cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шаһый
Фамилиялар
Шаһиев Мөждәбә Гәрәй улы (1907—21 май 1985 йыл) — Француз Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы, макизар.
Шаһиев Ғәлиәхмәт Юллаҡан улы Шаһиев Ғәлиәхмәт Юлмөхәммәт улы (1914 — ?) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.
Шаһиев Харис Хызыр улы (2 октябрь 1949 йыл), хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре. 1990—2000 йылдарҙа Ишембай район Советы рәйесе, район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының I—III һәм V саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Шаһиев Альберт Хызыр улы (14 август 1959 йыл) — йырсы. 2013 йылдан Стәрлетамаҡ театр‑концерт берләшмәһенең артист‑вокалисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1998) һәм халыҡ артисы (2008).
Яҡут әл-Хәмәүи
Ижады
Яҡут — VII—XIII быуаттарҙың 1100 самаһы ғәрәп әҙәбиәтселәре һәм ғалимдарының тормошон һүрәтләүсе, тарихи-әҙәби антология жанры традицияларын дауам итеүсе биографик-энциклопедик «Әҙәбиәтселәр Һүҙлеге» авторы («Иршад әл-әриб илә Мәрифат әл-аҙип»). Уның персонаждары — нигеҙҙә сәнғәт мәҙәниәте вәкилдәре, филологтар, географтар һәм тарихсылар, яҡынса 10%-ы — дин эшмәкәрҙәре. Мәҡәләләрҙең яҡынса 30%-ы — Яҡут беренсе тапҡыр ғәрәп биографик яҙмаларында телгә алған ваҡиғалар һәм эшмәкәрҙәр тураһында. Автор бидғәт һәм еретиктарға, шулай уҡ X быуат эшмәкәрҙәренә айырыуса ҡыҙыҡһыныу күрһәтә.
Заломная (Том ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Горнича-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәйен
Йәшәү рәүеше
Боҙ китер алдынан бәләкәй төркөмдәргә йыйылып (5-10 тирәһе) һыу аҫты соҡорҙарында йыйылалар. Ҡышҡыһын әүҙемлектәре булмай һәм бөтөнләй тиерлек туҡланмайҙар.
Сәйед Кастро Аиша
Репертуары
2012 йылда The Classical Recording Company скрипкасы ҡыҙҙың Pasión Latina (фортепианола — Найджел Хатчинсон ) дискыһын яҙҙыра.
Хуан Антонио Самаранч
Биографияһы
1974—1978 йылдарҙа Халыҡ-ара олимпия комитеты вице-президенты вазифаһын биләй.
1977—1980 йылдарҙа — СССР-ҙа һәм Монголияла Испанияның Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе.
Халыҡ-ара олимпия комитеты президенты вазифаһында
Самаранчтың идараһы 1970-се йылдар кризисында финанс бөлгөнлөгөнә төшөп барған МОК-ҡа ҡотолоу килтерә. Юғиһә 1976 йылда уйындарҙы ойошторған ҡала (Денвер) хатта Олимпиаданы ҡабул итеүҙән баш тартырға мәжбүр була. Ғәҙәттә финанс сығымдарын Олимпиаданы ҡабул иткән илдең Олимпия уйындары комитеты яңғыҙы күтәреп килгән була. Әммә финанс ярҙамы эҙләү һәм ярышҡа профессональ спортсыларҙы индереү Самаранчтың дошмандарына уны Олимпия хәрәкәтенең үтә коммерциялашып китеүендә ғәйепләргә нигеҙ бирә.
Кесе Кулкас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Ғүмәр
Иҫке Ғүмәр — топоним.
Пстыго Иван Иванович
Һуғыштан һуң
Иван Пстыго 2009 йылдың 23 февралендә 91-се йәшендә вафат була. 26 февралдә Троекуров зыяратында ерләнә.
1941—1991 йылдарҙа ВКП(б) (һуңынан КПСС) ағзаһы.
Милләттәр буйынса репрессиялар (1937—1938)
Корейҙар
1937 йылда Алыҫ Көнсығыштан корейҙарҙы, ҡытайҙарҙы депортациялау үткәрелә. Әлеге акция менән етәкселек итеү ГУЛАГ һәм кешеләрҙе күсереү буйынса НКВД бүлеге начальнигы М. Д. Берман, Алыҫ Көнсығыш буйынса НКВД полпредыГ. С. Люшков, ГУЛАГ начальнигы урынбаҫары И. И. Плинер Һәм Люшковтың бөтә урынбаҫарҙары һәм ярҙамсылары тәғәйенләнә. Депорацияны үҙ иңендә татыған корейҙарҙың хәтирәләренән: кешеләрҙе көсләп вагондарға һәм грузовиктарға индергәндәр һәм 5-8 аҙна дауамында Ҡаҙағстанға һәм Үзбәкстанға алып барғандар, юлда кеше аслыҡтан һәм ауырыуҙарҙан ҡырылған.
Поляктар
Архивтарҙа ҡулға алынған урыҫтарҙы, украиндарҙы һәм белорустарҙы үҙҙәрен поляк тип танырға мәжбүр итеү буйынса бер нисә осраҡ теркәлгән. Ҡулға алынғандар йыш ҡына Поляк ғәскәри ойошмаһына ҡарамағында булғандары өсөн хөкөм ителәләр, ысынында был ойошма 1918 йылда уҡ Поляк Ғәскәре (Поляк армияһы) составына инә, ә Украина территорияһында 1921 йылда тулыһынса үҙ эшмәкәрлеген туҡтата. Бынан тыш, репрессиялар үҙ илдәренән СССР-ға ҡасып килгән сәйәси эмигранттарҙы аямай. В. Г Кривицкий үҙенең мемуарҙарында сәйәси эмигрант поляк Домбалдең миҫалын килдерә, Домбаль 1919 йылда Ҡыҙыл армияһы Польшаға баҫып инегәндән һуң уны яҡлап сығыш яһай һәм ҡулға алына. Өс йылдан ул большевиктар тарафынан поляк аманаттарына алмаштырыла. Домбаль тантаналы рәүештә Мәскәүгә килеп төшә, әммә 1936 йылда ҡулға алына һәм поляк хәрби разведкаһы «агенты» булараҡ атып үлтерелә.
Ҡулға алыналар: а) Тикшереү барышында фашланған һәм ошо ваҡытҡа тиклем бирелгән исемлек буйынса табылмаған ПОВ-тың иң әүҙем ағзалары; б) поляк армияһының СССР-ҙа ҡалған бөтә хәрби әсирҙәре; в) СССР-ға Польшанан төрлө ваҡытта ҡасып сығыусылар; г) Польшанан сәйәси эмигранттар һәм алмаштырылғандар; д) 'ППС-тың һәм башҡа поляк советтарға ҡаршы сәйәси партияларҙың элекке ағзалары; е) поляк райондарының урындағы советтарға ҡаршы милләтселек элементтарҙың иң әүҙем өлөшө''
Кульвец эше
НКВД хеҙмәткәре Турловтың кәрһәтмәләренән: «Кульвецтың талабы буйынса бөтә оператив состав үҙ иҫәбен алып бара. Мин Кульвецҡа сит ил сығышлы кешеләрҙең исемлеген бирҙем, яҡынса 600 кешегә. Бында ҡытайҙар, корейҙар, немецтар, поляктар, латыштар, литвалар, финдар, мадьярҙар, эстондар һәм башҡалар бар ине.
«Операцияны бик ҙур ҡыйынлыҡтар менән үткәрҙек. Осрашҡанда ентекләберәк һөйләрмен. Әлегә тынлыҡ, хатта төрмә лә белмәй. Операция алдынан бер нисә сара үткәрҙем, шуның менән аңлатыла. Шулай уҡ осрашҡанда хәбәр итермен».''
Әзербайжандың банк системаһы
Үҙәк банк
Үҙәк банктың эшмәкәрлеге Конституция,   «Әзербайжан Республикаһының Үҙәк банкы тураһында» Закон, Гражданлыҡ  Кодексы һәм башҡа закон  акттары менән көйләнә.
Саралар
Әзербайжанда 70-ләп сит ил һәм урындағы банк бар. Дүрт дәүләт банкы араһында иң ҙуры — Әзербайжан Халыҡ-ара банкы, ул 1992 йылда асылған. Сит ил банктарынан Standard Bank, Unibank, DemirBank, AG Bank һәм башҡалар бар.
Банк системаһын камиллаштырыу программаһы сиктәрендә, 2000 йылда дәүләт банктарын яңыртып ҡороу, һауыҡтырыу маҡсатында реформалар үткәрелә. Хосусилаштырылған банктар һаны йылдам арта.
Баҡы фонд биржаһы 2001 йылда   ҡыҫҡа мөҙҙәте ҡаҙнасылыҡ облигацияларын һәм хосуслаштырылған дәүләт предприятиеларының ябай акцияларын һатыу өсөн асыла. Биржаның 30 эш урыны булған сауҙа залы бар, ул ҡиммәтле ҡағыҙҙарҙың бөтә төрҙәре менән дә сауҙа итеү мөмкинлеген бирә, үҙ депозитарийы ла бар. Әзербайжандың 16 иң эре банкы, ике финанс компанияһы һәм Истанбул фонд биржаһы Баҡы биржаһын ойоштороусылар  булып сығыш яһай.
2014 йылдың мртында Fitch агентлығы Әзербайжандың банк секторын «дөйөм алғанда тотороҡло» тип баһалай.
Дафне Каруана Галиция
Дафне Анна Каруана Галиция (Daphne Caruana Galizia, тыуғанда — Велла, Vella; 26 август 1964, Слима, Мальта таж колонияһы — 16 октябрь 2017, Бидния, Мальта) — Мальта журналисы, коррупцияны һәм илдең юғары вазифалы чиновниктарҙың ойошҡан енәйәтселек менән бәйләнештәрен тикшереүҙә махсуслашҡан сәйәси күҙәтеү яһаусы.
Үлтерелеүе
2017 йылдың 16 октябрендә Бидния ауылынан үҙ йортонан машинаһы менән сыға һәм бер нисә секундтан һуң шартлау яңғырай. Дафне уның автомобиенә һалынған бомбаның шартлауы һөҙөмтәһендә һәләк була. Дәүләт властарының вәкиле хәбәр итеүенсә, машинаға ҡуйылған шартлатыу ҡоролмаһы кеҫә телефоны аша дистанцион рәүештә эшләтелгән.
2018 йыл аҙағындаTimes of Malta баҫмаһы полицияла сығанаҡтарға һылтанып, төп шикләнеүселәр билдәләнеүе хаҡында хәбәр итте, әммә тикшереү ҡасанға тикле һуҙылыуына яуап бирә алманы.
Шембриның йортонда тентеүҙәр уҙғарылған, шулай ул үҙе ҡулға алынған. Мицци һәм Шембри отставкаларға китеүҙән тыш, иҡтисад министры Кристиан Кардон, шулай уҡ хөкүмәттә үҙ бурыстарын башҡарыуҙы ваҡытлыса туҡтатыуын белдерҙе. Полиция иҫәпләүенсә, үлтереүҙе башҡарғанда Мелвин Теуме аралашсы булған, уға енәйәтселек эҙәрлекләнеүҙәренән иммунитет бирелгән. Теуме раҫлауынса, уның ҡулында үлтереү контексында Шембри телгә алынған аудиояҙмалар бар.
Ҡар кешеһе
Популяр мәҙәниәттә
Персонаж Тымыҡ океандың төньяҡ-көнбайыш ярында табышлы бизнес объектына әүерелә. Был бигерәк тә 101-се шоссе районында, Редвуд шоссеһы булараҡ билдәле Гумбольдт округының көньяҡ өлөшөндә, бик күп магазиндар төҙөлә. Уларҙа ҡар кешеһенә арналған продукция һатыла.
Ҡөрьәнселек
Тасуирламаһы
Оппоненттары уларҙы «ҡөрьәнселәр» тип атаһалар ҙа (Qurʾāniyyūn), ҡөрьәнселәр үҙҙәрен "мосолман " тип атауға өҫтөнлөк бирә. Төп атамаһынан тыш, ҡайһы бер мосолмандар уларҙы «хәҙистәрҙе инҡар итеүселәр» (munkirū al-ḥadīṯ) тип атайҙар.
Ҡар кешеһе
Популяр мәҙәниәттә
Йети Непал Хөкүмәтенең «Visit Nepal 2020» туристик реклама кампанияһының маскоты итеп һайлана.
Йәнле тәбиғәт билдәләре
«Тереклек» төшөнсәһен билдәләү
Тере есемдең хәҙерге заман билдәләмәләренең береһе совет ғалимы М. В. Волькенштейн тарафынан тәҡдим ителгән: «Ерҙә йәшәүсе тере есемдәр биополимерҙарҙан — аҡһым һәм нуклеин кислоталарынан төҙөлгән үҙенән-үҙе көйләнеүсе һәм үҙенән-үҙе тулыланып тороусы асыҡ системаны тәшкил итә».
Елгуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Үрге Яңы Ҡотломбәт
Тарихы
Ауылдың боронғо тарихы етерлек өйрәнелмәгән. 1970-90 йылдарҙа был территорияла ғалимдар-археологтар тарафынан төрлө дәүер (бронза быуатынан алып урта быуаттарға тиклем) ҡомартҡылар — ҡурғанлы ҡәберлектәр һәм торамалар табыла.
Мокрый йырыны
Мокрый лог — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурла йылғаһының уң ярына тамағынан 408 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йоһанн Кеплер
Ғүмеренең һуңғы йылдары
1615 йылда Кеплерҙың әсәһен сихырҙа ғәйепләй башлайҙар. Был бик ҡурҡыныс була, сөнки бығаса Катарина йәшәгән Леонбергта 6 ҡатынды сихырсылыҡта ғәйепләп, яндыралар. Катаринаға 49 төрлө ғәйеп тағыла: иблис менән бәйләнеш, Аллаһыны танымау, боҙом, некромантия һ.б. Кеплер ҡала хакимиәтенә хат яҙа; ғалимдың әсәһен башта иреккә сығаралар, һуңынан уны яңынан ҡулға алалар. 5 йыл барған тикшереүҙән һуң, 1620  йылда суд башлана.Әсәһен  Кеплер үҙе  яҡлай, бер йылдан һуң уны иреккә сығаралар.Ләкин Катарина тағы бер генә йыл йәшәй. .
Астрономия
Кеплер закондары ябай һәм математик яҡтан кире ҡаҡҡыһыҙ. Ләкин уның мистик философияһын ғалимдар ҡабул итмәй. Ньютонға тиклем Кеплер закондарының мәғәнәһен улар аңламай. Бынан һуң Птолемей системаһын яңынан тергеҙеү тураһында һүҙ ҡуҙғатыусы булмай.
Восток (күл)
Быраулауҙы туҡтатыу (1999—2006)
Был уникаль күл экосистемаһына зарар килтерәсәк һыуҙың бысраныуына юл ҡуймау өсөн 1999 йылда күл битенә барып етергә яҡынса 120 метр ҡалғас быраулау эштәре туҡтатыла. Был йәһәттән быраулауҙың ҡулланылған алымдарына ҡарата борсолоуҙар күп тапҡырҙар, башлыса сит ил ойошмалары һәм ғалимдары тарафынан әйтелә , шул иҫәптән сәйәси мотивтар буйынса ла. Скважинаны быраулағанда кәрәсин, фреон һәм этиленгликоль ҡулланыуы һәм уларҙың күлгә эләгеү мөмкинлеге лә әйтелеп үтә. Рәсәй белгестәре быраулау алымы хәүефһеҙ, 2003 йылда Мадридта Антарктика буйынса килешеүҙең 26-сы консультатив кәңәшмәһендә хуплау тапҡан һәм Гренландияла һынау үткән тип өҫтә әйтелгән һүҙҙәргә ҡаршы киләләр.
Лю Бан
Цинь империяһы ҡолатылғандан һуң ул хаким Сян Юйҙан Ханьшуй йылғаһында Ханьчжун округын һәм Хань-ван титулы ала. Юғары власты баҫып алғандан һуң беҙҙең эраға тиклем 202 йылда үҙ империяһына — Хань нигеҙ һала һәм ул беҙҙең эраға тиклем 195 йылда вафатына тиклем тәхеттә була
Вариҫтары
Ысынбарлыҡта власты тол императрица Люй-хоу үҙ ҡулына ала, ул бәләкәй императорҙарҙы үҙаллы тәғәйенләй һәм урынынан күсерә.
Кесе Кызым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Дин-Ёган
Дин-Ёган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Янг-Ёган йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Карасартова Койсун
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ҡырғыҙ Республикаһының халыҡ артисы (1997)
Ильмень (Том ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәхмүтов Фәүир Шәрифулла улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Хеҙмәттәге ҙур ҡаҙаныштары, биш йыллыҡ пландарҙы срогынан алда үтәгәне, бер предприятиела намыҫлы һәм оҙаҡ йылдар эшләгәне өсөн Ф. Ш. Мәүмүтов беренсе (1985), икенсе (1980), өсөнсө дәрәжә (1975) Хеҙмәт даны ордендары менән бүләкләнә.
Паньшиха (Бурла ҡушылдығы)
Паньшиха (Солоновка) — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурла йылғаһының һул ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы
Тимерова Нәсимә Морат ҡыҙы (21 апрель 1971 йыл) — йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2006).
Еловица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Филипп-Ирап Красноборский Троица монастыры
История
1668 йылда бында яңы монахтар килеп төпләнә һәм улар монастырҙы әүҙем рәткә килтерә башлай. Xvii быуатта монастырҙың булыуы тураһында Новгород тирәһендә билдәле була. Изге Филиптың ҡеүәтле мәйете Изге Троица таш сиркәүендә тора, ул 1699 йылда элекке ағас сиркәү урынынында төҙөлә. 1828 йылда Филипп-Ирап ерләнгән урында хөрмәтенә сиркәү ҡанаты төҙөлә. 1911—1917 йылдарҙа монастырь менән игумен Леонид (Молчанов) етәкселек итә, 1918 йылда ул атыуға дусар була. Октябрь революцияһы алдынан бында егерме монах һәм уларҙың руханийы иеромонах Алипий була.
Хвостенко Виктор Иванович
Биографияһы
1955 йылда университетты тамамлай һәм СССР Фәндәр академияһының Ленинградтағы Физика-техник институтында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. 1959 йылда СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалына эшкә күсә; унда 1968-1980 йылдарҙа Химия институтының электрон-молекуляр аралашыуҙар лабораторияһы мөдире, 1980-1988 йылдарҙа физика һәм математика бүлексәһенең мөдире, 1988-1994 йылдарҙа физика бүлексәһе мөдире була. 1994 йылда Молекулалар һәм кристалдар физикаһы институты директоры итеп тәғәйенләнә. Фәнни эштәренең төп йүнәлеше-химик физика өлкәһенең молекуляр спектроскопия һәм түбән температуралы плазмалары. Ҡатмарлы органик ҡушылмаларҙың электрондар менән бергә хәрәкәткә ингән саҡта уларҙа, кире иондарҙың барлыҡҡа килеү һәм тарҡалыу механизмдарын, электрондарҙың молекулаларға тарҡалып таралыу киҫелмәләрендәге резонанстарын тикшерә. Был өлкәлә фәнни мәктәп булдыра. Хвостенко Виктор Иванович — 140-тан ашыу фәнни хеҙмәттәр авторы.
Долгое озеро ( Оҙонкүл)
Һүрәтләмә
Күлдең ярҙарын ҡамышлы, ҡыуаҡлыҡ һәм ағастар баҫҡан. Күл төбө ләмле. Күлдә пляж юҡ, күлдә һыу инеү хәүефле. Ташҡын ваҡытында Ҡариҙел йылғаһы менән тоташырға мөмкин.
Тарихы
Башҡортостандың Урмансылар паркы янындағы автомобиль юлы тоннелен төҙөү менән бәйле күл аша урман эстакада һалынасаҡ.
Марий Эл
Тарихи
1917 йылда Бөрө ҡалаһында мари халҡының 1‑се Бөтә Рәсәй съезы була, унда делегаттар (улар араһында — Өфө губернаһынан 130 кеше) сәйәси, социологик‑иҡтисад, мәҙәни үҫеш, мәғариф һәм дин мәсьәләләрен ҡарай. Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында договорҙар Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән Мари Иле Республикаһы (1998), республикала Мишкә һәм Морко (1998), Ҡалтасы һәм Сернур (2000), Балтас һәм Волга (2004) райондары хакимиәттәре араһында төҙөлгән. 1999 йылда алып Башҡортостанҙа Марий Эл вәкиллеге эшләй. 2009 йылда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай делегацияһы Марий Эл Республикаһы Дәүләт йыйылышы Президиумының киңәйтелгән ултырышында ҡатнаша, унда ике республиканың закондар сығарыу органдары араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүгә ҡул ҡуйыла; «Марий Эл Республикаһында башҡорттар ҡоролтайы» ижтимағи ойошмалар ағзалары һәм көнсығыш мариҙарҙың «Ош Виче» яҡташтар берекмәһе менән осраша. 2011 йылда «Чолман» гәзит 20 йыллығы айҡанлы «Мер Канаш» Рәсәй Бөтә мари советы президиумының күсмә киңәйтелгән ултырышы үткәрелә. Башҡортостан Республикаһы менән Марий Эл сауҙа әйләнеше 2007 йылда 354,9 млн һум тәшкил итә. Башҡортостан Республикаһы предприятиелары Марий Эл «Биомашприбор» һәм «Волжскпродмаш» ААЙ, «Марихолодмаш» һыуытҡыс ҡорамалдар предприятиеһы, «ICN Марбиофарм» АЙ һәм башҡа менән хеҙмәттәшлек итә. Марий Эл «Башҡорттар ҡоролтайы» ижтимағи ойошмаһы эшләй (2004 йылда алып), Башҡортостан Республикаһы көндәре үткәрелә (2005 йылда алып). 2005 йылда Марий Эл Республикаһының Һынлы сәнғәт музейында Башҡортостан Республикаһы рәссамдары (Г. Г. Калитов һәм башҡа) ҡатнашлығында 2‑се «Көнсығыш мариҙар төбәге» күргәҙмәһе үтә. Марий Эл ижтимағи ойошмалары Башҡортостан Республикаһының «Эрвел Марий» төбәк мари милли‑мәҙәни автономияһы менән хеҙмәттәшлек итә. 2007 йылда мариҙарҙың 1‑се Бөтә Рәсәй съезының 90 йыллығы айҡанлы Бөрө ҡалаһында Бөтә Рәсәй фәнни‑ғәмәли конференцияһы үтә. «Чолман йук» эстрада йыры конкурстары үткәрелә. 1999 йылда Өфөлә һәм Нефтекама ҡалаһы М.Шкетан исемендәге Мари милли театры көндәре, 2000 йылда «Урал» халыҡ сәнғәте республика галереяһында мари рәссамдары В.Мари (батик, графика), С.Шамаева (һынлы сәнғәт) һәм башҡа күргәҙмәләре була.
Степановка (Әлшәй районы)
Степановка (Степановка) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 34 кеше. Почта индексы — 452133, ОКАТО коды — 80202813010.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сербия мосолмандары
Сербия мосолмандары — Сербиялағы, уның территорияһында күп быуаттар буйы йәшәп килгән традицион диндәрҙең береһе,Ислам динен тотоусы халыҡ төркөмө. Сербия мосолмандары башлыса сөнни йүнәлешле Ислам динен тота.
Тарихы
Ислам Сербия ерҙәрендә Осман империяһының XIV—XV быуаттарҙа киңәйә барыуы менән бәйле килеп инә һәм тарала.
Урта быуаттарҙа Сербия Осман империяһына ҡушылғандан һуң Ислам дине иң ныҡ таралған дингә әйләнә. Бик күп славяндар Ислам динен ҡабул итә, (исламлашыу бара), шулай уҡ бында көнсығыштан төрөктәр һәм башҡа мосолман халыҡтар күсенеп ултыра.
Штайнталебен
Штайнталебен (Steinthaleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 477 кеше йәшәй. Майҙаны — 30,88 км2. Диңгеҙ кимәленән 170 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6567 һәм автомобиль коды — KYF.
Алтайҙар
Халыҡ һаны
Кемерово өлкәһенең ерле төрки халҡы, совет осоронда үҙен «алтай кешеһе» тип таныһа, хәҙер телеут, шулай уҡ шор булараҡ таный.
Рухи мәҙәниәт һәм традицион аллаға табыныу
Алтайҙарҙың традицион диненә православие дине генә түгел, ә буддизм да йоғонто яһай. Ижадсыға юғары ярҙамсыһы тураһында ҡараш, ҡурсалаусы кеше, сығышы буйынса Майтрея менән бәйле, Шакьямуниның. Алтай ҡайһы бер урындарҙа бик ҙур ҡош кереда тарихы менән бәйләнеше, унда һин гаруда образына барып тоташа.
Көр уғлы (опера)
Эстәлеге
Яҙ. Көньяҡ Әзербайжан баҫыуҙарында крәҫтиәндәр эшләй. Халыҡ көслө һәм яуыз феодал Һәсән хандың бөтмәҫ талауҙарынан арыған. Ул баҫыуҙа күренеүе менән крәҫтиәндәрҙе сыбыртҡылап, ҡыуып ебәрәләр. Һәсән хан уның өсөн иң шәп айғырҙы тоторға ҡуша. Тик йылҡыларҙы көтөүсе Алы ҡарт уларҙы ҡырға ҡыуған. Ул ханға быны бер ниндәй ҙә насарлыҡ уйлап эшләмәгенен аңлатырға тырыша. Ләкин хан ҡартты күҙһеҙ ҡалдырырға бойора. Был турала йылҡы көтөүсеһенең улы Раушанға уның һөйгәне Нигәр хәбәр итә.'' Ҡарт көтөүсе улына ҡайғырып: «Хәҙер һин — Көр уғлы (һуҡыр улы)», — ти. Крәҫтиәндәрҙең асыуы ҡайнай. Раушан (яңы исеме — Көр уғлы) халыҡты хандан бар яуызлыҡтары өсөн дә үс алырға, баш күтәрергә саҡыра. Крәҫтәиндәр көрәшкә әҙер. Көр уғлыны үҙҙәренең юлбашсыһы итеп һайлап, улар тауҙарға китә. Нигәр һөйгәненең үтенесе буйынса ауылда ҡала. Ул дошмандың ниәттәрен белеп, шул турала баш күтәреүселәргә хәбәр итеп торорға тейеш.''
Старица Карасук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ерзеньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәтиәтуллин Рәшит Фидаиль улы
Ғәиләһе
Өйләнгән, ҡыҙ һәм ике ул тәрбиәләй.
Килдеғол
Географик урыны
Ауыл аша Һарағы йылғаһы аға.
Ауыл тарихы
Хужалыҡтар һаны –105, уларҙа 551 кеше йәшәй. Пенсионерҙар – 44 кеше, эшҡыуарҙар – 5 кеше, 5 – пилорама, ҡорт тотоусылар – 1 ғаилә, фельдшерлыҡ пункты, мәҙәниәт һарайы, мәктәп, балалар баҡсаһы бар, һунғы йылдарҙа өй һалыусылар – 8 ғаилә, әле беҙ 9 - сыһы булып өй һалып йөрөйбөҙ, бура ултыртыусылар – 7 ғаилә.
Килдеғолда тәүге мәктәп 1928 йылдың көҙөндә, әлеге мәктәп 1989 йылда асыла. Быйыл Килдеғол урта мәктәбенә 80 йыл. Килдеғол мәктәбендә 95 бала булып, үткән уҡыу йылында тағы ла тулы булмаған урта мәктәпкә әйләнде. 10-11-се синыфҡа барасаҡ 20 бала ҡайһыһы 132-се һөнәрселек училищеһына, Әбделмәмбәт, Иҫке Монасипта һ.б. урындарға белем алыу өсөн таралды.
Килдеғол ауылы тирәһендәге ер — һыу атамалары
— Ысынында, бик арыу тауҙар икән был яҡтарҙа. Иркенлектәре ниндәй! Йылҡыларымды тиккә әүҙекләмәгән икән", — ти бабай. Һуңынан 1812—1814 йылдарҙағы Ватан һуғышында йөрөп ҡайтҡас, Килдеғол, ағай-энеһен эйәртеп, малай саҡтарында күңеленә йылы тойғо ҡалдырған әлеге ауылыбыҙға килеп нигеҙ ҡора. Был яҡтарға үҙҙәренең, йылҡыларын әүҙекләп килтергән тауҙы иҫкә төшөрөп «Әүҙекләүсе тау», «Әйҙүктау» тип йөрөтөр булалар. Әүҙекте атамаһы, шул «Әйҙүктау» һүҙенән килеп сыҡҡан да инде.
Ауылды сығып, Ҡолғана яғына киткәндә бер туғай үтеп китәһең. Был бесәнлек ере. Элек ғүмер буйы был бесәнлекте Йыһанур тигән мулла сапҡан. Хәҙер ул бесәнлек Билалов Мазһар олатайҙа. Йыһанур мулла үлгәс, был туғайҙы «Мулла туғайы» тип йөрөтә башлағандар.
Һылтанмалар
Интернетта Килдеғол ауылы Матбуғат сараларында Килдеғол ауылы «Таң» Бөрйән районы гәзитендә Килдеғол ауылы
Ураһа
Ҡоролошо
Ураһа ҡоролошо ҡатмарлы түгел: оҙон, ҡыялап ҡуйылған һайғауҙар түңәрәк ҡулсаға — ҡоршауға терәлә. Ергә түңәрәтеп (диаметры 5 м самаһы) 2 метр бейеклектәге 10—12 бағана ҡаҙып ултыртыла. Бағаналарҙың өҫкө осона ағас түңәрәк һалына, уға бер-береһенән 0,25 м аралыҡ ҡалдырып 8 м самаһы оҙонлоҡтағы ҡолғалар терәтелә. Ураһа тыштан туҙ менән көпләнә. Ураһа эсендәге бағаналар һәм улар терәтелгән ҡоршау орнаменттар менән бай итеп биҙәлә. Эстән уларҙы ерек ҡайырыһынан эшләнгән ҡыҙыл-көрән төҫкә буяғандар. Ишек туҙ шаршау рәүешендә төрлө биҙәктәр сигеп яһалған. Ныҡлыҡ өсөн ҡайын туҙын һыуҙа ҡайнаталар, һуңынан бысаҡ менән үрге ҡатламды һыҙырып алалар һәм нескә ҡыл ептәр менән һыҙатлап тегәләр. Ураһа эсендә ҡабырғалары буйлап, башҡа торлаҡтарҙағы кеүек үк, һикеләр (сахаса - орон) яһалған. Ҡоролманың уртаһында - усаҡ. Иҙәне - ер. Яҡутстандың ҡыш бик һыуыҡ, йәй бик эҫе Ҡырҡа континенталь климат шарттарында  ураһа йәйге торлаҡ булараҡ бик уңайлы: һауа торошо эҫе булһа ураһала һәр саҡ һалҡынса,  ә һауа — саф һәм таҙа. Бындай торлаҡта сахалар майҙан авгусҡа тиклем йәшәй (августан майға тиклем — ҡышҡы бүрәнә торлаҡ — аласыҡта). Әйткәндәй, ураһа ҡышҡа һүтелмәй, ул даими ҡулланыла торған торлаҡ.
Кесе Нарыс
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
2-се Башҡорт кантоны
Тарихы
Бишенсе йорт Шәкүр (Свердловск өлкәһе), Аҡбаш, Үрмәкәй (Свердловск өлкәһе), Өфө-Шигири, Әртә-Шигири, Араҡай, Билән, Юлдаш, Машкары ауылдарынан тора.
Ольховое ауыл Советы (Өфө районы)
Тарихы
1998 йылдың 30 апрелендә Башҡортостан Республикаһы Өфө районы Ольховое ауыл Советы ойошторола. Башҡортостан Республикаһының 1998 йылдың 30 апрелендәге 155-з һанлы «Башҡортостан Республикаһы Өфө районының Булгаков ауыл Советын бүлеү юлы менән Ольховое ауыл Советын ойоштороу тураһында» Законында әйтелә :
Ян Вермеер
Ғүмеренең һуңғы йылдары
Йылдар үткән һайын сиркәүҙә рәссамдың ҡәберлеге хаҡында мәғлүмәт юғала. 1975 йылда уның вафатына 300 йыл тулыу айҡанлы урындағы власть Вермеерҙарҙың элекке ғаилә склепы урынлашҡан урында тәүге мемориаль плита ҡуйыуҙы финанслай. 2007 йылдың 26 ғинуарында сиркәүҙең көнбайыш яғында тантаналы рәүештә өҫтәмә, статуслыраҡ плита асыла, унда рәссамдың тап ошо сиркәүҙә ерләнеүе күрһәтелә. Шул уҡ ваҡытта, сиркәүҙәге бөтә плиталар аҫтындағы ҡәбер ҡалдыҡтары үҙ ваҡытында бинанан ситкә күсерелгән, тигән версия бар.
Оло Шелом (Оло Торҡатау)
Оло Шелом (Оло Торҡатау) Егәлге нең төньяҡтараҡ  урынлашҡан  тағы ла өс түбәһе менән бергә Торҡатауҙар төркөмөн (группу Шеломов)  төҙөй. Оло Торҡатау тауы башҡа бында тағы ла Кесе  Торҡатау (Кесе Шелом), шулай уҡ 3-сө һәм 4-се Торҡатау ( Шелом) тауҙары бар.
Ҡыҙыл балыҡ
Ҡылыҡһырлама
Арҡа, күкрәк һәм ҡорһаҡ йөҙгөстәре ҡара-һоро. Үрсеү осоронда ут ҡыҙыл төҫкә инеп балҡып тора.
Таралыуы
Ҡыҙыл суртан хатта һирәкләп Волгала (Камар эргәһендә лә) осраштырғылаған. Ул башлыса Себер яҡтарында йәшәүсе балыҡтың иң көнбайыштағы сиген билдәләгән.
Беҙҙең көндәрҙә ҡыҙыл балыҡ Иҙел башында әле лә һаҡланып ҡалған. Һирәкләп кенә булһа ла, Ағиҙелдә 8—12 килограмға хәтле тартҡан ҡыҙыл балыҡтар осрай. Әммә бында ла балыҡтың һаны кәмегәндән-кәмей бара.
Йәшәү рәүеше
Йәй осоронда бәләкәйерәк йылғаларға өҫтөнлөк бирә. Кышын ҙур йылғаларға, күлдәргә күсә. Яратҡан урындары шаршыларға, тупһалы ерҙәрҙән алыҫ булмаған ятыуҙар, соҡорҙар, сөңгөлдәр.
Йәш балыҡтар өйөрҙәргә туплана. Олораҡтары, эрерәк балыҡтар яңғыҙ һунар итеүҙе үҙ итә.
Кесе Нелым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Ғылым ордасы
Тарихы
Ғилми үҙәк Милли фәндәр академияһы биналары комплексында урынлашҡан. Был шул уҡ бинала йә күрше биналарҙа урынлашҡан күп кенә институттарҙың фәнни эшмәкәрлеген көйләргә мөмкинлек бирә. Бинала 377 урынлыҡ конференц-зал, 120 урыны булған кесе конференц-зал, 267 урынлыҡ концерт залы (Ғалимдар йорто) һәм ҡышҡы баҡса. бар. Ошо уҡ бинала Сатпаевтың мемориаль музейы урынлашҡан.
Ҡаҙағстан Республикаһы мәғариф һәм фән министрлығының Фән буйынса комитетының 2010 йылдың 1 июнендә ҡабул ителгән 35-ПР-се һанлы бойороғона ярашлы, музей һәм коллекцияларҙы һаҡлау, өйрәнеү һәм популярлаштырыу, фәнни, тарихи һәм мәҙәни мираҫты киң таратыу һәм ғилми-тикшеренеү һәм мәҙәни-ағартыу эше алып барыу маҡсатында «Ғылым ордасы» үҙәге ҡарамағына Ҡаҙағстан тәбиғәт музейы һәм Ҡаҙағстан археологик музейы күскән. Шул уҡ бойороҡ менән яңы ике музей — «Һирәк китаптар музейы» һәм «Ҡаҙағстан фәндәр тарихы музейы» төҙөү ҡаралған.
Археология музейы
Археологик музейға 1973 йылда Ҡаҙағстан компартияһы үҙәк комитетының беренсе секретары А. Ҡонаевтың шәхси башланғысы буйынса нигеҙ һалынған. Хәҙерге ваҡытта музей илдең бөтә төбәктәренән иң алдынғы археологтарының табыштарын ҡабул итә һәм фондтарҙы комплектлау буйынса эшен дауам итә. Булған һәм хәҙерге ваҡытта алынған ғилми материалдар нигеҙендә комплекс сиктәрендә Ҡаҙағстандың боронғо таш быуаттан башлап урта быуаттар осорона тиклемге тарихын яҡтыртҡан яңы ғилми экспозиция барлыҡҡа килтерелгән. Экспозицияла бөтөн донъя әһәмиәтенә эйә булған бронза осоро ҡәберлектәре ҡаҙылмалары, саҡтар һәм усүндәр дәүеренә ҡараған уникаль коллекциялар, керамик, быяла эшләнмәләр һәм Отрар, Тараз, Төркөстан, Талғар урта быуат ҡалаларының тәңкәләре күрһәтелә.
Костин Яков Дмитриевич
Батырлығы
СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 27 мартындағы указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн ҡыҙылармеец Костин Яков Дмитриевич 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Садыкова Саламат
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ҡырғыҙстан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1992 йылдың 6 марты) — ҡырғыҙ фольклор сәнғәтен үҫтереүгә һәм байытыуға ҙур өлөш индергәне өсөн.
Леонов Евгений Павлович
Кинолағы ролдәре
Евгений Леонов «Полосатый рейс» фильмы экрандарға сыҡҡандан һуң киң билдәлелек ала. Артабан «Зигзаг удачи» (1969), «Джентльмены удачи» (1971), «Большая перемена» (1972), «Афоня» (1975), «Обыкновенное чудо» (1978), «Осенний марафон» (1979), «Кин-дза-дза» (1986), «Паспорт» (1990) һәм башҡа бик күп фильмдарҙа уның һәләте тулы кимәлдә асыла.
Ен-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шагалка
Шагалка — Рәсәй йылғаһы. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға ер аҫтына кереп юғала ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Зорин Владимир Викторович
Биографияһы
Зориндың ғилми эшмәкәрлек даирәһе: органик берләшмәләрҙең радикаль, ион-радикаль, окислаштырыусы-тергеҙеүсе, гомоген-каталитик реакциялары, биосинтезы, биокатализы, регио- һәм энантио-селектив биотрансформацияһы. Ул төрлө класс би- һәм полифункциональ органик берләшмәләрҙе синтезлау ысулдарын эшләгән.
Ерцовая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Килька (Тайдон ҡушылдығы)
Килька — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тайдон йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Пьедрас-Неграс
Ҡала Гватемалала Петен департаментының көнбайышында, «Сьерра-дель-Лакандон» милли паркы территорияһында урынлашҡан. Ул майя Усумасинта (Йокиб) батшалығының баш ҡалаһы була һәм шул уҡ исемле йылғаның   төньяҡ ярында урынлаша. Бер нисә башҡа, хәҙер Ла-Хойянка, Ла-Онрадес, Пахараль, Сапоте-Бобаль һәм  Ла-Пасадита исемдәре менән  билдәле ҡалалар  менән уратып алына.
Фаяз
Фаяз — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтар ҙа был исемде балаһына теләп ҡуша.
Билдәле кешеләр
Мазитов Фаяз Харис улы (15 май 1954, Ғафури районы Ҡауарҙы ауылы) — медицина фәндәре докторы. 1978 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. 2001 йылдан — «Красноусольск» санаторийы дәүләт унитар предприятиеһы директоры. Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Ғафури муниципаль районы Советы рәйесе урынбаҫары. Ғафури районының Почётлы гражданины (2010)
Атаһының исеме
Ҡарамышева Таңһылыу Фаяз ҡыҙы (1948 йыл) — башҡорт шағирәһе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Сямжа районының тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Экспозиция
«Край тәбиғәте» экспозицияһы нигеҙен «Тәбиғәткә тәҙрә» диаромаһы тәшкил итә. Бында 30-ҙан ашыу ҡош һәм хайуан ҡарасҡылары: ҡор, ҡуян, һыуһар, ҡондоҙ, тейен, төлкө, медвежонок, енотҡа оҡшаш эт, селән, өйрәктәр, ҡарсыға, ҡоҙғон, суртан һәм башҡалар бар.
Әлеге ваҡытта һаҡланған биш меңдән ашыу берәмек музейҙың реестрында теркәлгән. Был коллекцияла иғтибарға лайыҡ әйберҙәр : йөн иләгес, самауыр, туҙҙан яһалған әйберҙәр, кейеме традицион кейем һәм халыҡ хіх быуатн кейемдәре, урыҫ сигеүҙәре.
Штайц
Штайц (Staitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 327 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 365 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7950 һәм автомобиль коды — GRZ.
Санкт-Петербург археология институты
Тарихы
Тыңлау мотлаҡ булмаған предметтар - поляк-литва боронғолоҡтары, грек һәм латин палеографияһы. Положениела шулай уҡ Мәҙәниәт министрлығы менән килешеп, институтҡа "боронғолоҡ фәненең башҡа тармаҡтары буйынса ла уҡыуҙар" асырға рөхсәт ителә.
Ермилиха
Ермилиха — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Скейтбординг
Ollie
'''Ollie — заманса скейтбординг мәктәбенең төп трюгы. Был трюкты эшләгәндә ҡул ярҙамынан башҡа таҡтаны һауаға күтәрергә кәрәк. Был трюкты эшләүҙең ни өсөн ауыр булыуын аңлау бик ҡыйын. Тик даими шөғөлләнеү генә үҙ һөҙөмтәләрен бирә. Ваҡыт үтеү менән тотороҡлолоҡ һәм оҫталыҡ та килә.
'''
Верт
Верт (vertvert, verticalvertical — вертикаль) — бөтә трюктар ҙа рампала үтәлгән стиль.
Алешиха (Кулунда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Кильчигиз
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ерюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Тоҡомбәтов Мәхмүт Исхаҡ улы
Биографияһы
Мәхмүт Исхаҡ улы Тоҡомбәтов 1916 йылдың 8 февралендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Бүздәк районы) Күҙәй ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
1936—1937 йылдарҙа Төркмән ССР-ы Дәүләт план комитетының иҡтисади тикшеренеүҙәр институтында эшләй. 1939—1941 йылдарҙа Приморье крайпланында сектор мөдире була.
1956—1986 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы ғилми хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1963 йылдан сектор мөдире, 1971—1985 йылдарҙа Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге мөдире.
Әл-Хәрәзми
Әҫәрҙәре
5. Ер картинаһы китабы (География китабы, «Китап сурат әл-ард»);
Теоретик өлөшө
Бындай классификация тигеҙләмәнең ике өлөшөндә лә ыңғай быуындар тороу талаптары менән аңлатыла.
Квадратлы ҡанунлаштырылған төрҙәр килтереү өсөн әл-Хәрәзми ике ғәмәл индерә. Беренсеһе, ал-джабр, ике өлөштә лә ыңғай быуындар алыр өсөн бер өлөштән икенсе өлөшкә тиҫкәре быуынды күсереү тора. Икенсе ғәмәл — әл-муҡәбәлә — тигеҙләмәләрҙең ике өлөшөндә лә үҙ-ара оҡшаш быуындар килтереү тора. Бынан тыш, әл-Хәрәзми күпбыуындарҙың ҡабатлау ҡағиҙәләрен индерә. Бөтә был ғәмәлдәрҙе һәм үрҙә килтерелгән ҡағиҙәләрҙе ҡулланыуҙы ул 40 мәсьәлә миҫалында күрһәтә.
Хәмитов Хөснөтдин Хәйбулла улы
Биографияһы
1972—1997 йылдарҙа Сибай педагогия училищеһы (колледжы) директоры була.
Кесе Рогаис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әл-Хәрәзми
Хәтер
1979 йылдың 16 октябренән 22 октябренә тиклем  Дональд Кнут  һәм Ершов Андрей инициативаһы буйынса СССР Фәндәр Академияһы һәм Үзбәк ССР-ы Фәндәр Академияһы ярҙамында  Үзбәкстандың Ургенч ҡалаһында «алгоритм» терминының  1100 йыллығына арналған «Алгоритм хәҙерге математикала һәм уның ҡушымталарында»  халыҡ-ара симпозиумы үтә.
Микроскоп
Микроско́п (μικρός — бәләкәй генә  — күҙәтәм) — күҙгә күренмәй торған бик ваҡ нәмәләрҙе ҙурайтып күрһәтә торған ҡатмарлы оптик прибор ; ҙурайтып күрһәтә торған махсус ҡорамал.
«Микроскоп» — кеше күҙе күрмәгән әйберҙәрҙе лә ҙурайтып күрһәтә торған нәмә. Боронғо заманда микроскоп булып ҙурайта торған быяла (линза) хеҙмәт иткән. Хәҙерге көндә был прибор бик ҡатмарлы төҙөлгән. Ҡатмарлы микроскопта ҙурайтылыу ике этапта бара. «Объектив» тип аталған линзалар иң тәүләп ҙурайтылған һүрәтте күрһәтә. «Окуляр» тигән икенсе линза аша объект тағы ла ҙурыраҡ үлсәмгә күсә. Объективта ла, окулярҙа ла бер нисәшәр линза ҡуйыла.
Күбә
Хәҙерге заманда күбәләү
Ауыл хужалығын механизациялау күбә һалыу яйлап пресс-подборщик (йыйғыс) менән алмаштырыла бара һәм бесән, һалам рулон брикеттарға һәм төргәктәргә һалына. Улар туранан-тура япма аҫтына ташыла  йәки эҫкеркә һалына. Был эште еңеләйте һәм һәм ташыуҙы, тейәү-бушатыу эштәрен тиҙләтергә, һаҡлана торған урындарҙа урынды әҙерәк биләргә лә мөмкинлек бирә.
Штанау
Штанау (Stanau) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 141 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7806 һәм автомобиль коды — SOK.
Запорожье өлкәһе
Өлкә 1939 йылда Украина ССР-ының Днепропетровск өлкәһенән бүленеп сыға. 1944 йылда өлкә составынан Херсон өлкәһенә көнбайыш өлөшө бүленә.
Валаам
Бынан тыш, Валаам — ул популяр туристик йүнәлеш.
Тарихы
Совет-фин һуғышы йылдарында (1941-1944) архипелаг 1944 йылда Мәскәү премияһы төҙөлгәнсе фин армияһы частары менән мәшғүл була.
Чикитос индеецтары ерҙәрендә иезуит миссиялары
Урынлашыуы
Иезуиттар миссияһының алты ҡалаһы Боливияла Санта-Крус департаменты уйһыулығында бер-береһенән төрлө алыҫлыҡта урынлашҡан. Улар Санта-Крус-де-ла-Сьерра ҡалаһынан көнсығышта һәм төньяҡ-көнбайышта, Парагвай һәм Гуапай йылғаһы араһында ята. Иң көнбайыштағы Сан- Хавьер һәм Консепсьон ҡалалары Ньуфло-де-Чавес провинцияһында, Сан-Хулиан һәм Уругайито йылғалары араһында. Санта-Анна, Сан-Мигель һәм Сан-Рафаэль миссиялары көнсығышта Хосе-Мигель де-ла-Веласко провинцияһында, Бразилия менән сиктән йыраҡ түгел урынла урынлашҡан. Ссан-хосе-де-Чикуатос миссияһы Сан-Рафаэлдән 200 саҡрым көньяҡтараҡ.
Сиркәү комплексы
Майҙандың сирек өлөшөн сиркәү комплексы алып тора. Уға төп сиркәү, мәктәптәр, руханиҙар өсөн торлаҡ биналар һәм миссия хакимиәте биналары, ҡунаҡ бүлмәләре инә. Сиркәү комплексы артында диуар менән уратып алынған баҡса һәм зыяоат була. ҡушылып, зыярат стеналарҙан һәм уратып алған. Сиркәү комплексы биналары бейеклеге буйынса индеецтарҙың йортонан айырылмай.
Сәләбиҙәр (Бәрдә)
Этимологияһы
Ауыл мәүләүиҙәр тәриҡәте башлығы Сәләби тигән кеше нәҫелдәре тарафынан барлыҡҡа килтерелгән, шуға күрә Сәләбиҙәр тип аталып киткән, йәғни атама этнотопоним булып тора. Сәләби һүҙе дини һәм донъяуи термин булып, хакимдарҙың, шаһзадәләрҙең исемдәренә ҡушып әйтелгән, яҙыусылар, шағирҙар, белгестәр мәғәнәһендә лә ҡулланылған.1933 йылда Жәбраил округында Таутыумаҫ Dağtumas вилайәтендә шулай уҡ Сәләбиҙәр исемле ауыл теркәлгән. Иранда - Селәби, Ҡырымда Сәләбиҙәр (Плодова) тип аталған урындар бар. Рәсәйҙә лә Силәбе ҡалаһы билдәле.
Суфиян
Билдәле шәхестәр
Суфиян Ғаяз улы Сафуанов (2 октябрь 1931 йыл — 30 ноябрь 2009 йыл) — әҙәбиәт белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Филология фәндәре кандидаты (1962), профессор. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1981), В. П. Бирюков (1988) һәм Фәтих Кәрим (2007) исемендәге премиялар лауреаты.
Тавричанка (Әлшәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хамеро де Медина Люсила
Люсила Хамеро де Медина (Lucila Gamero de Medina; 12 июнь 1873 йыл, Данльи, Гондурас — 23 ғинуар 1964, шунда уҡ) — Гондурас яҙыусыһы, Үҙәк Америкала роман баҫтырып сығарыусы беренсе ҡатын-ҡыҙ. Әҙәби тәнҡитсе Луис Марин-Отеро уны «гондурас әҙәбиәтенең бөйөк ҡатыны» тип атай. Медицина һәм фармакологияны өйрәнгән, университет та уҡымаһа ла медицина факультеты деканынан хирург һәм табип  дипломын ала. Дауахананы етәкләй һәм тыуған департаментында санитар инспекторы булып эшләй. Феминист. Гондурастың Феминистар комитетына нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
Хамероның әҫәрҙәре стиле Латин Америкаһы әҙәбиәтенең һуңғы осор романтик осорона ҡарай. Мөхәббәт һәм ғаилә — яҙыусының күпселек  әҫәрҙәренең төп темаһы. Люсила Хамероның иң билдәле романы  «Бланка Ольмедо» — Гондураста сиркәүҙе туранан-тура ғәйепләүсе мөхәббәт тарихы, был Гондурас әҙәбиәтендә быға тиклем булмаған күренеш була. «Бланка Ольмедо» романы XX быуат башында Гондурас әҙәбиәтендә  иң әһәмиәтлеләрҙең  береһе һанала. Яҙыусының әҫәрҙәре Гондурас университтеарының һәм юғары уҡыу йорттарының әҙәбиәт буйынса уҡыу программаларына  индерелгән. Люсила Хамеро үҙе XIX быуат аҙағы Үҙәк Америка яҙыусыларының  иң мөһиме тип һанала. Яҙыусы Үҙәк Американың күп һанлы әҙәби ассоциациялары ағзаһы, Гондурас тел  академияһы ағзаһы булып тора. 1949 йылда ул үҙенең автобиографияһын баҫтырып сығара.
Загайнова Елена Вадимовна
Биографияһы
2019 йылдың ноябрендә РФА ағза-корреспонденты.
Рәсәйҙең киң мәғлүмәт саралары
Үҙенсәлектәре
Киң мәғлүмәт саралары Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт (Роскомнадзор) органдарында мотлаҡ теркәлергә, китапханаларға баҫма продукцияның мәжбүри даналарын ебәреп торорға йә һәр сығарылыштың яҙмаһын (телерадиотапшырыуҙар) 1 йыл буйы һаҡларға тейеш һ.б. Хоҡуҡтар һәм гарантиялар ҙа билдәләнгән, алдан цензураға дусар итеү тыйыла.
Ерусом-Пюха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Пастеризация
Аҙыҡ сеймалының төрөнә һәм үҙенсәлегенә ҡарап пастеризация режимы һайлана. Ваҡытына ҡарап пастеризация оҙайлы (63-65 °C 30-40 минут эсендә), ҡыҫҡа (85-90 °C 0,5—1 минут эсендә) һәм етеҙ (98 °C бер нисә секунд эсендә) булыуы мөмкин. Продуктты бер нисә секундҡа 100°-тан артыҡ температурағы йылытыу ультрапастеризация тип атала.
Журавлиха (Чарыш ҡушылдығы)
Журавлиха  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Красная Речка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Есте-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гусев ауыл Советы (Баҡалы районы)
Тарихы
2008 йылға тиклем Гусев ауыл Советы түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Михайловка ауыл Советы, Шаран һәм Саҡмағош райондары («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы»).
Үрге Бобин
Үрге Бобин (Верхнее Бобино) — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы ауыл. Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 8 кеше. Почта индексы — 452556, ОКАТО коды — 80242830002.
Мәстүрә
Ябай ҡатын-ҡыҙ
Ғафарова Мәстүрә Әмерғәзе ҡыҙы (1895, Өфө губернаһы Златоуст өйәҙе Илсекәй ауылы — 1962, Башҡорт АССР-ы Салауат районы Илсекәй ауылы) — ябай колхозсы, алдынғы ураҡсы, 5 балаға (Ғәлләм, Шәрифә, Фәйзрахман, Шәһиәхмәт, Сәүиә) ғүмер биргән.
Маячный (Башҡортостан)
Халҡы
Күпселеген башҡорттар һәм урыҫтар тәшкил итә. Шулай уҡ татарҙар, сыуаштар һәм башҡа милләт вәкилдаре йәшәй.
Төньяҡ Ладога буйы
Тарих
Төньяҡ Ладога буйы Карел муйыны менән берҙәм бер төбәк булыуы менән билдәле, унда йылъяҙмаларҙа күрһәтелгән корел ҡәбиләләренең боронғо йәшәү территорияһы. Тап ошонан, үҙенең боронғо аҫаба биләмәһенән карелдар төньяҡ йүнәлештә Лапландия һәм хәҙерге Карелияға таралған. Бында иртә урта быуаттағы карелдарҙың боронғо оборона ҡоролмалары комплексы урынлашҡан, уның райондағы иң билдәле урынлашҡан заманса тораҡ пункттары- Куркиека (Линнаямяки тауы) һәм Сортавала (Паасо ҡаласығы).
Сәүиә
Этимологияһы
Сәүиә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә фарсы теле аша ингән, ғәрәпсәнән — тиң, тиңдәш мәғәнәһен аңлата.
Билдәле шәхестәр
Сираева Сәүиә Ғимаҙислам ҡыҙы (5 ғинуар 1934 йыл) — театр актёры. 1987 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2007), Башҡорт АССР-ының (1989) һәм Татарстан Республикаһының (2001) халыҡ артисы. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2019). Нуриман районының һәм Өфө ҡалаһының почётлы гражданы (2021).
Черкассы ауыл Советы (Өфө районы)
Черкассы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Черкассы ауылы.
Землянка (Маралиха ҡушылдығы)
Землянка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маралиха йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ү
{| align=right cell-padding=11px Үү [ү] — Башҡорт алфавитында егерме һигеҙенсе хәрефе. Халыҡ-ара фонетик алфавитында [y] тамғаһы менән билдәләнә.
Бурнев
Тарихы
Обсерватория ҡалдыҡтары һәм емерелгән хәрби ҡоролмалар һаҡланған. 2005 йылдан да һуңға ҡалмайса, күптән түгел утрауҙа хәрбиҙәр барлыҡҡа килә. Улар утрауҙа даими түгел, ә ваҡытлыса урынлашҡан.
Кесе Уим
Кесе Уим — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уим йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Солтанморат Дүскәев
Биографияһы
1735 йылдың май аҙағында — июнь башында Ырымбур экспедицияһы канцелярияһы улустар буйлап хәрби хеҙмәткә яҙылған башҡорттарҙы командаға ҡушылыуға саҡырып указ тарата. Ҡазан һәм Нуғай даруғалары башҡорттары (500-гә яҡын кеше) Аҡай Күсемов, Килмәк Нурышев, Ғүмәр Туҡтаров, Мәсәғүт, Солтанморат һәм башҡалар етәкселегендә Чесноковка йылғаһы буйында Әлшәй ауылы эргәһендә йыйынға йыйыла һәм Өфөгә үҙҙәренең «указды тыңларға» килдек тигән хәбәр менән ике вәкилен ебәрә. Йыйылғандар Ырымбур экспедицияһының маҡсаттары хаҡында властарҙан рәсми асыҡлама алырға ниәтләйҙәр. Әммә властар был вәкилдәрҙе лә, һуңыраҡ йәнә ебәрелгән кешеләрҙе лә үлем язаһына тарттыралар йәки төрмәгә ябалар. Өфө властары һәм Кирилов йыйылшта ҡатнашҡан бөтә башҡорттарҙы ла тоторға бойора. Аҫаба халыҡтың һүҙен һанға һуҡмауы һәм чиновниктарҙың башбаштаҡлығы Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының шарттарын боҙолоу һымаҡ ҡаралған. Дөйөм йыйылышта башҡорттар экспедицияға ҡаршы йүнәлтелгән алдағы көрәш буйынса фекер алыша. 1735 йылдың июль уртаһынан Минзәлә, Зәй, Яңы Шишмә ҡәлғәләре тирәһендә ихтилалсылар һәм ҡәлғә гарнизондары араһында алыштар башлана. Ырымбур экспедицияһы начальнигы И. К. Кирилов Башҡорт комиссияһы етәксеһе генерал П. И. Румянцев менән бергә Башҡортостан менән идара итеүҙе үҙгәртеп ҡороу буйынса ҡағиҙәләр исемлеге төҙөй, уның буйынса ихтилалсыларҙы «казнить смертию, а других в ссылку сослать, а не свобождать; а пущих заводчиков, хотя они и отпущении получили — Акая, Кильмяка, Бепеня, Мясегута, Умира, Ишалю, Салтан-Мурата, по причинам партикулярных дел, одного по другом забрав, жестокою казнить смертию» — тип бойорола.
Макариха (Суетка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кулунда күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Обь һәм Иртыш йылғалары араһындағы тымыҡ район.
Ғүмәр (Мәсетле районы)
Урамдар
Урам исеме :