cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Жариков Николай Михайлович
Биографияһы
1920 йылдың 20 авгусында Липецк өлкәһенең Уваровка ауылында тыуған.
1939 −1943 йылдарҙа Икенсе Мәскәү дәүләт медицина институтының дауалау һәм хәрби-медицина факультетында уҡый. 1943 йылдан алып 1945 йылға тиклем Бөйөк Ватан һуғышында 5-се танк армияһының 19-сы танк корпусының медицина санитар батальонында хәрби табип булараҡ ҡатнаша. Курск алышында, Прохоровка эргәһендә алышта һәм Днепр өсөн һуғышта ҡатнаша, ике тапҡыр ауыр яралана. 1944—1946 йылдарҙа Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының Баш ракета-артиллерия идаралығының Юғары хәрби курстарында уҡый.
Ғилми-педагогик эшмәкәрлеге
2013 йылдың 19 июлендә Мәскәүҙә вафат була.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты
СССР ойошторолғанға тиклем Бөтә Рәсәй ҮБК составына шулай уҡ Украина Социалистик Совет Республикаһы һәм Белоруссия Социалистик Совет Республикаһы вәкилдәре инә, улар Советтарҙың республика съездарында һайлана. IX Бөтә Рәсәй Советтар съезы тарафынан һайланған Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты, Украина һәм Белоруссия вәкилдәренән тыш, Кавказ аръяғы республикаларынан делегаттарҙы индерҙе. 1917 йылдың ноябренән Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты сессиялары араһында уның функцияларын Президиум, Бөтә Рәсәй ҮБК-ның оператив органы тормошҡа ашыра. Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитетының 1-15 көнлөк 33 сессияһы үтте. Бөтә Рәсәй ҮБК аппараты Президиумдан, Бюронан һәм 20-гә яҡын бүлектән тора.
Дөйөм характеристикаһы
РСФСР дәүләт аппараты аяҡҡа баҫҡан осорҙа дәүләт власы органдары компетенцияһында аныҡ бүленеш булмай. «Совет дәүләте теорияһы, власты бүлеүҙең буржуаз принцибын кире ҡағып, Рәсәй Совет Республикаһы власының ҡайһы бер органдары араһында хеҙмәтте техник бүлеү кәрәклеген таный» тигән нигеҙе быға мөһим сәбәп булып торҙо.
1925 йылдан 1937 йылға тиклем Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты аппараты түбәндәге структураға эйә булған:
Составы
1917 йылдың 27 октябрендә (9 ноябрендә) Эшсе һәм һалдат депутаттары Советының Икенсе съезында һайланған Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты 101 кешенән торған. Улар араһында 62 большевик, 29 һул эсер, 6 меньшевик-интернационалист, 3 украин социалисы һәм 1 эсер-максималист була.
Эшсе, һалдат, Крәҫтиән һәм Казак депутаттары советтарының V Бөтә Рәсәй съезы йомғаҡтары буйынса Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетынан һул эсерҙарҙы сығарыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының артабанғы составтарында (күп партиялылыҡ ҡалдыҡтары илдә тулыһынса бөтөрөлгәнсе) ҡайһы берҙә башҡа партияларҙың айырым вәкиллеге рөхсәт ителә.
Ҡаҙаҡлар-Ҡобау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Таулы (Һаҡмар ҡушылдығы)
Таулы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы биләмәләрендә аға. Һаҡмар йылғаһына уң яҡтан (тамағынан 702 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км тәшкил итә. Таулы йылғаһы — Һаҡмар йылғаһының уң ҡушылдығы. Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылы эргәһенән аға.
Этимологияһы
БАССР-ҙың топонимика исемлегендә таулы гидронимына «гористая», йәғни таулы, аңлатмаһы бирелә.
Халыҡ-ара стандарт китап номеры
Яуаплылыҡ
ISBN системаһына ҡушылыу нәшерсегә түбәндәгеләр өсөн яуаплылыҡ йөкмәтә:
Альмира
Билдәле шәхестәр
Йәнбухтина Әлмира Ғәйнулла ҡыҙы (28 июль 1938 йыл) — СССР һәм Рәсәй сәнғәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Сәнғәт фәндәре докторы (2004), профессор (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).
Мүдәжәрҙәр
Мүдәжәрҙәр (mudéjar, مدجّن [mudaǧǧan]) — эйәләштерелгән, йортлаштырылған Мудехары) — Реконкиста ваҡытында испан дәүләттәре мосолмандарҙан тартып алған Пиреней ярымутрауы территорияһында ҡалған мосолман халҡы.
Улыс-Ярей-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Трапани
Коммунаның халҡы 70 654 кеше тәшкил итә (2010 йылдың 31 ғинуарына ҡарата мәғлүмәттәр буйынса.), халыҡ тығыҙлығы- 260 кеше/км². 272 км² майҙанды биләй. Трапани коммунаһының почта индексы — 91100. Телефон коды — 0923.
Захаров Алексей Юрьевич
Биографияһы
1996—1997 йылдарҙа Мәскәү өлкәһе Жуковский ҡалаһы прокуратураһының өлкән тәфтишсеһе.
2013 йыл дың 10 октябренән Мәскәү өлкә думаһы тарафынан Мәскәү өлкәһе прокуроры вазифаһына раҫлана.
Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы
Абдуллина Нурия Насибулла ҡыҙы (15 март 1957 йыл) — журналист, йырсы, композитор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Биографияһы
Нурия Насибулла ҡыҙы Абдуллина 1957 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Баязит ауылында тыуған. 1973 йылда Өфө ҡалаһының 1-се интернат-мәктәбен тамамлай.
1996 йылда «Башҡортостан» ДТРК-һына радио дикторы итеп ҡабул ителә.
Ҡараһыу (Мейәс ҡушылдығы)
Географияһы
Йылға башланған ерҙә  Үрге Ҡараһыу, ә тамағында  — Түбәнге Ҡараһыу ауылдары урынлашҡан.
Майҙаны буйынса йондоҙлоҡтар исемлеге
Күктәге есми мөйөш ҙурлығы буйынса хәҙерге 88 йондоҙлоҡтар исемлеге.
Аконкагуа
Этимологияһы
Тау атамаһының килеп сығышының төрлө версиялары бар. Уларҙың береһенә ярашлы, ул араукано теленән Aconca-Hue фразаһынан килә, йәғни Аконкагуа йылғаһына ҡарата тауҙың урынлашыуына һылтанма булып тора һәм тәржемә буйынса икенсе яғынан килеү тигәнде аңлата. Башҡа версияларға ярашлы, уның атамаһы кечуа теленән килергә мөмкин: Ackon Cahuak (Таш һаҡсы, йәки Таш һаҡсыһы), йәки Anco Cahuac (Аҡ һаҡсы), йә Aqun qhawaq (Үҙ ҡомдарына ҡараусы). Тағы тауҙың исеме аймара телендәге Janq’u Q’awa (Аҡ шишмә) йәки Kon-Kawa (Ҡарлы түбә; Мендоса провинцияһында йәшәүсе индеецтар (аймара) тауҙы шул атама менән йөрөтәләр) һүҙбәйләнештәренән килә тигән фекерҙәр бар.
Умзовей-Юнко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Костомаров Дмитрий Павлович
Костомаров Дмитрий Павлович (23 март 1929 йыл — 9 август 2014 йыл) — математика өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы, юғары мәктәп уҡытыусыһы, М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы (1990—1999), РФА академигы (2011).
Биографияһы
1955 йылдан Мәскәү дәүләт университетында уҡыта, физика факультетының математика кафедраһы ассистенты (1955—1961), доцент (1961—1971). 1971 йылдан — Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультетында, иҫәпләү математикаһы кафедраһы доценты (1971—1972). Физика-математика фәндәре докторы (1968), диссертацияһының темаһы: «Электромагнитные волны в плазме». 1972 йылдан — Мәскәү дәүләт университетының иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика кафедраһы профессоры, МДУ ВМК-ның ғилми тикшеренеүҙәрҙе автоматлаштырыу кафедраһы мөдире (1988 йылдан). 1990—1999 йылдарҙа иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы. 1990-1999 йылдарҙа иҫәпләү математикаһы һәм кибернетика факультеты деканы. 2014 йылдың 9 авгусында Мәскәүҙә вафат була. Николо-Хованское зыяратында ерләнгән.
Йомрандар
Йомрандарҙың тороғоу ваҡыты йоҡонан уянғас, бер нисә көндән башлана. Инә йомран йылына бер тапҡыр балалай. Балаларының һаны 2 нән алып 12-гә хәтле. Йөклөлөк мөҙҙәте 23–28 көн. Эрерәк төрҙәр тире эшкәртеү промыслаһында мөһим роль тота. Шулай уҡ һунар спортында (варминтинг) ҡулланыла.
Күп төрҙәре ауыл хужалығы культуралары дошманы. Улар шулай уҡ чума, туляремия, бруцеллёз ауырыуҙарын күсереүсе булып та тора.
Реклама
Тәҡдимнамә, Рекла́ма (reclamare — «раҫлау, ҡысҡырыу, ризаһыҙлыҡ белдереү») (reclamare иғлан, тәҡдим итеү, яр һалыу) — маркетинг коммуникациялар бүлеге.
Грязнуха (Мейәс ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нимтур-Ега
Нимтур-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Балык йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Сульмона
Сульмона (Sulmona, Sulmo) — Италия дәүләтендәге коммуна ҡалаһы. Сульмона Италияның Абруццо төбәгендә урынлашҡан, Л' Акуила административ үҙәгенә буйһона.
Муджибур Рахман
Муджибур Рахман (মুজিবুর রহমান. misteriমান, 17 март 1920 йыл) Пакистан һәм Бангладештың сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, Бангладештың беренсе президенты һәм премьер-министры.
Минһажев Гайдар Ғиләж улы
Биографияһы
1996 йылда үҙе етәкләгән хирургик стоматология кафедраһында ул табиптарҙы камиллаштырыу курсын ойоштора, ә 1997 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетының (Өфө) Дипломдан һуң белем алыу институтында яңы стоматология һәм яңаҡ-йөҙ хирургияһы кафедраһына нигеҙ һалыусы һәм уның етәксеһе була.
Муджибур Рахман
15 август түңкәрелеше һәм М. Рахманды үлтереү
Абдул Маджед, М. Рахманды үлтергән өсөн үлем язаһына хөкөм ителгән 15 кешенең береһе, Ливияла һәм Пакистанда йәшеренә, ә һуңынан Һиндостанға күсә, унан 2020 йылдың мартында, COVID-19 пандемияһы башланғандан һуң, Бангладешҡа ҡайта. Ул 2020 йылдың 7 апрелендә ҡулға алына һәм дүрт көндән һуң язалана.
Өҫтәмә мәғлүмәт
М. Рахмандың портреты ул идара иткән осорҙағы бөтә милли валюта банкноталарында ла тиерлек һүрәтләнә, шулай уҡ власта уға ярҙам иткән көстәр булған саҡта: 1998 - 2001 йылдарҙа һәм 2009 йылда.
Күфә яҙмаһы
Модификациялары
Күфи яҙыуының үҫеше уның күп модификацияларының барлыҡҡа килеүенә килтерә, шуларҙың иң сағыуҙары түбәндәгеләр:
Бондаренко Михаил Захарович
Биографияһы
1941 йылдың сентябренән 1942 йылдың декабренә тиклем звено, авиаэскадрилья командиры, 198-се штурм авиация полкы штурманы, ә 1942 йылдың декабренән 1943 йылдың ноябренә тиклем 3-се штурм авиация корпусының пилоттар техникаһы буйынса инспектор була. Мәскәү оборонаһында һәм Курск һуғышында ҡатнаша.
Шәшке
Һаҡлау саралары
и Челябинской областей. Төрҙәше РәсәйФедерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Тереғолов Рал Ғиниәтулла улы
Биографияһы
Уның атаһы Тереғолов Ғиниәтулла Ниғмәтулла улы (1891—1984), профессор, медицина фәндәре докторы, БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы, Ленин ордены, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт билдәһе ордендары» кавалеры, «Йылы Янғантау тауы» (1939), «Башҡортостан курорттары» (1961, 1967) монографияларының авторы, гипертония ауырыуын өйрәнеүгә ҙур өлөш индереүсе табип. Ул Башҡорт дәүләт медицина институтын ойоштороусыларҙың береһе, был юғары уҡыу йортоноң директоры урынбаҫары.
Институтты һәм аспирантураны тамамлағандан һуң, 1952 йылда «Башҡортостан бензины парҙарының ҡан лейкоциттарының фагоцит әүҙемлегенә йоғонто яһауы» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм институттың патофизиология кафедраһында ассистент булып эш башлай.
Пробсцелла
Пробсцелла (Probstzella) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3349 кеше йәшәй. Майҙаны — 74,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 340 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7330 һәм автомобиль коды — SLF.
Ғурабиҙәр
Этимологияһы
«Ғурабиҙәр» төркөмөнөң исеме ғәрәпсә «ҡоҙғондар» тигәнде аңлата. Был фирҡәгә атама хәҙрәте Али ибн Әбү Талип менән Мөхәммәт Пәйғәмбәр бер-береһенә «ике ҡоҙғон кеүек» бик оҡшаш булған, тип раҫлағанға бирелгән.
Инаныуҙары
Ғурабиҙәр шиғый инаныуҙарына сиктән тыш бирелгән булалар. У лар Али ибн Әбү Талип илаһилаштыралар һәм уны Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән юғарыраҡ күтәрәләр. Улар фекеренсә, Ябраил фәрештә Мөхәммәт Пәйғәмбәргә хаталыҡ менән үәхи килтергән, ул хәҙрәте Алиға тапшырырға тейеш булған .Уларса, имамат Али тоҡомдарынан ғына торорға тейеш
Нинку-Ун-Пеу
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Константинов Николай Николаевич
Биографияһы
Н. Н. Константиновтың уҡыусылары Мәскәү, Бөтә Союз (Бөтә Рәсәй), Халыҡ-ара математика олимпиадаларында даими еңеп сығалар.
Вебер Валериан Николаевич
Биографияһы
1920 - Ленинград тау институты профессоры.
Хөсәйениә
Хөсәйениә (حسينية), шулай уҡ ғәшүрәхана, имамбара һәм таҡиә булараҡ билдәле - Хөсәйен тантаналары үткәреү бинаһы, унда шиғыйҙар 10 ғәшүрәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҙең Кәрбәләлә үлтерелгән ейәне һәм өсөнсө имам Хөсәйен ибн Али йортонда матәм саралары — тәғзиә үткәреү өсөн йыйыла.
Үҙенсәлектәре
Хөсәйениә мәсеттән Хөсәйен ибн Али матәме ваҡытында йыйылыштар үткәреү өсөн тәғәйенләнеүе менән айырыла.
Башкурка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Берғаҙан
Берғаҙан Башҡортостанда
Берғаҙан Башҡортостандың Дәүләкән районында Асылыкүлдә осрай. 2019 йылдың көҙөндә уны Баймаҡ районының Икенсе Этҡол ауылы янында ла күреп, видеоға төшөрөп алғандар
Кетлинский Сергей Александрович
Биографияһы
Эшсе йәштәрҙең киске мәктәбен тамамлай, Ленинград металл эшләү заводында фрезеровщик булып эшләй.
2005 йылда — Рәсәй Медицина фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана
Фотей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тол
Географияһы
Үрге ағымында көнбайышҡа табан аға, Солтанай ауылы янында, Ашап йылғаһын ҡабул иткәндән һуң, төньяҡҡа борола һәм тамағына тиклем шул йүнәлештә аға. Үрге ағымында йылға киңлеге 10-20 метр, аҫтараҡ ауыл Аҡлыш ауылынан аҫтараҡ 25-40 метрға тиклем киңәйә һәм иҫке үҙән һәм ҡабырға ҡолаҡтары барлыҡҡа килтерә башлай. Барҙы ауылынан түбәнерәк йылға киңлеге 50-70 метр тәшкил итә. Бында карст формалары осрай, һаҙланыу һирәк.
Йылға буйында күп һанлы ауылдар тора, уларҙың иң ҙуры — Барҙы ауылы, Барҙы районының район үҙәге. Йылға буйында урынлашҡан башҡа ҙур тораҡ пункттары — Константиновка, Сәрәш, Солтанай, Аҡлыш, Краснояр-I, Краснояр-II, Ишем, Крылово.
Пфердингслебен
Пфердингслебен (Pferdingsleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 412 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99869 һәм автомобиль коды — GTH.
Яһалма интеллект
Терминдың килеп сығышы һәм «яһалма интеллект» терминын аңлау
Преамбулалағы 1956 йылда Дартмут университетындағы конференцияла Джон Маккарти килтерелгән яһалма интеллект билдәләмәһе кеше интеллектын аңлау менән туранан-тура бәйләнмәгән. Маккарти фекеренсә, яһалма интеллект буйынса тикшеренеүселәр, аныҡ проблемаларҙы хәл итеү өсөн кәрәк булған осраҡта, кешелә күҙәтелмәгән алымдарҙы ла ирекле ҡуллана ала.
Шул уҡ ваҡытта интеллект тик биологик феномен ғына була ала тигән ҡараш та бар.
Инглиз телендә artificial intelligence тигән фраза традицион рус тәржемәһендә алған антропоморф төҫкә эйә түгел: ҡулланылған контекста intelligence һүҙе бөтөнләй «аҡыллылыҡ һәләте» тигәнде аңлатмай (бының өсөн аҡылдың инглиз аналогы бар ).
Яһалма интеллекттың түбәндәге билдәләмәләре бар:
Булонь-сюр-Мер
Иҡтисад
Булонь-сюр-Мер — Францияның эре балыҡ порты, шулай ҡаланың 7 мең самаһы халҡы балыҡ тотоу менән бәйләнгән. Ҡалала шулай уҡ балыҡ эшкәртеү һәм һатыу менән булышалар.
Яһалма интеллект
Терминдың килеп сығышы һәм «яһалма интеллект» терминын аңлау
Интеллекттың кеше һәм «машина» өсөн уртаҡ булған айырым билдәләмәләренең береһен түбәндәгесә формулировкаларға мөмкин: «Интеллект — системаның мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн үҙ аллы өйрәнеү программаларын (тәү сиратта эвристик) булдырыу һәләте». .
СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә яһалма интеллект үҫеше тарихы
2020 йылдың 27 авгусында «Яһалма интеллект» милли проекты раҫлана, уның етәксеһе итеп иҡтисади үҫеш министры урынбаҫары Оксана Тарасенко тәғәйенләнә. .
Проблемаларҙы аңлау йүнәлеше
Фәлсәфәлә кеше аҡылының тәбиғәте һәм статусы тураһындағы мәсьәлә сиселмәгән. Компьютерҙарҙың «аҡыллылыҡҡа» өлгәшеү өсөн аныҡ критерийы юҡ, шулай ҙа яһалма интеллект башында ҡайһы бер гипотезалар тәҡдим ителә, мәҫәлән, Тьюринг-Симон гипотезаһы йәки Тьюринг-Симон гипотезаһы. Шуға күрә ЯИ бурыстарын аңлауҙа ла, аҡыллы мәғлүмәт системаларын булдырыуҙа ла бик күп алымдар булыуға ҡарамаҫтан, ЯИ үҫешенең ике төп алымын айырырға мөмкин. :
Тьюринг тесты һәм интуитив йүнәлеш
Һуңғы алым тәнҡиткә бирешмәй тиәрлек. Мәҫәлән, тышҡы йә эске мөхиттең ҡайһы бер параметрҙарын баһалау һәм уларҙың уңайһыҙ ҡиммәттәренә яуап биреүсе механизм булдырыу еңел. Бындай система тураһында уның хистәре бар тип әйтергә мөмкин («ауыртыу» — шок датчигы эшмәкәрлегенә реакция, «аслыҡ» — батарея зарядының түбән булыуына реакция һ.б.). Кохонен карталары һәм «аҡыллы» системаларҙың башҡа күп кенә продукттары төҙөгән кластерҙарҙы ижадтың бер төрө итеп ҡарарға мөмкин.
Теләшев Ғүмәр Ғариф улы
Теләшев Ғүмәр Ғариф улы (13 декабрь 1931 йыл — 2 июнь 2016 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең нефть эшкәртеү өлкәһе технологиялары ғалимы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).
Биографияһы
1962 йылда Өфө нефть институтын тамамлай.
Хәмзин Хәбибрахман Лотфрахман улы
Биографияһы
Ҡазаңдан сығып киткәс, төрлө осраҡлы эштәр менән шөғөлләнгәндә лә Х. Хәмзиндың күңелендә артабан уҡыу теләге бер ҡасан да һүнмәй. 1907 йылдың көҙөндә ул яңынан Ҡаҙанға барып, уҡытыусылар мәктәбенә уҡырға инә.
Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы
Бөгөнгөһө
2004 йылдан Рәсәй дәүләт китапханаһы башланғысы менән тормошҡа ашырылған «Милли электрон китапхана» проектында алты федераль һәм 27 төбәк китапханаһы иҫәбендә Башҡортостандың Милли китапханаһы ла ҡатнаша. Был эш барышында Рәсәй Хөкүмәте Дәүләт Думаһына ҡарауға «Милли электрон китапхана» мәғлүмәт системаһын үҫтереү тураһында закон проекты тәҡдим итте. Был ресурс һәр кемгә урыҫ телендәге нәфис һәм ғилми әҙәбиәт менән танышыу мөмкинлеге бирәсәк.
Ер аҫты һыуҙары
Классификацияһы
Грунт һыуҙарыберенсе һыуғором ҡатламында барлыҡҡа килә. Ер аҫтында һай ҡатламда ятыу сәбәпле, грунт һыуҙары кимәле йыл миҙгелдәренә, һауа торошона бәйле: улар йә таша, йә һайыға. Һалҡын ҡыш көндәрендә грунт һыуҙары туңырға мөмкин. Был һыу бик ныҡ бысраныусан.
Ер аҫты һыуҙарын файҙаланыу
Бер генә һыу алыу яйланмаһы ла һыу күләмен алдан уҡ иҫәпләмәйсә төҙөлә һәм файҙаланыуға тапшырыла алмай. Һыу алыу ҡоролмаһының тибы, уны урынлаштырыу варианттары, эш режимы һәм һыу менән тәьмин итеү өсөн грунт һыуҙарын ҡулланыу менән бәйле башҡа мәсьәләләрҙе һыу күләмен иҫәпләү нигеҙендә хәл итәләр. Грунт һыуҙары ятмалары дөйөм алғанда «запас» төшөнсәһенә индерелә. Был төшөнсә үҙ эсенә грунт һыуының барлыҡҡа килеү һәм туҡланыу шарттарын комплекслы билдәләүҙән тыш, тоҡомдарҙың фильтрацион үҙенсәлектәре, бөтә һыу күтәреүсе горизонттарҙы һ. б. үҙ эсенә ала. Запас күләмен билдәләүҙе грунт һыуҙары ятмаһын гидростатик өйрәнеү нигеҙендә ғәмәлгә ашыралар.
Мөхәмәтшин Фәһим Баязит улы
Биографияһы
1974 йылда Совет Армияһы сафына саҡырыла, һауа-десант ғәскәрҙәрендә хеҙмәт итә.
1991 йылдан 1992 йылға тиклем — енәйәт процессы һәм криминалистика кафедраһының өлкән уҡытыусыһы. 1992 йылдан 1994 йылға тиклем — шул уҡ кафедраның доценты.
В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академия
Тулы атамаһы: Ленин һәм Октябрь революцияһы ордендары Владимир Ильич Ленин исемендәге хәрби-сәйәси академия.
Тарихы
1943 йылдың июлендә СССР Дәүләт коммуналь хужалығы ҡарары менән Хәрби-сәйәси академия Юғары Бөтә Рәсәй хәрби-сәйәси курстары тип үҙгәртелә.
Богомолка (Балахлей ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академия
Тарихы
Тыныс шарттарҙа академия Ҡораллы Көстәр, ғәскәрҙәр, өлкән һәм юғары политсоставтың бөтә төрҙәре өсөн политэшселәрҙе һәм политорган хеҙмәткәрҙәрен әҙерләй, тәжрибәне дөйөмләштерә һәм партия-сәйәси эш мәсьәләләрен ғилми әҙерләй. Уҡыу срогы 4 йылға тиклем арта.
1954 йылда академияла политсоставты камиллаштырыу буйынса юғары академик курстар ойошторола. Гуманитар фәндәр уҡытыу КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбе программалары буйынса алып барыла.
1969 йылда В. И. Ленин исемендәге Хәрби-сәйәси академия ойошторолоуға 50 йыл тулыу менән бәйле Октябрь Революцияһы ордены менән бүләкләнгән.
Йондоҙҙар (фольклорҙа)
Легендалар
Боронғо башҡорттар йондоҙҙарҙың һәр саҡ һауала тороуының сәбәбен дә аңлатырға тырышҡандар. Уларҙың ышаныуҙары буйынса, йондоҙҙар күк көмбәҙенә йыуан сылбырҙар менән нығытылып ҡуйылған, имеш.
Ырым-ышаныуҙар
Быйыл мин үлермен инде,
Ҡош юлы
Ҡош юлының килеп сығышы тураһында башҡорт легендаһында былай тиелә: "Бик борон булған хәл. Ул саҡта әле йондоҙҙар ҙа, Ҡош юлы ла булмаған. Ҡайҙандыр алыҫтан, көньяҡтан, Уралға, Һаҡмар, Ағиҙел буйҙарына торналар килеп йәйләр булған. Элек уларҙы Һиндостан тигән ерҙән килә тип һөйләй торғайнылар. Бер йылды торналар теҙелешеп йылы яҡҡа осҡан мәлдә ел-дауыл ҡупҡан. Бала торналар аҙаша башлаған, ҡайһы берҙәре, арып, ергә төшөп ҡала барған. Шул саҡ оло торналар, ҡалғандарына юл күрһәтеү өсөн,ҡауырһындарын сәсеп киткәндәр. Был ҡауырһындар йондоҙға әйләнгән . Торналар осҡан юлда ана шулай йондоҙҙар хасил булған. Тороп ҡалған торналар ошо йондоҙҙарға ҡарап ҡайтыр булғандар. Ҡош юлы тигәндәре ана шунан ҡалған ул ".
Йондоҙ исемдәре
Башҡорттарҙа Аҡбуҙат, Күкбуҙат , Зөлфәр , Яҡты йондоҙ , Эңер йондоҙ , Өлкәр, Кәрлә йондоҙ, Һүнгән йондоҙ, Башмаҡ йондоҙ, Олтан йондоҙ, Һирән йондоҙ, Һүрән йодоҙ тигән йондоҙ исемдәре лә билдәле.
Нюк-Сап
Нюк-Сап — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандрас йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Ишмөхәмәтов Кинйәбай Хәйретдин улы
Биографияһы
«Ҡыҙылдар беҙҙең ауылға яҡынлаша башлағас, мин, ҡыҙылдар ауылды баҫып алһа, уларға ҡушылыр өсөн, өйгә ҡайтырға рөхсәт алдым. Әммә беҙҙә аҡтарҙың коменданты тора ине, һәм кулактар, мине доброволец булып ҡыҙылдарҙа хеҙмәт итте һәм ошоға тиклем урманда ҡасып ятты, тип уға ошаҡлағандар. Шул саҡ аҡ гвардиялылар коменданты мине ҡулға алды. Фронт беҙҙән алыҫ түгел ине, 50 саҡрым ауылдан. 24 февралдең төнөндә мин фронт аша ҡыҙылдарға китеү өсөн ҡаса алдым. 25 февралдә аҡтар фронты аша ҡыҙылдарға ҡастым һәм 1919 йылдың 19 февралендә тулыһынса ҡыҙылдарға күскән Башҡорт полкы сафына индем», — тип яҙа Ишмөхәмәтов был осор тураһында.
Налобиха (Чумыша ҡушылдығы)
Налобиха — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чумыш йылғаһының һул ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Хальмер-Шор (Сава-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Волгоград дәүләт физик культура академияһы
Тарихы
Академия 2013 йылда Денежное күлендәге Волгоград дебаркадерын һүтергә маташыуы арҡаһында билдәле булып китә, ул академияның оператив идара итеү хоҡуғында була. Муниципаль депутаттарҙың һоратыуы менән һүтеү туҡтатыла, дебаркадер асыҡланмаған кешеләрҙең ут төртөүе һөҙөмтәһендә яна, был уны һүтеү буйынса планды аҙағына тиклем еткереп ҡуя.
Юғары уҡыу йорто структураһы
Академия структураһында 3 факультет, магистратура һәм аспирантура, 13 сығарыусы һәм 6 дөйөм белем биреү кафедраһы, шулай уҡ уҡыу йортонда докторантура, Өҫтәмә белем биреү һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлек үҙәге эшләй.
Билдәле студенттары
Төрлө ваҡыттарҙа академияла уҡығандар: Шулай уҡ ҡарағыҙ: Категория:Выпускники Волгоградской академии физической культуры
Академия хеҙмәткәрҙәре
- Самусев, Рудольф Павлович — 2005 йылдан биомеханика һәм анатомия кафедраһы мөдире.
Чертовля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Крюков Фёдор Дмитриевич
Биографияһы
Федор Усть-Медведицкий гимназияһында (көмөш миҙал менән тамамлай) Филипп Миронов (2-се Атлы армияның буласаҡ командармы), Александр Попов (буласаҡ яҙыусы А. С. Серафимович) һәм Петр Громославский (М. А. Шолоховтың ҡайныһы) менән бергә уҡый. 1892 йылда Петербург тарих-филология институтын тамамлай.
Беренсе донъя һуғышында кенәз Варлам Геловани етәкселегендәге санитар отрядында хеҙмәт итә, хәрби госпиталь көнкүреше һәм санитарҙар тураһында бер нисә очерк яҙа, һәм улар "Тымыҡ Дон"дың хәрби темаларына ауаздаш була. Граждандар һуғышы осоронда Дон Ғәскәре хөкүмәте яҡлы була. Аҡтар хәрәкәте идеологтарының береһе. круг даирәләре сәркәтибе. 1920 йылда Дон армияһы ҡалдыҡтары менән Новороссийскиға сигенә. Незаймановский утарындағы монастырь госпиталендә тимгелле сыпной тиф сиренән 4 мартта вафат була һәм шунда уҡ ерләнә.
Оло Супра
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Емеш
Ҡылыҡһырлама
Емештәр емшәндән барлыҡҡа килә. Сәскә һеркәләнгәндән һәм аталанғандан һуң, емшән үҫешә башлай. Емшәнгә туҡлыҡлы матдәләр килә башлай, һәм ул яйлап өлгөргән емешкә әүерелә. Үҫеү һөҙөмтәһендә емшәндең ҡабығы, бер аҙ үҙгәреп, емешкә әүерелгәс, ул емешлек эргәлеге тип йөрөтөлә. Ә эсендәге орлоҡ бөрөһөнән орлоҡ үҫешә башлай.
Күп орлоҡло һутлы емештәр
Гранат емеш (лат. balausta) — ( гранат). Күп оялы, күп орлоҡло емеш. Тығыҙ тиресәле емеш эргәлеге (перикарпий) емеш өлгөргәс тигеҙһеҙ итеп йыртыла. Оялар орлоҡтар менән шыплап тултырылған. Орлоҡтарҙың һутлы өлөшө ашарға ҡулланыла.Бындай емеш гранат ырыуы үҫемлектәренең билдәһе (Punica). Развивается из нижней завязи
Аксаков Анатолий Геннадьевич
Сыуашстандағы зше
Сыуаш Республикаһының Дәүләт Советы депутаты итеп һайлана (1994—1995). 1994 йылдан 1997 йылға тиклем — Иҡтисад, финанс һәм хоҡуҡ институты директоры урынбаҫары (Чебоксарҙа). 1995 йылдан 1997 йылға тиклем Мәскәү коммерция банктарының Чебоксар бүлексәләрен етәкләй; «Рәсәй-МАЛЬС» Коммерция банкының Сыуаш бүлексәһе директоры була.
1997—2000 йылдарҙа — Министрҙар кабинеты рәйесе урынбаҫары — Сыуаш Республикаһының иҡтисад министры. А. Г. Аксаков етәкселегендә Сыуаш Республикаһының баҙар мөнәсәбәттәренә күсеү программаһы, 1998 йылда көрсөккә ҡаршы программа һәм 1998—2003 йылдарға Сыуаш Республикаһының социаль-иҡтисади үҫеше программаһы эшләнә. Республика райондары һәм ҡалалары башлыҡтарының эшен баһалау критерийҙарын эшләй һәм тормошҡа ашыра, Сыуашстан халҡын ипотека кредитлауы, төбәктә торлаҡ төҙөлөшөн дәртләндереүҙең төрлө механизмдары, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү, эре тармаҡтарҙы модернизациялау менән шөғөлләнә.
Мария Края
Биографияһы
Икенсе донъя һуғышы тамамлағандан һуң, Края опера сәхнәһендә сығыш яһауын дауам итеүе менән бер рәттән Иордания Миша музыка академияһында ла уҡыта. Ә 1959 йылда композитор Пренке Яков һәм либреттист Ллазар Силиканың Mrika — беренсе албан операһының була.
Резеда (исем)
Билдәле шәхестәр
Шәйхинурова Резеда Рушан ҡыҙы (әҙәби псевдонимы Шахерезада Нурова, 1 март 1986 йыл Пермь). Пермь дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. Мәскәүҙә йәшәй һәм һөнәре буйынса эшләй. «Дочь Монастыря», «Демон», «Сапфир» романдарының авторы. Һуңғыһы «Российский колокол» альманахында баҫылып сыға.
Раббыны ҡаршылау сиркәүе (Вытегра)
Ҡорам тарихы
Сиркәү төҙөү өсөн аҡсаның күп өлөшөн урындағы сауҙагәрҙәр Павел Рулев индергән, ул 1821 йылда вафат булған. Байтаҡ аҡсаны билдәле Вытегра сауҙагәрҙәре А. П. Игнатьев иғәнә итеп биргән.
Дүрт арыҫлан (фонтан)
Тасуирламаһы
Риүәйәткә ярашлы кемдә-кем мотлаҡ фонтандан һыу эсһә, Сремски-Карловциға әйләнеп ҡайта һәм бында никахлаша.
Конов Виталий Иванович
Биографияһы
1983 йылдан алып 1998 йылға тиклем Дөйөм физика институтында эшләй, өлкән ғилми хеҙмәткәрҙән бүлек мөдиренә тиклем юл үтә.
Хомерт башняһы
Хомерт башняһы (нем. Homertturm ) — 22 метрлыҡ күҙәтеү башняһы, диңгеҙ кимәленән 538,3 м бейеклектә   Хомерт тауында,  Люденшайд ҡалаһынан көньяҡҡа ҡарай урынлашҡан.
Совет-фин һуғышы (1939—1940)
Совет-фин һуғышы (talvisota — ҡышҡы һуғыш) — Совет Социалистик Республикалар Союзы менән Финляндия ҡораллы көстәр араһындағы 1939—1940 йылдарҙа булған ҡаршылыҡ. Һуғыш Мәскәү солох төҙөү менән тамамланған. Был солох буйынса СССР составына Финляндия биләмәһенең 11 % өлөшө күскән.
Бугумбас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Идеология
Маркс һәм марксистик традициялар
Һуңғараҡ революцион идеология төшөнсәһе марксизм өсөн төп төшөнсәләрҙең береһенә әйләнә. Уның өҫтөндә Антонио Грамши, Луи Альтюссер һәм башҡалар эшләй. Лукач Дьёрдь идеологияла синфи аңдың кәүҙәләнешен күрергә тәҡдим итә, ә Грамши идеология төшөнсәһен билдәләү өсөн мәҙәни гегемония (мәҙәниле гегемония, гегемон — етәксе) тигән төшөнсәне ҡулланырға тәҡдим итә.
Идеология һәм сәйәсәт
Сәйәсәт, ҡайһы бер йәмғиәттәрҙең, социаль синыфтарҙың һәм төркөмдәрҙең мәнфәғәттәрен ғәмәли тормошҡа ашырыу кеүек үк, бөтә ерҙә лә сәйәси идеология менән тығыҙ бәйле, бындай мәнфәғәттәрҙең концептуаль, теоретик сағылышы булараҡ таныла. Сәйәси программалар билдәле бер ҡиммәттәр системаһына нигеҙләнгән. Фундаменталь сәйәси идеологиялар — либерализм (азатлыҡҡа таяныу), социализм (тигеҙлеккә таяныу) һәм консерватизм (традицияларға таяныу).
Идеология һәм дин
Иҡайһы берҙә идеология менән дин араһындағы айырма тик лингвистик тип кенә иғлан ителгән.
Миҙиәк (йылға)
Этимологияһы
Шувалов Николай Иванович - Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән икенсе географ, топонимист  үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә  йылғаның атамаһын былай тип аңлата:"Медиак (Мидияк), озеро, речка, правый приток Зюзелги, бассейн Миасса, 2 деревни Аргаяшский, Сосновский районы; озеро, Октябрьский район. От распространенного у башкир и татар тюркского мужского имени Мидияк, с основой миди и имяобразующим аффиксом -як.." Йәғни, топонимдар белгесе йылғаның атамаһын ир-ат исеме менән бәйләй.
Йивли манараһы
Конструкцияһы кирбестәр менән айырылған һигеҙ ярым цилиндрҙан тора. Кирбес мозаика менән биҙәлгән. Манара «Yivli», йәғни «һырлы» тигән исем алған.
Ильяс бей мәсете
Архитектура
Ильяс бей комплексы 2012 йылда мәҙәни мираҫты һаҡлау маҡсатындағы Europa Nostra наградаһына лайыҡ була.
Кицунэ
Фольклоры
«Кицунэ» һүҙенә фольклор этимологияһы биргән төлкө- ҡатындар тураһында билдәле тарихтарҙың иң боронғоһо, был мәғәнәлә ташлама булып тора. Бында төлкө ҡатын-ҡыҙ ҡиәфәтен ҡабул итә һәм егеткә кейәүгә сыға, шунан һуң был икәү, бер нисә йыл бергә бәхетле ғүмер кисереп, бер нисә балаға ғүмер бирәләр. Көтмәҫтән уның төлкө асылы фашлана, күп кенә шаһиттар алдында ул эттән ҡурҡып, һәм йәшенеү өсөн, үҙ ҡиәфәтненә ҡайта. Кицунэ өйҙән сығып китергә йыйына, әммә ире уны туҡтата: «Хәҙер, бер нисә йыл бергә булғанда, һин миңә бер нисә бала бирҙең, мин һине онота алмайым. Зинһар, әйҙә кил, йоҡлайыҡ». Төлкө ризалаша, һәм шул ваҡыттан алып һәр төндө ҡатын рәүешендә иренә ҡайта, иртәнсәк төлкө образында сығып китә. Шунан һуң уны кицунэ тип атағандар, сөнки классик япон телендә кицу-нэ «барайыҡ һәм йоҡлайыҡ» тигәнде аңлата, шул уҡ ваҡытта ки-цунэ «һәр ваҡыт килеүсе» тигәнде аңлата.
Башҡортостан флагтары
Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре флагтары исемлеге. 2013 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостанда 895 миниципаль берәмек — 9 ҡала округы, 54 муниципаль район, 14 ҡала биләмәһе һәм 818 ауыл биләмәһе иҫәпләнә.
Фәйзуллин Рәфис Рәшит улы
Биографияһы
6 хөкүмәт һәм 3 йәмәғәт наградаһы бар. Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт ветераны. .
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары: иҡтисад һәм экология синтезы проблемалары, экологик иҡтисад, агросәнәғәт комплексы иҡтисады, төбәк иҡтисады, төбәк агро урман экологик системалары
Хеҙмәттәре
2. Р.Р.Файзуллин. Концепция актуальных направлений развития лесного хозяйства и лесопромышленного комплекса(ЛПК) Республики Башкортостан на долгосрочную перспективу- Уфа, «Принт», 1998. – 60 с.
3. Р.Р.Файзуллин. Зеленый щит Предуральской степи. Опыт становления и принципы развития агролесоэкологических систем/ Изд-е Башкирск. ун-та.- Уфа, 2001.- 124 с.
Яңы Балапан
Тарихы
Тағы уҡығыҙ:Балапан
Хәмзин
Хәмзин — башҡорт һәм татар фамилияһы.
Пещерка
Пещерка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нюхсат-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Латин Америкаһы әҙәбиәте
XX быуаттың икенсе яртыһында Латин Америкаһы сағыштырмаса популярлыҡ яулай, был бигерәктә «тылсымлы реализм» тип исемләнгән жанрҙың үҫешенә бәйле. Латин Америкаһы бумы — донъяла Латин Америкаһы авторҙарына көслө ҡыҙыҡһыныуҙың артыуы — Парагвайҙан Аугусто Роа Бастос, Аргентинанан Хорхе Луис Борхес, Эрнесто Сабато һәм Хулио Кортасар, Мексиканан Карлос Фуэнтос, Перунан Марио Варгас Льос, Чилиҙан Пабло Неруда, Колумбиянан Габриэль Гарсиа Маркес һымаҡ авторҙарға билдәлелек килтерә.
Габрилович Евгений Иосифович
Биографияһы
Писателю Евгению Осиповичу Габриловичу Примите мой привет и благодарность Красной Армии, Евгений Осипович, за вашу заботу о воздушных силах Красной Армии. '''И. СТАЛИН'''
Ғаиләһе
- Ҡатыны - Нина Яковлевна Габрилович (1903 - 1973)
Илиней
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мария Ланг
Биографияһы
1948 йылдан 1974 йылға саҡлы Мария Ланг бер үк стокгольм Яңы урта мәктәбе — Альстрем мәктәбендә (Nya elementärskolan — Ahlströmska skolan) уҡыта. 1968 йылға тиклем, директор вазифаһында үтәгәндә, хеҙмәт торлағында — Коммендерсгатан урамы, 31 адресы буйынса мәктәп бинаһына һулдан төкәтеп һалынған флигелдә йәшәгән.
Ижады
1971 йылда Мария Швед детектив академияһына 13 нигеҙ һалыусының береһе булһа ла, 1973 йылда, академия Уолтер Нилиҙың (англ. Walter Neely) «The Walter Syndrome» китабын, иң яҡшы тәржемәләнгән швед телле детектив тип бүләкләгәне менән ризалашмаған өсөн, ағзалыҡ иҫәбенән төшөп ҡалған. Тәржемәлә — «Min vän Walter».
Нияҙғол (Әбйәлил районы)
Ихтирамға һәм иғтибарға лайыҡ шәхестәре
Ильясов Ғәлләм Илһам улы (1918) — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны. Армия сафтарына 1939 йылда Әбйәлил районы хәрби комиссариаты аша алына. Артабан тура һуғышҡа инә. Фашист илбаҫарҙарына ҡаршы яуҙа танк взводы командиры була. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн Ҡыҙыл Байраҡ һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордендары, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Хәрби званиеһы — гвардия өлкән сержанты.
Рәхимова (Сәфәрғәлина) Йәнүзә Вәкил ҡыҙы урта мәктәпте тамамлағандан алып хаҡлы ялға сыҡҡансы һауынсы булып эшләй. Ферма мөдире йөгөн дә тартырға тура килә. Башҡортостан комсомолы делегаттары составында 1982 йылда ВЛКСМ-дың XIX съезында ҡатнаша. 1985 йылда Бөтә Рәсәй йәштәр фестивале делегаты булып һайлана. 2012 йыл һөҙөмтәләре буйынса Йәнүзә Рәхимова «Иң яҡшы һауынсы» булып танылған.
Географик урыны
Ауылдың тирә-яғында Ҡырҡты, Әйеүкә һәм кесерәк Әбей тауы исемле тауҙар, Уртаһаҙ исемле ялан бар.
Айгөл Аҡбулатова
Өйгә ҡайтҡас та, уларҙан
Азат (исем)
Билдәле кешеләр
Йыһаншин Азат Надир улы (11 май 1971 йыл) — театр һәм кино актёры, режиссёр. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2002). Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1996).
Әхтәмов Азат Зиннәт улы (Ахтямов Азат Зиннатович; 4 ғинуар 1957 йыл) — хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре, йәмәғәтсе. 2015 йылдан Башҡортостан Республикаһы урман хужалығы министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Аббасов Азат Зиннәт улы (19 ғинуар 1925 йыл — 11 октябрь 2006 йыл) — опера йырсыһы, СССР-ҙың (1977), РСФСР-ҙың (1966) һәм Татар АССР-ының халыҡ артисы, Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты.
Озерный (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 70 % тәшкил итә.
Дәүләтша Игесәков
Дәүләтша Игесәков (1790—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Дәүләтша Игесәков Ырымбур губернаһы Яйыҡ-Ҫыбы-Мең улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының ) Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылында йәшәгән. Урядник булып хеҙмәт итә.
Һатҡы районы
Административ үҙәге — Һатҡы ҡалаһы, өлкә үҙәге Силәбенән 190 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Силәбе өлкәһендә Һатҡылағы Троицк-Һатҡы суйын иретеү заводы күренекле сәнәғәтселәр Строгановтар тарафынан асылған берҙән-бер завод. Ул 1756 нигеҙләнғән.
19.11.1758 заводта беренсе суйын иретелә. Ошо көн Һатҡының тыуған көнө тип иҫәпләнә.
«Японияны еңгән өсөн» миҙалы
«Японияны еңгән өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 30 сентябрендәге Указына ярашлы булдырыла. Миҙал проекты авторы — рәссам М. Л. Лукина.
Миҙал тураһындағы Положение
«Японияны еңгән өсөн» миҙалы менән бүләкләнәләр:
«Японияны еңгән өсөн» миҙалы менән наградланыусылаҙың дөйөм һаны 1 831 000 кеше тәшкил итә.
Миҙалдың тасуирламаһы
Миҙалдың алғы яғында — Советтар Союзы Генералиссимусы И. В. Сталиндың билгә тиклемге уң профиль һүрәте. Өҫкө өлөшөндә, миҙал әйләнәһенә — «ЗА ПОБЕДУ НАД ЯПОНИЕЙ» яҙыуы.
Башҡортостан 24
Тапшырыуҙар селтәре
2018 йылда телеканал яңы программалар сығара: «Ретро+» — "Башдрама"ның иң яҡшы спектаклдәре тарихы; «Мәҙәниәт яңылыҡтары» ; Башҡорт версияһы; «Хоҡуҡи программа» — «Дежурной части» программаһының башҡорт версияһы; «Халыҡ медицинаһы» тураһында программа. «Музхәбәр», «Онлайн хәбәрсе», «Хәбәрҙәр. Аҙна йомғаҡтары», «Сәйәхәтсе һуҡмағы», «Башҡортса интервью», «Ҡош юлы»
Потаскуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Айҙар (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Айҙарәле (Айдарали) — Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районындағы ауыл.
Ғәлимә
Билдәле шәхестәр
Хәбирова Ғәлимә Фәтҡулла ҡыҙы (17 август 1928 йыл) — травматолог-ортопед-ғалим, медицина фәндәре докторы (1982. Татар АССР-ының атҡаҙанған табибы (1985), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1969) һәм СССР уйлап табыусыһы (1986).
Пугачев Валерий Вениаминович
Ғилми эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге периодик баҫмаларҙың типологияһын өйрәнеүгә, Өфө губернаһының 1917 йылға тиклемге урыҫ телендәге периодик баҫмалары тарихына, китап ғилеменә арналған. 150‑нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Йөрәктау
Физик-географик ҡылыҡһырлама
* киңлеге — 850 м,
Тарих
1707 йылда Йөрәктау янында Күсем батыр етәкселегендәге баш күтәреүсе башҡорттар (улар Өфө башҡорттарынан, мишәрҙәрҙән, татарҙарҙан, сыуаштарҙан, сирмештәрҙән торған) һәм Аристов етәкселегендәге 900 һалдат, 700 һыбайлынан торған (уларға хөкүмәткә тоғро башҡорттар ҙа ҡушылған) Хохлов отряды араһында алыш булған.
Марчук Иван Степанович
Китаптар
2017 йылдың ноябрендә «Феникс» нәшриәтендә «Төҫлө прелюдиялар» каталогы баҫылып сыға, унда оҫтаның үткән быуаттың 70-90 йылдарындағы акварель эштәре бар.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Шестаков Павел Александрович
Биографияһы
«Самозванец» — авторҙың XVII быуат башындағы рус һына һәм шул ваҡиғаларҙың үҙәк фигураларының береһе — Лжедмитрийға үҙ ҡарашын әйтеп биргән оригинал әҫәре.
Нивки (Гомель өлкәһе)
Тарихы
1926 йылдың 8 декабренән 1927 йылдың 30 декабренә тиклем — Гомель округы Терехов районы Нивки ауыл Советы үҙәге.
Хәҙерге ваҡытта — «Ҡыҙыл баҫыу» ярҙамсы хужалығы үҙәге. Ауылда урынлашҡан: кирбес сиркәүе (1990 йылдан алып), көнкүреш хеҙмәтләндереү комбинаты, лесопилка, 9-йыллыҡ мәктәп, клуб, китапхана, фельдшер-акушерлыҡ пункты, элемтә бүлексәһе, 2 магазин.
Русянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кутинчев Васил
Биографияһы
1941 йылдың 30 мартында Софияла вафат була.
Игуасу шарлауыҡтары
Шарлауыҡ тарихы
Шарлауыҡтар ағып төшкән базальт ултырмалары яҡынса 130-140 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән. 20 мең йыл самаһы элек Игуасу шарлауыҡтары комплексы Игуасу йылғаһының Паранаға ҡойған урынында тиерлек урынлашҡан булған. Йыл һайын шарлауыҡ менән Парана йылғаһы араһындағы ара яҡынса 1-2 метрға артып, 28 саҡрымға еткән. Йәғни шарлауыҡ әлеге ваҡытта күҙәтелгән урынға шылған. Был тирә-яҡтың тәүге билдәле кешеләре - гуарани һәм кайнганг ҡәбиләләре. Был районда табылған археологик объекттар быны дәлилләй. Был ергә тәүге аяҡ баҫҡан һәм шарлауыҡтарҙы асыусы тип иҫәпләнгән беренсе европалы Нуньес Кабеса де Вака булған. Ул уларҙы 1541 йылда, Эльдорадо иленең легендар хазиналарын эҙләп, джунгли аша Парана йылғаһы буйлап өҫкә күтәрелгән ваҡытта асҡан. Уның тасуирламалары буйынса, шарлауыҡтар уға көслө тәьҫир яһамаған, ул уларҙы испан һүҙҙәре менән «ғәйәт ҙур» тип атаған һәм, « сәсрәмәләр һыу өҫтөнән бейеккә күтәрелә», тип билдәләгән.
Мөхөтдин ән-Нәүәүи
Мөхөтдин Әбү Зәкрийя́ Яхья́ ибн Шәрәф ән-Нәүәүи (محيي الدين النووي;, Нава — , Нава) — ислам дин белгесе, факих, мөхәддис. Имам ән-Нәүәүи булараҡ билдәле.
Биографияһы
Тәүҙә медицинаны өйрәнә башлай, ләкин бер ни тиклем ваҡыттан һуң үҙен ислам фәнен өйрәнеүгә бағышлай. Имам ән-Нәүәүи былай тип яҙа: «Бер ваҡыт мин медицинаны өйрәнергә булдым. Медицинаны өйрәнеү маҡсатында Ибн Синаның (Әбүғәлисинаның) китабын һатып алдым. Минең йөрәгем „ҡарайҙы“, һәм мин бер нисә көн, бер ни ҙә эшләй алмаҫлыҡ булып, тарҡау, иғтибарһыҙға әйләндем. Шул саҡ мин был хәлдең сәбәбен эҙләй башланым. Алла, минең медицина менән шөғөлләнеүем мине шундай хәлгә индерә тип, минең күңелемә һалды. Шунан мин тиҙ генә Әбүғәлисинаның китабын һаттым һәм өйҙән медицина фәне менән бәйле бөтә нәмәне сығарып ташланым. Шул саҡ минең йөрәгем тағы ла яҡтырҙы һәм минең хәлем дә яҡшырҙы.». йылда атайы менән бергә Мәккәгә барып хаж ҡыла. Үҙ ғүмере эсендә ул ике тапҡыр хаж ҡыла. Уның фикх өлкәһендәге уҡытыусылары булып Исхак әл-Мәғриби, Әбу Шама әл-Мәҡдиси (Дамаск мөфтөйе), Үмәр әл-Арбали һәм башҡа билдәле дин белгестәре торалар. Ясин әл-Маракиши уның суфизмда шейхы булып тора.
Хизбуллин Ғифат Әдиәт улы
Биографияһы
1993 йылдың 15 ноябрендә Оло Ҡыҙылбай ауылында вафат булған.
Мөхөтдин ән-Нәүәүи
Бүтән хеҙмәттәре
Мөхөтдин ән-Нәүәүи Абдул-Кәрим әл-Кушайриҙың «Рисала»һын өйрәнә һәм доғалар буйынса «Китаб әл-Азхар» ( йылда тамамлаған) яҙа.
«Будапештты алған өсөн» миҙалы
Миҙалдың тасуирламаһы
«Будапештты алған өсөн» миҙалы баҡыр иретмәһенән яһала. Миҙалдың диаметры — 32 мм. Формаһы — теүәл түңәрәк.
Миҙалдағы бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән. Миҙалдың ситтәре ҡабарыңҡы итеп ҡаймалаған.
Миҙал биш мөйөшлө ҡалыпҡа элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында тоташтырыла. Ҡалып 24 мм киңлегендәге ебәк муар таҫма менән уратылған. Таҫманың төҫө — һарғылт-ҡыҙыл. Таҫманың уртаһынан 8 мм киңлегендәге зәңгәр буй үтә.
Неро
Тарих
Балыҡсылыҡ: ҡорман, алабуға, суртан һәм башҡалар.
Неро күле буйында Ростов ҡалаһы (көнбайыш ярында) урынлашҡан, ҡала тибындағы Поречье-Рыбное ҡасабаһы, Угодичи, Ворж, Львы ауылдары ла күл буйында урынлашҡан.
Алмас (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Алмас (мадьяр., алмааш тип әйтелә, йәғни алмаға бай) — Венгрияның һәм Трансильванияның күп кенә емешкә бай үҙәндәре шулай атала.
Дарг-Таги-Дон
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урсдоннан йылғаһы ҡушылған урындан Урух йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Омрась-Юган (Назым ҡушылдығы)
Омрась-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Назым йылғаһының һул ярына тамағынан 375 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нижневартовск дәүләт университеты
Тарихы
1992 йылда Нижневартовск дәүләт педагогия институты Нижневартовск педагогия училищеһы (колледжы) менән берлектә уҡытыу-фән педагогия комплексы структураһында Рәсәйҙә тәүгеләрҙән ике баҫҡыслы педагогик кадрҙар әҙерләүгә күсә.
1992 йылда Д. И. Менделеев исемендәге Тобольск дәүләт педагогия институтының Нижневартовск филиалы Нижневартовск педагогия институты итеп үҙгәртелә. 1992 йылда юғары уҡыу йорттонда 1173 уҡый.
Приматтар
Приматтарҙың күбеһе ағаста йәшәү рәүеше алып бара, әммә ҡайһы берҙәре, шул иҫәптән кеше һымаҡ оло маймылдар һәм бабуиндар ер тормошона күскән. Әммә ер өҫтөндәге йәшәү рәүеше алып барған приматтар ағас буйлап үрмәләү өсөн яйланмалар һаҡлай. Хәрәкәт итеү ысулдарына ағастан ағасҡа һикереү, ике йәки дүрт ағза менән йөрөү, артҡы аяҡ-ҡулдарының бармаҡтарына терәп йөрөү, шулай уҡ алғы аяҡтарҙа бәүелеп йөрөүе инә.
РусГидро
Рәсәйҙең иң эре компаниялар списогында 17-се урында булды (2012 йыл).
Тарих
07.2009-15.07.2010 көндәрҙә «Русгидро» идаралыҡ рәйесе урынбаҫары вазифаһын Хәмитов Рөстәм Зәки улы башҡарҙы.
Фүзули
Биографияһы
1556 йылда ваба ауырыуынан үлгән.
Каппадокия
Этимологияһы
Геродот каппадокиялыларҙың үҙатамаһы уларға ҡарата фарсылар тарафынан ҡулланыла, тип яҙған шул уҡ ваҡытта эллиндар Каппадокияла йәшәгәндәрҙе «аҡ сүриәле» (Λευκόσυροι, ) тип атаған. Каппадокияның Флавий Иосиф яҙған тәүрат Иафет улы Мешехты бер ҡәбилә— мосх, менән тиңләштерәләр: "Башында Мосох торған мосохенлылар хәҙер каппадокийлы ".
Теле һәм халҡы
Урта быуаттар Каппадокияһына һинд-европалылар (әрмән, грек) менән һинд европалы булмағандарҙың (төрөктәр) аҡрынлап ассимиляцияһы хас.