cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юлбарыҫ тиреһе ябынған батыр
Тарихы
«Юлбарыҫ тиреһе ябынған баһадир» поэмаһының сюжетын көнсығыш яҙыусыларынан алмаған тигән икенсе фекерҙе тәүләп профессор Д. И. Чубинов әйткән; уны ул үҙе яҙған һәм батшабикә Тамараны данлауға йүнәлткән.
Өсөнсө фекерҙе А. Хаханов әйткән: Руставели шиғырҙарын Тариэл тураһындағы халыҡ йырҙары менән сағыштырып, ул XII быуат яһалма поэмаһының нигеҙендә «Фауст» һәм «Гамлет»ҡа оҡшаған урта быуат халыҡ традицияларына барып тоташҡан халыҡ шиғриәте ята тип фараз итә. Руставели бөйөк тарихи эпоханы һүрәтләү маҡсатында халыҡ хикәйәтен файҙаланған. Грузин халҡы араһында таралған Тариэл тураһындағы йырҙарҙы Руставели поэмаһы менән сағыштырыу уларҙың дөйөм сюжеты һәм деталдәре менән һис шикһеҙ оҡшашлығын белдерә.
Поэтикаһы
Руставелиҙың поэмаһының инеш өлөшөндә бирелгән poetica ars («шиғриәт сәнғәте» — лат.) иғтибарға лайыҡ. Шағирға шиғриәттең юғары ижтимағи тәғәйенләнеше һәм идея ҡиммәттәре бәхәсһеҙ. Руставели эпик жанрҙың фәҡәт "күңел асыу, оҡшарға тырышыу һәм мәрәкә"гә генә яраған лирик жанрҙан өҫтөнлөгөн яҡлай. Уның ҡараштары буйынса, ысын шағир — эпик, сикһеҙ ҙур хикәйәләүҙәрҙе ижад итеүсе.
Баҫмалар һәм тәржемәләр
1712 йылдан һуң поэма Санкт-Петербургта һәм Грузияның төрлө ҡалаларында бер нисә тапҡыр баҫыла. Поэманың грузин телендә 50-нән артыҡ баҫмаһы бар.
Тимерғәлина Шәрифә Тимерғәзи ҡыҙы
Биографияһы
1937 йылдың декабрендә СССР-ҙың 1-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Элджернон Блэквуд
Биографияһы
Элджернон Генри Блэквуд 1869 йылдың 14 мартында Кент графлығында Шутерз-Хилда (әлеге мәлдә Көнсығыш Лондондың өлөшө) тыуған һәм кальвинистар — тол ҡалған Манчестер герцогиняһы һәм Британия почта министрлығының хеҙмәткәре (һәм һуңыраҡ сәркәтибе)сэр Стивенсон Артур Блэквуд ғаиләһендә тәрбиәләнгән. Ғәҙәттән тыш мөғжизәле күренештәргә ҡыҙыҡһыныуҙы унда дауалау гипнозын белгән шәхси мәктәп уҡытыусыһы уята, шунан егет тормошон психиатрия менән бәйләргә уйлай. 16 йәшендә Блэквуд Германияға эләгә, унда студенттарҙың береһе индуизм һәм йога нигеҙҙәре менән таныштыра, был Блэквудтың теософия менән ҡыҙыҡһыныуына нигеҙ һала. Кембридждың Веллингтон колледжында юғары белем алғас, Блэквуд тәүҙә Швейцарияға, һуңынан Канадаға юллана, унда, үҙенең медицинаға бәйле ынтылыштарын онотоп, 1890 йылда һөт фермаһы аса. Ике йылдан һуң, был башланғысынан күңеле ҡайтып, ата-әсәһе менән ыҙғышып, ул йәйгә Канада урмандарына китеп юғала, шунан Нью-Йоркта пәйҙә була, гәзиткә хәбәрсе булып эшкә урынлаша. 1899 йылда ғына, күп ҡыйын хәлдәргә дусар булып (ул мутлыҡ ҡорбаны ла була, талауға ла тарый, ауырыуҙар арҡаһында үлемдән саҡ ҡала), Блэквуд Европаға ҡайта.
Һылтанмалар
http://bibliograph.ru/Biblio/B/blackwood_a/blackwood_a.html
Выборг ломбарды
Тарих
1930 йылдар башында архитектор У. Ульберг үҙ проекттарының стилистикаһын үҙгәртә. Әгәр ҙә ул башта күренекле милли романтизм вәкиле булып торһа, хәҙер инде 1920 йылдарҙа төньяҡ европа неоклассицизмы йүнәлешендә эшләй, уның һуңғы эштәренә бөтә Финляндияла киң таралған функционализм һыҙаттарҙы хас. Ошо осорҙа был яңы стилендә Боронғо ҡалала төҙөгән тәүге ҡоролмаларының береһе булып Выборг ломбард бинаһы тора. 1931 йылда төҙөлгән бик аҙ декорлы аҡ бинаның фасады үҙе янында торған бик бай биҙәлгән историзм (тарихилыҡ) осорона ҡараған күрше йорттарҙан ныҡ айырылып тора. Уны проектлаған саҡта У. Ульберг үҙ заманының заманса архитектураһын ҡуллана: тимер-бетон бағана-терәктәр һәм бинаның каркас конструкцияһы, йорттоң бөтә фасады буйынса быяла тәҙрәләр яңы төҙөлгән йортҡа заманса күренеш биреп тора. Беренсе ҡаты һәм цоколе гранит менән йөҙләнгән, унда симметриялы урынлашҡан айырым инеү һәм сығыу ишекле ҡабул итеү бүлмәһе һәм шулай уҡ административ бүлмәләр урынлашҡан. Өҫкө ҡаттарҙа һаҡланыуға тапшырылған әйберҙәрҙе һаҡлау өсөн келәт булған, уларға менеү өсөн ҙур йөк лифтлы баҫҡыс торған. Фасады, дөйөм алғанда, ҡыҫҡа, бер нисә ярым циркуляр ишек уйымдары менән йәнләндереп тамамланған, ул ишектәргә ҡыйыҡ аҫтында тиерлек үк торған ике түңәрәк тәҙрә тура килә.
Юнона
Юнона Монета
Боронғо сығанаҡтар был Юнонаны дошмандарса контексҡа урынлаштыра. Жорж Дюмезиль, Юнонаның өсөнсө, хәрби аспекты, Юнона Куритисе һәм Монетала сағылдырылған, тип иҫәпләй. Палмер ҙа унда хәрби аспектты күрә. Мак Кей алиһәне уның этимологияһына ҡарағанда боронғораҡ тип иҫәпләй һәм уны Вейянан этрус алиһәһе Уни менән тиңләштергән Валерий Максимдың шаһитлыҡ күрһәтеүенә һылтана. Уның Капитолийҙағы ғибәҙәтханаһында изге ҡаҙҙар йәшәгән, улар б. э. т. 387 йылғы Галлдағы ҡамауҙа булғанда, «Римды ҡотҡарыу» менән дан ҡаҙанған.
Фестивалдәр
Юнона Монетаға 1 июндә Икенсе фестиваль арналған.
Самостағы статуя
Түбәнге Германияның Рим провинцияһында 2000 йыл тирәһе элек нигеҙләнгән латин атамаһы Trajectum ad Mosam булған Голландияның Маастрихт ҡалаһында Derlon отеленең подвалдарында Юнона һәм Юпитер ҙур ғибәҙәтханаһының нигеҙен табырға мөмкин. Рим харабаларының бер өлөшөндә Нидерландтағы беренсе мәсихселәр сиркәүе беҙҙең эраның IV быуатында төҙөлгән булған.
Был емереклектәрҙең тарихы игеҙәктәр Сатурн һәм Опистарҙан Юнона менән Юпитерҙың тыуыуына барып тоташа. Юнонаны бәләкәй генә сағында Самосҡа ебәргәндәр. Унда уны енси яҡтан өлгөрөп еткәнсе ентекләп тәрбиәләгәндәр, ә һуңыраҡ ул үҙенең ағаһына кейәүгә сыҡҡан. Туй көнөндә Юнонаның, кәләштең, йәш ҡыҙ осорон кәүҙәләндергән статуяһын эшләгәндәр. Уны парос мәрмәренән яһағандар һәм йөҙәрләгән йылдар дауамында Самостағы ғибәҙәтханаһы алдына ҡуйылған. Ахыр сиктә, Юнонаның был һынын Римгә алып киләләр һәм Капитолий ҡалҡыулығында Юпитер Оптис Максимдың ғибәҙәтханаһына урынлаштыралар. Күп йылдар дауамында римлеләр тантаналарында уны батшабикә Юнона тип хөрмәт иткән. Статуяның ҡалдыҡтары ҡайҙалыр I һәм IV быуаттар араһында Нидерландҡа күсерелгән.
101-се километр
«Йөҙ ҙә беренсе километр» — СССР граждандарының айырым категорияһына ҡарата ҡулланылған, хоҡуҡтарҙы сикләү ысулын билдәләүсе рәсми булмаған термин. Уларға Мәскәү, Ленинград, союздаш республикаларҙың баш ҡалаларында (Киев, Минск һәм башҡалар), башҡа эре, шулай уҡ «ябыҡ ҡалаларҙа», (Севастополь, Днепропетровск) 100 километрлыҡ зона сиктәрендә йәшәү тыйыла.
Щербаков Салауат Александрович
Биографияһы
В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академик художество институтының скульптура кафедраһында уҡыта. 2003 йылдан — И. С. Глазунов исемендәге Рәсәй һынлы сәнғәт, һәйкәл ҡойоу сәнғәте һәм зодчество академияһында уҡыта.
2021 йылдың 16 мартында Өфөнөң «Родина» кинотеатрында С. Щербаков тураһында «Минең исемем Салауат» тип аталған документаль фильмдың премьераһы үтте.
Горелик йорто
2014 йылға тиклем Горелик йортонда «Спецшахтобурение» берекмәһе һәм төбәк  «Приватбанок» идаралығы урынлаша.
Иран-Ираҡ һуғышы
Яҡтарҙың ҡоралланыуы
1979 йылғы революцияға саҡлы Иран башҡа илдәрҙән дә (атап әйткәндә ГФР, СССР һәм Израиль) ҡорал алғылаһа ла, Иран армияһын башлыса АҠШ ҡоралландыра. Иран армияһы M47, M48, M60, «Чифтен» танкылары, һуғыштың һуңғы этаптарында Ҡытайҙа етештерелгән совет танкылары, БМП-1 — пехотаның яу машинаһы, M113, БТР-50 бронетранспортёрҙары, AH-1, UH-1, CH-47 вертолёттары менән ҡораллана. Хәрби-һауа көстәренең төп самолёттары — F-4, F-5 истребитель-бомбардировщиктары, F-14 перехватчиктары.
Һауа һуғышы
1979 йылғы революцияға саҡлы Иран төбәктә иң көслөһө була. Самолёттарҙы хеҙмәтләндереүҙә проблемаларға һәм шаһ режимында хеҙмәт иткән пилоттарға ҡаршы репрессиялар булыуға ҡарамаҫтан, раҫлауҙарынса, Ираҡ хәрби һәм сәнәғәт объекттарына, шул иҫәптән Бағдадҡа ла сериялары үтәгәнлектән, һуғыштың тәүге аҙналарында Иран авиацияһы һауала өҫтөнлөккә эйә була. Әммә вертолёттарҙы хеҙмәтләндергән 3 мең белгесте (башлыса америкалыларҙы) илдән һөргәнлектән, һуғыш башланғас 600 вертолётты һауаға күтәрә алмайҙар. 1981 йылдың апрелендә Иран Хәрби-һауа көстәре, Ираҡтың көнбайыш өлөшөндә хәрби аэродромға һөжүм итеп һәм ерҙәге бер нисә тиҫтә самолётты юҡ итеп, ҙур ғына операция үткәрә. Әммә артабан, запчастар етешмәгәнлектән, тик аҙ ғына самолёттары осорлоҡ хәлдә була. Яҡынса 1982 йылдан һәм һуғыш аҙағына саҡлы Иран авиацияһы хәрби хәрәкәттәрҙә унда-һанда ғына ҡатнаша. «Тайм» журналы 1984 йылдың мартына биргән мәғлүмәттәр буйынса, ҙур юғалтыуҙар, запчастар етмәү, ремонт эшләнмәү сәбәпле, Иран 190 берәмек F-4 истребитель-бомбардировщигының тик 25-ен, 166 берәмек F-5 истребителенең тик 30-ын ғына файҙалана.
Иран
Һуғыш барышында Иранға Израиль дә ҡорал, истребителдәр һәм танкыларға запчастар һата. 1981 йылда совет истребителдәре 36 тонна хәрби мөлкәт тейәгән Израиль самолётын бәреп төшөрә Ираҡ Хәрби Һауа Көстәре Иранға ҡорал ташыған бер иран һәм дүрт израиль самолетын бәреп төшөрә. .
Вурнарка
Вурнарка — Рәсәй йылғаһы. Сыуашстан биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Цивиль йылғаһының һул ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шимановск
Шимановск — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Шимановск районының административ үҙәге.
Уразаева Роза Зәйнулла ҡыҙы
Биографияһы
1969 йылда Башҡорт медицина институтын (хәҙерге Башҡорт дәүләт медицина университеты), 1996 йылда Рәсәй дипломдан һуң белем биреү медицина академияһын тамамлаған. 1969—1996 йылдарҙа Мәсетле районының Оло Ыҡтамаҡ үҙәк район дауаханаһында акушер-гинеколог булып эшләй.
Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы
Хамматова Гүзәл Яныбай ҡыҙы (28 октябрь 1953, Өфө, БАССР - 3 ноябрь 2021 йыл, Өфө) — СССР һәм Рәсәй тәржемәсеһе, уҡытыусы. Яҙыусылар союзы ағзаһы (2008).
Чикаев Хәйернас Ильяс улы
Чикаев Хәйернас Ильяс улы (16 июнь 1925 йыл — 27 июль 2012 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1950—1989 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү заводы токары. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1980). СССР-ҙың почётлы мотор эшләүсеһе (1985). Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2004).
Красикова Екатерина Фёдоровна
Биографияһы
1953 йылда йәшәгән урынын алмаштыра, ул Воронеж өлкәһе Рамонский районының Моховатка ауылына күсеп килә һәм унда урындағы «Россия» колхозында һауынсы булып эшләй. Бында уҡ ғүмеренең һуңғы йылдарын үткәргән.
Ульт-Ильп-Ягун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көршәк (Иглин районы)
Көршәк (Куршаки) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 219 кеше. Почта индексы — 452445, ОКАТО коды — 80228880002.
Илеборка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цивиль йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга ҡушылдыҡтары Ҡуйылыһыу аралығында, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
ЮХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
Лигаға кергәндәр
Лига составына был миҙгелдә бер генә команда керә. Ул — Ҡазандан «Барс» хоккей клубы.
Плей-офф
Братина кубогы өсөн плей-офф ярыштарында даими чемпионат һөҙөмтәләре буйынса тәүге 16 команда ҡатнаша. Бөтә раундта серия дүрт еңеүгә тиклем дауам итә. Төп ваҡыт тигеҙ иҫәпкә бөтһә, өҫтәмә ваҡыт тәүге кереткән шайбаға тиклем бара.
1/8 финал
3. ТХК — 14. Кубань 4:3 (1:3, 4:3 ө.в., 4:3 ө.в., 1:2 ө.в., 2:3, 2:0, 3:2)
4. «Молот-Прикамье» — 13. «Спутник» 4:3 (5:1, 1:4, 5:2, 1:2, 1:2, 2:1, 3:0)
Сирекфиналдар
4. «Молот-Прикамье» — 8. «Торос» 1:4 (2:3, 1:0 ө.в., 2:3, 1:4, 2:3 ө.в.)
ЮХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
Юғары хоккей лигаһының миҙгеле тамамланғас бүләктәр тапшырыу церемонияһы 2016 йылдың 28-29 май көндәрендә икенсе тапҡыр Геленджик ҡалаһында үтә.
Чажаши
Мәҙәни мираҫы
Чажашила Урта быуаттарҙан һәм Иртә Яңы Ваҡыттан башлап төҙөлгән тиҫтәләгән ҡоролма бар. Уларға 13 яҡшы һаҡланған сван башняһы ҡарай: был башлыса торлаҡ йорттарға йәнәш торған өс йәки биш ҡатлы ҡаралтылар. Шулай уҡ дүрт урта быуат замогы һаҡланған, өҫтәүенә, уларҙың береһе, урындағы легендаларға ярашлы, батшабикә Тамараның йәйге резиденцияһы сифатында файҙаланылған (1184―1213 йй. батшалыҡ иткән). Бында ике таш сиркәү һәм бер нисә ярҙамсы биналар бар. Изге Георгий һәм Ғайса пәйғәмбәр хөрмәтенә изгеләндерелгән сиркәүҙәрҙең төҙөлөү ваҡыты X―XI һәм XII быуаттарға ҡарай, быға ярашлы рәүештә изге Георгий сиркәүе Тамара замогының өлөшө булып тора. Икенсе сиркәү фрескалар менән бай биҙәлгән. 2000 йылдан башлап Грузия хөкүмәте һәм ҡомартҡылар һәм иҫтәлекле урындарҙы һаҡлау буйынса халыҡ ара советтың Милли Комитеты ауылдың мәҙәни мираҫтарын тикшереү, проекттарҙы реставрациялауҙы тормошҡа ашырыу һәм архитектура ҡомартҡыларын консервациялау тураһында килешеү төҙөй.
Куруузек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каринка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сол Парнока-Ю
Сол Парнока-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Парнока-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Өрөк ҡайнатмаһы (хикәйә)
Тәнҡит
Солженицын, ике киҫәктән торған хикәйәләр яҙып, хикәйәнең яңы төрөн аса һәм был жанрҙың нәфис мөмкинселектәрен күрһәтеп бирә. Тәнҡитсе Владимир Новиков: «Был хикәйәләр тематикаһы менән элекке тормош менән бәйле, ләкин үҙенең асылы менән киләсәккә адресланған" ти.
Потекаев Николай Сергеевич
Биографияһы
1988 йыл — СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, 1992 йыл — Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, 2014 йылда — Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.
Фәнни эшмәкәрлеге
Дерматовенерология өлкәһе белгесе.
Үҙ-үҙеңә ҡул һалыу
Үҙ-үҙеңә ҡул һалыу йәки суици́д (sui caedere — үҙ-үҙеңде үлтереү) — үҙ-үҙеңде үҙ теләгең менән үлтереү ; кешенең психик ауырыу йәки күңел төшөнкөләге хәлендә үҙ-үҙен үлтереү акты: киҫкен психик травма шарттарында йәшәү мәғәнәһен юғалтып, аңлы рәүештә яҡты донъянан китеү.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса донъяла йыл һайын 800 меңдән ашыу кеше үҙ-үҙенә ҡул һалып үлтерә. Бөгөнгө көндә үҙ-үҙеңә ҡул һалыу донъя һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең иң етди проблемаларының береһе булып тора.
Үҙ-үҙеңде ҡорбан итеү (мәҫәлән, һуғышта һәм башҡа экстремаль ситуацияларҙа) ҡаһарманлыҡ сағылышы тип һанала һәм ябай үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙан һәм башҡа альтруистик үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙарҙан башҡа төрҙәренән айырыла.
Адвокатура
Адвокат статусы
Рәсәй Федерацияһының 63-ФЗ һанлы "Об адвокатской деятельности и адвокатуре в Российской Федерации" адвокаттын хоҡуҡтары:
Башҡортостан
1922 йылда 26 майында раҫланған Адвокатура тураһындағы положение нигеҙендә 1922 йылдын 12 августа Башҡортостан үҙәк башҡарма комитеты декреты менәнн Башҡортостан яҡлаусылар коллегияһы ойошторола (1939 йылдан — Башҡортостан респ. адвокаттар коллегияһы). Коллегия 1922 й. 1 сент. эш башлай, 18 ағза иҫәпләнә. А. ойоштороу, уның эшмәкәрлеге БАССР яҡлаусылар коллективы положениеһы (1936), СССР адвокатураһы тураһында положение (1939), “СССР адвокатураһы тураһында” (1979) закон, РСФСР адвокатураһы тураһында положениелар (1962, 1980), Башҡортостан Республикаһының “Адвокатура тураһында” (1992 й., 2003 й. ғәмәлдән сыға) законы м‑н көйләнә. 2002 й. 31 майындағы “Рәсәй Федерацияһында адвокат эшмәкәрлеге һәм адвокатура тураһында” Федераль законға ярашлы 2002 й. 22 нояб. респ. бөтә терр. халыҡҡа квалификациялы юридик (ш. иҫ. бушлай) ярҙам күрһәтергә, дәүләт власында, урындағы үҙидаралыҡ органдарында, йәмәғәт берекмәләрендә һ.б. вәкиллек булдырырға һәм адвокаттарҙың мәнфәғәтен яҡларға, адвокаттарҙы проф. әҙерләүҙе һәм проф. этика кодексын һаҡлауҙы контролдә тоторға тейешле Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһы ойошторола. Мотлаҡ ағзалыҡ принцибына нигеҙләнә (1 меңдән ашыу кешене берләштерә) һәм РФ адвокаттарының Федераль палатаһына инә. Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһының юғары органы булып адвокаттар конф. тора, коллегиаль башҡарма орган — палата президенты етәкселегендә Палата советы. Башҡортостан Республикаһы Адвокат палатаһы системаһында төрлө адвокат берекмәләре эшләй: 10 коллегия, 8 бюро, 127 адвокат кабинеты (2004), ш. уҡ юридик консультациялар. Иң ҙур берекмә булып Башҡортостан Республикаһы ҡалалары һәм райондарында 90-дан ашыу структур бүлектәрҙе берләштергән Башҡ-н респ. адвокаттар коллегияһы һанала (750-нән ашыу ағза).
Ҡушкүл (Иглин районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
А. В. Кольцов һәйкәле (Воронеж, Кольцов скверы)
Һәйкәл тарихы
А.В. Кольцов һәйкәле Воронеж ҡалаһында иң боронғо һәйкәлдәрҙең береһе — ул Пет I һәйкәленән ҡала икенсе булып тора. Скульптураны ҡуйыу инициаторы булып шағирҙың һеңлеһе А. В. Андронова сығыш яһай, ул һәйкәл ҡуйыу өсөн иғәнә йыйыуҙы ойоштора.
Әхмәтвәлиев Линар Миниғаян улы
Биографияһы
Үҙен режиссёр эшендә һынап ҡарай, 1989 йылда Өфөнөң йәш тамашасылар театрында П. Высоцкий һәм О. Колчинскаяның «Трамвайҙы кем урлаған?» спектаклен ҡуя.
Әзербайжан мәҙәниәте
XIV—XV быуаттарында Әзербайжанда йәшәүсе төп халыҡ - төрки телле әзербайжан этносы формалашыу менән уның мәҙәниәте лә барлыҡҡа килә. Уның мәҙәниәтен ғосман мәҙәниәтенән айырыуы бик ауыр. XV быуатта әзербайжан мәҙәниәтенең ике үҙәге формалаша — Көньяҡ Әзербайжан һәм Үҙәнле Ҡарабах. Әзербайжан мәҙәниәте XIV—XV быуаттарҙа барлыҡҡа килгән тигәндә, уның милли телгә бәйле әҙәбиәт һәм башҡа өлөштәрен күҙ уңында тотоу урынлы. Матди мәҙәниәтенә килгәндә, ул урындағы халыҡ төркиләшкәндән һуң да ғәҙәти булып ҡала. Әзербайжан мәҙәниәте үҙаллы булғас та иран һәм ғәрәп мәҙәниәте менән яҡын мөнәсәбәтен һаҡлап ҡала. Улар уртаҡ дин һәм дөйөм мәҙәни-тарихи традициялары менән дә нығытыла.
Живопись
Тәүге профессиональ рәссамдарҙың береһе Азим Азимзаде Баҡы художество училищеһын аса. XX быуаттың икенсе яртыһында билдәле рәссамдарҙан Таһир Сәләхов, Бахлулзаде Саттар, Микаил Абдуллаев, Видади Нариманбеков, Расим Бабаев, Санан Курбанов һәм Тоғрул Нариманбеков[./Әзербайжан_мәҙәниәте#cite_note-The_Grove_Encyclopedia.E2.80.942009.E2.80.94.E2.80.94241241-1 [1] ].
Скульптура
XIX-XX быуаттарҙа скульпторҙар йорттарҙы тарихи стилдә биҙәүҙе тергеҙә башлай. Тәүге профессиональ скульптор Зейнал Абдин бек Алиев 1920 йылдан эмиграцияла йәшәй.
Акционерҙар йәмғиәте
Тарихы
XVIII быуаттың икенсе ун йыллығында тәүләп акционерҙар ажиотажы барлыҡҡа килә, әйткәндәй, бер үк ваҡытта Францияла ла һәм Бөйөк Британияла ла — Көньяҡ Океания компанияһын ойоштороу арҡаһында уның операциялары спекуляцияларҙы ҡыҙҙыра.
Францияла XVIII быуатта өҫтөнлөклө компаниялар менән бер рәттән шәхси йәмғиәттәр ҙә ойошторола, уларҙа ағзаларҙың яуаплылығын айырым статьялар менән сикләргә тырышалар. 1793 йылғы закон акционерҙар компанияларына хөкүмәт мөдирлеген талап итә, был талап бер аҙ ваҡытҡа ғәмәлдән сығарылып тора ла Code de commerce тарафынан яңынан тергеҙелә һәм 1867 йылға тиклем һаҡлана.
Хәҙерге Рәсәйҙә
Хәҙерге Рәсәй акционерҙар йәмғиәттәренең төп һыҙаттары:
Кәнфит
Кондитер продукцияларының төрҙәре
Был кондитер изделиеларының бөтәһе лә составы һәм стурктуралы-механик үҙенсәлектәре буйынса айырыла. Улар төрлө массанан эшләнә һәм уларға төрлө алымдар менән формалар бирелә.
1200-се уҡсылар полкы
1941 йылдың 27 декабрендәге хәрби юғалтыуҙар
1942 йылдың 4 ғинуар көнө кисен 361-се уҡсылар дивизияһының командиры частар алдына бурыс ҡуя: 1200-се полкы Харламов районын алырға һәм, Бахмутово районында Ржев — Рига шоссе юлын ҡырҡып, Волгаға сығырға һәм тотҡарламайынса уны Соломиново районында аша үтергә, 1204-се полкы — Яңы Коростелево, Яңы Фильково йүнәлешендә һөжүм итергә, Волганы Ножкино районында аша сығырға һәм Кокошкино ауылын яулап алырға тейеш. 1202 полк икенсе эшелонды тәшкил итә.
Әҙәбиәт
''Василевский А. А.'' 21-я гвардейская. — Уфа: Китап, 1995. — 300 с. — 2 500 экз. — ISBN 5-295-01494-0.
Лев-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Бәләкәй Бәлзүгә
Бәләкәй Бәлзүгә (Малая Бальзуга; икенсе атамалары Садов, Бәлзүгә) — Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 246 кеше булған. ОКАТО коды — 80250855003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек удмурттар (99 %).
Оло Ошла
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ниғмәтуллин Нурмөхәмәт Мәғәфүр улы
Биографияһы
Дүрт ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән.
Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы
Йәнбәков Рамазан Фәтхулла улы (15 март 1934 йыл — 30 октябрь 2019 йыл) — йырсы. Башҡорт АССР-ының халыҡ (1982) һәм атҡаҙанған (1971) артисы.
Врадий Сергей Юрьевич
Биографияһы
2004 йылдың ғинуарынан алып РФА Алыҫ Көнсығыш Халыҡтарының тарих, этнография һәм археологияһы институтында эшләй. Хәҙерге замандың алдынғы ғилми хеҙмәткәре, ИИАЭ-ла ҡытайҙы өйрәнеү бүлегендә эшләй, шулай уҡ Халыҡ-ара бәйләнештәр институты директоры урынбаҫары вазифаһын биләй.
Кәүҫәров Роберт Дамир улы
Кәүҫәров Роберт Дамир улы (Каусаров Роберт Дамирович; 16 апрель 1941 йыл) — һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны. 1976 йылдан Өфө ҡалаһындағы 17-се клиник дауаханының баш табибы. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Юғары Советтың Закон, законлылыҡ һәм хоҡуҡ тәртибе мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы.
Пиголкин Юрий Иванович
Биографияһы
Юрий Иванович Пиголкин 1952 йылдың 23 мартында Владивостокта тыуған.
1978 йылдан 1995  йылға тиклем  Владивосток медицина институтының суд  медицинаһы кафедраһында уҡыта, унда  ассистенттан алып профессорға  тиклем юл үтә.
1993 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми эшенең төп йүнәлештәре — күп танылмаған үлгән шәхестәрҙе идентификациялау буйынса алымдарҙы булдырыу; эске органдарын һәм һөйәк туҡымаларын гистологик тикшереү нигеҙендә йәшен билдәләү; наркотиктар менән киҫкен ағыуланыуҙың суд-медицина диагностикаһы критерийҙарын төҙөү.
Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас
Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге оло ҡарағас — төбәк әһәмиәтендәге ботаник тәбиғәт ҡомартҡыһы. Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы Юлбарыҫ ауылы эргәһендәге реликт йөҙйәшәр ҡарағас.
Анчисхати сиркәүе
Тарихы
Анчисхати менән йәнәш кирбес манараны 1675 йылда католикос Доменти төҙөгән. Сиркәү планировкаһы 1870 йылдарҙа, көмбәҙ өҫтәлгәндән һуң, бик ныҡ үҙгәргән.
Ирен Жолио-Кюри
Карьераһының башы
Артабан белем алыуын Париж университетында дауам итә. париж (Сорбоннала). Әммә бер нисә айға уҡыуын туҡтатып тора, сөнки хәрби госпиталдә шәфҡәт туташы булып эшләй. Әсәһенә рентгенограммалар эшләргә ярҙам итә.
Сөнки радиация күренеше атом тарҡалыуы менән бәйле булғанлыҡтан, был атом структураһы асыҡларға өмөт бирә.
Артабанғы йылдарҙа һәм нобель премияһы
1935 йылда «яңы радиоактив элементтарҙың синтезын» үтәгән өсөн Ирен Жолио-Кюри һәм Фредерик Жолио химия буйынса Нобель премияһына лайыҡ булалар.
Нобель премияһын алғандан һуң бер йыл үткәс, Жолио-Кюри Сорбоннала тулы профессор булып китә. 1932 йылдан алып лекциялар уҡый башлай. Шулай уҡ Радий институтында ла радиоактивлыҡ буйынса тикшеренеүҙәрен дауам итә. 1930 йылдар аҙағында Жолио-Кюри уран менән эшләй һәм бер нисә мөһим асыштар яһай. Нейтрондар менән бомбаға тотҡанда уран атомдарын тарҡатып була тигән нәтижәгә килә.
Нобель премияһынан тыш, бик күп университеттарҙың маҡтаулы дәрәжәләренә лайыҡ була. Бик фәнни ойошмаларҙың ағзаһы булып тора. 1940 йылда уның ғилми хеҙмәте өсөн Колумбия университеты Барнард алтын миҙалын тапшыра. Ирен Жолио-Кюри Францияның почетлы легион ордены кавалеры булып тора.
Кватахеви монастыры
Кватахеви йәки Квабтахеви (ქვათახევი, ქვაბთახევი) — Грузияның Шида Картлиҙағы Грузия урта быуат грузия православие монастыры Тбилисиҙан көнбайышҡа табан 55 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Кватахеви монастырь комплексы Кавтисхеви ауылы янында тарлауыҡтың ағым киҫкән ситендә, өс яҡтан текә тау битләүҙәре һаҡлаған Триалет һырттарының төньяҡ битләүендә урынлашҡан. Уға XII—XIII быуаттарҙа нигеҙ һалынған, һәм үҙҙәренең архитектура формалары һәм биҙәктәре менән хәҙерге заман грузин ҡорам сиркәү архитектураһы ҡанундары сағылдырылған грузин Бетанияһы һәм Питарети монастырҙарын хәтерләтә. Ҡорам киҫелешендә — кәрнизенән төшкән ике бағана һәм ике бағанала иркен торған көмбәҙле квадрат. Бүлмәнең эске арауығы киҫешкән бүлмә менән көмбәҙҙән формалашҡан.
Тарихи, Кватахеви шулай уҡ бер нисә ҡулъяҙма күсермәһе эшләнгән әҙәби үҙәк тә булған. Ул шулай уҡ ҙур хазиналарға, урта быуат грузин зәргәр ювелир эшләнмәләренә изделие эйә булған, һәм артабан ул һаҡланып, әлеге ваҡытта байтаҡ өлөшө Мәскәүҙә Дәүләт Тарихи музейында. ҡуйылған.
Кызкынор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәзизов Роберт Хәким улы
Төп әҫәрҙәре
М. Ғәли шиғырына «Аҡ ҡайындар», М. Сиражи шиғырына «Мөхәббәт йондоҙо», У. Кинйәбулатов шиғырына «Мин — бер тамсы», шулай уҡ «Ләйсән ямғыр», «День в сентябре», «Ожидание любви» тигән эстрада йырҙары;
Башҡортостан халыҡтары: энциклопедия
1938 йылда Колпакова Наталья Павловна етәкләгән фәнни экспедиция Башҡортостанда рус фольклоры өлгөләрен системалы йыйыуға башланғыс һала. Йыйылған материалдарҙың бер өлөшө «Лирика русской свадьбы» йыйынтығына инә. Башҡа материалдар Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө тарих үҙәгенең Ғилми архивында һаҡлана.
Померанцева Эрна Васильевна 1948–1949 йылдарҙа Башҡортостан буйынса экспедициялар етәксеһе һәм ҡатнашыусыһы. Шулай уҡ Карелия, Кубань, Балтик буйы һ. б. урындарға экспедицияларҙа ҡатнаша. Фәнни эшмәкәрлеге рус халыҡ әкиәттәренең һәм башҡа ауыҙ-тел ижады жанрҙары теорияһына һәм тарихына, этник-ара процестар, әҙәбиәт менән фольклорҙың үҙ-ара бәйләнеше мәсьәләләренә арналған. 9 том тәшкил итеүсе экспедиция материалдары Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө тарих үҙәгенең Ғилми архивында һаҡлана.
Еҙтырнаҡ (төрки халыҡтар мифологияһында)
Еҙтырнаҡ, бик көслө булыуҙан тыш, көсл, әсе тауышҡа эйә һәм үҙенең ҡысҡырыуы менән ҡоштарҙы һәм ваҡ хайуандарҙы үлтерә. Бик йомоҡ, һөйләшеп бармаған һылыуҡай. Ҡайһылыр яғы менән вампирға оҡшаш. Әммә Европа халыҡтары ен-бәрейҙәренән айырмалы рәүештә Еҙтырнаҡ көмөштән ҡурҡмай — уның кейеме алтын һәм көмөш менән биҙәүле. Оҙон металл тырнаҡлы ҡулдарын ул бер ҡасан да күрһәтмәй, уларҙы оҙон еңдәре эсенә йәшерә. Еҙтырнаҡ һалҡын ҡарашы менән әҙәм балаһын гипнозлай. Кеше йоҡлап киткәс, уға үҙенең тимер тырнаҡтарын батыра һәм бөтә ҡанын һура. Был йән эйәләре иҫ киткес үс алыусан һәм кенә һаҡлаусан. Әгәр Еҙтырнаҡты үлтерһәләр, уның өсөн ире — сорель үс ала башлай. Ә ул үлһә, кешене уларҙың етем балалары эҙәрлекләй.
Октябрь Революцияһы ордены
Ордендың статуты
Октябрь Революцияһы ордены менән СССР-ҙың граждандары, предприятиелар, учреждениелар, ойошмалар һәм хеҙмәтсәндәрҙең башҡа коллективтары, хәрби частар һәм берләшмәләр, шулай уҡ республикалар, крайҙар, өлкәләр һәм ҡалалар бүләкләнә. Орден менән сит ил граждандары ла бүләкләнә ала.
Октябрь Революцияһы ордены түштең һул яғында, Ленин орденынан һуң, урынлаштырыла. Октябрь революцияһы ордены бүләкләнеүсенең вафатынан һуң ғаиләлә ҡала
Тәүге наградалар
1-се һанлы Октябрь Революцияһы ордены менән — герой-ҡала Ленинград, 2-се һанлы — герой-ҡала Мәскәү бүләкләнгән. Бүләкләү тураһында указға 1967 йылдың 4 ноябрендә ҡул ҡуйыла. 1967 йылдың 19 декабрендә орден менән — РСФСР, ә 1967 йылдың 22 декабрендә Украин ССР-ы бүләкләнә.
1968 йылдың 22 февралендә 5-се һанлы орден менән «Аврора» крейсеры бүләкләнә. Ошо уҡ көндә Октябрь Революцияһы ордены менән тәүге тапҡыр 16 хәрби етәксеһе бүләкләнә: И. Х. Баграмян, А М. Василевский, К. А. Вершинин, Н. Н. Воронов, Ф. И. Голиков, С Г. Горшков, А И. Еременко, Г. К. Жуков, И. С. Конев, Н. И. Крылов, К. А. Мерецков, К. С. Москаленко, К. К. Рокоссовский, В. Д. Соколовский, С К. Тимошенко, В И. Чуйков.
Лек-Нерцета
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нурихан Фәттах
Биографияһы
Нурихан Фәттах (тулы исеме Нурихан Садрыйман улы Фәттахов) 1928 йылдың 25 октябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрө контоны Костин ауылында тыуған.
Әҙипкә 1979 йылда «РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелә. 1994 йылда «Һыҙғыра торған уҡтар» дилогияһы өсөн ул Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. 1998 йылда татар әҙәбиәтен үҫтереүҙәге хеҙмәттәре өсөн Нурихан Фәттәхҡа «Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы» тигән маҡтаулы исем бирелә.
У И
У И (1938 йылда, Хубэй провинцияһының Ухань ҡалаһында тыуған) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының сәйәси эшмәкәре. Бығаса Пекин мэры урынбаҫары, һаулыҡ һаҡлау министры, ҠХР-ҙың вице-премьеры һәм башҡа вазифаларҙы биләүсе. Ҡытай Коммунистар фирҡәһе Үҙәк комитетының Сәйәси бюроһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ ағза.
Деникин Антон Иванович
Генераль штабы академияһы
Шиғриәткә һәм публицистикаға әүәҫлек күрһәтә. Бала сағында «Нива» журналы редакцияһына үҙенең шиғырҙарын ебәрә, әммә бер ниндәй ҙә яуап алмай һәм һөҙөмтәлә Деникин «шиғриәт — етди эш түгел» тигән һығымта яһай. Һуңыраҡ ул проза ла яҙа башлай. 1898 йылда уның хикәйәһе «Разведчик» журналында ттәүге тапҡыр баҫылып сыға, артабан — "Варшава көндәлеге"ндә. Деникин Иван Ночин псевдонимы аҫтында әрме көнкүреше темаһына яҙа.
Февраль революцияһы һәм Деникиндың сәйәси ҡараштары
1917 йылдың авгусында Көньяҡ-Көнбайыш фронты командующийы итеп тәғәйенләнә. Тәғәйенләнеү урынына китеп барған саҡта Могилёв ҡалаһында генерал Корнилов менән осраша, һөйләшеү барышында Корниловтың алдағы сәйәси эштәренә үҙ хуплауын белдерә.
Ирекле армияһында командалыҡ итеү
Деникин Ирекле армияһы ҡалдыҡтарын Журавская станицаһы тирәһенә сығара. Даими эҙәрлекләүҙәргә һәм ҡамап алыу хәүефенә дусар булғанда, армия маневр яһаған, тимер юлдарға яҡын килмәгән. Артабан ул армияны Успенская станицаһына табан алып китә. Тап ошонда ул Дон казактарының Совет власына ҡаршы сығыуы тураһында хәбәр ала. Тиҙләтелгән марш менән Ростов һәм Новочеркасск яғына йүнәлергә бойороҡ бирә. Уның ғәскәрҙәре Белая глина исемле тимер станцияһын яулап ала. 1918 йылдың 28 майында ирекмәндәр Ростовҡа килеп етәләр һәм ялға туғтайҙар. Ростов был осорҙа немецтар ҡулында була, большевиктарға ҡаршы ихтилал ҡыҙғандан ҡыҙа. Яралылар менән бергә армия һаны яҡынса 5000 кеше тәшкил итә.
Икенсе Кубань походын ойоштороу
Деникин үҙ штабын Екатеринодарҙа урынлаштыра, казак ғәскәрҙәре уның буйһоноуына күсә. Ирекле армияһында был ваҡытҡа 12 мең кеше иҫәптә тора, уны Андрей Шкуро. етәкселегендәге Кубань казактарының 5 меңлек отряды тулыландыра. Деникиндың Екатеринодар ҡалаһындағы сәйәсәтенең төп йүнәлеше — Рәсәйҙең көньяғында большевиктарға ҡаршы көстәрҙең берҙәм фронтын ойоштороу мәсьәләһен хәл итеү, ә төп проблема — Дон армияһы менән мөнәсәбәттәр. Бер үк ваҡытта ул Дон атаманы Петр Красновты вазифаһынан төшөрөү буйынса сәйәси уйын алып бара, уның урынына Антанта яҡлы булған Богаевскийҙы ҡуйырға теләй.
Баһаманов Камил Шакир улы
Биографияһы
Камил Шакир улы Баһаманов 1916 йылдың 23 декабрендә Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дүртөйлө районы) Кесе Бишҡураз ауылында тыуған. 1941 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Лек-Нядэйта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Болдырева Любовь Петровна
Биографияһы
1979 йылдың 2 авгусында вафат була. Урындағы зыяратта ерләнә.
Һыуыҡ тейеү
Дөйөм мәғлүмәттәр
Һыуыҡ тейҙереү бөтә донъя буйынса иң социаль әһәмиәткә эйә проблемаларҙың береһе булып тора. Ауырыу үтә йыш ҡабатлана һәм уның арҡаһында ҙур иҡтисади сығымдар (туранан-тура — эш урынында булмау, дауалауға киткән сығымдар) барлыҡҡа килтерә. Шуның менән бергә балалар араһында ауырыу йышлығы үҫешкән илдәрҙә лә, үҫешеүсе илдәрҙә лә бер төрлө. Һалҡын тейеү үҙеңде насар тойоу ғына тыуҙырмай, мәҫәлән, автомобиль йөрөтөү һәләтенә йоғонто яһауы мөмкин.
Оло Мартын
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Сихонкин ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Гидрографияһы
Ерекле йылғаһы
Белорецкий (Ларионов) Григорий Прокопьевич
Ларионов Григорий Прокопьевич (псевдонимы — Белорецкий; 19 ғинуар 1879 йыл — 6 март 1913 йыл) — хәрби табип, яҙыусы, фольклорсы. 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышында ҡатнашыусы.
Соловьёв Юрий Николаевич (онколог)
Биография
1984 йылда СССР медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты булып һайлана.
Сербияның Милли музейы
Итальян коллекцияһы
Коллекцияға музей директоры Михайл Валтрович менән дуҫ булған Италияла эшләүсе Австрия рәссамы Бертольд Доминика Липпай нигеҙ һала. Италия сәнғәте XIV—XVIII быуат тың 230 әҫәре аша сағылдырыла. Музейҙа Тиц, Тинторетто, Доменико Венециано, Паоло Веронезе, Пальма Старший, Караваджо, Каналетто, Алессандро Маньяско, Витторе Карпаччо, Лука Камбьязо, Бернардо Строцци, Пиранези, Амадео Модильяни, Иосип Томинц һ. б. кеүек авторҙарҙың эштәре һаҡлана
Алексей Толстой һәйкәле (Мәскәү)
Тарихы
Проект өҫтөндә скульптор   Георгий Иванович Мотовилов  һәм архитектор Леонид Михайлович Поляков эшләй.
Постаментҡа алтын төҫөндә ҡыҫҡа итеп яҙыусының исем фамилияһы, тормош даталары ғына яҙылған.
Алексей Николаевич.яҙыусы өсөн хас традицион образда – ҡулына блокнот менән ҡәләм тотоп креслола уйсан ултыра.
Валелағы сиркәү
Тарихы
Ҡыйыҡтағы ҡыңғырауҙар ҡуйылған урын 18-се йә 19-сы быуаттарҙа өҫтәп һалынған. Ун алтынсы быуаттағы грузин яҙмаһы сиркәү Самцхе Кенәзлеге принцессаһы, кенәз ҡатыны Дедисимеди тарафынан яңынан төҙөтөлгән булыуын бәйән итә. Вале ҡалаһы ул саҡта ошо кенәзлеккә ингән булған.
Лек-Харь-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Ленинский (Кәлтә ауыл советы, Иглин районы)
Ленинский (Ленинское) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 10 кеше. Почта индексы — 452415, ОКАТО коды — 80228810004.
Борисова Валентина Васильевна
Фәнни эшмәкәрлеге
Төп ғилми хеҙмәттәре
Роберт Шуман
200px|thumb|left|Роберт Шуман [[Венала. 1839]] Роберт Шуман, Robert Schumann (8 июнь 1810 йыл, Цвиккау ҡалаһы — 29 июль 1856 йыл, Эндених ҡалаһы) — немец (саксон) композиторы, пианист, дирижёр. Педагог һәм кренекле музыка тәнҡитсеһе. Романтизм осоронда күренекле композиторҙарҙың береһе булараҡ киң билдәле. Уның уҡытыусыһы Фридрих Вик Шуманды Европаның иң яҡшы пианисы булыр тип ышана, ләкин ҡулы ауырыу сәбәпле Робертҡа пианист карьераһын ҡалдырып, ғүмерен музыка яҙыуға бағышларға тура килә.
Эй-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡариҙел аша күпер (Пугачёв урамы)
Ҡариҙел йылғаһы аша күпер, Таш кисеү (Ҡариҙел аша күпер) — Өфө ҡалаһында Өфө йылғаһы (Ҡариҙел) аша автомобилдәр һәм йәйәүлеләр өсөн һалынған М5 трассаһы йүнәлешендә күпер. Күпер Өфө (Ҡариҙел) йылғаһының Ағиҙел йылғаһына ҡойған ерҙә урынлашҡан. Ҡаҙан ханлығында, Волга (Иҙел) йылғаһы тап ошо урында башлана тип һаналған.
Радоница
XIV быуат сығанаҡтарында телгә алына. Ҡайһы бер урындарҙа Радоницкая аҙнаһы тип йөрөтөлә.
Көньяҡ славяндарҙа был байрамдың аналогы — по­бу­са­ни, бу­са­ни йолаһы.
Иҫкә алыу даталары
Молдавияла был байрам «Ата-әсә көнө» тип атала һәм йәкшәмбе йәки дүшәмбе үткәрелә.
Радоницаны байрам итеү
XX быуат уртаһында белорустар Радоницаға драчена, бутҡа бешергән, йомортҡа ҡурған, йомортҡаны һуған ҡабығына буяған, мейестә бәлеш, көлсә йәки ҡоймаҡ менән кутья бешергән. Өй хужаһы һыра ҡойған йә араҡы һатып алған.
Баскунчак
Баскунчак — тоҙло күл. Ахтубинский районы (Әстерхан өлкәһе). Майҙаны — яҡынса 106 км² каспий диңгеҙенән яҡынса 270 км төньяҡта һәм көнсығышҡа табан Волганан.50 км алыҫлыҡта, Богдинско-Баскун чакский ҡурсаулығы территорияһында урынлашҡан. Майҙаны — 467 км².
Радоница
Ямғыр теләү
Әгәр ямғыр башланһа, балалар күмәкләшеп һыу ингән, ҡарттар һүҙҙәре буйынса, был ямғыр бәхет килтерергә тейеш булған. Әгәр беренсе яҙғы ямғыр көндө беренсе тапҡыр күк күкрәһә, ҡатын-ҡыҙҙар алтын йәки көмөш балдаҡ аша сығарып ямғыр һыуы менән биттәрен йыуған. Был матурлыҡты һәм йәшлекте һаҡлай тигәндәр.
Түбәнге Балтас
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Абхазияла ислам
Тарих
737 йылда Кавказ аръяғы ерҙәренә ғәрәп ғәскәрҙәре һөжүм итә. Ғәрәптәрҙе был ерҙәрҙән тулыһынса IX быуат урталарында ғына ҡыуып сығаралар. Шул уҡ ваҡытта ғәрәптәрҙең күпселеге, бөтә баҫып алынған райондарҙағы кеүек үк, урындағы халыҡ менән ассимиляциялана.
1997 йылда диндәр тураһында һорауламала ҡатнашыусыларҙың 55 %-ы-үҙҙәрен христиандар, 17 %-ы мосолман тип атаған, 14,6 %-ы дингә ышанмай. 2003 йылда һорауламала ҡатнашыусыларҙың 60 %-ы үҙҙәрен христиандарға, 16 %-ы — мосолмандар, 8 %-ы — атеистарға, 5 %-ы — мәжүси диненә, 3 %-ы — абхаз диненә, 1 %-ы — Йәһүә шаһиттарына, йәһүдиҙәргә һ. б. индереп ҡараған.
Вакуум
λ
Техник вакуум
Ғәмәлдә үтә ныҡ һирәкләнгән газды техник вакуум тип атайҙар. Ғәмәлдә макроскопик күләмдәрҙә идеаль вакуумды булдырыу мөмкин булмаясаҡ, сөнки һуңғы температурала бөтә материалдар ҙа туйындырылған парҙарҙың нулгә етмәгән тығыҙлығына эйә. Бынан тыш, күп кенә материалдар (атап әйткәндә, ҡалын металл, быяла һәм һауыттарҙың башҡа стеналары) газ үткәрә. Ләкин, микроскопик күләмдәрҙә идеаль вакуумға ирешергә мөмкин.
Вакуум яҡшы термоизолятор булып тора; йылылыҡ энергияһы ундағы энергия йылылыҡ нурланышы иҫәбенә генә күсерелә, конвекция һәм йылы үткәреүсәнлеккә урын юҡ. Был үҙенсәлек, йылыны үткәрелмәү маҡсатында, ике стеналары араһындағы арауыҡ вакуумланған һауыттарҙа, термостарҙа (Дьюар һауыты) ҡулланыла.
Эй-Ягун
Эй-Ягун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нятлонга-Ягун йылғаһының һул ярына тамағынан 176 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Яугир-десантсы һәйкәле
Яугир-десантсы һәйкәле  Төмәндә  ҡаланың Көнсығыш районында ҡуйылған
Тарихы
Һәйкәл «Төмән өлкәһе десантсылар союзы» йәмәғәт ойошмаһы штаб-фатиры эргәһендә ҡуйыла һәм  2010 йылдың октябрендә тантаналы асыла. Һәйкәлде асыу сараһында Бөйөк Ватан һуғышы, Афғанстан һуғышы һәм Чечен Республикаһы һуғышы ветерандары, шулай уҡ   ветерандар ойошмалары вәкилдәре, округ етәкселәре һәм Төмән халҡы  ҡатнаша.
Мы живём по законам своим - Честь, отвага, десантное братство, И под небом страны голубым Мы за это готовы сражаться.
Беликова Вера Яковлевна
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1948 йылдың 19 майындағы Указы менән 1947 йылда 7 гектар майҙанда 65,5 центнер көньяҡ кесерткәне һабағы һәм 6,8 центнер көньяҡ кесерткәне орлоғоноң юғары уңышын алыуы өсөн Вера Яковлевна Беликоваға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. 1948 йылда В.Я. Беликова тыуған Дондуковская станицаһына йәшәргә күсә  һәм Киров исемендәге колхозда звено башлығы булып эшләй. Ул егерме һигеҙ йыл звено менән етәкселек итә. Звено коллективы йыл һайын бойҙай һәм кукуруздың ҙур уңышын йыйып тапшыра, шуның өсөн ул почет грамоталары, рәхмәт хаттары  менән бүләкләнә. СССР-ҙың ВДНХ миҙалына лайыҡ була.
Яугир-десантсы һәйкәле
Тарихы
Монументтың авторы — Сергей Калиновский - һауа-десант ғәскәрҙәре ветераны, Ҡаһарманлыҡ ордены кавалеры. Ул монументты үҙенең оҫтаханаһында тулыһынса үҙ аҡсаһына  фекерҙәштәренең ярҙамында һауа-десант ғәскәрҙәренең  йәмәғәт ветерандар ойошмаһы инициативаһы менән  төҙөй. Бының өсөн 2011 йылдың 19 февралендә Сергей Калиновскийға   Төмән ҡалаһында десантсылар хәрәкәтенең үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн Йәмәғәт советы рәйесе Сергей Шерматов тарафынан «Генерал  В. Ф. Маргелов армияһы ордены» тапшырыла.
Ҡоҙаяров Ғабдулла Хәбир улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Профессор Ҡоҙаяров Ғабдулла Хәбир улы — 160-тан артыҡ фәнни эштәрҙең авторы, ул дүрт монография: «Учебник по глазным болезням для средних медицинских работников», «Биомикроскопические изменения на роговой оболочке при трахоме», «Руководство по трахоме», «Возникновение и течение трахомы»  — яҙған. Офтальмологтарҙың республика мәктәбен барлыҡҡа килтергән.
Чуйкин Сергей Васильевич
Биографияһы
Фәнни эшмәкәрлеге стоматологик һәм шешеү ауырыуҙарын һәм шулай уҡ яңаҡ-йөҙ өлкәһендә яңы барлыҡҡа килгән һәм тыумыштан килгән үҫеш кәмселектәрен өйрәнеүгә арналған. Чуйкин яңаҡ-бит өлкәһендәге эренлле шештәрҙең үҙәк нервы системаһына патогенетик тәьҫир итеү механизмдарын асыҡлай һәм баш мейеһен уларҙан һаҡлау ысулдарын эшләй. Ете йөҙҙән артыҡ фәнни хеҙмәт авторы һәм ике тиҫтәнән ашыу патент эйәһе; Стоматология буйынса белем биреү ассоциацияһы, Башҡортостан Республикаһы балалар стоматологтары ассоциацияһы президенты вазифаһын биләй.
Лек-Ямбо-Ты-Вис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Сванетия
Түбәнге Сванетия
Түбәнге Сванетия (ქვემო სვანეთი Квемо-Сванети) — Цхенисцкали (Риони йылғаһының уң ҡушылдығы) йылғаһының үрге ағымында һәм уның ҡушылдығы Хеледула буйында урынлашҡан үҙән.
Сурапан
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Маҡар ауыл советы (Башҡортостан)
Хакимиәт үҙәге — Маҡар ауылы.
Бөтә донъя тирә-яҡ мөхит көнө
Рәсәй
Рәсәйҙә Тирә-яҡ мөхит көнө менән бер рәттән 2008 йылдан бирле был көндә Эколог көнө лә билдәләнә.
Юрғаш (йылға)
1906 йылда Юрғаш йылғаһы буйында А. Дербенев, А. Комендантов, М. Ершовтарҙың һыу тирмәне булған.
Большаков Виктор Григорьевич
Биографияһы
1998 йылда хаҡлы ялға сыҡҡандан һуң Виктор Григорьевич Большаков Өфө ҡалаһында йәшәй.
Ҡаҡы
Башлыса япраҡтарҙан һәм ҡабығынан әрселгән һабағын ашарға була. Ҡаҡы бик тиҙ үҫә һәм ҡата, шуға уны йәш сағында ашарға кәрәк.
Халыҡ дауаһы булараҡ ҡаҡыны зәңгегә, бабаһырҙарға ҡаршы ҡулланалар. Ҡаҡыны киптерәләр, тоҙлайҙар, әсетәләр. Тәүгә үҫеп сыҡҡандарының тамырын керән урынына ла файҙаланалар.
Һылтанмалар
Использование в питании. Дикая свербига больше известна населению как пищевое растение. С древних времен едят ее стебли в свежем виде, готовят салаты из стеблей и вареных листьев, используют как антицинготное средство. В Англии дикая редька стала полевой культурой. Из нее готовят вкусные супы, зразы, салаты, икру, различные приправы. Свербига может не только обогатить вкусовые качества блюд и сделать их более полезными, она еще может оказать большую услугу геологам, потерпевшим аварии, туристам и дру¬гим лицам, оказавшимся без пищи.Съедобными частями у свербиги являются листья, стебли и корневища, длина которых достигает 25-40 см, а толщина -2-3 см. Вес корневищ одного растения колеблется от 50 до 180 г.-->
Кесе Ильгумень
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Палау
Этимологияһы
Утрауҙың атамаһы палау телендә, күрәһең, beluu («ауыл»), йәки aibebelau («ситләтелгән яуаптар») барлыҡҡа килеүе тураһында ҡағылышлы һүҙгә ҡарай. Инглиз теленә «Палау» исеме немец теленең Palau һүҙе аша испан Los Palaos һүҙенән килеп инә. Инглиз телендәге утрауҙар өсөн архаик атама «Пелью утрауҙары» булған. «Палау»ҙы төбәктә бер нисә географик атамала табылған малай теленән торған «Пулау» менән бутарға ярамай.
Тарихы
1914 йылдың аҙағында, Беренсе бөтә донъя һуғышы башланғас, Япония утрауҙарҙы баҫып ала һәм 1920 йылда Милләттәр Лигаһынан улар менән идара итеүгә мандат ала (ҡара: Көньяҡ Тымыҡ океан мандаты).
Халҡы
Йыллыҡ үҫеш — 0,4 % (бала табыу — 1,73 бер ҡатын-ҡыҙға тыуым).
Газойль
Яғыулыҡ характеристикаһы
Ике төр газойлға бүлеп йөрөтәләр. Беренсеһе еңел, шыйыҡ, еңел ағыусан, йәбешеп бармай. Ауыр газойль бик ҡуйы.
Түбәнге Кәлтәй
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кесе Ашинка
Кесе Ашинка (Малая Ашинка) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше. Почта индексы — 452409, ОКАТО коды — 80228830005.
Промза
Промза — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/341 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Чегем 1-се
Чегем 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Баксан йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 103 км.
Энтль-Ампута
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ғазнанов Миңлейәр Бәхти улы
Хеҙмәт биографияһы
1962—1965 йылдар — КПСС-тың Туймазы ҡала комитетының беренсе секретаре.
Өфө ҡалаһында вафат була.
Ломесь-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Злобин Степан Павлович
Биография
«Буян утрауы» (1948), «Степан Разин» (1951) тарихи романдарын яҙа. Был романдар И. В. Сталинға ҙур йоғонто яһай һәм уға Сталин премияһы бирелә, немец пленында булыуы аҡлана. Уның «Хәбәрһеҙ юғалғандар» романы пленда булған совет һалдаттарын аҡлауҙа ҙур роль уйнай. 1905 йылғы революция тураһындағы «Быуат иртәһе» романы яҙылып бөтмәй ҡала.
Ғәбитов Рәйеф Лотфулла улы
Әҫәрҙәре
Башҡорт халыҡ йырҙары «Ашҡаҙар», «Ғабдрахман Булатов», «Ғүмәров», «Таштуғай» һәм башҡа йырҙар яҙмалары.
Бәкеров Филарит Әбделғәзим улы
Биографияһы
Филарит Абдулғәзим улы актёрлыҡтан тыш үҙен һәләтле режиссёр ҙа итеп танытты. Ул сәхнәләштергән Б.Рафиҡовтың «Замана минең ҡулда», И.Йомағоловтың «Буш сәңгелдәк», К.Аҡбашевтың «Сибәр ҡатын», А.Ғаффарҙың «Яҙҙар моңо», Д.Салиховтың "«Өҙөлгән йөҙөм», Н.Ғәйетбаевтың «Ҡыҙҙар ишек асығыҙ», А.Гельмандың «Эскәмйә», К.Чандрҙың «Бер мөхәббәт — мең ғашиҡ» спектаклдәре оҙаҡ йылдар сәхнәнән төшмәй уйнала.
Батарея тауындағы һыу күтәреү башняһы
Тарих
Батарея тауы нда төҙөлгән инженер ҡоролмаһы Финляндияла һәм Фенноскандиялағы иң ҙур һыу күтәреү инженер ҡоролмаларының береһе була. Унда түңәрәк колонналарҙа ике түңәрәк тимер-бетон резервуар ҡуйыла, уларҙың диаметры 15 метр (инженер О. А. Инце системаһы буйынса), был башняны Хельсинки инженеры Й. И. Пакален төҙөтә, һауыттарҙың һәр береһенең һыйҙырышлығы 2000 кубометр тәшкил иткән. Резервуарҙарҙың төбө 40,37 метр бейеклектә торған, ә һыуының юғары билдәһе — 49,71 метр. Башня ысын мәғәнәһендә, 26 метр бейеклектәге ҡыҙыл кирбес бинанан ғибәрәт булған, уның формаһы планда дүрт мөйөшлө, бина резервуарҙар өсөн сатыр ролен уйнаған. Был башняны төҙөгәндә бетонды өҙлөкһөҙ рәүештә юғарыға мендереп торғандар — ул шул заман өсөн яңы технология була. Бетонды өҙлөкһөҙ биреү йөйҙәге ҡатҡан бетон башняның конструкцияһын боҙмаһын өсөн ҡулланылған. Шуға күрә бетон стеналарҙы төҙөү өҙлөкһөҙ рәүештә һигеҙ тәүлек дауамында туҡталышһыҙ башҡарылған.