cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝေင်ꩻနန်းမယ်ခုံ
ဝေင်ꩻနန်းမယ်ခုံ (အိန်းကလေတ်: Nanmaekhon) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီအခဝ်ကွဉ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏ(ကယား)ခမ်းနယ်ႏအခဝ်တွို့ꩻထင်ꩻ လွယ်ကောႏခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီမောသိုကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတသာတဖြိုင်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနန်းမယ်ခုံနဝ်ꩻ အဝ်ႏအွိုင်ႏနန်းမယ်ခုံ ဒင်ႏထိုလွေꩻဝေင်ꩻအရန်း ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၇ ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနန်းမယ်ခုံထျꩻနဝ်ꩻ ထီဖူꩻနန်းမယ်ခုံတောမ်ႏ လွယ်နန်းဖကောင်နဝ်ꩻ မိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻငါႏသွူ။ ဖဲင်ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒီမောသို အွိုင်ႏဖရာꩻဗွာ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻတောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ အွိုင်ႏအိုကေ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ အွိုင်ႏကောင်ဆင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၉ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၂၃၆၁ ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻတနျာႏခွိုꩻနွယ်ႏအဝ်ႏအုံသော့ꩻအာသွတ်ꩻတဲင် မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ စောက်ꩻ တောမ်ႏလိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပန်ယန်း
ဝေင်ꩻပန်ယန်း (မန်း: ပန်ယန်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Panyan) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်းကောင် အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခြုံꩻခြောင်ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပန်ယန်းနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။
ဝေင်ꩻပန်လုံ
ဝေင်ꩻပန်လုံ (အိန်းကလေတ်: Pan Lon) (မန်း: ပန်လုံမြို့) (ဝ: nām dēeg) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အခန်ꩻ(၁၀)
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
Microsoft Word
Microsoft Word (ဝင်ꩻဟဲ့ꩻဖြွောင်ႏဒွေါင်ႏနေးWordနဝ်ꩻစားတဲ့အဝ်ႏ) နဝ်ꩻ အခွုမ်မာꩻကျိုꩻဆောင်ႏလွေꩻဖေႏဒျာႏ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ လိတ်လုဲင်ꩻခရာႏဖုံႏတဲင်တွော့ꩻ အဝ်ႏမုဲက်ခရိုဆောဖ်ကို ဖန်ဆင်ꩻလွဉ်ဒျာႏသွူ။ ဝွေꩻယိုနဝ်ꩻ Xenix systems အတာႏ ပထမအရီးသွတ်ꩻ တွမ်ႏအမဉ်ꩻ Multi-Tool Word တွော့ꩻ ထေထန်ႏခါꩻ ၁၉၈၃ခုနေင်ႏ၊ လာအောက်တိုဘာ ၂နီꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။
အကတညုဇာတ်
"အကတညုဇာတ်" ထွားသွဉ်ဟော်ꩻကျပ် 'အကတညုဇာတ်'ယိုတဲင် "ကလꩻအီသတိꩻ၊ ကလꩻအီပညာႏ၊ ကလꩻဒါႏ ထာꩻသေတရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ"
၁။ နီနဝ်ꩻ ဟဝ်သွူဝင်ꩻ၊ မာꩻဖေႏသွူဝင်ꩻအကျိုꩻတဲ့ ဝင်ꩻတဟဝ်ချာတဝ်းနီ၊ ဝင်ꩻတသေချာတဝ်းနီ ကေꩻဇူꩻတဲ့ အဝ်ႏဒျာႏ-
၂။ "နီအွဉ်ႏစွဉ်ꩻဝင်ꩻကတူႏ- ဝင်ꩻအွဉ်ႏပူႏနီကတောင်"ကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ ပေါႏနီမာꩻဝင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻမာꩻချာနီ-
၃။ "ကေꩻဇူꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻဖေႏဝင်ꩻအကျိုꩻ၊ ပေါႏဝင်ꩻမာꩻဖေႏ နီအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကေꩻဇူꩻဒင်ႏဗာႏ (ကေꩻဇူꩻတင်ႏဗာႏ) သေချာဗာႏကေꩻဇူꩻ၊ ဖြော်ချာဗာႏကေꩻဇူꩻ-
၄။ ပေါႏတသေတဝ်း ဝင်ꩻကေꩻဇူꩻနဝ်ꩻ မွူးရဝ်ꩻတရူꩻ အာႏကွိုꩻဝင်ꩻလꩻတဝ်းအကျောင်ꩻ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏလုဲင်
ဝေင်ꩻနယ်ႏလုဲင် (လှိုင်မြို့နယ်) (Hlaing Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် မယန်းကုံးခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်ထျꩻ ဖဲ့ꩻထင်ꩻအကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယန်းကုံး၊ တမေင်းခြောင်၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ နောင်အင်းယား(နေင်အိဉ်းယား)၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယန်းကုံး၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ လုဲင်ခြောင်တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလုဲင်တာယာ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကမာယွတ်ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏလုဲင်ကိုနဝ်ꩻ ရပ်ကွက်အဝ်ႏ(၁၆)ကွက်သွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏမျောက်ဥက္ကလာပ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမျောက်ဥက္ကလာပ (မြောက်ဥက္ကလာပမြို့နယ်) ဟဲ့ꩻ မျောက်ဥက္ကလာ (North Oakalapa Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ မယန်းကုံးခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ အခဝ်ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻအကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ကလာဒုံ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏလဲးကူး၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒဂုံမျို့တိစ်ထင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမိင်ကလာဒုံ တောမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယန်းကုံး၊ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏကမာယွတ်၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမယန်းကုံး၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ဥက္ကလာပ ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏလုဲင်
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏမျောက်ဥက္ကလာပ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻပိဉ်အူးလွီင်
thumb|
ဝေင်ꩻပိဉ်အူးလွီင်နဝ်ꩻ အမိဉ်ꩻအဝ်ႏတွင်ႏခါꩻ (၅)မျိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မေမျို့၊ ပိဉ်အူးလွီင်၊ တောင်လှေကားမြို့တော်၊ ကဝ်ႏဝေင်ꩻ၊ ချယ်ရီဝေင်ꩻ နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပိဉ်အူးလွီင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ လတ္တီစျုထင်ꩻ ၂၂° ၂' ၄.၃၈" တောမ်ႏ လောင်စီစျုကွဉ်ႏ ၉၆° ၂၇' ၃၁.၄၉" အခါႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေ(၃၅၁၀)ကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ကောင်ရွေꩻပေႏဖုံႏ အဝ်ႏခူခါꩻဒျာႏတဲင် ခွꩻငိမ်ꩻဒါႏဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ တောမ်ႏအန်ဒမန်(ဗဉ်းကလား)ပင်ႏလယ်ႏအော်ႏနဝ်ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏ(၃၀၀)၊ တောမ်ႏမုတ္တမကွေ့နဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏ(၄၀၀)ရပ်သွူ။ တောမ်ႏမန်ႏတလေꩻနဝ်ꩻ ကာꩻတဖူꩻအနေႏ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၄၃)မဲင်ႏတဲင် အခိန်ႏလို့ဒျာႏ (၂)နားရီးရပ် အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻ-လားသျိုး-ခယ်ႏခမ်းကူ ကာꩻ၊ရထာꩻတဖူꩻတန်လောင်းနဝ်ꩻသွူ။
သမဲင်ꩻ
ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၈၈၆ ဗာႏ ထူႏဂုဏ်ႏလွေꩻ ဗဉ်းကလားခြေလျင်တပ် ပိုလ်ႏကယ်ႏတန်"မေ"တဲင် ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻလဲ့ အဲင်းကလေတ်ဗိတိသျသီး ဖန်ခါꩻဖေႏ "ဝေင်ꩻမေ"(မေမြို့)နဝ်ꩻသွူ။ "ပဉ်ဦးလွင်" ကဟဲ့ꩻဒါႏအမိဉ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဂျပန်စိုး ဒေါက်တာဘမော် အစိုႏရ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏခါꩻဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲႏတွော့ꩻစဲ့ꩻပွယ်ꩻထွူနဝ်ꩻ အဲင်းကလေတ်သီး သမ်းအိုပ်ချုတ်ချာယင်းတဲင် ဝေင်ꩻမိဉ်ꩻလဲ့ ဖန်ဟဲ့ꩻချာယင်း "ဝေင်ꩻမေ" နဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏစဲ့ꩻမန်းအစိုႏရစိုးနဝ်ꩻ ဖန်ပြောင်ꩻချာယင်း "ပဉ်ဦးလွင်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻအဝ်ႏပါသော့ꩻဒျာႏ မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုလဲ့ အဝ်ႏဗော့ꩻဒျာႏ ဖြဝ်ꩻကောင်ရွေꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ကောင်ရွေꩻပေႏလောင်းတဲင် တောမ်ႏအမိဉ်ꩻတဲ့လွောက်ꩻ ရာႏသီႏဥတုလဲ့ ခွꩻသာႏယာႏငါႏတဲင် ခမ်းသဲင်ခိန်ႏခါႏ လဲ့ထာꩻလျားရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻလွေꩻတဖူꩻသား လွဉ်လယ်ႏအာတဲင် ထွာဒျာႏ ခင်ႏလမ်းဖြေႏအီအရွိုး အမိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာႏနေနေသွူ။
မိဉ်ꩻတန်ထင်ႏသျာꩻဒါႏခင်ႏလမ်းဖုံႏ
thumb|250px|ကန်တော်ကြီး ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်ႏအကို right|thumb|ထီထဲ့ဓာတ်တော်ချိုင့် right|thumb|ထီထဲ့ဘီအီးဖော(ပွဲကောက်) thumb|မဟာအံ့ထူးကံသာ ဆုꩻတောင်ꩻဗွေဖရာꩻတန် thumb|စဲ့ꩻတက္ကသိုလ်ႏ thumb|တပ်မတောႏ အနယ်ꩻပညာႏ တက္ကသိုလ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မန်ႏတလေꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပန်ဝုဲင်
ဝေင်ꩻပန်ဝုဲင် (အိန်းကလေတ်: Pangwaun) (မန်း: ပန်ဝိုင်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ဟိုပန်ခရဲင်ႏ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်ဝုဲင်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပန်ဝါ
ဝေင်ꩻပန်ဝါ (အဲင်းကလေတ်: Paangwaa) (မန်း: ပန်ဝါမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထင်ꩻသွတ်ꩻ၊ ခင်ခမ်းနယ်ႏ၊ မစ်စီးနားခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဆီဖွေကို ကပါဒါႏ မျန်မာ-ခယ်ႏခမ်းကူ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပန်ဝါကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏဝေင်ꩻဆီဖွေနဝ်ꩻ ဗွော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ မဲင်ႏ(၄၀)ရပ်သွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၈,၇၃၆ ရပ်သွူ။
ပန်ဝါဒေႏသနဝ်ꩻ ခင်ခမ်းဒီမိုကရေသီတသာစဲ့ꩻစွိုꩻ(NDA-K) အဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးသော့ꩻဒါႏ ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ NDA-Kယိုခါနဝ်ꩻ ပြောင်ꩻထွာလွေꩻလဲဉ်း ပွေါးကမ်းခမ်းကူလိုမ်းဗဉ်ႏရေꩻစဲ့ꩻစွိုꩻ အနေႏနဝ်ꩻသွူ။ ပန်ဝါဒေႏသနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ကောင်ခြာခမ်းခွꩻဒေႏသတဲင် တနေင်းလွုမ်း အခွꩻဥတုအဝ်ႏအာတဲင် အလျားသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏ(၁၈°C)ရပ်၊ ထာꩻခွꩻလာ အခွꩻသွတ်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အလျားတွိုႏလင်ꩻစွဉ်ႏ ထီဝအမတ်ဖဲ့ꩻလ့ အနုတ်(-၁၀°C)တဲင် တဆမ်ꩻ၊ ဝဖုံႏ လင်ꩻအာမွေးထာꩻတဲင် တဝေင်ꩻလွုမ်း ထီလဲင်ꩻဆွော့ꩻထိုꩻနေလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ ပန်ဝါဒေႏသနဝ်ꩻ ခင်ခွိုꩻနွယ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻအာတဲင် ကိုꩻကွဲႏအာဒျာႏ ခရိယာန်ႏဘာႏသာႏသွူ။ ခွုမ်မာႏအာ သတ္တုအောင်ထာꩻမာꩻတဲင် ဟံႏယာအဝ်ႏလွိုင်ႏအာဒျာႏလဲ့ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻနဝ်ꩻ လိုပ်ꩻမာꩻဆေ့ꩻလွုမ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခင်ခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ (အိန်းကလေတ်: Taunggyi) မွေးတဝ်းလဲ့ ဝေင်ꩻတောင်းကီꩻ နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဆဲင်ႏရာꩻရွုမ်ꩻဖုံႏအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် ထွာဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နောဝ်ကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အကိုယို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၄ သိန်ႏခွယ်ꩻရပ်သွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယို ထွာကီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ ရွုမ်ꩻအဝ်ႏသော့ꩻခင်ႏလမ်းဝေင်ꩻလဲ့ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းကဲဉ်းအာအာကိုယို ထွာဒျာႏ မန်း၊ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻ၊ ဖြဝ်ꩻ ဖုံႏ နဝ်ꩻသွူ။
သက္ကရာဇ်နေင်ႏ ၁၂၀၀ ရပ်အကို ဝေင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်းယိုနဝ်ꩻ ထွာပအိုဝ်ႏဒုံ ဒုံတောင်ႏတီ အဝ်ႏဗာႏဖိုသွူ။ နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထီကန်ႏ(၄)ကန်ႏ တွမ်ႏ နောင်တန်အဝ်ႏ(၁)ဖြုံႏသွူ။ အင်္ဂလိပ်စိုးရီးခါနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်အစိုႏရယို ရွုမ်ꩻအဝ်ႏခန်း မွိုင်ꩻသောက်ကိုတဲင် အစိုႏရလိုꩻတန်ဖုံႏ လွေꩻသဲင်ꩻကာႏဖျတ်အာငါႏ ကိစ္စဖုံႏအာငါႏတွော့ꩻ တယ်ႏလွေꩻဗာႏဝေင်ꩻတသာတဲင် ခြုဲင်းရွီꩻလွေꩻခန်း ဒုံတောင်ႏတီ နဝ်ꩻသွူ။ သက္ကရာဇ်(၁၂၅၃)ဗာႏ ခရစ်နေင်ႏ (၁၈၉၀) အကိုယို တယ်ႏထောင်ႏလွေꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻတဲင် ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏထီခိုႏဆꩻကီ ပေ(၄၇၁၂) နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ သမဲင်ꩻ
ခြဲ့ꩻဟံႏနယ်ႏသား အင်္ဂလိပ်ဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏတတရာꩻတဝ်းနယ်ꩻတွော့ꩻ နွို့လွဉ်တွိုက်ꩻ မျန်မာခမ်း သွံခြွိုက်သွံလဲင်ႏတဲင် မျန်မာခမ်းသား ဖေႏနေးကထွာဝွေꩻသီးသွဉ်းနဝ်ꩻ တွိုက်ꩻမွေးမုဲင်းစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၅-ခိန်ႏ တတိယ အင်္ဂလိပ်မျန်မာစဲ့ꩻပွယ်ꩻထွူ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၁၈၈၆-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ မျန်မာတခမ်းလွုမ်း အဝ်ႏလဲဉ်းဝွေꩻသီးစူဆꩻလအကျောင်ꩻ အင်္ဂလိပ်သီးကေႏညာႏလွေꩻခန်းဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏတွမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းနယ်ႏဖုံႏယို အီႏထူႏသိမ်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ချꩻထွူအနယ်ꩻဗျူဟာဖုံႏတဲင် ထူႏအခိန်ႏတွိုင်ႏပင်ႏဆွေꩻနွေꩻထွူဝင်ꩻတွော့ꩻ ဖျင်ဆင်လွေꩻခန်းစဲ့ꩻသား ဝေင်ꩻနယ်ႏသာစည်၊ လှိုင်းတက်ဒေႏသကိုနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ လာဇန်နဝါရီ(၃)နီꩻနဝ်ꩻ နွို့ထင်ႏလွဉ်စခန်းဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ လာဇန်နဝါရီ(၂၉)နီꩻနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလွေꩻစခန်း နယ်ႏပင်ႏတရားတွမ်ႏ နယ်ႏပွေးလှတဲင် နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီကိုနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလွေꩻနယ်ႏဟုဲင်ꩻဟိုꩻ၊ နယ်ႏညောင်ႏရွီႏကိုကပါဒါႏ ပေါရိသတ်တွမ်ႏ အင်္ဂလိပ်သီးထျꩻ မွိုင်ꩻသောက်ꩻကိုသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ မတ်လာ(၁၁)နီꩻနဝ်ꩻ သိမ်ꩻလွေꩻ နယ်ႏမွိုင်ꩻပွဉ်၊ နယ်ႏမွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ၊ နယ်ႏမွိုင်ꩻပန်၊ နယ်ႏမောက်ꩻမုဲင်ႏ၊ နယ်ႏလင်ꩻခွိုꩻ၊ နယ်ႏလဲချား၊ နယ်ႏကိန်ꩻတောင်ꩻတွမ်ႏ နယ်ႏကိန်ꩻခန်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် အင်္ဂလိပ်ဗြိတိသျှစဲ့ꩻတပ်ရွုမ်ꩻချွုတ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏနယ်ႏညောင်ႏရွီႏ၊ မွိုက်ꩻသောက်ꩻကို လတ္တီတွဒ် ၂၀-ဒီဂရီ ၃၄-မိနစ်တွမ်ႏ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၈-ဒီဂရီ ၅၉-မိနစ်အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻတပ်ရွုမ်ꩻချွုတ်ယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻအမဉ်ꩻ'မွိုင်ꩻသောက်ꩻစတက်မင်းခံႏတပ်'နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ စဲ့ꩻဖဲ့ꩻအုပ်ချွုတ်ရေꩻဆဲင်ႏရာꩻ ရွုမ်ꩻယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ သွုံꩻလွေꩻဗꩻတွိုႏ နေင်ႏ ၁၈၉၀-ဗာႏ၊ လာစက်တင်ဘာကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ အရေꩻပဲင်ႏတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻအရာႏအဝ်ႏသားရွုမ်ꩻယို ပြောင်ꩻလွေꩻထိုꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဗြိတိသျှ ဂေါ်ရခါးတပ်စွုမ်ꩻ(၃)ကိုကထွာဒါႏ ဗိုလ်မှူးတန် အီတက်မင်းနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏလွေꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် သိမ်ꩻထူႏရေꩻတာႏဝွန်ႏခံႏနဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻသောက်ꩻခံႏတပ်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဆင်ကောင်ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ အထိုပေပေါင်ꩻ (၃၀၃၆)ကိုသွူ။ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းနဝ်ꩻ စတုရန်းမဲင်ႏ တထာႏဝရပ်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻကိုနဝ်ꩻ စဲ့ꩻအုံအဝ်ႏသော့ꩻခင်ႏလမ်း၊ စဲ့ꩻအရာႏသားအုံအဝ်ႏသော့ꩻ စဲ့ꩻလမ်းဖုံႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ တပ်အတာႏ ကလိုႏဒါႏ အံႏအွꩻရေꩻကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻဖြေꩻဗာႏ ဆေꩻမွိုင်ꩻသောက်ꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ထီနဝ်ꩻ တွောင်ဗာႏ အဝ်ႏဆင်ကောင်ကလင်ꩻလွဉ်ဒါႏ ထီခြောင်ကိုနဝ်ꩻသွူ။ တပ်အတာႏ ကလိုႏဒါႏ ဟူ၊ ဗွူကလာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ဆို့ꩻလွဝေင်ꩻညောင်ႏရွိီႏအသောင်ကိုဖုံႏသွူ။ ထာꩻလျားလာနဝ်ꩻ ယာလျားအဝ်ႏ ၉၅-ဒီဂရီဖါရင်ဟိုက်နဝ်ꩻသွူ။ ထာꩻခွꩻခိန်ႏ လာဒီဇင်ဘာကိုနဝ်ꩻ အခွꩻအဝ်ႏ ၄၀-ဒီဂရီဖါရင်ဟိုက်နဝ်ꩻသွူ။ တနေင်ႏအတာႏတွက်ချက်အလꩻ ခမ်းကလော့နဝ်ꩻ အဝ်ႏ ၄၀-လက်မတွမ်ႏ ၅၀-လက်မရပ်နဝ်ꩻသွူ။ မွိုင်ꩻသောက်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏအရေꩻပဲင်ႏနဝ်ꩻ ဟီးလ်ဘရန်းနဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငန်ႏရေꩻမှူးနဝ်ꩻ ကတဲမ်းဒါႏ (ဗမာပြည် ဂေဇက်ဟီးယား)လိတ်အုပ် ဂျေဂျီစကော့နဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏခြုဲင်းလွေꩻခင်ႏလမ်း ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ အစထွာဒျာႏ ညောင်ႏရွီႏနယ်ႏကို ခင်ႏလမ်းတထွောင်းနေနေသွူ။ နဝ်ထင်ꩻနဝ်ꩻ လစ်ꩻမဲင်ႏ၊ တွို့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမဲင်ႏရပ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကအီႏတယ်ႏဒါႏ အရေꩻပဲင်ႏရွုမ်ꩻယို ဝွေꩻသီးအီႏတဲႏဒျာႏ ဆꩻတွို့ꩻ၊ ဆꩻကွဉ်ႏ၊ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကောင်ဆောင်ႏ၊ ကောင်နာဖုံႏ အဝ်ႏခူလေပ်ခါꩻဒါႏ အခဝ်နဝ် ဖဲ့ꩻဆꩻနဝ်သွတ်ꩻ ခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏတဲႏထောင်ႏသော့ꩻဒါႏ တောင်ႏကီꩻဟံႏခင်ယို ထွားသေႏချောင်းသေႏချာႏထွူမꩻ တဲႏသော့ꩻဝေင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ တဲႏထောင်ႏစဝေင်ꩻခိန်ႏနဝ်ꩻ အရေꩻပဲင်ႏ အုံတာႏလမ်း၊ ပုလိပ်အရာႏသားတာႏလမ်း၊ တရာꩻရွုမ်ꩻ၊ အရေꩻပဲင်ႏရွုမ်ꩻတွမ်ႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻရွုမ်ꩻ၊ ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏဌာႏနရွုမ်ꩻ၊ အချုပ်ခန်ꩻ၊ ခမ်းသားထာꩻမာꩻဌာႏန၊ ညီႏလာႏခံႏခင်ႏလမ်း၊ တသီႏယွုံႏ၊ ထွားလိတ်တွိုက်၊ ကြေးနန်းရွုမ်ꩻ၊ ဗိုလ်တဲတွမ်ႏခမ်းသားထာꩻမာꩻဌာႏနဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏထီဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ(၄၇၁၂)နဝ်ꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏလောင်း ကတဲႏဒါႏဝေင်ꩻ ကောင်လောင်းနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယို ထွာအတန်သွတ်ꩻသွူ။ နီပေါနဲင်ႏငံႏကို ကောင်တဖြုံႏလောင်း ဝွေꩻသီးကတဲႏဒါႏ ဝေင်ꩻခတ္တမန္ဒူနဝ်ꩻ တတန်ထွꩻတဝ်း ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကပြောင်ꩻအုံဗာႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ ကွပ်ပွိုးမွိုင်ꩻသောက်ꩻဒေႏသကို ထာꩻဆော့ဖြားလွိုင်ႏ၊ စဲ့ꩻသားတွမ်ႏရွုမ်ꩻဝွန်ႏထံꩻသား တဖြာꩻထွူတဖြာꩻ ဆော့အာထာꩻ၊ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ ထာꩻဆော့ဖြားရောႏဂါႏသေ့ꩻသမ်းနွို့လꩻ ဦးနှောက်ကိုတဲင် သꩻဗားထန်ႏထာꩻတွော့ꩻ ခꩻချာခꩻငါဒျာႏဝင်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏလွဉ် မော့ꩻလွဉ်ဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻကောင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏရဲးခါꩻနဝ်ꩻထင်ꩻ ဗွေဗိတ်ထံနေးစွဉ်ႏ ဗွိုန်နုဲင်းတံꩻတွိုင်ꩻတဲင် ကောင်စျူစျူမော့ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူအဝ်ႏလေပ်စွဉ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထွာဝေင်ꩻညောင်ႏရွီႏနယ်ႏမော့ꩻထင်ꩻ၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻနဂယ်ႏမော့နဝ် နဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ အဝ်ႏအေးသာယာ မဉ်ႏထင်ႏလွဉ်တောင်ႏကီꩻနဝ်ꩻ တဖူꩻတန်အစေႏဖဲ့ꩻ ပေါင်းဖွိုႏဖွိုႏအရပ်ကိုနဝ်ꩻ ထီႏလွေꩻဗာႏ ကရင်မထီဖူꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကအီႏတဲႏဒါႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻခင်ႏလမ်း ဟံႏခင်ယိုနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်နဲင်ႏငံႏရေꩻအရာႏတန် ဟေးလ်ဒီဘရန်းနဝ်ꩻ ထီႏသဘော်ꩻကျရီးဝင်ꩻတဲင်တွော့ꩻ ဝေင်ꩻမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖို 'ဟေးလ်ဒီဘရန်း'နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဖူꩻတန်ယဗာႏဗာႏနဝ်ꩻ ဖန်ဟဲ့ꩻဖိုအမဉ်ꩻ'ဟေးလ်ဒီဘရန်းတဖူꩻ"အကျောင်ꩻ မတ်တန်ꩻလီꩻကို အဝ်ႏပါသော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို နေင်ႏ ၁၈၉၂-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ တဲႏစခန်းဒျာႏ မာꩻဟံႏကွက်ꩻ၊ မာꩻတဖူꩻ၊ မာꩻရွုမ်ꩻ၊ မာꩻလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၈၉၅-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းယို လုဲင်းငါႏတွော့ꩻ ဖန်းဖြယ်အုပ်ချွုတ်လွေꩻခန်းဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ်၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းအခဝ်ထင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို အရီးသွတ်ꩻ အုံအဝ်ႏရေꩻခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ထွာအစိုးရလမ်းတောႏကရိုꩻဒါႏ ကော်မရှင်နာခွန်တန်လမ်းနဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏဝေင်ꩻထွူ (၃)နေင်ႏဗွေမꩻ မာꩻဖေႏဆေꩻရဲဉ်ႏ အအဲဉ်ႏအလုဲင်း စတုရန်းကိုက်(၅၀) တထွန်ႏသေင်ႏ သꩻမီꩻဆေꩻနဝ်ꩻသွူ။ (ယိုခါ ဆေꩻတန်)။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ စေႏတီႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻကီကွဉ်ႏ ကောင်လောင်းနဝ်နဝ်ထင်ꩻထင်ꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻကောင်၊ ကောင်စျူ၊ ကောင်ဖိုးဥသဖ၊ ကောင်ဆျာခမောက်ꩻ၊ ကောင်မြစိမ်းကစ ကောင်ဖုံႏကအာငါႏအကို ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရာꩻစေႏတီႏယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏတဲႏခါꩻ ကောင်ဖိုးဥသဖလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ ရွှေဘုန်းပွင့်စေႏတီႏ ထူႏချာꩻချက်နဝ်ꩻ အဓိဋ္ဌာန်ႏနွို့သား အဝ်ႏလွဉ်သေႏသေႏ၊ ဆင်ႏဆင်ႏထီႏဗာႏ ဘုရာꩻရောင်ႏတောႏ၊ နွုမ်ꩻဗာႏ ဘုရာꩻစေႏတီႏထျꩻ အလွီးဟွမ်မျိုꩻ၊ မဉ်ႏတွိုႏဘုရာꩻထျꩻနဝ်ꩻ သꩻရောင်းခွꩻရျူႏဗာႏ၊ သူႏတောႏကောင်ꩻသီး ပွေါးထွားဖေႏ ကလွဉ်ပူႏဇောႏဘုရာꩻသားတဲင် အန္တရာယ်ႏကင်ꩻသျင်ꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဓာတ်ပေါင်ꩻစုစေႏတီႏယို တဲႏခါꩻကောင်မြစိမ်းလောင်းနဝ်ꩻသွူ။ (နဂါꩻကောင်လောင်း ဂဠုန်ႏဗေင်ႏ၊ ကဗေင်ႏဂဠုန်ႏ ဒေ့ꩻမစွုမ်ႏ၊ ဂဠုန်ႏအသွꩻ ဟဲ့ꩻဆင်ဗွာ၊ ဆင်ဗွာအဗွေႏ ဟဲ့ꩻမြစိမ်း)အကျောင်ꩻခရာႏယို အဝ်ႏတဲမ်းခါꩻ စေႏတီႏထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကတဲႏအွဉ်သားနဝ်ꩻ ငန်းဆေးဦးချစ်ထူးနဝ်ꩻသွူ။
ဘုရာꩻအုံထွိုင်ႏပုံႏတောႏယို အဝ်ႏဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ ကောင်လောင်း၊ ဗွေႏဘုရာꩻကျွꩻလွဉ်ပုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဉာဏ်ႏ (၃၁)ပေ၊ မဉ်ႏတဲက်ပါ ဘုရာꩻကျောင်ꩻနဝ်ꩻ (၄၅)ပေ၊ ကအဝ်ႏဒါႏစေႏတီႏယို နေင်ႏ ၁၂၅၉-ဗာႏကို ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ ရသေ့ꩻတန် ဦးခန္တီ လွဉ်တဲႏဖေႏဒျာႏသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၃၉-ဗာႏခိန်ႏကို ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻသိမ်တောင် လွဉ်မွဉ်းဖျင်ခါꩻတဲင် ယိုခါ ဘုရာꩻဝဲင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻတွိုက်၊ သိမ်ႏဖုံႏ အဝ်ႏစွုံႏလင်ႏခါꩻလဲဉ်းသွူ။
အောင်ႏတောႏမူႏစေႏတီႏယို အဝ်ႏအုံထွိုင်ႏတောႏမူႏစေႏတီဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻ ထာꩻပူႏလောင်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ စေႏတီႏထိုဖွိုႏ ၁၂-ပေယို ချꩻခါꩻလဲဉ်းသွူအွတ်ꩻရွီးတဲ့ ဗꩻယိုခါ ကတဲႏထွာတဝ်းဒွိုန်းနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၃၂၂-ဗာႏခိန်ႏ ဗွေႏဗွန်နရိန္ဒ၊ ပထမကျောင်ꩻတန်နဝ်ꩻ တဲႏခါꩻဖေႏ ကေႏညိုႏခရာႏစေႏတီႏတဆူႏနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏ စေႏတီႏမဉ်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ"တလွိုးစေႏတီႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻတန် ပြောင်ꩻဖန်ယင်း ဆုတောင်ꩻဗွေ အောင်ႏတောႏမူႏစေႏတီႏသွူ။
ရတနာဇေယျစေႏတီႏယို တဆူႏနဝ်ꩻ တဲႏပူႏဇောႏခါꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ အောင်လောင်းကို ထွာစခါနွို့သမဲင်ꩻ စေႏတီႏတဆူႏနေနေသွူ။ မြန်မာသက္ကရာဇ် နေင်ႏ ၄၇၄-ဗာႏခိန်ႏ ခွန်အလောင်းစည်သူ တဲႏခါꩻနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏနေင်ႏ ၁၂၇၁-ဗာႏခိန်ႏ ပထမကျောင်ꩻတန်ဗွေႏဗွန်တွမ်ႏ တေင်ꩻအုပ်တန် ဦးကျော့အုပ်သီး အွဉ်ငါမွဉ်းဖျင်ခါꩻယင်းနဝ်ꩻသွူ။
လွိုစေႏတီႏဆꩻကီယို (၇)ဆူႏ စေႏတီႏအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏနေကသွူ။ ဒုံဝါးပြားထျꩻ မြသပိတ်စေႏတီႏ၊ အုပ်ဖိုရပ်ကွက်ထျꩻ မြစက်ြာစေႏတီႏ၊ စောက်ꩻမူႏ(ကရင်မ)ထီဖူꩻထျꩻ ဆုတောင်ꩻဗွေစေႏတီႏ၊ အေးစေတီကျောင်ꩻထျꩻ ဘုရာꩻဗွာစေႏတီႏ၊ မုတဝဂူ ဗျည်း(၃၃)ဖြုံႏစေႏတီႏတွမ်ႏ စေႏတီႏအလင်ဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏအာနေကသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဘာႏသာႏရေꩻခင်ႏလမ်းအုံ
ဒုတိယကမ္ဘာႏစဲ့ꩻ ခါးလားကထွာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ဗွေႏဗွန်ကျောင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ ဘုရားကြီးအနောက်ကျောင်း၊ ကျောင်ꩻမင်္ဂလာရာမ၊ ကျောင်ꩻမဟာမြတ်မုနိအကို၊ အကျောင်ꩻကုန်ꩻသာႏ၊ မင်းကျောင်ꩻ၊ ကျောင်ꩻနဂါꩻပွတ်၊ ကျောင်ꩻကံဦး၊ ကျောင်ꩻသိမ်တောင်၊ ကျောင်ꩻအောင်မြေသာစည်၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦး၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံ၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီ၊ ကျောင်ꩻမင်းကွန်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ကျောင်ꩻပရိယတ္တိလိတ်သွဉ်တွိုက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ပထမကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင်၊ ကျောင်ꩻသိမ်တောင်၊ ကျောင်ꩻအောင်မြေသာစည်၊ ကျောင်ꩻအေးစေတီ၊ ကျောင်ꩻကံဦး၊ ကျောင်ꩻမြို့ဦး၊ ကျောင်ꩻဥတ္တရာရုံ၊ ကျောင်ꩻကုန်ꩻသာႏ၊ ကျောင်ꩻအောင်မင်္ဂလာ၊ ကျောင်ꩻမင်းကွန်းဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကျောင်ꩻခြွဉ်း-(၁၇၇)ကျောင်ꩻ၊ ခရစ်ယာန်ႏဘာႏသာႏကျောင်ꩻ (၈)ကျောင်ꩻ၊ အစ္စဘာႏသာႏကျောင်ꩻ(၇)ကျောင်ꩻ၊ ဟိန္ဒူဘာႏသာႏကျောင်ꩻ(၂)ကျောင်ꩻ၊ ဆိစ်ဟိန္ဒူဘာႏသာႏကျောင်ꩻ(၁)ကျောင်ꩻ၊ ဂေါ်ရခါးသူရဿတီႏကျောင်ꩻ(၁)ကျောင်ꩻ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကထင်ႏသျာꩻဒါႏ ကျောင်ꩻသာႏသနာႏကမ္မဋ္ဌာန်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻမဟာစည်သာႏသနာႏခင်ႏလမ်းရျူႏ၊ ကျောင်ꩻမိုးကုတ်ဝိပဿနာႏ၊ ကျောင်ꩻဓမ္မရတနာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏရပ်ကွက်ဖုံႏ
ကမ္ဘာႏစဲ့ꩻခါးလားကထွာ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ ရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻ တောင်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ကူညီကုန်းရပ်ကွက်၊ အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်၊ ဈေးပိုင်းရပ်ကွက်၊ ပင်လုံရပ်ကွက်၊ မြောက်ပိုင်းရပ်ကွက်၊ ကန်အရှေ့ရပ်ကွက်၊ ကန်အောက်ရပ်ကွက်၊ အစိုးရရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ အအဲဉ်ႏအလုဲင်းယို အင်္ဂလိပ်သိးအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ စတုရန်း (၁၂)မဲင်ႏ၊ နဲင်ႏငံႏရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ အုပ်ချွုတ်ကစ ဝွေꩻသီးအွဉ်ႏထွော့ခါꩻဒျာႏ ခင်ႏလမ်းဌာႏနပငါပရာꩻသွူ။ ဗွိုန်နုဲင်းဝင်ꩻတောင်ႏကီꩻအနေႏ အဝ်ႏပင်ႏလယ်ႏထီဆꩻကီ ပေပေါင်ꩻ (၄၂၀၀)ကအဝ်ႏဒါႏ ဝင်ꩻကလောꩻ၊ ပေပေါင်ꩻ (၄၅၀၀)ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻလွယ်လျမ်၊ ပေ(၅၂၀၀)ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻလွယ်မွေကိုဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အင်္ဂလိပ်သီးအွဉ်ႏထွော့ခါꩻ ကောင်လောင်းစဲ့ꩻတပ်စခန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနမ္မတူ
ဝေင်ꩻနမ္မတူ (အဲင်းကလေတ်: Namtu) (မန်း: နမ္မတူမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ္မတူကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနမ္မတူကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၁၃,၂၉၈)ဖြာꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနမ္မတူထျꩻနဝ်ꩻ ဗော်တွီး တောမ်ႏ နမ္မတူ ရွဉ်သတ္တုအောင်အဝ်ႏတဲင် အမိဉ်ꩻတန်တင်ႏသျာꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ နမ္မတူခြောင်နဝ်ꩻ ကာႏလင်ꩻဒျာႏ ဝေင်ꩻကဲဉ်နဝ်ꩻသွူ။ တောမ်ႏကာꩻတဖူꩻတန် အဝ်ႏသွုပ်ဆွိုက်ခါꩻ လားသျိုး တောမ်ႏ မန်ႏတလေꩻ နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏရပ်ကွက်ဖုံႏ
နေင်ႏ ၁၉၇၂-ဗာႏ တောႏလန်ႏရေꩻကောင်စီခေတ် နဲင်ႏငံႏတောႏငိမ်ꩻခွꩻတဲႏထောင်ႏရေꩻ အစိုႏရခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ဝွေꩻသီးအွဉ်ႏထွော့တသာယင်း ရပ်ကွက်ခြွဉ်း(၂၀)နဝ်ꩻသွူ။ ရပ်ကွက်မဉ်ꩻနဝ်ꩻ ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက်၊ မြို့မရပ်ကွက်၊ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်၊ ကံသာရပ်ကွက်၊ ကန်အောက်ရပ်ကွက်၊ ဈေးပိုင်းရပ်ကွက်၊ ပြည်တော်သာရပ်ကွက်၊ ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်၊ ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက်၊ ရေအေးကွင်းရပ်ကွက်၊ ညောင်ဖြူရပ်ကွက်၊ မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက်၊ သစ်တောရပ်ကွက်၊ လမ်းမတော်ရပ်ကွက်၊ အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏ နေင်ႏ ၂၀၁၀-ဗာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွိုယင်း ဘုရားဖြူရပ်ကွက်တွမ်ႏ ကန်ကြီးရပ်ကွက်တဲင် ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ရပ်ကွက်စုခြွဉ်း အဝ်ႏလွဉ်ဗာႏ (၂၂)ရပ်ကွက်နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနမ္မတူ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပန်သုဲင်း
ဝေင်ꩻပန်သုဲင်း ("ပန်သုဲင်းစျူကုတ်" လဲ့အဝ်ႏဟဲ့ꩻ) (အဲင်းကလေတ်: Pang Hseng/ Pan Saing, Kyu Koke and Kyu-hkök) (မန်း: ပန်ဆိုင်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ မူသယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏမူသယ်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဖြယ်အရန်း ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻပန်သုဲင်းကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻပန်သုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏခမ်းကူ ယူနန်ခမ်းနယ်ႏထျꩻတဲင် အဝ်ႏဒျာႏဝေင်ꩻမုံးကိုးဖဲ့ꩻတွို့ꩻ ဗော့ꩻညာꩻအဝ်ႏ (၂၅)ကီလိုမီတာ နဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၉,၅၃၀ ဖြာꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏရပ်ကွက်ဖုံႏ
ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယို ဖြယ်နေး အခဝ်နဝ်၊ အခဝ်ထာႏဝ၊ အခဝ်ထင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လိုꩻတန်လဲ့ အုပ်ချုပ်လွေꩻဗာႏနေး သွံခဝ်နဝ်ꩻသွူ။ မြို့မရ်ကွက်ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာအထာႏဝကိုသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏပွိုင်းရင်းခိန်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကုဲင်းမာꩻဒါႏ ခွန်စွုမ်ႏမော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ (ဒါဘာ)ပွယ်ꩻတဲင် နယ်ႏဗွေႏစောက်ꩻဖါးဖုံႏတွမ်ႏ ဝေင်ꩻအတန်အကဲႏသီးတာႏ တဲႏဖေႏဗာႏ အဟော်ပငါပရာꩻ၊ ဟော်ꩻကအဝ်ႏအာရာꩻအရပ်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ဖေႏ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်နုဲင်းနဝ်ꩻ ဗꩻထံစွဉ်ႏယိုခါနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏဗော့ꩻဒါႏ ဆေꩻတန်ခင်ႏလမ်းဖုံႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဈေးပိုင်းရပ်ကွက်သွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏဆေꩻထျꩻသောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဒုံဖုံႏအဝ်ႏရိုꩻလဲ့ တောင်ႏရွိုꩻ၊ ဓနု၊ ကလာꩻ၊ ခဲႏဖုံႏ အဝ်ႏအုံသော့ꩻနေနေသွူ။ အီႏတဲႏညောင်ရွှေဟော်တာႏ ဟဲ့ꩻလွဉ်လိုꩻအသောင်အရင်ꩻ ထာꩻမာꩻသားဖုံႏတဲင် အွဉ်ႏအုံဟော်ꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻသွူ။ ရပ်ကွက်မဉ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်ခါꩻခန်း ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက်ꩻ တဖူꩻတဲ့ ဖန်ခန်း ဆာစောမောင်တဖူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ညောင်ႏရွီႏထီကန်ႏယို ညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါႏပဲင်ႏဒျာႏတဲင် အင်္ဂလိပ်အစိုႏရနဝ်ꩻ ကွီသွူညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါးထျꩻတဲင် ဖြယ်ဖေႏခန်းထီ အခဝ်ထင်ꩻ ရပ်ကွက်သားတာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻပန်သုဲင်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏရပ်ကွက်ဖုံႏ
ညောင်ဖြူရပ်ကွက်ကို ဖြဝ်ꩻဒုံ၊ ဒုံဦးကြီးခမ်း၊ ဒုံညောင်ပင်သာ၊ ဒုံဟံႏဗွာထင်ꩻဖုံႏယို ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ ထွာတဒုံစီႏရိုꩻလဲ့ အဝ်ႏဗော့ꩻစပ်ဆွိုင်ꩻငါႏလို့တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻရောင်ခန်း ဦးကြီးခမ်းရပ်၊ ဦးကြီးခမ်း၊ ညောင်ပင်သာ၊ ဖြေဖြူရပ်ကွက်ဖုံႏယို ခြွဉ်းလို့ဝင်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်ခန်း ညောင်ဖြူစခန်းရပ်ကွက်နဝ်ꩻသွူ။ ကန်အရှေ့ရပ်ကွက်ဆꩻချာဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထီကန်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆေꩻမွူးဟာခိုႏခင်ႏလမ်းကို ထီကန်ႏအဝ်ႏတဗာႏ၊ အရှေ့ကွက်သစ်ခင်ႏလမ်းကိုတဲ့ ထီကန်ႏအဝ်ႏတဗာႏနေနေသွူ။ ကွပ်အဝ်ႏထီကန်ႏဆꩻငါဖဲ့ꩻတဲင်တွော့ꩻ ဟဲ့ꩻ"ကန်အရှေ့ရပ်"နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ခါးလားကတဲႏဝေင်ꩻခိန်ႏ ကအဝ်ႏထွူလဲင်းဒါႏ ဒုံငတ်ꩻဒုံအကို ဒုံတောင်ႏတီနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻကန်ရှေ့ရပ်ကွက်ကိုနေနေသွူ။ ဒုံရွာမနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ အဝ်ႏဟဲ့ꩻဒျာႏသွူ။ ကန်အရှေ့ရပ်ကွက်ကို တဖူꩻမဉ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ရွာမနဝ်တဖူꩻ၊ ရွာမထင်ꩻတဖူꩻနဝ်ꩻသွူ။
ကန်အောက်ရပ်ကွက်နဝ်ꩻ ကွပ်အဝ်ႏထီကန်ႏဆꩻဒွမ်ဖဲ့ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻ"ကန်အောက်ရပ်"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏဆေꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻ ဖိုးလေားဖုံႏချꩻကွန်ႏခင်ႏလမ်း၊ ဖိုးလောအုံပဆားခင်ႏလမ်းကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻနဂါꩻပွတ်ဆꩻငါ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ဂေါ်ရခါးစဲ့ꩻသားဖုံႏတာႏ တဲက်ဖေႏအံႏကွက်၊ မာꩻဖေႏဟံႏဂရံ၊ ကထူႏဒါႏ ပင်စင်စဲ့ꩻသားလမ်းအတာႏ တဲႏဖေႏပါ ဂေါ်ရခါးသူရဿတီမယ်တော်ကျောင်ꩻ ၁၉၃၆-နေင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
သစ်တောရပ်ကွက်ယို ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအစိုႏရခင်ႏလမ်းအုံသွူ။ ကတဲႏစ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻခိန်ႏ လောဒင်ႏကွန်ႏဖုံႏ ကလွေꩻဒါႏ တဖူꩻတန်ဆꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ တဲႏဖေႏခွန်တန်လမ်း၊ အရေꩻပဲင်ႏစူထောက်လမ်း၊ ဆရာႏဝွန်ႏလမ်း၊ တသီႏယွုံႏထွန်ႏထံꩻလမ်း၊ တဖူꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဝွန်ႏထံꩻသားလမ်းဖုံႏသွူ။ သစ်တောရပ်ကွက်နဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏထွာဒျာႏ တပုဲင်ႏခြံ၊ တပုဲင်ႏမွူးခင်ႏလမ်း၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းအစိုႏရတွယ်ႏအကွက်ꩻ တဲႏဖေႏအစိုႏရဝွန်ႏထံꩻသား ခင်ႏလမ်းအုံတာႏလမ်းဖုံႏတဲင် အဝ်ႏသစ်တောရပ်နဝ်ꩻ ထွာလွဉ်သစ်တောရပ်ကွက်နဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ထွာအလုဲင်းသွတ်ꩻရပ်ကွက်သွူ။
ပွိုင်းလဲင်ႏခါ ကံသာရပ်နဝ်ꩻ လမ်းငင်းအဝ်ႏကွို့ꩻသွံဆီရပ်လွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်ႏရွိုꩻဖုံႏ အုံအာအရပ်နဝ်ꩻကိုသွူ။ အလုပ်သမားရပ်ကွက်၊ တောင်မြေဖြူရပ်ကွက်တွမ်ႏ စကားကွက်သစ်ရပ်ကွက် ယိုသွံရပ်ကွက်နဝ်ꩻ စုခြွဉ်းဝင်ꩻ မူလကံသာကိုတဲင် ထွာလွဉ်ကံသာရပ်ကွက်နဝ်ꩻသွူ။ ကံသာရပ်ကွက်သားဖုံႏနဝ်ꩻ သဲင်ႏကျဲန်ႏတွင်ꩻ မာꩻလွေꩻပွယ်ꩻလောင်ꩻသွမ်ꩻ စွုမ်ႏနေင်ႏနေင်ႏ၊ ဝွေꩻသီးကကိုꩻကွယ်ႏဒါႏ ဘုရာꩻနီဆီသွစ်ꩻဆူႏ ကအဝ်ႏဒါႏ ကံသာဓမ္မာႏရွုံႏကိုနဝ်ꩻသွူ။
တောင်ပိုင်းရပ်ကွက်ယို တဲႏစဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻခိန်ႏကာႏ အဝ်ႏထွူလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖိုးဒင်ႏကွန်ႏတဖူꩻ (ယိုခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတဖူꩻ)ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တဖူꩻဖဲ့ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဝွန်ႏထံꩻသားလမ်းတွမ်ႏ ယဲ့ꩻစခန်ꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထီဖူꩻဟဝ်တဖူꩻ အဝ်ႏခါꩻတဲင် ရွှေတောင်ရပ်ကွက်၊ စိန်ပန်းရပ်ကွက်၊ ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက်၊ ရတနာသီရိရပ်ကွက်သာႏတာႏ ထူႏသဲင်ꩻထီ ထီဖူꩻနဝ်ꩻကိုသွူ။ တောင်ပိုင်းရပ်၊ ဒုံဖက်ꩻရဲးထင်ꩻ၊ ရွှေသူဌေးကုန်း၊ ဒုံပင်စင်တွမ်ႏ ဝါးပြားဖုံႏယို ခြွဉ်းဝင်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက်နဝ်ꩻသွူ။
အောင်ချမ်းသားရပ်ကွက်ကိုနဝ်ꩻ ကူညီကုန်းရပ်၊ ချမ်းသာကုန်းရပ်၊ ကံသာဦးရပ်၊ ရပ်တော်မူရပ်ဖုံႏ အဝ်ႏပါသော့ꩻသွူ။ မစ္စတာဂျေဂျီစကော့ မတ်တန်ꩻအလꩻ ဒုံကူလီ(Coolie Village)ကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ(၃၈)လမ်းအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏသွူ။ ပွိုင်းလဲင်းအဝ်ႏသော့ꩻနေက ဝေင်ꩻနယ်ႏညောင်ႏရွီႏကိုသွူ။ ရပ်နဝ်ꩻအကို ဒုံသားဖုံႏနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏလိုꩻမုရေꩻကိစ္စယို ထွူႏထွူႏတွုမ်တွုမ် သောင်ႏသာကျိုꩻစာꩻမာꩻတဲင်တွော့ꩻ မြန်မာခမ်း ထွိုင်ႏလꩻလွစ်တခြင်ရေꩻထွူ ဒုံယို ဟဲ့ꩻလွခန်း"ကူညီကုန်း"နဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုယို ဖြဝ်ꩻခမ်း၊ စောက်ꩻတနျာႏခမ်းကိုဖုံႏ ကအဝ်ႏအုံဒါႏ စောက်ꩻဖါးတွမ်ႏရွဉ်ဘဏ္ဍာႏသားသီး ဟော်နန်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။၊ ဟော်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မောက်ꩻမုဲင်ႏဟော်၊ မွိုင်ꩻပန်ႏဟော်၊ ရုဲင်ꩻခါးဟော်၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻဟော်၊ ကိင်ꩻတုံဟော်၊ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻဟော်၊ မွိုင်ꩻပွဉ်ဟော်၊ မွိုင်ꩻနောင်ဟော်၊ မွိုင်ꩻကွိုင်ဟော်၊ မွိုင်ꩻပြုဲင်ꩻဟော်၊ ကန္တာရဝတီဟော်၊ ပင်လောင်ꩻဟော်၊ ပင်မီဟော်၊ စကာꩻဟော်၊ စကွယ်ဟော်၊ မိုင်းစိတ်ဟော်၊ နောင်ပုလဲဟော်၊ မုဲင်းသျူးဟော်၊ ဟိုပုံꩻဟော်၊ ဝန်းသိုဟော်၊ ကျေးသီးဟော်၊ နောင်မွန်ဟော်၊ ဘန်းယေန်ႏဟော်၊ မိုးမိတ်ဟော်၊ တောင်ပိုင်းဟော်၊ တောင်သန္နီဟော်၊ ဘော်ခလဲဟော်၊ သီပေါဟော်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆေꩻတောင်ႏကီꩻ
ဆေꩻတောင်ႏကီꩻယို ပွိုင်းလဲင်ႏ ကဲက်ငတ်ꩻဆီဟံႏဝဲင်ꩻကို ဆို့ꩻတထွန်ႏသေင်ႏ သꩻမီꩻထွာဆေꩻရဲဉ်ႏလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ပွိုင်းလဲင်ႏဖြဝ်ꩻခမ်းကို ဖြဝ်ꩻစောက်ꩻဖါးဝေင်ꩻတန် ကွတ်ꩻဝေင်ꩻ ဆေꩻနီꩻယို ထွာတလဲင်ႏချင်ꩻ တနီꩻချင်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻဖြဝ်ꩻဝေင်ꩻကွတ်ꩻဆေꩻသွူ။ ၁၉၅၀-နေင်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို အဝ်ႏဒျာႏကြွို့ꩻမြို့မဆေꩻ တဆေꩻလွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻပေႏ-ဆေꩻနဝ်ꩻတန် မဉ်ႏရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။ ယိုခါ လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ ထွိုင်ႏအာလွဉ်တဲင် ဆေꩻတန်လွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း ဆေꩻတန်ထျꩻ တဖူꩻသောင်ဖုံႏယိုတဲ့ ဆေꩻပေႏဖုံႏ အဝ်ႏဗွေလွလဲဉ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ပွိုင်းလဲင်ႏနဝ်ꩻ ကဒင်ႏကွန်ႏယို အာႏကွိုꩻအာဒျာႏဖိုးလေား၊ သေလေားဖုံႏတဲင် ဖိုးလေား၊ သေလေားဖုံႏ ကဲဉ်းအာအာ အုံပဆားဒျာႏ သေင်ႏမွူးဆꩻလနဝ်ꩻသွူ။ ဆေꩻတန်တောင်ႏကီꩻယိုတဲ့ အဟေ့ꩻဟဝ် တွန်းဟွိုင်ꩻမွူးတန် ငတ်ꩻမွူးအဝ်ႏနေနေသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းကို ဆေꩻကဲဉ်းအာအာနဝ်ꩻ တွမ်ႏတွန်းဟွိုင်ꩻမွူးယို တကင်ꩻတဝ်းလွတင်ꩻဖုံႏသွူ။
ဆေꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွန်းဟွိုင်ꩻမွူးတန်အဝ်ႏတမွူး၊ တွန်းဟွိုင်ꩻမွူးတန်ဆꩻလနဝ်နဝ်ꩻ ဂေါ်ရခါးနေင်းထီနွိုးဆဲင်ႏ အဝ်ႏတဆဲင်ႏ၊ ဆဲင်ႏနဝ်ꩻကို ဖိုးနဲဉ်းထီစဲစ်စဲစ်တွမ်ႏ ချာပါတီလꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ အုံဝဲင်ꩻဆဲင်ႏကို အွꩻနေင်းထီ တွိုင်ႏပင်ႏလို့ဝင်ꩻ အဖြေꩻအစာကိစ္စနဝ်ꩻသွူ။ ဆေꩻဆꩻထင်ꩻ တွန်းဟွိုင်ꩻမွူးတန်ဆꩻလနဝ်ꩻ ဦးစုဒဲဉ်ဆဲင်ႏအဝ်ႏနေနေသွူ။ ဆေꩻဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻတွမ်ႏဆꩻတွို့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ တွုန်းဟွိုင်ꩻမွူးတန်အဝ်ႏသွူ။ တွုန်းဟွိုင်ꩻမွူးဆꩻလနဝ်ꩻ ပြူးဆဲင်ႏ၊ ကဝ်ႏဆဲင်ႏ၊ အကျော်ဆဲင်ႏဖုံႏသွူတကာႏတဝ်း ဖိုးကွန်ႏ၊ ဖိုးလေားဖုံႏ ဖြေꩻစာခင်ႏလမ်း၊ ထွာအုံပဆားခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ဆေꩻတောင်ႏကီꩻယို အဝ်ႏတဖူꩻဆွုမ်ႏခါႏ လစ်ꩻဖဲ့လစ်ꩻနားကိုနဝ်ꩻသွူ။ ဆꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ တဖူꩻတန်၊ ဆꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ကုန်ႏသယ်ႏတဖူꩻ၊ ဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးတဖူꩻဟဲ့ꩻ စဝ်စံထွန်းတဖူꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဆေꩻဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ကာꩻတန်တဖူꩻလွေꩻညာꩻအဝ်ႏနေသွူ။ တဖူꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏဟဲ့ꩻ လမ်းကျမ်လမ်းလဲ့ ယိုခါဟဲ့ꩻဖန်တော "တစ်ပင်ရွှေထီး"တဖူꩻသွူ။
ဆေꩻတောင်ႏကီꩻ လစ်ꩻဖဲ့ꩻလစ်ꩻနားယို အဝ်ႏရဲးခါꩻနေးတွမ်ႏပသီႏထွန်ႏ၊ ပသီႏထွန်ႏအရွယ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏတမတ်ရပ်၊ အထိုနဝ်ꩻ ထိုကယ်ꩻထဲင်း လိုꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ၊ အနာနဝ်ꩻ မာꩻစျူခါꩻနေးသွူ။ ဟန်ႏအိုသဉ်ဟန်ႏအိုလာႏယို ငတ်ꩻနီꩻတလဲင်ႏဆေꩻနီꩻမꩻ ဖြေꩻလꩻသွူ။ ဆေꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻတွမ်ႏ ဆꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ခင်ႏလမ်းလုဲင်းတဲင် ထွာအွဉ်ႏအုံပဆားဖိုးလေားတာႏသွူ။ အဝ်ႏထီဖူꩻတဖူꩻကနွို့လွေꩻဒါႏ ဆေꩻတန်တွမ်ႏဆေꩻမွူးဟာခင်ႏလမ်း တဖူꩻသောင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖိုးလေားဖုံႏ အုံပဆားဆောင်းခင်ႏလမ်းနေနေသွူ။ ဆေꩻကိုနဝ်ꩻ စာကွန်ႏအမျိုꩻမျိုꩻ၊ ဆေꩻခင်ႏလမ်းအကဲဉ်ရပ်နဝ်ꩻ စာလွဟန်ႏအိုသဉ်ဟန်ႏအိုလာႏ၊ အအံႏအအွꩻဆဲင်ႏဖုံႏ၊ ဒဲဉ်ဆဲင်ႏဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒဲဉ်ကြူးရော်ꩻတွမ်ႏဟန်ႏထပေႏဆဲင်ႏ၊ ဒဲဉ်ထော့ꩻယာႏဆျာႏဆဲင်ႏတွမ်ႏ မန်းနောင်မုန့်ဟင်းခါးဆဲင်ႏဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထိုꩻဖူꩻကျော် ထိုꩻဖူꩻကြူး၊ ဒဲဉ်ထိန်ꩻ၊ ခေါဝ်းပုတ်ꩻ၊ ပဲလော်ဆဲင်ႏဖုံႏတဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ ဆေꩻနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ ဒုံသားအမျာꩻဖုံႏ ခွဲးကျုံႏဝင်ꩻခင်ႏလမ်းတဗာႏနဝ်ꩻသွူ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို တဖူꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို အင်္ဂလိပ်သီး ကအုပ်ချွုတ်ခိန်ႏခါႏတွင်ꩻတွမ်ႏ လꩻထွူလွစ်တခြင်ရေꩻခိန်ႏ ကမာꩻထွူသမျ တဖူꩻအမဉ်ꩻဖုံႏယို အီႏဒင်ႏနယ် ထေနယ်ဖေႏလွေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဇောတိကတဖူꩻယိုခါနဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်သီးဖန် (STERLING RORD)၊ ရေထွက်ဦးတဖူꩻယို အင်္ဂလိပ်ဖန် (GRAHAM ROAD)၊ ကုန်ႏသယ်ႏတဖူꩻယို အင်္ဂလိပ်သီးဖန်ဖေႏ (MERCHANT ROAD)၊ တပင်ရွှေထီးတဖူꩻယို ဟဲ့ꩻ(BROADWAY ROAD)၊ ပန်းသေးဗလီတဖူꩻယို ဟဲ့ꩻ(MOSQUE ROAD)၊ မင်းရဲကျော်စွာတဖူꩻယို ဟဲ့ꩻ(POLICE ROAD)နဝ်ꩻသွူ။ ရေမဲ့တဖူꩻယို (FORCARTY ROAD)၊ ဘုရင့်နောင်တဖူꩻယို (MESSION ROAD)၊ တူးမြောင်းတဖူꩻယို (CANA ROAD)၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတဖူꩻယို (MAIN ROAD)၊ သပြေလမ်းစာကြည့်တိုက်တဖူꩻယို (CLUB ROAD)၊ ယေန်ႏငဲရေꩻပျꩻတွိုက်တဖူꩻ အလီးနဝ်ယို (RESIDECY ROAD)၊ ကနွို့လွေꩻအစိုႏရလမ်းတောႏ တဖူꩻနဝ်ꩻ (COULCIL ROAD)၊ ရှုမျှော်ခင်းတဖူꩻယို (MOUNT ROAD)၊ ယိုခါ ပဝတရွုမ်ꩻဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻတဖူꩻယို (HIDDE BRANDT ROAD)၊ လိုꩻမူႏတသီႏယုံႏဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻတဖူꩻယို (SCOTT ROAD)၊ ယိုခါ အရှေ့မြို့ပတ်တဖူꩻယို (EASSTERNVIRCUKAR ROAD)၊ အနောက်မြို့ပတ်တဖူꩻယို (WESTERN CNCIRCULAR ROAD)၊ ရေးအေးကွင်းဝိုင်း ဘုရာꩻကျောင်ꩻဆꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻတဖူꩻယို (REST HAVEN ROAD)ဟဲ့ꩻဖန်လွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ကဖေႏအမဉ်ꩻမန်းတဖူꩻနဝ်ꩻ တောင်ပိုင်းရပ်ကွက်ကို ဘုန်းကြီးတဖူꩻ၊ ဟော်ကုန်းရပ်ကွက်ကို စော်ဘွားတဖူꩻ၊ မြို့မတဖူꩻတွမ်ႏ ငွေခွန်မှူးတဖူꩻ၊ တောင်မြေဖြူကုန်းရပ်ကွက်ကို ဘုရားကြီးတက်တဖူꩻ၊ ကန်အောက်ရပ်ကွက်ကို နဂါႏပွတ်ကျောင်ꩻတဖူꩻ၊ ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကို ဆာစောမောင်တဖူꩻ၊ ကန်အရှေ့ရပ်ကွက်ကို ရွာမတောင်တဖူꩻ၊ ရွာမမြောက်တဖူꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ သင်ႏခဲင်ꩻဖုံႏ-
ခါးလားကတဲႏဝေင်ꩻ အဝ်ႏထွူသင်ႏခဲင်ꩻဖုံႏ- (၁) ဒုံမွဉ်ခြဲင်ထျꩻ သင်ႏခဲင်ꩻ (ယိုခါ ဝါးပြားသင်ႏခဲင်ꩻ) (၂) ဒုံဟံႏဗွာထျꩻ သင်ႏခဲင်ꩻ (ယိုခါ အဝ်ႏဗော့ꩻဗောဓိကုန်း) (၃) ဒုံဦးချယ်ထျꩻ သင်ႏခဲင်ꩻ (ယိုခါ စဝ်စံထွန်းဆေꩻခင်ႏလမ်း) (၄) ဒုံပင်ႏလုံတွမ်ႏဒုံတောင်ႏတီခင်ႏလမ်း (ယိုခါ အဆုတ်ဆေးရုံ)။
စဲ့ꩻခေတ်ထွူ ဗꩻယိုခါ ကသုံꩻလွေꩻဒါႏ သင်ႏခဲင်ꩻဖုံႏ
(၁) ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏမြို့မသင်ႏခဲင်ꩻ (၂) ခရစ်ယာန်ႏသင်ႏခဲင်ꩻ (၃) မူစလင်သင်ႏခဲင်ꩻ (၄) ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏဝါးပြားသင်ႏခဲင်ꩻ (၅) ဟိန္ဒူသင်ႏခဲင်ꩻ (၆) ဘုရင်ဂျီသင်ႏခဲင်ꩻ (၇) ခဲႏသင်ႏခဲင်ꩻ (၈) ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏသာႏလစ်ꩻမဲင်ႏသင်ႏခဲင်ꩻ (၉) ခဲႏလစ်ꩻမဲင်ႏသင်ႏခဲင်ꩻ (၁၀) ခမ်းရင်ꩻသားပေါင်ꩻစွုမ်ႏသင်ႏခဲင်ꩻ (သင်ႏခဲင်ꩻအဗာႏယို ထူႏသုံꩻလွေꩻ တဲႏစကယားကုဲင် တောင်ႏကီꩻမြို့မသင်ႏခဲင်ꩻခိန်ႏကာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကီု ကထေဒါႏ လိတ်လွီးလယ်ႏတွမ်ႏဂျာနယ်
(၁) ခွန်ခမ်းခေါင် အွဉ်ငါကထေဒါႏ ခေတ်မှီရှမ်းပြည်လိတ်လွီးလယ်ႏ (၂) ဦးချစ်မောင် အွဉ်ငါကထေဒါႏ ဒို့ပြည်နယ်လိတ်လွီးလယ်ႏ (၃) ဦးအုန်းဖေ အွဉ်ငါကထေဒါႏ ရှမ်းပြည်နယ်အောင်လံဂျာနယ် (၄) ဦးထွန်းဖေ အွဉ်ငါကထေဒါႏ ရှမ်းပြည်နယ်ဂျာနယ် (၅) ဦးတင်ကိုကို အွဉ်ငါကထေဒါႏ ရှမ်းပြည်နယ်ရောင်ခြည်ဂျာနယ် (၆) ဦးစစ်စံ အွဉ်ငါကထေဒါႏ ရှမ်းပြည်နယ်ရောင်ခြည်ဂျာနယ် (၇) ဦးချစ်လုံး ဦးစံအောင် အွဉ်ငါကထေဒါႏ ငါးရက်ဈေးလိတ်လွီးလယ်ႏ (၈) ဦးစောမိုးကြည်၊ ဦးချစ်လုံး အွဉ်ငါကထေဒါႏ ရှမ်းပြည်လိတ်လွီးလယ်ႏ၊ ရတနာဂျာနယ်တွမ်ႏ ရှမ်းပြည်ရောင်ခြည်နဝ်ꩻသွူ။
တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကို ပညာႏရေꩻ
တဲႏစနေင်ႏ ၁၈၈၇-ဗာႏ၊ ဗꩻလွေꩻ ၁၉၀၀-ဗာႏခိန်ႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ပညာႏရေꩻ အတဲမ်း အဟော်ꩻ အတွက်နဝ်ꩻ အာႏကွိုꩻဒျာႏ ဗွေႏဗွေႏကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖါး၊ ဝေင်ꩻအကဲႏ၊ ခွုမ်ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏ၊ စောက်ꩻဖါးလိုꩻသီး ပိုလီꩻပညာႏရေꩻတာႏ ခြဲ့ꩻဟံႏနယ်ႏအင်္ဂလိပ် ဗွောင်ဖေႏစောက်ꩻဖါးပိုလီꩻသီး လိတ်အိမ်ကျောင်း ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို နေင်ႏ ၁၉၀၁-ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒျာႏအင်္ဂလိပ်ကျောင်ꩻအုပ်တွမ်ႏ ဆရာႏဖုံႏလွုမ်ꩻသွူ။ ညောင်ႏရွီႏစောက်ꩻဖါး စဝ်ရွှေသိုက်၊ မွိုင်ꩻပွဉ်စောက်ꩻဖါး စဝ်စံထွန်းသီးတဲ့ အဝ်ႏထင်ႏသွဉ်ဗာႏလိတ် အိမ်ကျောင်းနဝ်ꩻကိုတဲင် ထွာကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ကျောင်ꩻသားနေနေသွူ။ ပေါင်းဗွိုန်နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အမေႏရိကန်ႏဘက်တစ် ခရစ်ယာန်ႏကျောင်ꩻတကျောင်ꩻတဲ့ တဲႏခါꩻဗိုလ်ချုပ်ရုတ်တောင်ꩻကအဝ်ႏယိုခါ လင်ႏလမ်းနဝ်ꩻကို နေင်ႏ ၁၉၁၀-ဗွေခိန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ထွာအမေႏရိကန်ႏပျုသာႏသနာႏခင်ႏလမ်းကျောင်ꩻ တကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻအုပ်နဝ်ꩻ ထွာမစ္စတာရှပ်ဂရန်သီးတဖူးဝေး၊ ကျောင်ꩻဆရာႏတန်နဝ်ꩻ ထွာဆရာႏထုတ်၊ ဆရာႏထုတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာတဲမ်းလိတ်ဆရာႏ သော်တာဆွေတမက်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အဝ်ႏကျောင်ꩻနဝ်ꩻထန်ႏသားနဝ်ꩻ ဦးတင်အေး၊ ဦးဘိုးရီ၊ ဦးဖေခင်၊ ဦးဘစံ၊ ဦးအုံးဖေ၊ ဒေါက်တာဘမောင်၊ ဦးထွန်းရင်လော၊ ဦးစံအောင်သီးနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၃၀-ခိန်ႏခါႏ အောင်ႏအေဘီအမ်ကျောင်ꩻ ခွဲꩻဖြယ်ခန်း ဟာဒါမစ်လိုꩻမူႏကျောင်ꩻခွဲꩻတကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကျောင်ꩻနဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻထွာခမ်းရင်ꩻသား ခရစ်ယာန်ႏအရန်းထိုကျောင်ꩻ ယိုခါ အမတ်(၄)အရန်းထိုကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ ဘော်လုံးကွင်ꩻဆꩻထဲ့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဘရင်ဂျီအရန်းထိုကျောင်ꩻ ယိုခါ ထွာအမတ်(၃)ကျောင်ꩻအဝ်ႏခါꩻနေနေသွူ။ မြို့မရပ်ကိုနဝ်ꩻ ဆရာမောင်ကျောင်းဟဲ့ꩻ ခရစ်ယာန်ႏကျောင်ꩻတကျောင်ꩻလဲ့ အဝ်ႏ၊ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻဆꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻ မေႏသွာႏရဲဉ်ႏဆꩻနဝ် စိန်ပန်းရပ်ကွက် ဆꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻတွမ်ႏ အနောက်မြို့ပတ်တဖူꩻထျꩻနဝ်ꩻ ဆရာငြိမ်းဗုဒ္ဓဘာႏသာႏကျောင်ꩻတဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။ လꩻထွူလွစ်တခြင်ခိန်ႏမꩻ ကျောင်ꩻအမက၊ ကျောင်ꩻအလက၊ ကျောင်ꩻအထက၊ ကောလိပ်၊ နယ်ꩻပညာႏတက္ကသိုလ်ႏ၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ႏ၊ တောင်ႏကီꩻတက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ ဗွောင်လွဉ် သွဉ်လွဉ်ခန်းဒျာႏ ကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
ငဝ်းအွဉ်ႏသဝ်ꩻအနေႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယိုနဝ်ꩻ ထွာခြဲ့ꩻဟံႏအင်္ဂလိပ်သီး တဲႏဖေႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းစောက်ꩻဖါးဖုံႏ၊ ဝေင်ꩻအကဲႏတန်၊ ရွဉ်ဘဏ္ဍာႏခွန်တန်ဖုံႏ ဩဇာႏအာႏဏာႏအဝ်ႏအာခင်ႏလမ်း၊ ခြဲ့ꩻဟံႏနယ်ႏသားတာႏ ဟံႏတွောင်းတွမ်ႏကောင် ခွဲꩻသွီႏအုပ်ချုပ်ရေꩻယို တစူꩻလွတဝ်းတဲင် ဖေါႏထန်ႏဆန္ဒ ကွီခွင်ꩻခင်ႏလမ်း၊ ခမ်းပေါင်ꩻဗူႏ မျန်မာခမ်းရင်ꩻသားအချင်ꩻချင်ꩻ ဖေႏနေးကရက်ပဲင်ꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ကချꩻလင်ꩻဖေႏလွောင်ႏဗူႏရေꩻအွတ်ꩻရွီးခင်ႏလမ်း၊ ခမ်းရင်ꩻသားပေါင်ꩻစွုမ်ႏ၊ ဘာႏသာႏပေါင်ꩻစွုမ်ႏယို ခွꩻလျားဗွိုန်ပီ အုံညီꩻဒျာႏဝင်ꩻ တွမ်ႏသꩻခွꩻခွꩻခင်ႏလမ်းတဲင် ကဝ်ႏအိန်ခေꩻကလွိုင်ႏကွုန်ꩻဒါႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻယို မျန်မာခမ်းကို ထွာအတရေꩻသွတ်ꩻ၊ အကြောင်းသွတ်ꩻဝေင်ꩻ၊ ထွူတကာႏတဝ်း သမ်းလꩻပါထဲင်းကဆုꩻ အာဆီယံနဲင်ႏငံႏကို ထွာအတရေꩻသွတ်ꩻ၊ အကြောင်းသွတ်ꩻဝေင်ꩻဆုꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထူႏဂုဏ်ႏတဲမ်းဒင်ႏနယ်ဗာႏ ဟော်ꩻလိတ်သီးနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဟွာႏခေ့ꩻခင်ႏအကျိုꩻ
လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ "အာရောဂျံ ပရမံ လာဘံ"ကရိုꩻဒါႏ ပါဠိဘာႏသာႏငဝ်းအလꩻ "အုံဟဝ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻနဝ်ꩻ လာဘ်မျတ်တပါꩻ"သွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကအုံဟဝ်ခြွိုင်ႏသန်ꩻနဝ်ꩻ နီအီႏအုံအဝ်ႏအံႏအွꩻလွေꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ နီအီႏကျင်ꩻသုံꩻလွောက်ꩻနာႏလွဉ်ꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ လိုꩻတသေကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။ ကတသေကြွို့ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ ကွပ်တမဲန်သေတဝ်းသွူ။ လိုꩻခမ်း လိုꩻဘဝ အရေꩻအမျိုꩻမျိုꩻအကို ပညာႏရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻ၊ ဘာႏသာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ-စတဲင် အရꩻနုဲင်းယိုဖုံႏနဝ်ꩻ လိုႏသေနာႏ၊ လိုႏဒါႏ၊ လိုႏလိန်ႏမာႏစွဉ်ႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ကွယ်ႏတွော့ꩻ ဖေႏကသေ၊ ဖေႏကဒါႏ၊ ဖေႏကလိန်ႏမာႏနဝ်ꩻ လိုꩻသီးတကျိုꩻစာꩻကြွို့ꩻတဝ်းသွူ။
လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ တနီꩻထာꩻသေခိန်ႏ (၁၂)နားရီႏအကို အရေꩻတစွိုးစွိုး တမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ တလꩻတဝ်းတွော့ꩻ လို့ခြေင်အခိန်ႏ၊ လို့ခြေင်ဗော့ꩻ ဒဲန်လွုမ်ꩻလဲ့အဝ်ႏသွူ။ တနီꩻတာႏ လိုꩻကတလꩻတဝ်း ထာꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ မွူးနီꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပက္ခဒိန်ႏကိုနဝ်ꩻ ရိုꩻခန်းမွူးနီꩻဟဝ်၊ မွူးနီꩻထွန်ꩻတယဝ်း ဝွေꩻအတာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻတဟဝ်တဝ်း၊ ထွာဒျာႏ ပျဿဒါးမွူးနီꩻသွူ။ လိုꩻသီးနမ်းခန္ဓာႏယိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏစက်တဖြုံႏနဝ်ꩻဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ စက်သီးယိုနဝ်ꩻ စက်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း၊ ဝွေꩻတာႏဝွန်ႏ ဝွေꩻထာꩻမာꩻယို ဝွေꩻဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻ အခြွိုင်းအမျိုꩻမျိုꩻ အခြွိုင်းပေႏ၊ အခြွိုင်းတန်၊ အခြွိုင်းတလောင်ꩻဖုံႏယို မီႏဟဝ်လို့မꩻ မာꩻနွောင်ꩻထာꩻမာꩻအတွိုင်ꩻ လိုꩻသီးယိုလဲ့ ကအဝ်ႏလွေꩻနွောင်ꩻသဲင်ꩻနွောင်ꩻ၊ အုံထွိုင်ႏအုံလင်ꩻနွောင်ꩻ၊ လိုပ်ꩻနွောင်ꩻမာꩻနွောင်ꩻနဝ်ꩻ နမ်းခန္ဓာႏတဗာႏလုမ်း တဲႏတဝီးနာ ဗꩻလင်ꩻခင်ႏယာꩻ အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ အခြွိုင်းကားကအဝ်ႏယို မီႏဟဝ်လို့မꩻသွူ။ လိုꩻသီးနမ်းခန္ဓာႏယို အခြွိုင်းဟဝ်လို့နေနေလွုမ်ꩻလဲ့ တမာꩻနွောင်ꩻတဝ်းဒွိုန်းထာꩻမာꩻ၊ ဖေႏကမာꩻနွောင်ꩻထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ သော့ꩻဖေႏဗာႏဒွိုန်းအဆာႏ၊ အံႏဖေႏဗာႏဒွိုန်းအာဟာႏရဖုံႏ၊ အွꩻဖေႏဗာႏဒွိုန်းထီဖုံႏသွူ။ လိုꩻသီးယို နမ်းခန္ဓာႏ အာႏဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အာဟာႏရလွုမ်ꩻ၊ ထီလွုမ်ꩻ တလိုမ်းကိုမ်ႏတဝ်း၊ အံႏဖေႏပါဒွိုန်း တသီႏအာႏဖုံႏသွူ။ တသီႏအာႏကရိုꩻဒါႏ ငဝ်းယိုနဝ်ꩻလဲ့ ငဝ်းသာႏမညဒျာႏတဲင် ဝိသေသအနေႏ ပဉ်စွိုးပဉ်မွိုꩻနဝ်ꩻ ဆွတ်ꩻအာႏ၊ တသာႏဖြွီꩻအာႏ၊ ကနောက်ꩻအာႏ အဝ်ႏယင်းအစွိုးစွိုးသွူ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကထွာအာႏအဝ်ႏ၊ အာႏတလာလိုꩻတဖြာꩻ၊ ဖေႏကထွာလိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻဟဝ်တဖြာꩻနဝ်ꩻ ခွိုင်းကားတဲင် ကလိုႏအပ်ဒါႏ အာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို မီႏဗွေစွုမ်ႏမꩻသွူ။ အခြွိုင်းအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို မီႏဗွေစွုမ်ႏမꩻသွူ။ အခြွိုင်းတမျိုꩻမျိုꩻလဲ့ မီႏတဟဝ်တဝ်း၊ ကလိုႏအပ်ဒါႏ အာႏအမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို မီႏတဗွေစွုမ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ထွာလဲန်းလိုꩻ တခြွိုင်ႏသန်ꩻတဝ်းသွူ။ လိုꩻသီးယို ဖေႏကထွာလိုꩻခြွိုင်ႏသန်ꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ အခြွိုင်းဟဝ်လို့နေးလွုမ်ꩻ၊ အာႏအမျိုꩻမျိုꩻဗွေစွုမ်ႏနေးလွုမ်ꩻ သံးတလꩻဖျင်တဝ်း၊ နမ်းခန္ဓာႏကို ကတလိုႏတဝ်း ဓာတ်ကုဲင်ဓာတ်လွို၊ တအွိုကုဲင်အလွီးကုဲင်ဖုံႏယို ဖေႏကထန်ႏထိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ပျုပျင်ႏဗာႏသွူ၊ ပျုပျင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ အေႏဗာႏ၊ ဆီႏဗာႏ၊ အွဉ်ႏထန်ႏဗာႏတသိုꩻ၊ အွဉ်ႏထန်ႏဗာႏတလီꩻ၊ ဒွူကြောင်းဗာႏတခြီႏဖုံႏသွူ။
နဝ်ꩻတွော့ꩻ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုနဝ်ꩻ လို့အငိုꩻ လို့တသီႏတမွေးတဝ်း၊ ခမ်ႏလို့အခိန်ႏတဆူးတဆင်ႏတဲင် ကထေထန်ႏ ကအွဉ်ႏထန်ႏအီနွောင်ꩻဒါႏ အတအွိုကုဲင်နယ်ꩻယို မဲန်တဲမ်းနယ်၊ မဲန်ဒေါ့ꩻနယ်ငါႏသွူ။ အနယ်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အလင်တမွေးတဝ်း၊ ဟွာႏခေ့ꩻခင်ႏအနယ်ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ မွူးဟာခိုႏ ပေါႏအီႏဗေင်ႏလဲ့ မာꩻစဝ်ႏထွူ နီကအဝ်ႏယမ်းဒါႏ အွတ်ꩻ(အင်္ဂတေ)၊ လုံးပျာꩻ၊ ပဲန်ဒါနဝ်ꩻတွော့ꩻ တွမ်ႏခင်ႏယာꩻခြူချာခြူငါထွူတဲင် အလွီးတအွိုလျား ဖေႏကထန်ႏလင်ꩻအွဉ်အွဉ် အွိုးခင်ႏယာꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူမꩻ မာꩻစဝ်ႏလုဲင်ႏခင်ႏခိုႏ (ခင်ႏမဲ့မာꩻကီနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကုဲင်ဒွိုန်း)၊ ပေါႏခင်ႏခိုႏစဝ်ႏသွူလဲ့ လင်ႏတပင်တွမ်ႏတပင် ပွစ်ချာငါဖေႏတဝင်ꩻ ခင်ႏခိုႏနဝ်ꩻသွူ။ ညစက္ကန်းသိုမ်ဆီရပ်ထွူနဝ်ꩻ မာꩻစဝ်ႏ(ထောက်ꩻစဝ်ႏ)လုဲင်ႏ ခင်ႏမဲ့နီပင်၊ ထောက်ꩻစဝ်ႏထွူနဝ်ꩻ ပွစ်ချာငါဖေႏတဝင်ꩻ၊ ထွူမꩻ ထောက်ꩻခင်ႏလောင်ꩻဖုံႏ၊ မာꩻစဝ်ႏထွူနဝ်ꩻ တပင်တွမ်ႏတပင် ပွစ်ဖေႏယင်းနေနေ၊ ထွူမꩻ ထောက်ꩻကီႏလေင်း၊ ထောက်ꩻထွူကီႏလေင်း ပထမတကောက်ꩻနဝ်ꩻ အုံပသာႏဒွိုန်း၊ ထွူမꩻ ထောက်ꩻထဲင်းကီႏလေင်း၊ ကထောက်ꩻကီႏလေင်းနဝ်ꩻ ထောက်ꩻဗဲင်းအဆေ့ꩻသွတ်ꩻ(၇)ကောက်ꩻ၊ အအာသွတ်ꩻ ထောက်ꩻတဆီရပ်နဝ်ꩻ လꩻလဲန်းဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူမꩻ နွို့လမ်းကို ဒွုတ်ꩻသဲင်ထိုꩻယင်းထီနဝ်ꩻ၊ ဒွုတ်ꩻသဲင်ထွူနဝ်ꩻ မဲန်ဗေင်ႏလဲ့ ဗေင်ႏလꩻလဲန်းသွူ။ မီႏမာꩻဖေႏနုဲင်းယိုစွုမ်ႏဟာဟာနဝ်ꩻ လꩻနွောင်ꩻအကျိုꩻတရာꩻ နုဲင်းလယိုဖုံႏသွူ။
ဟွာႏခေ့ꩻခင်ႏအကျိုꩻ
၆။ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ ဗေင်ႏထွိုင်ႏနဝ်ꩻလဲ့ မဲ့အေႏထန်ႏတဝ်း၊ မဲ့အေႏတူꩻတဝ်း မဲ့စောက်မဲ့စဲင်ႏကိုတဲင် မဲ့တခြင် အုံထာꩻစွုန်း၊ အုံထာꩻဟဝ်သွူ။
ဟွာႏခေ့ꩻခင်ႏနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻတရာꩻနုဲင်းကီယိုလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း၊ ရောႏဂါႏနုဲင်းဆꩻလယိုဖုံႏမီႏအဝ်ႏလဲ့ ဟဝ်သက်သာႏနွောင်ꩻအီပါသွူ။ ဆွတ်ꩻဆွုမ်ႏယော့ꩻ (လေးဘက်နာ)ရောႏဂါႏ၊ တငါဆာ၊ ပြွူယော့ꩻ၊ ပြွူဒွိုင်ရောႏဂါႏ၊ ယူးထင်ႏ(ကြွက်တက်)ရောႏဂါႏ၊ မဲ့ကြိုႏရောႏဂါႏ၊ မဲ့တမို့ရောႏဂါႏ၊ တလီꩻလျားခိုႏဟို့ꩻကို၊ တလီꩻလျားဆန်ထင်ႏတွော့ꩻ သီးမူꩻ၊ သꩻတနွော့ꩻ၊ သꩻတဖုံႏ စတဲင်ရောႏဂါႏဖုံႏ ဟဝ်သက်သာႏအီနွောင်ꩻသွူ။ မီႏအီႏဟွာႏခင်ႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ပသိမ်းအွဉ်ဗာႏ တျိုႏ(ကွဉ်ꩻ)ဖုံႏ၊ နီႏဖုံႏသွူတဲင် ဟွာႏထွူလဲ့ ဒွုတ်ꩻသဲင်ချာယင်းဗာႏသွူ။ ဟွာႏညညတဟာနဝ်ꩻ အကျိုꩻတထင်ႏသျာꩻတဝ်း၊ မီႏဟွာႏစွုမ်ႏဟာဟာမꩻစဲင်းသွူ။ ဟွာႏခင်ႏနယ်ꩻယိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမန္တလေꩻ မုဒြာတသီႏခန်ꩻ၊ ခမ်းရင်ꩻတသီႏဆရာႏ ကြည်လွင်မြင့် သုတေသန တဲမ်းထန်ႏကျောႏညာႏထွူတဲင် မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်အစောင်ႏစောင်ႏကို ဝင်ꩻအဝ်ႏတဲမ်းသော့ꩻကျောႏညာႏသံးလွေꩻဖေႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းသားခြွိုင်ႏသန်ꩻတာႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဝေင်ꩻနမ်သန်
ဝေင်ꩻနမ်သန် (အိန်းကလေတ်: Namhsan) (မန်း: နမ်ဆန်မြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ထင်ꩻ၊ ကျောက်မဲးခရဲင်ႏ၊ တအာင်း(ပလောင်း)နမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်သန်ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻတဖြိုင်ႏဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနမ်သန်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ တအာင်းပလောင်ဒေႏသ ဝေင်ꩻတန်တဲင် ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဒေႏသ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝေင်ꩻပန်းတောင်း
ဝေင်ꩻပန်းတောင်း (မန်း: ပန်းတောင်းမြို့) (အဲင်းကလေတ်: Pandaung) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ပဂိုꩻတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ပီခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်းတောင်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏပန်းတောင်း အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၃ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻအဝ်ႏ ၃၄၃၀ ဖြာꩻသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ထျꩻ ဝေင်ꩻပီဖဲ့ꩻနဝ် (၉)မဲင်ႏရပ်ကိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပဂိုꩻတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ
thumb|250px|ပိရမစ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အီဂျစ်လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏစခါသီး တင်ႏသျာꩻအီဒါႏ အမုဲင်ဒျာႏသွူ။ thumb|အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဟံႏနယ်ႏပုင်ႏ၊ Map of ancient Egypt, showing major cities and sites of the Dynastic period (c. 3150 BC to 30 BC) အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ (အိန်းကလေက်: Ancient Egypt) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အာဖရိကအခဝ်ထင်ꩻ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻ ပွိုင်းလဲင်ႏစခါဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဗူႏဒျာႏ အီဂျစ်ခမ်းထီခေတ်ယိုခါ ကအဝ်ႏဒါႏ နုဲင်းခြောင်အခဝ်ဒေါမ် တခဝ်လုမ်းကိုသွူ။ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏယိုနဝ်ꩻ တယ်ႏစ အရီးသွတ်ꩻ ဖာရိုခွန်ဟော်ခံꩻစိုး ဆလꩻကို ကအဝ်ႏဒါႏ အီဂျစ်အခဝ်ခိုႏတောမ်ႏ အီဂျစ်အခဝ်ဒေါမ်သား ခမ်းထီရေꩻအလꩻ အရီးသွတ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏအုံညီꩻနွောင်ꩻဒါႏဝင်ꩻ ဗီသီ ၃၁၅၀ ရပ်ခိန်ႏဒျာႏသွူ။ တယ်ႏနဝ်ꩻမာꩻငါ ရေင်ဗူႏနေင်ႏ ၃ ဗာႏအကိုကျာꩻ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ထဲင်းစွဉ်ႏသွူ။
အုံအဝ်ႏလွောက်ꩻလွဉ်ꩻဒါႏ နုဲင်းခြောင် ကောင်ခါႏဒေႏသ အသောင်အရင်ꩻတဲင် အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏ လွိုင်ႏကွုန်ꩻထင်ႏထိုꩻလွဉ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကောင်ခါႏဒေႏသကိုနဝ်ꩻ ကောပ်စွဉ်ႏ ဟံႏယာႏဗဲ့ꩻ ဟံႏယာႏဟဝ်ငါႏတဲင် တေင်ထိန်ꩻသိမ်ꩻခါꩻပါ ထီနောင်တဲင် သေင်ႏအဒီႏအရာႏကဝ်ႏဖုံႏ လွိုင်ႏပြန်ႏပြော်ꩻပါနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဖေႏကထွန်ꩻကာႏထဲင်းတာႏ စွဲးကမ်းကိုဖေႏနွောင်ꩻသမ်း လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏသွူ။ ကောပ်စွောန်ႏ သဘာဝအရွီးအခိုႏ လွိုင်ႏပြင်ꩻပြော်ꩻငါႏတဲင် အိုပ်ချုတ်ရေꩻသားဖုံႏ ထေခူႏပါ လုံးသတ္တုဖုံႏ၊ တဲမ်းထွင်ႏနွောင်ꩻပါ အစဝ်းခိင်ႏ နမ်းပဲင်ႏလိတ်အတဲမ်းဖြဝ်ႏဖုံႏ၊ တယ်ႏဆို့ꩻရေꩻ၊ လွူးမွေးရေꩻ၊ ဆို့ꩻရုဲင်ꩻရေꩻ စတဲင်ပရောစဲစ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ဖေႏကခွုမ်မာꩻနွောင်ꩻ ကောင်ခါႏဒေႏသ အသောင်အရင်ꩻထျꩻတာႏတောမ်ႏ ဖေႏကဖလူႏလုဲင်ႏ ဖြေꩻစာကူꩻကားနွောင်ꩻပါ တောမ်ႏခမ်းလင်အသောင်အရင်ꩻဒေႏသသားဖုံႏ၊ ဖေႏကရဲးကမ်းနွောင်ꩻပါ ခမ်းထန်ႏရန်ႏသူႏတာႏ တယ်ႏထောင်ႏပါ စဲ့ꩻရဲင်ꩻအာႏ စဲ့ꩻတပ်ဖုံႏ စတဲင်ထာꩻမာꩻဖုံႏယို အိုပ်ချုတ်ရေꩻသား အဝ်ႏဖေႏအာႏစွဲးကမ်းကိုတဲင် စိုးနဝ်ꩻခါ အီဂျစ်သီး ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻအာႏ တလာတန်လွဉ်စွဉ်ႏသွူ။
အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ သမဲင်ꩻကို ကသေခါꩻဒါႏ ခမ်းထီ(Kingdoms)ဖုံႏ ကအဝ်ႏခွꩻငိမ်ꩻသာႏယာႏဒါႏ အခိင်ႏကာႏလဖုံႏတောမ်ႏ ကသေခါꩻဒါႏ ကာႏလအခါႏ(Intermediate Periods)ကို တခွꩻငိမ်ꩻသာႏယာႏတဝ်းဒါႏ ခိင်ႏကာႏလဖုံႏ ပါနဝ်ꩻသွူ။ ခမ်းထီတသာ(New Kingdom) ကသေခါꩻဒါႏ အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻခမ်းထီ ထွိုင်ႏကုဲင်ထိုꩻခိင်ႏနဝ်ꩻ အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻဖုံႏလဲ့ ကွဲးတမို့သဲင်ꩻလွဉ် တလဲင်ႏတစိꩻနဝ်ꩻသွူ။ ခိန်ႏနဝ်ꩻခါ အီဂျစ်နဝ်ꩻ ခံႏဗာႏ ခမ်းအလောင်ႏအလင်သား လွဉ်တွိုက်ꩻခꩻ အခြွိုက်ခြွိုက်အလဲင်ႏလဲင်ႏနေးစွဉ်ႏသွူ။ အစဝ်းခိင်ႏနဝ်ꩻ ရိုမန်အဉ်ပါယာ တွိုက်အောင်ႏနွောင်ꩻလꩻ အီဂျစ်တဲင် ဟံႏနယ်ႏဒေႏသလဲ့ အွောန်ႏထွော့လွေꩻခန်း ဝွေꩻသီးဟံႏနယ်ႏအနေႏခိန်ႏ ဗီသီ ၃၁ နေင်ႏကျာꩻ အီဂျစ်ဖာရိုခွန်ဟော်ꩻခံꩻ အိုပ်ချုတ်ရေꩻလဲ့ ထွူသွတ်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:အီဂျစ်ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ
အကုသိုလ်ႏထွာအကျောင်ꩻ
"ဇီဝကသုတ် (ကွပ်ပွိုးအကျောင်ꩻငတ်ꩻပါꩻ အကုသိုလ်ႏတရာꩻထွာအာ)" "တကာႏဇီကဟွေး- ရေႏရွယ်ႏဘုရာꩻ ခွေတာႏတဲ့နဝ်ꩻ၊ ရေႏရွယ်ႏခွေတပဲ့ꩻတာႏတဲ့နောဝ်ꩻ မာꩻသီဝင်ꩻသက်၊ နိစ္စက်သတ္တဝါႏ၊ ကွပ်ပွိုးအကျောင်ꩻငတ်ꩻဗာႏတဲင် အကုသိုလ်ႏထွာအာတန်၊ အကျောင်ꩻငတ်ꩻဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ ထွဉ်ႏလွေꩻဆွမ်ꩻလွဉ်သတ္တဝါႏ ၂။ ဆွမ်ꩻလွဉ်သတ္တဝါႏ ၃။ ထွဉ်ႏလွေꩻမာꩻသီသတ္တဝါႏ ၄။ လွေꩻမာꩻသီသတ္တဝါႏ ၅။ ကပ်လူႏအယာႏ တအပ်တဝ်းမျိုꩻ၊ ယိုငတ်ꩻဗာႏ (ငတ်ꩻချက်)ဖုံႏသွူ။ ၁။ "ထွဉ်ႏလွေꩻဆွမ်ꩻလွဉ်သတ္တဝါႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- "နီအီႏလောင်ꩻဘုရာꩻတာႏ၊ နီအီႏကပ်သံဃာႏ ဟန်ႏအိုအွီႏ၊ လွေꩻစွီႏလွဉ်ဖိုး/လွေꩻဆွမ်ꩻလွဉ်ထော့ꩻသူꩻဟုဲင်း"ကွပ်ထွဉ်ႏ ပဌမအကျောင်ꩻယိုတဗာႏတဲ့ အကုသိုလ်ႏထွာအာတန်သွူ။ ၂။ "ဆွမ်ꩻလွဉ်သတ္တဝါႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- တွမ်ႏတဖြွီꩻစွိုင်ခါꩻ ဝင်ꩻနေ့ꩻဖူ၊ စွိုင်ခါꩻဝင်ꩻငွဉ်ꩻတဲင် ကခံႏဗာႏဝင်ꩻစွိုင်သား (ဖိုး/ထော့ꩻ)နဝ်ꩻ မဉ်လွေꩻတဝ်းတဲ့ ဝင်ꩻစွီႏ၊ ဝင်ꩻငင်ႏ၊ ဝင်ꩻတွဲႏတဲင် မာꩻရာꩻဒါႏတောဝ်း လွေꩻဗာႏတေ့ꩻတေ့ꩻတွော့ꩻ နမ်းဒုက္ခ၊ သꩻဒုက္ခဗာႏ၊ ပွိုးဆွမ်ꩻလွဉ် ဒုတိယအကျောင်ꩻယိုတဗာႏတဲ့ အကုသိုလ်ႏထွာအာတန်သွူ။ ၃။ "ထွဉ်ႏလွေꩻမာꩻသီသတ္တဝါႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- လွေꩻမာꩻသီထိုꩻဝင်ꩻ "ထွဉ်ႏလွေꩻမာꩻသီ"ကရိုꩻဒါႏ ကွပ်ပွိုးတတိယအကျောင်ꩻယိုတဗာႏတဲ့ အကုသိုလ်ႏထွာအတန်သွူ။ ၄။ "လွေꩻမာꩻသီသတ္တဝါႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- "အီတွမ်ႏနꩻ၊ အီတွမ်ႏဗင်၊ အီတွမ်ႏတွီး"အီႏမာꩻသီအီ သတ္တဝါႏ(ဖိုး/ထော့ꩻ)၊ ဖိုးထော့ꩻသတ္တဝါႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဒေါ့ꩻထာꩻဒါႏတဝ်းစွဉ်ႏတဲ့ တွမ်ႏအမဲ့ကထင်ႏထီႏ 'နꩻ၊ ဗင်၊ တွီး'ဖုံႏနဝ်ꩻ 'အီႏမာꩻသီခွေ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသေဒျာႏ၊ ငမ်းငါႏထာꩻသီ၊ ခြီငေါဝ်းရွန်ꩻရန်ꩻ၊ ဝင်ꩻအဝ်ႏစွိုင်ခါꩻတဲင် လွင်းထိုꩻလꩻတောဝ်းတွော့ꩻ အွဉ်ႏလင်ꩻအမဲ့ထီ၊ ခံႏသီဗာႏတေ့ꩻတေ့ꩻ၊ နမ်းဒုက္ခမွေးမုဲင်း၊ သꩻဒုက္ခငါႏ မရေႏမရာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ 'လွေꩻမာꩻသီသတ္တဝါႏ'ယိုနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏထွာအာငါႏ မရေႏမရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ၅။ "ကပ်လူႏအယာႏ တအပ်တဝ်းမျိုꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ- ပွိုးကပ်လူႏ အယာႏတအပ်တဝ်းမျိုꩻတွော့ꩻ ဝင်ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻအီဒါႏ ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏသံဃာႏတဲင် အကုသိုလ်ႏထွာအာတန်သွူ။ ဗွေႏဘုရာꩻ ကထွိုင်ႏသျင်ꩻနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဆရာႏဇီဝက လောဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- အံႏဖြာႏခရာႏဟောဝ်ငါႏ ဗွေႏဩ၊ 'ဗွေႏဘုရာꩻတွမ်ႏ ဗွေႏသံဃာႏသီးနဝ်ꩻ သွုံꩻလွဒျာႏ အာႏဟာႏရအပဲ့စ်ကင်ꩻကင်ꩻ'အကျောင်ꩻ သေဗာႏနုဲင်းယိုတဲင် သꩻရေꩻငါႏ၊ နစ်သက်ငါႏ ဗွေႏဩ"လောဝ်းဗွေႏဆရာႏ စတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ ဇီဝကသုတ်)
ဝေင်ꩻနမ်းခမ်း
ဝေင်ꩻနမ်းခမ်း (အဲင်းကလေတ်: Namhkam ) (မန်း: နမ့်ခမ်းမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်ထင်ꩻ၊ မူသယ်ခရဲင်ႏ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏနမ်းခမ်းကို ကအဝ်ႏဒါႏ ခမ်းကူဝေင်ꩻတဖြုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏလဲ့ အဝ်ႏသော့ꩻ ဝေင်ꩻနမ်းခမ်းကိုသွူ။ ဝေင်ꩻနမ်းခမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻ-မူသယ်-ခယ်ႏခမ်းကူ ခမ်းခြွဉ်းဗူႏ-အာသီယံ တဖူꩻတန်ထျꩻ မူသယ်ဆꩻတွို့ꩻနဝ် သွေလီခြောင်ဖင်ႏတဲင် အဝ်ႏရောင်ꩻဒျာႏ ခယ်ႏခမ်းကူ ယူနန်ခမ်းနယ်ႏ ဝေင်ꩻနောင်တောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ "နမ်းခမ်း" ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယိုနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻငဝ်းအနေႏ အဓိပ္ပာယ်ႏလꩻ "ထီခြောင်ခံꩻ၊ ခံꩻကထန်ႏဒါႏခြောင်" နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻ၊ ခယ်ႏ၊ မန်း၊ ခင်၊ ပလောင်း စတဲင်လိုꩻမျိုꩻအလင်ဖုံႏ အဝ်ႏအုံညီꩻအဝ်ႏရဝ်းညီꩻဝင်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ဥက္ကလာပ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ဥက္ကလာပ (တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်) ဟဲ့ꩻ တောင်ဥက္ကလာ (South Oakalapa Township) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ထာႏဝ ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻဒေႏသတန် ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တိဉ်ကန်းစျုန်းခရဲင်ႏ ကို ကပါဒါႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ အခဝ်ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻအကို ထွာဒျာႏ ဝေင်ꩻတန်ရန်ႏတကုင်ႏ တခူးတခဝ်ဟံႏနယ်ႏဒျာႏသွူ။ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏမျောက်ဥက္ကလာပ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏဒဂုံမျို့တိစ်ထင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏယန်ကိဉ်း တောမ်ႏ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတိဉ်ကန်းစျုန်း ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻနယ်ႏတိဉ်ကန်းစျုန်း
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရန်ႏတကုင်ႏတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻနယ်ႏဖုံႏ
ဟန်ႏနီꩻနီပအိုဝ်ႏ
သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ကအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻဒါႏ ပွိုင်းလဲင်ႏပွိုင်းလဲင်း လိုꩻဖြားစခါဖုံႏနဝ်ꩻ မန်းခမ်းကို အောဝ်ႏသွံမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "ပျူ' ကမ်းယံ' သဲက်"လိုꩻမျိုꩻသွံမျိုꩻနောဝ်ꩻ ရီးဝင်ꩻရိုꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကမ်းယံ"ကရိုꩻဒါႏ လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာလွဉ် "စောက်ꩻတွမ်ႏစောက်ꩻတနျာႏ"လိုꩻမျိုꩻဖုံႏအကျောင်ꩻ၊ "သဲက်"လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာလွဉ်"ချင်ꩻ"လိုꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ၊ "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ ဆုဲင်ꩻယို ထွာလွဉ်"ပအု၊ ပအူ၊ ပုဲင်အို၊ ပအိုဝ်ႏ"လိုꩻမျိုꩻအကျောင်ꩻ ပညာႏသျင်ႏသီး မိုက်ကယ်ဝိလီယူႏတွေꩻခါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဘီစီ (၄၄၃) ခါးလားခရစ်ကပေါႏအယံတွင်ꩻ ခွန်ဟော်ခံꩻဒွတ္တပေါင်ႏ တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻခါꩻ "သရေခေတ္တရာ"(ဝေင်ꩻသရေႏခေတ္တရာႏ)ဝေင်ꩻတဲင် "ပျူ"လိုꩻမျိုꩻသီး ဝေင်ꩻတန်တဖြုံႏအနေႏ အဝ်ႏထင်ႏသျာꩻလွဉ် ကမ္ဘာႏလောင်းကီနဝ်ꩻသွူ။ ဝေင်ꩻမုခ်ဦးတခါꩻငွါနောဝ်ꩻ မာꩻနေး "နဂါꩻကတူႏ"ပုံႏသဏ္ဌာန်ႏတွော့ꩻ နဂါꩻမေးနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဗဲဉ်သေꩻနေး ဝင်ꩻသရေႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်ဆက်ပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ(၂၇)ဆက်တဲင် အေဒီ(၄၉)နဝ်ꩻ ခွန်ဆက်အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ ခွန်သုပညာႏစိုးကို ပျူလိုꩻမျိုꩻချင်ꩻချင်ꩻ ထွာလို့ဝင်ꩻပဋိပက္ပနောဝ်ꩻမꩻ သꩻရေꩻခေတ္တရာꩻ ခမ်းကုဲင်ထိုꩻဗာႏသွူ။ ပျူယဟန်ႏနဝ်ꩻ ကာႏလွေꩻပကိုꩻကောင်ဗꩻကွဉ်ႏတွော့ꩻ လွေꩻတယ်ႏဆို့ꩻယင်း "သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ"သထွုံႏခမ်းနောဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ရွေꩻခေါမတွမ်ႏ ခယ်ႏခမ်းကိုဖုံႏလဲ့ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိခမ်းယို အောဝ်ႏဧရာႏဝတီႏတွမ်ႏ စစ်တောင်းခြောင်တန်ဖုံႏခါႏလယ်ႏကိုအကျောင်ꩻ ဖေါႏနယ်သေꩻခါꩻတဲင် "အခြေပြ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း"လိတ်အုပ်ကိုလဲ့ သမဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး ယူႏတွေꩻမုꩻအလꩻ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ သထွုံႏခမ်းနဝ်ꩻ တယ်ႏဆို့ꩻသေꩻ ဘီစီ(၁၇)ရျာꩻစုဗူႏကိုကာႏအကျောင်ꩻ ဒေါ့ꩻနယ်လွဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဝေင်ꩻနမ်းခမ်းဝူ
ဝေင်ꩻနမ်းခမ်းဝူ (မန်း: နမ်ခမ်းဝူးမြို့) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ၊ ဝနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻတွိုင်ꩻ၊ ဝေင်းကောင် အထူꩻဒေႏသ-၂ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနားကောင်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အထူꩻဒေႏသ-၂ ဝအထူꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻဒျာႏတဲင် စဲ့ꩻဝUWSP/UWSAစွိုꩻ အဝ်ႏထိန်ꩻချုတ်အိုပ်ချုတ်ခါꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာ-ခယ်ႏ ခမ်းကူ စဲ့ꩻဝဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻပင်သင်ꩻထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဟန်ႏနီꩻနီပအိုဝ်ႏ
"ဦးကုလား" ကတဲမ်းဒါႏ "မဟာရာဇဝင်"ကျမ်ꩻကိုနောဝ်ꩻ "သထွုံႏခမ်းယို ခွန်သီဟရာႏဇာႏ တယ်ႏဆို့ꩻရီးထွူတဲင် ခွန်ဆက်ဗွေ (၆)ဆက်ကို ခွန်ဥပဒေဝစိုးနောဝ်ꩻ ခြုဲင်းဆို့ꩻလွေꩻဝင်ꩻဆꩻနောဝ်ဖဲ့ꩻ အမဉ်ꩻဟဲ့ꩻဖန်ယင်း သုဓမ္မဝတီႏကျောင်ꩻ သက္ကရာဇ် (၁၃၇)ဗာႏနေင်ႏကို ထီလိုမ်ႏထိုꩻတဲင် သထွုံႏခမ်းကုဲင်ထိုꩻဗာႏအကျောင်ꩻ၊ သက္ကရာဇ် (၁၄၄)ဗာႏနေင်ႏကို ခြုဲင်းဆို့ꩻလွေꩻယင်း ဝေင်ꩻသထွုံႏယိုခါခါ ဆꩻထင်ꩻကေလာသတကောင်အောဝ်ႏအကျောင်ꩻ တယ်ႏဘီစီ (၆)ရျာꩻဗူႏကိုနောဝ်ꩻ ပျူဟဲ့ꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ လွဉ်အုံတဲင်သော့ꩻထွူလဲဉ်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိခမ်းအကျောင်ꩻ ရာႏဇာႏဝင်ႏသုတေသီသီးဖုံႏ ယူႏတွေꩻလွပငါပရာꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "ကာနယ်အေမဲတ်မဟတန်း"ကတဲမ်းဒါႏ "ရွှေကျွန်းဆွယ်မှကရင်များ"လိတ်အုပ်ကိုနဝ်ꩻ စောက်ꩻခွိုꩻနွယ်ႏကိုကပါဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻသီး ဒေႏသအခွေါင်အခမ်ႏနောဝ်ꩻ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိခမ်းဒျာႏအကျောင်ꩻ ဖေါႏနယ်သေꩻပါနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ဦးဘသန်းကတဲမ်းဒါႏ "မြန်မာရာဇဝင်"ကိုလဲ့ ပွိုင်းလဲင်ႏစခေါင်ႏစခါနောဝ်ꩻကိုကာႏ တောင်သူကဟဲ့ꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏယို အဝ်ႏတယ်ႏဆို့ꩻသေꩻလဲဉ်း သုဝဏ္ဏဘုမ္မိခမ်းကရိုꩻနောဝ်ꩻ သေသေꩻဗာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။
ဗွူ
လွယ်လဲမ်ခရဲင်ႏတွမ်ႏ တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏကို ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားတွမ်ႏ ဖူးဝေးခမ်းရင်ꩻသားလောင်ႏလင်ဖုံႏ ကလုပ်ꩻမာꩻဒါႏဗွူနောဝ်ꩻ ဧကပေါင်ꩻအောဝ်ႏ ၃၆၉၀၁၁-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻဗွူအတွိုင်ပေါင်ꩻ ၁၇၆၁၉၈၅၁-တွိုင်၊ ရွန်တန်ꩻဖိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏသိန်ꩻပေါင်ꩻ ၁၆၅၈-သိန်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ပြောင်ႏ
ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခေါဝ်နောဝ် တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏတွမ်ႏ လွယ်လဲမ်ခရဲင်းကို ဝေင်ꩻနယ်ႏပေါင်ꩻ ၂၁-ဖြုံႏကို ကအဝ်ႏအုံဒါႏ ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏတွမ်ႏ ဖူးဝေးခမ်းရင်ꩻသား လောင်ႏလင်ဖုံႏ ကလုပ်မာꩻဒါႏပြောင်ႏနဝ်ꩻ ဧကပေါင်ꩻ အဝ်ႏ ၂၆၇၄၇-ဧကတဲင် တနေင်ႏခေါင်ꩻ တန်ႏနွောင်ꩻအတွိုင်ပေါင်ꩻ ၈၀၈၉၂၄-တွိုင်တွော့ꩻ ၁၉၉၂-ဗာႏနေင်ႏကို လꩻရွဉ်တန်ꩻဖိုꩻသိန်ႏ ၂၆၂၀-ရပ်အကျောင်ꩻ သေဗာႏသွူ။
ဗွူကလာꩻ
ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ပအိုဝ်ႏခမ်းရင်ꩻသား ကလုပ်ꩻမာꩻဒါႏ ဗွူကလာꩻနောဝ်ꩻ ဧကပေါင်ꩻအောဝ်ႏ ၃၂၆၉၈-ဧကတဲင် တနေင်ႏခေါင်ꩻထန်ႏနွောင်ꩻ အတွိုင်ပေါင်ꩻ ၅၇၆၁၀၄-တွိုင်၊ တန်ꩻဘိုꩻအောဝ်ႏ သိန်ႏပေါင်ꩻ ၁၅၆၈-သိန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
နွေႏဒီႏ
တောင်ႏကီꩻခရဲင်ႏ ပင်လောင်ꩻနယ်ႏ၊ အောင်ႏဗန်း၊ ဟုဲင်ꩻဟိုꩻ-စတဲင် ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဖူးဝေးပအိုဝ်ႏ တွမ်ႏဓနု၊ ဖြောဝ်ꩻ၊ တောင်ႏရွိုꩻ ခမ်းရင်ꩻသားဖုံႏ ကဆို့ꩻရုဲင်လုပ်ꩻမာꩻဒါႏနွေႏ ဧကပေါင်ꩻအောဝ်ႏ ၂၂၇၇၃-ဧကတဲင် တနေင်ႏခေါင်ꩻ ထန်ႏနွောင်ꩻစွဲးပေါင်ꩻ ၆၁၆-စွဲတဲင် ရွဉ်နွို့တန်ꩻဘိုꩻ အောဝ်ႏသိန်ႏပေါင်ꩻ ၃၁၈၄-သိန်ႏအကျောင်ꩻ သေဗာႏသွူ။
ဗေဟံႏ
ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကဆို့ꩻရုဲင်ဒါႏဗေဟံႏဧကပေါင်ꩻ အဝ်ႏ ၃၇၂၁၄-ဧကတဲင် ၁၉၉၂-ဗာႏနေင်ႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ တနေင်ႏခေါင်ꩻကို ထန်ႏနွောင်ꩻ အတွိုင်ပေါင်ꩻ-၁၀၆၃၀၅၃-တွိုင်တဲင် ရွဉ်တန်ꩻဘိုꩻအောဝ်ႏ ၅၅၄၈-သိန်ႏနောဝ်ꩻသွူ။
ကောဝ်ႏလာ
ဆဲင်ႏရာꩻစာႏရင်ꩻဖုံႏအလꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကလုပ်ꩻမာꩻဒါႏ ကဝ်ႏလာဧကနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏ ၁၁၂၉၁-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻအတွိုင်ပေါင်ꩻ ၂၆၆၀၉၇-တွိုင်ရပ်တဲင် ရွဉ်တန်ꩻဘိုꩻအောဝ်ႏသိန်ႏပေါင်ꩻ ၁၅၉၆-သိန်ႏရပ်နောဝ်ꩻသွူ။
သေင်ႏလာႏ
၁၉၉၂-ဗာႏနေင်ႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကလုပ်ꩻမာꩻဒါႏ သေင်ႏလာႏနောဝ်ꩻ ဧကပေါင်ꩻအောဝ်ႏ ၄၉၀၀၆-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻစွဲးပေါင်ꩻ ၈၆-သိန်ႏစတွော့ꩻ ရွဉ်တန်ꩻဖိုꩻအောဝ်ႏ သိန်ႏပေါင်ꩻ ၇၇၈၅-သိန်ႏသွူ။
ဖေါက်ꩻခေါ်
၁၉၉၂-ဗာႏနေင်ႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကဆို့ꩻရုဲင်လုပ်ꩻမာꩻဒါႏဖေါက်ခေါ်နဝ်ꩻ ဧကပေါင်ꩻ အဝ်ႏ-၁၅၃၈၁-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻစွဲပေါင်ꩻသိန်ႏ ၁၃၉၃-သိန်ႏရပ်တဲင် ရွဉ်တန်ꩻဘိုꩻအဝ်ႏသိန်ႏပေါင်ꩻ ၆၉၉၉-သိန်ႏအကျောင်ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻစာႏရင်ꩻ ကိန်ꩻဂဏန်ꩻအလꩻ သေဗာႏသွူ။
ဖေါက်ꩻဗိုႏ
ဖေါက်ဗိုႏဒီႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ဆို့ꩻရုဲင်ဧကပေါင်ꩻ အောဝ်ႏ ၉၈၃-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻစွဲးပေါင်ꩻ ၇-သောင်ႏ ရွဉ်တန်ꩻဘိုꩻအောဝ်ႏ ၁၅၂-သိန်ႏရပ်နောဝ်ꩻသွူ။
ဗာႏမျိုꩻစွုမ်ႏ
ဗေခြောင်၊ ဗေ၊ ဗာႏ၊ ဗာႏခယ်ႏ၊ ဗာႏရောင်ႏ(ဗာႏခံꩻ)၊ ဗာႏမျိုꩻစွုမ်ႏနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ဆို့ꩻရုဲင်နွောင်ꩻ ဧကပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၂၂၁၃၈-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻအတွိုင်ꩻ ၁၈၆၂၀၀တွိုင် ရွဉ်တန်ꩻဘိုꩻအောဝ်ႏသိန်ႏ ၆၇၇-သိန်ႏရပ်သွူ။
ခဲဉ်ႏ
၁၈၈၂-ဗာႏနေင်ႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ဆို့ꩻရုဲင်နွောင်ꩻခဲဉ်ႏ ဧကအောဝ်ႏ ၂၈၁၄-ဧတဲင် လꩻနွောင်ꩻစွဲပေါင်ꩻသိန်ႏ ၁၀-ရပ်၊ ရွဉ်တန်ꩻဘိုꩻအောဝ်ႏသိန်ႏ ၁၅၀-ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။
မေ့
ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ဆို့ꩻရုဲင်ဧကအဝ်ႏ ၁၉၇၆-ဧကတဲင် လꩻနွောင်ꩻစွဲးပေါင်ꩻ သိန်ႏ ၃၀-ရပ်တွော့ꩻ ရွဉ်တန်ꩻဖိုꩻ ရအီႏအဝ်ႏ သိန်ႏ ၁၀၀၀-ရပ်အကျောင်ꩻ သေဗာႏသွူ။
အေင်
ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ဆို့ꩻရုဲင်ဧကအဝ်ႏ ၂၄၇၉-ဧကတဲင် ထန်ႏနွောင်ꩻစွဲပေါင်ꩻ သိန်ႏ ၆၀-လွိုနောဝ်ꩻသွူ။
တောင်းလုဲင်
ဖြောဝ်ꩻခမ်းအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏဒေႏသကို ကလုပ်ꩻမာꩻဒါႏ တောင်းလုဲင်နဝ်ꩻ ဧကပေါင်ꩻအဝ်ႏ ၁၀၆၄-ဧကတဲင် တနေင်ႏခေါင်ꩻကို ထန်ႏနွောင်ꩻတောင်းလုဲင်ပဲန် တန်ပေါင်ꩻတသောင်ႏလွို ထွူတကာႏတဝ်း ဒွိုႏပါနေး တသာႏသီကျာꩻလဲ့ အာပသာႏတန်ဒျာႏသွူ။
တောင်ꩻသေ
ထထီႏ၊ မောက်ꩻစောက်ꩻ၊ မောက်ꩻဝန်၊ နေင်းသဲင်၊ တညင်း၊ ကော်ဖီ၊ ထောႏပတ်ရာႏ၊ ဟန်ႏသဉ်ဟန်ႏလာႏ ကစဒါႏဖုံႏနောဝ်ꩻလဲ့သင်၊ အဝ်ႏထီကို ကထန်ႏဒါႏပစ္စေꩻ(ရေထွက်ပစ္စည်း)ဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့သင် တဲမ်းလိတ်သားအနေႏ ထီႏထွꩻဟွုန်ထွꩻဗာႏတောဝ်းတဲင် တဲမ်းသော့ꩻစွုံႏလင်ႏဗာႏတောဝ်းအတွက် ယံခွင်ꩻလွစ်ဗဲင်းဩ။