cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lian
Mga eskwelahan
An Lian Institute iyo an enot na natogdas na kolehiyo. An iba pang mga paadalan iyo an mga minasunod: YALE Children School, Grand Praire School, Lian Central School, Saint Claire Academy, Lian National High School, Malaruhatan Elementary School, Matabungkay Elementary School, San Diego Elem. School, Bungahan Elem. School, Bagong Pook Elem. School, Prenza Elem. School, Cumba Elem. School, Lumanyag Elem. School, Luyahan Elem. School, Balibago Elem. School,Matabungkay National High School, Binubusan Elementary School, asin an Saint Anne Academy.
Napoleon Abueva
thumb|Memorial Statue ni Napoleon Abueva Si Napoleon Abueva (Enero 26, 1930 – Pebrero 16, 2018), sarong Filipinong eskultor. Gibo kang mga napapalaen na mga obra niya sa lantad nin eskultura, siya pinagbisto bilang "Artista Nasyonal kan Filipinas Sa Eskultura" asin nabansagan man komo "Ama kan Modernong Eskultura sa Filipinas".
Ginikanan/Inadalan
Si Napoleon Abueva, namundag sa Tagbilaran, Bohol sa magurang niyang si Teodoro Abueva, sarong Boholanong kongresista asin si Purificacion Veloso. Si Abueva may anom na mga tugang: Teodoro Jr., Purificacion, Jose, Amelia Martinez, Teresita Floro, asin Antonio.[1]
Saiyang ginamit an kangaranan na Napoleon sa edad na 6 kan siya estudiante sa St. Joseph Academy sa Tagbilaran. Saro sa mga madre duman inapod siyang Napoleon na iyo an kangaranan ni Napoleon Bonaparte. Poon kaidto duminukot na an bansag saiya asin parating nasasambit niya an bantogan na tinaram ni Bonaparte: "Kun ako nataon na bakong conquistador, mama'woton kong ako sarong eskultor." Sa U.P, saro sa saiyang mentor iyo si Guillermo Tolentino, na ini saro man na artista nasyonal, asin iyo an nagmukna kan oblation sa may daratangan kan unibersidad na ini. Si Tolentino pinagtokahan siyang iyo an maggibo kan kaarog kan oblation sa kampus kan U.P. Los Banos. Kan 1976, siya naproklamar ni Presidente Ferdinand Marcos komo Artista Nasyonal kan Filipinas para sa Arte Biswal. siya an pinakahubin na nagin resipyente kan siring na titulo sa edad na 46.
Mawab
An Mawab sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Davao de Oro, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Mga Barangay
An Mawab nababanga sa 11 barangay.
Kalawit
An Kalawit sarong ikaapat na klase nin banwaan sa provincia kan Zamboanga del Norte sa Republika kan Filipinas. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Mga barangay
Nababanga an Kalawit sa 14 barangay.
Alpabetong Kulitan
An Kulitan (bisto man sa Culitan, Súlat Kapampángan, asin Pamagkulit) sarong sistema nin panurát kan mga natibong suyat na sistema man nin panurát sa Filipinas. Piggagamit ini tanganing makasurat sinda nin Kapampangan, sarong tataramon na panginot na pigtataram sa Central Luzon, hasta nagtagumpay ini sa paggamit kan alpabetong latin.
Saróng abugida, o alpasilabaryo an Kulitan na kun saen saró ining segmental na sistema nin panurát na may sequencia nin katanog-patanog an pigsusurat bilan sarong yunit dangan i-possess an natatanging tanog kan patanog na kayang pig'alter sa paagi kan paggamit nin diacritical marks. Dae aram an mga ginikanan kan Kulitan. Miski pigtutubudan ini na pirang mga natibong paraimbento an kaggibo, kadaklan sa mga simbolo asin susundon sa pagsurat kan Kulitan nakaresemble sa Kawi asin man sa iba pang nga Iskriturang Indyano kan Sur-Subangan na Asya. An pagganit kan Kulitan uminulwat asin buminabá nin pirang beses, na may kadakol na rason kan anti-propaganda asin nasyunalismo.
Igwang proposal si Anshuman Pandey an pig'encode na iskritura sa Unicode, hale sa Departamento kan Linguwistiko sa UC Berkeley. Igwa man mga pighain tanganing buhayon-otro an iskritura sa paagí kan pagtukdó kaini sa mga mayoridad na pampubliko asin pribadong eskwelahan na kapampangan.
Gabriel Hernandez
right|thumb|250px|Si Gabriel Hernandez
Si Gabriel Hernandez saro sa nagin alkalde kan Daet, Camarines Norte. Siya nanombrahan sa katongdan na ini asin nagsirbe siya poon 1916 abot 1920.
Toltolan
̺
Jan Evangelista Purkyně
Si Jan Evangelista Purkyně (Tseko:[jan ˈɛvaŋɡɛlɪsta ˈpurkɪɲɛ], sinusurat man na Johann Evangelist Purkinje) (17 Disyembre o 18 Desyembre 1787 – 28 Hulyo 1869) sarong Tsekong anatomista asin pisyologo. Kan 1839, inimbento niya an katagang "protoplasma" para sa sustansyang fluido sa cell. Saro sya sa bantogan na maray na syentista sa panahon nya na kun napadarang surat saiya kinakaag na lang sa ibabaw kan sobre an tataramon na "Purkyně, Europe" asin tinutubod makakaabot na saiya. Aki nya an pintor iyo si Karel Purkyně.
N'Djamena
An N’Djamena (/əndʒɑːˈmeɪnɑː/; French: N'Djaména, tinataram [n(ə)dʒa.me.na]; Arabic: انجمينا‎ Injamīnā) an kapitolyo asin pinakadakulang syudad sa Chad. An daungan sa Chari River, harani sa Logone River, nakahampang ini sa centro nin Cameroonian sa Kousséri, na an syudad nakakonekta sa tulay. Ini sarong espesyal na batas rehiyon, na igwang 10 distrito o arrondissements. Ini an merkado nin hayop, asin, ubas asin bagas. Karne, sira asin pagproseso nin gapas an enot sa mga industriya, asin an syudad padagos na nagsisirbing sentro nin ekonomiya sa Chad. thumb|Astronaut's view nin N’Djamena (Fort-Lamy)
Jan Evangelista Purkyně
Sya nakalubong sa Czech National Cemetery sa Vyšehrad, Prague, sa modernong Republika Tseko.
Karen Gallman
Kaamayi kan buhay asin pag-adal
Si Gallman namundag sa Bohol, Filipinas. Siya nagtataram nin Bisaya asin Tagalog. Taon 2000 kan an saiyang pamilya nagpasiring sa Brisbane, Australya. Siya nag-adal nin sekondarya sa Olivarez College dangan nagtapos sa kursong Business Management sa espesyalisasyon na International Business duman sa University of Queensland. Matapos kaini si Karen nagtrabaho sa sarong management consulting firm sa Londres.
Jesse Owens
Si James Cleveland "Jesse" Owens (Septyember 12, 1913 – Marso 31, 1980)  sarong Amerikanong atletang itom sa track and field, na an siring paumbasan sa pagdalagan. Nagbali siya sa Olimpikong Karawat sa Tig-init kan 1936 na ginibo sa Berlin, Alemanya. Sa nasabing patiribayan, ginana niya an apat na medalyang bulawan pang-Olimpiko: saro sa 100 metrong dalagan, saro sa 200 metrong dalagan, sa halawig na paglampaw, asin komo kaayon sa grupong pang-4x100 metrong dalagan na ribayan.
Siya binisto bilang "pinakamahusay asin pinakabantog na atleta sa historya nin track and field". An saiyang naginibohan na pambihira iyo an ganahon an tolong rekord pankinaban sa Ann Arbor, Michigan na nabansagan na "daing-kaarog na gibo sa laog sana nin 45 minuto sa siring na isport" asin sagkod ngonyan dai pa napapantayan. An rekord niya man sa 1936 Tig-init na Olimpiko sa Berlin kun saen nagkamit siya nin internasyonal na kabantogan sa pagsikwit nin apat na medalyang bulawan sa sunod-sunod na paurumbasan asin nasabing siya na an pinakamatriyumpong atleta sa Olimpikong idto. An saiyang rekord igdi ilinampaso asin ibinasura nanggad an hambog ni Hitler na an mga Aleman komo sinasabing dugong Aryan, iyo na an "pinakamaurag" sa kinaban, dawa totoo dai man siya inagda sa White House ngani maabrasa lamang kan Presidenteng Amerikano sa kanigoan na onrang dinara niya para sa Estados Unidos.
Ini an sinabi niya dapit sa bagay na ini na makonswelo alagad may pait sa pagtaram: "totoo dai man ngaya ako inagda ni Hitler maki-abrasa saiya, alagad totoo man dai ako inalok sa White House na abrasahon ako kan Presidente."
1666
An 1666 sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Jesse Owens
Kagadanan
Si Owens parayopyop sigarilyong gayo poon pa kan edad 32. Kan Desyembre 1979, siya dinara sa ospital huli sa pagpoon nang maglakop an kanser sa baga' niya. Kan Marso 31, 1980, apat na bulan sana makalihis, siya nagadan asin ilinubong sa Oak Woods Cemetery sa Chicago. An umaw saiya na binutsan ni Presidente Jimmy Carter, iyo "Seguro mayo nang ibang atleta kundi siya na an pinakasimbolo kan pakikitusay sa buhay laban sa tiraniya, kadukhaan, asin rasismo."
Tigaon
thumb|simbahan kan St. Clare of Assisi Parish sa lalawigan kan Tigaon Camarines Sur An Tigaon sarong ikaapat na klaseng banwaan sa probinsya kan Camarines Sur, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo.
Susog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na kilometro kwadrado. thumb|251x251px|Monumento ni [[Felix Plazo]]
Mga barangay
Nababanga an Tigaon sa 23 barangay:
• Abo
• Cabalinadan
• Caraycayon
• Consocep
• Coyaoyao
• Gaao
• Gingaroy
• Gubat
• Huyonhuyon
• Libod
• May-Anao
• Panagan
• Poblacion
• Salvacion
• San Antonio
• San Francisco
• Talojongon
• Tinawagan
• Vinagre
Mga nagin alkalde
An mga nagin alkalde kan banwaan iyo sinda:
Franklin D. Roosevelt
thumb|right|Franklin D. Roosevelt thumb|Si Joseph Stalin, Franklin D Roosevelt asin Winston Churchill, sa Teheran kan 1943 Si  an ika-32 na Presidente kan Estados Unidos.
Tataramon na Pannei
An tataramon na Pannei sarong tataramon na Austronesyo kan Sulawesi, Indonesya. Haros nasasabutan ini sa iba pang mga tataramon na Pitu Ulunna Salu.
Isla nin Pasko
An Teritoryo kan Isla nin Pasko (Ingles:Teritory of Christmas Island) sarong panluwas na teritoryo kan Australya na binubuo kan mga isla na may kaparehong pangaran. An Isla nin Pasko mahihiling sa Kadagatang Indiyano, mga 350 km sa sur nin Haba asin Sumatra asin mga 1550 km sa norteng-sulnupan sa pinakaharaning puro kan kadagaang Australya. Igwa ini nin hiwas na 135 km2.
An Isla nin Pasko igwa nin populayon na 1,843 na mga residente puon kadtong 2016, An kadaklan kaini nakaistar sa norteng puro kan isla. An pangenot na istaran iyo an Flying Fish Cove. Mga duwa't katlo (2/3) kan populasyon kan isla pigtatantya na igwang pinaghaliang Malaysian Chinese (mga 21.2% kan populasyon idiniklarang Chinese ancestry kadtong 2016), na igwang kadaklang bilang kan mga Malayo asin mga puting Australya asin saradit na na mga bilang nin mga Malaysian Indian asin mga Eurasya. Ginagamit man an mga tataramon, kaiba an Ingles, Malay, asin mga iba't-ibang mga dayalektong Intsik. An Islam asin Budismo an pinakamayoriyang relihiyon sa isla, miski na an kadaklan sa mayoriya kan populasyon dae nagdidiklara nin pormal na religious affiliation asin may kaugnayan sa etnikong Relihiyong Intsik.
Enrique de Leon
right|thumb|200px|Si Enrique de Leon
Si Enrique de Leon saro sa nagin alkalde kan Daet, Camarines Norte. Siya naelihir bilang alkalde asin nagsirbe poon 1948 sundo 1951.
Caloveto
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Cosenza sa rehiyon Calabria kan Italya.
Kahadean nin Tondo
thumb|282x282px|An bandera kan Kahadean nin Tondo thumb|248x248px|Sarong mapa kan mga politidad na nakapalibot sa baybayon kan Manila Bay asin Laguna de Bay Sa kapinunan nin historya kan Filipinas, an pig-eerokan kan mga Tagalog sa Tondo  iyo sarong mayor na lugar nin komersyo na mahihiling sa norteng parte kan Salug Pasig sa isla nin Luzon.
Kaiba an Maynila, an politidad (bayan) sa sur na parte kan Salog Pasig, nagtugdok sinda nin sarong monopolyo sa produkto kan Tsino para sa bilog na arkipelago kan Filipinas, na naghimo sainda bilang sarong pusog na pwersa sa komersyo kan Sur-Subangang Asya asin Subangang Asya.
An Tondo iyo sarong partikular na interes sa mga Filipinong historyador asin historyograpo huli ta saro ini sa mga pinakagurang na naisurat na inerokan sa Filipinas. An kadaklan nin mga iskolar iyo nagtutubod na nasambit ini sa Laguna Copperplate Inscription, an pinakagurang na panurat sa Filipinas gikan pa kan 900 CE.
Octave Mirbeau
right|thumb|250px|Octave Mirbeau Si Octave Mirbeau  (Pebrero 16, 1848 - Pebrero 16, 1917) sarong dating nobelistang na Pranses.
Kahadean nin Tondo
Pagkatapos kan kontak sa mga Kastila puon kan 1570 asin an pagkadaog kan mga lokal na namamayo sa baybayon nin Manila kan 1571, an Tondo iyo pinamayuhan hale sa Manila (sarong Kastilang kuta na naitugdok sa natada kan Maynila). An paglaog kan Tondo sa emperyo kan Kastila iyo nagtapos saiya bilang sarong talingkas na politikal na entidad. Sa ngunyan, saro an Tondo sa mga distrito kan modernong Syudad nin Manila.
Nostradamus
right|thumb|200px|Si Nostradamus right|thumb|250px| An librong Les Propheties ipinalis sa Ingles kan 1672 Si Michel de Nostredame (14 0 21 Desyembre 1503 - 2 Hulyo 1566), na kun sa Latin, inaapod siyang Nostradamus, sarong Pranses na parmasyutiko asin bantugan na parahula. Nabisto siyang gayo kan saiyang ipinalagdang katiponan nin mga hula na ngonyan lakop nang maray sa kabantogan. Sa gabos, siya midbid na marhay kan saiyang libro, tituladong Les Propheties na enot pinalagda kan taon 1555. Poon kan ini nalagda asin daing patod an paglagda hanggan ngonyan, si Nostradamus naghakot nin kadakul na paratubod asin kadakulon nagtutubod na saiyang nahulaan an mga darakulang mga pangyayari sa kinaban.
Alagad dakul man na akademiko an nagsasabi na an mga hula niya na pigtatakin sa mga importante asin nakakatanyog na mga pangyayari sa kinaban resulta sana man kan mga saralang interpretasyon o saltong pagpalis kan saiyang sinurat sa ibang lenggwahe. May mga pagkataon ngane na an kuneksyon harayo man na maray na anoman na pahayag mayo na logod saysay. Parati nahanap nin garo nakakatongod na mga paghuhula sa mga insidenteng nangyari na asin kun minsan pirit na gayo an interpretasyon ta pwersahan pigsusulot an pangyari sa garo sana man harani sa sinasambit sa quatrains.
Sa pagkani'aki
Siya namundag sa Saint-Rémy-de-Provence, Provence, Pransya, na kun saen yaon pa daa an kinamundagan niyang harong. Siya saro sa siyam na aki ni Reyniere (Renee) de Saint-Remy asin kan paratindang bagas asin notario si Jaume (Jacques, man) de Nostredame. An pamilya niya dati paratubod sa Judaismo alagad kan mga taon 1455 an ama ni Jaume na si Guy Gassonet, naglipat sa Simbahan Katoliko. Sa pagkaaki niya, daing gayo nin rekord.
An napangagom niya iyo si Anne Ponsarde Gemelle (kinasal, 1547) asin nagkaaki sinda nin saro'saro, si Cesar Nostradamus.
Edukasyon
Sa edad na 15, si Nostradamus nag'entra sa Unibersidad de Avignon sa pagkua kan saiyang baccalaureate. Pakalihis sana nin sarong taon, nagsara an unibersidad asin sabi niya siya nagparabyahe sa pwera nin walong taon sa paghanap nin herbal na mga bulong. Kan 1529 naglaog siya sa pag'adal sa Unibersidad nin Montpellier nin medisina alagad siya pinahale sa unibersidad kan siya madiskubre na nagmimiskla nin mga bulong, bagay na bawal sa unibersidad. Si Nostradamus pasige man giraray pagmiskla nin mga bulong bilang parmasyutiko asin nabantog ngane kan natimpla niyang bulong inapod na "rose pill", panlaban sa naglalakop na sarong klaseng helang kan panahon.
Pakasurat kan mga hula
Si Nostradamus sinurat niya an Mga Hula (Les Propheties) sa iba-ibang lenggwahe: sa Pranses, sa Aleman, sa Latin asin sa iba pa nganeng dyalekto sa katuyohan marirong niya an mga tinotonggo kan saiyang mga hula ta an panahon niya kaidto kulang an pakasabot sa ginigibo niya asin pwede siyang suloon sa poste bilang sarong "asuwang" dawa totoo may maray siyang relasyon sa Simbahan Katoliko. Nagsusurat siya sa guhit na inapod quatrains, apat na taytay na rawitdawit na anas sarambit ngane nakakaaling sa pagdangog kun binabasa.
Mga hula na sinasabing lagarto sa tunay na mga pangyayari
Sinasabi kan mga paraadal kan mga propesiya niya na nahulaan niya an Lakopan na Kasulo sa London kan Sept 2,1666 an pagkagadan sa tusok sa mata ni Henry II, an Rebolusyon sa Pransya kan 1789, an paglantad ni Napoleon sa pulitika,  an pagbutwa ni Hitler na inapod  niyang Hister, sa siring na apod kinawatan niya an pangaran hister na iyo an antigong pangaran kan salog Danube asin kun saen sa tongod kaini namundag si Hitler, nahulaan niya man an paglaog sa Ikaduwang Gerang Pankinaban  kan Hapon na nasambit niyang nasyon na may saldang nagsusubang apesar mayo pa an nasyon na ini kan siya nabubuhay alagad may reperesensya ini kan bandera kan nasambit na nasyon, an paggamit kan bomba atomika, an pag'atake sa Twin Towers sa Nweba York, an pag'asasinar ki John Kennedy, an pagigin Santo Papa kan sarong padi, an paghula niya sa sarong karakanan kun baga an orig na puti o itom iyo an binuno, asin dakul pang iba. Si Nostradamus ngane nahulaan kun noarin siya magagadan.
Katapusan kan kinaban
Sinabi ni Nostradamus an kinaban matutunaw asin matatapos na sa taon 3797, parehong taon na pighula man ni Baba Vanga.
Tataramon na Dobel
An Dobel, o Kobro’or, iyo an saro sa mga tataramon na Aru, na pigtataram kan mga nag-eererok sa mga isla nin Aru. Kaano-ano kaini an Kola.
Rugbang Simbahan nin Cagsawa
An Rugbang Simbahan nin Cagsawa o pigpalipot na Rugba nin Cagsawa, (sa Ingles inapod na Cagsawa Ruins) iyo an Simbahan Katoliko na intirong narugba kan mga ibinugang lava kan Bulkan Mayon kan ini magtuga kan Pebrero 1, 1814. Pakatuga, an makangirhat na resulta iyo na labing 1,200 katawo an nagkagaradan kan an mga ini nagpaili sa laog kan simbahan asin dai na nakaluwas. An nahihiling na sana ngunyan kan simbahan iyo an kampanaryo mantang naraot na an kabilogan kan simbahan huli sa nilawig kan panahon.
Calopezzati
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Cosenza sa rehiyon Calabria kan Italya.
Buonvicino
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Cosenza sa rehiyon Calabria kan Italya.
Rugbang Simbahan nin Cagsawa
Igwa man digdi nin resort na may swimming pool na enterong natambonan kan sulog na may baybay huli kan makuring uran na resulta kan bagyong Milenyo kan Septyembre 25, 2006.
An Galeria de Cagsawa, sarong museo, an yaon sa hampang kan parke sa luwas kaini.
Santo Tomas, Davao del Norte
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Tataramon na Bikol Sentral
An tataramon na Bikol Sentral o Katahawan na Bikol (Ingles: Central Bikol) o Bikol sana, an pinakapigtataram asin pinakanasasabotan na tataramon sa Rehiyon Bikol. Ini an sarô sa mga pang-inot na tataramon sa Filipinas na pigtataram kan 4,253,000 katawo.
Susog sa pagklasipikar ni Curtis McFarland sa mga tataramon sa rehiyon kan pamilya nin mga tataramon na Bikolnon, kabali an tataramon na ini sa Coastal Bikol. Pigtataram ini sa dakulang parte kan Camarines Sur, subangang parte kan Albay, sulnopang parte kan Camarines Norte, gamping norte kan Sorsogon, habagatang parte nin Catanduanes, sagkod sa amihanang parte kan isla nin Burias sa Masbate.
Palatanugan
Igwang 16 na mga katanog sa tataramon na Bikol: /p, b, d, t, k, ɡ, s, h, m, n, ŋ, l, ɾ, j~ʝ, w~ʋ, ʔ/. An walo sa mga ini, sinublian sana gikan sa mga subli-taramon: /f, v, tʃ, dʒ, ʃ, ʒ, ʎ, ɲ/. Pigtala an tulong katanog bilang /a, i, u/. An mga katanog na /e, o/ piggagamit sana sa Espanyol.
Mga katanog
An mga sistema nin tanog kan tataramon susog ki Mintz kan 1971 iyo, ini an minasunod.
Mga diyalekto
Igwa nin limang diyalekto an tataramon na Bikol Sentral:
Bikol - Naga
An diyalektong Bikol Sentral - Naga o "Bikol - Naga" na pigtataram sa primero, segundo asin terser distrito kan Camarines Sur (puwera sa Del Gallego), syudad nin Naga, sagkod San Pascual, Masbate iyo an pig-aapod na "standard Bikol". Nasasabotan ini kan kadaklan na parataram nin mga tataramon na Bikol.
Sa mga ibang parte kan Camarines Sur tinataram an mga tataramon na Rinconada Bikol asin Buhi Bikol.
Bikol - Legazpi
An diyalektong Bikol Sentral - Legazpi o "Bikol - Legazpi" iyo an tataramon sa mga Syudad nin Legazpi asin Syudad nin Tabaco sa probinsya nin Albay, pati sa mga banwaan nin Malinao, Malilipot, Bacacay, Sto. Domingo, Manito, Rapu-Rapu. Ini man an tataramon kan distrito nin Bacon sa Syudad nin Sorsogon asin sa banwaan nin Magallanes sa probinsya nin Sorsogon.
Lionel Messi
thumb|328x328px|Si Messi kaiba an Arhentina sa 2018 World Cup Si Lionel Andrés Messi, bistado man bilang si Leo Messi, (namondag 24 Hunyo 1987) iyo sarong Arhentinong propesyonal na parakawat nin futbol na minakawat bilang sarong forward asin kapitan kan nasyunal na koponan kan Arhentina. Sa presente, siya iyo sarong talingkas na ahente, na nagkawat kan saiyang entirong propesyonal na karera para sa La Liga club na Barcelona, kun siya nagin kapitan poon 2018 hasta 2021.
Tataramon na Bikol Sentral
Bikol - Legazpi
Sa mga ibang parte kan Albay tinataram an Libon Bikol, Bikol Sulnopan na Albay asin Miraya Bikol.
Lionel Messi
Harus pigkokonsidera bilang an pinakamatibay na parakawat sa kinaban, asin pigbibisto kan nagkapira bilang an pinakamatibay na parakawat sa gabos na panahon
Tataramon na Bikol Sentral
Bikol - Partido
An diyalektong Bikol Sentral - Partido o "Bikol - Partido" iyo an tataramon kan mga banwaan nin Tigaon, Ocampo, Sagñay, San José, Goa, Lagonoy, Caramoan asin Garchitorena sa probinsya nin Camarines Sur, pati sa mga banwaan nin Tiwi, Albay asin San Andres, Catanduanes.
Lionel Messi
, si Messi iyo nanggana nin rekord na anom na Ballon d'Or na gawad, rekord na anom na European Golden Shoes, asin kan 2020 iyo pinangaranan sa Ballon d'Or Dream Team. Siya iyo kaapil kan Barcelona sa entirong propesyonal na karera niya, kun sain nanggana siya nin club-rekord na 34 na tropeyo, kaiba an sampulong titulo sa La Liga,pito sa Copa del Rey asin apat sa UEFA Champions Leagues. Sarong prolipikong para-iskor asin matibay maghimo nin mga play, si Messi kinakapotan an rekord para sa pinakadakol na goal sa La Liga (474), sarong La Liga asin European league na season (50), pinakadakol na hat-trick sa La Liga (36) asin sa UEFA Champions League (8), sagkod pinakadakol na assists sa La Liga (192), sarong La Liga and European league na season (21) asin an Copa América (17). Siya iyo naka-iskor nin lagpas 750 na senyor na karerang goal para sa club asin nasyon, sagkod iyo igwa nin pinakadakol na goal (sa gabos na panahon) nin sarong parakawat para sa sarong club.
Tataramon na Bikol Sentral
Bikol - Daet
An diyalektong Bikol Sentral - Daet o "Bikol - Daet" iyo an tataramon kan mga banwaan nin Daet, San Vicente, Talisay, Mercedes asin Basud, sa probinsya nin Camarines Norte.
Tagalog an tataramon sa mga ibang banwa kaining probinsya.
Bikol - Virac
An diyalektong Bikol Sentral - Virac o "Bikol - Virac" iyo an tataramon kan mga banwaan nin Virac, Bato, San Miguel, Baras, Gigmoto asin Cololbon, sa parteng habagatan kan probinsya nin Catanduanes. Susog ki Malcolm Mintz, iba asin distinto an tataramon sa parteng amihanan kaining isla na bakóng sakop nin pig-aapod na Bikol Sentral alagad kan tataramon na Bikol Norteng Catanduanes.
Ikinaklasipikar man bilang suway na tataramon kan Ethnologue bilang Southern Catanduanes Bikol an diyalektong ini.
Komparasyon kan mga lain-lain na tataramon
Siring kan iba pang mga tataramon sa Filipinas, igwa man nin mga bilang nin mga subli-tataramon an Bikol, kadaklan gikan sa Espanyol nin huli ta sa 333 taon kan pangugobyerno kan Espanyol sa Filipinas. Kaiba digdi an swerte (suerte), karne (carne), imbestigador (investigador), litro, pero, krimen (crimen) asin iba pa. An iba pang ginunuang subli-tataramon, iyo an Sanskrito, na may mga katagâ o tataramon arog kan "hadi", "karma", "daya", "bahala", basa", "bareta", "gadya", "halaga", "salampati", "kota", "mutya", "dusa", "saksi", "suka", "tingga'.". Alagad, an mga Sanskritong katagâ na nasubli kan Bikol, an iba bakong direkta hali digdi kundi uminagi pa sa ibang tataramon.
Tamongot/Tamanggot (Rapsak)
An Tamongot o Tamanggot (Rapsak) o "Angry Register" na inaapod sa tataramon na Ingles, dagyâ sain man na tataramon kan Bikol. Ini an halimbawa kan inaapod na Tamongot/Tamanggot (Rapsak sa iba) (kun sa Ingles, inaapod ining Bikol Angry Speech Register.)
Mga Numero
May duwang klase nin pagpapangaran kan mga numero sa Bikol. An katutubong tataramon na Bikol asin an tataramon na espanyol. Sa pangkagabsan, an tataramon na bikol, minagamit an terminong espanyol sa mga pagtukdô kan oras siring kan Alas singko (5 o'clock)'. Mantang, an mga katutubong termino mababasa sa mga libro. Maririsa man an terminong Espanyol sa pagpresyo.
1668
An 1668 sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Gil Fernandez
right|thumb|200px|Si Gil Fernandez
Si Gil P. Fernandez saro sa nagin alkalde kan Daet, Camarines Norte. Siya naelehir sa katongdan na ini asin nagsirbe siya poon 1964 abot 1967.
Vicente Basit
right|thumb|200px|Si Vicente Basit
Bidyograpiya ni Selena Gomez
An Amerikanang parakanta asin aktress na si Selena Gomez nagluwas sa mga music video, pelikula, asin programa sa telebisyon. Poon sa saiyang debut album kaiba an saiyang bandang Selena Gomez & the Scene na nagpaluwas kan Kiss & Tell (2009), laog kaini an saiyang mga music video para sa mga solong kantang "Falling Down" asin "Naturally". An ikaduwang album kan saiyang banda, an A Year Without Rain (2010), ipinaluwas an music video para sa "Round & Round" asin "eponymous single". An ikatulong album kan banda, na When the Sun Goes Down (2011), ipinaluwas an music video para sa "Who Says", "Love You like a Love Song", na ipinag-nominate para sa Best Female Video sa 2012 MTV Video Music Awards, asin "Hit the Lights". Kaamayi kan 2012, si Gomez nag-anunsyar na an banda mapahingalo sa paggibo nin kanta mantang matotok si Gomez saiyang karera sa pag-arte. Kan 2013, saiyang kinompirma na mapaluwas siya kan saiyang solong album, asin bakong saro pang album kaiba an saiyang banda.
Katipunan, Zamboanga del Norte
An Katipunan sarong ikatolong klase nin banwaan sa provincia kan Zamboanga del Norte sa Republika kan Filipinas. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Mga barangay
Nababanga an Katipunan sa 30 barangay.
Tataramon na Karey
An Karey (Krei) sarong tataramon na pigtataram sa mga isla nin Aru kan subangang Indonesya.
Ramon Ang
Si Ramon See Ang (namondag Enero 14, 1954), bistado man sa saiyang inisyal na RSA, iyo sarong Filipinong negosyante. Siya an presidente asin pamayong ehekutibong opisyal (CEO) kan Top Frontier Investment Holdings, Inc. (🇵🇸), an pinakadakulang shareholder kan San Miguel Corporation (🇵🇸). Siya man an presidente asin CEO kan SMC asin an chairman kan Cyber Bay Corporation (🇵🇸) asin Eagle Cement Corporation (🇵🇸).
Napili si Ang bilang bise-chairman kan SMC kaidtong Enero 1999; asin dagos bilang presidente asin chief operating officer (COO) kan Marso 2002. Kan Hunyo 2012, naguno niya an kontrol kan SMC pakatapos niyang makua an shares na pagsasadiri ni Eduardo Cojuangco, Jr., saro man na Filipinong negosyante asin politiko. Kan Abril 15, 2021, sampolong bulan pakatapos kan kagadanan ni Cojuangco, binagao kan SMC an by-laws kaini para mapagsaro an trabaho kan pamayong ehekutibong opisyal (CEO) sa presidente. Base sa PSE disclosure pakatapos kan 2021 annual stockholders' meeting kan SMC, si Ang man giraray an bise-chairman, presidente (CEO) asin COO kan kompanya.
Igwa si Ang nin batsilyer sa siyensyang degri sa inhinyeriyang mekanikal gikan sa Far Eastern University.
Bukid Pinatubo
An Bukid Pinatubo (Bakil nin Pinatobo; Bunduk/Bulkan ning Pinatubu, Bunduk ning Apu Malyari; Palandey/Bulkan na Pinatubu; Bantay Pinatubo; ) sarong aktibong estratobulkan sa Kabukidan nin Zambales, nakamugtak sa tripoint boundary kan mga probinsya kan Filipinas kan Zambales, Tarlac asin Pampanga, anas sa Sentral Luzon sa kaamihanan na isla kan Luzon. Dai masyadong aram an uusipon kan pagtuga kaini kan kadaklan bago an suanoy na aktibidad nin pagtuga kan bulkan kan 1991, kan Hunyo sana. Grabeng narugba' an Pinatubo, dai napapansin asin natahuban hali sa panghiling. Natahuban ini kan mga makakapal na kadlagan na minasuporta sa sarong populasyon kan dakol na ribong katutubo na mga Aeta.
Angaur
An Angaur (アンガウル) o Ngeaur sarong isla sa islang nasyon kan Palau. Sarong isla na kun saen nahporma nin sadiri niyang estado asin may hiwas ining 8 km² (3 mi²). Nasa 130 an populasyon kaining kan 2012. An kapitolyo estado kaini iyo an baryo kan Ngeremasch sa sulnupang gilid. An Rois, an pangaduwang baryo, imedyamenteng nasa subangan kan Ngeremasch.
Naitala an enot na pagkakahiling kan Angaur, Babeldaob, Koror, asin Peleliu kan mga Taga-Sulnupan sa kasagsagi kan ekspedisyon nin Espanyol ni Ruy López de Villalobos sa katapusan kan Enero 1543. Pinagaranan ninda ini na Los Arrecifes (Mga bahura sa Espanya; The reef in Spain). Kan Nobyembre asin Disyembre 1710, pigbisita asin piglibot utro an tolong mga isla na ini kan misyonaryo nin ekspedisyon kan Espanya na pig-sugo ni Sargento Mayor Francisco Padilla sa lupon ni patache Santísima Trinidad. Duwang taon an nakalihis, piglibot ninda na may detalye nin ekspedisyon kan opisyal nin hukbong-pandagat kan Espanya na si Bernardo de Egoy.
Poon 1909 sagkod 1954, tinàwan mangno an pagmimina nin phosphate sa Angaur, pan-orihinal kan mga Aleman, suminunod an Hapon, asin pagkatapos kan mga Amerikano. Lugar an Angaur kan sarong panginot na labanan kan Ikaduwang Gerang Pankinaban. Parte an Labanan kan Angaur kan pinadakulang kampanya nin opensiba na pig-aapod na Operation Forager na nagdalagan poon Hunyo sagkod Nobyembre 1944. Dakol na mga relikya nin Amerikano asin Hapon na nawalat na nakawarak sa bilog na isla. Nagsirbi an ika-7ng Antiaircraft Artillery Battalion sa irarom ni Lieutenant colonel Henry R. Paige bilang mga pwersang garison para sa nagkawaralat sa Gera. An Angaur lang an lugar sa Mikronesya na may mga feral monkeys; gikan sinda sa macaques na nakatakas sa kasagsagi kan pag-ookupar nin Aleman. Kayâ pig-aapod ini na Isla nin Ukay.
Nakamugtak an Isla nin Angaur sa habagatan-sulnupan kan Peleliu, asin sarô iníng popular na kinamumugtakan nin pag-susurf. Maaabot an Angaur sa paagi kan mga baroto asin sararadit na eroplano, asin nagseserbisyo an Belau Air sa Angaur Airstrip. Poon 1945 sagkod 1978, nag-operar an U.S. Coast Guard nin sarong LORAN transmitting station, LORSTA Palau, bilang parte kan pankinaban na sistema nin nabigasyon kan LORAN. Sa subangang gilid kan isla, kadaklan mabaybay na may mga rocky outcropping, mantang igwang lagoon na may sarong sadit na siraan asin puerto nin transportasyon sa sulnupan na gikid kan isla.
Hapon bilang opisyalmenteng tataramon
Segun sa konstitusyon nin estado kan 1982, an Palauano, Ingles asin Hapon an mga opisyal na mga tataramon kan Angaur. Ini lang an lugar sa kinaban na kun sain an Hapon an opisyal na tataramon nin de jure, na ini man lang an opisyal na tataramon na de facto kan Hapon. Mientras tanto, sa mga resulta kan pinakabagong sensus na nagpapahiling na kan Abril 2005, arin man na usual o legal na mga residente kan Angaur na nag-eedad na 5 taon o mas gurang pa, nangataram nin hapon sa iniistaran asin sa pankagabsan. Mayong tawo an pig-ulat o pig-ulat na may ginikanan etniko nin Hapon para sa Angaur. Pig-ulat na sarong tawo an iminundag (alagad dae man nag-eerok) sa Angaur na pantay na nagtataram nin Hapon asin Palauano dawa sa iniistaran. Pigpapahiling kan 2012 mini sensus na 7ng katawo na nag-eedad na 10ng taon o mas gurang pa an literado sa anumang tataramon lain man sa Palauano asin Ingles para sa Angaur, sa kabilugan na populasyon kan 130.
Edukasyon
Minaoperar an Ministro kan Edukasyon nin mga eskwelahan na pampubliko.
Pigtugdas an Pang-elementaryang eskwelahan kan Angaur kan 1945. Pigbukasan an bagong establishimento sa iba naman na kinamumugtakan kan 1953. Inihira ini sa orihinal na lugar kan 1966 sa sarong bagong establishimento alágad ibinalik man langgad sa dating kinamomogtakan sa ikaduwang lugar.
An Pangsekondaryang Eskwelahan kan Palau sa Koror iyo lang an pampublikong sekondarya nin eskwelahan sa nasyon, kaya nagduduman an mga kaakian sa lugar na ito.
Ikaduwang Gerang Pankinaban
right|thumb|250px|Mga pangyayari sa Gera. Libot relo poon walang itaas: Mga tropang Tsino sa Batalyang Wanjialing, Mga Australyanong kanyon sa enot na Batalya sa El Alamein, Mga Stukang pambombang eroplano kan Aleman sa Prenterang Subangan kan Winter 1943-1944, Pwersang naval kan Estados Unidos sa Golpong Lingayen, Si Wilhelm Keitel nagpirma sa Kasuratan nin Pagsuko, an Tropang Sobyet sa Batalyang Stalingrad thumb|Montreal Daily Star: "Germany Quit", May 7, 1945
An Ikaduwang Gerang Pankinban sarong gerang lakopan sa kinaban na nagpoon kan 1937, asin nagtapos 1945. Nadamay igdi an haros gabos kan mga nasyon. Kan nagrarom na an gera, nagresulta sa duwang grupong militar an nagraralaban, an inapod na magkakamping Mga Alyado (Allies) laban sa mga magkakamping mga Axis. Ini na an pinakamangirhat na gera sa enterong historya kan kinaban kun saen labing 100 milyon na tawo, naghahale sa sobrang 30 iba-ibang nasyon an nagkasara'pag sa laban militar. Sa siring na gerang lakopan asin kahiwas-hiwas, an mga kadaramay sa makuring laban na ini dai nang huno-huno sa pagtapsok kan  gabos nindang rekurso asin  kakayahan ekonomiko, industriyal asin sa siyensia ngane makaolagwad sa laban. An gera nagbunga nin grabeng kagadanan bako sana sa mga tropa militar kundi patin sa mga sibilyan arog kan nangyaring Holocaust, asin an makagiram'giram na paggamit kan armas nuklear. Mala ta ginagaom sobra sa 50 abot 85 milyon katawo an nabawian-buhay. An Ikaduwang Gerang Pankinaban iyo na daa an dingkilan na pinakamakuri sa historya kan katauhan.
Mga sarahotan kun ano ta nagputok an Gera
Dai matatawan toltol na pakasabot an Gerang ini kun dai balikan an mga pangyayaring nagtalikod.
An Enot na Gerang Pankinaban (1914-1918), na an Alemanya mansana an nagpoon kan ini linusob an Pransya paagi sa Belhika, nagtapos sa pagkadaog kan Alemanya. Sinururogan siya kan Gran Britanya, Pransya, Estados Unidos, Rusya asin iba pang kakampi. An Alemanya pinamamayohan kaidto ni Kaiser Wilhelm II, sarong lider na sobrang agit-agitan, na boot ibangon an kadakulaan kan Alemanya. Sa pagkadaog kan Alemanya, an Pransya naghagad nin kompensasyon sa destrosong sinapo asin laen pa kaini, pig'imponeran kan Alyado ini nin mga kundisyon arog kan binawe saiya an ibang teritoryo asin pigbawalan an pagdakula kan hokbong Aleman sa sobrang 100,000 na soldados. Dakul pang kundisyon an isinapaw sa Aleman asin ini napapalaman sa Tratado de Versailles na saiyang napiritan pag'oyonan asin pirmahan resulta kan saiyang kadaogan. Dakul sa Aleman minamate an kasusupgan sa pagkadaog, asin makuri an pag'isip ninda na dakulang inhustisya an ikinastigo sainda kan imponeran sinda kan nasabing tratado.
Pakatapos kan Enot na Gerang Pankinaban, itinindog an bagong republika na inapod Weimar Republic asin salida sa gobyerno imperyal ni Kaiser Wilhelm II. Ini marhay an dalagan kuta pero nagsapo nin panganang inflation asin magagabat na mga problema sa ekonomiya. Bunga kaini an mga ibang partido pulitika nagpoon nang magboses kan kaluyahan kan gobyerno demokratiko, kan magabat na mga imposisyon kan Tratado Versailles asin nangongorog an pagtuyaw kan Partido Nazi; an sinasabi kaini an mga Hudiyo iyo an nagraratak sa pinansyal na kamugtakan kan Alemanya.
Bonifati
thumb|mapa kan komyun kan Bonifati (probinsya kan Cosenza, rehiyon kan Calabria, Italya) An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Cosenza sa rehiyon Calabria kan Italya.
Sherpa
An Sherpa saro sa Tibetanong grupong etniko tal na nagbabanwa sa pinaka bukid-bukidon na mga rona' kan Nepal, Tingri County sa Autonomong Rona nin Tibet nin Tsina asin kan Himalayas. An terminong sherpa o sherwa nagguno sa lenggwaheng Sherpang kataga' na ཤར shar ("subangan") asin པ pa ("banwa"), na nag'oonabi kan saindang geograpikong ginikanan sa subangan nin Tibet.
Ikaduwang Gerang Pankinaban
Mga sarahotan kun ano ta nagputok an Gera
Kan 1930, nag'agi an makuring Great Depression asin an Presidente na si Hindenburg nagbado nin poderes na pang'emerhensya na haros diktador na siya ngane masuportahan an mga nagsurunod na Chancellors na sinda Brüning, Papen, Schleicher asin si Hitler. Igdi nagtapos an demokrasya liberal kan Alemanya.
Sherpa
Mayoriya kan mga Sherpa nag'eerok sa bandang subangan na mga rona' kan Nepal asin Tingri County alagad, an iba nag'eestar sa parteng solnopan kan Rolwaling Valley asin sa rona' nin Helambu norte kan Kathmandu, Nepal. An mga Sherpa nagtugdas nin mga gompa kun saen sinda nagpapraktis kan mga tradisyon relihiyoso ninda. An Tengboche iyo an pinakaenot na monasteryo sa Solu-Khumbu. An mga Sherpa nag'eerok man sa Tingri County, Bhutan, asin sa mga Indyanong estado nin Sikkim saka sa amihanan na parte kan West Bengal, orog na sa distrito nin Darjeeling. An tataramon na Sherpa napipisan sa sangang habagatan kan Lenggwaheng Tibeto-Burmano, kasalak diyan an Eastern Tibet (Khamba) asin sentral Tibetanong mga diyalekto. Ini alagad suway man sa Lhasa Tibetano asin dai masabotan kan mga parataram sa Lhasa.
Ikaduwang Gerang Pankinaban
Mga sarahotan kun ano ta nagputok an Gera
Kan Enero 30, 1933, si Adolf Hitler nanombrahan Reichskanzler (Chancellor) kan naggugurang nang presidente kan republika na si von Hindenburg. Kan ini magadan, si Hitler an nagtukaw nang presidente susog sa pinagboboot kan Konstitusyon. Sa siring na pangyari, orog na natipon an poder sa kamot niya. Sarungat sa konstitusyon, si Hitler nagparapaluwas nin mga pagboot na haros diktadurya na an saiyang gobyerno. Kan taon 1933, masasabing igdi na nagpoon an Ikatolong Reich na siya an kataastaasing Poon.
Sherpa
An bilang kan mga Sherpa naghuhubo' sa mga nasyon Solnopan nagdakul na gayo kan mga nakaaging taon, orog na sa Estados Unidos. Sa Siyudad nin Nweba York yaon an pinakadakulang komunidad nin mga Sherpa sa Estados Unidos, na pigtatantya an populasyon kaini naabot 16,000. An senso 2011 kan Nepal narekord an 112,946 Sherpa yaon sa laog kan teritoryo kaini. An ibang myembro sa komunidad nin Sherpa bantog sa abilidad ninda nin pagtukad-bukid asin iyo ngani an hanap-buhay ninda.
Ikaduwang Gerang Pankinaban
Mga sarahotan kun ano ta nagputok an Gera
An Alemanya nagtubod nanggad saiya ta pighihiling siya kan banwaan na simbolo kan nawarang poder asin orgulyo kaini, asin ipigsarig na saiya an pagbuhat kan napukan na nasyon sa kasusupgan. Masabi pa, an propaganda ni Hitler na superior an rasang Aleman na daog an ibang mga rasa, nagkabray kan hararom na pag'ooyon sa mga puso kan ordinaryong mga Aleman. Sa siring na ladawan, pano nin isog asin paabaw'abaw, dai nakagamiaw an mayoriya kan populasyon kan alemanya na sinda ginuguyod na kan saindang lider pasiring sa maringis na gera.
Pag'entra kan Hapon, an Pakikipagsaro kaini sa Alemanya
Manta na nag'iinit an sitwasyon sa Europa gibo kan ginagatongan na ni Hitler an Alemanya na magbungkaras asin ipamate kaini an pwersa, an Hapon man dai na maontok magkiyaw-kiyaw sa ibang nasyon. Sinasabi kan mga historyador na saro sa magabat na rason kun ano ta an Hapon gustong manakop huli ta kulang na gayo an saindang nasyon sa mga rekursos naturales na masostener kan saindang industriyalisasyon asin boot nindang makontrol an mga lugar na pinaghahalean kan siring na mga yaman makotkot sa daga. Mala ta kan 1937, nakikigera na ini sa Tsina. Alagad, sinasabi nagpoon an Ikaduwang Gerang Pankinaban kan Septyembre 1, 1939 kan an Alemanya nagsakyada sa Polonya asin napiritan an Reyna Unido asin Pransya magdeklara nin lubos na pakigera sa enot. Kan pasara na an 1939 abot 1941, sa serye nin mga kampanya asin tratado malinaw na sinasakop o sinusupil an kahiwasan kan Europa, asin ini nakipagsaro sa Italya asin Hapon sa inapod na Axis na Pagkaburunyog.
Dangan resulta kan Pakto Molotov-Ribbentrop, kun saen sinda dai magpapaki-araman, an Alemanya asin Unyon Sobyet pigporopiridaso asin pig'anab ninda an mga teritoryo kan saindang mga kadolon: Polonya, Finlandya, Romania, asin mga Estadong Baltic. An Reyno Unido asin an Kumonwelt Briton iyo na sana sa enot an nakikipagtusay sa pwersang Axis sa Europa, na sige an pagkampanya sa Aprikang Norte asin sa Sungoy nin Aprika asin sa halawig nang Batalya sa Atlantiko. Kan Hunyo 1941, an pwersang Axis naglusob sa Unyon Sobyet asin gibo kaini nabuksan an mahiwason na teatro kan gera sa bilog na historya asin iyo man ini nagpagaot kan kadakulaan kan pwersa Axis sa sarong gerang guromon asin dai mahiling kun saen aabtan. Manta an Hapon inatake an Estado Unidos kan Desyembre 1941 na binomba kaini an Pearl Harbor asin mga kolonya kani asin nakadamay man an mga kolonyang pagsasadiri kan Reyno Unido sa Pasipiko. Masabi pa, marikas na nasupil kan Hapon an mga teritoryong ini asin nakamkam.
An pag'abante kan Axis nasumpo kan 1942 kan an Hapon nadaog sa kritikal na Batalya nin Midway, harani sa Hawaii asin man an Alemanya nadaog sa Aprikang Norte, patin na sa Laban sa Stalingrad kun saen haros binarian sinda nin talodtod. Kan 1943, huli sa serye nin pagkadaog kan tropang aleman sa Prenterang Subangan, huli man sa Pagsakyada kan Alyado sa Italya na iyo an paglukmo kaini, an mga matriumpong kampanya kan Alyado sa Pasipiko, an Axis nawa'ran nin hagaphagap sa paglusob asin logod padagos kaini na mag'atras sa gabos na prentera nin laban. Kan 1944, an Alyadong Subangan sinakyada an Pransya na okupado kan mga tropang aleman asin ini nabawe, manta an Unyon Sobyet, nabawe niya an mga nasakop na teritoryo saiya kan Alemanya asin kabaliktaran iyo na an naglaog sa Alemanya; mala ta nakaabot mismo sa pinakapusod kan Berlin sa pag'atake. Kan mga taon 1944 asin 1945 man, an Hapon nag'agi nin makuring pagkapilay sa pwersa asin nabutsan kaini an mga nasakop na teritoryo sa South Central China asin Burma asin man an Alyado pinagpulpog na husto an Pwersang Dagat kan Hapon na nagresulta sa pagkawara kaini sa kontrol an mga importanteng mga Isla sa Pasipikong Subangan.
Pagsuko
Huli sa mga pangyayaring ini, an Ikaduwang Gerang Pankinaban natapos man giraray.
An Ikaduwang Gerang Pankinaban (WWW II) nahira an mga relasyon pulitika asin an estruktura sosyal kan kinaban. An Pinagsarong mga Nasyon (United Nations) natogdas ngane magbusol kan kooperasyon internasyunal asin mabangga an mga diringkilan sa ngapit. Su mga matrayumpong mapangyareng mga nasyon- an Estados Unidos, Unyon Sobyet, Tsina, Reyna Unido, asin Pransya - iyo an nagin mga danay na mga kaapil sa inapod na Konseho Seguridad kan Pinagsarong mga Nasyon (United Nations Security Council). An Unyon Sobyet asin Estados Unidos nagin magkaribal na mga superpower na nagbugtak sa sitwasyon nin Gerang Malipot an pag'ansyas kan duwa, na nag'ayaw ini nin 46 na taon. Manta, an impluensya kan mga poderes Europa naghubas, asin an sinasabing dekolonisasyon kan Asya asin Aprika naparikas. Kadaklan kan mga nasyon na an saindang mga industriya nagsapong pagkarumpag luwayluway nakabawe. Integrasyon sa pulitika orog na daa sa Europa, luwayluway naman nagpoon sa katuyohan na mapondo na an mga uru-iriwal asin makamukna nin kumon na identidad.
1659
An 1659 sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Philtranco Transport Heritage Museum
An Philtranco Transport Heritage Museum sarong museo namumugtak sa barangay San Nicolas, Syudad nin Iriga na nagtatampok kan agi-agi kan pinakainot na transportasyon sa Filipinas. Ini iyo an A.L. Ammen Transportation Company, Inc., na tinugdas kan Hulyo 6, 1914 kan sarong Amerikano, si Albert Louis Ammen. Ngunyan, an kompanyang ini dinadara nang pangaran na Philtranco Service Enterprises. Ining museo namukna kan Septyembre 3, 2000.
An museo iyo an solo-solong museo manungod sa transportasyon asin mayò pang ibang natugdas nin siring. Nasasaray digdi an mga gamit arog kan mga lumang makinilya, mga libro na hilingan kan mga mekaniko sa paghirahay nin awto, mga retrato kan mga inot na panahon nagpopoon-poon pa sana an ALATCO siring kan mga inot na awto kaini na an ruweda naggagamit pang gusok, mga retrato kan mga inot na kagsadiri kaini nagsurunod ki Ammen. Igdi sana nakukua an saro sa pipira na sanang kopya sa bilog na kinaban kan mahibogon na katalogo nin mga piyesa sa mga makinarya kan kompanyang Ford.
Talaingod
An Talaingod sarong ikaduwang klaseng banwaan na namumugtak sa probinsya nin Davao del Norte, Filipinas. Igwa ining sukol na 656.83 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Bisignano
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Cosenza sa rehiyon Calabria kan Italya.
Santiago Carranceja
right|thumb|200px|Si Santiago A. Carranceja
Jose Timoner
Si Jose P. Timoner saro sa nagin alkalde kan Daet, Camarines Norte. Siya nagtukaw nin halawig na gayo sa katongdan, poon 1968 sundo 1986.
Toltolan
]
1651
An 1651 sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Bocchigliero
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Cosenza sa rehiyon Calabria kan Italya.
Nabunturan
An Nabunturan sarong ikaduwang klaseng banwaan kan probinsya nin Davao de Oro, Filipinas. An ginikanan kan pangran niya iyo an "buntod", an Cebuano kan "bukid". An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Tataramon na Yonaguni
An tataramon na Yonaguni (与那国物言/ドゥナンムヌイ Dunan Munui) sarong Habagatang Ryukyuano na pigtataram kan mga 400 katawo sa isla kan Yonaguni, sa mga isla nin Ryukyu, pinakasulnupan kadena na nakalatag sa subangan lang kan Taywan. Pinakaharani ining kaano-ano kan Yaeyama. Huli sa polisiya kan Hapon sa mga tataramon, dae pigrekognisir kan gobyerno an tataramon, imbes inaapod ninda ining diyalektong Yonaguni (与那国方言). Sa klasipikasyon kan UNESCO, an tataramon na Yonaguni an pinaka delikadong mawara na tataramon sa bilog na Hapon.
Sistema nin Panurat
Naisurat na minsan an Yonaguni sa sarong dae maarog na sistema nin panurat na pig-aapod na Logogramong Kaidā. Alagad, matapos kan pagsakyada kan Kahadean nin Ryukyu dangan dae nahaloy, sa aneksasyon kan Emperyo kan Hapon, naribayan an logogramo kan Kanang Hapon asin mga karakter na Intsik.
Nabunturan
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Mga Barangay
An Nabunturan nababanga sa 28 barangay.
Al-Qaeda
right|thumb|250px|An bandera kan al-Qaeda An Al-Qaeda (/ælˈkaɪdə/ al-KY-də or /ælˈkeɪdə/ al-KAY-də; Arabic: القاعدة‎, al-qāʿidah, "an kampo"), na sinusurat man al-Qaida o kun minsan a[-Qa'ida, sarong militanteng Islamikong grupo na tinogdas sa pag'ultan kan Agosto 1988 asin kahurihan kan 1989. Ini nag'ooperar komo sarong network nin multinasyunal, daing-estadong hokbo asin komo saro man na movimiento kan mga radikal na Sunni Muslim na naghohorot nin pang-kinabanon na jihad.
An Al-Qaeda inaatake mga militar y siring man mga sibilyan na target sa iba-ibang nasyon. Mga prominente kaining pag'aatake iyo idtong Septyembre 11 sa Nueba York asin sa Washington, D.C. kan 2001. An gobyerno kan Amerika nagresponde sa atake kaini paagi nin pagbungsod kan inaapod nindang Gera laban sa Terorismo. An al-Qaeda sige pa an pagtalubo sa mga dekada poon 2001 hanggan 2011.
An gaweng parati kaini kaiba na diyan an mga "suicide attack" (pag'atake na pati sinda tuyong napagadan) asin an pagbobomba kan mga target na durungan dawa sa iba-ibang lugar ini.