂလိပ်လဲ့ တွိုက်ꩻချာကို၊ ထင်ႏနွောင်ꩻဂျပန် အင်္ဂလိပ်သီးသမ်းနွို့ အုံသော့ꩻထိုꩻဒျာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ အောင်ဆန်းလွေꩻကွီဗာႏ လွတ်လပ်ရေꩻ အင်္ဂလိပ်ခမ်း လန်ဒန်ဝေင်ꩻ။ အင်္ဂလိပ်သီး ထင်းဒျာႏစောက်ꩻအီႏပါတဝ်း၊ ထင်ႏထွား စောဘဦးလဲ့သမ်းပါ၊ ကပါနဝ်ꩻ အောင်ဆန်းဟဲ့ꩻပါဒျာႏ၊ သဖော်ꩻတူႏဝင်ꩻ "စောက်ꩻတကျပ်-မန်းတကျပ်"နဝ်ꩻမꩻ စောဘဦးပါ၊ အင်္ဂလိပ်သီးသမ်းရီဖျင်ဖြဝ်ꩻခရာႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ အောင်ဆန်းသဲင်ꩻဖွဲ့ယင်း ဖြဝ်ꩻပင်ႏလုံကို။ စောက်ꩻဖါးပေါင်ꩻ(၃၂)ဖြာꩻ ပအိုဝ်ႏကိုဦးဖျူ၊ မေႏတွိုင်ႏမောင်ႏ အမတ်အောင်ႏသာႏသီးတဲ့ပါ၊ ဖြဝ်ꩻရိုꩻ"ပေါင်ꩻစမ်ꩻဝင်ꩻအနေင်ႏ-၁၀ငါ၊ မီႏစီꩻပွါꩻ ပေါင်ꩻတငါငါ၊ မီႏထွာတဝ်းဖချာ"သဖော်ꩻတူႏမꩻ ထိုꩻစူမုဲင်(ပင်ႏလုံလိတ်ချုပ်)၊ ထွူမꩻလွေꩻထေ့ထဲင်း ခင်ႏချင်ရခဲင်ႏမဲင်ꩻဖုံႏထွူမꩻ ကွဲးလွေꩻမာꩻလꩻ အောင်သန်းအဲတ္တလီစာချုပ်။ သဲင်ꩻချာမန်းခမ်း အဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏ ဟော်ꩻတရာꩻဖုံႏတွင်ꩻ ပါꩻကျမ်ႏသီထိုꩻ၊ ထင်ႏသီဖဲ့ꩻချာ ကထွာသမ္မတဦးနုမာꩻသွုပ်လွေꩻ နုအဲတ္တလီစာချုပ်တဲင် ၁၉၄၈၊ ဇန်နဝါရီလာ(၄)နီꩻ မန်းခမ်းလꩻလွတ်လပ်ရေꩻ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
တေမိယဇာတ်
‍ ခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံသတင်ꩻသွုံꩻ သာႏဝတ္ထိခမ်း ကျောင်ꩻစေႏတဝွန်ႏကိုကျာꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဖုံႏ အုံစုအဝ်ႏပြုံႏတဝင်ꩻတဲင် ဒေါ့ꩻလွခန်း နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အွဉ်ႏကုဲင်လမ်းပါႏ ကဖြဲ့ꩻပါႏရမီႏအကျောင်ꩻဖုံႏသွူ။
“ဩဗွေႏ နီဗွေႏသီးဖုံႏဩ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻသူꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်လမ်းပါႏ ပယ်ႏခွါႏလို့ ဥစ္စာႏပစ္စေꩻဖုံႏတွော့ꩻ တောႏထွက်ထိုꩻစွဉ်ႏထာꩻ။ လွေꩻအုံအားထုတ်ကံကျင်ꩻတရာꩻ ဖွာꩻဖက်တောႏ ညောင်ႏဗုဒ္ဓဟေႏအမွူးဆꩻလတဲင် အောင်ႏလꩻစွဉ်ႏဒျာႏ မာရ်ႏနတ်ခွန်စဲ့ꩻပွယ်ꩻ။ လွဉ်ယားသွေꩻထိုꩻကုဲင်တွမ်ႏ အပိုမူႏဖုံႏတဲ့ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အောင်ႏလꩻပါစွဉ်ႏဒျာႏ။ နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ဘွုံꩻတောႏ၊ ဉာဏ်ႏတောႏ၊ ကံႏတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ အံႏဖြာႏခရာႏ လို့ဒါႏဒွုမ်သနယ်။”
စတဲင် ချီꩻယော်ꩻအံႏဖြာႏ အိုပ်ꩻရောင်ခန်းဒျာႏ တပါꩻတမျိုꩻ တပါꩻတစွိုးဖုံႏသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အဝ်ႏဂန္ဓဋီႏကို ထွိုင်ႏကျွꩻချီႏလွဉ် တရာꩻသဘင်ႏကိုတဲင် ရီခန်းနုဲင်းယို -
“တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဖုံႏဟွေး ခွေဘုရာꩻ ခါးလားကကျွꩻလွဉ်အခိန်ႏခါႏ သီဒေါ့ꩻရောင်လွငါႏ အကျောင်ꩻခရာႏတမုဲင်ꩻဖုံႏဟောင်း။”
“ဩဗွေႏ နီသွဉ်းသီးတဒေါ့ꩻတဝ်းအလောင်ႏတင် အလင်တာႏ နီသွဉ်းသီးဒေါ့ꩻလွဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဖြဲ့ꩻလွဉ်ဒါႏ နိက္ခပါႏရမီႏအကျောင်ꩻဒျာႏသွူ ဗွေႏဩ။”
“တပဲ့ꩻတပန်ꩻ ရဟန်ꩻသံႏဃာႏသီးဖုံႏဟွေး ခွေဘုရာꩻနဝ်ꩻ ထီႏသေဟွုန်သꩻဝꩻ နိမိတ်လစ်ꩻပါꩻတွော့ꩻ ဖြဲ့ꩻလွဉ်ဗာႏပါႏရမီႏ ယိုဘဝလွုမ်ꩻတမွေးတဝ်း၊ စိုးဘဝကရီးခါ ပါႏရမီႏဆားခါကာႏ ဖြဲ့ꩻလွဉ်ဗာႏလဲဉ်းဒျာႏ နိက္ခပါႏရမီႏဖုံႏသနယ်။”
“ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဖြဲ့ꩻပွါꩻလွဉ်ဒါႏ ပါႏရမီႏနုဲင်း ဘဝငခါယိုနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ဟွုန်ဟဝ်အာႏရ နိက်သက်သꩻရေႏ ကေႏညိုႏငါႏ။ တလောကလွုမ်းလဲ့ ဟွုန်ဟဝ်အာႏရ နိက်သက်ဗာႏ သေႏချာႏဒျာႏရင်ꩻ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻကျာꩻဖေႏဒါႏ တရာꩻယာႏအအဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး အကျိုꩻစီꩻပွာꩻဖေႏကထွာ ယံကတိုꩻတက် ထင်ႏထိုအီတဲင် ဟော်ꩻဖေႏသွော့အလုဲင်း ခြုဲင်းဖေႏသွော့ အဆွာꩻဗွေႏဩ။”
ထွိုင်ႏလျောက်လဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏ ကွီနာႏခံႏတရာꩻ နုဲင်းယိုဖုံႏတဲင် နီဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻလဲ့ အဝ်ႏကောင်လောင်း ကထွတ်ꩻရွယ်ႏလင်ꩻဒါႏ ထီခြောင်ပေႏပမာႏ ဟော်ꩻဖေႏစွဉ်ႏဒျာႏ တေမိယဇာတ်တောႏယိုသွူ။
အွိုးခ့ꩻတလဲင်ႏ - ကာသိကရာဇ်ခမ်းကိုနဝ်ꩻ ကာသိကရာဇ်ခွန်ဟော်ခံꩻ အဝ်ႏအိုပ်စိုꩻတဲင် ကာသိကရာဇ်ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ မင်ꩻကျင်ꩻတရာꩻဆီပါꩻလဲ့စွို့ꩻ၊ သင်္ဂတတရာꩻ လစ်ꩻပါꩻလဲ့မဲဉ်ႏ၊ နာယကဂုဏ်ႏတောႏသူꩻပါꩻလဲ့ ပြဲ့ꩻစွုံႏမွေးငါႏသွူ။ ကာသိကရာဇ်ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ အမိဘုရာꩻဖုံႏ အဝ်ႏတသောင်ႏသူရေင်တဲင် အမိဖုရာꩻနင်ꩻတန်နဝ်ꩻ အမဉ်ꩻ "စန္ဒာဒေဝီ"နဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုး ကအီႏစိုꩻစံႏ ကအီႏအံႏဒါႏခမ်း ပိုတဖြာꩻဖြာꩻငါလဲ့ တထွန်ꩻကာꩻတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ ကောကထွာဒါႏ ပေႏသူꩻပေႏသာꩻ အမျာꩻတင်ꩻလုဲင်သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြွမ်းဗူႏညီညွှတ်တဝင်ꩻဖုံႏတဲင် အွဉ်တဝင်ꩻတွော့ꩻ ခြီခြောဝ်ဒေါ့ꩻရောင် ထွဉ်ႏခန်းခွန်ဟော်ꩻခံꩻ ကွီပိုဆုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းသားအမျာꩻသီးအလောင်း မင်ꩻကျင်ꩻတရာꩻဆီပါꩻ စွို့ꩻစွို့ꩻစွဉ်ႏစွဉ်ႏတဲင် ကအဝ်ႏအိုပ်ချုပ် ပွိုင်ႏစိုꩻဒါႏ ခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻလဲ့ -
“ခမ်းသားအမျာꩻသီးဖုံႏဟွေး သီကမဲဉ်လꩻ ကကွီလွဉ်ဒါႏအတွိုင်ꩻ မဲ့ꩻခွေထွဉ်ႏဒျာႏ "စန္ဒာႏဒေႏဝီ"မိဖုရာꩻ ကွီဆုꩻတဲင်တွော့ꩻ သီတွမ်ႏနန်းငါးမွော့ဒွုမ်။ တညငါႏဒွုမ်အခိန်ႏခါႏ သီကကော့ꩻမောင်ꩻလွဒါႏ ပိုခိုရတနာႏတဖြာꩻ မဲ့ꩻလွူးဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏသနယ်” စတဲင် ဒေါ့ꩻရိုꩻဖေႏသꩻဆွော့ꩻဖေႏခန်း ခမ်းသားအမျာꩻသီးဖုံႏသွူ။
စန္ဒာႏဒေႏဝီႏမိဖုရာꩻနဝ်ꩻ ဆောက်တဲႏထိန်ꩻစောင်ꩻ သီႏလထွူတွော့ꩻ ကထွိုင်ႏကွီပိုရတနာႏဆုꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ကောကထွာဒါႏ တာႏဝတိံသာႏခမ်း ခွန်သိကျာꩻနဝ်ꩻ ကဏ္ဍုကမ္ပလာႏ လျားလွဉ်ငါႏတဲင် နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏမဲ့ တိန်ႏထွားလင်ꩻလွဉ်လိုꩻအခမ်းနဝ်ꩻ သေလꩻစွဉ်ႏဒျာႏ စန္ဒာႏဒေႏဝီႏမိဖုရာꩻ အဆန္ဒနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏသေထွꩻဗာႏ စန္ဒာႏဒေႏဝီႏမိဖုရာꩻဆန္ဒနုဲင်းယိုနဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻကကွီဒါႏ ပိုရတနာႏဆုꩻယိုလဲ့ ခွန်တန်သိကျာꩻ အီႏဖေႏလင်ꩻဗာႏသွူတဲင် ထွံႏလွိုက်ခန်း နတ်ꩻသာꩻတဖြာꩻ အီႏလင်ꩻကွိုတ်ဖေႏ စန္ဒာႏဒေႏဝီႏမိဖုရာꩻ အပိုနဝ်ꩻသွူ။
မတော်မကာ အခိန်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻကာႏလ နီဗွေႏဖရာꩻအလောင်ꩻနတ်သာꩻနဝ်ꩻ လူꩻကံႏသံးအီႏလို့သွူတဲင်တွော့ꩻ သိကျာꩻခွန်ဟဲ့ꩻလွဉ် နိုꩻဆောႏတဲက်တွန်ꩻ ထွဉ်ႏလင်ꩻကွိုတ်ဖေႏခန်းဒျာႏ စန္ဒာႏဒေႏဝီႏမိဖုရာꩻ အပိုရတနာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဘုရာꩻလောင်ꩻနတ်သာꩻလဲ့ ဝွန်ႏခံႏဖေႏထွူတဲင် လူꩻကံႏကအီႏလို့ဒါႏ နတ်သာꩻငတ်ꩻရျာꩻဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ ခွန်သိကျာꩻထွဉ်ႏလင်ကွိုတ်ဖေႏ အမူꩻအမတ် အဆွေႏရံႏငတ်ꩻရျာꩻတဲင် နတ်သာꩻငတ်ꩻရျာꩻလဲ့ ဝွန်ႏခံႏဖေႏခန်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇာတ်တန်ဆီဖွဲ့
သာႏမဏေႏကျောႏ-ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ခရာႏ
သာႏမဏေႏကျောႏ-ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ တသေတဝ်းဒွိုန်းသား ယံဖေႏကသေ၊ ကသေထွူလဲဉ်းသား ယံဖေႏကစဲင်း ရေးမိုးနုဲးနဝ်ꩻတဲင် တဲမ်းနယ်ဗာႏရောမ်ဖြုဲꩻယိုတပုဒ်သွူ။
ပုဂ္ဂိုလ်ႏယင်ဟန်ႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဟွုန်ထွꩻဗာႏကီ သာႏမဏေႏကျောႏပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်အကျောင်ꩻခရာႏလဲ့ စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ တသေထွꩻတဝ်း။ သာႏမဏေႏကျောႏပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ နွို့စေခွင်ꩻလꩻကွို့ သက်ဗꩻ နီဆီလူမ်ꩻ။ ကပျဌာန်းဒါႏလိတ်တဲ့ အာတန် ယပ်ꩻတန်။ ရျာꩻနုင်ꩻဗွေ ကြောင်းစင်မုꩻတဲ့အဝ်ႏ။ အဂတိတရာꩻတဲ့ ကင်ꩻ စဒါႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် သာႏသနာႏကို လိုꩻကျောင်ꩻခြာယို မိဉ်ꩻတန်မွေးငါႏ ပွယ်ꩻစေလိတ်တစွိုးနေနေသွူ။ သာႏသနာႏသိုမ်စွိုးအကို ပရိယတ္တိသာႏသနာႏနဝ်ꩻ ထွာသာႏသနာႏ အရွီးအခိုႏ ခင်ႏကန်ပဓာန(ပရိယတ္တိယေဝ သာသနဿ မူလံ) သွူ။ သွဉ်လိတ် ချꩻလိတ် ဟောꩻတရာꩻ နာႏတရာꩻကရိုꩻဒါႏ ပရိယတ်သားအဝ်ႏမꩻ ပဋိပတ်(အကျင်ꩻရဲဉ်ႏ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏ)အဝ်ႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူ အဝ်ႏအကျင်ꩻရဲဉ်ႏ အနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏနဝ်ꩻတရန်း မိဉ်ႏကျိုꩻစာꩻမꩻ အီႏလꩻ ခံႏစာꩻနွောင်ꩻဗာႏ ပဋိဝေဒ(အကျိုꩻအမျတ်)နဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ပရိယတ်ဖေႏကထိုꩻမားကုဲပြင်ထိုꩻဗာႏမွုန်းတာႏပရိယတ်နဝ်ꩻ ထွာ အရေꩻတန်သုတ်ꩻ ပဓာနခင်ႏကန်(အရွီးအခိုႏ)သွူ။ ကောပ်ပွိုးပရိယတ်လိတ်ဖုံႏတဲင် ဟောꩻဗာႏတရာꩻ၊ နာႏဗာႏတရာꩻဖုံႏသွူ။ ပေါႏသေတရာꩻ၊ ထီႏတရာꩻနဝ်ꩻ သေကီႏညိုႏဖရာꩻ၊ သေအာႏကွိုꩻတရာꩻ၊ သေလူႏတန်ꩻသံဃာႏနဝ်ꩻသွူ။
ပရိယတ်လိတ်မိဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်း၊ မိဉ်ႏတသေတဝ်းတရာꩻနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻတဝ်းဖရာꩻ၊ ထီႏနွောင်ꩻတဝ်းတရာꩻ။ ထီႏသံဃာႏဖုံႏလဲ့ ရိုꩻစွဉ်ႏ မတ်စွဉ်ႏလိုꩻလွိုလိုꩻပိုႏဖုံႏသွူ။ မွိုးဖာဆရာႏသီးယိုလဲ့ မတ်ဒူမ်အနန္တကေꩻဇူꩻဗွေႏသွူ။ ခေတ်ထီခြောင် မာꩻထွာလွဉ်တဲင်(ခေတ်အလꩻ) ပရိယတ်သာႏသနာႏ ဖေႏကလေလင်း တိဉ်ႏခွေါင်အတာႏ ဗွေႏဆရာႏ ဗွေႏသံဃာႏသီး မာꩻဖေႏ ပရိယတ်-ပွယ်ꩻစေလိတ်ဖုံႏ၊ အနာႏဂတ်သာႏသနာႏအတာႏ လွူးထန်ႏဖေႏ သာႏသနာႏအာႏဇာႏနီႏခွိုꩻသုပ်တသာဖုံႏသွူ။
သာႏမဏေႏကျောႏသားဖုံႏ သက်အဝ်ႏပေႏခိင်ႏ ဖေႏကမော့ꩻခွဲးဗာႏတောမ်ႏ ပရမတ္တဖရာꩻ၊ ပရိယတ်အထီအသွီႏဖုံႏတဲ့ ဖေႏကအာဖေႏကဗွေ ရေႏမိုးနုဲးနဝ်ꩻတဲင် ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ပရိယတ္တိသာသနဟိတအစွိုꩻတန် တယ်ႏထောင်ႏ အွဉ်မာꩻလွေꩻဖေႏသာႏမဏေႏကျောႏ ပွယ်ꩻစေလိတ် နေင်ႏ ၁၃၁၁-ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻစေလိတ်တောမ်ႏ ပျဌာန်းလိတ်ဖုံႏယို ဗွေႏဗိုန်-မဟာဂန္ဓာရုံႏ ဘဒ္ဒန္တဇနကာဘိဝံသ တဲမ်းထေထန်ႏလွေꩻဖေႏ သေထွꩻဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။
အရန်းသိုမ်ရန်း
သာႏမဏေႏကျောႏပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်အကို ပထမရန်း၊ ဒုတိယရန်း၊ တတိယရန်းအွဉ်ႏထွော့လွေꩻအရန်းသိုမ်ရန်းနုဲးယိုထွူ မိဉ်ႏအောင်ႏမျင်ႏ တတိယရန်းနဝ်ꩻ အပ်လူႏထင်ႏ သာသနာလင်္ကာရ(သာႏမဏေႏကျောႏ)ဘွဲ့နဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ - မိဉ်ႏလꩻသွူ သာသနာလင်္ကာရ(သာႏမဏေႏကျောႏ)ဘွဲ့နဝ်ꩻ ဘွဲ့လီꩻ(စစ) ကောဝိဒ-ယိုဖဲ့ချာ အွဉ်ႏပယ်ပါတောမ်ႏ "အလင်္ကာရ"တဲင် ထွာထင်ႏတေားစွဉ်ႏ "ကောဝိဒါလင်္ကာရ" နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ မူလမိဉ်ꩻလီꩻနဝ်ꩻ "ခွန်အောင်နေလင်း"။ လꩻထိုꩻဒေါက်တာဘွဲ့တဲင် ထွာထင်ႏတေား"ဒေါက်တာခွန်အောင်နေလင်း" နုဲးနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
မာꩻပွယ်ꩻတန်ရီလိတ် ဌာန တောမ်ႏ အခိင်ႏ
သာႏမဏေႏကျောႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်နဝ်ꩻ အစိုႏရသား အွဉ်ငါမာꩻလွေꩻဖေႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ် တမွေးတဝ်း။ အစွိုꩻအဗူႏသားသီး အခြပ်အရဲဉ်ႏအနေႏ ထွာဒျာႏပုဂ္ဂလိကပွယ်ꩻတန်ရီလိတ် ပွယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သာႏမဏေႏကျောႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ပွယ်ꩻယို အဝ်ႏ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ၊ ပရိယတ္တိသာသနဟိတအစွိုꩻ တယ်ႏထောင်ႏအွဉ်မာꩻလွေꩻထွူ အစွိုꩻနဝ်ꩻစီꩻကန်ꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏအတွိုင်ꩻ ယိုခါ ရန်ႏကုင်ႏ၊ ပဂိုꩻ၊ မော်ကျွုန်း၊ သထုံႏ၊ တောင်ႏကီꩻ စဒါႏ ဝေင်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻလဲဉ်းနေနေတဲင် သာႏမဏေႏကျောႏအစွိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွဉ်လဲဉ်း ဌာန ၂ဝ-ရပ်လဲဉ်းသွူ။
အစွိုꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻမန္တလေꩻကိုထွူ အွဉ်တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻ သာႏမဏေႏကျောႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်အစွိုꩻတစွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻ သကျသီဟ(အဘိဝံသ)ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ယိုလဲ့ အစွိုꩻယို အွဉ်တယ်ႏထောင်ႏခါꩻဒျာႏနေနေသွူ။ နေင်ႏ၁၃၁၁-ဗာႏကိုနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏစစ သာႏမဏေႏကျောႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်တဲင် ပွယ်ꩻတန်ီလိတ်သက်တန်ꩻနဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်းသွူ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၆ဝ)လွိုလဲဉ်းသွူ။ ကမာꩻ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ခိင်ႏ စူမ်ႏနေင်ႏ အွဉ်ႏလွေꩻ ဒဲန်ကံလာဆန်ꩻ (၂)နီꩻနဝ်ꩻသွူ။
အစွိုꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဝေင်ꩻပဂိုꩻကိုသွူ။ ကမာꩻသာႏမဏေႏကျောႏ ပွယ်ꩻတန်ရီလိတ်ခိင်ႏနဝ်ꩻ ဒဲန်စေင်လာလောင်း (၁ဝ)နီꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏထောင်ႏစနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာနေင်ႏ ၁၃၄၈-ဗာႏတဲင် သက်တန်ꩻအဝ်ႏလဲဉ်း နေင်ႏပေါင်ꩻ (၃ဝ)လွိုလဲဉ်းသွူ။ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻအစွိုထွူ ဝေင်ႏပဂိုꩻအစွိုꩻနဝ်ꩻ သက်တန်ꩻထိုလွိုဝင်ꩻသွူ။ (အစွိုꩻထွို့ꩻဗူႏပုင်ႏစနိစ် ပေါႏယံတဝ်းတဲင် သꩻတွိုႏသော့ꩻသား(သꩻဝင်ႏစာꩻသား) ဆေ့ꩻခြေားထွူ ထွာဗာႏတထင်ႏသျာꩻတဝ်းနုဲးနဝ်ꩻသွူ။)