cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ситта Федот Александрович
Биография
Венер Ситтә 1914 йылдың 28 майында Ульяновск губернаһы Быуа өйәҙе Кесе Батыр (хәҙерге ваҡытта Сыуаш Республикаһының Батыр районы, Россия) ауылында тыуған. 7 йыллыҡ мәктәпте тамамлап, Батыр педагогия техникумына уҡырға инә, башланғыс мәктәп уҡытыусыһы булып эшләй, коллективлаштырыуҙа ҡатнаша.
Вырумаа һөнәри белем биреү үҙәге
Уҡыу-уҡытыу программалары
Мәғариф үҙәге 16 уҡыу-уҡытыу программаһын тәҡдим итә. Был программаларҙың йүнәлештәре: металл эшкәртеү, мехатроника, ағас эшкәртеү, мәғлүмәт технологиялары, туризм менән идара итеү һәм бизнес менән идара итеү.
Мәғариф үҙәге 2008 йылдың июненән — Эстония студенттар союзы (EÜL), ә 2010 йылдың февраленән Балтик академияһы ағзаһы.
Дәүләтбаев Тәлғәт Шаһимәрҙән улы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1952—1957 йылдарҙа — СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалының кесе ғилми хеҙмәткәре, тау-геология институты аспиранты. Артабан СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалы Президиумының эҙләнеүҙәр бүлегенең кесе һәм өлкән ғилми хеҙмәткәре һәм ғилми секретары;
1961—1963 йылдарҙа — Сүриәлә эшләй.
1966 йылдан 1972 йылға тиклем — КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире, 1972—1982 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә советы рәйесе.
Карпатта бук урмандары
Биотөрлөлөк
Был урмандар 54 төр имеҙеүсе, 10  төр ер-һыу хайуаны, 7  һөйрәлеүсе, 91  төр  ҡош өсөн йәшәү мөхите.
Ирәмәл (йыр)
Тарихы
Ватанға һәм яҡын кешеңә тәрән хис менән һуғарылған башҡарылған лирик‑эпик йыр. Ватан һуғышына (1812) бәйле ижад ителгән бер вариантының шиғри тексы бергәләп һуғышҡа киткән яңы өйләнешкән кейәү менән кәләш араһындағы диалог формаһына ҡоролған.
Вёшенская станицаһы
Географияһы
1985 йылда был станицалар араһындағы йылға аша сығыу урынын (паромды) алмаштырыусы күпер һалынған.
Баҡы ваҡиғалары (1990)
Баҡыла сыуалыштар
17 ғинуарҙа Халыҡ фронты яҡлылары компартия Үҙәк Комитеты бинаһы алдында өҙлөкһөҙ митингыһын башлайҙар, бинаға алып барған бөтә юлдарҙы ҡаплайҙар. Бина алдында дар барлыҡҡа килә, уның ни өсөн ҡуйылыуы билдәһеҙ. 18 ғинуарҙа республикала дөйөм забастовка башлана. Икенсе көнө, Халыҡ фронтының Әзербайжан ССР-ы Юғары Советы ғәҙәттән тыш сессияһын саҡырыу буйынса ультиматумын властар тыйғандан һуң, типография эшселәре забастовкаға ҡушыла. 17 һәм 18 ғинуарҙа Үҙәк Комитеты бинаһын өс тапҡыр баҫып алырға тырышалар, әммә эске эштәр ғәскәрҙәре уларға ҡаршы ҡорал йәки махсус саралар ҡулланмай. Регуляр хәрби подразделениеларын индереүҙән хәүефләнеп, Халыҡ фронты активистары хәрби казармаларҙы ҡамай башлай. Армия казармалары тирәһендә грузовиктарҙан һәм бетон блоктарҙан баррикадалар төҙөлә. Баҡы гарнизонындағы 60 хәрби казарманан 34 казарма һәм 295-се мотоуҡсылар дивизияһы частары (бында танк паркы һәм частың штабы урынлашҡан була) ҡамауға алына.
Хәрби подразделениеларҙы индереү
Баҡыға ғәскәрҙәрҙе индергәндең киләһе көнөндә үк ҡалала листовкалар һәм яҙыуҙар барлыҡҡа килә. Үҙәк комитет бинаһында «Совет империяһын долой!», «КПСС-ты долой!», «Совет армияһы — фашист армияһы» яҙыуҙары сүкеп яҙыла, ә эске эштәр министрлығы бинаһында «КПСС-ҡа дан!» лозунгыһы бәреп төшөрөлә. 21 ғинуар көнө кисен Әзербайжан ССР-ы юғары Советының ғәҙәттән тыш сессияһы асыла, ул Баҡы ҡалаһына ғәскәрҙәр индереүҙе хоҡуҡһыҙ тип таный һәм СССР Юғары Советы Президиумының ғәҙәттән тыш хәл тураһында Указын туҡтатып тора һәм, әгәр үҙәк властары әлеге ҡарарҙы инҡар итһәләр, Әзербайжан ССР-ының СССР-ҙан сығыумәсьәләһе ҡуйылысаҡ, тип белдерә. 25 ғинуарҙа Баҡы ҡултығын ҡамаған караптарҙә хәрби-диңгеҙ десанты яулап ала, бер нисә көн дауамында Нахичевандә ҡаршылашыу дауам итә, әммә тиҙҙән бында ла Халыҡ фронтының ҡаршылашыуы баҫтырыла.
Йомғаҡтары
Акция һөҙөмтәһендә йөҙҙән ашыу кеше, башлыса әзербайжандар, һәләк була. Әзербайжан ССР-ының Һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса 9 февралгә ҡарата 170 кеше һәләк булған, шул иҫәптән, урыҫтар — 6, йәһүдтәр, татарҙар, лезгиндар — 7. Һуңғараҡ һәләк булыусылар тураһында мәғлүмәттәр башҡаса бирелә: әзербайжандар — 117, урыҫтар — 6, йәһүдтәр — 3, татарҙар — 3. Социаль хәле буйынса 78 эшсе, 24 хеҙмәткәрҙәр, 12 студент, 2 ПТУ уҡыусыһы, 4 мәктәп уҡыусыһы, 3 пенсионер, 6 — ваҡытлыса эшләмәгәндәр.
СССР һәм Әзербайжан Хоҡуҡ һаҡлау органдары
1994 йылдың ғинуарында Генераль прокуратураһы Ҡара ғинуар ваҡиғалары буйынса тикшереүҙе тамамлай һәм фажиғәлә ғәйепле тип Әзербайжандың элекке президенты Аяз Моталибовты, Республика Компартияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары Абдул-Рахман Вәзировты тышҡы разведка директоры Е. М. Примаковты, СССР Президенты М. С. Горбачевты, Оборона министры Дмитрий язовты һәм СССР КГБ рәйесе Владимир Крючковты иғлан итә. Прокуратура шулай уҡ Әзербайжан ССР-ы КГБ рәйесе Вағиф Гусейновты республикаға ғәскәрҙәр индереүгә булышлыҡ итеүҙә ғәйепләй.
Жамин Виталий Алексеевич
Биографияһы
В. А. Жамин уҡыу процесын үҙгәртеп ҡороуға ҙур иғтибар бүлә. В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институты биш йыллыҡ уҡыу планына күсеү мәсьәләһен ыңғай хәл итә, күп профилле белгестәр әҙерләүҙән факультеттарҙы уҡытыусылар-предметсылар сығарыуға күсереүҙе тормошҡа ашыра. Институт штат теҙмәһе ала, абитуриенттарҙы ҡабул итеүҙең даими планлы планы раҫлай.
Карамай
Карамай (уй. قارامايҚарамай, ябай. 克拉玛依пиньинь) — Ҡытай Халыҡ Республикаһындағы Синьцзян-Уйғыр автономиялы районының ҡала округы. Урумчиҙан 320 километр төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан. Атамаһы уйғыр телендәге ҡара май  (мазут) һүҙенән килеп сыҡҡан.
Иҡтисады
1955 йылда ҡала тирәһендә Ҡытайҙа иң ҙур нефть ятҡылыҡтарының береһе булған сығанаҡ табыла. Ошо ваҡыттан алып ҡала нефть сығарыу һәм эшкәртеү үҙәге булып тора.
Выру этносы флагы
Дөйөм мәғлүмәт
Выру халҡының флагы йәшел туҡыманан ғибәрәт, унда һигеҙ осло йондоҙ рәүешендә 8 аҡ параллелограмма урынлашҡан. Был билдә бәхет килтерә һәм ярлыларҙы яҡлай тип иҫәпләнә. Билдәнең һигеҙ сегменты Вырумааның һигеҙ боронғо кихелькондын символлаштыра — Урваста, Канали, Пылва, Рялина, Вастселийна, Рыуге, Харгла, Карула. Туҡыманың йәшел төҫө — урманды, ә аҡ төҫ намыҫлы һәм саф йәнде аңлата. Флаг халыҡ тауыш биреү һөҙөмтәһендә раҫлана һәм тәүге тапҡыр 2013 йылдың 14 февралендә Кяэпа ауылы мәктәбендә эленеп ҡуйыла.
Земо Ходашени монастырь комплексы
Изге Николай сиркәүе
Сиркәүҙең көнсығыш яғында ете апсидаһы бар. Көньяҡ сиркәү ике арҡыры диуар менән өс өлөшкә бүленгән, улар бер-береһе менән инеү урыны менән тоташҡан. Бер тәҙрә көнсығыш өлөштә һәм бер тәҙрә көньяҡ диуарҙа бар.
Викторов Валерьян Николаевич
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1973 йылда Сыуаш дәүләт университеты ғилми-тикшеренеү секторының кесе ғилми хеҙмәткәре булып башлай. Мәскәү энергетика институты аспирантураһында уҡыған саҡта (1974-1976) диссертация яҡларға теләй, әммә бөтә материалдарв юғары уҡыу йортондағы янғын ваҡытында янып бөтә. Бынан һуң Чебоксарға ҡайта, унда Сыуаш дәүләт университетының ғилми хеҙмәткәре булып эшләй.
Иловай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронеж йылғаһы Липецк ҡалаһына тиклем, Матыра йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Ҡарағайкүл (ауыл, Ҡоншаҡ районы)
Тарих
Ауылға шуран ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Сеноборка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Владимир ҡалаһынан Ковров ҡалаһына тиклем, Нерль индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Вильнюс
Тарихы
Үҙенең үҫеш юғарылығына Вильна поляк короле һәм бөйөк литва кенәзе Оло Сигизмунд хакимлеге осоронда күтәрелә. Артабан ҡала даими үҫә һәм ҙурая. 1579 йылда Польша короле Стефан Баторий Вильнюста университет асыу тураһында фарман бирә, шулай итеп, Вильна Бөйөк Литва кенәзлегененең тәүге университетлы ҡалаһы, уның мөһим фәнни һәм мәҙәни үҙәгенә әйләнә.
1803 йылдың апрелендә батша Александр I Вилен университетына «император статусы»н бирә.
Украин бейеүе
Украи́н бейеүе (украї́нський та́нець) — Украинаның төрлө төбәктәренең  халыҡ йәки сәхнә бейеүе.Халыҡ бейеүе (характерлы бейеү) — билдәле бер территорияла барлыҡҡа килгән һәм билдәле  ер  һәм милләт  өсөн хас булған  ғәҙәти хәрәкәттәр, ритмдар, костюмдар һ.б. килеп сыҡҡан фольклор бейеүе. Балетмейстер тарафынан профессиональ йәки үҙешмәкәр коллективта сәхнә өсөн ҡуйылған сәхнә бейеүен украин бейеүе тип атап була, әммә ул ысын мәғәнәһендә халыҡ бейеүе була алмай, сөнки сәхнә бейеүе тик стилләштерелгән халыҡ бейеүе була.
Бейеүҙәр йола элементы булараҡ
Был үҙенсәлекле ритуал дөйөм йырҙар һәм ҡулдарҙы сәпәкәйләтеп бейеүҙәр менән тамамлана. Күренеүенсә, был яҙмала ғәжәйеп рәүештә XVI быуатта  ла әле онотолмаған  христиан йолаһы менән боронғо йоланың ҡушылыуы күрһәтелә. Моғайын, элекке ваҡыттарҙа ошондай ролде мәжүси культ руханилары башҡарғандыр. Ритуал бейеүҙәр әлегә тиклем Украинаның ҡайһы бер төбәктәрендә йәшәй.
Бейеүҙең билдәле тикшеренеүселәре, бейеүҙәр классификацияһы
Бөгөнгө көнгә тиклем этнографтар барлыҡ украин бейеүҙәрен  йыймағандар һәм тейешле ғилми кимәлдә тикшермәгәндәр. Беренсе ентекле тасуирламаны күбеһенсә әҙәби әҫәрҙәрҙә яҙыусылар бирҙеләр: Григорий Квитка-Основьяненко, Иван Котляревский, Тарас Шевченко, Иван Франко, Иван Нечуй-Левицкий]], Николай Гоголь, Марк Кропивницкий һәм башҡалар. Яҙыусы үҙ алдына фәнни яҡтан бейеүҙе тикшереү маҡсатын ҡуймай, әлбиттә, әммә  ҙур оҫталыҡ менән һәм асылына төшөнөп украиндарҙың бейеү сәнғәтен тасуирлауы бер үк ваҡытта ҡиммәтле этнографик материал була ала.
Павлов Иван Петрович
Биографияһы
Павлов 10 йылдан ашыу ғүмерен ашҡаҙан-эсәк трактының фистулаһын алыуға бағышлай. Бындай операция эшләү бик ауыр була, сөнки ашҡаҙандан сыҡҡан һут эсәктәрҙе һәм ҡорһаҡ ситлеген эшкәртә. тирене һәм лайлалы ҡатламды шундай итеп тегеп, уларға метал торбалар ҡуя һәм уларҙы тығын менән яба — бер ниндәй эрозия ла күҙәтелмәй һәм ул ашҡаҙан-эсәк трактының теләһә ҡайһы өлөшөнән — төкөрөк биҙенән алып йыуан эсәктәргә тиклем таҙа аш эшкәртеү һуты ала алған. Был тәжрибәне ул йөҙҙәрсә хайуанда эшләгән. Тәжрибәне уйҙырма аҙыҡ менән үткәргән (үңәсте ҡырҡҡан һәм ризыҡ ашҡаҙанға эләкмәгән), шулай итеп, ашҡаҙан һуты бүленеп сыға рефлексы өлкәһендә асыштар яһаған. 10 йыл эсендә Павлов аш һеңдереү физиологияһын яңынан булдырған. 1903 йылда 54 йәшлек Павлов Мадридта XIV халыҡ-ара медицина конгресында сығыш яһай. Һәм киләһе, 1904 йылда төп аш эшкәртеү биҙҙәре функцияларын өйрәнгән өсөн Рәсәйҙә беренсе булып Нобель премияһына лайыҡ була була. Мадридта рус телендә яһаған докладында 35 йыл ғүмерен арнаған юғары нервы эшмәкәрлеге физиологияһы принциптарын аңлата. Нығытыу, шартлы һәм шартһыҙ рефлекстар фиғел-холоҡ тураһындағы фәндең төп төшөнсәләре булып китә.
И. П. Павлов исемендәге наградалар
1949 йылда ғалимдың тыуыуына 100 йыл тулау уңайынан СССР ФА И. П. Павлов исемендәге алтын миҙал булдыра. Был наградаға тәүге тапҡыр 1950 йылда К. М. Быков лайыҡ була.
Спивак Григорий Вениаминович
Биографияһы
Газдарҙа электр зарядһыҙланыуын һәм уларҙағы элементар процестарҙы өйрәнеүгә, газ кинетик проблемаларын хәл итеүгә, физик электроникаға, электрон микроскопияһына һәм төрлө ғәмәли ҡулланылыштарға арналған 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. 30 авторлыҡ танытмаһы ала. «Явление разрыва доменных стенок в ферромагнетиках под воздействием магнитных полей» фәнни асыш авторҙашы (1975).
Сканде ҡәлғәһе
Быуат уртаһында
XVI һәм XVII быуаттарҙа ҡәлғә даими ҡулдан ҡулға күсә: уны йә Картли, йә Имеретия батшалары, йә урындағы кенәздәр  баҫып ала.
Бөтөн һан
Күплек теорияһы үҙсәнлектәре
\mathbb{Z} — түбәнге һәм юғары сиктәре булмаған һыҙыҡлы тәртипкә һалынған күплек. Унда тәртип Бөтөн һан, әгәр ул нулдән ҙур булһа ыңғай тип, әгәр нулдән бәләкәй булһа тиҫкәре тип атала. Нуль ыңғай ҙа, тиҫкәре лә түгел. Бөтөн һандар өсөн түбәндәге нисбәт дөрөҫ:
Иҫәпләү техникаһында бөтөн һандар
Программалау телдәрендә бөтөн һан тибы - йыш ҡына төп бирелештәр тибының береһе булып тора. Шулай булыуға ҡарамаҫтан был «бөтөн һандар» — математикалағы \mathbb{Z} класының тик имитацияһы ғына, сөнки был күмәклек сикһеҙ һәм һәр ваҡыт компьютер үҙенең хәтерендә һаҡлай алмаған бөтөн һан табып була. Бирелештәрҙең бөтөн тибы ғәҙәттә билдәләнгән биттар йыйылмаһы рәүешендә тормошҡа ашырыла, ләкин теләһә ниндәй һүрәтләү һуңғы сиктә ҡаты дискта (мәғлүмәт тотоусы) буш урын ҡалмауға килтерә. Икенсе яҡтан, цифрлы компьютерҙарҙың теоретик моделдәренең сикһеҙ (ләкин иҫәпле) арауығы бар.
Ләмйән
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Замок (ҡаралты)
Уба
Йыш ҡына ҡырсын, торф, эзбизташ йәки сыбыҡ-сабыҡ менән буталған ерҙән өйөлгән уба. Уның бейеклеге күбеһенсә 5 метрҙан артмай, әммә ҡайһы берҙә бейеклек 10 метрға тиклем барып етә. Убаның өҫтөн йыш ҡына балсыҡ, йәки ағас иҙән менән көпләйҙәр. Уба йомро була, ләкин нигеҙен квадратҡа яҡыныраҡ итеп йомролаталар, убаның диаметры кәм тигәндә бейеклегенән ике тапҡырға ҙурыраҡ була.
Барлыҡҡа килеү һәм үҫеш тарихы
Рейн, Луара үҙәндәрендә, Испанияла һәм Палестинала (тәре йөрөтөүселәр замоктары) күп һанда замоктар һаҡланған.
Боронғо заман осоро, урта быуаттар һәм Яңы заман
Русь дәүләтенә ҡағылышлы шуныһы иғтибарға лайыҡ: хатта феодаль тарҡаулыҡ осоронда ла замоктар төҙөлөшө киң таралмаған. Боронғо урыҫ нығытмалары, ғөмүмән бик үҙенсәлекле була: ҡала менән тығыҙ бәйләнештә булғанға күрә, улар оборона ҡоролмаларын ғына түгел, ә культ һәм торлаҡ биналарын да үҙ эсенә ала. Урыҫ ерендә ҡаланың төп һыҙаты — уны имән ҡойма йә булмаһа ағас йәки таш диуар менән уратып кәрәтәләнеүе. Ҡала ҡамалған осраҡта унда йәшәүселәр тәғәйенләнеше буйынса Европа замоктарына оҡшаш кремлгә (шулай уҡ кром йәки детинец), анығыраҡ — уның цитаделенә йәшеренә. Әммә Русь ерендә феодалдарҙың нығытылған торлағы бөтөнләй булмай. Бының сәбәптәренең береһе — лествичный хоҡуҡ: феодалдар нәҫеленең даими йәшәү урындары булмай, кенәздәрҙең күбеһе торлаҡтарын даими алмаштырып тора, шуға ла торлаҡтарын нығытма менән уратып алыу тураһында уйлап та ҡарамай. Тик Владимир Мономахтың Любечелағы замогын (Чернигов өлкәһе, Украина) һәм өлөшлөтө беҙҙең көндәргәсә һаҡланған Андрей Боголюбскийҙың замогын (Боголюбово, Владимир өлкәһе) атап үтергә була. Күп һандағы монастырҙарҙы ла замок тип атап булмай, сөнки улар — крепостар.
Структураһы
Башнялар араһындағы диуар майҙансыҡтары төп оборона урыны булып тора: был һөжүм итеүселәргә флангыларҙан атыу мөмкинлеген бирә. Урыҫ фортификацияһында башнялар араһындағы участкалар кәртәләр тип атала. Бөйөк Британия, ГФР, Франция, Украина һәм Белоруссия биләмәләрендә бөгөнгө көнгә тиклем ошондай замоктар һаҡланған (мәҫәлән — Белоруссиялағы Мир замогы йәки Украиналағы Луц замогы).
Замоктар нигеҙендә артабан ҡәлғәгә әүрелгән ҡоролмалар Икенсе донъя һуғышы барышында дошмандың ҡораллы көстәрен тотҡарлау һәм һөжүм башлауҙарын кисектереү өсөн файҙаланыла (ҡара.: Брест ҡәлғәһе).
Сөләймәнова Көнһылыу Хәмзә ҡыҙы
Уҡытыусылар династияһы дауам итә
Көнһылыу Хәмзә ҡыҙы уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы — фронтовик Хәмзә Йомағужа улы Сөләймәнов һәм әсәһе, Таңһылыу Хажғәле ҡыҙы, ауылда абруйлы уҡытыусылар булалар. Ата-әсәһе юлын дауам итеүсе Көнһылыуҙан тыш, һигеҙ балалы ғаиләнән Асия, Хәлит, Фәйрүзә Сөләймәновтар уҡытыусы һөнәрен һайлайҙар. Көнһылыу Хәмзә ҡыҙы ғаиләһенән ике ҡыҙҙары — Лена һәм Айһылыу — уҡытыусы юлын һайлай, һәр береһе тейешле белем алып, районда педагогика өлкәһендә хеҙмәт итә.
Һылтанмалар
2. Баймакская энциклопедия / гл. ред. И. Х. Ситдиков. — Уфа: Башк. энцикл., 2013. — 639 с.: ил., карты, ноты. ISBN 978 −5-88185—084-5
Македония ихтилалы көнө (1941)
Фекер айырымлыҡтары
Югослав сәйәси пропагандаһының төп бурыстарының береһе Югославия коммунистик партизан хәрәкәтен данлау була. 1990 йылдарҙа Македония Республикаһы бойондороҡһоҙлоҡ алғандан һуң македон тарихсылары югослав коммунистик тарихын ғәҙәттәгесә ҡабул итәләр. Ысынында иһә, 1941 йылдың 19 апрелендә болгар армияһы Вардар Македонияһына бәреп ингәндә, урындағы халыҡ уларҙы азатлыҡ алып килгән һалдаттар булараҡ ҡаршы алалар. Бынан һуң урындағы коммунистар Болгар коммунистик партияһы йоғонтоһо аҫтына эләгәләр. Әммә 1941 йылдың июнендә,Германия СССР-ға бәреп ингәндән һуң, август айында Коминтерн ҡарар ҡабул итә һәм македон коммунистары ҡабаттан Югославия коммунистар партияһына ҡушылалар. 11 октябрҙә Прилептағы полиция участогына һөжүм яһала. Һөжүмдең берҙән-бер ҡорбаны болгар полицияһына саҡырылған урындағы полиция хеҙмәткәре була. Бер аҙҙан күренекле югослав коммунистарының күбеһе үлтерелә йәки ҡулға алына һәм төрмәгә ултыртыла, унда улар 1944 йылғы Болгария дәүләт түңкәрелешенә тиклем тотола. 1942 йыл дауамында һәм 1943 йылдың күпселек өлөшөндә ҡаршылыҡ көсһөҙ һәм аҙ һанлы була.
Кесе Рәүҙәк
Кесе Рәүҙәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рәүҙәк йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Гриб Иван Евдокимович
Гриб Иван Евдокимович (4 март 1911 йыл — 23 ғинуар 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, гвардия пулемёт ротаһының взвод командиры, гвардия капитаны (1945). Советтар Союзы Геройы (1943).
Ҡатлам
Ҡатлам — ағзалары хоҡуҡи тороштары буйынса айырылған социаль төркөм: уларҙың составы, өҫтөнлөктәре һәм бурыстары закон менән билдәләнелә. Ҡағиҙә булараҡ, ҡатламдарға ҡарау нәҫел буйынса тапшырыла. Ҡатламдарға бүлеү урта быуат Европаһына хас, ғәҙәттә аристократия, руханиҙар һәм община кешеләренә (ябай кешеләргә) ҡағылышлы ҡулланыла. Күп кенә дәүләттәрҙә ябай кешеләр бюргерҙарға (буржуа, мещандар) һәм крәҫтиәндәргә бүленә.
Франция
Франциялағы «Иҫке режим» (йәғни революция тиклем булған) йәмғиәтте өс сословияға бүлә: беренсе (руханиҙар), икенсе (аристократтар) һәм өсөнсө (ҡалғандар).
Францияла 1302 йылда Филипп IV тарафынан булдырылған өс палаталы Генераль Штаттар традицион ҡатлам-вәкәләтле орган булып тора. Өсөнсө ҡатламдың иҡтисади йоғонтоһо даими рәүештә арта барыуы сәбәпле, 1789 йылда власть бер палаталы Милли Ассамблея (17 июнд ә), артабан — Милли Конституцион Ассамблея (9 июлдә) ҡулына күсә. Ғәмәлдә, Өсөнсө ҡатлам вәкилдәре Генераль Штаттарҙа үҙҙәрен Милли Ассамблея тип иғлан итә, уларҙың раҫлауынса, Ассамблеяға бөтә халыҡ вәкилдәре йыйылған. Ҡайһы бер аристократтар, атап әйткәндә, маркиз де Лафайет, традицион системаны бөтөрөү яҡлы булһалар ҙа, өҫтөнлөктәрҙән файҙаланыусы ҡатлам өсөн һалым льготалары бөтөрөлмәй.
Бөйөк Британия
Короллектә ошо көнгә тиклем формаль рәүештә дворянлыҡҡа (lord temporallord temporal), юғары руханиҙарға (lord spirituallord spiritual) һәм община (commonerscommoners) кешеләренә бүленеү һаҡлана. Руханиҙарҙың түбән ҡатламы община кешеләренә ҡарай, тип иҫәпләнелә.
Урыҫ дәүләте
Кенәздәр иң юғары ҡатлам булып иҫәрпләнгән. Бер ни тиклем ваҡыт үткәндән һуң руханиҙарҙы ла ошо төркөмгә индерәләр. Ер милке булғаны өсөн (вотчинниктар) улар юғары ҡатлам чинына ҡарай. Рустә дружина ла билдәле бер өҫтөнлөктәр менән файҙалана.
Традицион аристократия, боярҙар өҫтөнлөктәр менән файҙаланыусы синыф; аристократияның түбән ҡатламдары дворяндар һәм «бояр балалары» тип атала. Стрелецтар башҡа хеҙмәт итеүсе ҡатламға ҡарай.
Хорват милли кейеме
Ҡатын-ҡыҙ кейеме
Биҙәктәр бик ҡатмарлы һәм ҡыҙыл, аҡ, күк, алтын һары йәки ҡара төҫтәге ептәр менән башҡарыла.
Славония һәм Баранья
Ирҙәр, ҡағиҙә булараҡ, туника формаһындағы аҡ күлдәк кейә (хәл-тороштан сығып, уны салбар тышынан йөрөтөргә йәки салбар эсенә һалырға мөмкиндәр) һәм аҡ төҫтәге тар һәм европа стилендәге ыштан кейә. Күлдәк өҫтөнән биҙәкле, сигеүле жилет кейәләр, ә ҡышын — тун, толоп, ҡалын һәм ҡалын пальто. Уларҙың еңдәре әберкәле, әммә ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡы кеүек сағыу түгел. Бараньела ирҙәр костбмы араһында ҙур булмаған алъяпҡыс айырылып тора. Уны салбар менән бергә кейәләр.
Меджимурье, Загорье
Меджимурье, Загорье илдең баш ҡалаһы Загреб кеүек үк төньяҡта урынлашҡан, шунлыҡтан континенталь стиль йоғонтоһо аҫтында ҡала. Континенталь Хорватия өсөн дөйөм алғанда аҡ төҫтәге кейем хас, әммә һәр төбәктең үҙенең декоратив шарфтары, шәлдәре, алъяпҡыстары һәм биҙәүестәре бар. Иң популяр төҫ, бигерәк тә Загорьела — ҡыҙыл. Ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡыҙыл алъяпҡыстары матур итеп, нигеҙҙә, алтын ептәр менән сигелә. Ҡатын-ҡыҙҙар ҡыҙыл, сәскәле матур яулыҡта йөрөй. Популярлыҡ буйынса икенсе төҫ — ҡара, ул алтын йәки аҡ сигеү менән матур күренә.
Лика
Аяҡҡа төрлө төҫтәге геометрик һүрәтле йөн ойоҡбаш кейәләр (хорв. priglavci, nazuvci). Ликала, Хорватияның башҡа төбәктәренә ҡарағанда, опанканы — урыҫтарҙың поршняһына оҡшаш күн аяҡ кейемен күберәк кейәләр.
Лозовка (Польной Воронеж ҡушылдығы)
Лозовка  — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Польной Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Кесе Толпар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лепидоптерология
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Арефьева Нина Алексеевна
Төп баҫмалары
2. Иммунологические исследования в ринологии / учебное пособие гриф УМО РФ / Н. А. Арефьева, Ф. А. Кильсенбаева, Л. Ф. Азнабаева и др. — Уфа, изд-во «Здравоохранение Башкортостана», 2005. — 88 с.
Яңы Николаевка (Ишембай районы)
Тарихы
Яңы Николаевка ауылы (257 украин, 46 йорт) 1916—1920 йылдар араһында барлыҡҡа килгән.
Сретенский Леонид Николаевич
Леонид Николаевич Сретенский  — совет механигы һәм математигы,СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты.
Ҡыҫҡаса биографияһы
Уҡытыусы эшмәкәрлеге менән бер рәттән фәнни-ойоштороу эштәре менән шөғөлләнә: СССР Фәндәр академияһының теоретик геоэкология институты өлкән ғилми хеҙмәткәре (1941—1945); СССР Фәндәр академияһының диңгеҙ гидрофизикаһы институтының тулҡындар һәм ағымдар теорияһы лабораторияһы мөдире (1951—1962). 1953 йылда Мәскәү математик йәмғиәтенең вице-президенты булып китә.
Халыҡ-ара стандарттар көнө
Бөтә донъя стандарттар көнө йәки Бөтә донъя стандартлаштырыу көнө (World Standards Day) — халыҡ-ара дата, кешеләрҙең иғтибарын берҙәм стандарттар булдырыуҙың мөһимлегенә йүнәлтеү һәм был яуаплы эшкә ғүмерен һәм һөнәри оҫталығын бағышлаған тиҫтәләрсә мең белгестең хеҙмәтенә хөрмәт күрһәтеү өсөн булдырылған. Стандарттар көнө бөтә донъяла йыл һайын 14 октябрҙә билдәләнә.
Халыҡ-ара стандартлаштырыу ойошмаһы
Ойоштороу структураһы
ИСО-ның етәксе һәм эш органдары бар. Етәксе органдары: Генераль ассамблея (юғарғы орган),  ИСО Советы, Техник етәксе бюро. Эш органдары — техник комитеттар (ТК), аҫкомитеттар (АК), техник консультатив төркөмдәр (ТКТ).
ИСО Советы
ИСО Советына ете комитет буйһона: ПЛАКО (техник бюро), ПРОФКО (методик һәм мәғлүмәти ярҙам); КАСКО (ярашлылыҡты баһалау комитеты); ИНФКО (фәнни-техник мәғлүмәт комитеты); ДЕВКО (үҫеүсе илдәргә ярҙам итеү комитеты); КОПОЛКО (ҡулланыусылар мәнфәғәттәрен яҡлау комитеты); РЕМКО (стандарт үрнәктәре комитеты).
Кесе Шешәнәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Начапкин
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бабочкин Борис Андреевич
Биографияһы
1951—1952 йылдарҙа — София Милли театр (Болгария) режиссеры, периферия театрҙары эшендә ҡатнаша, Театр академияһында уҡыта
Гуров Валерий Николаевич
Биографияһы
2011—2014 йылдар осоронда Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының педагогика институты менән етәкселек итә.
Башҡортостандың ете мөғжизәһе
Башҡорт балы
Башҡорт балы — баллы үҫемлектәрҙең сәскә һуттарынан бал ҡорттары йыйған биологик актив продукт.
Ҡурай
Ул һағышты ла, шатлыҡты ла, нескә лириканы ла, эпик юғарылыҡты ла көйләүгә һәләтле.
Ҡурайҙа уйнау оҫталығы быуындан-быуынға тапшырыла килә. Ҡурай Башҡортостан гербында урын алған.
Ғәйфуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
Хәрби хеҙмәте
Ғарифулла Ғайфулла улы 113-сө Башҡорт кавалерия дивизияһының 295-се кавалерия полкында хеҙмәт итә. Ул икенсе сабель эскадрондында һуғыша. Курск дуғаһында, Ростов-на Дону янындағы алыштарҙа ҡатнаша. Ике тапҡыр яралана. Икенсе тапҡыр ул ауыр яралана һәм Балашов, Молотов, Ҡазан ҡалаларының госпиталдәрендә дауалана. Врачтар бер аяғын һаҡлап ҡала алмай, ампутация эшләргә тура килә. Ошо сәбәп арҡаһында 1944 йылда ул тыуған ауыла ҡайта.
Енәйәт һәм яза (рок-опера)
Тарих
Данлыҡлы романдың музыкаль версияһын булдырыу идеяһын Андрей Кончаловский уйлап сығарған. 70-се йылдар XX быуаттың 70-се йылдарында АҠШ-ҡа эмиграцияға килгәс, Юрий Ряшенцев һәм Марк Розовскийҙҙар менән берлектә яҙған либреттоһын композитор Эдуард Артемьевҡа тапшыра. 1979 йылда Артемьев партитура яҙырға тотона. Артабан утыҙ йыл буйына ул бик эскиздар эшләй, уларҙың күбеһе оҡшамағанлыҡтан, ҡабаттан эш башлай. Башта ул әҫәрҙе «Раскольников» тип атап, мистерия рухындағы опера итеп яҙырға уйлай, тик йылдар үтеү менән жанр әкренләп зонг-операға, ә аҙаҡтан, рок-операға әйләнә.
Алмере
Алмере Нидерландта иң йәш ҡалаларҙың береһе. Уның беренсе йорто 1976 йылда төҙөлөп бөткән. Алмере 1984 йылда ғына айырым община була. Ул Флеволанд провинцияһында 183 270 ( 2008 йылдың 1 ғинуарына) халҡы менән иң ҙур община булып тора.
Урындағы үҙидара органдары
Алмере муниципаль берәмек булып тора. Ҡала үҙидараһының вәкәләтле органы булып муниципаль совет тора. Советтың 39 ағзаһы дүрт йылға бер һайлана. Һайлауҙарҙа бөтә өлкән халыҡ ҡатнаша ала (теләһә ҡайһы гражданлыҡ менән), тауыш биреүҙә ҡатнашыу өсөн Алемерела 5 йыл   йәшәү цензы ҡуйылған. Урындағы үҙидараның башҡарма органы булып башҡарма совет тора, ул бургомистр һәм Администраторҙар советы тарафынан ойошторола. Һуңғыһы муниципаль советҡа һайлауҙарҙа еңеү яулаған партиялар коалицияһы тарафынан формалаша. Алмереның Администраторҙар советында — 4 кеше.
Транспорты
Алмере муниципалитетында — биш тимер юл станцияһы:
Ҡала транспорты
10. Алмерела ҡала райондарын хеҙмәтләндереүсе 10 автобус линияһы бар:
Оҙонлоҡ
Оҙонлоҡ үлсәменең символы — dim l = L. Башҡа арауыҡ дәүмәлдәре араһында оҙонлоҡ — бер үлсәмле дәүмәл, ә майҙан — ике үлсәмле, күләм — өс үлсәмле. Күпселек үлсәү системаһында оҙонлоҡ берәмеге — төп үлсәү берәмектәренең береһе, уның аша башҡа (сығарылма) берәмектәр билдәләнә. (СИ) халыҡ-ара берәмектәр системаһында оҙонлоҡ берәмеге итеп метр алынған.
Равенна
Боронғо тарихы
Тәүҙә Равенна этрускылармы, умбрҙармы, фессалийҙармы — ҡайһыһыныңдыр торағы була. Падан тигеҙлеген баҫып алған римдар Равеннаға б.э.т. II быуатта килеп сыға.
Урта быуаттар
493 йылда Равеннаны оҙайлы ҡамауҙан һуң остготтар короле Теодорих яулай һәм үҙен Рим императорҙарының вариҫы һәм баш ҡалаһы Равеннала урынлашҡан дәүләттең «короле» тип иғлан итә (гот йолаһы буйынса). 497 йылда византий императоры Анастасий I Теодорихты үҙенең вассалы сифатында Италия идарасыһы тип таный. Теодорих үлгәс (526 йыл) ҡалаға бер ни тиклем ваҡыт остготтар — Теодорихтың ҡыҙы Амаласунта (үҙенең улы Аталарих янында регент), Теодахад, Витигес идара итә.
Яңы дәүер
Артабанғы өс быуат буйы Равенна Папа өлкәһе составында тыныс ҡына тормош алып бара. Уны уратҡан баҫыуҙар яйлап үткеһеҙ һаҙлыҡтарға әйләнә, ҡала үҙе һыу аҫтында ҡала бара. 1636 йылдың майында диңгеҙ ҡаланың үҙәген дә баҫа. Папа башланғысы менән ирригация саралары күрелеп, Равенна һаҙлыҡтары каналдар һалып киптерелә.
Хәлилов Рөстәм Радик улы
Биографияһы
2003 йылда Өфө дәүләт авиация техник университетының иҡтисад, менеджмент һәм финанс факультетын тамамлаған. Хәҙерге бишалыш буйынса Республика Олимпия резервының махсуслаштырылған балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе (СДЮСШОР) тәрбиәләнеүсеһе (тренер — зтр РФ А. М. Уткин ), ӨДАТУ спорт клубы.
"Динамо спорт ойошмаһы " (Өфө) өсөн сығыш яһай.
Ступка Богдан Сильвестрович
Ижады
Һуңғы йылдарҙа, Ступка байтаҡ ғына рәсәй фильмдарында төшкәс, хатта сит илдәрҙең скептик кәйефле тәнҡитселәре лә уның донъя кинематографына индергән өлөшөн таныны. Актёрҙың һуңғы киноролдәренең береһе, иң иҫтәлеклеһе, Владимир Владимирович Бортконың "Тарас Бульба" фильмында Тарас Бульба роле. Ошо фильм уға «Алтын бөркөт» алып килә. Ступканың үлеменән ярты йыл алда Олег Георгиевич Погодиндың «Өй» криминаль картинаһы прокатҡа сыға. Һәм Ступка барыһын да, ҙур ғаиләнең ҡаты атаһын да уйнай алыуын раҫлай. Фильмды ҡараусы аналитиктар актёр башҡарыуы өсөн беренселек пальмаһы тик уға ғына була ала, тип һығымта яһаған.
Награды и звания
Список наград :
Сестрёнка
Сестрёнка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Воронеж йылғаһының һул ярына тамағынан 336 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Борисовка
Борисовка — топоним.
Татабанья
Тарихы
XVI быуатта өлкә  төрөктәр тарафынан баҫып алынған була, төрөктәрҙән азат ителгәндән һуң  XVII быуатта халыҡ һаны немец һәм словак колонистарын йәлеп итеү иҫәбенә компенсациялана. 1787 йылда Альшогаллала 580 кеше йәшәй. Фельшёгаллала— 842.
Черногория
Черногория, Монтенегро йәки Ҡаратау — Көньяҡ-Көнсығыш Европалағы дәүләт, Балҡан ярымутрауының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Халҡы серб телендә аралаша.
Тарихы
Черногория XVIII быуатта бойондороҡһоҙ ил булараҡ барлыҡҡа килә, һәм Балҡан ярымутрауында тәүгеләрҙән булып Ғосман империяһынан айырыла. Баш ҡалаһы Цетина була. Ошондай хәлдә Беренсе донъя һуғышына тиклем үҙгәрешһеҙ тора. Һуғыштан һуң сербтар, хорваттар һәм словендар короллеге составына инә. Югославия тарҡалғандан һуң Югославия Союз Республикаһының составында була, 2003 йылдың 4 февралендә ул Сербия һәм Черногория Дәүләт Союзына әйләнә. 2006 йылдың 21 майында үткән Черногорияның үҙаллылығы тураһындағы референдумда һаҡлаусыларҙың 55,5 % союздан сығыуға тауыш бирәләр һәм 2006 йылдың 3 июнендә Черногория бойондороҡһоҙлоҡ иғлан итә. Баш ҡала — Подгорица, төп ҡала — Цетине.
Украина Паралимпия уйындарында
Украина Паралимпия уйындарында тәүге тапҡыр айырым команда менән 1996 йылда Йәйге Паралимпия уйындарында Атлантала ҡатнашты һәм ошо ваҡыттан алып бөтә Йәйге Паралимпия Һәм Ҡышҡы паралимпия уйындарында ҡатнаша килә.
Черногория
Тарихы
1919—1924 йылдарҙа — серб идараһына ҡаршы Раштыуа ихтилалы.
1990-сы йылдар аҙағында черногор лидеры Мило Джуканович Слободан Милошевичтың көрәштәшенән уның дошманына әйләнә, был шунда уҡ халыҡ-ара берләшмә һәм серб оппозицияның иғтибарын йәлеп итә. Джуканович башта Милошевичтан Черногорияға үҙаллы тышҡы сәйәсәт алып барыуын һорай, ә һуңынан үҙ алдына бойондороҡһоҙлоҡ алыу маҡсатын ҡуя. Ул саҡта Черногорияның юридик бойондороҡһоҙлоҡ алыуҙа Европа Союзы ҡамасаулай.
Бойондороҡһоҙлоҡ тураһында референдум (2006)
Черногорияның референдум буйынса законына ҡарар ҡабул итеү өсөн һайлаусыларҙың 50 % плюс 1 тауышын йыйырға кәрәк, шул уҡ ваҡытта мотлаҡ килеүселәр һаны 50%-тан кәм булырға тейеш түгел. Оппозиция референдумда Черногория халҡы ғына түгел, Сербияла йәшәүсе черногорецтарҙың да ҡатнашыуын талап итә. Бындай шарттарҙа Мирослава Лайчака үҙенең формулаһын тәҡдим итә: әгәр референдумда ҡатнашыусыларҙың 55 проценты тауыш бирһә, Евросоюз Черногорияның бойондороҡһоҙлоғон таный. Был формула Черногорияла үтә кире реакция тыуҙыра. Премьер-министр Мило Джуканович әйтеүенсә, ул Черногорияның тотороҡлоғо өсөн хәүеф янай.
Иҡтисад һәм финанстар
Етешһеҙлектәре: ярлы сеймал базаһы. Коррупция көслө. Яй күтәрелгән баҙар реформалары. Инфраструктураға һәм НИОКР-ға инвестициялар күләме аҙ. Йылдан-йыл хеҙмәт көсөнөң етмәүе, пенсионерҙарҙың һаны артыуы, тыуым кимәленең түбән булыуы һәм халыҡтың башҡа, бай, донъя илдәренә күсеү бәйле юғары эмиграцияһы арҡаһында йылдан-йыл арта барыуы ҙур проблема булып тора.
Дөйөм торошо, төп күрһәткестәр
2014 йыл йомғаҡтары буйынса 0,7% дефляция теркәлгән.
Борисовка (Ҡоншаҡ районы)
Борисовка (Борисовка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы ауылы. Ҡоншаҡ ауыл биләмәһе составына керә.
Индий
Индий (, In) — Менделеевтың периодик таблицаһының 5-се осор, 13-сө төркөм элементы. Тәртип номеры — 49. Атом номеры 49.
Биологик әһәмиәте
Индий организмда һиҙелерлек метаболик роль уйнамай Ваҡытлыса кешенең мускулдарында, һөйәк һәм тиреһендә тупланыуы мөмкин. Организмдан ике аҙна тирәһе осорҙа яртылаш сығып бөтә. III валентлы иреүсән ҡушылмаларын инъекция менән индергән осраҡта бөйөр өсөн ағыулы булыуы ихтимал Оҙаҡ ваҡыт индий, гидроксид, оксидтары саңын һуларға тура килгәндә тигән үпкә ауырыуын тыуҙырыуы ихтимал
Ищенко Иван Митрофанович
Биографияһы
234-се уҡсылар полкының автоматсылар рота отделениеһы командиры (179-сы уҡсылар дивизияһы, 43-се армия, 1-се Балтик буйы фронты), сержант И. М. Ищенко 1944 йылдың 23 июнендә Белоруссияның Витебск өлкәһе Бешенковичи районы Шумилино ауылы эргәһендә дошман оборонаһын өҙә һәм 5 гитлерсыны юҡ итә.
Авеста
Атамаһы
Ҡомартҡының «Аве́ста» тигән рус атамаһы, көнбайыш европалыларға эйәреп, зороастрийҙарҙа (хәҙерге әйтелеше [ævestá]) ҡабул ителгәнгә барып тоташа. Һуңғыһы үҙ сиратында үҙенә бер төрлө, һүҙ урта фарсы (пехлеви) теленең «пазенд» әйтелешендә «ʾpstʾk» [aβastāγ] < [apastāk], зороастрий китаптарының урта фарсы ҡанунын билдәләгән. Һаҡланып ҡалған авестий текстарында был һүҙ осрамай, боронғо иран телендәге «*upa-stā-ka-» «урынлаштырылған», «ҡанундар йыйылмаһы», «нигеҙ» (йәғни «ҡанун») йәки «*upa-stāva-ka-» — «маҡтау» мәғәнәһендә тип фаразларға ғына ҡала.
Сәсәниҙәр Авестаһы
Наски Авесты за одним исключением (сохранившийся полностью наск Видевдад) не коррелируют с современными «книгами», последние представляют собой богослужебные извлечения из изначального авестийского кодекса.
Авеста һәм Көнбайыш цивилизация
Авеста оказала большое влияние на философскую мысль Востока и Запада. Георг Гегель (1770—1831 годы) подчёркивал, что основой зороастрийской религиозной системы является признание борьбы двух противоположностей — Добра и Зла. Одно из самых знаменитых произведений Иоганн Гёте (1749—1832 годы) «Западно-Восточный диван» содержит стихотворение «Завет древнеперсидской веры». В нём поэт даёт своё понимание Авесты как веры в торжество света над тьмой. Некоторыми идеями и образами гимнов Заратуштры был вдохновлён и основоположник теории психофизического параллелизма Теодор Фехнер (1801—1887). Однако Фридрих Ницше в известной книге «Так говорил Заратустра» приписал пророку идеи «сверхчеловека» и «вечного возвращения».
Рус телендә
Поэту-символисту Константину Бальмонту принадлежат:
Кайман Утрауҙары
Кайман утрауҙары    (ингл Cayman Islands) — Британияның Вест-Һиндостандағы сит ил территорияһы, Кариб диңгеҙендә, Кайман утрауҙарында урынлашҡан. Рәсми атамаһы — Кайман утрауҙары (KY, CYM).
Тарихы
Утрауҙарҙа беренсе халыҡ иҫәбен алыу 1802 йылда үткәрелә. Мәғлүмәттәр буйынса, Ҙур Кайман утрауҙарында 933 кеше йәшәгән, шуларҙың 545-е ҡол булған. Ҡоллоҡ бөтөрөлгәнгә тиклем, утрауҙа 950-гә яҡын ҡол йәшәгән, улар 116 ғаиләнеке була.
Халҡы
Тыуым 1000 кешегә 11,9 тәшкил итә (тыуым — бер ҡатын-ҡыҙға 1,83 бала).
Бүре (Силәбе өлкәһе)
Бүре (Бурино) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Хәлит ауыл биләмәһе составына керә.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (98 %) йәшәй.
Наньчан
Наньчан  — Ҡытай Халыҡ Республикаһының ҡала округы, Цзянси провинцияһының административ үҙәге.
Шифалы ләмдәр
Типологияһы
'''В. В. Иванов һәм А. М. Малахов классификацияһы буйынса төп генетик (сығышы буйынса) шифалы ләм булған урындар төркөмдәре (1963) :'''
Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев музейы
Тарихы
Башҡорт дәүләт университетында эшләп килгән ғилми түңәрәге эшмәкәрлеге музейҙы ойоштороуға башланғыс һала. Өмөтбаевтың тормошон һәм ижадын өйрәнеүге, йәмәғәтселеккә еткереүҙә ғалимдар Ғайса Хөсәйенов, Ғиниәтулла Ҡунафин, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Миңлеғәли Нәҙерғолов, Р.М.Булгаков күп эшләй.
2002 йылдан Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы
Нептуний
Символы
Нептуний элементының символы — Np (Нептуний тип уҡыла).
Сығарып алыу
Нептунийҙы нептуний фторидын (IV) 1600 К температурала барий парҙары менән тергеҙеп алалар:
Үҙенсәлектәре
Нептуний иондары гидролизға һәм комплекстар барлыҡҡа килтереүгә һәләтле.
Әтәләм (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебинин һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Сент-Андре-д’Алла
Климат
Коммунаның климаты — уртаса океан климатлы, уртаса кимәлле яуым-төшөм башлыса ҡыш төшә. Йәй бында оҙаҡ һәм йылы, шулай ҙа ярайһы уҡ дымлы, бында даими йәйге ҡоролоҡ осоро булмай. Ғинуарҙың уртаса температураһы — 5 °C, июлдеке — 18 °C. Һауа шарттарының уңайһыҙлығы арҡаһында бында ҡай саҡ ҡырау төшөү йәки ҡыҫҡа ваҡытлы ҡоролоҡ күҙәтелә. Климат миҙгел дауамында ла, йыл барышында ла бик йыш үҙгәрә.
Ҡоро Иловай
Сухой Иловай — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе, Рязань өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иловай йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы
Баһауетдинов Рәшит Ишбулды улы (1 ғинуар 1963 йыл) — Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты, эшҡыуар. «Рассвет» компаниялар төркөмөнөң генераль директоры.
Сент-Андре-ан-Руаян
Халыҡ динамикаһы (INSEE Халыҡ Сент-Андре-ә-Франция милли статистика институты иҡтисади тикшеренеүҙәр һәм Руаян сайты ):
Сәйғәфәров Әмир Зәкир улы
Биографияһы
Бер йылдан уны Сураҡ мәктәбенең директоры урынбаҫары итеп ҡуйырға торғанда, уға әрме хеҙмәтенә саҡырыу килә. Ҡоншаҡ районының хәрби комиссары Краснобаев уны Свердловск танк училищеһына инергә димләй.
1982 йылда уны 545-се ПМК начальнигы итеп ҡуялар.
Таҡаты
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ләйлә менән Мәжнүн (опера)
2008 йылдың февралендә ЮНЕСКО Генераль конференцияһының 38-се сессияһында беренсе әзербайжан операһы «Ләйлә менән  Мәжнүн»дең 100 йыллыҡ юбилейын ЮНЕСКО-ның иҫтәлекле даталары исемлегенә индерергә ҡарар ителә.
Операның артабанғы уңышы
Операның яңы постановкалары режиссёрҙар Солтан Дадашев (1935, 1958), М. Мамедов (1955, 1976), Ф. Сафаров (1994) тарафынан ҡуйыла. Төп ролдәрҙә Алиовсат Садыгов, Гусейнаға Ғаджибабабәков, Әбелфәт Алиев, Бакир Ғашимов, Гулу Аскәров, Жанали Акпәров, Ариф Бабаев, Алим Ғасымов (Мәжнүн), Сурая Ҡаджар, Агигәт Рзаева, Гөлһәр Ғасанова, Рубаба Мурадова, Сара Ҡадымова, Зәйнәп Ханларова, Нәрминә Мамедова, Сәкинә Исмайлова, Гандаб Кулиева (Ләйлә) һәм башҡалар була. Композитор Назим Аливердибәков операның яңы оркестр редакцияһын эшләй.
2008 йылда, Әзербайжан Республикаһы президентының бойороғона ярашлы,  Әзербайжанда операның 100 йыллығы рәсми билдәләнә. Ошо уҡ йылды операның 100 йыллыҡ юбилейы ЮНЕСКОтарафынан билдәләнә. 2009 йылға тиклем опера  20 000 тапҡырҙан ашыу күрһәтелә. 2008 йылдың 23 ноябрендә  Катар баш ҡалаһы Доһала  «Ләйлә менән Мәжнүн» операһының мультимедиалы аранжировкаһының донъя премьераһы була, уны  Йо-Йо Ма ансамбле көнбайыш һәм көнсығыш   музыканттары менән бергә башҡара.
Экранлаштырыу
2013 йылда опера мотивтары буйынса Әзербайжан Респубдикаһының Мәҙәниәт министрлығы  булышлығында «Ләйлә менән Мәжнүн» фильм-операһы төшөрөлә. Сценарий авторы һәм режиссёры — Мехди Мамедов, төп ролдәрҙә — халыҡ артистары Мансум Ибраһимов һәм Айгүн Байрамова. Фильма-операның премьераһы 2013 йылдың 17 мартында Баҡыла «Низами» кинотеатрында   III «Муғам донъяһы» халыҡ-ара фестивале сиктәрендә була. Премьерала шулай уҡ француз актёры Жерар Депардье һәм кинопродюсер Арно Фриллен була.
Сығанаҡтар
<references group="" responsive="1">
Илинда (Суворощь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абхазия
Ҡыҙыҡлы факттар
1994 йылдың 18 авгусында Башҡортостан менән Абхазия араһында Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында Договор ҡабул ителде. Ул Договорҙың 2-се һанлы статьяһы буйынса Башҡортостан менән Абхазия бер-береһенең дәүләт суверенитетын таныу тураһында положение бар.
Шумейко Григорий Григорьевич
Шумейко Григорий Григорьевич (12 декабрь 1923 йыл — 1 май 1977 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, полковник. Советтар Союзы Геройы (1945).
Биографияһы
1-се Белорус фронты 2-се гвардия танк армияһы 9-сы гвардия танк корпусының 50-се гвардия танк бригадаһының взвод командиры, гвардия лейтенанты. Польшаны азат итеүҙә айырылып тора. 1945 йылдың 18 ғинуарында Плоцк ҡалаһы районында Г. Г. Шумейко етәкселегендә 5 танкынан торған төркөм дошман тылына разведкаға һәм Висла йылғаһы аша кисеүҙе алырға ебәрелә. Ут эсенә эләгеп, танкистар ҡулса оборонаһы тота һәм ике көн буйы һуғыша, дошмандың танкыға ҡаршы өс батареяһын юҡ итә, һуңынан ҡырылған машиналарын ҡалдырып, ҡамауҙан сыға. СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 27 февралендәге указына ярашлы, командованиеның заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менәналышта күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн гвардия лейтенанты Григорий Григорьевич Шумейкоға «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
Осиповка (Ишембай районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хлопчельник
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чудакова Мариэтта Омаровна
Чудакова Мариэтта Омаровна (ҡыҙ фамилияһы — Хан-Магомедова; тыуған. 2 ғинуар 1937 йыл, Мәскәү ҡалаһы  21 ноябрь 2021 ) — СССР һәм Рәсәй әҙәбиәт белгесе, тарихсы, текстолог. Филология фәндәре докторы, яҙыусы һәм мемуарсы, йәмәғәт эшмәкәре, педагог.
Биографияһы
Чудакова М. О. — ғаиләлә дүртенсе бала булып тыуа. Атаһы — инженер Ғүмәр Ҡорбанович Магомедов, Дағстанда тыуып үҫкән, Тимирязев ауыл хужалығы академияһының тамамлаған. Әсәһе — Клавдия Васильевна Махова, Суздаль өйәҙенең Вишенки ауылында тыуған, мәктәпкәсә белем биреү педагогы, «Просто счастье» тигән китап яҙған, унда үҙ балаларын тәрбиәләү тарихын тасуирлай. Чудакованың ағаһы — Джан-Булат (1925-1983), Сәлим; һеңлеләре — Бэла һәм Инна. Сәлим Хан-Магомедов билдәле архитектор һәм һуңынан архитектура тарихсыһы; Инна Мишина — 2007-2012 йылдарҙа Мәскәү ҡалаһындағы Булгаков музейының «<a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B5%D1%85%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0" rel="mw:ExtLink" title="Нехорошая квартира" class="cx-link" data-linkid="72">«Нехорошая квартира»</a>» директоры.
1965-1984 йылдарҙа ул СССР-ҙың Ленин исемендәге Дәүләт китапханаһының ҡулъяҙмалар бүлегендә эшләй. Мәскәү комсомолы премияһы лауреаты (1969). 1970 йылдан башлап — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1980 йылда филология фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүсе «Печатная книга и рукопись: взаимодействие в процессе создания и функционирования (На материале художественной прозы и науки о литературе 1920—1930-х годов)» темаһына диссертация яҡлай.
Шәхси тормошо
Әҙәбиәтсе А. П. Чудаковта кейәүҙә була. Ҡыҙы бар, байдаркала йөҙөү менән мауыға.
Индрус
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чудаков Александр Павлович
Чудаков Александр Павлович (2 февраль 1938 йыл — 3 октябрь 2005 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-филологы, әҙәбиәтсе һәм яҙыусы, педагог, А. П. Чехов ижады буйынса белгес.
Биографияһы
Билдәһеҙ шарттарҙа алынған баш мейеһе йәрәхәте эҙемтәләренән 2005 йылдың октябрендә 68 йәшендә вафат була. Мәскәүҙең Востряковский зыяратында ерләнгән.
Киняшов Михаил Александрович
Биографияһы
Михаил Александрович Киняшов 1924 йылдың 14 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Благовещен ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған.
Кируна (коммуна)
Кируна (Kiruna kommun, Kiirunan kunta, с-саамск. Girona gielda ) — Швецияның иң төньяғындағы коммуна, Норрботтен ленында тора. Шул уҡ исемдәге ҡала — коммунаның үҙәге. Коммунаның майҙаны тәшкил итә. Халыҡ һаны — 22 967 кеше (2011 йыл мәғлүиәттәре буйынса). Коммуна 1971 йылдың 1 ғинуарында ойошторолған.
Халыҡ
2011 йыл аҙағындағы мәғлүмәттәр буйынса халыҡ һаны. Уртаса тығыҙлығы — 1,2 кеше/км². Фин, саам теле һәм меянкиель телдәре коммунаның аҙсылыҡ телдәре статусына эйә.
Павловка (Ишембай районы)
Иҫтәлекле урындары
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан ауылдаштар исеме яҙылған обелиск.
Ғайсин Хәйҙәр Миңшәриф улы
Биографияһы
Өфө нефть институтын тамамлаған.
Исток (Клязма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хабриева Талия Ярулла ҡыҙы
Биографияһы
Талия Ярулла ҡыҙы Хабриева (ҡыҙ фамилияһы Насырова) 1958 йылдың 10 июнендә Ҡазан ҡалаһында тыуған. 1980 йылда В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетының юридик факультетын яҡшы билдәләренә тамамлай. 1980 — 1983 йылдарҙа шунда уҡ аспирантурала уҡый.
Ҡазан университетының юридик факультетының дәүләт һәм халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы уҡытыусыһы, һуңынан ассистент, доцент булып эшләй башлай. 1992 йылда Талия Ярулла ҡыҙына дәүләт һәм халыҡ-ара хоҡуҡ кафедраһы доценты ғилми дәрәжәһе бирелә.
1997 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының дәүләт һәм хоҡуҡ институтында «Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына аңлатма» темаһы буйынсаюридик фәндәр докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн (12.00.02 — конституцион хоҡуҡ; дәүләт идаралығы; административ хоҡуҡ; муниципаль хоҡуҡ). Шул уҡ йылдан алып Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институты профессоры булып эшләй.
Ҡазан (Волга буйы) федераль университетының попечителдәр советы ағзаһы, РФ Федераль һалым хеҙмәте ҡарамағындағы Йәмәғәт советының даими эшләүсе консультатив-кәңәшләшеү органы ағзаһы.
Уртаайыры (утар)
Халҡы
Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабында 1931 йылда Уртаайыры ауылынан репрессия ҡорбандарының фамилиялары килтерелә:
- Әбүбәкер Нурмөхәмәт улы Шәйәхмәтов, (1887 й., Уртаайыры ауылы, Маҡар районы), башҡорт; башланғыс белемле; партияһыҙ; Урмансы. 1931 йылдың 21 мартында ҡулға алынған. 58-10 статья буйынса хөкөм ителгән. Хөкөм ҡарары: 7 йылға иркенән мәхрүм итергә. 1989 йылдың 6 июнендә аҡлана.
Инфраструктураһы
Урман хужалығы (леспромхоз).
Самоа
Баш ҡалаһы — Апиа ҡалаһы, Уполу утрауында урынлашҡан.