cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Милли хоккей лигаһы
NHLPA
НХЛ-дың өс локауты ла НХЛПА менән бәйле. Икенсеһенән һуң NHLPA 1995 йылда хеҙмәт шарттары тураһында коллектив килешеүгә ҡул ҡуя, ул 2004 йылдың 15 сентябренә тиклем ғәмәлдә була. Договорҙың яңы шарттары тураһында НХЛ менән НХЛПА килешеүгә килә алмай, шунлыҡтан 2004/2005 миҙгеле бөтөнләй үткәрелмәй. «Локаут» башланғандан һуң ике айҙан профсоюз үҙенең ағзаларына «эшһеҙлек буйынса пособие» — айына 10 000 доллар түләй башлай. Был аҡсаларҙы хоккейсылар үҙҙәре һуңғы бер нисә йыл буйы профсоюздың махсус фондына йыйып барған була.
Даими миҙгел
Даими миҙгелдә һәр команда 82 уйын уйнай — өйҙә 41 һәм ҡунаҡта 41 уйын.
Командалар
2011 йылдың 5 декабрендә НХЛ-дың директорҙар советы командаларҙың яңыса бүленешен раҫлай. Алты дивизион урынына командалар дүрт конференцияға етешәр һәм һигеҙәр командалап бүленә. Һәр команда үҙ конференцияһы эсендә 36 (етешәр командалы конференцияларҙа) йәки 38 (һигеҙәр командалы конференцияларҙа) матч һәм башҡа конференциялар командалары менән икешәр матч (өйҙә һәм ҡунаҡта берәр) уйнарға тейеш була. Үҙгәрештәр 2012/2013 миҙгеленән ғәмәлгә инергә тейеш була, әммә планды уйынсылар профсоюзы хупламай.
Табиптар эше
Эш буйынса тикшереү
1952 йылдың 24 ноябрендә дәүләт именлеге министрының беренсе урынбаҫары С. А. Гоглидзе Сталинға хәбәр итә: Табылған документаль дәлилдәргә һәм ҡулға алынғандарҙың күрһәтмәләренә ярашлы ЛСУК-та (Лечсанупр Кремля) табиптар террористик төркөмө булған — Егоров, Виноградов, Василенко, Майоров, Федоров, Ланг һәм дауалау ваҡытында партия һәм хөкүмәт етәкселеренең ғүмерен ҡыҫҡартырға тырышҡан йәһүд милләтселәре — Этингер, Коган, Карпай. Шуға ҡарамаҫтан, Сталин, эш буйынса «оператив-тикшереү әүҙемлекте» арттырыуҙы талап итеп, МГБ-ға баҫым яһауын дауам итә. Һөҙөмтәлә ғинуарҙа табиптарҙың яңы ҡулға алыныуҙары башлана.
Ғәйепләнеүселәр
Шулай уҡ эш те тикшереү барышында башҡа милләтле совет табиптары зыян күрә:
Эш буйынса тикшереүҙәргә тиклем вафат булған М. Б. Коган, М. И. Певзнер һәм Б А. Шимелиович йәлеп ителә. Заговорҙа Сталин бойороғо буйынса үлтерелгән билдәле актер С. М. Михоэлс та ҡатнашыусы сифатында телгә алына, ул Совет армияһы баш терапевты медицина хеҙмәте генерал-майоры баш М. С. Вовсяның ике туған ағаһы була.
Эште туҡтатыу
СССР МГБ-ның айырыуса мөһим эштәре буйынса элекке тәфтишсеһе Николай Месяцев табиптар эше менән шөғөлләнергә Сталин ҡушыуы буйынса тәғәйенләнгән, тип белдерә: «Табиптар эшенең» яһалма рәүештә эшләнгәнлеген еңел генә күреп була. Алдаҡсылар хатта етди япма ла эҙләп ҡарамағандар. Оятһыҙ рәүештә юғары вазифалы ауырыуҙың ауырыу тарихынан тыумыштан булған йәки йылдар буйы йыйылған сирҙәрен алғандар ҙа, уларҙың килеп сығышын йәки үҫешен дауалаусы табиптарға япһарғандар. Бына һиңә "халыҡ дошмандары"»
Олику-Яха (Манго-Юрибей ҡушылдығы)
Олику-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Манго-Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Феофил
Биографияһы
Рядом с полезными сооружениями, как городские морские стены, как громадная богадельня, рядом с устройством государственной сигнализации (огнями на вершинах гор) от столицы до арабских пределов, Феофил удовлетворял своей страсти к роскоши и искусствам. Великолепные дворцовые постройки — фонтан Фиала, портики Мистерии и Сигма, так называемый Таинственный триконх, новый ипподром, загородный дворец Врия в арабском стиле, чертог для музыкальных органов во дворце — свидетельствуют о роскоши Феофила и в то же время о влиянии восточного искусства и вкусов, проводниками которых являлись патриарх Иоанн Грамматик и учёный Лев Математик.
Стефана Велизар Теодоряну
Иртә тормошо һәм беренсе әҙәби сығышы
Стефана Францияла башланғыс мәктәптә уҡый. Һуңынан Бухареста ҡыҙҙар өсөн үҙәк мәктәпте тамамлай. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында ике туған ағайҙары Делаверзан, Селла һәм Хенриетала менән Яссала йәшәй, нәҡ улар аша беренсе тапҡыр 1916 йылда юрист һәм сәйәсмән Освальд Теодорянуның улы студент һәм йәш яҙыусы Ионель Теодорянуны осрата. Стефананың һүҙҙәре буйынса, ул уны шунда уҡ «ҡара күҙҙәре» һәм тәүге әҙәби тәжрибәләре менән йәлеп итә. 1919 майына Ионелдең Стефанаға арналған мөхәбәт шиғырҙары «Әҙәби журналда» баҫылып сыға.
Стефана Viaţa Românească салонының йыш ҡунағы була; 1929 йылда үҙ эше менән Bilete de Papaga журналында баҫылып сыға. Стефана шулай уҡ Revista Fundaţiilor Regale һәм Familia журналдары менән хеҙмәттәшлек итә. Псевдонимы «Велизар» иренең төп әҫәре — «Меделие» романында ҡулланыла (1925).
Анюшка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Галапагос
Утрауҙар тәү сиратта урындағы фауна төрҙәренең күп булыуы һәм Чарльз Дарвиндың бындағы тикшеренеүҙәренән билдәле. Был ғалим өсөн төрҙәрҙең килеп сығышының эволюция теорияһын барлыҡҡа килтереүгә тәүге этәргес була.
Төлгөҙбаш
Тарихы
1903—1905 йылдарҙа Татарстандан беренсе күсеп килеүсе Ғатаулла ҡарт килеп, ҡуйы урманда ҡыуыш төҙөй, ағас төпләп, ер ҡаҙый башлай. Унан һуң Ҡаҙансынан Насиров Басир, Вәхитов Шәфиҡ, Халиҡ, Әбдрәзәҡов Шәйислам үҙҙәренә ер һатып алалар. Был ваҡытҡа ерҙе бояр Жуковский һатып алған була. Ул үҙе Петербургта йәшәгән. Бында сейә ағастары менән уратып алынған ике ҡатлы дачаһы булған. Йәй көнө ғаиләһе менән ял итергә ҡайтып йөргән. Урындағы халыҡ боярға ер өсөн һалым түләгән. Күсеп килеүселәр әкренләп йорттар төҙөй башлай. Ауылдан йыраҡ түгел Төлгөҙ йылғаһы аҡҡан, һәм йылға башында ултырған ауыл Төлгөҙбаш тип аталған. 1917 йылда 50-60 йорт, ике мунса була ауылда. 18 километр алыҫлыҡта урнашҡан Ҡаҙансы ауылына кәрәсин һатып алырға йөрөйҙәр. Ҡуйы урман аша юл һалыу тураһында ҡарар итәләр. 1911 йылда Дауыт мулла тәҡдиме буйынса мәсет төҙөлә, ул 1931 йылға тиклем эшләй. 1929 йылда башланғыс мәктәп асыла. Беренсе уҡытыусылары Өфөнән килгән Шакир Үрәҙмәтов, Ниғмәтйән Ҡансияров, Нурмөхәмәт Кирәев (Кирәй Мәргән атаһы) һәм башҡалар булған.
Галапагос
Архипелагты һаҡлау
2022 йылда утрауҙарҙа гигант гөбөргәйелдәрҙең яңы төрө табыла.
Бартоломе
Бартоломе һүнгән янартау булып тора һәм төрлө төҫкә буялған бер нисә вулкан формацияһына эйә, шул иҫәптән туфтан яһалған конус рәүешле ҡалҡыулығы бар. Бер ни тиклем эрозияға дусар булған был ҡалҡыулыҡ лава һыу өҫтөнә еткән саҡта барлыҡҡа килгән.
Олику-Яха (Нюда-Харвута ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Батырҙар (рус фольклоры)
Батырҙар (рус. богатырь)- былиналар һәм хикәйәттәр геройҙары, улар ҙур көсө менән айырылып тора, дини йәки патриотик характерҙағы батырлыҡтар ҡыла. Батырҙар Русте һәм уның сиген һаҡлаған. Улар исеме менән бәйле ҡайһы бер сюжеттар тарихи ваҡиғаларға барып тоташа.
Салей Руслан Альбертович
Карьераһы
"Лас-Вегас"тағы миҙгелдән һуң, 1996 йылда НХЛ драфтында 9-сы номеры аҫтында Анахайм Айти Таксҡа һайлап алына һәм был әлегәсә Беларусь хоккейсылары өсөн рекорд булып тора.
Нагано, Солт-Лейк-Сити һәм Ванкуверҙағы Олимпия уйындары ҡатнашыусыһы.
2011 йылдың 7 сентябрендә Ярославь аэропортында фажиғәгә тарыған самолетта «Локомотив» командаһы менән бергә һәләк була. 10 сентябрҙә Минсктың Мәскәү зыяратында почет аллеяһында ерләнә.
Боронғо Рим
Тарихы
IV быуатта Рим империяһы ике өлөшкә тарҡала. Христианлыҡ бөтә империяның рәсми дине булып таныла. V быуатта Көнбайыш Рим империяһына алман ҡәбиләләре күпләп күсеп килә, был дәүләт берҙәмлеген тулыһынса тарҡата. Алман юлбашсыһы Одоакром Көнсығыш Рим императоры Ромул-Августулды тәхеттән ҡолатып төшөрә. 476 йылдың 4 сентябре Рим империяһының бөтөү датаһы булып иҫәпләнә.
Дәүләт төҙөлөшө
Комицияларҙың тик Риза (Uti Rogas — UR) һәм Ҡаршы (Antiquo — A) тауыш бирергә хоҡуғы булған. Улар закон проектын тикшереүҙә ҡатнаша, үҙ тәҡдимдәрен керетә алмағандар. Диктатор Квинт Публилий Филон кереткән ҡанундар буйынса, (Б.э.т. 339 йыл) халыҡ йыйылышы (комиция) раҫлаған закондар бөтә халыҡ өсөн мәжбүри булған. Юғары башҡарыу власы юғары магистратҡа бүленгән.
Ҡайһы саҡта 6 айға һайланған диктаторҙарға сикһеҙ хоҡуҡ бирелгән. Диктаторҙан тыш бөтә вазифалар ҙа коллегиаль булған.
Йәмғиәттең социаль структураһы
Йәмғиәт ике өлөштән — патрицийҙарҙан һәм плебстарҙан торған. Патриций — Боронғо Римдың ерле халҡы, ә плебс — килмешәк, шулай ҙа граждан хоҡуҡтары булған халыҡ. Патрицийҙар 100 ырыуға берләшкән. Баштараҡ патрицийҙарға плебс менән никахҡа кереү тыйылған. Был патриций ҡатламының сикләнгәнлегенә килтергән. Был ике ҡатламдан башҡа ҡолдар булған.
Ҡамышлы ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Административ үҙәге — Ҡамышлы ауылы.
Венгрия һынлы сәнғәт музейы (Будапешт)
Тарихы
Төп экспозиция алты бүлектән тора:
Музей сит ил сәнғәте өлгөләрен күрһәтеү экспозицияһы итеп ойошторолһа ла, венгр скульпторы Виктор Вазарели уға үҙенең бик күп эштәрен бүләк итә. Улар Обудала (Будапешт) Зинчи биләмәһендә ҡуйылған.
Бакса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡала мәҙәниәт йорто (Таганрог)
Тарихы
1918 йылдың апрелендә «Халыҡ йорто» асыла, 1920 йылдың мартында — «Луначарский исемендәге Пролетар клубы» асыла. 1926 һәм 1927 йылда бында Владимир Маяковский сығыш яһай. Клуб бинаһы икенсе бинаға күсерелгәндән  һуң бында Халыҡ ижады йорто һәм Йәш тамашасы театры  урынлаша. Йәш тамашасы театры һуғышҡа тиклем эшләй.
Байымов Мөхтәр Әхмәтғәзи улы
Байымов Мөхтәр Әхмәтғәзи улы (10 май 1905 йыл — 10 июль 1938 йыл) — уҡытыусы, филолог, тәржемәсе, партия органдары хеҙмәткәре. 1932 йылдан «Культура революцияһы» (хәҙерге «Башҡортостан уҡытыусыһы») журналының яуаплы мөхәррире. 1933 йылдан Башҡортостан партия нәшриәте етәксеһе, 1934—1936 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты инструкторы, 1936—1937 йылдарҙа Башҡортостан дәүләт нәшриәтенең нәфис әҙәбиәт секторы мөдире. Сәйәси золом ҡорбаны
Биографияһы
1930—1933 йылдарҙа Башсовнарком эргәһендәге Башҡорт милли мәҙәниәт ғилми тикшеренеү институтынының директоры һәм директор урынбаҫары булып эшләй. Ошо уҡ ваҡытта ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты ҡарамағындағы В. И. Ленин, И. В. Сталин хеҙмәттәрен башҡорт теленә тәржемә итеү буйынса комиссияла эшләй, уның етәксеһе була. Бер үк ваҡытта «Культура революцияһы» (1932) журналының яуаплы мөхәррире вазифаһын да биләй. Мөхтәр Байымов, башҡорт һәм урыҫ теленән тыш, төрөк, ғәрәп, фарсы, ҡаҙаҡ, әзербайжан, төркмән, үзбәк телдәрен дә яҡшы белгән. Урыҫ классиктары А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, Н. А. Некрасов, А. П. Чехов һәм башҡа яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен башҡорт теленә тәржемә иткән. Әҙәби башҡорт теле нигеҙҙәрен һәм нормаларын эшләүҙә, башҡорт теле һәм башҡорт әҙәбиәте буйынса дәреслектәр сығарыуҙа ҡатнашҡан. «Байыҡ» (1927) драмаһы, «Юлсыға» (1928) поэмаһы һәм шиғырҙар авторы. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, текстары һаҡланмаған. Башҡорт халыҡ ижады менән ҡыҙыҡһына, ул яҙып алған «Абдрахман кантон», «Буранбай», «Зөлхизә», «Ҡаһым түрә», «Сибай», «Урал», «Шәүрә» башҡорт халыҡ йырҙары өлгөләре «Башҡорт халҡ йырҙары» (Б. Мөхтәр Китабов булараҡ күрһәтелгән) һәм «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» йыйынтыҡтарына ингән.
Малая Любовь Трофимовна
Биографияһы
1938 йылда Харьковтың 1-се медицина институтын тамамлағандан һуң, Ворошиловоград өлкәһенең Иванов районы петровеньки ауылында ауыл участка дауаханаһында табип булып эшләй. Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көнөнән алып 1946 йылдың сентябргә тиклем Совет Армияһы сафында сортировкаланған эвакуация госпиталдәре начальнигы урынбаҫары, Төньяҡ Кавказ фронтының фронт эвакуация пунктының эвакуация бүлеге начальнигы ярҙамсыһы, Харьков хәрби округының дауалау бүлеге начальнигы ярҙамсыһы була.
Санчес Хоэль (футболсы)
Клуб карьераһы
2017 йылдың башында Санчес Мексиканың УАНЛ Тигрес клубы менән контракт төҙөшә һәм уйнай башлау менән үк «Спортинг Кристал» клубына ҡуртымға бирелә. 5 февралдә «Унион Комерсио» командаһына ҡаршы матчта Санчес яңы командаһы өсөн сығыш яһай. Санчес 2018 йылдың башында «Керетаро» клубы тарафынан ҡуртымға алына. Шул йылдың 10 февралендә «Тихуана» клубына ҡаршы матчта ул Мексиканың Пример клубы өсөн дебют яһай. Санчес 2018 йылдың йәйендә тыуған яғына ҡайтып, «Мельгар» клубы менән контрактҡа ҡул ҡуя. 2 сентябрҙә «Университарио» командаһына ҡаршы матчта ул яңы командаһы өсөн уйнай. 22 сентябрҙә «Депортиво Бинасьональ» клубына ҡаршы уйында Хоэль «Мельгар» өсөн беренсе гол индерә. 2020 йылдың 4 февралендә уйын Либертадорес Кубогы турнирында Санчес Боливияның «Насьональ Потоси» командаһына үҙе гол индерә һәм үҙенә иғтибар йәлеп итә.
Западная Гусиная
'''Зап. Гусиная''' — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гусиная йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Казаков Рауил Яғмур улы
Биографияһы
«Геракл» спорт клубында спорт менән шөғөлләнә (тренеры С. В. Горшков). Юғары спорт оҫталығы мәктәбе өсөн (тренеры б. И. Шейко) 2001 йылдан сығыш яһай.
Әбдрәшит (исем)
Әбдрәшит — ғәрәп сығанаҡлы башҡорт һәм башҡа төрки телле халыҡтарға ингән ир-ат исеме.
Фамилияларҙа
Әбдрәшитова Нурзиә Әхмәт ҡыҙы (30 апрель 1957 йыл) — башҡорт театр актёры, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012.)
Әбдрәшитов Рәил Абдулла улы (5 декабрь 1938 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы (1990—1995) һәм Башҡортостан Республикаһы 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр Палатаһы депутаты (1995—1999). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Көйөргәҙе районының почётлы гражданы.
Месси Лионель
2005, 2007—2013, 2015—2017 һәм 2019 йылдарҙа Аргентинала иң яҡшы йыл уйынсыһы булып таныла, һуңғы ун награда сит илдәрҙәге иң шәп аргентиналы булараҡ тапшырыла. 2009, 2010, 2011, 2015, 2017, 2018 һәм 2019 йылдарҙа Испания чемпионатының иң яҡшы уйынсыһы булып таныла. 2009 йылда буласаҡ УЕФА версияһы буйынса Европаның клуб футболында иң яҡшы футболсы һәм УЕФА Чемпиондары лигаһының иң яҡшы һөжүмсеһе булып таныла. Шул уҡ йылда Европаның иң яҡшы футболсыһы булараҡ «Алтын туп»ҡа һәм ФИФА версияһы буйынса донъяның иң яҡшы футболсыһы булараҡ «Гәүһәр туп»ҡа лайыҡ була. 2010 йылда донъяның иң яҡшы футболсыһы тип таныла («France Football» һәм ФИФА-ның берләштерелгән призы — «ФИФА-ның алтын тубының» тәүге эйәһе). 2011 йылда Европа иң яҡшы уйынсы була (Европала иң яҡшы йыл футболсыһы призының тәүге эйәһе). Алты тапҡыр яулаған «Алтын бутса» яулай (2010, 2012, 2013, 2017, 2018, 2019).
2009/10 йылдар миҙгеле
14 мартта Испания чемпионатында «Валенсия» менән матчта Месси тағы ла хет-трик эшләй — ул миҙгелдә икенсе, йыйылма команда составында дүртенсе була. 21 мартта «Сарагосаға» ҡаршы матчта һөжүмсе хет-тригын ҡабатлай.
Бенгалияла аслыҡ (1769—1773)
Тарих башы
1762 йылда Клайв һәм башҡа юғары хеҙмәткәрҙәр Бенгалияла, Бихарҙа һәм Орисста тоҙ, бетель (борос төрөнә ҡараған мәңге йәшел күп йыллыҡ үҫемлек) һәм тәмәке менән монополиялы сауҙа итеү өсөн йәмғиәт ойошторалар. Заминдарҙар (ер хужалары) һәм туранан-тура етештереүселәр был йәмғиәткә тауарҙарҙы мәжбүри рәүештә арзан хаҡҡа тапшырырға тейеш булалар. Был һинд ер биләүселәрен дә, һөнәрселәр менән крәҫтиәндәрҙе лә бөлгөнлөккә төшөрә, әммә компанияны тиҙ байыта. 1765 йылда уның таҙа килеме 14946 мең рупий, ә 1767 йылда — 21177 мең рупий була.
Аслыҡ
Ниндәйҙер ғәҙәти булмаған тип иҫәпләнмәгән уңыш етешмәүе 1768 йылда уҡ һиҙелә, әммә киләһе йыл аҙағына, 1769 йылдың сентябрендә йыл һайынғы көньяҡ-көнсығыш муссоны уңышһыҙлыҡҡа осрап ҡаты ҡоролоҡ булғандан һуң, һиҙелерлек ҡатмарлаша. Әммә ауыл еренән килгән хәүефле хәбәрҙәрҙе Ост-Һинд компанияһы хеҙмәткәрҙәре иғтибарға алмайҙар. Унан да бигерәк, 1770 йылдың апрелендә аслыҡ үҙенең иң юғары нөктәһенә яҡынлашҡас, Компания киләһе йылға ер һалымы тағы ла 10 процентҡа арттырылырға тейеш тип иғлан итә — был уның хакимлығының тәүге йылдарында уҡ Бенгалияла ер һалымынан дөйөм килем икеләтә арттырылыуын иҫәпкә алғанда. Һөҙөмтәлә, 1770 йылдың башына аслыҡты раҫларға тура килә, ул йыл уртаһына һәләкәтле масштаб ала.
Батырша (исем)
Билдәле кешеләр
Батырша (1710 — 24 июнь, 1762) (Абдулла Алеев) — публицист Батырша Алиев (ысын исеме Ғабдулла Ғәлиев) тарихи әҙәбиәттә Абдулла Алиев исеме менән билдәле.
Олойылға (Асҡын районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Жәғәфәр ибн Әбү Талиб
Жәғәфәр ибн Әбү Талиб әт-Таййар (جعفر بن أبي طالب الطيار; Джафар ибн Абу Та́либ ат-Тайя́р; Йәғәфәр ибн Әбү Талип әт-Таййар) — Әбү Талибтың улы, Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһы.
Тегень
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
«Герой әсә» ордены (Рәсәй)
Тарихы
Советтар Союзында 1944 йылда 10 һәм унан да күберәк бала тыуыу һәм тәрбиәләүҙәге ҡаҙаныштары өсөн ҡатын-ҡыҙҙар өсөн «Герой әсә» юғары дәрәжәһе билдәләнә. 1995 йылдың 1 ғиуарына «Герой-Әсә» ордены менән яҡынса 431 мең ҡатын-ҡыҙ бүләкләнгән.
Ассимиляция (тел белеме)
Ассимиляция диссимиляцияға, ике өндөң бер-береһенә оҡшашлығын юғатыу процесына ҡаршы ҡуйыла. Ассимилятив процестарҙың сығанағы булып ассимилятив коартикуляция тора.
Зарипов Хөсәйен Ғабдрахман улы
Биографияһы
Указом Президиума Верховного Совета СССР от 24 марта 1945 года за образцовое выполнение заданий командования в боях с немецко-фашистскими захватчиками рядовой Хусаин Габдурахманович Зарипов награждён орденом Славы 1-й степени. -->
Аэрофлот йорто (Новосибирск)
Тасуирлама
Бина 1930 йылдарҙа төҙөлгән һәм Аэрофлоттың административ һәм хеҙмәт органдарын урынлыштыру өсөн тәғәйенләнгән
Мөйөштәге балкондар ярустарҙың аныҡ вертикаль ритмын барлыҡҡа килетереп, мөйөштәрҙе визуаль  нығыта.
Ансан
Ҡала тарихы
1976 йылда Ансан урынында Панволь сәнәғәт районына нигеҙ һалына, ул 1986 йылда Ансан ҡалаһына әүерелә
Географияһы
Ансан  Һары диңгеҙ ярында урынлашҡан. Һары диңгеҙҙең бер нисә ҙур булмаған утрауы ҡаланың юрисдикцияһы аҫтында була. Уларҙың иң билдәлеһе һәм ҙуры — Тэбудо. Ҡала майҙаны — 144 км². Көнсығышта Ансан Кунпхо ҡалаһы менән, көньяҡта Хвасаон һәм Ыйван ҡалалары менән, төньяҡта Сихын ҡалаһы менән сиктәш. Көнбайышта Һары диңгеҙ йыуа. Ландшафты күбеһенсә тигеҙлекле, көньяҡ һәм төньяҡ өлөштә - убалы. Бер нисә йылға, шул иҫәптән Панвольчхон, Ансанчхон һәм Хванджончхон йылғалары бар. Ерҙәр игенселек өсөн яраҡлы, ауыл хужалығында дөгө өҫтөнлөклө үҫтерелә
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
«Григорий менән Аксинья» скульптура композицияһы
Һүрәтләнеше
Она метнула по сторонам испуганным взглядом и прошла, хмурясь и не оглядываясь.
Оло Яраур
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сорго ике төҫлө
Кулинарияла ҡулланыу
Туниста соргонан, һөт, шәкәр ҡушып бутҡа бешерәләр. Был ризыҡ ҡышҡы айҙарҙа иртәнге аштың төп ризығы булып тора.
Турузбаевка
Турузбаевка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 571 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.
Әйт-Бен-Хадду
Әйт-Бен-Хадду (берберский: Ath Benhadu, آيت بن حدّو) — көньяҡ Мароккола ксар (нығытылған ҡала), Варзазаттан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай в 29 саҡрым алыҫлыҡта ята. 1987 йылдан Бөтә донъя мираҫы ҡомартҡыһы булараҡ ЮНЕСКО яҡлауы аҫтында тора. Әйт-Бен-Хадду Варзазат йылғаһының һул ярында уба битләүендә урынлашҡан. Йылға үҙәне сүл буйлап үтә; йылға Атлас тауҙарының көньяҡ битләүҙәрендә башлана һәм артабан Сахара ҡомдарында юғала. Уның буйында Марракештан Загора аша Томбуктуға каруан юлы үтә. Ксар яҡынса XI быуатта каруан юлын һаҡлау өсөн барлыҡҡа килә. Транссахара сауҙаһының әһәмиәтен кәмегәндән һуң тарҡылыш кисерә башлай, халыҡ әкренләп йылғаның ҡаршы яҡ яры буйына күсеп ултыра. 1990 йылдарға ксар хараба хәлендә була, унда бөтәһе ун ғаилә генә йәшәй. Һуңғы йылдарҙа реставрация эштәре алып барыла, ксарҙы туристик үҙәккә әйләндереү һәм унда сәнғәт галереяһы урынлаштырыу күҙаллана.
Турузбаевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әйт-Бен-Хадду
Әйт-Бен-Худда Сахара алды өлкәһендә, Бейек Атластан көньяҡтараҡ традицион мароккко балсыҡ ҡатыш архитектураһының миҫалы булып тора. Ксарҙың барлыҡ торлаҡтары ҡыҙыл-һоро балсыҡтан төҙөлгән. Яҫы ҡыйыҡлы йорттар уба битләүендә террасалар булып урынлашҡан, урамдар горизонталь бара һәм аркалар һәм тар урамдар менән тоташа. Ксарҙа дүрт инеү урыны бар, уларҙың икеһе бушлай, икеһе түләүле. Бушлай инеү урындары стенала ҡапҡа аша алып бара, шул уҡ ваҡытта түләүле үтеп йөрөү урыны торлаҡ аша үтә һәм ике ғаиләгә ҡарай; бер инеү урынында музей урынлашҡан.
Кинола
Ксар ниндәйҙер кимәлдә көнсығыш сюжеттарын ҡулланған кинофильмдар төшөрөү өсөн иң популяр урындарҙың урыны булған һәм булып ҡала. Бында төшөрөлгән фильмдар:
Бурцев Евгений Михайлович
Биографияһы
1987 йылдың аҙағында Е.М.Бурцев Ивановоға ҡайта, бында 1988 йылдың ғинуарында Иваново медицина институты ректоры итеп һайлана. 1994 йылда институт академия итеп үҙгәртелә, уның менән һаулығы торошо буйынса 1999 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем етәкселек итеүен дауам итә. Бурцев етәкселегендә 22 кандидатлыҡ һәм 6  докторлыҡ диссертациялары яҡлана
Яңғыҙнарат ауыл Советы (Тәтешле районы)
Яңғыҙнарат ауыл Советы —Башҡортостан Республикаһының Тәтешле районындағы муниципаль берәмек.
Шомица (Вологда ҡушылдығы)
Шомица — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вологда йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Краснокуртовка ауыл Советы (Архангел районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
K’naan
Музыкаль карьераһы
2008 йылда «The Dusty Foot Philosopher» яңы микс һәм бонуслы DVD-диск менән тулыландырылып, бер рәт илдәрҙә делюкс баҫмаһы рәүешендә яңынан сығарыла. Һуңынан K’Naan пластинканың промотурына китә, бер үк ваҡытта киләһе «Troubadour» альбомы —A&M/Octone Records яңы лейблында дебюты өҫтөндә эшләй. Нелли Фуртадо, Mos Def, The Roots, Dead Prez кеүек артистар һ.б. менән хеҙмәттәшлек итә. 2007 йылда Wrasse Records лейблында K’Naan донъя туры ваҡытында яҙылған «The Dusty Foot on the Road» йырҙар йыйынтығын сығара
Һарай майҙаны (Ҡазан)
Әһәмиәте һәм объекттары
2011 йылда республика һәм ҡала көнөндә мең тамашасы торған майҙанда, асыҡ һауала, 30 августа халыҡ-ара «Ҡазан көҙө» опера фестиваленең гала-концерты үткәрелә. Уға инеү бушлай һәм ирекле була. Бындай беренсе концертта Рәсәй примадоннаһы Любовь Казарновская һәм Италия теноры Леонардо Громенье Татарстан Дәүләт симфоник оркестры менән бергә ҡатнаша.
РСФСР-ҙың 1978 йылғы Конституцияһы
Преамбулаһы
1992 йылдың 9 декабрендә преамбуланан СССР тураһында телгә алыу юҡҡа сығарыла, Рәсәй Федерацияһы гражданының һәм кешеһенең хоҡуҡтары өҫтөнлөгөн таныуға күрһәтмә өҫтәлә.
Сәйәси система
Конституцияның беренсе киҫәге социалистик ҡоролоштоң дөйөм принциптарын һәм үҫешкән социалистик йәмғиәтенең төп һыҙаттарын нығытып ҡуя.
1992 йылдың 21 апрелендә был статья яңы редакцияла бирелә, уға ярашлы дәүләт власы системаһы властарҙың бүленеүенә һәм Федерация менән уның субьектары араһындағы вәкәләттәрҙе бүлеү принциптарына ҡорола, әммә властарҙың бүленеү принцибына Конституцияның 104 статьяһының икенсе өлөшө тап килмәй, был өлөшө халыҡ депутаттары Съезына Рәсәй ҡарамағында булған мәсьәләне хәл итеү хоҡуғын бирә. Ошо ҡапма-ҡаршылыҡ артабан уның ике тармағы араһында ҡораллы конфликтҡа килтергән власть кризисының бер сәбәбе була. Әйткәндәй, 1993 йылдың авгусында уҡ Юғары Советы конституцияға төҙәтеүҙәр тураһында закон проектын әҙерләй һәм был закон Съездың һәм парламенттың тулы власлығы тураһында үрҙә күрһәтелгән пункттарҙы юҡҡа сығарырға тейеш була. Конституцион ҡануниәт буйынса Юғары Совет Комитеты рәйесе Владимир Исаков раҫлауынса, 104-се статьяның икенсе өлөшө һәм 109-сы статьяның 26 пункты бер тапҡыр ҙа ҡулланмаған.
Референдум үткәреү нигеҙҙәре Конституцияла алдараҡ, РСФСР-ҙың 1990 йылдың 15 декабрендәге 423-I-се һанлы законына ярашлы, билдәләнә. Бөтә Рәсәй референдумын РСФСР-ҙың Юғары Советы РСФСР-ҙың халыҡ депутаттары Советы ҡарары йәки миллиондан да кәм булмаған РСФСР граждандарының талабы йәки РСФСР-ҙың халыҡ депутаттарының дөйөм һанынан өстән ике өлөшө талабы буйынса иғлан итә; шул уҡ ваҡытта тәғәйенләү (ә иғлан итеү түгел) Съездың махсус вәкәлләтлегенә инә.
Төҙәтмәләр
— свидетельствуя уважение к правам всех народов, входящих в Союз Советских Социалистических Республик,
Айытбай (исем)
Этимология
Айытбай (Айтбай) ғәрәп теленән үҙләштерелгән исем, башҡортса — айыт + бай (ир-ат исемдәре ялғауы); байрам көндө тыуған тигәнде аңлата
РСФСР-ҙың 1978 йылғы Конституцияһы
Төҙәтмәләр
1992 йылдың 21 апрелендә РСФСР-ҙың халыҡ депутаттары Съезы 2708-I-се һанлы закон ҡабул итә. Конституциянан СССР составына инеү тураһында положениелар юҡҡа сығарыла (4-се статьяның икенсе өлөшөнән, 7-се, 30-сы һәм ҡайһы бер башҡа статьяларҙан тыш), ә дәүләттең атамаһы Рәсәй Федерацияһы — Рәсәй тип үҙгәртелә (был атамаларҙың икеһе лә тиң хоҡуҡлы тип иғлан ителә). Закон конституцион ҡоролошоноң нигеҙҙәренең исемлеген нығытып ҡуя — халыҡ власы, федерализм, республика идара итеүформаһы, властарҙың бүленеше. Һуңғы принципҡа айырым өсөнсө статья бағышлана (элек ул демократик централизмы принцибына арналған була), яңы редакцияла Рәсәй Федерацияһында дәүләт власы системаһы закон сығарыусы, башҡарма һәм суд властары, шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы һәм уның составындағы республикаларҙың, крайҙар, өлкәләр, автономиялы өлкәләр, автономиялы округтар һәм урындағы үҙидаралар араһында вәкәләттәр бүленеү принцибына ҡоролоуы нығытыла. Төҙәтмә РСФСР Президенты указдарының ғәмәлдәр даирәһен киңәйтә. Ҡайһы бер республикаларҙың атамаһынан «совет социалистик» тигән һүҙҙәр алып ташлана, РСФСР-ҙың Конституцияһы (Төп Закон) яңы редакцияға ярашлы Рәсәй Федерацияһың Конституцияһы (Төп Закон) тип исемләнә башлай.
Айытбай (исем)
Фамилияла
Айытбаев Вәли Мөхәммәт улы (Аитбаев Вали Мухаметович; 1908 йыл — 22 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында пулемётсы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙылармеец. Рядовой.
Тәүәкәс ауыл Советы (Архангел районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Йәҙрә ташлау
Ҡағиҙә
Уҡталыуҙы үтәү алдынан, спортсы түңәрәк эсенә торғас та, йәҙрә уйынсының елкәһенә йәки эйәк аҫтына тейергә йәки ҡуйылырға, ә ҡул суғы ташлау мәлендә ошо тороштан түбән күсмәҫкә тейеш. Йәҙрә иңбаш һыҙығынан сығарылырға тейеш түгел.
XIX быуат
Еңел атлетиканың күп кенә башҡа дисциплиналары кеүек үк, диаметры 7 фут (2,134 метр) булған түңәрәктән 16 фунт (7,257 кг) ауырлығындағы йәҙрә ташлау буйынса тәүге ярыштар XIX быуат уртаһында Англияла үткәрелә. Беренсе донъя рекорды 1866 йылда ҡуйыла — йәҙрә 10,62 метр алыҫлыҡҡа ташлана. Ул ваҡытта башҡарыу техникаһы үтә лә ябай була, атлеттар түңәрәктең тотош майҙанын ҡулланмайынса, бер аяғы менән алға һикереп, йәҙрәне ташлай, аҙаҡ был ысул «һикереш» тип атала. 1912 йылға тиклем ике ҡул менән бер юлы йәҙрә ташлауҙа иң яҡшы уҡталыу буйынса чемпион асыҡлана, ике ҡул менән бер юлы ташлау суммаһы ла иҫәпләнелә — атлеттарҙың гармоник үҫеше бына шулай дәртләндерелә.
Кәүҙә менән сойорғотоу
1950-се йылдарҙа америка атлеты Пери О’Брайен йәҙрә ташлауҙың яңы ысулы уйлап таба, уны «кәүҙә менән сойорғотоу» тип атайҙар (АҠШ-та — glide). Атлет, йәҙрә ташланасаҡ йүнәлешкә ҡарата арҡаһы менән баҫып, йәҙрәне түңәрәк эсенән сығарып, бик ныҡ алға иңкәйеп хәрәкәтен башлай шунан киҫкен хәрәкәт менән 180 градусҡа борола һәм турая барып йәҙрәне алға, юғарыға ташлай. 18 һәм 19 метр билдәләрен үтеп, ташлауҙың популяр заманса стиле нигеҙен булдырып, Пери О ' Брайен ун тапҡыр донъя рекордын ҡуя.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарының халыҡ һаны
Халыҡ һаны буйынса Рәсәй төбәктәре (1.01.2013)
Ҡолтай-Ҡаран
Ауыл тарихы
Икенсе сығанаҡтағы мәғлүмәттәрҙән:ауылға XIX быуат аҙағында Бәләбәй өйәҙе Ил‑Күл‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә шул уҡ өйәҙҙең Тамъян‑Таймаҫ, Ереклекүл ауыл кешеләре бүлендек ауыл булараҡ нигеҙ һала. Тәүҙә Үрге Тамъян булараҡ теркәлгән. 1896 йылда Тамъян‑Ереклекүл (Ҡ.‑Ҡ.) тип аталған, ул осорҙа 60 йортта 319 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда Тамъян‑Ҡолтай‑Ҡаран исеме менән теркәлгән, мәсет булған. Халҡы: 1906 й. – 391 кеше; 1920 – 382; 1939 – 337; 1959 – 258; 1989 – 216; 2002 – 251; 2010 – 204 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Башланғыс мәктәп (Тамъян‑Таймаҫ урта мәктәбе филиалы), фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Хорунжий
Польша, Бөйөк Литва кенәзлеге
XIV быуаттан Поляк короллегендә — бөйөк тажлы хорунжий, ә XV быуаттан Бөйөк Литва кенәзлегендә — Бөйөк Литва хорунжийы вазифаһы була. Бөйөк хорунжийҙың урынбаҫары — йорт (надворный) хорунжийы (XVI быуаттан). Уларға тантаналы церемонияларҙа король йәки бөйөк кенәз байрағын (хоругвь) йөрөтөү һәм уның менән бергә хәрби ғәмәлдәр ваҡытында монарх янында булыу бурысы йөкмәтелә.
Казактар
Рус армияһындахеҙмәт иткән саҡта казак офицерҙары — хорунжийҙар бурыстарын үтәгән, әммә хәрби чиндарға күсерелә алмаған казак ҡатламы кешеләре «зауряд-хорунжий» тип исемләнә. «Зауряд-хорунжий» чины вахмистрҙарға һәм уряднииктарға хәрби батырлыҡтары өсөн бирелә.
Хәрби званиеларҙа
Хәҙерге ваҡытта, поляк армияһының НАТО стандартарына күсеү сәбәпле, хорунжийҙар класы подофицерҙар һәм өлкән подофицерҙар кластары менән берләштерелә. «Кесе хорунжий», «хорунжий», «өлкән хорунжий» һаҡланып ҡала. «Кесе штаб хорунжийы» һәм «штаб хорунжий» юҡҡа сығарыла. «Өлкән штаб хорунжийы» вазифаһы индерелә.
Шәкүр (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Шәкүр (улус) — Ҡошсо кантонының (1919 йыл 20 март — 1919 йыл сентябрь) Красноуфимск өйәҙе, һуңынан Екатеринбург өйәҙе составына ингән улу атамаһы.
Беларусь Олимпия уйындарында
Белоруссия үҙаллы дәүләт булараҡ беренсе тапҡыр Лиллехаммерҙа 1994 йылғы ҡышҡы Олимпиадала ҡатнаша. 1992 йылдағы йәйге Олимпия уйындарында белорус спортсмендары Берләшкән команда составына инә.
Чемановка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Башҡорт ихтилалы (1662—1664)
Баш күтәреүселәрҙең хәрәкәт иткән юлдары
Көҙгә табан Полуэктов командаһы ҡаршы сыға, әммә баш күтәреүселәр язалаусылар отрядына ҙур ғына зыян килтерә. Башланған эште дауам итер өсөн, башҡорттар үҙҙәренә союздаштар эҙләй. Себер даруғаһының башҡорттары Урал аръяғындағы урыҫ булмаған халыҡтар менән элекке бәйләнештәрен нығыталар. Бынан тыш, улар Күсем батшаның бүләһе Көсөк менән бәйләнешкә инә. Ул дәүерҙә Башҡортостан көньяҡ — көнсығышта Себер ханы Күсемдең нәҫеле йәшәгән ерҙәр менән ситләш була. Элекке Себер ханлығының ерҙәренә дәғүә иткән Күсем тоҡомдары урыҫтарға ҡаршы сығыштарҙы көтөп кенә тора. Шулай итеп, Башҡортостандағы ихтилал улар өсөн бик отошло булып сыға. 1662 йылдағы хәрәкәттә улар әле ҡатнашмай, әммә киләһе йылдың ҡышынан Себер ханы Көсөк, башҡорттарҙың төп башлығы Һары Мәргәндең вафатынан һуң, 1663 йылдың башында, ихтилалсыларға ҡушыла.
Билдәле булыуынса, Себер батша улдары, шул иҫәптән Көсөк тә, хәрби яҡтан етди ҡурҡыныс тыуҙырмай. Ихтилалсылар, күрәһең, Көсөк Урал аръяғындағы урыҫ булмаған халыҡтарҙы туплау, берләштереү өсөн уңайлы кеше, тип уйлаған. Уларҙың калмыҡтар менән һөйләшеүҙәр алып барыуҙары ла бушҡа түгел, сөнки ҡалмыҡтарҙан да улар мөһим ярҙам көткән. Шул уҡ ваҡытта, Көңгөр воеводаһы күрһәтеүенсә, башҡорттарға бер нисә урыҫ кешеһе лә ярҙамлашҡан, мәҫәлән, И. Громыхалов һәм А. Аникеев ихтилалды әҙерләүҙә әүҙемлек күрһәткән.
Остер Григорий Бенционович
Биографияһы
«Сказка с подробностями», «Папамамалогия», «Воспитание взрослых», «Бабушка удава», «Вредные советы », «Гадание по рукам, ногам, ушам, спине и шее» кеүек бик күп балалар өсөн әҫәрҙәр авторы. «38 попугаев», «Попался, который кусался!», «Котёнок по имени Гав», «Обезьянки младшего возраста» һәм башҡа йәнһүрәттәҙең, «До первой крови>» нәфис фильмының сценарийҙарын яҙа. Дүрт хикәйәһе «Ералаш» киножурналына ингән.
2008 йылдың 7 сентябренән 2009 йылдың 18 июленә тиклем йырсы Глюкоза менән бергә STS каналында «Детские шалости» программаһын алып бара.
Аҡкүбәк
Аҡкүбәк — борон башҡорт ата-бабаларыбыҙ йыш ҡушҡан ир-ат исеме..
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Аҡкүбәк урамы — Башҡортостандың Бәләбәй районы Мәтәүбаш ауылындағы урам ошо ауылға нигеҙ һалған кеше исеме менән аталған.
Березовка (Дәүләкән районы)
Урамдары
Исемдәре:
Клайпеда порты
Тарихы
Бойондороҡһоҙлоҡ тергеҙелгән осорҙа, 1991 йылдың 3 июнендә Литваның бәйләнеш юлдары министрының Клайпеда дәүләт диңгеҙ порты дирекцияһын — дәүләт предприятиеһын ойоштороу тураһында бойороғо сыға. Уға порт инфраструктураһы менән идара итеү ышанып тапшырыла.
Порттың дөйөм оҙонлоғо 24,9 км булған причалдары бар; ҡайһы берҙәре контейнер, йөк ташыу һәм ғәҙәти йөктәр менән эшләү өсөн махсус эшләнгән. Порт йылына 40 млн тоннаға тиклем йөк эшкәртә һәм йыл һайын 7 меңгә яҡын судноны хеҙмәтләндерә ала. Тимер юл селтәре үҫешкән (дөйөм оҙонлоғо 69,2 км). Башлыса контейнерҙар, нефть продукттары, минерал ашламалар, торф, ағас материалдары, аҙыҡ-түлек оҙатыла. Клайпед портынан Германия, Швеция һәм Дания порттарына йөк паромдары йөрөй. Порт Одессаға һәм Мәскәүгә контейнерҙар оҙата. Көнбайышҡа оҙатылған Белоруссия экспортының 40 проценты Клайпеда аша үтә.
Йөк ағымы төрҙәре буйынса
Был порттағы дөйөм йөк әйләнешенең 78,9 процентын тәшкил итә.
Паюта-Яха-Епоко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Орловка ауыл Советы (Архангел районы)
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Баһадирҙар (Васнецов картинаһы)
Картина идеяһының барлыҡҡа килеүе
Нарисовал в единочасье, поднес Васе в подарок, а тот поглядел и сказал строго, по-чистяковски, это в нём было, чистяковское — за все искусство ответ держать и о каждом рисунке заботиться.
Лаврентьев Пётр Денисович
Биографияһы
Пётр Денисович Лаврентьев 1905 йылдың 11 ғинуарында Дон ғәскәре (хәҙер Ростов) өлкәһенең Таганрог ҡалаһында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1930 йылда Харьков политехник институтын тамамлағандан һуң 26-сы Рыбинск мотор заводында башлай.
Пётр Лаврентьев 1979 йылдың 4 октябрендә Мәскәү өлкәһенең Химки ҡалаһында вафат була.
А. С. Попов һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тарихы
1859—1908 Һәйкәлде асыу 1959 йылдың 22 мартында, А. С. Поповтың тыуыуына йөҙ йыллыҡ юбилейы менән тап килтерелә. Радио көнөндә (7 май) һәйкәл янында митингылар үтә, һәйкәл алдына сәскәләр һалалар.
Үҙән һыуһаҡлағысы
Һүрәтләмә
-Төбө: Ҡомташлы, көнсығыш өлөшөндә ташлы
Гидроузел составы
Гидроэлектростанцияның ҡеүәте 75 кВт/ч. Һыуы сөсө.
Географик урыны
Убалы көньяҡ яр буйында асыҡ ландшафт өҫтәнлөк итә. Төньяғындағы ташлы яр буйында ылыҫлы урман менән ҡапланған бер нисә тау күтәрелә.
Целлюлоза
Целлюло́за, клетчáтка (cellulose от  — «күҙәнәк») — органик берләшмә, углевод, полисахарид һәм уның формулаһы (C6H10O5)n. Молекулалары — гликозид бәйләнештәр менән тоташтырылған β-(1→4) β-глюкоза ҡалдыҡтарынан торған тармаҡһыҙ сылбырҙар. Һыуҙа эремәй торған аҡ төҫтәге ҡаты матдә. Бөтә ҡатмарлы төҙөлөшлө үҫемлектәрҙә күҙәнәк тышсаларының төп состав өлөшө.
Тарихы
Целлюлозаны 1838 йылда француз химигы Ансельм Пайен аса һәм һүрәтләй.
Физик үҙенсәлектәре
Целлюлозаның тәме лә, еҫе лә юҡ. E460 аҙыҡ өҫтәмәһе булараҡ теркәлгән.
Химик үҙенсәлектәре
Азот кислотаһы менән реакцияға ингәндә нитроцеллюлоза (целлюлоза тринитраты) барлыҡҡа килә: Целлюлозаны уксус кислотаһы менән этерификациялау процесында целлюлоза триацетаты килеп сыға: Целлюлозаны эретеү һәм артабанғы химик әүерелеүҙәргә үткәреүе бик ауыр, әммә яраҡлы эретмә шарттарында, мәҫәлән, ион шыйыҡсаһында бындай процесс һөҙөмтәле башҡарылырға мөмкин.
Паю-Яха (Арка-Епоко-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Октябрь районының Тарихи-крайҙы өйрәнеү халыҡ музейы
Октябрь районының Тарихи-крайҙы өйрәнеү халыҡ музейы — Ростов өлкәһе Октябрь районының Каменоломни ҡасабаһы музейы.
Тарихы һәм һүрәтләнеше
Һуңынан ҡасабала музей өсөн яңы бина төҙөлә. 1978 йылда Г. Н. Суворов вафат булғандан һуң, музей ҡараусыһыҙ ҡала, һөҙөмтәлә бик күп экспонаттар һәм документтар юғала.
Рәхмәтуллин Әнәс Сәғиҙулла улы
Биографияһы
70-се йылдар аҙағында Күмертауҙа «Искра» заводы төҙөлә башлай. Уны СССР Оборона сәнәғәте министрлығы заказы менән булдыралар, сөнки махсус технологик һәм стандарт булмаған ҡорамалдарға ихтыяж тыуа. 1975 йылда Әнәс Сәғиҙулла улы Күмертауҙағы ошо стандарт булмаған ҡорамалдар, штамптар прессформалар етештереләсәк төҙөлөп ятҡан заводтың директоры итеп тәғәйенләнә. 1978 йылда предпиятие машиналар эшләү заводы булып сафҡа индерелгәндән һуң да ул директор вазифаһында ҡала.
Мисурати Мостафа әл
Мостафа әл-Мисурати (18 август 1926 йыл) — Ливия яҙыусыһы, Мысыр сығышлы публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Морено Алехандро
Клуб карьераһы
2010 йылдың 24 ноябрендә MLS-ты киңәйтеү Драфтында Морено «Уайткэпс Ванкувер» клубын һайлай, шул уҡ көндө был клуб уны «АҠШ Чивас »ҡа аҡсаға алмаштыра бүлде. Үҙе өсөн икенсе лос-анджелесс клубы өсөн Морено 2011 йылдың 19 мартында беренсе тапҡыр старт матчында «Спортинг Канзас-Сити» клубына ҡаршы дебют яһай. 2011 йылдың 2 апрелендә «Торонто» клубына ҡаршы уйында «Чивас» өсөн беренсе гол индерә. 2012 миҙгел аҙағында «АҠШ Чивас» Морено менән контрактты оҙайтмай.
Камал
Билдәле кешеләр
Камал III (2-се сәхнә псевдонимы, 1-сеһе — Сакмарский, Сәләхетдинов Камал Ситдиҡ улы, Камал Сиддикович Салахутдинов, Камал Третий) (12 ғинуар 1900 йыл — 27 июль 1968 йыл) — театр актёры. 1928—1968 йылдарҙа Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисы. РСФСР-ҙың (1957) һәм Татар АССР-ының (1943) халыҡ артисы.
Ҡарлыман ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Эдуард Әғзәми
Биографияһы
Эдуард Әғзәмовтың журналистика өлкәһендәге эшмәкәрлеге «Хеҙмәт батырлығы өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалы менән билдәләнгән. Уға «БАССР]]-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исем бирелгән. Ул шулай уҡ |Яңауыл ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы, бында булдырылған Ғәли Соҡорой исемендәге әҙәби премия лауреаты.
Сан-Томе һәм Принсипила Индуизм
Һиндостан һәм Сан-Томе һәм Принсипи мәҙәни бәйләнештәре призмаһынан
Ил Португалия колонияһы булған осорҙа Сан-Томе һәм Принсипила ҙур булмаған һинд йәмәғәте йәшәгән. 1961 йылда Һиндостан Гоа аннексияһе һәм Португалия Һиндостаны төшөүенән һуң йәмәғәт башҡа илдәргә күскән.
Квашнин Анатолий Васильевич
Биографияһы
Анато́лий Васи́льевич Квашни́н РСФСР составындағы Башҡорт АССР-ының (1992 йылдан Башҡортостан Республикаһы) баш ҡалаһы Өфөлә 1946 йылдың 15 авгусында хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған.
Шонтас
Шонтас (Шонтыш) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының һул ярына тамағынан 346 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Молокандар
Рәсәй империяһында молоканлыҡ бидғәт тип һанала һәм император Александр I 1803 йылғы указына тиклем эҙәрлекләнә. Был указ иһә молокандарға бер аҙ еңеллек бирә. Молокандар 1805 йылдың 22 июлендәге «Молокан һәм духобор диненең азатлығы тураһында» исеме аҫтында батша указы булыу тарихын белә. Молокандарҙың береһендә молокан вәкилдәре Журавцов, Мотылев, Лосевтарҙың Мәскәүгә походы тураһында яҙма һаҡланған була, йәнәһе, Александр I уларҙың үтенесен һәм үҙ указын раҫлау өсөн "дәүләт советы"н йыйған. 1905 йылдың июлендә ошо яҙма Тифлис губернаһы Воронцовка ауылында юбилей съезы үткәреүгә сәбәп була.
Тарихы
Молокандар үҙ тарихы дауамында күп ҡыйынлыҡтар һәм михнәттәр кисергән. Әгәр Александр I идара иткәндә мәхәллә власть мәрхәмәтендә булған булһа, Николай I килеүе менән эҙәрлекләүҙәр башлана. Молокан ғибәҙәт ҡылыу йыйылыштары, йолалар атҡарыу тыйыла, шулай уҡ уларҙы эшкә алыу тыйыла. Указ менән паспорттар биреү тыйылыуға ҡарамаҫтан, молокандар йәшәү урынына беркетеләләр, Рәсәй империяһы ның бөтә үҙәк губарналарында таралып йәшәгән молокандар сауҙа эшендә, ғөмүмән, эш табыуҙа, ҡыйынлыҡ кисерәләр.
ЯНАО башҡорттары
Ноябрьск
Ноябрьскиҙағы Башҡорт ҡоролтайы 2013 йылдан эшләй. 2013 йылда йәмәғәт ойошмаһы сиктәрендә «Ғаилә ҡор» клубы булдырыла — ул яңғыҙаҡтарға үҙенең ишен табырға һәм ныҡлы, татыу ғаилә булдырырға мөмкинлек бирә.
Үрге Анма
Үрге Анма — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 2547 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 123 км.
Эпистемология
Эпистемоло́гия (от ἐπιστήμη «фәнни белем, фән», «дөрөҫ, хаҡ белем» + «һүҙ», «слово», «речь» ) — фәлсәфәүи методология фәне, белемдең үҙен, төҙөлөшөн, структураһын, эшләүен, үҫешен тикшерә. Күп осраҡта (бигерәк тә инглиз телендә)- гносеология синонимы.
Айва (Салда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эпистемология
Классик эпистемология билдәләре
3.Субъектоцентризм. Субъектҡа йүнәлеш.
Байрамғол (исем)
Билдәле кешеләр
Байназаров Тимербәк Байрамғол улы —«Батырлыҡ өсөн» миҙалы 1926 йылда тыуған. Хәрби саҡырылыш урыны: Воскресенсе район хәрби комиссариаты, Башҡорт АССР-ы, Воскресенка районы
Фамилия
Байрамғолов Миҙхәт Әсфәндиәр улы (1 май 1930 йыл) — педагог, шағир, үҙешмәкәр рәссам. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995). Баймаҡ районының Батыр Вәлид исемендәге премияһы лауреаты (1998). Байрамғолов Юлай Ейәнғәли улы (15.12.1937, БАССР‑ҙың Мәсетле районыны Тимерәк ауылы), инженер-механик. Техник фәндәр докторы (1994), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1999), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1978).
Ауылдар
Байрамғол (Силәбе өлкәһе) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл.
Миһранов Искәндәр Абрар улы
Миһранов Искәндәр Абрар улы (1 декабрь 1939 йыл) — педагог, тарих уҡытыусыһы, ауыл хәбәрсеһе, тыуған яҡты өйрәнеүсе, һәүәҫкәр йырсы һәм ҡурайсы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы, Салауат районының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы лауреаты (1997).
Салйоғот
Салйоғот
Визгалов Денис Валерьевич
Уҡытыу эшмәкәрлеге һәм мәғариф өлкәһендә эшмәкәрлеге
2007—2010 йылдарҙа —  Юғары иҡтисад мәктәбенең ҡала иҡтисады һәм муниципаль идаралығы кафедраһы доценты.
Либревиль
Тарихы
1886—1888 йылдарҙа ҡаласыҡ Габон француз колонияһының губернаторы резиденцияһы була. 1888 йылдан 1891 йылға тиклем киңәйтелгән Габон-Конго француз колонияһының административ үҙәгенә әүерелә, һуңынан ул Франция Конгоһы тигән дөйөм атама алған. Колония ике провинциянан — Габон һәм Урта Конгонан торған. Либревиль Габондың административ үҙәге була, ә Браззавиль — Урта Конгоның.
1934 йылдан 1946 йылға тиклем ҡала Франция Экваториаль Африкаһының төп порты функцияларын башҡарған, ә 1940 йылда Габон операцияһының төп маҡсаты булып сығыш яһаған. Бынан һуң Икенсе донъя һуғышы дауамында, 1940—1945 йылдарҙа, Либревиль Африкала «Ирекле Франция» хәрәкәтенең үҙәге була.
1960 йылда яңы ойошторолған Габон дәүләтенең баш ҡалаһы статусын ала. Бойондороҡһоҙлоҡ башланғандан алып, ҡала байтаҡ үҫешкән һәм хәҙер бөтә ил халҡының яртыһын тиерлек һыйҙыра.
Минерва
Минерва тәңкәләрҙә, миҙалдарҙа һәм банкноталарҙа
Минерва һүрәте тәүге тапҡыр республика осороноң.триенстарында (1⁄3 асса) һәм дупондийҙарында (2 асса) төшөрөлә. Һуңынан уны император дәүеренең бер нисә йөҙ тәңкә төрөнә урынлаштыралар. Тиберийҙар, Нерон һәм Веспасиандар ваҡытында уны йыш ҡына тәңкәләр реверсында башҡа илаһтар төркөмө йәки статуя рәүешендә күрергә мөмкин, уның аҫтында император конгиарий тарата. Ул бер үҙе һүрәтләнгән осраҡта, ҡағиҙә булараҡ, алиһә оҙон поход позаһында оҙон туникала, ҡайһы берҙә күкрәгендә эгида менән, һөңгө менән торҡала, йәшен, зәйтүн ботағы менән йәки Виктория һыны менән бер ҡулында һәм ҡалҡан менән икенсеһендә. Минерва һүрәте төшөрөлгән тәңкәләр күп кенә императорҙар ваҡытында Гонорияға тиклем һуғыла (395—423), бигерәк тә Домициан ваҡытында, ул уны үҙенең ҡурсалаусыһы тип һанай.
Рим империяһы ҡолатылғандан һуң мең ярым йыл үткәс Минерва яңынан Италияның 1954—1992 йылдарҙағы йөҙ лираларында барлыҡҡа килә.
Минерва астрономияла
Минерва хөрмәтенә төп билбауҙың өсләтә астероиды Минерва атала, ул 1867 йылдың 24 авгусында Детройт обсерваторияһында (АҠШ) Америка-Канада астрономы Джеймс Уотсон тарафынан асыла.
Ливадия
Тарихы
Ливадия, Рәсәй императорының йәйге резиденцияһы була. 1875 йылда ситтәргә Ялта — Севастополь шоссеһы буйлап йөрөү тыйыла башлай. Ә Александр III осоронда сит кешеләргә хатта Ливадияға инеү тыйыла.
1917 йылғы Октябрь революцияһынан һуң биләмәгә ҡолатылған Ваҡытлы хөкүмәттең ер эшкәртеү министрлығы учреждениелары күсә. 1918 йылдың 16 ғинуарында Ливадияла совет власы урынлаштырыла. 1918 йылдың 30 апрелендә Ливадияны немец ғәскәрҙәре баҫып ала, һарайҙы талай. 1918 йылдың ноябрендә немецтәрҙе инглиз-француз интервенттары һәм аҡгвардееецтар алмаштыра.
1941 йылдың ноябренән 1944 йылдың апреленә тиклем ҡасаба Гитлер ғәскәрҙәре ҡулында була. Оккупация ваҡытында Ливадияла совет шифаханаларының корпустары һәм Бәләкәй һарай тулыһынса юҡҡа сыға, әммә Аҡ Ливадия һарайы һаҡланып ҡала. Тергеҙеү эштәренән һуң,1945 йылдың 4 −11 февралендә антифашист коалиция илдәре башлыҡтарының — СССР, АҠШ һәм Бөйөк Британия — конференцияһы үтә (Ялта конференцияһы).
Белем
Белем формалары
Фәнни белемгә логик яҡтан нығытылыу, иҫбатланыу, һөҙөмтәләрен яңынан ҡабатлау мөмкинлеге, тикшереп булыу, хаталарҙы  төҙәтергә тырышыу һәм ҡапма-ҡаршылыҡтарҙы бөтөрөү кеүек сифаттар хас.
Белемдең үҙенсәлектәре
Ләкин Гетье мәсьәләләре (проблемалары) миҫалында күренеүенсә, был ғына етмәй. Бер нисә альтернатива тәҡдим ителә, бында Роберт Нозиктың  «хәҡиҡәтте эҙмә-эҙлекле тикшереү» талабы файҙаһына әйтелгән фекере  һәм  Саймон Блэкберндың өҫтәлмә талабы  инә. Уныңса нимәлер «төҙөк булмау, етешһеҙлек, хата аша» был өс критерийға тап килһә лә, был белем тип әйтергә тейеш түгелбеҙ. Ричард Киркхэм фекеренсә, беҙҙең белем билдәләү өсөн ышанған кешенең дәлилдәре шундай булырға тейеш ки, улар хәҡиҡәтте логикаға яраҡлы килтереп сығарырға тейеш.
Оровкопьюн
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Первая (Промойная мороно)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Федосеевка (Ырымбур өлкәһе)
Халҡы
2002 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә ярашлы, 45 кешенән торған халыҡтың милли структураһын 60 % урыҫтар тәшкил иткән
Хәл (дин)
Классификацияһы
Әс-Сарраж 10 хәл торошон билдәләй:
Зәбир (исем)
Фамилияла
Зәбиров Баҡый Зариф улы (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия өлкән сержанты.
Шориньга
Шориньга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Илеза йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Урмияҙ
Урамдары
Урам исеме