cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саңғы спорты
Тарихы
XIX быуат аҙағынан башлап, бөтә илдәрҙә лә саңғы спорты буйынса ярыштар үткәрелә башлай. Саңғы спорты буйынса махлуслашыу төрлө илдә төрлө кимәлдә була.
«Саңғы спорты» журналы
{{mn|«Саңғы спорты» журналы  1971 йылдан «Физкультура һәм спорт» нәшриәте тарафынан баҫтырыла башлай, ул Советтар Союзында берҙән-бер махсуслаштырылған баҫма була.
Башҡорттарҙың таралып ултырыуы
Һамар өлкәһе башҡорттары
Һамар ере биргән билдәле башҡорттар:
Аҡшәйех районы
Аҡшәйех районы (Роздольненський район, Aqşeyh rayonı, Акъшейх районы) — Ҡырым АР территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Аҡшәйех.
Солтанов Урал Нәжиб улы
Биографияһы
Урал Нәжиб улы Солтанов 1948 йылдың 18 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Никифар ауылында тыуған.
Михайловка мәктәбен тамамлаған (Өфө биҫтәһе).
Хәрби хеҙмәте
48 самолет һәм уларҙың модификацияларында 4000 сәғәттән ашыу осҡан. 1-се класлы Лётчик-һынаусы (1986).
Йыһанға осорға әҙерләнеүе
1978 йылда Ил-18 самолётында текә глиссада буйынса түбәнәйеүсе "Буран"ды ергә ултыртыу системаһын һәм идара итеү принциптарын эшләүҙә ҡатнашты. 1979—1980 йылдарҙа пилотирование техникаһына йоғонтоһон тикшереүҙе эсенә алған «Иммерсия» экспериментында ҡатнашҡан. Бер аҙналыҡ гидро ауырлыҡты юғалтыуҙан һуң, Ил-18 (1979) һәм Су-7 (1980) самолёттарында текә глиссада буйынса ултыртыу башҡарған.
Буканова Роза Ғафар ҡыҙы
Биографияһы
1969 йылда Сибай педагогия училищеһын, 1976 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын, 1980 йылда — Воронеж дәүләт университетының аспирантураһын тамамлаған. 1980 йылдан алып (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт университетында уҡыта (1998—2000 йылдарҙа, 2005 йылдан башлап сығанаҡтар өйрəнеү һəм историография кафедраһы мөдире), бер үк ваҡытта 2000 йылдан башлап Башҡортостан Республикаһының Фəн, юғары һəм урта профессиональ белем биреү буйынса дəүлəт комитеты рəйесе, 2002—2008 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Əхмәтзәки Вəлиди исемендәге Милли китапханаһы директоры. 1984—1988 йылдарҙа КПСС‑тың Башҡортостан өлкə комитеты инструкторы.
Худяков Александр Алексеевич
Биографияһы
1944 йылдың 26 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән гвардия старшинаһы Худяков Александр Алексеевич күрһәткән батырлығы һәм командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне өсөн үлгәндән һуң «Советтар Союзы Геройы» исеменә лайыҡ була.
Саҡ районы
Телефон коды — +380 6563.
Халыҡ
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы :
Каменка (Бишбүләк районы)
Тарихы
1921 йылда игуменья үҙенең ярҙамсы монашкалары менән тиф, трахома кеүек ауырыуҙарҙы дауалауҙа ҡатнашҡандар, халыҡты уҡырға-яҙырға өйрәткәндәр.
Пожега
Дөйөм мәғлүмәттәр
Пожега үҙәк Славонияла, ҙур булмаған Орлява йылғаһы (Сава. йылғаһының ҡушылдығы) буйында урынлашҡан Уңдырышлы тупраҡлы Пожега үҙәнендә бөтә яҡтан бейек булмаған тау һырттары менән уратылған ҡала.
Иҡтисад
Ҡала иҡтисадының төп тармағы — ауыл хужалығы, малсылыҡ һәм башлыса виноград үҫтереү, аҙыҡ-түлек сәнәғәте — шарап етештереү, шәкәр, башҡа аҙыҡ-түлек, шоколад, машиналар төҙөү, көнкүреш приборҙары етештереү, шулай уҡ төҙөлөш һәм туҡыу сәнәғәте. Хорватияның башҡа төбәктәренән айырмалы рәүештә туризм сағыштырмаса аҙ үҫешкән, әммә һуңғы йылдарҙа туризмдың әһәмиәте арта бара.
Волочайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дәүләкән йәмиғ мәсете
Дәүләкән йәмиғ мәсете — 1907 йылда Бәләбәй өйәҙе Этҡол ауылында (хәҙер Дәүләкән ҡалаһы эсенә инә) төҙөлгән. Нәбиулла Кәримов, әүҙем һәм эшһөйәр сауҙагәр, мәсет төҙөүҙе ойоштороусы була. Ошо ауылда йәшәүсе ағалы — ҡустылы Үтәмәшевтар ҙа мәсет төҙөүҙә ҙур булышлыҡ күрһәтәләр, аҡса менән ярҙам итәләр. Дәүләкән мәсете Башҡортостан Республикаһының Диниә назараты ҡарамағында үҙ эшен алып бара.
Куба (Чемал ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Түбәнге Хәжәт
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аҡмәсжит районы
Халыҡ
2012 йылда бында 158 700 кешенең йәшәүе мәғлүм.
Эхвеви сиркәүе
Эхвеви Пресвятая Богородица сиркәүе (грузин телендә:ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესია) — көнбайыш Грузияла Имеретия төбәгендәге 11 быуат грузин православ сиркәүе. Сиркәү үҙенең экстерьерҙарында уйып эшләнгән таш биҙәктәре менән билдәле бер нефлы базиликанан ғибәрәт. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.
Урынлашыуы
Эхвеви сиркәүе Квирила йылғаһы үҙәнендәге тау битләүендә, Эхвеви ауылында урынлашҡан. Ул Имерети төбәгенең Бахере ҡалаһынан көнсығышҡа ҡарай 10 км алыҫлыҡта ята.
Башҡортостан эвакогоспиталдәре
Тарихы
Ладога буйлап барғанда госпиталь хеҙмәткәрҙәре боҙ аҫтына киткән машиналарҙы, һәләк булған һалдаттарҙы һәм блокадалағы Ленинградҡа икмәк ташыған машиналарҙы күрә.
Люк-Пай
Люк-Пай — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Черепахин Сергей Павлович
Биографияһы
Мәктәптә 4 класс тамамлай. Колхозда эшләй.
Эске районы
Халыҡ
2012 йылда бында 34 273 кешенең йәшәүе мәғлүм.
Яман Юшатыр
Яман Юшатыр — Рәсәй йылғаһы, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға тамағы Кесе Юшатыр йылғаһы уң ярының 21-се километрында. Йылға оҙонлоғо 41 км тәшкил итә.
Кесе Пинюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Дарквети сиркәүе
Урынлашыуы
Дарквети сиркәүе Квирила йылғаһы ҡушылдығы Джручулы йылғаһының уң ярында, Чиатура муниципалитетының Дарквети ауылында урынлашҡан. Ауыл үҙе тауҙа урынлашҡан.
Майга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Энрико Карузо
Биографияһы
Энрико Карузо 1921 йылдың 2 авгусында иртәнсәк Неаполдә 48 йәшендә эренле плевриттан вафат була. Уның кәүҙәһе бәлзәмләнә һәм, быяла саркофаг аҫтына һалынып, бик оҙаҡ ваҡыт кешеләргә күрһәтелә 1929 йылда уның тол ҡатыны Дороти Карузо талабы буйынса таш кәшәнәгә ерләнә. Вафатынан һуң уның хөрмәтенә уны яратҡан һәм ихтирам иткән кешеләр аҡсаһына гигант балауыҙ май шәм эшләнә. Был май шәм Мадонна иконаһы алдында йылына бер тапҡыр ғына тоҡандырылырға тейеш. Иҫәпләүҙәр буйынса был май шәм 500 йыл буйы тоҡандырыуға етәсәк.
Рафаэль де Ногалес Мендес
Артабанғы йылдар
Беренсе донъя һуғышынан һуң ул Үҙәк Америка илдәре буйлап сәйәхәт итә, күпмелер ваҡыт колумбия баш күтәреүселәрендә була, Калифорнияға бара, унда Мексиканың анархо-коммунисы Рикардо Флорес Магон менән аралаша, 1927 йылда Америка ғәскәрҙәре баҫып ингәндән һуң, Никарагуаға юллана, унда журналист хеҙмәтен башҡара. Ошо һәм унан һуңғы осорҙа ул бай немец графына кейәүгә сыҡҡан һеңлеһе Анна Марияның финанс ярҙамы менән Европаға сыға.
Аҡмәсет районы
Халыҡ
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы :
Башҡортостан
Тарихы
I һәм II Бөтә башҡорт ҡоролтайҙары тарафынан һайланған Башҡорт мәркәз шураһы 1917 йылдың 15 ноябрендә Ырымбур, Өфө, Пермь, Һамар губерналарындағы башҡорт территорияларын Рәсәй республикаһының автономиялы өлөшө тип иғлан итә. Шураның ҡарары III Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы тарафынан раҫлана (1917, 8 декабрь). 1919 йылдың 20 мартында «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү» нигеҙендә, Башҡорт Совет Республикаһын иғлан ителә. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә. 1992 йылдың 25 февраленән Башҡортостан Республикаһы тип атала башлай.
Файҙалы ҡаҙылмалар
Башҡортостанда нефть, тәбиғи газ, күмер, тимер мәғдәне, алтын, баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары бар.
Вертер (Тюрингия)
Вертер (Тюрингия) (Werther (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3377 кеше йәшәй. Майҙаны — 61,43 км2. Диңгеҙ кимәленән 200 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99735 һәм автомобиль коды — NDH.
Сәмреғош
Иран булмаған халыҡтарҙа
Киң таралған гипотеза буйынса, Сәмреғоштоң скиф-сармат версияһына боронғо урыҫ мәжүси илаһы Симарглдың исеме барып тоташа уның функциялары тулыһынса асыҡланмаған. «Повесть временных лет» китабына ярашлы, уның һыны, Перун һәм башҡа илаһтар менән бер рәттән, «мәжүсилек реформаһы» сиктәрендә Русь суҡындырылыр алдынан Владимир Святославич күрһәтмәһе буйынса Киевта ҡуйыла. Х. Ловмяньский йылъяҙманың тексында башта Перу ғына булған тип иҫәпләй, ә башҡа илаһтарҙы Никон Печерский яҙған, сөнки ул Владимирҙы боттарға табыныусы политеист тип күҙ алдына килтергән. Быға тиклем Никон Тмутаракандә йәшәгән, шуға күрә Владимир пантеонында иран сығышлы илаһтар күп.
Башҡортостан
Агросәнәғәт комплексы
Агросәнәғәт комплексы — республиканың бик мөһим тармаҡ-ара комплексы. Уға ауыл хужалығы, уны етештереү саралары менән тәьмин итеүсе, ауыл хужалығына һәм уның продукцияһын эшкәртеүсе сәнәғәткә хеҙмәт күрһәтеүсе (техника йүнәтеү, төҙөү һ. б. ш.), ауыл хужалығы сеймалын ташыу, әҙерләү, һаҡлау һәм эшкәртеүҙе ғәмәлгә ашырыусы тармаҡтар инә.
Башҡортостан Республикаһы шарттарында ауыл хужалығы етерлек хеҙмәт ресурстарына нигеҙләнә. Ауылда йәшәүселәрҙең һаны буйынса республика Рәсәйҙә Краснодар крайынан ҡала икенсе урынды алып тора.
Баҙар мөнәсәбәттәре ауыл хужалығына ла ҙур үҙгәрештәр индерҙе, ул күп тармаҡлы булып үҫешә башланы. Башҡортостанда, тотош Рәсәй Федерацияһындағы кеүек үк, фермер хужалыҡтарының көс йыйып китә алмауын, бөтәһенән элек, кешеләрҙең быға психологик яҡтан әҙер булмауы һәм тупланма фондтар менән инфраструктураның (юл, коммуникация һ. б.) эре ауыл хужалығы предприятиеларына ҡулайлашҡан булыуы менән аңлатылалыр, күрәһең. Хәҙерге шарттарҙа тегеһен дә, быныһын да (психологияны һәм инфраструктураны) бер юлы емереү ҙур аҡылһыҙлыҡ булыр ине.
Республика агросәнәғәт комплексының структураһын сағылдыра. Унда ауыл хужалығы һәм эшкәртеүсе сәнәғәт үҙәк урынды алып тора. АСК-ны етештереү саралары менән тәьмин итеүсе тармаҡтарҙан Башҡортостанда ауыл хужалығы машиналарының, минераль ашламаларҙың һәм ағыулы химикаттарҙың, ҡатнаш аҙыҡ һәм һауыт-һыйышлыҡтарҙың шаҡтай күп төрҙәрен етештереү яйға һалынған. АСК-ның өсөнсө быуыны — ауыл хужалығы продукцияһын әҙерләү, ташыу һәм һаҡлау, агро-химия һәм ветеринария хеҙмәте күрһәтеү, фәнни һәм мәғлүмәти тәьмин итеү, тармаҡ әсән белгестәр әҙерләү.
Игенселек
Игенселек — ауыл хужалығының нигеҙе. Хәҙерге ваҡытта сәсеүлек майҙандары 4,2 млн га. Уның яртыһынан күберәген бөртөклө иген культуралары биләй. Яҙғы бойҙай төп иген культураһы булып тора, уның өлөшө бигерәк тә Урал алды һәм Урал аръяғы далаларында ҙур. Ужым арышы башлыса Урал алды төбәктәрендә игелә. Урал аръяғында ҡар ҡатламының ҡалын ятмауы был культураның яҡшы ҡышлауын ҡыйынлаштыра. Башҡортостан далалары — тары игеү, ә Урал алдының урманлы далалары ҡарабойҙай сәсеүлектәре өсөн уңай.
Умартасылыҡ
Умартасылыҡтың башҡа продукцияһы ла: балауыҙ, умарта елеме (прополис), инә ҡорт һөтө лә киң һорау менән файҙалана.
Электр энергетикаһы
Ҡарман ГРЭС-ы — Башҡортостандың иң ҙур йылылыҡ электр станцияһы (ҡеүәте 1,8 млн кВт). Ҡалған йылылыҡ электр станциялары йылылыҡ электр үҙәктәрҙән (ТЭЦ) ғибарәт. Улар электр энергияһы ғына түгел, ә быу һәм ҡайнар һыу рәүешендә йылылыҡ энергияһы ла етештерә. Технологик ихтыяждарға күп йылылыҡ ҡулланыусы нефть эшкәртеү, химия һәм нефть химияһы предприятиеларының киң ҡолас менән үҫтерелеүе Башҡорт-останда ТЭЦ-тарҙың да ҡырҡа өҫтөнлөк алыуы әсән шарт булды. Йылылыҡ биреү буйынса «Башкир-энерго» Рәсәйҙә икенсе урынды ("Мосэнерго"нан ҡала) алып тора, ә электр энергияһы етештереү буйынса Рәсәйҙәге 73 энергетика системаһының беренсе тиҫтәһе иҫәбенә инә.
Авиация тармағы
Башҡортостан һәр ваҡыт төҙөлөш эштәренең ҙур күләме менән айырылып торҙо. Был төҙөлөш машиналары етештереү тармағының барлыҡҡа килеүенә һәм үҫешенә булышлыҡ итте. Стәрлетамаҡ «Строймаш» заводы бына ярты быуаттан ашыу нигеҙ бағаналары ҡағыу әсән сүкештәр етештерә. Уларҙы төҙөлөштә ҡулланыу йорт, производство биналары һәм башҡа ҡоролмаларҙың нигеҙҙәрен һалғанда эште шаҡтай тиҙләтә һәм ул байтаҡ арзаныраҡҡа төшә. Күптән түгел заводта бульдозерҙар эшләп сығара башланылар.
Элемтә саралары етештереүҙә Өфөләге «БЭТО концерны» акционерҙар йәмғиәте төп урынды алып тора. Ул электронлы автоматлаштырылған телефон станциялары, телефон коммутаторҙары һәм радиоалғыстар эшләп сығара.
Акпорый-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һинд-скиф батшалығы
Саҡтарҙың баҫып инеүе
Саҡтарҙың күсенеүе беҙҙең эраға тиклем яҡынса 175 йылда сюнну (хунну) ҡәбиләһе тарафынан юэчжиларҙы (асийҙарҙы) ҡыҫырыҡлауға бәйле күсмә халыҡтарҙың күсеүҙәренең бер өлөшө булған. Или йылғаһы бассейнын ташлап китергә мәжбүр булған саҡтар Фирғәнә һәм Согдианаға табан йүнәлгән. Беҙҙең эраға тиклем яҡынса 145 йылда улар Грек-Бактрия батшалығына баҫып ингән һәм Оксиан Александрияһын (Ай-Ханум) яҡҡан. Беҙҙең эраға тиклем 125 йылда Грек-Бактрия батшаһы Гелиокл саҡтарҙың һәм юэчжиларҙың баҫымы аҫтында Бактрияны ҡалдырған һәм үҙенең баш ҡалаһын Ҡабул үҙәненә күсергән һәм унан үҙенеү һинд биләмәләре менән хакимлыҡ иткән.
Һиндостанға саҡтар менән бергә баҫып инеүҙә камбоджалар, парадтар, пахлавтар, ришктар һәм төньяҡ-көнбайыштан башҡа ҡәбиләләр ҡатнашҡан, улар йыш ҡына саҡ кландары һымаҡ ҡарала. Уларҙың бер өлөшө кшатрий һинд варнаһы составына ҡушылған.
Тәүге скиф батшалыҡтары
Әммә Май үлгәндән һуң уның батшалығы тарҡала һәм һинд-гректар үҙ династияһын Һинд-грек батшалығында тергеҙә.
Пасол
Почта индексы — 628629, ОКАТО коды — 71119000000.
Куйчук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кесе Шарженьга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡурәйш сүрәһе
Ҡурәйш (ҡорайыш) сүрәһе (سورة قريش) (Ҡорайыш ырыуы исеменә), Ҡөрьән Кәримдең 106-сы сүрәһе. 4 аяттан тора, Мәккәлә иңгән сүрә. Риүәйәте:ҡорайыш ҡәбиләһе йылына ике мәртәбә сауҙагәрлек менән сәфәр ҡылған. Ҡыш көнө Йәмәнгә, йәй көнө Шамға (Дамаск) барғандар. Ҡайҙа ғына барһалар ҙа, уларҙы Харам-Шәриф әһеле тип хөрмәт иткәндәр. Аллаһы тәғәлә уларға биргән ниғмәттәрен бәйән итеп, әлеге сүрәне иңдергән
Ерғайыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр
Покур
Покур — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 718 кеше йәшәй.
Гризодубова Валентина Степановна
Биографияһы
Бөйөк ватан һуғышы осоронда, 1943 йылдың мартынан 1942 йылдың октябренә саҡлы Алыҫ араға оса торған авиацияның 101-се авиаполкы командиры.
1993 йылдың 28 апрелендә вафат була, Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында (11-се урын) ерләнгән.
Ереван циркы
Ереван циркы (Երևանի կրկես) 1930 йылдарҙа нигеҙ һалына. Бина һуңынан 1962 йылда тулыһынса реконструкциялана һәм 2012 йылдың сентябрендә һүтелә. Яңы цирк бинаһы төҙөлә башлай, уны 2018 йылдың көҙөндә асыу планлаштырыла.
Тарихы
Ереван циркы 2005 йылдың авгусында хосусилаштырыла. 150 миллион драмға ул Сос Петросян етәкселегендәге коллективтың милкенә күсте. 2011 йылда Мәскәүҙәге әрмән бизнесмены Самвел Карапетян үҙенең «Ташир» компаниялар төркөмө Ереван циркын реконструкциялауға 10 миллион доллар инвестициялауын хәбәр итә.
Түбәнге (Шишмә районы)
Түбәнге (Нижний) — Башҡортостандың Шишмә районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 188 кеше. Почта индексы — 452142, ОКАТО коды — 80257875003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Орлова Мария Андреевна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда малсылар көтөү менән эшләүен дауам итә. Яңы тоҡомдо һаҡлап ҡалыу өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләй. 1944 йылда яңы тоҡом «костромская» булараҡ раҫлана.
Һары Абдуллин
Биографияһы
Һары Абдуллиндың 1777 йылда улус старшинаһы булыуы билдәле. Күрәһең, уның батша властары тәҡдим иткән шартҡа риза булыуын иҫәпкә алып, батша хеҙмәтенә алынғандыр. Һары Абдуллиндың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Ауымбаҡ
Тауышы
Осоп барған ҡоштарҙың бер аҙ ҡарҡылдауға оҡшаған һәм бер үк ваҡытта ҡаҙҙар ҡаңҡылдаған — ритмлы «ҡа-ҡа-рра — ҡа-ҡа-… рра» кеүек ҡабатланған көслө тауыштарын ишетергә мөмкин. Бынан тыш, йыш ҡына мыяулаған йәки кеше тембрына яҡын шарҡылдап көлгән тауыш та сығаралар. Парҙар бер тауыштан башҡарған дуэт «хау-оп…хау-оп» зыңғырлаған ғыжылдау кеүек һәм "ҡуий…ҡуҡуий…. " һымаҡ яңғырауыҡлы ҡысҡырыуы бигерәк тә моңло. Ҡурҡҡан ҡош һыуға сумғанда моңло ҡыҫҡа «уй» тауышын сығара (ҡағараҡтыҡына ҡарағанда йомшағыраҡ).
Кесе Шелюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Балғабаш
Ҡылыҡһырлама
Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Һирәк осоусы ҡыҫҡа ҡойроҡло, йыуан, ауыр кәүҙәле ҡош. Осло ғына суҡышының төбө бик йыуан. Ата ҡоштоң дөйөм төҫө алһыуыраҡ ерән. Суҡыш төптәре, тамағы, ҡанат ситтәре, ҡойроғо ялтыр ҡара. Елкәһе, яурындары, ҡорһағы һәм ҡойроҡ осо аҡ. Инә ҡоштоң дөйөм төҫө һоро. Башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел.
Тауышы яңғы-рауыҡлы: «сыҡ-сыҡ». һайрауы сыйылдаҡ һәм безелдәк тауыштарҙан тора. Ҡыуаҡлыҡтарҙа, япраҡлы урмандарҙа йәшәй. Емеш: еләк һөйәктәре эсендәге емдәр, сәтләүектәр, ағас орлоҡтары менән туйына. Ултыраҡ ҡош. Һирәк осрай. Ағастарҙа оялай.
Бөйөк Теодорих
Теодорихтың тыуыу датаһы проблемаһы
Теодорих — Теодемирҙың яратҡан кәзинәге Эрелеуванан (Эрелиева) тыуған улы. Уның дөрөҫ тыуыу датаһы билдәле түгел. Риүәйәткә ярашлы, Валамирҙың һундарҙы ҡыйратыуы тураһындағы хәбәр уның ағаһы Теодемирға барып ишетелгән көндө Теодорих тыуған. Тағы ла һигеҙ йәшендә Теодорихтың аманат итеп Константинополгә ебәрелгәне һәм унда 10 йыл ғүмер иткәне билдәле.
Идара итеүенең тәүге йылдары. Сингидунды яулау
Остготтарҙың юғары короле Валамир үлгәндән һуң, Теодорих 469/470 йылда Византиянан ҡайта һәм Валамир бабаһының короллегенең бер өлөшөндә идаралыҡты ҡабул итә, ә уның атаһы Теодимир — Валамир вариҫы булараҡ— юғары король булып китә. Ҡәбиләнең үҙенә буйһонған өсөнсө өлөшөнәң 6 мең яугире менән Теодорих Дунайҙы кисеп сыға һәм, һуңғы осорҙа готтарҙң иңенә төшкән ауырлыҡтарҙан һәм Константинополдең ярҙамы менән файҙаланып, сарматтар короле Бабайға һөжүм итә. Теодорих сарматтарҙы ҡыйрата, бабайҙы үлтерә, шунан һуң уның Сингидун тип аталған резиденцияһын (хәҙ. Белград) баҫып ала. Теодорих Сингидунды үҙенә ҡалдыра. Византия тарихсыһы Иорданға ярашлы (VI б.), был ваҡытта уға 18 йәш була. Теодорих үҙенең короллек власы башланғысын тап ошо ваҡиғаларға бәйләй, ә хакимлығының утыҙ йыллығын 500 йылда билдәләй.
Остготтарҙың Италияға баҫып инеүе
Хәҙерге Вуковар янында, Вука Дунайға ҡойған ерҙә гепидтар остготтарҙың юлын ҡыя. Гепидтар Одоакр менән алдан һөйләшеп ҡуйғанмы әллә үҙ белдектәренә ошо һынауҙы йөкләгәнме, белеп булмай. Теодорих етәкселегендәге Ульк янындағы ҡаты һуғышта готтар дошманды ҡыуып ебәрә. Гепид короле Травстила ла һәләк була. Остготтар шулай уҡ күсмә сармат һөжүмен кире ҡаға, һәм Италияға инә.
Императорҙы таныу тураһында һөйләшеүҙәр
Одоакр менән һуғыш барғанда, Теодорих, үҙен Италия хакимы итеп таныу буйынса Константинополь менән һөйләшеүҙәр алып бара. Теодорих 493 йылдың мартында үҙен король тип иғлан итә. Теодорих император кейемен дә кеймәй, император титулын да алмай, ләкин варварҙар йолаһы буйынса, үҙен король тип йөрөтөүҙе талап итә. Император Анастасий I бары 497 йылда ғына ҡәбиләнең король һайлағанын таный, һәм фәҡәт 516 йылда ғына Теодорихҡа Көнбайышта идаралыҡты тапшырып, Сенатҡа күрһәтә. Теодорих Көнсығыштың бойондороҡһоҙлоғон таный һәм ғүмеренең ахырына тиклем үҙе король булған биләмәне Византия империяһының өлөшө ти, Константинополь ҡалаһында тәхеттә ултырһа ла, бер ваҡытта ла үҙенең рәсеме менән аҡса һуҡтырмай.
Беларусь
1920—1930 йылдар
1926 йылдың 12 майындағы Юзеф Пилсудскийҙың Польшала яһаған ҡырҡа боролошонан һуң Гомель и Речицкий өйәҙҙәрен Польшаға кире ҡайтарыуға ҡыҙыҡһыныу арта башлай. Шуға күрә СССР-ҙың ХКЭЭ министрлығы Беларусьны ҙур иғтибар менән күҙәтеү аҫтында тота башлай һәм Көнсығыш Беларусь ерҙәренең Польшаға күсерелеүенә ҡамасаулай. 1926 йылдың 4 мартында ВКП(б) ҮК секретары Николай Шверник Гомель һәм Речицкий өйәҙҙәренең БССР-ға ҡушылыуы тураһында КП(б) губерния һәм ҡала комитеттарында иғлан итә. Шулай итеп, БССР-ҙың сиктәрен, уға көнсығыш беларус ерҙәрен ҡушып, ҙурайтыу тураһындағы ҡарар Мәскәүҙә хәл ителә. БССР-ҙың территорияһы 15 727 км²-ға, ә халҡы — 649 мең кешегә арттырыла.
1922 йылдағы һайлауҙарҙан һуң Көнбайыш Беларусьтың 11 депутаты,3 сенаторы Польшалағы беларус халҡының мәнфәғәттәрен яҡлау маҡсатында «Беларус депутат клубын» ойоштора. 1923 йылдың октябрендә Польша компартияһы (КПП) иҫәбенә автономия хоҡуғында ингән Көнбайыш Беларусь Коммунистәр партияһы төҙөлә. 1926 йылда, Польшала авторитар режимлы « таҙартыу» башланғас, бәләкәй милләттәрҙе ҡыйырһытыу бигерәк ныҡ көсәйеп китә. 1927 йылда Бронислав Тарашкевич, Семен Рак — Михайловский һәм башҡа поляк сеймының депутаттары ҡулға алына, ә март айында БИРГ тыйылды. 1928 йылда беларус ерҙәренән сеймға һайланған 10 беларус-депутат, һәм 2 сенатор, 1930 йылда — бер беларус депутат була, ә 1935 һәм 1938 йылдарҙа — сеймда бер генә беларус милләтле депутат та булмай. 1934 йылда Береза-Картузская ҡалаһында (хәҙерге Береза ҡалаһы, Брест өлкәһе) властарға ҡаршы булған кешеләрҙе өс ай буйына тотҡонда тотоу өсөн концентрацион лагерь асыла. Коминтерндың 1938 йылдағы КПП һәм КПЗБ-ны таратыу тураһындағы ҡарары милли -азатлыҡ өсөн барған көрәшкә бик ныҡ зарарлыҡ килтерә. Һуңыраҡ, КПЗБ-ның элекке етәкселәренең күбеһе репрессияға дусар ителә.
1930 йылдар уртаһында Көнбайыш беларус халҡының 43 проценты элеккесә үк уҡый-яҙа белмәй, Польшалағы студенттар араһында барлығы 200 кеше беларус милләтле була. 1939 йылда бөтә мәктәптәр поляк мәктәптәренә әүерелдерә, 500 православие храмдарының 300-е католиктарҙың костелына әйләнә. Бөтә донъя иҡтисади кризисы илдең иҡтисади артта ҡалыуына һәм ауыл хужалығы менән көн күреүселәрҙең һаны артыуға килтерә. Беларусьтың бик күп халҡы Көнбайыш Европаға һәм Америкаға эмиграцияға китә.
Сельма Лагерлёф
Әҙәби ижадының башы
Ҡайһы бер философик, дини һәм әхләҡи мәсьәләләрҙе яҙыусы башҡа материалда ҡарай. 1895 йылда Лагерлёф эштән китә һәм үҙен тулыһынса әҙәби ижадҡа арнай. 1895—1896 йылдарҙа ул Италияға сәфәр ҡыла, «Антихрист мөғжизәләре» (1897) тигән романында ваҡиғалар шунда бара. «Иерусалим» (1901—1902) тигән романында швед Далекарлияһындағы консерватив крәҫтиән традициялары һәм уларҙың дини сектасылыҡ менән бәрелештәре һүрәтләнә. Секта етәкселәре баҫымы аҫтында тыуған ерҙәренән Иерусалимға күсеп китергә һәм шунда донъя бөтөүен көтөргә мәжбүр булған крәҫтиән ғаиләләренең яҙмышы яҙыусы тарафынан тәрән аңлап тасуирлана.
Өлгөрөү осоро ижады
Лагерлёфтың һуңғы ҙур әҫәре — Лёвеншёльдтар тураһында трилогия: «Лёвеншёльдтарҙың йөҙөгө» (1925), «Шарлотта Лёвеншёльд» (1925) һәм «Анна Сверд» (1928). Был роман бер ғаиләләге биш быуын вәкилдәренең тарихын һүрәтләй. Ваҡиғалар 1730 йыл тирәһендә башлана һәм 1860 йылда тамамлана. Әммә Лагерлёфтың романы традицион Европа ғаилә йылъяҙмаһынан айырыла. Ул тарихи әҫәр ҙә түгел, тарих унда ерлек хеҙмәтен генә үтәй. Лёвеншёльдтарҙың тарихы ла, ғаилә тормошо ла, Лагерлёф ҡәләменә генә хас булғанса, серле ваҡиғалар, хәтәр юрауҙар һәм күрәҙәләр, кешеләр өҫтөндә эленеп торған ҡарғыш-ҡәһәрҙәр аша тасуирлана. Шулай уҡ Лагерлёфса, изгелек һәм ғәҙеллек яуызлыҡты еңә. Хатта юғары көстәрҙең ҡыҫылышы ла түгел, ә төп геройҙар Карл-Артур Экенстедт, Шарлотта Лёвеншёльд һәм Анна Свердтың изге йөрәге менән яҡты ихтыяры өҫкә сығара уны.
Шәхси тормошо
Сельма уҡыуын тамамлағандан һуң оҙаҡ та үтмәй атаһы вафат була. Яҙыусының тыуған фермаһы бурыс ҡаплау өсөн һатыла. Әҙәби ижад менән аҡса эшләй башлағанға тиклем Лагерлёф ун йыл уҡытыусы була.
Кесе Суготка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дәүләтова Камилә Йәүҙәт ҡыҙы
Биографияһы
2008—2010 йылдар — Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры урынбаҫары. 2010—2011 йылдар — Башҡортостан Республикаһы йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрының беренсе урынбаҫары. 2011 йыл — Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары, мәҙәниәт министры вазифаһын башҡара. 2014 йылдан — Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры урынбаҫары.
Әл-Фил сүрәһе
Риүәйәте: Пәйғәмбәрҙең донъяға килере йылы Йәмән иленең хакимы Әбраһа бине Сабах әл-Әшрәм Санга ҡалаһында бер ғибәҙәтхана төҙөткән. Барса халыҡтың Ҡәғбәтулланан үҙҙәренә йөрөй башлауын теләгән. Шул ниәтен ишетеп, бер ғәрәп әлеге сиркәүгә инеп, нәжес менән буяп бөткән. Әбраһаның асыуы сығып, Ҡәғбәтулланы емерергә ант иткән. Мәхмүди исемле бер ҙур филде ғәскәре алдына ҡуйып сәфәргә сыҡҡан. Ул саҡта Мәккәнең хакимы булып Пәйғәмбәребеҙҙең олатаһы Ғәбделмоталлип торған. Ул халыҡҡа тау араларына ҡасырға бойорған да Ҡәғбәтуллаға килеп, доға уҡып, ҡәүеме янына киткән. Фил ҡалаға яҡынлашҡас, Ҡәғбәтуллаға хөрмәт йөҙөнән теҙ сүккән дә, күпме туҡмаһалар ҙа урынынан тормаған да ҡуйған. Шул саҡ күк йөҙөндә тамуҡ ҡоштары пәйҙә булған. Уларҙың томшоҡтарында ташҡа әйләнгән балсыҡ булған. Таш тейгән кешеләр һәләк булған, ҡалғандары ҡасҡан. Әбраһаның тәнендә бер ҙур йәрәхәт барлыҡҡа килгән. Ҡалаға ҡайтып еткәс, шунда йән биргән.
Кукурек
Кукурек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ак-Туру йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Бисярин Василий Григорьевич
Биографияһы
Фармацевтика курсты тамамлағандан һуң Өфөлә дарыуханала эшләй башлай.
1942 йылдан алып Баш дарыухана склады идарасыһы була, 1945-1947 йылдарҙа — СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының дауахана идаралығы начальнигы.
Мачек (Маныч ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Сантьяго
Географик урыны
Тымыҡ океанға хәтлем 1060 саҡрым (1000 км) тирәһе. Ҡаланың майҙаны оҙонға — төньяҡтан көньяҡҡа 85 саҡрым (80 км) һәм көнбайыштан көнсығышҡа 37 саҡрым (35 км). Майҙаны — 750 км² (икенсе мәғлүмәттәр буйынса 600 км²).
Брюгеман Альберт Фридрихович
Фәнни эшмәкәрлеге
100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Әҙәбиәт
С. М. Шакиров. БРЮГЕМАН Альберт Фридрихович. Башҡорт энциклопедияһы
Иҙәш (Ҡаҫмарт ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойғанға тиклем, Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө)
Ҡаныҡай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Алгебраик күп төрлөлөк
1800 йылдар тирәһендә иҫбат ителгән алгебраның төп теоремаһы, бер үҙгәреүсәнле килтерелгән күпбыуын (алгебраик объект) үҙенең комплекслы тамырҙары менән, йәғни комплекслы яҫылыҡтағы сикле нөктәләре күмәклеге менән (геометрик объект) теүәл билдәләнә икәнен күрһәтеп, алгебра һәм геометрия араһында бәйләнеш булдыра. Гильберттың нулдәр тураһында теоремаһы, был һөҙөмтәне дөйөмләштереп, күпбыуындар ҡулсаһының идеалдары һәм алгебраик күп төрлөлөктәр араһында фундаменталь ярашлылыҡ булдыра. Гильберттың нулдәр турандағы теоремаһын һәм уға бәйле һөҙөмтәләрҙе файҙаланып, математиктар алгебраик күп төрлөлөктәр тураһындағы мәсьәләләр һәм ҡулсалар теорияһы мәсьәләләре араһында ярашлылыҡ урынлаштыралар; бындай ярашлылыҡтарҙы ҡулланыу алгебраик геометрияның айырмалы һыҙаты булып тора.
Гөлдәр баҡсаһында
«Гөлдәр баҡсаһында» шиғыры
Әкрен генә иҫкән ел арҡылы Миңә былай яуап бирҙеләр: «Кемдәр эшләй, кемдәр ерҙәр ҡаҙый, Кемдәр беҙгә һыуҙар һибәләр, Кемдәр сәскә кеүек саф күңелле, - ''Шулар беҙгә дуҫтар!» - тинеләр. - «Кемдәр ҡара эсле, тар күңелле,'' Кемдәр ысын эшкә ҡул бирмәйҙәр, Кемдәр килеп беҙҙе хаҡһыҙ өҙә, - Шулар беҙгә дошман!» – тинеләр
Алгебраик күп төрлөлөк
Күп төрлөлөк үлсәме
k[V] — V күп төрлөлөгөнөң координатлы ҡулсаһы булһын, ти. Ул саҡта V-ның үлсәме — ул k[V] ҡулсаһының, k яланының киңәйеүе булараҡ бүлендектәр яланының трансцендентлыҡ дәрәжәһе.
Дезире Шведская
Биографияһы
1963 йылдың 18 авгусында Король һарайы принцесса Дезире менән швед аристократы барон Нилс Август Сильвершёльдтың (1934—2017) туйын иғлан итә. Кейәү егет барон Карл Сильвершёльд һәм Мадлен Беннихтың улы була. 1963 йылдың 5 июнендә улар Стокгольмдың Изге Николай сиркәүендә никахлаша. Никах арҡаһында принцесса «ЕЕ Королевское Высочество» титулын юғалта һәм бынан һуң ул "Принцесса Дезире, баронесса Сильвершельд "булып билдәле була. Олатаһы король Густав VI Адольф һәм королева Луизанан бүләккә бриллиант тиара ала. Никахта тыуған өс балаһы ла Швеция тәхетенә дәғүә итә алмай. Принцесса Дезире туйҙан һуң Куберг замогында, шулай уҡ Госевадхольм замогында — үҙенең ире имениеһында йәшәй. Ул швед короле ғаиләһенең бөтә ваҡиғаларында әүҙем ҡатнаша. Принцесса Дезире һәм уның ире дәүләт төшкө аштарында һәм һәр төрлө ҡабул итеүҙәрҙә ҡатнаша.
Анна Штайнер-Книттель
Биографияһы
1873 йылда ул ҡатын-ҡыҙҙар өсөн рәсем сәнғәте мәктәбен (Zeichen- und Malschule für Damen), вафатына тиклем тиерлек ошо мәктәпкә етәкселек итә. Уның уҡыусылары араһында Мария Тилипаул-Кистлер (Maria Tilipaul-Kistler, 1884—1963), Вильгельмина Редлих (Wilhelmine Redlich, 1869—1954) һәм Адельхайд Паукерт-Хохенауэр (Adelheid Paukert-Hohenauer, 1898—1943) булалар.
1915 йылдың 28 февралендә Ваттенс коммунаһында вафат була. Инстбруктағы Вильтен зыяратында ерләнә.
Әл-Һүмәзә сүрәһе
Ғәрәпсәһе
بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
Кузьмина Анастасия Владимировна
Спорт карьераһы
2010 йылдың 10 декабрендә Хохфильценда спринт ярышында Донъя кубогы сиктәрендә тәүге тапҡыр алтын яулай.
Ҡышҡы Олимпия уйындары 2010
2010 йылдың 13 февралендә Ванкуверҙа (Канада) уҙғарылған XXI ҡышҡы Олимпия уйындарында биатлон буйынса спринт ярышында алтын миҙал яулай. Был Словакия өсөн ҡышҡы Олимпия уйындарында тәүге алтын миҙал булып тора.
Донъя кубогы
Словакия өсөн
Ғаиләһе
Рәсәй эске эштәр министрлағының Төмән юридик институтын тамамлай.
Сосновый Бор (Нижневартовск районы)
Сосновый Бор — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 82 кеше йәшәй.
Тазырбак
Тазырбак — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Роналдо
Футбол буйынса Испания чемпионаты
Беренсе уйында уҡ Роналдо гол индерә башлай һәм көйәрмәндәр менән клуб етәкселеге көткән уйын күрһәтә. Беренсе «Эль Классико» миҙгелендә «Барселона»ға ҡаршы матчта, Роналдо киҙеү арҡаһында уйнамай. 2003 йылда, «Сантьяго Бернабеу»ҙа «яуап уйыны»нда Роналдо үҙенең элекке командаһына ҡаршы сыға һәм гол индереп, иҫәпте тигеҙләй — 1:1. Уҙған миҙгелдәге өсөнсө урындан һуң, бразилиялы килгәс «һөт өҫтө» Испания чемпионатында еңеү яулай.
Биргитта Шведская (принцесса)
Короллек бурыстары
Принцесса 2010 йылда ире һәм балалары менән бергә ҡустыһының ҡыҙы кронпринцесса Виктория менән Даниэль Вестлингтың туйына саҡырыла.
Ҡоро Дим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Элин Астрид София Захрисон
Биографияһы
2007 йылдың 6 октябрында Швеция тарихындағы иң оҙон ғүмерле тип танылған Астрид Захрисон был статусты 222 көн генә йөрөтөп өлгөрә.
Беҙсуҡыш
Беҙсуҡыш, ала сәпсәү, оҙонаяҡ сәпсәү, кәкресуҡыш. (Шилоклювка, ) — Ҡара, Азов һәм Каспий диңгеҙҙәрендә, Урта Азия һәм Себер күлдәрендә йәшәй торған, суҡышы оҙон кәкере беҙгә оҡшаған, оҙон аяҡлы эре көйөлдө.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «кли-и-кли-и» йәки «көйөк-көйөк».
Әл-Ғаср сүрәһе
Ғәрәпсәһе
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
3 إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ
Ауырыу
Сирҙәрҙе төркөмләү
Шулай уҡ, дөйөм ҡабул ителгән классификация буйынса :
Терапия өлкәһенә һулыш системаһы сирҙәре (пульмонология), йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы(кардиология), кешенең аш һеңдереү системаһы (гастроэнтерология), бүлеп сығарыу системаһы (нефрология), тоташтырғыс туҡыма (ревматология) һәм башҡалар инә. Хирургик булмаған эске сирҙәрҙе дауалаусы терапевт тип атала (интернист).
Инфекцион сирҙәрҙең  бер үҙенсәлеге булып инкубацион дәүер тора. Был инфекция ингәндән алып үҙен белдерә башлаған арауыҡ. Оҙайлығы зарарланыу юлына һәм микробтың тәбиғәтенә бәйле. Бер нисә сәҙәттән күп йылдарға(һирәк осраҡта ғына) тиклем һуҙылырға мөмкин. Микроорганизмдарҙың организмға инеү юлдары була. Мәҫәлән, холера вибрионы ауыҙ аша ғына инә ала.
Чехломей
Почта индексы — 628650, ОКАТО коды — 71119920005.
Әминова Сәлимә Салауат ҡыҙы
Ижади эштәре
Пластика буйынса режиссер Dertmend — Закир Рамеев (Илгиз Зәйниев инсценировкаһы)
Хореограф булараҡ — Тартюф (Ж.-Б. Мольер)
Имгәшле
Һыу реестры мәғлүмәттәре
РФ территорияһы буйынса Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән мәғлүмәттәр
Булгаков Борис Владимирович
Биографияһы
Шулай уҡ Мәскәү геолог-разведкалау институтында (1930—1936 йылдарҙа) (профессор, механика кафедраһы мөдире), һәм Мәскәү юғары техник училищеһында (1939—1952) (профессор, авиация приборҙары кафедраһы мөдире) уҡыта.
Әт-Тәкәҫүр сүрәһе
Ғәрәпсәһе
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Ишем (йылға)
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса ул ҡарарға Иртыш һыу бассейны округына инә;  йылға бассейны — Иртыш; бәләкәй йылға бассейны — Иртыш йылғаһының Ишем ҡушылған урынға тиклемге ҡушылдыҡтары; һыу хужалығы участкаһы — Ишем Рәсәйҙең Ҡаҙағстан сигенән Оло Уват гидроузелына тиклем.
Ай, Уралым, Уралым (йыр)
Тарихы
Ғалим, тел белгесе С. Галин, «Ай, Уралым, Уралым» кеүек тарихи бәйеттәр яҡынса XVIII быуат башында — XIX быуат аҙағында сығарыла башлаған, тип билдәләй. Улар халыҡ араһында бәйет булып та, йыр булып та йөрөй, ҡобайыр булараҡ та башҡарыла. Был поэтик әҫәрҙәрҙә автор тыуған еренә — Уралына һөйөү, уны маҡтау һәм данлыу темаһы менән бер рәттән уның яҡлауға һәм һаҡлауға мохтаж булыуына ишара яһай.
Татул(Китата ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әл-Ҡариғә сүрәһе
Ғәрәпсәһе
11. نَارٌ حَامِيَةٌ
Николай Чудотворец сиркәүе (Маньково-Березовская)
Тарихы
Ғибәҙәтхана Бөйөк ватан һуғышына тиклем хеҙмәт итә — һуғыш алдынан ул ябыла, өҫтө һүтеп алына. һыйҙырышлы ҙур бинаһы «Колхозсы байрағы»  колхозының иген келәте итеп файҙаланыла. Ваҡыт үтеү менән  Евдокия сиркәүе харабаға әйләнә. СССР тарҡалғандан һуң тергеҙелә башлай һәм Николай Чудотворец хөрмәтенә атала. Бик яй аяҡҡа баҫтырылған яңы ҡыйығы һәм көмбәҙе ғибәҙәтхананың тәүге ҡиәфәтен ныҡ боҙа
Ҡасим
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аллен Гинзберг
Биографияһы
1965 йылда Гинзберг Кубаға «» хәбәрсеһе стфатында килә. Әммә Гавана университетында гомосексуал кешеләрҙе яҡлап сығыш яһағандан һуң, уны илдән сығып китеүен һорайҙар. Шул уҡ йылда УЛ СССР-ға бара, Мәскәүҙә шағирҙар-алтмышынсылар Андрей Вознесенский һәм Белла Әхмәҙуллина менән таныша. Апрелдә Варшаваға килә, ә ай аҙағында Прагаға (Чехословакия) эләгә, унда йәштәрҙең урам карнавалында «Май короле» («Kral Majales») итеп һайлайҙар. Әммә Прагала Гинзбергты өс тапҡыр махсус хеҙмәттәр ҡулға ала, ә һуңынан уны «бысраҡ дегенерат» кеүек Лондонға депортациялайҙар.
Әл-Ғәдийәт сүрәһе
Ғәрәпсәһе
سورة «العاديات» 100
2. فَالْمُورِيَاتِ قَدْحًا
8. وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ
9. أَفَلَا يَعْلَمُ إِذَا بُعْثِرَ مَا فِي الْقُبُورِ
Көньяҡ Рәсәй дәүләт политехник университеты
Рәсәй империяһы
1907 йылдың ғинуарында Рәсәй Империя Министрҙар Советы «Варшава политехник институты аҡсаларын һәм персоналын ҡулланып Новочеркасск политехник институты булдырырға» тигән ҡарар ҡабул итә. 1905—1906 йылдарҙа студенттарҙың бола сығарыуы институттың ваҡытлыса ябылыуға килтергән булған. Институттың әйҙәүсе хеҙмәткәрҙәре Новочеркасск ҡалаһына ебәрелә, һәм улар яңы институттың педагогик коллективы үҙәген тәшкил итә.
1907 йылдың 5 октябрендә Рәсәй империяһының көньяғында беренсе юғары уҡыу йорто булған Дон политехник институты асыла. Ул ваҡытта әле институттың үҙ корпустары булмай һәм ҡаланың бер-береһенән алыҫ урынлашҡан ете йортонда урынлаша.
1917 йылдан һуң
Университет заказы буйынса, Гознак университеттың төп бинаһы күренеше менән 20 мең конверт һәм уны ғәмәлдән сығарыу өсөн махсус штемпель сығара
Монументтар
Университет территорияһында һәм унан ситтә бында уҡып сыҡҡан кешеләр хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәр бар.
Шәйбәков Ринат Гәрәй улы
Йөйәк ауылы мәктәбендә тыуған яҡты өйрәнеү музейы ойоштороп, уны республика кимәлендә танытҡан шәхес.
Бобслей
Тарихы
Бобслейҙың тыуған ере булып Швейцария иҫәпләнә. Бында 1888 йылда инглиз турисы Уилсон Смит ике сананы үҙ-ара тоташтырыу юлы менән яңы ҡулайлама яһап ала һәм улар ярҙамында Санкт-Морицтан күпкә түбәнерәк урынлашҡан Челеринаға сәйәхәт ҡыла.
Европаның ҡайһы бер илдәрендә бобслей киң таралыш ала, унда ярыштар, ә аҙаҡ спорттың был төрө буйынса милли чемпионаттар ҙа уҙғарыла башлай. Австрияла улар 1908 йылдан алып үткәрелә, ә Германияла — 1910 йылдан.
Ташма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көнсығыш Пруссия
1525—1701 йылдар: Пруссия герцоглығы
Альбрехт 1568 йылдың 20 мартында 78-се йәшендә Тапиауҙа ҡәлғәһендә (Гвардейск) вафат була һәм Кёнигсберг кафедраль соборында ерләнә.
Һуғыштан һуңғы үҫеше
Потсдам конференцияһы ҡарары буйынса, Пруссия дәүләт берәмеге булараҡ бөтөрөлә. Көнсығыш Пруссия Советтар Союзы менән Польша Халыҡ Республикаһы араһында бүленә. РСФСР составына Калининград өлкәһе булараҡ ҡушылған баш ҡалаһы Кёнигсберг (һуңыраҡ ул Калининград тип үҙгәртелә) менән бергә Көнсығыш Пруссияның өстән бер өлөшө СССР-ға күсә. 1991 йылда СССР тарҡалғандан һуң, был өлкә Рәсәй Федерацияһының ярымэксклав биләмәһенә әүерелә.
Ҡала һәм ауыл халҡы
1925 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы һәм 1939 йылдың 17 майына ҡарата тораҡ пункттарының күләменә ҡарап, халыҡты тораҡ пункттарҙың төрлө типтары буйынса бүлеү и по состоянию на 17 мая 1939 года :
Большой Атлым
Большой Атлым — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 405 кеше йәшәй.
Ураҡсин Урал Ғәзиз улы
Проекттары
Урал Ғәзиз улы Ураҡсин етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының ҡалалары һәм район үҙәктәренең пландары эшләнә.
Оло Серисей-Яха
Оло Серисей-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Часелька йылғаһының һул ярына тамағынан 281 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Майкл Джексон
1972—1981: Соло карьераһын башлау, Off the Wall
1972 йылдың ғинуарында 13 йәшлек Майкл Джексон үҙенең «Got to Be There» исемле тәүге альбомын сығара. Йырсы «Motown» лейблында төркөмдән сыҡмайынса яңғыҙ карьераһын башлаған беренсе башҡарыусы була. Шул уҡ йылда Майклдың «Ben» тигән икенсе альбомы сыға, альбомдың титул йыры шул уҡ исемле фильмдың саундтрегы була, йыр «Алтын глобус»ты ала. 1973 йылда Джексон был йырҙы 45-се «Оскар» премияһын тапшырыу тантанаһында башҡара: «Ben» Америка киноакадемияһы статуэткаһына «Фильм өсөн иң яҡшы йыр» тип тәҡдим ителә. Шулай уҡ был Джексондың Billboard Hot 100 чартында иң юғары баҫҡысҡа күтәрелгән тәүге хиты була. Шул уҡ йылда йырсы Лос-Анджелестағы Монклер урта мәктәбенә уҡырға инә, һәм уны ике йылдан һуң тамамлай. 1973 һәм 1977 йылдар араһында йырсы тағы ике альбомын сығара: 1973 йылда «Music & Me» һәм 1975 йылда «Forever, Michael», һуңғыһы әллә ни популярлыҡ яуламай. Тәнҡитселәр Джексондың вокалы йәш менән үҙгәреүен билдәләй һәм йырсының музыкаль стилендә үҙгәрештәргә әҙер булыуын яҙа, әммә «Forever, Michael» альбомы Майклдың элекке кеүек урта темплы композицияларын күрһәтә. The Jackson 5-тың Motown Records менән мөнәсәбәттәре киҫкенләшә. Джексондар үҙ авторлығындағы йырҙарҙы яҙҙырып сығарырға теләй, әммә Горди быны яҡшы перспектива тип һанамай, ағалы-ҡустылыларҙың әҫәрҙәрен Motown компанияһында «Corporation» тип аталған махсус булдырылған авторҙар һәм продюсерҙар төркөмө яҙа. Ахырҙа Джексондар ғаиләһе лейблдан китә һәм Epic Records контракт төҙөй, төркөм яңы The Jacksons исеме ала.
1982—1984: Thriller, The Jacksons'дан китеүе
Off the Wall сыҡҡандан һуң йырсы киләһе альбомға материал әҙерләй башлай. 1982 йылдың апрелендә Джексондың «Thriller» тип аталған яңы альбомын яҙҙырыу башлана. Ул 1982 йылдың 30 ноябрендә сыға, һәм CBS Records етәкселәре альбомды ғәҙәттәгесә эҙмә-эҙлекле сығарыу урынына бер үк ваҡытта бөтә донъя буйынса сығарыу кампанияһын үткәрә. Бер йыл эсендә Thriller бөтә замандарҙың иң күп һатылған альбомына әйләнә һәм беҙҙең көндәргә тиклем шулай уҡ ҡала. Төрлө сығанаҡтарға ярашлы, Thriller-ҙың бөтә донъяла һатыу күләме 65 миллиондан алып 110 миллион данаға тиклем тәшкил итә.
Материчная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ғабәйә
Һылтанмалар
Абайя — одежда, имеющая 4000-летнюю историю.
Майкл Джексон
1991—1994: Dangerous һәм Супербоул XXVII
1988 йылдан Epic Records Sony Music Entertainment корпорацияһының бүлендек предприятиеһына әйләнеп китә. Өс йылдан һуң, 1991 йылдың мартында, Джексон Sony компанияһы менән алты альбомға донъяла иң ҙур контракт төҙөй. «Bad» сыҡҡандан һуң 1978 йылда Джексон һәм Куинси Джонс араһында 3 альбомға төҙөлгән килешеү үтәлә, һәм йырсы уның менән хеҙмәттәшлекте дауам итмәҫкә ҡарар итә. Башта, 1989 йылда, үҙенең «Decade» хиттар йыйынтығын дүрт яңы йыр бергә менән сығарырға уйлай, әммә яңы материал күп булыу сәбәпле, Джексон идеянан баш тарта, шуға тулы альбом сығарырға ҡарар ителә. Йырсыға ул саҡтағы нью-джек-свинг тип аталған яңы музыкаль йүнәлештә хип-хоп, фанк һәм соул синтезы оҡшай, был ритмдарҙы ул үҙенең яңы материалында ишетергә теләй, шуға күрә йәш продюсер һәм музыкант Тедди Рилли менән «Dangerous» тигән яңы альбомы өҫтөндә эш башлай. Ике йыл самаһы яҙылған альбом 1991 йылдың 11 ноябрендә сыға, декабрҙә ул «Billboard 200» чартында беренсе урынға сыға. Альбомдың тәүге синглы раса гармонияһын талап иткән һәм расизм темаһына ҡағылған «Black or White» була; йырҙың 11 минутлыҡ музыкаль видеояҙмаһы бар. Видеояҙманың премьераһы бер үк ваҡытта донъяның 27 илендә үтә, һуңынан уны яҡынса 500 миллион кеше ҡарай. Видеояҙманың тулы варианты, ҡайҙа йырсы ҡара пантераға әйләнә, артыҡ провокацион тип һанала һәм шунда уҡ АҠШ телевидениеһында. Бынан тыш, йыр музыканттың тышҡы ҡиәфәтенең үҙгәреүе журналистар яғынан мыҫҡыл итеүгә {sfn|Вогель|p=206|2013}}. 80-се йылдар уртаһынан уның танауы тарыраҡ күренә, тиреһе һиҙелерлек ағара, һәм 1993 йыл башында Джексон Опра Уинфриға ҙур интервью бирә, унда танау формаһын үҙгәртеү өсөн пластик хирург хеҙмәттәренә мөрәжәғәт итеүен таный. Бынан тыш, йырсы витилиго менән яфалана, һөҙөмтәлә ваҡыт үтеү менән тиреһе пигментацияһының күп өлөшөн юғалта. Башта Джексон ҙур булмаған асыҡ таптарҙы ҡараңғы грим менән йәшерә, әммә 90-се йылдарҙың башына ауырыу шул тиклем алға китә, хатта ҡалған ҡараңғы урындарға асығыраҡ тон менән грим һалыу рациональ булып.
1995—2000: HIStory, «Призраки» һәм Blood on the Dance Floor
1996 йылдың июлендә йырсы Брунейҙа солтандың тыуған көнө хөрмәтенә уникаль концерт бирә. Сентябрҙә музыкант HIStory World Tour исемле яңы донъя турнеһын башлай, был концерттар серияһы сиктәрендә 1996 йылдың 17 сентябрендә Джексондың Рәсәйгә икенсе визиты була: йырсы Мәскәүҙә «Динамо» стадионында концерт менән сығыш яһай.
1997—2003: Invincible һәм Джексондың лейбл менән бәхәстәре
2002 йылдың 24 апрелендә Джексон «Аполлон» театрында сығыш яһай. Концерт Демократик милли комитет һәм элекке президент Билл Клинтон өсөн аҡса йыйыуға була. Йыйылған аҡса граждандарҙы тауыш бирергә дәртләндереү өсөн тотонола. Майкл 2,5 миллион доллар аҡса йыя. Был телмәр Джексондың һуңғыһы була.
2003—2009: Һуңғы йылдары һәм «This Is It Tour»
Бынан тыш, Майкл Джексон үҙенең яңы соло альбомын яҙҙыра, уны сығарыу 2009 йылға планлаштырыла. Альбомда рэперҙар Will.I.Am, Канье Уэст һәм R&B йырсыһы Эйкон ҡатнаша.
Үлеме, хушлашыу тантанаһы һәм ерләү
Лос-Анджелес властары Майкл Джексондың үлеме буйынса тикшереү башлай. Лос — Анджелес коронеры табиптарҙың ҡылыҡтарын үлтереү тип баһалай һәм суд процесын да кире ҡаҡмай. 2011 йылдың ноябрендә Конрад Мюррей кеше үлтереүҙә ғәйепле тип таныла һәм 4 йылға иркенән мәхрүм ителә и был приговорён к 4 годам тюрьмы. 2013 йылдың 28 октябрендә өлгөлө тәртибе өсөн ваҡытынан алда иреккә сығарыла.
Физик химия
Кристаллохимия
Кристаллохимия өйрәнеү өлкәһенә инә:
Юғары энергиялар химияһы
һәм башҡалар
Лазер химияһы
Лазер нурланышының монохроматлығы селектив рәүештә бер төр молекулаларҙы ҡуҙғытырға мөмкинлек бирә, шул уҡ ваҡытта башҡа төр молекулалары ҡуҙғытылмай ҡала. Был процеста ҡуҙғытыу механизмы матдә һеңдереү спектрында һыҙаттарҙы ябыу дәрәжәһе менән генә сикләнгән. Шул рәүешле ҡуҙғытыу йышлығын һайлап, молекулаларҙың һайлау әүҙемлеген арттырып ҡына ҡалмай, ә нурланыштың реакция зонаһына үтеп инеү тәрәнлеген дә үҙгәртә алабыҙ.
Ядро химияһы
Ядро химияһы — юғары энергиялы химияның бер өлөшө, физик химия тармағы, ул ядро реакцияларын һәм уның менән берләшкән физик-химия процестарын өйрәнә, матдәнең физик-химия һәм ядро үҙенсәлектәре араһындағы бәйләнеште өйрәнә. Ядро химияһы йыш ҡына радиохимияны (ҡайһы берҙә уның киҫәге булараҡ) һәм нур химияһын өйрәнеү өлкәләренә ҡарай. Был төрлө фәндәр, әммә ядро химияһы уларҙың теоретик нигеҙе булып тора. Тәүҙә атом ядроның трансформацияһын ядро физикаһы өлкәһе өйрәнгән, шуға ядро химияһы термины хәҙер ҙә ҡабул ителмәй, ә химия, билдәләүенсә, атомдар йәҙрәһе үҙгәрешһеҙ ҡалған химик реакцияларҙы ғына өйрәнә. Ядро химияһы радиохимия, химик физика һәм ядро физикаһы киҫелешендә барлыҡҡа килгән.
Электрохимия
Ғәҙәттә электрохимия теоретик һәм ғәмәли бүлектәргә бүленә.
Шәрипов Миҙхәт Вилдан улы
Шәрипов Миҙхәт Вилдан улы (8 июль 1948 йыл) — журналистика ветераны, «Башҡортостан» һәм «Кызыл таң» республика гәзиттәренең элекке үҙ хәбәрсеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.