cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖရာꩻဂေါတမ
ဗုဒ္ဓဝင်ႏ
၃။ မွိုးဖာမဉ်ꩻ -- ခွန်တန်သုဒ္ဓေါဒန တွမ်ႏ သီရိမဟာ နင်ꩻမာႏယာႏဒေႏဝီႏ ။
၄။ မာနင်ꩻမူႏမဉ်ꩻ -- ယသောႏဓရာႏ(ဘဒ္ဒကဉ္စနာ) ။
၅။ ပိုခိုမဉ်ꩻ- ရာဟုလာႏ ။
၆။ တမက်ꩻမဉ်ꩻ -- ဒေဝဒတ် ။
၇။ မွိုးပေႏမဉ်ꩻ -- မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ။
၈။ ခမ်း(တွိုင်ႏ) - ကပ္ပိလဝတ် ၊ သက္ကတွိုင်ႏ ၊ မဇ္စျိမဒေႏသ။
၉ ။ လွူးဖွာꩻဌာႏန -- လုမ္ဗိနီႏဥယျာဉ်ႏ (ကပ္ပိလဝတ်ခမ်းတွမ်ႏ ဒေဝဒဟခမ်းအခါႏ ။
၁၀ ။ ခံႏစာꩻဟော်နေင်ႏပေါင်ꩻ -- ၁၃ - နေင်ႏ (တယ်ႏသက် -၁၆ -နေင်ႏ, ဗ့ꩻသက် - ၂၉ - နေင်ႏ ။
၁၁ ။ နိမိတ်တန်လစ်ꩻပါꩻ -- လိုꩻဖြား၊ လိုꩻဆာ၊ လိုꩻသီ၊ ရဟန်ꩻ ။
၁၃။ ကဖေႏဗျာႏဒိတ် -- ဒီပင်္ကရာႏဖရာꩻ ။
၁၄။ ပါႏရမီႏဖွာꩻဖက် -- သုမိတ္တာႏနင်ꩻမူႏ ။
၁၅ ။ ဖြဲ့ꩻပါႏရမီႏအခိန်ႏကာႏလ -- လစ်ꩻသင်္ချေႏပုဲင်ကမ္ဘာႏတသိန်ꩻ ။
၁၆။ ဖြဲ့ꩻပါႏရမီႏရေႏရွယ်ႏချက် -- ယံကမာꩻနွောင်ꩻအီ သတ္တဝါႏသီးအကျိုꩻစီꩻပွာꩻ ။
၁၇။ ကံကျင်ꩻဒုက္ကရစရိယာႏခင်ႏလမ်း -- ဥရုဝေဠတခြာတန်ကို ။
၁၈။ဒုက္ကရစရိယာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ -- ခုဲင်ႏခွော့ယပ်ꩻငါႏ ကကံကျင်ꩻဗာႏဒါႏအကျင်ꩻ ။
၁၉။ ကျင်ꩻဒုက္ကရစရိယာႏနေင်ႏပေါင်ꩻ -- ည ( ၆ ) နေင်ႏ ။
၂၀။ ကထန်ႏတခြာခိန်ႏသက်အရွယ်ႏ -- ၂၉ နေင်း ။
၂၁။ ကထွာဖရာꩻခိန်ႏသက်အရွယ်ႏ -- ၃၅ နေင်ႏ ။
၂၂။ ဖရာꩻပွင်ꩻခိန်ႏသက်တန်ꩻ -- သက်တန်ꩻ(၁၀၀) ။
၂၄ ။ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ꩻပါꩻမဉ်ꩻ -- ကောဏ္ဍည၊ ဝပ္ပ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မဟာနာမျ ၊အဿဇိ ။
၂၅။ ဝါႏတောႏ -၂၀ - ကို ဝေယျာဝစ္စသား -- အဲဉ်ထဝ်းဒွိုန်း။
၂၆။ ဝါႏတောႏ -၂၀ - မာꩻငါ ဝေယျာဝစ္စသား -- ဗွေႏအာနန္ဒာမထေရ်ႏ ။
၂၈။ ပထမအရီးသွတ်ꩻသာဝက -- ပဉ္စဝဂ္ဂီႏငတ်ꩻပါꩻ ။
၂၉။ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻသာဝက -- သုဘဒ္ဒပရိဗိုဇ် ။
၃၀။ အထွေဖဲ့ꩻသာဝက-- ဗွေႏသာရိပုတ္တရာႏမထေရ်ႏ ။
၃၁။ အစေႏဖဲ့ꩻသာဝက -- ဗွေႏမဟာမောဂ္ဂလာန်ႏမထေရ်ႏ ။
၃၂။အဆွုံꩻအမ့ꩻ -- ပရိယတ္တိသာႏသနာႏ, ပဋိပတ္တိသာႏသနာႏ၊ ပဋိဝေဓသာႏသနာႏ ။
၃၃။ အကျင်ꩻသိက္ခာႏ -- သီႏလ၊ သမာဓိ၊ ပညာႏ ။
၃၄။ ကအွဉ်ႏနယ်တဖူꩻရဲဉ်ႏ -- မဇ္စျိမပဋိပဒါ(မဂ္ဂင်တဖူꩻရဲဉ်ႏ) ။
၃၅။ လွူးဖွာꩻဖက်(သွို)ဝင်ꩻနွတ်ꩻ -- ၁။ ကာဠုဒါယီ။ ၂။ ယသောႏဓရာႏ ။ ၃။ အာနန္ဒာႏ ။ ၄။ ဆန္နအမတ် ။ ၅။ ကဏ္ဍကသေဗွာ ။ ၆။ သောဏ္ဏ(ခံꩻဖွိုင်ꩻလစ်ꩻဖြုံႏ) ။ ၇။ ဗုဒ္ဓဟေ (ဗောဓိညောင်ႏမွူး) ။
၃၆။ ကထူႏပဋိသ‌န္ဓေႏနီꩻ -- မဟာႏသက္ကရဇ် - ၆၇ - ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာ‌ဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻကျာႏသပတေꩻ ။
၃၇။ ကလွူးဖွာꩻနီꩻ -- မဟာႏသက္ကရဇ် - ၆၈ - ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻသောက္ကျာႏ ။
၃၈။ ကထန်ႏတခြာတောႏထွက်နီꩻ - မဟာႏသက္ကရဇ် - ၉၇ - ဗာႏ၊ ဝါႏဆိုႏလာ‌‌ဗွေနီꩻ မွူးနီꩻတနင်္လာႏ။
၃၉။ ကထွာဖရာꩻနီꩻ -- မဟာႏသက္ကရဇ် - ၁၀၃ - ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာ‌ဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻဗုဒ္ဓဟူꩻ။
၄၀။ ကဟော်ꩻဒါႏ ဓမ္မစက္ကျာႏတရာꩻနီꩻ -- မဟာႏသက္ကရဇ် - ၁၀၃ - ဗာႏ-၊ ဝါႏဆိုႏလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻစနေႏ ။
၄၁။ ကကူꩻပရိနိဗ္ဗာန်ႏနီꩻ - မဟာႏသက္ကရဇ် - ၁၄၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာဗွေနီꩻ၊ မွူးနီꩻအင်္ဂါႏ ။
၄၂။ တေဇောဓာတ်မေႏကခိုးနီꩻ - မဟာႏသက္ကရဇ် - ၁၄၈-ဗာႏ၊ ဒဲဉ်ရုတ်ꩻလာလောင်း ၁၂ နီꩻ၊ မွူးနီꩻတနင်္ဂနွေႏ ။
နာႏပသꩻရောႏဂါႏ
"နာႏပသꩻရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ"
နာႏပသꩻရောႏဂါႏကရိုꩻယို ခွန်ကုဝေ ကမော့ꩻဗာႏဖို၊ ကထီႏဗာႏဖိုနဝ်ꩻ ပသꩻသဲင်၊ ပသꩻစိုႏ အဝ်ႏ ၂-မျိုꩻသွူ။ ပသꩻသဲင်ကရိုယိုလဲ့ ပသꩻဒီႏ၊ ပသꩻပပ် အဝ်ႏဖျင် ၂-မျိုꩻသွူ၊ ပသꩻဒီႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒီႏထန်ႏသွူပေႏပေႏတွော့ꩻ ပသꩻသွူ၊ ကဒီႏဒါႏပေႏပေႏယို မီႏမာꩻကဲင်နဝ်ꩻ အထီစွူအဝ်ႏသွူ၊ ပသꩻပပ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာ ပေါႏအွဉ်ကီႏခါႏ၊ ကီႏထျꩻဖုံႏသွူ။ ပသꩻပပ်ꩻကီႏခါႏကိုယို ခွန်ကုဝေ အုံမန်းခမ်းနဝ်ꩻ မော့ꩻဗာႏဖိုသွူ။ အထီအဲန်ထဝ်း၊ အမိဉ်အဲန်ထဝ်း၊ ယာႏနဝ်ꩻ ဖြေင်းတညိုႏသွူတွော့ꩻ ပသꩻဒျာႏရိုꩻရိုꩻသွူ။ ကပသꩻကီႏခါႏနဝ်ꩻ ပေါႏပသꩻထန်ႏသွူတလဲင်ႏလဲင်ႏလဲ့ ကွဲဟွတ်ꩻကွဲးဟဝ်တွော့ꩻ ညညနဝ်ꩻ ဟွတ်ꩻနေးတွိုႏသꩻဒွုမ်တဲင် ပနျာႏဗာႏနေး၊ စိမ်ႏဆာဗာႏနေးစွဉ်ႏသွူ၊ ကွဲဟွတ်ꩻဟွတ်ꩻ ကွဲတနျာႏနျာႏနဝ်ꩻ ဆာစဲင်နေးစွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ပသꩻစိုႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ကီႏခါႏကို လဲ့ꩻဖူꩻခြောင်ကို စူနုံခါႏကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ကုဲင်းပေါႏအာသွူ။ ပသꩻစိုႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻကမော့ꩻယို ထီႏဗာႏအာတန်ဒျာႏသွူ။ ပသꩻစိုႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဒီႏထန်ႏသွူနုဲင်းဒွေသွီနဝ်ꩻတွော့ꩻ အိုမ်အမိဉ်သွူ။ ပသꩻစိုႏနုဲင်းယို မီႏပေါႏအာကီႏခါႏကိုနဝ်ꩻ လွေꩻတကက်ဗာႏနေးစွဉ်ႏထာꩻသွူ။ ကမော့ꩻဗာႏဖို ကထီႏဗာႏဖို ဟိုပုံꩻရန်ႏကင်ꩻ၊ ဟိုပုံꩻနောင်တောင်ꩻကျောင်ꩻကို ဗွေႏသျင်ႏဖုံႏမေ့ာꩻနဝ်ꩻ ပေါႏပသꩻစူနုံလဲ့ စူနုံလဲင်ꩻတရားနေးစွဉ်ႏသွူ။ နာႏပသꩻနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာအုံမန်းခမ်း၊ ခမ်းလျားကိုတွော့ꩻ အံႏအာအံႏကုဲင်းငပိဖုံႏမꩻပေါႏလဲ့ ယဟန်ႏနဝ်ꩻ အုံဖြဝ်ꩻခမ်းလဲ့ အဝ်ႏပေါႏဒျာႏသွူ။ နာႏပသꩻနဝ်ꩻ ပသꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း ထတိုႏ(ထသေင်၊ ငပိ၊ ထော့ꩻယာႏ)၊ ငံပြာရည်၊ ထိုဖူꩻရင်း၊ ဗေသေင်ဖြုံႏ၊ ဟန်ႏလွူးသေင်-စတဲင် အအွို့ꩻအသေင်ထာꩻအံႏမျိုꩻနဝ်ꩻ တတဲ့ꩻတဝ်း၊ မာႏငါႏသွူ။ နာႏပသꩻစိုႏနဝ်ꩻ ကဲန်းအာအာအသား အဝ်ႏပီလောင်းလွုမ်ꩻတဲင် လိုမ်ꩻလာꩻယိုꩻလဲန်း ပသꩻသဲင်သွူ၊ ပသꩻစိုႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏပွေꩻစိုႏကပေါႏ ကဒီႏဒါႏကတူႏလောင်းနဝ်ꩻ ဟံးပေါင်းဗွိုန်ဗွိုန်တဝင်ꩻ၊ သူႏဖေႏ "တက်ထရာစိုင်ကလင်း"တွမ်ႏ နမ်းမန်ꩻမောက်ꩻအွန်နဝ်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ နာႏပသꩻနဝ်ꩻ အပသꩻ၊ ပွေꩻဒီႏအိုမ်အမိဉ် ကပေါႏကတူႏလောင်းနဝ်ꩻ ပသꩻတဝ်းသွူ။ ပသꩻသဲင်နဝ်ꩻ သူႏနေးတသီႏအထန်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တဟဝ်တဝ်း၊ အံႏဗာႏနေးမꩻဟဝ်၊ ခြွူလူးနေးမꩻ ဟဝ်နဝ်ꩻကဲန်းအာအာသွူ။ ဗွေႏစင်ꩻတပါꩻ မော့ꩻနာႏပသꩻသဲင်နဝ်ꩻ ညငါႏ၊ မုဲင်ꩻခါခါလဲ့ တဟဝ်တဝ်းတွော့ꩻ တွိုႏဆုဲင်ꩻ ထွိုင်ႏဟဝ်နဝ်ꩻ ဟဝ်ယင်းဒျာႏ တွမ်ႏတသီႏအင်္ဂလေက်၊ တသီႏအံႏ "အမောက်စီလင်"သွူ။ ပွေꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ နာႏပသꩻလဲ့နဝ်ꩻ မီႏအုံကြောင်းကြောင်း၊ လူးကုဲင်းကုဲင်းထီ၊ ပဆျူႏကုဲင်းကုဲင်းခွမ်ꩻလာꩻဖုံႏ၊ ဟွံခိုႏဒါဖုံႏနဝ်ꩻ ဟံးပေါင်းဟဝ်ယိုꩻသွူ။ ကသုံꩻဒါႏ သပ္ပျာႏယိုလဲ့ သုံꩻတဝ်းသပ္ပျာႏဟွံတွော့ꩻ မီႏသုံꩻဒျာႏသပ္ပျာႏတနျာႏ၊ သပ္ပျာႏကဘော်လိပ်နဝ်ꩻ ဟဝ်ယိုꩻသွူ။ မန်းလိတ်စောင်ႏကို ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ တသီႏနာႏပသꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဝ်အီနာႏပသꩻအမျိုꩻယို အမျိုꩻနဝ်ꩻ တခွယ်ꩻချာꩻတဝ်းတွော့ꩻ တဲမ်းသာမညနေးဗော့ꩻ တသီႏနာႏပသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ရဟဝ်အီနာႏပသꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻလဲ့ ချင်းယူႏစဉ်ꩻစာꩻထွူတွော့ꩻ ချင်းဖောႏ ချင်းသုံꩻဗာႏဒျာႏသွူ။ ခွန်ကုဝေ ကတဲမ်းနယ်ဒါႏ တသီႏနာႏပသꩻနယ်ꩻဖုံႏယိုနဝ်ꩻလဲ့ ဟဝ်အီအမျိုꩻယို အမျိုꩻနဝ်ꩻ ပေါႏတစဲင်းတဝ်းနဝ်ꩻ တဲမ်းသာညမနုဲင်းနုဲင်းနေးဗော့ꩻ တသီနာႏပသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
"တသီႏနာႏပသꩻဟဝ်အီအနယ်ꩻဖုံႏ" မန်းကဟဲ့ꩻဒါႏ မရိုးယိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအမိဉ်ꩻ အဲန်ထဝ်းတဲင် တဲမ်းမန်းနယ်နေးဗာႏသွူ။ မရိုးနဝ်ꩻ သေင်ႏတယ်ꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ တအီႏတယ်ꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ အမွူးနဝ်ꩻ ထိုလဲန်းကလိုꩻနမ်း၊ အလာႏဗွာ၊ အစီႏအဝ်ႏသွူ၊ မရိုးယိုနဝ်ꩻ တသီႏကိုနွို့အာငါႏတဲင် အဝ်ႏလိုႏဆို့ꩻခါꩻဒျာႏလံးထျꩻသွူ၊ ဆို့ꩻအပင်လဲ့ မွန်ဒျာႏသွူ၊ တသီႏနယ်ꩻလိတ်အုတ်ကိုယိုနဝ်ꩻ မရိုးပါအာတန်သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဒို့ꩻခါꩻတဝ်းလစ်ꩻမျိုꩻ-ပါꩻရိုꩻဗွုန်ႏတဝ်း
"အရက္ခေယျသုတ် (ဒို့ꩻခါꩻတဝ်းလစ်ꩻမျိုꩻ ပါꩻရိုꩻဗွုန်ႏတဝ်း သွံစား)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တဒို့ꩻခါꩻတဝ်း (တရာꩻ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ ပါꩻတရိုꩻဗွုန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံစား၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တဒို့ꩻခါꩻတဝ်း (တရာꩻ)လစ်ꩻမျိုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနောဝ်ꩻ နမ်းအကျင်ꩻကြောင်းစင်ဒျာႏ 'ခွေထာꩻမာꩻ ကာယဒုစရဲက်ယို ဝင်ꩻဖေႏနေး ကတွမ်ႏသေမွုန်းသွော့' (အွဉ်ႏသꩻ)ဒို့ꩻခါꩻ ကာယဒုစရဲက် တရာꩻယို (ထာꩻမာꩻယွုတ်ညမ်း၊ ငမ်းဝင်ꩻသေယို) တအောဝ်ႏဖိုဖိုတောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၂။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနောဝ်ꩻ ဖြောင်းအကျင်ꩻကြောင်းစင်ဒျာႏ "ခွေထာꩻဒေါ့ꩻ ဝစီဒုစရဲက်ယို ဝင်ꩻဖေႏနေး ကတွမ်ႏသေမွုန်းသွော့'(အွဉ်ႏသꩻ)ဒို့ꩻခါꩻ ဝစီဒုစရဲက်တရာꩻယို (ထာꩻဒေါ့ꩻယွုတ်ညမ်း၊ ငမ်းဝင်ꩻသေယို) တအောဝ်ႏဖိုဖိုတောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၃။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနောဝ်ꩻ သꩻအကျင်ꩻကြောင်းစင်ဒျာႏ 'ခွေထာꩻကျံႏ မနော်ꩻဒုစရဲက်ယို ဝင်ꩻဖေႏနေး ကတွမ်ႏသေမွုန်းသွော့'(အွဉ်ႏသꩻ)ဒို့ꩻခါꩻ မနော်ꩻဒုစရဲက်တရာꩻယို (ထာꩻကျံႏယွုတ်ညမ်း၊ ငမ်းဝင်ꩻသေယို) တအောဝ်ႏဖိုဖိုတောဝ်း။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၄။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ လွူးနမ်းကြောင်းစင်ဒျာႏ၊ 'ခွေလွူးနမ်းတွမ်ႏ ထာꩻမာႏယို ဝင်ꩻဖေႏနေးကတတွမ်ႏသေမွုန်းသွော့'(အွဉ်ႏသꩻ)ဒို့ꩻခါꩻ မိစ္ဆာဇီဝတရာꩻယို (နေးတွမ်ႏထာꩻတရာꩻတဝ်း လွူးအီနမ်း၊ ငမ်းဝင်ꩻသေယို) တအောဝ်ႏဖိုတောဝ်းလာꩻလာꩻ၊ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ တဒို့ꩻခါꩻတဝ်း တရာꩻလစ်ꩻမျိုꩻ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ နောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ပါꩻတရိုꩻဗွုန်ႏတဝ်း (ပါꩻတထေင်ဗွုန်ႏတဝ်း) ဗွေႏစောဝ်းဘုရာꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသွံစား၊ သွံစားကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻခါꩻ ဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏဒျာႏတရာꩻ၊ 'ကွပ်အကျောင်ꩻနုဲင်းယိုတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဟော်ꩻတရာꩻ ဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏမွေးတဝ်း' ငေါဝ်းထေင်ချာခွေ နုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ရဟန်ꩻတဲ့ယောဝ်း၊ ပုဏ္ဏာꩻတဲ့ယဝ်း၊ လူꩻတဲ့ယဝ်း၊ မာရ်နတ်(ခွန်သုံ)တဲ့ယဝ်း၊ ဗျဟ္မာႏတဲ့ယဝ်း၊ လောကကိုယို ပါꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ဒေါ့ꩻဗွုန်ႏတဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ။ ၂။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဒျာႏတရာꩻ တွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏ၊ 'ပွိုးအကျောင်ꩻ နုဲင်းယိုတွော့ꩻ နီဗွေႏကဟော်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ တတွိုႏအီတဝ်းနိဗ္ဗာန်ႏ'လောကကိုယို ပါꩻရိုꩻဗွုန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻ။ ၃။ ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ ကံကျင်ꩻလွောက်ꩻနာႏ၊ ကထွာရဟန္တာႏ၊ အောဝ်ႏဗောႏဗာႏထာꩻ၊ 'ကွပ်ပွိုးအကျောင်ꩻ နုဲင်းယိုတဲင်တွော့ꩻ နီဗွေႏကဟော်ꩻအတွိုင်ꩻ ကံကျင်ꩻလွောက်ꩻနာႏ-ထွာရဟန္တာႏအဲဉ်ထဝ်း' လောကကိုယို ပါꩻရိုꩻဗွုန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ သတ္တနိပါတ်၊ အရက္ခေယျသုတ်)
နာႏဗာႏတရာꩻ သံႏဝေဂ
"တိံသမတ္တသုတ် (နာႏဗာႏတရာꩻ သံႏဝေဂ-ထွာလွရဟန္တာႏ)"
နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ပါဝေယျကခမ်းသား ရဟန်ꩻအပါꩻသွံဆီဖုံႏနဝ်ꩻ- - သဗ္ဗေ အာရညိကာ - အုံဒျာႏတခြာကိုဖုံႏလွဉ်းလွဉ်း၊ - သဗ္ဗေ ပိဏ္ဍပါတိကာ - တွုံꩻနေးဒျာႏသွမ်ꩻဖုံႏလွဉ်းလွဉ်း၊ - သဗ္ဗေ ပံသုကူလိကာ - ဗုဲင်ဒျာႏသင်္ကန်ꩻ ပံသုကူႏဖုံႏလွဉ်းလွဉ်း၊ - သဗ္ဗေ တေစီဝရိကာ - အီသင်္ကန်ꩻသွံဖွူꩻလွုမ်ꩻဖုံႏလွဉ်းလွဉ်း၊ - သဗ္ဗေ သသံယောဇနာ- သံယောဇဉ်ႏအဝ်ႏနေကဖုံႏလွဉ်းလွဉ်း၊ ဝွေꩻဗွေႏသီး အပါꩻသွံဆီ လွဉ်ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဝုဲင်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ နီဗွေႏဘုရာꩻရီနုဲင်းယို- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- 'သေတဝ်း-အဝိဇ္ဇာႏ၊ မဉ်လꩻ-တဏှာႏ' ဝွဋ်ရွီးနဝ်ꩻနီပါꩻ အဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတဲင် အဝ်ႏဘဝယို လွေꩻဘဝသူꩻ၊ အဝ်ႏဘဝသူꩻ လွဉ်ဘဝယို၊ တရာꩻသံယောဇဉ်ႏ အဝ်ႏစွိုင်တဉ်ႏခါꩻ (နုဲင်းပါꩻလမ်းဖိုးနဝ်ꩻ)တဲင် တဝေ့ꩻတပန်ႏ ဗူႏဗွန်ချာငါ၊ ကထွာလွဉ်ဒါႏ သံႏသရာႏအစ (အထျꩻ)သူꩻနဝ်ꩻ သေထွꩻတဝ်းဒွုမ်၊ ညမရမကငါႏလဲဉ်း၊ ကညမရမကငါႏ သံသရာႏအကို 'သီဖုံႏယိုကတူႏ-ပါꩻဖဲ့ဟူႏ'ထိုꩻတဲင်- - ယံ ဝေါ သီသစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဂ္ဃရိတံ- သီကတူႏတကြွီႏ၊ သီငွဉ်ꩻသွီႏနဝ်ꩻ - - ကတမံ နုခေါ ဗဟုတရံ၊ စတူသု မဟာသမုဒ္ဒေသု ဥဒကံ- တွမ်ႏထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ ခꩻမုဲင်ꩻအာဟောင်း - ဧတဒေဝ ဘန္တေ ဗဟုတရံ- "နီသွဉ်းသီး ငွဉ်ꩻသွီႏနဝ်ꩻ အာလဲဉ်းက ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏ ဗွေႏဩ" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- - ဂေါဘူတာနံ သီသိစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဂ္ဃရိတံ- "သီကထွာဖိုးတွင်ꩻ ဝင်ꩻကသွို့ꩻ သီငွဉ်ꩻသွီႏဖုံႏ - မဟိံသဘူတာနံ သီသိစ္ဆိန္နာနံ လောဟိတံ ပဂ္ဃရိတံ- 'သီကထွာပနားတွင်ꩻ ဝင်ꩻကသွို့ꩻ သီငွဉ်ꩻသွီႏဖုံႏ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- သီကထွာဗဲတွင်ꩻ၊ သီကထွာချို့ꩻတွင်ꩻ၊ သီကထွာဆျာတွင်ꩻ၊ သီကထွာထော့ꩻတွင်ꩻ၊ သီကထွာစွန်တွင်ꩻ-စတဲင်ကထွာနဲင်းနဝ်ꩻတွင်ꩻ ဝင်ꩻကသွို့ꩻ သီငွဉ်ꩻသွီႏဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏအာတန်နေက၊ 'သီငွဉ်ꩻသွီႏနဝ်ꩻဖုံႏတဲ့ အာလဲဉ်းက ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနေနေ'၊ ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻနေက၊ ထွာလိုꩻဘဝ၊ ထွာတိရစ္ဆာန်ႏဘဝ၊ ကမော့ꩻထာꩻဒုက္ခ ဝင်ꩻကသွို့ꩻငွဉ်ꩻသွီႏ၊ ဝင်ꩻကထောင်းတို ငွဉ်ꩻသွီႏဖုံႏနဝ်ꩻ အာလဲဉ်းက ထီလစ်ꩻသမုဒ္ဒရာႏမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ"စတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻ ဟော်ꩻဖေႏ တရာꩻသံႏဝွေႏဂ နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ထွာလို့စွဉ်ႏ ရဟန္တာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ တိံသမတ္တသုတ်)
ခဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို け မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ケ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ke သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
တာဆီလေက်ခရဲင်ႏ
တာဆီလေက်ခရဲင်ႏ ( ဖြဝ်ꩻ − ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း၊ အိဉ်ႏကလေက်: Tachileik District ) ယို အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏကို မျန်မာ-ထုဲင်ꩻ-လာအိုခမ်းကူထျꩻ ခရဲင်ႏတဗာႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၁၃၀၀ ပေ (၄၀၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ခရဲင်ႏရွုမ်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏသွော့ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻသတ်ကိုသွူ။ တာဆီလေက်ခရဲင်ႏအကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၁၇၆,၈၇၇ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏ
thumb|​တာဆီလေက်ခရဲင်ႏကို ဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ {{Legend|#E31A1C|ဝေင်ꩻနယ်ႏတာဆီလေက်}} {{Legend|#0000FF|​​ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်ꩻဖျတ်}} {{Legend|#33a02c|ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်း}}
'''တာဆီလေက်ခရဲင်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောမ်ႏဝေင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလ့နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ။
တယ်ႏခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၂၂ ဗာႏ ဧပီလာကို ဝေင်ꩻနယ်ႏမွိုင်းယောင်းနဝ်ꩻ ဒင်ႏထိုလွေꩻခေါ်လဲဉ်း မွိုင်းယောင်းခရဲင်ႏအရန်းနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုခရဲင်ႏဖုံႏ
မိုင်းဆတ်ခရိုင် Tachileik District shn:ၸႄႈတွၼ်ႈတႃႈၶီႈလဵၵ်း
ကတူႏဆာ-ကတူႏသဲႏ
"ကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏရောႏဂါႏတွမ်ႏ တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ" ကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏ ကတူႏပအွုမ်ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ အမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ကွာႏတဝင်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻလဲ့ အကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ဗွိုန်ဗွိုန်လွဝင်ꩻသွူ။ ကဆူႏဆာ ကတူႏသဲႏ ကတူႏပအွုမ်ရောႏဂါႏ ကထွာဗာႏအကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ အခွꩻပတ်အထန်ႏ၊ တေဇော ဝါယောဓာတ် အဝ်ႏနမ်းကိုကန်ထန်ႏတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ဗာႏကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏရောႏဂါႏဖုံႏသွူ။ ကထွာလွဉ်ဗာႏ အခေႏအနေႏအပုံႏစံႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ခံႏညငါႏမေႏလျား၊ ယာလျားဖုံႏ၊ လူးခွꩻငါႏထီဖုံႏ၊ ခံႏညငါႏတလီꩻခွꩻပတ်ဖုံႏ၊ အံႏအာငါႏ အရသာႏလျားလွဉ်ꩻ၊ ခွꩻလွဉ်ꩻဖုံႏ၊ မာꩻရွိုးမာꩻထွူႏငါႏထာꩻဖုံႏ၊ အွဉ်ႏချုက်ငါႏဓာတ်ဖုံႏ စတဲင်အကျောင်ꩻတရာꩻနုဲင်းယိုဖုံႏ တစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻ မာꩻထွာဒျာႏသွူ။
ကတူႏဆာ ကတူႏသဲႏ ကတူႏပအွုမ် တသီႏနယ်ꩻဖုံႏ
ကတူႏဆာသားယို အွဉ်ႏအုံဗော့ꩻသွူ လိုꩻတပေါ်ခွိုင်းအာတဝ်း တထွန်ႏတလီးထျꩻတွော့ꩻ အွဉ်ႏအုံစောင်းပေါင်နေးထွူတဲင် "နာꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻထာꩻမုဲင်ꩻ"ရီသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ "ခွေနဝ်ꩻ လိုꩻတနင်ꩻနွေႏသား"အမီႏဖြေႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ ကောလိုမ်ꩻလာꩻသားနဝ်ꩻ "တနင်နွေႏသားကတူႏဆာနဝ်ꩻ ယံကဗွို့ꩻသွော့ တထွန်ႏယိုဟုဲင်း"ရိုꩻသွူနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကောလိုမ်ꩻလာꩻသားနဝ်ꩻ စူမွူးတွမ်ႏစူနုံ ၂-လီးယု စိုပ်ꩻစဝ်ႏသွူနံးမန်ꩻတွော့ꩻ နျꩻဖေႏကတူႏဆာသားတဖဲင်တဲင် စံႏအွဉ်ႏဗွို့ꩻလွေꩻသွော့ တထွန်ႏနဝ်ꩻနေား၊ နုဲင်းယိုအတွိုင်ꩻ စိုပ်ꩻနံးမန်ꩻ (၇)လဲင်ႏ၊ နျꩻလွေꩻ ကတူႏဆာသားတဖဲင်(၇)လဲင်ႏ၊ အွဉ်ႏဗွို့ꩻလွေꩻတထွန်ႏ (၇)လဲင်ႏနဝ်ꩻ ပေါႏအွဉ်ႏစွꩻစူအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻလဲ့င်ႏလဲ့ ကတူႏဆာလဲ့ ထိုꩻမားပျောက်စွဉ်ႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏချꩻသော့ꩻအင်ꩻကွက်ꩻ ဂဏန်ꩻဖုံႏထွူလဲ့ ကတူႏဆာသားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗေင်ႏတအာတွော့ꩻ "အွဉ်ႏသတိꩻတိꩻနေား"ဒေါ့ꩻသွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အင်ꩻချꩻထွူတွိုက်လောင်းတရိုꩻတဝ်း၊ ခုံႏလောင်းတရိုꩻတဝ်း အွဉ်ႏဒင်ႏတအာနေးထွူတဲင် တွမ်ႏလုံးပဲန် အွဉ်ႏတေင်ခါꩻသွော့နေား၊ ပေါႏအွဉ်ႏတေင်ဒင်လုံးပဲန်လဲ့ ကတူႏဆာနဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ မဲ့ꩻထိုꩻမားဟဝ်ထိုꩻဒျာႏသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ကကဲစ်ꩻအင်ꩻကွက်ꩻနဝ်ꩻ အနားလစ်ꩻဖဲ့ꩻလဲ့ ဖေႏကညီႏ၊ ကဲစ်ꩻလွိုကဲစ်ꩻတကွစ်ꩻလꩻတဝ်း၊ အင်ꩻကွက်ꩻတကွက်ꩻတွမ်ႏတကွက်ꩻ အအဲန်ႏအလုဲင်းလဲ့ ဖေႏကညီႏနေား၊ အင်ꩻတဖြုံႏလုမ်း အနားလစ်ꩻဖဲ့ꩻ၊ တဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻယို ဖေႏကအဝ်ႏဗာႏ ၂-စူမွူး (၂-လက္မ)သွူ။ နံးမန်ꩻထေင်၊ နံးမန်ꩻမောက်ꩻအွန်၊ နံးမန်ꩻဟန်ႏလွူး၊ နံးမန်ꩻ ယို၃-မျိုꩻ တမျိုꩻမျိုꩻယို ဆျာꩻသော့ꩻသွူ စူယာꩻပင်ထွေတွော့ꩻ အုံလင်ꩻဘုရာꩻငါ စုတ်သွော့တွမ်ႏဂါႏထာႏကီယို (၃၇)ပြန်ႏနေား၊ ထွူနဝ်ꩻ သူႏဖေႏသွော့ အကတူႏ၊ ဖေႏတရေ့ꩻပါ၊ သူႏပွစ်ဖေႏပါ တဖဲင်နီဖဲ့ꩻနေား၊ နံးမန်ꩻယိုနဝ်ꩻ သူႏဖြွꩻအီတလဲင်ႏတာႏလွုမ်ꩻ ရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပါꩻတဖြာꩻခေါ်ကတဲမ်းနဝ်ꩻ နံးမန်ꩻသော့ꩻနေးဒျာႏဝန်ႏ၊ သော့ꩻဟံးအာအာသွော့၊ စုတ်တွမ်ႏဂါႏထာႏယို (၃၇)ပြန်ႏနေနေ၊ စုတ်တလဲင်ႏပေါႏတလို့တဝ်းလဲ့ သူႏဖြွꩻအီအဝ်ႏလꩻဒျာႏရိုꩻနဝ်ꩻသွူ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ထာꩻအာႏကွိုꩻအဝ်ႏဗာႏ
ထွာဗွေႏဗွန်လဲ့နဝ်ꩻ၊ ထွာလိုꩻလမ်းလဲ့နဝ်ꩻ ထုမ်ႏဗာႏထာꩻအာႏကွိုꩻတောႏ တမျိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻအာႏကွိုꩻ မဉ်ႏတအဝ်ႏတဝ်း လိုꩻကျောင်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻလမ်းလဲ့ပီပီ တထွာတဝ်းဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကျောင်ꩻလဲ့ လွူးတပဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မီႏထွာလိုꩻလမ်း လွူးဗာႏပိုလီꩻနဝ်ꩻသွူ။ လွူးတပဲ့ꩻရိုꩻနုဲးနဝ်ꩻလဲ့ တပဲ့ꩻအဝ်ႏနီမျိုꩻ၊ ကွိုꩻအံႏတလꩻတဝ်း' တထွာတဝ်းဆရာႏစူခင်ႏထောက် တပဲ့ꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻ၊ ကထွာဒါႏ ဆရာႏစူခင်ႏထောက် တပဲ့ꩻနဝ်ꩻတစား၊ အဝ်ႏနီမျိုꩻနီစားနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ကထွာဆရာႏစူထောက် ခင်ႏထောက်တပဲ့ꩻနဝ်ꩻတဖြာꩻ ပင်ႏပန်ꩻလွိုဝင်ꩻ၊ မာꩻဗာႏလွိုဝင်ꩻ၊ ယပ်ꩻဗာႏလွိုဝင်ꩻ၊ အခွင်ꩻအရေꩻလဲ့ လꩻလွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဆရာႏလဲ့ ရက်လွိုဝင်ꩻ' ထူႏရေꩻလွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ထွာဗွေႏဗွန်သီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ တပဲ့ꩻဟဝ်နဝ်ꩻ ထွားဖေႏအာႏဗာႏဒျာႏ၊ အခွင်ꩻအရေꩻ ဖေႏဗာႏဒျာႏ၊ ဖေႏဗာႏလွို တပဲ့ꩻလင်၊ ကွပ်အကျောင်ꩻမုဲင်ꩻ ဆရာႏမဉ်ႏတအဝ်းတဝ်းဆချာ၊ ဆရာမီႏအွဉ်ႏထိန်ꩻထွားကျောင်ꩻပစ္စေꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻပေႏလဲ့နဝ်ꩻ ဆရာႏသဖော်ꩻအတွိုင်ꩻထွာ၊ ဆရာႏကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻ မာꩻလွဉ်ꩻ၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တပဲ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ ဖေႏအာႏဗာႏဒျာႏရင်ꩻင်ꩻ၊ အခွင်ꩻအရေꩻတမျိုꩻမျိုꩻ တစွိုးစွိုးနဝ်ꩻ ဖေႏဗာႏဒျာႏရင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻ ကဟော်ꩻသေꩻခါꩻတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ (၁) သဒ္ဓိဝိဟာရိက တပဲ့ꩻတဖြာꩻ (၂) အန္တေဝါသိက တပဲ့ꩻတဖြာꩻ။ "သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပဲ့ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေႏသေႏဆရာႏထျꩻ၊ နာႏလွဉ်ꩻ လွောက်ꩻလွဉ်ꩻ ဆရာႏငဝ်းငွါ၊ ဆရာႏသ္မာꩻအတွက် ထီလွံꩻ ထီခွꩻ ကိစ္စပေႏတန် လို့လို့စင်စင်နဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻဗာႏ၊ ကလꩻလွဉ်ဒါႏ လာဘ်ပစ္စေꩻဥစ္စာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွားသိမ်ꩻဟဝ်ဗာႏ၊ ထိန်ꩻသိမ်ꩻစောင်ꩻသျောက်ဗာႏ၊ ခြꩻလွဉ်ꩻသေႏသေႏဆရာႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ "သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပဲ့ꩻ"နဝ်ꩻသွူ။
"အန္တေဝါသိကတပဲ့ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ လွဉ်အုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်း လꩻတနေင်ႏနီနေင်ႏ၊ လွဉ်သွဉ်ထူႏပညာႏ၊ လွဉ်အုံပွိုင်းလဒွါႏနဝ်ꩻခါ ဟဲ့ꩻဗာႏ "အန္တေဝါသိကတပဲ့ꩻ"နဝ်ꩻသွူ။ တပဲ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ အခွင်ꩻအရေꩻ လꩻနုဲးတဝ်း သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပဲ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်အကျောင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် ကျောင်ꩻကိစ္စနဝ်ꩻ မာꩻခွုမ်ဗာႏလဲ့ ထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏလဲ့ ထိန်ꩻသိမ်ꩻဗာႏ မာꩻခွုမ်ဗာႏဒျာႏ ပစ္စေꩻအထန်ႏဖဲ့ꩻ၊ အအံႏအအွꩻ အဒို့ꩻအဒါ ကျောင်ꩻအသုံꩻအဆောင်ႏ သာမညပစ္စေꩻနဝ်ꩻလွုမ်ꩻ၊ ယပ်ꩻခုဲႏဗာႏဆေ့ꩻ၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိကတပဲ့ꩻနဝ်ꩻ အစစအရာႏရာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻခွုမ်ဗာႏအထျꩻ၊ ဝွေꩻစီႏမံႏစီႏဖန်ႏဗာႏ၊ နမ်းကိုႏတဲင်ႏလဲ့ မာꩻဗာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အခွင်ꩻအရေꩻ လꩻလွိုဝင်ꩻ၊ ဆရာႏရက်လွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻကိုနဝ်ꩻ သျင်ႏသာရိပုတ္တရာႏနဝ်ꩻ ထွာတပဲ့ꩻစူထွေဖဲ့ꩻ၊ သျင်ႏမောဂ္ဂလာန်ႏနဝ်ꩻ ထွာတပဲ့ꩻစူစေႏဖဲ့ꩻ၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ အွဉ်ႏသေꩻခါꩻနုဲးနဝ်ꩻ၊ ကအွဉ်ႏဗာႏနုဲးနဝ်ꩻဝ်ꩻ အလင်တမွေးတဝ်း၊ တပဲ့ꩻထင် တထင်တဝ်း၊ တပဲ့ꩻကျတကျတဝ်း၊ တပဲ့ꩻယံတယံတဝ်းတဲင် အွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ (အကွာႏချာꩻဝင်ꩻပုံႏ) သျင်ႏသာရိပုတ္တရာႏနဝ်ꩻ ထင်လုဲႏပညာႏဖဲ့ꩻ၊ သျင်ႏမောဂ္ဂလာန်ႏနဝ်ꩻ ထင်လုဲႏတံꩻခိုꩻဖဲ့ꩻ၊ ပညာႏတွံႏတံႏခိုꩻနဝ်ꩻ ထွꩻတဝ်းပညာႏ၊ တပီတဝ်းပညာႏ၊ သျင်ႏသာရိပုတ္တရာႏနဝ်ꩻ အခွင်ꩻအရေꩻ လꩻအာလဲဉ်း သျင်ႏမောဂ္ဂလာန်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏကဒွိုန်း နီဗွေႏဘုရာꩻတပဲ့ꩻ အအဝ်ႏထွေလွေꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻဆချာ၊ ကမာꩻလွူးနီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻ နာဂသမာလမထေရ်ႏ၊ နာဂိတရဟန်ꩻ၊ ဥပဒါနရဟန်ꩻ၊ သုနက္ခတ္တရဟန်ꩻ၊ စုန္ဒသာႏမဏေႏ၊ သာဂတရဟန်ꩻ၊ ရာဓရဟန်ꩻ၊ မေဃိယရဟန်ꩻ ဝွေꩻသီးဗွေႏသွစ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ ထွေလွဉ်ꩻဗာႏ ဗွေႏဘုရာꩻဆချာ တပဲ့ꩻရဟန်ꩻဖုံႏနေနေနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးတလဲင်ႏနဝ်ꩻ နာဂသမာလမထေရ်ႏ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻ လွေꩻညီꩻတွံႏနီဗွေႏဘုရာꩻ၊ ကထင်ႏတွိုႏတဖူꩻနီလီးတဲင် နာဂသမာလရဟန်ꩻ သံးမဲဉ်လွေꩻဒျာႏတလီး၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကမဲဉ်လွေꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏတလီးနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကမဲဉ်လွေꩻအလီးနဝ်ꩻ နာဂသမာလရဟန်ꩻ တလွောက်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ တထွေလွဉ်ꩻတဝ်းဘုရာꩻ။
ဝွေꩻသဖော်ꩻကလꩻ၊ ဝွေꩻကမဲဉ်လွေꩻ အလီးနဝ်ꩻ ဝွေꩻလွေꩻဒျာႏ၊ ဘုရာꩻသပိတ် ဝွေꩻကအဝ်ႏဆဲင်လွေꩻနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ဝွေꩻအွဉ်ႏလင်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ တဖူꩻကို၊ ဘုရာꩻရိုꩻစွဉ်ႏ"လွေꩻမွုန်း"လဲ့ ဝွေꩻလွေꩻမပ်ပ်၊ တနာႏတဝ်းဘုရာꩻငဝ်းနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻမဉ်ႏလဲ့ မော့ꩻတလူႏဗာႏ တပဲ့ꩻတနာႏတဝ်းဆရာႏငဝ်းနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနေက မေဃိယရဟန်ꩻနဝ်ꩻတပါꩻလဲ့ တွမ်ႏနီဗွေႏဘုရာꩻ လွေꩻညီꩻဝင်ꩻ ကထင်ႏတွိုႏဒုံဇန္တုနဝ်ꩻခါ ဒုံဆောင်ႏအဝ်ႏပုံႏနဝ်ꩻ သာႏယာႏငါႏတဲင် ဝွေꩻအုံကုဲင်တဲင် အွဉ်ႏကုဲသေꩻခါꩻစွဉ်ႏဒျာႏ နီဗွေႏဘုရာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻမဉ်ႏလဲ့ မော့ꩻဗာႏတပဲ့ꩻအမျိုꩻနဝ်ꩻ နီနာꩻယိုခါလဲင်ႏ မော့ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နီဗွေႏဘုရာꩻလဲ့ ကထင်ႏဖြား၊ ကထင်ႏတန်နဝ်ꩻလဲင်ႏခါ အဝ်ႏလိုႏငါႏတပဲ့ꩻ ကအဝ်ႏသေႏ နီဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ကအီႏထွေလွဉ်ꩻသေႏသေႏ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏလဲဉ်းတပဲ့ꩻတဖြာꩻအကျောင်ꩻ ဟဲ့ꩻဗူႏတပဲ့ꩻသံဃာႏတဲင် စီꩻဝွေꩻလွိုက်ထူႏလွ ကအီႏအုံဗွေႏဘုရာꩻခင်ႏထျꩻ တပဲ့ꩻဟဝ်တဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနဝ်ꩻခါ သျင်ႏသာရိပုတ္တရာႏ' သျင်ႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီးလဲ့ ထွိုင်ႏလွပငါပရာꩻတဲင် နာꩻလဲ့ အီႏအုံဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ခွေလဲ့ အီႏအုံမာꩻလွူး ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ထူႏလွတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻငဝ်းငွါထာꩻမုဲꩻလဲ့ တဒေါ့ꩻတဝ်း၊ မိန်းတောႏမူႏတဝ်း၊ နီဗွေႏဘုရာꩻ ကမိန်းတောႏမူႏတဝ်းနဝ်ꩻ အလင်တမွေးတဝ်း သံဃာႏအစီꩻအဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ ဝင်ꩻလင်နဝ်ꩻ ထွိုင်ႏလွတဲ့ သျင်ႏအာနန္ဒာႏနဝ်ꩻ တထွိုင်ႏတဝ်း၊ တထူႏတဝ်းတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻထူꩻအဝ်ႏဗာႏအကျောင်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻသေနုဲးနဝ်ꩻတဲင် နီဗွေႏဘုရာꩻ တဒေါ့ꩻတဝ်း၊ မိန်းတောႏမူႏတဝ်းထာꩻနဝ်ꩻသွူ။
တွိုႏနဝ်ꩻတဲင်ခါ နီဗွေႏဘုရာꩻလဲ့ ရီခန်းသျင်ႏအာနန္ဒာႏနုဲးယို " သျင်ႏအာနန္ဒာႏ- ပုဂ္ဂိုလ်ႏလင်နဝ်ꩻ နာꩻလဲ့မဉ်မာꩻလွူး၊ ခွေလဲ့မဲဉ်မာꩻလွူး၊ ဒေါ့ꩻလွလဝ်းလွနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနာꩻနဝ်ꩻ နာꩻထူႏတဝ်းတာႏဝွန်ႏနဲ့၊ နာꩻထွိုင်ႏတဝ်း နာꩻဒေါ့ꩻလဝ်းတဝ်း" နီဗွေႏဘုရာꩻ ကထင်ႏရီနုဲးနဝ်ꩻတဲင် သျင်ႏအာနန္ဒာႏလဲ့ လဝ်းချာနုဲးယိုနဝ်ꩻသွူ- "ဩဗွေႏ ခွေသွဉ်း မဲဉ်စောင်ꩻသျောက်မာꩻလွူး နီဗွေႏဘုရာꩻသွူနဲဩ၊ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ခွေသွဉ်း မဲဉ်လꩻဆုꩻငတ်ꩻပါꩻ၊ ကပယ်ႏဆုꩻငတ်ꩻပါꩻ မီႏလꩻအခွင်ꩻအရေꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ ခွေသွဉ်းမာꩻလွူးသွူနဲဩ" နီဗွေႏဘုရာꩻလဲ့ သျင်ႏအာနန္ဒာႏ ကကွီဒွါႏအခွင်ꩻအရေꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏဘုရာꩻခွင်ꩻပျုနဝ်ꩻသွူ။ (မန်းအဝ်ႏ-ပယ်ဆုလေးတန်၊ ခံဆုလေးပါး-နုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ)
တွိုႏအပိုနဝ်ꩻ ကွိုꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻဖဲ့ꩻလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ အီႏထွားလိုꩻပေႏလဲ့ တလꩻတဝ်း၊ မာꩻငီႏငါထာꩻနဝ်ꩻ အမွိုးအဖါ တသေတဝ်း၊ အပိုကဒေါ့ꩻအတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ယွုမ်းတဝ်း၊ ဟဝ်ရီရွောင်နေနေနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ မျက်မောက်ကထီႏယိုခါ ထီႏဗာႏ မော့ꩻဗာႏ တလူႏဗာႏနဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းထန်ႏဗာႏနုဲးယိုနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ-၅၀ဗွေ
နေင်ႏ-၅၀ဗွေ မွူးနီꩻတွူႏတရန် ပဒေႏသရာဇ်နီꩻ
၁၉၉၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဒီဇင်ဘာ (၁၁)နီꩻနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ အွဉ်ငါကတူႏ ကတွူႏတရန်ဒါႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ယို ဗွေလဲဉ်းနေင်ႏငတ်ꩻဆီနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻထဲင်းဗာႏတနယ်ꩻလဲ့ အနီꩻနဝ်ꩻ မွူးနီꩻခံꩻရတုသဘင်ႏဒျာႏသွူ၊ ကွပ်ပွိုးဖြောဝ်ꩻခမ်း ကောင်ရွေꩻလောင်းယို ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏတွမ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်း ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ လွစ်ထန်ႏလွဉ်ဗာႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တေက်ꩻနျꩻမုꩻဆꩻလကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ခံꩻရတုကထဲ့တွိုႏဒါႏ လာဒီဇင်ဘာဆꩻငါ လာဇန္နဝါရီနောဝ်ꩻ (၂၁)ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဦꩻတဲင် ထွာအီမင်္ဂလာႏအောဝ်ႏ နေင်ႏဦꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏဗွေငတ်ꩻဆီ မွူးနီꩻတွူႏတရန် ပဒေႏသရာဇ်စနစ် ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနောဝ်ꩻ တဲမ်းထန်ႏရပ်ဆွုမ်ႏလွေꩻပါ နေင်ႏဦꩻ(၂၁)ရျာꩻဗူႏအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻလောဝ်းထေ့ဗာႏ ထွားလိတ်သားဖုံႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အင်္ဂလိပ်စိုး ပဒေႏသရာဇ်ဖြောဝ်ꩻခမ်း
မန်းခမ်းအခေါဝ်ခိုႏ ခွန်ဟော်ခံꩻသီပေါ ကပွိုင်ႏဆဲင်ႏဒါႏ ဟံႏယာႏကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ တယ်ႏစ ၁၈၈၆-ဗာႏနေင်ႏ လာဇန္နဝါရီ(၁)နီꩻယို အင်္ဂလိပ်ခွန်ဟော်ခံꩻမူႏ ဝိတိုရိယ ထူႏသိမ်ꩻလို့လဲဉ်းအကျောင်ꩻ အိန္ဒိယသျင်ႏပရင်ႏခံႏချုပ် လောဒတ်ဖရဲန်း တဲမ်းထန်ႏကျောႏညာႏခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၈၉၈-ဗာႏနေင်ႏကို တဲမ်းထေထန်ႏယင်း "မန်းခမ်းဥပဒေႏအတွက်-အဲစ်ဥပဒေႏ"တဲင် ဖြောဝ်ꩻခမ်းကိုကအောဝ်ႏဒါႏ စောက်ꩻဖါး၊ မြို့စာႏတွမ်ႏ ထူႏခွဉ်ႏတောႏ အတန်အကဲႏဖုံႏယို ဖေႏကထွာချာ ပဲင်ႏနယ်ႏပဲင်ႏဟံႏကရိုꩻလဲ့ အင်္ဂလိပ်ခွန်ဟော်ခံꩻသီး တရာꩻဝင်ႏ အွဉ်ႏထွော့ဖေႏချာနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းကိုနောဝ်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻလဲဉ်းရိုꩻလဲ့ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ကအောဝ်ႏဒါႏ စောက်ꩻဖါးဖုံႏနောဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာဒျာႏနေက ပဒေႏသရာဇ်ပဲင်ႏနယ်ႏပဲင်ႏဟံႏအနေႏ အောဝ်ႏအုံတဲင်သော့ꩻနေကဒွိုန်းဒျာႏသွူ။
၁၉၂၂-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာအောက်တိုဘာ (၁)နီꩻကို ခြွဉ်းဗူႏညီꩻချာခန်း ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ် တွမ်ႏအခေါဝ်ထင်ꩻတဲင် အင်္ဂလိပ် ကေႏညာႏဖေႏယင်း "ပဒေႏသရာဇ်ဖြောဝ်ꩻခမ်း"နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၂၃-ဗာႏနေင်ႏ လာဇန္နဝါရီ(၂)နီꩻနောတ်ꩻ ကေႏညာႏဖျင်ယင်း "ဖြောဝ်ꩻခမ်းယို ဟံႏနယ်ႏအောဝ်ႏကုဲင် ခေတ်ဆꩻချာ"(Backward Tract)တဲင် ဖြောဝ်ꩻခမ်းတွမ်ႏ ပဒေႏသရာဇ်လောင်ႏလင်ဖုံႏယို အင်္ဂလိပ်သီး ဖခေါ်ထိုꩻယင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၅-ဗာႏနေင်ႏ လာဩဂုတ်(၁၉)နီꩻကို ကမာꩻထွူဒါႏ ဖတပလ(ဖဲစ်ဆစ်တွိုက်ꩻကုဲင်ရေꩻတွမ်ႏ လွတ်လပ်ရေꩻအစွိုꩻ) နေရသူရိန်အစီꩻအဝွေꩻ အွဉ်ႏထွော့ချက်အလꩻ မန်းခမ်းမဉ်ႏလွတ်လပ်ရေꩻနဝ်ꩻ ခမ်းရင်ꩻသားလောင်ႏလင်ဖုံႏလဲ့ ဖေႏကလꩻညီꩻညီꩻဝင်ꩻအကျောင်ꩻ ကေႏညာႏပါနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
နဲင်ႏငံႏရေꩻထာꩻထီႏ ကပြွူႏထန်ႏလွဉ်ဒါႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းလိုꩻယွဲဖုံႏနောဝ်ꩻ မန်းခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻယို နီဖြောဝ်ꩻခမ်းလဲ့ ဖေႏကလꩻထူႏညီꩻတွမ်ႏ မန်းခမ်းရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ ၁၉၄၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာစဲတ်တဲန်ဘာ(၂၀)ကို လွောင်ႏဗူႏလွဉ် ဖြောဝ်ꩻခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻအစွိုꩻချုပ် (ရပလ)နောဝ်ꩻသွူ။ ကောအွဉ်ကတူႏသားဖုံႏနဝ်ꩻ ဥက္ကဋ္ဌ-ဒေါက်တာဘအေး၊ အွဉ်အကိုရေꩻ ဦးထွန်းမြတင့် (တောင်ႏကီꩻ)၊ ထွို့ꩻဗူႏရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ဦးအုန်းလွင် (တောင်ႏကီꩻ)၊ ဦးထွန်းဦး (သီပေါ)၊ ဦးသန့်ဖေ(မိုးမိတ်)၊ ဦးစံတင် (နမ်းမတူ)၊ လောဝ်းဟွိုန်ရေꩻသားနဝ်ꩻ သူရဦးထွန်းဖေ၊ အမုဆောင်ႏ ဦးအေးမောင်၊ ပကီႏ ဦးစံဖေ၊ ဦးဘဖြူ၊ ဦးအုန်းဖေ၊ ဘဏ္ဍာႏရေꩻသားနောဝ်ꩻ ဦးဘအေး-သီးနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၆-ဗာႏနေင်ႏ အီႏလို့တလို့တဝ်းကို လွောင်ႏဗူႏချာယင်း ရပလ-နောဝ်ꩻမꩻ ဦးတင်အေး (ရှမ်းပြည်)ဦးခွန်စော၊ ဦးခွန်ထီးသီး ပါသော့ꩻလွဉ်ယင်း ရလပ-ကို ထွူတကာႏတောဝ်း ရလပ-အစွိုꩻချုပ်ကို ပအိုဝ်ႏခေါင်းဆောင်တန် စောက်ꩻဖါးသီႏသဲင်ႏ စဝ်းခွန်ကြည်နောဝ်ꩻလဲ့ ထာꩻမာꩻအမုꩻဆောင်ႏကို ပါသော့ꩻလွဉ်ယင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဟိန်တိထွဉ်ꩻ (တောင်ႏကီꩻ)၊ ထွက်အောင်ႏသာႏ (စငေါဝ်ꩻ)၊ ထွက်အောင်ႏသာႏ (နောင်ကာꩻ)၊ ဗိုလ်ဟိန်မောင် (ဖါမွန်း)၊ ဦးရွှေ (တောင်ႏကီꩻ)၊ ဆရာႏမဲင်း(တောင်ႏကီꩻ)၊ ဖြားမော်ဟုဲင်း(ဆောင်ႏဖိုး)တွမ်ႏ ကျောင်ꩻသားတပ်စွိုꩻ ပိုလ်ႏထွန်ရင်လော (ခမ်းနယ်ႏကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌလီꩻ) ကစဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်ရေꩻအတွက် အွတ်ꩻတဗီႏသုဲင်ꩻတပွေါ့ꩻတွော့ꩻ ပါလွဉ်လွယင်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခေါင်းဆောင်တန် စောက်ꩻဖားခွန်စီနောဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်တွမ်ႏစောက်ꩻဖါးဖုံႏ ကတဲမ်းထွို့ꩻခါꩻဒါႏ "ဖထန်ႏခေါ်နေး မန်းခမ်းတဲင်- ကအီႏခွယ်ꩻခေါ်အုပ်ချုပ်ဒါႏ လွိုက်ရွှေꩻ"(Schedule Area Administra Tion Ragulation)နဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းလူထုအတွက် အကျိုꩻတွိုႏဆွိုက်နွောင်ꩻတောဝ်းအကျောင်ꩻ ဝွေꩻဗွေႏသေထွꩻတဲင် တဲမ်းထန်ႏဖြေ့ꩻလီနေး "ဖြောဝ်ꩻခမ်းအမာႏပွုံႏ"အင်္ဂလိပ်မန်း နီဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ။
၁၉၄၃-ဗာႏနေင်ႏကို ဂျပန်ဖေႏလွတ်လပ်ရေꩻအတုꩻထွူ နယ်ႏကိန်ꩻတုံတွမ်ႏမွိုင်ꩻပန်ႏ ဂျပန်ဖုံႏ ဖေႏထိုꩻထုဲင်ꩻခမ်းထွူတွော့ꩻ ကအောဝ်ႏကုဲင်ဒါႏ နယ်ႏအလောင်ႏအလင်ဖုံႏယို သွင်ꩻသော့ꩻဖေႏယင်း မန်းခမ်းကိုနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻထာꩻသေ ကသောင်ႏသာလွဉ်ဒါႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏလိုꩻယွဲး ဒါႏပညာႏသားဖုံႏယို စွီႏစူတွမ်ႏနဲင်ႏငံႏရေꩻသား ခမ်းကိုတဲင် ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား လွိုဆန်ရေꩻတွမ်ႏ လွတ်လပ်ရေꩻတွက်တာႏ ရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ်လွ ပငါပရာꩻနောဝ်ꩻသွူ။
စောႏတနာႏရေꩻအစွိုꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ
နေးတွမ်ႏဥက္ကဋ္ဌ ဦးထွန်းမြင့် (လင်ꩻခွိုꩻ)ဆန္ဒအလꩻ ဖွဲ့ဗူႏ "ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ စောႏတနာႏရေꩻအစွိုꩻ"နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။
သဲစ်တဲင် ဦးထွန်းမြင့် (လင်ꩻခွိုꩻ)ခမ်းနယ်ႏဥက္ကဋ္ဌ လိတ်ကျောႏညာႏထန်ႏထွူနောဝ်ꩻ ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာအကို မာꩻနေးအစီꩻအဝွေꩻ တောင်ႏကီꩻ၊ ရွီႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻကွိုင်ကိုဖုံႏတွော့ꩻ ဦးထွန်းမြင့် (လင်ꩻခွိုꩻ)အွဉ်ကတူႏ ကမာꩻထူႏဒါႏ "ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ စောႏတနာႏရေꩻအစွိုꩻ"ယို နီစောက်ꩻဖါးဖုံႏ ကန်ႏကွက်လွိုဆန်ဒျာႏအကျောင်ꩻ ရလပ-အပါအဝင်ႏ ခွိုင်းကားအစွိုꩻ ကလွိုဆန်ဒါႏ စောက်ꩻဖါးအစွိုꩻစားနောဝ်ꩻဖုံႏယို သတ်မတ်ဗာႏ နီစောက်ꩻဖါးဖုံႏရန်ႏသူႏအကျောင်ꩻ ရလပ-ဖေႏကပြုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻအီအတွက် အီႏတွိုက်ꩻပဲစ်ꩻဗာႏအကျောင်ꩻ မတ်လာ(၃၀)နီꩻ အစီꩻအဝွေꩻကို စောက်ꩻဖါးဖုံႏ အွဉ်ႏထွော့နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ ၃၀/၃၁-နီꩻ ဝေင်ꩻမွိုင်ꩻကွိုင် အစီꩻအဝွေꩻကိုလဲ့ ဦးထွန်းမြင့် (လင်ꩻခွိုꩻ) မူ၅-ချက်နဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ လုံးဝသဘော်ꩻတူႏလꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ ရပလ-အစွိုꩻနွို့ သာႏရေꩻနာႏရေꩻဖုံႏယို လုံးဝကူႏညီႏလꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ၊ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻကကူႏညီႏဒါႏ ရလပ-အစွိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ လုံးဝကိုꩻကွယ်ႏဗာႏတဝ်းအကျောင်ꩻ လိုꩻအသက်မဉ်ႏဗွေ(၁၈)နေင်ႏနဝ်ꩻ ဖေႏကနွို့ဗာႏ စောက်ꩻဖါးအစွိုꩻအဗူႏကိုအကျောင်ꩻ၊ မဉ်ႏနွို့တဝ်းနဝ်ꩻ အီႏဖေႏပဲစ်ဖေႏတံႏသီအကျောင်ꩻ ဒိုႏလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်စောက်ꩻဖါးဖုံႏ ဒိုႏလောက်ꩻလွဉ် မရေႏမရာႏတဲင် "စောႏတနာႏရေꩻအစွိုꩻ"(၉)ဖြာꩻကို ကပါဒါႏ ဦးဖြူ(ပအိုဝ်ႏ)၊ စောဝ်းခွန်ပန်းစိန်တွမ်ႏ ဒူဝါဇော်ဘသီး ဗဲ့ꩻထန်ႏချာနမ်း ပငါပရာꩻသွူ။ ဦးထွန်းမြင့်တန် (လင်ꩻခွိုꩻ)အွဉ်ကတူႏဒါႏ စောႏတနာႏရေꩻအစွိုꩻနောဝ်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်အီအတွက် ထွာလွဉ်အီခင်ႏမွဉ်သွူတကာႏတောဝ်း တမာသောင်ႏသာလွေꩻပါ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏကရိုꩻလဲ့ မွေးဒျာႏရင်ꩻရင်ꩻသွူ။
ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်ရေꩻ အာႏတလာလွဉ်သွူ။
ကွပ်ပွိုးခမ်ႏနွောင်ꩻတောဝ်းဒွုမ် ပဒေႏသရာဇ်သီး တေက်ꩻနျꩻမုꩻတဲင် ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ လွိုဆန်တွူႏတရန်ချာယင်း ပဒေႏသရာဇ်စောက်ꩻဖါးဖုံႏနောဝ်ꩻ တထွူးထံစွဉ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတဖြုံႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏ (နောင်ဟဲင်းတန်) အွဉ်ကတူႏတဲင် ၁၉၄၆-ဗာႏနေင်ႏရပ်ကို ဖွဲ့ဗူႏနေး (ဒုစရဲက်မှု ပပျောက်ရေးအဖွဲ့)တွော့ꩻ တယ်ႏစထီပုံꩻ၊ နောင်ဟဲင်းတန်၊ ထီတွိုင်ꩻ၊ ထီခေါင်ꩻ၊ ပင်တွန်ႏ၊ ပင်လဲမ်ꩻ၊ ထမ်းဖေ (ထီပုံꩻခꩻတွို့ꩻ)တွမ်ႏ ကျောက်လွုံꩻ ဆောင်ႏဖိုးကစဒါႏ ဒေႏသကို ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ခြွဉ်းဗူႏညီꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ တွူႏတရန်လွဉ် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်နောဝ်ꩻသွူ။ မော်ဟုဲင်း(ဆောင်ႏဖိုး)၊ မော့ဖါဒွီး(နောင်ဟဲင်း) ကစဒါႏပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ နွို့ကောႏမတီႏအစွိုꩻဖုံႏတဲင် ဆရာႏသော်ꩻ-ဆရာႏယော်ꩻ (ထီပြွန်)တဖူးဝေး ၅-ဖြာꩻ၊ နေႏခဲႏ၊ ထွက်နန္တီႏ၊ တတီး(နောင်ဟဲင်း)၊ တကွံꩻဒွီႏ(ပင်တွန်ႏ)၊ မော်တိကွံꩻ (ပင်တွန်ႏ) တွမ်ႏဆရာႏဖြောဝ်ꩻ ကစဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဖုံႏယို စဲ့ꩻရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ တပ်ပိုႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တချွန်းလော်လီ (ဖင်းမွိုင်လောႏမွိုင်ငါႏ နုဲင်းကာꩻလော်လီ) တွမ်ႏဆရာႏမတ် (နောင်ဟဲင်း)သီးနောဝ်ꩻ ထွာဆရာႏတောႏ ကိုယ်ႏရံႏတပ်ပိုႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏ၊ ဗွေႏဗွန်ထီခေါင်ꩻ (ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏဝေးဖြား)၊ ဗွေႏဗွန်ပင်လဲမ်ꩻတွမ်ႏ စင်ꩻတန်လုံးဖိုး ကစဒါႏ ဗွေႏစဝ်းရဟန်ꩻသီးနဝ်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်အီအတွက် လယ်ႏထွို့ꩻဗူႏဒေါ့ꩻခြုဲင်းနယ်လူထုတဲင် တယ်ႏစထီခေါင်ꩻ၊ ပင်တွန်ႏမာꩻထင်ꩻ နယ်ႏနောင်ကာꩻမာꩻနောဝ် ရပ်ရာႏဖုံႏသူꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်ရေꩻအတွက် နေးအာႏတွူႏတရန်လွ ပငါပရာꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ဝွန်ႏတန်ဦးလှဖေ (ဖြားဗွာလှဖေ) အောဝ်ႏပထမညီႏလာႏခံႏ (ပင်ႏလုံ)ကို သဲင်ꩻလွဉ်မော့ꩻခွဲ အုံကွံဖေႏကျံႏလွေꩻ ဒုစရဲက်ယံထိုꩻမားရေꩻအစွိုꩻတဲင် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်ရေꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻ ယိန်းတလာလာလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏရွီႏကို ကထင်ႏလွဉ်ဒါႏ စောက်ꩻဖါးယယ်ꩻလဲဗီးဖုံႏနဝ်ꩻ နိစ္စက်ငါႏပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏတဲင် ပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်ရေꩻအစွိုꩻသားဖုံႏ နေးတွမ်ႏလꩻရာꩻစူခွုမ် တွိုက်ꩻခꩻချာတွော့ꩻ လဲင်ꩻတထွူးတွိုႏလွေꩻပါ စောက်ꩻဖါးရွီႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဒုစရဲက်ယံထိုꩻမားရေꩻအစွိုꩻအွဉ်ကတူႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏရိုꩻလဲ့ ထဲ့သီဆာအာငါႏ၊ တဖဲ့ꩻကို စောက်ꩻဖါးယယ်ꩻလဲဗီးဖုံႏတဲ့ သီနေးပဉ်စွိုꩻစွိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ စောက်ꩻဖါးရွီႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻထပ်နေး စဲ့ꩻယယ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ကျောက်လွုံꩻ၊ နောင်ခုဲင်း၊ နောင်ဟဲင်း၊ ဆောင်ႏဖိုး ဒေႏသရပ်ရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ လဲ့ꩻခိုးတွမ်ႏမေႏတဲင် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်ရေꩻ သꩻဓာတ်ဖုံႏ ကယိန်းတလာလာလွဉ်စွဉ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်ရေꩻ ထာꩻမာꩻ တရန်းတိုꩻဖေႏ ကတွူႏတရန်အီနောဝ်ꩻ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏရပ်ကို ဖွဲ့ဗူႏချာယင်း "ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏ"အစွိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဥက္ကဋ္ဌနောဝ်ꩻ ဖြားဘိုးခင် (တောင်ႏကီꩻ)၊ အွဉ်အကိုရေꩻနောဝ်ꩻ ဦးခန်းခိုင် (နောင်အင်းယား)နဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏနဝ်ꩻ ဖွဲ့နေးသေႏခေါင်းသေႏချာႏ စနစ်မဲဉ်ႏမဲဉ်ႏတဲင် ပဒေႏသရာဇ်လွိုဆန်ꩻရေꩻတွက်တာႏ နေးတွမ်ႏအာႏရဲင်ꩻအဗွေတဗာႏ မာꩻထူႏနွောင်ꩻလွဉ် အစွိုꩻတစွိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကိုကအဝ်ႏဒါႏ ပဒေႏသရာဇ်လွိုဆန်ရေꩻအစွိုꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားအစွိုꩻဖုံႏယို ထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် ကပြုဲင်ပြင်ꩻအီအတွက်နောဝ်ꩻ ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏကို ကပေါႏထန်ႏလွဉ်ဒါႏ ပအမဖ (ပအိုဝ်ႏအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့)ယို နေးတွမ်ႏစူခွုမ်စူစံႏတွော့ꩻ တွူႏတရန်ပဒေႏသရာဇ် စောက်ꩻဖါးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ဆုဲင်ꩻယိုယားကုဲင်ချာယင်း "ပအိုဝ်ႏလွောင်ႏဗူႏ"အစွိုꩻတွော့ꩻ ၁၉၅၀-ဗွေနေင်ႏကို ကဖွဲ့ဗူႏလွဉ်ဒါႏ ပအမဖ (ပြည်ထောင်စုပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့)နောဝ်ꩻလဲ့ အောဝ်ႏဥပဒေႏတဖွောင်ꩻကို လွိုဆန်လွဉ်ယင်း ပဒေႏသရာဇ်စနစ်နောဝ်ꩻ ထင်ႏသျာꩻမွေးငါႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးဖုံႏနောဝ်ꩻ နေးတွမ်ႏဥပဒေႏခင်ႏမွဉ်အလꩻ နေးထူႏလွအခွင်ꩻအရေꩻတွော့ꩻ ဒင်ႏကီနေးနမ်းတာႏအကျိုꩻတဲင် ထွားလွိုနေး ခမ်းရင်ꩻသားအကျိုꩻ ကျင်ꩻသွုံꩻနေး ဟံႏပဲင်ႏပဒေႏသရာဇ်စနစ်နောဝ်ꩻမꩻ ခမ်းနယ်ႏကောင်စီ အစီꩻအဝွေꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် ဖေႏကကုဲင်ပြင်ꩻအီအတွက်တာႏ ဒင်ႏသွင်ꩻလွပငါပရာꩻသွူ။ ဖြောဝ်ꩻခမ်းပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်ရေꩻတွမ်ႏ ဒီမိုကရေစီ မွန်ဗန်ရေꩻအစွိုꩻကိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ပအမဖ-ယို ထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻသွူ။ ဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ ဖြားဘိုးခင်တဲင် အွဉ်အကိုရေꩻနဝ်ꩻ ဖြားဗွာဦးဖြူတွော့ꩻ ဝွေꩻသီးဗွေႏဝင်ꩻနီယို ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကောင်စီဒျာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ်စောက်ꩻဖါးဖုံႏ၊ ကခွုမ်သဲဉ်ꩻသေꩻခါꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကောင်စီယို ယားပြင်ꩻထွူတဲင် လူထုဆန္ဒအလꩻ ဖေႏကတဲမ်းထွို့ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဖွဲ့ဗူႏအုပ်ချုပ်ပွုံႏ ဥပဒေႏခင်ႏမွဉ်အတွက် ပအမဖတွမ်ႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်လွိုဆန်ရေꩻလောင်ႏလင်ဖုံႏ တဲမ်းဒင်ႏခွိုꩻခွိုꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကောင်စီကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ဖြောဝ်ꩻခမ်းပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်ရေꩻအတွက် အွဉ်ကတူႏစွိုꩻ 'ရပလ'နဝ်ꩻ လွတ်လပ်ရေꩻ လꩻထွူမညမမွိုင်ကို ပꩻလီထိုꩻဒျာႏ၊ ယံတွင်ꩻကာႏလ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် လွိုဆန်ရေꩻအစွိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဦးထွန်းအေး အွဉ်ကတူႏ ပလရ(ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့၊ ရှမ်းပြည်)၊ အင်းလေးညီညွတ်ရေးအသင်း (UIA-United Inla Associoation)၊ ရှမ်းပြည်နယ်လုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သ္မားအစည်းအရုံး (ရတလစ)၊ ဗွေႏဗွန်ဂန္ဓမာႏ အွဉ်ကတူႏဒါႏ (ဒုစရဲက်ပပျောက်ရေးအသင်း) ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို ခံႏထူႏနေး ကာႏကွယ်ႏရေꩻဝွန်ႏတန် ဦးဘရွှေ အွဉ်ကတူႏမုꩻဆလကို စောက်ꩻဖါးဖုံႏ ကဖွဲ့ဗူႏသေꩻခါꩻဒါႏ တောင်တန်းများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (တစညဖ)အစွိုꩻ ယို(၃)စွိုꩻ ကပါဝင်ႏဒါႏ (ရှမ်းပြည်နယ်လုံးဆိုင်ရာအဖွဲ့ချုပ်) ရပလဖ-နောဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏပေါႏထန်ႏလွဉ်သွူ။ ရပလဖ-ရေးမိုးချက်နဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ ယံစွဉ်ꩻမွိုင်ဗာႏအာႏဏာႏတွမ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖေႏကအဝ်ႏဗာႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဥက္ကဋ္ဌန၀်ꩻ စဝ်းခွန်ချိုတဲင် အွဉ်အကိုရေꩻနဝ်ꩻ ဦးထွန်းအေး (ပလရ)နဝ်ꩻသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ရပလဖနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးခွန်ချို(ဝွန်ႏတန်ခမ်းထန်ႏ) ထွာဥက္ကဋ္ဌတဲင် အုံရေꩻနေးစောက်ꩻဖါးဖဲ့ꩻနဝ်ꩻမꩻ ဦးထွန်းအေးစွိုꩻ ပလရနဝ်ꩻ ဖထန်ႏချာထွူ ဖွဲ့တသာယင်း "ရှမ်းပြည်တောင်တန်းသားများစည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့"(ရတစညဖ)နဝ်ꩻသွူ။ ပအမဖကရိုꩻလဲ့ သဖော်ꩻလꩻတဝ်း ကဖွဲ့ဗူႏစ ရပလဖနဝ်ꩻကာႏ အဝ်ႏရပလဖကို ဗဲ့ꩻထန်ႏချာယင်း တလဲင်ႏချင်ꩻ ကေႏညာႏထန်ႏနေး ဖေႏကယားကုဲင်ဗာႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကောင်စီနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
စနစ်ကုဲင်အကျိုꩻသွုပ်ဖုံႏ
ဖြောဝ်ꩻခမ်းခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဝွေꩻသီးထာꩻလွုပ်ꩻထာꩻမာꩻကို ကလꩻလွဉ်ဒါႏရွဉ် လူးသိုလူးစက်ꩻဖုံႏယို အပွန်းတဆီ-သွံပွန်းယို ဖေႏဗာႏခွဉ်ႏတောႏနဝ်ꩻသွူ။ ကကေပ်ꩻထူႏဒါႏ ခွဉ်ႏတောႏဖုံႏနဝ်ꩻ သဿမေဓကရိုꩻဒါႏ လိုꩻဖြားခွဉ်ႏ၊ လိုꩻရွယ်ႏမဲဉ်ႏ လွုပ်ꩻမာꩻဒါႏသားခွဉ်ႏ၊ ခိုဗင်ႏခွဉ်ႏ၊ မူႏနံꩻခွဉ်ႏ၊ လမ်းခွဉ်ႏ၊ လုဲင်းခွဉ်ႏ၊ သွို့ꩻခြံခွဉ်ႏ၊ ထာꩻမွူးစဲဉ်ႏကို မောက်ကြင်ꩻ တခေါ့ꩻ၊ သင်္ဘောꩻမွူးခွဉ်ႏကစ ဖေႏဗာႏလို့နဝ်ꩻသွူ။
ထွူတကာႏတဝ်း စောက်ꩻဖါးပိုမူႏပိုခို ဖူးဝေးစွိုးခွိုꩻဖုံႏ မဉ်ႏတောႏလမ်းတောႏပါႏလဲ့သင်၊ မင်္ဂလာႏဒိုနားပွယ်ꩻလံꩻသဖင်ႏ အသီအမားကိုဖုံႏလဲ့ ဖေႏဗာႏယင်း တလမ်းတဗီႏနုံꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ်စောက်ꩻဖါးဖုံႏ ကပဲင်ႏဆဲင်ႏဒါႏ ဟမ်ႏယာႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဖေႏဖက်နေး လိုꩻထံꩻသာꩻဖုံႏတွော့ꩻ လွုပ်ꩻလုဲင်းကိရိယာႏမန်ႏသမျနဝ်ꩻ လိုꩻထံꩻသာꩻဖုံႏ ထေဗာႏဒျာႏ၊ လိုꩻဒုံလိုꩻဆောင်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ နွတ်ꩻနီꩻတလဲင်ႏ ခိုဗင်ႏ(၇)ဖြာꩻ၊ မူႏနံꩻ(၇)ဖြာꩻ လွေꩻပဆျူႏဖေႏဗာႏ စောက်ꩻဖါးတွမ်ႏအပိုအမာ၊ အစွိုးအခွိုꩻခွမ်ꩻလာꩻဖုံႏ၊ ဒွိုႏဖေႏဗာႏဒဲဉ်ဟန်ႏဖုံႏ၊ ဖျိုးကြေင်းဖေႏဗာႏ ဟော်လောင်း ဟော်တလင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးချင်ꩻချင်ꩻ မဉ်ႏတွိုက်ꩻခꩻလို့ဝင်ꩻကရိုꩻလဲ့ မဉ်ႏထီႏလျုꩻလိုꩻမူႏယွဲးယောင်ꩻရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တလဲင်ႏချင်ꩻ တွမ်ထူႏစွဉ်ႏဒျာႏ၊ "ထူႏနꩻနဲ့-ထူႏရွဉ်နဲ့"ရိုꩻနေးနဝ်ꩻတွော့ꩻ နေးတွမ်ႏအဓမ္မနယ်ꩻ ထူႏသိမ်ꩻစွဉ်ႏ လိုꩻမူႏယောင်ꩻရေꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးယဟန်ႏနဝ်ꩻ မိဖုရာꩻအဝ်ႏလစ်ꩻငတ်ꩻဆီတဲင် စောက်ꩻဖါးလုဲင်းခါႏနဝ်ꩻ မိဖုရာꩻအောဝ်ႏ(၃၃)ဖြာꩻနဝ်ꩻသွူ။
မဉ်ႏထွားချာ ပညာႏရေꩻဖဲ့ꩻကရိုꩻလဲ့ နယ်ႏသီပေါ ဝေင်ꩻနမ့်ခမ်းတွမ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို အမေႏရိကန်ႏခွုပ်နေင်ႏ ကျောင်ꩻခရစ်ယာန်ႏ အောဝ်ႏသွံကျောင်ꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ သွဉ်ထူႏခွင်ꩻအဝ်ႏလယ်ႏကွို့ꩻ စောက်ꩻဖါးတွမ်ႏအခွိုꩻအနွယ်ႏဖုံႏလွုမ်ꩻတဲင် လိုꩻထံꩻသာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏခွင်ꩻအဲဉ်ထဝ်းသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၂၃/၂၄-ဗာႏအကိုဖုံႏနဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းတဖြုံႏလွုမ်းကို ကျောင်ꩻအတန်ꩻတလောင်ꩻ အဝ်ႏလယ်ႏကွို့ꩻ (၁၉)ကျောင်ꩻ၊ မူလတန်ꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလယ်ႏကွို့ꩻအဖြုံႏ(၁၀)လွုမ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻသားလိုလို့ အဝ်ႏအဖြာꩻပေါင်ꩻ(၃၀၀၀)ရပ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏထွားဖျင်ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဖဲ့ꩻလဲ့ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ မာꩻထူႏဖေႏတောဝ်း တစွိုးတမျိုꩻနောတ်ꩻမꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းတခမ်းလွုမ်း လွူးဖွာꩻသီနုံꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၅၀-နုံꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်ပွိုးပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကုဲင်အကျိုꩻသွုပ်တဲင်တွော့ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏပညာႏထာꩻသေတရာꩻယို အောဝ်ႏကုဲင်ဆုဲင်ꩻလဲဉ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းဒွမ်ဖဲ့ꩻသူꩻ သꩻရက်ခွိုꩻ သꩻရက်ခမ်းဖုံႏ အောဝ်ႏမွန်ဗန်တွင်ꩻ နီနာꩻဖြောဝ်ꩻခမ်း ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏတငိုꩻ့သော့ꩻနေဒွိုန်းက ဆွဉ်းယာတွမ်ႏ ထာꩻတောႏထာꩻလောင်ꩻ ဒေါဝ်ထီသူႏရာႏခြာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကောင်ရွေꩻသားဖုံႏ ရွဉ်နွို့အနုံꩻစွုမ်ႏနီꩻနောဝ်ꩻ အဝ်ႏလယ်ႏကြွို့ꩻ တနီꩻ(၆)ပဲက်နုံꩻလွုမ်ꩻ ထွူတကာႏတဝ်း ပွယ်ꩻဗွေႏဗွန်လွဉ်ႏ၊ ပွယ်ꩻဘုရာꩻ၊ ပွယ်ꩻစဲဉ်ႏကိုနောဝ်ꩻလဲ့ ဖုဲင်းကျူꩻ ဖုဲင်းစေး အံဂဠုန် ထာꩻသား(၃၆)ဗာႏ လေးကောင်ဂျင်ကစား ထာꩻတောႏထာꩻလောင်ꩻမျိုꩻစွုမ်ႏဖုံႏယို ပျꩻနယ်နေး အခရာႏအမျိုꩻမျိုꩻတွော့ꩻ အောဝ်ႏဗွောင်တသေႏသေႏ တခမ်းနယ်ႏလွုမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏတွမ်ႏ တခမ်းနယ်ႏလွုမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဖူးဝေးခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အောဝ်ႏဗဉ်တငါငါထိုꩻဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
တွူႏတရန်သွူပဒေႏသရာဇ်
လွိုဖူးဝေးဖြောဝ်ꩻလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယို အာလဲဉ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ လွုပ်ꩻမာꩻသေင်ႏလာႏခြံတဲင် သေင်ႏလာႏတမွူး(တဆုံꩻ)ဖေႏဗာႏရွဉ်ခွဉ်ႏတောႏ ၁ိ(တပယ်ꩻ)သွူ။ သေင်ႏလာႏမွူးမဉ်ႏအဝ်ႏသွံသောင်ꩻနဝ်ꩻ ထံꩻဗာႏရွဉ်ခွဉ်ႏတောႏ (၁၈၇၅)ဗီႏတဲင် ခွပ်တနေင်ႏယို ရွဉ်စုဲင်ႏအောဝ်ႏကုဲင်လယ်ႏကွို့ꩻ ရွဉ်စွဲရွဉ်ကွံတွော့ꩻ ရွဉ်ခွဉ်ႏတောႏနောဝ်ꩻ ရေႏဖေႏတောဝ်းဒွုမ်အကျောင်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွ ပငါပရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ပဒေႏသရာဇ်စောက်ꩻဖါးစဲ့ꩻလဲဗီးဖုံႏ လယ်ႏထွုမ်ႏပဒေႏသရာဇ်လွိုဆန်ရေꩻသားဖုံႏတွော့ꩻ လယ်ႏနိတ်စက်၊ လယ်ႏစောက်ကာꩻပါ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻယွဲးဖုံႏထွူတကာႏတောဝ်း လဲ့ꩻခိုးပါဒုံဆောင်ႏရပ်ရာႏဖုံႏ၊ လဲ့ꩻခိုးပါသေင်ႏလာႏခြံဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ နယ်ႏပင်ႏလုံကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ဟွေးဟွမ်းဒုံကို စဲ့ꩻလဲဗီးဖုံႏ လဲ့ꩻခိုးတွမ်ႏမေႏတဲင် ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏအွဉ်ကတူႏဒါႏ ပဒေႏသရာဇ်လွိုဆန်ရေꩻ တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၄၉-ဗာႏကို အရီးသွတ်ꩻပေါႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏသွူ။ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ တဲႏနောဝ်ꩻကိုကာႏ ခံႏနွောင်ꩻတောဝ်းဒွုမ်စောက်ꩻဖါးဖုံႏ နိတ်စက်မုတဲင် နေင်ႏ ၁၉၄၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဇီဇင်ဘာ (၁၁)နီꩻ အောဝ်ႏဒုံလွယ်ပွတ်ꩻဆꩻကွဉ်ႏ ထီတကောင်ဒုံကို ဖွဲ့ဗူႏနေး "ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့"တွော့ꩻ တွူႏတရန်လွဉ် ပဒေႏသရာဇ်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖြားဗွာလှဖေနောဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻအုပ်ချုပ်ရေꩻဖဲ့ꩻတဲင် ဖြားဗိုလ်ႏတုံနောဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏစဲ့ꩻရေꩻဖဲ့ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ရေႏမိုးချက်နောဝ်ꩻ-
ကွပ်ပွိုးပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏ နေးအာႏနေးရဲင်ꩻ တွိုက်ꩻနက်နွို့လွဉ် တွိုက်ꩻပွယ်ꩻတွော့ꩻ လွယ်ကောႏ၊ ဘန်းယေန်ႏ၊ နောင်ဗွဉ်၊ နမ်းခုတ်၊ ဟိုပုံꩻ၊ မွိုင်ꩻပွဉ်၊ ပင်ႏလုံ၊ ရုဲင်ꩻခါႏ(လုဲင်းခါႏ)၊ စံကာꩻ၊ ရွီႏ၊ ရွာငံ-ကစဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဖုံႏ ဟော်ဟင်းဖုံႏယို လဲဉ်းသော့ꩻပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻသားဖုံႏ တွိုက်ꩻကွင်ꩻကိုတဲင် ဟော်ယဟန်ႏနောဝ်ꩻ လဲဉ်းသော့ꩻတော မေႏပျော်ꩻမေႏတင်ႏ မေႏအွူဆꩻလကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻကို ဖူးဝေးဖြောဝ်ꩻ၊ ဓနုꩻ၊ နောင်သားဖုံႏလဲ့ ပါလွဉ်ꩻညီꩻတွမ်ႏ ပအလဖတဲင် ဆရာႏညွန့်၊ ဗိုလ်မြိုင် (ယိုခါ ခမ်းထီနာယက အွဉ်ကတူႏဒါႏ နောင်ခမ်းရင်ꩻသား လွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻလဲ့ နွို့ညီꩻလွဉ် တွိုက်ꩻပွယ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။) ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးအီဟံႏနယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ဗꩻလွေꩻဖေါင်ႏလောင်ႏခြောင်တန်၊ ဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻ ဗꩻလွေꩻစောက်ꩻတနျာႏခမ်းကူ၊ ဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ပါႏရေႏပါႏပင်ꩻ-မွိုင်ꩻကွိုင်-ဒုဋ္ဌဝတီႏ (ဇော်ဂျီ)ခြောင်၊ ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻသူꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ နယ်ႏကောင်ခယ်ႏ၊ နယ်ႏကွန်ဟိန်းဖုံႏယို အွဉ်ႏထွော့နွောင်ꩻပါနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏ ၁၉၅၀-ဗွေနေင်ႏ နယ်ႏကိန်ꩻတုံကို ကလွဉ်အုံတဲင်ဒါႏ စဲ့ꩻကူမဉ်တန် (ခယ်ႏဗွာ)ဖုံႏနောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို တယ်ႏဆို့ꩻနေးစခန်ꩻ အတဉ်ႏခွေါင်တွော့ꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ် နယ်ႏမွိုင်ꩻတုံ-မွိုင်ဆတ်၊ မွိုင်မောတွမ်ႏ ပင်ယေန်ႏဒေႏသကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဂျဲန်နရယ် လီမီအွဉ်ကတူႏဒါႏ စဲ့ꩻခယ်ႏဗွာဖုံႏနောဝ်ꩻ ၁၉၅၃-ဗာႏနေင်ႏကို ဖျော်တွိုႏလွဉ်ပါ ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ် ကန်ꩻတူꩻပေႏ-ကန်ꩻတူꩻတန်-ကရောင်ꩻဒေႏသဖုံႏသွူ။
ဖေႏကတွိုက်ꩻထန်ႏအီ စဲ့ꩻခယ်ႏဗွာနောဝ်ꩻ ပအလဖတွမ်ႏခမ်းပေါင်ꩻစု တပ်မတောႏယို အွဉ်ႏဆွိုးယို့ꩻထိုꩻဗာႏ အတွိုက်ꩻအခꩻနောဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻခယ်ႏဗွာယို ပွိုးစွဉ်ႏစဲ့ꩻခမ်းထန်ႏ ထွူတကာႏတဝ်း ဒိုႏလောက်ꩻလွဉ်ပါ ခမ်းရင်ꩻသားလုမ်းဗဉ်ႏရေꩻတဲင် အွဉ်ႏနေးပဓာန အဓိကတာႏဝွန်ႏတန်တစွိုးတွော့ꩻ ပအလဖတွမ်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻစုတပ်မတောႏယို အွဉ်ႏဆွိုးယို့ꩻထိုꩻဗာႏ အတွိုက်ꩻအခꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ရန်ႏသူႏစဲ့ꩻခယ်ႏဗွာယို တခမ်းလွုမ်းကိုကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏအရေꩻတဲင် ပအလဖတွမ်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻစုတပ်မတောႏသားဖုံႏ အွဉ်ဝင်ꩻတွိုက်ꩻထန်ႏလွဗာႏ စဲ့ꩻခမ်းထန်ႏသားဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
ညိမ်ꩻခွꩻရေꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးစွဉ်ꩻအာႏဏာႏ
ဖေႏကတယ်ႏဆို့ꩻအီ ညိမ်ꩻခွꩻရေꩻတွက်တာႏတဲင် ၁၉၅၈-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်လာ အပတ်ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻကို အမုဆောင်ႏ ဖြားဗွာဦးဖြူတွမ်ႏ ဦးကျော်စိန်သီး ဝင်ꩻနီနဝ်ꩻ အဝ်ႏထောင်ႏမန္တလေꩻကို လွစ်ထန်ႏသဲင်ꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကလꩻထူႏအီ ညိမ်ꩻခွꩻရေꩻတွက်တာႏ ပအလဖ-ကကွီထင်ႏဒါႏ အချက်ဖုံႏယိုလဲ့ နဲင်ႏငံႏတောႏတွမ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရသီး နေးထူႏရပ်ခံႏလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပအလဖ-ကကွီထူႏဒါႏအချက်ကို အရေꩻကတန်ဒါႏအချက်နောဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးဖုံႏ ဖေႏကစွဉ်ꩻအီအာႏဏာႏတွမ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အနာႏဂတ်တာႏ အုပ်ချုပ်ရေꩻယို ဖေႏကထွာအီ ဒီမိုကရေစစီမွန်ဗန်ရေꩻ အုပ်ချုပ်ရေꩻယို ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရတွမ်ႏ ခမ်းပေါင်ꩻစုအစိုႏရသီး နေးတွမ်ႏထွူႏတွုမ်မုꩻတဗာႏတွော့ꩻ ဖေႏကမာꩻထူႏဖေႏဗာႏ ကရိုꩻဒါႏ အချက်နောဝ်ꩻလဲ့ ပါဝင်ႏခါꩻပါနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ နေင်ႏ ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၅)နီꩻကို ပအလဖ (ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ လွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ)အာႏရဲင်ꩻနီရေင်လွိုနောဝ်ꩻ နွို့လွဉ်ဥပဒေႏတဖွေါင်ꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဆရာႏညွန့်တွမ်ႏဗိုလ်မြိုင် နောင်သားစွိုꩻလဲ့ နွို့ထူႏညီꩻပါ ညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ မတ်(၂၂)နီꩻကို ကမာꩻထူႏထွူလဲဉ်းဒါႏ တတိယအလဲင်ႏ ပအမဖပွယ်ꩻညီႏလာႏခံႏတန်ကိုလဲ့ နဲင်ႏငံႏတောႏအနေႏ ထူႏတာႏဝွန်ႏ ကအီႏမာꩻထူႏဖေႏဒါႏ စောက်ꩻဖါးကအီႏစွဉ်ꩻထိုꩻ ပဒေႏသရာဇ်အာႏဏာႏနောဝ်ꩻ အဝ်ႏတတိယအလဲင်ႏ ပအမဖ-ညီႏလာႏခံႏကို ရပ်ကျိုႏဆွုမ်ႏ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ်ထွူတဲင် ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻပါအကျောင်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လင်ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဖေႏကစွဉ်ꩻအီ ပဒေႏသရာဇ်အာႏဏာႏအတွက် ၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဧပြီ(၂၄)နီꩻကို စောက်ꩻဖါးဖုံႏ တဲမ်းထိုꩻလက်မတ်တဲင် ၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဧပြီ(၂၇)နီꩻကို စောက်ꩻဖါးဖုံႏ ဖေႏကစွဉ်ႏအီ အာႏဏာႏနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကောင်စီကို နေးထူႏရပ်ခံႏ အွဉ်ႏထွော့ဖေႏတွော့ꩻ လာဧပြီ(၂၉)နီꩻနောဝ်ꩻ ချꩻဖေႏဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏခမ်းသားအုပ်ချုပ်ရေꩻ ပွယ်ꩻပန္နက်နောဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻချꩻပန္နက် ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ခမ်းသားအုပ်ချုပ်ရေꩻကိုနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏတောႏသမ္မတ ဦးဝင်းမောင်၊ ဝွန်ႏတန်ချုပ် ပိုလ်ႏချုပ်တန်နေဝင်း တွမ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဥက္ကဋ္ဌ-စောင်းဟုံဖသီးလဲ့ ကျွꩻထင်ႏဖေႏအာႏလွနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ပဒေႏသရာဇ်စနစ် ဖေႏကပြုဲင်ပြင်ꩻအီအတွက် လွိုက်ဆန်ရေꩻအစွိုꩻသားဖုံႏတွမ်ႏ တွူႏတရန်ရေꩻအစွိုꩻသားဖုံႏနောဝ်ꩻ-
တောင်ꩻသေꩻ
တောင်တန်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (တစညစ)နောဝ်ꩻ ဖွဲ့ဗူႏသေꩻခါꩻ စောက်ꩻဖါးအစွိုꩻဖုံႏ အကျိုꩻစီꩻပွာꩻတာႏတဲင် ကာႏကွယ်ႏရေꩻဝွန်ႏတန်-ဦးဘဆွေ အွဉ်ကတူႏ ကဖွဲ့သေꩻခါꩻဒါႏ ရှမ်းပြည်လုံးဆိုင်ရာအဖွဲ့ချုပ် (ရပလဖ)နောဝ်ꩻ အုံရေꩻနေးစောက်ꩻဖါးဖဲ့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻတွော့ꩻ မညမမွိုင်ကို ပꩻလီထိုꩻယင်းဒျာႏ၊ ဖေႏကတယ်ႏဆို့ꩻအီ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ခမ်းသားအုပ်ချုပ်ရေꩻအတွက် ၁၉၅၉-ဗာႏနေင်ႏ၊ လာဧပြီ (၂၄)နီꩻကို ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ကအဝ်ႏဒါႏ စောက်ꩻဖါးဖုံႏယို ဝွေꩻသီးနယ်ႏပငါပရာꩻ အုပ်ချုပ်မုတွမ်ႏ စီႏမံႏမာꩻပဲင်ႏခွင်ꩻအာႏဏာႏ ကားကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏဖေႏအပ်လွေꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရထျꩻထွူနောဝ်ꩻ တဲမ်းထိုꩻပါ သဘော်ꩻတူႏလက်မတ်နောဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါးလို့လို့စင်စင် (၃၃)ဖြာꩻကို (၂၉)ဖြာꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းထိုꩻထွူလက်မှတ်စူမုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကတဲမ်းထိုꩻအီလက်မတ်တာႏ ကကျွꩻထင်ႏလွဉ်နွောင်ꩻတဝ်း စောက်ꩻဖါးလစ်ꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးရွီႏ၊ စောက်ꩻဖါးသီပေါ၊ စောက်ꩻဖါးမွိုင်ꩻလွဉ်းတွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးကိုးကန့်ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွဲကားတွော့ꩻ စောက်ꩻဖါးရွီႏ စဝ်ရွှေသိုက်တွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးသီပေါဝင်ꩻနီနောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻတနီꩻကို လွဉ်တဲမ်းထိုꩻယင်းလက်မှတ်နောဝ်ꩻသွူ။
ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကရိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ ဟန်ႏနီꩻယို ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻလောင်းကို အဲဉ်ထဝ်းဒွုမ်ဒျာႏ၊ ကွဲတွော့ꩻ ယထွောင်းထွောင်းနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏအွော့ꩻမဉ်ချာလဲဉ်း အကတူႏတဲင် လိုႏသတိꩻလွဒျာႏပငါပရာꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ အွဉ်ကတူႏတွူႏတရန်လွဉ် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ယို ဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻ ဗွေလဲဉ်းနေင်ႏပေါင်ꩻ(၅၀)"ခံꩻရတုသဖင်ႏ"အခိန်ႏအခါႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၉၉-ဗာႏ၊ လာဒီဇင်ဘာယို (၂၀)ရျာꩻဗူႏ လာအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ၊ နေင်ႏအဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း လာငါဇန္နဝါရီယို သက္ကရာဇ်(၂၀၀၀)နေင်ႏဦꩻ (၂၁)ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဦꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (၂၁)ရျာꩻဗူႏနေင်ႏကိုကို အွဉ်ဝင်ꩻလွူးလွ လိုꩻတသာသꩻတသာတဲင် စွိုးခွိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ ရက်ပဲင်ꩻရေꩻ၊ ခမ်းရင်ꩻသားချင်ꩻချင်ꩻ ရက်ပဲင်ꩻရေꩻ၊ ပအိုဝ်ႏတစွိုးတခွိုꩻလွုမ်းရက်ပဲင်ꩻရေꩻဖုံႏယို လိုႏမာꩻထူႏလွလဲဉ်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻထဲင်းဗာႏယင်းတစွိုးနောဝ်ꩻ အနာႏဂတ်စွိုးခွိုꩻ ပအိုဝ်ႏသီးဘဝ အာႏမခံႏချက်ဖေႏကလꩻအီနောဝ်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏနေးအထွူႏအတွုမ်တဗာႏတွော့ꩻ လိုႏမာꩻထူႏလွလဲဉ်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ တဖဲ့ꩻကို စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ သာႏသနာႏရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲရေꩻတွမ်ႏ စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻတဲမ်းထွို့ꩻရေꩻ ကစဒါႏ တာႏဝွန်ႏဖုံႏယိုလဲ့ လိုႏမာꩻထူႏလွလဲဉ်း ပငါပရာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၉၉၉-ဗာႏ၊ လာဒီဇင်ဘာ(၁၁)နီꩻယို နေင်ႏဗွေ(၅၀)ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွူႏတရန်ရေꩻမွူးနိꩻတဲင် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ပြုဲင်ပြင်ꩻရေꩻအတွက် ကတွူႏတရန်လွဉ်ဒါႏ အာႏဇာႏနီႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏပေႏတန်ဖုံႏအတွက်တာႏ ဖေႏကထူႏဂွုဏ်ႏလꩻအီသေႏသေႏနဝ်ꩻ "မွူးနီꩻတွူႏတရန် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်"ယိုလဲ့ လိုႏမာꩻထူႏလွဒျာႏ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကော့ꩻမောင်ꩻလွေꩻ စွိုးခွိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ ရက်ပဲင်ꩻရေꩻ၊ ခမ်းရင်ꩻသားချင်ꩻချင်ꩻ ရက်ပဲင်ꩻရေꩻ၊ ပအိုဝ်ႏတစွိုးတခွိုꩻလွုမ်း ရက်ပဲင်ꩻရေꩻထွူနဝ်ꩻ ထူႏဂွုဏ်ႏလွေꩻအီ "နေင်ႏဗွေ(၅၀)မွူးနီꩻတွူႏတရန် ပဒေႏသရာဇ်စနစ်"တဲင် ရပ်ကျိုႏဆွုမ်ႏလွေꩻပါ ကအီႏတွိုႏဆွိုက်လွဉ်ဒါႏ သက္ကရာဇ်(၂၀၀၀)တွမ်ႏ (၂၁)ရျာꩻဗူႏနေင်ႏဦꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ထာꩻအုံနောင်တရာꩻဆီမျိုꩻ
"နာထသုတ် (ထာꩻအုံနောင်တရာꩻ ဆီမျိုꩻ)" ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- အုံတွမ်ႏထာꩻအုနောင်ဟုဲင်း၊ လိုꩻထာꩻအုံနောင် အဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဒုက္ခတန်၊ တရာꩻအမျိုꩻ တဆီဖုံႏယိုနဝ်ꩻ ထွာထာꩻအုံနောင်ဖုံႏသွူ၊ တဆီကရိုꩻနဝ်ꩻ- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ သာႏသနာႏတောႏကိုယို ရဟန်ꩻ(တပါꩻ)နဝ်ꩻ သီႏလအောဝ်ႏ၊ လွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဒျာႏ ဘုရာꩻစီꩻကန်ꩻ(ပါတိမောက်)၊ အကျင်ꩻ(အာစာရ)ဟောဝ်၊ လွေꩻသဲင်ꩻ(ဂေါစရ)ရော့ꩻ၊ အပဲ့စ်ပေႏပေႏ ငမ်းမွေးစွဉ်ႏဒျာႏတဲင် ထိန်ꩻတီသိက္ခာႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၂။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အထီႏအဟွူန်အာ၊ ထိုမ်ႏရွမ်အထီႏအဟွူန်၊ သွဉ်ဗာႏအာတရာꩻ (မာꩻဗာႏအာလိတ်) ဒါႏအွံခါꩻအာတန်၊ အဝ်ႏရွစ်ကုဲင်းတန်၊ မတ်ယူႏခါꩻသꩻကို၊ နေးတွမ်ႏပညာႏ သေဖြောင်၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၃။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖူးဝေးဟောဝ်အဝ်ႏ၊ သွꩻပေႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ငို့ထေ့ခရာႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏဟောဝ်အဝ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၄။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဆွုံꩻမꩻယိုꩻ၊ သူႏသေထာꩻ လိန်ႏမာႏ၊ သယ်ꩻခံႏဒါႏ၊ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ ခံႏထူႏငေါဝ်းဆွုံꩻမꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၅။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဒါႏသံဃာႏကိစ္စ၊ မာꩻထာꩻလွꩻတဝ်း၊ အီႏမာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻသူႏသေ၊ မာꩻတဲ့မာꩻနွောင်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ၊ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၆။ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဝါႏသနာႏတရာꩻ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ သꩻပါမွေးစွဉ်ႏ၊ သုတ် အဘိဓမ္မာႏ ဝိနယ်ꩻယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၇။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏကျိုꩻစာꩻ ပယ်ႏထိုꩻအကုသိုလ်ႏ၊ အဝ်ႏသောင်ႏသာ မာꩻမွေးကုသိုလ်ႏ၊ မာꩻသေႏသေႏကုသိုလ်ႏ၊ တန်ꩻတဝ်းတဲ့ယဝ်း၊ အွဉ်ႏလွတ်တဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ၊ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၈။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ (လောႏဘꩻတဝ်း ပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ) ကားကထွိုက်ရာꩻ သွုံꩻဆောင်ႏဒျာႏ၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၉။ ရဟန်ꩻနောဝ်ꩻနဝ်ꩻ သတိꩻဟောဝ်ငါႏ၊ သတိꩻဟောဝ်မွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ ကဒေါ့ꩻဖို ငေါဝ်းလီꩻစခါဖုံႏနောဝ်ꩻ တောင်ꩻချာလို့ဒျာႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ၁၀။ ရဟန်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝိပဿနာႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏ၊ ပညာႏလꩻအီနိဗ္ဗာန်ႏအဝ်ႏ၊ ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဖေႏဒါႏ တရာꩻအုံနောင်ခရာႏ၊ အုံနောင်တရာꩻနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဒသကနိပါတ်၊ နာထသုတ်)
ဆွတ်ꩻပွိုင်ပိတ္တာႏ
"အဋ္ဌိသုတ် (ဆွတ်ꩻပွိုင်ပိတ္တာႏ၊ ဇာတ်ကရီး ထွာဗာႏဖို့ꩻဖိုးသား)"
နီဗွေႏဘုရာꩻ အဝ်ႏအုံရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ဗွေႏလက္ခဏတွမ်ႏ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏသီးဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏအုံ 'ဂိဇ္ဈကုဋ်'ကောင်လောင်း၊ တွိုႏတရောဝ်ꩻ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏ ရွုံႏသင်္ကန်ꩻထွူ လွေꩻဟဲ့ꩻဗွေႏလက္ခဏ အီႏကျွꩻတွုံꩻသွမ်ꩻ ဝေင်ꩻရာႏဇဂျိုလ်ႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဂိဇ္ဈကုဋ်ကောင်လောင်းလင်ꩻ တွိုႏတထွောင်းတွော့ꩻ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏ 'ပယွုမ်း'စွော့ꩻထာꩻ၊ တွိုႏနဝ်ꩻခါ ဗွေႏလက္ခဏရီ- "ဩဗွေႏ- နီဗွေႏပယွုမ်းထာꩻနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻအခရာႏ အဝ်ႏဒါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ" "ဗွေႏလက္ခဏ- အကျောင်ꩻအခရာႏယိုနဝ်ꩻ ခိန်ႏခါႏဒေါ့ꩻနယ်ꩻနီဗွေႏ မွေးတဝ်းဒွိုန်း၊ လွေꩻတွုံꩻကသွမ်ꩻ၊ သွုံꩻသွမ်ꩻယာထွူမꩻ နီသွဉ်းသီးကျွꩻလွေꩻ ဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ တွိုႏဗွေႏဘုရာꩻထျꩻမꩻ နီဗွေႏရီယင်း ခွေသွဉ်းနော"ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏ လောဝ်းတောင်ꩻပြန်ႏချာ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ သွုံꩻသွမ်ꩻယာထွူ အခိန်ႏတခိန်ႏတွင်ꩻ- ဝွေꩻဗွေႏသီးနီပါꩻ ကျွꩻလွေꩻဗွေႏဘုရာꩻထျꩻ၊ ကန်းတော့ꩻရိုႏသေႏ ဝုဲင်ႏဗွေႏဘုရာꩻထွူခါ ဗွေႏဘုရာꩻငါနဝ်ꩻ ဗွေႏလက္ခဏရီ ဗွေႏမောဂ္ဂလာန်ႏနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ- မောဂ္ဂလာန်ႏဗွေႏဩ- ဟန်ႏရဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းတွမ်ႏနီဗွေႏ ရေႏလွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻ၊ အဝ်ႏဂိဇ္ဈကုဋ်ကောင်လောင်းလင်ꩻ၊ တွိုႏတထွောင်းတွော့ꩻ နီဗွေႏပယွုမ်းစွော့ꩻစွဉ်ႏထာꩻ၊ နီဗွေႏကပယွုမ်းဗာႏ အကျောင်ꩻအခရာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒါႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏဩ" "ဩဗွေႏလက္ခဏ- ခွေသွဉ်း အဝ်ႏဂိဇ္ဈကုဋ်ကောင်လောင်းလင်ꩻ ထီႏမောဝ်ꩻစွဉ်ႏဒျာႏ 'ဆွတ်ꩻပွိုင်ပိတ္တာႏ'ကျောင်ႏထာꩻမို့ꩻလောင်း၊ ပိတ္တာႏနဝ်ꩻနဝ်ꩻ လင်းတဖုံႏ၊ စောက်အာႏဖုံႏ၊ လေ့ဖုံႏ လောႏလွဉ်ꩻလောႏလွဉ်၊ အံႏပေါက်အရွို့ꩻဆွတ်ꩻခါႏ ပိတ္တာႏနဝ်ꩻဆာငါႏတဲင် အဝ်ႏတဝျာႏတဝီႏစွဉ်ႏထာꩻ၊ ခြောဝ်နေးစွဉ်ႏအငေါဝ်း၊ ခွေသွဉ်းသꩻကို ယူႏတေ့ꩻနုဲင်းယို- 'ဆန်ꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻဟွေး၊ အဝ်ႏတွိုးတွမ်ႏ ဆွတ်ꩻပွိုင်ပိတ္တာႏ နုဲင်းနဝ်ꩻတန်နဲ၊ အမာꩻမာႏ အကုသိုလ်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻဒါႏ၊ မထွာဗာႏတွိုး ပိတ္တာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတန်နဲ'ခွေသွဉ်းယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ပယွုမ်းစံꩻဗာႏဒျာႏဗွေႏအော်" တွိုႏနဝ်ꩻခါ နီဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- ခွေတပဲ့ꩻသာႏဝကဖုံႏနဝ်ꩻ 'စက္ခုဘူတာဝတ- အထီႏဒါႏလဲဉ်း နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဟွေး'၊ ခွေတပဲ့ꩻသာႏဝကဖုံႏနဝ်ꩻ 'ဉာဏဘူတာဝတ-ဉာဏ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလဲဉ်းဖုံႏဟွေး'၊ 'သာဝကော-ခွေတပဲ့ꩻသာဝကနဝ်ꩻ၊ သက္ခိံဝါ ကရိဿတိ-အွဉ်ႏနယ်နွောင်ꩻလဲဉ်းသွူ အသက်သေႏ'တန်ဟွေး" ခွေထီႏပိတ္တာႏနဝ်ꩻ အွိုးကရီးခါကာႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ခွေတဒေါ့ꩻနယ်တဝ်းဝင်ꩻ၊ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထီႏဒျာႏခွေလွုမ်ꩻတဲင် မဉ်ႏအွဉ်ႏဒေါ့ꩻဝင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻအမျိုꩻယွုမ်းမွေးတဝ်း၊ ပေါႏတယွုမ်းတဝ်း ခွေငေါဝ်းတဲ့ ထွာခြေင်အပဲ့စ်လွုမ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ခွေတဒေါ့ꩻနယ်တောဝ်းဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ပိတ္တာႏနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ 'ထွာလိုꩻရာႏဇဂျိုဟ်ႏ၊ ဂေါဃာတကော-ဖို့ꩻဖိုးသား'ဖုံႏသွူ၊ ကွပ်ပွိုး 'ပါဏာတိပါတ-အကုသိုလ်ႏကံႏနဝ်ꩻတဲင် လင်ꩻထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ အနေင်ႏပေါင်ꩻ-အရျာꩻအရေင် အသောင်ꩻအသိန်ꩻ'နေးလဲဉ်းသွူ၊ အဝ်ႏငါးရုဲင်ꩻလွစ်ချာသွူတဲ့ အဝ်ႏခံႏဗာႏနေက ပါဏာတိပါတ-ဝွဋ်စော့ꩻဝွဋ်လာႏ၊ အဝ်ႏထွာဗာႏနေက 'အဋ္ဌိကသင်္ခလိက-ဆွတ်ꩻပွိုင်ပိတ္တာႏ၊ လင်းတ လေ့ စောက်အာႏဖုံႏ ယုဲင်ပြုံႏပေါက်ꩻဟိုမ် ဆာပဒိုမ် ခြောဝ်ငေါဝ်း၊ လꩻကေႏတဝ်းဝွဋ်ကံႏ အဝ်ႏခံႏဗာႏနေက'နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ အဋ္ဌိကသုတ်)
ကထွာတဏှာႏ-ကထွာဝိဇ္ဇာႏ
တဏှာသုတ် (ကထွာဗာႏ တဏှာႏအကျောင်ꩻ၊ ကထွာဗာႏ ဝိဇ္ဇာႏအကျောင်ꩻ)
ပေါႏတဆယ်ꩻကပ်တဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ပေါႏတပေါင်ꩻတောဝ်း လိုꩻမျတ်နောဝ်ꩻ နာႏဗာႏတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏဗာႏတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ (ယွုမ်းအံႏတဝ်း ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ)။ ပေါႏသဒ္ဓါႏတရာꩻအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အယောနိသော မနသိကာရ-အွဉ်ႏသꩻဒါႏတဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏသꩻဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ သတိꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ပေါႏသတိꩻအဲဉ်ထဝ်း ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ သေထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏထိန်ꩻတဝ်းဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ- ကာယဒုစရဲက်၊ ဝစီဒုစရဲက်၊ မနော်ꩻဒုစရဲက် ဒုစရဲက်ယိုသွံပါꩻထွာ၊ ပေါႏဒုစရဲက် ယိုသွံပါꩻထွာနဝ်ꩻ နီဝရဏတရာꩻငတ်ꩻပါꩻ (ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ၊ ဗျာပါဒနီဝရဏ၊ ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၊ ကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၊ ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ)ဖုံႏယိုထွာ၊ ပေါႏနီဝရဏတရာꩻငတ်ꩻပါꩻဖုံႏယို ထွာနဝ်ꩻ 'အဝိဇ္ဇာႏ'ထွာ၊ ထွာလွဉ်အရန်းရန်း နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ပေါႏတဆယ်ꩻကပ် သူႏတောႏကောင်ꩻ၊ ပေါႏပေါင်ꩻလိုꩻမျတ်နဝ်ꩻ နာႏဗာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏနာႏဗာႏ သူႏတောႏကောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ (ယွုမ်းအံႏ ဘုရာꩻ တရာꩻ သံႏဃာႏ ကံႏ ကံႏအကျိုꩻ)။ ပေါႏသဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻ ယောနိသော မနသိကာရ-အွဉ်ႏသꩻဒါႏ၊ ပေါႏအွဉ်ႏသꩻဒါႏနဝ်ꩻ သတိꩻအဝ်ႏ၊ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏ၊ ပေါႏသတိꩻအောဝ်ႏ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏနောဝ်ꩻ သေထိန်ꩻဣန္ဒြေႏ၊ ပေါႏသေထိန်ꩻဣန္ဒြေႏနဝ်ꩻ- ကာယသုစရဲက်၊ ဝစီသုစရဲက်၊ မနော်ꩻသုစရဲက် သုစရဲက်ယိုသွံပါꩻထွာ၊ ပေါႏသုစရဲက် ယိုသွံပါꩻထွာနဝ်ꩻ သတိပဌာန်ႏတရာꩻလစ်ꩻပါꩻ (ကာယာနုပဿနာသတိပဌာန်၊ ဝေဒနာနုပဿနာသတိပဌာန်၊ စိတ္တာနုပဿနာသတိပဌာန်၊ ဓမ္မာနုပဿနာသတိပဌာန်)ဖုံႏယိုထွာ၊ ပေါႏသတိပဌာန်ꩻတရာꩻ လစ်ꩻပါꩻထွာနဝ်ꩻ- ဗောဇ္ဈင်တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻ (သတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဝီရိယသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပီတိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ပဿဒ္ဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ သမာဓိသမ္ဗောဇ္ဈင်၊ ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်)ထွာ၊ ပေါႏဗောဇ္ဈင်တရာꩻနွုတ်ꩻပါꩻထွာနောဝ်ꩻ 'ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိ'ထွာ၊ ထွာလွဉ်အရန်းရန်းနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏ
လိုꩻယွဲးတွမ်ႏပေါင်ꩻကွိုက်ꩻရေꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ
သ (ခန)
ဟိရဂန ကို さ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို サ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ sa သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ
"ဩဝါဒသုတ် (ဆွုံꩻမꩻယပ်ꩻငါႏ ခေးဒျာႏလို့ဝင်ꩻ ဟော်ꩻတရာꩻ)"