cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lanuza
An Lanuza sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Surigao del Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
An Lanuza bantog komo sarong destinasyon sa pag-surfing orog na sa may Beef Breaks. An panahon nin maray na pag-surf iyo an mga bulan na Nobyembre abot Marso kan taon.
Ekonomiya
Nagsasarig an Lanuza sa agrikultura, sa pagsisira asin sa eko-turismo. Sa komunikasyon, yaon an Smart asin globe sa pagtaong serbisyo. Duwa man an operador nin cable TV igdi asin igwa naman nin mga internet cafe.
Mga Barangay
An Lanuza nababanga sa 13 barangay.
Coney Reyes
Si Constancia Angeline Reyes Nubla (namundag Mayo 27, 1954), na mas bisto sa bansag na Coney Reyes sarong artista sa pelikula asin telebisyon. Siya nagin host kan programa sa telebisyon na Student Canteen (1975-1982) asin Eat Bulaga (1982--1995).
Antonio de Morga
Si Antonio de Morga Sánchez Garay (1559 – Hulyo 21, 1636) sarong abogadong Espanyol, historyador asin nakakalangkaw na opisyal kolonyal sa laog nin 43 na taon sa Filipinas (1594 abot 1604), asin Bagong Espanya saka Peru, kun saen siya an presidente kan Audencia nin duwang pulong (20) taon.
An saiyang obra na "Sucesos..." enot nalagda sa Ingles kan 1868 asin magkapira pang edisyon an napublikar sa Ingles, kabali na diyan an sarong 1907 edisyon na naka-online sa Gutenberg Project. An obra niya naimprenta man sa Espanyol asin iba pang mga lenggwahe.
Bislig
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Fiumicino
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Roma sa rehiyon Lazio kan Italya.
Bislig
May lokal na dyalekto igdi na ginagamit pero ngane mas lakop igdi an lenggwaheng Bisaya na Cebuano. Kan 2000, an bislig nagin nang sarong syudad..
Agi-agi
An pangaran kan Bislig daa naggikan sa sarong balagon na apod bislig. Sarong aldaw daa nagbatong an Hade kaiba an saiyang agom. Pagdakit sa nagtitignarakul na salog sinda inatong kan makusog na sulog. Malalamos na kuta kun dai sinda nakakurapot sa sarong balagon asin huli kaini nakahawas sinda sa pampang. Poon kaidto pigngaranan na an lugar kan hade na Bislig.
Sa historia, an panmgaran huminale daa sa taramon na "bizlin" na boot sabihon sarong klaseng bulawan na "an kantidad duwang pesos an sarong tael". Sa sarong report kan Administrador kan Mga Rogaring Kan Kahadean na si Andres Mirandaola petsado Sept. 8, 1573na pinadara ki Haden Felipe kan Espanya nagsabi siya " tinutubod na an arog kaining klaseng bulawan dakul m,akukua sa mgas bulod-bulod asin mga bukid sa pinakaporo kan habagatan na parte kan Bislig asin sa probinsya nin Agusan.
Si Konkistador na si Miguel Lopez nasambit asin nasurat niya na Beslin (an pangaran) sa saiyang osip na “Relacion de los Yslas Filipinas” kan 152, asin siring man sa Confirmaciones de Encomienda (1616- 1700) na kan an Bislig nasa laog kan encomienda ni Alferez Juan delas Marianas, taon 1619
Sa "Historia general de los religiosos descalzos del orden de San Agustin” ni Fray Andres de San Nicolas kan 1664 sinurat niya ini na "Bislin".“ Siring man, "Historia general… del Orden de San Agustin” ni Fray Luis de Jesus pareho an pakasurat kan pangaran. Iba pang arapodan kaini kan mga Kastila, iyo an Bislig, o Bisliq. Sa sarong detalyadong mapa ni Francisco Alegre, Mapa de la Provincia de Caraga", taon 1751, nasurat man na Bislig an ngaran. Poon kaidto, natood na an mga tawo na aporon an lugar na "bislig".
Mga Barangay
An syudad nin Bislig nababanga sa 24 barangay.
Henry Aldrich
Buhay
Si Aldrich naedukar sa Westminster School sa pagmato ni Dr Richard Busby. Kan 1662, siya nag'entra sa Christ Church, Oxford, asin kan 1689 pignombrahan siyang Dekano sa pagsangle ki Katoliko Romano John Massey, na nagdulag pasiring Kontinente. Kan 1692, siya nagin Vice-Chancellor kan University of Oxford abot 1695. Kan 1702, siya nanombrahan naman Rektor kan Wem sa Shropshire, alagad padagos siyang nag'erok sa Oxford, kun saen siya nagadan kan 14 Desyembre 1710. Siya ilinubong sa Christ Church Cathedral na mayong mga pag'onra, sa saiya mansanang kagustohan.
Ho Chi Minh City
250px|right|thumb|link=Special:FilePath/SaigonCollage.jpg An Ho Chi Minh City (Vietnamese: Thành phố Hồ Chí Minh) o Saigon, an kapitolyo kan Bietnam asin sarô sa mga syudad na minabilog kan Bietnam. Ho Chi Minh City sa mga pinageerokan kan kan sobra sa 7 milyon katawo. Namumugtak ini sa gilid kan Saigon River.
Henry Aldrich
Mga trabaho
Si Aldrich nagmukna man nin mga pirang anthem asin kasnta sa simbahan na may dakulang merito, asin ipig'ayog an musika ki Palestrina asin ki Carissimi sa mga tataramon nin Ingles na may hustong husay. Saiya ta ikekredito an togtog nin "Hark, the bonny Christ Church bells."
An ebidensya kan saiyang husay komo arkitekto mahihiling sa simbahan asin campanile kan All Saints Church, Oxford, asin sa tolong ibong kan inapod na Peckwater Quadrangle kan Christ Church, na napatindog nagsusunod sa saiyang desenyo. Siya may reputasyon komo masanggayahon, asin nagsurat nin makapangirit na bersyon sa Latin kan popular na awit na A soldier and a sailor, A tinker and a tailor, etc.
Filacciano
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Roma sa rehiyon Lazio kan Italya.
Henry Aldrich
Mga trabaho
Saro pang ehemplo kan saiyang mapangirit na pasuba mababasa sa epigram sa sinabi niyang limang rason nin pag'inom:
An epigram na ini palis kan Latin na diktum nasurat daa ni Menagiana ki Jacques Sirmond:
Alinsunurang Awit
Manungod sa Kagsurat
Si Mesándel Virtusio Arguelles igwa na nin 19 na libro na nakasurat sa lenggwaheng Filipino, kaiba igdi an mga Walang Halong Biro (De La Salle University Publishing House, 2018), sarong edisyon nin mga pigpirilian na tula, Ang Iyong Buhay ay Laging Mabibigo (Ateneo de Naga University Press, 2016), asin Talik, Antares,pati man an Mujeres Publicas,  tulong-bolyum na serye nin mga tula gikan sa Balangay Books. Si Arguelles resipiente na nin mga onrang pan-nasyunal asin mga fellowships, duwang beses naman nagin pinalista para sa National Book Award asin katuwang na editor kan Hal. Journal. Nagtatrabaho man sya bilang sarong editor kan mga libro, nagtutukdo nin literatura asin malikhaing pagsulat sa De La Salle University. An mga dakitaramon nya man sa Ingles (panurat ni Kristine Ong Muslim) na mga rawit nagruluwas na asin maruluwas pa sa pirang mga journal, magazine, asin antolohiya, kairiba na igdi an Asymptote, Circumference: Poetry in Translation, Construction Magazine, Fishhouse, Samovar, Spoon River Poetry Review, The Adirondack Review, The Cossack Review, Speculative Masculinities (UK: Galli Books, 2019), asin man an The Silent Garden: A Journal of Esoteric Fabulism (Canada: Undertow Publications, 2018).
Toltolan
*Arguelles, Mesandel Virtusio, Alinsunurang Awit, 2010, Unibersidad kan Santo Tomas
Edwin Breva, Jr.
Nagin tagapadalagan si Breva kan inot na San Miguel Bay Writers Workshop (dating Bay Area Writers Workshop) kan 2017. Siya an presenteng adviser kan The Writers Workshop, sarong organisasyon panliteratura sa Central Bicol State University of Agriculture.
Kan 2020, an Parasurat Bikolnon nagpublikar nin anom na na libro sa saindang Writers Series kaiba an mga panurat niya asin ninda Eilyn Nidea, Jerome Hipolito, Froy Beraña, Elbert O. Baeta, asin Irvin Sto. Tomas sa mga tataramon na Bikol Sentral, Rinconada Bikol, asin Filipino/Tagalog.
Bahag
thumb|[[Igorot people|Igorot spearmen, circa 1900]] An Bahag sarong tela na ginagamit sa Filipinas bago mag-abot an mga parasakop na taga-Europa, na gingagamit man kan ibang mga katutubo sa ngunyan - lalo na an mga taga Cordillera sa norteng parte nin Luzon.
Ini gibo sa kamot na halabang tela na nakatahob sa tahaw na parte kan lalaki. An desinyo kan habi kaini popular sa mga tribo na nagsusulot Bahag, kaparehas nin Celtic Tartans.
An mga modernong bahag nahihiling na sa kapatagan bilang mga adorno sa harong o mga parte nin moda.
Ciudad nin Iloilo
An Syudad nin Iloilo (Hiligaynon: Dakbanwa sang Iloilo; Tagalog: Lungsod ng Iloilo; Spanish: Ciudad de Iloílo) sarong urbanisado nang gayo na siyudad sa Isla nin Panay, Filipinas. Ini iyo an kabeserang siyudad kan probinsya nin Iloilo. Ini man an sentro rehiyonal kan Bisayang Solnopan asin iyo man an sentro kan Iloilo-Guimaras Metropolitan Area. Sa senso kan 2010, igwa ini nin 424,619 katawo na may pagtalubo nin 1.8% taon-taon kan saiyang populasyon.
An siyudad nin Iloilo napapagdolonan kan banwaan nin Oton sa solnopan, kan Pavia sa amnayan, Leganes sa norte-subangan asin kan Itiot nin Iloilo sa saiyang subangan asin habagatan na kusa. An siyudad na ini pinagsararo kan mga dating banwaan na ngonyan iyo na an mga distrito nin: Jaro, Molo, La Paz, Mandurriao, Villa Arevalo asin kan Iloilo City Proper. An distrito nin Lapuz, dati parte kan La Paz, pinagboot na isuway nang distrito kan 2008.
Panaon
thumb|Flower garden sa Pubta, Panaon, Misamis Occidental An Panaon sarong ikalimang klase banwaan na namumugtak sa probinsya nin Misamis Occidental, Filipinas. Igwa ining sukol na 46.80 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Tan Son Nhat International Airport
250px|thumb|right|Tan Son Nhat Airport
An Tan Son Nhat Airport (Byetnam: Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất or Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất) sarong palayugan sa Ho Chi Minh City, Dong Nam Bo, Bietnam. An palayugan na ini namomogtak sa Tan Binh district 6 na kilometro an rayo sa amihanan kan syudad nin Ho Chi Minh City.
An palayugan nagookupar nin 850 na ektarya. Dati ini ginibo kan mga nagkolonyang Pranses dai pa aspaltado kan mga taon 1930 ta nagsirbe sa Enot na Gerang Indotsina. Pinakarhay ini kan mga Byetnamo komo base ninda kan Gerang Byetnam.
An padalaganan kaini nagsusukol na 3800 m x 45 m, 3200 m x 45 m enterong aspaltado.
Feng shui
260px|right|thumb|Feng shui analysis kan sarong 癸山丁向 sityo, na may sarong auspicious circle
Arkiyolohiya
thumb|322x322px|Pagkalot sa 3800 taong gurang na Edgewater Park Site sa Iowa, [[Estados Unidos]] An arkiyolohiya (Ingles: archaeology o archeology) iyo an pag-aadal sa kasibotan kan katawohan sa paagi nin pagrekober asin pag-analisa kan materyal na kultura. Pigkokonsidera an arkiyolohiya bilang sarong sanga kan sosyo-kultural na antropolohiya, pero an mga arkiyolohiko iyo minakurit man hale sa biyolohikal, heyolohikal, asin pangkapalibotan na sistema sa paagi nin pag-aadal kan nagligad. An arkiyolohikal na rekrod iyo pigbibilog nin mga artipakto, arkitektura, biyopakto o ekopakto asin kultural na tanawon. An arkiyolohiya iyo pigkokonsidera na parehong sosyal na siyensya asin sanga kan humaninades. Sa Europa, ini iyo pigtatanaw bilang sarong disiplina sa saiyang sadiring katundan o bilang sub-lado kan iba pang mga disiplina, mientras sa Norteng Amerika an arkiyolohiya iyo sarong sub-lado kan antropolohiya.
Feng shui
An feng shui, kun minsan inaapod na Tsinong heomansiya kan mga Intsik, sarong suanoy na tradisyonal na kaugalean na Intsik na naghihingakong naggagamit nin mga pwersa nin enerhiya tanganing ioyon an mga indibidwal sa palibot ninda.
Arkiyolohiya
An mga arkiyolohista iyo nag-aadal nin pantawong prehistorya asin historya, gikan sa mga paghaman nin mga enot na kagamitang gapo sa Lomekwi sa Subangang Aprika 3.3 milyong taon na an nakaagi hasta sa mga katatapos pa sanang dekada. An arkiyolohiya iyo lain sa palaeontolohiya, na iyo an pag-aadal sa natatadang mga fossil. Ini iyo partikular na importante sa pag-adal manungod sa prehistorikong sosyedad kun sain mayo nin mga nakasurat na rekord para pag-adalan. An prehistorya iyo kabali an lagpas 99% kan nagligad sa katawohan, gikan sa Paleolitiko hasta sa pagpoon kan literasidad kan mga komunidad sa kinaban. An arkiyolohiya iyo may manlainlain na katuyohan, poon sa pag-intindi sa kultural na historya hasta sa paghaman liwat nagligad na pamumuhay sa pag-dokumentar asin pagpapaliwanag kan mga pagbabago sa sosyedad nin katawohan sa pagdalagan nin panahon. Gikan sa Griyego, an terminong arkiyolohiya iyo may literal na kahulugang "an pag-aadal kan suanoy na uusipon.”
Feng shui
An terminong feng shui boot sabihon, literal, "duros-tubig" (i.e., pluwido). Poon kan suanoy na mga panahon, an mga tanawon asin hawak nin tubig hinohonang nagdidirehir sa pagbolos kan unibersal na Qi - "cosmic sulog" o enerhiya na nag - aagi sa mga lugar asin estruktura. Huli ta an Qi igwa kan iyo man sanang mga pattern siring kan doros asin tubig, an espesyalista na nakasasabot kaiyan pwedeng makaapektar sa mga nagbobolos na ini tanganing mapakarhay an kayamanan, kaogmahan, halawig na buhay, asin pamilya; Sa ibong na lado, an salang pagbolos nin Qi nagtatao nin maraot na mga resulta. Mas mahiwas pa, kaiba sa feng shui an astronomiya, astrolohiko, arkitektural, kosmolohiko, heograpiko, asin topograpikong mga dimension.
Sa historya, saka sa dakul na parte kan kontemporaryong kinaban nin Intsik, an feng shui ginamit sa mga oriyenteng edipisyo asin mga estrukturang espiritwal arog kan mga lulubngan, siring man sa mga erokan asin iba pang estruktura. Minsan siring, an sarong intelektwal nagsurat na sa kontemporanyong mga sosyedad sa Solnopan, "an feng shui may tendensiyang inaan an panlaog na disenyo para sa salud asin kayamanan. Iyan paorog nang paorog na naheling sa paagi kan 'feng shui consultants' asin mga arkitekto sa korporasyon, na nagsingil nin dakulang kantidad nin kwarta para sa saindang pag - analisar, sadol, asin disenyo."
Pigbibisto an feng shui bilang bakong siyentipiko sagkod pseudosiyentipiko kan mga siyentista asin pilosopo, asin pigladawan bilang sarong padigmatikong halimbawa nin pseudosiyensya. Nagpapahiling ini nin pirang klasikong pseudosiyentipikong aspekto, arog baga kan paghingako manungod sa pagpunsionar kan kinaban na dai puwede sa pag - eksamin sa paagi kan siyentipikong paagi. An ibang naggagamit nin feng shui pwedeng magmaigot na makua an seguridad o pagkontrol. An saindang motibasyon kaagid kan mga dahelan na an nagkapirang tawo nagkokonsulta sa mga parahula.
Arkiyolohiya
An arkiyolohiya iyo nahaman hale sa antikwarinsimo sa Europa durante kan ika-19 na siglo, sagkod iyo nagin nang sarong pankinabang disiplina. An arikyolohiya iyo nagagamit kan mga nasyun-estado ngarig makamokna nin partikular na pagtanaw sa nagligad. Poon sa enot niyang kahamanan, an nagkapirang mga ispesipikong sub-disiplina kan arkiyolohiya iyo nahaman, kabali na an pangdagat na arkiyolohiya, feministang arkiyolohiya, asin arkiyoastronomiya, sagkod nagkapirang manlainlain na siyentipikong teknik an nahaman tanganing makatabang sa arkiyolohikal na imbestigasyon. Alagad an mga arkiyolohista sa ngunyan iyo minaatubang sa nagkapirang mga problema arug kan pseudoarkiyolohiya, an paghambog sa mga artipakto, kawaran nin pampublikong interes, sagkod oposisyon sa pagkalot kan mga natatadang lawas nin tawo.
Kasit
An kasit o pluwidong seminal (Ingles: semen o seminal fluid) iyo sarong pluwidong nagkokompwesto nin spermatozoa. Ini ipigluluwas kan mga gonad (glandulang sekswal) asin iba pang mga organong sekswal kan lalake o mga hermaproditikong mga hayop asin mapupwedeng magpunlay (fertilize) nin sugok kan babaye (ovum o ova).
Sa mga tawo, an kasit iyo nagkokompwesto nin pirang mga kabtang apwera pa sa spermatozoa: an proteolytic asin iba pang mga ensaym siring kan fructose iyo mga elemento kan kasit na nagtataguyod kan pagpapadagos kan spermatozoa asin magtao nin medium nganing malanguyan kan mga ini.
Komposisyon
Durante kan proseso kan pagluwas nin kasit, an sperm minaagi sa ejaculatory ducts asin minasalak sa mga pluwido gikan sa seminal vesicles, an prostato, asin an bulbourethral glands tanganing makaporma nin kasit. An seminal vesicles minaprodusir nin yellowish viscous fluid na mayaman sa fructose asin iba pang mga sabstans na minakompwesto sa harons 70% kan kasit nin tawo. An prostatic secretion, maimpluensyahan kan dihydrotestosterone, iyo an maputi (minsan malinaw), mahimpis na pluwido na igwa nin proteolytic enzymes, citric acid, acid phosphatase asin lipids. An bulbourethral glands minaluwás nin malinaw na secretion pasiring sa lumen kan urethra tanganing gibohon na mahalnas iyan.
Plaridel, Misamis Occidental
An Plaridel sarong ikatulong klaseng banwaan na namumugtak sa probinsya nin Misamis Occidental, Filipinas. Igwa ining sukol na 80.00 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito. An designadong zip code kaini iyo an. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Sapang Dalaga
An Sapang Dalaga sarong ikalimang klase banwaan na namumugtak sa probinsya nin Misamis Occidental, Filipinas. Igwa ining sukol na 93.93 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Pandog
An pandog sarong gamit na uso orog na kaidtong mga soanoy na panahon sa pagkastigo sa may naginibong kasa'lan. Ini may duwa o apat na labot, o lima pa ngane, na kun saen isinusulot an mga takyag o pati an liog asin mga tabay kan kinakastigo na dai makahiro asin dai makadulag. An siring na pagpandog ikinakaag sa lugar na publiko ngane an biktima yaon nakatambara asin tuyong sinusupog kan mga nagdadalan.
Sa modernong panahon, kun ano-anong hitsura asin pakagibo nin pandog an ginagamit sa pagpantasya kan mga nagsesex; naguguno an girok sa pagpandog kan ka'sex sa pagkastigo sagin kan nagdodominar na partner sa nakapandog.
Hitsura asin kagamitan
An pandog parati may takod na bisagra ngane an sarong parte kaini nabubuksan sa pagsulot kan takyag, liog asin tabay, dangan pwede ikandado o baratan. Nin huli ta ini kinakaag sa publikong lugar, an biktima nakatambara sa mga tawong nag'aagi asin nagdadalan. Tuyong kinakastigo an biktima sa pagsupog sa sainda asin an mga nagdadalan pwede asin tinutugotan na an biktima lutaban, sipaon, aponan udo, suloon an bitis, ihian, kitikon ngane magirokan na husto, lahidan nin kun anong basura asin anopaman na kadustaan an gibohon igdi. Palibhasa yaon sa luwas, an biktima naooranan o nababalad sa maragit na saldang o sa sobrang lipot, nakukurod.
An siring na pagpandog saro daang maringis na pagkastigo asin bakong makatawo. An iba man, sa desisyon nin korte, sinasabi na an pandog tama sanang kastigo ta ini rinaraya an kriminal asin nagigin ehemplo na dai arogon kan iba.
Labi kasoanoy an praktis na pagpandog
Sa Biblia, may mga nabanggit na manongod sa pagpandog. Sinda Paul asin Silas nasambit sa Mga Gibo, (16:24), "...asin pinandogan an saindang magna bitis." Sa Daan na Tipan, si Job (13:27) nabanggit ini: "Ibinobogtak mo pa an sakuyang magna bitis sa pandog, asin binabantayan mo an sakuyang magna dalan."
An pandog popular nanggad na pangkastigo kan mga awtoridad asin ginagamit sa mga nagdurulag sa laban o sa militar na nagpabaya sa katongdan. Kan panahon nin kolonya sa Amerika, ini gamit na poon 1500 hanggan 1748. Igdi sa Filipinas, kan panahon nin Kastila, an mga para'bon asin mga kriminal pinapandogan asin nabanggit kan  sarong Amerikanong parasurat na si Edward Atkinson sa lambang baryo daa igwang pandog para sa mga nagkakasala. Sabi ni Malcolm Mintz, sa saiyang papel tituladong Crime and Punishment in the Pre-Hispanic Philippine Society binasa kan 2006 sa sarong kumperensya, an pagpandog dati nang uso sa mga Filipino dai pa naarabot an mga Espanyol.
Sa kulturang popular
Sa kulturang bikol, naglakop an sarong kasabihan o ariwaga: "An maisog harani sa pandog".
Sa mga pelikula asin telebisyon sa Amerika arog kan serye sa TV na "Avengers" (episodyong Escape in time) pigpasale kan taon 1967, si Emma Peel pinandogan asin mamarkahan kuta nin nagbabagang pantimbre kundi naligtas.
Sa pasaleng "Lock up your daughters", an aktres na si Marianne Stone pinapahiling na nakapandog saka dinadaklag nin mga gulayon.
Sampolo Nang Taon
Sampolo Nang Taon
Sentral na Paadalan nin Canaman
150px|right|Souvenir program kan kaenot-enoting graduation exercises kaini An Sentral na Paadalan nin Canaman o Canaman Central School iyo an pinakagurang na paadalan sa Canaman, Camarines Sur, Filipinas. Nagpoon ini bilang sarong klase nin eskwela kan 1902 sa sarong arkiladong residensya sagkod na nagtalubo komo sarong kompletong eskwelahan pan-elementarya. Kan taon 2012, an paadalan pinamayohan kan prisipal na si Allen Baluyot asin ni Lita Mijares bilang superbisor kan Canaman District.
Macliing Dulag
An aldaw kan saiyang kagadanan piggigiromdom na Aldaw nin Kordilyera.
Sentral na Paadalan nin Canaman
Namumugtak an eskwelahan sa barangay Dinaga sakop an haros 10,500 metro kwadrado na kadagaan.
Asosasyon nin alumnay
An Canaman Central School Alumni Association, Inc. (CCSAA) iyo an organisasyon kan alumnay kaining eskwelahan. Namukna ini kan 1997 na si Dondon Adolfo Jr. an nagin enot na presidente.
Mga midbid na alumnay
Mogadishu
right|thumb|250px|Mga tanawon sa Mogadishu right|thumb|250px|Mapa kan Somalya kun saen mahihiling an kinamomogtakan kan Mogadishu An Mogadishu (Somali: Muqdisho, mas popular, Xamar; Arabe: مقديشو‎ Maqadīshū; Italyano: Mogadiscio, literal na kahulogan, "An Natutukawan kan Shah") iyo an pinakadakulang syudad kan Somalya asin an kabisera kaini. Kan 2006, an populasyon kan Mogadishu nag'abot 2,000,000.
An syudad, na namomogtak sa kostal kan ronang Benadir sa Dagat Indiano, nagserbi na nin pirang siglo komo importanteng pwerto. Pinamomoonan kan soanoy na panahon kan Somali-Arabong dinastiya kan Muzaffat, asin kan nagsurunod pang manlaenlaen na mga lokal na Sultanato, ini nagin kabisera kan ini kolonyang Italyano asin inapod siyang Somaliland.
Asekswalidad
thumb|250x250px|Wagayway kan mga asekswal An asekswalidad o mayong sekswalidad iyo an kawa'ran nin sekswal na atraksyon maski kay siisay man o hababa o kaya man mayong interes sa mga hirong sekswal. Mapupwede man na sabihon na ini iyo an kawa'ran nin sekswal na oryentasyon, o saro sa apat na klase kaini, kaiba kan heterosekswalidad, homosekswalidad, asin bisekswalidad. Segun sa sarong pag-aadal kan 2004, sarong porsyento kan populasyon na Briton an nagsabi kan pag-exister kan asekswalidad.
An asekswalidad iyo naiiba sa paglikay gikan sa mga gibohon na sekswal asin sa paglikay sa kasal o iba pang mga siring na relasyon, parating may personal na rasones o pangrelihiyon.
Nagkapirang tawong asekswal an padagos na nagbabali sa mga sekswal na gibohon dawa na kulang sinda sa kagustuhan na makipagkitoan o sa sekswal na pagkadagka, huli sa nagkakaibang mga katuwiran siring kan kagustuhan na mapaugma an mga karelasyon o an kagustuhan na magkaigwa nin mga aki.
Bagua
An bagua o pakua sarong set nin walong simbolo na guminikan sa Tsina, na ginagamit sa kosmolohiyang Taoista tanganing irepresentar an pundamental na mga prinsipyo nin realidad, na hinihiling na sarong sokol nin walong magkasugnay na konsepto. Lambang saro kaini igwang tulong linya, lambang linya mapupwedeng "purutol" o "bakong purutol," sosog sa pigrerepresentar na yin o yang. Huli sa saindang tripartite na estruktura, parate sindang inaapod na Eight Trigrams sa Ingles.
An mga trigrams konektado sa pilosopiya nin Taiji, Taijiquan asin sa Wuxing, o "mga limang elemento". An relasyon kan mga trigram irinerepresentar sa duwang areglo: An Primordyal (先天八卦), "Earlier Heaven," o "Fu Xi" bagua (伏羲八卦) asin an Manifested (後天八卦), "Later Heaven," o "King Wen" bagua. An mga trigrams igwa nin mga kasuratan sa astronomiya, astrolohiya, heograpiya, heopolitika, anatomiya, an pamilya, martial arts, medisinang Intsik asin sa iba pang lugar.
An suanoy na klasikong Intsik, an I Ching (Pinyin: Yi Jing), kompwesto kan 64 paradis na permutasyon nin trigram, na inaapod na "hexagrams," kaiba kan komentaryo sa kada saro.
Kyowa-go
An Kyowa-go (協和語) o Xieheyu iyo an arinman sa duwang tataramon na ipinagtataram, sarong pigbase sa Hapon asin sarong pigbase sa  Intsik, na ipinagtataram sa Manchukuo sa kasagsagi kan ika-1930 asin ika-1940. Bistado man inin sa Kōa-go (興亜語), Nichiman-go (日満語), asin Daitōa-go (大東亜語).
Mga halimbawa kan Kyowa-go na pigbase sa Hapon
Pigtitipo an Kyowa-go kan sarong partikulo na aru na pagkawara kan pirang mga partikulo, asin dakol na mga subli-taramon gikan sa tataramon na Intsik.
Mga halimbawa kan Xieheyu na pigbase sa Intsik
Minsan minagamit an Xieheyu nin subheto–obheto–panhiro, an normal na pagkasunod-sunod nin kataga kan Hapon, na kun sain ibahon ini sa estandarteng Intsik.
Alfredo Guita
Si Alfredo Guita sarong Bikolanong parasurat. Midbid siyang marhay sa obra niyang Casaysayan Can Martir Del Golgota: Para sa mga PARATAPAT, POLLADOR asin PARATAWAG na nalagda' sa Cecilio Press. Siya sarong buta.
Keningau
An Keningau (Pekan Keningau) saróng kapitolyo kan Distritong Keningau sa Panlaog na Dibisyon kan Sabah, Malaysia. Ini an panlima sa pinakadakulang banwaan sa Sabah, asin saró man sa pinakagurang. Natatangâ an Keningau sa Tambunan asin sa Tenom. Mga 173,130 an pigtatantyang populasyon kan banwaan.
Katalan
300px|right|thumb|Katalan An Katalan sarong tataramon na myembro sa grupong tataramon na romanse. Ini an opisyal asin nasyonal na lenggwahe kan Andorra asin sa mga Kastilang autonomong mga komunidad nin Balearic Islands, nin Katalunya, Valencia asin siring man sa syudad kan Alghero, na makukua sa Italyanong isla nin Sardinia. Nagaabot siyam na milyon an mga parataram kan tataramon na ini.
An Katalan nagsanga hale sa Vulgar Latin kan mga Tangang Anoy (Middle Ages)  sa tungod kan subangan nin Pyrenees. Kan ika-19 na siglo nagbutwa sa Espanya an pagbagsik kan literaryong Katalan, na hustong nagrambong kaamayi kan 1900.
Kirgistan
An Kirgistan (sa Ingles: Kyrgyzstan) sarong nasyon sa Asya. An nasyon  opisyalemente inaapod na Republika nin Kyrgyz, sarong bukid-bukidon asin nalilikosan-daga na nasyon sa Asya Sentral. An Kirgistan kadulon kan Kasahistan sa amnayan, kan Usbekistan sa sulnopan, kan Tayikistan sa habagatan,asin kan Tsina sa subangan. An kabisetra kaini asin man an pinakadakuang siyudadkaini iyo an Bishtek. An Kirgis iyo an mayoriya kan 6 na milyon na populasyon kan Kirgistan, na nasundan kan mga minoriya na Usbek asin Ruso. An tataramon na Kirgis may haran ing relasyon sa mga lenggwaheng Turkic, alagad an lenggwaheng Ruso kapwa-opisyal na lenggwahye sa Kirgistan. Nobenta porsyento kan populasyon kan Kirgistan mga Muslim (na mayoriya mga Sunni Muslim). Maski Turkic an ginikanan, an kulturang Kirgis may mga elemento nin tradisyon kan mga Mongolian asin may impluensya man an ruso igdi.
Unibersidad kan Santo Tomas - Legazpi
An Unibersidad kan Santo Tomas - Legazpi, dating Aquinas na Unibersidad kan Legazpi (AUL), sarong unibersidad na pigpapadalagan kan mga pading Dominikano o Order of Preachers (OP) sa Syudad nin Legazpi, Filipinas.
Itinugdas ini Don Buenaventura de Erquiaga kan 1948 bilang Legazpi Junior Colleges (1948-1952); na nagin Legazpi College (1952-1968), dangan nagin sarong unibersidad kan 1968.
Sarô sa mga minimidbid na alumna kan unibersidad iyo si Merlinda Bobis.
Joy Lim Arthur
Si Joy Lim Arthur (Desyembre 2, 1935 - Hulyo 9, 2015) sarong Electronic Engineer sa United States Army Research Laboratory. Kan 1966 siya an inot na babai na nagkaguno nin titulong gradwado sa inhenyeriya hali sa Unibersidad kan Estado nin Nueva Mehiko. Siya an inot na babaing inhenyero na nagtrabaho sa White Sands Missile Ringe, asin saro siyang Senior Research Engineer para sa Army kan Estados Unidos poon 1958 sagkod 2005.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Si Lisboa yaon sa Bikol poon 1602 abot 1616: sa Oas, Polangui asin sa Nueva Caceres. Sa kag-apat (14) na taon na pinagpirmi nya sa rehiyon (ta an duwa kaini sa Dilao), an siyam na taon yaon siya igdi sa Naga nakatoka. An duwang taon sa periodong ini siya nagtukaw komo vicario provincial sa apostolica provincia de San Gregorio.
Sampan
thumb|250px|An sampan right|thumb|250px|Modernong sampan sa Hong Kong An sampan(Chinese: 舢舨; pinyin: shānbǎn; Pe̍h-ōe-jī: sam-pán) sarong klaseng barotong Intsik na halakbang an salog asin an laba kani pwedeng umabot sa 4.5 m (14.8 piye). Kadaklan kan sampan igwang tapangko (atop) asin parati ginagamit na nganing estaran. Parati ini nakadestino sa mga interior na salog asin danaw. Dai bagay ini ilawod ta bako man na gayong purusog. Ini ginagamit sa pagsisira asin bilang transportasyon sa mga naghahanggilid na mga banwa sa kosa.
Joy Lim Arthur
Kaamayi kan Buhay asin Edukasyon
Si Arthur namundag sa Manila. An solo niang tugang na lalaki nagadan kan sia aki pa, na ikinapurisaw na marhay kan saiyang ama na si Venacio Lim. Isinentro nia an gabos niang ambisyon sa saiyang ngohod na aking babae, na tinotokdoan ini na garo baga sia aki niyang lalaki. Nagbalyo sia sa Estados Unidos asin nag - adal nin elektrikal na inhenyeriya sa Purdue University, na nakua nin titulong batsilyer sa pagigin inhenyero kan 1956. Sa Purdue University, si Arthur saro sa duwang babai sa 165 sa saindang klase sa inhenyeriya. Nagbalik sia sa Manila pagkatapos na maggradwar, na naglalaom na makua an bendisyon kan saiyang ama tanganing magpakasal sa sarong Amerikanong inhenyero. An saiyang ama nahahadit na sia ibibilang na sarong pampam na babae, asin si Arthur nagbalik sa Amerika bilang teknikal na siyentista. Siya nagin an enot na babae na nagkaigwa nin masterado sa Unibersidad kan Estado nin Nueva Mehiko kan 1996. Sinuportaran niya an Sosyedad kan mga Babaeng Inhinyero sa pag - establisar nin sarong kabtang sa Unibersidad kan Estado nin Nueva Mehiko.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Sa lawig kan pag-erok sa Oas, Polangui asin Naga nabilog ni Lisboa an Vocabulario na nakatalâ an labing sampulong ribong mga katagâ kan tataramon na Bikol o an sabi ni Maria Lilia Realubit nag-abot 10,495 na katagâ (Bikol-Español) sa 417 na pahina sa sukol nin papel na 22" x 33" asin igwa man 5,588 na katagâ sa seksyon Espanyol (Español-Bicol) sa 103 na pahina. Ini an ika-2ng edisyon kan taon 1865 na ipinagboot ni Francisco Gainza (1818-1879), Obispo kan Nueva Caceres. Ini pinaimprenta sa Establecimiento tipografico del Colegio de Santo Tomas, duman sa Manila.
Sampan
An sampan sinasagwanan na pwede saro sanang sagwan o magka'ibong, o tokon an gamit ngane mag'isog. Alagad, an gamit na sa Hong Kong makinang de motor ngarig marikas an andar.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Bokabolaryo
Sosog ki Maria Lilia Realubit, dakol na mga katagâ na tinàwan kahulogan ni Lisboa sa paaging figurativo siring sa tolo niyang tinaong halimbawa. An katagang sibagat tinawan kahulogan na siring:
Sampan
Sinasabing an mga sampan uso pang maray bako sana sa Hong Kong kundi sa rural na lugar sa Sur-subangan kan Asya, orog na sa Malaysia, Indonesya, Bangladesh asin sa Byetnam.
Igdi sa ronang Bikol, sa syudad kan Naga, kan mga enot pang panahon nin pagsakay ki Ina (apod kan mga Bikolano sa Inang Penafrancia) an sakayan kan rebulto ni Ina inaapod na sampan (ngonyan inaapod nang pagoda) ta mga Intsik an nagpapagibo kan sakayan sa paghatod kan Penafranciang imahen pabalik sa hinalean na Santuario na naagi sa salog kan Naga.
Joy Lim Arthur
Karera
Kan 1958 si Arthur iyo an nagin inot na babaing inhenyero na nagtrabaho sa White Sands Missile Ringe. Nagbalyo siya sa United States Army Research Laboratory kan 1962, kun sain pinonan niyang protehiran an Militar kan Estados Unidos sa saindang elektronikong pakikilaban. Nagkonsentrar siya sa pagpadakol kan mga soldados na nakaligtas sa lugar nin gyera asin sa pagpauswag sa pagtumang kan Militar kan Estados Unidos sa manlainlain na huma. Si Arthur nagdisenyo man nin pamprotehir na mga sensor na pwedeng gamiton tanganing protehiran an mata nin tawo sa mas parating mga huma nin laser. Naggibo siya nin mga teknolohiya na kayang raoton an signal, kaiba an multi-specral jammer na kayang kontrolon an ano man na mga gas. Kan 1975 siya sana an babai na nanggana sa United States Army Research Laboratory R&D Achievement Award. Ginana niya an premyo huli sa saiyang mga kontribusyon sa elektronikong kagamitan pampakikilaban, partikularmente sa pag-adal kan kagamitan na chaff. Ilinadawan niya an materyales na kaipuhan para sa mas epektibong chaff.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Bokabolaryo
"Apod sa sulog sa irarom kan salog Bicol bago ini maghampak sa kagagapoan arog kan sarong bados na nagbabatyag bago sa saiyang pangaki."
Joy Lim Arthur
Karera
Ipinaglaog siya sa White Sands Missile Ringe Hall of Fame kan 2005. Nagadan si Arthur kan Hulyo 9, 2015 pagkatapos nin halawig na pakikipaglaban sa hilang na Parkinson. Si Arthur asin an saiyang agom na si Paul Arthur nag-organisar nin pagpa-eskwela para sa mga babaing Amerikano sa Unibersidad kan Estado nin Nueva Mehiko. Si Arthur may duwang aki, si Gregorio Venancio Arthur asin Lia Frieda Brodnax.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Bokabolaryo
Para sa katagang abucay, na ini sarong dakulang puting gamgam, pwedeng itaram na:
"'Nangangabucay na an dagat'; 'An alon nin dagat nagdadakula asin nagpuputi na.'"
Mantang an apos na man daa, na iyo an sulong parte nin kahoy, kandila o sigarilyo sinabi ni Lisboa na pwedeng siring itaram, "Naapos na baga si pagca guinoo niya" na boot sabihon nawara na an saiyang pagkarespetable.
Panalmingan kan suanoy na kulturang Bikolnon
An Vocabulariong ini dakulon pinagtala' na mga pangaran kan mga antigong paroy na tinatanom kan mga taga-Ibalong na masasabing puho'(extinct) na ngonyan an kadaklan, mga manlaen-laen na pandagat na sasakyan, *mga praktis asin mga termino sa pagbubulawan asin sa pagdudulang (pagmina), mga termino nin mga tela asin mga gamit sa paghahabol, mga termino sa pagrelasyon sa kadugo asin sa ibang tawo, manlaen-laen na taramon sa pagsasakay sa dagat, mga sira sa dagat asin iba-ibang hayop, mga paliyon asin termino sa mitolohiya nin gugurang, asin dakulon mga klaseng kahoy asin tinanom na garo marayo na ngani ngonyan.
An Vocabulario nya, na dai man tuyo ni Lisboa, nanggad nagin salming kan mga buhay-buhay kan Bikol kan ika-kag'anom na Siglo huli ta tinala' niya an mga praktis na kultural kan mga gugurang siring sa namasdan niya sa paagi kan mga kataga' na nasaray nya asin itinala'.
Mga tinanom urog na an mga paroy nasasambit na gayo
Igdi sa Vocabulario niya masisirip kun ano-anong paroy halimbawa an pigtataranom kan mga gugurang. Haros sinaro-saro ni Lisboa an mga ini, siring na sinasabi niya lambang saro na "un genero de arroz asi llamado" na mabanggit ta magkapira igdi: malictay, guimpad, tinoon, tinogos, maloon, tinoma, tangong, hinipon, dongdong, hangbas, cabong,batangon, binachao, barawa, dala,. dalosamat, daras, dibaclon, boracnaga, cadosog, lagoti,. cocondato, guinapas, carangcang, manloay, manocnon, manonglay, paraya, sumagyad, sablay, bulao, yumocyoc, tipocol', dinamulag, banglag,mahoyon, asin malom.
An pagka-eksakto nin pagtaram
An pagbabakal dakul na termino, may tokod na tataramon sa mga piling sitwasyon:
Paghahabol asin pagbubulawan dakulang hanapbuhay kan soanoy na panahon
Kun ngunyan mayo na lamang o haros pawara na an pagbubulawan asin paghahabol igdi sa Kabikolan, an duwang ining industriya dakulaon na mga palakaya kan mga gugurang. Magaganinaw ini sa mga termino na pinawalat sa Vocabulariong ini. Dai na ngunyan araram sa modernong panahon an kadakol na tataramon manongod sa bulawan, halimbawa:
Sarô pang reparo sa Vocabulario niya iyo na dakulon pang mga katagang Bikol an ikinaag niyang pakahulogan sa mga terminong Kastila na dai niya man ikinaag na mayor na entri. Halimbawa kaini iyo an cataga (word, palabra); amoc-amoc (pinong alon); tocda (imbensyon, mukna'); pasib (premio, award); habla (pagsumbong sa korte). Makukua sana ini sa porsyon kan Espanol-Bikol alagad komo entri sa mga pahinang Bicol-Espanol, mayo sinda nakatala'.
Today's Cerberus
An Today's Cerberus(Hapones: 今日のケルベロス Hepburn: Kyō no Kerberos?) sarong seryeng mangana sinurat asin ilustrado ni Sakurai Ato.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Literaryong paggamit nin mga taramon nareparo ni Lisboa
An Vocabulario ni Lisboa, sarô pa, nagtaong gayong panandaan na an mga gugurang na Bikolnon maray magberso o magtokda nin mga literaryong komposisyon. Pinagtandaan ni Lisboa an mga pang-rawitdawit na mga tataramon, na saiyang minamarkahan sa mga siring na panaram: sirve solo para sus composiciones o coplas. Gamit sana daa sa pagberso o pagrawitdawit nin mga taramon.
Mga halimbawa kaini iyo an mga minasunod: honognan/bonsale (harong), muraca (aki), tabonton (halat), tigamba (tokad), bantiris (gapo), irabong (abay), yrago(serpiente), siguin (arahit), orogan (langit), bontooan (bukid).
Today's Cerberus
Pagpaluwas
An Today's Cerberus naserye enot sa bulanan na manga magasin na Monthly Shōnen Gangan na nagpoon kan Enero 22, 2014. Kan an ikaapat na tomo pinaluwas, sarong Drama CD an ilinakip. An Yen Press nag'enot anunsyo kan Abril, 2015 sa Sakura-Con na mapaluwas kan Today's Cerberus sa format na digital, alagad ngapit inibahan man giraray nin imprintado format. An pinakaenot na tomo sa Ingles pinaluwas kan Oktobre, 2016. Pitong tomo an napapaluwas na.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Pakagibo kan Vocabulario
Inot na kakulangan iyo an mayong toltol na "padoon" sa pagsayod kan mga tataramon kun baga ini pahuros, pa-ogdo' o nataong doon sa enotan na silaba. Halimbawa, dai maaraman kun an entri niyang cuyog boot sabihon idtong sira o magsunod sa ibinoboot. An ortograpiya pang ginamit si sa Kastilang paagi, kaya an rawitdawit nakasurat rauitdauit, an dangog, nakasurat dagnog na may kurit sa itaas kan "gn", an orog-orog (komposisyon literaryo, berso), nakasurat orogorog.
Siring man an pagkasurunod kan letra sinunod kan sa lumang Kastila asin sa parteng ini nasala siya, o si pag-imprenta nasala an pakasunod kaini-- p. 276, PANGPANG -- MAANGSO' -- PANHINOLAY; P. 177, HIYANGTA--- HILAP--- HILAO.
Pag-abot sa porsyon na Español-Bicol, dai nag'aayog sa modernong pagsusurat nin diksyunaryo. Si Lisboa dai nagkaag kan saro-saro na katagang Español na natatampadan kan Bikol na kaagid kahulogan. Arog kani siring an saiyang ginibo:
Pagponpon kan mga katagâ na iginuhit sa Vocabulario ni Lisboa
Nadestino si Lisboa, bako sana igdi sa Nueva Caceres kun saen siya nagsiyam na taon, kundi pa man sa Oas, Polangui, Albay sagkod Nabua na igwang medyo naiibang mga tataramon sa Nueva Caceres kun sain tinataram an tataramon na Bikol Naga.
Alagad, isinurat ni Jaime T. Malanyaon sa libro niyang Istorya kan Kabikolan (p. 507): "Si Lisboa nangagin padi sa Oas, Polangui asin Nabua kaya an mga Bikol na tataramon hale sa "Rinconada". Si Malanyaon isinurat an Tambobong Nin Mga Piniling Tataramon sa Bikol (1990) asin pinagtàwan doon niya digdi an paggamit kan Bikol Naga. Siring ni Malanyaon na taga-Calabanga, Camarines Sur, pinag-adalan man ni Malcolm Mintz nin husto an lenggwaheng Bikol asin guminibo siya nin haros sangkap na diksyunaryo kan Bikol na nagguno pa ngani sa trabaho ni Lisboa. Alagad, masasabi na si Malanyaon salto nanggad sa saiyang pahamraw na komento huli ta mayo siyang hararom na oportunidad sa pag'adal kan obra ni Lisboa ta haros maipo makaboklit kan orihinal na kopya kaini kan panahon niya asin mayo pang internet na kun saen maaadalan on-line an trabaho ni Lisboa.
Kun maanan na marhay an Vocabulario ni Lisboa maririsa na nagkukua siyang mga tataramon bakô sa Rinconada kundi sa paralibot kan Naga. Ginamit niya an tataramon na Bikol siring man nasasambit niya parati sa mga ehemplo an Canaman, Quipayo, Naga, Paniquian (Panicauson), Milauod (Milaor), Minalabag (Minalabac), asin Ysarog pero dai lamang matumoyan an mga lugar sa Oas, Polangui o Nabua. Nabanggit an Albay asin Camalig huli sa bulkan Mayon asin an Buhi huli sa tabyos.
Ikaduwa, an mga ehemplong panhinulay na ginagamit iyo an SI arog kan "si manok, si bagas..." siring sa mababasa sa pahina 223, 300, 303, 396, 399. Sarong halimbawa: Ta dao ta nalignauan mo si togon co saymo?, bagay na an Rinconada an gamit sana SO/SU.
An orihinal na Vocabulario ni Lisboa
Inot na naimprenta an diksyunaryo kan 1728/1754. Ini labing sarong siglo an makalihis kan siya magadan taon 1628. Huli kaini, sarong dakulang hapot kun nahira sa dati an obra niya.
Ipinalagdâ an ikaduwang edisyon kaini kan 1865 ni Francisco Gainza sa paimprentahan kan Unibersidad kan Santo Tomas. Alagad, an sarong risa kadugangan sa bàgong edisyon iyo an mga dugang na bokabularyo na bakong gikan sa orihinal na kaggibo kan diksyunaryo.
Sarong ehemplo iyo an pagkaag kan panhinulay duman sa bokabulayryong "Bognag" (bungag),"Hay una de estalcalitas en el monte Colapnitan visitada por europeos en 1860 y 61." Si Lisboa dai man masasambitan an pagbisita ni Feodor Jagor sa lungib Kolapnitan duman sa Libmanan huli ta an pangyayaring ini mga 200 na taon nang naglihis sa panahon niya.
Sa mga indikasyon, igwa nin mga ehemplo asin ilustrasyon na maririsa na idinugang na sana sa pagpaliwanag kan mga kahulogan kan mga katagang napalaman sa Vocabulario. Inot, may ikinaraag na mga paliwanag na manungod sa mga Doktrina Kristyana. Ikaduwa, igwa nang magkapirang mga katagâ na Kastila an sinasabing parte na kan bokabularyong Bikol.
An Mga Kahoy
An Mga Kahoy
Luis Dato
Si Luis Guevara Dato (4 Hulyo 1906 - 29 Enero 1985) sarong Bikolanong poeta, edukador,
periodista, kolumnista asin dating alkalde (1942-1946) kan Baao, Camarines Sur. Siya binibisto man na sarong Bikolista na naghingowa man na mapakarhay na toltol an pagsurat sa Bikol. Kan 1927, pinalis nya sa Ingles an Mi Ultimo Adios ni Jose Rizal, tituladong "Mi Ultimo Pensamiento."
Pamilya
thumb|right|[[Sauk people|Sauk pamilya kinuang ladawan ni Frank Rinehart kan 1899]]
Luis Dato
Pamilya
Igwa siyang tolong tugang: Si Rodolfo Dato (nagpublikar kan pinaka enot na librong antologiya nin mga rawitdawit na Ingles puon 1911 abot 1924, tituladong Filipino Poetry kan 1926; edukador, poeta asin Dekano sa Unibersidad kan Nueva Caceres); Francisca Dato Flores (aktres sa entablado, asin pintor); Soledad "Choleng" Dato Hidalgo (parasurat asin saro sa mga tagapakaray kan Bikolana Magazine sa Naga City kan dekada 70); asin si Pablo Dato. An mga magurang niya iyo sinda Eugenio Dato y Esplana asin Barbara Guevara y Imperial. Si Cristeta Imperial iyo an saiyang agom. Igwa sindang walong aki: Vicent, Reynaldo, Myrna, Greta, Eugenio, Yolanda, Armie asin Barbie.
Vocabulario de la Lengua Bicol
An orihinal na Vocabulario ni Lisboa
Halimbawa: "p. 45. ganso, ave conocida. gangsa p. 100 vandera, bandera'"
Luis Dato
Pamilya
Siya sobrino kan pinaka-enot na Pilipinong Obispo si Jorge Barlin.
Pamilya
An pamilya (hale sa Latin: familia) sarong grupo nin mga tawo na isinaysay kun bakong sa paagi kan konsanggwinidad (sa paagi kan rekonosidong pagkamundag) o pagigin apinidad (sa paagi kan pag - agom o iba pang relasyon). An katuyohan kan pamilya iyo an mapagdanay an karahayan kan mga myembro kaini asin kan sosyedad. An totoo, an mga pamilya nagtatao nin prediktabilidad, estruktura, asin pagigin ligtas sa peligro bilang mantang an mga miembro nagigin maygurang asin nakakanood na magpartisipar sa komunidad. Sa kasaysayan, an kadaklan na sosyedad nin tawo ginagamit an pamilya bilang an pangenot na pag - adal nin kadayupotan, pagkakontento, asin sosyalisasyon.
Vocabulario de la Lengua Bicol
Ginunuan
Vocabulario de la Lengua Bicol. Marcos de Lisboa, Manila. 1865. Mga kopya kaini makukua sa Museo Conciliar de Nueva Caceres (sa Seminario), sa Museo kan University of Nueva Caceres asin sa University of Sto. Tomas.
Pamilya
An mga antropologo pinagklasipikar an kadaklan na mga organisasyon nin pamilya bilang matrifokal (sarong ina asin mga aki kaini), patrifocal (ama asin an saiyang mga aki), mga conjugal (sarong agom na babae, agom na lalaki, asin mga aki kaini, inaapod man na pamilya nuklear), avuncular (sarong lalaki, saiyang tugang na babae, asin saiyang mga aki), o pinalawig (apwera sa mga magurang asin mga aki, posibleng kaiba an lolo asin lola, mga tiyaon, amaon, o pinsan).
Katuyohan kan langtad nin genealogy iyo an susogon an mga lineages nin pamilya sa paagi kan kasaysayan. An pamilya saro man na importanteng yunit ekonomiko na inadalan sa family economics. An terminong "mga pamilya" pwedeng gamiton sa piguratibong paagi tanganing makagibo nin mas mahiwas na mga kategoriya arog kan komunidad, nasyonalidad, asin global village.
Luis Dato
Komo parasurat
Nakasurat siya nin sobra sa limang gatos na rawitdawit, kadaklan kaini sa Ingles, asin sa Bikol. Nagin siyang parasurat sa magasin na Sanghiran nin Bikol (1927-1931), sa mga peryodikong Bicol Star (1932-1934), Tingong nin Banwaan (1939-1940), Naga Times, Bicol Mail asin staff member kan magasin na Bicolandia, Juan de la Cruz, sa peryodikong Bicol Examiner, Naga Times asin kan magasin na Bikolana. Nagin man siyang kolumnista sa Balalong (1975-1977) kun saen may binibilog siyang bokabularyo kan mga inapod niyang "Mga Pambihirang Tataramon Sa Bikol." Dakul man na kantang Bikol an saiyang dinamot na matipon asin saiyang pinapublikar sa mga peryodikong ini kaya lang daing darang nota. Pambihirang kahamanan niya iyo an pagsurat kan epikong "The Land of Mai," na iyo na an enot asin pinakahalabang epiko sa Ingles dapit sa historya kan Filipinas. Siring man pinalís niya sa Ingles an Bikol Pasyon asin an enot na kabtang kaini nagluwas sa semanal na peryodikong Bicolandia (1928-1932) asin an ikaduwang kabtang napalagda niya sa Bicol Examiner (1947) asin sa Bicol Star (1952).
Mga pagbisto
Pinagmirar siya asin ginawadan nin titulong "Outstanding Catholic Poet" kan taon 1965 kan United Poets Laureate International, sarong pangkinaban na kaayonan nin mga poeta. Kan Hulyo 4, 2012, sarong konkretong memorial an ikinaag sa parke kan gobyerno lokal kan Baao sa pakitabangan kan pribadong kaayonan sa kultura, an Burikbutikan Artists Collective, Inc sa pagtaong onra ki Dato bilang sarong mahusay na parasurat. thumb|Luis G. Dato
Inadalan asin karera
Nag-adal siya nin elementarya sa syudad kan Naga, naghayskul parte sa syudad kan Naga asin pigtapos sa Unibersidad kan Pilipinas, nagkua siya kan Liberal Arts asin kan saiyang abogasya sa parehong eskwelahan alagad tinapos niya ini sa Unibersidad kan Nueva Caceres (1951).
Laen kan pagtukaw niya komo alkalde sa banwaan nin Baao nagin man siyang technical assistant asin PRO sa opisina ni Gobernador Juan Triviño (1951-1959) sa Camarines Sur. Nagtokdo man siya sa mga kolehiyo siring sa Naga College (1953-1954) (ngonyan Naga College Foundation), sa Unibersidad kan Nueva Caceres (1955-1967), asin sa St. Anthony College (1947-1951; 1967-) (ngonyan University of Saint Anthony).
Estelito Jacob
Si Estelito "Esting" Baylon Jacob (Setyembre 3, 1973) sarong kagubay na Bikolanong parasurat, paratukdô, pintor asin kagsurat kan librong Mga Nirukitdukit (NCCA, 2005). Siya an presenteng pamayo kan Kabulig Bikol. Nagtapos si Jacob nin Batsilyer sa Edukasyon Sekondarya sa Ateneo de Naga, asin nakamtan an titulong Master sa Arte sa Ingles sa Unibersidad kan Nueva Caceres. Nagtukdô siya nin halawig na panahon sa sekondarya sa Unibersidad kan Nueva Caceres asin ngunyan nagtutukdô sa Camarines Sur National High School sa syudad nin Naga.