cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KFC
KFC — амерыканская сетка кафэ грамадскага харчавання, якая спецыялізуюцца на стравах з курыцы. Была заснавана ў 1952 годзе Харландам Сандэрсам пад шыльдай Kentuсky Fried Chiken. У 1991 брэнд скараціў назву да абрэвіятуры KFC. З 1997 года сетка належыць буйной рэстараннай кампаніі ''Yum! Brands'', якая валодае таксама такімі брэндамі, як Pizza Hut і Taco Bell. Сёння сетка KFC прадстаўлена ў 110 краінах свету — гэта больш за 16 000 кропак, у якіх штодня абслугоўваюцца каля 12.000.000 кліентаў. Галоўны офіс знаходзіцца ў Луісвілі, штат Кентукі.
У Беларусі налічваецца 34 рэстарана KFC.
Нярча
Прытокі: Кінгілан, Панчара, Уругун, Уркун, Сон, Алгачы, Чукакіт, Вялікі Талакан, Малы Талакан, Верхні Аян, Чучульту, Лаглы, Амутмія, Імандан-Макіт (Нерчынскі), Кільгенда, Душуні, Учумук, Бураўчача, Кулікашка, Акуя, Джэкдакашка, Мурой, Апкая, Нерчуган, Юктакан, Ніжні Байцэкан, Верхняя Джэкдакашка, Селінда, Акуні, Елікан, Елі, Акіма, Улурдур, Зюльзя, Крупянка, Шэлекан, Хіла і інш.
IC 2705
IC 2705 — галактыка тыпу * (зорка) ў сузор’і Леў.
Вера Сямёнаўна Палтаран
Творчасць
Літаратурную працу пачала ў 1949 годзе. Друкавалася пастаянна з 1957 года. Асноўныя тэмы творчасці — жыццё сучаснай вёскі і роднага краю, адказнасць чалавека перад грамадствам і сваім сумленнем. Выступала як літаратурны крытык. Аўтар артыкулаў пра творчасць А. Адамовіча], [[І. Мележа, А. Кудраўцава, І. Пташнікава, М. Стральцова, Р. Шырмы, Я. Раманоўскага і інш. Таксама займалася мастацкімі перакладамі.
Хоміна (Шаркаўшчынскі раён)
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Лужкі Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Бой каля Порт-Артура
Напад на Порт-Артур у ноч на —  года — японская эскадра без папярэджання напала на расійскі Порт-Артур, што стала пачаткам руска-японскай вайны. Напад японскага флота пачаўся з начной атакі атрада мінаносцаў на рускую эскадру ў Порт-Артуры і працягнуўся з удзелам буйных надводных караблёў наступнай раніцай.
Ранішні бой з удзелам цяжкіх караблёў
Пасля начной атакі адмірал Тога адправіў свайго падначаленага, віцэ-адмірала Дэва Сігэта, з 4 крэйсерамі на разведку ў 08:00, каб ацаніць вынікі начной атакі і пашкоджанні, нанесеныя рускаму флоту. Да 09:00 атрад Дэва быў досыць блізка, каб разглядзець рускі флот праз ранішні туман. Дэва ўбачыў 12 браняносцаў і крэйсераў, тры ці чатыры з якіх здаваліся моцна пашкоджанымі ці выкінуліся на бераг. Драбнейшыя судны за межамі гавані былі ў выяўнай бязладзіцы. Дэва наблізіўся прыкладна на 7 км да гавані і, паколькі ён застаўся незаўважаным, прыйшоў да высновы, што начная атака паралізавала рускую эскадру, і паспяшаўся са справаздачай да Тога.
Завоя (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 4 населеныя пункты.
IC 2706
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Мусі
Му́сі́ — рака ў Інданезіі, на востраве Суматра.
Даўжыня ракі каля 500 км (525 км). Плошча вадазбору каля 57 000 км² (63 500 км²). Выток ракі знаходзіцца на хрыбце Барысан. Працякае па забалочанай раўніне і ўпадае ў праліў Банка. Рака паўнаводная, суднаходная на адлегласці 360 км ад вусця (марское суднаходства на 85 км ад вусця да горада Палембанг).
Рыгор Мірскі
Біяграфія
Паходзіў са шляхецкага роду Мірскіх герба «Бялыня». Нарадзіўся ў сям’і Лукі Рыгоравіча.
Озалніекі
Озалніекі размешчаны на беразе ракі Іецава; таксама на тэрыторыі сяла знаходзіцца невялікае Озалніекскае возера.
Міхаіл Якубік
Міхаіл Якубік (, в. Чучавічы, Лунінецкі павет — , Лодзь, Польшча) — брыгадны генерал Войска Польскага.
Баркалабаўскі сельсавет
Гісторыя
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Быхаўскага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Быхаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета налічвалася 11 населеных пунктаў. 20 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Холстаўскага сельсавета.
Мулішча
Гісторыя
Абслугоўвалі гаспадарку 15—17 чалавек. Для іх былі пабудаваны адмысловыя будынкі. Для выканання сезонных работ: апрацоўкі палёў, сяўбы і збору ўраджаю, прыцягваліся наёмныя сяляне з Вяляцічаў. Аднак пастаянныя змены і часовасць працаўнікоў нярэдка даводзіла яе да хаатычнага стану. Усёй гаспадаркай кіраваў прыказчык, для якога таксама быў у садзе пабудаваны дом.
Пасяленцы Мулішчаў не мелі вопыту ў земляробстве — гэта былі былыя батракі Занцэвіча і моцных сялян з Вяляцічаў, якія раней працавалі на лесанарыхтоўках, лесасплавах. Большасць з іх не мела нават коней і ім не было як апрацоўваць зямлю. Даводзілася запазычваць іх у суседзяў. Былі праблемы ў пасяленцаў і з насеннем. Як вынік, іх зямля апрацоўвалася дрэнна, зарастала хмызняком і пустазеллем, а самі яны атрымлівалі невялікія ўраджаі і жылі бедна. Амаль усе пасяленцы, паўтара дзесятка гаспадарак (акрамя Філіпа Рашэтніка і каваля Антона Людвіга), не выходзілі з цяжкага эканамічнага становішча.
Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад Аздзяціцкага сельсавета.
Фазавая мадуляцыя
Фазавая мадуляцыя — адзін з відаў мадуляцыі, пры якой фаза апорнага вагання кіруецца інфармацыйным сігналам. Фазамадуляваны сігнал s(t) мае наступны від:
Пётр Пятровіч Забрэйка
Пётр Пятровіч Забрэйка (, Варонеж, Расія —, Мінск) — савецкі і беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук (1968), прафесар (1970).
Мантэлонга
Дэмаграфія
Дынаміка насельніцтва:
Юрый Уладзіміравіч Кухарэнка
Юрый Уладзіміравіч Кухарэ́нка (, с. Чапля,, Хмяльніцкая вобласць, Украіна — , , СССР) — савецкі і ўкраінскі археолаг. Доктар гістарычных навук (1966).
IC 2707
IC 2707 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Леў.
Джон Мейнард Кейнс
Асабістае жыццё
Кейнс быў даволі высокім, ростам прыкладна 198 см. Існуюць звесткі пра яго нетрадыцыйную сексуальную арыентацыю. Ён меў блізкія адносіны з мастаком Дунканам Грантам у перыяд з 1908 да 1915 года. У 1918 годзе Кейнс сустрэў расійскую балерыну Лідыю Лапухову, якая ў 1925 годзе стала яго жонкай. У тым жа 1925 годзе ён упершыню пабыў у СССР на ўрачыстасці, прысвечанай 200-годдзю Акадэміі навук. Шлюб Кейнса быў, напэўна, шчаслівым, нягледзячы на тое, што яны не мелі дзяцей.
Кар’ера
З 1911 году Джон Кейнс працуе рэдактарам Эканамічнага часопіса (Economics Journal) — вельмі высокая і паважаная пасада ў навуковых эканамічных колах. У 1912 годзе ён быў абраны ў Савет (the Council) Каралеўскага каледжу. У 1913 годзе скончыў сваю першую вялікую працу па эканоміцы «Індыйская грашовая сыстэма і фінансы» (Indian Currency and Finance). 3 красавіка, яшчэ перад публікацыяй працы, Джон атрымаў прапанову заняць пасаду ў Каралеўскай камісіі па індыйскіх фінансах і валюце (The Revenue, Statistics and Commerce Department).
У другой палове 20-х гадоў вучоны цалкам захоплены працай над «Трактатам аб грошах» (A Treatise on Money), які быў скончаны ў 1930 годзе. У гэтым трактаце Кейнс даследуе пытанні, якія датычацца валютных курсаў і «залатога стандарту». Пад канец 20-х — пачатку 30-х гадоў у эканоміцы ЗША распачаўся глыбокі крызыс — так званая «Вялікая дэпрэсія», якая захапіла не толькі амерыканскую, але і еўрапейскую эканоміку. Лідары і эканамісты вядучых краін свету шукалі выйсця з крызысу. Улады Вялікабрытаніі былі вымушаныя адмовіцца ад «залатога стандарту». Кейнс быў прызначаны сябрам Каралеўскай камісіі па фінансах і прамысловасці, а таксама Эканамічнай кансультацыйнай рады. У лютым 1936 году вучоны публікуе сваю асноўную працу «Агульная тэорыя занятасці, адсотку, грошай». У ёй, напрыклад, усталёўваецца тэрмін «мультыплікатар накаплення» (мультыплікатар Кейнса). Пасля публікацыі Кейнсу надаецца статус лідара ў эканамічнай навуцы і эканамічнай палітыцы таго часу. Вынікі гэтай працы былі рэвалюцыйнымі.
У 1941 годзе Кейнс абраны ў раду Банку Англіі (the Bank of England)
У лютым 1946 году Кейнс прымаў удзел у адкрыцці Міжнароднага валютнага фонду і Міжнароднага Банку.
Яёй
Асаблівасці
У перыяд Яёй на Японскіх астравах узнікла земляробства, пачалося вырошчванне проса і рысу. Таму паселішчы набылі стацыянарны характар. Болей за тое, яны былі добра ўмацаванымі. Знутры паселішчаў знойдзены сховішчы. Відавочна, у іх трымалі збожжа. Стала вядома металургія, выраб бронзы і апрацоўка жалеза. Акрамя металічнай зброі, шырока ўжываліся цырыманіяльныя бронзавыя званы дотаку. Тагачасныя майстры ўмелі атрымоўваць шкло, выраблялі з яго люстэркі. Археолагамі высоўваецца думка, што грамадства Яёй было сацыяльна распластаваным.
Найстаражытнейшыя артэфакты культуры Яёй знойдзены на поўначы вострава Кюсю, адкуль яна была перанесена на суседні Хонсю. Пашырэнне Яёй супадае са з'яўленнем першай пісьмовай узгадкі пра Японію ў Кітаі ў 57 г. н. э. Кітайцы эпохі Хань называлі сваіх ўсходніх астраўных суседзей Ва. У 257 г. паведамлялі, што народ Ва сілкуецца сырой рыбай, гароднінай і рысам, якія падаюцца на бамбукавых і драўляных падносах. Краінай кіравала жрыца хіміко. Насельнікі Ва быццам бы лічылі сябе нашчадкамі выхадцаў з ніжняй плыні Янцзы.
Сінура
Сінура (Synura) — род каланіяльных залацістых водарасцей сямейства.
Увельскі
Першапачаткова паселішча Ніжне-Увельскае з’яўлялася часткай станіцы Ніжне-Увельскай (гэта паселішча ўпершыню згадваецца як Ніжне-Увельская заімка ў 1748 годзе). У 1934 годзе пасёлак Ніжне-Увельскі быў перайменаваны ва Увельскі (адначасова раённы цэнтр быў пераведзены на станцыю Увельская), а ў 1948 годзе Увельскі атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу і зноў стаў цэнтрам раёна. У лютым 1992 года статус населенага пункта быў паніжаны да сельскага пасёлка.
Весланогі
Апісанне
Гэтыя жабы могуць пералятаць з дрэва на дрэва дзякуючы шырокай перапонцы паміж пальцамі. На пальцах ёсць уздуцці, якія, калі жаба прыціскае лапкі да цвёрдай паверхні, ператвараюцца ў прысоскі.
Іецава (рака)
Найбуйнейшы населены пункт на рацэ — Іецава.
Соф’я Радзівіл
Сям'я
Першым мужам Соф'і быў кашталян валынскі Ян Пяплоўскі (1710—1739). У шлюбе нарадзілася дачка Тэкля (? — 1774), якая потым стала жонкай.
Аляксандр Сцяпанавіч Краўчук
Біяграфія
Навуковыя інтарэсы: механіка; вылічальная матэматыка.
Парыжскі салон
Па жаданні Людовіка XIV Каралеўская Акадэмія мастацтваў пастанавіла праводзіць рэгулярныя выстаўкі твораў сваіх членаў. Першая выстаўка адбылася 23 красавіка 1667 года. З тых часоў на працягу трох стагоддзяў удзел у выстаўцы стаў абавязковым для ўсіх мастакоў, якія жадалі заваяваць вядомасць.
Першыя выстаўкі праходзілі кожныя 2 года ў Пале-Раяль і ў Палацы Рышэльё. У 1673 годзе была выдадзена першая брашура з апісаннем прадстаўленых твораў, што можна лічыць першым у гісторыі выставачным каталогам. У 1725 годзе выстаўка ўпершыню была адкрыта ў Квадратным салоне Луўра. Гэта падзея і дала назву ўсім наступным мастацкім выстаўкам французскай Акадэміі. Шматлікія сучасныя выставачныя салоны таксама абавязаны сваёй назвай Парыжскаму салону.
Сцяг РСФСР
Сцягам Расійскай Рэспублікі ўсталёўваецца Чырвоны Сцяг з надпісам «Расійская Сацыялістычная Федэратыўная Савецкая Рэспубліка».
22 студзеня 1981 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РСФСР у Палажэнні аб сцягу таксама было ўдакладнена (прыкладалася выява), што на зваротным боку палотнішчу зорка, серп і молат не адлюстроўваліся.
22 жніўня 1991 года Вярхоўны Савет РСФСР пастанавіў:
25 снежня 1991 года назва дзяржавы «РСФСР» было заменена на — «Расійская Федэрацыя (Расія)».
Царква Успення ў Мялётаве
Гісторыя
У 1790 г. у царкве быў зроблены іканастас, а старажытны роспіс, відаць, у гэты час забелены.
Архітэктура
У цяперашні час помнік уяўляе сабой кампазіцыю, якая складаецца з чацверыка з прытворам і паўднёвым прыдзелам Мікалая Цудатворца. Аднакупальны, чатырохслупны чацвярык, увянчаны невысокім васьмерыком, мае тры апсіды: цэнтральную паўкруглую і дзве бакавыя прамавугольныя. Усходнія і заходнія слупы чацверыка скругленыя знізу, усходнія — да алтара, заходнія — да прытвора. Сістэма скляпенняў традыцыйная пскоўская — павышаныя падпружныя аркі, якія нясуць светлавы барабан.
Дзмітрый Васілевіч Рэкіш
Клубная кар’ера
У сакавіку 2019 года пачаў трэніравацца з «Іслаччу» і ў выніку падпісаў кантракт з клубам. У складзе «Іслачы» стаў пераважна выхадзіць на замену. У снежні 2019 года па заканчэнні кантракта пакінуў каманду.
У пачатку 2020 года некаторы час трэніраваўся з чысцінскім «Андэрдогам», а ў сакавіку стаў іграком бабруйскай «Белшыны». Спачатку выхадзіў на замену або заставаўся на лаўцы запасных, але неўзабаве замацаваўся ў стартавым складзе каманды і стаў адным з лідараў, хоць і не выратаваў яе ад вылету ў Першую лігу. У снежні 2020 года пакінуў бабруйскі клуб.
Жлобін (станцыя)
Гісторыя
У 2002 годзе пачалася рэканструкцыя будынка вакзала. 19 студзеня 2004 года будынак вакзала быў здадзены ў эксплуатацыю. У снежні 2009 года здадзены ў эксплуатацыю новы пешаходны мост.
Пасажырскае паведамленне
Станцыя з’яўляецца адпраўной для шматлікіх цягнікоў рэгіянальных ліній эканом-класу да станцый: Гомель, Магілёў I, Калінкавічы, Салтанаўка, Асіповічы I, Рабкор, Бабруйск, Светлагорск-на-Бярэзіне, Рагачоў.
Эфес (горад)
Гісторыя
У 1869 г. англійскімі навукоўцамі былі праведзены першыя археалагічныя раскопкі заснаванага Лісімахам горада на гары, у выніку якіх міру была адкрыта прыгажосць антычнага горада.
Базіліка Св. Іаана
Базіліка пабудавана ў 6 ст. пры імператары Юстыніяне I там дзе меркавана знаходзілася грабніца апостала.
Формула-1 у сезоне 2022
Кіроўцы змагаюцца за тытул Чэмпіёна Свету, каманды змагаюцца за тытул Чэмпіёна Свету сярод Канструктараў. Чэмпіянат 2022 адзначаецца значнымі зменамі тэхнічных патрабаванняў да балідаў. Гэтыя змены планаваліся на сезон 2021 года, але былі адкладзены праз пандэмію COVID-19. Макс Верстапен, пілот каманды Red Bull Racing, з'яўляецца дзеючым чэмпіёнам сярод пілотаў, у той час як Mercedes — дзеючы чэмпіён сярод канструктараў.
Тэхнічны рэгламент
Тэхнічны рэгламент быў кардынальна перагледжаны ў чэмпіянаце свету 2022 года. Гэтыя змены планавалася ўвесці ў 2021 годзе, а каманды распрацоўвалі свае аўтамабілі на працягу 2020. Але ўвядзенне новага рэгламенту было адкладзена да чэмпіянату 2022 года праз пандэмію COVID-19. Пасля абвешчэння аб затрымцы, камандам было забаронена праводзіць любыя распрацоўкі сваіх машын 2022 года на працягу 2020 каляндарнага года. Перад пачаткам сезона FIA заявіла, што чакае скарачэнне ўдвая розніцы ў тэмпах аўтамабіляў паміж самай хуткай і самай павольнай камандамі на стартавай сетцы ў параўнанні з 2021 годам.
Табліца чэмпіянату свету — Канструктары
Заўвагі:
Азія
Геапалітычная мяжа Азіі некалькі адрозніваецца ад прыроднай. Яе праводзяць па ўсходніх межах Архангельскай вобласці, рэспублікі Комі, Свярдлоўскай і Курганскай абласцей, па мяжы Расіі і Казахстана. На Каўказе геапалітычная мяжа Азіі супадае з расійска-азербайджанскай і расійска-грузінскай межамі.
На тэрыторыі Азіі да цяперашняга часу поўнасцю або часткова размешчанае 51 дзяржава. У межах Азіі — вялікая частка тэрыторыі Расійскай Федэрацыі.
Apple
Apple з’яўляецца публічнай кампаніяй, яе акцыі гандлююцца на NASDAQ і Лонданскай фондавай біржы.
Пра кампанію
Apple была заснавана Стывам Джобсам, Стывам Вазняком і Рональдам Уэйнам 1 красавіка 1976 года для распрацоўкі і продажу персанальных камп’ютараў. Яна была зарэгістраваная як Apple Computer, Inc. 3 студзеня 1977 года. 9 студзеня 2007 г. кампанія была перайменаваная ў Apple Inc., каб адлюстраваць зрух у сваіх прыярытэтах у бок бытавой электронікі, абвешчаны падчас прэзентацыі першага iPhone. 19 сакавіка 2015 года Apple была ўключана ў прамысловы сярэдні паказчык Dow Jones.
1986—1997
У 1994 годзе Apple уступіла ў саюз з IBM і Motorola. Мэтай было стварэнне новай камп’ютарнай платформы PowerPC Reference Platform, якая б выкарыстоўвала абсталяванне IBM і Motorola ў спалучэнні з праграмным забеспячэннем Apple. Прафсаюз спадзяваўся, што PReP пакіне PC далёка ззаду. У тым жа годзе Apple Computer выпусціла Power Macintosh, першы камп’ютар кампаніі, у якім выкарыстоўваўся працэсар IBM PowerPC.
1997—2011
Mac OS X, заснаваная на OPENSTEP ад NeXT і BSD Unix, была выпушчаная 24 сакавіка 2001 года. Засяроджаная як на звычайных, так і на прафесійных карыстальніках, Mac OS X імкнулася аб’яднаць стабільнасць, надзейнасць і бяспеку Unix з простым у выкарыстанні перапрацаваным інтэрфейсам. Каб дапамагчы карыстальнікам перайсці з Mac OS 9 на Mac OS X, новая аперацыйная сістэма дазволіла выкарыстоўваць праграмы OS 9 з выкарыстаннем класічнага асяроддзя.
У 2010 годзе прайшла прэзентацыя першага пакалення iPad.
2011 — наш час
У 2018 годзе стала вядома, што кампанія працуе над новым гібрыдным персанальным камп’ютарам з падтрымкай LTE, які павінен працаваць на ARM-працэсарах уласнай вытворчасці. Гэты камп’ютар мусіў быць абсталяваны GPS, слотам для SIM-карты, компасам і абаронай ад вільгаці. Ён павінен падтрымліваць EFI, сістэму загрузкі для MacOS, падобную BIOS.
Эдуард Маркавіч Карпачоў
Эдуард Маркавіч Карпачоў (нар. г., Рагачоў) — беларускі  і.
Вуліца Міронава (Магілёў)
Помнікі
На доме № 27 пастаўлена мемарыяльная дошка Д. К. Міронаву. У 1957 каля будынка абласнога мастацкага музея пастаўлены помнік У. І. Леніну (не захаваўся).
Дзярэчынскі сельсавет
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Зэльвенскага раёна Баранавіцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Мастоўскага раёна, з 25 снежня 1962 года — Ваўкавыскага раёна, з 6 студзеня 1965 года — Мастоўскага раёна, з 30 ліпеня 1966 года — адноўленага Зэльвенскага раёна. 19 снежня 1974 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Марачынскага сельсавета.
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1663 чалавекі, з іх 87,3 % — беларусы, 7,3 % — палякі, 4,3 % — рускія.
Псалом 24
Псалом 24 (25 паводле масарэцкай нумарацыі) распачынае 4-ю кафізму і адносіцца да ліку алфавітных псалмоў. Аўтарства прыпісваецца Давіду. Галоўная тэма гэтага псалма — малітва за кіраўніцтва і абарону.
Зблева (гміна)
Збле́ва (Zblewo) — вясковая гміна ў Польшчы, уваходзіць у склад Старагардскага павета Паморскага ваяводства. Сядзіба размешчана ў Зблеве. Плошча гміны складае 137,96 км². Станам на 2004 год у гміне Зблева пражывалі 10 872 чалавекі, шчыльнасць — 78,8 чал./км².
Сямён Ільіч Багданаў
Біяграфія
Дзеянні 2-й танкавай арміі адрозніваліся высокай манеўранасцю і імклівасцю. За ўмелае кіраўніцтва войскамі танкавай арміі ў баях пры прарыве абароны праціўніка на Уманскім кірунку і праяўленыя пры гэтым мужнасць і адвагу С. І. Багданаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. За ўзорныя дзеянні войскаў пад яго камандаваннем па атачэнню і разгрому варшаўскай групоўкі праціўніка, пры фарсіраванні рэк Нетцэ (Ноцець) і Одэр і пры выхадзе да ўзбярэжжа Балтыйскага мора ўзнагароджаны другім медалём «Залатая Зорка».
Будынак радыёстанцыі (Баранавічы)
Гісторыя
Польскае Радыё Баранавічы пачало працу 30 кастрычніка 1938 года. Мела дзве мачты вышынёю 141 м. Падчас Другой Сусветнай вайны, 15 верасня 1939 года нямецкая авіяцыя атакавала радыёстанцыю, але не здолела яе пашкодзіць. Радыёстанцыя працягвала працу ў БССР, а пасля — у час нямецкай акупацыі. Пры адступленні нямецкіх войскаў радыёмачты былі ўзарваныя. Пасля вайны выкарыстоўвалася дзеля глушэння заходніх радыёстанцый.
IC 2712
IC 2712 — галактыка тыпу E (эліптычная галактыка) ў сузор’і Леў.
Шпікалоўшчына
Шпікало́ўшчына (, Шпиколовщина) — вёска ў Шаркаўшчынскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Лужкоўскага сельсавета.
Гісторыя
У 1921—1945 гадах вёска ў складзе гміны Язна Дзісенскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі.
Антон Пятровіч Чычкан
Міжнародная кар’ера
У сакавіку 2019 года ўпершыню быў выкліканы ў нацыянальную зборную Беларусі, аднак доўгі час толькі заставаўся на лаўцы запасных. Дэбютаваў у зборнай 11 лістапада 2020 года ў таварыскім матчы супраць Румыніі (3:5), правёўшы на полі ўсе 90 хвілін.
Вяснушкі
Вяснушкі — жоўта-карычневыя пігментныя плямы ў чалавека памерам ад 2-3 да 5-8 мм, сіметрычна размяшчаюцца на адкрытых частках цела. Вяснушкі з'яўляюцца пад дзеяннем сонца (звычайна вясной), часам ад уздзеяння рентгенавых прамянёў, радыеактыўных фактараў і хімічных раздражняльнікаў. Часцей вяснушкі сустракаюцца ў людзей з белай тонкай скурай, светлавалосых або рыжавалосых, толькі зрэдку ў смуглых шатэнаў і брунетаў. Узнікаюць вяснушкі звычайна ва ўзросце 4-5 гадоў і пасля 40 гадоў могуць знікаць. Утварэнне вяснушак выклікана сканцэнтраваным павелічэннем ўтрымання ў павярхоўных пластах скуры пігмента (меланіну), што абумоўлена разладамі пігментаўтварэння, якія ўзнікаюць на фоне парушэнняў тонусу вегетатыўнай нервовай сістэмы і эндакрынных разладаў. Часта ўтварэнне вяснушак абумоўлена спадчыннай схільнасцю.
Дом па вуліцы Пірагова, 5
Дом па вуліцы Пірагова, 5 — будынак у г. Баранавічы. Знаходзіцца на вул. Пірагова, 5. Будынак выкарыстоўваецца пад гарадскі цэнтр здароўя.
Какосавае малако
Какосавае малако — малочна-белая саладкаватая вадкасць, якую вырабляюць з мякаці спелага какосавага арэха. Какосавае малако ўжываюць як складнік для гатавання розных страў пераважна ўсходняй кухні. Какосавае малако трэба адрозніваць ад какосавай вады (какосавага соку) — натуральнай вадкасці, якая знаходзіцца ўнутры какосавага арэха.
У адрозненне ад какосавай вады, какосавае малако — штучны прадукт, сумесь здробленай мякаці какоса і вады. У Малайзіі, Брунеі і Інданезіі какосавае малако звычайна называюць сантанам, на Філіпінах — гатай.
Міхаіл Андрэевіч Карпук
Біяграфія
Скончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1956, настаўнікі Л. Лейтман, К. Касмачоў), (1962, настаўнік А. Ганчароў).
Дом Эбіна
Архітэктура
Трохпавярховы цагляны будынак галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Першамайскай. Галоўны фасад мае асіметрычную кампазіцыю пабудовы — арка змешчана ў правы бок. Уваход размешчаны з боку ўнутранага двара. Першы паверх апрацаваны рустам, аконныя праёмы маюць прамавугольны выгляд, аздоблены ліштвамі. Другі паверх мае лучковыя аконныя праёмы з ліштвамі, трэці — прамавугольныя праёмы. Міжпавярховы цягі і гзымс простараспрацаваныя. Дах двухсхільны.
Бартува
Прытокі: Варта, Луоба, Апшэ і інш.
Мантарыа-ней-Фрэнтані
Манторыа-нэй-Фрэнтані (Montorio nei Frentani) — камуна ў Італіі, размяшчаецца ў рэгіёне Малізэ, падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру Кампабаса.
Заступнікам населенага пункта лічыцца святы.
Метэароід
Бачны след метэароіда, які ўвайшоў у атмасферу Зямлі, завецца метэорам, а метэароід, які зваліўся на паверхню Зямлі — метэарытам.
IC 2713
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Вяснянкі
Вяснянкі (Plecoptera) — атрад насякомых.
Субхас Чандра Бос
Біяграфія
Субхас Чандра Бос нарадзіўся ў сям'і бенгальцаў, якія вызнавалі індуізм; быў дзявятым дзіцем з чатырнаццаці. Вучыўся ў прыватных каледжах, універсітэце Калькуты і Кембрыджскім універсітэце. З ранніх гадоў пачаў актыўна займацца палітыкай, неаднаразова арыштоўваўся за рэвалюцыйную дзейнасць. Двойчы запар абіраўся старшынёй Індыйскага нацыянальнага кангрэса. У сваіх поглядах меў значныя рознагалоссі з Махатмам Гандзі, лічыў яго палітыку нягвалту недастатковай для дасягнення незалежнасці Індыі. Бос быў прыхільнікам узброенага выступлення супраць брытанскага панавання, заснаваў уласную палітычную групоўку «Блок — Наперад Індыя». Сярод прыхільнікаў называўся Нетаджы — «правадыр», з паважлівым канчаткам («джы»).
Ацэнка
Улічваючы яго супрацоўніцтва з нацыстамі і японцамі падчас Другой сусветнай вайны, Субхас Чандра Бос застаецца адной з супярэчлівых фігур у гісторыі Індыі, аднак афіцыйна прызнаецца адным з рэвалюцыянераў-змагароў за незалежнасць Індыі. Сучасны трыкалор Індыі і герб былі шмат у чым запазычаны з атрыбутаў часовага ўрада, які ўзначальваў Бос у эміграцыі. У 1992 годзе яго імя было афіцыйна занесена ў пантэон герояў Індыі, ён быў пасмяротна ўзнагароджаны найвышэйшай узнагародай Індыі — ордэнам «Бхарат Ратна». У некалькіх гарадах Індыі Субхасу Босу былі ўзведзены помнікі, гісторыя яго жыцця знайшла адлюстраванне ў некалькіх кнігах і фільмах. Міжнародны аэрапорт у Калькуце і адна са станцый Калькуцкага метрапалітэна носяць яго імя.
Мікола Якаўлевіч Аўрамчык
Творчасць
Аўтар кніг паэзіі «Пярэдні край» (1949), «Шляхамі дружбы» (1952), «Ключы жураўліныя» (1960), «Сустрэча былых канагонаў» (1963), «Універсітэцкі гарадок» (1967), «Агледзіны» (1969), «Як на далоні» (1970), «Дрэва дружбы» (1973), «Вадовішча» (1976), «У падзямеллі» (раман, 1986), «Анкета: Выбранае» (1990), зборніка вершаў для дзяцей «Дружба» (1950). Выйшлі «Выбранае» (1976) і Выбраныя творы ў 2 т. (1980). Аўтар кнігі «Знаёмыя постаці» (2004), прысвечанай беларускім дзеячам.
Разам з Н. Гілевічам суаўтар самвыдатаўскай паэмы «Сказ пра Лысую гару», у якой з’едліва апісвалася норавы беларускіх літаратараў, занятых не творчасцю, а дзялёжкай зямельных участкаў.
Дорпацкае ваяводства
Дорпацкае ваяводства — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэчы Паспалітай у 1598 —— 1629 гг. Цэнтр — Дорпат.
Дзяржаўныя і афіцыйныя мовы ў Расіі
Дзяржаўныя і афіцыйныя мовы ў Расіі, мовы, якія з'яўляюцца дзяржаўнымі на ўсёй тэрыторыі Расіі ці ў асабных рэгіёнах, а таксама мовы, якія маюць афіцыны статус паводле заканадаўства суб'ектаў Расійскай Федэрацыі.
Мовы з афіцыйным статутам
Афіцыйны статут моў нацменьшасцей (без іх пераліку) у месцах іх кампактнага пражывання ўсталяваны таксама заканадаўствам рэспублік Башкартастан, Марый Эл, Татарстан, Удмуртыя, Хакасія, а таксама Чукоцкай АА.
IC 2714
Гэты аб’ект знаходзіцца ў арыгінальнай рэдакцыі індэкснага каталога.
Збучын (гміна)
Населеныя пункты
На тэрыторыі гміны размешчаны 43 населеныя пункты.
Адкрыты чэмпіянат Уэльса па снукеры 2005
Пераможцам турніру стаў лідар сусветнага рэйтынгу Роні О’Саліван, які перайграў на свяім шляху да тытула Яна Мак-Калаха (5:2), Энтані Хэмілтана (5:3), Ніла Робертсана ў чвэрцьфінале (5:4), Бары Хокінса ў паўфінальным матчы (6:4) і шатландца Стывена Хендры ў напружаным фінальным паядынку (9:8). Такім чынам, 29-гадовы англічанін выйграў свой другі запар тытул адкрытага чэмпіянату Уэльса, 30-ы прафесійны і 17-ы рэйтынгавы турнір у кар'еры, а таксама другі рэйтынгавы турнір у сезоне (пасля перамогі на Гран-пры).
Пеніда
Пені́да (Nusa Penida) — востраў у Малайскім архіпелагу. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Балі. Плошча - 202,84 км². Насельніцтва (2010 г.) - 48 075 чал. , пераважна балійцы.
Геаграфія
У сучасны перыяд рэльеф Пеніды характарызуецца стромкімі ўзнёслымі берагамі на поўдні і нізкай раўнінай на поўначы. Суша фактычна складаецца з трох плато. У цэнтры цягнецца града пагоркаў, найвышэйшы з якіх дасягае 524 м. Вапняковая паверхня кіпрая, выдатна ўсмоктвае атмасферныя ападкі, таму на Пенідзе няма сталых рэк і ручаёў. Яны напаўняюцца вадой толькі ў сезон мусонаў. Частка вільгаці запасіцца ў падземных карставых пустэчах і пячорах.
Віктар Рыгоравіч Карпілаў
Біяграфія
Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1962 года.
Лузія (выкапнёвы чалавек)
Лузія (LuziaLuzia) — умоўная назва, якую даў біёлаг знойдзеным у Бразіліі найстаражытным вядомым (на пачатак XXI стагоддзя) выкапням парэшткаў чалавека ў Амерыцы узростам каля 11 тысяч гадоў.
Генадзіеўская Біблія
Значэнне і далейшы лёс
Затухаячы і зноў актывізуючыся, праца па ўдасканаленні Генадзіеўскай Бібліі працягвалася да 1740-х гадоў, калі быў выдадзены канчатковы тэкст — так званая (якая да гэтага дня выкарыстоўваецца ў час набажэнства Праваслаўнай Царквой у Расіі і іншых славянскіх краінах). Яна стваралася на аснове новых самастойных перакладаў з грэчаскага, лацінскага і яўрэйскіх тэкстаў, з выкарыстаннем новых моўных правілаў і нормаў, і ў выніку значна адрозніваецца ад Генадзіеўскай Бібліі.
Марфеміка
Сувязь з фанетыкай
Спалучэнне марфем у слове заснаванае на фанетычных законах і суправаджаецца фанетычнымі з'явамі (чаргаванне).
Прамысловасць будаўнічых матэрыялаў Беларусі
Савецкі перыяд (пасля 1945)
У Мінску створаны домабудаўнічыя камбінаты № 1, 2, 3; на працягу 1960-70-х пабудавана больш за 20 падобных прадпрыемстваў і цэхаў. Асвоена вытворчасць новых відаў прадукцыі: ячэістага сілікатабетону, буйных канструкцый з аглапарыту, сілікатабетону, каляровай сілікатнай цэглы, каляровага шыферу, арміраваных сценавых панэлей з ячэістага бетону з архітэктурнай апрацоўкай, лёгкіх запаўняльнікаў. У 1968 пабудаваны «Маладзечанскі завод лёгкіх металаканструкцый», 1978 — «Добрушскі фарфоравы завод», 1979 — «Любанскі камбінат будаўнічых матэрыялаў», 1987 — «Новалукомльскі завод керамзітавага жвіру». У 1990 на базе Новабярозаўскага вапнавага завода і завода сценовых блокаў створаны камбінат сілікатных вырабаў.
Структура
У складзе галіны дзейнічае больш за 1400 прадпрыемстваў і вытворчасцей, з іх на самастойным балансе 126, якія даюць больш за 70 % аб’ёмаў таварнай прадукцыі (2002). Сярэднегадавая колькасць прамыслова-вытворчага персаналу — 65,9 чал (2003). На прадпрыемствах галіны вырабляюць больш за 150 відаў буд. матэрыялаў і вырабаў 20 падгалін. Прадпрыемствамі ПБМК выраблена прадукцыі на 980 млрд руб., рэнтабельнасць рэалізаванай прадукцыі — 8,3 % (2003). Вядучая роля ў ПБМК належыць прамысловасці зборных жалезабетонных канструкцый і вырабаў, цэментнай, сценавых матэрыялаў і буд. керамікі. Такая структура склалася пад уплывам патрэб буйнамаштабнага будаўніцтва і дзякуючы наяўнасці значнай мініральна-сыравіннай базы для вытворчасці буд. матэрыялаў.
Прамысловасць зборных жалезабетонных і бетонных вырабаў
Галіна займае 1-е месца ў ПБМК па аб’ёме валавай прадукцыі (22,7 %, 2001). Ёй належыць важная роля ў развіцці будаўнічай індустрыі, аднак памяншэнне маштабаў бадаўніцтва, высокая энергаёмістасць вытворчасці прывялі да рэзкага зніжэння вытворчасці зборных жалезабетонных канструкцый і вырабаў (з 7424 у 1990 да 1545 тыс. м³ у 2003). Прадпрыемтсвы размешчаны на тэрыторыі краіны параўнальна раўнамерна, але асноўныя магутнасці сканцэнтраваны ў Мінску (34 % агульнай вытворчасці, 2002), абласных гарадах, а таксама ў Салігорску, Наваполацку, Баранавічах, Оршы, Барысаве. Найбуйнейшыя прадпрыемствы (2003): «Мінскжалезабетон», «Мінскі завод эфектыўных прамысловых канструкцый», «Завод ЗЖБ» (Барысаў), «Камбінат ЗЖБВ і К» (Орша), «Баранавіцкі камбінат ЖБК», «Гроднажалезабетон», «завод ЗЖБК» Мінскпрамбуду, «Наваполацкі жалезабетон».
Будаўнічая кераміка
Будаўнічую кераміку вырабляюць 11 прадпрыемстваў і вытворчасцей, яе ўдзельная вага ў галіне 15 % (2001). У 2003 на Беларусі выраблена 11 175 тыс. м² керамічнай глазураванай пліткі для ўнутранай абліцоўкі сцен з фасоннымі дэталямі, 647 тыс. шт. сан. керамічных вырабаў, а таксама пліткі для падлогі, чарапіца, кафля для камінаў і пячэй, дрэнажныя і каналізацыйныя трубы, кіслота- і вогнетрывалыя вырабы і г.д.
Найбуйнейшае прадпрыемства па вырабе будаўнічай керамікі ААТ «Керамін» (Мінск). Будаўнічную кераміку вырабляюць таксама ААТ «Кераміка» (Віцебск), «Мінскі завод будаўнічых матэрыялаў», «Радашковіцкі керамічны завод», «Оршабудматэрыялы», «Брэсцкі КБМ», «Обальскі керамічны завод», «Бярозабудматэрыялы», «Рэчыцкі камбінат будаўнічых матэрыялаў», «Полацкі камбінат будаўнічых матэрыялаў».
Нярудныя будаўнічны матэрыялы
Валавой аб’ём НБМ у структуры прамысловасці будаўнічых матэрыялаў Беларусі складае 7,6 % (2001), выраблена 18,8 млн м³ нярудных будаўнічых матэрыялаў (2003).
Эдуард IV
Эдуард IV (28 красавіка 1442, Руан — 9 красавіка 1483, Лондан) — кароль Англіі ў 1461—1470 і 1471—1483, прадстаўнік Ёркскай лініі Плантагенетаў, захапіў пасад падчас Вайны Пунсовай і Белай ружы.
Асманская мініяцюра
Асманская мініяцюра (часам званая турэцкай мініяцюрай; Osmanlı minyatür sanatı) — форма мастацтва ў Асманскай імперыі, якая можа быць звязаная з персідскай мініяцюрнай традыцыяй, а таксама з кітайскім мастацкім уплывам. Яна была часткай кніжнага мастацтва Асманскай імперыі: разам з ілюмінацыяй (tezhip), каліграфіяй (hat), мармуровай паперай (ebru) і вокладкай (cilt). Словы taswir або nakish выкарыстоўваліся пры пазначэнні мініяцюрнага жывапісу ў самой Асманскай Турцыі. Студыі, у якіх працавалі мастакі, называліся «накашанэ».
Брытанскае каралеўскае астранамічнае таварыства
Каралеўскае астранамічнае таварыства — навуковае таварыства Вялікабрытаніі, заснаванае ў 1820 годзе пад назвай Астранамічнае таварыства Лондана (Astronomical Society of London) для падтрымкі астранамічных даследаванняў, якія першапачаткова па большай частцы праводзіліся астраномамі-аматарамі. У 1831 годзе таварыства атрымала каралеўскія прывілеі ад Вільгельма IV і здабыло сучаснае найменаванне. У 1915 годзе доступ у таварыства атрымалі жанчыны.
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Канвелішкі)
Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса знаходзіцца ў цэнтры вёскі Канвелішкі (Воранаўскі раён Гродзенскай вобласці). Дзейнічае.
Фарфора-фаянсавая прамысловасць Беларусі
Фарфора-фаянсавая прамысловасць Беларусі — адна з галіны прамысловасці Беларусі.
Абраз Маці Божай Вастрабрамскай
Апісанне
Абраз змешчаны ў капліцы Вострай брамы ў пачатку XVII стагоддзя. Праслаўлены вобраз Мадонны намаляваны на дубовых дошках таўшчынёй 2 см тэмпернай тэхнікай на клеева-крэйдавай аснове. Памер 165 × 200 см.
Малітвы
Іншая малітва да Маці Божай Вастрабрамскай:
Культ
Пад канец 90-х гадоў ХХ стагоддзя вялікае развіццё атрымаў звязаны з Маці Божай Вастрабрамскай і Вільняй культ Божай Міласэрнасці, які пачаў пашырацца дзякуючы святой Фаўстыне Кавальскай, манахіні Ордэну Сёстраў Маці Божай Міласэрнасці.
Курчы (род)
Курчы (Kurczowie) — шляхецкі род гербаў «Радван» і «Курч», прадстаўнікі якога займалі дзяржаўныя і ваенныя пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім.
Маці Божая Вастрабрамская
Ма́ці Бо́жая Вастрабра́мская (Aušros Vartų Dievo Motina, Matka Boska Ostrobramska, Our Lady of the Gate of Dawn), таксама званая Маці Міласэрнасці — тытул, дадзены Рыма-каталіцкай і Праваслаўнай Цэрквамі Блаславёнай Панне Марыі, Маці Ісуса Хрыста, цудатворная ікона якой знаходзіцца ў капліцы Вострай брамы ў Вільні. Днём асаблівага шанавання Іконы Маці Божай Вастрабрамскай, Маці Міласэрнасці стала 16 лістапада. Маці Божая Вастрабрамская з’яўляецца Апякункай Беларусі і Літвы.
Малітвы
Самы распаўсюджаны варыянт малітвы:
Хасэ Міяха
Біяграфія
Камандуючы рэспубліканскімі войскамі ў Андалузіі, Міяха здолеў адбіць наступленне мяцежнікаў, нягледзячы на іх перавагу ва ўзбраенні і колькасці; затым камандаваў 3-й дывізіяй у Валенсіі. У пачатку лістапада 1936 года быў прызначаны старшынёй Камітэта абароны Мадрыда.
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай сярод моладзі 2022
Чэмпіянат свету па хакеі з шайбай сярод моладзі 2022 — 46-ы чэмпіянат свету, які пройдзе у Эдманце і Рэд-Дзіры з 26 снежня 2021 — 5 студзеня 2022 гадоў.
Арцём Віктаравіч Салавей
Клубная кар’ера
У жніўні 2013 года падтрымліваў форму з «Тарпеда-БелАЗ», а ў верасні стаў іграком гродзенскага «Нёмана». У гродзенскім клубе хутка замацаваўся на пазіцыі правага паўабаронцы. У сезоне 2014, аднак, з’яўляўся на полі эпізадычна. У кастрычніку 2014 года па ўзаемнай згодзе пакінуў «Нёман».
Міжнародная кар’ера
У ліпені 2017 года выступаў за другую зборную Беларусі на Кубку Караля ў Тайландзе.
Сям’я
Арцём мае малодшага брата, Андрэя, які таксама з’яўляецца футбалістам.
Кніга Быццё (Скарына)
Друкарскія асаблівасці выдання
Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове ў беларускай рэдакцыі. Фармат выдання кнігі — у чвэрць аркуша, аб'ём — 94 аркушы, якія сабраны ў 12 сшыткаў. Набор выкананы ў 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім баку аркуша ўверсе справа. У мастацкай аздобе выдання выкарыстаны 3 ілюстрацыі, застаўка, 54 ініцыялы і арнаментная рымка тытульнага ліста. На абвароце тытульнага ліста знаходзіцца гравюра «Тройца», над якой калантытул: «Книги І Моисеовы». На 8 аркушы — гравюра «Стварэнне свету», а на наступным — гравюра «Бог у раі». Перад пасляслоўем размешчана вузкая застаўка. Рамка тытульнага ліста складаецца з чатырох частак. Вертыкальныя часткі запоўнены арнаментным малюнкам. Верхняя частка змяшчаегербавы шчыт, акружаны раслінным уюнком. Ніжняя частка рамкі мае два гербавых шчыта, на адным з іх выява зацмення сонца, на другім — манаграма.
Усяго вядома 15 экзэмпляраў кнігі Быццё, з іх толькі 2 поўныя.
Аляксандр Васільевіч Іваноў (тэхнолаг)
Узнагароды
Граматы Магілёўскага гарадскога выканаўчага камітэта (1998), Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2003, 2007), ААТ «ЭКОМОЛ» (2008), нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» (2011) і інш.
Уладзімір Данілавіч Чарнаморац
Уладзімір Данілавіч Чарнаморац (1924, Караказелеўка — 30.11.1943, Гомельская вобласць) — савецкі вайсковец, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза, разведчык 32-га гвардзейскага стралковага палка, гвардыі чырвонаармеец.
Зямля (планета)
Гісторыя Зямлі
У працэсе акрэцыі планетоіды, пыл, газ і абломкі, якія засталіся пасля фарміравання Сонечнай сістэмы, сталі злівацца ва ўсё большыя аб'екты, фарміруючы планеты. Прыблізны час утварэння Зямлі — 4,54 ± 0,04 млрд гадоў назад. Увесь працэс фарміравання планеты заняў прыкладна 10-20 мільёнаў гадоў.
Узнікненне жыцця
Апошні ледавіковы перыяд пачаўся прыкладна 40 млн гадоў назад, яго пік прыпадае на плейстацэн каля 3 мільёнаў гадоў таму. На фоне працяглых і значных змен сярэдняй тэмпературы зямной паверхні, што можа быць звязана з перыядам абароту Сонечнай сістэмы вакол цэнтра Галактыкі (каля 200 млн гадоў), маюць месца і меншыя па амплітудзе і працягласці цыклы пахаладання і пацяплення, што адбываюцца кожныя 40-100 тысяч гадоў, якія маюць відавочна аўтавагальны характар​​, магчыма, выкліканы дзеяннем адваротных сувязей ад рэакцыі ўсёй біясферы як цэлага, якая імкнецца забяспечыць стабілізацыю клімату Зямлі (гл., прапанаваную ).
Будова Зямлі
Значныя змены крышталічнай структуры мантыі адбываюцца на глыбіні 410—660 км ніжэй паверхні, якая ахоплівае пераходную зону і аддзяляе верхнюю і ніжнюю мантыю. Пад мантыяй знаходзіцца вадкі слой, які складаецца з расплаўленага жалеза з прымесямі нікелю, серы і крэмнію — ядро Зямлі. Сейсмічныя вымярэнні паказваюць, што яно складаецца з 2 частак: цвёрдага ўнутранага ядра з радыусам ~1220 км і вадкага вонкавага ядра, з радыусам ~2250 км.
Унутраная будова
Зямля, як і іншыя планеты зямной групы, мае слаістую ўнутраную будову. Яна складаецца з цвёрдых сілікатных абалонак (кары, вельмі вязкай мантыі), і металічнага ядра. Знешняя частка ядра вадкая (значна менш вязкая, чым мантыя), а ўнутраная — цвёрдая.
Зямная кара
Зямная кара пад акіянамі і кантынентамі істотна адрозніваецца.
Мантыя Зямлі
Мантыя складае 67 % масы Зямлі і каля 83 % яе аб'ёму (без уліку атмасферы). Яна распасціраецца ад мяжы з зямной карой (на глыбіні 5-70 кіламетраў) да мяжы з ядром на глыбіні каля 2900 км. Ад зямной кары аддзелена паверхняй Махаровічыча, дзе хуткасць сейсмічных хваль пры пераходзе з кары ў мантыю хутка павялічваецца з 6,7-7,6 да 7,9-8,2 км/с. Мантыя займае велізарны дыяпазон глыбінь, і з павелічэннем ціску ў рэчыве адбываюцца фазавыя пераходы, пры якіх мінералы набываюць усё больш шчыльную структуру. Мантыя Зямлі падзяляецца на верхнюю мантыю і ніжнюю мантыю. Верхні слой, у сваю чаргу, падзяляецца на субстрат, слой Гутэнберга і слой Галіцына (сярэдняя мантыя).
Гідрасфера
У акіянах утрымліваюцца раствораныя газы атмасферы, неабходныя для выжывання шматлікіх водных форм жыцця. Марская вада мае значны ўплыў на клімат у свеце, летам робячы яго халаднейшым, а зімой — цяплейшым. Ваганні тэмператур вады ў акіянах могуць прывесці да значных змен клімату, напрыклад, Эль-Ніньё.
Арбіта і вярчэнне Зямлі
Зямля рухаецца вакол Сонца па эліптычнай арбіце на адлегласці каля 150 млн км з сярэдняй хуткасцю 29,765 км/с. Хуткасць вагаецца ад 30,27 км/с (у перыгеліі) да 29,27 км/с (у афеліі). Рухаючыся па арбіце, Зямля здзяйсняе поўны абарот за 365,2564 сярэдніх сонечных сутак (адзін зорны год). З Зямлі перамяшчэнне Сонца адносна зорак складае каля 1° у дзень ва ўсходнім кірунку. Хуткасць руху Зямлі па арбіце непастаянная: у ліпені (пры праходжанні афелія) яна найменшая і складае каля 60 вуглавых хвілін у суткі, а пры праходжанні перыгелія ў студзені найбольшая, каля 62 хвілін у суткі. Сонца і ўся Сонечная сістэма абарочваецца вакол цэнтра галактыкі Млечны Шлях па амаль кругавой арбіце з хуткасцю каля 220 км/c. У сваю чаргу, Сонечная сістэма ў складзе Млечнага Шляху рухаецца з хуткасцю прыкладна 20 км/с у кірунку да пункта (апекса), які знаходзіцца на мяжы сузор'яў Ліры і Геркулеса, паскараючыся па меры пашырэння Сусвету.
Месяц
Гравітацыйнае прыцягненне паміж Зямлёй і Месяцам з'яўляецца прычынай зямных прыліваў і адліваў. Аналагічны эфект на Месяцы выяўляецца ў тым, што ён увесь час павернуты да Зямлі адным і тым жа бокам (перыяд абароту Месяца вакол сваёй восі роўны перыяду яго абароту вакол Зямлі). Гэта называецца прыліўнай сінхранізацыяй. Падчас абароту Месяца вакол Зямлі Сонца асвятляе розныя ўчасткі паверхні спадарожніка, што праяўляецца ў з'яве месяцавых фаз: цёмная частка паверхні аддзяляецца ад светлай тэрмінатарам.
Месяц можа істотна паўплываць на развіццё жыцця шляхам змены клімату на планеце. Палеанталагічныя знаходкі і камп'ютарныя мадэлі паказваюць, што нахіл зямной восі стабілізуецца прыліўнай сінхранізацыяй Зямлі з Месяцам. Калі б вось кручэння Зямлі прыблізілася да плоскасці экліптыкі, то ў выніку клімат на планеце стаў бы надзвычай суровым. Адзін з полюсаў быў бы накіраваны прама на Сонца, а другі — у процілеглы бок, і па меры абароту Зямлі вакол Сонца яны мяняліся б месцамі. Полюсы былі б накіраваныя прама на Сонца летам і зімой. , якія вывучалі такую ​​сітуацыю, сцвярджаюць, што, у такім выпадку на Зямлі вымерлі б усе буйныя жывёлы і вышэйшыя расліны.
Патэнцыяльна небяспечныя аб'екты
Падзенне на Зямлю буйных (дыяметрам у некалькі тысяч км) астэроідаў пагражае яе разбурэннем, аднак усе назіраныя ў сучасную эпоху падобныя целы для гэтага занадта малыя і іх падзенне небяспечна толькі для біясферы. Згодна з распаўсюджанай гіпотэзай, такія падзенні маглі паслужыць прычынай некалькіх масавых выміранняў, але адназначнага адказу дагэтуль не атрымана.
Геаграфічныя звесткі
Даўжыня берагавой лініі: 356 000 км
Роля ў культуры
У многіх культурах Зямлю абагаўлялі. Яна асацыюецца з багіняй, багіняй-маці, называецца Маці Зямля, нярэдка паказваецца як багіня ўрадлівасці.
Будучыня Зямлі
Павышэнне тэмпературы паверхні Зямлі паскорыць неарганічную, паменшыўшы яго канцэнтрацыю да смяротнага для раслін узроўню (10 ppm для C4-фотасінтэзу) за 500—900 млн гадоў. Знікненне расліннасці прывядзе да зніжэння ўтрымання кіслароду ў атмасферы і жыццё на Зямлі стане немагчымым за некалькі мільёнаў гадоў. Яшчэ праз мільярд гадоў вада з паверхні планеты знікне цалкам, а сярэднія тэмпературы паверхні дасягнуць 70 °С. Большая частка сушы стане непрыдатнай для існавання жыцця, і яно ў першую чаргу павінна застацца ў акіяне. Але нават калі б Сонца было вечным і нязменным, то ўнутранае астуджэнне Зямлі магло б прывесці да страты большай часткі атмасферы і акіянаў (з-за зніжэння вулканічнай актыўнасці). К таму часу адзінымі жывымі істотамі на Зямлі застануцца экстрэмафілы, арганізмы, здольныя вытрымліваць высокую тэмпературу і недахоп вады.
Лісталь
Лісталь (Liestal) — горад у Швейцарыі, сталіца кантона Базель-Ланд.
Чунскі
Чунскі (Чунский) — пасёлак гарадскога тыпу, адміністрацыйны цэнтр Чунскага раёна Іркуцкай вобласці Расіі. Размешчаны каля ракі Чуны (Уды). Населены пункт заснаваны ў 1947 годзе. Статус пасёлка гарадскога тыпу з 1955 года.
Якаў Генрыхавіч Далецкі
Біяграфія
Нарадзіўся ў усходняй Польшчы ў 1888 годзе.
Сям’я
Унук — Андрэй Далецкі (1947), доктар медыцынскіх навук.
Віталь Уладзіміравіч Кутузаў
Біяграфія
Пасля завяршэння футбольнай карьеры заняўся папулярызацыяй хакею ў Італіі. У якасці брамніка выступае за клуб «Д'явалі Рассанэры» з гораду Сэста-Сан-Джавані.
Ураўненні Максвела
Ураўне́нні Ма́ксвела — сістэма ўраўненняў у дыферэнцыяльнай або інтэгральнай форме, якія апісваюць электрамагнітнае поле і яго сувязь з электрычнымі зарадамі і токамі ў вакууме і суцэльных асяроддзях. Разам з выразам для сілы Лорэнца, што задае меру ўздзеяння электрамагнітнага поля на зараджаныя часціцы, ураўненні Максвела ўтвараюць поўную сістэму ўраўненняў класічнай электрадынамікі, якую часам называюць ураўненнямі Максвела — Лорэнца. Ураўненні, сфармуляваныя Джэймсам Клеркам Максвелам на аснове назапашаных к сярэдзіне XIX стагоддзя эксперыментальных вынікаў, адыгралі ключавую ролю ў развіцці ўяўленняў тэарэтычнай фізікі і аказалі моцны, у некаторых выпадках вырашальны, уплыў не толькі на ўсе вобласці фізікі, непасрэдна звязаныя з электрамагнетызмам, але і на многія пазнейшыя фундаментальныя тэорыі, прадмет якіх не зводзіўся да электрамагнетызму (адным з самых яскравых прыкладаў тут можа служыць спецыяльная тэорыя адноснасці).
Гісторыя
Уплыў току на магніт, выяўлены Эрстэдам, прывёў Майкла Фарадэя да ідэі аб тым, што павінен існаваць і адваротны ўплыў магніта на токі. Пасля працяглых эксперыментаў, ў 1831 годзе, Фарадэй адкрыў, што магніт, які перамяшчаецца каля правадніка, спараджае ў правадніку электрычны ток. Гэта з'ява была названа электрамагнітнай індукцыяй. Фарадэй увёў паняцце «поля сіл» — пэўнага асяроддзя, якое знаходзіцца паміж зарадамі і токамі. Яго разважанні насілі якасны характар, але яны аказалі вялікі ўплыў на даследаванні Максвела.
Аналізуючы вядомыя эксперыменты, Максвел атрымаў сістэму ўраўненняў для электрычнага і магнітнага палёў. У 1855 годзе ў сваім самым першым артыкуле «Аб фарадэевых сілавых лініях» («On Faraday's Lines of Force» ) ён упершыню запісаў у дыферэнцыяльнай форме сістэму ўраўненняў электрадынамікі, але не ўводзячы яшчэ ток зрушэння. Такая сістэма ўраўненняў апісвала ўсе вядомыя на той час эксперыментальныя дадзеныя, але не дазваляла звязаць паміж сабой зарады і токі і прадказаць электрамагнітныя хвалі. Упершыню ток зрушэння быў ​​уведзены Максвелам у працы «Аб фізічных сілавых лініях» («On Physical Lines of Force» ), якая складаецца з чатырох частак і была апублікавана ў 1861-1862 гадах. Абагульняючы закон Ампера, Максвел ўводзіць ток зрушэння, імаверна, каб звязаць токі і зарады ўраўненнем непарыўнасці, якое ўжо было вядома для іншых фізічных велічынь. Такім чынам, у гэтым артыкуле фактычна была завершана фармулёўка поўнай сістэмы ўраўненняў электрадынамікі. У артыкуле 1864 «Дынамічная тэорыя электрамагнітнага поля» («A dynamical theory of the electromagnetic field» ) разгледжана сфармуляваная раней сістэма ўраўненняў з 20 скалярных ураўненняў для 20 скалярных невядомых. У гэтым артыкуле Максвел ўпершыню сфармуляваў паняцце электрамагнітнага поля як фізічнай рэальнасці, якая мае ўласную энергію і канечны час распаўсюджвання, які і вызначае з'яву запазнення ​​электрамагнітнага ўзаемадзеяння.
На сучасным узроўні разумення ўсё фундаментальныя часціцы з'яўляюцца квантавымі ўзбуджэннямі («квантамі») розных палёў. Напрыклад, фатон — гэта квант электрамагнітнага поля, а электрон — квант спінарнага поля. Таму палявы падыход, прапанаваны Фарадэем і істотна развіты Максвелам, з'яўляецца асновай сучаснай фізікі фундаментальных часціц, у тым ліку яе стандартнай мадэлі.
Гістарычна трохі раней ён адыграў важную ролю ў з'яўленні квантавай механікі ў фармулёўцы Шродзінгера і наогул адкрыцці квантавых ураўненняў, якія апісваюць рух часціц, у тым ліку і рэлятывісцкіх (ураўненне Клейна — Гордана, ураўненне Дзірака), хоць першапачаткова аналогія з ураўненнямі Максвела тут бачылася хутчэй толькі ў агульнай ідэі, тады як пасля аказалася, што яе можна разумець як больш канкрэтную і дэталёвую (як гэта апісана вышэй).
Дыферэнцыяльная форма
Ураўненні Максвела прадстаўляюць сабой у вектарным запісе сістэму з чатырох ураўненняў, якая зводзіцца ў кампанентным прадстаўленні да васьмі (два вектарныя ураўненні ўтрымліваюць па тры кампаненты кожнае, плюс два скалярныя ) лінейных дыферэнцыяльных ураўненняў ў частковых вытворных першага парадку для 12 кампанент чатырох вектарных функцый :
Размерныя канстанты ва ўраўненнях Максвела
Прынятыя значэнні хуткасці святла, электрычнай і магнітнай пастаянных прыведзены ў табліцы:
Ураўненні ў ізатропных і аднародных асяроддзях без дысперсіі
Пры распаўсюджванні электрамагнітных палёў у лінейным асяроддзі пры адсутнасці зарадаў і токаў сума любых асобных рашэнняў ураўненняў Максвела таксама будзе іх рашэннем.