ပအိုဝ်ႏတောႏလန်ႏရေꩻ
"ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်တောႏလန်ႏရေꩻ"လဲ့ တယ်ႏစွဉ်ႏ အင်္ဂလိပ်ကလာꩻဗွာ ဂျပန်ခြဲ့ꩻနယ်ႏသီးစိုး၊ ပါတွမ်ႏခယ်ႏဗွာနွို့လွဉ်ခိန်ႏကာႏ လꩻရာꩻစူခွုမ် လꩻရာꩻအနယ်ꩻ အဝ်ႏအွော့ꩻဝန်ကိုဒျာႏသွူ။ ၁၉၃၆-၁၉၄၂ ခိန်ႏနဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ အဝ်ႏပါသော့ꩻညီꩻ အင်္ဂလိပ်အစိုႏရအစွိုꩻကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကအွော့ꩻဝန်ချာ ခြဲ့ꩻနယ်ႏအင်္ဂလိပ်သီး ပအိုဝ်ႏအွဉ်ငါသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုႏခံꩻ(ဗိုလ်ခမ်း)-ခမ်းဒွမ်၊ မရမ်းချောင်းဆရာႏတောႏ(ခမ်းဒွမ်) တွမ်ႏ ခွန်အိုး(ခမ်းကောင်)သီးဖုံႏဒျာႏသွူ။ ၁၉၄၂-၁၉၄၅ ခိန်ႏ ဂျပန်စိုးနဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ အဝ်ႏပါသော့ꩻညီꩻ အစိုႏရခမ်းခြွဉ်းဗူႏဝွန်ႏတန်အစွိုꩻကိုသွူ။ ကအွော့ꩻဝန်ချာ ဖဲက်သစ်ဂျပန် ပအိုဝ်ႏခမ်းဒွမ်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ အဓိကထွာဒျာႏ ဗွေႏဗွန်အေးမောင်၊ ဖြားတာထွန်း၊ ခွန်စံမြင့်(သခင်စံမြင့်)၊ ဖြားခင်ညွန့်၊ ဖြားငွေထွန်း သီးဖုံႏသွူ။ ခမ်းကောင်ဖဲ့ꩻ အီႏအွော့ꩻဝန်ဖဲက်သစ်ဂျပန်သီးတာႏ မဟာႏမိတ်စွိုꩻ ပသာချꩻလင်ꩻဖေႏ ပအိုဝ်ႏတောႏလန်ႏရေꩻသား စဲ့ꩻစူခွုမ်ခြွိုင်းခြိုꩻတွမ်ႏရိက္ခာႏ ပအိုဝ်ႏဒေႏသ ဟိုပုံꩻဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻ လုဲင်းရေး(ကျောက်တန်ꩻ)ရပ်ထျꩻ တွမ်ႏသင်ဖော်ꩻကျောင်ႏ လေထီးနဝ်ꩻသွူ။ အဓိကအွဉ်ငါသားနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ ပိုလ်ႏဟိန်မောင်(ဖါမွုန်း-ဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ထွာပအမဖ ဒုဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဟိန်သျင်ႏငွေ(ကျောက်တန်ꩻ)၊ လေထီးတပ်ဗိုလ် ဗိုလ်ကိုနိုင်၊ ထွက်နန္တာႏဟိန်(စငေါဝ်ꩻ)၊ ထွက်အောင်ႏ(မုဲင်းကောင်)၊ စောက်ꩻဖားခွန်စီ(သထွုံႏပေႏ)၊ ဖြားတန်နမ်းဩ၊ ဖြားတန်နားဆီးဆောက်(ကျောင်ꩻဗုတ်ꩻ)၊ ဖြားမော်ဟုဲင်း စတဲင်ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ဆုဲင်ꩻ ခမ်းကောင်ဖဲ့ꩻနဝ်ꩻ ပွိုးစွဉ်ႏစောက်ꩻဖားသီး အကေပ်ꩻအခွဉ်ႏတောႏတွမ်ႏ ထာꩻတရာꩻတဝ်း အိုပ်ချုတ်ရေꩻတေက်ꩻနျꩻအံႏနွောင်ꩻမုꩻတဲင် ခရစ်နေင်ႏ ၂၉၂၉ ဗာႏရပ် ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏအွဉ်ငါ ပါတွမ်ႏရုဲင်းဖက်သွꩻစွိုꩻ အွဉ်ဝင်ꩻအွော့ꩻဝန်ချာခန်း ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ယဖုံႏတဲင် ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ သꩻရုဲင်းမွန်ဗန်ချာယင်းနဝ်ꩻသွူ။ အခိန်ႏနဝ်ꩻခါ နီဖာဖြားသီးနဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏပိုအတာႏ အဝ်ႏတွမ်ႏနꩻလျော်ꩻဆွာꩻ၊ တွမ်ႏတနတ်မေႏ ခ့ꩻတဆင်ႏစား တော်ႏလန်ႏချာရန်ႏသူႏ တွမ်ႏလိုꩻအာႏရဲင်ꩻ ဆေ့ꩻဆေ့ꩻပေႏလုမ်ꩻသွူ။ ထွိုင်ႏတွိုႏဆုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ခမ်းသားမွိုးဖါသီး စွဲးကမ်းကိုတဲင် အဝ်ႏတနတ်မေႏအရန်းထွူ ထင်ႏငါ ဖြေꩻလွေꩻအီပါနွောင်ꩻခန်းဒျာႏ တနတ် ကလာꩻကမာꩻ ခꩻလꩻအာဆင်ႏစားနဝ်ꩻသွူ။ ဖေႏကလွစ်ထန်ႏလꩻ ထာꩻတရာꩻတဝ်း တေက်ꩻနျꩻအံႏနွောင်ꩻမုꩻကိုတာႏ ခမ်းသားဖုံႏလဲ့ ဖေႏအာႏရောင်သွူတကာႏတဝ်း လိုꩻမျိုꩻလင်လဲ့နွို့ပါလွဉ်တဲင် ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၄၉ ဗာႏ လာဒီသဉ်ဗာ ၁၁ နီꩻနဝ်ꩻ ဆင်သမ်းယင်း အွော့ꩻဝန်ရေꩻခင်ႏလမ်းဟံႏနယ်ႏ(၄)ဌာႏန တွမ်းအစွိုꩻမိဉ်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻလွစ်ထန်ႏရေꩻအစွိုꩻ(ပအလဖ)တဲင် ကေႏညာႏလွေꩻခန်း အွော့ꩻဝန်ရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ အွဉ်ငါသားနဝ်ꩻ ဖြားတန်ကောင်ခယ်ႏ၊ ဖြားတန်ကောင်ပြုဲင်၊ ဖြားတန်နားဆီးဆောက်၊ ဖြားတန်နမ်းဩ၊ ဆရာႏတောႏဦးနေမိ၊ အမတ်အောင်ႏသာႏ(နောင်ကာꩻ)၊ ဗိုလ်ဟိန်မောင်(ဖာမွိုန်း)၊ ထွက်နန္တာႏဟိန်(စငေါဝ်ꩻ)၊ ဖြားဟိန်သျင်ႏငွေ(ကျောက်တန်ꩻ)၊ ဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ ဟိန်ဖြားထီရီး၊ အွဉ်အကိုရေꩻနဝ်ꩻ ဖြားပတ္တမျာꩻ(ခရစ္စတီ)၊ ခမ်းထီရေꩻနဝ်ꩻ ဖြားဗွာလှဖေ(သထွုံႏ)၊ စဲ့ꩻရေꩻနဝ်ꩻ ဖြားတန်နမ်းဩ၊ ဗိုလ်ချုပ်ချန်ဇုံ၊ ဗိုလ်စံသိန်း(ဖက်ꩻရဲး)၊ ဗိုလ်လှဖေပေႏ(ခေါက်နွဲး)၊ ဗိုလ်ရွှေဝင်း၊ ဗိုလ်စပယ်ရှယ်၊ ဆရာႏမောင်ဟိန်(ပင်ငို)၊ ဗိုလ်လှမောင်၊ ဗိုလ်ဟိန်မောင်(ဖုဲင်မွူး)၊ ဗကပဗိုလ်လဝ်ꩻ၊ ဗိုလ်ညွန်း၊ ပစ္စတာအေဆွန်(စောက်ꩻ-အင်္ဂလိပ်ကပျား)၊ ဆရာႏကျော်(လဲမ်ꩻမွူး) ဖုံႏဒျာႏသွူ။ ကွပ်စွဉ်ႏ ခမ်းသားမွိုးဖါသီးထောက်ခံႏစွဲးကိုတဖဲ့ꩻ သꩻရုဲင်းမွန်ဗန်အွော့ꩻဝန်ရေꩻသား ကျိုꩻစာꩻမုꩻတဖဲ့ꩻ အဖဲ့ꩻဖဲ့ꩻအခဝ်ခဝ် ဖြွမ်းဗူႏစွဲးကမ်း တွူႏတရန်ရောင်ဝင်ꩻတဲင် ထွိုင်ႏတွိုႏ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၈ ဗာႏရပ်နဝ်ꩻ စောက်ꩻဖားဖုံႏ အာႏမခံႏခါꩻ အီႏခံႏစွဉ်ꩻဖေႏအာႏဏာႏတဲင် စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏ"ပအလဖ"လဲ့ နွို့လွေꩻခန်းဥပဒေႏကိုသွူ။ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၈ ဗာႏ မေလာနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻခွꩻငိမ်ꩻရေꩻတာႏ စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏပအလဖစွိုꩻ စဲ့ꩻလိုꩻရဲင်ꩻအာႏ(၂၀၀၀)ရပ်၊ တွမ်ႏစဲ့ꩻစူခွုမ်မျိုꩻစွုမ်ႏ (၂)သောင်ႏခွဲꩻလွိုတဲင် မာꩻလွေꩻခန်း စူခွုမ်တွမ်ႏဒီမိုကရေစီ လုဲင်ႏလို့ဝင်ꩻအခန်ꩻနာꩻ ကွုန်ꩻကွုန်ꩻဟွိုင်ꩻဟွိုင်ꩻ ဝေင်ꩻတောင်းကီꩻကို နွို့လွေꩻခန်းဥပဒေႏကိုနဝ်ꩻသွူ။ စောက်ꩻဖားဖုံႏလဲ့ ခရိစ်နေင်ႏ ၁၉၅၉ ဗာႏကို အာႏမခံႏခါꩻအတွိုင်ꩻ စွဉ်ꩻဖေႏခန်းအာႏဏာႏ အပ်လွေꩻခန်း ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏအစိုႏရတဲင် ဖြဝ်ꩻခမ်းလဲ့ ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကုဲင်အွော့ꩻဝန်ရေꩻ ထွူအောင်ႏလꩻခန်းဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အရေꩻမုဲင်ꩻတယဝ်း မဉ်ႏမဲဉ်လꩻတစွိုး ဖေႏဗာႏချာတမျိုꩻတဲင် လွိုဆန်ပဒေႏသရာဇ်စနစ်ကုဲင်ကိုလဲ့ စွဉ်ꩻဗာႏသွီႏသက်၊ လမ်းပါႏကုဲင်ထိုꩻဗာႏလဲ့ အဝ်ႏအာမွေးငါႏနုဲင်းယိုသွူ။ စောက်ꩻဖားစဲ့ꩻသီမား အဖြာꩻ(၅၀၀)ရပ်၊ အစိုႏရစဲ့ꩻမန်းသီမား (၁၀၀၀)ရပ်၊ စဲ့ꩻပအိုဝ်ႏပအလဖသီမား (၇၀၀)ရပ်၊ ပအိုဝ်ႏခမ်းသားသီမား (၆၀၀)ရပ်၊ မေႏခိုးတွမ်ႏကုဲင်ပြင်ꩻထိုꩻလမ်းပါႏပေါင်ꩻ (၅၀၀၀)ရပ်နဝ်ꩻသွူ။ တယ်ႏစွဉ်ႏပွိုင်းလဲင်ႏကရီးခါ ဗꩻတွိုႏ ၁၉၅၉ ဗာႏ နေင်ႏပေါင်ꩻရျာꩻရေင်တန်အကို ပဒေႏသရာဇ်အာႏဏာႏကုဲင် မွူးတပြေ့ꩻဖိုတဝ်းရိုꩻလဲ့ ယိုခါနဝ်ꩻ ထွာလဲဉ်း တပြဲဉ်နွောင်ꩻချာတဝ်းဒွုမ် မို့ꩻလောင်းမော့ကွဉ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ၁၉၄၉ ဗာႏ ဒီသဉ်ဗာ(၁၁)နီꩻယိုနဝ်ꩻ အွဉ်ႏထွော့လွေꩻ "ပအိုဝ်ႏအွော့ꩻဝန်တောႏလန်ႏရေꩻမွူးနီꩻ"တဲင် ဟန်ႏနေင်ႏ ၂၀၂၂ နဝ်ꩻ ခွပ်လွေꩻလဲဉ်း အနေင်ႏ(၇၃)နဝ်ꩻသွူ။