cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы
Биографияһы
Рафаэль Ғизетдин улы Йәнекәев 1942 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Благовар районы Үрге Ҡарғалы ауылында тыуған. Дворян Йәнекәйевтар нәҫеленән. 1967 йылда Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлай. 1967—1970 йылдарҙа Шишмә үҙәк район дауаханаһында бүлек мөдире була. 1975 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында эшләй башлай. 1983 йылда 2-се педиатрия кафедраһы мөдире, 1987 йылдан — пропедевтикалы факультет педиатрияһында, бер үк ваҡытта 1976—1980 йылдарҙа Республика балалар клиник дауаханаһында 30 карауатлы эндокринология бүлеген етәкләй. Профессор Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы — Башҡортостан Республикаһында балалар эндокринология хеҙмәтенә нигеҙ һалыусы.
ICQ
Тарихы
1996 йылдың 15 ноябрендә Тель-Авивтан (Израиль) өлкән класс уҡыусылары Арик Варди, Яир Голдфингер, Сефи Вигисер һәм Амнон Әмир Mirabilis компанияһын ойоштора һәм ICQ интернет-пейджерын уйлап сығара.
Мәхмүт сәсән
Тормош юлы
Аяҡлы йылан шул булыр;
Бадья (Вочь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Әхмәҙиә мәҙрәсәһе
Тарихы
Мәҙрәсә XIX быуатта Златоуст өйәҙенең Лаҡлы ауылы мәсете ҡарамағында асыла.
1968 йылда ауыл мәсете йорто «архитектура ҡомартҡыһы» итеп таныла.
Бөйөк Константин I
Ғаиләһе
Үҫмер йылдарында Константин армияла Никомедиялағы Диоклетианда хеҙмәт итә. Фарсы иле һәм Мысыр походтарында ҡатнаша.
Хакимлыҡ өсөн көрәш
Ирекһеҙҙән, Галерийға бының менән килешергә тура килә, тик Константин артыҡ йәш, тигән һылтау менән, уны бары цезарь тип кенә таный. Север Флавийҙы иһә август итеп тәғәйенләй. Формаль рәүештә Константин Флавий Северҙың ҡул аҫтындағы позицияны биләй, әммә ысынында ул былай булмай. Константин резиденцияһы урынлашҡан Галлияла, уның үҙенә шәхсән тоғро легиондар тора, уның атаһының йомшаҡ һәм ғәҙел сәйәсәте арҡаһында провинция халҡы уға ышана. Ә Флавий Северҙың ундай ныҡлы нигеҙе булмай.
Лициний менән һуғыш
313 йылда Максимин Дазаны Лициний еңә һәм уның биләмәләрен үҙенекенә ҡуша. Шулай итеп Лициний, Азияны, Мысырҙы һәм Балкан провинцияларын үҙ эсенә алған империяның күп өлөшөнөң хакимы була, ә Константинға Галлия, Италия, Африка һәм Испания ҡала. 314 йылда ике августың да ғәскәрҙәре осраша. Лициний еңелә һәм тыныслыҡ килешеүе буйынса еңеүсегә Паннонияны, Далмацияны, Дакияны, Македонияны һәм Грецияны бирә. Ләкин 10 йылдан һуң 324 йылда уларҙың ғәскәрҙәре тағы осраша, һәм Фракияла Адрианополь ҡалаһы янында көслө һуғышта Константин тағы еңеү яулай. Лициний яҡшы нығытлған Никомедияға ҡаса. Геллеспонт янында диңгеҙ һуғышында һәм Хризополиста ҡоро ерҙә еңеүҙәрҙән һуң Константин уға ғүмерен һаҡлап ҡалыуға алмашҡа властан баш тартырға тәҡдим итә. Лициний риза була. 324 йылдың 8 сентябрендә Константин рәсми рәүештә империяның берҙән-бер хакимы итеп иғлан ителә. Лициний Фессалоникиға һөрөлә. Иордан хәбәр итеүенсә, Лицинийҙы баш күтәреүсе готтар үлтерә. Евтропий һүҙҙәре буйынса, Лициний инде шәхси кеше булараҡ, Фессалоникиҙа Константиндың һүҙ биреүенә ҡарамаҫтан, уның тарафынан үлтерелә. Аврелий Виктор Константиндың Лицинийҙы Мартиниан менән бергә быуып үлтерергә бойороуы тураһында әйтә.
Дини сәйәсәт
319 йылғы закон буйынса сиркәүҙәр һалымдарҙан һәм йәмғиәт йөкләмәләренән азат ителә. 321 йылғы закон сиркәүҙәрҙең күсемһеҙ милек алыу һәм биләу хоҡуғын раҫлай. Бөтә империя буйлап христиан ҡорамдары төҙөлә, йыш осраҡта уларҙы төҙөү өсөн мәжүси ҡорамдар һүтелә, бер нисә билдәле мәжүси ҡорамы Константин ҡушыуы буйынса емерелә. Христианлыҡҡа айырым статус биреп һәм сиркәүгә ярҙам итеп, Константин сиркәү эштәренә әүҙем ҡыҫыла, империяның беҙмәлеге шарты булараҡ ҡабул итеп һәм сиркәү-ара бәхәстәрҙә арбитр булып сығыш яһап, кафолик (καθολικὴ һүҙенән — дөйөм) сиркәүҙең берҙәмлегенә ирешә. Александрия руханийы Арий һәм епископ Александр араһында сиркәүгә тарҡалыу янаған ыҙғыш башланғас, Константин I Никейский Соборын йыя, унда ариандарға ҡаршы Александр яҡлыларҙы хуплай. Ошо соборҙа ул епископтарға былай тип хәбәр итә: «Һеҙ — сиркәүҙең эске эштәре епископтары, мин — Аллаһ тарафынан ҡуйылған тышҡы эштәр епискобы». Соборҙа арианлыҡ хөкөм ителә, Константиндың указдары менән Арий һәм бер нисә арий епискобы һөрөлә. Һуңғараҡ Константин арианлыҡты хуплай, һәм Тирский Собор тарафынан Бөйөк Афанасий хөкөм ителә.
Бадья (Нем ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Хафизов Мөхәмәтулла Исмәғил улы
Биографияһы
1973—1984 йылдарҙа — ВЛКСМ комитеты секретары, казначей, СССР Эске эштәр министрлығы Эске ғәскәрҙәренең финанс хеҙмәте начальнигы.
1988—1989 йылдарҙа Көньяҡ Урал тимер юлының «Гранит карьерҙары» етештереү берекмәһенең баш бухгалтеры, 1989—1993 йылдарҙа «Форум» акционерҙар йәмғиәтенең баш бухгалтеры була.
1998—2012 йылдарҙа Силәбе өлкәһендә Башҡортостан Республикаһының беренсе даими вәкиле. 2000 йылда — Башҡортостан Республикаһының 1-се класлы баш дәүләт кәңәшсеһе.
Уның ярҙамы менән Силәбе ҡалаһында башҡорт һәм татар яҙыусыларының — «Силәбе шишмәләре» («Челябинские родники», 2002) исеме аҫтында әҫәрҙәре йыйынтығы,
— «Литературная антология челябинских башкир» (2005) йыйынтығы баҫмаға әҙерләнде.
Нойхаузен (Мәғдән тауҙары)
Нойхаузен (Мәғдән тауҙары) (Neuhausen/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3003 кеше йәшәй. Майҙаны — 48,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 661 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9544 һәм автомобиль коды FG.
Мунгалка
Мунгалка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 263 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Абдусәләмов Солтанморат Әбделмән улы
Биографияһы
1923—1924 йылдарҙа Сарапул округ башҡарма комитеты эргәһендәге милли аҙсылыҡ бүлеге мөдире.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
Башҡорт менталитеты һыҙаттары башҡорттарҙың тарихи тормош шарттары, тәбиғәт һәм территория факторҙары йоғонтоһо аҫтында формалаша.
Skype
Тарихы
Программаның тәүге версиялары (0.97, 0.98) 2003 йылдың сентябрь-октябрендә үҙен швед сайты тип танытҡан сайтта барлыҡҡа килә. Программа, ICQ һәм MSN Messenger кеүек мессенджерҙарҙан айырмалы рәүештә,тауышлы бәйләнешкә көйләнгән ябай интерфейслы була. Skype уны ҡуйған мәлдә үк Windows’та торған телде һайлай, логины ла башҡаларҙыҡына ҡарағанда етеҙ була. Был программаны ҡуйыу һәм ҡулланыу ябайлығы уға бик күп файҙаланыусыларҙы йәлеп итә.
Башҡорт менталитеты
Тарихы
ХХ быуатта социализм осоронда йәшәгәндә башҡорттарҙа  коммунизм идеалдарына ышаныс тамырлана. Бөтә совет кешеләре кеүек үк, башҡорттар ҙа ижтимағи хеҙмәт менән шөғөлләнә, балаларын совет илһөйәрлеге, социалистик Ватанға мөхәббәт, коммунистик идеалдарға тоғролоҡ рухында  тәрбиәләй.
Skype
Тарихы
2011 йылдың 1 ғинуарында iPhone һәм iPod touch өсөн һынлы клиент версияһы сыға.
Һынлы бирелмәләр тапшырыу
Видео өсөн VP7 (5.5 версияһына тиклем), VP8 һәм H.264 кодектары ҡулланыла. Тотороҡло һынлы элемтә өсөн 200 кбит/с ашыу интернет-тоташыу тиҙлеге кәрәк һәм такт йышлығы 1 ГГц-тан кәм булмаған процессор булыуы яҡшы.
Нюнхриц
Нюнхриц (Nunchritz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 6115 кеше йәшәй. Майҙаны — 31,11 км2. Диңгеҙ кимәленән 105 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1612 һәм автомобиль коды RG.
Башҡорт халыҡ уйындары
Башҡорт халыҡ уйындары — башҡорт халҡының тарихи яҡтан нығынған күңел асыу, уйын-көлкө, тамаша ҡылыу саралары һәм спорт, бейеү, йыр бәйгеләре ул. Башҡорт халыҡ уйындары күсмә мәҙәниәт традицияларында формалашҡан һәм башҡорттарҙың тарихы, хеҙмәте, көнкүреше һәм йолалары менән бәйле үҫешкән. Уйындар кешелә ғәйрәтлелек, сыҙамлылыҡ, етеҙлек кеүек сифаттар үҫтерә һәм тәрбиәләй, башҡалар менән аралашырға, хеҙмәт һәм хәрби ҡоралдар менән эш итергә өйрәтә.Уйындарҙың берәүҙәре ҡатнашыусыларҙың уҙышыуына, ярышыуына, икенселәре оҫталыҡты күрһәтеүгә, өсөнсөләре донъяны танып белеүгә ҡоролған.
Ҡылыҡһырлама
Музыкаль инструменттарҙа: гармунда, думбырала, дөңгөрҙә, ҡумыҙҙа, ҡурайҙа уйнау буйынса ла ярыштар үткәрелгән. Шул уҡ ваҡытта, ниндәй ҙә булһа көйҙө берәү уйнай башлаһа, икенсеһе уны тамамлап ҡуйыр булған.
Налимная (Ягыл-Ях ҡушылдығы)
Налимная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Убаған (йылға)
Тарихы
Убаған тураһында Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлегендә мәҡәлә бар: Убаган река Акмолинской и Тургайской областей (Обага) — правый приток реки Тобол; берёт начало в южных склонах Кушмурунских гор в Акмолинской области и в верховье носит название Бурдулты-Тал. Достигнув Тургайской области, Убаган течёт прямо на север, служа границей между Тургайской и Акмолинской областями около 200 вёрст, и на этом пути проходит через большое озеро Убаган. Затем, не доходя 60 вёрст до северной окраины области, река отклоняется к западу и впадает в Тобол уже в пределах Оренбургской губернии, в 10 верстах от станицы Звериноголовской. Ширина Убагана в некоторых местах достигает 20 саженей; удобных бродов имеет не много, лучший из них Кара-Уткуль (чёрный брод) на Багакалинской караванной дороге, недалеко от впадения в него ручья Ащибуй. Притоков, заслуживающих внимания, Убаган не имеет. Вода на всём протяжении Убагана солёная или горько-солёная.
Оберлихтенау
Оберлихтенау (Oberlichtenau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2007 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1453 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 270 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1936 һәм автомобиль коды BZ.
Оло Нарья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Нюльга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баринов Виктор Васильевич
Биографияһы
Күп төҙөлөштәрҙә һәм күп һандағы проекттарҙа ҡатнашып, В. В. Баринов үҙенең бай тәжрибәһен 1960-сы йылдар башында Ростов инженер-төҙөлөш институтының архитектура факультеты уҡытыусыһы сифатында тормошҡа ашыра. Г. К. Пьянков менән бергә ул студенттарҙы һүрәттән уҡыта һәм уҡыу проекттарын тикшереүҙә ҡатнаша.
Лисин Энвер Геннадьевич
«Аҡ Барс» (2004—2007)
2004 йылда Ҡазандан «Аҡ Барс» хоккей клубы ҡаланың мең йыллығына арнап составына иң көслө уйынсыларҙы йыя. Ун һигеҙ йәшлек Лисин да командаға эләгә. Энверҙың шул йылда Рәсәй чемпионатында дебюты була. Ул Суперлиганың даими миҙгелендә 53 уйында 12 (8+4) мәрәй йыя. Тик команда менән ул ҙур уңыштарға өлгәшмәй. Ҡазан командаһы плей-оффтың тәүге этабында уҡ ярыштарҙан төшөп ҡала. Киләһе йылда даими миҙгелдең 43 осрашыуында 12 мәрәй йыя. Плей-оффта «Аҡ Барс» бер тапҡыр ғына еңелә һәм Рәсәй чемпиондары титулын яулай. Лисин бөтә ун өс осрашыуҙа ла ҡатнаша һәм дүрт мәрәй йыя.
Рәсәй чемпионы исемен яулағас, Энвер Америкаға китә. 2006 йылдың 14 октябрендә ул «Финикс» өсөн МХЛ-да тәүге уйынын үткәрә. 17 октябрҙә үҙ иҫәбенә тәүге мәрәй яҙа, ә 4 ноябрҙә тәүге шайба индерә. МХЛ-да шул миҙгелдә ун ете уйында ҡатнаша һәм башҡа бер мәрәй ҙә йыймай. Америка хоккей лигаһында ике уйында ике гол керетә, һәм миҙгелде Рәсәйгә ҡайтып тамамлай. Шул йылда Рәсәй чемпионатында 21 уйында 8 мәрәй йыя. «Аҡ Барс» миҙгелдең финалында еңелә һәм Энвер көмөш миҙалға лайыҡ була. Энвер командаһы менән тағы ла Европа чемпиондары кубогын яулай.
«Металлург» Мг (2010—2013)
2010 йылдың 4 октябрендә Энвер Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған Магнитогорскиҙан «Металлург» менән ике йыллыҡ контракт төҙөй. Даими миҙгелдең 44 уйынында 25 мәрәй йыя. «Металлург» Гагарин кубогында конференциялар финалында буласаҡ чемпионға «Салауат Юлаев» хоккей клубына еңелә. Энвер плей-оффтың ун биш осрашыуында ике гол керетә. Киләһе миҙгелдең 42 уйынында 14 (7+7) мәрәй йыя. Ә плей-оффта бер осрашыуҙа ғына ҡатнаша.
Башҡа клубтар (2018—ә.в.)
2018 йылдың 20 июнендә Энвер Лисин Новосибирскиҙан «Себер» хоккей клубы менән бер йылға килешеү төҙөй. Был клуб өсөн ул 10 уйын ғына үткәреп өлгөрә (команда бөтәһендә лә еңелә), 2018 йылдың 3 октябрендә «Себер» хоккейсы менән контракты өҙә һәм 15 миллион һум компенсация түләй. 10 октябрҙә Лисин Мәскәүҙең «Спартак» хоккей клубы менән миҙгел аҙағына тиклем контракт төҙөй. «Спартак» Гагарин кубогының тәүге раундында СКА хоккей клубына серияла 2-4 иҫәбе менән отола, ә Энвер 34 уйында өс гол ғына керетә һәм 23 осрашыу дауамында шайбаны ҡапҡаға керетә алмай интегә. 2019 йылдың 1 май көнөндә һөжүмсе Силәбенән «Трактор» хоккей клубы менән бер йылға контракт төҙөй. Әммә 23 июлдә клуб Лисин менән килешеүҙе өҙә. «Трактор» генераль директоры Борис Видгоф, хоккейсы менән килешеүҙе йәрәхәттәренән шәбәйгәс яңынан эшләйәсәктәр, тип белдерә.
Тубыл операцияһы
Ҡаршы яҡтарҙың пландары
Генерал Лохвицкийҙың 2-се Себер армияһы иң ҡеүәтле һәм хәүефле 5-се Совет армияһы тылына уң флангынан һөжүм итә.
Иванов-Риновтың казак кавалерия корпусына айырым өмөттәр бағлайҙар. 5-се Совет Армияһы тылына иң мөһим һөжүмде һул флангынан ул яһарға тейеш була. Данлыҡлы «Мамонтов рейды» кеүек, большевиктарҙың Көньяҡ фронты тылы һәм РККА-ның Төркөстан фронтына ҡаршы, Урал аҡ армияһының Иванов-Риновтың казактары ла Лбищен рейды кеүек, 5-се Совет Армияһы тылына тәрән үтеп инеп, уны ныҡлы ҡамауға алып, сигенгән ваҡытта тотороҡлолоғо менән айырылмаған ҡыҙылдар сафында паника тыуҙырыуға булышлыҡ итә.
Алыш барышы
1919 йылдың 1 сентябрендә Аҡтарҙың Көнсығыш фронты армияһы, 2 октябргә тиклем Тубыл йылғаһы һыҙығына барып етеп, һуңғы һөжүмен башлай. Әммә һөжүм ваҡытында булған тулыландырыуҙар тиҙ файҙаланыла. Ваҡытында тулыландырыла алмаған частар ҙур юғалтыуҙар кисерә.
Генерал Дитерихс, өлгәшкән уңышты нығытыу өсөн, казак кавалерияһының большевиктар тылына аҙаҡҡы һөжүм кәрәклеген аңлай. Был идеяны генерал Иванов-Ринов хуплай.
Һөҙөмтәләре
Генерал Дитерихс планлаштырған масштабта булмаһа ла, Көнсығыш фронт армияһы уңышҡа өлгәшә, Себер казактарының һөжүме сәбәпле 5-се армия еңелһә лә, тулыһынса ҡыйратылмай ҡала.
Ойбин
Ойбин (Oybin) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1534 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,29 км2. Диңгеҙ кимәленән 389 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2797 һәм автомобиль коды ZI.
СССР Ҡораллы Көстәре
Совет Социалистик Республикалар Союзы Ҡораллы Көстәре (СССР Ҡораллы Көстәре) — Совет Социалистик Республикалар Союзының хәрби ойошмаһы (ҡораллы көстәре) совет халҡын,Советтар Союзының иреген һәм бойондороҡһоҙлоғон яҡлауға тәғәйенләгән.
Тарихы
1935 йылдың 22 сентябрендә — шәхси хәрби исемдәр, ә 1940 йылдың 7 майында генераль һәм адмирал исемдәре индерелә. Команда составы 1937—1938 йылдарҙа «Оло террор» һөҙөмтәһендә ҙур юғалтыуҙар кисерҙе.
Составы
Вооружённые силы СССР состоят из Рабоче-Крестьянской Красной Армии, Рабоче-Крестьянского Военно-Морского Флота, пограничных и внутренних войск.
Вооружённые Силы СССР состоят из Советской Армии, Военно-Морского Флота, пограничных и внутренних войск.
Ер өҫтө ғәскәрҙәре (СВ)
Ҡоро ер ғәскәрҙәре (1946 йыл) — СССР Ҡораллы Көстәренең башлыса ҡоро ерҙә хәрби хәрәкәттәр алып барыу өсөн тәғәйенләнгән, ҡоралландырыу һәм хәрби хәрәкәттәр алып барыу ысулдары буйынса иң күп һанлы һәм төрлө-төрлө булған төрө. Үҙенең хәрби мөмкинлектәренә ҡарап, хәрби көстәрҙең башҡа төрҙәре менән үҙ аллы йәки үҙ-ара эш итеп, дошман ғәскәрҙәрен тар-мар итеү һәм уның территорияһын баҫып алыу маҡсатында һөжүм алып бара, ҙур тәрәнлеккә ут ҡоралдарынан ата, дошмандың баҫып инеүен, уның ҙур һауа һәм диңгеҙ десантын кире ҡаға, үҙе биләгән территорияларын, райондарын һәм сиктәрен ныҡлы тота ала. Ҡоро ер ғәскәрҙәре үҙ составында төрлө ғәскәри көстәрҙе: махсус ғәскәрҙәрҙе, махсус тәғәйенләнешле частарҙы һәм берләшмәләрҙе һәм Ҡораллы Көстәр хеҙмәттәрен берләштерә. Ойошторолоу яғынан Ҡоро ер ғәскәрҙәре подразделениелар, хәрби частарҙан, соединение һәм берекмәләрҙән (объединение) тора.
Тантаналы сараларҙы биҙәүҙә, плакаттарҙа, почта конверттарындағы һәм открыткаларҙа уртаһында биш мөйөшлө ҙур ҡыҙыл йондоҙ, алтын (һары) ҡаймалы ҡыҙыл туҡыма формаһында шартлы декоратив «ҡоро ер ғәскәрҙәре флагы» һүрәте файҙаланылған. Был «флаг» бер ҡасан да туҡыманан эшләнмәгән һәм раҫланмаған.
Һауа оборонаһы ғәскәрҙәре (ПВО)
ПВО ғәскәрҙәре составына (1948 йыл) түбәндәгеләр ингән: Бынан тыш Һауа оборонаһы ғәскәрҙәрендә тыл частары һәм учреждениелары була.
СССР Граждандар оборонаһы (ГО) ғәскәрҙәре
Начальниктары:
СССР Ҡораллы Көстәренең тылы
Начальниктары:
Оло Севель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Окунёва (Кельват ҡушылдығы)
Окунёва  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кельват йылғаһының һул ярына тамағынан 146 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Дон йылғаһы яр буйы
Тасуирлау
Гранит плитаһында һүрәтләнгән Елдәр раузаһы - фонтандың дизайнер үҙенсәлеге.
Осиновая (Васюган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сурб Геворг ғибәҙәтханаһы (Солтан Салы)
Адресы: Рәсәй, Ростов өлкәһе, Мясников районы, Солтан Салы ауылы, Беренсе май урамы, 1Б һанлы йорт.
Сурб Торос сиркәүе (Дондағы Нахичеван)
Тарих
Дондағы Нахичеванда Сурб Торос сиркәүен Изге Сурб Геворк сиркәүе (Дондағы Нахичеван)ҡалаһының Георгий Победоносец сиркәүе менән бер үк ваҡытта тейерлек 1783—1786 йылдарҙа төҙөгәндәр. Сиркәүҙе Изге Торос байрамы көнө 1783 йылда төҙөй башлағандар. Ул ҡаланың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә һалынған. 1786 йылдың 22 ноябрендә сиркәү төҙөлөп бөткән һәм изгеләндерелгән.
1863 йылдан алып сиркәүҙә сиркәү-мәхәллә мәктәбе эщләгән. Сиркәү янында урынлашҡан урамының исемендәге Федоровский" зыяраты бар.
Сурб Геворг ғибәҙәтханаһы (Солтан Салы)
Дин әһелдәре
Эчмиадзин Динисеминарияһында уҡып сыҡҡан, Чалтырь ауылында тыуған Тер Теодос Гайбарян сиркәүҙең руханийы.
Ощал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Боровой Ныдыбец
Боровой Ныдыбец — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ныдыб йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бочка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡолошев Урал Фәләх улы
Биографияһы
Фәләх Садир улы менән Өммәй Зыя ҡыҙы Ҡолошевтарҙың 8 балалы ғаиләһендә иң кесеһе була. 1982 йылда урта мәктәпте, ә 1984 йылда тик бишле билдәләренә генә СПТУ-73-төң рәссам-декоратор бүлеген тамамлай. Хәрби хеҙмәтте Хабаровск крайында БАМ төҙөлөшөндә үтә, «За строительство БАМ» миҙалы менән бүләкләнә.
Баҫылып сыҡҡан әҫәрҙәре
Әҙәби берекмә ағзаларының коллектив әҫәрҙәр йыйынтыҡтары:
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
4. «За строительство БАМ» миҙалы
Вәхитов Мөжип Вәхит улы
Вәхитов Мөжип Вәхит улы (24 сентябрь (6 октябрь) 1916 йыл — 11 октябрь 2000 йыл) — педагог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, комсомол һәм йәмәғәт эшмәкәре.
Биографияһы
Мөжип Вәхит улы Вәхитов 2000 йылдың 11 октябрендә вафат була. Троицк ҡалаһында ерләнгән.
Заимов Халиҡ Шакир улы
Биографияһы
1937 йылда — Өфө музыка училищеһының классик скрипка класын, 1940 йылда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваторияһы эргәһендәге башҡорт студияһында профессор В. А. Беловтың композиция класын тамамлаған.
1952 йылда консерваторияның төп курсының профессор А. Н. Александров класын тамамлай.
Урал—Волга буйы төрки теле
Һылтанмалар
*
Пильга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Варшъёль
Варш-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Ҡисса-и Йософ
Тасуирламаһы
Ҡиссаһын ул һижри йыл иҫәбе буйынса 630 йылда, изге рәжәп айында яҙып бөтә, григориан календары буйынса был дата 1233 йылдың 13 апреленә тура килә (башҡа сығанаҡтар буйынса 609, йәғни 1212 йыл). Ҡисса дини-дидактик әҫәр булып тора. Унда изгелек һәм яуызлыҡ, халыҡ һәм хаким, енәйәт һәм яза, хыянат һәм тоғролоҡ, атайҙар һәм балалар мөнәсәбәттәре кеүек әхлаҡи-фәлсәфәүи, мораль-этик төшөнсәләр ҡарала. Ғәҙел батша, халыҡтың имен тормошо өсөн яуаплылыҡ идеялары күтәрелә. Мөхәббәт һыҙығы ла бар, әммә ул икенсерәк планға ҡалған.
«Ҡисса-и Йософ» геройҙарының һәр береһе ниндәй ҙә булһа идеяны кәүҙәләндерә. Йософ үҙе — аҡыл эйәһе, халыҡҡа идара иткәндә лә айыҡ аҡыл менән эш итә, мөхәббәттә ул тоғролоҡ сағылышы булып тора.
Әҙиғот Темәсов
Биографияһы
1774 йылдың ғинуарында Әбдей Абдуллов отрядына ҡушыла. Сәйфулла Сәйҙәшев һәм башҡалар менән бергә Кама буйында баш күтәреүселәр отрядтары менән етәкселек итә.
Вежаю (Вычгрда ҡушылдығы)
Вежаю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вычегда йылғаһының уң ярына тамағынан 1031 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вежаю (Лымва ҡушылдығы)
Вежаю  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лымва йылғаһының һул ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Уралым (Мейәс)
Тарихы
1951 йылда Силәбе өлкәһе Мейәс ҡалаһы Автомобиль эшләүселәр мәҙәниәт һарайы клубында ойошторолған. 1967 йылда «Йәшлек» исеме менән сығыш яһай. 1990 йылда «Уралым» исемен ала.
Сафиуллин Хәләф Ғата улы
Сафиуллин Хәләф Ғата улы (20 март 1921 йыл — 13 апрель 1965 йыл) — бейеүсе, балетмейстер, педагог. РСФСР-ҙың (1955) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1949). Почёт Билдәһе ордены кавалеры (1946).
Партиялары
Йомағол, Арыҫланбай («Сыңрау торна», Л .Б .Степанов), Нур («Зөһрә», Н. Ғ. Йыһанов), Тимерғол («Тау әкиәте», А. С. Ключарёв), Зигфрид («Аҡҡош күле», П. И. Чайковский), Жан де Бриен («Раймонда», А. К. Глазунов), Иванушка, Феб («Конёк-горбунок», "Эсмеральда ", Ч .Пуньи), Альберт, Конрад («Жизель», «Корсар», А.Адан), Франц («Зәңгәр Дунай», И.Штраус), Вацлав («Баҡсаһарай фонтаны» Б. В. Асафьев), Фрондосо («Лауренсия», А. А. Крейн), Ли Шан Фу («Ҡыҙыл мәк», Р. М. Глиэр).
Әҙәбиәт
Галеева, Е. Душа башкирского балета: Халяф Гатеевич Сафиуллин — выходец из д. Салихово/Е. Галеева//Родник.- 2007.- 11 авг.- С.4.
Сафиуллин Халяф Гатеевич: Биография//Чишмы — край светлых родников/Сост. Г. Т. Хусаинова, Г. А. Юмагулов.- Уфа: Восточная печать.- 2004.- С.231-232.
Вениб-Ёль
Вениб-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сысола йылғаһының уң ярына тамағынан 307 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Пауза (Фогтланд)
Пауза (Фогтланд) (Pausa/Vogtl.) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3634 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,58 км2. Диңгеҙ кимәленән 470 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 7952 һәм автомобиль коды V.
Николай Чудотворец сиркәүе (Егорлык станицаһы)
Тарих
1936 йылда сиркәү емерелә. Уның һуңғы руханийы — протоиерей Петр Ямщиков. 1937 йылда ул атып үлтерелгән.
Гигант (Ростов өлкәһе)
География
Ҡасаба менән «Ростов—Сальск» тимер юлындағы Трубецкая тимер юл станцияһы бәйле.
Тарихы
22 ғинуарҙа 6-сы танк бригадаһы һуғышсылары һәм 152-се һәм 156-сы айырым уҡсылар бригадалары подразделениеләре Сальсктан егерме километр алыҫлыҡта тимер юлға сығалар. Гигант ҡасабаһы (хәҙерге Трубецкая станицаһы) өсөн һуғыш башлана. 6-сы танк бригадаһының танктары килеп сығыуы һуғыш барышын ҡырҡа үҙгәртә. 28-се армия частәренең һөжүме һөҙөмтәһендә Гигант игенселек совхозы азат ителә. Аҙаҡҡараҡ, 2004 йылға тиклем, ҡала тибындағы ҡасаба статусына эйә була.
Вере-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөнирә (мәсет, Өфө)
Тарихы
Мәсет бинаһы 100 кешегә тәғәйенләнгән. Мәсет проекты авторы — Өфө йәмиғ Ләлә-Тюльпан мәсетенең архитекторы — Вәкил Дәүләтшин. Мәсетте төҙөү 2002 йылда башлана һәм 2011 йылда тамамлана. Мәсет асыу тантанаһы 2011йылдың 10 июнендә уҙа.
Камалова Лира Шәрип ҡыҙы
Биографияһы
Лира Шәрип ҡыҙы эшләгән осорҙа мәктәп тулыһынса кабинет системаһына күсә, ул мәктәптең матди базаһын нығытыуға бик күп көс һала. Кабинеттар яңы әсбаптар һәм техник уҡытыу саралары менән байытыла, китапхана тулыландырыла. Бүребай урта мәктәбенең педагогия коллективы ҙур уңыштарға өлгәшә: мәктәптә икенсе йылға ҡалыусылар булмай тиерлек, уҡыусыларҙың дөйөм һанынан 30-35 % тик яҡшы билдәләргә уҡый. Мәктәпте тамамлаусыларының һәр алтынсыһы юғары уҡыу йортона уҡырға инә. Мәктәптә балалар белем алыуҙан тыш, сәнғәткә, спортҡа ылыҡтырыла. Өлкән кластары уҡыусылары автомобиль йөрөтөргә өйрәнә һәм мәктәпте тамамлап сығыуға ҡулдарына машина йөрөтөү буйынса танытма алалар. Шулай уҡ мәктәптә ҡайнар аш менән туҡланыу ойошторола. Мәктәп етәксеһе булараҡ Лира Шәрип ҡыҙы Камалованың өлгөлө хеҙмәте лайыҡлы баһалана: 1971 йылда ул Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана, ә 1975 йылда уға «Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме бирелә.
Пырталат-Кыкке
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Верью
Верью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маджа йылғаһының уң ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Мәҙинә (мәсет, Өфө)
Мәсет тарихы
Мәсетте төҙөү өсөн материал булараҡ  "Бессер" блоктары ҡулланылды. Бинаның эске биҙәлешен Сәмәркәнд рәссамдары һәм Кипрҙан уйып һырлаусылар башҡарҙы, ҡалған биҙәлеш эштәрен Өфө оҫталары эшләне.
Мәсет бинаһының бейеклеге 49 м. Уның 4 манараһы бар, уларҙың иң бейеге 10 метр тәшкил итә. Мәсеттең һыйҙырышлығы — 600 кеше.
Апас (Аҡтаныш районы)
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Саильвер
Саильвер — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Видз-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Юлыҡ мәҙрәсәһе
Уҡытыу
Мәсеттең (1911 йылдан — Юлыҡ йәмиғ мәсете) мөҙәррисе һәм имам-хатибы уҡытыу-тәрбиә эше менән идара иткән. Юлыҡ мәҙрәсәһенә малайҙар алты йәштән ҡабул ителгән. Уҡытыу башлыса түләүһеҙ булған. Уҡыу курсы Юлыҡ мәҙрәсәһендә 6 — 10 йыл тәшкил иткән. 1892 йылдан алып уҡытыу процесына уҡытыуҙың яңы ысулы индерелгән була һәм уҡыусылар дини белем менән бер рәттән донъяуи белем ала башлай. Уҡыу программаһына дини дисциплиналары менән бергә ғәрәп теле, урыҫ теле һәм әҙәбиәте, алгебра, астрономия, география, тарих һ. б. предметтар индерелә. Йылына 60 шәкерт белем алған.
Виль (Вычгрда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Зөбәйер
Халҡы
1795 йылда ир енесле 214 башҡорт; 1816 йылда — 241 башҡорт; 1834 йылда — 378 башҡорт; 1859 йылда — 651 башҡорт; 1903 йылда — 605 аҫаба башҡорт йәшәй.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Аҡкүҙ (Аҡтаныш районы)
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Шәрип (Татарстан)
Тарих
Шәрип — гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. 1758 йылдан билдәле. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Әжәкүл түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Шәрип (Таҡталасыҡ) улусы составына керә.
Ғайсин Фәрит Әхмәт улы
Биографияһы
2002 йылдың 22 майында ауырыуҙан һуң Өфөлә вафат була.
Быуаҙкүл
Тарих
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Аҡтаныш районы, 1963 йылдан — Минзәлә районы, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы составына керә.
Сорокамышка
Сорокамышка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ягыл-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 340 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Николай Чудотворец сиркәүе (Богданов)
Тарих
Өсөнсө тапҡыр сиркәүҙе 1990 йылда асҡандар. Был эштә Гундоровский кешеләре ҙур ярҙам күрһәткән, шул иҫәптән Владимир Дерябкин, тыумышы менән күрше Хоботок утарынан— хәҙер Петербургта йәшәүсе, цирк артисы, Рәсәйҙә беренсе шәхси граммофон музейын ойошторусы.
Урта Кагал
Урта Кагал — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Елле-Кагал йылғаһының һул ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Урта Ягом-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Райнсберг (Саксония)
Райнсберг (Саксония) (Reinsberg) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3077 кеше йәшәй. Майҙаны — 49,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 335 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9629 һәм автомобиль коды FG.
Райнсдорф (Саксония)
Райнсдорф (Саксония) (Reinsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 8161 кеше йәшәй. Майҙаны — 21,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 296–425 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8141 һәм автомобиль коды Z.
Иркутск өлкәһе
Иркутск өлкәһе (Байкал буйы, Ангара буйы) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Себер федераль округы составына инә. Административ үҙәк — Иркутск ҡалаһы.
Халҡы
Росстат мәғлүмәттәре буйынса өлкәнең халыҡ иҫәбе  кеше. Халыҡ тығыҙлығы —  кеше/км2.
Вой-Вож (Лопью ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вой-Вож (Помоз ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Вой-Кузоб
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тамырсат
Тамырсат — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чижапка йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.
Теволга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рудольф Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжы
Колледж бинаһы
Иҫке бинаға ҙур булмаған мәктәп театры һәм яңы төҙөлгән, ике ҡатында интернат, ә үрге ҡаттарында туғыҙ балет залы булған, биш ҡатлы бинаға үткәүел төкәтеп һалынған.
Восточный Седь-Ю
Восточный Седь-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Седь-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Восточный Чед-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вочь (Төньяҡ Кельма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вуктыль (Локчима ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ериковский
Иҫтәлекле урындары
Тарихсылар һәм археологтар 18 ҡәбер һанай, уларҙың һәр береһендә яҡынса 1000 кеше була.
Хәҙерге ваҡытта был урында мемориал ҡуйылған. Унда ошондай яҙыу бар: ''«1942. Концлагерь ҡорбандары иҫтәлегенә. Совет һуғышсыларына»''.
Николай Чудотворец сиркәүе (Константиновск)
Тарих
Ауырып киткән Кампиони урынына 1881 йылда архитектор итеп К. Ф. Кюнцель тәғәйенләнгән. Ул сиркәү төҙөлөшөн 12 йыл буйына етәкләгән, йорттоң стеналарын кирбестән һалдырып, бинаның түбәһен төҙөтөп бөтөргән. 1890 йылда ҡыңғырау манараһы һалына башлаған. 1892 йылдан алып өлкәнең инженер-архитекторы булып Петр Семенович Студеникин эшләгән. Ул ғибәҙәтхананы төҙөтөп бөтөргән.
Камаев Рәшит Борхан улы
Биографияһы
Рәшит Борхан улы Камаев 1937 йылда 22 февралендә Яңауыл ауылында тыуа.
1961 йылда Бөрө дәүләт педагогия институтын тамамлай. ВЛКСМ-дың Тәтешле район комитеты секретары була.
100-ҙән ашыу фәнни-ғәмәли эштәр авторы. Ғилми эшмәкәрлеген ауыл һәм ҡаланың үҙ-ара мөнәсәбәте, ауыл производство коллективтарының социаль үҫеш методология проблемаларын, урбанизация процесстарын моделләштереү һәм көйләүгә бағышлай.
Ушал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андриевский Александр Леонидович
Тренер статистикаһы
Бында КХЛ клубтары ғына Һуңғы яңыртыу 2016 йылдың 3 мартына''
Выравож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вырып
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Храмая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Синдзо Абэ
Биографияһы
1977 йылда Сэйкэй университетын тамамлай, бында ул юридик факультетта политологияны өйрәнә. Һуңынан АҠШҡа күсә, 1978 йылдан алып 1979 йылға тиклем Көньяҡ Калифорния университетында уҡый. 1979 йылда Японияға ҡайта, «Кобэ Стил» ҡорос иретеү компанияһында өс йыл дауамында эшләй.
Икенсе хөкүмәте
В условиях постоянного кризиса, который испытывала правящая Демократическая партия в период нахождения у власти с 2009 года, либерал-демократы получили все шансы вернуть себе лидерство в стране. 26 сентября 2012 Абэ возглавил ЛДПЯ. Под его руководством партия одержала на досрочных парламентских выборах убедительную победу, получив более чем вдвое больше мест в Палате представителей по сравнению с прошлыми выборами. Это позволило ЛДПЯ сформировать новое правительство страны.
Гарь (Сысола ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гусика
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Чащеватая (Елле-Кагал ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чебачья (Качарма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Күмертау ҡалаһы ҡала округы
Катюша, БМП һәйкәлдәре
Был һәйкәлдәр Еңеү паркында урынлашҡан. Еңеүҙең 70 йыллығына бағышлап ҡуйылды.
Нефтекама ҡалаһы ҡала округы
Урындағы үҙидара
Совет рәйестәре Хакимиәт башлыҡтары
Дереванный-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чебиткер
Чебиткер — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ағиҙел ҡалаһы ҡала округы
Урындағы үҙидара
Совет рәйестәре
Хакимиәт башлыҡтары
Дзезега-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Георгий Победоносец сиркәүе (Лихой)
Тарих
ХХ быуат башында Фомин Лихойында 105 казак йорто, 38 крәҫтиән һәм сит ерҙәрҙән килеп ултырыусыларҙың 53 йорто булған. Унда 1207 кеше иҫәптә торған. Ул ваҡытҡа ағас иркәү иҫкергән, ауылда таш сиркәү талап ителгән. Уның өсөн аҡса йыйғандар.
Чертала
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чичканка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Георгий Победоносец сиркәүе (Киреевка)
Тарих
2013 йылдың 27 апрелендә Шахты епархия идарасыһы Преосвященный Игнатий сиркәүҙе Изге ыҙа сигеүсе Георгий Победоносец хөрмәтенә изгеләндергән. Яңы изгеләндерелгән Хоҙай йортонда Изге Иоанн Златоустҡа бағышлап литургия үткәргән.
Мутиндар
Дөйөм характеристика
Мутиндарҙың башҡорт нәҫеле башында Мөтә Йәнырыҫов (Енурусов) тора, ул Гәрә улусының старшинаһы була (1745 йылдан билдәле).
Аҙнағол Темировтың 8 улы араһынан билдәлелек алалар: Сәфәрғәли Темировтың улы — Мөхәммәтғәли Мутин (1784—?) поход старшинаһы булып хеҙмәт иткән.
Чульга (Тамырсат ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Чурулька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Көньяҡ Лозыльга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дынь-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Егул
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ягом-Ях
Ягом-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/246    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.
Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу
Сюжеты
Эпостың бер вариантын Т. С. Беляев яҙып алған (Ҡунҡас сәсәндән, тип фараз ителә). Эпос мотивтары буйынса ул «1809 йылда башҡорт телендә башҡорт ҡурайсыһынан яҙып алынған һәм Рифей тауҙары үҙәндәрендә рәсәй теленә тәржмә ителгән «Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу» башҡорт повесы»н («Куз-Курпяч, башкирская повесть, писанная на башкирском языке одним курайчем и переведённая на российский в долинах гор Рифейских, 1809 года», Казань, 1812) ижад икән.
Ёль (Лём-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Ощал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Елмач
Елмач — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кушмана йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Георгий Победоносец сиркәүе (Карповский)
Тарих
Төҙөгәндә монолит ҡойоу технологияһын ҡулланғандар.
Ягыл-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Янпул
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алексеевка (Күмертау ҡалаһы ҡала округы)
Тарихы
1842 йылғы мәғлүмәттәргә ҡарағанда ауылда 104 крәҫтиәнгә 350 һарыҡ, 190 һыйыр малы, 175 йылҡы һәм 35 сусҡа аҫыралған. . 1920 йылда ауылда  69 хужалыҡта 433 кеше йәшәгән. Совет осоронда тәүге мәлдә үҙәге Ира ауылында булған "Радио" колхозына кергән. 1964 йылда колхоз ауылда медпункт астырған. Административ яҡтан Подгорный ауыл советы составына керетелгән,  1935 йылдан  Көйөргәҙе районы ҡарамағында ( 1965 йыл Күмертау районына үҙгәртелә).
И. А. Супрунов тирмәне контораһы
Тирмән контораһы XIX быуат аҙағында төҙөлә. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа, ҡоролманың тәүге хужалары фамилияһы буйынса, бер туғандар Елицерҙәр тирмәне бинаһы булараҡ телгә алыналар.
Тарихы
1940-сы йылдарҙа тирмәндең ҡаралтылары емерелеп бөтә, ә контораның ҡыйығы ныҡ ҡына зыян күрә. Һуғыштан һуң үткәрелгән ремонт, бинаны торлаҡ һәм магазиндар итеп файҙаланырға мөмкинлек бирә.
Дондағы Ростов ҡалаһының тарихи тышҡы күренешен һаҡлағаны өсөн, ул «Байков Андрей Матвеевичкә 185 йыл» тигән иҫтәлекле миҙал менән бүләкләнә. 2012 йылда реставрация эштәре алып барған саҡта, йорттоң фасады буяуҙарҙан таҙартыла. Шуның һөҙөмтәһендә, ҡоролманың тәүге күренеше, элекке торошо асыҡлана. Йортҡа реставрация үткәрәләр. Уны XX быуат башындағы күренешенә тулыһынса кире ҡайтаралар.
Пантелеимон сиркәүе (Павловка)
Тарих
Изге Синод тарафынан сиркәү штаты билдәләнгән: унда рухани, псаломсы, просфоралар таратыусы булған. Сиркәү янында 12 апостол хөрмәтенә 12 тирәк ағасы ултыртылған.
Билл Дрейтон
Биографияһы
Уильям Дрейтон 1943 йылда Нью-Йорк ҡалаһында тыуа. Уның әсәһе Австралиянан, эмигрант. Атаһы Америка Ҡушма штаттарында тыуған.
Егәрлелек йорто
«Эш һөйәрлек өйө»н Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡтың беренсел формаһы тип ҡарарға була. Был эш барон Отто Буксгевден исеме менән бәйле. Уның башланғыстарына княгиня Александра Иосифовна ла булышлыҡ итә.
Елизаветта училищелары
1847 йылда Мәскәү, Сембер һәм Санкт-Петербургтағы шундай уҡыу йорттарын Елизаветта Алексеевна хөрмәтенә, «Елизаветта училищелары» тип үҙгәртәләр. Елизаветта Алексеевна уларҙы үҙ ҡарауына алған һәм ярты миллион һум аҡса бүлгән.
Ай-Еган (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ай-Игол (Синтиг-Еган ҡушылдығы)
Ай-Игол  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Синтиг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Таганрог Павел сиркәүе (Матвей Ҡурғаны)
Таганрог Павел сиркәүе — Ростов өлкәһе Матвей Ҡурғаны районы Матвей Ҡурған ауылындағы сиркәү. Урыҫ Православие сиркәүенең Ростов һәм Новочеркасск епархияһы Матвей Ҡурғаны мәнфәғәтенә ҡараусы сиркәү.
Тарих
2000 йылда архиепископ Пантелеимон Матвей Ҡурғаны ауылы Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары үтенесе буйынса сиркәүҙе Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Көньяҡ фронтта һәләк булған 800 мең яугир хөрмәтенә Миус-фронт тип атарға булған.
Хәҙерге ваҡытта сиркәүҙә йәкшәмбе мәктәбе ойошторолған, "Слово " мәхәллә гәзите сығарыла.