cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Астравецкі раён
Сілавыя структуры
Станам на 2021 год на Астравеччыне функцыянуюць 2 пажарныя аварыйна-выратавальныя часці ў горадзе, пажарны аварыйна-выратавальны атрад па абароне Беларускай АЭС, 4 пажарных аварыйна-выратавальных паста ў вёсках Ізабеліна і Вялікая Страча, аграгарадках Варняны і Кемелішкі. У распараджэнні РАНС больш за 30 адзінак рознай пажарнай аварыйна-выратавальнай тэхнікі, на базе аддзела створаны штатная служба хімічнай і радыяцыйнай абароны, пазаштатныя групы выратавання на водах і на вышынях, а таксама штаб ліквідацыі надзвычайных сітуацый, які ажыццяўляе кантроль за падтрыманнем боегатоўнасці падраздзяленняў і кіраўніцтва ліквідацыяй надзвычайных сітуацыі ў Астравецкім, Ашмянскім і Смаргонскім раёнах.
У сакавіку 2017 года на тэрыторыі раёна была сфарміравана вайсковая часць 7434 унутраных войск МУС РБ. Задачай падраздзялення стала ахова атамнай станцыі.
Адукацыя
У 2017 годзе ў раёне налічвалася 17 устаноў дашкольнай адукацыі (уключаючы комплексы «дзіцячы сад-школа») з 1,2 тыс.дзяцей. У 2017/2018 навучальным годзе ў раёне дзейнічала 17 устаноў агульнай сярэдняй адукацыі, у якіх навучалася 2,9 тыс.вучняў. Навучальны працэс ажыццяўлялі 445 настаўнікаў. У сярэднім на аднаго настаўніка прыпадала 6,6 вучняў (сярэдняе значэнне па Гродзенскай вобласці — 7,9, па Рэспубліцы Беларусь — 8,7).
Станам на 1 верасня 2021 года ў раёне функцыянуе 18 устаноў, якія рэалізуюць адукацыйную праграму дашкольнай адукацыі: 6 устаноў «яслі-сад», 5 дзіцячых садоў, 1 дашкольны цэнтр развіцця дзіцяці, 2 вучэбна-педагагічныя комплексы «яслі-сад-сярэдняя школа», 2 вучэбна-педагагічныя комплексы «дзіцячы сад-сярэдняя школа», 1 вучэбна-педагагічны комплекс «дзіцячы сад-базавая школа», 1 вучэбна-педагагічны комплекс «дзіцячы сад-пачатковая школа». Сістэма ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі прадстаўлена 16 установамі (1 гімназія, 6 вучэбна-педагагічных комплексаў, 9 сярэдніх школ). Сетка спецыяльнай адукацыі Астравецкага раёна ў 2021/2022 навучальным годзе прадстаўляе: 1 установу спецыяльнай адукацыі, 9 спецыяльных груп і 21 групу інтэграванага навучання і выхавання ва ўстановах дашкольнай адукацыі, 33 класа інтэграванага навучання і выхавання ва ўстановах агульнай сярэдняй адукацыі, 18 пунктаў карэкцыйна-педагагічнай дапамогі ва ўстановах дашкольнай і агульнай сярэдняй адукацыі.
Рэлігія
Да каталіцкіх храмаў адносяцца касцёлы Святых Космы і Даміяна і Ушэсця Святога Крыжа ў Астраўцы, Святога Міхала Арханёла ў Міхалішках, Святога Юрыя у Варнянах, Святой Тройцы ў Гервятах, Ушэсця Святога Крыжа ў Быстрыцы, Наведвання Найсвяцейшай Панны Марыі ў Гудагаі, Святога Георгія ў Вароне, Святога Георгія (Юрыя) у Вялікіх Свіранках і Найсвяцейшай Панны Марыі ў Кемелішках. Да праваслаўных — Троіцкая царква старавераў у Стрыпішках, Іаана Шанхайскага і Сан-Францыскага ў Варнянах, Ільі Прарока ў Альхоўцы, Пятра і Паўла ў Астраўцы. Сярод баптысцкіх лічыцца царква «Міласць» у Астраўцы. Таксама маецца храм пяцідзесятнікаў.
Тэплыцкі раён
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Тбіліскае вадасховішча
Тбіліскае вадасховішча (თბილისის წყალსაცავი; неафіцыйна — Тбіліскае мора) — вадасховішча, размешчанае ў паўночна-ўсходняй частцы Тбілісі. Створана ў 1952 годзе шляхам затаплення водамі ракі Іоры трох горка-салёных азёр. Даўжыня дасягае 9 км, а шырыня — 3 км. Максімальная глыбіня 45 м, сярэдняя глыбіня 26,6 м. Напаўненне вадасховішча адбываецца вясной, летам і восенню вада з вадасховішча інтэнсіўна выкарыстоўваецца, за-за чаго сезоннае ваганне глыбіні складае 7—10 м.
Жукова (гміна)
Жуко́ва (Żukowo) — вяскова-гарадская гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Картузскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Жукове. Плошча гміны складае 163,95 км². Станам на 2012 год у гміне Жукова пражывалі 31 414 чалавек, шчыльнасць — 191,61 чал./км².
ДЮСШ г. п. Зэльва
Гісторыя
У 1967 годзе пачала працаваць спартыўная школа, былі адкрыты секцыі па гандболу, фехтаванню, футболу, лёгкай атлетыцы і веславанню на байдарках і каноэ.
Помнік героям Айчыннай вайны 1812 года (Полацк)
Адкрыццё помніка
Па заканчэнні набажэнства архіепіскап Васіль звярнуўся да кадэтаў:
Працы 1912 года
Увосень 1912 года адбылося святкаванне перамогі над французамі пад Полацкам. У горад прыбылі дэлегацыі палкоў, якія ўдзельнічалі ў баях пад Полацкам. Ад кожнага палка да помніка былі прымацаваны мемарыяльныя дошкі.
Аднаўленне помніка ў 2010 годзе
У ліпені 1988 года ў Полацку пачаўся збор сродкаў на аднаўленне помніка. 18 студзеня 1989 года Полацкі гарвыканкам прыняў рашэнне № 15 «Пра аднаўленне помніка Айчыннай вайны 1812 года ў горадзе Полацку».
Аднак пасля развалу СССР праект аднаўлення быў на час забыты.
У 2006 годзе старшыня Полацкага гарадскога выканаўчага камітэта У. С. Тачыла звярнуўся з лістом у Парламенцкі Сход Саюза Беларусі і Расіі з просьбай садзейнічаць у аднаўленні помніка. Адказ быў станоўчым. Рашэнне было прынята ў чэрвені 2006 года на трыццатай сесіі Парламенцкага сходу Саюзнай дзяржавы, які праходзіў у Полацку. У чэрвені 2006 года ў скверы на плошчы Свабоды ў Полацку, у знак будучага аднаўлення помніка, быў пастаўлены сімвалічны камень. Гарадскімі ўладамі была прароблена праца па ўключэнні праекта аднаўлення помніка ў «Комплексную праграму развіцця Полацка на 2008—2012 гады» (Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 647 ад 17 снежня 2007 года), падпісаную Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь А. Р. Лукашэнкам.
Праект помніка Героям Айчыннай вайны 1812 года ў Полацку быў гатовы ў жніўні 2009 года. 20 жніўня 2009 года праект быў зацверджаны на паседжанні Рэспубліканскага мастацка-экспертнага савета па манументальным і манументальна-дэкаратыўным мастацтве. Адліўкай чыгунных дэталяў займаўся калектыў полацкага завода ААТ «Тэхналіт-Полацк», які ў найкарацейшы тэрміны асвоіў новую для сябе тэхналогію — мастацкае ліццё з чыгуну. Арлоў, медалі, вялікі і восем малых купалаў адлівалі з бронзы на Мінскам скульптурным камбінаце.
Павел Рыгоравіч Курлоў
Біяграфія
З 1906 г. член Савета міністра ўнутраных спраў. У красавіку-жніўні 1907 года — в. а. віцэ-дырэктара дэпартамента паліцыі. З 1907 года — начальнік Галоўнага турэмнага кіравання міністэрства юстыцыі. З 1909 года — таварыш міністра ўнутраных спраў, загадчык паліцыяй, камандзір асобнага корпуса жандараў. Генерал-лейтэнант. Пасля забойства Сталыпіна ў 1911 годзе звольнены ў адстаўку.
Індыйская анексія Гоа
Перадгісторыя
У XVI стагоддзі партугальскія каралі не пакідалі планаў выкарыстання Гоа ў якасці плацдарма для заваявання ўсёй Індыі або яе ўзбярэжных раёнаў. Першай мэтай іх экспансіі была гуджарацкая крэпасць Дыу, аднак напады 1509, 1521 і 1531 гадоў былі адбіты мясцовым царком. У 1535 годзе ён сам перадаў Диу ў рукі партугальцаў у памен на дапамогу супраць наступу Вялікіх Маголаў. У 1558-1559 гадах партугальцы авалодалі Даманам на процілеглым беразе заліва, тым самым перакрыўшы ўваход у заліў для суднаў іншых еўрапейскіх дзяржаў.
Росквіт Гоа скончыўся ў канцы XVII стагоддзя, калі партугальская гандлёвая манаполія ў Індыйскім акіяне была падарвана галандцамі і англічанамі. З часам іх валодання з усіх бакоў атачылі Гоа, значэнне якога працягвала падаць. Вялікая частка перш пышных публічных будынкаў аказаліся ў развалінах, асабліва пасля таго, як губернатар пераехаў у новую сталіцу Панаджы. Нягледзячы на гэта, Стары Гоа заставаўся духоўнай метраполіяй усяго рымска-каталіцкага насельніцтва Індыі. Яго пабудовы каланіяльнага перыяду занесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
Касцёл Апекі Маці Божай (Каралішчавічы)
Гісторыя
У савецкі час касцёл быў перабудаваны пад клуб і выпаў з поля зроку гісторыкаў архітэктуры і мастацтвазнаўцаў, у даведніках пазначаўся як страчаны. У 2008 годзе выяўлены ў выглядзе захаванага будынку клубу даследчыкам касцельнай архітэктуры Д. Салашам, які таксама ўвёў у абарот серыю фотаздымкаў касцёла на рубяжы XIX—XX ст. аўтарства Яна Балзукевіча. Паводле інфармацыі мясцовых жыхароў (у т.л. старшыні мясцовага парафіяльнага камітэту), пры перабудове ў клуб (мабыць у 1930-я) пераносу будынка не адбывалася. Працяглы час клуб не дзейнічаў і будынак быў занядбаны, была сур’ёзная пагроза яго пашкоджання або страты.
Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў
Вадзім Уладзіміравіч Саранчукоў (нар.) — грамадскі дзеяч Беларусі. Член і намеснік старшыні партыі БНФ. Старшыня гродзенскай гарадской арганізацыі БНФ.
Ворагі розуму
Сюжэт
Частка першая, «Рабы забабонаў». Указанне на поспехі сучаснай навукі і паралельны росквіт астралогіі. Візіт да газетнага астролага і беспаспяховая прапанова яму эксперыменту для праверкі дакладнасці прадказанняў, візіт да медыума С. Гудфелоў, размова з фокуснікам. Д. Браўнам. Наведванне царквы спірытуалістаў і гутарка з медыумам. К. Гамільтанам-Паркерам. Эксперыменты псіхолага К. Фрэнча па рэальнасці здольнасцяў лазаходцаў. Інтэрв’ю з містыкам. С. Кумарам і філосафам-рэлятывістам С. Фулерам.
Паражальныя ўласцівасці кулі
Спыняючае дзеянне кулі
Спыняючае дзеянне кулі тым мацнейшае, чым хутчэй парушаюцца функцыі жывога арганізма пасля яе траплення, што непасрэдна залежыць ад ступені паглынання цэллю кінетычнай энергіі кулі і таму найболей рэзка выяўляецца ў тупаканцовых куль (класічны прыклад — куля патрона да рэвальвера сістэмы Нагана): яны пранікаюць адносна неглыбока, хутка тармазяццца і ствараюць магутную ўдарную валну, якая выклікае аб’ёмнае сатрасенне (часовую пульсуючую поласць) і кантузію прылеглых органаў і тканін, што дэзарыентоўвае мэту. Востраканцовыя ж кулі, наадварот, як правіла пранікаюць глыбока і запавольваюцца плаўна, больш рассякаючы, чым змінаючы асяроддзе перад сабой: з-за скорасці рассячэння нервовых заканчэнняў часта пранікненне, як такавое, нават не адчуваецца салдатам (асабліва ў напружаных баях з-за высокай колькасці адрэналіну ў крыві), а адчуваецца больш, як «удар», цяжкім тупым прадметам. Раненні такога кшталту могуць нават апынуцца скразнымі, але не вывесці цэль са строю адразу, асабліва калі не закрануты жыццёва важныя органы. Тым не менш, крывацёк з цячэннем часу ад такіх куль мацнейшы, чым ад пісталетных (якія, у сваю чаргу, выклікаюць больш моцны «імгненны» крывацёк за кошт удару і перадачы імпульса), што альбо выводзіць цэль са строю праз некаторы час, альбо абавязвае яе спыніць крывацёк, што гэтаксама на некаторае час вывядзе яе з бою.
Тыўрыўскі раён
Ліквідаваны 17 ліпеня 2020 года.
Валянціна Іванаўна Клімянок
Біяграфія
Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Прыкладная матэматыка», 1974). Працуе ў Беларускім дзяржаўным універсітэце (з 1974, факультэт прыкладной матэматыкі і інфарматыкі, навукова-даследчая лабараторыя прыкладнога імавернаснага аналізу, галоўны навуковы супрацоўнік).
IC 2876
IC 2876 — галактыка тыпу S (спіральная галактыка) ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Ходасы (возера)
Уздоўж берагоў возера зарастае. Ходасы злучаныя пратокай з возерам Расохі. З возера выцякае ручай у раку Мядзелка.
Вальтурына
Вальтурына (Volturino) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Фоджа.
Паўночнае Гняздзілава
Гісторыя
У 1613 г. сын Станіслава Войцех Нарушэвіч прадаў Гняздзілава Рудаміну-Дусяцкаму, які ў сваю чаргу прадаў маёнтак уладальніку Глыбокага Іосіфу Корсаку, які падараваў Паўночнае Гняздзілава і Вольберавічы заснаванаму ім глыбоцкаму кляштару кармелітаў босых. Тады ж Корсак абавязаў кармелітаў збудаваць капліцы ці касцёлы ў сваіх уладаннях. Таму ў XVII ст. ў Паўночным Гняздзілаве быў узведзены касцёл, які, напэўна, быў страчаны ў часе вайны з Масквой 1654-67 гг. і больш не аднаўляўся. Пазней тут узведзена ўніяцкая царква, фундатарам якой выступіў Кішка. У 1842 г. маёнткі ў кармелітаў канфіскаваны ў расійскі дзяржаўны скарб, а кляштар зачынены.
У 1886 г. тут было 32 двары, 324 жыхары, у 1921 г. — 76 двароў, 388 жыхароў.
Эльфы
Эльфы (elf — elf) — у германскім, скандынаўскім і кельцкім фальклоры — чароўныя істоты, духі паветры, зямлі, лесу.
Эльфы ў казках і легендах еўрапейскіх народаў
У міфалогіі паняцце «эльф» вельмі размытае і зборнае. Розныя казкі і легенды апісваюць эльфаў то як маленькіх чалавечкаў, то як высокіх і прыгожых чалавекападобных стварэнняў. Носібіты народных казак і павер’яў нярэдка адносілі да эльфаў такіх істот, як карлікі, гобліны, феі. У многіх народаў Еўропы існавалі казачныя істоты, аналагічныя эльфам, але з іншымі назвамі (ірландскія сіды, шы). У некаторых народаў эльфы карысталіся адразу некалькімі альтэрнатыўнымі назвамі. Так у валійскім фальклоры іх часта называюць «элілон» альбо «тылвіт тэг ін-і-каед» («чароўнае сямейства лясоў»).
У валійскім і скандынаўскім фальклоры эльфы вадзілі хараводы ноччу і заваблівалі да сябе выпадковых людзей. Звычайна для чалавека гэта скончвалася дрэнна: ён рабіўся вар’ятам, альбо назаўсёды ці на многія гады трапляў у чароўную краіну, альбо не вытрымліваў фантастычнай хуткасці эльфійскага танцу і рассыпаўся ў прах. Кругі на палях, якія сёння уфолагі часта лічаць «слядамі НЛА» ва Уэльсе называлі «эльфаскокамі» («Elts-dans»): лічылася, што эльфы танцавалі тут усю ноч.
Знешнасць фальклорных эльфаў
Старажытныя крыніцы апісваюць эльфаў як прыгожых юнакоў і дзяўчын. Больш познія казкі нярэдка надзяляюць іх дэманічнымі рысамі: капытамі, вострымі вушамі, птушынымі лапкамі, полымі затылкамі ці спінамі. Хрысціянскія крыніцы часта не адрознівалі эльфаў ад чарцей і бесаў, таму часам малявалі іх з рагамі і капытамі.
Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры
Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры (БДУФК) — адзіная ў Рэспубліцы Беларусь навучальная ўстанова вышэйшай адукацыі ў галіне фізічнай культуры, спорту і турызму, а таксама навуковы цэнтр. Сярод студэнтаў і выпускнікоў універсітэта больш за 160 чэмпіёнаў свету і Еўропы.
Падзеі 2020 года
27 кастрычніка Аляксандр Лукашэнка запатрабаваў адлічваць усіх студэнтаў і звальняць выкладчыкаў, якія прымаюць удзел у несанкцыянаваных акцыях. 28 кастрычніка 2020 года студэнтка 4 курса Вольга Беламутава была адлічана з фармулёўкай за «сістэматычнае парушэнне правіл унутранага распарадку».
Сцяг Беларусі
Зменамі, унесенымі ў сцяг савецкай эпохі, былі: выдаленне знакаў камунізму (сярпа, молата і чырвонай зоркі) і «пераварочванне» колераў арнаменту з белага на чырвоным да чырвонага на белым.
Адказнасць за знявагу над сцягам
Згодна з артыкулам 8 Закона «Аб дзяржаўных сімвалах Рэспублікі Беларусь» ад 5 ліпеня 2004 года № 301-З «выява Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь можа быць выкарыстана ў дэкаратыўных мэтах у якасці дзяржаўнага і нацыянальнага сімвала такім чынам, каб пры гэтым не была праяўлена непавага да Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь. Не дапускаецца размяшчэнне на Дзяржаўным сцягу Рэспублікі Беларусь надпісаў і графічных малюнкаў незалежна ад спосабу іх нанясення».
Сонечныя зацьменні II стагоддзя
У перыяд з 101 па 200 год адбылося 237 сонечных зацьменняў.
Hedysarum angrenicum
Hedysarum angrenicum    — від шматгадовых травяністых раслін, від роду  сямейства.
У філатэліі
Выява расліны была выкарыстана на паштовай марцы Узбекістана ў 2012 годзе.
Эстонская ваенная акадэмія
1919—1940
У 1940 годзе, пасля далучэння Эстоніі да Савецкага Саюза, акадэмія была рэарганізавана ў пяхотную школу Чырвонай Арміі.
1998 — па цяперашні час
Эстонскі нацыянальны абаронны каледж быў адноўлены 17 сакавіка 1998 года. Да гэтага афіцэры праходзілі навучанне ў абаронным каледжы Эстонскай акадэміі ўнутраных спраў. З 1998 года існавалі дзве вучэбныя праграмы — адна прадугледжвала вышэйшую прафесійную адукацыю для афіцэраў, якія ў асноўным сталі камандзірамі ўзводаў, другая — дыпломную працу для будучых камандзіраў рот і батальёнаў. Навучанне заняло тры з паловай гады і дало студэнтам базавыя веды па гісторыі, паліталогіі, сацыяльных, паводніцкіх і гуманітарных навуках, прыродазнаўчых і дакладных навуках, роднай і замежных мовах.
Шапурова
Культура
У 1969 у адміністрацыйным будынку эксперыментальнай базы быў адкрыты Музей баявой і працоўнай славы. Экспанаты музея прысвечаны гісторыі гаспадаркі, баявой дзейнасці 1-й Беларускай партызанскай брыгады. У музеі захоўваюцца ўласныя рэчы камандзіра брыгады М. П. Шмырова, партызан, падарункі наведвальнікаў музея, узнагароды, фотаздымкі і інш.
Псалом 55
Псалом 55 (56 паводле масарэцкай нумарацыі) распачынае 8-ю кафізму. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за збавенне.
Гусь свойская
Развядзенне і кухарства
Збіралі таксама гусіную кроў, гэтак неабходную для чорнай поліўкі, а таксама для соусу да гусіных вантробаў — каб не згарнулася, яе змешвалі з соллю, а перад тым як уліць у булён, дадавалі муку ды сухары. Рабілі кішкі з гусіных пячонак. Іншыя традыцыйныя стравы з гусі — вантробы гусі ў соусе з пятрушкі, «надзяваная» гусіная шыйка, страўнікі гусі ў соусе з цыбулі.
Марына Аляксандраўна Бех-Раманчук
Марына Бех-Раманчук (нар., Марозіў) — украінская лёгкаатлетка, выступае ў скачках у даўжыню. Заслужаны майстар спорту Украіны.
Адрыян Рамас
Дасягненні
Барусія Дортмунд:
Прахі
Але, якімі б няўклюдамі ні былі прахі, яны па-свойму раззлаваныя на людзей і жадаюць шкодзіць ім.
Міжнародны дзень аховы азонавага слоя
Генеральны сакратар ААН Кофі Анан у сваім пасланні ў 2006 годзе адзначыў велізарны прагрэс у намаганнях па захаванні азонавага слоя і паведаміў пра аптымістычныя прагнозы, якія прадказваюць аднаўленне азонавага слоя.
Чажашы
Чажашы (ჩაჟაში) ― вёска ў Мясційскім муніцыпалітэце краю Самэгрэла-Зема Сванеці, Грузія. Яна размешчана ў паўднёвых перадгор'ях Вялікага Каўказа, у вярхоўях даліны ракі Інгуры, на вышыні 2160 м над узроўнем мора. Вёска з'яўляецца часткай гістарычнай вобласці Сванеціі і цэнтрам супольнасці Ушгулі. Сярэднявечныя абарончыя збудаванні унесены ў рэестр Нацыянальнай спадчыны Грузіі, а таксама ўваходзяць у спіс Сусветнай спадчыны ЮНЭСКА.
Распаўсюджванне COVID-19 у Францыі
Па стане на 10 ліпеня 2023 года ў Францыі было зарэгістравана 38 989 382 пацверджаных выпадкаў захворвання, з якіх 167 923 смерцяў
Адмененыя мерапрыемствы
13 сакавіка Прафесійная футбольная ліга Францыі абвясціла аб прыпыненні правядзення Лігі 1 і Лігі 2 (двух вышэйшых дывізіёнаў чэмпіянату Францыі па футболе) на нявызначаны тэрмін з-за рызыкі распаўсюджвання COVID-19.
Іван Архіпавіч Аношкін
Біяграфія
Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У 1947 годзе скончыў Суражскае педагагічнае вучылішча ў Бранскай вобласці РСФСР. Працаваў выхавальнікам Далісіцкага дзіцячага дома ў Бранскай вобласці, адказным сакратаром рэдакцыі суражскай раённай газеты «Маяк коммуны». У 1948 годзе пераехаў у Брэсцкую вобласць БССР, працаваў загадчыкам Мышчыцкай пачатковай школы Жабінкаўскага раёна, адказным сакратаром рэдакцыі жабінкаўскай раённай газеты «Ленинский путь», карэспандэнтам абласной газеты «Заря». У 1956 годзе скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ, завочна скончыў гістарычны факультэт Магілеўскага педінстытута ў 1964 годзе. Рэдагаваў чэрыкаўскую раённую газету «Сацыялістычная перамога». З 1959 года — літсупрацоўнік, з 1968 года — загадчык аддзела абласной газеты «Магілёўская праўда», а з 1981 года — сакратар Магілёўскага абласнога аддзялення СП БССР.
FreeBSD
Гісторыя і распрацоўка
...
На аснове 5-й галіны дрэва версій кампаніяй Apple быў выдзелены праект Darwin, які ляжыць у аснове АС MacOS X.
Сусветны дзень барацьбы з апустыньваннем і засухай
Ён перасцерагае, што з прычыны апустыньвання існуе пагроза міграцыі 60 млн чалавек з раёнаў Афрыкі ў Еўропу і Паўночную Афрыку.
У сувязі з тэмай Сусветнага дня 2007 года «Прыгажосць пустыняў — праблема апустыньвання» ў пасланні адзначаецца, што неабходна абараняць і самі пустыні як важныя экасістэмы, як асяроддзе пражывання старажытных цывілізацый.
Вячаслаў Іванавіч Палунін
Вячаслаў (Слава) Іванавіч Палунін (нар., Навасіль, Арлоўская вобласць, РСФСР) — савецкі і расійскі клоун, , , мім; народны артыст Расійскай Федэрацыі (2001), лаўрэат прэмія Ленінскага камсамола (1986).
Новая зямля (паэма)
Аўтабіяграфічнасць
Першаасновай твору стала жыццё бацькоў Якуба Коласа, а таксама астатніх членаў сям’і, сваякоў і знаёмых. Як і ў рамане «На ростанях», многія героі паказаны пад сапраўднымі прозвішчамі сваіх прататыпаў, а тапаніміка твора захавала назвы сапраўдных месцаў: мястэчак, гарадоў, рэк і г. д. Аднак назву Лесніковай пасады паэт змяніў — у паэме яна названа Парэчча, а сапраўды звалася Ласток.
Сюжэт
І тут аўтар робіць экскурс у мінулае героя (раздзелы IV—XXV). Гэтыя раздзелы можна раздзяліць на дзве «галіны». Першая распавядае пра цяжкі лёс Міхала, пра яго перажыванні, пра пагардлівыя адносіны паноў да яго. Урэшце, пра тое, як Міхал надумаў «купіць зямлю, прыдбаць свой кут, каб з панскіх выпутацца пут». Другая апісвае побыт сям’і Міхала ва ўсёй разнастайнасці яго праяў.
Міхал
Міхал — галоўны герой паэмы. Працуючы лесніком у бязмежных уладаннях князя Радзівіла, ён вымушаны нізка схіляць галаву перад панамі, рабіць усё, што загадаюць. Міхал быў старанным выканаўцай панскай волі. Аднак на кожным кроку ён чуў знявагі, бачыў пагардлівыя адносіны да сябе. Усё гэта выклікала ў яго душы гарачы пратэст. На працягу часу абурэнне Міхала расло, перажыванні ўсё паглыбляліся. Невялікі спадчынны надзел зямлі не дазваляў пракарміць сям’ю і таму жаданне купіць зямлю стала для яго самай вялікай марай. Міхал — яскравы наватарскі вобраз-тып беларуса, які нясе ў сабе лепшыя рысы нацыянальнага характару — працавітасць, прагу свабоды і справядлівасці, высакародства, высокую духоўнасць, цярплівасць, дабрыню і пачуццё чалавечай годнасці, жаданне жыць у згодзе з суседзямі, дапамагаць бліжняму.
Народны побыт у паэме
Укладзеная праца («Само не зваліцца нам з неба») зрабіла ўрэшце гаспадарку даволі заможнай. І ўсё ж яна не належала сям’і, а знаходзілася ў яе часовым уладаранні. Між тым перад вачыма Міхала — гордага, свабодалюбівага чалавека — былі прыклады жыцця сціплага, але вольнага дзякуючы ўласнай зямлі. Пры гэтым сядзіба шляхціца, а тым больш пана, служыла прыкладам у акуратнасці, знешнім афармленні, вядзенні гаспадаркі. Паэма прысвечана ўсё ж апісанню не панскай культуры, а сялянскай. Якубу Колас паэтычна апісвае не толькі працу, але і хатні побыт сям’і.
П’еса
П’е́са (ад Pièce — кавалак, частка) — у літаратуры — усе творы драматычнага роду, сінонім паняцця драма. Тэрмін «П’еса», які напачатку абазначаў невялікі музычны твор, у XIX ст. выкарыстоўваўся і ў дачыненні да лірычных вершаў. У XX ст. п’есамі сталі называць драмы; часта гэта слова замяняе іх жанравае абазначэнне аўтарам.
Алесь Бяляцкі
Біяграфія
Нарадзіўся ў беларускай сям’і, бацька родам з Рагачоўскага, маці з Нараўлянскага раёнаў Гомельскай вобласці. У 1965 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь, на сталае жыццё ў Светлагорск Гомельскай вобласці. Выпускнік сярэдняй школы № 5 Светлагорска.
У 2023 годзе разам з ім у Мінску судзілі прадстаўнікоў «Вясны» Валянціна Стэфановіча і Уладзіміра Лабковіча. 3 сакавіка абвешчаны прысуд па справе. Алесь Бяляцкі прызнаны вінаватым і прысуджаны да 10 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем пакарання ў калоніі ўзмоцненага рэжыма з грашовым штрафам у даход дзяржавы.
Аляксандр Слушка
Сям'я
Сын Мікалая Слушкі, старосты крычаўскага, брат вендэнскага ваяводы Крыштафа Слушкі.
Ганібал Лектар
Доктар Ганібал «Канібал» Лектар — выдуманы персанаж; фігураваў у чатырох раманах Томаса Харыса ды ў іх экранізацыях: «Чырвоны дракон» (апублікаваны ў 1981 г., экранізаваны ў 1986 як «Паляўнічы на людзей» ды ў 2002 пад аднайменнай назовай), «Маўчанне ягнятаў» (апублікаваны ў 1988, экранізаваны ў 1991), «Ганібал» (апублікаваны ў 1999, экранізаваны ў 2001) ды «Ганібал: Узыходжанне» (апублікаваны ў 2006, экранізаваны ў 2007).
У тэлесерыяле «Ганібал» вытворчасці канала NBC Ганібала Лектара сыграў дацкі акцёр Мадс Мікельсен. В 2014 году за эту роль Мікельсен атрымаў прэмію «Сатурн»
Кароткі
Кароткі (Кароткая) — прозвішча.
Залаты ветах
Агляд наркасправы ў Афганістане за другую палову 2000-х
Афганістан афіцыйна знаходзіцца пад патранатам Міжнародных сіл садзейнічання бяспекі ў Афганістане (ISAF) (якому ЗША перадалі гэтую адказнасць пасля афіцыйнага завяршэння ваенных аперацый), але міжнародныя сілы так і не змаглі ўзяць пад кантроль усю тэрыторыю Афганістана, абмяжоўваючы свой рэальны ўплыў у асноўным Кабулам і наваколлем. Паводле дадзеных ААН, каля 90 % наркотыкаў, якія паступаюць у Еўропу, маюць афганскае паходжанне. ISAF, са свайго боку, на словах заяўляе, што яго войскі праводзяць у Афганістане аперацыю па падтрыманні міру і гатовыя дапамагаць афганскаму ўраду ў вырашэнні наркапраблемы, але гэта перш за ўсё і ў асноўным яго ўласная задача.
Дырэктар казахстанскай кансалтынгавай арганізацыі «Група ацэнкі рызык» Дасым Сатпаеў сцвярджае, што наркотыкі вырабляюць афганскія групы, апазіцыйныя руху Талібан. Падтрымліваючы іх, НАТА заплюшчвае вочы на іх наркатычную дзейнасць. Майкл Бернстам, прафесар Стэнфардскага ўніверсітэта, мае меркаванне што Талібан «забараняў наркотыкі і жорстка караў», ажыццяўляючы рэпрэсіі супраць вытворцаў наркотыкаў. Ён абвінаваціў НАТА ў «гуманітарным плане» да насельніцтва, якое вырабляе наркотыкі.
Хваставіцкі сельсавет
Хва́ставіцкі сельсаве́т — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Глускага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Хваставічы.
Пячора Акладнікава
Месцазнаходжанне
Уваход у пячору размешчаны з паўднёвага боку і знаходзіцца на 14-м вышэй сучаснага ўзроўню ракі. Пячора складаецца з комплексу узаемазвязаных паражнін, скалаў, якія навісаюць, пячор і пяці галерэй.
Вынікі даследаванняў
З 7 вылучаных у пячоры літаграфічных слаёў, 5 ўтрымлівалі каменныя вырабы сярэднепалеалітычнага віду, датаваныя радыёвугляроднымм метадам у храналагічным дыяпазоне ад 33,5 да 44,8 тыс. гадоў. У складзе калекцыі каменных вырабаў пераважаюць скрэблы розных тыпаў. У плейстацэнавых адкладах выяўленыя рэшткі выкапняў гамініідаў.
З тых часоў, як у 1938 годзе ў гарах Узбекістана, у пячоры Тэшык-Таш, быў знойдзены шкілет васьмі-дзесяцігадовага дзіцяці неандэртальца, гэтая пячора лічылася самым усходнім месцам з знойдзенымі неандертальскими косткамі. У 2007 годзе Свантэ Пяэба з групай даследчыкаў з Інстытута эвалюцыйнай антрапалогіі імя Макса Планка ў Лейпцыгу вывучылі ДНК з левай сцегнавай косткі неандэртальца з пячоры Тэшык-Таш, двух костак, падлетка, які жыў 30-38 тысяч гадоў таму, і дарослага, які жыў каля 24 тысяч гадоў назад, з пячоры Акладнікава. У косткі дарослага чалавека з пячоры Акладнікава неандертальская ДНК не была выяўленая, а дадзеныя астатніх узораў параўналі з раней расшыфраванымі геномам 13 еўрапейскіх неандэртальцаў. Было выяўлена падабенства мітахандрыяльнай ДНК сібірскіх і еўрапейскіх неандэртальцаў. Такім чынам, пячора Акладнікава стала самым усходнім з вядомых месцаў пражывання неандэртальцаў. Акладнікаўскі неандэрталец апынуўся бліжэй да еўрапейскіх неандэртальцам, чым мязмайскі. Для узораў з пячоры Акладнікава былі атрыманы радыёвугляродныя даты 24 260 ± 180 л. н., 29 990 ± 500 л. н., 34 860 ± 360 л. н. і 37 800 ± 450 л. н. Значныя разыходжанні ў выніках паказваюць на метадычныя праблемы падрыхтоўкі пробаў, да таго ж не былі праведзены даследаванні, якія ацэньваюць уплыў карбанатаў пячорных вод.
Дзічына
Даўней багацце жывёльнага свету Беларусі дазваляла прывілеяваным пластам грамадства мець значна больш разнастайнае, чым сёння, меню: храпы і губы лася, зразы з аленіны, паляндвіца з сарны, штука мяса з зубровай пячонкі, курапаткі “ў снезе” і г.д. задавальнялі патрэбу шляхты ў пысе і славе, але абумовілі ўрэшце рэшт рэзкае змяншэнне колькасці або знікненне многіх відаў жывёлы. Яшчэ ў XVII ст. быў цалкам вынішчаны тур; у XIX ст. многія віды дробных птушак; (амялушкі, рабіннікі) былі пастаўленыя на мяжу знікнення.
Грайфсвальдскі ўніверсітэт
Грайфсвальдскі ўніверсітэт (Universität Greifswald) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібай у горадзе Грайфсвальд.
Трыпціх
Эвалюцыя
Форма трыпціха прыйшла з ранняга хрысціянскага мастацтва і ў Сярэднія стагоддзі была папулярным фарматам для стварэння карцін, якія размяшчалі ля алтара. Геаграфічная распаўсюджанасць — ад усходніх візантыйскіх храмаў да Брытаніі на захадзе. Мастакі і скульптары Рэнесансу, такія як Ганс Мемлінг («Страшны суд» з Гданьска) і Іеранім Босх таксама выкарыстоўвалі гэту форму мастацтва, а таксама гэты тэрмін ужываецца ў дачыненні да малых літаратурных формаў, у першую чаргу вершаў.
Беларуска-літоўскія летапісы
Беларуска-літоўскія летапісы, да сяр. 19 ст. літоўскія летапісы, пазней часта заходнерускія летапісы — летапісы, у якіх выкладзена гісторыя Вялікага Княства Літоўскага, і якія напісаныя на тэрыторыі гэтай дзяржавы. Беларуска-літоўскія летапісы, як з'ява агульнадзяржаўнага летапісання, складаліся з сярэдзіны 13 ст. да сярэдзіны 16 ст. З сяр. 17 ст., праз 100 гадоў пасля спынення агульнадзяржаўнага летапісання, у розных гарадах Беларусі пачалі складацца хронікі, прысвечаныя пераважна падзеям у гэтых гарадах — гарадскія хронікі. Цэнтрам беларуска-літоўскага летапісання прызнаецца Смаленск тых часоў, калі горад знаходзіўся ў складзе ВКЛ. Існаванне летапісання ў Наваградку эпохі 13 ст. не выключаецца.
Назва
Да сяр. 19 ст. такія летапісы называліся «літоўскімі», пазней пачалі прапаноўвацца шматлікія іншыя назвы, такія, як «беларускія аб Вялікім Княстве Літоўскім» (В. М. Бадзянскі, 1846), «беларускія» (М. І. Кастамараў, 1861, В. А. Чамярыцкі, 1969), «літоўска-рускія» (, 1901), «заходнерускія» (А. А. Шахматаў, 1901), «летапісы Вялікага Княства Літоўскага» (Р. К. Батура і У. Ц. Пашута, 1977). Найчасцей у 20 ст. такія летапісы называліся літоўскімі або заходнерускімі.
Гістарыяграфія
З сяр. 19 ст. вывучэнне «літоўскіх» летапісаў актывізуецца, хоць і ненадоўга. Апроч выдання Нарбутам «Хронікі Быхаўца» (1846), Бадзянскі выдаў урыўкі з летапісу Рачынскага (1846),  — частку Слуцкага (Увараўскага) летапісу (1854). У «Лекцыях па рускай гісторыі» Кастамарава (1861) «беларускім» летапісам прысвячаецца невялікі раздзел. Аднак, пасля гэтага ў вывучэнні гэтай праблемы настаў перыяд застою, які так збянтэжыў Расійскую акадэмію навук, што ва ўмовы конкурсу прац на 10-ю прэмію графа Уварава (1868) было ўнесена пажаданне, каб спаборнікі прысвяцілі свае даследаванні «заходнерускім» летапісам (: заходнерусізм).
Анатоль Апанасавіч Левакоў
Анатоль Апанасавіч Левакоў (нар. , Мінск) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), дацэнт (1981), прафесар.
Графік
Гра́фік:
Xyleborus saxeseni
Апісанне
Невялікія жукі, самкі 2,3 міліметра даўжынёй, самцы — 1,7-2,2 міліметраў. Пахіл надкрылляў матавы з невыразнымі кропкавымі баразёнкамі, задняя палова пярэдняспінкі і аснаванне надкрылляў пакрытыя вельмі дробнымі валасінкамі. Самец больш плоскі, пакрыты валасінкамі.
Шаргарадскі раён
Адміністрацыйны падзел
Тэрыторыя раёна адміністрацыйна складаецца з 1 гарадскога і 31 сельскага саветаў.
IC 2889
IC 2889 — галактыка тыпу SBc ў сузор’і Чаша.
Цярэспальскі мост
Канчаткова разбураны ў 1944 г. Захаваліся фрагменты падмурка моста з абодвух берагоў.
Драч
Драч, Дзярка́ч, Дзярга́ч (Crex crex) — птушка сямейства пастушковых атраду жураўлепадобных.
Апісанне
Даўжыня цела 24—30 см, размах крылаў 41—53 см, маса 100—200 г. Афарбоўка светла-рыжая з цёмнымі стракацінамі. Дзюба кароткая, моцная. Крылы, асабліва ў палёце, іржавыя і кароткiя, дзюба светлая.
Асаблівасці біялогіі
Корміцца насякомымі, смаўжамі, дажджавымі чарвямі, насеннем пустазелля і іншым. Зімуе ў Афрыцы і Міжземнамор’і. Увосені вельмі тлусты.
Яйкі (звычайна 8-12), крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом або авальныя з крыху завостранымі канцамі (вельмі рэдка з аднолькавымі канцамі). Белыя з ружаватым, жаўтаватым альбо жоўта-зеленаватым або папяліста-блакітным адценнем. Плямы падвойныя: глыбокія папяліста-фіялетавыя, шэрыя або ружовыя, паверхневыя — іржава-карычневыя.
Зоя Валянцінаўна Белахвосцік
Сям’я
У шлюбе з рэжысёрам Аляксандрам Гарцуевым мае дачку Валянціну, таксама актрысу Купалаўскага тэатра.
Сяргей Уладзіміравіч Федаровіч
Навуковая дзейнасць
Пад яго кіраўніцтвам у краіне распрацавана і ўкаранёна тэхналогія спелеалячэння, якая не мае аналагаў у свеце. У Салігорску, на ПА «Беларуськалій», створана падземная рэспубліканская бальніца. 95 % хворых, якія прайшлі лячэнне, адчуваюць сябе пасля «падземкі» вылечанымі. У ходзе даследаванняў раслінных алергенаў, праведзеных клінічным аддзелам прафпаталогіі і алергалогіі РНПЦ распрацаваны і ўкаранёны метад спецыфічнай імунатэрапіі. Айчынная імунаферментная тэст-сістэма замяніла імпартную, пасля якой дыягностыка туберкулёзу стала танней у 8 разоў.
Чорная Русь
«Кананічны» парадак размяшчэння «каляровых» частак Русі з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — Белая, Чорная, Чырвоная — упершыню сустракаецца на карце Фра Маўра (1459), на якой Чорная Русь паказаная на правабярэжжы Акі. Хаця асобныя часткі гэтай трыяды пазней перамяшчаліся па карце, такая іх узаемная арыентацыя, як правіла, захоўвалася нязменнай. На глобусе Меркатара (Лувен, 1541) Russia Nigra паказаная на ўсход ад Пскова, як і на карце Скандынавіі Олаўса Магнуса (1539). Польскі пісьменнік 17 ст. Шыман Старавольскі лічыў, што Чорная Русь — гэта «правінцыя Чарнігаўская». Аляксандр Гваньіні згадваў «чорных русінаў, сталіца якіх Львоў». Некаторыя карты Сансона д’Абэвіля–бацькі паказваюць Чорную Русь паміж Львовам і Холмам. Яшчэ доўга ўслед за Дж. Флетчарам Чорнай Русьсю называлі Маскоўскую дзяржаву, напрыклад, А. Гваньіні ў выданні 1611, Андрэас Келер у 1659 і гэтак далей.
Міхаіл Кірылавіч Балыкін
Міхаіл Кірылавіч Балыкін (1930—2015) — беларускі спецыяліст у галіне механікі дэфармаванага цвёрдага цела. Кандыдат тэхнічных навук (1965), прафесар (1990). Заслужаны будаўнік БССР (1980), заслужаны работнік народнай адукацыі БССР (1991).
Міхал Бутаўт-Андрайковіч
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Бутаўт-Андрайковічаў герба «Грыф» з Гродзенскай губерні. Нарадзіўся ў сям’і пісара і падстарасты гродзенскага Тадэвуша Бутаўт-Андрайковіча. Бацька ўдзельнічаў у паўстанні 1794 года, падпісаў акцэс пад № 306, суддзя крымінальнага суда парадкавай камісіі Гродзенскага павета.
Фёрдэ
Фёрдэ (Voerde) — горад у Германіі, у зямлі Паўночны Рэйн-Вестфалія. Падпарадкаваны адміністрацыйнай акрузе Дзюсельдорф. Уваходзіць у склад раёна Везель. Насельніцтва — чалавек (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 53,49 км². Афіцыйны код — 05 1 70 044.
Dianthus uzbekistanicus
Батанічнае апісанне
Цвіце ў маі, плоданасіць у чэрвені.
Ахоўны статус
Занесена ў Чырвоную кнігу Узбекістана. Від знаходзіцца пад пагрозай знікнення з-за збору кветак і выпасу жывёлы ў месцах свайго арэала.
Вырошчваецца ў Батанічным садзе Акадэміі навук Узбекістана.
IC 2891
IC 2891 — галактыка тыпу SB ў сузор’і Леў.
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Тамаш Нарэвіч
Тамаш Нарэвіч (Tomasz Narewicz; 21 снежня 1692, Жамойць — 10 лістапада 1757, Пінск ) — езуіцкі святар і педагог.
Пасля заканчэння езуіцкай гімназіі 15 жніўня 1709 г. уступіў у Вільні ў Таварыства Ісуса. Прайшоўшы выпрабаванні ў навіцыяце (1709—1711), па кіраўніцтвам Якуба Калакоўскага на працягу года (1711—1712) авалодваў педагагічным майстэрствам у настаўніцкай семінарыі, што працавала пры Нясвіжскім езуіцкім калегіуме. Потым выкладаў у езуіцкіх школах, у тым ліку ў Вільні (1713—1714). У 1714—1717 гг. вывучаў філасофію і тэалогію (1719—1721) ў Віленскай акадэміі. Скончыў курс тэалогіі ў Варшаўскім езуіцкім калегіуме (1721—1723). У 1722 г. быў высвечаны на ксяндза. Прафесар рыторыкі для экстэрнаў у Варшаве (1723—1724) і для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі ў Слуцку (1724—1727). У 1727 г. Віленская акадэмія надала яму ступень магістра філасофіі і вольных навук, роўную доктарскай ступені.
Марыя Ундэр
Беларускія пераклады
Некаторыя вершы на беларускую мову пераклаў Лявон Баршчэўскі.
Бітэта
Бітэта (Bitetto) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Апулія, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Бары.
Метад Гауса
Апісанне метаду
Калі свабодным пераменным сістэмы (2) надаваць усе магчымыя значэння і вырашаць новую сістэму адносна галоўных невядомых знізу ўверх (гэта значыць ад ніжняга ўраўненні да верхняга), то мы атрымаем усе рашэнні гэтай СЛАУ. Так як гэтая сістэма атрымана шляхам элементарных пераўтварэнняў над зыходнай сістэмай (1), то па тэарэме аб эквівалентнасці пры элементарных пераўтварэннях сістэмы (1) і (2) раўназначныя, то ёсць мноства іх рашэнняў супадаюць.
Алгарытм
Блок схема прадстаўлена на малюнку. Дадзены малюнак адаптаваны для напісання праграмы на мове С/С++, дзе a[0] слупок свабодных членаў.
Прыклад
У выпадку, калі лік ураўненняў ў сумеснай сістэме атрымаўся меншы за колькасць невядомых, то тады адказ будзе запісвацца ў выглядзе фундаментальнай сістэмы рашэнняў.
Аўстрыйцы
Саманазва — астэрайхер (ад Астэрайх — Аўстрыя, літаральна — «Усходняя дзяржава»). Мова — нямецкая, яе баварска-аўстрыйскія і алеманскія дыялекты. Колькасць — 7,5 млн чал.(2005). Каля 66 % вернікаў — каталікі, каля 4 % — пратэстанты, іншыя (у т.л. нерэлігійныя) — каля 30 %.
Гаспадарка і народны побыт
Аўстрыя — высокаразвітая індустрыяльная краіна, валодае радовішчамі нафты, жалезнай руды, магнезіта, гідрарэсурсамі. Галіны прамысловасці: чорная металургія, машынабудаванне, нафтавая, горназдабыўная, электратэхнічная, хімічная, энергетыка.
У XIX стагоддзі ў аўстрыйцаў дасягнулі вялікага росквіту розныя рамёствы і віды прыкладнога мастацтва: апрацоўка дрэва і металу, пляценне, ткацтва, кераміка, роспіс па шклу, вышыўка, пляценне карунак.
Адукацыя і культура
Адукацыя ў Аўстрыі да 3 гадоў, у яслях і дзяржаўных дзіцячых садках — бясплатная (з 2009). Ёсць і прыватныя дзіцячыя сады. Школьная адукацыя — бясплатная (уключаючы праезд і падручнікі) і абавязковае. Асноўная школа — 2 ступені, да 9 класа. Затым адукацыя становіцца прафесійная, гэта — сярэдняя прафшкола (3-4 гады). Напрыклад, у ёй ёсць політэхнічныя класы і г. д. Затым — павышаная прафшкола, вышэйшыя школы і універсітэты.
Найбуйнейшыя універсітэты — Венскі (засн. у 1367), Грацскі, Інсбрукскі, Зальцбурскі. Галоўная навуковая ўстанова — Аўстрыйская АН, засн. у 1847, як імперская АН. Найбуйнейшая бібліятэка — Нацыянальная бібліятэка ў Вене.
Спорт
Самы масавы спорт — футбол. Вельмі развіты гарналыжны (80 курортаў). Аўстрыйцы — неаднаразовыя пераможцы Белых Алімпіяд.
Андрэй Аляксандравіч Макаранка
Міжнародная кар’ера
У кастрычніку 2018 года гуляў за юнацкую зборную Беларусі (да 17 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы, а ў сакавіку 2019 года — у элітным раўндзе.
Арцейкавіцкая воласць
Арцейкавіцкая воласць — адміністрацыйная адзінка ў складзе Полацкага павета Віцебскай губерні Расійскай імперыі, існавала да 1924 года. Адміністрацыйны цэнтр — Сухі Бор.
Уладзімір Мікалаевіч Карват
Памяць
Іншыя месцы: У маі 2009 года ў Баранавічах на базе 61-й авіябазы адчынены музей Карвата.
Яцвягі
Гісторыя
Паводле Мельнскага міру (1422) амаль уся земля яцвягаў адышла да Вялікага Княства Літоўскага. Апошнія звесткі пра яцвягаў у рускіх летапісах датуюцца сярэдзінай XIII ст., у польскіх храністаў — у XV—XVI ст. Яцвяжскія землі з цягам часу аказаліся заселеныя ў значнай ступені славянамоўным насельніцтвам. Паступова яцвягі былі славянізаваныя, часткова яны літуанізаваліся і зрабіліся літоўцамі. Яцвягі асіміляваліся і як асобная этна-культурная і палітычная адзінка зніклі, уклаўшыся ў фарміраванне такіх народаў як літоўцы (у Сувалкіі), палякі (на Падляшшы) і беларусы (у Панямонні).
«Каменныя магілы»
Распаўсюджанне каменных магіл на тэрыторыі Панямоння звязваюць з хрысціянізацыяй і сацыяльным спаборніцтвам на гэтай тэрыторыі балцка-славянскіх узаемных моўна-культурных уплываў: находкі бронзавых крыжыкаў канца XII—XIII стст. у каменных магілах; прысутнасць у падгалоўі магільных камянёў з выявамі крыжа; дамінаванне ў большасці пахаванняў абраду ігумацыі (нярэдка з трунамі — у позніх пахаваннях) у каменных магілах; выкарыстанне некаторых магільнікаў неперарыўна з XIII па XVI ст. — да эпохі несумненнага панавання хрысціянства.
Яцвяжскія імёны
З апісання падзей ХІІІ стагоддзя дайшло чатыры дзясяткі яцвяжскіх імёнаў. Без малога палова з іх з Іпацьеўскага летапісу, дзе засведчаныя наступныя імёны яцвяжскай пляменнай знаці.
1273: Мінцеля, Шурпа, Мудзейка, Пясціла. Імёны звязаныя з літоўскім mintrus «кемкі» (mintis «думка»), šiurpa «злюка» (šiurpus «страшны, жудкі»), mudulis «вясёлы, рухавы», peštukas «задзіра» (pešti «дзерці, ірваць»).
Апроч вядомых з Іпацьеўскага летапіса двухасноўных імёнаў Скоманд, Комат, Сцекінт, у іншых крыніцах засведчаныя двухасноўныя імёны Канцігірд, Кудар, Манцігін.
Менандр
Беларускія пераклады
Адлюднік / пер. Л. Баршчэўскага. У кн. "Старагрэцкая драматургія". Мн.: Зміцер Колас, 2020.
DragonFly BSD
Гісторыя
М. Дылан адкрыў гэты праект, мяркуючы, што метады і тэхнікі ажыццяўлення запуску «ніцяў» (патокаў выканання) і сіметрычнай шматпрацэсарнасці, уведзеныя ў FreeBSD 5-й серыі, дадуць у выніку сістэму з нізкай прадукцыйнасцю, якую будзе цяжка суправаджаць. Раней ён спрабаваў выправіць прадбачаныя ім праблемы ў межах праекта FreeBSD, але з-за гэтага у яго ўзнік канфлікт з іншымі распрацоўшчыкамі FreeBSD, і ў выніку ён быў пазбаўлен магчымасці захоўваць змяненні ў базе зыходнага кода FreeBSD.
Нотынгем
Но́тынгем (Nottingham) — горад у Вялікабрытаніі ў цырыманіяльным графстве Нотынгемшыр. Насельніцтва горада складае 306 700 чалавек, паводле дадзеных на 2010 год. Нотынгем славіцца сваёй сувязю з легендай пра Робін Гуда, а падчас прамысловай рэвалюцыі атрымаў прызнанне ва ўсім свеце сваёй вытворчасцю шнуркоў і веласіпедаў. Ён атрымаў свой статус горада як урачыстасць каралевы Вікторыі ў 1897 годзе.
Калі запальваюцца вулічныя ліхтары
Калі запальваюцца вулічныя ліхтары (When the Streetlights Go On) — амерыканскі крымінальна-драматычны тэлесерыял рэжысёркі Рэбекі Томас, прэм’ера якога адбылася на 6 красавіка 2020 года.
Дупель
Паляванне
Прыгатаванне падобнае да бакаса, слонкі.
Канстанцін Сямёнавіч Кемарскі
Прафесійная дзейнасць
Памёр у Гродне 17 кастрычніка 1922 года. Пахаваны на Праваслаўных могілках.
Мікалай Аляксандравіч Сядоў
Мікалай Сядоў (нар., Мінск) — беларускі футбаліст, абаронца.
Тамара Генрыхаўна Пузіноўская
Біяграфія
З’яўлялася адной з найболей запатрабаваных актрыс Купалаўскага тэатру. Ёй аднолькава ўдаваліся ролі трагічныя і камедыйныя, ролі глыбокага ўнутранага зместу. Найболей запамінальныя з больш чым 20 сыграных роляў — Кацярына («Навальніца» А. Астроўскага), Вольга («Тры сястры» А. Чэхава), Валя Кавалёва («Характары» паводле В. Шукшына), Цэрэра («Бура» В. Шэкспіра), Юлія («Ромул Вялікі» Ф. Дзюрэнмата).
Свантэ Пяэба
Узнагароды і прызнанне
Узнагароджаны ордэнам «За заслугі» (2008) і Вялікім крыжам ордэна «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія» (2009).
Euphorbia densiuscula
Сінанімічная назва — Tithymalus densiusculus (Popov) Prokh. .
Гарохіўскі раён
Гарохіўскі раён (Горохівський район) — адміністрацыйная адзінка ў складзе Валынскай вобласці Украіны. Адміністрацыйны цэнтр — Гарохіў (Горохів).
1981 год у гісторыі астраноміі
1981 год быў адзначаны шэрагам падзей у астраноміі.
Гале-Вітэнбергскі ўніверсітэт імя Марціна Лютэра
Гале-Вітэнбергскі ўніверсітэт імя Марціна Лютэра (Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg) — нямецкая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта з сядзібамі ў гарадах Гале і Вітэнберг.
Васіль Савельевіч Кудзін
Біяграфія
У 1944—1948 гадах працаваў на заводзе ў горадзе Перм (Расія). У 1949 годзе вярнуўся на радзіму ў Беларусь.
З 1961 года з’яўляецца членам КПСС.
Райнсберг
Вядомым Райнсберг зрабіўся дзякуючы кнізе «Райнсберг — кніга ў карцінках для закаханых» Курта Тухольскі, а таксама дзякуючы згадцы ў «Падарожжах па Брандэнбургскай марцы» Тэадора Фантанэ.
Каноза-дзі-Пулья
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Sabino.
Мікалай Фядотавіч Беляшэўскі
Біяграфія
Падчас Першай сусветнай вайны ўпаўнаважаны Імператарскай Санкт-Пецярбургскай акадэміі навук па ахове помнікаў культуры ў Галіцыі і Букавіне. У сакавіку 1917 года Саветам аб’яднаных грамадскіх арганізацый абраны першым камісарам па ахове святыняў Кіева. З 1919 года ўваходзіў ва Украінскі камітэт аховы старажытнасцей і мастацтва ў Украіне. Аўтар першага закона Украіны аб ахове помнікаў гісторыі, культуры і мастацтва (1918).
Таварыства прыяцеляў беларусаведы
Кіруючы орган — «урад», які ў розны час узначальвалі В. Тумаш, Х. Ільяшэвіч, А. Шукелойц. Актыўны ўдзел у працы Таварыства прымалі М. Пецюкевіч, С. Станкевіч, І. Касяк, Ч. Будзька, Я. Клагіш, Я. Хвораст, С. Нарушэвіч і інш. Асноўнай мэтай лічыла «згуртаваць людзей, якія хочуць паглыбіць свае веды ў галіне беларусазнаўства, а таксама весці ў гэтым напрамку сістэматычную навуковую працу». У сваёй дзейнасці кіравалася статутам, зацверджаным сенатам універсітэта ў 1934. Знаходзілася пад апекай куратараў прафесара Э. Кашмідэра (да 1936) і інш. Мела 4 секцыі (філалагічную, этнаграфічную, гістарычна-эканамічную, літаратурную), у якіх рыхтавалі рэфераты (напр., у 1934 на 14 сходах зачытаны 16 рэфератаў), праводзілі дыскусіі. Арганізоўваліся этнаграфічныя экспедыцыі па тэрыторыі Заходняй Беларусі. Для гэтага былі падрыхтаваны спецыяльныя выданні: «Увагі… дзеля запісывання пахаронных абрадаў і абрадаў памінальных дзён» М. Пецюкевіча (1933), «Апытальнік да збірання дыялектычных і некаторых агульных асаблівасцей беларускай (крывіцкай) мовы» Я. Станкевіча (1935). Члены таварыства апрацоўвалі практычны польска-беларускі слоўнік, садзейнічалі ў краязнаўчай працы беларускім суполкам у Латвіі. 3 1935 пачалося стварэнне ўласнай бібліятэкі (у 1937 налічвалася больш за 500 кніг, шмат рукапісаў), арганізоўваліся канцэрты, часта з удзелам хору Р. Шырмы. Таварыства прыяцеляў беларусаведы было ініцыятарам розных урачыстасцей, у т.л. ў гонар 300-годдзя з дня смерці Л. Сапегі (1933). На літаратурных вечарынах чыталі свае творы М. Машара, Н. Арсеннева, Х. Ільяшэвіч, М. Танк, А. Бярозка, М. Васілёк і інш. Таварыства мела цесны кантакт з Беларускім студэнцкім саюзам, часопісам «Студэнцкая думка». Спыніла дзейнасць у верасні 1939 г.
Бяла Падляска
Гісторыя
У 1975 годзе Бяла Падляска стала сталіцай ваяводства, што прывяло да ўзросту колькасці яе жыхароў у два разы за 20 гадоў. Згодна з адміністрацыйнай рэформай 1999 года мае статус гарадскога павета, а таксама з'яўляецца важным цэнтрам цэлага рэгіёна.
Нейтрынная астрафізіка
Зорныя нейтрына ўзнікаюць ад дзвюх крыніц. Зоркі ў стацыянарным стане атрымліваюць сваю энергію ад ядзерных рэакцый у асноўным т.зв. вадароднага цыкла (гл. тэрмаядзерныя рэакцыі). Па свяцільнасці Сонца можна вылічыць агульны паток нейтрына, які роўны 1,8×10 нейтрына/с. Зоркі з масай, большай за масу Сонца ў 1,2—8 разоў, трансфармуюцца ў нейтронную зорку альбо чорную дзіру. Асноўны механізм выпрамянення энергіі на завяршальных стадыях эвалюцыі такіх зорак — выпрамяненне нейтрына, утвораных у ядзерных рэакцыях. Пры гравітацыйным калапсе зоркі з масай, роўнай дзвюм масам Сонца, каля 15 % усёй энергіі зоркі пераходзіць у энергію нейтрына. Энергія асобных нейтрына 10—12 МэВ, працягласць нейтрыннага імпульсу 10—20 с.
Касмічныя нейтрына вялікіх энергій утвараюцца ў касмічных аб’ектах у выніку сутыкнення касмічных прамянёў з ядрамі атамаў ці з фатонамі малых энергій.
Антоні Міхал Патоцкі
Антоні Міхал Патоцкі (студзень 1702 — 11 красавіка 1766) — дзяржаўны дзеяч Рэчы Паспалітай.
Герман Цітоў (спявак)
Творчасць
Аўтар песень Ганны Шаркуновай, Іскуі Абалян, Ларысы Грыбалёвай, Уладзіміра Ухцінскага, а таксама расійскіх спевакоў Філіпа Кіркорава, Мікалая Баскава, Лаліты, Валерыя Лявонцьева, Азізы, Вадзіма Казачэнкі, Аляксандра Буйнова, Аляксандра Малініна і яго дачкі Усцінні.
Катэхізіс Каталіцкай Царквы
Стварэнне Катэхізіса Каталіцкага Царквы
Тады Ян Павел II вырашыў падрыхтаваць у супрацоўніцтве з усімі біскупамі свету кнігу, у якой сярэднестатыстычны каталік мог бы знайсці адказы на пытанні, якія тычацца яго веры. Было вырашана напісаць вычарпальную працу, якая будзе тлумачыць, ува што Царква верыць. Каардынатарам праекта быў абраны Ёзэф Рацынгер, які ў той час быў кардыналам.