cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бохинь күле
Географияһы
Күлгә ҡойған иң ҙур ҡушылдыҡ Савица («Бәләкәй Сава»), Триглав күл үҙәнендәге иң ҙур Ҡара күлдән (Črno jezero), туҡалана. Күлдең көнсығыш өлөшөнән Озерница (Jezernica)  йылғаһы ағып сыға, ул Мостница  менән ҡушылғандан һуң Сава-Бохинька йылғаһын барлыҡҡа килтерә, ул, үҙ сиратында,  Сава-Долинка йылғаһы менән ҡушыла һәм Сава йылғаһын барлыҡҡа килтерә. XVIII быуатта Бальтазар Аке аңлатыуынса, Бохинь күленә һыу ағып инеүгә ҡарағанда унан һыу күберәк ағып сыҡға, был өҫтәмә ер аҫты һыу сығанаҡтары менән туҡланыуын аңлата.
Попова Вера Николаевна
Попова Вера Николаевна (1889—1982) — рус һәм совет театр һәм кино актеры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1948).
Вера Николаевна Попова 1889 йылдың 12 авгусында (31 июль) Мәскәүҙә тыуған.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Беренсе дәрәжә Сталин премияһы (1946) — А. А. Крондың «Глубокая разведка» спектаклендә Марго ролен башҡарған өсөн.
- РСФСР-ҙың халыҡ артисы (26 октябрь 1948)
6 май
Төбәк байрамдары
}}
Врангель утрауы (ҡурсаулыҡ)
Климат
Бында һыуыҡ булмаған осор ғәҙәттә 20-25 көндән артмай. Даими һыуыҡтар һәм көслө ел менән ҡыш йылдың ҙур өлөшөн биләп тора.
Флора һәм фауна
Төньяҡ Себерҙән билдәле тикшеренеүсеһе С. Успенскийҙың 60-сы йылдарҙағы мәғлүмәттәре буйынса, бындағы текә диңгеҙ ярҙарындағы ҡоштар баҙарында 50-100 мең ҡалын кайра, 30-40 мең мойва, 3 меңләп диңгеҙ ҡоҙғоно (баклан) булған.
Мырҙағолова Бикә Сәләхетдин ҡыҙы
Биографияһы
Мырҙағолов Сәләхетдин Йәләлитдин улы репрессияға эләгә (1931—1937). 1938 йылда ҡатыны Иҫке Монасип ауылына күсә. Тол иргә, колхозсы Кираметдин Үтәбаевҡа тормошҡа сыға. Шулай итеп, балаларын артабан эҙәрләүҙәрҙән һаҡлап алып ҡала.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Мәктәптә һәм районда әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара. Мәктәп коллективы менән концерттар һәм спектаклдәр ҡуялар. Агитатор, уҡытыусы-остаз була.
Классен Генрих Николаевич
Биографияһы
1940 йылда Генрих Классен йүнәлтәмә буйынса Өфөгә, сит телдәр институтына эшкә килә. Был институтта ул ваҡытта Мәскәүҙәге Морис Торез исемендәге сит телдәр институтын тамамлап ҡайтҡан, буласаҡ күренекле тел белгесе, полиглот Жәлил Кейекбаев эшләй. Һуңыраҡ студенттарына Генрих Николаевич уның менән бергә эшләгән йылдарын һәр саҡ һағынып һөйләр була.
Ғилми һәм педагогик эшмәкәрлеге
Профессор Генрих Классен немец телен туған тел булараҡ өйрәнеүселәр өсөн дәреслектәр, программалар, төрлө әсбаптар әҙерләүҙә тос өлөш индерә. РСФСР мәғариф министрлығы немец мәктәптәрен ҡайтанан тергеҙеүҙе планлаштыра. Был программала Башҡорт АСССР-ының Благовар районы ла ҡатнаша. Генрих Классен был йүнәлештә тырышып эшләй.
Ғаиләһе
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Германияла йәшәгән Г.Классен үҙ яҙмышы- Рәсәй немецтары яҙмышы тураһында китап яҙа. Уны «Бер киҫәк ерҙән ҡасып», тип атай.
Ҡатыны- Эрна Давыдовна Винс- Классен, Башҡорт дәүләт медицина инситутында(хәҙерге Башҡорт дәүләт медицина университеты) һәм Башҡорт дәүләт педагогия институтында немец теле уҡытыусыһы булып эшләгән. Ҡыҙы — Анна (1947 йылда тыуған).
Китаптары
https://books.google.com/books/about/Прочь_от_клочка_земли.html?id..
Бубнов Сергей Фёдорович
Биографияһы
Новодевичье монастырында (йырлау һәм ашау палаталары араһында) ерләнгән.
Мосул (Закатала)
Məҙәниәте
Taрихи ҡомартҡылар: 1781 йылда Әдүр-Рәхман Бәдәүи, Һөсәйен һәм Мәһәммәт Чәрдәклиҙәр тарафынан төҙөлгән мәсет, 6 бүлмәле каруанһарай, 2 ҡәберлек.
Йоматау (шифахана)
Дауалау йүнәлештәре
Климаты континенталь, ҡышы уртаса һалҡын (ғинуарҙың уртаса температураһы −15-19°С), йәйе йылы (июлдең уртаса температураһы +19,3-24°С). Яуым-төшөм йылына 450 мм яуа. Шифахананы ҡайын һәм ылыҫлы урмандар уратҡан.
Илькин (Бәләбәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бандар-Сери-Бегаван
Транспорт
Бруней халыҡ-ара аэропорты ҡала үҙәгенән 11 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Аэропорт бөтә илде хеҙмәтләндерә.
Яубаҫаров Хөсәйен Хәсән улы
Биографияһы
1969 йылдан Өфөлә 1-се мәктәп-интернат директоры булып эшләй. Мәғариф өлкәһендәге уңыштары өсөн «Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән исемгә лайыҡ була.
Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән.
Бухартовскийҙар йорто
Ике ҡатлы йорт, штукатурланған, ҙур тәҙрәләрле. Кәрнизе, селтәре, ҡаймаһы һәм тәҙрә ҡапҡастары ағас һырлауы менән бай семәрләнгән. Йорт башта ҡырҡылған мөйөшлө була һәм был ерҙә йортҡа инә торған төп ишек урынлашҡан.
Буткевич Любовь Алексеевна
Биографияһы
Атаһы һәм уның кейәүе, уның үҙе кеүек, фронттан ҡайта, ә апаһы үҙе эшләгән хәрби заводта авария ваҡытында һәләк була
Минаева Татьяна Максимовна
Биографияһы
Ставрополдә 1973 йылдың 18 авгусында вафат була.
Сарлык (Сёма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шишмә (Тәтешле районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡыҙыл Башлыҡ (Европа фольклоры)
Шарль Перро
Шарль Перро халыҡ сюжетын әҙәби эшкәртә. Ул каннибализм мотивын, бесәй персонажын һәм уның бүре тарафынан үлтерелеүен алып ташлай һәм ҡыҙ кейгән баш кейемен — ҡыҙыл башлыҡты (фр. chaperon) индерә. Бындай кейем Перро йәшәгән осорҙа ҡалаларҙа моданан сыға, әммә ауыл ерендәге ҡатын-ҡыҙҙар араһында популяр була. Ул, әҙәплелекте боҙоу мотивын индереп, әкиәткә әхлаҡи мәғәнә бирә һәм әҫәрен шиғри әхлаҡ менән тамамлай, ҡыҙҙарға ылыҡтырыусыларҙан ҡурҡырға ҡуша.
Көҙән ауыл советы (Ишембай районы)
Иҡтисад
Көҙән ауылында 4 шәхси пилорам эшләй.
Бугай Дмитрий Ефимович
Фәнни эшмәкәрлеге
Төп ғилми хеҙмәте:
Дар әс-сүлх
Тасуирламаһы
Хәлифәлек тарҡалғандан һуң, мосолман династиялары идара иткән барлыҡ өлкәләр ҙә, халыҡ составына ҡарамайынса, Дар әл-ислам тип ҡарала, ә мосолман булмаған дәүләттәр менән төҙөлгән килешеүҙәр ғәҙәти дәүләт-ара килешеүҙәр рәүешендә була
Атратка
Атратка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сура йылғаһының уң ярына тамағынан 260 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Холера
Холе́ра (от χολή «желчь» и «теку»), йәғни ваба — киҫкен башланып китә торған эсәк инфекцияһы, Vibrio cholerae бактериялары тыуҙыра торған антропоноз, йәғни кешелә үрсей торған инфекция. Кеше тиҙәге, ауыҙ аша йоҡтороу механизмы менән, нәҙек эсәктең зарарланыуы, ныҡ шыйыҡ итеп эс китеү, ҡоҫоу, организмдың бик тиҙ шыйыҡса һәм электролиттар, гиповолемик шок һәм хатта үлем осрағына килтереп еткерерлек кимәлдә шыйыҡса юғалтыу менән айырыла.
Тарих
1817 йылда Беренсе ваба пандемияһы (1817—1824) бөтә Азияла таралып, Әстерхан ҡалаһына килеп етә. Бангкокта 30 меңдән ашыу кеше үлә, ә бөтә донъяла миллиондарса кеше һәләк булған. Тик 1823—1824 йылғы ғәҙәттән тыш Һалҡын ҡыш, көньяҡ илдәрҙә йылғаларҙың туңыуы Европаға вабаның таралыуына юл ҡуймай.
'' 1905 йылда Эль-Тор карантин станцияһында ошо станция исеме менән аталып йөрөтөләсәк яңы төр сир тыуҙырыусы бактерия табыла. Етенсе пандемия башҡаларынан айырмалы Эль-Тор вибрионы таралыуына бәйле. ( проверить )''
Хәҙерге ваҡытта ваба элеккеһе кеүек ҡурҡыныс түгел, ләкин ҡайһы бер фәҡир илдәрҙә, бигерәк тә ер тетрәү осраҡтары булғанда, ваба эпидемиялары осраҡтары булғылай. 2010 йылдың октябрендә Гаитиҙа башланған эпидемия ваҡытында илдең 7 % халҡы сирләй һәм 2015 йылдың май айында ваба 9700 кешенең ғүмерен өҙә.
Эпидемиология
Ваба кеше нәжесе, ауыҙ аша тарала. Инфекция таратыусы- сирле, йәки вибрионды йөрөтөүсе сирһеҙ кеше , ул тиҙәге һәм ҡоҫҡолоғо менән тирә яҡҡа Vibrio cholerae тарата.
Патогенез
Вибриондар нәҙек эсәктең эпителий өҫтөндә үрсей башлай, ләкин төпкә үтмәйҙәр, улар холера ағыуы ( токсин (CTX) — аҡһым энтеротоксины сығара башлай ( А субберәмеге һәм  В субберәмеге).
Инкубацион осор
Инкубацион осор бер нисә сәғәттән 5 тәүлеккә тиклем бара, күберәк осраҡта 24—48 сәғәт. Сирҙең барышы төрлөсә булыуы мөмкин — аңлашылмаған, субклиник форманан алып, 24—48 сәғәт эсендә тиҙ арала организмдың шыйыҡса юғалтыуы күҙәтелә.
Бодбе монастыры
Монастырь тарихы
XX быуат башында монастырҙа ҡатын-ҡыҙҙар һаны 300-гә етә.Тәүге  йылдарында уҡ бер класлы мәктәп асыла, ул тиҙҙән ике класлыға әйләнә; Бодбе монастырында педагогия курстары индерелгәндән һуң, ул башланғыс мәктәптәр өсөн уҡытыусылар әҙерләй башлай.
Холера
Дауалау
Ауыҙ һәм инъекция аша үткәрелә. Был ысуларҙы һайлау силенең хәленә, шыйыҡса юғалтыу кимәленә, ҡоҫоүға ҡарап, билдәләнелә. Веналар аша иретмәләр III һәм IV кимәлдәге шыйыҡса юғалтҡан ауырыуҙарға бирелә.
Антибиотиктар менән дауалау сирҙе 1-3 көнгә ҡыҫҡарта, ҡайһы бер симптомдарын еңеләйтә. Антиотиктар шыйыҡса ҡулланыуҙың хәжәтен дә әҙәйтә. Юғалтҡан шыйыҡса ваҡытында тулыландылһа, ваба менән сирле антибоитиктарһыҙ ҙа һауыға, шуға күрә Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы антибиотиктарҙы бик ауыр осраҡтарҙы ғына ҡулланырға кәңәш итә. Холера таяҡсаһына ҡаршы азитромицин, ко-тримоксазол, эритромицин, тетрациклин, доксициклин, ципрофлоксацин и фуразолидон яҡшы көрәшә. Азитромицин менән тетрациклин доксициклин йәки ципрофлоксацинға ҡарағанда  был осраҡта файҙалыраҡ тип иҫәпләнә. 8 йәшкә тиклем балаларға тетрациклин һәм доксициклин бирергә ярамай. Күп кенә илдәрҙә ҡайһы бер холера вибриондары штамдары доксициклинға, фторхинолонға( ципрофлоксацинға) ,шулай уҡ тетрациклин, ко-тримоксазол һәм эритромицинға бирешмәй башлаған.
Сирҙе алдан киҫәтеү
Вакцина CVD 103-HgR — состоит из ослабленных живых оральных генетически модифицированных штаммов V. Cholerae О1 (CVD 103-HgR). Вакцинаны бер тапҡыр ҡабул итеү V Cholerae вибрионынан бик яҡшы һаҡлай (95 %). V. Cholerae El Tor вакцинаһын ҡабул иткәндән һуң уның һаҡлау кимәле юғары булып ҡала ( 65 %).
Яңы Гвинея
«Эдем баҡсаһы»
2005 йылда Америка тикшеренеүселәр төркөмө Яңы Гвинея тауҙарының тропик урмандарында кеше эшмәкәрлеге теймәгән урынға барып сыҡҡан һәм уға «Эдем баҡсаһы» тип атама биргән..
Яҡынса 300 мең гектар майҙанды алып торған был район Яңы Гвинеяның көнбайышында, Фоджа тауҙары битләүендә урынлашҡан.
Утрауҙың европалылар тарафынан асылыуы
Һуңғараҡ, 1545 йылда испанлы Иньиго Ортис де Ретес Молукка утрауҙарынан Мексикаға китеп барғанында утрау янынан үтә һәм уға «Яңы Гвинея», тигән атама бирә. Сөнки утрауҙың яр буйҙарын Африка лағы Гвинея ярҙарына оҡшата. Бәлки, Африка Гвинеяһы менән Австралия эргәһендәге утрау глобустың ҡапма-ҡаршы нөктәләрендә урынлашҡан булыуы уның иғтибарын йәлеп иткәндер ҙә, утрауға ошондай исем бирергә ниәт иттергәндер.
Колониализм дәүере
1885 һәм 1895 йылдарҙа көнсығыш өлөшө хужалары Бөйөк Британия һәм Германия, Нидерландтың утрауҙың көнбайыш өлөшөнә булған власын таныйҙар. Голландияның Яңы Гвинеяһы һәм көнсығыш яҡ араһында сик көнсығыш оҙонлоҡтың 141 градусынан үтә.
Сар-Чульджук
Сар-Чульджук — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Изге Пётр соборы
Тамамлау
Көмбәҙҙең эске түңәрәгендә ике метр бейеклек яҙма бар: "TV ES PETRVS ET SVPER HANC PETRAM AEDIFICABO ECCLESIAM MEAM. TIBI DABO CLAVES REGNI CAELORVM (...Һин — Пётр, ошо таштан сиркәү һалам. ... һәм бонъя асҡысын бирәм... .)"
Белорус милли кейеме
Өйрәнеү тарихы
Беренсе донъя һуғышынан һуң Европа илдәре өсөн халыҡ кейемдәрен көндәлек файҙаланыуҙы сикләүгә дөйөм тенденция Белоруссияны ла урап үтмәй, ләкин милли кейем темаһы тикшеренеүселәр өсөн һаман да көнүҙәк булып ҡала. Ғалимдар өсөн Бөйөк Литва кенәзлеге дәүерендәге белорустарҙың сағыштырмаса насар өйрәнелгән (XIX—XX быуаттар костюмы менән сағыштырғанда) кейеме ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра: был осор тураһында мәғлүмәтте акт документтарында, хаттарҙа, имение инвентарҙарында һәм мөлкәт исемлектәрендә, сәйәхәтселәрҙең хәтирәләрендә, яҙмаларында, йылъяҙмаларҙа һ. б. табырға мөмкин, хроникаларҙа и т. д. Беларусь Милли фәндәр академияһының Кондрат Крапива исемендәге Сәнғәт ғилеме, этнография һәм фольклор институты белорус милли костюмын өйрәнеү өлкәһендә төп ғилми-тикшеренеү учреждениеһы булып тора. 2017 йылда ике китапта институт хеҙмәткәрҙәре Валентина Николаевна Белявина һәм Любовь Васильевна Ракованың фундаменталь тикшеренеүҙәре йомғаҡтары баҫылып сыҡты.
Костюмдың ҡыҫҡаса тарихы
XIX быуат аҙағына — XX быуат башына беларусь костюмының тышҡы күренеше тотороҡлана, сағыу этник үҙенсәлектәре барлыҡҡа килә. Белорусь костюмында иң мөһим характеристикаларҙың береһе — күҙгә ташланып торған йола тотороҡлолоғо. Быуаттар дауамында төрлө йоғонтоларҙы үҙ эсенә алып, белорус костюмы оҙаҡ ваҡыт ҡайһы бер кейем әйберҙәренең киҫелеше үҙгәрешһеҙ, формаһы һаҡлаған. Милли кейемдең айырым атрибуттары юғалмаған, унда боронғо архаик һыҙаттар, мәҫәлән, боронғо орнамент һәм буй биҙәлеш һаҡланған. Туҡыма әҙерләү технологиялары ла боронғо замандарҙан һаҡланып ҡалған. Традицион тышҡы ҡиәфәтенең тотороҡло булыуына ҡарамаҫтан, костюмдың төрлө образдарҙа һәм композицияла күп вариантлы.
Баш кейемдәре
Баш кейеме ирҙәр кейеме комплексында мөһим урын биләгән, сөнки һәр саҡ костюмды тулыландырған һәм кешенең социаль статусы, профессиональ, этник, енес-йәш билдәһе булған. Баш кейеме булмаған кеше урамда ғәҙәттә ярлы, ауырыу, янғындан зыян күргән тип ҡабул ителгән.
Яҙылмаған ҡағиҙәләргә ярашлы, арҙаҡлыраҡ кешеләр, рухи заттар алдында, шулай уҡ өйгә, ғибәҙәтханаға һәм суд залына ингәндә баш кейемен һалырға кәрәк булған. Башынан икенсе кешенең эшләпәһен бәреп төшөрөү әхлаҡи енәйәт тип иҫәпләнгән һәм йәмғиәттә ғәйепләнгән.
Ҡатын-ҡыҙ кейемен тасуирлау
Күп быуаттар дауамында белорус ҡатын-ҡыҙ кейеме мөһим эволюцияны үткән. Нәҡ Белоруссияның крәҫтиән халҡы костюмдың боронғо (архаик) элементтарын һәм предметтарын һаҡлап ҡалған, ә крәҫтиән ҡатын-ҡыҙҙары кейеме оҙаҡ ваҡыт, уға милли матди мәҙәниәттең этник характеристикаһы йәһәтенән айырыуса әһәмиәт биргән традицион һыҙаттарҙы һаҡлаған. XIX быуатҡа белорус крәҫтиән ҡатын-ҡыҙҙары кейеменең хәҙер традицион тип һаналған үҙенсәлектәре нығынған. Ә юғары ҡатлам ҡатын-ҡыҙ кейеме, киреһенсә, юғары ҡатлам ир-егеттәр костюмынан да арттырып, ваҡыт үтә килә милли һыҙаттарын юғалтып, һәр ваҡыт дөйөм Көнбайыш Европа тенденцияларына ауаздаш булырға ынтылған.
Белорус традицион крәҫтиән кейемендәге орнамент
Белорус милли крәҫтиән кейеме төрлө һәм сағыу. Ул башлыса геометрик һәм геометрик-үҫемлек биҙәктәренән тора. Белорус орнаментының төп элементтары — төрлө варианттағы ромбтар: түбәгә ҡуйылған квадрат формаһында, дүрт нөктәле, үҫентеле, шулай уҡ тәреләр, розетка-йондоҙҙар, тура һәм кәкерсәк һыҙыҡтар.
Герберц-1 руднигы
Тарих
1903 йылда Питкяранта рудниктарын һәм заводтарын Рәсәй империяһының Дәүләт банкыһы һатып ала, әммә был ваҡытта илдә иҡтисади көрсөк башланып китә, шунлыҡтан төрлө завод һәм рудниктар ябыла, шул иҫәптән «Герберц-1» руднигын да ябырға тура килә. Был ваҡыттағы бөтә эш барышында «Герберц-1» руднигы тимер мәғдәне (магнетит) таба.
1920 йылдар аҙағында Питкярантала тау эштәре тулыһынса туҡтатыла, был бигерәк тә ағас күмеренең аҙ булыуы менән бәйле, сөнки урман ерҙәренең күп өлөшөндә целлюлоза-ҡағыҙ һәм ағас бысыу завотары булған. 1934—1938 йылдарҙа фин геологтары Питкяранта мәғдән яландарының тәрән горизонтын баһалау эштәрен алып бара, әммә һуғыш (башта «ҡышҡы», ә һуңынан Бөйөк Ватан) башланыу арҡаһында Питкярантаның мәғдән сәнәғәтен тергеҙеүгә ҡамасаулай. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Питкяранта рудниктары һәм заводтары тулыһынса ябыла.
Березовый Овраг
Берёзовый Овраг — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меня йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Иванец Николай Николаевич
Биографияһы
1998—1991 йылдарҙа — Дәүләт наркология ғилми үҙәгенең фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ватанда һәм сит илдәрҙә баҫылып сыҡҡан 250-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Уның етәкселегендә 35 кандидатлыҡ һәм 8 докторлыҡ диссертацияһы яҡланған.
Баяс (йыр, риүәйәт)
Риүәйәттең икенсе варианты
Баястың (уны шулай тип йөрөтәләр) ата-әсәһе лә, яҡын туғандары ла язалап үлтерелгән була. Баяс та, апаһы ла атта оҫта, йылғыр йөрөй белгәндәр. Ярышта көмөш балдаҡ аша уҡ атып, алмаш-тилмәш беренселекте бирмәгәндәр. Дошманға ҡаршы атҡан уҡтары ла бушҡа китмәгән. Шулай ҙа, мылтыҡ менән ҡоралланған карателдәрҙең ҡыҫымына түҙеп тора алмай, сигенергә мәжбүр булғандар.
Баяс менән ҡатыны шулай ҙа осрашып торған. Уларҙы, уңайын тура килтереп, тота ғына алмағандар. Баястарҙың икәү-ара вәғәҙәләре була: аулағыраҡ яҡҡа китергә. Ошо ниәт менән йәйҙең матур бер көнөндә, еңелсә генә кейем-һалым, аҙыҡ ала ла ҡатыны, еләккә киткән кеше булып, йәшеренә-йәшеренә юлһыҙ ерҙәрҙән ире янына йүнәлә.
Малакка солтанлығы
Тарих
Парамешваранан һуң солтан Әхмәт Шаһ идара итә. Малакка дәүләте диңгеҙ империяһынан сауҙа империяһына әүерелә. Малакка солтанлығы Мин империяһы, Аютия, Гуджарат, ғәрәптәр һәм европалылар менән сауҙа итә.
1445 йылда дәүләт түңкәрлеше һөҙөмтәһендә кесе йәштәге үлтерелә, ә тәхеткә принц Ҡасим ултыртыла. Тәхеткә ултырғас ул Мозафар-шаһ (1445—1459) исемен ҡабул итә.
Ахалцихе ҡәлғәһе
Реконструкцияһы
Финанслауҙың бер өлөшөн ғосмандарҙың  мәҙәни мираҫын һаҡлау буйынса ҡыҙыҡһынған Төркиә тәьмин итә. Ахалцихелағы ҡәлғә яҙмышы 2013 йылда грузин лидерының Төркиәгә визиты барышында Саакашвили һәм Төркиәнең премеьр-министры һөйләшәүҙәренең төп темаһы була. Һөйләшеү йомғаҡтары буйынса төрөк премьеры Эрдоған комплекстың төп мәсетенең көмбәҙен алтын төҫөндә ҡалдырыу буйынса Саакашвилиның тәҡдиме менән ризалаша. Элек төрөк яғы, ғалимдар фекеренә нигеҙләнеп, көмбәҙҙең ябыуын   ҡурғашҡа үҙгәртергә тәҡдим иткән ине.
Бер һәм күп мәғәнәле һүҙҙәр
Башҡорт телендә күп һүҙҙәр бер генә мәғәнәне белдерә. Улар бер мәғәнәле һүҙҙәр тип атала. Ә ҡайһы бер һүҙҙең бер нисә мәғәнәһе була. Улар күп мәғәнәле һүҙҙәр тип йөрөтөлә.
Русне (ҙур ауыл)
Географияһы
Йылға пристаны бар. 1974 йылда төҙөлгән күпер ҡасабаны Шилуте менән тоташтыра (KK206 юлы). 1944 йылға тиклем хәҙерге Руснены Неман йылғаһының һул яры менән тоташтырыусы күпер булған. Сигенеүсе немец ғәскәрҙәре емергәндән һуң, ул башҡа тергеҙелмәгән. Русненан 10 км алыҫлыҡта Шилуте тимер юл станцияһы урынлашҡан.
Сорғолдо
Сорғолдо (Чургулды) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 488 кеше. Почта индексы — 452844, ОКАТО коды — 80250805003.
Ростсельмаш
1985—1999
1980-се йылдарҙа коллектив юғары етештереүсәнлекле «Дон» иген йыйыу комбайндарын эшләп сығара башлай. Был предприятиеның етенсе тапҡыр яңы машиналар сығарыуға күсеүе була. Беренсе сериялы "Дон"дар 1986 йылдың октябрь айында йыйыла.
Ошо осорҙа дәүләт предприятиеһын асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә әйләндереү бара(1992 йыл аҙағы), Ростсельмаш коллективы милек эйәһенә әйләнә.
2000—2017- се йылдар
2004 йылдың июненән VECTOR комбайны сыға башлай.
2010 йылда Feterl Manufacturing Corp Америка компанияһының активы һатып алына. Шул уҡ йылда Ростсельмаш техникаһының моделдәр рәтендә ауыл хужалығы машинаһы һәм  комбайндар, тракторҙар, мал аҙығы йыйыусы таҡма һәм аҫма техника, ашлыҡты һаҡлау һәм эшкәртеү техникаһы була.
Феникс (мифик ҡош)
Феникстың килеп сығышы Боронғо Мысыр мәҙәниәте менән бәйле. Немец дин белгесе Роэль Ван ден Бруктың китабына ярашлы, «Феникс тураһындағы миф классик һәм иртә христиан традицияларына ярашлы», ваҡыт үтеү менән, феникс яңырыуҙы төрлөсә символлаштыра ала: Ҡояш, ваҡыт, Рим империяһы, реинкарнация, консекрация, ожмахтағы тормош, Ғайса (пәйғәмбәр), Дева Мария, ғиффәтлек, конкрет айырым кеше йәки ғөмүмән христиан тормошоноң ҡайһы бер аспекттары. Ҡайһы бер ғалимдар раҫлауынса, Луций Цецилий Фирмиан Лактанцийҙың «De ave foenice» поэмаһында феникстың мифологик мотивын Христостың терелеүе символы тип аңлатыла.
Крамник Владимир Борисович
Владимир Борисович Крамник (25 июнь 1975 йыл) — Рәсәй шахматсыһы, 2000—2006 йылдарҙа «классик» донъя чемпионы, шахмат буйынса донъяның 14-се чемпионы (2006—2007) Донъя кубогы эйәһе (2013). Рәсәй йыйылма командаһы составында өс тапҡыр Бөтә донъя шахмат олимпиадаһы еңеүсеһе (1992, 1994, 1996), Европаның (1992) һәм донъяның (2013) команда чемпионаты еңеүсеһе. Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры.
Биографияһы
2013 йылда Крамник дәғүәселәр турнирында Карлсен Магнус менән1-2-се урындарҙы бүлешә, әммә өҫтәмә күрһәткестәр буйынса (еңеүҙәр һаны) донъя беренселеге уйындарында Ананд менән уйнау хоҡуғын юғалта.
Туснолобова-Марченко Зинаида Михайловна
Зинаиданың эшселәргә мөрәжәғәтенән һуң, Беренсе Балтик фронты яугирҙарына асыҡ хаты баҫылып сыҡҡас, күп совет танкылары, орудиелары һәм самолёттары борттарында «Зина Туснолобова өсөн!» тигән лозунг барлыҡҡа килә.
Сата-Кулар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бызина Нина Ивановна
Ижады
Комик опера һәм опереттала айырыуса уңышлы сығыш яһай.
Нәжиб Асанбаев
Биография
Яҙыусы әҙәбиәт өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982) тигән маҡтаулы исемдәргә, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына (1983) лайыҡ була.
Шаһиев Эдуард Мөстәҡим улы
Ижады
1970 – 1990 йылдарҙа Мәскәүҙәге “Балалар әҙәбиәте” нәшриәте менән хеҙмәттәшлек итә.
Пономарёв Руслан Олегович
Руслан Олегович Пономарев (11 октябрь 1983 йыл) — украин шахматсыһы, ФИДЕ буйынса донъя чемпионы (2002—2003). Украинаның атҡаҙанған спорт мастеры.
Болгарияла дәүләт түңкәрелеше (1886)
Башы
Урыҫ-төрөк һуғышынан (1877-78) һуң Болгария Төркиә хакимлығынан азат ителә. Илгә хакимлыҡ итеүҙе урыҫ батшаһы Александр Икенсенең туғаны кенәз Александр Баттенберг үҙ өҫтөнә ала. 1881 йылда Александр II үлтерелгәндән һуң уның урынына консерватив фекерҙәре менән танылып өлгөргән Александр III килә.
Ҡыл ҡумыҙ
Ғалимдарҙың билдәләүенсә, V—VIII быуаттарҙа ҡыл ҡумыҙ төрлө шамандарҙың, бағымсыларҙың, арбаусыларҙың төп ҡоралы булып ҡулланылған. Бигерәк тә уғыҙ-төрки теленә ҡараған ырыу һәм ҡәбиләләрҙең (төркмән, әзербайджан, төрөктәрҙең ата-бабалары) уртаҡ ҡомартҡыһы «Ҡорҡот Ата китабы»(«Китабе дәдәм Ҡурҡот») тигән атаҡлы эпик әҫәрендә был асыҡ күренә. Ҡорҡот — ҡыл ҡумыҙҙы барлыҡҡа килтереүсе генә түгел, ә моңо менән кешеләрҙе арбаусы, сихри моңдоң серен халыҡҡа еткереүсе легендар шәхес. Был уйын ҡоралынан һыҙылып сыҡҡан тетрәндергес һуҙынҡы моң теге донъя көстәре менән туранан-тура бәйле, тип иҫәпләнгән. Ябай кеше был ҡоралда уйнау түгел, уға ҡағылырға ла тейеш булмаған. Башҡорттар ҡыл ҡумыҙға ҡушылып ырымлау йырҙарын — һарнауҙарҙы башҡарған. Ислам дине был музыка ҡоралын өнәмәгән, ырымсыларҙы эҙәрләгән, шул сәбәпле ҡыл ҡумыҙ аҡрынлап онотолған, ҡулдан төшкән. Ләкин был изге музыка ҡоралы тураһында мәғлүмәт һәм иҫтәлектәр халыҡ хәтеренән юғалып бөтмәй. Был турала киң билдәле ғалим, яҙыусы Рәшит Шәкүр яҙып сыҡты. Ә Әбйәлил районы үҙәге Асҡарҙа йәшәүсе Илсен Мирхәйҙәров башҡорттарҙың ҡыл ҡумыҙын тергеҙеп, композитор Айрат Ҡобағошовҡа бүләк итә.
Оршедумка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яҡупов Нәзим Мөхәмәтйән улы
Биографияһы
Тыуған ауылында 7 класс тамамлап, 1942 йылдан «Күмәк» колхозында эшләй. 1944 йылда Башҡортостандың баш ҡалаһы — Өфөгә күсә, унда экспедитор, өлкән техник булып эшләй.
Совет ғәскәрҙәренең Венгрия Халыҡ Республикаһындағы Көньяҡ төркөмө составындағы 33-сө механизацияланған гвардия дивизияһы 71-се танк полкының танк батальоны командирының сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары капитан Нәзим Яҡупов алыштарҙың береһендә штурмлау төркөмө менән етәкселек итә, хәрби бурысына һәм хәрби антына тоғро ҡалып, шәхсән үҙе фетнәселәр штабына барыр юлда ҡамасау булған дошмандарҙың йәшерен ҡоралдарын юҡ итә. Ҡаты яраланған булыуына ҡарамаҫтан, ҡуйылған бурыстарҙы үтәй.
Александр Ранкович
Йәшерен партия карьераһы.
1928 йылда Югославия коммунистар партияһына инә һәм Югославияның Сербия буйынса коммунистик йәштәр союзы округ комитетының секретары була. Алтынсы ғинуар диктатураһы уның революцион эшмәкәрлеген туҡтата алмай. Округ комитеты етәксеһе булараҡ, йәшерен гәзит булдыра, ул Белград һәм Земун буйынса таратыла. Ҡулға алынған гәзит таратыусы партия етәкселеген, шул иҫәптән, Ранковичты ла һата, һәм ул һаҡ аҫтына алына.
Отставкаға киткәндән һуң
Александр Ранкович брион пленумынан һуң да йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша, үҙе йәшәгән Дубровниктағы виллаһында мемуарҙар яҙа. Йөрәк өйәнәгенән вафат була. Ерләү йыйынында 100 мең самаһы кеше була, был, властар ситләтеүендә булыуына ҡарамаҫтан, уның популярлығының һаҡланып ҡалыуы тураһында һөйләй.
4 март
Рәсми булмаған
}}
Сёма (Катунь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлиева Резеда Тәфҡәлүн ҡыҙы
Китаптары
лирик шиғырҙар
Юхани Конкка
Биографияһы
Конкка Юхани 8 йәшендә фин телендә шиғырҙар яҙа башлай. Конколово ауылында ул башланғыс мәктәпте тамамлай, ә унан һуң ике класлы Токсово училищеһында (земство мәктәбе) уҡыуын дауам итә һәм 12 йәшендә финса ғына түгел, ә урыҫса ла уҡый-яҙа белә. Рус грамотаһын ул рус классик романдары һәм А. С. Пушкиндың шиғырҙары буйынса үҙләштерә, үҙе лә урыҫ телендә шиғырҙар яҙа.
Парвати
Ғаиләһе
Шиваның һөйөүенә өмөт итеп, Парвати уның эргәһендә Кайлас тауында урынлаша, әммә Шива был ваҡытта тәҡүәселек (аскеза) менән мауыға һәм уны ҡабул итмәй. Шунан Шиваның ен Тараканы еңергә һәләтле улы булыуын теләгән илаһтар Мөхәббәт илаһы Каманы Шивала Парватиға ҡарата һөйөү уятырға ебәрә. Асыуы килгән Шива Каманы өсөнсө күҙенең уты менән яндыра, әммә һуңынан уны тергеҙә. Һуңынан Парвати Шива хаҡына аскетизм менән шөғөлләнергә ҡарар итә. Быны белгәс, Шива уны һынап ҡарарға ҡарар була, уның янына брахман ҡиәфәтендә килгә, Шиваны хурлай башлай. Парвати бөтә яла ялатыуҙы кире ҡаға, уның тоғролоғо һәм матурлығы Шиваның күңелен иретә һәм Шива Парватиҙы ҡатын итеп ала. Был никахтан һуғыш илаһы Сканда һәм хикмәт (илаһи аҡыл) аллаһы Ганеша тыуа.
Васька ҡарағай урманы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)
Флора
Территория урмандар менән ҡапланған, улар тәбиғәт һәйкәле майҙанының төп өлөшөн биләп тора; урманһыҙ ерҙәрен юлдар һәм һаҙлыҡтар биләй.
Органик донъя системаһы
Вирустар
Күҙәнәкһеҙ инфекцион агент, тере күҙәнәктәрҙең эсендә генә тереклек үҙсәнлектәре күрһәтә һәм үрсей ала.
Организмдарҙың бөтә тибын да зарарлай: үҫемлектәр һәм хауйандарҙан башлап бактериялар и архейҙарға тиклем (бактериялар вирусын бактериофагтар тип атайҙар).
Архейҙар
Архейҙар — ядроһыҙ һәм шулай уҡ, бер генә лә мембраналы органоидтары булмаған бер күҙәнәкле микроорганизмдар.
Бактериялар
Бактерияларҙы микробиологияныү бер тармағы — бактериология өйрәнә.
Бәшмәктәр
Mesomycetozoa
Archaeplastida
Йәшел ылымыҡтар — архепластидтарҙың иң ҙур бүлеге (13000 — 20000 төр). Хара ылымыҡтар — 440 төр. Нематофит ылымыҡтар —10 төр. Главкофит ылымыҡтар — архепластидтарҙың иң бәләкәй бүлеге, бөтәһе 4 кенә төр.
Excavata Cavalier-Smith, 2002, emend. Simpson, 2003
Юғары тип Иң ябайҙар. Был төркөмгә күп төрлө ирекле йәшәүсе, симбиотик һәм паразит, шл иҫәптән кешелә паразит булып йәшәүсе төрҙәр керә.
Вачка (Меня ҡушылдығы)
Вачка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы/Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меня йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө
Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө — ҡатын-ҡыҙҙарҙың ирҙәр менән хоҡуҡи тигеҙлеге өсөн, йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын киңәйтеүгә йүнәлтелгән көрәштә Халыҡ-ара сәйәси саралар үткәреү маҡсаты менән билдәләнгән көн, һәр йылдың 8 март көнөнә тура килә. Халыҡ-ара кимәлдә иҫтәлекле көн булараҡ, 1977 йылда БМО-ның Генераль Ассамблеяһы резолюция ҡабул иткәс, билдәләнә башлай.
1917 йылғы Рәсәйҙәге Февраль революцияһы роле
1917 йыл- февралдең һуңғы йәкшәмбеһендә Санкт-Петербургта ойошторолған Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә бағышланған демонстрациялар илдә Февраль революцияһы башланыуға килтерә Шул көндө Санкт-Петербург ҡатын-ҡыҙҙары “Икмәк һәм тыныслыҡ" шиғары менән  - Беренсе бөтә дөнья һуғышын һәм Рәсәйҙә аҙыҡ-түлек дефицитын  бөтөрөүҙе талап итеп урамға сыға
Октябрь революцияһынан һуң Александра Коллонтай Владимир Ленинды сараны рәсми байрам булараҡ иғлан итергә күндерә, ләкин 1965 йылға ҡәҙәр ул эш көнө булып кала.
Антропова Мета Васильевна
Биографияһы
1941 йылдан 1945 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Пермь крайының дәүләт санитар инспекторы булып эшләй.
1965 йылда М. В. Антропова докторлыҡ диссертацияһы яҡлай, 1966 йылдан — профессор исеме ала. 1968 йылда йәш физиологияһы һәм психология бүлеге буйынса СССР Рәсәй мәғариф академияһының мөхбир ағзаһы.
Янович Сергей Александрович
Биография
Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Асҡын ауылында тыуған.
Кирилловка (Бәләбәй районы)
Кирилловка (Кирилловка) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 211 кеше. Почта индексы — 452025, ОКАТО коды — 80209828003.
Ҡырым немецтары
Ҡырым АССР-ында немецтар
Бөйөк-Онлар һәм Тельман милли немец райондары булған, бынан тыш Ички һәм Сейитлер райондарында немецтар күп йәшәгән. «СССР Халыҡ комиссарҙары советының эвакуация буйынса Советы 1941 йылдың 15 авгусы СЭР-75с һанлы Ҡарары» буйынса саралары сиктәренә ярашлы, ҡырым немецтары ысынбарлыҡта Ҡырымдан депортацияланған.
Һылтанмалар
«Региональная немецкая национально–культурная автономия Республики Крым» сайт deutschekrim.ru
Торама
Тасуирламаһы
Төрлө тарихи‑мәҙәни осорҙарға ҡараған мәҙәни ҡатламлы ҡомартҡылар күп ҡатламлы торама булып иҫәпләнә. Улар — кеше эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килеп, торлаҡ, хужалыҡ ҡаралтыһы, усаҡ, мейес, эш ҡоралы, көнкүреш ҡалдыҡтары һәм башҡалар торған тиҫтәләрсә метр ҡалынлыҡҡа еткән тупраҡ ҡатламы.
металл эшкәртеү мейесе — Таулыҡай торамаһы һәм башҡалар.
Тоһарҙар
Тәүге йәшәү урыны
1) Шартлы атамаһы «автохтон», тарихи йәшәгән урындарынан алыҫ булмаған ерҙә көн иткән тоһар телдәрендә һөйләшеүселәрҙе аныҡлау («ҡурған гипотезаһы» сиктәрендә йәки уға яҡын). Был ролгә өс көньяҡ-себер археологик мәҙәниәттәре — афанасьев мәҙәниәте, ҡарасуҡ мәҙәниәте һәм андрон мәҙәниәте тап килә.
Пальчиков Владимир Иосифович
Тормош юлы
Ростов дәүләт университетын тамамлағандан һуң Владимир Пальчиков 1960 йылда Элиста ҡалаһына күсә һәм унда 1973 йылға тиклем йәшәй. Элистала ул Ҡалмыҡ китап нәшриәтендә мөхәррир булып эшләй.
Тоһарҙар
Тәүге йәшәү урыны
2) Шартлы атамаһы «европа», тохарҙарҙың килеп сығышын күсенеп йөрөү, йәки икенсе бер европа археологик мәҙәниәте һәм Себерҙәге шундай уҡ мәҙәниәт менән бәйләй.
Чапаев һәйкәле (Һамар)
Тарихы
Манизер Чапаевтың йөҙөн Чапаевтың атаһына ныҡ оҡшаған улы Александр Чапаев йөҙөнә ҡарап эшләгән, башҡорт һалдаты образы өсөн Ленинград хәрби-медицина академияһында уҡыған шағир Ғайса Йосопов тәүһын (прототип) булған. На момент создания монумент был одним из самых крупных в стране (высота 10 м, размеры основания 17 на 22 м). Ҡара лабрадорит менән көпләнгән постамент плитәләрендә Владимир Ильич Лениндың һүҙҙәре яҙылған таҡта ҡуйылған: Бейтесь до последней капли крови, товарищи! Держитесь за каждую пядь земли! Будьте стойки до конца! Победа недалека, — победа будет за нами!.
Мурзин Александр Николаевич
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- «Почет билдәһе» ордены,
Вахтанг Горгасали майҙаны
Тарихы
Ҡалала Кура йылғаһы аша иң боронғо кисеү эргәһендә (Метеха күпере) урынлашҡан булған.
Әҙәбиәт
Архитектура Тбилиси / Квирквелия Т. Р. — М.: Стройиздат, 1984. — С. 123—124. — 311 с. — 17 500 экз.
Каруанһарай (Ырымбур)
Әҙәбиәт
«Оренбург. Страницы старого альбома». ПД «Димур», 2010
Күлйорттамаҡ мәмерйәһе
Өҫкө ауыҙҙын киткән коридорҙа 2 зал бар. Мәмерйә түшәме кальцит һарҡымдары, сталактиттар менән ҡапланған. Мәмерйә эсендә температура 6°С.
Надькин Павел Николаевич
Биографияһы
1957—1965 йылдарҙа П. Н. Надькин — Сибай совхозы директоры, һуңынан, 1970 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем — Баймаҡ районы «Рассвет» колхозының рәйесе булып эшләй.
Сикоку
Спорт
Утрауҙа даими рәүештә электромобилдә йөрөүселәр өсөн Shikoku EV Rallye раллиһы уҙғарыла.
Юрмияҙбаш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (90 %) йәшәй.
Һарағы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ваганиха (утрау)
Флора
Ваганиха утрауының көнбайыш өлөшө төрлө үләндәр, башлыса ялан үләндәре, менән ҡапланған. Был ялан үләндәре үҫкән урындар хәҙерге ваҡытта колхоздар бөтөрөлөү һәм шәхси хужалыҡтарҙың ҡырҡа кәмеүе арҡаһында сабылмайҙар, шунлыҡтан тал һәм ерек ағастары менән әүҙем рәүештә баҫыла башлағандар. Яр буйҙары күбеһенсә уйһыулыҡ үләндәре һәм күрән-ҡамыш менән ҡапланған, улар сабынлыҡ өсөн яраҡлы түгел.
Хлопуша
Пугачёв атаманы
1774 йылдың 10 июлендә Ырымбур тикшереү комиссияһы Хлопушаға хөкөм сығара: «уға мәйет кәфенен кейҙереп, ҡала майҙанындағы эшафотҡа алып барырға», шунда «башын киҫеп алып, башын…ҡаҙыҡҡа кейҙерергә, ә кәүҙәһен ерләргә», уның киҫелгән башы язалауҙан һуң Ырымбурҙың төп майҙанында ҡолғаға кейҙерелә.
Менструация (Күрем)
Күрем күреүҙәге тайпылыштар
Ҡайһы берҙә ҡанау балаятҡынан йыраҡта ятҡан тән өлөшөндә барлыҡҡа килә, һәм аналыҡтан ҡан ағыу йә кәмеүе йә бөтөнләй туҡтап ҡалыуы мөмкин, бындай күренеш өҫтәлмә күрем күреү йә тотолоп ҡалған күрем күреү тип атала (викарлы менструация). Был осраҡта ғәҙәттә ҡанау тире булмаған урындарҙа күҙәтелә, мәҫәлән, яраларҙа, тә; шулай уҡ ҙә, мәҫәлән, ауыҙҙа, танауҙа. Ғөмүмән әйткәндә, тәндең өҫтәлмә күрем күрмәгән бер генә нөктәһе лә юҡ. Шул уҡ ваҡытта лә ғәҙәттәге күрем күреүгә оҡшаған күренеш күҙәтелә.
Диндә һәм инаныстарҙа күрем
Майя мифологияһы күрем күреүҙең килеп сығыуын никах союзының ижтимағи ҡағиҙәһен боҙған өсөн ҡатын-ҡыҙҙарға яза итеп бирелгән тип аңлата. Майяларҙың ышаныуҙары буйынса, күрем ҡаны ҡара тылсымда магия ҡулланылған йыландарға һәм бөжәктәргә әйләнә, һәм был ай алиһәһе яңынан тыуғанға саҡлы дауам итә.
Насухи Бохари
Сәйәси эшмәкәрлеге
1945—1946 йылдарҙа Сүриә армияһын булдырыу буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып бара һәм дөйөм хәрби хеҙмәткә саҡырыуҙы индерергә тәҡдим итә. Әммә уның тәҡдимдәре күпселек тарафынан хупланмай, шуға ла уның сәйәси абруйы йомшара.
Коммерцияға ҡарамаған ойошма
Коммерцияға ҡарамаған ойошмалар йәмәғәт ойошмаһы, хәйриә, мәҙәни, белем биреү, сәйәси, фәнни, идара итеү маҡсатынан ватандаштарҙы сәләмәтлек һаҡлау, тән тәрбиәһе, спорт, рухи һәм башҡа материаль булмаған ихтыяждар менән тәьмин итеү, граждандар һәм ойошмалар хоҡуҡтар яҡлау, низағтарҙы хәл итеү, юридик ярҙам итеү тармаҡтарында булдырыла.
Чиркина Галина Васильевна
Биографияһы
Галина Яковлевна Чиркина Мәскәүҙә тыуған. 1958 йылда Мәскәү дәүләт педагогия институтының сурдопедагогика бүлеген тамамлаған. Институттан һуң ул Ф. Э исемендәге балалар клиник дауаханаһында эшләй, аҙаҡ Ленин тауҙарындағы Педагогия академияһының Эксперименталь мәктәбенә эшкә күсә.
2000 йылдан алып 2010 йылдың марты дауамында Рәсәй Уҡытыу академияһы Коррекциялау педагогия институтының телмәр етешһеҙлектәре булған балаларҙы уҡытыу методтары һәм йөкмәткеһе лабораторияһы мөдире була.
Мария Анна Савойская
Биографияһы
Ышаныс ҡағыҙы буйынса туй 1831 йылдың 12 февралендә Туринда уҙа. Тантаналы никахлашыу 27 февраль көнө Венала үтә. Никах бәхетле, әммә балаһыҙ була.. Император һарайында, ҡатыны Фердинанд өсөн ғүмере буйы ҡатыны түгел, сиделкаһы булды, тип һөйләгәндәр. 1839 йылда, уларҙың балалары булмаясағы асыҡланғас, статут ҡабул ителә. Тәхеткә мираҫлыҡ тәртибе киләһе рәүештә урынлаштырыла: башта император булырға тейеш була Франц Карл, ә унан һуң уның өлкән улы — Франц Иосиф.
Тәхеттән баш тартҡандан һуң ирле -ҡатынлы пар һарайҙы ҡалдырып китәләр һәм Чехияла йәшәйҙәр. Фердинанд I 1875 йылдың 29 июнендә вафат була. Мария Анна туғыҙ йыл үткәс, Прагала, 1884 йылдың 4 майында үлә. Император төрбәһендә ире янында ерләнә.
Глушарин Иларий Казимирович
Глушарин Иларий Казимирович ( 25 ғинуар 1895 йыл, Слупцы — 22 август 1900 йыл, Өфө) — актёр, режиссёр. 1936—1938 һәм 1944—1961 йылдарҙа хәҙерге Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театры артисы һәм режиссёры. 1937 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1943 йылдан КПСС ағзаһы. 1946—1952 йылдарҙа Бөтә Рәсәй театр йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1945). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).
Карманов Афанасий Георгиевич
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда А. Г. Карманов Молдавияла хеҙмәт итә, унда 4-се истребителдәр авиаполкының эскадрилья командиры була. 22 июндә һауа һөжүме тураһында сигналдан һуң, 10 МиГ-3 совет истребителе һауаға күтәрелә. Уларға 85 немец бомбардировщигы ҡаршы килә. Карманов эскадрильяһын атакаға йүнәлтә. Иртәнге яҡынса 04:30 сәғәттә Карманов беренсе самолетты, шунан тағы өс бомбардировщикты бәреп төшөрә. Паникаға бирелеп, немец самолеттары бер береһенә ҡарай осоп, һауала өс тапҡыр бәрелеш яһай.
Ербаш
Ербаш — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выла йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Солтанбаева Хәҙисә Вәли ҡыҙы
Биографияһы
Хәҙисә Вәли ҡыҙы Солтанбаева 1950 йылдың 27 ғинуарында Ейәнсура районының Үрген ауылына тыуа. Үрге урта мәктәбен тамамлағандан һуң 1967 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инә. Уны 1972 йылда тамамлап, йүнәлтмә буйынса Әбйәлил районының Буранғол урта һәм Дәүләт тулы булмаған урта мәктәптәрендә уҡыта.
Белеме
2018 — курсы по повышению квалификации по теме: «Информационно-коммуникативные технологии в преподавании филологических дисциплин в условиях реализации ФГОС» (Уфа, БашГУ, 2018).
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1976 — 1979 йй. — Ейәнсура районының Үрген урта мәктәбе (Башҡорт Үргене ауылы);
1979 — 1982 йй.р — Ейәнсура районының халыҡ мәғарифы бүлеге хеҙмәткәре;
1997 йылда “Башҡорт телендә бойороу-өндәү функциональ-семантик категорияһы” тигән темаға кандидатлыҡ, 2008 йылда “Башҡорт теленең һүҙ төркөмдәре системаһында ярҙамсы һүҙҙәр”) темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияларын яҡлай. Фәнни тикшеренеүҙәре башҡорт теленең морфологияһы, стилистикаһы, башҡорт һәм рус телдәрен сағыштырып өйрәнеү һәм мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу проблемаларына арнала.
Х.В.Солтанбаева Башҡорт дәүләт университетындағы филология фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә диссертациялар яҡлау буйынса диссертация советы (Д. 212.013.06) рәйесенең урынбаҫары, башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының ғилми советы ағзаһы.
Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2008 йыл).
Сугаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һарына (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Кюсю
География
Климат субтропик, муссонлы. Яуым-төшөмдәр йылына 3000 мм тиклем (максимумы — йәйен). Ғинуарҙың уртаса температураһы тауҙарҙа 0 °C-тан яр буйҙарында 10 °C -ҡа тиклем тирбәлә, уртаса июль температураһы — тауҙарҙа 15 °C һәм яр буйында 26 °C-ҡа тиклем тирбәлә. Кюсю Куросио һәм Цусима йылы ағым һыуҙары менән йыуыла.
Демография
Кюсю утрауының халыҡ һаны — 12 000 000 кеше (2010), тығыҙлығы — 295,6 кеше/км². Иң ҙур ҡалаһы — Фукуока (халыҡ һаны 1,4 млн кешенән ашыу), был ҡала Кюсюның мөһим сәйәси һәм иҡтисади үҙәге булып тора. Яртышар миллион кеше Кумамото һәм Кагосима ҡалаларында йәшәй. Нагасаки, Хирадо һәм Оита ҡалалары мөһим мәҙәни үҙәктәр булып тора.
Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы
Әсәҙуллин Әнис Ҡасим улы (2 май 1965 йыл) — иҡтисадсы, хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 2016 йылдан Мәсетле муниципаль район хакимиәте башлығы.
Биографияһы
1996 йылда ауылдаштары яңынан тергеҙелгән Абдулла ауыл Советы хакимиәт башлығы итеп һайлап ҡуя. Бер саҡырылыш эшләгәндән һуң 1999—2000 йылдарҙа Оло Ыҡтамаҡтағы 153-сө һөнәри белем биреү училищеһендә махсус предметтар буйынса, 2000—2001 йылдарҙа Абдулла төп дөйөм белем биреү мәктәбенә математиканан уҡыта.
2016 йылда Мәсетле муниципаль районы хакимиәте башлығы итеп һайлана.
Руссов йорто (Одесса)
Тарихы
Йорт айырым билдәлелекте унда урынлашҡан Гаевскийҙың «үҙәк» дарыуханаһы арҡаһында ала. «Гаевский һәм Поповский дарыуханаһына» 1878 (1898?) йылда фармацевтар А.Э. Гаевский һәм А.Н. Поповский тарафынан нигеҙ һалына һәм  шул ваҡытта йортта Рәсәйҙең көньяғында халыҡ талабын ҡәнәғәтләндергән  берҙән-бер  фармацевтика йорто була ). 1908 йылда йортто аптека эше хужаһы А.Э. Гаевский һатып ала.
Парфёнова Светлана Рәфәт ҡыҙы
Биографияһы
1995-1999 - Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Закондар сығарыу Палатаһы депутаты; мәғариф, фән, мәҙәниәт, туризм һәм йәштәр эштәре буйынса комитеты ағзаһы.
2003 йылдан - Башҡортостан Республикаһы юстиция министры урынбаҫары.
Күп ғилми мәҡәләләр, монографиялар авторы.
Ҡасымджанов Рөстәм Машруҡ улы
Уйын стиле
Турнирҙа уйын һөҙөмтәләре тотороҡло булмаһа ла, күп шахматсыларҙың екеренсә, уның уйыны тотороҡло. Шуға күрә тигеҙ иҫәпкә тамамланған партиялары бик күп. Ул дебютты ниндәйҙер үҙенсәлек уйлап табыоға тырышмай, хатта бер нисә тапҡыр рәтәтн еңелһә лә. Бик һирәк яъылыша, уйынды яҡшы уҡый белә, әмәм бик йыш еңеү өсөн был ғына етмәй. Магнут Карлсен фекеренсә, Рөстәм — ҡаршы уйнау бик ҡатмарлы булған шахматсыларҙың береһе.
Губашка
Губашка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәрәзм өлкәһе
Исеменең сығышы
Хәрәзм һүҙе тәүге тапҡыр зороастриясыларҙың (утҡа табыныусыларҙың) «Авеста» исемле изге китабында телгә алына. Шулай уҡ боронғо хәрәзм теленән хәрәзм һүҙе «уйһыу ер», «туҡландырыусы ер» тип тәржемә ителә тигән фараздар бар.
Тарихы
Хәрәзм алгебра һәм алгоритмға нигеҙ һалыусы Мөхәммәт бен Муса әл-Хәрәзминың һәм сфера формаһында ер картаһын эшләгән Абу Рәйхан Беруниҙың, башҡа билдәле ғалимдарҙың һәм эшмәкәрҙәрҙең тыуған ере.
Административ-территориаль бүленеше
1959 йылда Бағат һәм Яы Баҙар райондары бөтөрөлә. 1963 йылда Ҡош Күпер, Ургенч, Хаңҡы райондары бөтөрөлә.
Иван Милютин йорто
Музей биналары һәм ҡоролмалар
Йорт xx быуат башындағы һыҙмалар буйынса ҡала башлығының айырым йорто урынында яңынан тергеҙелгән. Милютиндың ул ваҡыттағы йорто беҙҙең көнгә тиклем һаҡланмаған. Советтар Союзы ваҡытында был йортта коммуналь фатирҙар булып, унда кешеләр йәшәгән. Төҙөүселәр һәм реставраторҙар йорттоң төҙөлөшөн һәм үҙенсәлектәрен һаҡларға тырышҡан, тышҡы биҙәлеше һәм эске реставрациялау эштәре бик үҙенсәлекле башҡарылған һәм уникаль булып эшләй.
Ғәлимов Ҡадирйән Ғәлимйән улы
Биографияһы
Ҡадир Ғәлимов 1935 йылдың 1 ғинуарында ТАССРның Ҡайбыҫ районы Иҫке Сәсҡаб ауылында донъяға килгән. Бала сағынан уҡ ғилемгә омтыла үҫкән йәш кеше Ҡазан ауыл хужалығы институтына уҡырға инә һәм уны 1962 йылда тамамлап, ғалим-агроном белгеслеге ала. Татарстан, төрлө район ауыл хужалығы даирәләрендә һәм министрлыҡта эшләй.
Ул Тау яғы ауылдарының, унда ғүмер итеүсе нәҫелдәрҙең тарихын өйрәнеү менән шөғөлләнгән. Республика матбуғатында уның ошо темаға бәйле мәҡәләләре баҫылып торған. Автор уларҙа Ҡайбыҫ районындағы ауылдарҙың үткәнен, Тау яғында ҡаты рәүештә алып барылған көсләп суҡындырыу процессын иғтибар үҙәгенә алған.
Соколов Михаил Анисимович
Биография
1943 йылдың 8 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға саҡырыла. 1943 йылдың февраленән хәрәкәт итеүсе армияла.
Батырлығы
1945 йылдың 10 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгән һәм шул уҡ ваҡытта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн, лейтенант Соколов Михаил Анисимовичҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 6668) тапшырыла.
Суетка (Катунь ҡушылдығы)
Суетка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 641 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бржецлав
Тарихы
Лана торағында (Lány) күп һанлы славян-авар ҡомартҡыларын тоташтырғыс рун яҙмаһы менән ҡабырға фрагменты табылған. Йыл ваҡыты радиоуглерод ысулы менән ~600 йыл, тип яҙылған. Йәше таушалыу анализ ярҙамында СЭМ-микроскопия менән бергә раҫлана. Һөйәктең фрагменты соҡорҙоң өҫкө өлөшөндә 25 хайуан һөйәктәре һәм Прага төркөмө керамикаһы эргәһендә табылған. Моғайын, был иҙәне емерелгән өй ҡалдығы булғандыр. Рунна һөйәгенең Митохондриаль ДНК- һы эре мөгөҙлө мал һөйәгенең европа линияһына тура килә.
Һарай хужаларын йыш үҙгәртә, 1426—1434 йылдарҙа ихтилалға күтәрелгән гуситтар ҡулында була. Гуситтарҙың һуғышынан һуң, һарай эргәһендә тораҡ барлыҡҡа килә, Ул XVI быуаттың 20-се йылдарында абруйлы Жеротиндар (ырыу) тарафынан һатып алына һәм һарай ренессанс стилендә үҙгәртелеп ҡорола.
Яхъя Кемал Бейатлы
Биографияһы
1958 йылдың 1 ноябрендә Истанбулда вафат булған, Ашиян зыяратында ерләнгән.
БМО-ның Генераль Ассамблеяһы
Тауыш биреү тәртибе
БMO-ның Именлек Советы сиктәрендәге солох һәм именлек мәсьәләләренән тыш, Ассамблея БMO эшендә кәңәш бирә ала.
Галиция ихтилалы (1846)
Ваҡиғаларҙың сәбәптәре һәм барышы
1815 йылғы Вена конгресы ҡарарҙарына ярашлы Краков ҡалаһы сиктәш биләмәләләре менән бергә «Ирекле, бойондороҡһоҙ һәм ҡәтғи рәүештә нейтраль ҡала» итеп иғлан ителә, ул Рәсәй империяһы, Австрия һәм Пруссия ҡурсауы аҫтында була, сөнки нәҡ әлеге дәүләттәр XVIII быуат аҙағында берҙәм булған Польша дәүләте территорияһын үҙ-ара бүлешеп алалар. Был ғәскәрҙәр Ирекле ҡаланың нейтралитетын ихтирам итергә һәм уның территорияһына үҙенең ғәскәрҙәрен индермәҫкә вәғәҙә итәләр. Хәлде 1830 йылғы Поляк ихтилалы менән бәйле хәлдәр бик ныҡ ҡатмарлаштыра, сөнки Краков республикаһы территорияһынан Поляк батшалығына ҡорал контрабандаһы үткәрелә, бында ирекмәндәр туплана, улар ихтилалсылар сафтарын тулыландыралар, ә ихтилал баҫтырылғандан һуң Краков күп һанлы ҡасаҡтарҙы ҡабул итә. Краков ысынында поляк демократик подпольеһы һәм эмигрант эшмәкәрлеге үҙәге булып китә.