cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ပထမရန်းသွဉ်ဟော်ꩻ
လိတ်ပအိုဝ်ႏ ပထမရန်းတာႏ ငေါဝ်းထွဉ်ႏဆရာႏသီး
ပထမရန်းယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုသွဉ်ဒါႏဒါႏရီး- " နာႏ ၊ ဒေါ့ꩻ ၊ ဟော်ꩻ ၊ တဲမ်း "ယိုလစ်ꩻမျိုꩻသွူ။ " နာႏ "ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆရာႏကသွဉ်တွင်ꩻ၊ ကဒေါ့ꩻတွင်ꩻ၊ ကခြုဲင်းတွင်ꩻနဝ်ꩻ "နာႏစဲင်းစဲင်းဗာႏ"နဝ်ꩻသွူ။ " ဒေါ့ꩻ "ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻပအိုဝ်ႏငဝ်း ဖေႏနေးကဖြွောင်ႏဖြီႏဗာႏ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻ အချက်ဖေႏကထို့ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ " ဟော်ꩻ "ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻပအိုဝ်ႏလိတ် ဖေႏကဒါႏဗာႏ၊ ဟော်ꩻလင်္ကာႏ၊ ဟော်ꩻကဗျာ-ဖုံႏနဝ်ꩻ အနယ်ꩻတွမ်ႏအနယ်ꩻ၊ အမျိုꩻတွမ်ႏအမျိုꩻ ဟော်ꩻဖေႏနေးကဒါႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ " တဲမ်း "ကရိုꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်ဖြုံႏ (ဗီး၊ သရ)ထွို့ꩻပုံႏ၊ ထွို့ꩻနယ်ꩻဖုံႏ၊ အဟွဲ၊ အပယ်၊ အဗဲဉ်-ဖုံႏနဝ်ꩻ ဖေႏနေးကမဲဉ်ႏဗာႏ-စတဲင်နုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ သွဉ်ဖေႏလိုꩻပေႏလိတ်နဝ်ꩻ- " ဖေႏကလို့လꩻ မွေးတဝ်း၊ ဖေႏကဒါႏလꩻဒျာႏ"တဲင် လိုꩻပေႏ သေနာႏနဲ့ သေနာႏတဝ်းနဲ့၊ ဒါႏနဲ့ ဒါႏတဝ်းနဲ့နဝ်ꩻ ဆရာႏယံကသေ ဆင်ႏဆင်ႏရီဗာႏ၊ မဉ်ႏရီတဲ့ ရီခါႏခါႏ ပဉ်ဖြာꩻဖြာꩻ၊ အမဉ်ႏတဒါႏတဝ်း၊ အမဉ်ႏတသေနာႏတဝ်းတဲ့ အွဉ်ႏသꩻဆွာꩻဆွာꩻ သျင်ꩻနယ်၊ ခြုဲင်းနယ်ဖေႏဗာႏ၊ လိုꩻပေႏ (ပထမရန်း)လွုမ်ꩻတဲင် သျင်ꩻနယ်ခြုဲင်းနယ်အာငါႏ၊ ဒေါ့ꩻဆွာꩻတရွားငါႏတဲ့ လိုꩻပေႏနားသျုက်ခြေင်လွုမ်ꩻ၊ အတတောင်ꩻတဝ်းခြာနေနေ။ သျင်ꩻနယ်၊ ခြုဲင်းနယ်ဆေ့ꩻဆေ့ꩻရီးငါနဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပေႏသꩻယပ်ꩻတဝ်း၊ လိုꩻပေႏ မဉ်ႏဟွုန်ယပ်ꩻ၊ လိုꩻပေႏ သꩻမဉ်ႏယပ်ꩻထိုꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻအသꩻမဉ်သွဉ်ဒွုမ် လိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ မဲ့ꩻအသꩻဗွိုႏထိုꩻဒါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏစတဲင် အသွုမ်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻတဲ့ ဆရာႏမူႏ/ ဆရာႏခိုသီး လိုႏအွဉ်ႏသတိꩻငါႏ မရေႏမရာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဆရာႏမူႏ/ဆရာႏခိုသီးဖုံႏ ကသွဉ်ဖေႏလို့ꩻပေႏတွင်ꩻ ခတ်ကယ်ꩻပါသွော့ လိုꩻပေႏ၊ သွဉ်ဖေႏသွော့ အနယ်ꩻတမျိုꩻထွူတမျိုꩻ၊ လိုꩻပေႏသꩻကိုနဝ်ꩻ "အုံကျောင်ꩻပျောႏငါႏ-လိတ်တဲ့ဒါႏ"ဖေႏကထွာဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လိုꩻပေႏသီး သꩻမဉ်ႏပျောႏ၊ လိုꩻပေႏသီး မဉ်ႏဟွုန်ယိုꩻလိတ်နုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ သꩻစွယ်ꩻလိတ်ပအိုဝ်ႏ၊ သꩻရက်လိတ်ပအိုဝ်ႏတဲ့ ယိင်းတလာလာလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻတဲ့ ထွင်ႏပါသွော့၊ ဆရာႏသီးဖုံႏတဲ့ အွဉ်ႏလွမွုန်း ပညာႏမာႏန၊ အဓိက အထျꩻထျꩻနဝ်ꩻ လိုꩻပေႏဖေႏကဒါႏလိတ်ဒျာႏ၊ ဆရာႏချင်ꩻချင်ꩻ အုံကိုမ်သွော့လို့ဝင်ꩻ၊ လုဲင်ႏသွော့လို့ဝင်ꩻ သွဉ်ပုံႏသွဉ်နယ်ꩻ၊ အနယ်ꩻဟဝ်ကလꩻ အနယ်ꩻဆꩻကသေဖုံႏနဝ်ꩻ တဲမ်းထေဒင်ႏပျꩻနယ်သွော့ ကဆဲင်ႏရာꩻသား။ ကဆဲင်ႏရာꩻသားတဲ့ အွဉ်ႏမွုန်းပညာႏမာႏန၊ တွုမ်တွုမ်ထူႏ-ထွူႏထွူႏနေးတဲင် သꩻရောင်းသꩻရေꩻတွော့ꩻ ဆဲင်ႏရာꩻအရန်း၊ ဆဲင်ႏရာꩻအခန်ꩻကဏ္ဍကို မဉ်ႏတဲမ်းသော့ꩻ၊ မဉ်ႏဒေါ့ꩻပါနဝ်ꩻ အကျိုꩻအာငါႏနဝ်ꩻသွူ။
အွိုး - စခါ မေႏမုဲင်းမူႏ အပိုခိုအဝ်ႏတဖြာꩻ၊ ထင်ႏအပ်ဗွေႏဗွန်ထျꩻ၊ ဗွေႏဗွန်နဝ်ꩻ မက်မွေးစွဉ်ႏထော့ꩻယာႏ၊ ထော့ꩻယာႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သုံꩻလို့ထိုꩻ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻ၊ ပေါႏလို့တဝ်းတဲ့ ဗွေႏဗွန်အွဉ်ႏသော့ꩻဗီဒို၊ ခတ်ꩻခါꩻစွဉ်ႏသော်၊ ကော်ပီႏနဝ်ꩻ အံႏဗာႏတဝ်း ထော့ꩻယာႏတနီꩻနီꩻ၊ ဝွေꩻတဲ့ မဉ်အံႏမွေးစွဉ်ႏထော့ꩻယာႏတဲင် တွိုႏတနီꩻတွော့ꩻ ထော့ꩻယာႏတဝန်ႏလိုမ်းနဝ်ꩻ ဝွေꩻတင်ႏလို့စွဉ်ႏ သွမ်ꩻတောႏ။ ဗွေႏဗွန်ရီ- " ကော်ပီႏ - ဟန်ႏနီꩻ ထော့ꩻယာႏ မထီႏတဝ်းအီ? " " ခွေသွဉ်း တင်ႏလို့လဲဉ်း သွမ်ꩻတောႏ ဗွေႏအော် " " အွူ - မွေးဒျာႏ၊ နာꩻစေႏတနာႏ ဟဝ်ငါႏဟနေား၊ ဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻ တဲ့ယဝ်း၊ မွူးရဝ်ꩻနီꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ တင်ႏမွုန်းဒွုမ်ဟုဲင်း၊ ဘုရာꩻတမက်တဝ်း ထော့ꩻယာႏ " နုဲင်းမွူးရဝ်ꩻနီꩻတွော့ꩻ ဗွေႏဗွန်သုံꩻထိုꩻလို့ထော့ꩻယာႏ၊ ကော်ပီႏအံႏဗာႏရိုမ်းတဝ်း၊ တွိုႏတရူႏနီꩻတွော့ꩻ ကော်ပီႏ တင်ႏလို့ဖျင်သွမ်ꩻတောႏ၊ ကတင်ႏသွမ်ꩻတောႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻရေႏဒျာႏ ဝွေꩻအံႏတာႏ၊ ဗွေႏဗွန်အဝ်ႏသေတဲင် ကော်ပီႏနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်တွဲႏတွမ်ႏခွဉ်း သိုမ်ဆင်ႏ။ ကော်ပီႏနဝ်ꩻ သဲင်ꩻဒေါ့ꩻငွိုး ဒေါ့ꩻတလွိုးအမွိုးတဲင် အမွိုးနဝ်ꩻ သꩻလျားစွဉ်ႏဗွေႏဗွန်၊ ဒွိုႏထော့ꩻယာႏထွူတွော့ꩻ သော့ꩻပါစွဉ်ႏအစွူႏ၊ ထင်ႏကပ်ဗွေႏဗွန်၊ အွဉ်ႏအွီႏအငဝ်း လဝ်းပါနုဲင်းယို- " နီဗွေႏနဝ်ꩻ မက်ငါႏထော့ꩻယာႏတဲင် ခွေသွဉ်းကွီငါးဝင်ꩻရွဉ်၊ ဖြေꩻထော့ꩻယာႏ တဝန်ႏတာႏ၊ စွော်စွော်ဒွိုႏထင်ႏဖေႏဒျာႏ နီဗွေႏ၊ သုံꩻလို့လို့ဗွေႏနေား"လဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတဲင် နဲစ်လင်ꩻထိုꩻခန်းဒျာႏ။ ဗွေႏဗွန်နဝ်ꩻ ယူႏ- "တကာႏမ မေႏမုဲင်းမူႏယိုနဝ်ꩻ ဆင်ꩻရယ်ꩻဒုက္ခငါႏ၊ ဝွေꩻဖေႏနေးကချမ်ꩻသာႏနဝ်ꩻ ထော့ꩻယာႏယို ခွေကပ်လူႏတေားက ဘုရာꩻမꩻ"အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် လွေꩻကပ်လူႏတော ဘုရာꩻ။ ဗွေႏဗွန်သုံꩻသွမ်ꩻယာ ကထင်ႏထွူတွော့ꩻ ကော်ပီႏနဝ်ꩻ သꩻရောင်းသꩻရေꩻ လွေꩻချꩻသွမ်ꩻတောႏ၊ လောႏအံႏလွေꩻ အံႏလွေꩻစွဉ်ႏ ထော့ꩻယာႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဟို့ꩻဆာခြေ့စွော့ꩻ၊ ဖြော့ꩻထာꩻ၊ လွင်းသဲင်ꩻလမ်း၊ တွိုႏလမ်းနဝ်ꩻ သီထိုꩻစွဉ်ႏ။ အမွိုးနဝ်ꩻ ငွိုးငါး၊ ဗားဗီးနေးစွဉ်ႏ၊ လောႏထင်ႏကျောင်ꩻ၊ ထင်ႏရီဗွေႏဗွန်နုဲင်းယို- " ခွေသွဉ်း ကထင်ႏကပ်ထော့ꩻယာႏနဝ်ꩻ နီဗွေႏသုံꩻတဝ်းနဲ့အော်? " " သုံꩻတဝ်း၊ တကာႏမ ဖေႏကချမ်ꩻသာႏတဲင် ခွေလွေꩻတင်ႏတေားဒျာႏ သွမ်ꩻတောႏ၊ ထော့ꩻယာႏ ထီႏဒွုမ်ဟ၊ နာꩻပို မျောႏထိုꩻလဲဉ်းယင် " တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ပါꩻမူႏနဝ်ꩻ ငွိုးဒေါ့ꩻ ငွိုးဒေါ့ꩻစွဉ်ႏနုဲင်းယို - " တွိုႏထမုဲင်ꩻ တပါတဝ်းအနီꩻနဝ်ꩻ နီဗွေႏမျောႏ၊ တွိုႏထမုဲင်ꩻကပါ ဟန်ႏနီꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းပိုမျောႏ၊ ခွေသွဉ်းပို သီထိုꩻလဲဉ်း ဆရာႏတောႏ ဗွေႏအော်၊ ဟွူး ဟွူး - ဟွူး ဟွူ " ဗွေႏဗွန်ကထင်ႏဟွုန် တကာႏမငဝ်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ လောႏထွိုင်ႏစွော့ꩻလွဉ်ငါ - " တကာႏမပို မျောႏထော့ꩻယာႏနဝ်ꩻ မသီထိုꩻတွိုး၊ ပွိုးထမုဲင်ꩻ၊ ထော့ꩻယာႏကိုနဝ်ꩻ တကာႏမသော့ꩻအစွူႏ၊ ကျမ်ႏသီခွေ မွေးနေဟောင်း?" ဗွေႏဗွန်ဒေါ့ꩻသင်ႏ အဲ့ꩻတင်ႏအမဲ့ရီတဲင် ပါꩻမူႏနဝ်ꩻတဲ့ ဒွုတ်ꩻနဲစ်နတ် အမဲ့ထီ၊ အဝ်ႏကျောင်ꩻကီ လွင်းလင်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ-ကလိုႏသုံꩻ"(သွဉ်အွံ)
စခါ ၊ မေႏမုဲင်း ၊ ဗွေႏဗွန်သုံꩻ ၊ ခတ်ꩻခါꩻသော် ၊ ကော်ပီႏ ၊ တင်ႏသွမ်ꩻတောႏ ၊ စေႏတနာႏဟဝ် ၊ မွူးရဝ်ꩻနီꩻ ၊ တရူꩻနီꩻ ၊ အွဉ်ႏအွီႏငဝ်း ၊ အစွူႏ ၊ ဟို့ꩻဆာခြေ့ ၊ ဖြော့ꩻထာꩻ ၊ လွင်းသဲင်ꩻလမ်း ၊ သံဃာႏတခြိုꩻ ။
ငေါဝ်းရီ- (ဆရာႏရီသွော့ လိုꩻပေႏဖုံႏနေား)
( ယိုတပုဒ်နဝ်ꩻ ပေါႏလွောက်ꩻတဝ်း လိုꩻပေႏရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် သော့ꩻပါတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။)
ပသီႏခွေႏ
တဝွုန်ꩻသေႏသေႏ ၊ ပသီႏခွေႏ ၊ ထွာဖေႏ "ဗီး"မုဲင်ꩻဩ? ။ တဝွုန်ꩻသေႏသေႏ ၊ ပသီႏခွေႏ ၊ ထွာဖေႏ "ဝ"သွူဩ ။ ဆွိုင်ꩻဖေႏကီလ ၊ ဝ - နောဝ်ꩻဟ ၊ ယံကျ ထွာမုဲင်ꩻဩ? ။ ဆွိုင်ꩻဖေႏကီလ ၊ ဝ - နောဝ်ꩻဟ ၊ ယံကျ ထွာ"ဝိ"ဩ ။ ဆွိုင်ꩻဖေႏချာငါ ၊ ဝ - နောဝ်ꩻခါ ၊ အီႏထွာ "ဗီး"မုဲင်ꩻဩ? ။ ဆွိုင်ꩻဖေႏချာငါ ၊ ဝ - နောဝ်ꩻခါ ၊ ဗီးထွာ "ထ"သွူဩ ။ " ဝ - ဝိ - ထ " မွေးလဲဉ်းသွူ သွꩻဖုံႏဩ ။ ( ဆရာႏမူႏ တဲမ်းနယ်သင်ပွန်ꩻတန်လောင်း ၊ သျင်ꩻပျꩻနယ်သွော့နေား ) "ပအိုဝ်ႏငဝ်းထုံꩻ ကလိုႏသုံꩻ (သွဉ်အွံ) တဝွုန်ꩻ၊ ယွေး၊ တခွေႏ၊ ပသီႏခွေႏ၊ ဗီး-(ဗျည်း)၊ သရ၊ ကီလ၊ ချာငါ၊ အွဉ်ႏဆွိုင်ꩻ။
ငေါဝ်းရီ
( ဆရာႏ တဲမ်းနယ် သင်ပွန်ꩻတန်လောင်းနေား )
ငေါဝ်းရံꩻ (အွဉ်ႏရံꩻလို့ဝင်ꩻ)
ရီ - တဖြာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထာꩻယွိုက်ꩻ တဖြာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထာꩻမွိုင်ပသာႏ တဖြာꩻနဝ်ꩻ လွေꩻထာꩻမွိုင်မွေး တဖူးဝေး သိုမ်ဖြာꩻနဝ်ꩻ ထမုဲင်ꩻ?။ စေ - နားရီႏဗင်သိုမ်ဗာႏ လွေꩻထာꩻယွိုက်ꩻနဝ်ꩻ - နားရီႏဗင်တန် လွေꩻထာꩻမွိုင်ပသာႏနဝ်ꩻ - မိနစ်ဗင် လွေꩻထာꩻမွိုင်မွေးနဝ်ꩻ - စက္ကန့်ဗင် ။
သွဉ်အွံဖေႏ လိုꩻပေႏ
( ဆရာႏမူႏ ထူႏနားရီႏ သျင်ꩻနယ်သွော့နေား )
"ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကလိုႏသုံꩻ (သွဉ်အွံ) လွေꩻထာꩻယွိုက်ꩻ၊ လွေꩻထာꩻမွိုင်၊ နားရီႏဗင်၊ မိနစ်ဗင်၊ စက္ကန့်ဗင်၊ မွူးယာခိုႏလေ၊ မွူးဟာခိုႏခေ့ꩻ၊ ခေ့ꩻရစ်ꩻ ။ ငေါဝ်းရီ (ဆရာႏ ရီသွော့လိုꩻပေႏဖုံႏ) ၁။ တမိနစ်နဝ်ꩻ စက္ကန့်ပေါင်ꩻ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻ? ၂။ တနားရီႏနဝ်ꩻ မိနစ်ပေါင်ꩻ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻ? ၃။ မွူးယာခိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻနားရီႏ? ၄။ မွူးဟာခိုႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻနားရီႏ? ၅။ တနီꩻတွမ်ႏတနာꩻ (ခေ့ꩻတွမ်ႏလေ)နဝ်ꩻ အဝ်ႏကားမုဲင်ꩻနားရီႏ? "အရပ်လစ်ꩻဖဲ့ꩻ" ခွဲႏထေ့မွူး     စူဗောင်ယွိုင်ႏ တနွောင်း       အုံထွိုင်ႏ ။ ငင်းနဝ်ꩻ တွို့ꩻ    ဟို့ꩻနဝ်ꩻကွဉ်ႏ စူစေႏ-ထင်ꩻ     စူထွေ-နဝ် ဟဝ်သေထွူစွဉ်ႏ ။ ( ဆရာႏမူႏဟဲ့ꩻထွိုင်ႏ လိုꩻပေႏတဖြာꩻ သျင်ꩻနယ်သွော့နေား ) "ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကလိုႏသုံꩻ (သွဉ်အွံ) ခွဲႏထေ့၊ ခွဲႏတရွို့ꩻ၊ စူဗောင်၊ ယွိုင်ႏစူဗောင်၊ အုံထွိုင်ႏ၊ တနွောင်း၊ တလွာꩻ၊ ငင်း-တွို့ꩻ၊ ဟို့ꩻ-ကွဉ်ႏ၊ စေႏ-ထင်ꩻ၊ ထွေ-နဝ် ။ ငေါဝ်းရီ (ဆရာႏ ရီသွော့လိုꩻပေႏဖုံႏနေား) ၁။ ခွဲႏထေ့မွူးနဝ်ꩻ ငင်းအဝ်ႏဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ၊ ဟို့ꩻအဝ်ႏဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ? ၂။ ခွဲႏထေ့မွူးနဝ်ꩻ စူစေႏအဝ်ႏဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ၊ စူထွေအဝ်ႏဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻ? ၃။ မဲ့တခေင်ႏနဝ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ၄။ မဲ့ဗန်ႏနဝ်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ၅။ မဲ့မဉ်ႏဗန်ႏ ဖေႏနေးကသေ တွို့ꩻ ကွဉ်ႏ နဝ် ထင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ?။ "နွောင်ꩻရာꩻနွောင်ꩻရာꩻ မာꩻထာꩻမာꩻ" နီတဖူးဝေး အဝ်ႏသိုမ်ဖြာꩻ၊ အတန်တွမ်ႏ အတလောင်ꩻနဝ်ꩻ အခို၊ အပေႏသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အမူႏ၊ နီဖါ ရိုꩻနုဲင်းယို- " ပိုခို ပိုမူႏသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻသီးယိုနဝ်ꩻ နွောင်ꩻရာꩻနွောင်ꩻရာꩻ မာꩻဗာႏထာꩻမာꩻ၊ တွိုႏဒဲဉ်နောဝ်ꩻ အံႏ၊ တွိုႏထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ မာꩻတဝ်း၊ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻလိုꩻလွꩻ၊ လိုꩻလွꩻနဝ်ꩻ သွဉ်ပညာႏတဲ့ တဒါႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ လိုပ်ꩻခွုမ်ဖြေꩻစာတဲ့ တထွာနွောင်ꩻတဝ်း၊ ထွာလိုꩻခြော၊ ထွာလိုꩻဒုက္ခ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ- ၁။ ပိုခိုတန်နဝ်ꩻ ရဲ့ဗာႏဖိုးဆာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနော၊ ၂။ ပိုခိုတလောင်ꩻနဝ်ꩻ ဖေါ့ဗာႏသိုႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနော၊ ၃။ ပိုမူႏပေႏနဝ်ꩻ ဖွစ်ꩻဗာႏထာꩻ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻနော။ နွောင်ꩻရာꩻနွောင်ꩻရာꩻ မာꩻဗာႏထာꩻမာꩻ"နီဖါခန်ꩻဖေႏ နီထာꩻမာꩻ၊ ဖေႏခါꩻနီတာႏဝွန်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် နီတဲ့ ရိုႏရိုႏသေႏသေႏ တာႏဝွန်ႏကေႏကေႏ ခွုမ်မာꩻလွေꩻဒျာႏ စွုမ်ႏနီꩻနီꩻသွူ။
"သွဉ်အွံတာႏ လင်္ကာႏကဗျာ" ထွာလဲဉ်းလိုꩻ     ပဉ်တဖြာꩻ နွောင်ꩻရာꩻ       မာꩻဗာႏ ။ ပေါႏမာꩻတဝ်း     ဟဲ့ꩻလိုꩻလွꩻ အံႏအွꩻ         ခြေားငါႏ ။ ပိုခိုတန်         ရဲ့ဖိုးဆာႏ တလောင်ꩻတာႏ   သိုႏဖေါ့တော ပိုမူႏပေႏ        ဖွစ်ꩻလမ်းကီ နဝ်ꩻသီ         တာႏဝွန်ႏနော ။
"ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကဟဝ်သုံꩻ (သွဉ်အွံ) တဖူးဝေး၊ သိုမ်ဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻသိုမ်၊ အတန်၊ အတလောင်ꩻ၊ အပေႏ၊ နွောင်ꩻရာꩻ၊ တွိုႏဒဲဉ်နဝ်ꩻအံႏ၊ တွိုႏထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ မာꩻတဝ်း၊ လိုပ်ꩻခွုမ်၊ ဖြေꩻစာ၊ လိုꩻခြော၊ လိုꩻဒုက္ခ၊ ရဲ့ဖိုးဆာႏ၊ ဖေါ့သိုႏ၊ ဖွစ်ꩻထာꩻ၊ ခန်ꩻခါꩻ၊ တာႏဝွန်ႏ။
ငေါဝ်းရီ (ဆရာႏ ရီသွော့လိုꩻပေႏဖုံႏ) ၁။ ပေါႏထွာသွူလိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏထမုဲင်ꩻ? ၂။ သေအံႏဒဲဉ်လွုမ်ꩻ၊ မာꩻတဝ်းထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻ? ၃။ လိုꩻလွꩻနဝ်ꩻ ထွာဒါႏလိုꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ၄။ လိုꩻလွꩻနဝ်ꩻ သွဉ်ပညာႏ ဒါႏနွောင်ꩻနေဟောင်း? ၅။ လိုꩻလွꩻနဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻဖေႏစာ ထွာနွောင်ꩻနေဟောင်း?။
"ဗွန်ဟိုမ်ႏ ပို့ꩻဗွူ" ဟန်ႏနေင်ႏယို နီမွိုးဖါ လိုပ်ꩻဗွူလꩻအာငါႏ၊ မွူးရဝ်ꩻယို အီႏပို့ꩻသွူနီဗွူ၊ နီဖါ ဗွန်ဟိုမ်ႏနေး တဒုံလိုမ်းတဲင် လွေꩻတလမ်းတဖြာꩻ၊ ဝင်ꩻမာꩻပို့ꩻသော့ꩻဗွူခင်ႏလမ်း၊ ဆို့ꩻထာꩻထွန်ႏဝါႏလစ်ꩻလီး၊ ထာꩻထွန်ႏဝါႏ တမောက်ꩻကီနဝ်ꩻ အွဉ်ႏကန်ႏဒင်ႏဝါႏ၊ ပို့ꩻဒင်ႏဗွူတာႏ၊ ဆေင်ႏခါꩻနေး ပိတ်ဗွာ(ဖါကင်း)၊ အွဉ်ႏဗွောင်ခါꩻအငွါတဖဲ့ꩻ၊ တောသော့ꩻဗွူသဲဉ်ꩻတာႏ။ အမူႏဖုံႏနဝ်ꩻ လွေꩻတောလွဉ်ဗွူသဲဉ်ꩻ၊ အခိုဖုံႏနဝ်ꩻ အုံဖါကင်းကို ပို့ꩻလွဗွူ၊ ဗွူသဲဉ်ꩻခြေင်နဝ်ꩻ ဝေါင်းကီထန်ႏချာ ဖါကင်းထန်ႏ၊ ယဟန်ႏသားနဝ်ꩻ အီလွဉ်တခီ၊ ကပို့ꩻထွူဗွူနဝ်ꩻ လို့သော့ꩻတခီကို၊ ပေါႏဗွေတအိတ်တဲ့ စွိုင်စောက်ꩻခါꩻ တခီအိတ်ငွါ၊ ထမ်ႏပသာလွေꩻ လောလောင်းသူꩻသွူ။ နီမွိုးဖါ လွူးပါဒဲဉ်ယာ၊ ဟန်ႏအိုဖုံႏနဝ်ꩻ- "ဗေယွဉ်ꩻဖြုံႏထီ၊ တဒွီပြာꩻ၊ ခဲဉ်ႏကျော်၊ ခဲဉ်ႏအောက်ꩻ၊ အံႏကောခုံꩻသွတ်ꩻဖုံႏ"နဝ်ꩻသွူ။ သဲစ်အံႏဒဲဉ်ယာထွူတဲ့ ပို့ꩻချာစွဉ်ႏဗွူ၊ ခိုႏတဝ်းထာꩻတဖြာꩻဖြာꩻ၊ ကွပ်သေမာꩻ ပငါပရာꩻတဲင် မွူးခွယ်တန်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ပို့ꩻဗွူထွူစွဉ်ႏ၊ တွမ်ႏလောဖုံႏ ဒင်ႏသဲင်ꩻထွူစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
"သွဉ်အွံတာႏ ငေါဝ်းလင်္ကာႏ" ၁။ ဗွန်ဟိုမ်ႏဗို့ꩻဗွူ ၊ ဖြွမ်းငါႏသွူ ၊ ရွစ်ထွူ တအုံတဝ်း ။ ၂။ ယာခိုး လျားငါႏ ၊ သိုꩻလူးလား ၊ ဟူးဟား တခြင်ꩻတဝ်း ။ ၃။ ကွိုꩻလိုꩻဒုံဘုံꩻ ၊ ဗွန်ဟိုမ်ႏထုံꩻ ၊ ထူႏသုံꩻ ယပ်ꩻအဲဉ်ထဝ်း ။ ၄။ ပါတဝ်းသူႏရာႏ ၊ ရျူႏဟဝ်ငါႏ ၊ သက်သာႏ ထွူစဝ်းစဝ်း ။ ၅။ တွိုႏခေတ်ယိုခါ ၊ ဒဝ်ဘီယာ ၊ သော့ꩻပါ မွန်ꩻအာငဝ်း ။ "ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကဟဝ်သုံꩻ (သွဉ်အွံ) ဗွန်ဟိုမ်ႏ၊ ပို့ꩻဗွူ၊ လိုပ်ꩻဗွူ၊ ထာꩻထွန်ႏတမောက်ꩻ၊ ဖါကင်း၊ ဗွူသဲဉ်ꩻ၊ တခီ၊ တခီအိက်၊ စွိုင်ခါꩻ၊ စောက်ꩻခါꩻ၊ စွိုင်စောက်ꩻခါꩻ၊ တဒွီပြာꩻ၊ အံႏကော။ ငေါဝ်းရီ (မာꩻဗွေလိုꩻပေႏထာꩻယူႏ) ၁။ သီမွိုးဖါ ပို့ꩻဗွူနဝ်ꩻ စင်းနေးဝင်ꩻနဲ့၊ မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ၂။ စခါ ဝင်ꩻပို့ꩻဗွူနဝ်ꩻ "ဒဝ်-ဘီယာ"သော့ꩻပါနေဟောင်း? ၃။ သော့ꩻပါတဝ်း ဒဝ်ထီ-ဘီယာနဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ၄။ ခေတ်ယိုခါ ကသော့ꩻပါ ဒဝ်-ဘီယာနဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းမုဲင်ꩻ? ၅။ သော့ꩻပါတဝ်း ဒဝ်-ဘီယာနဝ်ꩻ ဟဝ်နဲ့? ၆။ သော့ꩻပါ ဒဝ်-ဘီယာနဝ်ꩻ ဟဝ်နဲ့?။ "လꩻလို့လစ်ꩻဖဲ့ꩻ" ၁။ တဖြာꩻရီ - ခွဲႏကီ-ခွဲႏလ၊ ခွဲႏငါ-ချာ၊ လစ်ꩻဖြုံႏနဝ်ꩻ ထွာထမုဲင်ꩻဒါႏ?။ ၂။ လိုꩻအာဒေါ့ꩻ - ခွဲႏကီ နောဝ်ꩻ "ပ" ခွဲႏလ - "ဂ" (ဟော်ꩻ "ဂ"တငွါငါ) ခွဲႏငါနောဝ်ꩻ "င" ခွဲႏချာ (တ) "၁" (တ-တဗာႏ၊ ဂဏန်ꩻဒျာႏ)။ ၃။ ကားကအောဝ်ႏ ရိုꩻသွိုသွိုလို့ဝင်ꩻ - ပ - ပတီꩻဆူႏ ၊ ပဉ်ဖူႏဖူႏ ။ ဂ - ဂဏန်ꩻဗာႏ ၊ တွက်ဒါႏဒါႏ ။ င - ငလာႏဆား ၊ ဗွူႏပနား ။ ၁ - တစ် တဗာႏ ၊ ဂဏန်ꩻဒျာႏ ။ ( နီပျောႏငါႏ - ဟား ၊ ဟား ၊ ဟား ) "ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကဟဝ်သုံꩻ (သွဉ်အွံ) ခွဲႏကီ၊ အွဉ်ႏခွဲႏကီ၊ အွဉ်ႏခွဲႏလ၊ အွဉ်ႏခွဲႏငါ၊ အွဉ်ႏခွဲႏချာ၊ တဗာႏ၊ တဖြာꩻ၊ တပါꩻ၊ တဆူႏ ။ "ဟွာႏစင်စင်စူ" စူနီပင်       စင်သေႏသေႏ စူမီႏ         ရုဲင်ꩻဖေႏ ။ စူတဗော့ꩻ     အံႏထာꩻအံႏ ထွာအံႏ       အဝွေႏ ။ အံႏအဝွေႏ     ထွာရောႏဂါႏ ဆော့ဆာဒါႏ   ကုဲင်းသီစဝ်း ။ ဟွာႏစင်စူ     ချင်းအံႏဒါႏ ရောႏဂါႏ      ထွာတဝ်း ။ ( ဆရာႏမူႏ ဟွာႏနယ်သွော့စူ တွမ်ႏသပျာႏ၊ သျင်ꩻနယ်ပါသွော့ ထွာဒါႏရောႏဂါႏခရာႏနေား )
"ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကဟဝ်သုံꩻ (သွဉ်အွံ) စူမီႏ၊ ခင်ႏမီႏ၊ စူတဗော့ꩻ၊ စူတဗော့ꩻလဲ့ꩻ၊ အံႏထာꩻ၊ ထာꩻအံႏ၊ အဝွေႏ၊ အကြောင်း၊ ရောႏဂါႏ၊ ဆော့ꩻဆာ၊ ကုဲင်းသီဒါႏ၊ ကုဲင်းသီစဝ်း၊ ဟွာႏစူ၊ ချင်းအံႏ ။ ငေါဝ်းရီ (ဆရာႏ ရီသွော့လိုꩻပေႏဖုံႏ) ၁။ မဉ်ႏအွဉ်ႏဆွာꩻစူမီႏ၊ တွမ်ႏစူမီႏ မဉ်ႏဟွတ်ꩻနမ်းနဝ်ꩻ စူမီႏကို ခြူႏခြီႏအဝ်ႏခံနဲ့ အဝ်ႏခံတဝ်းနဲ့? ၂။ စူမီႏအေႏ မဉ်ႏစွုမ်းသော့ꩻဒဲဉ်ကိုနဝ်ꩻ ပသို့ꩻနဲ့ ပသို့ꩻတဝ်းနဲ့? ၃။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုႏရုဲင်စူမီႏ (ခင်ႏမီႏ)နဲ့ လိုႏရုဲင်ꩻတဝ်းနဲ့? ၄။ မဉ်ႏအံႏဒဲဉ်နဝ်ꩻ လိုႏဟွာႏစူနဲ့ လိုႏဟွာႏတဝ်းနဲ့? ၅။ မဉ်ႏအံႏထံ စူတဗော့ꩻဗော့ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒါႏထမုဲင်ꩻ?။ "နီလမ်းကို မွူးရဝ်ꩻခိုႏ" နီလမ်းနဝ်ꩻ ဆျာထီတန်တရေꩻ အဝ်ႏတဗာႏ၊ ခင်ႏတဲင်ꩻဆွာꩻ၊ တမောက်ꩻတနျာႏ၊ အူႏထာꩻတဲ့သန်၊ အူႏထာꩻမွူးရဝ်ꩻခိုႏစဝ်းနဝ်ꩻ လစ်ꩻနားရီႏရပ်တဲင် အခိန်ႏမဲဉ်ႏငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ပေါႏဝွေꩻအူႏသွူထာꩻနဝ်ꩻ နီမွိုးတဲ့ထွိုင်ႏ၊ နီဖါတဲ့ထွိုင်ႏသွူ၊ နီမွိုးနဝ်ꩻ အူရီးမေႏ၊ ဖွေါင်ထီလျား၊ ဖြားမဲ့၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အုံလင်ꩻတရာꩻ၊ ဒွိုႏဒဲဉ်၊ ဒွိုႏဟန်ႏအို၊ ပသာဒဲဉ်ဗွာ။ နီဖါနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏဖြားမဲ့ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အုံလင်ꩻတရာꩻ၊ စွီႏထန်ႏပနားထီးတန်၊ ခွုမ်ပနား လွေꩻထုဲင်သွို့ꩻ၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ တရင်း၊ မွူးဟာခိုႏတရင်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွေသွဉ်း (ခွန်ကျောႏ)တဲ့ ဟဲ့ꩻထွိုင်ႏ ဖူးမူႏဗွာ၊ ထူႏထီတကောက်ꩻ၊ နီလွေꩻဖြားမဲ့၊ ဖြားမဲ့ထွူ ပွစ်တငါ၊ ခေါက်ဟဝ်ဟွံထာꩻဒါ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အုံလင်ꩻတရာꩻ၊ ပေါႏထွူတဲ့ နီတဖူးဝေး လွေꩻအုံထာꩻလေလေအရပ် ထွားကျပ်ဒျာႏလိတ်တဲင် "နီလမ်းကို မွူးရဝ်ꩻခိုႏနဝ်ꩻ မာꩻသော့ꩻကုသိုလ်ႏတွော့ꩻ မင်္ဂလာႏအဝ်ႏငါႏ"နဝ်ꩻသွူ။ အောက် - အိတ် - အိတ် - အွတ် အောက် - အိတ် - အိတ် - အွတ် တဗꩻဒေ့ꩻ     ဆျာထီးတန် ငေါဝ်းသန်သန် ဝွေꩻအူႏ ။ ထွိုင်ႏထွူစွဉ်ႏ  နီမွိုးဗွေႏ အူမေႏ       လူးခူႏ ။ မေႏတင်ႏသွူ  ဖွေါင်ထီလျား မဲ့လွေꩻဖြား    ထွူသေႏချာႏ ဘုရာꩻ      ဝုဲင်ႏဒျာႏ ။ နီဖါတဲ့       မဲ့သေထွား မဲ့လွေꩻဖြား    ထွူသေႏချာႏ ဘုရာꩻ       ဝုဲင်ႏဒျာႏ ။ နီမွိုးနဝ်ꩻ      ဒွိုႏဒဲဉ်ဗွာ နီဖါနဝ်ꩻ      ခွုမ်ပနား တဲးဝါး       ယံငါႏ ။ ခွေမဲ့သေ     ဟဲ့ꩻဖူးမူႏ ထီကောက်ꩻထူႏ လွေꩻဖြားမဲ့ ဟွမ်တဲ့       ခေါက်ဗာႏ ။ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ    ထွားလိတ်ဟွေး ။ ယံမွေး      မင်္ဂလာႏ ။
"ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းထုံꩻ ကဟဝ်သုံꩻ (သွဉ်အွံ) လမ်းကို၊ မွူးရဝ်ꩻခိုႏ၊ ဆျာထီး၊ ခင်ႏတဲင်ꩻ၊ တမောက်ꩻ၊ ဆျာအူႏ၊ အူမေႏ၊ မေႏခူႏ၊ ဖွေါင်ထီလျား၊ ဖြားမဲ့၊ ပွစ်တငါ၊ ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အုံလင်ꩻတရာꩻ (အားထုတ်တရာꩻ)၊ ဒွိုႏဒဲဉ်၊ ပသာဒဲဉ်ဗွာ၊ ခွုမ်ပနား၊ လွေꩻထုဲင်သွို့ꩻ၊ ထုဲင်တရင်း၊ ထွားလိတ်၊ ကုသိုလ်ႏ၊ မင်္ဂလာႏ ။
"ငေါဝ်းရီ - (ဆရာႏ ရီသွော့လိုꩻပေႏ)" ၁။ လိုꩻဝွေꩻသီးလမ်းနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏကားမုဲင်ꩻနားရီႏ? ၂။ အမွိုးနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏမာꩻရီးထမုဲင်ꩻ? ၃။ လိုꩻဝွေꩻသီးလမ်း ဝုဲင်ႏဘုရာꩻ၊ အုံတရာꩻ ကားမုဲင်ꩻဖြာꩻ? ၄။ ဒဲဉ်ဗွာနဝ်ꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻပသာ၊ အဖါနဝ်ꩻ မာꩻထမုဲင်ꩻ? ၅။ ဝွေꩻသီးတဖူးဝေး ဝုဲင်ႏဘုရာꩻထွူ၊ အုံတရာꩻထွူနဝ်ꩻ အမာꩻထမုဲင်ꩻ? ၆။ ဝွေꩻသီးလမ်းနဝ်ꩻ မာꩻသော့ꩻ ကုသိုလ်ႏတဲင် ထွာထမုဲင်ꩻ?။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
စောက်ꩻဖားခွန်စီ
စောက်ꩻဖါးခွန်စီ (မန်း: သထုံနယ်စော်ဘွား ခွန်ကြည်) သထွုံႏပေႏခွန်ကြည်နဝ်ꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၉၀၁-ဗာႏ၊ သထွုံႏပေႏသီႏသဲင်ႏနယ်ႏ လွယ်ပွတ်ꩻကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စိန်ႏတန် တွမ်ႏနင်ꩻမမကြီး(ဟဲ့ꩻ)နာင်ꩻစိမ်းမြ (စံကာꩻမြို့သားလီꩻမူႏ)သီး ကလွူးဖွာꩻလင်ꩻဒါႏ ပိုခို(၂)ဖြာꩻအကို ထွာပိုခိုအဖြာꩻတန်နဝ်ꩻသွူ၊ ဖူးဝေးကန်ပြေင်ဖုံႏနဝ်ꩻ စဝ်းခွန်စိန်ႏ၊ စဝ်းမြဝင်း၊ စင်းဗွာ၊ စဝ်းဟတ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၃၁-ဗာႏနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻမာႏလမဲင်ႏကို ကအဝ်ႏအုံသော့ꩻဒါႏ သေင်ႏကုန်ႏသယ်ႏသဌေꩻ ဖြားတိုးလုံးသီးပိုမူႏ နင်ꩻအေးသန့်နဝ်ꩻ တောႏလမ်းတောႏပါႏ တွမ်ႏစောက်ꩻဖါးခွန်စီထွူတွော့ꩻ အပိုဖုံႏ စဝ်းမြဝင်း၊ စဝ်းအောင်မြင့်၊ စဝ်းစီအေး၊ စဝ်းသန့်ရီ၊ စဝ်းစီဝင်းသီး ထွန်ꩻကာꩻလွဉ်နဝ်ꩻသွူ။
စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ရွယ်ႏပေႏတွင်ꩻ သွဉ်ထူႏဗာႏပညာႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကို (Shan Chief School)"စောက်ꩻဖါးပိုလီꩻကျောင်ꩻ"(ယိုခါ တောင်ကြီးအမှတ်(၂) အ-ထ-က)ထွူတွော့ꩻ သွဉ်သွုပ်လွေꩻယင်းပညာႏ ဝေင်ꩻရန်ႏကုန်ႏကို စိန်ပေါလ်ကျောင်ꩻတဲင် အောင်ႏမျင်ႏလꩻခန်း(၁၀)တန်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွိုင်ႏထွူ ထင်ႏသွဉ်သွုပ်သမ်းယင်း AGTI အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုကျောင်ꩻ(၄)နေင်ႏတွော့ꩻ ဒဲ့ꩻထူႏနွောင်ꩻခန်း မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့နဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစွဉ်ႏနေင်ႏ ၁၉၂၆-ဗာႏ ဗꩻလွေꩻ ၁၉၂၉-ဗာႏနဝ်ꩻ နွို့မာꩻထေင်းထမ်ႏခန်းထာꩻမာꩻ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ မြူနီစပယ် အင်ဂျင်နီယာနဝ်ꩻသွူ၊ ၁၉၂၉-ဗာႏ ဗꩻလွေꩻ ၁၉၄၈-ဗာႏနဝ်ꩻ ထူႏတာႏဝွန်ႏခန်း ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ စောက်ꩻဖါးအရာႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခွန်စီ ကထွိုင်ႏလꩻစောက်ꩻဖါးအရာႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻတအာႏကွိုꩻတဝ်း အစိုႏရ ကအွဉ်ႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏဒါႏ ရွဉ်ခွဉ်ႏတောႏ ၂၅-ရျာꩻနုံꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနမ်းကိုႏတဲင်ႏ အွဉ်ငါထွူတွော့ꩻ မာꩻလွေꩻဒျာႏ သေင်ႏထာꩻမာꩻဖုံႏ (သစ်လုပ်ငန်း)၊ ခူႏဒျာႏ ဗောႏသတ္တုအောင်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻမကာႏ ခမ်းသားလိုꩻထမ်ꩻသာꩻဖုံႏ ဆို့ꩻရုဲင်ရေꩻအတွက်တာႏ ခူႏဖေႏထီခြောင်၊ မောင်းရောင်ꩻဖုံႏ၊ ဗွောင်ဖေႏကျောင်ꩻသွဉ်သော့ꩻလိတ်ဖုံႏ၊ ထꩻဆဲင်ꩻထာꩻမာꩻကျောင်ꩻဖုံႏ၊ ဝွေꩻဗွေႏနမ်းကိုႏတဲင်ႏချာလဲ့ နွို့ထုဲင်လုဲင်း၊ လုပ်ꩻမာꩻချာဒျာႏ ဒဲဉ်အံႏတာႏဗွူဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အင်္ဂလိပ်အစိုႏရခေတ်ကို ပအိုဝ်ႏခမ်းသားဖုံႏ ကအဝ်ႏလွိုဆန်ဒါႏ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်တွင်ꩻကာႏလ ကွပ်စွဉ်ႏဒျာႏ စဲ့ꩻရဲင်ꩻအာႏ ကွာႏအာငါႏလို့ဝင်ꩻတဲင် ကအဝ်ႏအွဉ်ငါဒါႏ ပအိုဝ်ႏတောႏလန်ႏရေꩻ ပအိုဝ်ႏလိုꩻတန်အွဉ်ငါသား ယဟန်ႏနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏစောက်ꩻဖါးစဲ့ꩻဖုံႏ ဆွမ်ꩻကျꩻထိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကဆွမ်ꩻကျꩻထိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလိုဆန်ရေꩻ အွဉ်ငါသား (၁၂)ဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွို့ꩻတရာꩻခန်း ဝေင်ꩻလွယ်လဲမ် တရာꩻရွုမ်ꩻကိုတဲင် တွမ်ႏတရာꩻရွုမ်ꩻအမိန်းတွော့ꩻ အွဉ်ႏထွော့လင်ꩻဖေႏခန်း ထောင်ႏတံႏ တဖြာꩻ(၁၂)နေင်ႏစီႏတဲင် ပသာလွေꩻခန်းဒျာႏ မြင်းခြံထောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ ကဆွမ်ꩻကျꩻထိုꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏလွိုဆန်ရေꩻသား လိုꩻတန်ဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏဖေႏမွုန်းတဝ်းဒွုမ် ထောင်ႏတံႏအမိန်းအကျောင်ꩻ သထွုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)စောက်ꩻဖါးခွန်စီ ဒေါ့ꩻထန်ႏတောင်ꩻပြန်ႏလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်းဒွိုန်း ကအဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုး လွိုဆန်လွဒါႏ ခမ်းသားလိုꩻထမ်ꩻသာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အပဲစ်အဲဉ်ထဝ်း၊ အဓိက အပဲစ်ကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏစောက်ꩻဖါးဖုံႏဒျာႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ကအဝ်ႏကွီအံႏဒါႏ ဟံႏခွဉ်ႏ၊ ထာꩻမာꩻခွဉ်ႏ၊ ရွဉ်ခွဉ်ႏတောႏဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏကွီသင်ꩻနဲ့၊ ကွီသင်ꩻတဝ်းနဲ့ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏဆင်ႏချင်ႏလွငါႏလဲဉ်းအကျောင်ꩻ ထောက်ပျꩻနယ်လွေꩻသမ်းထဲင်း စောက်ꩻဖါးစွိုꩻဖုံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဖြဝ်ꩻခမ်းကို စောက်ꩻဖါးသီးဖုံႏ ကဒေါ့ꩻရီသွုပ်သံႏဆောင်ရွက်ဒါႏ တွမ်ႏခြဲ့ꩻနယ်ꩻသား အင်္ဂလိပ်သီးဖုံႏယို ခမ်းသားလိုꩻထမ်ꩻသာꩻသီးတွက်တာႏ အကျိုꩻတအဝ်ႏအီတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးခွန်စီတဖြာꩻအနေႏ ထာꩻထီႏအဝ်ႏလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻနမ်းကိုႏတဲင်ႏ တဲမ်းထန်ႏခန်း "ရှမ်းပြည်အမှားတော်ပုံ"လိတ်အုပ်နဝ်ꩻသွူ။ လိတ်အုပ်နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၂၀၀၀-ဗွေ ကထေထန်ႏဒါႏ "ရှမ်းပြည်နယ်မဂ္ဂဇင်း"ကို ဦးထွန်းမြင့်(တောင်ကြီး)တဲမ်းနယ်ခါꩻ "ကိုလိုနီခေတ် ရှမ်းပြည်သူတို့အား နိုင်ငံရေးမျက်စိ ဖွင့်ပေးခဲ့သော ပအိုဝ်းအမျိုးသား သထုံ(ဆီဆိုင်)စော်ဘွားခွန်ကြည်"ကရိုꩻဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုနဝ်ꩻ "ရှမ်းပြည်အမှားတော်ပုံ လိတ်အုပ်ယို တဲမ်းထန်ႏဒျာႏ နေင်ႏ ၁၉၃၀-နဝ်ꩻကာႏရိုꩻစွဉ်ႏလဲ့ တွိုႏနေင်ႏ ၁၉၄၀-ဗွေမꩻ ကွဲထုတ်ထေအွဉ်ႏစွꩻလီဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ သထုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)စောက်ꩻဖါးခွန်စီယို သꩻရက်ခမ်းသားထီသား အဝ်ႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွားဗော့ꩻဝွေꩻလိတ်အုပ်ယိုလဲ့ အဝ်ႏသေလွဉ်ꩻလဲဉ်းဒျာႏ"အဝ်ႏယီးနယ်ခါꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
၁၉၄၅-ဗာႏ၊ လာမတ်တွင်ꩻနဝ်ꩻ မန်းခမ်းတခမ်းလွုမ်း လွိုဆန်တွိုက်ꩻထန်ႏချာ ဖဲစ်သစ်ဂျပန်ဖုံႏတဲင် စောက်ꩻဖါးခွန်စီလဲ့ လꩻထွူစူခွုမ်လက်နက် အကူႏအညီႏ မွိုင်ꩻနုဲင်ꩻ(မိုးနဲ)မဟာႏမိတ်ထျꩻတွော့ꩻ ကအဝ်ႏထင်ႏလွဉ်ဒါႏ ဖဲစ်သစ်ဂျပန်စဲ့ꩻတပ်ရဲဉ်ႏဖုံႏယို ပအိုဝ်ႏတပ်ဖုံႏ ခြေင်းယုဲင်တွိုက်ꩻခꩻဆွုမ်ႏတွော့ꩻ ဖျော်လင်ꩻစွဉ်ႏလွယ်ကောႏနဝ်ꩻသွူ။ ဖဲစ်သစ်ဂျပန်သီး တေက်ꩻနျꩻမာꩻနွောင်ꩻမုꩻယို ယံသက်သာႏတာႏ ထွို့ꩻဗူႏဒေါ့ꩻဟော်ꩻနယ်ထွူ ခမ်းသားဖုံႏတွော့ꩻ တောင်ႏကီꩻ၊ လွယ်ကောႏ ကာꩻတဖူꩻတန်လောင်း တလီးလွုမ်းကအဝ်ႏဒါႏ ဒုံဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစုခါꩻဖေႏထွူ ရိတ်ခါႏစရိပ်ဖုံႏ၊ တဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒုံတွော့ꩻ ကထန်ႏလွဉ်ဒါႏ ဖဲစ်သစ်ဂျပန်ဖုံႏယို ကစုခါꩻဒါႏ ပအိုဝ်ႏစဲ့ꩻတပ်ဖုံႏ အွဉ်လို့ဝင်ꩻတွိုက်ꩻခꩻဆွုမ်ႏတဲင် ဝါးထန်ႏထွိုꩻနွောင်ꩻစွဉ်ႏ ဂျပန်စဲ့ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏထွားဗာႏ ဘာႏသာႏသာသနာႏဖဲ့ꩻလဲ့ နေင်ႏ ၁၉၄၆-ဗာႏ၊ လာဒီသဉ်ဗာ (၁)နီꩻ ကမာꩻလွေꩻဒါႏ ပွယ်ꩻအုံကွံအစီꩻအဝွေꩻကိုနဝ်ꩻ ဂျပန်ခေတ် ဗုံးကဗာႏပြုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻဒါႏ ကျောင်ꩻတန်မွဉ်ခြဲင် (ယိုခါ ပထမကျောင်ꩻတန် တောင်ႏကီꩻ)ယို ယံဖေႏကတယ်ႏဆို့ꩻခွုန်ꩻချာနွောင်ꩻယင်းတာႏ ဒေါ့ꩻရီတွိုင်ႏပင်ႏလွေꩻလို့ဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻတဲင် တယ်ႏဆို့ꩻခွုန်ꩻချာ ကျောင်ꩻတန်အရေꩻယို ယံဖေႏအောင်ႏမျင်ႏလꩻနဝ်ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏအပ်ဒါႏ သေင်ႏဖုံႏအတွက်တာႏ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ နမ်းကိုႏတဲင် ခံႏထူႏတာႏဝွန်ႏ အီႏလူႏလွေꩻဖေႏရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ဆုဲင်ꩻချာနဝ်ꩻ ဝွေꩻကအင်းလူႏဒါႏ သေင်ႏဖုံႏယို အဆင်ႏသမ်းတပြေႏလꩻတဝ်းတွော့ꩻ ကပ်လူႏသော့ꩻလုဲင်ႏတော ရွဉ်ဗီႏ(၁၀၀၀၀)တသောင်ꩻဗွေဗွေနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၆-ဗာႏနေင်ႏနာနဝ်ꩻ ကလွောင်ႏဗူႏချာယင်းဒါႏ "ရှမ်းပြည်လွတ်လပ်ရေး(ရပလ)"နဝ်ꩻ ဦးတင်ဧ၊ ဦးခွန်စော၊ ဦးခွန်ထီး-သီးပါသော့ꩻလွဉ်ယင်း ရပလကိုထွူတကာႏတဝ်း ရပလ အစွိုꩻချုပ်ကိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏအတန်အကဲႏ စောက်ꩻဖါးသီးသဲင်ႏ ခွန်စီနဝ်ꩻလဲ့ ထာꩻမာꩻအမုꩻဆောင်ႏကို ပါသော့ꩻလွဉ်ယင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကောကလွိုဆန်ချာဒါႏ စောက်ꩻဖါးသားအကို ကထွာဒါႏ ခမ်းသားအတန်အကဲႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻအွဉ်ငါသား ဦးတင်ဧတွမ်ႏ ဦးထွန်းမြင့်သီးဖုံႏနဝ်ꩻ ထီႏစောက်ꩻဖါးခွန်စီယို ဝွေꩻသီးခံႏထူႏရေꩻမတ်ဒျာႏ ရက်ခွိုꩻခေါင်းဆောင်တန်တဖြာꩻ "နေရှင်နယ်စော်ဘွား"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏစောက်ꩻဖါးခွန်စီယို အဝ်ႏအုံကွံတွိုင်ႏပင်ႏခွိုꩻခွိုꩻလို့ဝင်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏဆဲင်ႏရာꩻ နဲင်ႏငံႏခမ်းထီရေꩻကိစ္စဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ နေင်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ(၇)နီꩻ ကထွို့ꩻဗူႏဒါႏ "ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ"နဝ်ꩻ ခမ်းသားနမ်းတဲဉ်ꩻ (၇)ဖြာꩻ၊ စောက်ꩻဖါးနမ်းတဲဉ်ꩻ (၇)ဖြာꩻ နွို့ပါထွူတွော့ꩻ သထုံႏပေႏ(သီႏသဲင်ႏ)စောက်ꩻဖါးခွန်စီနဝ်ꩻ ခံႏဗာႏဝင်ꩻလွိုက်ဒင်ႏလွေꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ တခွိုꩻလွုမ်းတာႏ နမ်းတဲက်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ၁၉၄၇-ဗာႏနေင်ႏ၊ ဒုတိယပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏကို သထုံႏ-ခွန်စီ ခြွိုင်ႏသန်ꩻတဝ်းတဲင် တတွိုႏထင်ႏနွောင်ꩻတဝ်းဒွုမ်သွူ၊ ဝွေꩻနမ်းခြောင်ꩻတင်ယို အွဉ်ႏစွꩻဒျာႏ ဖြားဖျူနဝ်ꩻသွူ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကထွိုင်ႏတဲမ်းလွ "ပင်ႏလုံလိတ်ချုပ်"စူမုဲင်ခိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာနုဲင်းအီႏတဲမ်းဖေႏဗာႏ စောက်ꩻဖါးနွတ်ꩻဖြာꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်စူမုဲင်ꩻရိုꩻလဲ့ တခြွိုင်ႏသန်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနမ်းခြောင်ꩻတင် ဖြားဖျူနဝ်ꩻ တဲမ်းဗာႏစူမုဲင် ထွာနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။ သထုံႏ-ခွန်စီနဝ်ꩻ ၁၉၄၈-ဗာႏနေင်ႏကို အဝ်ႏလွံꩻလာꩻနမ်းတွင်ꩻ ဘဝပြောင်ꩻ တွိုႏထိုꩻအနိစ္စ ဝေင်ꩻရန်ႏတကုန်ႏကိုသွူ။
ခွိုꩻနွယ်ႏထုင်ꩻစံႏ ယံထိုꩻမားမွုန်းအတာႏ
ခမ်းဖာႏလောင်းကီ လိုꩻမျိုꩻတွိုင်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလက္ခဏာႏ အဝ်ႏလွ ပငါပရာꩻနဝ်ꩻသွူ။
စောက်ꩻဖားခွန်စီ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိုꩻမျိုꩻဖုံႏ နမ်းခြောင်ꩻခရာႏ
ခွိုꩻနွယ်ႏထုင်ꩻစံႏ ယံထိုꩻမားမွုန်းအတာႏ
လိတ်လုဲင်ꩻ/ငဝ်းငွါ ကွဉ်က့ꩻခွမ်ꩻလာꩻ/ယိုꩻယာႏဓလေ့ထွုံꩻစံႏဖုံႏယို ထွာလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻ အလက္ခဏာႏနဝ်ꩻသွူ။
လက္ခဏာႏတစွိုးတမျိုꩻ မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုမ်ႏတဝ်းနဝ်ꩻ ကခံႏထူႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻတမျိုꩻ အမဉ်ꩻနဝ်ꩻခ့ꩻလသား လိုꩻဖုံႏယို မဲ့ငါပေႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
နဝ်ꩻမꩻ ဝင်ꩻကတယ်ႏထောင်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမြိုꩻလက်ခဏာႏ ဖေႏကပြဲ့ꩻစွုမ်ႏအီအတာႏ နမ်းပဲင်ႏငဝ်းငွါ ဖေႏကအဝ်ႏ နမ်းပဲင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ဖေႏကအဝ်ႏ နမ်းပဲင်ႏခွမ်ꩻလာꩻ ဖေႏကအဝ်ႏ နမ်းပဲင်ႏထွုံꩻစံႏ ဖေႏကအဝ်ႏ နမ်းပဲင်ႏယိုꩻယာႏ ဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ လိုꩻဖြားစခါ ဝင်ꩻအွဉ်ႏကုဲင်သေꩻခါꩻဖေႏ နီနာꩻသီးအတာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဥပမာႏ(လိုꩻတဖြာꩻ တယ်ႏကလွူးလင်ꩻစ စူလက္ခဏာႏ ပါတဝ်းမွိုင် ခင်ႏလက္ခဏာႏ ပါတဝ်းမွိုင် စူတပွတ်ꩻ/ခင်ႏထို့မွိုင် မဉ်ႏတန်တနီꩻခါ မဉ်ႏနွို့အမျာꩻခြာ မဲ့ငါပေႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻ သ့ꩻပေႏတခွိုင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻသီးသဘာဝအလ့ꩻ ရံꩻဆလꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။) ယိုတဲ့နုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ ဝင်ꩻခြာသူꩻ ခွိုꩻနွယ်ႏမဲ့ငါဖေႏကပေႏဗာႏမွိုန်းနဝ်ꩻ ငဝ်းငွါ/လိတ်လုဲင်ꩻ/ကွဉ်ကꩻ/ထုင်ꩻစံႏဖုံႏယို အဝ်ႏလိုႏထိန်ꩻသိမ်ꩻဒါႏဒါႏ နီမဉ်ႏတထိန်ꩻသိမ်ꩻ သေꩻခါꩻတဝ်း တနီꩻခါ ပိုစိုးလီꩻစိုးသူꩻ မဲ့ငါအီႏပေႏဗာႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။
နမ်းပဲင်ႏငဝ်းငွါ အဝ်ႏဒျာႏလဲ့ ထိန်ꩻသိမ်ꩻတဝ်း ဟွိုန်အွီႏတဝ်း လွေꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻဖေႏတေားဒျာႏ ဝင်ꩻငဝ်းငွါ ဦးဦး ဒေါ်ဒေါ်မကောင် မမ ဦးလေး အန်တီမကောင်... အလင်တဲ့ အာတန်ဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻလိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ထွုံꩻစံႏဖုံႏယို လိုꩻဖြားစိုးနဝ်ꩻ ဝင်ꩻထိန်ꩻသိမ်ꩻဖေႏလဲဉ်း အဝ်ႏကုဲင်နီခွိုꩻသွုပ်စိုးယို နီမဉ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ တွိုႏပိုစိုးလီꩻစိုးမဲ့ꩻ လွေꩻထူႏလဗာႏယင်း ဝင်ꩻငဝ်းငွါ ဦးဦး ဒေါ်ဒေါ် ဖုံႏနေား။ တွိုႏခိန်ႏနဝ်ꩻမ့ꩻ လိုꩻမျိုꩻငဝ်းငွါ အထိုꩻမားထိုꩻ ခွိုꩻသွုပ်အစိုးမုဲင်ꩻနဲး ဝင်ꩻမိဉ်ႏထောင်ချာ တရာꩻခံႏမဲ့ꩻ နီယိုဖေႏကထွာမွိုန်းသွော့ တရာꩻခံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏသေနမ်းနဝ်ꩻသွူ။
တောင်ႏကီꩻတက္ကသိုလ်ႏ
တောင်ႏကီꩻတက္ကသိုလ်ႏ (အဲင်းကလေတ်: Taunggyi University) (မန်း: တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ၊ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ်ကို ထွာဒျာႏ အရေꩻတန်တက္ကသိုလ်ႏတဖြုံႏတဲင် အဝ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻတန် ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုသွူ။ တက္ကသိုလ်ႏတောင်ႏကီꩻကိုနဝ်ꩻ သွဉ်ထူႏဒဲ့ꩻထူႏနွောင်ꩻ ဝိဇ္ဇာႏတောမ်ႏသိပ္ပံ ပညာႏရပ်ဖုံႏတာႏ ကထွာဒါႏ ဝိဇ္ဇာဗွဲ့၊ သိပ္ပံဗွဲ့၊၊ မဟာဗွဲ့၊ ပါရဂူဗွဲ့ သွဉ်တန်ပညာႏဖုံႏသွူ။ တောင်ႏကီꩻတက္ကသိုလ်ႏကိုနဝ်ꩻ ပအိုဝ်ႏပေႏ ကျောင်ꩻသားမူႏခို အဝ်ႏသော့ꩻအာသွတ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏတဖြုံႏဒျာႏသွူ။
သမဲင်ꩻ
ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၆၁ ဗာႏ ဇွန်လာ ၁၅ နီꩻကိုနဝ်ꩻ မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏဖြယ်အနေႏ ဗွောင်လွေꩻဖေႏ တောင်ႏကီꩻကေားလေက် တွဲဖက်ကေားလေက်တဗာႏအနေႏသွူ။ တွိုႏ ၁၉၆၄ ဗာႏနဝ်ꩻ တက္ကသိုလ်ႏပညာႏရေꩻ အဲက်ဥပဒေႏအလꩻ အဝ်ႏတောင်ႏကီꩻကေားလေက် ဒင်ႏထိုလွေꩻအရန်း "တောင်ႏကီꩻဒီဂရီကေားလေက်"အရန်း အနေႏလဲ့ အဝ်ႏထွာက မန်ႏတလေꩻတက္ကသိုလ်ႏ ဆꩻလ့သွူ။ တွိုႏခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၉၂ ဗာႏ လာဩဂုတ် ၁၇ နီꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒီဂရီကေားလေက် ဒင်ႏထိုလွေꩻယင်း တက္ကသိုလ်ႏအရန်းတဲင် ထွာလွဉ်ယင်း "တောင်ႏကီꩻတက္ကသိုလ်ႏ"ခေါ်ခေါ် လွစ်တခြင်ဒါႏ တက္ကသိုလ်ႏတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ
သွဉ်တန်ꩻဌာႏနဖုံႏ
တောင်ႏကီꩻတက္ကသိုလ်ႏကိုနဝ်ꩻ အဓိက ဖေႏအပ်ဖေႏဒါႏ ဗွဲ့ဖုံႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဝိဇ္ဇာဗွဲ့ တောမ်ႏ သိပ္ပံဗွဲ့ဖုံႏသွူ၊ မဟာဗွဲ့တောမ်ႏ ပါရဂူဗွဲ့ သွဉ်တန်ꩻယဟန်ႏလဲ့ သွဉ်ထူႏနွောင်ꩻဒျာႏနေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:မျန်မာခမ်းထီကို တက္ကသိုလ်ႏဖုံႏ
ဝေင်ꩻကတာ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
သတ္တု
‍‍‍‍သတ္တု နဝ်ꩻ μέταλλον métallon, "mine, quarry, metal" ကရိုꩻဒါႏ ဂရိလိုꩻခွိုꩻစခေါင်ႏစခါသီး အငဝ်းငွါသူꩻထွာလင်ꩻလွဉ်ဒျာႏတဲင်တွော့ꩻ ဆွော့ꩻကတဲ့ꩻ၊ တင်ႏလေလင်းဒါႏ ဓာတုဗေဒ ဒြပ်ခြွဉ်းတမျိုꩻ အရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သတ္တုနဝ်ꩻ လျှပ်သစ်မေႏကူꩻပြောင်ꩻချာငါအီတဲ့ယိုꩻဒျာႏ၊ ငင်ႏယာꩻလဲ့ တဖြတ်ꩻဒါႏတဝ်း၊ ကမ်းနီသ့ꩻကမဲဉ်လꩻအတွိုင်ꩻ ထေမာꩻဖောႏထန်ႏ အပွုံႏအပွိုင်အမျိုꩻမျိုꩻဖုံႏတဲ့လꩻဒျာႏသွူ။ နဝ်ꩻထွူတကာႏတဝ်း မာꩻစွိုမ်းနေးအထီတွော့ꩻ ငင်ႏဆွာꩻအွဉ်ႏထွာမေႏဖြွီꩻခြဲ့ꩻပေႏပေႏဖုံႏတဲ့လꩻဒျာႏသွူ။ ဒြပ်စင်အလဲ့ꩻတွိုႏဇယားကွက်ꩻ (၁၁၈)ဗာႏအကိုနဝ်ꩻ သတ္တုယိုပါသော့ꩻ အမုဲင်စဲဉ်ႏ (၉၁)ကိုသွူ။ ဒြပ်စင်ယင်ဟန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အထွာသတ္တုပွုံႏစံႏတဲ့အဝ်ႏဒျာႏ၊ သတ္တုပွုံႏစံႏတမွေးတဝ်းတဲ့အဝ်ႏဒျာႏ စတဲင် ထီႏဗာႏစွဉ်ႏနီမျိုꩻနီစားသွူ။ နက္ခတ္တပညာႏသျင်ႏသီးနဝ်ꩻ ခွုင်းတဲင်ဒြပ်စင်မျိုꩻမန်ႏသမျ ပေါႏလွိုသွူ ဟိုက်ဒရိုစဉ် တွမ်ႏ ဟီလီယမ်ယိုနီမျိုꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဟော်ꩻလို့ဒျာႏသတ္တုသွူ။ ကွဲတွော့ꩻ ဝွေꩻသီးနဝ်ꩻ အရေႏမတ်ဟဲ့ꩻငါႏ မွိုးစိုးဖါပန် ကဟဲ့ꩻဖန်လွဉ်ခါꩻဒါႏ သတ္တုယိုနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တမွေးတဝ်းသွူ။
ဒေါဝ်ဗွာ
ဒေါဝ်ဗွာကရိုꩻနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအဖျောႏယမကာႏ တမျိုꩻတဲင် လိုꩻမိဉ်ႏအွꩻအာနောဝ်ꩻ မွန်ꩻအီဒါႏသွူ။ မျန်မာႏခမ်းကို ဒေါဝ်ဗွာယို ဖြေꩻယိုꩻလꩻယိုꩻနွောင်ꩻဒါႏခင်ႏလမ်းတထွောင်းတဲ့မွေးမွေးသွူ။မန်းထာꩻအံႏထာꩻအွꩻတောမ်ႏ အဖျောႏယအကာႏ (Burma Eateries and Distilleries Corporation)ထာꩻမာꩻရွုမ်ꩻအကို ထေထန်ႏစာထန်ႏဒျာႏ ဒေါဝ်တမျိုꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဖန်ဟဲ့ꩻဖေႏ အေင်ႏကလေက်မိဉ်ꩻအဒွေါင်ႏနောဝ်ꩻ ဘီအီးဒီစီ (BEDC)(မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း)ဘီအီး(BE)လိုꩻဖုံႏသေငါꩻအာနေးနောဝ်ꩻသွူ။ယင်းတမျိုꩻဟဲ့ꩻလုဲင်ႏ အဗွာ နေးနောဝ်ꩻသွူ။
စီꩻပွါꩻရေꩻထာꩻမာꩻတန်သားဖုံႏယို နိုင်ႏငံႏတောႏ ကထိန်ꩻချုပ်ရဲကမ်းခါꩻဒါႏအခိန်ႏနောဝ်ꩻ ဒေါဝ်ဗွႏယို အောဝ်ႏ အစေားရ စက်ရွုမ်ꩻကိုထေထွူမꩻ တနိုင်ႏငံႏလွုမ်းကို ကအောဝ်ႏစာဒါႏ ဒေါဝ်ဗွာဆဲင်ႏဖုံႏယို ဖန်းဖြဲꩻဖေႏ စာဖေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အခေႏခံႏလိုꩻအရန်းသားဖုံႏ ကကသုံꩻအွꩻအာဒါႏ ဒေါဝ်ဗွာ ဆဲင်ႏယို ဟဲ့ꩻဖန်ဒျာႏ ဘုံဆဲင်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဒေါဝ်ဗွာသီးအမျိုꩻယိုနောဝ်ꩻ ဝါင်ꩻထေနေးဒျာႏအထီတမျိုꩻရိုꩻကီလဲ့ ဒေါဝ်ဗွာတပလဲင်ꩻနောဝ်ꩻ မိဉ်ႏရော်ꩻဒျာႏတောမ်ႏထီ သူ ပလဲင်ꩻနောဝ်ꩻမꩻ ထွာလွဉ်ဒေါဝ်ဗွာနောဝ်ꩻသွူ။
ရဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို れ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို レ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ re သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ရို (ခန)
ဟိရဂန ကို ろ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ロ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ ro သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ကရီဗာႏသပိတ်သင်္ကန်ꩻ
"ပရိပုဏ္ဏံ တေ ပတ္တစီဝရံ-နာꩻသပိတ်သင်္ကန်ꩻ အဝ်ႏစွုမ်ႏလဲဉ်းနဲ့"ကရီဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ သမ်းမဉ်ဗုဲင်စင်ꩻ၊ "သပိတ်အဲဉ်ထဝ်း-ဗုဲင်စင်ꩻလꩻတဝ်း"တဲင် ကွီလနေးဝင်ꩻသပိတ်ဗုဲင်စင်ꩻ၊ ဗုဲင်စင်ꩻထွူ ဝင်ꩻထူႏချာခန်းဒျာႏ ဝင်ꩻသပိတ်၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ လွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻတဲ့ သပိတ်ပါတဝ်း၊ တွိုႏတကာႏ လောင်ꩻသွမ်ꩻသားငါ၊ အွဉ်ႏတအာအစူယာꩻ၊ မာꩻဗွန်နုဲင်း တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻသီး၊ "ဝင်ꩻလောင်ꩻတစောတာႏ၊ ဝင်ꩻလောင်ꩻငွါ"အံႏစွဉ်ႏဒျာႏ တကာႏငါနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "နီဗွေႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏရိုꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ သမ်းရွုံႏဒျာႏတွမ်ႏသင်္ကန်ꩻ၊ မဉ်ႏရိုꩻဘုရာꩻတပဲ့ꩻတဲ့ သပိတ်သမ်းတပါတဝ်း၊ ထမုဲင်ꩻခရာႏအီဗွေႏ"တကာႏဖုံႏ ရီနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ဝွေꩻဗွေႏရိုꩻ- "ခွေနဝ်ꩻ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻစဲစ်စဲစ်ဒျာႏ၊ ကွီလဝင်ꩻသပိတ် ဗုဲင်စင်ꩻတဲင် ဗုဲင်စင်ꩻထွူ ဝင်ꩻသပိတ်နောဝ်ꩻ ဝင်ꩻဗွေႏထူႏထိုꩻချာဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မာꩻဗာႏနုဲင်းယိုသနယ်" ဝွေꩻဗွေႏခြုဲင်းနယ်နုဲင်းနဝ်ꩻ။ တကာႏဖုံႏ သွမ်ꩻသဲ့ꩻကဲ့ꩻရဲ့ꩻ လိုꩻအာထင်ႏလောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "လိုꩻသပိတ်တအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်စင်ꩻ အပ်တဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏဗုဲင်နဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ"မိန်းစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ အွိုးခꩻတလဲင်ႏ ပါꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ သမ်းမဉ်ဗုဲင်စင်ꩻ "သင်္ကန်ꩻအဲဉ်ထဝ်း-ဗုဲင်စင်ꩻလꩻတဝ်း"တဲင် ကွီလနေးဝင်ꩻသင်္ကန်ꩻဗုဲင်စင်ꩻ၊ ဗုဲင်စင်ꩻထွူ ဝင်ꩻထူႏချာခန်းဒျာႏ ဝင်ꩻသ င်္ကန်ꩻ၊ ဝွေꩻဗွေႏနဝ်ꩻ လွေꩻတွုံꩻသွမ်ꩻတဲ့ လွေꩻတလီꩻလီꩻစွဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ တကာႏဖုံႏရိုꩻ- "နီဗွေႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏရိုꩻတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ႏတဲ့ သမ်းဖင်ꩻတွမ်ႏသပိတ်၊ မဉ်ႏရိုꩻဘုရာꩻတပဲ့ꩻတဲ့ သင်္ကန်ꩻသမ်းတပါတဝ်း၊ မဉ်ႏထွာဘုရာꩻတပဲ့ꩻတဲ့ သပိတ်ပါ၊ သင်္ကန်ꩻပါဒျာႏ၊ မဉ်ႏထွာတိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻတဲ့ သပိတ်ပါတဝ်း၊ သင်္ကန်ꩻပါတဝ်း၊ တွိုႏနီဗွေႏနဝ်ꩻ မဆန်ꩻငါႏအီ၊ ပါဒျာႏသပိတ်လွုမ်ꩻ၊ သင်္ကန်ꩻသမ်းတပါတဝ်း နုဲင်းမုဲင်ꩻအီ" "တကာႏခွန်နင်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ခွေနဝ်ꩻ တိတ္ထိတက္ကတွဉ်ꩻမွေးတဝ်း၊ ဘုရာꩻတပဲ့ꩻစဲစ်စဲစ်ဒျာႏ၊ ခွေမဉ်ဗုဲင်ငါႏစင်ꩻတဲင် ကွီလနေးဝင်ꩻသင်္ကန်ꩻ ဗုဲင်စင်ꩻ၊ ဗုဲင်စင်ꩻထွူ ဝင်ꩻသမ်းထူႏချာထိုꩻခန်းဒျာႏ ဝင်ꩻသင်္ကန်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ အုံမသမ်းတဒါႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻသꩻတဲ့ မာꩻရာꩻဒါႏဒွုမ်၊ လွေꩻတလီꩻလီꩻဗာႏစွဉ်ႏဒျာႏ နုဲင်းယိုတန်သနယ်တကာႏ"။ ဒေါ့ꩻနယ်ဖေႏ တကာႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တကာႏခွန်နင်ꩻနဝ်ꩻရိုꩻ "ယားကုဲင်ပါ နီဗွေႏသျင်ႏ နီဗွေႏစင်ꩻသီးဂုဏ်ႏသိက္ခာႏ၊ ကေႏညိုႏခရာႏအဲဉ်ထဝ်း" ထီႏဖွီသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻလိုꩻအာ၊ ထင်းလောဝ်းပါဗွေႏဘုရာꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- "ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻသင်္ကန်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်းသားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗုဲင်ဖေႏစင်ꩻအပ်တဝ်း၊ ပေါႏအွဉ်ႏဗုဲင်နဝ်ꩻ 'ဒုက္ကဋ်အာပတ်ဗာႏ"မိန်းစွဉ်ႏဒျာႏနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ (ဝိနယ၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ မဟာခန္ဓက)
နီစွိုးခွိုꩻတာႏလိုႏငါႏ
"နီစွိုးခွိုꩻတာႏ လိုႏငါႏလွောင်ႏဗူႏရေꩻ" လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ထင်ႏထိုရေꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏဒင်ႏတောဝ်း ပါꩻလင်ပြေင်လောင်း၊ ဝင်ꩻလင်စူကိုတဲင် နီတွမ်ႏနီ ကျိုꩻစာꩻချာဗာႏဒျာႏ၊ အာႏကွိုꩻဝင်ꩻနောဝ်ꩻ ထွာနွောင်ꩻတောဝ်း နီခွိုꩻအာႏရဲင်ꩻသွူ။ နီကအုံသော့ꩻဒါႏ မန်းခမ်းယိုခါ လိုꩻမျိုꩻပေါင်ꩻစွုမ်ႏ အောဝ်ႏသော့ꩻအာတွော့ꩻ တလွောင်ႏဗူႏတောဝ်း လိုꩻမျိုꩻနောဝ်ꩻ တညတောဝ်းအခိန်ႏခါႏ ထိုꩻမားဒါႏနောဝ်ꩻသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
ပအိုဝ်ႏငဝ်း           မန်းငဝ်း
၁။ ပွိုင်းဝွို့        ပတ်သက်
၂။ ကွပ်ယိုတွော့ꩻ      ဒါကြောင့်
၃။ ကွဲးတွော့ꩻ        သို့သော်/ဒါပေမယ့်
၄။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ        ထို့ကြောင့်
၅။ တဲ့နဝ်ꩻ           လည်းဘဲ
၆။ ကရိုꩻနဝ်ꩻ          ဆိုတာ
၈။ ယို              ဤ/ဒါ
၉။ သူꩻ             ထို/ဟို
၁၀။ ခြပ်            စီ
၁၁။ ဆရာႏတဲမ်းလိတ်    စာရေးဆရာ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
နဝ်ꩻမꩻ လိတ်လုဲင်ꩻငဝ်းငွါ တအဝ်ႏတဝ်းလိုꩻမျိုꩻယို အဗွိုန်ထိုꩻနုဲင်း အငင်းဆွတ်ꩻတအဝ်ႏတဝ်း သတ္တဝါႏတဲင် မဉ်ႏထွိုင်ႏလွေꩻနွောင်ꩻခန်းထာꩻလဲ့ အတတွိုႏညာꩻလꩻတဝ်း၊ တဆင်ႏဆင်ႏ အဝ်ႏခြို့ꩻထွိုင်ႏဗော့ꩻယွဲးယွဲး လိတ်လုဲင်ꩻအဲဉ်ထဝ်းလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အတတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ လိတ်လုဲင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻသေႏသေႏ ဒေါ့ꩻရိုꩻနွောင်ꩻနေဟောင်း၊ မဉ်ႏရိုꩻတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻလဲ့ မဉ်ႏတွိုႏအခေႏနေႏ အခိန်ႏခါႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ အီႏတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻ။ မဉ်ႏရိုꩻတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ မဉ်ႏတွိုႏအခေႏနေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အခိန်ႏခါႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻငဝ်းငွါ အဝ်ႏဒျာႏလဲ့ တတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻတဝ်းဗာႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ။ ရီးသွတ်ꩻအနေႏ လိတ်လုဲင်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ တဉ်ႏခြွော့ဒျာႏ အခေႏနေႏမျိုꩻနဝ်ꩻ-
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၂။ တဲပ်တဲ့           ညီညီ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
နုဲင်းယိုခါ နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻကို အခေႏနေႏ အဝ်ႏလဲဉ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း၊ အချက်(၁)ကို ကပါဒါႏ"လိုꩻကထိန်ꩻသိမ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻသားယို ဒါႏသေနာႏဗာႏ ဝွေꩻအလိုꩻမျိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻထွူ ပတ်သဲစ်တွမ်ႏ လိုꩻမျိုꩻလိတ်လုဲင်ꩻယို အဝ်ႏထောင်ထွားဗာႏသေႏသေႏ"ယိုဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏထွား နီပအိုဝ်ႏလိတ်ယေန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထွာအဝ်ႏပါလဲဉ်းနဲ့ဟောင်း၊ ထူႏတာႏဝွန်ႏလဲဉ်းလိတ်လုဲင်ꩻထာꩻမာꩻ (လိုꩻမျိုꩻအရွီးအခိုႏထာꩻမာꩻ)၊ လိုꩻမျိုꩻအသက်သွီႏဖြွီꩻ ထာꩻမာꩻတဲင် နေးအဂုဏ်ႏ ထူႏအမိဉ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻတဝ်းသွူ။ တွိုႏထောင်ထွားလိတ်လုဲင်ꩻရေꩻနဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻမု သမ်းအဲဉ်ထဝ်း၊ အဝ်ႏလိုႏထွာတဝ်းသွူ၊ ထူႏတာႏဝွန်ႏလဲဉ်းသွူတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻယို အဝ်ႏဗာႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ ထွာသင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ရုဲင်းရုဲင်းဟန်ဟန် အဝ်ႏလိုႏခွုမ်မာꩻလွေꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ယေန်ႏအရေꩻယို အဝ်ႏလိုႏမာꩻလဲဉ်းသွူ သမ်းငမ်းဗာႏဒျာႏ လိုꩻတဖြာꩻတစွိုꩻတဲင် မာꩻထွာတဝ်း၊ မာꩻဗွုန်ႏတဝ်းနဝ်ꩻလဲ့ ထွာသင်ꩻတဝ်းသွူ၊ လိတ်ယေန်ႏအရေꩻယိုနဝ်ꩻ တပွိုင်းဝွို့ဗာႏတဝ်းပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ လိုꩻအဖြာꩻမုဲင်ꩻ မဉ်ႏဖေႏမာꩻတဝ်းနဝ်ꩻ မာꩻဗာႏတဝ်း၊ လိုꩻအစွိုꩻမုဲင်ꩻ မဉ်ႏဖေႏမာꩻမꩻ မာꩻဗာႏနဝ်ꩻလဲ့ ထွာသင်ꩻတဝ်းသွူ၊ ပေါ့ရိုꩻသွူ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏ ယေန်ႏငဲးရေꩻထာꩻမာꩻယို ထွာအထိုသွတ်ꩻသွူ။ ပအိုဝ်ႏကို ကအဝ်ႏလွဉ်ဒါႏ အစွိုꩻမန်ႏသမျယို အဝ်ႏဗာႏပအိုဝ်ႏလိတ်ယေန်ႏအစွိုꩻဆꩻလနဝ်ꩻသွူ၊ ထွာမုဲင်ꩻနဲးတဲင် ခွုင်းကားတဲင် ပအိုဝ်ႏအစွိုꩻမန်ႏသမျယို အဝ်ႏဒေါ့ꩻအဝ်ႏသွုံꩻ၊ အဝ်ႏတဲမ်း၊ အဝ်ႏကွဉ်ကꩻ ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ၊ ငဝ်းငွါ၊ ကွဉ်ကꩻတွော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဲင်ႏငံႏရေꩻအစွိုꩻဒျာႏတွော့ꩻ လွဉ်ဒေါ့ꩻလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻနုဲင်းယိုဟုဲင်း၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ မာꩻမွုန်းနုဲင်းယိုဟုဲင်း-စတဲင် ရဲးကန်ႏကွက်လိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻ တလꩻတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၃။ သွုပ်သွꩻ          မိတ်ဆက်
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
ကွပ်တမုဲင်ꩻနဲးတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻသားယိုနဝ်ꩻ အခိန်ႏဗွေ အဝ်ႏထောင်ထွား သုတေသနလိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻတဲင် ပေါ့လိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻထွာပညာႏသျင်ႏနဝ်ꩻသွူ၊ နဝ်ꩻလꩻ လိုꩻကအဝ်ႏမာꩻဒျာႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻသားလဲ့ ထွာဒျာႏနဲင်ႏငံႏရေꩻသားတဲင် လိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻကိုနဝ်ꩻ ခွုမ်မာꩻလွဉ်ꩻဗာႏ နဲင်ႏငံႏရေꩻသား ထာꩻမဉ်ထွာနဝ်ꩻ ထွာတဝ်း။ နဝ်ꩻမꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻသားကဒေါ့ꩻရိုꩻတွိုင်ꩻဒျာႏ "မာꩻမွုန်းနုဲင်းယို၊ မာꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ လိတ်မဲဉ်ႏတဝ်း၊ လိတ်မဲဉ်ႏနဝ်ꩻ နုဲင်းယိုဒျာႏ"နဲင်းငဝ်းယိုစားဖုံႏနဝ်ꩻ လိတ်ယေန်ႏသားတဖြာꩻ မဉ်ႏကျင်ႏလယ်ႏကျင်ႏလဲပ်မွေး၊ မဉ်ႏထောင်ထွား သုတေသနမွေး လိတ်လုဲင်ꩻရေꩻနဝ်ꩻ အမဲဉ်ႏအမဲဉ်ႏတွိုင်ꩻယို ဒေါ့ꩻရုဲင်းမာꩻရုဲင်းဗာႏသွူ။ တွိုႏယိုနဝ်ꩻ လိတ်လုဲင်ꩻပညာႏသျင်ႏသီး လဲင်ꩻဒေါ့ꩻယီးနယ်နေးသွူလဲ့ မွေးလွိုႏလွိုႏ၊ မွေးတဝ်းလွိုႏလွိုႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻသားလိုꩻစွိုꩻ တမွေးတဝ်း မဉ်ႏဒေါ့ꩻလွဉ်လဲ့ ဆွတ်ꩻလွိုႏလွိုႏ၊ မာꩻလွိုႏလွိုႏ၊ နမ်းလိတ်လုဲင်ꩻသားအရေꩻ၊ နမ်းထာꩻမာꩻဒျာႏသွူလဲ့ တပဲင်ႏချာꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻက နီပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ ထင်ႏထိုဖဲ့ꩻယို အယွိုက်ꩻထိုꩻအီဒါႏနဝ်ꩻသွူ။
တောင်ႏရွိုꩻ
တောင်ႏရွိုꩻလိုꩻခွိုꩻ
တောင်ႏရွိုꩻလိုꩻခွိုꩻနဝ်ꩻ(မန်း :တောင်ရိုး)ပါသော့ꩻငီႏဒျာႏ တိဗက်တွမ်ႏမန်းအခွိုꩻ ထွာဒျာႏမန်းအခွိုꩻဗူႏကိုသွူ ။ တောင်ႏရွိုꩻလိုꩻခွိုꩻ အုံအဝ်ႏခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏကို ထာꩻပြင်ႏဒေႏသကထွာဒါႏ ပွေးလ တွမ်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်ႏတရား ထျကဗော့ꩻရာꩻဒေႏသကိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။ လိုꩻအဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ (၂၂၀၀၀)လွိုꩻနဝ်ꩻသွူ ။ တောင်ႏရွိုꩻလိုꩻခွိုꩻယိုယာႏခွမ်လာꩻနဝ်ꩻဗွိုန်ပီဒျာႏ ဖြဝ်ꩻတွမ်ႏပအိုဝ်ႏ ယိုꩻယာႏခွမ်လာꩻနဝ်ꩻသွူ ။ လိုꩻခိုဖုံႏနဝ်ကွဉ်ကꩻဒျာႏ ကွဉ်တရုံးတွမ်ႏ ကတူႏပေါက်၊ လိုꩻမူႏနဝ်ꩻ ကွဉ်ကꩻဒျာႏပနီႏတရုံး အွဉ်ႏဒို့ꩻပေ့ꩻခါꩻဒျာႏ ခင်ႏလိန်းတူႏနဝ်ꩻသွူ ။ တောင်ႏရွိုꩻလိုꩻခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ လွုပ်ꩻမာꩻဒျာႏသွို့ꩻ၊ခြံ၊လုဲင်း၊ဥယျာန်ႏခြံဖုံႏနဝ်ꩻသွူ ။ ဝွေꩻသီးလိုꩻခွိုꩻယိုနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဒျာႏပအိုဝ်ႏလိုꩻခွိုꩻရိုကီနဝ်ꩻလဲ့ ပါသော့ꩻငီႏဒျာႏခွိုꩻဗူႏအလင်ကိုသွူ ။ တောင်ႏရွိုꩻလိုꩻခွိုꩻငေါဝ်းငွါနဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဒျာႏ မန်းလိုꩻခွိုꩻငေါဝ်းငွါနဝ်ꩻသွူ ။ ကိုꩻကွဲႏဒျာႏ လူꩻတွမ်ႏ ဗုဒ္ဓဘာႏသာႏနဝ်ꩻသွူ ။ စွုမ်ႏလမ်းစွုမ်ႏပါႏကို အွဉ်ႏခါꩻဒျာႏဘုရာꩻကျောင်ꩻတွမ်ႏ ဆဲင်ႏရာꩻလူꩻတနမ်ဟော်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ တောင်ႏရွိꩻလိုꩻခွိုꩻဖုံႏယို ထုံမောင်း ယိုယာႏအဒုံႏအအူဖုံႏလဲ့အဝ်ႏဒျာႏသွူ ။
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
မဉ်ႏထွားနုဲင်းယင်းဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻချို့ꩻယွင်ꩻချက်ဖုံႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏငဝ်းငွါ လွောက်ꩻဖက်မုဖုံႏ၊ လိတ်ဖြုံႏကထွာလွဉ်ဒါႏ သဘောꩻသဘာဝ သေန်ႏလျောႏမု အဝ်ႏတအဝ်ႏတဝ်းဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထောင်ထွားငါႏသွူ၊ သမ်းအဝ်ႏရိုꩻ ပင်ႏထိုလိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻလဲ့ တွိုႏလိတ်ဖြုံႏ အငဝ်းသေန်ႏလျောႏမုꩻ အဝ်ႏတအဝ်ႏတဝ်း၊ လိုမ်းတလိုမ်းတဝ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏဗာႏ အဝ်ႏဒျာႏတွိုင်ꩻတွိုင်ꩻသွူ၊ လွေꩻပင်ႏထို အဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻအခဝ်မုဲင်ꩻကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏယူႏစဉ်ꩻစာꩻချာငါႏသွူ။ နုဲင်းယိုခါ လိတ်စောင်ႏကိုဖုံႏတရိုꩻတဝ်း၊ တဲမ်းလိတ်ဆရာႏသီးဖုံႏ ကအဝ်ႏသွုံꩻဒါႏ လိတ်ဖြုံႏဖုံႏ အတဗွိုန်တဝ်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ၊ နုဲင်းဒျာႏဆꩻလယိုဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်ယေန်ႏအနေႏ ထောင်ထွားသွူတွော့ꩻ အမဲဉ်ႏတွိုင်ꩻ ထူႏသွုံꩻခွင်ꩻ၊ အွဉ်ႏထွော့ခွင်ꩻ မဉ်ႏတအဝ်ႏတဝ်း၊ မဉ်ႏအဝ်ႏနာႏခံႏဗာႏဒွိုန်းက လိုꩻတဖြာꩻငဝ်း၊ လိုꩻတစွိုꩻငဝ်းနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်ယေန်ႏယို အွဉ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ အဝ်ႏခြေင်လွုမ်ꩻအမဉ်ꩻသွူ၊ ထွာဒျာႏ အခရာႏတပေါႏထန်ႏတဝ်းအစွိုꩻသွူ။ နုဲင်းလိတ်ဖြုံႏကီယိုဖုံႏအကို မဉ်ႏထောင်ထွားနေး ပအိုဝ်ႏသရ (၁၆)ဖြုံႏအကိုနဝ်ꩻ တွမ်ႏ=ယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ အ အာ၊ အိ အီ၊ အု အူ၊ အေ့ အေ၊ အဲ့ အဲ၊ အုဲင့် အုဲင်၊ အော့ အော်၊ အို့ အို-ယိုဖုံႏအကို ထွာအဝ်ႏဗော့ꩻတဝ်း သရတဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ မဉ်ႏထွားနေးလိတ်မွူးတွယ်ꩻနဝ်ꩻ တွပ် တွပ်ꩻ တွမ် တွမ်ꩻ တွမ်း တွမ်ႏ အဝ်ႏလွဉ်နုဲင်းယိုသွူ။ အွိုးလိတ်မွူးစောင်ႏကိုနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏတဲမ်းခါꩻ မုဲင်ကီလိတ်ဖြုံႏ ကထန်ႏဒါႏအငဝ်းယို (မ်-မသွတ်ꩻကထန်ႏဒါႏအငဝ်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဗွိုန်ပီဝင်ꩻ)နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၄။ သွုပ်ဖုံႏ           ဖုန်းဆက်
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
ထွိုင်းထွားချာ နီသွဉ်းသီး ပအိုဝ်ႏလိတ်ဖြုံႏနဝ်ꩻ လွံꩻ-လွမ် ယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻ အငဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်လꩻနေဟောင်း၊ မဉ်ႏထွားအဖြုံႏရီး (လွံꩻ ယိုမဉ်ႏသုံꩻနဝ်ꩻ ထီလွံꩻထီလျား)၊ ထွိုင်ႏတွိုႏအဖြုံႏဆုဲင်ꩻ(လွမ် ယို မဉ်ႏသုံꩻနဝ်ꩻ ဒဲဉ်လွမ်)အဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏထွားယင်း လိတ်ဖြုံႏလောင်ႏလင်ဖုံႏဒျာႏတဲ့နဝ်ꩻ သွံ-သွမ် ယိုနီဖြုံႏလဲ့ အငဝ်းအွဉ်ႏထန်ႏဗွိုန်ဝင်ꩻလꩻနေဟောင်း၊ မဉ်ႏထွားအဖြုံႏရီး (သွံ နဝ်= တာ နီ သွံ) အဝ်ႏထီႏဗာႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ (သွမ် တွော့ꩻ= တာ နီ သွမ်)နဝ်ꩻ ထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏနုဲင်းယင်း သွမ်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ (သွမ်ꩻ နဝ်ꩻ-တာ နီ သွမ်ꩻ)နဝ်ꩻ တထီႏဗာႏတဝ်း၊ အဝ်ႏထီႏဗာႏအာဒျာႏ (သွမ်ꩻ နဝ်ꩻ ဒဲဉ်သွမ်ꩻ)အီႏထွာဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ အဝ်ႏထီႏဗာႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ မဉ်ႏတွိုႏယင်း တောမ်ႏ-ယိုတဖြုံႏနဝ်ꩻ အ အာ၊ အိ အီ၊ အု အူ၊ အေ့ အေ၊ အဲ့ အဲ၊ အုဲင့် အုဲင်၊ အော့ အော်၊ အို့ အို-ယိုဖုံႏအကို ထွာ(အော့ အော)သရယိုနီဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏ(အော့ အော)သရယို လုဲင်ႏသော့ꩻ(တ)ဗီးတဲင် ထွာလွဉ်(တော)နဝ်ꩻသွူ၊ အဝ်ႏတောယို အွဉ်ႏတွယ်ꩻယင်း(မ်)သွတ်ꩻတဲင် ထွာလွဉ်(တော+မ်=တောမ်)နဝ်ꩻအကို ပအိုဝ်ႏငဝ်းစဲဉ်ႏအလꩻ (နီ လစ်ꩻ သူခါ အမုဲင်ပါ) တောပ် တောပ်ꩻ တောမ် တောမ်ꩻ တောမ်း တောမ်ႏ ယိုအတွိုင်ꩻ တောမ်ႏလိတ်ဖြုံႏယို ထွာလွဉ်ဗာႏ ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ သုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသားတဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ကီယိုဖုံႏအကို (လွံꩻ၊ သွံ)လိတ်ဖြုံႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻလဲ့ သရ(၁၆)ဖြုံႏအကို ထီႏမော့ꩻတပါသော့ꩻတဝ်းနေနေသွူ၊ ယဟန်ႏသား လိုꩻကထောင်ထွား လိတ်တောမ်ႏသရသားနဝ်ꩻ အဝ်ႏသရမာꩻထွာလွဉ်ထွူ အွဉ်ႏတွယ်ꩻယင်းဗီးတွော့ꩻ အငဝ်းကထန်ႏနွောင်ꩻဒါႏ(သွံ၊ လွံꩻ)ယို အဝ်ႏဒျာႏ (သိုမ်၊ လိုမ်ꩻ)ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ သုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသားတဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ (သိုမ်၊ လိုမ်ꩻ)ယို သရ(၁၆)ဖြုံႏအကို အဝ်ႏ(အို)သရယိုတဲင် မဉ်ႏအွဉ်ႏတွယ်ꩻတွမ်ႏယင်း (မ်-မသွတ်ꩻ)နဝ်ꩻ အီႏထွာထန်ႏလွဉ် (အို+မ်=အိုမ်)နဝ်ꩻမꩻ (သိုမ်၊ လိုမ်ꩻ)အငဝ်းယို စွို့ꩻမဲဉ်ႏလွဉ်ယင်း ရိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ သုံꩻနုဲင်းနဝ်ꩻသားတဲ့ အဝ်ႏထီႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏလိတ်ဖြုံႏဖုံႏ ကတဗက်တဗွိုလွဉ်ဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဒဲဉ်(လောမ်)(သွမ်/သောမ်)စာ၊ လောင်ꩻ(သွမ်ꩻ/သောမ်ꩻ)၊ ဗွူ(သွမ်း/သောမ်း)၊ အရောင်ႏ(သွမ်ႏ/သောမ်ႏ)၊ နီ(တွံႏ/တွမ်ႏ/တောမ်ႏ)သီ၊ (လွံꩻ/လိုပ်ꩻ)ခြံသား၊ အုံ(ကွံ/ကိုမ်)၊ ထီ(လွံꩻ/လိုမ်ꩻ)၊ (ထွံး/ထိုမ်း)ပနား၊ လိုမ်း(ကွံႏ/ကိုမ်ႏ)လိတ်ဖြုံႏယိုဖုံႏနဝ်ꩻ ကထွာပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻအစွိုꩻ ဗဟိုႏသံဃာႏအစွိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်ယေန်ႏအစွိုꩻတဲ့နဝ်ꩻ ထောင်ထွားထွူတွော့ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏထွော့လွေꩻဖေႏငါႏလဲဉ်းသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၅။ လိတ်လုဲင်ꩻ         စာပေ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ လိတ်လိုႏထွာတမူအရေꩻ၊ မဉ်ႏရက်မွေးပအိုဝ်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်
ပအိုဝ်ႏတစွိုးခွိုꩻလွုမ်းလိတ်လုဲင်ꩻအရေꩻယို ဖေႏတာႏဝွန်ႏလဲဉ်းသွူ လိတ်လုဲင်ꩻဆဲင်ႏရာꩻ ဗဟိုႏသံႏဃာႏအစွိုꩻ၊ ပအိုဝ်ႏလိတ်ယေန်ႏအစွိုꩻဖုံႏက အစွိုꩻထာꩻမာꩻ တာႏဝွန်ႏအတွိုင်ꩻ ဝင်ꩻထောင်ထွားခွုမ်မာꩻလဲဉ်းသွူ၊ မဉ်ႏအဝ်ႏလွေꩻနာႏခံႏဗာႏတေားဒျာႏ လိတ်လုဲင်ꩻခရာႏတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ တသေနာႏတဝ်း တီဖိုးသားငဝ်းနဝ်ꩻ ကအွဉ်ႏဒါႏဆဲင်ႏရာꩻအစွိုꩻဖုံႏယို အခရာႏအီႏပေါႏဗာႏ တယိုꩻတဝ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏတွိုႏအပတ်ငါသူꩻ မဲ့ꩻခွေသွဉ်းမူႏ အီႏဆွေꩻနွေꩻဒင်ႏပျꩻသွုပ်လွေꩻယင်းသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၆။ ခမ်း/ တွိုင်ꩻ        ပြည်/တိုင်း
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
ခွေသွဉ်းမူႏနဝ်ꩻ တဲမ်းကျင်ႏလယ်ႏငါႏ လိတ်ပအိုဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻလဲ့ တမွေးတဝ်း၊ ကွဲးတွော့ꩻ ခွေသွဉ်းမူႏထာꩻယူႏဖုံႏ ကမဉ်တဲမ်းထန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏနေနေသွူ၊ လိတ်ပအိုႏလဲ့ ဒါႏငါႏလဲ့တမွေးတဝ်း၊ ခြပ်လိတ်ရဲဉ်ႏဖုံႏလဲ့ တဒါႏတဝ်း၊ တူႏတူႏတေတေ ထီးထီးထွော့ထွော့ တကြွꩻတကြိꩻတန်ဒျာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းမူႏဝွန်ႏခံႏဒျာႏသွူ။ ကွဲးတွော့ꩻ လာကလဲန်း ခမ်းသားငဝ်းလိတ်သေသင်ꩻ အမုဲင်(၃)၊အစဲန်ႏ(၁၄)ကထွိုင်ႏထန်ႏလွဉ်၊ ခွေသွဉ်းမူႏ ကထွိုင်ႏထီႏထွားချာ ခွေသွဉ်းမူႏလိတ်မူနဝ်ꩻ ခြွူႏမွဉ်းသား(အယ်ဒီတာ)စွိုꩻသီး ခြွူႏမွဉ်းလွုမ်းချောꩻတွော့ꩻ ဟောꩻတဲ့ဟဝ်လဲန်းသွူ၊ တဲမ်းဖိုတဝ်းရောမ်ဖြုဲင်ꩻတဲင် ထွိုင်ႏထီႏဗာႏပါနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းမူႏ အီႏတဲမ်းထဲင်းလိတ်ယို အာႏအဝ်ႏအီမွေးစွဉ်ႏသွူ။ ခွန်သန်ꩻအောင်ႏတဲ့ အဝ်ႏဒေါ့ꩻဖိုခွေသွဉ်းမူႏ "တဲမ်းလိတ်နဝ်ꩻ တယပ်ꩻငါႏတဝ်း၊ ဗွိုန်နုဲင်းကထွာတမျိုꩻမျိုꩻခိန်ႏယို နီကဒေါ့ꩻနယ်ဝင်ꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ တဲမ်းလင်ꩻဗော့ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏညမဲ့ꩻ ကျင်ꩻလွဉ်ဒျာႏတဲ့၊ နီပအိုႏကို သမဲင်ꩻသက်သေႏဖုံႏ ကအဝ်ႏဗာႏတဝ်း၊ ကထိုꩻမားဗာႏနဝ်ꩻ ကွပ်တဲမ်းမုဲင်သားအဲန်ထဝ်း၊ ကွပ်တဲမ်းလိတ်သားဆေ့ꩻခြေားတဲ့ပါပါ၊ နဝ်ꩻမꩻ သွဉ်တဲမ်းအအာလိတ်ဟုဲင်း"တဲ့ ခွေသွဉ်းမူႏလဲ့ အဝ်ႏသွဉ်တဲမ်းစံꩻလွေꩻခန်းဒျာႏသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၇။ တဲ့သင်/တဲ့နဝ်ꩻ      ၎င်း/လည်းကောင်း
၁၈။ ဆွမ်ꩻငဝ်း          အသံဖမ်း
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
နဝ်ꩻမꩻ ယိုနဝ်ꩻ သွဉ်းမူႏမဉ်ဆွေꩻနွေꩻလွေꩻယင်း လာကလဲန်းအသွုပ်၊ မဉ်ႏနုဲးမန်းငဝ်းနဝ်ꩻ "စာပေမရှိသောလူမျိုးသည် ကျောရိုးမရှိသော သတ္တဝါနှင့်တူသည်"အခရာႏယိုသွူ။ လွိုတဲင် လိတ်လုဲꩻငဝ်းငွါ တအဝ်ႏတဝ်းလိုꩻမျိုꩻယို အဗွိုန်ထိုꩻနုဲင်းအငင်းဆွတ်ꩻ တအဝ်ႏတဝ်း သတ္တဝါႏတဲင် မဉ်ႏထွိုင်ႏလွေꩻနွောင်ꩻခန်းထာꩻလဲ့ အတတွိုႏညာꩻလꩻတဝ်း၊ တဆင်ႏဆင်ႏ အဝ်ႏခြိုꩻထွိုင်ႏဗော့ꩻယွဲးယွဲး။ လိတ်လုဲင်ꩻအဲန်ထဝ်းလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အတတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ လိတ်လုဲꩻကအဝ်ႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻသေႏသေႏ ဒေါ့ꩻရိုꩻနွောင်ꩻနေဟောင်း၊ မဉ်ႏရိုꩻတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻလဲ့ မဉ်ႏတွိုႏအခေႏအနေႏ အခိန်ႏခါႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ အီႏတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻ။ မဉ်ႏရိုꩻ တဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻတဝ်းလဲ့ မဉ်ႏတွိုႏအခေႏနေႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ၊ အခိန်ႏခါႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလိတ်လုဲꩻငဝ်းငွါအဝ်ႏဒျာႏလဲ့ တတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻတဝ်းဗာႏအကျောင်ꩻနဝ်ꩻ။
နီငဝ်းထွုံꩻစဲဉ်ႏ သွုံꩻမဲဉ်ႏမဲဉ်ႏ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
ဒုတိယအခြွိုက်အနေႏ လိတ်လုဲꩻအဝ်ႏဒျာႏ တဉ်ႏခြွော့ဗာႏအခေႏနေႏနဝ်ꩻ-
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၁၉။ လိတ်သွဉ်တွိုက်     စာသင်တိုက်
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
နုဲင်းယိုခါ နီပအိုႏလိတ်ꩻလုဲꩻအကို အခေႏနေႏနဝ်ꩻ ထွားလိတ်ပရိသတ်သီး ထီႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း၊ လိတ်လုဲင်ꩻတဉ်ႏခွေါင်အီတာႏ ကထွာလိတ်ယေန်ႏယို တာႏဝွန်ႏကေႏဒျာႏဟောင်း၊ လိတ်လုဲꩻတဉ်ႏခွေါင်အီတဝ်းအတာႏ ကလဲန်းလာ အချက်(၁)ကို တာႏဝွန်ႏချို့ꩻယွင်ꩻယွမ်ꩻထိုꩻဟောင်း၊ ယိုအကို အချက်(၃)အလꩻ တာႏဝွန်ႏကေႏဗွေတောဒျာႏဟောင်း- နဝ်ꩻထွူ နုဲင်းယင်းအချက်(၄)လဲ့ꩻနဝ်ꩻ၊ နီပအိုႏယိုခါ အခေႏနေႏ အဝ်ႏတွိုႏလဲန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်တမုဲင်ꩻဟောင်းနဲးတဲင် နီပအိုႏလိတ်ယိုခါနဝ်ꩻ ခွေတဲမ်းဒျာႏတစွိုး နာꩻတဲမ်းဒျာႏတမျိုꩻတဲင် ကထွာဒါႏထွားလိတ်သားနဝ်ꩻ ဟောꩻတဒါႏတဝ်းဒွုမ်၊ တသေနာႏတဝ်းဒွုမ်သွူ။ လိတ်လုဲꩻ ကအဝ်ႏတဗက်တဗွိုဗာႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ရိုꩻဗာႏလိတ်လုဲꩻရေꩻရာႏဆဲင်ႏရာꩻသား အွဉ်ႏထွော့ပဲင်ႏခွင်ꩻ၊ ဆုံꩻဖျတ်ပဲင်ႏခွင်ꩻ ကအဝ်ႏဒါႏ လိတ်ယေန်ႏစွိုꩻယို အဝ်ႏလိုႏမာꩻနဝ်ꩻသွူ။ ယိုခါ ပအိုႏကို လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏထန်ႏအာဒျာႏလဲ့ မဉ်ႏထွားတဖွူꩻကိုလဲ့တမျိုꩻ၊ မဉ်ႏဟောꩻယင်းတစောင်ႏကိုလဲ့တစား၊ လိုꩻယွဲးသီးအတာႏ ဟောꩻလိတ်စောင်ႏယို အီႏဒါႏလꩻအီသွူ လိတ်ပအိုႏလဲ့ ထွိုင်ႏဟောꩻယင်းတစောင်ႏနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏဒျာႏတမျိုꩻတဲင် လိုꩻယွဲးသီးအတာႏ ဟောꩻလိတ်တဲ့ သꩻလွꩻလွဉ်လို့ထိုꩻဗာႏသွူ။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၂၀။ သေႏစွူ(စွူဖြွိုး)      တည်ကြည်
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
မဉ်ႏသွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ တမျိုꩻ၊ မဉ်ႏထုမ်ႏထွားလိတ်စောင်ႏကိုနဝ်ꩻ သမ်းအဝ်ႏဒျာႏတမျိုꩻတဲင် မာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻမဉ်သွဉ် နီလိတ်ပအိုႏဟောင်းနဝ်ꩻ စာႏနာႏဗဲင်းမွိုင် ပအိုႏလိတ်ယေန်ႏအစွိုꩻဟွေး- မဉ်ႏအဝ်ႏလွေꩻဗော့ꩻနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ အဗွိုန်ပီထိုꩻနုဲင်းအချက်(၄)နဝ်ꩻတဲင် လိတ်လုဲꩻအဝ်ႏဒျာႏလဲ့ မဲ့ꩻဗွိုန်ထိုꩻပါꩻလိတ်လုဲꩻတအဲန်ထဝ်းသွူ။ ကထွာဗာႏနုဲင်းယိုအကျောင်ꩻတရာꩻနဝ်ꩻ ကွပ်နီပအိုႏလိတ်လုဲꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးသား တဆုံꩻဖျတ်အွဉ်ႏထွော့တဝ်းတွော့ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻမဉ်ႏဆွေꩻနွေꩻလဲ့ "လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻသံႏဃာႏမာꩻဒျာႏ-တဲ့"လိတ်လုဲꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးသားထာꩻမာꩻနဝ်ꩻ အုံပွေါးတေားဒျာႏဝင်ꩻမာꩻသွူ၊ မဉ်ႏထွားယင်း သံႏဃာႏဖဲ့ꩻလဲ့ လိတ်လုဲꩻနဝ်ꩻ မာꩻခွင်ꩻအဝ်ႏဒျာႏ မာꩻခွင်ꩻကအဝ်ႏဒါႏသားအလောင်းတဲ့။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၂၁။ အွဉ်ႏထွော့           ကန့်သတ်
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
နီပအိုႏလိတ်လုဲꩻဒျာႏ နီမဉ်ႏတမာꩻတဝ်းယိုခါ၊ နီမဉ်ႏတဖြွမ်းတဝ်း၊ နီမဉ်ႏတမာꩻဗူႏတဝ်းနဝ်ꩻ အီႏမာꩻမုဲင်ꩻခါ၊ ပါꩻမုဲင်ꩻအီႏမာꩻဖေႏ နုဲင်းယိုခါ သမ်းရိုꩻမွုန်းတဝ်း အီႏအွဉ်ႏထွော့လိတ်မူ၊ အီႏဆုံꩻဖျတ်လိတ်မွူး နီပအိုႏအချင်ꩻချင်ꩻ ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻကိုလဲ့ ပအိုႏလိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻ အဝ်ႏခမုဲင်ꩻဗူႏဟောင်း၊ မဉ်ႏရိုꩻအဝ်ႏနီဗူႏနဝ်ꩻ မဉ်ခံႏနေဟောင်း၊ မဉ်ခံႏတဝ်းကွေးနဝ်ꩻ။ မဉ်ႏရိုꩻအဝ်ႏနီဗူႏနဝ်ꩻ မဉ်ခံႏတဝ်းက ဒေါ့ꩻယိုꩻယိုꩻရိုꩻဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏ အဝ်ႏတဗူႏပဉ်သွူ၊ အဝ်ႏနီဗူႏနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻလင်မဉ်ႏဟွုန်တဲ့ မဉ်ꩻတအွီႏတဝ်းဒျာႏရင်ꩻ။ လိတ်လုဲꩻတွမ်ႏယေန်ႏငဲးရေꩻအစွိုꩻ အဝ်ႏတဗူႏမဉ်ႏရိုꩻလဲ့ ဖူးဝေးပအိုႏခမ်းကောင် ဖူးဝေးပအိုႏခမ်းဒေါမ်သီး နီဖဲ့ꩻနီခဝ် ကအဝ်ႏခွုမ်ကအဝ်ႏသုံꩻဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ တမျိုꩻချင်ႏ၊ တစွိုးချင်ꩻ၊ တမူချင်ႏ မွေးနေဟောင်း။
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၂၂။ ချꩻနား              ဆုံးမ
၂၃။ ကံစွုန်ꩻ             ခဲတံ
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
ပအိုႏလိုꩻမျိုꩻယို အဝ်ႏဖြောꩻပေါင်ꩻသိန်ႏနီသိုမ်ဆီနဝ်ꩻ အကျိုꩻအကျောင်ꩻယိုစားလဲ့ အလွိုးထီႏထွꩻနွောင်ꩻဒျာႏသွူ။ မဉ်ႏထွားထောင်ဒျာႏ နုဲင်းလိတ်ဖုံႏလဲ့ တကွာႏအာ တကွာႏညာꩻတဝ်း၊ အကွာႏဒျာႏကွို့ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏလွုမ်ꩻလဲ့ တအုဲႏအဝ်ႏဆွိုင်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အပါႏလိုꩻမဉ်အွဉ်ႏဆွိုင်ꩻတဝ်းနဲ့၊ အပါႏပအိုႏခမ်းသား တမဉ်ထွာတဝ်းနဲ့၊ အပါႏအွဉ်ငါသားညမ်းတွော့ꩻနဲ့ မလွော်တွော့ꩻ ဝင်ꩻအဝ်ႏအထန်ႏခွုမ်ပဆိုးဒျာႏနဲ့။ ပအိုႏကို လိုꩻကမာꩻဒါႏ လိုꩻမျိုꩻအရေꩻ စွိုးခွိုꩻအရေꩻသားဖုံႏလဲ့ သီအဝ်ႏမာꩻဒါႏ "ပအိုႏစွိုးခွိုꩻအရေꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "နုဲင်းမုဲင်ꩻစားဟောင်း"။ သီအတာႏ ကေပ်ꩻရွဉ်မꩻ ဟဲ့ꩻ"စွိုးခွိုꩻအရေꩻ"နဲ့၊ သီအတာႏ လꩻခင်ႏလမ်းမႏ ဟဲ့ꩻ"စွိုးခွိုꩻအရေꩻ"နဲ့၊ သီအတာႏ လꩻအာႏဏာႏမꩻ ဟဲ့ꩻ"စွိုးခွိုꩻအရေꩻ"နဲ့၊ သီအတာႏ လꩻမာꩻခွင်ꩻမ ဟဲ့ꩻ"စွိုးခွိုꩻအရေꩻ"နဲ့၊ သီအတာႏ ထူႏမဉ်ꩻတာႏတဲ့ ထွာလဲန်း"စွိုးခွိုꩻအရေꩻ"နဲ့၊
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၂၄။ သꩻယူႏ             စိတ်ကူး
ပအိုဝ်ႏတအိုဝ်ႏ
မဉ်ႏရက်မွေးပအိုႏ အဝ်ႏလိုႏပင်ႏထိုနီလိတ်(၂)
တွိုႏစွိုးခွိုꩻရေꩻ အစဲစ်အမဲန်ႏနဝ်ꩻ ထင်းတေားဒျာႏ တမုဲင်ꩻအရေꩻဟောင်း-။ နုဲင်းတဲမ်းလိတ်သား ခွေသွဉ်းမူႏကထင်းနဝ်ꩻ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻအရေꩻကိုယို အရေꩻတန်လွိုထဲင်း လိတ်လုဲꩻအရေꩻနဝ်ꩻ ရမော့တအဲန်ထဝ်းသွူ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
နီငဝ်းသာႏယာႏ ဒေါ့ꩻသွုံꩻဒျာႏသွော့ꩻ
၂၅။ တွိုႏသꩻ            ထိရောက်/အားရ
၂၆။ တရွော့ꩻ           ညောင်းညာ
၂၇။ ထေ့(သူꩻ)          သို့
၂၈။ စူခူꩻ               လက်ဆောင်
၃၀။ နမ်းခြောင်ꩻ          ကိုယ်စား
၃၁။ ဗွိုန်နဝ်ꩻ             သကဲ့သို့/ထို့အတူ
၃၂။ နဝ်ꩻလွုမ်ꩻ            သာလျှင်/သာ/ဒါဘဲ
၃၃။ လိတ်အုပ်ခြေင်        ဗလာစာအုပ်
၃၄။ တွမ်ႏ              နှင့်၊တကွ
၃၅။ လိုꩻကား(ပသာကွန်ႏသား)  ကုန်သည်
၃၆။ အွမ်ႏ               နှမ်ႏ
၃၇။ သွုန်ႏထီ              သည်းခြေ
၃၈။ ခင်ႏမွဉ်/ခင်ႏကန်        အခြေခံ
၄၀။ ဗꩻနဝ်ꩻ               တိုင်အောင်
၄၁။ ဟိတ်နာႏ             မိုက်တယ်/ခန့်တယ်
၄၂။ လိုꩻယံ               လူတော်/လူကောင်း
၄၃။ လိုꩻလက်ꩻ             လူလည်
၄၅။ ခြေား               ရှားပါး
၄၆။ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ          ကျန်းမာရေး
၄၇။ ကြောင်းစင်(စင်ကြောင်း)  သန့်ရှင်း
၄၈။ ပသို့ꩻအဲ့              ရွံ့ရှာ
၄၉။လွိုက်(ထန်ႏ)           ရွေး(ထုတ်)
၅၀။ အင်း                ရည်ရွယ်
၅၁။ သွူ(ထွာသွူ)          ဖြစ်(ဖြစ်သည်)
၅၂။ ကျွိုက်သꩻ             စိတ်ကြိုက်
၅၃။ ယဲက်ထွား            ကြည့်ရှု
၅၄။ ထွာခါနဝ်ꩻ            ဖြစ်ခဲ့တုန်းက
၅၅။ ကော့ꩻဆုဲင်ꩻ           နောင်တ
၅၆။ အစွိုꩻနွို့             အဖွဲ့ဝင်
၅၇။ အွဉ်ငါသား           ဦးဆောင်သူ
၅၈။ ထောင်လွူꩻ          လေ့လာ
၅၉။ ဗော့ꩻဗော့ꩻထွာ         ဖြစ်ခါနီး
၆၀။ ထွို့ꩻဗူႏ              ဖွဲ့စည်း/ စည်းရုံး
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ
အလူမီနီယမ်
ဗြိတိဆျ အဉ်းကလစ်ဆျ်နေး ကဟဲ့ꩻဒါႏ aluminium, အမေရိကဲန် တွမ်ႏ ကနေဒီယဲန် အဉ်းကလစ်ဆျ်ငေါဝ်းကို ကရိုꩻဒါႏ aluminum ယို ထွာ ဓာတုဒြတ်စင် သင်္ကေႏတ Al ယင်း အဲတ်တမ်အမုဲင် ၁၃ ကိုကအောဝ်ႏဒါႏ ထာꩻတဗာႏသှူ။ အလူမီနီယမ်ယို အယာႏနဲန်းတဉ်ႏထွꩻတောဝ်း သတ္တုအာလောင်းလင် အတသွာႏထဲင်းက သတီးလ်ပသီႏ ၃ ပွန်း ၁ ပွန်း။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ တွမ်ႏ အောက်သီစဲန် မှိုတ်ဖဉ်းတန်ဝင်ꩻ၊ မဉ်ႏအှောန်ႏခွဲးဝင်ꩻ တလီꩻကိုနောဝ်ꩻ အလူမီနီယမ် အဖဲ့ꩻကီကို အမာꩻထွာ ထာꩻရဲးဆုမ်ႏ အရောအရာ oxide ဖုံႏ။ အလူမီနီယမ်ယို အရောင်ႏယောဝ်း အရောင်ႏခꩻယောဝ်း ဗွှန်ပီမွေးရှောန်(ရွဉ်)။ ထာꩻယိုနောဝ်ꩻ အပနဲန်ႏ၊ သံလဲက် ပသီႏထှို့ꩻ ထှို့ꩻလꩻတောဝ်း၊ အခြုမ်ႏ။ ဝွေꩻယို ကဟဲ့ꩻဒါႏ အုဲင်သိုတုပ်တဉ်ႏခှေါင် 27Al အောဝ်ႏ၊ အောဝ်ႏလှိုင်ႏမွေးထာꩻ၊ စကျဝဠာႏကို ထွာလꩻ ဒွါဒသမ (၁၂) အအာသွတ်ꩻ ဒြတ်စင်။ 26Al ရေဒီယိုဓာတ် ရွန်ꩻဒါႏထာꩻ (မန်း-ရေဒီယို သတ္တိကြွ၊ အဉ်းကလစ်ဆျ်- ) နောဝ်ꩻ မာꩻအီအာ ထောင်လှောန်ꩻသက်ဆွာꩻ (radiodating) ကိုသှူ။
ထူႏတောမ်
ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ
ကော့မစ်ရောင်ႏတဆဝ်
‍‍‍‍‍‍‍‍ ကော့မစ်ရောင်ႏတဆဝ် (Cosmic ray) ကရိုꩻနဝ်ꩻ အရောင်ႏလူးတမျိုꩻဒျာႏတဲင် အဝ်ႏအွိုးအာႏကာႏသလောင်း ထောင်ႏလင်ꩻလွဉ်သေႏသေႏ ကမ္ဘာႏဟံႏတန်အလောင်းသွူ။ ဝွေꩻမူလအရောင်ႏကိုကပါသော့ꩻဒါႏ ပရိုတွန် တွမ်ႏ အအာႏလူးအလင်ဖုံႏထောင်ႏလင်ꩻ တိန်ႏလင်ꩻဗာႏတလူႏမဝ်ꩻထာꩻလူးဟံႏလောင်းဖုံႏတွော့ꩻ ဝွေꩻတိန်ႏတွိုႏလင်ꩻလွဉ်ဟံႏလောင်းနဝ်ꩻ အစွန်ꩻအာနိတဉ်ပြောင်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏတမျိုꩻသွူ။ ယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ အထွာထိုꩻလျှပ်သစ်ဓာတ်အုံခိုႏဖုံႏသွူ။ ဝင်ꩻမိဉ်ႏမာꩻအနုမြူသုသေသနသူꩻနဝ်ꩻ သွုံꩻနေးအရောင်ႏယိုတမျိုꩻတွော့ꩻ ထေအီအစွန်ꩻအာႏလꩻသွူ။ ကွဲတဲင်တွော့ꩻ ဝွေꩻအရောင်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ အစွန်ꩻအာႏသန်လွဉ်ꩻငါႏထာꩻတဲင် ထူႏဆွမ်ꩻကိရိယာႏဖုံႏအီႏထူႏသိမ်ꩻဆွုမ်ႏဗာႏ ယပ်ꩻခုဲင်ႏငါႏတဲင်တွော့ꩻ တွိုႏစွဉ်ႏယိုခါ တမုဲင်ꩻလဲ့တသွုံꩻရုဲင်းတဝ်းဒွိုန်းသွူ။ ကော့မစ်ရောင်ခြည်၏ မူလပင်မနေရာသည် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပမှ ဖြစ်သည်။ ကော့မစ်ရောင်ႏတဆဝ်မူလခင်ႏလမ်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မွူးရောင်ႏဧရိယာႏအထန်ႏဖဲ့ꩻသွူ။  အဓိကအထျꩻအထောင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဆာႏအတန်စားသီး သူပါနိုဗာကိုထွာလွဉ်ဒျာႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တ ရူပဗေဒ
နုဲင်ႏငံႏရေꩻ
နုဲင်ႏငံႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီလိုꩻသီးကအောဝ်ႏအုံဒါႏ နဲင်ႏငံႏတနဲင်ႏငံႏတရိုꩻတောဝ်း၊ ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းကီတရိုꩻတောဝ်း၊ စွုမ်ႏနီꩻနီကအောဝ်ႏမော့ꩻတလူႏဒါႏ အံႏအွꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻကစဒါႏ အရေꩻအရာႏကိစ္စယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ နီဘဝတသက်လွုမ်ႏ အီႏတွူႏတရန်လွေꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ လောကကိုယို ပေါႏသဲင်ꩻထွာလဲဉ်းသွူလိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အံႏအွꩻရေꩻ၊ ကွဉ်ကꩻရေꩻကိစ္စယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ လဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း၊ အီႏတွူႏကာႏတရန်လွေꩻဗာႏနောဝ်ꩻ သဘာဝဒျာႏသွူ။ တွူႏကာႏလွေꩻဗာႏ ယပ်ꩻယပ်ꩻခုဲင်ႏခုဲင်ႏတွမ်ႏ သာႏသာႏယာႏယာႏ ကွာႏဒျာႏနောတ်ꩻစားလွုမ်ꩻ၊ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏလဲ့ ထွာဒျာႏနီလိုꩻသီး နဲင်ႏငံႏရေꩻ တဖူꩻအစနောဝ်ꩻသွူ။
ကမ္ဘာႏဟမ်ႏလောင်းယိုနောဝ်ꩻ သက်မွန်ဒျာႏ လိုꩻတဖြာꩻတမွေးတောဝ်း၊ နီလိုꩻသီးသန်းပေါင်ꩻ သက်မွန်ငီꩻလို့ဝင်ꩻတဲင် တွူႏတရန်ငီꩻလွေꩻဗာႏဝင်ꩻ ဘဝအယပ်ꩻအခုဲင်ႏတဲင် နီလိုꩻသီးသန်းပေါင်ꩻအာအာအကို အောဝ်ႏရုဲင်ꩻတသွိုးငီꩻဝင်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻယိုနောဝ်ꩻ နီနားဟွိုန်ꩻ၊ နီအသောင်အရင်ꩻ၊ နီဒေႏသ၊ နီနဲင်ႏငံႏ၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻ တကမ္ဘာႏလွုမ်းကထွာဒါႏ တရန်းထွူတရန်း ကအောဝ်ႏစပ်ဆွိုင်ꩻလွေꩻဒါႏ နီလိုꩻသီးယို မဉ်ႏအောဝ်ႏနေဒွိုန်း (မွေးတောဝ်းလဲ့) နီလိုꩻသီးအံႏအွꩻရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ စီꩻပွါꩻရေꩻကစဒါႏ လိုꩻမုစီꩻပွာꩻရေꩻကိစ္စဖုံႏ မဉ်ႏအောဝ်ႏနေဒွိုန်းနောဝ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻတဖူꩻရဲဉ်ႏလဲ့ အီႏအောဝ်ႏတသေႏသေႏ၊ အီႏထောင်လွေꩻဗာႏတသေႏသေႏဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။