cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эскильстуна
Эскильстунда тарихи металлургия һәм ҡорос ҡойоу сәнәғәте үҫешкән була, улар гербта кәүҙәләнәләр. Ҡалала Вольво концернының бер нисә бүлектәре урынлашҡан, «Volvo Construction Equipment» етештереү компанияһы, шул уҡ һанда Component CE Volvo, Мунктель музейы, Вольвоның запас өлөштәренең үҙәк келәте һәм ҡаланан алыҫ урынлашмаған Вольво клиентарын хеҙмәтләндереү үҙәге. Шулай уҡ ҡалала Альфа Лаваль компанияһының сепараторҙар заводы урынлашҡан. Эскильстунала Мелардален университетының өлөшө урынлаша.
Туғайкүл
Тарихы
Туғайкүл ҡасабаһы телгә алынған берҙән-бер документ — 1810 йылғы Мейәс ҡәлғәһенең Метрик китабы, унда кейәү менән кәләштең никахы теркәлеүе тураһында мәғлүмәт бирелгән: «Венчан города Челябы подгородной деревни Тугайкуль малолеток казачей сын Николай Курочкин, Мияской крепости с казачей дочерью девкой Палагеей Козыревой…»
«И. Н. Ашанин товариществоһының Екатерина таш күмер рудниктары» исемле акционерҙар йәмғиәте барлыҡҡа килә. Усилиями Э. Э. Канн 1908 йылда рудниктан Потанин станцияһына тар колеялы юл һалдыра.
Ҡомлоҡ (йылға)
Этимологияһы
Ике төрлө фараз йәшәй.
Көньяҡ (Ишембай)
Сиге
көнбайыш өлөшөндә: сик төньяҡтан Ишембай — Салауат автомобиль юлы буйынса 750 м оҙонлоғонда, унан һуң көньяҡ-көнбайышҡа табан 1 км автомобиль юлы буйлап Ишембай станцияһы тимер юл вокзалына, артабан көньяҡ-көнсығышҡа табан 200 метр Стәрлетамаҡ районы биләмәһендә урынлашҡан совхоз-техникум ерҙәре буйлап, аҙаҡ 200 метр көньяҡҡа Салауат ҡалаһы менән сиккә тиклем. Артабан көньяҡ-көнсығышҡа 680 м, 200 м көнсығышҡа, көньяҡҡа 600 м, көньяҡ-көнбайышҡа 1,6 км Салауат ҡалаһы менән сиккә тиклем, артабан көньяҡ-көнсығышҡа табан Ағиҙел йылғаһына тиклем, һуңынан Ағиҙел йылғаһы буйлап 400 м, көньяҡ-көнсығышҡа боролоп Ағиҙел йылғаһының иҫке үҙәненә тиклем, һуңынан Ағиҙел йылғаһы үҙәне буйлап 400 м, һуңынан көньяҡ-көнбайышҡа 600 м, артабан 1,65 км Ағиҙел йылғаһының иҫке үҙәне буйлап ҡаланың көньяҡ сигенә тиклем.
Тарихы
3-сө статьяның Ишембай ҡалаһына ҡағылышлы өлөшөндә ике муниципаль берәмек күрһәтелә: Ишембай ҡалаһының Көньяғы муниципаль берәмегенең сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2002 йылдың 25 декабрендәге 426-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһының Көньяғы муниципаль берәмеге сиктәрен тасуирлау тураһында» законы менән билдәләнә.
45) Башҡортостан Республикаһының 2002 йылдың 25 декабрендәге 426-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһының Көньяғы муниципаль берәмеге сиктәрен тасуирлау тураһында» Законы (Дәүләт Йыйылышы, Президент һәм Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты ведомостары, 2003, N 3 (159), 114 статья);
Хүнәйнә һуғышы
Хүнәйнә һуғышы (غزوة حُنين; Битва при Хунейне) — 630 йылда Хүнәйнә үҙәнендә мосолмандар менән мәжүсиҙәр араһындағы һуғыш. Ул Мәккәнән әт-Таифҡа берған юлдарҙың береһендә була һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең еңеүе менән тамамлана. Хүнәйнә алышы Ҡөрьәндә телгә алынған ике йыһаттың береһе ..
Тарихы
Алыш ваҡытында Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡулына бер ус тупраҡ алып, дошмандар яғына һибә. Тупраҡ бөтә хауазиндарҙың күҙҙәренә тула һәм буталыш, ҡурҡыу тыуҙыра. Бының менән файҙаланып, мосолмандар уларҙы ҡыҫырыҡлай башлай һәм хауазиндарҙы, ғаиләләрен һәм малын ташлап, һуғыш яланын ташлап китергә мәжбүр итә.
Константин һарайы
Һарайҙа 5.09-6.09.2013 көндәрҙә G20 саммиты үтә.
Оло Енгыль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәғфирә исем
Этимологияһы
тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолманхатын-ҡыҙ исеме.
Ел (хикәйә)
Тәнҡит
«Елдең» психологик коллизияһының ҡатмарлығы тураһында С. Г. Семёнова ла яҙа.
Мәжит Ғафури исемендәге үҙәк мәҙәниәт һәм ял паркы
Характеристикаһы
Бейеклеге 48 метр тәшкил итә, әйләнеш ваҡыты йөктөң күплегенә бәйле 6-нан 12 минутҡа тиклем. Һыйҙырышлылығы буйынса «Ирәмәл» менән оҡшаш булған характеристикаға эйә — 6-шар кеше һыйҙырышлы 24 кабина. Кабиналар шулай уҡ кондициялау һәм йылытыу системаһы менән йыһазландырылған, уның йыл дауамында эшләү өсөн бөтә мөмкинлектәре бар. Аттракцион 09:00 сәғәттән 24:00 сәғәткә тиклем эшләй.
Предъяма замогы
XV быуат. Эразм Ямский
1484 йылда император Фридрих был замокты Обербург (Oberburg, Oberrug) дворян нәҫеленә бүләк иткән.
Миәҙәк ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Административ үҙәге — Миәҙәк ауылы.
Хадера
Тарих
ХХ быуаттың 20 йылдарында Хадер аша Тель - Авивтан Хайфаға тимер юл һалғандар. Әлеге ваҡытта ҡалала тимер юл станцияһы бар. Тель - Авивтан Хайфаға тиклем поездта 30 минут эсендә барып етеп була. Шулай уҡ ҡала аша Хайфанан Тель-Авивҡа барған ике автотрасса үтә, — 2 һәм 4 шоссе юлы.
1936 йылда Хадерға ҡала статусы бирелә. Ҡала бер береһенән бер ни тиклем алыҫлыҡта урынлашҡан райондарҙан тора. Иң ҙур райондары — Гиват - Ольга диңгеҙ әргәһендә һәм Бейт - Элиэзер, ҡаланың үҙәгенән көнсығышта урынлашҡан.
Халыҡ
Халыҡтың 22 % 1990 йылдан һуң килгән иммигранттар. Иммигрантар араһында Рәсәйҙән һәм БДБ илдәренән, күбенеһе Кавказдан сығыусылар күп.
Ҡыҙрас
Тарихы
Ҡыҙрас ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 50 саҡрым алыҫлыҡта Шландыҡурғы йылғаһы (Сәрмәсән йылғаһы ҡушылдығы) тамағында, Асылыкүл тәбиғи паркы территорияһында урынлашҡан. Ауылды Ҡазан даруғаһы Ҡыр‑Ҡаңлы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1741 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса Себер даруғаһы Ҡара‑Табын улусы башҡорттары нигеҙләй. Ҡыҙрас Муллаҡаев исеме менән аталған. 1795 йылда 17 йортта 80 кеше йәшәгән, 1865 йылда 62 йортта — 413 кеше. Ауыл кешеләре малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡҡ, һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. 1906 йылда һыу тирмәне, бакалея кибете теркәлгән. Халҡы: 1906 йылда — 769 кеше; 1920—804; 1939—785; 1959—608; 1989—441; 2002—449; 2010—487 кеше. Башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Сор (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Спирт
ИЮПАК номенклатураһы буйынса, гидроксиль төркөм туйындырылмаған углерод атомы менән берләшкән осраҡта «енолы» ялғауы ҡушыла) и «фенолы» (гидроксил связан с бензольным или другим ароматическим циклом).
Спирттарҙы асыу тарихы
Составында этанол булған иҫерткес эсемлек кешелек донъяһына күптән билдәле. 8000 йыл элек кешеләр әсегән емеш-еләктең йоғонтоһон белгән, һуңынан әсетеү ысулы менән емеш-еләктән, балдан иҫерткес эсемлектәр ҡойғандар. Иртә неолит осоронда, Б.Э.Т 6500 — 7000 йылдарҙа уҡ ферментланған дөгө, бал, йөҙөм һәм башҡа емеш-еләк етештергәндәр, шарап етештереү хәҙерге Ҡытайҙың Хэнань провинцияһында Б.Э.Т 5400-5000 йылдарҙа уҡ билдәле булған. Был турала табылған археологик ҡаҙылмалар һөйләй.
Балыҡлыкүл
Тарихы
1865 йылда Балыҡлыкүл исемле 2 ауыл  теркәлгән: беренсеһендә 100 йортта 625 кеше йәшәгән (2 мәсет, училище, һыу тирмәне булған); икенсеһендә 45 йортта — 386 кеше (мәсет, училище булған). Игенселек, малсылыҡ, урман кәсептәре менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда 3 ауыл теркәлгән: 1‑се Былыҡлыкүлдә 486 кеше йәшәгән (мәсет, мөгәзәй булған); 2‑се Балыҡлыкүлдә — 628 кеше (мәсет, бакалея кибете, мөгәзәй булған); 3‑сө Балыҡлыкүлдә — 765 кеше (мәсет, бакалея кибете булған). 20 быуаттың 30‑сы йылдарынан башлап ауылдар бергә иҫәпкә алына.
Аҡбуҙат (журнал)
Баҫма редакцияһының адресы: 450079, Өфө ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 13, Матбуғат йорто, 1-се ҡат.
Макарьевка (Парбиг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Увелька йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Аҡбуҙат (журнал)
Журналдың гимн-йыры
Күтәрә!
Анна Анвегорд
Анна Элин Астрид Анвегорд (Anna Elin Astrid Anvegård) — швед футболсыһы, «Русенгорд» һәм Швеция милли йыйылма командаһы һөжүм итеүсеһе, 2019 йылда донъя чемпионатының бронза призёры.
«Русенгорд»
2019 йылда Анвегорд «Векшё» һәм «Русенгорд» өсөн 14 гол менән чемпионаттың иң яҡшы һөжүмсеһе була, шулай уҡ йылдың иң әһәмиәтле уйынсыһы булып таныла ә Мальмё  клубы  уның ярҙамы менән Дамаллсвенскандың рекордлы 11-се титулына эйә була.
Борисов Вениамин Иванович
Биография8ы
Борисов үҙенең эштәрен беренсе тапҡыр 1957 йылдағы күргәҙмәлә күрһәтә. 1960 йылдар уртаһынан Ленинград күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша, үҙенең әҫәрҙәрен һынлы сәнғәттең алдынғы оҫталары әҫәрҙәре менән бергә күргәҙмәләрҙә күрһәтә. Пейзаждар, натюрморт, жанр композициялары, портреттар яҙа. 1968 йылда Ленинград рәссамдар союзына ҡабул ителә. .
Мазаччо
Мазаччо (Masaccio; Масаччо; Иҫкергән варианты — Масаччо, ысын исеме Томмазо ди Джованни ди Симона Кассай (Гиди), Томмазо-ди-сер Джованни ди Гиди; 1401 йылдың 21 декабрендә Сан-Джованни Вальдарно, Тоскана — 1428 йылдың көҙө, Рим) — Италия рәссамы, Флоренция мәктәбенең бөйөк оҫтаһы, Яңырыуҙың иртә (Кватроченто) дәүерендәге һынлы сәнғәт реформаторы.
Биографияһы
Флоренцияға Мазаччо йәшләй генә күсеп килә. Тикшеренеүселәр фаразлауынса, ул бында 1418 йылға тиклем күсенгән булырға тейеш. Һаҡланып ҡалған документтар буйынса, Мазаччоның әсәһе Сан-Никколь районында ниндәйҙер торлаҡты ҡуртымға алған. Рәссам уға яҡын ғына урынлашҡан студияла эшләгәндер. Вазари уның уҡытыусыһы Мазолино, тип раҫлай, әммә ул яңылыша. Мазаччо һынлы сәнғәт оҫтаһы исемен ала һәм оҫталар цехына 1422 йылдың 7 ғинуарында ҡабул ителә, ә Мазолино унда һуңыраҡ, 1423 йылда ғына, ҡабул ителгән. Бынан тыш, уның әҫәрҙәрендә был рәссамдың йоғонтоһо һиҙелмәй. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр 1421 йылда ул Бикчи-ди-Лоренцо оҫтаханаһында эшләгән, Сан-Эгидио сиркәүенең рельефлы терракотаһын ул эшләгән тип баралар. Әммә был рәссамдар әҫәрҙәренең стиле бик ныҡ айырыла. 1421 йылдан Биччи ди Лоренцо оҫтаханаһында Мазаччоның ҡустыһы Джованни (Скеджа) эшләй.
Сан Джовенале триптихы
Реставрациянан һуң триптих 1982 йылда «Metodo a Sienza» күргәҙмәһендә күрһәтелә, унда тағы ла тәнҡитселәрҙең иғтибарын йәлеп итә. Хәҙерге ваҡытта Сан-Пьетро- а Кашья- ди- Реджелло (Сан-Пьетро-а-Cacia di Reggello) сиркәүендә һаҡлана.
Бранкаччи капеллаһы
Бранкаччи капеллаһының фрескалары ҡыҫҡа ғүмерле рәссам Мазаччоның төп әҫәре булып тора. XV быуаттан алып беҙҙең көндәргә тиклем улар профессионалдар араһында ла, киң йәмәғәтселектә лә даими һоҡланыу тыуҙыра. Әммә был һүрәттәр тураһында бәхәстәр әлегә тиклем бара.
Троица
Был әҫәр перспектива закондарын һәм Брунеллески архитектура принциптарын айырым эҙмә-эҙлелек менән сағылдырғанға күрә, тәнҡитселәр рәссамдың эшенә архитектор йүнәлеш биреп торған, тип иҫәпләй, ләкин күптәр бының менән ризалашмай. Элек күкһел күк йөҙө фонындағы тәрегә ҡарап илаған фәрештәләр һәм унан аҫта халыҡ һүрәтләнһә, Мазаччо тәрене боронғо Рим триумфаль арка көмбәҙенә оҡшаш архитектура интерьерына урынлаштырған. Бөтә күренеш скульптуралар торған архитектура нишаһын хәтерләтә. Композицияны төҙөү технологияһы, моғайын, ябай булғандыр: Мазаччо фресканың аҫҡы өлөшөнә ҡаҙаҡ ҡаҡҡан, унан ептәрҙе өҫкә табан тарттырған, унан буйлап сланец ҡәләм менән кәрәкле әйберҙәрҙе һыҙған (уның эҙҙәре бөгөн дә күренә). Шулай итеп һыҙыҡлы перспектива төҙөлгән.
Власов Илья Сергеевич
Биографияһы
Бала сағында Илья Власов дзюдо һәм йөҙөү менән шөғөлләнә, ә волейболға 16 йәшендә генә эләгә, уны волейбол майҙансығында уйын ваҡытында Яңы Уренгой «Факел» командаһының статисы Алексей Королев күреп ҡала. Королев Ильяға Рәсәйҙең бөтә төбәктәренән 1995—1996 йылда тыуған перспективалы малайҙарҙы Йәштәр лигаһы һәм үҫмерҙәр йыйылма командаһында сығыш яһарға әҙерләүҙәре тураһында һөйләй. Илья 2011 йылдың авгусында бер нисә ай дауамында был команда урынлашҡан Анапа эргәһендәге «Витязь» һауыҡтырыу комплексына килә, беренсе күнекмәнән һуң бында ҡалырға ризалыҡ бирә.
Чех техник университеты
Тарихы
Герстнер яңы институттың иң беренсе директоры булып китә. Институтты билдәле инженерҙар шул иҫәптән Франц Антон фон (Франтишек Антонин) Герстнер, Ян Пернер тамамлай. Механиканы Йозеф Божек уҡытҡан.
Аҙнай (исем)
Этимология
Аҙнай башҡорт теленә фарсы теленән үҙләштерелгән, аҙна һүҙенән (аҙна, йома) һүҙеннә алынған исем.
Ауылдар
Аҙнай (Ишембай районы) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл.
Йәлдәк
Тарихы
Хәҙерге ваҡытта йәлдәк ҡәбиләһе вәкилдәре Башҡортостандың Борай, Дүртөйлө, Илеш, Ҡариҙел, Нуриман һәм Саҡмағош райондарында йәшәй.
Марафон
Ярыштар классификацияһы һәм календары
Шоссела үткән ярыштарҙың, еңел атлетиканың стадион дисциплиналарынан айырмалы, үҙ графигы бар. Коммерция марафондары күп осраҡта һәйбәт һауа торошо хас булған март-апрелдә һәм сентябрь-октябрҙә үткәрелә. Бындай ярыштарҙың программаһына инвалид коляскаларындағы спортсыларҙың ярыштары һәм башҡа цикллы спорт дисциплиналары ингеләй.
Коммерция марафондарында, ҡағиҙә булараҡ, ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар ярышы бер үк көндө, бер үк сәғәт эсендә, хатта ҡайһы ваҡытта бергә лә старт ала.
Билдәле марафон уҙыштары
Йыл һайын донъяның төрлө илендә 800-ләп марафон уҙышы үткәрелә. Европаның тәүге марафондарынан Кошица марафоны (Словакия) 1924 йылдан башлап үткәрелә. IAAF-тың айырыуса абруйлы марафондарына махсус статус (лейбл) бирелә: Алтын, Көмөш йә Бронза лейблдар.
Билдәле марафонсылар
АҠШ-та, Рәсәйҙә (СССР), Кенияла, Эфиопияла, Японияла һәм Европа илдәренең күбеһендә етди марафон мәктәптәре бар.
Стоянка Мутафова
Шәхси тормошо
Мутафова никахта өс тапҡыр була. Тәүге иренә, Роберт Рознерға, чех режиссёрына, 1946 йылда кейәүгә сыға. Икенсе ире Леонид Грубешлиев тәржемәсе һәм журналист була, унан берҙән-бер ҡыҙы Мария Грубешлиева тыуа. Өсөнсө ире — актёр Нейчо Попов.
Башҡортостан (гәзит)
Баҫма республиканың район һәм ҡалаларындағы көндәлек ижтимағи-сәйәси хәлдәрҙе яҡтырта, башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте һәм әҙәбиәте буйынса, шулай уҡ Рәсәйҙең башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәренән төрлө характерҙағы материалдарҙы даими биреп бара. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улдары һәм ҡыҙҙары тураһында очерктар һәм һүрәтләмәләр һәр һан да тиерлек донъя күрә. Бынан тыш гәзиттә көнитмештең төрлө яҡтарына ҡағылған һәм сәнәғәт, иҡтисад, хоҡуҡ, әхлаҡ, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, тирә-яҡ мөхит, спорт өлкәләрен яҡтыртҡан һәм башҡа темаларға ла, уҡыусылар хаттарына ла күпләп урын бирелә.
Белогорский (ауыл, Ауырғазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡәҙимселек
Ҡәҙимселек (قديم «Ҡәҙим» – «элекке, боронғо» һүҙенән) — XIX быуат ахырында — XX быуат башында Урал һәм Волга буйы мосолмандары араһында киң таралған консерватив хәрәкәт. Ҡәҙимселәрҙе «мосолман йәмәғәтселегенең дини-феодаль мәнфәғәттәрен яҡлаусылар» тип һанайҙар. Мосолман халыҡтарына килеп ингән йәдитселектән айырмалы булараҡ, Рәсәй империяһында ҡәҙимселек төбәк идеологияһы булып ҡына ҡала. Ҡәҙимселәрҙе мәғариф өлкәһендә «укытыуҙың иҫке ысулдарын яҡлаусылар» тип атайҙар.
Йәдитселәргә ҡаршы тороуҙары
Ҡәҙимселек тарафдарҙары:1906-1917 йылдарҙа Ырымбурҙа сыҡҡан «Дин үә мәғишәт» журналы,  Ишмөхәммәт Динмөхәммәтов (Ишми Ишан, 1849-1919), Ш. Мөхәммәтов, Гилажетдин Мөхөтдинов, ишан Ҡорбанғәлиевтар, Мөхәммәтвәли Хөсәйенов(1871-1933). XX быуат башында алдынғы ҡарашлы әҙәбиәт әһелдәре ҡәҙимселәргә ҡаршы әҫәрҙәр яҙа (мәҫәлән, Галиәскәр Камал]дың «Беренсе театр» драмаһы, Ғабдулла Туҡайҙың И. Динмөхәммәтовҡа ҡарата яҙған «Ишан» шигыры).
Һарытау өлкәһе халыҡтарының милли ауылы
Тарих
2003 йылда төбәктең милли — мәҙәни берләшмәләре етәкселәре Һарытауҙың Еңеү паркында Соколов тауындағы Дәүләт хәрби дан музейы янында"һарытау өлкәһе халыҡтарының милли ауылын" булдырырға тәҡдим итәләр. 2003 йылдың 9 майында милли ауылдың презентацияһы үтә. Был көндө ауылды бер урамы асыла, унда ашта алты йорт ҡына була. 2006 йылда милли ауыл статусы менән бәйле юридик мәсьәләләр арҡаһында төҙөлөш туҡтатыла. 2007 йылда төҙөлөш эштәре тергеҙелә, әммә бюджет көрсөккә бәйле булыуы арҡаһында ҡыҫҡартыла.2012 йылда этнографик комплекста 15 милли ихата булдырыла, улар 3 урамда урынлашҡан.
Кёрёш-Марош
Милли парктың биләмәләре
Акватория өҫтөндә Европаның «ҡыҙыл китабы»на ингедрелгән тут ағасы үҫә, уның емештәрен яҡшы ваҡыттарҙа тарттырып он сифатында, ә һуңғы ваҡытта гастрономия деликатестары өсөн сеймал итеп ҡулланалар.
Тәҙкирә
Ғосман империяһы тәҙкирәләре
Ғосман әҙәбиәтендәге тәүге тәҙкирә «Хашт-Бехешт» (Восемь источников) тип атала. Был Эдирне ҡалаһынан Сәхи Бей (1548 йылда үлгән) эше була, уны шағир 1538 йылда тамамланған. 1548 йылға тиклем тағы ике баҫма сыға. Унда 241 шағирҙың тормошо һәм ижады тураһында бәйән ителә,уны Ғосман империяһының юғары даирәләре бик йылы ҡабул итә.
Важ-Картуй-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Выбор (гәзит)
Тарихы
1954 йылдың 12 июнендә ҡасаба «республика әһәмиәтендәге ҡала» статусын ала. Быға тиклем донъя күреп килгән баҫма ошо йылдың 3 октябренән «Ленинский путь» исеме аҫтында ҡала гәзите булып нәшер ителә. Уның беренсе һаны 4000 дана тираж менән баҫыла.
Кинйәбулат (исем)
Топонимдарҙа
Кинйәбулат (Ишембай районы) (Кинзебулатово) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Кинйәбулат шоссеһы Ишембайҙы Ишембай районы менән берләштерғгән автомобиль юлы.
Аҡбулат ауыл Советы (Мишкә районы)
Аҡбулат ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мишкә районындағы муниципаль берәмек.
Административ үҙәге —  Яңы Аҡбулат ауылы.
Ҡиммәт
Ҡиммәт теориялары
Ҡиммәт төшөнсәһе фундаменталь иҡтисади категория булып тора, уның предметын аңлау һәм анализлау ифрат ауыр.
Ямпиль районы (Винница өлкәһе)
Ямпиль районы (Ямпільський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Ямпиль ҡалаһы.
Һилүҙәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алтын-валюта резервтары
Сит ил валютаһындағы фондтар
АҠШ долларына әйләндереү башҡа аҡсаларҙың Рәсәй һумына иғлан ителгән курсы нигеҙендә башҡарыла.
Хәсән ибн Сабит
Биографияһы
Хәсән Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм) кәнизәге Мәрйәмдең һеңлеһе Сирин исемле ҡатынға өйләнгән була. Сирин менән Хәсән бәхетле ғүмер кисерә һәм уларҙың улдары Абдрахман ибн Хәсән атаһының шағирлыҡ юлын дауам итә.
Степановка (Шегарка ҡушылдығы)
Степановка  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Зекер
Зекерҙең башҡа мәғәнәһе
Урал тиермен гүргә кергәндә.
Тәнҡитле сығыштар
Кәбән салма кәбәк башта: ишан булған имеш хайуан!''
Сергеевка (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әнжәләй
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә ошондай фаразды килтерә: «''Анжелы, озеро, Каслинский район. От распространенного прежде у башкир тюркского мужского имени Анжелы''».
Географияһы
Екатеринбургҡа тиклем араһы — 90 км, Силәбегә — 120 км. Трассанан күлгә тиклем — 1,3 км
Флораһы һәм фаунаһы
Төбө ылымыҡлы. Ярҙарындағы үҫемлектәр урман-дала һыҙатына хас.
Күлдә ротан, табан балыҡ, карп бар. Элек табан балыҡ менән карп күп булған, әммә ротан килеп сығып, уларҙы бик ныҡ кәметкән тигән мәғлүмәт бар Шул уҡ ваҡытта был күлдә тотолған балыҡта радиоактив матдәләр булыуы бар тиҙәр
Сафар (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Ауылдың үҫеше тураһында түбәндәге мәғлүмәттәр бар:
1795 йылда 12 йортта 29 ир-ат, 28 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1816 йылда — 100 кеше, 1834 йылда — 140 кеше, 1850 йылда — 132 кеше,<br 1859 йылда - 135 ир-ат, 1870 йылда — 211 кеше, 1917 йылда — 462 кеше, 1920 йылда — 471 кеше йәшәгән.
Антал Регули
Төньяҡ Уралға экспедиция
Регули төҙөгән манси-венгр һүҙлегендә венгр теленә яҡын 2600 манси һүҙе теркәлгән.
Сафар (Миәкә районы)
Ялан исемдәре
Мискә ҡырлайы
Антал Регули
Төньяҡ Уралға экспедиция
«Регули провел около 8 месяцев в краю между Обью и Печорой и, странствуя между тамошними инородцами, коих он изучал язык и нравы, записывая все, что слышал, и отмечал направление рек и гор, он успел приобрести весьма подробные сведения о местной географии» (Отчет о деятельности Русского географического общества за 1846—1847 гг./Зап. Русск. геогр. об-ва—Кн. III.—СПб, 1849.— С. 5).
Сафар (Миәкә районы)
Ялан исемдәре
Бикҡол сауҡалығы
Антал Регули
Регули төҙөгән Төньяҡ Урал картаһы
Картала ер эшкәртеүҙең, урман, йылҡы малы, һарыҡтар, болан үрсетеү райондары сиктәре күрһәтелгән — был Регулиҙың асышы тиергә була. Бығаса карталарҙа ла ундай мәғлүмәт биреү ғәҙәте булмаған.
Сафар (Миәкә районы)
Тау,ҡалҡыулыҡтар исемдәре
Ҡаршытау
Ҡантай ҡулы
Черемшанка (Барсук ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Ғәлиулла (исем)
Билдәле кешеләр
Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы (1919 — 20. 08. 1943), 112-се кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой.
Энтони Маглица
Энтони «Тони» Маглица (хорв. Ante Maglica ; 1930) — Mag Instrument Inc компанияһының нигеҙләүсеһе һәм уның хужаһы, компания АҠШ полицияһы экипировкаһының стандарт элементы — Maglite фонарын — етештерә.
Громыко Андрей Андреевич
Послевоенный период. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы
Мәскәүҙә 1989 йылдың 2 июлендә вафат була.
Ҡасҡын Һамаров
Биографияһы
1777 йылдан Тамъян улусы старшинаһы була.
Сынок (Сарбоян ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Смородиновка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Черемшанка (Ика ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вюрхвиц
Вюрхвиц (Würchwitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 642 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 195 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6712 һәм автомобиль коды — BLK.
Лазарев Дмитрий Ильич
Биографияһы
1991 йылдың 27 февралендә вафат була. Көнбайыш граждандар зыяратында ерләнә (Чурилково). 1993 йылда Ярославлдең Хәрби мемориал зыяратының Геройҙар аллеяһына күсереп ерләнә.
Аҡмырҙа (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Аҡмырҙа — Баязит Бикбайҙың «Шәүрә» башҡорт халыҡ йырының легендаһына нигеҙләнеп яҙылған поэмаһындағы төп образ.
Үҫәргән (ҡасаба)
Тарихы
Үҫәргән ауылы 1920 йылда шул уҡ Беләү йылғаһы буйында көн иткән, хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Алсынбай ауылынан күсенгән үҫәргән ырыуы башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән. 1981 йылғы исемлектәрҙә Медногорск ҡала советына ингән ауыл тип иҫәпкә алынған.
Вальдзассен монастыры
Тасуирлау һәм тарихы
Монастырь 1647 йылда швед ғәскәрҙәренән талана. Ҡабаттан католиклыҡ тергеҙелгәс, монастырға цистерциан монахтары 1661 йылда Фюрстенфельдтан килә. 1690 йылда Вальдзассен монастыры яңынан Вальдзассен аббатлығы статусына эйә була: мөлкәте һәм килем сығанаҡтары уға кире ҡайтарыла, әммә «император ирекле» статусын юғалта, сөнки ул саҡта хаким булып Бавария курфюрсты тора. 1681 йылда яңы сиркәү төҙөлә башлай, уның проектын Авраам Лойтнер һә ағалы-энеле Динценхофер эшләй; 1704 йылда яңы ғибәҙәтхананы изгеләндереү тантанаһы үтә. 1727 йылда монастырҙа китапхана төҙөү тамамлана.
Шамун Фидаи
Ҡасим Мөхәммәтйән улы Шакирйәнов, Шамун Фидаи (15 июнь 1902 йыл — 1920 йыл) — башҡорт революционер-шағиры.
А. П. Чехов исемендәге Таганрог драма театры
XIX быуат
1845 йылдан башлап ҡала властары батша хөкүмәтенә яңы опера бинаһы өсөн аҡса бүлеүҙе һорап мөрәжәғәт итә, әммә үтенес ыңғай хәл ителмәй. Һөҙөмтәлә театр ҡала халҡы аҡсаһына төҙөлә. 1863 йылда ҡала төҙөлөшөнөң өсөнсө генераль планына ярашлы буласаҡ театр бинаһының урыны билдәләнә. 1865 йылда акционерҙар йәмғиәте төҙөлә, уны ойоштороуҙа Чеховтың атаһы ла ҡатнаша. 1866 йылдың 2 апрелендә беренсе таш һалыу тантанаһы үтә. Неоклассицизм стилендәге ике ҡатлы бина итальян архитекторы  К.Лондерон һәм рус архитекторы Н. Трусов проекты буйынса төҙөлә. Төҙөлөшкә сығымдар 55 000 һум тәшкил итә. 1866 йылдың 25 ноябрендә беренсе тамаша — итальян операларынан фрагменттар ҡуйыла. Дирекция ағзаһы, сауҙагәр С.И.Мавро үҙенең аҡсаһына итальян  «Ла Скала» опера театрына оҡшатып театрҙың эске биҙәлешен башҡара. 1874 йылда ҡала, театр бинаһын үҙенең милкенә алып, акцияларҙы түләп ала.
XX быуат
1977 йылда 150-йыллыҡ юбилейы  йылында   театр Мәскәүгә «Дядя Ваня» спектакле менән саҡырыла, уны Таганрог сәхнәһенә Моссовет исемендәге театр режиссёры П. Хомский ҡуя. Астров ролен был спектаклдә Аристарх Ливанов башҡара, гастролдән һуң ул Мәскәүҙә Моссовет исемендәге театрҙа ҡала. Ә Елена Андреевна роленды йәш актриса Елена Федоровская сығыш я8ай. Артабанғы йылдарҙа ул Таганрог театрының танылған актрисаһы була, Антон Павловичтың   пьесаларындағы бөтә тиерлек ҡатын-ҡыҙҙар образын һынландыра һәм  1998 йылда  Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы була.
1990 йылдың ғинуарында директор вазифаһына һайланған  әҙәбиәтсе, театр тәнҡитсеһе һәм журналист  Владимир Федоровкский театр менән етәкселек итә. 1990 йылдың көҙөндә (директор һәм труппаның өлөшө менән килешмәүсәнлек арҡаһында) театрҙан  режиссёр Михаил Изюмский, ә һуңынан  Александр Урбанович һәм Владимир Рогульченко китә, улар режиссёр Светлана Ливада менән режиссёрҙар коллегияһында була һәм театр менән коллектив  етәкселек итеүҙе башҡарырға  тырышалар. Улар киткәс Федоровский театрҙа баш режиссёрҙар институтын тергеҙә һәм был вазифаға Борис Горбачевскийҙы саҡыра, ул театрҙы 1994 йылдың  аҙағына тиклем  етәкләй.
«Вишнёвый сад» презентацияһы 1991 йылдың 18 мартында Мәскәүҙә, «Эрмитаж» театрында үтә. Унда Израилдән һәм Бөйөк Британиянан илселәре ҡатнаша. Был сәфәрҙән тыш театр йыл һайын бөтә чехов  фестивалдәренә «Чайка», «Три сестры», «Дядя Ваня», «Вишнёвый сад» һәм «Медведь» спектаклдәре менән Ялтаға, Мәскәүгә, Владимирға бара. Таганроглыларҙың бөтә акцияларында тиерлек академик Владимир Яковлевич Лакшин етәкселегендә Рәсәйҙең төп театр тәнҡитселәре ҡатнаша. Таганрог фестивалдәренә Бөйөк Британияның билдәле театр белгесе Стив Ле Флеминг бара. Ошо йылдар эсендә Таганогҡа Олге Ефремов етәкселенедә өс тапҡыр МХАТ килә, ул Федоровскийҙың театрҙы үҙгәртеү буйынса  башланғыстарын хуплай һәм  әүҙем булышлыҡ итә. Мәҫәлән, Олег Николаевич талабы буйынса 1991 йылдың яҙында Рәсәй Федерацияһы Министрҙар советы Таганрог театрын реставрация һәм реконструкциялау буйынса финанслау тураһында ҡарар ҡабул итә  (2007 йылда реконструкция тамамлана), О.Н. Ефремов ярҙамында театр 1991 йылда Чехов театрының Мемориаль статусын ала. РФ мәҙәниәт министрлығы һәм МХАТ  ярҙамы менән ҡала  театры  федераль ҡарамаҡҡа күсергә  (Стратфорде-на-Эйвондағы Шекспир мемориаль театры өлгөһөндә) һәм дөйөм рәсәй һәм халыҡ-ара ижади лаборатория булырға һәм Чехов драматургияһы постановкаларының донъя тәжрибәһен өйрәнеү  һәм йыйыу буйынса  методик үҙәк булырға тейеш була. Был маҡсатты тормошҡа ашырыуҙа О.Н. Ефремов, В.Я. Лакшин, Стив Ле Флеминг, Кэролайн Блэкистон күп эшләй. Улар Таганрогтың Ялтанан эстафетаны эләктереп, «А.П. Чеховтың тыуған ерендә халы-ара театр фестивалдәрен» уҙғарыу өсөн ҙур ойоштороу эштәре башҡара. Беренсе шундай фестивалде В.Г. Федоровский билдәле театр белгесе һәм театр тәнҡитсеһе Лана Гарон менән берлектә 1993 йылдың  май айында ойоштора һәм үткәрә. Унда Рәсәй, Грузия, Италия һәм Японияның иң яҡшы театрҙары ҡатнаша.
Торма Йожеф
Биографияһы
1994 йылдан Урта Азия республикаларында һәм Ҡаҙағстанда Венгрияның ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе булып тора.
Фирҙәүси
thumb|left|250px|Фирҙәүси «Шаһнамә» поэмаһын Мәхмүт Ғәзнәүигә уҡый.
Биографияһы
thumb|right|Тус ҡалаһында шағирҙың ҡәберендә ҡоролған кәшәнә 1934-се йылда Фирҙәүсиҙең тыуыуына мең йыл тулғас, уның ҡәберендә кәшәнә ҡорола.
Туғыҙаҡ (Уйылға ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111200115
Мишкә заказнигы
Мишкә дәүләт тәбиғәт заказнигы – Башҡортостан Республикаһының Мишкә районы биләмәһендә урынлашҡан заказник.
Муллаҡай мәҙрәсәһе
Мәҙрәсә тарихы
Мәҙрәсә 1837 йылда хәҙерге Баймаҡ районы, элеккесә Ырымбур губернаһы, Орск өйәҙе Муллаҡай ауылында нигеҙләнгән. Нигеҙләүсеһе булып Сәйетбаттал хәҙрәт(Сәйетбаттал Нурмөхәмәтов) тора. .
Мөғәллимдәр
Муллаҡай мәҙрәсәһе менән Мифтахетдин Аҡмулланың эшмәкәрлеге лә бәйле.
Зоннефельд монастыры
Зоннефельд монастыры (Kloster Sonnefeld) — элекке ҡатын-ҡыҙ цистериан монастыры, Баварияның Зоннефельд (Үрге Франкония) общинаһы территорияһында урынлашҡан, Вюрцбург епархияһына ҡарай; уға 1260 йылда Генрих II фон Зоннеберг һәм уның ҡатыны Кунигунда Зоннеберг тарафынан нигеҙ һалына ; 1525 йылда таратыла. Бөгөн элекке монастырҙың сиркәү бинаһы урындағы инжил-лютеран мәхәлләһе тарафынан ҡулланыла.
Биньямин Нетаньяху
Биографияһы
Биньямин Нетаньяху тарих профессоры һәм Владимир Евгеньевич Жаботинскийҙың шәхси секретары, Белоруссиянан сыҡҡан йәһүд улы, Бенцион Нетаньяху (Милейковский) һәм Цили Нетаньяху (Сегаль) ғаиләһендә тыуған. Биньямин — уларҙың икеннсе улы. Өлкән улдары, Йонатан (Йони) Нетаньяху, Израилдең милли геройы, израиль тотҡондарын азат итеү буйынса «Энтеббе» операцияһы барышында һәләк булған. Кесе туғаны, энеһе Идо Нетаньяху — фән докторы, врач-радиолог һәм яҙыусы. Биньяминдың ҡарттаһы — рәсәй раввины, сионизм, Нетан (Нетаньяху) Милейковский.
1967 йылда уҡыуын тамамлағандан һуң, Нетаньяху Израиль оборона армияһында хеҙмәт итеү бурысын үтәр өсөн Израилгә ҡайта. Сайерет Маткаль элиталы диверсион-разведка подразделениеһында хеҙмәт итә. Дошман илдәр территорияһында бер нисә хәрби операцияла, шул иҫәптән Бейрут аэропортына израиль рейдында (1968) һәм Карам эргәһендәге алышта ҡатнаша. Ике тапҡыр яралана, шул иҫәптән 1972 йылдың 9 майында «Сабена» авиакомпанияһы самолётын ҡамаған фәләстинлеләрҙән азат итеүҙә, «Изотоп» операцияһында, ҡатнаша.
Премьер-министр (1996—1999)
1996 й. сентябрендә Биньямин Нетаньяху һәм Эхуд Ольмерт (Иерусалимдың мэры) Хасмонейҙар Туннелен ҡарау мөмкинлеген биргән ҡарар ҡабул итә. Хасмонейҙар Туннеле — боронғо һыу ағышынан алып хасмоней-иродианға тиклемге участкаһы, Стена Плача майҙанынан Виа Долорозға, Ҡорам тауынан көнбайышҡа 300 м һәм уның көнбайыш терәү диуарына параллель урынлашҡан. һәм Фәләстин автономияһы башлығы Ясир Арафат ул саҡта, израильтяндар йәнәһе Әл-Аҡса мәсетенең фундаментын ҡаҙыуҙы һәм шулай итеп, үҙҙәренең Өсөнсө Ҡорамына урын булдырыу маҡсатында, уны емереүҙе планлаштыра тигән. Иерусалимда һәм Фәләстин автономияһы контролендә торған территориялар районында етди болалар һәм ҡораллы бәрелештәр барышында фәләстин полицияһы тәүге тапҡыр израиль именлеге көстәренә ҡаршы ҡорал ҡулланырға мәжбүр булды. Ғәрәптәр Стена Плача эргәһендә табынған йәһүдтәргә күп тапҡырҙар таш ырғыта. Бәрелештәр барышында 15 израильтян һәм 52 ғәрәп үлтерелгән.
Моссадтың уңышһыҙлыҡҡа осрауы икенсе ғауғаға алып килә. Моссадҡа — Хамас террористик ойошмаһының күренекле эшмәкәрҙәренең береһе Халед Машалды юҡ итеү бурысы ҡуйыла. 1997 йылдың 25 сентябрендә Моссад агенттары Амман урамдарының береһендә Машалдың ҡолағына ағыу һиптерәләр, ләкин Машалдың һаҡсылары уларҙы һиҙеп ҡала һәм илселектә йәшенәләр. Иордан властары талабы буйынса Израиль бирә һәм Хамастың рухи лидеры Әхмәт Ясинды иреккә сығара. Алмашына израиль агенттары язаланмай һәм иреккә сығарыла. Тикшереүҙәр барышында операцияны әҙерләгәндә хаталарға юл ҡуйылғаны асыҡлана. Өлгөрөп килгән сәйәси ғауғаны баҫтырыу маҡсатында, Нетаньяхуның үҙен, Ариэль Шаронды һәм Моссадтың ул саҡтағы директоры Эфраим Халевиҙы ҡыҫтырып, израиль сәйәсмәндәренең ҙур төркөмө Амманға оса. Иордания менән мөнәсәбәттәре боҙолоу ғына түгел, израиль спецагенттары Иорданияға канада паспорттары менән ингәнлектән, Канада менән мөнәсәбәттәр ҙә боҙола.
Ликудта фекер төрлөлөгө, дәүләт бюджетын раҫлау проблемалары һәм Кнессетта Нетаньяху хөкүмәтенә ышанмаусанлыҡ, 1999 йылда ваҡытынан алда һайлауҙарға алып килә. Ваҡытынан алда һайлауҙар 1999 йылдың 17 майында уҙған. Нетаньяхуны Авода партияһы кандидаты Эхуд Барак еңгән. Был Ликуд партияһының үҙ тарихында иң ҙур отолошо булғандыр, һайлауҙарҙа партия барлығы 14 % тауыш ҡына йыйған. 1999 йылда ул ваҡытынан алдағы һайлауҙарҙа еңелә һәм сәйәсәттән китеүен белдерә.
Берлек
Тарихы
Берлек ауылы XX быуаттың 20-се йылдары уртаһында барлыҡҡа килә, уға Исмәғил һәм Кесе Ибрай ауылдары крәҫтиәндәре нигеҙ һала.
Мисбах
Билдәле кешеләр
Әбүбәкеров Мисбах Иҙрис улы (Абубакиров Мисбах Идрисович) (1914 йыл — 1945 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкы 5-се батареяһының ҡороусыһы (зарядлаусы) була. Гвардия рядовойы, ҡыҙылармеец.
Шулаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
Хёгльвёрт монастыры
Хегльверт монастыры — элекке ирҙәр августин монастыры, Баварияның Ангер (Үрге Бавария) коммунаһы территорияһында урынлашҡан һәм Фрайзинг архиепархияһына ҡарай; каноник урын итеп 1125 йылда нигеҙ Зальцбург архиепископы Конрад I тарафынан һалынған.
Клермон-Ферран
Клермон-Ферран (Clermont-Ferrand, Clarmont d'Auvèrnhe) — Франция үҙәк өлөшөнөң көньяғындағы коммунаһы һәм ҡалаһы, Пюи-де-Дом департаментының префектураһы (административ үҙәге). Ҡалала 139 мең кеше йәшәй (2008).
Тарих
Баш ҡала Оверниға римлеләр килгәнгә тиклем үк галлдар еренең үҙәге була. Грек тарихсыһы Страбон уны Немесса тип телгә алған. Был ерҙәрҙә галдарҙың юлбашсыһы Верцингеторикс тыуған тип иҫәпләнә; уның һыны ҡала үҙәгендәге Бартольди майҙанында ҡуйылған. Ҡайҙалыр ҡала ситендә Верцингеторикс римлеләрҙе Герговия (ентекләп ҡара. Герговия) янындағы алышта еңгән, тип иҫәпләнә.
Оверни графтары Клермонды сиркәү әһелдәренән уңышһыҙ тартып алырға тырыша. Маҡсаттарына ирешә алмағас, улар Клермон янында икенсе ҡала — Монферран ҡалаһына нигеҙ һала. Монферран быуаттар дауамында Клермон менән ярыша, ниһайәт, Монферранға Клермон биҫтәһе статусы бирелә. Парлашҡан ҡала «Клермон-Ферран» тигән исем ала.
Оло Хондэй-Яха
Оло Хондэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Байдарацк мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Петров Владимир Владимирович (хоккейсы)
Уйынсы
Һөжүмсе була. СССР чемпионаттарында 553 матч үткәрә һәм 370 гол индерә.
Күҙәнәк циклы
Эукариот күҙәнәктең йәшәү циклы
Эукариот күҙәнәктең йәшәү циклында ике осорҙо айырып күрһәтергә була:
Акрополь музейы
Акрополь музейы (грек. Μουσείο Ακρόπολης) — Грециялағы музей. 2003 йылдың 22 декабрендә Афинала нигеҙ һалына һәм рәсми рәүештә 2009 йылдың 20 июнендә асыла .Музей асылыу уңайынан Греция президенты Каролос етәкселегендә рәсми тантана уҙғарыла, унда Европа Советы һәм сит илдәр етәкселәре ҡатнаша. Ул ваҡытта мәҙәниәт министры вазифаһын биләгән Антонис Самарас, Грецияға Ватикан музейҙары ҡайтарып биргән метоп фрагментын тапшыра һәм шуның менән грек халҡының илдән сығарылған мәрмәр фрагменттарҙы акрополдең яңы музейында урын алғандары менән берләштереү үтенесен символлаштыра.
Музей тарихы
Акропол>дең беренсе музейы 1874 йылда төҙөлә. Тикшеренеүселәр ике быуат дауамында бер-береһен алмаштыра, һәм XIX быуат башынан ғына бинаның күҙалланған һыйҙырышлығынан күпкә артығыраҡ булыуын раҫлаған бихисап артефактар табыла. Яңы музей төҙөүгә Грецияның Британия хөкүмәте менән лорд Элгин тарафынан сығарылған мәрмәр скульптураларҙы кире ҡайтарыу буйынса һөйләшеүҙәр башлауы өҫтәмә стимул булып тора. Британия яғының контрдәлилдәренең береһе булып Грецияның экспозиция, бигерәк тә боронғолоҡто һаҡлау өсөн кәрәкле шарттарға эйә булмауы була. Мәрмәрҙән скульптураларҙы күрһәтеү өсөн галерея булдырыу шарты яңы музейҙың яҙмышын хәл итә лә инде.
Трамплиндан саңғыла һикереү
Трамплиндан саңғыла һикереү (ski jumpingski jumping) — махсус йыһазландырылған трамплиндан саңғы менән һикереүҙе үҙ эсенә алған спорт төрө. Үҙ аллы спорт төрө булараҡ сығыш яһай, шулай уҡ программаһына ингән. Ярыштар Халыҡ-ара саңғы спорты федерацияһы эгидаһы аҫтында үткәрелә.
Трамплиндан саңғыла һикереүҙең барлыҡҡа килеүе
Шамондә 1924 йылғы тәүге ҡышҡы олимпия уйындары программаһына 70 метрлыҡ трамплиндан һикереү, 1964 йылдан — 70 — 90 метрлыҡ трамплиндан һикереү индерелә. 1925 йылда Чехословакиялала спорттың саңғы төрө буйынса тәүге донъя чемпионаты үтә. 1929 йылда Халыҡ-ара саңғы федерацияһы ФИС, сираттағы Олимпия уйындары араһында 4 йылға һуҙылған аралыҡ бик күп була, тип иҫәпләй һәм йыл һайын саңғы спортының бөтә төрҙәре буйынса донъя беренселеген уйнатыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 1950 йылдан саңғы уҙышы, саңғы икебәйгеһе һәм һикереү буйынса беренселек ярыштар 4 йылға бер тапҡыр, Олимпия уйындары араһында уҙғарыла, ә 1982 йылдан — ике йылға бер тапҡыр була.
1992 йылдан шәхси ярыштар 90 һәм 120 метрлыҡ трамплиндарҙан һәм команда ярыштары — 120 м трамплиндан уҙғарылған. 1992 йылдан трамплиндар классификацияһы һәм уларҙың конфигурацияһы үҙгәрә. Хәҙерге заман трамплиндары хәүефһеҙерәк була бара. Элегерәк трамплин проектының ҡеүәте тигән төшөнсә бар ине. Бынан сығып, һикереү оҙонлоғо өсөн мәрәй иҫәпләнә ине. П70 трамплинынан 77 метрға һикереү 60 мәрәй булып иҫәпләнә. Хәҙер был К90 (киҫкен нөктә), һәм шуға ярашлы рәүештә, 90 метрға һикереү 60 мәрәй менән баһалана.
Һикереүҙәрҙе баһалау
Киҫкен нөктәгә тура килгән дистанцияла ергә төшкәндә, (мәҫәлән, К125 трамплины өсөн — 125 метр), спортсы 60 мәрәй ала. Әгәр ул шунан да артыҡ осһа, был 60-ҡа өҫтәлә, ә әгәр ҙә ергә яҡыныраҡ төшһә — һикереүҙең оҙонлоғон баһалау таблицаһына (киҫкен нөктә менән бәйле) ярашлы, өҫтәлмә мәрәйҙәр алынып ташлана: Һикереү техникаһы(стиль) асыҡ система буйынса биш судья тарафынан баһалана. Судьялар спортсының осоу фазаһын эстетик яҡтан баһалайҙар һәм бигерәк тә телемаркка хатаһыҙ ергә төшөү мәсьәләһенә тәнҡит менән ҡарайҙар. Һәр судьяның максималь баһаһы — 20 мәрәй. Судьялар ҡуйған иң ҙур һәм иң бәләкәй баһа иҫәпкә алынмай, башҡа өсөһөнөң баһалар суммаһы һикереүҙең оҙонлоғо өсөн ҡуйылған мәрәйҙәргә өҫтәлә. Судьялар, спортсы ергә төшкәндә, кәүҙәнең теләһә ниндәй өлөшө менән ергә ҡағылыуҙы, спортсының артыҡ хәрәкәттәрен һәм йығылыуын ҡаты хөкөм итә. Әгәр ҙә йығылыу һәм ҡағылыуҙар махсус һыҙыҡ артында булһа, улар баһаға тәьҫир итмәй. Ҡатнашыусының һөҙөмтәһе ике зачёт ынтылыш баһалары суммаһы менән билдәләнә.
Иҫке Балғажы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Трамплиндан саңғыла һикереү
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәт
Трамплиндан саңғыла һикереү — һәр ҡышҡы Олимпия уйындары программаһына ингән (ҙа тимераяҡ фигуралы шыуыу, саңғы ярыштары, хоккей, саңғы икебәйгеһе һәм конькиҙа йүгереү спорты менән бер рәттән) ингән алты спорт төрөнөң береһе.
Лузин эше
«Лузин эше» — академик Николай Лузинды сәйәси яҡтан һөсләү һәм СССР Фәндәр академияһы Президиумы Комиссияһы тарафынан уның шәхси эшен тикшереү.
Һөҙөмтәләр
Лузинды һөсләү тәүге йәки айырым осраҡ булмай. Бер ай элек, 4 июндә, Ленинградта Пулково обсерваторияһын ғәйепләү буйынса ошондай уҡ кампания үткәрелә (Пулково эше).
Төбәктәрҙә лә кампаниялар тулҡыны үтә. Мәҫәлән, Томскиҙа халыҡ-ара билдәлелек яулаған «Известия НИИ математики и механики» журналы тар-мар ителә, был журналды немец телендә ике антифашист-эмигранттар Стефан Бергман һәм Фриц Нетер нәшер итәләр. Харьковта украин телендә «Physikalische Zeitschrift der Sowjet Union» исемле билдәле совет журналын баҫтырырға булалар, әммә был ҡарар шунда уҡ үҙәк власы тарафынан ююҡа сығарыла.
Ҡыңғырауҙар музейы (Валдай)
Тарихы
Экспозицияла ҡыңғырауҙарҙың ғына түгел, Рәсәйҙә һәм башҡа илдәрҙә ҡыңғырау ҡойоу технологияһы тарихы буйынса ла материалдар бирелгән. Шулай уҡ ҡыңғырау ҡағыуҙың төрлө ысулдары тураһында ла һөйләнелә. Валдай ҡыңғырауы тарихына айырым иғтибар бүленә.
Батуми
Милли составы
1923 йылда Сәнғәт хеҙмәткәрҙәре Йорто эшләй башлаған, ә 1931 йылда театраль труппаһы нигеҙендә Әрмән дәүләт театры барлыҡҡа килгән.
Географияһы
Ҡала Ҡара диңгеҙ яр буйында, Кахабер уйһыулығында, диңгеҙ кимәленән 2-3 метр бейеклектә урынлашҡан. Уйһыулыҡ формаһы төньяҡтан көнбайышҡа 7 км оҙонлоғонда һуҙылған ярым айҙы хәтерләтә. Батумиҙың төп өлөшө Кахабер уйһыулығының төньяҡ өлөшөндә, Барцхана һәм Королисцкали йылғалары буйлап, Батум бухтаһы менән сиктәш ята.
Дин
Батумиҙа төрлө конфессиялар һыйышып йәшәй. Халыҡтың күп өлөшө православие динендә. Ҙур конфессиялар: ислам, католицизм, әрмән апостол сиркәүе, езидлыҡ һәм иудаизм. Ҡалала ҡорамдар күп.
Батуми СССР составында
Хәрби Байраҡтары
Транспорты
Батумиҙа аэропорт һәм Батуми-Пассажирская тимер юл станцияһы эшләй.
Мәҙәниәт һәм мәғариф
Ҡалала Шота Руставели исемендәге Батуми дәүләт университеты, Батуми дәүләт диңгеҙ академияһы һ. б. уҡыу йорттары бар. Хәҙерге ваҡытта ҡалала Аджария сәнғәт музейы, И. Чавчавадзе исемендәге Грузин батум театры, Батум циркы һ. б. мәҙәниәт учреждениелары эшләй.
Батуми урамдары
Ҡаланың иҫке өлөшөндә Батумиҙың архитектур яҡтан ҡыҙыҡлы йорттары һалынған.
Һаҡал
Һаҡал православиела
Һаҡал-мыйыҡты ҡырған өсөн бик юғары штраф  — 12 һум — ҡаралған, ул кеше үлтергән өсөн штрафтан 3 тапҡырға ғына кәм булған.
Исламда
Риүәйәт ителеүенсә, Мөхәммәт (Пәйғәмбәр) ваҡытында һаҡал һәм мыйыҡ йөрөтөү мосолмандарҙың үҙенсәлеге булып, Зороастризмдың утҡа табыныусыларынан айырып торған сифат булған. Ислам ғөләмәләре һаҡалын ҡырған ирҙәр ҡатындарға оҡшаш була тип һанай.
Ягуар
Ягуар (Panthera onca. Panthera onca) —бесәйҙәр ғаиләһенә ҡараған йыртҡыс һөтимәрҙәр төрө, пантералар (Panthera) ырыуының биш вәкиленең береһе, ул ҙур бесәйҙәр ярым ғаиләһенә ҡарай. Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка территорияһында берҙән-бер зат вәкиле. Ҙурлығы буйынса донъяла өсөнсө һәм Яңы Донъяла бесәйҙәр ғаиләһенең иң ҙуры. Төрҙөң ареалы Мексиканан көньяҡҡа табан Парагвайға һәм төньяҡ Аргентинаға тиклем һуҙыла.
Филогенияһы
Төр эволюцияһына ҡарата төп мәғлүмәттәр палеонтологик һәм молекуляр-филогенетик тикшеренеүҙәр ярҙамында алынған. Ягуар — Яңы Донъяла берҙән-бер Panthera ырыуы вәкиле. Молекуляр һәм палеонтологик мәғлүмәттәр ягуарҙың ырыуҙың башҡа вәкилдәре менән яҡын туғанлығын раҫлай. Ошо ырыуҙың һәм уның яҡын туғанының — күкһел леопардтың һуңғы ҡәрҙәше 6 һәм 10 миллион йыл элек йәшәгән. Был төр үҙе, палеонтология мәғлүмәттәре буйынса, яҡынса 3,8 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән. Төп морфологик билдәләр ягуарҙың иң яҡын туғаны — леопард булыуын раҫлай. Әммә ДНК-ның тикшеренеүе тулыһынса тамамланмаған, һәм төрлө тикшеренеүселәрҙең ягуарҙың ҡәрҙәшлек бәйләнештәре тураһындағы фекерҙәре айырыла. Европа ягуары һәм Америка арыҫланы кеүек юҡҡа сыҡҡан төрҙәрҙең ҡаҙылған ҡалдыҡтары үҙҙәрендә арыҫлан менән яғуарҙың үҙенсәлекле билдәләрен һыйындыра. Ягуарҙың митохондриаль ДНК анализы күрһәтеүенсә, был төр 510 000-280 000 йыл элек барлыҡҡа килгән, был ҡаҙылма ҡалдыҡтар буйынса күҙалланғандан һуңыраҡ.
Таралыуы
Ягуар ареалы Үҙәк Американан алып һаҙлыҡтарға һәм Мату-Гросу сельваларына, шулай уҡ Аргентинаның төньяғына тиклем һуҙылған. Иң ҙур ягуарҙар Бразилияның Мату-Гросу штатында йәшәй. Сальвадорҙа һәм Уругвайҙа ягуарҙар тулыһынса юҡҡа сыҡҡан.
Оло Хуута
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ягуар
Популяция статусы
Элекке ареалының байтаҡ өлөшөндә был төр юҡҡа сыҡҡан тиерлек. Кешеләрҙең ягуарҙың тәбиғи йәшәү урындарын үҙгәртеүе, ҡиммәтле тире хаҡына кәсеп, шулай уҡ көтөүҙәренең именлеге өсөн ҡурҡҡан малсылар тарафынан атыу ҙур роль уйнаған.
Конгресс китапханаһы
Китапхана тарихы
1980 йылда Конгресс китапханаһының өсөнсө, иң ҙур майҙанлы бинаһы сафҡа инә, уны Джеймс Мэдисон исеме менән атайҙар. Мэдисон бинаһында ер йөҙөнөң барлыҡ төбәктәренән төрлө телдәрҙәге гәзит-журналдары һаҡлана.
Ғәниев Әхәт Сәйет улы
Биографияһы
2002 йылдан хаҡлы ялда. 2011 йылдың 28 мартында Снежинск ҡалаһында вафат була.
Семилетка ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Тарихы
Семилетка, Түбәнге Аташ һәм Түбәнге Маншыр ауыл Советтарын, «Семилетка» атамаһын һаҡлап һәм административ үҙәген Семилетка ауылында ҡалдырып, берләштерергә. Түбәнге Аташ ауыл Советының Түбәнге Аташ,Таштау ауылдарын, Түбәнге Маншыр ауыл Советының Түбәнге Маншыр, Ҡораласыҡ ауылдарын Семилетка ауыл Советы составына индерергә.
Әҡсәнов Фәнил Әүхәҙи улы
Әҡсәнов Фәнил Әүхәҙи улы (4 ноябрь 1957 йыл), юрист, хоҡуҡ һаҡлау, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1983 йылдан Башҡорт АССР-ы һәм Башҡортостан Республикаһы прокуратура органдары, 2004 йылдан Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәте, 2008 йылдан Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Аппараты, 2012—2016 йылдарҙа Рәсәй Федераль миграция хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының Нефтекама ҡалаһындағы бүлеге начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2010).
Ирәндек (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ирәндек кооперативы — 1957 йылдан алып — «Сибай» совхозының Ирәндек бүлексәһе, 1965 йылдан — «Ирәндек» совхозы, 1996 йылдан «Ирәндек» КПП-һы составында була.
Цхалтубо ҡалаһы
Тарихы
Үҫеш йылдарында 19 шифахана һәм пансионат (1937—40 йй. — «Мегоброба» («Дружба»), арх. — Лентовский; 1951 й. — «Тбилиси», арх.: Ольтаржевский, Б. Соболевский; 1961 й. — «Имерети», арх.: В. Алекси-Месхишвили, Л. Джанелидзе), дауалау ванналы 9 комплекс, курорт паркы, курортология һәм физиотерапия фәнни-тикшеренеү институты филиалы төҙөлгән.
Тәбиғәт шарттары
Климаты субтропик һәм дымлы. Ҡыш бик йомшаҡ, ҡарһыҙ; ғинуарҙың уртаса температураһы — +5 C°. Йәйге көндәр бик йылы, ҡояшлы, урта кимәлдә дымлы; августың уртаса температураһы — +24 C°. Ҡара диңгеҙҙән йылы дымлы елдәр иҫкәндә, ҡайһы берҙә (ғәҙәттә августа) дымлы тропик һауа торошо урынлаша; фён тибындағы көнсығыш елдәре иҫһә, киреһенсә, артыҡ эҫе һәм ҡоро һауа торошо билдәләнә. Көҙ оҙон, йылы, ҡояшлы була.
Совет Рәсәйе
Ойоштороу йыйылышы
Власҡа килгәндән һуң кисекмәҫтән тиерлек, 27 октябрҙә, большевистик Совнарком 12 ноябрҙә Ойоштороу йыйылышын үткәреү буйынса ҡарар ҡабул итә. Һайлауҙарҙың һөҙөмтәһе илдәге һайлаусыларҙың симпатиялар ҡуйылышын асыҡ күрһәтә. Мәскәү һәм Петроградта большевиктар сағыштырмаса күпселек тауыш алалар (45 % һәм 48 %), ҙур сәнәғәт ҡалаларында — уртаса 53,1 %. Төньяҡ һәм Көнбайыш фронттарында, Балтик флотында большевиктар шулай уҡ абсолют күпселек тауыш йыя (56 %, 67 % һәм 58,2 %). Шул уҡ ваҡытта ил буйынса, дөйөм алғанда, эсерҙар (уң һәм центристар) абсолют күпселеген 51,7 % кимәлендә йыялар. Большевистик-һул эсерҙар коалицияһы 38,5 % мандат йыя.
Джунгли
Метафора булараҡ
Публицистикала йыш ҡына «джунгли» һүҙе насар шарттар, әхлаҡһыҙ аяуһыҙ мөнәсәбәттәр һ.б. менән ҡылыҡһырланған йәшәү мөхитен кәүҙәләндерә.
Вей-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Айытбаев Ғәлиәхмәт Ямалетдин улы
Биографияһы
1919 йылдың 7 ноябрендә генерал М. В. Ханжин «йәшерен фонд аҡсаларынан» Ҡорбанғәлиев менән Айытбаевтың мөрәжәғәтен хупларға ҡарар иткән.
Оло Сед-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эберсберг монастыры
Эберсберг монастыры (Kloster Ebersberg) — элекке ирҙәр монастыры, Баварияның Эберсберг ҡалаһында (Үрге Бавария) урынлашҡан; Фрайзинг архиепархияһына ҡарай; ул алты быуат дауамында бенедикт орденына ҡараған: быға тиклем унда монах-августиндар, ә һуңынан — иезуит һәм Мальта ордены монахтары йәшәгән. Монастырь 934 йылда элекке замок урынында ойошторола; тәүге тапҡыр 1595 йылда таратыла.
Дәһри (журнал)
Журнал 1930 йылдан «Аллаһыҙ (журнал)» исеме менән сығыуын дауам итә.
Кузьминовка (Дәүләкән районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Төньяҡ Үҙән (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Ағиҙел йылғаһы йылғаһының аҫ бассейнына инә(2)
Бишҡайын (Ауырғазы районы)
Географик урыны
Бишҡайын йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан
Айга (Кокшеньга ҡушылдығы)
Айга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кокшеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 249 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :