cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Егоров Борис Фёдорович
Фәнни эшмәкәрлеге
1962—1968 йылдарҙа — Ленинград дәүләт университеты доценты, 1968—1978 йылдарҙа — профессор, А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия институтының рус әҙәбиәте кафедраһы мөдире. 1978—1993 йылдарҙа — СССР Тарих институты Ленинград (Санкт-Петербург) бүлегенең ғилми хеҙмәткәре һәм төп ғилми хеҙмәткәре. 1993—1996 йылдарҙа — Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты Санкт-Петербург бүлексәһенең  төп ғилми хеҙмәткәре. Һуңынан — РФА Санкт-Петербург Тарих институтының баш ғилми хеҙмәткәре- консультанты
700-ҙән ашыу фәнни мәҡәлә һәм 20 китап авторы. Санкт-Петербургта йәшәгән. Д.С. Лихачев мираҫы буйынса Фәндәр академияһы комиссияһын етәкләгән.
Артыш (мәғәнәләр)
Артыш — күп мәғәнәле һүҙ.
Донъя тарафтары
Тасуирлама
Дүрт яҡлы ориентирлашыу принцибы кеше тирә-яҡ донъяны танып белеүҙә мөһим этап була. Тәре матдиләштерелгән дүрт донъя тарафы..
Ҡаҙағстан йылғалары
Ҡаҙағстан йылғаларының күбеһе Каспий, Арал диңгеҙҙәренең, Балхаш, Тәнгиҙ күлдәренең эске ябыҡ бассейнына ҡарай, бары тик Иртыш, Ишем һәм Тубыл йылғалары ғына үҙ һыуҙарын Кар диңгеҙенә тиклем илтә.
Ленин майҙаны (Өфө)
Ленин майҙаны ҡаланың Октябрьский районында Октябрь проспекты эргәһендәге ҡала хакимиәте бинаһы алдында урынлашҡан («Ҡала советы»).
Рассвет (Миәкә районы)
Рассвет (Рассвет) — Башҡортостан Республикаһының Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 304 кеше булған. Почта индексы — 452086, ОКАТО коды — 80244805004.
Абдрахман
Абдрахман — ир-ат исеме. Сығышы менән ғәрәп теленә бәйле. Ғәрәпсәнән тәржемәһе — рәхимле, изге кеше.
Жәбир ибн Ғабдулла
Биографияһы
Жәбир шулай уҡ йәш ислам дәүләтен төҙөүҙә әүҙем ҡатнаша. Мөхәммәт Пәйғәмбәр тере сағында ул 19 йыһатта, шулай уҡ Мәккәне яулауҙа ҡатнаша (630). Тәүге фетнә (Хәлифәттә беренсе граждандар һуғышы) ваҡытында ул хаҡ хәлифә Али ибн Әбү Талип яғында була, әммә уның вафатынан һуң Мүәвиә ибн Әбү Суфыян яғына күсә.
Точисский Павел Варфоломеевич
Биографияһы
Урал үҙенең тауҙары һәм урмандары менән малайҙа тәбиғәткә һөйөү уята һәм уны шағир итә, ә  Петербургтан һөрөлгән  революционерҙар унда  революцион ҡараштарының  үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Гимназияла уҡ халыҡсылыҡ  түңәрәге ойоштора, ә 1883 йылда гимназияны ташлай һәм тимер юлы оҫтаханаларына эшсе булып эшкә инә. 1884 йылда менән апаһы Мария менән (Бестужев курстарына уҡырға ингән) — Санкт-Петербургҡа бара, слесарь һөнәрен өйрәнеү өсөн һөнәрселек курстарына уҡырға инә.
Дьяконов Юрий Александрович
Биографияһы
1939 йылда Дьяконовты Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафына саҡыралар һәм Сталинград хәрби училищеһына ебәрәләр. 1941 йылдың ғинуарында училищены тамамлағас уға лейтенант дәрәжәһе бирәләр һәм Алыҫ Көнсығыш хәрби округына ебәрәләр. Ошо округтың частәрендә Дьяконов бөтә Бөйөк Ватан һуғышы дауамында хеҙмәт итә.
Кесе Ик (Ишим ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Ҡаҙырғол
Тарихы
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тиимер юл станция8ынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 43 км алыҫлыҡта Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. 1895 йылға тиклем Стәрлетамаҡ өйәҙе Өршәк-Мең улусы, 1896 йылдан һуң Бәләбәй өйәҙе Ҡаҙанғол улусы составында. 1914—1923 йылдарҙа Бәләбәй өйәҙе Имай-Ҡарамалы улусы, 1923—1930 йылдарҙа Стәлетамаҡ өйәҙе Өршәк-Мең, 1960—1932 йылдарҙа Ауырғазы районы Яңы Йәнбәк ауыл Советы, 1932 йылдан Дәүләкән районы Яңы Йәнбәк ауыл Советы составында. 1919—1923 йылдарҙа һәм 1965 йылдан Ҡаҙырғол ауыл Советының административ үҙәге. 1932—1951 йылдарҙа Яңы Йәнбәк ауыл Советы, 1952—1965 йылдарҙа Филипповка ауыл Советы биләмәһендә. Тәүге тапҡыр 1795 йылдарҙа телгә алына, ләкин был ваҡытта тиклем 10 ихатала 55 кеше йәшәгәнлеге теркәлгән. Ауылға 18 быуаттың 2-се яртыһында Нуғай даруғаһының Өршәк‑Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Ҡаҙырғол Бигешев исеме менән аталған. 1843 йылда 121 кешегә 24 бот ужым һәм 248 бот ярауай ашлыҡ сәселгән. 17 ихата-йортҡа 121 ат, 60 эре мөгөҙлө мал, 34 һарыҡ һәм 6 кәзә иҫәпкә алына. 1896 йылда ауыл халҡы 2332 дисәтинә ер һәм 22 дисәтинә урман менән файҙаланған. Малсылыҡҡ, игенселек, умартасылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. Һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет барлығы теркәлгән. Совет осоронда «Ҡыҙыл Йондоҙ», III Интернационал исемендәге, «Өршәк», «Маяҡ» колхозында эшләйҙәр. 1966 йылда электр уты үткәрелә. 1975 йылда Билдәһеҙ һалдатҡа һәйкәл асыла.1985 йылда ауылдан 2 саҡрым алыҫлыҡта «Өршәк» колхозы быуа төҙөй. 1992 йылда ветеринария бүлексәһе асыла, 2000 йылда КФХ «Ләйсән» ойошторола. 2019 йылдың август айында яңы мәсет асыу тантанаһы уҙа. Башланғыс мәктәп (Яңы Йәнбәк урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар. Халҡы: 1795 йылда — 55 кеше; 1834 йылда — 121 кеше; 1870 йылда — 179 кеше; 1906 йылда — 185 кеше; 1917 йылда — 289 кеше; 1920 йылда — 256 кеше; 1939 йылда — 313 кеше; 1959 йылда — 203 кеше; 1989 йылда —181 кеше4 1999 йылда — 267 кеше; 2002 йылда — 255 кеше; 2010 йылда — 234 кеше. Башҡорттар — 95 % (2002).
Урамдары
Исеме:
Әрәпәнде
Әрәпәнде - Репенды - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Кәҫле районындағы ҙур булмаған күл.
Тасуирламаһы
Күлдең сөңкәһе түңәрәк рәүешле, геометрик дәүмәлдәре 1,1*0,8 км.
Словения халҡы
Словения халҡының үҫеүе
Тәбиғи һәм механик хәрәкәт
Ояшенка
Ояшенка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ояш йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Линц
Тарихы
1497 йылда Дунай йылғаһы аша күпер төҙөлә. XVI—XVII быуаттарҙа ҡаланың үҫеше чума эпидемияһы менән бәйле туҡталып ҡала. 1785 йылдан Линц епископлыҡ үҙәге була.
ARO
ARO (Auto Romania атамаһынан ҡыҫҡартып алынған) — Румынияның юлһыҙ ерҙә йөрөй алған автомобилдәрҙе сығарыусы заводы. Беренсе авмобиль — IMS-57 — 1957 йылда сығарыла. Автомобиль ГАЗ-69 нигеҙендә төҙөлә. Етештерелгән автомобилдәрҙең 90 проценттан ашыуы 100-ҙән ашыу илгә экспортҡа һатыла. 2006 йылда бөлгөнлөккә төшә.
Брест
Исеменең килеп сығышы
Брестың боронғо исеме — Берестье . Иң билдәле фараз буйынса, ҡала исеме килеп сыҡҡан һүҙҙәр   һүҙенән (ҡайын ҡабығы ҡатламының тышы) , килеп сыҡҡан, ә хәҙерге Брест формаһы, моғайын, яһалма — һүҙ «берест» һүҙенән (ҡарама төрө, Ulmus).
Урта быуаттар (XI—XV быуаттар)
XII быуатта, тағы ла поляктар яулап алған Берестьела, король Ғәҙел Казимир тарафынан ағас (XIII быуаттың икенсе яртыһында яңынан ҡоролған), сауҙа каруандары өсөн нығытма төҙөлгән. Берестьела, тауарҙар үткәргән өсөн, мыт (пошлина) алғандар. Элеккесә предмет араһында ярыш ғибәрәт галицкий-волынский һәм поляк кенәздәре араһында бер-береһен уҙырға тырышыу предметы булған Берестейск ерҙәре 1240 йылдарҙа татар-монгол баҫып алыуы ҡурҡынысы аҫтында торған. XIII быуаттың икенсе яртыһында Берестье менән волынь кенәзе Владимир  Василькович идара иткән, ул ҡәлғә территорияһында 1276—1288 йылдарҙа таштан  башня-донжон, изге Пётр таш сиркәүен төҙөткән. Һуңынан был башня ҡала халҡына ҡаты ҡамауҙарҙа ҡотолоп ҡалыу мөмкинлеге биргән. 1319 йылда бөйөк литва кенәзе Гедимин «әллә ни ҙур ҡаршылыҡһыҙ» Берестейский ерҙәрен Бөйөк Литва кенәзлегенә ҡушҡан
Яңы заман. Күп һанлы һуғыштар (XV—XIX быуат)
1409-1411 йылдарҙағы Польша короллеге һәм Бөйөк Литва кенәзлегенең Тевтон орденына ҡаршы Бөйөк һуғышы йылдарында Берестьеның артабанғы иҡтисади үҫеше тотҡарланған. 1409 йылдың декабрендә поляк короле Ягайло һәм бөйөк литва кенәзе Витовтың йәшерен осрашыуында тәре йөрөтөүселәргә ҡаршы генераль алыш планы төҙөлгән. 1410 йылдың 15 июлендә булып үткән Грюнвальд ҡаты алышында Тевтон ордены тар-мар ителә; берләшкән армия составында Берестейск хоругвы һуғышҡан. 1441 йылғы Привилей Берестьены рәсми рәүештәБөйөк Литва кенәзлегенең төп ҡалаларының береһенә индергән.
XVI быуатта Берестье Бөйөк Литва кенәзлегенең мөһим сауҙа-һөнәрсеек үҙәге булған. Брест сауҙагәрҙәре Көнсығыш Европаның мөһим сауҙа үҙәктәре: Слуцк, Минск, Могилёв, поляк ҡалалары Варшава, Познань, Торунь, Ломжа, Люблин, Урыҫ дәүләте ҡалалары менән тығыҙ сауҙа бәйләнештәре урынлаштырылған. XVI быуаттың беренсе яртыһында ҡаланың йыллыҡ тауар әйләнеше 750 мең һумға еткән, ә брест таможняһы дәүләт ҡаҙнаһы килемендә икенсе урын биләгән. В 1550-се йылдарҙа берестье старостаһы Николай Радзивилл Чёрный ҡалала типографияға, хәҙерге Белоруссия территорияһында тәүге типографияға нигеҙ һалған. 1563 йылда бында китап баҫыу эшенең күренекле ҡомартҡыһы, Берестье Тәүраты, баҫылған. XVI быуаттың икенсе яртыһы — XVII быуаттың беренсе яртыһында ҡала халҡының ижтимағи-сәйәси тормошонда католик монастырҙарҙа һәм православие сиркәүҙәрендә ойошторолған православие дини йәмғиәте ҙур әһәмиәткә эйә булған. Улар халыҡ мәҙәниәтен һәм телен һаҡлап ҡалырға ынтылған, типографиялар һәм дини йәмғиәт мәктәптәрен асҡан. 1596 йылда Брестта үткән сиркәү соборында Брест унияһы — Речь Посполитая территорияһында католик һәм православие церквей сиркәүҙәре берләшмәһе.
1812 йылғы Ватан һуғышы. XIX быуат
Һуғыш тамамланғандан һуң, урыҫ хәрбиҙәрҙе Брест-Литовскиҙа илдең көнбайышындағы нығытмалар системаһы элементы булараҡ ҡәлғә төҙөргә ҡарар итәләр. Брест-Литовск ҡәлғәһе 1830 йылда раҫланған проект буйынса ҡала территорияһында төҙөлгән. Һөҙөмтәлә 500 йыл буйы йәшәп килгән элекке ҡала ысынбарлыҡта юҡҡа сыҡҡан. 1835 йылда ҡала төҙөлөшө 2 километрға көнсығышҡа күсерелгән, ҡала һәм ҡәлғә ерҙәре араһында ыҙан билдәләре межевые знаки — бут ташынан эшләнгән бағаналар (уларҙың береһе Ленин һәм Гоголь урамдары мөйөшөндә һаҡланған) ҡуйылған. 1842 йылдың 26 апрелендә яңы ҡәлғәне асыу тантанаһы булған. Брест-Литовск ҡәлғәһе 1845 йылда раҫланған Брест-Литовск гербында үҙенең һынланышын тапҡан: ике йылға ҡушылған моронда көмөш ҡалҡандарҙан түңәрәк, уның өҫтөндә ҡәлғә штандарты, гербтың өҫкө өлөшөндә — зубр — ул ваҡытта Брест-Литовск ингән Гродно губернаһының герб билдәһе.
Хәҙерге осорҙа
В 2000-х годах ведётся благоустройство улиц города, строительство крупных жилищных объектов. Продолжается массовое жилищное строительство.
Географияһы
Географически центр Брестской области располагается в 320 км к юго-западу от Минска, на западной окраине Полесья, представляющего собой заболоченную плоскую низину, достаточно обезлесенную вследствие воздействия человека. Рельеф территории, на которой лежит Брест, ровный (абсолютные высоты от 123 м, высоты уреза Западного Буга, до 130 м), слабо понижающийся к пойме Мухавца. На западной окраине города Мухавец впадает в Западный Буг, раздваиваясь на два рукава. На территории Бреста Мухавец притоков не принимает. По северной окраине Бреста протекает небольшая река Лесная, правый приток Западного Буга.
Иҡтисады
На территории Бреста и Брестского района расположена крупнейшая свободная экономическая зона страны. На территории СЭЗ на начало 2010 года работало 65 предприятий (в том числе по производству продуктов питания, оборудования и материалов для дорожной разметки и др.), общий объём накопленных инвестиций составил около 620 млн $. Суммарный объём произведённой здесь продукции в 2009 году вырос по сравнению с 2008 годом в 1,2 раза и составил 560 млн $.
Транспорты
Брест — важный железнодорожный узел на магистрали Москва — Берлин, имеются также линии на Ковель, Высоко-Литовск, Влодаву. Действуют крупные грузовые терминалы, локомотивное депо. На территории города расположены: железнодорожный вокзал Брест-Центральный, станции Брест-Северный, Брест-Восточный, Брест-Полесский, Брест-Южный, Брест-Южный, Юго-Запад. В Бресте осуществляется замена вагонных тележек составов, пересекающих границу между Белоруссией и Польшей в связи с различным размером железнодорожной колеи. Станции Бреста и прилегающие участки железных дорог обслуживаются Брестским отделением Белорусской железной дороги.
Брест сәнғәттә
На киноэкране о мужестве защитников цитадели было рассказано в таких фильмах как «Бессмертный гарнизон» (1956) режиссёров Захара Аграненко и Эдуарда Тиссэ, по сценарию Константина Симонова; «Я — русский солдат» (1995) режиссёра Андрея Малюкова, по мотивам романа «В списках не значился».
Пьетроассала табылған муйын ҡулсаһы
Сығышы
Румынияның Пьетроаселе янында Истрица тауы булараҡ билдәле булған оло ҡулсағаиоҡшаған ҡурғанында табылған үҙенсәлекле хазина, бик күп алтын һауыт-һаба, тәрилкәләр һәм сынаяҡтарҙан, шулай уҡ эшләнмәләрҙән, шулар араһында яҙыулы ике муйын ҡулсаһынан, барлығы 22 өлөштән торған. Хазинаны тапҡан саҡта, предметтар ҡара масса менән йәбештерелгән булған, бынан сығып хазина, ергә күмелер алдынан, ниндәйҙер бер органик материал (мәҫәлән, тире йәки туҡыма) менән ҡапланған булғандыр тигән фаразға килтергән. Табылдыҡтың дөйөм ауырлығы яҡынса 20 кг булған.
Ҡәберлеккә күмеүҙең сәбәбе
Атанарихтың шәхси хазинаһы тураһындағы теория яҡлылар, Ҡара диңгеҙҙән төньяҡта йәшәгән готтарҙың грейтрунг ҡәбиләһен еңгән һәм 375 йыл тирәһендә Дакия йүнәлешендә хәрәкәт башлаған һундарҙан алтынды йәшереп маташҡанлыҡтан күмелгәндер тип фаразларға була. Әммә Атанарих Феодосий I менән ҡәбиләләштәренең Рим хакимлығы аҫтында үҙенең 381 йылда вафатына саҡлы йәшәү мөмкинлеге биргән килешеү төҙөгән (380) булһа ла, алтын ни сәбәптән күмелеп ятыуы билдәһеҙ булып ҡала. Башҡа тикшеренеүселәр, хазина остготтар хакимыныҡы тигән фараз әйтә. Русу (1984) яҡынса 400 йыл һундар үлтергән рим армияһының гот полководецы Гайнаны хазина эйәһе булараҡ күҙаллаған. Был фараз, ни өсөн хазина күмелгән көйө ҡалғанын аңлатыу мөмкинлеген бирһә лә, ниңә фәҡәт күҙгә ташланып торған ҡулса сифатындағы ҡурған ҙур һәм ҡиммәтле хазинаны йәшертеү урыны итеп һайланған тигән һорауҙарға яуап бирә алмай.
Яҙманы һәм
Иң тәүге тикшеренеүселәр, айырып әйткәндә Тейлор, түбәндәге тәржемәне тәҡдим иткәндәр: «хеилаг бағышлағандар ō-wī(h) ҡорамына Гутани аллаһына». Дикулескуға ярашлы (1923), яҙма «изге (хеилаг) Йове (Йови, йәғни Тору) готтарҙың гутан(и)һына» тигәнде аңлата. Дювел (2001), шул уҡ уҡылышҡа, : ᛟ как ō[þal] тәҡдим итә. Шулай итеп:
Әхмәр (Ауырғазы районы)
Тарихы
Ауыл статусын Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусын үҙгәртеү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында» 211-з Законына, 1-се статьяға ярашлы алды: 6. тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 5) Ауырғазы районында:… е) Ишле ауыл Советы Әхмәр ауылының
Крутов Владимир Евгеньевич
Биографияһы
1996 йылда Рәсәйгә ҡайта. ЦСКА-ның баш тренеры ярҙамсыһы булып эшләй (1996—2000), һуңыраҡ — баш тренеры (2001). 1998/99 йылдар миҙгелендә Мәскәү дәүләт университеты клубы составына инергә саҡырыуҙы ҡабул итә.
Мөхәмәтрәхимов Хәлил хәҙрәт
Ауылына ҡайтҡан саҡта уға 31 йәш була. Ауылда уны имам-хатип итеп һайлайҙар, барыһы ла уны ихтирам итеп, ярҙам күрһәтә. Ғаиләһе өсөн йорт төҙөйҙәр, Жийәс ырыуы ҡаҙағы Имамбай Дусмөхәмәт улы һәм ауылдың Нурмөхәмәт исемле байы ярҙамы менән ашхана һәм мәҙрәсә төҙөлә, ауылдаштары ике манаралы мәсет күтәртеп ҡуя. Иман йортона «Иманистә» тигән исем бирәләр.
Крутов Владимир Евгеньевич
Ғаиләһе
Атаһы — завод эшсеһе, әсәһе — балалар баҡсаһында ашнаҡсы. Өлкән ағаһы — Александр (1957).
Мөхәмәтрәхимов Хәлил хәҙрәт
1927 йылдың май айында, 54 йәшендә, донъя ҡуя. Баймаҡ районы Түбәнге Таулыҡай ауылында ерләнгән.
Манап (исем)
Билдәле кешеләр
Манап бей — легендар тарихи эшмәкәр, төньяҡ ҡырғыҙҙарҙың хакимы, ҡырғыҙ-ҡаҙаҡ союзын ойоштороусыларҙың береһе. Тарихи мәғлүмәттәр буйынса, Манап бейҙең ставкаһы хәҙерге Орто Токой районында урынлашҡан.
Киреевка-2 биләмәһе
Киреевка-2 биләмәһе — 2006 йылда табылған был биләмә иртә бронза (беҙҙең эраға тиклем 3 мең йыл) һәм урта быуат (беҙҙең эраның VIII—X быуаттары) дәүеренә ҡарай. Ростов өлкәһенең Октябрь районы Киреевка хуторында урынлашҡан.
Тарихы
Киреевка-2 боронғо ҡаласығы иртә бронза (б.э.т. 3 мең йыл) һәм урта быуат (б.э. VIII—X быуаттары) дәүеренең археологик һәйкәле. 2006 йылда «КС Сохрановка — КС Октябрьская» магистраль газ торбалары трассаһын тикшерегән ваҡытта табыла. Ростов өлкәһе Октябрь районының Киреевка ауылынан 1,7 километр төньяҡ-көнсығышта урынлашҡан. Атамаһы утар исеменән алынған.
Ҡаҙыныу урынында дүрт ҡатлам табыла. Беренсеһендә салтово-маяцк археология мәҙәниәтенә ҡараған һуңғы урта быуат дәүеренең — беҙҙең эраның VIII—X урта быуаттары амфор керамикаһы киҫәктере табыла. Әүәләнгән керамика фрагменттары һуңғы бронза дәүеренә — беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡ аҙағы — I мең йыллығы башындағы бура мәҙәниәтенә ҡарай.
«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә илле йыл» юбилей миҙалы
Миҙалдың тасуирламаһы
Миҙал биш мөйөшлө ҡалыпҡа элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында тоташтырыла. Ҡалып 24 мм киңлегендәге ебәк муар таҫма менән ҡапланған. Таҫманың һул яғынан биш буй: өс ҡара һәм ике ҡыҙғылт һары төҫтәрҙә. Һәр бер буйҙың киңлеге 2 мм. Миҙалдың уң яғы ҡыҙыл төҫтә. Ситтәге 1 миллиметрлыҡ ҡара буйҙар ҡыҙғылт һары буйҙар менән ҡаймаланған.
Кокле
Тарих
Латвияның был милли музыка ҡоралының 1991 йылда СССР почта маркаһы булып сығыуы уның халыҡ символы булараҡ мөһимлегенең билдәһе. 2014 йылда Латвия почта маркаһы сыға, ә 2013 йылда сығарылған 1 лат иҫтәлекле аҡсала коклес һүрәтләнгән.
«Контрреволюцион милләтселек ойошмаһының запастағы уң троцкистар үҙәге» эше
ЗПЦКНО етәкселегенә ҡарата суд ҡарары
1940 йылдың 7 авгусындағы Ҡарар менән М. Халилов, И. Асадуллаев, И. Алиев, А. Мәмәдовтарҙың эштәре бер эшкә берләштерелә, ә 31 августа уларҙың эштәре СССР Юғары Судының Хәрби Коллегияһына тапшырыла. бынан һуң ҡайһы бер ғәйепләнеүселәр Мәскәүгә ебәрелә һәм Бутырка төрмәһендә тотола. Һуңынан улар ҡабаттан Баҡыға оҙатыла.
1941 йылдың 30 авгусында Баҡы ҡалаһында ЗПЦКНО ағзалары өҫтөнән ябыҡ суд ултырышында суд процесы үткәрелә. Суд ҡарарына ярашлы ғәйепләнеүселәр контрреволюцион милләтселек ойошманы ойоштороуҙа һәм уң троцкистар менән бәйләнештәр булдырыуҙа ғәйепләнәләр. Ысынында уларҙың контрреволюцион эшмәкәрлеге яңы ағзаларҙы контрреволюцион ойошмаға ылыҡтырыуға һәм Әзербайжан ССР-ы Халыҡ хужалығы объекттарындағы ҡоротҡослоҡҡа ҡайтып ҡала.
Метрика (поэзия)
Метрика (μετρική, μέτρον — үлсәү, үлсәм тигәндән) — күп мәғәнәле лингвистик һәм әҙәбиәт ғилеме  термины:
Термин һирәкләп музыка ғилемендә музыкаль метрҙың композицион-техник үҙенсәлектәрен дөйөмләштереү өсөн ҡулланыла (мәҫәлән, «Стравинский метрикаһы»).
Һүҙҙәрҙең баш хәрефтән яҙылыуы
4. Илдәге юғары вазифа атамалары һәм хөрмәт исемдәре:''Дәүләт Думаһы, Башҡортостан Республикаһы Президенты, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе, Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры, Советтар Союзы Геройы һ. б. '' 5. Илдәге байрам, таныҡлы дата һәм мөһим ваҡиғаларҙы белдергән атамаларҙың тәүге һүҙе: Белем көнө, Апрель кон-ференцияһы, Яңы йыл байрамы һ. б.
Шорт-трек
Ҡағиҙәләре һәм төрҙәре
Шорт-трек өсөн боҙ юлы, ҡағиҙә булараҡ, ғәҙәти хоккей майҙансығында урынлаша. Боролоштарҙың эске радиусы 8 метр, ике боролоштоң араһы — 28,85 метр. 111,12 метр үлсәмендәге ара дистинцияны түңәрәктең эске ситенән 0,5 метрға ситкә китеп иҫәпләүҙән килеп сыға. Спортсылар сәғәт теле әйләнешенә ҡаршы шыуа. Ҡыҫҡа дистанцияларға ярыштар ваҡытында конькиҙа йүгереүсе «таҙа» боҙҙа борола алһын өсөн һәр уҙышта трассаны старт һыҙығы менән бергә бер аҙ икенсе урынға күсерәләр (фотофиниш аппаратураһы ҡуйылған финиш һыҙығына ғына күсереп ҡуйыу ҡағылмай). Дистанция оҙон булһа — һәр уҙыштан һуң майҙансыҡҡа боҙ өҫтөн таҙартыу машинаһы сығарыла.
Уҙыштар 500, 1000, 1500 һәм 3000 метрлыҡ дистанияларҙа үткәрелә.
Эстафета ваҡытында ҡатнашыусыләр теләгән бер мәлдә бер-береһен алмаштыра ала, әммә был һуңғы ике түңәрәктә рөхсәт ителмәй. Шул уҡ ваҡытта спортсы, эстафетаны тапшырғандан һуң, иптәшен еңелсә этеп ебәрә ала. Тайып йығылған спортсыны теләһә ниндәй ваҡытта алмаштырып була (шул иҫәптән һуңғы түңәрәктәрҙә лә). Ир-егеттәрҙә эстафета оҙонлоғо 5000 метрға тиң, ҡатын-ҡыҙҙарҙа — 3000 метр.
Тарихы
Конькоҙа йүгереү спорты өсөн махсуслаштырылған стадион кәрәк (халыҡ-ара ярыштарҙа юл оҙонлоғо 400 м була), оҙонлоҡҡа бындай стадион футбол яланынан ҙурыраҡ. Шорт-трек — конькиҙа йүгереү спорты өсөн махсус билдәләр ҡуйылған ғәҙәти хоккей «ҡумтаһы» талап ителә.
XX быуат башында АҠШ-та һәм Канадала конькиҙа йүгереүҙең яңы, ябайыраҡ төрө барлыҡҡа килә. 1967 йылда Халыҡ-ара конькиҙа йүгереүселәр союзы (ISU) Шорт-тректы үҙ ҡанаты аҫтында ала, тик 1976 йылға тиклем донъя чемпионаты ярыштарын үткәрелмәй. Донъя чемпионаттары 1981 йылдан алып үткәрелә башлай (унан алдағы ярыштарҙа ла һуңыраҡ ошо статусты ала). Шорт-трек буйынса беренсе Европа чемпионаты 1997 йылда Мальмёла (Швеция) үткәрелә. 1999 йылдан алып Донъя кубогы ярыштары үтә башлай. 1988 йылда Калгарила булып үткән олимпия уйындарында шорт-трек күрһәтмә спорт төрө булараҡ тәҡдим ителә. Ул тик 1992 йылда ғына тулыһынса олимпия уйындары ғаиләһенә ҡабул ителә, шул ваҡыттан алып Олимпиадаларҙың айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнә. Ванкуверҙа шорт-трек буйынса 8 комплект олимпия миҙалдары уйнатыла.
Маслянка (Мысль ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Альслебен (Заале)
Альслебен (Заале) (Alsleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 2564 кеше йәшәй. Майҙаны — 23,64 км2. Диңгеҙ кимәленән 85 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6425 һәм автомобиль коды — SLK.
Плющиха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эпентеза
Башҡорт телендә эпентеза
а) элеккерәк замандарҙа үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә эпентеза орфографик норма итеп алынған: бревно — бүрәнә, книга — кенәгә, кровать — карауат, квас — кеүәҫ, крупа — көрпә;
Дәүләтбаева Венера Ғилемхан ҡыҙы
Ғаиләһе
Тормош иптәше Дәүләтбаев Мөхәмәтйән Ғәлимйән улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе, техник фәндәр кандидаты, «СССР уйлап табыусыһы» билдәһе менән бүләкләнгән. БашНИПИнефть ғилми учреждениеһының скважиналар төҙөү техникаһы һәм технологияһы бүлеге мөдире. Ғилми тикшеренеү һөҙөмтәләре буйынса 100-ҙән артыҡ ғилми хеҙмәт авторы.
Улы Мансур — электр элемтәһе инженеры һәм иҡтисадсы. Өс юғары уҡыу йортон, шул иҫәптән БДУ-ны, БАГСУ-ны, тамамлаған.
Родниковка (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Алексей Георгиевич Сергеев
Алексей Георгиевич Сергеев (1 апрель 1940 йыл, Курск, РСФСР - 22 июль 2021 йыл, Владимир, Рәсәй Федерацияһы) - совет Рәсәй ғалимы, инженер-конструктор, техник фәндәр докторы, профессор, Владимир дәүләт университеты ректоры (1987-2005).
Биографияһы
1962 йылда Мәскәү автомеханика институтын тамамлай, һуңынан ошо уҡыу йортоноң аспирантураһына уҡырға инә.
2021 йылдың 22 июлендә Владимир ҡалаһында вафат була.
Ифтар
Туҡланыу тәртибе
Көнө буйы ризыҡ ҡапмай, һыу эсмәй йөрөгән кеше бигерәк тә йәй көнө ифтарҙы ныҡ көтөп ала. Ғәҙәттә, табын мул әҙерләнә. Тик мосолман һаулығына зыян килтермәҫлек итеп туйынырға тейеш.
Юконка
Юконка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 1,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Башҡортостан урмансылары исемендәге урман паркы
Башҡортостан урмансылары исемендәге урман паркы — Өфөләге ял итеү паркы. Ҡаланың Совет районында Менделеев, Сәғит Агиш урамдары һәм Салауат Юлаев проспекты араһында урынлашҡан.
Мәмбәтәй (Ҡыуандыҡ)
Тарихы
Үҫәргән ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. Тәүге тапҡыр документтарҙа 1795 йылда телгә алына.
Халыҡ иҫәбе
1834 йылда ауылда 196, 1859 йылда — 469, 1920 йылда — 340 башҡорт йәшәгән.
Голдобин Сергей Анатольевич
Голдобин Сергей Анатольевич (22 сентябрь 1954 йыл — 21 ғинуар 2011 йыл) — архитектор. 1990—2011 йылдарҙа Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. 1985 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы (2005) һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған (1992) архитекторы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (2000).
Башҡортостан Ҡазан ханлығы составында
Башҡортостан Ҡазан ханлығы составында — башҡорттар йәшәгән Тарихи Башҡортостандың Ҡазан ханлығы составына ингән өлөшөнөң тарихы.
XV быуат уртаһында сыңғыҙиҙар хакимлығындағы Ҡазан ханлығы барлыҡҡа килгән. Башҡорт-ҡаҙан мөнәсәбәттәре алтын урҙа традицияларының дауамы булып торған. Башҡорт халҡы Ҡаҙан ханында ерҙәргә үҙенең аҫабалыҡ хоҡуғын юллап алған, был хан подданныйлығына ҡабул итеүҙең төп шарты булған. Алтын Урҙа тәхете өсөн Олоғ-Мөхәмәт һәм Бараҡ араһында үҙ-ара һуғыш ваҡытында уҡ башҡорттар Олоғ-Мөхәмәткә ярҙам иткән, һәм ула Ҡаҙан ханлығына нигеҙ һалыусы тип иҫәпләнә. Үҙе идара иткән осорҙа Башҡортостанда хәрби-сәйәси таяныс булдырған. Туҡтамыш Олоғ-Мөхәмәттең ата-бабаһы булған.
Фёдоров Дмитрий Леонидович
Биографияһы
Дмитрий Леонидович Фёдоров 1931 йылдың 5 сентябрендә РСФСР-ҙың Сталинград өлкәһе Усть-Медведицкий станицаһында тыуған.
Актив (бухгалтерия)
Саф активтар
Хисаплауға алыныусы активтарға түбәндәгеләр инә:
Saule, Pērkons, Daugava
Тарихы
Һигеҙ строфанан торған «Saule, Pērkons, Daugava» йырының тексы 1916 йылда яҙыла, латыш шағиры Райнистың «Даугава» драматик поэмаһының бер өлөшө булып тора. Поэма 1919 йылдың сентябрендә, Көнбайыш ирекле армияһының Ригаға һөжүменә тиклем, баҫылып сыға һәм унда Латвия Республикаһы суверенитеты талап ителә. Китаптың беренсе баҫмаһы ике аҙна эсендә һатыла. 1919 йылдың ноябрендә, Бермонд армияһы еңелгәндән һуң, поэма Милли театҙа Латвияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итеүҙең беренсе йыллығы хөрмәтенә башҡарыла.
Балленштедт
Балленштедт (Ballenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7903 кеше йәшәй. Майҙаны — 57,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 236 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6493 һәм автомобиль коды — HZ (элек QLB).
«Әсәлек даны» ордены
«Әсәлек даны» ордены СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың л 8 июлендәге Указына ярашлы булдырылған. Орден статуты СССР Юғары Советы Президиумының 1944 йылдың 18 авгусындағы Указына ярашлы раҫлана. Орден статутына СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылдың 16 декабрендәге, 1973 йылдың 28 майындағы һәм 1980 йылдың 28 майындағы Указдарына ярашлы үҙгәрештәр һәм өҫтәмәләр индерелә.
Эшсе һәм һалдат депутаттарының Петроград Советы
Башҡарма комитеты
1917 йылдың 9 (22) мартында Петросоветтың большевистик фракцияһы тулыһынса формалаша (40-ҡа яҡын кеше). Башҡарма комитеты рәйестәре:
Петросовет һәм Ваҡытлы хөкүмәт. Тәүге ғәмәлдәр
1917 йылдың 2 (15) мартында Петросовет рәсми рәүештә әҙселектә булған большевиктар ризаһыҙлығын белдереүгә ҡарамаҫтан дәүләт власын Ваҡытлы хөкүмәткә тапшыра. Петросоветтың һәм Ваҡытлы хөкүмәттең эшмәкәрлеген координациялау маҡсатында, шулай уҡ хөкүмәтте контролдә тотоу өсөн, Петросовет исполкомының бәйләнештәр комиссияһы төҙөлә, ул апрель көрсөгөнә тиклем ғәмәлдә була. Комиссия шул уҡ бинала ултырыштар үткәрә, Ваҡытлы хөкүмәт бөтә мөһим мәсьәләләр буйынса тиерлек уның теләктәрен ҡәнәғәтләндерә. Илдә ике власлылыҡ барлыҡҡа килә һәм был хәл 1917 йылдың февраль-июль осоронда революцияның тыныс шарттарҙа үҫешеүенә булышлыҡ итә <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[.
1917 йылдың 3 (16) мартында «Известия» гәзитендә «Петросовет Исполкомының Ваҡытлы хөкүмәтте булдырыу менән бәйле граждандарға мөрәжәғәте» һәм «Башҡарма комитеттың һалдаттарға һәм эшселәргә офицерҙарға ҡарата көс ҡулланыу буйынса өндәмәләре буйынса» документтары баҫтырыла, әлеге мөрәжәғәттәрҙә исполком үҙ өҫтөнә алған бурыстарҙы ғәмәлгә ашырасағы тураһында хәбәр итә. Шулай итеп, Исполком башбаштаҡлыҡҡа, офицерҙарға ҡарата дошмансыллыҡҡа ҡаршы тороуын һәм офицерҙар һәм һалдаттар араһында хеҙмәттәшлек итеү кәрәклеге тураһында үҙ вәғәҙәләрен тормошҡа ашырыун белдерә.
Власты нығытыу һәм киңәйтеү. Петросовет Ваҡытлы хөкүмәткә ҡаршы тороусы көс булараҡ
1917 йылдың 15 (28) мартында «Петроград эшсе һәм һалдат депутаттар советы хәбәрҙәре» гәзитендә Петроград Советының «Донъя халыҡтарына» Манифесты баҫтырыла. был Манифестта һуғыш һәм солох буйынса Советтары сәйәсәтенең'' төп принциптары раҫлана. Әлеге принциптары аныҡланмай, мөрәжәғәт формаһында бирелә, шуға күрә уны һәр кем үҙе теләгәнсә интерпретациялай ала.
Советты большевиклаштырыу
31 августа Петросовет депутаттарының Рәсәйҙә власты бөтә тулылығында Советтарға тапшырыу тураһындағы талабы Эшсе һәм һалдат депутаттары Петроград Советының большевиклаштырыуын тиҙләтә. Совет һәм хөкүмәт араһында ҡапма-ҡаршылыҡтар ҡабаттан барлыҡҡа килә. Әммә хәҙер Совет башлыса элекке берҙәм революцион демократияһы фронтының бер генә партияһына теләктәшлек белдерә. Ф. Керенский етәкләгән коалицион хөкүмәт власын хуплаған ҡалған партиялар — меньшевиктар, социалист — революционерҙар, халыҡ социалистары. депутат әҙселеге тарафынан хуплана.
Петросоветтағы үҙ яҡлыларына таянып, большевиктар, ВЦИК-тың ҡаршылашыуына ҡарамаҫтан, ҡаты петросовет. күпселегенә таянып, большевиктар алмай, ҡаршы булыуына ҡарамаҫтан, Эшсе һәм һалдат депутаты Советтарының II Бөтә Рәсәй съезын саҡырыуға һәм Октябрь ҡораллы күтәрелешен ойоштороуға өлгәшәләр.
…Һинең өстағаныңды сайҡалта
Фекерҙәр
Әҙәбиәт тәнҡитсеһе Бенедикт Сарнов «…И где опустишь ты копыта?» (1994) мәҡәләһендә Солженицын үҙенең «Өстағанында…» Пушкинды үҙенең идеологик маҡсаттарына ҡулайлаштырып яҙған, ти.
Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының Үҙәк ботаника баҡсаһы
Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының үҙәк ботаника баҡсаһы — илдәге иң боронғо ботаник учреждениеларҙың береһе.
Поросс
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Назаров Николай Григорьевич
Биографияһы
Назаров Николай Григорьевич Башҡортостан Республикаһының Учалы районында йәшәй.
Нечаев Леонид Петрович
Биографияһы
Һуңынан Алабуға үҙәк район дауаханаһының хирургия бүлексәһендә ординатор булып эшләй башлай. Алабуға медицина училищеһында хирургиянан уҡыта. 1955 йылда был ҡалала ҡан биреү пункты асыла, Нечаев бында уның кураторы була. 1959 йылда Алабуға үҙәк район дауаханаһының хирургия бүлексәһенә мөдир итеп тәғәйенләнә. Татар АССР-ының бер юлы дүрт районында - Мамадыш, Яр Саллы, Бондюг һәм Алабуғала - әйҙәүсе хирург була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Беларусь Республикаһы Милли фәндәр академияһының үҙәк ботаника баҡсаһы
Тарихы
2007 йылда ботаника баҡсаһында төҙөлөшө 2004 йылда башланған экспозицион оранжерея асыла. Оранжереяла планетаның төрлө климат зоналарында үҫкән экзотик үҫемлектәр үҫә. Яңы ҡоролма асылыу арҡаһында ботаника баҡсаһы ноябрь айынан апрель айына тиклем ҡышҡылыҡҡа ябылмай, ә оранжереяға килеү өсөн асыҡ ҡала.
Ботаника баҡсаһының фәнни коллективы донъя үҫемлектәр ресурстарын Беларусь халыҡ хужалығы һәм мәҙәниәте ихтыяждары өсөн файҙаланыуҙың теоретик нигеҙҙәрен һәм ысулдарын эшләй. Асыштар йәшел төҙөлөштөң, традицион булмаған емешселектең, дарыу үҫемлекселеге һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлауҙың практик мәсьәләләрен хәл итеүгә ҙур өлөш индерә.
Камаева Рәфиҙә Ғилметдин ҡыҙы
Биографияһы
Сүрәкәйҙә башланғыс класты тамамлағандан һуң, Рәфиҙә Ҡалмаҡол һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә 7 класҡа тиклем уҡый. 8 класты алдынғыраҡ һаналған Боксит урта мәктәбендә тамамлағандан һуң, Өфө ҡалаһындағы финанс техникумына уҡырға инә. Уҡыу йортон ҡыҙыл диплом менән тамамлай.
Хеҙмәт ҡаҙаныштары
1960 йылда Дыуан районына баш бухгалтер итеп эшкә йүнәлтелә. Әммә Рухтин ауылы мәктәбендә математика дәрестәрен уҡыта.
Ғаиләһе
Тормош иптәше Камаев Фильсон Ғаяз улы Ҡыйғы районы Дүшәмбикә ауылынан, 1969 йылда Өфө ауыл хужалығы институтының зоотехния факультетын тамамлай. Һуңғараҡ Фильсон Ғаяз улы «Урал» һәм «Рәсәй» колхоздарының баш зоотехнигы, колхоз рәйесе була. Дыуан районының ауыл хужалығы идаралығы начальнигы була. Колхоздар тарҡалғандан һуң, фермер хужалығында тырышып хеҙмәт итә. Өфөлә мәҙрәсәлә уҡый, Мәсәғүт ауылында мәсет төҙөй, имам итеп тәғәйенләнә.
Бактериялар
Күпселек бер күҙәнәклеләр. Әммә күп күҙәнәктәр тоташып колониялар барлыҡҡа килтергән осраҡтар бар (цианобактериялар).
Төҙөлөшө менән улар үҫемлектәр йәки хайуандарҙың ҡамсыларынан һәм төксәләренән айырылып тора. Ҡайһы бер бактериялар «реактив» ысул менән лайла аттырып хәрәкәтләнә.
Бактериялар әһәмиәте
Кеше тормошонда ла бактерияларҙың роле ғәйәт ҙур. Мәҫәлән, күп кенә аҙык һәм техник продукттарҙы табыу әсеткес бактерияларҙан башҡа мөмкин булмаҫ ине. Бактерияларҙың тереклек эшсәнлеге нәтижәһендә әсегән һөт, кефир, сыр, ҡымыҙ, шулай ук ферменттар, спирттар, лимон кислотаһы яһала. Аҙык продукттарын тоҙлау, шулай ук, бактериялар эшсәнлегенә бәйле.
Бактерияларҙың зарарлылары ла күп. Уларның төрлө төрҙәре аҙыҡҡа үтеп, матдәләр алмашыныу  һөҙөмтәһендә, кеше өсөн ағыулы матдәләр бүлеп сығара һәм аҙыкты боҙа.
Садовый (Миәкә районы)
Садовый (Садовый) — Башҡортостандың Миәкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 569 кеше. Почта индексы — 452085, ОКАТО коды — 80244805005.
Зөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы
Биография
2015 йылдың 24 марты — 2022 йылдың 9 сентябре — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры.
Анна де Ноай
Салон хужабикәһе
Ош урамындағы уның салонынжа башҡалар араһында артабанғы шәхестәр булған: Рейнальдо Ан, Поль Валери, Альфонс Доде, Макс Жакоб, Франсис Жамм, Андре Жид, Поль Клодель, Кокто, Колетт, Пьер Лоти, Габриэла Мистраль, Робер де Монтескью, Франсуа Мориак, Марсель Пруст.
Майлыҡоҙоҡ
Этимологияһы
Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында бәйән итеүенсә, атама сабынлыҡтағы ҡоҙоҡ исеме буйынса килеп сыҡҡан. Ошо уҡ райондың Башҡалған ҡасабаһында йәшәгән информатор И. С. Туҡтағолов аңлатҡанса, был ҡоҙоҡтоң һыуы бик тәмле, май кеүек булған, шуға Майлыҡоҙоҡ тип атала башлаған да инде.
Русиневич Константин Владимирович
Биографияһы
1945 йылда Константин Владимирович Дондағы Ростов ҡалаһына йәшәргә күсеп килә. Инвалид булыуына ҡарамаҫтан, әүҙем рәүештә йәмәғәт һәм ижади эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүен туҡтатмай дауам итә. «Красное знамя» гәзитенең хаттар бүлеге етәксеһе булып эшләй, мәктәптә рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта, шунда уҡ китапханасы эшен дә алып бара.
Карантания
Сәйәси үҫеше
Үҙенең барлыҡҡа килеүенән алып Карантания кенәзлеге үҙенең күршеләре (аварҙар, лангобардтар, баварҙар) менән бер туҡтауһыҙ йәшәү өсөн көрәш алып барған. VIII быуат башында авар баҫымы бигерәктә ныҡ көсәйгән. Карантандар баварҙарҙан ярҙам һорарға мәжбүр була. 745 йылда аварҙарҙың яуынан һуң карантан кенәзе Борут Бавария герцогы Одилонан ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән һәм ярҙам өсөн Баварияның Карантания өҫтөнән сюзеренитетын таныған.
Нәҙер (исем)
Этимологияһы
Нәҙер исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән. Вәғәҙә, нәҙер тигәнде аңлата. Нәҙер исеменән Нәҙербай, Нәҙерғол, Нәҙерхан, Нәҙерша исемдәре, уларҙан Нәҙербаев, Нәҙерғолов, Нәҙерханов, Нәҙершин фамилиялары барлыҡҡа килгән.
Дәрүиш
Дәрүиштәрҙең төрҙәре
Ҡайһы саҡ дәрүиштәрҙе монахтар менән сағыштыралар, әммә был бары яҡынса оҡшашлыҡ, сөнки дәрүиш өйләнә алған, үҙ тормошо, мөлкәте менән йәшәй алған.
Дәрүиштәрҙең әйләнеп бейеүе
Ябай кешеләргә дәрүиштәрҙең әйләнеп бейеүе кеүек күренгән тамаша суфыйҙар өсөн ғибәҙәт һанала, ул – «семә» йәки «мәүләүи табыныуы» тип атала. Башҡарыусылар – семәзәндәр – суфыйҙарҙың мәүләүи тәриҡәтенә инә. Был тәриҡәткә нигеҙ һалыусы-  XIII быуат шағиры  – мистик Йәләлетдин (Джалаладдин) Руми, ул  «Мәүләнә» (ғәрәпсә «хужабыҙ») тип атала. Был тәриҡәт беҙҙең көндәргәсә йәшәүен дауам итә, ул Төркиәлә генә түгел, Европала ла, мәҫәлән, үҙенең фекерҙәштәрен таба. Әлбиттә, хәҙер «дәрүиш» тип атау яҡынса ғына, был тәриҡәт ағзалары илдән-илгә йөрөгән фәҡир мосафирҙар түгел. Улар ҡәҙимге тормош менән йәшәй, ғаиләләре, эштәре бар, хәлле генәләре лә осрай. Йыл һайын 10 - 17 декабрҙә был кешеләр Төркиәгә, Конья ҡалаһына килеп тула, улар Мәүләнә ерләнгән кәшәнәгә бара һәм  семәлә ҡатнаша.
Үзбәков Шаһибәк
Беренсе донъя һуғышы башланғас Ш. Үзбәков хәрби хеҙмәткә алына. Бында ул хәрби мәктәп тамалап, офицер звание алып ҡайта. 1918 йылдың июнендә Шәһибәк Үзбәков яҡташтары офицерҙар Ибраһим Исхаҡов, Ғәбделбарый Ғәмбәров һәм Сөләймән Ишмырҙиндар менән бергә Өфөгә Һамар хөкүмәтенең Халыҡ армияһына мобилизациялана. Артабан Башҡорт хәрби шураһының ходатайствоһы менән улар башҡорт ғәскәрҙәре сафтарына күсерелә. 1918 йылдың 14 сентябрендә поручик Үзбәков Табын кантонының ирекле отряды начальнигы итеп тәғәйенләнә. Артабан ул Башҡорт ғәскәри иадарлығында Зәки Вәлидиҙең өлкән адъютанты вазифаһын башҡара.
Лукитс Теодор
Никахтары
Элинор Мерриам Лукитс ире менән бергә эшләй, һәм иренең йоғонтоһо уның ижадында сағыла. 1930-1940 йылдарҙа уларҙың икеһенең бергә бер нисә күргәҙмәһе үтә. 1948 йылда, улар бензинды бер һауыттан икенсеһенә бушатҡан саҡта подвалда ут ҡабынып, бензин яна. Улар икеһе лә ныҡ яна, шунлыҡтан Элинор вафат була.
Үлгәндән һуң ойошторолған күргәҙмәләре
1992 йылда вафат булғандан һуң Теодор Лукитстың картиналары Калифорния музейҙарында рәссамдың шәхси күргәҙмәләренә ҡуйыла. 1998 йылда Калифорния сәнғәт клубы эгидаһы аҫтында ''Теодор Н. Лукитс: америка ориенталисы  исеме аҫтында  күсмә күргәҙмә ойошторола. ''Азияға бағышланған эштәре күргәҙмәнең төп өлөшөн алып тора.
Факил (исем)
Факил — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла осрай.
Ҡараһыу (Уйылға ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәхәр
Сәхәрҙә башҡорт милли аштары
Сәхәрҙә башҡорт милли аштарына өҫтөнлөк бирелеү дөрөҫ туҡланыу нигеҙе була ала. Талҡан, ҡорот, ҡаҡ, ҡаҙы, ҡорт балы, айран, үлән сәйҙәре — башҡорттарҙың борондан ҡулланған ризығы, һәм улар эшкәртелеүе менән дә, энергия биреүе буйынса ла өҫтөн тора. Сәхәрҙә ғәҙәттә уларҙы ҡуллланалар ҙа.
Морарь Наталья Григорьевна
Морарь Наталья Григорьевна (Natalia Morari; 12 ғинуар 1984 йыл) — Молдавия журналисы. «Новое время» журналының сәйәси күҙәтеүсеһе булараҡ билдәлелек ала. 2007 йылда баҫылып сыҡҡан «Черная касса Кремля» ғауғалы мәҡәләһе арҡаһында Морарға дүрт йыл буйына Рәсәйгә инеү тыйыла. 2011 йылдан 2012 йылға тиклем TV Publika молдован телеканалында «Фабрика» ток-шоу тапшырыуын алып барыусы. 2013 йылдан алып —хәҙерге ваҡытта TV7 телеканалында «Сәйәсәт» телевизион тапшырыуын, ә 2015 йылдан алып «Интерпол» тапшырыуын алып бара.
Молдавияла
2008—2009 йылдарҙа ул «Think Moldova» фондын етәкләй. Үҙенең таныуы буйынса, 2009 йылдың 6 апрелендә Молдавия парламент һайлауҙарынан һуң, ул протест акцияларында ҡатнаша. (Был акция 7 апрелдә Кишиневтағы күмәк сыуалыштарға әйләнә).
Петра Гинчицова
Петра Гинчицова (Petra Hynčicová; 1 май  1994 йыл, Либерец, Чехия) — Чехия саңғысыһы. 2019 йылда Ҡышҡы универсиаданың саңғы спринтында чемпион, 2018 йыл олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.
Спорт карьераһы
Петра Гинчицова өсөн Донъя кубогы сиктәрендә беренсе уҙыш 2013/14 миҙгеле этабының Нове-Место-Моравала уҙған спринтерҙар уҙышы була, унда чех спортсыһы 45-се һөҙөмтә күрһәтә.
2019 йылдың 6 февралендә Красноярскта ҡышҡы универсиадала Гинчицова ирекле стиль менән спринт ярыштарының квалификация уҙышында иң яҡшы ваҡытты күрһәтә. Шулай уҡ сирек финал һәм ярымфинал стадияларҙы ышаныслы үтә, ә хәл иткес уҙышта Рәсәй спортсыларын үҙып китеп, алтын миҙал яулай. Спортсы шулай уҡ команда  спринт ярышында һәм 15 км уҙышта ҡатнаша.
2019 йылда донъя беренселегендә Гинчицова спринттың төп селтәренә эләкмәй, квалификацияла тик 43-сө ваҡытты күрһәтә. Гинчицованың ватандашы Катержина Янатова менән пары команда спринты ярымфиналында 7-се була һәм был ярыштың хәл иткес уҙышына эләкмәй. Шулай уҡ 10 км айырым старт менән уҙышта һәм эстафетаның икенсе этабында ҡатнаша, был Чехия йыйылмаһы өсөн 11-се һөҙөмтә менән  тамамлана.
Сатай
Тарихы
Халҡы: 1939 йылда 202 кеше; 1959 йыл — 226; 1989 йыл — 175; 2002 йыл — 175; 2010 йыл 136 кеше. 2002 йылға торошло Башҡорттар йәшәй. Ауылға 1926 йылда Бәләбәй кантонында нигеҙ һалына.
Тамада
Советтар Союзынан һуңғы осорҙа тамада (аяҡсы) традицияһы Советтар Союзының бөтә республикаларына тарала. Тбилисиҙа Шардени урамынан Сиони урамына сығыу урынында бронзанан тамада фигураһы — б. э. т. VII быуатта уҡ эшләнгән һындың ҙурайтылған күсермәһе. Уны археологтар Көнбайыш Грузияла ҡаҙыныуҙар ваҡытында таба.
Истомина Энесса Георгиевна
Биографияһы
1957 йылда Мәскәү дәүләт тарих-архив институтын тамамлай (МГИАИ).
Һуғыш апофеозы
«Һуғыш апофеозы» — урыҫ рәссамы Василий Васильевич Верещагин картинаһы. Рамда: «Бөтә бөйөк яулап алыусыларға — үткәндәренә, бөгөнгөһөнә һәм киләсәгенә бағышлана» тигән яҙыу бар. Йәғни үҙ эше менән рәссам хәрби триумфтарға ниндәй хаҡ бирелеүен хәтергә төшөрә.
Баязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы
Биографияһы
1973 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлай (Габдулла Ғиләжев, Фәрзәнә Ҡасимова курсы).
Инжир
Химик составы
Киптерелгән емештәр юғары калориялылығы менән айырылып тора һәм составында 50-77% шәкәр бар.
Дарыу итеп ҡулланыу
Инжир тәбиғи антиоксидант булып тора, сөнки составында полифенолдар, флавоноидтар һәм антоциандар күп.
Әҙәбиәт
Рус телендә:
Оло Висим (Висима ҡушылдығы)
Оло Висим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Висим йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Ҡатын-ҡыҙ-әсә һәйкәле (Донецк)
Ҡатын-ҡыҙ-әсә һәйкәле — Донецктағы һәйкәлдәрҙең береһе. Украина территорияһында был ҡатын-ҡыҙ-әсәгә арнаған беренсе һәйкәл.
Һәйкәл 2003 йылдың 10 майында Донецк төбәк әсәлек һәм балалыҡты һаҡлау үҙәге биләмәһендә асыла. Асыу тантанаһы Украина байрамы — Әсәйҙәр Көнөндә үткәрелә, был тантанала Донецк ҡалаһы башлығы Александр Алексеевич Лукьянченко ҡатнаша.
Скульптура авторы әрмән скульпторы Карлен Калантарян. Скульптура Николай Васильевич Ясиненко эскизы буйынса яһала.
Фәхретдинов Ғабдрахман Ризаитдин улы
Биографияһы
1918 йылдың авгусында Башҡорт хөкүмәте Ырымбурға ҡайтҡас, хөкүмәттең мәғлүмәт бүлеге мөдире итеп эшкә алына. Башҡорт хөкүмәтенең Ырымбур хәрби бүлеге сығарған «Башҡорт тауышы» гәзите менән Силәбелә баҫылған «Башҡорт» гәзите урынына берләштерелгән «Башҡортостан хөкүмәтенең хәбәрҙәре» ( «Вестник Правительства Башкирии») гәзите сығарыла башлай. Хөкүмәт баҫмаһын сығарыу эше Ғабдрахман Фәхретдиновҡа йөкмәтелә. Гәзиттә Башҡорт хөкүмәтенең фармандары, төрлө мәҡәләләр баҫыла.
Ғиззәтулла (исем)
Фамилияла
Ғиззәтуллин Баязит Хаммат улы (1 июль 1936 йыл — 13 ноябрь 2011 йыл) — совет спортсыһы.
Семкина (Оеш ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әсән ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Әсән ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Амдерма (йылға)
Амдерма — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Амдерма күле - №8936 исемһеҙ йылға ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Баҡай (Ауырғазы районы)
Баҡай (Бакаево) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 20 кеше. Почта индексы — 453498, ОКАТО коды — 80205840002.
Ибистар
Тарих
Моғайын, шул урман ибистары Библияла Нух кәмәһе тураһындағы тарихта ла телгә алынғандыр. Риүәйәт буйынса, ибис һыу баҫыу тамамланғас,Нухты Арарат тауҙары итәгенән үрге Евфратҡа алып килә.Нух үҙ ғаиләһе менән шунда йәшәй башлаған. Ошо сәбәптән Биреджик төбәктәрендә йыл һайын ибистарға арналған байрам үткәрелгән.
Элен Спарроу
Биографияһы
Икенсе донъя һуғышы осоронда Туниста поляк һәм француз ҡасаҡтарын (шул иҫәптән Андре Жидты) ҡабул иткән.
Башкирэнерго
«Башкирэнерго» ААЙ — Рәсәйҙең төбәк электр һәм йылылыҡ энергияһы етештереү предприятиеһы. 1933 йылда Өфөлә «Башэнергокомбинат» булараҡ нигеҙ һалына, 2012 йылдан яуаплығы сикләнғән йәмғиәт.
Обуда университеты
Тарихы
1402 йылда Будала ҡала идаралығы демократлаштырыу буйыса ижтимағи хәрәкәт барлыҡҡа килгән. «Бола» етәкселәре университет менән бәйле булғандар, һөҙөмтәлә Изге Рим империяһы императоры Сигизмунд 1403 йылда университетты япҡан, ул тик ете йылдан һуң ғына яңынан асылған: 1410 йылдың 1 авгусында антипапа Иоанн XXIII Обудала университетты тергеҙеү тураһында указға ҡул ҡуйған. Уҡыу йортоноң классик дүрт факультеты шул ваҡыттағы башҡа эре Европа университеттары ҡулланған тулы привилегиялар алғандар.
Машиналарҙы өйрәнеү һәм хәүефһеҙлек факультеты
Машиналарҙы өйрәнеү һәм хәүефһеҙлек факультеты 1879 йылда Будапештта — Дәүләт үҙәк сәнәғәт училищеһында нигеҙләнгән. Шул ваҡыт сәнәғәтенең яңы талаптары «урта звеноһы» белгестәренә — белемле оҫталарға һәм кәсепселәргә һорау тыуҙырған. Факультет студенттары араһында үҙ тармағында донъя кимәлендә билдәлелек алғандар бар: айырым әйткәндә Йожеф Галамб билдәле Ford Model T автомобиленең дизайнеры булған. Беренсе донъя һуғышы осоронда 1914 һәм 1916 йылдар араһында факультеттың механика оҫтаханалары хәрби припастар етештереү өсөн ҡулланылған. 1929 йылғы Бөйөк депрессия факультетҡа финанс өлкәһендә ҙур ҡыйынлыҡтар тыуҙырған. Әкрен барған тергеҙелеү процессы Икенсе донъя һуғышы башланыу менән туҡтатылған. Икенсе донъя һуғышынан һуң Венгрия мәғарифын реформалау һөҙөмтәһендә хәҙерге факультеттың инженер мәктәбе итеп үҙгәртеү була.
Сациви
Сацивиға оҡшаш ризыҡтарҙан (йорт ҡоштары итен грек сәтләүеге соус-пастаһы менән аралаштырып бешереү), Ғосман империяһы осоронда төрөк аш-һыуына, ә артабан— левантий һәм мысыр аш-һыуына индерелгән черкесса тауыҡ (Çerkes tavuğu) ризығын, шулай уҡ Төньяҡ Иранда популяр (Мазендеран провинцияһы) шуға оҡшаш аҡуз ризығын атап үтергә мөмкин.
Күҙәнәк ядроһы
Ядроның төҙөлөшө
Ядро тышсаһы ядроны цитоплазманан айыра. Ул ике ҡатлы: эске һәм тышҡы мембрананан тора. Улар араһында тар ғына ярым шыйыҡ матдә менән тултырылған ек була.
Синтездың нигеҙендә ДНК молекулаларының икеләтә артыу кеүек ғәжәп һәләтлелеге ята (репликация). ДНК-ны синтезлау интерфаза уртаһында бара.
Ғәйзуллин Рәмил Мәүлит улы
Ғәйзуллин Рәмил Мәүлит улы (25 сентябрь 1961 йыл) — музыкант. 1987 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Башҡортостандың Халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестрын ойоштороусы, 2001 йылдан — уның художество етәксеһе, артабан директоры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2003) артисы.
Антананариву
Белем. Фән һәм мәҙәниәт учреждениелары
Антананаривула баш вуздар, ғилми учреждениелар, китапханалар һәм Мадагаскар музейҙары: Малагасийҙың фәнни академияһы (1902 йылдан алып), Антананариву университеты (1961 йыл), Мадагаскарҙың милли китапханаһы (1961 йыл), Мадагаскарҙың милли архивы (1958 йылдан алып), Рувала 1897 йылда асылған Тарихи музей, Антананаривуның сәнғәт һәм археология университеты урынлашҡан.
Антананаривула обсерватория, ботаник һәм зоологик баҡса — "Цимбазаза"урынлашҡан.
Эскильстуна
Ельмарен һәм Меларен күлдәренән аҡҡан ҙур булмаған Эскильстунаон йылғаһында урынлашҡан. Изге Эскиль хөрмәтенә исем бирелә. Ҡала халҡының ҙур өлөшө финндарҙан тора.