cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тарас Шевченко һәйкәле (Чернигов)
Черниговтағы Тарас Шевченко һәйкәле (Пам’ятник Тарасу Шевченку в Чернігові) — Чернигов ҡалаһында украин милли шағиры Тарас Шевченкоға ҡуйылған һәйкәл.
Тарихы
1992 йылдың 21 сентябрендә ҡаланың 1300 йыллығы уңайынан шул уҡ урында Кобзарға бөтөнләй икенсе һәйкәл ҡуйыла. Уны асыу тантанаһында Украинаның беренсе президенты Леонид Кравчук ҡатнаша. Бығаса торған һәйкәл элекке элемтә полкы һтерриторияһына күсерелә.
Оло Ирыч
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әминов Лерон Хәлит улы
Биографияһы
КПСС ағзаһы. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1955 йылда Өфө ҡалаһында сәнәғәт предприятиеһында бригадир булып башлай, 1956 йылда комсомол путевкаһы буйынса Омск нефть эшкәртеү заводын төҙөүҙә ҡатнаша. Салауат ҡалаһында 1959 йылда машиналар эшләү заводында (СМЗ) эшләй башлай. 1964 йылдың февралендә Л. Х. Әминов КПСС-тың Салауат ҡала комитетына сәнәғәт-транспорт бүлеге инструкторы итеп партия эшенә тәҡдим ителә. 1967 йылда сәнәғәт-транспорт бүлеге мөдире итеп күсерелә, 1968 йылда КПСС-тың Салауат ҡала комитетының икенсе секретары итеп һайлана, 1970 йылдан хеҙмәтсәндәр депутаттары ҡала советы башҡарма комитеты рәйесе була, ә 1972 йылдың ноябрендә — КПСС-тың Салауат ҡала комитетының беренсе секретары. 1971 һәм 1975 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының 8-се һәм 9-сы саҡырылыштары Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Сибай гимназия-интернаты
Ҡаҙаныштары
2013 — Башҡортостан Республикаһының дөйөм белем биреү мәктәптәре, гимназия, интернатлы лицей уҡыусылары араһында спартакиадала 2-се урын.
2018 — «Кит» ижади конкурсында (Анапа ҡалаһы) еңеүсе («Салтанат» бейеү ансамбле).
Билдәле уҡыусылар
Альберт Салауатов — йырсы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы.
Әхәт Мостафин — ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2010—2013 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2009), химия фәндәре докторы (1999), профессор (2003). Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (2007).
Ғайсауилыҡ
Ғайсауилыҡ йәки ғисауилыҡ (العيساوية; Айссауа, аль-‘исавийа) — Төньяҡ Африкала (Марокко, Алжир, Тунис) киң таралған суфый тәриҡәте. XVI быуатта шәзәлиләрҙән айырылып сыҡҡан.
Ғосман империяһы солтандары исемлеге
Ғосман империяһы солтандары исемлеге — Ғосмандар династияһынан 1299—1924 йылдары араһында иң юғары хакимдарҙарының хронологик исемлеге.
1517 йылында Сәлим I Мысырҙағы мәмлүк дәүләтен юҡ итте һәм Мысырҙы үҙенең биләмәләренә ҡушты. Шулай уҡ ул үҙенә мосолмандарҙың хәлифе титулын алды. Ғосман солтандары хәлиф титулдарын 1924 йылға тиклем йөрөткән.
1922 йылда VI Мәхмәт солтан илде ҡалдырып китә. Ошо ваҡытта Ғосман империяһында монархия дефакто бөтә. Документаль рәүештә де-юре бының билдәләүе 29 октябрь 1923 йыл Төркиә Республикаһы иғлан ителеүе менән тамамлана. 1924 йылдың 3 мартында хәлифлек бөтөрөлә. Артабан Төркиәлә монархия тергеҙелмәне.
Биктимер (Краснокама районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Екатеринбург губернаһы
Тарихы
Пермь губернаһы бүленеүе тураһында рәсми рәүештә 1919 йылдың 15 июлендә генә иғлан ителә. Административ-территориаль бүлеүҙә үҙгәрештәр «Пермь губернаһын ике үҙ аллы — Пермь һәм Екатеринбург губерналарына бүлеү» ҡарарында теркәлгән. Башта Екатеринбург губернаһы 6: Верхотур, Екатеринбург, Ирбит, Ҡамышлы, Красноуфимск һәм Шадрин өйәҙҙәренә бүленә.
1920 йылда Верхотур өйәҙенән Алапаев, Надеждин, Түбәнге Тагил өйәҙе, Екатеринбург, Ҡамышлы һәм Шадрин өйәҙҙәренән Каменск өйәҙе барлыҡҡа килә. 1922 йылда Алапаев, Каменский һәм Надеждин өйәҙҙәре бөтөрөлә.
Комжа (Волошка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Гренландия (административ берәмек)
Тарих
XV быуатта Гренландияны боҙҙар баҫа башлай, йәйгеһен ер бик аҙ ғына ваҡытҡа иреп тора, быуат аҙағына утрауҙа мәңгелек туңлыҡ ныҡлап урынлаша.
Даниянан автономия
2009 йылдың 20 майында Дания парламенты Гренландияның автономияһын киңәйтеү тураһында закон ҡабул итә. Автономияны киңәйтеү Гренландия властарына тәбиғәт ресурстарын үҙҙәре теләгәнсә тотоноу, суд системаһын һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарын туранан-тура үҙҙәренә буйһондороу, шулай уҡ Данияның Гренладияға ҡағылышлы тышҡы сәйәсәтенә йоғонто яһауҙы киңәйтеү мөмкинлеген бирә. Автономияны киңәйтеүгә тиклем урындағы властар һаулыҡ һаҡлау, халыҡты социаль хеҙмәтләндереү, мәктәптәрҙә белем биреүгә генә идара иткән. Гренландияның үҙендә, шулай уҡ ситтә йәшәүселәр ҙә автономияны киңәйтеү Гренландияның Даниянан бойондороҡһоҙ булыуына табан бер аҙым, тип иҫәпләй.
2009 йылдың 21 июнендә Гренландияла автономияны киңәйтеү иғлан ителә. Утрауҙа дат теле менән бер рәттән гренланд теле лә рәсми тел тип таныла. Урындағы хакимиәт утрауҙағы полиция һәм суд системаһы өсөн яуаплылыҡты һәм арктик утрауҙың ер аҫты байлыҡтарын контролдә тотоуҙы үҙ өҫтөнә ала. Гренландияла алтын, алмаз, нефть һәм газ сығарыла. Дания оборона, тышҡы һәм аҡса сәйәсәтенә контроллек итәсәк. Аҡса берәмеге — дат кронаһы. Королева Маргрета II дәүләттең формаль башлығы булып ҡала
Сәйәси ҡоролош
Вәкәләтле орган — ландстинг (дат. Landstinget, грен. Inatsisartut), ул 5 йылға һайланған 31 ағзанан тора. Башҡарма органы — ер идараһы (дат. Landsstyret, грен. Naalakkersuisut) (1979 йылға тиклем — ер советы (landsråd), башында — ер етәкселеге (landshøvding)). Ер советы составына ер идараһы рәйесе (дат. Landsstyreformand, грен. Naalakkersuisut siulittaasuat) һәм ағзалары (дат. Landsstyremedlemmer) инә, уны партиялар вәкиллектәре нигеҙендә ландстинг һайлай. Премьер-министр — ғәҙәттә башҡаларға ҡарағанда парламентта күберәк урын бирелгән партия лидеры,
Халҡы
Халыҡтың йәш составы, кеше (2016):
Гренландияның ҡалалары
Упернавик ҡалаһы — Баффин диңгеҙендәге шул исемдәге утрауҙа урынлашҡан, яҡынса 1180 кеше йәшәй (2013). Гренландия утрауының иң төньяҡтағы паром пристаны ошо ҡалала урынлашҡан. Уртаса йыллыҡ температура +5 °C артмай. Гарпундар һәм каяктарҙың бик күп төрө тупланған музей бар.
Түбәнге Серге районы
Административ үҙәге — Түбәнге Серге.
Ваһапов Сабир Әхмәтйән улы
Биографияһы
1920—1940 йылдарҙа партия, дәүләт һәм хужалыҡ эштәрендә була. 1930 йылда — Мәсетле районын ойоштороусы.
1940—1946 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе.
1946—1952 йылдарҙа — ВКП (б)-ның, 1952—1953 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
Ҡыйғы районы флагы
Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 1-10-5-се һанлы ҡарары менән раҫланған.
Джугашвили Яков Иосифович
Биографияһы
Яков Джугашвили 1907 йылдың 18 (31) мартында Кутаиси эргәһендәге Баджи ауылында (хәҙерге Амбролаурск районы, Грузияның төньяғында Рач-Лечхуми һәм Түбәнге Сванетия крайы). Әсәһе, Екатерина Сванидзе, Сталиндың тәүге ҡатыны, һигеҙ айҙан һуң ҡорһаҡ тифынан вафат була. Яковты 14 йәшенә тиклем апаһы — Александра Монаселидзе (Сванидзе) тәрбиәләй. Иң яҡын грузин мәктәбе ете километр алыҫлыҡтағы Чребало ауылында була. Яков һәр көн йәйәүләп йөрөп уҡый.
1936—1937 йылдарҙа Яков Сталин исемендәге электр станцияһында дежур инженер-турбинист булып эшләй. Сталин улдарының хәрби булыуын теләй. 1937 йылда Яков атаһының кәңәше буйынса Ҡыҙыл Армияның Артиллерия академияһына киске бүлеккә уҡырға инә. Башта уҡыуға бик әһәмиәт бирмәй, әммә сығарылыш имтихандарын тик дүртлегә тапшыра. 1941 йылдың майынан — артиллерия батареяһы командиры. Шунда уҡ ВКП(б)-ға инә.
Овсиенко Фридрих Григорьевич
Биографияһы
Бер нисә Европа телен белгән.
Фәнни эшмәкәрлеге
1990 йылдарҙың икенсе яртыһынан башлап Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙәге  дәүләт-сиркәү мөнәсәбәттәре мәсьәләләрен эшләү менән шөғөлләнә
Джугашвили Яков Иосифович
Үлеме
Һуғыш аҙағында Сталинға улы менән лагерҙа бергә булыусыларҙың дәлилдәрен килтерәләр. Һуңынан лагерь коменданты һәм һаҡсы Яковтың үҙен лайыҡлы тотоуы тураһында һөйләй. Бәлки, ошо мәғлүмәт Сталинға улына ҡарата мөнәсәбәтен үҙгәртергә һәм уның ҡыҙы, үҙенең ейәнсәре тураһында ниндәйҙер хәстәрлек күрергә этәрәлер.
Шпионаж
Башҡа оҡшаш төшөнсәләр
«Шпионаж» төшөнсәһе менән бер рәттән дәүләткә ҡаршы енәйәт булып иҫәпләнгән «сәнәғәт шпионажы» тигән төшөнсә лә бар, уның объекты булып урындағы һәм сит ил коммерция ойошмалары һанала.
Рәсәй Федерацияһында
Дәүләт серен тәшкил иткән мәғлүмәттәрҙе сит дәүләткә, халыҡ-ара йә сит ил ойошмаһына йәки уларҙың вәкилдәренә тапшырыу, йә уларҙы тапшырыу маҡсатында урлау йәки һаҡлау, шулай уҡ сит ил разведкаһы йә уның мәнфәғәттәрендә эш иткән кеше заданиеһы буйынса Рәсәй Федерацияһы именлегенә ҡаршы ҡулланыу өсөн башҡа мәғлүмәттәрҙе тапшырыу йәки йыйыу, әгәр ҙә был ғәмәлдәр сит ил гражданы йә гражданлығы булмаған кеше тарафынан башҡарылһа…
Спора
Үҫемлек споралары
Спора махсус тышса менән уратып алынған. Был тышса оҙаҡҡа һуҙылған экстремаль шарттарҙа ла (мәҫ. ҡышты, оҙайлы ҡоролоҡто) спораны  ышаныслы һаҡлаусы ҡулайлама булып тора.
Рабинович Вадим Львович
Биографияһы
«Личность. Культура. Общество» журналының халыҡ-ара мөхәрририәт советы ағзаһы.
1979 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Халыҡ-ара ПЕН-клубының Башҡарма комитеты ағзаһы. Мәскәү Яҙыусылар союзы һәм Мәскәү Журналистар союзы ағзаһы.
Стәрлетамаҡ өйәҙе
Административ уҙәге — Стәрлетамаҡ ҡалаһы.
Себер даруғаһы
thumb|250px|Даруғаларға бүленгән Башҡортостан һәм Өфө провинцияһы. Ырымбур губернаһының ланскарталары картаһы. Красильников, 1755 йыл Себер даруғаһы — XVI быуат аҙағында Өфө өйәҙе, XVIII быуат башында Өфө провинцияһы, 1744 йылда алып Ырымбур губернаһы составына инә. XVII быуат аҙағында төньяҡ-көнбайышта — Көңгөр өйәҙе, төньяҡ-көнсығышта — Верхотур һәм Тубыл өйәҙҙәре, көньяҡ-көнсығышта — Ҡаҙаҡ ханлығы, көньяҡта — Нуғай даруғаһы, көньяҡ-көнбайышта — Ҡаҙан даруғаһы, төньяҡ-көнбайышта Уҫы даруғаһы менән сиктәш була. 1725—1726 йылдарҙа Себер даруғаһы 24 башҡорт улусы һәм 3,7 меңгә яҡын хужалыҡ, 1775 йылда — 10 улус (Дыуан, Ҡара-Табын, Ҡошсо, Мырҙалар, Түбәләҫ, Тырнаҡлы, Һарт, Һунлар, Шайтан-Көҙәй, Әйле) теркәлгән. Өйәҙҙәргә бүлеү сәйәсәте индерелгәс (1781 йылда), Себер даруғаһы биләмәһендә Троицк өйәҙе, Өфө өйәҙенең бер өлөшө, Силәбе өйәҙе, Пермь һәм Тубыл наместниклыҡтарының бер өлөшө булдырыла. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәндән һуң улар тулыһынса бөтөрөлә.
Иҫке Чат
Иҫке Чат (Иҫке Сат, Ҡажмаҡты Чат ; Старый Чад) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Барҙа ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618150, ОКАТО коды — 57204807003.
Климат
Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
Мифологияла балыҡтар
Балыҡ мифологияһының эҙҙәре — вавилон-шумер цивилизацияһында ярым кеше-ярым хайуан һүрәттәрендә бар: (вавилон Эаһы, шумерҙар бөтә белемдәренә бурыслы), шумер энкиһы (шумерҙарҙың һыу аллаһы) кеше-балыҡ ҡиәфәтенә эйә була; вавилон-сүриә-филистим ҡатын-ҡыҙ илаһ Атаргатиста балыҡ ҡойроғо булған; Финикия Дагоны, ауыл хужалығы һәм балыҡсылыҡ ҡурсалаусы угарит-аккад Даганы. Улар бөтәһе лә кеше-балыҡ ҡиәфәтендә булған.
Сокчхо
Иҡтисады
2003 йылда ҡала бюджеты 160,700 вон миллиард тәшкил (яҡынса 150 миллион доллар) иткән.
Әхмәҙуллин Вафа Мостафа улы
Биографияһы
1998 йылдың 16 ноябрендә Өфө ҡалаһында вафат була. Мәсетле районы Ҡотош ауылы зыяратында ерләнгән.
Василенко Владимир Харитонович
Василенко Владимир Харитонович (7 июнь 1897 йыл — 19 декабрь 1987 йыл) — ғалим-хәрби табип-терапевт, медицина хеҙмәте полковнигы (1945). СССР Медицина фәндәре академияһы академигы (1957) һәм Президиум ағзаһы (1957—1960), Академияның клиник медицина бүлегенең академик-секретары (1960—1966), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1967).
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышының тәүге йылдарын В. Х. Ваиленко Өфөлә эвакуацияла үткәрә, унда ул Башҡортостан медицина институтында һәм эвакуация госпиталдәрендә консультант булып эшләй. 1943 йылдың майынан алып Василенко Бөйөк Ватан һуғышында армияла хеҙмәт итә, ошо уҡ ваҡыттан алып төньяҡ кавказ, һуңынан 1-се һәм 2-се Украин фронттарында баш терапевт була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Василенко симптомы — ашҡаҙан биге стенозы билдәһе: ҡорһаҡты тикшергән ваҡытта (ас ҡарынлай үткәрелә) уртанан уңғараҡ барлыҡҡа килгән шапылдау тауышы.
Фазлетдинов Камил Нәжми улы
Биографияһы
Мәғариф өлкәһендә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Шулай «Башҡортостан мәғарифы отличнигы» билдәһе менән бүләкләнә һәм Рәсәй Федерацияһының иң яҡшы уҡытыусылары конкурсында Рәсәй Президенты премияһы лауреаты була. Педагогик эшмәкәрлектән тыш, Камил Нәжми улы оҙаҡ ваҡыт шиғриәт һәм проза жанрҙарында яҙыу менән шөғөлләнә. Уның әҫәрҙәре башҡорт һәм татар телдәрендә баҫыла. Яҙыусы-сатирик тип һанала, сөнки төп хеҙмәттәре — ул ябай тормошта йәмғиәттең мөһим проблемалары хаҡында бәйән иткән ҡыйыу әҫәрҙәр.
Ишемйәрова Лилиә Рауил ҡыҙы
Биографияһы
1998 йылдан Өфө сәнғәт институты студенты. Был уҡыу йортон 2002 йылда тамамлаған.
«Аждаһа» (шиғыр)
«Аждаһа» шиғыры
Мәжит Ғафуриҙың «Аждаһа» шиғырын «Ирек» гәзитенең 1917 йылдың 11 сентябрь һанында баҫыла. 1978 йылда баҫыла башлаған 4 томлыҡтың 1-се томында 1917, 1922 йылда нәшер ителгән «Ҡыҙыл байраҡ» йыйынтығы буйынса килтерелде. Шағирҙың 1950 һәм 1954 йылғы йыйынтыҡтарында әҫәрҙең ҡайһы бер һүҙҙәре үҙгәртеп алынды.
Дәүләт бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәр бирелгән мәсетлеләр
Дәүләт бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәр бирелгән мәсетлеләр — Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районында тыуғандар, шулай уҡ Мәсетле районында эшләп, үҙҙәрен мәсетлеләр иҫәбенә индергән Һәм дәүләт бүләктәре һәм маҡтаулы исемдәр менән бүләкләнгән кешеләр исемлеге.
2004
Указ Президента РБ от 03.06.2004 N УП-307 «О присвоении почетного звания „Заслуженный строитель Республики Башкортостан“ Сарварову Л. Н.» За заслуги в области строительства присвоить почетное звание «Заслуженный строитель Республики Башкортостан» Сарварову Людвигу Набиевичу — мастеру строительно-монтажных работ государственного унитарного предприятия «Мечетлинский строитель».
1997
Указ Президента РБ от 04.11.1997 N УП-712 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ работникам сельского хозяйства республики» Хакимову Альберту Мухаметовичу — главному агроному колхоза имени Ленина Мечетлинского района;
1996
Указ Президента РБ от 09.12.1996 N УП-837 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник транспорта Республики Башкортостан“ Худякову И. А. и Шевцову П. А.» Худякову Ивану Алексеевичу — водителю автомобиля колхоза имени Ленина Мечетлинского района;
1995
Указ Президента РБ от 10.08.1995 N УП-460 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Республики Башкортостан“ Дику В. Э. и Дильмухаметову С. И.» Дильмухаметову Сарвару Исламовичу — председателю колхоза имени Нуриманова Мечетлинского района.
1990
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 07.05.1990 N 6-2/187 «О присвоении почетного звания „Заслуженный работник сельского хозяйства Башкирской АССР“ тов. Ярушину Б. И.» За заслуги в области сельского хозяйства присвоить почетное звание «Заслуженный работник сельского хозяйства Башкирской АССР» тов. Ярушину Борису Ильичу — директору Месягутовского совхоза Мечетлинского района.
1989
Указ Президиума ВС Башкирской АССР от 25.10.1989 N 6-2/353 «О присвоении почетного звания „Заслуженный учитель школы Башкирской АССР“ работникам народного образования республики» Насибуллиной Фликзе Хабибовне — заместителю директора Новомуслюмовской средней школы Мечетлинского района;
1981
За заслуги в области механизации сельского хозяйства присвоить почетное звание "Заслуженный механизатор сельского хозяйства Башкирской АССР":
Лезгин яҙмаһы
Ғәрәп яҙмаһы
Хәҙерге Дағстан авторҙарының хеҙмәттәрендә   агван теле  менән ул ҡулланған яҙма  лезгин теле менән тиңләп күрһәтелә. Ләкин күпселек ғалимдар агван телен «уди теленең иҫкесә торошо» тип иҫәпләй.
ҠҠХЛ 2020/2021 йылдар миҙгелендә
ҠҠХЛ финалы
* бында һәм артабан бар ерҙә лә Мәскәү ваҡыты буйынса уйындар башлана
Ғәли Соҡорой
Ижады
1860 йылда «Тәжүид» («Ҡөръәнде дөрөҫ уҡыу ҡағиҙәләре») тигән тәүге китабы баҫылып сыға. Һуңынан «Дөрри Ғәли» («Ғәли ынйылары», 1873), «Шәмғ әз-зия» («Шәм яҡтыһы», 1883), «Замми нәзир» («Оҡшашын өҫтәү», 1888 йылда һәм тағы бер нисә тапҡыр донъя күрә), «Мәдхи Ҡазан» («Ҡазанға мәҙхиә», 1889), «Тәрхиби, рамаҙан!» («Хуш киләһең, рамаҙан айы!», 1903), «Васыяти Мөхәммәдғәли Соҡорой» («Мөхәмәтғәле Соҡорой васыяты», 1913) һәм башҡа бер нисә китабы нәшер ителә. Шуға ҡарамаҫтан шағирҙың күпселек әҫәрҙәре ҡулъяҙма рәүешендә беҙҙең көндәргә килеп еткән. Улар әлеге ваҡытта Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге архивында, китапханаһында һәм уның ҡарамғындағы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Көнсығыш ҡулъяҙмалар фондында, Ҡазан дәүләт университеты китапханаһында, Рәсәй Фәндәр академияһының Көнсығышты өйрәнеү институтының Санкт-Петербург бүлеге фондында һәм шәхси архивтарҙа һаҡлана.
Тәржемә
Тәржемә процесы
Ошо тәү ҡарашҡа ябай ғына булып күренгән процедура артында комплекслы уйлау операцияһы ята. Төп текстың кодын үҙгәртеү өсөн тәржемәсе аңлы һәм методик рәүештә уның барлыҡ үҙенсәлектәрен интерпретацияларға, анализларға тейеш. Был процесс грамматиканы, семантиканы, синтаксисты һәм идиомаларҙы һәм текст телен, ул тел мәҙәниәтен, шулай уҡ дөрөҫ мәғәнә һалыр өсөн тексты тәржемә иткән телде лә төплө белергә тейеш.
Тәржемә сифаты
3 Беренсе талапҡа яуап биргән тексты «дөрөҫ тәржемә» тип әйтергә була, икенсе талапты үтәгәне идиоматик тәржемә булараҡ ҡабул ителә.
Тәржемә итеп булмау проблемаһы, социомәҙәни өлөш
Тексты аудиторияны иҫәпкә алып тәржемә итергә.
Тәржемәселәрҙең халыҡ-ара ойошмаһы
Тәржемәселәрҙең халыҡ-ара ойошмаһы (FIT) донъя тәржемәселәренең 100 милли ассоциацияһын, шул иҫәптән Рәсәйҙең Тәржемәселәр союзын берләштерә. Уның бурысы булып тәржемәселәрҙең һәм терминологтарҙың профессионаллеген үҫтереү, хоҡуҡтарын яҡлау, эш шарттарын яҡшыртыу, шулай уҡ һүҙ азатлығына булышлыҡ итеү тора. FIT ЮНЕСКО менән консультатив мөнәсәбәттә. 1991 йылда FIT 30 сентябрҙе (тәржемәселәрҙе яҡлаусы булып иҫәпләнгән Изге Иероним көнө) халыҡ-ара тәржемәселәр көнө тип иғлан итә.
Персияновка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Корма (йылға)
Һылтанмалар
Корма (река)
Ҡалмаҡҡол
Тарихы
Ҡалмаҡҡол ауылы, XX быуаттың 20-се йылдарында БАССР-ҙың Мәсәғүт кантонына ҡараған шул уҡ атамалы улус үҙәге булып китһә лә, XVIII—XIX быуаттарҙа аҡрын үҫешкән. 1795 йылда, мәҫәлән, 13 йортта 84 кеше йәшәһә, 1816 йылда 15 йортта 4 кешегә кәмерәк халыҡ йәшәгән.
Ҡалмаҡҡол ауылының XIX быуат уртаһынан артабанғы үҫеше
Ҡалмаҡҡолда 1842 йылда 126 кешегә 20 сирек ужым һәм 182 сирек яҙғы икмәк сәселгән. Шул уҡ кешенән торған 21 йортта 262 ат, 132 һыйыр, 107 һарыҡ һәм 30 кәзә аҫырағандар. Ҡайһы берҙәре 13 солоҡ тәрбиәләгән.
Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
Большевиктар партияһы 1925 йылдан башлап наҙанлыҡты бөтөрөүгә йүнәлтелгән саралар күрә башлай. Ҡалмаҡҡол ауылында 4 синыфлыҡ башланғыс мәктәп асыла. Унан бик һирәгенә 20-25 саҡрымда ятҡан Лағыр ШКМ (крәҫтиән йәштәре мәктәбе)н тамалау мөмкин булған. Һуңғараҡ Алты ауыл Түбәләҫ балалары 1935 йылда асылған Тирмән 7-йыллыҡ тулы булмаған урта мәктәбенә йөрөп уҡыған. Һуғыштан һуң Ҡалмаҡҡолда ла 7-йыллыҡ тулы булмаған урта мәктәп, 60-сы йылдарҙан башлап урта мәктәп эшләй. Ҡарағол, Илсекәй, Сүрәкәй ауылы балалары ошо мәктәпкә йөрөп уҡый.
Ҡалмаҡҡол ауылы 1960 йылдан XXI партсъезд исемендәге колхоздың үҙәгенә әйләнә. Был колхозға шулай уҡ Илсекәй, Ҡарағол, Сүрәкәй ауылдары, Урыҫ Илсекәйе утары ҡарай. Колхоз идаралығы, «Заготзерно», «Заготскот» предприятиелары, ашлыҡты беренсел эшкәртеү токтары булған эре хужалыҡ була.
Тирә-яҡ мөхит
Урмандары
Шишмәләр:
Ялан-бесәнлектәр:
Агава
Агаваның йыш осорай торған төрҙәре: Мексика агаваһы (A. mexicana), Америка агаваһы (A. americana), сүсле агава (А.filifera). Айырыуса матур, әмма һирәк осорай торған агавалар — королева Виктория (A.Victoriae — reginae Moore) һәм король Фердинанд агаваһы (A. ferdinandi regis Bgr.).
Тюфяков Сергей Михайлович
Башҡарыу оҫталығы
1987 йылдан Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артистары В. В. Грачев һәм В. В. Фильчев менән берлектә баянсылар триоһы составында сығыш яһай. Гастролдәр менән Рәсәй, Германия, Ҡаҙағстан, Көньяҡ Корея буйлап йөрөй.
Бәйт әл-мал
Тарихы
Бәйт әл-мал төшөнсәһе Мөхәммәт пәйғәмбәр осоронда уҡ булған, әммә төп әһәмиәтен ул Хаҡ хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хакимлыҡ иткән осорҙа алған.
Чесноковка (Бердь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Илеш районы флагы
Тасуирламаһы
Флаг дүртмөйөшлө күк келәм булып тора, уның киңлегенең оҙонлоғона ҡарата нисбәте — 2:3. Ситке яҡтарҙан һары төҫтәге ике ветикаль буйҙат урынлашҡан, уларҙың һәр береһенең киңлеге келәм оҙонлоғоноң 1/5 өлөшөн тәшкил итә. Флагтың уртаһында алтын (һары) яллы, ҡойроҡло һәм тояҡлы алтын икмәк башаҡтары өҫтөнән йүгереүсе көмөш ат төшөрөлгән.
Кейекселек
Кейекселек XX быуаттың 1960 йылдарынан хайуандар хоҡуҡтарын яҡлаусылар һәм тәбиғи тиреләргә ҡаршылар тарафынан тәнҡитләнә.
Талса
Тарихы
Округ биләмәһендә 1836 йылға тиклем америка Крики ҡәбиләләренә туғандаш лоачапока  индеецтары йәшәгән. 1921 йылда Талсала билдәле  раса  сыуалыштары, АҠШ тарихында раса нигеҙендә  көс ҡулланыу акттарының береһе була. Егерменсе быуат дауамының күп өлөшөндә ҡала «Донъяла нефть баш ҡалаһы» ҡушаматы ала, сөнки ул америка нефть сәнәғәтенең мөһим үҙәктәренең береһе була. Талса аша Уилли Роджерс Шоссеһы үтә. Ҡала шулай уҡ Көнбайыш свингы менән билдәле.
Ҡырым мәҙәниәт, сәнғәт һәм туризм университеты
Матди-техник база
Университеттың төп проблемаларының береһе булып ятаҡ булмауы тора.
Саха теле
Саха теле (үҙатамаһы — саха тыла) — сахаларҙың милли теле, урыҫ теле менән бер рәттән Саха республикаһының  (Яҡутстан) рәсми теле булып тора,  төрки телдәр ғаиләһенә ҡарай.
Силәбе өйәҙе
Халҡы
XVIII быуат аҙағында — 82 808 кеше (шул иҫәптән башҡорттар 11637), 1897 йылда — 413 072 (башҡорттар — 5 658, ҡаҙаҡтар — 1 031, мишәрҙәр — 2 102, татарҙар — 3 955, украиндар — 1 246, урыҫтар — 351 424 һәм башҡа). XIX быуат аҙағында өйәҙҙә 328055 крәҫтиән иҫәпләнгән, мещандар — 17084, дворяндар — 1 967 һәм башҡа; мосолмандар — 57694, православие динендәгеләр — 354186 (шул иҫәптән 17512 старообрядсы) һәм башҡа. Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, өйәҙ территорияһында 4‑се башҡорт кантоны ойошторола, 1‑се мишәр кантоныныңбер өлөшө урынлаша.
Саха теле
Яҙмаһы
Хәҙерге саха телендә беренсе баҫма булып сәйәхәтсе Николас Витсендың 1692 йылда Амстердамда баҫылып сыҡҡан китаптары тора. XIX быуатта саха текстарын яҙыу өсөн криллициа нигеҙендә бер нисә төрлө алфавит ҡулланыла.
Оло Ойвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сыуал
Тасуирләмә
Ут, усаҡ менән бәйле тыйыуҙар, ырымдар яҡут, алтай, хаҡас һәм башҡа төркиҙәрҙә бар. Улар торлаҡ эсендәге усаҡты төрлө ҡара көстәрҙән һаҡлаусы, ҡурсалаусы тип ҡабул иткәндәр.
Любарский Михаил Семёнович
Биографияһы
1989—2015 йылдарҙа — клиник лимфология лабораторияһы мөдире (1989—1990), клиник лимфология бүлеге мөдире (1990—1993), РМФА-ның Себер бүлегенең эксперименталь һәм клиник ғилми-тикшеренеү институтында фәнни эштәр буйынса директор урынбаҫары (1993—2015).
Черкассы өлкәһе
Административ ҡоролошо
20 район:
Версаль (ҡала)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Поезд
Төшөнсәгә билдәләмә
Артабан тимер юл транспорты үҫеше менән уға «поезд» һүҙе ҡулланыла башлай. Далдең шул уҡ һүҙлегендә ошондай билдәләмә табырға мөмкин: «Тимер юл поезы — паровоз йөрөтә, йәки паровозды бер-береһенә бер бөтөн итеп бәйле». Был билдәләмә буйынса үҙ-ара тоташҡан вагондар төркөмө — тимер юл поезы төшә."Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә" бирелгән билдәләмә сотавта тартыу берәмектәре булыуын билдәләй:
Үҙйөрөшлө булмаған хәрәкәт итеү составы
Йөк вагондары универсаль (улар күп төрлө тауарҙар ташыу өсөн тәғәйенләнә) һәм бер-ике төр йөк ташыу өсөн махсуслашҡан (мәҫәлән, һөт) төргә бүленә. Кузов төрө буйынса универсаль вагондар ябыҡ, ярымвагон, платформаларға һәм цистерналарға бүленә.
Фрида Кало
Мексика мәҙәниәте һәм Колумбҡа тиклемге Американың халыҡ сәнғәте Фрида Кало ижадына ҙур йоғонто яһай. Уның ижад стилен эскерһеҙ йәғни фолк-арт тип билдәләйҙәр. Сюрреализмға нигеҙ һалыусы Андре Бретон уны юрреалистар рәтенә индерә.
Биографияһы
Нәҡ ошо трагедиянан һуң ул атаһынан тәүге тапҡыр бумала һәм буяуҙар һорап ала. Фридаға ятып һүрәт эшләү мөмкинлеге өсөн махсус кирге эшләп бирәләр. Үҙен күрә алһын өсөн карауаттың балдахины аҫтына ҙур көҙгө ҡуялар. Беренсе эше булып автопортреты була, был уның ижадының төп юнәлешен билдәләй: «Мин үҙемде яҙам, сөнки күп ваҡытты яңғыҙлыҡта үткәрәм һәм уны яҡшы белгәнлектән шул темаға эйә булам».
Поезд
Формирование
Классик поездың нигеҙен тимер юл составы — үҙ-ара тоташҡан вагондар төркөмө тәшкил итә. Поездың формалашыуы станцияларҙа, башлыса сорттарға айырыу станцияларында, башҡарыла, ә башҡа составтар йыш ҡына тарҡатыла. Вагондарҙы составтан составҡа ҙур булмаған тепловоздар менән алмаштырырға мөмкин, әммә күп һанлы составтар өсөн байтаҡ ваҡыт талап ителә. Шуға күрә юғары етештереүсәнлеклерәк ысул — сорттарға айырыу тауын ҡулланыу киң таралыу ала Атамаһынан билдәле булыуынса, таратылған вагондар битләүҙән аҫҡа эйә, шул саҡта дежур хеҙмәткәр уларҙы кәрәкле юлға күсерә, шулай уҡ битләүҙә ҡуйылған махсус тотҡарлыҡ ярҙамында тиҙлеген кәметә. Вагондарҙы юл буйлап таратҡанда заманса сорттарға айырыу тауҙары автоматлаштырылырға мөмкин, һәм уларҙың кәрәкле тиҙлеккә тиклем әкренәйеүен компьютер контролдә тота. Шуның арҡаһында сәғәтенә 7-гә яҡын поезд төҙөлә ала, йәғни бер составты таратыу өсөн уртаса 9 минуттан әҙерәк ваҡыт талап ителә.
Фрида Кало
Ижады
Белгестәр фекеренсә, 1940 йылдар рәссамдың иң емешле осоро, иң өлгөргән һәм иң ҡыҙыҡлы эштәренең ваҡыты.
Күргәҙмәләре
2003 йылда Мәскәүҙә Фрида Калоның эштәре һәм фотоһүрәттәре күргәҙмәһе үтә.
Поезд
Юл хәрәкәтен ойоштороу
Һәр поезды махсус хеҙмәткәрҙәр төркөмө — тепловоз бригадаһы хеҙмәтләндерә. Был бригаданың өлкәне — тепловоз водителе, ул поезд менән туранан-тура идара итә һәм юлдың хәүефһеҙлеген күҙәтә. Паровоз бригадаһына шулай уҡ паровоз водителе ярҙамсыһы ла инә, ул, машинист кеүек үк, юлдың хәүефһеҙлеген күҙәтә, шулай уҡ әленән-әле машинистың ҡушыуы буйынса уларҙың тепловоз йәки моторлы поездың ҡайһы бер ҡорамалдарының эше тикшерә. Пар тартыу көсөн файҙаланғанда шулай уҡ тепловоз экипажына мейес яғыусы, ә пассажир моторлы-вагон поездарында — кондуктор индерелә. Пассажир поездарында шулай уҡ водителдең поезд менән яңғыҙ, ассистентһыҙ идара итеү тәжрибәһе лә бар («бер кеше эшләй»). Был ысул бигерәк тә йәмәғәт транспортында — метрола һәм трамвайҙа киң тарала. Күп тапҡыр тартыу көсө менән, шулай уҡ этәрелеүҙе ҡулланғанда паровоздар һаны паровоздар һанына тиң, әммә ярҙамсы тепловоз водителдәре туранан-тура водителгә (беренсе хәрәкәт йүнәлешендә) паровозға хисап бирә.
Фрида Кало
Йорт-музейы
Койоакандағы йорт Фрида тыуырҙан өс йыл алда бәләкәй генә ер киҫәгендә төҙөлә. Тышҡы фасадының йыуан стеналары, яҫы түбә, кеше йәшәй торған бер ҡат, һәр ваҡыт һалҡынса һәм эстәге ихата яғына асылған бүлмәләр — колониаль стиль өлгөһөндә тиерлек йорт. Ул баш ҡаланың үҙәк майҙанынан бары тик бер нисә квартал алыҫлыҡта ғына урынлашҡан. Лондрес урамы мөйөшөндәге һәм Альендо урамындағы был йорт тыштан Мехико янындағы көньяҡ-көнбайышта иҫке тораҡ биҫтәһендәге Койоакандала башҡа йорттар кеүек күренә. 30 йыл дауамында йорттоң ҡиәфәте үҙгәрмәй. Әммә Диего һәм Фрида өйҙө күберәк зәңгәр төҫтә һәм ҡупшы бейек тәҙрәләр менән, традицион индеецтар стилендә биҙәй.
Коммерцияла исеме
XXI быуат башында Венесуэла эшҡыуары Карлос Дорадо Frida Kahlo Corporation фонды булдыра, уға бөйөк рәссамдың туғандары Фриданың исемен коммерцияла ҡулланыу хоҡуғы бирә. Бер нисә йыл дауамында Фрида Кало исеме менән косметика линияһы, текила маркаһы, спорт аяҡ кейеме, биҙәнеү әйберҙәре, аҫҡы кейем кәрәк-яраҡтары, шулай уҡ уның исеме менән һыра барлыҡҡа килә.
Польшар
Тарихы
Был сервис ҡулланыусыларға рәсем төшөрөр өсөн шар формаһында урын тәҡдим итә, был урынға башҡалар төшөргән рәсем өҫтөнә лә рәсем төшөрөргә була. Поляк интернет-мөхитендә шарға Польша флагын төшөрөргә тигән уй килә һәм меңләгән поляк был уйҙы тормошҡа ашыра. Улар бөтә майҙанды баҫып алып ҡыҙыл һәм аҡ өлөшкә бүләләр, уртаһына «POLSKA» тип яҙып ҡуялар. Шул ваҡытта, 4chan имиджборд ҡулланыусылары килеп ҡыҫыла һәм поляктар төшөргән рәсем өҫтөнә ҙур тәре эшләп ҡуялар.
Поезд
Тормоз ҡорамалдары
Хәҙерге заман поездарының ауырлығы мең, хатта тиҫтәләрсә мең тонна булыуы мөмкин, улар рельстар буйлап һиҙелерлек тиҙлек менән хәрәкәт итә, тиҙ йөрөшлө поездар сәғәтенә 300 км-ҙан ашыуға етергә мөмкин. Һөҙөмтәлә поезд ҙур кинетик энергияға эйә була (мәҫәлән, «Контролһеҙ» поездар тураһындағы фильмдар сюжетын иҫкә төшөрөү ҙә етә), ҡағиҙә булараҡ, шыма рельстарҙа шыма металл тәгәрмәстәрҙә хәрәкәт итә. Ә бындай хәлдә тормоздарҙың һөҙөмтәлелеге мөһим, сөнки тормозлау юлының оҙонлоғо күпме булыуы уларға бәйле. Тимер юл тормоздары тормоз көсөн булдырыу ысулдары менән айырыла.
Бәйләнеш
Поезд машинистары һәм станция дежурҙары, поезд диспетчерҙары, поезд төҙөүселәр, шулай уҡ үҙ-ара мәғлүмәт менән алмашыу өсөн поездар радиокоммуникация ҡоролмалары менән йыһазландырыла. Эш төрөнә ҡарап метрола һәм төп тимер юлдарҙа радио бәйләнешенең ике төрө ҡулланыла — поезд һәм маневрлы. Беренсеһе поезд машинистары һәм поезд диспетчерҙары араһында, шулай уҡ үҙ-ара мәғлүмәт алмашыу өсөн ҡулланыла, икенсеһе үҙәк поста дежур хеҙмәткәр менән маневрҙар ваҡытында поезд машинисы һәм поезд төҙөүселәр араһында мәғлүмәт алмашыу өсөн ҡулланыла.
Радио бәйләнеш симплекс режимда киң таралған гектометр (×2 МГц) һәм метр (×151-156 МГц) диапазонда эшләй. Гектометрик диапазонға ҡамасаулау кимәле ярайһы уҡ юғары булғанға, тимер юл буйлап яҡшы сигнал алыу өсөн йүнәлтеүсе сымдар һуҙыла, уларҙы контакт селтәренең терәгенә йәки ер өҫтө элемтә линияларының терәгенә урынлаштырылырға мөмкин. Төп тимер юлдарҙа поезд машинистары һәм поезд диспетчерҙары араһында радио бәйләнеше дециметр диапазонында (330 МГц, сит илдәрҙә — 450 МГц тиклем) поезд радиоһы аша башҡарыла, шул уҡ ваҡытта поезд машинистары үҙ-ара, станция дежурҙары, шулай уҡ поезд начальнигы (пассажир поездарында) аралашыу өсөн ҡулланыла. Идара итеү салонында йыш ҡына ике консол (машинистың һәм уның ярҙамсыһы өсөн айырым) паровоз радиоһы урынлаштырыла. Мотор вагонлы пассажир поездарында эске бәйләнеш системаһы урынлаштырыла, ул сымлы линия аша башҡарыла. Был система салондағы пассажирҙарға хәбәр ебәреү, шулай уҡ төрлө салондарҙа паровоз экипажы ағзалары (машинист ярҙамсыһы йәки кондуктор) араһында мәғлүмәт менән алмашыу өсөн тәғәйенләнә. Пассажирҙарҙың машинист менән ашығыс бәйләнеше өсөн «пассажир-машинист» элемтә системаһы тәғәйенләнә, һөйләшеү ҡоролмалары пассажирҙар салонында урынлаша. Йыш ҡына «машинист-пассажир» һәм «пассажир-машинист» элемтә системалары бер бөтөнгә берләштерелә.
Польшар
Темалар һәм субмемдар
Сюжеттарҙа Польшаның үҙ космос программаһы булмауы һәм космосҡа сығыу мөмкинлеге булмауы һүрәтләнә. Иң популяр сюжеттарҙың береһе: Ергә гигант метеорит яҡынлаша һәм бөтә тормош өсөн хәүеф янай, бөтә илдәр ҙә космосҡа осоп, Ер тирәләй шар формаһында орбитала осоп йөрөйҙәр. Тик Польшар ғына Ерҙә ҡала, һуңында йәшле күҙҙәре менән боҙоҡ инглиз телендә «Poland cannot into space» (Польша космосҡа оса алмай) тигән мем-фразаны ҡабатлай. Ҡайһы ил иң алдынғыһы тигән бәхәстә урыҫ ҡулланыусылары ошо ысул менән һуңғы нөктәне ҡуйған, тип иҫәпләнә.
Сомерсет Моэм
Тормош юлы
1917 йылдың майында АҠШ-та ул Сири Велкомға өйләнә.
Сабатина Джеймс
Карьераһы
Джеймс ҡатын-ҡыҙҙарҙың хоҡуҡлтарын якҡлау буйынса "Terre des Femmes" ойошмаһының илсеһе була һәм католицизмды ҡабул итә. 2006 йылдан башлап уның ойошмаһы мосолман ҡатын-ҡыҙҙарының тигеҙ хоҡуҡлылығы өсөн көрәшә.
Сипахи Несрин
Музыкаль карьераһы
Актриса булараҡ бер генә фильмда, 1965 йылда «Калбимдеки Серсери» («Минең йөрәгемдә мутлашыусы») фильмында ҡатнаша.
Фазлетдинов Игорь Роберт улы
Биографияһы
2001—2003 йылдарҙа Бөйөк Пётр исемендәге Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәре академияһында белем ала.
Кочма
Кочма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Токш күле-күл-Токша йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Кейәүеште
Тарихы
Бөрйән ырыуы башҡорттары.
Билдәле кешеләр
— Фәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы — Социалистик Хеҙмәт Геройы, Кейәүеште ауылында хеҙмәт юлын башлай.
Белогорск
Белогорск — Рәсәйҙең Амур өлкәһендәге ҡала, Белогорск районының административ үҙәге.
Уял (Шаран районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чируха (Обь ҡушылдығы)
Чируха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 3217 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Саранскиҙың «Резинотехника» заводы
Етештереү
2013 йылда инвестиция проекты сиктәрендә предприятиела сәнәғәт еңдәре етештереүҙең яңы линияһы эшләй башлай.
В. И. Вернадский исемендәге Ҡырым федераль университеты
Тарихы
Ҡырым федераль университетында 34355 кеше иҫәпләнә. Уҡыу йорто хеҙмәткәрҙәренең дөйөм һаны — 6567 кеше, шул иҫәптән профессор-уҡытыусылар составы — 2851 кеше тәшкил итә.
Исҡужин Әҙеһәм Динислам улы
Биографияһы
Әҙеһәм Динислам улы Исҡужин 1928 йылдың 27 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Темәс ауылында тыуған. 1945 йылда Темәс педагогия училищеһын, 1954 йылда Уман летчиктар әҙерләү училищеһын, 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1961—1996 йылдар — Рәми Ғарипов исемендәге Башҡорт гимназияһында уҡыта. Ҡурай түңәрәктәре алып бара.
Поганка (Кемчуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Борай районы флагы
Борай районы флагы — Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районы символдарының береһе.
Башҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 89-сы һанлы ҡарары менән раҫланған.
Тасуирламаһы
Флагта йәшел яланда еп рәүешендә ҡыйыш алтын тәре төшөрөлгән, уның өҫтөндә аҫҡараҡ көмөш башын юғарыға күтәреп йүгергән бүре (Күк Бүре) урынлаштырылған. Тәре мөйөштәрҙә башҡорт ҡәбиләләренең тамғалары менән оҙатылған: өҫтә — Танып, аҫта — Ҡырғыҙ, уңда — Йылан һәм һулда — Таҙлар.
Браун Михаил Петрович
Ҡорос һәм иретмәләр, комплекслы ҡатыштырылған ҡоростарҙы булдырыу, фрактографик анализ ысулдарын төҙөү проблемаларына ҡағылышлы  күп кенә хеҙмәттәр, шулай уҡ патенттарт һәм уйлап  табыуҙар авторы
Биографияһы
Михаил Петрович Браун 1903 йылдың 13 февралендә (яңы стиль буйынса 26 февраль) Ставрополдә  тыуған
Ахун (Благовар районы)
Ахун (Ахуново) — Башҡортостан Республикаһының Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 2214 кеше булған. ОКАТО коды — 80214831002.
Пачиси
Тарихы
Уйындың бер версияһы булып, шулай уҡ боронғо сығышлы чаупар уйыны тора.
Хисмәтулла нәҫеле
Рөстәм Ғатауллин аңлатмаһы
'''Нәҫел шәжәрәһе тулы түгел. Һәр кем был шәжәрәне тулыландыра ала. «Үҙгәртергә» төймәһенә баç һәм өҫтәп яҙ'''
Өфө-Арена
Характеристикалары
Өфө-Арена — яһалма боҙло ике хоккей майҙаны булған универсаль спорт аренаһы (8 070 һәм 650 урынлы трибуналар).
Фарсы ҡултығында һуғыш
«Сүллек ҡалҡаны» операцияһы
1990 йылдың 29 ноябрендә, Ираҡты кризисты тыныс көйләүгә ылыҡтырырға маташыуҙар уңышһыҙлыҡ менән тамамланғандан һуң, БМО-ның Именлек Советы 678-се резолюцияны ҡабул итә. Резолюция Ираҡҡа Кувейтты оккупациялауҙы туҡтатыу өсөн ярты ай ваҡыт бирә. Әгәр шулай булмаһа, Кувейт хөкүмәте менән хеҙмәттәшлек иткән БМО-ға ҡараған дәүләттәр 660-сы (1990) резолюцияны, шулай уҡ артабанғы резолюцияларҙы үтәү, халыҡ-ара тыныслыҡ урынлаштырыу һәм төбәктә хәүефһеҙлек тәьмин итеү өсөн талап ителгән бөтә сараларҙы ла күрәсәк, тип әйтелә һуңғы резолюцияла. Был инде БМО-ның шул мәлгә ойошҡан Күп милләт көстәре (МНС) коалицияһына Кувейтты азат итеү буйынса хәрби операция үткәреүгә хоҡуҡ биреүен аңлата.
«Сүллектәге дауыл» операцияһы
1991 йылдың 17 ғинуарында контактһыҙ фаза: һауа һөжүме, унда 1000-гә тиклем самолет йәлеп ителә. Ираҡ Сауд Ғәрәбстанының (һуғышта ҡатнаша) һәм Израиль (һуғышҡа ҡатнаша) территорияларын баллистик ракеталар менән утҡа тота һәм Фарсы ҡултығына нефть ағыҙыу кеүек экологик акци яҡуллана.
Намазова Адилия Аваз ҡыҙы
Биографияһы
1959 йылда кандидатлыҡ, ә 1965 йылда — докторлыҡ диссертацияларын яҡлай.
1971 йылдан 1990 йылға тиклем — Әзербайжан ССР-ы һаулыҡ һаҡлау министрлығы медицина ғалимдары советы рәйесе.
Мина (үҙән)
Мина (منى) — хаж ҡылыусылар зөлхизә айында бер нисә төн үткәреп, өс таш бағанаға (Джәмәрәт) таш ташларға йөрөгән урын. Мина — Мәккәнән йыраҡ түгел Ғәрәфәгә бара торған юл икегә бүлгән ҙур булмаған ҡасаба, Джәмрәт әл-Аҡабанан хәбәш (эфиоп) батшаһы Абраһаның ғәскәре ҡырылған Мүхассир тигән төбәгенә тиклем һуҙылған.
Этимология
Этимологияһы аныҡ ҡына түгел: бер фараз буйынса, йәмәғәт күмәк йыйылған урынды ғәрәптәр «Мина» тип атағанлыҡтан килеп сыҡҡан; икенсе фараз буйынса, Әҙәм ғәләйһиссәләм шунда Ябраил фәрештәне күреп, яңынан йәннәттә булырға теләген (тәманна) белдергән — шул һүҙ Минаға әүерелеп киткән. Иң ныҡ таралған фараз — ғәрәпсә «манна» (ҡойоу, түгеү) тигән ҡылымдан килеп сыҡҡан, сөнки ошо урында ҡорбан малының ҡанын ҡоялар. Мина үҙәне — хаждың ике мөһим йолаһын үтәү- шайтандарға таш ташлау (جمرات джәмәрәт (күпл.); берл. — джәмрә)һәм ҡорбан салыу урыны.
Салмалы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Шувалов Николай Иванович
Биографияһы
Бала саҡтан рәссам булырға хыяллана, әммә уң ҡулының суғын юғалтыу арҡаһында хыялы тормошҡа ашмай ҡала.
Силәбе дәүләт педагогия институтының география факультетын тамамлай. Банкта эшләп ала.
Хеҙмәттәре
3-сө баҫма һүҙлек «От Парижа до Берлина по Челябинской области» тигән исем менән, йәнә 1 меңдән ашыу географик атамалар өҫтәлеп, бүләк китабы булараҡ донъя күрә.Атамаларҙы ул ентекле өйрәнгән һәм тарихи башҡорт ерҙәрендәге топонимдарҙы ҡыҫҡаса легендалары менән килтергән.
Поганка (Тайменка ҡушылдығы)
Поганка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайменка йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Есенина Татьяна Сергеевна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Татьяна Есенина ире һәм улы менән Үзбәкстанға эвакуациялана һәм Алексея Толстой ярҙамында барактан бер бүлмә алыуға өлгәшә. Ярты быуат Ташкентта йәшәй, «Правда Востока» гәзите хәбәрсеһе, Үзбәкстан нәшриәттәрендә ғилми мөхәррир булып эшләй.
Павловск зыяраты
Хәҙер Павловск зыяраты Ленинград тәжрибә станцияһы менән Славянка йылғаһы араһындағы 13,2 гектар майҙанды биләй.
Зыярат территорияһында ике мәҙәни мираҫ объекты бар:
Оло Суббач
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Межгорье ҡалаһы флагы
Символиканы нигеҙләү
Айыу һаҡлыҡ, баһадирлыҡ һәм шуның менән бергә киң күңеллелек һәм һәм тыныслыҡҡа ынтылыуҙы кәүҙәләндерә.
Сосновка районы (Силәбе өлкәһе)
Географияһы
Майҙаны — 2 112 мең км². Район Силәбе өлкәһенең төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Көнбайышта — Арғаяш һәм Сыбаркүл райондары, төньяҡта — Ҡоншаҡ районы, көнсығышта — Красноармейск районы, Силәбе һәм Копейск ҡала округтары, көньяҡта — Коркино һәм Эткүл райондары менән сиктәш.
Иҡтисады
Районда Томинский тау-байыҡтырыу комбинаты төҙөлә.
Куля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Мырҙый
Тарихы
1947 йылда Түбә мәғдән идаралығы ағас әҙерләү эштәрен туҡтата, эш булмауы арҡаһында ауыл халҡы башҡа ауылдарға күсергә мәжбүр була. 1960 йылда Мырҙый ауылы иҫәптән сығарыла.
Ауылда башланғыс мәктәп була. Баймөхәмәтов, Ғ. Мотаев, М. Ғиззәтуллина уҡытыусылар булып эшләй. Шулай уҡ был мәктәптә БАССР-ҙың буласаҡ Министрҙар Советы рәйесе Зекериә Шәрәфетдин улы Аҡназаров хеҙмәт юлын баш­лаған. Буласаҡ ғалим Әнүәр Зәкир улы Әсфәндиәров, өләсәһендә йәшәп, Мырҙый мәктәбендә 1-се класта уҡыған.
Эзбизләнгән үрсем
Ауырыуҙың билгеләре һәм ағымы
Ауырыу тәүҙә әре ҡорттарҙың ҡарышлауыҡтарында башланып, унан һуң эшсе ҡорттарҙың ҡарышлауыҡтарына күсә. Был йоғошло ауырыуҙы перицистис бәшмәктәре тыуҙыра. Ҡарышлауыҡтың өҫтө аҡ бәшмәк менән ҡаплана һәм ул үҫеүҙән туҡтай, ҡорой һәм үлә. Бәшмәктең һеркәһе (орлоғо) ҡарышлауыҡтың эсенә лә аҙыҡ менән үтеп инә һәм, үҫеп, уны үлтерә. Өлкән бал ҡорттары уға бирешмәй. Бала тәрбиәләүсе эшсе ҡорттар был ауырыуҙы бер күҙәнәктән икенсеһенә тарата. Тәүҙә умартаның ситендәге асыҡ тороп ҡалып һыуынған ҡарышлауыҡтар үңәҙләнә башлай, унан һуң үңәҙ ҡалғандарына ла тарала. Был ауырыуҙы апрель айынан башлап сентябргә тиклем осратырға мөмкин. Бигерәк тә июнь — август айҙарында ауырыу йыш күҙәтелә. Ҡарышлауыҡтар, күҙәнәк ҡапҡасы ябылғас, үлә.
Самшвилдела Сиони сиркәүе
Тасуирламаһы
Көмбәҙе буй һәм арҡыры киҫелештә дүрт үҙаллы бағанаға таянып тора. Көньяҡ фасадта грузин урта быуат яҙыуы бар. Яҙыу ныҡ зыян күргән һәм уны уҡыуы мөмкин түгел тиерлек, йәнәшәлә әрмән телендәге фрагмент бар, унда әрмән католигы Геворг III Лоретси (р. 1069—1072) телгә алына
Оҙатыу (йыр)
«Оҙатыу» («Проводы») — башҡорт халыҡ йыры, оҙон, һалмаҡ көй.
Ҡорбанова Ғәфифә Мәғәфүр ҡыҙы
Ҡорбанова Ғәфифә Мәғәфүр ҡыҙы (11 сентябрь 1930 йыл — 14 сентябрь 2008 йыл ) — партия органдары хеҙмәткәре һәм йәмәғәт эшмәкәре. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1965). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1971). Зарипов Айрат Йәнсура улының әсәһе.
Оло Челас
Оло Челас — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының уң ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ҡоштар
Күсеп йөрөүсе ҡоштар
Был ваҡытта башҡа ҡоштар, бәләкәйерәк туптарға йыйылып, аҡрынлап көньяҡҡа күсеп китә. Мәҫәлән, ала ҡарғалар, аҡрынлап ҡар аҙ яуған йәки еләктәргә һәм башҡа аҙыҡҡа бай райондарҙы эҙләп оса. Уларҙың даими ҡышлау урындары булмай.
Таттар
Таттар (исемдәрҙең варианттары — кавказ фарсылары, Кавказ аръяғы фарсылары) — Әзербайжанда һәм Рәсәйҙә (башлыса Дағстандың көньяғында) йәшәгән фарсы этносы. Үҙатама варианттары (төбәккә ҡарап) — тати, парси, даглы, лохиджихон. Иран телдәренең көньяҡ-көнбайыш төркөмөнә ингән тат телендә һөйләшәләр. Таттар араһында әзербайжан һәм урыҫ телдәре лә таралған. Мәҙәниәте, көнкүреше, дине, йолалары буйынса таттар әзербайжандарҙан айырылмайҙар тиерлек.
Ҡоштар
Һөлдәһе
Ҡош башын 180°-ҡа артҡа табан иркен бора йәки үҙе тирәһендәге аҙыҡты эйелмәй һәм кәүҙәһен бормай сүпләй ала.
Аш һеңдереү системаһы
Аш һеңдереү бик тиҙ бара. Бөжәктәр, ит аҙыҡ менән туҡланыусыларҙа 15 минутан  алып  ҡаты, ҡоро бөртөк менән туҡланыусы ҡоштарҙа ла ул  бары 2— 3 сәғәт кенә дауам итә. Был шуның менән аңлатыла: даими юғары температураны һаҡлау һәм осоу өсөн ҙур миҡдарҙа энергия талап ителәә. Шуға ла ҡоштар йыш ашай, ваҡыттарының күберәк өлөшөн аҙыҡ эҙләп, әүҙем эшмәкәрлектә үткәрә.
Һиҙеү ағзалары.
Ҡоштарҙың күреү һәләте бөтәһенән дә яҡшы­раҡ үҫешкән. Сөнки һауала тиҙ осҡан ваҡытта тирә-йүндәге хәлде алыҫтан уҡ күҙҙәр ярҙамында ғына күреп асыҡларға мөмкин. Ҡош­тарҙың күҙҙәренең күреү һәләте бик ҙур. Ҡайһы бер ҡоштарҙа күреү кешеләр менән сағыштырғанда, 100 тапҡыр ҙурыраҡ. Өҫтәүенә, ҡош­тар бик алыҫтағы предметтарҙы ла яҡшы күрә. Күҙҙәренән бер нисә сантиметр ситтәге деталдәрҙе лә айыра. Ҡоштарҙың төҫтәрҙе айырыу һәләте башҡа хайуандарға ҡарағанда яҡшыраҡ үҫешкән.
Хәҙерге заман филогенияһы һәм классификацияһы
Рәсәйҙә һәм БДБ-ның башҡа илдәренең күпселегендә молекуляр мәғлүмәттәр буйынса классификация киң ҡулланылмай һәм орнитологтарҙың күпселеге классик системаның Витморға ҡараған варианттарын ҡуллана.
Космодемьянская Зоя Анатольевна
Әсирлек, ғазаплауҙар һәм язалап үлтереү
Шаһиттар крһәтеүенсә, Космодемьянскаяны туҡмауҙа төндә өйҙәре яндырылған А. В. Смирнова һәм Ф. В. Солиналар ҙа ҡатнашҡан. Бының өсөн улар һуңғараҡ РСФСР Уголовный кодексының 193-сө статьяһы буйынса Икенсе донъя һуғышында коллаборационизм аҙымы эшләгәне өсөн атылыуға хөкөм ителә.
Космодемьянская кәүҙәһе, ауыл аша үтеп йөрөгән немец һалдаттарының мәсхәрәләүҙәренә дусар ителеп, дар ағасында айға яҡын аҫылынып тора. 1942, Яңы йылды, ҡаршылағанда, иҫерек немецтар, мәйеттең кейемен һалдырып алып, сираттағыса, бысаҡ менән сәнскеләп, түшен киҫеп алып, үле кәүҙәне мыҫҡыл итәләр. Икенсе көнөнә немецтар дар ағасын алырғакүрһәтмә бирә, һәм урындағы халыҡ мәйетте ерләйҙәри.
Украинала таныу һәм кире ҡағыу
2016 йылдың сентябрь башында Киевта билдәһеҙ кешеләр Космодемьянская һәйкәлен буяп, һыҙғыслап, ҡолатып киттеләр, шунан һуң уны реставрацияға ебәрҙеләр.
Дупница
Тарих
Болғар кенәздәре Аарон һәм Самуил ғәскәрҙәре араһында ҡалаһынан алыҫ түгел урында 987 йылдың 14 июнендә алышта була, унда Самуил еңә, ә Аарон үлтерелә. Был алыш"Дупница янындағы һуғыш" тип аталған.
Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университеты
Тарихы
1992 йылда институт академия статусы ала. 2000 йылдың 19 июлендә академия Санкт-Петербург дәүләт инженер-иҡтисад университеты (ИНЖЭКОН) тип үҙгәртелә.
Университеттың билдәле тамамлаусылары һәм студенттары
- Зачиняев, Ярослав Васильевич — Рәсәй ғалимы: химия фәндәре докторы, биология фәндәре докторы.
Супай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)