cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏ လိုႏဒါႏခေတ်
ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏယို အဝ်ႏသွံစွိုးသွူ။ သွံစွိုးကရိုꩻနဝ်ꩻ - ၁။ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲးတွိုင်ႏပင်ႏ ငဝ်းခြပ်ရဲဉ်ႏအွဉ် ၂။ တရာꩻရွုမ်ꩻကို ကဒေါ့ꩻသုံꩻအီဒါႏငဝ်း ၃။ အလွောင်ႏအဗူႏကို ကသုံꩻအီဒါႏငဝ်း-အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၁။ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲတွိုင်ႏပင်ႏအခန်ꩻကို ကသုံꩻအီဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ - ပွယ်ꩻတန်ပွယ်ꩻလုဲင်း မွူးနီꩻထူꩻမွူးနီꩻမျတ်ယို အွဉ်ႏထွာသွူအကျောင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ တအွဉ်ႏဖေင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်း ကိစ္စတစွိုးစွိုးအတွက်တာႏတဲ့နဝ်ꩻ တဲးတဲးဝါးဝါး ကဒေါ့ꩻစဲဉ်ႏဒင်ႏသွင်ꩻထင်ႏဒါႏငဝ်းဖုံႏယို ကေားနာႏဆွုမ်ႏသား နားလုံꩻသꩻရာႏ ဗာႏတနꩻသော့ꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၂။ တရာꩻရွုမ်ꩻကို ကဒေါ့ꩻသုံꩻအီဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ - တရာꩻရွုမ်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ တရာꩻဆုံꩻဖျတ်သားသီးဖုံႏ တရာꩻစွယ်ꩻသားဖဲ့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ တရာꩻခံႏသားဖဲ့ꩻတဲ့နဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ထွူတွမ်ႏစီꩻကန်ꩻချက် ဥပဒေႏတဲင် ကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတရာꩻရွုမ်ꩻကို ကသုံꩻအီဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ငဝ်းစားယိုနဝ်ꩻ မာꩻတသွိုး အွဉ်ႏတလူႏနွောင်ꩻအီ တရာꩻဆုံꩻဖျတ်သားကနောက်ꩻသွူ။ တရာꩻရွုမ်ꩻကို ကဒေါ့ꩻသုံꩻဒါႏ တရာꩻသူꩻကီꩻ (တရာꩻဆုံꩻဖျတ်သား)သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဥပေဒႏအတွိုင်ꩻ အွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻသွူ တဲးတဲးဝါးဝါးတကာႏတဝ်း သက်သေႏသက်ကန်ႏသား ကဒေါ့ꩻနယ်ထင်ႏဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻလဲ့ ဆင်ႏချင်ႏယူႏတွေꩻလွဉ်ꩻထွူတွော့ꩻ ကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏငဝ်းယို ယူႏထွားသွူ ဒေါ့ꩻငဝ်းပုံႏနယ်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဖေႏနေးတရာꩻဆုံꩻဖျတ်သား ကအွဉ်ႏရေꩻလွဉ်နီငဝ်းယို ကျံႏဒေါ့ꩻသော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၃။ အလွောင်ႏအဗူႏ/ရွုမ်ꩻကို ကသုံꩻအီဒါႏငဝ်းနဝ်ꩻ ပါလီမန်လွတ်တော်ကိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ ညီႏလာႏခံႏကိုတဲ့နဝ်ꩻ၊ အစွိုꩻအဗူႏကိုခြာလဲ့နဝ်ꩻ ဆွေꩻနွေꩻတွိုင်ႏပင်ႏထွူတွော့ꩻ ဖေႏနေးကအွဉ်ႏထွော့နွောင်ꩻအီအတွက် ကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောကဒေါ့ꩻထန်ႏဒါႏငဝ်းယို တွမ်ႏကောကနာႏခံႏဆွုမ်ႏသား နားလုံꩻသꩻရာႏတွမ်ႏ ကတူႏဆွတ်ꩻခီး တဖူꩻနီလီး ဖေႏနေးကဗာႏလို့နွောင်ꩻဗာႏသွူ။ ပွယ်ꩻမော့ꩻခွဲရွုမ်ꩻကို ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ခမ်းထီအတွက် ခွိုꩻရက်သီးအတာႏ ရပ်ရာႏဒုံဆောင်ႏ မူႏမောင်ႏသီးအကျိုꩻ ကဆောင်ႏရွက်ဖေႏဒါႏ လိုꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻထန်ႏသုံꩻအီဗာႏဒျာႏရင်ꩻသွူ။ ပါꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတဝ်း တနီꩻခါ အီႏဒေါ့ꩻဗာႏငဝ်းနဝ်ꩻ တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်းသွူ။ အဝ်ႏလိုႏဖျင်ဆင်သေꩻခါꩻရီးလဲဉ်းဝင်ꩻဖုံႏသွူ။
ဒေါ့ꩻငဝ်းပညာႏယေန်ႏကေႏငါႏ
လိုꩻသေလိုꩻဒါႏလျင်ႏ ပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏ ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဟဝ်ယေန်ႏငါႏသွူ။ ယေန်ႏကေႏငါႏတတွာမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းယို အချက်ထို့သွူတကာႏတဝ်း လိုꩻအမျာꩻသꩻလဲင်ꩻစွယ်ꩻလံꩻနေးအီစွဉ်ႏတဲင် အခြောင်ꩻစွို့ꩻစွို့ꩻ ခွုမ်ဖွို့ꩻလွေꩻအခရာႏသူꩻ ကောနာႏခံႏဆွုမ်ႏသား ဟွုန်စဲင်းစဲ့ငါႏ အချက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻသားလိဉ်းစီး
ဝေင်ꩻသားလိဉ်းစီး (မန်း: ဆားလင်းကြီးမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Salingyi) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယိဉ်းမာပိဉ်ရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသားလိဉ်းစီးကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဆဉ်းတွိခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၅,၅၅၃ ဖြာꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
မျန်မာဗိသုကာႏ
thumb|350x350px|[[ပဂံႏဒေႏသကိုကအဝ်ႏဒါႏ ကန်းတော့ꩻပလ္လင်ႏဖရာꩻ၊ တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻ ၁၂ ရျာꩻဗူႏခိင်ႏကိုသွူ။]] အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ဒေႏသကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ မျန်မာခမ်းထီယိုနဝ်ꩻ ဗိသုကာႏစူခြောင်ꩻယံဖုံႏ အဝ်ႏလွိုင်ႏအာ အဝ်ႏသော့ꩻအာမွေးနဝ်ꩻသွူ။ တင်ႏသျာꩻမဉ်ꩻတန်ဒါႏ လမ်းပါႏအနမ်းအခြုံ(အဆောက်အဦး)ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဖရာꩻစေႏတီႏဖုံႏ၊ ဖရာꩻဖုံႏ၊ ဗိတိသျကိုလိုနီ ခြဲ့ꩻနယ်ႏကလာꩻဗွာသီးစိုး လမ်းပါႏအနမ်းအခြုံဖုံႏ၊ ကတယ်ႏခွုမ်မာꩻ မွဉ်းဖျင်ဆုဲင်ꩻခါꩻမုꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏပါနေနေသွူ။ ခမ်းထီတန် ယိုꩻယာႏဗိသုကာႏစူခြောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာဒျာႏ ဗွေႏဖရာꩻဓာတ်တော်ႏ ဌာႏပနာႏသော့ꩻဒါႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ၊ ဝုဲင်ႏရိုႏသေႏဖရာꩻတာႏ ခင်ႏလမ်းဖုံႏ၊ ဆဲင်ႏဒါႏတောမ်ႏ ထာꩻကိုꩻကွဲꩻယွုမ်းအံႏမုꩻဖုံႏ၊ ဆဲင်ႏဒါႏတောမ်ႏ ခမ်းလင်သားတောမ်ႏ ခမ်းထီရေꩻ စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။
အစဝ်းခိင်ႏ အန္ဒိယယေန်ႏငဲးရေꩻ ဒို့ꩻတခြို့မုꩻ
thumb|ဗောဗောစီး စေႏတီႏတောႏယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻ ပျူစူခြောင်ꩻပုင်ႏစံႏဒျာႏသွူ၊ အဝ်ႏဒျာႏ [[သရေႏခေတ္တရာႏဝေင်ꩻယကိုသွူ။|225x225px]] ပျူစိုး ပျူခေတ်ကာႏလနဝ်ꩻ ဖေႏအာႏအွောန်ႏရေꩻမွေး တယ်ႏပူႏဇောႏစေႏတီႏတောႏဖုံႏသွူ။ ဖရာꩻစေႏတီႏတောႏပုင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တလွုံꩻယွေးဆွာꩻ(ဆလင်ဒါ)ပုင်ႏဖုံႏသွူ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ အဝ်ႏသော့ꩻပါ ဖရာꩻထီꩻတောႏဖုံႏသွူ။ လွူꩻထွားသွူ ပထမသွတ်ꩻ လိုꩻအုံအဝ်ႏသားဖုံႏယိုတဲင် သေနွောင်ꩻပါ မျန်မာဗိသုကာႏယို အိန္ဒိယခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ယေန်ႏငဲးမုꩻဖုံႏ အဝ်ႏဒို့ꩻတခြို့မုꩻအဝ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ သေနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။
ပဂံႏစိုးကာႏလ
thumb|အာနန္ဒာဖရာꩻပုင်ႏစံႏ thumb| ၉ ရျာꩻဗူႏကိုနဝ်ꩻ မျန်မာလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ အခေႏခံႏအွဉ်ႏလွေꩻဗဟိုႏ ပဂံႏဒေႏသတဲင် တယ်ႏထောင်ႏခါꩻ ခွန်ဟော်ခမ်ꩻစိုး အသွုပ်သွုပ်နေးအဝ်ႏသွူ။ တွိုႏပဂံႏခွန်ဟော်ခံꩻ အသွုပ်(၁၁)လဲင်ႏကို ကထွာဒါႏ အနောႏရထာႏခွန်စိုးနဝ်ꩻ ဖြွမ်ႏဗူႏလွေꩻ ဒေႏသနဝ်ꩻကိုဖုံႏတဲင် တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻ ပဂံႏအဉ်ပါယာခမ်းထီနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏ ၁၂ ရျာꩻဗူႏ ခိင်ႏထာႏဝကိုနဝ်ꩻ ပဂံႏကို တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻဗာႏ ဖရာꩻစေႏတီႏ အဆူႏပေါင်ꩻ ၁၀၀၀၀ လွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ thumb|ပဂံႏ သဗ္ဗညုဖရာꩻ၊ ခွန်အလောင်းစည်သူ တယ်ႏပူႏဇောႏခါꩻ ၁၂ ရျာꩻဗူႏထာႏဝခိင်ႏကိုသွူ။ thumb|ပဂံႏကို အတန်သွတ်ꩻဖရာꩻ ဓမ္မရံစီးဖရာꩻ thumb|ထီးလိုမင်းလိုဖရာꩻ သရွတ်နုကဝ်ႏလုဲင်ꩻ thumb|ဂူပျောက်စီးဖရာꩻ(မြင်းကပါ)ရပ် ပကီႏကဝ်ႏလုဲင်ꩻ
ခြဲ့ꩻနယ်ႏကလာႏဗွာကိုလိုနီစိုး
thumb|200|ဝေင်ꩻရန်ႏတကုင်ႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဝွန်ႏတန်ဖုံႏရွုမ်ꩻ ခြဲ့ꩻနယ်ႏစိုးဗိသုကာႏစူခြောင်ꩻ thumb|220|ခမ်းနမ်းဗွေႏလမ်း(သမ္မတအိမ်တော်) ခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၈၀ ဗာႏနေင်ႏ ကအီႏလို့ခိင်ႏ မျန်မာခမ်းထီယို အဝ်ႏထွာလွေꩻစဗာႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏ အိန်းကလေတ်ကလာꩻဗွာသီး ဗိတိသျအဉ်ပါယာကို ခမ်းတခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခြဲ့ꩻနယ်ႏသီး ထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ်နဝ်ꩻ ဗိသုကာႏလဲ့ ပါလွဉ်စွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်ႏလဲ့ ထွာလွဉ်စွဉ်ႏ ခြဲ့ꩻနယ်ႏကိုလိုနီသီး ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ခြဲ့ꩻနယ်ႏအိန်းကလေက်သီးလဲ့ ဝေင်ꩻတန်ကိုနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻစွဉ်ႏ လမ်းပါႏတန်ရွုမ်ꩻအဆောက်အဦးဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖရာꩻရွှေတိဂုံစေႏတီတောႏ
thumb|ဖရာႏရွှေတိဂုံႏစေတီႏတောႏတန် ဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်ႏ
မန်ႏတလေꩻဟော်နန်ꩻ
thumb|ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၀၃ ဗာႏ၊ မန်ႏတလေꩻဟော်နန်ꩻ အစီꩻအဝွေꩻဟော်တန်
သရွတ်နုကဝ်ႏလုဲင်ႏတောမ်ႏ သေင်ႏကဝ်ႏလုဲင်ႏ
thumb|ရွှေနန်းတော်ကျောင်ꩻ သေင်ႏမုဲင်းသက်ꩻကဝ်ႏလုဲင်ꩻစူခြောင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာ ထာꩻယေန်ႏငဲး ကဏ္ဍ:ဗိသုကာႏပညာႏ
မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ
မျန်မာခမ်းထီ(မန်းခမ်း) ယို အိုပ်ချုတ်လွေꩻတွမ်ႏ ဟံႏနယ်ႏ ဒေႏသ ၂၁ ဗာႏ အကျောင်ꩻသေထွꩻဗာႏခလꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ ။ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ ယို ဟဲ့ꩻပြောင်ꩻလွေꩻခန်း နေင်ႏ ၂၀၁၀ ဗာႏ လာ ဩဂုတ် နဝ်ꩻသွူ ။ စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ၊ တနင်္သာရီတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တွမ်ႏ ဧရာႏဝတီႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပါတဝ်ႏ အဝ်ႏကုဲင်ꩻ အလင် တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ ဝေင်ꩻတန်မိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဗွိုန်ချာဗော့ꩻ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်မိဉ်ꩻနဝ်ꩻသွူ ။ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻစရင်ꩻအ အာလွိုꩻသွတ်ꩻ ဒေႏသ တဲင်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏယိုလိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻအဆေ့ꩻကဲယ်ꩻသွတ်ꩻဒေႏသ နဝ်ꩻသွူ ။ ဟံႏနယ်ႏ ဧရိယာ အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်း နဝ်ꩻ အလုဲင်းသွတ်ꩻ ၊ ရန်ႏတကွုန်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ယို ဧရိယာႏ အအဲဉ်ꩻသွတ်ꩻ ဒျာႏသွူ ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏနဝ်ꩻ အလုဲင်းအဝ်ႏ စတုရန်းမဲင်ႏ(၆၁၀၉၀) တဲင် ဒုတိယအလုဲင်းယို စစ်ကိုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် တဲင် အဝ်ႏ (၃၆၅၃၅)စတုရန်းမဲင်ႏ ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ ယို ခွယ်ꩻလွေꩻယင်း ခရဲင်ႏ ဖုံႏတဲင်ကာ အဝ်ႏခရဲင်ႏမꩻ ခွယ်ꩻယင်း ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ ၊ ဝေင်ꩻဖုံႏ ၊ ရပ်ကွက်ဖုံႏ ၊ အွိုင်ႏဖုံႏ တွမ်ႏ ဒုံဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသ
thumb|နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသ
အိုပ်ချုတ်ရေꩻစနိတ်
thumb|right|{{Legend|red|ခမ်းနယ်ႏ}}{{Legend|#Fefee4|တွိုင်ꩻဒေႏသတန်}} ခမ်းနယ်ႏ ဖုံႏ ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖုံႏ တွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဖုံႏ ယို အိုပ်ချုတ်ရေꩻပုံႏစံႏဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ခါꩻလဲဉ်းဒျာႏ ၂၀၀၈ နေင်ႏ ခြွဉ်းဗူႏပုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ ကိုယိုသွူ ။
ခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ဖုံႏ
ခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဖုံႏယို အိုပ်ချုတ်လွေꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ဝန်ႏတန်ချုတ် ၊ ဝန်ႏတန် တွမ်ႏ ရှေ့နေႏချုတ် ဖုံႏကပါဒါႏ ခမ်းအစိုႏရꩻတွမ်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အစိုႏရ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ ။ လွိုက်ရွေꩻခံႏနမ်းခြောင်ꩻတန်ဖုံႏ တွမ်ႏ စဲ့ꩻတပ် နမ်းခြောင်ꩻတန် ဖုံႏ ကပါ ဒျာႏ ခမ်းနယ်ႏလွတ်တောႏ ၊ တွိုင်ꩻဒေႏသတန်လွတ်တောႏ ဖုံႏယို ထွာဒျာႏ မာꩻဥပဒေႏအာႏဏာႏပဲင်ႏအစွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။     ။
နေပီတောႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏ
ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ (၂၀၀၈ နေင်ႏ)အလꩻ ပုဒ်မွူး (၅၀) ကို နေပီတောႏယို အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏတဲင် ၊ ခမ်းနမ်းဗွေႏ နမ်း အိုပ်ချုတ်လွေꩻဒျာႏ အကျောင်ꩻ အွဉ်ႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တွမ်ႏ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ
စစ်ကိုင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန်ကိုနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီ အိုပ်ချုတ်ရေꩻ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီအိုပ်ချုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻဟံႏနယ်ႏ
အပိုလို စီႏမံႏကိန်ꩻဖုံႏ
ကမာꩻထွင်ႏ အပိုလို ထာꩻမာꩻအခြပ်အရဲဉ်ႏဖုံႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၆၈) တောမ်ႏ (၁၉၇၂) အခါႏကာႏလကို အမေႏရိကန်ႏခမ်း အမျိုꩻသာꩻ တလီꩻလောင်း တောမ်ႏ အာႏကာႏသ မို့လောင်းစီႏမံႏဖန်းဖြယ်ရေꩻအစွိုꩻ ကမာꩻဒါႏ ကအွဉ်ႏစွꩻလွေꩻနွောင်ꩻလိုꩻ လာမဲင်းလောင်း ကအောင်ႏမျင်ႏဒါႏ တတိယအလဲင်ႏ အရပ်သားဖဲ့ꩻ(စဲ့ꩻဖဲ့ꩻမွေးတောဝ်း) လိုꩻကထုမ်း အာႏကာႏသယာဉ် ထာꩻမာꩻအခြပ်အရဲဉ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အပိုလိုထာꩻမာꩻအခြပ်အရဲဉ်ႏ (အပိုလိုစီမံကိန်း)ယို လိုꩻသမဲင်ꩻအကို အရေꩻပါကရိုꩻနောဝ်ꩻ လုံးမတ်ကျောက်အလောင်း အွဉ်ႏဒင်ႏနွောင်ꩻခါꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။
အပိုလို ၁ ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏကျာꩻ မေႏခိုးထိုꩻတွော့ꩻ ကထုမ်းပါလွဉ်ꩻသားဖုံႏ သီကုဲင်ထိုꩻꩻဗာႏစွဉ်ႏလဲ့ ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏယိင်း အပိုလို ၈ နောဝ်ꩻတဲ လာတဖူꩻဗဲဉ်အလောင်း လေပ်ဗဲဉ်နွောင်ꩻလွေꩻ ပထမသွတ်ꩻ အာကာသယာဉ်တဲင် ၊ ထွိုင်ႏတွိုႏ ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ ဖျင် အပိုလို ၁၁ နောဝ်ꩻတဲ နီးလ်အမ်းစထရောင်း ကအွဉ်ဟိုဒါႏအစွိုꩻယို အောင်ႏမျင်ႏစွဉ်ႏတွော့ꩻ အရီးစသွတ်ꩻ လင်ꩻတွိုႏလꩻနွောင်ꩻ ယမ်းလꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ လာအလောင်း နောဝ်ꩻသွူ။ အပိုလိုစီႏမံꩻကိန်ꩻယို ထူႏတောအီလွဉ်လꩻနွောင်ꩻ (၈၄၂) ပေါင် မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း (၃၈၂) ကီလိုဂရမ် ကထွူႏဒါႏ လုံးတူႏလာအလောင်း ဖုံႏတဲင် ယိင်းသေနာႏလွဉ်အီ လာခမ်ႏဖာႏ ဟမ်ႏဘူမိသဘာဝ တောမ်ႏ ပထဝီႏသဘာဝဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ကျောင်ꩻသွဉ်လိတ်
ကျောင်ꩻသွဉ်လိတ်သွဉ်လုဲင်ꩻ
"လိတ်လုဲင်ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသွုံꩻအီ ငဝ်းယိုနီငွါနဝ်ꩻ မဉ်ႏယူႏပသောင်းပသာႏထာꩻလဲ့ ထုဲင်ႏမွော့တစွိုꩻချင်ႏလွုမ်ꩻ၊ ထုဲင်ႏဒျာႏတငွါလွုမ်ꩻ၊ တကွာႏညာꩻလောက်တဝ်းဝင်ꩻ၊ ယူႏဒျာႏထင်းဒျာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻပငါပရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏယူႏစဲင်းစဲင်းလွေꩻ တဖြုံႏစီႏ အခရာႏထန်ႏ (အဓိပ္ပါယ်ႏ)နဝ်ꩻ တပီတဝ်းဝင်ꩻ၊ တခြောင်ꩻစီႏဒျာႏ၊ ကွာႏညာꩻယော့တဝစ်ꩻတန်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ပွိုးတမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိတ်တဲ့ လိတ်ဒျာႏ၊ လုဲင်ꩻတဲ့ လုဲင်ꩻဒျာႏ၊ တဗွုန်ပီတဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ကွဲးတွော့ꩻ လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိတ်ကို ထေလွဉ်အနမ်းအခြုံ၊ အကွက်ꩻအလုဲင်ꩻ မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တပေါႏတရွို့ꩻညာꩻတဝ်း ရိုꩻဗာႏဖျင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဠိပုဒ် လေခ-ကိုလွဉ်၊ ခ-နဝ်ꩻ မဉ်ႏအွဉ်ႏထွာအီအသွတ်ꩻလဲ့ လေခ်-အငဝ်းထန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏခြုဲင်းငဝ်းနဝ်ꩻ ထီႏလိတ် ဟဲ့ꩻဒျာႏလေခ်တွော့ꩻ မဲဉ်ႏသော့ꩻ ပါဠိကိုလွဉ်တမျိုꩻနေနေနဝ်ꩻသွူ။ လေခ-ပုဒ်ယို အဟော်ꩻ တဲမ်း ခြဲစ်ꩻ ကဲစ်ꩻ မုဲင်တောင်ꩻအီ အသုဲင်နဝ်ꩻသွူ၊ ထာꩻမာꩻတဗာႏဗာႏ၊ ဝတ္ထုထာꩻခြိုꩻ တစွိုးစွိုးယို ဖေႏကတောင်ꩻအီအသုဲင် အမောင်ꩻအနေႏ ကတဲမ်းခြဲစ်ꩻအီနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလိတ်သွူ၊ လုဲင်ꩻ-နဝ်ꩻ နီကတဲမ်းခြဲစ်ꩻ ကဲစ်ꩻမုဲင်သေꩻခါꩻဒါႏ တောင်ꩻအီခရာႏဖုံႏယို ဖေႏကကုဲင်ထိုꩻမားဗာႏပုဲင်ႏတဲင် ရဲးအီဖေႏ အန္တရာယ်ႏ အစွိုးစွိုးအဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စိမ်စွဉ်ႏလိုꩻမျိုꩻရန်ႏသူႏ လိတ်သမဲင်ꩻထွုံꩻစံႏ ယေန်ႏငဲးရန်ႏသူႏဖုံႏယို နေးတွမ်ႏလုဲင်ꩻတဲင် ရဲးဖေႏဗာႏ၊ ကမ်းဖေႏဗာႏ၊ တင်သော့ꩻဖေႏဗာႏ တွမ်ႏသွီႏသက်နဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်တွမ်ႏလုဲင်ꩻယို အရေꩻတန်နုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻတွော့ꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻအဝ်ႏလိုႏဒါႏငါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နီပအိုဝ်ႏလုဲင်ꩻတွမ်ႏ ခယ်ႏလုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ကရီးခါတမွူးချင်ႏ၊ တပဲင်ꩻချင်ႏ။ အရွီးခိုးထျꩻထောင်ꩻ အဝ်ႏဆွိုင်ꩻဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏတတဲက်ꩻမွန်ဗန် ပြွူႏဖြိုထန်ႏလွဉ် တသွုန်သွုန်ဝင်ꩻတဲင် နီပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ကွပ်အွဉ်ႏရေꩻတဝ်းထာꩻ၊ ကွပ်အွဉ်ႏဖွီဖုဲင် ယူႏဖွီဖုဲင်ထာꩻ၊ အွဉ်ႏတဝ်းအငိုꩻထိုနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလုဲင်ꩻ ထိုꩻမားဗာႏ၊ ခယ်ႏနဝ်ꩻ ကွပ်ဝင်ꩻအွဉ်ႏရေꩻတဲင် ဝင်ꩻလုဲင်ꩻပညာႏ လဲင်ꩻစာအံႏဗာႏနွောင်ꩻ၊ ခမ်း(နွောင်ꩻဟံႏ)ကမ္ဘာႏဆꩻကီသွူ။ နီပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏယူႏတဝ်း ဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻတာႏ၊ ထာꩻသေဉာဏ်ႏဆေ့ꩻ မဲ့ခေ့ꩻနားအွိုင်၊ ကတူႏပီဒွုန်ငါႏနဝ်ꩻမꩻ ရတနာႏအဝ်ႏသွူအထျꩻလဲ့ အွဉ်ႏပရီႏပရာႏ၊ ဝေါင်းနုဲင်ႏထျꩻခန်းသော့ꩻလို့ဒျာႏ ထာꩻအီႏဗွုံꩻခြာ၊ အွဉ်ႏခြွဉ်းထိုꩻမားလွဉ်ꩻဒျာႏထီတဲင် ယိုခါနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလုဲင်ꩻ ကေားဒါႏတဲဝါးသား ဆေ့ꩻခြေားမွေးငါႏ မရေႏမရာႏသွူ။ ယိုခါနဝ်ꩻ ခေတ်ပညာႏဒျာႏ "ဒါႏလုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻအီတမုဲင်ꩻ၊ နာꩻဒါႏလုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ရဲးဆွုမ်ႏခွေတလေးရာႏ၊ တနတ်ရာႏ ဒါႏနေဟောင်း"တွမ်ႏဖြောင်းယုတ်ဖွိုႏတွော့ꩻ ဒေါ့ꩻသော့ꩻ၊ သွင်ꩻသော့ꩻထိုꩻ လိုꩻပေႏခေတ်တသာ သꩻရာႏကိုနဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻကေားမဲဉ်ဒါႏလုဲင်ꩻသား ဆေ့ꩻထိုꩻဗာႏ၊ ကေားဒါႏထွူလဲဉ်းသားလဲ့ တမဲဉ်သွဉ်ဖေႏဆုဲင်ꩻတဝ်း လိုꩻပေႏခေတ်သာအလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏကတူႏခီးကို ဒါႏလုဲင်ꩻမာꩻအီတမုဲင်ꩻ-ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို မဉ်ႏတခုဲင်ႏထန်ႏထိုꩻတဝ်းဒွိုန်း၊ မဉ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻစွူစွူကဒွိုန်းနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏဖဝ အီႏလွစ်ထန်ႏဗာႏ ဝင်ꩻသွဉ်းသယ်ႏဖဝယို တယိုꩻတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။
လုဲင်ꩻယိုအရေꩻတန် တတွာမုဲင်ꩻ၊ အစွူႏအာႏ အဝ်ႏတတွာမုဲင်ꩻ၊ အငိုꩻထို(တန်ႏဖိုꩻ)တန်တတွာမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ရီစံꩻဗော့ꩻ လိုꩻလွေꩻညာꩻတဖူꩻသား၊ လိုꩻကလွေꩻမာꩻထာꩻမာꩻ ထုဲင်ꩻခမ်းသား၊ မလေးရှားခမ်းသားသူꩻ အသေသွတ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခယ်ႏမူႏ၊ ဂျပန်မူႏ၊ ကိုးရီးမူႏဖုံႏသူꩻ ဝင်ꩻဒါႏလုဲင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻလိုꩻမူႏ မူႏနံꩻတဖြာꩻဖြာꩻဒျာႏ လယ်ႏပတ်ခူကမ္ဘာႏဆꩻကီ ပလဲင်ꩻစွစ်ꩻ၊ ဝင်ꩻငမ်းတဝ်းတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ ဝင်ꩻလိုꩻမျိုꩻလင်ꩻ စောက်ကာꩻတွိုင်ꩻတဗွုန်ႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻထင်းဖွီထီႏပေႏ တဗွုန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ နီပအိုဝ်ႏမူႏနဝ်ꩻ ကွပ်ဒါႏတဝ်းလုဲင်ꩻတဲင် လွေꩻပွယ်ꩻလင်ꩻဆေ့ꩻငါတဲ့ လွေꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ သꩻတဆွော့ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻထွို့ꩻငင်ႏစောက်ကာꩻသွူလဲ့ ခံႏဗာႏဒျာႏဗွီႏဗွီႏ၊ မဉ်ႏကွိုꩻပညာႏထင်ႏရွုမ်ꩻလဲ့ သမ်းတသေနာႏတဝ်း ဥပဒေႏ၊ မဉ်ႏကွိုꩻတရန် နက်ချာဝင်ꩻလဲ့ နမ်းလောင်း လုဲင်ꩻပညာႏသမ်းအဲဉ်ထဝ်းတဲင် ခံႏဗာႏတေ့ꩻတေ့ꩻဒျာႏအဆာ၊ ဒေါ့ꩻနယ်မွိုးဖါလဲ့ မော့ꩻတေားထဲင်းငဝ်းခွန်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမူႏသီးအမျိုꩻ သမ်းဒီႏရာႏဒါႏထဲင်းတဲင် မဉ်လꩻသွူဝင်ꩻပိုလဲ့ ဒုံကိုဝင်ꩻတွယ်ႏတံႏအံႏဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ မွိုးဖါမဲ့ငါ ပေႏဗာႏဒျာႏခေါ်ခေါ်၊ အပိုမူႏနမ်း ခံႏဗာႏဒျာႏအထာꩻဆာခေါ်ခေါ်တဲင် အဝ်ႏစွဉ်ႏခံႏဗာႏ အဆာကွေႏကွေႏနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏမူႏဖဝနဝ်ꩻ ဟဝ်သညင်ꩻခရာႏတန်နဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ ခယ်ႏလဲင်ꩻရိုꩻ "နီခယ်ႏမူႏ လွေꩻဝင်ꩻခမ်း ဒါႏသဲင်ꩻဉာဏ်ႏ၊ သီပအိုဝ်ႏမူႏ ထန်ႏဝင်ꩻခမ်း လꩻသဲင်ꩻပို"တဲ့ ကေားဟွုန်ထွꩻဗာႏ ပအိုဝ်ႏပိုတဖြာꩻ အီႏခံႏစာꩻဗာႏတတွာမုဲင်ꩻ၊ ယူႏဆုဲင်ꩻယွယွစံꩻဗဲင်းဝင်ꩻလုဲင်း။ ခယ်ႏမူႏနဝ်ꩻ ပေါႏအီႏလွေꩻသွူ ဝင်ꩻခမ်းဝင်ꩻထီလဲ့ ဝင်ꩻမွိုးဖါ သွဉ်ဖေႏပဲင်ႏသွူလုဲင်ꩻပညာႏမꩻ ကွဲးထွဉ်ႏလွေꩻ၊ ပေါႏထန်ႏလꩻဗꩻသွူလဲ့ သꩻဆွော့ꩻကတဲ့ꩻစွဉ်ႏ၊ နန်းလွဉ်ꩻခရာႏ တလိုႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻပိုမူႏနမ်းလောင်းလဲ့ ရေဒါစက်နားရီႏ ဆွဖေႏပါလွေꩻထွူ ဝင်ꩻပိုမူႏတွိုႏမုဲင်ꩻကို အဝ်ႏလမ်းကို ဆꩻချာ ထွားထီႏလွေꩻလွဉ်ꩻ တသေႏသေႏနဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏလိုꩻခို တလွုမ်းနမ်းတဝ်းတဲးတဲးနဝ်ꩻ လွေꩻစွပ်ꩻစံꩻမွိုင် ခယ်ႏမူႏနဝ်ꩻ ရော့ꩻရော့ꩻတဝ်း ခယ်ႏမူႏယမ်းလꩻစွဉ်ႏ အငွဉ်ꩻကွေႏကွေႏသနယ်၊ နီပအိုဝ်ႏမူႏ အီႏယမ်းလꩻဝင်ꩻငွဉ်ꩻတွမ်ႏရိုꩻပုဲင်ႏ ဝင်ꩻချာႏတခို့ချာတအာသွူမဉ်ႏတဲ့ သာတန်ငါထာꩻ ခုဲင်ႏဗွုန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ပွိုးတမုဲင်ꩻ လိုႏဟဝ်ယူႏငါႏဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ယိုခါနဝ်ꩻ "ဒါႏလိတ်ပအိုဝ်ႏ မာꩻအီကဲးတမုဲင်ꩻ၊ အီႏလွေꩻသွုံꩻမုဲင်ꩻကို"ကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏဗဲ့ꩻအွော့ꩻစစသွူ၊ နီပအိုဝ်ႏ အရွီးအခိုႏ ထွုံꩻစံႏဟဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏသတိꩻဟဝ်ဟဝ်ဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏဖေႏဒေါ့ꩻသော့ꩻတဝ်း နီပအိုဝ်ႏခြာ၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏဒေါ့ꩻလဲ့ တလဲင်ႏချင်ႏ အဝ်ႏလိုႏရဲးလꩻလꩻထွူဝင်ꩻ ပငါပရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းမဲ့ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်ယိုလဲ့ ထိုꩻမားဒါႏယင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
မဟာကစ္စာယနမထေရ်ႏ
"မဟာကစ္စာယနမထေရ်ႏဝတ္ထု"
၉၄။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ဝါးလေားရထာꩻသား ကပွိုက်ငဲခါꩻဒါႏ သေဖုံႏနောဝ်ꩻ မရုဲင်ꩻတသွိုး အုံစွူဖြွိုးဒါႏလွသွူ၊ ဗွန်ပီနဝ်ꩻနေနေ ရဟန်ꩻမုဲင်ꩻယောဝ်း အဣန္ဒြေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ငိမ်ꩻငဲ့စွူဖြွိုးငါႏဖုံႏသွူ၊ ကပယ်ႏထိုꩻမာႏန၊ အာသဝတအဲဉ်ထဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻဗွေစွုံႏ ဂွုဏ်ႏကအဝ်ႏဒါႏ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻအတွက် လူꩻသီးဖုံႏတဲ့ ရက်လွငါႏဖုံႏသွူ။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ မဟာကစ္စာယနမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ပေါႏထိန်ꩻဟဝ် ဣန္ဒြေႏ ဝင်ꩻရိုႏသေႏ ဝင်ꩻနစ်သက် ဝင်ꩻရက်ငါႏ၊
၂။ ခွန်သိကျာꩻခန်းတဲ့ယဝ်း ဝင်ꩻငေါဝ်းသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ငေါဝ်းကဲ့ꩻရဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း၊
၃။ လိုꩻတွမ်ႏရိုꩻမွုန်း လူꩻသိကျာꩻတန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ႏစွယ်ꩻအောဝ်ႏဒျာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
"သာရိပုတ္တရာႏမထေရ်ႏဝတ္ထု"
၉၅။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ပုဂ္ဂိုလ်ႏမုဲင်ꩻတယဝ်း ဗွန်ပီနုဲင်းဟံႏတဲင် မာꩻချာဒါႏတဝ်းဝင်ꩻ၊ အကျင်ꩻဟဝ်တဉ်ႏခွေါင် နုဲင်းတခါꩻပေါင်၊ လောကဓံႏသွစ်ꩻချက် လွဉ်နက်တဲ့ယဝ်း ထွာရာꩻတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ အကျင်ꩻဟဝ်ဗွာ အသꩻနဝ်ꩻစွူ နုဲင်းဟံႏဗော့ꩻကင်ꩻရောင် ထီနောင်နဝ်ꩻသွူ။ သဘော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻကအဝ်ႏခါꩻ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻအတာႏ သံသရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းဒွုမ်။
"လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ သာရိပုတ္တရာႏမထေရ်ႏဝတ္ထုယိုတဲင်-
၁။ ကမဉ်ဒါႏဒါႏ အရာႏမဉ်ထိုထို လိုꩻတကေးသား၊ လိုꩻလွꩻထီႏသား၊ လိုꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻသား အောဝ်ႏဒျာႏ၊
၂။ အွဉ်ႏအပွေႏ-ရေႏအပဲစ်နဝ်ꩻ အမဲစ်အဲဉ်ထဝ်း၊ ကော့ꩻမာႏဆုဲင်ꩻနောင်ႏတ၊ မော့ꩻဗာႏ ထာꩻဒုက္ခလွုမ်ꩻ၊
၃။ လိုꩻမျတ်သꩻဗွန်ဟံႏ၊ မော့ꩻလောကဓံႏတဲ့ သယ်ꩻခံႏဒျာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ၊
၄။ ပဲစ်မာႏရဟန္တာႏနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏသွူးစွဉ်ႏ ထာꩻဒုက္ခ၊
၅။ ပဲစ်မာႏသွူဝင်ꩻ မဉ်ႏတောင်ꩻပြန်ႏချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏသယ်ꩻခံႏ၊ ဝင်ꩻမဉ်ႏအွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻတောဝ်းနဝ်ꩻ အပဲစ်ခံႏဗာႏ သံသရာႏ တသွုပ်ထွူတသွုပ်-အကျောင်ꩻ စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေဗာႏ လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻအီသတိꩻအာငါႏသွူ။
မဟာကဿပတပဲ့ꩻ
"မဟာကဿပတပဲ့ꩻခင်ႏထျꩻဝတ္ထု"
"လꩻဗဟသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို" ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ဗွေႏမဟာႏကဿပ တပဲ့ꩻခင်ႏထျꩻဝတ္ထုယိုတဲင်- ၁။ ဝင်ꩻမာꩻဒျာႏတဲင် ရိုꩻခွေမာꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏမွေးအီနမ်းနောဝ်ꩻ ထွာထာꩻအံႏလဲဉ်ဝင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ မဲ့ငါပေႏ တရေႏကုဲင်အီဒါႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ နေးတွမ်ႏအမဲဉ်ႏတရာꩻတဲင် ဆရာꩻသမာꩻသီး ကဆွုံꩻမꩻနဝ်ꩻ ဟောဝ်သꩻလျားချာတဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏဆရာႏအကျောင်ꩻ၊
၄။ ပေါႏမော့ꩻတဝ်း သွꩻဟောဝ်နဝ်ꩻ အုံတဖြာꩻငါနဝ်ꩻ မွေးထဲင်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
မဟာကဿပထေရ
၉၁။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- သတိꩻကအဝ်ႏဒါႏ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏတရာꩻ ကျိုꩻစာꩻဒျာႏသွူ၊ ရဟန္တာႏဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ သꩻတမွန်းပျောႏလွတဝ်း ကာမဂွုဏ်ႏအလောင်းသွူ၊ ဝါးဟင်္သာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ကဒေါ့ꩻဟံႏကို ဗိုစတဲင်ယို စွဉ်ꩻထိုꩻထွူတဲင် ကကျောင်ႏညာꩻထိုꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ရဟန္တာႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တဏှာႏကားကအဝ်ႏယို စွဉ်ꩻလို့လဲဉ်းသွူ။
'ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ ကဿပဝတ္ထုယိုတဲင် လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ ထာꩻဆုꩻတောင်ꩻ (ကုသိုလ်ႏ)ပန်ချာပါမꩻ ထွာလꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏထူꩻ၊
၂။ ဘုရာꩻ (တတိယ)တပဲ့ꩻတန် တန်သွူမဉ်ႏတဲ့ ကောကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻသား အဝ်ႏ၊
၃။ ခြွေခါႏခါႏ-ကေန်ꩻခါႏခါႏ သံႏသရာႏ တဖူꩻလွေꩻသားဘဝ၊
၄။ နီဗွေႏဘုရာꩻနောဝ်ꩻ အုံဒျာႏအမွေးအမဲဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်ဖြေႏသျင်ꩻဖေႏ၊
ဈာန်ႏ
ဈာန်ႏ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကောပ်ပွိုးယူႏဒါႏ အာႏရုံႏ၊ ထွားဗော့ꩻဒါႏအာႏရုံႏနဝ်ꩻတဲ့သင်၊ ကောပ်ပွိုးရဲးပေ့ꩻခါꩻ အကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻခိုးကျောမ်ꩻထိုꩻဒါႏ နီဝရဏတရာႏဖိုင်ႏနဝ်ꩻတဲ့သင် ဟဲ့ꩻဗာႏ "ဈာန်ႏ"နဝ်ꩻသွူ။ နီဝရဏတရာꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ - မဲန်ခံႏစာꩻဒါႏ ကာမဂုဏ်ႏအာႏရုံႏသူပါꩻ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏ - သꩻလျားဒါႏထာꩻ(ဒေါသထန်ႏ)၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ - မဲ့ခေင် တခေင်ꩻထာꩻ, အုံထာꩻတငွေါဉ်ႏငဲ့၊ ဥဒ္ဒစ္စကုက္ကစ္စနီဝရဏ - သꩻလွင်ꩻ, ထာꩻခိုးလျားမုꩻ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ - သꩻထွာနီလီး(သꩻသံသယထွာ)၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ - တသေထီႏတဝ်း အပဲစ် ယိုသူပါꩻသွူ။
ဥပက္ကိလေသတရာꩻ ၁၀-ပါꩻ
ကပွာꩻမျာꩻအာထုတ်ဒါႏ ဝိပဿနာႏတရာꩻ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻ မိဉ်ႏတွိုႏလွေꩻ ဥဒယ ဝယဉာဏ်ႏမိဉ်(ဖြား)ခိင်ႏနဝ်ꩻ မဂ်တုဖိုလ်တုတရာꩻပေါႏလွောဉ် ထီႏလွောဉ်ဒါႏ သꩻအလောင်းယိုနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဒုံပုံꩻချို့ꩻထီ
ဒုံပုံꩻချို့ꩻထီ ဒေႏသခံႏ မွိုးဖြားဖါဖြားသီး ကတဲႏစချို့ꩻထီဒုံနဝ်ꩻ ထွာကွို့ꩻထာꩻလိုပ်ꩻတုံး သိုမ်းဗူႏပေႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏဆုဲင်ꩻပင်လောင်ꩻခမ်း ပအိုဝ်ႏဖုံႏပြောင်ꩻခြုဲင်းအာလွဉ်တဲင် မဟာႏသက္ကရာဇ် ၁၃၁၄ ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒဲဉ်ကံလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏ အဝ်ႏသိုမ်းစုအရန်းပြောင်ꩻလွေꩻဒုံအရန်း တဲႏထောင်ႏလွေꩻ ဒုံပုံ့ꩻချို့ꩻထီနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၃၆ ဗာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏလူႏလွေꩻစ ကောင်ရွဉ် စေႏတီႏတန်နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၃၇ ဗာꩻ ဝါႏခေါင်ႏလာဆန်ꩻကို တယ်ႏလူႏလွေꩻစ ဖရာꩻကိုးနဝင်းစေႏတီႏတန်နဝ်ꩻသွူ။ အစဖရာꩻကိုးနဝင်းစေႏတီႏ ထပ်မံႏ(၃)လဲင်ႏထွူတဲင် ယိုခါ ထွာ"ခမ်းကိုခွꩻစေတီႏ" (ပြည်တော်အေး) နဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၄၅ ဗာႏ ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ မွူးနီꩻသောကျာႏနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻလွေꩻ ချို့ꩻထီဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။
ချို့ꩻထီဒုံသားအမျာꩻယို ကောပ်ပွိုး အွဉ်ႏဖေင်ꩻတဝ်း ဖရာꩻ၊ တရာꩻ၊ သင်္ဃာႏ ရတနာႏတဲင် ဆဲꩻကပ်ပါ ဗွေႏသံႏဃာႏ တဲႏလူႏသေꩻခါꩻဗာႏပါ ကျောင်ꩻတန် နာႏခံဗာႏပါ သံႏဃာႏသီးဩဝါဒတွော့ꩻ လိန်ႏမာႏအီလွဉ်ရပ်ဒုံကို ကအွဉ်ႏထွော့ꩻဒါႏ စီꩻကန်ꩻချက်ဖုံႏ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ အွုပ်ချုပ်ရေꩻ စတဲင်.. လွောက်နာႏလို့ဝင်ꩻဖုံႏမꩻ လေလုဲင်းထွန်ꩻကာꩻလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ “ချို့ꩻထီပြွူႏဖြိုလွိုင်ႏကွုန်ꩻမုꩻ” အနေႏ ချို့ꩻထီ/ဟံႏဖြေင်းဒေႏသကို အာႏကွိုꩻချာတောမ်ႏနမ်းအာႏတဲင် အဝ်ႏတဲႏခါꩻပါ ဆေꩻချို့ꩻထီ/ဟံႏဖြေင်းအဝ်ႏသွူ။ ခမ်းသားအမျာꩻ စီꩻပွါꩻရေꩻအတာႏနဝ်ꩻ ကိဉ်းအာ ထွာဒျာႏဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအကို အဓိကဆို့ꩻလွေꩻ ပြောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ - ဗေခြောင်၊ ပဲလော်၊ ဗွူ၊ ကဝ်ႏလာ စတဲင်အဝ်ႏဆို့ꩻရုဲင်ပါသွူ။ ဖက်ꩻခေါ်၊ ကုလာပဲ၊ အေင်၊ ဗေဟမ်ႏ ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလိုပ်ꩻမာꩻပါသားတဲ့အဝ်ႏနေနေသွူ။
ကဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ ပုံꩻချို့ꩻထီ အခရာႏ
ချို့ꩻထီဒေႏသအရပ်နဝ်ꩻ ထီစွုမ်းထီထန်ႏတသေႏ ထွာဒျာႏပုံꩻ တောမ်ႏ တနွိုင်တန်ကို ထွာချို့ꩻဖုံႏ ခင်ႏလမ်းအုံကွူႏအနေးတဲင် ဟဲ့ꩻစပ်လွေꩻ "ပုံꩻချို့ꩻထီ" နဝ်ꩻသွူ။ အမဲန်ႏနဝ်ꩻအဝ်ႏဟဲ့ꩻဖို "ချို့ꩻသီ" နေးနဝ်ꩻသွူ။ ချို့ꩻသီနဝ်ꩻ "ခ"တောမ်ႏ"သ"ယို ရန်ႏဖက် ”ကိုးနဝိင်း” ဗွေတဝ်းတဲင် ပေႏတင်ႏနယ်ꩻအလꩻ ဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻယင်း "ပုံꩻချို့ꩻထီဒုံ" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏရောက်စောက်ꩻကိုဒုံဖုံႏ
မဟာဓနကွုန်ႏသယ်ႏတန်
"မဟာဓနကွုန်ႏသယ်ႏတန်ဝတ္ထု"
၁၂၃။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- လယ်ႏစာတခြိုꩻ ကွုန်ႏသယ်ႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဆေ့ꩻပေႏ၊ တွိုႏတခြိုꩻစာတာႏ အာငါႏဗွေလော၊ ဖြေꩻစာကျင်ႏလယ်ႏ ပါꩻကွုန်ႏသယ်ႏတန်နဝ်ꩻ ဘေꩻအဝ်ႏဒါႏ တဖူꩻမာႏယို လွေꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ဖုဲင်းညာꩻထိုꩻဒျာႏ၊ ထွားနုဲင်းတုꩻဗာႏ ဥပမာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻယင်၊ သက်ကမဉ်ထို စိုးကမဉ်ဆွာꩻ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ မာꩻသီဒါႏလိုꩻ အစွူႏမျိုꩻယို အွꩻတဝ်းလာꩻလာꩻ ထိုꩻညာꩻညာꩻဒျာႏ၊ ထွားနုဲင်းပွုံႏခွိုင်ꩻ တဲ့က်တွိုင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻယင်၊ ပညာႏအဝ်ႏမဲ့လေ ရဟန်ꩻကသူႏသေထာꩻနောဝ်ꩻ ပစျꩻပစိꩻတဲ့ယောဝ်း ထာꩻတဟောဝ်တဝ်း အကုသိုလ်ႏယို ဟောဝ်သျောင်ႏညာꩻညာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဟော်ꩻထွားသွဉ်ဗာႏ "မဟာဓနကွုန်ႏသယ်ႏတန်"ဝတ္ထုယိုတဲင် "လꩻဗဟုသုတ၊ လꩻသတိꩻနုဲင်းယို"
၁။ လိုꩻခြွေချမ်ꩻသာႏ စေႏတနာႏကအဝ်ႏလိုꩻနောဝ်ꩻ ကေႏညိုႏသံဃာႏ မဉ်ကပ်ဒျာႏသွမ်ꩻ-
၂။ လိုꩻသꩻရင်ꩻဟောဝ် လိုꩻသူႏသေထာꩻနဝ်ꩻ သွꩻပေႏခန်းတဲ့ယဝ်း ပေါႏမာꩻထာꩻကုဲင် (အကုသိုလ်ႏ)နဝ်ꩻ ဖေႏအာႏတဝ်း၊ ဖေႏအာႏဒျာႏ လိုꩻဟောဝ်၊ အုံဒျာႏလိုꩻဟောဝ်ဖဲ့ꩻ-
၃။ လဲ့ꩻဖုဲင်းသျောင်ႏညာꩻ ရန်ႏသူႏမꩻ ဘေꩻရန်ႏကင်ꩻ၊ သွꩻဟဝ် ဖေႏသတင်ꩻမꩻ လွစ်ရန်ႏသူႏ-
၄။ ဘေꩻရန်ႏတအဲဉ်ထဝ်းအရပ်၊ အကျိုꩻကအောဝ်ႏရာꩻ အရပ်နဝ်ꩻ အုံမꩻခွꩻသꩻချမ်ꩻသႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻလꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
မလေးသျားခမ်းထီ
မလေးသျားခမ်းထီ (အဲင်းကလေတ်: Malaysia) (မလေး: ) နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကကျင်ꩻသုင်ꩻဒါႏ ဖြယ်ဒရယ် စည်းမျဉ်းခံ ခွန်ဟော်ခံꩻစနိစ် ခမ်းတခမ်းဒျာႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ အာသျခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ကိုသွူ။ မလေးသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ ခမ်းနယ်ႏအဝ်ႏ(၁၃)ဖြုံႏ တောမ်ႏ ဖြယ်ဒရယ်ဟံႏနယ်ႏ အဝ်ႏ(၃)ဖြုံႏသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏအအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏစတုရန်းမဲင်ႏ ၁၂၇,၇၂၀ မဲင်ႏ (စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၃၃၀,၈၀၃ ကီလိုမီတာ) ရပ်တဲင် ခယ်ႏပင်ႏလယ်ႏခဝ်နဝ် အဝ်ႏခါႏခါꩻဒါႏ ဟံႏနယ်ႏအဝ်ႏ(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻမꩻ ဟံႏနယ်ႏ(၂)ဖြုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဖန်လွေꩻ ကြွန်ဗူႏမလေးသျား တောမ်ႏ မလေးသျားကွဉ်ႏ(ဗော်နီယိုမလေးသျား) နဝ်ꩻသွူ။ မလေးသျားခမ်းထီ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻကွာလာလမ်ပူတဲင် ဖြယ်ဒရယ်အစိုႏရရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻပူထရာဂျာရားကိုသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအရမ်ꩻအလꩻ မလေးသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ သန်း(၃၀)လွိုတဲင် မလေးသျားခမ်းသားအဝ်ႏ (၉၁.၈%)သွူ။
left|thumb|250x250px|[[:en:Petronas Twin Towers|ပက်တရွန် မဲးရွာ တာဝါတွိုက်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻမွူးဟာခိန်ႏ]] ကြွန်ဗူႏမလေးသျားဒေႏသ အကူအနားနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻတောမ်ႏ ထုဲင်ꩻခမ်းထီ ဟံႏကောင်တောမ်ႏပင်ႏလယ်ႏ၊ သေင်ကာပူခမ်းထီ၊ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီ၊ အဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီဖုံႏသွူ။ မလေးသျားကွဉ်ႏ(ဗော်နီယိုမလေးသျား)နဝ်ꩻ အကူအဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻ ဗရူနုဲင်းခမ်းထီ၊ အဉ်ဒိုနီးသျားခမ်းထီ၊ ဖိလပုဲင်ခမ်းထီ၊ ဗီယက်နမ်ခမ်းထီတောမ်ႏ ပင်ႏလယ်ႏဖုံႏသွူ။ မလေးသျားခမ်းထီကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ သန်း(၃၀)လွိုတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ထွာလိုꩻဖြာꩻအအာသွတ်ꩻ အဝ်ႏအရန်း(၄၄)သွူ။ ယူရေးသျားတွိုက်တန်အကို အခဝ်နဝ်သွတ်ꩻအမုဲင် ကထွာဒါႏ တန်ဂျွန်ပီရိုင်း နဝ်ꩻ အဝ်ႏမလေးသျားခမ်းကိုသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ယဉ်စွန်းတန်း(၂)ဗာႏအခါႏတဲင် အဝ်ႏလွေꩻ ထာꩻလျားဖဲ့ꩻဒေႏသကိုတဲင် ကမ္ဘာႏလောင်း ကအဝ်ႏဒါႏ မက်ဂါဒုဲင်ဗတ် ခမ်း(၁၈)ခမ်းကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါသော့ꩻ ခမ်းတခမ်းနေနေတဲင် တရိစ္ဆာန်ႏတခြာခွိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻအာတန်သွူ။
အမိဉ်ꩻခရာႏ
thumb|left|alt=English Map of Southeast Asia, "MALAYSIA" typeset horizontally so that the letters run across the northernmost corner of Borneo and pass just south of the Philippines.|၁၉၁၄ ဗာႏ [[အမေႏရိကန်ႏခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ကထေဒါႏ ဟံႏပုင်ႏကိုနဝ်ꩻ မလေးကြွန်ဗူႏဖုံႏယို အဝ်ႏတဲမ်းမုဲင်ခါꩻအမိဉ်ꩻ မလေးသျားသွူ။]] "မလေးသျား" ကရိုꩻဒါႏ အမိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ "မလေး" ကဟဲ့ꩻဒါႏအမိဉ်ꩻတောမ်ႏ လဲတ်တဉ်-ကရိဘာႏသာႏ အပိတ်ငဝ်းငွါ "သျား" ပေါင်ꩻစပ်ခါꩻဒျာႏဝင်ꩻသွူ။
အိုပ်ချုတ်ရေꩻဟံႏနယ်ႏ
မလေးသျားခမ်းထီနဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏခါꩻတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ(၁၃)နယ်ႏ တောမ်ႏ ဖြယ်ဒရယ်ဟံႏနယ်ႏ(၃)နယ်ႏ ကပါဒါႏ ဖြယ်ဒရေးသဉ်းတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏယို ဖြယ်ခါꩻယင်ူ ဒေႏသ(၂)ဖြုံႏတဲင် ခမ်းနယ်ႏ(၁၁)နယ်ႏတောမ်ႏ ဖြယ်ဒရယ်ဟံႏနယ်ႏ(၂)နယ်ႏ ကပါဒါႏ မလေးကြွန်ဗူႏလောင်း ဒေႏသတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏ(၂)နယ်ႏတောမ်ႏ ဖြယ်ဒရယ်ဟံႏနယ်ႏ(၁)နယ်ႏ ကပါသော့ꩻဒါႏ မလေးသျားကွဉ်ႏ ဒေႏသဖုံႏဒျာႏသွူ။ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏယို ဖြယ်လွေꩻယင်း ခရဲင်ႏဖုံႏ၊ အဝ်ႏခရဲင်ႏယို ဖြယ်လွေꩻယင်း မူကဉ်ကဟဲ့ꩻဒါႏ ဒေႏသဖုံႏသွူ။ သာဗားတောမ်ႏ သာရာဝပ်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခရဲင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ခြွဉ်းလွေꩻယင်း တွိုင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ခမ်းနယ်ႏဖုံႏအတာႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ဒရယ်အစိုႏရတောမ်ႏ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရဖုံႏ အဝ်ႏဖန်းဖြယ်လွေꩻဒျာႏဝင်ꩻတဲင် ဝွေꩻသီးဖုံႏအကို တဗွိုန်ပီတဝ်းဒါႏ ဩဇာႏအာႏဏာႏဖုံႏ အဝ်ႏလွ့အစွိုးစွိုးသွူ။ ဖြယ်ဒရယ်ဟံႏနယ်ႏဖုံႏတာႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ဒရယ်အစိုႏရ အိုပ်ချုတ်စွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ အရန်းဖွိုႏအခဝ်လ့ အိုပ်ချုတ်ရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေႏသခံႏအာႏဏာႏပဲင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခွုမ်မာꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏပါလွေꩻ ဝေင်ꩻတန်ကောင်သီ၊ ခရဲင်ႏကောင်သီ၊ မျူနီသီပယ်ကောင်သီ စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဖြယ်ဒရယ် ဖြွမ်းဗူႏပုင်ႏ အခေႏခံႏဥပဒေႏအလꩻ ဖြယ်ဒရယ်ဟံႏနယ်ႏအထန်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဒေႏသခံႏ အာႏဏာႏပွိုင်ႏသားဖုံႏယို အဝ်ႏဒျာႏ ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရ စီႏရင်ႏပဲင်ႏခွင်ꩻဆꩻလ့ကိုလဲ့ တွိုႏအမွေးအထန်ႏနဝ်ꩻ ဖြယ်ဒရယ်အစိုႏရ အဝ်ႏနွို့သျုက် ခမ်းနယ်ႏအစိုႏရ ကိစ္စဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ဒေႏသခံႏအာႏဏာႏပွိုင်ႏသားအစွိုꩻ အဝ်ႏ(၁၄၄)၊ ဝေင်ꩻတန်ကောင်သီနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၁)ဗာႏ၊ မျူနီသီပယ်ကောင်သီ အဝ်ႏ(၃၃၃)ဗာႏ၊ ခရဲင်ႏကောင်သီအဝ်ႏ (၉၇)ဗာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အာသျတွိုက်ကို ခမ်းထီဖုံႏ
မဟာသီလဇာတ်
"မဟာသီလဇာတ်ဝတ္ထုကိုယို ဟောဝ်ယူႏဟဝ်ထူႏ မေတ္တာႏဒဿန"
၁။ ဘုရာꩻလောင်ꩻ ခွန်မဟာသီလဝနဝ်ꩻ ရက်ခမ်းသားတဲင် ကအွဉ်ႏမေတ္တာႏ ခမ်းသားထီသားလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ "ယံ"။ (မဉ်ႏဖေႏဆုꩻနဝ်ꩻ တတိယဆုꩻ)
၂။ ဝင်ꩻလွဉ်စွန်သွူထာꩻ ဝွေꩻခမ်းကို ပဉ်သွံလဲင်ႏသွူတဲ့ ဖေႏပဲစ်ဖေႏတံႏတောဝ်း၊ ဖေႏထဲင်းရွဉ်ဆုꩻ၊ ကအွဉ်ႏမေတ္တာႏ စွန်သားလောင်းနောဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ "ယိန်းယံ"။ (မဉ်ႏဖေႏဆုꩻနဝ်ꩻ ဒုတိယဆုꩻ)
၃။ ဝင်ꩻစွိုင်ကျꩻတဗန်ႏအစူ၊ ဝင်ꩻလဲင်ꩻလို့ꩻသော့ꩻသွူဟံႏကိုတဲ့ သꩻထန်ႏ သꩻလျားချာတဝ်း၊ ကအွဉ်ႏမေတ္တာႏ ရန်ႏသူႏလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ "ယိန်းယံယံ"။ (မဉ်ႏဖေႏဆုꩻနဝ်ꩻ - ပထမဆုꩻနောဝ်ꩻသွူ။)
"နီနာꩻအတွက် ဟဝ်သေဟဝ်ထေ မေတ္တာႏဒဿန"
၁။ ဝင်ꩻရက်နီတဲင် နီရက်ချာဝင်ꩻ၊ ရက်ဖူးရက်ဝေးတဲင် ကအွဉ်ႏမေတ္တာႏ လိုꩻရက်နီလောင်း၊ ဖူးဝေးအလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ "ယံ" (တတိယဆုꩻ) ။
၂။ ဝင်ꩻခွန်းလျားသွူနီတဲ့ ခွန်းလျားချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻယားသွူနီဂုဏ်ႏသိက္ခာႏတဲ့ ယားချာတဝ်း ဝင်ꩻဂုဏ်ႏသိက္ခာႏ၊ ကအွဉ်ႏမေတ္တာႏ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ (လိုꩻလွꩻထီႏနီ/ လိုꩻတကေးနီ)အလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ "ယိန်းယံ" (ဒုတိယဆုꩻ)
၃။ ဝင်ꩻနိစ္စက်သွူနီတဲ့ နိစ္စက်ချာတဝ်း၊ ဝင်ꩻအီႏမာꩻသီသွူနီတဲ့ ခြေင်ႏချာတဝ်း၊ ကအွဉ်ႏမေတ္တာႏ ရန်ႏသူႏအလောင်းနဝ်ꩻ ထွာမေတ္တာႏ "ယိန်းယံယံ" (ပထမဆုꩻ)။
တောင်ꩻခါꩻ- ကအွဉ်ႏဒါႏမေတ္တာႏအရန်းရန်းယိုနဝ်ꩻ ဘုရာꩻအလောင်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး၊ လိုꩻဟဝ်လိုꩻဒါႏသီး သꩻရင်မေတ္တာႏစဲစ်စဲစ်ဒျာႏသွူ။ စီꩻပွာꩻရေꩻသား၊ ကာႏကွယ်ႏရေꩻသား၊ နဲင်ႏငန်ႏရေꩻသား မေတ္တာႏအရန်းရန်း မွေးတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
မဟာသီလဝဇာတ်
"မဟာသီလဝဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မဟာသီလဝဇာတ်ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ဝါးထန်ႏထိုꩻ လိုꩻအပဲစ်သားနဝ်ꩻ ထွာချာဒါႏ အန္တရာယ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၂။ ဝင်ꩻဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝင်ꩻအော်ကုဲင်တွိုင်ꩻ ဟဝ်ယွုမ်းတောဝ်း၊ ဟောဝ်မာꩻလွဉ်ꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊
၃။ စဲ့ꩻပွယ်ꩻမဉ်ႏထွာနဝ်ꩻ လိုꩻအီႏသီအာ၊ လိုꩻအီႏဒုက္ခ၊ လိုꩻအီႏအံႏမ၊ တကျတဝ်းတစိꩻစိꩻတဲင် ခွန်မျတ်မဟာသီလဝ ခံႏတွိုက်ꩻချာတဝ်း၊ ခံႏထွာတဝ်းစဲ့ꩻပွယ်ꩻအကျောင်ꩻ၊
၄။ ခါးလား ခမ်းသားကသီနဝ်ꩻ နီလိုꩻဟော်ကီ ခံႏသီဖေႏဒျာႏ၊ ခံႏအနစ်နာႏ၊ အွဉ်ႏမေတ္တာႏ ခမ်းသားလောင်းအကျောင်ꩻ၊
၅။ ဝင်ꩻလဲင်ꩻစွိုင်တဗန်ႏ၊ ဝင်ꩻလဲင်ꩻလို့သော့ꩻသွူဟံႏကိုတဲ့ သꩻထန်ႏသꩻလျားချာတဝ်းပါꩻ၊ ကအွဉ်ႏနွောင်ꩻမေတ္တာႏတရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ (ကသယ်ꩻခံႏနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ)နဝ်ꩻ ဟဝ်ထွားနုဲင်း၊ ဟဝ်ကျင်ꩻသွုံꩻနုဲင်းငါႏအကျောင်ꩻ၊
၆။ ကွပ်ကျိုꩻစာꩻ၊ ပွိုးမေတ္တာႏတရာꩻတဲင် နွောင်ꩻချာရျူႏရျူႏ၊ ရန်ႏသူႏတောင်ꩻပြန်ႏချာဗာႏစွဉ်ႏအကျောင်ꩻ၊
၇။ ပေါႏထာꩻမာꩻဟဝ်၊ ပေါႏထာꩻမာꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻ ယပ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻယပ်ꩻတဲ့ယဝ်း လွꩻမွုန်းတောဝ်း၊ ကျိုꩻစာꩻမာꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊
၈။ ဝီရိယအစွန်ꩻအာႏနဝ်ꩻ ထွာအီဒျာႏ ထာꩻချမ်ꩻသာႏအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဝေင်ꩻကျောက်မျောင်း
ဝေင်ꩻကျောက်မျောင်း (မန်း: ကျောက်မြောင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Kyaukmyaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် သွေဗိုခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏသွေဗိုကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၁၀,၇၀၃ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻသွေဗိုဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ (၁၇)မဲင်ႏရပ်ကိုတောမ်ႏ ဝေင်ꩻမန်ႏတလေꩻဖဲ့ꩻထင်ꩻ (၄၆)မဲင်ႏရပ်ကိုတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻသုဲင်ပိဉ်
ဝေင်ꩻသုဲင်ပိဉ် (မန်း: စိုင်ပြင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်နဝ် ယေဦးခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီပဲးယိဉ်းကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတသာတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သုဲင်ပိဉ်ယို အဝ်ႏဒုံအရန်း ဒင်ႏထိုလွေꩻ ဝေင်ꩻအရန်းနဝ်ꩻ တယ်ႏစဒျာႏ ၂၀၁၈ ဗာႏသွူ။ ဝေင်ꩻသုဲင်ပိဉ်နဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻလဲဉ်း တောမ်ႏရပ်ကွက် (၅)ကွက်တဲင် လမ်းငင်းအဝ်ႏ ၂၅၀၀ ရပ်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
တယောဇန
"တယောဇနဝတ္ထု"
၁၂၇။ ဂါႏထာႏပြန်ႏပအိုဝ်ႏခြေင်ခြေင်- ဝွေꩻကျောင်ႏခန်းထာꩻ မို့ꩻလောင်းတဲ့ယောဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ ဝွေꩻလွေꩻခန်းထာꩻ သမုဒ္ဒရာႏထီကဲဉ်တဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ ဝွေꩻနွို့သော့ꩻခန်း ထမ်းကောင်ဆလတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ အရပ်မုဲင်ꩻတဲ့ယောဝ်း ပေါႏအုံနဝ်ꩻ လွစ်လꩻအကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ အရပ်အမျိုꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (အရပ်အဖဲ့ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ) တအဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻသွူ။
၁။ ပေါႏစူꩻဒေါသ၊ သꩻမဉ်ႏလျားထာꩻနဝ်ꩻ မာꩻမာႏယော့ဒါႏထာꩻ၊ ဒေါ့ꩻမာႏယော့ဒါႏထာꩻ-
၂။ ပေါႏမာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်နဝ်ꩻ (နဝ်ꩻအတွက်) ထဲ့တဝ်းငါးရုဲင်ꩻ-
၃။ ပေါႏမာꩻယူႏပက်ဗာႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏလွိုထာꩻယူႏပက်-
၄။ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ အုံမုဲင်ꩻကိုတဲ့ယဝ်း လဲ့ꩻတလွစ်တဝ်း-
၅။ အကုသိုလ်ႏအကျိုꩻ ကလွစ်ထိုꩻအရပ်နဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းလာꩻလာꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻ သေထွꩻ လꩻအီသတိꩻအာတန်သွူ။
မဟာသုဒဿနဇာတ်
"မဟာသုဒဿနဇာတ်" အနိစ္စာ ဝတ သင်္ခါရာ-ပြန်ႏပအိုဝ်ႏ သင်္ခါႏရတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အသေႏအမယ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းမွေးမွေးစွဉ်ႏ၊ အမျိုꩻထွာဒါႏ' ကုဲင်ဒါႏတန်ဖုံႏဒျာႏ၊ ထွာလွဉ်ထွူတဲင် ကုဲင်ချာလွဉ်းလွဉ်း၊ သင်္ခါႏရဖေ့ငိမ်ꩻ (ရို့ပ်သီမ်ꩻရုပ်နာမ်ႏ) မျတ်နိဗ္ဗာန်ႏနောဝ်ꩻ ချမ်ꩻသာႏငါႏသွူ။
ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် မဟာသုဒဿနဇာတ်ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ"
၁။ ဘုရာꩻရဟန္တာႏသီးခန်းတဲ့ယဝ်း တလွစ်နွောင်ꩻတဝ်း ထာꩻသီ၊ မော့ꩻပီပီဗာႏဒျာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဘုရာꩻရဟန္တာႏသီးနဝ်ꩻ ဒုက္ခသောဝ်ꩻထိုꩻလဲဉ်း၊ တကွုတ်ချာတောဝ်းဒွုမ်-
၂။ ခွန်စကျာႏဝေင်ꩻ တန်မရမက၊ ယံမရမကတဲ့ယဝ်း တလွိုနွောင်ꩻတဝ်း အနိစ္စ၊ ယဗာႏဗာႏ၊ သူႏဗာႏဗာႏ၊ ဆေ့ꩻဗာႏဗာႏ၊ ခေ့ꩻဗာႏဗာႏ-
၃။ ခွေခမ်း၊ ခွေလမ်း၊ ခွေပိုခွေမာ၊ ခွေလိုꩻခွေတခြိုꩻစတဲင် သံယော်ꩻဇဉ်ႏအမျိုꩻနဝ်ꩻ စွိုင်တဉ်ႏခါꩻဒါႏလိုꩻ၊ တခြိုꩻအစဲစ်မွေးတဝ်း၊ တခြိုꩻစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏကံႏတွမ်ႏ အကုသိုလ်ႏကံႏဒျာႏ-
၄။ မာꩻထာꩻမာꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ယူႏကောဝ်းရီးခါꩻဗာႏ၊ ပေါႏယူႏကောဝ်းရီးတဝ်းနဝ်ꩻ အမာႏဒါႏ-
၅။ မာꩻထာꩻမာꩻ အမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ထာꩻရေႏမိုးချက် အဝ်ႏဗာႏ၊ ကရေႏအတွိုင်ꩻ ကျိုꩻစာꩻမာꩻဗာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ပျောႏတဝ်းမဉ်ထွက်ထာꩻ
"အရတီသုတ် (ပျောႏတဝ်းမဉ်ထွက်ထာꩻ၊ အားထွုတ်တရာꩻ ထွာရဟန္တာႏ)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- ဗွေႏဝင်္ဂီသနဝ်ꩻ တွမ်ႏဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏ အုံညီꩻလို့ဝင်ꩻ အာဠဝီႏခမ်း "အဂ္ဂါဠဝ"ကျောင်ꩻစေႏတီႏကိုꩻ ဝွေꩻဗွေႏ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻတောႏဟဲ့ꩻ "နိဂြောဓကပ္ပ"၊ ဥပဇ္ဈာယ်ႏဆရာႏနဝ်ꩻ အုံခွꩻဒျာႏထာꩻ၊ တွုံꩻသွမ်ꩻ၊ သွုံꩻသွမ်ꩻထွူ သဲင်ꩻအုံကျောင်ꩻကို၊ ပေါႏမွူးဟာတန် ထန်ႏကျောင်ꩻ ထောင်တဖူꩻ၊ မွူးရောဝ်ꩻခိုႏ ထန်ႏတွုံꩻသွမ်ꩻအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဝင်္ဂီသနဝ်ꩻ မဲ့အာႏရွုံႏလောႏ အုံထာꩻပျောႏတဝ်း၊ ရာႏဂနိစ္စက် ဝွေꩻမဉ်ထွက်ထာꩻ၊ နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို- "ခွေအုံထာꩻပျောႏတဝ်း အဝ်ႏမဉ်ထွက်စွဉ်ႏထာꩻတန်နဲ၊ ခွေယို 'ထွာသွူလိုꩻတဲ့ အငိုꩻတတန်ႏတောဝ်း၊ ခွေယို ထွာသွူလိုꩻတဲ့ အကျိုꩻတဗန်တဝ်း၊ ထွာရဟန်ꩻတဲ့ သင်္ကန်ꩻငိုꩻတကေႏတဝ်း၊ ထွာစင်ꩻတဲ့ အရင်ꩻသွုမ်ꩻမွိုင်းဒျာႏ၊ ခွေအီႏမာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနော"။ ဖေႏကနွောင်ꩻခွေသꩻ၊ ကအီႏဆွုံꩻမꩻနွောင်ꩻခွေနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻအဝ်ႏနဲ၊ 'အဝ်ႏဗွေႏဘုရာꩻလွုမ်ꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻဆွုံꩻမꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- - သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ - မာꩻမွုန်း အကုသိုလ်ႏ - ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ - မာꩻဒျာႏသွော့ ကုသိုလ်ႏ - သစိတ္တပရိယောဒါပနံ - မာꩻဗွာဗွာသွော့သꩻ-တဲ့' ခွေသꩻယိုခါခါနဝ်ꩻ- ကိလေႏသာႏ တဏှာႏရာႏဂ နိစ္စက်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ခွေမဉ်ထွက်ထာꩻ၊ ကနွောင်ꩻဒါႏ ကိလေႏသာႏရာႏဂနဝ်ꩻ အဝ်ႏတရာꩻလွုမ်ꩻ၊ 'ခွေသꩻခွေကမ်း-ခွေနမ်းခွေထိန်ꩻကမꩻ' ချꩻသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဝင်္ဂီသနဝ်ꩻ အားထွုတ်မွေးစွဉ်ႏတရာꩻ၊ အားထွုတ်စစနဝ်ꩻ သꩻစွူတဝ်းတစိꩻစိꩻ၊ 'အဓမ္မဝိတက္က-အမျိုꩻတယူႏတဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ သꩻလွေꩻကွိုက်ꩻမုဲင်ꩻခါမကောင် သေတဝ်း၊ ထင်ႏအွဉ်ႏသတိꩻနဝ်ꩻ သꩻရွိုင်ꩻတကြောက် လွေꩻအံႏသောက်လဲဉ်းထာꩻ အာႏရွုံႏခြာ။ တဲ့ယောဝ်း အွဉ်ႏသꩻခိꩻခိꩻ၊ အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻ၊ တနီꩻတစိꩻစိꩻ သꩻယေန်ႏလွဉ်ဗာႏငါႏမတောဝ်၊ သꩻလိုꩻပေါႏဗာႏငါႏငါႏနေနေမတောဝ်၊ အွဉ်ႏဟောဝ်ဟောဝ်နမ်း၊ ကမ်းဟောဝ်ဟောဝ်သꩻ၊ ထွိုင်ႏမဉ်လꩻထာꩻဟောဝ်၊ ထွိုင်ႏကျိုꩻစာꩻမွေးနဝ်ꩻ "ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ ရဟန္တာႏ"တပါꩻနောဝ်ꩻသွူႏ တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻဗွေႏရိုꩻ- "ထိန်ꩻလꩻ သꩻမဉ်ထွက်ထာꩻ၊ ထိန်ꩻလꩻ အာႏရွုံႏငတ်ꩻပါꩻ၊ စူꩻတဝ်းသꩻတဏှာႏ၊ လွောက်ꩻတောဝ်း ကိလေႏသာႏအလိုႏ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏနဝ်ꩻစားနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ"ဘိက္ခု"။ (ဟဲ့ꩻရဟန်ꩻ)နောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်တရေꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻတရေꩻ၊ တရေꩻမို့ꩻလောင်းတဲ့ယဝ်း၊ တရေꩻဟံႏလောင်းတဲ့ယဝ်း၊ တရေꩻဟံႏကိုတဲ့ယဝ်း၊ တရေꩻထီကိုတဲ့ယဝ်း၊ တရေꩻမုဲင်ꩻကိုတဲ့ယဝ်း ထာꩻတရေꩻ အနာလွိုနဝ်ꩻ ထွာထာꩻတကုဲင်လွဉ်းလွဉ်း၊ ထာꩻတရေꩻ တဖူꩻသွတ်ꩻသူꩻနဝ်ꩻ အနိစ္စလွဉ်းလွဉ်း၊ အကုဲင်လွဉ်းလွဉ်း၊ အပြုဲင်လွဉ်းလွဉ်း၊ တကုဲင်နွောင်ꩻတဝ်း၊ တပြုဲင်နွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ 'နိဗ္ဗာန၊ သန္တိသုခ'နောဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ အရတီသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေး ကသေနာႏ တဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါစွုမ်ႏ
"လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ စွုမ်ႏတဝ်းဒွိုန်း" "လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ စွုမ်ႏတဝ်းဒွိုန်း"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထီသိမ်ႏမူ၊ တောင်ႏကီꩻမူကဟဲ့ꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ဒျာႏသွူ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းဒေါမ်နဝ်ꩻ စွုမ်ႏမကောင်၊ စွုမ်ႏတဝ်းမကောင် ခွေသေတဝ်း၊ ခွေထောင်လွူꩻဗာႏတဝ်း၊ စွုမ်ႏတစွုမ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းတာႏဝွန်ႏလဲ့ တမွေးတဝ်း။ ပွိုးနုဲင်းမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ခွေယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ဒျာႏတဲင် မီႏသွဉ်လိတ်ပအိုဝ်ႏလဲ့ သွဉ်ဗာႏဒျာႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယို မဲဉ်ႏ-တမဲဉ်ႏတဝ်း၊ စွုမ်ႏ-တစွုမ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထောင်လွူꩻဗာႏ၊ စဲစ်ဆေꩻဝွေႏဖန်ႏဗာႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယိုခါ တွိုႏအသွတ်ꩻခန်ꩻကို ကအွဉ်ႏထန်ႏဒါႏ သရငဝ်းဖုံႏ၊ အသွတ်ꩻငဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏလို့တဝ်းသွူ၊ ထွိုင်ႏမဲဉ်ႏလို့တဝ်းတွော့ꩻ သရတဖြုံႏတွမ်ႏတဖြုံႏ၊ အသွတ်ꩻတဖြုံႏတွမ်ႏတဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏမာႏလို့ဝင်ꩻတဲင် လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယိုခါနဝ်ꩻ သရငဝ်း၊ အသွတ်ꩻငဝ်း တမဲဉ်ႏလို့တဝ်းလဲ့ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ထေနယ်တဝ်း၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ လိတ်ဖြုံႏစွုမ်ႏတဝ်းအကျောင်ꩻခရာႏဒျာႏသွူ။ လိတ်ခမ်းကောင်ယိုခါ လိတ်ဖြုံႏကတစွုမ်ႏတဝ်း၊ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း ကတလꩻလို့တဝ်းယိုနဝ်ꩻ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏဆဲင်ႏရာꩻသား သေတဝ်းဟောင်း၊ အဝ်ႏသေဒျာႏလဲ့ မာꩻနုဲင်းတသေတဝ်း စွော်စွော်အုံတွူထာꩻဒျာႏဟောင်း၊ မဲဉ်ဖျင်မဲဉ်ထဲမ်တဝ်းဒျာႏဟောင်း-စတဲင်ငဝ်းရီနုဲင်းယို အဖြေႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းတသေတဝ်းသွူ။
ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းယို တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဖြာꩻအနေႏတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းကသေ၊ ခွေသွဉ်းကထီႏအတွိုင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻဗာႏဒျာႏသွူ။ ခွေသွဉ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏစွဉ်ႏ လိုႏအပ်ချက်လဲ့ ဖျင်ခွင်ꩻ' ထဲမ်ခွင်ꩻ' ပယ်ႏခွင်ꩻ တာႏဝွန်ႏတအဲဉ်ထဝ်း၊ အခွင်ꩻအရေꩻ တအဲဉ်ထဝ်းတဲင် လꩻဗော့ꩻ အဒင်ႏပျꩻ၊ လꩻဗော့ꩻ အခြုဲင်းနယ်နုဲင်းယိုလွုမ်ꩻသွူ။
ငဝ်းရန်းစွုမ်ႏတဝ်း
ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၈)ရန်းတဲင် ပအိုဝ်ႏလိတ်ယိုတဲ့ ရဿဒီဃ နီဖြုံႏတတွယ်ꩻယို ငဝ်းရန်းမီႏအဝ်ႏနုဲင်းနုဲင်း (၈)ရန်းမꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း အီႏလꩻလို့သွူ။ လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယိုခါနဝ်ꩻ ရဿဒီဃ သရနီဖြုံႏတတွယ်ꩻယို ဒီဃနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းအဝ်ႏလစ်ꩻဖြုံႏတဲင် မဲဉ်ႏစုံႏလင်ႏဒျာႏလဲ့ တွိုႏရဿနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်း အဝ်ႏ၂-ရန်းလွုမ်ꩻတဲင် မဲဉ်ႏစုံႏလင်ႏတဝ်းသွူ၊ ရဿငဝ်းရန်း ၂-ဖြုံႏယိုလဲ့ လိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ ထူႏအမုဲင်(၁)တွမ်ႏအမုဲင်(၂) (အရန်း ၁-တွမ်ႏ အရန်း-၂)လဲ့ တွိုႏကအွဉ်ႏထန်ႏအငဝ်းနဝ်ꩻ သမ်းအွဉ်ႏထန်ႏတေားဒျာႏ အရန်း(၃)တွမ်ႏအရန်း(၄)ငဝ်း (ကး ကႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကတဲမ်းလိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းဒျာႏ (က ကꩻ)သွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏခမ်းကောင်ယိုခါနဝ်ꩻ ကွပ်လိတ်အဝ်ႏ(၆)ရန်းလွုမ်ꩻနုဲင်းယိုတွော့ꩻ မီႏလိုႏတဲမ်းအီ နီပအိုဝ်ႏငဝ်း "ငဝ်းတငွါ-လိတ်တဖြုံႏ၊ လိတ်တဖြုံႏ-ငဝ်းတငွါ"တိတိကျကျစားနဝ်ꩻ တလꩻလို့တဝ်းသွူ၊ နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပအိုဝ်ႏယို တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း ဖေႏကလꩻလို့နဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏစွုမ်ႏယင်း ငဝ်းရန်း(၈)ရန်းအတွိုင်ꩻသွူ။
အငဝ်းထန်ႏမဲဉ်ႏတဝ်း
နဝ်ꩻတွော့ꩻ "ကုပ် ကုပ်ꩻ ကုမ် ကုမ်ꩻ ကုမ်း ကုမ်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယို မီႏအွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ သ-သရငဝ်း၊ "ကိုပ် ကိုပ်ꩻ ကိုမ် ကိုမ်ꩻ ကိုမ်း ကိုမ်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယို မီႏထူႏသုံꩻပါယင်း၊ အွဉ်ႏထန်ႏမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏယင်း အို-သရငဝ်းနဝ်ꩻ တရေင်တရင် ကွင်ကိင်ဗာႏတဝ်းသွူ။
ထူႏသုံꩻလို့တဝ်း လိတ်ရဲဉ်ႏတဲင်-
အော-သရ၀ဟွဲး၊ အသွတ်ꩻတွယ်ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏအကို ကတွယ်ꩻတွမ်ႏ က-သွတ်ꩻ၊ င-သွတ်ꩻ "ကွောက် ကွောက်ꩻ ကွောင် ကွောင်ꩻ ကွောင်း ကွောင်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏယိုနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻဒျာႏလဲ့ ကတွယ်ꩻတွမ်ႏ တ်-သွတ်ꩻ၊ န်-သွတ်ꩻ၊ ပ်-သွတ်ꩻ၊ မ်-သွတ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထူႏသုံꩻတဝ်းတဲင် လိတ်မွူးခမ်းကောင်ယိုခါနဝ်ꩻ "ကွောတ် ကွောတ်ꩻ ကွောန် ကွောန်ꩻ ကွောန်း ကွောန်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏတွမ်ႏ "ကွောပ် ကွောပ်ꩻ ကွောမ် ကွောမ်ꩻ ကွောမ်း ကွောမ်ႏ"လိတ်ရဲဉ်ႏ ယို၂-ရဲဉ်ႏနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းသွူ။
လိတ်ရဲဉ်ႏနုဲင်းယို ထွိုင်ႏထူႏသုံꩻတဝ်းနဝ်ꩻ မီႏအဝ်ႏလိုႏတဲမ်း "တွို့ꩻကွောန်ႏနဝ်ထင်ꩻ၊ ယိုဟွောန်ႏ-နဝ်ꩻဟွောန်ႏ"ဖုံႏနဝ်ꩻ တလꩻတဝ်းတွော့ꩻ တဲမ်းအီဗာႏတေား တွမ်ႏ"တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ထင်ꩻ၊ ယိုဟွဉ်ႏ-နဝ်ꩻဟွဉ်ႏ"လိတ်ဖြုံႏနုဲင်းယိုဖုံႏသွူ။ လိတ်ဖြုံႏ "ကွဉ်ႏ ဟွဉ်ႏ"နုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ အ-သရဒျာႏတဲင် အငဝ်းတထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း အော-သရ"ကွောန်ႏ-ဟွောန်ႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ နမူႏနာႏ(၃)မျိုꩻနုဲင်းချာယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ခြုဲင်းနယ်အီ အမော့အဆွုမ်ႏလွုမ်ꩻသွူ၊ ခြုဲင်းခရာႏ ဒေါ့ꩻခရာႏနဝ်ꩻ အလင်ဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏအာတန်နေဒွိုန်းသွူ။
နီပအိုဝ်ႏသီးယို မီႏမဲဉ်လꩻမွေး ထာꩻစွုမ်ႏ၊ မီႏမဲဉ်လꩻမွေး ထာꩻမဲဉ်ႏနဝ်ꩻ ကမဲဉ်လꩻ၊ ကမဲဉ်မဲဉ်ႏသားချင်ꩻချင်ꩻ ဒေါ့ꩻရီအုံကိုမ်ဗာႏဒျာႏဝင်ꩻသွူ၊ "စွုမ်ႏယဝ်း၊ စွုမ်ႏတဝ်းယဝ်း၊ မဲဉ်ႏယဝ်း၊ မဲဉ်ႏတဝ်းယဝ်း တမဲဉ်လꩻတဝ်း၊ တမဲဉ်ထွာတဝ်း"မီႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းလဲ့ တစင်းဖေႏတဝ်း အကျံႏဉာဏ်ႏသွူ။ ဟန်ႏနီꩻမာꩻချာ ခွေသွဉ်းကအဝ်ႏတဲမ်းနယ်ဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏအကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏဖွီထင်းပေႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏတွော့ꩻ တဲမ်းတမွေးတဝ်း၊ ကအဝ်ႏအတွိုင်ꩻ၊ ကထီႏအတွိုင်ꩻ တစွုမ်ႏတဝ်း ဖေႏကစွုမ်ႏ၊ တမဲဉ်ႏတဝ်း ဖေႏကမဲဉ်ႏတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ တဲမ်းနယ်ဒျာႏသွူ။ ခွေသွဉ်းစေႏတနာႏယို တမတ်တဝ်း ကုသိုလ်ႏစေႏတနာႏတွော့ꩻ မီႏမတ်တေား အကုသိုလ်ႏဒုက္ခဝွေႏဒနာႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းလဲ့ တစင်းမာꩻတဝ်းသွူ၊ "ထာꩻတသေတဝ်းနဝ်ꩻ ယပ်ꩻလဲဉ်း ထာꩻတအဲဉ်ထဝ်း"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းယိုအတွိုင်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ (မန်း: ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ) (အိန်းကလေတ်: Pa'O Self-Administered Zone) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်ကိုသွူ။ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ ခမ်းနမ်းဗွေႏမျန်မာခမ်းထီ (၂၀၀၈ နေင်ႏ)ဖြွမ်းဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏ ပုဒ်မွူး ၅၆ (ဂ) အလꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ တွမ်ႏ ပင်လောင်ꩻ သိုမ်ဖြုံႏယို ခြွဉ်းဗူႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻ နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ တဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ(၃၃၀၄.၉၈၅)စတုရန်းမဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဒေႏသအချုတ်နောဝ်ꩻ လို့လို့လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၉၉,၄၈၃-ဗာႏ၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၂၂၅,၅၉၀-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၂၃၁,၄၄၀-ဖြာꩻ၊ လို့လို့လိုꩻဖြာꩻခြွောန်းအောဝ်ႏ ၄၅၆,၉၉၄-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ thumb|ပအိုဝ်ႏဒေႏသ အွဉ်ငါအစွိုꩻရွုမ်ꩻ
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၀၈-ဗာႏ၊ ဖွဲ့ဗူႏပွုံႏအခေႏခံႏဥပဒေႏအခန်ꩻ(၂)ပုဒ်မွူး(၅၆)အလꩻ တယ်ႏစ(၂၉-၅-၂၀၀၈)နီꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻထွူတဲင် တယ်ႏစ(၃၁-၃-၂၀၁၁)နီꩻ ဒေႏသအွဉ်ငါအစွိုꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏခွုမ်မာꩻလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ခရဲင်ႏလွယ်လဲမ်၊ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နေပီတော်ကောင်စီဟံႏနယ်ႏတွမ်ႏ တွိုင်ႏမန်ႏတလေꩻ၊ ဆꩻနောဝ်နဝ်ꩻ စောက်ꩻတနျာႏခမ်း(ဟဲ့ꩻ)ကယားခမ်းနယ်ႏ၊ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻကွိုင်ဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
{{Legend|#0000FF|ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ }} {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ }} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ }}
ဟံႏနယ်ႏခင်ႏလမ်းတွမ်ႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း
ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ လတ္တီတွဒ်(၂၀-ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်)တွမ်ႏ(၂၁-ဒီဂရီ ၂၇မိနစ်အခါႏ၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ လောင်ဂျီတွဒ်(၉၇-ဒီဂရီ ၀၃မိနစ်)တွမ်ႏ ၉၇-ဒီဂရီ ၀၄မိနစ်အခါႏ ဟံႏနယ်ႏဧရိယာႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ(၃၃၀၄.၉၈၅)စတုရန်းမဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဟံႏနယ်ႏအကူအနား
ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ- ခရဲင်ႏလွယ်လဲမ် ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ- နေပီတော်ခမ်းခြွဉ်းဗူႏဟံႏနယ်ႏတွမ်ႏ တွိုင်ႏမန်ႏတလေꩻ ဆꩻနောဝ်- စောက်ꩻတနျာႏခမ်း(ဟဲ့ꩻ)ကယားခမ်းနယ်ႏ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻကွိုင် ဖုံႏဒျာႏသွူ။
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဝေင်ꩻအလွောက်ꩻ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻဆေ့ꩻအာစာႏရင်ꩻ
၁။ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၂၄၇၂၉-လမ်း၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၅၅၄၉၈-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၅၆၄၆၄-ဖြာꩻ၊ ခြွဉ်းဗူႏလို့လို့ အောဝ်ႏ ၁၁၁၉၆၂-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ ဝေင်ꩻနယ်ႏသီႏသဲင်ႏ လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၃၂၇၅၇-ဗာႏ၊ လိုꩻခို အောဝ်ႏ ၇၄၇၂၃-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၇၈၀၃၂-ဖြာꩻ ခြွဉ်းဗူႏလို့လို့အောဝ်ႏ ၁၅၂၇၅၅-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၃။ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၂၅၄၉၄-ဗာႏ၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၅၇၄၀၈-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၅၇၅၁၃-ဖြာꩻ ခြွဉ်းဗူႏလို့လို့နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁၁၄၉၁၂-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ ဝေင်ꩻနယ်ႏနောင်တရား လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၁၆၅၀၃-ဗာႏ၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၃၇၉၆၁-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၃၉၃၉၅-ဖြာꩻ ခြွဉ်းဗူႏလို့လို့ အောဝ်ႏ ၇၇၃၅၆-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ၊ ဒေႏသအချွုတ်နောဝ်ꩻ လို့လို့လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၉၉၄၈၃-ဗာႏ၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၂၂၅၅၉၀-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၂၃၁၄၄၀-ဖြာꩻ၊ လို့လို့လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၄၅၆၉၉၄-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတွမ်ႏဒုံ လမ်းဗာႏပေါင်ꩻဆေ့ꩻအာတွမ်ႏ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻဆေ့ꩻအာ
၁။ ဝေင်ꩻကို လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၉၉၅၈-ဗာႏ၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၂၂၂၁၄-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၂၄၂၁၄-ဖြာꩻ၊ ခြွဉ်းဗူႏအောဝ်ႏ ၄၆၄၂၈-ဖြာꩻ။ ၂။ ဒုံ လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၈၉၅၂၅-ဗာႏ၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၂၀၃၃၇၆-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၂၀၇၁၉၀-ဖြာꩻ၊ ခြွဉ်းဗူႏ အောဝ်ႏ ၄၁၀၅၆၆-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဒေႏသစာႏရင်ꩻချွုတ် ဝေင်ꩻတွမ်ႏဒုံနောတ်ꩻ လမ်းဗာႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၉၉၄၈၃-လမ်း၊ လိုꩻခိုအောဝ်ႏ ၂၂၅၅၉၀-ဖြာꩻ၊ လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ ၂၃၁၄၀၄-ဖြာꩻ၊ ခြွဉ်းဗူႏလို့လို့ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻအောဝ်ႏ ၄၅၆၉၉၄-ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၁။ စတုရန်းတမဲင်ႏအကို လိုꩻအုံဆေ့ꩻအာ ဖြာꩻပေါင်ꩻ ၁၂၈.၅-ဖြာꩻ၊ ၂။ လိုꩻအုံဝေင်ꩻကို ဖြာꩻပေါင်ꩻ %ရျာꩻခေါင်ꩻ ၁၀.၁၆ % ၃။ လိုꩻအုံဒုံ ဖြာꩻပေါင်ꩻ %ရျာꩻခေါင်ꩻ ၈၉.၈၄ % ၄။ လိုꩻအုံဝေင်ꩻတွမ်ႏ လိုꩻအုံဒုံဆေ့ꩻအာ ၁.၈.၈၄ % ၅။ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ဆေ့ꩻအာအလောင်း လိုꩻခိုအောဝ်ႏ (၄၉.၁၁) % ၆။ လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ ဆေ့ꩻအာအလောင်း လိုꩻမူႏအောဝ်ႏ (၅၀.၈၈) % ၇။ လမ်းတဗာႏကို လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အုံဆေ့ꩻအာ (၄.၆)ဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻမျိုꩻဖုံႏ
ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသကို ကအုံဒါႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ- ခြွဉ်းဗူႏလို့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၅၆,၉၉၄ ဖြာꩻသွူ။
ရာႏသီႏဥတု
ထာꩻခွꩻခိန်ႏ အထိုသွတ်ꩻအလျားဒီဂရီနောဝ်ꩻ (၂၇.၄C°)အဖွိုႏသွတ်ꩻအလျားဒီဂရီနောဝ်ꩻ (၀.၀C°)(-)ထာꩻလျားခိန်ႏ အထိုသွတ်ꩻ အလျားဒီဂရီနောဝ်ꩻ (၃၆C°)၊ အဖွိုႏသွတ်ꩻအလျား ဒီဂရီနောဝ်ꩻ (၁၀)နောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုတွိုင်ꩻတွမ်ႏဒေႏသဖုံႏ ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကိုနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသဖုံႏ
ဒေါ့ꩻငဝ်းအစိုန်ꩻ
ငဝ်းကရိုꩻယို မန်းအဘိဓာန်ႏကျမ်ꩻကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗွောင်နယ် "အင်ဖြောင်းကဒေါ့ꩻဒါႏ ငဝ်းအဓိပ္ပါယ်ႏကအဝ်ႏစား" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဒေါ့ꩻငဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ အခရာႏ အခေႏနေႏတဗာႏဗာႏယို အွဉ်ႏသေဖေႏပါꩻတဖြာꩻဖြာꩻ၊ ငဝ်းငွါယို အခရာႏအဓိပ္ပါယ်ႏကအဝ်ႏဒါႏငဝ်း၊ ငဝ်းဝဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻအာစုခြွဉ်းတဲင်ဒေါ့ꩻလွငဝ်း-ဗွောင်သေꩻခါꩻအစွိုးစွိုးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အစိုန်ꩻ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻဒါႏအထီအသွီႏ ဗွောင်ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိုꩻတဖြာꩻသီး အယူႏအတွေꩻငဝ်းယို ဖေႏလိုꩻလောင်ႏလင်ကသေနာႏနဝ်ꩻ အရေꩻတန်မွေးစွဉ်ႏသွူ၊ တနယ်ꩻ- ငဝ်းယို ထွာတခြိုꩻသွုပ်ဆွိုက်အီတမျိုꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ငဝ်းယို လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလွလဲ့ ကွပ်ပွိုးဒေါ့ꩻကြွို့ꩻကြꩻဒျာႏထာꩻနဝ်ꩻမꩻ တသေအွဉ်ႏရေꩻလွတဝ်း ငဝ်းသီးအထင်တရုဲင်တန်ႏဖိုꩻနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏထိုမ်ႏစမ်ꩻစဲင်းစဲင်းနဲင်းနဲင်းမꩻ လိုꩻဘောင်ႏအတာႏ ကေꩻဇူꩻအာတကားမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထီႏထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ၊ လိုꩻဘောင်ႏလောကအကို ငဝ်းယိုမဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ လိုꩻသီးယေန်ႏငဲးရေꩻလဲ့ အီႏထဲ့ဖွိုႏဗာႏအမန်ႏဒျာႏရင်ꩻ၊ ခွုင်းကအဝ်ႏ ဖြောင်းကိုထန်ႏ အငဝ်းတွိုင်ꩻလဲ့ ငဝ်းဒေါ့ꩻတမွေးတဝ်းဒွိုန်း၊ငဝ်းဒေါ့ꩻတမွေးတဝ်းစား ငဝ်းရိုꩻရိုꩻနဝ်ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏလောကကို(တဲ့)အဝ်ႏဒျာႏသွူ။ ဥပမာႏ- ထွီႏအူထာꩻငဝ်း၊ ကေဖြေင်ꩻထာꩻငဝ်း၊ ဆျာအူႏထာꩻငဝ်းတွမ်ႏ သေကီးဟယ်ထာꩻငဝ်း-ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ ငဝ်းဒေါ့ꩻယို ထွာလိုꩻသီးယေန်ႏငဲးရေꩻအင်္ဂါႏတန်တပါꩻ သေနာႏခါꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ကေားကကျင်ႏလဲပ်ဒါႏ ဘာႏသာႏတဗာႏသားချင်ꩻချင်ꩻ လိုꩻဘောင်ႏအစွိုꩻ တဗာႏတွမ်ႏတဗာႏ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻသွုပ်ဆွိုက်ဝင်ꩻဖုံႏသွူ။ ငဝ်းငွါသီးအစိုန်ꩻသတ္တိနဝ်ꩻ တန်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻကဒေါ့ꩻငဝ်းအကို ကတွိုႏခြောင်ꩻပုံႏနဝ်ꩻတဲး တဗိုန်တဝ်းလို့ဝင်ꩻ၊ တလီꩻနွို့တလီꩻထန်ႏ ကဒေါ့ꩻဒါႏနွောင်ꩻလွိုဝင်ꩻလင်သားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏသွူ၊ နမ်းကမဉ်ဒေါ့ꩻယို ဒေါ့ꩻစဲင်းသျင်ꩻကယ်ꩻထဲင်းဝင်ꩻလင်သားလဲ့ အဝ်ႏလွဒျာႏသွူ၊ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ ဖေႏဝင်ꩻနားကခံႏနွောင်ꩻမွုန်းဒွုမ်စားဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီးကသုံꩻဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ ငဝ်းပေါႏထွူထွိုင်ႏည အဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ကွဲးပေါႏသွူ၊ လိတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏငဝ်းသီးသင်္ကတ လက္ခဏာႏဒျာႏရင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻငဝ်းဖေႏနေးကကျင်ႏလဲပ် မန်းလိုမုꩻရေꩻနယ်ႏပွိုင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဖန်းဖြယ်အွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ငဝ်းတန်ဆီမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ဒေါ့ꩻငဝ်းဆီမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ-(၁) ဒေါ့ꩻငိုပ်ဆန်ခိုႏထင်ႏထီနယ်ꩻ (၂) ဒေါ့ꩻရဲ့ဗွူမွူးနယ်ꩻ (၃) ဒေါ့ꩻဖေါင်ႏဆန်ထီနယ်ꩻ (၄) ဒေါ့ꩻတွိုင်ဟူမဲဉ်ႏဖွိုင်ꩻနယ်ꩻ (၅) ဒေါ့ꩻတဆူပွစ်နမ်းမန်ꩻနယ်ꩻ (၆) ဒေါ့ꩻလဲ့ꩻဆင်ထောင်းနယ်ꩻ (၇) ဒေါ့ꩻသွို့ꩻခြံသားဝင်သွို့ꩻခြံနယ်ꩻ (၈) ဒေါ့ꩻဆျာတရွိုင်ႏဝဲဉ်ဆဲမ်ႏနယ်ꩻ (၉) ဒေါ့ꩻထီစဲစ်နေင်းဝယ်ꩻ ထီထွတ်ꩻရွယ်ႏနယ်ꩻ (၁၀) ဒေါ့ꩻတကီႏတကွို့ꩻနယ်ꩻ-နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဒေါ့ꩻငိုပ်ဆန်ခိုႏထင်ႏထီနယ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏမဉ်ယားကာႏလွေꩻ ခြောင်ဖင်ႏဖဲ့ꩻသူꩻနဝ်ꩻ ယားဆန်ခိုႏထင်ႏဗာႏနေးနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ဒေါ့ꩻရဲ့ဗွူမွူးနယ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ကရဲ့ဗွူမွူးဖုံႏတွင်ꩻ စူတပင်(အပင်ႏစေႏ)ယို သဲဉ်ꩻသေꩻခါꩻဗွူမွူးဖုံႏထွူတဲင် တွမ်ႏစန်တွော့ꩻ ကရဲ့ထူႏဒါႏဗွူမွူးနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဆွမ်ꩻရိုပ်ထွူလို့ရီးကမꩻ ဒေါ့ꩻထွူထဲ့စွဉ်ႏအထျꩻနဝ်ꩻ ထွာဒေါ့ꩻရဲ့ဗွူမွူးနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ငဝ်းယို တွမ်ႏဥပမာႏ ဥပမေႏယျဖုံႏတဲင် ယွယွသာႏသာႏ ဒေါ့ꩻဖေႏကမဉ်တွိုႏရာꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာဒေါ့ꩻဖေါင်ႏဆန်ထီနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ဒွိုႏဟူဖေႏကတွမ်ႏဖွိုင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဒဲဉ်ထေ့ဟဝ်အတွိုင်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းလဲ့ လွိုတဝ်းယွမ်ꩻတဝ်း အဝ်ႏလိုႏဒေါ့ꩻဖေႏကတွိုႏလွေꩻကလိုႏရာꩻကိုသွူ။
ယံဖေႏကလꩻနမ်းမန်ꩻတဲင် ပွစ်ဗာႏအလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်၊ နီကလိုႏဒါႏငဝ်းယို ဒေါ့ꩻဗာႏခူꩻလိမ်ꩻခူꩻပြန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒေါ့ꩻတဆူပွစ်နမ်းမန်ꩻနယ်ꩻသွူ၊ ပေါႏဆင်အီႏယုဲင်ထောင်းသွူလိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏသျောင်ႏလွေꩻ အွိုးကလွစ်ရာꩻကိုမꩻ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏအတွိုင်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းယိုလဲ့ သျောင်ႏထိုꩻငဝ်းသစ်ထန်ႏထိုꩻတွော့ꩻ ကဒေါ့ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒေါ့ꩻလဲ့ꩻဆင်ထောင်းနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ သွို့ꩻခြံသားဖုံႏ မဉ်ႏဝင်သွို့ꩻခြံနဝ်ꩻ ဝင်သျင်ꩻကြောင်းရီးကဒွိုန်း မီꩻဖုံႏထာꩻအီႏဖုံႏထွူမꩻ ကွဲးခွသေင်ႏမွူးတန်နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းအကို(လဲ့) ဒေါ့ꩻရီးငဝ်းရာႏပေႏပေႏထွူမꩻ တေက်ꩻနျꩻဆုဲင်ꩻတွမ်ႏ ငဝ်းရာႏတန်တန်တွော့ꩻ ထူႏအနွောင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒေါ့ꩻသွို့ꩻခြံသားဝင်ꩻသွို့ꩻခြံနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆျာသီးသဘော်ꩻနဝ်ꩻ ပေါႏအီႏပကျောက်ꩻဆဲမ်ႏခိန်ႏယို ကဉ်းမာꩻနုဲင်းဆွတ်ꩻချာလွိုႏလွိုႏတွော့ꩻ မဉ်ႏဆဲမ်ႏမွေးသွူမꩻ ကွဲးပကျောက်ꩻထိုမ်းဆဲမ်ႏနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းလဲ့ ခွုင်းကလွောက်ꩻနွောင်ꩻ ဝွေꩻသီးထာꩻလိုႏယို လွောက်ꩻလွဉ်ꩻထွူမꩻ ထိုမ်းတွော့ꩻဒေါ့ꩻငဝ်းနဝ်ꩻ ထွာဆျာတရွိုင်ႏဝဲဉ်ဆဲမ်ႏနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (ဒေါ့ꩻထီစဲစ်နေင်းဝယ်ꩻ ထီထွတ်ꩻရွယ်ႏနယ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထီနေင်းဝယ်ꩻယို ပေါႏမဉ်ႏဆျာꩻနဝ်ꩻ လင်ꩻစွဉ်ႏရော်ရော်၊ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဒျင်ဒျင်၊ ဒေါ့ꩻစွဉ်ႏဖြောင်ဖြောင်ဒေါင်ဒေါင်-ကေားပြန်ႏပအိုဝ်ႏသား သဘော်ꩻဗွောင်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။) ငဝ်းနဝ်ꩻ အမွေးတဲ့ တရိုꩻတဝ်း၊ မွေးတဝ်းတဲ့ တရိုꩻတဝ်းတွော့ꩻ ကဒေါ့ꩻဒါႏငဝ်း ကီတဲꩻတဲꩻမွေးတဝ်း၊ လတဲꩻတဲꩻမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာဒေါ့ꩻတကီႏတကွို့ꩻနယ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
မန်းနဲင်ႏငံႏ ကအဝ်ႏအုံဗာႏ ခြဲ့ꩻနယ်ꩻဖစ်စနစ်စူဆလ နေင်ႏပေါင်ꩻ ၁၀၀-လွိုတွင်ꩻ အွဉ်ငါလွိုဆန်ခြဲ့ꩻနယ်ႏစနစ်သား ပေါႏထန်ႏလွဉ်တန်သွူ၊ လꩻလွတ်လတ်ရေꩻထွူ ၁၉၆၂-ဗာႏ ပါလီမန်ဒီမိုကရစီခေတ်တွင်ꩻ လꩻအာႏဏာႏသား ဖဆပလအစွိုꩻတွမ်ႏ အစွိုꩻခံႏအတွိုက်ꩻသား ပြဲင်ႏဗာႏဖိုလို့ဝင်ꩻအာႏနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၆၂-ဗာႏနေင်ႏအကို ဖဲစ်ဒရယ် တောႏလန်ႏရေꩻကောင်စီ အုပ်ချုပ်လွေꩻနဝ်ꩻ ဗꩻ၁၉၇၄-ဗာႏကိုနဝ်ꩻသွူ၊ ၁၉၇၄-ဗာႏ ခြွဉ်းဗူႏပုံႏအခင်ႏမွဉ်ဥပဒေႏအလꩻ ကျုံႏခွဲးလွဉ်ဗာႏ မြန်မာဆိုရှယ်လစ်စနစ်လမ်းစဉ်နဝ်ꩻသွူ၊ လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်အကို ခြွဉ်းဗူႏလွေꩻ တေဇလိုꩻယွဲး၊ လမ်းစဉ်လိုꩻယွဲး၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပါတီယူနစ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏထာꩻမာꩻသားကောင်စီဖုံႏထွူတဲင် ဗွောင်လွေꩻဖေႏ လမ်းစဉ်ပါတီလိုꩻယွဲးသွဉ်တန်ꩻဖုံႏ၊ ထာꩻမာꩻသားရေꩻရာႏသွဉ်တန်ꩻဖုံႏ၊ အခင်ႏမွဉ်နဲင်ႏငံႏရေꩻသင်တန်ꩻဖုံႏ အလဲင်ႏလဲင်ႏအခြွိုက်ခြွိုက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တပ်မတောႏ ထွို့ꩻဗူႏအီတပ်ကိုအတာႏ အဝ်ႏဗွောင်သွဉ်လွေꩻဖေႏ တပ်မှူးသွဉ်တန်ꩻဖုံႏ၊ တပ်ရင်းမှူးသွဉ်တန်ꩻဖုံႏ၊ စစ်အွဉ်ငါကတူႏတက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ၊ ရဲးကာႏကွယ်ႏရေꩻတက္ကသိုလ်ႏဖုံႏအကို နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ စဲ့ꩻရေꩻ၊ ရဲဉ်ꩻဖန်းဖြယ်ရေꩻသွဉ်တန်ꩻဖုံႏ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ မန်းနဲင်ႏငံႏရေꩻတွမ်ႏ မန်းလိတ်လုဲင်ꩻလောကကို ကေားဒေါ့ꩻဟော်ꩻထာꩻယံသား ပေါႏထန်ႏလွဉ်သွူ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻနယ်ႏကွို့ꩻကိုနဝ်ꩻ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဦးနု၊ ဗိုလ်မြသွေး၊ ဝိဓူရသခင်မောင်၊ မောင်ကိုယု၊ မောင်သော်က-သီး ပေါႏစဲင်းထင်ႏသျာꩻသွူတကာႏတဝ်း ဦးသုခ၊ လူထုဦးလှ၊ ဦးဆန်းထွန်း၊ ဗိုလ်ဘကို၊ ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်၊ ဆရာဦးအောင်သင်း၊ ဆရာဂုဏ်းဦးသိန်းခိုင်၊ ဆရာမောင်ဆုရှင်၊ ဆရာလယ်တွင်းသားစောချစ်၊ ချစ်ဦးညို-သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းအစိုန်ꩻယံမွေးငါႏ ဟွုန်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူႏ အွဉ်ငါသားပညာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻထာꩻသေပညာႏတွမ်ႏ ဗဟုသုတ အခွဲးအကျုံႏအစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏဒျာႏရင်ꩻသွူ၊ တဖူꩻစဲဉ်ႏ မဉ်မဲဉ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻမဲဉ်ႏ အွဉ်ငါဖေႏ ပေါႏတမဲဉ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ တလꩻနွောင်ꩻတဝ်း ထာꩻအောင်ႏမျင်ႏ၊ အွဉ်ႏငါအထီအသွီႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏအပေါႏလွဉ်ဒျာႏ တမွေးတဝ်း၊ လွူꩻကျင်ꩻလွေꩻအနယ်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏမꩻ ဗွေလွဉ်နွောင်ꩻသွူ၊ အွဉ်ငါယို ခမ်းမုဲင်ꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻမုဲင်ꩻ၊ အစွိုꩻအဗူႏမုဲင်ꩻ၊ လိုꩻအဆင်းအရန်းမုဲင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်း အဲဉ်ထဝ်းတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ငါသားတွိုင်ꩻအတာႏ အဝ်ႏတရန်း မဉ်ဒင်ႏပျꩻနယ်ယင်းငါႏ ကထေဒါႏ ၂၀၁၈၊ လာဇူလိုင် ဆရာချစ်နိုင်(စိတ်ပညာ) "ဒေါ့ꩻငဝ်းအစိုန်ꩻ"ကရိုꩻဒါႏရွမ်ဖြုဲင်ꩻ ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏချက်နုဲင်းလယိုသွူ။
(၁) ဒေါ့ꩻငဝ်းကိုနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻချော့ꩻသွော့ငဝ်းသုဲင် (၂) ဒေါ့ꩻငဝ်းနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသန်သန်သွော့ (၃) ဒေါ့ꩻငဝ်းဝဲင်ꩻအကို ကားကအဝ်ႏဖေႏကပါသော့ꩻနွောင်ꩻလို့လို့ (၄) ဖန်းဖြယ်ဖေႏဗဲင်းသွော့အခိန်ႏ (၅) မာꩻတရတ်ဝင်ꩻငဝ်း နွို့ဒေါ့ꩻသော့ꩻမွုန်းတဝ်း (၆) သျောင်ႏသွော့ထာꩻတနွိုင် (၇) ခွေငဝ်းမꩻ ခွေငဝ်း-ဒေါ့ꩻမွုန်းတဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ (၈) ခုံႏအုံဒင်ႏအလောင်း အုံဒင်ႏသာႏယောင်းသာႏယာႏသွော့ (၉) နေးသꩻပါပါ နာႏသွော့ (၁၀) နေးတွမ်ႏသꩻစေႏတနာႏဟဝ် အကျံႏဉာဏ်ႏဟဝ်တွော့ꩻ ရီသွော့ (၁၁) ပယွုမ်းယွုမ်းသွင်ႏသွင်ႏ ဒေါ့ꩻထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ်သွော့ (၁၂) ငဝ်းအစပ်ဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွော့ (၁၃) ဖန်းဖြယ်ဖဖေႏသွော့ ထာꩻခံႏစာꩻယံစား (၁၄) သျောင်ႏသွော့ ထာꩻဒေါ့ꩻငဝ်းခြင်ꩻ (၁၅) အဗာႏမဉ်ႏလိုႏဒေါ့ꩻတယွို့ထာꩻလဲ့ ဒေါ့ꩻသွော့ (၁၆) ဒေါ့ꩻမွုန်းဝင်ꩻတဟဝ်တဝ်းခရာႏ (၁၇) ရေႏမိုးလွေꩻသွော့ တစွိုꩻလိုမ်း' တဝဲင်ꩻလိုမ်း ထာꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻ-ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ဒေါ့ꩻငဝ်းစိုန်ꩻတဲင် ဖေႏကျံႏဉာဏ်ႏခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နုဲင်းဆꩻကီယိုအတွိုင်ꩻ မဉ်ႏမာꩻကျင်ꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ တလာရပ်ငါနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻငဝ်းအစိုန်ꩻ အီႏထင်ႏထိုလွဉ်ဗာႏအကျောင်ꩻ ဒင်ႏပျꩻနယ်ဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
မဟာသုပိနဇာတ်
"မဟာသုပိနဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'မဟာသုပိနဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၂။ ပေါႏမော့ꩻအယပ်ꩻအခုဲင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏရီဒျာႏ လိုꩻသလိုꩻဒါႏ၊ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏ ကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏလိုႏယွုမ်းအံႏ၊ အဝ်ႏလိုႏမာꩻလွဉ်ꩻ၊
၃။ ကွပ်လိုꩻသေလိုꩻဒါႏတဲင် အမျာꩻချမ်ꩻသာႏအီ၊ သတ္တဝါႏဖုံႏ မော့ꩻတဝ်းထာꩻဒုက္ခ၊ လွစ်လꩻထိုꩻ ဘေꩻရန်ႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
"ဣလ္လိသဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'ဣလ္လိသဇာတ်'ယိုတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ-
၁။ ပေါႏစေꩻ၊ ပေါႏလူႏတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻ အတခြိုꩻဥစ္စာႏ အောဝ်ႏခြေင်ဒျာႏထာꩻ၊ အဗွေႏတဲ့ တကွိုꩻချာတောဝ်း၊ ဝင်ꩻတဲ့ကွိုꩻရုမ်းတလꩻတောဝ်း၊
၂။ အကျိုꩻအောဝ်ႏ ထွုံꩻစံႏဟောဝ်ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟောဝ်ယားကုဲင်ထိုꩻတဝ်း၊
၃။ မာꩻကုသိုလ်ႏမꩻ လꩻနွောင်ꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ-စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
လိတ်ပအိုဝ်ႏယိုခါ
မျန်မာခမ်းထီကို ကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻတရျာꩻလွိုအကိုယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻတမျိုꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ်၊ စောက်ꩻတနျာႏခမ်း၊ စောက်ꩻဗွာခမ်း၊ မဲင်ꩻခမ်းတွမ်ႏ တွိုင်ႏပဂိုꩻကိုဖုံႏ၊ ကဲန်းအာအာနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံဖြဝ်ꩻခမ်း အခဝ်နဝ်ꩻသွူ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဇာႏတိနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ(ပွိုင်းလဲင်ႏ)သထွုံႏခမ်း(ယိုခါ)မဲင်ꩻခမ်းကိုသွူ။ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိတ်လဲ့အဝ်ႏဒျာႏ၊ လိတ်ပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ လိတ်စခါတွမ်ႏလိတ်တသာ ခွဲꩻချာꩻဗာႏနီမျိုꩻသွူ၊ လိတ်စခါ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏသရ၊ ဗီး၊ အက္ခရာႏ အဝ်ႏခေါ်ခေါ်မွေးတဝ်း၊ မန်းသရ၊ ဗီး၊ အက္ခရာႏယို ထူႏသုံꩻထွူတွော့ꩻ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်း နုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏငဝ်းရန်းနဝ်ꩻ အာလဲဉ်းမန်းငဝ်းရန်းတဲင် ထူႏမန်းလိတ်ဖြုံႏ တဲမ်းအီပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ တလꩻလို့တဝ်း၊ လိတ်တဖြုံႏ အငဝ်းထန်ႏနီသိုမ်ငွါတဲင် ဖေႏကထန်ႏပအိုဝ်ႏငဝ်းနဝ်ꩻ ကျမ်ႏစဲႏဟော်ꩻဗာႏနေးသွူ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ လိတ်အုပ်၊ လိတ်စောင်ႏ ဒင်ႏစက်တွဲႏနျꩻနေးနဝ်ꩻ တအဝ်ႏအာတဝ်းနုဲင်းယိုခါ၊ အဝ်ႏအာဒျာႏ လိတ်တဲမ်းစူ၊ လိတ်ပပ်၊ လိတ်ထူဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။