အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻသုဝဏ္ဏဘူမိ
အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻခူဝေင်ꩻ
ခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီး သမဲင်ꩻတဖူꩻကျမ်ꩻ တလီးလွုမ်းကို ဘဝအုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻအတွက် နေးအာႏတွူႏတရန်လွဉ်ဗာႏ ကဲဉ်းအာအာသွူ။ တယ်ႏစ အူဂရိုဒေႏသ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ ခယ်ႏခမ်းအခေါဝ်ထာႏဝ ဂေါင်ဆိန်းခယ်ႏဟော်ခံꩻဆꩻလယိုလဲ့သင်၊ တွမ်ႏဖူးဝေးစောက်ꩻ "ပိုႏ"လိုꩻမျိုꩻတယ်ႏဆို့ꩻညီꩻ သရေခေတ္တရာခမ်းနောဝ်ꩻလဲ့သင်၊ ဆုဲင်ꩻဝုဲင်ꩻယို တယ်ႏဆို့ꩻညီꩻထွူ သုဝဏ္ဏဘူမိသထွုံႏခမ်းအယံတွင်ꩻ အခေါဝ်ထင်ꩻ ဒုန်းစောခမ်း ခမ်းသားဖုံႏ လွဉ်တွိုက်ꩻကုဲင်ထိုꩻ ခမ်းသထွုံႏနောဝ်ꩻလဲ့သင် ခွိုꩻပအိုတ်ႏသီးဘဝယို ခွဲကျုံႏလာမားဟာ မွူးကွို့ꩻနာꩻဖုံႏ ဟမ်းအာအာသွူ။ ခပထ ၁၀၅၇-ဗာႏနေင်ႏကို ခွန်အနုရုဒ္ဓါႏ လွဉ်တွိုက်ꩻတဲင် သထွုံႏခမ်းကုဲင်ပြုဲင်ထိုꩻယင်းသွူ။ တယ်ႏစနောဝ်ꩻကိုကာႏ ခမ်းအဲဉ်ထဝ်း ထီအဲဉ်ထောဝ်းဘဝကို အွဉ်ႏသွိုန်းဗာႏမွိုင်းဟန်တဲင် အောဝ်ႏမွိုင်းတွူႏတရန်ဗာႏ ဘဝအုံတဲင်နွောင်ꩻရေꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ စွိုးခွိုꩻသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻ သေဒင်ႏသေꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဟန်ႏနီꩻ စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏသီးနဝ်ꩻ ကွပ်စွဉ်ႏ ကောအွဉ်ဟိုသားဖုံႏတွော့ꩻ လိုꩻမျိုꩻရေꩻအလꩻ ကွဲးထင်ႏသျာꩻသျာꩻလွဉ်လဲဉ်း ရိုꩻကီလဲ့ လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထိုꩻမားနေကဒျာႏသွူ။ လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထိုꩻမားနေးကဒျာႏ- ကွဲကားတွော့ꩻ မဉ်ႏနေးထူႏ လေ့လာသွဉ်ထူႏမုꩻ ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် နေးထူႏပါ ရာဇကထာႏ၊ ရာႏဇဝံသ၊ သမ္မုတိနယ်ꩻတွော့ꩻ မဉ်ႏစီႏခြပ် တဲမ်းထွို့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ခွေါင်ခံႏမုꩻ ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ (တောဝ်းလဲ့) အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ သုဝဏ္ဏဘူမိခူꩻဝေင်ꩻအခရာႏယို ပြွူႏထန်ႏလွဉ်ဗာႏဒျာႏရင်ꩻသွူ။ သထွုံႏရာႏဇာႏဝင်ႏကို ခွန်ပအိုဝ်ႏနောဝ်ꩻ ခွန်ဆက် ၁၅၈-ဆက်တဲင် မာꩻလွဉ်ယိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏမဲင်ꩻခွန်ဆက် ပွိုင်ႏစိုꩻ ၁၈-ဆက်ရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ဆက် ၁၅၈-ဆက်ကို ခွန်ပအိုဝ်ႏ ဓမ္မမာႏလာႏနောဝ်ꩻ နေးထူႏမဲင်ꩻမူႏတွော့ꩻ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ မိလေရာႏဇခွန်စိုးသွူ။ နေးထူႏမဲင်ꩻနင်ꩻမူႏတဖြာꩻလွုမ်ꩻတွော့ꩻ ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ တဖြုံႏလွုမ်းနောဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻတောဝ်း "မဲင်ꩻ"လိုꩻမျိုꩻသမဲင်ꩻရေꩻသွူ။ တယ်ႏသူႏရီႏအစမာꩻလွဉ်ယို ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻထွုံꩻစံႏအလꩻ ထူႏဗာႏနေး လိုꩻခိုသီးအဗိုန်တဲင် အခိုအနွယ်ႏဖုံႏလဲ့ ထွာဗာႏအခိုအနွယ်ႏရင်ꩻရင်ꩻသွူ။ တွိုႏလွဉ်ယင်း ခွန်မနုဟာႏစိုးကိုလဲ့ အဖါပအိုဝ်ႏ အမွိုးနောဝ်ꩻမဲင်ꩻတဲင် ထွာယင်းဒျာႏ ပအိုဝ်ႏခွိုꩻနွယ်ႏစွူစွူသွူ၊ ကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီးဖုံႏ ကနေးထူႏသေꩻခါꩻ သမဲင်ꩻအစွအကမ်းနောဝ်ꩻ ခွန်ယို မဉ်ႏထွာအခို ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ မဉ်ႏဗွိုန်ပီတွမ်ႏ ခွန်အခွိုꩻအနွယ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻမဉ်ꩻလꩻခွန်အခိုဖဲ့ꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏခမ်းထီ။ ဥပမာႏ- ခွန်မနုဟာႏနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ- မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ သထွုံႏယို ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခမ်းထီဒျာႏ၊ ခွန်ယို ထွာအခို(လိုꩻမျိုꩻလင်) လိုꩻမျိုꩻလင်မိဉ်ႏထွာ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻကရိုꩻလဲ့ ထူႏဗာႏခမ်းသားအာႏရဲင်ꩻ ထွာယင်းဒျာႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းထီနေနေသွူ။ ဥပမာႏ- မိလိန္ဒ(မီနန္ဒရိုစ်)နောဝ်ꩻ ဂရိလိုꩻမျိုꩻဒျာႏ၊ ခမ်းသားဖုံႏနောဝ်ꩻ အိန္ဒိယခမ်းသားဒျာႏ၊ နောဝ်ꩻမꩻ မိလိန္ဒခွန်ဟော်ခံꩻ ကပွိုင်ႏစိုꩻခမ်းနောဝ်ꩻ ထွာယင်းဒျာႏ အိန္ဒိယခမ်းဒျာႏ၊ ဂရိခမ်းမွေးတောဝ်းသွူ။ ခမ်းကောင်ဒေႏသ ခရစ်ယာန်ႏသာႏသနာႏပျုပုဂ္ဂိုလ်ႏ ဝီလီယန်ဒန်းဟဲတ်ကဲတ် ကတဲမ်းဒါႏ- The Pa Oh People On the Shan State လိတ်အုပ်မဲ့ငါ ၃၄-ကို In the year 419 BE (1057.AD) Manupa. The Thaungthu King of Thaton, invited a Buddhsist monk to visit country for the purpose of spneading the Buddhsit religion. ကောဇာႏသက္ကရာဇ် ၄၁၉ (၁၀၅၇-အေဒီ)အယံတွင်ꩻ တောင်သူ(ပအိုဝ်ႏ)ခွန်ဟော်ခံꩻ သထွုံႏနဝ်ꩻ ဖစ်ပင်ꩻလွဉ် ရဟန်ꩻတပါꩻ ဖေႏကလွဉ်လယ်ႏဝွေꩻခမ်းထီတဲင် ယံကလွဉ်ပျုဖေႏ "ဗုဒ္ဓသာႏသနာႏ"ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတဖြုံႏကို ခမ်းသားဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာအီခင်ႏမွဉ်ဒျာႏ၊ ခမ်းသားဖုံႏမဉ်ႏထွာ အင်္ဂလိပ်လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာဗာႏအင်္ဂလိပ်ခမ်းထီဒျာႏသွူ၊ နုဲင်းနောဝ်ꩻနေနေ သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းသားနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻတဲင် သုဝဏ္ဏဘူမိခမ်းနောဝ်ꩻလဲ့ ထွာဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻခမ်းထီဒျာႏ။ "၁၉၅၈/၁၉၆၂-မြန်မာနိုင်ငံရေး"လိတ်အုပ် လိတ်မဲ့ငါ ၃၂၃-ကို သထွုံႏခရဲင်ႏကို လိုꩻဖြာꩻပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၃၁၈၇၅၆-ဖြာꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အောဝ်ႏသော့ꩻတသိန်ႏလွို၊ မဲင်ꩻ(မွန်)လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလုဲင်ႏကွို့ꩻဒျာႏ ၃၆၈၆၄-ဖြာꩻလွုမ်ꩻ၊ လွိုနောဝ်ꩻ ဖူးဝေးမန်းစောက်ꩻတွမ်ႏ ခယ်ႏကလာꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ ပါသော့ꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "အိမ်နီးနားချင်းနိုင်ငံနှင့်အခြားဆောင်းပါးများ"လိတ်အုပ်ကိုလဲ့ သထွုံႏဝေင်ꩻနယ်ႏကို မဲင်ꩻလိုꩻမျိုꩻ အောဝ်ႏလုဲင်ႏကွို့ꩻ ၆၁၂၃-ဖြာꩻလွုမ်ꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မန်းသင့်နောင် ကတဲမ်းဒါႏ "ကရင်ပြည်နယ်အလှ"လိတ်အုပ်ကိုလဲ့ ပွိုင်းလဲင်ႏစခေါင်ႏစခါ ထီခြုံꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻ ဟံႏနယ်ႏဖုံႏယို ခွန်သထွုံႏပွိုင်ႏစိုꩻသေꩻခါꩻဒျာႏအကျောင်ꩻ ယင်ပြွယ်ꩻ(လှိုင်းဘွဲ့)နယ်ႏ၊ ဖါအန်(ဖါးအံ)နယ်ႏ၊ ခြုတ်ꩻခြိက်ꩻနယ်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ၁၉၅၄-ဗာႏနေင်ႏ အောဝ်ႏသထွုံႏခရဲင်ႏကို ဖထန်ႏခေါ်တွော့ꩻ သွင်ꩻသော့ꩻလုဲင်ႏ စောက်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုအကျောင်ꩻ ပါသော့ꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကြာအင်းဆိပ်ကြီး"ဝေင်ꩻနယ်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ပွိုင်းလဲင်ႏအောဝ်ႏပါသော့ꩻ သထွုံႏဟံႏနယ်ႏကိုဒျာႏနေနေသွူ။ "အဇင်း"ဒုံနောဝ်ꩻ လမ်းငင်းအောဝ်ႏ ၁၅၀-ရပ်တဲင် မဲင်ꩻလမ်း ၁၅-ဗာႏ၊ စောက်ꩻလမ်း ၁၀-ဗာႏလွုမ်ꩻ လွိုနောဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်း စခါကာႏ ပအိုဝ်ႏအာလွိုဝင်ꩻအကျောင်ꩻ သေသေꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးဝေင်ꩻနယ်ႏ၊ ဖါအံခရဲင်ႏ၊ ယင်ပြွယ်နယ်ႏ၊ ခြုက်ꩻခြိက်ꩻနယ်ႏဖုံႏယို ပွိုင်းလဲင်ႏအောဝ်ႏသော့ꩻ သထွုံႏခမ်းတဲင် စခါသုဝဏ္ဏဘူမိ ပအိုဝ်ႏခမ်းယို အာႏတလာတန်ဒျာႏ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သံႏသယအောဝ်ႏခရာႏ လိုႏတောဝ်းသွူ။