cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пунг-Ты-Вис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Чепика (Чили)
Чепика (Chépica) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 4607 кеше (2002).
Коммунаның майҙаны — 503,4 км². Халыҡ һаны — 13951 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 27,71 кеше/км².
Пятник-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡбаш (үҫемлек)
Таралыуы
Ареал распространения — Европа, Төркиә, Сирия, Марокко. Рәсәй территорияһында Урал, Алтай, Алыҫ ,Көнсығыш, Камчатка, Сахалинды үҫә. Башҡортостанда Баймаҡ, Хәйбулла, Әбйәлил, Учалы, Өфө, Благовещен районданында йышыраҡ күҙәтелә.
Инсбрук трамвайы
Инсбрук трамвайы (Straßenbahn Innsbruck) — Инсбруктағы трамвай системаһы, Австрияның Тироль еренең баш ҡалаһы һәм иң эре ҡалаларының береһе ул Инсбрук. Трамвай системаһында колея киңлеге 1000 мм, оҙонлоғо 19,5 км, өс линиялы йөрөй.
Нидерланд теле
Яҙма
Яҙмаһы — латин әлифбаһы. Грамматик төрө буйынса нидерланд флектив-аналитик тел була.
Париж (Силәбе өлкәһе)
Ауыл исеме Рәсәй армияһының Париж янындағы еңеүе хөрмәтенә бирелгән. Ауылға туристарҙы ылыҡтырыр өсөн, Эйфель башняһы манараһының бәләкәй моделе рәүешендә элемтә вышкаһы төҙөлгән.
Каттегат
География
Каттегат атамаһы голландских диңгеҙселәре жаргонынан барлыҡҡа килгән. Башта «бесәйҙәр өсөн ишек» (kat — «бесәй» һәм  — «ек») тип аңлатылған һүҙ, навгация өсөн ауыр һәм һайлыҡтары күп булған тар боғаҙға ҡулланылған Е. М. Поспеловтың топонимдар һүҙлегендә боғаҙҙың атамаһы kati (карап) һәм (юл) — «карап юлдары» тип аңлатыла.
Әрмән фонтаны
Әрмән фонтаны — Феодосия ҡалаһында урта быуат фонтаны, Митридат тауы итәгендә, әрмән ҡорамы Изге Михаил һәм Гавриил ғибәҙәтханаһынан алыҫ түгел урынлашҡан
Дворник Александр Александрович
Биографияһы
Рәссамдың картиналары Башҡорт дәүләт художество музейы, С. Т. Аксаковтың йорт-музейы, Ә. З. Вәлиди исемендәге Милли китапхана, «Абрамцево» музей-ҡурсаулығы, Рәсәй һәм сит илдәрҙә шәхси тупланмалар коллекцияларында һаҡлана.
Карелдар
Тарихы
Карелдарҙың күпселеге халыҡтары европеоид беломор-балтик тип халыҡтарға инә. Беломор-балтик тибы, төньяҡ-көнсығыш һәм Көнсығыш Европаның көньяҡ ярҙарынан алып Балтик диңгеҙенән Уралға тиклем (литва, латыштар, карел, вепс, өлөшсә коми, рус һәм белорустарҙың төньяҡ төркөмө, ижора) таралған.
Дианов Вәлиәхмәт Диан улы
Биографияһы
1964 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы, 1969.
Ат фамилияһы
Сюжеттың барлыҡҡа килеүе
Яҙыусы В. Г. Богораз (псевдонимы — Н. А. Тан) «Ат фамилия»һының икенсе тарихын — шулай уҡ әҙерәк үҙгәртелгән Таганрог анекдотын иҫләй. Таганрог округында ике күренекле генә Жеребцов һәм Кобылиндар йәшәй. Улар бер саҡ икеһе бер ҡунаҡханала туҡтала һәм уларҙың фамилияларын эре хәрефтәр менән таҡтаға яҙып ҡуялар. Барлыҡ Таганрог бынан оҙаҡ ваҡыт көлөп һөйләй.
Ҡороуҙы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Увелька йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Инженер ғәскәрҙәре маршалы А. И. Прошляков исемендәге Төмән юғары хәрби-инженер команда училищеһы
Тарихы
1941 йылдың 27 авгусынан училище 2-се Төмән хәрби-пехота училищеһы ә 16 сентябрҙән Көнбайыш-Себер хәрби округы составына ингәндән һуң, училище үҙенең элекке атамаһын алды — Төмән хәрби-пехота училищеһы.
21 июня 2007 года училище награждено Вымпелом Министра обороны Российской Федерации «за мужество, воинскую доблесть и высокую боевую выучку, проявленные при выполнении заданий Министра обороны Российской Федерации по подготовке высококвалифицированных кадров для Вооружённых сил Российской Федерации и в связи с 50-летием со дня образования».
Ырымбур районы
Ырымбур районы — Ырымбур өлкәһе районы. Ырымбур өлкәһенең Һаҡмар, Беляевка, Һарыҡташ, Соль-Илецк , Илек, Переволоцк райондар менән сиктәш.
Билдәш энәғараҡ
Билдәш энәғараҡ (Sympetrum pedemontanum) — энәғараҡтар отрядының ысын энәғараҡтар ғаиләһенә ҡараған бөжәк. ,
Пырь-Яха-Тоня
Пырь-Яха-Тоня — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Щучье күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Салехард ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡара диңгеҙ иҡтисади хеҙмәттәшлеге ойошмаһы
Тарихы
1992 йылдың 25 июнендә ун бер ил Ҡара диңгеҙ иҡтисади хеҙмәттәшлеге тураһында килешеүгә ҡул ҡуя, ә ойошма 1999 йылдың 1 майында, яҡтар Истанбулда Босфор декларацияһына ҡул ҡуйғандан һуң, барлыҡҡа килә. Секретариат (BSEC PERMIS) 1994 йылдың мартында ойошторола һәм Истанбулда (Төркиә) урынлаша.2013 йылда Ҡара диңгеҙ иҡтисади хеҙмәттәшлеге ойошмаһы Генераль секретары Виктор Цвиркун билдәләп үтә :
Ҡара диңгеҙ иҡтисади хеҙмәттәшлеге ойошмаһы банкы
Ҡара диңгеҙ сауҙа-үҫеш банкы ойошманың финанс учреждениеһы булараҡ 1997 йылдың 24 ғинуарында ойошторола.[1]. Ул иҡтисади үҫеш һәм төбәк хеҙмәттәшлегенә, сауҙаға булышлыҡ итеү менән шөғөлләнә, финанс гарантиялары бирә, ағза илдәр өсөн шәхси, шулай уҡ дәүләт компанияларының проекттарына ярҙам итеү менән шөғөлләнә.
Ҡыҫылдыҡ
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы инешенән тамағына тиклем, Уйылға йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Рассоха Кесе Крутой
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күсимов Таһир Тайып улы
Биографияһы
Гвардия подполковнигы Таһир Күсимов 1943 йылдың 27 сентябрендә Днепрҙы дошман уты аҫтында кискәндә айырыуса ҙур батырлыҡ күрһәтә. 26 сентябрҙә уның полкы беренсе булып Днепрға килеп етә. Төрлө ҡулайлаштырылған әйберҙәрҙән, ишектәрҙән эшләнгән һалдарҙа  27 сентябрҙә полк һалдаттары дошмандың артиллерия һәм  миномет уты аҫтында   Дымарка һәм Неданчичи ауылдарынан көнбайыштараҡ Днепрҙың уң яҡ ярына сыға. Бында полк яр буйлатып 2,5 км тирәһе  киңлектә плацдарм тотоп тора,  дивизияның башҡа частарының йылғаның уң яғына сығыуын тәьмин итә. Кусимов полкы 77 дошман һалдатын,  ике офицерын һәм  күп кенә техникаһын, ҡоралын ҡулға төшөрә. Был алыштан һуң Таһир Күсимов III дәрәжә Суворов ордены менән бүләкләнә, 1944 йылдың 15 ғинуарында Таһир Тайып улы Күсимовҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Казначеев иҫтәлегенә фонтан
Казначеев иҫтәлегенә фонтан — Феодосияла, үҙәк баҙар янында, ҙур булмаған скверҙа урынлашҡан.
Дунаев Фёдор Николаевич
Федор Николаевич Дунаев (25 март 1920 йыл—26 май 1983 йыл) — эксперименталь физика өлкәһендә совет педагогы һәм ғалимы, фән ойоштороусыһы, физика-математика фәндәре докторы (1972), профессор (1972). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Биографияһы
1938—1941 һәм 1944-1948-сы йылдарҙа Урал дәүләт университетының физика-математика факультетынада уҡый.
Ольштын
Халыҡ
2000 йылда ҡала халҡы 172 000-гә етә. 1770 йылдан алып Ольштындағы халыҡ һаны 2010 йылдың 30 июненә ҡарата халыҡ һаны 176 522 кеше тәшкил итә (21 урын Польшала), ҡала майҙаны — 88,33 км² (26-сы урын илдә), халыҡ тығыҙлығы — 1998 кеше/кв. км.
Монреаль
2016 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Оло Монреалдә 4 098 927 кеше йәшәй. Монреаль ҡалаһының үҙендә 1 704 694 кеше йәшәй.
Тарихы
Икенсе донъя һуғышында Монреаль мэры Камийен Уд 1944 йылғы армияға саҡырыуға ҡаршы сыҡҡан. 1940 йылдың 2 авгусында ул матбуғат биттәрендә ҡала халҡына бөтә ир-атҡа һәм ҡатын-ҡыҙға федераль реестрҙа теркәлмәҫкә саҡырып сығыш яһай. 2 көндән Камийен Уд судһыҙ-ниһеҙ интернирланғандар лагерына оҙатыла һәм 1944 йылға саҡлы шунда тотола.
Халҡы
Провинцияның башҡа ҡалалары менән сағыштырғанда, Монреаль ҡалаһы янында иммигранттар (процентҡа ҡарата) күпкә күберәк. Квебекка килгән иммигранттарҙың күпселеге тап Монреалдә урынлаша. Квебек провинцияһының ҡалалары араһында Монреалдә инглиз телендә һөйләшеүселәр күберәк.
Монреаль халҡын тән төҫө һәм этник төркөмдәргә бүлеү бына шундай :
Монреалдә урыҫ теле
Урыҫ теле ике университетта — Монреаль университеты (француз телле) һәм Макгилла университеты (инглиз телле) — өйрәнелә.
Транспорты
Монреалдә йәмәғәт транспорты коллектив такси (маршруткалар һымаҡ), ҡала яны поездары, автобустар һәм метронан ғибәрәт. Транспортта түләү өсөн бер тәүлеккә йә ай буйына рөхсәт биреүсе зарядланған магнит карталары хеҙмәт итә. Йөрөү бер тапҡыр ғына ҡабатланһа, ғәҙәттә ҡулаҡса менән түләнә.
Ҡаланың бөтә транспорты өсөн (ҡала яны поездарын ҡыҫтырмайса) «Монреаль Транспорт Йәмғиәте» (фр. Société de Transport de Montréal йәки STM) яуаплы. Йәмғиәт 2002 йылда ойошторған опросынан билдәле булыуынса, халыҡтың 33 % эшкә барғанда йәмәғәт транспорты менән файҙалана, 52,4 % үҙ машинаһында (4,3 % пассажир булараҡ), 8,2 % йәйәү йөрөй, ә 2 % велосипедҡа өҫтөнлөк бирә.
Метрополитены
Метрополитенының үҙенсәлеге - поездар шинала хәрәкәт итә, ләкин рельстар, хәрәкәткә йүнәлеш биреүсе булараҡ ҡалдырылған тимер юл тибындағы тәгәрмәстәр өсөн һаҡланған. Инженерҙар, традицион ҡорос тәгәрмәстәр менән сағыштырғанда, ер аҫты поездарының йөрөүенең ер өҫтөндәге биналарға емергес тәьҫире кәмей, тип иҫәпләй.
Метрополитен станцияларының күбеһе, ҡаланың бер нисә кварталдары аҫтынан, «ер аҫты ҡалаһы» образын барлыҡҡа килтереп, ер аҫты үткәүелдәре менән тоташтырылған. Был үткәүелдәрҙә магазиндар, кафе һәм хатта «Сәнғәт майҙаны» станцияһы янында бер нисә ер аҫты театры бар (Place des Arts — станция концерт-күргәҙмә комплексы инглиз Place des Arts исеменә оҡшатыа аталған).
Белем биреү
Монреалдә алты университет һәм 8 км радиусында ун ике колледж бар, Төньяҡ Американың ҙур ҡалалары араһында Монреаль студенттарҙың иң күп тупланған урыны (100 кешегә 4,38 студент, артабан Бостон тора, 100 кешегә 4,37 студент тра килә).
Спорт
Ҡалала күренекле канада автоуҙышсыһы Жиль Вильнев исемен йөрөткән автодром урынлашҡан, унда йыл һайын Формула-1 класындағы Канада Гран-приһына ярыштар уҙғарыла.
Полобжа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Карамова Лена Мирза ҡыҙы
Карамова Лена Мирза ҡыҙы (6 февраль 1939 йыл) — ғалим-табип-профпатолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. 1979—1997 йылдарҙа Өфө Хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты директоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһының мөхбир ағзаһы (1991), медицина фәндәре докторы (1986), профессор (1992), Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре (1992), Рәсәйҙең (2006) һәм Башҡорт АССР-ының (1985) атҡаҙанған табибы, Рәсәй Федерацияһы Дәүләт санитария эпидемиалогия хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре (1995). «Почёт Билдәһе» (1981) һәм «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2014) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Карамова Л. М. медицина өлкәһендә фәнни мәктәп булдырған. Уның уҡыусылары араһында бер фән докторы һәм туғыҙ кандидат бар.
Авас-Ега
Авас-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 413 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Бурылса (ауыл)
Бурылса Бурунча — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районы Бурылса ауыл советы составындағы ауыл.
Тарихы
Ауылға 1791 йылда Һамар губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙенән генерал-лейтенант Мансуров үҙенең бында күсенгән крепостной крәҫтиәндәре өсөн нигеҙ һала. Тәүҙә ауыл генерал исеме менән Александровка тип аталған.
Сюткин Пётр Иванович
Сюткин Пётр Иванович (31 декабрь 1915 йыл — 14 август 1954 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, танк бригадаһының взвод командиры, гвардия лейтенанты, артабан гвардия майоры. Советтар Союзы Геройы (1946).
Гуреев Сергей Николаевич
Биографияһы
Алты синыфты тамамлағас, 1933 йылдан 1939 йылға тиклем Мәләүез машина-трактор станцияһында вулканизация яһаусы слесарь булып эшләй. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы
Оло Таткүл
Оло Таткүл (Большо́й Та́ткуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендәге күл. Административ йәһәттән Мейәс ҡала округына инә.
Салпада-Ялбан-Яха
Салпада-Ялбан-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Салпада-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Мочаги
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тамға
Башҡорттарҙа тамға бер йәки бер нисә һыҙыҡҡа ҡарата симметриялы геометрик һүрәтте сағылдыра. Ырыу бүлексәләренең (аймаҡ, ара, түбә) тамғаһы ырыу тамғаһы уртаҡ элементын һаҡлаған:
Мортазин Муса Лот улы
1917—1919 йылдар. Башҡорт ғәскәрендә
1918 йылдың 15 ноябрендә уҙғарылған Тамъян-Ҡатай кантон думаһы йыйылышына саҡырыла һәм унда йыйылыш президиумы рәйесенең урынбаҫары итеп һайлана. 1918 йылдың декабрендә Әмир Ҡарамышев исемендәге 1-се Башҡорт кавалерия полкы составында Стәрлетамаҡ фронтында Ҡыҙыл армия ғәскәрҙәре менән һуғыша. Был алыштарҙа ҡаһарманлыҡ күрһәткән өсөн, 1918 йылда корнет званиеһын ала.
1. Башҡорт һалдаттарын һәм командирҙарын ҡоралһыҙландырмаҫҡа һәм атмаҫҡа.
Лололь
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 106 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 63 км көнбайышта урынлашҡан.
Ғәлимов Миҙхәт Әбделнасир улы
Ғәлимов Миҙхәт Әбделнасир улы (23 июль 1932 йыл) — Өфөләге 21-се төҙөлөш тресы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978). РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1967).
Василевский Андрей Андреевич
МХЛ
Яңы контракт буйынса киләһе беренсе миҙгелде команданың беренсе номеры аҫтында башлай, беренсе 6 матчты алмашсыһыҙ уйнай һәм 5 еңеү яулай. 2017 йылдың 30 октябрҙә «Флорида Пантерз» командаһы өҫтөнән еңеүенән (8:5) һуң, 9 рәттән еңеү яулап, «Тампаның» рекордсмены була. Миҙгел аҙағына бер аҙ үҙенең статистик күрһәткестәрен насарайта, әммә шуға ҡарамаҫтан «Лайтнинг» командаһы өсөн бер нисә ҡапҡасы рекордын ҡуя: ҡоро матчтар буйынса (8), еңеүҙәр буйынса (44). Шул уҡ ваҡытта шатауттар буйынса лидерлыҡты Ринна Пекка менән һәм еңеүҙәр буйынса Коннор Хеллебайк менән бүлешеп, лигала бөтә ошо күрһәткестәре буйынса беренсе урынды яулай. Был ҡапҡасылар менән бер рәттән даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса «Везина Трофиға» номинациялана.
Донъяның йәштәр чемпионаты 2013
Рәсәй йыйылма командаһы шведтарға ҡаршы ярым финалда, тәүге ун минутта ике шайбаны үткәреп ебәреп, һөҙөмтәлә 40 һуғыуҙың 38 -ен кире ҡаҡҡан күберәк Василевский уйыны арҡаһында уйында ҡала. 2 −3 ваҡыттағы 8-се минуттарҙа берер гол индереп, рәсәйлеләр уйынды һөҙөмтәһеҙ овертаймға күсерә. Буллиттар серияһында Андрей 3 маташыуҙа 1 гол үткәрә, әммә был швед командаһының еңеүе өсөн етеп ҡала.
Ҡаҙаныштары
{| class="" style="border-collapse: collapse; background: transparent; width: 100%; text-align: left; margin-bottom: 10px;"
Рембрандт
Уҡыу йылдары
Лейденда Рембрандт университет эргәһендәге латин мәктәбендә уҡый, ләкин ул барыһынан да нығыраҡ рәсем сәнғәте менән ҡыҙыҡһына. 13 йәштә уны  Лейденда йәшәгән католик рәссам Якоб ван Сваненбюрхҡа һүрәт төшөрөргә өйрәнергә уҡырға бирәләр. Рембрандтың ижадын өйрәнеүселәр уның был осорҙағы һүрәттәрен таба алмаған, шуға күрә был уҡытыусының Рембрандтҡа йоғонтоһо нисегерәк булғанын тәғәйен генә әйтә алмай.
Амстердамдағы уңышлы йылдар
Эштәре шәп барғас, Рембрандт йорт   һатып ала (см. Дом-музей Рембрандта), уны антикварҙарҙан  һатып алған сәнғәт әҫәрҙәре менән тултыра. Улар араһында Италия оҫталарының картиналары һәм гравюралары ғына түгел, боронғо (антика) скульптуралары, ҡорал, музыка ҡоралдары   була. Үҙенән алдараҡ йәшәгән ҙур оҫталарҙың эшен өйрәнер өсөн  Амстердамдан сығып ҡайҙалыр барыу кәрәкмәй ҙә, сөнки ҡалала  ул ваҡытта Тициандың « Джероламо (?) Барбариго   портреты» һәм Рафаэлдең Бальтазаре Кастильоне портреты кеүек эштәрҙе күрергә була.
«Төнгө ҡарауыл»
Монументальное создание Рембрандта, запечатлевшее внезапное выступление в поход стрелковой роты, возглавляемой её командирами, решено им как массовая сцена, пронизанная движением толпы конкретных и безымянных персонажей и построенная на мерцающем контрасте ярко освещенных цветовых пятен и затенённых зон. Создающая впечатление разнобоя и напряжённости случайность запечатленной на полотне ситуации вместе с тем проникнута торжественностью и героическим подъёмом, сближается по своему звучанию с исторической композицией.
Ижадында Италия рәссамдарының йоғонтоһо
1642 йылда Рембрандт Уҡсылар йәмәғәтенең бинаһы өсөн Амстердам мушкетерҙарының алты төркөмлө портреттарының береһен эшләүгә заказ ала, ҡалған ике заказ уҡыусыларына эләгә. Дүрт метрлы был картинаны яҙғанда( иң ҙур масштаблы әҫәрҙәренең береһе) Рембрандт голланд портрет сәнғәте ҡанундарын инҡар итеп, ике йөҙ йылдан һуң буласаҡ 20 быуат реализм һәм импрессионизм алымдарын ижад итә.
Тормошондағы үҙгәрештәр
Кёльнда 1662 йылда эшләнгән автопортретында авторҙың йөҙөндә мыҫҡыллы йылмайыу күренә, 1669 йылғы һуңғы автопротреттарында (Уффици, Лондон Милли галереяһы һәм Маурицхёйс галереяларында) физик яҡтан хәлһеҙ булыуына ҡарамаҫтан, яҙмышына буйһонған, уға тыныс ҡараған кеше сифатында һүрәтләнгән. Рембрандт 1669 йылдың 4 октябрендә Амстердамда вафат була. Уны Амстердамдағы Вестеркерке сиркәүендә ерләгәндәр. Рембрандт үҙ ғүмерендә 350 майлы буяуҙар менән яҙылған картина, 100 артыҡ һүрәт(рәсем) һәм 300-гә яҡын офорт ижад иткән. Рембрандт- һүрәт(рәсем) оҫтаһы бер яғы менән дә майлы һүрәт сәнғәте даһийынан ҡалышмай ; уның һуңғы осорҙа таяҡса осо менән төшөрөлгән һүрәттәре айырыуса юғары кимәлдә эшләнгән һәм бик ҡиммәтле тип иҫәпләнә.
Өсәй (Санар ҡушылдығы)
Өсәй (Осейка) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Санар йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Орск
Географияһы
Оло Ҡомаҡ йылғаһы буйында урынлашҡан (Яйыҡ ҡушылдығы). Орск — Кәртәле тимер юл линияһындағы станция, Ырымбурҙан 288 км көнсығыштараҡ.
Воронич
Тарих
Михайловскийға килгән саҡтарында Пушкин Александр Сергеевич Вороничта ла була. «Борис Годунов» трагедияһының башына Пушкин былай тип яҙған:
Ай-Ях (Жарняковка ҡушылдығы)
Ай-Ях  — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жарняковка йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Бикбулат (исем)
Билдәле кешеләр
Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) (? — 1755) — башҡорт старшинаһы. 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы етәкселәренең береһе.
Бысраныу
Төп субъектты билдәләгәндә тәбиғи һәм антропоген бысраныуҙарҙы бүлеп ҡарайҙар. Төп объекттар — тупраҡ, атмосфера иһәм һыу ятҡылыҡтары. Бысраныу төрҙәре буйынса кластарға бүлеү дүрт өлөштән тора: механик, физик, химик һәм биологик. Дәүмәле буйынса иһә локаль, төбәк кимәлендә һәм глобаль бысраныуҙар айырып ҡарала.
Павлов Сергей Владимирович
Тормош юлы һәм эшмәкәрлеге
Университетты тамамлағандан һуң, 1977—1980 йылдарҙа, Өфө авиация институтында инженер һәм өлкән инженер булып эшләй. 1980-1983 йылдарҙа ошонда уҡ аспирантураны «Осоусы апараттарҙың идара итеү системаһының техник торошон индивидуаль күҙаллау» («Индивидуальное прогнозирование технического состояния устройств систем управления летальных аппаратов») тигән темаға кандидат диссертацияһын яҡлап тамамлай. Унан һуң Сергей Владимир улы 1983-1993-сө йылдарҙа ошо уҡ институтта ассистент, өлкән уҡытыусы, доцент булараҡ эшен дауам итә. Уҡытыу эше менән берлектә ЭВМ эшкәртеү өлкәһендә массив мәғлүмәт менән йәнәш технологиялар мәғлүмәттәр базаһы менән ҡулланыу тураһындағы ғилми эшмәкәрлеген дә алып бара.
2013 йылда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайының 5-се саҡырылышында депутат итеп һайлана. Әлеге мәлдә сәнәғәт, инновацион үҫеш һәм эшҡыуарлыҡ буйынса рәйес комитеты урынбаҫары булып эшләй.
Водь
Рәсәйҙең аҙ һанлы ерле халыҡтары исемлегенә индерелгәндәр.
Йәшәгән урындары һәм һаны
Элек — күп һанлы халыҡ булған, хатта Новгород республикаһының Водь пятинаһына исем биргән. 1848 йылда академик П. И. Кёппен мәғлүмәттәре буйынса, 5 148 вожан иҫәпләнгән, улар Санкт-Петербург губернаһы Ямбург һәм Ораниенбаум өйәҙенең 36 ауылында йәшәгән.
Иртыш һыу бассейны округы
Иртыш һыу бассейны округы (Иртышский бассейновый округ) — Рәсәйҙәге 20 һыу бассейны округтарының береһе (Һыу кодексының 28-се статьяһына ярашлы).
Эжен Ионеско
Француз академияһы ағзаһы (1970 йылдан), Румын академияһы ағзаһы (2009 йылдан, үлгәндән һуң).
Биографияһы
«Таҙ башлы йырсы» (La cantatrice chauve, 1950), исемле тәүге пьесаһында Ионеско аҡылдан яҙған донъяны, «ысынбарлыҡтың юҡҡа сығыуын» һүрәтләй. Артабан был пьеса артынан «Дәрес» (La leçon, 1951), «Ултырғыстар» (Les chaises, 1952), «Яңы өйләш» (Le nouveau locataire, 1953), «Киләсәк — йомортҡаларҙа» (L’Avenir est dans les œufs, 1957, «Эскерһеҙ үлтереүсе» (Tueur sans gages, 1959), «Мөгөҙморон» (Rhinocéros, 1959), «Һауа йәйәүлеһе» (Le pieton air de l', 1962), «Король вафат була» (Le roi se meurt, 1962), «Аслыҡ һәм Сарсау» (La soif et faim la , 1964), «Макбетт» (Macbett, 1972), «Кеше чемодандар менән» (1975) һәм «Үлеләр араһында сәйәхәт» (Le voyage chez les morts, 1980) пьесалары донъя күрә. Шулай уҡ Ионеско «Яңғыҙ» (Le solitaire, 1974) романын һәм бер нисә балалар китаптары серияһын яҙа.
Кредоһы
Э. Ионеско иғлан итә: «Социалистикмы — юҡмы, реализм ысынбарлыҡтан ситтә ҡала. Ул тарайта, төҫһөҙләндерә, боҙоп күрһәтә уны… Кешене бәләкәсәйгән һәм алыҫайған перспекттивала кәүҙәләндерә. Хәҡиҡәт беҙҙең хыялдарҙа, уйыбыҙҙа… Эштең асылы тик мифта ғына…»
Тәүге пьесалары
Шуберға килгән полиция хеҙмәткәре уны Малоны эҙләргә мәжбүр итә, сөнки Шубер ошо (йәки икенсе берәү) Мало менән таныш булған. Ошо уҡ полиция хеҙмәткәре намыҫты кәүҙәләндергән Шуберҙың атаһы булып күренә. Герой үҙ хәтирәләрендә, өҫтәлдәге ултырғыстар теҙмәһенә менеп, «күтәрелә», ҡолай, пантомимала үҙ хәтер төптәренә төшә һәм ундағы тишектәрҙе «ябыр» өсөн, бик кү икмәк телемдәрен ашай.
Кемали Исмаил
Исмаил Кема́ли Бей Влёра йәки Исмаил Кема́ли - (İsmail Kemal Bey, Ismail Qemali; 16 ғинуар 1844 йыл, Влёра (Авалона) — 24 ғинуар 1919 йыл, Перуджа) — албан милли хәрәкәте юлбашсыһы, Албания дәүләтенә нигеҙ һалған һәм тәүге башлығы булған шәхес. Милли Йыйылыш рәйесе (28—29 ноябрь, 1912), Ваҡытлы хөкүмәт рәйесе (29 ноябрь, 1912 — 22 ғинуар, 1914 ), Албания сит ил эштәре министры. Албанияның Халыҡ Геройы.
Мостафа (Ырымбур өлкәһе)
Сәғәт поясы
Мостафа (Ырымбур өлкәһе) Екатеринбург ваҡыты сәғәт поясында урынлашҡан. UTC менән айырмаһы +5:00 сәғәт тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты менән айырмаһы +2 сәғәтте тәшкил итә һәм Рәсәйҙә MSK+2 итеп күрһәтелә.
Кемали Исмаил
Албанияла бойондороҡһоҙлоҡ яулау
1918 йылдың Исмаил Кемали Италияға бара, Албаниялағы үҙенең хәрәкәте өсөн ярҙам алырға уйлай, әммә Италия хөкүмәте уның илде ташлап китеүен тыя, һәм ирекһеҙҙән Перуджалағы ҡунаҡханала тороп ҡала. Тап шунда ул йөрәк өйәнәгенән вафат булып ҡала (24 ғинуар 1919 йыл).
Нанкагуа
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 69 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 28 км көнбайышта урынлашҡан.
Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университеты
Цифрҙар һәм факттар
300px|thumb|left 2009-2010-сы йылдарҙа Мюнхендың Людвиг-Максимилиан университетында 45 539 студент уҡыған. Университеттың составына 18 факультет инә, был факультеттарҙа ете йөҙләп профессор белем бирә. Университеттың йыллыҡ бюджеты бер миллиард тирәһе тәшкил итә, килемдең өстән бер өлөшө университет клиникаһына сарыф ителә.
Чандрасекхара Венката Раман
Биографияһы
1917—1933 йылдарҙа — Калькутта университеты профессоры. 1933 йылдан — профессор һәм 1933 —1937 йылдарҙа — Бангалорҙа Фән институты директоры, 1948 йылдан — Хеббалда Раман Институты директоры һәм Һиндостандың милли профессоры.
Фәнгә индергән өлөшө
Һиндостанда фәнде үҫтереү өсөн күп эшләй, бер нисә фәнни журналға нигеҙ һала, физиктар мәктәбен ойоштора.
Радик (исем)
Этимология
Ғалимдар беҙгә ошо исемдең барлыҡҡа килеүенең өс вариантын тәҡдим итә. Тәүгеһе, ул «ҡояш һуҡмағы» тип тәржемә ителә, Радий исемле грек формаһынан. Икенсеһе — ул инглизсә Радианттан рус теленә «нурлы» булараҡ тәржемә ителгән. Өсөнсөһө, славян вариантында «ҡыуаныс», «шатлыҡлы» төшөнсәһенә эйә. Рәсәйҙә малайҙарға был исем һирәк ҡушыла, башлыса был мосолмандар ғаиләләрендә була.
Билдәле кешеләр
Радик Хәкимйән (Хәкимйәнов Радик Зәкирйән улы; 25 август 1941 йыл) — шағир, 1996 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004).
Бәширов Радик Миңлехан улы (7 ғинуар 1935 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп эшмәкәре. 1988—1999 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), техник фәндәр докторы (1982), профессор (1983). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (1996). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986).
Зарипов Радик Геннадий улы (12 февраль 1960, Өфө), балет артисы. БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1983). Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1988).
Әзербайжан музыкаһы
Әзербайжан музыкаһы (Azərbaycan musiqisi) — әзербайжан халҡының музыкаль мәҙәниәте ҡаҙаныштары — үҙенсәлекле традицияларҙың күп быуаттар буйы барған тарихи формалашыу һәм үҫеү процесы. Был традициялар XX быуат башына тиклем, бер яҡтан, халыҡ ижады тамырҙарына бәйләнгән ауыҙ-тел мәҙәниәте юҫығында үҫә, икенсе яҡтан, профессиональ сәнғәт һыҙаттарын ала бара, был айырыуса муғам һәм ашуғтар ижадында асыҡ күренә.
Ашуғ музыкаһы
Ашуғтарҙың вокаль-инструменталь сәнғәте классик көйҙәргә (80-дән ашыу) ниеҙләнә, уларҙың һәр береһе бик күп импровизацион варианттарға эйә.
Хамелеон-төҫөн үҙгәртеүсән кеҫәртке (хикәйә)
«Хамелео́н-төҫөн үҙгәртеүсән кеҫәртке » — урыҫ яҙыусыһы Антон Павлович Чехов хикәйәһе. Тәүге тапҡыр «Осколки» журналының 36-сы һанында 1884 йылдың 8 сентябрендә  «А. Чехонте» ҡултамғаһы менән баҫылып сыға. 1886 йылда хикәйә шулай уҡ, «Осколки» журналы тарафынан әҙ генә үҙгәрештәр эшләнеп, Чеховтың «Пёстрые рассказы» йыйынтығына индерелә.
Әзербайжан музыкаһы
Джаз
Әзербайжан джазы 1930-сы йылдарҙа тыуа. Шул осорҙа композитор Тәүфиҡ Күлиев дирижёр Ниязи менән берлектә Баҡыла тәүге джаз оркестрын ойоштора. Әммә әзербайжан джазына нигеҙ һалыусы тип Вәғиф Мостафазаде иҫәпләнә, ул джаз-муғам тигән яңы музыка жанрын сығара, джаз элементтарын әзербайжан халыҡ музыкаһы менән ҡуша. 1957 йылда йырсы Рәшид Бейбутов Әзербайжан филармонияһында джаз стилистикаһын әзербайжан халыҡ музыа ҡоралдары менән берләштергән концерт ансамблен ойоштора.
Һаҡмар районы
Үҙәге Һаҡмар ауылы.
Татар Ҡарғалы ауылы
Татар Ҡарғалыһына тарихы 1743 йылға барып тоташа. Ул йылды ҡорола ғына башлаған Ырынбурҙың губернаторы Неплюев татарҙарҙы Урта Азия менән сауҙа элемтәһен тергеҙергә саҡыра. 1744 йылда Сәғит Хәлендә Елизавета Петровна Һаҡмар йылғаһы буйынан 64 мең дисәтинә ер бүлеп бирә. Сәғит Хәйәлин тыуған ауылы Байҙар Сабаһы һәм Ҡазан өйәҙенең башҡа ауылдарынан үҙе менән 173 ғаиләне ияртеп, Һаҡмар йылғаһы буйына барып ултыра.
Транспорт
Район территорияһы буйлап Мораптал–Һаҡмар (Өфө—Ырымбур тимер юлы өлөшө) тимер юлы, Р-240 «Өфө — Ырымбур» федераль автомобиль юлы үтә.
Мораптал–Һаҡмар тимер юлы - Көньяҡ Урал тимер юлы, Башҡортостан Республикаһында 12 км). Көйөргәҙе районы аша үтә. 1980 йылда төҙөлгән.
Андакулиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хильдбургхаузен
Хильдбургхаузен (Hildburghausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 11901 кеше йәшәй. Майҙаны — 72,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 380 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98641–98646 һәм автомобиль коды — HBN.
Рабинович Михаил Исакович
Биографияһы
1983 йылдың 6 декабренән — Өфө ҡалаһының Республика Рус Драма театрының баш режиссёры Башҡорт АССР-ы).БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (07.09.1988 йыл) Өфөлә иң билдәле режиссёр. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2015 йыл).
1986 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында педагог, актёрлыҡ һәм режиссёрлыҡ курстарының педагогы һәм етәксеһе булып тора.
1967 йылда Өфө авиация институтын тамалай.
1984 йылдан 2016 йылға тиклем Башҡортостан Республикаһы Рус дәүләт академия драма театры сәхнәһендә режиссёр сифатында 42 спектакль ҡуя. Беренсе режиссёрлыҡ постановкаһы Рус драма театры (Ѳфө) сәхнәһендә 1984 йылда ҡуйыла — В. Арро «Иҫке йортта биш романс» спектакле.
Михаил Исакович Рабинович 2021 йылдың 9 ғинуарында Өфө ҡалаһында вафат булды.
Үтәгән (Борай районы)
Тарихы
Ауылда төрлө милләт кешеләре йәшәй. 1795 йылғы V рәүез бында яһаҡ татарҙары (126 кеше) һәм мишәрҙәр (45 кеше) менән бергә Шишмә-Борай ауылынан килеп төпләнгән 16 башҡорттоң йәшәүен дә теркәй. 1917 йылдағы Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы иҫәбен алыу материалдарында ауылда 525 типтәр һәм 39 башҡорттоң йәшәүен билдәләнә.
Сельва
Се́льва (selva, silva — урман) — Бразилия, Перу Суринам, Венесуэла, Гайана, Парагвай, Колумбия һ.б. илдәрҙә дымлы тропик урманды (джунгли) билдәләү өсөн ҡулланылған географик термин. Сельва даими дымландырып торған ҡоро ерҙең уйһыулыҡтарында барлыҡҡа килә, сельва тропик ямғырҙар менән йыуылып тора, шул сәбәпле тупрағы минераль матдәләр менән бик ярлы. Сельва йыш ҡына һаҙлыҡлы урынға әйләнә. Үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы төҫтәренең күплеге һәм үҫемлек, ҡош, хауандарҙың күп төрлөлөгө менән айырыла. Майҙаны буйынса иң эре сельва Бразилияла Амазонка бассейнында урынлашҡан (уның майҙаны Украина майҙанын ике тапҡыр ҙурыраҡ).
Сареда (Оло Горносталь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әйүп (нәби)
Тарихы
Әсәһе пәйғәмбәр Лут ҡыҙы була. Әйүп Дамаск тирәһендә йәшәгән халыҡтарға нәби итеп ебәрелә. Бик бай һәм хөрмәтле кеше була, бөтә мохтаждарға ярҙам итә. Ул игелеклеге, ғәҙеллеге һәм ихлас тәҡүәлеге менән айырылып тора. Әммә билдәлелекте ул үҙенең сикһеҙ түҙемлеге һәм сабырлығы арҡаһында ала.
Йәрғәлиев Фәрит Рәшит улы
Биографияһы
Фәрит Рәшит улы Йәрғәлиев 2020 йылдың 12 июлендә Өфө ҡалаһында көтмәгәндә вафат булды.
Анбуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һынташты
Һынташты (Елғыуар) (Синташта, Джилкуар, Жилкуар) — Рәсәй йылғаһы.
Книн һарайы
Тарихы
XV быуатта, Европаға ғосман баҫҡынсылары үтеү ҡурҡынысы янағанда, хәҙерге көндә ҡәлғәнең төп инеү урыны булып торған бер нисә өҫтәмә оборона диуарҙары төҙөлөүе бик тә ихтимал. Ҡәлғәнең ике нығытмаһы ла бер оборона комплексын тәшкил иткән. 1522 йылдың майында ғосман ғәскәрҙәре Книнды ҡамауға ала башлаған, һәм 1522 йылдың 29 майында был алыш ғосман еңеүе менән тамамланған.
Грузин яҙыуы
Тарихи очерк
Был аргументтарҙы анализлау аша, В. Истрин өсөнсө аргумент бик ышандырырлыҡ түгел тип иҫәпләй, сөнки Маштоцтың әрмән алфавитын төҙөү Әрмәнстан алфавитының фонетикаға һәм Әрмәнстан биҙәү сәнғәтенә тап килгәнен күрһәтә, һәм грузин алфавитын төҙөгән булһа, Маштоц башҡа фонетик һәм биҙәү сәнғәте принциптарына таянып эш иткән булыр ине. Икенсе аргументҡа ҡаршы килеп, Истрин шулай уҡ грузин алфавиты төҙөлгән нигеҙҙең аңлайышлы булмауын әйтеп үтә. Арамей сығышы тураһындағы фараз (Мюллер, Тейлор, Джавахишвили, Церетели һ.б.) хәрефтәрҙең оҡшашлығына һәм дөйөм график стиль булыуына һылтана, әммә грузин һәм грек хәрефтәре араһында ла оҡшашлыҡ аҙ түгел. Грузин һәм грек яҙыуҙары вокаллашҡан-өнлө, ә арамей яҙыуы — консонант-өнлө. Грузин яҙыуының йүнәлеше һулдан уңға табан, ә арамей яҙмаһында — киреһенсә. Ахыр сиктә, грузин алфавитының хәрефтәр тәртибе грек алфавитына яҡыныраҡ.
Бохарова Гөлнур Һарун ҡыҙы
Биографияһы
1989 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театрында әҙәби-драма бүлегенең өлкән мөхәррире вазифаһын үтәй.
Телеграф
Электр телеграфы
1824 йылда инглиз физигы Питер Барлоу   телеграф үҫешен тотҡарлаған « Барлоу законы»н яҙа.
Диңгеҙ
Органик донъя
Диңгеҙ һыуында йәшәүсе организмдар өс төп комплексҡа бүленә: һыу ҡатламында ирекле дрейфланған планктон, диңгеҙ төбөндә урынлашҡан бентос һәм әүҙем йөҙөүсе нектон. Нектон биомассаһының күп өлөшөн балыҡ тәшкил итә, бынан тыш уға цефалоподтар һәм һөтимәрҙәр инә. Уның күп кенә вәкилдәре миграция яһай, ҡайһы берҙә алыҫ араларға. Диңгеҙ биомассаһының өстән ике өлөшө 500 метрға тиклем тәрәнлектә тупланған. Тәрәнлеге артҡан һайын биотөрлөлөк ҡырҡа кәмей. Биотөрлөлөк һыуҙың тоҙлолоғо менән бәйле: тоҙлолоҡ кәмегәндә төрҙәр һаны кәмей бара.
Иң бай төрҙәргә бай тропик диңгеҙҙәр, уртаса һәм поляр зоналарҙа популяциялар юғарыраҡ.
Луис Альберто Спинетта
2000 йылдарҙағы яңғыҙ сығыштары
2000 йылдарҙа Луис Альберто Спинетта ҡабаттан соло сығыштарға ҡайта. 2001 йылда уның Silver Sorgo альбомы сыға, ә 2003 йылда — Para árboles los. 2006 йылда музыкант яңы Pan дискында Spinetta Jade яңғырашына әйләнеп ҡайта. 2008-Спинетта Un mañana-ны яҙҙыра, альбом йылдың иң яҡшы альбомы тип таныла.
Сир-Ю
Сир-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Майна Туду
Биографияһы
Mайна Туду Дели университетын тамамлаған. 2017 йылда 2016 йылда сыҡҡан шиғырҙар китабы өсөн Сахитья академияһының Юва Пураскар премияһына лайыҡ була. Был шиғри йыйынтыҡтан тыш, ул үҙ халҡының тарихы тураһында китап сығара. Шулай уҡ 2014 йылда — туған теленең грамматикаһын, 2015 йылда һүҙлек баҫтыра. Рамаяна әҫәрен сантали теленә тәржемә итә.
Мансуров Павел Дмитриевич
Биографияһы
Атаҡлы Мансуровтар нәҫеленән сыҡҡан дворянлы. 1736 йылда хәрби хеҙмәтен башлай, 1741—1743 йылғы Урыҫ-швед һуғышында һәм Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнаша. 1770 йылдың 25 ноябрендә офицер чиннда 25-йыллыҡ хеҙмәте өсөн 4-се дәрәжә Изге Георгий ордены менән бүләкләнә.
Фриц Эрпенбек
Биографияһы
1945 йылда Эрпенбек Германияға әйләнеп ҡайта, 1946 йылда Германияның Социалистик берҙәм партияһына (СЕПГ) инә. 1946—1958 йылдарҙа журнала «Ваҡыт театры» (Theater der Zeit) һәм «Театраль хеҙмәт» (Theaterdienst) журналдарының баш мөхәррире була. Бруно Һеншель менән Henschel Verlag нәшриәтен ойоштора. 1951 йылдан ГДР Министрҙар Советының башҡарыу сәнғәте һәм музыка буйынса баш бүлегенең етәксеһе була. 1959—1962 йылдарҙа Берлиндағы Фольксбюне театрының баш драматургы булып эшләй, әҙәби ижад менән шөғөлләнә
Эрпенбек Берлинда Доротеенштадт зыяратында ерләнгән. Берлиндағы бер урамға уның исеме бирелгән.
Антурец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Пералильо
Пералильо (Peralillo) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Кольчагуа провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 4439 кеше (2002).
Географик урыны
Өлкәнең административ үҙәгенән 78 км көньяҡ-көнбайышта һәм провинцияның административ үҙәгенән 47 км төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Сареда-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ғаязов Әлфис Суфиян улы
Ғаязов Әлфис Суфиян улы (3 июнь 1956 йыл) — дәүләт һәм фән эшмәкәре, ғалим һәм яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр Академияһы академигы (2016), Рәсәй Мәғариф академияһының мөхбир ағзаһы (2009), педагогия фәндәре докторы (1996), профессор (1997). Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2000), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1985).
Биографияһы
1977 йылда Бөрө педагогия институтын тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген 1977 йылда институттың ВЛКСМ комитеты секретары вазифаһында башлай. Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткәндән һуң, ошо юғары уҡыу йортонда кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Ижади эшмәкәрлеге
Әлфис Ғаязов шулай уҡ танылған шағир һәм драматург, 2013 йылдан Рәсәй Яҙыусылар Союзы ағзаһы, әҙәби ижад менән дә әүҙем шөғөлләнә, уның шиғырҙары республика гәзит-журналдарында даими донъя күреп килә.
Уның һүҙҙәренә профессиональ һәм үҙешмәкәр композиторҙар Альбина Имаева, Ришат Сәғитов, Шамил Шәрипов, Фирҙүс Шәрифуллин, Вәсил Ғәлимов, Афарим Аҡсурин, Нурия Абдуллина, Юлай Моратов, Әминә Бикташева, Рәдиф Зарипов, Зөлфиә Ғәйнуллина, Ринат Фәттәховтар яҙған бер нисә тиҫтә йырҙы Башҡортостандың һәм Татарстандың популяр сәхнә оҫталары үҙ репертуарына индергән, улар башҡарыуында халыҡ күңеленә хуш килгән был әҫәрҙәр радио һәм телевизорҙан йыш яңғырай.
2020 йылда йыһанға осороуҙар исемлеге
{{СтрокаСпискаЗап | NSSDC ID = 2020-056С | SCN     = 46114 | Wikidata = | атамаһы = {{Флаг|Япония}} BSat 4b | төр     = SSL-1300 }}
Сябу-Яха (Неро-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Биксурин Мирсәлих Мирсәлим улы
Биографияһы
Хеҙмәт был йәһәттән башҡорт һәм, ғөмүмән, төрки тел белемендә ҡәрҙәш телдәрҙе сағыштырма өйрәнеүҙең тәүге тәжрибәһе иҫәпләнә. Күргәҙмә материалдар сифатында М. Биксурин һәр телдең үҙенә генә хас фольклор һәм яҙма әҙәбиәт өлгөләренә мөрәжәғәт итә, китапта бер юлы ике һүҙлексә урынлаштыра. Һүҙлексәлә, башҡа телдәрҙең лөғәт өлгөләре менән бергә, башҡортса 53 һүҙ килтерелә, улар ғәрәп, фарсы һүҙҙәре менән сағыштырыла. Ҡулланмала һорауҙар һәм яуаптар рәүешендә русса, фарсыса һәм төркисә текстар тәҡдим ителә. Китапта саф башҡорт телендә «Батыр батшаның әкиәте» тигән халыҡ хикәйәтенең баҫылыуы ҙур әһәмиәт ҡаҙана. Иҫке ғәрәп имләһе менән яҙылған был хикәйәткә, профессор Ж. Ғ. Кейекбаев билдәләгәнсә, тел ғилеме күҙлегенән ҡарағанда «ниндәйҙер дәрәжәлә бөтөн башҡорт һөйләштәренең элементтары индерелгән».
Урман
Урман төрҙәре
Донъялағы иң ҙур дымлы тропик урман (сельва) Амазонка йылғаһы буйлап 6 миллион квадрат километрга һуҙылған. Был икһеҙ-сикһеҙ массив аша үтеп сығыу мөмкин булмағанлыҡтан, уны белгестәр элек-электән «йәшел тамуҡ» тип йөртәләр икән.
Урман байлығы
Урман — һауала газ алмашыу кеүек мөһим процесста актив ҡатнашыусы гигант фильтр ул. Урман үҫемлектәре һауанан кеше һәм хайуандар бүлеп сығарған углекислый газды йотоп бара һәм уны кислород менән байыта. Иҫәпләүҙәр күрһәткәнсә, мәҫәлән, дүрт ҙур ағас бер кешене тәүлек буйына етәрлек кислород менән тәъмин итә.
Ағастарҙың сәләмәтләндереү әһәмиәте тағы шунда, улар һауаны туҙандан һәм завод-фабрикалар бүлеп сығарған зарарлы газдарҙан таҙарталар. Урманда туҙан булмай. Ҡарама, йүкә, сирень ағастары туҙанды башҡаларға ҡарағанда күберәк йота — 1 йылға 35 килограмм тирәһе. Урман һауаны төрлө зарарлы ҡатнашмаларҙан таҙарта, уны кислород менән туйындыра. Ғалимдар бер кешегә 100—150 квадрат метр йәшел зона тура килергә тейешлеген иҫәпләп сығарған.
Башҡортостан урмандары
Болондар республиканың башлыса ҡырҡылған урмандар урынында, йыл һайын бесән сабыу йә мал көтөү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Тау болондарына бейек үләндәр хас (йылан тамыр, ҡымыҙлыҡ, ҡырҡҡолас һәм башҡалар), улар араһында һирәкләп ҡыяҡлы һәм ҡуҙаҡлы үләндәр ҙә үҫә. Был болондарҙа эт табаны үләне күп. Ҡоро болондар республиканың төньяғындағы тигеҙлектәрҙә урынлашҡан, уларҙа башлыса дала бажаты өҫтөнлөк итә.
Һаҙлыҡтар республикала аҙ майҙанды биләй. Бейек тауҙарҙа (Ирәмәл, Ямантау баштарында) тау тундраларына хас булған күк көртмәле, һаҙ емеше, дриада һәм башҡа үҫемлектәр үҫә. Республиканың байтаҡ майҙандарында әрем, алабута, маҙа киндер, шайтан таяғы, ике өйлө кесерткән, дегәнәк, аҡ ҡандала һәм дарыу ҡандала үләндәре үҫә. Улар ауылдарҙа һәм ҡалаларҙа уңайлы экологик шарттар булдырыуҙа мөһим роль уйнай.
Мөҡсин
Этимологияһы
Мөҡсин исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән үҙләштерелгән, изгелекле, яҡшылыҡ ҡылыусы тигәнде аңлата.
Этноним
мөҡсин — Иҙел (Ил) Гәрә (аралар: мөҡсин, аҡ түбәтәй, зәйнулла, мөйтән, мутин, мәхмүт, тояҡ, хәсән) ҡара: Гәрә
Ҡоро Ҡомарҙы
Географияһы
Ҡоро Ҡомарҙы Силәбе өлкәһе, Ырымбур өлкәһе, Ҡурған өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡомарҙы йылғаһының һул ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Себер губернаһы
Екатерина II дәүерендәге административ реформаһы
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып, 1775 йылдың 7 ноябрендә «Губерналар менән идара итеү өсөн Учреждение» яңы административ реформаһын башлай. Реформаға ярашлы элекке ҙур күләмле губерналар 300—400 рәүиз йәнлек компактлы губерналарға бүлеү ҡарала. Ошо уҡ ваҡытта халыҡ тығыҙлығы буйынса губерналар (наместниклыҡтар) өҫтәмә рәүештә өлкәләргә бүленә. Бер нисә губерна өҫтөнән идара итеү өсөн генерал-губернатор вазифаһы булдырыла. Себер территорияһында өс наместниклыҡ барлыҡҡа килергә тейеш була: Тубыл, Иркутск һәм Колыван. Шул уҡ ваҡытта Тубыл наместниклығы (Тубыл һәм Томск өлкәләре составына) Пермь һәм Тубыл генерал-губернаторлығына буйһона.
Ғәлин Мәхмүт Харрас улы
Биографияһы
После войны работал агрономом райсельхозотдела Баймакского района (1946-1949 гг.), заведующим Баймакским основным пунктом Главзаготсортзерна (с 1949 г.), электриком Зилаирского зерносовхоза, председателем Зилаирского сельского совета Баймакского района (1959-1961 гг.). Известен как хороший кураист и импровизатор, активный участник мероприятий художественных самодеятельности.
Ҡадиров Ғабдрахман Фәйзрахман улы
Биографияһы
1951 йылдан Ғабдрахман Ҡадиров Өфөлә йәшәй. 7-се, 27-се һәм 23-сө мәктәптә, Өфө авиация техникумында уҡый. Юғары белемде Ленинградтағы П. Лесгафт исемендәге физик культура институтында ала.
Мотоцикл спортын үҫтереүҙәге ҡаҙаныштары һәм шәхси уңыштары өсөн мотоуҙышсы «Почёт Билдәһе» ордены һәм «Өлгөлө хеҙмәт өсөн» миҙалы менән наградлана.
Ғәлимйәнов Флүр Ғәлимйән улы
Биографияһы
1996 йылда пенсияға сыға. Башҡортостан Республикаһы ветерандар советы ағзаһы була. Өфө ҡалаһында йәшәй. 2010 йылдың 28 ғинуарында Өфөлә вафат була. Тыуған ауылы Иҫке Илекәйҙә ерләнгән.
Күсермә яһау аппараты
Һүрәтте (күренеште) яһау ысулдары
Етештереүсәнлеге буйынса  аҙ ( 20 күсермә/мин), уртаса (20—40 күсермә/мин) һәм юғары етештереүсән ( 40 күсермә/мин артыҡ) копирҙар була.
Компановка буйынса копирҙар иҙән һәм өҫтәл аппараттарына бүленә. Өҫтәл аппараттары араһында күсереп йөрөтә торғандары (портатив) ла була.
A4 форматлы аҙ етештереүсән өҫтәл аппараттары шәхси аппарат, ҙур форматлылары (А0, А1)  инженер системалары тип атала.
Оло Сепатка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Палемондар
Литваларҙың сығышы тураһында легенданың барлыҡҡа килеүе
Палемон һәм Литваға Римдан сығышлыларнигеҙ һалыуы тураһында беренсе тапҡыр белорус-литва ҡулъяҙмаларында телгә алына (икенсе редакцияһы, 1520—1530 йылдар йәки йылдарҙа булдырылған).
Палемон тураһында легенда
Легенда авторҙары Белоруссия һәм Литва географияһын ярайһы уҡ насар белгән, шуға күрә легендала бик күп географик хаталар һәм аңлашылмаусанлыҡтар осрай. Бынан тыш, бик күп хронологик проблемалар бар, шулай уҡ ҡайһы бер башҡа сығанаҡтарға тап килмәүсәнлек. Текстың күпселек өлөшө Новогрудок ҡалаһына ҡағылыуы сәбәпле, легенда, моғайын, тап ошо ҡалала барлыҡҡа килгәндер.
Кенәз Палемоновичтар
Кенәз Гинвилдың бер тармағы, литва сығанаҡтарына ярашлы, Полоцк кенәзлегендә нығына, әммә был мәғлүмәт урыҫ йылъяҙмаларына тура килмәй. Бер тармағы (иң олоһо) Новогрудокта нығына.
Фәләстин
Фәләстин (Παλαιστίνη, פלשתפלשת — Pelešet, ארץ פלשת — «Филистия», Palaestina,  — Фаластин ) — Яҡын Көнсығыштағы тарихи өлкә. Сиктәре яҡынса хәҙерге Ғәззә секторы (Газа секторы), Израиль, Ғолан бейеклектәре, Иордан йылғаһының Көнбайыш яры, Иордания, өлөшләтә Ливан, өлөшләтә Сүриә территорияларын үҙ эсенә алған. Синай ярымутрауы, ҡағиҙә булараҡ, айырым географик зона һанала.
Антиклыҡ
629 йылда Фарсияны еңгәндән һуң византий императоры Ираклий Йәрүсәлимгә инә — Фәләстин ҡабат Византия провинцияһы ителә.
Ғосман империяһы хакимлығы аҫтында (1516—1917)
1847 йылда католик сиркәүе башлығы Рим Папаһы Пий IX Латин Йәрүсәлим патриархатын тергеҙә.
Британия мандаты
Беренсе донъя һуғышы һөҙөмтәһендә 1920 йылдың апрелендә Сан-Ремола үткән конференцияла Бөйөк Британия Фәләстин территорияһына идара итеү өсөн мандат алыуға өлгәшә (Милләттәр Лигаһы тарафынан 1922 йылдың июлендә раҫлана). Инглиз мандатындағы Фәләстин территорияһына әле Иорданияныҡы булған ерҙәр ҙә инә. 1917 йылдың 2 ноябрендә инглиз хөкүмәте Бальфур декларацияһын баҫып сығара, унда Фәләстиндә «йәһүд халҡының милли төйәген» булдырырға вәғәҙә ителә. Әммә 1922 йылдың февралендә Бөйөк Британияның колониялар министры, Бальфур декларацияһы менән ризалашамаған Уинстон Черчилль мандат территорияһының ¾ өлөшөн Трансиордания айырым әмирлегенә бирергә ҡарар сығара, шул территорияла һуңынан (1946 йылда) бойондороҡһоҙ Трансиордания короллеге булдырыла.
Артабанғы ваҡиғалар
1947 йылдың 29 ноябрендә Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Фәләстинде бүлеү тураһында резолюция ҡабул итә (БМО Генераль ассамблеяһының 181-се резолюцияһы). Был план Фәләстинде ғәрәп һәм йәһүд дәүләттәренә бүлеүҙе күҙҙә тота. Йәрүсәлим БМО идараһы аҫтындағы халыҡ-ара ҡала тип иғлан ителә.
1960—2010-сы йылдарҙа ғәрәп дәүләтен төҙөү өсөн көрәш
1993 йылда Фәләстинде азат итеү ойошмаһы БМО Именлек советының 242-се һәм 338-се резолюцияларын рәсми таный һәм Израилгә ҡаршы көрәште туҡтатыуы тураһында белдерә. Һөҙөмтәлә 1994 йылда Фәләстин милли хакимиәте ойошторола.
Андыҙ
Андыҙҙан ризыҡ
Андыҙҙан кеҫәл дә эшләйҙәр. Бының өсөн 25 грамм кипкән тамыр киҫәктәре, 150 г шәкәр ҡомо, 35 г картуф крахмалы, 1 литр һыу алына. Андыҙ тамыры йомшарғанға тиклем һыуҙа ҡайнатыла ла.
Тикаль
Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр
Тикаль ҡалаһында Теотиуакандан сауҙагәрҙәр эшләй.
Бородава
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шексна йылғаһыинештән Шекснинск ГЭС-ына тиклем, Аҡкүлде (Вологда өлкәһе) керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Артыш (йылға)
Артыш — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Узун-Оюк йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Gracias a la vida (йыр)
Йоғонто
Фин йырсыһы Арья Сайонмаа йырҙың фин (Miten voin kyllin kiittää) һәм швед (Jag vill tacka livet) варианттарын яҙҙыра ; аҙаҡҡыһы 1986 йылда Улоф Пальмены ерләгәндә башҡарыла.
Һедда Циннер
Биографияһы
1945 йылдың июнендә Һедда Циннер ғиләһе менән Берлинға ҡайта.
1975 йылда Циннер ГДР-ҙың «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләнә. ГДР Яҙыусылар Союзының почетлы ағзаһы итеп алына.
Әхмәт ибн Фаҙлан
Ибн Фадлан (Әхмәт ибне Фаҙлан ибн әл-Ғәббәс ибне Рәшид ибне Хаммад, أحمد بن فضلان بن العباس بن راشد بن حماد) — X быуаттың беренсе яртыһындағы ғәрәп яҙыусыһы һәм сәйәхәтсеһе.