cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နောင်ယွေး ပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻ
ဗွေႏကေသာရ၊ ဗွေႏမုနိန္ဒ၊ ဗွေႏအာစာရ၊ ဗ​ွေႏနာရိန္ဒ၊ ဗွေပညာလောက ၊ ဗွေႏ ပညာဘောဂ၊ ဗွေႏထေရာဝံသ၊ ဗွေႏဂန္ဂမာ၊ ဗွေႏစန္ဂာဝံသ ၊ ဗွေႏတေဇောဘာသ၊ သီႏဖုံႏသွူ၊  ပရိယတ္တိ လိတ်သွဉ်ဖုံႏတဲင် ယိုခါအောဝ်ႏနွို့ꩻဖြေႏလွေꩻ ကျောက်တလွုံꩻ လိတ်စေဌာန တွမ်ႏ ဟိုပုံꩻဗွေႏသံဃာႏသီးအွဉ်ငါ လိတ်စေပွယ်ꩻယို စွုမ်ႏနေင်ႏအောဝ်ႏနွို့ꩻဖြေႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၈၅ ဗာႏနိန်ႏ ကျောင်ꩻနောင်ယွေးကို ဝါႏဆိုႏသံဃာႏစာရင်ꩻ နဝ်ꩻ ဗွေႏရဟန်ꩻ အောဝ်ႏအပါꩻပေါင်ꩻ ၃၄ ပါꩻ။ ဗွေꩻသျင်ႏ ၄၇ ပါꩻသွူ၊ နောင်ယွေႏပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻယို စွုမ်ႏလာ အောဝ်ႏဗွောင်သွဉ်ဖေႏ လောကီပညာႏ အင်္ဂလိပ်တွမ်ႏ ကွန်ပျုတာ သွဉ်တန်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လောကီပညာႏရေꩻ
နောင်ယွေးပညာႏရေꩻ လိတ်သွဉ်ကျောင်ꩻကိုယို လောကုတ် တွမ်ႏလောဂီꩻ ထီꩻဝီꩻဗွန်ပီငါႏ ကရိုꩻဒါႏငေါဝ်ႏယို အတွိုင်ꩻ လောကုတ်ပညာꩻလွုမ်ꩻတကာꩻတ​ောဝ်း လောဂီပညာႏလဲ အေဝ်ႏသွဉ်ဖေႏနဝ်ꩻသွူ၊ လောဂီꩻပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏသွဉ်ဖေႏ အိန်ႏကလေတ်တွမ်ႏ ကွန်ပျုတာ ဂျပန်ဘာသာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊
အင်းရေႏချက်
ခေတ်ပညာႏရေꩻ ဖေႏကတွမ်ႏထဲ့ꩻလဲဉ်းဆုဲင်ꩻဗာႏမွုန်းတောဝ်း ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဖေႏကဒါႏဗာႏပညာႏ၊ ထာꩻသေတရာꩻဖေႏကအောဝ်ႏသွော့ မွိုး/ဖါ စွိုးခွိုꩻအလောင်း ၊  အကျင်ꩻစာႏရဲက် ဖေႏကဟောဝ်သွော့ ၊ နေႏတွမ်ႏ အနယ်ꩻပညာႏတဲင် စီꩻပွါꩻရေꩻယို ဖေႏကမာꩻနွောင်သွော့ အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ thumb|ပညာႏရေꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻလိုꩻသီး အသွီႏဖြွီꩻ
နောင်ယွေးရပ်တွမ်ႏ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ
နောင်ယွေႏရပ်ကို လမ်ႏဗာႏပေါင်ႏ အေဝ်ႏ ၁၇၀ ယိုခါစာႏရင်အလꩻသွူ၊ လိုꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အေဝ်ꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၇၅၄ ဖြာာꩻသွူ၊ အသက် ၁၈ မာꩻကီꩻနဝ်ꩻအေဝ်ႏအဖြာꩻပေါင်ꩻ ၅၂၉ ဖြာꩻသွူ၊ သက် ၁၈ မာꩻလꩻနဝ်ꩻအေဝ်ႏ ၂၂၅ ဖြာꩻသွူ၊ လွေꩻအေဝ်ႏထိုꩻဝင်ꩻခမ်ႏသာႏနဝ်ꩻအေဝ်ႏ ၁၄၆ ဖြာꩻသွူ၊
အာႏကွိုꩻ
<references group=">ref Naung Ywe Education Center writen by Ven Agga >ref < " />
လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻ
"လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻဝတ္ထု(ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဖန်းဖေႏဝင်ꩻလိုႏတဝ်း-တဲ့)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ သံဃာႏငတ်ꩻရျာꩻ ကျွꩻလွေꩻကောသလခမ်း၊ သတင်ꩻသွုံꩻအုံ ဒုံတန်"သာလဝထိကာ"နောဝ်ꩻသွူ။ လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻနဝ်ꩻ ခွန်ပသေနဒီကောသလ ဒင်ႏဖေႏအရာႏ၊ အဝ်ႏအုပ်ချွုတ်ဗာႏ ဒုံတန်နောဝ်ꩻသွူ၊ ဒုံနဝ်ꩻ ထွာဒုံတန်၊ လိုꩻကွုန်ꩻ၊ ဖိုးပနားအာ၊ ထီရော့ꩻ၊ သိုႏဗော့ꩻ၊ ဗွူဟူလွိုင်ႏအာ၊ လိုꩻခြွေအာနဝ်ꩻသွူ။ လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻ ကပ်သွမ်ꩻရောဝ်ꩻထွူ အီႏနာႏသွူတရာꩻ၊ တကာႏ"ရောသိကာ"ကလောဝ်းတေ့ꩻခါꩻ ဗွေႏဘုရာꩻအတွိုင်ꩻ ဗွေႏဘုရာꩻရီ လောဟိစ္စပုဏ္ဏာꩻနုဲင်းယို- "တကာႏလောဟိစ္စ- ပေါႏမာꩻကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ လꩻတဖြာꩻငါထွူလဲဉ်း၊ ဖန်းဖေႏဝင်ꩻလိုႏတဝ်း' နာꩻရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ မွေးနေဟောင်း" "မွေး-ဗွေးဩ" "နာꩻယူႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ နာꩻမရိုꩻတွိုးနုဲင်းနဝ်ꩻအီ" ဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းယို- ပေါႏဖန်းဖေႏဝင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻလꩻနုဲင်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻဝင်ႏဝွေꩻ၊ ဝွေꩻသွꩻအာလွဉ်၊ ကွဲညညနဝ်ꩻ 'မဉ်လွိုင်ႏအာအာသွꩻ၊ မဉ်လꩻအာအာလိုꩻ၊ ထွာထိုꩻလောဘ' ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏဩ" "မွေးသွူ လောဟိစ္စ- ခွန်ဒင်ႏနာꩻအရာႏ နာꩻကအုပ်ချွုတ်ဗာႏဒုံ၊ နာꩻကလꩻလွဉ်ဒါႏ အခွဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးငါနာꩻတဖြာꩻငါ၊ ဖေႏတဝ်းနာꩻပိုနာꩻမာ၊ လူႏတဝ်းနာꩻမွိုးနာꩻဖါ၊ ထောက်တဝ်းနာꩻသွဉ်းနာꩻလိုꩻ' မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမွိုင် "ထွာဒျာႏဖေႏဝင်ꩻတခြိုꩻနဲ့-ထွာထိုꩻပေ့ꩻရဲဝင်ꩻလာဘ်နဲ့" "ထွာထိုꩻ ပေ့ꩻရဲဝင်ꩻလာဘ် ဗွေႏဩ" "ပေ့ꩻရဲထိုꩻ ဝင်ꩻလာဘ်နဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟွုန်ဟောဝ်နဲ့-ဝင်ꩻလွꩻထီႏနဲ့" "ဝင်ꩻလွꩻထီႏ ဗွေႏဩ" "ဝင်ꩻလွꩻထီႏနဝ်ꩻ ဟောဝ်နဲ့၊ ဝင်ꩻဟွုန်ဟောဝ်နဝ်ꩻ ဟောဝ်နဲ့" "ဝင်ꩻဟွုန်ဟောဝ်နဝ်ꩻ ဟောဝ် ဗွေႏဩ" "တကာႏလောဟိစ္စ- နာꩻထာꩻယူႏနဝ်ꩻ မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိတန်ဒျာႏ၊ မာႏတန်၊ လိုꩻထာꩻယူႏမာႏ မဉ်ႏသီနဝ်ꩻ 'လွေꩻထွာတိရစ္ဆာန်ႏနဲ့ လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻနဲ့' မိစ္ဆာႏဒိဋ္ဌိအကျိုꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻနီမျိုꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ" ပေါႏဖန်းတဝ်းဝင်ꩻ ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏကရဲခါꩻဝင်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏနဝ်ꩻ ဗွန်ပီဝင်ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ထွိုင်ႏသျင်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လောဟိစ္စသဘော်ꩻပေါက်တွော့ꩻ စူꩻယင်း ဗွေႏဘုရာꩻငေါဝ်း၊ ကေꩻဇူꩻတင်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သီလက္ခန္ဓပါဠိ၊ လောဟိစ္စသုတ်)
ဝေင်ꩻဆျောင်းတာ
ဝေင်ꩻဆျောင်းတာ (မန်း: ချောင်းသာမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Chaungtha) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပတေင်ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပတေင်ကို ကပါဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏဖင်ႏ ကမ်းခြေဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉၀၀ ဖြာꩻသွူ။ ဆျောင်းတာကမ်းခြေ ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အင်္ဂုလိမာလသုတ်
‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍အင်္ဂုလိမာလသုတ် ပရိတ်တရာꩻတောႏ ပရိတ်တရာꩻတောႏယိုတပုဒ် ကပေါႏပေါက်လွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ အွိုးမွိုးနန်းစခါ နီဗွေႏဖရာꩻပဉ်စဝ်းအစိုးအလက်ထက် အယံꩻတွင်ꩻ ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻ ပုရောဟိတ်တဖြာꩻ မွူးကွို့ꩻနာꩻအခိန်ႏ ကွပ်ပွိုး လွူးဖွာꩻလင်ꩻ ထီႏအမဲ့ငါတဲင်တွော့ꩻ ခမ်းကိုထီဖူꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ လက်နက်ကိရိယာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အရောင်ႏတင်ႏစွဉ်ႏလက်လက်သွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ မဲ့ꩻကထွိုင်ႏသေ မွူးကထွိုင်ႏလေ ကထွာဒါႏ အဖါပုဏ္ဏာꩻ လွေꩻထေ့ခန်း ခွန်ဟော်ခံꩻထျꩻ လွေꩻလဝ်းနယ်ခန်း ခွန်ဟော်ခံꩻအခရာႏ "မဟာဟန်ႏသနာꩻ လက်နက်ကိရိယာႏ အရောင်ႏကတင်ႏဒါႏထာꩻနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းအလောင်ႏတင် တမွေးတဝ်းအလင်တာႏ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ လိုꩻပေႏခွေသွဉ်းလမ်းသူꩻ လွူးဖွာꩻလွဉ် လိုꩻအခမ်းဒျာႏ ဗွေႏဩ" လဝ်းခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။
အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻတဲ့ "ပါꩻပေႏယိုနဝ်ꩻ တွိုႏတနီꩻခါ အီႏပါတွမ်ႏ အသွꩻစွိုꩻဖုံႏ အီႏယားခမ်းယားထီ အီႏထွာအီ ခမ်းထီအန္တရာယ်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻဟောင်း" "မွေးတဝ်းဗွေႏဩ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏတဖြာꩻလွုမ်ꩻ မဉ်ႏကုဲင်တဲ့ ကုဲင်ဒျာႏဝွေꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻ ဗွေႏဩ၊ နဝ်ꩻမꩻ ပါꩻပေႏယိုနဝ်ꩻ အီႏထွာဒါႏ ခမ်းထီအန္တရာယ်ႏတဲင်တွော့ꩻ ကအဝ်ႏပေႏနေအတွင်ꩻ ကအဝ်ႏဆားနေအခါႏ မာꩻသီထိုꩻခန်းနဝ်ꩻ ဟဝ်မတားဗွေႏ" လဝ်းခန်းခွန်ဟော်ꩻခံꩻ။ခွန်ဟော်ခံꩻတဲ့ "ပါꩻပေႏနဝ်ꩻက အီႏမာꩻဒါႏကဲတမုဲင်ꩻ လွူးဟဝ်ဟဝ်၊ လွူးဒါႏဒါႏ၊ လွူးတန်တန်သွော့ တွမ်ႏမာꩻသီမွုန်းတဝ်း" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပါꩻပေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻကလွူးဖွာꩻလွဉ်ဒါႏအခိန်ႏနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻသီး သꩻယပ်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏတဲင်တွော့ꩻ ဖန်ဖေႏခန်အမဉ်ꩻ "ဟေင်သက" တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ တွင်ႏလုဲင်ႏတောစွဉ်ႏ "အဟေင်သက"နဝ်ꩻသွူ။ အရွယ်ႏထွိုင်ႏဗာႏ အခါႏထွိုင်ႏလꩻတဲင်တွော့ꩻအွဉ်ႏလွေꩻသွဉ်ခန်းပညာႏ အွိုး တက္ကသိုလ်ႏခမ်းသွူ။
ပညာႏကထွိုင်ႏလွံးနမ်းထွူနဝ်ꩻတဲင်ခါ ကထွာဒါႏအသွꩻပေႏဖုံႏ သံးတကေးဝွေꩻတဲင်တွော့ꩻ လွေꩻသွေꩻကုဲင်အွိုး အဆရာႏပုဏ္ဏာꩻတဲင် အဆရာႏပုဏ္ဏာꩻတဲ့ ဝွေꩻမဉ်ႏမာꩻသီ ပါꩻပေႏယိုတဲ့ ပါꩻပေႏယိုနဝ်ꩻ အာႏသံးတလာ တတျာစွဉ်ႏ ဆင်နွိုတ်ꩻဗာႏအာႏ မိဉ်ႏမာꩻသီတဲ့ သံးအဝ်ႏငမ်းငမ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ ထူႏနေးတွမ်ႏ အနယ်ꩻပရိယာယ်ႏတဲင်တွော့ꩻ ရိုꩻဖေႏခန်း အဟေင်သက။
ဝွေꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနီမျိုꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ဝွေꩻကလွူးဖွာꩻလွဉ် အခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻသီး သꩻခိုးလျားလွဉ်ꩻဗာႏတဲင်တွော့ꩻ ဖန်ဖေႏခန်းအမဉ်ꩻ "အဟေင်သက" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ လိတ်ကိုအဝ်ႏဒေါ့ꩻ၊ ခ့ꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻကလွူးဖွာꩻလွဉ် အခိန်ႏခါႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ လက်နက်ကိရိယာႏဖုံႏ အရောင်ႏတင်ႏစွဉ်ႏလက်လက်ကရိုꩻစားနဝ်ꩻကီလဲ့ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ တနိက္စက်တဝ်း ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် ဖန်ဖေႏတောယင်း "အဟေင်သက" ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻလꩻထိုꩻခန်း "ဟေင်သက" (မွေးတဝ်းလဲ့) "အဟေင်သက" အမဉ်ꩻလꩻထိုꩻခန်းနီမျိုꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ဒိသာပါမောက္ခတဲ့ မဉ်ႏမာꩻသီဝွေꩻနဝ်ꩻ သံးငမ်း အလာဘ်ခွါႏထိုꩻမား၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ ဝွေꩻအမုꩻတွမ်ႏ ဝွေꩻအမုꩻ တွိုႏတနီꩻခါ ကောကမာꩻသီဝွေꩻသား ဖေႏနေးကအဝ်ႏ၊ ဝင်ꩻဖေႏနေးကမာꩻသီဒျာႏသွော့ဝွေꩻ ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နေးခန်းပရိယာယ်ႏ "ယိုဟေင်သကဟွေး ခွေဖေႏပညာႏ နာꩻအတာႏလဲ့ လွံးလဲဉ်းသွူ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ နာꩻပညာႏယိုနဝ်ꩻ အထဖေႏကမျောက် အကျိုꩻဖေႏကဖေႏတဲင်တွော့ꩻ နာꩻပူႏဇောႏဗာႏနေးတွမ်ႏ နီလိုꩻသီး အစူထွေဖဲ့စူနုံ အလီးတရေင်၊ နာꩻမဉ်ႏထူႏဖေႏနွောင်ꩻ စူနုံအလီးတရေင်နဝ်ꩻမ့ꩻ နာꩻကဒါႏဒါႏ ပညာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထအီႏမျောက် အကျိုꩻအီႏဖေႏ" ရိုꩻဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ အဟေင်သကတဲ့ အစစနဝ်ꩻ မဲဉ်မာꩻတဝ်း လဝ်းခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ "နာꩻမဉ်ႏမာꩻတဝ်းတဲ့ "နာꩻကဒါႏခါꩻဒါႏ ပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အကျိုꩻအီႏဖေႏ အထအီႏမျောက်တဝ်း" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ အဟေင်သကလဲ့ မာꩻရာꩻဒါႏတဝ်းတဲင် နေးတွမ်ႏ လက်နက်ကိရိယာႏ ခြီႏ၊ ပြာႏ ငတ်ꩻမျိုꩻတဲင်တွော့ꩻ နွို့လွေစွဉ်ႏ အရညခမ်းတခြာကိုသွူ။
ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻတခြာကိုတဲင်တွော့ꩻ အစစနဝ်ꩻ မာꩻသီလိုꩻတဖြာꩻတဖြာꩻထွူတဲ့ ထူႏအစူနုံ သံးအွဉ်ႏဖွို့ကုဲင်ခါꩻဒျာႏ သေင်ႏမွူးလောင်းတဲင်တွော့ꩻ ကွဲညညတဲ့ ဖြင်းခန်းဖြူႏခန်း ဝါးဖုံႏ၊ လင်းတဖုံႏအံႏထိုꩻတဲင် စူနုဲတဲ့ ထိုꩻမားထိုꩻလို့ခန်းဒျာႏသွူ။ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ပေါႏမာꩻသီသွူလိုꩻတဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏပလို့ꩻလုဲင်ႏဟံႏကို နဝ်ꩻတဲ့ သံးသေင်ထိုꩻခန်းဒျာႏတဲ့။ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ မာꩻသီထွူလိုꩻတဖြာꩻတဖြာꩻ ထူႏခါꩻအစူနုံ ငမ်းငါႏ အထိုꩻမားဖျင်တဲင်တွော့ꩻ နေးတွမ်ႏလူႏတွော့ထူးခါꩻနေးသွူတဲင်တွော့ꩻ ဟွဲနေးစွဉ်ႏအငွဉ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစစွဉ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ဝင်ꩻဖန်ဖေႏခန်းအမဉ်ꩻ အင်္ဂုလိမာလ အမဉ်ꩻလꩻခန်း အင်္ဂုလိမာလတဲ့။
ထွိုင်ႏမာꩻသီသွူလိုꩻထွူတဲင်ခါ အစူနုံကဟွဲဒါႏငွဉ်လောင်းနဝ်ꩻ အီႏဗွေသွူတရေင် အဝ်ႏကုဲင်ဒျာႏတလီးဒျာႏ မာꩻသီလွဉ်လိုꩻဖုံႏတဲ့ လွꩻငါႏလဲဉ်း အုံတခြာကိုတဲ့ ဗွိုႏငါႏလဲဉ်းတဲင်တွော့ꩻ ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ တခြာကိုယို ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻဖျော်လွဉ်ခန်းတယဝ်း ခွေအီႏထူႏသွူ အစူနုံ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ အုံပွေါဆွုမ်ႏအွိုး တခြာကို။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻကထွိုင်ႏမာꩻသီအာငါႏသွူလိုꩻတဲင်ခါ ကထွာဒါႏ ခမ်းသားထီသားဖုံႏတဲ့ ခံႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ် သွို့ꩻခြံဖုံႏတဲ့ ရံꩻလို့လဲဉ်း ဒုံပေႏဖုံႏတဲ့ ကုဲင်လို့လဲဉ်း ကထွာဒါႏ ခမ်းသားပရိတ်သတ်လိုꩻအမျာꩻဖုံႏတဲ့ အုံတလꩻတဝ်းဒွုမ်တဲင်တွော့ꩻ လွေꩻလဝ်းခန်းခွန်ဟော်ခံꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻဂေါသလကရိုꩻတဲ့ တွမ်ႏလက်နက်ကိရိယာႏ တွမ်ႏသေ၊ တွမ်ႏဆင် အီႏလွေꩻတွိုက်သွူ၊ အီႏလွေꩻဆွမ်ꩻသွူ အင်္ဂုလိမာလ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ကထွာဒါႏအမွိုးအဖါ ကထွိုင်ႏလꩻသတင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်ခါ အမာနဝ်ꩻရိုꩻဖေႏအဝါꩻ "ပါꩻပေႏကအဝ်ႏမာꩻသီဒါႏလိုꩻအွိုးတခြာသူꩻနဝ်ꩻ တမွေးတဝ်းပါꩻလောင်ႏတင် တမွေးတဝ်းပါꩻလင်တာႏ ရမွော့စွဉ်ႏဒျာႏနီပို ဟေင်သကဒျာႏမွော့နဲ နာꩻလွေꩻချောꩻသဲင်ꩻလꩻလꩻ နာꩻဟဲ့ꩻသဲင်ꩻစꩻသဲင်ꩻသွော့ အွိုးလမ်းယို မဲ့ꩻခွန်သီး မာꩻသီထိုꩻ" ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ အဖါနဝ်ꩻရိုꩻ "လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေအလိုႏအတအဲဉ်ထဝ်း ခွန်းသီးမဉ်ႏမာꩻသီလဲ့ မာꩻသီထိုꩻခန်းဒျာႏ" ရိုꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ကထွာဒါႏ အမွိုးမာႏတာႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ ရက်ငါႏအပိုတဲင်တွော့ꩻ မွူးရဝ်ꩻခိုႏစဝ်းစဝ်း ထွိုင်ႏလွေꩻခန်းတခြာ လွေꩻဟဲ့ꩻခန်းအပိုတဲ့။
အရဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻတဲ့ နေးတွမ်ႏဉာဏ်ႏကထွိုင်ႏထွား အီႏကယ်ႏချွစ်ဗာႏပါꩻမုဲင်ꩻ ကထွိုင်ႏထွားနေးနဝ်ꩻတွော့ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻဉာဏ်ႏတောႏကိုနဝ်ꩻ ထီႏဖြောင်လွေꩻစွဉ်ႏ အင်္ဂုလိမာလနဝ်ꩻသွူ။ ခွေꩻမဉ်ႏတလွေꩻကယ်ႏတဝ်း ခွေမဉ်ႏတလွေချွစ်တဝ်း မဇ္ဇျိမဘဝိကကထွာဒါႏ အင်္ဂုလိမာလယိုနဝ်ꩻ အမဂ်စွိုး အဖိုလ်ႏခြွီ မဲ့ꩻအီႏထိုꩻမားထိုꩻ ယူႏထွူသꩻဖူꩻ ယူႏထွူသꩻကိုနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻပဉ်စဝ်းတဲ့ ကျွꩻလွေꩻခန်းတခြာကိုသွူ။
အင်္ဂုလိမာလကထွိုင်ႏထီႏအမွိုးတဲင်ခါ ဟန်ႏနီꩻယိုနဝ်ꩻ မွိုးတယဝ်းပါꩻမုဲင်ꩻတယဝ်းတဲင်တွော့ꩻ တောငါလꩻငါစူနုံတလီးငါ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ခြေင်းယုဲင်ခန်းအမွိုး ဖရာꩻထွိုင်ႏဖျော်ထွူတဲင်ခါꩻ ဖရာꩻနဝ်ꩻကျွꩻလွေꩻခန်းဝွေꩻသီး တမွိုးပိုအခါႏ ခါႏလယ်ႏကို ကထွိုင်ႏထီႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်းတဲင်တွော့ꩻ အွဉ်ႏစွꩻအမွိုး ခြေင်းတောခန်းဖရာꩻ။ ထွိုင်ႏခြေင်းဖရာꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻပဉ်စဝ်းနေးတွမ်ႏတံꩻခိုꩻတောႏတဲင်တွော့ꩻ ဓိဋ္ဌာန်ႏ "အင်္ဓလိမာလယိုနဝ်ꩻ ခြေင်းခွေဖေႏကတွမ်ႏထွꩻမွုန်းတဝ်းနော" ဓိဋ္ဌာန်ႏသွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻလဲ့ ကျွꩻလွေꩻဗော့ꩻယွယွ၊ အင်္ဂုလိမာလတဲ့ နေးတွမ်ႏအာႏခြေင်း နေးတွမ်ႏအာႏဖင်း ခြေင်းစွဉ်ႏနေးမုဲင်ꩻခြေင်း ဖင်းစွဉ်ႏနေးမုဲင်ꩻဖင်းတဲ့ တထွꩻလꩻတဝ်း နီဗွေႏဖရာꩻတဲ့။
အဝ်ႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏဖရာꩻ ကအဝ်ႏလွေꩻယွယွသာႏသာႏ အင်္ဂုလိမာလနေးတွမ်ႏအာႏ ခြေင်းစွဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻခြေင်းလဲ့ ကွပ်စွဉ်ႏတထွꩻလꩻတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ "အွိုး- ရဟန်ꩻ ရဟန်ꩻ အုံဆွိုးခန်းလုဲင်း အုံဆွိုးခန်းလုဲင်း " ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဖရာꩻပဉ်စဝ်းရိုꩻဖေႏချာ "ခွေနဝ်ꩻအုံဆွိုးလဲဉ်းသွူ တအုံဆွိုးတဝ်းနဝ်ꩻ နာꩻဒျာႏ" နီဗွေႏဖရာꩻကတိန်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ အင်္ဂုလိမာလနဝ်ꩻယူႏ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏထာꩻသာႏသာႏလဲ့ ဝွေꩻသံးရိုꩻဒျာႏ ဝွေꩻအဝ်ႏအုံဆွိုး၊ ခွေနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဆွိုးလဲဉ်းသွူတဲ့ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရိုꩻဒျာႏ အဝ်ႏလွေꩻ" ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲတဲ့ မဲဉ်သေငါႏအကျောင်ꩻခရာႏတဲင်တွော့ꩻ တွိုႏလွေꩻနီဗွေႏဖရာꩻပဉ်စဝ်းအထျꩻ၊ ဗꩻလွေꩻနီဖရာꩻပဉ်စဝ်းအငါ လဝ်းပတာခန်းနီဗွေႏဖရာꩻ "နီဗွေႏကရိုꩻဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻဟွဉ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွိုႏခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဆွိုးလဲဉ်းသွူတဲ့ နီဗွေႏသံးရိုꩻဒျာႏ အဝ်းဖင်း၊ နီဗွေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွေꩻဒျာႏတဲ့ သံးရိုꩻဒျာႏ အဝ်ႏအုံဆွိုး"ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲဗွေႏ" နီဗွေႏဖရာꩻပဉ်စဝ်းလဲ့ ဟော်ꩻဖေႏချာ "ခွေနဝ်ꩻ တမာꩻသီတဝ်းဒွုမ်ဝင်ꩻသက် တနက်တဝ်းဒွုမ်ဝင်ꩻသꩻတဲင်တွော့ꩻ လက်နက်ခွေချꩻထွူလဲဉ်း ခွေနဝ်ꩻအဝ်းအုံထိုꩻလဲဉ်းသွူ၊ အွိုးနာꩻနဝ်ꩻ ထာꩻသꩻညင်ꩻဝင်ꩻတဲ့တအဲဉ်ထဝ်း အဝ်ႏတွဲႏဒျာႏဝင်ꩻသက် အဝ်ႏနက်ဒျာႏဝင်ꩻသွဲတဲင်တွော့ꩻ နာꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏလွေꩻဗာႏနေကသံႏသရာႏတဖူꩻ အီႏလွေꩻဗာႏနေက ငါးရုဲင်ꩻ၊ တိရိစ္ဆာန်ႏ၊ ပိတ္တာႏ၊ အသူႏရကာယ်ႏ နာꩻအဝ်းဖင်းဗာႏနေက ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ ခွေနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံလဲဉ်းသွူ၊ နာꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏဖင်းနေက" ကထွိုင်ႏဟွုန်ဗာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻပဉ်စဝ်း တရာꩻငဝ်းတရာꩻငွါနေးနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ လꩻခန်းသတိꩻလꩻခန်းသံႏဝွေႏဂ အလက်နက်ကိရိယာႏဖုံႏတဲ့ ဝေါင်းထိုꩻလို့ခန်း တခြောက်ꩻကို နီဗွေႏဖရာꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻဧဟိဘက္ခုထွူတဲင်တွော့ꩻ အွဉ်ႏထွာဖေႏခန်းရဟန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထွိုင်ႏထွာသွူရဟန်ꩻတနီꩻတဲင်ခါ ကွပ်ပွိုးမာꩻသီဗာႏအာငါႏဝင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ခွုင်းကားတဲင် လိုꩻခူꩻလိုဝေင်ꩻ၊ လိုꩻဒုံလိုꩻဆောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏအင်္ဂုလိမာလလွဉ်သွူ ကရိုꩻစားနဝ်ꩻတဲ့ ကောကဖင်းသားတဲ့ဖင်း၊ ကောကဒို့ꩻတခါꩻသားတဲ့ ဒို့ꩻဒျာႏ၊ ကောကအီႏလူႏဒဲဉ်ဗွာသားနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းစွဉ်ႏဖြီႏဖြီႏသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ တနီꩻနီꩻတဲ့ ဒဲဉ်ဗွာလꩻသဲင်ꩻတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ လꩻသဲင်ꩻတေားဒျာႏတမုဲင်ꩻနဲတဲ့ လꩻသဲင်ꩻတေားဒျာႏ ပါꩻဝင်ꩻဒျာႏဖိုးဖုံႏတဲ့ လွေꩻဗာႏတောဝွေꩻ၊ ပါဝေါင်းဒျာႏထွီႏတဲ့ လွေꩻဗာႏတောဝွေꩻ၊ အကတူႏလဲ့ သွီႏသွီႏသုဲင်ႏသုဲင်ႏ သင်္ကန်ꩻသဲ့သဲ့သသ၊ အတပိတ်ဖုံႏလဲ့ ပꩻပꩻပိꩻပိꩻသဲင်ꩻနေးစွဉ်ႏဒျာႏ၊ သွမ်ꩻလဲ့ တလꩻဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ တွိုႏတနီꩻတဲင်ခါ ထီႏခန်းတကာႏမတဖြာꩻ အဝ်ႏလွူးဖွာꩻအပို ကွပ်ပွိုးယပ်ꩻငါႏ အဝ်ႏသောင်အဝ်ႏခြင်ꩻထာꩻတဲင် သꩻညင်ꩻငါႏတဲင်တွော့ꩻ လွေꩻလဝ်းနီဗွေႏဖရာꩻ နီဗွေႏဖရာꩻလဲ့ သွဉ်ဖေႏခန်း အင်္ဂုလိမာလ ငဝ်းပျုသစ္စာႏ "တကာႏမမူႏ ကအဝ်ႏလွူးကအဝ်ႏဖွာꩻဒါႏအပိုသူꩻနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏယပ်ဗာႏသူꩻနဝ်ꩻ  ကထွာဒါႏအင်္ဂုလိမာလရဟန်ꩻ နာꩻလွေꩻရွစ်ဖေႏသွော့" နီဗွေႏဖရာꩻသွဉ်ဖေႏ "ယတော ဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ၊ ဇာတိယာ ဇာတော၊" စစွဉ်ႏ ဂါႏထာႏယိုတဲင်ခါ အင်္ဂုလိမာလရဟန်ꩻ ကထွိုင်ႏရွစ်ဖေႏနဝ်ꩻ လွူးလꩻခန်းယိုꩻယိုꩻ ဖွာꩻလꩻခန်းယိုꩻယိုꩻတဲ့၊ အပိုတဲ့ခြွိုင်ႏသန်ꩻ၊ အမွိုးတဲ့ခြွိုင်ႏသန်ꩻနဝ်ꩻမ့ꩻ တယ်ႏစနဝ်ꩻမာꩻတငါ အင်္ဂုလိမာလရဟန်ꩻခါလဲ့ လꩻဗာႏယင်းဒဲဉ်သွမ်ꩻ ဝင်ꩻလူႏဝင်ꩻလောင်ꩻယင်းဒဲဉ်ဗွာတဲင်တွော့ꩻ တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ  ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ အာႏထုတ်ကံကျင်ꩻမွေးတရာꩻလဲ့ သꩻစွူယင်းတဲင်တွော့ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ ထွာလꩻခန်းဒျာႏ ရဟန္တာႏနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တရာꩻတောႏယိုနဝ်ꩻ "ဣမဉ္စပနပရိတ္တံ၊ နကဉ္စိပရိတ်သယံ၊ နမဒ္ဒတိ" အဋ္ဌဂါႏထာႏကိုနဝ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အင်္ဂုလိမာလသုတ်ယိုတနွောင်ꩻတဝ်း ဘေꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ရန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း ခွုင်းကားတဲင်ဘေꩻကားကအဝ်ႏ၊ ရန်ႏကားကအဝ်ႏ၊ အင်္ဂုလိမာလသုတ်ယို နွောင်ꩻလို့နွောင်ꩻစင်တဲ့၊ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း အညံဝိရောဂံ ရူပသမေတိ ခွုင်းကားတဲင် လွူးဖွာꩻကိစ္စတမွေးတဝ်း ရောႏဂါႏအလင်ဖုံႏ အမာꩻထိုꩻမားဖေႏဒါႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ နမ်းလောင်းနမ်းကီ ရောႏဂါႏထာꩻအွိုထာꩻဆာအမျိုꩻမျိုꩻ၊ မီႏအဝ်ႏဒါႏကရိုꩻစားနဝ်ꩻတဲ့ ယံဖေႏကထိုꩻမား၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမ့ꩻ နီတကာႏလုံတကာႏမသီး နမ်းကိုသꩻဖူꩻ ခွုင်းကာႏတဲင် ဘေꩻအမျိုꩻမျိုꩻ ရောႏဂါႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ယံဖေႏကထိုꩻမားတဲင်တွော့ꩻ နားထူႏနာႏခံႏထင်ႏသွော့ꩻ အင်္ဂုလိမာလ ပရိတ်တရာꩻတောႏယိုနော။
ဗွေႏဘုရာꩻ ကသွဉ်ဖေႏဒါႏငဝ်းပျုသစ္စာႏအကျောင်ꩻ
ဗွေႏဘုရာꩻ ကသွဉ်ဖေႏဒါႏငဝ်းပျုသစ္စာႏနဝ်ꩻ "ယတောဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော နာဘိဇာနာမိ၊ သဥ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ တေန သစ္စေန သောတ္ထိတေ ဟောတု၊ သောတ္ထိ ဂဗ္ဘဿ"။ ဂါႏထာႏယို အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ "ဖူးမူႏဟွေး- ခွေယိုနဝ်ꩻ တဲႏစွဉ်ႏကထွာ အရိယာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻကာႏ ဝင်ꩻအသက်ယို မာꩻသီဗာႏဖိုတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးငဝ်းမဲန်ႏယိုတဲင် နာꩻယံချံꩻသာႏသွော့၊ နာꩻပိုလဲ့ ယံချံꩻသာႏသွော့" အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ခေတ်ယိုခါ လိုꩻမူႏလွူးပို မီႏယပ်ꩻနဝ်ꩻ ထူႏထီစုတ်တွမ်ႏ အင်္ဂုလိမာလ ငဝ်းပျုသစ္စာႏယို (၇)ပြန်ႏတွော့ꩻ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ ပရိတ်ထီယို ဖေႏအွꩻနဝ်ꩻ လွူးပိုယိုꩻအီအကျောင်ꩻ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွ့နဝ်ꩻသွူ။
အင်္ဂုလိမာလသုတ် (ပါႏဠိတောႏ)
‍‍‍၁။ ပရိတ္တံ ယံ ဘဏန္တဿ၊ နိသိန္နဋ္ဌာနဓောဝနံ။ ဥဒကမ္ပိ ဝိနာသေတိ၊ သဗ္ဗမေဝ ပရိဿယံ။
၂။ သောတ္ထိနာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ၊ ယဉ္စ သာဓေတိ တင်္ခဏေ။ ထေရဿင်္ဂုလိမာလဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။
၃။ ယတော ဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ၊ ဇာတိယာ ဇာတော၊ နာဘိဇာနာမိ သဉ္စိစ္စ ပါဏံ၊ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတာ၊ တေန သစ္စန သောတ္ထိ တေ၊ ဟောတု သောတ္ထိ ဂဗ္ဘဿ။
အင်္ဂုလိမာလသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ။
အင်္ဂုလိမာလသုတ္တပရိတ္တ
ဥဒကမ္ပိ ဝိနာသေတိ၊ သဗ္ဗမေဝ ပရိဿယံ။ ယံပရိတ္တံ-ဝင်ꩻရိုꩻအင်္ဂုလိမာလပရိတ်ယို၊ ဥဒကံ-ထီ၊ ဓောဝနံ-ပသေအီ၊ ဘဏန္တဿ-ကေားရွောတ်သားသျင်ႏအင်္ဂုလိမာလ၊ နိသိန္နဋ္ဌာနံပိ-ခင်ႏလမ်းအုံပေႏလုမ္မီႏတဲ့၊ ဝိနာသေတိဧဝ-လဲင်ꩻမာꩻထိုꩻမားနွောင်ꩻအီ၊ သဗ္ဗပရိဿယံ-ကားထာꩻဆာဘေꩻရန်ႏဖုံႏသွူ။ ထေရဿင်္ဂုလိမာလဿ၊ လောကနာထေန ဘာသိတံ။ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ မဟာတေဇံ၊ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမ ဟေ။ လောကနာထေနဘာသိတံ-ဘုရာꩻသွောန်ဖေႏ၊ ထေရဿင်္ဂုလိမာလဿ-အင်္ဂုလိမာလထေရ၊ ကပ္ပဋ္ဌာယိံ-အာယုကပ်တကပ်လိုမ်းအစိုန်ꩻကအဝ်ႏထင်ဒါႏ၊ မဟာတေဇံ-တမ်ꩻခိုꩻကတန္ဒာႏ၊ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနံ-ပိုနမ်းလောင်းယိုတဲ့၊ သောတ္ထိနာ-မွိုးပါပိုပါကမာꩻရေꩻနွောင်ꩻဒါႏ၊ သာဓေတိ-ကမာꩻဖွါꩻနွောင်ꩻဒါႏ၊ တံပရိတ္တံ-အင်္ဂုလိမာလသုတ်ပရိတ်ယို၊ ဟေ-အေားဗွေႏသီးဖုံႏ၊ ဘဏာမ-နီရွောတ်လွတောမ်ဟောင်း။ တေန သစ္စေန သောတ္ထိ တေ ဟောတု၊ သောတ္ထိ ဂဗ္ဘဿ။ ဘဂိနိ-ဖူးမူႏဟွေး၊ ယတောအဟံ-တဲႏခွေ၊ ဇာတော-ကထွာ၊ အရိယာယဇာတိယာ-အရိယာႏမာꩻလွောန်ယို၊ သဉ္စိစ္စ-နေးတောမ်ႏသꩻစေႏတနာႏတဲင်၊ ဝေါရောပေတာ-အီႏမာꩻသီ၊ ပါဏံ-ထာꩻသာကအဝ်ႏဒါႏ၊ ဇီဝိတံ-ဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ၊ နာဘိဇာနာမိ-ခွေထာꩻသေကို တပါသော့ꩻတဝ်း၊ တေနသစ္စေန-ပွိုးငဝ်းမဲန်ႏယို အတမ်ꩻခိုꩻတဲင်၊ သောတ္ထိတေဟောတု-နာꩻဖေႏရေꩻသွော့၊ ဂဗ္ဘဿ-ပိုကအဝ်ႏနမ်းလောင်းတဲ့၊ သောတ္ထိဟောတု-ဖေႏကလွူးဖွါꩻလင်ꩻသွော့။ အင်္ဂုလိမာလသုတ္တပရိတ္တံ-အင်္ဂုလိမာလသုတ်ပရိတ်နဝ်ꩻ၊ နိဋ္ဌိတံ-ထွူတွိုႏယို။
ရွစ်ဖတ်နယ်ꩻ
၁။ ပရိတ်တံ ယံ ဘဏန်တတ်သ နိသိန်နတ်ထာန ဓောဝနံ အုဒကမ်ပိ ဝိနာသေတိ သတ်ဗ-မေဝ ပရိတ်သယံ
၂။ သွတ်ထိနာ ဂတ်ဘ-ဝုတ်ထာနံ ယဉ်စ သာဓေတိ တဉ်ခဏေ ထေရတ်-သဉ်ဂုလိမာလတ်သ လောကနာထေန ဘာသိတံ ကပ်ပတ်ထာယိမ် မဟာတေဇံ ပရိတ်တံ တံဘဏာမ ဟေ
၃။ ယ-တော ဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ၊ ဇာတိယာ ဇာတော နာဘိဇာနာမိ သဉ်စိတ်စ-ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတာ တေန သစ်စေန သွတ်ထိ တေ ဟောတု သွတ်ထိ ဂတ်ဗတ်သ
အဉ်ဂုလိမာလသုတ်တံ နိတ်ထိတံ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပရိတ်တန်
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
ငေါဝ်းအွဉ်ႏသေ
ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ အစီႏစဲဉ်ႏအလꩻ ကအီႏသွဉ်ထင်ႏဒါႏ "ဒုစရဲက်ဆီပါꩻ"ယိုနဝ်ꩻ အီႏထွာဒျာႏ လိုꩻပေႏဖုံႏ ကဲန်းအာအာနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ တယ်ႏရီးယိုꩻ လိုꩻပေႏသီးအတွက်တာႏ သꩻယံဖေႏကပါ၊ အခရာႏယံကသေတဲင် ထေဖေႏနေးအကွက်ꩻ တချက်ထွူအချက်နုဲင်းယိုသွူ။
ကတဲမ်းသွဉ်ပွုံႏသွဉ်နယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ-
"မာꩻဗန်းရီး အလောင်ႏလွိုး၊ မာꩻတသွိုးရီး အသꩻထွူတဲင် အောဝ်ႏပျောႏသွင်ႏတွင်ꩻ (ဥပမာႏ- အသꩻအောဝ်ႏဝင်ႏစာꩻ ပါဏာတိပါတ-မာꩻသီဝင်ꩻသက်) အကွက်အခရာႏနဝ်ꩻအတွင်ꩻ လောႏသွင်ꩻသွဉ်ဖေႏ နီကရေႏ နီကအွဉ်ႏသေပွုံႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကတဲမ်းထေဖေႏ "ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ"ယိုနဝ်ꩻ ရေႏရွယ်ႏဒျာႏ လိုꩻပေႏအတွက်တာႏတဲင် "ထာꩻသေဗွေသꩻအင်ခါႏ၊ ထာꩻဒါႏဗွေသꩻအင်ဖူꩻ"ပါရဂူပညာႏသျိ ပညာႏသျင်ႏသီး၊ လိုꩻလျင်ႏလိုꩻဒါႏသီးအတွက်တာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏဗွောင်ထင်ႏကအလုဲင်း၊ အောဝ်ႏလိုႏခြုဲင်းထင်ႏက အစွုမ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဒဲန်ဖွိုင်ꩻတွမ်ႏတပြယ်ႏ မဉ်ႏချင်းဒွိုႏသော့ꩻတပြယ်ႏငါနောဝ်ꩻ အနယ်ꩻမဲန်ႏလဲန်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "ဥပမာႏ အဗွိုန်ပီနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ" လိုꩻဆားသီးအနေႏ လိုꩻပေႏသီးအတွက်နောဝ်ꩻ ဒါႏသေꩻ၊ သေသေꩻတကားယိုငါလဲ့ မနဲးမွေးလဲန်းသွူ၊ ဝွေꩻသီးအတွက်တာႏ အကျိုꩻအာလဲန်းသွူ။
"ပအိုဝ်ႏပိုယာႏ တရေꩻဆာႏယို၊ လိန်ႏမာႏယံနဲး ဒါႏယေန်ႏငဲးတဲင် ဟဝ်တဲးအကျင်ꩻ လွိုသွော့ဝင်ꩻနော၊စင်ꩻတန်ကောဝိဒ (ဓမ္မာစရိယ) (၁၃၄၈/၈/၁၅)
တောင်ꩻသေꩻ- "ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ"လိတ်စောင်ႏအကိုယို မဉ်ႏမော့ꩻလွဉ်ဒါႏ ခယေကောဝ်ႏတုဲင် နီတုဲင်ခါႏတရိုꩻတဝ်း၊ လိတ်ဖြုံႏဖြေင်းတရိုꩻတဝ်း၊ "-"ကော်မာနီဗာႏခါႏတရိုꩻတဝ်း၊ (-) စူမီႏကွင်ꩻနီဗာႏခါႏ တရိုꩻတဝ်း အရေꩻတန်အပွိုက်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
"အတ္ထဿဒွါရဇာတ်"
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
အခန်ꩻ(၁)
ဟန်ႏနီꩻယို အီႏသွဉ်ဗာႏ ဒုစရဲက်ပါꩻဆီခရာႏတဲင် နီပျောႏမွေးစွဉ်ႏဒျာႏထာꩻ၊ ခွေသွဉ်းထွားတေ့ꩻ နီသွꩻလောင်ႏလွိုးဖုံႏနဝ်ꩻ အပယွုမ်းမွေးစွဉ်ႏဒျာႏ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် အလွိုးမဲန်သွဉ်သန်မွေးစွဉ်ႏလိတ်ဖုံႏ။ နီဗွေႏစင်ꩻပညာႏတွမ်ႏ ဆရာႏခွန်ထွန်းသီး ဖျော်လွဉ်သွူ၊ နီကားကအောဝ်ႏ အုံထွိုင်ႏကျိုႏဆွုမ်ႏ ဆရာႏတဲင် ဆရာႏရိုꩻ- "မင်္ဂလာႏဒျာႏ တပဲ့ꩻဖုံႏ" "မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏဗွေႏဩ" အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ နီဆရာႏ စင်ꩻပညာႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻခန်း ငေါဝ်းမိန်းငွါနုဲင်းယို- "တပဲ့ꩻဖုံႏဟွေး- ဖေႏနေးကယိန်းစဲင်းတဲင် အီထေဖေႏ ဥပမာႏ- ယံကသေႏချာႏတဲင် အီႏပွုံႏခွိုင်ꩻ အီႏတဲက်တွိုင်ꩻနယ်တပဲ့ꩻသီး။ ဥပမာႏ- လိုꩻပေႏအဝ်ႏသွံဖြာꩻ၊ ပါꩻပေႏတဖြာꩻနဝ်ꩻ အသက်လꩻသူလာ၊ တဖြာꩻနဝ်ꩻ အသက်လꩻသူနေင်ႏ၊ တဖြာꩻနဝ်ꩻ အသက်လꩻ တဆီနီနေင်ႏ ရိုꩻလွေꩻခန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻမွိုင်။ = ပါꩻပေႏသက်ကလꩻ သူလာပေႏနဝ်ꩻ အထီႏမေႏအူနဝ်ꩻ ထီႏတရေꩻငါႏတဲ့၊ ကွဲႏတွော့ꩻ မေႏအူနဝ်ꩻ အလျားမျိုꩻ၊ စံႏလꩻတဝ်း၊ အခိုးဒါႏလိုꩻ၊ အမာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အသေတဝ်း။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ တခွလွေꩻ မေႏဖါႏထျꩻထွူတွော့ꩻ လွေꩻပွေါ့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏမေႏအူ၊ ယာႏပေႏတဲ့ ကသမ်းဆား၊ မေႏအူတဲ့ ကသမ်းလျားတဲင် ပါꩻပေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ငွိုးဗာႏမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏထာꩻ၊ ခံႏစာꩻဗာႏ မေႏခိုးလျားနောဝ်ꩻတဲ့ ညတန်၊ ထာꩻဆာကထင်ႏရေꩻနဝ်ꩻတဲ့ အစူနုံတကဲင်ႏတကင်ႏ၊ တကောက်တကက်၊ ပဲင်ပဲင်ပင်ပင်ထိုꩻလို့စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ = ပါꩻပေႏ သက်လꩻသူနေင်ႏနဝ်ꩻ မေႏအူနဝ်ꩻ အလျားမျိုꩻ၊ စံႏလꩻတောဝ်း၊ အခိုးဒါႏလိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ အီႏမာꩻဒုက္ခဒါႏလို့ꩻ တတျာမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ တေသယူႏတဝ်း၊ သမ်းတရေင်၊ သမ်းမဲန်ခွုမ်ဆိုးမေႏတဲင် အုံတပန်းပဲ့ မေႏဖါႏထျꩻတွော့ꩻ တွမ်ႏခွဉ်းနဝ်ꩻ တွဲႏပဆိုးမေႏတဲင် မေႏအူတဆဲန်ဒင်ႏအကီႏ၊ သဲစ်ကထီႏတဲ့ လောႏပက်ထိုꩻယင်းတဲင် မေႏခိုးလꩻအကီႏ တစိꩻပေႏလွုမ်ꩻ။ = ပါꩻပေႏ အသက်ကလꩻ တဆီနေင်ႏနဝ်ꩻ မေႏအူနဝ်ꩻ အလျားမျိုꩻ၊ စံႏလꩻတဝ်း၊ အခိုးဒါႏလိုꩻ၊ အမာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အသေလို့၊ တရေင်တဲ့ တရေင်တဝ်း၊ မေႏအူတဲ့ ဝွေꩻတခွုမ်ဆိုးတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ တလျားဗာႏတဝ်း၊ တငွိုးဗာႏတဝ်း၊ တမော့ꩻဗာႏတဝ်း ထာꩻဒုက္ခ၊ စူခင်ႏအင်္ဂါႏ လက္ခဏာႏတဲ့ တကုဲင်ဗာႏတဝ်း။ ပါꩻပေႏဝင်ꩻသိုမ်အကို ပါꩻပေႏသက်ကလꩻ သူလာယိုနဝ်ꩻ အညမ်းသွတ်ꩻ၊ ပါꩻပေႏ သက်ကလꩻ သူနေင်ႏနဝ်ꩻ ဟမ်းပေါင်းခဲန်ꩻ၊ ပါꩻပေႏသက်ကလꩻ တဆီနီနေင်ႏနောဝ်ꩻ အယံသွတ်ꩻ။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'အတ္ထဿဒွါရဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
အခန်ꩻ(၁)
တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻ တဲက်တွိုင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ၊ ဒုစရဲက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏမေႏအူ ပီဝင်ꩻ၊ လိုꩻတသေတဝ်း ဒုစရဲက်နဝ်ꩻ တွမ်ႏပါꩻပေႏ သက်ကလꩻသူလာ တသေတဝ်း မေႏအူလျားနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပေါႏတသေတဝ်း ဒုစရဲက်ခရႏတဲ့ အမာႏယော့ဒါႏ၊ ဒုက္ခဗာႏ နုဲင်းပါꩻပေႏသက်ကလꩻ သူလာနဝ်ꩻသနယ်။ (သေသေꩻခါꩻ ဒုစရဲက်ခရာႏတဲင် မဉ်ႏမာꩻမာႏစိန်ႏစွော့ꩻတဲ့ ဟမ်းပေါင်းခဲန်ꩻ နုဲင်းပါꩻပေႏ သက်ကလꩻ သူနေင်ႏနဝ်ꩻသနဲ့။ ဒုစရဲက်ခရာႏတဲ့ စဲင်းစဲ့သေႏချာႏ သေနာႏဒျာႏ၊ မာꩻတဲ့ မဉ်ႏတမာꩻတဝ်း တွမ်ႏပါꩻပေႏ သက်ကလꩻ တဆီနီနေင်ႏနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီလို့ဝင်ꩻ၊ မော့ꩻဗာႏတဝ်း ထာꩻဒုက္ခ။) ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဒုစရဲက်ခရာႏယို ဖေႏနေးကသေနာႏတဲင် အီႏသွဉ်ယံယံဖေႏ တပဲ့ꩻသီး၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခိန်ႏသွဉ်လိတ်တွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻ၊ စောပ်ꩻလို့ဝင်ꩻလꩻတဝ်း၊ တခေင်ꩻထာꩻ၊ ဗေင်ႏထာꩻလꩻတဝ်း၊ ထွိုင်ႏလွေꩻချာချာငါငါလꩻတဝ်း၊ (ခိန်ႏသွဉ်လိတ်နဝ်ꩻ ဖေႏကပါဗာႏ စွုမ်ႏခိန်ႏခိန်ႏ) ဆရာႏကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻတဝ်းနောဝ်ꩻ (ဆရာႏသီး မဉ်ႏဖေႏပဲစ်တဲ့ခံႏ၊ မဉ်ႏဖေႏတံႏတဲ့ နေးဗာႏ) ဆရာႏကမဲဉ်ဒေါ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻ။ အွို တန်တန်ပေႏပေႏ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ကနာႏဆရာႏငေါဝ်း နုဲင်းတပဲ့ꩻသီးယိုနဝ်ꩻ လိုꩻလိန်ႏမာႏဖုံႏဒျာႏ၊ ထီႏဗာႏသေဗာႏ တပဲ့ꩻသီးဖုံႏရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် မဲဉ်သွဉ်လိတ်နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဆရာႏသီးတဲ့ သꩻရေꩻငါႏ မရေႏမရာႏ။ တပဲ့ꩻသီးဖုံႏ ကားကအဝ်ႏ ကအီႏသွဉ်ဒါႏ ဒုစရဲက်ပါꩻဆီယိုနဝ်ꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻပျောႏသွင်ႏ ယံကအောင်ႏမျင်ႏသွော့ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနေား"။ "သာႏဓု-သာႏဓု-သာႏဓု" ဆရာႏစင်ꩻပညာႏ ဒေါ့ꩻငေါဝ်းမိန်းငွါ ကထင်ႏထွူတဲင် သွဉ်စဖေႏခန်း ဒုစရဲက်ဆီပါꩻနုဲင်းယို- "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အကျင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ် အဝ်ႏတမျိုꩻ၊ အကျင်ꩻကုဲင် အဝ်ႏတမျိုꩻ၊ အဝ်ႏနီမျိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ" (ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း အကျင်ꩻမဉ်ႏဟဝ်မꩻ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့အံႏဖြာႏ၊ မဉ်ꩻအွီႏလွီးဟွမ်။) (ပေါႏမာꩻအကျင်ꩻ တဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻထာꩻဒုက္ခ၊ ဝင်ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻရောင်၊ မဉ်ꩻအွီႏတဝ်း၊ လွီးဟွမ်တဝ်း။) အကျင်ꩻတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ အလင်မွေးတဝ်း "ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ"နောဝ်ꩻသွူ။ "ဒုစရိတ-ဒုစရဲက်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "အကျင်ꩻဟဝ်တဝ်း"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ "ဒုစရဲက်"နဝ်ꩻ အဝ်ႏအပါꩻတဆီ။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
၁။ လိုꩻပေႏသက်လꩻ နွုတ်ꩻနေင်ႏပေႏတဲ့ယောဝ်း သေရီအခရာႏ ဒါႏပညာႏသားတဲ့ အောဝ်ႏ၊
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
အပါꩻတဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ
"အပါꩻတဆီကိုနဝ်ꩻ အီႏဗွောင်နယ်ဖေႏရီး ပါဏတိပါတာ၊ ပါဏာတိပါတာ-နဝ်ꩻ ပါဠိငဝ်း၊ မဉ်ႏထွာနီပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ "မာꩻသီဝင်ꩻသက်"အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ 'အသေစ်'ရီစွော့ꩻ ဗွေႏစင်ꩻနုဲင်းယို- "ပါဏာတိပါတာ-မာꩻသီဝင်ꩻသက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသက်နဲ့? တိရစ္ဆာန်ႏသက်နဲ့ ဗွေႏစင်ꩻ?" "အသေစ်တန်မꩻ ရီစဲစ်ဒါႏငါႏထာꩻကွေး၊ အာႏနာႏငါႏ ဗွေႏစင်ꩻ" "အာႏနာႏခရာႏ လိုႏတဝ်း ခံႏဗွာ၊ နီကမဲဉ်သေအတွိုင်ꩻ ရီနောဝ်ꩻမꩻ နီတဲ့သေဗာႏ၊ ဝင်ꩻလင်တဲ့ သေရိုမ်းဗာႏ၊ ဗွေႏစင်ꩻကသွဉ်ဖေႏသီယိုနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏမေတ္တာႏ စေႏတနာႏ သွဉ်ဖေႏဒျာႏသီ၊ တောငါသီကုဲင်းဒါႏငါ သီကမဲန်သေအတွိုင်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻအီႏဒေါ့ꩻနယ်၊ သွဉ်နယ်ဖေႏဒျာႏ" "နီသွဉ်းသီး ကုဲင်းဒျာႏဗွေႏအော်" "အွို- မွေးလဲဉ်းသွူ၊ 'အသေစ်'ကရိုꩻဒါႏ နဝ်ꩻဟွဉ်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻသက်လဲ့ပါ၊ တိရစ္ဆာန်ႏသက်တဲပါ၊ လိုꩻသက်တဲ့နဝ်ꩻ၊ တိရစ္ဆာန်ႏသက်တဲ့နဝ်ꩻ မာꩻသီဒါႏတဝ်း" "နုဲင်းသာႏနဝ်ꩻ သမ်းအဲင်ႏလိုꩻဟ မာꩻသီဒါႏဒျာႏမတဝ်း ဗွေႏအော်" "ဟား ဟား ဟား အသစ်နဝ်ꩻ အလွိုးသာႏဒွုန်တန်ဗာႏ" နီငရောင်မွေးစွဉ်ႏ အသေစ်၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻနဲတဲင် အသေစ်နဝ်ꩻ ထီတဲ့ လူးကွို့ꩻညညတလဲင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ဆဲင်ꩻခွမ်ꩻလာꩻတဲ့ တပဆျူႏကြွို့ꩻတဝ်း၊ အလွိုးထွားခွိုꩻဗာႏနာႏ အသာႏနဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏစင်ꩻရိုꩻနုဲင်းယို- "အဲင်ႏလိုꩻတယဝ်း သာႏတရိုꩻတဝ်း၊ သံꩻတရိုꩻတဝ်း၊ တခြီတရိုꩻတဝ်း၊ ထာꩻသားအမျိုꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း မာꩻသီဒါႏတဝ်း" "နုဲင်းထာꩻသား ကယားဒါႏထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထိုမ်ႏခꩻဒါႏဒျာႏမတဝ်း ဗွေႏအော်" "သီအောဝ်ႏထိုမ်ႏခꩻနေက ယူးဝါးနဲ့" "နီသွဉ်းသီး ထိုမ်ႏခꩻဒျာႏဝါးလွုမ်ꩻ၊ ယူးနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး ထိုမ်ႏခꩻတဝ်း ဗွေႏအော်" "ဟား ဟား ဟား" "အသေစ်တန်မꩻ ပျက်ပစော့ꩻပနျꩻနာႏထာꩻတန်ကွေး" "တယဝ်းဝွေꩻဟုဲင်း ခံꩻဗွာ၊ ထာꩻမာꩻသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻပျောႏပျောႏမꩻ အောင်ႏမျင်ႏယိုꩻ၊ အသေစ်ကရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ မွေးတန်ဒျာႏ၊ ရီသီယို လဝ်းပငါပရာꩻဟုဲင်း၊ သီထီႏဖိုနေ ဝါးပေႏယာဟောင်း" "ထီႏဖို ဗွေႏအော်" "ဝါးပေႏယာနဝ်ꩻ ကျောင်ႏထာꩻဒါႏတဝ်းတဲင် အမွူးသဲင်ꩻဗွူႏအဆာႏမꩻ မွန်လꩻတန်လꩻ၊ သီကလꩻဒါႏဝါးနဝ်ꩻ မဉ်ႏတောမွိုင် ဝါးပေႏယာဖုံႏနဝ်ꩻ အမွူးမွိုင်ဟ ဝါးပေႏယာနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏဖေႏအံႏအဆာႏ" "ကောဖေႏအံႏသား အဲန်ထောဝ်း ဗွေႏအော်" "ကောဖေႏအံႏသား မဉ်ႏအဲန်ထောဝ်းနဝ်ꩻဟ ဝါးပေႏယာဖုံႏနဝ်ꩻ ဟို့ꩻခိုးယူႏပက်အဆာႏတဲင် ဒုက္ခနဲ့ ဒုက္ခတဝ်းနဲ့" "ဒုက္ခ ဗွေႏအော်" "ဒုက္ခလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း အီႏသီထိုꩻဗာႏနဲ့၊ သီထိုꩻဗာႏတဝ်းနဲ့" "ကျောင်ႏထာꩻတဲ့ သမ်းတဒါႏတဝ်း၊ ထိုမ်ႏအံႏအဆာႏတဲ့ သမ်းတဒါႏတဝ်း၊ အုံပွေါးမွိုးဖျော်တဲ့ မွိုးသမ်းတဖျော်တဝ်း၊ ဝင်ꩻကောဖေႏအံႏသားတဲ့ အဲဉ်ထောဝ်း၊ အမွိုးနဝ်ꩻ ဝင်ꩻခꩻသီထိုꩻနꩻလဲဉ်းဝွေꩻသီး၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏတဲ့ ဟို့ꩻခိုးယူႏပက် အဆာႏထွူတဲင် လဲင်ꩻတွိုႏဗာႏစွဉ်ႏထာꩻသီ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သီသညင်ꩻတဝ်းနဲ့" "သညင်ꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ ဗွေႏအော်" "အွို- မွေးသွူ၊ အပေႏသီထိုꩻတဲင် ဖိုးမွူးကထိုမ်ႏအပေႏ ကဗောထာꩻဖုံႏ၊ အမွိုးသီထိုꩻနꩻတဲင် ဖိုးပေႏကထိုမ်ႏအမွူး ကငွိုးထာꩻဖုံႏ၊ အမွိုးသီတဲင် အပိုကငွိုးထာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သီထီႏဖိုနေဟောင်း" "ထီႏဖို ဗွေႏအော်" "သီကထီႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သီသညင်ꩻတဝ်းနဲ့" "သညင်ꩻ ဗွေႏအော်" ကထင်ႏဟွုန် ဗွေႏစင်ꩻငေါဝ်းနုဲင်းယိုတဲင် ခွေသွဉ်းအွုန်ထာꩻငွိုးလꩻဒွုမ်၊ ခွေသွဉ်းမဲ့ထီလင်ꩻစွည်ႏ ရောက်ရောက်ရက်ရက်၊ ခွေသွဉ်းကငွိုးထာꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏစင်ꩻ ထီႏလဲဉ်းသွူ၊ သေလဲဉ်းသွူ။ "ခွန်အောင်ႏခမ်း ငွိုးမွုန်းဒွုမ်ထာꩻဟုဲင်း တပဲ့ꩻပေႏ" နီဗွေႏစင်ꩻ ဒေါ့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ခြုဲင်းနယ်ပါခန်းဒျာႏ နီမွိုးဖါခရာႏနောဝ်ꩻသွူ။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
၃။ အဖါကထွာ ဘုရာꩻလောင်ꩻတွင်ꩻနဝ်ꩻ စေနယ်ပိုပေႏ ဖြေႏနယ် အပိုခိုဒါႏဒျာႏ၊
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
ကဗျာယိုနဝ်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻသွဉ်နီနုဲင်းယို
= ပထမတပွိုက်အသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထင်ႏ = ဒုတိယတပွိုက် အသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏလင်ꩻ = တတိယတပွိုက် အသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏထင်ႏ = စတုတ္ထတပွိုက် အသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အငေါဝ်းအွဉ်ႏလင်ꩻ = တတိယတပွိုက် အသွတ်ꩻတွမ်ႏ စတုတ္ထတပွိုက်အထျꩻနဝ်ꩻ ငေါဝ်းအွဉ်ႏသွုပ်ဆွိုင်ꩻလွေꩻလို့ဝင်ꩻ၊ နီအွဉ်ႏငေါဝ်းကထင်ႏဒါႏ နီရွစ်သွိုလို့ဝင်ꩻတဲင် တလေ့မွေးစွဉ်ႏထာꩻ။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
၄။ ကထွာအီ အကျိုꩻစီꩻပွါꩻ အကျောင်ꩻတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၆)ချက်- (က) ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟောဝ် (ခ) အကျင်ꩻသီႏလဟောဝ် (ဂ) နေးထူႏပညာႏအဝ်ႏသား ဩဝါဒ (ဃ) အထီႏအဟွုန် အောဝ်ႏအာ (င) ကျင်ꩻသွုံꩻသေႏသေႏဗာႏ သုစရဲက်တရာꩻသွံပါꩻ (စ) လွꩻတောဝ်းလာꩻလာꩻ-
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
ကဗျာယိုတပွိုက် ငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏပြန်ႏဖေႏနီနုဲင်းယို-
(ဝင်ꩻအသက်ယို မဉ်ႏထူႏမဉ်ႏနက်၊ စူလွဉ်ꩻခင်ႏလွဉ်ꩻတဲင် မဉ်ႏမာꩻသီမာႏနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ မဉ်ႏလင်ꩻခံႏငါးရုဲင်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ထာꩻချမ်ꩻသာႏ အဲဉ်ထောဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ မဉ်ႏသဲင်ꩻကွုတ်ယင်းလိုꩻပိုတဲ့ သီခြိုချာဗာႏ၊ (သီပေႏသီဆားဗာႏထာꩻ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ မာꩻသီမွုန်းဝင်ꩻသက်၊ မဉ်ႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ မဉ်ႏယွုန်းထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်။) ပြန်ႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အောဝ်ႏကဗျာ ပြန်ႏပအိုဝ်ႏငေါဝ်းရိုꩻရိုꩻနုဲင်းယို ဖေႏနေးကဒါႏနောဝ်ꩻတဲ့ လွူꩻသေꩻခါꩻသွော့နေား" "မွေးသွူ ဗွေႏအော်" နောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ နီဆရာႏဗွေႏစင်ꩻ ရီလင်ꩻနီနုဲင်းယို- "တပဲ့ꩻသီးဖုံႏဟွေး- မာꩻသီဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ်နဲ့? မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ်နဲ့?? "မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ အကျင်ꩻဟဝ် ဗွေႏအော်" "လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်တွမ်ႏ လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ အဖြာꩻမုဲင်ꩻလိုꩻယံ၊ အဖြာꩻမုဲင်ꩻလိုꩻညံး" "လိုꩻအကျင်ꩻဟဝ်နဝ်ꩻ ထွာလိုꩻယံ၊ လိုꩻအကျင်ꩻတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻညံး ဗွေႏအော်" "သီနောဝ်ꩻ မဲဉ်ထွာလိုꩻယံနဲ့? မဲဉ်ထွာလိုꩻညံးနဲ့? "မဲဉ်ထွာလိုꩻယံ ဗွေႏအော်" "မဉ်ႏမဲဉ်ထွာလိုꩻယံနဝ်ꩻ မာꩻသီဗာႏဝင်ꩻသက်နဲ့၊ မာꩻသီဗာႏမွုန်း ဝင်ꩻသက်နဲ့?" "မာꩻသီဗာႏမွုန်းဝင်ꩻသက် ဗွေႏအော်" "အွို- မွေးသွူ၊ တပဲ့ꩻသီး ဖေႏကထွာလိုꩻယံ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻ မာꩻသီမွုန်းဝင်ꩻသက်နေား" "မွေးဒျာႏ ဗွေႏအော်" "ယိုတလဲင်ႏနောဝ်ꩻ အခိန်ႏလꩻလဲဉ်းသွူ၊ အုံပဆားဒွိုန်းက၊ မင်္ဂလာႏဒျာႏ တပဲ့ꩻဖုံႏ" "မင်္ဂလာႏဒျာႏ ဆရာႏဗွေႏအော်"။
အတ္ထဿဒွါရဇာတ်
၅။ မဉ်ႏနာႏလွဉ်ꩻ ယို(၆)ချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻတိုꩻတက်ဗာႏအမန်ႏ ဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဒုစရဲက်ပါꩻဆီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻမိဉ်းဆျန်
ဝေင်ꩻမိဉ်းဆျန် (မန်း: မြင်းခြံမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Myingyan) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻနယ်ႏမိဉ်းဆျန်ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၇,၈၅ဝ ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တရာꩻငတ်ꩻဗာႏ လꩻခုဲႏငါႏ
(ပါဠိ) ဘိက္ခဝေ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ။ ဒုလ္လဘော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေါ လောကသ္မိံ၊ ဒုလ္လဘော မနုဿတ္တပဋိလာဘော၊ ဒုလ္လဘာ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိ၊ ဒုလ္လဘာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ဒုလ္လဘံ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ။
(ပအိုဝ်ႏ) ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး... နေးတောမ်ႏသတိတရာꩻ တအွောန်ႏဖေင်ꩻတဝ်းတဲင် ဒါႏန သီႏလ ဘာႏဝနာႏ ကုသိုလ်ႏသိုမ်ပါꩻယံကဗွေ သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻလွသွော့နေား။ ၁။ လောကကိုယို ဖရာꩻကအီႏပွင်ꩻလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်း ယပ်ꩻတန်သွူ။ ၂။ အီႏသဲင်ꩻထွာဗာႏ လိုꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်း ယပ်ꩻတန်သွူ။ ၃။ သဒ္ဓါႏတရာꩻ ကအီႏဗွေစူမ်ႏဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်း ယပ်ꩻတန်သွူ။ ၄။ ကအီႏဗုဲဗာႏ သျင်ႏစင်ꩻနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်း ယပ်ꩻတန်သွူ။ ၅။ ကအီႏနေးနာႏထူႏဗာႏ (သူႏတောႏကောင်ꩻ)တရာꩻယာႏနဝ်ꩻ ယိုꩻတဝ်း ယပ်ꩻတန်သွူ။
(ငဝ်းလင်္ကာႏပအိုဝ်ႏ) > သတိတရာꩻ၊ အွဉ်ႏစူမ်ႏဖြာꩻ၊ လာꩻလာꩻတဖေင်ꩻမွုန်းနေား။ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ စူမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻသွော့ဝင်ꩻနေား။
၁။ အီႏသဲင်ꩻခွဲးဗာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ ခုဲႏငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ သဲင်ꩻမော့ꩻခွဲးဗာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ ၂။ အီႏသဲင်ꩻထွာဗာႏ၊ မနုဿာႏ၊ ယပ်ꩻငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ သဲင်ꩻကုတ်ထွာဗာႏ၊ မနုဿာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ ၃။ ယူမ်းအံႏသဒ္ဓါႏ၊ အီႏအဝ်ႏဗာႏ၊ ခုဲႏငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ ယူမ်းအံႏသဒ္ဓါႏ၊ ဗွေစူမ်ႏဗာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ ၄။ အီႏဗုဲထွာဗာႏ၊ သျင်ႏစင်ꩻတာႏ၊ ယပ်ꩻငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ သျင်ႏစင်ꩻဗုဲဗာႏ၊ နဝ်ꩻအတာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ ၅။ အီႏနာႏထူႏဗာႏ၊ တရာꩻယာႏ၊ ယပ်ꩻငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ နေးနာႏထူႏဗာႏ၊ တရာꩻယာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။
ခူန်တန်စက္ကျာႏ၊ မွိုးမာႏတာႏ၊ ထွာဗာႏ ယိုꩻဒျာႏနေား။ ရဟန်ꩻတကာႏ၊ မွိုးမာႏတာႏ၊ ထွာဗာႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ ရဟန်ꩻတကာႏ၊ သဲင်ꩻထွာဗာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ ဖရာꩻမာႏတာႏ၊ အီႏထွာဗာႏ၊ ခုဲႏငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ ဖရာꩻတကာႏ၊ သဲင်ꩻထွာဗာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ သာႏသနာႏတကာႏ၊ အီႏထွာဗာႏ၊ ယပ်ꩻငါႏ ယိုꩻတဝ်းနေား။ သာႏသနာႏတကာႏ၊ သဲင်ꩻထွာဗာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ သဲင်ꩻထွာဗာႏ၊ ဟဝ်ငါႏ နီကမ်ႏနေား။
အထွုံꩻစံႏလꩻမဂ်မွေး'မွေးတဝ်း
"သမ္ပတ္တနိယာမသုတ် (အထွုံꩻစံႏ လꩻမဂ်မွေးတဝ်းငတ်ꩻမျိုꩻ၊ အထွုံꩻစံႏ လꩻမဂ်ငတ်ꩻမျိုꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ပေါႏစူꩻအချက်ငတ်ꩻချက်ယိုနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း အရိယာႏမဂ်၊ ငတ်ꩻချက်ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ကထံ ပရိဘောတိ- 'အံႏသွင်ꩻတဝ်းတရာꩻ၊ ထီႏဖွီတရာꩻ၊ တရာꩻထမုဲင်ꩻတန်နဝ်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ လိုꩻပေါႏထီႏဖွီတရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နာႏစွဉ်ႏသူႏတောႏကောင်ꩻ တရာꩻတဲ့ယဝ်း ထွုံႏစံႏအတွိုင်ꩻ သေႏချာႏ အီႏလꩻအရိယာႏမဂ်တာႏ တထွာတဝ်း၊ တထွိုက်တန်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ကထိကံ ပရိဘောတိ- 'အံႏသွင်ꩻတဝ်းဟော်ꩻတရာꩻသား၊ ထီႏဖွီဟော်ꩻတရာꩻသား၊ အဒါႏကဲထမုဲင်ꩻတန်နဝ်ꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိုꩻပေါႏထီႏဖွီ ဟော်ꩻတရာꩻသားနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ တထွာတဝ်း၊ တထွိုက်တန်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ အတ္တာနံ ပရိဘောတိ- 'ထီႏဖွီချာအနမ်း'၊ လိုꩻနုဲင်းခွေယို တသေနာႏနွောင်ꩻတဝ်းတရာꩻ'ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိုꩻပေါႏထီႏဖွီချာ အနမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ တထွာတဝ်း၊ တထွိုက်တန်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တော- နာႏတရာꩻသꩻစွူတဝ်း၊ ယူႏမွိုင်းတောဒျာႏအလင်၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ တထွာတဝ်း၊ တထွိုက်တန်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ အယောနိသော မနသိကာရော- နာႏတရာꩻတဲ့ တရာꩻနဝ်ꩻ တလဲဉ်းသော့ꩻတဝ်းသꩻကို၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ တထွာတဝ်း၊ တထွိုက်တန်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ န ကထံ ပရိဘောတိ- ထီႏဖွီတဝ်းတရာꩻ (ယွုမ်းအံႏဒျာႏတရာꩻ)၊ ပေါႏထီႏဖွီတဝ်းတရာꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏ အရိယာႏမဂ်တာႏ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ န ကထိကံ ပရိဘောတိ- ထီႏဖွီတဝ်း ဟော်ꩻတရာꩻသား၊ ပေါႏထီႏဖွီတဝ်း ဟော်ꩻတရာꩻသားနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ န အတ္တာနံ ပရိဘောတိ-ထီႏဖွီချာတဝ်းနမ်း (ယွုမ်းအံႏဒျာႏနမ်း) ပေါႏထီႏဖွိချာတဝ်းနမ်းနောဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော- နာႏတရာꩻ သꩻစွူ၊ ယူႏတဝ်းအလင်၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ၊ အရိယာႏမဂ်တာႏ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ၊ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ ယောနိသော မနသိကာရော- နာႏတရာꩻနဝ်ꩻ တရာꩻလဲဉ်းသော့ꩻသꩻကို၊ ပေါႏထွာနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ ထွာနွောင်ꩻဒျာႏ ထွိုက်တန်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေါႏဗွေတွမ်ႏအ ချက်ယိုငတ်ꩻချက်နဝ်ꩻ နာႏဗာႏသူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻတဲင် ထွုံꩻစံႏအတွိုင်ꩻ သေႏချာႏအီႏလꩻ အရိယာႏမဂ်တာႏ ထွိုက်တန်ႏငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သမ္မတ္တနိယာမသုတ်)
ဒုံကန်ႏလောင်း၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ
အာႏကွိုꩻ
‍ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုဒုံဖုံႏ
သီႏလပါႏရမီႏ
သီႏလပါႏရမီႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ
မဟာႏကရုဏာႏတောႏ တွမ်ႏဥပါယ ကောသလ္လဉာဏ်ႏယို မာꩻခင်ႏကန်တဲင် ဝင်ꩻယိုအသက် တွဲႏနက်မာꩻသီ-စတဲင် ကာယဒုစရဲက်၊ မုသာဝါဒ-ဒေါ့ꩻလိန်ႏလဲဉ်ထာꩻ စတဲင် ဝစီႏဒုစရဲက်၊ ထာꩻမာꩻတဟောဝ်တောဝ်းဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ ကံသျောင်ႏ၊ ကာယသုစရဲက်၊ ဝစီႏသုစရဲက် ထာꩻမာꩻဟောဝ်ဖုံႏယို မာꩻကျင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ"သီႏလပါႏရမီႏ"နောဝ်ꩻသွူ။
"သီႏလပါႏရမီႏအကျိုꩻကဗျာ"
ငတ်ꩻ သွစ်ꩻ သီလ - မဖနမ်းဒျာႏ လောင်ꩻဆားထွာတွင်ꩻ - ကွပ်ပွိုးကျင်ꩻဗာႏ ဘုရာꩻလဲ့ထွာ - ချွစ်ပါသတ္တဝါႏ နိဗ္ဗာန်ႏခမ်း - ကျွꩻသမ်း ဖျော်တွိုႏငါ။
"သီလပါႏရမီႏ ပဋိပက္ခတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ"
ဒုစရဲက်ထာꩻမာꩻမျိုꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
"သီႏလပါရမီႏယို"
(က) သီလပါႏရမီႏ (ခ) သီလဥပပါႏရမီႏ (ဂ) သီလပရမတ္ထပါႏရမီႏ ပွါꩻထဲင်းယင်း (၃)ပါꩻသွူ။
သင်ႏကဲဉ်ႏ
သင်ႏကဲဉ်ႏ (သင်္ကြန်) (Thingyan) ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "သင်္ကန္တ" ဟဲ့ꩻ ပါဠိဘာႏသာႏ၊ "သင်္ကြန္တ" ဟဲ့ꩻ သက္ကတဘာႏသာႏကို လင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ဝေါဟာရငဝ်းငွါဒျာႏသွူ။ "သင်္ကန္တ၊ သင်္ကြန္တ" ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏ(ပြောင်ꩻကာႏတေား/ အကူꩻအလုဲင်ႏ) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အကူꩻအလုဲင်ႏ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအယအလီꩻ ကူꩻလွေꩻလုဲင်ႏလွေꩻတေား အတသာ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနေး ယိုခါအနေႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနေင်ႏအလီꩻ ကူꩻလွေꩻနေင်ႏတသာ လꩻအဓိပ္ပါယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒဲဉ်သီႏလာနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာနေင်ႏတနေင်ႏအသွတ်ꩻတဲင် နေင်ႏလီꩻလို့ထွူ ဒဲဉ်ဟားလာနဝ်ꩻ ထွာနေင်ႏတသာအစ ထွာကာႏနေင်ႏတသာ ခိင်ႏခါႏကာႏလ နုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ ခမ်းသဲင်ရာႏသီႏ ထာꩻလျားတမ်ႏယို ဖြေႏမာꩻခွꩻအီတောမ်ႏ သင်ႏကဲဉ်ႏထီ နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏလီꩻအကို ကအဝ်ႏဒါႏ အဝွေႏအဝက်ဖုံႏ ဖေႏကကြောင်းစင် ဆူပသေကြောင်းစင်အီတောမ်ႏ သင်ႏကဲဉ်ႏထီနဝ်ꩻသွူ။
သင်ႏကဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတနꩻလွေꩻ အိန်းကလေတ်လာ လာဧပီထာႏဝရပ်၊ မန်း/ပအိုဝ်ႏခုနဝ်ꩻ တနꩻ လာဒဲဉ်ဟား ကိုတဲင် ထွာဒျာႏ မျန်မာ(မန်း)ပွယ်ꩻကာႏနေင်ႏတသာ ဒျာႏသွူ။ သမဲင်ꩻအလꩻ အရီးသွတ်ꩻပထမလဲင်ႏ ကမာꩻလွေꩻစဒါႏ ပွယ်ꩻသင်ႏကဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တွူးကောင်ꩻခမ်း(တကောင်းခေတ်) ခွန်ဟော်ခံꩻစိုး (ခရိစ် ၁ ရျာꩻဗူႏ - အေဒီ ၁၀၅၀) ကိုတဲင် တွိုႏ ပဂံႏစိုး (အေဒီ ၈၄၉ - အေဒီ ၁၂၉၇) အကိုနဝ်ꩻ တင်ႏသျာꩻမိဉ်ꩻတန်စွစ်ꩻလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻကာႏနေင်ႏတသာ (သင်ႏကဲဉ်ႏ/ ဒဲဉ်ဟား)နဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကို ကကိုꩻကွယ်ႏဒါႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ မန်း၊ မဲင်ꩻ၊ ရခဲင်ႏ၊ ဖြဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏ စတဲင်လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ လစ်ꩻငတ်ꩻနီရပ်တဲင် ထွာဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏထုင်ꩻစံႏ ပွယ်ꩻတန်ဒျာႏသွူ။ ပွယ်ꩻသင်ႏကဲဉ်ႏမွူးနီꩻနဝ်ꩻ တွက်ထူႏအီဒျာႏ မျန်မာပျက္ခဒိန်ႏ အလꩻ ခွန်သီကျာꩻ အဝ်ႏလူꩻခမ်း ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ လိုꩻခမ်း အကျိုႏနီꩻ-အလင်ꩻနီꩻ-အကျပ်နီꩻ-အထင်ႏနီꩻ-နေင်ႏတသာဆန်ꩻ(၁)နီꩻ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻသင်ႏကဲဉ်ႏဒဲဉ်ဟားကိုယို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏသီး အဝ်ႏမာꩻလွေꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻကန်ႏ ပွာꩻတရာꩻကံသီႏလတောမ်ႏ ကန်းတော့ꩻ ဖရာꩻ၊ သင်ႏဃာႏ၊ သက်ရွယ်ႏတန် မွိုးဖြားဖါဖြားသီး၊ လူႏဆရာႏ၊ လူႏမွိုးဖါ၊ လူႏမွိုးဖြားဖါဖြားသီး၊ လွူးတဲင်ဇာႏဂအစွိုးစွိုး၊ အွဉ်ႏတပယ်ႏ ဖရာꩻထီ၊ ခွုမ်ဆိုးထီ၊ ဆူလို့ဝင်ꩻထီ၊ ရဲဉ်ꩻလူႏလွေꩻပါ ကုသိုလ်ႏဒါႏန ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻမွူးနီꩻကျာꩻနဝ်ꩻ မျန်မာခမ်းထီကိုယို ထွာတရာꩻဝင်ႏ မွူးနီꩻအုံပဆား(အားရပ်ရက်) နဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻသင်ႏကဲဉ်ႏ(ပွယ်ꩻခွုမ်ဆိုးထီ) နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မျန်မာ(မန်း)ခမ်းကိုလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း နုဲင်းဒါႏ အာသျနဝ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခယ်ႏခမ်း (ယူနန်ခမ်းနယ်ႏ တုဲင်(ဖြဝ်ꩻ)လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ)၊ လာအို၊ ထုဲင်ꩻ၊ ကမ်ဗေားဒီးယား၊ နီပေါ၊ ဗိဉ်းကလားဒေတ်၊ အေင်ဒိယ တောမ်ႏ သီရိလင်ႏကာႏ ခမ်းကိုဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏမာꩻလွေꩻနေနေတဲင် အခိင်ႏမွူးနီꩻလဲ့ ပေါင်းဗွိုန်လို့စွဉ်ႏဝင်ꩻသွူ။
ဒဲဉ်ဟားလာတွမ်ႏ ထီသင်ႏကဲဉ်ႏ
နေင်ႏတသာကူꩻအခိန်ႏယို နီနာꩻဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဖုံႏအတာႏ ထွာဒျာႏမင်္ဂလာႏအခိန်ႏယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻစားတဲင် မွိုက်ခွိုက်ကအဝ်ႏထွာမင်္ဂလာႏအခိန်ႏတွင်ꩻယို မင်္ဂလာႏယံဖေႏကထွာအာအာထဲင်းသွော့ သꩻကို ရေႏမိုးနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထင်ႏကျောင်ꩻထင်ႏကန်ႏ ထိုမ်ႏလို့ဝင်ꩻကုသိုလ်ႏကစဒါႏ ကုသိုလ်ႏမင်္ဂလာႏတရာꩻဖုံႏယို ကျိုꩻစာꩻလွဒျာႏဝင်ꩻပငါပရာꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အကျောင်ꩻပျုလွေꩻတွမ်ႏ နေင်ႏတသာကူꩻမင်္ဂလာႏတဲင် သူတောႏကောင်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နုတ်ဆက်အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻသွူ အတဟဝ်တဝ်းအလီꩻအယ အညံးဖုံႏတဲင်တွော့ꩻ ထူႏလꩻလꩻလို့ဝင်ꩻမင်္ဂလာႏတရာꩻနုဲင်းယိုစားဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻကျောက်ဖျူ
ဝေင်ꩻကျောက်ဖျူ (အဲင်းကလေတ်: Kyaukphyu) (မန်း: ကျောက်ဖြူမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်တွို့ꩻသွတ်ꩻ ဗိဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအောႏထျꩻ၊ ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏ၊ ကျောက်ဖျူခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်ဖျူကို ရမ်းဗဲကြွန်ခဝ်ထင်ꩻ သင်ဖော်ꩻတွူးကအဝ်ႏဒါႏ ပင်ႏလယ်ႏထျ့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏကျောက်ဖျူ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၈၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၉,၄၅၆ ရပ်သွူ။ ကျောက်ဖျူယိုခါနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ခရဲင်ႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုလွဉ်ဒါႏ ဝေင်ꩻတကာႏတဝ်း သင်ဖော်ꩻဆိပ်သင်ဖော်တွူးလဲ့အဝ်ႏတဲင် ပင်ႏလယ်ႏကာႏ သင်ဖော်ꩻတန်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏနွို့ထန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ အစိုႏရ အဝ်ႏထွို့ꩻခါꩻပါ ကျောက်ဖျူရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီႏမံႏကိန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရခဲင်ႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အေင်ဒိယခမ်းထီ
အေင်ဒိယခမ်းထီ (ဟဉ်ဒီ: Bhārat Gaṇarājya) (ဗဉ်ဂလီ: ভারতীয় প্রজাতন্ত্র Bhārat projatontro) (အဲင်းကလေတ်: India) ယို တရာꩻဝင်ႏအနေႏ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ခါꩻ အေင်ဒိယ ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာသျတွိုက်အခဝ်နဝ်ကို ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာဒျာႏ ဟံႏနယ်ႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်း အတန်သွတ်ꩻခမ်းထီဖုံႏအကို အဝ်ႏသတ္တမအရန်း၊ ထွာဒျာႏ ဒုတိယလိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻခမ်းထီ တောမ်ႏ ဒီမိုကရေသီခမ်းထီဖုံႏအကို ထွာဒျာႏ လိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻ ခမ်းထီဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ အာရတ်ပင်ႏလယ်ႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗဉ်းကလားပင်ႏလယ်ႏအော်ႏဖုံႏ အဝ်ႏရမ်ꩻခါꩻတဲင် အေင်ဒိယခမ်းနဝ်ꩻ ကမ်းရိုးတန်းအဒွေါင်ႏအဆွာꩻ အဝ်ႏစွဉ်ႏမဲင်ႏပေါင်ꩻ ၄၆၇၁ မဲင်ႏ (၇၅၁၇ ကီလိုမီတာ)နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏရောင်ꩻဒါႏခမ်းထီဖုံႏအနေႏ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဗန်းကလားဒေတ်ခမ်းထီ၊ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နီပေါခမ်းထီ၊ ခယ်ႏခမ်းထီ၊ ဗူတန်ခမ်းထီ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပါကစ်သတန်ခမ်းထီဖုံ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယသမုဒ္ဒရာႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းထီဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သီရိလင်ႏကာႏခမ်းထီ၊ မော်ဒုဲက်ခမ်းထီ တောမ်ႏ အိဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီလဲ့ အဝ်ႏဗော့ꩻနေနေသွူ။ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁,၂၆၉,၃၄၆ မဲင်ႏ  နဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အေင်ဒိယခမ်းကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁,၂၁၀,၁၉၃,၄၂၂ ဖြာꩻ (သန်း ၁၂၀၀ လွို) နဝ်ꩻသွူ။
အေင်ဒုကောင်ရွေꩻခါႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ဖွာꩻထန်ႏလွဉ်ခင်ႏလမ်း၊ သမဲင်ꩻဝင်ႏ ကွန်ႏသယ်ႏတဖူꩻရဲဉ်ႏတောမ်ႏ တန်ထိုဒါႏအဉ်ပါယာခမ်းထီဖုံႏ အဝ်ႏဒါႏအရပ်ဒေႏသဒျာႏတဲင် အေင်ဒိယနဝ်ꩻ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻထွူ သမဲင်ꩻခြောင်ꩻ တဖူꩻဆွာꩻအကို ဝွေꩻစီꩻပွာꩻရေꩻ ယေန်ႏငဲးရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻဗွေစွုမ်ႏဒါႏ ဒေႏသအနေႏ အဝ်ႏအွဉ်ႏထွော့လွ့နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဘာႏသာႏတန် ၄ ဘာႏသာႏ ကထွာဒါႏ ဟေင်ဒူဘာႏသာႏ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ၊ စေင်းဘာႏသာႏ တောမ်ႏ သိစ်ဘာႏသာႏဖုံႏလဲ့ ဖွာꩻထန်ႏလွဉ်ဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းထီကိုတဲင် အဝ်ႏကုဲင် Zoroastrianism၊ စျူးဘာႏသာႏ၊  ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏ၊ အစ်သာလာမ် ဖုံႏလဲ့ ဖျော်တွိုႏလွဉ် အေင်ဒိယခမ်းကိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပထမရေင်ဗူႏနေင်ႏအကိုကာႏတဲင် အေင်ဒိယခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ယိုꩻယာႏယေန်ႏငဲးရေꩻ အဝ်ႏစွုမ်ႏဒါႏ ခမ်းတခမ်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစ ၁၈ ရျာꩻဗူႏအစဝ်းခိန်ႏကို ဗိတိသျအေင်ဒိယအခဝ်ကွဉ်ႏ ကိုမ်ႏပဏီႏ နွို့လွဉ်တလဲင်ႏတစိꩻစိꩻတဲင် တွိုႏ ၁၉ ရျာꩻဗူႏနဝ်ꩻ ထဲ့အဝ်ႏသော့ꩻထိုꩻဗာႏ ဗိတိသျအဲင်းကလေက် ကလာꩻဗွာသီးစူကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၇ ဗာႏ နေးတောမ်ႏအချော်ꩻနယ်ꩻ လွိုဆန်လွေꩻဗိတိသျသီးတဲင် ၁၉၄၇ ဗာႏနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻခန်း လွစ်တခြင်ရေꩻ ဗိတိသျအဲင်းကလေက်သီး စူကိုနဝ်ꩻသွူ။
အေင်ဒိယနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပါလီမန် ဖြယ်ဒရယ်ခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီတဲင် ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ ၂၈ ဖြုံႏ တောမ်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၇ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း မိဉ်ႏထွားလုဲင်ႏရွဉ်ဆေꩻကွက်ꩻနုံꩻနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻအလꩻ ထွာစွဉ်ႏ အတန်သွတ်ꩻ အရန်း ၁၂ ကိုတဲင် ထွာစွဉ်ႏ စတုတ္ထဖြေꩻထူႏအာႏ အဟဝ်သွတ်ꩻ ခမ်းထီတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ပွိုးတောမ်ႏ စီꩻပွာꩻရေꩻအပြောင်ꩻအလုဲင်ႏ ထင်ႏထိုမုꩻတဲင် အေင်ဒိယနဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻထင်ႏထိုမုꩻအာႏကို တွိုႏလွဉ်စွဉ်ႏ ဒုတိယအရန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ကေန်ꩻခြေားမုꩻဖုံႏ၊ ဒါႏတဝ်းလိတ်သားဖုံႏ၊ အဟာႏရလိုမ်းဗွေတဝ်းဖုံႏ အဝ်ႏအာနေကနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ၊ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ၊ လိုꩻမျိုꩻခွိုꩻနွယ်ႏ အဝ်ႏအာအဝ်ႏလွိုင်ႏအဝ်ႏစွုမ်ႏဒါႏ အေင်ဒိယခမ်းထီနဝ်ꩻ သဘာဝထိန်ꩻသိမ်ꩻရေꩻကိုလဲ့ တရိစ္ဆာန်ႏထာꩻသားတခြာသီးအတာႏ ထွာအီလမ်းပါႏနေနေသွူ။
အမိဉ်ꩻရွီးခိုႏ
အေင်ဒိယ(India) ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻငဝ်းငွါယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "အိန္ဒု (Indus)" ငဝ်းငွါအမိဉ်ꩻကို ဖွာꩻလင်ꩻလွဉ်တဲင် အခေႏခံႏဒျာႏ ပါသျားငဝ်းငွါစခါ "Hindu" တောမ်ႏ သင်္ကရိုက်(Sanskrit)ဘာႏသာႏ "Sindhu" အရွီးခိုႏတောမ်ႏ ဒေႏသခံႏသီးကဟဲ့ꩻဒါႏ အေင်ဒုခြောင် သမဲင်ꩻဝင်ႏမိဉ်ꩻဒျာႏသွူ။ အေင်ဒိယယို ဂရိပွိုင်းလဲင်ႏစခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ "အင်ဒွိုင် (Indoi) (Ινδοί)" နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဓိပ္ပာယ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ "လိုꩻအေင်ဒု" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယခမ်းထီ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏအခေႏခံႏဥပဒေႏတောမ်ႏ အေင်ဒိယခမ်း ဘာႏသာႏငဝ်းငွါပေါင်ꩻစွုမ်ႏကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏထူႏသုင်ꩻအသိမတ်ဒျာႏ "ဘာရတ်(Bharat)"အမိဉ်ꩻ တရာꩻဝင်ႏအမိဉ်ꩻတောမ်ႏ တသွုန်တွောင်းတရျားညီႏ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏနယ်ႏဖုံႏ
thumb|အေင်ဒိယခမ်းထီ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏဟံႏပုင်ႏ အေင်ဒိယခမ်းထီ ကိုနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ ၂၈ ဖြုံႏ၊ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၇ ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏကားကအဝ်ႏလို့လို့တောမ်ႏ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၂ ဖြုံႏ ကထွာဒါႏ ပူဒုချယ်ရီ တောမ်ႏ ဒေလီစွိုးခွိုꩻခမ်းခြွဉ်းဗူႏဝေင်ꩻတန်ဟံႏနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ လွိုက်ဒင်ႏခါꩻဒါႏ လွတ်တောႏအဝ်ႏတဲင် အစိုႏရနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ဝက်မင်စတာ ပုင်ႏစံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကုဲင် ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ ၅ ဖြုံႏနဝ်ꩻ ဒင်ႏမျောက်လွေꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻကယ်ႏဖုံႏတဲင် အဝ်ႏဗဟိုႏ အိုပ်ချုတ်လွေꩻတိုက်ရိုက်ဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၆ ဗာႏ စီႏခြပ်ဖန်းဖြယ်ချာခမ်းနယ်ႏဖုံႏ ဥပဒေႏအလꩻ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏအခေႏခံႏလွေꩻတောမ်ႏ ဘာႏသာႏငဝ်းငွါအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။
အေင်ဒိယခမ်းနမ်းဗွေႏခမ်းထီ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ-
ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏ စာႏရင်ꩻကိုကီနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရသီး အဝ်ႏအိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွူတကာႏတဝ်း အဝ်ႏဗဟိုႏအစိုႏရ တိုက်ရိုက်ကအိုပ်ချုတ်စွဉ်ႏလွေꩻဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယိုအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဝေင်ꩻတန်-
ခမ်းနယ်ႏစာႏရင်ꩻကို ကအွဉ်ႏနယ်ခါꩻဒါႏ ဆစ်ကင်းခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ ကရီးခါ ထွာဒျာႏ အေင်ဒိယအစိုႏရ အစောင်းသျောက်ခံႏ နယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၇၅ ဗာႏ မတ်လာ ၁ နီꩻကို ခမ်းနယ်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားဆန္ဒအလꩻ တွိုႏဧပီလာ ၂၆ နီꩻနဝ်ꩻ နွို့ပါညီꩻလွေꩻယင်း အေင်ဒိယခမ်းခြွဉ်းဗူႏကို ခမ်းနယ်ႏတဖြုံႏအနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနျူးဒေလီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အေင်ဒိယခမ်းခြွဉ်းဗူႏခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ အေင်ဒိယခမ်းထီနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကုလသမဂ္ဂအစွိုꩻနွို့ ခမ်းတခမ်းဒျာႏသွူ။
ဘာႏသာႏထာꩻယူႏဝါႏဒ
လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ အေင်ဒိယခမ်းထီတန်နဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏမုꩻဘာႏသာႏလဲ့ အဝ်ႏစွုမ်ႏငါႏသွူ။ ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ ဘာႏသာႏရေꩻကိုꩻကွဲႏမုꩻနဝ်ꩻ လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် အဝ်ႏဖေႏခါꩻဒျာႏ ကိုႏကွဲႏခွင်ꩻလဲ့ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ကိုꩻကွဲႏဒျာႏ ဟေင်ဒူဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၀၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အေင်ဒိယခမ်းကို ဘာႏသာႏအလွောက်ꩻ ကိုꩻကွဲႏမုꩻနဝ်ꩻ ဟေင်ဒူ ၈၂၇,၅၇၈,၈၆၈ ဖြာꩻ (၈၀.၅ %)၊ မွတ်ဆလင် ၁၃၈,၁၈၈,၂၄၀ (၁၃.၄ %)၊ ခရစ်ယာန်ႏ ၂၄,၀၈၀,ဝ၁၆ (၂.၃ %)၊ သစ်ခ် ၁၉,၂၁၅,၇၃၀ (၁.၉ %)၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ ၇,၉၅၅,၂၀၇ (ဝ.၈ %)၊ စေင်း ၄,၂၂၅,၀၅၃ (ဝ.၄ %)၊ ဘာႏသာႏအယူႏဝါႏဒအလင်ဖုံႏ ၆,၆၃၉,၆၂၆ (ဝ.၆ %) တောမ်ႏ ဘာႏသာႏအယူႏဝါႏဒအဝ်ႏတဝ်း ၇၂၇,၅၈၈ (ဝ.၁ %) ဖြာꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ thumb|upright|300px|၂၀၁၁ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အေင်ဒိယခမ်းထီ အွဉ်ႏနယ်ကိုꩻကွဲႏဘာႏသာႏပုင်ႏ {{Legend|#9ca2e4|ဟေင်ဒူ}} {{Legend|#9cf332|မူသလဉ်}} {{Legend|#7bdeff|ခရိယာန်ႏ}} {{Legend|#cd8dcd|သစ်ခ်}} {{Legend|#ffde6a|ဗုဒ္ဓ}} {{Legend|#808080|အလင်}}
ဝေင်ꩻမဉ်းတတ်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ချင်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အောဝ်ႏပေႏခိန်ႏတွင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပညာႏတာႏ
ဟိုပန်ခရဲင်ႏ
ဟိုပန်ခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ: ၸႄႈတွၼ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ အိန်းကလေက်: Hopang District ) ယို ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ ၁၅၈၁ (၄၈၂ မီတာ) ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻဟိုပန်ကိုသွူ။ လောက်ကုဲင်ခရဲင်ႏအကို ၂၀၁၄ နေင်ႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၃၂၆,၈၄၅ ဖြာꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ဟိုပန်ခရဲင်ႏကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့ယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမကွေး
ဝေင်ꩻနယ်ႏမကွေး (မန်း: မကွေးမြို့နယ်) (အဲင်းကလေတ်: Magway Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မကွေးခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏရွုမ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒါႏဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻမကွေးကိုသွူ။
ဟံႏနယ်ႏအကူအနား
ဝေင်ꩻနယ်ႏမကွေး အသောင်နဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏလ့ယိုဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ -
သဒ္ဓါႏလက္ခဏာႏ
"သုဘူတိသုတ် (နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻနယ်ဖေႏ ဗွေႏသုဘူတိတရာꩻ သဒ္ဓါႏလက္ခဏာႏ)" "ရဟန်ꩻသုဘူတိဟွေး- ၁။ သာႏသနာႏတောႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ သီႏလအဝ်ႏ၊ လွောက်ꩻနာႏဘုရာꩻစီꩻကန်ꩻ (ပါတိမောက်)၊ အကျင်ꩻ (အာစာရ)ဟောဝ်၊ လွေꩻသဲင်ꩻ (ဂေါစရ)ရော့ꩻ၊ အပဲ့စ်ပေႏပေႏတဲ့ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏဒျာႏတဲင် ထိန်ꩻတီသိက္ခာႏ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏသွူ။ ၂။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထီႏအဟွူန်အာ၊ ထိုမ်ႏရွမ်အထီႏအဟွူန်၊ သွဉ်ဗာႏအာတရာꩻ၊ (မာꩻဗာႏအာလိတ်)၊ ဒါႏအွံခါꩻအာတန်၊ အဝ်ႏရွစ်ကုဲင်းတန်၊ မတ်ယူႏခါꩻသꩻကို၊ နေးတွမ်ႏပညာႏသေဖြောင်၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။ ၃။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးဝေးဟောဝ်အဝ်ႏ၊ သွꩻပေႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ငို့ထေ့ပုဂ္ဂိုလ်ႏဟောဝ်၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။ ၄။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယိုꩻ၊ သူႏသေထာꩻ လိန်ႏမာႏ၊ သယ်ꩻခံႏဒါႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ခံႏထူႏငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။ ၅။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဒါႏ သံဃာႏကိစ္စ၊ မာꩻထာꩻလွꩻတောဝ်း၊ အီႏမာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻ သူႏသေ၊ မာꩻတဲ့မာꩻနွောင်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။ ၆။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏတရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ သꩻပါမွေးစွဉ်ႏ သုတ် အဘိဓမ္မာ ဝိနယ်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏဖုံႏနေနေသွူ။ ၇။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻပယ်ႏထိုꩻ အကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏသောင်ႏသာမာꩻမွေး ကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။ ၈။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻကိုကထွာဒါႏ မျက်မောက်ဘဝယိုခါ အုံချမ်ꩻချမ်ꩻသာႏသာႏနွောင်ꩻအီ ဈာန်ႏလစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ လိုႏမုဲင်ꩻခါလꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။ ၉။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အုံဖိုဘဝပေါင်ꩻအာ ယူႏချာနွောင်ꩻ၊ တဘဝတရိုꩻတဝ်း (ကားမုဲင်ꩻဘဝဝ)ဘဝတသိန်ꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ယူႏချာနွောင်ꩻ၊ ထီႏချာလို့၊ ထွာနုဲင်းယို ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေချာလို့၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။ ၁၀။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏမဲ့ ဒိဗ္ဗစက္ခုတဲင် သတ္တဝါႏသီတွင်ꩻ၊ သတ္တဝါႏကွုတ်တွင်ꩻ၊ ဒုစရဲက်၊ သုစရဲက် ထွိုက်ရာꩻလွေꩻထွာ သေလို့၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။ ၁၁။ ရဟန်ꩻသုဘူတိဟွေး- ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အာသဝေါတရာꩻ (လောဘ ဒိဋ္ဌိ မောဟ)လို့တဲင် လꩻအရဟတ္တဖိုလ်ႏ၊ တွိုႏရဟန္တာႏအရန်း၊ ယိုနဝ်ꩻတဲ့ 'လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ'အပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏနေနေသွူ။ သုဘူတိ လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- 'ရဟန်ꩻသဒ္ဓ'ယိုနဝ်ꩻ ပွုံႏပတ်လက္ခဏာႏ တဆီပုဲင်တဗာႏနဝ်ꩻ ဗွေလို့ဗွေႏဩ" ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "သာႏဓု-သာႏဓု သုဘူတိ၊ ပေါႏနဝ်ꩻတဲ့ နာꩻအုံညီꩻသွော့ ရဟန်ꩻသဒ္ဓနဝ်ꩻနော၊ နာꩻတွမ်ႏရဟန်ꩻသဒ္ဓနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာမီႏမဉ်လွဉ်ယင်း ခွေထျꩻတဲ့ လꩻဒျာႏနော"ဗုဒ္ဓေါဗွေႏဆရာႏ ဖေႏစွဉ်ႏအခွင်ꩻသာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဧကာဒသကနိပါတ်၊ သုဘူတိသုတ်)
လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ
လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ ( အိဉ်ႏကလေက်: Loikaw District ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ၊ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏကို ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ တယ်ႏ ၉၈၅ ပေ ဗꩻ ပေ ၆၀၀၀ ကိုသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻလွယ်ကောႏကိုသွူ။ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၂၄၃,၈၇၉ ဖြာꩻသွူ။
၂၁-ရျာꩻဗူႏလိုꩻယွဲးသီး
၂၁-ရျာꩻဗူႏ လိုꩻယွဲးသီးတာႏ အောဝ်ႏလိုႏအထီအသွီႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ
ခေတ်ယိုခါ အခေႏနေႏနောဝ်ꩻ တဗွိုန်တောဝ်းဒွုမ် ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏ၊ စက္ကန့်တွိုင်ꩻ မိနစ်တွိုင်ꩻ အောဝ်ႏပြောင်ꩻတသေႏသေႏဒျာႏတဲင် ခွေသီနီနာꩻ မဉ်ႏအွဉ်ႏသတိꩻတောဝ်း၊ မဉ်ႏတဖျင်ဆင်သေꩻခါꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ကုဲင်းလဲဉ်းဆုဲင်ꩻထဲ့ဖွိုႏဒါႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏအောင်ႏမျင်ႏလဲ့ တအောင်ႏမျင်ႏတောဝ်းသွူ။
လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
{{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏလွယ်ကောႏ}} {{Legend|#0000FF|ဝေင်ꩻနယ်ႏသျားတော}}
၂၁-ရျာꩻဗူႏလိုꩻယွဲးသီး
၂၁-ရျာꩻဗူႏ လိုꩻယွဲးသီးတာႏ အောဝ်ႏလိုႏအထီအသွီႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ
ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ဒါႏချာငါ နီလိတ်လုဲင်ꩻငါတဲ့ တောႏတောႏတန်ႏတန်ႏ အဆင်ႏပြေႏလဲဉ်းဒျာႏရိုꩻကီလဲ့ ကွဲညည ဒါႏနီလိတ်လွုမ်ꩻ အဆင်ႏတပြေႏတောဝ်း၊ လꩻပါဘွဲ့မꩻ အဆင်ႏပြေႏ၊ လꩻထာꩻမာꩻ၊ အခေႏနေႏနုဲင်းယိုခါ လꩻဘွဲ့လဲ့ အဆင်ႏတပြေႏတောဝ်း၊ ကမ္ဘာႏသွုံꩻ ငေါဝ်းအင်္ဂလိပ်ကစ ဝင်ꩻငေါဝ်းငွါလောင်ႏလင်ဖုံႏ မဉ်ႏဒါႏခါꩻမꩻ အဆင်ႏပြေႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ၊ ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻ အနယ်ꩻပညာႏကွဲစွုမ်ႏစွုမ်ႏလွဉ်တဲင် အိုင်တီအနယ်ꩻပညာႏဖုံႏယိုလဲ့ မဥဉ်ဒါႏခါꩻပါမꩻ လွူးနမ်းမွီႏသက် အဆင်ႏပြေႏလꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နီလိုꩻသီးယို အုံနောင်လွေꩻတွမ်ႏ အသောင်အရင်ꩻတဲင် နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏပြောင်ꩻလုဲင်ႏတသေႏသေႏနောဝ်ꩻမꩻ နီအောဝ်ႏလိုႏသေနာႏ သဘော်ꩻဖြောင်သွူတကာႏတောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏဖျင်ဆင်နုဲင်းမုဲင်ꩻလဲ့ ဖျင်ဆင်သေꩻခါꩻဗာႏ၊ မဉ်ႏမာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ အဆင်ႏပြေႏလꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
'''လွယ်ကောႏခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
၂၁-ရျာꩻဗူႏလိုꩻယွဲးသီး
(Flexibility)ပြောင်ꩻယိုꩻ ဖျင်ယိုꩻ
ကိစ္စတဗာႏ၊ ထာꩻမာꩻတဗာႏယို မွူးဟာမွူးရောဝ်ꩻ ကအီႏဗွိုန်တသေႏဗာႏဝင်ꩻနောဝ်ꩻ တယိုꩻတောဝ်း၊ ဟန်ႏနီꩻနောဝ်ꩻ တမျိုꩻ၊ မွူးရောဝ်ꩻနီꩻနောဝ်ꩻ တမျိုꩻဒျာႏ၊ ဟန်ႏနီꩻ အောင်ႏမျင်ႏ၊ မွူးရောဝ်ꩻနီꩻနောဝ်ꩻ ထဲ့သွုမ်ꩻဒါႏ၊ အခိန်ႏတွိုင်ꩻ ထာꩻမာꩻတွိုင်ꩻ ဖေႏနေးကခွုမ်စံႏနွောင်ꩻ နီထာꩻယူႏနီသဘော်ꩻယို အွဉ်ႏဗာႏတခြင်ခြင်၊ ယိုꩻမꩻ နောဝ်ꩻမꩻ သဘော်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏတောဝ်း၊ တွမ်ႏနီအခေႏအနေႏ တလွောက်ꩻတောဝ်း နီမူဝါဒသဘော်ꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏလိုႏခွုမ်တဉ်ႏငါႏတောဝ်း၊ မဉ်ႏခွုမ်တဉ်ႏနောဝ်ꩻ နီအခေႏအနေႏ၊ နီထာꩻမာꩻဖုံႏယို ခြေင်းလွဉ်၊ ကွဲးဟုဲင်းဟုဲင်းလွဉ် အထွာဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အောဝ်ႏလိုႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻ ခေတ်အခေႏအနေႏလဲ့ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
တယ်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီမောသိုတောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖရူသို နီဖြုံႏယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလုဲင်ႏ ဒီမောသိုခရဲင်ႏ ခရဲင်ႏတသာအနေႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
သဒ္ဓါႏအဝ်ႏသား အခွင်ꩻအရေꩻ
"သဒ္ဓသုတ် (လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား လꩻရီးအခွင်ꩻအရေꩻငတ်ꩻမျိုꩻ-အကျိုꩻငတ်ꩻစား)" နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻ ကအဝ်ႏသားနဝ်ꩻ လꩻရီးအခွင်ꩻအရေꩻငတ်ꩻမျိုꩻ-အကျိုꩻငတ်ꩻစား၊ ငတ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်ႏလိုႏပင်ႏထို၊ အဗာႏမဉ်ႏလိုႏသညင်ꩻနဝ်ꩻ ပင်ႏထိုရီးရီးဒျာႏ၊ သညင်ꩻရီးရီးဒျာႏ လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ ပင်ႏထိုရီးတဝ်း-သညင်ꩻရီးတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်လိုႏလွေꩻထေ့နောဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ရီးဒျာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့ရီးတဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်လိုႏလူႏခံႏနောဝ်ꩻ လူႏခံႏရီးဒျာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ လူႏခံႏရီးတောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏအဝ်လိုႏဟော်ꩻဖေႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရီးဒျာႏ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား၊ သဒ္ဓါႏတရာꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဖေႏရီးတဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၅။ လောကကိုယို သွုန်ႏသꩻစင်ဗွာ ကထွာသူႏတောႏကောင်ꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီသူꩻနောဝ်ꩻ တွိုႏကီထင်ႏဒျာႏ လူꩻခမ်းသူꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဥပမာႏ-တဖူꩻလစ်ꩻလီးဆွုမ်ႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ညောင်ႏမွူးတန်တမွူးနဝ်ꩻ လစ်ꩻဖဲ့ꩻသွစ်ꩻနား ထွာဝါးသီးဖုံႏ လွဉ်အုံပြုံႏ၊ လွဉ်အုံကွူႏ၊ လွဉ်အုံရျူႏနောဝ်ꩻသွူ။ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- လိုꩻခြွေ သဒ္ဓါႏတရာꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာရဟန်ꩻသံဃာႏတွမ်ႏ တကာႏလိုꩻလမ်းသီးဖုံႏ ထာꩻအာႏကွိုꩻ (ထာꩻသꩻဆွော့ꩻ) ထာꩻအုံနောင်နောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏသား တဲဝါးလိုꩻခြွေဖုံႏနောဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏဘုရာꩻ တရာꩻ သံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻတွမ်ႏ ကံႏ-ကံႏအကျိုꩻတဲင် အားထွုတ်ဗာႏဟောဝ်တရာꩻ၊ မာꩻဗာႏဟောဝ်ကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ အီႏလꩻမွိုင်မွိုင်၊ အီႏလꩻယိုꩻယိုꩻ နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သဒ္ဓသုတ်)
၂၁-ရျာꩻဗူႏလိုꩻယွဲးသီး
(Service Ofientation)ဝင်ꩻသꩻဖေႏကချံꩻသာႏ မာꩻဒါႏဗာႏ
မာꩻထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း ဝင်ꩻသꩻကျွိုက်အတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻသꩻဖေႏကချံꩻသာႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻငါႏသွူ၊ ဆားဗစ်မိုင်းသဲစ်ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻမာꩻအလောင်း ကအွဉ်ႏဒါႏသꩻယို အောဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဒါႏဒါႏငါႏ၊ ခေတ်ယိုခါ ဟိုတယ်ထာꩻမာꩻကစ ဗꩻလလင်ꩻရုဲင်ꩻကလူꩻ စစွဉ်ႏထာꩻမာꩻဖုံႏယို ဟဲ့ꩻဗာႏဝွန်ႏဆောင်ႏမုꩻထာꩻမာꩻ၊ ဥပမာႏ- မဉ်ႏထွာတသီႏဆရာႏလဲ့ လိုꩻဆာအလောင်း ငေါဝ်းဖေႏအာႏဖုံႏ၊ ငေါဝ်းသꩻဆွော့ꩻဖုံႏ ဒေါ့ꩻဖေႏဗာႏ၊ မဉ်ႏထွာဆဲင်ႏသားလဲ့ အွဉ်ႏဗာႏလွိုးပယွုမ်းယွုမ်း၊ တွမ်ႏငေါဝ်းအွီႏငွါနွိုး စွော့ꩻတက်ဆွုမ်ႏဗာႏ၊ ဒေါ့ꩻရီဆွုမ်ႏဗာႏ ကလွဉ်ဖြေꩻသားအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။