cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөйөк депрессия
Германия
Сит илдәр менән һатыу итеү өсөн Гитлер һуғыш менән янау ысулын ҡуллана. Көньяҡ һәм Көньяҡ-көнсығыш Европа илдәренә янап, ул үҙенә кәрәк тауарҙарҙы немец тауарҙарына алмашыуға ирешә.
Гитлер биш йыл тыныслыҡ һаҡлай ала, артабан ул туҡтауһыҙ һуғыш юлына баҫа.
Исмәғилев Абдулла Ғиниәт улы
Биографияһы
Абдулла Ғиниәт улы Исмәғилев 1929 йылдың 10 мартында Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Мәзит ауылында (хәҙерге Ейәнсура районына ҡарай) тыуған. Мәктәптән һуң 1947 йыл да БАССР-ҙың Абзан районы Мөхәмәтйән ауылының һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй.
Иҫке Ҡайпан
Тарихы
10-сы башҡорт кантонының 18-се тирмәһе составында хәҙерге Тәтешле районындағы Бүлеғарт-Ҡайпан, Яңы Ҡайпан һәм Кәлтәү ауылдары була. Будум йылғаһы буйында урынлашҡан Кайпан ауылы Ҡайпан түбәһе башҡорттарының төп ауылы булған. Ауылдың исеме - антропонимдан. Әммә архивта уның тураһында мәғлүмәт юҡ. Тапан ауылына Себер даруғаһы Ҡыр‑Танып улусы башҡорттары нигеҙ һалған, 1710 йылдан алып Ҡайпан исемле ауыл булараҡ билдәле. 1747 йылда керҙәшлек килешеүе б‑са бында типтәрҙәр килеп ултыра. Ҡайпан тәүге тапҡыр 1703 йылғы сығанаҡтарҙа, ҡайпанлы Йәнсура Йәнгилдин Тәтешле ауылынан удмурт Йәнбәт Яныҡаевты уллыҡҡа алғанда, телгә алына (был яҙма Тәтешлелә удмурттарҙы урынлаштырыуға һәм башҡорт ерҙәрен үҙ ерҙәре итеп биләүгә нигеҙ була). Бер һүҙ менән әйткәндә, Ҡайпановтыңтарихы 17 быуат төпкөлөнән башлана, Яңы һәм Бүлеғарт-ҡайпан кеүек айырым яңы ауылдарға бүленеү ваҡыты билдәһеҙ.
Ҡыҙыҡлы факттар
Пугачев хәрәкәте йылдарында атаман дәрәжәһендәге Әлетдин Биктуғанов 400 кешенән торған, ҡайһы ваҡыт 1000 кешегә лә еткән, баш күтәреүселәр отряды менән етәкселек иткән. Уның отряды башҡа бүгәсәүселәр менән бергә Танып йылғаһы бассейны һәм Бөрө янында хәрәкәт итә, унда язалаусылар менән һуғышта ҡатнаша. Һуңынан ул Ирәкте улусы старшинаһы Шәрип Кейеков тарафынан тотола һәм властарға тапшырыла.
Наливкин Василий Дмитриевич
Наливкин Василий Дмитриевич (17 апрель (30 апрель) 1915 йыл, Петроград— 5 ноябрь 2002 йыл, Санкт-Петербург) — ғалим-геолог. СССР Фәндәр академияһының академияһының мөхбир ағзаһы (1968), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почетлы академигы (1991), геология-минералогия фәндәре докторы, профессор, Ленин премияһы лауреаты, ике тапҡыр И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты (1960, 1986), ер аҫтын почётлы эҙләүсе (1958).
Афанасьев биҫтәһе
Халыҡ
Милли составы
Шумер
Яҙмалар
Шумер яҙмаһының нигеҙендә пиктограммалар ята. Иң тәүҙә шумер телендәге билдәләрҙең һаны меңгә яҡын булған. Аҡрынлап уларҙың һаны 600-гә тиклем кәмегән. Шуларҙың яҡынса яртыһы логограмма һәм бер үк ваҡытта силлабограмма итеп ҡулланылған (сөнки шумер һүҙҙәренең күпселегенә моно силлаблыҡ хас), ә ҡалғандары бары тик логограмма ғына булған. Уҡыған саҡта һәр бер айырым алынған контекста билдә-идеограмма бары тик бер генә билдәле һүҙҙе барлыҡҡа килтергән һәм идеограмма логограммаға, йәғни, конкрет яңғырашлы һүҙҙең билдәһенә әйләнгән.
Башланғыс (иртә) династия осороноң III этабы (яҡынса б. э. тиклемге 2500—2315 йылдар)
Был осорҙа ирригация селтәре ныҡ үҫешә. Евфраттан көньяҡ-көнбайышҡа табан Арахту, Апкаллату һәм Ме-Энлила яңы каналдары ҡаҙыла, уларҙың байтаҡ өлөшө көнбайыштағы һаҙлыҡтар һыҙатына тиклем барып етә, ә ҡалғандары үҙ һыуҙарын ерҙәрҙе һуғарыу өсөн бирә башлай. Евфраттан көньяҡ-көнсығышҡа табан, Ирнина каналына параллель рәүештә, Зуби каналы ҡаҙыла. Был канал Ирнинанан юғарыраҡ Евфраттан башланып китә һәм Киш менән Кута номдарының әһәмиәтен түбәнәйтә. Был каналдар янында яңы номдар барлыҡҡа килә.
Яңы каналдар Итурунгалдән дә башлап ҡаҙылған, Лагаш номы еренән дә үткән. Шуға ярашлы яңы ҡалалар ҙа барлыҡҡа килгән. Ниппурҙан түбәндәрәк, Евфратта, элек ҡаҙылған каналдар базаһы нигеҙендә, моғайын, бойондороҡһоҙлоҡҡа дәғүә итеүсе һәм һыу сығанаҡтары өсөн көрәшеүсе яңы ҡалалар үҫеп сыҡҡан. Шуны ла әйтеп китергә кәрәк, Кисура ҡалаһы, (шумерса «сик», моғайын,төньяҡ һәм көньяҡ гегемонияларҙың сиге булып торған, хәҙерге Абу-Хатаб ҡаласығы), тағы ла бер нисә ном һәм ҡаласыҡтар, Башланғыс (иртә) династияның 3 этабы яҙмаларына ҡарағанда, бер ниндәй ҙә локаллеккә бирелмәйсә ҡалған.
Сиде
Тарихы
Беҙҙең эраға тиклем 67 йылда Римдең ғәскәр башлығы Помпей пираттарҙы бөтөрә. Сиде халҡы рәхмәт йөҙөнән уның хәрмәтенә статуя ҡуя. Римдәрҙең ҡул аҫтында булғанда Сиде сәскә ата..
Кумистави
Тарихы
2011 йылдың 26 майында ул килеүсе  кешеләр өсөн асыла. Мәмерйә асылыу алдынан ҡабаттан килгән Саакашвили яңы иҫтәлекле урындың Грузияла туристик бизнестың үҫешенә булышлыҡ итеүенә ышаныс белдерә, быға тиклем Грузияла тейешле итеп тик ике төҙөкләндерелгән мәмерйә   — «күптән түгел генә биҙәлгән Сатаплиа мәмерйәһе,  һәм оккупанттар ҡиәфәтендә ҡара көстәр тарафынан биләп алынған Яңы Афон» тип өҫтәй. Инеү янында күп йылдар мәмерйәне һаҡлаусы урындағы кешегә һәйкәл ҡуйылған.
Характеристика
Мәмерйә өсөн 15-17 °С кимәлендә  даими һауа температураһы   хас °С.
Малютина Татьяна Сергеевна
Биографияһы
1975 йылда Ҡаҙағстан ССР-ы Петропавловск дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
Диңгеҙбаева Рәүилә Муса ҡыҙы
Биографияһы
Рәүилә Муса ҡыҙы Диңгеҙбаева 1958 йылдың 10 декабрендә Башҡорт АССР-ының Күсей ауылында тыуған.
Түбәнге Асҡар
Тарихы
1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең Һарыҡташ районы составына индерелә.
Антон Павловский
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты — әҙәбиәт, архитектура һәм сәнғәт өлкәһендә (2001), «Русское исполнительское искусство» фонды стипендиаты, В.Спиваков Халыҡ-ара мәрхәмәтлек фонды стипендиаты, М. Ростропович фонды стипендиаты, Башҡортостан Республикаһы Президентының стипендиаты, Мәскәү консерваторияһының Ғилми советы стипендиаты
Березин Всеволод Леонидович
Биографияһы
1951 йылда И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтын тамамлай. 1954 йылда И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть химияһы һәм газ сәнәғәте институтында «Магистраль торба үткәргестәрҙе контактлы иретеп йәбештереү процесын тикшереү» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы, 1970 йылда — шул уҡ юғары уҡыу йортонда — «Капиталь ремонт ваҡытында нефть продукты үткәргестәрҙең көсөргәнешле хәлен өйрәнеү» тигән темаға докторлылыҡ диссертацияһы яҡлай. Магистраль торба үткәргестәрҙе проектлау, төҙөү һәм капиталь ремонтлау, нефть табыу сәнәғәтендә яңы материалдар ҡулланыу буйынса белгес.
Урта фарсы теле
Классик фарсыға күсеш
Яңы фарсы теле урта фарсының вариҫы булып тора. Үҙгәрештәр яйлап инә, X—XI быуаттарҙа урта фарсы текстарын иртә яңы фарсы телендә һөйләшеүселәр әле уҡый һәм аңлай. Әммә X быуат аҙағынан айырмалар көсәйә:
Исем
Һүҙ тәртибе (Исем)
Ҡылым
Тейешлелек сифат ҡылымы йәки ҡылымдан яһалған исем  -išn.
Көнсығышса ҡәһүә
«Көнсығышса кофе» был эсемлек әҙерләү өсөн ҡулланылған кофе һәм кофе бөртөктәренең ниндәйҙер бер үҙаллы төрө тигән киң таралған яңылыш фекергә ҡарамаҫтан, был һүҙбәйләнеш менән бары тик кофе әҙерләү буйынса үҙенсәлекле рецепт ҡына аталып йөрөтөлә.
Оло Тетля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Садиҡов Фәрит Шәмсетдин улы
Биографияһы
1973 йылда Бөтә союз социалистик ярышында яулаған оло ҡаҙаныштары һәм игенселек аҙыҡ-түлеген етештереү һәм дәүләткә һатыу буйынса йөкләмәләрен арттырып үтәгәндә күрһәткән хеҙмәт батырлығы өсөн Ф. Ш. Садиҡовҡа 1973 йылдың 7 декабрендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Кесе Козлаю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Гөлнәзирә (йыр һәм уйын)
Башҡарыусылары
«Гөлнәзирә» бейеүен башҡарыусы солистар: Р. М.Хәжиева менән Х.Ғ.Зөбәйҙуллин, Р.Ғ.Туйсина менән Ә.Ә.Фәсхетдинов, Ф.Ғ.Амантаева менән А. Х.Зөбәйҙуллин.
Яңы Троицкий ауыл Советы (Шишмә районы)
Составында
* Бильяҙы ауылы,
Тюкинка
Тюкинка — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Абамза йылғаһының һул ярына тамағынан 7,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Иҫке Салдау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Үрге посадтағы Жёны-мироносицы сиркәүе
Бер бинала ике сиркәү берләштерелгән: ҡышҡы сиркәү— Божия Матерь «Знамение» иконаһы хөрмәтенә һәм йәйге — Жёны мироносицы хөрмәтенә.
Синан-паша мәсете (Призрен)
Мәсетте 1615 йылда Софи Синан-паша төҙөгән. 1990 йылда мәсет Сербияның әһәмиәткә эйә булған мәҙәниәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән.
Чех теле
Ареалы һәм һаны
Хорватияла чех телен туған тел тип һанаусы 6292 кеше (унда бөтәһе чехтар — 9641). Сербияла чех телен туған тип 2000-ләп кеше атай; XIX быуатта Чехиянан күсенеүселәр Бела-Црква Воеводина общинаһының бер нисә ауылдарында йәшәй (чех теле дүрт төбәк телдәренең береһе) — күпселек чех телендә һөйләшеүселәр бер генә ауылда — Чешко-Село. Серб Боснияһы Республикаһында һәм Герцеговинала чехтар 500-ҙән ашыу кеше түгел.Румынияла 2011 йылда Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте буйынса, чех телендә һөйләшеүселәр 2174 иҫәпләнә.
Диалекттар
Польша ғалимы Т. Л-Сплавинский чех телендәге иң боронғо диалект үҙенсәлектәренә түбәндәгеләрҙе индерә :
Тел тарихы
Боронғо чех теле төрлө жанрҙағы ҙур һандағы ҡомартҡыларҙа документлаштырылған. Был осорҙа түбәндәге үҙгәрештәр булған :
Тартынҡылар
Чех теле тартынҡылары (йәйә эсендә фонемаларҙың позицион варианттары, тартынҡы парларында һулдан- һаңғырау тартынҡылар, уң яҡтан — яңғырау тартынҡылар килтерелгән) : Һүҙ аҙағында яңғырау тартынҡы һаңғыраулана. Тартынҡылар регрессив рәүештә һаңғырау-яңғырау буйынса ассимиляциялаша: obchod [opxot] «магазин», platba [pladba] «платёж». Моравия вариантында sh төркөмөндә һүҙ башында шулай уҡ регрессив ассимиляция барлыҡҡа килә, ә көнбайыш чех телендә һәм әҙәби телдә — прогрессив: na shledanou (әҙәби. [na sxledanou], моравия [na zɦledanou]) «до свидания». Өн ř һаңғыраулана алдында ғына түгел, ләкин һаңғырау тартынҡынан да һуң.
Исем (һүҙ төркөмө)
Килеш менән үҙгәртеүҙең 14 тибы бар (склонение), традиция буйынса аталған исемдәр өлгөһө: pán, hrad, muž, stroj, předseda, soudce, žena, růže, píseň, kost, město, moře, kuře, stavení.
Ҡылым
Күсемле ҡылымдар (slovesa zvratná / reflexivní) se һәм si киҫәксәләре ярҙамында барлыҡҡа килә.
Заман төрҙәре
Үткән заман ҡушма юл менән барлыҡҡа килә: ул тора. l-сифат ҡылымдан һәм ярҙамсы ҡылым být хәҙерге заман формаһынан. Ярҙамсы ҡылым 3-сө затта ҡуйылмай.
Табакин монастыры
Изге Георгийҙың Табакин монастыры — Грузияның көнбайышында,  үрге Имеретила,  Зестафони ҡалаһынан  7-8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, VII—VIII быуатта ирҙәр  монастыры, үҙенсәлекле архитектураһы,  бай тарихы һәм XVI быуат биҙәге менән билдәле. Үҙ ваҡытында 70 монах эш алып барған монастырь  ил тарихына ҙур өлөш индергән. Бында Имерети батшаһы   Соломон Икенсенең рухи атаһы,  изге  Иларион Картвели,  XIX быуаттың данлыҡлы дәрүише     бала сағының бер өлөшөн үткәргән. Коммунистик режим осоронда монастырь талауға һәм емерелеүгә дусар була. Монастырь комплексы иҫке һәм яңы өлөштән тора.
Чех теле
Лексикаһы
Чех теленең лексикаһында бик күп германизмдар: děkovat „благодарить“ < боронғо нем. телендә, šlechta „дворянство“ < боронғо нем. тел., hrabě „граф“ < боронғо нем. тел, rytíř „рыцарь“ < боронғо нем. тел., krunýř панцирь» < боронғо нем. тел., hák «крюк» < боронғо нем. hake. .
Айыусы ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Айыусы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Абаата (сиркәү)
Гагра Абхазия территорияһында боронғо   ғибәҙәт ҡоролмалары  иҫәбенә инә. Уның диуарҙарында художестволы биҙәктәр юҡ. Сиркәүҙең көнбайыш фасадында  Светицховели  һәм Болниси Сионындағы тәрегә оҡшаш Болниси тәреһен күрергә мөмкин, ул грузин архитектураһының  үҙенсәлеге булып тора.
Малонмаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Күркәтау
Һүрәтләмә
Иң ҙур ҡушылдыҡтары: Уң - Оло Бастан, һул - Урал-Лука.
Шексна районы
Шексна районы — Рәсәй Федерацияһының Вологда өлкәһенең көньяҡ өлөшөндәге административ-территориаль берәмек (район) һәм муниципаль берәмект(муниципаль район).
Административ-муниципаль ҡоролошо
Вологда өлкәһенең 2009 йылдың 8 апрелендәге № 1995-ОЗ законы буйынса, Еремеевский, Сиземский һәм Чаромский ауыл биләмәләре берләштереү юлы менән үҙгәртелә, улар административ үҙәге Чаромский ауылында булған Сиземский ауыл биләмәһе тип үҙгәртелә.
Биғлов Йыһандар Ирғәле улы
Биографияһы
Йыһандар Ирғәле улы Биғлов 1918 йылдың 18 декабрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе Иҫке Абзан ауылында (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Благовар районы) тыуған. Күсәрбай мәктәбендә ете класс белем ала. Артабан Өфөлә рабфакта уҡый.
Кесе Лемва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пятс диктатураһы
Пятс диктатураһы, Пятс режимы («өндәшмәү осоро», «тынлыҡ дәүере» ; vaikiv ajastu) — 1934 йылғы дәүләт түңкәрелеше һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән, демократик азатлыҡтың юҡҡа сығыуы, эстон милләтселегенең көсәйеүе, шулай уҡ ил иҡтисадының мөһим үҫеше менән ҡылыҡһырланған Эстония тарихындағы осор (1934 йылдың 12 марты — 1939 йылдың 12 октябре). Тарихтың был осоро Эстонияла ла, унан ситтә лә элеккесә бер төрлө генә аңлатылмай.
Иҡтисад
1930 йылдың икенсе яртыһында сәнәғәт етештереүе үҫешә (йылына 14 %-ҡа тиклем). 1938 йылға сәнәғәт өлөшө милли килемдә 32 %-ҡа етә. Эстон экспортында сәнәғәт продукцияһы өлөшө 1920-се йылдар аҙағында 36%-тан 1930-сы йылдарҙа 44 %-ҡа үҫкән. Яңы предприятиелар булдырылған, етештереү технологиялары камиллаштырылған. 1939 йылда янар һәүерташ сығарыу 2 миллион тоннаға етә, 181 мең тонна һәүерташ майы һәм 22,5 мең тонна һәүерташ бензины етештерелгән. Ил иҡтисады өсөн туҡыу, химия һәм аҙыҡ-түлек, металл, ағас эшкәртеү, ҡағыҙ етештереү, торф һәм фосфориттар сығарыу ҙур әһәмиәткә эйә булған. Ауыл хужалығы үҫешкән була. Сәнәғәтенең ҡайһы бер тармаҡтарында сит капитал өҫтөнлөк иткән.
Глазго сәнғәттәр мәктәбе
2010 йылда Сәнғәт мәктәбе 175 йыл эсендә Бөйөк Британияла иң яҡшы бина тип танылған.
2014 йылдағы янғын
2014 йылдың 23 майында сәнғәттәр мәктәбе бинаның подвалында проекция аппараты шарталағандан һуң янып китә. Мәктәп хеҙмәткәрҙәре уңышлы эвакуациялана. Ваҡиға урынына янғын һүндереүселәр бригадаһы йәлеп ителә. Янғынды тиҙ арала һүндерәләр. Фажиғә һөҙөмтәһендә бер кем дә зыян күрмәй. Янғын һүндереүселәр бинаның сеналарының, конструкцияһының емерелеүенә юл ҡуймай, бинаның 90 % ҡотҡарып алып ҡалына, шулай уҡ эске йыһаздарының, мөлкәтенең 70 проценты имен ҡала<. Британия архитекторҙарының Король институты президенты Стивен Ходдер был янғынды «бөтә донъя фажиғәһе» тип атай.
Пятс диктатураһы
Милләтселек
Пятс шәхсән исем һәм фамилияларҙы эстонлаштырыу буйынса масштаблы кампания башлаған. Эстонизация кампанияһы һөҙөмтәһендә 1940 йылға илдең 250 меңгә яҡын гражданы үҙенең фамилияһын эстонлаштырған. Хәйер, 1930-сы йылдарҙың икенсе яртыһында был антропонимдарҙы мәжбүри эстонлаштырыу процесына XIX быуатта остзей немецтары немец фамилиялары биргән этник эстондар, шулай уҡ быға тиклем урыҫ исемдәре һәм фамилияларын йөрөткән сетуҙар йәлеп ителгән.
Иҫке Соҡор
Ауыл тарихы
Ауыл Уҫы даруғаһы Ирәкте улусы башҡорттары ерҙәрендә нигеҙ һалынған, 1737 йылдан алып Соҡор исеме менән билдәле. Шулай уҡ Ирәкте, Ерем исемдәре лә бар. Был ирәкте башҡорттарының төп биләмәһе. Хатта Ирәкте тип аталған осраҡтар ҙа бар. Ерем исеме менән дә билдәле булған. Бында аҫабалар ғына йәшәй ине. Ревизия һәм халыҡ иҫәбен алыу материалдары ошо хаҡта һөйләй. 1795 йылда бында 165 башҡорт иҫәпләнә, 1816 йылда - 190, 1834 йылда - 219, 1859 йылда - 325, 1870 йылда - 348, 1920 йылда - 588.
Башҡорт энциклопедияһы, 2002 йылда ауылда башланғыс мәктәп (Иҫке Ҡайпан урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, Ғәли Соҡорой музейы, мәсет бар, тигән мәғлүмәт бирә.
Ҡыҙыҡлы факттар
Батша хөкүмәтенең башҡорттарҙың ирекле подданныйлыҡ шарттарын боҙоуы уларҙың асыҡ ҡораллы сығыш тыуҙырған ризаһыҙлығын тыуҙыра. Башҡорт ихтилалдары (1735—1740) ваҡытында төньяҡ улустар - Ғәйнә, Уран, Ҡыр-Танып, Балыҡсы улустары башҡорттары менән бер рәттән ирәкте аҫабалары ла көрәш алып бара. 1738 йылда 450 баш күтәреүсе башында Соҡор ауылы кешеһе Мортаза Хәлимов тора. Крәҫтиәндәр һуғышында бөтә Ирәкте улусының 352 йорт-хужалығы кешеләре ҡатнаша.
Тбилиси милли паркы
Тбилисиҙан төньяҡҡа ҡарай 25 саҡрым алыҫлыҡта, Сагурамолағы-Иално һыртында, Мцхета ҡалаһы янында урынлашҡан. Парктың төп өлөшө Мцхета-Мтианет төбәгенә, бер өлөшө Квемо-Картли төбәгенә ҡарай. Иалной (1874 м), Сагурамо (1385 м) битләүҙәрендә, Сабадур һәм Иквлив тау теҙмәләрендә диңгеҙ кимәленән 600 метрҙан алып 1800 метрға тиклем бейеклектә ята. Площадь парка составляет 23 218 Га.
Тасуирламаһы
Парк биш өлөшкә бүленә: Сагурамо, Глдани, Марткопи, Гулелеби һәм Гардабани. Территорияның 90%-ын урман ҡаплаған. Ағастар араһында имән, граб, бук, кавказ грушаһы, саған, явор, миләш һәм башҡалар осрай. Паркта бөтәһе 700-гә яҡын үҫемлек төрө үҫә (уларҙың 675 төрө күп йыллыҡ). Ағастарҙың иң таралған төрө булып бук, имән, граб тора. Ағаслыҡ 122 16 гектарҙы, йәки 92,9% урман майҙанын биләй, ылыҫлы тоҡомдар өлөшө — 256 гектарҙа (1,52%), ҡалған 5,7% тоҡомдарға ҡорос ағас, саған, йүкә, ҡырағай груша, грабинник һәм башҡалар тура килә.
Трайнин Соломон Маркович
Биографияһы
1920 йылдың июнендә 18 йәшлек Соломон Трайнин көтмәгәндә Курск хәрби цензура бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 1920 йылдың авгусында уны РКП(б)-ның Курск губерна комитеты Мәскәү дәүләт университетының медицина факультетына уҡырға ебәрә. 1920—1925 йылдарҙа ул Мәскәүҙә уҡый, университетың комсомол тормошонда әүҙем ҡатнаша. Комсомол райкомы ағзаһы була, уны партияға алалар. Шул уҡ ваҡытта ул дауаханала санитар булып та эшләп өлгәрә, ЧОН-дың ҡарауыл хеҙмәтендә ағза була, улар университет, яҡын тирәләге дәүләт учреждениелары биналарын һаҡлау, урамдарҙа тәртип һаҡлау кеүек эштәрҙе башҡара.
Башҡорт дәүләт медицина институты директоры (1932—1937)
Оҫта ойоштороусы С. М. Трайнин һәм ул етәкләгән коллективтың тырышлығы менән, ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә институтта эш, уҡытыу өсөн бөтә кәрәкле булған барлыҡ подразделениелар ҙа булдырыла.
Ләкин илдә барған ҡатлаулы хәлдәр С. М. Трайнинды ла урап үтмәй. Ни сәбәптәндер, Мәскәү университетында бергә уҡыған элекке курсташы уның өҫтөнән туҡтауһыҙ ялыу яҙа. Быны төрлөсә аңлаталар. Ул осорҙа Алыҫ Көнсығыш, Төньяҡ райондарға күпләп эшсе көсө кәрәк булғанға, репрессия машинаһы ныҡ эшләй— меңәрләгән тотҡон шул райондарға оҙатыла. Төрлө сирҙәр, эпидемия тарала башламаһын өсөн табиптар, башҡа медицина хеҙмәткәрҙәре, бигерәк тә тире һәм венерология буйынса белгестәр кәрәк була.
Березовский Иван Афанасьевич
Биографияһы
1943 йылда «Газоочистка» тресы идарасыһы вазифаһына күсерәләр, 1947 йылда 484-се завод директоры итеп тәғәйенләнә (Мәскәү ҡалаһы).
1952—1962 йылдарҙа Салауат ҡалаһында 18-се комбинат директоры, аҙаҡ — комбинат төҙөлөшө дирекцияһы директоры. Уның етәкселеге аҫтында 1957 йылда 18-се һанлы Салауат нефть химияһы комбинатында нефть эшкәртеү заводы төҙөлә, аммиак, карбамид, полиэтилен етештереү үҙләштерелә, Яңы Ишембай нефть эшкәртеү заводы, "Нефтехимик" мәҙәниәт һарайын төҙөүҙә ҡатнаша.
Трайнин Соломон Маркович
Әҙәбиәт
• Т. 6. Советы нар. хозяйства-У. 2010. — 544 с. — ISBN 978-5-88185-071-5 • Т. 7. Ф-Я. 2011. — 624 с. — ISBN 978-5-88185-075-3
Березовский Иван Афанасьевич
Ҡыҙыҡлы факттар
«Нефтехимик» журналы №2, 2005 В. А. Фершалов|Подпись='}}
Плохова Клавдия Степановна
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 8 апрелендәге указы менән, ауыл хужалығы производствоһын үҫтереүҙә һәм игенселек һәм малсылыҡ продукцияһын етештереү һәм дәүләткә һатыу буйынса биш йыллыҡ планын үтәгәндә юғары һөҙөмтәләргә ирешкәне өсөн, Плохова Клавдия Степановнаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә. .
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Оҙаҡ йылдар эшләгәнендә бер нисә тапҡыр бүләкләнә :
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены;
Турку
Урта быуаттар (1229—1500)
1409 йылда Турку үҙ аҡсаһын һуға башлай, әммә ул ҡиммәте буйынса Швеция аҡсаһынан айырыла.
Финляндия герцоглығы (1500—1809)
Карл Кнутссоне Финляндияға хакимлыҡ иткәндә Абос һарайы нығытылыуға ҡарамаҫтан, ҡала һәм нисә тапҡыр баҫып алына, талауға дусар ителә. Шуларҙың иң ҙурҙары — 1509 һәм 1522 йылдарҙа даттарҙың баҫып инеүе. Дания, Норвегия һәм Швецияны Ганзаға ҡаршы берләштергән Кальмар унияһы осоронда Турку, Финляндия кеүек үк, даттарҙың Балтиҡ диңгеҙендә хакимлыҡ итеү өсөн көрәшедә терәк пунктына әйләнә.
Бойондороҡһоҙ Финляндия
1932 йылда Туркуның «Крейтон-Вулкан» судоверьфендә Вяйнямейнен броносецы һыуға төшөрөлә.
Мәмлиев Рәшит Фәрит улы
Биографияһы
Өфө ҡалаһының Октябрь районы 37-се Российский һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республика ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш мәсьәләләре комиссияһы ағзаһы.
Огнёвка (Катунь ҡушылдығы)
Огнёвка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 629 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Поццуоли
Тарихы
Борондан Поццуоли менән Неаполде туннель тоташтыра.
Оло Чеж
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мтирала (милли парк)
Фаунаһы
Паркта һоро айыу, ҡабан,  илек йәшәй, шул уҡ ваҡытта орнитофауна бөркөт-карлик, филин һәм һарығошто үҙ эсенә  ала. Паркта йәшәгән ер-һыу хайуандарынан кавказ саламандраһы, кавказ әрмәндеһе һәм кавказ ҡара йыланы бар.
Мөхәммәттең мөлкәте
Һөңгөләре
Мөхәммәт исемле биш һөңгөгә хужа була.
Торҡалары
Мөхәммәттең бер нисә торҡаһы була.
Яан Тыниссон
Ҡулға алыныуы һәм вафат булыуы
Тыниссондың вафат булыу шарттары билдәһеҙ. Факттарҙан күренеүенсә, 1941 йылдың беренсе яртыһында ул тере була. 1941 йылдың апрелендә ҡулға алынған Эстонияның рус театры эшмәкәре Рацевич Степан, Таллин төрмәһендә Тыниссон менән бер камерала ултырған. Ул былай тип хәтерләй: Беҙ бер ҡасан таныш булманыҡ, ул мине, әлбиттә, белмәй ине, ә уның ҡарауы, мин, Эстонияның һәр бер зыялы кешеһе кеүек, уны бик яҡшы белдем. Уны йыш ҡына халыҡ алдындағы сығыштарҙа күрҙем, Таллин һәм Тарту урамдарында осраттым, фекерҙәре тәрән булған йөкмәткеле мәҡәләләрен һәм телмәрҙәрен гәзиттә уҡыным. Күп партияларҙың дәүләт эшмәкәрҙәре араһында, Яан Тыниссон аралашыуҙа ябайлығы. зыялыйлығы, юғары мәҙәниәтле булыуы менән айырылып торҙо. Шуға ла уның, 73 йәшлек кешенең, миңә, үҙенән ике тапҡыр тиерлек йәшерәк булған таныш түгел кешегә беренсе булып ҡул һуҙыуына, мин бер ҙә аптыраманым. Пагари урамындағы эске төрмәгә ул Совет Эстонияһының иғлан ителеүенең беренсе көндәрендә эләгә. Төрмә подвалында йыл дауамында ултырып, Тыниссон тулыһынса үҙ һаулығын ҡаҡшата. Камерала берҙән-бер булған уның койкаһы тәүлек әйләнәһенә горизонталь торошта була. Төрмә табиптары уға тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында ял итергә рөхсәт бирә. Төрмә һәм ауырыу уны танымаҫлыҡ хәлгә еткерә. Ҡасандыр оҙон кәүҙәле, зифа буйлы, Яан Тыниссон бөкрәйҙе, бәләкәсләнеп ҡалды, камера буйлап ауырлыҡ менән йөрөнө. Йөҙө һарғайып, танауы ослайып китте, сал баҫҡан сикәләре эскә батты, тик күҙҙәре, шундай мәрхәмәтле, һөйкөмлө күҙҙәре теремек, дәртле булып ҡалды. Яан Тыниссонға хас һаҡалы ла һаҡланып ҡала, уны төрмә сәс алыусылары бер нисә тапҡыр ҡырып ташларға ла маташалар. Ул, ҡәбергә һаҡал менән бергә барам тип, уға теймәүҙәрен үтенә. Уның ябай был теләген бөтә камера хуплай. Хәҙерге Эстонияла Яан Тыниссон институты бар.
Ключарёв Александр Сергеевич
Биографияһы
1923 йылда А. Ключарёв Ҡазан музыка техникумының О. Родзевич алып барған фортепиано класына уҡырға инә.
Кесе Надота
Кесе Надота — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лемва йылғаһының һул ярына тамағынан 127 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Оло Чир
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Соколов Андрей Юрьевич (совет шахматсыһы)
Биографияһы
Совет офицеры һуңынан Бөтә Рәсәй шахмат клубы директоры булған Юрий Павлинович Соколов ғаиләһендә тыуа. Ағаһы Сергей ҙа спорт кимәлдә шахмат уйнай.
СССР йыйылма командаһы составында Бөтә донъя шахмат олимпиадаһы (1984, 1986), беренсе команда донъя чемпионаты еңеүсеһе(1985).
Яугир-десантсылар һәйкәле (Мәскәү)
Яугир-десантсылар һәйкәле — Рәсәй мәнфәғәттәрен һаҡлау ваҡытында һәләк булған 76-сы гвардия һауа-десант дивизияһы 104-се гвардия парашют-десант полкының алтынсы ротаһы яугиҙәренә ҡуйылған</a> һәйкәл. Һәйкәл 2002 йылда Рәсәй Ҡораллы Көстәренең Үҙәк музейы ишек алдындағы майҙанда урынлаштырылған.. Проекттың авторы-скульптор Михаил Переяславец һәм архитекторы Игорь Вознесенский.
Соколова Лина Александровна
Биографияһы
1955—1960 йылдарҙа Мәскәү өлкә сәнғәт училищеһында уҡый, бер ук ваҡытта музыка мәктәбенең фортепиано класын тамамлай.
1976 йылдан декоратив-ҡулланма сәнғәте секцияһының бюро ағзаһы, 1976—1984 йылдараҙа — туҡыу секцияһының бүлексә рәйесе, бер үк ваҡытта 1981 йылдан — Мәскәү Рәссамдар союзы ағзаһы. 1984—1987 йылдарҙа Л. А. Соколова Мәскәү Рәссамдар союзы идараһы секретары, 1987—1992 йылдарҙа СССР Рәссамдар союзы идараһы һәм 1987—2003 йылдарҙа Рәсәй Рәссамдар союзы идараһы секретары, 1987 йылдан СССР Рәссамдар союзы идараһы секретары.
Лагодехи (милли ҡурсаулыҡ)
Лагодехи — Грузияла, Кахетия  биләмәһендәге ике һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы:  милли ҡурсаулыҡ (ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი) һәм заказниктың  (ლაგოდეხის აღკვეთილი) исеме. Улар 2003 йылда бүленә һәм  территорияға кешеләрҙең инә алыу мөмкинлеге менән булған  айырмалыҡҡа  бәйле. Быға тиклем Лагодехи 1912 йылда Император рус геогарфик йәмғиәте тарафынан ойошторолған берҙәм ҡурсаулыҡ була, шулай итеп, Грузия биләмәһендә берҙән-бер һаҡланыусы тәбиғәт зонаһы булып тора.
Крестовоздвиженский сиркәүе (Өфө)
Сиркәү мәхәлләһе
Крестовоздвиженский мәхәлләһе тормошонда миссионерлыҡ эшмәкәрлеге мөһим урын биләй. Йыл һайын Йүрүҙән йылғаһынан миссионерлыҡ ағыу (сплав) ойошторола.
Изотов Алексей Николаевич
Биографияһы
2010 йылдың октябрендә, Стәрлетамаҡ ҡалаһы мэры вазифаһына контракт буйынса тәғәйенләнеү менән бәйле, үҙенән заводтың генераль директоры вазифаһын һәм депутат вәкәләттәрен һала. 2012 йылдың ноябрендә ике йыллыҡ контракт ваҡыты үткәндән һуң, А. Н. Изотов Стәрлетамаҡ ҡалаһының ҡала округы советы ҡарары менән йәнә ҡала башлығы итеп тәғәйенләнә.
Бүреҡаҙған ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Буреҡаҙған ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Везермарш (район)
Район 9 общинаға бүленгән.
Ористы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Хожув
Ауыл Хожув ауылы
1327 йылдан алып Үрге Силезия герцоглығы Пяст герцог династияһы идаралығында була һәм Богемия ороллегенә буйһона Богемия тажы поляк-литва Ягеллон королдәре итеп 1471 йылда һайлай, ә 1526 йылдан Австрияның Габсбургтар королен ҡуя .1742 йылда район Пруссияның Гогенцоллерҙары тарафынан баҫып алына һәм Пруссия сәнәғәтен үҫтереүгә ныҡ булышлыҡ итә. Пруссия, ә һуңынан немец осоро 180 йыл самаһы ваҡыт дауам итә һәм немец сәнәғәтен индустриалләштереү осоронда дауам итә.
Тимерхан (әкиәт)
Тарихы
Был әкиәтте 1964 йылда Башҡортостандағы Дәүләкән районының Буранғол ауылында фольклорсы М. М. Сәғитов Ҡотлогилдина Гөльямалдан яҙып ала.
Стригой
Стригоайка (рум. strigoaică) — убырлы ҡарсыҡ, сихырсы. Румыния ның ҡайһы бер өлкәләрендә стригойҙарҙы морой тип атайҙар.
Фәтҡуллин Олег Хикмәт улы
Биографияһы
1958 йылда Мәскәү ҡорос һәм иретмәләр институтының металлургия факультетын тамамлай, һөнәре — инженер-металлург.
Фәнни һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
Металлургия һәм матераилдар ғилеме институтының, Мәскәү авиация институтының һәм Бөтә Рәсәй еңел иретмәләр институтының махсуслаштырылған советтары ағзаһы, «Онтаҡлы металлургия» проблемаһы буйынса Ғилми совет ағзаһы. «Сталь», «Порошковая металлургия», «Технология легких сплавов», «Проблемы специальной электрометаллургии», «Реферативный журнал» журналдары мөхәрририәте ағзаһы.
Теләктәшлек
Теләктәшлек шулай уҡ Кеше хоҡуҡтары буйынса Европа берләшмәһе хартияһының алты принцибының береһе булып тора, ә һәр йылдың 20 декабре Халыҡ-ара теләктәшлек көнө итеп билдәләнә, ул Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы тарафынан танылған.
Кухтур
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Батырҡай Иткинин
Биографияһы
1773 йылдың декабренең икенсе яртыһынан Батырҡай Иткинин, Әҙел Әшмәнев, Әбдей Абдуллов һәм Сәйфулла Сәйҙәшевтең отрядтары Уҫы ҡалаһы янын, Степанов төрмәләрен, Иҫке Посад, Тихвинский, Сарапул һәм Каракулино һарай ауылдарын, Бым, Йоҡ (Кнауф), Аннинский, Рождественский, Башап, Шәрмәйет һәм башҡа заводтарҙы баҫып алалар. 1773 йылдың декабрь аҙағында ихтилалсыларҙың отрядтары Уҫы ҡалаһы янында туплана. Батырҡай Иткинин 1773 йылдың 25 декабрендә Уҫылағы пехота һалдаттары­на үҙҙәренә командир һайларға һәм Пугачев яғына сығырға тәҡдим итә. Уҫы земство йорто ихтилалсыларҙың власть органы итеп таныла. Батырҡай яҙып биргән күрһәтмәлә был власть ор­ганының бурысы түбәндәгеләргә ҡайтып ҡалған:
1774 йылдың көҙөндә Себер даруғаһында эш итә. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Ананд Вишванатан
Шахмат карьераһы
Ананд 2000 йылда ФИДЕ-ның — беренсе (Шэньян, Ҡытай Халыҡ Республикаһы) һәм 2002 йылда икенсе Хәйҙәрабад, Һиндостан) Донъя кубогын яулай. Ананд алты тапҡыр «Шахмат Оскарына» — 1997, 1998, 2003, 2004, 2007 һәм 2008 йыл — эйә була.
Польша
По́льша (Polska), рәсми исеме По́льша Республика́һы (Rzeczpospolita Polska) — Үҙәк Европалағы дәүләт. Майҙаны — 312 000 км2, илдә 38 000 000 кеше йәшәй. Иң ҙур ҡала — Варшава (Warszawa), 1,7 миллион кеше йәшәй.
Исеме
Теүәл рәсми исеменең тәржемәһе — Поляк Республикаһы, сөнки Polska — поляк тигәнде аңлата (Respublica Polona —Polonia (Польша) түгел). Рәсми исемендә хәҙерге поляк һүҙе «republika» (республика) ҡулланылмай, ә иҫкергән «Rzeczpospolita» (Жечпоспо́лита) һүҙе ҡулланыла. Польша һуҙе боронғо славян һүҙе полъ (асыҡ, ирекле, буш) һүҙенән килеп сыҡҡан, илдең рельефында тигеҙлек өҫтөнлөк иткәнен күрһәтә.
Кесе Пиярга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дравич Милена
Биографияһы
Бала сағында Милена бейеү менән шөғөлләнгән, атап әйткәндә, балет менән мауыҡҡан, ә кинола дебюты 1959 йылда булған.
Ильясов Юлай Талха улы
Биографияһы
2005 йылдың 7 февралендә Башҡортостан Республикаһы Президенты указы менән Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте буйынса Дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнә, 2008 йылдың 7 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары вазифаһына күсеү менән бәйле, биләгән вазифаһынан бушатыла.
Ортолык
Ортолык — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дженишке-Тал йылғаһы ҡылымығына 11 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Цвайбрюккен
Халыҡ һаны — 33 944 кеше (31 декабрь, 2010 йыл). 70,64  км² майҙанды биләй. Рәсми коды — 07 3 20 000.
Тарихы
Беренсе тапҡыр Цвайбрюккен 1140 йылда телгә алына (ҡаланың исеме «ике күпер» тип тәржемәләнә).
Нефтсе (Ишембай)
Тарихы
1998 йылда году «АНК „Башнефть“» асыҡ акционерҙар йәмғиәте агропредприятиены Ишембай ҡалаһы муниципаль милкенә тапшыра. 2000 йылдарҙа «Нефтсе» МУСХП совхозын бөтөрәләр, уның урынына «ПКФ „Нефтсе“» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт ойошторалар. Совхоз бөтөрөлгәндән һуң агропредприяте майҙаны ҡыҫҡара, шул иҫәптән магазин менән икмәкхана ла юҡҡа сыға.
Иҫтәлекле урындары
Н. И. Кузнецовтың хәрби дан музейы 1968 йылда барлыҡҡа килә. Тирмәнйылға совхозының «Нефтсе» клубына легендар разведчик Константин Постаногов килә. Советтар Союзы Геройының хәрби эшмәкәрлеге башланғыс синыфтар уҡытыусыһы Т. Стебянскаяны ҡыҙыҡһындыра. Екатерина Тимофеевна Кузнецов музейы булған Львов ҡалаһына, батырҙың Өфөлә йәшәгән һеңлеһе Л. И. Брюхановаға, Белоретта йәшәгән ҡустыһы В. И. Кузнецовҡа, Воронеждан элекке радист В. К. Догверға хат яҙа. Йырҙар яҙыусы шағир В. М. Дундуков музейға Кузнецов тураһында шиғырын ебәрә, ә бер партизан — Николай Ивановичтың көрәштәше Кутаисинан К. В. Нижарадзе отряд тураһындағы хәтирәләр менән уртаҡлаша, шул йылдарҙағы фотоһүрәттәрҙе бүләк итә. Һөҙөмтәлә «Еңеүсе» отряды командиры Д.Медведевтың ҡатыны Татьяна Ильинична һәм элекке 12 йәшлек разведчик, «Ҡайҙа осаң, торнаҡай?» китабы геройы Володя Саморука менән хатлашыу булдырыла. Һуңынан шул асыҡлана: партизан отрядының табибы болгар коммунисы Т. Д. Павловтың ҡыҙы— Вера Тодоровна Павлова була.
Мерәсем ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Ауыл Советы составы
Ҡыҙыл Үреш   (2005 йылға тиклем — ҡасаба)  — административ үҙәк, Мерәсем, Татар Үрөше ауылдары. Элек  Уреш  спиртзаводының ҡасабаһына ингән. ул 2005 йылда Ҡыҙыл Үреш ҡасабаһы менән  Ҡыҙыл Үреш  ауылына  берләштерелә («Административ үҙәктәрҙе күсереү, тораҡ пункттарҙы бөтөрөү, берләштереү һәм ойоштороу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәртеүҙәр индереү тураһында» 2005 йылдың 20 апрелендәге 211-з һанлы Законы).
Иҫке Ҡыҙылъяр
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек удмурттар (97 %) йәшәй.
Васькина (Полазна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Начка
Начка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ваштранга йылғаһының уң ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Квят Даниил Вячеславович
Квят Даниил Вячеславович (26 апрель 1994 йыл) — Рәсәй автоуҙышсыһы. 2014-2017 йылдарҙа «Формула-1» уҙыштарында сығыш яһаусы. GP3 автоуҙыш серияһы еңеүсеһе (2013).
Блохин урамы (Ишембай)
Блохин урамы — Ишембай ҡалаһының тәүге урамдарының береһе, ҡаланы көньяҡ-көнсығыш йүнәлешендә киҫеп үтә. Башҡортостанда нефть ятҡылығы тапҡан геолог Блохин Алексей Александрович хөрмәтенә атала. Блохин урамы исемендәге скверға килеп тоташа, унда Блохин Алексей Александрович ҡәберенә һәйкәл ҡуйылған.
Тарихы
Урамда суйырташ түшәлгән. 1962 йылда Блохин урамы буйлап (ЦЭС-тан алып «пожаркаға» тиклем) кешеләр ағас тротуарҙан йөрөгән. Ул урамдың уң яғында төҙөлгән. Был тротуар буйлап кешеләр «пожаркаға», урман заводына, типографияға, ЦЭС-ҡа эшкә йөрөгәндәр. Эшселәр ваҡыт буйынса ориентир тотһон һәм эшкә һуңламаһындар өсөн, сәғәт һайын гудок бирелгән.
Әҙәбиәт
http://www.ishimbaybiblio.ru/index.php?par=Ourpublications&bold=31]
Покровская Магдалина Петровна
Биографияһы
Покровская Магдалина Петровнаның ире паразитолог И. Г. Иоффе (Иоффа).
1 март
1 март — григориан стиле буйынса йылдың 60-сы (кәбисә йылында 61-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 305 көн ҡала.
Төбәк байрамдары
}}
Башҡорт ғәскәре (1917—1919)
Башҡорт ғәскәре — III Бөтә Башҡорт съезында ойошторолған һәм Башҡорт Хөкүмәтенә буйһонған хәрби формированиеһы.
Бежина Вера Фёдоровна
Биографияһы
Вера Фёдоровна Бежина 1916 йылда Белгород өлкәһе Губкинский районының Скородный ауылында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ираклий II майҙаны (Тбилиси)
Тарихы
Грузия Рәсәйгә ҡушылғандан һуң (1801), 1809 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1870 йылда) майҙанда губернатор һарайы бинаһы төҙөлә һәм майҙан Губернатор майҙаны тип атала. Губернатор резиденцияһы һаҡланып ҡалған, хәҙер бизнес-үҙәк итеп яңынан төҙөлгән. Бында Б. Иванишвилиның «Грузин хыялы» партияһының штаб-фатиры урынлаша.
1956—1957 йылдарҙа археологик ҡаҙыныуҙар майҙанда дүрт мәҙәни ҡатлам аса, уларҙың иң боронғоһо V быуатҡа ҡарай.
Әҙәбиәт
ენციკლოპედია «თბილისი». 2002
Крузенштерн Иван Фёдорович
Сығышы, бала сағы (1770—1784)
1597 йылда Айслебенда тыуған Филип Крузиус (Philip Crusius) Крузенштерндар нәҫеленә нигеҙ һалыусы булып тора; уның ғаиләһендә лютеран руханиҙары була. Эстляндия менән сауҙа итеү менән шөғөлләнгәндә, ул карап һәләкәтенә осрай, әммә уға Ревель советнигы Мюллен ярҙам итә. Ғаилә легендаһы буйынса, 1630-сы йылдарҙа Крузиус дипломатик бурыстар үтәй: Эстляндияла гольштейн резиденты була, батша Михаил Федоровичҡа һәм Фарсы шаһына миссияларға ебәрелә. 1644 йылда Ф. Крузиус Швеция гражданлығын ҡабул итә; 1649 йылдың 9 мартында батшабикә Кристинаның von Krusenstiern фамилияһы аҫтында дворянлыҡ титулы бирергә тигән указы менән шәхси герб тапшырыла. 1659 йылда ул Эстляндияның иң бәләкәй һәм ярлыһы тип иҫәпләнгән Хаггуд имениеһын һатып ала. Ғүмеренең аҙағына (1676 йылда) Ревель бург-герихы асессорына тиклем күтәрелә һәм хатта Эстляндияның наместнигы була; Эстляндия дворянлығы китабын һәм ер кадастрын аныҡлай. Уның улы һәм вариҫы Эверт Филипп швед ғәскәрендә офицер була һәм Төньяҡ һуғышы ваҡытында рус әсирлегенә эләгә, Рәсәйҙә (шул иҫәптән Себерҙә лә) 22 йыл самаһы тора. 1721 йылдан Рәсәй губернияһына әүерелгән, емерек Эстляндияға кире ҡайтҡас, өлкән йәштә өйләнә һәм ғүмерен ғаилә имениеһын тергеҙеүгә арнай. Улы Карл фон Крузенштерн ғаилә имениеһын мираҫ итеп ала һәм ике никахта кәм тигәндә 22 балаһы, шул иҫәптән туғыҙ улы була.
Кронштадт
Немец дворяндарының кесе улдары өсөн хәрби хеҙмәтте һайлау тәбиғи була, асылда, ул ғәскәр төрөн һайлауға ҡайтып ҡала. Карл фон Крузенштерн 1784 йылда Император Паж корпусына ҡабул ителә. Адамдың Диңгеҙ кадет корпусына инеүе (1785 йылдың ғинуарында) ул ваҡыт өсөн ғәҙәти булмай, сөнки XVIII быуатта Балтик буйынан сыҡҡандар унда булмай тиерлек. Крузенштерн, бәлки, был ваҡытта Диңгеҙ корпусында уҡыған берҙән-бер остзей немецы булғандыр. Хәрби-диңгеҙ флотында уҡыу — ауыр, ә карьера перспективалары ҡатмарлыраҡ була, һәм был хәл Рәсәйҙә генә булмай. 1771 йылдағы янғындан һуң Диңгеҙ кадет корпусы бинаһы Кронштадтҡа, «Итальян һарайына» күсерелә, унда уҡыу йорто оҙаҡ йылдар һаҡлана. Эше күп булыуы арҡаһында корпус начальнигы адмирал Голенищев-Кутузов Санкт-Петербургта ҡала һәм Кронштадтҡа һирәк килә. Шул арҡала кадеттарҙы уҡытыу һәм тәрбиәләү ауырлаша, ә уларҙың йәшәү шарттары насар була. Дәрестәр ике блокҡа бүленә: иртәнге (иртәнге 7-нән сәғәт 11-гә тиклем, математика һәм навигация индереп) һәм кис (14 сәғәттән 18 сәғәткә тиклем), сит телдәргә арналған. Шәмбе һайын киске дәрестәр урынына тәрбиәләнеүселәрҙең бер аҙналыҡ уңыштарын тикшереү ойошторола, уларға ярашлы рәүештә яза һәм тән язаһы бирелә.
Адам Иоганн фон Крузенштерн Диңгеҙ кадет корпусына ингәс, ул синыфташтарының күпселегенән ике йәшкә олораҡ була. Шул уҡ ваҡытта ул үҙенең исемен урыҫлаштыра һәм шул ваҡыттан алып уны «Иван Федорович» тип атайҙар. Ул, үҙенән йәш йәш булһа ла, Юрий Лисянский менән дуҫ була. Уның хәтирәләре буйынса, Крузенштерн «иғтибарлы, етди, йомоҡ, һөйләшмәүсән, тапҡыр» булған һәм буш ваҡытын иптәштәре менән бик һирәк үткәрә. Кадеттарҙың китаптары әҙ була. Лисянский үҙенең уҡытыусыларының береһенең шәхси китапханаһындағы китаптар менән файҙаланған.
Батыршин Искәндәр Әлүк улы
Биографияһы
1841—1845 йылдарҙа Ырымбур Неплюев хәрби училищеһында төрки теленән уҡыта.
Ғаиләһе
Улдары: Йыһангир (1851—?) һәм Шәйхелислам (1849—?).
Тигермән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Тигермән ауыл Советы — Ҡариҙел районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452386. ОКАТО коды — 80234876000. Иҫке Аҡбүләк  ауыл Советы менән берләштерелә.
Мәғлүмәт системаһы
Мәғлүмәт системаһы  төшөнсәһе
Мәғлүмәт системаһының киң  төшөнсәһе шунан ғибәрәт: бирелмәләр, техник һәм программа тәьминәте, шулай уҡ персонал һәм ойоштороу саралары уның айырылмаҫ компоненттары булып тора. Рәсәй Федерацияһының «Мәғлүмәт, мәғлүмәт технологиялары һәм мәғлүмәтте һаҡлау тураһында»ғы федераль законы ла «мәғлүмәт системаһы» төшөнсәһен киң итеп аңлата, ул  мәғлүмәт системаһына бирелмәләр базаларындағы мәғлүмәттәр йыйылмаһын һәм уларҙы эшкәртеүҙе тәьмин иткән  мәғлүмәт технологиялары менән техник сараларҙы ла индерә.
Тигермән ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Тарихы
1. Ҡариҙел районының Байҡы-Юныс ауылында административ үҙәген урынлаштырып, Байҡы-Юныс ауыл Советын ойошторорға. 2. Тигермән ауыл Советынан Асҡыш һәм Байҡы-Юныс ауылдарын сығарып, Байҡы-Юныс ауыл Советы составына индерергә. 3. Тигермән ауыл Советының административ үҙәген Байҡы-Юныс ауылынан Тигермән ауылына күсерергә. 4. Байҡы-Юныс ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы билдәләргә.
17 йылдан һуң Тигермән ауыл Советы юҡҡа сығарыла.
Мәғлүмәт системаһы
Архитектура буйынса классификация
Бүленеүсәнлек кимәле буйынса:
Күп звенолы  (multi-tier) МС-тарҙа   аралыҡ «звенолары» —  ҡушымталар серверҙары (application servers) —  өҫтәлә. Ҡулланыусы клиент ҡушымталары бирелмәләр базаһына идара итеү системаларына туранан-тура ҡушыла алмай, ә арауыҡ звенолар  аша эш итә.
Алёша (һәйкәл, Пловдив)
Һәйкәл һүтергә маташыуҙар
Киләһе маташыу 1993 йылда була, Пловдив ҡалаһының мэры һәйкәлде һүтеү тураһында ҡарар ҡабул итә. Был ҡарарға ҡаршы Болгарияның унлаған йәмәғәт ойошмалары ҡаршы сыға, ә Болгарияла йәшәгән урыҫ ветерандары төркөмө һәйкәлде юҡ итеү осрағында үҙ-үҙҙәрен шәхси утта яндырыу акты менән янай.
Амангилдина Дамира Зәйнетдин ҡыҙы
Наградалары һәм исемдәре
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2012)
Чилим (Барыш ҡушылдығы)
Чилим — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Барыш йылғаһының һул ярына тамағынан 180 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Словак теле
Социолингвистик мәғлүмәттәр
Словак телендә йәнле һөйләш теленең берҙәм нормаларын формалаштырыу процесы тамамланмаған, шуға күрә Словакияның төрлө төбәктәрендә диалекттарҙың һәм әҙәби телдең үҙ-ара тәьҫире арҡаһында йәнле һөйләү телмәрендә төрлө варианттар барлыҡҡа килә, улар төрлө кимәлдә әҙәби норманан айырылып тора. Шул уҡ ваҡытта бер төбәктең йәнле һөйләү телмәре оҡшаш билдәләр менән берләшә һәм башҡа төбәктәрҙең йәнле һөйләү телмәренә ҡаршы килә, шуның менән бәйле словак теле тикшеренеүселәренең  ҡайһы берҙәре  Көнбайыш, Урта һәм Көнсығыш Словакияла словак йәнле һөйләш теленең өс  субстандарт вариантының барлыҡҡа килеүен билдәләй.
БМО-ның рәсми телдәре
БМО-ның халыҡ-ара судының рәсми телдәре итеп инглиз һәм француз телдәре билдәләнгән.
Иҫке Балбыҡ һаҙлығы
Тасуирламаһы
Һаҙлыҡ флораһы бай, 120-гә яҡын юғары көпшәле үҫемлек төрөн үҙ эсенә ала. Үҫемлектәрҙең Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына (2011) ингән, һирәк осраған һәм һаҡлауға мохтаж төрҙәре бар: ҡоба тал, ваҡ ҡыуыҡлы үлән, ваҡ сәскәле соссюрея, һәм һаҡаллы бабасыр уты. Улар барыһы ла, ваҡ ҡыуыҡлы үләндән тыш, шулай уҡ көньяҡ Себерҙән килеп сыҡҡан плейстоцен реликттары булып торалар.
Әһәмиәте
Иҫке Балбыҡ һаҙлығы был район өсөн ҙур һыу һаҡлау һәм һыу көйләү әһәмиәтенә эйә. Ул үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәрен йөрөтөүсе булараҡ та ҙур әһәмиәткә эйә. Шулай уҡ Урал аръяғы урман далаһында һаҙлыҡ барлыҡҡа килеү процестарын өйрәнеү өсөн фәнни әһәмиәткә эйә, сөнки ошо зонала шундай уҡ тәрәнлктәге торф ятышы булған һаҙлыҡтар бик аҙ.
Асия (мәсет)
«Асия» мәсете Өфө ҡалаһының Калинин районында Максимовка ауылында урынлашҡан.
Китано Такэси
— япон кинорежиссёры һәм актёры, комедиант, сценарий яҙыусы, яҙыусы, шағир һәм рәссам, телевидениела алып барыусы. Бөтә эштәрендә лә, режиссёрлыҡ эшенән башҡа, Beat Takeshi (яп. ビートたけし би: то такэси) псевдонимын ҡуллана.
Ғайсин Шакир Әхмәтдин улы
Ғайсин Шакир Әхмәтдин улы (15 ғинуар 1904 йыл — 4 октябрь 1969 йыл) — ғалим-агроном, юғары мәктәп эшмәкәре. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1949). Башҡорт АССР-ы атҡаҙанған фән эшмәкәре (1964). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).
Ахунов Фәтхелбаян Ғаян улы
Хеҙмәт юлының башы. Белем үрҙәрен яулау.
1956—1957 йылдарҙа Свердловск өлкәһендәге Түбән-Туринск гидроэлектростанцияһында слесарь-техник булып эшләй.
Хеҙмәт юлы
1977—1990 йылдарҙа Нефть һәм газ сәнәғәт хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан өлкә комитеты рәйесе.
2002—2003 йылдарҙа эксперименталь-механик заводы директоры.
2004 йылдан Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһы транспорт энергоресурстары проблемалары институтында төп эксперт. Ошо осорҙа ул нефть промыслалары социаль объекттарын төҙөкләндереүҙә, үҫтереүҙә һәм уларҙың экологик һәм сәнәғәт хәүефһеҙлеген тәьмин итеүҙә актив ҡатнаша. Нефтселәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу буйынса ла бик күп эштәр башҡара. Фәтхелбаян Ахунов әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөгөлләнергә лә ваҡыт таба. Ул бик күп йылдар Ишембай ҡала Советына депутат булып һәм тағы ла СССР-ҙың XVI һәм XVII профсоюздар съездына делегат булып һайлана. Ә ғүмеренең һуңғы йылдарында «Башнефть» берекмәһенең ветерандар советы рәйесе вазифаһын башҡара.
Ахунов Фәтхелбаян Ғаян улы 2019 йылдың 2 декабрендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Чилим (Оло Якла ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Грибанова Антонина Сергеевна
Грибанова Антонина Сергеевна (9 февраль 1932 йыл — 5 март 1999 йыл) — СССР-ҙың еңел сәнәғәт алдынғыһы. Горький өлкәһенең Горький ҡалаһындағы РСФСР Еңел сәнәғәт министрлығына ҡарамағындағы ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар кейемен тегеүсе «Маяҡ» производство берекмәһенең мотористкаһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Тыуған ҡалаһында йәшәй. 1999 йылдың 5 мартында вафат була. Афонин зыяратында ерләнгән.
Үрге Берёзовая
Үрге Берёзовая — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының уң ярына тамағынан 287 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Фердинанд I (Австрия императоры)
Титулы
Фердинанд алдағы титулды ҡулланған:
Хәрби званиеһы
Австрия фельдмаршалы (18 сентябрь, 1830 йыл)