cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Латрык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Томирис
Мәҙәниәттә сағылышы
Томирис турыһында тарих көнбайыш сәнғәте йолаларында сағылдырыла. Рәссамдар Рубенс, Аллегрини, ЛукаФеррари, Маттиа Претти, Гюстав Моро, скульптор Кальзетта да Равенне Томиристы һәм шул дәүерҙәге ваҡиғаларҙы һүрәтләй.
Исхаҡов Вәзих Мөхәмәтша улы
Биографияһы
Вәзих Мөхәмәтша улы Исхаҡов 1927 йылдың 5 октябрендә БАССР‑ҙың Бәләбәй кантоны Иҫке Тайнаш ауылында тыуған. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң шофер булып эшләй. 1948—1958 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә. Армиянан ҡайтҡас, «Ҡыҙыл таң» газетаһы редакцияһында эшләй. 1964 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағас, филология факультетының әҙәбиәт кафедраһында эшкә ҡалдырыла.
Ижады
Вәзих Исхаҡовтың күпселек әҫәрҙәре тарихи-революцион темаға яҙылған. Ул тәүҙәрәк күренекле революционерҙар тура-1 һында «Мулланур Вәхитов», «Революционер тураһында хикәйә», «Хөсәйен Мәүлитов», «Ватан улы» исемле китаптар яҙҙы. Күренекле хәрби эшмәкәр, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштары ветераны Әхтәм Бәхтизин хаҡында ике киҫәктән торған «Хындан һурылды ҡылыстар», «Имәндәр баш эймәй» романдарын ижад итте. Вәзих Исхаҡов балалар әсән яҙылған «Комиссар һеңлеһе», «Көнгөр малай», «Атайым ултыртҡан өйәңке», «Йәйге һынау», «Тәгәрмәс эҙҙәре», «Күңел моңдары», «Умырзая — яҙ сәскәһе», «Йылдар шаңдауы» китаптарының авторы.
Беренсе совет-фин һуғышы
1918 йыл
Март башына ҡарата Маннергейм ставкаһында «Көнсығыш Карелияла милли ихтилалдар» ойоштороу планы әҙерләнә һәм ихтилал нөктәләрен булдырыу өсөн махсус рәүештә фин инструкторҙары бүленәref>Кирьяж.
7 мартта фин премьер-министры Көнсығыш Карелияға һәм Кольск ярымутраыуна дәғүәләр белдерә, ә 15 мартта фин генералы Маннергейм «Валлениус планын» раҫлай, уға ярашлы Элекке Рәсәй империяһының бер өлөшөн Петсамо (Печенга) — Кольск ярымутрауы — Аҡ диңгеҙ — Онега күле — Свирь йылғаһы — Ладога күле һыҙатына тиклем тартып алырға ниәт ителә.
Чемондаевка
Чемондаевка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягодная йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Ингигерда
Хәтер
1056 (1050?) 10 февралендә Новгород ҡалаһында вафат булған. Ярослав Мудрый менән Ирина бергә Изге София соборында ерләнгән тигән фекер йәшәй. Тик ,ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса, уларҙың һөйәктәре Киевта ла, Новгородта ла табылмаған тип иҫәпләнә.
Каменистая (Сарана ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Серпель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Палатная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Футбол
Уйын ҡағиҙәләре
Уйын үлән йәки синтетик япмалы яланда үтә. Унда 7—11 уйынсы булған ике команда ҡатнаша. Бер уйынсы ҡапҡала тора һәм штраф майҙаны эсендә ҡул менән уйнай ала, уның төп маҡсаты — ҡапҡаға тупты үткәрмәү. Һәр футболсының урыны һәм бурыстары бар. Һаҡлаусылар күбеһенсә яландың үҙ яртыһында була һәм ҡаршы команда уйынсыларына ҡаршы тора. Ярымһаҡсылар уйын яланының уртаһында була, һаҡсыларға йәки һөжүм итеүселәргә ярҙам итә. Һөжүм итеүселәр күбеһенсә ҡаршы яҡта уйнай, уларҙың төп бурысы — ҡаршы яҡ ҡапҡаһына туп индереү.
Футбол донъяла
Донъя футбол федерацияһы (ФИФА) мәғлүмәттәре буйынса, 2001 йылда Ер шарында 250 миллион кеше футбол уйнаған. Уларҙың 20 миллиондан ашыуы — ҡатын-ҡыҙҙар. 1,5 миллион тирәһе команда теркәлгән һәм 300 000 профессиональ клуб бар.
Ярыштар
Иң билдәле ярыштар:
Көньяҡ Америка милләттәре берлеге
Үҫеше
2009 йылдың 28 авгусында Аргентинаның Барилоч ҡалаһында уҙған Көньяҡ Америка милләттәре берлегенең саммитында Колумбияның ете хәрби базаһында АҠШ-тың контингенты булыуы тикшерелә, быға Венесуэланың президенты Уго Чавес ҡәтғи рәүештә ҡаршы сығыш яһаған.
Ғәмәл Әбдел Насыр
Ғәрәп-Израиль һуғышы (1947—1949)
1948 йылдың майында британ мандаты туҡтатылғандан һуң король Фаруҡ Фәләстингә ғәскәр ебәрә, улар составындағы 6-сы пехота батальонында хеҙмәт иткән Насыр ҙа һуғышҡа эләгә. Артабан был турала Насыр Мысыр ҡораллы көстәре һуғышҡа әҙер түгел, ә һалдаттарҙы уйламайынса дошман нығытмаларына ташлайҙар, тип яҙа. Ул Фалудж ауылы янындағы ҡаҙанда ғәскәр командующийы урынбаҫары вазифаһында ҡатнаша, 12 июлдә еңелсә яралана. Августҡа Насыр бригадаһы, командованиенан айырылып, израилдәр тарафынан ҡамап алына, әммә иордан Ғәрәп легионынан ярҙам булмауына ҡарамаҫтан, бирелеүҙән баш тарта. Мысыр һәм Израиль араһындағы тыныслыҡ тураһында килешеүҙән һуң Фалуджа ауылы Израилға ҡалдырала.
Нагиб менән ҡапма-ҡаршылыҡтар
Нәғиб, ер реформаһын үткәреүҙән ситләшеп, элекке сәйәси көстәр — «Вафт», «Мосолман туғандар» менән яҡыная башлай. Насыр Совет рәйесен вазифаһынан бушатыу кәрәклеге тураһында ҡарар ҡабул итә. Июнь айында ул урынына эске эштәр министры вазифаһына тәғәйенләнә һәм, монархияһы тамырынан юҡҡа сығарыу маҡсатында, генералға баҫым яһай башлай
Образы
Мысыр президенты халыҡ менән тығыҙ мөнәсәбәттәре менән билдәле була: һөжүм итеүҙәргә ҡарамаҫтан, Насыр ябай кешеләр өсөн асыҡ була. Оҫта оратор, 1953—1970 йылдарҙа Насыр Мысыр етәкселәренә 1359 телмәр менән мөрәжәғәт итә. Урындағы интеллектуалдар Алты көнлөк һуғыш ваҡытында һәм уның вафатынан һуң уны әүҙем тәнҡитләһә лә, халыҡ уның иҫән-һау һәм вафатынан һуңғы ваҡытта уға симпатия белдерә. Мөбәрәк идара иткән осорҙа илдә Насырҙы һағыныу көсәйә.
Асеев Алексей Александрович
Биографияһы
Алексе́й Алекса́ндрович Асе́ев 1922 йылдың 14 мартында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Милләте рус. 10 класты тамамлаған.
Мортазин Дауыт Лот улы
Биографияһы
Мортазин Дауыт Лот улы Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Күбәләк-Тиләү улусы Көсөк ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Көсөк-Маяҡ ауылы) тыуған. Муса Мортазиндың бер туған ҡустыһы.
Ҡәйнә күпере
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Айылтау
Айылтау (Аил-Тау) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Медногорск ҡалаһы ҡала округы биләмәһендә урынлашҡан тау.
Ниҡаб
Ниҡаб (نقاب; Ника́б) — ҡарар өсөн уйымдар ғына ҡалдырып тегелгән традицион баш кейеме. Ҡағиҙә булараҡ, ҡара төҫтәге туҡыманан эшләнә.
Тарихы
Нәждтә исламға тиклемге осорҙа ҡулланылған, әммә хәҙерге заманда уны мосолман ҡатын-ҡыҙҙары иң яҡшы хижәп тип иҫәпләп кейә. Шул уҡ ваҡытта ислам теологтары ижмәһе ҡатын-ҡыҙҙарға йөҙөн йәшерергә кәрәкмәй тип иҫәпләй, һәм күпселек мосолман ҡатын-ҡыҙҙары башҡа типтағы баш кейемдәренә өҫтөнлөк бирә.
Яҡуп Ҡолмой
Биографияһы
Йәнә бер баҫмаһы Рәшит Ниғмәти мөхәррирлегендә 1944 йылда донъя күрә. Шул уҡ йылда уны СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп алалар. 1945—1950 йылдарҙа — «Ҡыҙыл Башҡортостан»,1951—1952 йылдарҙа — "Ленинсы ", 1952 йылдан алып «Кызыл таң» гәзите хеҙмәткәре.
Хәлфетдинов Әбделғәфи Рәхәдил улы
Биографияһы
Әбделғәфи Рәхәдил улы Хәлфетдинов 1937 йылда Башҡорт АССР-ының Белорет районының Шығай ауылында тыуған. Атаһы ҡурайсы Рәхәдил, Бөйөк Ватан һуғышында, 1943 йылда, Төньяҡ фронтта снайперҙар ярышында, 136 фашисты юҡ итеп, еңеүсе булып сыға һәм ҡыҫҡа ғына отпуск алыуға өлгөшә. Бына шул ҡыҫҡа ғына осрашыу мәлендә бәләкәй генә Әбднелғәфиҙең күңеленә атаһының ҡурайынан ағылған серле моң һеңеп ҡала. Малайҙың ҡурайға тартылыуын һиҙеп ҡалған ауылдашы, оҫта ҡурайсы Әлмәғужам Баймөхәмәтов уға моң даръяһына табан тәүге аҙымдар яһарға ярҙам итә.
Чигас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ломовка (Медведица ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сапиенца (университет)
Рейтингтар
Донъя университеттарының академик рейтингы Рим университетын 101—150 (донъяла иң яҡшы уҡыу йорттарының 3 % араһында) төркөмөндә урынлаштырған.
Каменистая (Чангыль-Кы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ағып төшкән (йылға)
Тәбиғәте
Ағып төшкән йылғаһы эргәләп йәшәгән, хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Түбәнге Үтәғол һәм унан арыраҡ урынлашҡан Үрге Үтәғол ауылдары араһынан аҡҡан һаҡмар йылғаһының уң һәм һул ярҙарын яланғас ҡаялар теҙмәһе уратып алған. Улар Үтәғол свитаһы стратотибына ҡарай һәм вулкан-ултырма тау тоҡомдарынан тора.
Оло Речка (Кандата ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Олимпия символдары
Ант
1913 йылда де Кубертен тарафынан тәҡдим ителә. Антик осорҙағы ант биреүҙе тергеҙә. Беренсе тапҡыр Антверпенда 1920 йылдағы Олимпия уйындарында әйтелә.
Миҙалдар
Олимпия миҙалдары — алтын, көмөш һәм бронза — ярышта иң яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшкән өс спортсыға тапшырыла. Ярыштарҙың командалы төрҙәрендә бер үк төрлө миҙалдар команда ағзаларының һәр береһенә тапшырыла.
Реинкарнация
Көнсығыш диндәрҙә һәм традицияларҙа йәндәрҙең күсеүе
Субстанциональ йәнде (ҡара: анатмавада) йәки мәңгелек аңды танымаған Буддизмдың иртә мәктәптәре (ҡара: тхеравада) вариҫтары, карма «формалаштырыусы факторҙар» (самскара) йоғонтоһо аҫтында дхармдарҙың — ябай психофизик элементтарҙың — буталыуын раҫлай. Буддизмда аң серия йәки бер-береһенән сыҡҡан эҙмә эҙлекле психик торош булараҡ ҡарала. «Аң ағымы» (читта-сантана) төшөнсәһе: 1) шәхси йән (атман) төшөнсәһенән башҡа шәхси психофизик тәжрибәһенең континуаллеге һаҡланыуы, 2) кармик әжер механизмының эшләүе. Тхеравадта, ҡабат тыуғанда (пунабхава) элекке йәшәйештең аҙаҡҡы мәле, янып бөтөп барған шәмдән яңы шәм ҡабыҙған кеүек, яңы йәшәйештең тәүге мәлен билдәләй Сарвастивадала үлем һәм яңы тормош араһында аралыҡ торошо концепцияһы барлыҡҡа килә
Оло Таежная (Таежная ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Идолга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Одесса катакомбалары
Одесса катакомбаларының ҙур өлөшө (95-97 проценты) төҙөлөш төҙөлөш таштары сығарыу урыны булып тора, шуға күрә, йәш Одессаны «Һары ҡала» тип атайҙар. Шулай уҡ катакомбалар системаһына тәбиғи барлыҡҡа килгән ятҡылыҡтар — карст һәм дилатансион мәмерйәләр, геология разведкаһә һәм төҙөлөш шурфтары, подвалдар, бункерҙар, дренаж тоннелдәр, ямғыр коллекторҙары һәм башҡа ер аҫты ҡыуышлыҡтары инә. Беренсе ер аҫты таш эшкәртеү сығанаҡтары XIX быуат тың тәүге яртыһында, Одессаның ҡыҙыу төҙөлөшө ваҡытында, арзан төҙөлөш материалдары — эзбизташ сығанағы булараҡ барлыҡҡа килә. Таш сығарыу бысҡы ярҙамында тормошҡа ашырыла, һәм шул тиклем көслө була, хатта XIX быуаттың икенсе яртыһында ер аҫты ҡыуышлыҡтары ҡалаға уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра башлай.
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында катакомбалар совет партизандары, атап әйткәндә, В. А. Молодцов отряды өсөн йәшенеү урыны булып хеҙмәт итә. Валентин Катаев үҙенең «Ҡара диңгеҙ тулҡындары» әҫәрендә совет партизандарының Одесса һәм Усатовоаҫтында катакомбаларҙында немец ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышыуын һүрәтләй.
Аҡбулатова Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы
Биографияһы
Фәрзәнә Фәтих ҡыҙы Аҡбулатова 1960 йылдың 1 февралендә Башҡорт АССР-ының (1992 йылдың 25 февраленән Башҡортостан Республикаһы ) Хәйбулла районы Үрнәк ауылында тыуған.
Катесово
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Арҡауыл (Өфө ҡалаһы ҡала округы)
Арҡауыл — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы ауыл. Өфө ҡалаһы ҡала округының Орджоникидзе районына буйһонған Турбаҫлы ауыл советы биләмәһендә урынлашҡан.
Оло Талка
Оло Талка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг (Оло Кемчуг) йылғаһының һул ярына тамағынан 364 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Леонидовтың килем йорто
Тарихы
Йортта яҙыусы һәм журналист А. А. Бахарев йәшәгән. Бахаревтың ғаиләһе өсөнсө ҡаттағы фатирҙа йәшәгән. Бында А. А. Бахарев (1911—1974) 1950 йылдан алып 1974 йылға тиклем йәшәгән һәм эшләгән. Яҙыусы Волга-Дон каналы, рус селекционеры һәм биологы И. В. Мичурин мираҫы, колхоз кешеләренең тормошо тураһында очерктар яҙған. 1961 йылдан алып 1974 йылға тиклем яҙыусы Ростов өлкәһе яҙыусылар ойошмаһы идаралығын етәкләгән, «Почёт Билдәһе», «Ҡыҙыл байраҡ» ордендары, миҙалдар менән бүләкләнгән. Фатирының тәҙрәһе төньяҡҡа ҡарай сыҡҡан.
Ғәйнетдинов Исмәғил Ғәли улы
Биографияһы
1927 йылда Ҡазан индустриаль техникумына (1930 йылдан Ҡазан инженер-төҙөлөш институты) уҡырға инә һәм 1931 йылда «инженер-төҙөүсе» дипломын ала.
География
География фәненеү төп йүнәлештәре
Климатология(грексә κλίμα — ауышлыҡ, λόγος — фән) —  метеорология фәненең климатты өйрәнеүсе бер бүлеге. Климат — айырым бер төбәккә йәки дөйөм Ер шарына хас көн торошоның күп йылдарҙы үҙ эсенә алып тороусы  ҡылыҡһырламаһы.
Океанология(океан һәм бор. грек. λόγος — фекер йөрөтөү, һүҙ) йәки океаногра́фия (океан һәм бор. грек. γραφειν — яҙам, һүрәтләйем) - океандың һәм атмосфераның ҙур масштабта бер-береһе менән тәьҫир итешеүен һәм уның оҙаҡ арауыҡта үҙгәрешен, океандың материктар менән, атмосфера һәм океан төбөнөң химик алмашыныуын, биотаны һәм уның экологик тәьҫир итешеүҙәрен, океан төбөнөң геологик төҙөлөшөн, океандың төрлө райондары араһындағы энергия һәм есем алмашыу иҫәбенә барған урындағы һәм локаль процестарҙы өйрәнә.
Шулай уҡ, географик циклға ингән башҡа фәндәр һәм уларға бәйле Ер тураһындағы фәндәр
Тарихи география — тарихи дисциплина. Тарихты географик күҙлектән өйрәнә. Шулай уҡ, ниндәйҙер төбәк географияһының билдәле бер ваҡыт арауығына ҡарата тарихи үҫешен асыҡлай.
Ил өйрәнеү фәне һәм геоурбанистика — айырым биләмәләрҙе һәм уларҙың үҫеш проблемаларын һәр яҡлап өйрәнеүсе дисциплиналар.
Иҡтисади география
Иҡтисади география — йәмғиәттең территориаль иктисади төҙөлөшөн өйрәнеүсе фән.
Географик төшөнсәләр
Топография (др.-греч. τόπος — место и γράφω — пишу) — айырым төбәктең географик һәм геометрик  элементтарын ерҙән, һауанан, йыһандан тороп һүрәткә төшөрөү ысулдары ярҙамында топографик карталар һәм пландар төҙөү менән шөғәлләнеүсе фән.
Кесе Сосновка
Кесе Сосновка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Латрык йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Азаматова Бибисара Мостафа ҡыҙы
Азаматова Бибисара Мостафа ҡыҙы (5 май 1950 йыл — 10 октябрь 2020 йыл) — инженер-технолог, хужалыҡ эшмәкәре, үҙешмәкәр йырсы. Хеҙмәт ветераны (1988). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған аҙыҡ-түлек индустрияһы хеҙмәткәре (1992). 1980—1998 йылдарҙа Баймаҡ һыра ҡайнатыу заводы директоры.
Биографияһы
Бибисара Мостафа ҡыҙы Азаматова 1950 йылдың 5 маенда Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы Бәхтегәрәй (Әпек) ауылында донъяға килгән. 8 йәшенә тиклем Бибисара өләсәһендә тәрбиәләнә, ауыл ерендә, башҡа балалар кеүек, ялан аяҡ, әрһеҙ, эшлекле булып үҫә. Ситтә эшләргә мәжбүр булған әсәһе уны үҙ янына (Мерәҫ ауылына) алғандан һуң Бибисара әсәһенә ярҙамсы ла, дуҫ та булырға тырыша. Ҡабаттан тормош ҡороп, күмәк балалар тәрбиәләгән, ауыр тормош һикәлтәрен оло сабырлыҡ менән үткән әсәһенә ҡарата Бибисара Мостафа ҡыҙы йөрәгендә ғүмер буйы сикһеҙ һөйөү һәм йәлләү тойғоларын һаҡлай.
Нуриев Зыя Нурый улы
Биографияһы
1942—1943 йылдарҙа Полуб МТС-ы политбүлек етәксеһе вазифаһын үтәй. 1943—1944 йылдарҙа ВКП(б)-ның Боҙаяҙ район комитетының 2-се секретары
Аҡбарыҫ
Инфраструктураһы
2002 йылғы мәғлүмәт буйынса ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто (“Ош пеледыш” мари халыҡ фольклор ансамбле), китапхана эшләй.
Оло Широкая
Оло Широкая (Прав. Широкая) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Северная Кожухйылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Әрмәнстандың Милли картиналар галереяһы
Итальян коллекцияһы
Галерея тупланмаһында Дж. Тьеполо, Дж. Панини, Ф. Цуккаро, Я. Эмполи, Л. Камбьязо, С. делла Белла кеүек авторҙарҙың графика эштәре бар.
Фламанд һәм голланд коллекцияһы
1982 йыл мәғлүмәттәре буйынса галереяла 30-ға яҡын фламанд һәм 60 голланд һынлы сәнғәте әҫәре күргәҙмәгә ҡуйыла. Музей коллекцияһының Нидерландтарҙың голланд һәм фламанд һынлы сәнғәт мәктәбенең күпселек эштәре XVII быуатҡа ҡарай.
Француз коллекцияһы
Француз һынлы сәнғәте коллекцияһы галереяла көнбайыш һынлы сәнғәте өлгөләре араһында һан буйынса иң ҙуры. Тупланма XVII быуат һүрәттәре менән асыла. Бында Францияның XVIII быуаттың «Ринальдо и Армида» әҫәре менән Ж. Фрагонар, «Голова девушки» картинаһы менән Ж.-Б. Грез кеүек һынлы сәнғәт оҫталары, шулай уҡ Ж.-М. Натье, Н. Ларжильер, Ф. Друэ, Ш. Ван Лоо, Ж. Куртуа һ .б. кеүек рәссамдар әҫәрҙәре ҡуйыла. Күптән түгел музейға рококо стилендә ижад итеүсе иң билдәле вәкилдәрҙең береһе булған Ф. Бушеның «Девушка с цветком» полотноһын бүләк итәләр. Н. Ланкреның «Итальянские комедианты» һәм Ф. Лемуандың «Спящее дитя и ангелы» эше лә шул уҡ стилгә ҡарай. Сентименталлек һәм классицизм стилендә Э. Виже-Лебрёндың портрет эштәрен күрергә мөмкин. Француз һынлы сәнғәтендә пейзаж жанрының үҫешен XVII быуаттан башлап күҙәтергә була. Г. Дюгеның эштәре ошо дәүергә ҡарай. XVIII йөҙ йыллыҡтың пейзаж жанры галереяла Ю. Роберҙың һәм К. Верненың өсәр картинаһы аша сағылдырыла. Француз сәнғәтендә реалистик традицияларҙы үҫтереүҙә барбизон мәктәбе ҙур урын алып тора. Уларҙың вәкилдәренән музейҙа Т. Руссоның «Сумерки в лесу» һүрәте, Диастың ике картинаһы, шулай уҡ Ф. Зимдың диңгеҙ пейзажы ҡуйылған. Галереяла XIX быуат француз реализмының билдәле вәкилдәренең береһе Г. Курбеның «Портрет девушкаи» картинаһы бар. Ошо уҡ йөҙ йыллыҡҡа музей коллекцияһындағы О. Верне, А. Декан, Ж.-А. Гюдендың һ.б. әҫәрҙәре ҡарай. Яңы замандың француз һынлы сәнғәтен Э. Буден, Л. Анкетен, Б. Бюффе, А. Монтичелли картиналары аша күрергә була.
Яковлевка (Шуделька ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ева Кляйн
Төп ҡаҙаныштары һәм айырмалары
1975 йылда Яман шеш сире буйынса Америка ғилми-тикшеренеү институты Вильяма Б. Коули исемендә премия булдыра. Был премияның инаугурацияһы наградаларын «онкологик иммунологияны нигеҙ һалыусы» тип иҫәпләнгән 16 ғалимгә бүлеп бирәләр.
Петров-Бирюк йорто (Дондағы Ростов)
Тарихы
Яҙыусы Дмитрий Ильич Петров-Бирюк Дон ғәскәре өлкәһенең Хопёрский округы Аннинский станицаһында тыуған. Ул «Сказание о казаках», «Дикое поле», «Кондрат Булавин», «Сыны степей донских», «Братья Грузиновы», «Иван Турчанинов», «Юг в огне», «Перед лицом Родины» әҫәрҙәренең авторы булып тора, шулай уҡ  «дон далалары» кешеләре тураһында яҙған.
Кесе Калышлей
Кесе Калышлей — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Колышлей йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Үрге Ҡыйғы
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1920 йылда Үрге Ҡыйғы — шул уҡ исемдәге улус үҙәге, был осорҙа ауылда 614 йортта 3613 мишәр йәшәгән.
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Хөснуллин Марат Шакирйән улы
Хөснуллин Марат Шакирйән улы (Марат Шакирҗан улы Хөснуллин 9 август 1966 йыл) — Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре, Татар АССР-ынының баш ҡалаһы Ҡазанда тыуған. 2020 йылдың 21 ғинуарынан Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәт Рәйесе урынбаҫары. Көньяҡ федераль округы кураторы. Иҡтисад фәндәре кандидаты.
1983 йылда Ҡазан дәүләт финанс-иҡтисад институтына (КГФЭИ) уҡырға инә, ләкин бер йылдан армияға алына (ул саҡта күп кенә юғары уҡыу йорттарында хәрби хеҙмәтте кисектереү бөтөрөлгән була). 1990 йылда институтты «иҡтисад» һөнәре буйынса тамамлай.
Татарстанда
Хөснуллин инициативаһы буйынса бюджет ресурстарын экономиялау маҡсатында торлаҡ, юл, социаль өлкә объекттары төҙөлөшөнөң типовой проекттары билдәләнде. Бынан тыш, «Электрон Рәсәй» программаһы сиктәрендә Татарстанда электрон һатып алыуҙар системаһы, төҙөлөшкә рөхсәт биреү һәм дәүләт ведомствонан тыш экспертиза һығымталарын алыу яйға һалынды, был төҙөлөшкә сығымдарҙы ярайһы уҡ кәметте.
Ошо уҡ ваҡытта Хөснуллин Ҡазан дәүләт архитектура-төҙөлөш университетының «Экономика и предпринимательство в строительстве» «Төҙөлөштә иҡтисад һәм эшҡыуарлыҡ» кафедраһы доценты була.
Мәскәүҙә
2013 йылдың ғинуарында яңы булдырылған, ҡалала берҙәм ҡала төҙөлөшө һәм архитектура сәйәсәтен ғәмәлгә ашырыуҙы контролдә тоторға тейешле Архитектура советын етәкләне. Хөснуллин менән килешеү буйынса советҡа Рәсәй һәм сит ил эксперттары инде. Эре һәм әһәмиәтле территорияларҙа ҡала төҙөлөшө үҫеше концепцияларын әҙерләүгә конкурстар үткәреү тәжрибәһе барлыҡҡа килде.
Тәнҡит
2016 йылдың декабрендә «Ведомости» гәзитенә биргән интервьюһында Хөснуллин эшмәкәрлегенә бәйле Transparency International ғәйепләүҙәрен кире ҡаҡты һәм, әсәһенең бер ҡасан да Британия гражданлығына эйә булмауын, ә үҙенең һуңғы 15 йылда даими рәүештә тикшереүҙәр үтеүен, мөлкәт тураһында отчёт биреүен, бөтә килеме декларацияла сағылыш тапҡанын аңлатып бирҙе.
Шакирова Зөлфиә Мәскүр ҡыҙы
Биографияһы
1983 йылда Стәрлетамаҡ мәҙәниәт-ағартыу училищеһын тамамлап, Ҡазанда Ғәлиәскәр Камал исемендәге драма театрында эшләп йөрөгән яҡташы Жәүит Шакировҡа кейәүгә сыға. Зөлфиә Шакирова Ҡазан консерваторияһында профессор Зөләйха Хисмәтуллина класында уҡыуын дауам итә. Уҡытыусыһы уға филармонияла эшләй башларға кәңәш итә, сөнки уны инде өлгөрөп еткән эстрада йырсыһы итеп күрә.
Туғай сәпсеге
Туғай сәпсеге, туғай кәмәрсеге, һары сәпсек, һары кәмәрсек (урыҫ. желтоспинная трясогузка).
Вязовка (Ҡыйғы районы)
Вязовка (Вязовка) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 17 кеше. Почта индексы — 452506, ОКАТО коды — 80236840002.
Кристина Штюрмер
Карьераһының башы
13 йәшендә Кристина Штюрмер балаларҙың биг-бэнд составында саксофонда уйнай, бынан тыш флейтала уйнай. 1998 йылдан инглиз йырҙарын башҡарған «Скотти» төркөмөндә сығыш яһай. Һуңынан Sulumelina А- капеллаһы-төркөмөндә ҡатнаша Гимназияны ҡалдырып, Amadeus китап селтәрендә эшләүгә уҡый.
Киләһе карьераһы
2009 йылғы In dieser Stadt альбомы австрия хит-парадында беренсе урынды биләй, әммә башҡа немец телендә һөйләшеүсе илдәрҙең биш иң яҡшы рәтенә инмәй. Матбуғат быны уңышһыҙлыҡ тип ҡабул итә. Бынан һуң ҡабаттан менеджмент үҙгәрә.
Ле Корбюзье
Швейцария осоро 1887—1917
Ле Корбюзье — ысын исеме Шарль -Эдуард Жаннере-Гри — 1887 йылдың 6 октябрендә Швейцарияның француз телле Невшатель кантонының Ла-Шо-де-Фон ҡалаһында традицион нигеҙҙә сәғәтсе һөнәре менән шөғөлләнгән ғаиләлә тыуған. 13 йәшендә Шо-де-Фондағы сәнғәт мәктәбенә уҡырға инә, унда Шарль Леплатеньела биҙәү-ҡулланма сәнғәтенә өйрәнә. Сәнғәт мәктәбендә уҡыу Дж. Рёскин булдырған «сәнғәт һәм һөнәрҙәр» идеяларына, шулай уҡ ул ваҡытта популяр булған ар нуво стиленә нигеҙләнә. Был мәктәпкә уҡырға инеү менән Эдуард Жаннере үҙаллы ювелир эше менән шөғөлләнә башлай, эмалдәр булдыра һәм сәғәт ҡапҡастарына монограммалар гравёрлай.
Ошо уҡ осорҙа Жаннере үҙенең ижади биографияһы өсөн әһәмиәтле булған «Йорт-Ино» (ингл. Domino House, 1914; инженер М. Дюбуа менән берлектә) проектын булдыра һәм патентлай. Эре күләмле йыйылма элементтарҙан төҙөлөш мөмкинлеген алдан күрә, был ул ваҡыт өсөн новаторлыҡ аҙымы була. Йорт-ино концепцияһын Корбюзье һуңыраҡ үҙенең күп ҡоролмаларында тормошҡа ашыра.
1930 йылдар —«интернациональ» стиленең башы
Корбюзье Монаконан Ивон Галиға өйләнә, уның менән ул 1922 йылда  Парижда таныша, 1930 йылда никах  рәсми рәүештә теркәлә. Шул уҡ йылда Корбюзье Франция гражданлығын ҡабул итә.
Франц Иосиф I
Сәйәси ваҡиғалар
Күп тә үтмәй Венгрия элитаһы Франц ҡатыны Елизавета Баварская ярҙамы менән Франц-Иосифтан уға Австрия немецтары менән бер тиң хоҡуҡтар бирелеүгә һәм Австрия империяһын ике дәүләтле монархияға әүерелдереүенә өлгәште. Яңы революциянан ҡурҡып, венгр милләтсеһе ҡулынан саҡ һәләк булмаған император 1853 йылда боласылар менән килешергә мәжбүр була. Был иһә Дунай монархияһының башҡа халыҡтар араһында ла милли хәрәкәт башланыуsна килтерҙе.
1871 йылда Австро-Венгрия Германия империяһы иғлан ителеүен таный һәм уның менән альянсҡа инә. Был альянсҡа 1880 йылдар уртаһына тиклем Рәсәй ҙә ингән. Был аҙым Франц Иосиф дәүләтенә 1877—1878 йылдарғы рус-төрөк һуғышы барышында Балкандарҙа үҙ йоғонтоһон арттырырға булышлыҡ итә, мәҫәлән, империя Босния-Герцеговинаны башта оккупациялай, һуңынан аннексиялай. Һуңғы ваҡиға Рәсәй менән килешмәүсәнлекте көсәйтеүгә, Сербия менән асыҡ ҡара- ҡаршы тороуға һәм, ниһайәт, Австро-Венгрияның Беренсе донъя һуғышында һис һүҙһеҙ ҡатнашыуына килтерә.
Ле Корбюзье
1940—1947 йылдарҙағы осоро
Сен-Дье ҡалаһында сәнәғәтсе Дюваль заказы буйынса Корбюзье  Клод һәм Дюваль  мануфактураһы бинаһы   (1946—1951) — етештереү  һәм офис бинаһы менән тоташ быяла фасадлы дүрт ҡатлы блок төҙөй. Дюваль мануфактураһында фр. brise-soleil («солнцерезы»), Корбюзье уйлап тапҡан быяла фасадтарҙы тура ҡояш нурҙарынан һаҡлаусы япмалы айырым конструкциялар ҡулланыла. Ошо мәлдән алып ҡояштан һаҡлаусы ҡулайлама Корбюзьеның үҙенсәлекле билдәһе була, ул бер үк ваҡытта хеҙмәт итеү һәм биҙәү ролен дә үтәй.
Франц Иосиф I
Ғаилә драмалары
Франц Иосиф менән Елизаветаның ғаилә мөнәсәбәттәре ваҡыт үтеү менән тулыһынса боҙола. Тимер юлдары хеҙмәткәре ҡатыны Анна Наговски менән император араһында ғишыҡ бәйләнеше 14 йыл дауамында бара. Франц Иосиф Анна Наговскиҙың ике балаһының — Хелена һәм Францтың — атаһы, тигән фараз йәшәй. 1885 йылдан актриса Катарина Шатт императорҙың һөйәркәһе була, уларҙың мөнәсәбәттәре бер касан да йәшерелмәне. Франц Иосифтың берҙән-бер улы һәм вариҫы, кронпринц Рудольф, версияларҙың береһе буйынса, 1889 йылда Майерлинг замогында, башта һөйгәне баронесса Мария Вечераны үлтереп, үҙен-үҙе атып үлтерә. Икенсе версия буйынса, тәхеттең берҙән — бер тура вариҫының үҙ — үҙенә ҡул һалыуы имитация ғына, Рудольф — ентекләп әҙерләнгән сәйәси үлтереү ҡорбаны. 1898 йылда королева Елизавета Баварская Женевала итальян анархисы Луиджи Лукен ҡулынан һәләк була.
Рудольфтың серле вафатынан һуң тәхеттең яңы вариҫы императорҙың ҡустыһының улы Франц Фердинанд була. 1914 йылда яңы тәхет вариҫы ҡатыны менән бергә Сараевола серб террорисы Гаврило Принцип ҡулынан үлтерелә. Тәхет вариҫы итеп Франц Фердинандтың ҡустыһы Отто Францтың улы Карл Иосиф тәғәйенләнә.
Ғажрәдиҙәр
Тарихы
Фирҡәгә нигеҙ һалған Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд нәждәттәргә ҡаршы сығыш яһаусылар араһында була. Ғәтиәт ибн әл-Әсүәд яғына күсеп, Систәнгә китеп бара. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса Әбд әл-Кәрим ибн Ғәжрәд башта Әбү Бәйһәс яҡлы була, әммә һуңынан унан баш тарта һәм үҙенең тәғлимәтен булдыра.
Ле Корбюзье
«Брутализм» осоро — 1950-1965
Корбюзьеның турана- тура үҙе проектлаған ҡоролмалары ҡаланың административ үҙәге Капитолиоға ҡарай. Был Секретариат, Суд һарайы һәм Ассамблея биналары. Уларҙың һәр береһе образының үҙенсәлеге, көслө монументаллеге менән айырыла һәм шул ваҡыттағы архитектурала яңылыҡ булып тора. Марсель блогында кеүек, тышҡы биҙәлештә уларҙа «beton brut» тип аталған (фр.«юнылмаған бетон») бетон өҫтөн айырым эшкәртеү технологияһы ҡулланыла. Ле Корбюзьеның яңы стилистикаһының үҙенсәлеге булып киткән был техника, Европа илдәренең һәм башҡа күп төбәктәрҙең архитекторҙары тарафынан  эләктереп алына, был яңы юнәлештең,  «брутализмдың» барлыҡҡа килеүе тураһында һөйләргә мөмкинлек бирә.
Корбюзье 77 йәшендә, фараз итеүенсә, Урта диңгеҙ буйындағы Рокебрюн мороно эргәһендә йөҙөү ваҡытында йөрәк өйәнәгенән һыуға батып вафат була, бында ул Le Cabanon йәйге өйөндә йәшәгән була. Оҙаҡ ваҡыт уға ял һәм эш урыны булып хеҙмәт иткән кескенә генә резиденция Корбюзье буйынса минималь торлаҡтың үҙенсәлекле өлгөһө була. Архитектор менән хушлашыу 1965 йылдың 1 сентябрендә Францияның ул мәлдә элекке мәҙәниәт министры булған яҙыусы Андре Мальро етәкселегендә Луврҙа үтә. Корбюзье Рокебрюндың Кап-Мартен һәм Ментон ҡалалары араһындағы зыяратта ҡатыны менән йәнәш ерләнә.
Архитектура мираҫынан тыш, Корбюзье үҙенән һуң пластик сәнғәт һәм дизайн әҫәрҙәре — картиналар, скульптура, графика эштәре, шулай уҡ мебель өлгөләре (мәҫәлән,  LC4 кушеткаһы) ҡалдыра. Уларҙың күптәре Париждағы үҙе төҙөгән Ла-Роша-Жаннере виллаһында Ле Корбюзье Фондында һаҡлана. Шулай уҡ Цюрихта Хейди Вебер павильонында үҙенең проекты буйынса төҙөлгән хай-тек стилендәге күргәҙмә бинаһында   һаҡлана.
Әҙәбиәттә
У Корбюзье то общее с Люфтваффе, что оба потрудились от души над переменой облика Европы. Что позабудут в ярости циклопы, то трезво завершат карандаши.
Наградалары
Башҡа наградалар араһында:
Монументаль сәнғәт әҫәрҙәре
— Обюссонда Корбюзье эскизы буйынса келәм оҫтаханалары өсөн — «мюральномадтар», 1948—1950 йыл
Канаткина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Евгения Раданова
Карьераһы
Софияла тыуған, фигуралы шыуыу менән шөғөлләнгән, Болгарияла беренселәрҙән булып шорт-трек менән шөғөлләнгән. Баштан алып хәҙерге көнгә тиклем тренеры — Иван Пандов. Милли спорт академияһын тамамлаған.
2008 йылда донъя чемпионтаында финалға сыҡмай.
2004 йылда Афиналағы йәйге Олимпия уйындарында велосипедсыларҙың  болгар командаһы составына инә,   ләкин миҙал яулай алмай.
Ярушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ньютондың классик тартылыу теорияһы
Ньютондың тартылыш үҙенсәлектәре
Массаһы буйынса күпкә ҙурыраҡ матди нөктә барлыҡҡа килтергән гравитацион ҡырҙағы матди нөйөштөң траекторияһы Кеплер закондарына буйһона. Атап әйткәндә, Ҡояш системаһындағы планеталар һәм кометалар эллипстар йәки гиперболдар буйлап хәрәкәт итә. Был картинаны боҙоп күрһәткән башҡа планеталарҙың йоғонтоһон тулҡынланыуҙар теорияһы ярҙамында иҫәпкә алырға мөмкин.
Ҡаҙағстан иҡтисады
Ҡаҙағстан иҡтисады — Урта Азияның иң ҙур иҡтисады, совет осоронан һуңғы арауыҡ илдәре араһында беренсе урында тора. 2015 йылдың 1 ғинуарынан Ҡаҙағстан республикаһы Евразия иҡтисади союзы ағзаһы булып тора.
Эске тулайым продукт
Ҡаҙағстандың тышҡы бурысы структураһында финанс инструменттары төрҙәре буйынса резидент булмағандарҙан йәлеп ителгән кредиттар һәм кредиттар (78,6 %) һәм резидент булмағандарҙың ҡарамағында булған бурыстарҙағы ҡиммәтле ҡағыҙҙар (13 %) өҫтөнлөк итә.
2022 йылда Ҡаҙағстандың тышҡы бурысы 166 миллиард доллардан ашып китә. Бурыстың иң ҙур артыуы Милли Банк ҡа тура килә. 2022 йылдың 1 ғинуарына илдең дәүләт бурысы 22 триллион теңге, йәғни тулайым эске продктҡа ҡарата 27,4 процентҡа етә.
Совраж
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Словения
Этимологияһы
Slovenija атамаһы "словендар" этнонимынан — "славяндар" этнонимының тәүславян формаһынан килә, йәғни "словендар ере" тигәнде аңлата. Ҡайһы бер лингвистар баһалауынса, "славяндар" этнонимының этимологияһы был иҫәпкә бер нисә гипотезалар булһа ла билдәһеҙ булып ҡала.
Тарихы
1809-1813 йылдарҙа Словенияның ҙур өлөшө Иллирий провинциялары составына ингән була. XIX быуатта, айырыуса Австриялағы 1848-1849 йылдарҙағы революция ваҡытында һәм унан һуң, Австрия Приморьеһында Словенияның милли хәрәкәте үҫешә (үҙәге — Крайна).
Степановка (Ҡушйылға ауыл советы, Бишбүләк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Деүет
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «деүет» йәки «тиүр», һайрауы һыҙғырыу ҡатыш: «тирлүй-тиүр-тирлүй-тиүр-тйүүй».
Большие Тигули
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәсүд I
Мәсүд I Рукнетдин (ركن الدين مسعود, төр. Ebü'l-es Feth-Sultânü'l-d Muazzam ve’Izzüddünyâ-Mes’dîn b ûd. Kılıcarslan es-Selcûkī; Rukn al-Mas’Dīn ūd; Μασούτ) —1156 йылдан алып 1116 йылға тиклем Рум солтаны, Ҡылыс-Арыҫлан I солтандың улы
Каралька
Каралька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға №6531 исемһеҙ ҡушылдығының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 273 км.
Мәсүд I
Иоанн Комнин
1139 йылдың яҙ аҙағында император армия менән Улубаттан Данишмендидҡа ҡаршы сыға. Һалҡын ҡыш эҙемтәләре императорҙы һәм уның армияһын ауыр хәлгә ҡуя. Уларҙың аҙыҡ запасы бөткән, һәм аттарының бер өлөшө үлгән. Мәсүд отрядтары, византийҙарҙың ауыр хәлен күреп, һөжүм итә һәм талай. Император хәйлә уйлап сығара, йәйәүле ғәскәр, һанын күп күрһәтеү маҡсатында, кавалерия артынан хәрби вымпелдар күтәрә. Сәлжүктәр сигенә, ә император 1140 йылдың башында Данишмендидтарҙың боронғо ҡалаһы Никсарҙы ҡамай. Михаил Сүриәле Иоанн император менән асыуланышыа һәм Мәсүд яғына сыға. Ул Мәсүдтең ҡыҙына өйләнә, мосолман диненә күсә һәм Коньяла ҡала.
Мануил Комнин
Улар артынан бөтә ғәскәре менән Мәсүд ҡыуған. Император сигенмәгән, аҙ һанлы ғәскәре менән сәлжүктәргә һөжүм иткән. Ул, армиям ярҙамға ашыға, тип уйлағандыр. Йәки уны аҡылһыҙлыҡҡа батырлыҡ күрһәтеү теләге этәргәндер. Сәлжүктәр уны уратып алған. Солтан император отрядының ярҙамға килеүселәр менән ҡушылыуына юл ҡуймаҫҡа тырышҡан. Император үҙен дә, армияһын да ҡурҡыныс аҫтына ҡуйған өсөн уны яҡындары тәнҡитләгән. Мәсүд ғәскәрҙәре ике яҡтан һөжүм иткәнлектән, Византия ғәскәре ҙур юғалтыуҙар кисергән. Ҡурҡыштан ғәскәрҙәр ҡушылған һәм сәлжүктәр уларҙы уратып алған. Византия армияһы 20 000 самаһы грек һалдатын юғалтҡан. Мануил ҡамауҙан ҡотола алған. Император һөжүм итергә теләһә лә, яҡындары ял итергә булған. Император батша байрағын алып, үҙ яҡлылар менән бергә сәлжүктәрҙе сигендергән. Мануил уларҙы ҡараңғы төшкәнсе эҙәрлекләгән, ә һуңынан үҙенең лагерына ҡайтҡан. Император Мәсүдкә киләһе йылда тағы киләм, тип хат ебәргән. Мәсүд илселәре аша килешеү тәҡдимен еткергән. Яңы тәре йөрөтөүселәр тулҡыны тураһында төрлө имеш-мимештәр таралғанлыҡтан, Мануил илселәрҙе, төрлө һылтау табып, тотҡарлаған, сөнки тыныслыҡ тураһында ҡарар ҡабул итер алдынан, бик ныҡ уйлап эшләргә кәрәк булған. Был осорҙа ла бер нисә бәрелеш булған. «Аноним Зангима» яҙыуынса, Мәсүд ете Византия ҡәлғәһендә һалдаттарҙы үлтергән. Киннам яҙғанса, батша үҙ ғәскәре менән Риндакос йылғаһына еткәс, солтан Мәсүдтең илселәре солтандың килешеү буйынса үтенесен еткергән. Һөйләшеүҙәр тамамланғас, ике яҡ араһында, Праканды һәм тағы бер нисә ҡәлғәне кире биреү шарты менән, килешеү төҙөлгән. Шунан һуң, 1155 йылда Мәсүд үлгәнгә тиклем, Мануил бүтән ҡаршы һөжүм яһамаған.
Данишмендидтар менән мөнәсәбәттәре. Мәхәммәттең улдары
Мөхәммәт Данишмендид 1142 йәки 1143 йылда үлгәндән һуң, уның ваприҫтары араһында мираҫ өсөн көрәш башланған, Данишмендид ерҙәре өс өлөшкә: Кайсери, Сивас һәм Мелитенаға бүленгән. Яғы-Басан Сивасты алған. Мәсүд кейәүе Зюннунға Кайсериҙы алырға ярҙам иткән. Айнудәүлә Мелитена хакимы. Данишмендидтар территорияларын өс өлөшкә бүлгәндән һуң, Мәсүд Анатолияның иң ғәйрәтле хөкөмдары булып киткән. Айнудәүлә Сивасҡа туғаны Яғы-Басанға барған һәм уның менән Мәсүдкә ҡаршы тыныслыҡ килешеүе төҙөгән. Һуңынан ул Эльбистан һәм Жәйханды баҫып алған. Мәсүд Сивас хакимы Яғы-Басанды еңгән, ә үҙенең бәләкәй улын Шаһиншаһты Анкара, Чанкира һәм Кастамонуҙың хакимы итеп билдәләй.
Дорилей янындағы алыш
Конрадтың 70 000 рыцарының һәм күп һанлы йәйәүле яугирҙәренең ундан бер өлөшө лә ҡалмаған. Күптәр аслыҡтан йә һуғыш яланында һәләк булған, ҡайһы берәүҙәре әсирлеккә эләккән. Конрад, батша бүләк иткән атын юғалтып, саҡ ғүмерен ҡотҡарып ҡала. Ул, армия ҡалдыҡтары менән бергә, Никеяға ҡасҡан. Сәлжүктәр табышыты, алтын, көмөш, ат һәм ҡоралды көнсығыш баҙарҙарында һатҡан. Мелитенала көмөштөң хаҡы ҡурғаштың хаҡы кимәленә тиклем төшкән.
Ошо еңеүе менән Мәсүд 1097 йылдың 1 июлендә атаһы Ҡылыс-Арыҫландың Дорилей янында тар-мар ителеүе өсөн үс алған.
Кадм тауы янында алыш
Лагерҙа уңайлы ерҙә урынлашҡан авангард иһә һуғыш барғанын һиҙмәй ҙә ҡала, әммә хәбәрҙәр юҡлығы хафаға төшөргән. авангард башлыҡтары был хәл тураһында белгәсндә, һуң булған инде. Гийом Тирский әйтеүенсә, шул төндә ҡаяларҙа, ҡыуаҡтарҙа йәки ағас ҡыуыштарында йәшенә алған кешеләр үҙ ғүмерен ҡотҡарған. Армиянан иҫән ҡалған тәре йөрөтөүселәрҙең барыһы ла таңға тиклем йоҡлай алманы. Француздар ҡаты еңелеү кисерә. Көс-хәл менән ҡотолған батша императорҙы мосолмандар менән хеҙмәттәшлектә ғәйепләй. Поход башланыр алдынан Мәсүд Сәлжүк дәүләтенең сиген Мендересҡа тиклем күсергән булған. Француздар, күп юғалтыуҙар менән булһа ла, Анталияға барып етә алдған. Бынан улар караптарҙа Сүриәгә юл тотҡан.
Сүриәлә тәре йөрөтөүселәр менән көрәше
Людовик Антиохияға 1148 йылдың мартында килә. Антиохия принцы Раймунд де Пуатье Алеппо атабәгенә, 1146 йылда вафат булған Имаметдин Занганың улы Нуретдин Мәхмүткә, һөжүм итеүҙә ярҙам итеүен һорай. Был Эдессаны ҡайтарырға ярҙам итә һәм тәре йөрөтөүселәр дәүләттәренең төньяҡ сиктәрен һаҡлап ҡала алған. Әммә Людовик уның үтенесенә иғтибар итмәгән һәм Иерусалимға барырға булған. Раймунд ассасиндар лидеры һәм Нуретдин Мәхмүттең дошманы Әли ибн-Вафа менән союзға инергә мәжбүр була. Мәсүд Эдесса графлығы бүлеүҙә ҡатнашырға ҡарар иткән. 1148 йылда Мәсүд Эдессаға килеп еткән һәм Марашты баҫып алырға булған. Ул Нуретдин Мәхмүттең Раймундҡа икенсе яҡтан һөжүм итеүен үтенгән. 1149 йылдың 29 июнендә Инаб янындағы һуғышта Нуретдин Раймундты һәм Али бин Вафаны еңгән, уларҙың армияһы ҡыйратылған.
Вафаты
Мәсүд вариҫтары «бик аҙ ваҡыт тыныслыҡта һәм туғандары менән яҡшы мөнәсәбәттә йәшәгән, башлыса низағлашып, дошманлашып йәшәгән».
Шәхесенең әһәмиәте
Иоанн Киннам, Анна Комнина кеүек үк, Анатолияның сәлжүк батшаларын солтандар тип атаған, ләкин Мәсүд титулының рәсми рәүештә хәлиф тип танылыуын күрһәтмәгән. «Төрөктәр уны барынан өҫтөн һанап, солтан тип атаған Иконион (Конья) башы» тигән һүҙҙәр Анатолия сәлжүктәренең Мәсүдте үҙҙәренең башлығы итеп таныуын ғына аңлата. Бар-Әбрәй Мәсүдте Конья солтаны тип атаған, әммә титулдың уға рәсми бирелгәнме икәнлеген дә күрһәтмәгән. Шул уҡ ваҡытта шул уҡ автор хәлифтың Мәлик Ғәзиҙе «мәлик» тип иғлан итеүен — «муйынына алтын ҡулса һәм алтын таяҡ, һәм дүрт ҡара байраҡ, барабандар» ебәргән, тип ентекләп һүрәтләгән. С. Мәжит фекеренсә, «шул уҡ автор Мәсүд инвеститураһы тураһында өндәшмәүе ул ваҡытта уның хәлиф тип танылмағанын күрһәтә».
Ғүмәрова Люциә Шаһыбал ҡыҙы
Биографияһы
1976—1977 йылдарҙа «Союзнефтемашремонт» производство берекмәһендә копировальщик булып эшләй.
1987—1996 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетында ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент.
Урман деүете
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлығында. Ерҙән йүгереп йөрөүсе ваҡ ҡош. Һайрағанда осоп ярым түңәрәк яһай ҙа тағы ботаҡҡа йәки ергә ҡуна. һырты буй ҡара һыҙыҡлы ҡуйы көрән. Күҙҙәре өҫтөндә аҡ ҡаштары бар. Ҡойроғоноң ике яғынан аҡ һыҙыҡ үтә. Аҡһыл тамағында, түшендә һәм ҡорһағының алғы өлөшөндә киң ҡара-көрән һыҙыҡтар бар. Деүеттән кәүҙәһенең аҫ яғы сыбар булыуы менән айырыла.
Моисеев Игорь Александрович
Биографияһы
1924 йылда әлеге театрҙың Дәүләт балет студияһын тамамлай (педагогтары Иван Смольцов һәм Александр Горский) һәм Ҙур театр труппаһына эшкә алына, 1939 йылға тиклем шунда эшләй. 1931 йылдан башлап — солист. 1930 йылда уҡ балетмейстер булараҡ эшләй башлай.
Моисеев хәтеләүенсә, уны КПССҡа инергә саҡырғандар, әммә ул һәр ваҡыт принципиаль рәүештә баш тартҡан. — Ә ни өсөн Һеҙ партияға инергә теләмәйһегеҙ?
Шәмғолов Фәттәх Ғәфүрйән улы
Биографияһы
1940 йылдан Ҡыҙыл Армияла. 1945 йылдың 18 апрелендә Чехословакияла һәләк була.
Волконский Пётр Фёдорович
Биографияһы
1617 йыл разрядында телгә алына. 1625 йылда кенәз Петр Федорович Волконский стольник итлеә. 1630 йылда Кострома был воеводствоһына ебәрелә.
1641—1642 йылдарҙа — Путивль воеводаһы. 1645 йыдың 29 сентябрендә Алексей Михайлович тәхеткә ултырғандың икенсе көнөнә окольничий итеп билдәләнә Челобитный приказға судья итеп тәғәйенләнә. Үлер алдынан батша уныбаяр итә.
Атаевка (Башҡортостан)
Урынлашыуы
Өфө ҡалаһынан яҡынса 27 км көньяҡта һәм Өршәк станцияһынан 3 км көньяҡта урынлашҡан. Йәнәшәлә Кесе Олокүл һәм Атаевка күле урынлашҡан.
Ҡорманғазы Сағырбайулы
Биографияһы
Ҡорманғазы ижадының иң үрен «Һары Арка» көйө биләй, ул икһеҙ-сикһеҙ ҡаҙаҡ далаларын тасуирлаған яҡты тоналлек менән һуғарылған. Ҡорманғазы уйынының уға ғына билдәле ысулдары ул саҡтағы музыка техникаһын үҫтерә, уларҙы шәкерттәре һәм эйәрсендәре отоп алып, артабан камиллаштыра. Улар араһында Мәхәмбәт Өтәмисев, Динә Нурпәйесова, Ерғали Есжанов һәм башҡалар була.
Әҙәбиәт
Алимжанов А. Юность Курмангазы // Курмангазы / Сб-к стат. под ред. А. Нысанбаева. Алма-Ата, 1998, с. 485—507
Алпай
Тарихы
1834 йылдағы VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса, Алпай ауылы Ырымбур губернаһы Бәләбәй өйәҙенең 3-сө типтәр станына ҡарай. Типтәрҙәр ерҙе аҫаба башҡорттар менән бергә биләгән. Дүртөйлө ауылының дәүләт күскенселәре һәм алпауыт Тевкелева менән бесән туғайҙарына бәйле ер бәхәсе була.
Ҡорманғазы Сағырбайулы
Әҙәбиәт
Шегебаев П. История казахской инструментальной музыки 19 века. Астана, 2008, 57 с.
Үмм Күлсүм
Ижадының инеше
Фатма бала сағынан уҡ бик һәләтле йырсы булып таныла. Атаһы дини байрамдарҙа йырлап аҡса эшләй, шулай уҡ Ҡөрьән уҡый. Фатма (Үмм Күлсүм) биш йәшенән атаһының йырҙарын ҡабатлай башлай. Бер аҙҙан атаһы быны күреп, үҙе менән байрамдарҙа йырларға рөхсәт итә. Атаһы төркөмөнөң популярлығы арта, улар гастролдәргә йөрөй башлай, бында ҡыҙҙың һоҡланғыс тауышы ҙур роль уйнай. Мосолман йолаһы буйынса ҡыҙ ир-ат алдында сығыш яһай алмай, шуға күрә уны атаһы бер нисә йыл малайҙар кейеменә кейендереп йөрөтә.
Популярлығы
1973 йылда Үмм Күлсүм пенсияға сыға. 1975 йылдың 3 февралендә йырсы вафат була. Уның менән мәңгелеккә хушлашырға күп кенә ғәрәп илдәре етәкселәре килә, ә дүрт миллионға яҡын кеше ҡайғы белдереп, Ҡаһирә урамдарына сыға.
Грачёв йырыны
Грачёв йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Избуха йылғаһының уң ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Днепр-Карпат операцияһы
Тәүшарттары
1943 йылдың йәй-көҙ айҙарында совет ғәскәрҙәре Һул яҡ УССР-ҙы тулыһынса биләйҙәр һәм Днепр өсөн алыш барышында йылғаның уң ярында стратегик плацдармдарҙы баҫып алалар һәм шуның менән Уң яр Украинала артабанғы һөжүм өсөн уңайлы шарттар тыуҙыралар.
Башинформ
Ойоштороусыһы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте. «Башинформ» Өфө ҡалаһының Киров урамындағы 45-се йортта урынлашҡан. Агентлыҡ бар мәғлүмәтте башҡорт, урыҫ , инглиз телдәрендә электрон почта ярҙамында һәм Интернеттағы үҙенең сайты аша тарата.
Днепр-Карпат операцияһы
Ровно һәм Луцк өсөн алыштар
Йырып үткән урындан төньяҡҡараҡ, 50 километр алыҫлыҡта, 1-се һәм 6-сы гвардия кавалерия корпустары ғәмәлдә булалар, улар тәүге көндө үк дошмандың тылына 50-60 километрға инеп үтәләр, дошмандың был районда тотош оборонаһы булмай. 29 ғинуарға ҡараған төндә кавалерия корпустары юлһыҙ, урман һуҡмаҡтары һәм һаҙлыҡтары аша 100 километрҙан ашыу үтеп, көньяҡ-көнсығышҡа боролалар һәм Ровно ҡалаһын яҡлаған немец ғәскәрҙәре тылына барып сығалар. Көнсығыштан был ҡалаға 13-сө армия ғәскәрҙәре һөжүм итә, улар дошман оборонаһын беренсе көндө үк йырып үтәләр. 2 февралдә атлылар ҡапыл һөжүм итеп, Луцк һәм Ровно ҡалаларын яулап алалар. Уларға партизан отрядтары ла ярҙам күрһәтә.
Гетало Людмила Васильевна
Биографияһы
1944 йылдан алып — Новочеркасскта эвакуацион госпиталдә табип-ординатор һәм Краснодар крайында район санэпидемстанцияһында табип-эпидемиолог булып эшләй. 1947 йылдан Сахалин өлкәһе һаулыҡ һаҡлау бүлегенең эпидемияға ҡаршы секторы начальнигы итеп тәғәйенләнә.
1971 йылдың 20 июлендә СССР Юғары Советы Президиумы указы менән, «өлгөлө хеҙмәте өсөн» Л. В. Гетало Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Түбәнге Уйылға (станция)
Тасуирлама
Арҡыры типтағы станция, электр менән тәьмин ителгән 7 юлы бар. 1-се һәм 2-се юлдар араһында 300 метр оҙонлоҡтағы пассажирҙар платформаһы урынлашҡан. 3-сө юл янында ҡабырғанан 200 метр оҙонлоҡтағы тағы ла бер тәпәш пассажир платформаһы, шулай уҡ бер ҡатлы пассажир бинаһы һәм ике ҡатлы ЭЦ посы бар. Тимер юлдар өҫтөнән платформа утраусығына сығыу өсөн йәйәүлеләр күпере һалынған.
Ботулизм
Ауырыуҙы өйрәнеү тарихы һәм билдәләре
«Ботулизм» термины Голландия ғалимы Э. ван Эрменгем тарафынан 1896 йылда керетелә. Ботулизмды китереп сығарыусы — клостридиум ботулинум (серологик А, В, С, D, Е, F, G тибындагы Clostridium botulinum) тупраҡта тарала, химик һәм физик тәъҫиргә бирешмәй: 7 төрҙәге термолабиль токсин — ғәйәт көслө тәбиғи нейротроп ағыу сығанағы; 0,3 мкг дозаһы кешене үлтерә.
Горноправдинск
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Аллак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Осипенко Леонид Иокинфович
Биографияһы
1935 йылда Харбин индустриаль институтын, 1958 йылда — инженер-технолог һөнәре буйынса Өфө нефть институтының ситтән тороп уҡыу факультетының уҡыу-консультация пунктын тамамлай.
Анисимова Поляна
Анисимова Поляна (Анисимова Поляна) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 83 кеше. Почта индексы — 452644, ОКАТО коды — 80258855002.
Тарихы
Анисимова Поляна ауылына 1865 һәм 1871 йылдар араһында нигеҙ һалынған 1870 йыл мәғлүмәттәре буйынса Өфө губернаһы тораҡ пункттары исемлегендә беренсе тапҡыр телгә алына. Был осорҙа ауылда Писаревтар ерендә 132 кеше (52 ир-ат, 80 ҡатын-ҡыҙ) йәшәгән. 1880 йылда ауылда 59 йорт хужалығы һәм 220 кеше була; 1882 йылда 600 дисәтинә ер һатып алалар. 1893 йылда Анисимова Поляна ауыл йәмғиәте барлыҡҡа килә. .
Сор-Ель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хурамшин Ямалетдин Хурамша улы
1917 йылдан һуң яҙмышы
Дәүләт Думаһының элекке депутаты Ямалетдин Хурамшин 1937 йылдың 19 декабрендә язалана. 1959 йылдың 7 апрелендә аҡлана.
Зәм-зәм һыуы
Зәм-зәм һыуы барлыҡҡа килеү тураһында
Аллаһы тәғәлә Ибраһим пәйғәмбәрҙең нәҫеле бер Кәнғанда ғына ҡалмайынса, уға йыраҡ булған Ғәрәбстан тигән ерҙә лә урынлашыуын һәм шунда ысын дин таралыуын теләгән. Шуға күрә хәҙрәт Ибраһим ҡатыны хәҙрәти Һәжәрҙе алып, Ғәрәбстан еренә киткән. Был ваҡытта Исмәғил әле имсәк бала ғына булған. Ул хәҙрәти Һәжәрҙе ҡулындағы балаһы менән хәҙерге Мәккә урынында ҡалдырып,үҙе кире Кәнғанға ҡайтып киткән. Был ер таулы, ташлы, ҡомло булған. Бында кеше затынан бер кем дә булмаған. Хәҙрәти Һәжәргә бындай ерҙә яңғыҙы ҡалыу бик ауыр, бик күңелһеҙ булған.
«Зәм-Зәм» һыуының шифаһы
«خير ماء على وجة الارض ماء زمزم فية طعام الطعم وشفاء السقم»
" Мин утыҙ көн һәм төн бер ни ашамай тик Зәм-Зәм һыуы ғына эстем. Һәм бер ҙә асығыу һиҙмәнем, киреһенсә һимереп киттем, хатта ҡорһағым барлыҡҡа килде. (Мөслим).