cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပွယ်ꩻတန်မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ နောင်ယာသုဲင်ꩻ(၁၃၃၉)
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ သာႏသနာႏရေꩻယိုနဝ်ꩻ နီတကာႏသီး ကလဝ်းန၀်ꩻ ဘုရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ တရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးမုဲင်ꩻ၊ သံႏဃာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ နေးမုဲင်ꩻ-စတဲင်စားနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏခံႏထူႏသီႏလနဝ်ꩻ အနယ်ꩻဖေႏနေးကစဲစ်၊ အနယ်ꩻဖေႏနေးကမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ နေးမုဲင်ꩻ၊ ခံႏသျင်ႏခံႏစင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻစားဖုံႏနဝ်ꩻ နေးမုဲင်ꩻ သမ်းရီလွဉ်ပဉ်ချက်ပဉ်ချက်၊ သမ်းအဝ်ႏခြုဲင်း ပဉ်ချက်ပဉ်ချက်၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဘုရာꩻအကျောင်ꩻ၊ တရာꩻအကျောင်ꩻ၊ သံႏဃာႏအကျောင်ꩻ၊ သီႏလဘာႏဝနာႏ-စတဲင်အကျောင်ꩻစားနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏခြုဲင်းလို့လို့တဲ့ အာငါႏ၊ ဆွာꩻငါႏတဲင်တွော့ꩻ တွမ်ႏအခိန်ႏပေႏယိုနဝ်ꩻ အီႏတလိုမ်းလꩻတဝ်း၊ အီႏတပြဲ့ꩻစုံႏလꩻတဝ်း၊ နဝ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း မဉ်ႏခြုဲင်းဗော့ꩻ နီတကာႏအမျာꩻသီးခငါယိုတဲ့ အီႏတတောင်ꩻလို့တဝ်း၊ ခွေတဲ့တောင်ꩻဒျာႏတစား၊ နာꩻတဲ့ တောင်ꩻဒျာႏတစား၊ စိန်ႏတွိုႏသဲင်ꩻချာ ရပ်ဖွော်ရပ်မွဉ်ꩻ ပငါပရာꩻသူꩻတဲင်တွော့ꩻ မဲ့ꩻခွေတဲ့ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻဒျာႏတမျိုꩻ၊ နာꩻတဲ့ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻဒျာႏတမျိုꩻ၊ ခွေတဲ့ သဲင်ꩻခြုဲင်းဒျာႏတမျိုꩻ၊ နာꩻတဲ့ သဲင်ꩻခြုဲင်းဒျာႏတမျိုꩻ။ ကွပ်ပွိုးထွာနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻတဲင် မဲ့ꩻခမ်းတွို့ꩻသား ခြုဲင်းတမျိုꩻ၊ ခမ်းကွဉ်ႏသား ခြုဲင်းတမျိုꩻ၊ ခမ်းနဝ်သား ခြုဲင်းတမျိုꩻ၊ ခမ်းထင်ꩻသား ခြုဲင်းတမျိုꩻ မဉ်ႏထွာစားနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ အတငီႏလꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဖေႏနေးကငီႏလꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ သာႏသနာႏရေꩻကိစ္စယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပွယ်ꩻယို မဉ်ႏထွူတဲင်တွော့ꩻ အွိုး၀ွေꩻသီးကထွာဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏထေရ်ႏကီꩻ ဝါႏတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအွို ထွားလွိုက်ခန်း ပုဂ္ဂိုလ်ႏတပါꩻပါꩻ၊ ဘုရာꩻအကျောင်ꩻ၊ တရာꩻအကျောင်ꩻ၊ သံႏဃာႏအကျောင်ꩻ ပတ်သဲစ်တွမ်ႏ ဘာႏသာႏ သာႏသနာႏကိစ္စ လိတ်အုပ်တအုပ် ဖေႏနေးကထွာလꩻ၊ ဖေႏနေးကထန်ႏလꩻန၀်ꩻ မဲ့ꩻဝွေꩻဗွေႏသီး ဖေႏတာႏဝွန်ႏဒျာႏ။
ပေါႏဝွေꩻဗွေႏသီး ဖေႏတာႏဝွန်ႏသွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ မဲ့ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏအပါꩻနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းဖေႏဒျာႏ၊ ပေါႏတဲမ်းသွူနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိတ်အုပ်မဉ်ႏထန်ႏသွူတွော့ꩻ လိတ်အုပ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ စွုမ်ႏကျောင်ꩻကျောင်ꩻ၊ စွုမ်ႏရပ်ရပ်၊ စွုမ်ႏရာႏရာႏ လိုꩻဖုံႏတဲ့ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ ခွုမ်ထွူလိတ်အုပ်နဝ်ꩻ၊ ထွားထွူလိတ်အုပ်နဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻကျောင်ꩻဓမ္မကထိတရိုꩻတဝ်း၊ တကာႏမော်သီး လိုꩻလမ်းဓမ္မကထိကတရိုꩻတဝ်း ထွားထွူလိတ်အုပ်နဝ်ꩻ မဉ်ႏဟော်ꩻ၊ မဉ်ႏခြုဲင်း၊ မဉ်ႏလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻနေးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီဖူးဝေးခမ်းတွို့ꩻ၊ ခမ်းနဝ်၊ ခမ်းထင်ꩻ၊ ခမ်းကွဉ်ႏ ပီလို့စွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻ၊ ညီႏညွတ်စွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဗွန်စွဉ်ႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဖေႏနေးတကာႏတောႏသီး ကလိုႏဒါႏ သဘော်ꩻဆန္ဒအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ပီလွဝင်ꩻ၊ ဗွေႏစင်ꩻသီး ယူႏလꩻနေးနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ပတ်သဲစ်တွမ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ သာႏသနာႏရေꩻကိစ္စနဝ်ꩻတဲးတဲ့ ဟန်ႏဟာဗွေႏစင်ꩻသီး အုံနုဲင်း ထူႏကွို့ꩻ ပဋိညာဉ်ႏ အာႏမခံႏချက် တကားနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသနဲ့ ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ မွေးသွူ၊ အဝ်ႏကုဲင်လိတ်လုဲင်ꩻကိစ္စ၊ စိန်ႏတွိုႏလိတ်လုဲင်ꩻကိစ္စယိုနဝ်ꩻ နုဲင်းဗွေႏစင်ꩻသီး ကယူႏလꩻ၊ နီသံႏဃာႏသီး ကယူႏလꩻ ယိုလဲင်ႏခါန၀်ꩻ အကဏ္ဍအဝ်ႏ နီကဏ္ဍ။
ပထမကဏ္ဍနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻ? မာꩻထာꩻသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအရေꩻကီꩻလိုꩻတန်၊ လိုꩻကေားစီႏဆင်ႏသား၊ ကေားအွဉ်သားနဝ်ꩻ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏမာꩻထွာနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကယိုꩻနဝ်ꩻ အီႏမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လဲင်ႏခါ နီသံႏဃာႏသီး အုပ်ချုပ်ရေꩻကိုယိုနဝ်ꩻ ဂွိုင်ꩻချုပ်ဖုံႏအဝ်ႏ၊ ဂွိုင်ꩻအုပ်ဖုံႏအဝ်ႏ၊ ဂွိုင်ꩻထောက်ဖုံႏအဝ်ႏ၊ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏအဝ်ႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် အယိုꩻသွတ်ꩻအနေႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဂွိုင်ꩻချုပ်မန်ႏသမျန၀်ꩻ ဖေႏနေးကထွာဗာႏ နာယက-ရိုꩻပေႏနဝ်ꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ဂွိုင်ꩻအုပ်မန်ႏသမျနဝ်ꩻ ပထမဥက္ကဋ္ဌ၊ ဂွိုင်ꩻထောက်မန်ႏသမျနဝ်ꩻ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏတွမ်ႏ လိုꩻကဝါႏသနာႏဒါႏလိတ် လိုꩻလမ်းတရိုꩻတဝ်း၊ လိုꩻကျောင်ꩻတရိုꩻတဝ်း ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကထွာဗာႏ အစွိုꩻနွို့သား ။ နာယက၊ ပထမဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ တွမ်ႏအစွိုꩻနွို့သား ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ထွာသွူတလွောင်ႏချင်ႏ၊ တဗူႏချင်ႏ၊ တစွိုꩻချင်ႏထွူတဲင် တွမ်ႏအစွိုꩻနဝ်ꩻလဲင်ႏခါနဝ်ꩻ ကအီႏဖန်ဆင်ꩻလင်ꩻဖေႏ နီလိတ်လုဲင်ꩻ ဖေႏနေးကတိုꩻတက်ရေꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ နီလိတ်လုဲင်ꩻ ဖေႏနေးကစွစ်ꩻတိုးရေꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ နီလိတ်လုဲင်ꩻဖေႏနေးကတိုꩻတက်ရေꩻတရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏနဝ်ꩻကိုတွော့ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏ ကအီႏဆောင်ႏရွက်နွောင်ꩻစားနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ လွိုက်ဖျင်တလဲင်ႏ၊ ကတိန်ႏလွိုက်ဖျင်တလဲင်ႏ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါနဝ်ꩻ အွဉ်ႏခန်းစမ်ꩻယင်း အစွိုꩻပငါပရာꩻ ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ပထမကဏ္ဍ၊ နာယက၊ ပထမဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ တွမ်ႏအစွိုꩻနွို့သား ကားကအဝ်ႏ ကိစ္စမဉ်ႏထွူသွူ၊ မဉ်ႏအောင်ႏမျင်ႏ၊ ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻတရန်း မဉ်ႏထွူသွူ နဝ်ꩻလဲင်ႏခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်က ဒုတိယကဏ္ဍ၊ ဒုတိယရန်းနဝ်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻသီး ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် နီသံႏဃာႏသီးဖုံႏ ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် - နံပါတ် (၃) အချက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသား ၊ ဗွေႏစင်ꩻသီး ထီႏလွဉ်အချက်စားနဝ်ꩻ၊ နီသံႏဃာႏသီး ထီႏလွဉ်အချက် စားနဝ်ꩻစား ။
၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဗွေ နောင်ယာသုဲင်ꩻ (၂)
နီသံႏဃာႏ ကထီႏလွဉ်ဒါႏ အချက်(၄)ချက်အကိုနဝ်ꩻ လိတ်တဲမ်းသား ကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏလွိုက်လွဉ်စွဉ်ႏ နီပွယ်ꩻကိုလဲင်ႏခါတဲ့ လိတ်တဲမ်းသား အီႏပါသော့ꩻမား ခွုင်းမုဲင်ꩻပါꩻ၊ အဝ်ႏမားကားမုဲင်ꩻပါꩻ၊ မဉ်ႏထွာ နီတကာႏလိုꩻလမ်းတဲ့ အီႏတဲမ်းနွောင်ꩻမား ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻနေးနဝ်ꩻတဲ့ အီႏလွိုက်သမ်းတသူႏသေတဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ အဝ်ႏပွယ်ꩻကိုယို မဉ်ႏထွူနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပထမကဏ္ဍအရေꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏအောင်ႏမျင်ႏသွူ လဲင်ႏခါတဲင်တွော့ꩻ နီသံႏဃာႏကိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဂွိုင်ꩻအဝ်ႏပငါပရာꩻ၊ ဂွိုင်ꩻအဝ်ႏပငါပရာꩻတွော့ꩻ ဂွိုင်ꩻချုပ်အဝ်ႏ၊ ဂွိုင်ꩻအုပ်အဝ်ႏ၊ ဂွိုင်ꩻထောက်အဝ်ႏ။
အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ အဝ်ႏအွိုးဗဟိုႏ၊ ဥပမာႏခန်း နီသွဉ်းသီး ပထမကျောင်ꩻတန် တဲမ်းသဲင်ꩻလိတ် ဂွိုင်ꩻချုပ်ထျꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ဂွိုင်ꩻအုပ်ထျꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ဂွိုင်ꩻထောက်ထျꩻတရိုꩻတဝ်း တဲမ်းသဲင်ꩻခန်းလိတ်တွော့ꩻ ကွီသဲင်ꩻခန်း - နီဗွေႏသီးနယ်ႏကို၊ နီဗွေႏသီး ဧရိယာႏကိုနဝ်ꩻ စိမ်စွဉ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ စိမ်စွဉ်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻလမ်းတရိုꩻတဝ်း ကအီႏတဲမ်းနွောင်ꩻလိတ်၊ ကအီႏထေနွောင်ꩻလိတ်၊ ကအီႏထုတ်နွောင်ꩻလိတ် ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏအမဉ်ꩻ၊ တွမ်ႏအသက်၊ တွမ်ႏအထာꩻမာꩻ၊ တွမ်ႏအရပ်ရာႏဒေႏသ၊ ဌာႏနစုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏ ယံဖေႏနေးကပသာထင်ႏဗာႏ နီသွဉ်းသီး ဗဟိုႏဌာႏနယို ဗွေႏဩ - လဝ်းသဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ။ မဉ်ႏလဝ်းသဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ဆဲင်ႏရာꩻဒေႏသ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏဖေႏထင်ႏ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏဖုံႏ၊ မဉ်ႏဖေႏထင်ႏစာႏရင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ကထွာဒါႏ ဝွေꩻဗွေႏသီး ပထမကဏ္ဍကို ကပါဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏလိုꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအီႏဖစ်ပင်ꩻယင်းတလဲင်ႏ၊ ဖစ်ပင်ꩻထင်ႏထွူ လိတ်တဲမ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ထင်ႏစုခန်း၊ ဥပမာႏခန်း- ဌာႏနတထွောင်းထွောင်း၊ ဥပမာႏခန်း- အွဉ်ႏဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻ နုဲင်းနီသွဉ်းသီး ကျောင်ꩻတန်။ စိန်ႏဖျော်သွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏသီးနဝ်ꩻ ပုထုဇဉ်ႏက မွေးနီႏ၊ စိန်ႏပုထုဇဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏတအပ်တဝ်း တဲးတဲးဝါးဝါး၊ ဝင်ꩻအသိအမှတ် မဉ်ႏတပျုတဝ်း၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏထွဉ်ႏဖွီတဲ့ အကုဲင်းမာꩻဖွီဒါႏထာꩻ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကတွမ်ႏမာꩻဖွီမွုန်းထာꩻ၊ ဖေႏနေးအထီကထွူႏ အစွူႏကအဝ်ႏတဲင်တွော့ꩻ ကေားကထွာဒါႏ ၀ွေꩻဗွေႏသီး နာယကလိုꩻတန်ဖုံႏ၊ ပထမဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နေးနေးစေးလာႏပေႏတရိုꩻတဝ်း၊ လိတ်မတ်ပေႏတရိုꩻတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ ဥပမာႏခန်း- လိတ်တဲမ်းသား အဝ်ႏ(၁၅၀)ဒေါ့ꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻ။
ဟန်ႏနီꩻ နီသွဉ်းသီး ကဟဲ့ꩻထင်ႏဗာႏ နီဗွေႏသီးနဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီး အီႏအပ်ထာꩻမာꩻ၊ နီသွဉ်းသီး အသိအမှတ်ပျု- အီႏပျုနီဗွေႏသီး၊ တယ်ႏစွဉ်ႏဟန်ႏနီꩻမာꩻတငါ နီဗွေႏသီး အပါꩻ (၁၅၀)ယိုနဝ်ꩻ နီပအို၀်ႏအမျိုꩻသာꩻခကီ ဖေႏနေးကတိုꩻတက်၊ လိတ်လုဲင်ꩻဖဲ့ꩻတရိုꩻတဝ်း၊ စိမ်စွဉ်ႏ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ သာႏသာနာႏရေꩻ တရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏနီဗွေႏသီးစူကို၊ နီဗွေႏသီးဖေႏနေးကဆောင်ႏရွက်လွေꩻဗာႏ ဖေႏတာႏဝွန်ႏတဲ့မွေးမွေး၊ မျောက်ဖေႏ အဘုံꩻအကံႏတဲ့မွေးမွေး၊ နဝ်ꩻမꩻ ဒင်ႏဖေႏ အကျက်သရေႏတဲ့မွေးမွေးတဲင် ထွိုင်ႏကပ်ခန်း အွို အသိအမှတ်ပျုလွှာ မန်းကရိုꩻနဝ်ꩻ၊ ထွိုင်ႏကပ်ခန်းနေးနဝ်ꩻ တပါꩻတစောင်ႏတစောင်ႏတဲင် အမဉ်ႏလꩻသဲင်ꩻသွူနုဲင်းနဝ်ꩻပေႏနဝ်ꩻ အွိုး အဗွေႏနမ်းသူꩻတဲ့ အသꩻထွာအီနုဲင်းမုဲင်ꩻပေႏတဲင် -
၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဗွေ နောင်ယာသုဲင်ꩻ (၃)
တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခွယ်ꩻယင်းလို့ဝင်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏပငါပရာꩻတဲမ်း၊ ဗွေႏစင်ꩻသီး ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နီသံႏဃာႏသီးဖုံႏတဲ့ ရေႏရွယ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻစား၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ လိတ်တဲမ်းဆရာႏကဏ္ ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ အဝ်ႏကုဲင်တေား နျꩻထေသားကဏ္ဍ၊ နဝ်ꩻတွော့ꩻ လိတ်နဝ်ꩻပေါႏတဲမ်းသွူတဲင်တွော့ꩻ ခွေတဲ့တဲမ်းတမျိုꩻ၊ နာꩻတဲ့ တဲမ်းတမျိုꩻတွော့ꩻ လိတ်တဲမ်းသားယိုနဝ်ꩻ ကဲဉ်းအာနဝ်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻသီးကထင်း လိုꩻပေႏနဝ်ꩻ ဟမ်းပေါင်းကဲဉ်းအာအာ၊ စိန်ႏတွိုႏနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻထ အတ္တနောမတိ-ကရိုꩻဒါႏ နီနမ်းတွမ်ႏနီနမ်းသဘော်ꩻ အဝ်ႏဒါႏ၊ မဲ့ꩻအခွေါင်းဝင်ꩻမကောင်၊ အဝွို့ဝင်ꩻမကောင်၊ အကျိုꩻအဝ်ႏမကောင်၊ အဝ်ႏတဝ်းမကောင်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ပါဒါႏ၊ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ နီရိုꩻအဟဝ်တဲ့ အွိုးဝင်ꩻကထီႏသူꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻထွာမားအစွူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဒါႏတဲင်တွော့ꩻ အပဲစ်ဖေႏနေးကကင်ꩻ၊ ဖေႏနေးကသျင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အွို လိတ်တဲမ်းသားတဲ့ အီႏအွဉ်ႏဗာႏတွမ်ႏစီꩻကန်ꩻ၊ အီႏဖွေါင်ꩻဖေႏဗာႏနေးအဖွေါင်ꩻ ။
ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ပေါႏလွိုထန်ႏအဖွေါင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေး တည်းဖျတ်သားကရိုꩻဒါႏ အွိုးဝွေꩻဗွေႏသီး လိုꩻတန်နာယကဖုံႏတရိုꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻဗွေႏသီး ကထေထန်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ စဲစ်ဆေꩻယင်းတလဲင်ႏ၊ အပဲစ်ဖုံႏမဉ်ႏတရအဲဉ်ထဝ်း၊ အမျိုꩻသာꩻတာႏ စိမ်စွဉ်ႏစစရာႏရာႏ အကျိုꩻမဉ်ႏအဝ်ႏဒျာႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ ၀ွေꩻဗွေႏသီး စဲစ်ဆေꩻမဉ်ႏထွူတွော့ꩻ ဖေႏခန်းပုံနိပ်သားနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ နျꩻထန်ႏ။ ဝွေꩻသီးမဉ်ႏနျꩻထန်ႏတိန်ႏထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နျꩻခြေင်ဖေႏရိုꩻနဝ်ꩻတဲ့ စေးငိုꩻဖုံႏ သမ်းအဝ်ႏလိုႏ၊ ဖြေꩻလိတ်အုပ်ငိုꩻဖုံႏ၊ တမုဲင်ꩻဖုံႏ သမ်းအဝ်ႏလိုႏဖျင်၊ စိန်ႏအဝ်ႏလိုႏဖျင်နုဲင်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါတွော့ꩻ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသား၊ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသားနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏလိုႏနေဒွိုန်း၊ နဝ်ꩻမꩻ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသားနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အီႏထိုမ်ႏဗာႏအနယ်ꩻမုဲင်ꩻ? ဖေႏနေးကဖေႏနွောင်ꩻ လိတ်အုပ်ယိုနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏလိုႏစီႏဆင်ႏ၊ ကစိန်ႏတွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ နီသံႏဃာႏနဝ်ꩻ တဲက်တွန်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ နီပအိုဝ်ႏဧရိယာႏကို နီပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻထာꩻတမွေးတဝ်း၊ စိန်ႏဆေ့ꩻတမွေးတဝ်းတဲင် ပေါႏတလမ်းတလမ်းယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒေါ့ꩻခန်း တနေင်ႏခေါင်ꩻအကိုယိုနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻကိစ္စ မဉ်ႏကေပ်ꩻငါတလမ်း တမတ်တမတ်၊ ထေင်းကတူႏမဉ်ႏလူႏ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ လိတ်အုပ်တာႏနဝ်ꩻ အရလိုမ်းဒျာႏနဲ့ꩻ ယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ ပငါပရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻတဲးတဲ့ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသားအစွိုꩻ တာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသနဲ့၊ မွေးနီႏ? လꩻလွဉ်ရွဉ်ငါမဉ်ႏထွူ မဉ်မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမာꩻ နဝ်ꩻသနဲ့၊ နဝ်ꩻတဲးတဲ့ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသားကဏ္ဍ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ တုတ်ꩻဖြေ့ꩻလီ၊ လိတ်အုပ်ယိုနဝ်ꩻ ပေါႏထန်ႏထွူတွော့ꩻ လွေꩻအဝ်ႏပွုမ်ႏထာꩻ ပဉ်ထွောင်းထွောင်း၊ မွေးတဝ်းတဲ့ လွေꩻအွဉ်ႏဒင်ႏဒျာႏ ဘုရာꩻခြေင်ႏ၊ ထွာလေႏဒျာႏ ယူးဆာႏ-ယူးပွီ၊ ထွာတေားဒျာႏ အတသီႏလွမ်၊ အယာထူလွမ်နေးနဝ်ꩻတဲ့ အကျိုꩻတမုဲင်ꩻတဲ့ တအဲဉ်ထဝ်းနဝ် ။ ကဉ်းသဲ့ꩻသွမ်ꩻ နီလိုꩻမျိုꩻတမွေးတဝ်း လဲင်ႏခါ ပေါႏလိတ်အုပ်နုဲင်းနဝ်ꩻ မဉ်ႏထန်ႏသွူတွော့ꩻ အီႏဖြေꩻလိတ်အုပ် တအုပ်တဗီႏယိုနဝ်ꩻ အလောႏကာႏ၊ မွေးနီႏ? မဉ်ႏအံႏစုဲင်ႏခြေင်လေႏဒျာႏ အလောင်ႏအလင်နဝ်ꩻ တဗီႏတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း လစ်ꩻငတ်ꩻသူဗီႏ တရွဲးတခန် အလောႏကာႏတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻ မွော့လွေꩻထွာတွိုးနေးနဝ်ꩻတဲ့ မဉ်ႏဖြေꩻအံႏထာꩻအံႏပေႏနဝ်ꩻ ( ယိုနဝ်ꩻ အနွိုးမွော့၊ ယိုနဝ်ꩻ အဆျာႏမွော့ ) ၀ွေꩻသီးသေအရသာႏနဝ်ꩻမꩻ အလောႏကာႏတဝ်းအရွဉ်။ နဝ်ꩻမꩻ ဉာဏ်ႏပညာႏ ထာꩻလိမ္မာႏ အဝ်ႏလိတ်ကို ကရိုꩻနဝ်ꩻ ၀ွေꩻသီးသေနာႏတဝ်း လိတ်အရသာႏမꩻတဲင်တွော့ꩻ အီႏဖြေꩻဗာႏ လိတ်အုပ်တအုပ် တန်ႏတဗီႏတရက်ꩻပေႏနဝ်ꩻ အဟွုန်လောႏကာႏ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ လိတ်အုပ်ယိုနဝ်ꩻ ပေါႏထန်ႏသွူတဲ့ မဉ်ႏတဟော်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတဖတ်တဝ်း၊ မဉ်ႏတထူႏရေꩻတဝ်းတဲ့ အကျိုꩻထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ အဲဉ်ထဝ်း၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ လိတ်အုပ်ပေါႏထန်ႏထွူသွူတဲ့ ဖေႏနေးကစွစ်ꩻတိုး၊ ဖေႏနေးကလီလꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီသံႏဃာႏသီး ယူႏလꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် - အစွိုꩻနွို့သား ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏအဝ်ႏ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကဝါႏသနာႏဒါႏလိတ်ဖုံႏ၊ မော်ဖုံႏ၊ စိမ်လိုꩻလမ်းလိုꩻကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻအဝ်ႏ၊ စိန်ႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ခါးလားကထေ လိတ်အုပ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ၀ွေꩻဗွေႏသီးကျောင်ꩻကို သျင်ႏပေႏ အီႏထူႏနွောင်ꩻကားမုဲင်ꩻအုပ်၊ တကာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လမ်းငင်းပငါပရာꩻ၊ အီႏထူႏနွောင်ꩻ ကားမုဲင်ꩻအုပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုးဗဟိုႏသူꩻနဝ်ꩻ ကွီသဲင်ꩻစာႏရင်ꩻ ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻမꩻ လိတ်အုပ် (စာႏရင်ꩻ) မဉ်ႏဖျော်တရေင်တဲ့ နျꩻ-၁၀၀၀ (တရေင်လွို)၊ မဉ်ႏဖျော် ၅၀၀-ငတ်ꩻရျာꩻတဲ့ နျꩻငတ်ꩻရျာꩻ-ငတ်ꩻရျာꩻလွို၊ မဉ်ႏမာꩻစားနဝ်ꩻစား၊ ဗော့ꩻနဝ်ꩻထွူ လိတ်အုပ်ထန်ႏသွူတဲင်တွော့ꩻ ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတွိုင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻမဉ်ႏကွီလွဉ် ငတ်ꩻရျာꩻတဲ့ အဝ်ႏအွိုးဗဟိုႏဌာႏန လိတ်နျꩻစက်ကိုနဝ်ꩻ အီႏပသာသဲင်ꩻငတ်ꩻရျာꩻ၊ မဉ်ႏကွီတရေင်တဲ့ အီႏပသာသဲင်ꩻဖေႏတရေင်၊ ဗော့ꩻလိတ်အုပ်တရျာꩻဖျော်တဲ့ လိတ်အုပ်တရျာꩻငိုꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကဖေႏထင်ႏဗာႏ ဗဟိုႏဌာႏန၊ လိတ်အုပ်တရေင် မဉ်ႏဖျော်တဲ့ လိတ်အုပ်တရေင်ငိုꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကဖျော်ထင်ႏဗာႏ ဗဟိုႏဌာႏန။
၁၃၃၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သီႏဗွေ နောင်ယာသုဲင်ꩻ အကွို့ꩻ(၄)
စိန်ႏမာꩻသွူနုဲင်းနဝ်ꩻလဲင်ႏခါတဲင်တွော့ꩻ အွို အဝ်ႏအွိုးဗဟိုႏဌာႏနနဝ်ꩻ ဖျော်သဲင်ꩻခန်း ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏထျꩻ၊ အဝ်ႏကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏ နဝ်ꩻလဲင်ႏခါ စွုမ်ႏလမ်းစွုမ်ႏလမ်း ဖေႏနေးကစွစ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏအဗွေႏဗွန် ဖေႏသဲင်ꩻခန်းအစွိုꩻပေႏသားနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏအစွိုꩻပေႏသားနဝ်ꩻ တုတ်ꩻခန်း၊ စိန်ႏတုတ်ꩻနဝ်ꩻ မွေးသွူလဲင်ႏခါ " စွုမ်ႏလမ်းစွုမ်ႏလမ်း လꩻသွူတအုပ်တအုပ်ယိုဟုဲင်း" နဝ်ꩻတွော့ꩻ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သမ်းတဖတ်ဒါႏတဝ်းလိတ်၊ ပိတ်ခန်းအဖတ်ဒါႏကရိုꩻတဲ့ နီပအိုဝ်ႏသီးယိုနဝ်ꩻ ထာꩻလိုပ်ꩻသား၊ ထာꩻခွုမ်သားတဲင်တွော့ꩻ မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ အလွေꩻမွိုင်းဒျာႏသွို့ꩻ၊ အလွေꩻမွိုင်းဒျာႏခြံ၊ လိတ်ဖတ်ခိန်ႏအဲဉ်ထဝ်း တိန်ႏရိုꩻနဝ်ꩻ မွူးဟာခိုႏဖုံႏနဝ်ꩻ ယဟန်ႏသား သမ်းလယ်ႏလို့ဒျာႏထာꩻ ။ နုဲင်းနဝ်ꩻဟ လိတ်အုပ်ယို မဉ်ႏတဖတ်တဝ်း အကျိုꩻသမ်းအဲဉ်ထဝ်း နုဲင်းဗွေႏစင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻဟွဉ်ႏနဝ်ꩻသနဲ့၊ လိတ်အုပ်ယို ဖြေꩻအဖတ်တာႏဒျာႏ၊ အပူႏဇောႏတာႏ မွေးတဝ်းနဝ်ꩻဟ၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻတဲင် ဖေႏနေးလိုꩻတွိုင်ꩻလိုꩻတွိုင်ꩻ လိတ်အုပ်ကိုယို၊ လိတ်စောင်ႏကိုယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရေႏရွယ်ႏချက်နေးမုဲင်ꩻ? ဝင်ꩻမဲ့ငါမိုးလွေꩻမုဲင်ꩻ ဖေႏနေးကသေအရသာႏနဝ်ꩻ သမ်းအီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ? လိုꩻကဖတ်ဒါႏ ဒေါ့ꩻခန်းအမွေးလဲဉ်း ။ လိုꩻတဖတ်ဒါႏတဝ်းလိတ်သားနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏတမုဲင်ꩻအာႏဏာႏ၊ နေးတွမ်ႏဖြားဒုံအာႏဏာႏ တရိုꩻတဝ်း၊ ဖြားဒုံတမွေးတဝ်းတဲ့ လိုꩻဒုံကို ဩဇာႏအာႏဏာႏကအဝ်ႏဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏန၀်ꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ မွေးတဝ်းတဲ့ နေးတွမ်ႏလိုꩻကျောင်ꩻသီးအာႏဏာႏတရိုꩻတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ ချꩻလွဉ်ဖြားဒုံလမ်း တရိုꩻတဝ်း၊ ချꩻထင်ႏကျောင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ချꩻထင်ႏတရောပ်ကိုတရိုꩻတဝ်းတဲင်တွော့ꩻ တဟာယိုန၀်ꩻ ၁-နားရီႏတရိုꩻတဝ်း၊ တခွယ်ꩻတရိုꩻတဝ်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ လိုꩻကဖတ်ဒါႏလိတ်၊ လိုꩻငဝ်းဖြွောင်ႏဖြွောင်ႏ၊ လိုꩻငဝ်းသျင်ꩻသျင်ꩻနဝ်ꩻ ဖတ်နယ်ဖေႏ တဟာတစိꩻစိꩻတွော့ꩻ - " လိတ်ယိုနဝ်ꩻ၊ အရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ၊ အမဲ့ငါယိုနဝ်ꩻ၊ အပွိုက်ယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻရေႏရွယ်ႏနုဲင်းယို၊ နုဲင်းယိုသနဲ့၊ ယိုနဝ်ꩻ အရိုꩻနုဲင်းယိုသနဲ့" မဦဉ်ႏသျင်ꩻနယ်ဖေႏ နုဲင်းနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏမာꩻဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻန၀်ꩻ သဲစ်လိတ်အုပ်ကထန်ႏတဲ့ နီပအိုဝ်ႏဧရိယာႏကိုတဲ့ စွစ်ꩻလꩻလို့ဒျာႏ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ "လိတ်အုပ်ကထန်ႏ အလဲင်ႏယိုန၀်ꩻနဝ်ꩻ အဓိပ္ပါယ်ႏရိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ဝင်ꩻရေႏရွယ်ႏနေးမုဲင်ꩻ? ဝင်ꩻမဲ့ငါ မိုးလွေꩻမုဲင်ꩻ"စတဲင် လိတ်အရသာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ ၀ွေꩻသီးအီႏသေဗာႏဒျာႏ၊ ဗွေႏစင်ꩻသီးတွမ်ႏနီသံႏဃာႏသီး ကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင်တွော့ꩻ - ပတ်သဲစ်တွမ်ႏ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻ ဖေႏနေးကထင်ႏထို၊ ဖေႏနေးကတိုꩻတက်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ နီသံႏဃာႏကားကအဝ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အီႏထိုမ်ႏရွမ်လွေꩻ လိတ်တဲမ်းသား၊ နဝ်ꩻမꩻ အီႏမာꩻက လိတ်တဲမ်းသားစွိုꩻ၊ တွဲႏနျꩻသားအစွိုꩻ၊ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသားအစွိုꩻ၊ တုတ်ꩻလီဖြေ့ꩻလီသားအစွိုꩻ၊ နီသံႏဃာႏသီးဖုံႏ အီႏသဲင်ꩻဆောင်ႏရွက်ဖေႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ နီသံႏဃာႏသီး ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ သဘော်ꩻလꩻအကျောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နီသံႏဃာႏဆွုံꩻဖျတ်ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ - နီတကာႏလိုꩻတန်သီးဖုံႏ တွမ်ႏမော်ပညာႏသျိ ပညာႏသျင်ႏ ကားတဲင်ကလွဉ်ဒါႏ နီပွယ်ꩻမွူးနီꩻဟန်ႏနီꩻ ဖေႏနေးကဟွုန်ဗာႏတဲင်တွော့ꩻ နီသံႏဃာႏအနေႏ ဖေႏသေဗာႏကတိꩻ ပဋိညာဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ ဗွေႏစင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏယိုကို ခြုဲင်းနယ်၊ လဝ်းဟွုန်၊ သျင်ꩻပျꩻနယ်ဗာႏ နီတကာႏသီးနုဲင်းယိုသနယ် ။ တဲမ်းထန်ႏ - ၁၃၈၀-ဗွေ၊ ဒဲဉ်စေင်လောင်း (၁၃)နီꩻ၊ မွူးနီꩻ-သောကျာႏ (4-1-2019)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
လတ္တီစျု
မိဉ်ႏထွား ကမ္ဘာႏဟံႏဟံႏပုင်ႏ(မြေပုံ)ကိုနဝ်ꩻ အီႏထီႏဗာႏ အဝ်ႏအီကွေတာသီး ကကဲစ်ꩻတဲမ်းထွို့ꩻနဝ်ထင်ꩻကီလ ပြဲင်ႏစွဉ်ႏဒါႏဝင်ꩻ သီးပြဲင်ႏ(မျဉ်းပြိုင်)ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။ သီးပြဲင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထန်ႏကို တအဝ်ႏမွေးတဝ်းသွူ။ ထွာဒျာႏ တဲက်ထွားအီ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်း ခင်ႏလမ်းတထွောင်းတောမ်ႏတထွောင်း အဗွော့ꩻအညာꩻ ဖေႏကလꩻယိုꩻနွောင်ꩻတာႏ ဟံႏပထဝီႏဆရာႏသီး အွဉ်ဝင်ꩻထေဉာဏ်ႏ တဲမ်းထွို့ꩻခါꩻဒျာႏလုမ်ꩻသွူ။ သီးပြဲင်ႏနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ လတ္တီစျု (Latitude) ဟဲ့ꩻ လတ်တီစျုဒ် နဝ်ꩻသွူ။
လတ္တီစျုသီး တရဲဉ်ႏတောမ်ႏတရဲဉ်ႏခါႏနဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻ အွဉ်ႏခါႏနေး ၁ဝ° (၁ဝ ဒီဂရီ) သွူ။ အီကွေတာ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ လတ္တီစျုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ လတ္တီစျူထင်ꩻတဲင် အီကွေတာ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ လတ္တီစျုဖုံႏယို ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ လတ္တီစျုနဝ် နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏတန် အမိဉ်ႏတဝွန်ႏ တိကျတတွာဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း ဒီဂရီတွိုင်ꩻ အဗွော့ꩻအညာꩻလဲ့ အီႏဗွိုန်ပီဝင်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏတန် အနာကီ အနာဆꩻလဖဲ့ꩻ ဝင်းရိုးစွန်း အခဝ်နဝ် အခဝ်ထင်ꩻ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ သမ်းတပျာႏတဲင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေႏသဖုံႏတောမ်ႏ အီကွေတာထျꩻ ဒေႏသဖုံႏနဝ်ꩻ ဒီဂရီဗွိုန်ပီလဲ့ အဗွော့ꩻအညာꩻ ပေါင်းကွာႏထိုꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏအီကွေတာ ဗꩻလွေꩻ ဝင်ရိုးစွန်းအခဝ်ထင်ꩻ တရိုꩻတဝ်း၊ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ဝင်ရိုးစွန်းအခဝ်နဝ်ကို တရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏခွဲꩻချာꩻခေါ်ဖေႏ ၉၀° စီႏ နဝ်ꩻသွူ။ တဲက်ထွားအဗွော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ တဲက်တယ်ႏစဒျာႏ အီကွေတာတဲင် ဒီကွေတာယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ဝ°(သုညဒီဂရီ) နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ကလာတောင်ညွတ်
ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ဂလာတောင်ညွတ် (မင်္ဂလာတောင်ညွတ်မြို့နယ်) (Mingala Taungnyunt Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဗိုလ်တထောင်ခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထာႏဝကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်ကိုဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗဟန်း၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒဂုံ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပသွန်တောင် တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒေါးပုံ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗိုလ်တထောင်၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏစျောက်တဒါး ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ဂလာတောင်ညွတ်ကိုနဝ်ꩻ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ(၂၀)ကွက်၊ လိုꩻအဝ်ႏအုံသော့ꩻ (၁)သိန်ႏလွိုရပ်တဲင် ထွာဒျာႏ လိုꩻအုံသော့ꩻအာဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
လောင်စီစျု
လောင်စီစျု (Longitude) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဟံႏပထဝီႏ ကိုဩဒိနိတ်စနိစ်တမျိုꩻဒျာႏတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ တဲတ်ထွားအွဉ်ႏထွော့ဖေႏ ကမ္ဘာႏဟံႏမဲ့ꩻငါခိုႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း အမုဲင်တဗာႏ မွေးတဝ်းလဲ့ ထာꩻခြေင်အလင် နမ်းခြုံတဗာႏဗာႏ တွို့ꩻ-ကွဉ်ႏ အပွိုင်အအဝ်ႏပုင်ႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဂရိဉ်းနိစ် မွူးနွောင်းသီး (ဂရင်းနစ် မွန်းတည့်မျဉ်း / Greenwich) ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻကအဝ်ႏဒါႏ လောင်စီစျုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန် လောင်စီစျုကွဉ်ႏတဲင် အခဝ်တွို့ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏ လောင်စီစျုဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန် လောင်စီစျုတွို့ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လောင်စီစျုသီးဖုံႏယိုနဝ်ꩻ တဲမ်းထွို့ꩻကာႏလွေꩻ ဝင်ရိုးစွန်းနဝ်ထင်ꩻဖုံႏတဲင် အီကွေတာထျꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ လောင်စီစျု တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဗော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ ပေါင်းလုဲင်းတဲင် ယိန်းဗော့ꩻလွဉ် ဝင်ရိုးစွန်းဒေႏသနဝ်ꩻ လောင်စီစျုသီး တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဗာ့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ ယိန်းပေႏပေႏ ယိန်းအဲဉ်ႏအဲဉ်ႏလွဉ် နဝ်ꩻသွူ။
လောင်စီစျု တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဗော့ꩻအညာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခါႏခါꩻ တဒီဂရီတဲင် ရင်းနစ် မွန်းတည့်မျဉ်း ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻကအဝ်ႏပယ်ဒါႏ လောင်စီစျုနဝ်ꩻ ထွာလောင်စီစျုကွဉ်ႏ တဒီဂရီတဲင် မွန်းတည့်မျဉ်း ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻကအဝ်ႏပယ်ဒါႏ လောင်စီစျုနဝ်ꩻ ထွာလုဲင်ႏ လောင်စီစျုတွို့ꩻ တဒီဂရီ နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏဟံႏယို ၂၄ နားရီႏတလဲင်ႏ အဝ်ႏလေပ်ပတ်ဗွေတပတ်၊ မွေးတဝ်းလဲ့ အဝ်ႏလေပ်ပတ် ၃၆၀° ပတ်တဲင် တနားရီႏ(၃၆ဝ/၂၄)နဝ်ꩻ အဝ်ႏကာႏလွေꩻ ၁၅° သွူ။ အွိုးလိုꩻကအဝ်ႏဒါႏ ကမ္ဘာႏဟံႏလောင်းသားနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏထင်းဒျာႏ မွူးလေပ်ပတ်ကာႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏဟံႏ လေပ်ပတ်ကာႏလွေꩻဒျာႏသွူ။ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ၁ နားရီႏနဝ်ꩻ တတွာလွေꩻတောမ်ႏ လောင်စီစျု ၁၅ ° နဝ်ꩻသွူ။
ယင်းတဗာႏနဝ်ꩻ တဒီဂရီယို အဝ်ႏမိနိစ် ၆၀(၆၀) အနေႏ တရိုꩻတဝ်း၊ တမိနိစ်ယို စက္ကန့် ၆၀(၆၀) အနေႏ တရိုꩻတဝ်း အဝ်ႏခွဲꩻချာꩻချင်ယင်းနဝ်ꩻသွူ။ မိနိစ်တောမ်ႏ စက္ကန့်ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အခိန်ႏတမွေးတဝ်း ထွာဒျာႏ အဗော့ꩻအညာꩻဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏ တမိနိစ် တောမ်ႏ တစက္ကန့်နဝ်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏနယ်ဖေႏနွောင်ꩻ အဆွိုက်သွုပ်ခါꩻ လောင်စီစျု မိနိစ် တောမ်ႏ စက္ကန့်ဖုံႏ ဆွိုက်ဗွိုန်ပုင်ႏသွူ။ အခိန်ႏ ၂၄ နားရီႏနဝ်ꩻ တတွာတောမ်ႏ လောင်စီစျု ၃၆၀° တဲင် တနားရီႏအခိန်ႏနဝ်ꩻ တတွာတောမ်ႏ လောင်စီစျု ၁၅° နဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏအစွိုꩻ လိတ်ထီသိမ်ႏမူတာႏ လိတ်ကေႏညာႏ
"၁၃၀၉-ဗာႏနိန်ႏကို၊ ဗွေႏဗွန်ဆရာႏတော်ႏ (ဦးသုနန္ဒ)ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းထန်ႏဒါႏ ထီသိမ်ႏမူ လိတ်မွူးတသာကိစ္စအတွက်၊ ပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏအစွိုꩻ-လိတ်ကျေႏညာႏ" နီပအိုဝ်ႏသင်္ဃာႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏ သင်္ဃာႏတော်ႏအပေါင်ꩻသီးတွမ်ႏ ပအိုဝ်ႏမူႏခိုသီး ယံသေဖြောင်ဗာႏ ပအိုဝ်ႏအက္ခရာႏလိတ်မွူးတသာအတွက် ကျော်ႏညာႏတုတ်ꩻယောင်းဖြေ့ꩻဟိုန်ဗာႏ လိတ်ယိုနောဝ်ꩻသွူ။ ထီသိမ်ႏမူ လိတ်မွူးတသာယို ဆရာႏတော်ႏ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ ကျောင်ꩻကန်ဦး၊ ကျောင်ꩻအင်းပေါခုံ၊ ကျောင်ꩻပင်မွဉ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻလွတ်မွတ်၊ ကျောင်ꩻစငေါဝ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻပင်စုံ၊ ကျောင်ꩻလွယ်၊ ကျောင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်သီးစားယို သဘော်ꩻတူႏ လက်ခံႏ အွဉ်ႏလဲဉ်းဒျာႏ အတီႏနောဝ်ꩻထွူ။ ၁၃၁၉-ဗာႏနိန်ႏကိုနောဝ်ꩻ ဆရာႏတော်ႏ ကျောင်ꩻထမ်းဘုရာꩻ လင်ꩻမာꩻလိတ်ဖြုံႏ ရန်ႏတကုန်ႏကို နျꩻထန်ႏသိင်ꩻပါ လိတ်မွူးအုပ်ပေါင်ꩻ (၁၀၀၀)နောဝ်ꩻထွူ။ ၁၃၂၃-ဗာႏနိန်ႏကိုနောဝ်ꩻ ထူႏနေးနာႏလွဉ်ꩻ ဆရာႏတော်ႏဗွေႏဗွန်တန်သီး ဆုံꩻမꩻဩဝါဒတိင် ဖွဲ့လွောင်ႏဗူႏယင်း (ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲꩻအစွိုꩻ)တိင် လင်ꩻမာꩻနေးဘလောက် ရန်ႏတကုန်ႏကို နျꩻထန်ႏယင်း မူလတန်ꩻ၊ ပထမတန်ꩻ လိတ်ဖတ်စောင်ႏ အုပ်ပေါင်ꩻ တမျိုꩻ(၅၀၀၀၀)စီႏထွူ။ ၁၃၂၆-ဗာႏနိန်ႏကိုနောဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏပါယင်း (လိတ်နျꩻစက်)တိင် ၁၃၃၀-ဗွေနိန်ႏနောဝ်ꩻ နျꩻထန်ႏသမ်းယင်း လိတ်ဖတ်စောင်ႏနောဝ်ꩻ တမျိုꩻ(၅၀၀၀)စီႏနောဝ်ꩻထွူ။
၁၃၂၈-၂၉-၃၀-၃၁ ဗာႏနိန်ႏကိုအတွင်ꩻ ကလယ်ႏလွေꩻဗွောင်ဖေႏဒါႏ သွဉ်တန်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻရာꩻ ပင်လောင်ꩻနယ်ႏ ကျောင်ꩻပင်မွဉ်ꩻကို၊ တချနယ်ႏ ကျောင်ꩻနောင်ကာꩻကင်၊ ကျောက်တလုံꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ မုဲင်းကောင်နယ်ႏ နောင်ဟွိုꩻ၊ ဟိုပုံꩻနယ်ႏ ကျောင်ꩻလွယ်၊ စင်းသင်းကောင် ကျောင်ꩻကရောင်ꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻထွူ၊ ဝိန်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုလဲ့ ကဗွောင်ဖေႏသွဉ်နောဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻအလိင်ႏလိင်ꩻခိꩻဒွံ၊ အောဝ်ႏတွိုႏစွဉ်ႏယိုခါနောဝ်ꩻထွူ။ တယ်ႏထောင်ႏထွူ လိတ်နျꩻစက်ယို နိန်ႏတဆီလွိုကိုအတွင်ꩻ ကနျꩻထန်ႏဒါႏ လိတ်အုပ်အမျိုꩻပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ (၈၀)လွို၊ အုပ်နပ်ရေပေါင်ꩻ(၃)သိန်ႏလွိုလဲဉ်းသွူနောဝ်ꩻထွူ၊ ထွားဗာႏနေဒိုန်းက လိတ်ဖတ်ထွားသားအချေႏအနေႏတိင် လိတ်လီꩻတွံလိတ်တသာ အောဝ်ႏသုံꩻတွယ်ꩻရော်ꩻဗာႏဒျာႏနေဒိုန်းကဝင်ꩻနောဝ်ꩻထွူ။ လိတ်လုဲꩻသီးမျိုꩻယို အစုံႏလင်ꩻထွူစွဉ်ႏ တလိင်ႏချင်ꩻနောဝ်ꩻ တအဲဉ်ထောဝ်း၊ မီႏသုံꩻတဲမ်းအာ ဖတ်အာအာ၊ လိတ်အုပ်အမျိုꩻမျိုꩻ မီႏထန်ႏအာအာလွဉ်ထွူနောဝ်ꩻရာꩻ ပညႏရှိသားလဲ့ ပေါႏလွဉ်အာနောဝ်ꩻမꩻ ကအောဝ်ႏလိုႏထဲမ်သော့ꩻလေꩻထိင်း၊ ဖျင်ချော်ꩻလွေꩻထဲင်းဖုံႏစားနောဝ်ꩻ မဲ့ꩻတိင်အထွာလွေꩻဒျာႏယွယွနောဝ်ꩻထွူ။
ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ လိတ်မွူးတသာထီသိမ်ႏ တောင်ႏကီꩻမူယို နီပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး လိတ်လုဲꩻအက္ခရာႏအတွက် ထွာလဲဉ်းအပြဲ့ꩻစုံႏသွတ်ꩻ၊ အတျဉ်ႏခွေါင်သွတ်ꩻ၊ တွမ်ႏလိတ်လီꩻလဲ့ အရော့ꩻသင်ꩻလွို၊ အဗော့ꩻစပ်သွတ်ꩻလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ထိုန်းယိုမာꩻတငါနောဝ်ꩻရာꩻ ထီသိမ်ႏမူ လိတ်မွူးတသာယို ယံဖေႏကလေလုဲးလွေꩻတငါထိင်းထိင်း၊ လိတ်အုပ်အဆင်ႏရန်းအမျိုꩻမျိုꩻ ယံဖေႏကထန်ႏနွောင်ꩻထိင်းထိင်းနောဝ်ꩻ နာယက ဥက္ကဋ္ဌဆရာႏတော်ႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏတန်သီး ဩဝါဒအတိုင်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏသွဉ်ခန်းဝင်ꩻ၊ ဖတ်လွူꩻ တဲမ်းသုံꩻခန်းဝင်ꩻ လိတ်မွူးထီသိမ်ႏ တောင်ႏကီꩻမူယို ယံကစွစ်ꩻလီမိုင်မိုင်နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏငါႏလဲဉ်း လိတ်လုဲꩻစွစ်ꩻလီရေꩻအစွိုꩻတွမ်ႏ ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏကွုမ်ႏလွုမ်ႏရေꩻအကျောင်ꩻ နိုꩻဆောႏတုတ်ꩻယောင်းဖြေ့ꩻဟိုန်ဗာႏ လိတ်ကျော်ႏညာႏယိုနောဝ်ꩻထွူနေား။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
မီႏတဲမ်းလိတ်နဝ်ꩻ
သီႏလငတ်ꩻပါꩻ ပအိုဝ်ႏ
သီႏလငတ်ꩻပါꩻယို တဲမ်းဆွိုင်ꩻလွဝင်ꩻပုံႏစံႏ-
တဲမ်းဆွိုင်ꩻတဝ်းဝင်ꩻပုံႏစံႏ- *မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက် ၊ *ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻထာꩻ ၊ *ပဲစ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ ၊ *ဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ ၊ *အွꩻတဝ်းဒဝ် ။
( ငဝ်းတငွါတွမ်ႏတငွါယို လိုႏအွဉ်ႏဒွို့ꩻလဲ့ မဉ်ႏအွဉ်ႏဒွို့ꩻတဝ်း၊ လိုႏအွဉ်ႏစꩻလဲ့ မီႏအွဉ်ႏစꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အခရာႏသျင်ꩻတဝ်း၊ ဟော်ꩻဗာႏလဲ့ သေနာႏယိုꩻတဝ်းသွူ။) ပုံႏစံႏ ( ပုံႏစံႏယိုအကို (တွမ်ႏ) တွမ်ႏ (တ)နဝ်ꩻ လိုႏအွဉ်ႏဒွို့ꩻဝင်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏဒွို့ꩻတဝ်း အွဉ်ႏခါႏပသာႏတေား၊ (ယို) တွမ်ႏ (လိုႏ) နဝ်ꩻ လိုႏအွဉ်ႏစꩻလဲ့ အွဉ်ႏစꩻတဝ်း အွဉ်ႏဒွို့ꩻတေားတဲင် အဓိပ္ပါယ်ႏ အခရာႏသျင်ꩻတဝ်းသွူ။) ( ခွေသွဉ်းကတဲမ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ငဝ်းအအဲဉ်ႏတွမ်ႏ ခြုဲင်းနယ်အဓိပ္ပါယ်ႏနီမျိုꩻယို ဖေႏကသျင်ꩻ၊ ဖေႏကတွမ်ႏရော်ꩻရယ်ꩻပုဲင်ႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ခြုဲင်းလုဲင်းအဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်း သုံꩻခါꩻနေး စူမီႏကွင်ꩻသွူ။) (က) ငဝ်းဒဲဉ်းတဝ်း (နဲဉ်းတဝ်း) ပုံႏစံႏ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ (ကလဲဉ်းခိုႏချာ) နီဗွေႏဘုရာꩻစိုး (လက်ထက်)နဝ်ꩻ သီရိမာႏကမဉ်ꩻဒါႏ (လိုꩻမူႏစာအံႏနမ်း) မဲဖြဲးမူႏ အဝ်ႏတဖြာꩻ အကျောင်ꩻယို အဝ်ႏဟွုန်ဗာႏဖိုသွူ ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ နီဗွေႏဘုရာꩻစိုးနဝ်ꩻ သီရိမာႏကမဉ်ꩻဒါႏ မဲဖြဲးမူႏ အဝ်ႏတဖြာꩻသွူ ။ ( ငဝ်းဒဲဉ်းတဝ်း (က) ပုံႏစံႏကို ကထွိုင်ႏအွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻ စူမီႏကွင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာလုဲင်ႏငဝ်းဒဲဉ်း ပုံႏစံႏ(ခ)နဝ်ꩻသွူ၊ အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ လွေꩻတခြောင်ꩻချင်ႏ၊ ဗွိုန်ဗွိုန်တဝင်ꩻသွူ ။
( လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ တရေꩻတယဝ်း၊ တရေꩻတဝ်းတယဝ်း အရေꩻတန်တဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏဒျာႏအစဲင်း၊ လိုႏဒျာႏဟော်ꩻယိုꩻသွူ၊ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏတရေꩻလဲ့ စဲင်းတဝ်း၊ ကျံႏဟော်ꩻနေးဗာႏလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏဖိုသွူ၊ လိတ်ဖြုံႏယို ခါးလားကပေႏနဝ်ꩻ တန်နဝ်ꩻဟဝ်ထဲင်း၊ စဲင်းထဲင်းသွူ။)
( ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏကွန်လုံ၊ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်း၊ ပအိုဝ်ႏစင်းသင်း-စတဲင် အဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏကွန်လုံနဝ်ꩻ အာလွိုဝင်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏကွန်လုံငဝ်းနဝ်ꩻ လိုꩻသေနာႏအာ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မီႏသုံꩻဒျာႏ ပအိုဝ်ႏကွန်လုံငဝ်းနဝ်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻသွူ။)
( ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ရိုꩻကီနမ်းပအို၀်ႏ တဲမ်းလိတ်ပအိုဝ်ႏလဲ့ လိတ်တသာ (ထီသိမ်ႏမူ) တမဲဉ်ႏလို့တဝ်း၊ ပါဒျာႏ လိတ်စခါယဟန်ႏလဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏသွူ။)
( လိတ်သီးယိုနဝ်ꩻ သဒ္ဒါႏနယ်ꩻအလꩻ ကတ္တား၊ ကံႏ၊ ကြိယာႏ၊ ကြိယာႏဝိသေသန၊ ဟိတ်ပုဒ်-စတဲင် နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏသတိꩻတဝ်း တလꩻတဝ်း၊ ကတ္တားယို ကံႏယိုနဝ်ꩻ အကြိယာႏအဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻ၊ ဝိသေသနယို ဝိသေသျအဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻ၊ ဟိတ်ပုဒ်ယိုနဝ်ꩻ ဟိတ်ဖိုလ်ႏအဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻ၊ အကျောင်ꩻပျꩻယိုနဝ်ꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏအွိုးမုဲင်ꩻကရိုꩻယို နမ်းတွမ်ႏနမ်း သေဗာႏ၊ စပ်လိတ်လꩻဗာႏမꩻ ထွာနွောင်ꩻလိတ်မူဟဝ်သွူ။)
( ကတဲမ်းစဒါႏ လိတ်ပွိုက်ယို မီႏအွဉ်ႏဆွတ်ꩻငါတဝ်း၊ မီႏအွဉ်ႏတသွုန် လိတ်ရဲဉ်ႏဖဲ့ꩻလဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏလိတ်ပွိုက် ဖဲ့ꩻကီဖဲ့ꩻလယို ထွာထိုꩻတသွုန်ချင်ႏ (ကီလညီႏတဝင်ꩻ)တဲင် ထွာယင်းဒျာႏ တပွိုက်ချင်ႏသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏဆွတ်ꩻငါပသာႏဗာႏနေးသွူ။)
ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ခွုင်းခွေသွဉ်းကသေ ခွုင်းခွေသွဉ်းကဒါႏ တဲမ်းနယ်ဒင်ႏပျꩻဗာႏ ဝါႏသနာႏတဲမ်းလိတ်သားသွူ၊ လွိုယို မီႏအဝ်ႏလိုႏက၊ မီႏထီႏ၊ မီႏယူႏလꩻနေကလဲ့ ယံတဲမ်းနယ် ဒင်ႏပျꩻနုဲင်းနုဲင်းသွော့အကျောင်ꩻ နိုꩻဆောႏပါဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား
ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား (အဲင်းကလေတ်: Pa'O Wikipedia) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝီခီပီးဒီးယား ဝဲက်သုဲက်(Website)အဉ်တာနဲက်လိတ်မဲ့ငါကို တဲမ်းအီတောမ်ႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ လဲင်းလောင်း ကျမ်ꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ လိတ်မဲ့ငါတဗာႏဒျာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား လိတ်မဲ့ငါယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏထောင်ႏဗွောင်လွေꩻဒျာႏအစမ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ လာသဲက်တဉ်ဗာ ၁၇ နီꩻတဲင် ယိုခါ(ဗꩻတွိုႏ September 2023)နဝ်ꩻ လိတ်မဲ့ငါရောမ်ဖြုဲင်ꩻ တဲမ်းသော့ꩻခါꩻအဝ်ႏလဲဉ်း ပုဒ်သွူ။ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား လိတ်မဲ့ငါကို လိတ်ဖြုံႏဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းသုင်ꩻအီဒျာႏတောမ်ႏ ယူနီကိုဒ်စံစနစ် လိတ်ဖြုံႏဖောင့်သွူ။
ထွာလွဉ်ဗာႏ အကျောင်ꩻခရာႏ
ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၁ ဗာႏ သဲက်တဉ်ဗာလာ(၁၆)နီꩻနဝ်ꩻ ယံကဗွောင်နွောင်ꩻ ပအိုဝ်ႏဝီခီလိတ်မဲ့ငါတာ စူနီဆီခဲအိ(စုကဲ့) သွုပ်ဆွိုက်ဒေါ့ꩻရီလွောန် နီသွောန်းသီးထျꩻတဲင် ဒေါ့ꩻရီအိုင်ကိုမ်စဲင်းထဲင်း အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏသဲက်တဉ်ဗာ(၁၇)ဟာနဝ်ꩻ စုကဲ့တောမ်ႏ အဉ်တိုဗဲသ သီးအစွိုꩻ ဗွောင်လွေꩻဖေႏခန်း လိတ်မဲ့ငါအစမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သဲက်တဉ်ဗာ(၁၈)နီꩻနဝ်ꩻ နီသွောန်းသီး ဒေါ့ꩻရီကွီခွင်ꩻလဝ်းလွေꩻထေ့ပါ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသင်ႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ ဗွေႏဗိုန်ကောဝိဒ ဝေင်ꩻသထုင်ႏပေႏသီႏသဲင်ႏ တောမ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတောမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻ(ဗဟိုႏ) ဥက္ကဋ္ဌ ဖြားခွန်ဝင်းကို ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻသီးထျꩻတဲင် လꩻလွေꩻခန်းအခွင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစလွေꩻနဝ်ꩻမာꩻငါ ပအိုဝ်ႏဗွေႏခွန်နာင်ꩻသီးလဲ့ အွောန်ဝင်ꩻနွို့စွဲးကမ်းထွားကို တဖဲ့ꩻတခဝ် ဗꩻတွိုႏဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ ခွိုꩻရက်ဗွေႏခွန်နာင်ꩻသီး ခွုန်းကနွောင်ꩻရာꩻ စွဲးကမ်းရောင်ကို အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻတဲင် တညတဝ်းအခိန်ႏကို ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား လိတ်မဲ့ငါယိုလဲ့ ထင်ႏထိုဖြိုတန်လွောန်စွောန်ႏ တနီꩻတစိꩻစိꩻနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဖေဖော်ဝါရီလာကို(ညလꩻငတ်ꩻလာအခိန်ႏကို)နဝ်ꩻ ရောမ်ဖြုဲင်ꩻဗွေစွောန်ႏ အပုဒ်(၁၀၀၀)လွိုနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လာဇွန် ၁၆ နီꩻနဝ်ꩻ လꩻလွေꩻခန်း Approvedတဲင် အောင်ႏမျင်ႏလꩻထိုꩻခန်းတဲင် ဖေႏကလꩻလွေꩻ နမ်းပဲင်ႏဒိုမေင်းဝဲက်သုက်လိပ်စာတာႏ ဝီခီတာႏဝွန်ႏသားလဲ့ အဝ်ႏဖန်ဆင်ꩻမာꩻလွေꩻဖေႏထဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဇူလုဲင်လာ ၁၉ နီꩻနဝ်ꩻ ဝီခီတာႏဝွန်ႏသား ဖန်ဆင်ꩻဒင်ႏထင်ႏလွေꩻဖေႏ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီယား လိတ်မဲ့ငါဝဲက်သုဲက်အတီႏတဲင် လꩻလွေꩻခန်း နမ်းပဲင်ႏဒိုမေင်း ဝဲက်သုဲက်လိပ်စာနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ကဒင်ႏထင်ႏလွေꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏဝီခီပီးဒီးယား ဝဲက်သုဲက်လိတ်မဲ့ငါ(အတီႏ) အခိန်ႏမွူးနီꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ လာဇွန်လုဲင် ၁၉ နီꩻ နဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
‍‍‍‍ပရိုဂရမ်းမိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (Programming language) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ချꩻအီအစီႏအစဲဉ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (မွေးတောဝ်းလဲ့) မိဉ်ႏတဲမ်းစန်ႏကွန်ပျူတာသော့ဝွဲခိန်ႏ ကထူႏသွုံꩻအီဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻထွဉ်ႏအံႏအီစက်ဖုံႏ၊ ကွန်ပျူတာဖုံႏဖေႏနေးကမာꩻထာꩻမာꩻတဲင် ကဖန်ဆင်ꩻတဲပ်တဲပ်တဲ့တဲ့သေꩻခါꩻဒါႏ လိုꩻသေနာႏယိုꩻဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း ကွန်ပျူတာမာꩻထာꩻမာꩻ အဆွိုးအနားဖေႏနေးကအောဝ်ႏဗာႏမွိုန်းတဲင် ကတဲမ်းနျꩻသေꩻခါꩻဒါႏ ဖေႏအမိန်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻ မီႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ တမာႏတောဝ်းသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ (သီႏသဲင်ႏ) ယိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား ဗွေႏဗွန်မဉ်ꩻအွီႏတပါꩻ၊ အောဝ်ႏမာꩻဖေႏ ဥက္ကဋ္ဌ ပိဋကတ်ချာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏငေါဝ်း အစွိုꩻကို တောမ်ႏ ဝွေꩻဗွေႏယို ထွာ သီႏသဲင်ႏတဝေင်ꩻနယ်ႏလုမ်း ကဆဲင်ႏလို့ဒါႏ ဇဝနာရာမ လိတ်သွဉ်တွိုက်တန် ကျောင်ꩻနင်းပုဂ္ဂိုလ်ႏ တပါꩻဒျာႏသွူ။ မန်းခမ်းဒွမ် သံႏဃာႏအစွိုꩻတန် ဖေႏတာႏဝွန်ႏတဲင် လင်ꩻမာꩻဗာႏဖို နိုင်ငံတော် သံဃဝိနိစ္ဆယရုံး၊ ကမ္ဘာအေး၊ ရန်ကုန် ကို နီနေင်ႏ၊ ဆုံႏဖျတ်ဖေႏဗာႏ တရာꩻ သံႏဃာႏစွိုꩻတာႏ ရန်ႏကုန်ႏကိုသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏမာꩻဖေႏ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံႏဃာႏစွိုꩻ ဥက္ကဋ္ဌ  နောဝ်ꩻ လꩻလဲန်းအနေင်ႏ ၂၀ လွို၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻတာႏ ဝွေꩻဗွေႏတဲမ်းဖေႏ လိတ်ပျဌာန်း လိတ်သွဉ်အီဖုံႏတဲ့ အာဖွူꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
ထူႏသွုံꩻနေးတွမ်ႏ Programming Language ယိုတဲင် ထိန်ꩻချုပ်အီ စက်ဖုံႏ၊ နေးတွမ်ႏ algorithms တဲင် ဖန်ဆင်ꩻအီ ဉာဏ်ႏတုဖုံႏလꩻအီသွူ။ စတဲင် အစီႏအစဲဉ်ႏ အစုစုအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ ကားကအဝ်ႏနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဒျာႏ ပရိုဂရမ်တဲင်၊ မိဉ်ႏတဲမ်းစန်ႏဖန်ဆင်ꩻဒါႏ ပရိုဂရမ်နောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ ပရိုဂရမ်မိဉ်းသွူ။ ပီနုဲင်းဒျာႏ သဘာႏဝငေါဝ်းငွါဘာႏသာႏဖုံႏနေနေ ဝွေꩻယိုတဲ့ တဲမ်းစန်ႏပွုံႏစနိစ်(ပရိုဂရမ်သဒ္ဒါႏ)တွမ်ႏ အွဉ်ႏထွော့သတ်မတ်ခါꩻ အဓိပ္ပာယ်ႏပငါပရာꩻဖုံႏ အောဝ်ႏဒျာႏနေနေသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းတဲႏအွဉ် (နိဒါန်း)
ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ထေရုပ္ပတ္တိယို ကအီႏတဲမ်း (စာတမ်း)နောဝ်ꩻ ထုမ်ႏရွမ်ဗာႏ တထွောင်းတစိꩻစိꩻ၊ ကမဉ်သေ အချက်ဖုံႏနောဝ်ꩻ လွေꩻလောဝ်းဝွေꩻဗွေႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏဆန္ဒအလꩻ တဲမ်းဗာႏ ဗဟုသုတ ကရထွာထွာ၊ အကျိုꩻကရအာအာ တွမ်ႏကလꩻအီ သင်ခန်းစာဖုံႏနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ကတဲမ်းစာတမ်းယိုနောဝ်ꩻ - တဲမ်းခြပ်လွေꩻ အချိန်ႏသွံချိန်ႏ၊ လွူꩻထွားလွေꩻ ဝွေꩻဗွေႏဘဝ၊ သုတေသနပျုလွေꩻ အချိန်ႏသွံချိန်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
နေးတွမ်ႏ C programming language တွော့ꩻ ကတဲမ်းစန်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ အသျင်ꩻသွတ်ꩻ Hello world source code
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ခါးလားကအုံကျောင်ꩻချိန်ႏ
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ယိုနောဝ်ꩻ ဇာႏတိ - ဟိုနမ်းမော့တွို့ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏမော့ကွဉ်ႏ၊ ပွဉ်ထျꩻကွဉ်ႏ ဒုံတွူးဗောင်နောဝ်ꩻသွူ။ လွူးဖွါꩻလင်ꩻ ၁၃၀၃-ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုလာဆန်ꩻ (၈)နီꩻ (၁၉၄၁-ဗာႏ၊ ဇွန်လာ-၃၀) မွူးနီꩻ-တနင်ꩻလာႏ၊ ဖူးဝေး နွုတ်ꩻဖြာꩻအကို ထွာအတန်သွတ်ꩻ၊ မွိုးဖါနဝ်ꩻ "စင်ꩻဖါတိနျာႏ+စင်ꩻမွိုးဗွော်"နောဝ်ꩻသွူ။ဝွေꩻဗွေႏသက်တောႏ လꩻ(၉)နေင်ႏတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ထိုꩻလင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဒုံဟော်ဆနောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၁၁-ဗာႏ၊ ချိန်ႏခါႏကာႏလ ဝွေꩻဗွေႏ ကတွိုႏလင်ꩻစ သီႏသဲင်ႏနောဝ်ꩻ "သꩻလမ်း၊ ရဲ့ဗွူ၊ ဗို့ꩻဗွူ"ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗွန်ဟုမ်ႏအနေး ဖူးဝေးဒုံကို၊ တလမ်းတဖြာꩻ လွေꩻမာꩻကို ပငါပရာꩻ၊ လမ်းသားနောဝ်ꩻ လွူးဗာႏဒဲဉ်လွုမ်ꩻ၊ လာဗွေလာမားနီꩻနောဝ်ꩻ ရဲဉ်ꩻသွမ်ꩻစာႏဂ ဝါႏတွင်ꩻသွံလာ၊ လာဖစ်တန်ဟာနောဝ်ꩻ မူႏနံꩻခိုဗင်ႏ ကဲလို့ဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးမွိုး (စင်ꩻမွိုးဗွော်)နောဝ်ꩻ ဒါႏမွေးစွဉ်ႏ ငေါဝ်းကဲတဲင် ပေါႏသွမ်ꩻစာႏဂ အီႏတွိုႏတွိုႏနောဝ်ꩻ မူႏနံꩻဖုံႏ လွဉ်သွဉ်ငေါဝ်းကဲ ဝွေꩻဗွေႏသီးမွိုးထျꩻ မွူးဟာခိုႏ အံႏဒဲက်ထွူ၊ ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ ဗေင်ႏခွုမ်းအမွိုးကီႏ နာႏစွုမ်ႏဟာဟာနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏတကာႏလုံဖါ (စင်ꩻဖါတိ)နောဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏမွေးစွဉ်ႏ ဟော်ꩻလိတ်တဲင်ပေါႏပွယ်ꩻမသာႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻပင်ꩻဟော်ꩻလိတ်သုတ္တနိဗ္ဗာန်ႏ၊ ပေါႏထင်ႏဆောက်တဲႏ အွိုးကျောင်ꩻတဲ့ ဟော်ꩻလိတ်ပပ်စခါ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏတဲ့ ဖစ်လွဉ်လိုꩻဖြား အွိုးဝွေꩻလမ်းကို လွူးစာႏဂထာꩻအံႏ၊ အွဉ်ႏတံꩻနေင်းထီ၊ ဓမ္မဒါနအနေႏ ဟော်ꩻနယ်ဖေႏ လိတ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
အမိဉ်ꩻကတန်ငါႏ Programming Languages နောဝ်ꩻ C, C++, C#, Java, Python, Ruby, PHP ဖုံႏဒျာႏသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ ထွာအတန်သွတ်ꩻတဲင် နေးဗာႏမွိုင်းဒျာႏ ဖူးဖုံႏတွော့ꩻ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၁၄-ဗာႏ၊ (သက်တောႏ လꩻ-၁၁)နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏတကာႏလုံဖါ ထင်ႏအပ် ဗွေႏဗွန်ဖြား-သီႏသဲင်ႏထျꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြား-သီႏသဲင်ႏနောဝ်ꩻ အံႏထွဉ်ႏအာ ဝွေꩻဗွေႏသီးဖါတဲင် ယလဲင်ႏလဲင်ႏ ထင်ႏလွဉ်ꩻဖါ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြား ဖေႏခွိုꩻတခိုးတွော့ꩻ သွီႏဗော့ꩻဗွေႏဗွန်ဖြား၊ ဖဉ်းဗွေႏဗွန်ဖြား ခါးလားကအုံကျောင်ꩻနောဝ်ꩻကာႏ၊ သဲစ်ကအုံကျောင်ꩻလဲ့ ဗွေႏဗွန်ဖြားထူႏရေꩻ သွဉ်စလွေꩻဖေႏ လိတ်မွူးအျကျောင်ꩻ သေဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။နေင်ႏ ၁၃၁၆-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်သံဆန်ꩻ (၈)နီꩻနောဝ်ꩻ ဗုဲင်သျင်ႏ၊ ဗုဲင်သျင်ႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြား စီႏစဲဉ်ႏအအဲဉ်ႏစားလွုမ်ꩻ၊ ထွဉ်ႏဖစ်ထင်ႏကွို့ꩻ ဖူးဝေးဒုံကို အဖြာꩻနီဆီရပ်လွုမ်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏကဗုဲင်သျင်ႏနောဝ်ꩻ ကျွꩻထင်ႏကျောင်ꩻကီ ဗွေႏဗွန်ဖြားတပါꩻဒျာႏ၊ ဗုဲင်သျင်ႏတဲ့ ဝွေꩻဗွေႏတပါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏဗုဲင်သျင်ႏထွူ အတကာႏမမွိုးနောဝ်ꩻ ဖွစ်ꩻဖျိုးကျောင်ꩻကီထွူတဲင် လွဉ်ထေ့အပိုဗွေႏသျင်ႏထျꩻ၊ ခေါက်ဟောဝ် အပိုခွမ်ꩻလာꩻထွူတွော့ꩻ -" ပိုခို တောင်ꩻတောင်ꩻနေား၊ ကားယိုမာꩻငါနောဝ်ꩻ ပိုခိုအတာႏ ခွမ်ꩻလာꩻငိုꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏ သင်ႏကန်ꩻငိုꩻလွုမ်ꩻ ပိုခိုနေား" အမွိုးဒေါ့ꩻဖေႏ အပိုသျင်ႏပေႏ (ကောဝိဒ)နုဲင်းနောဝ်ꩻ၊ အပိုသျင်ႏ (ကောဝိဒ)နောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးနာႏလွဉ်ꩻ "မွိုးငေါဝ်းခံꩻတူႏ-နေးထူႏမွိုးငွါခံꩻခြုံး"နောဝ်ꩻတဲင် ယိုခါနောဝ်ꩻ ထွာဗာႏစွဉ်ႏ "ဗွေႏဗွန်-သီႏသဲင်ႏ၊ ဗွေႏကောဝိဒ"နောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
အရီးသွတ်ꩻ မိဉ်ႏလွူꩻထွားရီးဒါႏ သော့ဝွဲအမျိုꩻအသာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၁၆-ဗာႏ၊ လွေꩻနွို့ပွယ်ꩻပြန်ႏလိတ် လွယ်ပွတ်ꩻ အောင်ႏမူလတန်ꩻ၊ နေင်ႏ ၁၃၁၇-ဗာႏနောဝ်ꩻ သမုတ်သိမ်ႏ ကျောင်ꩻဝေင်ꩻ သီႏသဲင်ႏ (ယိုခါ-ဇဝနာရာမ) အွဉ်ႏပါပွယ်ꩻပြန်ႏလိတ်၊ ဝွေꩻဗွေႏနွို့ပြန်ႏတဲင် အောင်ဖျင်စွဉ်ႏ ပထမတန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။နေင်ႏ ၁၃၁၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ (၈)နီꩻ၊ ထင်ႏအုံကျောင်ꩻတန် မွဉ်ခြဲင်-တောင်ႏကီꩻ၊ အတွင်ꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသီးမွိုးဖူးခို စင်ꩻနာရဒနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထွာ ပုဂ္ဂိုလ်ႏချꩻလိတ်တဲင် ဝွေꩻဗွေႏထင်ႏစလိတ် ဖူဗွေႏစင်ꩻထျꩻ၊ နေင်ႏ ၁၃၁၉-ဗာႏနောဝ်ꩻ အောင်ႏညောင်ႏရွီႏ ပထမတန်ꩻ ဖြေႏ+ပြန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၂၀-ဗွေနောဝ်ꩻ နွို့ဒုတိယတန်ꩻ၊ ဖြေႏအောင်ႏလꩻဒျာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻတဲ့ သမ်းထဲ့တဲင် ဝွေꩻဗွေႏထူႏလွေꩻ တွမ်ႏငေါဝ်းရီပုစ္ဆာႏ လွေꩻထေ့စွဉ်ႏဒျာႏ "စာပွဲအကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်"ဗွေႏဆရာႏတောႏ၊ ကျောင်ꩻအင်းခြံ (ဘဒ္ဒန္တဓမ္မပါလာဘိဝံသ)ထျꩻ၊ "ဖြေႏလꩻဒျာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ခွေသွဉ်းတထဲ့နွောင်ꩻတောဝ်း၊ ယိုပုစ္ဆာႏ - ဗွေႏဆရာႏ မဉ်ရီအပွုတ်မုဲင်ꩻရီဟုဲင်း၊ ခွေသွဉ်းခံႏဖြေႏနယ် ယိုခါခါ"ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် လောဝ်းဗွိုန်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့တရောဝ်း၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏနောဝ်ꩻ ခံႏယပ်ꩻဖေႏမွေးစွဉ်ႏ သွဉ်လိတ်သားတာႏလဲ့တရောဝ်း၊ အနေင်ႏနောဝ်ꩻ ဒုတိယတန်သား အောဝ်ႏကွိုꩻလစ်ꩻဆီလွိုလွုမ်ꩻတဲ့တရောဝ်းတဲင် "ခွေအီႏလွေꩻထွားချာဖေႏ ဗွေႏသျင်ႏကဖြေႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏသျင်ႏမဉ်ႏအောင်ႏမွေးတဲ့ ဖေႏအောင်ႏယင်းဒျာႏ" ဒေါ့ꩻသꩻရေꩻဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ အင်းခြံနောဝ်ꩻ ကျွꩻလွေꩻစွဉ်ႏ စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏဟော်ကို၊ လွေꩻထွားချာအဖြေႏ၊ အောင်ႏဒျာႏမွေး၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻ မထဲ့တွိုးနဲးတဲင် တကာႏသီးကသွင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏအမတ် (ရ-မှတ်)ပေါင်ꩻနောဝ်ꩻ သွင်ꩻမာႏထိုꩻတော သျင်ႏပေႏတပါꩻဘွဲ့ဆꩻငါ၊ ပါꩻသျင်ႏပေႏ အမတ်ပေါင်းဆေ့ꩻနောဝ်ꩻ သွင်ꩻမာႏထိုꩻတော ဝွေꩻဗွေႏဘွဲ့ဆငါ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏထဲ့ထိုꩻဗာႏ ကထွိုင်ႏသေစဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် စောက်ꩻဖါးညောင်ႏရွီႏ စဝ်ရွှေသိုက်နမ်းနမ်း တောင်ꩻပြန်ႏဗာႏစွဉ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန် (ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ)၊ ဗွေႏဗွန်ဖြား ထွိုင်ႏဖျော်သဲင်ꩻချာ ကတယ်ꩻကျောင်ꩻ ရွှေဂူနောဝ်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻလွဉ် ဝွေꩻဗွေႏဒေါ့ꩻဖေႏနုဲင်းယို -
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
System Software Computer Software Mobile Web စတဲင် အီႏထီႏမော့ꩻဗာႏ နုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
သီႏသဲင်ႏ-ဘုရာꩻဗွာ၊ စင်ꩻဖါဆရာႏမှတ် (ပြည်နယ်လွှတ်တော် ခွန်လှသိန်း-ဖါဖြား)+စင်ꩻမွိုးမူႏ(ဇာႏတိ-ဖါမွိုန်း)၊ စင်ꩻမွိုးယွယ်ꩻ (ဇာႏတိ-ဟိုနမ်း)သီး ခံႏထွာဖေႏ ပစ္စေꩻတကာႏ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားသီႏသဲင်ႏ (ဘဒ္ဒန္တဇဝန၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ နိုင်ငံတော်ဩဝါဒါစရိယ) နောဝ်ꩻ ထွာဖေႏ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏတဲင် နေင်ႏ ၁၃၂၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ (၈)နီꩻ (၁၉၆၁၊ ဧပြီလာ-၂၁) သောကျာႏနီꩻနောဝ်ꩻ ထွာ "စင်ꩻကောဝိဒ"နောဝ်ꩻသွူ ဝွေꩻဗွေႏအုံကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်နောဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်းငတ်ꩻနေင်ႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏကထင်ႏထေ့ဗာႏလိတ် ဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြား၊ ဗွေႏစင်ꩻတန်တိလောက၊ ဗွေႏစင်ꩻတန်းဓမ္မသာမိ၊ ဗွေႏစင်ꩻတန်ဝရိန္ဒ၊ ဗွေႏစင်ꩻတန်ဝိစာရ၊ ဗွေႏနာရဒ၊ ဗွေႏပညာသာမိ၊ ဗွေႏဣန္ဒက၊ ဗွေႏအာဒိစ္စ၊ ဗွေႏဇောတိက-စတဲင် ဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻထျꩻတဲင် အောင်ႏလꩻ အစိုႏရပွယ်ꩻရီလိတ် ပထမငယ်တန်ꩻ၊ ပထမလတ်တန်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏဆရာႏ၊ ချꩻလိတ်သား ဗွေႏပညာႏသာမိ (ဆုဲင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာဗွေႏဆရာႏတောႏ ကျောင်ꩻပေါမူ)နောဝ်ꩻ အီႏပသာလွေꩻဖေႏဝွေꩻဗွေႏ ညောင်တုန်း၊ ထွဉ်ႏလွေꩻရီအခွင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန်ထျꩻ၊ လꩻဗွေႏဗွန်ဖြား အခွင်ꩻတဲင် နေင်ႏ ၁၃၂၄-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလာဆန်ꩻကိုနောဝ်ꩻ လင်ꩻအုံတော ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဝေင်ꩻညောင်တုန်း ရွှေဟင်္သာတောရ ပါဠိတက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
General Purpose Language ကရိုꩻနဝ်ꩻ သွုံꩻလꩻစွုမ်ႏအီတာႏ ကရေႏရွယ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုတမျိုꩻနောဝ်ꩻ တဲမ်းစန်ႏအီသော့ဝွဲအမျိုꩻအသာꩻ ခွုင်းမုဲင်ꩻမျိုꩻမျိုꩻလ့ꩻသွူ။ ဥပမာႏ-Java Language (Computer, Mobile, Web)။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏကံႏဟောဝ်ငါႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏကလꩻခင်ႏလမ်း၊ ကကိန်ꩻသော့ꩻကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ သံႏဃာႏအောဝ်ႏ (၂၄)ပါꩻ၊ ကျောင်ꩻအဖြုံႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ (ဝံသာနုတိုက်ကျောင်း) တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏကျောင်ꩻ၊ တိုက်အုပ်နောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻချာထွာတေားစွဉ်ႏ "စတုတ္တစံကျောင်းဆရာတော်၊ ဘဒ္ဒန္တဝိမလ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု၊ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ"နောဝ်ꩻသွူ။ဝွေꩻဗွေႏကံႏကယိန်းဟောဝ်ငါႏနောဝ်ꩻ တဲႏ ၁၃၂၅-ဗာႏ ဗꩻလွေꩻ ၁၃၂၉-ဗာႏ (၄)နေင်ႏဗွေဗွေ ဝွေꩻဗွေႏ အုံထေ့တွိုက်ဗာႏ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ၊ မာꩻဖေႏဗာႏ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏဝွတ်ပတ်၊ ထွာဗာႏတိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏနောဝ်ꩻ (ရိုးစာရေး)၊ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏနောဝ်ꩻ မဲ့ဟောဝ်တောဝ်း၊ စူတနွော့ꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏတဲမ်းဖေႏဗာႏ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏလိတ်၊ ဆရာႏတောႏ သဘော်ꩻကျတဲင် ကွဲညညနောဝ်ꩻ ခွုမ်ပါဗာႏစွဉ်ႏ စာႏရင်ꩻကျောင်ꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻယင်သွူ။ဝွေꩻဗွေႏ အုံညောင်တုန်း ရွှေဟံသာတောရ ကျောင်ꩻတွိုက် (၅)နေင်ႏ၊ ကထင်ႏထေ့ဗာႏလိတ် ဗွေႏဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာဝုဓ၊ ဘဒ္ဒန္တကုသလ၊ ဘဒ္ဒန္တသံဝရ၊ ဘဒ္ဒန္တသက္ကပါလ-နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ အုံနောဝ်ꩻကို အောင်ႏလꩻ "သာသနပါလပထမကြီးတန်ꩻ၊ သာသနပါလဓမ္မာစရိယ၊ အစိုႏရပထမကြီးတန်ꩻ၊ အစိုႏရဓမ္မာစရိယစာချတန်း သီလက္ခန်ႏကျမ်ꩻ၊ အဋ္ဌသာလိနီကျမ်ꩻ"ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
Special Purpose Language ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သွုံꩻအီတမျိုꩻစီႏတာႏ ကရေႏရွယ်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ဖန်ဆင်ꩻအီသော့ဝွဲတမျိုꩻစီႏတာႏ ကတယ်ႏထွင်ႏသေꩻခါꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါဒျာႏသွူ။ ဥပမာႏ-PHP Language (Web Only)။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ အုံဗာႏတိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ခင်ႏထျꩻတဲင် လꩻသေꩻ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ဩဝါဒအာတန်သွူ။ ဩဝါဒဖုံႏနောဝ်ꩻ ယံငါႏ၊ ဥပမာႏ - *"စိတ်ဆိုးတုန်း စကားမပြောနဲ့၊ စိတ်ဆိုးတုန်း စာမရေးနဲ့"စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ခꩻတနီꩻ - ဝွေꩻဗွေႏသွꩻပေႏဟောဝ် သျင်ႏလုံကောသလ္လာယန (အင်းလေး-အင်းလျား၊ ယိုခါ ထွာထွက် - ဦးကျော်မြင့်၊ အဝ်ႏအုံ တောင်ကြီး-အေးသာယာ) နောဝ်ꩻ လွဉ်လောဝ်းတေ့ꩻ ဝွေꩻဗွေႏနုဲင်းယို - ကအီႏလွေꩻအုံညောင်တုန်းခါ ကလွေꩻကွီအခွင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန်ထျꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားရိုꩻ " မဉ်ႏလꩻညောင်တုန်းတဲ့ နာꩻအုံဗာႏ၊ မဉ်ႏလꩻတောဝ်း ညောင်တုန်းနောဝ်ꩻ နာꩻသဲင်ꩻထေ့ဗာႏချာဗာႏ ခွေထျꩻယို၊ နာꩻခံႏသဲင်ꩻနေဟောင်း" "ခံႏသဲင်ꩻဒျာႏ ဗွေႏအော်" "ဒါမှ ငါ့တပဲ့ကွ" ဗွေႏဗွန်ဖြားရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် ဖေႏပါဩဝါဒအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့ တွိုႏတနီꩻခါ ရေႏသဲင်ꩻအုံချာ ကျောင်တန်ရင်ꩻရင်ꩻ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ သဲစ်ကဟွိုန်သတင်ꩻနောဝ်ꩻတဲ့ တလဲင်ႏချင်ꩻ တဲမ်းလိတ် လောဝ်းသဲင်ꩻစွဉ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန်၊ ထွဉ်ႏဗွေႏဗွန်ဖြား အပ်ဖေႏတေား မြောင်းမြ-ပဇ္ဇောတာရုံ ပါဠိတက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားအပ်ဖေႏတဲင် အုံခွင်ꩻလꩻစွဉ်ႏ၊ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ အီႏလွေꩻအုံ မြောင်းမြအကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ သေရီးထိုꩻ၊ မဉ်ႏဖေႏလွေꩻတောဝ်းတဲ့ အုံဝွေꩻဗွေႏထျꩻနောဝ်ꩻ (၅)နေင်ႏလဲန်း၊ အစင်းရဲခါꩻတောဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူ မွူးဟာခိုႏနောဝ်ꩻ ဆရာႏတောႏ ဖေႏဩဝါဒနုဲင်းယို- တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ထွဉ်ႏဗွေႏဗွန် ကချꩻဖေႏဝွေꩻဗွေႏလိတ်ဖုံႏနဝ်ꩻ တပါꩻထွူတပါꩻ၊ ထွဉ်ႏချꩻနားဝွေꩻဗွေႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏလောဝ်းချာ -
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
အမာꩻထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ
ကွန်ပျူတာသီးမျိုꩻနောဝ်ꩻ အတာႏတွမ်ႏအတာႏ အီႏမာꩻစွဉ်ႏထာꩻမာꩻတဒါႏတောဝ်းသွူ။ နေးတွမ်ႏဝွေꩻကသေနာႏဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတွော့ꩻ မိဉ်ႏထွဉ်ႏနေးမ့ꩻ ဝွေꩻမာꩻထာꩻမာꩻအီႏဒါႏသွူ။ ဥပမာႏအနေႏ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ပီနုဲင်းဝင်ꩻကဟဲ့ꩻဖုန်း viber နောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ထွဉ်ႏဟဲ့ꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻဖုန်းဖေႏနေးကလ့ꩻ တဲမ်းစန်ႏခါꩻဖေႏဗာႏ ဟဲ့ꩻပါꩻယိုဖုန်းလုဲင်း နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတဲမ်းစန်ႏခါꩻထွူနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ ကောသွုံꩻသားမိဉ်ႏနျꩻ call အနေန်သူꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဟဲ့ꩻဖေႏစွဉ်ႏဖုန်းသွူ။
Microsoft Words တဲ့ အပီနုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ။ မိဉ်ႏနျꩻ Print ခိန်ႏ အောဝ်ႏ printer ကို လိတ်ဖေႏနေးကထန်ႏလွဉ်တဲင် နေးတွမ်ႏ လိတ်ထွဉ်ႏအီကွန်ပျူတာ (programming) တဲင် တဲမ်းစန်ႏခါꩻဖေႏဗာႏနေးသွူ။ မိဉ်ႏတဲမ်းစန်ႏခါꩻဖေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ ကောသွုံꩻသားမိဉ်ႏနျꩻ ထေလိတ်ပွုံႏ (Print) ခိန်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏစက်နျꩻလိတ် (Printer) ကို အီႏထေထန်ႏဖေႏ ထေလိတ်ပွုံႏ (Print) နောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
အုံကျောင်ꩻ သွဉ်ပညာႏချိန်ႏ
နေင်ႏ ၁၃၂၉-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ဟားဆန်ꩻ (၇)နီꩻ မွူးနီꩻ-ကျာႏသပတေꩻ၊ (၁၉၆၈၊ ဧပြီလာ-၄ နီꩻ) ဝွေꩻဗွေႏအောဝ်ႏညောင်တုန်း ခြုဲင်းလွေꩻမြောင်းမြ၊ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏဆုꩻ သင်ႏကန်ꩻ(၂)စွုံႏ၊ လိတ်ထောက်ခံႏတစောင်ႏ၊ သင်ႏဘော်ꩻခꩻတဲ့ ဆရာႏတောႏဖေႏပါဒျာႏ၊ ဆရာႏတောႏ ထွဉ်ႏကော်ပီႏ မောင်သန်းစိုးတွမ်ႏအသွꩻနီဖြာꩻ လွေꩻပသာဝွေꩻဗွေႏ အွိုးသင်ႏဘော်ꩻဆိတ်နောဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏအုံမြောင်းမြ-ပဇ္ဇောတာရုံ ပါဠိတက္ကသိုလ်ႏကျောင်ꩻနောဝ်ꩻတဲ့ တလာတလဲင်ႏ ဗွေႏဆရာႏတောႏညောင်တုန်း သော့ꩻလွဉ်လိတ်၊ ထွိုင်ႏဗꩻသွံစောင်ႏကိုနောဝ်ꩻ မြောင်းမြဆရာႏတောႏ (ဘဒ္ဒန္တဉာနိက၊ ဓမ္မာစရိယ၊ ဘာသန္တရဆေက၊ ဘီအေ)နောဝ်ꩻ ဗွောင်ထွားစံꩻ၊ ရီဝွေꩻဗွေႏ ကအုံညောင်တုန်းတွင်ꩻနောဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဆရာႏတောႏထမုဲင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏခြုဲင်းနယ် တွိုႏတလဲင်ႏတွော့ꩻ မြောင်းမြဆရာႏတောႏ ထွဉ်ႏဝွေꩻဗွေႏ လိတ်အုပ်ကအောဝ်ႏ ဆရာႏတောႏကျောင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏမာꩻဖေႏစာႏရင်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏမာꩻဖေႏ ပဉ်စားပဉ်စားထွူတဲင် စာႏရင်ꩻနောဝ်ꩻ လွေꩻကပ်ဆရာႏတောႏ၊ ဗွေႏဆရာႏတောႏမြောင်းမြ ထွားစာႏရင်ꩻထွူတွော့ꩻ - ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ မြောင်းမြဆရာႏတောႏ ခတ်ကယ်ꩻတေ့ꩻ၊ ဆရာႏတောႏရီတေ့ꩻပါ သျင်ႏဝေပုလ္လ (မဲင်ꩻပေႏ၊ ယိုခါ ထွာကျိုက်သီမွန်ဆရာႏတောႏ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ နိုင်ငံတော် ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင်၊ အကျောင်ꩻတွိုက် အောဝ်ႏ ရွှေတိကွုန်ႏဆလကွဉ်ႏ)နောဝ်ꩻယင် အပွုံႏရမွေးဒျာႏတွော့ꩻ ကအောဝ်ႏခြေင်တွင်ꩻနောဝ်ꩻ တနီꩻတစိꩻစိꩻ သူလာကို ဆရာႏတောႏ သွဉ်ဖေႏဝွေꩻဗွေႏ အင်္ဂလိပ်၊ အီႏဟဲ့ꩻလွေꩻနဲင်ႏငန်ႏချာ ဆရာႏတောႏ ရေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၃၀-ဗွေနေင်ႏနောဝ်ꩻ အောင်ႏထဲင်း ပါရာဇိကဏ်ႏကျမ်ꩻတဲင် လꩻ"သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ"ဘွဲ့နောဝ်ꩻသွူ။ ၁၃၃၁-ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏရေႏဖြေႏ "မြန်မာဂုဏ်ထူး"တမျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဆရာႏကချꩻဖေႏလိတ် (ဘဒ္ဒန္တကာရုဏိက)နောဝ်ꩻ ထွဉ်ႏဖြေႏပါ ပါဠိဂုဏ်ထူးတဲင် နာႏဆရာႏငေါဝ်း မာꩻနီမျိုꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ စာမေးပွဲ ကုသိုလ်ႏကံႏညံးဒျာႏရင်ꩻတွော့ꩻ (၁၃၃၁-ဗာႏနေင်ႏ)နောဝ်ꩻ မြန်မာဂုဏ်ထူးတဲ့ တအောင်ႏတောဝ်း၊ ပါဠိဂုဏ်ထူးတဲ့ တအောင်ႏတောဝ်း၊ ထဲ့လို့စွဉ်ႏနီမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏအောင်ႏမြန်မာဂုဏ်ထူးနောဝ်ꩻ လꩻ"သာသာနဓဇသိရီပဝရ"ဘွဲ့၊ မဉ်ႏအောင်ႏပါဠိဂုဏ်ထူးနောဝ်ꩻ လꩻ"ပါဠိပါရဂူ"ဘွဲနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏကအုံမြောင်းမြ (၂)နေင်ႏတွင်ꩻ ကထင်ႏထေ့ဗာႏလိတ် ဗွေႏဆရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဆရာႏတောႏ ဘဒ္ဒန္တဉာနိက (ဘာသန္တရဆေက)၊ ဘဒ္ဒန္တကုမာရ (ပန်းကုံးကျမ်းပြု)၊ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသ (ပါဠိပါရဂူကျမ်းပြု)၊ ဘဒ္ဒန္တကာရုဏိက (ဓမ္မာစရိယ၊ ပါဠိပါရဂူမျက်ရှုကျမ်းပြု)နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
အမာꩻထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ
ကွန်ပျူတာသီးမျိုꩻနောဝ်ꩻ အသေနာႏဒျာႏကွို့ꩻ 0 တွမ်ႏ 1 လွုမ်ꩻသွူ။ နီနာꩻလိုꩻသီးအနေႏ အီႏတဲမ်းစန်ႏဗာႏ 0 တွမ်ႏ 1 ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏဒျာႏ ခုဲင်ႏခွေါ့ငါႏတဲင် တဲမ်းသွုံꩻအီဗာႏနေးတွမ်ႏ အရန်းထိုဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (high level language) တွော့ꩻ ထွဉ်ႏဗာႏကွန်ပျူတာ မာꩻထာꩻမာꩻသွူ။ လိုကောကသေနာႏ ထွဉ်ႏအံႏဒါႏကွန်ပျူတာသားနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ ပရိုဂရမ်မာ (programmer)သွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
သွဉ်ပညာႏထွူ ထေင်းထမ်ႏ (လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ စွိုးခွိုꩻ)တာႏဝွန်ႏချိန်ႏ
၁၃၃၂-ဗာႏနေင်ႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားသီႏသဲင်ႏ (ဘဒ္ဒန္တဇဝန၊ သက်တောႏ-၈၆)နေင်ႏနောဝ်ꩻ ဆာတောဝ်ထာꩻ၊ ထင်ႏဗာႏဆေးရုံတောင်ႏကီꩻ၊ ဝါႏဆိုႏသွူတဲ့ ဟောဝ်တောဝ်းဒွိုန်းတဲင် အနေင်ႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သဲင်ꩻပွေါဗာႏဒျာႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား၊ သျင်ႏပေႏအောဝ်ႏ ၃၈-ပါꩻတဲင် ဗွေႏပုညဓမ္မ၊ ဗွေႏကောဝိဒ၊ ဗွေႏပညာသာမိ (ရော့ꩻတဖူးတဝေး) ဗွေႏသီးသွံပါꩻနောဝ်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻ ဗွောင်ပါခန်း "ဇဝနာရာမ"လိတ်သွဉ်တွိုက်နောဝ်ꩻသွူ။ ကဗွောင်စလိတ်သွဉ်တွိုက် ဝွေꩻဗွေႏဆရာႏ ဗွေႏဗွန်ဖြား ဖေႏဝွေꩻဗွေႏဩဝါဒ "မာꩻကုဲင်းကုဲင်း၊ မာꩻရုဲင်းရုဲင်း၊ မာꩻထွာထွာဟုဲင်း"နောဝ်ꩻသွံငွါလွုမ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
အမာꩻထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ
ပရိုဂရမ်မာကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကောသွုံꩻသားတွမ်ႏ ကွန်ပျူတာအခါႏအနေႏ ကောသွုံꩻသားကမဲဉ်ထွဉ်ႏဒါႏအတွိုင်ꩻ ကွန်ပျူတာမိဉ်ႏတသေနာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ကောကထွာဒါႏ ပရိုဂရမ်မာအနေႏ ကွန်ပျူတာဖေႏကသေနာႏ ဝွေꩻတဲမ်းစန်ႏခါꩻဖေႏဗာႏသွူ။ Programming language ကရိုꩻနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻ ရိုꩻရိုꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ကွန်ပျူတာတွမ်ႏ ပရိုဂရမ်မာအခါႏ ကသွုပ်သွယ်ႏဖေႏဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါတမျိုꩻဒျာႏသွူ။ ကွန်ပျူတာနောဝ်ꩻ အတာႏတွမ်ႏအတာႏ မာꩻချာထာꩻမာꩻတဒါႏတောဝ်းသွူ။ ပရိုဂရမ်မာအနေႏ မာꩻနုဲင်းယိုမာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻလုဲင်း စတဲင်  မိဉ်ႏထွဉ်ႏဖေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻမꩻ ကွန်ပျူတာသူꩻ အမာꩻထာꩻမာꩻအီႏဒါႏသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
သွဉ်ပညာႏထွူ ထေင်းထမ်ႏ (လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ စွိုးခွိုꩻ)တာႏဝွန်ႏချိန်ႏ
နေင်ႏ ၁၃၃၃-ဗာႏ၊ လင်ꩻနွို့ညောင်ႏရွီႏ မူလတန်ꩻ အပြန်ႏခြေင်ခြေင်သွံပါꩻ၊ အောင်ႏသျင်ႏပညာလောက၊ သျင်ႏဓမ္မာလောက နီပါꩻလွုမ်ꩻ၊ သျင်ႏအာလောကနောဝ်ꩻ ထဲ့ထိုꩻဒျာႏ၊ အောဝ်ႏရွီႏသဲင်ꩻ သဲင်ꩻတယ်ꩻကျောင်ꩻတန်၊ ဗွေႏစင်ꩻတန်ဝရိန္ဒရိုꩻ- "သီလိုꩻဆေ့ꩻပေႏဟ ကိန်ꩻဗော့ꩻသိမ်ႏကိုသူꩻဟုဲင်း"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏထွိုင်ႏကွဲညည သံႏဃာႏကွဲအာအာလွဉ်တဲင် အံႏအွꩻတာႏလုမ်းတောဝ်း၊ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏ သွုံꩻဗာႏဒဲဉ်ပဲစ်ꩻ (ဆန်ပြုတ်) တနေင်ႏလွို၊ အီႏကိန်ꩻသော့ꩻတာႏ ကျောင်ꩻအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် မာꩻဗာႏကျောင်ꩻတန်းလျား (ဗွန်နုဲင်းစဲ့ꩻသားတန်းလျား)၊ တဖဲ့ꩻ ၂၄-ပါꩻꩻ သꩻမီꩻကျောင်ꩻဝါႏ၊ ခင်ႏဖါႏဗွောင်ႏဟံႏလောင်း၊ ကျောင်ꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ "ကျောင်ꩻဖိုးသိုမ်း"နောဝ်ꩻသွူ။ နမ်းတွမ်ႏနမ်းကျိုꩻစာꩻ (ကိုယ်ထူကိုယ်ထ)ထွိုင်ႏလꩻ (၁၄)နေင်ႏကို သံႏဃာႏအောဝ်ႏတရျာꩻလွို၊ နေင်ႏ ၁၃၄၆-ဗာႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားပင်ꩻစုလို့ သံႏဃာႏသီႏသဲင်ႏတနယ်ႏလိုမ်း၊ မာꩻသီႏသဲင်ႏသံႏဃာႏညီႏလာႏခံႏ၊ အောဝ်ႏညီႏလာႏခံႏ ဆွုံꩻဖျတ်ချက်အလꩻ လိတ်သွဉ်တွိုက်ယိုနောဝ်ꩻ ကားကအောဝ်ႏသဘော်ꩻတူႏ အွဉ်ႏထွာလွေꩻ သီႏသဲင်ႏတဝေင်ꩻနယ်ႏလိုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ ဇဝနာရာမလိတ်သွဉ်တွိုက် နောဝ်ꩻသွူ။ တဲႏနောဝ်ꩻမာꩻငါ ဗꩻစွဉ်ႏယိုခါ (သံႏဃာႏအောဝ်ႏသွံရျာꩻလွို) ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ လုမ်းကုမ်ႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
အမာꩻထာꩻမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ
မိဉ်ႏတဲမ်းစန်ႏသော့ꩻခါꩻဖေႏ code နုဲင်းလ့ယိုနောဝ်ꩻ ကွန်ပျူတာအီႏတွယ်ႏနျꩻနယ်ဖေႏလိတ် ကွန်ပျူတာမဲ့ငါ (screen) လောင်း Hello World! နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နျꩻစံꩻ RUN ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏနောဝ်ꩻလုဲင်း။ Hello World! ကရိုꩻဒါႏ လိတ်ရဲဉ်ႏအီႏပေါꩻလွဉ်အကျောင်ꩻ  နာꩻအီႏထီႏဗာႏစွဉ်ႏသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
သွဉ်ပညာႏထွူ ထေင်းထမ်ႏ (လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ စွိုးခွိုꩻ)တာႏဝွန်ႏချိန်ႏ
နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏ၊ မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနောဝ်ꩻ မာꩻတောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ နောင်ယာသုဲင်ꩻ၊ အနေင်ႏနောဝ်ꩻ ပွယ်ꩻတဲတဲဝါးဝါးတန်ကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောင်ႏသေပငါပရာꩻတဲင် တဲမ်းလုဲင်း-ခြုဲင်းထဲင်းခရာႏ တလိုႏတောဝ်းဒွုမ်သွူ။ တွိုႏပွယ်ꩻတန်နီꩻ သံႏဃာႏ(၈၀၀)သွစ်ꩻရျာꩻလွိုနမ်းခြောင်ꩻတင် ကအီႏထင်ႏဒေါ့ꩻထာꩻခြေင်ႏလောင်း ခမ်းသားဆငါသူꩻနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်နောင်ကာꩻတန် (ဗွေႏပဏ္ဍိတ) တွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်မြို့ဦး တောင်ႏကီꩻ (ဗွေႏအရိယဝံသ) သီး ထွဉ်ႏဝွေꩻဗွေႏ ထင်ႏဒေါ့ꩻထာꩻခြေင်ႏလောင်း၊ အတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသက်လꩻ (၃၇)ဒျာႏ၊ "စင်ꩻပေႏတပါꩻ တွမ်ႏပွယ်ꩻတန်မဟာႏ၊ ပွယ်ꩻမရေႏမရာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ တလွောက်ꩻတောဝ်း လွောက်ꩻဒျာႏ တွမ်ႏဗွေႏဆရာႏတောႏ နီဗွေႏသီးနီပါꩻ" ဝွေꩻဗွေႏလောဝ်းချာနုဲင်းနောဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဆရာႏတောႏမြို့ဦး အွဉ်ႏဟိတ်စွဉ်ႏအလွိုး၊ ဖေႏစွဉ်ႏအမိန်းနုဲင်းယို -
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
ခွိုꩻသွုပ်
ကောကသွဉ်ထူႏလေ့လာစစဒါႏ ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါသားအနေႏ အောဝ်ႏလိုႏသေနာႏခါꩻငါႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏဒျာႏ ခွိုꩻသွုပ်ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (programming language generation) အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏသွူ။ မိဉ်ႏတသေနာႏခါꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ ထွာမုဲင်ꩻဟောင်း မိဉ်ႏရီလွဉ်ဒါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻလဲ့ တထွာတောဝ်းတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ မိဉ်ႏဒါႏခါꩻနောဝ်ꩻ ယိုခါနီကအောဝ်ႏသွုံꩻနောဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻလဲဉ်း ခွိုꩻသွုပ် (generation) အရန်းမုဲင်ꩻ၊ ခါးလားကတွိုႏလွဉ် ခွိုꩻသွုပ် (generation) ယိုတသွုပ် အခါႏလယ်ႏကိုနောဝ်ꩻ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ(language)တမုဲင်ꩻဖုံႏအောဝ်ႏခါꩻ၊ နီနမ်းကလေ့လာလွူꩻထွားကျာꩻယိုနောဝ်ꩻ ခွိုꩻသွုပ် (generation) တမုဲင်ꩻ စတဲင် အီႏသေထွꩻအီဗာႏနုဲင်းယိုဒျာႏသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
သွဉ်ပညာႏထွူ ထေင်းထမ်ႏ (လိတ်လုဲင်ꩻ၊ ဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏ၊ စွိုးခွိုꩻ)တာႏဝွန်ႏချိန်ႏ
၁၃၄၉-ဗာႏ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻအွဉ်ငါ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၃)နောဝ်ꩻ ဗွောင်ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ ကျောင်ꩻခြမ်ႏကို၊ တယ်ႏအနေင်ႏနောဝ်ꩻမာꩻငါ ချꩻလွေꩻဖေႏလိတ်နောဝ်ꩻသွူ။ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၁၀)တွမ်ႏ အမုဲင်(၁၆)ပင်ႏလုံ (၂)နေင်ႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏတာႏဝွန်ႏထဲ့ သံဃဝိနိစ္ဆယ ဆွုံꩻဖျတ်တရာꩻ၊ လင်ꩻမာꩻဗာႏထာꩻမာꩻ "နိုင်ငံတော် သံဃဝိနိစ္ဆယရုံး၊ ကမ္ဘာအေး၊ ရန်ႏကွုန်ႏ"သူꩻတဲင် ချꩻဖေႏဗာႏတောဝ်းလိတ် (၂)နေင်ႏနောဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻတာႏ ဝွေꩻဗွေႏကတဲမ်းဖေႏ လိတ်ပျဌာန်းဖုံႏနောဝ်ꩻ -
တောင်ꩻသေꩻ - ယိုခါခါ ဗꩻ (၁၃၈၃-ဟန်ႏနေင်ႏယိုတဲ့ အဝ်ႏတဲမ်းဖေႏနေဒွိုန်းကဒျာႏ ဓမ္မပဒ အမုဲင်-၁၁ နဝ်ꩻသွူ။) တောင်ꩻသေꩻ (ဗꩻတွိုႏလွဉ် ဟန်ႏနေင်ႏ ၁၃၈၃-ဗာႏနေင်ႏကို အဝ်ႏတဲမ်းဖေႏနေကဒွိုန်း ဇာတ်ဝတ္ထု အမုဲင်-၁၀)နဝ်ꩻသွူ။)
ထေင်းထမ်ႏ ဥက္ကဋ္ဌ ထာꩻမာꩻတာႏဝွန်ႏ
နေင်ႏ ၁၃၅၉-ဗာႏ၊ ဗဟိုႏသွဉ်တန်ꩻ အမုဲင်(၁၃)၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻဆန်ꩻ (၃)နီꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻ နေင်ႏခွပ်ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻနောင်တရားကို သံႏဃာႏကားကအောဝ်ႏ သဘော်ꩻတူႏတဲင် ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ ဒင်ႏပထမဥက္ကဋ္ဌ၊ တဲႏစွဉ်ႏ ၁၃၅၉-ဗာႏမာꩻလွဉ်ယို ဝွေꩻဗွေႏကထွာ "ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻစွစ်ꩻလီတာႏ ဗဟိုႏသံဃာႏစွိုꩻ" ဥက္ကဋ္ဌနောဝ်ꩻ လꩻလဲဉ်းသွူ နေင်ႏပေါင်ꩻ (၂၀)လွိုလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၇၃-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်စေတ်ꩻလောင်း (၁၃)နီꩻနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏ "ပိဋကတ်ပြန်ႏပအိုဝ်ႏစွိုꩻ"တဲင် ဝွေꩻဗွေႏထွာဥက္ကဋ္ဌ၊ တဲမ်းဖေႏ ပြန်ႏပွုံႏပြန်ႏနယ်ꩻတွမ်ႏ တဲမ်းနယ်ဖေႏ ပြန်ႏပွုံႏနမူႏနာႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
Third Generation Language ( 3GL )
ဆုဲင်ꩻချာနောဝ်ꩻ တတိယခွိုꩻသွုပ်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (3GL) ကရိုꩻဒါႏ FORTRAN, LISP, COBOL ဖုံႏ ပေါႏထန်ႏလွဉ်ယင်းလဲဉ်းသွူ။ 3GL နောဝ်ꩻ တဲမ်းစန်ႏတဲ့ယို တွမ်ႏ စက်ကုဒ် (machine code) ကရီးခါဖုံႏလဲ့ တပီတောဝ်းဒွုမ်သွူ။ 3GL ယိုနောဝ်ꩻ သွုံꩻလꩻအီစွဉ်ႏဒျာႏ သွုံꩻလꩻစွုမ်ႏ (gerneral use) အနေႏသွူ။ ပီနုဲင်း 3GL ယိုနေနေ ဆုဲင်ꩻချာ သွုံꩻလꩻစွုမ်ႏ purpos ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (general purpos language) ဖုံႏ ပေါႏထန်ႏလွဉ်ယင်းလဲဉ်းသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းရဲပ်နိဂုံး -
ထွားလွူꩻဝွေꩻဗွေႏဘဝ ကာႏလသွံချိန်ႏထွူလဲဉ်ႏသွူ၊ နောဝ်ꩻဖုံႏအကို မဉ်ႏထုမ်ႏလွိုက်ချာ ကထွာဗဟုသုတဖုံႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏပေႏခါ ပအိုဝ်ႏထွုံꩻ ဗွန်ဟုမ်ႏဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ကအွဉ်ႏရေꩻငေါဝ်းကဲတွမ်ႏ ကတဲမ်းငေါဝ်းတဲက်သမဲင်ꩻခန်ꩻဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြား ကစီႏစဲဉ်ႏဖေႏ ဗုဲင်သျင်ႏအနယ်ꩻသျင်ꩻတဲ့နောဝ်ꩻ၊ အမွိုးကဆွုံꩻမꩻ ပိုဗွေႏသျင်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ တိုက်အုပ်ဆရာႏတောႏ ကကျံႏဟဲ့ꩻသေꩻခါꩻ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဗွန်မြောင်းမြ ကခတ်ကယ်ꩻဝွေꩻဗွေႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ဖြားနောင်ကာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏဗွန်ဖြားမြို့ဦးသီး ကလွိုက်ဝွေꩻဗွေႏ ထွဉ်ႏဟော်ꩻသံႏဃာနမ်းခြောင်ꩻတင်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ သံႏဃာႏသီႏသဲင်ꩻ ကမာꩻဒါႏ တဝေင်ꩻနယ်ႏလုမ်းဆဲင်ႏရာꩻ လိတ်သွဉ်တွိုက်တဲ့နောဝ်ꩻ စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာ"ဗဟုသုတ"ဖုံႏသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
Third Generation Language ( 3GL )
C language ကရိုꩻဒါႏ ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါယိုတမျိုꩻနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻခြဲ့ꩻလုဲင်း (developed)ခါꩻဒျာႏ (၁၉၆၉) တွမ်ႏ (၁၉၇၃) အခါႏလယ်ႏ အတွင်ꩻကာႏလနောဝ်ꩻခါကာႏတဲင် ဗꩻတွိုႏယိုခါ မိဉ်ꩻကျော်ႏ (popular)နေကဒွိုန်းသွူ။ C ယိုနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻတိုꩻတသာထဲင်းယင်း version တွော့ꩻ တိန်ႏတွိုႏ (၁၉၈၀) ခိန်ႏနောဝ်ꩻ ထေထန်ႏထဲင်းယင်းလဲဉ်း C++ သွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းရဲပ်နိဂုံး -
အကျိုꩻကထွာ ကဟောဝ်ထွားနုဲင်းဖုံႏနောဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားသီႏသဲင်ႏ ကထူႏရေꩻဝွေꩻဗွေႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဗုဲင်သျင်ႏထွူ အမွိုးကဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏ ငေါဝ်းယာႏဆꩻဖုံႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဗွေႏပညာသာမိ ကသေပသာညာꩻ ဝွေꩻဗွေႏတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏအွဉ်ႏသꩻဆွာꩻဆွာꩻ ကမာꩻဖေႏ ဆရာႏဝွတ်ပတ်တဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏကလောဝ်းအတွိုင်ꩻ ဗွေႏဗွန်ဖြားကျောင်ꩻတန် ကအပ်ဖေႏ မြောင်းမြတဲ့နောဝ်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏသီးသွံပါꩻ ကဗွောင်လိတ်သွဉ်တွိုက် သီႏသဲင်ႏတဲ့နောဝ်ꩻ စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဝ်ထွားနုဲင်းငါႏ၊ အကျိုꩻထွာခရာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကလꩻအီ သင်ခန်းစာဖုံႏနောဝ်ꩻ တကာႏဖုံႏ သွင်ꩻမာႏအမဲတ်တဲင် ဝွေꩻဗွေႏနစ်နာႏထိုꩻဗာႏ၊ ပေါႏမာꩻထာꩻမာꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုꩻမာꩻ ဆဲစ်ဆဲစ်နဲစ်နဲစ်အကျောင်ꩻ၊ သျင်ႏလုံကောသလ္လာယန မဉ်ႏလောဝ်းတေ့ꩻတောဝ်း ဝွေꩻဗွေႏနောဝ်ꩻ ဝင်ꩻအီႏစီႏစဲဉ်ႏလꩻရီးထိုꩻ၊ ကားကားနဲ့ꩻ သေရီး၊ ထိုꩻလဲ့ꩻလꩻရီးထိုꩻအကျောင်ꩻ စတဲင်နောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လꩻအီသင်ခန်းစားဖုံႏသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏဘဝ မွူးနွောင်းမာꩻကွဉ်ႏချိန်ႏနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအတွက် ဝွေꩻဗွေႏဇယားကွက်ကိုနောဝ်ꩻ "အမျာꩻတာႏ ပထမ၊ နမ်းတာႏ ဒုတိယ"အောဝ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏဘဝ မွူးခွယ်ꩻပသာႏချိန်ႏနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအတွက် ဝွေꩻဗွေႏ ဇယားကွက်ကိုနောဝ်ꩻ "အမျာꩻတာႏ ပထမ၊ နမ်းတာႏတဲ့ ပထမ"အောဝ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏဘဝ မွူးခွယ်တန် အချိန်ႏယိုခါနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအတွက် ဝွေꩻဗွေႏဇယားကွက်ကိုနောဝ်ꩻ "နမ်းတာႏ ပထမ၊ အမျာꩻတာႏ ဒုတိယ"အောဝ်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻဗွေႏဘဝ မွူးမဉ်ႏဒင်ႏကောင် (မဉ်ႏဖြားမွေးမုဲင်း)သူꩻနောဝ်ꩻ "နမ်းတာႏ ပထမ"နောဝ်ꩻတဲး သေႏချာႏ၊ အမျာႏတာႏနောဝ်ꩻ အီႏအောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ သုတေသန တထွꩻလွဉ်ꩻတောဝ်းဒွုမ်နောဝ်ꩻသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
Third Generation Language ( 3GL )
ပီနုဲင်း တတိယခွိုꩻသွုပ် (Third Generation) ယိုနေနေ ယိုခါခိန်ႏခါႏ ကအောဝ်ႏသွုံꩻစွယ်ꩻလွဒါႏ ရေႏရွယ်ႏခါꩻသွုံꩻလꩻစွုမ်ႏဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (general purpose programming language) ဖုံႏနောဝ်ꩻ PHP, ASP, C, C++, Java, Javascript, Perl, Python, Pascal, Fortran ဖုံႏဒျာႏတဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻသီးယိုလဲ့ ထွာဒျာႏ ခွိုꩻသွုပ်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (generation Language) နေနေသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းရဲပ်နိဂုံး -
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလုမ်း ဖေႏကအာႏကွိုꩻဗာႏညည၊ ဝွေꩻဗွေႏဖေႏနေးကအုံဟောဝ် အောဝ်ႏသန်ꩻ၊ သက်ဖေႏကထို စိုးဖေႏကဆွာꩻနောဝ်ꩻ စွုမ်ႏပါꩻပါꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻ အောဝ်ႏလိုႏပသာဖေႏ ဝွေꩻဗွေႏမေတ္တာႏ၊ အောဝ်ႏလိုႏသေငါႏ ဝွေꩻဗွေႏကꩻဇူꩻအကျောင်ꩻ ဗွေႏဗွန်သီႏသဲင်ႏ ထေရုပ္ပတ္တိကထာ သံခေပ သုတေသနစာတမ်းယို အွဉ်ႏထွူခန်း တခွုင်းယိုသွူ။
ပရိုဂရမ်မိဉ်းဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ
Fourth Generation Language ( 4GL )
စတုတ္ထခွိုꩻသွုပ်ဘာႏသာႏငေါဝ်းငွါ (4GL) ယိုနောဝ်ꩻ ရေႏရွယ်ႏဖန်ဆင်ꩻခါꩻဖေႏဒျာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻသော့ဝွဲ(business software)ဖုံႏ အတာႏဒျာႏသွူ။ 3GL ယင်ဟန်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ သွုံꩻလ့ꩻစွုမ်ႏ (General Use)အနေႏ အောဝ်ႏပါသော့ꩻနေက 4GL ကိုသွူ။
ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ
ငေါဝ်းဩဝါဒ
"မာꩻဖေ့လꩻ လောႏဘꩻ၊ မာꩻဖေ့နွောင်ꩻဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ ယိန်းယံ" ၁။ ကမဉ်လꩻအတွိုင်ꩻ "လꩻ"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"ယံ"တဲ့ "မာꩻဖေ့လꩻ"လောႏဘꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံ"။ ၂။ သꩻကလျားအတွိုင်ꩻ "နွောင်ꩻ"နဝ်ꩻ ရိုꩻ"ယံ"တဲ့ "မာꩻဖေ့နွောင်ꩻ"ဒေါႏသꩻနဝ်ꩻ "ယိန်းယံ"နောဝ်ꩻသွူ။