Тарас_Рыгоравіч_Шаўчэнка
Вучань Пецярбургскай акадэміі мастацтваў. «Кабзар» (1838–1843)
8 лістапада 1841 года Шаўчэнка падаў рукапіс «Гайдамакаў» у Пецярбургскі цэнзурны камітэт, цэнзураваў яго зноў П. Корсакаў, які не падаваў творы на разгляд цэнзурнага камітэта і даў дазвол на выпуск яго ў продаж на свой страх і рызыку. У «Гайдамаках» былі апеты падзеі Каліеўшчыны, у яе аснову ляглі народныя паданні, перш апавяданні дзеда Шаўчэнкі, Івана. Спачатку «Гайдамакі» палохалі цэнзара сваім рэвалюцыйным духам, з-за чаго ён пратрымаў у сябе рукапіс без ухвалення васемнаццаць дзён, на працягу якіх ён зрабіў прафілактычныя выняткі асобных радкоў і выслоўяў, дазвол на продаж паэмы ён даў з трохмесячнай затрымкай. Насуперак спадзяванням Шаўчэнкі, яго заступнік Рыгоравіч не стаў выдаўцом паэмы. Калі «Кабзар» выдаў за свой кошт П. Мартас, то на гэты раз усе клопаты, звязаныя з публікацыяй «Гайдамакаў», ляглі на Шаўчэнка. Вострай крытыкай сустрэў паэму В. Бялінскі, у часопісе «Айчынныя запіскі» ён абвінавачваў Шаўчэнку ў «схільнасці да рамантычнай высакапарнай вычварнасці» і «вялікай колькасці найбольш вульгарных і майданных слоў і выразаў». Праз сорак гадоў вельмі негатыўна ацаніў паэму і Іван Франко, лічачы, што ў ёй не было «дакладнай характарыстыкі дадзенага гістарычнага часу». Услед за «Гайдамакамі» Шаўчэнка напісаў паэму «Мар'яна-чарніца», баладу «Утопленая», вялікую паэму на расейскай мове «Сляпая». Першыя два творы разам з песняй з расейскай драмы «Нявеста» і вершам «Цяжка-цяжка ў свеце жыць» ён паслаў 8 снежня 1841 года Р. Квіткі-Аснаўяненку для змяшчэння ў альманасе «Маладзік». Таксама ў гэты час Шаўчэнка напісаў драматычны твор «Сляпая прыгажуня», які не захаваўся. 26 верасня 1841 года Савет Акадэміі мастацтваў у трэці раз узнагародзіў Шаўчэнку сярэбраным медалём другой ступені — за карціну «Цыганка-варажбітка». 28 лістапада на малявальным іспыце ён атрымаў пяты нумар. Наступныя іспыты яму не прынеслі гэтак высокіх вынікаў, але адзнак, ніжэй сярэдніх, ён не атрымаў. 23 снежня 1841 года яму паставілі 19 нумар з 49; 31 студзеня 1842 — 39-й з 59-ці, за жывапіс з натуры — 11-й; 26 лютага таго ж года — 17-ты нумар з 53-х. 16 траўня 1842 года Таварыства заахвочвання мастакоў выключыла Шаўчэнку з ліку сваіх пансіянераў, задаволіўшы патрабаванне скарбніка Андрэя Сапожнікава, які абвінавачваў мастака ў тым, што ён «на працягу 7 месяцаў не наведваў акадэмічных класаў і не прадстаўляў Камітэту ніякіх сваіх прац, нягледзячы на зробленыя заўвагі». Аднак неўзабаве, у справаздачы аб дзейнасці таварыства з 28 красавіка 1842 года па 28 красавіка 1843 года, з'явілася іншае тлумачэнне выбыцця Шаўчэнкі з ліку пансіянераў, без спасылкі на яго недастатковыя поспехі, дзе ўказвалася, што некаторыя мастакі «могуць падтрымліваць сябе і існаваць уласнымі працамі». Нечакана пазбаўлены матэрыяльнай падтрымкі Шаўчэнка мог разлічваць толькі на ўласныя заробкі, якія не былі ні сістэматычнымі, ні значнымі. Засталіся ўспаміны сучаснікаў пра яго напружаную працу падчас вучобы ў Акадэміі мастацтваў над акварэльнымі партрэтамі па замове. Недахоп грошай прымусіў Шаўчэнка выступіць і ілюстратарам кніжных выданняў, якія па зместу і накіраванні яму не імпанавалі. Першая створаная ім кніжная ілюстрацыя — малюнак «Каталіцкі чарнец» да апавядання Мікалая Надзеждзіна «Сіла волі». У тым жа годзе Шаўчэнка прыняў удзел у ілюстраванні выдання Аляксандра Башуцкага «Нашы, спісаныя з натуры расейцамі». У новай для таго часу тэхніцы гальванакаўстыкі Шаўчэнка выканаў ілюстрацыю да расейскага выдання кнігі Ф. Кобеля «Гальванаграфія» (1843). Выдавец расейскага перакладу гэтай кнігі Валяр'ян Семяненка-Крамарэўскі прыцягнуў Шаўчэнку да ілюстравання і іншай выдадзенай ім кнігі — «Гісторыя Суворава» (1843), дзе яму належалі жанравыя сцэны, разам — 32 ілюстрацыі. Акрамя гэтага Шаўчэнка стварыў ілюстрацыі і да яшчэ адной кнігі Палявога — «Расейскія палкаводцы» (1843). Гравюры на метале па малюнках Шаўчэнка і іншых мастакоў выконваў англійскі мастак Джон Рабінзон, яны таксама друкаваліся ў Лондане.