cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғәҙәти дифференциаль тигеҙләмә
Тарихы
Ньютондың, үҙе йәшерен итергә кәрәк тип иҫәпләгән һәм тик анаграмма күренешендә генә баҫтырып сығарған, төп асышы шунан ғибәрәт: «Data aequatione quotcunque fluentes quantitae involvente fluxiones invenire et vice versa». Хәҙерге математика теленә тәржемә иткәндә был ошоно аңлата: «Дифференциаль тигеҙләмәләрҙе сығарыу файҙалы». Хәҙерге ваҡытта дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы бөтә мөмкин булған ҡулланыуҙар өсөн юғары дәрәжәлә файҙалы һәм математиканың бөтә бүлектәрендә теоретик тикшеренеүҙәр башҡарыуға стимул булып торған ҙур һандағы төрлө идеялар һәм ысулдарҙың ҡарап сыҡҡыһыҙ конгломератынан ғибәрәт.
Тиң тигеҙләмәләр
дифференциаль тигеҙләмәһе, әгәр f(x, y) — нуленсе дәрәжәләге тиң тигеҙләмә булһа, тиң тип атала. f(x, y) функцияһы, әгәр теләһә ниндәй \lambda > 0 өсөн тигеҙлеге үтәлһә, k дәрәжәһендәге тиң функция тип атала.
Баштағы тигеҙләмәгә ҡуйып, табабыҙ: ул бүленеүсе үҙгәреүсәнле тигеҙләмә була.
Интеграллаусы ҡабатлашаусы ысулы
\mu(x) функцияһы бирелһен ти — интеграллаусы ҡабатлашаусы түбәндәге күренештә:
Шулай итеп, һыҙыҡлы тигеҙләмәнең сығарылышы ошолай була:
Тамаҡ (Дүртөйлө районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һыу каналы
XIX быуат
Һыу юлы билдәле Август урмандары һәм Бебжан уйһыулығы аша үтә. Нецка, Белое, Чёрная Ганча күлдәрен тоташтыра. Бөгөнгө көндә Август каналы иҫтәлекле урын булып һанала һәм Юнеско-ның Бөтә донъя мәҙәни һәм тарихи мираҫы исемлегенә индерелеүе көтөлә. 1879 йылда Франция каналдар һәм суднолар габариттарын стандартлаштыра. Фрейсин габариты буйынса пениш тип аталған суднолар төҙөлә. Пениш суднолар, бөгөнгө көндә транспорт өсөн генә файҙаланылмай, улар урындағы халыҡтың һәм йылғасларҙың йәшәү рәүеше һәм торлағы булып тора. Европаның эске һыу юлдары классификацияһы буйынса пениш габариты буйынса төҙөлгән каналдар I типҡа керә.
Кәлимуллин Барый Ғибәт улы
Биографияһы
В. В. Куйбышев исемендәге Новосибирск инженер-төҙөлөш институтын тамамлаған (1935).
Үрге Яйыҡбай
Тарихы
Рәсәйҙең Францияға ҡаршы 1806—1807 йылдарҙағы һуғышында башҡорт полкы составында Буранбай Әҙебаев була. 1812—1814 йылдарҙа 15-се башҡорт полкында ике көмөш миҙал менән наградланған зауряд-яҫауыл Ибраһим Ишкилде улы Шәрипов, рядовойҙар Хәмит Мәмбәтҡужин, Ғәбделманнан Мөрсәлимов, Мөхәмәтйән Азаматов, Мөхәмәтрәхим Теүәлбаев батырҙарса һуғышалар. .
Анкара зәғферәне
Таралыуы
Төркиәнең төньяҡ-көнсығышында һәм Үҙәк Анатолияла ҡырағай тәбиғәт шарттарында үҫә. Амасья, Анкара, Болу, Чорум, Кастамону, Ҡыршәһәр, Ҡайсери, Кахраманмараш, Самсун, Сивас һәм Йозгат илдәрендә киң таралған. 1000-1600 метр бейеклектә, ҡаялы тупраҡта, ҡоро бейек таулы урмандарҙа һәм ҡоро болондарҙа, ҡыуаҡлы һәм ылыҫлы урмандарҙа үҫә. Һыуыҡҡа сыҙамлы, эҫене яратмай, һыу ярата.
Европала һуған төплө баҡса үҫемлеге сифатында үҫтерелә һәм "Golden Bunch" (алтын гөлләмә) атамаһы менән билдәле.
Ботаник тасуирламаһы
Ғалимдар Уильям Герберт һәм Дж. Мав тарафынан 19 быуатта табылған һәм асылған, 1881 йылда Кью Король ботаника баҡсаларында тикшеренеү эштәре үткәргәндән һуң үҙ аллы төр булараҡ танылған.
Анкара крокусының һуған төбө тиресәнең үрелгән сүстәре барлыҡҡа килтергән ҡаты селтәрле тәңкәләр менән ҡапланған. Инглиз ботанигы Дж. Мав (1886 й.) (G. Maw) классификацияһына ярашлы, төҙөлөшө буйынса Crocus ancyrensis һуған төплөләр  Crocus секцияһына ҡарай.
Таксономия
Вид Анкара зәғферәне ''баш. лат. Зәғефрән/Crocus төркөмөнөң лат. Crocoideae баш. лат. Ирислылар/Iridaceae ғаиләһенә баш. лат. ''күп йыллыҡ Спаржа сәскәлеләр/Asparagales отрядына ҡарай.
Оло Пезема
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ташауыл
Тарихы
Ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһы Себер даруғаһы Мырҙалар улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ул ваҡытта ауыл шулай уҡ Таш, Тәкә исемдәре менән дә теркәлгән.
1842 йылда 81 кешегә 17 сирек ужым һәм 97 сирек яҙғы ашлыҡ икмәге, 2 сирек картуф сәскәндәр. 16 хужалыҡта 51 баш йылҡы, 62 һыйыр, 23 һарыҡ, 31 кәзә аҫырағандар. 7 солоҡ һәм 2 умарта булған.
Ауылдың XX—XXI быуаттағы үҫеше
1906 йылда бында мәсет иҫәпкә алынған. Әлеге ваҡытта Ташауылда клуб бар.
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр, юл:
Янченко Вячеслав Михайлович
Биографияһы
Вячеслав Михайлович Янченко 1938 йылдың 19 мартында Өфөлә эшсе ғаиләһендә тыуған. Милләте — рус. 1959 йылдан — КПСС ағзаһы. Өфө геология-разведка техникумын тамамлай, Өфө ДОСААФ клубында шөғөлләнә.
Батырлығы
1973 йылдың 23 апрелендә «ТУ-104» карабы командиры В. М. Янченко һауа судноһында 51 пассажир менән Ленинград — Мәскәү маршруты буйынса планлы рейс башҡара. Бейеклекте йыйғандан һуң штаттан тыш хәл барлыҡҡа килә: бортта булған енәйәтсе, шартлатыу менән янап, Швецияға осоуҙы талап итә.
Ул ваҡытта бындай осраҡтарҙа ғәмәлдәр буйынса бер ниндәй ҙә инструкциялар булмау сәбәпле, В. М. Янченко, хәл-торошто баһалап, «Пулково» аэропортына кире ҡайтырға ҡарар ҡабул итә. ТУ-104 ергә ултырыуға барған саҡта террорсы шартлау ҡулайламаһын хәрәкәткә килтерә. Шартлау һөҙөмтәһендә самолеттың алғы ишеге менән фюзеляждың бер өлөшө йолҡоп сығарыла. Экстремаль ситуацияла булыуына ҡарамаҫтан, Янченко лайнерҙы уңышлы ултырта, һәм бөтә пассажирҙарҙың ғүмерен һаҡлап ҡала.
Зәңгәр күлдәкле башҡорт ҡыҙы
Рәсемдең тарихы
Һүрәттәге шул тиклем тәбиғи матурлыҡҡа эйә, тартынсаҡ, иманлы, шул уҡ ваҡытта эске рухи көскә эйә икәне күренеп торған ҡыҙ бала, Инйәр-ҡатай йортондағы яҫтыҡ-ҡаралды, килен бирнәһе, көнкүреш әйберҙәре фонында һынландырылып, шул осор тарихында мәңгеләштереп ҡалдырылған. Был — шул осор башҡорт ҡыҙҙары образы ла, ҡатай көнкүрешенең бер сатҡыһы ла булып һүрәтләнеп ҡалған.
Фролов Владимир Иосифович
Биографияһы
1990-1991 йылдарҙа — СССР Яҙыусылар союзының Ростов яҙыусылар ойошмаһы идараһында рәйес булып эшләй. 1991-2006 йылдарҙа — Рәсәй Яҙыусылар союзының Ростов төбәк берләшмәһендә идара рәйесе булып эшләй.
Хоупь-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Рассоха (Лапа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлиәскәр Камал
Биографияһы
1906 йылдың 5 майында Ҡазанда тәүге тапҡыр рәсми асыҡ спектакль уйнала. Төрөксәнән Ғ. Камал ирекле тәржемә яһаған «Ҡыҙғаныс бала» драмаһы һәм Ғабдрахман Карам тәржемәһендәге «Ғишыҡ бәләһе» комедияһы ҡуйыла. Шул көндәрҙән башлап Ғәлиәскәр Камал төп иғтибарын татар театрын үҫтереүгә бирә.
Ғәлиәскәр Камал 1933 йылдың 16 июнендә вафат була. Кәүҙәһе Ҡазанда Максим Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркындағы туғандар ҡәберлегенә ерләнә.
Ғаиләһе
Беренсе ҡатыны Бибиғәйшә (18??-1918 йыл)
Бекетов Василий Семёнович
Биографияһы
Бекетов Василий 1991 йылдың 18 сентябрендә вафат була. Салауат ҡалаһының 2-се зыяратында ерләнгән.
Евклидтың параллеллек аксиомаһы
Иҫбатларға ынтылыштар
Насыр әд-Дин ат-Туси Ғүмәр Хәйәмдеке кеүек үк раҫлама тәҡдим итә. Әйткәндәй, ат-Туси хеҙмәттәре Джон Валлисҡа билдәле була һәм шуның аша Европала Евклидтыҡы булмаған геометрия буйынса тикшеренеүҙәргә этәргес бирә.
Алекси Клод Клеро үҙенең «Геометрия башланғыстарында» (1741), Герсонид кеүек үк, V постулат урынына уның «тура дүртмөйөш бар» тигән эквивалентын ҡуллана.
Евклидтыҡы булмаған геометрияның тәүге һыҙмалары
Бынан һуң Саккери «ҡыҫынҡы мөйөш гипотезаһын» инҡар итергә тотона, бында инде уның тикшеренеүҙәре күпкә ҡыҙығыраҡ. Ул уны дөрөҫ тип таба һәм бер-бер артлы бер нисә эҙемтәне иҫбатлай. Үҙе лә һиҙмәҫтән, ул Лобачевский геометрияһын төҙөү яғына йүнәлеш ала. Саккери тарафынан иҫбат ителгән күп теоремалар интуиция кимәлендә ҡабул ителмәҫтәй тойолһа ла, ул теоремалар сылбырын дауам итә. Ниһайәт, Саккери «ялған геометрияла» теләһә ҡайһы ике тура һыҙыҡ йә киҫешә, йә уртаҡ перпендикулярға эйә була, улар йә был перпендикулярҙың ике яғында ла бер-береһенән алыҫлашалар, йә уның бер яғында бер-береһенән алыҫлашалар, ә икенсе яғында бер-береһенә сикһеҙ яҡынаялар, тип иҫбат итә. Ошо урында Саккери көтөлмәгән һығымта яһай: «ҡыҫынҡы мөйөш гипотезаһы тулыһынса ялған, сөнки тура һыҙыҡтың холҡона бөтөнләй тап килмәй».
Евклидтыҡы булмаған геометрияны асыу
XIX быуаттың беренсе яртыһында Саккери һалған һуҡмаҡтан Карл Фридрих Гаусс, Янош Бойяи, Н. И. Лобачевский һәм Фердинанд Карл Швейкарт юллана. Ләкин уларҙың маҡсаты башҡа — Евклидтыҡы булмаған геометрияны мөмкин булмаҫтай нәмә итеп фашлау түгел, ә, киреһенсә, альтернатив геометрия төҙөү һәм реаль донъяла уның ихтимал булған ролен асыҡлау. Заманы өсөн әҙәм ышанмаҫ идея була; быға тиклем бер ғалим да физик арауыҡтың Евклидтыҡы икәнлегендә шикләнмәй. Шуныһы ҡыҙыҡ: Гауссты ла, Лобачевскийҙы ла йәш саҡтарында бер үк уҡытыусы — Мартин Фёдорович Бартельс уҡыта, ләкин ул үҙе Евклидтыҡы булмаған геометрия менән шөғөлләнмәй.
Лобачевский һәм Бойяи Гауссҡа ҡарағанда ҙурыраҡ ҡыйыулыҡ күрһәтә һәм икеһе бер юлы (Лобачевский — 1826 йылда докладында һәм 1829 йылда баҫма хеҙмәтендә; Бойяи — 1831 йылғы хатында һәм 1832 йылғы баҫма хеҙмәтендә), бер-береһенә бәйһеҙ рәүештә, хәҙерге ваҡытта Лобачевский геометрияһы тип аталған ғилемде һүрәтләй. Лобачевский яңы геометрияны эшләүҙә бөтәһенән дә алғараҡ китә, һәм ул хәҙер уның исемен йөрөтә. Ләкин уның төп ҡаҙанышы унда түгел, ә яңы геометрияға ышаныуында һәм ҡарашын ҡыйыу яҡлауында (ул хатта өсмөйөштөң мөйөштәрен үлсәү юлы менән V постулатты экспериментта тикшереп ҡарарға тәҡдим итә).
Хребет-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡотан мәктәбе
Ҡотан мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районы Ырғыҙлы ауыл советы биләмәһендәге уҡыу йорто. Бөрйән районы Ҡотан ауылында урынлашҡан.
Маловель
Маловель — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мизгея йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Упа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Рино
Ҡала Америка граждандар һуғышы геройы Джессе Ли Рено хөрмәтенә аталған.
Халҡы
2000 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, Ринола 180 480 кеше йәшәгән, шуларҙан 73 904 кешенең үҙ йорто булған. Халҡының күпселек өлөшөн аҡ тәнлеләр тәшкил итә — 77,5 процент, унан ҡала 19,2 % халҡы — латиноамерикадар, азиаттар — 5,3 %, ҡара тәнлеләр — 2,6 %, индеецтар — 1,3 %, гаваецтар һәм Океаниянан сыҡҡан башҡа кешеләр — 0,6 %.
Яссы-Кишинёв операцияһы
Операция алдынан хәл-торош
1944 йылдың авгусына совет ғәскәрҙәре өсөн балҡан йүнәлешендә хәл иткес һөжүм яһар өсөн уңайлы шарттар тыуған. 1944 йәйендә немец командованиеһы был йүнәлештән Белоруссияға һәм Көнбайыш Украинаға 12 дивизия ғәскәрен оҙатҡанлыҡтан, фашистарҙың «Көньяҡ Украина» армиялар төркөмө көсһөҙләндерелгән. Шуға ҡарамаҫтан, немец-румын командованиеһы бында һыу кәртәләре һәм тау-ташлы урын менән бәйләнгән 3-4 тәрән эшелондырылған һыҙаттарҙан торған ҡеүәтле оборона нығытмалары ҡорған булған. Молдавия һәм көнсығыш Румыния ҡалаларын һәм тораҡ пункттарын оборона ҡаймалары билбау рәүешендә уратып алған булған.
Был осорҙа Румынияла сәйәси хәлдәр бик ҡатмарлы булған. 1944 йылдың 4 авгусында румын лидеры Ион Антонеску Адольф Гитлер менән осрашҡан. Был осрашыуҙа Гитлер үҙенең румын союзнигын, вермахт Румынияны, Германияны һаҡлаған кеүек, һаҡлаясаҡ тип ышандырған. Ләкин Гитлер, үҙ сиратында, Антонескунан, хәлдәр нисек булмаһын, Румыния Рейх союзнигы булып ҡалыуын һәм румын территорияһында хәрәкәт иткән немец ғәскәрҙәрен тәьмин итеүен талап иткән. Әммә Румынияның үҙендә Антонеску режимы менән ризалашмау көсәйгән. Күп кршеләр Күсәр илдәренең фронттағы хәле уңышлы үҫешенә ышанмаған һәм Румынияның совет ғәскәрҙәре тарафынан оккупацияланыуынан ҡурҡҡандар.
Совет ғәскәрҙәренең һөжүме
Һөжүмдең уңышына совет штурм авиацияһы, дошман артиллерияһының иң көслө терәк пункттарын һәм ут позицияларын бомбаға тотоп, ярҙам иткән. Икенсе Украин фронтының удар группировкалары дошмандың төп оборонаһын, ә 27-се армия көн уртаһына — оборонаның икенсе һыҙатын да өҙгән.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
<ref name="krivosheev }}
Һылтанмалар
Категория:СССР-ҙың стратегик хәрби операциялары
Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты
Публикациялар
«Эффективность использования земель сельскохозяйственного назначения» Р. У. Гусманов, А. Т. Абдрашитова. — Уфа, 2012. — 184 с.
Ҡорос
Ҡоростарҙың классификацияһы
Ҡоростарҙы классификациялауҙың күп ысулдары бар, мәҫәлән, ҡулланылышы буйынса, химик составы буйынса, сифаты буйынса,  структураһы буйынса.
Ҡоросҡа, уны етештереү ысулы буйынса, төрлө миҡдарҙа металл булмаған ҡушымталар инә. Ҡушымтаның миҡдары буйынса ҡоросто сифаты буйынса классификациялайҙар: ғәҙәти сифатлы, сифатлы, юғары сифатлы һәм үтә юғары сифатлы.
Үҙсәнлектәренең составҡа һәм структураға бәйлелеге
Ҡороста 2,14 %-ҡа тиклем углерод була. Ҡорос тураһында тимер менән углерод иретмәһе булараҡ фәндең нигеҙен тимер-углерод иретмәләре торошо диаграммаһы — тимер менән углерод иретмәһенең уларҙың химик составына һәм температураһына бәйле фаза торошоноң график сағылышы тәшкил итә. Ҡоростоң механик һәм башҡа характеристикаларын яҡшыртыу өсөн легирлауҙы (ҡушымталар индереү) файҙаланалар. Күпселек ҡоростарҙы легирлауҙың төп маҡсаты — ферритта һәм аустенитта ҡушымта элементтарҙы иретеү иҫәбенә ныҡлығын арттырыу, карбидтар барлыҡҡа килтереү. Бынан тыш, ҡушымта элементтар тутығыуға ҡаршы ныҡлығын, эҫегә бирешмәүсәнлеген арттырырға мөмкиндәр. Хром, марганец, молибден, вольфрам, ванадий, титан кеүек элементтар карбидтар барлыҡҡа килтерәләр, ә никель, кремний, баҡыр, алюминий карбид барлыҡҡа килтермәйҙәр. Бынан тыш, легирлаусы элементтар сыныҡтырғанда һыуыныуҙың критик тиҙлеген кәметәләр, быны сыныҡтырыу режимын (йылытыу температураһын һәм һыуытыу мөхитен) билдәләләгәндә иҫәпкә алырға кәрәк. Легирлаусы элементтарҙың байтаҡ ҙур миҡдарында структура һиҙелерлек үҙгәрергә мөмкин, был углеродлы ҡорос менән сағыштырғанда яңы структур кластарҙың барлыҡҡа килеүенә килтерә.
Йылылыҡ менән эшкәртеү төрҙәре
Ҡорос ни тиклем углеродҡа бай, шул тиклем ул сыныҡтырғандан һуң ҡатыраҡ була. Углероды 0,3 %-ҡа тиклем булған ҡорос (техник тимер) сыныҡтырыуға бирелмәй.
2008 йыл
2008 йылда донъяла 1 млрд 329,7 млн тонна ҡорос етештерелә, был 2007 йылдағынан 1,2 %-ҡа кәм. Был йыллыҡ етештереү күләменең һуңғы 11 йылда тәүге ҡыҫҡарыуы була.
2009 йыл
Донъя ҡорос иретеү тармағында өлөшө 98%-тан кәм булмаған донъяның 66 илендә, 2009 йылдың тәүге алты айы һөҙөмтәһе буйынса, алдағы йылдың шул уҡ осоро менән сағыштырғанда, ҡорос етештереү 21,3 %-ҡа кәмей — 698,2 млн тоннанан 549,3 млн тоннаға тиклем (World Steel Association статистикаһы).
Ҡытай 2008 йылдың шул уҡ осорона ҡарата ҡорос етештереүҙе 1,2 %-ҡа — 266,6 млн тоннаға тиклем арттыра, Һиндостанда ҡорос етештереү 1,3 %-ҡа — 27,6 млн тоннаға тиклем арта.
Оло Серова
Оло Сёрова — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Выя йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Ғәлиев Әлмөхәмәт Бикмөхәмәт улы
Биографияһы
(В июне 1936 г. 11-й отдельный территориальный стрелковый батальон 4-го Башкирского территориального стрелкового полка УрВО был развернут в 11-й отдельный стрелковый полк УрВО (с октября 1936г. в составе ТОФ. Командир полка Г. М. Соловьёв с 06.1936 по 08.1938г.)
1941 йылдың 10 февралендә Стәрлетамаҡ хәрби комиссариаты тарафынан яңынан хәрби хеҙмәткә саҡырылған.
Хэнде-Яха
Хэнде-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Пловдив
Яңы ваҡыт
1877—1878 йылдарҙағы рус-төрөк һуғышы барышында 1878 йылдың  2-7 ғинуарында ҡала янында тамамланыусы һуғыштарҙың береһе була. Ҡала И.В. Гурко етәкселегендәге рус армияһының Көнбайыш отряды тарафынан азат ителә. Артабан, Берлин трактаты шарттарына ярашлы, 1878 йылда ҡала  ярым бойондороҡһоҙ Көнсығыш Румелияның баш ҡалаһы була, ул  1885 йылдың сентябрендә  Болгария кенәзлеге менән берләшә.
1882 йылда Пловдивта Болгарияның  беренсе профессиональ театры асыла. 1892 йылдың йәйендә бында беренсе Халыҡ-ара Пловдив йәрминкәһе үтә (1933 йылдан йыл һайын була). XX быуат башынан Пловдивта аҙыҡ-түлек  һәм текстиль сәнәғәте үҫешә. 1932 йылда аэродром асыла.
1928 йылдың 14 апрелендәге Пловдив ер тетрәүҙән  етди зыян күрә, ҡаланы тергеҙеү бөтә донъя иҡтисади көрсөгө  башланыу менән бәйле һуҙыла.
Мәҙәниәте һәм иҫтәлекле урындары
Ҡаланың боронғо үҙәген таш  фракия ҡәлғәһенең  ҡалдыҡтары урата. Ҡәлғә диуарҙары сиктәрендә —XV—XIX  быуаттарҙағы тар урамдар  һәм ағаста семәрләнгән һәм декоратив биҙәктәр һалынған граждандар төҙөлөштәре  иғтибарҙы йәлеп итә. Төп йәйәүлеләр урамы (кенәз Александр I) XIX быуат биналары менән төҙөлгән. Төрөк хакимлығы ваҡытынан алып «Джума» (1425 й. тирәһе) һәм «Имарет» (1444—1447) мәсеттәре, Чифте-хамам  (1460) һәм Орта-Мезар-хамам (1582) мунсалары,  шулай уҡ Европала иң боронғо сәғәт башняһы һаҡланған. Болгарияның Яңырыу осорона Изге Неделя, Изге Димитр  (икеһе лә 1831) Изге Марина (1853—54) сиркәүҙәре ҡарай.
Пловдив — фәнни һәм уҡытыу  үҙәге, бында Пловдив университеты, «Марица» йәшелсә культураларының ғилми-тикшеренеү институтында  (1929), емешселектең ғилми-тикшеренеү институты  (1950), ауыл хужалығы университеты (1945), медицина университеты (1945), аҙыҡ-түлек технологиялары университеты (1953)  музыка, бейеү һәм нәфис сәнғәт академияһы, шулай уҡ Иван Вазов исемендәге милли китапхана (1879) эшләй.
Спорты
Ҡалала ипподром, өс стадион  һәм 4 футбол клубы бар ( Ботев һәм "Локомотив" күп тапҡыр европа футбол турнирҙарында сығыш яһаны). Шулай уҡ халыҡ-ара кимәлдә ишеү базаһы - 2018 йылдың сентябрендә ишеү буйынса донъя чемпионаты  уҙғарылды.
Ғәле
Халыҡ һаны
1960-сы йылдарҙа перспективаһыҙ ауылдар иҫәбенә индерелә.
Егоров Игорь Владимирович
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1957 йылда слесарь булып башлай, һуңынан институтта лаборант булып эшләй. 1959—1962 йылдарҙа Совет Армияһы сафына хеҙмәт итергә саҡырыла. 1963—1958 йылдарҙа XXII партсъезд исемендәге Өфө нефть эшкәртеү заводында оператор ярҙамсыһы, өлкән оператор, ҡоролма начальнигы, цех начальнигы урынбаҫары, производство начальнигы булып эшләй.
Тверь өлкәһе
Тверь өлкәһе —Рәсәй субъекты, Үҙәк федераль округына инә.
Таштау (Дүртөйлө районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Сыв-Иоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Помазков Григорий Петрович
Ижады
Шағирҙың хәрби биографияһы «Корнева земля», «Расколосье», «Береговая речка» китаптарында сағылыш тапҡан. «Расколосье» йыйынтығының үҙәк урынын алып торған «На острие „Белых стрел“» героик новеллаһы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән Тацин пионерҙары Гриша Волков һәм Федя Игнатенконың батырлығы тураһында һөйләй.
Ғүмәр (Баймаҡ районы)
Ғүмәр (Гумерово) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 354 кеше. Почта индексы — 453658, ОКАТО коды — 80206859002.
Абраам Паладино (стадион)
Тарихы
2002 йылда яңы трибуна ҡорола һәм стадион заманса төҫ ала. Трибуналарға ла исемдәр бирелә: төп трибуна — «Уругвай чемпиондары 1989» (Campeones Uruguayos 1989), уға ҡаршы урынлашҡан трибуна (ҡунаҡтар өсөн) — «Доктор Табаре Васкес» (Dr. Tabaré Vázquez), көньяҡтағыһы — «Карлос Вальверде» (Carlos Valverde), төньяҡтағыһы — «Гаучо берлеге» (Parcialidad Gaucha).
Бочажицы
Бочажицы — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шухорма йылғаһының һул ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Сан-Паулу
Ҡалаға нигеҙ һалыныу
Сан-Паулуға (ул саҡта Сан-Паулу-Кампус-ди-Пиратинга) 1554 йылдың 25 ғинуарында Мануэль да Нобрега һәм Жозе-де-Аншиета етәкселегендәге иезуит миссионерҙары төркөмө нигеҙ һала. Улар Колежиу-ди-Сан-Паоло-де-Пиратининга (Colégio de São Paulo de Piratininga) тип аталған урында тупи-гуарани индейҙарын католиктарға әйләндереү маҡсатында миссия булдыра. Ҡаласыҡ Серра-ду-Мар тау һырты итәгендә Тите йылғаһы буйында, ҡултыҡҡа ҡаратып порт ҡалаһы Сантус төҙөлә, көньяҡ-көнсығыш ярҙан көнбайыштағы киң һәм уңдырышлы яйлаға сыҡҡан урында тигеҙлектә урынлашҡан, һуңынан был ерҙәр Сан-Паулу штаты биләмәһенә инә.
Ҡайһы бер иҡтисади проблемаларға ҡарамаҫтан, Сан-Паулу Латин Америкаһының эре бизнес-үҙәге булып ҡала. Агломерацияның ғәйәт ҙур баҙары (20 миллиондан ашыу кеше) сит ил компанияларын йәлеп итә. Халыҡ-ара сәнғәт биенналеһы (Bienal International de Arte) кеүек мәҙәни саралар арҡаһында, ҡала мәҙәни үҙәк булараҡ, бигерәк тә музыка һәм сәнғәт өлкәһендә, билдәлелек ала. Иҡтисад үҫеүе һәм экспорт яйлап ҡалала эшһеҙлек кимәлен кәметә бара, шулай уҡ урындағы яман билдәлелек алған енәйәтселек тә тиҙ кәмеүгә бара. Ҡаланың үҫеше күп өлкәләрҙә күренә, тарихи үҙәк дәүләт учреждениеларын һәм шәхси университеттарҙы йәлеп итә, бизнес структуралары Итайн Биби, Вила Олимпия һәм Беррини кеүек яңы өлкәләргә күсә. Эшлекле визиттар, һуңғы быуаттағы төп конкуренты Рио-де-Жанейроға ҡарағанда, килеүселәрҙе Сан-Паулуға күберәк йәлеп итә.
Агломерация
Сан-Паулу бик киң булғанға күрә, уның агломерацияһын билдәләүҙең ике ысулы бар. Үҙенең «Дөйөм статистик зонаһы» (Comsecleto Mentolo Seanido) мәғлүмәттәре буйынса, ҙурлығы буйынса донъяла 29 миллион кеше йәшәгән икенсе ҡала. Ҙур Сан-Паулуның (Região Metropolitana de São Paulo) тарыраҡ билдәләмәһе — Кампинас, Байшада, Сантиста һәм башҡа күрше райондар индерелмәгән территория тип ҡарағанда; районда яҡынса 19,7 миллион кеше йәшәй (2006 йыл буйынса), был ҙурлығы буйынса донъяла бишенсе агломерация булып тора.
Этник төрлөлөгө һәм халыҡ һаны
1888 йылда ҡоллоҡ бөтөрөлгәс, Сан-Паулу ҡалаһына бик күп иммигранттар килә, уларҙың күпселеге Италиянан була. 1897 йылда итальяндар халыҡтың яртыһын тәшкил итә. Тағы күпләп португалдар, испандар, немецтар, йәһүдтәр һәм ғәрәптәр килә. 1908 йылдан 1950 йылға тиклем шулай уҡ күп япон иммигранттары килә.
Автомобиль юлдары
Күп кенә юлдар тейешле планлаштырылмаған осорҙа, 1940-се йылдарҙан алып 1980-се йылдарҙа, Сан-Паулу бик тиҙ үҫә. Һөҙөмтәлә ҡаланың төп юлдары автомобилдәр менән туп-тулы була, ә ҡалала юл тығындары ғәҙәти күренешкә әйләнә. Быға юл ҡуймаҫ өсөн элекке губернатор Марио Ковас хөкүмәте ҡала тирәләй ҡулса юлын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә; ул Rodoanel Mario Covas (Rodoanel Mario Covas), тип атала; был эште DERSA компанияһыалып бара.
Метро һәм ҡала яны тимер юлдары
Сан-Паулу метрополитенының селтәр оҙонлоғо 61,3 км тәшкил итә, шуларҙың 34,6 км ер аҫтында урынлашҡан һәм «метро» (Metro) булараҡ билдәле. Селтәрҙә 4 линия һәм 55 станция эшләй. Бынан тыш, ҡала һәм ҡала яны райондарын 261,7 км оҙонлоғондағы CPTM ҡала яны поездары селтәре хеҙмәтләндерә. Ике система ла эш көнөндә 5 миллион кешене ташый, ә киләһе йылдарҙа сафҡа индереү планлаштырылған яңы линиялар был һанды 7 миллионға тиклем арттырырға тейеш. XX быуат тың беренсе яртыһында был транспорт төрө популяр булһа ла, Сан-Паулу ҡалаһында трамвай линиялары ҡалмай. Әммә метро системаһы ярайһы уҡ заманса, хәүефһеҙ һәм һөҙөмтәле, NBR ISO 9001 мәғлүмәттәре буйынса донъяла иң яҡшыларҙың береһе һанала. Системала 4 эксплуатациялау линияһы бар, әлеге ваҡытта тағы бер линия төҙөлә, был линияларҙың CPTM системаһы менән уңайлы бәйләнеше бар. Метро линиялары:
Статистика
Ҡалала 2725 башланғыс мәктәп, 2998 мәктәпкәсә учреждение, 1199 урта мәктәп һәм 146 юғары уҡыу йорто бар, был ҡаланы илдең иң ҙур белем биреү үҙәге итә. Ҡалала төрлө кимәлдәге 2850 133 студент һәм мәктәп уҡыусыһы һәм 153 284 уҡытыусы бар. 2000 йылда муниципалитетта белем биреү факторы Кеше потенциалы үҫеше индексы составында 0,919 тәшкил итә — сағыштырмаса юғары, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Үҫеш программаһы (PNUD) арҡаһында 2007 йылда IBGE халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса наҙандарҙың (уҡый алмаусылар) өлөшө 4,9 процентҡа тиклем түбәнәйә, тик Куритиба, Порту-Аллегри, Флорианополис, Рио-де-Жанейро, Витория һәм Белу-Оризонти ҡалаларында ғына юғарыраҡ була. Шулай итеп, 2007 йылда Кеше потенциалы үҫеше индексы индексы буйынса Сан-Паулу Бразилияның штаттары араһында туғыҙынсы урынды биләй. 2007 йылғы Урта белем биреү милли имтиханы (ENIO) һөҙөмтәләре буйынса ҡаланың өс мәктәбе илдең иң яҡшы егерме мәктәбе иҫәбенә инә, атап әйткәндә, Коледжо Вертис, Коледжо Бандейрантес һәм Мобиле, улар ярашлы рәүештә өсөнсө, унынсы һәм егерменсе урында тора Әммә ҡаланың төрлө райондары араһында ҙур социаль айырмалар булғанлыҡтан, ҡайһы бер ярлы райондарҙа мәктәп һәм уларҙың ресурстары булмау сәбәпле уҡыуы ауыр. Был өлкәләрҙә яңы мәктәптәр төҙөү йыш ҡына енәйәтселектең һәм көс ҡулланыуҙың юғары кимәле арҡаһында ҡатмарлаша.
Юғары уҡыу йорттары
Белем биреү бары тик португал теле ндә генә алып барыла, был илдең рәсми теле. Инглиз һәм испан телдәре лә өйрәнеү өсөн мотлаҡ һанала.
Еңеү паркы (Ишембай)
Тарихы
Хәҙер был парк Ишембай халҡының балалар менән ял итә торған иң күркәм урыны. Бигерәк тә паркта илебеҙҙе һаҡлай торған ҡорал өлгөләренең: танкылар, үҙйөрөшлө ҡулайламалар (самоходкалар), артиллерия пушкалары өлгөләренең урынлаштырылыуы малайҙарҙы, үҫмерҙәрҙе үҙенә йәлеп итә.
2010 йылдың 9 майында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65-йыллығына яңыртылған һәм экспонаттар менән байытылған Еңеү паркы асыла.
Сан-Паулу
Ғайса хаҡына марш
Ғайса исеме менән марш йыл һайын Корпус Кристиҙың Зона-Норте районында үткән инжил парады булып тора. Марш Христос сиркәүе (Igreja Renascer em Cristo) тарафынан ойошторола. Был 1980-се йылдарҙа булдырылған Пятидесятниктар деноминалының 21-се быуат башында популярлығы һиҙелерлек арта.
Халыҡ-ара электрон телдәр фестивале
Халыҡ-ара электрон тел фестивален коммерцияға ҡарамаған мәҙәниәт ойошмаһы үткәрә, уның маҡсаты — сәнғәтте, технологияларҙы һәм фәнни тикшеренеүҙәрҙе үҫтереү. Ошо маҡсатта күргәҙмәләр, дебаттар, лекциялар һәм курстар, конференциялар үткәрелә.
Хэхе-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Атом массаһы
Дөйөм мәғлүмәттәр
Изотоптың атом массаһының масса һанына бәйлелеге түбәндәгесә: артыҡ масса водород-1-ҙә ыңғай, масса һаны артыу менән ул кәмей һәм тимер-56 минимумына еткәнсе кирегә әйләнә, артабан үҫә башлай һәм ауыр нуклидтарҙа ыңғай ҡиммәттәргә тиклем арта. Был йәҙрәнең тимергә ҡарағанда ауырыраҡ бүленеүе энергия бүлеп сығарыуына тап килә, ә яҡтылыҡ йәҙрәһенең бүленеүе энергия талап итә. Киреһенсә, йәҙрәнең тимергә ҡарағанда еңелерәк ҡушылыуы энергия бүлеп сығара, шул уҡ ваҡытта тимергә ҡарағанда ауырыраҡ элементтарҙың ҡушылыуы өҫтәмә энергия талап итә.
Хулим-Я (Пупу-Я ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Верхнеурал
Тарих
1891 йылда ҡалала Николай II булып китә. 1918 йылдың февраль—мартта Граждандар һуғышы барышында унда А. И. Дутов штабы, август—ноябрҙә Башҡортостан автономияһының Тамъян-Ҡатай кантоны башҡарма комитеты урынлашҡан.
Левитан Исаак Ильич
Үҫмер йылдары
Илья Левитан, матди хәлен яҡшыртырға һәм балаларына белем бирергә тырышып, 1870 йылдар башында ғаиләһе менән Мәскәүгә күсеп килә. 1871 йылда Исаактың өлкән ағаһы Абель Лейб Мәскәү һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура училищеһына уҡырға инә. 1873 йылдың көҙөндә училищеға ун өс йәшлек Исаак уҡырға инә. Уҡытыусылары Перов, Саврасов һәм Поленов була.
1875 йылда Левитандың әсәһе вафат була, атаһы ҡаты ауырып китә. Ауырыуы арҡаһында тимер юлда эштән китергә мәжбүр, Левитандың атаһы дүрт балаһына репетиторлыҡ эше менән ярҙам итә алмай. Ғаиләнең матди хәле ауыр була: училище ваҡыты-ваҡыты менән балаларға матди ярҙам күрһәтә, 1876 йылда уларҙы уҡыу өсөн түләүҙән азат итә.
Күргәҙмәләр
1960—1961 — Мәскәү, Ленинград, Киев. Тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған күргәҙмә.
Чан-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Примеров Борис Терентьевич
Биографияһы
Борис Примеровтың тәүге баҫмалары Дондағы Ростовта сыға. 1960-сы йылдарҙың уртаһында Мәскәүгә килә, Әҙәбиәт институтына уҡырға инә. 1968 йылда Яҙыусылар союзына инә. 1971 йылда Әҙәбиәт институтын тамамлай.
Кремль эше
Тарихы
бөтәһелә — 3 йыл төрмәгә хөкөм ителә.
Шулай итеп, «Кремль эше» буйынса барыһы 110 кеше хөкөм ителә, шул иҫәптән СССР-ҙың Юғары судының хәрби коллегияһы — 30 кешене (атыуға — 2 кеше, 10 йыл төрмәгә — 9, 8 йылға — 1, 7 йылға — 5, 6 йылға — 5, 5 йылға — 1, 4 йылға — 1, 3 йылға — 3, 2 йылға — 3) һәм СССР НКВД-һы ҡарамағындағы Махсус кәңәшмәһе хөкөмө буйынса — 80 кеше (5 йылға төрмәгә — 29 кеше, 3 йылға — 13, 2 йылға һөргөнгә — 30, 2 йылға һөргөнгә — 7, 5 йылға Мәскәү һәм Ленинградта йәшәргә тыйылыу менән — 1) хөкөм итә.
1935 йылдың мартында ошо уҡ йылдың ғинуарында «Мәскәү үҙәге» эше буйынса хөкөм ителгән Зиновьевтан һорау алына. Уның күрһәтмәләренән: «Марксизм хәҙерге ваҡытта Сталинға ҡулайлы нәмә инде ҡанатлы формулировканы шул уҡ Каменев әйтте… Минең менән Каменев араһында Сталинды алып ташлау тураһында һөйләшеүҙәр булды булыуын, әммә шул уҡ ваҡытта беҙ уны ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты генераль секретары вазифаһында алмаштырыу кәрәклегенән сығып ҡына һөйләштек. Каменевтан ВКП(б) етәкселеге менән көрәш ысулы булараҡ терактты ҡулланыу кәрәклеге тураһында мин ишетмәнем. Сталинға ҡарата уның яғынан… уҫал фекерҙәре һәм нәфрәт сығарыуы тура контрреволюцион маҡсаттарҙа ҡулланыуы мөмкин…»
Был төркөмдөң етәксеһе Чернявский була, ул сит ил командировкаһы ваҡытында сит ил троцкистар ойошмаһы менән бәйләнеш булдыра, унан Сталинға ҡаршы террористик актты әҙерләү һәм башҡарыу буйынса задание ала. Террористик актты башҡарыусылар итеп Иванов һәм новоджилов тәғәйенләнәләр. Кремль комендатураһының контрреволюцион төркөмө менән был төркөмдөң бәйләнеше бер нисә тапҡыр Дорошин менән осрашҡан Козырев аша булдырыла.
Кәҫле
Кәҫле — Рәсәй Федерацияһының Силәбе өлкәһендә урынлашҡан ҡала, Кәҫле районының административ үҙәге. Эре индустриаль һәм мәҙәни үҙәк, шулай уҡ халыҡ кәсептәре үҙәге, Кәҫле - суйындан ҡойолған сәнғәти әҫәрҙәре менән данлы.
Тарихы
1910 йылда Пермь губернияһыЕкатеринбург өйәҙенең Кәҫле заводы төҫлө фотографияларға эләгә. Рәсәй фотографы Сергей Михайлович Прокудин-Горский был сюжеттарҙы тарихҡа теркәп ҡалдыра.
1934 йылдың 17 ғинуарында  ҡасаба Урал өлкәһенән Силәбе өлкәһенә күсерелә.
Октябрь Революцияһы урамы (Өфө)
Тарихы
Урамдың иң алда төҙөлә башлаған түбәнге өлөшөнөң баштағы исеме, үҙе урынлашҡан Кесе Репной биҫтәһе исеменән Кесе Репной урамы тип йөрөтөлгән. Артабан Ҡазан урамы тип аталған, сөнки унан Ҡазан юлы башланған. Ҡазан, һуңғараҡ — Оло Ҡазан урамы — Өфөнөң иҫке өлөшөн уның яңы үҙәге менән тоташтырған һәм оҙаҡ ваҡыт ҡаланың төп урамы булып хеҙмәт иткән. Әммә XIX—XX быуат сиктәрендә ул үҙәк урам статусын юғалта һәм үҙенең әһәмиәтен юғалта, үҙәк урам булып Александров, Каретный, Оло Вавилов, Никольский, Лазаретный (Үҙәк) урамдары ҡала.
Оло Тынвей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Оҙон-оҙаҡ бала саҡ (фильм)
Ҡатнашалар
Актерҙар: Айҙар Закирйәнов, Илмир Иҙрисов, Егор Сурганов, Вакилә Ҡалмантаева, Фанзил Мөхәмәтдинов, Рушанна Бабич, Нәғим Нурғәлин, Рәсүл Ҡарабулатов, Ләйсән Аҡназарова, Гөлшат Ғайсина, Сара Буранбаева, Илсур Хәбиров, Диана Кулик, Вәкил Йосопов, Азамат Әбузаров.
Дәүләт (Баймаҡ районы)
Сығанаҡтар
• Баймакский край. Краеведческое и энциклопедическое издание. Уфа: «Китап», 2002. 332 с.
Бала табыу йорттары
Бала табыу йорттары — ауырлы ҡатындарға бала тапҡансы, бала тапҡанда һәм бала тапҡандан һуңғы осорҙа, шулай уҡ яңы тыуған балаларға квалификациялы медицина ярҙамы күрһәтеүсе стационар тибындағы дауалау‑иҫкәртеү учреждениелары.
Башҡортостандағы бала табыу йорттары тарихы
Өфөлә беренсе бала табыу йорттары 1910 йылда асыла, 1923—24 йылдарҙа әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау учреждениелары, әсә һәм бала йорттары, ауырлы ҡатындар өсөн консультациялар ойошторола (ҡара: Әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау). 1913 й. Башҡортостанда ауырлылар һәм бала табыусылар өсөн 134 койка, 1940 — 1076, 1960 — 3277, 1965 — 4181 акушер‑гинекологик койка булған; ауырлыларға уларҙың экстрагениталь патологияһын иҫәпкә алмайынса мед. ярҙамы күрһәтелгән; ауыл ерендә стационарҙа бала табырға ярҙам итеү 61% тәшкил иткән. 70—80‑се йй. Өфөлә махсуслаштырылған Бала табыу йорттары (йөрәк‑ҡан тамырҙары, эндокрин системаһы патологиялары һәм резус‑конфликт ситуациялы ҡатындар өсөн) асыла. 1995 й. алып ҡайһы бер Б.т.й. индивидуаль бала табыу залдары булдырыла, әсә һәм баланың бергә булыуы практикаға индерелә башлай. 2009 й. респ. 4 үҙ аллы Бала табыу йорттары (Өфөлә 3‑сө, 4‑се, Белорет һәм Салауат ҡҡ.), 10 күп профилле ҡала дауалау‑иҫкәртеү учреждениеһында һәм бөтә үҙәк район дауаханаларында тиерлек акушер бүлектәре, Респ. перинаталь үҙәге эшләй.
Домерслебен
Домерслебен (Domersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1143 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,65 км2. Диңгеҙ кимәленән 96 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39164 һәм автомобиль коды — BK.
Рәжем
Башҡарыу тәртибе
Судта зина ҡылыу фактын иҫбатлау өсөн дүрт шаһиттың йәки зина ҡылыусының дүрт тапҡыр ғәйебен таныуы кәрәк. Шәфиғи һәм мәлики мәҙһәбе буйынса зина ҡылыуҙы бер таныу етә. Таш бәреп үлтереү рәүешендәге яза кейәүҙәгеләргә һәм ҡасандыр никахта булғандарға ҡағыла. Гонаһ ҡылған ваҡытта никахта тормағандарҙы таяҡлайҙар йәки язаның башҡа төрҙәрен (тәзир) ҡулланалар.
Фәтхулла Гүлән
Гүлән Төркиәнең киләсәге, хәҙерге дәүләттә ислам дине, шәхестең үҫешендә белемдең һәм тәрбиәнең әһәмиәте тураһындағы йәмәғәт бәхәстәрендә әүҙем ҡатнаша. Уны йыш ҡына «донъялағы иң мөһим мосолман эшмәкәрҙәренең береһе» тип атайҙар. Үҙенең шәхси тормошонда Гүлән диндар һәм консерватор.
Европа берләшмәһе һәм Төркиә
Гүлән Төркиәнең Европа берләшмәһенә инеү тураһындағы ғаризаһын хуплай һәм Төркиә лә, Европа берләшмәһе лә бынан бер нәмә лә юғалтмаясаҡ, бәлки, киреһенсә, отасаҡ ҡына, тип иҫәпләй.
Террорсылыҡ
Сүриәләге һуғыш тураһында Гүлән: «Ундағы ваҡиғалар йөрәкте һыҙлата, был илдә ҡан ҡойолоуын туҡтатырға, мәсьәләләрҙе тыныс юл менән һәм бөтәһе ҡатнашлығында айыҡ аҡылдан фекер алышып хәл итергә кәрәк», ти. 2014 йылдың сентябрендә Гүлән, Рәсәйҙә һәм башҡа күп илдәрҙә тыйылған ИГИЛ террорсы төркөмөнөң һуңғы ваҡыт йышайып киткән ҡанлы енәйәттәрен ғәйепләп һәм Ираҡ менән Сүриәләге ҡорбандарҙың яҡындарының һәм туғандарының ҡайғыһын уртаҡлашып, ваҡытлы матбуғат баҫмаларында белдереү баҫтыра.
Шпиндлер (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Бронза быуаты
Урта бронза быуаты
Уртаса бронза быуатта (б. э. т. XXVI/XXV-XX/XIX быуаттар) металл культуралар менән мәшғүл зоналар (башлыса төньяҡҡа) киңәйә. Циркумпонтий металлургия провинцияһы башлыса үҙ структураһын һаҡлай һәм Евразия металлургия усаҡтарының үҙәк системаһы булып ҡала.
Яҡын Көнсығышта бронза быуаты
Һуңғы бронза быуатына төбәктең ҡеүәтле дәүләттәренең һәм уларҙың вассалдарының (Боронғо Мысыр, Ассирия, Бабилон, хеттар, митаннийлылар) көнәркәшлеге хас. Баҡыр мөһим роль уйнаған Эгей мәҙәниәте (ахейҙар) менән киң бәйләнештәр урынлаштырылған. Яҡын Көнсығышта Бронза быуаты профессионалдар даирәләрендә бронза коллапсы тип аталған тарихи күренеш менән тамамлана. Был күренеш бөтә Көнсығыш Урта диңгеҙ буйы һәм Яҡын Көнсығышта сағылыш тапҡан.
Ҡытай
Атап әйткәндә, Көнбайыш Чжоуҙың бронза монаяты төрлө рангтағы йә йәмғиәттә урын тотҡан авторҙарҙың һаҡланған текстарында тасуирланмаған тарихтың киң пласын «документлай». Ҡулъяҙмаларға ҡарағанда, бронзалағы яҙыуҙарҙың һаҡланыу ихтималлығы бәхәсһеҙ. Был яҙмалар, ҡағиҙә булараҡ, дүрт төп өлөшкә бүленә: датаға һәм ваҡиғалар урынына йүнәлтеү, кәүҙәләндерелгән мажараларҙың атамаһы, һөнәрсегә эшләнмәһе алмашына бирелгән тауарҙар исемлеге, һәм бағышлау. Был һауыттар тәьмин иткән сағыштырма терәк нөктәләре тарихсыларға Көнбайыш Чжоу сиктәрендә айырым осорҙар менән ассоциялаштырырға, тимәк, эшләнмәләрҙең эволюцияһын ғына түгел, ә уларҙа тасуирланған ваҡиғаларҙы ла күҙәтеү мөмкинлеген бирә.
Эҙләүҙе оптималлаштырыу
Ғәҙәттә сайттың эҙләү һөҙөмтәләренә ни тиклем юғарыраҡ булыуына ҡарап, ҡыҙыҡһыныусылар уға эҙләү системаларынан күберәк күсә. Эҙләүҙе оптималлаштырыу һөҙөмтәлелеген анализлағанда сайтты күрһәтелгән позицияларға һәм сайтты конверсиялау ваҡытын иҫәпкә алып, маҡсатлы ҡулланыусының хаҡы баһалана. сайттың конверсиялары.
Кесе театр
XVIII быуат
Университет театры нигеҙендә Мәскәүҙең Ҙур Петр драма театры ойошторола, унда 1787 йылдың 15 ғинуарында беренсе рус спектакле А. Лабзиндың тәржемәһендә «Женитьба Фигаро» спектакле була, ул «Фигарова женитьба» тип тәржемәләнгән була — быға тиклем ул рус сәхнәһендә француз труппаһы башҡарыуында бара.
Театр репертуары рус һәм донъя әҙәбиәтенең иң яҡшы әҫәрҙәренән тора, бында иң билдәле авторҙар: Д. Фонвизин, И. А. Крылов, Ж. Б. Мольер, Бомарше, Р. Шеридан һәм Карло Гольдониҙың әҫәрҙәре ҡуйыла. Сәхнәлә иң яҡшы актёрҙар В. П. Померанцев һәм А. А. Померанцева, Я. Е. Шушерин, П. А. Плавильщиков, Сила Николаевич һәм Елизавета Семеновна Сандуновалар уйнай.
XX быуат
Илде новаторлыҡ ағымдары биләп ала. Яңы режиссёрлыҡ идеяларын эҙләү башалана. Бөтә ерҙә яңы театр эстетикаһы барлыҡҡа килә. Яңы реформаларҙы Станиславский, Немирович-Данченко, Евреинов, Вахтангов, Фореггерҙар үткәрә, пародия һәм театр капустниктары жанры үҫешә; башта был идеяларҙың үҫешенә илдәге революцион һәм 1917 йылғы Бөйөк Октябрь социалистик революцияһы булышлыҡ итә.
Революция ваҡытында Кесе театр бинаһы тар-мар ителә, ә мөлкәте урлана, әммә А. И. Южин тырышлығы менән тиҙҙән театр эшмәкәрлеге яңынан тергеҙелә. Театр труппаһы 1918 йылдың көҙөндә «Альказар» варьете-театры бинаһында һәм Рогожский-Симоновский совдеп бинаһында эшләй. Шул уҡ йылда театр янында театр мәктәбе асыла (1938 йылдан алып — М. С. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһы, 1943 йылдан — юғары уҡыу йорто), ә Кесе театрға 1919 йылда академия театры исеме бирелә.
Башнефть-Новойл
Адресы: 450037, Өфө ҡалаһы, Тыныслыҡ урамы, 14 йорт.
Сиғандар тарихы
Исеменең килеп сығышы
Сиғандарҙың иң киң таралған үҙ атамалары — Европа илдәре сиғандары өсөн — «ром» йәки «рома», Яҡын Көнсығыш һәм Кесе Азия сиғандары өсөн — «дом», Әрмәнстан сиғандары өсөн «лом» булып тора. Бөтә был исемдәр һинд-арий «d’om» һүҙенә ҡайтып ҡала. Теорияларҙың береһенә ярашлы, әлеге атама «ḍōmba» формаһынан барлыҡҡа килгән, йәғни «йырҙар башҡарып һәм музыкаль ҡоралдарҙа уйнап көн күргәр түбәнге ҡатлам кешеһе», классик санскритта ошо версия бирелгән. Икенсе версия буйынса, «d’om» тамыры «дамару» — "барабан өсөн санскрит термины һәм «ḍam-» (डम्) — « (барабан кеүек) яңғырай», һәм дравидий телдәренә тоташыу ихтималлығы ла бар . Ҡайһы бер тикшеренеүселәр Һиндостандағы боронғо сиғандарҙы (протосиғандар) сығышын автохтон Австрия-Азия халҡына (адиваси төркөмө) тоташтыралар һәм уларҙың үҙатамаһы «ḍomba/ţumba» тамырына бәйләйҙәр. Әлеге австро-азия тамыры, үҙ сиратында, төрлө үҫемлектәрҙе (ҡабаҡ, ҡыяр, ҡарбуз, фиг ағасы, инжир) аңлатҡан «т’умба (ţumba)» һүҙенә тоташтырыла. Был үҫемлектәр күп емеш бирә һәм аборигендарҙың күпселеге уларҙы тотем тип иҫәпләй.
Башҡа төрлө легендалар
Икенсе бер киң таралған фараз буйынса сиғандар Алғы Азиянан килеп сыҡҡандар, атап әйткәндә, уларҙы Месопотамиялағы Синджар ҡалаһы халҡы (һылт) йәки сигин ҡәбиләһе вариҫтарыменән бәйләйҙәр, улар Геродот, Страбон, Псевдо-Орфей һәм Аполлоний Родосский яҙмаларында телгә алына. Бик күп авторҙар сиғандарҙы Византияла телгә алынған аттигандар менән бәйләй, сиҙан атамаһы аттинган һүҙенән барлыҡҡа килгән һәм уларҙы туранан-тура уларҙы сиғандар тип нарыҡлай. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр сиғандарҙы аттингандарҙан айырым ҡараған. Шуныһы ҡыҙыҡ, XVIII быуатҡа тиклем әҙәбиәттә кәмендә ике тапҡыр сиғандарҙың һинд сығышлы булыу ихтималлығы тураһында хәбәр ителә — Форли исемле итальян ҡалаһы йылъяҙмаһында 1422 йыл эсендә (aliqui dicebant, quod erant de India — «ҡайһы берҙәр, улар Һиндостандан, тип әйтә ине») шулай уҡ «Донъя хроникаһы» тигән йәһүд документында 1602 йылда испан короле Филипп III « уның короллегендә йәшәгән кушимдарҙы үҙ ерҙәренә, Һиндостанға, уларҙың боронғо еренә» ҡыуған, тип әйтелә. Әммә ике хәбәрҙең дә ышандырырлыҡ дәлилдәре юҡ.
Рысня
Рысня — Рәсәй йылғаһы. Тула өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Упа йылғаһының уң ярына тамағынан 145 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Тирмән (Салауат районы)
Тарихы
«П.- С. Паллас әйтеп үткән селитра табыу һәм дары эшләү факты үҙе үк көкөрттөң дә сығарылыуы хаҡында раҫлай. Сөнки дарыны көкөртһөҙ эшләп булмай. Биктуған ауылы тирә-яғы саф көкөрт ятҡылыҡтарына мул булғандыр. Көкөрт бында эзбиз таштарҙа һәм гипстарҙа, айырыуса улар эргәләш ятҡан урындарҙа осрай. Ҙур ятҡылыҡтар унда юҡ, әммә XVIII быуатта башҡорттар бында үҙҙәренә дары яһау өсөн етерлек көкөрт сығарғандар, әлбиттә… Шулай итеп, Һикеяҙ тамағындағы мәмерйә селитраһын башҡорттарҙың фәҡәт дары өсөн ҡулланыуҙарына шик булырға мөмкин түгел. Бында дарыны 1736—1740 йылдарҙағы ихтилал ваҡытында етештереүҙәре лә, бәлки, иртәрәк файҙалана башлауҙары ла ихтимал». 1740 йылдағы ихтилалдан һуң яндырылған ауылдар араһында Мишәр ауылы булһа, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышынан һуң Биктуған ауылы ла яндырылған.
Тирмән ауылының XIX быуаттың уртаһынан артабанғы үҫеше
1895 йылда Тирмән ауылындағы 98 йортта 420 кеше йәшәгән.
Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
1958 йылдан Тирмән ауылы Киров исемендәге колхоздың үҙәге, ә күрше Свобода ауылы уның бәләкәй бригадаһы булды. Игенселек, малсылыҡтың төрлө тармаҡтары үҫешкәйне. Хеҙмәт алдынғылары менән ғорурланып йәшәне ауыл.
Яковлев Валерий Иванович
Биографияһы
Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2000).
Тирмән (Салауат районы)
Тауҙар
Ҡыуаҡан башҡорттары риүәйәттәре Йүрүҙән үренә тәүгеләрҙән булып ике һунарсы егеттең килеүе тураһында һөйләй. Улар, ырыуҙаштарын күсереп килтерер өсөн, күңелдәренә ятҡан ер һайларға сыҡҡан була. Был урын уларға бик оҡшаған, һәм иң ҙур ике тауға улар Күкши-тау һәм Башыташ-тау тип исем биргәндәр. Башташ тауының иң бейек нөктәһен Түбәләҫтәр «Аҡҡашҡа» тип йөрөтәләр.
Лукашенко Александр Григорьевич
Сәйәси карьераһының башы
«Үҙгәртеп ҡороу» осоро башланғас, 1990 йылда, Белоруссияның Юғары Советына халыҡ депутаты итеп һайланған. Беларусь Республикаһында коммерция структураларының эшсәнлеген өйрәнеү буйынса ваҡытлыса комиссияһын етәкләгән сағында урындағы һәм республика власть органдарының эше тураһында тәнҡит менән сығыш яһай ,үҙенең ҡыйыу сығыштарында, айырым алғанда, Юғары Советы Рәйесе Станислав Шушкевичты ныҡ тәнҡитләй.
Лукашенкоға ҡаршы санкциялар
15 февраль, 2016 йыл. Германия сит ил эштәре министры Франк-Вальтер Штайнмайер Европа Союзының Беларусь Республикаһынан, шул иҫәптән ил президенты Александр Лукашенконан, был санкцияларҙы кире алды.
Торналы
Ер-һыу атамалары
Тауҙар:
Сиғандар
Милли символдары
Беренсе Бөтә донъя сиған конгресы үткән 8 апрель көнө Халыҡ-ара сиғандар көнө тип билдәләп үтелә. Бының менән бәйле ҡайһы бер сиғандарҙың бер йолаһы бар: кис, айырым бер ваҡытта, урам буйлап тоҡандырылған шәм үткәрәләр.
Сиғандар Көнсығыш Европала (XV—XX быуат башы)
"Бухареста вафат булған сарҙар Николай Никоның улдары һәм вариҫтары 200 сиған ғаиләһен һата. Ир-аттың күбеһе слесарь, алтын оҫтаһы, итексе, музыкант һәм игенсе."
Сиғандар Европала һәм СССР-ҙа/ Рәсәйҙә (XX б. икенсе яртыһы — XXI б. башы)
Хәҙерге Көнсығыш Европала, һирәгерәк Көнбайыш Европала, сиғандар, йыш ҡына йәмғиәттә, бигерәк тә уң экстремистик партиялар яғынан дискриминация объекты булған , 2009 йылда Төньяҡ Ирландияла румын сиғандарына һөжүмдәр хаҡында хәбәр ителгән
Атаһы яғынан сиған, Амур өлкәһе эргәһендәге  водитель милиционеры, өлкән сержант Волошин Артур Владимирович 1995 йылда (вафатынан һуң) Чечняла яу ҡырында үҙенең дуҫтарын ҡотҡарғанда күрһәткән батырлығы өсөн Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ була
Әзербайжан флагы
Әзербайжан Демократик Республикаһы флагы
1918 йылдың 7 декабрендә дәүләт флагы парламент бинаһы ҡыйығына күтәрелә. Мамед Әмин Расулзаде үҙенең сығышында: «…Милли совет тарафынан юғарыға күтәрелгән һәм төрки азатлыҡты, ислам мәҙәниәтен һәм замансалыҡты аңлатҡан был өс төҫлө байраҡ, бойондороҡһоҙ Әзербайжанды сағылдыра һәм ул оҙаҡ йылдар беҙҙең баш осонда елберләп торасаҡ…»тип белдерә.
Балалар әҙәбиәте
Балалар әҙәбиәте — 14-16 йәштәге балалар өсөн махсус тәғәйенләнгән һәм нәфис образдар теле ярҙамында балаларға тәрбиә һәм белем биреү мәсьәләлрен хәл итеүсе әҙәбиәт. Бынан тыш, «балалар уҡыуы» тигән төшөнсә йәшәп килә, ул өлкәгә авторҙар тарафынан баштан уҡ өлкәндәргә тәғәйенләп ижад иткән әҫәрҙәр инергә мөмкин, ундайҙар иҫәбенә А. С. Пушкин, Шарль Перро, В. Гауф, Ганс Христиан Андерсен, бер туған Я. һәм В. Гриммдар, шулай уҡ Даниэль Дефоның «Робинзон Крузо», " М. Сервантестың «Дон Кихот», Джонатан Свифтың «Гулливера сәйәхәте» кеүек данлыҡлы әкиәттәре һәм башҡалар инә, шуның өҫтәүенә, һуңғы килтерелгән миҫалдағы кеүек, ҡатмарлы әҙәбиәтте лә балаларға ҡулайлаштыралар һәм ябайлаштырып һөйләп бирәләр.
Балалар өсөн әҙәби әҫәрҙәрҙең матди кәүҙәләнеше булып балалар китаптары тора.
Рәсәйҙә балалар әҙәбиәте тарихы
XVI—XVIII быуаттарҙа балаларға тәғәйен әҙәбиәттә дини уҡыуҙар өсөн китаптар ҙур урын ала: «Изгеләрҙең йәшәйеше», «Изге яҙмалар», «Псалтырь». Дини-әхлаҡи әҙәбиәт тәрбиә сараһы тип иҫәпләнгән: улар балалар әлифбаларына индерелә, улар буйынса уҡырға өйрәтәләр.
Балалар өсөн шиғырҙар
Балалар өсөн шиғырҙарҙы Корней Чуковский, Самуил Маршак, Агния Барто, Владимир Степанов, Григорий Остер, Вадим Левин, Борис Заходер һәм башҡа авторҙар ижад итә.
Ягорлык (ҡурсаулыҡ)
Ягорлык — дәүләт ҡурсаулығы, Молдова Республикаһының Дубоссар районында урынлашҡан. Дубоссар ГЭС-ы төҙөлөү ваҡытында Ягорлыҡ йылғаһының түбәнге ағымы һыу менән баҫыла. Һыу баҫыу һөҙөмтәһендә матур Гоянский ҡултығы барлыҡҡа килә. Приднестровьела берҙән-бер ҡурсаулыҡ.
Башҡортостан иҡтисады
Башҡортостан иҡтисады — күп тармаҡлы структура. Сәнәғәт тармаҡтары булып яғыулыҡ-энергетика комплексы, нефть эшкәртеү, химия һәм нефть химияһы сәнәғәте, машиналар эшләү, урман сәнәғәте һ.б. тора.
Тарих
1-се биш йыллыҡтың һуңғы йылдарында, 1934 йылға төп сәнәғәт-производство фондтары — 2,5, продукция сығарыу 2,3 тапҡырға арта. 1936 йылда хәҙерге Ишимбай ҡалаһы сиктәрендә беренсе нефть эшкәртеү предприятиеһы — Ишембай нефть ҡыуыу заводы төҙөлә. Ул төбәктең нефть эшкәртеү сәнәғәтен үҙләштерә башлауға нигеҙ һала.