cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bakya
An Bakyâ na sulot sa bitis na iyo an usong-uso sa Filipinas bago uminabot an gomang sandalya. An pambitis na sulot na ini gibo sa magian na materyal na kahoy arog kan santol, bungliw o laniti. Ini pinuputol sadya na sa sukol kan bitis asin dangan binubuli ngani magin sarama asin malinig sa hitsura. Mahibog an gilid kan bool kaini mala ta pwedeng ukitan nin mga dekorasyon, mga burak-burak o mga hitsura nin hayop. Dangan an bakya pwede nang pinturahan o barnisan. An atop kaini pwede gibo sa huyo, goma o plastik na nakapako gamit an saradit na pako o klabitos. Ini kaidto simbolo kan masa poon kan nauso ini. May nagswestyon na ini gibohon na "pangnasyunal na sulot-bitis kan Filipinas" poon pa kan 2014.
Gamit
An bakya gamit-gamit na pirang siglo na sa Filipinas dai pa nadatong an mga Kastila, asin nagagamit ini nin bakong gayong lakopan kan prekolonyal asin mas lakopan magamit kan panahon Kastila kan ika-16 na siglo abot ika-18ng siglo. Ini popular na gayo kan mga panahon Amerikano asin suno na ipagregalo komo souvenir. An industriyang ini nagluway-luway mawara kan nag'abot an mga gomang sandalya haleng Hapon o lokal man na pigprodyuser. Kan mga 1990 bihira nang maray inin magamit maliban sa mga presentasyon o mga pabayleng eksibit. Ini medyo uso pa man sa mga baryo.
Kusina
An kusina sarong kwarto o kabtang nin sarong kwarto na ginagamit sa pagluto asin sa pag - andam nin kakanon sa sarong erokan o sa komersyal na estabilisimiyento. An modernong middle-class na residensyal na kusina tipikalmente igwa nin kalan, lababo na may mainit asin malipot na tubig na nagbobolos, repridyeretor, asin mga patongtongan nin trabaho asin mga gabinete sa kusina na iinareglo segun sa disenyong modular. An dakol na pamilya igwa nin microwave oven, dishwasher, asin iba pang kasangkapan na elektrikal. An pangenot na mga trabaho sa kusina iyo an pagtipon, pag - andam asin pagluto nin kakanon (asin nganing makompleto an kaagid na mga trabaho na arog nin paghuhugas nin mga plato). An kwarto o lugar pwede man na gamiton para sa kakanan (o saradit na pagkakan na arog kan pamahaw), pag-aling-aling asin paglaba. An disenyo asin pagtogdok nin mga kusina sarong dakulaon na saodan sa bilog na kinaban.
An mga komersyal na kusina manonompongan sa mga restawran, cafeteria, hotel, ospital, pasilidad sa edukasyon asin pinagtatrabawohan, kuartel nin hukbo, asin kaagid na mga establisimiyento An mga kusinang ini heneralmente mas dakula asin igwa nin mas dakula asin mas magabat an kagamitan kisa sa residensyal na kusina. Halimbawa, an sarong dakulang restawran pwedeng igwa nin dakulaon na walk-in na repridyeretor asin dakulang komersyal na makina sa paghugas nin mga plato. Sa nagkapirang pangyayari, an komersyal na mga kasangkapan sa kusina arog kan komersyal na mga lababo ginagamit sa mga pagpakarhay sa harong mantang iyan nagtatao nin pasil na paggamit para sa pag-andam nin kakanon asin halangkaw na durabilidad.
Sa maoswag na mga nasyon, an komersyal na mga kusina sa pankagabsan sakop nin mga ley sa salud kan publiko. Sa panapanahon sinisiyasat sinda kan mga pampublikong opisyal sa salud, asin napipiritan sindang rumani kun dai ninda maabot an mga kahagadan sa kalinigan na ipinagboboot kan ley.
Stanislav Dospevski
Biograpiya
Si Stanislav Dospevski namundag kan 3 Desyembre 1823 sa Samokov. Nagpoon siya pagtais kan saiyang talento sa sadiring banwaan nin Samokov, dangan pinadagos niya saiyang edukasyon sa Plovdiv. Sa hubin pang maray na edad nagtatabang na siya sa ama niya kan mga pagpinturang mga imahe para sa simbahan nin Plovdiv sa Sveta Nedelya (St Nedelya), kaya nakakua siya nin amay na eksperensya sa arte. Kan 1850 si Dospevski nagpasiring Moscow, kun saen ipinadagos niya saiyang pag'adal sa Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture, asin ngapit poon 1853 sundo' 1856 siya nag'adal sa Imperial Academy of Arts sa St Petersburg duman sa klase ni Fyodor Bruni.
Pagbalik niya sa Bulgariya sinu'lot niya an pangaran na Dospevski asin nagin tagapagpoon kan sekular asin realistikong pagpintura sa Bulgarong arte. Siya nag'estar sa Pazardzhik asin Samokov, pero pasige pagpintura niya sa Plovdiv. Durante kan Ruso-Turkiyang Gera nin 1877–1878 siya inaresto kan Ottoman na gobyerno. Siya nagadan sa laog nin preso sa Istanbul kan 6 Enero 1878.
Saro sa eskwelahan nin elementarya sa Samokov, NU “Stanislav Dospevski”, pigdadara an pangaran niya sa pag'onra saiya. An makuapo sa tuhod ni Stanislav Dospevski iyo an taga-palis na si Neli Dospevska.
Tataramon na Kalabakan
An Kalabakan (Kalabakan Murut) saro sa mga pirang tataramon na Sabahano kan Borneo na pigtataram kan mga tawo nin Tidong.
Ismael Abrantes
Si Ismael Abrantes, sarong parasurat na tubong Donsol, Sorsogon. Nagsusurat man sya sa sa Burak, An Dahon Panrawitdawit, sarong katipunan nin mga Bikolnon na Literatura na pigpapakarhay man ni Gode B. Calleja. Sa presente, sya nag-iirok sa Estados Unidos. Sya an kagsurat kan rawitdawit na Dai Matakot, Dapat Lumaban sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.
Toltolan
''*Santos, Paz Verdades M. Cordero, Kristian, Sendon. 2011. Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol. De La Salle University. Vibal Publishing.''
Thomas Edison
Si Thomas Alva Edison (Pebrero 11, 1847 – Oktubre 18, 1931) iyo sarong Amerikanong imbentor asin negosyante. Nakahaman siya nin nagkapirang mga kagamitan sa mga lado arug kan pagmokna nin elektrikong kusog, komunikasyong pangmasa, pagrekord nin tanog, asin naghihirong mga ladawan. An mga imbensyong ini, na kaiba an ponograpo, an kamera na igwang naghihiro na ladawan, asin an suanoy na bersyon kan elektrikong ilaw, igwa nin mahiwas na impakt sa modernong industriyalisadong kinaban. Saro siya sa mga enot na imbentor na nag-aplikar nin mga prinsipyo kan organisadong siyensya asin pagtarabangan nin grupo sa proseso kan imbensyon, na nakitrabaho sa nagkapirang mga pararesearch asin empleyado. Pigtugdas niya an pinakaenot na pang-industriyang research na laboratoryo.
Galina Danilchenko
Si Galina Viktorovna Danilchenko (namundag 5 Hulyo 1964) sarong Ruso asin Ukraianong accountant asin pulitiko na pinatukaw kan Rusya bilang namamayong alkalde kan Melitopol durante kan 2022 Russian pagsakyada sa Ukraine, sunod sa pagkidnap ki Ivan Fedorov kan militar nin Rusya. Siya myembro kan Konseho nin Siyudad nin Melito, naelihir kan 2015, asin nagin sekretaryo kaini dai nahaloy pakatapos kaidto.
Thomas Edison
Si Edison nagdakula sa Amerikanong Tahaw-solnopan; pagpoon kan saiyang karera, nagtrabaho siya bilang sarong operador nin telegrapo, na nagtaong inspirasyon sa pira sa saiyang enot na mga imbensyon. Kan 1876, pigtugdas niya an enot niyang laboratoryong pasilidad sa Menlo Park, New Jersey, kun sain nahaman an saiyang mga enot na imbensyon. Dagos niya man na pigtugdas an sarong botanikang laboratoyo sa Fort Myers, Florida, sa kolaborasyon sa mga negosyanteng si Henry Ford asin Harvey S. Firestone, asin sarong laboratoryo sa West Orange, New Jersey, na nagtampok sa pinakaenot na pangpelikulang istudyo sa kinabant, an Black Maria. Saro siyang prolipikong imbentor, na may kapot sa 1,093 patente sa Estados Unidos sa saiyang ngaran, pati naman an mga patente sa ibang mga nasyon. Duwang beses na nag-agom si Edison asin ama nin anom. Nagadan siya kan 1931 sa komplikasyon nin diabetes.
1089
An  sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Unibersidad kan Subangan Caloocan
thumb|253x253px|Kampus nin UE Caloocan An Unibersidad kan Subangan Caloocan o University of the East Caloocan, midbid man bilang UE Caloocan o UE Cal, iyo sarong pribadong institusyon nin halangkaw na edukasyon sa Caloocan, Filipinas. Saro ini sa tolong kampus kan Unibersidad kan Subangan na sistema. Saro ining awtonomong yunit na pinamamayohan nin sarong tsanselor, kaiba an Kolehiyo nin Business Administration, Arts and Sciences, Engineering, asin Fine Arts. An UE Caloocan iyo inaapod na Caloocan Campus para malain ini sa Manila Campus sa Abenida C.M. Recto.
Unibersidad Sentral kan Manila
thumb|Luwas kan MCU An Unibersidad Sentral kan Manila o Manila Central University, midbid man bilang MCU asin may dating ngaran na Escuela de Farmacia del Liceo de Manila), iyo sarong pribado, dae-sektaryano, institusyon nin basehan asin halangkaw na edukasyon na mahihiling sa EDSA, Caloocan, Filipinas. Naitogdas ini kan 1904 ni Dr. Alejandro M. Albert na iyo man an pinakaenot kaining Direktor.
An MCU iyo an pinakaenot na paadalan nin parmasiya na pinadalagan kan mga Filipino, asin an pinakaenot na paadalan nin narsing na nagtao nin 4-taon Batsilyer nin Siyensya sa Narsing na programa sa Filipinas.
An patrona kan unibersidad iyo si Minerva.
An MCU iyo kaapil na unibersidad kan University Athletic Association of the Philippines poon 1952 hasta 1962.
Kuwaw ni Atenea
thumb|Kuwaw ni Atenea Sa mitolohiyang Griego, an sarong sadit na kuwaw (Athene noctua) na tradisyonal na nagrerepresentar o kaibahan ni Atenea, an birhen na diosa nin kadonongan, o Minerva, an saiyang incarsion sa mitolohiyang Romano. Huli sa siring na pag-iriba, an gamgam na parating inaapod na "kuwaw ni Atenea" o an "kuwaw ni Minerva" - nagamit na simbolo nin kaaraman asin kadunungan sa bilog na kinaban sa Solnopan.
Wallis asin Futuna
An Wallis asin Futuna, opisyal na Territory of the Wallis and Futuna Islands (/ˈwɒlɪs ... fuːˈtuːnə/; French: Wallis-et-Futuna <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[walis.e.fytyna] or Territoire des îles Wallis-et-Futuna, Fakauvea and Fakafutuna: Uvea mo Futuna), sarong islang Pranses asin nasa Timog Pasipiko sa tahaw kan Tuvalu sa norteng sulnopan, Fiji sa sur sulnopan, Tonga sa sur subangan, Samoa sa subangan, asin Tokelau sa norteng subangan. Dawa parehas Pranses asin Polynesian, an Wallis asin Futuna kakaiba sa pagkakamidbid bilang French Polynesia.
Mga toltolan
<references group="" responsive="">
Marjorie Lee Browne
Si Marjorie Lee Browne (Hulyo 2, 1914 - Oktubre 19, 1979) sarong matematikong paratukdo. Saro siya sa enot na Aprikano-Amerikano na babayi na nakaresibi nin PhD sa matematika.
Amrita Archaria
Si Amrita Archaria (Nepal: ⁇, bistado man sa Acarya) sarong Norwehiyanong aktres kan Nepalese-Ukraiinian sya sa saiyang mga papel bilang Irri sa seryeng HBO na Game of Trones asin bilang Dr. Ruby Walker sa programa kan IBF The Good Karma Hospital.
Marjorie Lee Browne
Buhay asin karera
Pakaresibi kan saiyang doctorate degree, si Browne dai na na namantenar an saiyang posisyon sa pagtotokdo sa sarong institusyon sa pagsiyasat. Bilang resulta kaini, sia nagtrabaho kaiba an sekondaryang eskwelahan kan mga maestro sa matematika, na tinokdoan sinda sa "modern math." Sia espesyalmenteng nagkonsentrar sa pag - enkaminar sa edukasyon para sa mga minoriya asin babae.
Joan Birman
Si Joan Sylvia Lyttle Birman (ipinangaki kang May 30, 1927, sa New York City) sarong American matematiko na nag espesialisar sa low-dimensional topology. Nagkuntibwar sia sa pag-aadal kan manungod sa knots, 3-manifolds, mapping class groups of surfaces, geometric group theory, contact structures and dynamical systems. Si Birman sarong retiradong propesor sa Barnard College, Columbia University, na pinagtukduan niya puon kang taon 1973.
Lualhati Bautista
thumb|Pirma ni Lualhati Bautista Si Lualhati Torres Bautista (namundag kan Disyembre 2, 1945) saro sa mga inot na Filipinong babaying nobelista sa kasaysayan kan Pilipinong kontemporaryong literatura. An saiyang mga nobela iyo ang Dekada '70, Bata, Bata, Pa'no Ka Ginawa?, asin ‘GAPÔ.
Joan Birman
An saiyang mga magurang iyo sinda George asin Lillian Little, mga imigranteng Jewish. An saiyang ama taga - Rusya alagad nagdakula sa Liverpool, Inglaterra. An saiyang ina namundag sa Nueva York asin an saiyang mga magurang mga imigranteng Ruso-Polinesyo. Sa edad na 17, si George nagbalyo sa US asin nagin matrayumpong paragibo nin gubing. Inapresyar nia an mga oportunidad na magkaigwa nin negosyo alagad gusto nia na an saiyang mga aking babae magkonsentrar sa edukasyon. Igwa siyang tolong aki, sinda Kenneth P. Birman, Debora Birman Shlider, asin Carl David Birman. An saiyang huring agom, si Joseph Birman, sarong pisiko asin pangenot na parasuportar sa mga diretso nin tao para sa mga sientista.
Lualhati Bautista
Biograpiya
Si Bautista ipinangaki sa Tondo, Manila kan Disyembre 2, 1945, an saiyang magurang iyo sina Esteban Bautista asin Gloria Torres. Nagtapos siya nin elementarya sa Emilio Jacinto Elementary School kan 1958 asin nagtapos siya nin hayskul sa Torres High School kan 1958. Saro siyang estudyante kan journalism sa Lyceum of the Philippines. Pero naghali siya sa eskwelahan ta gusto niya talaga ang magsurat. An saiyang inot na osipon, "Katugon ng Damdamin," inot na naipublikar sa Liwayway Magazine, asin igdi nagpuon an saiyang karera sa pagsurat.
Joan Birman
Pakatapos nin haiskul, si Birman naglaog sa Swarthmore College, sarong institusyon nin pagkolehiyo sa Swarthmore, Pennsylvania, asin mayor sa matematika. Alagad, habo niya mag erok sa mga dormitoryo kaya nagbalyo siya sa Barnard College, solong kolehiyo na para sana sa mga kababaihan igdi sa Columbia University, na nagtutugot na mag-istar sa harong.
Lualhati Bautista
Gibo bilang sarong nobelista
Si Bautista nakakua ning pirang Palanca Awards kan 1980, 1983 and 1984 para sa saiyang nobelang ‘GAPÔ, Dekada '70 and Bata, Bata… Pa’no Ka Ginawa?, na nagtutukar kan mga pang-aabuso asin pagpuon kang pagiging aktibo kan mga kababayihan sa rehimeng Marcos.
Estelle Reiner
Si Estelle Lebost (The Bronx, Hunyo 5, 1914 – Beverly Hills, Oktobre 25, 2008) dating sarong Amerikanong entertainer.
Lualhati Bautista
Gibo bilang sarong nobelista
‘GAPÔ, ang ginawadan kan Palanca Awards kan 1980, iniluwas kan 1992, sarong istorya kan lalaking nag-aadal kun pano mamuhay bilang sarong Amerasian. Igwa ini ning pirang lebel kan politika sa likod kan mga base militar kan Estados Unidos na yaun sa Pilipinas, na igwang paghiling hali sa mga ordinaryong mga taong nakaistar sa Syudad kan Olongapo.
1088
An  sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Lualhati Bautista
Gibo bilang sarong nobelista
Dekada '70 sarong istorya manungod sa sarong pamilya sa laog kan maribok na dekada kan 1970. Isinalaysay igdi kun pano an sarong katamtamang pamilya nagiskosar asin inatubang an mga pagbabago para maging makusog sa paglaban kontra sa gobyernong Marcos. An mga pangyayari nagpuon sa insidente kan pagbomba sa Plaza Miranda, an suspensiyon kan habeas corpus, an pagproklama kan Martial Law asin an pagdampot kan mga presong politikal. An opresibong natura kan rehimeng Marcos an nagibong paagi para maging radikal an mga tawo. Asin an paghurma kan dekadang ini, gabus nahiling kan babaying bida na si Amanda Bartolome, ina kan limang lalaki.
Bata, Bata… Pa'no Ka Ginawa?, na may literal na salin sa Ingles na, "Child, Child… How Were You Made?", nagsasaysay kan buhay ni Lea, sarong nagtatrabahong ina asin aktibista, na may duwang aki. Sa huri, an tolo, lalo na si Lea, kinaipuhan atubangon ang paghiling kan mga tawo sa Pilipinas sa sitwasyon kan pagiging solong magurang. An nobela nagsisimbag kun pano an pagiging ina, sa arog kaning makabagong konsepto kan pagiging magurang.
Mga osipon
Duwa sa mga osipon ni Bautista's ginanahan an Palanca Awards, ini an "Tatlong Kwento ng Buhay ni Juan Candelabra"  (Tolong osipon manungod sa buhay ni Juan Candelabra), inot na gana, 1982; asin"Buwan, Buwan, Hulugan mo Ako ng Sundang" (Moon, Moon, Drop Me a dagger), pantolong gana, 1983.
Iyodo
thumb|282x282px|Kristalikong iyodo An iyodo o iodine (Pagsayod: / a·yo·din /) iyo sarong elementong kimikal na may atomikong bilang na 53 asin may simbolong I. Ini iyo parte nin grupo kan mga haloheno sa talaang peryodiko. Ini man an pinaka-elektropositibong haloheno pagkatapos kan astatine. Piggagamit an iyodo sa mga bulong, tina, sagkod potograpiya. Kinakaipuhan ini sa kadikit na bilang nin dakulon na mga buhay na organismo.
Arug kan ibang mga haloheno (nagbibilog kan Grupo VII sa talaang peryodiko), diatomiko an mga molekula na pigbibilog kan iyodo, asin huli kaini ini iyo igwang pormulang kimikal na I2.
Unibersidad kan Subangan
thumb|251x251px|Luwas kan UE Manila sa Abenida Recto An Unibersidad kan Subangan o University of the East, midbid man bilang UE, iyo sarong nanginginot na pribadong unibersidad na mahihiling sa Manila, Filipinas. Naitogdas kan 1946, an negosyanteng tycoon na si Lucio Tan naguno an unibersidad kan 1990. An UE iyo dating nabisto bilang an "pinakadakulang unibersidad sa Asya" kan an enrollment kaini dati naglagpas sa 65,000 na mga paraadal.
Unibersidad Estatal kan Batangas
thumb|240x240px|Main II CEAFA Building An Unibersidad Estatal kan Batangas o Batangas State University, midbid man bilang BatStateU, iyo sarong unibersidad estatal sa probinsya nin Batangas, Filipinas. Naitogdas kan 1903 bilang paadalang panhasa nin kakayahan,ini an pinakagurang na institusyon nin halangkaw na edukasyon sa rehiyon. Natawan inin nin kamugtakan na kolehiyo estatal kan 1968, asin pigpangaran liwat na Pablo Borbon Memorial Institute of Technology, asin dagos nagin unibersidad estatal kan 2001. Sa ngunyan, an unibersidad igwa nin kagsaro (11) na kampus sa Batangas.
Rolando Andaya Jr.
thumb|Si Andaya kan 2019 Si Rolando "Nonoy" Gutierrez Andaya Jr. (namondag Marso 10, 1969) iyo sarong Filipinong abogado asin politiko na nagrepresenta sa Primer Distrito kan Camarines Sur poon 1998 sundo 2006 asin liwat poon 2010 sundo 2019. Nagsirbe man siya bilang an ika-32 na Majority Floor Leader kan Kamara de Representantes kan Filipinas asin an ika-9 na Kahilom kan Budget asin Pag-manehar.
Namondag si Rolando Aureo Gutierrez Andaya, Jr. kan Marso 10, 1969, sa Manila, aking lalaki siya kan nagligad na kongresman Rolando Andaya Sr. asin Rita Gutierrez. An saiyang lolo, si Tomas Andaya, nagin alkalde kan Ragay, Camarines Sur kan dekada 1960s. Siya man an nakakagurang na tugang na lalaki ni Maribel Andaya-Eusebio, alkalde kan Pasig poon 2013 sundo 2016 asin agom ni Robert "Bobby" Eusebio.
Dalan nin Seda
thumb|340x340px|Pangenot na ruta kan Dalan nin Seda An Dalan nin Seda (Ingles: Silk Road; ) iyo sarong katiripunan nin mga rutang pangnegosyo na nagsusugpon sa Subangan asin Solnopan, poon sa ikaduwang siglo BCE sundo sa ika-18 na siglo CE. Ini an tahaw sa ekonomiko, kultural, politikal, asin relihiyosong interaksyon sa mga naaagihang rehiyon. “An Dalan nin Seda” harus dapit sa nagkapirang mga pangdagang ruta, pero pwede man na dapit sa pangdagat na ruta na nagsusugpon sa Subangang Asya asin Sur-subangang Asya kaiba an Sur na Asya, Persya, an Arabyanong Rawis, an Haraning Subangan, Subangang Aprika, asin Sur na Europa.
Rose Alibin
Si Rose Alibin sarong Bikolanang parasurat na naghahaman nin mga "concrete poems" o idtong mga tula na igwa nin pisikal na pormang kaagid kan mga pan-uro aldaw na bagay sa kapalibutan. Kadakli sa mga ipigsurat nyang concrete poems manungod sa Bulkan Mayon. Nagsusurat man sya nin mga paukod na mahihiling sa Burak, An Dahon Panrawitdawit, sarong katipunan nin mga Bikolnon na Literatura na pigpapakarhay man ni Gode B. Calleja na taga-Ottawa, Canada. Sya an kagsurat kan "Mayon" na mababasa sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.
Dalan nin Seda
Naguno kan Dalan nin Seda an ngaran kaini sa lukratibong negosyo sa seda na nagpoon sa Dinastiyang Han sa Tsina (207 BCE–220 CE). Mga 114 BCE kan an Dinastiyang Han nagpahiwas sa seksyon kaini sa Sentral Asya kan pangnegosyong ruta kan Dalan nin Seda. An pagpapahiwas iyo partidang pinamayohan kan mga misyon asin eksplorasyon kan Tsinong imperyal na envoy na si Zhang Qian, asin partidang nabilog sa mga serye nin militaryong pagsakop. An mga Tsino nagkaigwa nin dakulang interes sa pagsiguro sa seguridad kan mga produktong saindang pinapabakal; pinahiwas ninda an Dakulang Pader kan Tsina para maprotektahana an rutang pangnegosyo.
Rose Alibin
Toltolan
* ''Santos, Paz Verdades M. Cordero, Kristian, Sendon. 2011. Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol. De La Salle University. Vibal Publishing.''
Don Rickles
Si Donald Jay "Don" Rickles (Queens, Mayo 8, 1926 – Beverly Hills, Abril 6, 2017) dating sarong Amerikanong entertainer.
1087
An  sarong taon sa Gregoryanong kalendaryo.
Dalan nin Seda
Nagkaigwa an Dalan nin Sena nin signipikong pagganap sa pag-uswag kan mga sibilisasyonsa Tsina, Korea, Hapon, an subkontinenteng Indyano, Iran, Europa, an Horn kan Aprika asin Arabya, an pagbukas kan halabang-distansyang politikal asin ekonomikong relasyon sa tahaw kan mga nasambit na sibilisasyon. Maski ngani na seda an mayor na bagay na pigeeksport gikan sa Tsina para sa negosyo, nagkapirang mga bakalon asin ideya an napagribayan, kabali na an mga relihiyon (urog na an Budismo), sinkretikong pilosopiya, siyentipikong pagkadiskobre, asin mga teknolohiya arug kan papel asin pulbura nin badil. Kaya an Dalan nin Seda iyo bako sanang ruta para sa kultura pero iyo man sa ekonomikang tuyo sa mga sibilisasyong naggamit kaini. An mga kahelangan, pinakanotable an salot, naglakop man sa Dalan nin Seda.
Sa presenteng panahon, an negosyon sa Dalan nin Seda nangyayari sa daga asin sa dagat. Igwa nin nagkapirang mga proyekto na yaon sa irarom kan ngarang “Bagong Dalan nin Seda” para mapahiwas an imprastrukturang transportasyon sa lugar nin mga historikong ruta nin negosyo. An pinakabistado siguro iyo an Tsinong Belt and Road Initiative (BRI).Kan Hunyo 2014, an UNESCO pigdesigna an Chang'an-Tianshan na koridor kan Dalan nin Seda bilang sarong Pankinában na Pamanang Lugar. An porsyon sa Indya iyo yaon sa lista nin tentatibong sityo.
Gregory Maguire
Si Gregory Maguire (minundag kan Hunyo 9, 1954) sarong Amerikanong nobelista. Sya an kagsurat kan Wicked: The Life and Times of the Wicked Witch of the West, Confessions of an Ugly Stepsister, asin pira pang mga nobela pan-gurang asik pan-aki. Kadakli sa saiyang mga pan-gurang na nobela hali man sana sa mga klasikong usipon na pan-aki; an Wicked nagin Wicked Witch of the West gikan sa panurat ni L. Frank Baum na The Wonderful Wizard of Oz asin man an 1939 film adaptation sa karakter na si Elphaba Thropp. An blockbuster 2003 Broadway musical na Wicked hali man sa inot na nobela ni Maguire.Sinurat ni Stephen Schwartz asin Winnie Holzman, an musical sa presente iyo an panlima sa pigpapalabas hasta ngunyan (nalapwasan pa kaini an Les Misérables kan Oktubre 28, 2019).
Biograpiya
Si Maguire, minundag asin nagdakula sa Albany, New York, asin sya man nasa tahaw kan pitong magturugang. Nagklase man sya sa mga Catholic institutions hasta mag sekondarya, naresibe nya man an saiyang BA sa English and Art gikan sa State University of New York at Albany, an saiya man na MA in Children's Literature hali sa Simmons College, dangan an PhD sa English and American Literature hali sa Tufts University. An saiyang doctoral thesis manungod sa English-language fantasy na sinurat para sa mga aki magpoon kan 1938 hasta 1988. Saro man syang propesor asin co-director sa Simmons College Center for the Study of Children's Literature magpoon kan 1979 hasta 1986. Kan 1987, pigmukna ni Maguire an nonprofit educational charity, Children's Literature New England, Inc., asin co-director sa laog nin 25 na taon. Nagi man syang board member kan National Children's Book and Literacy Alliance, asin nagserbe man na board sa Isabella Stewart Gardner Museum, Board of Associates sa Boston Public Library, sa Concord Free Press, asin iba pa.
Panluwas na takod
90px Pinopoonan an artikulong ini.
Wake Island
thumb|Dae opisyal na wagayway kan Wake Island Wake Island (midbid man sa Wake Atoll) an coral atoll sa parteng sulnopan kan Pacific Ocean sa norteng subangan lugar kan Micronesia subregion, 1,501 miles (2,416 kilometro) subangan kan Guam, 2,298 miles (3,698 kilometro) sulnopan kan Honolulu, 1,991 miles (3,204 kilometro) sur subangan kan Tokyo,asin 898 miles (1,445 kilometro) norte kan Majuro. An isla bakong organisado, bakong korporasyon na teritoryo kan United States na sinadiri kan  Republic of the Marshall Islands. Ini saro sa mga nasusuway na isla sa kinaban asin pinakaharaning naiistaran na isla iyo an Utirik Atoll sa Marshall Islands, 592 miles (953 kilometro) sa sur subangan.
Wilfredo Arcilla
Si Wilfredo Arcilla, tubong Buhi, Camarines Sur, sarong Bikolanong parasurat asin dating paratukdo sa Ateneo de Naga University. Sa presente, yaon sya sa Abu Dhabi asin nagtatrabaho sa Library kan Petroleum Institute. Sya an kagsurat kan rawitdawit na "Pag-abot" na mababasa sa antolohiyang Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol.
Toltolan
* ''Santos, Paz Verdades M. Cordero, Kristian, Sendon. 2011. Sagurong, 100 na Kontemporanyong Rawitdawit sa Manlain-lain na Tataramon Bikol. De La Salle University. Vibal Publishing.''
Kagurangan
An may edad nang mga tawo sa parate limitado an kakayahan na magbago asin mas madaling magkahelang, signipikante, lugad, asin iba pang helang kisa sa mas hoben na mga adulto. An dakol na iba pang disiplina asin sakop may labot sa paggurang asin gurang, arog baga kan organikong mga proseso nin paggurang (senescence), medikal na mga pag-adal sa naggugurang nang proseso (gerontolohiya), helang na nagpapasakit sa gurang nang mga adulto (geriatrics), teknolohiya tanganing suportaran an paggurang na sosyedad (gerontechnology), o mga aktibidad sa pag-aling asin isport na ibinagay sa mga gurang, arog baga kan mas may edad na isport. An mga may edad na napapaatubang sa laen-laen na isyu sosyal may labot sa pagretiro, kapungawan, asin paggurang.
An kagurangan bakong depinidong tunay na tangga, ta an panahon kronolohiko na ipinaririsa bilang "gurang na edad" nag'iiba sa kultural asin historikal.
Kan 2011, an Naciones Unidas nagproponer nin sarong kombensyon sa diretso nin tawo na espesipikong maprotehir sa mga gurang.
Mapúa Malayan Colleges Laguna
thumb|253x253px|An kampus nin MCL, kun sain mahihiling an Rizal Hall An Mapúa Malayan Colleges Laguna (MMCL), dating midbid bilang Malayan Colleges Laguna (MCL), iyo sarong pribado, research, asin dae-sektaryano na unibersidad na pagsasadiring subsidiaryo kan Unibersidad nin Mapúa na mahihiling sa Pulo–Diezmo Road sa Barangay Diezmo, Cabuyao, Laguna. Nagbukas ini kan Hunyo 18, 2006. An MCL harani sa industrial hub kan Laguna, na minatao sa mga paraadal kaini nin haraning akses sa mga oportunidad nin on-the-job training sa mga prestiyosong kompanya.
An MCL inoorgulyo an konsistentong linya nin mga trayumpo kaini sa mga nakaaging taon na kabali an 100% rata nin mga nakapasa sa nagkapirang lisensyura asin sertipikasyong eksaminasyon, topnotchers, asin eksepsyonal na halangkaw na rata nin pagkakua nin trabaho sa mga gradweyt kaini – gabos na ini nagtabang sa MCL na maguno an ranggo kaini bilang numero unong pribadong HEI (higher educational institution) sa CALABARZON.
Mga epekto kan pagbabago kan klima sa biodibersidad kan mga pananom
An pagbabago sa klima iyo an ano man na mahalagang halawig na pagkaliwat sa linalaoman na arogan, baga man huli sa natural na pagkalaenlaen o bilang resulta kan aktibidad nin tawo. An mga kamugtakan sa palibot may mahalagang marhay na kabtang sa pagdigta sa pagpunsionar asin pagdistribwir nin mga tinanom, na nakikipagkombinar sa iba pang dahelan. An mga halawig na pagbabago sa mga kamugtakan sa palibot na sa kagabsan inaapod na pagbabago sa  klima maaraman na nagkaigwa nin dakulaon na epekto sa presenteng mga ugale nin laen - laen na klase nin tinanom; An dugang pang mga epekto linalaoman sa ngapit. Ihinula na an pagbabago sa klima magdadanay na saro sa mayor na mga drayber kan mga unibersidad sa ngapit. Sa presente pinoponan nin mga hiro-hiro nin tawo an ikaanom na mayor na pagpoho na naheling kan satong kinaban, na liniliwat an pagwaras asin pagkadakol kan mga tinanom.
Kontekstong palaeo
wala|thumb|304x304px| Kapanahunan sa Australia: An sarong sistema nin ekolohiya na midbid na dakula an pagkaolakit sa lugar na iyan sa dai pa sana nahahaloy na geolohikong panahon bilang resulta nin mga pagbabago sa kulmatika. An Kinaban daing ontok na nagbabago an klima kan panahon poon pa kan enot na tumubo an mga tinanom. Kun ikokomparar sa presenteng aldaw, an historyang ini ibinilang an Kinaban na mas malipot, mas mainit, mas mara asin mas basa, asin CO2(carbon dioxide) mas halangkaw sagkod mas hababa. An mga pagbabagong ini mahihiling sa daing ontok na pagbago nin mga tinanom, halimbawa an mga komunidad nin kadlagan na nagdodominar sa kadaklan na lugar sa mga panahon nin pag - oltanan, asin mamasitas na mga komunidad na nagdodominar durante kan mga panahon nin gradwal. Ipinaheling na an nakaaging pagliliwat sa kulminasyon nagin mayor na drayber kan mga proseso nin pagbanabana asin pagpoho. An pinakamidbid na halimbawa kaini iyo an Carboniferus Rainforst CollapSe na nangyari 350 milyones na taon na an nakaagi. An pangyayaring ini nagpabagsak sa populasyon nin mga ampibia asin nagpahiro sa ebolusyon nin mga reptilia.
Modernong konteksto
Igwa nin dakulang interes asin pagsiyasat sa presente na nakasentro sa pangyayari nin bago pa sanang antropograpikong mga pagbabago sa klima, o pag - init kan globo. An pokus iyo an pagmidbid sa presenteng mga epekto nin klima na binabago an biodibersidad, asin paghula kan mga epektong ini sa ngapit.
Kabale sa pagbago kan mga pagkakalaen sa klima na may koneksion sa pagpunsionar asin pagdistribwir nin mga tinanom an nag - oorog na mga konsentrasyon sa CO2, nag - oorog na panglobong temperatura, pagbabago sa presipitasyon, asin liniwat na mga pagbabago sa mga arogan nin "grabeng" panahon na arog baga nin mga buhawi, kalayo o bagyo. Manlaenlaen na klase nin pagdistribwir an ibinunga kan laen - laen na modelo nin pagbabago sa bioklimatiko.
Huli ta an indibiduwal na mga tinanom asin kun siring mga klase daing ibang magigibo kundi magpunsionar sa pisilohikong paagi, asin mapangganang taposon an saindang mga siklo nin buhay sa irarom nin espesipikong mga kamugtakan sa palibot (dating nasa irarom kan mga ini), an mga pagbabago sa klima posibleng magkaigwa nin dakulang mga epekto sa mga tinanom poon sa sokol kan indibiduwal sagkod sa sokol kan ekolohiya o biomya.
Mga epekto kan CO2
too|thumb|280x280px|An dai pa sana nahahaloy na mga pag - oswag sa atmosperang CO2. Padagos na nagdadakul an konsentrasyon nin CO2 sa laog nin labing duwang siglo. An mga pag - oswag sa atmosperang CO2 nakakaapektar sa kun paano an mga tinanom magtalubo, na nagreresulta sa pagdakol kan tubig sa tinanom nagkakaipo nin pagigin episiente, mas dakol na kapasidad sa pagtalubo asin pag - oswag. An nag - orog na CO2 naimbuelto sa "paghibog nin mga tinanom" na nakaaapektar sa estruktura asin pagpunsionar kan komunidad nin mga pananom. Depende sa palibot, igwa nin manlaenlaen na reaksion sa halangkaw na atmosperang CO2 sa pag - oltanan nin mayor na "mga klase nin tanom, arog baga kan C3 asin C4 tinanom, o mas kadikit na klase nin kahoy; na igwa nin potensial sa iba pang bagay na liwaton an kompetisyon kan mga grupong ini. An nag - orog na CO2 puede man na sumagkod sa pag - orog kan Carbon: Nitrogen proporsion sa mga dahon nin mga tinanom o sa iba pang aspekto nin chemistry sa dahon, na posibleng magriribay nin herbivore na nutrisyon. Ipinapaheling kan mga pagsiyasat na an dobleng mga konsentrasyon nin CO2 magpapaheling nin pagdakol nin pagtalubo sa C3 na tinanom alagad bakong sa C4 na mga tiananom. Minsan siring, ipinaheheling man na an mga tinanom na C4 mas kayang magpadagos sa panahon na tigmara kisa mga tanom na C3.
Mga epekto nin temperatura
too|thumb|200x200px|An lakop sa globong taonan na temperatura kan 2005, na konektado sa 1951-1980 nangangahulogan An mga pag - oswag sa temperatura ilinalangkaw an rikas nin dakol na pisiolohikong proseso arog baga kan photosynthesis sa mga tinanom, sagkod sa itaas, depende sa klase nin tinanom. An mga pag - oswag na ini sa photosynthesis asin iba pang mga prosesong pisiolohiko pinahihiro nin nag - oorog na kemikal na mga reaksion asin biyong pagdakol nin entusiastikong mga produksion para sa kada 10 °C pagdakol nin temperatura. An grabeng temperatura puedeng makadanyar kun lampas na sa pisyolohikong mga limitasyon nin sarong tinanom na pag - abot nin panahon maresulta sa mas halangkaw na kabilangan nin mga desikasyon.
An sarong komun na teoriya nin mga sientista iyo na pag mas mainit an lugar, mas halangkaw an pagkalaenlaen kan tinanom. An teoriyang ini maririsa sa natural na kapalibotan, na kun saen an mas halangkaw na klase nin tanom parateng manonompongan sa nagkapirang latitudes (na sa parate may kaibang espesipikong klimang temperatura).
Mga epekto nin tubig
wala|thumb|238x238px|May dalagan nin pag - andam sa Estados Unidos, poon kan panahon nin 1901-2005. Sa nagkapirang lugar an oran nag - oran kan nakaaging siglo, mantang an nagkapirang lugar naalang. Mantang an suplay nin tubig mahalagang marhay sa pagtalubo nin tinanom, iyan may pangenot na kabtang sa pagdeterminar sa pagwaras nin mga tinanom. An mga pagbabago sa presipitasyon ihinula na bakong gayong pabarobago kisa sa temperatura asin mas laen - laen sa pag - oltanan nin mga rehion, na may mga prediksion na an nagkapirang lugar magigin matubig na maray, asin an nagkapira mas alang. An pagliliwat sa pagkaigwa nin tubig magpapaheling nin direktang korelasyon sa rikas nin pagtalubo asin paguswag kan mga klase nin tinanom sa rehion na iyan.
Mantang daing pagliwatliwat, an mas makosog na pag - oran nin tubig magkakaigwa nin direktang epekto sa alumaad kan daga sa sarong lugar. An pag - ina sa alumaad kan daga magkakaigwa nin negatibong epekto sa pagtalubo kan tinanom, na binabago an dinamikong sistema sa ekolohiya sa kabilogan. An mga tinanom nagsasarig bako sanang sa total na oran durante kan panahon nin pagtalubo, kundi pati sa kosog asin kadakulaan kan kada pag - oran.
Pankagabsan na mga epekto
An pagkakalain - lain sa istaran dai ibinubulag, kundi paglaban sa iba pang mga panggigipit arog kan pagkaraot kan istaran, pagkawara nin istaran, asin pag - introdusir nin mga klase na puwedeng makaraot. Isinusuherir na an ibang drayber na ini nin pagliliwat sa biodibersidad mahiro na may pag uyon sa klima tanganing dugangan an impluwensia sa mga klase tanganing mabuhay. Mantang nadadagdagan an mga pagbabagong ini, an satong pankagabsan na sistema nin ekolohiya ihinula na magigin laen na marhay kesa pagheling kaiyan ngonyan.
Mga pagbabago sa pagdistribwir
wala|thumb|200x200px|An puon nin Pine tree na nagrerepresentar sa sarong halangkaw na kahoy na 105 metros an langkaw sa peryodo kan 1915-1974. Nipfjːllet, Sweden Kun an mga dahelan kan pagbabago sa klima arog baga kan temperatura asin presipitasyon maliliwat sa sarong rehiyon na lihis pa kaya kan sarong klase plastipiko kun siring an mga pagbabago kan mga klase dai maiiwasan. Igwa na nin ebidensia na an mga klase nin tinanom nagbabago kan saindang mga ranggo sa kalangkawan asin latitud bilang reaksion sa pagbago nin rehiyonal na mga klima. Pero depisil ihula kun paano mababago an mga espesya bilang simbag sa klima asin ibubulag an mga pagbabagong ini sa gabos na iba pang pagbabago sa palibot na arog baga nin eutropikasyon, oran na may asido asin pagkaraot kan istaran.
Kun ikokomparar sa ibinaretang kabilangan nin mga klase nin tinanom sa nakaaging mga pagbalyo, an marikas na pagbabago sa presenteng panahon igwa nin potensial sa bako sanang pagdistribwir nin bagong mga espesya, kundi nagtatao man nin dakol na klase na dai kayang sunodon an klima kun sain sinda ibinabagay. An mga kamugtakan sa palibot na hinahagad nin nagkapirang klase, arog baga kan mga nasa alpine na rehion tibaad biyo nang mawara. An resulta kan mga pagbabagong ini posibleng marhay na magparikas sa padagos na pagkapara. An pakikibagay sa bagong mga kamugtakan puede man na magin mahalagang marhay sa reaksion nin mga tinanom.
Minsan siring, bakong pasil an prediksion sa pagkapara kan mga klase nin tinanom. Halimbawa, an mga pangyayari hale sa nagkapirang panahon nin marikas na pagbago sa kulminasyon kan nakaagi nagpapahiling nin kadikit na klase nin pagkapara sa nagkapirang rehion. An kaaraman kun paano an mga klase puedeng makibagay o magdanay sa atubangan nin marikas na pagbabago limitado pa man giraray.
An mga pagbabago sa pagigin angay nin sarong istaran para sa mga klase nagmamaneho nin pagdistribwir nin mga pagbabago bako sanang paagi nin pagbago kan lugar na puedeng konsintihon nin mga klase, kundi kun gurano iyan kaepektibong pakikipagdaogan sa ibang tinanom sa laog kan lugar na ini. Kun siring, an mga pagbabago sa komposisyon nin komunidad linalaoman man na resulta nin pagbabago sa klima.
Pagbabago sa siklo nin buhay (penolohiya)
An panahon nin mga penolohiyang pangyayari sa pananom arog baga kan pamumurak parateng konektado sa mga pagkakalaen sa palibot na arog baga kan temperatura. Kun siring an nagbabagong mga kamugtakan linalaoman na magiya sa mga pagbabago sa mga pangyayari sa buhay, asin an mga ini irinekord para sa dakol na klase nin tinanom. An mga pagbabagong ini may potensial na gumiya sa pagbabago sa pag - oltanan nin mga klase, o liwaton an kompetisyon sa pag - oltanan nin mga tinanom. Halimbawa, nagbago an mga panahon sa mga tanom na Britano, na nagreresulta sa taonan na mga tinanom na nagbobolos nin mas amay kisa sa mga perenyal, asin an mga tinanom na napopolbos nin mas amay kisa sa mga tinanom na pinapaanom nin doros; May potensial na mga resulta sa ekolohiya. An bago pa sanang ipublikar na pag - adal naggamit nin impormasyon na isinurat kan parasurat asin naturalistang si Henry David Thoreau tanganing patunayan an mga epekto nin klima sa penolohiya nin nagkapirang klase sa lugar nin Concord, Massachusetts.
Manlainlain na gentil
An pagigin mayaman asin espeyal kan mga klase nin pananom, may mahalagang marhay na kabtang sa kun gurano karikas asin kabunga an sarong sistema nin ekolohiya na puedeng makaadaptar sa pagbabago. Dugang pa sa posibilidad na pagkawara kan populasyon dahil sa mga pangyayari sa panahon, an henetikong pagkalaenlaen sa populasyon pwedeng mabawasan. Mantang an henetikong pagkalaenlaen sarong pangenot na nagkokontribwir sa kun paano puedeng mag - ebolusyon an sarong sistema nin ekolohiya, an sistema nin ekolohiya mas madali nanggad na makua huli ta an kada indibiduwal magigin kaagid kan masunod. An kadaihan nin henetikong mga pagliliwat asin pag - ina sa mga klase nagpapaoswag na marhay sa posibilidad na mapara.
An paghale kan sarong tinanom sa saiyang palibot nagdodoon na dugangan niya an saiyang plastipiko, na nagpapangyari sa mga klase na magbago nin mas marikas kisa ihinula. An plastik na mga simbag na ini matabang sa mga tinanom na maghimate sa marikas na nagbabagong mga kamugtakan. An pakasabot sa pagkaliwat kan propiong mga kamugtakan bilang reaksion sa palibot makatatabang na makagibo nin mga konklusyon kun ano an magigin reaksion nin magkaparehong relasyon.
An indirektang mga epekto nin pagbago sa klima
An gabos na klase posibleng marhay na direktang maaapektaran kan mga pagkaliwat sa mga kamugtakan sa palibot na pinag - olayan sa enotan, asin siring man nin indirekta paagi sa saindang mga interaksion sa iba pang klase. Minsan ngani an direktang mga epekto tibaad mas pasil na ihula asin imahinaron, posibleng marhay na an indirektang mga epekto mahalaga man sa pagdeterminar sa reaksion kan mga tinanom sa pagbago kan klima. An mga klase na an pagdistribwir bilang direktang resulta nin pagbago sa klima puedeng "magliwat kan sokol nin ibang klase o ' pagsakyada, na nag - introdusir nin bagong relasyon na may kompetisyon o liniwat an iba pang proseso na arog baga nin pagkuenta sa karbon.
Sa Europa, an temperatura asin presipitasyon huli sa pagbabago sa klima puedeng bakong direktang makaapektar sa nagkapirang populasyon nin mga tawo. An paglataw nin temperatura asin kadaihan nin presipitasyon nagreresulta sa laen - laen na lansangan nin salog, asin iniinaan an mga populasyon nin mga tawo na sensitibo sa peligro nin baha.
An pagkakapareho nin sarong simbiotikong pungus na konektado sa mga gamot tibaad direktang magbago bilang resulta nin liniwat na klima, na nagreresulta sa pagbabago sa pagdistribwir kan tinanom.
An sarong patogen o parasito puedeng bagohon an mga interaksion sa sarong tinanom, arog baga kan mga patogenik na pungus na nagigin mas ordinaryo na sana sa sarong lugar kun saen nagdadakol an oran.
An kompuwesto nin natural asin mga sistema nin tawo nagseserbing mga sistema na nagliliwat sa mahiwas na pagbanabana asin temporal na mga sokol na sa parate ibinibilang na bakong direktang mga epekto nin pagbabago sa klima. Nangorognang totoo ini kun nag - aanalisar sa mga sistema nin pagkasobra. Environmental factor#Socioeconomic Drivers
Mas halangkaw na grado nin mga pagbabago
An mga espesya minasimbag sa laen - laen na marhay na paagi sa pagbago nin klima. An pagkakalaen sa pagdistribwir, an penolohiya asin kadakoldakol na klase magiya pasiring sa dai malilikayan na mga pagbabago sa medyo abundang klase asin sa saindang mga interaksion. An mga pagbabagong ini mabolos tanganing makaapektar sa estruktura asin pagpunsionar nin mga sistema nin ekolohiya. An mga patern kan pagbalyo kan mga gamgam sa ibang lugar nagpapaheling na nin pagbabago sa mas amay na paglayog sa timog, asin mas amay na pagbalik, ini puedeng makaapektar sa pankagabsan na sistema nin ekolohiya. Kun an mga gamgam mahale nin mas amay pa maina ini sa rikas nin pollinasyon nin nagkapirang tinanom sa pag - agi nin panahon. An obserbasyon kan mga pagbalyo nin gamgam mas ebidensia kan pagbago kan klima, na maresulta sa pagbolos nin mga tinanom sa laen - laen na panahon.
May nagkapirang klase nin tinanom na may disbentaha sa mas mainit na klima, an saindang mga parabariwas na insekto tibaad mauntok man. An temperatura direktang makakaapektar sa pagkalaenlaen, pagkadesidido asin pagkatadang buhay kapwa sa mga tinanom asin sa saindang mga erbiyos na insekto. Kun paanong nag - iina an mga erbiyosong ini, siring man an mas haralangkaw na klase nin klase nin espesya na makakan kan mga insektong iyan. An nakadadanyar na pangyayaring ini makadadanyar sa satong daga asin kun paano niato minamansay an naturalesa ngonyan.
Mga kadepisilan sa pagkaigwa nin arogan na mga epekto sa ngapit
An eksaktong mga prediksion sa maabot na mga epekto kan pagkaliwat nin klima sa pagkalaenlaen nin mga tinanom mahalaga sa pagtalubo nin mga estratehiya sa konserbasyon. An mga prediksion na ini sa kadaklan hale sa mga estratehiya sa bioinaformat, na kalabot an modelong indibiduwal na mga klase, mga grupo nin mga klase na arog baga nin "mga funsionar na tipo," mga komunidad, ekolohiya o mga biomiya. Puede man na kalabot dian an paggibo nin arogan na mga klase na naheheling an palibot, o pagmasid sa pisyolohikong mga proseso.
Minsan ngani kapakipakinabang, an modelo igwa nin dakol na limitasyon. Enot, igwa nin pagkadaing kasegurohan manongod sa mga kamugtakan sa ngapit na sukol kang nakakaraot na alisngaw nin gas na nagpapadalagan nin klima asin nin dakulang kawaran nin kasegurohan sa pag - arog kun paano ini makakaapektar sa ibang aspekto nin klima na arog baga nin lokal na oran o temperatura. Para sa kadaklan kan mga espesya, an halaga nin espesipikong mga pagkakalaen sa pagdidistribwir (e.g. minimum na oran o pinakapundamental na temperatura) dai aram. Depisil man na maaraman kun arin na mga aspekto nin sarong partikular na kulminasyon an pinakaimportante, arog baga kan katamtaman kontra pinakadakol o pinakadikit. An mga proseso sa ekolohiya na arog baga kan mga interaksion sa pag - oltanan nin mga klase asin pagsuruwaysuway saka distansia natural man na komplikado, dugang pang komplikadong mga prediksion.
An pagpaoswag sa mga modelo sarong aktibong lugar nin pagsiyasat, na may bagong mga modelo na nagpoprobar na kuanon an mga bagay na arog baga kan mga ugale sa buhay sa mga klase o proseso na arog baga nin pagbalyo nin lugar kun patienot na naggigibo nin mga pagbabago sa pagdistribwir; minsan ngani rinerekonoser an posibleng pagkaeksakto sa negosyo sa pag - oltanan nin mga rehiyon asin pankagabsan.
Ihinula man an pagbago kan klima na makikiiba sa iba pang drayber nin biodibersidad nagbago arog baga kang pagkaraot kang istaran o pra, o pag - introdusir nin ibang klase. An mga humang ini tibaad humiro na may sinerhiya tanganing dugangan an peligrong mapoho sa mga panahon nin marikas na pagbago nin klima kan nakaagi.
Xenon
thumb|271x271px|Sarong gas discharge tube na may laog na xenon (Xe) An xenon o henon (may simbolo na Xe, atomikong bilang na 54, atomikong gabat na 131.30, punto nin pagkatunaw na 11.9 °C, punto nin pagkalakaga na 107.1 °C, espesipikong grabidad na 3.52 kun likido o sa temperaturang -109 °C) iyo sarong elementong kimikal na gas na mayong kulay asin mayong parong. May kasakitang magkaigwa ini nin reaksyon sa iba pang mga kimikal o kaya elemento. Nadiskobre ini ninda William Ramsay sagkod Morris William Travers kaidtong 1898. Nagagamit ini sa paggibo nin mga ilaw na may "laser", mga ilaw na panggadan nin mikrobyo, asin mga ilaw na istroboskopiko.
Mga tataramon na Dusuniko
An mga tataramon na Dusuniko iyo an saróng grupo nin mga tataramon na pigtataram kan Bisaya, Dusun, Kadazan, Rungus, asin mga magkaano-anong mga tawo sa provincia nin Malaysia kan Sabah sa Borneo.
Mga tataramon
Pigklasipikar an mga tataramon na Dusuniko bilan minasunod.
Kabali man digdi an Dumpas.
Bakong gabos na mga tataramon na pigtataram kan mga tawo nin Dusun kabali sa grupong ini; an mga tataramon na Subangan na Barito kaiba an pipira kun saen pinangaranan man na 'Dusun'.
Lobel (2016)
Pigkober ni Lobel (2016) an mga minasunod na mga tataramon na Dusuniko:
Yellowfin tuna
thumb|Yellowfin tuna