Васіль_Якаўлевіч_Струвэ
Пулкаўская абсерваторыя
У 1830 годзе было прынята рашэнне аб пабудове Пулкаўскай абсерваторыі. Струвэ ўвайшоў у склад камісіі, якая займалася пабудовай. У 1832 годзе Струвэ быў абраны ардынарным акадэмікам (членам-карэспандэнтам Акадэміі Навук ён з’яўляўся з 1822 года). У 1834 годзе на аўдыенцыі ў імператара Мікалая I Струвэ быў прызначаны дырэктарам абсерваторыі і пасланы за мяжу, каб замовіць лепшыя прылады. Усё астатняе жыццё Струвэ звязаная з Мікалаеўскай галоўнай абсерваторыяй у Пулкава. Яе пабудова і ўсе прылады дэталёва апісаныя ў аб’ёмістай працы Струвэ: «Description de l’observatoire astronomique central de Poulkova» (1845, folio). Першая праца пасля адкрыцця абсерваторыі — вызначэнне шыраты і даўгаты. Пры гэтым Струвэ распрацаваў спосаб вызначаць шыраты пассажным інструментам у першым вертыкале; пры грандыёзных хранаметрычных экспедыцыях паміж Альтонай, Грынвічам і Пулкавым (1843—1844) упершыню быў выкарыстаны прынцып змены назіральнікаў для выключэння іх асабістай памылкі («Expédition chonometriques entre Poulkova et Altona» [1844], «Expédition chonométriques entre Altona et Greenwich» [1846]). Дзейнасць абсерваторыі Струвэ накіраваў выключна на вымяральную зорную астраномію. Па яго плану, пассажны інтсрумент і вертыкальны круг вызначалі становішча яркіх фундаментальных зорак. Мерыдыянны круг служыў для каталога ўсіх зорак да 6-ай велічыні. 15-дзюймовы рэфрактар (доўгі час быў лепшым у свеце) служыў для вымярэння падвойных зорак. З прац самога Струвэ варта паказаць на назіранні пассажным інструментам у першым вертыкале. Вынік: вызначэнне велічыні аберацыі «Sur le coefficient constant dans l’aberration des étoiles fixes déduit des observations exécutées à Poulkova» (1843). Вельмі вядомая праца Струвэ «Études d’astronomie stellaire» (1847). Хоць яго погляды на будову сусвету і на размеркаванне зорак састарэлі, але гістарычная частка працы ўяўляе вялікую цікавасць. Яшчэ ў Дэрпце Струвэ навучаў практычнай астраноміі і геадэзіі шматлікіх тапографаў і флоцкіх афіцэраў. Гэтая дзейнасць значна пашырылася ў Пулкова. Разам з тым абсерваторыя надоўга стала цэнтрам дзейнасці рускіх геодэзістаў. Тут яны атрымлівалі адукацыю, тут рыхтаваліся ўсе геаграфічныя экспедыцыі, тут жа рабілася апрацоўка іх вынікаў. Да гэтага часу адносяцца галоўныя працы па вялікаму руска-скандынаўскаму градуснаму вымярэнню (гл. Трыянгуляцыя). Ужо раней Струвэ ўказаў на магчымасць пакрыць раўніну заходняй Расіі бесперапыннай сеткай трохвугольнікаў. Аперацыі рускіх геадэзістаў у паўднёва-заходніх губернях даставілі для гэтага выдатны матэрыял; гэтыя трохвугольнікі былі звязаныя з працамі самога Струвэ і працягнутыя праз Фінляндыю і Нарвегію да Ледавітага акіяна. Апрацоўка ўсяго матэрыялу выканана Струвэ ў яго «Arc du méridien de 25°20' entre le Danube et la mer glaciale mesure deruis 1816 jusqu’en 1856 etc.» (1857 — 60, два тома і чарцяжы). Гэтая класічная праца ў шматлікіх адносінах дагэтуль не мае сабе роўных. Затым Струвэ падрыхтаваў не менш грандыёзнае прадпрыемства — вымярэнне дугі паралелі праз усю Еўропу (гл. Дуга Струвэ). У студзені 1858 г. Струвэ раптам захварэў. Хоць хвароба (злаякасны нарыў) абмінула, але сілы Струвэ былі назаўжды зламаныя. Кіраванне абсерваторыяй ён перадаў свайму сыну і амаль не займаўся навукай. Увосень 1863 года адбылося святкаванне пяцідзесяцігадовага юбілею яго навуковай дзейнасці, а ў наступным годзе, 23 лістапада 1864 года, Струвэ памёр.