cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နုဲင်ႏငံႏရေꩻ
မဉ်ႏထွားတဲက်ဆဲင်ႏတွမ်ႏ နီသွဉ်းသီး မန်းခမ်းလောကနောဝ်ꩻ ပေါႏရိုꩻနဲင်ႏငံႏရေꩻတဲ့ အစိုႏရအုပ်ချွုတ်ရေꩻ၊ ပါတီအစွိုꩻအဗူႏ၊ လွိုဆန်အစိုႏရ၊ ထောက်ခံႏအစိုႏရ၊ တောႏလန်ႏရေꩻ ကစဒါႏ လိုꩻအာအစွိုꩻအဗူႏ သေနာႏလွနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနဲင်ႏငံႏရေꩻကရိုꩻဒါႏ အဓိပ္ပါယ်ႏယို အောဝ်ႏလိုႏသေနာႏကယ်ꩻထဲင်း နုဲင်းဆꩻကီယိုသွူ။ ကွပ်ပွိုးတမုဲင်ꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ တွမ်ႏနီဘဝ အီႏတလူႏခွေါင်းလွေꩻဗာႏ။ ဥပမာႏ- နားဟွိုန်ꩻဗူႏအကို အံႏအွꩻရေꩻ၊ နားဟွိုန်ꩻအဗူႏကို ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻကစဒါႏ လိုႏအပ်ချက်ဖုံႏယို စွုမ်ႏနီꩻအောဝ်ႏတလူႏ၊ အီႏထဲမ်သော့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကထဲမ်ဗွေနွောင်ꩻနုဲင်းယိုနောဝ်ꩻ ထာꩻမာꩻအာႏ၊ ရွဉ်ရေꩻတောင်ꩻရေꩻ၊ (Service)ယိုလဲ့ လိုႏအပ်လွဉ်ယင်းတမျိုꩻ၊ လိုႏအပ်ချက်နုဲင်းဆꩻကီယိုနောဝ်ꩻ နီနားဟွိုန်ဝွိုင်ꩻကို၊ အသောင်အရင်ꩻနယ်ႏပယ်ႏကို အိႏတွိုႏလွေꩻအထန်ႏအထန်ႏဖဲ့ꩻတဲင် တွမ်ႏနားဟွိုန်ꩻအလင်ယိုလဲ့ အီႏစပ်ဆွိုင်ꩻအုံအောဝ်ႏငီꩻဗာႏလွဝင်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻတွော့ꩻ အံႏအွꩻ၊ ကွဉ်ကꩻ၊ အုံအောဝ်ႏ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ရွဉ်ရေꩻတွမ်ႏ (Service)လိုႏအပ်ချက်ဖုံႏယိုနောဝ်ꩻ ယိန်းလိုႏလွိုလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻတရန်းတဲင် ဒေႏသတဗာႏ၊ ခရဲင်ႏတဗာႏ၊ ခမ်းနယ်ႏတနယ်ႏ၊ နဲင်ႏငံႏတနဲင်ႏငံႏ ယိုဖုံႏနောဝ်ꩻ အီႏလုဲင်းလွဉ်သွူတကာႏတောဝ်း အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻ အီႏသွုပ်ဆွိုက်လွေꩻဗာႏတွမ်ႏကမ္ဘာႏတဲင် ဗွိုန်နုဲင်းလုံးတူႏ ကနုဲင်ႏသော့ꩻထီအတွိုင်ꩻ ကထွိုင်ႏထန်ႏလွဉ်ဒါႏ အလုဲင်ꩻအကွက်ꩻယို တွိုႏအရပ်အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ အခေါဝ်ခေါဝ်တဲင် နီသွုပ်ဆွိုက်မုꩻယိုလဲ့ အီႏလုဲင်းလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ယင်းတနယ်ꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻ ထွာစဲဉ်ႏကရိုꩻနောဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻ၊ အောဝ်ႏနားဟွိုန်ဗူႏတဗူႏကို၊ လိုꩻသန်းပေါင်ꩻအာအကို၊ နားဟွိုန်ꩻသန်းပေါင်ꩻဗူႏဖုံႏ အံႏအွꩻကွဉ်ကꩻ အုံအောဝ်ႏရေꩻ၊ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻမꩻတရန်း စပ်ဆွိုင်ꩻကထွာလွဉ်ဒါႏ ပျဿနာႏဖုံႏ၊ အောဝ်ႏအစုအဗူႏပေႏကို ထွာလွေꩻတေား အစုအဗူႏတန်၊ စပ်ဆွိုင်ꩻအထွာအစဲဉ်ႏဖြေꩻသျင်ꩻစေလွေꩻဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
နောဝ်ꩻမꩻ လိုꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏမာꩻကေႏကေႏချာဗာႏ နီလိုꩻသီးတာႏဝွန်ႏသွူ။ လောကကိုယို နေးတွမ်ႏနီကာယအာႏ၊ ဉာဏအာႏ၊ ကမ္ဘာႏလောကအကျိုꩻ၊ နီကအောဝ်ႏမာꩻဖေႏ နီလိုꩻသီးအကျိုꩻစီꩻပွာꩻ ခင်ႏလမ်းယိုနောဝ်ꩻ တတ်နွိုင်ႏရာꩻ၊ နွောင်ꩻအာႏရာꩻဖဲ့ꩻမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း အောဝ်ႏလိုႏစွဲးကမ်းကိုငါႏသွူႏ ကတတ်နွိုင်ႏရာꩻ၊ ကနွောင်ꩻရာꩻ နီကမာꩻကိုယိုလဲ့ ထွားနီနမ်းအကျိုꩻစီꩻပွာꩻလွုမ်ꩻ တလꩻတောဝ်းတဲင် နီနမ်းအကျိုꩻစီꩻပွာꩻတွမ်ႏ အမျာꩻအကျိုꩻစီꩻပွာꩻယို အွဉ်ႏရေꩻဗာႏ အမျာꩻအကျိုꩻနောဝ်ꩻမꩻ နီနားဟွိုန်ꩻ၊ နီအသောင်ရင်ꩻ၊ နီဒေႏသ၊ နီနဲင်ႏငံႏ၊ ကမ္ဘာႏတန်အလောင်းယို အီႏငိမ်ꩻချံꩻ သာႏယာႏလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻမꩻ နဲင်ႏငံႏရေꩻကရိုꩻနောဝ်ꩻ နီသက်အောဝ်ႏမွန် အုံနွောင်ꩻနေတွင်ꩻ စွုမ်ႏနီꩻကအောဝ်ႏမော့ꩻလွေꩻဒါႏ အံႏအွꩻရေꩻ၊ ကျမ်ႏမာႏရေꩻ၊ လိုꩻမုꩻရေꩻ၊ အစွိုꩻအဗူႏမုဲင်ꩻတရိုꩻတောဝ်း ကားတဲင်အရေꩻ ကားကအောဝ်ႏယိုနောဝ်ꩻ နီအီႏတွူႏကာႏလွေꩻဗာႏတဲင် ဟဲ့ꩻဗာႏနဲင်ႏငံႏရေꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
မဲ့ဆာရောႏဂါႏ
သဘာဝတရာꩻ ကဖေႏခါꩻဒါႏ လိုꩻသီးမဲ့ယိုနဝ်ꩻ နမ်းတဗာႏလွုမ်းအကို ကအဝ်ႏဒါႏ အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏအမျိုꩻမျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ ထွာအနုညံꩻသွတ်ꩻ အင်္ဂါႏတမျိုꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဲ့ယိုနဝ်ꩻ တအဝ်ႏပေါ်၊ တအဝ်ႏထန်ႏတဝ်း ပီလောင်းယာႏလောင်း အဝ်ႏသော့ꩻဗာႏနေးအအောင်ကိုသွူ။ အဝ်ႏသော့ꩻအအောင်ကိုသွူတကာႏတဝ်ႏ ရဲးကာႏကွယ်ႏအီ ထာꩻအီႏထာꩻစျꩻဖုံႏတာႏ၊ ရဲးကာႏကွယ်ႏအီ အန္တရာယ်ႏတာႏ ဖန်ဆင်ꩻဖေႏဗာႏပါတွမ်ႏ မဲ့ဆွဉ်ႏဖုံႏ၊ မဲ့ဗီႏဖုံႏသွူ။ မဲ့ယို ပေါႏအန္တရာယ်ႏအီႏတွိုႏလွဉ်လဲ့ မဲ့ဗီႏနဝ်ꩻ အမွိုင်သွတ်ꩻနယ်ꩻ လောႏဒို့ꩻပေ့ꩻခါꩻစွဉ်ႏ မဲ့ဖြုံႏနဝ်ꩻသွူ။
လိုꩻသီးအင်္ဂါႏလက္ခဏာႏအမျိုꩻမျိုꩻအကို မဲ့ယို အရေꩻတန်သွတ်ꩻ အင်္ဂါႏတမျိုꩻ ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻသီးအင်္ဂါႏလက္ခဏာႏ အမျိုꩻမျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ အရေꩻတန်ဒျာႏနုဲင်းနုဲင်းရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ အင်္ဂါႏအလင် မီႏချို့ꩻယွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻနွတ်ꩻသွစ်ꩻပွန်းလဲ့ မဲ့မီႏချို့ꩻယွင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုက္ခအပွန်းတဆီ အပွန်းတရျာꩻသွူ။ မဲ့မီႏချို့ꩻယွင်ꩻနဝ်ꩻ လိုꩻဘဝ အခွင်ꩻအရေꩻ သွုမ်ꩻအာငါႏသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ မဲ့ယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏရေꩻငါႏ၊ အဝ်ႏလိုႏရက်ငါႏသွူ။ မဲ့ယို ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏအထန်ႏ ကအီႏခွေါင်းဗာႏနဝ်ꩻ တယိုꩻတဝ်းလဲ့ ဘေꩻရန်ႏအန္တရာယ်ႏအကို၊ သွီႏတလီꩻမာꩻထွာတွော့ꩻ ထွာလွဉ်ရောႏဂါႏ မဲ့ဆာ၊ မဲ့စပ်ꩻ၊ မဲ့ကြိုႏ၊ မဲ့တမို့(မဲ့အာႏပေႏရောႏဂါႏဖုံႏ)နဝ်ꩻ ရဲကာႏကွယ်ႏ တယိုꩻတဝ်း၊ လိုꩻတွိုင်ꩻစွုမ်ႏဖြာꩻ ဆေ့ꩻတွမ်ႏအာ မော့ꩻဗာႏဒျာႏလွဉ်းလွဉ်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ရောႏဂါႏ ကဏ္ဍ:တသီႏပညာႏ
ဝ (ခန)
ဟိရဂန ကို わ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ワ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ wa သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဒုံတခါးယဉ်
တခါးရင်ရွာ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်
လိုꩻယွဲးဟော်ꩻထွားလိတ်
ယေန်ႏငဲးမုꩻသီး အဓိကတဲင်ႏထွန်ႏတဗာႏနဝ်ꩻ လိတ်ဒျာႏ၊ လိတ်မဉ်ႏတအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ယေန်ႏငဲးမုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း အဆင်းအရန်း တထိုလွဉ်နွောင်ꩻတဝ်းသွူ၊ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဠိငဝ်း ဝါစာကြုဲင်ꩻလွဉ်တဲင် အခရာႏနဝ်ꩻ "ငဝ်း"ထန်ႏလွဉ်နုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ကေားကပါသော့ꩻဒါႏ လိုꩻအစွိုꩻအဗူႏကိုသားဖုံႏ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ခွုမ်မာꩻခြွဉ်းငီꩻလို့ဝင်ꩻတွမ်ႏ ကိစ္စသွုပ်ဆွိုက်ခွုန်ꩻချာအတာႏ လိတ်နဝ်ꩻ ထွာအီဖေႏ အနယ်ꩻသွုပ်ဆွိုက်အီ ငဝ်းသီးအမုဲင်သင်္ကေတဖုံႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻမုꩻရေꩻထာꩻမာꩻကိစ္စဖုံႏအတာႏ လိတ်ယိုထွာအီအထွူႏအတွုမ်တဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်အွဉ်ႏသတိꩻငါႏ၊ လိတ်နဝ်ꩻ မာꩻထွာဖေႏသွဉ်ထူႏမုꩻအရဲဉ်ႏသီးအကျိုꩻတဲင် ထွာအီမွေးစွဉ်ႏ ကတုဲင်ဖါꩻပြွူႏဖြိုလွဉ်ဒါႏ ယေန်ႏငဲးမုꩻသီးအစွဲးအကမ်းနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်နဝ်ꩻ မာꩻထွာအီ လိုꩻသီးအုံအဝ်ႏမုꩻစနစ် ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်ညတာႏလွုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻဘဝအခေႏအနေႏ ဖေႏကပြောင်ꩻပေါႏထွာလွဉ်တာႏလဲ့ ထွာအီဖေႏမွေးစွဉ်ႏ အစွဲးအကမ်းသွူ၊ ကအီႏဖန်ဆင်ꩻတဲႏထွင်ႏ သꩻ-စေတသိက်ရေꩻရာႏအကို အထျꩻထျꩻ ကအဝ်ႏလိုႏငါႏငါႏ အခြွိုင်းအခြိုꩻကိရိယာႏနဝ်ꩻ လိတ်ယိုဒျာႏရင်ꩻသွူ၊ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကအုံတဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻအတာႏလဲ့သင်၊ မဉ်ႏထွာအစွိုꩻအဗူႏအနေႏလဲ့ တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ သွုပ်ဆွိုက်မုꩻချော်ꩻချော်ꩻပြေပြေတဲင် ခွုမ်မာꩻခြွဉ်းငီꩻဝင်ꩻတွော့ꩻ အနာလွို ကအီႏထိန်ꩻသိမ်ꩻတဲႏထောင်ႏဒါႏ နဲင်ႏငံႏအတာႏလဲ့သင်၊ ကတဲႏထောင်ႏဒါႏယေန်ႏငဲးမုꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်ပြွူႏဖြိုအီအတာႏ အဲဉ်ထဝ်းတလꩻတဝ်း အခင်ႏမွဉ်ကထွာဒါႏ လိတ်မဉ်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻ အုံအဝ်ႏတဉ်ႏခွေါင်နွောင်ꩻစွဉ်ႏ တွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻခေါ်ခေါ်၊ ခမ်းထီခေါ်ခေါ်၊ ယေန်ႏငဲးမုꩻခေါ်ခေါ် တရောင်းတရေꩻနဝ်ꩻသွူ၊ တဲႏဆို့ꩻယေန်ႏငဲးမုꩻ ယံဖေႏနေးကထင်ႏထို ကလွိုင်ႏကွုန်ꩻ ဖေႏကတဉ်ႏခွေါင်အီနဝ်ꩻ လိတ်ယိုဗိုန်ပီနုဲင်း အွတ်ꩻတဗီးနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်စွဉ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻအဝ်ႏလွဉ်ခေါ်ခေါ်တဲင် ယေန်ႏငဲးမုꩻလဲ့ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ဗာႏစွဉ်ႏ နမ်းပဲင်ႏယေန်ႏငဲးမုꩻ အပုံႏအငုဲင်ꩻနဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဘဝဆရာႏ ဖေႏအိလိုꩻယွဲးသီး ထာꩻသေဉာဏ်ႏ ကဝွေႏဖန်ႏနွောင်ꩻအီ အမာႏအမဲဉ်ႏတန်ဒျာႏ၊ ကားကအဝ်ႏပျောႏသွင်ႏနွောင်ꩻအီစွဉ်ႏ၊ လိုꩻသီးဖေႏကမော့ꩻမွုန်းထာꩻဒုက္ခ' ဖေႏကမွိုက်ရွိုင်ꩻဗာႏမွုန်းနဝ်ꩻ လိတ်ယို ထွာဖေႏထာꩻလေအရောင်ႏ ထောင်ႏရီးဖေႏဆꩻငါနဝ်ꩻသွူ၊ ဗိုန်ပီနုဲင်းစွဉ်ႏ သွꩻခွဟဝ် ကသွဉ်သင်ဆုံꩻမꩻနွောင်ꩻ လိုꩻတွိုင်ꩻနဝ်ꩻယင်သွူ၊ မာꩻဖွီသွောင်တလျူနွောင်ꩻအီ' မာꩻတရျိုးငမ်းနွောင်ꩻအီ လိုꩻကားကအဝ်ႏ၊ သွဉ်ဖေႏနွောင်ꩻအီလိုꩻ၊ မာꩻသꩻရေꩻနွောင်ꩻအီလိုꩻ၊ ကတဲႏထောင်ႏဒါႏနဲင်ႏငံႏတဗာႏကိုတဲ့သင်' ကဖောႏထေလွေꩻ စနစ်တသာတဗာႏအကိုလဲ့သင် ကခွုမ်မာꩻဖေႏဒါႏ လိုꩻမျိုꩻတမျိုꩻ ဖေႏကထင်ႏထို ကလွိုင်ႏကွုန်ꩻ လိုꩻအရေꩻကတန်' ကတွိုႏခြောင်ꩻငါႏ ကပါသော့ꩻဒါႏ ထွို့ꩻဗူႏတမာအခန်ꩻသားနဝ်ꩻ သွဉ်ဒါႏထွူလိတ်တဲင် မဉ်ႏလွူꩻထွားနွောင်ꩻနဝ်ꩻမꩻ အကျိုꩻအဝ်ႏသွူ။
လိုꩻယွဲးဖုံႏ၊ လိုပ်ꩻလုဲင်းသွို့ꩻခြံသားဖုံႏ မဉ်ႏဒါႏအာအာလွဉ်လိတ်နဝ်ꩻမꩻ ခမ်းထီအီႏထင်ႏထို၊ ထာꩻထီႏလုဲင်းလွဉ်တဲင် ခမ်းထီအတာႏ ကအီႏထေလွေꩻကွန်ႏအာႏလဲ့ တလာလွဉ်နွောင်ꩻ၊ ယံဖေႏကဟော်ꩻထွားလွလိတ်နဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏထွို့ꩻဗူႏတမာပါငါႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်သီးအခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအက္ခရာႏအတဲမ်းအမုဲင်ဒျာႏရင်ꩻ၊ အက္ခရာႏကရိုꩻနဝ်ꩻလဲ့ ကတဲမ်းလိတ်ကိုနဝ်ꩻ ထွာနမ်းခြောင်ꩻတင်ဖေႏဒျာႏ ငဝ်းသီးအမုဲင်သင်္ကေတ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏအက္ခရာႏ အတဲမ်းအမုဲင်တန်ဒျာႏ၊ ထွာဒျာႏ အတဲမ်းမုဲင်သေꩻ သုတဆဲင်ႏရာꩻရသဆဲင်ႏရာꩻဖုံႏ၊ ထွာဒျာႏ တဲမ်းမုဲင်သေꩻခါꩻ နမ်းရေꩻနမ်းတာႏ အခရာႏဖုံႏတဲ့မွေးမွေး၊ ထွာဒျာႏ တဲမ်းမုဲင်ꩻသေꩻခါꩻ ကျောင်ꩻသွဉ်ပညာႏလဲ့မွေးမွေး၊ အက္ခရာႏအွိုးအစစနဝ်ꩻ ကကျင်ႏလဲပ်ဒါႏ အီစိစ်ယေန်ႏငဲးမုꩻသား "စွန်ဂိုလ်မန်းဒါ"ရိုꩻ "ပေါႏပေါက်လွဉ်ဒျာႏ ဗီသီ ၁၉၀၀တွမ်ႏ ၁၈၀၀-ခါႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ပညာႏသျင်ႏယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ ရမ်ꩻဒျာႏအပေါႏပေါက်လွဉ် ဗီသီ ၁၆၀၀-ရပ်နဝ်ꩻကာႏနုဲင်းနဝ်ꩻယင်၊ မဉ်ႏလွူꩻထွားစမ်ꩻဗာႏ ကမ္ဘာႏလိုꩻမျိုꩻယင်ဟန်ႏသီး အအက္ခရာႏအနပ်အတွက်နဝ်ꩻ အီတလီအက္ခရာႏ အဝ်ႏ ၂၂-ဖြုံႏ၊ လဲတ်တိဉ်အက္ခရာႏ ၂၂-ဖြုံႏ၊ ဂရိအက္ခရာႏ ၂၄-ဖြုံႏ၊ ပိဉ်တိစ်အက္ခရာႏ ၂၅-ဖြုံႏ၊ ဂျာမနီအက္ခရာႏ ၂k၆-ဖြုံႏ၊ ရသျားအက္ခရာႏ ၃၂-ဖြုံႏ၊ မန်းအက္ခရာႏ ၃၃-ဖြုံႏ၊ ခယ်ႏအက္ခရာႏ ၅၃-ဖြုံႏ၊ ထုဲင်ႏအက္ခရာႏ ၇၄-ဖြုံႏ အဝ်ႏလွပငါပရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻအကျောင်ꩻ သေထွꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။
ဒင်ႏပျꩻနယ် အက္ခရာႏအကျောင်ꩻ' လိတ်ခရာႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထွူလဲဉ်းသွူတဲင် အီႏဒင်ႏပျꩻနယ်ယင်း စေးအခရာႏ၊ လိတ်လုဲင်ꩻအတဲမ်းအကဲစ်ꩻယို လိုꩻပွိုင်းလဲင်ႏ အရန်းတဲမ်းဒင်ႏလွဉ်ဒျာႏ ဟံႏဗော့ꩻတပျာႏလောင်း၊ လုံးတပျာႏလောင်း၊ ပဉ်ခဝ်တပျာႏလောင်း တဲမ်းဆုဲင်ꩻယင်းနဝ်ꩻ ကဟဲ့ꩻဒါႏ "ပပုဲင်းရပ်"(papyarus)ကရိုꩻဒါႏ ဖြွုမ်းမွူး ဖြွုမ်းခဝ်တပျာႏလောင်းဖုံႏ၊ ဆုဲင်ꩻစေးထွိုင်ႏပေါႏလွဉ်ခိန်ႏနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻပျုတွမ်ႏ ဖြွုမ်းမွူးယိုတဲင် စေးလာႏနဝ်ꩻ တွမ်ႏအင်္ဂလိပ်ဘာႏသာႏ ဟဲ့ꩻလွခန်း paper သမဲင်ꩻဆရာႏဖုံႏ ရိုꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ မဲ့ဆꩻလ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ လိတ်စောင်ႏစေးနဝ်ꩻ တွိုႏခြောင်ꩻလွဉ်၊ အတွင်ႏလွဉ်လဲဉ်းဒျာႏ၊ ကမာꩻစ မာꩻစေးထာꩻမာꩻသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပါꩻကထေင်းထံႏထာꩻမာꩻ ခယ်ႏဟော်နန်ꩻတောႏကို ကမဉ်ꩻဒါႏ "ဆုဲင်လွန်"ဒျာႏသွူ၊ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ကွန်ႏကျမ်ꩻအနေႏ သုံꩻနေးသေင်ႏဖေ့ꩻ၊ သဝ်ႏမွူးဖုံႏတွမ်ႏ ပိတ်ခဝ်ပိတ်ကွို့ꩻဖုံႏတဲင် ခရစ်နေင်ႏ ၁၀၅-ဗာႏကို ထေလွေꩻရီးရီး စေးနဝ်ꩻသွူ။ ခရစ်နေင်ႏ ထွိုင်ႏတွိုႏ ၇-ရျာꩻဗူႏလွိုမꩻ ကွဲးစွစ်ꩻတိုးလွေꩻသော့ꩻ ဥရောပတွိုက်ကိုဖုံႏ၊ အဝ်ႏနဝ်ꩻထွူမꩻ တဲႏထောင်ႏလွဉ်လွ စက်စေး(စက်မာꩻစေး)ဖုံႏ၊ အဝ်ႏစွစ်ꩻတိုးလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻကျာꩻ ခရစ်နေင်ႏ ၁၂၇၆-ဗာႏကိုနဝ်ꩻ စက်စေးဖုံႏ တွိုႏလွေꩻအီတလီနဲင်ႏငံႏ၊ ခရစ်နေင်ႏ ၁၃၄၈-ဗာႏနဝ်ꩻ စက်စေးဖုံႏ တွိုႏလွေꩻပိဉ်တိစ်နဲင်ႏငံႏ၊ ခရစ်နေင်ႏ ၁၈၅၅-ဗာႏနဝ်ꩻ တွိုႏလွေꩻဗိတေင်၊ စက်စေးဖုံႏ တွိုႏလွေꩻလွ စက်မုꩻကပြွူႏဖြိုလွဒျာႏနဲင်ႏငံႏဖုံႏနုဲင်းယိုနဝ်ꩻသွူ။
လိတ်စောင်ႏသီး ကထင်ႏထိုပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်နဝ်ꩻ တွိုႏခြောင်ꩻမွေးစွဉ်ႏထာꩻ၊ လိတ်စောင်ႏကရိုꩻနဝ်ꩻ မာꩻစဲင်းအီဖေႏ လိုꩻသီးအစွိုးစွိုးအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ၊ လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ နပ်ဖြားသွိုဒျာႏ တွမ်ႏလိုꩻသီးဖုံႏ၊ ခွုင်းတဲင်ကသွဉ်ထူႏမုꩻ ကတမာဖေႏနွောင်ꩻအီ လိုꩻသီးထာꩻသေဉာဏ်ႏတဲ့သင်၊ သꩻတွမ်ႏစေႏတနာႏသီး ကမာꩻခွေါင်းတသွိုးအီဒါႏ လိုꩻသီးသꩻရာႏတဲ့သင် အကဲဉ်အနျꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏထဲ့လသော့ꩻလင်ꩻ လိတ်စောင်ႏကိုသွူ၊ ကွပ်ဘဝဖေႏလိုꩻသီး တလီꩻဝစ်ꩻသုဲင်ထွာႏသန်တဲင် ကတက်ချာဒါႏအချက်ဖုံႏနဝ်ꩻငါမဉ်ႏတဲ့ ဟဲ့ꩻလွကမ္ဘာႏသမဲင်ꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏထိုးခါꩻကမ္ပယ်ႏ လိတ်စောင်ႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းထိုမ်ႏပညာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏလိတ်စောင်ႏဖုံႏကို၊ တက္ကသိုလ်ႏစဲစ်စဲစ်နဝ်ꩻ လိတ်စောင်ႏပြုံႏတန်ဒျာႏ၊ လိတ်စောင်ႏဖုံႏ တအဲဉ်ထဝ်းလမ်းနဝ်ꩻ တွမ်ႏအခန်ꩻတခါꩻအဲဉ်ထဝ်းနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီဝင်ꩻ၊ ဟော်ꩻထွားလိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ တလိုႏတဝ်းပညာႏသျင်ႏတွမ်ႏ ပါမောက္ခ၊ လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ခံႏအတွိုင်ႏပင်ႏတဲင် တွမ်ႏကအုံတံꩻသေႏသေႏဖေႏဒါႏ ကထိကတန်နဝ်ꩻဗိုန်ဝင်ꩻ၊ လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏငါႏသွူဗော့ꩻ လိုꩻသီးတစူယောင်းရပ်လွုမ်ꩻလဲ့ တခံႏဗာႏတဝ်း လိုꩻသီးသꩻဝင်ႏစာꩻ၊ ခယ်ႏအွဉ်ငါတန် "မော်သီတုံး"ဒေါ့ꩻခါꩻဗာႏဖို "လောကအကို ဟော်ꩻထွားလိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ထွာထာꩻမာꩻအယိုꩻသွတ်ꩻ"တဲ့၊ လိတ်စောင်ႏမဉ်ယံတဝ်းနုဲင်းမုဲင်ꩻ ယံတန်းခန်းတယဝ်း တနယ်ꩻတဝ်းတဲ့တနယ်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏနွောင်ꩻအီ ထာꩻသေပညာႏယဟန်ႏတန်သွူ၊ ဟဝ်ထွားလွိုက်ဟော်ꩻတဝ်း လိတ်စောင်ႏယိုယိုနဝ်ꩻနဝ်ꩻ၊ လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ဒို့ꩻတခြို့နွောင်ꩻ ကေားဟော်ꩻထွားလိတ်သားဖုံႏ၊ လိတ်စောင်ႏလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏယေန်ႏငဲးမုꩻတမျိုꩻ၊ လောကအကို ပေါႏလွိုတဲင်လိုꩻ ထာꩻအံႏအော်ꩻခရာႏ ကအီႏဗိုန်ပီနုဲင်းလိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ တအဲဉ်ထဝ်း-ဒေါ့ꩻလွနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပါꩻမူႏမဲ့တထီႏတဝ်းထာꩻ "ဟဲလိဉ်ကဲလား"ရိုꩻ "သွဉ်းမူႏအတာႏ လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏသုခဘုံႏတန်သွူ၊ လိတ်လုဲင်ꩻတွမ်ႏသွဉ်းမူႏနဝ်ꩻ အခွင်ꩻအရေꩻတမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻငါလဲ့ တသွုမ်ꩻအီဗာႏတဝ်း၊ ပေါင်ꩻကွိုက်သွုပ်ဆွိုက်တွမ်ႏ သွꩻခွဟဝ်ကရိုꩻဒါႏ လိတ်လုဲင်ꩻတဲင် ကအီႏခံႏစာꩻသေနွောင်ꩻအီ အသွဉ်သင်ဟဝ်တာႏနဝ်ꩻ အရဲးအဆီꩻ အပါႏအပေ့ꩻတအဲဉ်ထဝ်း၊ လိတ်စောင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ထာꩻငမ်းတရျိုးတအဲဉ်ထဝ်းတွော့ꩻ သွုပ်ဆွိုက်ဒေါ့ꩻရီနွောင်ꩻစွဉ်ႏ တွမ်ႏသွဉ်းမူႏ"နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ၊ ရွာꩻထင်တစိုဟဝ်နဝ်ꩻ ထွာအီလက်သမာꩻယံသီး အနီꩻအရင်ꩻနဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻကမဉ်ထင်ႏထိုထာꩻသီး အနီꩻအရင်ꩻဟဝ်ဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်စောင်ႏတဖွူꩻနဝ်ꩻ မာꩻစွစ်ꩻလီနွောင်ꩻအီ ငဝ်းခြုဲင်းယွဲးဖုံႏ' အနယ်ꩻပညာႏဖုံႏ' ထာꩻသေဉာဏ်ႏဖုံႏ၊ မာꩻလွစ်ဖေႏနွောင်ꩻအီ သွဉ်းသယ်ႏတွမ်ႏ လိုꩻဆင်ꩻရယ်ꩻသားဖုံႏ၊ မာꩻဗွိုဆေ့ꩻထိုꩻဖေႏနွောင်ꩻအီ ခေ့ꩻကရစ်ꩻဒွုန်တခွုတ်ကရိုꩻဒါႏ ထာꩻတသူႏသေတဝ်း၊ ထိုမ်ႏမော့ꩻနွောင်ꩻအီ နဲင်ႏငံႏတသာ ကမ္ဘာႏတသာဖုံႏ၊ ရက်စိုမ်ꩻနွောင်ꩻအီ အမဲဉ်ႏတရာꩻဖုံႏ၊ လွောင်ႏခြွဉ်းတဉ်ႏနွောင်ꩻအီ လိုꩻသီးယေန်ႏငဲးမုꩻအဒဝ်ႏဒဝ်ႏသွူ၊ ဟော်ꩻထွားလိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏငါႏ အင်းရွယ်ႏချက်ဖုံႏ၊ "အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏငါႏ အင်းရွယ်ႏချက်ဖုံႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ထာꩻသေဉာဏ်ႏ ဖေႏကတိုꩻ' ဖေႏကနက်ကဖြားလွဉ်အီ၊ ဖေႏနေးပညာႏဗဟုသုတ ကလွိုင်ႏလွဉ်အီ၊ အဆေ့ꩻသွတ်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဗဲင်း အင်းရွယ်ႏချက် ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ ဖေႏကနပ်ကဖြားလွဉ်အီ၊ ဖေႏနေးသꩻထာꩻစိက္ကူꩻကနပ်ကဖြားလွဉ်အီ တွမ်ႏထာꩻလွꩻဖေႏကထိုꩻမားအီနဝ်ꩻသွူ။
ဗဟုသုတလွိုင်ႏလွဉ်အီ တွမ်ႏကဟော်ꩻထွားအာအာလိတ်နဝ်ꩻ၊ ထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻဖုံႏ နပ်လွဉ်ဖြားလွဉ်အီ၊ ဝွေႏဖန်ႏဒါႏလွဉ်အီ အမဲဉ်ႏတွမ်ႏအမာႏဖုံႏ၊ ဖြေႏသျင်ꩻနွောင်ꩻအီ စွုမ်ႏနီꩻကအဝ်ႏခွဲးကျုံႏဒါႏ ပျဿနာႏဖုံႏ၊ နွို့သော့ꩻလိုꩻလောကကို တွမ်ႏနွောင်ꩻအီ၊ ထီႏချာနွောင်ꩻအီ နမ်းချို့ꩻယွင်ꩻချက် အာႏပေႏချက်ဖုံႏ၊ ထီႏထွꩻနွောင်ꩻအီ လိုꩻလင်သီး အာႏပေႏချက် အဝ်ႏလိုႏအပ်ချက်ဖုံႏ၊ ထီႏလွဉ်နွောင်ꩻအီ အမဲဉ်ႏအမာႏတွမ်ႏ အဟဝ်အကုဲင်ဖုံႏ၊ တွူႏတရန်းဖြေႏသျင်ꩻနွောင်ꩻအီ ဘဝကအီႏခွဲးကျုံႏတလူႏလွဉ်ဒါႏ ပျဿနာႏအစွိုးစွိုး ဒုက္ခအဒဝ်ႏဒဝ်ႏ-စတဲင် လꩻနွောင်ꩻအီ အကျိုꩻကေꩻဇူꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ဟော်ꩻထွားအာအာလိတ်မꩻ ဒါႏပညာႏ၊ "ပညာႏ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဆင်ႏချင်ႏဝွေႏဖန်ႏထွူတဲင် ဉာဏ်ႏကထိုမ်ႏနွောင်ꩻဒါႏ အမဲန်ႏတရာꩻနဝ်ꩻဒျာႏသွူ၊ အောင်ႏပွယ်ꩻရီလိတ်နဝ်ꩻတဲးတဲ့ အဝ်ႏယံဒျာႏ၊ ကိစ္စနဝ်ꩻ ထွူအီဒျာႏတွမ်ႏပွယ်ꩻရီလိတ်ခြေင်ခြေင်လွုမ်ꩻတမွေးတဝ်းဒွိုန်း၊ အမဲဉ်ႏတဗာႏ ကသွဉ်ဒါႏပညာႏကျောင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ထွာအီဒျာႏကွို့ꩻ ဘဝတက္ကသိုလ်ႏခင်ႏမွဉ်အရန်းလွုမ်ꩻ၊ ဒါႏလိတ်တွိုင်ꩻ တဒါႏတဝ်းပညာႏ၊ လိတ်နဝ်ꩻ ဗိုပီနုဲင်းအာဟာႏရနဝ်ꩻနေနေ၊ ကအံႏအွꩻသုံꩻဆောင်ႏ အာဟာႏရနဝ်ꩻ ထွာလို့အီစွဉ်ႏ ရဲင်ꩻအာႏကွေႏကွေႏတမွေးတဝ်း၊ ကထွာအီရဲင်ꩻအာႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏအကဲဉ်အဗဲ့ꩻလွုမ်ꩻ၊ "အကဲဉ်အဗဲ့ꩻ"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပညာႏအကဲဉ်အဗဲ့ꩻ ကအဝ်ႏသော့ꩻဒါႏ အာဟာႏရကရိုꩻ လိတ်လုဲင်ꩻအကိုနဝ်ꩻဒျာႏသွူ။
လိတ်လုဲင်ꩻအစွိုးအမျိုꩻ အဝ်ႏအာတန်၊ လိုꩻယွဲးကမဲဉ်ထွာဒါႏ လိုꩻယံလိုꩻဟိတ်တဖြာꩻသားနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွားဗာႏလိတ်လုဲင်ꩻယံယံသွူ၊ လိတ်ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဟော်ꩻထွားအရီးတလဲင်ႏတွမ်ႏ ဟော်ꩻထွားအဆုဲင်ꩻတလဲင်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ တဗိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻ၊ အဝ်ႏလိုႏဟော်ꩻထွားစဲင်းစဲင်း ဟော်ꩻထွားသေႏသေႏချာႏချာႏငါႏ၊ ဟော်ꩻထွားအာအာလိတ်မꩻ ထာꩻသေဉာဏ်ႏအာလွဉ်၊ ထာꩻယူႏစွယ်ꩻလမ်ꩻမာႏဖုံႏ ထိုꩻမားနွောင်ꩻအီ၊ လိုꩻသတ္တဝါႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမွေးစွဉ်ႏ အဆာႏအအံႏအအွꩻ၊ လိတ်ကရိုꩻဒါႏ အဆာႏအအံႏအအွꩻယို လိုꩻသီးယိန်းအဝ်ႏလိုႏအာကယ်ꩻထဲင်း တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏသွူ၊ လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏထာꩻယူႏထာꩻတွေꩻ ခံꩻကသာႏဖြွီꩻရွီးတန်တဲင် ပေါႏမဉ်ႏခူႏထန်ႏမွေးနဝ်ꩻ လꩻလွဉ်စွဉ်ႏရတနာႏ သုံꩻလဲင်ꩻတလို့ဒွုမ်စားနဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ကားတဲင်လိုꩻသီးအတွက် လိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ဗိုန်ပီနုဲင်းမွူးခွန်အတွိုင်ꩻ အဝ်ႏတောင်ႏလေဖေႏ၊ လိတ်နဝ်ꩻ ဗိုန်ပီနုဲင်းလာခွန်နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏမာꩻခွꩻရျူႏဖေႏနဝ်ꩻသွူ၊ လိတ်ယို ဗိုန်ပီနုဲင်းမဲ့ဖြုံႏဟဝ်အတွိုင်ꩻ ထွားထီႏစဲင်းအီမွေးစွဉ်ႏ၊ လိတ်ယို ဗိုန်ပီနုဲင်းရထာꩻအတွိုင်ꩻ အဝ်ႏပသာဖေႏလိုꩻဖုံႏ၊ လိတ်ယို ဗိုန်ပီနုဲင်းစူခွုမ်လက်နက်အတွိုင်ꩻ မာꩻထင်တရုဲင်ဖေႏအီလိုꩻဖုံႏသွူ၊ လိုꩻတွိုင်ꩻ ပညာႏမဉ်ႏမဉ်အာမွေးလဲ့ ဟော်ꩻထွားလွဗာႏလိတ်၊ လိုꩻတွိုင်ꩻ ထာꩻသေမဉ်ႏမဉ်အာမွေးလဲ့ ဟော်ꩻထွားလွဗာႏလိတ်၊ လိုꩻတွိုင်ꩻ ဉာဏ်ႏမဉ်ႏမဉ်တရုဲင်ထင်လဲ့ ဟော်ꩻထွားလွဗာႏလိတ်အကျောင်ꩻ တမာဟွုန်ထင်ႏဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။ (ဝွန်ႏခံႏချက်- အဗွေႏဖြားကတဲမ်းနဝ်ꩻ တဲမ်းမန်းနေးဒျာႏ၊ ယိုနဝ်ꩻ ရော့ꩻရာꩻပြန်ႏပအိုဝ်ႏချာနေးတဲင် ငဝ်းအလွေꩻအသဲင်ꩻ မဉ်ႏတရော့ꩻတဝ်းလဲ့ သေနာႏစွꩻခွင်ꩻဖေႏသွော့ဩ)။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:လိတ်လုဲင်ꩻ
နေးထူႏတဝ်း
"နေးနာႏထူႏတဝ်း ပညာႏအဝ်ႏသူႏတောႏကောင်ꩻငဝ်းတဲင် သီဗာႏထာꩻ" ဗွေႏမျတ်ဘုရာꩻ ကဟော်ꩻခါꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻနဝ်ꩻ ဂါႏထာႏပေါင်ꩻ အဝ်ႏ(၁၀)ဂါႏထာႏသွူ။ ဂါႏထာႏ(၁၀)အကို ပထမဂါႏထာႏအကို ကပါသော့ꩻဒါႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ(၃)ပါꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းလယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ပထမဂါႏထာႏ မင်္ဂလာႏတရာꩻ(၃)ပါꩻ
၁။ လိုꩻမွိုက်သီးယို မာꩻသွꩻပေါက်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏတဝ်း (၂) မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻဗာႏ ပညာႏအဝ်ႏသူႏတောႏကောင်ꩻ (၃) ပူႏဇောႏထွိုက်ဒါႏ ပုဂ္ဂိုလ်ႏသီးယို ပူႏဇောႏဗာႏ။ မင်္ဂလာႏတရာꩻယို(၃)ပါꩻအကို အမုဲင်(၂)မင်္ဂလာႏနဝ်ꩻ "မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ဗာႏ ပညာႏအဝ်ႏသူႏတောႏကောင်ꩻ"ရိုꩻနဝ်ꩻတဲင် မီႏမာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻနဝ်ꩻ မင်္ဂလာႏတရာꩻကုဲင်သွူ။ မာꩻသွꩻပေါင်ꩻကွိုက်ꩻတဝ်း သူႏတောႏကောင်ꩻတွော့ꩻ မော့ꩻဗာႏထာꩻဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻအကျောင်ꩻယို အီႏတဲမ်းနယ်လွေꩻ "ဒုကနိပါတ် သဗ္ဗဒါဌဇာတ်"နုဲင်းငါယိုအတွိုင်ꩻသွူ။
ဒုကနိပါတ် သဗ္ဗဒါဌဇာတ်ဝတ္ထု
ပွိုင်းလဲင်ႏစခါ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း ခွန်တန်ဗြဟ္မဒတ်နဝ်ꩻ ဇာဂရု အမဉ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ပုရောဟိတ်အမတ်တန် အဝ်ႏတဖြာꩻသွူ။ ဇာဂရုအမတ်တန်နဝ်ꩻ ကနွောင်ꩻဒါႏ တိရစ္ဆာန်ႏခင်ႏလစ်ꩻပင် ပထဝီဇယမန္တရာႏယို ဒါႏလဲပ်မွေးစွဉ်ႏသွူ။ ဗာႏရာႏဏသီႏဝေင်ꩻသောင် တခြာကို တထွောင်းနဝ်ꩻ ရောဟိနီထွီႏဟံႏ ပညာႏသျိအဝ်ႏတဗာႏသွူ။ တောမ်ႏထွီႏဟံႏလင် ဗာႏရေင်ဗာႏရျာꩻဖုံႏ အဝ်ႏအုံငီꩻလွေꩻလွဝင်ꩻသွူ။ ရောဟိနီထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ လိန်ႏမာႏလက်ꩻလဲန်ငါႏ၊ ထာꩻဆင်ႏချင်ႏတရာꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ဟဝ်ကုဲင်ကျိုꩻကျောင်ꩻလဲ့ သေနာႏသွူ။ ရောဟိနီထွီႏဟံႏ ကဖဉ်းမွိုတ်ဒါႏ သိင်္ဂါလအမဉ်ꩻကအဝ်ႏဒါႏ ထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ ယောင်ꩻဆင်ꩻအင်္ဂါႏ လက္ခဏာႏနမ်းကြိုဖုံႏယို ဖုဲင်ႏထွားတရေꩻလဲ့ ဉာဏ်ႏပညာႏဆေ့ꩻ၊ မာꩻငီႏငါ၊ မာꩻကြွို့ꩻကြꩻဒါႏထာꩻတဲင် ထာꩻသားလောင်ႏလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ တဟွုန်ဟဝ်တဝ်းဝွေꩻသွူ။ ပေါႏထီႏဝွေꩻလဲ့ အဲင်ႏရောင်စွဉ်ႏ ပငါပရာꩻသွူ။ သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ "သတ္တဝါႏစားယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွိုႏလွိုႏကာႏကာႏ လွꩻထီႏရောင်ခွေဖုံႏ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖေႏကထွာလို့ ခွေထာꩻထွဉ်ႏအံႏ၊ တွိုႏနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးအီႏသေ"အဝ်ႏဒိုႏတေ့ꩻခန်းသꩻကိုနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ ဘဝကရီးခါ သွဉ်ဗာႏဖို ကနွောင်ꩻဒါႏ တိရစ္ဆာန်ႏ ပထဝီဇယမန္တရာႏတဲင် ဝွေꩻသꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏမဲန်နွောင်ꩻသေႏသေႏစွဉ်ႏ တိရစ္ဆာန်ႏအလင်ဖုံႏသွူ။ "ပထဝီဇယဂါႏထာႏ အောင်ႏနွောင်ꩻထွီႏဟံႏ" တွိုႏခꩻတလဲင်ႏတွော့ꩻ ပညာႏသျိဇာဂရု ပုရောဟိတ်နဝ်ꩻ မဲန်ရွစ်သရဇ္ဈာယ်ႏလွေꩻ ဝွေꩻကဒါႏခါꩻဒါႏ ပထဝီဇယမန္တရာႏနဝ်ꩻတဲင် ထန်ႏလွေꩻသွူ ထွီႏဟံႏကအဝ်ႏအုံဒါႏ တခြာကိုတွော့ꩻ လုံးတွောင်းလောင်း ရဲဉ်ꩻတောမ်ႏဆရာႏဂုဏ်ႏ ကန်းတော့ꩻပွယ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ ပူႏဇောႏလွေꩻလူꩻပွေါးတခြာ၊ လူꩻပွေါးကောင်ဖုံႏထွူတဲင် ရွစ်သရဇ္ဈာယ်ႏလွေꩻခန်း ပထဝီဇယမန္တရာႏနဝ်ꩻသွူ။ ပုရောဟိတ်အမတ် ထွိုင်ႏရွစ်လွေꩻ ပထဝီဇယမန္တရာႏနဝ်ꩻ တခြာကိုကအဝ်ႏဒါႏ ထာꩻသားခင်ႏလစ်ꩻပင်၊ ခင်ႏနီပင်၊ ခင်ႏအဲန်ထဝ်း၊ ကားကအဝ်ႏယို အွဉ်ဝင်ꩻလွဉ်နာႏလွ ပထဝီဇယမန္တရာႏဖုံႏသွူ။ ပုရောဟိတ်နဝ်ꩻ ပေါႏကေႏနပ်ကွို့ꩻသꩻသွူလဲ့ သဲင်ꩻချာခန်းဒျာႏ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်းကိုသွူ။ သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ ပုရောဟိတ်အမတ်ကရွစ် သရဇ္ဈာယ်ႏဒါႏ မန္တရာႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻတရေ့လွေꩻ လုံးတွောင်းတပျာႏတလတဲင် အဝ်ႏနာႏတေ့ꩻလွေꩻခန်းနဝ်ꩻသွူ။ ဘဝကရီးခါနဝ်ꩻ ဝွေꩻအဝ်ႏဒါႏဗာႏဖိုတဲင် (တဲႏ)အထျꩻဗꩻအနာ ထွိုင်ႏနာႏလွေꩻနဝ်ꩻ ဒါႏအိုမ်ချာလို့စွဉ်ႏဒျာႏသွူ။ ပေါႏပုရောဟိတ်ထန်ႏသဲင်ꩻလဲ့ ထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလုံးတပျာႏတလထန်ႏလွဉ်တွော့ꩻ တဝဲန်ထင်ႏစွဉ်ႏ လုံးတွောင်းတပျာႏလောင်း၊ ထင်ႏတရွူꩻအနမ်းသိုမ်လဲင်ႏထွူတဲင် "ကလွꩻထီႏဒါႏခွေ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ ယိုတလဲင်ႏတဲး သေဗာႏသွူ ခွေအကျောင်ꩻမတဝ်၊ တိရစ္ဆာန်ႏကားကအဝ်ႏ လွဉ်ထေ့ခꩻစာꩻလို့လို့ခွေ ယိုခါခါဟုဲင်း"ခြီခြဝ်သွူနဲင်းနဝ်ꩻဝွေꩻ ရွစ်လွေꩻခန်းဒျာႏ ပထဝီဇယမန္တရာႏ သိုမ်ခေါက်နဝ်ꩻသွူ။
ထွာလွေꩻမွေးခန်း ထွီႏဟံႏခွန်ဟော်ခံꩻ
တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ တခြာကိုကအဝ်ႏဒါႏ ဆင်၊ ကေ၊ ချင်ႏသေ့ꩻ-စတဲင် တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်လွဝင်ꩻ လွဉ်ထေ့လွသွူ သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏထျꩻတွော့ꩻ "ဗွေႏထွီႏဟံႏဟွေး- နီဗွေႏနဝ်ꩻ ယံကကထွာဖေႏသွော့ နီသွဉ်းသီး ခွန်ဟော်ꩻခံꩻ ဗွေႏဩ" သဘော်ꩻတူႏလွဝင်ꩻ ကျောႏညာႏလွေꩻသွူနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ကတရေꩻဖုဲင်ႏထွားဒါႏ ထွီႏဟံႏမွူးတဗာႏယိုလဲ့ ဒင်ႏမျောက်လွေꩻဖေႏပါခန်း မိဖရာꩻတန်အရာႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏယို ထာꩻသောင်ꩻထာꩻသား တိရစ္ဆာန်ႏကားကအဝ်ႏ တခြာကိုနဝ်ꩻ "သဗ္ဗဒါဌ-ခွန်တန်ထွီႏဟံႏ"ဟဲ့ꩻရောင်လွခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ သဗ္ဗဒါဌ ခွန်တန်ထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ ထွာမွေးလဲန်းခွန်တဲင် ဆင်ထီးတန် နီဗာႏငင်းလောင်းနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထိုမ်းချင်ႏသေ့ꩻထီးတန် နီဗာႏတွော့ꩻ သဗ္ဗဒါဌ ထွီႏဟံႏခွန်တန်တောမ်ႏ မိဖရာꩻနဝ်ꩻ ထိုမ်းချင်ႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ ဖြာꩻဗာႏဗာႏတဲင် အိုပ်ချုက်လွေꩻခန်းဒျာႏ ထာꩻသားအပေါင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။ ရောဟိနီပညာႏသျိထွီႏဟံႏနဝ်ꩻတဲ့ ထွာပုရောဟိတ်အရာႏတွော့ꩻ ခꩻစာꩻဗာႏနုဲင်းနုဲင်းခန်းဒျာႏ သဗ္ဗဒါဌထွီႏဟံႏခွန်တန်ထျꩻနဝ်ꩻသွူ။
သဗ္ဗဒါဌထွီႏဟံႏ မဲန်ထွာပါစက္ကျာႏဝတေႏခွန်
သဗ္ဗဒါဌထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ ထွိုင်ႏထွာဗာႏ တိရစ္ဆာန်ႏခွန်ဟော်ခံꩻနဝ်ꩻ သꩻဖြုံႏပွစ်ꩻ ထင်းတန်နမ်းတွော့ꩻ မဲန်ထွာပါစွဉ်ႏ စက္ကျာႏဝတေႏခွန်တန်သွူ။ ဝွေꩻထာꩻမဲန်ထွာယို ခါးလားကအောင်ႏနဝ်ꩻ ငမ်းဝင်ꩻသေအာတဲင် ဟဲ့ꩻတောမ်ႏရောဟိနီ ထွီႏဟံႏပညာႏသျိတွော့ꩻ လွေꩻတွိုင်ႏပင်ႏတဝင်ꩻ အွိုးကောင်ခြာတထွောင်းကိုသွူ။ "ပညာႏသျိ ပုရောဟိတ်ဟွေး- ခွေနဝ်ꩻ ထွာဗာႏတိရစ္ဆာန်ႏခွန်ဟော်ꩻခံꩻနဝ်ꩻ ကေႏနပ်တဝ်းဒွုန်း၊ နေးတွမ်ႏမန္တရာႏအစွန်ꩻတဲင် ဟဲ့ꩻစုလို့သွူ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏတွော့ꩻ ခွေမဲန်ထူႏသိမ်ꩻပါ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း၊ ထွူနဝ်ꩻ သိမ်ꩻတငါငါလွေꩻ ဇမ္ဗူႏဒိပ်တဖြုံႏလုမ်းတဲင် နီတမာဝါꩻယို မဲန်ထွာလွေꩻ စက္ကျာႏဝတေႏခွန်တန်သနဲ့၊ ပညာႏသျိပုရောဟိတ် ထာꩻယူႏအဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻဟောင်း?" တွိုင်ႏပင်ႏလွေꩻခန်း ပညာႏသျိထွီႏဟံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
တဟဝ်စိက္ကူꩻတဝ်းနဝ်ꩻ တောမ်ႏစိက္ကူꩻမွော့
ထွိုင်ႏသေ သဗ္ဗဒါဌထွီႏဟံႏထာꩻကျံႏတဲင် ရောဟိနီပညာႏသျိထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ "သွꩻဟဝ် သိင်္ဂါလဟွေး ခင်ႏလစ်ꩻပင်သားနဝ်ꩻ ထောက်လို့ခင်ႏလစ်ꩻပင်တွော့ꩻ လွေꩻတလွာꩻဗာႏထာꩻ၊ လိုꩻနဝ်ꩻ ခင်ႏအဝ်ႏနီပင်တဲင် လွေꩻနွောင်းဗာႏထာꩻ၊ နဝ်ꩻလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻသီးနဝ်ꩻ ဉာဏ်ႏပညာႏတန်လဲန်း တိရစ္ဆာန်ႏ ခွိုင်းမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ လိုꩻနဝ်ꩻ အံႏဒါႏထဲင်းတောမ်ႏတိရစ္ဆာန်ႏယာႏ၊ ကောပ်နဝ်ꩻမꩻ ဟဝ်ယူႏစိက္ကူꩻတဝ်း ထာꩻယူႏနုဲင်းနဝ်ꩻ။ နဝ်ꩻလုမ်ꩻတကာႏတဝ်း တိရစ္ဆာန်ႏအိုပ်ချုက်လိုꩻနဝ်ꩻ ကမ္ဘာႏအဖြုံႏမုဲင်ꩻစွဉ်ႏလဲ့ တဟွုန်ဖိုတဝ်း၊ အဝ်ႏဒျာႏလိုꩻသီးအုပ်ချုက်တိရစ္ဆာန်ႏလုမ်ꩻ၊ အဝ်ႏအိုပ်ချုက်ဒါႏ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း ခွန်တန်ဗြဟ္မဒတ်နဝ်ꩻ ခွန်ကျင်ꩻတရာꩻဟဝ်၊ ခွန်ကျင်ꩻတရာꩻဟဝ်နုဲင်းယို မီႏပဲစ်မာႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻမော့ꩻဒါႏထာꩻဒုက္ခ၊ ခွန်ဗြဟ္မဒတ်နဝ်ꩻ ပညာႏသျိအမျတ် ဇာဂရုလဲ့အဝ်ႏ၊ နာꩻအမျိုꩻပြဲင်ႏနွောင်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ တဟဝ်စိက္ကူꩻတဝ်းယို တောမ်ႏစိက္ကူꩻမွော့ လာꩻလာꩻနေား"ဒေါ့ꩻဖေႏခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။
အင်းလွေꩻသိမ်ꩻမွေးစွဉ်ႏ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း
ထွိုင်ႏဟွုန်ရောဟိနီ ထွီႏဟံႏပညာႏသျိငဝ်းနဝ်ꩻ သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ သꩻလျားစွဉ်ႏထာꩻတဲင် "ရောဟိနီဟွေး- နာꩻနဝ်ꩻ ခွေရိုꩻပညာႏအဝ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် ခွေဒင်ႏမျောက်ဖေႏ နာꩻပုရောဟိတ်အရာႏ၊ ယိုခါ ခွေတွိုင်ႏပင်ႏနာꩻနဝ်ꩻ နာꩻထောက်ခံႏတဝ်းခွေ၊ နာꩻယို ခွေပုရောဟိတ်တမွေးတဝ်းဒွုမ်၊ နာꩻမဲန်လွေꩻအုံအွိုးမုဲင်ꩻလဲ့ လွေꩻအုံဟုဲင်း၊ ခွေတဲးတဲ့ အီႏလွေꩻသိမ်ꩻသွူ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်း"ရိုꩻဖေႏသွူ ရောဟိနီ ပညာႏသျိထွီႏဟံႏနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ စုခန်းဒျာႏအစဲ့ꩻ တိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏ၊ ခီႏလွေꩻထေ့ခန်းဒျာႏ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏလွေꩻ ဝေင်ꩻတခါꩻထျꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏအုံယွုတ်ꩻထွူ စဲ့ꩻတိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏတဲင်တွော့ꩻ "ဖေႏခမ်းထီနဲ့၊ ခမ်ႏတွိုက်ꩻစဲ့ꩻနဲ့" အွဉ်ႏစွꩻလွေꩻသံႏတမန်ႏ ထွီႏဟံႏတဗာႏတွော့ꩻ အွဉ်ႏလွေꩻဒေါ့ꩻဗြဟ္မဒတ်ခွန်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဟွုန်ငဝ်းနုဲင်းယိုနဝ်ꩻ ဗာႏရာႏဏသီႏခမ်းသားဖုံႏနဝ်ꩻ ငမ်းလွဝင်ꩻ၊ သꩻဝꩻလွဝင်ꩻတွော့ꩻ ဒို့ꩻခါꩻလို့ခန်းဒျာႏ ဝင်ꩻတခါꩻဖုံႏနဝ်ꩻသွူ။
ထွီႏဟံႏထာꩻကျံႏ တောမ်ႏလိုꩻဉာဏ်ႏ
တွိုႏနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဇာဂရုပုရောဟိတ်နဝ်ꩻ "သီတောမ်ႏငမ်းမွော့ ကအီႏတွိုက်ꩻဗာႏလွဝင်ꩻ တောမ်ႏထွီႏဟံႏယိုနဝ်ꩻ ခွေတာႏဝွန်ႏဒျာႏ"ရိုꩻဖေႏသွူ ခမ်းသားနုဲင်းနဝ်ꩻတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻထင်ႏအုံသွူ ဝေင်ꩻတံꩻတွိုင်ꩻ "တခါꩻခꩻစင်ႏ"လောင်းတဲင် "သဗ္ဗဒါဌထွီႏဟံႏဟွေး- နာꩻအီႏသိမ်ꩻနီခမ်းကရိုꩻနဝ်ꩻ နာꩻအီႏမာꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻသိမ်ꩻဟောင်း"ရီလွေꩻခန်းနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ "ခွေအီႏအွဉ်ႏ ချင်ႏသေ့ꩻတန်ဖုံႏ ဖြေင်ꩻသင်ႏဗာႏထာꩻတဲင် တခမ်းလုမ်းခံႏနွောင်ꩻတဝ်း ချင်ႏသေ့ꩻငဝ်းတွော့ꩻ ပေါႏလိုꩻဖုံႏသီလို့လဲ့ နွို့သိမ်ꩻသွူဟွေး"ထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻချာခန်း ပုရောဟိတ်နုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ဇာဂရုပုရောဟိတ် ထွိုင်ႏသေသွူ ထွီႏဟံႏထာꩻကျံႏနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အဝ်ႏတံꩻတွိုင်ꩻခꩻစင်ႏလောင်း လင်ꩻသွူတဲင်တွော့ꩻ ဝေင်ꩻကိုကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻဖုံႏ တိရစ္ဆာန်ႏဟံးတန်တန် ထွီႏညဝ်ႏမာꩻကီဖုံႏနဝ်ꩻ အွဉ်ႏပေ့ꩻခါꩻဟဝ်ဟဝ်လို့စွဉ်ႏ အနားနီပင်နဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူတွော့ꩻ ပုရောဟိတ် ထင်ႏအုံချာယင်း ခꩻစင်ႏလောင်းတဲင် "ထွီႏဟံႏမွိုက်ဟွေး- တိရစ္ဆာန်ႏအကို ကနွောင်ꩻလို့ဒါႏဝင်ꩻ ချင်ႏသေ့ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ အမျိုꩻနာႏနာꩻငဝ်း တမွေးတဝ်း၊ နာꩻမီႏယွုမ်းတဝ်း အွဉ်ႏနာꩻချင်ႏသေ့ꩻ ဖြေင်ꩻထာꩻယိုခါဟုဲင်း"ဒေါ့ꩻဆွာႏလင်ꩻခန်း ထွီႏဟံႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏဟွုန် ဇာဂရု ပုရောဟိတ်ငမ်းနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ထွီႏဟံႏလဲ့ သꩻလျားထာꩻတွော့ꩻ အဝ်ႏချင်ႏသေ့ꩻငင်းလောင်းနဝ်ꩻ တောမ်ႏခင်ႏမာꩻတသွိုးလင်ꩻ ချင်ႏသေ့ꩻတဲင် ထွဉ်ႏမွေးခန်း ချင်ႏသေ့ꩻဖြေင်ꩻထာꩻသွူ။ ချင်ႏသေ့ꩻလဲ့ အွော့ꩻအငွဉ်ꩻတွော့ꩻ ခွိုင်းအာႏကဝ်ႏ ဖြေင်ꩻမွေးစွဉ်ႏ သိုမ်လဲင်ႏသိုမ်ခြွိုက်သွူ။ ချင်ႏသေ့ꩻ ထွိုင်ႏဖြေင်ꩻသန်ထာꩻနဝ်ꩻ ဆင်တဲ့သꩻဝꩻတဲင် မာꩻငဝ်းပကျောက်ꩻထာꩻတွော့ꩻ ထွီႏဟံႏတဲ့ ထဲ့ဝေင်ႏလင်ꩻထိုꩻစွဉ်ႏသွူ။ ဆင်နဝ်ꩻ သꩻဟမ်းပေါင်းလျားထာꩻတဲင် ယမ်းပဲစ်ꩻသွူထွီႏဟမ်ႏကတူႏတွော့ꩻ ယမ်းတငီႏတငါပါစွဉ်ႏ ထာꩻသားအလင်ဖုံႏသွူ။ တိရစ္ဆာန်ႏအလင်ဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေဖင်းနာꩻဖင်း ယမ်းဗာႏချာငါလွဝင်ꩻတွော့ꩻ သီတေင်သီတင်လို့စွဉ်ႏလွဝင်ꩻသွူ။ ချင်ႏသေ့ꩻနဝ်ꩻ ဖင်းနွို့လွေꩻခန်းဒျာႏ တခြာကိုသွူ။ သဗ္ဗဒါဌထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ နာႏတဝ်းရောဟိနီပညာႏသျိ ထွီႏဟံႏငဝ်းတဲင် တွိုႏလွေꩻဗာႏခန်းဒျာႏ ခန္ဓာႏအနိစ္စ ထာꩻသီနဝ်ꩻသွူ။
စဉ်ႏသဲင် ပေါႏပေါက်လွဉ်ပုံႏ
သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏကဟဲ့ꩻလွဉ်ဒါႏ စဲ့ꩻတိရစ္ဆာန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻ တဗာႏတောမ်ႏတဗာႏ အဲင်ႏလွဝင်ꩻ၊ ယမ်းလွဝင်ꩻဖုံႏတဲင် သီထိုꩻကဲန်းအာအာတွော့ꩻ ထာꩻသားသီဖုံႏနဝ်ꩻ (၁၂)ယူႏဇနာႏအကို ဗွေထံနေးစွဉ်ႏထာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻထွူ အမတ်တန်ဇာဂရုနဝ်ꩻ ဆောႏစွဉ်ႏဝေင်ꩻဖူꩻ အွဉ်လွထူႏလွဝင်ꩻ ထာꩻသားယာႏဖုံႏသွူ။ လိုꩻဝေင်ꩻဖုံႏလဲ့ တောမ်ႏခြောင်း တောမ်ႏချင်ႏ တောမ်ႏတခီအိတ် တောမ်ႏနꩻပေႏတဲင် လွေꩻယားလွေꩻထူႏလွဝင်ꩻ စဉ်ႏယာႏခွိုင်းကနွောင်ꩻသွူ။ ယဖြာꩻဖြာꩻ တနꩻလိုꩻရဲင်းနဝ်ꩻ လွေꩻထူႏစွဉ်ႏခမုဲင်ꩻလဲင်ႏလဲင်ႏသွူ။ သဲင်ꩻတွိုႏလံးနဝ်ꩻ သဲင်ꩻမာꩻသဲင်ရောင် ပငါပရာꩻတဲင် အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ စဉ်ႏသဲင်အဝ်ႏစွဉ်ႏ စုမ်ႏလံးလံးသွူ။ တဲႏနဝ်ꩻမာꩻငါနဝ်ꩻ လိုꩻသီးယို မာꩻသဲင်ဒါႏစွဉ်ႏ စဉ်ႏယာႏတွော့ꩻ "စဉ်ႏသဲင်"ကရိုꩻဒါႏ ဝေါဟာရယိုနဝ်ꩻ ထင်ႏသျာꩻတငါစွဉ်ႏဒျာႏ လိုꩻခမ်း တွိုႏဟန်ႏနီꩻသွူ။
ဥပဒေသ
သိင်္ဂါလထွီႏဟံႏနဝ်ꩻ အုံငီꩻဗာႏသွူ ပညာႏသျိတဲ့ တနာႏတဝ်းပညာႏသျိ ရောဟိနီငဝ်းတွော့ꩻ တွိုႏလွေꩻဗာႏ ထာꩻသီသွူ။
ဝိ (ခန)
ဟိရဂန ကို ゐ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヰ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ wi သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
ဝေင်ꩻအိဉ်းတော်
ဝေင်ꩻအိဉ်းတော် (မန်း: အင်း‌တော်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Indaw) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ခိုႏ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ကတာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏအိဉ်းတော်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏတွို့ꩻ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ အိဉ်းတော်နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မန်ႏတလေꩻ-မစ်စီးနား ရထာꩻတဖူꩻလောင်းသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ဝဲ (ခန)
ဟိရဂန ကို ゑ မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヱ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ we သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻ
သွီႏစွုမ်ႏစွိုꩻ (Blood type) ဟဲ့ꩻ သွီႏအမျိုꩻအစာꩻစွုမ်ႏစွိုꩻယို ဖꩻပုံႏ၊ ဖꩻနယ်ꩻနောဝ်ꩻ သွီႏတနျာႏဆဲလ်ကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပရိုတင်း ပုံႏစံႏဖုံႏနောဝ်ꩻ သွီႏထီစွူကဟဲ့ꩻဒါႏ ပလာစမာကို ကအောဝ်ႏဒါႏပုံႏစံႏဖုံႏယိုအလောင်း အွဉ်ႏခေါ် ၊ အွဉ်ႏထွော့ ထူႏခါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ သဲး(ဆဲလ်)ကိုကအောဝ်ႏထီႏဒျာႏ ပရိုတင်းနောဝ်ꩻ အဟဲ့ꩻအက်ဂလူတီနိုဂျင်သွူ။ ပလာစမာကို ကအောဝ်ႏထီႏဒျာႏ ပရိုတင်းယိုနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻလုဲင်ႏ အက်ဂလူတီနင်း နောဝ်ꩻသွူ။ အက်ဂလူတီနိုဂျင်ယို သမ်းခွယ်ꩻခါꩻယင်းနီမျိုꩻတွော့ အွဉ်ႏထွော့ခါꩻဗာႏအမုဲင် A တောမ်ႏ B နောဝ်ꩻသွူ။ အက်ဂလူတီနင်းတဲ့သမ်းအောဝ်ႏယင်း နီမျိုꩻ နောဝ်ꩻမꩻ အမုဲင် a တောမ်ႏ အမုဲင် b ယို စဲင်းစဲင်းစဲ့စဲ့ အွဉ်ႏထွော့ထူႏခါꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ−မောင်ႏဗွာယို ရိုꩻခန်းသွီႏ A စွုမ်ႏစွိုꩻကိုဟုဲင်း ဝွေꩻနောဝ်ꩻ A အက်ဂလူတီနိုဂျင်ယို အောဝ်ႏထီႏဗာႏ ဆဲလ်အကို b အက်ဂလူတီနင်းယို အောဝ်ႏထီႏလုဲင်ႏ ပလာစမာကို နောဝ်ꩻသွူ။ မောင်ႏနျာႏယို ရိုꩻခန်း သွီႏ B စွုမ်ႏစွိုꩻကိုဟုဲင်း ဝွေꩻနောဝ်ꩻ B အက်ဂလူတီနိုဂျင်ယို အောဝ်ႏထီႏဗာႏဆဲလ်အကို၊ a အက်ဂလူတီနင်းယို အောဝ်ႏထီႏဗာႏလုဲင်ႏ ပလာစမာကိုနောဝ်ꩻသွူ။ မောင်ညိုနောဝ်ꩻရိုꩻခန်း သွီႏAB စွုမ်ႏစွိုꩻကိုဟုဲင်း ဝွေꩻနောဝ်ꩻ A အက်ဂလူတီနိုဂျင်တဲ့နောဝ်ꩻ B အက်ဂလူတီနိုဂျင်တဲ့နောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထီႏဗာႏဆဲလ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏပလာစမာကိုနောဝ်ꩻ အက်ဂလူတီနင်းတအောဝ်ႏထီႏဗာႏတောဝ်းနောဝ်ꩻသွူ။ နေးနောဝ်ꩻနေနေ မောင်ႏဝါနောဝ်ꩻရိုꩻခန်း သွီႏ O စွုမ်းစွိုꩻဟုဲင်း ဝွေꩻနောဝ်ꩻ အက်ဂလူတီနိုဂျင် တပါတောဝ်းတစိစိသွူ။ ပလာစမာကိုနောဝ်ꩻ a အက်ဂလူတီနင်းတောမ်ႏ b အက်ဂလူတီနင်း နီမျိုꩻလွုမ်းအောဝ်ႏပါသော့ꩻနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏထီႏဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွယ်ꩻတွော့ မောင်ႏဗွာယို ထွာကီသွီႏ A စွုမ်ႏစွိုꩻလဲ့ သွီႏ B စွုမ်ႏစွိုꩻအတာႏ အသွင်ꩻမိဉ်ႏခံႏဗာႏနောဝ်ꩻ ဝွေꩻကိုကအောဝ်ႏထွူလီꩻဒါႏ b အက်ဂလူတီနင်းကနွို့လွဉ်ဒျာႏ တောမ်ႏဆဲလ် B စွုမ်ႏစွိုꩻဖုံႏယို ခြွောန်းစပ်ငီꩻဝါင်ꩻတလꩻတောဝ်း ထွာအီဒျာႏအလွိုခြေင်ခြေင်နောဝ်ꩻသွူ။
တောင်ꩻခေတ်
thumb|One of the Alaca Höyük bronze standards from a pre-Hittite tomb dating to the third millennium BC, from the Museum of Anatolian Civilizations, Ankara thumb|right|250px|အခန်ꩻအနာꩻကို ကအဝ်ႏသုင်ꩻဒါႏ နꩻတောင်ꩻတမျိုꩻ၊ ပလိုဂရက်ကဲက်၊ ပဉ်တစ် 1500–1300 BC၊ တောင်ꩻခေတ် (အိန်းကလေက်: Bronze Age) တောင်ꩻစိုး ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ အလုဲင်းတဗာႏ စနစ်တကျ ကအဝ်ႏထူႏသုင်ꩻဒါႏ တောင်ꩻတနျာႏ၊ ပသီႏအဗွာကပါဒါႏ သတ္တုဖုံႏ အခိန်ႏကာႏလကျာꩻဒျာႏသွူ။ ဗေဗီလုံခမ်း တောင်ꩻခေတ်နဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့ခါꩻ ခလားခရစ်ကပေါ်ႏ နေင်ႏ ၂၅၀၀ တောမ်ႏ ၃၅၀၀ အခါႏ အခိန်ႏကာႏလကျာꩻသွူ။ ကမ္ဘာႏတသာကထွာဒါႏ အမေႏရိကန်ႏခမ်းဖုံႏ၊ ပီရူးခမ်းကိုဖုံႏနဝ်ꩻ အွောန်ႏထွော့ခါꩻ နေင်ႏ ၅၀၀ တောမ်ႏ ၁၀၀၀ အခါႏသွူ။ ဥရောပတွိုက်ကိုနဝ်ꩻတဲ့ အွောန်ႏထွော့ခါꩻ ခလားခရစ်ကပေါ်ႏ နေင်ႏ ၂၅၀၀ တောမ်ႏ ၁၉၀၀ အခါႏနဝ်ꩻသွူ။ ခိန်ႏခါႏကာႏလနဝ်ꩻခါ ထူႏသွူ တောင်ꩻတနျာႏတောမ်ႏ ပသီႏအဗွာ သတ္တုရွိုင်ꩻဖုံႏတဲင် ဒွိုႏစပ်ရော်ꩻထန်ႏလလွဉ် တောင်ꩻတသီးသတ္တုစပ်တဲင် ဖန်ဆင်ꩻလွေꩻသမ်းယင်း လိုꩻအသုင်ꩻအဆောင်ႏတခြိုꩻဖုံႏ၊ အနုပညာႏတခြိုꩻဖုံႏသွူ။ တောင်ꩻခေတ်နဝ်ꩻ လိုꩻဖုံႏ အဝ်ႏလွူးဒါႏရောင်လဲဉ်း သေမီꩻဖုံႏသွူ။
တောင်ꩻတနျာႏတောမ်ႏ ပသီႏအဗွာ သတ္တုရွိုင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဆေ့ꩻခြေားငါႏနဝ်ꩻသွူ။ ခလားကတွိုႏ ဗီသီ ၃၀၀၀ နေင်ႏနဝ်ꩻ အာသျအခဝ်တွို့ꩻကို ထီႏမော့ꩻဗာႏတဝ်း ပသီႏအဗွာ ကစပ်ခါꩻဒါႏ တောင်ꩻတသီႏဖုံႏသွူ။ တောင်ꩻခေတ်ယိုနဝ်ꩻ ခေတ်သိုမ်ခေတ်ကို ထွာခေတ်ထာႏဝနုဲင်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏရမ်ꩻယူႏလွ့ခါꩻသွူ။ ခင်ႏလမ်းယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလုံးခေတ် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွေꩻ တောင်ꩻခေတ်လဲ့ အာဖရိကတွိုက်ကိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလုံးခေတ် ပြောင်ꩻစွဉ်ႏလွေꩻဒျာႏ ပသီႏခေတ်သွူ။ ခင်ႏလမ်းယဟန်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏလုံးခေတ် ပြောင်ꩻလွေꩻ တောင်ꩻတနျာႏခေတ်၊ အဝ်ႏတောင်ꩻတနျာႏ ပြောင်ꩻလွေꩻယင်း တောင်ꩻတသီႏလဲ့ အဝ်ႏနေနေသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တောင်ꩻခေတ်
ဝို (ခန)
ဟိရဂန ကို を မွေးတဝ်းလဲ့ ခတခန ကို ヲ (ရောမအိန်းကလေတ်အက္ခရာႏကို တဲမ်းမုဲင်အီတောမ်ႏ wo သွူ။) အက္ခရာႏနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ဂျပန်ဘာႏသာႏငဝ်းငွါ ခန(လိတ်ဖြုံႏ)တဗာႏဒျာႏတဲင် တဗာႏစီႏနဝ်ꩻ နမ်းခြောင်ꩻတင်အီ မိုရ တဗာႏသွူ။
လိုꩻလစ်ꩻစား
"ခိပ္ပနိသန္တိသုတ် (ပုဂ္ဂိုလ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻလစ်ꩻစား)"
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီး တရာꩻနုဲင်းယို- ၁။ အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ- ကံကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနောဝ်ꩻ ကျင်ꩻတောဝ်း။ ၂။ ပရဟိတာယ ပဋိပန္နော နော အတ္တဟိတာယ- ကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ နမ်းတာႏအကျိုꩻနဝ္ꩻ ကျင်ꩻတောဝ်း။ ၃။ နေဝတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော နော ပရဟိတာယ- နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတောဝ်း။ ၄။ အတ္တဟိတာယ စေဝ ပဋိပန္နော ပရဟိတာယ စ- နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ။ လောကကိုယို လိုꩻအောဝ်ႏလစ်ꩻမျိုꩻ နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ၁။ 'ကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း'ကရိုꩻနဝ်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻနဲတဲင်- လောကကိုယို လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်မွေးစွဉ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ ကနာႏထွူလဲဉ်း တရာꩻဖုံႏနဝ်ꩻ တောင်ꩻချာလို့ဒျာႏ၊ ယူႏချာဖြောင်ဒျာႏ၊ ပါဠိတဲ့ဒါႏဒျာႏ၊ အနက်တဲ့သေဒျာႏ၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ လောကုတ္တရာႏ၊ မာꩻဒျာႏ ကလꩻအီမဂ်ဖိုလ်ႏ၊ ကတွိုႏအီနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻ။ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဟောဝ်ဟောဝ်ဒါႏဒါႏ ဒါႏတဝ်း၊ ငေါဝ်းကျံꩻတန် နာႏလꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ ဒေါꩻ့ဖေႏဝင်ꩻ ငေါဝ်းအကျိုꩻထွာ-ငွါအကျိုꩻအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဒါႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဖေႏကလွောက်ꩻနာႏတရာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏတဝ်း၊ ဝင်ꩻဖေႏနေး ကမဉ်ကျင်ꩻလွက်ꩻတရာꩻတဲ့ ဒေါ့ꩻဖေႏဒါႏတဝ်း၊ မာꩻပျောႏသွင်ႏဝင်ꩻ ဒါႏတဝ်း။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻတဲင် ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာထိုꩻ'ကျင်ꩻဒျာႏ နမ်းတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ၂။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်တဝ်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ တောင်ꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻထာꩻဒါႏ၊ ဒေါ့ꩻထာꩻဖုဲင်ႏနာႏ၊ ကွပ်ဝွေꩻဒေါ့ꩻတဲင် ဝင်ꩻလွောက်ꩻနာႏ၊ ဝင်ꩻကျင်ꩻလွဉ်ꩻ၊ ဝင်ꩻပျောႏသွင်ႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'ကျင်ꩻဒျာႏ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻလွုမ်ꩻ၊ နမ်းတာႏအကျိုꩻနဝ်ꩻ ကျင်ꩻတဝ်း'နဝ်ꩻသွူ။ ၃။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်တဝ်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ တောင်ꩻတဝ်း၊ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻဖေႏဝင်ꩻတဲ့ ဒါႏတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻတောဝ်း'နောဝ်ꩻသွူ။ ၄။ လိုꩻယင်ဟန်ႏနဝ်ꩻ သေမွိုင်မွေးစွဉ်ႏ ကုသိုလ်ႏတရာꩻ၊ နာႏထွူတောင်ꩻဒျာႏ၊ ယူႏချာဖြောင်ဒျာႏ၊ နမ်းတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ၊ ဒေါ့ꩻဖေႏဝင်ꩻတဲ့ ဒါႏဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတဲ့ ကျင်ꩻလွဉ်ꩻဒျာႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ ထွာလိုꩻ'နမ်းတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ၊ ဝင်ꩻတာႏအကျိုꩻတဲ့ ကျင်ꩻဒျာႏ'နောဝ်ꩻသွူ။(သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ခိပ္ပနိသန္တိသုတ်)
ကလူꩻခြာကတောင်ငါ
"ကလူꩻခြာတွမ်ႏကတောင်ငါ"
၁။ "ဝဋ်-ဝဋ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ ပြွတ်တလꩻတဝ်းတဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻ၊ လဲ့ꩻတလꩻတဝ်းရင်ꩻရင်ꩻ၊ ခံႏချာဗာႏသေႏချာႏ။
၂။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ "အွဉ်ႏစွဉ်ꩻမွုန်းဝင်ꩻကတူႏ၊ မဲ့ꩻဝဋ်အွဉ်ႏပူႏချာ နာꩻကတောင်"ကွေး။
၃။ နာꩻကအွဉ်ႏစွဉ်ꩻ ဝင်ꩻကတူႏနဝ်ꩻ စွဉ်ꩻဒျာႏကလူꩻခြာ၊ ဝင်ꩻတထီႏအာတဝ်း။
၄။ ဝဋ်ကအွဉ်ႏပူႏချာ နာꩻကတောင်နောဝ်ꩻ ပူႏကတောင်ငါ၊ ဝင်ꩻထီအာငါႏ၊ ဝင်ꩻသꩻခရာႏတန်ကွေး။
"အေႏသဲင်တွမ်ႏအေႏစောဝ်ႏ"
၁။ "ဝဋ်-ဝဋ်"ကရိုꩻနဝ်ꩻ "အဝ်ႏတဝေ့ꩻ အဝ်ႏတပန်ႏ"တဲင် "အဝ်ႏတဝေ့ꩻတဲင် မဲ့ꩻနာꩻခံႏ"၊ "အဝ်ႏတပန်ႏတွော့ꩻ မဲ့ꩻနာꩻမော့ꩻ"ချာဗာႏရင်ꩻရင်ꩻ၊ လဲ့ꩻတလွစ်တောဝ်း။
၃။ အေႏသဲင်နဝ်ꩻ တဗော့ꩻဒါႏတဝ်းလိုꩻတဲင် အွဉ်ႏဆဲင်ဝင်ꩻတဲ့ ဝင်ꩻထွာတဝ်းထမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻ၊ အလွီးတဲ့ စောင်းအဝ်ႏနဲ့။
၄။ တွိုႏအေႏစဝ်ႏနဝ်ꩻ မာꩻတဗော့ꩻနာꩻ၊ အလွီးတဲ့ နွုမ်ꩻသေင်ဖုံးတေင်မွေးစွဉ်ႏနာꩻ၊ ဝင်ꩻသꩻသွော့ပါꩻနော။
ရွဉ်ခံꩻလွိုင်ႏ ထွာလိုꩻကေန်ꩻ
"အပုတ္တကသုတ် (ရွဉ်ခံꩻလွိုင်ႏအာ အဗွေႏထွာလိုꩻကေန်ꩻ)"
အွိုးခꩻတနီꩻ မွူးနွောင်းတိန်ႏတိန်ႏ အခိန်ႏနဝ်ꩻတွင်ꩻ ခွန်တန်ပသေနဒီကောသလ လဝ်းနီဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- ဟန်ႏနီꩻ သာဝတ္ထိခမ်းကို သဌေꩻတန်တဖြာꩻသီထိုꩻ၊ အပိုအဲဉ်ထဝ်းတဖြာꩻဖြာꩻတဲင် အရွဉ်ခံꩻဖုံႏနဝ်ꩻ ခွေသွဉ်းလꩻလို့၊ ခံꩻခြေင်ခြေင်မဉ်ႏတဲ့ 'အဝ်ႏသွစ်ꩻသဲန်'ဗွေႏဩ၊ ရွဉ်ထဲင်းက အီႏအဝ်ႏကားမုဲင်ꩻဟောင်းသနယ်။ ပါꩻသဌေꩻနဝ်ꩻ စေꩻတန်ဗွေႏ၊ လူႏတဝ်းထာꩻ၊ ဒွိုႏအံႏဒျာႏဟူနေ့ꩻ၊ အွꩻကွို့ꩻဒဲဉ်ထီ၊ ကꩻကွို့ꩻဆဲင်ꩻသောဝ်ႏ၊ ပြောဝ်ႏပြီႏယယိတန်၊ ခင်ႏဖါႏငါတဲ့ ထိုမ်းတဝ်း၊ လိုႏလွေꩻညာꩻထာꩻတဲ့ ထိုမ်ႏလဲႏကွို့ꩻ သေလောယယိပေႏဗွေႏဩ" လောဝ်းဗွေႏဘုရာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ ဗွေႏဘုရာꩻရိုꩻ- တကာႏကလောဝ်းငေါဝ်းနဝ်ꩻ မွေးဒျာႏ၊ ဝွေꩻကခြွေဗာႏထာꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻလူႏဗာႏဖို 'တဂ္ဂရသိခီ-ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏ'သွမ်ꩻ၊ လူႏထွူတွော့ꩻ ဝွေꩻဟွုန်မာႏချာ၊ 'ခါးလားကလူႏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏနဝ်ꩻ မဉ်ႏဖေႏအံႏ ခွေလိုꩻဖုံႏနဝ်ꩻ မွေးထဲင်း၊ ဝွေꩻသီး ကေꩻဇူꩻတင်ႏခွေ၊ မာꩻမွေးဖေႏ ခွေထာꩻမာꩻ၊ ခွေလူႏပါꩻသူꩻနဝ်ꩻ လို့ခြေင်'ဝွေꩻဟွုန်မာႏချာနုဲင်းနဝ်ꩻ။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ကုသိုလ်ႏ၊ အကုသိုလ်ႏသီးအမျိုꩻနဝ်ꩻ အကျိုꩻပငါပရာꩻဒျာႏ၊ ကွပ်လူႏပစ္စေကဗုဒ္ဓါႏတဲင် ကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻအကျိုꩻဖေႏတွော့ꩻ ခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏ၊ ကွပ်ဝွေꩻဟွူန်မာႏချာတဲင် ပွိုးဝွေꩻသꩻ-အဝ်ႏအဟောဝ် ပြောင်ꩻလုဲင်ႏထိုꩻအကုဲင်တွော့ꩻ အဟောဝ်ဟောဝ်စားဖုံႏနဝ်ꩻ မဉ်အံႏတဝ်း၊ မဉ်ကွဉ်ကꩻတဝ်း၊ မဉ်အံႏတောဒျာႏ အညမ်းညမ်းစား၊ မဉ်ကွဉ်ကꩻတောဒျာႏ အညမ်းညမ်းစား၊ မဉ်အုံအဝ်ႏ လွေꩻသဲင်ꩻတောဒျာႏ အညမ်းညမ်းစား၊ သေန်ႏတောဒျာႏ ထာꩻကွီအံႏသားနောဝ်ꩻသွူ။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ဝွေꩻဝေးခိုပိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏညီꩻဝွေꩻ၊ ငမ်းသꩻပါꩻပေႏနဝ်ꩻ လꩻထိုꩻဝွေꩻရွဉ်ခံꩻ အမွေႏတဲင် ဝွေꩻမာꩻသီတေ့ꩻထိုꩻပါꩻပေႏနဝ်ꩻ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ထဲ့ဗာႏငါးရုဲင်ꩻ၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻဆုဲင်ꩻ ဘဝမုဲင်ꩻဘဝမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း ထွာလိုꩻ'အပုတ္တက-လိုꩻပိုအဲဉ်ထဝ်း'နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ထီမဉ်စွူနုဲင်းမုဲင်ꩻစွူ၊ မဉ်အာနုဲင်းမုဲင်ꩻအာ ပေါႏအဝ်ႏဒျာႏလဲင်းနာ၊ လိုꩻလွေꩻတလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ လိုꩻတအွꩻဗာႏတဝ်း၊ ထာꩻလျားလာသေ့ꩻခြေင်ထိုꩻဒျာႏ၊ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ လိုꩻမဉ်ခြွေနုဲင်းမုဲင်ꩻခြွေတဲ့ယဝ်း ပေါႏတလူႏတဝ်းထာꩻ၊ ပေါႏတလွူးတဝ်းမွိုးဖါနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းကုသိုလ်ႏ၊ ဝင်ꩻတလꩻရိုမ်းတဝ်း၊ ဝွေꩻတာႏတဲ့ အကျိုꩻတထွာတဝ်း၊ ဝင်ꩻတာႏတဲ့ အကျိုꩻတအာတဝ်း၊ မဉ်ႏသီတနီꩻခါ ထွာတောဒျာႏ ဝင်ꩻတခြိုꩻ၊ ဝွေꩻထာꩻလို့ခြေင်ထိုꩻဒျာႏ။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ကွပ်ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ခြွေခြာႏချမ်ꩻသာႏသွူဟ အံႏတဲ့အံႏ၊ ထူႏတဲ့ထူႏ၊ လူႏတဲ့လူႏမꩻ ဘဝယိုဘဝငါ နီတွက်ဝင်ꩻတာႏ အကျိုꩻချမ်ꩻသာႏ လꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ"။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ အပုတ္တကသုတ်)
နီနမ်းဒျာႏမꩻအာႏကွိုꩻလꩻ
နီနမ်းဒျာႏမꩻအာႏကွိုꩻလꩻ ကရိုꩻဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကတူႏမဉ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ နီနမ်းယို အောဝ်ႏလိုႏဒါႏ အသက်တအဝ်ႏတဝ်းတခြိုꩻဥစ္စာႏတမျိုꩻမျိုꩻယို နီကွီပါꩻအစွဲးအကမ်းတွော့ꩻ ထူႏလလꩻကီလဲ့ နီဖဝသံႏသရာႏတာႏသူꩻ နီကအီႏအီလွေꩻဒါႏ ကံႏဟဝ်ကံႏကုဲင်နဝ်ꩻ နီအာႏကွိုꩻစွဉ်ႏပါꩻ သꩻဆွော့ꩻစွဉ်ႏပါꩻတလꩻတဝ်း နီကံႏဖေႏကဟဝ် ဖဝငါတာႏ ဖဝယိုနီမာꩻခါꩻဒျာႏအဟဝ်မꩻ ဖဝငါသံႏသရာႏတာႏ နီလွေꩻစံႏစာꩻဗာႏအဟဝ်၊ ခွေဟန်ႏနီꩻဖုဲင်ႏတဝ်း မာꩻဖေႏခွေအဟဝ် အဒါႏကုသိုလ်ႏနဝ် ခွေမဉ်ႏဖုဲင်ႏမဲ့ꩻ ခွေထူႏလွေꩻပါ၊ မာꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲ့ တလꩻတဝ်း၊ နီမာꩻအချာအဟဝ်မꩻ နီလꩻချာအဟဝ် နီထွဉ်ႏပါꩻမာꩻဖေႏနီအဟဝ်တဲ့ ‌ပေါႏနီမာꩻဒျာႏအကုဲင်နဝ်ꩻ အဟဝ်သူꩻပါꩻကမာꩻသားလꩻဒျာႏ နီစင်ပါꩻ နုဲင်းသွို့ꩻခြံတလꩻတဝ်း၊ နီမာꩻအကုဲင်တဲ့ နီထူႏလွေꩻဗာႏဒျာႏအကုဲင်၊ နီမဉ်ႏမဲဉ်လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏတဲ့ နီတွမ်ႏနီမာꩻချာမꩻ နီနမ်းလꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ နီနမ်းဒျာႏမꩻ နီအာႏကွိုꩻဗာႏဖဝယိုဖဝငါ ၊ နီအာႏကွိုꩻပါꩻတလꩻတဝ်းကရိူꩻနဝ်ꩻ နမ်းတွမ်ႏနမ်းသေခန်းသွော့ဩ၊၊
ဝေင်ꩻဗန်းမောက်
ဝေင်ꩻဗန်းမောက် (မန်း: ဗန်းမောက်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Banmauk) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ခိုႏ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ကတာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏဗန်းမောက်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဗန်းမောက်နဝ်ꩻ ကာꩻတဖူꩻ အဝ်ႏဆွိုက်လွေꩻတောမ်ႏ ဝေင်ꩻပိဉ်လယ်ဗူး ဗꩻဖြွဉ်ပါ ဝေင်ꩻကေားလိဉ်း သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
ရွမ်ဖြုဲင်ꩻအယ်ဒီတာ ငဝ်းအွဉ်ႏသေ
ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ အမုဲင် (၂၇)ဟန်ႏနေင်ႏတာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ဖျော်လွဉ်အပုဒ် (၄၀)တဲင် - နီသွဉ်းသီး ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏနဝ်ꩻ ရွဉ်အာႏအလꩻ နေင်ႏဟာမာꩻချာနဝ်ꩻ ဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏဆွာꩻဆွာꩻ သွုံꩻနွောင်ꩻရွမ်ဖြုဲင်ꩻ အပုဒ်ပေါင်ꩻ (၃၀) မာꩻလလွုမ်ꩻတဲင် ဟန်ႏနေင်ႏ အမုဲင်(၂၇)ယိုလဲ့ စေးငိုꩻထင်ႏ၊ တွယ်ႏနျꩻငိုꩻလို့ပိုႏတဲင် သွုံꩻနွောင်ꩻအပုဒ်(၃၀)မာꩻလလွုမ်ꩻနေနေသွူ ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ အနယ်ꩻတလွစ်တဝ်း ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဖျင်ဖေႏတဝ်းဒွုမ်တဲင် အွဉ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏဒျာႏသွူ ။ ကဖျော်လွဉ်ရွမ်ဖြုဲင်ꩻအကို ကဉ်းအာအာန၀်ꩻ လွိုက်ရွေꩻဖေႏလဲ့ ကဉ်းဆေ့ꩻဆေ့ꩻန၀်ꩻ တလွိုက်ရွေꩻတဝ်းတွော့ꩻ တလွိုက်ရွေꩻတဝ်း၊ ကအဝ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻတွက်တာႏ သꩻတဟဝ်တဝ်းငါႏသွူ။ ကထွာတဲမ်းရွမ်ဖြုဲင်ꩻသားလဲ့ နေးတွမ်ႏစေႏတနာႏ၊ ဝါႏသနာႏ၊ နေးတွမ်ႏသꩻဖေႏအာႏမုꩻတွော့ꩻ ကျိုꩻကျိုꩻစာꩻစာꩻ တဲမ်းလွဉ်ဒျာႏလဲ့ ကအဝ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏန၀်ꩻ ကွပ်ပွိုးစွဉ်ႏ နယ်ꩻခရာႏအ၀်ႏ၊ အထီအသွီႏပါဆေ့ꩻလွိုဝင်ꩻတဲင် အဝ်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏမတ်သွော့နုဲင်းနဝ်ꩻ။ ကလွိုက်ရွေꩻဒါႏ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻယိုလဲ့ ယပုဒ်ပုဒ်နဝ်ꩻ "မဉ်ႏအံႏလဲ့ သုဲင်ꩻသံးပသဲ့ꩻ၊ မဉ်ႏနုဲင်ႏထိုꩻလဲ့ နံးမန်ꩻသံးစိုႏစဲ့ꩻ" ကရိုꩻဒါႏငဝ်းအတွိုင်ꩻ ဖျင်တဝ်းတွော့ꩻ သွုံꩻစွဉ်ႏကတဲမ်းလွဉ်အတွိုင်ꩻနဝ်ꩻ တထွာတဝ်းတဲင် ဖျင်ဖေႏနေးဆေ့ꩻဆေ့ꩻတွော့ꩻ သွုံꩻလွေꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ ဖျင်ဗာႏအာအာ တဲမ်းကူꩻတသာဗာႏနေးတွော့ꩻ သွုံꩻလွေꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်မူတဗာႏ အင်္ဂါႏလက္ခဏာႏယို ခွေသွဉ်းကသေနာႏအတွိုင်ꩻ တဲမ်းနယ်ဖျင်ဗာႏ နုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ "တဲမ်းနယ်ဖျင်ဗာႏ" ကရိုꩻဒါႏနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ပွိုင်းဝွို့တွမ်ႏ တဲမ်းလိတ်ခရာႏယို ဟန်ႏနီꩻမာꩻချာနဝ်ꩻ ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏကို တဲမ်းသော့ꩻဗာႏဖိုလဲဉ်းတဲင် "တဲမ်းနယ်ဖျင်ဗာႏ" ရိုꩻဗာႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ။ တဲမ်းလိတ်ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ နီထာꩻခံႏစာꩻချက်ယို၊ မွေးတဝ်းလဲ့ အကျောင်ꩻခရာႏတစွိုးစွိုးယို "ဖေႏဝင်ꩻကသေနာႏ"နဝ်ꩻ အရေꩻတန်သွတ်ꩻတချက်သွူ။ "ဖေႏဝင်ꩻကသေနာႏ"ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို ငဝ်းအအဲဉ်ႏသွတ်ꩻစားဒျာႏတဲင် ဖေႏဝင်ꩻကသေနာႏ-ကရိုꩻဒါႏငဝ်းယို မဉ်ႏဒေါ့ꩻလုဲင်း မဉ်ႏခြုဲင်းဆွာꩻထဲင်းနဝ်ꩻ တဲမ်းလိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်းလွောက်ꩻနာႏကျင်ꩻသွုံꩻဗာႏ အချက်နုဲင်းဆꩻလယိုဖုံႏသွူ။ အဒွို့ꩻအစꩻ ။       ။    ဝါကျတဗာႏကိုတရိုꩻတဝ်း၊ လိတ်ပွိုက်တပွိုက်ကို တရိုꩻတဝ်း ငဝ်းတငွါတွမ်ႏတငွါယို လိုႏအွဉ်ႏဒွို့ꩻ လိုႏအွဉ်ႏကပ်ꩻဗာႏဝင်ꩻလဲ့ အွဉ်ႏဒွို့ꩻအွဉ်ႏကပ်ꩻဗာႏ၊ လိုႏအွဉ်ႏခါႏစꩻလဲ့ အွဉ်ႏခါႏစꩻဗာႏ၊ နဝ်ꩻစားမဉ်ႏတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻ နီကရေႏဒါႏ အဓိပ္ပါယ်ႏအတွိုင်ꩻ တထန်ႏတဝ်းတဲင် အဓိပ္ပါယ်ႏ ထန်ႏတစွိုးတမျိုꩻဒါႏထာꩻသွူ။ ပုဒ်မွူးပုဒ်ထီး ။        ။  ပုဒ်မွူး ( ။ )၊ ပုဒ်ထီး ( ၊ ) ကဟဲ့ꩻဒါႏ ပုဒ်တလီး ပုဒ်နီလီးယိုလဲ့ အခင်ႏလံးတွမ်ႏအခင်ႏလံး သွုံꩻလွေꩻဖေႏ၊ သော့ꩻလွေꩻဖေႏဗာႏသွူ ။ ဝါကျတဗာႏအကို သရုပ်သင်ႏချေႏ၊ အကျောင်ꩻခရာႏပါသော့ꩻ နီသွံစွိုးတွော့ꩻ တစွိုးတွမ်ႏတစွိုး ဖေႏကရော်ꩻပုဲင်ႏဝင်ꩻ၊ ထွားဖေႏကသျင်ꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏခါႏခါꩻဗာႏတွမ်ႏ ပုဒ်ထီး ( ပုဒ်တလီး ) ( ၊ ) ယိုသွူ။
မဉ်ႏကောႏစလိတ်ပွိုက်နဝ်ꩻ ။        ။ တဲမ်းလိတ်ကရိုꩻယိုနဝ်ꩻ လိတ်တပွိုက်လွုမ်းလို့လို့ တဲမ်းဆွိုင်ꩻသွုံꩻဆွိုင်ꩻဝင်ꩻ တလꩻတဝ်း၊ ထွားသျင်ꩻတဝ်း၊ ဟော်ꩻကုဲင်းတဝ်း၊ အခရာႏသျင်ꩻတဝ်းတဲင် တဲမ်းဗာႏဒျာႏ ပဉ်ပွိုက်ပွိုက်သွူ။ အပွိုက်ကရိုꩻလဲ့ အပွိုက်ဒွေါင်ႏအဝ်ႏ၊ အပွိုက်ဆွာꩻအဝ်ႏ၊ မဉ်ႏတဲမ်းငါႏ လိတ်ပွိုက်ဒွေါင်ႏလဲ့ ဟော်ꩻတဟဝ်တဝ်း၊ မဉ်ႏတဲမ်းငါႏ လိတ်ပွိုက်ဆွာꩻလဲ့ အခရာႏတစဲင်းတဝ်း၊ သျင်ꩻတဝ်းနေနေသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်ပွိုက်(ဝါကျ) မဒွေါင်ႏမဆွာꩻနဝ်ꩻ၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ ဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏဆွာꩻဆွာꩻ တဲမ်းသွုံꩻရော်ꩻရယ်ꩻဝင်ꩻန၀်ꩻ ဟဝ်ဒျာႏသွူ။ လိတ်ပွိုက်တပွိုက်ထွူ အီႏတဲမ်းသွုပ်လွေꩻထဲင်း တပွိုက်နဝ်ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏစေးလာႏလောင်း မဉ်ႏတလို့တဝ်းဒွိုန်းလဲ့ တဲမ်းသွုပ်ဗာႏတဝ်း၊ တဲမ်းခေါ်ခေါ်ဖျင်ဗာႏဒျာႏ တရဲဉ်ႏသွူ။ တဲမ်းခေါ်ဖျင်ကရိုꩻလဲ့ ကကောႏစလိတ်ရဲဉ်ႏန၀်ꩻ အွဉ်ႏတသွုန်ဗာႏတဝ်း လိတ်ရဲဉ်ႏဖဲ့ꩻကီအထျꩻ (အမော့ချာ)၊ အွဉ်ႏဆွတ်ငါပသာႏဗာႏ တစူမွူးရပ်နဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏကုဲင်လိတ်ရဲဉ်ႏ ဖဲ့ꩻလဖုံႏနဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏသွုန်လꩻသွူ။ 'တဲမ်းတချဗာႏတဝ်း ။     ။  တဲမ်းလိတ်ယိုနဝ်ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏ ( ခွဉ်းကဲစ်ꩻ ) တလီးလွုမ်းလွုမ်း တဲႏအထျꩻဗꩻအနာ တဲမ်းလို့တဲမ်းသွတ်ꩻဗာႏတဝ်း၊ တဲမ်းသော့ꩻဗွေဗိတ် တချနေ့ꩻဗာႏတဝ်းထာꩻ၊ ခွဉ်းကဲစ်ꩻအစနဝ်ꩻ အွဉ်ႏခြေင်ဗာႏ တစူမွူးရပ်၊ ခွဉ်းကဲစ်ꩻအသွတ်ꩻန၀်ꩻ အွဉ်ႏခြေင်ဗာႏ၊ အွဉ်ႏကုဲင်သေꩻဗာႏ ထာႏဝစူမွူးရပ်၊ မဉ်ႏတမွေးတဝ်းလဲ့ စူမွူးလစ်ꩻပြုံႏတပြုံႏရပ်န၀်ꩻသွူ။ လိတ်အုပ်ခြေင်ယိုခါနဝ်ꩻ ဖဲ့ꩻချာဖဲ့ꩻငါ အီႏအွဉ်ႏကုဲင်တာႏ ဝင်ꩻကဲစ်ꩻခါꩻထွူဖေႏနေးလဲ့ အဝ်ႏသွူ ။
ကော်မာ ။        ။  လိတ်တဖြုံႏ ငဝ်းတငွါတရိုꩻတဝ်း၊ ငဝ်းဥပမာႏပွုံႏခွိုင်ꩻ ငဝ်းတဲက်တွိုင်ꩻတဗာႏတရိုꩻတဝ်း၊ ဝါကျတဗာႏတရိုꩻတဝ်း ဖေႏကတွမ်ႏရော်ꩻပုဲင်ႏ ငဝ်းယာႏလင် မဉ်ႏမဲဉ်အွဉ်ႏစဲင်းစဲ့၊ မဉ်ႏမဲဉ်အွဉ်ႏထင်ႏသျာꩻလွိုဝင်ꩻန၀်ꩻ လိတ်ရဲဉ်ႏဖဲ့ꩻကီပသာႏသာႏ ဖဲ့ꩻချာဖဲ့ꩻငါယို ပေ့ꩻခါꩻဗာႏတွမ်ႏ ကော်မာတန် ( "  " ) နုဲင်းယိုသွူ ။ ဝါကျတဗာႏယို မဲဉ်အွဉ်ႏသေစဲင်း ထူꩻချာꩻတွော့ꩻ ဖဲ့ꩻချာဖဲ့ꩻငါနဝ်ꩻ ပေ့ꩻခါꩻလဲဉ်း တွမ်ႏကော်မာတန်လဲ့ ဝါကျအကို ငဝ်းတငွါငွါယို လိုႏအွဉ်ႏသေထူꩻလွိုမဉ်ႏအဝ်ႏနေ၊ မဉ်ႏလိုႏပေ့ꩻနေနဝ်ꩻ ပေ့ꩻအီဗာႏတွမ်ႏ ကော်မာပေႏ ( '  ' )နုဲင်းယိုသွူ ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻကိုတရိုꩻတဝ်၊ ဝတ္ထုကိုတရိုꩻတဝ်း တဖြာꩻတွမ်ႏတဖြာꩻ ငဝ်းဒေါ့ꩻရီဝင်ꩻယိုနဝ်ꩻ ငဝ်းစတွမ်ႏငဝ်းသွတ်ꩻ (အထျꩻတွမ်ႏအနာ)ယို ပေ့ꩻသေꩻခါꩻဗာႏတွမ်ႏ ကော်မာတန် ( "  " )နုဲင်းယိုလွဉ်းလွဉ်းသွူ။ ( "  " ) ယို ကဟဲ့ꩻကော်မာနဝ်ꩻ ပအိုဝ်းငဝ်းတမွေးတဝ်း၊ ဟဲ့ꩻထွားနုဲင်းမန်းငဝ်းဒျာႏသွူ။ မန်းကဟဲ့ꩻဗာႏ ကော်မာယိုတဲ့ အလွိုးဝွေꩻသီးငဝ်းတမွေးတဝ်း၊ အလွိုးထူႏသွုံꩻဒျာႏ ပါꩻငဝ်းနေနေသွူ။ ခွေသွဉ်းကအီႏဟဲ့ꩻ ပအိုဝ်ႏနေးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻတဒါႏတဝ်းတွော့ꩻ ဟဲ့ꩻနုဲင်းဗော့ꩻမန်း ကော်မာနုဲင်းန၀်ꩻသွူ ။
'တဲမ်းဗာႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻ ။     ။  ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏလိတ်စောင်ႏနဝ်ꩻ ပါတွမ်ႏဟန်ႏနေင်ႏနဝ်ꩻ ဗꩻလဲဉ်းအမုဲင် (၂၇)ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ၊ ဝတ္ထုကပါနဝ်ꩻ တယ်ႏအမုဲင် (၁၀)တဲင် ထွာလဲဉ်း (၁၈)နေင်ႏလဲ့ ဟန်ႏနေင်ႏယို ကပသာလွဉ်ဒါႏ လိတ်မူနဝ်ꩻ စေးလာႏတဗီႏ တဲမ်းနီဖဲ့ꩻလဲ့ အဝ်ႏပါနေဒွိုန်းသွူ။ တဲမ်းလိတ် နျꩻလိတ်စောင်ႏန၀်ꩻ လိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း၊ ဘာႏသာႏမုဲင်ꩻတယဝ်း တဲမ်းဗာႏတဝ်းနီဖဲ့ꩻ၊ တဲမ်းဗာႏတဖဲ့ꩻလွုမ်ꩻသွူ။ တဲမ်းနီဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ထုံꩻစံႏအဲဉ်ထဝ်း၊ မဲဉ်ႏတဝ်းစီꩻကန်ꩻသွူ ။ လိုႏဒျာႏလိတ်ဖြုံႏစဲင်း ။     ။  လိတ်မူတဗာႏယို သွုံꩻတသွုံꩻတဝ်း လွိုက်ရွေꩻဆုံꩻဖျတ်မုꩻနဝ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻသား (အယ်ဒီတာ) တာႏဝွန်ႏတဲင် နီလိတ်မူယို လွိုက်ရွေꩻသား ဖေႏကကျွိုက်၊ ထွားဖေႏကယိုꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းစဲင်းစဲင်း၊ အဝ်ႏလိုႏတဲမ်းသျင်ꩻသျင်ꩻသွူ။ လိတ်ဖြုံႏတရေꩻတယဝ်း ပေါႏတစဲင်းတဝ်း၊ တသျင်ꩻတဝ်း၊ ဖံꩻဗာႏအာ၊ ဟော်ꩻဗာႏယပ်ꩻနဝ်ꩻ လွိုက်ရွေꩻမုꩻအမတ်ယွမ်ꩻအီဒါႏတဲင် အယ်ဒီတာယဟန်ႏန၀်ꩻ လွꩻဟော်ꩻတွော့ꩻ ကုဲင်းပယ်ႏထိုꩻဒါႏ နီလိတ်မူသွူ။ ကွပ်န၀်ꩻမꩻ လိတ်ဖြုံႏတရေꩻတဝ်းတယဝ်း လိုႏတဲမ်းစဲင်းစဲင်း၊ လိုႏတဲမ်းသျင်ꩻသျင်ꩻသွူ ။
ရွမ်ဖြုဲင်ꩻနဲ့ ဝတ္ထုနဲ့ ။      ။  နီသွဉ်းသီး ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ လိတ်မူလွိုက်ရွေꩻသားနဝ်ꩻ လိုꩻတဖြာꩻလွုမ်ꩻမွေးတဝ်း၊ အုံအဝ်ႏတထွောင်းချင်ႏ မွေးတဝ်းတဲင် နီလိတ်မူယို ရွမ်ဖြုဲင်ꩻနဲ့  ဝတ္ထုနဲ့  မဉ်ႏတတဲမ်းပါတဝ်းနဝ်ꩻ ဟော်ꩻဗာႏလိတ်ယာႏဗဲင်းတွော့ꩻ အခိန်ႏလဲ့လို့အာ၊ အမာႏလဲ့ပါဒါႏသွူ ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိတ်မဲ့ငါ (၁) အမော့ကီဖဲ့ꩻငါဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ မဉ်ႏထွာရွမ်ဖြုဲင်ꩻလဲ့ (ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ)၊ မဉ်ႏထွာဝတ္ထုလဲ့ (ဝတ္ထု) မဉ်ႏတဲမ်းပါနုဲင်းနဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်းဖြယ်လွဝင်ꩻယိုꩻသွူ ။ တဲမ်းရော်ꩻပုဲင်ႏဝင်ꩻ ။     ။  ကပသာလွဉ်ဒါႏ လိတ်မူယို ယဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ ဝတ္ထု၊ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ၊ ကဗျာ၊ ရုတ်တယွို့-စတဲင် လိတ်မူအမျိုꩻမျိုꩻယို ပသာတမျိုꩻမွေးတဝ်း ပသာလွဉ် နီသွံမျိုꩻလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ မဉ်ႏပသာနီသွံမျိုꩻနဝ်ꩻ စေးလာႏတဗီႏလောင်းယို လိတ်နီမျိုꩻမာꩻကီ တဲမ်းညီꩻမွော့ဝင်ꩻ၊ တဲမ်းဒျာႏသွော့ စေးလာႏတမျိုꩻတဗီႏစီႏ၊ မဉ်ႏတဲမ်းညီꩻဝင်ꩻနဝ်ꩻ ဖန်းဖြယ်ဝင်ꩻယပ်ꩻနေနေသွူ ။ တဲမ်းမုဲင်သွော့ လိတ်မဲ့ငါ ။    ။  ယဖြာꩻဖြာꩻ ပသာလွဉ်လိတ်မူနဝ်ꩻ တဲမ်းမုဲင်ပါတဝ်း လိတ်မဲ့ငါလဲ့ အဝ်ႏသွူ။ လိတ်မဲ့ငါ မဉ်ႏတပါတဝ်းနဝ်ꩻ စေးလာႏမဉ်ႏလွတ်ꩻထိုꩻ လိတ်မဲ့ငါကွင်ကယ်ဒါႏသွူ။ ကွပ်ပွိုးန၀်ꩻမꩻ တဲမ်းလိတ်န၀်ꩻ စေးလာႏမော့ကီ တရိုꩻတ၀်း၊ မော့လတရိုꩻတဝ်း တဲမ်းမုဲင်ဗာႏ လိတ်မဲ့ငါ ၁-၂-၃ စတဲင်ဂဏန်ꩻစဲဉ်ႏနုဲင်းနဝ်ꩻသွူ ။ လိတ်မူအကျောင်ꩻခရာႏ ။      ။  နီကပသာဒါႏ လိတ်မူအကျောင်ꩻခရာႏယို တဲမ်းခေါ်ခေါ် စေးတဗီႏတွော့ꩻ မတ်ဗွို့ထွူလိတ်မူ မဲ့ငါဒို့ꩻလောင်းတဲင် မဉ်ႏပသာနဝ်ꩻ ဟဝ်ငါႏသွူ။
ပုံႏစံႏ - ဒဲဉ်သီႏလက်ဆောင်ႏ   အမုဲင် (၂၇) လိတ်မူ လိတ်မူမဉ်ꩻ             -    ရွမ်ဖြုဲင်ꩻအယ်ဒီတာ ငဝ်းအွဉ်ႏသေ လိတ်မူအမျိုꩻ          -    ရွမ်ဖြုဲင်ꩻ ကလောင်မဉ်ꩻ          -    ခွန်ကုဝေ ၊ မုဲင်းကောင် မဉ်ꩻရင်ꩻတွမ်ႏအုံအဝ်ႏရပ်ရာႏ - ဗွေႏကုဝေရ ၊ ကျောင်ꩻလဲင်းခါႏ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ ပသာမွူးနီꩻ             -    နေင်ႏ  ၁၃၆၉-ဗာႏ၊ တင်ꩻကျွစ်ဆန်ꩻ (၁၀)နီꩻ (တဲမ်းအင်္ဂလေက်(စ်)မွူးနီꩻလဲ့လꩻ၊ တဲမ်းနီမျိုꩻ                                             လဲ့ လꩻဒျာႏသွူ။)
သွုံꩻဒျာႏသွော့နီငဝ်း ။     ။  နီကသွုံꩻဒါႏ ( ဝေါဟာရ ) ယို စူꩻယိုꩻပုဲင်ႏထာꩻ၊ သွုံꩻဒျာႏသွော့ နီပအိုဝ်ႏငဝ်း၊ မန်း၊ ဖြဝ်ꩻ၊ အင်္ဂဂေလက်(စ်)၊ ပါဠိ-စတဲင် ဝင်ꩻဘာႏသာႏငဝ်းယို တွမ်ႏတဲမ်းထူႏသွုံꩻပုဲင်ႏ၊ ဒါႏနွောင်ꩻသမျ သျောင်ႏသွော့၊ ပအိုဝ်ႏဝေါဟာရ မဉ်ႏအဲဉ်ထဝ်းဒွိုန်းလဲ့ ကျံႏထွင်ႏသွော့ ။ ဟော်ꩻကုဲင်းကုဲင်း ထွားနုဲင်းသွော့ ။    ။  မဉ်ႏမဲဉ်တဲမ်းဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ ဟော်ꩻကုဲင်းကုဲင်းလိတ်တွော့ꩻ လိတ်တပုဒ်အင်းရွယ်ႏချက် ထူꩻချာꩻမုꩻ အဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻစတဲင် အကျောင်ꩻခရာႏယို စဉ်ꩻစာꩻဆင်ႏချင်ႏ ဝွေႏဖန်ႏသွူတဲင် ကလꩻအီသတိꩻ ကလꩻအီပညာႏ အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို တောင်ꩻမတ်ခါꩻထွူတွော့ꩻ ထူႏအနယ်ꩻ၊ ထူႏပုံႏစံႏတဲင် ထွားကုဲင်းကုဲင်းသွော့နေား ။
တဲမ်းထွူဟော်ꩻချာသွော့ ။    ။  တဲမ်းလိတ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း တလဲင်ႏချင်ꩻ သွုံꩻစွဉ်ႏနဝ်ꩻ နပ်တေားတဝ်း၊ တဲမ်းပထမလဲင်ႏထွူ ဟော်ꩻထွားစဲစ်ဆေꩻချာထွူတွော့ꩻ ကအဝ်ႏလိုႏထဲမ်၊ ကအဝ်ႏလိုႏပယ်ႏ၊ ကအဝ်ႏလိုႏဖျင်ဖုံႏယို ထဲမ်ပယ်ႏဖျင်ထွူမꩻ တဲမ်းကူꩻဗာႏယင်း တလဲင်ႏနဝ်ꩻ ကဉ်းအာအာသွူ ။ တဲမ်းကူꩻချော်ꩻထွူ ဒုတိယအလဲင်ႏနဝ်ꩻလဲ့ ဟော်ꩻစဲစ်ဆေꩻဗာႏ အလဲင်ႏလဲင်ႏ အခြွိုက်ခြွိုက်ထွူတဲင် ကေႏနပ်သွူမꩻ ပသာလွေꩻဆဲင်ႏရာꩻသားထျꩻန၀်ꩻ အဟဝ်သွတ်ꩻသွူ ။
မဉ်ႏပသာလိတ်မူနဝ်ꩻ ။     ။  လိတ်စောင်ႏအမျိုꩻမုဲင်ꩻတာႏတယဝ်း မဉ်ႏပသာလိတ်မူနဝ်ꩻ ကလောင်မဉ်ꩻ၊ မဉ်ꩻရင်ꩻ၊ အုံအဝ်ႏရပ်ရာႏ (လိပ်စာ)ဖုံႏယို လိုႏတဲမ်းပါစုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏသွူ။ အုံအဝ်ႏရပ်ရာႏ မဉ်ႏပါစုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏန၀်ꩻ ဝင်ꩻမဉ်ႏဖေႏချာ မေတ္တာႏလက်ဆောင်ႏ လိတ်စောင်ႏတရိုꩻတဝ်း၊ တဲမ်းလိတ်ခꩻတရိုꩻတဝ်း၊ ပွိုင်း၀ွို့တွမ်ႏလိတ်မူ မဉ်ႏလိုႏရီချာတရိုꩻတဝ်း အဆင်ႏပြေႏယိုꩻဟဝ်သွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တဲမ်းပါသွော့ စုံႏစုံႏလင်ႏလင်ႏနေား၊ မဉ်ႏနုဲင်းလိတ်စောင်ႏမန်း (မဂ္ဂဇင်း)ဖုံႏယို (လိပ်စာ) တစုံႏလင်ႏတဝ်း လိတ်မူနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတလွိုက်ရွေꩻဖေႏတဝ်းသွူ။ ရွမ်ဖြုဲင်ꩻပနဲးဆွာꩻလဲဉ်းတဲင် အွဉ်ႏထွူဒွုန်းက တခွုင်းယို၊ တွိုႏဆုဲင်ꩻအကျောင်ꩻမဉ်ႏဆွိုက်မꩻ တဲမ်းနယ်ဖေႏယင်းသွူ ။
ဒုံကောင်ထို၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ
ဒုံကောင်ထို (Kaung Hto) (ကောင်ထိုရွာ) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအခဝ်နဝ် ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ဝေင်ꩻနယ်ႏပင်လောင်ꩻ အွိုင်ႏထီဗွာ ကို ကအဝ်ႏပါဒါႏ ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏ ခင်ႏလမ်းကိုဒ်နဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ၂၀၂၄၇၀ သွူ။ ၂၀၁၄ ဗာႏ စာႏရင်ꩻအလꩻ အွိုင်ႏထီဗွာကိုနဝ်ꩻ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းအဝ်ႏ ၆၇၁၀ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီယွန်း၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံထီဗွာထင်ꩻ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလုဲင်းခါႏ၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလုဲင်းလောင်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ဒုံရွိုင်ႏ ဖုံႏ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။
ဖြဝ်ꩻခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻအစွိုꩻ
"ခွိုꩻပအိုဝ်ႏအာႏရဲင်ꩻတွမ်ႏ သမဲင်ꩻတဖူꩻကျမ်ꩻ"
ဖြဝ်ꩻခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻအစွိုꩻ
နေင်ႏ ၁၃၄၅-ဗာႏ၊ မေလာ(၅)နီꩻနောဝ်ꩻ မဟာႏမိတ်တပ်ဖုံႏ သိမ်ꩻလꩻချာ ဝေင်ꩻရန်ႏကွုန်ႏထွူတဲင် ဖြောဝ်ꩻခမ်းကောင် တောင်ႏကီꩻဝေင်ꩻကို ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်သီး ဒင်ႏခန်ꩻခန်း ကော်မရှင် ကာနယ်အီႏချ်(ပိုႏတန်အီႏချ်)တဲင် အုံအောဝ်ႏ ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻကိုနောဝ်ꩻသွူ။ "နုဲင်းကရိုꩻဒါႏ ဒေႏသထိန်ꩻထွား အုပ်ပွိုင်ႏရေꩻ ဥပဒေႏ"ဗြိတိသျှ သဲစ်ကသိမ်ꩻလꩻချာ မန်းခမ်း တဖြုံႏလွုမ်းထွူတဲင် တဲမ်းထွို့ꩻဖေႏဥပဒေႏ ထိန်ꩻထွားအုပ်ပွိုင်ႏရေꩻ ဒေႏသ (Sche dule Area Aminiaration Regulation)သွူ။ ရခဲင်ႏခမ်း တခီႏတခေါဝ်၊ ချင်ꩻကောင်ရွေꩻ၊ ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻတွမ်ႏ စောက်ꩻတနျာႏကောင်ရွေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ အင်္ဂလိပ်ထိန်ꩻထွားအုပ်ပွိုင်ႏဒျာႏ၊ မန်းခမ်းနောဝ်ꩻ အီႏဖေႏလွေꩻလွ လွပ်လပ်ရေꩻ၊ ထိန်ꩻထွားအုပ်ပွိုင်ႏတောဝ်းဒွုမ်အကျောင်ꩻ ရေႏလွေꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ မန်းခမ်းမဉ်ႏလꩻ လွတ်လပ်ရေꩻနဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းလဲ့ မဲန်လꩻညီꩻညီꩻသွိုသွိုဒျာႏတဲင် လွောင်ႏဗူႏဖွဲ့ယင်း ဖြောဝ်ꩻခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻအစွိုꩻ (ရ လ ပ)နောဝ်ꩻသွူ။ (၁) ဥက္ကဋ္ဌ - ခွန်စော (၂) အကိုရေꩻ - ထွန်းမြင့်(ပေႏ) (၃) အမုဆောင်ႏ - (စွိုးခွိုꩻပအိုဝ်ႏအာႏရဲင်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ) (က) ဟိန္တိထွဉ်ꩻ (စငေါဝ်ꩻ-တောင်ႏကီꩻ) (ခ) ထွက်နန္တာႏဟေင် (စငေါဝ်ꩻ) (ဂ) ထွက်အောင်ႏ (စငေါဝ်ꩻ) (ဃ) ဟိန်သျင်ႏငွေ (ကျောက်တန်ꩻ) (င) ထွက်အောင်ႏသာႏ (နောင်ကာꩻ) (စ) ဖြားမော်ဟုဲင်း (ဆောင်ႏဖိုး)၊ (ဆ) ဦးရွှေ (တောင်ႏကီꩻ)၊ (ဇ) ထွန်းရင်လော (တောင်ႏကီꩻ) (ဈ) ဆရာႏမဲင်း (တောင်ႏကီꩻ)ဖုံႏသွူ။ ရ-လ-ပ အစွိုꩻနောဝ်ꩻ လွောင်ႏဗူႏလွေꩻ နုဲင်းဆꩻကီနောဝ်ꩻတဲင်- = ဖြောဝ်ꩻခမ်းကောင်ရွေꩻတွမ်ႏ မန်းခမ်း ဖေႏကလꩻညီꩻဝင်ꩻလွတ်လပ်ရေꩻ၊ = စောက်ꩻဖါး ပဒေႏသရာဇ်စနစ် တွိုက်ကုဲင်လွဝင်ꩻရေꩻ၊ = လွိုဆန်လွဝင်ꩻ ခြဲ့ꩻခမ်း ခြဲ့ꩻနယ်ႏသားအရေꩻ-ကရိုꩻဒါႏ ငေါဝ်းခြီသန် ခြောဝ်သင်ႏဖုံႏ နွို့လွေꩻတွိုက်ꩻပွယ်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏခြဲ့ꩻခမ်း ခြဲ့ꩻနယ်ႏသား အင်္ဂလိပ်သီး ဒေႏသအုပ်ပွိုင်ႏ ထိန်ꩻထွားရေꩻ ဥပဒေႏတဲင် စောက်ꩻဖါးချင်ꩻချင်ꩻ ငေါဝ်းအာဝင်ꩻ၊ ရ-လ-ပ ချင်ꩻချင်ꩻ ထိန်ညင်ꩻလို့ဝင်ꩻတွော့ꩻ ပထမ ပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏနောဝ်ꩻ မာꩻလွဉ်ထွာလွဉ်ဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။
ပထမပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏပွယ်ꩻ
ချင်ꩻ ခင် ကိုႏစလယ်ႏလဲ့ပါ၊ တွမ်ႏခမ်းကူဒေႏသဝွန်ႏတန် အကိုဖဲ့ꩻသား စတီဗဲန်ဆဲန်၊ ပိုလ်ႏချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဦးဖေ ရက်ခွိုꩻပါတီ၊ ဂဠုန်ဦးစော၊ ပအိုဝ်ႏဦးလှဖေ၊ တွမ်ႏယင်းသတင်ꩻထောက်ဖုံႏတဲင် လွဉ်မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ညီႏလာႏခံႏ ရေႏရွယ်ႏအင်းမိုးထာꩻနောဝ်ꩻ- ခြဲ့ꩻခမ်းခြဲ့ꩻနယ်ႏဖုံႏယို လွိုဆန်ရေꩻ၊ မန်းခမ်း မဉ်ႏလꩻလွတ်လပ်ရေꩻနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းလဲ့ ဖေႏကလꩻသွိုနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻအရေꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ လွဉ်မော့ꩻခွဲးလို့ဝင်ꩻ ညီႏလာႏခံႏ မွူးနီꩻနောဝ်ꩻ ၁၉၄၆-ဗာႏနေင်ႏ၊ တယ်ႏစ မတ်လာ(၂၀)နီꩻ ဗꩻလွေꩻ (၂၈)နီꩻတဲင် မန်းခမ်းတွမ်ႏဖြောဝ်ꩻခမ်း ဖေႏကလꩻညီꩻဝင်ꩻ လွတ်လပ်ရေꩻနောဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးမွိုင်ꩻပွဉ်တွမ်ႏ စောက်ꩻဖါးသီႏသဲင်ႏ ခွန်ကြည်(ပအိုဝ်ႏ)သီး ဆန္ဒအောဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ စောက်ꩻဖါးအအာစွိုꩻနောဝ်ꩻ စူꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻမꩻ မူလကတယ်ႏစ ရေႏမိုးချက်ဖုံႏနဝ်ꩻ ကုဲင်ထိုꩻထွူတွော့ꩻ မတ်လာ(၂၈)အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻတနီꩻကိုနောဝ်ꩻ သဘော်ꩻနောဝ်ꩻ ဗွိုန်ပီဒျာႏ ပဒေႏသရာဇ်ကောင်စီ အစီꩻအဝွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခြဲ့ꩻခမ်းခြဲ့ꩻနယ်ႏသား အင်္ဂလိပ်သီး ကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏ မစ္စတာ (စလေဒဉ်)ကဒင်ႏနယ်ဒါႏ နယ်ႏပရိုꩻဒေႏသ ခမ်းနယ်ႏဖုံႏ၊ သမဂ္ဂ (United Fram tion State)နောဝ်ꩻ ရခဲင်ႏ၊ ချင်ꩻ၊ ခင်၊ စောက်ꩻတနျာႏတွမ်ႏ ဖြောဝ်ꩻခမ်းဖုံႏ ဖေႏကပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နုဲင်းကရိုꩻဒါႏ ဒေႏသခမ်းနယ်ႏ သမဂ္ဂနောဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးမွိုင်ꩻပွဉ် စောဝ်းစံထွန်း၊ စောက်ꩻဖါးခွန်စီ သီႏသဲင်ႏ(ပအိုဝ်ႏ)၊ ဦးတင်အေးသီး လွိုဆန်တွိုက်ꩻကုဲင်လွဝင်ꩻတဲင် အစီႏစဲန်ႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏသွူ။
ဒုတိယအလဲင်ႏ ပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏပွယ်ꩻ
ညီႏလာႏခံႏကို ကထင်ႏလွဉ်လွဝင်ꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ စောက်ꩻဖါးဖြောဝ်ꩻဖုံႏ၊ ခင်ဒူးဝါးဖုံႏ၊ ချင်ꩻကိုႏစလယ်ႏဖုံႏ (ဖ-ဆ-ပ-လ)ကိုယ်ႏစလယ်ႏ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကွန်မျူနစ်ကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏဖုံႏ၊ မန်းမဟာႏခွိုꩻ ကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏဖုံႏ၊ တွမ်ႏဖြားဗွာလှဖေ (Bsc.BL)ပအိုဝ်ႏသထွုံႏ၊ စောဘဦးတန် (စောက်ꩻကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏ)တွမ်ႏ (ရ-ပ-လ)ဖုံႏ ဖျော်ထင်ႏလွဉ်မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ညီႏလာႏခံႏကိုနောဝ်ꩻသွူ။
ဒုတိယအလဲင်ႏ ပင်ႏလုံညီႏလာႏခံႏကို ရေႏရွယ်ႏအင်းမိုးထာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻ
= ဖြောဝ်ꩻခမ်းကောင်ရွေꩻတွမ်ႏ တခမ်းလွုမ်း တထီလွုမ်း ယံကလꩻလို့လို့ လွတ်လပ်ရေꩻ၊ = ခမ်းရင်ꩻသားချင်ꩻချင်ꩻ သွီႏထီꩻလွောင်ႏဗူႏရေꩻ၊ = စနစ်ခြဲ့ꩻဟံႏခြဲ့ꩻနယ်ႏယို တွိုက်ꩻကုဲင်ထန်ႏရေꩻ၊ = စောက်ꩻဖါးသီး ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ယို တွိုက်ꩻကုဲင်ရေꩻ-ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ညီႏလာႏခံႏ ထာꩻရေႏရွယ်ႏအင်းမိုးတာႏ ယံကအောင်ႏလꩻနောဝ်ꩻ ဖြောဝ်ꩻကောင်ရွေꩻအလောင်း ကအောဝ်ႏဒါႏ ဟိုပုံꩻ၊ တောင်ႏကီꩻ၊ ရွီႏ၊ အောင်ဗန်း၊ ရောက်ꩻစောက်ꩻ၊ သီႏသဲင်ႏ၊ နမ်းခုတ်၊ နောင်ဗွဉ်၊ မွိုင်ꩻပွဉ်၊ ပင်ႏလုံဒေႏသကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ခမ်းသားထီသားဖုံႏ လွဉ်ပျꩻဆန္ဒနောဝ်ꩻ အဓိကအထျꩻ အောဝ်ႏဒျာႏပအိုဝ်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ လွတ်လပ်ရေꩻ တွိုက်ꩻပွယ်ꩻအတွက် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻနောဝ်ꩻလဲ့ တယ်ႏထောင်ႏခမ်းထီထာꩻမာꩻ အရေꩻကို ထွာနုဲင်းလက်သမာꩻတန် ဗိသုကာႏပညာႏတစွိုးအနေႏကရိုꩻနဝ်ꩻ ထူႏဂွုဏ်ႏဗာႏမွေးစွဉ်ႏ မရေႏမရာႏသွူ။
ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏမွူးနီꩻ
ဖြောဝ်ꩻခမ်းကောင်ရွေꩻတွမ်ႏ မန်းခမ်းထူႏညီꩻဝင်ꩻ လွတ်လပ်ရေꩻအတွက် ထာꩻရေႏရွယ်ႏ အင်းမိုးချက်ဖုံႏ ဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻသဘော်ꩻဗွိုန် သꩻပီဝင်ꩻတဲင် နေင်ႏ ၁၉၄၇-ဗာႏ၊ လာဖေဖော်ဝါရီ(၁၂)နီꩻအကို တဲမ်းမုဲင်ဒင်ႏစူꩻ လိတ်ချုပ်လောင်းသွူ။ အနီꩻနောဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဖန်တငါ "ခမ်းပေါင်ꩻစွုမ်ႏမွူးနီꩻ"သွူ၊ ကတဲမ်းမုဲင်ဒင်ႏစူꩻ လိတ်ချုပ်လောင်းသူꩻ ဖြောဝ်ꩻခမ်းကိုယ်ႏစာႏလယ်ႏနမ်းခြောင်ꩻတင်ကို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ အောဝ်ႏပါညီꩻသော့ꩻ လိုꩻဖြာꩻနုဲင်းဆꩻလယိုသွူ။ "ဖြောဝ်ꩻခမ်းလိုꩻစွိုꩻ" ၁။ ခွန်ပန်းစိန် (စောက်ꩻဖါးခေါဝ်နောဝ်) ၂။ စောဝ်းရွှေသိုက် (စောက်ꩻဖါးရွီႏ) ၃။ စောဝ်းရွှေဖ (စောက်ꩻဖါးရုဲင်ꩻခါႏ) ၄။ စောဝ်းနွမ် (စောက်ꩻဖါးမွိုင်ꩻပွဉ်) ၅။ စောဝ်းစံထွန်း (စောက်ꩻဖါးမွိုင်ꩻပွဉ်) ၆။ စောဝ်းထွန်းအေး (စောက်ꩻဖါးသဝ်မွိုင်ꩻခမ်း) ၇။ ဦးဖြူ (ပအိုဝ်ႏစောက်ꩻဖါး သထွုံႏပေႏနမ်းခြောင်ꩻတင်) ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ မော့ꩻခွဲးဝင်ꩻ ညီႏလာႏခံႏထွူဟာ ပွယ်ꩻအံႏမွန်းသွိုꩻဝင်ꩻအကို ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအစွိုꩻ အွဉ်ငါကတူႏသား ဖြားဗွာလှဖေတွမ်ႏပိုလ်ႏချုပ်အောင်ဆန်းသီး ဒေါ့ꩻဖေႏလို့ဝင်ꩻငေါဝ်းငွါသွူ။