cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
မုဲက်ခရိုသကိုပ်
ဒုတိယ အော့စျူလာ ကရိုꩻဒါႏ ထွားမှန်ႏဖီလူꩻယို အောဝ်ႏအငွာဖဲ့ꩻကီထျꩻတဲင် ပုံႏဆွမ်ꩻမှန်ႏဖီလူꩻ ကပြောင်ႏချာရုပ်ကအောဝ်ႏအတွိုင်ꩻကထန်ႏလွဉ် ပုံႏတဗန်ႏယို ခြဲ့ꩻတန်ထဲင်းဖျင်နောဝ်ꩻသွူ။ ထွားအီမှန်ႏဖီလူꩻအသောင်လောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ခလုတ်ပေဉ်ယို ခြိꩻချာခြိꩻငါနေးတဲင် ကထွားအီဝတ္ထု ကအောဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻယို ထွားအီတာႏ တောမ်ႏ အဗော့ꩻအညာꩻအစားစားအကို ဖေႏကထီႏလꩻနွောင်ꩻ စဲင်းစဲ့အီအတာႏ ခိဉ်ႏဖေႏနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ မှန်ႏပြောင်ႏယို မုဲက်ခရိုမီတာ ကရိုꩻဒါႏ ကိရိယာႏတဲက်အီအပေႏစား လဲ့ အောဝ်ႏပါတဲင် သုံꩻအီကိရိယာႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထွားဒါႏ တခြိုꩻဝတ္ထု အပေႏအတန် အဖွိုႏအထို အဒွိုန်အဗွို (အတိုင်းအတာ) ဖုံႏယို ဖေႏကမဲဉ်ႏတဲက်လꩻအီနွောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ
မုဲက်ခရိုသကိုပ် ရိုꩻရိုꩻယို မာꩻခြဲ့ꩻမာꩻတန်နွောင်ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထု အပွန်းအဆ (၁၀၀) ရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ ကွန်ပေါင်းမုဲက်ခရိုသကိုပ်နောဝ်ꩻတဲ မာꩻခြဲ့ꩻ မာꩻတန်နွောင်ꩻ အပွန်း (၅၀၀၀) ပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ မုဲက်ခရိုသကိုပ် အစွန်ꩻအထီကယံဗာႏနောဝ်ꩻ ကပါသော့ဟဒါႏ မှန်ႏဖီလူꩻအစားစား အစွန်ꩻအထီလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း မှန်ႏဖီလူꩻကဆွမ်ꩻပုံႏ တောမ်ႏ မှန်ႏဖီလူးကထွားအီတာႏသီး အဗော့ꩻအညာꩻလဲ့ ထွာအီဖေႏနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
တခြိုꩻဝတ္ထုတစားစားယို မိဉ်ႏမဲဉ်ထွားတောမ်ႏ မုဲက်ခရိုစကုပ်မှန်ႏပြောင်ႏနောဝ်ꩻ ထူႏသွူတခြိုꩻနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏရိပ်ꩻ ဖန်ပျာꩻပေႏနီဗာႏအခါႏတဲင် အွဉ်ႏတနꩻနꩻဗာႏမှန်ႏပြောင်ႏကလꩻသွူ။ တခြိုꩻနောဝ်ꩻအလောင်း အွဉ်ႏဆဲစ်ဒင်ႏလူးဗာႏ အရောင်ႏတဆောဝ်နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ အရောင်ႏကခွဲမုဲင် (အလင်းဆုံချက်) အဗာ့ꩻအညာꩻဖေႏကမဲဉ်ႏ ဖေႏကထီႏလꩻနွောင်ꩻ စွူလေတင်ႏသျှာꩻအတာႏ ဖျင်ဖေႏဗာႏ နုဲင်းကဒေါ့ꩻခါꩻ ဆꩻကီအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွားတောမ်ႏ မုဲက်ခရိုသကိုပ်ယို ကအွန်အောက်ဒါႏထီနောင်အကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ထီတဗဲက်ꩻငါလဲ့ ထီႏနုဲင်းစွဉ်ႏထီနောင်တန်အတွိုင်ꩻတဲင် ထီဗဲက်ꩻနောဝ်ꩻအကို ထီႏလꩻနွောင်ꩻ သတ္တဝါႏဆန်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏဖြုဲင်ꩻတသွိုး လွေꩻချာငါထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ တဝတ်ꩻတဗာႏ ခင်ႏအဖဲ့ꩻငါအလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ အဆွဉ်ႏအလီးဖုံႏလဲ့ ထွားထီႏလꩻနွောင်ꩻ စဲစ်ထွားနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကသေနာႏလို့လို့စင်စင် သေ့ꩻကအောဝ်ႏလိုꩻသီးနမ်းလောင်းနမ်းကိုဖုံႏ အကျောင်ꩻခရာႏယို အရေꩻတန်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ သေ့ꩻ ကမာꩻထွာဖေႏလိုꩻအကျိုꩻဟောဝ်စားဖုံႏ မိဉ်ႏတအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻ လိုꩻသ္းသက်တမွန်နွောင်ꩻတောဝ်း နောဝ်ꩻသွူ။ သေꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ အတယံတောဝ်းစား တမာꩻထွာတောဝ်းလိုꩻအကျိုꩻစားတဲင် မာꩻတဟွိုဗာႏ နီလိုꩻသီး၊ မာꩻသီနွောင်ꩻနီလိုꩻသီးနောဝ်ꩻသွူ။ သေ့ꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ မာꩻသီထိုꩻသေ့ꩻတဟောဝ်တောဝ်းစားတဲင် ခွာလိုꩻသီးကေႏဇူꩻဗွေႏဖုံႏလဲ့အောဝ်ႏသွူ။
မှန်ႏပြောင်ႏကထွားအီ အဖွန်ႏအပေႏ မုဲက်ခရိုသကိုပ်ယို အစွန်ꩻထီအောဝ်ႏလဲဉ်းတခွုင်ႏနောဝ်ꩻလဲ့ စကျာဝဠာႏအကိုကအောဝ်ႏဒါႏ တခြိုꩻဝတ္ထု ကားကအောဝ်ႏယို တထီႏလꩻလို့နွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ကထီႏဗာႏ တခြိုꩻဝတ္ထုတစားယို အရောင်ႏလေဆဲင်ႏရာꩻ သိပ္ပံပညာႏအလꩻ ထီႏဒျာႏ ထာꩻလေလဲင်ꩻ(အလင်းလှိုင်း ၊ Light Wave) အောဝ်ႏတခြိုꩻဝတ္ထုအလောင်း ပြန်ႏချာဒျာႏ နောဝ်ꩻသွူ။။
ဗွိုန်နုဲင်း လုံးတူႏပေႏ ၊ သုဲင်ꩻဖုံႏယို ပင်ႏလယ်ႏထီလဲင်ꩻကလွဉ်ယို တထွာအီနွောင်ꩻတောဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻအတွိုင်ꩻ မော်လီစျူး၊ အဏုမျူ၊ ဓါတ်အထီးဖွန်ႏ ဖုံႏယို ပေႏလွဉ်ꩻထဲင်း ထာꩻလေလဲင်ꩻကဆွာꩻ (အလင်းလှိုင်းအလျား) တဲင် ပေႏလွဉ်ꩻငါႏတွော့ꩻ အီႏဆဲစ်ပြန်ႏချာ ထာꩻလေလဲင်ꩻယို တမာꩻနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် မော်လီစျူး ၊ အဲစ်တမ်၊ အီလဲစ်ထရွန် ဖုံႏယို တထီႏနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်းတဲင် ၊ သုံꩻစွဉ်ႏ မုဲက်ခရိုသကိုပ်လဲ့ တထီႏလꩻနွောင်ꩻဒွိုန်း နောဝ်ꩻသွူ။
ကွယ်ႏတွော့ꩻ တအွိုဖွန်ႏ (မြုမှုန်) သီး ပုံႏရုပ်ပွိုင်တောမ်ႏ အရွယ်ႏပေႏတန် နောဝ်ꩻတဲ တသေနွောင်ꩻစဲင်းစဲ့တောဝ်းဒွိုန်းတဲင် အဟေ့ꩻအရောင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ အာလ်ထရာမုဲက်ခရိုစကိုပ် ကရိုꩻဒါႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ကထွင်ႏမာꩻ အရန်းထို မုဲက်ခရိုသကိုပ်တမျိုꩻယို ထီႏလꩻနွောင်ꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ တအွိုဖွန်ႏစားယိုနောဝ်ꩻ တွယ်ႏပြန်ႏချာနွောင်ꩻတောဝ်း ထာꩻလေလဲင်ꩻဖုံႏရိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ ထာꩻလေလဲင်ꩻဖေႏကထန်ႏဖြယ်ထိုꩻ အသောင်ꩻအရင်ꩻအတာႏ မာꩻစေလီနွောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ အဖြေင်ႏရောင်ႏမိဉ်ႏအွဉ်ႏခံႏခါꩻအဖဲ့ꩻချာနောဝ်ꩻ တအွိုဖွန်ႏဖုံႏထျꩻ ကဖြယ်လီထန်ႏလွဉ် ထာꩻလေလဲင်ꩻယို ကတဆောဝ်ဆောဝ်ဒါႏ အစဲက်ပေႏအနေႏ ထီႏလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွု။ အာႏတလာ ကယံလွဉ်ꩻဒါႏ မုဲက်ခရိုသကိုပ်အစားယိုꩻယိုꩻနောဝ်ꩻ ထီႏလꩻနွောင်ꩻ တခြိုꩻဝတ္ထုအချင်ꩻကအောဝ်ႏမုဲက်ခရွန်ပေႏဝေဉ်ႏငါဖုံႏတဲင် ကပေႏထဲင်း မုဲက်ခရွန် တရေင်ပွန်းတပွန်းဆꩻလ တခြိုꩻဝတ္ထုဖုံႏယိုလဲ့ ထီႏလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ မုဲက်ခရွန်တဗာႏယို တတွာ (၁/၂၅၀၀၀) လဲက်မ နောဝ်ꩻသွူ။
ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ မုဲက်ခရိုစကိုပ်ကို ကသုံꩻအီဒါႏ မှန်ႏဖီလူꩻဖုံႏ ကကုဲင်းထွာဒါႏ ချို့ꩻယွင်ꩻချက်ဖုံႏယို ယိုခါလဲင်ႏနောဝ်ꩻတဲ ဖျင်ဆင်နွောင်ꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ မှန်ႏဖီလူꩻဖုံႏယို ရော်ꩻပေါင်ꩻစပ်လွေꩻ ကမာꩻခါꩻအီနေး ဖလင့်ဖန် တောမ်ႏ ကမာꩻခါꩻအီနေး ကရောင်းဖန် မှန်ႏဖီလူꩻဖုံႏတဲင် ယံဟောဝ်ဟဲ့ꩻသေꩻလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်လဲင်ႏခါနောဝ်ꩻတဲ သုံꩻတောမ်ႏမုဲက်ခရိုသကိုပ်တဲင် ရုပ်စွူဓါတ်ပုင်ႏ ဖုံႏလွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း တွယ်ႏကူꩻလꩻအီလဲဉ်း ရုပ်မွန်ဓါတ်ကာꩻ(ရုပ်မွန်ဇာတ်ကာꩻ) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကေꩻဇူꩻတန်ငါႏ
ကေꩻဇူꩻတန်ငါႏ
အကျောင်ꩻပျꩻချက် တအဝ်ႏတဝ်းလဲ့ ခွေသꩻကေႏနပ်မုꩻဖေႏကအဝ်ႏတဲင် နာꩻကတောင်ႏပြန်ႏလဲဉ်ဒါႏခွေ၊
ခွေဖေႏကကေႏနပ်တဲင် နာꩻကငွိုးလဲဉ်နယ်ဒါႏခွေ၊
ခွေသꩻဖေႏကကေႏနပ်တဲင် နာꩻဖေႏလဲဉ်ဒါႏခွေကတိ၊
ခွေသꩻဖေႏကရေꩻတဲင် နာꩻကသွုံꩻလဲဉ်နယ်ဒါႏခွေငဝ်းမုꩻသာႏ၊
ခွေသꩻဖေႏကရေꩻတဲင် နာꩻကဒေါ့ꩻသꩻရေꩻဆောင်းဒါႏခွေ၊
စစရာႏရာႏ နာꩻကလဲဉ်ဒါႏခွေနဝ်ꩻ နုဲင်းနုဲင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻဝယဝ်း ခွေသꩻတလျားတဝ်း တဆာတဝ်းနာꩻ၊
ကွပ်နာꩻတဲင် ခွေအွဉ်ႏသꩻဒါႏလွဉ် ကွပ်နာꩻတဲင် ခွေနမ်းခွေနမ်းသေလွဉ်ချာ ကွပ်နာꩻတဲင် ခွေသေနာႏလွဉ် လိုꩻအထွာအကုဲင် ကွပ်နာႏတဲင် ခွေကလꩻလွဉ်ဗာႏ သွဉ်ခန်ꩻ နုဲင်းယိုစားတဲ့ ခွေကေꩻဇူꩻတန်မွေးငါႏနာꩻသွူ၊
ကွယ်ႏတဲင်တွော့ꩻ နာꩻနမ်ႏဂုဏ်ႏသိက္ခာႏတွမ်ႏ နာꩻနမ်းကိုယ်ႏကျင်ꩻယို တွမ်ႏလုဲင်ႏထိုꩻမွိုန်း တွမ်ႏ ထာꩻပျောႏခရာႏတဆင်ႏတာႏအကျောင်ꩻ။
ခွန်လာဘ်ဗွေသွင်ႏ
မျန်မာခမ်းထီကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
thumb|မျန်မာခမ်းကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
စွိုးခွိုꩻထင်ႏထိုရေꩻ
"စွိုးခွိုꩻထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ကျိုꩻစာꩻဗာႏပညာႏ" "ပညာႏကရိုꩻ လိုꩻတန်ႏဖို၊ ပညာႏအောဝ်ႏမꩻ လိုႏတွိုင်ꩻလꩻ၊ ရွဉ်ပါတောဝ်းလဲ့ ပညာႏမဉ်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻ မဉ်လွေꩻမုဲင်ꩻလွေꩻ အံႏမတောဝ်း"စတဲင် ပညာႏငေါဝ်းတွိုင်ꩻ အောဝ်ႏအမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဘဝယိုတာႏ အုံအောဝ်ႏရေꩻနောဝ်ꩻ အရေꩻတန်ပညာႏ၊ ဘဝငါတာႏ ယံချံꩻသာႏလဲ့ အရေꩻတန်ယင်းဒျာႏ၊ ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးတန်ႏဖို၊ နီကသဲင်ꩻအောဝ်ႏလိုꩻဒုံ၊ နီကသဲင်ꩻအုံသော့ꩻ နီဒေႏသ၊ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻအထင်ႏထိုနောဝ်ꩻ ခိုခိုမူႏမူႏ သွဉ်ထူႏသွော့ပညာႏ၊ မဉ်ႏမဲဉ်လꩻ အထင်ႏထိုလဲ့ ကျိုꩻစာꩻဗာႏဝင်ꩻလိတ်လုဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻစီႏ ထင်ႏထိုရေꩻလဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻတလမ်းလွုမ်း ထင်ႏထိုရေꩻလဲ့နောဝ်ꩻ၊ လိုꩻတဒုံ၊ တအွိုင်ႏ၊ တနယ်ႏထင်ႏထိုရေꩻလဲ့နောဝ်ꩻ အရေꩻတန်သွတ်ꩻ ပထမ အဓိကနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏစွိုးခွိုꩻပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏကရိုꩻယို သေနွောင်ꩻ အဟောဝ်အကုဲင်၊ ထီႏနွောင်ꩻ အနာႏဂတ်လွုမ်ꩻတကာႏတောဝ်း လွူးနမ်းမွီးသက်တာႏလဲ့သင်၊ အုံအောဝ်ႏရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ လုမ်းဗဉ်ႏရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ ခြွေခြာႏချံꩻသာႏရေꩻတာႏလဲ့သင်၊ စွိုးခွိုꩻလိုꩻမျိုꩻဘာႏသာႏ သာႏသနာႏ ထင်ႏထိုရေꩻတာႏလဲ့သင် ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏငါႏ အရေꩻတန်ငါႏ ရတနာႏတပါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အရေꩻကတန်ဒါႏ ပညာႏယိုနောဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏ၊ လွောက်ꩻလွူꩻဗာႏ၊ ကျင်ꩻသွုံꩻဗာႏ၊ လိုꩻသေလိုꩻဒါႏသီး ကအွဉ်ႏနယ်အတွိုင်ꩻ ကကျင်ꩻသုံꩻအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုတဗာႏ ပညာႏရေꩻနောဝ်ꩻ ထွာအထျꩻကရိုꩻယို စွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါ ခေါင်းဆောင်တန်ဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသေထွꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏရပ်ရာႏစွုမ်ႏဒုံဆောင်ႏ ဖေႏကအွဉ်ႏနွောင်ꩻ အခေႏခံႏပညာႏ သွဉ်လိတ်ကျောင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏကျိုꩻစာꩻခွုမ်မာꩻလွေꩻဖေႏလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေးရွဉ်ထေအာႏ ဖေႏဗာႏအခိန်ႏမꩻ နီကမဲဉ်လꩻဒါႏ ပညာႏဘွဲ့ဒီဂရီဖုံႏယို နီလꩻလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၂၁-ရျာꩻဗူႏကို ပညာႏရေꩻဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ အမျိုꩻအောဝ်ႏအာတန်နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုတဗာႏ ခွန်နင်ꩻသီး အောင်ႏအတန်ꩻတဆီ လꩻဘွဲ့လွုမ်ꩻနောဝ်ꩻ တထွူထွာတောဝ်းဒွုမ်တဲင် ကွန်ပျူတာပညာႏ၊ စဲစ်စာႏရင်ꩻပညာႏ၊ တဲမ်းလိတ်ပညာႏ၊ ဒေါ့ꩻဝင်ꩻငေါဝ်းပညာႏ၊ ဖျင်စက်၊ ဖျက်ကာꩻ၊ ဖျင်မေႏပညာႏဖုံႏလဲ့ နမ်းဝါႏသနာႏရာꩻအလွောက်ꩻ လွူးနမ်းမွီးသက်တာႏ အရေꩻတန် ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ထင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ လꩻဘွဲ့လွုမ်ꩻ တထွူထွာတောဝ်း၊ ခေတ်ယိုနောဝ်ꩻ ပညာႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်း လိုႏသေလိုႏဒါႏလိုႏသွဉ်ငါႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကလꩻလွဉ်အဟောဝ်နောဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏပညာႏအတွိုင်ꩻ၊ ဖေႏကလဲ့ꩻဒါႏ အကုဲင်ပျဿနာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏလဲ့ သွဉ်ပညာႏမꩻလꩻသွူ။ ပညာႏရေꩻအခန်ꩻကဏ္ဍယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ စင်္ကာပူခမ်းယို တယ်ႏထောင်ႏဒျာႏတွမ်ႏပညာႏ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်းသူꩻလဲ့ အုပ်ချွုတ်ဒျာႏ တွမ်ႏပညာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အရမေႏရိကန်ႏသမ္မတတဖြာꩻ ကထင်ႏမော့ꩻခွဲး ခမ်းသားမွိုးဖါခိန်ႏ ဝွေꩻကဒေါ့ꩻဖေႏငေါဝ်းနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်းထင်ႏထိုရေꩻယို ပထမနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပညာႏရေꩻ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်း လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻတာႏ ပထမနောဝ်ꩻ ပညာႏရေꩻ၊ အမေႏရိကန်ႏခမ်း ဖေႏကခံႏဗာႏမွိုန်းဝင်ꩻတိတ်ꩻနျꩻနောဝ်ꩻ အထျꩻထွာဒျာႏ ပညာႏရေꩻအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်ဖိုနုဲင်းနောဝ်ꩻအကျောင်ꩻ လိတ်စောင်ႏကို အောဝ်ႏထီႏဗာႏဖိုနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ တဒုံတွမ်ႏတဒုံ၊ တနယ်ႏတွမ်ႏတနယ်ႏ ထင်ႏထိုရေꩻတာႏ ပညာႏကရိုꩻယို အဖိုꩻတန်ႏအရေꩻတန်ငါႏတဲင် ကထွာမွိုးဖါလဲ့ ဖေႏအာႏ၊ ကထွာဒါႏပိုလီꩻဖုံႏလဲ့ ကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏသွော့ဝင်ꩻ၊ ကကျိုꩻစာꩻသွဉ်ထူႏအတွိုင်ꩻ ပင်ႏတသွောင်းခွုမ်မာꩻ ကျိုꩻစာꩻဖေႏသွော့ စွိုးခွိုꩻဘာႏသာႏ၊ သာႏသနာႏအကျိုꩻအကျောင်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာဗာႏ လိတ်ထွားဗွေႏခွန်နင်ꩻသီးနုဲင်းယိုသွူ။
လာ
နက္ခတ္တဗေဒအကို အောဝ်ႏရံႏခူဒါႏ ဂျိုဟ်ႏဖုံႏယို လာ (Moon) အဖြုံႏပေါင်ꩻ အောဝ်ႏပိဉ် (၃၁) ဖြုံႏ ရိုꩻတဲင် အွဉ်ႏထွော့ခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏဂျိုဟ်ႏအလောင်း ကလေဒါႏ လာ ယို ထွာ ခမ်ႏဖာႏဂျိုဟ်ႏရံႏလာ နောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏခရာႏနောဝ်ꩻ လာ (ခမ်ႏဖာႏရံႏဂြိုဟ်ႏ)ခရာႏ ပါတောဝ်းတထွူတောဝ်းသွူ။ လာ ယို အောဝ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်း ထွားထီႏမော့ꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻတဲ လာယို တန်လွဉ်ꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ လာ ယို တန်ပိဉ် ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ လစ်ꩻပွန်းတပွန်း လဲ့ နီသွဉ်းသီးကွပ်အောဝ်ႏအညာꩻထွားတွော့ꩻ ထင်းတော အပေႏပေႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လာ ယို ဗော့ꩻလွဉ်ꩻငါႏ တောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏတဲင် မိဉ်ႏထွားတောမ်ႏ မန်ႏပြောင်ႏနောဝ်ꩻ ထီႏနွောင်ꩻ လာ အောဝ်ႏညာꩻ မဲင်ႏ (၅၀) ရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း လာ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏယို ယွမ်ꩻဆေ့ꩻထဲင်း ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ (၆) ဆ ပိဉ်တဲင် နီသွဉ်းသီးမိဉ်ႏအုံလာအလောင်းနောဝ်ꩻ ဖွီထဲင်းကအုံဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်း (၆) ဆ နောဝ်ꩻသွူ။ လာ မဲ့ငါဖားတဗာႏလွုမ်းယို ဟမ်ႏဖွန်ႏဖုံႏ ၊ လုံးတူႏ လုံးတန်ꩻဖုံႏ အောဝ်ႏဗွေဗိတ်ခါနောဝ်ꩻသွူ။ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ တောမ်ႏ လာ အဗော့ꩻအညာꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ( ၃၈၄,၄၀၂ ကီလိုမီတာ ) (၂၃၈,၈၅၆ မဲင်ႏ) ရပ် နောဝ်ꩻသွူ။
အပေႏအတန်
နီသွဉ်းသီး ကထီႏတသေႏသေႏဒျာႏ လာ ကအောဝ်ႏမို့ꩻလောင်းကီသူꩻနောဝ်ꩻ လာယို ထွာဒျာႏ အောဝ်ႏရံႏခါꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏဂြိုဟ်ႏတဲင် ထွာဟမ်ႏယိုအရံႏ(အခြွေအရံ)အနေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ နက္ခတ္တဗေဒ ဘာႏသာႏရပ်အကို လာဖုံႏကအောဝ်ႏရံႏခါꩻဂြိုဟ်ႏဖုံႏယို အောဝ်ႏပိဉ် လာအဖြုံႏပေါင်ꩻ (၃၁) ဖြုံႏ ပိဉ်သွူ။ အင်္ဂါႏဂျိုဟ်ႏ နောဝ်ꩻ လာအောဝ်ႏ (၂) ဖြုံႏ၊ စျူပီတာဂျိုဟ်ႏနောဝ်ꩻ လာ အောဝ်ႏ (၁၂) ဖြုံႏ၊ စနေႏဂျိုဟ်ႏနောဝ်ꩻ လာအောဝ်ႏ (၉) ဖြုံႏ၊ နဲစ်ပစွန်းဂျိုဟ်ႏနောဝ်ꩻ လာ အောဝ်ႏ (၂) ဖြုံႏ စတဲင် လာဖုံႏယို အောဝ်ႏရံႏခါꩻဂြိုဟ်ႏ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီး လꩻသေတောဝ်းဒွိုန်း လာ ဖုံႏလဲ့ အောဝ်ႏနွောင်ꩻကနေဒွိုန်းသွူ။ လိုꩻသီးကသေခါꩻလဲဉ်း လာ (၃၁) ဖြုံႏယို တဖြုံႏတောမ်ႏတဖြုံႏ အရွယ်ႏပေႏတန် တဗွိုန်တောဝ်းလို့ဝါင်ꩻသွူ။ လာ တဖြုံႏကအောဝ်ႏရံႏသေꩻခါꩻ စနေႏဂြိုဟ်ႏနောဝ်ꩻ လာအချင်ꩻ (အချင်း, အဆွာꩻသွတ်ꩻခွဉ်းစွဉ်ႏ(မျဉ်းဖြောင့်)ကတဲက်ကာႏစက်ဝိုန်ꩻဗဟိုႏတဲင်ကထွာအီစက်ဝိုန်ꩻအခေါဝ်တရျားနီခေါဝ်)ယို အောဝ်ႏ (၃၅၅၀) မဲင်ႏ တဲင် နီသွဉ်းသီး လာမဲင်း ကအောဝ်ႏရံႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏယိုနောဝ်ꩻ အချင်ꩻအောဝ်ႏ (၂၁၆၀)မဲင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ နီသွဉ်းသီး ကထီႏလာမဲင်းနောဝ်ꩻတဲ့ တန်ထဲင်း ဆာႏဖုံႏ ဂြိုဟ်ႏအလင်ဖုံႏတဲင် ထီႏ တန်နုဲင်း ရင်းအီႏတတွာတွာ မွူး ပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻအမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻတဲ လာမဲင်းယို ပေႏထဲင်း ခွိုင်ႏကားဂြိုဟ်ႏကအောဝ်ႏ မွူးစကျဝဠာႏ အကိုသွူ။ ဗော့ꩻလွဉ်ꩻငါႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏတဲင် ထင်းမာႏဒျာႏ လာယို အတန်နေနေနုဲင်းမွူးနောဝ်ꩻသွူ။ လာယို ညာꩻတောမ်ႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ပျမ်းမျှအနေႏမဲင်းပေါင်ꩻ (၂၄၀,၀၀၀) ရပ်လွုမ်ꩻသွူ။ မွူး နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ညာꩻထဲင်း လာ အဆပေါင်ꩻ (၄၀၀) ရပ်ပိဉ်သွူ။ ဆာႏဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ ညာꩻထဲင်း မွူး ကညာꩻဟမ်ႏတဲင် အဆပေါင်ꩻအာမရေႏမရာႏအောဝ်ႏညာꩻငါႏသွူ။ လာယို အောဝ်ႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ မိဉ်ႏထွားမန်ႏပြောင်ꩻအာႏတလာလာနောဝ်ꩻ ထီႏညာꩻဗော့ꩻနွောင်ꩻ အမဲင်ႏ (၅၀) ရပ်တဲင် နက္ခတ်ဆရာႏသီး ထွားတောမ်ႏမန်ႏပြောင်ꩻအစားနောဝ်ꩻတွော့ꩻ သေလွဉ်ဗာႏ ဗဟုသုတကဆဲင်ႏ လာမဲ့ငါလုဲင်းခရာႏ ကြောင်းကြောင်းစင်စင်နောဝ်ꩻသွူ။
ကထီႏလꩻ လာ ပွုံႏ
ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ကလေပ်တဖူꩻအလꩻ အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်မွူးအတွိုင်ꩻ လာယိုလဲ့ လေပ်ဗဲဉ်တဖူꩻအလꩻ အောဝ်ႏလေပ်ဗဲဉ်ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကမဲဉ်ရိုꩻနောဝ်ꩻတဲ ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻ နီသွဉ်းသီးထီႏနွောင်ꩻလာဗွေဗိတ်တဝိုန်ꩻတိုန်လဲ့ အခိိန်ႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ ထီႏနွောင်ꩻ လာပေႏကဒိစ်ꩻလွုမ်ꩻ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ထီႏနွောင်ꩻတယ်ꩻတောဝ်းလာ နောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် လာ ယို အရောင်ႏနမ်းပဲင်ႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်းသွူ။ နီသွဉ်းသီးကထီႏနွောင်ꩻလာနောဝ်ꩻ မွူးအရောင်ႏ အောဝ်ႏဆဲစ်လူးတွော့ꩻ အရောင်ႏဆဲစ်ပြန်ႏဒါႏ လာ အခေါဝ်တဗာႏလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ လာ အွိုးတဖဲ့ꩻသူꩻ ဖြေင်းခေ့ꩻကရိစ်ꩻထွာ ထာꩻလွုက်ꩻခိန်ႏတဲင် ကထွာနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻဟဲ့ꩻ လာပြောင်ꩻလုဲင်ႏအရန်း ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တယ်ႏစ ကလေရောင်ႏဆဲစ်တန် စားနောဝ်ꩻ ဖေႏကထွာလာအရောင်ႏလေပေႏ(လာကွဲပေႏပေႏ)ထွူ ခေ့ꩻကရစ်ဖြေင်းထိုꩻ အရန်းရန်း ဖေႏကထွာအတာႏ ည (၂၉.၅၃)( ၂၉ နီꩻ၊ ၁၂ နားရီႏ၊ ၄၄ မိနစ်) တဲင်၊ နောဝ်ꩻမိဉ်ႏထွူမꩻ လုဲင်းလဲ့စက်ဝိုန်ꩻပုံႏ လာမဲင်းတန်ယို ထီႏလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကထွာနုဲင်းနောဝ်ꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ တောမ်ႏ မွူးအခါႏ လာ ကာႏလွေꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ မွူးကဲင် နောဝ်ꩻသွူ။ ဟမ်ႏကလေပ်ဗဲဉ်မွူးယို ယင်လဲင်ႏလဲင်ႏနောဝ်ꩻ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏတွိုႏလွေꩻ မွူး တောမ်ႏ လာ အခါႏ မိဉ်ႏအောဝ်ႏတနꩻစွဉ်ႏလို့ဝါင်ꩻယို ထွာလုဲင်ႏ လာကဲင် နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ မိဉ်ႏထီႏနွောင်ꩻ လာ လစ်ꩻပွန်းတပွန်းနောဝ်ꩻ ထီႏ လꩻမဲ့ကူႏ(လမျက်ခုံး)၊ နောဝ်ꩻထွူ ထီႏနွောင်ꩻ လာ တထာႏဝ၊ နောဝ်ꩻထွူမꩻ ထီႏနွောင်ꩻ လာဗွေ နောဝ်ꩻသွူ။ လာကဗွေခိန်ႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏညာꩻတောမ်ႏမွူးတဲင် တောမ်ႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏယို လာ မိဉ်ႏအောဝ်ႏ တဖဲ့ꩻစီႏမꩻ ထွာနွောင်ꩻ လာဗွေ နောဝ်ꩻသွူ။ လာ ကလေပ်ဗဲဉ်ဟမ်ႏ ကလွေꩻအတဖူꩻအတွိုင်ꩻယို ထီႏနွောင်ꩻ တတိယ လစ်ꩻပွန်းတပွန်းထွူမꩻ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတွိုႏချာ လာဆန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
လာမဲ့ငါဖားတဝိုန်ꩻ ကအောဝ်ႏခွယ်ႏထေ့ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏဖဲ့ꩻယို အောဝ်ႏစွူတဖဲ့ꩻချင်ႏတဲင် အွိုးတဖဲ့ꩻသူꩻနောဝ်ꩻတဲ နီလိုꩻသီး အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်း တထီႏနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻအလောင်း မွူးရောင်ႏထဲ့လူးစွဉ်ႏလဲ့ ဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ လာခေ့ꩻကရိစ်ꩻအခေါဝ် (လ၏မဲမှောင်သောအခြမ်း) နောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီး ယံတဲက်ထွားနွောင်ꩻအခိန်ႏအတာႏ သုံꩻအီꩻ လာ တဲင် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏအွဉ်ႏသော့ꩻ(အစားထိုး) မွူးနီꩻ(နေ့ရက်)ဖုံႏတွော့ꩻ လာကထွာ ကပြောင်ꩻလုဲင်ႏ စက်ဝိုန်ꩻအတွိုင်ꩻ ဖေႏကညီႏအတာႏ သုံꩻအီနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးယို တယ်ႏကထီႏစလာကာႏ ဟွိုန်ဟောဝ်စွယ်ꩻရောင်လွနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻ မဲဉ်အုံတနွောင်းထွူလာလောင်းတွော့ꩻ မဲဉ်ထွားလင်ꩻဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏအတာႏ ယူႏ စွယ်ꩻရောင် ဗေင်ႏမင်းရောင် ကဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။
လာဆန်ꩻ လာမား တောမ်ႏ စမ်ꩻထောင်ထွားစိမ်ꩻ
အွိုးကရီးခါနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးထင်းဒျာႏ လာ ယို အရောင်ႏနမ်းပဲင်ႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ နက္ခတ်ပညာႏ ထွိုင်ႏလေလင်း ထင်ႏထိုလွဉ်မꩻ လာ ယို မွူးရောင်ႏထဲ့လူးတွော့ꩻ လေဗာႏကရိုꩻယို သေလွဉ်လွနောဝ်ꩻသွူ။ မွူးရောင်ႏ အောဝ်ႏယေႏမိုးတသေႏသေႏလူး လာ အလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လာ ယို လေပ် ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ အောဝ်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻ လေပ်ကွဉ်ႏလွေꩻတဲင် ည(၂၇ ၁/၃ )နီꩻရပ်နောဝ်ꩻ လေပ်ခူထွူတလိမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဟမ်ႏ နမ်းယို အောဝ်ႏဖဲ့ꩻတွို့ꩻတပန်ႏကွဉ်ႏလွေꩻနေနေတဲင် အောဝ်ႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏထွားအနေႏနောဝ်ꩻ လာ  ကလေပ်ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏ ဖေႏကခူတလိမ်ꩻယို ည မွူးနီꩻပေါင်ꩻ (၂၉ ၁/၂)နီꩻရပ် ညထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏနောဝ်ꩻအကို လာ ယို အောဝ်ႏတပန်ႏ(ဝင်ရိုးလောင်း)ဒျာႏတဲင် နီသွဉ်းသီး ကအောဝ်ႏထီႏတသေႏယို ထီႏဗာႏ လာမဲ့ငါဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လာ ယို တဝိုန်ꩻတဒွီႏ ရုပ်ပွိုင်ပုံႏအောဝ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နီသွဉ်းသီးထီႏနွောင်ꩻလာတဝိုန်ꩻဗွေယို ထီႏနွောင်ꩻလာဗွေနီꩻလွုမ်ꩻတဲင် လာဆန်ꩻ လာလောင်း ကာႏလဖုံႏနောဝ်စ ထီႏနွောင်ꩻ လာတကွို့ꩻတခေါဝ်လွုမ်ꩻသွူ။ ကထီႏဗာႏနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲ ကရိုꩻယို စမ်ꩻထွားစိမ်ꩻနွောင်ꩻ နုဲင်းဆလယိုအတွိုင်ꩻလꩻနောဝ်ꩻသွူ-
ခုံႏအုံလင်ꩻအီကတပန်ႏနွောင်ꩻစား (ဆုံလည်ကုလားထိုင်, swivel chair) ယိုအွဉ်ႏသော့ꩻ အခန်ꩻတခန်ꩻအကိုတဲင်၊ မေႏမန်ႏအိမ်ႏ မေႏတေဉ်ꩻမေႏရာႏ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း မေႏတျာႏတဖြုံႏယို အွဉ်ႏဖွို့ အခန်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ရီးစသွတ်ꩻ ကုလာထဲင်လောင်း အုံလင်ꩻခွဲႏတရွို့မေႏရာႏတဲင် ယွိုင်ႏငါစွဉ်ႏစွဉ်ႏစူတဖဲ့ꩻထွူ စူနောဝ်ꩻအလောင်းခွုမ်ပါ တလီꩻလုံꩻဗွာ(ဘောလုံးဖြူ) တဖြုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻထွူ မိဉ်ႏအွဉ်ႏတပန်ႏခုံႏကအုံလင်ꩻလူးနောဝ်ꩻ တလီꩻလုံꩻအလောင်းအဟေ့ꩻကထဲ့လူးအခေ့ꩻဖဲ့ꩻယို ကွဲအာအာထဲင်း ကလေဖဲ့ꩻသွူ။ မိဉ်ႏအွဉ်ႏခွဲႏတပန်ႏထွူ ခုံႏကအုံတွိုး လစ်ꩻပွန်းတပွန်းနောဝ်ꩻ တလီꩻလုံꩻယို ထီႏနွောင်ꩻ အွိုးတခေါဝ်လေ၊ အွိုးတခေါဝ်ခေ့ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ တလီꩻလုံꩻမဲ့ငါတခေါဝ် ကအောဝ်ႏလေနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ပုံႏရုပ်ပွိုင်ယို ဗွိုန်နုဲင်း လာလောင်း (၇) နီꩻ (၈)နီꩻရပ် လာ တခေါဝ်ပုံႏရုပ်ပွိုင်နောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻထွူ အွဉ်ႏတပန်ႏယိင်း ခုံႏကအုံတွိုး လစ်ပွန်းတပွန်းရပ်တဲင် ခုံႏလောင်းကအုံလင်ꩻသားမဲ့ငါ တောမ်ႏ မေႏတေဉ်ꩻမေႏရာႏယို မိဉ်ႏအွဉ်ႏခွဲႏတနꩻထွူနောဝ်ꩻ တလီꩻလုံꩻအလောင်း ကအောဝ်ႏလေဒါႏအခေါဝ်ယို ထိုꩻမားကြောင်းထိုꩻထွူတဲင် ထီႏလꩻနွောင်ꩻအဟေ့ꩻခေ့ꩻကရိစ်ꩻလွုမ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထွာနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ လာမား နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ မိဉ်ႏအွဉ်ႏတဝေ့ꩻဖျင် ခုံႏအုံတွိုး လစ်ꩻပွန်းတပွန်းနောဝ်ꩻ တလီꩻလုံꩻမဲ့ငါအွိုးတခေါဝ် လေလွဉ်ချာတဲင် တခေါဝ်နောဝ်ꩻအောဝ်ႏခေ့ꩻကနေနောဝ်ꩻသွူ။ အာကလေဒျာႏ တလီꩻလုံꩻမဲ့ငါအခေါဝ် ရုပ်ပွိုင်ပုံႏနောဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်း လာဆန်ꩻ (၇)နီꩻ (၈)နီꩻ ရပ်ကအောဝ်ႏဒါႏ လာ ပုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻထွူ အွဉ်ႏခွဲႏတပန်ႏချာ ခုံႏအုံတွိုးကုလာထဲင် တလိမ်ꩻဗွေဗွေ ဖေႏကတွိုႏချာခင်ႏလမ်းလီꩻယိုနောဝ်ꩻ ထီႏလꩻနွောင်ꩻယင်း တလီꩻလုံꩻ မဲ့ငါဗွေလေလင်းချာလို့ နောဝ်ꩻသွူ။ လာ ယို ဗွေထွူ လောင်း (ဆွတ်ချာ, အကဗွေယွမ်ꩻချာ)၊ လောင်းထွူ မား ၊ မား ထွူ ဆန်ꩻ ၊ ဆန်ꩻ ထွူ ဗွေ ချာယင်းတဲင် ထွာနုဲင်းလွေꩻယိုအတွိုင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အရွယ်ႏပေႏတန် တောမ်ႏ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ
ကွပ်အရွယ်ႏပေႏလွုမ်ꩻတွော့ꩻ လာ ယိုထွို့ꩻငင်ႏအာႏဆေ့ꩻလွုမ်ꩻတဲင် အောဝ်ႏလယ်ႏကွို့ꩻဟမ်ႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏ (၆) ပွန်း (၁)ပွန်းလွုမ်ꩻသွူ ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် လိုꩻတဖြာꩻမိဉ်ႏထွူႏ ပေါင် (၆၀) နောဝ်ꩻ မိဉ်ႏတွိုႏလာလောင်းသူꩻအလေꩻထွူႏကွို့ꩻ ပေါင် (၁၀) လွုမ်ꩻသွူ။
လာ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏယို ဖွီထဲင်းဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏရိုꩻကီလဲ့ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအွိုးနောဝ်ꩻကိုလွုမ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွာႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏယိုအလောင်း လိုꩻတဖြာꩻမိဉ်ႏဝေါင်းထင်ႏ တလီꩻလုံꩻတဖြုံႏနောဝ်ꩻ ထဲ့ချာလင်ꩻလူး ကဝေါင်းထင်ႏသားအထျꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွာလာလောင်းသူꩻတဲ မိဉ်ႏဝေါင်းထင်ႏ တလီလုံး ဘော်လုံးနောဝ်ꩻ တလီꩻလုံꩻထဲ့ချာထေ့ကဝေါင်းသားထျꩻရိုꩻကီလဲ့ ထဲ့လင်ꩻယွလွဉ်ꩻထာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ လိုꩻတဖြာꩻမိဉ်ႏတကျောက်ကီဟမ်ႏလောင်း ခွိုင်ႏအာႏကအောဝ်ႏမိဉ်ႏထွူ ထဲ့လင်ꩻလူးချာဟမ်ႏလောင်းသွူ။ လာလောင်းနောဝ်ꩻတဲ မိဉ်ႏတကျောက်ကီထွူ မာꩻနွောင်ꩻကဒွိုန်းထာꩻမာꩻဖုံႏထွူမꩻ ထဲ့လင်ꩻချာယွယွနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် လာထွို့ꩻငင်ႏအာႏ တသန်တောဝ်းနုဲင်း ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်းတွော့ꩻ ထဲ့လင်ꩻယွဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
လာလောင်းသူꩻနောဝ်ꩻ တလီꩻအဲဉ်ထောဝ်း ၊ ထီလဲ့တအဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် လိုꩻကထောင်လွေꩻ ကရီးခါ ခင်ႏကာ ကအောဝ်ႏ လာအလောင်းသူꩻလဲ့ သဘာဝအလꩻ အီႏထိုꩻမားထိုꩻတယိုꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ လာလောင်းသူꩻ တလီꩻအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် အခွꩻ အလျားအတာႏ တရဲဖေႏနွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အာကာသယာဉ်မှူးဖုံႏယို ဖေႏကရဲနွောင်ꩻသက်အန္တရာယ်ႏအတာႏ အာကာသကွဉ်ကꩻခြိုင်းထွူႏဖုံႏတောမ်ႏ သာအီထာꩻအတာႏ တောဗာႏပါ အောက်သီစေဉ်ဗိုတ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လာ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ တသန်တောဝ်းနုဲင်းဟမ်ႏလောင်းတဲင် ကကꩻလွေꩻ အခြိုင်းအခိုꩻခွုမ်ꩻလာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ တထွူႏတောဝ်းနုဲင်းဟမ်ႏလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ရုပ်ပွိုင်လက္ခဏာႏဖုံႏ
လာ လောင်းသူꩻနောဝ်ꩻ ပုံႏကဗွိုန်ဒါႏ ထီခြောင် စမ်းဖက်ꩻဖုံႏ အခြောင်ꩻ အရွေꩻဖုံႏ အောဝ်ႏထီႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အရွေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏထွာထီခြောင်တန်ဖုံႏလဲ့ ထွာဒျာႏထီတအဲဉ်ထောဝ်း အခြောင်ꩻဖုံႏ တခြောင်ႏဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ အွိုးနေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻကာႏလ နောဝ်ꩻတဲ ထွာထီခြောင်ဖုံႏတဲင် ယိုခါနောဝ်ꩻတဲ ထီတအဲဉ်ထောဝ်းဒွုမ်တွော့ꩻ အောဝ်ႏကုဲင်လယ်ႏကွို့ꩻ ခြောင်အရွေꩻဖုံႏလွုမ်ꩻကရိုꩻယို နက္ခတ္တဗေဒ ဆရာႏဖုံႏ ယူႏရမ်ꩻထူႏခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ တယ်ႏအွိုးကရီးစခါကာႏ နက္ခဆရာႏဖုံႏ ရမ်ꩻယူႏလွေꩻ လာခရာႏယို မှန်ႏဖီလူꩻ မှန်ႏပြောင်ႏဖုံႏလဲ့တပါတောဝ်းလဲ့သင်၊ နောဝ်ꩻထွူ တောမ်ႏမှန်ႏဖီလူꩻ မှန်ႏပြောင်ႏဖုံႏ ကစွဲကမ်းလဲ့သင်၊ တွယ်ႏထူႏဓါတ်ပုံႏတောမ်ႏကဲဉ်မရာလဲ့သင် ထောင်ထွားလေ့လာလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လာမဲ့ငါခရာႏယိုလဲ့ သေလွဉ်ခန်း တော်ႏတော်ႏတန်ႏတန်ႏ နောဝ်ꩻသွူ။ လာမဲ့ငါလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းအာ ခွိုင်ႏမုဲင်ꩻထွောင်းထွောင်းဖုံႏလဲ့ ဟဲ့ꩻဖန်အမိဉ်ꩻ အမျိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ ထွိုင်ႏတွိုႏလွဉ် (၂၀) ရျာꩻစု ဒုတိယပဲင်ꩻအစရပ်နောဝ်ꩻ ထောင်ထွားလာမဲ့ငါအတာႏ အွဉ်ႏစွꩻဒင်ႏရောင် အာကာသယာဉ်ဖုံႏတဲင် ထောင်ထွားဆုံးဆုံးနွောင်ꩻလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
လာယိုအရောင်ႏကဗွာဗာႏနောဝ်ꩻ လꩻမွူးရောင်ႏတွော့ꩻ ဗွာဗာႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတလꩻတောဝ်း မွူးအရောင်ႏက လာယို ဖြေင်းခေ့ꩻကရစ်ꩻတန်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လာယို ညတလာမꩻ တပန်ႏတလိမ်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် လာအလောင်းတနီꩻယို ဗွိုန်တတွာ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်း တလာပိဉ်သွူ။ နောဝ်ꩻမꩻတဲင် လာ အလောင်း တနီꩻတာႏအခိန်ႏယို ညဟမ်ႏအခိန်ႏ နီပတ်(၁၄ နီꩻ) ရပ်တဲင် တဟာတာႏအခိန်ႏယိုလဲ့ ညဆွာꩻပိဉ် ဟမ်ႏအခိန်ႏ နီပတ်ရပ်နေနေသွူ။ လာအလောင်း မွူးဟာခိုႏခိန်ႏနောဝ်ꩻ မွူးရောင်ႏတောမ်ႏ အလျားဓါတ် ၊ အရောင်ႏလေဖုံႏ တလꩻတောဝ်းတဲင် ခေ့ꩻကရိစ်ꩻတန်တွော့ꩻ ခွꩻကဒဲ့တန်နောဝ်ꩻသွူ။ သုည ဒီႏဂရီႏကလ ဒီႏဂရီႏ (၂၀၀) မိဉ်ႏမွေးတောဝ်း ဒီႏဂရီႏ (၄၀၀) ရပ်ပိဉ်တဲင် ခွꩻလွဉ်ꩻငါႏမွေးစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏတွိုႏ မွူးယာခိုႏ မွူးလေခိန်ႏနောဝ်ꩻတဲ လျားလွဉ်ꩻထာꩻတဲင် ရထီဗို့ꩻနေး ရထီလွီးကြုံႏလို့နေးစွဉ်ႏကရိုꩻယို ပညာႏသျှင်ႏသီး ရမ်ꩻယူႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လာ အလောင်းသူꩻနောဝ်ꩻ ထီိ ၊ တလီꩻ တောမ်ႏ သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး တအဲဉ်ထောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ အငေါဝ်း လဲ့ တအောဝ်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်း မိဉ်ႏခꩻထင်ႏတောမ်ႏ ဒုံးကျောင်ႏ(Rocket)တွော့ꩻ မိဉ်ႏထဲ့ ပꩻလူးစွဉ်ႏ လာအလောင်းလဲ့ အငေါဝ်းတဟွိုန်နွောင်ꩻတောဝ််းနောဝ်ꩻသွူ။ ပွိုးထာꩻမုဲင်ꩻနဲတဲင် လာအလောင်း လာအသောင်အရင်ꩻနောဝ်ꩻ တလီꩻထုတအဲဉ်ထောဝ်း ထွာဒျာႏတလီꩻလွစ်နယ်ႏ(လေဟာနယ်) လွုမ်ꩻတဲင် တဟွိုန်နွောင်ꩻတောဝ်း အငေါဝ်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်း မိဉ်ႏထွားထင်ႏမို့ꩻယို ထီႏနွောင်ꩻ မို့ꩻသွမ်ႏသွမ်ႏ(ပြာ)လွုမ်ꩻတဲင် ကထွာဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ မွူးကအွဉ်ႏစွꩻဒါႏ ခုံꩻရောင်ႏလွဉ်ꩻအရောင်ႏဆဲစ် (ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်, Ultraviolet light) ယို ကာႏလွဉ်ဗာႏ ဓါတ်တလီꩻလွီး ကပေါင်ꩻစပ်ရော်ꩻခါꩻ တလီꩻထုတွော့ꩻ လိုꩻသီးကထီႏမို့ယို ထီႏမို့ꩻအရောင်ႏသွမ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏမို့ꩻလောင်း အရောင်ႏသွမ်ႏလင်ꩻလွဉ်ဖေႏကထင်းအတာႏ တလီꩻထုမာꩻခါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လာ အလောင်း တလီꩻထုတအဲဉ်ထောဝ်းတဲင် လာအလောင်းမို့ꩻသူꩻနောဝ်ꩻ မွူးယာခိုႏစွဉ်ႏလဲ့ မို့ꩻရောင်ႏဖြေင်းကရစ်ꩻ တန်ဒျာႏသွူ။ ကွပ် တလီꩻထု တရဲကာႏခါꩻတောဝ်းတဲင် အာကာသအကို ကလွဉ်ဒါႏ လုံးတူႏဖုံႏ လဲင်ႏတန်ꩻဖုံႏယို ထဲ့လူးစွဉ်ႏတရွဉ်းလာအလောင်းထွူ မေႏခိုးထိုꩻ ပꩻထိုꩻဖုံႏတွော့ꩻ မာꩻထွာအီထာꩻအောင်ဆုံး ထာခြောက်လုဲင်း ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကပꩻနုဲင်းယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻ မေႏကောင်ပꩻ (မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း, Crash) နောဝ်ꩻသွူ။ လာအလောင်းသူꩻ ကွပ်လုံးတူႏကထဲ့လူးတဲင် မေႏခိုးပꩻထိုꩻထွူတွော့ꩻ ကထွာလွဉ်ထာꩻအောင်ဆုံးဖုံႏ ထာꩻခြောက်ဖုံႏ အောဝ်ႏအာတန်သွူ။ ပညာႏသျှင်ႏယင်ဟန်ႏရိုꩻ ထာꩻအောင်ဖုံႏစားနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ပသီႏတူႏဖုံႏ လုံးဖုံႏ ကွပ်အောဝ်ႏမို့လောင်းထဲ့လင်ꩻတွော့ꩻထွာလွဉ် ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နက္ခတ်ဆရာႏယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ ထာꩻအောင်စားနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ မေႏကောင်သီ(မေႏကောင်ကပꩻခါꩻပွိုင်းလဲင်ႏ) အငွာဖုံႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻအောင်ယင်ဟန်ႏ အငွာနောဝ်ꩻ အလုဲင်းအောဝ်ႏ မဲင်ႏ (၁၀၀) ရပ်ပိဉ်တဲင် အဆုံးနောဝ်ꩻဆုံးပိဉ် မဲင်ႏ(၅၀) ရပ်ပိဉ်အကျောင်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီးရမ်ꩻဆခါꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကထောင်ထွား လာသမဲင်ꩻ
လိုꩻသီးခင်ႏ ကဟဲ့ꩻယမ်းဗာႏဒွိုန်း လာအလောင်းကာႏဒွေါႏ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်းအတန်သွတ်ꩻ ခမ်ႏနဲင်ႏငံႏနီဗာႏ ကထွာဒါႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏတောမ်ႏ ရုသျားခမ်း (အခိန်ႏနောဝ်ꩻတဲဟဲ့ꩻ သိုဗီယဲစ်ရုသျားခမ်း USSR) ဖုံႏယို အွဉ်ႏစွꩻစက်ရုပ်ဖုံႏတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻလဲဉ်း လာ နောဝ်ꩻသွူ။ စက်ရုပ်စားနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ ထောင်ထွားတွိုက်ဗော့ꩻ လာခမ်ႏဖာႏတဲင် ၊ ကျောင်ႏဝုဲင်းလေပ်လွေꩻ လာ အသောင်အရင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် ( လူနာ ၂ ) ကရိုꩻဒါႏ လာခမ်ႏဖာႏထောင်ထွားရေꩻယာဉ်ယို ကုဲင်ထဲ့ထိုꩻလူးဖိုဗာႏ လာအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ စက်ရုပ်အစားနောဝ်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးစူခြောင်ꩻကမာꩻသေꩻခါꩻ အရီးစပထမသွတ်ꩻ ကယမ်းလင်ꩻလာအလောင်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကအွဉ်ႏစွꩻထင်ႏ အာကာသယာဉ် ကထောင်ထွားလာမဲ့ငါဖုံႏယို သိုဗီယဲစ်ယူနီယံ တောမ်ႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းဖုံႏ ခံႏလို့ရွဉ်အာႏ မရေႏမရာႏတဲင် အောဝ်ႏဟမ်ႏလောင်းတထီႏနွောင်ꩻတောဝ်း လာအခေါဝ်ဖုံႏလဲ့တွယ်ႏကူꩻနွောင်ꩻလဲဉ်း ဓါတ်ပုံႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻတဲင်ယိင်းသေလꩻလွဉ် လာ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏသွူ။ (၁၉၅၉) ဗာႏနေင်ႏ လာသဲစ်တေဉ်ဘာ (၁၂) နီꩻနောဝ်ꩻ ရုသျားသီး ကခꩻထင်ႏဒုံးကျောင်ႏတွော့ꩻ ဒုံးကျောင်ႏအကွို့ꩻကီ (ယာဉ်ကထောင်ထွားလာမဲ့ငါ) ကတွိုႏထင်ႏလာလောင်းယို ကွာႏတောမ်ႏ ကခꩻထင်ႏခါကရေႏခါꩻ အွဉ်ႏထဲ့လင်ꩻလူးအရပ် ကွာႏ (၁၆၀) မဲင်ႏရပ် (မာရီသီရီနီတာတေတ်ဒေႏသ)ထဲ့လူးလင်ꩻလာလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (၁၉၆၄)ဗာႏနေင်ႏ လာဇူလုဲင် (၂၈)နီꩻနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏသီး ကခꩻထင်ႏဒါႏ အဲစ်တလတ်အေစီနာ ဒုံးကျောင်ႏ ကတောအီပါ ရိမ်းစျား (၇) အာႏကာႏသယာဉ်ယို (ဂအာရေတ်ကီ တခြောက်ꩻ(ချိုင့်ဝှမ်း)ထျꩻ) လင်ꩻမော့ꩻခွဲ ထဲ့လူး လာမဲ့ငါလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကတောအီပါ ကဲဉ်မရာဖုံႏယို တွယ်ႏထူႏလꩻဓါတ်ပုံႏဖုံႏတဲင် ရေႏရွယ်ႏချက်အောင်ႏမျင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ လာမဲ့ငါလုဲင်းခရာႏ လာခရာႏယိုလဲ့ ယိင်းသေအာလွဉ်ထဲင်း ကရီးခါနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻထွူ လိုꩻသီးကျိုꩻစာꩻ ရွန်ꩻတရန်ထဲင်း ဖေႏကလင်ꩻနွောင်ꩻလာအလောင်းတဲင် (၁၉၆၉) ဗာႏနေင်ႏ လာဇူလုဲင် (၂၁) နီꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻသီးယမ်းနွောင်ꩻစွဉ်ႏ လာမဲ့ငါနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏ အာႏကာႏသယာဉ်မှူးဖုံႏ ကထွာဒါႏ နီးလ်အမ်းသထရောင်း တောမ်ႏ ဘတ်သ်အယ်ဒရေဉ်း သီးယို လင်ꩻလွဉ်လာမဲ့ငါလောင်း လင်ꩻတောမ်ႏဝွေꩻသီး ယာဉ်လင်ꩻအီလာ(လဆင်းယာဉ်) အမိဉ်ꩻ ဝါးလေ့(သိန်းငှက်)နောဝ်ꩻသွူ။။
ခေတ်ကာႏလနောဝ်ꩻခါအလꩻ လိုꩻကအောဝ်ႏဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏလောင်း တထာႏဝရပ်ယို အောဝ်ႏပွေါးထွား တခိန်ႏချင်ႏ (တိုက်ရိုက်) လွိုးထီႏငေါဝ်းဟွိုန် တီီဝီစက်(Television) လောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမ်းသထရောင်း နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ယာဉ်ကလင်ꩻအီလာ ဝါးလေ့လောင်း လင်ꩻလွဉ်တောမ်ႏတဒေါင်ထွူ လိုꩻအနေႏ အရီးစပထမသွတ်ꩻ ခွိုင်းယမ်းဗာႏ လာမဲ့ငါ ထောင်လွေꩻဗာႏလာအလောင်း နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ အမ်းသထရောင်း ရိုꩻ " ယိုနောဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻအတာႏ ခင်ႏကာပေႏတကာလွုမ်ꩻရိုꩻလဲ့ လိုꩻသတ္တဝါႏသီး အတာႏနောဝ်ꩻတဲ  တကျောက်ထို ထိုမရေႏမရာႏ စားတန်ကွေးယို" ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻငေါဝ်းနောဝ်ꩻမိဉ်ႏတန်ကျောႏထိုꩻစွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
အမ်းသထရောင်း လင်ꩻ လာမဲ့ငါလောင်းထွူ တညတောဝ်းအခိန်ႏတွင်ꩻ ဘဲစ်အယ်ဒရေဉ်း လဲ့ လင်ꩻလွဉ်နုဲင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူ ဝွေꩻသီးဝင်ꩻနီယို ဝွေꩻသီး ယာဉ်ကလင်ꩻလာလောင်းအထျꩻ ယွိုင်ႏအွဉ်ႏဆို့ꩻ အမေႏရိကန်ႏအလံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဝင်ꩻနီခင်ႏခြောင်ꩻဖုံႏ ကအောဝ်ႏကုဲင်ခါꩻ လာအလောင်းသူꩻ ဗꩻထမ်ခါ အောဝ်ႏနေကဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွာဟမ်ႏလောင်းယိုတဲ လိုꩻသီးကကာလွေꩻထွူ ကပေါႏဒါႏခင်ႏခြောင်ꩻယို ကွပ် တလီꩻ၊ ထီ ၊ ခမ်းလော့ ဖုံႏတဲင် ကုဲင်ထိုꩻ ဖေ့ထိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လာအလောင်းသူꩻနောဝ်ꩻ တလီꩻအဲဉ်ထောဝ်း၊ ထီအဲဉ်ထောဝ်း တဲင် ဝွေꩻသီးခင်ႏကာခြောင်ꩻဖုံႏယို ဟဲ့ꩻကုဲင်ထိုꩻ ဟဲ့ꩻထိုꩻမားထိုꩻဒွိုန်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနောဝ်ꩻတဲ တယွုမ်းတောဝ်း ရိုꩻဒျာႏ ဝွေꩻသီးတတွိုႏတောဝ်းလာအလောင်း ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ လာအလောင်း ဝွေꩻသီးကတွယ်ႏထူႏဒါႏ ဓါတ်ပုံႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ အတုအလဲဉ်ဖုံႏဒျာႏ ၊ ဝွေꩻသီးကထူႏလွဉ် လုံးတူႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ အတုအယောင်ႏဖြံႏဒျာႏ ရိုꩻရောင်လွနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးကဒေါ့ဖုံႏယို တမဲဉ်ႏတောဝ်း မာႏဒျာႏအကျောင်ꩻအတာႏ အီႏအွဉ်နယ်အီသက်သေႏဖုံႏလဲ့ အသျှုတ်အတရေင်လွဉ်ꩻငါႏထာꩻတဲင် အောဝ်ႏထေင် အောဝ်ႏဒေါ့ꩻသျှုတ်ကလို့ဝါင်ꩻနေနေသွူ။
ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၆၉) တောမ်ႏ (၁၉၇၂) ဗာႏနေင်ႏ ဗꩻထမ် အာႏကာႏသသင်္ဘောꩻ အပိုလို ၁၇ လွေꩻလယ်ႏလာအလောင်း အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ တဖူꩻစဲဉ်ႏဖုံႏအကို လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ပနဲအာတန် လွေꩻလယ်ႏလွဉ်ꩻ လာအလောင်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏခမ်းသား ယူစေဉ်း အေဉ်ဒရူး သာနန် Eugene Andrew Cernan (March 14, 1934 – January 16, 2017)နောဝ်ꩻ အပိုလို(၁၇) တဖူꩻစဲဉ်ႏအကိုပါသော့ꩻထွူတဲင် လိုꩻ ကလင်ꩻလာမဲ့ငါလောင်း လိုꩻကထောင်လွေꩻလာအလောင်းအနေႏ ထွာအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတဖြာꩻ ထွာ(၁၁)ဖြာꩻဗွေလိုꩻတဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ထီ ကအောဝ်ႏဒါႏ လာအလောင်း
ခရေတ်နေင်ႏ (၂၀၀၉) ဗာႏနေင်ႏ လာနိုဝဲဉ်ဘာ (၁၃) နီꩻနောဝ်ꩻ အမေႏရိကန်ႏခမ်း တလီꩻမို့ꩻလောင်း တောမ်ႏ အာႏကာႏသထောင်ထွားရေꩻအစွိုꩻ နာသာ (NASA - National Aeronautics and Space Administration) ရိုꩻ လာအလောင်းသူꩻ ထီႏမော့ꩻလဲဉ်း ထီတဲင် ထီအာမရေႏမရာႏ အောဝ်ႏလာလောင်းအကျောင်ꩻ ကေႏငြာႏထေပြန်ႏထန်ႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ လိုꩻတောမ််ႏတိရိစ္ဆာန်ႏဖုံႏ အီႏသုံꩻအွꩻအီတာႏစားထီ (ဟုဲက်ဒရိုစဲန်နီဆ အောက်သီစဲန်တဆ ကပါထီစား) မွေးနဲ့မွေးတောဝ်းနဲ့နောဝ်ꩻတဲ ထူႏထီနောဝ်ꩻမိဉ်ႏခွယ်ꩻဓါတ်ကပါတခြိုꩻဖုံႏ(ingredient)ထွူမꩻ အီႏသေနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
မန်းလိုꩻမျိုꩻ ကထူႏယွုမ်းခါꩻဖုံႏတောမ်ႏ ကဟဲ့ꩻဖန်လာအမိဉ်ꩻ
မန်းလိတ်ကျမ်ꩻဂန်ႏဖုံႏအကို ပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ လာ ခရာႏ ဖော်ႏနယ်အောဝ်ႏပါနုဲင်းယိုသွူ။ အွိုးဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏဦꩻအစ ကရီးခါနောဝ်ꩻလိုꩻဖုံႏအောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းတဲင် ဗြဟ္မာႏခမ်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ဗြဟ္မာႏဖုံႏယို အသက်လို့ထိုꩻတယောဝ်း ၊ ကံႏလို့ထိုꩻတယောဝ်း ထွိုင်ႏတွိုႏအနိစ္စ ကထွိုင်ႏကုဲင်စုတေႏထိုꩻထွူ ပေါႏကွိုတ်လွဉ်လိုꩻခမ်းအကို ထွာလွဉ်လိုꩻ နမ်းပေါႏထန်ႏတင်ႏသျာꩻလွဉ်တောမ်ႏ ဥပပတ္တိ ပဋိသန်ႏထေႏနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပုဂ္ဂိုလ်ႏအစားယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာလိုꩻအစဖုံႏတဲင် နမ်းအရောင်ႏလေလင်းဖုံႏဒျာႏတွော့ꩻ ကအုံဗွိုန်နုဲင်းဗြဟ္မာႏခမ်းအတွိုင်ꩻ သုံꩻဆောင်ႏ ပီတိ လွုမ်ꩻတဲင် အာဟာႏရကိစ္စထွူအီနောဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ႏဝုဲင်းနွောင်ꩻနုဲင်း ဝါး ဖုံႏအတွိုင်ꩻအွိုးမို့ꩻလောင်းကီသူꩻနောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခို လိုꩻမူႏ ကခွဲꩻအီ ပုံႏရုပ်ပွိုင်အောဝ်ႏတောဝ်းဒွိုန်းဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဟဲ့ꩻဖန်ဗာႏ သတ္တဝါႏဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ သတ္တဝါႏအစားယိုဖုံႏ မဲဉ်ႏခံစာꩻလွဉ်အရသာႏတွော့ꩻ မဲဉ်အံႏတဲစ်စိမ်ꩻ ဟမ်ႏပထဝီအရသာႏတဲင် ထွိုင်ႏထေအာႏကျိုꩻစာꩻစမ်ꩻရောင်လွဉ်ယို အနမ်းလောင်းကအောဝ်ႏဒါႏအရောင်ႏလေဖုံႏ ထိုꩻမားထိုꩻထွူတွော့ꩻ ထွိုင်ႏခေ့ꩻကရစ်ꩻထိုꩻယို သတ္တဝါႏသီး ငမ်းလွဉ်ꩻရောင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ ငမ်းမရေႏမရာႏရောင်မွေးစွဉ်ႏထာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီး ဘုန်ꩻကံႏအလꩻတဲ့ပါ ၊ ကထွာတသေႏသေႏဒျာႏ ဓမ္မတာႏအလꩻတဲ့ပါတဲင်တွော့ꩻ ဘာနုရာႏဇာႏ ကရိုꩻဒျာႏ ရောင်ႏလေတရေင်ကအီဒါႏပြေင်လောင်း မွူးဗွေႏ တန်ယို ဒဲဉ်သီႏလာဗွေနီꩻ တနꩻ တနင်္ဂနွေႏနီꩻ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကရိုꩻဒါႏကျွန်ꩻအကဲဉ် ဥဒည် ကရိုꩻဒါႏကောင်နာသူꩻအလောင်း ပေါ်ႏထန်ႏလွဉ်တဲင် မာꩻထွာအရောင်ႏထာꩻလေဖုံႏ နောဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻခမ်ႏဖာႏဦꩻဖုံႏပျော်ႏရောင်အီ  မာꩻထိုꩻမားအီထာꩻငမ်းဖုံႏတဲင် ရုဲင်းဟန်ထင်လွဉ်အီတဲင်တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဖန် မွူး မိဉ်ꩻ "သူႏရိယ" နောဝ်သွူ။။
မန်းဘာႏသာႏ ကဟဲ့ꩻ "လ" (ပအိုဝ်ႏဟဲ့ꩻ လာ ) ယိုနောဝ်ꩻ အမရကောသ အဘိဓါန်ႏကျမ်ꩻကိုကလွဉ် "ဂေါ်လ" ကရိုꩻဒါႏ အောဝ်ႏမူလဘာႏသာႏလွဉ်တဲင် ထွိုင်ႏညလွဉ်ယို ဂေါ်သဒ္ဒါႏကေႏလီထိုꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏကုဲင် "လ" အက္ခရာႏတဖြုံႏယို မိဉ်ꩻတွင်ႏထိုꩻသွူတဲင် မန်းဘာႏသာႏဟဲ့ꩻ"လ" ၊ အတန် သဖော်ꩻ အွဉ်ႏထွော့ပါ ခွန်တဲင် တွယ်ꩻတောမ်ႏ "မင်း" တဲင် ဟဲ့ꩻဖန်တင်ႏသျှာꩻ ဒေါ့ꩻတဲမ်းသုံꩻရောင်လွေꩻ"လမင်း" ထူႏဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အွိုးတနယ်ꩻနောဝ်ꩻ လလိတသဒ္ဒါႏ ၊ လလသဒ္ဒါႏ နီပါꩻယို တင်ႏတယ်ႏမွေး တပယ်ႏမွေး တရေꩻမွေး ဟွိုန်ဟောဝ်နိစ်သက်မွေး သဖော်ꩻ ဗွောင်ဖွင်ꩻအဓိပ္ပါယ်ႏလꩻအကျောင်ꩻ အောဝ်ႏဟော်ꩻအီနောဝ်ꩻသွူ။ လာဗိမာန်ႏ (လာလမ်း ၊ လာခင်ႏလမ်း)ယို အသွဉ်းအသယ်ႏဖုံႏအနေႏ အောဝ်ႏရံႏလွေꩻတောမ်ႏ နက္ခတ်ဆာႏတုဲင်အပေါင်ꩻဖုံႏတဲင် လာရောင်ႏ ကခွꩻရျူႏ ကအောဝ်ႏတင်ႏတယ်ႏလေလင်းယို ထူႏစွယ်ꩻထွူတွော့ꩻ လလိတသဒ္ဒါႏ ၊ လလသဒ္ဒါႏ ဖုံႏအကို "လ" အက္ခရာႏတဖြုံႏယို မန်းဘာႏသာႏထူႏသွုပ်တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻဖန် တင်ႏသျှာꩻ "လ" အကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻနွောင်ꩻသွူ။
တနင်ꩻလာႏနီꩻ တောႏထွက်ထန်ႏတခြာခန်ꩻ
ဘုရာꩻလောင်ꩻ ခွန်သီႏဓာတ် သက်တောႏ ကထင်ႏလꩻ(၁၆)နေင်ႏနဝ်ꩻ တောႏလမ်းတွမ်ႏ ယသော်ႏဓရာႏ ထွာဗာႏခန်းခွန်အနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊၊ ထွာခွန်လꩻ တဆီသွံနေင်ႏ သက်တောႏလꩻ/၂၉)နေင်ႏတွင်ꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထီႏခန်း လူꩻသီးကဖန်ဆင်ꩻခါꩻဒါႏ လိုꩻဖြား,လိုꩻဆာ,လိုꩻသီ,ရဟန်ꩻ နိမိတ်ယ်ိုလစ်ꩻမျိူꩻတဲင် ယူႏယူႏအီႏဖြားဗာႏထာꩻ၊ ယူႏယူႏအီႏဆာဗာႏထာꩻ ပါꩻနုဲင်းသူꩻနဝ်ꩻတွော့ꩻ၊ ဟွုန်ငမ်းသꩻဝꩻ လꩻမွေးစွဉ်ႏသံႏဝွေႏ၊ ရေႏတောႏထွက်မွေးစွဉ်ႏတခြာနဝ်ꩻသွူ၊၊ ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ မဟာႏသက္ကရာဇ်-၉၇ ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေ တနင်္လာႏဟာနဝ်ꩻ၊ တောႏထွက်ထန်ႏမွေးစွဉ်ႏတခြာနဝ်ꩻသွူ၊၊
တောင်ꩻခါꩻ -
ဘုရာꩻလောင်ꩻတောႏ    ခွန်သီႏဓတ် ပွိုင်ႏဟော်ပျသာဒ်     ထွာခွန်တွင်ꩻ ချမ်ꩻသာႏလွိုဝင်ꩻ     မနန်းခီ အုံအဝ်ႏဟော်ကီ     တရော်ꩻတိန်ႏ စံႏစာꩻစေꩻစိန်ႏ        အမျိုꩻမျိုꩻ နီဆီကွတ်ꩻရိုꩻ        သက်တောႏလꩻ လူႏသီးနယ်ပျꩻ        ဖန်ဆင်ꩻထွာ လိုꩻဖြားလိုꩻဆာ      လိုꩻသီခန်ꩻ ဗွေႏမျတ်ရဟန်ꩻ       ယိုလစ်ꩻစား လောင်ꩻမျတ်ထီႏထွား   လꩻသံႏဝွေႏ ကွတ်ꩻနွုတ်ꩻနေင်ႏဖေႏ   ဝါႏဆိုႏဗွေ တနင်္လာႏကေ      နီꩻနဝ်ꩻဟွေး တောႏထွက်ထန်ႏမွေး    အုံတခြာ အွဉ်ႏကုဲင်ဟော်ထာ    စေꩻစိန်ႏမျိုꩻ လောႏဘပယ်ႏထိုꩻ   အာႏဇာႏနီႏ ပီတိစွုမ်းရီႏ       ယူႏသꩻကို စူနုံဆီယို         ကတောင်ဒင်ႏ ရိုႏသေႏဝုဲင်ႏထင်ႏ    နီဗွေႏကွိုနဲးဩ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဒုံဟံႏကြိုႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံဟံႏကြိုႏ (အိန်းကလေက်: Hamko၊ မန်း : ဟမ်းကိုးရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ - ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၄၃၀၀ ပေ (၁၃၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံဟံႏကြိုႏအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ - လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ - ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ꩻကီꩻ၊ အွိုင်ႏဖက်ꩻကွံႏ၊ ဒုံလွယ်တငယ်ꩻ၊ ဒုံထီတခွီ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီနဲ့ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻဒုံမန်းကျောင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻကိုဒုံဖုံႏ
မျန်မာခမ်းထီကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|450px|မျန်မာခမ်းထီ ဟံႏပွုံႏ နေင်ႏ ၂၀၂၀ ဗာႏ လာဒီဇင်ဘာ စရင်ꩻဖုံႏအလꩻမျန်မာခမ်းထီယို လွောင်ႏဗူႏလွေꩻတွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ ၃၃၀ ဗာႏ၊ ခရဲင်ႏ ၇၅ ဗာႏ၊ ဝေင်ꩻ ၄၆၉ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ ။
နေပီတောႏ၊ ခမ်းနယ်ႏ တွမ်ႏ တွိုင်ꩻဒေႏသတန် ကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻဖုံႏ ယို အဝ်ႏခလꩻနုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻသွူ ။
ဒုံဟံႏတနျာႏ
ဒုံဟံႏတနျာႏ (အင်္ဂလိပ် : Hamtanyar village ၊ မန်း :ဟံႏတနျားရွာ) ယိုအောဝ်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ စန္တာႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻပင်လောင်ꩻ ကိုသွူ။ဒုံဟံႏတနျာႏယို အဝ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်း အခေါဝ်နဝ် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအုပ်ချွုတ်ꩻခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ꩻလောင်ꩻ အွိုင်ႏလဲင်းတနျာႏ အကိုသွူဩ။ ထီဗိꩻကျောင်ꩻတကာႏ နွတ်ꩻဒုံအကို ဒုံဟံႏတနျာႏယိုလဲ့ အဝ်ႏပါသော့ꩻငီꩻတဒုံနေနေသွူ။
ဒုံကိုနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻတယ်ꩻအဝ်ႏ၊ မူလရန်ႏအိန်ကျောင်းအဝ်ႏတစ်ကျောင်ꩻသွူ ၊ ဒုံဟံႏတနျာႏ ယို ခရစ်နေင်ႏ 2013/11/25 လꩻလွေꩻလဲဉ်းအစိုးရ တျာႏမေႏသွူဩ ၊ ကဉ်းအာအာ ဒုံသားဖုံး လွုပ်မာꩻဒျာႏ၊ ခေါက်ခယ်ႏ၊ နိန်း၊ နွေးဒီႏ၊ တညင်ႏ၊ ဗွူကောင်၊ ထိန်၊  သွို့ꩻခြံဖုံႏ သွူဩ။ ဆတွို့ꩻဖဲ့နောဝ်ꩻ ဒုံတတောက်၊ ဒုံညောင်ႏမွူး၊ ဒုံထီဗိꩻ ၊ဆတွို့ꩻနဝ်ဖဲ့ ဒုံတခါးယဉ်၊ ဒုံကောင်ဗာ ၊ ဆတင်ꩻဖဲ့ ဒုံလဲင်းဗွာ၊ ဒုံဟံႏအဲဉ်၊ ဒုံဝါႏပြုံႏ ၊ ဆကွဉ်ႏဖဲ့ ဒုံပင်တဖျူႏ အဝ်ႏသွူဩ။ ဒုံဟံႏတနျာႏယို အဝ်ႏဖူးဝေးပအိုဝ်ႏ တွမ်ႏ ဖူႏဝေးဖြဝ် ဖူးဝေးမန်းတဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻငီꩻတဖြာꩻနီဖြာꩻသွူဩ။
ခင်မျိုးချစ်
ခင်မျိုးချစ် (မန်း: ခင်မျိုးချစ်) ခိဉ်မျိူးဆိစ် နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မန်းတဲမ်းလိတ်ဆရာႏ၊ သတင်ꩻထောက်၊ အယ်ဒီတာ တဖြာꩻသွူ၊ ပတ်သက်တွမ်ႏ သုတ၊ ရသ လိတ် အမျိုꩻစာꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏယိုနဝ်ꩻ လိတ်မန်းနေးလွုမ်ꩻတကာႏတေဝ်ႏ တဲမ်းလွေꩻပါနေႏကတွမ်း အေင်ႏကလေပ်နေးဖုံႏသွူ၊ ကိုလိုနီခေတ် အခိန်ႏတွင်ꩻတောႏလန်းထန်ႏက အစိုႏရတဲင် တယ်ႏစလွေꩻ နေင်ႏ၁၉၃၂ ဗာႏယို နွို့ꩻစလွေꩻခန်း လိတ်တဲမ်း ဆရာႏလောကကိုသွူ၊ ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ် ကဗျာနဝ်ꩻ ဝွေꩻမူႏတဲမ်းပြန်ႏထန်ႏတဲင် ပသာလွေꩻ ရန်ႏတကုင်ႏတက္ကသိုလ်ႏ မဂ္ဂဇင်းကိုတွော့ꩻ တယ်ႏစစွဉ်ႏအွိုးနဝ်ꩻခါ မဲဉ်ꩻဟဲ့ꩻဖန်တွင်ႏတငါလွေꩻခန်းဒျာႏ "ခင်မျိုးချစ်" နဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
မန်းခမ်းကို အအောဝ်ႏဒါႏ မန်းတဲမ်ႏလိတ်ဆရာမူႏဖုံႏ အကိုဝွေꩻမူႏယိုထွာ မိဉ်ꩻကျော်ႏ လိတ်တဲမ်ႏဆရာႏ တဖြာꩻနေနေသွူ၊ ပေႏပေႏခါနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏထာꩻယူႏ ထာꩻတွေꩻယိုအာငါႏတဲင် ကုဲင်းဖတ်မွေးလိတ်သွူ၊ အရွယ်ႏထွိုင်ႏတွိုးတဲင် သေတောႏလန်ႏချာဒါႏစွဉ်ႏ ကိုလိုနီသွူ၊ အခိန်ႏနဝ်ꩻခါ ကထွာဒါႏမွိုးဖါဖုံႏယို ပတ်သက်တွမ်ႏ ဝွေꩻတဲမ်ႏလိတ်ဖုံႏယိုနဝ်ꩻ သဘော်ꩻ တလꩻတေဝ်ႏနေနေသွူ၊ သဖော်ꩻလတောဝ်းခန်းစွဉ်ႏလဲ့ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏစေႏတနာႏ ဝါႏသနာႏတွော့ꩻ လိတ်အုပ်ပေါင်းပနဲးအာ တဲမ်းထေထန်ႏခါꩻဗာႏလဲဉ်းသွူ၊ ဘာႏသာႏရေꩻဖဲ့နဝ်ꩻ သံသယယို ထွိုင်ႏအာတဲင် ဘာႏသာႏရေꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻနဝ်ꩻ အာႏပေႏခန်းစွဉ်ႏရိုꩻကီလဲ့ ထွိုင်ႏတွိုႏအဆုဲင်ꩻသွတ်လဲ့ꩻ ယွုမ်းအံႏယင်းဒျာႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသွူ။
လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ် သတင်ꩻစာႏ၊ ဂါႏဒီယန်အေင်ကလေတ် သတင်ꩻစာႏ တွိုက်ထာꩻမာꩻခွင်ꩻကို အောဝ်ႏထွာလွေꩻ အယ်ဒီတာ တာႏဝွန်ႏဖုံးသွူ၊ ကထွာဒျာႏလမ်ႏသာႏ ဦးခင်မောင်လတ် ယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏ ခင်မျိုးချစ်ယို အောဝ်ႏဗွောင်သွဉ်ဖေႏ အေင်ကလေတ် သွဉ်တန်ꩻဖုံႏသွူ။ ဝတ္ထုဒွောင်ႏ /ဆွာ ဆောင်းပါး၊ သရော်စာ၊ နိင်ငံရေႏစာပေ စစွဉ်ႏ လေတ်မျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏဖုံႏယို တဲမ်ႏထေထန်ႏသေꩻခါလဲ့ အာတန်သွူ။ ကိုလိုနီခေတ် လွစ်တခြင်ရေꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ၊ ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လွိုဆန်အာႏဏာႏသျင်ႏ တောမ်ႏ အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးကိုပါ ဒီမိုကရေသီအရေꩻ နဝ်ꩻသွူ။
ဖဝပေႏခါ
ခင်မျိုးချစ်ယို ဝေင်ꩻသကုဲင်း ဦးတော် တောမ်ႏ ဒေါ်သန်းတင်သီး ပိုမူႏရင်ꩻ လွူးဖွာꩻလင်ꩻဒျာႏ ၁၉၁၅ နေင်ႏ မေလာ ၁ နီꩻ အခိန်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ၊ တဖူးဝေး အောဝ်ႏညီꩻဝင်ꩻ ဝင်ꩻငတ်အကို ခင်မျိုးချစ် ယို ထွာဒျာႏအတန်သွတ်ꩻသွူ၊ ပေႏခါနဝ်ꩻ မိဉ်ꩻဒျာႏ (မခင်မြ ) နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အမွိုးဖဲ့ꩻ မွိုးဖြားဖါဖြားသီးနဝ်ꩻအုံဒျာႏ စကဲင်းဖဲ့ꩻသွူ၊ အဖါ ဖဲ့ꩻ ဖြာဖြားနဝ်ꩻထွာဒျာႏ လုံးဆွော့ꩻ မှတ်တန်ꩻ တာႏဝန်ႏ စာႏရေꩻ ဦဖေ အောဝ်ႏအုံဒျာႏ မန်းတလေꩻကိုသွူ၊ ပေႏပေႏခိန်ႏတွင်ꩻခါကာႏ ကွပ်ထာꩻစိတ်ကူအောဝ်ႏအာငါႏတဲင် ငေါဝ်ႏခြုဲင်း၊ ဒဏ္ဍရီႏ ဖုံႏယို သꩻဝင်ႏစာꩻမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ငေါဝ်ႏဒေါ့ꩻခြုဲင်း အနယ်ꩻဖုံးယို ဝွေꩻမူႏကဒါႏလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻ လလွဉ်အမွီႏ အွိုးမွိုးဖြား ဖါဖြားသီးထျꩻ ရိုꩻဗာႏနဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မွိုးဖြားနဝ်ꩻ ကုဲင်းခြုဲင်းနယ်ဖေႏ ဥစ္စာႏစောင်ꩻ ငေါဝ်းခြုဲင်းဖုံးတဲင် ခင်မျိုးချစ်နဝ်ꩻ ကုဲင်းနားမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ဖါဖဲ့ꩻ အဖါဖြာႏနဝ်ꩻကွပ်ပွိုးထွာ ဟော်နန်ꩻကို ပညာႏသျင်ႏ တဖြာꩻတဲင် ခင်မျိုးချစ်နဝ်ꩻ သွီးကိုသꩻကိုယို သꩻဝင်ꩻစာꩻလွဉ်မွေးစွဉ်ႏ မန်းသမဲင်းတဲင် မွိုးဖြားဖါဖြားသီး သွင်ꩻသွော့ꩻသေꩻခါꩻ ဖေႏသေꩻခါꩻမွေးစွဉ်ႏသွူ၊ ခင်မျိုးချစ်နဝ်ꩻ ပေါႏအဖါဖြားလွေꩻမာꩻထာႏမာꩻ သုတေသန ဆဲင်ႏရာꩻဖုံးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလွေꩻလွꩻသွꩻတဲင် ခြုဲင်းနယ်ပါခန်း ပဂံႏ အနော်ရထာခွန် ရာႏဇာႏဝင်ႏဖုံးတဲင် ခင်မျိုးချစ် နဝ်ꩻတယ်ႏစွဉ်ႏပေႏပေႏခါကာႏ သနာႏမတ်တောင်ꩻခါလဲဉ်းအွိုးနဝ်ꩻခါကာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာလိုꩻခွိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻပညာႏအဝ်ႏ
ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻပညာႏအဝ်ႏသားတဲင် လꩻချံꩻသာႏ
နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ တရာꩻမင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ ပါဠိဂါႏထာႏပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀)ဂါႏထာႏသွူ။ တဂါႏထာႏနဝ်ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ပါ(၃)ပါꩻ၊ (၄)ပါꩻ၊ (၅)ပါꩻဖုံႏသွူ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻဂါႏထာႏတဆီအကို ပထမဂါႏထာႏနဝ်ꩻ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ - အသေဝနာ စ ဗာလာနံ၊ ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ။ ပူဇာ စ ပူဇနေယျာနံ၊ ဧတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။
ပထမဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ (၃)ပါꩻ
၁။ လိုꩻမွိုက်သီးယို မာꩻသွꩻပေါက်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏတဝ်း။ ၂။ ပညာႏအဝ်ႏ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယို မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏ။ ၃။ ပူႏဇောႏထွိုက်ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးယို ပူႏဇောႏဗာႏ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻ ယို(၃)ပါꩻအကို အမုဲင်(၂) မင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻ "ပညာႏအဝ်ႏ သူႏတောႏကောင်ꩻသီးယို မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏ"ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် မာꩻသွꩻပေါက်ꩻကွိုက်ꩻ သူႏတောႏကောင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာမင်္ဂလာႏ၊ မာꩻသွꩻပေါက်ꩻကွိုက်ꩻတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတွော့ꩻ မီႏမာꩻသွꩻ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဒျာႏ လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻ "ပဏ္ဍိတာနဉ္စ သေဝနာ-မင်္ဂလာႏ"ကုဲင်သွူ။ ကွပ်မာꩻသွꩻ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻသူႏတောႏကောင်ꩻတဲင် မင်္ဂလာႏအဝ်ႏ၊ လꩻဗာႏချံꩻသာႏအကျောင်ꩻယို ဖေႏကသေဖေႏကစဲင်းနဝ်ꩻ အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻ ဝွတ္ထုသက်သေႏ "ဟိတောပဒေသ ရတနာဒီပဇာတ်"နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ နေင်ႏပေါင်ꩻအာအကို သက္ကတုံးကိုကအဝ်ႏအုံဒါႏ ကွန်ႏစာသားနီဖြာꩻနဝ်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလွဝင်ꩻတွော့ꩻ လယ်ႏထိုမ်ႏစာခန်း ကွန်ႏတခြိုꩻ ဝင်ꩻခမ်းဝင်ꩻထီကိုသွူ။ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ တွမ်ႏအသွꩻသင်္ဘောꩻသားငတ်ꩻရျာꩻတဲင် ကာႏဖျတ်လွေꩻ သမုဒ္ဒရာႏထီတန်တွော့ꩻ အီႏလွေꩻစာကွန်ႏ ခေါမတုံးကိုသွူ။ သင်္ဘောꩻသားငတ်ꩻရျာꩻအကို ပညာႏဉာဏ်ႏကအဝ်ႏဒါႏ "ကုနာလ"နဝ်ꩻ ထွာဝင်ꩻအတန်သွူ။ "ဝါရဏ"နဝ်ꩻ ထွာစူထောက်တဲင် အိုပ်ချုက်ထိန်ꩻထွားလွေꩻဗာႏ သင်္ဘောꩻသားဖုံႏသွူ။ တွမ်ႏကွန်ႏသင်္ဘောꩻ ဝွေꩻသီးနွို့ကာႏလွေꩻ သမုဒ္ဒရာႏထီတန် ထွိုင်ႏလꩻ (၇)နီꩻနဝ်ꩻ တလီꩻသန်ခမ်းတန်တွော့ꩻ ထီလဲင်ꩻဖုံႏလဲ့ ထွိုင်ႏတလာလွဉ်သွူ။ သင်္ဘောꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ထိန်ꩻနွောင်ꩻဒွုမ်သင်္ဘောꩻတဲင် ပါလွေꩻခန်းဒျာႏ ထီလဲင်ꩻကို၊ ခေ့ꩻလေနီꩻနာꩻ တခြွဉ်ႏလွေꩻခန်းဒျာႏ သမုဒ္ဒရာႏထီတန်သွူ။
သျော့ꩻမွော့ဝီရိယနေား
သင်္ဘောꩻတခြွဉ်ႏ ထီသမုဒ္ဒရာႏ မွူးနီꩻကထွိုင်ႏအာပသာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးကပါလွဉ်ဒါႏ အံႏအွꩻတရိပ်ရိက္ခာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လို့ထိုꩻတဲင် အံႏမလွ အာဟာႏရတွော့ꩻ အာႏတအဝ်ႏဒွုမ်တဖြာꩻဖြာꩻ၊ အွန်းဖူးပနဲန်ႏလို့စွဉ်ႏ ပငါပရာꩻသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကထွာဒါႏ အတန်ကုနာလနဝ်ꩻ တသျော့ꩻတဝ်း ဝီရိယတွော့ꩻ သင်္ဘောꩻ ဖေႏကဗိမ်ပုဲင်ႏထီ၊ ဖေႏကကပ်ꩻလꩻဖင်ႏတဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကျံႏထိန်ꩻကျံႏထွား၊ ကျံႏဝါးကျံႏနွန်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ သင်္ဘောꩻတိတ်ꩻတိတ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻတဲင်ခါ ကထွာဒါႏ စူထောက်ဝါရဏနဝ်ꩻ သꩻလျားထာꩻတွော့ꩻ ခွန်းထောမ်စွဉ်ႏ ကုနာလ ကားကထွာ၊ ကားကထန်ႏ၊ ထိန်ꩻလဲ့ တထိန်ꩻကိုတဝ်း သျော့ꩻဝီရိယတွော့ꩻ ဗေင်ႏဗော့ꩻထာꩻသွူ။ လိုꩻလင်ဖုံႏလဲ့ ဖေႏကထွားကိုပုဲင်ႏ ကုနာလနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻသွဉ်လွေꩻ သွေꩻကုဲင်ပါစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ကုနာလနဝ်ꩻ "သွꩻဖုံႏဟွေး- နီယိုခါနဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻခရာႏ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻမု ဝီရိယလွုမ်ꩻ၊ သျော့ꩻမွော့ဝီရိယဟုဲင်း၊ ခါးလား ကသျော့ꩻဝီရိယနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏအဝ်ႏသမျ ထဲမ်ပိုႏထဲင်းဝီရိယတွော့ꩻ နီမီႏကျိုꩻစာꩻနဝ်ꩻ သီစွဉ်ႏထာꩻလဲ့ အဝ်ႏမျတ်ဒျာႏသွူ"ဒေါ့ꩻရိုꩻဖေႏခန်း သင်္ဘောꩻသားအလင် ငဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဘီပလူꩻကျံႏသွေꩻကုဲင် သင်္ဘောꩻသားဖုံႏ
နုဲင်းယိုအတွင်ꩻ သမုဒ္ဒရာႏကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဒကရက္ခိတဘီပလူꩻနဝ်ꩻ ပျꩻအနမ်းသင်္ဘောꩻထျꩻ ထာꩻခြေင်ကိုတဲင်- "သွꩻဖုံႏဟွေး- ထီသမုဒ္ဒရာႏ ကလုဲင်းဒျာႏထာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ သီမဲန်ထိန်ꩻသီသင်္ဘောꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻထိန်ꩻ အမျိုꩻနွောင်ꩻတမွေးတဝ်း၊ သီနွို့ယားစွဉ်ႏထီလဲ့ သီအမျိုꩻမော့ꩻဖင်ႏ တမွေးတဝ်း၊ တလွစ်တဝ်း ထာꩻသီတူႏတူႏ သီအုံသာႏသာႏ၊ သီသီဗော့ꩻဗွီႏဗွီႏနဝ်ꩻ ဟဝ်ထဲင်း၊ ခွေသညင်ꩻသီတွော့ꩻ ခွေဒေါ့ꩻဖေႏဒျာႏသီ၊ ခွေနဝ်ꩻ ဘီပလူꩻ အဝ်ႏအုံပွေါးထိန်ꩻ ထီသမုဒ္ဒရာႏယိုသွူ။ သီဖေႏကလွစ်ထာꩻသီ၊ ဖေႏကမော့ꩻ ခြောင်ဖင်ႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻခွေကျိုꩻစာꩻကူႏညီႏဒျာႏ"ဒေါ့ꩻရိုꩻသွေꩻကုဲင်ခန်း သင်္ဘောꩻသားနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ ကထွာဒါႏအတန် ကုနာလနဝ်ꩻ "အွိုးဘီပလူꩻမွိုက်ဟွေး- နာꩻကျံႏချာက်သွေꩻကုဲင်မွော့ သင်္ဘောꩻသားဟုဲင်း၊ နာꩻနဝ်ꩻ ကလဲန်းခိုႏချာ အကုသိုလ်ႏအာႏတလာတွော့ꩻ ဘဝယိုခါ နာꩻထွာဗာႏဘီပလူꩻ မွေးတဝ်းနဲ့၊ နာꩻငဝ်းနဝ်ꩻ နီတနာႏတဝ်း၊ သီခန်းတယဝ်း နီတသျော့ꩻတဝ်း နီဝီရိယသွူ။ ဘီပလူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ထိုꩻညာꩻညာꩻဟုဲင်း"ဒေါ့ꩻဖေႏခန်း ဘီပလူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဘီပလူꩻလဲ့ မဲ့ငါလျားလျား ထိုꩻလဲ့ꩻတရွို့ꩻဗာႏခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ သင်္ဘောꩻတခြွဉ်ႏထီ (၇)နီꩻထွိုင်ႏဗွေထွူ (၈)နီꩻကိုနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏထီႏညာꩻလွေꩻခန်း ကြွန်ပေႏတဖြုံႏတဲင် ကုနာလနဝ်ꩻ ယီးနယ်သွူကြွန်ပေႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ- "သွꩻဖုံႏဟွေး- နီဝီရိယတရာꩻ ကျိုꩻစာꩻမု တအကျိုꩻအီႏဖေႏသွူ။ အွိုးငါသူꩻ အဝ်ႏထီႏလွေꩻလဲန်း ကြွန်ပေႏတဖြုံႏ၊ ကျိုꩻစာꩻထဲင်းထဲင်းသွော့လုဲင်းနေား"ဒေါ့ꩻနယ်လွေꩻခန်းအသွꩻ သင်္ဘောꩻသားနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဟွုန်ကုနာလငဝ်းနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏဗေင်ႏဒါႏထာꩻ သင်္ဘောꩻသားအလင်ဖုံႏလဲ့ နဲစ်ထွိုင်ႏထွားဝင်ꩻတွော့ꩻ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ အံႏဖြာႏရောင် အဆရာႏတန်ကုနာလသွူ။ ခွေထွိုင်ႏနာꩻထွိုင်ႏ ကျံႏနွန်ႏကျံႏဝါး၊ ကျံႏထိန်ꩻကျံႏထွား အသင်္ဘောꩻတွော့ꩻ တညတဝ်းအခိန်ႏ ဆွိုက်လွေꩻလꩻခန်းဒျာႏ ကြွန်ပေႏနဝ်ꩻသွူ။ သင်္ဘောꩻနဝ်ꩻ လွေꩻတလူႏသန်ဗာႏ ကောင်စောင်ꩻလုံးယာႏတဲင် ပꩻလီကုဲင်ပဲစ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
လူꩻပွေါးကြွန် သꩻလျားမွေးစွဉ်ႏထာꩻ
ထွိုင်ႏဟွုန်ကုနာလ ဖေႏသတိꩻ သင်္ဘောꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဝါရဏနဝ်ꩻ တမဲန်ခံႏတဝ်း သꩻလျားထာꩻတဲင် ယိန်းစွော်စွော်မာꩻစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ "လိုꩻဗား၊ တလိုႏခိုးလျားတဝ်း လွေꩻခိုးလျား၊ ကမ်းသꩻအုံ ကမ်းသꩻအဝ်ႏပါꩻစားယို" ဒေါ့ꩻထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻနမ်းလဲ့ အုံဝွေႏအုံဝုဲင်ႏ၊ အေႏကြွို့ꩻဆီႏကြွို့ꩻဒျာႏထာꩻသွူ။ လိုꩻကနာႏဝွေꩻငဝ်းလဲ့နာႏ၊ အေႏကြွို့ꩻဆီႏလွင်ꩻထာꩻ၊ မာꩻတအီႏ မာꩻဝွေႏထာꩻတဲင် မွူးနီꩻထွိုင်ႏညပသာႏနဝ်ꩻ ကြွန်လောင်းနဝ်ꩻ ဝွေႏဝက်နွုမ်ꩻသေင် နွုမ်ဟဲင်အေႏဆီႏဖုံႏတွော့ꩻ လူꩻပွေါးကြွန်လဲ့ သꩻလျားမွေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ လူꩻသီးနဝ်ꩻ တွိုင်ႏပင်ႏလွဝင်ꩻတွော့ꩻ ထဲင်း(၇)နီꩻနဝ်ꩻ ပသေခန်းနီကြွန်ယိုနဝ်ꩻမꩻ သဘော်ꩻတူႏခန်းလွဝင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ လူꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထေ့သင်္ဘောꩻသားတဲင်- "သွꩻဖုံႏဟွေး- သီမာꩻဝွေႏငါႏကြွန်တဲင် လူꩻပွေါးကြွန်အတန်နဝ်ꩻ သꩻလျားလဲန်းထာꩻ၊ ထဲင်း(၇)နီꩻနဝ်ꩻ အီႏပသေသွူကြွန်တဲ့"ဖေႏသတိသွူနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ထိုꩻမားခန်းဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ကပွေါးဒါႏထီသမုဒ္ဒရာႏ ဒကရက္ခိတဘီပလူꩻနဝ်ꩻ "သွꩻဖုံႏဟွေး- လူꩻငဝ်းဖေႏသတိꩻနဝ်ꩻ သီတွမ်ႏယွုမ်းပုဲင်ႏ၊ အမဲန်ဖေႏအုံတဝ်းသီတွော့ꩻ အဒေါ့ꩻဒျာႏ၊ သီအုံပျောႏပျောႏ အဝ်ႏပျောႏပျောႏ၊ အုံကမ်းသꩻ အဝ်ႏလꩻဒျာႏ"ဒေါ့ꩻထွူနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထိုꩻမားထိုꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။
ပခုက္ကူခရဲင်ႏ
ပခုက္ကူခရဲင်ႏ (ပခုက္ကူခရိုင်) (Pakokku District) ယိုနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မကွေးတွိုင်ꩻဒေႏသတန်အကို ကအဝ်ႏပါသော့ꩻဒါႏ ခရဲင်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻပခုက္ကူ ကိုသွူ။
ဝေင််ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
ပခုက္ကူခရဲင်ႏကို ကပါသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ-
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပေါႏမဉ်ႏထီႏမဉ်ႏသေနာႏ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻတွမ်ႏ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻဉာဏ်ႏရောင်ႏတုဲင်ဗန်လွဉ်နုဲင်းယို အဝ်ႏယွုမ်းအံႏလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ ပေါႏလွဉ်စဒျာႏ (ခလားခရစ်တောႏကပေါႏ) ဗီသီ ၅၈၈ကိုကာႏသွူ၊ ဗုဒ္ဓဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကလွူးဖွါꩻခိန်ႏယို သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး အွဉ်ႏထွော့လွ ဗီသီ ၆၂၃ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏ၊ ထွာလိုꩻမျတ်တဖြာꩻတန်၊ ကွပ်ဗုဒ္ဓ ကံကျင်ꩻအားထုတ်နဝ်ꩻမꩻ ဗီသီ ၅၈၈ ကိုနဝ်ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ အမျတ်သွတ်ꩻလွိုဝင်ꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဟန်ႏသနီꩻ ကမ္ဘာႏလောင်း သာႏသနာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးတွက်တဲႏစဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကကူꩻနိဗ္ဗာန်ႏ ဗီသီ ၅၄၃ နဝ်ꩻဒျာႏသွူ၊ ဥပမာႏ- ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၁၂ တွင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဗုဒ္ဓသာႏသနာႏနေင်ႏ (၂၀၁၂+ဗီသီ ၅၄၃=၂၅၅၅ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏနေင်ႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ တွက်ချက်နုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ တမဲဉ်ႏတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ မဉ်ႏမဉ်တွက်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏဒါႏ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ တွက်နေးဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကတဲႏထောင်ႏစဒါႏ ဗုဒ္ဓဝါဒ တဲႏဗီသီ ၅၈၈ မာꩻငါနဝ်ꩻမꩻ ထွာအမဲဉ်ႏအကျောင်ꩻ မန်းသမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏ ဦးမစ်စွယ်(မြို့မမြင့်ကြွယ်)ဗက်ꩻအွဉ်ႏထွော့ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ- ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၁၂ နဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဗာႏဒျာႏ (၂၀၁၂+ဗီသီ ၅၈၈=၂၆၀၀ ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏနေင်ႏ)နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ မဲဉ်ႏနွောင်ꩻ ဝွေꩻကတဲမ်းသေꩻခါꩻဒါႏ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အထူးမှတ်သားဖွယ်နှင့် လူငယ်ရေးရာ မှတ်စုများ"ကိုနဝ်ꩻ ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး အခင်ႏမွဉ်အရွီးအခိုႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ယွုမ်းအံႏဆယ်ꩻကပ် ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏကရိုꩻဒါႏ ရတနာႏမျတ်သိုမ်ပါꩻအလောင်းဒျာႏသွူ၊ ကားတဲင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သားဖုံႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏကံကျင်ꩻလွဒျာႏ ဗွေႏဘုရာꩻကဟော်ꩻ ပိဋကတ်သိုမ်ဖုံႏတရာꩻသွူ၊ အဝ်ႏကုဲင် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သားဖုံႏနဝ်ꩻ လွောက်ꩻနာႏကံကျင်ꩻဒျာႏ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသား တလက်ခံႏတဝ်း မဟာယာနသုတ်ကရိုꩻဒါႏ ကျမ်ꩻဂန်ႏစားဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ကလွူꩻကံကျင်ꩻဒါႏ အကျောင်ꩻခရာႏတစွိုးစွိုး ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကိုနဝ်ꩻ မဲဉ်ႏတနꩻဟဝ်မွေးငါႏအနယ်ꩻ၊ ထဲ့မဲဉ်ႏသော့ꩻသိပ္ပံနယ်ꩻ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အဆုင်ꩻအမꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဘာႏသာႏအမဲဉ်ႏတနꩻတွမ်ႏ သိပ္ပံနယ်ꩻသွူတကာႏတဝ်း ထဲ့မဲဉ်ႏသော့ꩻတွမ်ႏ နမ်းမော့ꩻသဘာဝတဲ့ မွေးမွေးနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကိုယို လိုꩻသီးကျင်ꩻဝတ္တရာꩻတွမ်ႏ အုပ်ချုပ်ခမ်းထီသဘော်ꩻတရာꩻဖုံႏ၊ တပဲ့ꩻသီးဝတ္တရာꩻဖုံႏ၊ ဆရာႏသီးဝတ္တရာꩻဖုံႏ၊ ပိုသီးဝတ္တရာꩻဖုံႏ၊ မွိုးဖါသီးဝတ္တရာꩻဖုံႏ-စတဲင် အဝ်ႏပါသော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆရာႏဝတ္တရာꩻအကိုနဝ်ꩻ "ဆုံꩻမꩻဖျင်ဗာႏ၊ ပညာႏသွဉ်သင်၊ လို့စင်မကျန်ႏ၊ ဘေꩻရန်ႏရဲခါꩻ၊ သင်ꩻရာꩻအပ်ငါ၊ ငတ်ꩻပါꩻခါ၊ ကထွာဆရာႏ ဝွတ္တရာꩻ"အဝ်ႏပါသော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ၃၈-ပါꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻတောႏအကိုနဝ်ꩻလဲ့ ကဒါႏလꩻဗာႏ အပဲစ်ကကင်ꩻထာꩻဒါႏပညာႏနဝ်ꩻလဲ့ မင်္ဂလာႏတပါꩻ အဝ်ႏရိုꩻခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အသုံꩻအနုံꩻ
ပုဂ္ဂိုလ်ႏမဉ်ꩻဦးခင်တဲမ်း ကတွဲႏနျꩻစလွေꩻ နေင်ႏ၁၃၀၇-ဗာႏ 'ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ တမုဲင်ꩻ'လိတ်စောင်ႏအကို ကအုံပဆားထိုꩻလဲဉ်းသွူ ဦးဘိုးစ ကတဲမ်းဒါႏ ဝွေႏဖန်ႏလိတ်စောင်ႏအခန်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာာႏသာႏကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို တဲႏဗိုးတော်ခွန်တန်စိုး မာꩻငါမꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏ လိုꩻသီးသုံꩻဝေါဟာရနဝ်ꩻသွူ။ ခလားကသုံꩻငဝ်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏတရာꩻယို ဟဲ့ꩻဟောင်လွဒျာႏ သမ္မာဒိဋ္ဌိတရာꩻ-ထီႏဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကရိုꩻဒါႏ အသုံꩻအနုံꩻယို ပိဋကတ်လိတ်လုဲင်ꩻဖုံႏကိုတရိုꩻတဝ်း၊ သာႏသနာႏဝင်ႏ ရာႏဇဝင်ႏရီးခါဖုံႏကိုတရိုꩻတဝ်း တထီႏတဝ်းအသုံꩻသွူ၊ ခမ်းလင်ပျုသာႏသနာႏသားဖုံႏ ဟဲ့ꩻဟောင်လွတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏငဝ်းတငွါအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းတငွါယို ပေါႏတဲႏစ ဗိုးတော်ခွန်တန်စိုးရိုꩻကီလဲ့ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာငဝ်းလိုꩻသုံꩻအာအရန်းတဲး တမွေးတဝ်းဒွိုန်း၊ နေင်ႏ ၁၂၄၇-ဗာႏ မန်းခွန်ထွိုင်ႏအဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်ထွူ အင်္ဂလိပ်သီး ထွိုင်ႏအုပ်ချုပ်မန်းခမ်း၊ ခရစ်ယာန်ႏသာႏသနာႏပျုသား လွစ်လွစ်တခြင်ခြင် ထွိုင်ႏပျုနွောင်ꩻသာႏသနာႏခိန်ႏနဝ်ꩻမꩻ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို ကွဲးတွင်ႏတွင်ႏလွဉ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဂွိုဏ်ꩻဖြယ်နီဗာႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကို အဓိကနဝ်ꩻ ဂွိုဏ်ꩻဖဖြယ်ခေါ် အဝ်ႏနီဗာႏ၊ တဗာႏနဝ်ꩻ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ (အဝ်ႏမထေရ်ႏတန်ဝါႏတန်သီးထျꩻ ခံႏထူႏသွုပ်လွေꩻဝါႏဒ)တွမ်ႏ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ (ယာန်ႏတန်)အဝ်ႏနီဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ အထျꩻထျꩻ ရေႏမိုးချက်ကဝ်ႏထွန်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကျင်ꩻကံမဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻတဲင် အဝ်ႏသံႏသရာႏစက်ဝွိုင်ꩻကို လွစ်ထန်ႏထိုꩻတွော့ꩻ ဖေႏကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻစားဒျာႏသွူ၊ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာႏသာႏယို ထီႏဗာႏအအာသွတ်ꩻနဝ်ꩻ သီရိလင်္ကာႏတွမ်ႏ အာသျအခဝ်ကွဉ်ႏနဝ်ဖုံႏအကိုနဝ်ꩻသွူ။
ဘာႏသာႏတရာꩻ လဲဉ်းရီးလွိုဝင်ꩻ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏယိုကမ္ဘာႏလောင်း နပ်လိုꩻအဖြာꩻ အဝ်ႏ(သန်းပေါင်ꩻ ၆၉၀၀)လွိုအကို ထွာကမ္ဘာႏလိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း (၄၈၇သန်း) ယွုမ်းအံႏကိုꩻကွယ်ႏ ဘာႏသာႏတရာꩻ အယူႏဝါႏဒနဝ်ꩻသွူ၊ ခယ်ႏခမ်းနဝ်ꩻ ထွာကမ္ဘာႏဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ နပ်လိုꩻအဖြာꩻ အအာသွတ်ꩻခမ်းတန်နေနေသွူ၊ ခယ်ႏခမ်းအကို နပ်လိုꩻအဖြာꩻ အဝ်ႏဖြာꩻပေါင်ꩻ (သန်းပေါင်ꩻ ၁၄၀၀)ရပ်၊ ခယ်ႏခမ်းကို လိုꩻကယွုမ်းအံႏလွဒါႏ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗꩻတွိုႏစွဉ်ႏ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်း သန်းပေါင်ꩻ ၁၂၀၀ လွိုနဝ်ꩻသွူ။ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး မေတ္တာႏ-ကရုဏာႏ၊ သီႏလ၊ သမာႏဓိ၊ ပညာႏ၊ သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ၊ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻ၊ အောင်ႏ(မာရ်ႏ)သွစ်ꩻပါꩻ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ ဝိပဿနာႏ၊ ပိဋကတ်သိုမ်ဘုံႏ၊ ပါႏရမီႏဆီပါꩻ၊ ထာꩻစွꩻခွင်ꩻတွမ်ႏ ထာꩻသယ်ꩻခံႏနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏလောင်းကီယို ထွာအကျောႏထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏအကိုနဝ်ꩻ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻအတာႏ ခဉ်ႏတဲက်ထွားအီဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကမိန်းအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒါႏ မေတ္တာႏဝါႏဒ+ထာꩻယွုမ်းအံႏမဲဉ်ႏ+ထာꩻသေဉာဏ်ႏအမဲဉ်ႏ+ထာꩻယူႏမွေးမဲဉ်ႏ+အမဲဉ်ႏတရာꩻ+အကျင်ꩻမွေးမဲဉ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာငိမ်ꩻခွꩻရျူႏအီဝါႏဒအနေႏ အကျောႏသွတ်ꩻ လိုꩻသီးဖုံႏသေထွꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတဖြာꩻယို ဖေႏနေးကထွာ လိုꩻသွုန်ႏစွဉ်ႏသꩻဗွာနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်း အဝ်ႏလိုႏလွူꩻ ဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻဓမ္မထွူတဲင် တသက်လိုမ်းလိုမ်း အဝ်ႏလိုႏကံကျင်ꩻလွဉ်ꩻသေႏသေႏ နီဗွေႏဘုရာꩻတရာꩻအတွိုင်ꩻသွူ၊ လိုꩻတဖြာꩻ တာႏဝွန်ႏကထွာဒါႏ အံႏအွꩻအုံအဝ်ႏရေꩻအတွက် လွူးနမ်းလွူးသက်ယို ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏစွို့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏလွူꩻပါငါႏ ဝိဇ္ဇာပညာႏတွမ်ႏ ခေတ်သိပ္ပံပညာႏထာꩻဒါႏဖုံႏယင်သွူ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ-စတဲင် ကိလေႏသာႏ(၁၀)ပါꩻဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏလိုႏသျောင်ႏဖုဲင်းထိုꩻလꩻလꩻနဝ်ꩻသွူ။
သီႏလငတ်ꩻပါꩻ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး သီႏလငတ်ꩻပါꩻ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ထွာဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ အဆုံꩻအမꩻဩဝါဒတဲင် ထွာဒျာႏလိုꩻသီး အဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻတီငါႏ နမ်းကျင်ꩻတရာꩻငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလအခရာႏနဝ်ꩻ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာႏကို ဗွောင်သေꩻခါꩻ အွဉ်ႏငိမ်ꩻစွူဖေႏ နမ်း၊ ဖြောင်း၊ သꩻ-အပုံႏအငုဲင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻယင်၊ အီလွေꩻဖေႏဒါႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻယင်သွူ။ တနယ်ꩻယင်းနဝ်ꩻ သီႏလနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီနုဲင်းကတူႏ၊ ငိမ်ꩻခွꩻရျူႏ၊ ဖေႏအကုသိုလ်ႏကနွို့လꩻမွုန်း ပေ့ꩻပစ်ꩻရဲးခါꩻဖေႏဒါႏ၊ ဒုစရဲက်အကျင်ꩻကုဲင်သီး မဲ့ဗေင်ႏထိုꩻအီ အခရာႏစဲင်းလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလအခရာႏနဝ်ꩻ ကလွူꩻ၊ အကျင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သီႏလငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ ၂။ အဒိန္နာဒါယီ ဟောတိ ၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ဟောတိ ၄။ မုသာဝါဒီ ဟောတိ ၅။ သုရာမေရယ မဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာယီ ဟောတိ။ မဉ်ႏသေ သရဏဂုံႏသိုမ်ပါꩻတွမ်ႏ သီႏလငတ်ꩻပါꩻ အခရာႏသဘော်ꩻနဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏပါဠိနေးတရိုꩻတဝ်း၊ မန်းနေး(ဆဲင်ႏရာꩻဘာႏသာႏငဝ်းငွါနေး)တရိုꩻတဝ်း အခိန်ႏတရွေꩻတဝ်း ခံႏထူႏနွောင်ꩻဒျာႏ သီႏလငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻဂေါတမ ဘာႏသာႏတရာꩻယို အွဉ်ႏထွာဘဝအုံအဝ်ႏမုꩻ တဖူꩻစဲဉ်ႏတဗာႏအနေႏ မဉ်ႏဗွောင်ဗာႏအဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ 'ခွုင်းကားတဲင် ထာꩻတဟဝ်တဝ်း(အကုသိုလ်ႏ)ယို သျောင်ႏဖုဲင်းထိုꩻဗာႏ၊ ထာꩻမာꩻဟဝ်(ကုသိုလ်ႏ)ဖုံႏယို ပွါꩻမာꩻမာꩻဗွေဗာႏ၊ ပင်ႏတသွောင်းဘဝထွူတဲင် ဖေႏနေးကိလေႏသာႏ အဝွေႏအဝက်ကကင်ꩻညာꩻထိုꩻနဝ်ꩻ သွုန်ႏသꩻယံကဗွာ ကံကျင်ꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻလွေꩻ'(ဓမ္မပဒ၊ ၁၈၃)အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ယွုမ်းအံႏကိုꩻကွယ်ႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ+မေတ္တာႏ+နမ်းတွမ်ႏနမ်းယွုမ်းအံႏချာ+ထာꩻသေဉာဏ်ႏ+နမ်းမော့ꩻကျင်ꩻစဲဉ်ႏ
ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ သာႏသနာႏနဝ်ꩻ ယွုမ်းအံႏကိုꩻကွယ်ႏ လွောက်ꩻနာႏဒျာႏ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ+ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻကဟော်ꩻဒါႏ "ပိဋကတ်လိတ်ကျမ်ꩻ"ကိုကလွဉ်ဒါႏ ကဒေါ့ꩻမိန်းဒါႏ တရာꩻတောႏဖုံႏ+ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻပို ရဟန်ꩻသံႏဃာႏဖုံႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ သေခါꩻ ယွုမ်းအံႏဆယ်ꩻကပ်ဒျာႏ ဘုရာꩻတရာꩻသံႏဃာႏ ရတနာႏသိုမ်ပါꩻလွုမ်ꩻသွူ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ အခင်ႏမွဉ်အွဉ်ႏဒျာႏကွို့ꩻ ထာꩻယွုမ်းအံႏတဗာႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း အာႏကွိုꩻအုံနောင် ယွုမ်းအံႏဒျာႏ ဘုရာꩻတရာꩻသံႏဃာႏ+နမ်းတွမ်ႏနမ်းတဲ့ ယွုမ်းအံႏချာဒျာႏ+မေတ္တာႏ-ကရုဏာႏ+နမ်းတွမ်ႏနမ်းအာႏကွိုꩻချာ+ထာꩻသေဉာဏ်ႏ+နမ်းမော့ꩻကျင်ꩻစဲဉ်ႏအလောင်းလဲ့ ထွာအခင်ႏမွဉ်အထျꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကံႏကံႏအကျိုꩻတွမ်ႏ နမ်းထာꩻမာꩻ(ကာယကံႏ)၊ ဖြောင်းထာꩻဒေါ့ꩻ (ဝစီꩻကံႏ)၊ သꩻထာꩻယူႏ(မနော်ꩻကံႏ)ဖုံႏ၊ နမ်းသီႏလသမာႏဓိပညာႏဖုံႏယိုလဲ့ အဝ်ႏယွုမ်းအံႏထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻ မဂ်ဖိုလ်ႏအကျိုꩻ၊ ဆုဲင်ꩻတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဘဝယိုခါ ဖေႏနေးကလွိုင်ႏကွုန်ꩻအီတာႏ ကအီႏကံကျင်ꩻဗာႏဒျာႏ အောင်ႏမျင်ႏရေꩻ၊ လွိုင်ႏကွုန်ꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ တောႏလမ်းတောႏပါႏရေꩻ၊ နားဟွိုန်ꩻရေꩻ၊ ပေါင်ꩻကွိုက်ꩻသွုပ်ဆွိုက်ရေꩻစတဲင် အခရာႏအကျောင်ꩻ စွုမ်ႏမွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊
လွစ်ထန်ႏလꩻ သံႏသရာႏဝဋ်ဆင်ꩻရယ်ꩻထွူတဲင် ဖေႏနေးကတွိုႏလꩻဗာႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏယို တဖူꩻခြောင်ꩻတလီးနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏလစ်ꩻပါꩻတွမ်ႏ မဂ္ဂင်ႏသွစ်ꩻပါꩻလွုမ်ꩻ
အဝ်ႏသံႏသရာႏဝဋ်ဒုက္ခလွစ်ထန်ႏထွူတဲင် ပုဂ္ဂိုလ်ႏကမဉ်လꩻဒါႏ နိဗ္ဗာန်ႏချမ်ꩻသာႏသားနဝ်ꩻ ကံကျင်ꩻအားထုတ်ဗာႏ သီႏလ၊ သမာႏဓိ၊ ပညာႏ-ကရိုꩻဒါႏ သိက္ခာႏသိုမ်ပါꩻယိုသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "သီလ သမာဓိ ပညာစ၊ ယဿ ဧတေ သုဘာဝိတာ။ အတိက္ကမ္မ မာရဓေယျံ၊ အဓိစ္စောဝ ဝိရောစတိ"ဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻသေꩻခါꩻ ဣတိဝုတ်ပါဠိတောႏကိုနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻ "ပုဂ္ဂိုလ်ႏတဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ အဓိသီလသိက္ခာႏကရိုꩻဒါႏ သီႏလတရိုꩻတဝ်း၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာႏကရိုꩻဒါႏ သမာႏဓိတရိုꩻတဝ်း၊ အဓိပညာႏသိက္ခာႏကရိုꩻဒါႏ ပညာႏတရိုꩻတဝ်း တရာꩻယိုသိုမ်ပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပွါꩻမျာꩻယံယံ ဗꩻစွဉ်ႏအသွတ်ꩻသူꩻ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ႏကပွါꩻအာအာစားနဝ်ꩻသားနဝ်ꩻ ကာႏပိုန်းလꩻ မာရ်ႏနတ်နဲင်ႏငံႏတဲင် ဗိုန်ပီနုဲင်းမွူးမင်ꩻခွန်အတွိုင်ꩻ တင်ႏတယ်ႏတဆဝ်မွေးစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလ သမာႏဓိ ပညာႏ-သိက္ခာႏသိုမ်ပါꩻဖုံႏအကို သီႏလကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသီးနမ်းလောင်း သီႏလငတ်ꩻပါꩻ၊ အာဇီဝဋ္ဌမသီလ၊ သီႏလသွစ်ꩻပါꩻ၊ သီႏလဆီပါꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသာမညသီးအနေႏ သီႏလငတ်ꩻပါꩻတွမ်ႏ အာဇီဝဋ္ဌမကသီႏလနဝ်ꩻ ထွာသီႏလနဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလသွစ်ꩻပါꩻ၊ သီႏလဆီပါꩻနဝ်ꩻ ထွာအခြွိုင်းသီႏလနဝ်ꩻသွူ၊ သီႏလသိက္ခာႏဖုံႏယို နေးတွမ်ႏဒွါရ မဉ်ႏဒို့ꩻဗဉ်ႏလꩻနဝ်ꩻ တွမ်ႏနမ်းကလွဉ်ꩻမာႏဗာႏဒါႏ အပဲစ်မန်ႏသမျ ထွာတဝ်းဒွုမ်၊ တွမ်ႏဖြောင်းတလွဉ်ꩻမာႏတဝ်း၊ တွမ်ႏသꩻတလွဉ်ꩻမာႏဗာႏတဝ်းဒွုမ်၊ ပေါႏတလွဉ်ꩻတဝ်း တွမ်ႏနမ်းတွမ်ႏဖြောင်းတွမ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာသုစရဲက်ဆီပါꩻ ပြဲ့ꩻစုံႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏလိုꩻသီႏလဗွေစွုမ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ထဲ့မဲဉ်ႏသော့ꩻနမ်းမော့ꩻတွမ်ႏ အမဲဉ်ႏတရာꩻ
"နိဗ္ဗာန်ႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဠိလိတ်ဖြုံႏ "နိဗ္ဗာန"လင်ꩻလွဉ်၊ ငိမ်ꩻခွꩻရျူႏ မဉ်ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဉ်ႏမာꩻဖေ့ငိမ်ꩻလꩻ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟမေႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ (ရတနသုတ်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါနုဲင်းနဝ်ꩻ)၊ ယင်းတမျိုꩻနဝ်ꩻ နိဗ္ဗာန-ကရိုꩻဒါႏပါဠိယို နိ+ဝါန=နိတွမ်ႏဝါန အွဉ်ႏဆွိုင်ꩻလို့ဝင်ꩻဒျာႏ၊ နိ-နဝ်ꩻ "အဲဉ်ထဝ်း""လွစ်ထန်ႏထိုꩻ"၊ "ထိုꩻဖထိုꩻ"၊ ဝါန-တဏှာႏ၊ နိဝါန=နိဗ္ဗာန=တဏှာႏအဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏတဏှာႏလွစ်ကင်ꩻထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နိဗ္ဗာန်ႏ-ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻရေႏမိုးချက်ကဝ်ႏထွန်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ လောဘ-ဒေါသ-မောဟ၊ အဝိဇ္ဇာႏ၊ အညံးစားဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး လက္ခဏာႏဖုံႏ၊ အဂတိလစ်ꩻပါꩻ၊ ဥပါဒါန်ႏလစ်ꩻပါꩻ၊ ဒုစရဲက်ဆီပါꩻ-ဖုံႏယို သျောင်ႏထိုꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ၊ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏခွိုꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ကပေ့ꩻရဲးသေꩻခါꩻဒါႏ နီဗ္ဗာန်ႏ နိဝရဏတရာꩻငတ်ꩻပါꩻ၊ ကထွာအီဒိဋ္ဌိအကျောင်ꩻသွစ်ꩻပါꩻဖုံႏဖုံႏယို သျောင်ႏထိုꩻဗာႏ၊ အရန်းထိုဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသီး လက္ခဏာႏဖုံႏယို သေနာႏခါꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
သစ္စာႏလစ်ꩻပါꩻ
သစ္စာႏအဝ်ႏလစ်ꩻပါꩻသွူ။ ၁။ ဒုက္ခသစ္စာႏ ၂။ သမုဒယသစ္စာႏ ၃။ နိရောဓသစ္စာႏ ၄။ မဂ္ဂသစ္စာႏ