cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဖြဝ်ꩻခမ်းလွတ်လပ်ရေꩻအစွိုꩻ
ပအိုဝ်ႏအာႏရဲင်ꩻ
ခွိုꩻပအိုဝ်ႏ သꩻငမ်းဝင်ꩻ၊ သꩻနွမ်ꩻဝင်ꩻ၊ ဒေါ့ꩻဗွိုန်ႏတောဝ်း၊ ရုဲင်ꩻတသွိုးဗွိုန်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ တယ်ႏစ ၁၉-ရျာꩻဗူႏ ဗꩻတွိုႏလွေꩻ ၂၀-ရျာꩻဗူႏကိုနောဝ်ꩻ အွဉ်ႏလင်ꩻလဲဉ်းဖုဲင်ကင်းတဲင် စွိုးခွိုꩻဘဝအုံတဲင်တဉ်ႏခြွော့နွောင်ꩻရေꩻအတွက် ရုဲင်ꩻတသွိုးလွဉ်လဲန်းဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပွယ်ꩻဆန္ဒ သထွုံႏတန်နယ်ႏ၊ တောႏလန်ႏ ပဒေႏသရာဇ်တွမ်ႏ တောႏလန်ႏရေꩻ အကျိုꩻသွုပ်ဆုဲင်ꩻ နေင်ႏ ၁၉၅၈-ဗာႏ၊ ဗꩻတွိုႏနေင်ႏ ၁၉၆၆-ဗာႏကို လွိုင်ႏကွိုန်ꩻရေꩻထာꩻမာꩻ၊ ၁၉၆၃-၆၄ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻအွဉ်ငါကတူႏ ခမ်းသားကောႏမတီႏစွိုꩻ တွမ်ႏလိုꩻမျိုꩻစုကောႏမတီႏစွိုꩻစတဲင် သမဲင်ꩻခြောင်ꩻစွို့ꩻ ရုဲင်ꩻတသွိုးမုꩻဖုံႏယို ခွိုꩻပအိုဝ်ႏအာႏရဲင်ꩻ ထင်ႏတသွောင်း၊ ထွိုင်ႏတနွောင်းလွဉ်လဲန်းအကျောင်ꩻ ယီးနယ်သေꩻခါꩻလဲန်းဒျာႏသွူ။ ပွယ်ꩻတန်အွဉ်ႏနယ်ဆန္ဒ သထွုံႏတန် နေင်ႏ ၁၃၄၈-ဗာႏ၊ ဝေင်ꩻသထွုံႏတန် ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဖြားဗွာလှဖေ၊ ဖြားတန် စံရွှေသီး အွဉ်ငါကတူႏတဲင် ကမာꩻဒါႏပွယ်ꩻအွဉ်ႏနယ်ဆန္ဒကိုနောဝ်ꩻ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏထင်ႏလွဉ် လိုꩻအဖြာꩻပေါင်ꩻ (၂၀၀၀၀)လွို ထေနယ်ဆန္ဒပျꩻနယ်ဆန္ဒ အာႏရဲင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခြောဝ်သန်ခြီသင်ႏရောင်ဝင်ꩻငေါဝ်းနုဲင်းယို- (၁) နီနောဝ်ꩻ ဖေႏကဟဲ့ꩻဗာႏပအိုဝ်ႏ၊ တောင်သူနောဝ်ꩻ ယံဟဲ့ꩻဗာႏမွိုန်း။ (၂) ယံကလွောင်ႏဗူႏဖေႏဗာႏ ခွိုꩻပအိုဝ်ႏစဲ့ꩻတပ်နီဖြုံႏ။ (၃) ပအိုဝ်ႏငေါဝ်းနောဝ်ꩻ နီငေါဝ်း။ (၄) ပအိုဝ်ႏလိတ်နောဝ်ꩻ နီလိတ်။ (၅) ပအိုဝ်ႏခွမ်ꩻလာꩻနောဝ်ꩻ နီခွမ်ꩻလာꩻ-နုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ ကွပ်အွဉ်ႏနယ်ဝင်ꩻ ပအိုဝ်ႏစွိုးခွိုꩻ ဆန္ဒသထွုံႏတန်ဝေင်ꩻကိုတဲင် သထွုံႏခရဲင်ႏကို ကအောဝ်ႏဒါႏ ပအိုဝ်ႏဖုံႏလဲ့ သꩻရက်ခွိုꩻ ပေါႏလွဉ်ချာထွူတကာႏတောဝ်း သꩻပေႏသꩻနွဲး၊ သꩻငမ်းဝင်ꩻ သꩻရွူႏဖုံႏလဲ့ ထိုꩻမားလွဉ်ဆေ့ꩻလွဉ်၊ သꩻဓာတ်ဆွော့ꩻတနွောင်းချာယင်းဝင်ꩻ ပငါပရာꩻ၊ ဗꩻချာဟန်ႏသနီꩻတဲင် တယ်ႏခွိုင်းယိုမာꩻငါ ယံကထွာဒျာႏ လိုꩻမျိုꩻအစွူႏတတန် လွူးတရုဲင်ရုဲင်လွသွော့ သꩻဓာတ်ပငါပရာꩻ စွုမ်ႏဖြာꩻဖြာꩻနောဝ်ꩻ အွောင်နယ်ချာဗာႏ သမဲင်ꩻလိတ်လာႏနုဲင်းယိုသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏသမဲင်ꩻ
ဒုံတနွိုင်ထုံ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ
ဒုံတနွိုင်ထုံ (အိန်းကလေက်: Tar Naon Hton ၊ မန်း : တနိုင်ထုံရွာ) ယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ ဖြဝ်ꩻခမ်းနယ်ႏ (အခဝ်နဝ်) ၊ မျင်ꩻမိုရ်ႏခမ်း ၊ ပအိုဝ်ႏနမ်းပဲင်ႏအိုပ်ချုတ်ခွင်ꩻလꩻဒေႏသ ၊ ဝေင်ꩻနယ်ႏဟိုပုံꩻ၊ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို ဒုံတဒုံဒျာႏသွူ။ ဒုံကအဝ်ႏဒါႏခင်ႏလမ်း ကိုဒ်နဝ်ꩻ ဒျာႏသွူ။ အဝ်ႏဒျာႏ ထိုထဲင်းပင်ႏလယ်ႏ ထီခိုႏဆꩻကီ ၄၀၇၀ ပေ (၁၂၄၀ မီတာ) ကိုသွူ။ ဒုံတနွိုင်ထုံအကို လမ်းငင်းအဝ်ႏ  လမ်း၊ လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ  ဖြာꩻသွူ။ အွိုင်ႏလွယ်အွန်ႏကို လိုꩻဖြာꩻခြွဉ်းနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၂၀၁၄ ဗာႏ မွူးကွို့ꩻနာꩻစာႏရင်ꩻအလꩻ အဝ်ႏ ၆၀၁၈ ဖြာꩻသွူ။ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏနဝ်ꩻ ဒုံကန်တွောင်း၊ ဖဲ့ꩻကွဉ်ႏထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံလွယ်အွန်ႏ၊ ဖဲ့ꩻတွို့ꩻနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏတောင်ႏကီꩻ အွိုင်ႏနောင်ဒေႏ၊ ဖဲ့ꩻထင်ꩻနဝ်ꩻ ဒုံဝါႏဆို့ꩻ၊ ဖဲ့ꩻနဝ်နဝ်ꩻ ဒုံထမ်းချာ၊ အွိုင်ႏပေါင်လဲင်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏခူရောင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
နဲင်ႏငံႏရေꩻအပြောင်ꩻ
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ခမ်းထီရေꩻ
လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻတွမ်ႏတရာꩻ
"ကဏ္ဏကတ္ထကသုတ် (လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻတွမ်ႏတရာꩻ)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ဝေင်ꩻ'ဥရုည'၊ 'ကဏ္ဏကတ္ထလ'တခြာကိုအတွင်ꩻ ခွန်တန်ပသေနဒီကောသလ လွဉ်ထေ့ဗွေႏဘုရာꩻ၊ ရီဗွေႏဘုရꩻနုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻမျတ်ဗွေႏဩ- 'ခွန်မျိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻ၊ ကွုန်ႏသယ်ႏမျိုꩻ၊ လိုꩻဆင်ꩻရယ်ꩻမျိုꩻ၊ လိုꩻမျိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻဖုံႏယို အထူꩻလို့ဝင်ꩻ၊ အကွာႏလို့ဝင်ꩻ အဝ်ႏနေဟောင်း'ဗွေႏဩ"ရီနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ "တကာႏခွန်တန်ဟွေး- မဉ်ႏထောက်တွမ်ႏ တရာꩻထာꩻမာꩻ၊ ကျိုꩻစာꩻကမ္မဋ္ဌာန်ꩻ၊ လꩻမဂ်၊ လꩻဖိုလ်ႏ၊ တွိုႏနိဗ္ဗာန်ႏနဝ်ꩻတဲးတဲ့ အထူꩻလို့ဝင်ꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ အတကွာႏတဝ်းလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အားထွုတ်ကမ္မဋ္ဌာန်ꩻအတာႏ အင်္ဂါႏအဝ်ႏငတ်ꩻပါꩻ- ၁။ သဒ္ဓေါ - ယွုမ်းဗာႏဘုရာꩻ (ဂွုဏ်ႏ-သဗ္ဗညုတဉာဏ်ႏ) ၂။ အပ္ပါဗာဓေါ - ထာဆာဆေ့ꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻဗာႏ ၃။ အသဌော - စွိုꩻစွဉ်ႏဗာႏ၊ မာႏယာႏလဲဉ်တဝ်းထာꩻ ၄။ အာရဒ္ဓဝီရိယော - ယံကထီႏသေတရာꩻ ကျိုꩻစာꩻမွေးမွေးဗာႏ ၅။ ပညဝါ ဟောတိ - ပညာႏအဝ်ႏ (ထာꩻသူႏသေအဝ်ႏ)ဗာႏ (ပဓါနိယင်္ဂ-ပဓါနိယ+အင်္ဂ) အားထွုတ်တရာꩻသား အင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ နဝ်ꩻဖုံႏသွူ။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏယို ငတ်ꩻပါꩻတဲင် လိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻတဲ့ယဝ်း မဉ်ႏအားထွုတ်မွေးတရာꩻနဝ်ꩻ လꩻအကျိုꩻစီꩻပွါꩻ၊ လꩻထာꩻချမ်ꩻသာႏ၊ ဗွန်ပီဒျာႏလို့ဝင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ "ဩဗွေႏ ဘုရာꩻဗွေႏဩ- စီꩻကန်ꩻငတ်ꩻဗာႏ၊ အင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻနဝ်ꩻ မွေးလဲဉ်းသွူ၊ နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻ ကကျိုꩻစာꩻ ကလꩻတရာꩻသားနဝ်ꩻ အကွာႏလို့ဝင်ꩻ နုဲင်းမုဲင်ꩻ ဗွေႏအော်။ တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ဥပမာႏ- ဆင်နီဗာႏ၊ သေနီဗာႏ၊ ဖိုးနီဗာႏအကို တဗာႏနဝ်ꩻ ပွိုက်ထွူငဲးလဲဉ်း၊ တဗာႏနဝ်ꩻ ပွိုက်ဗာႏတဝ်း (ပွိုက်လꩻတဝ်း)ငဲးတဝ်း အဝ်ႏရွိုင်ꩻနေကဒွိုန်း။ ကပွိုက်လဲဉ်း ကငဲးထွူ 'ဆင်၊ သေ၊ ဖိုး'ဖုံႏနဝ်ꩻ အုံမုဲင်ꩻကိုတဲ့ ငဲးဒျာႏ၊ ရွိုင်ꩻတဝ်း၊ လိုꩻတွိုင်ꩻလွေꩻထေ့၊ တရေ့ဖွစ်ꩻဖြွꩻ၊ မဲဉ်ႏသꩻနစ်သက်၊ ကောရက်သားအာ'။ တပွိုက်တဝ်း (လꩻပွိုက်တဝ်း)'ဆင်၊ သေ၊ ဖိုး'ဖုံႏနဝ်ꩻ ငဲးတဝ်း၊ ရွိုင်ꩻနေကတွော့ꩻ လိုꩻလွေꩻဗော့ꩻတဝ်း၊ ငမ်းအယမ်းလိုꩻ၊ ငမ်းအပတ်ꩻလိုꩻ၊ ငမ်းအထောင်းလိုꩻ၊ ခွေလဲ့ꩻညာꩻထိုꩻ၊ နာꩻဖုဲင်းညာꩻထိုꩻ၊ ခွေနာꩻလွင်းညာꩻထိုꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အနုဲင်းနဝ်ꩻနေနေ- နေးတွမ်ႏအင်္ဂါႏငတ်ꩻပါꩻ အားထွုတ်မွေးတရာꩻ ထီႏသေတရာꩻ(လꩻတရာꩻ)တဲင် ယေႏန်ကေႏ၊ ဣန္ဒြေႏဟောဝ်၊ ကေႏညိုႏခရာႏထွာ၊ လိုꩻအာလွဉ်ထေ့၊ တရေ့ဆယ်ꩻကပ်၊ နစ်သက်ရိုႏသေႏ ပငါပရာꩻ။ တအားထွုတ်မွေးတဝ်းတရာꩻ၊ တထီႏတဝ်း၊ တေသတဝ်း တလꩻတဝ်းတရာꩻသားဖုံႏနဝ်ꩻ ယေန်ႏကေႏတဝ်း၊ ဣန္ဒြေႏအဲဉ်ထဝ်း၊ ကေႏညိုႏခရာႏထွာတဝ်းတွော့ꩻ ကေႏညိုႏသားဆေ့ꩻ လူႏတန်ꩻသားဆေ့ꩻနဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ ကဏ္ဏကတ္ထလသုတ်) လိုꩻတွိုင်ꩻဖေႏနေး ကသေနာႏတဲင် ထေတဲမ်းဗာႏနုဲင်းယိုသွူ။
ပအိုႏလိက်မွူး
ပအိုႏလိက်မွူး အကျောင်ꩻခရာႏဖိုင်ႏ
"လိက်အဓိပ္ပါယ်ႏ" ပအိုႏကဟဲ့ꩻဒါႏလိက်နဝ်ꩻ အဝ်ႏပါဠိငဝ်း "လေခ"ကို ပေါႏလင်ꩻလွောန်ဒျာႏသွူ၊ "လေခ"ကရိုꩻဒါႏ ပါဠိငဝ်းယို မီႏပြန်ႏပအိုႏငဝ်းနဝ်ꩻ "တဲမ်းကဲတ်ႏ"အဓိပ္ပါယ်ႏလꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ အဝ်ႏ"လေခ"ယို ခ-ထွိုင်ႏသိုတ်ႏထိုꩻနဝ်ꩻ ထွာလွောန် "လေခ်"၊ အဝ်ႏလေခ် ထွာလွောန်လိက်နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ လိက်ယို မန်းကဟဲ့ႏဒါႏ "စာ"နဝ်ꩻ တွိုႏယိုခါ ခွန်ကုဝေ တသေတဝ်းအဓိပ္ပါယ်ႏသွူ။ "ပအိုႏလိက်မွူးဆရာႏ" လိက်မွူးပအိုႏယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်သုနန္ဒ ကျောင်ꩻထီသိမ်ႏ တဲမ်းထွင်ႏဖေႏသွူ။ "တဲမ်းထွင်ႏနေင်ႏလာ" ဗွေႏဗိုန်သုနန္ဒ ကတဲမ်းထွင်ႏဒါႏလိက်မွူးနဝ်ꩻ နေင်ႏ ၁၃၀၉-ဗာႏ၊ လာဒဲန်ရိုက်ႏဆန်ꩻ(၁၅)နီꩻသွူ။ (ပအိုႏအက္ခရာႏ လိက်မွူးတသာကို) "မောန်းဖျင်လဲင်ႏပေါင်ꩻ" ကအဝ်ႏသောန်ဒါႏ လိက်ပအိုႏယိုခါနဝ်ꩻ ဗွေႏဗိုန်ထီသိမ်ႏ ကတဲမ်းအတွိုင်ꩻ တမွေးတဝ်း၊ မောန်းဖျင်လွေꩻလဲန်း ၄-လဲင်ႏသွူ။ (လိက်မွူးပအိုႏစောင်ႏကို) "တအောန်သောန်တဝ်းအကျောင်ꩻ" ၅-လဲင်ႏဗွေ မောန်းဖျင်ထွူ လိက်ပအိုႏယို ကတအောန်သောန်လွေꩻတဝ်းနဝ်ꩻ အကျောင်ꩻလောင်ႏလင် တမွေးတဝ်း၊ ငမ်းပအိုႏသံႏဃာႏ ပႏလီလွဝင်ꩻတွော့ꩻ အောန်သောန်လွေꩻတဝ်းဒျာႏသွူ။ "ယ-ပယ်သောန်ခန်ꩻ" လိက်မွူးအတွယ်ꩻမုဲꩻတယဝ်း သောန်ခန်ꩻ(၂)နဝ်ꩻ ယ-ပယ်တွယ်ꩻလွောန်းလွောန်း (တနယ်ꩻ) ယ-ပယ်ကပါဒါႏ သောန်ခန်ꩻနဝ်ꩻ သောန်ခန်ꩻ (၂)လွောန်းန်းသွူ။ "ရ-ဗဲန်၊ လ-ဗဲန်သောန်ခန်ꩻ" လိက်မွူးအတွယ်ꩻမုဲꩻတယဝ်း သောန်ခန်ꩻ(၃)နဝ်ꩻ ရ-ဗဲန်၊ လ-ဗဲန်တွယ်ꩻလွောန်းလွောန်း၊ တနယ်ꩻ- ရ-ဗဲန်၊ လ-ဗဲန်တွယ်ꩻ သောန်ခန်ꩻနဝ်ꩻ သောန်ခန်ꩻ (၃)လွောန်းလွောန်းသွူ။ "လိက်မွူးအတွယ်ꩻ(၁)ခရာႏ" (က) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ (၁)နဝ်ꩻ သရ(၁၆)ဖြိုင်ႏရိုꩻရိုꩻတွယ်ꩻသွူ။ (ခ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ (၂)နဝ်ꩻ "အုဲ့-အုဲ"သရပါတဝ်း သရ(၁၄)ဖြိုင်ႏ တွယ်ꩻတောမ်ႏ ဝ-ဟွဲးတွယ်ꩻသွူ။ (ဂ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ (၃)နဝ်ꩻ သရ(၇)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ "က်-င်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (ဃ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ (၄)နဝ်ꩻ သရ(၇)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ ဝဟွဲး "က်-င်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (င) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ(၅)နဝ်ꩻ သရ(၇)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ "တ်-န်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (စ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ(၆)နဝ်ꩻ သရ(၇)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ ဝဟွဲး "တ်-န်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (ဆ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ (၇)နဝ်ꩻ သရ(၇)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ "ပ်-မ်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (ဇ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ (၈)နဝ်ꩻ သရ(၇)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ ဝဟွဲး "ပ်-မ်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (ဈ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ(၉)နဝ်ꩻ အ-အုသရ(၂)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ "မုဲကီ"၊ "ယ်-ဝ်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ (ဉ) လိက်မွူးအတွယ်ꩻ(၁၀)နဝ်ꩻ "အ-အု"သရ(၂)ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ ဝဟွဲး "မုဲကီ"၊ "ယ်"သိုတ်ႏတွယ်ꩻဝင်ꩻသွူ။ "ပအိုႏငဝ်းရန်းခရာႏဖိုင်ႏ" သရတဖြိုင်ႏ ငဝ်း(၄)ရန်း လိက်ပအိုႏယို သရတဖြိုင်ႏဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ - (၁) သရရိုꩻရိုꩻ (၂) တွယ်ꩻတောမ်ႏပက်ငါ၊ (၃) တွယ်ꩻတောမ်ႏမုဲနီဖြိုင်ႏ၊ (၄) တွယ်ꩻတောမ်ႏမုဲပက်ငါ အဝ်ႏ (၄)၇န်းသွူ။ ပုံႏစံႏ ။ အ အꩻ အး အႏ ၊ အာ အာꩻ အား အာႏ ။ "သရနီဖြိုင်ႏ ငဝ်း(၈)ရန်း" ပအိုႏသရတဖြိုင်ႏဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၄)ရန်းတဲင် ရဿတဖြိုင်ႏ၊ ဒီဃတဖြိုင်ႏ ရဿ၊ ဒီဃ နီဖြိုင်ႏတတွယ်ꩻနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းထွာညီꩻတဝင်ꩻ (၈)ရန်းသွူ။ "လိက်ပအိုႏငဝ်း(၆)ရန်းခရာႏ" လိက်ပအိုႏယိုခါနဝ်ꩻ ရဿသရငဝ်း အဝ်ႏ(၂)ရန်းမႏ၊ ဒီဃသရငဝ်း အဝ်ႏ(၄)ရန်းတဲင် ငဝ်းရန်း အဝ်ႏ(၆)ရန်းလွုမ်ꩻသွူ။ ပုံႏစံႏ ။ က ကꩻ၊ ကာ ကာꩻ ကား ကာႏ ။ နဝ်ꩻတွော့ꩻ ရဿသရနဝ်ꩻ ငဝ်းရန်းအဝ်ႏ(၂)ရန်းလွုမ်ꩻတဲင် လိက်တဖြိုင်ႏဖြိုင်ႏယိုနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗာႏ(၂)မျိုꩻမႏ တဲမ်းအီပအိုႏငဝ်းလႏလို့သွူ၊ လိက်တဖြိုင်ႏ ငဝ်းတငွါတမွေးတဝ်း၊ လိက်တဖြိုင်ႏ ငဝ်းနီငွါ ထွာထိုꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ "အငဝ်းတောမ်ႏလိက်ဖြိုင်ႏမဲန်ႏတဝ်း" လိက်ပအိုႏယိုခါနဝ်ꩻ ရဿသရယို ထူႏငဝ်းရန်းနီရန်းလဲ့ ကထူႏဒါႏလိက်ဖြိုင်ႏတောမ်ႏ ကအွောန်ႏထန်ႏဒါႏအငဝ်းနဝ်ꩻ တမဲန်ႏတဝ်းတဝင်ꩻသွူ။ လိက်ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ထူႏ "က၊ ကꩻ"လဲ့ ထွိုင်ႏအွောန်ႏထန်ႏအငဝ်းနဝ်ꩻ အွောန်ႏထန်ႏတေား "ကး၊ ကႏ"တွော့ႏ တရွို့ႏစွောန်ႏနီချက်သွူ။
သရ(၃)မျိုꩻ
သရနဝ်ꩻ ပါဠိသရ၊ မန်းသရ၊ ပအိုႏသရ အဝ်ႏ(၃)မျိုꩻတဲင် တမျိုꩻတောမ်ႏတမျိုꩻနဝ်ꩻ အဖြိုင်ႏဆေ့ꩻအာ၊ အလွိုးအငုဲꩻတဗွိုန်လို့တဝ်းတဝင်ꩻသွူ၊ သရ(၃)မျိုꩻယို အဖြိုင်ႏဆေ့ꩻအာ၊ အလွိုးအငုဲꩻဖိုင်ႏနဝ်ꩻ တဲမ်းနယ်လဲန်း လိက်မဲ့ငါ(၈)ကိုသွူ။
သရအဓိပ္ပါယ်ႏ
အုံနောင်အာႏကွိုꩻတဝ်းဝင်ꩻ၊ နမ်းတောမ်ႏနမ်း အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻဒျာႏနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ꩻဗာႏ"သရ"သွူ။
ရဿသရ (၈)ဖြိုင်ႏ
ပအိုႏသရ (၁၆)ဖြိုင်ႏအကို "အ၊ အိ၊ အု၊ အေ့၊ အဲ့၊ အုဲ့၊ အော့၊ အို့" ယို(၈)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ရဿ"သရသွူ။
ရဿသရ အဓိပ္ပါယ်ႏ
အငဝ်းညမွိုင် အဝ်ႏစူတပဲတ်ꩻ၊ မဲ့တထဲင်း၊ ပျောႏတအွော့ႏလွုမ်ꩻ၊ အငဝ်းဒွေါင်ႏနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ႏဗာႏ"ရဿ"သရသွူ။
ဒီဃသရ (၈)ဖြိုင်ႏ
ပအိုႏသရ (၁၆)ဖြိုင်ႏအကို "အာ၊ အီ၊ အူ၊ အေ၊ အဲ၊ အုဲ၊ အော၊ အို" ယို(၈)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ "ဒီဃ"သရသွူ။
ဒီဃသရအဓိပ္ပါယ်ႏ
အငဝ်းညမွိုင် အဝ်ႏစူနီပတဲတ်ꩻ၊ မဲ့နီထဲင်း၊ ပျောႏနီအွော့ႏတဲင် အငဝ်းဆွာꩻနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ႏဗာႏ"ဒီဃ"သရသွူ။
တွယ်ꩻတောမ်ႏဗီးသိုတ်ႏ သရ(၈)ဖြိုင်ႏ
ပအိုႏသရ (၁၆)ဖြိုင်ႏအကို ကတွယ်ႏဒါႏတောမ်ႏဗီးသိုတ်ႏနဝ်ꩻ သရအဝ်ႏ (အ၊ အိ၊ အု၊ အေ၊ အဲ၊ အော၊ အို) ယို(၈)ဖြိုင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ။ "ဒွိုန်း"ကရိုꩻယို ထာꩻမုဲꩻသရငဝ်း မီႏမဲန်သေနဝ်ꩻ အွောန်ႏကုဲဒွိုန်း "န်"သိုတ်ႏတွော့ႏ ရောတ်လွေꩻသရခြေင်ခြေင်နဝ်ꩻ အဝ်ႏကဲ"ဒွိုး"တဲင် "အို"သရ သေဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။
ဗီးအကျောင်ꩻခရာႏဖိုင်ႏ
"ဗျဉ္ဇန၊ ဗျဉ်ဇန်၊ ဗျည်း၊ ဗီးခရာႏ" ပါဠိ "ဗျဉ္ဇန"ယို ထွိုင်ႏအွောန်ႏသိုတ်ႏထိုꩻ "ဉ၊ န်"ဗီးနီဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ "ဗျဉ်ဇန်"ထွာနုဲးနဝ်ꩻသွူ၊ ဗျဉ်ဇန်ပါဠိငဝ်းကြုဲꩻယို မန်းတဟဲ့ႏလွောန်ꩻမဲန်ႏတဝ်း၊ မန်းဟဲ့ႏတေား "ဗျည်း"နုဲးနဝ်ꩻသွူ၊ မန်းငဝ်း၊ မန်းလိက်ဖြိုင်ႏ "ဗျည်း"ယို ဟဲ့ႏပအိုႏဖြွောင်ႏဖြွောင်ႏနေး "ဗီး"နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ "ဗီး(၃၃)ဖြိုင်ႏယိုနဝ်ꩻ" ဗီး(၃၃)ဖြိုင်ႏယိုနဝ်ꩻ ပါဠိ၊ မန်း၊ ပအိုႏ ဗွိုန်ဗွိုန်လွဝင်ꩻသွူ။ "ဗီး-အဓိပ္ပါယ်ႏ" အွောန်ႏနယ်ဒါႏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ႏနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ႏဗာႏ"ဗီး"သွူ။ "သရ၊ ဗီး ဥပမာႏ" သရနဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်းထီကြောင်း၊ ဗီးနဝ်ꩻ ဗွိုန်နုဲင်းတသီႏရောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ "ဗွိုန်ပုံႏ ဗွိုန်နယ်ꩻ" ထီကြောင်းကိုနဝ်ꩻ သော့ꩻတသီႏရောင်ႏထာꩻမုဲꩻလဲ့ တသီႏထာꩻမုဲꩻရောင်ႏပေါႏလွောန်အတွိုင်ꩻ သရနဝ်ꩻ တွယ်ꩻတောမ်ႏဗီးထာꩻမုဲꩻလဲ့ ဗီးထာꩻမုဲꩻငဝ်းထန်ႏလွောန်သွူ။ "ဗီးတောမ်ႏသရတွယ်ꩻဗာႏဝင်ꩻ" ဗီးခြေင်ခြေင် "က် ခ် ဂ် ဃ် င်"စတဲင်နုဲးယိုဖိုင်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းအဝ်ႏစူတပတဲတ်ꩻ၊ မဲ့တထဲင်း၊ ပျောႏတအွော့ႏထဝလွုမ်ꩻတဲင် အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻတဝ်း၊ ဗီးနဝ်ꩻ မီႏတွယ်ꩻတောမ်ႏရဿသရမႏ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻ စူတပတဲတ်ꩻ၊ မဲ့တထဲင်း၊ ပျောႏတအွော့ႏသွူ၊ ဗီးနဝ်ꩻ မီႏတွယ်ꩻတောမ်ႏ ဒီဃသရမႏ အငဝ်းထန်ႏနွောင်ꩻ စူနီပတဲတ်ꩻ၊ မဲ့နီထဲင်း၊ ပျောႏနီအွော့ႏသွူ။ "ဝဂ်ဗီးဖိုင်ႏ" (က) က ခ ဂ ဃ င - ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ကဝဂ်"သွူ။ (ခ) စ ဆ ဇ ဈ ည - ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"စဝဂ်"သွူ။ (ဂ) ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ - ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ဋဝဂ်"သွူ။ (ဃ) တ ထ ဒ ဓ န - ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"တဝဂ်"သွူ။ (င) ပ ဖ ဗ ဘ မ - ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ပဝဂ်"သွူ။ "ဝဂ်အဓိပ္ပါယ်ႏ" ကောပ်ပွိုးအဝ်ႏ ပိန်စုပိန်ဗူႏနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ႏဗာႏ"ဝဂ်"သွူ။ "အဝဂ်ဗီးဖိုင်ႏ" ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ-ဗီးယို(၈)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"အဝဂ်ဗီး"သွူ။ "အဝဂ်အဓိပ္ပါယ်ႏ" ကောပ်ပွိုး အဝ်ႏတဝ်းပိန်စုပိန်ဗူႏနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ႏဗာႏ"အဝဂ်"သွူ။
ပထမအက္ခရာႏ စတဲင်ဗီးဖိုင်ႏ
"ဝဂ်ဗီး (၂၅)ဖြိုင်ႏအကို"- (က) က၊ စ၊ ဋ၊ တ၊ ပ - ယို (၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ပထမအက္ခရာႏ"သွူ။ (ခ) ခ၊ ဆ၊ ဌ၊ ထ၊ ဖ - ယို (၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ဒုတိယအက္ခရာႏ"သွူ။ (ဂ) ဂ၊ ဇ၊ ဍ၊ ဒ၊ ဗ - ယို (၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ "တတိယအက္ခရာႏ"သွူ။ (ဃ) ဃ၊ ဈ၊ ဎ၊ ဓ၊ ဘ- ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"စတုတ္ထအက္ခရာႏ"သွူ။ (င) င၊ ည၊ ဏ၊ န၊ မ - ယို (၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏ"ပဉ္စမအက္ခရာႏ"သွူ။ "ဝဂ္ဂန္တဗီး (၅)ဖြိုင်ႏ" င ဉ ဏ န မ -ယို(၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ဝဂ်(၅)ဝဂ် အသိုတ်ႏဗီးဖိုင်ႏတဲင် ဟဲ့ႏ"ဝဂ္ဂန္တ(ဝဂ်အသိုတ်ႏ)ဗီး"သွူ။ "ဗီးငဝ်းထန်ႏခရာႏ" ဗီး(၃၃)ဖြိုင်ႏယို ဝင်ꩻကထွင်ႏစစနဝ်ꩻ တဖြိုင်ႏတောမ်ႏတဖြိုင်ႏ အငဝ်းအောန်ႏထန်ႏဗွိုန်တဝ်းလွဝင်ꩻတဲင် အမိန်ꩻရီးဆုဲင်ꩻ တအဲန်ထဝ်းသွူ။ "မန်းဗီးငဝ်းထန်ႏခရာႏ" မန်းလိုꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ ဗီး(၃၃)ဖြိုင်ႏယို အွောန်ႏထန်ႏအငဝ်း တဒါႏလို့တဝ်းဒွုမ်နေနေတဲင် ဟဲ့ႏဗာႏ "က-ကြီး၊ ဂ-ငယ်၊ ဆ-လိမ်၊ ဈ-မျဉ်းဆွဲ၊ ဋ-သံလျင်းချိတ်၊ တ-ဝမ်းပူ"စတဲင်နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ "ပအိုႏဗီးမိန်ꩻခရာႏ" ပအိုႏဗီးမိန်ꩻနဝ်ꩻ ဗွေႏဗွန်ထီသိမ်ႏ တဖန်ဖေႏပါတဝ်းတဲင် တွိုႏနေင်ႏ ၁၃၄၀-ဗာႏကိုမႏ ဗွေႏဗွန်ကောဝိဒ ကျောင်ꩻဇဝနာရာမ ဝေင်ꩻသီႏသဲင်ႏ ဖန်ဖေႏဒျာႏသွူ။ "ထ(၄)ဖြိုင်ႏခရာႏ" လိက်ပအိုႏယိုခါနဝ်ꩻ "ဌ၊ ဎ၊ ထ၊ ဓ"ယို(၄)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်ဝင်ꩻ၊ အငဝ်းထန်ႏ "ထ"နုဲးနုဲးရိုꩻနဝ်ꩻသွူ။ အမိန်ꩻနဝ်ꩻ "ဌ-ရီး၊ ဎ-ထဝ၊ ထ-ဆုဲꩻ၊ ဓ-ဆုဲꩻသိုတ်ႏ"ဖန်ဖေႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ မိန်ႏဖန်ဒျာႏ "ဌ-ရီး၊ ဎ-ထဝရီး၊ ထ-ထဝဆုဲꩻ၊ ဓ-ဆုဲꩻ"နုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးသေန်ႏလျောႏမုꩻ ပေါင်းအဝ်ႏသွူ။ သဖောꩻနဝ်ꩻ အထဝနီဖြိုင်ႏယို ဖန်ဖေႏယင်း "ထဝရီး၊ ထဝဆုဲꩻ"နုဲးနဝ်ꩻသွူ။ တနယ်ꩻနဝ်ꩻ ထယိုထူႏငါ "ဌ၊ ထ၊ ဓ"သိုမ်ဖြိုင်ႏငါတွော့ႏ "ဌ-ရီး၊ ထ-ထဝ၊ ဓ-ဆုဲꩻ"မိန်ႏဖန်ဖေႏ အမိန်ꩻနုဲးနဝ်ꩻနဝ်ꩻ အလွိုးယိင်းသေန်ႏလျောႏသွူ။ "အံ"ဗီးခရာႏ" ဗီး(၃၃)ဖြိုင်ႏအကို အဆုဲꩻသိုတ်ႏတဖြိုင်ႏ "အံ"ဗီးနဝ်ꩻ "အ"သရတောမ်ႏ မုဲကီ(၂)မျိုꩻပေါင်ꩻလွဝင်ꩻသွူ၊ "အံ"ယို ကဟဲ့ႏဗာႏဗီးနဝ်ꩻ "အ"သရမွေးတဝ်း၊ မုဲကီ(--ံ)ဒျာႏသွူ၊ မုဲကီယိုနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏဗွိုန်မသိုတ်ႏတဲင် မိန်ႏရိုꩻ "မ"နမ်းတင်လဲ့ အဝ်ႏလႏဒျာႏသွူ။ မုဲကီယိုနဝ်ꩻ ပါဠိသဒ္ဒါႏကျမ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏနိဂ္ဂဟိတ်တဲင် အိုင်နောင်အိုင်ဗွို့ꩻနွောင်ꩻ (အ-ဣ-ဥ)သရယို(၃)ဖြိုင်ႏသွူ။ မုဲကီကပါဒါႏ "အံ"ဗီးယို ပအိုႏအနေႏနဝ်ꩻ တလိုႏတဝ်းလဲ့ ထွားနုဲးပါဠိဗီးတွော့ꩻ သော့ႏပါဒျာႏသွူ။
အသိုတ်ႏဗီးခရာႏဖိုင်ႏ
"ပအိုႏအသိုတ်ႏဗီး(၈)ဖြိုင်ႏ" က-င၊ တ-န၊ ပ-မ၊ ယ-ဝ ယို(၈)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ပအိုႏငဝ်းအနေႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏ အသိုတ်ႏဗီးဖုံႏသွူ။ "ပါဠိအသိုတ်ႏဗီး (၁၉)ဖြိုင်ႏ" က-ဂ-င၊ စ-ဇ-ဉ၊ ဋ-ဌ-ဍ၊ဏ၊ တ-ဒ-န၊ ပ-ဗ-မ၊ လ-သ-ဟ ယို(၁၉)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ ပါဠိငဝ်းအနေႏ ကလိုႏအပ်ဒါႏ အသိုတ်ႏဗီးဖိုင်ႏသွူ။ "ပအိုဝ်ႏအသိုတ်ႏဗီးတွယ်ꩻဖိုင်ႏ" ပအိုႏအသိုတ်ႏဗိး(၈)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ "က-င"တတွယ်ꩻ၊ "တ-န"တတွယ်ꩻ၊ "ပ-မ"တတွယ်ꩻ၊ "ယ"တတွယ်ꩻ၊ "ဝ"တတွယ်ꩻ မတ်ဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ "အသိုတ်ႏငဝ်းဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻ" ပအိုႏအသိုတ်ႏဗီး(၅)တွယ်ꩻနဝ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏခင်ႏလံး(ဌာန်)တဗွိုန်တဝ်းတဝင်ꩻတဲင် ဝွေꩻသီးကထွိုင်ႏသိုတ်ႏနဝ်ꩻလဲ့ တတွယ်ꩻတောမ်ႏတတွယ်ꩻ အငဝ်းထန်ႏတဗွိုန်တဝ်းသွူ။ "ရဿ-ဒီဃအသိုတ်ႏ" အသိုတ်ႏ(၈)ဖြိုင်ႏယိုအကို "က၊ တ၊ ပ"ယို(၃)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းဒွေါင်ႏရဿသိုတ်ႏ၊ "င၊ န၊ မ"ယို(၃)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းဆွာꩻ ဒီဃသိုတ်ႏ၊ "ယ၊ ဝ"ယို(၂)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ အငဝ်းဒွေါင်ႏဒွေါင်ႏဆွာꩻဆွာꩻ ရဿ-ဒီဃငဝ်းသိုတ်ႏသွူ။ "ယသိုတ်ႏ၊ ဝသိုတ်ႏ တွယ်ꩻနွောင်ꩻသရ" ယသိုတ်ႏ၊ ဝသိုတ်ႏနဝ်ꩻ သရ(၁၆)ဖြိုင်ႏအကို တွယ်ꩻနွောင်ꩻ "အ"သရတဖြိုင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ ပုံႏစံႏ - ကယ့် ကယ့်ꩻ ကယ့်း ကယ့်ႏ၊ ကယ် ကယ်ꩻ ကယ်း ကယ်ႏ။ ကဝ့် ကဝ့်ꩻ ကဝ့်း ကဝ့်ႏ၊ ကဝ် ကဝ်ꩻ ကဝ်း ကဝ်ႏ။ "လိက်ဖြိုင်ႏဆင်းခရာႏ" ပါဠိလိက်ဖြိုင်ႏဆင်းမန်ႏသမျနဝ်ꩻ အဖြိုင်ႏဖဲ့ႏကီနဝ်ꩻ ထွာအသိုတ်ႏ၊ သိုတ်ႏချာအဖြိုင်ႏဝွေႏဆချာနဝ်ꩻသွူ။ ပုံႏစံႏ - အဂ္ဂ (အဂ်ဂ)၊ ခန္ဓ (ခန်ဓ)၊ အမ္ဗ (အမ်ဗ)။ "ဗီးဗွိုန်အိုင်ဆင်းနွောင်ꩻတဝင်ꩻခရာႏ" ဗီး(၃၃)ဖြိုင်ႏအကို ဗီးဗွိုန်(၂)ဖြိုင်ႏ ကအိုင်ဆင်းနွောင်ꩻလွဝင်ꩻနဝ်ꩻ- (က) ပထမအက္ခရာႏ (၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ - က၊ စ ၊ ဋ၊ တ၊ ပ ပုံႏစံႏ - သက္က၊ သစ္စ၊ ဝဋ္ဋ၊ ဝတ္တ၊ ကပ္ပ ။ (ခ) တတိယအက္ခရာႏ (၅)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ - ဂ၊ ဇ၊ ဍ၊ ဒ ၊ ဗ ပုံႏစံႏ - အဂ္ဂ၊ မဇ္ဇ၊ ကုဍ္ဍ၊ သဒ္ဒ၊ သဗ္ဗ။ (ဂ) ပဉ္စမအက္ခရာႏ (၄)ဖြိုင်ႏနဝ်ꩻ - ဉ ၊ ဏ ၊ န ၊ မ ပုံႏစံႏ - ပညာ၊ ဝဏ္ဏ၊ အန္န၊ ကမ္မ။ "င-ဗီး အိုင်ဆင်းခရာႏ" င-ဗီးနဝ်ꩻ နီဖြိုင်ႏချင်ꩻချင်ꩻ အိုင်ဆင်းနွောင်ꩻတဝ်းလို့ဝင်ꩻတဲင် အိုင်ဆင်းနွောင်ꩻဝွေꩻဝဂ်ဗီးဖဲ့ႏချာ (၄)ဖြိုင်ႏလွုမ်ꩻသွူ။ င-ဗီးအိုင်ဆင်းနွောင်ꩻဗီးဖိုင်ႏ - က ၊ ခ ၊ ဂ ၊ ဃ ပုံႏစံႏ- ဝင်္က၊ အာကင်္ခ၊ မဂ္ဂင်္ဂ၊ သင်္ဃာ ။ ဉ-ဗီးအိုင်ဆင်းချာနွောင်ꩻဗီးဖိုင်ႏ - စ၊ ဆ၊ ဇ ၊ ဈ ပုံႏစံႏ - ပဉ္စ၊ ဝဉ္ဆာ၊ မဉ္ဇ၊ လဉ္ဈ ။ ဏ-ဗီးအိုင်ဆင်းချာနွောင်ꩻဗီးဖိုင်ႏ - တ၊ ထ၊ ဒ ၊ ဓ ပုံႏစံႏ - ပန္တိ၊ ဂန္ထ၊ ဆန္ဒ၊ အန္ဓ ။ မ-ဗီးအိုင်ဆင်းချာနွောင်ꩻဗီးဖိုင်ႏ - ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ ပုံႏစံႏ - နကမ္ပတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပ၊ ဗိမ္ဗိသာရ၊ ကမ္ဘာ ။ "အဝဂ်အိုင်ဆင်းလိက်ဖြိုင်ႏခရာႏ" အဝဂ်ဗီးကို "လ"၊ "သ"နဝ်ꩻ အချင်ꩻချင်ꩻနီဖြိုင်ႏ အိုင်ဆင်းနွောင်ꩻလွဝင်ꩻသွူ။ ပုံႏစံႏ - ဝေပုလ္လ၊ ကဿပ ။ "ဟ-ဗီးအိုင်ဆင်းခရာႏ" အဝဂ်ဗိး "ဟ"ဗီးနဝ်ꩻ အိုင်ဆင်းနွောင်ꩻဝဂ် "မ"ဗီးသွူ။ ပုံႏစံႏ - အဗြဟ္မစရိယာ ။
အက္ခရာႏခရာႏဖိုင်ႏ
"ပအိုႏအက္ခရာႏ(၄၉)ဖြိုင်ႏ" သရ(၁၆)ဖြိုင်ႏ၊ ဗီး (၃၃)ဖြိုင်ႏ ပေါင်ꩻဝင်ꩻ(၄၉)ဖြိုင်ႏယိုနဝ်ꩻ ဟဲ့ႏညီꩻဝင်ꩻအမိန်ꩻ "အက္ခရာႏ"သွူ။ "အက္ခရာႏအဓိပ္ပါယ်ႏ" တွိုႏခန်း ပိဋကတ်သိုမ်ဖုံႏကိုလဲ့ တလို့နွောင်ꩻတဝ်း၊ အကုဲပဲတ်ꩻနွောင်ꩻတဝ်းနဝ်ꩻမႏ ဟဲ့ႏဗာႏ"အက္ခရာႏ"သွူ။ "လိတ်ဖြိုင်ႏမာႏလဲ့ အဓိပ္ပါယ်ႏမာႏ" သꩻအဝ်ႏ သꩻအဲန်ထဝ်း ပညတ်၊ ပရမတ်အမိန်ꩻမန်ႏသမျယို နီလိုꩻသီး သုံꩻဟဲ့ႏဖေႏကလႏ၊ ဖေႏကယိုꩻနဝ်ꩻ တဲမ်းမုဲဗာႏတောမ်ႏ လိက်(အက္ခရာႏ)ဖိုင်ႏသွူ။ တနယ်ꩻ- နေးတောမ်ႏလိက် (အက္ခရာႏ)ဖိုင်ႏတဲင် မတ်တောင်ꩻတဲမ်းမုဲဗာႏ သꩻအဝ်ႏ သꩻအဲန်ထဝ်းပညတ် ပရမတ်အမိန်ꩻဖိုင်ႏသွူ၊ ပေါႏလိက်ဖြိုင်ႏ(အက္ခရာႏ)မာႏလဲ့ အဓိပ္ပါယ်ႏမာႏစွောန်ႏသွူ။ ကောပ်းနဝ်ꩻမꩻ လိက်(အက္ခရာႏ)ယို အဝ်ႏလိုႏငါႏ အသေႏချာႏ၊ အဝ်ႏလိုႏငါႏ အစွုမ်ႏမဲန်ႏသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်ႏလိတ်လုဲင်ꩻ
လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻအမျိုꩻမုဲင်ꩻမျတ်
"မဓုရသုတ် (လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻ-အမျိုꩻမုဲင်ꩻမျတ်)" အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- 'ခွန်မဓုရ'ရီ 'ဗွေႏမဟာကစ္စာန'နုဲင်းယို- "ဩဗွေႏ မဟာကစ္စာနဗွေႏဩ- ၁။ ဗြာဟ္မဏ - ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻ ၂။ ခတ္တိယ - ခွန်မျိုꩻ ၃။ ဝေဿ - လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ (ကွုန်ႏငယ်ႏ) ၄။ သုဒ္ဒ - လိုꩻခြောမျိုꩻ (လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻအကိုနဝ်ꩻ ယင်ဟန်ႏသား(ပုဏ္ဏာꩻ)ရိုꩻ- 'ပုဏ္ဏာꩻမျိုꩻမꩻ အမျတ်သွတ်ꩻ၊ လွိုလိုꩻမျိုꩻလင်နဝ်ꩻ မျတ်တဝ်း'ဒေါ့ꩻလွငေါဝ်းနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ နုဲင်းနီဗွေႏအနေႏဟာ မဉ်ဒေါ့ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻဗွေႏဩ" ခွန်မဓုရရီနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "တကာႏခွန်တန်ဟွေး- 'ပုဏ္ဏာꩻမꩻ-မျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လောကပညတ် လိုꩻသီးဒေါ့ꩻကွို့ꩻဒျာႏ၊ ဥပမာႏ- လောကကိုယို 'ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ထွာခွန်တန်၊ ခြွေမွေးမုဲင်းထာꩻ၊ ဩဇာႏအာႏဏာႏအောဝ်ႏ၊ အုပ်ခမ်းစိုꩻထီ၊ ခမ်ဆကီ လွိုဝွေꩻအဲဉ်ထဝ်း။ အတွင်ꩻနဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'ခွန်ခွိုꩻ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ၊ လိုꩻခြော'ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻငေါဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻ၊ ဟဲ့ꩻဗွေႏဗာႏ ခွန်ပုဏ္ဏာꩻမွေးတဝ်းနဲ့" "မွေး-ဗွေႏအော်" "ခွန်ခွိုꩻမဉ်ႏထွာခွန်တဲ့ အဝ်ႏကုဲင်လိုꩻလင် (ပုဏ္ဏာꩻ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ၊ လိုꩻခြောမျိုꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏခွန်ခွိုꩻငေါဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏခွန်ခွိုꩻ၊ ဟဲ့ꩻဗွေႏဗာႏခွန်ခွိုꩻ မွေးတဝ်းနဲ့" "မွေး-ဗွေႏအော်" "လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ မဉ်ႏထွာခွန်တဲ့ အဝ်ႏကုဲင်လိုꩻလင် (ခွန်ခွိုꩻ၊ ပုဏ္ဏာꩻ၊ လိုꩻခြောမျိုꩻ)ဖုံႏနဝ်ꩻ နာႏဗာႏခွန်ကွုန်ႏသယ်ႏငေါဝ်း၊ ရိုႏသေႏဗာႏခွန်ကွုန်ႏသယ်ႏ၊ ဟဲ့ꩻဗွေႏဗာႏ ခွန်ကွုန်ႏသယ်ႏနဝ်ꩻ မွေးတဝ်းနဲ့" "မွေး-ဗွေႏအော်" "လိုꩻခြောမျိုꩻ မဉ်ႏထွာစိန်ႏစွော့ꩻခန်းတဲ့ နဝ်ꩻအတွိုင်ꩻမွေးတဝ်းနဲ့" "မွေး-ဗွေႏအော်" "တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ဥပမာႏဖျင်တမျိုꩻယို- ပုဏ္ဏာꩻတဖြာနဝ်ꩻ မာꩻဒုစရဲက်၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻကုဲင်၊ ဝွေꩻမဉ်ႏသီနဝ်ꩻ လင်ꩻထဲ့နေငါးရုဲင်ꩻဟောင်း" "လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ဟွိုန်ဗာႏဖို ရဟန္တာႏဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏအော်" အဝ်ႏကုဲင်လိုꩻလင် (ခွန်ခွိုꩻ၊ လိုꩻဖြေꩻလိုꩻစာ၊ လိုꩻခြော)ဖုံႏနဝ်ꩻတဲ့ မာꩻဒုစရဲက်၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻကုဲင်၊ ဝွေꩻသီးဖုံႏနဝ်ꩻဟာ လင်ꩻထဲ့နေငါးရုဲင်ꩻဟောင်း" "လင်ꩻထဲ့ငါးရုဲင်ꩻ၊ ဟွူန်ဖိုရဟန္တာႏဟော်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻ ဗွေႏအော်" "တကာႏခွန်တန်ဟွေး- ဥပမာႏဖျင်တမျိုꩻယို- ပုဏ္ဏာꩻတဖြာꩻနဝ်ꩻ ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻ၊ ထင်ႏထွာရဟန်ꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ် ပုဏ္ဏာꩻ၊ ဟဲ့ꩻတောရဟန်ꩻ မွေးတဝ်းနဲ့" "မွေး-ဗွေႏအော်" - ခွန်ခွိုꩻ မဉ်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်ခွန် ဟဲ့ꩻဒျာႏရဟန်ꩻ၊ - ကွုန်းသယ်ႏခွိုꩻ မဉ်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ် ကွုန်ႏသယ်ႏသား ဟဲ့ꩻဒျာႏရဟန်ꩻ၊ - လိုꩻခြော မီႏန်ဗုဲင်ရဟန်ꩻတဲ့ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒူမ်လိုꩻခြော ဟဲ့ꩻဒျာႏရဟန်ꩻ မွေးတဝ်းနဲ့ တကာႏ" "မွေး-ဗွေႏအော်" ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻလစ်ꩻမျိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ၊ ဗွန်ဗိုန်လို့ဝင်ꩻ၊ 'ပုဏ္ဏာꩻမꩻ-မျတ်'ကရိုꩻနဝ်ꩻ လောကပညတ်လဲႏကွို့ꩻဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတောႏ၊ မဓုရသုတ်)
ဝေင်ꩻထီးဆုဲက်
ဝေင်ꩻထီးဆုဲက် (မန်း: ထီးချိုင့်မြို့) (အဲင်းကလေတ်: Htigyaing) နဝ်ꩻ အဝ်ႏဒျာႏ မျန်မာခမ်းထီ အခဝ်ခိုႏ သကုဲင်းတွိုင်ꩻဒေႏသတန် အခဝ်ကွဉ်ႏထင်ꩻ ကတာခရဲင်ႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏထီးဆုဲက်ကို ကအဝ်ႏဒါႏ ဧရာႏဝတီႏခြောင်ဖင်ႏ ဝေင်ꩻတဝေင်ꩻဒျာႏသွူ။ ဝေင်ꩻကိုနဝ်ꩻ ဝေင်ꩻနယ်ႏ အိုပ်ချုတ်ရေꩻရွုမ်ꩻဖုံႏ အဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:သကုဲင်းတွိုင်ꩻကိုဝေင်ꩻဖုံႏ
အဲဉ်းသုဲင်
အဲဉ်းသုဲင် (အင်ဇိုင်း) (Enzyme) ဖုံႏနောဝ်ꩻ သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီး ဇီဝဓါတ်ထာꩻမာꩻဖုံႏ ဓါတ်ထာꩻမာꩻနှုန်ꩻ ဖေႏကမွိုင်အီ မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း ဖေႏကယွအီ တာႏ ကစွဲကမ်းကိုဓါတ်တခြိုꩻအနေႏ ကမာႏဖေႏဒျာႏ ပရိုတိန်း ဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။  အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ ကစွဲကမ်းကို ကမာꩻကိုဒါႏဓါတ်ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏ မူလအစကာႏဒွေါႏ ကပါလွဉ်ဒါႏ မော်လီစျူးဖုံႏယို ဟဲ့ꩻ သပ်သထရိတ် (substrate) တဲင် ဓါတ်ထမာꩻမိဉ်ႏထွူနောဝ်ꩻ သပ်သထရိတ်ဖုံႏယို ပြောင်ꩻထွာထိုꩻလုဲင်ႏ မော်လီစျူးဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ သက်အောဝ်ႏသတ္တဝါႏသီးဖုံႏ ကလာပ်သီး ကရိုꩻဒါႏ သဲလ်(cells) ဖုံႏအကို ဓါတ်ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏ(ဓါတ်ပြုဖြစ်စဉ်)ဖုံႏ ရင်းအီႏလို့လို့(ကဲဉ်းအာအာ)နောဝ်ꩻ ကထွိုက်ထွာဒျာႏနှုန်ꩻအတွိုင်ꩻ ဖေႏကထွာယို အောဝ်ႏလိုႏ အဲဉ်သုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်တမျိုꩻယိုꩻ ဓါတ်စွဲကမ်းကို ကအွဉ်ႏထွော့သေꩻခါꩻ သက်သထရိတ် ယင်ဟန်ႏအတာႏလွုမ်ꩻတွော့ꩻ သဲလ်ဖုံႏအကို ကအောဝ်ႏဒါႏ အဲဉ်သုဲင်းဖုံႏအလꩻ သဲလ်နောဝ်ꩻနောဝ်ꩻ ဇီဝအကို အီႏထွာအီႏကုဲင်ဗာႏအစားနုဲင်းမုဲင်ꩻအတာႏ ဆုံꩻဖျတ်ဖေႏနောဝ်သွူ။
အဲဉ်းသုဲင်နောဝ်ꩻ ဇီဝထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏဖုံႏ ကမာꩻထာꩻမာꩻအတာႏ ကူႏညီႏ စွဲကမ်းကိုဓါတ်တခြိုꩻအနေႏ ကပါသော့ꩻဒါႏ အယာႏဓါတ်နောဝ်ꩻသွူ။ ဇီဝဓါတုနမ်းခန်ႏထာႏ(ခန္ဓာ) ထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏဖုံႏကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ ပါသေ့ာꩻနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို နမ်းခန္ဓာႏအတာႏ ကအောဝ်ႏလိုႏ အယာႏဓါတ်ဖုံႏ ကထေဒါႏထာꩻမာꩻစဲဉ်ႏကို နွို့ပါသော့ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ အောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ
ခရေတ်နေင်ႏ (၁၉၆၈) ကာႏဒွေါႏ ကထိုမ်ႏမော့ꩻထွူလဲဉ်း အဲဉ်းသုဲင် အမျိုꩻပေါင်ꩻအောဝ်ႏလဲဉ်း (၁၃၀၀) ရပ်နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်တသာ တသီႏပညာႏအလꩻကသေလွဉ်နောဝ်ꩻတဲ ဖေႏသက်ကမွန်အတာႏ ကအောဝ်ႏလိုႏဒါႏ အဲဉ်းသုဲင်ယို အောဝ်ႏပိဉ်အမျိုꩻပေါင်ꩻ (၅၀၀၀) လွိုပိဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ သွီႏဖြွီႏကိုလွုမ်ꩻမိဉ်ႏတဲ့ ခွိုင်ႏကမော့ꩻထီႏထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻ အဲဉ်းသုဲင်အမျိုꩻပေါင်ꩻအောဝ်ႏပိဉ် (၉၈) မျိုꩻရပ်သွူ။ အဲဉ်းသုဲင်တစားစီႏအတာႏ ကအွဉ်ႏထွော့ခါဒါႏ ထာꩻမာꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏ အောဝ်ႏထွူလဲဉ်းသွူ။ နီလိုꩻသီး နမ်းခန်ႏထာႏကိုယို တယ်ႏကလွူးစကာႏ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ အွဉ်ႏထွော့ (သတ်မှတ်)ခါꩻထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ အသက်အရွယ်ႏကတန်လွဉ်အတွိုင်ꩻ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယိုလဲ့ ကုဲင်ယီလွဉ်ယွယွနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ ကကုဲင်လီလွဉ်ထိုꩻယို ကွဲလွေꩻလွေꩻထေ့ အရွယ်ႏဖြားဖဲ့ꩻထျꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို ထေထန်ႏဖေႏ နမ်းခန်ႏထာႏကလိုႏဒါႏ ကွန်ႏချော်ဖုံႏ တဲင် သဖော်ꩻဗွိုန်နုဲင်း စက်ယုံႏပေႏအောဝ်ႏနမ်းကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ကအံႏအွꩻဒါႏ အဆာႏအာဟာႏရ ဖုံႏ ဖေႏကထေနွောင်ꩻ နမ်းခန်းထာႏအတာႏကလိုႏဒါႏ သဲလ်၊ သွီႏ၊ အဆွတ်ꩻ၊ ဟော်မုန်း တောမ်ႏအလင် အရေꩻကတန်ဒါႏ နမ်းခန်ႏထာႏ ဒြပ်စင်တောမ်ႏ ဒြပ်ပေါင်ꩻဖုံႏအတာႏ ဖေႏကထေနွောင်ꩻနောဝ်ꩻ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို အဓိကစွဲကမ်းဓါတ်ဖုံႏအနေႏ မာꩻဆောင်ႏရွက်ဖေႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို ဝွေꩻသီးနမ်းပဲင်ႏတာႏဝွန်ႏတောမ်ႏ အဲဉ်းသုဲင်တဗာႏစီႏကအီႏမာꩻဗာႏဒါႏ ထာꩻမာꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏ အွဉ်ႏထွော့ခါꩻထွူလဲဉ်းနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို ထမ်ႏမာꩻဖေႏ နမ်းခန်ႏထာႏအတာႏ ကလိုႏဒါႏ ထာꩻမာꩻတာႏဝွန်ႏဖုံႏတွော့ꩻ ဖန်ꩻဆင်ꩻတယ်ႏဖေႏဉကျန်ႏမာႏရေꩻယံကဟောဝ်အီ အခေႏအနေႏတဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ မိဉ်ႏအောဝ်ႏဗွေပြဲ့စုံႏနောဝ်ꩻ နီလိုꩻသီႏနမ်းခန်ႏထာႏဖုံႏယို ကျန်ႏမာႏရေꩻအောဝ်ႏအဟောဝ်သွတ်ꩻအခေႏအနေႏနောဝ်ꩻသွူ။
အေဉ်ဟေတ်ဘေတ်တာ(အင်ဟစ်ဘစ်တာ,inhibitor) ကရိုꩻဒါႏ မော်လီစျူးဖုံႏနောဝ်ꩻ မာꩻသျှုတ်မာꩻယွ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏ ထာꩻမာꩻ အစွန်ꩻသွူ။ အဲစ်တေတ်ဗေတာ (အက်တစ်ဗေတာ,Activator) ကရိုꩻဒါႏ မော်လီစျူးဖုံႏနောဝ်ꩻတဲ မာꩻမွိုင်ထဲင်းအီ အဲဉ်းသုဲင် ထာꩻမာꩻဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ တသီႏကဲဉ်းအာအာ တောမ်ႏ အစွူႏဖုံႏနောဝ်ꩻ ထွာ အေဉ်ဟေတ်ဘေတ်တာဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ အလျားအခေႏအနေႏ၊ ဓါတုအသောင်အရင်ꩻ(ဥပမာႏ - pH တန်ႏဖိုꩻ) တောမ်ႏ သပ်သထရိတ် အဆေ့ꩻအအာဖုံႏယိုလဲ့  အစွန်ꩻထဲ့လူး(သက်ရောက်)လွေꩻ အဲဉ်းသုဲင်ထာꩻမာꩻဖုံႏအလောင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အဲဉ်းသုဲင်ဖုံႏယို သုံꩻအီ ကထုတ်ထေ စီꩻပွာꩻဖုံႏယံကထွာအတာႏဖုံႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဥပမာႏ ကထုတ်ထေဒါႏ ပဋိဇီဝတခြိုꩻ(တသီႏ) ဖုံႏနောဝ်ꩻ အောဝ်ႏလိုႏအာငါႏ အဲဉ်းသုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။
နံပျာႏ
နံပျာႏ (Naan) ယို ထွာ ထာꩻအမ်ႏပျာႏတဝှိုန်ꩻ မာꩻတုမ်ႏဗှူကလာꩻ၊ မော့ꩻအာ အေးဆျားအခေါဝ်ထဝ၊ အခေါဝ်နောဝ်၊ အခေါဝ်ကှောန်ႏနောဝ် ( မန်း - အာရှတိုက်) ကိုဖုံႏသှူ။ တကြွီႏ နျꩻပျာႏပဲင် ဗှူကလာꩻတခိုး ( အဉ်းကလေတ်ဆျ်- Dough)ထှူ မဉ်ႏအှောင်ႏတျမေႏနောဝ်ꩻ လꩻ နံပျာႏ။ thumb| နံပျာႏယို အမ်ႏလွဝင်ꩻ တုမ်ႏနေင်းထီနှိုး
ကပါဒါႏထာꩻခြိုꩻ
တခိုး (၁၀) ဗီႏတာႏ ကပါဒါႏ ထာꩻခြိုꩻအမ်ႏဖုံႏနောဝ်ꩻ-
ကအီးမာꩻ နံပျာႏ နောဝ်ꩻ
ထောက်ꩻသော့ꩻထီလုမ်ꩻ ဒဲန်ဝန်ႏတုင်ႏကို (၁) ဝန်ႏနေင်း ထှူ သော့ꩻ တမီႏမာꩻတခိုး၊ ကြဲ့ꩻခွဲးဖေႏဗာႏ။ နောဝ်ꩻထှူ သော့ꩻ သကျာꩻ ၂ စေား၊ တသာႏ ၁ စေားပေႏတှော့ꩻ ကြဲ့ꩻခွဲးထဲင်းဖေႏ။ မဉ်ႏခွဲးနောဝ်ꩻ သော့ꩻနမ့်မန်ꩻ ကြဲ့ꩻခွဲးခြာယင်း။ အောဝ်ႏနောဝ်ꩻလဲင်ႏ ထောက်ꩻသော့ꩻ ဗှူကလာꩻဖွန်ႏ၊ နွတ်ခွဲးခွဲးဖေႏ ညဆွာꩻ မိနစ် ၃၀ ကိုရပ်။ မဉ်ႏခွဲးထှူခါ အှောန်ႏဒှို့ꩻဖေႏတုမ်ႏ ခုမ်လာꩻ/ပိတ်ခေါဝ်ထီစောဝ်ႏ၊ အှောန်ႏအှို့ꩻဖေႏ ၂ နာႏရီႏရပ်။ မဉ်ႏလꩻ တခိုးဗုမ်းနောဝ်ꩻ မာꩻခေါဝ် အခေါဝ် ၁၀ ၊ ဒွီႏဖေႏထှူ မာꩻတပြာႏတဝှိုန်ꩻဗှိုဗှိုဖေႏဗာႏသှူ။ ကဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ တကြွီႏတုမ်ႏ သေင်ႏလှိုမ်းတဒူ။ ထာꩻခိုးဝှိုန်ꩻယို မဉ်ႏအှောန်ႏပေင်းနေးမေႏ၊ မဉ်ႏဖို့ꩻ လုံးတဒွီႏပေႏလျားလျားဖုံႏလောင်းနောဝ်ꩻ ထွာ နံပျာႏသှူ။ သူစောဝ်ႏ နမ့်မန်ꩻဆေ့ꩻဆေ့ꩻ မဉ်ႏငိုး ဗှိုင်းပျာႏလောင်းနောဝ်ꩻ ထွာ ချာပါတီသှူ။
ကဏ္ဍ:ထာꩻအံႏ
နီနမ်းလောကတရာꩻသွံပါꩻ
"အာဓိပတေယျ (နီနမ်း၊ လောက၊ တရာꩻ သွံပါꩻအွဉ်ႏရေꩻ မာꩻလွေꩻကုသိုလ်ႏ)"
နီဗွေႏဘုရာꩻဟော်ꩻဖေႏ ဗွေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏ တရာꩻနုဲင်းယို- ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး လောကကိုယို အွဉ်ႏရေꩻခရာႏ အဝ်ႏသွံဗာႏ၊ သွံဗာႏကရိုꩻနဝ်ꩻ- ၁။ အတ္တာဓိပတေယျ-အွဉ်ႏရေꩻချာနမ်း ၂။ လောကာဓိပတေယျ- အွဉ်ႏရေꩻလောက ၃။ ဓမ္မာဓိပတေယျ-အွဉ်ႏရေꩻတရာꩻ-အဝ်ႏသွံပါꩻနုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အုံတခြာကိုတရိုꩻတဝ်း၊ အုံသေင်ႏဆလတရိုꩻတဝ်း၊ အုံထာꩻယေန်ယေန်ကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ယူႏနုဲင်းယို- ခွေကဗုဲင်ရဟန်ꩻယို မဉ်ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻဟောဝ်မွေးတဝ်း၊ မဉ်အံႏအွီႏထာꩻမွေးတဝ်း၊ မဉ်အုံကျောင်ꩻဟောဝ်မွေးတဝ်း၊ မဉ်အံႏတသီႏဟောဝ်မွေးတဝ်း၊ မဉ်အုံသာႏထာꩻမွေးတဝ်း။ ခွေယို ဖေႏကလွစ်လꩻထာꩻဖြား၊ ထာꩻဆာ၊ ထာꩻသီတဲင် ရေႏဖေႏကလꩻနိဗ္ဗာန်ႏဒျာႏ၊ ခွေနေးတွမ်ႏသတိပဋ္ဌာန်ꩻနယ်ꩻ မာꩻဝီရိယဟောဝ်ဟောဝ်၊ အွဉ်ႏသတိꩻဟောဝ်ဟောဝ် အားထွုတ်မွေးမွေးက တရာꩻမꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပယ်ႏညာꩻ၊ အားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ'အွဉ်ႏရေꩻချာနမ်း'အားထွုတ်တရာꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ အုံတခြာကိုတရိုꩻတဝ်း၊ အုံသေင်ႏဆလတရိုꩻတဝ်း၊ အုံထာꩻယေန်ယေန်ကိုတရိုꩻတဝ်း၊ ယူႏနုဲင်းယို- ခွေယိုနဝ်ꩻ မဉ်ဗုဲင်သင်္ကန်ꩻဟောဝ်၊ မဉ်အံႏဒဲဉ်ဟောဝ်ဟန်ႏအွီႏ၊ မဉ်အုံကျောင်ꩻဟောဝ်၊ မဉ်အံႏတသီႏဟောဝ်တဲင် ထင်ႏဗုဲင်ရဟန်ꩻမွေးတဝ်း။ ဖြားဗာႏထာꩻအာလဲဉ်း၊ ဆာဗာႏထာꩻအာလဲဉ်း၊ သီဗာႏထာꩻအာလဲဉ်း၊ ငွိုးဗာႏထာꩻ၊ ရွိုးဗာႏထာꩻ၊ ဒုက္ခဗာႏထာꩻ အာငါႏလဲဉ်း၊ ဖေႏကလွစ်လꩻခန်း ထာꩻဖြား၊ ထာꩻဆာ၊ ထာꩻသီ ရေႏဒျာႏနုဲင်းနဝ်ꩻ၊ လောကကိုယို လိုꩻထီႏတဝ်းတဲ့ လူꩻသီးအဝ်ႏထီႏ၊ ပေါႏခွေမာꩻထာꩻ မွေးတဝ်း၊ ပေါႏခွေမာꩻအကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ မဲ့ꩻလူꩻသီးကဲ့ꩻရဲ့ꩻသဲ့ꩻသွမ်ꩻခွေ။ ခွေနေးတွမ်ႏ သတိပဋ္ဌာန်ႏနယ်ꩻ မာꩻဝီရိယဟောဝ်ဟောဝ်၊ အွဉ်ႏသတိꩻဟောဝ်ဟောဝ်၊ အားထွုတ်မွေးမွေးက တရာꩻမꩻ-အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပယ်ႏညာꩻ၊ အားထွုတ်ဒျာႏတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အွဉ်ႏရေꩻလောက'အားထွုတ်တရာꩻ မာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ ရဟန်ꩻသီးဖုံႏဟွေး- ရဟန်ꩻတပါꩻနဝ်ꩻ ယူႏစဉ်ꩻစာꩻနုဲင်းယို- ခွေကဗုဲင်ရဟန်ꩻယိုနဝ်ꩻ မဉ်လꩻအာပစ္စေꩻလစ်ꩻပါꩻ၊ (သင်္ကန်ꩻ၊ သွမ်ꩻ၊ ကျောင်ꩻ၊ တသီႏ)မွေးတဝ်း၊ မဉ်အုံသာႏထာꩻမွေးတဝ်း၊ ဗွိုႏငါႏထာꩻဖြား၊ အန်ꩻငါႏထာꩻဆာ၊ စန်းငါႏထာꩻသီ၊ ပူလီသောက၊ ဒုက္ခဖေႏကကင်ꩻတဲင် ခွေဗုဲင်စင်ꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ။ ဝင်ꩻကအားထွုတ်မွေးတရာꩻ ဝင်ꩻကထွာလꩻရဟန္တာႏဖုံႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗောႏဗာႏထာꩻ၊ ပေါႏခွေအဝ်ႏယူႏ လော်ယ်ထာꩻနဝ်ꩻ မဲ့ꩻဗွေႏရဟန္တာႏသီး သေခွေသꩻ၊ မဲ့ꩻအထီႏဖွီခွေ၊ ခွေမာꩻဝီရိယဟဝ်ဟဝ်၊ အွဉ်ႏသတိꩻဟောဝ်ဟောဝ်၊ အားထွုတ်မွေးမွေးကတရာꩻမꩻ၊ အွဉ်ႏသꩻနုဲင်းနဝ်ꩻတဲင် အကုသိုလ်ႏနဝ်ꩻ ပယ်ႏညာꩻ၊ အားထွုတ်ုဒျာႏတရာꩻ၊ နဝ်ꩻနဝ်ꩻ 'အွဉ်ႏရေꩻတရာꩻ'အားထွုတ်တရာꩻ၊ မာꩻကုသိုလ်ႏနောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ တိကနိပါတ်၊ အာဓိပတေယျသုတ်)
ရွဉ်တောင်ႏတာႏ
ရွဉ်သီးအမျိုꩻယို ဆေ့ꩻဆေ့ꩻအာအာ မဉ်ႏအဝ်ႏဗွို့ꩻသေႏသေႏ နီနာꩻနမ်းလောင်းကီယို ထွာအီ ရဲင်ꩻအာႏတမျိုꩻနေနေနဝ်ꩻသွူ ။ ယလဲင်ႏလဲင်ႏ နီနာꩻသီးဘဝအကို တထင်းခါꩻတဝ်း အရေꩻမျိုꩻ မဉ်ႏတွိုႏလွဉ်စွော့ꩻဒါႏ အခိန်ႏနဝ်ꩻ ထွာအီငါႏ အဖွို့ꩻအကမ်းတမျိုꩻနေနေနဝ်ꩻသွူ ။ နဝ်ꩻထွူ တကာႏတဝ်း လိုꩻသီးသဘာဝယို ဆဲင်ႏထုံꩻကို ရွဉ်ဆေ့ꩻအာမဉ်ႏအဝ်ႏသော့ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏလွိုႏကာႏကာႏ သ့ꩻဓာတ်ရဲင်ꩻအာႏ အရွီးခွေါင်ခံႏအီနဝ်ꩻသွူ ။ တွိုႏမုဲင်ꩻကိုတယဝ်း အုံမုဲင်ꩻကိုတယဝ်း အာအာမꩻ တမွေးတဝ်း ပွုံႏမဲဉ်ႏ ရွဉ်မဉ်ႏအဝ်ႏဗွို့ꩻနမ်းလောင်းနဝ်ꩻ "အဝ်ႏ"ကရိုꩻဒျာႏ ငဝ်းပေႏတငွါယို တွမ်ႏ‌ဖရာꩻကဟော်ꩻဒါႏ သုခလစ်ꩻပါꩻအကို အတ္ထိသုခတဲ့ ထွာအီနဝ်ꩻသွူ ။ နီမဉ်ႏမော့ꩻဒါႏ အယပ်ꩻအခုဲင်ႏခိန်ႏယို ရွဉ်တောင်ႏတာႏ မဉ်ႏအဝ်ႏခါꩻနဝ်ꩻ သ့ꩻပေႏဗာႏတဝ်း ထာꩻနန်းသောက အာဗာႏတဝ်းနဝ်ꩻသွူ ။ နဝ်ꩻမ့ꩻ ရွဉ်တောင်ႏတာႏသီးမျိုꩻယို အဝ်ႏလိုႏအွဉ်ႏဗွို့ꩻသေႏသေႏ နီနာꩻသီးနမ်းလောင်းနဝ်ꩻသွူ အရေꩻတန်သွတ်ꩻကို မဉ်ႏမော့ꩻဒါႏ အယပ်ꩻခုဲင်ႏခိန်ႏနဝ်ꩻ ထေသွုံꩻအီလ့ꩻ အကျောင်ꩻ။
ဇန်နဝါရီ ၂
စန်နဝါရီလာ (၂) (January 2) ဇန်နဝါရီလာ(၂)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၂)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၆၃)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၆၄)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ရွဉ်ခံꩻအဲဉ်ထဝ်းကေန်ꩻတဝ်း
"ဒလိဒ္ဒသုတ် (ရွဉ်ခံꩻအဲဉ်ထဝ်း၊ ကွဲႏတွော့ꩻ လိုꩻကေန်ꩻမွေးတဝ်း)"
အွိုးခꩻတလဲင်ႏ- နီဗွေႏဘုရာꩻအဝ်ႏအုံ ရာႏဇဂျိုဟ်ႏခမ်း၊ ကျောင်ꩻဝေဠုဝွန်ႏကိုအတွင်ꩻ ခြုဲင်းဖေႏရဟန်ꩻသီးဖုံႏနုဲင်းယို- အွိုးစခါ- ဝေင်ꩻရာႏဇဂျိုဟ်ႏကိုယိုနဝ်ꩻ သညင်ꩻခရာႏ တကာႏတဖြာꩻ ထာꩻရာꩻအဲဉ်ထဝ်း ဒုက္ခ၊ ထဲ့လအရန်းဖွိုႏ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ဝွေꩻနဝ်ꩻ- - သဒ္ဓါႏတရာꩻအဝ်ႏ၊ ယွုမ်းအံႏရတနာႏသွံပါꩻတွမ်ႏ ကံႏ-ကံႏအကျိုꩻ၊ - သီႏလတရာꩻအဝ်ႏ၊ သီႏလငတ်ꩻပါꩻတရာꩻ အဝ်ႏတဉ်ႏသေႏသေႏ၊ - သုတတရာꩻအဝ်ႏ၊ နာႏကုဲင်းတရာꩻ ရွမ်ခါꩻထီႏသေ၊ - စာဂတရာꩻအဝ်ႏ၊ ဒုက္ခဆင်ꩻရယ်ꩻတဲ့ယဝ်း လူႏမူꩻလူႏပယ်ꩻနေး၊ - ပညာႏဉာဏ်ႏအဝ်ႏ၊ သေအဟောဝ်အကုဲင်၊ သေကုသိုလ်ႏ အကုသိုလ်ႏ ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻနောဝ်ꩻ 'မဉ်ႏထွားရွဉ်ခံꩻနဝ်ꩻ အဲဉ်ထဝ်း၊ ထွာလိုꩻကေန်ꩻ-ဒလိဒ္ဒ၊ မဉ်ႏထွားတွမ်ႏတရာꩻနဝ်ꩻ တရာꩻငတ်ꩻပါꩻအဝ်ႏ၊ ခြွေခြာႏဓမ္မ-အဒလိဒ္ဒ'၊ ပွိုးနဝ်ꩻမꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ ဝွေꩻထွိုင်ႏသီနဝ်ꩻ တွိုႏကီထင်ႏ 'တာဝတိံသာႏ'လူꩻခမ်း၊ တရေꩻလဲဉ်းစွဉ်ႏလူꩻလင်၊ အချွေႏအရံႏအာလဲဉ်းစွဉ်ႏလူꩻလင်၊ လူလင်ဖုံႏ တကေးဝွေꩻ၊ 'လိုꩻမွ-ထွာလူꩻ'ရိုꩻလွသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻဝွေꩻစတဲင်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ ခွန်သိကျာꩻရိုꩻ- "သီရိုꩻလွသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻမွုန်းဝွေꩻနဝ်ꩻဟုဲင်း၊ ဝွေꩻကအဝ်ႏနေ လိုꩻခမ်းခါ ကထွာနေလိုꩻအတွင်ꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏကုဲင်းကျောင်ꩻ၊ ထင်ႏဖွစ်ꩻထင်ႏဖျိုး ရွဉ်အာႏတနွောင်ꩻတဝ်းတဲ့ ဝွေꩻလူႏနေးနမ်းအာႏ၊ မာꩻသံဃာႏဝေယျာဝစ္စ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻခါနဝ်ꩻ- ယွုမ်းအံႏမွေးစွဉ်ႏ ဘုရာꩻတရာꩻသံဃာႏ ရတနာႏသွံပါꩻ၊ မာꩻသီတဝ်းဝင်ꩻသက်၊ ထူႏတခွန်ꩻတဝ်းဝင်ꩻထာꩻ၊ ပဲ့စ်မာႏတဝ်းဝင်ꩻပိုမာ၊ ဒေါ့ꩻလိန်ႏဒေါ့ꩻလဲဉ်တဝ်းထာꩻ၊ အွꩻတဝ်းဒေါဝ်သူႏရာႏ၊ နာႏကုဲင်းတရာꩻ ထုမ်ႏရွမ်ခါꩻသုတ-ဓမ္မအဟွုန်အထီႏ၊ လိုꩻဆင်ꩻရယ်ꩻတဲ့ စေႏတနာႏဟောဝ်၊ လူႏမူꩻလူႏပယ်ꩻနေး၊ ယိုနဝ်ꩻ ဒုစရဲက် ဟောဝ်မာꩻတဝ်း၊ ယိုနဝ်ꩻ သုစရဲက်ဟောဝ်မာꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ အကုသိုလ်ႏ အမာꩻဒုက္ခဒါႏလိုꩻ၊ ယိုနဝ်ꩻ ကုသိုလ်ႏ အမာꩻချမ်ꩻသာႏဒါႏလိုꩻ၊ လိုႏမာꩻတဝ်း အကုသိုလ်ႏ၊ လိုႏမာꩻဒျာႏကုသိုလ်ႏ၊ ထာꩻသူႏသေဉာဏ်ႏပညာႏ နုဲင်းနောဝ်ꩻအဝ်ႏ။ လူꩻတာဝတိံသာႏသီးဖုံႏဟွေး- 'သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ပညာႏ' ကအဝ်ႏဒါႏလိုꩻနဝ်ꩻ ခန္ဓာႏကုဲင်လီ မဉ်ႏသီထင်ႏစူꩻ မဉ်ႏထွာလူꩻနဝ်ꩻ 'တရေꩻလဲဉ်းဝင်ꩻ၊ ဖုဲင်ႏမဲ့လဲဉ်းဝင်ꩻ၊ အချွေႏအရံႏ အာလဲဥဉ်းဝင်ꩻ'ကရိုꩻနဝ်ꩻ အမွေးအမဲဉ်ႏဒျာႏ၊ ဝွေꩻတရာꩻအကျိုꩻဒျာႏ၊ အမျိုꩻထွုံꩻစံႏနုဲင်းနဝ်ꩻဒျာႏ၊ သီတကေးသွမ်ꩻသဲ့ꩻ ကဲ့ꩻရဲ့ꩻခရာႏတလိုႏတောဝ်း။ လူꩻတာဝတိံသာႏသီးဖုံႏဟွေး- လိုꩻယွုမ်းခြေင်းခြဲ့၊ ယွုမ်းတဉ်ႏတွော့ꩻ ရတနာႏသွံပါꩻ လိုꩻသီႏလသားနဝ်ꩻ 'လိုꩻကေန်ꩻမွေးတဝ်း၊ ဝွေꩻသက်ကမွန်နဝ်ꩻ မွန်ခြေင်ထာꩻမွေးတဝ်း၊ သီအဝ်ႏလိုႏထွားနုဲင်းဝွေ၊ သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ပညာႏတရာꩻယိုငတ်ꩻပါꩻ ယံကဗွေ ယံကခြွေနဝ်ꩻ လိုႏကျိုꩻစာꩻပငါပရာꩻ"နောဝ်ꩻသွူ။ (သုတ္တန်ႏပိဋကတ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဒလိဒ္ဒသုတ်)
ဇန်နဝါရီ ၃
စန်နဝါရီလာ (၃) (January 3) ဇန်နဝါရီလာ(၃)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၃)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၆၂)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၆၃)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ပါမုဲင်ꩻတယဝ်း
ခြွေငါႏခြေားငါႏတဲ့ တွမ်ႏကျွားတမွိုꩻတမာꩻမွိုန်းထာꩻ သေယူႏလꩻ၊ သေနမ်းသွော့ အွဉ်ႏတဖေင်ꩻမွိုန်း ကုသိုလ်ႏတရာꩻဖုံႏနေား တနီꩻခါသက်တလီးမဉ်ႏအောဝ်ႏ ပြာႏ ခန္ဓာႏမဉ်ႏလီထိုꩻခိန်ႏမဲ့ꩻ အာႏကွိုꩻခရာႏအောဝ်ႏတောဝ်း။ အာႏကွိုꩻခရာႏအစဲစ်အမဲဉ်ႏနောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏရတနာႏသွံပါꩻယိုသွူ။
ယံငါႏ၊ ဒါႏငါႏ၊ ပညာႏတန်ငါႏတဲ့ သꩻဖြုံႏတွမ်ႏထိုမွိုန်း ကယံ၊ ကဒါႏ ပညာႏဖုံႏယို ယံဖေႏနေးကထွာအဟောဝ်ဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻအရေꩻတန်ငါႏ တွမ်ႏထွာဗာႏမွိုန်းတောဝ်းလိုꩻယံမဲ့ခေ့ꩻ၊ လိုꩻဒါႏမဲ့ခေ့ꩻ၊ လိုꩻပညာႏမဲ့ခေ့ꩻနေား။ တရေꩻငါႏ၊ နမ်းပြွိုင်ကျငါႏ၊ လွိုးယံဖုဲင်းရက်ငါႏတဲ့ တွမ်ႏထနယင်ႏတန်လွဉ်ꩻငါႏမွိုန်းနမ်းနေား ထာꩻတရေꩻဆချာ အန္တရာယ်ႏတဲ့အာ တွိုႏတနီꩻခါသူꩻအီႏနွမ်ꩻပသူႏ အယာႏဒူႏတဲ့လို့ အီႏအောဝ်ႏတခြို့ဗာႏဒျာႏဟံႏကိုနေား။ လိုꩻခြွေလိုꩻချမ်ꩻသာႏနာꩻမဉ်ႏခွယ်ꩻချာႏနောဝ်ꩻ တနီခါ နာꩻဘဝမဉ်ႏကာႏလွေꩻငါသူꩻ ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတဲ့ တလောက်ꩻကာႏတောဝ်းနာꩻ ဝင်ꩻငွိုးဝင်ꩻတလွိုးဆောင်းတဆင်ႏတာႏလွုမ်ꩻ မဉ်ႏညမဲ့ꩻဝင်ꩻတယူႏလꩻဒွုမ်နာꩻသွူ။ နာꩻအာႏကွိုꩻစဲစ်နောဝ်ꩻ ထွာဒျာႏနာꩻကမာꩻခါꩻကုသိုလ်ႏတရာꩻအဟောဝ်ဖဲ့ꩻ ပေါႏကုသိုလ်ႏတရာꩻတအောဝ်ႏတောဝ်းတဲ့ နာꩻဘဝမော့ꩻဒုက္ခတဲင် အီႏတွိုႏလွေꩻဗာႏခင်ႏလမ်းကုဲင်နောဝ်ꩻသွူ။ ခြွေတဲ့သီဗာႏ၊ တရေꩻတဲ့သီဗာႏ၊ ပညာႏအောဝ်ႏတဲ့သီဗာႏ ပါꩻမုဲင်ꩻမုဲင်ꩻတယောဝ်းသီဗာႏလွဉ်းလွဉ်း မဲဉ်သွဉ်းသွဉ်း မဲဉ်ဗွေႏဗွေႏရုပ်နာမ်ႏအနေႏဒျာႏကွေးကွေးသွူ။
ကွပ်ပွိုးနောဝ်ꩻမꩻ ထွုမ်ႏသွော့အဟောဝ်၊ မာꩻဒျာႏသွော့ကုသိုလ်ႏတရာꩻ ထွုမ်ႏသေꩻခါꩻသွော့ ဘဝချမ်ꩻသာႏတာႏနေား။ နီကမာꩻခါꩻဒျာႏ ထာꩻမာꩻ(ကံႏ)ယို နီခံႏစာꩻဗာႏချာ၊ တွိုႏသဲင်ꩻချာဒျာႏနီနမ်းလောင်းကီနောဝ်ꩻသွူ။
တောႏလမ်းတာႏ အရေꩻတန်ငါႏယိုလစ်ꩻဗာႏ
သဒ္ဓါႏ၊ သီႏလ၊ စာႏဂ၊ ပညာႏ- ယွုမ်းအံႏ၊ နမ်းကျင်ꩻ၊ ဖေႏလူႏတန်ꩻ၊ ဗွိုန်ဝင်ꩻဉာဏ်ႏပညာႏ တောႏလမ်းမင်္ဂလာႏ ယိုလစ်ꩻဗာႏ အရေꩻတန်ငါႏခွန်နင်ꩻ။
ထာꩻယွုမ်းအံႏတရာꩻ ဗွိုန်ပီဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ နမ်းကျင်ꩻသီႏလ ဗွိုန်ပီဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဖေႏလူႏဖေႏတန်ꩻ စွဉ်ꩻကြယ်ꩻစာႏဂ ဒါႏနကုသိုလ်ႏ ဗွိုန်ပီဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ ဉာဏ်ႏပညာႏ ဗွိုန်ပီဗာႏလို့ဝင်ꩻ၊ ယိုလစ်ꩻဗာႏ ယိုလစ်ꩻခွံ မဉ်ႏပြဲ့ꩻစွုံႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻနဝ်ꩻ အုံညီꩻဝင်ꩻအီႏခဝ်း၊ အိန်ႏထောင်ႏရေꩻ အဆင်ႏအီႏပြေႏ၊ အိန်ႏထောင်ꩻရေꩻ အီႏသာႏယာႏ၊ ဘဝယိုမကာႏ သံႏသရာႏအဆွိုက်ဆွိုက် အီႏထွိုက် အီႏမော့ꩻ အီႏရော့ꩻ အီႏကျုံႏဗာႏယင်းဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:တောႏလမ်းတောႏပါႏ
ပဒေႏသရာဇ်
ပဒေႏသရာဇ် ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻကအုပ်ချုပ်ခမ်းထီ စောက်ꩻဖါးဖုံႏရွုမ်ꩻ တမွေးတဝ်းနော၊ ကအံႏနွောင်ꩻဒါႏ လူထုလောင်းလို့လို့စင်စင် ဟဲ့ꩻဗာႏ ပဒေႏသရာဇ်နဝ်ꩻသွူ။ ကတရျားတဝ်း၊ ကအံႏနွောင်ꩻဒါႏ လူထုလောင်းနဝ်ꩻ- (၁) အုပ်ချုပ်ခမ်းထီ လိုꩻတန် (၂) အုပ်ချုပ်တွိုင်ꩻ လိုꩻတန် (၃) အုပ်ချုပ်ခရဲင်ႏလိုꩻတန် (၄) အုပ်ချုပ်ဝေင်ꩻနယ်ႏ အွိုင်ႏလိုꩻတန် (၅) အုပ်ချုပ်ဒုံဆောင်ႏဟေင် (၆) ထိန်ꩻသိမ်ꩻဒုံဆောင်ႏ ကျော့ပါꩻဖြားဒုံ (၇) ထေဒျာႏအာႏဏာႏတဲင် ထုမ်ႏကျမ်ႏစီꩻပွာꩻရေꩻသား (၈) ထေရွဉ်ခံꩻတဲင် ထုမ်ႏတရျားတဝ်း စီꩻပွာꩻရေꩻသား (၉) လွူးလိုꩻကုဲင်တဲင် ကျမ်ႏစဲႏဒျာႏစီꩻပွာꩻရေꩻသား (၁၀) ပေ့ꩻလူထုမဲ့နား လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻဖုံႏသွူ။
အချက်(၁)
ပဒေႏသရာဇ်အတန်စား အုပ်ချုပ်ခမ်းထီ လိုꩻတန်ဖုံႏ၊ ခမ်းထီယံကခွꩻ၊ ခမ်းထီယံကညိမ်ꩻ၊ ခမ်းထီသားဖုံႏ ယံကထင်ႏထို၊ ယံကစီꩻပွာꩻ၊ မဲ့နားယံကလေ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ ယံကထွာ ကျိုꩻစာꩻအားထုတ်ဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻသီးတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻ တဆေ့ꩻတဝ်း၊ တခမ်းထီလွုမ်းအတွက်တာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ ကီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏသော့ꩻတွေꩻသီးစူကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ တာႏဝွန်ႏနုဲးနဝ်ꩻခါ ဝွေꩻသီးတမာꩻတဝ်း၊ လွူးအာအာတပဲ့ꩻတဲင် ကွီလယ်ႏဒျာႏ လူထုအလောင်း၊ နိစ္စက်လယ်ႏဒျာႏလူထု၊ ကျမ်ႏစဲႏဒျာႏရွဉ် အနမ်းတာႏစီꩻပွာꩻရေꩻ၊ အုဲႏအာဒျာႏလိုꩻမူႏ၊ အွဉ်ႏအမာနီသုမ်လစ်ꩻဖြာꩻ၊ အပိုအမာ ကွဉ်ကꩻအံႏအွꩻတာႏ လူထုထေဖေႏဗာႏ၊ မီႏတဖေႏတဝ်း နိစ္စက်လူထုအမျိုꩻမျိုꩻ၊ အခွဉ်ႏတောႏလဲ့ မဲဉ်ကွီမုဲင်ꩻခါကွီလယ်ႏဒျာႏ၊ ကအွဉ်ႏနယ်ထွူနဝ်ꩻ အအဲဉ်ႏစား၊ အလုဲင်းစားနဝ်ꩻ တောမ်ႏဉာဏ်ႏ ယူႏစွေးလွဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ အုပ်ချုပ်ခမ်းထီတဲင် လူထုအတာႏ အကျိုꩻတအဝ်ႏတဝ်း၊ ထွာလယ်ႏဒျာႏ ဝွေꩻသီးစီꩻပွာꩻရေꩻ ကီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏ ပဒေႏသရာဇ်အတန်စားနဝ်ꩻသွူ။
အချက်(၂)
အုပ်ချုက်လယ်ႏဒျာႏတွိုင်ꩻ လိုꩻတန်သီး။
အချက်(၃)
အုပ်ချုက်လယ်ႏဒျာႏခရဲင်ႏ လိုꩻတန်သီး။
အချက်(၄)
အုပ်ချုက်လယ်ႏဒျာႏ ဝေင်ꩻနယ်ႏလိုꩻတန်သီးဖုံႏနဝ်ꩻ စီꩻကန်ꩻဥပဒေႏအတွိုင်ꩻ တအုပ်ချုက်တဝ်း၊ အံႏလယ်ႏတံႏဆိုꩻလက်ဆောင်ႏ၊ လူထုအမုပေါႏတဝ်း ယံကပေါႏ၊ မီႏပေါႏပေါက်လွဉ်နဝ်ꩻခါ ဥပဒေႏအတွိုင်ꩻ တမာꩻတဝ်း၊ ပါꩻထိုꩻနွောင်ꩻတံႏဆိုꩻလက်ဆောင်ႏနဝ်ꩻခါ တရာꩻတမွေးတဝ်းလဲ့ ဝွေꩻအွဉ်ႏအမွေးတဲင် တဖေႏနွောင်ꩻ တထိုꩻနွောင်ꩻတဝ်း လက်ဆောင်ႏသားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဝင်ꩻအသွုမ်ꩻနဝ်ꩻသွူ။လူထုညိမ်ꩻချမ်ꩻရေꩻဖဲ့ꩻဖုံႏဒျာႏလဲ့ တကျိုꩻစာꩻတဝ်း၊ မာꩻတောဒျာႏ လူထုခိုးလျားရေꩻဖဲ့ꩻ၊ လူထုမဉ်ႏခိုးလျားနဝ်ꩻမꩻ ဝွေꩻသီးလွဉ်ꩻအချောင်တဲင် လူထုခိုးလျားတဝ်း ယံကခိုးလျားနဝ်ꩻ အွဉ်ႏစွꩻအလိုꩻ မာꩻခိုးလျားနဝ်ꩻသွူ။ ရာႏဇဝွတ်မုꩻလို့လို့နဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးဆုံꩻဖျတ်ဗာႏတဲင် တံႏဆိုꩻလက်ဆောင်ႏ အီႏလꩻအမျိုꩻမုဲꩻနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးအဝ်ႏကျမ်ႏစဲႏစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ ကအုပ်ချုပ်ဒါႏ ဝွေꩻသီးလꩻလ လိုꩻဖုံႏအလောင်းနဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻသီးခြွꩻထွူဖျင်ဒျာႏ တရန်းနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻတန်နုဲးနဝ်ꩻဖုံႏနဝ်ꩻ လူထုအလောင်း မေတ္တာႏကင်ꩻ သညင်ꩻတဝ်း၊ ထီႏလယ်ႏဒွါႏ အမာမဲ့ငါ အပိုမဲ့ငါ အဖူးဝေးမဲငါ အဆွေႏမျိုꩻမဲ့ငါနဝ်ꩻလွုမ်ꩻတဲင် နိစ္စက်ဒွါႏလူထုနဝ်ꩻလဲ့ ပဒေႏသရာဇ် အတလောင်ꩻစားနဝ်ꩻသွူ။
အချက်(၅)
ဟေင်ကရိုꩻနဝ်ꩻ အုပ်ချုက်လယ်ႏဒျာႏဒုံ ၄-၅-၆ဒုံလိုꩻတန်နဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏဟေင်၊ ခေတ်ယိုလဲင်ႏခါ ဟဲ့ꩻတဝ်းဒွုမ်ဟေင်၊ ဟဲ့ꩻတောဒျာႏ ဒုံဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဥက္ကဋ္ဌယို အရေꩻကီလွိုဝင်ꩻ၊ ကွပ်အကျောင်ꩻမုဲင်ꩻတဲင် အဝ်ႏဗော့ꩻစွဉ်ႏလူထု၊ အဝ်ႏဗော့ꩻစွဉ်ႏလိုꩻအမျာꩻ၊ ဆက်ဆံႏနွို့ထန်ႏ လွေꩻသဲင်ꩻဗာႏ ဒုံဆောင်ႏကိုတဲင် လူထုအသꩻအဝ်ႏနုဲးမုဲꩻ၊ အသဖော်ꩻအဝ်ႏနုဲးမုဲꩻ ဒုံဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ သေလွိုဝင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဆောင်ႏချမ်ꩻသာႏမုꩻ၊ ဆင်ꩻရယ်ꩻမုꩻ၊ ကီꩻပွာꩻမုꩻ၊ ဆုတ်ယုတ်မုꩻ ဒုံဆောင်ႏဥက္ကဋ္ဌ မဉ်ႏဟဝ် မဉ်ႏကျနဝ်ꩻ ကီꩻပွာꩻထင်ႏထိုဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဆောင်ႏ
(၁) ညီႏညွတ်ရေꩻ
(၂) စီꩻပွာꩻရေꩻ
(၃) ပညာႏရေꩻ
(၄) ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ
(၅) ညိမ်ꩻခွꩻရေꩻနဝ်ꩻ ထွာစွဉ်ႏဒျာႏ ဒုံဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဆောင်ႏလမ်းခိုႏ အဝ်ႏခွုင်းမုဲꩻရျာꩻ အမူႏအဝ်ႏခွုင်းမုဲင်ꩻဖြာꩻ၊ အခိုအဝ်ႏခွုင်းမုဲင်ꩻဖြာꩻ၊ အပေႏအတန်အဝ်ႏခွုင်းမုဲꩻဖြာꩻ၊ အခွုမ်အမာꩻ၊ အလုပ်ꩻအမာꩻဒါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏခွုင်းမုဲင်ꩻဖြာꩻ၊ လိုꩻမွိုက် လိုꩻကုဲင် တခွန်ꩻစွန် ယာလံ ဒဝ်သား ဖုဲင်းသား အဝ်ႏခွုင်းမုဲင်ꩻဖြာꩻ၊ လိုꩻအနွို့အထန်ႏကစ လို့လို့စင်စင်နဝ်ꩻ ဒုံဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏဖုံႏနဝ်ꩻသွူ၊ မဉ်ႏကျိုꩻစာꩻလွေꩻနုဲင်းနဝ်ꩻမꩻ ထွာလူထုလိုꩻတန်နဝ်ꩻသွူ။ ကအွဉ်ႏနယ်ထွူအတွိုင်ꩻ မီႏတမာꩻတဝ်း၊ ဝွေꩻနယ်ႏကို လမ်းခိုႏအဝ်ႏတရေင်နဝ်ꩻ အွဉ်ႏနယ်ပျꩻတောဒျာႏ နွုတ်ꩻသွစ်ꩻရျာꩻ၊ အွဉ်ႏသေꩻသူႏတောဒျာႏ နီသွ့ရျာꩻ၊ ဒုံဆောင်ႏပညာႏရေꩻ ရွဉ်တောင်ႏတာႏ မဉ်ႏအဝ်ႏလဲ့ သုံꩻစုဲႏထိုꩻ၊ ဝင်ꩻလိုꩻတန် မဉ်ႏအွဉ်ႏကေပ်ꩻခွဲꩻ တလမ်းသွံဗီႏလဲ့ ဝွေꩻသတ်တောလစ်ꩻဗီႏ၊ ပညာႏရေꩻ၊ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻနဝ်ꩻလဲ့ တထူႏရေꩻတဝ်း၊ အပေ့ꩻထဲင်းလူထုမဲ့နား၊ အဝ်ႏလလိုႏလꩻရွဉ်မီႏအဝ်ႏနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ တငဲ့တညာႏတဝ်း ကွီစွဉ်ႏမပ်မပ်၊ တဒုံတွံႏတဒုံ၊ တရပ်တွံႏတရပ် ညီႏညွတ်ရေꩻ ယံကထွာနဝ်ꩻ တကျိုꩻစာꩻတဝ်း၊ ယားလီထဲင်း၊ လိုꩻမီႏလွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻနဝ်ꩻ ထိန်ꩻသိမ်ႏအုပ်ချုက်ယပ်ꩻ၊ မာꩻတွိုင်ꩻဒေါ့ꩻတွိုင်ꩻ တလꩻတဝ်း၊ အသꩻအဝ်ႏနုဲးနဝ်ꩻတဲင် ယားလီထဲင်း လူထုအမျာꩻနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻမꩻ ဒုံကိုဆောင်ႏကို လိုꩻဒါႏလိတ်လုဲꩻ၊ တဒါႏတဝ်းလိတ်လုဲꩻနဝ်ꩻ ဒုံဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ သေလွိုဝင်ꩻ၊ ကွဲႏတွော့ꩻ ကထင်ႏဒင်ႏပါꩻဖြားဒုံ ဒုံလိုꩻတန်နဝ်ꩻလဲင်ႏ လိတ်ဖြုံႏလဲ့ တဒါႏတဝ်း၊ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻမꩻ အွဉ်ႏဒင်ႏပါꩻဖြားဒုံ၊ ကဒင်ႏနုဲးနဝ်ꩻ ဒုံဆောင်ႏသားသဖော်ꩻအတွိုင်ꩻဒင်ႏဒျာႏ၊ စီꩻကန်ꩻအဝ်ႏစွဉ်ႏလဲ့ ကထွာဒုံဥက္ကဋ္ဌသားနဝ်ꩻ ယံကဒင်ႏဗဲင်း တဲမ်းလိတ်လုဲꩻကဒါႏ၊ ဟော်ꩻလိတ်လုဲꩻကဒါႏဒျာႏလိုꩻနဝ်ꩻ ဟဝ်ဖေႏအကျမ်ႏအဉာဏ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ယံကဒင်ႏလိုꩻတဲမ်းလုဲꩻကဒါႏ၊ ဟော်ꩻလိတ်လုဲꩻကဒါႏနဝ်ꩻလဲ့ အာႏဏာႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ ဟဝ်အသုံꩻပျုနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဆောင်ႏကို လိုꩻလွꩻလိုꩻလော်နုဲးနဝ်ꩻမျိုꩻလဲ့ ဟဝ်ဖေႏသတိꩻ၊ ယံကကျိုꩻစာꩻ လုပ်မာꩻထာꩻနဝ်ꩻလဲ့ အဝ်ႏလိုႏသုံꩻနေးအာႏဏာႏလဲ့ သုံꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻအမျာꩻ ခြွိုင်ႏသန်ꩻရေꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ တဒုံတွံႏတဒုံ လွေꩻသဲင်ꩻဆက်သွယ်ႏရေꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻပေႏပညာႏရေꩻလဲ့ လိုꩻတန်ပညာႏရေꩻ ဖြေꩻစာကူꩻကားမုꩻကစ ဒုံဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏတမာဗာႏ တာႏဝွန်ႏအဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ နိုꩻဆောႏဟဝ်ဝ် မီႏတလꩻတဝ်း တန်ႏထေအာႏဏာႏ တန်ႏသုံꩻအာႏဏာႏလဲ့ ထေဗာႏသုံꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဥက္ကဋ္ဌနဝ်ꩻ လိုꩻအမျာꩻသီး ရက်လဲ့ ယံကရက်ဗာႏ၊ ငမ်းလဲ့ ယံကငမ်းဗာႏ၊ ရိုႏသေႏလဲ့ ယံကရိုႏသေႏဗာႏ အုံအဝ်ႏကျင်ꩻဗာႏနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ ကအွဉ်ႏနယ်ထွူနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ မဉ်ႏတကျင်ꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏတမာꩻလွဉ်ꩻတဝ်း၊ မဉ်ႏကျမ်ႏခြွꩻဒျာႏ နမ်းစီꩻပွာꩻရေꩻတာႏ၊ ကျမ်ႏထူႏဒျာႏ ကျမ်ႏဗို့ꩻဒျာႏ လိုꩻထူအထုံပဲင်းနဝ်ꩻခါ ထါာတေားဒွါႏ ပဒေႏသရာဇ်၊ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻ ပဒေႏသရာဇ်နဝ်ꩻနေနေသွူ။
အချက်(၆)
ထိန်ꩻသိမ်ꩻဒုံဆောင်ႏ ကျော့ပါꩻဖြားဒုံ ကရိုꩻနဝ်ꩻ ဒုံကိုဆောင်ႏကို ကုသိုလ်ႏဖဲ့ꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ ဒုံကိစ္စလဲ့ပီပီ ဝွေꩻနဝ်လယ် လယ်ႏထိန်ꩻသိမ်ꩻထွားဗာႏ ဒုံဆောင်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဒုံဆောင်ႏဥက္ကဋ္ဌဆလ၊ ကူႏညီႏကိုဗာႏ ဒုံဆောင်ႏဥက္ကဋ္ဌတာႏဝွန်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ဒုံဆောင်ႏကိုလဲ့နဝ်ꩻ၊ စပ်ဆွိုင်ႏတွံႏ အလူတန်ꩻလဲ့နဝ်ꩻ နိုꩻဆောႏလဲႏလိုꩻဖေႏသတိꩻဒါႏ ဒုံဆောင်ႏကိုလိုꩻအမျာꩻ လိုꩻနွို့လိုꩻထန်ႏ လိုꩻဟဝ်လိုꩻကုဲင် လိုꩻတမာꩻတဝ်းထာꩻ၊ လိုꩻလွꩻ၊ လိုꩻမူႏလိုꩻခို၊ လိုꩻပေႏလိုꩻတန် စာႏရင်ꩻနဝ်ꩻ အဝ်ႏဗာႏ၊ ဒုံကို လမ်းငင်းပေါင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ သေဗာႏ၊ ဒုံဆောင်ႏကို ဝွေႏဒနာႏရောႏဂါႏ ယံကလွစ်ကင်ꩻနဝ်ꩻလဲ့ စီႏမံႏဗာႏ၊ ဒုံဆောင်ႏယံကလွစ်မေႏခိုးနဝ်ꩻ တမာနိုꩻဆောႏဗာႏနဝ်ꩻသွူ။ လိတ်တဲမ်းသား ကသေဗာႏ အွိုင်ႏတထွောင်းနဝ်ꩻ ကဒင်ႏဒါႏပါꩻဖြားဒုံနဝ်ꩻ လိတ်လုဲꩻလဲ့တဒါႏတဝ်း၊ တဒါႏတဝ်းနဝ်ꩻ တဒုံဒျာႏတမွေးတဝ်း၊ စွုမ်ႏဒုံဒုံနေး၊ တွိုႏလိုꩻကဒါႏသားနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးတဒင်ႏတဝ်း၊ ပါꩻဖြားဒုံလိုꩻတန်မဉ်ႏလဲ့ တဒါႏတဝ်းလိတ်လုဲꩻနဝ်ꩻ ကထွာဒါႏ လူထုပိုလီꩻနဝ်ꩻ အမျိုꩻမဲဉ်အွဉ်ႏဒါႏလိတ်လုဲꩻတမွေးတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ကထွာလိုꩻတန် ဒုံမွိုးဒုံဖါနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ဗဟုသုတဆေ့ꩻ၊ မဲ့နားပေ့ꩻ ဉာဏ်ႏခြေားနဝ်ꩻခါ ကထွာပိုလီꩻ လူထုနဝ်ꩻခါ အမျိုꩻသေထာꩻ တမွေးတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ မီႏရိုꩻစပ်ဆွိုင်ႏတွံႏ ရွဉ်ကိစ္စနဝ်ꩻ တခွတ်ရီးရီးဝင်ꩻ၊ ကျင်ႏလဲႏငါႏ၊ စူမွိုင်ခင်ႏမွိုင်ငါႏနဝ်ꩻသွူ။ တွိုႏနဝ်ꩻခါ အာႏဏာႏကအဝ်ႏသမျ ထေသုံꩻစွဉ်ႏဒျာႏ လူထုအလောင်း၊ ဒုံဆောင်ႏသားအလောင်း၊ အီႏလꩻရွဉ်အမျိုꩻမုဲင်ꩻ အီႏကျမ်ႏစယ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏနဝ်ꩻသွူ။ တရျားလဲ့နဝ်ꩻ၊ တရျားတဝ်းလဲ့နဝ်ꩻ ဝွေꩻအာႏစာႏဖေႏကအဝ်ႏနဝ်ꩻ အဖဲင်ႏရော့ꩻနုဲးမုဲင်ꩻလဲ့ ကျမ်ႏထေစွဉ်ႏဒျာႏ၊ ညဖြာꩻဖြာꩻနဝ်ꩻ လွူးပါဒျာႏလိုꩻကုဲ လိုꩻမွိုက်မဲ့ အဝ်ႏနဝ်ꩻသွူ။ ပါꩻဖြားဒုံနုဲးနဝ်ꩻခါ ဟဲ့ꩻဗာႏ ပဒေႏသရာဇ်နေနေနဝ်ꩻသွူ။
အချက်(၈)
ထေရွဉ်ခံꩻတဲင် ထုမ်ႏတရျားတဝ်း စီꩻပွာꩻရေꩻသားကရိုꩻနဝ်ꩻ အလင်တမွေးတဝ်း၊ ကွိုꩻရွဉ်အာႏတဲင် ချꩻရွဉ်အေႏ၊ ဖြေꩻဗေတသိဉ်၊ ဖြေꩻဗွူတသိဉ် ထူႏအာအမျတ်၊ အံႏအာအမျတ်နုဲးနဝ်ခါꩻလဲ့ ဝင်ႏသော့ꩻ ပဒေႏသရာဇ်ကိုနေနေ၊ ဒုံကိုဆောင်ႏကို ဥတုဖေါက်ပြန်ႏတရိုꩻတဝ်း၊ အကျောင်ꩻတမျိုꩻမျိုꩻတရိုꩻတဝ်း ဝင်ꩻကလိုႏလွဉ်ရွဉ်နဝ်ꩻလဲင်ႏ နျꩻဆွုမ်ႏဝင်ꩻ၊ တေက်ꩻဆွုမ်ႏဝင်ꩻတဲင် အံႏအာအမျတ်၊ လိုꩻချင်ႏတထောက်ညာႏတဝ်းဝင်ꩻ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻခါ ဝင်ꩻဟဲ့ꩻပဒေသရာဇ် ဓနရှင် အံႏတန်အမျတ်သား၊ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ မီႏအဝ်ႏသော့ꩻဒုံဆောင်ႏကိုနဝ်ꩻ ဒုံသားကေန်ꩻဒါႏတဲင် သွင်ꩻဗာႏပဒေသရာဇ်ကိုနဝ်ꩻသွူ။
အချက်(၉)
လွူးလိုꩻကုဲင်လိုꩻမွိုက်တဲင် ထုမ်ႏကျမ်ႏဒွါႏစီꩻပွာꩻရေꩻသားကရိုꩻနဝ်ꩻ လိုꩻယဟန်ႏနဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖြဝ်ႏလဲ့ဒါႏ၊ ရွဉ်ခံꩻလဲ့အဝ်ႏ၊ လူထုအလောင်းနဝ်ꩻ ဩဇာႏအာႏဏာႏအဝ်ႏတဲင် ပဒေႏသရာဇ် သပေါႏပေါက်လွဉ်တဲင် လွူးလိုꩻကုဲင် လိုꩻမွိုက်တဲင် တရျားလဲ့နဝ်ꩻ၊ တရျားတဝ်းလဲ့ပါ ကျိုꩻစာꩻလွေꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻကအားထုတ်ကျိုꩻစာꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ ပါꩻမီႏနောင်ႏသျက် ပါꩻမီႏ ပေ့ꩻပိတ်နဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ကွိုꩻစွဉ်ႏဒျာႏ အတပဲ့ꩻ လိုꩻကုဲင်လိုꩻမွိုက်နဝ်ꩻတဲင် နိစ္စက်စွဉ်ႏဒျာႏ ပါꩻကဒေါ့ꩻသားနဝ်ꩻသွူ။ ဝွေꩻကထင်ႏအွဉ်ႏစွꩻ လိုꩻမွိုက်လိုꩻကုဲနုဲးနဝ်ꩻခါ လူထုနဝ်ꩻ အင်ဖြောင်းတရုဲးတဝ်း၊ ဒေါ့ꩻထာꩻတဗွုန်ႏတဝ်းတဲင် ဝွေꩻသီးသဖော်ꩻအတွိုင်ꩻ ကျမ်ႏစွဉ်ႏဒျာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻမီႏအဝ်ႏသော့ꩻဒုံကိုနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ဒုံဆောင်ႏသားလဲ့ အုံအဝ်ႏဗာႏထာꩻ ခုဲင်ႏထွူတကာႏတဝ်း စီꩻပွာꩻနဝ်ꩻ လဲဉ်းလို့ဒျာႏ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻအစူကိုနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻ ဟဲ့ꩻဗာႏပဒေႏသရာဇ်နဝ်ꩻသွူ။
အချက်(၁၀)
ပေ့ꩻလူထုမဲ့နားကရိုꩻနဝ်ꩻ အလင်တမွေးတဝ်း လိုꩻပေႏကသွဉ်လိတ်လုဲꩻ ယိုခါလဲင်ႏနဝ်ꩻ ဝွေꩻသီးသဖော်ꩻတလꩻတဝ်း၊ လိုꩻမူႏလဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻခိုလဲ့နဝ်ꩻ အမီႏဒါႏလွဉ်လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ ငမ်းပါꩻသေဝွေꩻသီး ကမာꩻထာꩻပုင်ႏ ကခွုမ်ထာꩻပုင်ႏ ဝွေꩻသီးအကျမ်ႏအစဲႏတဲင် ဝွေꩻဒေါ့ꩻတောနုဲင်းယို-" လိုꩻဒါႏလိတ်လုဲꩻမဉ်ႏအာနဝ်ꩻ လိုꩻမဲ့နား မဉ်ႏဗွောင်နဝ်ꩻ ဒေါ့ꩻဖေႏခုဲင်ႏ၊ ဆုံꩻမꩻခုဲင်ႏ၊ မာꩻတရေင်ဒါႏထာꩻ၊ အုပ်ချုက်ဗာႏလဲ့ ယပ်ꩻခုဲင်ႏ" ဝွေꩻသီးဖျန်းဝါႏဒ ဝွေꩻသီးဒေါ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ အမျာꩻယကသေနဝ်ꩻလဲ့ တဒုံနွို့တဒုံထန်ႏ လယ်ႏဒေါ့ꩻနုဲးနဝ်ꩻသွူ။ နဝ်ꩻတကာႏတဝ်း လိုꩻမူႏမဉ်ႏဒါႏလိတ်လုဲꩻနဝ်ꩻ နာႏတဝ်းလိုꩻခိုငဝ်းတဲ့၊ လိုꩻခိုမဉ်ႏဒါႏလိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ မာꩻနွောင်ꩻဒါႏလိုꩻမူႏတဲ့၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ဒုံကိုဆောင်ႏကို လိုꩻမူႏပေႏ ကဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ မဉ်ႏဟော်ꩻလိတ်တဲင် ဝွေꩻသီးသဲ့ꩻအံႏဝင်ꩻ၊ ဝွေꩻသီးတရော့သွင်ꩻဖွီတင်ꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻပေႏကသွဉ်လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻလဲင်ႏခါ ယံကကုဲင်နဝ်ꩻလဲ့ ဝွေꩻသီးဒေါ့ꩻတေ့ꩻ အမွိုးအဖါထျꩻနုဲးယို-"သီပိုနဝ်ꩻ သီမဉ်ႏထွဉ်ႏအံႏတဝ်းယိုခါနဝ်ꩻ သီအီႏထွဉ်ႏအံႏမုဲင်ꩻခါ၊ သွဉ်စွဉ်ႏလိတ်စင်စင်နဝ်ꩻ စောင်းအံႏဒါႏလိတ်ဟောင်း၊ အမဉ်ႏဒါႏလွဉ် လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အမျိုꩻနာႏသီငဝ်း တမွေးတဝ်း၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပိုလီꩻယိုနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏထွဉ်ႏအံႏဒျာႏ၊ သီမဉ်ႏထွဉ်ႏသွဉ်လိတ်လိတ်လုဲင်ꩻနဝ်ꩻ အကွဉ်အကꩻလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိတ်စောင်ႏငိုꩻလဲ့နဝ်ꩻ သီအလို့လွဉ်ꩻဗာႏ၊ မဉ်ႏထွဉ်ႏမာꩻထာꩻနဝ်ꩻ တလို့လွဉ်ꩻဗာႏတဝ်း၊ သီအအံႏလွဉ်ꩻဗာႏနဝ်ꩻသွူ" ဖျန်းဝါႏဒ ဒေါ့ꩻထေ့ဒျာႏလူထုနုဲင်းနဝ်ꩻ။ "နဝ်ꩻမꩻ ခေတ်ယိုခါနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻငါႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻ မီႏတဟဝ်တဝ်းနဝ်ꩻ လင်ꩻဖွိုႏဒါႏ၊ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ ပေႏပေႏတန်န် အဝ်ႏလိုႏကျိုꩻစာꩻဒျာႏ စီꩻပွာꩻရေꩻ၊ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ တလိုႏတဝ်၊ ပညာႏရေꩻယို ဝင်ꩻလိုꩻဝေင်ꩻသား အထာꩻဒါႏဒျာႏ၊ နီလိုꩻတော်ꩻ ဒါႏလိတ်နဝ်ꩻ အီႏလွေꩻသုံꩻထာꩻမုဲင်ꩻကို" ဒေါ့ꩻထေ့ဒျာႏ လိုꩻတသူႏသေတဝ်းထာꩻ အထျꩻနဝ်ꩻသွူ။ လိုꩻနုဲင်းနဝ်ꩻခါ လိုꩻပဒေႏသရာဇ်နေနေနော။ ခေတ်ယိုလဲင်ႏ ကအွဉ်ႏနယ်လွဉ်ထွူ လိုꩻပဒေႏသရာဇ်ဖုံႏနဝ်ꩻ ဝင်ꩻတလိုႏတဝ်းဒွုမ်နဝ်ꩻမꩻ မီႏအဝ်ႏလဲ့ လွောင်ႏဗူႏဝင်ꩻတဲင် တေက်ꩻခြꩻလꩻလꩻဗာႏနော၊ ကထွာဒါႏအုပ်ချုပ်ရေꩻသား လိုꩻတန်ဖုံႏလဲ့နဝ်ꩻ၊ လိုꩻကျောင်ꩻသီးလဲ့နဝ်ꩻ လိုꩻနုဲးနဝ်ꩻခါ အွော့ꩻကတူႏ ယံကလꩻမွုန်းနဝ်ꩻ အဝ်ႏလိုႏမာꩻနွောင်ꩻင်ꩻငါႏနဝ်ꩻသွူ။ မာꩻမီႏတနွောင်ꩻလꩻတဝ်းနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ အမျိုꩻထင်ႏတနွောင်းလꩻ တမွေးတဝ်းနဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုလဲင်ႏခါ ပညာႏရေꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏပထမ၊ စီꩻပွာꩻရေꩻနဝ်ꩻ အွဉ်ႏဒုတိယနဝ်ꩻ ကအွဉ်ႏနယ်ထွူနဝ်ꩻ နီပအိုဝ်ႏမူႏခိုသီး ပေႏတန်အတာႏနဝ်ꩻထွူတဲင်- မီႏထွာလိုꩻတန်နဝ်ꩻ စီꩻပွာꩻရေꩻယို အွဉ်ႏပထမ၊ ပညာႏရေꩻယို အွဉ်ႏဒုတိယနဝ်ꩻသွူ။ ကွပ်နဝ်ꩻမꩻ လိုꩻပဒေႏသရာဇ်ဖုံႏနဝ်ꩻခါ မဲ့နားကလေဒါႏ လိုꩻပေႏခေတ်တသာ မူႏခိုသီးဖွဲ့စွဉ်ႏအစွိုꩻ အလွောင်ႏအဗူႏတဲင် နွန်ႏထန်ႏထိုꩻညာꩻညာꩻ ပေ့ꩻခန်းအဖြောင်းနဝ်ꩻမꩻ နီပအိုဝ်ႏအမျိုꩻသာꩻ ထင်ႏထိုလꩻနဝ်ꩻသွူ။
ဘူမိရူပဗေဒ
ဘူမိရူပဗေဒ (Geophysics) ကရိုꩻနဝ်ꩻ ထွာဒျာႏ သဘာႏဝသိပ္ပံ ဘာႏသာႏရပ်တဗာႏနေနေတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻ ခမ်ႏဖာႏဟံႏအကဲဉ်ကို ရူပ(ရုက်ဖဲ့ꩻ)ဆဲင်ႏရာꩻ အစွန်ꩻအဗဲ့ꩻဂုဏ်ႏသတ္တိဖုံႏ တောမ်ႏအသောင်အရင်ꩻဖုံႏ ဒျာႏသွူ။ လိုꩻသီးမဲ့တထီႏနွောင်ꩻတောဝ်း ခမ်ႏဖာႏဟံႏအကိုယို ထောင်ထွားတောမ်ႏ မာꩻစမ်ꩻနယ်ꩻဖုံႏတွော့ꩻ အရေꩻကတန်ဒါႏ သတ္တုဖုံႏ၊ ထီနွမ်ꩻကုဲင်ကမာꩻအီဓါတ်ထိီ (ရေနံ)ဖုံႏ ဖေႏကမော့ꩻ အောဝ်ႏထိုမ်ႏထွားလွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ဘူမိရူပဗေဒယို စပေါႏလွဉ်ခေတ်ယိုခါလွုမ်ꩻလဲ့ အရေꩻတန်ဘာႏသာႏအနေႏ ခမ်းထီနဲင်ႏငံႏဖုံႏ အောဝ်ႏထောင်ထွားရောင်နောဝ်ꩻသွူ။
ဘူမိရူပဗေဒ ကရိုꩻနောဝ်ꩻ သုံꩻအီတောမ်ႏရူပဗေဒသဖော်ꩻတရာꩻဖုံႏတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻနီသွဉ်းသီးကအုံဒါႏ ခမ်ႏဖာႏဟံႏခရာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ပညာႏယိုနောဝ်ꩻ ဘူမိဗေဒတောမ်ႏ ရူပဗေဒ ပညာႏရပ်နီစား ပေါင်ꩻစပ်တွော့ꩻ ပေါႏထန်ႏလွဉ်ပညာႏတစားဒျာႏတဲင် ပညာႏရပ်ယိုနီစားပါသော့ꩻလို့နောဝ်ꩻသွူ။ ကဆုံးဝိစ်ꩻလွဉ်ꩻငါႏ ခမ်ႏဖာႏဟံႏခရာႏဖုံႏယို ထောင်ထွားမာꩻစမ်ꩻနေးဖုံႏတဲင် ဖေႏကယိင်းသေနာႏလွဉ်ကမာꩻယို ထွာ ဘူမိရူပဗေဒပညာႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ဘူမိဗေဒပညာႏရပ်ယို ခမ်ႏဖာႏဟံႏ ဆုံးလွဉ်ꩻ ယပ်ꩻလွဉ်ꩻငါႏတွော့ꩻ အွိုးကရီးခါနောဝ်ꩻတဲ တဲမ်းနယ်နေးလꩻလယ်ႏကွို့ꩻ သိပ္ပံပညာႏအနေႏလွုမ်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။ မိဉ်ႏထွားအွိုးတဖဲ့ꩻနောဝ်ꩻတဲ ရူပဗေဒပညာႏယို ထောင်ထွားလွေꩻဒျာႏ အာႏ တောမ်ႏ စွန်ꩻအာႏဖုံႏခရာႏ ဘာႏသာႏအနေႏတဲင် ထွာလွဉ် မာꩻနွောင်ꩻလꩻမွေးသိပ္ပံပညာႏအနေႏ ထင်ႏထိုလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။ ခေတ်ယိုခါနောဝ်ꩻတဲ ဘူမိဗေဒပါႏရဂူႏဖုံႏယို သေလွဉ်မွေး သေလွဉ်ဆုံးလဲဉ်း ခမ်ႏဖာႏဟံႏအကျောင်ꩻခရာႏတဲင် ဝွေꩻသီးကထူႏဆ ကယူႏကထင်းဖုံႏယို မာꩻစမ်ꩻမွေးနေးတာႏ သက်သေႏအနေႏအောဝ်ႏလိုႏလွဉ်လဲဉ်းတဲင် ရူပဗေဒပါႏရဂူႏဖုံႏ မာꩻစမ်ꩻချက်ဖုံႏယို သုံꩻလွဉ် ဝွေꩻသီး ကသေ ကဒါႏလဲပ်ကျင်ႏလယ်ႏမှုနောဝ်ꩻသွူ။ ဘူမိရူပဗေဒယို သိပ္ပံပညာႏ ပြုဲင်ပွာꩻလွဉ်နုဲင်းနောဝ်ꩻသွူ။ အမေႏရိကန်ႏဘူမိအစွိုꩻယို ခွဲꩻဖြယ်ခါꩻ ဘူမိပညာႏ(၈) မျိုꩻ နုဲင်းဆလနောဝ်ꩻအတွိုင်ꩻသွူ - ၁။ ခမ်းတလီꩻထောင်ထွားပညာႏ - တလီꩻခရာႏသိပ္ပံပညာႏ ၊
၂။ ဥဒကဗေဒ - ဟံႏလောင်းဟံႏဆလကအောဝ်ႏဒါႏ ထီဖုံႏခရာႏ ကထောင်ထွားဒါႏပညာႏ ၊
၃။ အဏ္ဏဝဗေဒ - ပင်ႏလယ်ႏသမုဒ္ဒရာႏဖုံႏခရာႏ ကထောင်ထွားဒါႏသိပ္ပွပညာ ၊
၄။ မေႏကောင်ပညာႏ - ကပွိုင်းဝွို့တောမ်ႏ မေႏကောင်ခရာႏလို့လို့စင်စင် ကထောင်ထွားသိပ္ပံပညာႏ ၊
၅။ ဘူကမ္ပဗေဒ - ဟံႏသီႏသွိုးဖုံႏတောမ်ႏ ဟံႏကတနွော့သီးသွိုးအလင်ခရာႏဖုံႏ ကထောင်ထွားဒါႏသိပ္ပံပညာႏ ၊
၆။ ဘူမိပသီႏထွို့ꩻငင်ႏဗေဒ (ဘူမိသံလိုက်ဗေဒ) - ဟံႏခမ်ႏဖာႏ ထွို့ꩻငင်ႏ သဲလဲက်ဓါတ်၊ တျာႏမေႏဓါတ်ဖုံႏခရာႏ ကထောင်ထွားပညာႏ (ဟံႏကထွို့ꩻငင်ႏပသီႏ(သံလိုက်)သိပ္ပံပညာႏ ၊ ဓါတ်ပညာႏ) ၊
၇။ ကတဲက်ဟံႏတကောင်ႏပညာႏ(မြေခုံးတိုင်းပညာ) - ဟံႏခမ်ႏဖာႏ ပုံႏရုပ်ပွိုင်(သဏ္ဌာန်)တောမ်ႏ ဒြဗ်ထွို့ꩻငင်ႏအာႏခရာႏ ကထောင်ထွားသိပ္ပံပညာႏ ၊
ပညာႏရပ်နုဲင်းဆꩻကီဖုံႏနောဝ်ꩻ အာလွဉ်ꩻငါႏတဲင် လိုꩻတဖြာꩻမိဉ်ႏထောင်ထွားနောဝ်ꩻ တဒါႏလို့ တသေလို့နွောင်ꩻတောဝ်းသွူ။ အရီးစသွတ်ꩻ ပထမ (၃) ဘာႏသာႏယို လုဲင်းလွဉ်ꩻငါႏတဲင် အွဉ်ႏအထူꩻနေးဘာႏသာႏရပ် တစားစီႏတဲင် ထောင်ထွားဗာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ဘာႏသာႏအလင်ခွိုင်ႏကအောဝ်ႏကုဲင်နောဝ်ꩻတဲ ကဲဉ်းအာအာနောဝ်ꩻ ဘူမိရူပဗေဒဘာႏသာႏရပ်ဖုံႏအနေႏ အွဉ်ႏထွော့ထွူတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻရောင်နောဝ်ꩻသွူ။
ဘူမိဗေဒယို အဓိကထောင်ထွားလွေꩻ လိုꩻသီးမဲ့တထီႏနွောင်ꩻတောဝ်း အွိုးဟံႏခမ်ႏဖာႏအကဲဉ်ကိုနောဝ်ꩻသွူ။ ဟမ်ႏခမ်ႏဖာႏအကဲဉ်ကိုယို ဓါတ်သတ္တု ၊ လုံးဖုံႏ အောဝ်ႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ။ ဓါတ်သတ္တု ၊ လုံးနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏယို အောဝ်ႏခဲꩻပိဉ်တူႏတူႏဟောင်း၊ အထီဒျာႏဟောင်း မိဉ်ႏတမွေးတောဝ်း နုဲင်းကတ္တဂာစီႏအတွိုင်ꩻ ယုဲင်ပဲစ်ꩻဒျာႏဟောင်း စတဲင်လိုꩻသီးတလꩻသေနွောင်ꩻတောဝ်းဒွိုန်း အကျောင်ꩻခရာႏဖုံႏယို ဖေႏကသေလွဉ်သွုပ်နေးတရန်း(သွယ်ဝိုက်သောနည်း)အတာႏ ကကျိုꩻစာꩻ ကမာꩻတရန်လွေꩻနောဝ်ꩻသွူ။ နောဝ်ꩻထွူတကာႏတောဝ်း ခမ်ႏဖာႏဟံႏ ပုံႏရုပ်ပွိုင်၊ အဒွေါင်ႏအဆွာꩻ အဒွိုန်အဗွို ၊ အဝိုန်ꩻ တောမ်ႏ အလေꩻထွူႏ ဖုံႏယို ကတွက်ကရမ်ꩻဆနောဝ်ꩻ ပါသော့ꩻ ဘူမိဗေဒပညာႏအကိုသွူ။
ဥပမာႏ ခမ်ႏဖာႏဟံႏ ထွို့ငင်ႏအာႏ ကထွို့ꩻပသီႏဓါတ်(သံလိုက်ဓါတ်)ယို နေင်ႏပေါင်ꩻညဆွာꩻအကို ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်နုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻယိုထောင်ထွားလွေꩻတဲင် ခမ်ႏဖာႏဟံႏအကို ဓါတ်သတ္တုဖုံႏ အောဝ်ႏပေါင်ꩻစပ်ရော်ꩻလို့ဝင်ꩻနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻယို ယူႏရမ်ꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ထောင်ထွားဟမ်ႏသီႏသွိုးတဲင် ဟမ်ႏကိုယို ကအောဝ်ႏပိဉ်ရန်းရန်း အောဝ်ႏတခွိုင်ႏမုဲင်ꩻ ရမ်ꩻယူႏတွက်နွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။ ခမ်ႏဖာႏဟံႏယို တတဒွီႏတောဝ်း နုဲင်းတလီꩻလုံꩻ(ဘောလုံး) တဲင် ဗွိုန်နုဲင်းဒျာႏမောက်ꩻစောက်ꩻရာႏ အသောင်နီဖဲ့ꩻကတနꩻအကဲဉ်(ဝင်ရိုး)နောဝ်ꩻ ဟမ်းယွေးယွေးဒျာႏကရိုꩻယို သေလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
ကထောင်ထွားနုဲင်းနောဝ်ꩻဖုံႏအလꩻ ကထန်ႏလွဉ်အနယ်ꩻဖုံႏ တသွောင်းထိုသုံꩻအာလွဉ်တဲင် ကထောင်ထွားနယ်ꩻဖုံႏယို ထိုမ်ႏအီ လိုꩻသီအတာႏအရေꩻကတန်ဒါႏ သတ္တု၊ ရေနံ စတဲင်ကထိုမ်ႏယိုသုံႏအီနောဝ်ꩻသွူ။ နေးတောမ်ႏ ဘူမိရူပဗေဒနယ်ꩻတဲင် ထိုမ်ႏအီ သတ္တု၊ ရေနံ ဖုံႏယို ခေတ်လဲင်ႏခါ အောဝ်ႏသုံꩻအာအီမွေးနောဝ်ꩻသွူ။ ဘူမိဗေဒ သတ္တု၊ ရေနံ ကထိုမ်ႏနယ်ꩻယို တသွောင်းထိုပြုဲင်ပွာꩻအာလဲဉ်းထဲင်း (ပင်ရင်း)ပညာႏအစ ဘူမိဗေဒပညာႏတဲင် ခေတ်လဲင်ႏခါယို အရေꩻတန်လွဉ်ꩻမွေး ဘာႏသာႏတရပ်အနေႏ ခမ်ႏဖာႏအွဉ်ငါခမ်းထီဖုံႏ အောဝ်ႏထောင်ထွားရောင်နောဝ်ꩻသွူ။
ဘူမိရူပဗေဒ သတ္တု၊ ရေနံ ထိုမ်ႏနယ်ꩻဖုံႏယို ခွဲꩻဖြယ်နွောင်ꩻ (၄) မျိုꩻ နုဲင်းဆလယိုအတွိုင်ꩻသွူ -
၁။  သုံꩻဒြဗ်ထွို့ꩻငင်ႏအာႏတဲင်ထိုမ်ႏနယ်ꩻ ။
အနယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ထောင်ထွားလွေꩻ ခမ်ႏဖာႏဟံႏ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏလွဉ်ပုံႏတဲင် ဟမ်ႏမဲ့ငါဆလ (၂) မဲင်ႏ (၃) မဲင်ႏရပ်သူꩻ လုံးအစားမုဲင်ꩻဖုံႏအောဝ်ႏ ၊ အောဝ်ႏပုံႏနုဲင်းမုဲင်ꩻ ကရိုꩻယို ရမ်ꩻတွက်လွေꩻနွောင်ꩻ နောဝ်ꩻသွူ။
၂။ သုံꩻအီတောမ်ႏ ပသီႏထွို့ꩻငင်ႏအာႏတဲင် ထိုမ်ႏနယ်ꩻ ။ အနယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ထောင်ထွား ခမ်ႏဖာႏဟံႏ ထွို့ꩻငင်ႏအာႏ (သံလိုက်ဓါတ်) ပြောင်ꩻလုဲင်ႏပုံႏတဲင် ဟမ်ႏကလယို သတ္တု ကထွို့ꩻငင်ႏပသီး (သံလိုက်သတ္တု) အောဝ်ႏနဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းနဲ့ ရမ်ꩻလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
အနယ်ꩻယိုနောဝ်ꩻ ခူႏထာအောင်ဖေႏကဆွုံး ပေ(၁၀၀) ရပ်တဲင် သော့ꩻ ယမ်ꩻဖီလူꩻ မာꩻခိုးပꩻလွေꩻတွော့ꩻ မာꩻတထွူးဟံႏ ၊ အောဝ်ႏ ကပꩻဗဟိုႏအကဲဉ် ကဖြယ်ထန်ႏလွဉ်ဒါႏ တထွူးလဲင်ꩻ တရွူꩻလဲင်ꩻ (တုန်ခါလှိုင်း)ဖုံႏယို အောဝ်ႏဟံႏလောင်းဆွမ်ꩻဆွုမ်ႏထွူ ထောင်ထွားလွေꩻ ဟံႏကလ ကအောဝ်ႏဒါႏ လုံးရွေꩻ(ကျောင်လွှာ)ဖုံႏခရာႏယို တွက်ထူႏရမ်ꩻလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
၄။ သုံꩻတောမ်ႏတျာႏမေႏတဲင် ထိုမ်ႏနယ်ꩻ ။
ထောင်ထွားလွေꩻ ခမ်ႏဖာႏဟံႏ မူလကအောဝ်ႏထွူ တျာႏမေႏဓါတ်အာႏ ပြောင်ꩻလုဲင်ႏပုံႏတယောဝ်း ၊ အောဝ်ႏဟံႏလောင်း အွဉ်ႏစွꩻလင်ꩻ တျာႏမေႏဓါတ် ဟံႏဖဲ့ꩻလ(ဟံႏကို)သူꩻတွော့ꩻ ဆွမ်ꩻဆွုမ်ႏချာတျာႏမေႏဖုံႏတဲင် ထောင်ထွားလွေꩻနယ်ꩻနေးတယောဝ်း ဓါတ်သတ္တုဖုံႏ အောဝ်ႏနဲ့ အဲဉ်ထောဝ်းနဲ့ ယူႏရမ်ꩻလꩻနွောင်ꩻနောဝ်ꩻသွူ။
ကွပ်နောဝ်ꩻမꩻတဲင် အဆုဲင်ꩻသွတ်ꩻအချုပ် နိဂုံးချုပ်အနေႏ မိဉ်ႏဒေါ့ꩻဗာႏနောဝ်ꩻ ဘူမိရူပဗေဒပညာႏယို လုဲင်းလွဉ်ꩻငါႏ ယော့ဆွုံးငါႏ နောဝ်ꩻသွူ။ သိပ္ပံပညာႏအနေႏ မိဉ်ႏထောင်ထွားနောဝ်ꩻ ဘူမိဗေဒ တောမ်ႏ ရူပဗေဒ ဘာႏသာႏနီစားယို ထောင်ထွားဗာႏတဲင် သꩻဝင်ႏစာꩻခရာႏတန်ဒျာႏနောဝ်ꩻသွူ။ ကထိုမ်ႏ ရေနံ ၊ သတ္တု ဖုံႏယိုလဲ့ သုံꩻအီလꩻတဲင်တွော့ꩻ ကထွာ စီꩻပွာꩻရေꩻသား သတ္တုအောင် ရေနံအောင် ကထိုမ်ႏသားဖုံႏအတာႏ ထွာအစွဲအကမ်းတဲင် ယိင်းသꩻဝင်ႏစာꩻ ယိင်းမဲဉ်သေခရာႏတန်ဒျာႏ နောဝ်ꩻသွူ။
ဇန်နဝါရီ ၄
စန်နဝါရီလာ (၂) (January 4) ဇန်နဝါရီလာ(၂)နီꩻနဝ်ꩻ ဂရီဂေါရီးယန်းပျက္ခဒိန်ႏအလꩻ နေင်ႏတနေင်ႏအကို ထွာဒျာႏ မွူးနီꩻ(၄)နီꩻမျောက် မွူးနီꩻတနီꩻဒျာႏသွူ။ နေင်ႏယိုတနေင်ႏ ဖေႏကလို့နဝ်ꩻ မွူးနီꩻခြွဉ်း အဝ်ႏကုဲင်က (၃၆၁)နီꩻ (မိဉ်ႏတော် မွူးနီꩻထပ်ဒါႏနေင်ႏနဝ်ꩻ အဝ်ႏကုဲင်(၃၆၂)နီꩻ) သွူ။
အာႏကွိုꩻ
ကဏ္ဍ:ဇန်နဝါရီ
ဒုံတွမ်ႏလိုꩻပေႏပညာႏရေꩻ
ဒုံတွမ်ႏလိုꩻပေႏပညာႏရေꩻ
ကအောဝ်ႏထွိုက်ကအောဝ်ႏသင်ꩻ အရေꩻကတန်ဒါႏအမျိုꩻယို ပေါႏနီမဉ်ႏတအွဉ်ႏရေꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ အီႏထဲ့ဖွိုႏသဲင်ꩻသမ်းသမ်း တိုꩻတက်မုꩻယို အဲဉ်ထောဝ်းသွူ။ အရေꩻကတန်ဒါႏအမျိုꩻယို နီအွဉ်ႏရေꩻမꩻ၊ နီဖေႏအာႏနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻမꩻ၊ ဝွေꩻတဲ့ဖေႏအာႏ ခွေတဲ့ဖေႏအာႏ သꩻတလီးချင်ꩻမဉ်ႏပီဗွိုန်ဝင်ꩻမꩻ နီကရေႏခါꩻအတွိုင်ꩻယို ထွာလွဉ်နောဝ်ꩻသွူ။
ဒုံတဒုံကရိုꩻနောဝ်ꩻ ကအောဝ်ႏထွိုက်ကအောဝ်ႏသင်ꩻနောဝ်ꩻ ခြိုင်ႏသန်ꩻရေꩻ၊ ခြိုင်ႏသန်ꩻရေꩻမဉ်ႏထွူနောဝ်ꩻပညာႏရေꩻ ပညာႏရေꩻယိုနောဝ်ꩻတဲ့အရေꩻတန်ငါႏသွူ။ ဒုံတဒုံမဉ်ႏမဲဉ်တိုꩻတက်ထင်ႏထိုနောဝ်ꩻ ဖေႏအာႏဗာႏခွိုꩻသွုပ်တသာလိုꩻပေႏဆꩻလပညာႏရေꩻသွူ။ ဒုံတဒုံပညာႏရေꩻ၊ ဒါႏပညာႏသားမဉ်ႏဆေ့ꩻနောဝ်ꩻ ထင်ႏထိုဗာႏတယိုꩻတောဝ်းသွူ။
ဒုံကိုယိုလိုꩻဖေႏအာႏပညာႏရေꩻမဉ်ႏအောဝ်ႏမꩻ ဒုံအတာႏယိုအဆင်ႏပြေႏ ကထွာဒါႏလိုꩻပေႏဖုံႏတဲ့ အခွင်ꩻရေꩻထွာလွဉ်၊ လꩻလွဉ်သွူ။ အရေꩻကီꩻဒျာႏ လိုꩻပေႏမွိုးဖာ၊လိုꩻတန်ဆꩻကီဖုံႏသွူ။ မွိုးဖာအွဉ်မꩻ၊ တာႏဝွန်ႏကအောဝ်ႏဒင်ႏဒါႏလိုꩻဆꩻကီဖုံႏ ယီးနယ်အွဉ်ႏနယ်မꩻ လိုꩻပေႏအတာႏ ပညာႏထာꩻသေ၊ထာꩻဒါႏလꩻလွဉ်သေလွဉ်သွူ။ ဖေႏအာႏပညာႏရေꩻသားမဉ်ႏတအောဝ်ႏတောဝ်းနောဝ်ꩻ ဒုံအတာႏထင်ႏထိုတောဝ်း၊ လိုꩻပေႏဆꩻလအတာႏတဲ့ အနာႏဂတ်ယို ထဲ့သွုမ်ꩻသဲင်ꩻဒါႏ ထွာခြေင်လိုꩻသွုမ်ꩻတဖြာꩻသွူ။
ဒုံယဒုံဒုံနောဝ်ꩻ လိုꩻတန်ဆꩻကီယံ၊ လိုꩻပေႏဆꩻလယံတောဝ်း၊ လိုꩻပေႏဆꩻလမဉ်ႏယံ၊ လိုꩻတန်ဆꩻကီယံတောဝ်း၊လိုꩻတန်ဆꩻကီယံ၊ လိုꩻပေႏဆꩻလတဲ့ယံ၊ လိုꩻတန်လိုꩻပေႏယံတောဝ်းနုဲင်းနုဲင်းဝင်ꩻ ယိုစားဖုံႏနောဝ်ꩻအောဝ်ႏနေနေသွူ။ လိုꩻပေႏဆꩻလနောဝ်ꩻ မဲဉ်လꩻပညာႏရေꩻ၊ မဲဉ်သွဉ်ထူႏပညာႏရေꩻ၊ မဲဉ်ထွာလိုꩻလိန်ႏမာႏစစွဉ်ႏဘဝတိုꩻတက်ရေꩻဖုံႏယို ပေါႏလိုꩻတန်ဆꩻကီမဉ်ႏဖေႏအာႏတောဝ်း မဉ်ႏတအွဉ်ႏရေꩻတောဝ်းနောဝ်ꩻ လိုꩻပေႏအတာႏယို ထွာထိုꩻအသွုမ်ꩻသွူ။ ယဒုံဒုံနောဝ်ꩻ မဲဉ်သွဉ်စွဉ်ႏရိုꩻကီလဲ့ လိုꩻတန်ဆꩻကီထွိုင်ႏဖေႏလင်ꩻတောဝ်းအခွင်ꩻရေꩻတဲင် ထွာထိုꩻခြေင် အသွုမ်ꩻနောဝ်ꩻအာတန်ဒျာႏသွူ။
ဒုံတဒုံမဉ်ႏသွဉ်ဖေႏနွောင်ꩻ လိုꩻပေႏအတာႏနုဲင်းဆꩻလယိုယံငါႏ