cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Партызанская брыгада «Няўлоўныя»
Партызанская брыгада «Няўлоўныя» (Спецбрыгада НКДБ СССР) — партызанская брыгада, створаная 1 сакавіка 1942 года, калі атрад у 28 чалавек быў перапраўлены ў нямецкі тыл, дзе папоўніўся мясцовым насельніцтвам. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Дрысенскага, Лепельскага, Полацкага, Расонскага, Браслаўскага, Куранецкага, Глыбоцкага, Докшыцкага, Маладзечанскага, Мёрскага, Пастаўскага, Валожынскага, Іўеўскага, Лідскага, Навагрудскага, Навамышскага, Мінскага раёнаў. Дыверсійныя і разведвальныя групы брыгады дзейнічалі таксама на тэрыторыі Пскоўскай вобласці, Літоўскай ССР і Латвійскай ССР. 12 ліпеня 1944 брыгада (1132 чалавекі) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Пруднікаву было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.
Унутрычарапная гіпертэнзія
Этыялогія
Найбольш частай прычынай унутрычарапной гіпертэнзіі з’яўляецца траўма галавы.
Яхрамская (станцыя метро)
«Яхрамская» (Яхромская) — станцыя Маскоўскага метрапалітэна, якая будуецца на Люблінска-Дзмітраўскай лініі.
Навум Сямёнавіч Леках
Біяграфія
Пасля вайны працаваў галоўным урачом і хірургам у бальніцы ў Глыбокім. З 1950 г. працаваў урачом станцыі пералівання крыві ў Полацку.
Кампінас
Свята горада — 14 ліпеня.
Акумолі
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Beata Vergine Addolorata.
Тыневічы
16 ліпеня 1954 года перададзена са складу Імянінскага сельсавета Антопальскага раёна ў склад Аляксеевіцкага сельсавета Драгічынскага раёна.
Паўднёвая брама Брэсцкай крэпасці
Паўднёвая брама — брама Валынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.
Ігар Мікалаевіч Кузняцоў
Біяграфія
Скончыў 42-ю сярэднюю школу ў Мінску. У 1977 годзе скончыў Данецкае ваенна-палітычнае вучылішча (Украінская ССР, СССР). Затым служыў ва Уруччы ў Мінску. У 1985 годзе паступіў у Маскоўскую ваенна-гуманітарную акадэмію на ваенна-педагагічны факультэт. Пасля сканчэння 5 гадоў выкладаў у Томскім вышэйшым камандным вучылішчы сувязі (РСФСР, СССР). Завочна паступіў у аспірантуру Томскага ўніверсітэта, дзе ў 1992 годзе абараніў дысертацыю «Масавыя рэпрэсіі ў 1930-я гады і рэабілітацыя ахвяр тэрору».
Іней (фільм)
Сюжэт
Рокас і Інга, маладая пара літоўцаў, згаджаюцца даставіць грузавік з гуманітарнай дапамогай ва Украіну. Аднак планы даюць збой, і героі аказваюцца кінутымі на волю лёсу пасярод заснежанага Данбаса. У пошуках «сваіх» яны сустракаюцца з людзьмі, на якіх вайна пакінула свой адбітак. Нягледзячы на небяспеку, Рокас імкнецца пераадолець лінію фронту, каб спазнаць жыццё ў сітуацыі вайны і міру.
Каноцыбе тонкая
Пладовае цела грыба — шапка на ножцы. Шапка дыяметрам да 3 см, канічная, вохрыста-карычневая, часта цёмная ў цэнтры. Пласцінкі ржавыя. Ножка вышынёй 3—8 см, полая, жаўтаватая, каля асновы карычневая. Споры яйцападобныя.
Пшэдбуж (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 59 населеных пунктаў.
Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца
Лонг-ліст і вынікі
6 чэрвеня 2016 быў абвешчаны лонг-ліст з 13 пазіцый. 31 жніўня 2016 быў абвешчаны шорт-ліст, 12 кастрычніка — тройка пераможцаў.
23 жніўня 2018 быў абвешчаны лонг-ліст з 12 пазіцый, 4 верасня — шорт-ліст з з 6 пазіцый, 11 кастрычніка — пераможцы.
Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)
Падзеі па днях
На падмацаванне і ў Куп’янск, і ў Ізюм былі накіраваны расійскія рэзервовыя часткі. Паводле расійскага ваеннага журналіста Яўгена Паддубнага, падмацаваньне перакідвалася з сушы і верталётаў Мі-26.
Пярэспа (Драгічынскі раён)
Пярэ́спа (, Переспа) — вёска ў Драгічынскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Немяржанскага сельсавета.
Сквер імя А. А. Грамыкі
Гісторыя
У сувязі са святкаваннем 100-годдзя вайны 1812 г. адмысловая камісія пад старшынствам гарадскога галавы І. В. Дамброўскага ўлетку 1912 г. асобным пунктам вынесла пажаданне ўвекавечыць у Гомелі памяць аб азначанай гістарычнай падзеі праз наданне «вялікаму гарадскому саду» імя расійскага імператара Аляксандра І і ўсталяванне яму бюста ў гэтым садзе насупраць Аптэчнай вуліцы. Па ўсім відаць, прапанаваная назва так і не прыжылася, а бюст не быў усталяваны.
Дэвід Сушэ
Біяграфія
Стаў вядомы дзякуючы выкананню ролі Эркюля Пуаро ў тэлесерыяле Пуаро Агаты Крысці. Здымкі серыяла адбываліся ў перыяд паміж 1989 і 2013 гадамі.
Геаграфія Афганістана
Рэльеф
Афганістан — зямля гор, якія займаюць каля 4/5 ягонай плошчы. З паўночнага ўсходу — ад высозных Паміру і Каракаруму — на паўднёвы захад цягнуцца хрыбты Гіндукуша, з самым высокім пунктам краіны, гарой Нашак (7 452 м). На ўсходзе велічныя хрыбты падзеленыя ўрадлівымі далінамі, на захад горы робяцца ніцымі і сухімі, паступова пераходзячы ў Іранскае нагор’е і далей у плато Рэгістана і раўніну ўпадзіны Сістан. Поўнач краіны займае Бактрыйская нізіна з самім нізкім пунктам краіны на беразе Амудар'і у правінцыі Джаўзджан (258 м). Крайні паўночны усход — зямля гор-асілкаў — адрозніваецца высокай сейсмічнасцю: землятрусы адбываюцца тут незайздросна часта — у 1998, 2002 і 2010 яны забралі дзясяткі, сотні і тысячы чалавечых жыццяў у правінцыі Бадахшан.
Клімат
Клімат разнастайны, высока ў гарах тэмпература студзеня складае −15 °C, а ў ліпені рэдка ўзнімаецца вышэй за 0 °C. Узімку Памір і Гіндукуш апранаюць сапраўдны снежны кажух. Лета найцяплейшае ў пустынных абшарах упадзіны Сістан, даліне Амудар'і і Джэлалабадскай катлавіне (паўсюль сярэрняя тэмпература ліпеня вышэй за +30 °C). У гарах на наветраных схілах выпадае больш за 1 500 мм ападкаў, на большай частцы краіны — 400-600 мм, у пустынях — 200 мм. Упадзіна Сістан — адзін з найзасушлівейшых рэгіёнаў Азіі.
Ганна Мікалаеўна Лаўрукевіч
Кар’ера
Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі чацвёртага склікання — Старшыня Пастаяннай камісіі Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь па працы, сацыяльнай абароне, справах ветэранаў і інвалідаў (Салігорская сельская выбарчая акруга № 76).
Альгерд Ціханавіч Краўцоў
Біяграфія
Пасля вайны працягваў службу ў Савецкай арміі, палкоўнік. У 1950 годзе скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ. Быў ваенным саветнікам у Венгрыі. З 1961 г. у адстаўцы. У перыяд з 1965 па 1967 год працаваў у Растоўскім Вышэйшым ваенным камандна-інжынерным вучылішчы. Памёр 12 снежня 1993 года. Пахаваны ў Растове-на-Доне.
Ганаровы грамадзянін гарадоў Чарнаўцы (Украіна) і Свішкаў (Балгарыя).
Міхаіл Давыдавіч Натарэвіч
Маладосць
Займаўся ў майстэрні Барыса Ёгансона. У 1940 годзе Міхаіл Натарэвіч скончыў інстытут. Дыпломнай працай было гістарычнае палатно «Катоўскі», прысвечанае герою Грамадзянскай вайны 1918—1921 гадоў. Разам з Натарэвічам інстытут у 1940 годзе скончылі Давыд Альхоўскі, Яўгенія Байкова, Андрэй Банцікаў, Вольга Багаеўская, Аляксандр Дашкевіч, Усевалад Дружынін, Залман Зальцман, Марыяна Зерніна, Павел Іваноўскі, Ніна Нератава, Марыя Перапёлкіна, Глеб Савіных, Сяргей Сідараў і іншыя маладыя мастакі, якія сталі пасля вядомымі жывапісцамі. Шчыльныя творчыя дачыненні і сяброўства з імі захоўвалася ў Міхаіла Натарэвіча на доўгія гады.
Бутырская (станцыя метро)
«Буты́рская» (Буты́рская) — станцыя Люблінска-Дзмітраўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Вадзім Сяргеевіч Фаставец
Клубная кар’ера
У сакавіку 2023 года перайшоў у «Жодзіна-Паўднёвае».
Страхавая прэмія
Уся страхавая прэмія (брута-прэмія) складаецца з нета-прэміі (з яе фарміруюцца страхавыя рэзервы) і нагрузкі (з якой выплачваюцца агенцкія і брокерскія камісіі, ажыццяўляюцца выдаткі на вядзенне справы, папераджальныя выдаткі, гарантыйныя фонды, а таксама фарміруецца прыбытак).
Карл Антонавіч Меер
Біяграфія
Вывучаў прыродазнаўчую гісторыю у Дэрпцкім універсітэце ў Карла Ледэбура.
Троіцкая гара (Гомель)
Назву атрымала ад збудаванай тут у першай палове ХІХ ст. Троіцкай царквы. Падчас Стракапытаўскага паўстання сакавіка 1919 г. выкарыстоўвалася паўстанцамі для артылерыйскага абстрэлу штаба бальшавікоў у гатэлі «Савой» на вуліцы Мясніцкай (Камунараў).
Малы бугай
Малы́ буга́й, чапля-лазянік або ваўчок (Ixobrychus minutus) — птушка сямейства, самая дробная чапля.
Ігар Міхайлавіч Рынкевіч
Вучоба
У 1985 годзе паступіў на гістфак Гродзенскага дзяржуніверсітэта. Пасля першага курсу на працягу двух гадоў праходзіў тэрміновую воінскую службу ва Узброеных Сілах СССР з прысваеннем звання сяржанта. З 1988 года працягнуў навучанне на гістфаку Гродзенскага дзяржуніверсітэта.
Кар’ера
Са жніўня 1998 года спачатку — стажор, затым — адвакат Мінскай абласной калегіі. Працаваў адвакатам у Мінскай абласной юрыдычнай кансультацыі № 2 у г. Мінска да красавіка 2007 года, але з-за актыўнай і прынцыповай абароны кандыдата ў прэзідэнты А. Казуліна быў вымушаны звольніцца з адвакатуры.
Вадзім Віктаравіч Дзямідчык
Біяграфія
Выпускнік біяфака 1994 года, скончыў у 1997 годзе аспірантуру БДУ, ­у 1998 годзе абараніў кандыдацкую, ­а ў 2011 годзе — доктарскую дысертацыю (яна была прызнана найлепшай па прыродазнаўчых навуках па ацэнцы ВАК Беларусі).
У 1997 годзе пасля завяршэння аспірантуры пачаў кар’еру ў якасці выкладчыка БДУ. У перыяд з 2000 па 2011 год працаваў навуковым супрацоўнікам Універсітэта Кембрыджа, а затым лектарам і кіраўніком другога года навучання ва Універсітэце Эсекса. З 2011 года — загад­чык кафедры клетачнай біялогіі і біяінжынерыі раслін біялагічнага факультэта БДУ.
У 2011 годзе быў абраны асацыяваным членам Брытанскай акадэміі вышэйшай адукацыі.
Навуковая і грамадская дзейнасць
Аўтар каля 300 навуковых прац, уключаючы артыкулы ў Nature, Plant Cell і Annual Reviews of Plant Biology, манаграфій у выдавецтве Springer. Па сістэме Google Scholar колькасць цытаванняў аўтара складае 6272. З’яўляецца членам рэдакцыйнай калегіі шэрагу міжнародных навуковых часопісаў, сакратаром экспертнага савета № 34 (фізіка-хімічная біялогія) ВАК ­Беларусі. Узначальвае навукова-тэхнічную секцыю экспертнага савета № 1 па прыродазнаўчых навуках ДКНТ Беларусі.
Віктар Барысавіч Шклоўскі
Біяграфія
Нарадзіўся ў сям'і настаўніка. Вучыўся на філалагічным факультэце Пецярбургскага ўніверсітэта.
Выступіў у друку з літаратуразнаўчымі працамі ў 1914 годзе. Быў блізкі да футурыстаў. Удзельнік ОПОЯЗа. Найбольш значныя працы гэтых гадоў сабраны ў кнізе «Аб тэорыі прозы» (1925). Аўтабіяграфічны прынцып ляжыць у аснове мемуарных, эпісталярных лірычных кніг Шклоўскага: «Сентыментальнае падарожжа» (ч. 1-2, 1923), «ZOO. Лісты не пра каханне, або Трэцяя Элаіза» (1923), «Гамбургскі рахунак» (1928), «Жылі-былі»(1962) і інш. Вялікае месца ў творчасці Шклоўскага займаюць працы пра рускіх класікаў, у прыватнасці пра Л. М. Талстога — ад ранейшай яго кнігі «Матэрыял і стыль у рамане Льва Талстога», «Вайна і мір» (1928) да фундаментальнай біяграфіі «Леў Талстой» (1963, 2 выд. 1967, абодва выданні ў серыі «Жыццё выдатных людзей»). Працы па тэорыі кіно, літаратуры, партрэты С. М. Эйзенштэйна, Л. В. Куляшова, А. П. Даўжэнкі; кінасцэнарыі.
Тэатр Вялікага Княства Літоўскага
Вытокі
Блізкімі па сваім тэатралізаваным сюжэце да скамарохаў з’яўляюцца валачобнікі. Валачобніцтва — звычай, калі на першы дзень Вялікадня моладзь абходзіць гуртам двары сваёй вёскі і песнямі віншуе гаспадароў са святам. Тэатралізаваная гульня валачобнікаў апісана ў даследаванні П. Шэйна. Ва Украіне валачобніцтва было нявядомым.
Батлейка
З дрэва рабілі скрынкі розных памераў, звычайна у выглядзе хаткі ці царквы, з гарызантальнымі перагародкамі (ярусамі-сцэнамі). Кожная сцэна-ярус мела проразі для кіраванне лялькамі. Сцэна аздаблялася тканінай, паперай, геаметрычнымі фігурамі з тоненькіх палачак і нагадвала балкон, на якім адбывалася дзеянне. На задніку сцэн маляваліся абразы, зоркі, крыжы, вокны, лялечныя кампазіцыі на біблейскі сюжэт і інш. У скрынцы з дзверцамі, падобнай на царкву, рабіўся купалападобны дах з крыжам. Лялькі-персанажы рабіліся з дрэва, каляровай паперы, тканіны; валасы, бровы, вусы — з лёну ці аўчыны, і мацаваліся на драўляны або металічны стрыжань, пры дапамозе якога батлеечнік вадзіў іх па прарэзах ў ярусе-сцэне. Вядомая таксама батлейка з лялькамі-марыянеткамі на нітках з верхнім прынцыпам кіравання, пяльчаткавыя лялькі. Паказы ажыццяўляліся пад акампанемент музыкі, сцэна і лялькі асвятляліся свечкамі. Батлеечнік знаходзіўся за скрынкай, адтуль вадзіў лялькі, гаварыў тэкст, імітуя голас персанажа. Часцей ён быў не толькі выканаўцам, але і драматургам, мастаком, музыкантам, іншы раз звяртаўся непасрэдна да гледача, характарызуя ад сябе персанажы. Некаторыя батлейкі былі ўладкованыя па прынцыпе ценявога тэатра (Віцебск) і празрыстымі дэкарацыямі (Докшыцы).
Прыгонныя, аматарскія і прафесійныя тэатры
У другой палове XVIII ст. пачалі дзейнічаць прыгонныя тэатры. Яны з’яўляюцца ў тыя часы, калі дажываў свой век школьны тэатр. Асновы прафесійнага тэатра былі закладзены ў Вялікім Княстве Літоўскім яшчэ ў XVI—XVII стст., дзякуючы культуры свецкіх забаў, дзейнасці запрошаных з Заходняй Еўропы драматычных і балетных труп, а таксама функцыянавання школьных сцэн. Найбольшую ролю ў яго папулярызацыі ў Рэчы Паспалітай зрабілі каралі Аўгуст Моцны і Аўгуст III. Маштабныя мерапрыемствы, якія былі арганізаваныя каралямі ў Дрэздэне і Варшаве, сталі ўзорам для пераймання і былі перанесеныя ў тым ліку ў магнацкія рэзідэнцыі Радзівілаў. З 1724 года князь М. К. Радзівіл Рыбанька, пад уражаннем ад паездак па Еўропе, пачаў арганізоўваць у Нясвіжы і Альбе каруселі, балі, працэсіі і ілюмінацыі з удзелам сям’і, гасцей, кадэтаў і слуг. Яркім прыкладам злучэння драматычных і паратэатральных пастаноўках у адным мерапрыемстве з’яўляецца карнавал 1761 года, праграму якога складаў сам нясвіжскі князь.
З 1746 года тэатрам кіравала княгіня Францішкай Радзівіл, і дзейнічаў ён як аматарскі: у спектаклях разам з прыгоннымі ўдзельнічалі члены княжай сям’і, мясцовая шляхта, кадэты нясвіжскага корпуса, наёмныя акцёры, Першы спектакль — «Прыклад справядлівасці». Спектаклі ставіліся на польскай, італьянскай, нямецкай і французскай мовах. У рэпертуары тэатра былі творы, напісаныя самой Францішкай Радзівіл, — камедыі «Дасціпнае каханне» (1746), «Суцяшэнне ў клопатах», «Золата ў агні», «У вачах нараджаецца каханне» (1750), «Нягоднік ў сілках» і «Суддзя, які пазбавіўся розуму» (1751), «Каханне — дасканалы майстар» (1752), драмы «Плод божага провіду» (1746) і «Каханне — зацікаўлены суддзя» (1747); трагедыя «Гульня Фартуны» (1750); оперы «Сляпое каханне не думае пра канец» і «Шчаслівае няшчасце» (1752); перакладзеныя і пераробленыя ёю п’есы Мальера «Смешныя жаманніцы» пад назвай «Убачанае не праходзіць» (1749) і «Лекар паняволі» (1752), а таксама балеты, пантамімы. Усяго яна напісала для тэатра 16 камедый, трагедый і оперных лібрэта. Пісала Францішка на польскай мове, хаця ў тэкстах выкарыстоўвала шмат беларускай лексікі.
Найстарэйшы тэатральны будынак на тэрыторыі Беларусі, які захаваўся да нашых дзён (там размяшчаецца Гродзенскі абласны тэатр лялек), пабудаваны ў 1772 годзе архітэктарам Джузэпэ Сака і прызначаўся для тэатра падскарбія надворнага літоўскага Антонія Тызенгаўза. Танцавальная школа А. Тызенгаўза створана ім у Гродне ў 1774 годзе. Адкрыццю школы папярэднічала падрыхтоўка музыкаў скрыпачом Т. Вежбаловічам. У школе вучыліся дзеці прыгонных сялян і мяшчан. На аснове яе адкрыўся тэатр Антонія Тызенгаўза. Да 1774 года гэта невялікі ансамбль інструменталістаў і вакалістаў, пазней сталы калектыў (у 1780 годзе больш за 70 чалавек, у тым ліку артыстаў капэлы). У 1774—1777 гадах пераважалі італьянскія артысты. Дакладна вядома аб пастаноўках оперы А. Грэтры «Цудоўны», камедыі П. Бамаршэ «Севільскі цырульнік» (1778), балетных спектаклях Г. Петынеці.
У сядзібах магнатаў Тышкевічаў ― Свіслачы і Плешчаніцах ― існавалі аматарскія тэатральныя трупы, але выступалі і прыезджыя прафесійныя акцёры. Трупы мелі добрае тэхнічнае абсталяванне, некалькі камплектаў дэкарацый. Тэатр Вінцэнта Тышкевіча быў даволі камерным, хатнім, ды і дзейнічаў у маленькіх мястэчках. У ім ставіліся камічныя оперы, граліся тэатралізаваныя санаты, месы Баха, Бакерыні і інш. Тут былі і канцэртныя, і разам з тым драматычна-музычныя пастаноўкі. Таму да выступленняў прыцягваліся мясцовыя мяшчане і сяляне, а з 1805 года, калі адкрылася ў Свіслачы гімназія, — і гімназісты. Кіраваў тэатрам італьянскі кампазітар і скрыпач К.Чыпрыяні. Натуральна, што ў такіх пастаноўках вельмі важная была, як фактар суправаджэння, аркестравая музыка. Мясцовая капэла, што складалася пераважна з прыгонных, створана была задоўга да адкрыцця тэатра, які аб’явіў пра сябе ў 1788 годзе. Яна не толькі абслугоўвала сцэнічныя пастаноўкі, а і ладзіла самастойныя выступленні, выконваючы сімфоніі, уверцюры, серэнады Гайдна, Сакіні, Бакерыні, Піхеля, Чыпрыяні і інш. Вінцэнт Тышкевіч запрашаў у Свіслач антрэпрызы, якія затрымліваліся тут нярэдка на працяглы час і матэрыяльна забяспечваліся гаспадаром мястэчка. Сам жа ён, захоплены музыкай, адзінокі, аддаваў увесь свой час і душэўную энергію тэатру, які стаў справаю яго жыцця і таму пратрымаўся нямала часу і ў XIX ст. У верасні 1828 года В. Тышкевічам аснованы тэатр у Пляшчаніцах. І хоць ён праіснаваў усяго 7 гадоў, але сам гэты факт важны для разумення тагачаснай Беларусі, у якой пасля далучэння да Расіі паступова дэградуе тэатральная культура, а цэнтры тэатральнага мастацтва пераўтвараюцца ў мала чым адрозныя адзін ад аднаго мястэчкі.
Нета-прэмія
Чыстая нета-прэмія
Вызначэнне нета-прэміі па рызыцы традыцыйна адносіцца да вобласці актуарных разлікаў і страхавой матэматыкі. Чыстая нета-прэмія разлічваецца на падставе дадзеных аб шкодзе за мінулы перыяд і ўяўляе сабою здабытак частаты наступлення страхавога выпадку на сярэдні памер шкоды па ўсёй сукупнасці страхавых выпадкаў, якія адбыліся ў мінулым.
Рызыковая (страхавая) надбаўка
Пры выяўленні заканамернасці з’яўлення шкоды ў выніку выпадковых падзей у мінулым і вызначэнні на аснове гэтага мінулага досведу стратнасці ў будучыні непазбежныя памылкі двух відаў :
Для таго, каб гарантаваць надзейную страхавую абарону, г.зн. павялічыць верагоднасць таго, што сабраных грошай хопіць на выплату шкоды ў будучыні па ўсіх выпадках, да чыстай нета-прэміі дадаюць рызыковую (страхавую) надбаўку.
Васіль Лукіч Сідаровіч
Васі́ль Лукі́ч Сідаро́віч (1905, в. Сівіца, цяпер Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць, Беларусь — 1937, Чалябінск, НКУС) — беларускі мастак і графік.
Ігнат Карповіч
Біяграфія
У 2006 годзе выдавецтва Czarne выдала яго дэбютны раман Niehalo, за які Карповіча намінавалі на Пашпарт «Палітыкі». У 2007 з'явіўся яго другі раман Cud (Цуд). Раман Gesty (Жэсты) у 2009 стаў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке». У кастрычніку 2010 коштам Літаратурнага выдавецтва быў выдадзены чарговы раман пад назвай Balladyny i romanse (Баладыны і рамансы), які быў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке» 2011, а таксама прынёс свайму аўтару Пашпарт «Палітыкі» 2010. Раман Ości (Косці) быў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке» 2014, а таксама атрымаў узнагароду чытацкіх сімпатый. Раман Sońka (Сонька) быў фіналістам літаратурнай узнагароды «Ніке» 2015. Твор перакладзены з польскай на беларускую Марыяй Мартысевіч і выпушчаны ў выдавецтве «Логвінаў» у 2018.
Пшэмэнт (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 27 населеных пунктаў.
Гімн Славеніі
Тэкст
ne vrag, le sosed bo mejak!
Валапюк
Алфавіт
Чытанне літар c, j, s, x, z З-за парных па звонкасці/глухасці гукаў, якія асацыююцца з гэтымі літарамі, у сучасным валапюку аддаецца перавага звонкаму: c чытаецца як j у англійскіх словах jou, justice, j як s у англійскім pleasure ці j у французскім jardin (адпавядае ж), s — як s у нямецкім reisen (адпавядае з) x як x у англійскім example, z як ds у англійскім birds ці zz у італьянскім mezzo. Да рэформы дэ Ёнга чытанне літар j, s, x, z было іншым: j вымаўлялася як sh у англійскім shame ці ch у французскім cher (адпавядае ш), s — як s у англійскім sole (адпавядае с; гук, які азначаецца гэтай літарай, мог у словах валапюка азванчацца паміж дзвюма галоснымі і ў спалучэннях bs, ds, gs, ls, якія ўтвараліся на канцы слоў множнага ліку), x як x у англійскім expect (адпавядае кс), z — як z ў нямецкім Zeug (адпавядае ц).
Назоўнік
Склонавыя формы здольныя ўтвараць складаныя словы (як у нямецкай мове): Vola-pük — сусвета-мова. Таксама ў мове існуе багатая сістэма суфіксаў і прыставак, якія выкарыстоўваюцца падчас словаўтварэння, напрыклад: fam («слава») famum («большая слава»), але асобныя прыклады, у тым ліку і гэты, былі адменены падчас рэформы дэ Ёнга.
Дзеяслоў
Валапюк мае складаную сістэму ўтварэння дзеясловаў і дзеяслоўных формаў, але амаль усе яны апцыянальны і неабавязковы да выкарыстання. Так, асабіста-лічбавыя суфіксы дзеяслова супадаюць па форме з адпаведнымі займеннікамі.
Зніжэнне папулярнасці
У лексіцы выкарыстоўваюцца змененыя да непазнавальнасці элементы еўрапейскіх моў. Складанасць граматыкі і неінтэрнацыянальнасць лексікі, якія выклікалі крытыку і ў далейшым (пасля з’яўлення больш простых моў) сталі аднымі з прычын зніжэння папулярнасці валапюка.
Альгерд Абуховіч
Альгерд Абуховіч, Альгерд-Якуб Рышардавіч Абуховіч (25 ліпеня (6 жніўня) 1840, Калацічы Бабруйскі павет, цяпер у, Магілёўская вобласць — 10 (22) жніўня 1898, Слуцк; псеўданімы: Граф Бандынэлі; Olgerd gr. Bandinelli) — беларускі ,.
Паходжанне
У XVII — пачатку XVIII ст. род Абуховічаў вылучыў некалькі відных дзяржаўных і ваенных дзеячаў Вялікага Княства Літоўскага, якія пакінулі таксама след у літаратуры, былі аўтарамі цікавых «Дыярыушаў» (аднаму з іх адрасаваны вядомы сатырычны «Ліст да Абуховіча»). Дзед Альгерда Юзаф Абуховіч быў шамбялянам (камергерам) польскага каралеўскага двара, удзельнічаў у паўстанні Касцюшкі, пасля чаго доўга хаваўся ва Украіне; прычыніўся ён і да паўстання 1831 года. Бацька меў тытул суддзі Мазырскага павета, яму належалі буйныя маёнткі Калацічы ў Бабруйскім і Грабава ў Мазырскім паветах. «… Тысяча „душ“ людзей мелі працаваць на хлеб для маладога Ольдзі…», — адзначалася ў мемуарах пісьменніка. Яго прабабкай была Марыя Бандынэлі, якая паходзіла з італьянскага графскага роду Бандынэлі (Бандзінелі) і пайшла за Дамініка Вінцэнтавіча Абуховіча, што атрымаў 5 снежня 1738 пасаду мазырскага скарбніка. Італьянскі графскі род Бандынэлі даў свету нямала знакамітых асоб, у тым ліку скульптара (Бача Бандынэлі, які працаваў у XVI ст. у Фларэнцыі) і нават аднаго Папу Рымскага (Аляксандр III Бандынэлі, XII ст). Альгерд Абуховіч ганарыўся неардынарнасцю свайго роду (адсюль яго псеўданім). На схіле дзён, фактычна парваўшы са сваім класам і жывучы ў вялікай беднасці, ён усё ж адзначае ў сваіх мемуарах: «Я падпісваюся на маіх беларускіх творах „Граф Бандзінелі“; гэта прозвішча маёй бабкі, апошняй з гэтага роду… Пазываючыся ў подпісы на дзядоў сваіх, грудзі мае парушае пачуццё нечага вялікага, сільнага…»
Біяграфічныя звесткі
Пахаваны Альгерд Абуховіч у Слуцку. Яго магілу адшукаў краязнавец Рыгор Родчанка.
Мемуары
Закрануўшы ў I раздзеле пытанне аб бяспраўным становішчы сялян у эпоху мікалаеўскага царавання, А. Абуховіч палічыў патрэбным прадоўжыць размову:
Гэта значыць, Ф. Багушэвіч карыстаецца мовай Віленшчыны, а А. Абуховіч — мовай Цэнтральнай Беларусі. «У канцы невядома яшчэ, каторы дыялект беларускі пераможа», — сцвярджаў А. Абуховіч.
Блізкасць А. Абуховіча да народнай культуры найбольш яскрава выяўляюць апошнія раздзелы мемуараў — «Спас» і «Дзяды».
Мемуары А. Абуховіча — унікальны дакумент, каштоўны гістарычны помнік сваёй эпохі і адначасова самабытны літаратурны твор, дзе ў адну мастацка-дакументальную тканіну сплялося, сплавілася хуткаплыннае і вечнае, прыватнае і агульнае. У мемуарах назапашваўся плённы вопыт празаічнага маўлення, мастацкай прозы, заўсёды цяжкі для маладой літаратуры. Аўтар-герой гэтага твора паўстае перад чытачамі як шырокаадукаваны чалавек еўрапейскай культуры, гуманіст, патрыёт, надзвычай уважлівы да гісторыі і духоўных скарбаў свайго народа. Сам народ бачыцца са старонак мемуараў прыгожым, высокамаральным, духоўна багатым і здольным на барацьбу за лепшую будучыню.
Грабянёўскі сельсавет
Гісторыя
12 лістапада 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Стадоліцкага сельсавета.
Януш Крупскі
Асабістае жыццё
Януш Крупскі быў жанаты, меў сем дзяцей: Пётра, Павел, Фама, Лука, Ян, Марыя і Тэрэза. Жыў у Градзіску-Мазавецкім. Быў чальцом Таварыства свабоды слова.
Малы Хужыр
Малы Хужыр (Ма́лый Хужи́р) — вёска ў Альхонскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі. Уваходзіць у Хужырскае муніцыпальнае ўтварэнне.
Абарона Полацка (1941)
30 чэрвеня
Усе доты Полацкага ўмацаванага раёна занятыя гарнізонамі і прыведзены ў баявую гатоўнасць.
5 ліпеня
Пехотны полк 18-й матарызаванай дывізіі быў перакінуты на плацдарм.
6 ліпеня
Яроменка ўзмацніў баявыя часткі абаронцаў перахопленнымі на адступленні з Літвы чырвонаармейцамі. 98-ая стралковая дывізія перайшла да контратак нямецкага плацдарма. Але нацысты плацдарм абаранілі і пашырылі. На яго перакінулі часткі 14-й матарызаванай дывізіі.
Сайрус Вэнс
Біяграфія
У 1962 — спецыяльны прадстаўнік прэзідэнта ЗША на Кіпры, пасля турэцкага ўварвання.
Руперт Пфальцскі
Біяграфія
У 1642 годзе прызначаны галоўнакамандуючым англійскай каралеўскай кавалерыяй і атрымаў у Англіі вядомасць як «прынц Руперт». У ліпені 1643 года падчас англійскай рэвалюцыі і грамадзянскай вайны ўзяў Брысталь, у 1644 годзе Карл I прысвоіў яму тытул «герцаг Камберлендскі». Пасля падзення Оксфарда ў 1646 годзе жыл у выгнанні, аднак пасля Рэстаўрацыі 1660 года вярнуўся ў Англію і абараняў яе інтарэсы падчас войн з Нідэрландамі.
Грузіны Беларусі
Грузіны Беларусі — дыяспара грузін у Рэспубліцы Беларусь. Колькасць — каля 3000 чалавек. Жывуць пераважна ў абласных цэнтрах. Першае грузінскае грамадскае аб'яднанне ў Беларусі было створана ў 2000 годзе ў Гродне. Затым былі зарэгістраваныя Магілёўскае гарадское грамадскае аб'яднанне "Грузінская абшчына «Іберыя» і грамадскае аб'яднанне "Грузінскае культурна-асветніцкае таварыства «Мамулі», старшыня — Каха Пакаташвілі (у 2017).
Васіль Вітальевіч Грычык
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Біялогія», 1983).
Аўтаномны рэгіён у Мусульманскім Мінданаа
Аўтаномны рэгіён у Мусульманскім Мінданаа (Nagsasariling Rehiyon sa Muslim na Mindanao, Autonomous Region in Muslim Mindanao, ARMM) — філіпінскі рэгіён на астраўной групе Мінданаа, які аб’ядноўвае тэрыторыі з пераважна мусульманскім насельніцтвам. Адзіны з усіх рэгіёнаў Філіпінаў, які мае ўласны ўрад.
Таджыкі Беларусі
Таджыкская дыяспара з'яўляецца ўдзельнікам розных мерапрыемстваў, якія праводзяцца Пасольствам Рэспублікі Таджыкістан у Рэспубліцы Беларусь.
Касперыя
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Орлам
Гісторыя
Орлам паходзяць ад гатэнтотаў, што ў XVII ст. насялялі раён мыса Добрай Надзеі. Пасля заснавання Кейптаўна яны шчыльна кантактавалі з галандцамі, перанялі ў іх конегадоўлю, карыстанне агнястрэльнай зброяй, крытымі вазамі, еўрапейскай вопраткай і г. д. У XVIII ст. орлам склалі самастойную сацыяльную групу крэолаў Капскай калоніі, якая захоўвала адасобленасць ад каланіяльнага грамадства. Лічыцца, што іх назва паходзіць ад тагачаснага галандскага слова o'erlands («тубыльцы») або ад малайскага Orang lama («чалавек вопыту»). Орлам падзяляліся на некалькі супольнасцей на чале абраных капітанаў. Паміж супольнасцямі захоўваліся шчыльныя сваяцкія і ваенныя сувязі.
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Слаўгарадскага раёна
Гісторыка-культурныя каштоўнасці Слаўгарадскага раёна — аб’екты архітэктуры, археалогіі, гісторыі і мастацтва, помнікі горадабудаўніцтва і запаведныя мясціны на тэрыторыі Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці, якія знаходзяцца пад дзяржаўнай аховай Рэспублікі Беларусь.
Жэрах
Асаблівасці біялогіі
Корміцца дробнай рыбай адкрытых мясцін: верхаводка, ялец, радзей плотка і інш. Арыгінальны спосаб палявання жэраха атрымаў назву «бой». Урываючыся ў чараду малявак, жэрах ударам хваста аглушае ахвяр, а затым ротам збірае аглушаных рыбак.
Крэсцьянская застава
«Крэсцьянская застава» (Крестья́нская заста́ва) — станцыя Люблінска-Дзмітраўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Аляксандр Цярэнцьевіч Татарынаў
Узнагароды
У 2002 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін г. Жлобіна».
Помнік Надзеі Якаўлеўне Харчанка
Апісанне помніка
Помнік зроблены з бетона (агульная вышыня 3,4 м, пастамента 2,4 м). Бюст партызанкі ўстаноўлены на высокім чатырохгранным пастаменце. Пластыка пагруднага партрэта лаканічная і выразная.
Тылецыя
Класіфікацыя
Род Tilletia налічвае 326 відаў:
Маскоўская Хельсінкская група
Гісторыя
Арганізацыя атрымала сваю назву ад Хельсінкскіх пагадненняў, якія ў жніўні 1975 г. падпісалі СССР, ЗША і шэраг еўрапейскіх дзяржаў. Сярод іншага, Хельсінкскія пагадненні абавязывалі дзяржавы-ўдзельніцы прытрымлівацца адзіных стандартаў абароны правоў чалавека. У савецкіх газетах былі апублікаваны палажэнні гэтага дагавору, што дала права дысідэнтам СССР дабівацца ад савецкай улады шанавання правоў грамадзян сваей краіны і выканання абавязкаў перад падпісанымі пагадненнямі. Па ўсей краіне ўзніклі Хельсінкскія камітэты альбо групы, сярод іх — МХГ.
МХГ актыўна дзейнічала і супрацоўнічала з іншымі праваабарончымі групамі СССР з 1976 па 1982 гг., калі дзейнасць арганізацыі была прыпынена. За гэты час сілавыя структуры СССР арыштавалі і асудзілі 8 удзельнікаў групы, 6 былі вымушаны пакінуць краіну, а 3 аб’явілі аб прыпыненні дзейнасці МХГ. . У 1989 г. Маскоўская Хельсінкская група аднавіла сваю дзейнасць і працягвае яе да сенняшняй пары. З’яўляецца членам Міжнароднай Хельсінкскай Федэрацыі па правам чалавека.
Камедыя-балет
Гісторыя
Стваральнікам жанру лічыцца Мальер, які аб’яднаў камедыю з упадабаным выглядам прыдворных забавак — балетам. Балетныя элементы маглі быць часткай дзеяння або ўключацца ў яго ў выглядзе самастойных дывертысментаў. Камедыйныя сцэны выконваліся пры гэтым акцёрамі, членамі трупы Мальера, а балетныя — аматарамі з ліку прыдворнай шляхты, у тым ліку самога караля і прынцаў. Асноўная інтрыга перадавалася праз дыялогі, аднак у спектакль, які ўяўляў сабой сінтэз некалькіх відаў мастацтваў, маглі таксама ўключацца вакальныя нумары.
Разам з кампазітарамі Ж.-Б. Люлі, М. А. Шарпанцье, балетмайстрам П. Башанам і дэкаратарам Мальер ажыццявіў пастаноўку сваіх камедый-балетаў: «» (1661), «» (1664), «» (1664), «» (1665), «» (1666—1667), «Сіцыліец, або Любоў-жывапісец» (1666—1667), «» (1668), «» (1669), «» (1670), «» (1670), «Графіня д’Эскарбаньяс» (1671), «» (1671), «» (1673).
Залатагузка
Залатагузка, Прадзільнік-златагузка (Euproctis chrysorrhoea) — матыль з падсямейства ваўнянак.
Ціміразеўская (станцыя метро)
«Ціміразеўская» (Тимиря́зевская) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Залішчыкы
Гісторыя
У часы польскага панавання зямля, на якой узніклі Залешчыкі, перайшла ва ўласнасць магнатаў Любамірскіх, ад іх да каштэляна кракаўскага Станіслава Панятоўскага. 30 жніўня 1754 г. кароль Аўгуст III даў прывілей на правядзенне 4-х таргоў у вёсцы Залешчыкі. У 1760—1763 гг. пры яго садзейнічанні быў пабудаваны касцёл Святога Станіслава. У 1766 г. кароль і адначасна ўласнік мястэчка Станіслаў Аўгуст Панятоўскі прадаставіў Залешчыкам магдэбургскае права. Горад славіўся на ўсе Падолле выдатнымі народнымі майстрамі: кілімарамі, ганчарамі, разьбярамі па дрэве і інш.
Пасля стварэння Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі ў лістападзе 1918 г. шмат жыхароў горада і павета ўступілі да ўкраінскай галіцкай арміі. У канцы красавіка 1919 г. часткі Паўднёвай групоўкі арміі УНР цягнікамі прыбывалі на станцыю Залешчыкі з Румыніі. Адсюль паходным парадкам праз Цярнопаль яны накіроўваліся на Радывыліў — месца знаходжання Дырэкторыі УНР, ўрада і ваеннага кіраўніцтва. У пачатку чэрвеня 1919 г. Залешчыкі некалькі дзён былі сталіцай Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі — тут знаходзіўся яе ўрад. 9 чэрвеня 1919 г. ў Залешчыках прэзідэнт ЗУНР Яўген Петрушэвіч быў абвешчаны ўпаўнаважаным дыктатарам ЗУНР. У Залешчыках ён выдаў свае першыя ўказы.
Конкурс песні Еўрабачанне 2019
Першы, другі паўфіналы і фінал конкурсу адбыліся 14, 16 і 18 мая 2019 года адпаведна.
Апанас Андрэевіч Ахрэм
Апанас Андрэевіч Ахрэм (, в. Урэчча, Вілейскі раён — ) — беларускі савецкі хімік-біяарганік. Акадэмік Акадэміі навук БССР (1970), доктар хімічных навук (1960), прафесар (1960). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.
Ушанаванне памяці
17 кастрычніка 2014 года ў Інстытуце біяарганічнай хіміі НАН Беларусі прайшла канферэнцыя да 100-годдзя з дня нараджэння акадэміка Ахрэма. Адкрыта памятная дошка навукоўцу.
Яніс Тылбэргс
Станаўленне творчага шляху
Пачалася выставачная дзейнасць Тылбэргса на Вясенняй выстаўке ў 1906 годзе. У Акадэміі мастацтваў ён экспанаваў палатно на тэму з жыцця латышоў «Кірмаш у Елгаве». У 1907 годзе ён быў удастоены прэміі за эскіз вуглём па тэме «Іосіф і яго браты». У 1908 годзе Тылбэргс напісаў палатно «Партрэт латышкі», гераіняй якога стала простая сялянка. Адначасова з жывапісам мастак займаўся скульптурай. У 1908 годзе ён прадставіў бюст маці з гіпсу на выставе «Новае грамадства мастакоў», арганізаванай Дзмітрыем Кардоўскім, які неўзабаве стаў кіраўніком яго дыпломнай працы — шэдэўра «П'ета» (1909).
Ёзеф Ізраэлс
Біяграфія
Найбольш цікавыя яго працы: «Маці, якая здаравее», «Бедныя вёскі», «Хворая», «Адзін на свеце».
Паўстанне Балаша (1632—1634)
Перадумовы
Руская армія пад Смаленскам, якая выконвала дапаможную ролю і адцягнуўшы на сябе частку польска-літоўскіх войскаў, апынулася зараз у самым цэнтры ваенных дзеянняў і павінна была прыняць на сябе галоўныя ўдары. Новы польскі кароль Уладзіслаў падрыхтаваў значныя сілы для паходу на Смаленск. Ваявода М. Б. Шэін працягваў аблогу Смаленска. Але яго воіны адчувалі вялікія цяжкасці: не атрымлівалі своечасова прадуктаў харчавання, абмундзіравання і ўзбраення, падала дысцыпліна. Дваране і дзеці баярскія самавольна пакідалі войскі і ўцякалі ў свае паветы, дзе дзейнічалі атрады крымскіх татараў, якія захоплівалі іх маёмасць, адводзілі іх маці, жонак і дзяцей у палон. Узмацнялася ўцёкі салдат і казакоў, якія далучаліся да балашоўскага руху. Нягледзячы на ​​вялікія цяжкасці, М. Б. Шэін атрымалася ў двух месцах праламаць крэпасную сцяну, падарваць адну з крапасных вежаў, але авалодаць горадам ён не мог.
Гданьскі медыцынскі ўніверсітэт
Гісторыя
Да структуры ўніверсітэта ўваходзяць две лячэбныя ўстановы: Універсітэцкі клінічны цэнтр (разам з пляцоўкай для пасадкі санітарных верталётаў на даху), які ў цяперашні час з'яўляецца найбуйнейшай бальніцай у Польшчы, і Універсітэцкі стаматалагічны цэнтр.
Флейта
Гісторыя развіцця
Старажытнай формай флейты, відаць па ўсім, з'яўляецца свісток. Паступова ў свістковых люлечках сталі прарэзаць пальцавыя адтуліны, ператвараючы просты свісток у свістковую флейту, на якой ужо можна было выконваць музычныя творы. Першыя археалагічныя знаходкі флейты датуюцца 35—40 тысяч гадоў да нашай эры, і знойдзены ў рэгіёне Швабская Альба ў Германіі. Гэтыя флейты паказваюць, што распрацаваная музычная традыцыя існавала з самага ранняга перыяду прысутнасці сучаснага чалавека ў Еўропе.
Чытарэале
Чытарэале (Cittareale) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Лацыё, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Рыеці.
Цярэнцій Еўдакімаў
Біяграфія
У лютым 1947 года савецкія спецслужбы пачалі арышты ўдзельнікаў арганізацыі, да гэтага спрычынілася тое, што да пастаўскай групы СБП увайшоў афіцэр МДБ Алег Стахоўскі, які выдаваўшы сябе за ўдзельніка антысавецкай арганізацыі падштурхоўваў да тэрарызму. Цярэнцій Еўдакімаў быў арыштаваны 10 лютага 1947 г. Падчас допытаў жорстка катаваны. У часе знаходжання ў турме ў Паставах зрабіў няўдалую спробу ўцёкаў, быў затрыманы.
Вольга Фёдараўна Кавіцідзі
Біяграфія
З 1980 года — лабарант НДС Сімферопальскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Фрунзэ. З 1980 па 1981 год — сакратар-машыністка гістарычнага факультэта Сімферопальскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя М. В. Фрунзэ.
З 1986 па 1987 год — кіраўнік гуртка правазнаўства Дома піянераў Сімферопальскага раённага аддзела адукацыі.
З 1995 па 1999 год — кіраўнік Крымскага юрыдычнага агенцтва «Інтэрнамікас», г. Сімферопаль.
Радчанка (Цвярская вобласць)
Радчанка (Ра́дченко) — пасёлак гарадскога тыпу ў Канакоўскім раёне Цвярской вобласці Расіі. Насельніцтва — 1411 чал. (2018). Размешчаны на беразе Іванькаўскага вадасховішча, за 32 км на паўднёвы ўсход ад абласнога цэнтра, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Рэдкіна на лініі Масква — Санкт-Пецярбург. Паромная пераправа праз вадасховішча. Узнік у 1921 годзе разам з будаўніцтвам тарфяной доследнай станцыі. У 1965 годзе Указам Прэзідыума ВС РСФСР пасёлак перайменаваны ў Радчанка — у гонар аднаго з арганізатараў савецкай тарфяной прамысловасці І. І. Радчанка.
Васіліск (гармата)
Васіліск — агнястрэльная гармата, якая ўжывалася з канца Сярэднявечча. У [http://XVI XVI] стагоддзі васіліскам звалі адмысловага роду гармату, даўжынёю ў 26 калібраў, гэта значыць дыяметраў дула, і вагаю ў 122 цэнтнера. З яе стралялі ядрамі вагаю ў 48 фунтаў. Такія гарматы ўжываліся падчас Вялікай аблогі Мальты (пасля гэтага назва стала ўжывацца пераважна да турэцкіх гармат), паходу Непераможнай армады. Часам васіліскам звалі любую вялікую гармату (напрыклад, расійскую Цар-гармату). Найпознія мадыфікацыі — «мальтыйскія гарматы» — ужываліся аж да пачатку XIX стагоддзя.
Спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Чавускага раёна
Усе аб’екты — гісторыка-культурныя каштоўнасці рэгіянальнага значэння.
Марыя (каралева Венгрыі)
Біяграфія
Марыя стала каралевай Венгрыі ва ўзросце дзесяці гадоў, рэгентам пры ёй была яе маці, каралева Елізавета.
Усходняя Беласточчына
Гістарычны нарыс
У XIII—XIV ст. Падляшша ўвайшло ў склад Вялікага Княства Літоўскага. Мазовія тым часам стала часткай Кароны (Польшчы). У 1382-83 дайшло і да ваенных дзеянняў паміж Польшчай і ВКЛ за валоданне Падляшшам. Прэтэнзіі на Падляшша мелі ў гэты перыяд і крыжакі. Ужо ў XI—XIII стст. на Падляшшы з’явіліся гарады: Драгічын, Мельнік, Бельск, Бранск. У першай палове XIV ст. быў заснаваны Беласток. З 1413 Падляшша знаходзілася ў складзе Троцкага ваяводства ВКЛ. У 1520 створана Падляшскае ваяводства з цэнтрам у Драгічыне.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 Беласток і Падляшскія землі ўключаны ў склад Прусіі (Белавежская пушча тым часам адыйшла да Расіі). Беласток стаў цэнтрам аднаго з прускіх дэпартаментаў.
Пасля паражэння Прусіі ў вайне з Францыяй паводле Тыльзіцкага міру Беласточчына ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. У 1808 тут была створана асобная Беластоцкая вобласць, неўзабаве ў 1842 скасаваная і далучаная да Гродзенскай губерні.
Прырода
Для акрэсленай тэрыторыі характэрны раўнінныны рэльеф, умераны клімат. Беласточчыну перасякаюць даволі значныя рэкі, якія адносяцца да басейна Балтыйскага мора. Тэрыторыя амаль цалкам належыць да вадазбору Віслы, толькі ля мяжы з Беларуссю асобныя вадатокі належаць басейну Нёмана. Асноўныя рэкі Беласточчыны: Буг, Нараў (Нарва), Супрасль, Бебжа, Нурэц. Найбольшае па плошчы вадасховішча — Семяноўка, на Нараве, паблізу мяжы Польшчы і Беларусі; яно было напоўнена вадой у 1992-93 г.
Беларусы на Беласточчыне
Самай высокай канцэнтрацыяй беларускага насельніцтва адрозніваюцца гарады Беласток, Гайнаўка і Бельск-Падляшскі (паводле вынікаў перапісу 2002 адпаведна — 7,4, 6,0, 5,6 тыс. чал.), яны сталі цэнтрамі грамадска-культурнага жыцця беларусаў.
Калальта-Сабіна
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Цвятны Бульвар (станцыя метро)
«Цвятны Бульвар» (Цветно́й Бульва́р) — станцыя Серпухаўска-Ціміразеўскай лініі Маскоўскага метрапалітэна.
Роберт Індыяна
Роберт Індыяна (Robert Indiana; імя пры нараджэнні Роберт Кларк (Robert Clark);, Нью-Касл, ЗША — ) — амерыканскі мастак, прадстаўнік руху поп-арт. Яго папулярны знак «Love» быў упершыню рэалізаваны як жывапіс у 1966 годзе, а пазней паўтораны ў розных медыя, у тым ліку скульптуру і паштовыя маркі, стаўшы поп-іконай 1960-х гадоў.
Джордж Інес
Джордж Інес (George Inness;  — ) — амерыканскі мастак-пейзажыст, буйны прадстаўнік таналізму. На яго працы аказалі ўплыў майстры, , і вучэнне шведскага вучонага-прыродазнаўца Эмануіла Сведэнборга, якое знайшло яркі выраз у сталых працах Інеса.
Павел Пётр Трызна
Сын Рыгора Трызны, маршалка ваўкавыскага, і Раіны Сапегі, дачкі менскага ваяводы Багдана Сапегі. Меў братоў Марцыяна, Мікалая і Гедэона Міхала.
Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Калінкавічы)
Троіцкі касцёл — мураваны каталіцкі храм у горадзе Калінкавічы Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вуліцы Інтэрнацыянальная, 6.
Пшытулы (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 20 населеных пунктаў.
Людвіг VII Барадаты
Людвіг VII Барадаты (Ludwig VII. der Bärtige; каля  —, ) — герцаг Баварска-Інгальштацкі з 1413 года, сын герцага Стэфана III і Тадэі Вісконці.
Амнішаўскі сельсавет
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Плешчаніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў Амнішаўскі нацыянальны польскі сельсавет. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. 26 мая 1935 года рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Задор’еўскага сельсавета.
Спораўскі заказнік
З 2006 г. біялагічны заказнік «Спораўскі» стаў пілотнай тэрыторыяфй праекта ЕС/ПРААН «Clima East: захаванне і ўстойлівае кіраванне тарфянікамі ў Беларусі для скарачэння выкідаў вугляроду і адаптацыі балотных экасістэм да змены клімату». Мэтамі праекта ў цэлым з’яўляюцца садзейнічанне скарачэнню выкідаў парніковых газаў і фармаванні сучасных падыходаў у галіне кліматычнай палітыкі ў краінах-партнёрах, а таксама наладжванне дыялогу паміж Еўрапейскім саюзам і ўдзельнікамі праекта, умацаванне рэгіянальнага супрацоўніцтва.
Статус
Спораўскі заказнік першым у Беларусі атрымаў статус водна-балотнага ўгодзя міжнароднага значэння з 22.11.99 (крытэрыі 1а, 2а) і ахоўваецца Рамсарскай канвенцыяй. . Таксама заказнік уключаны ў пералік тэрыторый, важных для птушак з 1998 года (код — BY002-003, крытэрыі А1, В2, В3).
Інфраструктура
З 25 чэрвеня 2009 года ў в. Высокае Бярозаўскага раёна функцыянуе эколага-асветніцкі цэнтр заказніка. Ён размешчаны ў маляўнічым месцы, у 500 м ад р. Ясельда. Там жа на беразе Ясельды добраўпарадкавана зона адпачынку (маецца лодкавы прычал, 6-мятровая назіральная вышка, альтанкі з мангаламі і вогнішчамі).
Кабачок
Аднадомная расліна куставой формы. Сцябло даўжынёй 60-90 см. Лісце буйное, 5-лопасцевае. Кветкі аднаполыя, адзіночныя, жоўтыя. Плод — падоўжаная, цыліндрычная, белая ці зялёная гарбузіна; у маладым узросце — каштоўны дыетычны прадукт. Мае цукар (да 2,8 %), сухое рэчыва (4-8 %), вітаміны (35-40 мг%) і іншае. Сарты: Грыбаўскія 37, Італьянскія, Даўгаплодныя, Белыя 13.
Галіна Антонаўна Войцік
Галіна Антонаўна Войцік, па мужу Луцкевіч ( — ) — беларускі педагог, публіцыст, філолаг.
Амбон
Праваслаўная царква
Да XVII стагоддзя ў праваслаўных цэрквах выкарыстоўвалі амбоны візантыйскага тыпу. На Русі яны вядомыя з XII стагоддзя. Адзіная захаваная руская амбона гэтага тыпу паходзіць з наўгародскага Сафійскага сабора і захоўваецца ў Рускім музеі.
Альпы
Геалогія
Аналіз найстарэйшых горных парод у глыбіні Альп, у прыватнасці, цырконію, паказвае, што яны пачалі фармавацца ў канцы пратэразоя — пачатку кембрыйскага перыяду. У гэты ж час пачалося збліжэнне мацерыкоў Гандвана і Лаўразія. Да пермскага перыяду ішло пераважна фармаванне складу горных парод, якія цяпер залягаюць глыбока пад Альпамі. У гэты перыяд з’явіліся герцынскія структуры.
Утварэнне суперкантынента Пангея завяршылася ў канцы каменнавугальнага перыяду пры сутыкненні мацерыкоў Гандвана і Лаўразія. Будучыя Альпы знаходзіліся ў месцы сутыкнення дзвюх тэктанічных пліт, пры гэтым іх усходняя частка апынулася на дне старажытнага акіяна Палеатэціса. Раннепермскі перыяд характарызаваўся павышанай вулканічнай актыўнасцю, што прывяло, разам з уплывам вятроў і ападкаў, да разбурэння герцынскіх складчатасцей.
У мелавым перыядзе распачалося асноўнае гораўтварэнне. Працэс развіваўся перш ва ўсходнім рэгіёне Альп і паступова прасунуўся на захад, ён атрымаў назву альпійскай складкаватасці.
Клімат
Ледзь ніжэй альпійскай зоны мясцуецца субальпійскі пояс, на вышыні ад 1 500 да 2 000 метраў. У субальпійскай зоне растуць яловыя лясы, тэмпература навакольнага асяроддзя павольна павялічваецца. Тэмпература ў субальпійскім поясе падымаецца летам максімум да +24 °C у гарачыя сонечныя дні, а звычайна не дасягае 16 °C. Замаразкі магчымыя ў любую пару года.
На вышыні ад 1 000 да 1 500 метраў размешчана ўмераная зона. Мільёны дрэў дуба растуць у гэтай зоне. Таксама тут займаюцца сельскай гаспадаркай.
Гідраграфія
У Альпах знаходзяцца вытокі буйных рэк (Рэйна, Роны, По, Адыджэ, правых прытокаў Дуная), а таксама шматлікія азёры ледавіковага і тэктоніка-ледавіковага паходжання (Бодэнскае, Жэнеўскае, Кома, Лага-Маджорэ і іншыя).
Туркмены Беларусі
Туркмены, што жывуць у Беларусі, адзначаюць беларускія і туркменскія дзяржаўныя, а таксама мусульманскія рэлігійныя святы.
Іван Іванавіч Крупко
Біяграфія
Нарадзіўся 23 ліпеня 1974 года ў в. Бурдзевічы Карэліцкага раёна Гродзенскай вобласці.
Вуліца Перамогі (Гродна)
На вуліцы змешчаны помнік архітэктуры XIX ст. — Уладзімірская царква, зачыненыя польскія і рускія могілкі, завод карданных валаў, шэраг баз і транспартных прадпрыемстваў. Па вуліцы ходзіць грамадскі транспарт: аўтобус і тралейбус.
Украінская паўстанчая армія
Украінская паўстанчая армія (Українська повстанська армія) — армія, створаная ўрадам Украінскай Народнай Рэспублікі (у выгнанні). У кастрычніку 1942 года назва перанята Арганізацыяй Украінскіх Нацыяналістаў (Бандэры). Мэтай УПА было стварэнне нацыяналістычнай Украіны, з дзяржаўным ладам, дзе панавала б партыя (АУН).
Барацьба і супрацоўніцтва з немцамі
Пры гэтым, не гледзячы на барацьбу, УПА дасягала шмат лакальных паразуменняў з гітлераўцамі, асабліва ў акцыях, якія датычылі барацьбу з савецкай партызанкай. Вядома, што камандуючыя УПА, такія як Раман Шухевіч, самі раней служылі нямецкім уладам. Сярод дамоўленасцей паміж УПА і СС можна прывесці сустрэчу ў ліпені 1943 Шухевіча з афіцэрам сувязі Дывізыі СС "Галічына" Любамірам Маракушкай. На спатканні было вырашана, што УПА не будзе байкатаваць стварэнне дывізіі СС, але і дапамогу аказваць не стане. Ужо потым, аддзелы УПА з задавальненнем прымалі ў свае шэрагі салдат "Галічыны".
Барацьба з Саветамі
Першыя звесткі аб актывізацыі аддзелаў украінскіх нацыяналістаў пачалі з’яўляцца ў пачатку 1943 года. У лютым 1943 украінскія нацыяналісты пачалі нападаць і раззбройваць невялічкія аддзелы савецкіх партызанаў. Гэта прымушала савецкіх партызанаў належным чынам рыхтавацца да наступных аперацый. Так, падчас рэйду ў лютым 1943 па паўночных раёнах Роўненскае вобласці Сумскага партызанскага аддзела пад камандаваннем Каўпака ў загадзе ўвесь асабовы склад і камандзіры былі папярэджаны, што яны ідуць на тэрыторыю, якая кантралюецца ўкраінскімі нацыяналістамі. Аднак, да баявых сутыкненняў справы не дайшло, бо УПА пазбягала баёў.
Барацьба з польскімі ўзброеннымі фарміраваннямі
Разам з узрастаннем тэрору і нападаў на польскае насельніцтва, пачалі з'яўляцца першыя адзелы самаабароны (яшчэ ў 1942—1943 гг). Звычайна, гэта былі адносна невялікія па колькасці і слаба ўзброеныя атрады, дзейнасць якіх абмяжоўвалася патруляваннем ваколіц і спыненнем і папярэджваннем атакаў. У 1943 на Валыні паўстала каля сотні такіх аддзелаў, якія кіраваліся праз цывільныя ўлады. Пры гэтым, вытрываць напор украінскіх нацыяналістаў здолелі толькі найбуйнейшыя пункты самаабароны і ў цэлым, яны не змаглі спыніць забойствы.
Ліквідацыя УПА на тэрыторыі СССР
Наймаштабнейшыя баі паміж бальшавікамі і ўкраінскімі баявікамі адбыліся 22—25 красавіка 1944 пад Гурбамі, у раёне Крэмянецкіх лясоў. Тутай, у лясным масіве, знаходзілася каля 4-5 тысяч баявікоў. Сілы СССР, паводле дадзеных УПА, налічвалі каля 30.000 асоб з танкамі. Аднак, не гледзячы на значныя страты, шырокамаштабныя аперацыі і прымяненне вялікіх сіл, разграміць УПА не ўдалося. Барацьба УПА да канца вайны стала значным фактарам, які значна перашкодзіў савецкай уладзе правесці палітычныя, эканамічныя і іншыя захады ў рэгіёне.