cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кошелев Владимир Николаевич (хирург)
Кошелев Владимир Николаевич (17 август 1926 йыл — 1999 йыл) — ғалим-хирург, профессор (1968), медицина фәндәре докторы;   Рәсәй Федерацияһының  атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Биографияһы
Владимир Николаевич Кошелев Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1941 йылдан 1945 йылға тиклем Һарытау авиация техникумында  уҡый. 1951 йылда Һарытау медицина институтын тамамлай.
Үрәзмәтов Флүр Зинур улы
Хеҙмәт юлы
1984—1985 — Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының СССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге колхоз рәйесенең урынбаҫары.
Олонец муйыны
Олонец Раштыуаһы погосы
Олонец Раштыуаһы погосындағы ауылдар йылғалар буйында теҙелеп урынлашҡан һәм уларҙың күптәренең атамалары әлеге көнгә тиклем һаҡланып ҡалған.
Ржавка (Ворона ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Припять (ҡала)
При́пять (Прип’ять) — Украинаның Киев өлкәһенең ташлап кителгән ҡалаһы. Ҡала Припять йылғаһы буйында, Чернобыль АЭС-нан 2 км алыҫлыҡта, Белоруссия менән сиктән алыҫ түгел урынлашҡан. Киевкә тиклем алыҫлыҡ — 94 км.
Идризи Вальдете
Биографияһы
2017 йылда Косово демократик партияһынан баш ҡала мэры һайлауҙарында ҡатнаша һәм беренсе турҙа еңеп сыға, икенсе турҙа Яңы Косово альянсы кандидаты Агим Бахтириға (Bahtiri Agim) еңелә.
Хәҙисә бинт Хүвәйлид
Хәҙисә р.ғ. - тәүге мөслимә
— Иң яҡшыһы ул ине, — ти Рәсүлебеҙ. — Барыһы ла мине алдаҡсы тип иҫәпләгәндә ул миңә ышанды. Бөтә кеше минең янымдан ҡасҡанда, мине күрмәмешкә-белмәмешкә һалышҡанда бер ул ғына миңә үҙ байлығын биреп ҡуйҙы. Бары тик унан ғына миңә Аллаһ балалар бүләк итте. «Лучшей женщиной мира этого в своё время была Марйам, дочь ‘Имрана, а лучшей женщиной этой общины является Хадиджа»
Ғабдрафиҡов Фәнил Зәкәриә улы
Биографияһы
Фәнни тикшеренеүҙәре машина-трактор агрегаттарының дизелле энергетик ҡулайламаларын файҙаланыу проблемаларына арнала. Ғабдрафиҡов етәкселегендә уйлап табылған дизель двигателдәренә яғыулыҡ биреү технологияһы Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре предприятиеларында индерелгән. Ул — 140-тан ашыу ғилми хеҙмәт авторы, монографиялар һәм 6 уйлап табыу авторы һәм авторҙашы. Ике фәндәр кандидатын әҙерләгән. ВЛКСМ Үҙәк Комитеты знагы, Башҡортостан Республикаһы, СССР-ҙың Ауыл хужалығы министрлығы, Рәсәй Федерацияһының Ауыл хужалығы министрлығының, Рәсәй Федерацияһының Мәғариф министрлығының Почет грамоталары менән бүләкләнгән. Башҡортостан Респyбликаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Зәйтүн майы
Греция, Италия һәм Испанияла милли ризыҡҡа һанала. Антик замандарҙан бирле урта диңгеҙ диетаһының айырылмаҫ бер өлөшө. Уның менән ҡорамдарҙы һәм мәсеттәрҙе таҙарталар. Шулай уҡ христиан һәм иудей диндәренең йолаларын үтәгәндә лә ҡулланалар.
Таралыу даирәһе
2010 йылда донъя буйынса зәйтүн майының 44 % -ы Испанияла, күберәген — Андалусияның көньяҡ провинцияһында етештерелә. «Мин һинең мөғжизәңде беләм, зәйтүн, һин донъя өсөн ерҙең ҡанын һурып сығараһың», — тип яҙған ине испан шағиры Федерико Гарсия Лорка. Италия етештергән майҙың төп өлөшөн үҙе тотона, шулай уҡ башҡа илдәрҙән дә һатып ала. Греция — зәйтүн майын етештереүсе өс илдең береһе һанала. Гректар уны итальян һәм испандарға ҡарата күберәк ҡуллана — кеше башына йылына 20 литр. Европанан тыш, зәйтүн майын Сүриә һәм Марокко етештерә.
Дон (автомобиль юлы)
Юл төҙөү тарихынан
СССР тарҡалғас, 1991 йылдың декабрендә автомобиль юлы Рәсәй хөкүмәте тарафынан федераль әһәмиәтле юлдар исемлегенә индерелә һәм бөгөн йәшәп килгән атамаһы бирелә. Юлды реконструкциялау, оҙонайтыу, төҙөкләндереү дауам итә.
Калинушкин Николай Александрович
Калинушкин Николай Александрович ( 25 ғинуар 1948 йыл — 20 апрель 2004 йыл) — скульптор, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1980 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының (1997) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған рәссамы. Башҡортостан Республикаһының Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2018, үлгәндән һуң). Өфөләге «Ҡайғылы әсә» мемориаль комплексы авторы.
Биографияһы
2018 йылдың ғинуарында Михаил Васильевич Нестеров һәйкәлен эшләгән өсөн уҡыусылары Фирдант Нуриәхмәтов һәм Владимир Лобанов менән бергә Николай Калинушкин (үлгәндән һуң) Башҡортостан Республикаһының 2017 йылда булдырылған Михаил Нестеров исемендәге дәүләт премияһының беренсе лауреаты булды.
Әҫәрҙәре
Николай Калинушкин — локаль хәрби бәрелештәрҙә һәләк булған Башҡортостан яугирҙәренә бағышланған мемориалдың авторы. Мемориал Өфөлә Комаров урамында 2003 йылдың 25 октябрендә асыла. Һәйкәлдең эскизы 1998 йылда Еңеү паркы төҙөлөп бөткәндән һуң эшләнә.
Күргәҙмәләре
1977 йылдан Калинушкин — республика, зона, төбәк, бөтә Рәсәй, бөтә Союз, халыҡ-ара һәм сит илдәрҙә үткән күргәҙмәләр ҡатнашыусыһы. 1988 йылдан «Таштағы скульптура» халыҡ-ара, бөтә Рәсәй һәм республика симпозиумдарында ҡатнаша.
Шәхси күргәҙмәләре: 1992, 1998(2), 2000 йылдарҙа Өфөлә, 1994 йылда Рязандә,  1994 йылда Мәскәүҙә.
Ҡолман
Ҡолман (Ҡулма́н, Карья́пово) — Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл Гвардия районы ауылы. Пролетарка ауыл советы составына керә..
Тарих
XX быуат башында мәсет төҙөлә. Аслыҡ осоронда ауыл халҡының бер өлөшө Ташкентҡа күсергә мәжбүр була.
1933 йылда Ҡолман һәм күрше Бәхтийәр ауылдарында «Ҡыҙыл Кәмәтау» («Кызыл Каматау») колхозы ойошторолған. 1937 йылда колхоздың атамаһы «Красный Стахановец» тип үҙгәртелә, 1959 йылда ул «Родина» колхозы составына инә.
Сант-Андреа (Мантуя)
Архитектор-төҙөүселәр һәм төҙөлөш
Альберти вафат була, уның проектын тормошҡа ашырыусылар араһында Лучано Лаурана, Лука Фанчелли була. XV быуатта бәләкәй сиркәүҙе төҙөп өлгөрәләр, унда флакондағы реликвияны һаҡларға ҡуялар. Шулай уҡ 1488 йылда уҡ сиркәүҙең фасадында мөһабәт триумфаль арканы ла төҙөйҙәр. Ғибәҙәтхананы төҙөү бик оҙаҡ дауам итә.
Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең ботаника баҡсаһы
Тәғәйенләнеше һәм эш йүнәлештәре
Рәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, «РФА УрБ ББ — Уралдың һәм Көнбайыш Себерҙең һәм Урал алдының күрше төбәктәренең төп ғилми-тикшеренеү учреждениеһы, тәбиғи флора ресурстарын фундаменталь өйрәнеүҙе һәм ысулдарын эшләүҙе, тикшеренеүҙәрҙе координациялауҙы, уларҙы һаҡлауҙы, тергеҙеүҙе, байытыуҙы (интродукцияларҙы) һәм иҡтисадта һәм социоэкологияла рациональ файҙаланыуҙы оптималләштереү буйынса сараларҙы нигеҙләүҙе тәьмин итә» ..
Еремеев Иннокентий Иванович
Биографияһы
1906 йылдың 2 октябрендә полковник Еремеев Хабаровск ҡалаһының башлығы итеп һайлап ҡуйыла, 1910 йылда ул икенсе срокка һайлана. Ҡала башлығы вазифаһын башҡарған сағында Хабаровскиҙы төҙөкләндереүгә ҙур өлөш индерә — ул ваҡытта Хабаровскиҙа һыу үткәргес һәм электр үткәрелә, урамдарға таш түшәй башлайҙар, ҡала училищеһы, йәмәғәт баҡсаһы, кинотеатр асыла. 1913 йылда Г. И. Невельсийҙың тыуыуына 100 йыл тулған айҡанлы һыу күтәреү насосынан алып Муравьев ҡаяһына тиклемге яр буйы һыҙығы төҙөкләндерелә — яр буйы адмирал Невельскийҙың исемен йөрөткән була. Ул хәҙер ҙә Невельский исемен йөрөтә. Ҡала башлығы шулай уҡ журналистика менән мауыға, гәзит нәшер итеүсе һәм «Известия Хабаровского городского самоуправления» гәзитенең мөхәррире була. 1914 йылда ул ҡала башлығы вазифаһын ҡалдыра, ҡала башлығы булып А. В. Плюснин ҡала.
Ворошилов Климент Ефремович
Климент Ефремович Ворошилов — (23 ғинуар (4 февраль) 1881 йыл — 2 декабрь 1969 йыл) — революционер, СССР-ҙың хәрби етәксеһе, дәүләт һәм партия эшмәкәре, Граждандар һуғышында ҡатнашыусы, иң тәүге биш Советтар Союзы Маршалдарының береһе.
Талабск утрауҙары
Төркөмгә өс утрау инә:
Ворошилов Климент Ефремович
Граждандар һуғышы
Граждандар һуғышы йылдарында — Царицын ғәскәрҙәре төркөмө командующийы, командующий урынбаҫары һәм Көньяҡ фронттың Хәрби советы ағзаһы, 10-сы армия командующийы (3 октябрь — 18 декабрь 1918), УССР-ҙың эске эштәр наркомы (ғинуар — июнь 1919), Харьков хәрби округы командующийы, 14-се армия һәм эске Украин фронты командующийы. С. М. Будённый етәкселек иткән 1-се атлы армияһы Реввоенсоветы ойоштороусыһы һәм ағзаһы. 1920 йылда Ворошилов хәрби ҡаҙаныштары өсөн почётлы революцион ҡорал менән наградлана. 1919 йылдың мартында үткән РКП (б)-ның VIII съезында ул «хәрби оппозицияға» ылыға.
Оборона наркомы
Фото, 1923 йыл]] Сталиндың 50 йәше тулыуы айҡанлы Ворошилов «Сталин һәм Ҡыҙыл Армия» (1929) мәҡәләһен нәшер итә. Тарихи фәндәре докторы С. В. Липицкий, Ворошиловтың мәҡәләһендәге бөтә ҡанундар «ВКП (б) тарихы ҡыҫҡа курсы»нда, Сталиндың 60 йәшенә яҙылған «Сталин һәм Ҡыҙыл Армия төҙөлөүе» мәҡәләһендә, шулай уҡ күп мәртәбә нәшер ителгән Сталиндың „ҡыҫҡа биография»һында үҫештерелә һәм изгеләштерелә, тип билдәләй. [[Файл:Ilia_Starinov_and_Klim_Voroshilov.jpg|справа|мини|290x290пкс|Ворошилов һәм Илья Старинов.
Уфанет
«Уфанет» социаль объекттарҙы хеҙмәттәр күрһәтеүгә бушлай тоташтырыу буйынса әүҙем социаль сәйәсәт алып бара, «Хәүефһеҙ ҡала» системаһы төҙөү буйынса проекттарҙа ҡатнаша. Төбәктең бөтә тиерлек ҙур компаниялары, дәүләт һәм муниципаль власть органдары уның клиенттары булып торалар.
Талабск утрауҙары
Тарихы
1919 йылдың декабрендә Нарва янында Талабск халҡы, Юденичтың Төньяҡ-Көнбайыш армияһының китеүен ҡаплап, бер ярҙа һөжүм итеүсе ҡыҙылдар һәм  икенсе ярҙа сигенеүсе эстон ғәскәрҙәре араһында ҡала. Юденичтың иҫән ҡалған яугирҙәре эстон ярына сыҡҡас, талабсклылар шулай уҡ сигенергә ҡарар итә, әммә эстондар уларҙы утҡа тота һәм Нарова боҙона ҡарай ҡыуа, ә икенсе яҡтан уларҙы ҡыҙылдар ата. Шулай итеп, ике ут араһында ҡалған полк юҡҡа сыға. Икенсе версия буйынса, эстондар, талабсклыларҙы ҡоралһыҙ үткәрергә ризалаша, уны ҡоралһыҙландыра, ләкин сик аша үткәндә, уларға хыянат итә: Талабск һалдаттары ике яҡтан да — ҡыҙыл һәм эстондар тарафынан атып үлтерелә. Тере ҡалған Талабск яугирҙәре 1934—1937 йылдарҙа репрессиялана һәм атып үлтерелә.
Ворошилов Климент Ефремович
Хәтер
Ворошилов исеме урамдарға бирелгән: Өфө ҡалаһы, Архангел — район үҙәге, Инйәр ҡасабаһы, Таҙлар ауылы, Оло Теләк ауылы, Сейәле-Әтәс ауылы, Татар Мөнәүезе ауылы, Ишембай ҡалаһы,Мораҡ -район үҙәге, Дәүләкән ҡалаһы; Ворошилов тыҡрығы: Иглин — район үҙәге, Ворошилов исемендәге майҙан: Баҡалы — район үҙәге.
1930 йылдарҙа Ворошиловградта маршал үҙе тере саҡта Вера Мухина башҡарыуындағы һәйкәл ҡуйыла. ] . 1958 йылда ҡаланың исеме үҙгәртелгәндән һуң һәйкәл һүтелә.
Әлеш
Әлеш (Алишева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Сосновка районындағы ауыл. Әлеш ауыл биләмәһе составына инә.
Чунго
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
А. М. Горький исемендәге Донья әҙәбиәте институты
'''Рәсәй Фәндә Академияһының А. М. Горький исемендәге донъя әҙәбиәте институты' (ИМЛИ РАН)'' — 1932 йылда барлыҡҡа килгән Рәсәй Фәндәр академияһы ғилми-тикшеренеү институты Мәскәүҙә кенәз Гагариндың элекке усадьбаһында урынлашҡан.
Сталин һәйкәле (Гори)
Һәйкәлде
Һынды һүтеү (демонтаж), «урындағы халыҡ яғынан һәйкәлде күсереүгә ҡәтғи ҡаршы ризаһыҙлыҡ сығыштарынан ҡотолоу маҡсатында» төндә ойошторолған. Тирә-яҡ территория кәртәләнгән була, журналистарға төшөрөү рөхсәт ителмәй.
Хәҙерге сәнғәт музейы (Нью-Йорк)
Кешеләрҙең йөрөүе буйынса АҠШ-та өсөнсө, донъяла тәүге егерме художестволы музей иҫәбенә инә  — 2013 йылда кеше булған. Нью-Йорктың күренекле урындарының береһе.
Хәрби дан мемориалы (Кутаиси)
Мәскәүҙә мемориалды тергеҙеү
2009 йылдың 24 декабрендә Рәсәй Премьеры Владимир Путин Кутаиси ҡалаһында шартлатылған ветерандар һәйкәлен Мәскәүҙә Зураб Церетели тергеҙәсәк, тип иғлан иткән.
Хәҙерге сәнғәт музейы (Нью-Йорк)
Тарихы
Әлеге бинаһының төҙөлөшө 1939 йылда башлана,  1950-се йылдарҙа  «интернациональ стилдә» Филип Джонсон  тарафынан яңыртып төҙөлә,  1980-се һәм 2000-се йылдарҙағы реконструкциялар ваҡытында музей майҙандары бер нисә тапҡырға ҙурайтыла.
Хәҙерге көндә
Һәр бүлектең уҡыу үҙәге бар. Музейҙа әүҙем нәшриәт эшмәкәрлеге алып барыла, китапхана һәм архивтар бар. Подвал ҡаттарында урынлашҡан кинотеатрҙарҙа музей фондындағы фильмдар күрһәтелә.
Күсей мәктәбе
Етәкселәре
== Уҡытыусылары ==
Врев
Врев (Врев) — Псков өлкәһе территорияһында боронғо ҡаласыҡ, Утрау ҡалаһы һәм Пушкин Тауҙары ҡасабаһы араһында урынлашҡан. Бөгөн ҡаласыҡ менән йәнәшәлә Псков өлкәһе Островский районының Воронцов өйәҙе  Врев ауылы (2000 йылда 24 кеше) урынлашҡан.
Ҡыҙыл балан (Калина красная) фильмы
Ролдәрҙә.
Ролдәрҙә Байкалов федорҙың <small style="color:#54595d;"> аәй Федор Байкалов Мария СкворцовЕфимия Быстрова Куделиха <small style="color:#54595d;"> әсә Егор Куделиха Коля <small style="color:#54595d;"> элекке ире Ниндәй Коля Николай Грабба Егор Прокудин, «Ҡайғы» Егор Прокудин, «Ҡайғы»Рыжов ИванАлексей Ванин Зоя <small style="color:#54595d;"> петр ҡатын Зоя тәфтишсе следовательАлександр Горбенко
Сахаров Андрей Дмитриевич
Сығышы һәм белеме
Иртә бала сағы һәм йәшлеге Мәскәүҙә үтә. Башланғыс белемде Сахаров өйҙә ала. Мәктәпкә етенсе синыфҡа бара.
Салауатметалл
Милекселәре һәм етәкселеге
«Салауатметалл» компанияһын ойоштороусы һәм милексеһе булып «Битум» ЯСЙ-те  — нефть эшкәртеү предприятиеһы, иң эре Рәсәй нефть битумы етештереүселәренең береһе тора.
Сахаров Андрей Дмитриевич
Горькийға һөргөн
Ҙур совет энциклопедияһында (1975 йылда баҫылып сыға) һәм 1986 йылдарға тиклем сыҡҡан энциклопедик белешмәләрҙә Сахаров тураһындағы мәҡәлә «һуңғы йылдарҙа ғилми эшмәкәрлектситләшә» тигән фраза менән тамамлана.
1983 йылдың июлендә дүрт академик (Прохоров, Скрябин, Тихонов, Дородницын) «Правда» гәзитендә «Намыҫ һәм выжданды юғалтҡанда» тип аталған хат баҫтыра, унда Көнбайышта донъя күргән «Опасность термоядерной войны» мәҡәләһен баҫтырған өсөн Сахаровты тәнҡитләйҙәр.
Һөргөндән ҡайтыуы
1986 йылдың 23 декабрендә Боннеэр менән Мәскәүгә ҡайта һәм Лебедев исемендәге Физика институтында баш ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшен дауам итә.
Форт-Лодердейл
Ҡалала автомобилдәр һатыу буйынса АҠШ-та ҙур  AutoNation компанияһының штаб-фатиры урынлашҡан.
Иҫтәлекле урындары
Парад тардицияға ярашлы 14 декабрҙә  уҙғарыла. Уның тарихы бер нисә тиҫтә йыл иҫәпләнә. 1971 йылдан башлап йыл һайын үткәрелә, һәм һәр ваҡыт уның үҙ тематикаһы була.
Этимгән
Тарихы
Этимгән — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 10-сы йортона керә.
Чурок
Чурок — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жороб йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Фондеранцев Герасим Ефимович
Биографияһы
1929-сеы йылда Байкал аръяғында 45-се кавалерия дивизияһының эскадрон командиры була, Ҡытайҙағы КВЖД тимер юлы өсөн һуғышта ҡатнаша.
Варшава университеты
Варшава Король Университеты (1816–1831)
Ошо ваҡытта университетта 5 факультет булған: Ошо факультетта уҡытҡан күренекле профессорҙар: Ян Бандтке (Jan Wincenty Bandtkie; Польша хоҡуғы тарихы) һәм Фридерик Скарбек (Fryderyk Skarbek; иҡтисад) Факультеттың иң күренекле профессорҙары: Й. Миле (физиология), М. Ролинский (анатомия) һәм Й.Б. Фрейер (табиблыҡ матдәләре) Факультетта уҡытҡан күренекле шәхестәр: В. Швейковский (руханилыҡ теологияһы) һәм П. Шиманский (Инжил фәне) 1825 йылда вафат булған Александрҙың иҫтәлегенә уның ҡустыһы, император Николай I, 1830 йылда университеттың исемен Король Александр университеты (Uniwersytet Królewsko-Aleksandrowski) тип үҙгәртә.
Биоценология
Бурыстары: биоценоздарҙың барлыҡҡа килеүен, формалашыуын, төҙөлөшөн, үҫешен, биләгән ерен, урын һәм ваҡыт арауығында бүленешен .өйрәнеү.
Биоценоздың, йәғни төрлө организм берләшмәләренең үҙен уратып алған йәнһеҙ тәбиғәт менән мөнәсәбәттәрен биогеоценология (био+гео+ ценоз) фәне өйрәнә
Шулай итеп, биоценоз — фитоценоз+зооценоз+ микоциноз+ микробоценоз.
Варшава университеты
1945 йылдан һуң
Билдәле мәҙәниәт белгесе Владислав Татаркевичҡа 1950 йылдан 1957 йылғаса уҡыусылар менән эш итеү тыйылған. . 1951–1956 йылда Станислав Оссовский тик шәхси семинарҙар ғына ойошторған, ҡатыны Мария иһә Польша Фәндәр академияһында эшләгән.
А. М. Горький исемендәге әҙәбиәт институты
Перестройка, 1990-е годы и современность
В годы перестройки и в постсоветское время руководству и коллективу института пришлось решать как актуальные учебно-творческие, так и хозяйственно-административные задачи: реставрация главного здания и всех усадьбы, расширение площадей института и строительство новых корпусов, приведение учебных программ в соответствие с современными научными достижениями и требованиями, практическими нуждами рынка труда, организация библиотечной и архивной работы.
В декабре 2008 года в Центральном доме литераторов состоялся юбилейный съезд выпускников в честь 75-летия института, тогда же начала работу Международная ассоциация выпускников.
Кручинин
Кручинин (Кручинино) — Башҡортостан Республикаһының Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 10 кеше булған. Почта индексы — 450532, ОКАТО коды — 80252850007.
Дринфельд Гершон Ихелевич
Гершон Ихелевич Дринфельд (29 февраль 1908 йыл — 18 август 2000 йыл) — украин совет математигы. Физика-математика фәндәре докторы.
Биографияһы
Физика-математика фәндәре кандидаты (1935), физика-математика фәндәре докторы (1941).
Краснодар дәүләт мәҙәниәт институты
Краснодар дәүләт сәнғәт институты — Рәсәй Федерацияһы Краснодар ҡалаһындағы юғары уҡыу йорто.
Институттың бөгөнгө көнө
2015—2016 уҡыу йылында төрлө кимәлдәге һәм йүнәлештәге 13 фестиваль һәм конкурстар үткәрелде. Тәүге тапҡыртөбәк-ара тынлы һәм һуҡма инструменттарҙа башҡарыусылары фестиваль-конкурсы үткәрелә, әлеге конкурс 17 йәшкә тиклемге йәш һәләтлеләргә ярҙам итергә тәғәйенләнгән.
Булат Солтангәрәев исемендәге ижади конкурс
Булат Солтангәрәев тураһында
Булат Солтангәрәев үҙенә бүленгән ун ете йыл ғүмере эсендә йәштәргә эталон булырлыҡ үҙен төрлө яҡлап үҫтереп, уҡыуҙа, сәнғәттә, спортта маһирлыҡ күрһәтә, геосәйәсәт, хоҡуҡ менән ҡыҙыҡһына һәм күп яҡлы шәхес булып формалаша. Булат Солтангәрәевтың яҙмаларында тормошсан фекерҙәре, идеялары, хыялдары аңлы тиҫтерҙәренә маяҡ булыр тәрәнлектә ,
- ТВ фильм Булат Солтангәрәев үҙенең шәжәрәһен һөйләй
Иҫкәрмәләр
11.  http://www.bashinform.ru/news/1007428-v-bashkirii-opredelili-laureatov-respublikanskoy-premii-imeni-bulata-sultangareeva/
13. ТАТИНФОРМ : Башкортстанда Булат Солтангәрәев исемендәге яшьләр иҗат конкурсы башланды Подробнее: https://tatar-inform.tatar/news/culture/21-01-2020/bashkortstanda-bulat-soltang-r-ev-isemend-ge-yashl-r-i-at-konkursy-bashlandy-5717577; https://tatar-inform.tatar/news/culture/21-01-2020/bashkortstanda-bulat-soltang-r-ev-isemend-ge-yashl-r-i-at-konkursy-bashlandy-5717577
Шибряйка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Метрология
СССР-ҙа метрология
СССР-ҙа метрология дәүләт дисциплинаһы булараҡ үҫә, сөнки индустриалләштереү һәм оборона-сәнәғәт комплексын үҫтереү үлсәмдәрҙә юғары теүәллек талап итә. СССР-ҙа метрологияға ҡараған төшөнсәләрҙе дәүләт көйләй, стандартлаштырыу талап ителгән бөтә нәмәгә ГОСТ-тар булдырыла. Ә сит илдәрҙә метрология менән дәүләткә ҡарамаған ойошмалар, мәҫәлән,  ASTM, шөғөлләнә.
Никитин Сергей Яковлевич
Никитин Сергей Яковлевич (8 март 1944 йыл, Мәскәү ) — СССР һәм Рәсәй композиторы, автор-башҡарыусы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995), физик,.
Биографияһы
Сергей Никитин МДУ физиктарының квартетын(1963—1967), шулай уҡ квинтетын (1968—1977) ойошторусы һәм етәксеһе була. Ә буласаҡ ҡатыны Татьяна Хашимовна Садыкова, сәхнәлә уның партнеры булараҡ сығыш яһай, улар 1968 йылда өйләнешәләр. Был квинтетҡа үҙе һәм ҡатынынан башҡа Кармен Сантакреу (Santacreu Carmen), Николай Туркин һәм Владимир Улин инә.
Шаһзада Баязит
Шаһзада Баязит (1525, Стамбул — 25 сентябрҙә 1561 , Казвин) — дүртенсе ул һәм бишенсе бала  булып Бөйөк Сөләймән  уның  законлы ҡатыны   Һөррәм солтан дан тыуған. Санжагын-бей Конья, Кютахья һәм Амасья.
Ғаиләһе
Баязиттың бөтәһе 9 балаһы була :
Школьная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тарихи Дманиси районы
Асыҡ һауа аҫтындағы музей урта быуат Дманиси Сионын,  иң мөһим ҡалаларҙың береһен һәм урта быуат  сауҙа үҙәген үҙ эсенә ала. Харабаларҙа ҡәлғә диуарҙары, сиркәүҙәр, мосолман һәм христиан зыяраттары, мунсалар һәм оҫтаханаханалар осрай. Дманисиҙың урта быуаттар ҡатламы аҫтында табылған палео- археологик объект Африка континеттары сиктәрендә гомо ырыуының барлығын дәлилләй.
Грузия короллеге
Урта быуат Дманиси халҡы төрлө була. 13 һәм 14 быуаттарҙа Дманисиҙа урынлашҡан зыяраттарҙа ҡәбер таштарындағы ғәрәп яҙыуҙары ҡалала мосолмандарҙың ҡалала күп булыуын дәлилләй   Ҡайһы бер мосолмандар ҡаланы грузиндар яулап алғас ҡалдыра.
Учалы филармонияһы
Тарихы
Һуңғараҡ солистар Е. Л. Евдокимов, И. Р. Жамалов, Р. Ә. Ишкилдин, В. Р. Моратшин, З. Усманова, Г. Н. Хилажева эш башлай.
Учалы филармонияһы Рәсәй буйлап һәм сит илдәргә гастроль сәфәренә сыға. Халыҡ-ара фольклор фестивалдәрендә, балалар фестиваль-конкурстарында ҡатнаша.
2004 йыл — «Вале де Мена» (Испания)
2007 йыл — «Стокгольм каникулдары» фестиваль-конкурсы (Швеция),
Коллективтары
— «Йырлаусы йөрәктәр» («Поющие сердца») ветерандарҙың халыҡ хоры (Л. А. Тамарова)
Добеле
Тарихы
Беренсе тапҡыр Доблен 1254 йылдың 4 апрелендә «Земгалены бүлеү тураһында килешеүҙә»  телгә алына, әммә быға  тиклем инде беренсе ағас ҡәлғә булған, уны Ливония һуғышы (1558—1583) ваҡытында яндырғандар, һәм уның урынында Ливон ордены тарафынан икенсе, таш ҡәлғә төҙөйҙәр, уның янында ҙур булмаған һөнәрселәр ҡасабаһы барлыҡҡа килгән. Ҡәлғәнең емереклектәре беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған, уларҙы 2002 йылда боҙолоуҙан һаҡлау үткәрелә.
1495 йылда сиркәү төҙөлә башлай, уның эргәһендә сауҙа майҙандары барлыҡҡа килә. XVII быуатта, герцог Яков Кеттлер хакимлығы ваҡытында бында һыу тирмәне һәм ағас бысыу, етен киптереү ҡоролмалары төҙөйҙәр, ә 1929 йылда Добеле аша  Елгава (Митава) — Лиепая (Либава) тимер юл линияһы һалына.
Мәғарифы
Ҡалала биш дөйөм белем биреү мәктәбе эшләй (шул иҫәптән дәүләт гимназияһы), дүрт балалар баҡсаһы,һынлы сәнғәт һәм музыка мәктәптәре, профессиональ-техник училище.
Маҡар (Ишембай районы)
Ауылдың бөгөнгөһө
Маҡар ауыл Советының үҙәге. Ауылда меңгә яҡын кеше йәшәй, 465 йорт бар. Маҡар урман эсендә, төпкөлдә ултырһа ла, бик заманса ауыл. Электр, һыу, газ кеүек заман уңайлыҡтары әүәлдән тормошҡа ашырылған. Ауылда урта мәктәп бар. Маҡар урта мәктәбе 1872 йылда Ишембай районында урыҫ-башҡорт халыҡ училищеһы булараҡ асыла. 1936 йылдан хәҙерге исемен һәм статусын ала. Мәктәп базаһында Ишембай ҡалаһының Балалар сәнғәт мәктәбе филиалы эшләй (1998 йылдан алып). Мәктәп территорияһында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға — обелиск (1985), бинаһына уны тамамлаған Ж. Ғ. Кейекбаев һәм З. Т. Үтәғолов хөрмәтенә мемориаль таҡтаташ (1997) ҡуйылған. Ауылда А. Б. Мөхәмәтҡолов музейы бар. Ҙур мәҙәниәт йорто, дауалау амбулаторияһы, балалар баҡсаһы, моделле китапхана, спорт залы, почта, балалар майҙансығы, магазиндар, кафелар бар.
Транспорт
Ауыл аша Р316 Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы үтә.
Токай-Хедьялья (Токай шарабы)
Токайҙа шарап етештереү тарихы
Жизнь бывает ещё и такая:/ Отворённое в лето окно,/ И в бокале с букетом Токая/ Цвета жидкого солнца вино… — Ирина Ковалеваның «Токайское» шиғыры шулай башлана. Венгрҙар токай шарабында һәр төрлө һалҡынды ла еңерлек ҡояш йылыһы артығы менән бар тип иҫәпләй.
Ғәйшә бинт Әбү Бәкер
Ислам динендәге хеҙмәте
— Атам-әсәм менән ант итәм, шул ҡыҫҡа ғына арала быны эшләп өлгөрә алмаясаҡмын, — ти ҡатын.
Сант-Андреа-ди-Боцио
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Бәләкәй Мәҡсүт
Географик урыны
Һәләүек йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауыл Советының төп юлы урман утары Кәшәләкбаш менән тоташтыра (ҡарағыҙ. п.119 Автобус хәрәкәте расписаниеһы.
Петрушкино (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
Әй йылғаһы буйында урынлашҡан.
Аҙнай улусы
Улыҫ составы
1926 йылға улыҫ составына түбәндәге тораҡ пункттары инә:
Ширипина Елена Васильевна
Ширипина Елена Васильевна (26 октябрь 1910 йыл — 11 май 1981 йыл) — СССР-ҙың балет артисы, педагог. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1957).
Биографияһы
1934—1941 йылдарҙа Ленинград хореография училищеһының педагогия бүлексәһендә Агриппина Ваганованың ассистенты була.
Елена Васильевна Ширипина 1981 йылдың 11 майында Ленинградта вафат була, Большеохтинский зыяратында ерләнгән.
Укарма замогы
Укарма ҡәлғәһе (грузин: ციხე უჯარმის) Грузияла, Кахети районының Сагареджо  муниципалитетында урта быуат грузин ҡәлғәһе
Хисаметдинов Яҡуп Муллағәли улы
Хисаметдинов Яҡуп Муллағәли улы (1906 йыл — 12 апрель 1944 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец. 112-се Башҡорт (16-сы гвардия) кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы ҡылыссыһы.
Гроздана Олуич
Биографияһы
Гроздана Олуич 1934 йылдың 30 авгусында Ердевик серб ауылында тыуған. Бечейҙа мәктәпте тамамлаған. Белград университетының филология факультетында инглиз теле һәм әҙәбиәте буйынса магистр дәрәжәһен алған. Гроздана Олуичҡа билдәлелек иртә килә. 1958 йылда «Күккә сәйәхәт» («Izlet u nebo») беренсе романы донъя күрә, был ваҡытта яҙыусыға 24 йәш була. Китап бестселлерға әүерелә, Европаның бер нисә теленә тәржемә ителә һәм Югославия Республикаһының иң яҡшы романы өсөн Халыҡ мәғарифы наградаһын ала. Роман сәхнә өсөн яраҡлаштырыла, ә 1962 йылда китап мотивтары буйынса Югославия режиссеры Йован Живанович «Сәйер ҡыҙыҡай» («Čudna devojka») мелодрамаһын төшөрә.
1985 йылда сыҡҡан «Африка фиалкаһы» («Afrička ljubičica») йыйынтығынан «Уйын» («Igra») новеллаһы Арнсбергта (Германия) халыҡ-ара конкурстың төп призына лайыҡ була. Йыйынтыҡтағы бөтә хикәйәләр тиерлек сит телдәргә тәржемә ителгән һәм бөтә донъя (Германия, АҠШ, Украина, Рәсәй, Израиль, Һиндостан, Бөйөк Британия, Франция һәм башҡалар) буйынса ҡыҫҡа проза антологияһына индерелгән. 2009 йылда яҙыусы «Елдәге тауыштар» («Glasovi u vetru») романы өсөн Сербияның төп әҙәби наградаһы — НИН аҙналыҡ журналы премияһы лауреаты була.
Галиция-Волынь кенәзлеге
Сәйәси тарихы
Польша яуында 1205 йылда һәләк була Роман һәләк булғандан Галиция-Волынь кенәзлегендә Рюриковичтар араһында үҙ-ара тәхет өсөн 40 йыл көрәш (1205—1245) бара.
Нанотехнология
Билдәләмәләр һәм терминология
Нанотехнология һәм бигерәк тә молекуляр технология — яңы, әлегә әҙ тикшерелгән фәндәр. Был өлкәлә эшләнергә тейеш тип күҙалланған асыштар әлегә эшләнмәгән. Шуға ҡарамаҫтан, үткәрелгән тикшеренеүҙәр практик һөҙөмтәләр бирә лә инде. Нанотехнологияла алдынғы фәнни ҡаҙаныштарҙы ҡулланыу уны юғары технологиялар рәтенә индерергә мөмкинлек бирә.
Әхмәтзәки Вәлиди музейы
Музейҙың булдырылыуы
Артабанғы йылдарҙа төп йорттоң һәм ишек алдындағы биналарҙың, ҡоҙоҡтоң, ҡоймаларҙың, тротуарҙарҙың косметик ремонты ойошторолдо. Иҫтәлекле стела янында сквер булдырылды.
Музей эшмәкәрлеге
2011 йылдың 14 февралендә музейҙа Халыҡ-ара ТЮРКСОЙ ойошмаһы генераль секретары Дюсен Касеинов етәкселегендәге рәсми делегацияһы булып китте.
Биоспелеология
«Биоспелеология» терминын 1903 йылда француз А. Вирено тәҡдим итә.
Биоспелеология нигеҙҙәре башлап румын биологы Раковицэ (1907) тарафынан төҙөлә.
Агарев Алексей Фёдорович
Агарев Алексей Федорович (партия ҡушаматы — Павел, Никита, 1878—1945) — урыҫ революционеры, совет дәүләт эшмәкәре.
Биографияһы
РСДРП-ның I (Таммерфорсский) конференцияһы (1905) һәм V (Лондон) съезында (1907) ҡатнаша. 1907 йылда Луганскиҙа К. Е. Ворошилов менән таныша, уның менән дуҫтарса мөнәсәбәте ғүмер аҙағына тиклем һаҡлана.
Әхмәт Йәсәүи университеты
Тарихы
2007 йылдың майында университет Болон декларацияһына ҡушылыу тураһында меморандумға һәм 2010 йылдың сентябрендә Болонья декларацияһының нигеҙе булған Университеттарҙың Бөйөк Хартияһына ҡул ҡуйған.
Хөкүмәт-ара килешеүҙәргә ярашлы йыл һайын төрки телле яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән йәш студенттарҙы уҡытыуға Ҡаҙағстан Республикаһы хөкүмәте тарафынан университетҡа 200 маҡсатлы дәүләт белем биреү гранттары бүленә.
2018 йылдан уҡыу йорто Төрки илдәренең университеттар советы рәйесе булып тора, ойошмаға Төркиә, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Әзербайжан дың 19 университеты инә.
Сант-Андреа-аль-Квиринале
Сиркәү үҙенең планы буйынса овал формалы, шунлыҡтан ишектән миһбарға тиклем юл иң ҡыҫҡа юл булып тора. Овалдың периметры буйлап 8 уйым — капелла урынлаштырылған, уларҙың декоратив биҙәүе һәм формаһы күп төрлө. Миһбар бик бай биҙәлгән. Сиркәү яҡты төҫтәрҙә: алһыу, һоро, шулай уҡ алтын һәм аҡ төҫкә буялған.
Радий
Ҡулланылышы
Хәҙерге ваҡытта ҡайһы саҡта радийҙы нейтрондарҙың компакт сығанаҡтарында ҡулланалар, бының өсөн ул ҙур булмаған күләмдә бериллий менән иретелә. Альфа-нурланыш (гелий-4 ядролары) тәьҫирендә бериллийҙан нейтрондар ҡыҫырыҡлап сығарыла:
Амосов Николай Михайлович
Биографияһы
1992 йылдың көҙөндә Архангельск ҡалаһының ағас бысыу заводында эшселәр сменаһы начальнигы булып хеҙмәт юлын башлай. 1934 йылда Галя Соболеваға өйләнә һәм ситтән тороп индустриаль институтҡа уҡырға инә. Ошо уҡ йылда әсәһе үлеп ҡала.
1968 йылда Н. М. Амосов Киев фәнни тикшереү институтында туберкулёз һәм күкрәк хирургияһына фән буйынса директор урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Бер үк ваҡытта ул (1955—1970 йылдарҙа) Врачтарҙың белемен камиллаштырыу институтының күкрәк хирургияһы кафедрһын да етәкләй.
2002 йылдың 12 декабрендә инфаркттан вафат була һәм Киевтың Байково зыяратында ерләнә.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Лидия Васильевна Денисенко (12 декабрь 1920 — 7 апрель 2014) Киев медицина институтын тамамлай, хирург, физиотерапевт булып эшләй.
Кейәүе — Владимир Григорьевич Мишалов, 1955 йылда тыуған, медицина фәндәре докторы, профессор, Украинаның атҡаҙанған врачы (2000), Украина Дәүләт премияһы лауреаты.
Маргарита Чернова йорто
Ул 1899 йылда төҙөлгән. Чернова йорто статусына төбәк әһәмиәтендәге  мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Сурағолов Рәмил Мотаһар улы
Ғаиләһе
Ғаиләле, улы, ҡыҙы бар.
Пиленкова Татьяна Фёдоровна
Биографияһы
Татьяна Фёдоровна Пиленкова 1920 йылдың 25 декабрендә Калуга губернаһында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Смоленск дәүләт педагогия институтында уҡый. Уҡыу йортон тамамлағандан һуң, күпмелер ваҡыт мәктәптә уҡыта. Мәскәү дәүләт педагогия институтына аспирантураға уҡырға инә, бында уның ғилми етәксеһе профессор В. Н. Дьяков була.
Барий
Барий (, Ba) — Менделеевтың периодик таблицаһының 6-сы осоро, 2-се төркөм элементы. Тәртип номеры — 56.Атом һаны 56. Ябай матдә барий — йомшаҡ, яҡшы сүкелеүсән, һелтеле металл, көмөш-аҡ төҫтә. Юғары химик активлығына эйә; ағыулы.
Оломоуц крайы
Оломоуц крайының майҙаны 5267 квадрат километрға тиң, был Чехия территорияһының 6,7%-ы. Крайҙың административ үҙәге — Оломоуц ҡалаһы.
Иҡтисад һәм транспорт
Төбәк. өлөшө тулайым Чехия милли продуктының 4,8%-н тәшкил итә..
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Әхмәҙуллина Белла Әхәт ҡыҙы
Ғаиләһе
1974 йылда, үҙенең балаларын әсәһе һәм өйҙәге ярҙамсы ҡатынға ҡалдырып, театр рәссамы Борис Мессерерға дүртенсе һәм һуңғы тапҡыр кейәүгә сыға.
Сербия
Төньяҡта Сербия Венгрия, төньяҡ-көнсығышта — Румыния, көнсығышта — Болгария, көньяҡта — Македония, көньяҡ-көнсығышта Албания Черногория, көнсығышта — Хорватия һәм Босния һәм Герцеговина менән сиктәш.
Армия
Серб армияһы ҡоро ер ғәскәрҙәре, сербияның хәрби-һауа көстәре һәм һауа көстәре оборонаһынан тора. Ҡоралланыуҙың күп кенә өлөшө Югославия Социалистик Федератив Республикаһы һәм Югославия Республикаһы Союзынан мираҫ итеп алынған.
Морозов Николай Александрович
Н. А. Морозов билдәле революционер — «Чайка», «Земля и воля» түңәрәктәре, «Халыҡ ихтыяры» башҡарма комитеты ағзаһы, , Александр II һөжүм итеүҙәрҙә ҡатнашыусы. 1882 йылда мәңгелек каторгаға хөкөм ителгән була, 1905 йылға тиклем Петропавловский һәм Шлиссельбургский ҡәлғәһләрендә тотола. Дөйөм алғанда яҡынса 30 йыл ғүмерен батша төрмәләрендә үткәрә.
Революцион эшмәкәрлеге
1874 йылда народниктарҙың түңәрәге «чайковец»та ҡатнаша, «халыҡҡа йөрөй», Мәскәү, Ярославль, Новгород, Воронеж һәм Курск губернаһы крәҫтиәндәре араһында пропаганда алып бара. Шул уҡ йылда Швейцарияға сығып, «Работник»  һәм «Вперед!» журналдарында хеҙмәттәшлек итә,  Интернационалға ағза булып инә. 1875 йылда Рәсәйҙә ҡулға алына. 1878 йылда 193-селәр процесы буйынса хөкөм ителә, әммә алдан төрмәлә ултыртылыуын иҫәпкә алып, судтан һуң азат ителә. Революцион эшмәкәрлеген дауам итә, пропаганда алып бара, хөкөмдән ҡасып, Һарытау губернаһына бара һәм нелегаль хәлгә күсә.
Совет йылдарында
1944 йылдың 4 июлендә Ленин ордены менән «тәбиғәткә бәйле күп йыллыҡ ғилми эшмәкәрлеге һәм 90-йыллығы хөрмәтенә» бүләкләнә.
Әҙәби эшмәкәрлеге
1870 йылда, төрмәлә Морозов шиғырҙар яҙа, улар «Из-за решётки» (Женева, 1877) йыйынтығында баҫылып сыға. Азатлыҡҡа сыҡҡандан һуң Морозовтың «Из стен неволи» (1906), «Звёздные песни» (1910) шиғыр йыйынтыҡтары сыға, унда әҫәр индерелгән, шағирҙың 20 йылдан артыҡ төрмәлә ултырғанда яҙған әҫәрҙәре индерелгән. 1900 йылда ул фәнни шиғриәт менән булыша. Морозов шиғырҙарына Николай Гумилев ҡырҡа кире баһа бирә.
Археология һәм этнография музейы (Өфө)
Музей фонды
Археология һәм этнография музейы Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Р.Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институты составында эш итә.
2012 йылдан Музей экспозицияһы Р.Ғ. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтының (РФА ӨФҮ ikuzeev.ru) рәсми сайты 3D форматта интернет — файҙаланыусылары өсөн тулыһынса асыҡ.
Юлбарисов Эрнст Мирсаяф улы
Биографияһы
1962—1965 йылдарҙа «Туймазынефть» нефть етештереү идаралығында геолог булып эшләй.
Ярашкина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Спангенберг Евгений Павлович
Биографияһы
1931 йылдан Евгений Павлович һунарсылыҡ хужалығы, кейекселек һәм болансылыҡ Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре була, 1944 йылдан ул М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының биология факультеты доценты. Биология фәндәре кандидаты (1945). 1946 йылдан Евгений Спангенберг Мәскәү дәүләт университетының зоология музейында эшләй, тәүҙә герпетология бүлеге мөдире, ә һуңғараҡ, 1950 йылда — орнитология бүлегендә. Бында ул ғүмер аҙағына тиклем 18 йыл эшләп өлкән фәнни хеҙмәткәр була.
Ярбуш
Ярбуш — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мендель йылғаһының һул ярына тамағынан 297 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
2-се Понура
2-се Понура — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Понура йылғаһының уң ярына тамағынан 97 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Донъя университеттарының академик рейтингы
Һөҙөмтәләр «The Economist» журналында баҫтырыла.
Рәсәй вуздары рейтингта
Томск дәүләт университеты:
Береш (Егән ҡушылдығы)
Ҡәҙерәле һыртының битләүендә баш ала. Ишембай районы биләмәләре буйлап көньяҡтан төньяҡҡа табан аға.
Вәхитов Ғәҙел Ғәләүетдин улы
Биографияһы
2003 йылдан — И. М. Губкин исемендәге Рәсәй дәүләт нефть һәм газ университеты профессоры.
Береш (Егән ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Адыев Иҡсан Адыевич
Биографияһы
Гвардия сержанты Адыев Иҡсан Адыевич 112-се Башҡорт атлы дивизияһының 275-се кавалерия полкында отделение командиры була.
Хәтер
Адыев Иҡсан Адыевичтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Асҡын районы Яңы Күскилде ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Трнава
Туғандаш ҡалалар
Туғанлашҡан ҡалалары:
Баһауетдин Нәҡшбәнд
Ҡушаматтары
Нәҡшбәнд ҡушаматы — тажиксанан "нағыш туҡыусы " тигәнде аңлата. Баһауетдин Нәҡшбәнд, Хужаи Бузурғ һәм Шаһи Нәҡшбәнд булараҡ танылған.
Ҡыпсаҡ теле
Артабан XI быуатта йәшәгән һәм ҡыпсаҡтарҙың бер өлөшө, Иҙел аша сығып, уғыҙ йәки болғар тибындағы телдәрҙә һөйләшеүсе Ҡара диңгеҙ буйы далаларында йәшәгән бәшнәктәрҙе, тороҡтарҙы, болғарҙарҙы, хазарҙарҙы һәм башҡа төрки ҡәбиләләрҙе ҡыҫырыҡлап сығара һәм йота ассимиляция
XIII быуаттан башлап, ҡыпсаҡ теленең төрлө һөйләштәре Алтын Урҙала (әммә яҙма тел ролен көньяҡтараҡ барлыҡҡа килгән һөйләштәр, — хорезм-төрки һәм һуңғараҡ сығатай) телдәре уйнаған) аралашыуҙа ҡулланылған йәнле һөйләү теле булып тора.
Ҡыпсаҡ теленең монгол осоронан һуңғараҡ (XIII—XVI 2-се яртыһы) дәүеренә Латин-фарсы-ҡоман һүҙлеге йәки 'Codex Cumanicus' ҡарай (Т. Клапрот 1828 й.баҫтырып сығарған).
Воробьёв Леонид Николаевич
Воробьев Леонид Николаевич (8 август 1890 йыл (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 21 август 1890 йыл ) — 1 октябрь 1969 йыл) — СССР-ҙың тел белгесе, филолог.
Биографияһы
Леонид Николаевич Воробьев Кронштадт верфе эшсеһе ғаиләһендә тыуған. Пермь гимназияһын (1908), көнсығыш телдәренең Лазарев тел ғилеме институтын I дәрәжә диплом менән төрөк, иран, ғәрәп һәм башҡа телдәр буйынса тел белгесе һөнәренә тамамлай (1912). Институтта фарсы теле кафедраһында академик Ф. Е. Корш ҡарамағында ҡалдырыла. Төрки диалекттарҙы өйрәнеү буйынса ғилми командировкала Өфөлә була (1912—1917).
Фәнни эшмәкәрлеге
Дәүләт ғилми советтарында эшләп, 100-ҙән артыҡ рецензиялар яҙған.
Түбәнге Әрмет
Тарихы
V ревизия мәғлүмәттәре буйынса, унда башҡорттар һәм типтәрҙәр йәшәгәндәр: 26 йортта 151 кеше йәшәгән, 20 ихатаны 122 типтәр биләгән, шуларҙың 71-е Пугачев ихтилалында ҡатнашҡан. 1834 йылда 52 ихатала 147 аҫаба-башҡорт һәм ерһеҙ башҡорттар һәм татарҙар араһынан 169 керҙәш йәшәй. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 150 ихатала 400 аҫаба-башҡорт һәм 356 керҙәш күрһәтелгән. Ике мәсет эшләгән (1839 й.). 1920 йылға типтәрҙәр өҫтөнлөк итә, шуға күрә ауыл типтәрҙәр ауылы тип атала: 1102 кеше һәм 227 йорт.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Долни-Дыбник
Иҫтәлекле урындары
Ҡалаға яҡын урында «Генерал В. Н. Лавров» мемориаль паркы урынлашҡан. Ул рус-төрөк һуғышында Плевен өсөн һәләк булған рус һәм фин һалдаттары иҫтәлегенә ҡуйылған. Парк генерал-майор В.Н. Лавров хөрмәтенә аталған. Лейбгвардия фин полкының командиры В.Н. Лавров Горни Дыбник ауылы эргәһендә алышта һәләк була.
Мөслим (ауыл, Силәбе өлкәһе)
Урамдар
Ауылдың 22 урамы һәм 1 тыҡрығы булған.
Мамалимов Хәниф Масай улы
Биографияһы
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Ермилов Олег Михайлович
Биографияһы
1991 йылда техник фәндәр өлкәһендә «Геотехнологические основы разработки крупных газовых месторождений Крайнего Севера» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
2000 йыл — Рәсәй фәндәр академияһының һайланған ағза-корреспонденты.
Казрети монастыры
1956 йылда Казрети монастырь комплексында Грузияның мәҙәниәт һәм мәҙәни ҡомартҡыларҙы һаҡлау һәм реставрациялау министрлығы таҙартыу һәм тергеҙеү эштәре үткәрә. Казрети иркәүе бөгөнгө көндә ғибәҙәттәр өсөн асылған, тергеҙелгән һәм эстән биҙәлгән. Болниси епархияһының күҙәтеүе аҫтында тора. 2006 йылда Грузияның милли әһәмиәттәге күсемһеҙ мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә
Ҡарамалы (Прорва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101863
М. А. Шолоховтың дәүләт музей-ҡурсаулығы
Музей тураһында
Был урындарҙа элек ҡурғандарҙа үҫкән бейек үләнле һәм ҡылғанлы, үҙәндәрен һәм йырындарын ҡалын ҡыуаҡ әрәмәлектәре ҡаплаған эшкәртелмәгән дала булған. Был иркенлектә, Дон Ғәскәре эйә булған ерҙәр ситендә, дон тоҡомло саптар ат өйөрҙәре утлап йөрөгән. Йылғасыҡ буйҙарындағы һыубаҫар туғайҙарҙа мөһабәт ағастар үҫкән, һәм улар эргәһендә матур болондар йәйрәгән.
Ҡара Африка
Халҡы
Донъя илдәренең картаһы [[Файл:Fertility_rate_world_map_2.png|мини|460x460пкс|2020 йылға ҡарата тыуымдың дөйөм коэффициенты буйынса донъя илдәре картаһы. Ерҙәге иң юғары дөйөм тыуым коэффициенты Башлыса Сахаранан Көньяҡ Африка илдәрендә күҙәтелә.
Мөслим
Мөслим — исемдәш тораҡ пункттары атамаһы.
Сукарно
Сука́рно (Sukarno, индонезия теленең 1972 йылға тиклем ғәмәлдә булған ҡағиҙәләренә ярашлы — Soekarno; 6 июнь 1901 йыл — 21 июнь 1970 йыл) — Индонезияның 1945—1967 йылдарҙағы президенты, илдең милли геройы. Индонезияның милли партияһын ойоштороусыларҙың һәм индонезия милләтселегенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булып һанала.
Йәшлеге
Үҫмер йәшендәге Сукарно «Сарекат ислам» («Ислам берлеге») хәрәкәтенә ылыға, уға ағзалыҡҡа инеп, дүрт йыл хәрәкәт башлығы Чокроаминото йортонда йәшәй. Бында егет лидерҙың 14 йәшлек ҡыҙы Утари менән ғаилә ҡора һәм бер үк ваҡытта сәйәси көрәштең тәүге дәрестәрен ныҡлап үҙләштерә.
Баш күтәреү хәрәкәтендә ҡатнашыуы
Индонезияның өс төп йүнәлешкә — милләтселек, исламизм һәм марксизмға тарҡалған азатлыҡ хәрәкәтен Сукарто бер ағымға берләштереүгә өлгәшә һәм 1926 йылда «Беҙҙе азат Индонезияға алып киләсәк карап — ул берҙәмлек карабы» («Корабль, который приведёт нас к свободной Индонезии — это корабль единства») тип иғлан итә. Индонезия милли партияһының 1927 йылдың 4 июлендә Көнбайыш Явала урынлашҡан Бандунг ҡалаһында уҙған съезы һөҙөмтәһендә Суарто партия етәкселеген үҙ ҡулына ала. Әммә 1931 йылда был сәйәси ойошма үҙ-үҙен тарата. Ә Суарто иһә илдәге колониаль властар полицияһы эҙәрлекләүенә дусар була. 1929—1931 һәм 1933—1942 йылдарҙа ул Голландия колониаль хакимлегенә ҡаршы көрәштә ҡатнашҡаны өсөн йә төрмәгә ябыла, йә һөргөнгә оҙатыла. Быға ҡарамаҫтан Сукарно, арыу-талыу белмәй, ил буйынса йөрөй, үҙ халҡына мөрәжәғәт итеү өсөн һәр майҙансыҡты файҙаланырға тырыша. Бик һәйбәт психолог булараҡ, ул аудитория кәйефен бик оҫта тоя һәм йыйылыусылар үҙенән нимә ишетергә теләгәндәрен белеп телмәр тота. Быға өҫтәп тәбиғәттән бирелгән актёрлыҡ һәләтен дә бик урынлы ҡуллана, һәм уның һәр сығышын тиерлек бер ҙә кәметмәйсә "бер актёр театры"ның нигеҙле уңышы тип әйтергә була. Шуға ла Сукарноны йышыраҡ «Бунг-Карно» тип атай башлайҙар, һәм ул Индонезия халҡының билдәле һәм күптәр тарафынан танылған юлбашсыһына әүерелә.
Японияның баҫып алыуы
1942 йылда Япония ғәскәрҙәре Индонезия архипелагын баҫып ала. Сукарно яңы власть менән хеҙмәттәшлеккә бара: был аҙым уның барлыҡ аңлы тормошо дауамында ынтылған юғары маҡсатҡа — тыуған иленең азатлығына ирешеү хаҡына яһалған компромисс була. Япония Индонезия халҡына илдәренең бойондороҡһоҙлоғон вәғәҙә итһә лә, был мөһим мәсьәләне хәл итеүҙе өс йылға һуҙа. Сукарноны Японияның ул саҡтағы императоры Хирохито үҙе ҡабул итә, уны дәүләт ордендарының береһе менән бүләкләй. Был ваҡиғанан һуң үҙенә «япондарҙың ялсы-ялағайы» тип ғәйепләү ташлаған ҡаршылаштарына Сукарно шундай тип яуап бирә: «Беҙ милләтселек орлоҡтарын сәстек. Әйҙә япондар уларҙы үҫтерһен» («Мы посадили семена национализма. Пусть японцы их выращивают»). Япондарҙы ҡыуғандан һәм Голландияның колониаль хакимлеген тергеҙгәндән һуң Сукарно колонизаторҙарға ҡаршы йәйелдерелгән хәрби хәрәкәттәргә етәкселек итә, ә улары иһә Индонезияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеү менән тамамлана.
Ҡырым (автомобиль юлы)
Маршрут
Бынан һуң юл Белгород өлкәһе буйлап дауам итә. Строитель, Белгород ҡалаларын урап үтеп,  көньяҡ-көнбайыштан Стрелецкоены уҙғас, М2 юлы Украина сигендә тамамлана.
Юл тарихы
Трассаның нигеҙендә боронғо Ҡырым тракты ята. Мәскәү — Харьков киҫеме 1840-60 йылдарҙа төҙөлгән булған әле. Юл тулыһынса 1946—50 йылдарҙа реконструкция үткән, уға асфальт-бетон япма һалынған. Мәскәү — Харьков — Симферополь маршруты  советосоронда 1980-се йылдар уртаһына тиклем  4-се һанлы була.
Оксидтар
Классификацияһы
Күп осраҡта бындай оксидтарҙы кислородлы кислота тоҙҙары тип ҡарарға мөмкин. Шулай итеп, литий-кобальт (III) оксидын (III) литий кобальтиты Li2Co2O4, ә марганец оксиды (II,IV) марганец ортоманганиты Mn3 (MNO4)2 тип ҡарала ала.
Номенклатура
ИЮПАК номенклатураһына ярашлы, оксидтарҙы «оксид» һүҙе менән атайҙар, унан һуң эйәлек килештә химик элемент атамаһы килә, мәҫәлән: Na2O — натрий оксиды, Al2O3 — алюмин оксиды.
Традицион номенклатура
Окисланыуҙың түбән дәрәжәле оксидтары (субоксидтар) ҡайһы берҙә әсемә һәм сөскөлт әсемә (закись) тип атала (мәҫ., углерод оксиды (||), СО — углаерод әсемәһе (закисы), триуглерод диоксиды C3O2 — углерод сөскөлт әсемәһе (недокись) азот оксиды (|) азот әсемәһе, Cu2O — баҡыр әсемәһе- закисы), U3O8 — уран закись-окисы.
Нигеҙ оксидтар
Көслө нигеҙле оксид + һыу → гидроксид
Алыу
5. Түбәнге оксидтарҙың юғары оксидтарға окисланыуы һәм юғары оксидтарҙың түбәнге оксидтарға тиклем кәмеүе:
Киңәйтелгән ғаилә
Һәр ике осраҡта ла киңәйтелгән ғаиләнең ике төп билдәһе бар: төрлө быуын туғандарҙың бергә йәшәүе һәм дөйөм мөлкәткә эйә булып, хужалыҡ эштәрен бергә алып барыуы.
Әлифҡол
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (98 %) йәшәй.
Одесса диңгеҙ порты
Пароходсылыҡ
Ниһайәт, 1857 йылдың 21 майында нигеҙ һалынған РОПиТ - Рус Пароходсылыҡ һәм Сауҙа йәмғиәте - иң билдәлеһе һәм ҡеүәтлеһе була.
Одесса порты эстакадаһы
Төҙөүселәрҙең был хәстәрлеге эстакаданы ҡотҡармай, ул порттағы 1905 йылдың июнь айындағы янғын ваҡытында, Одесса портының пакгауздары менән бер осорҙа яна. «Яңғыҙ парус ағарып күренә» повесындағы Петя Бачей 1905 йылдың йәй аҙағында «Тургенев» пароходында Одессаға ҡайтып килгәндә портта «тимер юл аша сыға торған ерҙә .. тулыһынса янып бөткән стакаданы, күмергә әйләнгән шпалдар тауын, һауала аҫылынып тороусы рельс элмәктәрен, ауған вагон тәгәрмәстәрен, бөтә был хәрәкәтһеҙ хаосты» күрә. Һуңғараҡ эстакаданы аяҡҡа баҫтыралар һәм, шул осорҙағы иң камил электрик транспортерҙар менән йыһазландыралар. Ләкин уның аҫтында элеккесә социаль тигеҙһеҙлек тарафынан бөлгөнлөк сигенә еткерелгәндәр мыжғып торалар. Был эстакада аҫтында бик күңелле хәлдәр булды, -тип әсе ирония менән хәтерләй «Рәхмәт, йөрәк» китабында Леонид Утесов, — уның буйынан-буйына бәләкәй генә өйҙәрҙә «мәскәй» тип аталыусы ашханалар урынлашҡан. Бында Одесса порты берәҙәктәре «Одессалағы алла кеүек» йәшәйҙәр… Алла кейеме — йыртыҡ парус ыштандар һәм баш һәм ҡул өсөн тишектәре булған тоҡтар. Эстакада аҫтында алла һәм даланһыҙ кеше ултыра. Алла юғарыла күрһәтелгән мода буйынса кейенгән, даланһыҙ кеше — яланғас тиерлек. Бөтәһе лә эскегә тотоноп бөтөлгән. Көҙ.
Бойондороҡһоҙ Украинала
Бөгөнгө көндә Одесса портында:
2009 йыл эсендә 34 млн тоннанан ашыу йөк эшкәртте.
Машиналар эшләү
Тармаҡтың эре вәкилдәре
Ҡытайҙа Маньчжурияның Чанчунь  ҡалаһында урынлашҡан FAW комплексы донъяла иң эреләрҙең береһе һанала.
Рәсәйҙә машиналар эшләү
Эре машиналар эшләү комплекстары: Тольяттиҙа  АвтоВАЗ,    Яр Саллыла  КамАЗ,  Екатеринбургта Уралмаш.
Донъяла
Швейцариялағы Цюрих юғары   техник мәктәбе Берлин һәм Штутгарт университеттары
Яңы Әптек
Тарихы
1839 йылда 1812 йылғы Ватан һуғышы ветераны, Парижды алыуҙа ҡатнашҡан 12-се башҡорт полкынан Мөхәмәт Әлимбәтов иҫән була.
Халыҡ һаны
Ауылда башҡорттар, урыҫтар йәшәй (2002).
Лесной (Өфө районы)
Лесной (Лесной) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 450519, ОКАТО коды — 80252835004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)