cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хоэнлепте
Хоэнлепте (Hohenlepte) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 243 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 64 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
Минйәр (йылға)
Этимологияһы
Меңйылға, Үрге һәм Түбәнге Мең (Миня), Меңйәрҙең уң ҡушылдығы; Меңле (Минка),— Йүрүҙән йылғаһының уң ҡушылдығы, поездар туҡталышы, 1779 йылда Минкә металлургия заводы урынлашҡан ауыл (ҡасаба); Минкә тауы, Ҡатау-Иван районы; Минйәр Эҫем йылғаһына ҡоя; Меңе (Мини), — Әшә йылғаһының уң ҡушылдығы, Әшә ҡалаһы янында аға.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200612111100019249.
Тарангул (Киялы-Бурти ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лужная Нина Петровна
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
— Өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы (1941) — юғары әүҙемле кальций гипохлориты алыу ысулы уйлап тапҡаны өсөн.
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы
Беренсе кантондар
VII кантон — 30 йорт. Учалы районының көньяғы, Әбйәлил районының төньяғында.
XII кантон — 25 йорт. Алабуға, Минзәлә өйәҙҙәре — Татарстанда. Сарапул өйәҙе — Удмуртстанда.
Пентмя-Яха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Положение о башкирах
XIX быуат уртаһында Ҡаҙағстан Рәсәйгә ҡушылғас. Башҡортостан дәүләттең көнсығыш сиге булыуҙан туҡтаған. Башҡорт, типтәр, мишәр ҡазаҡтарын сик һаҡлауға йәлеп итеүҙең кәрәге  ҡалмаған. 1865 йылдың 2 июлендә   батша   хөкүмәте   «Башҡорттар менән идара итеүҙе хәрби веломствонан граждандар   ведомствоһына   биреү   тураһында» ҡарар ҡабул иткән. Улар яһаҡ түләүсе дәүләт крәҫтиәндәре сословиеһына күсерелгэн. Ғәскәри хеҙмәткә алынғандар урыҫ армияһының төрлө  частарына   бүлеп   бирелгән. Бер үк ваҡытта кантон системаһын бөтөрөү батша хөкүмәтенә башҡорт ерҙәрен баҫып алыуҙы күпкә еңелләштергән.
Шуйка (Каменка ҡушылдығы)
Шуйка  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Каменка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Токареваның айырым йорто
Тарихы
1985 йылда йорт тергеҙелгән.
Барсуков Евгений Захарович
Барсуков Евгений Захарович (28 март 1866 йыл, Смоленск - 21 ғинуар 1957 йыл, Рига) — Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, артиллерия генерал-майоры (1944). Хәрби фәндәр докторы, профессор, Артиллерия фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы.
Биографияһы
Евгений Захарович Барсуков дөйөм белемде Орел Бахтин кадеттар корпусында ала. 1885 йылда Александр хәрби училищеһын тамамлай һәм 25-се артиллерия бригадаһына кесе офицер итеп ебәрелә. 1888 йылда лейтенант дәрәжәһенә күтәрелә. 1895 йылдан штабс-капитан. Шул уҡ йылда Николаев Генераль штаб академияһын тамамлай. 1898 йылдан капитан Барсуков Тверь кавалерия училищеһында уҡыта.
1899 йылдан Төп артиллерия идараһында хеҙмәт итә. 1905 йылдан подполковник. 1908 йылдың 6 декабрендә хеҙмәттә ҡаһарманлығы өсөн уны полковник дәрәжәһенә күтәрәләр. 1910-1915 йылдарҙа - артиллерия генерал-инспекторы янындағы йөкләмәләр өсөн канцелярия эштәре етәксеһе, Баш артиллерия идараһының артиллерия комитеты ағзаһы, артиллерия уставтарын һәм ҡулланмаларын төҙөү буйынса комиссияның һәм Генштабтың Баш идараһы янындағы армияны үҙгәртеп ҡороу буйынса комиссия ағзаһы була. Шул уҡ ваҡытта ул офицерҙар артиллерия мәктәбендә уҡыта. 1915 йылдың 6 декабрендә хеҙмәттәге ҡаһарманлығы өсөн генерал - майор дәрәжәһенә күтәрелә.
Рудольф Майстер
Хәрби хеҙмәттән тыш
Бынан тыш, бөтә ғүмере дауамында Майстер Рудольф библиофил була, уның шәхси китапханаһы Словенияла иң китапха булып һанала (6000-дән ашыу том ),.
Тарангул (Уртабурти ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уң Кожельга
Уң Кожельга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кожельга йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Башҡортостанда музыка
Тарих
2. Ауыҙ-тел ижады традицияларындағы эпик-поэтик жанр булып торған бәйеттәр. Бәйеттәр башлыса драматик сюжетҡа ҡорола, тарихи йә көнкүреш хәл-ваҡиғаларына, ҡаһарман шәхестәргә бағышлана. Бәйеттәр ҙә ҡобайырҙар кеүек көйләп башҡарыла.
Совет власы урынлашыу менән Башҡортостанда профессиональ мәҙәниәт үҫеш ала. Музыка мәктәптәре, музыка техникумы (1922, 1926 йылдан сәнғәт техникумы, 1932 йылдан Өфө музыка училищеһы) асыла, Мәскәү консерваторияһы эргәһендә Башҡорт студияһы ойошторола (1932). Тәүге профессиональ әҫәрҙәр араһында  йырҙар һәм хор өсөн әҫәрҙәр, шулай уҡ драма театры спектаклдәренә яҙылған музыка (Х. К. Ибраһимов, Ғ. С. Әлмөхәмәтов, С. Х. Ғәбәши, М. М. Вәлиев, К. Й. Рәхимов) бар. 40-сы йылдарҙа тәүге милли опералар — М. М. Вәлиевтең «Һаҡмар» (1940, 2-се редакцияһы «Айһылыу» тигән исемдә, Н. И. Пейко менән берлектә, 1943), А. А. Эйхенвальдтың «Мәргән» (1940) һәм «Ашҡаҙар» (1944), Н. К. Чемберджиҙың «Ҡарлуғас»  (1941), Х. Ш. Заимов менән  А. Э. Спадавеккианың «Аҡбуҙат» (1942), Р. Ә. Мортазиндың «Азат»  (1949) опералары — ижад ителә.
Академик музыка
XIX быуаттан башлап рус һәм сит ил композиторҙары үҙ әҫәрҙәрендә башҡорт музыкаһына мөрәжәғәт иткеләгән. Улар араһында — композиторҙар A.A. Алябьев («Азиат йырҙары»), А. Т. Гречанинов (ун биш башҡорт көйө),  С. Г. Рыбаков, Н. Я. Мясковский (Һигеҙенсе симфонияның өсөнсө өлөшө), A.A. Эйхенвальд, Л. Б. Степанов, Л. Н. Лебединский,  Н. И. Пейко, А. П. Гладковский,  А. Э. Спадавеккиа, Н. K. Чемберджи, К. Б. Шуберт (ҡыллы квартеттың финалы), А. Г. Чугаев.
Башҡорт эстрадаһы
Башҡорт эстрадаһының билдәле башҡарыусылары: Айҙар Ғәлимов, Роберт Юлдашев, Тимур ZinDan Вәлитов, Илгиз Абдрахманов, музыкаль төркөмдәр «Шау-Шоу», «Һомай»,  «Башстайл», «EuroАзия» төркөмө, «Йатаған» этно-төркөмө һәм башҡалар.
Фестивалдәр һәм конкурстар
«Шаляпин кисәләре» опера сәнғәте республика фестивале
Уҡыу йорттары
Октябрьский, Дәүләкән, Учалы ҡалаларындағы музыка  колледждары һәм   училищелары
Музыка ғилеме
ХХ быуаттың 60—70-се йылдарында музыка ғилеме буйынса эштәр авторҙарынан Л. П. Атанова — Әлмөхәмәтов, М. М. Вәлиев, Р. Л. Ғәбитов, Х. Ш. Заимов, Р. Ә. Мортазин;  Ә. Һ. Бикчәнтәев — Сабитов; Р. М. Бикмөхәмәтова — Ш. Ш. Ибраһимов тураһында; Р. Х. Хәйруллин — «Мастера оперного искусства Башкирии», «Мастера балетного искусства Башкирии» китаптарын, М. Х. Хисмәтуллин тураһында; Б.Бикбай «Халыҡ йырсыһы Хәбир Ғәлимов»; Р. Р. Әхмәҙиева  Ғ. С. Хәбибуллин, Б. Н. Вәлиева тураһында яҙа.
Башҡортостан сәнәғәте
Башҡортостан сәнәғәте — Башҡортостан Республикаһының иҡтисад тармағы. Башҡортостан Республикаһы сәнәғәте Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министрлығына ҡарай.
Өҫтәл теннисы
XX быуатта
1940 йылдан 1946 йылға тиклем, Икенсе Донъя һуғышына бәйле, өҫтәл теннисы буйынса донъя чемпионаттары үткәрелмәй.
XXI быуатта
2001 йылда партияла еңеү өсөн талап ителгән мәрәйҙәр һаны 21-ҙән 11-гә ҡалдырыла, уйнаған яҡтарҙы алмашыу 5 партиянан һуң түгел, ә 2 партиянан һуң башҡарыла. Шуға бәйле ҙурыраҡ донъя ярыштарында матчта партиялар һаны 5-тән 7-гә тиклем арттырыла. 2001 йылда Осакалағы донъя чемпионаты беренсе тапҡыр ошо яңы ҡағиҙәләр буйынса үткәрелә. Партияларҙың ҡыҫҡараҡ булыуы дөйөм көсөргәнеште күтәрә, матчтарҙы ҡыҙыҡлы тамашаға әйләндерә.
Халыҡ-ара федерация
Халыҡ-ара өҫтәл теннисы федерацияһы (International Table Tennis Federation, ҡыҫҡ. ITTF)— халыҡ-ара өҫтәл теннисы ассоциациялары өсөн етәксе орган. ITTF өҫтәл теннисы нормалары, ҡағиҙәләре һәм уны технологик камиллаштырыуҙы контролдә тота. Шулай уҡ ITTF бер нисә халыҡ-ара ярышты ойоштороу өсөн яуаплы, уларҙан иң ҙуры — өҫтәл теннисы буйынса донъя чемпионаты. ITTF өҫтәл теннисында уйнаусыларҙың ағымдағы донъя рейтингын йылына уртаса 12 тапҡыр ҡайтанан иҫәпләй һәм баҫтырып сығара. Мәғлүмәттәр уның ҡанаты аҫтында үткән ярыштарҙағы һөҙөмтәләре нигеҙендә иҫәпләп сығарыла.
Башҡортостан сәнәғәте
Тау-байыҡтырыу сәнәғәте
Республиканың тәбиғи байлыҡтары буйынса ғилми тикшеренеүҙәрҙе ғалимдар П. И. Рычков, И. И. Лепехин, Р. Г. Игнатьев, С. Г. Рыбаков, А. Н. Заварицкий, А. Е. Ферсман һ.б. башҡарған.
Лекомжеч
Лекомжеч — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 372 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Өҫтәл теннисы
Уйын стратегияһы һәм тактикаһы
Уйын тактикаһы уйындың бик ҡыҫҡа осорона, бер партияға йәки бер туп отошона ғына, һәм спортсының үҙенең техник кимәлен һәм мөмкинлектәрен, билдәле көнәркәшенең техник кимәлен һәм уның физиологик һәм психологик үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, аныҡ уйын ситуацияһында маҡсатлы файҙаланыуға иҫәпләнгән. Өҫтәл теннисында уйын тактикаһы күп нәмәгә бәйле — ҡорамалдың сифатына, ракетканы тотоуға, спортсының техник-тактик алымдарына, уның етеҙ күсә белеүенә.
Уйындың темпы һәм һөжүмгә тартым булыуы арта бара. Әүҙем һөжүм, контрһөжүм, ҡыҫҡа ваҡытлы әүҙем һаҡ ҡулланыла, уйынсылар күберәк техник алымдарҙы үҙләштерә, аҙаҡ уйын торошона бәйле уларҙы файҙалана. 11 мәрәйгә тиклем уйнау һәм 2 мәрәй аша һуғыуҙы алмашыу уйындың тағы ла етеҙерәк һәм тиҙерәк үтә барыуына килтерә.
Башҡортостан сәнәғәте
Быяла һәм фарфор-фаянс сәнәғәте
ХХ быуаттың 60-сы йылдарында БАССР-ҙа Октябрьский керамик плитка һәм фарфор изделиелары заводы, «Салауатбыяла», 70‑се йылдарҙа — Туймазы фарфор заводы, «Салауат оптик-механик» заводтары төҙөлгән.
Өҫтәл теннисы
Уйын тәртибе
2015 йылдың 7 декабренән Рәсәйҙә, ярыштарҙың регламентында күрһәтелһә, 10:10 иҫәптән һуң үтәлгән уйнатыуҙа еңгән уйынсы еңгән тип иҫәпләнелә. Шулай уҡ Рәсәйҙәге яңы ҡағиҙәләргә ярашлы мөмкин булған партияларҙың һуңғыһында, аныҡ ярыштарҙың рекламентында күрһәтелһә, беренсе булып 7 мәрәй йыйған уйынсы еңеүсе тип таныла. Өҫтәл теннисының Ҡытай лигаһында ла ошондай ҡағиҙә ҡулланыла, йәғни ғәҙәти партияла 11-се мәрәй — еңеүсене билдәләһә, хәл иткес партияла 7-се мәрәй еңеү килтерә.
Башҡортостан сәнәғәте
Төҙөлөш материалдары
Тармаҡтың үҫеше республикала файҙалы ҡаҙылмалар — эзбизташ, ҡом, балсыҡ, ҡырсынташ, гипс, мәрмәр булыуы менән бәйләнгән.
Ғәйнан Әмири
Биографияһы
1927—1930 йылдарҙа Бөрө педагогия техникумында уҡый. 1930 йылда Өфөгә күсә һәм «Йәш төҙөүсе» (хәҙер «Йәншишмә» гәзитендә эшләй. 1938 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
1946—1947 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең (хәҙер Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте сектор мөдире була.
1948, 1950, 1955—1957 йылдарҙа «Октябрь» һәм «Әҙәби Башкортостан» журналдарында тәүҙә яуаплы секретарь, һуңғараҡ мөхәррир урынбаҫары вазифаһын башҡара.
Финиктар
Тарих
Яҡын Көнсығыш һәм Төньяҡ Африка илдәрендә мең йыллыҡтар дауамында финик төп аҙыҡтарҙың береһе булып ҡала. Һиндостанда хөрмәле пальманы, беренсе башлап, һинд цивилизацияһы вәкилдәре үҙләштергән тип ышаналар. Күпселек ғалимдар финиктың тыуған иле Месопотамия тигән ҡарашта, бында был ағастың б.э. тиклем 4 мең йылдар элек эшкәртелеүе тураһында дәлилдәр табылған.
Финиклы пальма, кәм тигәндә 60 йыл буйы, йыл һайын ярты центнер емеш бирергә сәләтле юғары уңыш биреүсе ағас булараҡ, Боронғо Көнсығыш халҡында иң арзан ризыҡ булған. Йыш ҡына финиклы пальманы Вавилония һәм Ассирияның храмдары стеналарына төшөргәндәр. Боронғо Мысырҙа финикты шарап эшләү өсөн сеймал итеп ҡулланғандар.
Файҙалы үҙенсәлектәре
Финик юғары продуктлы аҙыҡ гликемик индекс һәм шәкәр миҡдары юғары. Шул сәбәпле, шәкәр диабеты менән проблемалары булған кешеләргә был емеште һаҡлыҡ менән ҡулланырға тейештәр.
Финиктың орлоҡтарын ваҡлап, мал аҙығы итеп тә ҡулланалар. Майын косметика итеп тә, дерматологияла ҡулланырға ла бара. Майында лаурин кислотаһы (36 %) һәм олеин кислотаһы (41 %).
Уңыш
Дүртенсе йылда ағас емеш бирә, 5-6 йылдан һуң беренсе тауар продукцияһы алырға мөмкин була, бер ағастан 8-10 кг. 13 йылдан уңыш 60 — 80 кг тәшкил итә.Тығыҙ ултыртылған плантацияларҙа юғары сортлы бер финик ағасынан 100—150 кг, гектарынан 11-17 тонна уңыш алырға мөмкин. Уртаса донъя тулайым йыйыу гектарынан 5 тонна тәшкил итә. Финиклы пальма 60-80 йыл дауамында юғары уңыш бирә.
Етештереүселәр
Хөрмәне эре етештереүселәр буйынса мәғлүмәт ФАО 2017 йыл.
Степановка (Уң Рассоха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Этанол
Этано́л (эти́л спирты, метилкарбино́л, шарап спирт йәки алкого́ль, ябай һөйләү телендә «спирт») — формулой C2H5OH бер атомлы спирт (эмпирик формулаһы C2H6O), башҡа варианты: CH3-CH2-OH, бер атлмлы спирттәрҙең гомологик рәтендә икенсе вәкил, нормаль шарттарҙв осоусан, яныусан, төҫһөҙ, үтә күренмәле шыйыҡса.
Химик үҙенсәлектәре
thumb|right|Этанол молекулыһының өс үлсәмле моделе анимацияһы Һелтеле металдар менән тәьҫир итешә, этилат һәм водород барлыҡҡа килә.
Яғыулыҡ
Этанол эске яныула двигательдәрҙә яғыулыҡ итеп файҙаланыла (донъяла беренсе немец «Фау-2» баллистик ракетаһында яғыулыҡ урынына этанол ҡулланылған). Спирттың классик нефть яғыулыҡтары менән ҡушылмай ҡатлауланғанға ҡулланыу сикләнгән. Юғары октанла яғыулыҡ һәм бензин компоненты булараҡ ҡулланыла.
Пимя-Юн-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Соҡор мәҙәниәте
Хужалығы
Металл сеймалын соҡорлолар Кавказда алалар.
Вариҫлыҡ
Соҡор мәҙәниәтенең башланғысы булып Волганың урта ағымындағы Хвалынь һәм Днепрҙың урта ағымындағы урта Стогов мәҙәниәттәре тора, һәм  шулай уҡ ул буранка һымаҡ соҡор мәҙәниәте менән генетик бәйле. Соҡор мәҙәниәте полтавасылар мәҙәниәте менән алмашына. Соҡор мәҙәниәтенә көнбайышта катакомбалар мәҙәниәте, ә көнсығышта  — Андрон мәҙәниәте һәм бура мәҙәниәттәре алмашҡа килгән.
Тарихы
Әлеге ваҡытта был юрауҙарға әүҙем дәғүә бар, сөнки глоттохронология буйынса һиндоевропа лексикаһын ҡайтанан тергеҙгәс,  был тел уртаҡлығының соҡор мәҙәниәтенә тиклем бер нисә мең йыл элек тарҡалыуы билдәләнгән һәм  соҡор мәҙәниәте менән тәүге һиндевропа тел уртаҡлығына индереү дәлилһеҙ. Шулай уҡ соҡор мәҙәниәтенең Иран теле вәкиллеге лә раҫланмаған.
Палеха Борис Яковлевич
Биографияһы
1991 йылдың 29 авгусында Мәскәүҙә вафат була.
Соҡор мәҙәниәте
Палеоантропология
Атап әйткәндә, антропологтар билдәләүенсә, соҡор мәҙәниәтен йөрөтөүселәр  "тар йөҙлө һәм оҙон йөҙлө тар һәм оҙонсай  баш һөйәклеләр (долихокран) тибына ҡарай, өҫтәүенә горизонталь ҡабырғалы һәм ныҡ сығып торған танаулы. Бындай тип Кавказ аръяғында һәм Төньяҡ Кавказда киң таралған халыҡ менән оҡшаш (ҡур-араҡ, Майкоп мәҙәниәте).
Георгий манараһы
Тасуирлама
Манараның үҙәк бинаһы (төп бинаһы) был үткәүелдәрҙән айырым тора һәм Георгий манараһы ҡапҡаһына рәшәткә төшөрөлөп ябылғанға тиклем, үтәнән-үтә юллыбула. Ҡапҡа ҡатмарлы ҡаршылыҡтар системаһы менән һаҡланған — уға барып етер алдынан дошманға оҙон ағас күперҙән үтергә кәрәк була, һуңынан — ауыр ҡалҡан рәүешендәге күтәрелә  торған күперҙе, ул күперҙең вертикаль торғандағы бейеклеге 5,3 м тәшкил итә һәм 3,52 м бейеклектәге ҡапҡа уйымын ҡаплап тора. Күтәрмәле күпер беҙҙең көндәргә тиклем үҙгәрешһеҙ һаҡланған ҡоролма. Манараға инеү юлы мөйөшлө бөгөлмәле, шунлыҡтан уның аша үтәләй тура атып булмай. Төп бинаның стеналарында хәрби печуралар түшәлгән..
Өсөнсө ҡатта дүрт ҡабырға хәрби камералары бар, дүртенсе ҡатта — тешле бойница эшләнгән.
Соҡор мәҙәниәте
Палеогенетика
Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, соҡор мәҙәниәте кешеләренең күҙҙәре һоро булған.
Давати стелаһы
Грузин ғалимы Г. Нарсидзе раҫлауынса, Давати стелаһы беҙҙең эраның  IV—VI быуаттарына ҡарай. Өс хәрефкә —  კ (К), ტ (Т), һәм ჭ (Ч) хәрефтәренә — билдә төшөрөлгән. Р. Рамишвили фекеренсә, улар һандарға тап килә: 5000, 300 һәм 20, йәғни = 5320 (боронғо грузин текстарында һандар хәрефтәр менән яҙылған булған). Библия буйынса йылдар иҫәбе беҙҙең эраға тиклем 5604 йылдан башланған, тимәк,  5604 —  5320 = беҙҙең эраға тиклем 284 йыл. Нәҡ беҙҙең эраға тиклем 284 йыл Фарнаваз батша тарафынан грузин алфавиты эшләнгән йыл тип һанала.
Ҡаҙансы (Баҡалы районы)
Географик урыны
Ҡаҙансы ауылы Сөн йылғаһы ҡушылдығы Шәршәле йылғаһы буйында, район үҙәге Баҡалы ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 22 километр һәм тимер юл станцияһы Туймазынан төньяҡҡа табан 98 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
1865 йылда 158 хужалыҡта 912 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана яһау, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. Ҡаҙансыла расколсылар ғибәҙәтханаһы, 11 тирмән булған. 1906 йылда сиркәү (1896 йылда төҙөлгән), сиркәү-мәхәллә мәктәбе, бакалея кибете, запас иген һаҡлау мөгәзәйе бар.
Халыҡ һаны
Ҡаҙансы ауылы халҡы — урыҫтар. Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр, юл:
Ингуш теле
Ингуш алфавиты
XX быуат башында ингуш теле ғәрәп алфавиты нигеҙендә яҙыу системаһына эйә була. Һуң Октябрь революцияһынан һуң Заурбек Мальсагов ҡатнашлығында латин алфавиты буйынса алфавит проекты эшләнә (1923—1928 йылдарҙа ингуш алфавиты үҙе бер нисә тапҡыр реформалана, ә 1928—1938 йылдарҙа дөйөм чечен-ингуш алфавиты ҡулланыла).
Уң Мудуй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фехтование
Шпагалар менән фехтование
Шпага менән фехтованиела хәрәкәт юҡ. Аппарат икенсеһенән 0,25 секундҡа һуңыраҡ яһалған сәнсеүҙе бөтөнләй теркәмәй. бер үк ваҡытта яһалған сәнсеүҙәр теркәлә һәм ике фехтовальщикка ла яҙыла. Тик, тиң иҫәп булғанда, алыштың һуңғы сәнсеүҙәре ҡабатланырға тейеш.
Арт-фехтование
Артистик фехтование антик быуаттарҙан бөгөнгә саҡлы, шулай уҡ «ваҡытҡа бәйләнмәгән» фехтованиены индереп, бөтә замандарҙың фехтование сәнғәтен берләштерә.
Тарихи фехтование
Хәҙерге ваҡытта рәсми булмаған ауыр йөҙлөклө ҡорал менән (атап әйткәндә ҡылыс) «Тарихи фехтование» тип аталған спорт ярыштары барлыҡҡа килә һәм популярлыҡ яулай. Фехтованиеның был төрө тарихи реконструкция менән мауыҡҡан энтузиастар арҡаһында билдәле була бара. Ҡағиҙә булараҡ, фехтованиеның был йүнәлешен һәм һәүәҫкәрҙәр ауырлығы 1200 грамдан 4-5 кг-ға тиклем булған бер йә ике ҡул менән идара ителгән ҡылыс ҡуллана. Тарихи һәм конкрет тарихи осорға ҡарата стилләштерелгән һаҡлағыс саралар йәғни :, ,  һ. б. һаҡлаусы хеҙмәтен үтәй. Фехтованиеның был төрө буйынса ярыштар үткәреү бер нисә тарихи һәм йәмәғәт хәрәкәте ҡатнашыусыларының энтузиазмына таяна, аныҡ ҡына берҙәм ҡағиҙәгә нигеҙләнмәгән һәм аяҡҡа баҫыу алдында тора. Бындай ярыштарҙа ҡатнашыу, алыштар тура контактта алып барылғанлыҡтан, рәсми фехтование төрҙәре менән сағыштырғанда, имгәнеү ҡурҡынысы менән янай.
Тарихи фехтовальщиктарҙың экипировкаһы экипировкаһына ҡарағанда, тарихи кә зыян килтерелһә лә, күпкә уңайлылығы менән айырыла. Шулай, миҫалға, бөтә ҙа ҡаты конструкция ярҙамында башты ғына түгел, йөҙҙө лә һаҡларға тейеш. Шуның өсөн йөҙ һаҡлағысы булмаған өлгөләргә, йәиһә тәндең был өлөшөн һаҡлау өсөн һайман ҡулланылһа, алғы яҡтан ҡорос рәшәткә иретеп йәбештерелгән. Экипировка әҙерләү ысулдарына талаптар аҙыраҡ ҡуйыла, ҡайһы бер осраҡта ҡоралға һәм доспехтарға иретеп йәбештереү, заманса инструмент менән эшкәртеү ҡулланыла һ. б.; спортсмен, әгәр уны уңайлы тип тапһа (турнир ҡағиҙәләре тубыҡтан түбән һығыуҙарҙы тыйған осраҡта), тулыһынса хәҙерге заман аяҡ кейемендә сығыш яһай ала.
Ираҡ төркмәндәре
Төп мәҡәлә:Төркмәндәр
Ираҡ төркмәндәре (İraq türkmənləri) — төрки халыҡ, этник аҙсылыҡ, төньяҡ-көнсығыш һәм Үҙәк Ираҡта йәшәйҙәр. XI быуаттан һуң төбәктә таралып ултырған уғыҙ ҡәбиләләренән килеп сығалар,Төркиә төркмәндәренең Ҡара Ҡуйлылар һәм Аҡ Ҡуйлылар конфедерацияларының ҡалдыҡтары тип һанала. Бер нисә сығанаҡ ираҡ төркмәндәрен әзербайжандарҙың бер өлөшө тип классификациялай. Ираҡта ғәрәптәр һәм курдтар ҙан ҡала халҡы һаны буйынса өсөнсө урында тора.
Теле
Ираҡ-төрөк сығышлы төрөк ғалимы Хидаят Кәмал Байатли былай тип яҙа: «Ираҡ төркмәндәре һөйләшкән һөйләш әзер-төрки теле диалектының бер өлөшө булып тора. Географик күҙлектән ҡарағанда, азери диалекты Көнсығыш Анатолияны, Көньяҡ Кавказды һәм Кавказ Әзербайжанын, Иран Әзербайжанын, Киркукты (Ираҡ) һәм Сүриә төрөктәре йәшәгән райондарҙы үҙ эсенә ала».
Якир Иона Эммануилович
Биографияһы
1915 йылда, хеҙмәт итергә тейешле кеше булараҡ, Одессалағы хәрби заводҡа токарь итеп эшкә ебәрелә. 1917 йылдың апрель айында РСДРП(б)-ға инә. 1917 йылдың декабренән башлап — Бессарабия губерна советының башҡарма комитеты ағзаһы, шулай уҡ губком һәм ревком ағзаһы. 1918 йылдың ғинуарынан алып румын ғәскәрҙәренә ҡаршы ҡыҙыл отрядтар менән етәкселек итә. Һуңынан Поворин хәрби участкаһында бригада, дивизия комиссары. 1918 йылда сентябренән — Көньяҡ участкаһының ут шаршауы/завеса сәйәси бүлеге начальнигы. 1918 йылдың октябре — 1919 йылдың июне — 8-се армия Реввоенсоветы ағзаһы, ғәскәрҙәр төркөмө менән етәкселек итә. Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә (2-се номер).
Яшнев Василий Иванович
Биографияһы
Консерваторияһын тамамлағандан һуң «Тяжелые времена» һәм «Урок пения» операларын, «От пяти до семи вечера» симфоник поэмаһын, «Драматическая увертюра» әҫәрен һәм бер нисә пьеса яҙа. 1916 йылдан алып хәрби-уҡыу йорттарының педагогия музейының музыка курстарында сольфеджио теорияһын һәм гармониянан уҡыта. Шул уҡ ваҡытта Музыкаль-тарихи йәмғиәтендә лекциялар менән сығыш яһай. Революциянан һуңғы тәүге йылдарҙа төрлө уҡыу йорттарында уҡытыу эшмәкәрлеген дауам итә. 1920 йылдарҙа Һамар ҡалаһына күсә, унда урындағы университетта музыкаль курстар алып барыла. 1922 йылда Петроградҡа ҡайта һәм Академия капеллаһында эшләй башлай. 1925 йылда Б. В.. Асафьев һәм Ю. А. Шапорин менән бергә «Тритон» музыкаль нәшриәтен нигеҙләй, 1936 йылға тиклем бында ноталар һәм музыка белеме буйынса китаптар, шул иҫәптән Яшнетың мандолинала уйнарға үҙаллы өйрәнеү китабы ла нәшер ителә.
Имби Паю
2013 йылдың 4 июнендә Финляндия Республикаһы Илселегенең тантанаһында Имби Паю Финляндияның Арыҫлан Орденының I класлы Рыцарь тәреһе менән бүләкләнә.
Фокина Людмила Ивановна
Фокина Людмила Ивановна (1931—2006) — фрезерлаусы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Биографияһы
Ҡырҡ йыл самаһы фабрикала эшләй. Был ваҡыт эсендә Фокина бер нисә һөнәр, шул иҫәптән аяҡ-кейемдәрен фрезерлаусы булып та эшләй. Производство алдынғыһы була, смена нормаларын ике тапҡырға арттырып үтәй, социалистик ярыштар инициаторы була.
СССР Юғары Советы Президиумың 1971 йылдың 5 апрелендәге Указы менән   «биш йыллыҡ план заданиеларын ваҡытынан алда үтәгәне һәм еңел сәнәғәт туҡымалары, трикотаж, аяҡ-кейемдәре, тегеү әйберҙәре һәм башҡа тауарҙар етештереүҙә ҙур ижади өлөш индергәне өсөн Людмила Ивановна Фокинаға Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып,  «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Уң Яру-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шәймөхәмәтова Гөлнара Зиннәтнур ҡыҙы
Биографияһы
1988 йылда күрше Үрге Ҡарыш ауылындағы урта мәктәпте көмөш миҙал менән тамамлай һәм шул уҡ йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға инә.
Ижади эшмәкәрлеге
Ҡәләм оҫтаһының күп кенә шиғырҙарына композиторҙар йыр ижад иткән.
Байраҡ (Стәрлетамаҡ районы)
Байраҡ (Байрак) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 212 кеше. Почта индексы — 453140, ОКАТО коды — 80249856004.
FIFA (уйындар серияһы)
Башҡалар
Серия UEFA Champions League
Uefa European Championship licensed games серияһы
Серияһы FIFA Online
Девятов Диләүер Хәсән улы
Биография
Урта мәктәпте алтын миҙал 1961 йылда Баймаҡ ҡалаһында тамамлай. 1967 йылда отличие менән шулай уҡ Магнитогорск тау-металлургия институтын (МГМИ, хәҙер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «металлургия производствоһын механизациялау һәм автоматлаштырыу» һөнәре буйынса белем алып сыға. Ошо уҡ юғары уҡыу йортонда кесе ғилми хеҙмәткәр вазифаһында эшләй, артабан өлкән уҡытыусы, институттың иҫәпләү техникаһы лабораторияһы етәксеһе (1973—1977 йылдарҙа) була. 1970 йылда «Оптимизация нагрева слитков в рекуперативных нагревательных колодцах» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1992 йылда Урал политехник институтында (хәҙерге Урал дәүләт техник университеты) «Оптимальное управление процессами тепловой обработки металла при наличии фазовых превращений» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Девятовҡа 1993 йылда профессор тигән ғилми исем бирелә. Уның ғалим булараҡ формалашыуында техник фәндәр докторҙары, профессорҙар Н. И. Иванов һәм В М. Рябков ҙур роль уйнай. Ул үҙебер бер нисә техник фәндәр кандидатын тәрбиәләп үҫтергән.
Киров районы (Өфө)
Сәнәғәт
Үҙенең сәнәғәт ҡеүәте буйынса район Өфөнөң индустриаль төньяҡ өлөшөнән ҡалыша, әммә тап Киров районы территорияһында Өфө сәнәғәтенең нигеҙҙәре һәм традициялары һалынған. Районда яҡынса 5,5 мең хужалыҡ эшмәкәрлеге алып барған предприятиелар һәм ойошмалар теркәлгән.
Мәғариф бөгөнгө көндә
Район биләмәһендә урынлашҡан махсус урта махсус уҡыу йорттары:
Спорт
Киров районында Өфө ҡалаһында беренсе төҙөлгән «Динамо» стадионы, «Буревестник» бассейны урынлашҡан. 73 спорт залы, 7 йөҙөү бассейны, 7000 мең тирәһе кеше үткәреү мөмкинлеге булған 93 спорт майҙаны бар.
Мәҙәни тормош
Видинеев баҡсаһындағы йәйге театр бик оҙаҡ ваҡыт өфөлөләрҙең мәҙәни тормошоноң үҙәге була, бында бөйөк урыҫ йырсыһы Фёдор Шаляпин беренсе тапҡыр сығышы яһай.
Район биләмәһендә 3 театр урынлашҡан:
Хәйруллина Минзәлә Ғәйнетдин ҡыҙы
Биографияһы
Хәйруллина Минзәлә Ғәйнетдин ҡыҙы 1983 йылда Заһир Исмәғилов исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр сәнғәте факультетын (педагогтары Исрафилов, Рифҡәт Вәкил улы һәм Мөбәрәкова Гөлли Арыҫлан ҡыҙы) тамамлай. 1983 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрында эшләй башлай.
Михай Мункачи
Биография
Ауыр, ҡайғылы хәлдәр малайҙың яҙмышында бәләкәй саҡтан уҡ осрап торған. Атаһы иртә үлеп киткәс, ете йәшлек Михайҙы атаһының туғаны уллыҡҡа ала. Ағаһы малайҙы балта оҫтаһына өйрәнсеклеккә бирә. Өс йыл был һөнәрҙе өйрәнгәндән һуң, уға оҫтаханала ауыр эштәр башҡарырға тура. Михай сирләп китә һәм кире тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Терелә башлағас, Михай һүрәт төшөрөүгә әүәҫләнә һәм гравюраларҙың копияһын эшләй башлай. Был осорҙа ябай ғына кеше булған ағаһы малайҙың яҙмышында бик мөһим роль уйнай. Ул Михачтың һәләтен күреп, һүрәт һәм сәнғәт уҡытыусыһына дәрестәр алырға йөрөргә рөхсәт итә. Һүрәт төшөрөү буйынса тәүге дәрестәрҙе Михайға рәссам Элек Самоши биргән. Шулай итеп, Михай сәнғәттә үҙенең тәүге аҙымдарын яһай башлай.
Шунан Михай Будапештҡа киткән һәм билдәле рәссам Антал Лигети ярҙамы менән сит илдә уҡыу өсөн стипендия алыуға ирешә. 1865 йылда ул Венаға китә, бер йылға яҡын Веналағы һынлы сәнғәт академияһында Карл Ралдә уҡый. Шунан тағы берәр йыл Мюнхендә һәм Дюссельдорфта уҡый. Был осорҙа ул Парижда була, бында ул француз сәнғәтенең иң күренекле өлгөләре менән таныша. Йәш рәссам үҙенә псевдоним итеп тыуған ҡалаһының (Мункач) атамаһын ала.
Ҡамай
Тарихы
Ә 1906 йылда 2 мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне, мануфактура һәм 2 бакалея кибете булған.
Мотова Нина Михайловна
Биографияһы
Ҡыҙҙың бала сағы ауыр була: атаһы Бөйөк Ватан һуғышы фронтына китә һәм Сталинград янында һәләк була. Әсәһенә колхозда ярҙам итергә тура килә. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, Мәскәү ит комбинаты янындағы фабрика-завод уҡыу мәктәбендә уҡый, уны тамамлағандан һуң ошо уҡ предприятиеның колбаса цехында эшләй. Һөнәрен алмаштырырға ҡарар итә һәм был эштән китә, 1961 йылда Мәскәүҙә Беренсе дәүләт подшипниктар заводында ролик-подшипник цехына шымартыусы булып эшкә урынлаша. Производствонан айырылмайынса урта мәктәпте, мастерҙар мәктәбен һәм тик яҡшы билдәләргә генә Ф.Э. Дзержинский исемендәге машиналар эшләү техникумын тамамлай. 1965 йылда КПСС-ҡа инә. Һигеҙенсе биш йыллыҡ йомғаҡтары буйынса юғары етештереү һөҙөмтәләре буйынса  «Почёт Билдәһе» ордены менән, ә өсөнсө, хәл иткес  туғыҙынсы биш йыллыҡ  һөҙөмтәләре буйынса Ленин ордены менән бүләкләнә. 1976 йылда Нина Михайловна эшләгән шымартыусы цехта  Германия Демократик республикаһында  эшләнгән яңы түңәрәк шымартыусы станоктар ҡуйыла, һөҙөмтәлә шымартыусыларҙың хеҙмәт етештереүсәнлеге күпкә арта.
Мирьяна Каранович
Мирьян Каранович (Мирјана Карановић. 28 ғинуар 1957, Белград, Югославия) — югослав һәм серб актрисаһы.
Һары Мәргән
Биографияһы
Һары Мәргән башҡорт ихтилалы (1662—64) етәкселәренең береһе. Себер даруғаһы башҡорттарынан. Себер даруғаһында эш итә. 1662 йылда авгусында Һары Мәргәндән отряды (2 мең кеше) Ощепков ҡәлғәһенә, Павлов монастырына, Белослудск һәм Уст-Ирбит Верхотор өйәҙенең һәм Тубыл өйәҙенең Мырҙа биҫтәһен баҫып ала. Көҙөн октябрҙә Иртәш күле янында баш күтәреүселәр менән Полуэктов тәкселек хөкүмәт отряды араһында ҡаты алыш була. 1663 йылдың башында Һары Мәргән үлгәндән һуң Урал арты башҡорттарына Арыҫланбәк Бәккин етәксе булып алған.
Пунтова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шухорма
Шухорма — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хотча йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Балҡан тарихы
Балҡан антиклыҡта
Һуңынан беҙҙең эра башланыуға Балҡан Рим империяһының бер өлөшө булып китә һәм уның мөһим үҙәктәре урынлаша башлай Төп үҙәктәрҙең береһе Солинда император Диоклетин һәм Икенсе Рим роленә дәүғә итеүсе Константинополь резинденцияһы урын ала.
Балҡан дәүерендә халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе
Рим империяһының бүлеүе буйынса, бөтә Балҡан ярымутрауы Далмациянан тыш, Византияның бер өлөшө булып китә.. Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе дәүерендә Балҡан империяһы провинцияһы остготтар ябырылыуына дусар була. 378 йылда остготтар Адрианополь янындағы алышта еңеү яулайҙар, Греция туҙҙырыла. Заманында Бөйөк Теодорих ваҡытында Далмация остготтар короллегенең бер өлөшө булып тора. 555 йылда Юстиниан I, остготтарҙы тар-мар килтереп, төньяҡ-көнбайыш Балҡанды Константинополдың хакимлығы аҫтына килтерә. 560-сы йылдарҙа Дакияла Византияға ҡурҡыныс янаусы Авар ҡағанаты барлыҡҡа килә. VI быуат башында Дунай аръяғынан Балҡанға күп һанлы славян ҡәбиләләре үтеп инә башлай. Юстиниан I идара иткән осорҙа ?527-565) йыл һайын һайын империя сиктәренә баҫып инәләр. VI быуат аҙағында улар йыш ҡына аварҙар менән бергә һөжүм итәләр, 626 йылда улар менән берлектә Константинополды ҡамайҙар..
X быуатта Балҡанда Болгария гегемонияһы
Бөйөк Симеон I-дың (893—927) Византия империяһына, сербтарға, венгрҙарға ҡаршы уңышлы һуғыштары Беренсе Болгар дәүләтен бөтә Көнсығыш Европала иң көслө дәүләт яһай.. 913 йылда Симеон болғар хакимдарынан беренсе булып батша титулын ҡабул итә. Был император титулына тигеҙ (Бөйөҡ Карлдан ҡала икенсе осраҡ). Ул идара иткән ваҡытта Болгар батшалығы иң ҡеүәтле дәүләткә әйләнә. Уның Константинополь тәхетенә ултырырға ла планы була. Симеон үлгәндән һуң, Византия менән көрәште уның улы Петр I (927—969) тамамлай. 927 йылда Пётр менән «мәңгелек солох» төҙөй, Константинополь болғар хакимлығының император дәрәжәһен һәм болғар сиркәүе башлығының патриарх статусын рәсми рәүештә таный.
Балҡан һуғышы 1912—1913 йй.
Германия һәм Австро-Венгрия дипломаттары Сербия королен Греция һәм Болгария менән диңгеҙгә сығыу юлы алыу өсөн һуғыш асырға өндәйҙәр, ә болгар батшаһын Македонияны аннексиялауға этәрәләр. Шул уҡ ваҡытта Болгар дәүләте 1912 йылдағы серб- болгар килешеүенең бөтә пункттарын ҡәтғи рәүештә үтәүҙәрен талап итә. Сербия Германия һәм Австрия дипломаттары менән ризалаша һәм яңы һуғышҡа әҙерләнә. Греция, Болгарияның көсәйтеүе менән ҡәнәғәтһеҙләнеп, Лондон килешеүенә ҡул ҡуйғандың икенсе көнөндә үк,Сербия менән Болгарияға ҡаршы килешеү төҙөй. Хәлде йәш төрөктәр реваншизмы ҡатмарлаштыра, улар юғалған биләмәләрен ҡайтарырға теләйҙәр. Рәсәй һорауҙы тыныс юл менән көйләргә саҡыра, конференция йыйып, сиктәрҙе билдәләргә тәҡдим итә.
1914—1918 йылдарҙағы беренсе донъя һуғышы
1914 йылда Сараевола эрцгерцог Фердинандты үлтергәндән һуң, Беренсе донъя һуғышы башлана, ул Балҡан өсөн Австро-Венгрияның емерелеүе һәм Югославияның. килеп сығышы менән тамамлана.
Филинов Борис Владимирович
Биографияһы
1989 йылдан алып күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. 1990 йылда «Сағылыш» художество төркөмөн ойоштора.
Каталогтары һәм баҫмалары
1. 2011г. VI Международный фестиваль монотипии — Санкт-Петербург, галерея Центр книги и графики. 2."Новые лица в Искусстве"(участники конкурса живописи, Том 3)Москва 2011-2014г. 3."Новые лица в Искусстве"(участники конкурса графики, Том 2) Москва 2011-2014г. 4. 2014 г. «Золотой век русской литературы» в РЦНК в Берлине с 26 ноября по 10 декабря 2014г.
Ейва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Яңыбай (Ейәнсура районы)
Тарихы
Үҫәргән башҡорто Нәҙерғәле Аҡъюловтың яҙыуына ҡарағанда, Үҫәргәндең ике улы Болоҡ менән Таймаҫ урыҫ батшаһы Иван III (1425—1505) хакимлыҡ иткән осорҙа йәшәгән. Таймаҫтың ете улы булған: Шишәй, Бишәй, Аҫҡаҡ, Ҡунаҡ, Абаҙа, Сураш һәм Ҡыҙрас. Үҫәргән улусының Мәмбатша ауылынан Сураштың нәҫеле Абҙан, Юлдаш, дүрт Муйнаҡ ауылына, ә Сураштың Ейәнсура тигән улы Яңыбай, Юнай, Юлдыбай, Әлебай, Ғәббәс ауылдарына нигеҙ һалған.
Ягодкин Василий Максимович
Биографияһы
Василий Максимовичтың ғилми эшмәкәрлеге микроэлектроникаға бағышланға. Ягодкин тарафынан полиэфирсульфондарҙың, полидифениленфталидтарҙың, шулар нигеҙендәге композицион материалдарҙың үҙсәнлектәренә комплекс тикшеренеүҙәр яһалған; ҙур үлсәмле гибрид интеграль схемаларҙы, күп ҡатламлы коммутация платаларын ҡалын плёнкалы технология буйынса әҙерләү өсөн материалдар класы яһалған. Асыштары «Кабель» КБ‑нда, «Молния» предприятиеһында ҡулланыла башлай.
Австралия аборигендары
Европалылар килгәнгә тиклем
Австралияға кешеләр 50-40 мең йыл элек күсеп ултырыра башлағандар. Австралийҙарҙың ата-бабалары Көньяҡ-Көнсығыш Азиянан килгәндәр (башлыса плейстоцен континенталь шельфы буйынса, шулай уҡ 90 саҡрымдан да кәм булмаған һыу кәртәләрен үткәндәр). Австралиялағы тәүге кешеләр ифрат ҙур һәм бик эре булғандар.
5 мең йыл самаһы элек диңгеҙ аша күскенселәрҙең килеүе менән континентта динго һәм яңы таш индустрияһы килеп сығыуы бәйлелер. Европа колониялаштырыуы башланғанға тиклем австралийҙарҙың мәҙәниәте һәм раса тибы ярайһы уҡ эволюция кисерә.
Йүкәле тауы (Әшә)
Этимологияһы
«Йүкәле» атамаһы тауҙа күпләп үҫкән йүкә ағасына бәйләп бирелгәндер.
Сылога
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Камай (Баҡалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ибраһимов Ғәйнислам Дәүләтбай улы
Биографияһы
Ғәйнислам Дәүләтбай улы Ибраһимов 1968 йылдың 7 апрелендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында тыуған. Уның атаһы билдәле тыуған яҡты өйрәнеүсе, тарихсы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Дәүләтбай Ибраһимов (мәктәп музейы уның исемен йөрөтә), әсәһе Разия Мәүлетова уҡытыу дәүерендә Баймаҡ районының иң көслө башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының береһе була.
Жан Лоҡман
Һуғыш йылдары
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә.
Каруанһарай
Каруанһарай — Ырымбур ҡалаһындағы архитектура ҡомартҡыһы. Уны XIX быуатта Ырымбурҙа булған һәр кем ҡалаға үҙенсәлекле йәм биреп торған архитектура ҡомартҡыһы тип иҫкә ала.
Каруанһарайҙы ҡайтарып алыу өсөн көрәш
1921 йылда Каруанһарайҙа башҡорт педагогия техникумы асыла.
Өсөйлө-Саҡлау
Тарих
Ауылға ҫарайлы-мең ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Ҫарайлы-Мең улусына ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Нөркәй административ-территориаль улусы составына керә.
Ҡараманлылар
Этимологияһы
Ҡараманлы термины Ҡараман бейлегенән килеп сыҡҡан. Башта был термин Ҡараман ҡалаһы йәки районы халҡына ғына ҡағыла.
Урынлашыуы
Лозанна килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң (1923), халыҡ менән алмашыу ваҡытында Ҡараманлылар Төркиә нән Грецияға күсерелә (башлыса Македония һәм Фракия төбәктәренә). Төркиәлә караманлылар ҡалмаған тиерлек.
Мальдив Республикаһы
Географияһы
Утраусыҡтар океан кимәленән артыҡ бейек күтәрелмәгән: архипелагтың иң бейек нөктәһе — Адду (Сиена) көньяҡ атолдарында — 2,4 м. Шунан сығып, Мальдив диңгеҙ кимәленән иң аҫта урынлашҡан дәүләт булараҡ билдәле.
Һыу аҫтында
Мальдив иле тирәһендәге һыуҙар үҙ эсенә бер нисә төрлө экосистеманы ала, әммә утрауҙар үҙҙәренең иҫ китмәле мәрйен коралл рифтәре менән билдәле, бында 1100 төр балыҡ төрө, диңгеҙ гөбөргәйеленең 5 төрө, кит һәм дельфиндәрҙең 21 төрө, ҡабырсаҡ мәрйененең 187 төрө, моллюскаларҙың 400 төрө һәм энәтирелеләрҙең 83 төрө йәшәй. Бынан тыш, бында ҡыҫалалыларҙың күп төрҙәрен осратып була: ишкәгаяҡлыларҙың 120 төрөн, ҡырын йөҙөүселәрҙең 15 төрөн, шулай уҡ ның 145-тән ашыу төрөн һәм 48 төр н.
Дине
Халыҡтың күпселеге ислам диненең сөнни йүнәлешен тота. Халыҡтың күп өлөшө сөнниселәр йүнәлешендәге ислам динен тота. Халыҡ йәшәгән һәр утрауҙағы мотлаҡ булған мәсеттәрҙә көнөнә биш тапҡыр намаҙ уҡыла. Халыҡ-ара христиан хәйриә ойошмаһы «Open Doors» 2014 йылда христиандарҙың хоҡуғын ҡыҫырыҡлаған илдәр исемлегендә Мальдив 7-се урында тора тигән һығымтаға килгән.
Мальдивтағы дипломатик мөнәсәбәттәр
СССР менән дипломатик мөнәсәбәттәр 1966 йыл да урынлаштырылды.
Космонавт П.И. Беляев һәйкәле
Тарихы
Космонавт Беляев Вологда өлкәһе Челищево ауылында тыуған. 1943 йылдан Совет Армияһы сафына хеҙмәт итергә алына, артабан Ейск авиация училищеһында уҡый. Хәрби-һауа академияһындә уҡыуын тамамлап, космонавттар отрядына күсерелә. 1965 йылдың мартында ул космосҡа осош яһай, «Восход-2» корабле командиры вазифаһын үтәй. Ошо осош ваҡытында космонавт Алексей Леонов кешелек тарихында беренсе тапҡыр асыҡ Йыһанға сыға. П. И. Беляев 1970 йылда вафат.
Тасуирламаһы
Скульптура янында даими рәүештә төрлө осрашыуҙар, космонавтика үҫешенә һәм шәхсән Павел Беляев ҡаҙанышына бағышланған мәҙәни саралар ойошторола. Монумент янына Вологда халҡы һәм ҡунаҡтары килә һәм сәскәләр һала.
Выру
Ҡала тарихы
Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Выру ҡалаһы үҙәгендә бер нисә квартал яна, 90 самаһы йорт емерелә. 1945 йылда ҡаланың тәүге генераль планы әҙер була (архитекторы Х.Кувасто). Икенсе генераль план 1971 йылда төҙөлә (раҫланмай) һәм өсөнсө, планы беренсеһенең корректураһы кеүек 1974 йылда раҫалана (архитекторы Р. Рийтсаар).
1950—1991 йылдарҙа Выру районынынң үҙәге була.
Роббек Василий Афанасьевич
Биографияһы
1974 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай «Эвенк телендә ҡылым төрҙәре» темаһына кандидатлыҡ диссерацияһын, 1992 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Уның етәкселегендә алты кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡлана. Яҡут дәүләт университетында төньяҡ филологияһы кафедраһын, Черский ҡасабаһында Төньяҡ халыҡтары колледжын, Яҡутскиҙа эвенк бүлекле педучилищелар асыуҙа уның өлөшө тос.
Пюга
Пюга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пиковский Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Крылова Зоя Петровна
Китаптары
«Мудрые заповеди народной педагогики : заметки журналиста». Васильцова з. п. — 2-е изд., — М.: Педагогика, 1988. — С. 159
Гильберт проблемалары
Әлеге ваҡытта 23 проблеманың 16-һы хәл ителгән. Тағы ла 2-һе корректлы математик проблема түгел (береһе бик аңлайышһыҙ итеп әйтеп бирелгән, хәл ителгәнме әллә юҡмы икәне аңлашылмай, икенсеһе, хәл итеүҙән йыраҡ торғаны, — физик проблема, ә математик түгел). Ҡалған 5 проблеманың икәүһе бер нисек тә хәл ителмәгән, ә өсәүһе айырым осраҡтар өсөн генә хәл ителгән. Гильберт исемлеген иғлан иткәндән һуң теүәл йөҙ йыл үткәс, Америка математигы Стивен Смейл хәҙерге хәл ителмәгән проблемаларҙың яңы исемлеген тәҡдим итте (уларҙың ҡайһы берҙәре хәҙер хәл ителгән инде). Үҙенең исемлеген Клэйҙың математика институты халыҡҡа иғлан итте.
Таллин
Географияһы
Таллиндың иң юғары нөктәһе (диңгеҙ кимәленән 64 метр) ҡаланың көньяҡ-көнбайышында Нымме районында урынлашҡан.
Административ бүленеше һәм ҡалаға идара итеү
Совет осоронда ҡала дүрт районға бүленә: Калинин (элекке Коплиский), Ленин, Диңгеҙ, Октябрь райондары. Урындағы үҙидаралыҡ реформаһын үткәреү барышында 1993 йылдың 4 мартында дүрт райондан ҡаланың 8 өлөшө хасил була (linnaosad) (см. также: административно-территориальные единицы):
Эстонияның тәүге бойондороҡһоҙлоғо осоро
1939 йылдың 23 авгусындағы Германия менән Советтар Союзы араһында һөжүм итмәү килешеүенә мәнфәғәттәр өлкәләрен сикләү тураһындағы йәшерен өҫтәлмә протоколға ҡул ҡуйыу һөҙөмтәһендә Эстония СССР мәнфәғәттәре өлкәһенә ҡарай. Эстонияны Советтар Союзы составына индереү, советлаштырыу һәм күләмле репрессияларҙың башланыуы ошо документтарҙың эҙемтәһе була ла инде. В 1939—1940 йылдарҙа СССР баҫым яһау һәм янау юлы менән Эстония территорияһына эре хәрби контенгентты урынлаштырыуға, шунан һуң ил хөкүмәтен алмаштырыуға өлгәшә. СССР вәкилдәре етәкселегендә эшләгән эстон һулдары партияһы парламентҡа һайлауҙар үткәрә, ул Эстонияны совет социалистик республикаһы тип иғлан итә һәм СССР составына инеүҙе һорай. 1940 йылдың 21 июлендә Эстон Совет Социалистик Республикаһы ойошторола, ул 1940 йылдың 6 авгусында СССР составына индерелә.
Аралбай (Йылайыр районы)
Аралбай (Аралбаево) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453692, ОКАТО коды — 80227810002. ИФНС коды — 0267.
Ер-һыу атамалары
Аралбай ауылы тарихы һәм ер-һыу атамалары
Рәбаш (Бәләбәй районы)
Географияһы
Рә йылғаһының башында тора.
Тарихы
4. 4. Түбәндәге тораҡ пункттарҙы бөтөрөргә:
Черотайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡортостан Республикаһының Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы
Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығының ҡыҫҡартылған исеме — БР МПИП.
Сураш (Татарстан)
География
Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 39 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Сөлөк
География
Ауыл Минзәлә йылғаһы буйында, Сарман ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Кузнецов Михаил Дмитриевич
Биографияһы
Михаил Дмитриевич Кузнецов Силәбе өлкәһенең Ҡуҫа районы Петропавловка ауылында 1947 йылдың 8 майында күп балалы ғаиләлә тыуған.
Ноам Хомский
Аврам Ноам Хомский (Хомски йә Чомски, Avram Noam Chomsky; 7 декабрь 1928 йыл, Филадельфия, Пенсильвания штаты, АҠШ) — АҠШ лингвисы, сәйәси публисцист, философ һәм теоретик. Массачусетс технологик университетының Лингвистика институты профессоры, формаль телдәр классификация авторы. Һул-радикаль сәйәси ҡараштар менән танылған.
Лыпья (Уролка ҡушылдығы)
Лыпья  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уролка йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Семёнова Галина Владимировна
Семенова Галина Владимировна (24 август 1937 йыл, — 19 ноябрь 2017 йыл) —, совет партия эшмәкәре.
Нагано
1998 йылда Нагано ҡалаһында XVIII Ҡышҡы Олимпия уйындары уҙғарыла. Халыҡ-ара спорт сараһын тантаналы асыу һәм ябыу Олимпия стадионында үтә.
Арый янындағы дала сейәһе ҡыуаҡлыҡтары
Тарихы
Борондан йәшәгән кешеләрҙең күрһәтеүенсә, сейә ҡыуаҡлыҡтары Ҡушҡаяҡ йылғаһынан Төлкөтауға тиклемге биләмәләрҙә үҫкән. Ғалим Байков иҫәпләп сығарғанса, 1958 йылда уның майҙаны 22 гектар тәшкил иткән, һәм ул шулай уҡ сейә емештәренең форма төрлөлөгөн дә өйрәнгән. Урман-дала шарттарында ул далала ла, урман ҡапламаһы аҫтында ла үҫкән. Урындағы халыҡ хәбәр итеүенсә, сейә күп булған һәм уны «һатыуға ылау менән сығарғандар».
Маҡсаты һәм бурыстары
Бөтә был мәғлүмәттәр тәбиғәт ҡомартҡыһын тикшереү һөҙөмтәләре буйынса төҙөлгән Актта сағылған. Дала сейәһе популяцияһын һаҡлау һәм тергеҙеү буйынса тикшереү һөҙөмтәһендә был сейә популяцияһын «Арый сейәлеге» тәбиғәт ҡомартҡыһы менән тиңләргә тәҡдим ителгән. Һәйкәлдең майҙаны Башҡортостандың Остотауҙа осраған башҡа һирәк үҫемлектәрен иҫәпкә алып та билдәләнгән. Остотауҙың көнсығыш битләүе Ҡыҙыл китап төрҙәре: Исәт скабиозаһы (Scabiosa isetensis L.), дөйә ҡылған (Stipa pennata L.) һәм күп тамырлы суҡмарбаш (Bupleurum multinerve DC.) тереклек иткән болонло далалар менән ҡапланған. Шунда уҡ бурһыҡтарҙың ҙур колонияһы табыла. Дөйөм майҙаны — 22 га. Шунан сығып, һәйкәлде һаҡлау режимы булдырылған.
Гоголь урамы (Өфө)
Тарихы
Гоголь урамында йәһүдтәрҙең ағас ғибәҙәт йорто урынлашҡан булған, ул XIX быуат аҙағында төҙөлгән һәм 1930 йылда ябылған. Өфө гарнизоны казармалары янында 1830—1839 йылдарҙа төҙөлгән казарма стенаһы һаҡланып ҡалған.
Альтерман Исай Моисеевич
Биографияһы
Исай Моисеевич Альтерман 1910 йылдың 21 сентябрендә Орёл ҡалаһында тыуған. 1930 йылдан алып 1939 йылға тиклем Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград консерваторияһында скрипка һәм композиция класы буйынса уҡый. 1934 йылдан алып консерватория эргәһендәге опера студияһында дирижер булып хеҙмәт итә. 1937—1939 йылдарҙа Ленинград радио тапшырыу оркестры дирижеры, Ленинград блокадаһы осорондa оркестр ҡалала ҡала. 1942—1945 — старший инструктор политотдела армии Ленинград фронты армияһы сәйәси бүлегенең өлкән инструкторы, капитан званиеһында. 1946—1953 йылдарҙа — Ленинград консерваторияһында уҡыта (уның уҡыусылары араһында — Римас Юозович Генюшас).
Маҡтаулы исемдәр һәм башҡа бүләктәр
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
Һылтанмалар
Память народа
Үзбәкстан
Халҡының милли составы
2000 йыл баһаһы буйынса халыҡты милләттәр буйынса бүлеү (киңәйтелгән отчёт) :
Порт-Луи
Тарихы
Хәҙерге Порт-Луи урынындағы порт, Маврикий утрауында Голландия колонияһы барлыҡҡа килгән саҡта, 1638 йылдан да һуңға ҡалмайынса Голландияның диңгеҙҙә йөҙөүселәре тарафынан төҙөлә. Был ваҡытта уның исеме Нордт-Вестер-Хавен тип йөрөтөлә (нид. — «Төньяҡ-Көнбайыш Порт»). 1722 йылда утрау Француз Ост-һинд компанияһы контроленә күсә, һәм 1735 йылдан Порт-Луи тип үҙгәртелгән Нордт-Вестер-Хавен, колонияның административ үҙәге һәм Добрая Надежда мороно тирәләй Европанан Азияға юлда француз караптары өсөн төп порт була. Был портта француз диңгеҙселәре припастар тулыландыра, шулай уҡ унда яңы караптар төҙөлә.
Географияһы һәм климаты
Порт-Луи Маврикий утрауының төньяҡ-көнбайышында, Һинд океаны ярында урынлашҡан. Караптар мәрйен рифтарындағы өҙөклөк аша ингән тәрән, яҡшы һаҡланған бухтаға сыға. Порт-Луи ҡалаһын ҡоро ер яғынан Мо­ка-Порт-Луи тауҙары армыттары ярым ҡулса булып уратып ала.
Поляк себерлеләре
Тарихы
Поляктарҙы Рәсәй империяһының Себер өлөшөнә күсереү XVIII быуатта уҡ, Бар конфедерацияһы яҡлыларҙы һөргөнгә ебәреү менән башланған. 1847 йылда Рәсәйҙә күп енәйәттәр буйынса үлем язаһы каторга менән алмаштырыла. 1830 һәм 1863 йылдарҙағы Польша ихтилалы ҡатнашыусыларының байтаҡ өлөшө Себергә һөргөнгә ебәрелә. , һәм унда ебәрелгәндәр үҙҙәрен «сыбирак» (рус телендә «сибиряк» тип әйтелгән һүҙҙе поляктар нәҡ шулай атай) тип йөрөтә башлай. Уларға 1905—1907 йылдарҙа Польшалағы болалар ваҡытында депортацияланғандар ҡушыла, ә совет заманында 1939 йылда Көнбайыш Украина һәм Белоруссиянан бик күп депортацияланған поляктар шунда тороп ҡала.
Ҡамышлытамаҡ
Тарихы
1906 йылда Ҡамышлытамаҡта мәсет, һыу тирмәне, 2 запас икмәк һаҡлау мөгәзәйе теркәлгән.