cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monarkiya
thumb|upright|[[Richard I kan England na anointed durante kan saiyang koronasyon sa Westminster Abbey, gikan sa 13th-century chronicle.]]
Lituanya
Namomogtak ini sa gilid kan Dagat Baltiko, asin katakod kaini an Letonia sa norte, an Bielorrusia sa subangan budá an Polonia sagkod an probinsiang rusa (oblast) nin Kaliningrado sa sur-subangan.
Monarkiya
An monarkiya (Espanyol: monarquía) iyo an sarong porma nin gobyerno na an kahoro-halangkaweng poder iyo an biyo o naturingang ibinubugtak sa sarong indibidwal, an namamayo kan estado, na parating panghabambuhay o sagkod na magbutas, asin "bilog ining isusuhay gikan sa gabos na kaapil kan estado." Inaapod na monarko an namamayo sa monarkiya. Ini an karaniwan na porma nin gobyerno sa kinaban kan daan asin katahawan na panahon.
Lituanya
Polítika
An sistemang polítiko kan Lituania iyó an demokrasiang parlamentaria na iguang mga manlain-lain na partidong polítiko. An presidente an respresentante kan estado budà pigeelehir siya kada limang taon. An presidente an responsable sa pagpipilî kan primer ministro asín kan gabineteng kaiba kaini kada apát na taon.
Monarkiya
Dating pangkaraniwan na klase nin gobyerno an monarkiya sagkod sa ika-19 siglo, alagad bakong lakop sa presente. Kun saen man ini ginagamit sa presente, parating monarkiyang konstitusyunal an pinapagdanay, kun saen an nagmamantinir an legal asin seremonyal na papel kan monarkiya, alagad limitado o mayong poder pampolitika: sa irarom nin nasusurat o dai nasusurat na saligang batas, an iba man iyo may poder na mamayo.
San Marcelino
An San Marcelino sarong 3rd na klaseng ciudad sa probinsya kan Zambales, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo an. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Mga Barangay
Nababanga an San Marcelino sa 18 mga baranggay:
Prieto Diaz
An Prieto Diaz sarong ikalimang klaseng banwaan sa provincia kan Sorsogon, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo.
Susog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Napapalibotan an banwaan kan Golpo nin Albay sa norte, Dagat Filipinas sa subangan hanggan habagatan, Gubat sa sur hanggan sur-sulnopan, asin Ciudad nin Sorsogon sa sulnopan.
Mga barangay
thumb|273x273px|Wagayway kan Prieto Diaz, Sorsogon Nababanga an Prieto Diaz sa 23 barangay.
Montevista
An Montevista sarong ikaapat na klaseng banwaan kan probinsya nin Davao de Oro, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo. Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan.
Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
2009 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon
thumb|250px|right|Ikaanom na PTALB An 2009 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon iyó an ikaanóm na taón kan patiribayán. Nag-akò nin P10,000 asín tropeo gikan sa Naga City Jaycees bilang Parasurat kan Taon si Jaime Jesus Borlagdan, an pinakamatíbay na parasurat sa edisyon na ini.
Regular na kategorya
Kagsaróng katiriponán nin mga rawitdawit, tolong saysay, duwáng osipon na pan-aki, apát na osipon, asín saróng dula an nagpatiribayán sa limáng regular na kategorya ngonyán na taón.
Rawitdawit
An Hamot kan Narumdon ni Jaime Jesus U. Borlagdan kan Ciudad nin Tabaco an tinàwan kan enot na premio sa kagsarong (11) katiriponan nin mga rawitdawit na napili para sa kategoryang ini.
Montevista
Mga Barangay
An Montevista nababanga sa 20 barangay.
2009 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon
Rawitdawit
Mga finalista:
Saysay
Mga finalista:
Osipon na pan-aki
Finalista:
Osipon
Mga finalista:
Republika
An republika (hale sa Latin res publica public affair) sarong "estado na kun saen an kapangyarihan nakadepende sa mga tawo o sa saindang mga representante; espesipikong sarong estado na mayong monarkiya" asin saro man na "government, o sistema nin gobyerno, kan siring na estado." Dati (espesyalmente kan ika-17 asin ika-18 siglo) an termino ginamit sa pagpasabot nin sarong estado na may konstitusyon demokratiko o representante, alagad mas bago pa sana ini ginamit man nin autokratiko o diktatoryal na mga estado na dai pinamamahalaan nin sarong monarkiya. Pangenot na ginagamit ini ngonyan sa pagpanongod sa arin man na bakong-monarkikal na estado na pinamamayohan nin sarong elehido o nombradong presidente.
2009 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon
Dula
Finalista:
Rawitdawit para ki Ina
An espesyal na kategoryang ini para sa mga estudyante sa elementarya asin sekundarya. Pitong rawitdawit na finalista ngonyan na taon, kaiba an minasunod:
Republika
Parateng an sarong republika iyo an saro sanang soberanong estado, alagad igwa man nin mga sub-soberanong estado na inaapod na republika, o igwa nin mga gobyerno na sinasabing republikano sa naturalesa. Halimbawa, an Konstitusyon kan Estados Unidos "naggagarantiya sa lambang Estado sa Unyon na ini nin sarong Republikanong porma nin Gobyerno". An saro pang halimbawa iyo an Unyon Sobyet, na ilinadawan kan saiyang autoritaryo asin labi-labing sentralisadong gobyerno bilang pederasyon nin boluntad na "Mga republikang sosyalista" na may pantay na diretso asin halangkaw na grado nin panlaog na autonomiya. An Pederasyon nin Rusya saro man na estado na komponido nin parte kan nagkakapirang mga "republika".
2009 Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon
Rawitdawit para ki Ina
Makakakuang P3,000 asin medalya an mapipiling magana sa kategoryang ini.
Premio Bibiano Sabino
Ginawádann kan premiong iní an Pagsasatubuanan: Poetikang Bikolnon (2008) ni Jose Jason Chancoco, an pinakamarháy na Bikolanong librong ipinalagdâ sa nakaáging duwáng taón, poón Septyembre 2007 sagkód Septyembre 2009.
Masirang na Bituoon kan Kabikolan
Daí nin pinangarán na PTALB Lifetime Achievement Award.
Michelangelo
right|thumb|220px|Sarong pinta ki Michelangelo ni Jacopino del Conte sa edad na 50 right|thumb|220px|Pinta ki Michelangelo Buonarroti sa edad na 72 ni [[Giulio Bonasone, (1546)]] Si Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (Marso 6, 1475 - Pebrero 18, 1564) sarong pintor, eskultor, arkitekto, inhenyero, asin poeta sa panahon na Renaissance. Sinasabi na an talento asin abilidad niya sa mga disiplinang saiyang pigkasibotan nakaarog nanggad ki Leonardo Da Vinci.
Nabistong gayo si Michelangelo sa paggibo kan fresco sa Kapilya nin Sistine, an Huring Pagsisilot sa altar igdi, an "An Pagkamartir ni San Pedro" asin "An Pagbagong boot ni San Pablo" sa Cappella Paolina sa Batikano. Siring man saiyang haman an David asin an Pieta, an Birhen, Bacchus, Moises, Rachel, Leah, mga eskulturang bantogan na gayo. An simboryo kan Basilika ni San Pedro siya man an nagdesenyo.
Jakarta
An Jakarta (/dʒəˈkɑːrtə/; pagsayod sa Indones: [dʒaˈkarta]), opisyal na Espesyal na Rehiyong Kapitolyo kan Jakarta (Indones: Daerah Khusus Ibu Kota Jakarta), an kapitolyo asin pinakadakulang siyudad sa Indonesya. Manunumpungan sa norte-sulnupang baybayon kan Java na pinakamatawong isla sa kinaban, senro ini kan ekonomiks, kultura dangan politika kan Indonesya na may populasyon na 10,075,310. Nasa 6,392 kilometro kwadrado an hiwas kan Jakarta metropolitan area, na kun saen bisto ini sa Jabodetabek (sarong acronym kan Jakarta, Bogor, Depok, Tangerang dangan Bekasi). Ini an panduwa sa pinaka urban na agglomerasyon]] sa kinaban (pagkatapos kan Tokyo) na may populasyon na 30,214,303. Pighihinuha na maabot sa 35.6 milyong katawo sa na 2030 an Jakarta na magigin pinakadakulang megasyudad sa kinaban. An mga oportunidad nin negosyo kan Jakarta, na iyo man an potesyal na matao nin halangkaw na estandarte kan pagbuhay, nag-aakit nin mga migrante gikan sa bilog na kaiislahang Indones, na pinaghalong dakol na mga komunidad asin mga kultura.
Michelangelo
Nano'dan ni Michelangelo an arte sa pagpinta kan siya nag'erok sa Florencia sa edad na sampolo may apat. Natais niyang maray an pagpinta sa bodega ni Domenico Ghirlandaio manta na inaarog niya an mga gibo kan si mga nakaaging bantogan na mga pintor kan Florencia arog ka Giotto asin Masaccio. An talento niya sa eskultura nano'dan niya sa hardin ni Lorenzo il Magnifico kun saen dakul mga antigong estatuwa asin rebulto, asin an abilidad niyang ini sa pag'arog iyo an enot na nagpabantog saiya. Kan magadan si Magnifico (1492), si Michelangelo nagbaya' na sa banwang ginikanan niya, nagpasiring sa Venecia asin Bologna asin duman tinapos niya an "Arco di San Domenico".
Jakarta
Mga Panluwas na Takod
]
Michelangelo
An hinaman ni Michelangelo sa lambang disiplinang nano'dan niya sa lawig kan saiyang buhay sinasabing pambihira asin kadakul talaga; an mga nawalat na mga kasuratan, mga ginuhit asin mga pagromdom manongod saiya nagpapatotoo lamang na siya na an pinaka'dokumentadong personahe sa ika-16 na siglo. Duwa sa bistong maray na obra niya, an Pieta asin David, saiyang pig'eskultor kan siya dai pa na'edad trienta. Si Michelangelo an tinata'wan kredito kan duwa sa pinaka may impluwensyang obra sa fresco sa historya nin Arteng Solnopan: an tanawon kan Genesis na yaon sa kisame asin an Ultimong Pagsisilot sa altar kan Kapilya nin Sistine sa Roma. Bilang arkitekto, siya an kagpoon kan inapod na istilong Mannerista sa Biblioteca Laurentian. Sa edad na 74, siya an nagsangle ki Antonio da Sangalio na Hubin komo arkitekto kan Basilika ni San Pedro. Si Michelangelo pinaghira an plano, an bandang solnopan natapos susog sa desenyo niya asin an simboryo nahaman na may diit na paghira kan siya nagadan na.
Sa pagpatotoo kan saiyang napapalaen na kabantogan, siya an pinaka'enot na artistang taga-Solnopan na an biograpiya pinalagda' manta na siya buhay pa. Duwa kaini pinublikar, saro gibo ni Giorgio Vasari na nagtaram na si Michelangelo na an nagdadara kan pinaka'alitoktok nin artistikong kahamanan sa pagpoon kan Renaissance, sarong punto de vista na nagdanay sa historya nin arte nin pirang siglo. Sa panahon niya, siya parati binabansagan na Il Divino ("an Langitnon"). Saro daa sa kalidad na admiradong maray kan saiyang kagurubay iyo an saiyang "terribilista", sarong "nakaka'ara' na pagmateng kadakulaan" an pinupukaw sa mga naghihiling sa saiyang mga obra. Dakul na nagsurunod na mga artistang nag'ngata' na arogon an saiyang makuri asin sobrang personal na istilo na nagbunga kan istilong Mannerismo, an sinasabing nagbutwang mayor na hiron sa Arteng Solnopan sunod sa inapod na 'High Renaissance'. left|thumb|200px|An [[Pieta]]
Kaamayan kan buhay
Si Michelangelo namundag kan Marso 6, 1475 sa Caprese harani sa Arezzo (Ngonyan ini nangaranan nang Caprese Michelangelo). Pirang henerasyon an saiyang pamilya mga saradit sana man na kagrogaring nin bangko. An ama niya totoo, si Lodovico di Leonardo di Buonarroti di Simoni, nasasakitan na mamantener an toltol na operasyon kaini kaya nagtatagakapot nin pwesto sa gobyerno. Kan si Michelangelo inaki, an ama niya sarong administrador sa hudikatura sa Caprese asin administrador lokal kan banwaan nin Chiusi. An ina ni Michelangelo iyo si Francesca di Neri del Miniato di Siena. An mga Buonarroti nagtutubod na gikan sinda ki Kondesa Mathilde nin Canossa y siya mismo may pagtubod na totoo ini. Pakamundag saiya, an pamilya niya nagbalik na sa Florence kun saen siya nagdakula. Durante kan halawig na paghelang asin pakagadan na ngane kan ina niya, siya naki'estar sa pamilya nin sarong kantero sa banwaan nin Settignano, kun saen an ama niya may pagrorogaring na daga na kuanan nin marmol asin patin sarong oma. Sinasabi ni Michelangelo paagi nin pagsurat ni Giorgio Vasari, "Kun ano ta may pakinabang ako, huli ta namundag asin nag'estar ako sa banwa nindong banayad an panahon. Kadungan kan gatas na sinuso ko sa sakong yaya, nakanood akong magin mahusay magkapot nin tigib asin martilyo na iyo an iginigibo ko nin mga pigura."
right|thumb|200px|An eskulturang 'David' ni Michelangelo
Si Michelangelo pinadara siya kan saiyang ama na mag'adal nin gramatika sa Humanistang si Francesco da Urbino sa Florence kan siya solterito. Alagad, an hubin na Michelangelo mayong interes sa pagklase niya; mas ginugusto niya pang magparakopya kan mga pinta sa mga simbahan asin hinahanaphanap an pag'iriba nin mga pintor. Pag'edad niyang trese, pinagibong peyon siya ki Domenico Ghirlandaio. Kan siya katorse pa sana, an ama niya nakumbinsi si Ghirlandaio na siya bayaran na bilang sarong artista, bagay na pambihira kan mga panahon na idto. Kan taon 1489, si Lorenzo de' Medici, an de factong namoon sa Florence, naghagad ki Ghirlandaio nin duwang pinakamahusay na pupilo, si Ghirlandaio pinadara si Michelangleo asin si Francesco Granacci. Poon 1490 abot 1492, si Michelangelo nag'atender sa Humanistang akademya na tinogdas ni Medici na nag'aayog sa impluensyang Platoniko. Siya nag'adal nin eskultura sa irarom nin paggiya ni Bertoldo di Giovanni. Sa akademya, an pana'naw asin arte ni Michelangelo napairarom na gayo sa impluensya kan si mga prominenteng mga pilosopo asin mga eskritor kan mga panahon na idto, kabali na diyan sinda Marsilio Ficino, Pico della Mirandola asin Poliziano. Kan panahon na ini si Michelangelo inukit an Madonna of the Steps (1490–1492) asin Battle of the Centaurs (1491–1492). an huri binase sa tema na pigswestiyon ni Poliziano ssin kinomisyon ni Lorenzo de Medici. Manta na siya nakapeyon ki Bertoldo di Giovanni, si Pietro Torrigiano tinaplong siya sa dungo, bagay na iyo an nakatiko kan saiyang dungo na naririsang maray sa saiyang mga retrato. Edad niya pa sana kaini 17.
Tataramon na Arta
An Arta, saróng tataramon Negrito na madalí na nin mapuho' kan norteng Filipinas. An fieldwork ni Lawrence Reid's 1990 pigbunyag an 12 mga parataram sa Villa Santiago, Aglipay, Quirino Province, asin kan 1992, pigtataram na lang ini kan tolóng pamilya. Bakô ini kaano'ano kan ibang tataramon.
Igwa pa man nin sararadit na grupo nin mga parataram kan Arta sa Maddela asin Nagtipunan sa banwaan kan Quirino Province (Lobel 2013:88). Sa ngunyan, pigdodukomento an Arta ni Yukinori Kimoto.
Distribusyon
Mahihiling an Arta sa mga minasunod na lugar na nasa munisipalidad nin Nagtipunan.
Diosesis nin Libmanan
150px|too|Eskudo kan Diosesis nin Libmanan An Diosesis nin Libmanan (tataramon na Latin: Dioecesis Libmananus) sarong diosesis kan Simbahan Katoliko Romano na namumugtak sa banwaan nin Libmanan sakop kan probinsya eklesyastika kan Caceres sa Camarines Sur, Filipinas. Nasasakop ini asin pinapangatamanan kan Arkidiosesis nin Caceres. Si José Rojas Rojas Jr. iyo an presenteng obispo digdi.
Katedral
200px|thumbnail|too|Katedral nin Santiago Apostol 200px|thumbnail|too|Sipocot, Camarines Sur 200px|thumbnail|too|Cabusao, Camarines Sur 200px|thumbnail|too|Pamplona, Camarines Sur 200px|thumbnail|too|San Fernando, Camarines Sur200px|thumbnail|too|Milaor, Camarines Sur
Merkuryo (planeta)
right|thumb|An planetang Merkuryo An Merkuryo (simbolo: ; Ingles: Mercury) sarong planeta sa sistemang Solar. Ini an pinakaharani sa saldang asin iyo an pinakasadit poon kan hinale an Pluto sa listahan nin mga planeta kan taon 2006. Mayong atmospera sa planetang ini. Nakakaagid an Merkuryo sa bulan na nag'iitok sa tongod kan satuyang kinaban. Dakul ining mga guronggutong (crater) asin sinasabi na yaon igdi matutuparan an pinakadakulang crater sa sistema solar, an Caloris Basin. An lawig kan aldaw sa planetang ini tumbas sa 56.8 aldaw sa satuyang kinaban. An planetang ini nag-iitok nin 1 lidong sa laog nin 88 aldaw-kinaban.
Santa Magdalena
An Santa Magdalena sarong ikalimang klaseng banwaan sa provincia kan Sorsogon, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo.
Susog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Napapalibotan an banwaan kan Bulusan sa norte, Dagat Filipinas sa subangan, Matnog sa sur hanggan sur-sulnopan, asin Irosin sa habagatan.
Tawge
right|thumb|250px|An tawge right|thumb|250px|Tawgeng ginisa
An Tawge (Ingles, Mung beansprouts) iyo an nagtarambô nang mga pisog kan monggo. Ini gamit na gayo sa pagkakan.
Lehislatura
An lehislatura sarong katiriponan na may autoridad na gumibo nin mga ley para sa sarong politikal na entidad na arog baga nin sarong nasyon o syudad. Sa parati, ibang - iba sinda sa ehekutibo asin hudisyal na mga kapangyarihan nin gobyerno.
An mga ley na isinasagibo kan mga lehislatura parateng inaapod na mga panginot na lehislasyon. Dugang pa, an mga lehislatura pwedeng magmasid asin magmaniobra nin namamahalang mga aksyon, na may autoridad na itao an imbweltong badyet.
Tawge
Paggibo nin tawge
An sarong metodo nin pagpatambô dai na kaipohan maggamit nin bote, garapon o mangkô. An patamboon na hinoom magdamlag, ipatos sana sa telang haraghag pero dapat an tela mayômô o alumahad. Ipuyos an tela saka halaton sanang magtarambô. Kun medyo mag'alang, wirikan an tela na magbasâ naman. Sa duwang aldaw ini napoon nang magtarambô.
An mga arapodan kaini sa iba-ibang lugar
Sa habagatan kan Byetnam inaapod ining gia dau nanh. Sa amnayan kan Byetnam an apod kaini gia do tuong.
Harayong Subangan
An Harayong Subangan (Sirangan) kadaklan minapanungod sa Sirangan Asya (kabali kaini an Harayong Subangan (Sirangan) nin Russia) asin Timog-Sirangan Asya, na kaiba man an Timog Asya nin huli sa ekonomiko asin pan-kulturang mga rason.
An termino nagin gamiton kan Europeong geopolitikong diskurso kan ika-19 siglo, minapahayag kan Sirangan Asya bilang iyo an "pinakaharayo" sa tolong parte kan "sirangan", lampas sa Haraning Subangan (Sirangan) asin sa Katahawang Asya. Sa kaparehong rason, an mga suanoy na Intsik na mga katawohan pinag-aapod na mga nasyon kan Sulnupan. An termino nagin gamiton kan Europeong geopolitikong diskurso kan ika-19 siglo, minapahayag kan Sirangang Asya bilang iyo an "pinakaharayo" sa tolong parte kan "sirangan", lampas sa Haraning Subangan (Sirangan) asin sa Katahawang Asya. Sa kaparehong rason, an mga suanoy na mga Intsik na katawohan pinag-aapod na mga nasyon kan Sulnupan---an arinman na medyo harayong sulnupan kesa sub-kontinente kan India. An termino bako nang gayo ginagamit habang ini minahanduyog sa "oryentalismo" kan ika-19 siglo na pinanungdan ni Edward Said. Magpoon kan 1960s paabante, an mga termino arog kan Sirangan Asya asin an Oryente iyo na lugod an pirmeng ginagamit. An Sirangan Asya dagos man giraray an pirmeng terminong ginagamit para sa rehiyon sagkod ngunyan.
Popularisasyon
An terminong Harayong Subangan (Sirangan) nagin popularisado sa peryodo kan Emperyo nin Britaniya bilang sarong panlindong na termino para sa mga kadagaan pasiringon sa sirangan kan Britaniya-India. Bago pa man an Enot na Giyera Mundiyal sa Europeong geopolitika, an Haraning Subangan (Sirangan) minapanungod sa haros an mga haraning mga kadagaan kan Emperyo nin Ottoman, an Katahawang Sirangan minatukdo sa hiragang sulnupan kan Timog Asya asin Sentral Asya, asin an Harayong Subangan (Sirangan) minakahulugan sa mga nasyon na yaon sa sulnupang parte kan Pacific Ocean asin sirangang parte kan Indian Ocean. Kadakol na lengguwaheng Europeo igwa nin magkaparehong mga termino, arog baga kan French Extreme-Orient, Spanish Extremo Oriente, Portuguese Extremo Oriente, German Ferner Osten, Italian Estremo Oriente, Polish Daleki Wschod, asin Dutch Verre Oosten.
Andrew Garfield
right|thumb|Andrew Garfield Si Andrew Garfield (namundag Agosto 20, 1983) sarong Amerikanong aktor sa entablado, sa sine asin sa telebisyon.
Fiumara (RC)
An Fiumara sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Reggio Calabria sa rehiyon Calabria kan Italya.
Dior Fall Sow
Si Elisabeth Dior Fall Sow (namundag kan 1968) sarong dating isang Senegalese na hurado asin legal na iskolar. Siya an inot na babaeng tagausig sa Senegal, na hinirang sa Republika sa Hukuman nin Inot na Pag-inspeksyon kan Saint-Louis kan 1976. Siya sarong honoraryong presidente kan Association of Women Jurists.
Buhay
Kan 1976, si Dior Taglagas Sow hinirang na pampublikong tagausig sa Saint-Louis, kaya siya an kainot-inoting babaeng prosekyutor sa Senegal. Siya nagin National Director of Supervision kan Edukasyon asin Proteksyon nin Sosyedad, Direktor kan Legal Affairs sa Sonatel-Orange, Legal Advisor sa International Criminal Tribunal para sa Rwanda, Pamayong Abogado para sa Court of Appeals kan Criminal Court of Justice kan Rwanda, asin Konsultant para sa International Criminal Court.
Matapos makagibo nin sarong pag-adal sa UNICEF na napakarhay ay ley kan Senegal sosog sa mga kombensiyon ng UN, pinanginotan ni Dior Fall Sow an sarong koponan na naghaman nin ley kan Senegal kang 1999 na nagbabawal sa genital mutilation nin kababaihan.
Poon 2001 hanggan 2005 siya nagin miyembro kan African Committee of Experts on the Rights and Welfare of the Child.
Kan 2015 siya hinirang na Honorary President kan Network ng mga Peryodista sa Gender asin Deretsos Humano. Nagretiro siya kan 2017.
Aroroy
An Aroroy sarong primera klaseng banwaan sa probinsya kan Masbate, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo.
Susog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Mga barangay
Nababanga an Aroroy sa 41 barangay.
Galatro
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Reggio Calabria sa rehiyon Calabria kan Italya.
Willie Revillame
Si Wilfredo "Willie" Buendia Revillame (nmdg., January 27, 1961) sarong aktor na Filipino, host sa telebisyon, asin rekording artist. Siya an nangagin host sa serye sa telebisyon kan ABS-CBN, na Wowowee, odtohan na programa alagad ini pinondo na kan istasyon. Siya ngonyan, konektado sa TV5 may kinakapotan na variety show, Wil Time Bigtime (enot pigngaranan, Willing Willie) na an katuwang iyo si Shalani Soledad. Kan mga enot pa, siya nagin man host sa odtohan na variety show sa GMA, Lunch Date asin sa ABS-CBN na show, Magandang Tanghali Bayan.
Si Revillame may pigaasikasong negosyo sa real estate, an Wil Tower Mall sa Quezon City asin mahahaman na.
Buldon
An Buldon sarong ikaapat na klaseng banwaan na namumugtak sa probinsya nin Maguindanao, Filipinas. Igwa ining sukol na 429.40 kilometro kwadrado na kadagaan asin namumugtak sa inot na distrito.
Sosog sa sensus kan 2010, igwa ining 33,729 katawo. An designadong zip code kaini iyo an 9615.
Gerace
An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Reggio Calabria sa rehiyon Calabria kan Italya.
Lee Kuan Yew
Komo kapwa-kagmukna asin Inot na Sekretaryo-Heneral kan People's Action Party (PAP), saiyang dinara an partido sa walong matriumpong eleksyon poon 1959 abotr 1990 asin nag'antabay sa pagsuway kan Singapur sa Malaysia kan taon 1965 asin an kagboot sa pagpagantad kan nasyon-estadong ini hali sa rorong kamugtakan na kolonya na mayo lamang rekursos naturales nagin sarong tigreng Asyano nin "First World". Masasabing siya an saro sa pinakamaimpluensyang pigura pulitika sa Asya.
Nagadan siya huli sa pneumonia sa Singapore General Hospital kan Marso 23, 2015.
Langka
thumb|mga tulang kan langka (sprouts) An langkâ (Artocarpus heterophyllus) o nangkâ, sa Ingles jackfruit, sarong klaseng tinanom na nagkakahoy asin sarong species kan pamilya (Moraceae). Kapamilya niya an ogob, an rimas, an gomihan.
An Bunga Niya
An prutas kaini sinasabing iyo an pinakadakula sa bilog na kinaban na kalay sa mga sanga, ini may "tunok-tunok" na arog kan ogob asin may mga laman ini sa laog na inaapod na mga kunab, mahamot asin makilyab na giyaw an kolor. Sa laog kan kunab makukua an mga pisog niya na iyo man an natambo' Parati an kaluwasan kan prutas mismo dai nababa sa 25 sentimetro (10 pulg.) an diametro. Kun nadakula talaga, pwedeng umabot sa 36 kg (80 libra) sa gabat, abot 90 sm (36 pulg.)an laba' asin 50 sm (20 pulg) an diametro.
An sinasabing kunab na iyo an napatos sa pisog niya 3-5 milimetro an hi'bog, mahamis ini, nagtutubig-tubig, maragonot sa kagat, nakaagid an namit sa pinya pero bakong maanta' asin mas kulang man an tagok.
Pagkukultibar asin Lugar na Angay Saiya
An langka kuminawat na husto sa kultura asin agrikultura kan India poon pa kan soanoy na panahon. Mga kinalot nin arkeologo sa India nagbuyagyag na an langka pinatatambo na sa India 3000-6000 nang mga taon na nakaagi. An mga nadukayan nagpapahiling man na si Emperador na Indiano si Ashoka (274-237 B.K.) pigtotolod na gayo an pagpatubo nin mga nagbubungang-kahoy asin saro na igdi iyo an langka. Si Varahamihira, sarong Indianong astronomo, matematiko, asin astrologo, nagsurat nin sarong kapitulo manongod sa pagbulong kan mga helang nin kahoy sa saiyang toklos Brhat Samhita. An obra niya may sinmbit na gayo nin pag-grafting sa kahoy arog kan langka.
Mga Parte kan Langka
left|thumb|Binaak na langkang hinog Kublit
An kublit kan langka matunok asin igdi sa Pilipinas saro ining nataong kawat sa isip kan mga para-ukit ta nagiribo sinda nin mga inukit na pormang langka kaiba an mga hitsurang tunok-tunok.
An Kunab
An langka may mga kunab na makilyab na giyaw, mahamoton ini asin manamit na gayo. Malomhok na maragonot sa pagkagat. Dakul ini kan sinasabing fiber na natabang sa paglaban sa pagtotobol. right|thumb|150px|Mga kunab kan langka, dinulse An Pisog
An pisog kan langka iyo an may pinakadakul na fiber asin mas maray nanggad gibohon arina (ginalpong) ta mas naluwas an saiyang fiber kisa kun lutoon paagi nin pagsanlag o pagla'bon.
Mga Luto kan Langka
An langka gamit na maray sa pagluluto igdi sa Habagatan asin Sur-Subangan na Asya. Ini pwedeng kakanon hilaw (an lombod) o kun hinog na. Pwede man ining idagdag sa santan. An mga pisog linuluto sa paagi nin pagsanlag o pagla'bon. Sa pagluto, ini winiwisikan gasiprot na asin ngane magnamit. An hilaw na bunga ginigiris man saka linuluto sa guta na parati may bangot na sira. Binubuntogan bilog na siling darakul ngane mahale an langse saka may kagat sa namit.
An Lombod
An lombod na bunga pwede man kakanon. Ini may banayad na namit asin naiibang mate sa kagat. An mga pagluluto sa India, Bangladesh, Sri Lankas, Indonesia, Cambodia, asin Vietnam, pinapakinabangan an lombod kaini.
An Kahoy
An pasagi kan langka magayon na gamiton sa paggibo nin instrumento musikal ta magian. Sa Indonesia parte ini kan gamelon asin sa Filipinas an kalomoyan kan kahoy ginagamit sa pagigibo nin kudyapi. Ginagamit man ini sa paggibo nin mga drum sa India na an apod mridangam asin kanjira. Pang-mwebles pa man an kahoy langka.
Mga Arapodan
An prutas na ini inaapod sa sari-saring pangaran. An Ingles na jackfruit tinutubod na hale sa Malayalam chakka o cakkai paagi sa rutang Portuges jaca, ginamit ini kan doktor asin naturalistang si Garcia de Orta sa saiyang 1563 na libro Colóquios dos simples e drogas da India. Sarong botaniko, Ralph Randles Stewart nagswestyon na pwede hale ini sa pangaran ni William Jack (1795-1822), sarong Scottish na botaniko na nagtrabaho sa East India Company sa Bengal, Sumatra asin sa Malaysia. An prutas na ini naapod nang "Jack" sa Ingles bago pa ki William Jack namundag: halimbawa, sa ki Dampier na 1699 A new voyage round the world.
An pinakaamay na sambit sa europa kan tinanom iyo an chaqui sa sarong salaysay c. 1328 nin sarong Pranses na si Dominican missionaryo Jordanus.
Trinidad Pardo de Tavera
Si Trinidad Hermenegildo Pardo de Tavera y Gorricho ( Abril 13, 1857- Marso 25, 1925) sarong doktor, botaniko, cientifico asin humanistang Filipino. Nagin man siyang aktibo sa pulitika asin tinogdas an Partido Federal, an pinakaenot na partido pulitikal kan nagin kolonya kan Estados Unidos an Filipinas. Siya man an kagtogdas kan peryodikong La Democracia. Nagin siyang kaapil sa Kumisyon kan Filipinas. Sa tahaw kan pagkasibot niya sa gobyerno sibil, nakua pa niyang sumurat nin mga libro dapit sa medisina, sa botanika, paleografo, linggwistika, numismatika, kartografo, historya, edukasyon asin sa sosyolohiya.
Burundi
thumb|Wagayway kan Burundi right|thumb|220x220px|An mapa kan kontinente nin Aprika kun saen ipinapaheling an kinamomogtakan kan Burundi
Trinidad Pardo de Tavera
Saro siyang bibliofilo asin bibliografo. Maonabihan pa, siya an pinakaenot nakapirma sa "Libro I de Profesionales Registrados" kan 25 de enero, taon 1902.
Burundi
An Burundi sarong nacion sa Aprika.
Trinidad Pardo de Tavera
Pamilya
Si Pardo de Tavera namundag sa Manila. An saiyang ama iyo si Felix Pardo de Tavera, sarong abogadong Espanyol asin opisyal sa gobyerno; an ina niya iyo si Juliana Gorricho, aki nin mayayaman na Filipinong mag'agom. Kan magadan an ama niya, si Trinidad nagsayuma na akoon an titulo kan saiyang lolo-sa-ama, komo Marquis de Magahon.
Si Trinidad nag'adal sa mga prestihiyosong mga eskwelahan. Sa primarya asin sekundarya, nag'adal siya sa Ateneo de Manila. Nakua niya man an Batsilyer en Artes sa Unibersidad kan Sto Tomas pero tinapos an kurso sa Unibersidad kan Paris ta duman na naghubo an saiyang pamilya. An saindang harong sa Paris nagin maimbong na padumanan asin lingaan kan mga Filipinong nag'aaradal sa Paris arog ka Jose Rizal, Juan Luna asin an tugang kaning si Antonio Luna.
Kan taon 1892, si Pardo de Tavera nag'ule sa Filipinas, nagpraktis medisina, sabay nagtukdo sa mga kursong Medisina sa Unibersidad kan Sto. Tomas, alagad naribaraw an karera niya gibo kan nagputok na an rebolusyon kan 1896.
Pagputok kan Rebolusyon asin pag'abot kan mga Amerikano
Si Pardo de Tavera nagbali sana sa ika-2ng kabtang kan rebolusyon, bako bilang manlalaban sa lantad nin batalya, kundi komo representante kan Cebu para sa Kongreso nin Malolos. Nag'ayon siya sa pagpanday asin pag'ama kan si Konstitusyon kan Enot na Republika nin Filipinas. Kan an gobyerno rebolusyunaryo nagtogdas kan Unibersidad LIteraryo kan Filipinas, siya pigdesignar na saro sa matokdo sa medisina asin surgery. Alagad an gobyernong Malolos madali sana an buhay ta nag'abot na an mananakop na mga Amerikano. An iba kan si mga Filipino padagos na naglaban sa batalya, an iba naglaban paagi kan saindang mga surat asin pluma. An iba daing girong na nagpurule na sana sa mga harong ninda asin inako an paki'areglo sa Amerika. Si Pardo de Tavera saro sa nagbaya sa tamboan na gobyernong Filipino, asin nagtindog siya sa prinsipyong "ikararahay kan interes kan banwaan na maki'areglo na sana sa poderosong mananakop". Nagin malinaw an panindogan niya kan siya nagtogdas kan La Democracia sarong peryodiko na nagtolod kan kaisipan na makisaro na an Filipino sa mga pagboot kan mananakop, asin ini tolos na pig'oyonan an pagproklama kan Enot na Kumisyon Filipino, alagad an iba pinag'apod siyang traydor asin pasaluib sa mga intereses kan banwang Pilipino.
Sa pagladawan ni Nick Joaquin saiya sa sinurat niya sa "Jose Rizal: July 19, 1861-December 30, 1896" (napalaman sa A Question of Heroes (Makati: Ayala Museum, 1977), siya
"..saro katawo na nag'abot sa punto kinaongis niya an dugong Malay asin Kastila sa saiyang pagkatawo mala ta siya an saro sa pinakaenot na nagin sajonista asin, bilang myembro kan Kumisyon Filipino kan mga taon 1900, nakipagtusay nanggad na mataldok an Ingles sa Filipinas, asin nagkaigwa nin makuring hogophogop na mabungkal an anoman na gira nin kulturang Espanyol sa islang Filipina. An bagay na ini, sa maraot man o sa marhay, si Trinidad Pardo de Tavera, na haros dai tana maromdoman, sarong gayo sa nagdikta kan satong kinaabtan."
Mga Napalagdang obra
An magkapira kan mga sinurat niya nakaiba na sa "Proyekto Gutenberg":
Pinagrok
thumb|Puyo, sarong klase kan sira na ginagamit sa pag luto nin pinagrokAn pinagrok sarong lutong Bikolnon haros siring sa inon-on. An dakulang kaibahan lang iyo ta an sirâ (puyo an masiram pagrokon) dai hinihinulakan.
Jose Eduardo dos Santos
Si José Eduardo dos Santos (namundag Agosto 28, 1942) sarong taga-Angolang pulitiko asin siya an presenteng Presidente kan Angola asin iyo man an Pamayo kan Pwersa Armada nin Angola. Nakasakat siya sa poder kan an banwang ini nakamit an katalingkasan kan taon 1975. Poon kaidto sagkod ngunyan siya pa man an nakatukaw na presidente. Siring man, siya an Pamayo kan MPLA (People's Movement for the Liberation of Angola).
Pinagrok
Pag-andam asin pagluto
An mga sira kinakaag sa kaserola asin ginogògò sa asin. Kun sarong kilo an puyo halimbawa, mga saro kaapatan (1/4) man na kilong asin an ikaag. Gògoon na marhay sagkod na sa huna mo nagtukal na an halnas saka langsî kan sirâ (rurog). Sa paggògò, nagagadan na padagos an mga sirâ.
Jose Eduardo dos Santos
Buhay asin Karera
Ipinangaki sa distrito nin Sambizanga sa Luanda,, an mga magurang niya iyo sinda Avelino Eduardo dos Santos asin Jacinta José Paulino, mga imigrante haleng São Tomé y Príncipe. Siya nag'adal kan primarya sa Luanda, nagkuang sekundarya sa Liceu Salvador Correia,
Nagpoon siyang magin aktibo sa pulitika kan siya nagkaklase pa ta nag'ayon siya sa MPLA alagad huli sa pan'iipit kan gobyerno kolonyal, naghubo' siya sa kadolon na banwa nin Kongo kan taon 1961. Duman makusog an pakikisaro niya sa anoman na sinisibotan kan partidong MPLA mala ta nagin na siyang sarong opisyal igdi. Sa pagpadagos kan saiyang edukasyon, nagbalyo siya sa Unyon Sobyet kan 1969 asin duman natapos niya an kurso sa petroleum engineering asin sa radar communications sa Azerbaijan Oil and Chemistry Institute sa Baku, Azerbaijan.
Pinagrok
Popular na kultura
Ginamit ni Estelito Jacob bilang metapora sa saiyang rawitdawit na Pinagrok an proseso kan pag-andam kaini sa sarong inaabusong agom na babai na minaagi nin makuring sakit.
Jose Eduardo dos Santos
Buhay asin Karera
Paglaog kan taon 1970, buminalik siya sa Angola na kan mga taon na idto, sarong teritoryo kan Portugal asin inaapod na Overseas Province of Angola. Nagbali siya sa pwersa gerilya kan MPLA (Exército Para a Libertação de Angola) na ini pigngaranan nang FAPLA (Forças Armadas Populares de Libertação de Angola), sarong sanga kan MPLA. Igdi nagin siyang radio transmitter nadestino sa ika-2ng politico-militar na rehiyon. Kan 1974 nataas siya sa katongdan ta ginibo na siyang sub-kumander kan telecoms service kan ika-duwang rehiyon. Manta', siya nagserbing representante kan MPLA sa Yugoslavia, sa Demokratikong Republika kan Kongo, sa Republikang Popular kan Tsina bago mapili na bilang myembro sa Central Committee asin Politburo kan MPLA duman sa probinsya nin Moxico kan Septyembre 1974.
Brazzaville
Brazzaville (French pronunciation: ​[bʁazavil], Kongo: Balazavile) an kapitolyo asin pinakadakulang syudad sa Republic of the Congo (Congo Republic). Binubuo nin pinansyal asin administratibong sentro kan nasyon, ini manunumpungan sa norteng parte kan Congo River, balyo nin Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DR Congo). An populasyon kan kapitolyo haros lampas 1.8 milyong residente, ini lampas kan san katolo nin populasyon kan nasyon, 40% kani nagtatrabaho sa bakong agrikultural na propesyon. Kan ikaduwang Giyera Mundial, anBrazzaville an kapitolyo man nin Free France kan1940 asin 1942. wala|thumb|[[Kinshasa|An Kinshasa maheheling hali sa Brazzaville. An duwang kapitolyo nababanga kan Congo River.]] thumb|Itsura nin Brazzaville hali sa space
Baleno
An Baleno sarong ikaapat na klaseng banwaan sa probinsya kan Masbate, Filipinas. An designadong zip code kaini iyo.
Susog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na kilometro kwadrado.
Mga barangay
Nababanga an Baleno sa 24 barangay.
Mactan
An Mactan sarong isla na namomogtak pirangkilometro sa sur-subangan kan Cebu sa Filipinas. Parte an isla kan provincia nin Cebu asin nababanga kan ciudad nin Lapu-Lapu asin banwaan nin Cordova. Natatakod an isla sa Cebu sa paagi kan duwang tulay na iyo an Tulay Marcelo Fernan, dagos an Tulay Mactan.
An Pankinaban na Palayogan kan Mactan-Cebu na ikaduwang pinakamahigos na palayogan sa nacion, namomogtak digdi.
Lanao del Sur
thumb|Salog sa Balabagan, Lanao del sur An Lanao del Sur sarong provincia kan Republika kan Filipinas na namómogták sa Awtonomong Rehiyon kan Bangsamoro sa Muslim Mindanao (BARMM). Sosog sa sensus kan, igwa ining katawong nag-eerok digdi sa  kaharongan. Igwa ining sukol na kilometro kwadrado. An designadong area code kaini iyo.
Bulgarya
thumb|Wagayway kan Bulgarya An Bulgarya (Ingles: Bulgaria; /bʌlˈɡɛəriə, bʊl-/ (dangogon); Bulgaro: България, romanized: Bǎlgariya), opisyalmente inaapod na Republika nin Bulgarya (Bulgaro: Реnубʌиkа Бъʌƨаpия), sarong nasyon namomogtak sa Sur-Subangan na Europa. Ini nakalugar sa bandang subangan kan Balkans, asin pigtataidan sa bandang amihanan kan Romanya, Serbia asin North Macedonia sa sulnopan, Gresya asin Turkey sa habagatan, dangan an Black Sea sa bandang subangan. An Bulgarya sinasakop an teritoryong may hiwas na 110,994 kilometro kwadrado (42,855 sq mi), asin ini iyo an ika-16 na pinakadakulang nasyon sa Europa. Sofia an kabesera asin pinkadakulang siyudad kan nasyon; ibang mga mayor na siyudad kaini iyo an Plovdiv, Varna asin Burgas.
Jesse James
thumb|Si Jesse James kan hoben pa. Si Jesse Woodson James (Septyembre 5, 1847 – Abril 3, 1882) sarong Amerikanong bandido, gerilya, lider nin gang, parahâbon sa bangko asin sa tren asin murderer sa estado nin MIssouri. Siya an mas bantog na myembro sa James-Younger Gang.
Si Jesse asin an saiyang tugang na si Frank James pareho mga gerilyang Confederado o inapod sa Ingles na  'bushwhackers ' durante kan Gera Sibil. Sinda soboot nadamay sa mga panggugulpi sa mga soldados kan Unyon, orog na sa inapod na Masaker Centralia. Pakatapos kan gera, bilang kaapil sa magkakapira asin man'iba-ibang grupo nin mga bandido, sinda nagparapanhipa' sa mga tren asin mga karomata asin nanga'bon sa mga bangko. .
An magtugang na James aktibo bilang myembro sa sadiring grupo asin nangawat na husto kan mga taon pag'oltan 1866-1876 na kun saen sa pagngata' na hâbonan an sarong bangko sa Northfield, Minnesota, magkapirang kagrupo an nasikop o nagadan. Nagpadagos sinda sa saindang krimen nin magkapirang taon, na nagtitipon nin mga bagong myembro alagad yaon na sa kamugtakan na sobra na sindang naiipit sa paglalapag sainda kan mga awtoridad. Kan Abril 3, 1882, si Jesse James na badil-gadan ni Robert Ford, kaapil mansana kan saiyang grupo, na naglaom na makakolekta nin premyo kun maentrega niya an payo ni James sa namomoon. Saro nang bantogan kan buhay, si James orog na nagin pigurang orosipon sa Wild West kan siya gadan na.
Ludovico Arejola
right|thumb|250px|Si Ludovico Arejola, "Jefe De Las Guerrillas Filipinas De Camarines" |link=Special:FilePath/Ludovico_Arejola.gif Si Ludovico "Vicong" Arejola (Nueva Caceres, Enero 31, 1861 - Mayo 21, 1934) sarong heneral asin Bikolanong rebolusyonaryo na naglaban sa Filipino-Amerikanong Gera igdi sa Ambos Camarines. Siya an nagbilog asin namayo sa Filipinong tropa na nakibokbokan nin husto sa mga Amerikanong soldados kan an mga ini nagsakyada asin nansakop sa Ambos Camarines.
Jesse James
Dawa daa si James nalaladawan na popular na pigura komo sarong Robin Hood, na an hinahabon pinapartihan an mga tios, mayo man ebidensya na siya o an saiyang grupo hinihirasan an siring na mga dukha kan saindang mga nahâbon. Poon 1860 abot 1882 an James Gang iyo an tinatakotan nanggad na mga bandido sa historya kan Amerika. An grupo responsable sa sobrang 20 panghahábon sa mgs bangko asin mga tren asin sa panggagadan sa mga tawong nasasabatan asin nakakaulang sainda sa harabonan na ginigibo ninda. Lampas $200,000 an pigtutubod na saindang nahabon. Sinda sarong leyenda kan panahon ninda, popular sa Missouri sa saindang paghingoa na matolod an kawsa kan Confederado.
Ludovico Arejola
Pamilya
Gikan sa mayaman asin madaga' na pamilya, siya an aki ni Antonio Arejola asin Emeteria Padilla nin Nueva Caceres. Siya an matua sa anom na magturugang. Sunod saiya iyo si Leoncio (nagin padi), si Tomas (nagin sarong propagandista asin diputado) asin an tolo pa na anas babae, sinda Fabiana, Encarnacion asin Dolores.
Jesse James
An mga iskolar hinihiling an saiyang mga gawe-gawe sa konteksto nin sarong rehiyonal na pagtutumang nin mga Confederado pakatapos kan Gera Sibil, bako bilang resulta kan inhustisya ekonomiko o pagbabandido sa pwera.
Ludovico Arejola
Pamilya
Sa enot na agom niyang si Teodora Imperial (aki ni Sinforoso Imperial kan Albay), nagkaigwa siyang walong aki, sinda Angustia (naagom nin Alvarez), Esperanza, Aurora, Ramon, Juanita, Salvacion A. de Imperial, Ana, asin Antonio. Sa ikaduwang agom, Flora Cepe (Taga Buhi), may duwa siyang aki: si Luis asin si Estella.
Giffone
thumb|mapa kan komyun kan Giffone thumb|lumang edipisyo (Palazzo) sa Giffone An  sarong komyun asin banwaan sa Provincia nin Reggio Calabria sa rehiyon Calabria kan Italya.
Ludovico Arejola
Edukasyon
Nag'adal siya kan sekundarya sa Seminario Conciliar de Nueva Caceres, dangan nagpaManila asin nag'entra sa San Juan de Letran sa pagkua kan Bachillerato en Artes, tapos nagdagos sa pag'adal ley sa parehong eskwelahan, taon 1880 sungdo 1884. Alagad, puminule huli ta nagpa'omay sa sarong kahelangan. Nagbalik kuta sa Manila ta ipadagos an saiyang pag'adal alagad dinakop sa sahot na makikipagtagboan sa mga Filipinong tumang-tumang asin nagtotolod nin mga ideyang liberal, bagay na ikinakaongis na kan mga Kastilang otoridad. Sinasabing nagpasiring logod siya sa Albay asin duman naki'estar sa tiyoon niyang padi, si Teodorico Padilla. Duman nasumpongan niya an saiyang agomon, si Teodora Imperial. Igdi sa Naga, nagin siyang katuwang na eskribano sa Juzgado de 1.a Instancia de Camarines. Dangan nagkua siya nin eksamen na kun saen nakamit niya an ikatolong pwesto asin nanombrahan sekretaryo sa Ayuntamiento, bagay na ikinasuya kan si mestisong Kastila na nagma'wot man kan pwestong idto.
Agi-agi sa buhay
Kan magputok an rebolusyon kan Agosto, 1896, sa Manila, an gobernador na si Ramon Blanco, sa pagsosotsot kan si Kastilang anti-Filipinong parasurat, si Pablo Feced (Quioquiap), pigpadarakop sa Ambos Camarines si mga pighuhunang may koneksyon sa rebelyon. Saro sa pigparakadog na magtuga maski bako man totoo, iyo si Tomas Prieto na, huli sa makuring kulog, napatuga na siya nag'ako nin mga armas haleng Cavite ta gagadanon an mga Kastila igdi sa Nueva Caceres; asin kan Septyembre 20 kadtong taon 1896 mansana, napiritan idamay kun sa'irisay-isay an mga kakomplot. Mala ta sinda Ludovico Arejola, Antonio Arejola, Vicente Ursua, Francisco Alvarez asin iba pang mga prominenteng mga taga-Camarines an inaresto, dangan pigdeportar sa Fernando Poo, duman sa Aprika.
Ipigsakay sinda sa bapor Montanes kan Oktobere 10, 1896, dinara sa Manila asin pag'abot duman, ibinalyo sa Isla de Luzon diretsong Espanya. Hale sa Espanya, sinda pigdestierro sa nasabing isla nin Aprika. Sa biyahe ninda, makuri an kadog sinapo ninda sa kamot kan mga Kastilang bantay, pagbalad sainda sa init sa uran asin kun ano-ano pang pag'aabuso sinapo ninda. Mala ta si Antonio asin Ludovico nahulog sa helang na malaria. An mga istoryang ini napalakip na gayo sa sinurat ni Francisco Alvarez kan ini nakahale na sa Fernando Poo asin nag'estar sa Madrid asin duman nagsurat kan mga agi-agi ninda sa pagka-destierro.
Pag'abot kan mga Amerikano
Nagpoon maglaog an mga Amerikano igdi sa Bicol duman sa Sola' kan Sorsogon kan Enero 20, 1900 asin kan Pebrero 20, sarong flotilla kan mga Amerikano luminaog man sa Sola' kan San Miguel (Camarines Sur), asin duminoong sa Calabanga, Barcelonita, Cabusao an pwersa armada kan mga Amerikano, na iyo an brigada kan ika-407ng Regimiento na pinamayohan ni Hen. John Coalter Bates. Sinabat man kuta kan pwersa na Lukban duman sa Calabanga, alagad huli sa superior na armas kan mga amerikano, napiritan sindang mag'aratras.
Paglaog sa Naga kan mga Amerikano mayong pwersang nagbagat sainda asin libre sindang nakasakop kan enterong banwaan nin Naga ta palibhasa dikit na sana an mga tropang filipino ta kadakulan kaini, sa pamamayo ni Hen. Antonio Guevara y Mendoza, nagbaralik sa Manila ta tagilid na an kamugtakan duman asin iwinalat na sana an pag'depensa sa Ambos Camarines ki Ludovico Arejola.
Huli ta an natada haros mga taga-Bicol na sana, asin nahilinghiling ni Arejola kulang an pwersa niya kumpara sa nagdadangadang na tropa kan Amerikano pasiring Naga, pinagmarhay niyang magsararo na sana sinda ni Tenyente Koronel Dimalibot duman sa Pili. An mga Amerikano naglusob sa Pili asin naabutan kan Pebrero 25, 1900, an pinagsarong pwersa ninda Arejola asin Dimalibot duman sa Agdangan, Baao.
Sagupaan na makuri sa Agdangan, Baao
Sa Agdangan an makuring sagupaan nangyari kan duwang pwersa, na sa tataramon kan sarong Amerikanong soldados na yaon duman sa laban, si George R. Clements, " ...an mga tropang (Filipino) maisog na nakikipagbokbokan, dawa ngane nahihiling mi sinda sarosaro natatamaan asin hinahakot parayo si mga gadan goyod sa pababa nin damulag. Kadakulkadul sinda, mala ta pag an saro natamaan, may saro tolos na nasangle, kinukua an badil saka daing ontok nagpapaputok. Maski pira na an samong nagadan o nalugadan, parehong bilang nin mga riple an nagpapaputok samuya." Nagpoon an batalya alas seis nin aga, nagtapos odto na.
(An istorya sa itaas ginuno sa sarong pahayag kan sarong Amerikano nagngangaran Dr. George R. Clements, taga-Sebring, Florida, Estados Unidos, na suminurat ki Alkalde Victorino Ojeda kan taon 1960 kun  saen nag'osipon siya manongod kan laban nangyari sa Agdangan, Baao kan Febrero 25, 1900. An nasabing surat nagin laman kan sarong artikulo nagluwas sa Naga Times kan  taon 1970.)
Sa osipon ni Soriano, tolong ribong soldados na Amerikano an naka'engkwentro sa Agdangan, Baao kan mga tropang filipino.
Kapustapusi, sa abaga ni Arejola natoka an pag'organisar nin resistensya sa probinsya kan Ambos Camarines, asin Catanduanes.
Kaya, si Arejola na koronel pa kaidto, binilog an pwersa na haros mga Bikolano na sana an kaapil asin an hokbo niya, dawa kulang sa gamit asin sa rekursos, daing takot nakipagtusay sa mga mansasakyadang Amerikano, an huri mas organisado, mas marhay na pag'eensayo, asin mas may sangkap na armas. Kun dai man makasagupa sa hampangan, hinihipa ninda an mga nagpapatrolyang Amerikano.
Kan Marso 10, mga sampolong ribong Bikolano nagtiripon sa Taban, Minalabac asin nagka'oroyon na bagohon an organisasyon militar. Sa desisyon kan mayoriya, hinarale an mga opisyal militar na nagkarampi na sa mga Amerikano o nagpahiling nin pagkatalsot, asin pinili si Arejola bilang Komandanteng Pamayo na may ranggong Heneral, asin si Elias Angeles saka si Bernabe Dimalibot bilang mga tenyente koronel.
Tolostolos, binilog niya an duwang kolum na an saro pinamayohan niya, asin an ikaduwa pinamamayohan ni Elias Angeles. Lambang kolum konsistido nin 15 tiradores (kapot mga riple) asin 110 na macheteros (kapot mga sundang). An saindang kwartel iyo an Mata, Minalabac.
Kan Marso 17, pig'reorganisar niya an mga kolum na nagin nang lima: An enot, sa pamamayo ni Koronel Elias Angeles, an ikaduwa, sa pamamayo ni Kapitan Jose Vasquez, an ika-tolo, sa pamamayo ni Kapitan Leonardo Atos Imperial, an ikaapat, sa ki Tinyente Simeon Buenaventura, asin an ikalima sa ki Kapitan Nemesio David. Lambang kolum may kaapil na 115 macheteros asin 10 tiradores, lumabi kumulang.