cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John H. Knox
Edukasyon
Kan 2003, piggawadan si Knox kan American Society of International Law nin Francis Deák Prize, na pig-oonra sya bilang hubin na awtor na nagtao nin "maninigong kontribusyon sa internasyunal na legal na iskolarship.
Catálogo alfabético de apellidos
An Catálogo alfabético de apellidos (Ingles: Alphabetical Catalogue of Surnames; Bikol: Alpabetikong Katalogo kan mga apelyido) iyo an libro nin mga apelyido sa Filipinas asin sa ibang mga isla kan Spanish East Indies na pinublikar sa katahawan kan ika-19 na siglo. Iyo iyan an kasimbagan sa Spanish colonial decree establishing the distribution kan apelyidong Kastila asin lokal na mga apelyido sa gabos na colonial subject na mayo nin dati nang apelyido. Iyo man iyan an rason kun tano an mga Pilipino igwa nin parehong apelyido sa dakol na Kastila asin ibang Hispanikong mga nasyon. Sa mga Pilipino, an pagkakaigwa nin Kastilang apelyido dai nangangahulugan na igwa siya nin apoon na Kastila.
Linikha an libro pagkatapos kan Espanyol na Gobernador-Heneral Narciso Clavería y Zaldúa na mag-isyu nin sarong decree kaidtong Nobyembre 21, 1849, tanganing masimbagan an kawàran nin estandarteng kombensyon nin mga ngaran. An mga bàgong Kristiyanisadong Pilipino kun minsan mas pigpipili an mga apelyido na siring kan de los Santos, de la Cruz, del Rosario, asin Bautista para sa relihiyosong mga rason; an iba mas pigpipili an mga ngaran kan mga bantog na lokal na tagapamayo siring kan Lacandola.
Gerry Ortega
Si Gerardo Valeriano Ortega DVM (Agosto 28, 1963 – Enero 24, 2011), na mas bisto bilang "Doc Gerry" o "Ka Gerry," sarong Pilipinong peryodista, beterinaryo, pulitiko, aktibista sa kapalibutan, asin organisador nin komunidad na bistong maray sa saiyang trabaho tanganing ipromotir an crocodile farming sa Pilipinas, asin sa saiyang adbokasiya laban sa pagmimina sa isla nin Palawan. Si Ortega sa parating namimidbid bilang sarong bayani para sa Kapalibutan kan Pilipinas puon kan sya ginadan kan Enero 24, 2011, subuot huli sa saiyang adbokasiya laban sa pagmimina.
Personal na buhay asin edukasyon
Si Ortega sarong debotong Katoliko asin saro sa lokal na pamayo kan Katolikong grupo na Couples for Christ, sa Palawan.
Tagapanginot nin crocodile farming (1988-2001)
Kan panahon na idto, dakol an nag-isip na an proyektong Crocodile Farm project, na pinadalagan kan Department of Environment and Natural Resources, asin pinondohan kan Japan International Cooperation Agency, nungka na matrayumpo. Alagad ini nagibo ni Ortega asin kan saiyang grupo na bako sanang viable kundi midbid sa bilog na kinaban. Si Ortega asin an saiyang grupo sa CFI nakaresibi man nin atensyon sa midya kan madakop ninda an pinakadakulang buaya sa nasyon.
Kan 1993 naisip kan CFI na umahon an saindang mga buaya. An ideya nakagunon nin dakulang interes, asin labing 80 potensyal na parauma nin buaya nag-aplay. Disinwebe sa mga ini an nag-atendir kan Pebrero 1 abot 3, 1999, kan pig-organisa ni Ortega an “Orientation on the Establishment of Crocodile Farms in the Philippines.” Pakatapos na saraon an mga aplikante, nagtao an CFI sa 6 na parauma nin buaya kan primero nindang mga buaya kan 2000. Sa siring, an inisyatiba ni Ortega nagrepresentar sa pagkamundag kan industriya nin buaya sa Pilipinas.
Paglaog sa pulitika (2001-2004)
Binutasan ni Ortega an sainyang pwesto sa Crocodile Farm tanganing magdalagan para sa Provincial Board kan Palawan durante kan eleksyon 2001. Sya nanggana asin nagtukaw sa posisyon na idto sagkod 2004.
Kan 2004, nagdalagan si Ortega para Gobernador kan Palawan, sa irarom plataporma nin maray na pamamahala kun sain sya nadaog. Si Gobernador Mario Joel T. Reyes an pigdeklarang nanggana.
Adbokasiya sa Kapalibutan asin Pag-organisa sa Komunidad (2004-2011)
Dai sigurado sa karera sa maabot, asin huli sa pampulitika asin pan-ekonomiyang kamugtakan sa Pilipinas, sya asin an agom nyang si Patty nakaisip magtrabaho sa ibang nasyon.
Kaidtong huring parte kan taon na idto, pigrekluta si Ortega kan ABS-CBN Foundation na magin direktor kan proyektong Bantay Kalikasan-Palawan.
Sustenableng ekoturismo
Sa saiyang katungdan bilang direktor kan proyektong Bantay Kalikasan-Palawan, nanginot si Ortega sa pagpatindog nin limang community-based sustainable tourism sites na pinadalagan kan komunidad asin para sa komunidad.
Sa sarong interbyu sa peryodista kan Philippine Star na si Faiza Farinna Tanggol kan Enero 22, 2011, ipinaliwanag ni Ortega an paagi kan paghaman kan mga proyektong ini:
An limang proyektong ekoturismo na pinanginutan kan Bantay-Kalikasan Palawan sa irarom ni Ortega iyo an:
Peryodismo (2004-2011)
Sa panahon na ini, si Ortega nagpuon man na magsirbe bilang sarong parakakomentar sa magkapirang istasyon nin radyo sa Palawan, kun sain tinugutan syang magpalakop kan saiyang adbokasiya sa kapalibutan asin ipadagos an saiyang kampanya kontra kurapsyon. Parte sya kan TV Patrol Palawan kan 2006-2010.
Mga huma sa buhay
Kan huring parte kan 2009, si Ortega nagpuon nang regular na makaresibi nin mga huma sa buhay huli sa direktang naturalesa kan saiyang mga programa sa radyo, na sa sarong pagkakataon nagtulod sa pamilyang magkua ni gwardya para saiya. Ihinayag kan Dating Mayor kan Syudad nin Puerto Princesa na si Edward Hagedorn na si Ortega espesyalmenteng nahadit kan sarong beses mabali sa mga huma an mga aki kaining babae.
An kampanyang "Ten Million Signatures for the Banning of Mining in Palawan"
Kan Enero 2011, si Ortega, kaiba an Bantay Kalikasan, nagdesisyon na maglansar nin mahiwas na kampanya laban sa pagmina sa Palawan, bilang simbag sa pag-aprobar kan dakulang pagmina kan Palawan Council for Sustainable Development (PCSD) kan bulan na naenot.
.ec
An  iyo an Internet country code top-level domain (ccTLD) para sa Ekwador.
Gerry Ortega
An kampanyang "Ten Million Signatures for the Banning of Mining in Palawan"
Si Ortega nag-aandam kaidto na magbyahe pasiring Manila para sa paglansar kan kampanyang Ten Million Signatures para ipagbawal an mga operasyon sa pagmina sa probinsya kan Palawan kan sya biglang pig-asasinar.
Asasinasyon
Kan mga 10:30 nin aga kan Enero 24, 2011, natatapos pa sana ni Ortega an pagbrodkast kan saiyang pan-agang padalan na "Ramatak" sa estasyon sa Palawan na DwAR-FM kan Radyo Mo Nationwide (RMN), asin maandam kuta para sa nakaiskedyul na byahe pasiring Manila para maipalakop an Ten Million Signatures. Nagpundo sya sa sarong tindahan nin "ukay-ukay" sa Barangay San Pedro, harani sa veterinary na sadiri ninda kan agom nyang si Patty.
Vigdís Finnbogadóttir
Si  Vigdís Finnbogadóttir (namundag 15 Abril 1930) sarong Islandes na politiko na iyo an ika-apat na presidente nin Islandya poon 1980 sundo 1996. Siya an pinakaenot na babae sa enterong kinaban na naelehir sa demokratikong eleksyon komo presidente. Sa pagsirbeng 16 na taon komo presidente, siya an ikaduwang halawig nagsirbing babaeng presidente arinman na nasyon hanggan ngonyan. Sa ngonyan, siya an UNESCO Goodwill Ambassador, asin myembro kan Club of Madrid. Siya man an solong babae na nagin presidente kan Islandya hanggan ngonyan.
Gerry Ortega
Asasinasyon
Digdi nagbutwa an sarong gunman sa likod ni Ortega, asin binadil sya sa likod kan payo.
Inot na mga pag-arestar
Pakatapos nin halipot na paglamag, nadakop kan pulisya an subuot nambadil, si Marlon Recamata, na nagtuga kan krimen sa Puerto Princesa Police Office.
Vigdís Finnbogadóttir
Kaamayi nin buhay
Si Vigdís Finnbogadóttir namundag sa Reykjavík kan 15 Abril 1930. An ama niya, si Finnbogi Rútur Þorvaldsson, sarong inhenyero sibil, asin propesor sa University of Iceland. An ina niya, si Sigríður Eiríksdóttir, sarong nars asin namayo kan Icelandic Nurses Association. Si Vigdis aki nindang matua na nasundan nin saro pa na sarong lalaki na si Porvaldur Kan makapasar siya sa saiyang eksam kan 1949, si Vigdis nag'asal nin Pranses asin literaturang Pranses sa University of Grenoble asin sa Sorbonne sa Paris poon 1949 abot 1953, dangan nag'adal pa nin kan historya nin teatro sa University of Copenhagen. Siya nakamit an BA sa French asin Ingles, asin pa an Professional Graduate Certificate in Education, sa University of Iceland. An naagom niya sarong doktor kan 1954, alagfad nagdiborsyo kan 1963, asin sa edad na 41 nag'ampon nin aking babae, bna siya ngani an pinakaenot na babae na solong-buhay tinugotan mag'ampon.
Gerry Ortega
Inot na mga pag-arestar
Inot na sinabi ni Recamata na an motibasyon sa panggagadan simpleng paghabon sana, alagad dakol na grupo kabali an Committee to Protect Journalists, an Asian Human Rights Commission, an Alkde kan Puerto Princesa Edward Hagedorn, asin an Bantay Kalikasan kan ABS-CBN, sa paagi si Gina Lopez, nagsabi na ini dai totoo, huli sa paagi kan paggadan, asin an huli ta si Ortega dai pigpresentar an sadiri bilang sarong tawo na maninigong habunan. Pigdawit man ni Recamata an tulong iba pa sa saiyang pahayag: Rodolfo O. Edrad Jr., Dennis C. Aranas, and Armando R. Noel. Inako ni Recamata na sya guilty sa mga kaso nin paggadan kan Pebrero 11, 2011. Pigdangog an kaso sa Puerto Princesa trial court. Nakaresibi nya nin sentesyang habambuhay na pagkakakulong.
Vigdís Finnbogadóttir
Kaamayi nin buhay
Si Vigdís nagpartisipar kan mga 1960 asin mga 1970 sa kadakul na rally ginibo kontra sa presensya kan militar nin E.U. sa Islandya (partikular sa Keflavík). Taon-taon ginatos, ribo pa, an namartsa sa 50-km na tinamp;o pasiring Keflavík asin nagkukurahaw na "Ísland úr NATO, herinn burt" (literalmente: Islandya luwas sa NATO, maghale an militar!).
Gerry Ortega
Inot na mga pag-arestar
An ikaduwang suspetsado na si Percival Lecias inimbitaran sa interogasyon ka National Bureau of Investigation (NBI) sa opisina kaini sa Puerto Prinsesa kan sunod na aldaw, kan Enero 25, 2011.
Si Dennis Arana inaresto sa Coron, Palawan, tulong aldaw matapos an paggadan, kan Enero 28, 2011. Nagtuga man siya sa krimen sa Puerto Princesa Police Office.
Si Rodolfo Edrad Jr. nagsuko sa Alkalde kan Puerto Princesa na si Edward Hagedornn sa Lucena, Quezon kan Pebrero 5, 2011, asin si Hagedorn dinara sya sa headquarters kan National Bureau of Investigation (NBI) sa Manila. Si Armando Noel nagsuko sa NBI sa saindang headquarters sa Taft Avenue kan Pebrero 10, 2011. Kapwang nagtuga si Edrad asin si Noel sa krimen sa NBI.
Saro pang suspetsado, si Edwin Araneta nagsuko kan Feb. 27, 2011, ki Fr. Robert Reyes na inibanan sya NBI.
Dugang pang pagsiyasat
Nahanap kan mga pulis an .45 kalibreng pistola na subuot ginamit ni Recamata sa paggadan ki Ortega sa sarong basurahan sa gilid kan tinampo, kun sain ipig-apunan ni Recamata mantang naghihinguang dumulag. Sa pagsiyasat, napag-araman na ini rehistrado provincial administrator kan Palawan na si Romeo M. Seratubias. Dangan man suminuko sa awtoridad an sarong lalaki na an ngaran Arturo Regalado, na nagsabing binakal nya an badil ki Seratubias.
Sigun sa mga report sa peryodiko na sa pagtugang itinao ni Edrad sa NBI sa Manila, sinabi nyang dati syang bodyguard kan dating Gobernador kan Marinduque na si Jose Antonio N. Carrion asin dating Gobernador kan Palawan na si Mario Joel T. Reyes. An mga report nagsasabi na si Edrad kapwa sinangkod si Gobernador Reyes asin Gobernador Carrion sa asasinasyon. Sinasabi man kan mga report na si Edrad dugang pang pigsangkot an dating Akalde kan Coron, Palawan na si Mario T. Reyes Jr. asin Arturo Regalado, an lalaking buminakal kan badil ki Atty. Seratubias.
Pigpahimutikan ni Gobernado Reyes na pigpalaog nya bilang security aide si Edrad, mantang si Gobernador Carrion nagsabi na si Edrad dati nanggad security aide, alagad pigpahimutikan an sahot na kinaulay nya ini manungod sa anuman na pakana.
Pagbasura sa mga kaso kan "First Panel" laban sa "Masterminds"
Bago isangat an mga akusasyon na kriminal, dapat na aramon kan mga piskal kun baga igwa nin rasonableng ebidensia tumang sa akusado. Sa sarong resolusyon na may petsang Hunyo 8, 2011 sarong panel nin mga piskal gikan sa Departamento nin Hustisya kan Filipinas (DOJ) nagbungsod nin mga akusasyon na kriminal kontra sa dating Gobernador na Marinduque na si Jose Antonio N. Carriion, dating Palawan Gov. Mario Joel T. Reyes, dating Palawan Mayor Mario T. Reyes, dating administrador probinsyal na si Atty Romatubias, Arturo Regarado, asin Percival B. Lecias, na sinisitar an "kaagi nin ebidensia."
Kan Hulyo 1, 2011, si Patty Ortega nagsangat nin 47-pahinang aksyon sa pag'onra sa Departamento nin Hustisya, naghahagad sa nag'aandoyog na irekomendar na an mga akusasyon kuta kuta laban ki Reyes asin sa limang iba pa na na'aabtan kan panel,[21] nakikiiwal na an mga soboot niya iyo an mga "mapangenot asin mga prinsipal" sa likod kan panggagadan dapat matangro', bako sanang an mga nasahotan, na saiyang pinag-apod na "mga kun ano-anong partisipasyon sa panggagadan sa pinakamahusay."
Reversal kan Pagbasura kan mga kaso na sinangat kan "Second Panel"
Kan Marso 13, 2012, an Departamento nin Hustisya, pakatapos kan pagrepaso nin ikaduwang panel, baliktadon an dati kaining desisyon na itapok an mga kaso kontra ki Gobernador Joel Reyes, Mayor Mario Reyes, Romo Seratubias, Arturo Regagado, asin Percival Lecias asin ipinagboot an pagsangat nin mga akusasyon na paggadan tumang sa sainda kan pagkagadan ni Ortega pakatapos na repasohon an aksyon para sa pag - adal liwat na ginibo kan agom ni Ortega kan nakaaging taon asin makonsiderar an bagong mga ebidensia na iprinesentar duman. Si dating Gobernador Jose Carreon sana an dai nakabali sa mga akusasyon huli sa kari'gonan nin ebidensiya. Nagsangat nin mga akusasyon si Murder kan Marso 17, an iba sa mga pinangaranan na ginuno sa pagbista, maski pa ngani nawara an Reyes.
Override by Circuit Court of Appeals
Nag-ngata' an mga Attorney para sa akusado na bako man legal an Ikaduwang Panel asin pinalinaw kan Enot na Panel an saindang kliyente. Kan Nobyembre 2012, nag'oyon an Korte Cirtuit nin Apelasyon (CA). An ikaduwang panel kan mga piskal dapat na dai man kuta nabilog na dai man lamang pighira an mga nadiskubre kan orihinal na damulag. Tamang-tama, bagong ebidensiya, o anoman na pagrereparo dapat kuta nang idinirehir sa Enot na Panel na nabotohan bako man prosektus. An Departamento nin Hustisya nakiolay sa CA na baliktadon an saindang desisyon. Imbes, kan Setyembre 2013, kinompirmar kan CA an saindang inot na pamamahala. Sinda an nagsitar sa "pagbukas kan enot na panel nin mga piskal na dai pa nabaliktad, kinompirmar o kinoporma." Kun siring, iyan nagdanay.
An DOJ nagsangat nin paki-ulay sa Korte Suprema kan Filipinas na suportaran an mga nadiskubre kan ikaduwang panel.
Kan Agosto 2015, inotro kan pamilya Ortega an saindang pangapodan para sa saindang petisyon sa enot na panel. Segun sa sarong petisyon na nagtutulod sa Pagbabago.org kita "naggigibo kan de facto inksyon asin garo baga pagkaindiperente kan mga awtoridad sa pagresolber kan kasong Ortega asin gabos na media na nagkagaradan sa nasyon."
Pagdulag asin pag-arestar kan magtugang na Reyes
In August 2012, reward money for information about the whereabouts of the Reyes helped spring information. In a dramatic media forum held at Club Filipino, a man appeared with a cloth hiding his face before reporters. The unidentified man was presented by former Solicitor General Francisco Chavez and Sandra Cam of the Whistleblowers Association of the Philippine. He claimed he drove the Reyes to the airport and that Bureau of Immigration officials assisted with their flight to Vietnam. He also claimed he drove their attorney, Hermie Aban, to the airport who was the friend of the immigration officials.
They appear to have fled on March 18, 2012 using a passport under the name Joseph Lim Pe. Immigration records showed that a certain Lim Pe and a companion left for Vietnam via a Cebu Pacific flight.
Two officials were placed under suspension in 2012. In late September 2015, Wesley Gutierrez, a guard and Rogelio Delgado Udarbe, an administrative assistant, were found guilty of administrative charges of gross neglect of duty and conduct prejudicial to the best interest of the service and formally dismissed.
In December 2014, police came close to catching the pair when tracing calls. A source from Thailand was identified. Interpol and Thai police evidently spooked the pair when doing surveillance. The brothers moved out before agents moved in.
In early September 2015 a tip by email informed officials the pair was residing in a villa in a resort town on Phuket Island, Thailand. The Thai government was asked to investigate and the brothers were arrested for over staying their visas. They were deported back to the Philippines to face charges in September 25, 2015.
The Thai police found Joel Reyes was using a fake Malaysian passport and the name "Jhonny Leong." Mario Reyes was using a falsified Philippine passport and using the name "Nicholas Lim Gatchalian" and called himself Nicky.
Shortly after being jailed in Puerto Princesa, the jail's warden was relieved of his position over allegations of special treatment afforded to the brothers in contravention to a government pledge of no special treatment.
Post capture proceedings and fallout
Kan Septyembre 28, 2015 an DODJ nag'anunsyo nin sarong grupo nin mga abogado iyo an pagimbestigar kan mga impluwensya nin pagrereparo asin/o pagrereparo kan mga nadukayan kan enot na panel na pabor sa dai pagprotektahan kan mga tugang na Reyes. Linalaoman an sarong desisyon sa laog nin duwang semana.
Kan Oktubre 2, 2015 an mga tugang na Reyes nagsayumang makimaherak para sa paggadan ki Ortega asin sa huwes naglaog sa pakiolay na dai sinda magkasala para sa sainda. An kaso pre-presidente, asin an piyansang naghahagad nin bista itinalaga para sa Disyembre 3, 2015.
Kan Septyembre 30, 2015, an Opisina kan Bise Presidente kan Filipinas na si Jejomar Binay nag'apod sa DOJ na magimbestigar sa dating bise alkalde kan Makati na si Ernesto Mercado huli sa saiyang posibleng pagkadamay sa pagtago sa mga tugang na Reyes. Segun sa VP Binay, kinompirmar kan mga pulis na si Mercado nag - aako nin mga pangapodan asin mensahe hale sa mga tugang na Reyes. An Mercado boot sabihon na nagtatao nin testimonya tumang sa aki ni Binay, dating Mayor kan Makati Jejomar Erwin Junjun Binay pinagsahotan na saro sa parehong huwes sa Korte nin Apelasyon na nagpaluwas nin bakong paborableng mga desisyon sa mga kaso sa Ortega.
An Pilipinong Senador Antonio Trillanes IV sa publiko na ipinangaran asin guminana an duwang huwes sa Korte de Apelasyon pinagbabayadan kan pamilyang Binay. Kan Abril 2015, sinabi ni Trillanes na "saro sa mga aldaw na ini, ibubuyagyag niato iyan: an sinabi ninda, kun gurano an ibinayad ninda. Sa kahurihurihi, iluluwas mi na an gabos na iyan." Kan enot, dai siya nagpangaran kun siisay an atubangan na lalaki para sa pamilyang Binay. Minsan siring, kan huri nginaranan nia an sarong lokal na ley na marigon na ginamit an aking babae kan hustisya na namahala sa kaso ni Ortega. Nagmimina an saro sa saiyang espesyalidad.
Sa tanga-Oktobre 2015 an magturugang nagpahayag na sinda kandidato para katongdan sa 2016 na eleksyon. Si Joel madalagan para alkalde asin si Mario bilang bise alkalde kan banwaan nin Coron.
Kan kahurihan kan Enero 2016 an Korte Suprema nagtaong desisyon mapadapit sa kun baga pwedeng idemanda an Reyes para sa panggagadan. An korte suprema nagdesisyon na "nadeterminar na an korte hudisyal, na independiente sa ano man na pakakua o rekomendasyon kan Enot na Panel o Ikaduwang Panel, na posibleng magin dahelan nin pag - eksister para sa pag - atake nin pag - arestar tumang sa hinapot. An posibleng dahelan ibinugtak sa hudisyal na paagi. Kun siring, an padusa sa kaso ibinalyo na sa korte hudisyal."
Kan kaamayi kan Marso 2016, nakuang maykasalan si dating sikat na kaapil kan Gobernador Reyes, Arturo "Noy" Regado. Siya nasentensyahan na reclusión perpekto. Kaiba sa papel nia sa paggadan an pagbakal nin badil.
Piyesta nin Literatura sa Lenggwaheng Aleman
An Piyesta nin Literatura sa Lenggwaheng Aleman (Tage der deutschsprachigen Literatur) sarong kasibotan na literaryo ginigibo taon-taon sa Klagenfurt, Austria. Durante kan mayor na piyesta literaryong ini nin pirang aldaw magkapirang premyo an iginagawad, an mayor kaini iyo an Premyo Ingeborg Bachmann, enot na naigawad ini kan 1977 asin ini an saro sa pinakaimportanteng papremyo para sa literatura sa lenggwaheng Aleman.
Gerry Ortega
Post capture proceedings and fallout
Kan Marso 21, 2016, sa pagbista sa Reyeses, si guwarding Rodolfo Edrad Jr ayas Bumar, inako niya an nagawadan sa mga paragadan, asin binibisto an mga tugang bilang mga obramind. Pinatotoohan nia na an saiyang among, an gobernador kaidto asin an saiyang tugang na lalaki, nagbayad sa saiya nin P500,000.
Kan Agosto 2017, an kontra-graft korte Sandiganbayan pinagsentensyahan si Joel Reyes na may sarong bilang nin sugpon asin pigsentensyahan siyang " 6 abot 8 taon sa preso "sa sarong ilegal na sadit na permiso sa pagmina sa Puerto Princesa kan 2006. Alagad, kan kaamayan kan Enero 2018, an Korte de Apelasyon pigpatalingkas si Reyes sa karsel. An desisyon kan korte nagsabi na an Korte Regional Trial (RTC) kan Palawan mayong basehan na pugulan siya para bistahon an paggadan sa brodkaster asin espesyalista sa kapalibutan na si Gerry Ortega asin pighurot siyang sarong talingkas na tawo. Mayong ibang paliwanag an ginibo, apesar kan pagtubod ni Reyes sa ibang kaso kan Agosto 2017. Kan Enero 29, 2018, an Sandiganbayan pigboot an pag'aresto sa paragadan na si Joel Reyes may koneksion sa saiyang pusog na pagtubod sa anuman na paghira kan saradit na mga permiso sa pagmina. Si Reyes nakahampang man mga suway na akusasyon sa Sandiganbayan sa ibabaw kan Malampaya asin abonong foundation.
Legasiya
Iní an mga planong orihinal na minukna ni Ortega, lokal na yunit nin media sa Palawan, sa paagi kan Alyansa ng Panlayang Mamamahayag Inc. (APAI) asin an lokal na kapitulo kan National Union of Journalist of the Philippines (NUJP), naglansar nin damot asin utang na proyekto para sa lokal na mga miembro ninda kan Hulyo 24, 2011.
Piyesta nin Literatura sa Lenggwaheng Aleman
An Premyo The Ingeborg Bachmann
An manggagana nadedeteminaran sa laog kan tolong-aldaw na barasahan kan mga imbitadong kandidato kan saindang mga ambag na sinurat, na dapat dai pa publikado, sa atubangan kan 9-na-myembrong hurado asin publiko. Lambang presentasyon mga 15 minuto asin nakasurat dapat sa tataramon na Aleman. Sarong moderator yaon sa pagpamidbid asin paggiya kan mga pagbasa asin an pagribay-ribay sa pagf'ultan kan hurado asin mga kandidato dapat makakumbinsi sa hurado asin sa publiko kan karahayan asin  kagayonan kan saindang mgs ambag.
Gerry Ortega
Legasiya
An peryodista nagin peligrosong okupasyon sa sarong nasyon na an paggadan pasil na marhay na ikaareglo. Segun sa pamilyang Ortega na "Petisyon sa Korte Suprema," kisuerra 168 peryodista o paratrabaho sa media an nagkagaradan poon kan mabalik an demokrasya sa Pilipinas kan 1986. Minsan siring, 13 sanang kaso an nakaheling nin mga kombiksion dapit sa paggadan. An rason na ining kaso legal importanteng gayo iyo an mga kahagadan na an hustisya iserbi kapwa sa aktor na naggibo kan panggagadan saka sa mga iyo an "kagurangnan."
Piyesta nin Literatura sa Lenggwaheng Aleman
An Premyo The Ingeborg Bachmann
Kan 2008, an hurado ginibo na sana pitong myembro, an mga kandidato mga 18 o 14 sana. Poon 2006, an Premyo Ingeborg Bachmann may katampad na kwartang regalong 25,000 EUR.
Iba pang mga Premyo
Iba pang mga papremyo sa Piyestang ini an iwinawaras, sa total parati mga tolo abot limang literaryo papremyo. Sa pag'agi nin mga taon, mga dagdag pang premyo pig'amaan kan mga ibang grupo an naiwaras:
Gerry Ortega
Legasiya
Kun magin mapanggana an pamilya Ortega sa pagsentensyahan kan saindang "kagurangnan," an tunay na pamana sa pamilya Ortega sa kabilogan iyo an magigin epekto sa iba na nagtutubod na sinda mas halangkaw sa ley.
Susog sa Forbidden Stories, si Ortega 1 sa 13 reporter nagimbestigar sa mga isyu sa kapalibutan sa pag'oltan kan 2009 asin 2019.
Sergei Bagapsh
Si Sergei Uasyl-ipa Bagapsh (4 Marso 1949 – 29 Mayo 2011) sarong Abkhaz na politiko na nagserbing ikaduwang Presidente nin Abkhazia poon 12 Pebrero 2005 sundo sa pagkagadan niya kan 29 Mayo 2011. Dati siya nagtukaw bilang Primer Ministro nin Abkhazia poon 1997 abot 1999. Siya naelehir otro kan 2009 eleksyon presidensyal. An turno ni Bagapsh bilang Primer Ministro nasakop an 1998 na gera kontra Georgia, manta naasikaso niya an pagmidbid nin Abkhazia kan Rusya asin man saiyang nasaksi an Russo-Georgia'ng Gera durante kan siya presidente.
Namundag kan 1949 sa Sukhumi, si Bagapsh nagin negosyante sunod sa pagkatunaw kan Unyon Sobyet, asin man komo representante kan intereses nin Abkhazia sa Rusya. Si Bagapsh nagin Primer Ministro nin Abkhazia kan 1997, na nag'mato kan madalian alagad may maray na eksito kan gera laban sa Georgia kun kasuarin grabe an tensyon asin nagresulta sa pagka'wararak kan 30,000 na Georgianong sibilyan. Kan 2004, si Bagapsh minukna an partido United Abkhazia bilang oposiyon sa kaidto Presidente na si Vladislav Ardzinba.
867
An  sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Joseph Goebbels
Si Paul Joseph Goebbels (29 Oktobre 1897 – 1 Mayo 1945) sarong Aleman na Nazi'ng politiko na Gauleiter (distritong lider) nin Berlin, mayor na propagandista para sa Partido Nazi, dangan Reich Ministro nin  Propaganda poon 1933 abot 1945. Siya an saro sa pinakaugos na alipores ni Adolf Hitler, bantog kan saiyang talento sa pagdiskurso asin kan hararom na antisemitismo, na hayag na hayag sa saiyang mga opinion. Siya pigtutulod an mas higot na diskriminasyon, pati na an pagpuho' sa mga Hudyo sa Holukosto.
Si Goebbels, na nagmawot magin sarong autor, nagkamit nin doktorado sa pilologo sa University of Heidelberg kan 1921. Siya nag'ayon sa Partido Nazi kan 1924, asin kadamay sa trabaho ni Gregor Strasser sa sangang amihanan. Siya nanombrahan Gauleiter nin Berlin kan 1926, kun saen siya nagkainteres sa pag'usar nin propaganda sa pag'usol kan partido asin mga programa kaini. Kan magsakat na sa poder si Hitler kan 1933, an Ministriya sa Propaganda ni Goebbels madaling nakontrol asin nagkaimpluwensya sa news media, arte, asin impormasyon sa Alemanyang Nazi. Siya mahusay nanggad sa paggamit kan radyo asin pelikula para sa propagandang katuyohan. Mga ulayon sa propaganda nin partido yaon an antisemitismo, pag'atake sa mga simbahan Kristiyano, asin (pagpoon kan Ikaduwang Gerang Pankinaban), mga pagngata' mapakusog an boot kan mga Aleman.
Kan 1943, si Goebbels pinipirit na si Hitler na magkaag mga lakdang na maintrodyusir nin "total na gera", kabarali an pagsara kan mga negosyong bakong importante sa gera, pagpalista sa mga babae sa mga patrabaho, asin an pagbali sa mga lalaki sa dati dai kabaling mga okupasyon sa Wehrmacht. Si Hitler pinagnombrahan siya bilang Reich Plenipotentiary for Total War kan 23 Hulyo 1944, kun saen si Goebbels nagpasunod mga lakdang na dai man ngani nag'asba sa pagpadakul kan bilang nin mga tawo sa paggibo nin mga armas sa pabrika asin pag'imbwelto sa Wehrmacht.
Kan an gera patapos na, asin an Alemanyang Nazi nag'aatubang na nin kadaogan, si Magda Goebbels asin mga aking Goebbels nag'isog sa Berlin makasaro' si Hitler. Nagpaili sinda sa irarom na Vorbunker, parte kan ki Hitler na bunker complex, kan 22 Abril 1945. Si Hitler naghugot kan 30 Abril. Susog sa kabo'tan ni Hitler, si Goebbels iyo an magsalida saiya komo Chancellor of Germany; si Goebbels nagserbi nin sarong aldaw sa pwesto. Sunod na aldaw, si Goebbels asin saiyang agom naghugot pakatapos hilohon ninda an anom na aki ninda nin cyanide.
Kaamayi nin buhay asin pamilya
Si Paul Joseph Goebbels namundagm kan 29 Oktobre 1897 sa Rheydt, sarong banwaan industrial sa bandang habagatan nin Mönchengladbach haraning Düsseldorf, Alemanya. Kapwa saiyang mga magurang mga Katoliko Romano na simple sana pagbuhay. An ama niyang si Fritz sarong Aleman na trabahador sa pabrika; an ina niyang si Katharina Maria (née Odenhausen) namundag sa mga dugong Olandes asin Aleman duman sa baryong Olandes harani sa pagdolonan sa Alemanya. Si Goebbels igwang limang tugang: Konrad (1893–1949), Hans (1895–1947), Maria (1896–1896), Elisabeth (1901–1915), asin Maria (1910–1949), na nakaagom sa parapelikulang Aleman na si Max W. Kimmich kan 1938. Kan 1932, si Goebbels nagkontrata sa sarong publikasyon na ipahimutik an mga huringhuding na an saiyang maternal na lola igwang dugong Hudyo.
Soju
An soju ( gikan sa Koreanong: ) iyo sarong malinaw asin mayong kolor na inomong alkoholiko gikan sa Sur na Korea. Harus pig-iinom ini nin mayong salak, asin poon 16.8% hasta 53% an kusog nin alkohol o alcohol by volume (ABV) kaini. Kadaklan sa mga tatak nin modernong soju iyo ginibo sa Sur na Korea. Maski segun sa kaugalian na ginibo ini gikan sa bagas, trigo, o barley, kadaklan sa mga darakulang kompanya iyo pigribayan an bagas nin iba pang mga gawgaw arug kan patatas, kamote, o balinghoy (na inaapod na dangmil sa Koreano).
Etimolohiya
An boot-sabihon kan soju iyo "nasusulong arak", kun saen an enot na silabang so (소; 燒; "sulo") iyo uli sa "init nin distilasyon", asin "arak" man an boot-sabihon kan ikaduwang silabang ju (주; 酒). Kaidtong 2008, ipigbale an "soju" sa Merriam-Webster Dictionary. Pigpetsahan kan Merriam-Webster an paglutaw kan taramong ini sa diksyonaryo na Amerikanong Ingles kan 1951. Kaidtong 2016, ipigbale an taramong ini sa Oxford Dictionary of English. Magkaparehas an ginikanan kan taramong soju sa shāojiǔ (烧酒) nin Tsino na mas bistado bilang báijiǔ (白酒), asin an shōchū (焼酎) nin Hapon na may ibang pangaduwang karakter.
An alternatibong pangaran nin soju iyo an noju ("hamog na arak"), kun sain an enot na letrang ro (로; 露; "dew") iyo uli sa patak-patak nin mga inipong alkohol sa proseso nin distilasyon sa patak kan hamog. Kaiba sa mga tatak kan soju iyo an iseul (이슬), an gurang na taramon kan mga Koreano para sa "dew", o ro, an taramong Sino-Koreano para sa "hamog".
Uusipon asin produksyon
thumb|An Sot (cauldron), soju gori (kagamitan sa distilasyon), asin nagkapirang hangari (mga paso) sa pag-gibo nin tradisyonal na soju thumb|An Andong soju kan famosong artisano na si Park Jae-seo Nagpoon an soju sa ika-13 siglong Goryeo, kun nuarin ipinabisto an Lebantinong paagi nin distilasyon sa Rawis nin Korea kaidtong mga pag-atake kan mga Monggol sa Korea (1231–1259), nin mga Monggol kan Yuan na nakakua nin paagi kan pagdistila nin arak gikan sa mga Persyano kaidtong mga pag-atake ninda sa Lebante, Anatolia, asin Persya. Naitindog an mga distilerya sa syudad nin Gaegyeong, an nagligad na kabisera (Kaesong sa ngunyan). Sa mga nakapalibot na lugar sa Kaesong, arak-ju (아락주) man giraray an apud sa soju.
Nagpuon an Andong soju, an direktang ginikanan nin mga modernong baryante kan soju nin Sur na Korea, bilang sarong timplang harong na likor. Ini enot na nagibo sa syudad nin Andong, kun sain nagkasabatan an pamayo kan estasyong panlohistiko nin mga Monggol kan Yuan sa panahong ini.
Toña la Negra
Si Antonia del Carmen Peregrino Álvarez (2 November 1912 – 19 November 1982), bisto sa bansag niya sa entablado na Toña la Negra (Toña, an Maitom na Babae), sarong Mehikanong parakanta asin aktres na may dikit na dugong Aprikano, bantog sa saiyang interpretasyon kan bolero asin mga kansyon tinokda' ni Agustín Lara.
.de
An  iyo an Internet country code top-level domain (ccTLD) para sa Alemanya.
Soju
Uusipon asin produksyon
Segun sa kaugalian, ginigibo an soju sa paagi nin pagdistila kan alkohol gikan sa pina-alsom na granyula. Kadaklang pinapa-alsom an arak-bagas para sa distiladong soju nin mga 15 na aldaw, asin kaiba sa pagdidistila an pagkalakaga nin nasalang, hinog na arak-bagas sa sarong sot (kaldero) na pinapatungan nin soju gori (distilador na may duwang lebel na may pipa). Kaidtong dekada 1920, igwang mas dakol sa 3,200 na serbesahan nin soju sa bilog na Rawis nin Korea.
Toña la Negra
Buhay asin karera
Si Toña la Negra namundag Antonia del Carmen Peregrino Álvarez kan 2 Nobyembre 1912 sa La Huaca, kadulon kan Veracruz, Veracruz. An saiyang ama, Timoteo Peregrino Reyes (namundag, c. 1857), naggigitara asin kagmuknang kaapil nin sarong kaayonan nin mga trabahador sa pantalan. An ina niya, si Daría Álvarez Campos (namundag, c. 1867), nagkakanta sa mga tiripon nin pamilya. Si Toña igwang apat na tugang asin tolo man na tugang sa ama.
Soju
Uusipon asin produksyon
An soju daa sarong distiladong inumon na may 35% ABV hasta taong 1965, kun nuarin naglutaw an pinalabnaw na soju na may 30% ABV kaidtong pagbabawal nin gobyerno kan Sur na Korea sa tradisyonal na distilasyon nin soju gikan sa bagas para makapagpabawas sa mga kakulangan nin bagas. Imbes kaini, ipigtao para sa soju an sobra na distiladong ethanol (95% ABV) gikan sa kamote asin balinghoy na piglaagan nin mga pampalasa, pampa-amis, asin tubig. Minamarket an mga produkto sa manlain-lain na tatak nin soju. May sarong kompanya (Korea Ethanol Supplies Company) iyo an nagbebenta nin etanol sa gabos na paragibo nin soju sa Sur na Korea. Hasta sa huring parte kan dekada 1980, sakarina an pinakapopular na pampa-amis na ginamit nin industriya, pero naribyan na ini nin istebyosido.
Toña la Negra
Buhay asin karera
An lolo niya sa ama, si Severo Peregrino, gikan sa Port-au-Prince, Haiti asin nag'imigrar sa Mehiko kan Ika-19ng siglo.
Si Toña nagpoon kan saiyang karera kan mga 1920 na nagkakantang tango komo pangenot na parakanta kan Trío Peregrino-Uzcanga. Kan 1932, siya nagbyahe paairing Siyudad nin Mehiko asin duman nanumpongan niya si Agustín Lara, sarong parasurat-kanta asin kompositor. Enot siyang nabantog kan saiyang interpretasyon kan tokda' ni Larang "Enamorada", asin kan "Lamento jarocho", na sinurat para sa saiya sanang kantahon. Dangan saiyang napabantog an "Noche criolla", "Veracruz", asin iba pang mga komposisyon ni Lara na kasarambit an saiyang estado. Enot niyang pigrekord ining mga kanta asin dakul pang iba sa Peerless Records kan mga taon 1940.
Soju
Uusipon asin produksyon
Pinapuon liwat nin mga pipirang rehiyon an pagdistila nin soju gikan sa mga granyula puon kaidtong 1999. An tradisyonal asin gibong-kamot na Andong soju iyo igwang harus 45% na ABV. An Hwayo (화요) iyo sarong tatak na may limang halo na nagbibilog sa rango nin ABV gikan 17% hasta 53%.
Kaidtong dekada 2000, nagpuon mangibabaw an soju sa merkado nin likor sa bilog na kinaban. Jinro soju an pinakamabentang likor sa bilog na kinaban nin mas haloy sa sarong dekada. Nakatampok an duwa pang tatak nin soju, an Chum Churum asin Good Day, sa nangengenot na 10, asin nasa nangengenot na 100 sa pankinabang likor kan 2016 an tolo pang tatak nin soju.
Toña la Negra
Buhay asin karera
Sa katangaan kan 1960, nagpirma siya sa label kan Orfeón asin nagrekord pa nin magkapirang album. Duwang kanta saiyang pigparekord sa Sonora Matancera kan 1974.
Soju
Etiketa
An pinaka-importanteng kinaugalian sa etiketa nin pag-inom sa Korea iyo an pinakajoven na tawo sa grupo an mabulos nin inomon sa mga kagurangan. Dae ini nag-aaplikar sa edad sana pero pati man sa hirarkiya sa laog nin kompanya. Sa pagbulos asin pag-resibe nin alkohol, parehong kamot dapat an gamiton sa pagkapot nin baso.
Toña la Negra
Personal na buhay
Si Toña la Negra duwang beses nag'agom. Enot niyang agom, si Guillermo Cházaro Ahumada, sarong musikero. Igwa sindang tolong aki, Ramón (nmdg.. 1932), Guillermo (nmdg. 1933), asin si Ernesto (1935–1979), dangan nagsuway sinda kan 1945. An ikaduwa niyang agom sarong Mehikano, Victor "Vitillo" Ruiz Pazos, sarong jazz pioneer asin bass player. Magkaagoman sinda poon 1955 sundo 1963.
Kagadanan asin pamana
Kan Myerkoles, 17 Nobyembre 1982, siya ilinaog sa ospital sa Mexico City huli sa problemang cardiovascular. Sunod na aldaw Biyernes, 19 Nobyembre, sa edad na 70, si Toña la Negra inatake sa puso asin nagadan. Siya idinapit asin ilinubong sa parte kan para sa mga aktor na lugar kan Panteón Jardín sa Siyudad nin Mehiko.
Soju
Mga tatak
thumb|Sarong bote nin Chamisul na soju
Toña la Negra
Kagadanan asin pamana
An munisipyo kan Veracruz nagpatindog nin estatuwa para ki Toña la Negra pakagadan kaini. An tinampo kun saen siya namundag sa lumang barrio nin La Huaca dara an saiyang pangaran.
Soju
Pagkonsumo
thumb|An Sur na Korea an nangengenot sa pagkonsumo nin hard liquor sa bilog na kinaban. Maski sumisikat na ang serbesa, whiskey, asin iba pang mga arak sa mga nakaaging taon, mantinidong saro sa mga pinakapopular na likor an soju sa Korea uli sa saiyang pagiging lakop asin medyo hababang presyo. Mas dakol sa 3 bilyon bote an naubos sa Sur na Korea kaidtong 2004. Kaidtong 2006, pigtantya na an ordinaryong Koreano na may-edad (mas matanda sa 20) iyo nakaubos nin 90 na bote nin soju sa taong ito. Kaidtong 2014, naiheras na nakaubos an mga Sur na Koreano nin yaon sa edad kan pag-inom nin 13.7 na tagay nin likor kada semana; an tantya sa Rusya, sa pangaduwang lugar, iyo 6.3. Harayo digdi an pagkonsumo sa Estados Unidos na iyo 3.3 na tagay, sa Canada iyo 2.5, asin sa Reyno Unido iyo 2.3 na tagay.
Toña la Negra
Kagadanan asin pamana
Kan 1993, si direktor sa pelikula na Aleman na si Christian Baudissin naggibo nin dokumentaryong pangtelebisyon manongod ki Toña la Negra na yaon diyan an mga interbyu niya sa dating agom na si musikerong Víctor Ruiz Pazos, asin ibang mga artista na nakakabisto saiya.
Si Rafael Figueroa Hernández, sarong parasaligsig asin propesor sa Universidad Veracruzana,nagsurat kan pinakaenot, sangkap asin hararom na biograpiya ni Toña la Negra.
Soju
Kaktel
thumb|Sarong "soju cola" na pigpreparar sa pagpapalutaw kan soju sa ibabaw kan cola sa tabang nin napkin Maski iniinom an soju nin mayong kaiba segun sa kaugalian, ginagamit an soju sa mga pipirang kaktel na halong inumon bilang baseng likor. Pupuwedeng isalak an serbesa asin soju para makagibo nin somaek (소맥), sarong portmanteau nin mga taramong soju asin maekju (맥주 serbesa). Igwa man pinalasang soju. Popular man an pagsalak nin prutas sa soju asin iinumon ini sa saiyang pormang "lapunaw". Sarong popular na pinalasang soju man an soju de-yogurt (요구르트 소주) na kombinasyon nin soju, yogurt, asin sodang limon-dayap.
.dm
An  iyo an Internet country code top-level domain (ccTLD) para sa Dominika.
Soju
Kaktel
An poktanju (폭탄주) ("inumong bomba") iyo pigbibilog nin sarong tagay nin soju na hinulog sa pint kan serbesa (arug sa sarong boilermaker); iniinom ini nin marikas. Arug ini sa bombang sake kan mga Hapon.
Kun minsan, sala na pigsasabi an soju bilang cheongju (청주), na sarong Koreanong arak-bagas. Isinasala man an mass-produced na soju bilang Tsinong baijiu, sarong pang-likor na granyula, asin shōchū na sarong inumong Hapones.
.do
An  iyo an Internet country code top-level domain (ccTLD) para sa Republikang Dominikano.
866
An  sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Mga Urulay Pankapalibutan sa Pilipinas
thumb|300x300px|An Salog nin Pasig sa Manila, saro sa pinakamaating salog sa kinaban. An risarisang peligro kan Pilipinas sa natural na mga kalamidad, iyo huli sa lugar na kinamumugtakan kaini. Bilang sarong nasyon na yaon sa Pacific Ring of Fire, sarong pagpapatotoo na madaling magkaigwa nin mga linog asin pagtuga nin bulkan. Dugang pa, an nasyon napalilibotan nin darakulang porsyon nin katubigan asin napapaatubang sa Kadagatan nin Pasipiko kun saen 60% kan mga bagyo sa kinaban an nabibilog. An saro sa pinakamapanlaglag na mga bagyo na tuminama sa Pilipinas kan 2013 iyo an Typhoon Haiyan, o "Yolanda," na guminadan nin labing 10,000 katawo, nagdistroso nin labi sa trilyon kantidad na mga propyedad asin danyos sa manlaenlaen na sektor. Kabale sa iba pang problema sa palibot na inaatubang kan nasyon an polusyon, ilegal na pagmina asin paghampak, pagpalod sa mga kadlagan, pagdakop nin mga baybayon, pagluya nin mga hayop, pagbago nin init asin klima sa bilog na globo.
Polusyon sa Tubig
Kung minsan na ang kayamanang tubig nagigin kadikit sa mga pirang rehiyon asin kapanahonan, an Pilipinas sa kabilogan, igwa nin bastanteng tubig, magin surface water o groundwater. Minsan siring, an pagpabaya na magkaigwa nin koordinal na palakaw sa palibot nagbunga kan pag - ati sa 58% kan tubig sa daga sa Pilipinas. An pangenot na ginikanan nin polusyon dai minamaltrato asin dae tinatawan duon pati sa pan-industriyal na sektor kan Pililpinas. An un - tersio sana kan mga sistemang pansalog sa Pilipinas an ibinibilang na angay para sa pampublikong suplay nin tubig.
Kinakalkulo na sa 2025, an pagkaigwa nin tubig magigin marhen sa kadaklan na mayor na syudad asin sa 8 kan 19 mayor na planggana sa salog (river basins). Apuera sa grabeng mga kahaditan sa salud, an polusyon sa tubig nagbubunga man nin mga problema sa mga industriya nin paninira asin turismo. Rinekonoser kan gobyerno nasyonal an problema asin poon kan 2004 naghingoang iintrodusir an nagsusustenir na mga rekurso nin tubig (helingon sa ibaba).
5% sana sa total na populasyon an konektado sa sarong organisasyon nin mga imburnal. An dakulang mayoriya naggagamit nin pabilog na mga kasilyasan na konektado sa magaspang na mga tangke. Mantang bihira an pagbolong asin mga pasilidad sa pag - apon, an kadaklan na may kaya dai inaasikaso. Segun sa Development Bank sa Asia, an Salog nin Pasig saro sa pinakamaating salog sa kinaban, na nagdadalagan sa kabiserang siudad nin Manila. Kan Marso 2008, ipinaisi kan Manila Water na magkakaigwa nin sarong planta sa pagbulong sa tubig sa Taguig. An enot sa Pilipinas na natugdok na pasilidad na maserbi sa 700 na kaharongan natapos kan 2006 sa sarong lugar sa Siudad nin Bayawan na ginamit sa para sa mga pamilya na nag - iistar sa baybayon sa impormal na mga baryo asin mayo nin makukuang ligtas na suplay nin tubig asin sanitasyon.
Pagpanipis kan Kadlagan
Durante kan ika - 20 siglo an kadlagan sa Pilipinas buminaba poon sa 70 porsiento sagkod sa 20 porsiento. Sa kagabsan, 46 na klase (species) an namemeligro, dangan 4 an biyo nang napara. 3.2 porsiento kan kadlagan an natada. Basado sa pag - analisar sa daga ginagamit an arogan na mga mapa asin mapa kan tinampo na an kinakarkulong 9.8 milyones na ektarya nin kadlagan nawara sa Pilipinas poon 1934 sagkod 1988. Nangyayari an ilegal na pagtroso sa Pilipinas asin nadadagdagan an danyos nin baha sa nagkapirang lugar.
Susog sa iskolar na si Jessica Mathews, an halipot na mga palakaw kan gobyerno kan Pilipinas an nakakontribuwir sa halangkaw na rikas nin pagpanipis kan kadlagan: • Jessica Mathews"Regular na tinatawan kan gobyerno nin pagpangongoltanan na mayo pang sampulong taon. Mantang kaipuhan nin 30 hanggan 35 na taon para sa ikaduwa sa hayakpit na kadlagan sagkod na magin maygurang, an mga paratroso mayo nin pagkusa na magtanom. Por dahil sa mga pagkakasala, ininkamenar kan mga nasa flat royalties an mga paratroso na haleon sana an pinakamahalagang mga klase. An makatatakot na 40 porsiento kan anihon na kahoy nungkang nahale sa kadlagan kundi, naraot sa paghabon, nalapa o nasolo. An daing kaagid na resulta kaini asin konektadong mga polisiya iyo an nasa 17 milyones na tada nin protektadong mga kadlagan na duminakol sa pagpopoon kan siglo 1.2 milyones sana an natatada sa ngonyan."An Pilipinas igwa nin 2018 Forest Landscape Integrity Index mean score na 5.910, na an ranggo ika-91 sa bilog na kinaban sa 172 na nasyon.
Polusyon sa Duros
Huli sa mga basurang naghahali sa mga industriya asin lunadan, an Manila nagsapo kan polusyon sa duros, na nakaaapektar sa 98% kan populasyon. Taon - taon, an polusyon sa duros nagkacausa nin labing 4,000 na pagkagadan. An Ermita, iyo an pinakamaating distrito sa Manila huli sa pagbukas nin mga open dump sites asin industrial waste. Susog sa Metro Manila Development Authority (MMDA), an nasyon nagpoprodusir nin promedyong 41 koronsilyong basura na may haros 10 koronsilyong basura aroaldaw hale sa Metro Manila sana. Minsan ngani an kadaklan na grupo sa lokal na gobyerno nag - eestablisar nin Material Recovery Facility (MRF), pag - implementar nin segregasyon sa pinagkukuanan, asin an pagkolekta saka pagproseso kan gabos na reklusyonable asin nalalapang materyales, an kadaklan sa mga basurang munisipal magsalang ibinubugtak sa maating mga lugar o hayag na sinosoloan na nagkacausa nin pinagrabeng kualidad kan maating duros sa mga syudad. Segun sa sarong report kan 2003, an Salog nin Pasig saro sa pinakamaating mga salog sa kinaban na may 150 tonelada nin basurang domestiko asin 75 toneladang industriyal an basura aroaldaw.
Pagbago kan Klima
An saro sa pinakaengganyar na mga isyu sa palibot na may epekto sa Pilipinas iyo an pagbabago sa klima. Mantang an sarong islang nasyon na yaon sa rehion nin Timog - Sirangan na Asia Pasipiko, an Pilipinas madalion nang mabiktima nin pagbabago sa klima. Kaiba sa nagkapira sa mga epektong ini an orog na pagkaparate asin grabeng natural na mga kalamidad, paglangkaw kan dagat, grabeng pag - oran, pag - init kan globo, pagkulang, asin pagkaraot kan palibot. An gabos na epektong ini iribang nakaapektar na marhay sa agrikultura, tubig, instruktura, salud nin tawo, asin mga sistema sa ekolohiyang baybayon asin hiningoang padagos na madanyaran nin grabe an ekonomiya asin sosyedad kan Pilipinas.
Greenhouse Gas Emissions
An Pilipinas nagdudugang sa global greenhouse gas (GHG) emissions na nasa 0.31%. Minsan siring, an nasyon madaling mabiktima kan mga epekto nin pagbabago sa klima. Naglalangkaw na maray an an global greenhouse gas (GHG) emissions sa Pilipinas. An global greenhouse gas (GHG) emissions an nangengenot na causa kan paglakop sa pagbabago sa klima. Sagkod sa 41.8% kan mga pagsugo kan nasyon sa GHGG gikan sa pagsolo nin lanang karbon asin gasolina para sa henerasyon nin elektrisidad. An Pilipinas, sarong tanda kan klima sa Paris, nagmamaigot na papondohon an mga sugo kaiyan kan 70% sa 2030.
Kasaysayan nin klima
Huli sa geograpikong lugar, klima, asin topograpiya, an Pilipinas kompuesto nin ikatolong kabtang kan World Risk Index para sa pinakagrabeng peligro asin pagkalantad sa natural na mga kalamidad. 16 sa mga probinsia kaiyan, kaiba an Manila, Benguet, asin Batanes, kairiba sa pinakamadaling mabiktimang mga lugar sa Timog - Sirangan na Asia, na an ranggo 7. Apat na siudad sa Pilipinas, Manila, San Jose, Roxas, asin Cotabato, an kaiba sa pinakahalangkaw na 10 syudad na pinakamadaling mabiktima kan paglangkaw kan dagat sa Sirangan na Asia asin Pasipiko. An nasyon perming namemeligro sa grabeng natural na mga peligro kaiba an mga bagyo, baha, paraguso kan daga, asin tigmara. Iyan yaon sa sarong rehiyon na naeeksperyensyahan an pinakahalangkaw na bilang nin mga bagyo sa kinaban, na nagpopromedyo nin 20 na bagyo kada taon, na may mga 7-9 na aktuwal paghugpa sa daga. Kan 2009, an Pilipinas nagkaigwa kan ikatolong pinakahalangkaw na kabilangan nin mga nagadan huli sa natural na mga kalamidad sa ikaduwa sa kadaklan na biktima.