cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Інданезія
Сельская гаспадарка
Найважнейшай галінай з’яўляецца лясная гаспадарка: у 2009 годзе ў Інданезіі было нарыхтавана 98,7 млн м³ драўніны (8-е месца ў свеце), з якіх 36,4 м³ — бярвёны прамысловага прызначэння. Сур’ёзнай праблемай у гэтай галіне з’яўляюцца незаконная высечка лесу і кантрабандны вываз каштоўных парод драўніны.
Сфера паслуг
У 2010 годзе ўрадам прынята праграма паскоранага развіцця сферы паслуг. Асноўнымі задачамі, пастаўленымі ў яе рамках, з’яўляюцца планамернае павышэнне яе долі ў эканоміцы да 55 % ВУП да 2025 года, а таксама якасная мадэрнізацыя яе асноўных сектараў: аховы здароўя, транспарту і сувязі, банкаўскага, гандлёвага, турыстычнага сектараў, энергетыкі.
Гандлёвы сектар
Пры гэтым для гандлёвага сектара ў вельмі значнай ступені характэрная інфраструктурная неаднароднасць: калі ў буйных гарадах маецца вялікая колькасць крам сучаснага тыпу, то ў невялікіх населеных пунктах гандаль забяспечваецца галоўным чынам за кошт дробных крам і рынкаў традыцыйнага тыпу. Усяго, згодна з прынятай у Інданезіі класіфікацыяй, да сучасных крам адносіцца, на 2010 год, 18 152 гандлёвыя пункты, 154 з іх катэгарызуюцца як, каля 2000 — як спецыялізаваныя крамы або супермаркеты, астатнія — як «мінімаркеты». У 1990-я — 2000-я гады адбываюцца істотны рост колькасці сучасных гандлёвых прадпрыемстваў і, адначасова, скарачэнне колькасці традыцыйных. Так, калі ў 2010 годзе агульная колькасць гандлёвых пунткаў па краіне скарацілася ў параўнанні з 2009 годам на 1,3 %, то колькасць крам сучаснага тыпу вырасла за гэты ж перыяд на 38 %. Аднак у цэлым, паводле ацэнак профільных інданезійскіх улад, інфраструктурнае і тэхналагічнае забеспячэнне гандлёвага сектара застаецца нездавальняючым.
Турызм
Інданезійскія ўлады традыцыйна прыкладаюць актыўныя намаганні для развіцця ў краіне індустрыі турызму. Стаўка пры гэтым робіцца перш за ўсё на максімізацыю прытоку замежных візіцёраў, больш перспектыўных з эканамічнага пункту гледжання. З 1980-х гадоў значныя сродкі ўкладваюцца ў мадэрнізацыю і пашырэнне гасцінічнага фонду і іншай адпаведнай інфраструктуры, а таксама ў папулярызацыю нацыянальных турыстычных аб’ектаў. Станоўчую ролю ў гэтым плане адыгрывае наяўнасць значнай колькасці як гісторыка-культурных, так і прыродных славутасцей, у тым ліку тых, якія маюць сусветнае значэнне. У прыватнасці, на 2012 год у краіне мелася 8 аб’ектаў, уключаных у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА (па іх колькасці Інданезія займае першае месца сярод дзяржаў Паўднёва-Усходняй Азіі).
Сярод візіцёраў большую частку традыцыйна складаюць грамадзяне краін-суседзяў Інданезіі па Азіяцка-Ціхаакіянскага рэгіёну: Сінгапура (у 2010 годзе — каля 1,37 млн чал.), Малайзіі (1,28 млн чал.), Аўстраліі (0,77 млн чал.), Кітая (0,47 млн чал.), Японіі (0,42 млн чал.).
Энергетыка
Большая частка электраэнергіі — 87,2 % — выпрацоўваецца на цеплавых электрастанцыях, у тым ліку 44,9 % з выкарыстаннем вугалю, 26,5 % — нафты і 15,8 % — прыроднага газу. 7,9 % вытворчасці прыпадае на долю гідраэлектрастанцый, 4,9 % — на долю станцый, якія выкарыстоўваюць (у першую чаргу геатэрмальныя, таксама маюцца станцыі на біяпаліве, доля іншых неістотная). На канец 2011 года атамных электрастанцый у краіне няма. Пытанне аб іх стварэнні актыўна прапрацоўваўся інданезійскімі ўладамі з 1997 года, у 2006 годзе прынята прынцыповае рашэнне на карысць развіцця атамнай энергетыкі. Згодна з урадавай праграмай, да 2025 года плануецца пабудаваць чатыры АЭС агульнай электрычнай магутнасцю не менш за 4 ГВт.
Сувязь
Па ступені забеспячэння насельніцтва сродкамі сувязі Інданезія знаходзіцца ў ніжэйшай групе сярэднеразвітых краін, аднак у 2000-я гады для гэтага сектара была характэрная высокая станоўчая дынаміка, у прыватнасці ў галіне тэлефоннай сувязі. Так, на 100 чалавек тут прыходзіцца 14,8 стацыянарных тэлефонных ліній (рост за дзесяцігоддзе амаль у 5 разоў) і 69,2 кантрактаў на карыстанне мабільным тэлефонам (рост у 38 разоў). 90 % насельніцтва пражывае ў зоне дзеяння мабільнай тэлефоннай сувязі. Тэлефонны код краіны — +62.
Вельмі хутка пашыраецца і доступ насельніцтва да сеткі Інтэрнэт: калі ў 2000 годзе яго мела не больш за 1 % насельніцтва, то ў 2007 годзе гэты паказчык склаў 8,9 %, а ў 2009 годзе — 16,1 %. Гэта дазволіла Інданезіі заняць 4 месца ў Азіі па абсалютнай колькасці інтэрнэт-карыстальнікаў — пасля Кітая, Індыі і Японіі. Доступ да, застаючыся вельмі абмежаваным, пашыраецца не менш высокімі тэмпамі — 0,72 % насельніцтва ў 2009 годзе супраць 0,34 % у 2007 годзе. Пры гэтым у 2009 годзе на 100 чалавек насельніцтва прыпадала толькі 2 персанальных камп’ютара, на адзін мільён насельніцтва — 2,1 бяспечных інтэрнэт-сервера. Нацыянальны інтэрнэт-дамен — .id.
Кухня
Асноўным вугляводным прадуктам харчавання практычна паўсюдна з’яўляецца рыс, у шэрагу рэгіёнаў істотнае месца ў рацыёне займаюць кукуруза, касава, батат. Традыцыйнай ежай большасці інданезійцаў з’яўляецца вараны або смажаны рыс з тымі ці іншымі дадаткамі — у гэтай якасці, як правіла, фігуруюць кураціна, мяса, морапрадукты,, свежая або мочаная гародніна, якія альбо рыхтуюцца разам з рысам, альбо падаюцца як гарнір (у гэтым выпадку дабаўкі называюцца лаук-паук — lauk-pauk). Найбольш распаўсюджанай з падобных страў з’яўляецца (nasi goreng, літаральна — «смажаны рыс»), які мае розныя мясцовыя варыяцыі — плоў з напаўненнем з морапрадуктаў альбо мяса, амлету, перцу, рознай гародніны. Найважнейшай цырыманіяльнай стравай у шматлікіх рэгіёнах з’яўляецца  — злепленая з рысу пірамідка, акружаная рознымі гарнірамі.
Алег Георгіевіч Конанаў
Кар’ера
У ліпені 2023 года ўзначаліў раменскі «Сатурн».
Сівец
Сівец (Nardus) — род кветкавых раслін сямейства. 1 від — Сівец стаячы, народныя назвы пясюк, чортава барада.
Змеегалоўнік малдаўскі
Прымяненне
Лекавай сыравінай з’яўляецца трава. Расліна змяшчае эфірны алей, які па паху нагадвае мелісавы. Калі сабраць траву ў канцы цвіцення, то пах лімона будзе адчувальным на працягу 3-х гадоў.
Аляксандр Аляксандравіч Прахарэнка
Сям’я
Быў жанаты. Жонка — Кацярына. Малодшы брат Іван — курсант Ваеннай акадэміі вайсковай супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі імя А. В. Васілеўскага. У канцы ліпеня 2016 года нарадзілася дачка Віялета.
Перадача сям’і Прахарэнкі французскіх узнагарод
У красавіку 2016 гады французская сям’я Магэ з горада Манпелье перадала праз пасольства Расіі ў Парыжы ўдаве Аляксандра ордэн Ганаровага легіёна і Ваенны крыж з пальмавай галіной, якія належалі іх сваякам — удзельнікам Другой сусветнай вайны. Па запрашэнні Прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна сям’я Магэ прыехалі ў РФ, дзе 5 мая 2016 года ў будынку Нацыянальнага цэнтра ўпраўлення абаронай асабіста перадалі сямейныя рэліквіі бацьку, маці і брату Аляксандра Прахарэнкі. Бацькам афіцэра ўручана таксама памятны медаль французскага горада Фламерсан «Бацькам салдата ўзброеных сіл, які загінуў героем».
Аляксандр Кірылавіч Карабанаў
Біяграфія
Скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт (1974).
Крупка сібірская
Батанічнае апісанне
Гронкі 7-20-кветкавыя, значна выцягнутыя ў пладах, гладкія. Пладаносы 5—18(23) мм, прамыя або скрыўленыя, гладкія. Кветкі: чашалісцікі паднятыя, даўгаватыя або яйкападобныя, 2—2,7 мм, гладкія або рэдка валасістыя; пялёсткі жоўтыя, вузка зваротнаяйкападобныя, 4—6 × 2—3 мм; пылавікі яйкападобна-субсэрцападобныя, 0,4—0,5 мм. Плады ад даўгаватых да эліптычных, рэдка сублінейныя, пляскатыя, 4—8 × 1,5—2,2 мм. Насенне (карычневае), яйкападобнае, 0,9—1.2 × 0,5—0,6 мм. 2n = 16.
Суверэта
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Croce.
Рудзенск — Сяргеевічы (вузкакалейная чыгунка)
Гісторыя
Чыгунка пабудаваная да 1929 года. У перыяд найбольшага пашырэння мела даўжыню да 90 км і злучалася з ВКЧ Слуцкага торфапрадпрыемства. Злучэнне вузкакалеек было ліквідаванае ў 1970-я гады.
Канстанцін Паўлавіч Кабашнікаў
Біяграфія
Сабраў шматлікія запісы казак, паданняў, народнай драмы. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі 1968 г. за ўдзел у выданні шматтомнага збору «Беларуская народная творчасць». Член бюро камісіі па славянскім фальклоры пры Міжнародным камітэце славістаў і Міжнароднай асацыяцыі па вывучэнні і распаўсюджванні славянскіх культур.
Пратокіна Гара
Гісторыя
У гады Вялікай Айчыннай вайны вёска была пад нямецкай акупацыяй з кастрычніка 1941 года, вызвалена ў 1943 годзе.
Лынтупскі біялагічны заказнік
Апісанне
Лясны масіў прадстаўлены шыракаліста-хваёвымі лясамі з лесаўтвараючым пародным складам сасны, яліны, дуба, ясеня, вяза, клёна, бярозы, асіны, алешыны. Асноўныя насаджэнні вяза гладкага і шурпатага размешчаны ў пойме ракі. Глебавае покрыва прадстаўлена сніткай, кісліцай, чарніцамі, папараццю, імхамі, крапівай.
Бой ля мыса Шэршэль
Бой
«Балеарэс», у сваю чаргу, павярнуў і пайшоў паралельна рэспубліканскім караблям, але страціў іх з-пад увагі. На ім скарысталіся гэтым перапынкам, каб выправіць пашкоджанні, падлічыць забітых (3) і аказаць дапамогу параненым (26).
Вынікі
Нягледзячы на тое што «Балеарэс» быў адбіты і моцна пашкоджаны ў баі, але так як былі страчаны гандлёвыя караблі з каштоўным для Рэспублікі грузам, адмірал Буіза быў зняты з пасады галоўнакамандуючага рэспубліканскім флотам. Камандзір «Балеарэса» Мануэль В’ерна Беланда быў павышаны нацыяналістамі да звання контр-адмірала.
Оўруч
Знаходзіцца за 127 км ад Жытоміра. Вузел чыгунак на Карасцень, Калінкавічы, Іванава, Белакаровічы.
Пскоў
Гісторыя
З 1510 у складзе Рускай дзяржавы. У XVI—XVII стст. горад працягваў стабільна развівацца, узрасла шчыльнасць забудовы ў межах сцен Акольнага горада, асвойваліся ўсе прыдатныя для пражывання ўчасткі. У XVI ст. гарадскія сцены мелі даўжыню 9 км і 37 вежаў, з якіх вылучалася вежа Грамячая, збудаваная ў 1524 годзе. За межамі гарадскіх сцен развіваўся пасад. Разам з пасадам тэрыторыя Пскова ў XVI—XVII стст. складала каля 428 га; у горадзе і на пасадзе налічвалася каля 40 парафіяльных цэркваў і 46 манастыроў. Насельніцтва Пскова да сяр. XVI ст. склала каля 30 тыс. чал. У Пскове дзейнічалі Нямецкі (Нямецка-шведскі) і Любецкі (Ганзейскі) гасціныя двары.
Джэйрахскі раён
Геаграфія
Джэйрахскі раён размешчаны ў паўднёвай горнай частцы Інгушэціі і займае цэнтральную частку Галоўнага Каўказскага хрыбта. На ўсходзе раён мяжуе з Ітум-Калінскім раёнам Чачэнскай Рэспублікі, на поўначы з Сунжанскім раёнам Інгушэціі, на паўночным захадзе — з Прыгарадным раёнам Паўночнай Асеціі, на захадзе — з гарадской акругай Уладзікаўказ і на поўдні — з Грузіяй. Плошча тэрыторыі раёна — 627,04 км².
Б’енціна
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Мікалай Сяргеевіч Валуеў
Мікалай Сяргеевіч Валуеў (,, СССР) — расійскі баксёр-прафесіянал, які выступае ў суперцяжкай вагавой катэгорыі.
Па дадзеных на 16 лютага 2008 года, мае выбітныя фізічныя характарыстыкі: рост — 213 см, вага — 146 кг (зафіксавана падчас узважвання перад боем з беларускім баксёрам Сяргеем Ляховічам). З 16 лютага 2013 года — вядучы гульні «Форт Боярд» на расійскім Першым канале.
Марта Джэферсан Рэндальф
Марта Вашынгтон Джэферсан Рэндальф (Martha Washington Jefferson Randolph;  — ) — дачка Томаса Джэферсана, трэцяга прэзідэнта ЗША, і яго жонкі Марты Уэйлз Скелтан Джэферсан. Нарадзілася ў Мантычэла, паблізу Шарлотсвіла, Віргінія і была названая ў гонар сваёй маці і Марты Вашынгтон, жонкі Джорджа Вашынгтона. Яе называлі «Петсі». Яна разглядаецца як Першая лэдзі ЗША з-за таго, што яе бацька быў удаўцом. Выконвала абавязкі з 4 сакавіка 1801 года па 4 сакавіка 1809 года. Мела рэпутацыю інтэлектуалкі.
Віталь Уладзіміравіч Клічко
Гарадскі галава Кіева з 2014 года. Затым двойчы пераабіраўся на гэтую пасаду.
Андрэй Паўлавіч Худык
Біяграфія
Працоўны шлях пачынаў на Кам’янэць-Падзільскім цэментным заводзе. Пасля службы ў войску працаваў у гаспадарках Іўеўскага раёна.
Валерый Анатольевіч Кухарчук
Біяграфія
Першая нізка вершаў была надрукавана ў газеце «Чырвоная звязда» Іванаўскага раёна, калі юны аўтар яшчэ толькі вучыўся ў гарадской сярэдняй школе № 2. Гэта паўплывала на выбар будучай прафесіі. У 1979 годзе яго, нядаўняга дзесяцікласніка, запрасілі на штатную працу ў раёнку, дзе пазней асвоіў усе пасады: ад карэспандэнта да намесніка рэдактара.
Публіцыстыка
Часопісы:
Каліфорнія (паўвостраў)
Геаграфія
Клімат асаблівы зменамі ў залежнасці ад руху з поўначы на поўдзень і вышыні над узроўнем мора. На поўначы паўвострава пераважае мяккі міжземнаморскі або засушлівы клімат. Блізкасць Ціхага акіяна часткова ахаладжае паветра. Уздоўж лініі берага зранку ўзнікаюць туманы, аднак далей цягнецца засушлівая зона. У гарах, якія затрымліваюць вільготныя вятры, ападкаў дастаткова. Тут пераважае мяккі, узімку прахалодны клімат. У альпійскай зоне прахалода адчуваецца нават у летнія месяцы. На поўдні дажджы маюць нерэгулярны характар. Сярэдняя тэмпература ў лютым — +19 °C, у верасні — +30 °C.
Прыморск (Калінінградская вобласць)
Насельніцтва па перапісу 2010 года — 1956 чалавек.
Каўказскі фронт (Вялікая Айчынная вайна)
Склад
У аператыўным падпарадкаванні:
Уладзімір Бертольдавіч Вільнер
Біяграфія
З сярэдзіны 1920-х гг. заняты ў кінематографе. Працаваў на ВУФКУ, у Адэсе (1926-28 гг.). Ставіў спектаклі ва Унзэр-Вінкле (Наш куток; тэатр, Харкаў) і Дзяржаўным яўрэйскім тэатры Украіны.
Алзобей
Алзобей (Альзобей, Ользобэ) — вёска ў Аларскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Растоўскі музей касманаўтыкі
Апісанне
Экспазіцыя музея мае мноства экспанатаў, такіх як узоры касмічнай тэхнікі, асабістыя рэчы касманаўтаў, касцюмы, скафандры, архіўныя дакументы, прыборы арыентацыі касмічных караблёў, макеты спадарожнікаў сувязі, навігацыйныя прыборы ракет і модуляў, тэматычныя фатаграфіі, кнігі і іншая друкаваная прадукцыя, манеты, маркі, узнагароды, архіўныя дакументы і разнастайныя мадэлі касмічных караблёў. Наведніка музея могуць азнаёміцца з узорамі прадуктаў сілкаванні пілотаў, бляшанымі тубамі і пластыкавымі пакетамі для іх захоўвання (у наш час для вадкіх прадуктаў скарыстаюць пластыкавыя пакеты).
Музей займаецца шырокай навукова-даследніцкай і культурна-асветніцкай дзейнасцю. У ім часта арганізуюцца пазнавальна-забаўляльныя імпрэзы на тэмы, злучаныя з космасам.
Помнік Кацярыне II (Вільня)
Помнік Кацярыне II — колішні віленскі помнік рускай імператрыцы Кацярыне Вялікай працы Марка Антакольскага.
Аляксандр Хаміньскі ўспамінаў бурлівы характар схода землеўласнікаў Віленшчыны, на якім вырашалася пытанне ўдзелу ў адкрыцці помніка. Большасць выказвалася за неабходнасць удзелу ў цырымоніі. Пры гэтым амаль кожны казаў, што пэўныя абставіны не дазваляюць яму прысутнічаць асабіста. Аднак, як зазначыў А. Хаміньскі, «пачуццё грамадзянскага абавязку» ўсё ж перамагло. А вось з Мінскай губерні не было нікога. Справа ў тым, што Эдвард Вайніловіч склікаў таемны сход найбольш уплывовых сяброў Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі ў кватэры сваёй сястры Ядвігі Кастравіцкай у Мінску. Першым моцны і аргументаваны пратэст супраць удзелу ў адкрыцці помніка выказаў Аляксандр Скірмунт з Парэчча. Эдвард Вайніловіч яго падтрымаў, і справа была вырашана без галасавання.
Касцёл Святой Брыгіты (Гданьск)
Касцёл знаходзіцца ў Старым горадзе Гданьска. Яго пачалі будаваць у сувязі з кананізацыяй Святой Быргіты ў 1391 годзе і завяршылі ў 1397 годзе. Калі мошчы Святой Быргіты перавозіліся з Рыма ў Вадстэну, урачыстая працэсія спынілася на некаторы час у Гданьску, а пасля яе кананізацыі было вырашана, што касцёл і кляштар будуць пабудаваныя ў яе памяць.
Сербалужыцкае радыё
Гісторыя
На гэты час студыя «Сербалужыцкага радыё» знаходзіцца ў Баўтцэне.
Касцёл Святога Мікалая (Геранёны)
Гісторыя
У 1779 (гэтая дата, верагодна, недакладная) касцёл быў адноўлены пасля пажару на сродкі пана Яна Пробача. У 1859 годзе да храма былі прыбудаваны бакавыя сакрысціі, у 1883 годзе прыбудаваны прытвор і рэканструяваны галоўны фасад. Да парафіі з ХVIIІ ст. належала капліца ў Бердаўшчыне, дзейнічала школа.
Гірымшчына
Назва
Назва Гірымшчына адыменнага (антрапанімічнага) паходжання, ад балцка-літоўскага двухасноўнага імені Gi-rim’as.
Знак прэзідэнта Казахстана
Знак першага прэзідэнта
Для першага прэзідэнта Рэспублікі Казахстан Нурсултана Назарбаева быў выраблены індывідуальны нагрудны знак, дызайн якога трохі адрозніваецца ад апісанага вышэй. У дадзеным знаку ў цэнтральным медальёне намаляваная кручаная манаграма «НН».
Карані (рака)
Карані́ (Río Caroní ) — рака ў Паўднёвай Амерыцы, у Венесуэле, правы прыток ракі Арынока.
Мікалай Паўлавіч Круцько
Узнагароды
Дзяржаўная прэмія БССР (1990) за распрацоўку і ўкараненне тэхналогіі вытворчасці калійных угнаенняў з палепшанымі фізічнымі і аграхімічнымі ўласцівасцямі.
Барталамеу Дыяш
Барталаме́у Ды́яш ды Нава́іш (Bartolomeu Dias de Novaes; каля 1450 — знік без вестак 25 мая 1500) — партугальскі мараплавец. У 1488 у пошуках марскога маршруту ў Індыю ён першым з еўрапейцаў абмінуў Афрыку з поўдня, адкрыў мыс Добрай Надзеі і выйшаў у Індыйскі акіян.
Казале-Марытыма
Казале-Марытыма (Casale Marittimo) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Піза.
Лісаковіч
Лісаковіч — прозвішча.
Якуб Тэадор Кунцэвіч
Якуб Тэадор Кунцэвіч (1596—1666) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Кашталян менскі (1661) і жамойцкі (11 чэрвеня 1661 — 1664), ваявода берасцейскі (з 1664).
Катанія
Гісторыя
Другая палова XVII стагоддзя — трагічны перыяд у гісторыі горада: у 1669 годзе адбылося моцнае вывяржэнне Этны, большасць дамоў апынуліся пахаваны пад пластом лавы і попелу. У 1693 годзе, калі Катанія яшчэ не акрыяла ад першага ўдару, землетрасенне знішчыла ўсё, што захавалася ці было пабудавана. Аднак жыхары не пакінулі горад і зноў аднавілі яго. У якасці асноўных матэрыялаў выкарыстоўваліся чорная лава і светлы вапняк.
Уць (значэнні)
Уць — тапонім:
Міжнародны банк рэканструкцыі і развіцця
Міжнародны банк рэканструкцыі і развіцця (скар. МБРР, International Bank for Reconstruction and Development) — асноўная крэдытная ўстанова Сусветнага банка. Міжнародны банк рэканструкцыі і развіцця — спецыялізаваная ўстанова ААН, міждзяржаўны інвестыцыйны інстытут, заснаваны адначасова з МВФ у адпаведнасці з рашэннямі Міжнароднай валютна-фінансавай канферэнцыі ў Брэтан-Вудс у 1944 годзе. Пагадненне аб МБРР, якое з’яўляецца адначасова і яго статутам, афіцыйна ўступіла ў сілу ў 1945 годзе, але банк пачаў функцыянаваць з 1946 года. Месцазнаходжанне МБРР — Вашынгтон.
Руаль Амундсен
Першы чалавек, які дасягнуў Паўднёвага полюса (14 снежня 1911 года). Першы чалавек (сумесна з Оскарам Вістынгам), які пабываў на абодвух геаграфічных полюсах планеты. Першы падарожнік, які здзейсніў марскі пераход (па пралівах Канадскага архіпелага), пазней здзейсніў пераход Паўночна-Усходнім шляхам (уздоўж берагоў Сібіры), упершыню замкнуўшы кругасветную дыстанцыю за Палярным кругам. Адзін з піянераў прымянення авіяцыі — гідрасамалётаў і дырыжабляў — у арктычных падарожжах.
Першая экспедыцыя
Ва ўмовах разлажэння і дэмаралізацыі каманды ўспыхнуў канфлікт паміж Жэрлашам і Амундсенам. Жэрлаш катэгарычна адпрэчваў усе рэкамендацыі нарвежца і да чэрвеня ўжо не ўставаў. Аднак існавала пагадненне Жэрлаша з Геаграфічным таварыствам Бельгіі, паводле якога экспедыцыя, нягледзячы на ўсе абставіны, павінна заставацца пад кіраўніцтвам любога афіцэра-бельгійца. У выніку Амундсен, які стаў да таго часу старэйшым памочнікам камандзіра, рашуча заявіў Жэрлашу, што «ніякай бельгійскай экспедыцыі для яго больш не існуе». Аднак ён абмовіўся, што цяпер разглядае «Бельжыку» не як месца службы, а як самае звычайнае судна, таму яго абавязкам з’яўляецца вывесці яе з ільдоў. У аўтабіяграфіі, апублікаванай праз чвэрць стагоддзя, Амундсен коратка пісаў, што кіраўніцтва экспедыцыяй перайшло да яго. Толькі 14 сакавіка 1899 года «Бельжыка» выйшла з зоны пакавых ільдоў, вярнуўшыся ў Антверпен 5 лістапада таго ж года.
Заваяванне Паўночна-Заходняга праходу
1 сакавіка 1904 года Амундсен, Хансен і Рыствет, экіпіраваныя па-эскімоску, адправіліся ў санкавы паход да Паўночнага магнітнага полюса, у той дзень стаяў мароз у −53 °С. Увечары таго ж дня тэмпература апусцілася да −57 °С. У выніку ўжо раніцай 5 сакавіка каманда вярнулася на «Ёа», прычым пры вяртанні сабакі за 4 гадзіны пераадолелі 10 міль, на якія па шляху на полюс спатрэбілася выдаткаваць 2½ дні. Зрэшты, ужо 16 сакавіка Амундсен і Хансен выступілі ў другі раз, 24 красавіка яны дасягнулі пазіцыі Паўночнага магнітнага полюса, вызначанай Джэймсам Кларкам Росам у 1831 годзе. Паколькі полюс змяніў становішча, Амундсен вярнуўся на карабель, правёўшы ў паходзе сем тыдняў.
Пасля гэтага, мяркуючы па дзённіках членаў экспедыцыі, Амундсен астудзеў да магнітных даследаванняў і пераключыўся на этнаграфію эскімосаў, як аказалася ў далейшым, яго адкрыцці ў гэтай галіне спрыялі поспеху яго экспедыцый. У пачатку 1905 года ён выявіў у эскімосаў сіфіліс і забараніў камандзе мець зносіны з мясцовымі жанчынамі. У лютым адносіны з эскімосамі сапсаваліся: не маючы паняцця аб прыватнай уласнасці, мясцовыя жыхары запазычылі харчовыя запасы з трумаў «Ёа», пасля чаго Начальнік падарваў ледзяное іглу з дапамогай дынаміту і наогул стаў ставіцца да абарыгенаў вельмі ваяўніча.
Зімоўка
Палярная ноч на шыраце «Фрамхейма» пачалася 21 красавіка 1911 года і доўжылася да 24 жніўня. Зімоўка праходзіла ў спрыяльнай абстаноўцы, для неабходных работ нарвежцы пабудавалі падснежны гарадок, дзе была нават, і маглі на некалькі гадзін у дзень адасабляцца. Зімоўшчыкі мелі грамафон і набор пласцінак, у асноўным класічнага рэпертуару. Для забавы служылі карты і дартс, а таксама чытанне (бібліятэчка ўключала 80 кніг). Амундсен успамінаў, што ў «Фрамхейме» асаблівай папулярнасцю карыстаўся дэтэктыў «Экспрэс Рым — Парыж». Ялмар Ёхансен пісаў у дзённіку:
Няўдалы выхад да полюса
У каманду ўвайшлі 8 чалавек (акрамя Ліндстрома — нязменнага захавальніка базы) з усімі 86 сабакамі, якія перажылі зіму. Першая спроба паходу да Паўднёвага полюса была прадпрынятая 8 верасня 1911 года пры −37 °С. Ёхансен лічыў гэты выхад заўчасным, але абавязаны быў падпарадкавацца. Паход аказаўся няўдалым: пры падзенні тэмпературы да −56 °C лыжы не слізгалі, а сабакі не маглі спаць. Узятая ў паход гарэлка замёрзла.
Пакарэнне Паўднёвага полюса
20 кастрычніка ў шлях адправіліся пяцёра ўдзельнікаў палярнага паходу. У іх было 4 нарт і 52 сабакі. Ёхансен палічыў, што гэтага рэсурсу не хопіць для паспяховага вяртання. Першага склада на 80° пд. ш. дасягнулі 23 кастрычніка і наладзілі двухдзённы прывал. Пачынаючы з 26 кастрычніка экспедыцыя стала будаваць снежныя піраміды вышынёй каля 2 м для арыентацыі ў прасторы (частая дрэнная пагода на ледавіку Антарктыды наогул прыводзіць да дэзарыентацыі), іх узводзілі праз кожныя 3 мілі. Пачатковыя 180 міль шляху былі размечаныя шастамі са сцягамі і іншымі вехамі. Апошні з закладзеных раней складоў быў дасягнуты 5 лістапада ў густым тумане. Далей шлях праходзіў па невядомай тэрыторыі. 9 лістапада каманда дасягнула 83° пд. ш., дзе быў закладзены вялікі склад для зваротнага шляху. Тут прыйшлося прыстрэліць некалькіх цяжарных сук, якія былі закапаныя ў снег пра запас. 11 лістапада стала бачна Трансантарктычныя горы, самыя высокія вяршыні атрымалі імёны Фрыцьёфа Нансена і дона Педра Крыстоферсена. Тут былі сабраныя і пакінутыя на прамежкавым складзе геалагічныя ўзоры. 17 лістапада каманда падышла да мяжы шэльфавага ледавіка, трэба было падымацца на Палярнае плато. Да полюса заставалася 550 км.
17 снежня Амундсен вырашыў, што знаходзіцца ў сапраўдным пункце Паўднёвага полюса і распачаў новы 24-гадзінны цыкл вымярэнняў, прычым кожную абсервацыю выконвалі два чалавекі з дбайнай фіксацыяй у навігацыйным часопісе. Чацвёра з пяці падарожнікаў мелі кваліфікацыю навігатара (акрамя Олафа Б’ёланда).
1913 і 1914 гады
Галоўнай задачай Амундсена ў 1913 годзе стала падрыхтоўка да паходу «Фрама». 19 красавіка ён пісаў дону Педра Крыстоферсену, што замовіў сабе два гідрасамалёты, якія могуць прынесці экспедыцыі вялікую карысць. Аднак спонсары не спяшаліся ахвяраваць на другаснае дасягненне Паўночнага полюса, у дадатак пачала радзець каманда. Яшчэ ў сакавіку 1912 года, вяртаючыся з Антарктыды, Амундсен сабраў каманду і спытаў, хто згодны суправаджаць яго ў дрэйфе па Паўночным Ледавітым акіяне, у выніку ўсе, акрамя лядовага штурмана Андрэаса Бека, адказалі адмоўна. Амундсен вымушаны быў апытваць членаў каманды па адным, у выніку пагадзіліся ўсе, акрамя Б’ёланда. Олаф Б’ёланд у 1913 годзе канчаткова звольніўся, аднак Амундсен выдаў яму за 20 000 крон на адкрыццё фабрыкі па вытворчасці лыж.
Яшчэ ў лютым 1914 года Амундсен у Берліне арганізаваў Антарктычную канферэнцыю, на якой прысутнічаў Эдвард Эванс — намеснік Скота, з якім у нарвежца склаліся выдатныя адносіны, і Вільгельм Фільхнер. Меркавалася, што з Германіі палярнік адправіцца адразу ў ЗША, але ён нечакана для ўсіх вярнуўся ў Нарвегію. 29 красавіка 1914 года Амундсен тэлеграфаваў нарвежскаму консулу ў Сан-Францыска, што экспедыцыя да Паўночнага полюса адкладаецца да 1915 года.
Першая сусветная вайна
Вясной 1916 года Амундсен адважыўся вярнуцца да сваіх паўночнапалярных планаў, зарабіўшы дастаткова, каб фінансаваць экспедыцыю з уласных сродкаў. У перапісцы ён называў датай адыходу лета 1917 года. Паколькі «Фрам» моцна састарэў і быў дзяржаўнай уласнасцю, Амундсен распачаў будаўніцтва ўласнага палярнага судна.
Паўночна-Усходні марскі шлях
Экспедыцыйнае судна будавалася па чарцяжах «Фрама», але быў улічаны досвед папярэдніх паходаў: паменшаны памер каманды да 9 чалавек (кожны меў індывідуальную каюту), прадугледжаны асобныя памяшканні для майстэрні і лабараторыі, наяўнасць гідрасамалётаў і радыёстанцыі, усталяванай ужо ў 1922 годзе. Спуск на ваду прайшоў 7 чэрвеня 1917 года, прычым замест шампанскага пры цырымоніі асвячэння быў выкарыстаны лядзяш. Карабель атрымаў імя «Мод» у гонар каралевы Нарвегіі — Мод Уэльскай, на што кароль Хокан VII даў спецыяльны дазвол. Рыштунак экспедыцыі быў вельмі абцяжараны, так як нават правіянт прыйшлося заказваць у ЗША, ды яшчэ і атрымліваць спецыяльны дазвол для яго перавозкі ў Нарвегію: у 1917 годзе ЗША ўступілі ў вайну і ўвялі эмбарга. Неацэнную дапамогу пры атрыманні ліцэнзіі для вывазу правіянту аказаў Фрыцьёф Нансен — тагачасны дыпламатычны павераны Нарвегіі ў ЗША. Большую частку абсталявання і нават мэблю для жылых памяшканняў прыйшлося дэмантаваць з «Фрама». Меркавалася, што дрэйфам судна вынесе за полюс, што дазволіць здзейсніць паходы да паўночнай Грэнландыі, для чаго на былі арганізаваны дадатковыя склады. З-за развязанай Германіяй прыйшлося змяніць планы. Да Берынгавага праліву экспедыцыі трэба было дабрацца Паўночна-Усходнім праходам. Амундсен таксама вярнуў Вільгельму II усе некалі атрыманыя ім германскія ўзнагароды, перадаўшы іх праз пасла ў Нарвегіі — князя Віда.
У апошнія дні чэрвеня 1921 года Амундсен з прыёмнымі дачкамі Каканітай і Камілай узышоў на борт парахода «Вікторыя» — адзінага ў тыя часы, які падтрымліваў прамую сувязь Нома і Сіэтла. 4 ліпеня кампанія прыбыла ў Сіэтл, куды Амундсен распарадзіўся даставіць жонку Вістынга — Элізу-Марыю, а таксама вялікую колькасць харчоў і два самалёты. Прыёмных дачок Амундсен адправіў брату Леону, каб яго сям’я занялася іх выхаваннем.
Змена планаў
Амундсен пісаў, што, прыбыўшы ў 1921 годзе ў Сіэтл, ён даведаўся, што сусветны рэкорд няспыннага палёту даведзены да 27 гадзін. Гэта прывяло да рэзкага змянення планаў: 5 студзеня 1922 года ён адправіўся ў Еўропу, перадаўшы камандаванне «Мод» Вістынгу, а свае справы — ураджэнцу Нарвегіі Хокану Хамеру. У Нью-Ёрку вялікі фурор у свецкім грамадстве выклікалі чукоцкія выхаванкі Амундсена, старэйшую з якіх — Камілу — ён планаваў аддаць у балетную школу. 13 студзеня Э. Вістынг з Камілай і Каканітай былі адпраўленыя ў Нарвегію. Амундсен вярнуўся ў Лондан 30 студзеня. Афіцыйна ён пры гэтым не пакідаў Злучаных Штатаў.
3 чэрвеня 1922 года «Мод» пачала чацвёрты сезон палярнай экспедыцыі (у «Аўтабіяграфіі» называлася дата 1 чэрвеня), Амундсен адплыў у той жа дзень на «Вікторыі», накіроўваючыся ў Ном. 9 чэрвеня Леон Амундсен у Крысціяніі зладзіў вялікую прэс-канферэнцыю, на якой абвясціў, што Руаль Амундсен мае намер здзейсніць транспалярны пералёт з мыса Бараў на мыс Калумбія, дзе Г. Хансен — ветэран «Ёа» — арганізаваў склады для саннай экспедыцыі з «Мод». Быў заключаны дагавор з вядучымі нарвежскімі газетамі аб выключным праве публікацыі паведамленняў аб палёце на 15 000 крон. На «Мод» Амундсен і лейтэнант Омдаль дабраліся да пасёлка Дырынг у заліве Кацэбу, дзе 16 чэрвеня палярнік адсвяткаваў сваё 50-годдзе. У канцы ліпеня радыёстанцыя «Мод» паведаміла ў Нарвегію, што ў сувязі з вельмі цяжкім лядовым становішчам пералёт адкладаецца на будучы год. 28 ліпеня «Мод» накіравалася дрэйфаваць у Чукоцкае мора, а Начальнік, Омдаль і аператар Рэйдар Лун адправіліся да мыса Бараў на шхуне «Холмс».
Перасячэнне Арктыкі
Да 11 мая — запланаванага вылету — адбыўся канфлікт паміж Амундсенам і італьянцамі з-за складу каманды. Склад экіпажа вызначыўся толькі ў дзень вылету, ён павінен быў налічваць 16 чалавек. У апошні момант Алонкіна пад падставай дэфекту слыху замянілі радыстам з Ню-Олесуна Ф. Сторм-Ёнсенам; Нобіле пісаў, што Амундсен жадаў мець на борце яшчэ аднаго нарвежца. У каманду ўваходзілі цяпер 7 італьянцаў, 7 нарвежцаў, швед і амерыканец. Размаўлялі яны паміж сабой па-англійску.
Гібель
14 чэрвеня Амундсену патэлефанаваў з Парыжа нарвежскі прадпрымальнік Фрэдэрык Петэрсан, які сачыў за ходам выратавальнай аперацыі па газетах. Петэрсан на свае грошы замовіў палярніку гідраплан, прыдатны да эксплуатацыі пры тэмпературы каля 0 °С. Нарвежскі пасол у Францыі барон Ведэль-Ярлсберг афіцыйна звярнуўся да французскага ўраду, ужо ў канцы дня 14 чэрвеня Амундсен ведаў, што ў яго распараджэнні знаходзіцца гідрасамалёт «Латам-47» («Latham») з французскім экіпажам.
Пасля знікнення «Латама» з’явілася мноства прапаноў ад празорцаў, якія жадалі кіраваць выратавальнымі аперацыямі. Я. Рысер-Ларсен прыводзіў у мемуарах тэлепатычныае пасланне, нібыта атрыманае ім ад зніклага Амундсена праз нейкага дацкага качагара. У ноч з 31 жніўня на 1 верасня паблізу Тромсё быў знойдзены паплавок «Латам-47», моцна пашкоджаны ад удару аб ваду. 13 кастрычніка 1928 года, на поўдні ад Тромсё, мора вынесла бензабак. Высветлілася, што была спроба выкарыстання яго ў якасці паплаўка, мабыць, наўзамен страчанага. Камісія па пошуку выпрацавала наступную карціну: «Латам» заўважылі рыбакі ў другой палове дня 18 чэрвеня, ён ляцеў у туман. Пры навігацыйнай тэхніцы 1928 года ў тумане было немагчыма арыентавацца, імаверна, сапсавалася надвор’е, але тагачасная сетка метэастанцый была не ў стане гэтага назіраць. Што адбывалася пасля прываднення, сказаць немагчыма. Я. Рысер-Ларсен удзельнічаў у экспертызе паплаўка і бензабака і лічыў, што ў бурным моры пашкоджаны гідраплан перавярнуўся (ён не быў прыстасаваны для пасадкі пры моцных хвалях), а шасцёра пілотаў хутка памерлі ў ледзяной вадзе.
14 снежня 1928 года — у гадавіну заваявання Паўднёвага полюса — роўна апоўдні ў Нарвегіі было абвешчана дзвюххвіліннае маўчанне ў памяць аб палярніку. Афіцыйны прыём у гонар Амундсена быў уладкаваны ў крэпасці Акерсхус, на ім прысутнічалі кароль, Ф. Нансен і О. Свердруп, са сваякоў палярніка прысутнічаў брат — лейтэнант Густаў Амундсен. Нансен у сваім выступленні ні словам не згадаў пра ахвярнасць і пакутніцтва, хоць менавіта гэтая тэма вызначала большасць вымаўленых прамоў. Фрыцьёф Нансен канстатаваў, што Амундсен не быў навукоўцам, ды і не хацеў ім быць, галоўным у яго дзеяннях быў сам факт гэтых дзей. Скончыўшы даследчыя працы, Амундсен зноў вярнуўся да Ледавітага акіяна, дзе была справа ўсяго яго жыцця.
Памяць
У савецка-італьянскім фільме Міхаіла Калатозава «» (1969) ролю Руаля Амундсена выканаў Шон Конэры. Стваральнікі фільма ўвялі выдуманы эпізод пра тое, што Амундсену атрымалася выявіць абломкі «Італіі», і толькі затым ён загінуў, заявіўшы, што людзям няма чаго рабіць у Арктыцы. Амундсену прысвечана верш Канстанціна Сіманава «».
Марцін Лютэр
Яго пераклад Бібліі на нямецкую мову, у адрозненне ад класічнай латыні, зрабіла Святое Пісанне больш даступным шырокім саслоўям, што аказала велізарны ўплыў на царкву і нямецкую культуру. Гэта спрыяла развіццю стандартнай версіі нямецкай мовы, дадало некалькі прынцыпаў у мастацтве перакладу. Яго гімны паўплывалі на развіццё спеваў у цэрквах. Шлюб Лютэра з Катарынай фон Бора усталяваў мадэль для практыкі шлюбаў у пратэстанцкіх кірунках, якія дазваляюць святарам уступаць у шлюб.
Ангарскі (Іркуцкая вобласць)
Ангарскі (Ангарский) — пасёлак у Аларскім раёне Іркуцкай вобласці Расіі.
Ключ 12
Варыянты значэння
Паходжанне старажытнага іерогліфа звязваецца з двайковай сістэмай вымярэння. У сучаснай мове выкарыстоўваецца ў значэнні «восем, восьмы» і інш. Часам можна сустрэць варыянт «дзяліць, раздзяляць».
Гісторыя Гаяны
Першабытнае грамадства
Першыя людзі з'явіліся на тэрыторыі Гвіяны каля 11 тысяч гадоў таму. У 15 - 4 тысячагоддзях да н. э. працягвалася стварэнне сучаснага ландшафта алювіяльнай раўніны. Першыя пасяленцы на захад ад ракі Эсекіба жылі сярод балот і мангравых лясоў, займаліся паляваннем і збіральніцтвам. Каля 7 тысяч гадоў таму на поўначы Гаяны сфарміравалася прымітыўная культура, носьбіты якой шырока ўжывалі прылады працы з шліхтаванага кварцу і костак жывёл, выраблялі раслінныя валокны, плеценыя кошыкі і ўпрыгожванні. Археолагі высветлілі, што асновай харчавання ў той час былі рыба, чарапахі, крабы, дзікія арэхі, казуркі і г. д.
Брытанская Гвіяна
З 1796 г. Вялікабрытанія праводзіла ў захопленых ёю галандскіх калоніях Гвіяны палітыку прасоўвання сваіх інтарэсаў. Галандскія каланісты здолелі захаваць свае маёмасныя правы на плантацыі, аднак эканоміка калоній была падпарадкавана брытанскімі гандлёвымі фірмамі у Лондане. Былі праведзены адміністрацыйныя рэформы, і зменена падатковая сістэма. Раней органы кіравання галандскай Вест-Індскай кампаніі спаганялі цвёрды натуральны падатак бавоўнай і цукрам з кожнага пасяленца. Плантатарам прыходзілася плаціць не толькі за сябе, але і за рабоў. Кампанія таксама кантралявала знешнія гандлёвыя аперацыі. Такім чынам, плантатары пазбаўляліся значнай часткі прыбыткаў і не былі заахвочаны пашыраць вытворчасць. Брытанская адміністрацыя ўвяла падаткі на зямельную маёмасць і гандлёвыя аперацыі. Частка выплачаных грошаў размяркоўвалася радамі плантатараў на мясцовыя патрэбы. Ваенныя падзеі ў Еўропе стымулявалі павышэнне коштаў на сыравіну, што спрыяла рэзкаму росту прыбыткаў і заахвоціла пашыраць гаспадарку.
Нова Карчма (гміна)
Но́ва Ка́рчма (Nowa Karczma) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Касцерскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Нове Карчме. Плошча гміны складае 113,33 км². Станам на 2004 год у гміне Нова Карчма пражывалі 6163 чалавекі, шчыльнасць — 54,4 чал./км². Адміністрацыйна падзелена на 17 салецтваў.
Гісторыя Гаяны
Брытанская Гвіяна
Асновай таннай вытворчасці заставаліся рабы афрыканскага паходжання. Нягледзячы на забарону гандля рабамі ў 1807 г., іх колькасць імкліва павялічвалася і да пачатку 1830-ых гг. склала некалькі дзесяткаў тысяч чалавек. У 1795 г. на захадзе калоніі Эсекіба-Дэмерара адбылося выступленне рабоў, незадаволеных эксплуатацыяй галандскімі плантатарамі. Змовы рабоў выкрываліся на працягу 1800 - 1815 гг. 18 жніўня 1823 г. успыхнула паўстанне рабоў ва ўсходняй частцы гэтай калоніі. Першапачаткова яно ахапіла толькі адну плантацыю, але хутка распаўсюдзілася на ўсё ўсходняе ўзбярэжжа ракі Дэмерара. У паўстанні прымалі ўдзел 11 000 - 12 000 рабоў. Брытанскія ўлады лічылі яго галоўнай прычынай дзейнасць пратэстанцкіх місіянераў, якія прапаведвалі сярод рабоў роўнасць. Паўстанцы былі дрэнна арганізаваны, таму паўстанне было хутка задушана. Місіянер Джон Сміт быў арыштаваны і памёр у турме ў чаканні вынесенай яму смяротнай кары. Паўстанне 1823 г. вымусіла брытанцаў звярнуць увагу на выкананне ўмоў закона 1807 г. і скараціць гандаль рабамі.
Незалежнасць
Эканамічныя наступствы "кааператыўнага сацыялізму" мелі сціплыя вынікі. Зацверджаныя ўрадам планы ніколі цалкам не выконваліся. Форбс Бэрнхам прызнаваў гэта і абвінавачваў суайчыннікаў у адстутнасці дысцыпліны. Нацыяналізацыя прамысловасці праводзілася праз абавязанне дзяржаўных выплат іншаземным уладальнікам на працягу 20 гадоў з улікам 6% гадавых. Дзяржаўны абавязак значна вырас, а знешнія інвестыцыі скараціліся. Значная частка прыбыткаў ад экспарту размяркоўвалася ў выглядзе ільготных крэдытаў сярод кааператываў і прадпрыемстваў, якія не мелі перспектыў іх звароту. Дзяржаўны кантроль знешніх і ўнутраных гандлёвых аперацый прывёў да дэфіцыту харчовых прадуктаў і спажывецкіх тавараў. Урад і ННК выдаткоўвалі істотныя сумы на ўтрыманне замежных прадстаўніцтваў, унутраныя прадстаўніцкія выдаткі, будаўніцтва рэзідэнцый і г. д. Высокія кошты на баксіты, золата і дыяменты на міжнародным рынку дазвалялі пакрываць дэфіцыт аплатнага балансу за лік знешніх запазычванняў. У 1970 - 1980 гг. Гаяна атрымала ад Міжнароднага банка рэканструкцыі і развіцця 9 пазык на 56,6 млн долараў, у 1978 - 1979 гг. — пазыкі на 100 млн долараў ад МВФ. Але ў пачатку 1980-ых гг. кошты на сыравіну значна знізіліся, што вызначыла моцны эканамічны крызіс. У 1982 г. урад абвясціў праграму аздараўлення, накіраваную на падтрымку дробных прадпрымальнікаў і фермераў. З пачатку 1980-ых гг. у найбольш прыбытковыя сферы зноў сталі прыцягвацца іншаземныя кампаніі. Пераважна замежныя інвестыцыі паступалі ў здабываючую прамысловасць.
Болхаў
Горад размешчаны на рацэ Нугр (прыток Акі) на аўтамабільнай дарозе Арол — Бялеў за 55 км на поўнач ад Арла.
Angels and Airwaves
«Angels and Airwaves» (Angels & Airwaves) — праект створаны экс-вакалістам групы «Blink 182» Томам ДэЛонгам. Яго сябр і былы гітарыст «Box Car Racer» Дэвід Кэнадзі, барабаншчык Атам Уілард, які раней іграў у «The Offspring» і былы бас-гітарыст «Distillers» Раян Сінн — сталі іншымі ўдзельнікамі групы. У маі 2007 года замест Раяна Сіна ў групу прыходзіць Мэт Уоктэр.
IC 1942
IC 1942 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) у сузор’і Гадзіннік.
Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года
Тэрарыстычны акт на Сусветны гандлёвы цэнтр (World Trade Center) і Пентагон — серыя тэрактаў 11 верасня 2001 года на тэрыторыі ЗША, якую здзейснілі з дапамогай самалётаў. 19 зламыснікаў набылі білеты на 4 самалёты ўнутраных авіяліній ЗША. Некаторыя мяркуюць, што тэрарысты загадзя выкупілі значную колькасць месцаў у самалётах дзеля таго, каб іх было лягчэй захапіць. Пасля захопу кантролю самалётаў іх накіравалі на паказаныя аб’екты.
Кай Манэ Бёр’е Сігбан
Біяграфія
Распрацаваў метад электроннай спектраскапіі для хімічнага аналізу (1951).
Вахрушаў (пасёлак гарадскога тыпу)
Вахрушаў (Ва́хрушев, да 1946 года Кусунакіяма) — пасёлак гарадскога тыпу ў Паранайскай гарадской акрузе Сахалінскай вобласці Расіі.
Лявон Гмырак
Біяграфічныя звесткі
Біяграфія вывучана недастаткова, магчыма, што ён з’яўляецца братам дзеяча рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі Я. С. Бабровіча.
Творчасць
Выступаў за культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі ў саюзе з дэмакратычнымі сіламі Расіі, супраць хутарызацыі, падатковай палітыкі царызму і г. д. Як крытык абараняў пазіцыі рэалізму і, выступаў супраць , прызываў пісьменнікаў адгукацца на ўсе важныя з’явы жыцця, абуджаць ў грамадстве гуманныя імкненні, вучыцца ў класікаў сусветнай літаратуры.
Дыфракцыйная рашотка
Апісанне з’явы
Фронт светлавой хвалі разбіваецца штрыхамі рашоткі на асобныя пучкі кагерэнтнага святла. Гэтыя пучкі перажываюць дыфракцыю на штрыхах і інтэрферыруюць адзін з адным. Так як для розных даўжынь хваль максімумы інтэрферэнцыі аказваюцца пад рознымі вугламі (вызначаюцца рознасцю ходу прамянёў, што інтэрферыруюць), то белы свет раскладваецца ў спектр.
Хойл
Хойл — прозвішча.
Ліндсі Хойл
У якасці дэпутата палаты абшчын ад Лейбарысцкай партыі Хойл займаў пасаду намесніка спікера Джона Беркоу з 2010 па 2019 год, быў абраны спікерам 4 лістапада 2019 года. Хойл быў аднагалосна пераабраны праз пяць дзён пасля парламенцкіх выбараў 2019 года.
Гейрангер-фіёрд
Гейрангер-фіёрд (Geirangerfjorden) — фіёрд у рэгіёне Сунмёрэ, размешчаны ў самай паўднёвай частцы фюльке Мёрэ-ог-Румсдал ў Нарвегіі. Знаходзіцца прыкладна ў 200 кіламетрах на паўночны ўсход ад Бергена і ў 280 кіламетрах на паўночны захад ад Осла. Фіёрд распасціраецца на 15 кіламетраў і ўяўляе сабой адгалінаванне Сторфіёрда. У ліпені 2005 года быў унесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Меір Ланскі
Ланскі стварыў шырокую сетку ўстаноў азартных гульняў, якая ахоплівала тэрыторыю ЗША ад Саратогі, штат Нью-Ёрк, да Каўнсіл-Блафс, штат Аёва, і да Лас-Вегаса. Паводле пэўных звестак, Ланскі таксама кантраляваў гульнявы бізнес на Кубе. Нягледзячы на тое, што Ланскі з’яўляўся сябрам яўрэйскай мафіі, ён меў моцны ўплыў на італьянскую мафію і граў значную ролю ў кансалідацыі крымінальнага свету (хаця часам узнікаюць рознагалоссі наконт паўнавартаснай значнасці гэтай ролі).
Урад Беларускай Народнай Рэспублікі
22 ліпеня 1918 быў сфарміраваны трэці Урад БНР на чале з І. Серадой.
13 снежня 1919 ў выніку расколу ў Радзе БНР, учыненага эсэрамі і эсэфамі створаны пяты (паралельны) Урад БНР на чале з В. Ластоўскім. Пасля адстаўкі А. Луцкевіча кабінет Ластоўскага застаўся адзіным Урадам БНР. У склад гэтага кабінета ўваходзілі прадстаўнікі БПС-Р і БПС-Ф: В. Ластоўскі (старшыня), Я. Бялевіч (міністр фінансаў), Т. Грыб (міністр унутраных спраў), К. Дуж-Душэўскі (дзярж. сакратар), А. Ладноў (міністр замежных спраў), Л. Заяц (дзярж. кантралёр), А. Цвікевіч (нам. старшыні, міністр юстыцыі). Праз 3 дні пасля стварэння ўрада яго старшыня В. Ластоўскі быў арыштаваны польскімі ўладамі на 2 месяцы. Пасля вызвалення з турмы Ластоўскі, члены яго кабінета, а таксама Прэзідыума Народнай Рады П. Бадунова і Я. Мамонька, выехалі ў Рыгу. Туды ж пераехалі старшыня Народнай Рады БНР П. Крачэўскі і яго намеснік В. Захарка, якія вымушаны былі ў студзені 1920 пакінуць Беларусь і жыць у Германіі. У верасні 1920 міністрам фінансаў замест Бялевіча стаў А. Вальковіч. Пазней міністрам замежных спраў замест Ладнова прызначаны Цвікевіч. У сувязі з заключэннем паміж Латвіяй і РСФСР мірнага дагавора латвійскі ўрад не мог даваць прытулак ураду БНР. У лістападзе 1920 Рада народных міністраў БНР пераехала ў сталіцу Літвы Коўна (Каўнас). На Першай Усебеларускай канферэнцыі (Прага, 1921) Рада народных міністраў была прызнана адзіным законным органам выканаўчай улады ў Беларусі. 20 мая 1922 пачаўся ўрадавы крызіс у сувязі з тым, што на Генуэзскай канферэнцыі 1922 па эканамічных і фінансавых пытаннях В. Ластоўскі і А. Цвікевіч прызналі права Літоўскай Рэспублікі на Вільню і Віленскі край. Пасля працяглага крызісу 11 кастрычніка 1922 замест Рады міністраў была ўтворана Дзяржаўная калегія на чале з П. Крачэўскім (шосты Урад БНР). 20 красавіка 1923 В. Ластоўскі і К. Дуж-Душэўскі выйшлі з гэтага органа, і меў месца ўрадавы крызіс. 23 жніўня 1923 сфарміраваны сёмы ўрад БНР. У новую Раду народных міністраў БНР увайшлі А. Цвікевіч (старшыня, міністр замежных спраў), Я. Варонка (міністр асветы, неўзабаве выехаў у ЗША), В. Захарка (в.а. міністра фінансаў), Л. Заяц (дзяржаўны кантралёр) і У. Пракулевіч (дзяржаўны пісар). Аднак гэты кабінет не лічыцца паўнамоцным, паколькі ў пратаколе аб'яднанага сходу Прэзідыума Рады БНР і ўрада адсутнічаюць подпісы членаў Прэзідыума П. Бадуновай, Я. Мамонькі і Н. Козіча. Рада народных міністраў была сфарміравана не пастановай Прэзідыума Рады БНР, яе склад прыняты «да ведама». У сувязі з пагаршэннем адносін паміж беларускай палітычнай эміграцыяй і ўрадам Літвы 11 лістапада 1923 Прэзідыум Рады БНР і ўрад пераехалі ў Прагу.
Паражэнне партызанскага руху ў Заходняй Беларусі, які падтрымлівалі ўрады В. Ластоўскага і А. Цвікевіча, з аднаго боку, пэўныя поспехі новай эканамічнай палітыкі, беларусізацыі і ўзбуйненне БССР, з другога, нарадзілі ў асяроддзі беларускай палітычнай эміграцыі прасавецкія настроі. Цвікевіч выношваў ідэю стварэння альтэрнатыўнага Радзе БНР цэнтра эміграцыі. Пра яго планы стала вядома ў Менску. Кіраўніцва КП(б)Б, якое мела на мэце раздрабніць паліт. эміграцыю, уступіла ў кантакт з «групай Цвікевіча» і схіліла яго да роспуску ўрада БНР. Дзеля гэтага была запланавана Другая Усебеларуская канферэнцыя ў Берліне. Перад канферэнцыяй Рада народных міністраў абвясціла ўрад БНР «зліквідаваным і спыніўшым сваю дзейнасць». Такім чынам, сёмы Урад БНР 15 кастрычніка 1925 самараспусціўся, а Цвікевіч і яго аднадумцы прызналі Менск цэнтрам нацыянальна-дзяржаўнага адраджэння Беларусі. Аднак П. Крачэўскі і В. Захарка не прызналі правамоцнымі гэтыя акты. Пасля канферэнцыі ў Берліне старшынёй Рада народных міністраў БНР стаў Захарка. У 1928-43 ён спалучаў гэту пасаду з выкананнем абавязкаў старшыні Рады БНР. 3 сакавіка 1943 да сакавіка 1946 старшынёй Рады БНР і Рады народных міністраў быў М. Абрамчык. 3 21 чэрвеня 1948 Рада народных міністраў БНР не фарміравалася.
Аль Капонэ
Альфонс Габрыэль Капонэ або Аль Капонэ (Alfonso Capone;  — ) — знакаміты амерыканскі гангстэр, які дзейнічаў у 1920—1930-х гадах на тэрыторыі Чыкага. Яскравы прадстаўнік арганізаванай злачыннасці ЗША, якая зарадзілася і існуе там пад уплывам італьянскай мафіі. Вядомы пад мянушкай «Твар са шнарам» (Scarface).
Землетрасенне ў Албаніі (2019)
Шкода
У дні пасля землятрусу міністр аховы здароўя Албаніі Агерта Манастырліў паведаміў пра тое, што 658 чалавек было паранена і 68 застаюцца ў шпіталях. Таксама адзін хлопчык і адна дзяўчынка будуць адпраўленыя на лячэнне за мяжу.
Ларын
Біяграфія
У 2005 выпусціла дэбютны сінгл «The Snake», сумесна з групай «Rob'n'Raz». У далейшым стала адной з вядучых тэлеканала «TV11».
Філітэр
Філітэр (Φιλέταιρος; 283 — 263 да н.э.) — пергамскі кіраўнік і заснавальнік дынастыі Аталідаў. Быў сынам македонца і пафлагонкі.
Міхал Слюбоўскі
Міхал Слюбоўскі (Michał Slubowski, каля 1554, Пултуск — 24 верасня 1631, Варшава) — святар, педагог.
Анатоль Радзівонавіч Рэшацілаў
Навуковая дзейнасць
Сярод публікаванага:
Нейтан Лейн
Лэйн найбольш вядомы па працы ў тэатры, па ролях у фільмах «Клетка для птушак» (1996), «Прадзюсары» (2005), «Мышынае паляванне» (1997), серыялах «Амерыканская сямейка» (2010—2017), "Добрая жонка "(2012—2014), «Народ супраць А. Джэя Сімпсана: Амерыканская гісторыя злачынстваў» (2016), а таксама па агучванні дарослага Цімана ў трылогіі «Кароль Леў» (1994—2004).
Іанічныя астравы (перыферыя)
Іанічныя астравы (Περιφέρεια Ιονίων Νήσων) — перыферыя сучаснай Грэцыі, размешчаная на аднайменных астравах у Іанічным моры. Плошча — 2307 км², насельніцтва — 220,10 тысяч чалавек (2005). Галоўны горад — Керкіра.
El cóndor pasa
«El cóndor pasa» (Палёт кондара) — песня з аднаіменнай сарсуэлы, напісаная перуанскім кампазітарам Даніэлем Роблесам у 1913 на матыў традыцыйных народных мелодый жыхароў Анд.
Цыпрыян Павел Бжастоўскі
Біяграфічныя звесткі
Быў жанаты з Барбарай Дунін-Раецкай, меў дачку Тэрэзу, якая выйшла замуж за кашталяна віцебскага Марцыяна Міхала Агінскага, і пяцярых сыноў.
К’яні
К'яні (Chianni) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Таскана, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Піза.
Піт Сігер
Піт Сі́гер (Pete Seeger; поўнае імя Пітэр Сігер, Peter Seeger; 3 мая 1919 — ) — знакаміты амерыканскі фолк-спявак, грамадскі актывіст. Сігер лічыцца ключавой фігурай у адраджэнні народнай музыкі ў ЗША ў сярэдзіне XX стагоддзя і ў з’яўленні музыкі пратэсту. У канцы 1940-х і пачатку 1950-х гадоў Піт Сігер паспяхова выступаў у складзе гурта «The Weavers», многія песні якіх набылі вялікую папулярнасць, у прыватнасці, песня «Goodnight, Irene» ў 1950 годзе ўзначальвала чарты 13 тыдняў.
Дзігцярка (пасёлак)
Дзігцярка (Дігтярка) — пасёлак у Магілёў-Падольскім раёне Вінніцкай вобласці Украіны.
Азербайджанскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт
Гісторыя
У пачатку Другой сусветнай вайны дзейнасць ВНУ была прыпыненая, і яна функцыянавала як Эканамічны факультэт Азербайджанскага дзяржаўнага ўніверсітэта.
13 чэрвеня 2000 года згодна з указам прэзідэнта Азербайджанскай Рэспублікі «Аб удасканаленні вучэбнай сістэмы ў Азербайджанскай Рэспубліцы» на базе «Азербайджанскага дзяржаўнага эканамічнага інстытута» і «Бакінскага тавараведна-камерцыйнага інстытута» быў створаны «Азербайджанскі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт».
Крэспіна
Заступнікам населенага пункта лічыцца Архангел Міхаіл.