cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Диалектика
Марксизмдағы диалектика
Маркс аңды айырым, үҙ аллы асыл итеп түгел, ә материяның үҙ-үҙен сағылдырыу үҙенсәлеге итеп аңлай. Материя даими хәрәкәттә һәм үҙ аллы үҫешә. Диалектика — материяның үҫеш ҡанундарын сағылдырыусы. Үҙенең диалектикаһының Гегель диалектикаһынан айырымлығын Маркс Гегель философияһы баштан-аяҡҡа түңкәрелгән тигән раҫлауҙа күрһәтә. Гегель диалектикаһын уға марксизм диалектикаһында аңлатма биреүҙән, мәғәнәһен асыуҙан (интерпретациянан) айырып ҡарарға кәрәк. Үҙ диалектикаһының Гегель диалектикаһынан айырымлығын түбәндәгесә һүрәтләй: "Минең диалектик методым нигеҙҙә Гегель методынан айырыла ғына түгел, ә уға туранан-тура ҡапма-ҡаршы. Гегель өсөн үҙе хатта идея исеме аҫтында үҙ аллы субъектҡа әйләндергән фекерләү процесы — ысынбарлыҡты тыуҙырыусы (демиург) һәм бары уның тышҡы сағылышы. Миндә, киреһенсә, идея башҡа нәмә түгел, ә кешенең башына индереп ултыртылған һәм унда үҙгәртелгән материя."
Бөгөнгө диалектика
Хәҙерге замандың Люсьен Сев һәм Жан-Мари Бром кеүек ҡайһы бер философтары диалектикаға яңынан мөрәжәғәт итә һәм уны кеше эшенә һәм эшмәкәрлегенә тәьҫире йәһәтенән тикшерә. Улар кеше йоғонтоһонан тыш йәшәгән тәбиғәт диалектикаһын һәм фәнни закондарҙың булыуын кире ҡаға. Әммә Икенсе донъя һуғышынан һуң бер төркөм философтар (Ричард Чарлз Левонтин, Стивен Джей Гулд, Александр Александрович Зиновьев, Патрик Торт) диалектиканы үҙ хеҙмәттәрендә киң ҡуллана һәм уны бер үк ваҡытта өйрәнеү предметы итеп тә ҡарай. Бертелл Олман, Паскаль Шарбонн һәм Эварист Санчес-Паленсианың XXI быуаттағы ғилми хеҙмәттәрендә Маркс һәм Энгельстың диалектичк материализмы менән бер рәттән диалектиканы ла фәнгә индерә.
Шулай итеп, диалектика фәндәге ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы (антагонистик тенденцияларҙы), икенсерәк әйткәндә, күҙәтеүҙәрҙә һәм фәнни эксперименттарҙа осраған ғәҙәти булмаған һәм парадоксаль ситуацияларҙы аныҡ, асыҡ һәм аңлайышлы итә.
Скуклостер
Музей коллекциялары
Арсеналда XVII быуат хәрби ҡоралының иң ҙур шәхси коллекцияһы бар. Улар башлыса мушкеттар һәм пистолеттар, шулай уҡ ҡылыстар (япон самурайҙары ҡылысы), ҙур булмаған пушкалар, пика һәм арбалеттарҙан ғибәрәт. Шулай уҡ ҡорал коллекцияһы үҙ эсенә төрлө экзотик әйберҙәр, мәҫәлән, эскимос каноэһын һәм йылан тиреләрен ала. Замоктағы арсеналда граф Врангель замогының архитектор Каспар Фогель төҙөгән планы ла һаҡлана. Коллекцияларҙың күп өлөшөн хәрби трофейҙар тәшкил иткән, улар XVII быуаттағы Швед ташҡыны ваҡытында Польшанан урланған.
Бобруйск
Тарихы
1902 йылдың 19 апрелендә ҙур янғын була. Иҫке Бобруйск юҡҡа сыға һәм уның урынына тағы ла матурыраҡ яңы ҡала төҙөлә.
Транспорты
Ҡала аша В Панъевропа транспорт коридорының IX тармағы (Калининград — Вильнюс — Минск — Киев — Одесса) үтә.
Мәҙәниәт
Бобруйскиҙа йылына биш йөҙҙән ашыу мәҙәни сара үтә. Иң билдәлеләре — «Венок дружбы» халыҡ сәнғәте һәм «У истоков танца» хореография фестивалдәре, керамика буйынса «Art-Жыжаль» халыҡ-ара пленэр үтә.
Сыуаш буржуаз-милләтсел ойошмаһы эше
Ҡулға алыуҙар
Г. И. Ивановты ҡулға алғандан һуң А. С. Сымокин 1938 йылдың 3 декабрендә «НКВД органдары тарафынан тартып алынған» сифатында партиянан сығарыла. Сымокинды 1938 йылдың 1 ноябрендә ҡулға алалар.
РСФСР-ҙың Юғары суд тарафынан эште тикшереү
1939 йылдың 19 сентябренән 12 октябренә тиклем Сыуашстандың игенселек наркоматы һәм башҡа ойошмалар хеҙмәткәрҙәренең бер төркөмөн «контрреволюцион буржуаз-милләтсел ойошмала» ҡатнашыуҙа ғәйепләнеү буйынса суд процесы үтә. Яуаплылыҡҡа 16 кеше йәлеп ителә, улар араһында ЧАССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты рәйесе А. В. Васильев, игенселек наркомы П. Ф. Юрьев, ЧАССР буйынса тәьмин итеү наркоматы вәкиле И. Я. Морозов, ЧАССР-ҙың игенселек наркоматы ның малсылыҡ идаралығы начальнигы М. Ф. Спиридонов, ВКП(б)-ның Сыуаш обкомының мәктәп бүлеге инструкторы М. С. Кузьмин һәм башҡалар.
Камила
Этимологияһы
Камила (Камилә) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, кәмселекһеҙ, камил тигәнде аңлата. Ғәрәп донъяһынан килгән вариантын ир-ат исеме Камилды ҡатын-ҡыҙға ҡушылған төрө тип һанала һәм «камил», «етлеккән» тип тәржемә ителә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Райдлова Камила (1978) — чех саңғысыһы
Фильмдар
«Камила» — «Үзбәкфильм» студияһында төшөрөлгән кинофильм (1981)
Йәннәт менән һөйөнсөләнгән унау
Йәннәт менән һөйөнсөләнгән унау (, Десять обрадованных раем) — сөнниҙәр инанысы буйынса — ислам пәйғәмбәре Мөхәммәттең (с.ғ.с) үҙе иҫән сағында йәннәт менән һөйөнсөләгән иң яҡын ун көрәштәше. Улар: Әбү Бәкер, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб, Усман ибн Әффан, Али ибн Әбү Талип, Әбү Ғүбәйдәт ибн әл-Жәрәх, Сәғд ибн Әби Үәҡҡас, Ғәбдеррәхмән ибне Ғауф,Зөбәйер ибн әл-Ғәүүәм, Талха ибн Ғөбәйдулла, Сәғит ибн Зәйет. Улар сөнниҙәр тарафынан таныла, ә шиғыйҙар уларҙы кире ҡаға.
Икенсе совет-фин һуғышы
Ихтилалдарҙа ҡатнашыусылар
Эстония территорияһында карел ихтилалсылары өсөн ярҙам йыйыу ойошторола.
Хәрби ғәмәлдәр барышы
«Комитет» 17 йәштән 40 йәшкә тиклемге ир-егеттәр мобилизацияһын иғлан итә, мобилизация үткәреүҙә фин офицерҙары ҡатнаша.
1921 йылдың 21 декабрендә Свирь йылғаһынан төньяҡтараҡтағы Карелия территорияһы ҡамау хәлендә тип иғлан ителә, мобилизация үткәрелә, РККА-ның өҫтәмә көстәре күсерелә, Карел фронты ойошторола, уның етәксеһе итеп А. И. Седякин тәғәйенләнә.
1921 йылдың 29 декабрендә Ҡыҙыл Армия частары тарафынан Поросозеро яулап алына, 1922 йылдың 16 ғинуарында — Реболы, 1922 йылдың 20 ғинуарында — Кимасозеро, [[25 ғинуар|25 ғинуарҙа совет ғәскәрҙәренең төньяҡ төркөмө Кестеньга һәм Кокисальманы яулай,ә 5 февралдә — Тихтозероны. 1922 йылдың 7 февралендә совет ғәскәрҙәре баш күтәреүселәрҙең «баш ҡалаһы» — Ухта ауылын яулай.
Герман Гессе
Тюбинген — Базель (1895—1904)
1895 йылдың октябренән Гессе Тюбингенда Хекенхауерҙың китап лавкаһында эшләй. Бында Герман һатыусы ярҙамсыһы вазифаһын башҡара, иҫәптәр яҙып бирә, китаптарҙы урынлаштыра һәм заказдар ҡабул итә. Кистәрен һәм ял кҡндәрен Гессе үҙ өҫтөндә эшләүгә бағышлай, күп уҡый, шиғырҙар яҙа, ҡайһы берҙәре Венала әҙәби гәзиттәрҙә күренгеләй башлай.
Уйын магистры (1931—1962)
Германияла власҡа национал-социалистар килгәс, Швейцарияға төньяҡтан ҡасаҡтар ағыла. Сasa Rossaла эмиграцияға китешләй Томас Манн һәм Бертольт Брехт туҡталып китә. Гессе Германиялағы яңы властарҙың сәйәсәтен инҡар итә. Германиянан 1935 йылда ул арий расаһынан (ысын немец) икәнен раҫлай торған документ ебәреүен талап иткән хат ала. Яҙыусы яуабында үҙенең Швейцария гражданы булараҡ бер ниндәй документ та ебәрмәйәсәген яҙа. 1942 йылдан башлап, Гессеның ҡайһы бер әҫәрҙәрен өсөнсө рейхта тыялар, яҙыусы үҙенең мәҡәләләрен башҡаса был осорҙа немец гәзиттәрендә баҫтыра алмай.
Ижады
Яҙыусы иҫән саҡта уны сәйәсәт менән һуғыштарға вайымһыҙ ҡарашта, эске донъяһында бикләнеп, үҙ үҙен эҙләүгә бирелгәнлетә ғәйепләйҙәр. 60-70 йылдарҙа Гессе «боласы йәштәр»ҙең кумирына һәм АҠШ һәм Японияла иң күп уҡылған Европа яҙыусыһына әйләнә.
Һәйкәлдәр
2002 йылдың июнендә Кальвта Изге Николай күперендә Герман Гессеның Курт Тассотти эшләгән бронза скульптураһы асыла. Гайенхофенда Фридхельм Циллин Гессе скульптураһы тора. Кальвта иҫтәлекле барельефлы Герман Гессе хөрмәтенә ҡуйылған фонтан бар.
Ирга (Ошняк ҡушылдығы)
Ирга (Ырга) — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Ошняк йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Етегән
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һарыш ауыл Советы (Мәләүез районы)
Һарыш ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек.
Фет Виктор Яковлевич
Биографияһынан
Даими рәүештә донъяның төрлө илдәренә экспедицияға йөрөй (мәҫәлән, Мексикала, Балҡан илдәре, Төркмәнстанда, Яңы Зеландияла булған).
Смертина Татьяна Ивановна
Биографияһы
Т.И. Смертина 1948 йылдың 2 декабрендә Киров өлкәһенең Арбаж районы Сорвижи ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа (ғаиләлә бер кем дә әҙәбиәт менән шөғөлләнмәй). 5 йәшенән шиғырҙар ижад итеп һәм уларҙы ауыл сәхнәһендә уҡый башлай. Беренсе баҫмалары — район гәзитендә. Сорвиж урта мәктәбен һәм М. Гоький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай. «Смена», «Огонек», «Крестьянка», «Сельская молодежь», «Москва», «Юность», «Наш современник», «Новый мир», «Октябрь», «Работница», «Полярная звезда», «Подъем», «Дон», «День и ночь» журналдарында, «Литреатурная Россия», «Литературная газета», «Книжное обозрение», «Русь святая», «Культура» аҙналыҡтарында баҫылып сыға. Шиғырҙары телевидение һәм радио аша яңғырай. Татьяна Смертина бик күп китаптар авторы: «Брусничный огонь», «Черничная царица», «Венец из ярых пчёл», «Синевластье глаз», «Край Света», «Село Сорвижи» һ.б. 1985 йылда «Село Сорвижи» һәм «Марья — зажги снега»шиғырҙар китабы өсөн Ленин комсомолы премияһы ала. 1979 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. СССР Яҙыусылар союзының идара ағзаһы. Шиғриәт академияһының ағза-корреспонденты. Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй.
Төлөк (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
Төлөккә нигеҙ һалыу темаһында бик күп версиялар бар. Уларҙың береһе буйынса, ауыл XVIII быуат аҙағында ошо урындарҙа күсмә башҡорттар тарафынан барлыҡҡа килгән. Әммә Төлөктә күптән йәшәүселәр икенсе фекерҙә: ауылға Себергә ебәрелгән һөрөлсөләр нигеҙ һалғандар тиҙәр. Ғәҙәти булмаған матур тау тәбиғәтенә һоҡланып, юлсылар тейешле ерҙәренә барып етмәй, ошондағы тау йылғаһы буйында төпләнәләр. Өсөнсө версия буйынса Төлөк Йүрүҙән заводының булендеге булараҡ барлыҡҡа килгән һәм унда тәүгеләрҙән булып заводы крәҫтиәндәре йәшәй башлаған.
Шәйхулов Нурислам Фәтхелислам улы
Шәйхулов Нурислам Фәтхелислам улы (16 февраль 1929 йыл — 27 сентябрь 1996 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре, уҡытыусы, журналист һәм яҙыусы. 1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967).
Ғаиләһе
Ғаиләһендә ете бала үҫә, барыһына ла юғары уҡыу йорттарын тамамларға ярҙам итә.
Лидянк-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нәсер (мифология)
Нәсер (نسر — «бөркөт», «гриф»; Наср) — Сәба батшалығында һәм Кәтбәнә мәмләкәтендә хөрмәт ителгән боронғо ғәрәп мифологик илаһтарының береһе.
Дала бөркөтө
Тауышы
Тауышы көслө, яңғырауыҡлы: «ҡыйҡ-ҡыйҡ-ҡыйҡ»
Йәшәү рәүеше
Күсмә ҡош. Һирәк осрай. Ағас баштарында, ҡая таш һикәлтәләрендә оялай. 2 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡоротҡос кимереүселәрҙе ҡырып, файҙа килтерә.
Татарка (Ница ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Янез Крек
Биографияһы
Ниндәйҙер ваҡытта капеллан була. 1892 йылдың авгусында Люблянала изге Николай соборында викарий итеп тәғәйенләнә һәм шул йылдан алып католик семинарияһында ирекле уҡытыусы булараҡ фәлсәфәнән уҡыта. 1895 йылда яңы булдырылған фундаменталь теология һәм фәлсәфә кафедраһын етәкләй һәм был вазифаны 1916 йылға ҡәҙәр биләй.
Метр
Тарих
Фән үҫешеү менән XVII быуатта «универсаль үлсәм» индерергә саҡырыуҙар яңғырай башлай ) Үлсәм власть әһелдәренең ҡарарҙарына түгел, ә ниндәйҙер  тәбиғи күренешкә нигеҙләнгән һәм унарлы булырға тейеш, был бик күп төрлө иҫәпләү системаларын алмаштырыр ине, мәҫәлән, таралған Ун икешәрле иҫәпләү системаһын.
Метр — Париж меридианының өлөшө
Билдәләмәһе 1 дм³ һыуҙың массаһына нигеҙләнгән масса берәмеге (килограмм да шулай уҡ метр билдәләмәһенә бәйләп ҡуйыла.
Наполеон хакимлыҡ иткән осорҙа метрик система Европаның күп илдәренә тарала. Уны ҡулланыуҙың файҙаһы шул тиклем ҙур була, Наполеон властан киткәс тә метрик берәмектәрҙе ҡабул итеү дауам итә :
Метр эталоны күсермәләре
№ 27 — АҠШ
Бранка Рауниг
Үлеме
2008 йылдың 13 июнендә Рауниг Бихачта пневмониянан үлеп ҡала.
Хорватия
Мәғариф
2009-2010 уҡыу йылынан башлап урта мәктәпте тамамлаусылар милли дөйөм сығарылыш имтихандары тапшыра. Сығарылыш имтихандары мотлаҡ фәндәр булған хорват теле, матемитика, сит ил теле һәм факультатив фәндәренән тора. Университетта артабан уҡырға теләгәндәр сығаралыш имтихандарын мотлаҡ тапшырырырға тейеш.
Аҡбулат ауыл Советы (Тәтешле районы)
Тарихы
Аҡбулат ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Кирмянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Суағ (мифология)
Суағ (سواع, Сува) — боронғо ғәрәп мифологияһындағы бер илаһтың исеме. Ҡөрьәндә бергә Уад, Йағус, Яғуҡ һәм Нәсер менән бер рәттән) Нух пәйғәмбәр (с. ғ. с.) халҡы табынған пот булараҡ телгә алына. Ҡөрьәндә Йағуҡ Нух пәйғәмбәр халҡы табынған пот итеп телгә алына:
Һыу һалымы
Һалым базаһы
Һыу файҙаланыуҙың һалым һалыу объекты тип ҡаралған һәр төрө өсөн һәр һыу объектына ҡарата һалым базаһы билдәләнә.
Әминова Таһира Кәлимулла ҡыҙы
Биографияһы
Таһира Кәлимулла ҡыҙы Әминова 1959 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ының Әбйәлил районы Байым ауылында тыуған. 1980 йылда Белорет медицина училищеһының фельдшерҙар әҙерләү бүлеген тамамлай. 1980 йылдан Өфө ҡалаһының 5-се клиник дауаханаһында шәфҡәт туташы, өлкән шәфҡәт туташы булып эшләй. Төп эшмәкәрлеге менән бер рәттән дауахананың йәмәғәт тормошонда актив ҡатнаша. 5-се клиник дауахананың профсоюз комитеты һәм шәфҡәт туташтары советы ағзаһы.
Кесе Хо-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Гурайт Павол
Биографияһы
2014 йылдың 13 февралендә карьераһын тамамлай.
Гавана
Тарихы
1860 йылда тәмәке фабрикаһы «Партагас» эшләй башлай.
1970 йылдарҙан ҡала иҡтисадының үҫеүе күҙәтелә. Урындағы продукцияны Гавана диңгеҙ портынан экспортлау, шулай уҡ башҡа илдәрҙән төрлө тауарҙар импортлау яйға һалына. Кубаның тышҡы баҙарҙағы төп партнеры булып СССР тора. СССР ярҙамы менән баш ҡалала сәнәғәт предприятиелары, торлаҡ йорттар, мәктәптәр төҙөлә, юлдар һалына.
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Гавана Куба утрауының төньяҡ-көнбайышында, Мексика ҡултығы ярында урынлашҡан. Гавана Сан-Лисаро бухтаһы янындағы йәмле тәбиғәт ҡосағында йәйелгән. Тәбиғи үҫемлектәр төрлө пальма, пассифлора, цитрус, сандал ағастарҙан һ.б. ғибәрәт.
Куманово
Тарих
1689 йылдарҙа Балҡанға Австрия һөжүме ваҡытында, ҡалала үҙен Куманово короле итеп иғлан иткән баш күтәреүсе македондарҙың геройы Карпоштың яҡты йондоҙо балҡып сыға. Баш күтәргән короллектең баш ҡалаһы булып Куманово һайлана, баш күтәреүселәр яғына Табановце, Нагоричане, Стрезовце һәм Клечовце ҡалалары инә. Австрия ғәскәре сигенгәндән һуң, Карпош ихтилалсылар менән бергә яңғыҙ бер үҙе ғосман армияһына ҡаршы торорға тырыша, әммә уның гайдуктары төрөктәрҙең һәм Сәлим-Гәрәйҙең ҡырым татарҙары берләшкән ҡыйратҡыс көстәренән ҡыйратыла. Карпоштың артабанғы яҙмышы тураһында ҡапма-ҡаршылыҡлы белешмәләр бар. Шуларҙың береһе буйынса, ихтилал баҫтырылғандан һуң, ул ғосман властары тарафынан Скопье үҙәгендә ҡаҙыҡҡа ултыртып һәләк ителә. XIX быуатта Кумановола металл эшкәртеү, текстиль һәм күн сәнәғәте үҫешә башлай.
Кусиро
Кусиро (яп. 釧路市 Кусиро-си) — порт ҡалаһы, Хоккайдо утрауының көньяҡ-көнсығыш яры буйындағы Кусиро округында урынлашҡан. Халыҡ һаны һәм иҡтисади әһәмиәте яғынан Хоккайдоның көнсығышында иң ҙур ҡала, туңмай торған мөһим порт
Малмы
Малмы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Водянка (Торгун ҡушылдығы)
Водянка — Рәсәй йылғаһы. Вологоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Торгун йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Батшалар үҙәне
Үҙәндәге кәшәнәләр исемлеге
KV6 — 20-се династия фирғәүене Рамзес IX-ныҡы.
KV7 — 19-сы династия фирғәүене Рамзес II-неке.
KV9 — 20-се династия фирғәүендәре Рамзес V һәм Рамзес VI-ныҡы. Ул шулай уҡ «Мемнон кәшәнәһе» йәки «La Tombe de la Métempsychose» исеме аҫтында билдәле.
KV15 — 19-сы династия фирғәүене Сети II-неке.
KV42 — 18-се династия фирғәүене Тутмос III-нөң ҡатыны Меритра Хатшепсуттыҡы.
WV22 — 18-се династия фирғәүене Аменхотеп III-нөкө.
Үҙәндәге ҡаҙыу эштәре
1799 йылда Наполеон экспедицияһы билдәле кәшәнәләрҙең картаһын һәм планын һыҙа.
Европаның Фива биләмәләрендәге эҙләнеүҙәре 19-сы быуатта, Шампольондың быуат башында Боронғо Мысыр иероглифтарын тәржемә итеүенән һуң яңы көс менән дауам итә. Быуат башында бында Бельцони, итальян сәйәхәтсеһе, бер нисә кәшәнәне, шул иҫәптән 1816 йылда Эйенең WV23 кәшәнәһен аса, ә киләһе йылда үҙәндәге иң матур кәшәнәләрҙең береһе — Сети I-нең KV17 кәшәнәһен таба. Һуңғыһын хатта ҡайһы берҙә «Бельцони кәшәнәһе» тип атайҙар.
1898 йылда француз египтологы Виктор Лоре KV35 — Аменхотеп II-нең кәшәнәһен таба. Был табыш шуныһы менән айырыуса әһәмиәтле — бында Тутмос IV, Аменхотеп III, Мернептах, Сети II, Саптах, Сатнах, Рамзес IV, Рамзес V һәм Рамзес VI-ның мумиялары менән тағы туғыҙ саркофаг табыла.
Петров-Бирюк Дмитрий Ильич
Дмитрий Ильич Петров (Бирюк) (31 октябрь 1900 йыл — 2 февраль 1977 йыл) — рус совет яҙыусыһы.
Шарлотт Вальстрём
Биографияһы
Уның эштәре араһында Сконе провинцияһының күренештәре менән пейзаждар айырылып тора. Шарлотт Вальстрём ижады Гетеборг художество музейында һәм  Стокгольмда  Швецияның милли музейында, шулай уҡ  Эстергетланд, Мальмё, Эстерсунд һәм Эребру музейҙарында күрһәтелә.
Гуляев Александр Георгиевич
Биографияһы
1941 йылда Александр Гуляев үҙ теләге менән фронтҡа китә. Ленинградты обороналауҙа ҡатнаша. 1943 йылда йәрәхәте арҡаһында демобилизациялана. Шул уҡ йылда Сәмәрҡәнд институтында дәрестәрен яңырта һәм учреждение менән бергә 1944 йылда Ленинградҡа ҡайта. 1946 йылда институтты А. Осмеркин оҫтаханаһы буйынса һынлы сәнғәт рәссамы квалификацияһы менән тамамлай. Диплом эше — «Минин һәм Пожарский» тарихи картинаһы. Шул уҡ йылда Ленинград Рәссамдар союзы ағзаһы итеп ҡабул ителә.
Кыса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Солянка (Торгун ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Торгун, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Әҙибай
Әҙибай (Азиаба, Азибей) — Йәнәй улусының Тоҙош (Тузуск) түбәһенә ҡараған (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы), бөткән ауыл.
Йөҙимән
Тарихы
Кесе-табындарҙың Йөҙимән ауылына 1795 йылда нигеҙ һалынған. Бында 15 йортта етмешкә яҡын кеше йәшәгән. Ауыл урынлашҡан ерҙә имән ағасы күп үҫкән. Ошо ағаслыҡ өсөн дә ауылды “Йөҙимән” тип атағандар, күрәһең.
Дёрниц
Дёрниц (Dörnitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 258 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 87 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39291 һәм автомобиль коды — JL.
Волин Анатолий Антонович
Биографияһы
1920—1921 йылдарҙа — Темрюк ҡалаһының балыҡ заводында эшсе. 1921 йылдан — Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының частарының береһендә йәшерен часть штабы начальнигы. Граждандар һуғышында ҡатнаша. 1923—1926 йылдарҙа — Краснодарҙа эшселәр факультеты студенты. 1925 йылдың октябренән РКП(б) ағзаһы.
1930 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. 1930—1931 йылдарҙа — Ленинградта Коммунистик академия аспиранты.
Макса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Акюрейри
Спорты һәм мәҙәниәте
Ҡалала үҙенең университеты һәм ике ботаник баҡсаһы бар. Төп иҫтәлекле урындарҙың береһе — лютеран сиркәүе Акюрейраркиркья тора.
Ленинград өлкәһе
Башҡарма власть
Ленинград өлкәһе Губернаторы — Ленинград өлкәһе башлығы һәм Ленинград өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Ленинград өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе. Ленинград өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Ленинград өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.
Яңы Мутабаш
Тарихы
Тыуған яҡты өйрәнеүсе Ғәлимшин Мәлик иҫбатлауынса, Яңы Мотабаш ауылына кешеләр 1880 йылдарҙа Ҡаҙансы ауылынан вотчина башҡорттары булараҡ күсеп килгәндәр. Яңы Мотабаш ауылына Иҫке Мотабаш ауылынан да күсенеп килгәндәр. Ауыл соҡорҙа булып, тирә-яғын бейек булмаған тауҙар уратып алған, бары тик көньяҡта ғына тирә-яҡта берҙәнбер ҡара тупраҡлы тигеҙ Ыйыҡ яланы йәйелеп ята. Ауылға нигеҙ һалыусылар Мостафа, Хәйерҙаман, Дауыт, Тауаҡай, Шәймәрҙан, Гата, Хәйҙәрша, Вилдан (Уйылдан), Тайуп ҡарттар булған, тип иҫәпләнә. Башта ауыл юғары оста тау башында булған, һуңынан (һыу булмау сәбәпле) түбәнгә Мота йылғаһы буйына төшөп ултыралар.
Яңы Казанка (Ырымбур өлкәһе)
Халҡы
2002 йылда даими йәшәгән халҡы 259 кеше тәшкил иткән (урыҫтар — 79 %), 2010 йылда — 184 кеше булған.
Сафин Венер Рәсих улы
Сафин Венер Рәсих улы (6 октябрь 1964 йыл) — хоккейсы, тренер. Спорт мастеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры. «Салауат Юлаев» хоккей мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе. Һаҡсы.
Павловск ҡәлғәһе
Павловск ҡәлғәһе — Рус батшалығы ваҡытындағы фортификация ҡоролмаһы, Рәсәйҙә беренсе тупраҡ фортификациялы ҡәлғә. Миус лиманының көньяҡ-көнсығыш ярында, Гаевка утары биләмәһендә урынлашҡан.
Кама буйы
Урта Кама буйы Пермь ҡалаһынан Татарстан Республикаһына тиклемге биләмәгә ҡарай. Сарапулда Урта Кама буйы тарихы һәм мәҙәниәте музейы бар.
Солтанәхмәт
Шулай уҡ районда Зәңгәр мәсет, Топкаптар һарайы, Изге София ғибәҙәтханаһы, Базилик цистерны һәм башҡа тарихи ҡомартҡылар урынлашҡан.
Урал ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
2015 йылда ауыл Советы составында Сығарыш ауылы барлыҡҡа килгән.
Марета
Марёта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уң Юрибеййылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Торгун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Торгун, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Фауст (трагедия)
Йөкмәткеһе
Трагедия төп сюжетҡа ҡарата мөнсәбәте булмаған театр директоры менән шағир араһындағы нисек пьеса яҙырға кәрәк, тигән бәхәстән башлана. Был бәхәстә директор шағирға тамашасының тупаҫ,йүнһеҙ һәм әҫәр тураһында үҙ фекере юҡлығы, сит кешеләрҙең һүҙе буйынса фекер йөрөтөүҙе өҫтөн күреүе тураһында аңлата. Уны һәр ваҡытта сәнғәт ҡыҙыҡһындырып бармай — ҡайһы берҙәре тамашаға ҡупшы кейемдәре менән маҡтанырға ғына киләләр. Шулай итеп, бөйөк әҫәрҙәр тыуҙырып маташыуҙан мәғәнә юҡ, сөнки тамашасы уны аңларлыҡ хәлдә түгел. Бының урынына бөтә ҡул аҫтына эләккәнде өйөргә кәрәк, барыбер тамашасы фекер байлығын баһаламай — уны һөйләгәндә бәйләнеш булмауы ғәжәпләндермәй.
Анталья Халыҡ-ара кино фестивале
Номинациялар
Жюриҙың махсус призы: Милли документаль кино конкурсы: Ҡыҫҡа метражлы фильмдар конкурсы: Тамашысылар премияһы:
Чечен яҙмаһы
Услар Алфавиты
Чечня Рәсәй империяһына ҡушылғандан һуң күп тә үтмәй барон Пётр Карлович Услар чечен телен өйрәнә башлаған. Ул чечен теленең беренсе грамматикаһын яҙған, ә 1862 йылда үҙенең ярҙамсыһы Кеди Досов менән "Нахчујн ђуж ду һара"ны, беренсе чечен әлифбаһын төҙөгән. Был баҫма алфавиты, кириллицаға нигеҙләнгән булһа ла, латин һәм грузин хәрефтәрен дә ҡулланған. Шул алфавитҡа таянып, 1866 йылда Иван Алексеевич Бартоломей авторлығында тағы ла бер әлифба донъя күргән.
Латин графикаһы нигеҙендәге алфавит (1925—1938)
Әммә де-факто унификация чеченского и ингушского алфавитов прошла позднее, в 1934 году, к тому же в сокращённом варианте. Была лишь произведена замена X̌ x̌ на Ꜧ ꜧ и исключена Ŋ ŋ. В таком виде алфавит продолжал функционировать до 1938 года.
Литва
ООН (1991), ОБСЕ (1991), Европа Советы (1993), ВТО (2001), Евросоюз (2004), НАТО (2004) и ОЭСР (2018) ойошмаларында ағза булып тора. Шенген һәм Еврозонаға инә.
Бөйөк Литва кенәзлеге
Көнбайыш Двина менән Висла йылғалары араһында Литва ҡәбиләләре йәшәгән. Улар игенселек һәм һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән. XII быуат аҙағында — XIII быуат башында уларҙа феодаль мөнәсәбәттәр барлыҡҡа килгән, ләкин тәүтормош-община ҡоролошоноң; тәртиптәре лә әлегә көслө булған. Немец рыцарҙарының ябырылыу ҡурҡынысы һәм уларҙан һаҡланыу кәрәклеге литва ҡәбиләләренең Бөйөк Литва кенәзлегенә берләшеүен тиҙләткән.
Литва иҡтисады
Литва — Балтик буйында эллеке СССР республикалар араһында иӊ ҡеүәтле иҡтисадлы ил. ORLEN Lietuva — Мажейкяй нефть эшкәртеү заводы илде тулыһынса нефть продукттары менән тәьмин итә һәм сит илгә һата. Рәсәйҙән нефть алмаҫ өсөн Бутингта нефть шыйыҡсалар терминалы төҙөлгән.
2006 йылдағы авариянан һуӊ «Дуҫлыҡ» нефть үткәргесенеӊ Литва өлөшө ябыла.
Юлай (исем)
Билдәле кешеләр
Ильясов Юлай Талха улы (10 июнь 1969 йыл) — дәүләт хеҙмәткәре. 2019 йылдан Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы башлығы. Башҡортостан Республикаһы ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры (2010—2012), Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте буйынса Дәүләт комитеты башлығы (2005—2008), Өфөнөң Киров районы башлығы (2008—2010).
Моратов Юлай Хәким улы (21 май 1949 йыл — 4 октябрь 2015 йыл) — уҡытыусы, үҙешмәкәр композитор, йырсы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1986), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992). Үҙешмәкәр композиторҙарҙың асыҡ фестиваль-конкурсы лауреаты (2002).
Бодхидхарма
Йола буйынса, Бодхидхарма чань-будизмдың асылын сағылдырған дүрт юллы шиғыр яҙған, тип һанала, әммә будизмды өйрәнеүселәрҙең күбеһе, шиғыр күпкә һуңыраҡ яҙылған, тип уйлай :
Һүҙҙәргә һәм яҙма тамғаларға нигеҙләнмәй
Алгет милли паркы
Климаты
Алгет милли паркы субтропиктарҙың күсеү зонаһында урынлашҡан, бында континенталь субтропик климат диңгеҙ уртаса дымлы климатына үҙгәрә. Абсолют бейеклектәрҙең етди кәмеүе һөҙөмтәһендә уның сиктәрендә микроклимат подзоналарын айырып ҡарарға мөмкин: Алгет тарлауығы— уртаса йомшаҡ ҡыш һәм оҙон йылы йәй менән һәм Цалк яйлаһы — ҡырыҫ ҡыш һәм оҙон уртаса йылы йәй менән. Уларҙа температура күрһәткестәре түбәндәгесә: һауаның уртаса йыллыҡ температураһы +7,9 °C һәм +5,9 °C, иң һыуыҡ айҙың уртаса температураһы (ғинуар) −2,4 °C һәм −4,8 °C, иң йылы айҙың уртаса температураһы (август) +18,6 °C һәм +16,1 °C, абсолют минимум −28 °C һәм −34 °C, абсолют максимум +36 °C һәм +33 °c.
Географияһы һәм гидрологияһы
Һаҡлау зонаһының рельефы тигеҙһеҙ — соҡорло-саҡырлы, бында тауҙар һәм убалар бөтә ерҙә лә йырындар менән һәм йылға үҙәндәре менән сикләнгән. Ҡурсаулыҡ урмандарының 65%-ы тиерлек ауышлығы 21-35° тәшкил иткән битләүҙәрҙә, 35%-тан саҡ ҡына кәмерәге 11-21° ауыш битләүҙәрҙә үҫә, һәм урмандарҙың бик аҙ майҙаны (1 %) тигеҙ участкаларға йәки текә ҡаяларға тура килә. Алгет милли паркы территорияһы Триалет һырты көнсығыш өлөшөнөң 1100—1950 м бейеклектәге көньяҡ битләүҙәрендә, ята. Был тау һыртының оҙонлоғо 150 км-ға етә, киңлеге 25-40 км сиктәрендә тирбәлә. Тау йыйырсыҡтары, ҡалдыҡтар менән киҫешеп, елпеүескә оҡшаған система барлыҡҡа килтерә. Һырттың һыу айырғыс һырты кикрегенең бейеклеге 2800 м тиклем булған түбәһе бар. Улар араһында айырыуса икеһе айырылып тора: парктың көнсығыш сиге янындағы Биртвиси һәм төньяҡ-көнбайыш сигендәге Клдекари. Ике тау ҙа ҡаялы һәм урта быуат ҡәлғә ҡоролмалары менән тамамланған. Һуңғыһы уның иң бейек нөктәһе булып тора (2000 м).
Фаунаһы
Алгет милли паркында һөйрәлеүселәр күп. Улар араһында кавказ агамаһы, орсоҡ йыланы, ябай туҙбаш һәм һыу туҙбашы, ябай орсоҡ йыланы, артвин кеҫәрткеһе, Даль кеҫәрткеһе һәм кура кеҫәрткеһе, етеҙ кеҫәртке ғәҙәти төрҙәр тип иҫәпләнә. Кавказ аръяғы сыбар йыланы герпетофаунаның һирәк осраған вәкиле булып тора. Бында парктың эргә-тирәһендә һирәк осраған моронло ҡара йыланы һәм дала ҡара йыланы йәшәй ала, тип фаразлайҙар. Грузияның Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзының Ҡыҙыл китабына индерелгәнлектән, моронло ҡара йыланды һаҡлау бигерәк тә мөһим. Паркта, ҡурсаулыҡ һыу ятҡылыҡтарының бәләкәй майҙанын иҫәпкә алғанда, ер-һыу хайуандары аҙ, атап әйткәндә, бында Кесе Азия һәм күл тәлмәрйене һәм йәшел әрмәнде табылған. Шулай уҡ, Алгетиҙа һәм уның ҡушылдыҡтарында йыш осрамаһалар ҙа, балыҡтарҙың төрҙәре күп түгел. Парктың ихтиофаунаһында ни бары ике төр генә теркәлгән — Barbus lacerta һәм кумжа теркәлгән.
Ғилми эшмәкәрлек
XVIII быуатта Алгети тирә-яғын тасуирлаусы тәүге һүрәтләмәләрҙе билдәле грузин географы Вахушти Багратиони яҙған. Фәнни тикшеренеүҙәр XIX быуаттың икенсе яртыһында башлана. Башлыса улар ботаник йүнәлешле булған. Билдәле натуралистарҙан заманса Алгет милли паркы биләмәһенә тәүгеләрҙән булып Густав Радде килә. 1900-сө йылдарҙа бында ботаниктар Александр Васильевич Фомин һәм Яков Сергеевич Медведев эшләй. XX быуат уртаһында тикшеренеүҙәрҙе Александр Альфонсович Гросгейм һәм Дмитрий Иванович Сосновский алып бара. Уларҙың эштәре дөйөм алғанда Алгет флораһына арнала, йәғни уртаҡ характерҙа була. 1970-се йылдарҙан алып шыршы ҡабығы кимергесенә ҡаршы көрәшкә арналған ғилми-ғәмәли тикшеренеүҙәр башлана. Был йылдарҙа Алгет ҡурсаулығында ҙур ризофаг үрсетеү буйынса биолаборатория булдырыла. Парк биләмәһендә төрлө системалы хайуандар төркөмөн тикшереү тәртипһеҙ уҙғарыла һәм тулы булмай. 1971 йылдан алып ҡыҫҡартылған программа буйынса тәбиғәт йылъяҙмаһы алып барыла.
Юлдыбай ауыл Советы (Күгәрсен районы)
Юлдыбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Мишә (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама тамағынан Камское устье ҡасабаһына тиклем Куйбышеа һыуһаҡлағысының Кама учаскаһы, Шишмә һәм Волга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Юлыҡ (Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
М.Ғафури урамы (М.Гафури (улица))
Ахманка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нохратка
Нохратка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Салманка йылғаһының уң ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Пирамидз
ФК Пирамидз (نادي بيراميدز) — Мысыҙың Ҡаһирә ҡалаһындағы египет футбол клубы. Команда өйҙәге матчтарын үткәреү өсөн яҡынса 30 000 тамашасыны һыйҙырған «30 июнь» стадионын файҙалана. Хәҙер «Пирамидз» Мысыр футбол лигалары системаһындаһы Премьер-лигала сығыш яһай.
Бикмәт (исем)
Этимологияһы
Бикмәт "Бикмөхәмәт"тән ҡыҫҡартылған исем. Бикмөхәмәт — башҡорт һүҙе бик һәм ғәрәп теленән мөхәмәт һүҙҙәре ҡушылып төҙөлгән.
Фамилияла
Бикмәтов Ниғмәт Ишмырҙа улы (1918 йыл — 1983 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия капитаны, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, III дәрәжә Богдан Хмельницкий ордены, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Ауылдар
Бикмәт (Бикметово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Бикмәт ауыл Советы — Башҡортостандың Борай районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмеге һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы).
Табын
Табын атамаһының килеп сығышы
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә, «табыныу» — кем йәки нимәнелер кеше аңынан һәм тәбиғәт көсөнән өҫтөн күреп, уға баш эйеү, бойһоноу, һыйыныу мәғәнәһенә тап килә. Икенселәре иһә төрки-монгол телдәрендәге «табун» (табу́н — йылҡы өйөрө) менән бәйләйҙәр. Тағы ла бер ҡараш буйынса, ырыу исеме монгол телендәге «табун» — 5 һанының атамаһына тап килә. Тарихтан билдәле булыуынса, күп кенә этнонимдарҙың килеп сығышы нәҡ һандар менән бәйле. Табын этнонимы ҡаҙаҡтарҙа ла осрай. Шулай уҡ ҡаратаулы-әйле башҡорт ырыуының икенсе атамаһы табынмаҙар булыуы ла билдәле.
Табындарҙың биләмәләре
Хәҙерге көндә табын ырыуҙары Башҡортостандың Архангел, Ғафури, Ҡырмыҫҡалы, Учалы, Салауат райондары; Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы; Һамар өлкәһе Оло Чернигов районы; Һарытау өлкәһе Пугачёв районы; Ырымбур өлкәһе Александров, Красногвардейск, Новосергиев райондары һәм Силәбе өлкәһенең Арғаяш, Красноармейск райондарында таралып йәшәй.
Әзербайжан кинематографы
Иртә тарихы
1915 йылда Бакы ҡалаһында кинопрокат контораһы булдырыла. Ул ағаһы-энеле «Пироне» акционерҙар йәмғиәте тарафынан ойошторолған. Уларҙан тыш Баҡыла башҡа сит ил кинофирмалары филиалдары ла («Пате», «Фильма» һ. б.) эшләгән. Шул уҡ 1915 йылда «Пироне» йәмғиәте тәүге әзербайжан нәфис фильмы булған «Нефть һәм миллиондар батшалығында» фильмын төшөрә башлағанref>. Фильм Мусабәковтың шул уҡ исемле романы буйынса төшөрөлгән. Фильмды төшөрөүҙе урындағы нефть финанслаған. Мәҫәлән, фильмды төшөрөү маҡсатында Петербургтан режиссёр Борис Светлов саҡыртылған. Баҡыла һәм уның тирә-яғындағы ауылдарҙа пейзаж, Тифлиста инде — сәхнә, павильондар менән бәйле сәхнәләр төшөрөлгән. Фильмда, Лутфулла бәк ролендә, ул саҡтағы билдәле театр актёры Һөсәйен Мәммәд оглы Әрәблински төшкән.
1950-е годы
1950-се йылдар башында "Баҡы киностудияһы"нда нигеҙҙә нәфис-документаль һәм публицистик фильмдар төшөрөлгән. 1950-сы йылдар уртаһына инде милли сценаристар, режиссёрҙар, операторҙар һәм рәссамдар кадрҙары әҙерләнгән. Уларҙың күпселеге Бөтә Союз Кинематография Инститкутында уҡыған. Улар иҫәбендә И.Ҡасумов, Э.Мәмәдханлы, И.Тагизаде, Л.Сәфәров, Г.Сәйедбәйле, А.Ибраһимов, Н.Исмаилов, Г.Сәйедзаде, Ш.Мәхмүдбәков, А.Атакешеев, Х.Бабаев, А.Нариманбәков, Т.Ахундов, Р.Оджагов, К.Наджафзаде, Дж. Әзимов, Э.Рзағулиев, Н. Зәйналов һ б.
1958 йылда экрандарға Мәхти Ғөсәйензаденың Ғәсән Сәйедбәйле һәм Имран Ҡасумовтың шул уҡ исем йөрөткән повесы буйынса төшөрөлгән партизан Мәхти Ғәнифә оғлы Ғөсәйензадеға бағышланған фильмы сыға.
1960-сы йылдар
1960-сы йылдарҙан башлап Әзербайжанда күп кенә төҫлө фильмдар төшөрә башлайҙар. 1960 йылда режиссёр Г.Сәйедзаде халыҡ тыуҙырған мифик герой Көроғлыға бағышланған шул уҡ исемле «Көроғлы» нәфис фильмы беренсе киң экранлы әзербайжан төҫлө фильмы булған. фильмы сюжеты нигеҙенә «Ләйлә һәм Мәжнүн» дастаны мотивы (1961 йыл, режиссёр Л.Сәфәров) һалынған.
Ауыл (гәзит)
«Ауыл» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Һамар губернаһы башҡарма комитеты эргәһендәге асығыусыларға ярҙам бүлеге һәм башҡорт-татар бюроһы, 1923 йылдан алып РКП(б)-ның Һамар губерна комитеты эргәһендәге башҡорт-татар бюроһы һәм губерна халыҡ мәғарифы бүлеге эргәһендәге татар-башҡорт секцияһы органы. 1922 йылдың мартынан башлап 1924 йылдың июненә тиклем Һамар ҡалаһында төрки телендә нәшер ителә. 1922 йылда 18 һаны сыға, 1923 йылда — 27, 1924 йылда — 6. «Ауылда» совет хөкүмәте документтары, ил һәм сит илдәр яңылыҡтары баҫтырыла, ауыл халҡының тормошон яҡшыртыу мәсьәләләре яҡтыртыла, әҙәби әҫәрҙәрҙән өҙөктәр бирелә.
Әзербайжан кинематографы
1970-се йылдар
1970 йылдан «Әзербайжанфильм» киностудияһында көндәлек тормошта һәм хужалыҡ эшмәкәрлегендә йәмғиәттең антиподтарын, етешһеҙлектәрен һәм хаталарын тәнҡитләгән сатирик киножурналы сығарыла башлаған.
1990-сы йылдар
1997 йылда режиссёр Вағиф Мустафаев һәм продюсер Рафиға Кулиеваларҙың фильмы Оберхаузен Халыҡ-ара кинофестивалендә бер үк ваҡытта дүрт призға лайыҡ була.
1998 йылда режиссёр Явар Рзаевтың «Сары Гялин» фильмы Карловы Варала АҠШ призы һәм «Киношок» Халыҡ-ара кинофестивалендә «Иң яҡшы сценарий» номинацияһы менән бүләкләнә.
Фильмы
«Свидетельница» (1990) — режиссёр Гусейн Мехтиев
«Крик» (1993) — режиссёр Жәйхун Мирзоев
2000-се йылдар
2006 йылда «Әзербайжанфильм» студияһында режиссёр Олег Сафаралиевтың Берлинда, Монреалдә, Истанбулда, Хайфала, Рио-де-Жанейрола күрһәтелгән картинаһы төшөрөлә. Фильм 2006 йылда иң яҡшы фильм өсөн Әзербайжан милли кинематографик премияһына лайыҡ була. Шулай уҡ Алматы ҡалаһында «Евразия» 3-сө Халыҡ-ара кинофестивалендә «ARRI» призын һәм 2007 йылда 5-се «Мәскәү премьера»һы тамашасылар һөйөүе призын яулай.
Фильмдар
«Мелодия пространства» (2004) — режиссёр Ғөсәйн Меһтиев
Әбделмәнов
Әбделмәнова — ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Дания
Дания Европа берләшмәһенә инә, ул шулай уҡ Төньяҡ Атлантик Килешеү Ойошмаһы — НАТО-ны һәм Арктика кәңәшмәһе ойоштороусыларҙың береһе һәм уның ағзаһы.
Дания иҡтисады
Тәбиғи ресурстары аҙ булыуы сәбәпле Дания иҡтисады кеше потенциалына таяна. Иҡтисадтын һеҙмәтләндереү секторы биҡ ҙур. Минималь эш хаҡы юҡ.
Дания брендтар араһында: MYC4, DONG Energy, «Лего», Maersk, Scandlines. Scandlines ойошмаһы Данияны Германия менән, Данияны Швеция менән тоташтырған паромдар хужаһы 2011йылында 167 миллион евро килем күрһәтте. Лонанн утрауҙан Фемарн утрауға тиклем бер кеше үтеү юл хаҡы – 12 евро.
Теория
Теорияны тикшереү
Ғәмәлдә «теория — эксперимент» үҙ-ара бәйләнеше бик ҡатмарлы. Теория элегерәк эксперимент аша тикшерелгән объектив күренештәрҙе сағылдырғанлыҡтан, бындай һығымталарҙы яһарға ярамай. Шул уҡ ваҡытта, теория логика закондары нигеҙендә төҙөлгәнлектән, әүәлге эксперименттар менән асыҡланмаған күренештәр тураһында һығымталар ҙа сығыуы мөмкин, улар практика аша тикшерелә. Ләкин был һығымталарҙы гипотеза тип атарға кәрәк, ә уның объективлығы, йәғни был гипотезаны теория дәрәжәһенә күтәреү  нәҡ эксперимент менән раҫлана. Был осраҡта эксперимент теорияны тикшермәй, ә был теорияның  положениеларына аныҡлыҡ индерә йә уларҙы киңәйтә.
Ласкин Иван Андреевич
Ласкин Иван Андреевич (1 ноябрь 1901 йыл — 1 июль 1988 йыл) — совет хәрби етәксеһе, генерал-лейтенант, Ҡырымды обороналауҙа һәм Сталинград һуғышында ҡатнашыусы.
Сталинград һуғышы һәм Паулюсты әсиргә алыу
— Фельдмаршал германской армии Паулюс сдаётся Красной Армии в плен. Паулюс менән бергә 91 меңдән ашыу һалдат һәм офицер, 24 генерал әсирлеккә алына.
Әҙеһәмов Юнир Самат улы
Биографияһы
1967—1971 йылдар — БАССР Баймаҡ районы советының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары.
Шогриш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Сәйетов Эрнст Миңләхмәт улы
Наградалары
Лауреат республиканской премии обкома ВЛКСМ им. Г. Саляма, 1974
Ауыл көнкүреше (журнал)
«Ауыл көнкүреше» — «Уфимский сельскохозяйственный листок» баҫмаһының тәржемәүи ауыл хужалығы журналы. Өфө губернаһы земствоһы органы. 1914 йылдың ғинуарынан алып 1917 йылдың февраленә тиклем Өфөлә айына 2-3 тапҡыр төрки телендә сыға. «Шәреҡ» типографияһында нәшер ителә. Журналда ауыл хужалығы, сауҙа, сәнәғәт проблемалары буйынса мәҡәләләр, шулай уҡ Өфө губерна земствоһының протоколдары, уставтары, отчеттары баҫыла. Мөхәррире — П.Ф. Коропачинский, тәржемәсеһе — С.Л. Рәмиев.
Әбү Ғүбәйдәт ибн әл-Жәрәх
Вафаты
Әбу Ғүбәйдәт ибн Жәрәх һижри 18 йылда чума эпидемияһы ваҡытында 58 йәшендә вафат була. Уны Иерусалим эргәһендәге Бисан биҫтәһендә ерләйҙәр, йыназа намаҙын Мүғәз ибн Жәбәл уҡый.
Ғибәҙуллин Рафаил Вәһит улы
Биографияһы
1996—1998 йй. — «Башкирнефтепродукт» ААЙ-те структураһында етәксе вазифалары (Өфө ҡалаһы).
Ғаиләһе
Өйләнгән. Ҡатыны менән ул һәм ҡыҙ үҫтергәндәр.
Лос-Аламос
Географияһы
Лос-Аламос Санта-Фе штатының баш ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай яҡынса 56 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Баш ҡала менән Лос-Аламос заманса шоссе менән бәйләнгән. Диңгеҙ кимәленән бейеклеге 2231 метр тәшкил итә. Майҙаны 28,1 км². Ҡаланың үҙәк өлөшөндә ҙур булмаған Эшли (Ashley) быуаһы бар.
Сәғд ибн Әби Үәҡҡас
Биографияһы
Әбү Бәкер һәм Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифәлеге осоронда Хәлифәтте нығытыуҙа ҡатнаша. Византия һәм Иранға ҡаршы һуғыштарҙа ғәскәр башлығы вазифаһын биләй. Уның етәкселегендә Ҡадисиә һуғышында мосолмандар фарсыларҙы еңә.
Юрмаш (Ғафури районы)
Урамдары
Исемдәре: Коллектив урамы (Коллективная (улица))
Энгсё замогы
Төҙөлөшө
Энгсё замогы Меларен күлендәге шул уҡ исемдәге утрауҙа урынлашҡан. Замок куб формалы дүрт ҡатлы таш һәм кирбес бинанан ғибәрәт. Уның түбәнге өлөштәре Урта быуаттарҙан һаҡланған. 1630-сы йылдарҙа һарай ремонтлана һәм киңәйтелә. Дүртенсе ҡат, ике баҡса флигеле һәм яңы ике ҡатлы бина, замоктың ҡыйығы 1740-1741 йылдарҙағы архитектор Карл Хорлеман проекты буйынса реконструкциялау барышында төҙөлә. Шул ваҡыттан алып замок хәҙерге күренешен үҙенә ала. Замок эргәһендә ҙур парк урынлашҡан ҙур, ә уның эсендә швед байҙарының портреттар коллекцияһы һаҡлана.
Тарих
Замок бинаһы 1959 йылда музейға әйләндерелә һәм 1965 йылда архитектура һәйкәлдәре исемлегенә индерелә. Хәҙерге ваҡытта йәй көндәре кешеләр өсөн асыҡ.
Мәҙинә (исем)
Мәҙинә — башҡорт телендә Мәҙинә исеме киң таралған булған. Был исем әле лә йыш ҡушыла. Башҡорт ҡатын-ҡыҙ исемдәре теҙмәһендә лә ул бар.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Мәҙинә — Өфөләге мәсет. Ҡаланың Дим районында Гатчин урамы, 1-се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Швеция
Урынлашыуы
Майҙаны (449 964 км²) буйынса Швеция Көнбайыш Европа илдәре араһында өсөнсө урынды биләй, ә бөтә Европа буйынса — бишенсе. Балтик диңгеҙе һәм Төньяҡ диңгеҙе һыуҙары менән йыуыла.
Фабрегас Сеск
Иртә йылдары
Бында Фабрегас терәк ярымһаҡсыһы позицияһын биләй, үҙ ваҡытында был урында уның кумиры — Хосеп Гвардиола уйнаған була. Шулай уҡ уның менән бергә командала буласаҡ йондоҙҙар — Лионель Месси һәм Жерар Пике уйнай. Уңыштары булыуға ҡарамаҫтан (Фабрегас, терәк ярымһаҡсыһы позицияһында уйнаһа ла, ҡайһы бер ваҡыт йәштәр командаһы өсөн бер миҙгелдә 30-ҙан ашыу гол индерә), Сесктың «Барселона»ғы перспективаһы томанлы була, уны ҡасан беренсе командаға сығарырҙарын берәү ҙә белмәй. Шуға күрә Арсен Венгерға Фабрегасты «Арсенал»ға күсергә инандырыу ҡыйын булмай — уға команданың төп составында уйнай вәғәҙә ителә.
Болғарҙар
Этноним
Грек һәм латин сығанаҡтарында болғарҙарҙы, башҡа күсмә халыҡтарҙы кеүек, ҡайһы саҡта һундар тип атағандар.
Тарих
Болғарҙар IV быуат аҙағында һундарҙың Көнсығыш Европаға походына йәлеп ителәләр. Болғар ҡәбиләләренең составына яҡынса 460–470 йылдарҙа Европаға килгән төрки телле күсмә ҡәүемдәрҙең яңы тулҡындары ҙур йоғонто яһай.
Музыка
thumb|upright|[[Скрипка асҡысы]]
Му́зыка — субстантивацияланған сифат, муза тигәндән. Сәнғәт төрө. Был төр ысынбарлыҡты сағылдыра. Музыка «тауыш сәнғәте» булараҡ билдәләнә. Музыка — грек һүҙе. Тауышты билдәле тәртипкә һалған интонация сәнғәте, музыкаль әҫәр. Музыканың нәфис эшмәкәрлеге гармониялы, эҙмә-эҙлекле, ритмлы, моңло музыкаль тауыш алыу өсөн йүнәлтелгән. Тембр, тауыш көслөлөгө, ваҡыт, тауыш юғарылығы аша бирелгән нәфис образдар кешегә ишетеү һәләте аша бирелә.
Музыка тарихы
Һуң урта быуаттан (XV быуат) башлап, бигерәк тә Яңырыу дәүерендә Европала тәүге тапҡыр автоном музыка формалары күбәйә Г.Бесселеру «преподносимой», йәғни бары тик тыңлау өсөн генә. «Композитор фекеренең үҙаллы логикаһы» булдырыла, композитор һөнәре айырылып сыға. XX быуатта авангардистар ижадында «автоном» вектор (тура һыҙыҡ) музыка тарихында сираттағы кульминацияға етә — композиторҙар үҙ яҙмаларына ғәҙәти жанрҙар һәм формалар менән ассоциацияланмаған исем бирә (мәҫәлән, «Пять пьес для оркестра» Веберна, «Структуры» Булеза, «Композиция № 2» Уствольской и т. п.), йәки яҙмаларҙың исеме үтә шартлы характерҙа була.
Музыка теорияһы
Музыканың теоретик аспекттарын музыка фәне өйрәнә.
Матур көй һәм гармония
Бөгөн өҫтөнлөк алған күп кенә музыка йүнәлештәре тондарҙың бер юлы яңғырауын киң ҡуллана (аһәң тип атала). Ике тауыш аһәңен музыкаль интервал, ә өс һәм унан күберәк тауышлыһын аккорд, тип атайҙар.
Музыкаль форма
Формаларға бүлеүҙә һәм уларҙың килеп сығыу сығанағында бәйләнеш бар. Әгәр ҙә монодия формаһының сығанағы булып, берәй тексты йырлау торһа, гомофония формаһы үҫешендә инструменталь музыка үҫеше ята. Гомофония формаһы өсөн тәүге формаларҙан килгән исемдәр һаҡланған, мәҫәлән, рондо, соната.
Нгэва-Ях
Нгэва-Ях — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НЫДА/82 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Улан-Удэ епархияһы
Тарихы
2007 йылдың апрелендә айырым епархия төҙөүҙе Улан-Удэның мэры Айдаев Геннадий тәҡдим итә.
Апушкина Наталья Борисовна
Апушкина Наталья Борисовна (23 июль 1936 йыл — 27 ноябрь 2005 йыл) — шағир. Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы (1999).
Биографияһы
«Вечерний Ростов» гәзитенең әҙәби конкурстарында ҡатнаша. «Төнгө әкиәт» шиғыры менән икенсе урынды ала, уға туғыҙ композитор көй яҙа. Шағирҙың әҫәрҙәре «Дон» журналында, «Истоки» альманахында, «Ростовское время» коллектив йыйынтығында баҫылған. 1991 йылда «Светлые тревоги», һуңынан «Зеркала» китаптары донъя күрә.
Ыуадараш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Федотенко Руслан Викторович
Руслан Викторович Федотенко  (18 ғинуар 1979 йыл) — Украинаның профессиональ хоккейсыһы, һул һөжүмсе. «Айова Уайлд» хоккей лигаһы клубы уйынсыһы.
Профессиональ карьераһының башы. Милли хоккей лигаһында
2002 йылдың 21 июнендә «Тампа-Бэй» клубында беренсе раундта дүртенсе номер аҫтында сығыш яһау хоҡуғына ирешә (Йони Питканен).
Уразаев Мәхмүт Һибәт улы
Биографияһы
Мәхмүт Һибәт улы Уразаев 1936 йылдың 14 майында Ейәнсура районының Ғәббәс ауылында тыуған. Үҙҙәрендә башланғыс мәктәп, күрше Муйнаҡ ауылында ете йыллыҡ, унан һуң Абҙан ауылында урта мәктәп тамамалай. Өс йыл колхозда эшләй. 1957 йылда Башҡорт дәүләт университетына уҡырға керә. Башҡортостан телевидениеһы һәм радио комитетында, «Ленинсы», «Совет Башҡортостаны» гәзиттәрендә, «Ағиҙел» журналында эшләй.
Тәүге шиғырҙары матбуғатта 1957—1958 йылдарҙа донъя күрә. 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
2021 йылдың 6 сентябрендә Өфө ҡалаһында вафат булды.
Пименов Юрий Иванович
Биографияһы
Д. Б. Кабалевскийҙың «Мастер из Кламси» (Бәләкәй опера театры, Ленинград, 1938), Э Ростандың «Сирано де Бержерак» (Ленин комсомолы исемендәге театр, Мәскәү, 1943), Э Лабиш һәм А. Делакруҙың «Копилка» (Ҡыҙыл армия үҙәк театры, Мәскәү, 1945), Б. А. Лавреневтың «За тех, кто в море!» (Кесе театр, Мәскәү, 1946), Н. Г Винниковтың «Степь широка» (1949), Б. Р. Изаковтың «Под чужим небом» (1951), Е. М. Бондареваның «Сергей Лазо» (1952), Ю. П. Чепуриндың «Весенний поток» (1953) — бөтәһе лә Совет армияһы Үҙәк театрында, Мәскәү, П. И. Чайковскийҙың «Снегурочка» балетын («Фестиваль-балет», Лондон, 1960-61), А. П. Чеховтың «Вишневый сад» (Совет армияһы үҙәк театры, 1965) һәм башҡа спектаклдәрҙе биҙәй
Бүл-Ҡайпан ауыл Советы (Тәтешле районы)
Тарихы
2008 йылда ауыл советы составына Мәмәтәй ауылы инә.
41)Тәтешле районы буйынса:
Мәғәфүр (исем)
Мәғәфүр — башҡорт ир-ат исеме.
Некрасов тыҡрығы
Тарихы
Башта Беренсе арҡыры тыҡрыҡ тип, һуңынан Һарай тыҡрығы тип аталған. 1923 йылда билдәле рәсәй  шағиры  Николай Некрасов хөрмәтенә атала. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, яҙыусы Таганрог менән бер нисек тә бәйле булмай.
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="1">