cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аҡъюлов Әхмәтбаҡый Фәхретдин улы
Тормош юлы
Был көндө күктә ғәрәп хәрефтәре менән яҙыу хасил була, күптәр хажи хәҙрәттең вафатын шунан белә. Хәҙрәт менән хушлашырға халыҡ йыйыла, хатта дөйәләре менән ҡаҙаҡтар һәм Урта Азия вәкилдәре килеп тула. Ил ағаһын ерләгәндә ямғыр яуа. Халыҡ быны тәбиғәттең илауы тип ҡабул итә. Артабан көн асыла, ҡояш сыға.
Хәтер
"Хәтер көнөндә күҙәтелгән Хоҙай Тәғәлә мөғжизәләре ямғыр менән генә бөтмәй. Шул көндө Байыш ауылының көньяҡ-көнбайыш офоғонда көндөҙгө сәғәт 6-лар тирәһендә аҡ болоттарҙан яҙыуға оҡшаш семәрҙәр барлыҡҡа килә. Ғәрәп хәрефтәрен таныған кешеләр унда «Ләә иләәһә илләә-ллааһу» тигән яҙыу күргәнен әйтә. Юлай Солтанбаев"
Гамета
Был күҙәнәктәрҙә хромосомалар йыйылмаһы берәр генә төрҙән тора (n — одинарный набор). Йәғни, был йыйылмала хромосомаларҙың һәр төрөнән берәре генә була. Бындай йыйылманы икенсе төрлө гаплоид йыйылма тип атайҙар. Шулай итеп, гаметалар гаплоид күҙәнәктәр булып торалар.
Чили мәҙәниәте
Чили халҡының матди мәҙәниәте испан матди мәҙәниәте һәм илдең ерле халҡы мәҙәниәте элементтары ҡатышмаһын кәүҙәләндерә, һәм әлбиттә унда испан башланғысы өҫтөнлөк итә.
Архитектура
Илдең төньяғындағы боронғо мәҙәниәттәрҙән ҡәлғә һәм тораҡ емереклектәре генә ҡалған. Атакама сүллегендәге индей тораҡтарында индейҙар таштан һәм кактустан, ә көньяҡ үҙәндәрҙә — һәм ағастан өйҙәр һалған. Беренсе чили ҡалаһы Сантьягоның (1541 й. нигеҙ һалынған) тирә-яғында колониаль осор биналары — собор (1541—1619; яңы бина — 1780—1799, архитектор X. Тоэска-и-Ричи, 1745—1799) һәм ратуша (кабильдо; 1775—1807, архитекторы X. Тоэска-и-Ричи, М. де Хара Кемада) Пласа де Армас тигән үҙәгенән таралған урамдарҙың тура мөйөшлө селтәренә эйә була (көнсығыш — көнбайыш, төньяҡ — көньяҡ). Күпселеге XVI—XVIII бб. төҙөлгән бер ҡатлы биналары (патио-ихаталары, порталдары һәм тәҙрәләренәге семәрле металл рәшәткәләре менән) ер тетрәүҙәр һәм янғындар арҡаһында емерелеп бөткән. Сантьягола Сан-Франсиско (1572—1618), Санто-Доминго (XVII—XVIII б.) сиркәүҙәре һаҡланған. Ла-Монеда һарайы (1780—1805, архитекторҙары X. Тоэска-и-Ричи, А. Кабальеро) — классицизмдың үҙенсәлекле өлгөһө.
Музыка
XX б. 1-се яртыһында ике төп йүнәлеш: чили музыкаһының милли стиле яҡлылар, — үҙҙәренең ижадында креоль һәм араукан фольклорын эшкәртеүсе Карлос Лавин, Педро Умберто Альенде, К. Исамит Аларкон, X. Уррутия Блондель; ижадтары европа музыкаль ағымдары менән бәйле музыканттар (импрессионизм, экспрессионизм, неоклассицизм), — Энрике Соро, А. Котапос, Доминго Санта-Крус Вильсон, Альфонсо Летельер Льона, шулай уҡ Xуан Оррего Салас (1961 йылдан — АҠШ-та), К. Ботто, К. Риеско, А. Монтесино, Густаво Бесерра-Шмидт формалашҡан.
Йәмиғ мәсете
Мосолман архитектураһы башланғысы
Мәҙинәләге Ән-Нәбәүи мәсетенең VII быуат уртаһына формалашҡан композицияһы ғәрәп тибындағы йәмиғ мәсеттәренең артабанғы үҫешенә башланғыс булып торған, ул ислам архитектураһында иң боронғо мәсеттәрҙең береһе булып тора.
Амелия Андерсдоттер
Биографияһы
Амелия Андерсдоттер Лунда йәшәй һәм һайлауҙар мәлендә Лунд университетында иҡтисад һәм испан телен өйрәнә. 2007 йылдан 2010 йылдың мартына тиклем Пират партияһының Йәш пират йәштәр ойошмаһында халыҡ-ара координатор була.
Андерсдоттер партия исемлегендә Кристиан Энгстремдан ҡала икенсе килә һәм алынған тауыштары 2009 йылдың июнендә мандат алыуға етмәй. Әммә парламентта Лиссабон килешеүен яҡлап яһаған сығышынан һуң, Швеция Европарламентта өҫтәт ике урын алғас мандатҡа эйә була. Ҡайһы бер илдәр Евросоюзға өҫтәмә депутаттарҙы шунда уҡ һайламағанлыҡтан, яңы 18 депутат, шул иҫәптән Андерсдоттер шунда уҡ парламенттағы урынын биләй алмай. Вазифаһына рәсми инеүе 2011 йылдың декабренә тура килә. Андерсдоттер 21 йәшендә иң йәш һайланған, ә 24 йәшендә — Европарламенттың ғәмәлдәге иң йәш депутаты була.
Тумбарля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грушина Лира Рим ҡыҙы
Биографияһы
Лира Рим ҡыҙы Грушина (ҡыҙ фамилияһы — Хисмәтуллина 1967 йылдың 1 июнендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуа. «Спутник» физик культура йорто һәм «Зенит» балалар спорт ойошмаһында Г. М. Сорокинала, Евгений Иванович Емельяновта тәрбиәләнә. 1989 йылда Омск дәүләт физик культура институтын тамамлай . 1985—1988 йылдарҙа «Спутник» физик культура йортоноң фехтование буйынса тренер-уҡытыусыһы. 1988—1989 йылда 8-се Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә (ДЮСШ) эшләй. 1989 йылдан 1994 йылға тиклем 4-се ДЮСШ-ла балалар тәрбиәләй. 1994 йылдан — өлкән тренер-уҡытыусы. 2001 йылдан — Рәсәйҙең юниорҙар йыйылма командаһы, 2003 йылдан өлкәндәрҙең йыйылма командаһы тренеры. 2009 йылдан Олимпия резервының фехтование буйынса Өфөләге спорт мәктәбе директоры.
Нуғайбәк (Требиятский)
Географияһы
Требиатский ҡасабаһы Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы эсенә инә. Ғөмбәй йылғаһы ярында урынлашҡан. Йылға бәрҙе, суртан, бағры балығына бай. Ул Яйыҡ йылғаһының һул яҡ ярына тамағынан 2116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 202 км. Ҡасаба Балҡан (Силәбе өлкәһе) ҡасабаһына яҡын урынлашҡан.
Һаҡмар (мифология)
Һаҡмар — «Урал батыр» ҡобайырындағы персонаж, Шүлгән менән Самрау батша ҡыҙы Айһылыуҙың улы.
Ҡулса (математика)
Аҫҡулса
A\subset R аҫкүмәклеге, әгәр A R-ҙа бирелгән операцияларға ҡарата үҙе ҡулса булһа, R-ҙың аҫҡулсаһытип атала. Был осраҡта R — A ҡулсаһының киңәйеүе тип әйтәләр. Икенсе төрлө әйткәндә, буш булмаған A\subset R аҫкүмәклеге аҫҡулса була, әгәр
Миҫалдар
берәмек менән ҡулсалар категорияһында башланғыс объект булып тора.
Тура ҡабатландыҡ
Оҡшаш конструкция теләһә ниндәй ҡулсалар ғәиләһе ҡабатландығы өсөн бар (ҡушыу һәм ҡабатлау компоненттар буйынса биреләләр).
Жилин Павел Андреевич
Биографияһы
1942 йылдан КПСС (б) ағзаһы. Ул хәрби училищены (1942), М.В.Фрунзе исемендәге академияны (1946, диплом эше «Контрастлы Кутузова в 1812 г.») һәм Марксизм-ленинизм университетының хәрби тарих бүлеген (1949) тамамлай. 1947-1958 йылдарҙа ул СССР Ҡораллы Көстәренең Генераль штабында өлкән тәфтишсе һәм хәрби-ғилми бүлек начальнигы булып хеҙмәт итә, "Военная мысль" журналында документтарҙың баҫтырылыуын контролдә тота. Тарихи фәндәр докторы (1956), профессор (1961). КПСС Үҙәк Комитетында Рәсәй Дәүләт хеҙмәте академияһының проректоры (1964-1966), шулай уҡ В.И. Ленин исемендәге Хәрби-политик академияла уҡыта. СССР Оборона Министрлығының Хәрби Тарих Институты башлығы (1967-1987). Генерал-лейтенант (1968).
Төньяҡ ҡунаҡхана (Петрозаводск)
Тарих
XXI быуатта ҡунаҡханала иң беренсе эшлекле һөйләшеүҙәр һәм осрашыуҙар өсөн зал, спорт-һауыҡтырыу үҙәге, матурлыҡ салоны, ҡәһүәхана, билдәле компанияларҙың бер нисә офисы асыла.
Иҫке Уръя
Иҫке Уръя (Старая Орья) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 89 кеше. Почта индексы — 452824, ОКАТО коды — 80259815003.
Манштедт
Манштедт (Mannstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 397 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,36 км2. Диңгеҙ кимәленән 169 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99628 һәм автомобиль коды — SOM.
The Times of India
Баҫманың тарихы
Баҫманың гәзит сығарған 10 төбәк филиалдары бар — Мумбайҙа, Делиҙа, Бангалорҙа һәм башҡа ҡалаларҙа.
Алта
Тарих
Һуғыш ҡала янғындан көслө зыян күрә һәм артабанғы йылдарҙа үҙгәртеп ҡорола.
Абушахманов Әхтәм Әхәт улы
Биографияһы
Талантлы үҙешмәкәр артист булараҡ, 1967 йылда Өфө сәнғәт училищеһының театр бүлегенә 2-се курсҡа уҡырға саҡырыла. 1970 йылда уны тамамлап, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай.
Кредит картаһы
Кредит картаһы — операцияларҙы башҡарыу өсөн тәғәйенләнгән банк түләү картаһы, уның буйынса иҫәпләшеүҙәр банктың клиентҡа билдәләнгән лимит сиктәрендә бирелгән аҡса иҫәбенә кредит килешеүе шарттарына ярашлы башҡарыла (Рәсәй Федерацияһы Үҙәк банкы положениеһы No 266Р). Банк лимитты клиенттың түләү һәләтенән сығып билдәләй.
Кредит картаһы номерының форматы
Кредит картаһының (йәки башҡа банк картаһының) номеры картаның алғы яғындағы цифрлы кодтарҙан тора. Картаның эҙен (слипаһын) алып ташлау мөмкинлеге өсөн йыш ҡына эмбоссирлана. Номерҙы формалаштырыу ҡағиҙәһе түләү системалары менән билдәләнә. Мәҫәлән, Visa картаһының номеры 4-кә башлана, MasterCard картаһының номерһы 5-кә башлана.
Тау тоҡомо
Магма тау тоҡомдары
Магматик тау тоҡомдарының иң мөһим характеристикаһы булып уның химик составы тора. Магматик тау тоҡомдарының составы буйынса бер нисә классификацияһы бар (тау тоҡомдарының номенклатураһы). Иң мөһиме классификациялвр составында кремнозём SiO2 һелтеле тау тоҡомдары (Na2O+K2O) буйынса. Һелтеле тоҡомдар составы буйынса серияларға бүленә. Нормаль, субһелтеле, һелтеле сериялы тау тоҡомдары бар. Бындай бүленештең формаль билдәһе булып ташта үҙенсәлекле һелтеле минералдарҙың барлыҡҡа килеүе тора. SiO2 составы буйынса тау тоҡомдары түбәндәгесә классификациялана: ультра-нигеҙле — SiO2 миҡдары 45 проценттан кәмерәк булғанда, нигеҙе, нигеҙле — әгәр SiO2 миҡдары 45 проценттан 54 процентҡа тиклем диапазонда булһа, уртаса — әгәр 54 проценттан 65 процентҡа тиклем һәм әсе — SiO2 миҡдары 65 проценттан ашыу булғанда.
Филлит
Кварцтан, серициттан, ҡайһы берҙә хлорит, биотит һәм альбиттан торған ебәк кеүек ялтырауыҡлы һәүерташы. Метаморфизм дәрәжәһе буйынса балсыҡлы һәүерташтар слюдалы һәүерташҡа күсеүсе тау тоҡомо.
Хәлил
Хәлил — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Билдәле кешеләр
Хәлил Рза Олотөрк (Xəlil Rza Ulutürk; 21 октябрь 1932 йыл — 22 июнь 1994 йыл) — шағир, филолог. Әзербайжандың халыҡ шағиры (1992).
Роза
Топонимияла
Роза (Тюрингия) (нем. Rosa (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна.
Иван Якутов исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы
Парк тарихы
1907 парк эргәһендә Үҙәк урамы яғынан янғын ҡалансаһы менән ике ҡатлы йорт төҙөлә, ул әле лә бар. Өфө ирекле-янғын йәмғиәтенән тынлы оркестр туплана һәм ул көҙ үк паркта уйнай башлай.
1967 йылда 1918 йылда бында ерләнгән Совет власының еңеүе өсөн башын һалған көрәшселәр иҫтәлегенә бағышланған мемориаль комплекс асыла.
Балалар тимер юлы
Балалар тимер юлын Өфө тимер юл етәкселеге 1952 йылда Өфөлә төҙөргә ҡарар итә. 1952 йылдың 28 ноябрендә СССР-ҙың МПС капиталь төҙөлөш идаралығы үҙенең 782 -е һанлы Ҡарарына ярашлы И. С. Якутов исемендәге балалар ҡала паркында тимер юлы төҙөлә башлай.
«Күңелле Роджер» («Весёлый Роджер»)
«Күңелле Роджер» — парктағы күңел асыу павильоны. Павильонда һыра рестораны, 4 боулинг юлдары, 5 американ бильярды өҫтәле, 1 урыҫ бильярд өҫтәле бар.
Парктың бөгөнгө торошо
Парк территорияһында халыҡ байрамдары даими үткәрелеп тора: Еңеү ҡөнө, Балаларҙы яҡлау көнө.
Салоники
Салоники мэрҙары
2010 йылда урындағы һайлауҙарҙа ҡала мэры Василис Папагеоргопулос, «Яңы демократия» партияһы ағзаһы  ПАСОКА партияһы ағзаһы Яннис Бутарис менән алмаштырыла. 2011 йылдың 1 ғинуарынан яңы мэр үҙ вазифаһын башлай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Скотт Хамильтон
Скотт Совелл Хамильтон (28 август 1958 йылда ( 19580828 ) тыуа) — Америка Ҡушма Штаттарының фигуралы шыуыусыһы,
2014 йылдың сентябрендә Хамильтон һәм уның ҡатыны Гаитинан ике баланы уллыҡҡа алалар: 11 йәшлек Эвелинды һәм уның 13 йәшлек ағаһы Жан Полды.
Соймонов Леонтий Яковлевич
Биографияһы
1736—1737 йылдарҙа — Әстерхан губернаторы. Әстерхан губернаһының хәүефһеҙлегенә айырым иғтибар бүлә. Ҡалмыҡ улустарына ҡарағалпаҡтар яғынан янаған ҡурҡытыуҙар айҡанлы сит ил эштәре коллегияһы алдында хәрби хеҙмәтeнә ҡалмыҡтарҙы йәлеп итеү тураһында һүҙ ҡуҙғата.
Байрамилыҡ
Тарихы
Хажи Байрам Вәли ваҡытында уның суфыйлыҡ тәғлимәте Анкара, Әдирнә һәм Бурсала тарала. Әлеге ваҡытта тәриҡәт Анатолияла һәм Балҡан да таралған.
Хеҙмәт иҡтисады
Хеҙмәт иҡтисады хеҙмәт баҙарын, хеҙмәт ресурстарын һәм мәшғүллекте анализлау, хеҙмәт мөнәсәбәттәрен оҙайлы анализлау, хеҙмәткәрҙәрҙең килемдәрен һәм эш хаҡын өйрәнеү, етештереүсәнлек һәм хеҙмәт һөҙөмтәлелеге проблемаларын өйрәнеү, хеҙмәткәрҙәр һанын аҡлау ысулдарын эшләү, кеше капиталы төшөнсәләрен анализлау менән шөғөлләнә. Хәҙерге хеҙмәт иҡтисадына Минсер нигеҙ һала.
Тал һырты
Топонимика
Кесе Тал һырты атамаһы Оло Тал йылғаһы ҡушылдығы — Кесе Тал йылғаһы исеменән алынған.
Иуо-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Йылҡысылыҡ
thumb|250px|Башҡорт аты
Сухое Озеро
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сампо (кинотеатр)
Бөлгөнлөккә төшөү
Әлеге ваҡытта Александр Невский проспекты һәм Калинин урамы киҫелешендә, элекке «Сампо» кинотеатры урынында, заманса торлаҡ комплексы урынлашҡан.
Дортмунд
Дортмунд (нем. Dortmund, Düörpmнем. Düörpm ) — Германияның көнбайышында Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге ҡала. Халҡы
Хәле
Ҡаланан көньяҡтараҡ Ардай тау теҙмәләре урынлашҡан, төньяҡта Мюнстерланд өлкәһе менән сиктәш. Көнсығышта Зост тигеҙлеге, көнбайышта Рур бассейны ята. Дортмунд Эмшерҙың үрге ағымында һәм Рурҙың урта ағымында ята. Төньяҡта Липпе йылғаһы аға. Дортмунд — Эмс каналы Дортмундты йылға порты каналдары селтәре менән тоташтыра.
Гельзенкирхен вокзалы
Тарихы
Вокзал 1847 йылда Кельн-Мильден тимер юлы участкаһы станцияһы  булараҡ асыла. XX быуат башына инде вокзал артыусы пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереп өлгөрмәй башлай,   бының менән бәйле 1904 йылда вокзалдың яңы бинаһын асылаЗаманса вокзал  бинаһы 1982 йылдан 1983 йылға тиклем төҙөлә. Был ҡоролманы урындағы халыҡ ныҡ тәнҡитләй,  өҫтәүенә, яңы вокзал тураһында  хәҙерге көнгә тиклем  бәхәстәр туҡтамай. Шуға ҡарамаҫтан, 2006 йылғы футбол буйынса донъя чемпионатына әҙерлек сиктәрендә 2005 йылда вокзал тамырынан алып үҙгәртелә. Реконструкцияның хаҡы  15 миллион евро тәшкил итә. Рәсми асыу тантанаһы 2006 йылдың  8 июнендә үтә. Модернизациялау сиктәрендә түбәндәге эштәр башҡарыпа:
Ихлып-Ярт
Ихлып-Ярт — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лооль-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ҡарағанды зоопаркы
Ҡарағанды зоопаркының иң билдәле төйәкләнеүселәре араһында Диаскин ҡушаматлы, тауыш мимикрияһына һәләтле һинд филе булған. .
Каттис Альстрём
Биографияһы
Үҙ карьераһын Клаэс Окесон (Claes Åkeson) менән бергә швед телевидениеһында «7-нән 9-ға тиклем» күңел асыу программаһы алып барыусыһы булып башлай.
Хафиз Ширази
Биографияһы
Хафиз олоғайып өйләнә, әммә ҡатыны ла, ике улы ла үҙенән алда вафат була. Ғүмере фәҡирлектә үтә. Уны башҡа батшалыҡтарға ла саҡыралар, тик барырға мөмкинлек тыумай. Һуңғы тапҡыр юлға сыҡҡас, диңгеҙҙәге көслө ғәрәсәт арҡаһында сәфәрен өҙөргә мәжбүр була һәм быуаттарҙа һаҡланып ҡалған данлыҡлы ғәзәлендә сағылдырған:
Ижадына байҡау
Хафиздың ижадын һүҙмә-һүҙ аңларғамы, әллә мистик йәһәттән ҡарарғамы тигән бәхәстәр көнбайыш ғалимдары араһында бәхәс тыуҙырып тора. Бер яҡтан, Уильям Джонс кеүек ҡайһы бер уҡыусылары уны Европаның Петрарка кеүек мәхәббәт йырсыларындай ғәҙәти лирик, мөхәббәт шағиры итеп ҡарай .Уилберфорс Генри Кларк кеүек башҡа ғалимдәр уны Руми кеүегерәк дидактик, мистик экстазға бирелеп яҙған шағир итеп күрә.
Урыҫ (Ыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Бассейн коды — 10.01.01.013
Антошин Яков Фёдорович
Яков Федорович Антошин (1 май 1913 йыл — 2 декабрь 1993 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов кавалерия) дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкы пулемётсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы, Советтар Союзы Геройы.
Урыҫ (Ыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Йыназа
Ерләүгә әҙерлек
Ерләнер алдынан мосолман мотлаҡ ғөсөлләндерелгән булырға тейеш. Бының өсөн махсус кеше ялланыла, йәки яҡын туғаны эшләй (улы — атаһын, ир туғаны — ир туғанын һәм башҡалар).
Овья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Бенжереп
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Жас Алаш
Тәүге йылдары
Гәзит 1921 йылдың 22 мартында тарафынан нигеҙ һалына Төркөстан АССР-ы комсомол ойошмаһы етәкселәренең береһе Ғәни Моратбаев республиканың баш ҡалаһы Ташкентта нигеҙ һала, ул баҫманың баш мөхәррире лә була. Баҫмаға милләтсе, демократик һәм большевиктарға ҡаршы Алаш хәрәкәте йоғонто яһай тип иҫәпләп, ярты йылдан һуң совет властары гәзитте яба.
Советтарҙан һуңғы осорҙа
1991 йылда исемен тәүге — «Жас Алаш» тип үҙгәртә. 2000 йылда «Йылдың иң яҡшы гәзите» булараҡ «Алтын Жулдыз» (Алтын йондоҙ) премияһына лайыҡ була. Был осорҙа тиражы яҡынса 50000 дана була (совет осоронда тиражы хатта 300 мең данаға етә) һәм аҙнаһына өс тапҡыр сыға.
Фёдоровка ауыл Советы (Фёдоровка районы)
Составы
Фёдоровка ауылы,
Аллаярова Нажиә Һибәт ҡыҙы
Аллаярова Нажиә Һибәт ҡыҙы (15 июль 1936 йыл) — йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1977), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1982) артисы. Бөтә Рәсәй эстрада артистары конкурсы дипломанты (Мәскәү, 1960). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2017).
Кәфен
Тасуирламаһы
Кәфен ир-егет өсөн ҡамис (оҙон күлдәк), изар (киң таҫма) һәм лифафәнән, ҡатын-ҡыҙ өсөн ҡамис, изар, лифафә, баш яулығы һәм күкрәктәре өҫтөнән бәйләнгән аҡ туҡыманан ғибәрәт. .
Малайҙарҙы бер киҫәк туҡымаға төрөп ерләйҙәр, әммә 3 киҫәк тә эшләргә мөмкин, ҡыҙҙарҙы 3 ҡат- ахирәт күлдәге һәм ике киҫәк туҡымаға төрәләр.
Машҡаласыҡ (Мейәс)
Халыҡ һаны — 45 меңдән ашыу кеше (2007).
Мәҙәни учреждениелары
Машҡаласыҡта В. А. һәм В. Я Лопатко исемендәге 3-сө һанлы балалар сәнғәт мәктәбе, «Утрау» балалар ижады йорто, «Прометей» мәҙәниәт һарайы, Ю. Н. Либединский исемендәге үҙәк ҡала китапханаһы, Үҙәк ҡала китапханаһының филиалы эшләп килә.
Варенцов Михаил Иванович
Биографияһы
1915 йылда ауыл мәктәбен тамамлай.
Таҡһыр
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тарихы
Таҡһыр халҡының төп шөғөлө — малсылыҡ. 170 кешенең 306 йылҡыһы, 176 һыйыры, 100 һарығы, 50 кәзәһе була. 28 йорттан 20-е Йәнгел, Яманйылға, Һартйылға йылғалары буйлап йәйләүгә сыҡҡан. 1842 йылда бөтөнөһөнә 144 бот яҙғы иген сәселгән.
Иҫке Артауыл
Тарих
Яңауыл районының төньяҡ-көнбайыш өлөшө — уран ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәре. Күренекле ғалим Әнүәр Әсфәндиәров үҙенең «Башҡортостан ауылдары тарихы» китабында билдәләүенсә, Өрйә йылғаһы буйындағы Уртауыл XVII быуатта урандар күпләп йәшәгән төбәк булған. Ул Киҫәкҡайындан Яңауылға барған боронғо юлдың нәҡ уртаһында урынлашҡан, атамаһы шунан килә. 1847 йылда Уртауылдың ике тиҫтәнән артыҡ кешеһе Беүә йылғаһының уң яҡ ярында «Яңы Уртауыл» исеме алған ауылға нигеҙ һалғандан һуң Уртауыл «иҫке» булып ҡалған. Бында ике ауылдың уртаҡ атамаһына ҡағылған бер иҫкәрмәгә лә туҡталып китергә кәрәк. Әйтелешенән сығыптыр инде, урыҫ телендәге ҡағыҙҙарҙа Уртауыл «Артауыл»ға әйләнгән. Тарихи сығанаҡтарға күҙ һалмау, телсе ғалимдәрға мөрәжәғәт итмәү арҡаһында ауылдарҙың рәсми исеме бөгөнгө көндә республикабыҙҙың дәүләт телдәрендә Иҫке Артауыл һәм Яңы Артауыл булып йөрөй. Шулай итеп, «Уртауыл» булыуын белһәк тә, бөгөн һүҙебеҙ Иҫке Артауыл хаҡында.
Венера павильоны
Павильон килеү өсөн асылған, инеү түләүле.
Тарихы
Павильон төҙөү идеяһы 1780 йылдарҙа Павел Петровичтың сәфәренән һуң тыуа. Шантильяла ул Мөхәббәт утрауында павильон күрә, һуңғараҡ уның һүрәттәре Гатчина павильонын төҙөгәндә ҡулланыла.
Коала
Физик характеристикаһы
Коалаларҙың аяҡ-ҡулдары күтәрелеүгә яраҡлашҡан. Алғы тәпәй суғының 2 «ҙур» бармағы бар, уларҙың ике быуын һөйәктәре бар, улар башҡа өс ғәҙәти бармаҡҡа ҡаршы тора, ҡулы буйлап өс быуын һөйәге урынлашҡан. Коаланың икенсе бармағын һуҡ тип атап булмай, сөнки ул беренсе бармағы кеүек үк, йәғни «ҙур» бармаҡ. Алғы тәпәйҙәренең бөтә тояҡтары көслө тырнаҡ менән тамамланған. Быларҙың барыһы ла хайуанға ағас ботаҡтарын һөҙөмтәле тоторға, ҡул суғын ышаныслы йоҙаҡҡа ябырға мөмкинлек бирә, ә йәш коала ныҡышмалы рәүештә әсәһенең йөнөнә тотона. Шул уҡ ваҡытта коаланың ошо торошта йоҡлауын, ҡайһы ваҡыт бер тәпәйендә эленеп тороуын иҫегеҙгә төшөрәбеҙ.
Йәшәү рәүеше һәм туҡланыуы
Коаланың әкренлеге уның туҡланыу үҙенсәлектәре менән бәйле. Ул эвкалипт үрсемдәре һәм япраҡтары менән генә туҡланыуға яраҡлашҡан, уларҙа сүсле һәм аҡһым әҙ, әммә күпселек хайуандар өсөн ағыулы булған феноллы һәм терпен берләшмәләре күп. Бынан тыш, көҙгә яҡынлашҡас йәш үҫенделәрҙә синиль кислотаһы — ҡот осҡос ағыу була, уның тамсыһы һарыҡты үлтерә ала. Ағыулы үҙенсәлектәре арҡаһында коалаларҙа башҡа хайуандарҙан ҡарағанда аҙыҡ конкуренцияһы бик әҙ — унан башҡа, эвкалипт япрағы менән тик ҡулса ҡойроҡло поссум (Pseudocheirus peregrinus) һәм муҡсалы осар тейендәр (Petauroides volans) генә туҡлана.
Церетели Михаил Георгиевич
Биографияһы
Михаил Георгиевич Церетели 1878 йылдың 23 декабрендә Кутаиси губернаһында Цхруквети ауылында тыуа. Кенәз ғаиләһенән. Василий Церетелиҙың ҡустыһы(1862—1937).
Яр Батыртау
Тарихы
Яр Батыртау сиктәрендә бейеклеге 8 метрға еткән емерелгән ҡая таштар убалары, 400 метр оҙонлоғона етеп, йылға ярҙарында үтә текә булып тамамлана. Уларҙа һүнгән вулкандың түбәнге девон ултырма ҡалдыҡтары бар. Был ҡалдыҡтар кремний тау тоҡомоноң һирәк кенә ҡатламдары менән базальттарҙың пироксен-плагиоклаз лаваларынан ғибәрәт. Һуңғыларында, Г. Н. Бороздина билдәләүенсә, Австарлиялағы конодоттарға оҡшаған ер аҫтында күмелеп ҡалған хайуандарҙың ҡалдыҡтары табылған, ә был тау тоҡомоноң йәшен билдәләү мөмкинлеген бирә.
Яр Батыртауҙы комплекслы Тәбиғәт ҡомартҡыһы тип танырға мөмкин, сөнки бында түбәнге девон ҡатламдарының терәк геологик киҫелешенән тыш боронғо кешеләрҙең торалары (боронғо кешеләрҙең торған урыны) табылған, шулай уҡ һирәк осрай торған үҫемлектәр, шул иҫәптән Урал эндимиктары һәм реликттар осрай. Ҡайһы бер үҫемлектәр үтә һирәк осрай торғандар иҫәбенә инә һәм һаҡлауҙы талап итә.
Церетели Михаил Георгиевич
Фәнни эшмәкәрлеге
Церетелиҙың фәнни эшмәкәрлеге Грузия һәм ғөмүмән Кавказ тарихына арнала. Ул, атап әйткәндә, шумер һәм грузин теленең (монография «Шумерский и грузинский», Тифлис, 1912, на грузинском языке; дополненный английский перевод — в лондонском «Journal of the Royal Asiatic Society», вып. 45-48, 1913—1916) сағыштырма анализын, «Страна хеттов, её народы, языки, история и культура» монографияһын (Истамбул, 1924 йыл, грузин телендә), «Грузия и мировая война» (Georgien und der Weltkrieg; Цюрих (башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Потсдам), 1915) һәм «Расовые и культурные проблемы Кавказа» (Rassen- und Kulturprobleme des Kaukasus; Берлин, 1916, Германия-Грузия йәмғиәте баҫмаһы) китаптарын баҫтыра. 1955 йылда Церетели Шота Руставелиҙың «Юлбарыҫ тиреһе ябынған батыр» поэмаһын немец телендә баҫтырып сығара (Der Ritter Pantherfell im. München, 1955).
Һеләүһен (ауыл)
Этимологияһы
Ысынлап та, халҡыбыҙҙа ир балаларға Һеләүһен (диал. Селәүсен) исеме биреү киң таралған булған. Мәҫәлән, Һеләүһен Кинйин - 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашҡан Е. И. Пугачёвтың полковнигы.
Географияһы
Ауыл Һеләүһен күле ярында урынлашҡан. Район үҙәге Эткүлгә тиклем ара - 20 км
Кагнып
Кагнып — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 336 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Йылға ятыуы
Йылға ятыуы (ятыу)— йырҙаның шаршылар менән сиратлашҡан тәрән урыны, ғәҙәттә йылға боролош яһаған урында (меандр) барлыҡҡа килә
Catedral Metropolitana de la Ciudad de México
Була дева мария Кафедраль Соборы мәрйәм Мехико күкте резиденцияһы булған Примас Архиепископ Мексика һәм төньяҡ ҡушылдығы яҡтан, был конституцион майҙан ҡаланың тарихи үҙәге өлөшө Мехико, был демаркация Куаутемок. Был ҡаланың архитектура ансамбле составында районда үрҙә, - һөҙөмтәлә, бөтә донъя юнеско мираҫы 1987 йыл
Бурзянцев Александр Данилович
Бурзянцев Александр Данилович (19 октябрь 1928 йыл — 25 май 1997 йыл) —рәссам, 1958 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1989), БАССР-ҙың халыҡ (1979) рәссамы һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1986).
Биографияһы
Утыҙынсы йылдарҙа атаһы һис ғәйепһеҙ ҡулға алына, ә 1943 йылда Сталинград эргәһендә һуғышта һәләк була. Әсәһе өс баланы бер үҙе аяҡҡа баҫтыра. Александр живопись менән тәүге тапҡыр, фронтовик рәссам Константин Ляпкин менән осрашыу һөҙөмтәһендә, ун ете йәшендә таныша. Уның кәңәше менән Пенза художество училищеһына уҡырға инә, тамамлағас, Йылайыр районында рәсем уҡытыусыһы булып эшләй, һуңынан Өфөгә күсеп килә һәм бында рәссамдың таланты тулыһынса асыла. Хәҙер Александр Бурзянцевтың картиналары күп музейҙарҙа — Третьяков галереяһында, рус музейында урынлаштырылған, ә иң ҙур коллекцияһы — Өфөләге Нестеров исемендәге Дәүләт художество музейында.
Коломийцев һәйкәле
Иван Осипович Коломийцев һәйкәле — Совет Рәсәйенең Персиялағы (Иран) дипломатик вәкиле Коломийцев һәйкәле 1988 йылдың 18 сентябрендә Сальск ҡалаһында (Ростов өлкәһе) ҡуйылған. Төбәк әһәмиәтендәге ҡомартҡы булып тора (№611510377310005).
Тарихы
Персиялағы Совет Рәсәйенең беренсе дипломатик вәкиле Коломийцев Иван Осиповичҡа һәйкәл ҡуйыу уның Воронцов-Николаев ауылында (хәҙер Сальск ҡалаһының өлөшө) тыуыуы менән  бәйле.
Калесаты-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Паркштадион
Һуңғы рәсми футбол уйыны стадионда 2001 йылдың  19 майында «Шальке 04» һәм «Унтерхахинг» араһында  үтә. Матчта   65 000 кеше ҡатнаша.
Айыу (пьеса)
Яҙылыу тарихы
«Айыу» пьесаһы 1888 йылдың 28 октябрендә Корш  театры сәхнәһендә тәүге тапҡыр ҡуйыла. Артист Смирнов алпауыт ролен уйнай. Тол ҡатын Попова ролен алмашлап артистар Н. Д. Рыбчинская һәм А. Я. Глама-Мещерская уйнай.
Болотная (Улыберда ҡушылдығы)
Болотная — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улыбердь йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Булавин йорто
Тасуирламаһы
Әлеге көндә бинала музей экспозицияһы урынлашҡан.
Иҫке Көйөк
Тарих
Көйөк ауылына XVIII быуаттың икенсе яртыһында Уҫы даруғаһы Уран улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала.
Пропаганда
Пропаганда тарихы
Пропаганданы күпләп ҡулланыу Беренсе донъя һуғышы йылдарында башлана. Донъяның күп дәүләттәре алдында, бер яҡтан — еңеүгә ирешеү өсөн мобилизация ихтыяжы һәм икенсе яҡтан — индивидуализм менән йәмғиәттең тарҡаулығы проблемаһы килеп баҫа. Дәүләт сәйәсәтен аҡлау һәм нығытыу өсөн төрлө алымдар, фотографиялар, радиотапшырыуҙар ҡулланыла. Шул ваҡытта киң мәғлүмәт сараларының пропаганда таратыуҙа урыны билдәләнә.
Пропаганда маҡсаттары
Пропаганда — сәйәси манипуляцияларҙың төп сараларының береһе. Рекламанан айырмалы рәүештә, пропаганда ҡаты ваҡыт арауығы менән генә сикләнмәй һәм уны асыҡлау еңел түгел. Пропаганда кешеләрҙең хис-тойғоларына ла, аңына ла ҡағыла. Шулай булғас, пропаганда, хис-тойғолар кеүек үк, кире йә ыңғай булырға мөмкин.
Пропаганданы әҙерләү һәм таратыу технологияһы
Эффектив пропаганданың өс төп критерийы:
Жанр төрлөлөгө
Плакат, брошюра, листовка, радио һәм телевидениенан белдереүҙәр кеүек ғәҙәти пропаганда ысулдарынан тыш, пропаганда һынлы сәнғәттең, кино , пропаганда һынлы сәнғәттең бөтә жанрҙары, шулай уҡ пропагандалаусы фильм театр, әҙәбиәт, шиғриәт, социаль төркөмдәрҙең дөйөм мәнфәғәткә ҡағылған социаль тормош проблемаларына йәки күренештәренә йөғонто яһай торған уйындар (интернет, чат, социаль селтәрҙәр) һәм башҡа жанрҙар ҙа ҡулланыла.
Әхмәҙинуров Рөстәм Марат улы
Биографияһы
1997—1999 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Финанс министрлығының идара аппаратын финанслау һәм халыҡты социаль яҡлау бүлеге начальнигы урынбаҫары;
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
2017 йылдың сентябренән 2018 йылдың октябрь тиклем — Красногорск ҡала округының Йәмәғәт Палатаһы аппараты етәксеһе.
Пермь тимер юлы
1900 йылда Пермь-Төмән (1897 йылға тиклем - Урал тау сәнәғәте тимер юлы) һәм Пермь-Котлас юлдарын берләштергәндә ойошторолған.
Тарихы
1953 йылда Пермь һәм Свердловск тимер юлдары берләштерелеп, Свердловск идаралығы ҡарамағындағы Свердловск тимер юлы составына индерелә.
Косенко Николай Васильевич (яҙыусы)
Николай Васильевич Косенко  (23 май, 1943 йыл (Воронеж өлкәһе, Россошанский районы Криничное ауылы) — 22 июль 1993 йыл, Дондағы Ростов) — рус совет яҙыусыһы, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1991).
Холодная (Минзәлә ҡушылдығы)
Холодная  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһының Әлмәт, Сарман райондары биләмәләрендә аға. Йылға Минзәлә йылғаһының һул ярына тамағынан 143 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Танып (шифахана)
Тарихы
«Танып» — йыл әйләнәһе эшләүсе бальнеологик (шифалы һыулы ванналар менән дауалаусы) шифахана. Уның тарихы боронғо легендалар менән бәйле. 18 быуатта бер кеше Мәккәгә хаж ҡылғандан һуң үҙ яғына ҡайтып барған. Юлда ул көтмәгәндә сирләп китеп, донъя ҡуйған. Хажиҙы ошо тирәлә йәшәгән кешеләр хөрмәтләп ерләгән. Икенсе көнгә ошо урындан йыраҡ түгел ер аҫтынан бер шишмә атылып сыҡҡан. Кешеләр был шишмә һыуының шифалы икәнен аңлап, уны дауаланыу өсөн ҡуллана башлағандар. Халыҡ телендә «Изге шишмә» тип йөрөтөлгән шишмәлә ошо ерҙәрҙән үтеп барған бер урыҫ землемеры һыу ҡойона. Ул күҙҙәренең яҡшыраҡ күрә башлағанын һиҙә, һыуҙы тәмләп ҡарағас, уның ябай һыу түгел икәнен аңлай. Бер аҙҙан ул бында тыумыштан һуҡыр һеңлеһен алып килә. Бер тапҡыр ошо һыу менән күҙҙәрен йыуғас та, ҡыҙ күрә башлаған, имеш. Был шифалы һыулы шишмә тураһында хәбәр бик тиҙ тарала. Ошо һыу менән күҙҙәрен йыуған һуҡырҙарҙың күҙе асыла, яуҙа яраланған егеттәрҙең яралары тиҙерәк уңала, ошо һыуҙы эскән кешеләр оҙаҡ йәш булып ҡала, хатта оло йәшкә еткәс тә, һау-сәләмәт булып, ҡул-аяҡ һыҙлауҙың ни икәнен дә белмәй икән, тип һөйләй халыҡ.
Шифахана эшмәкәрлеге тураһында
«Танып» шифаханаһы — күп профилле һауыҡтырыу үҙәге, ул йыл әйләнәһенә ял итергә теләүселәрҙе ҡабул итә. Бында бер юлы 218 кеше ял итә ала.
Ял итеү үҙәгендә ял итеүселәр өсөн түбәндәге мөмкинлектәр бар:
Бүләктәре
«Здравница-2017» Бөтә Рәсәй форумы һөҙөмтәләре буйынса «Танып» шифаханаһы өс номинацияла алтын миҙал яуланы: «Иң яҡшы бальнеодауахана», «Иң яҡшы шифахана- курортта һауыҡтырыу технологиялары» һәм «Иң яҡшы физкультура- һауыҡтырыу комплексы».
Тубылғы
Морфологияһы
Емеше күп орлоҡло табаҡсалы, башта уртала, ә һуңыраҡ тышҡы яҡтан асыла. Орлоҡтары яҫы, ланцет формаһында, көрән төҫтә, оҙонлоғо 1,5 — 2 мм, киңлеге 0,5 мм, ҡанатлы.
Һыҙыҡлы алгебраик тигеҙләмәләр системаһы
Бында m — тигеҙләмәләр һаны, ә n — билдәһеҙ һаны. x1, x2, …, xn — билдәһеҙләр, ҡайһы билдәләрғә кәрәк, a11, a12, …, amn — системаһың коэффициенттар һәм b1, b2, … bm — ирекле киҫәкләр, билдәһеҙ уйлаулар.
Хроленко Александр Тимофеевич
Александр Тимофеевич Хроленко (1 ғинуар 1938, Вишенки, Смоленск өлкәһе) - СССР һәм Рәсәй филолог ы, рус фольклоры һәм  тел ғилеме өлкәһендә белгес, филология фәндәре докторы, Курск дәүләт университетының рус теле кафедраһы профессоры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре. Фольклор буйынса Рәсәй Фәндәр академияһы советы ағзаһы, Халыҡ-ара славистар комитеты янында этнолингвистик комиссия ағзаһы (1989 йыл). «Лингвофольклористика» термины авторы шулай уҡ шул уҡ  исемдәге фәнни йүнәлештә эшләй.
Дауытов Нур Әсғәт улы
Биографияһы
Нур Дауытовтың ижади, ижтимағи һәм концерт эшмәкәрлеге киң һәм төрлө. Ул Нефтекама ҡалаһында «Дуҫлыҡ моңо» Халыҡ-ара фестивален башлап ебәреүселәрҙең береһе һәм уның даими жюри ағзаһы, Сибай ҡалаһында «Ирәндек моңдары», Октябрьский ҡалаһында «Ҡурай байрамы» һәм башҡа бик күп конкурстар ағзаһы. Үткәрелгән сараларҙың барыһында ла Дауытов жюри ағзаһы ғына түгел, үҙ әҫәрҙәрен башҡарыусы булараҡ та ҡатнаша. Йыш ҡына ул Өфөлә генә түгел, республиканың башҡа ҡалаларында һәм ауылдарында үҙ концерттары һәм ижади отчеттары менән сығыш яһай.
Камчинская
Камчинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Салым йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Чили
Испания колонияһына әйләндерелеү осоро
Колонияға әйләндерелгәнгә тиклем Чили территорияһында яҡынса 1 миллион кеше йәшәгән булһа, һуғыш, сирҙәр һәм ҡолдарса хеҙмәт итеү арҡаһында 1590 йылға индейцҙар һаны 549 мең кеше ҡала.
Бойондороҡһоҙлоҡ осоро
1927—1931 — Карлос Ибаньес дель Кампо диктатураһы. Ибаньес хакимлыҡ итеүҙең диктатор методтарын социаль демагогия менән уҡмаштырған, үҙен ваҡ кешеләр яҡлы һәм олигархия дошманы итеп күрһәткәне өсөн уны «Яңы Донъя Mycсолиниһы» тип атағандар.
Альенде реформалары һәм Пиночет контрреформалары осоро
Президент Сальвадор Альенде һәм генерал Хосе Рамон Аугусто Пиночет хәрби хунтаһы реформалары эшмәкәрлеге менән бәйле булған 1970—1988 йылдар осоро иң күп төрлө баһаларға лайыҡ.
Башҡарма власть
Дәүләт башлығы — президент, ул уҡ — хөкүмәт башлығы ла. Халыҡ тарафынан 4 йылға бер һайлана, яңынан һайланыу хоҡуғы юҡ.
Сәйәси партиялар
«Чили өсөн Альянс»  — 16 сенатор һәм 49 депутат:
Административ бүленеш
Чили 16 өлкәгә, һәм улары 56 провинцияға һәм 348 общинаға бүленә.
Географик мәғлүмәт
Файҙалы ҡаҙылмалар — баҡыр, тимер, марганец мәғдәне, көмөш.
Балҡан (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
1933 йылдың 20 июнендә Бөтә Союз Башҡарма Комитеты ҡарары менән Балканский эшселәр ҡасабаһының исеме Балҡан тип үҙгәртелә.
Чили
Иҡтисады
төп һатып алыусылар (2008 йыл): Ҡытай — 14,2 %, АҠШ — 11,3 %, Япония — 10,4 %, Бразилия — 5,9 %, Көньяҡ Корея — 5,7 %, Нидерланд — 5,2 %.
Солтанғол (Күгәрсен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Жәғәфәр әс-Садиҡ
Джафр
Шиғый-имамиттарҙың доктринаһына ярашлы, Мөхәммәт пәйғәмбәр (әһле бәйт) ғаиләһенең бөтә ағзалары дини белемдәрҙең барыһын да туранан-тура пәйғәмбәрҙең үҙенән ала, һәм улар имамдар тарафынан быуындан-быуынға тапшырыла килә. Шиғыйҙар йолаһы буйынса, «джафр» (туранан-тура: «нығынған бәрәс») һүҙе менән аталған эзотерик ғилемдәр бер имамдан икенсе имамға тапшырыла килә. Жәғәфәр әс-Садиҡ, шиғый традицияһына ярашлы, «джафр» өлкәһендә тәрән белемле була.
Сәйәси ҡараштары
Жәғәфәр әс-Садиҡ хоҡуҡи ҡарарҙарҙы Ҡөрьәндең һәм сөннәттең аңлайышлы мәғәнәләре нигеҙендә сығара. Хәҙерге заман шиғыйҙар пәйғәмбәр ғаиләһенә барып тоташҡан хәҙистәрҙе генә таный, ә сөнниҙәр Жәғәфәр әс-Садиҡтың бер ҡасан да пәйғәмбәрҙең башҡа арҡалаштырының вариҫтары менән дә мөнәсәбәттәрен өҙмәүенә күрһәтә.
Уҡыусылары
Имам Жәғәфәр әс-Садиҡтың уҡыусылары араһында Хишам ибн әл-Хаҡам (вафаты 796) һәм Мөхәммәт ибн ән-Нуман (вафаты 799) айырым урын биләй. Хишам ибн әл-Хаҡам имамит уҡыуҙарына бер нисә ҡағиҙә индерә, аҙаҡ улар дин тәғлимәттәренең нигеҙен формалаштыра. Мөхәммәт ибн ән-Нуман (ҡушаматы — Шайтан ат-Так) һуңғы имамит идеологияһына ҡапма-ҡаршы килгән антропоморфик фекерҙәрен белдерә.
Блюменталь Юлий Юльевич
Биография
Ю. Ю. Блюменталь 1870 йылда Ҡазан ҡалаһында дворян ғаиләһендә тыуа. Немец, евангелие-лютеран динен тота. 1888 йылда Блюменталь Санкт-Петербургтың Петришуле гимназияһы бүлеген тамамлай. 1889 йылда Император художество академияһына уҡырға инә. Уның педагогы Н. Д. Кузнецов була.
Экспедиция ваҡытында уның йыйған милли көнкүреш предметтары, рәсемдәре һәм ябай ҡәләм һәм акварель менән төшөргән зарисовкалары музейҙың 1939 йылда ойошторолған «Башҡорт мөйөшөндә» күргәҙмәгә ҡуйыла. 1929, 1954, 1994 йылда музейҙың исеме алмаштырылып тора. 1998 йылда музейға М. В. Нестеров исеме бирелә.
Камыл-Игл
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соҡаҙы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ҡырғыҙстанда транспорт
Тимер юл транспорты
Ҡырғыҙстан тимер юлдарының оҙонлоғо 2006 йылда 470 км тәшкил итә, 2012 йылда 424 км ғына ҡала. Тимер юл транспортына йөк әйләнешенең яҡынса 3 проценты тура килә. 2000 йылдар башына хәрәкәт итеү составы иҫкергән, 2500 йөк вагоны, 450 пассажир һәм 50 локомотив иҫәпләнә. Ташыу менән «Ҡырғыҙ темир жолу» дәүләт компанияһы шөғөлләнә.
Һауа транспорты
Илдә 13 авиакомпания теркәлгән, пассажирҙар өсөн 6, ҡалғандары йөк һәм авиация эштәрен башҡарыу өсөн тәғәйенләнгән. Даими пассажирҙар ташыуҙы 3 милли (Avia Traffic Company, Air Manas, һәм Tez Jet) һәм 13 сит ил авиакомпанияһы (Aeroflot, Turkish Airlines, Ural, S7, Air Asians, China Southern, Uzbekistan Airways һәм башҡалар) башҡара. Авиакомпаниялар илде донъяның 11 иленә 30 ҡала менән бәйләй (2019 йыл мәғлүмәттәре буйынса). Төп йүнәлештәре — Рәсәй Федерацияһы, Төркиә, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре, БДБ илдәре, Ҡытай. Ҡырғыҙстандың Европа ҡалаларына туранан-тура рейстары юҡ, сөнки EASA ҡырғыҙ авиалинияларын осош хәүефһеҙлеген, ә Ҡырғыҙстан авиация властары тейешле күҙәтеүҙе тәьмин итә алмай тип иҫәпләй һәм ҡырғыҙ авиалинияларын «ҡара исемлеккә» (safety list) индерә.
Приорат һарайы
Һарайында үҙенсәлектәре
Приорат һарайы Санкт-Петербург тирә-яғындағы башҡа һарайҙар кеүек бик зиннәтле булмай. Уға билдәлелекте ғәҙәти булмаған төҙөлөш технологиялары, үҙенсәлекле ҡиәфәте алып килә.
Мөнирә
Билдәле шәхестәр
Ғәйнетдинова Мөнирә Зәйнетдин ҡыҙы — БАССР-ҙың 2-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, 134-се Мишкә һайлау округы.
Моложавенко Владимир Семёнович
Моложавенко Владимир Семёнович (28 декабрь 1924 йыл — 25 апрель 2012 йыл) — СССР яҙыусыһы, журналист. 1973 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Ғәзизов Әҡсән Хәсән улы
индерелгән тауар нефттың Краснохолмский поселыгындағы иҫәп узелы, №3промыселдың,сей нефттың зонд үлсәгесе, Янауыл ҡалаһының үҙәк котельныйының
Әхмәр ҡәберлеге (Ишембай районы)
Тағы ла ҡарағыҙ
Ишембай районы
Суварди Сурьянинграт
Биографияһы
Индонезияла ява аристократтар ғаиләһендә тыуған. Нидерланд телле мәктәп тамамлай, унан һуң төп халыҡ өсөн медицина мәктәбенә инә, әммә сәләмәтлеге менән проблемалар арҡаһында уны тамамлай алмай. Һуңғараҡ журналистика менән шөғөлләнә, төрлө баҫмалар менән хеҙмәттәшлек итә һәм тиҙҙән үҙенең законға ҡаршы ҡараштары менән таныла; 1908 йылдан башлап, шул уҡ ваҡытта нигеҙ һалынған Budi Utomo милли ойошма менән хеҙмәттәшлек итә, Джокьякартала уның беренсе съездын үткәреүҙе ойоштора.
Джеффри Чосер
«Француз осоро»
Герцог Ланкастерский һуңынан Чосерҙың яҡлаусыһы була, хатта уның менән туғанлаша ла; Джон Гонттың өсөнсө ҡатыны (ә быға тиклем ул — күп йыллыҡ һөйәркәһе була) Катерина Свинфорд Чосерҙың ҡатынының бер туған һеңлеһе  була.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Чосерҙың «Троил һәм Крессида» поэмаһы Марина Бородицкая тәржемәһендә ике тапҡыр рус телендә баҫылып сыға (1997, 2001).
Сенченко Геннадий Степанович
Биографияһы
Геннадий Степанович Сенченко 1919 йылдың 5 февралендә Украина ССР‑ы Кировоград өлкәһенең Маловисковский районы Злинка ауылында тыуа. 1941 йылда Һарытау университетын тамамлағандан һуң ул университетта эшләй, тәүҙә геолог, һуңынан Геология ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре була.
Атанғолов Илдар Ғәлимйән улы
Биографияһы
Илдар Ғәлимйән улы Атанғолов 1955 йылдың 1 авгусында БАССР-ҙың Стәрлебаш районы Мортаза ауылында Ғәлимйән Сафа улы (10.01.1914) менән Мәфтүха Ибраһим ҡыҙының (10.08.1918) күп балалы ғаиләһендә тыуған. Башҡорт.
Нерюнгри
Не́рюнгри (, Нүөрүҥгүрү) — ҡала, Рәсәй Федерацияһы составындағы Саха Республикаһы (Яҡутстан) Нерюнгри районы үҙәге. Нерюнгри ҡала биләмәһен барлыҡҡа килтерә. Саха-Якутияла ҙурлығы буйынса икенсе ҡала.
Тарихы
Нерюнгри СССР-ҙа дөйөм ҡабул ителгән нормалар буйынса проектланһа ла, үҙенә генә хас сағыулыҡҡа эйә. Тау ландшафты төҙөлөштө ҡыйынлаштырған, ләкин был ҡала башҡа төньяҡ ҡалаларынан айырып торған үҙенсәлеккә эйә, ә сағыу төҫтәргә буялған йорт фасадтары, балкондар һәм лоджиялар, бәләкәй архитектура формалары үҙенсәлекле колорит бирә. 1997, 1998, 1999, 2002, 2005 йылдарҙағы иң яҡшы төҙөкләндереүгә Бөтә Рәсәй конкурсы йомғаҡтары буйынса Нерюнгри ҡалаһына дипломдар тапшырылды. 1976 йылда ҡалала торлаҡ йорттар сафҡа индерелә башлаған һәм 30 йыл эсендә 1,3 миллион квадрат метр йорт төҙөлгән, 2005 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 12 дөйөм белем биреү мәктәбе, 17 балалар баҡсаһы булған.
Милли составы
Урыҫтар - 79,7 %, украиндар - 6,3 %, яҡуттар - 2,5 %, татарҙар - 2,0 %, бүрәттәр - 1,9 %, эвенктар - 1,4 %, үзбәктәр - 0,4 %, ҡырғыҙҙар - 0,3 %, эвендар - 0,2 %, әрмәндәр - 0,2 %, башҡа милләттәр - 5,2 %.
Сәнәғәте
Халыҡтың күпселек өлөшө коксланған күмер сығарыу буйынса территориаль-производство комплексының төп һәм ярҙамсы производстволарында мәшғүл. Әммә ҡала күп функциялы категорияһына ҡарай.
Транспорт
Нерюнгриҙан Нерюнгри - Мәскәү, Нерюнгри - Иркутск, Нерюнгри - Красноярск, Нерюнгри - Новосибирск, Нерюнгри - Хабаровск, Нерюнгри - Якутск йүнәлештәре буйынса авиаосоштар башҡарыла.
Шайтан (Дымка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әнисә
Билдәле шәхестәр
Яхина Әнисә Алтынтимер ҡыҙы (11 май 1952 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының нәфис һүҙ жанры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993).
Хәрби-диңгеҙ политехник институт
Факультеттары
Урта профессиональ белем бирең программаһы буйынса уҡытыу 12 хәрби һөнәр буйынса 5 ФГОС сиктәрендә алып барыла
Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
1992 йылдың 31 мартында Рәсәйҙең башҡа республикалары менән бергә Башҡортостан исеменән дә яңы федератив килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Бәләкәй Башҡортостандың ойошторолоуы
1917 йылдың 16 ноябрендә Башҡорт Үҙәк Шураһы Ырымбур, Пермь, Һамар, Өфө губернаһының өлөштәрен Рәсәй республикаһының автономлы өлөшө — Башҡортостан территориаль-милли автономияһы тип иғлан итә.
13 кантондан торған яңы административ-территориаль бүленеш ҡабул ителә. Был кантондар исемләп: Етәр, Ҡыпсаҡ, Үҫәргән, Бөрйән-Түңгәүер, Тамъян-Ҡатай, Арғаяш, Ялан, Кущин, Дыуан, Көҙәй, Табын, Юрматы, Тоҡ-Суран.
Шулай итеп, Башҡортостан Рәсәйҙәге тәүге милли-территориаль республика булып ойошторола.
Оло Башҡортостандың барлыҡҡа килеүе
Уның Өфө, Бөрө, Бәләбәй, Златоуст өйәҙҙәре Автономиялы Башҡорт Совет Социалистик Республикаһына ҡушыла. Республика составына шулай уҡ |Силәбе губернаһының Мейәс өйәҙе Турғаяҡ, Сыростан, Мейәс улустары һәм Мейәс ҡалаһы индерелә. Бәләкәй Башҡортостандан Силәбе губернаһына Ялан кантоны тапшырыла. Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе 1920 йылда барлыҡҡа килгән яңы Автономиялы Татар Социалистик Совет Республикаһына тапшырыла.
Пәйғәмбәр ташы
Тарихы
Риүәйәттәр буйынса, башҡорт Әүлиәһе улы менән Бирмәҫбаш йылғаһы үҙәне буйлап кафырҙарҙан ҡасырға мәжбүр була. Хәлдән тайған Әүлиә йылға ярында үҫеп ултырған ерек ағасы янына килеп йығыла һәм ағастан уға ярҙам итеүен үтенә. Әммә ағас ярҙам итеүҙән баш тарта. Уға үпкәләгән Әүлиә уға ҡарата шундай һүҙҙәр яуҙыра: "Тамырҙарың һыуҙа торһа ла, һинең ботаҡтарың ҡороһон". Бына шуға күрә йылға тирәһендә үҫеүенә ҡарамаҫтан, ерек ағасы әллә ни оҙаҡ үҫә алмай, тиҙ ҡорой. Ә бына Әүлиәне ҡая таштары араһына йәшергән ҡарағайҙар бүләккә мәңгелек йәшел олондо ала.
Блюз
Классик блюз
Ҙур популярлыҡ менән Джимми Рашинг таныла, ул 1935 йылдан алып 1948 йылға тиклем Каунт Бейси]] (Count Basie) оркестрының төп вокалсыһы була. Традицион блюздың легендар фигураһы булып Роберт Джонсон (Robert Johnson), гитарасы һәм йырсы тора, ул 27 йәшендә генә вафат була, әммә 1920 йылдар аҙағында — 1930 йылдар башында утыҙға яҡын йыр яҙырға өлгөрә, шул иҫәптән «Cross Road Blues», һуңғы быуын блюз башҡарыусыларының программаларында мәжбүри тирелек номер. Ҡайһы бер: «Walkin’ Blues» («Гуляющий Блюз»), «Cross Road Blues» («Блюз Перекрёстка»), «If I Had Possession Over Judgement Day» («Владей я чем-то во время Судного дня») йырҙарында — Джонсон Элвис Пресли йәки Боб Диландың беренсе төркөмдәре кеүек үк, хатта уларҙан да ҡеүәтлерәк, ысын рок-н-ролл бэнды кеүек яңғырай. Р. Джонсон ижады Джонсон блюздары темаһын үҙ репертуарҙарында ҡулланған Мик Джаггер һәм бигерәк тә Эрик Клэптон кеүек рок грандтарының башҡарыу манераларының барлыҡҡа килеүенә ныҡ йоғонто яһай. Был ваҡыттағы башҡа күренекле башҡарыусылар араһында Чарли Паттонды (Charley Patton), Джон Слипи Истизды (John Sleepy Estes), Биг Билл Брунзины (Big Bill Broonzy) атарға мөмкин.
Блюз Рәсәйҙә
Икенсе этап 80-се йылдар менән бәйле. Блюзды башҡарыусылар һәм һөйөүселәр күбәйә. Ул ваҡыттағы иң билдәле башҡарыусылар «Блюз Лигаһы» һәм Сергей Воронов.
Өсөнсө этап клубтарҙың барлыҡҡа килеүе менән бәйле.
Вольфарт себене
Вольфарт себене — ит себендәре ғаиләһендәне ике ҡанатлы себен.
Ерҙә ҡурсаҡҡаа әүерелә. Кеше һәм хайуандарҙа вольфарт себене личинкалары тыуҙырған миаз осраҡтары күҙәтелә.
Ой-Субась
Ой-Субась — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Субась йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Канци-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Назар Нәжми
Ижады
Назар Нәжмиҙең байтаҡ китаптары Мәскәүҙә һәм Өфөлә рус телендә баҫылып сыҡты.
Солёная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Коммунарка (атыу полигоны)
Тарих башы
Объектты СССР НКВД-һы ҡарамағына тапшырғанға тиклем уның биналары ОГПУ рәйесенең һәм НКВД наркомы Генрих Ягоданың дачалары булып һанала.
Тарихы
Рәсәй Федерацияһы Именлек министрлығының эксперт комиссияһы 1993 йылда үткәргән баһаһы буйынса «Коммунарка» полигонында 10 меңдән 11,4 мең кешенең кәүҙәһе ерләнгән. 2010 йылға ҡарата улар араһынан 5 мең кеше исемләп билдәлгән һәм «Мемориал» йәмғиәте исемлектәренә индерелгән булған. Хәтер китабында 4527 ҡыҫҡаса биографик белешмә һәм 1937 йылдың 2 сентябренән алып 1941 йылдың 16 октябренә тиклем Мәскәүҙә ялған сәйәси ғәйепләүҙәр буйынса атып үлтерелгән 2187 кешенең фотоһүрәттәре баҫтырылған. … 1937—1941 йылдарҙа Мәскәүҙә барыһы НКВД — НКГБ органдары тикшергән эштәр буйынса 32 меңгә яҡын кеше атып үлтерелә. Шул иҫәптән, 1937—1938 йылдарҙа ла 29 200 акешенән дә кәм түгел. Был һандар Мәскәү ҡалаһы һәм Мәскәү өлкәһе буйынса Рәсәй Федерацияһының Федераль именлек хеҙмәте (ФСБ) Идаралығының архивында (артабан — Мәскәү УФСБ-һы) һәм Рәсәй Федерацияһының Федераль именлек хеҙмәтенең (ФСБ) Үҙәк архивында һаҡланған атыу бойороҡтарынан һәм хөкөмдәрҙе үтәү тураһында акттарҙан билдәләнә. 32 мең атылғандарҙан Бутово полигонында — 20 765 кеше, бер нисә йөҙ кеше — Яңы Дон зыяратында, ҡалғандары — "Коммунарка"ла ерләнгән.
Сит ил граждандарын язалау
1941 йылдың июлендә Монголияның юғары етәкселегенең күпселек өлөшө бында юҡ ителә. 1936 йылда Монголия хөкүмәте башлығы булып киткән А. Аман 1939 йылда үҙенең 28 яҡын хеҙмәткәрҙәре менән бергә ҡулға алына. 1941 йылдың 27 июлендә СССР-ҙың Юғары Суды Хәрби Коллегияһының хөкөм ҡарары буйынса улар атып ултерелә. 2002 йылда бында үлтерелгән монгол министрҙарына һәйкәл асыла.
Арбатова Мария Ивановна
Сәйәси һәм ижтимағи эшмәкәрлеге
2007 йылдың февралендә «Граждандар көсө» партияһы итеп үҙгәртелгән «Ирекле Рәсәй» партияһы етәкселегенә инә. 2005 йылдың 4 декабрендә Мәскәү ҡала Думаһына һайлауҙарҙа «Ирекле Рәсәй» партияһынан кандидаттар исемлегендә икенсе була, где партия получила 2,22 % голосов