cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Иноземцев Алексей Михайлович
Биографияһы
Беренсе класлы белгес булып, юғары сифатлы  ҡорос һәм суйындың иретмәһен үҙләштереп,  продукция алыу процесын даими камиллаштыра, иретмә тапшырыу срогын ҡыҫҡартыуға өлгәшә. 1958 йылдың беренсе яртыйыллығында А.М. Иноземцев бригадаһы пландан тыш  111 тонна ҡорос ҡоя. 1948—1957 йылдарҙа  Белорет металлургия комбинаты коллективы  ҡорос иретеүҙе ике тапҡырға арттыра, хеҙмәт етештереүсәнлеге һиҙелерлек арта, һәм металл һәм метиздарҙың  үҙҡиммәте кәмей. Был өлкәлә А.М. Иноземцевтың ҡаҙаныштары байтаҡ.
Сиреналар
Аңлатмалар
Антика дәүерендәге классик әҙәбиәттә ҡырағай хтоник сиреналар татлы тауышлы аҡыл эйәләре булған сиреналарға әүерелә. Улар Ананке алиһәнең донъя орсоғоноң һигеҙ күк ҡатында берәмләп ултырып, үҙ йырҙары менән йыһандың илаһи гармонияһын булдыралар. Аидта йәшәйҙәр. Уларға Никофон и Феопомптарҙың «Сирена» исемле комедияһы арналған.
Астрономияла
Астероид (1009) Сирена, 1923 йылда табылған, сиреналар хөрмәтенә аталған.
Уваровка (Әлшәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мәрҙәнов Зиннур Шәйхулла улы
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1970 йылдан Башҡортостан Эске Эштәр министрлығының штабында эшләй.
«Баҡалы яҡташтар» йәмғиәте ағзаһы.
Ног-Ега
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Селәби (термин)
Тарихы
XIV һәм XV быуаттарҙа Ғосман империяһында күп кенә төрөк кенәздәре һәм бейзадәләре «селәби» дип атала, алар араһындаБаязит I солтандың бөтә улдары булған. Гректарға «селәби» һүҙе тик төрөксә генә тип билдәле булған, бер шәрехләү буйынса  «селәби» төрек телендә затлы нәҫелдән тигәнде аңлатҡан. Хөләсә-и Ғәббәси һүҙлегендә «селәби» «яҙыусы», «шағир», «уҡыусы», «белеүсе», «зирәк» тигән мәғәнәләр килтерелә.
Коваль (Сова ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өфө ҡала электричкаһы
«Толпар» транспорт проекты
2017 йылдың 13 февраленән Шаҡша — Дим 6217-се, 6219-сы электропоездары Воронки туҡталыш пунктында туҡтай.
Дим — Шаҡша
Юлиан Венгерский
Юлиан (Iulianus Hungarus OP, Julianus barát) — венгр Доминикан ордены монахы, 1230-сы йылдарҙа Бөйөк Венгрияны (Magna Hungaria), венгрҙарҙың төп тыуған илен эҙләп, көнсығышҡа ике тапҡыр сәйәхәт ҡыла. «Көнсығыш Колумбы» (Ласло Бендефи әйткәнсә) булараҡ таныла.
Мохенджо-Даро
Ҡаланың һаҡланып ҡалған майҙаны — 250 гектарҙан ашыу, мәҙәни ҡатламдарҙың ҡеүәте 20 метрҙан ашыу (элеккеләре тупраҡ аҫты һыуҙары кимәленән түбәнерәк урынлашҡан һәм өйрәнелмәгән), унда заманында 35 мең самаһы кеше йәшәүе мөмкин. Археологик ҡомартҡыларға ҡарағанда, Мохенджо-Даро ауыл хужалығы өлкәһенең, кәсепселектең (металл һәм таш эшкәртеү, көршәк яһау, биҙәүестәр һәм башҡа затлы әйберҙәр эшләү) һәм сауҙаның мөһим үҙәге булған.
Объектты ҡаҙыу һәм һаҡлау тарихы
Археологтар Мохенджо-Дароға тәүге тапҡыр 1911 йылда килә. Һиндостан археологы, Археология хеҙмәте чиновнигы Ракхал Дас Банерджи тәүге асыусы булып сығыш яһаған. Тәүҙә 1919—1920 йылдарҙа унда объектты табып, уны будда ғибәҙәтханаһы итеп идентификациялаған. 1922 йылдан 1931 йылға тиклем даими ҡаҙыныу эштәре алып барылған. 1925 йылға тиклем күләмле ҡаҙыу эштәрен Кашинат Нарайян Дикшит алып бара. Һуңынан Британия экспедицияһы менән етәкселек иткән археолог Джон Маршал Мохенджо-Даролағы табылдыҡтарҙың Хараппала, Һинд йылғаһы буйлап 400 саҡрым үрҙәрәк урында табылдыҡтары менән «берҙәмлеген» билдәләй.
Археологические находки
Каменные скульптурные изображения относительно немногочисленны, но среди них отличающаяся тонкой резной работой погрудная фигура, известная как «Король-жрец». Археологами были также найдены как бронзовые статуэтки (в том числе самая знаменитая скульптура Мохенджо-Даро — «»), так и многочисленные терракотовые поделки, многие из которых изображают быков и буйволов. Встречаются также гротескные статуэтки, изображающие мужчин и женщин в смешном виде.
Естественные причины
Поскольку в городе есть район, где кирпичи оплавлены, указывая на воздействие высоких температур, появился ряд фантастических гипотез гибели Мохенджо-Даро, связанных с использованием современных или будущих технологий — от ядерной бомбардировки до старта или посадки инопланетного космического корабля. Альтернативная катастрофическая теория рассматривает как причину уничтожения города некое природное явление, связанное с высокой естественной концентрацией плазмы, подобной шаровым молниям. Эта гипотеза, изложенная в конце 1980-х годов в журнале «Вокруг света» учёным-химиком М. Т. Дмитриевым, предполагает единовременное образование в атмосфере над городом тысяч «холодных» и активных шаровых молний.
Билалов Муса Ғайса улы
Биографияһы
1955 йылдың ноябрендә КПСС-тың Бөрйән район комитетының 1-се секретары итеп һайлана.
1970—1986 йылдарҙа Ауыл хужалығы аҙыҡ-түлек әҙерләү буйынса Башҡортостандың Баш дәүләт инспекторы вазтфаһын башҡара. 1986 йылда хаҡлы ялға сыға.
Скароне Эктор
Эктор Педро Скароне (Héctor Pedro Scarone, 26 ноябрь 1898 йыл, Монтевидео, Уругвай — 4 апрель 1967 йыл, шунда уҡ) — Уругвай футболсыһы, һөжүмсе. Карлос Скароненың ҡустыһы. Эктор Скаронены илдең барлыҡ ваҡыттағы иң көслө футболсыһы тип иҫәпләйҙәр. Ике тапҡыр Олимпия чемпионы (1924 һәм 1928 йылдар). 1930 йылғы донъя чемпионы. 1917—1930 йылдарҙа Уругвай йыйылма командаһы өсөн 52 матчта уйнай һәм 31 гол индерәк. 81 йыл дауамында Скароне индерелгән туптар иҫәбе буйынса, карьераһын 1930 йылда, Донъя чемпионатынан һуң тамамлауға ҡарамаҫтан, Уругвай йыйылма командаһының рекордсыһы булып тора. 2011 йылғы Америка кубогы финалында ике гол индереп һөжүмсеһе Диего Форлан Скароне менән тиңләшә, ә бер нисә айҙан һуң беренсе урынға сығыуға өлгәшә. Уйынсы карьераһы тамамланғас, Эктор Скарон тренер булып эшләй. Уның эшләгән командалары араһында Уругвайҙың «Насьоналы» һәм Мадридтың «Реалы» бар. 1953 йылда, 54 йәшендә, ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа футболға кире ҡайта һәм был миҙгелде «Насьоналда» уйнай.
Тренер булараҡ
Насьональ
Хөрәфәттәргә ышанмаусы ҡыҙ-ҡатын
Йөкмәткеһе
Тура һынлы утыҙ йәшлек дәүләт хеҙмәткәре Максим Кузьмич Салютов Елена Гавриловна исемле һөйкөмлө ҡатын-ҡыҙға һөйөүен аса. Ул да ирҙе яратҡанын белдерә. Кәләштең ата-әсәһе, мөхтәрәм һәм хәлле кешеләр, шулай уҡ уларҙың өйләнешеүенә ризалыҡ бирә.
Ишәле (Мәсетле районы)
Урамдар
Урам исеме :
Пилсудский Юзеф
Йәш сағында ул йәшерен ойошма ҡушаматтары Виктор (Wiktor), Мечислав (Mieczysław) һәм Зюк (Ziuk ) менән билдәле була. Легиондарҙа хеҙмәт иткән осорҙан тарафдаштары араһында Комендант (Komendant), Олатай (Dziadek), Маршал (Marszałek) ҡушаматтары менән йөрөтөлә.
Совет-поляк һуғышы
1919 йылдың 19 апрелендә поляк ғәскәрҙәре Вильноны (1919 йылдың ғинуарында ҡыҙыл частар баҫып алған) һәм бөтә Вильно крайын яулай, 1919 йылдың авгусында Минск алына (1919 йылдың ғинуарында ҡыҙыл частар баҫып алған). Петлюра Симон Васильевич менән союз булдырып, Пилсудский 1920 йылдың яҙында Киевҡа һөжүм башлай (7 майҙа алына). 18 майҙа Пилсудский Варшаваға әйләнеп ҡайта.
Йәй көнө Ҡыҙыл Армияның контрһөжүме башлана. Поляктар Киевҡа инә. Совет контрһөжүме ике фронт менән башҡарыла: Көньяҡ-Көнбайыш Львовҡа, Михаил Николаевич Тухачевский командалығындағы Көнбайыш Белоруссия һәм Литва аша хәрәкәт итә (11 июлдә Ҡыҙыл Армия Минскиҙы, 19 июлдә — Гродноны, 20 июлдә — Вильноны, 1 августа — Бресты ала). Әммә Тухачевский командалығындағы һөжүмдең төп маҡсаты Варшава була.
Варшава алышы
Пилсудский командалығында һуғыштарҙа сыныҡҡан частарҙан формалашҡан 120 мең яугирҙән торған удар төркөм 1920 йылдың 13-25 авгусында Варшава өсөн алышта көтөлмәгән һөжүм менән фронтты өҙөп, Тухачевский армияһы тылына һуға. Ауыр еңелеү кисергән Ҡыҙыл армия сигенергә мәжбүр була.
1921 йылдың 18 мартында Рига тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйыла, һәм, Икенсе донъя һуғышы башланғансы, ошо документ поляк-совет рәсми мөнәсәбәттәренең нигеҙен тотоп торған.
Стратегик уңышы һәм сәйәси еңелеүе
Польшаеың элекке бүлгеләнеүе арҡаһында илдә бик күп төрлө партиялар һәм берләшмәләр була. Польша парламент республикаһын иғлан итеү логик яҡтан дөрөҫ вариант була. 1921 йылдың 17 мартында ҡабул ителгән Польша конституция дәүләт башлығы власын сикләгән. Пилсудскийҙың сәйәси концепцияһының тормошҡа ашырырлыҡ булмауы һәм һуғыштан һуңғы стабиллектең булмауы уның позицияһын көсһөҙләндерә.
Май түңкәрелеше
Польша иҡтисады бөлгөнлөк хәлендә була. Гиперинфляция ижтимағи тулҡынланыуҙы хуплай, һәм хөкүмәт үҫә барған эшһеҙлек менән иҡтисади көрсөктө тиҙ арала сығыу ысулын таба алмай. Союзники и сторонники Пилсудскйҙың тарфдаштары уның сәйәсәткә ҡайтыуын теләгән, һәм ул элекке Поляк легиондарына һәм Польша хәрби ойошмаһына, ҡайһы бер һул ҡарашлылар һәм интеллигенция вәкилдәренә таянған сәйәси көс туплай башлай. 1925 йылда, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә бер нисә хөкүмәт берен-бере алмаштырғандан һуң, сәйәси хәл тырым-тырағай була барған һайын, Пилсудский хөкүмәтте тәнҡитләй һәм Витос Винцента кабинетының отставкаға китеүен талап иткән саҡырыу менән мөрәжәғәт итә.
Хәрби минстр Желиговский ярҙамында, манёврҙар һылтауы менән, 1926 йылдың майында Рембертова янында Пилсудскийға тоғро частар туплана.
Эске сәйәсәт
Сәйәси оппозиция хоҡуҡи саралар аша эҙәрлекләнә (сәйәси суд процестары) һәм көс ҡулланыу методтары — туҡмау, суд ҡарары сығармайса 1934 йылда эске эштәр министры Бронислав Перацкийҙы һәм ББСП етәксеһе урынбаҫары Тадеуш Голувконы үлтергәндән һуң булдырылған Берёзе-Картузский концентрацион лагерына интернирлау. Пилсудскийҙың сәйәси дошмандарының бер өлөшө эмиграцияға сығырға мәжбүр була. В апреле 1935 йылдың апрелендә авторитар президент ҡоролошон санкциялаған Польшаның яңы Конституцияһы ҡабул ителә.
Сире, үлеме һәм ерләнеүе
Поляк әҙәбиәтендә СССР-ҙа Пилсудскийҙың вафаты уңайынан мәтам ойошторолған тигән уйҙырма урын алған. . 1935 йылдың майында СССР-ҙа «Максим Горький» АНТ-20 самолеты һәләкәте ҡорбандарына арналған матәм церемониялары үткән.
Кишер
Тасуирлама
Ике йыллыҡ үлән үҫемлек, тамыры итләс, япраҡтары ныҡ киртләсле һәм бүлемле.
Емеше — ваҡ, оҙонлоғо 3-5 мм эллипс рәүешле, икешәр ҡушарлы.
Үҫтереү
Тәүге булып кишерҙе Афғанстанда үҫтерә башлағандар, унда әлегә тиклем кишерҙең бик күп төрлө төрҙәре үҫә. Яҡын төрө - ҡырағай кишер, йәғни, ҡуян тубығы: сәсеү кишерен унан селекция юлы менән сығарғандар.
Файҙаланыу
Кишерҙе ҡыш дауамында дымлы һалҡынса урында йә бер нисә ай дауамында һыуытҡысҡа һаҡларға мөмкин. Оҙаҡ һаҡлау өсөн, йыуылмаған кишерҙе ҡомға, йә 50/50 юнысҡы, бысҡы вағы менән ҡом ҡатнашмаһына һалып һаҡлап була. Тәҡдим ителгән температура диапазоны (0-5)°С.
Ы
Ыы [ы] — Башҡорт алфавитының утыҙ етенсе хәрефе.
Кесе Наҡаҫ (һырт)
Кесе Наҡаҫ — төньяҡта Башҡортостандың Күгәрсен районынан көньяҡта Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районына тиклем һуҙылып киткән тау һырты.
Коновалиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көкөрт үләне
Көкөрт үләне (Плау́н булавови́дный, Lycopódium clavátum) — абаға һымаҡтар ғаиләһенән күп йыллыҡ, йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған үлән үҫемлек. Һабағы ер өҫтөндә һуҙылған була һәм 4 м-ға етергә мөмкин. Көкөрт үләне саң-һеркә (споралар) ярҙамында үрсей, урал июль-август айҙарында өлгөрә.
Слободчиков Иван Фёдорович
Биографияһы
«Горят костры» тәүге хикәйәләр китабы 1962 йылда нәшер ителә. Һуңыраҡ «Подснежники» хикәйәләр китабын, «Кош-Елга», «Самородный ключик», «Дом с зелеными ставнями», «Июнь — пора горячая» повестарын, «Большие поляны», «Время надежды» романдарын яҙа. Һуңғы китабы булып «Облака над Суренью» тора(1988).
Мамут Муса
Биографияһы
Намыҫлы хеҙмәте өсөн бер нисә айҙан шартлы рәүештә азат ителә, ирекле һөргөнгә йүнәлтелә һәм «Нефтестрой» төҙөлөш-монтаж идаралығына беркетелә. 1977 йылдың 18 июлендә азат ителә һәм Донға үҙ ғаиләһенә ҡайта. Әммә Ҡырым власы уға элеккесә теркәлергә рөхсәт бирмәй һәм Мамутовтар ғаиләһенең Ҡырым ярымутрауынан сығып китеүен талап итә. Юғары инстанцияларға, шул иҫәптән КПСС Үҙәк Комитетына һәм хөкүмәткә күп һанлы ялыуҙар бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәй.
Переславль-Залесский кремле
Кремль Переславль кремле — боронғо рус ҡалаһы Переславль-Залесскиҙың үҙәк өлөшө.
Карама (Ануй ҡушылдығы)
Карама  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ануй йылғаһының уң ярына тамағынан 277 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Джеймс Максвелл
Электричество буйынса тәүге эше
1855 йылдың сентябрендә Британия ассоциацияһы конгресына (British Science Association) Глазго ҡалаһына бара. Юл ыңғайы сирле атаһының хәлен белеп сыға. Конгрестан ҡайтҡас, Кембриджда колледж советы ағзалығына имтихан бирә (тимәк, өйләнмәҫкә һүҙ бирә). Максвелл гидростатика һәм оптика буйынса лекциялар уҡый башлай. 1856 йылдың ҡышында ул Шотландияға ҡайтып, атаһын Эдинбургҡа күсерә. Англияға кире килгәс, Абердинда Маришаль-колледжда был ваҡытта тәбиғи философия профессоры вакансияһы барлығын (Marischal College) ишетә. 2 апрелдә атаһы Гленлэрҙа вафат була. Апрель аҙағында Максвелл Абердин колледжына тәғәйенләнеүе тураһында хәбәр ала, октябрь айында ул яңы эш урынына китә. .
Кватерниондар
Шул уҡ хеҙмәтендә ул молекулаларҙы тиҙлек буйынса бүлеү тураһында һығымтаны бирә (деталле тигеҙләнеш принцибы шарттарынан сығып).
Архив
Тарихы
Шулай уҡ Урта быуаттар хакимдары архивтар булдыра, сюзерендар, вассалдар, сиркәү һәм монастырҙар бай һаҡлағыстар барлыҡҡа килтерә, ә һуңынан ҡалаларҙа архивтар булдырыла. Урта быуат Европаһының архив мираҫы яңы дәүләттәргә күсә, унда архив эштәре менән идара итеү, бигерәк тә XIX быуаттың ҡырҡынсы йылдарынан, Франция өлгөһөндә киң үҫеш ала.
Рәсәйҙә архивтар тарихы
«Архив» атамаһы Рәсәй ҡануниәтендә тәүге тапҡыр император Петр I ваҡытында барлыҡҡа килә, әммә акттарҙы һаҡлау һәм бындай һаҡлауҙың төрлө ысулдарын булдырыу төшөнсәһе Рәсәйгә күптән билдәле була — яҙма акттар тарала башлағандан алып уларҙы һаҡлау мәсьәләһе күтәрелә. Беренсенән, Бөйөк Новгородта һәм Псковта сиркәү йоғонтоһо аҫтында һәм Европа халыҡтары менән йыш бәйләнештәр арҡаһында яҙма акттар тарала башлай.
Эльсе Фишер
Биографияһы
Өс йыл дауамында Эльсе Фишер Норрчёпингтың Ҡала театрында эшләй, шунан һуң Стокгольмда (Skolteatern) балалар театры менән етәкселек итә, уның өсөн бер нисә пьеса яҙа һәм ҡуя, шул иҫәптән «Fantasilådan» (1947) һәм «Bygga hus» (1952) пьесалары. Бынан тыш, 1945 йылда уның «Клоун Беппо» пьесаһы китап формаһында нәшер ителә (Sagan om Beppo ritad och berättad av Else Fisher-Bergman), ә 1948 йылда уның балалар өсөн «Udda Person» китабы баҫылып сыға. 1957 йылда ул өлкәндәр өсөн берҙән-бер «Porslinsfröken for television» пьесаһын яҙа. 1957 йылда Фишер яҙыусыларҙың Швед гильдияһы ағзаһы була.
Акимкин Василий Геннадьевич
Биографияһы
«Эпидемиология и вакцинопрофилактика» журналының баш мөхәррире урынбаҫары. «Санитарный врач» журналының мөхәрририәт ағзаһы.
Бөтә Рәсәй микробиологтар, эпидемиологтар һәм паразитологтар фәнни-практик йәмғиәте рәйесе урынбаҫары. Инфекционистарҙың милли ғилми йәмғиәте идараһы һәм коммерцияныҡы булмаған «медицина ярҙамы күрһәтеүгә бәйле инфекция контроле буйынса белгестәрҙең милли ассоциацияһы» партнерлығы ағзаһы. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы эксперты булып тора.
1995 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы, 1999 йылда — докторлылыҡ диссертацияһы яҡлай. Уның етәкселеге аҫтында 4 докторлыҡ һәм 17 кандидатлыҡ диссертациялары яҡлана.
Киртыгорт-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Солигалич (станция)
Солигалич — Рәсәйҙең Монзенский тимер юлының ведомство тимер юл станцияһы. Шул уҡ исемдәге станция яны ҡасабаһында урынлашҡан, шул исемдәге ҡаланан төньяҡта тора. Ламса станцияһының һуңғы 13-сө километр тармағы пункты.
Үрәҙмәт
Үрәҙмәт (Уразметово) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 227 кеше. Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202837007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәттәре буйынса башҡорттар (53 %), татарҙар (46%) тәшкил итә.
Ҡансура Карьеры
Ҡансура Карьеры  (Канчеровский Карьер) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ҡасаба.
Башҡорт тарихы йылы
Башҡорт тарихы йылы — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты иғлан иткән тематик йыл.
Хайфа
Хайфа тарихы, ҡаланың үҙенсәлектәре
Баш ҡаланың иҫтәлекле урыны — библиялағы Кармель тауы («Хоҙай алма баҡсаһы», 546. м.), унда пәйғәмбәр Илия йәшәгән, ул тау кармелиттар орденының тыуған иле тип һанала. Әлеге ваҡытта тауҙа бихисап ҡала кварталдары тора, унда бик күп парк һәм баҡсалар, уларҙа күҙәтеү майҙансыҡтары һәм таныҡлы монастырҙар тора — кармелиттарҙың католик монастыры(XIII быуат), Герцль урамындағы Ҙур синагога,  Илья пәйғәмбәр мәмерйәһе һәм уның данлыҡлы алтын көмбәҙле Бахаи ғибәҙәтханаһы (унда «Фарсы баҡсаһы» һәм был дини йүнәлешкә нигеҙ һалған Баба кәшәнәһе) бар.
Селена Гомес
Селена Мари Гомес (Selena Marie Gomez ; 22.7.1992) — Америка актрисаһы, йырсы, комик, йырҙар авторы, барабансы, ЮНИСЕФтың ирекле илсеһе булып тора.
Карьераһы
2008 йылда Селена Гомес Hollywood Records студияһы менән килешеү төҙөй, шуның нигеҙендә ул «Феялар» мультфильмына, «Көлһылыу турыһында тағы бер хикәйә» фильмына, «Принцессаларҙы һаклау программаһы» һәм «Вэйверли Плэйс тылсымсылары» сериалына үҙ йыырҙарын индерә. Үҙенең төркөмө «Selena Gomez & the Scene» менән берлектә ул «Kiss & Tell» дебютлы альбомын төҙөй. Альбом 2009 йылдың сентябрь айында АҠШ-та сыға.
Йондоҙ булараҡ «Санниға шанс бирегеҙ» сериалының беренсе сезондың 13-нсе серияһына саҡырыла.
Тим Бернерс-Ли
Сэр Тимоти Джон Бернерс-Ли (Timothy John «Tim» Berners-Lee), шулай уҡ TimBL; (8 июнь 1955 йыл ) — Британия ғалимы, URI, URL, HTTP, HTML уйлап сығарыусы, Бөтә Донъя Селтәрен тыуҙырыусы (Роберт Кайо менән) һәм W3C — Бөтә Донъя Селтәре консорциумының хәҙерге башлығы. Семантик селтәр концепцияһын ойоштороусы. Мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә бик күп асыштар авторы.
Биографияһы
1978 йылда Бернерс-Ли «D.G Nash Ltd» компанияһына күсә, унда принтерҙар өсөн компьютер программаһын төҙөү менән мәшғүл була, күп бурыстарҙы үтәй алырлыҡ операция системаһына оҡшаш программа төҙөй. Артабан ул йыл ярым Европа Ядро һынауҙары лабораторияһында (ЦЕРН) (Женева, Швейцария) программа менән тәьмин итеү буйынса консультант була. Тап шунда үҙ мохтажлыҡтары өсөн Enquire программаһын яҙа, шул хеҙмәтендә ул Бөтә донъя селтәре өсөн концептуаль нигеҙ һала. 1981 йылдан 1984 йылға тиклем Тим Бернерс-Ли «Image Computer Systems Ltd» компанияһында система архитекторы булып эшләй.
Уйлап табыуҙары
Бернерс-Ли «Семантик селтәрҙе үргәндә: Бөтә донъя селтәре потенциалын тулыһынса асыу» («Spinning the Semantic Web: Bringing the World Wide Web to Its Full Potential», The MIT Press, 2005, ISBN 0-262-56212-X) китабына инеш һүҙ яҙа, унда семантик селтәрҙең концепцияһын асып һала, был өҫҡорма — Интернеттың киләсәге, ти.
Семантик селтәр — ул хәҙерге Бөтә донъя селтәре өҫтөнә ҡуйылған өҫҡорма, уның маҡсаты — селтәргә урынлаштырылған мәғлүмәтте компьютерҙар өсөн аңлайышлыраҡ итеү. Өҫтәүенә һәр ресурс компьютерға аңлайышлы ғәҙәти телдә тасуирлау менән тәьмин ителергә тейеш. Семантик селтәр, платформаһына ла, программалау телдәренә лә ҡарамайынса, теләһә ниндәй ҡушымталар өсөн аныҡ структурлаштырылған мәғлүмәттәргә юлды аса. Программалар үҙҙәре кәрәкле ресурстарҙы таба, мәғлүмәттәрҙе классификациялай, логик элемтәне эҙләп таба, һығымталар яһай һәм хатта шул һығымталар нигеҙендә ҡарарҙар ҡабул итә. Киң рәүештә таралһа һәм грамоталы итеп үҙләштерелһә, семантик селтәр Интернетта революция эшләй ала.
Бадер Отто Николаевич
Ғаиләһе
Улы — Бадер Николай Оттович, Яҡын Көнсығыш археологияһы буйынса белгес, Ираҡта экспедицияларҙа ҡатнаша.
Төрбә
Ҡоролошо
Төрбәне ғәҙәттә махсус үрмәле үҫемлектәр менән уратып алалар.
Этимологияһы
Башҡорт телендә ғәҙәттә кәшәнә һүҙе ҡулланыла.
Азимут
Азимуттарҙың иҫәпләү цистемалары
Түңәрәк азимут һәр ваҡыт N (С (север), төньяҡ) нөктәһенән E (В (восток), көнсығыш) нөктәгә табан үлсәнә, йәғни сәғәт уғы буйынса 0-дән 360°-ға тиклем. Азимутты түңәрәк иҫәптә яҙғанда уның атамаһы күрһәтелмәй: (сит илдә — Zn).
Төрөктәр
Кипрҙа
Община-ара көсөргәнеш үҫеүе арҡаһында Кипрҙа ҡораллы берләшмәләр — грек ЭОКА-һы (Кипрҙы азат итеү милли ойошмаһы) һәм Төрөк оборона ойошмаһы барлыҡҡа килә. Грецияла 1974 йылда хәрби хунта ойошторған түңкәрелеш һөҙөмтәһендә утрауҙа власҡа ЭОКА милләтселәре килә, был төрөк ғәскәрҙәренең Кипрға инеүенә һәм уларҙың төньяҡ менән төньяҡ-көнбайыш өлөштәрен оккупациялауға килтерә. Төрөк ғәскәрҙәре биләгән территорияла 1983 йылда Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы иғлан ителә.
Төрөк теле
Төрөк теле диалекттары  2 төп төркөмгә бүленә : Әҙәби тел нигеҙе итеп истанбул  диалекты ҡулланыла, һуңғы ваҡытта уға ил баш ҡалаһы Анкара һөйләшенең йоғонтоһо арта.
Башҡортостан геологияһы
Көнбайыш Башҡортостан
Рус платформа нигеҙен түбәндәге ҡалҡыу йыйылмалар төҙөй: Татар (унда Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы урынлашҡан), Башҡорт (бында Өфө платоһы урынлашҡан), Ырымбур (Дөйөм Һырт ҡалҡыулығы урынлашҡан). Шул уҡ ваҡытта ер рельефы фундамент өҫтө формаларын ҡабатлай.
Аҡбур осоронда Көнбайыш Башҡортостанда яңынан диңгеҙ барлыҡҡа килә. Был диңгеҙ ҡалдыҡтары Ағиҙел йылғаһының Венера, Орлов, Туҡман, Зирган ауылдары янындағы ярынан күренә.
Интересные факты
<!--
Әҙәбиәт
Н. В. Грановская, Н. Н. Ларионов, А. А. Цветкова. О неотектонических поднятиях кракинских массивов (Ю. Урал)
Минданао (утрау)
Минданао (Pulong Mindanaw, Минданау, йәки Mindanao; Mindanao) — Филиппин архипелагының көньяғында урынлашҡан, ҙурлығы буйынса икенсе утрау. Минданао үҙенең «Филиппин йәннәте» ҡушаматы менән дә билдәле.
Географияһы
Ҡатмарлы конфигурацияға эйә, ҙур ҡултыҡтарға (мәҫәлән, Давао ҡултығы) һәм тар, океанға алыҫҡа сығып торған ярымутрау>ҙарға бай. Төньяҡтан — Минданао диңгеҙе, көнсығыштан — Филиппин диңгеҙе, көньяҡтан — Сулавеси диңгеҙе, көнбайыш Сулу диңгеҙе менән йыуыла.
Халҡы
Эре ҡалалар — Давао, Замбоанга.
Утрауҙағы сепаратизм
Минданао Филиппиндың төп игенгә бай ере тип һанала, Филиппин экспортҡа сығарған ун алдынғы ауыл хужалығы тауарҙарының һигеҙе ошо утрауҙан килә. Дөгө, кокос пальмаһы, ананас, абака (манильская пенька) эшкәртелә.
Кедровка (Кумир ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Төмән өлкәһе
Дәүләт ҡоролошо
Төмән өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.
Венгрия гербы
Герб тарихы
IX һәм X быуатта киң таралған хайуандар (грифон, бүре һ.б.) төшөрөлгән геральдика мотивтары венгр иконографияһы һәм геральдик символдары өсөн һирәк күренеш. Ләкин ҡарсыға, йәки турул (Turul), шаманлыҡ төшөнсәләре буйынса тормош ағасында ултыра, ер, ер аҫтын һәм күкте тоташтыра тип иҫәпләнгән, шуға күрә венгр хакимдәренең атрибуты булып оҙаҡ ваҡыт һаҡлана.
Маловка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ригала М. В. Келдыш бюсы
Постаментта ошондай яҙыу бар:Социалистик Хеҙмәт Геройы, академик Мстислав Всеволодович Келдыш, фән һәм техника үҫешендә айырым ҡаҙаныштары өсөн, донъяла  беренсе   «Восток» йыһан  карабын эшләгәне һәм  бортта кеше менән уны уңышлы осорғаны өсөн СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы указы менән  1961 йылдың 17 июнендә  икенсе «Ураҡ һәм сүкеш» Алтын миҙалы менән  бүләкләнә (латыш  һәм рус телдәрендә).
Үтек музейы
Музейҙың тарихы
1999 йылдың декабрендә эшҡыуар Андрей Воробьев (1995 йылда үҙенең антиквар магазинын асыусы) 1,5 мең долларғаиПереславль ҡалаһы үҙәгендә торған, янғындан изарарланған ике ҡатлы йорт һатып ала, адресы — Переславль ҡалаһы, Совет урамы, 11-се йорт, элек бында коммуналь фатирҙар булған. Инженер-төҙөүсе Абрашкин Борис Кузьмич (Воробьевтың туғаны һәм музейҙың техник директоры) бинаны ремонтлау һәм ер участкаларын хосусилаштырыу өсөн рөхсәт ала.
Әммә «төп килем» (70 процент самаһы) музейға килеүселәрҙең музейҙа үтек һатып алыуынан килә (үтектәр 100 һумдан 10 мең һумға тиклем һатып алына). Килемдең өстән ике өлөшө йәйге туристик миҙгелгә, май-сентябрь айҙарына тура килә. Бер ярым-ике йыл эсендә музейға тотолған аҡса тулыһынса үҙен-үҙе ҡаплай һәм табыш килтерә. Йәй айҙарында музейҙың килеме айына 70-100 мең һум тәшкил итә.
Һикеяҙтамаҡ (Һатҡы районы)
Атамаһы
Ауылдың атамаһы шул уҡ исемле ҙур булмаған йылға исеменән барлыҡҡа килгән. Төрки теленән «һикеяҙ» — «ағымды киҫеүсе» тигәнде аңлата, икенсе һүҙе — «тамаҡ». Шулай итеп, Һикеяҙтамаҡ ҡаяларҙы киҫеп үтеүсе ағымдың тамағы.
Устьевка
Устьевка (Устьевка) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7 кеше. Почта индексы — 452113, ОКАТО коды — 80202861003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Котучи-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Келей (Мута ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бельведер (Вена)
Баҡса
Бөгөн 4000 дән артыҡ үҫемлек Альпы экосистемалары флораһының төрлөлөгөн күрһәтә. Яҙ һәм йәй башы — паркка барыр өсөн иң яҡшы ваҡыт, сөнки күп кенә үҫемлектәр газондарҙа үҙенсәлекле һүрәт булдырып сәскә ата башлай.
Үрге Бельведер
1776 йылда Мария Терезия һәм уның улы, император Иосиф II, Үрге Бельведерға рәсем сәнғәтенең император коллекцияһын күсерәләр һәм 1781 йылда унда донъяла беренселәрҙән булып халыҡ өсөн асыҡ музей асыла. 1891 йылда коллекция яңыраҡ төҙөлгән Әҙәби-тарихи музейға күсерелә.
Чандрагупта Маурья
Яңы ерҙәрҙе баҫып алыуы
Селевк үҙенең илсеһе Мегасфенсты Чандрагупта һарайына ебәрә, ул үҙенең Чандрагуптаның баш ҡалаһында булыуы тураһында  дүрт китаптан торған «Индика»  тигән әҫәрен яҙа. Чандрагуптаның даны бөтә эллин донъяһына тарала, уға Птолемейҙар Мысырынан һәм Сүриәнән ебәрелә.
Чандрагупта үҙенең баш кәңәшсеһе Чанакья ( боронғо сәйәси һәм иҡтисади трактат Артхашастра авторы Каутилья ул булған,имеш, тиҙәр) менән бергә иҡтисади һәм сәйәси реформалар үткәрә, көслө үҙәкләштерелгән идаралыҡ — Мантрипаришад булдыра. Ул ил менән идара иткән осорҙа сәнғәт һәм архитектура үҫешенә ҙур өлөш индерелә, был буддизм һәм джайнизм үҙ позицияларын нығытҡан мөһим ижтимағи һәм дини реформалар осоро була.
Истанбул
Ҡаланың атамаһы
Урыҫ телендә төрөк атамаһы İstanbul урыҫлашҡан вариантында ҡулланыла — «Стамбул».
Византий
Б. э. т. 74 йылда Византий Рим республикаһы власына эләгә, һуңынан тыныс осор башлана. Септимия Север дәүерендәге граждандар һуғышы барышында байтаҡ емерелгәндән һуң ул тиҙ арала бөлгөнлөккә төшкән. III быуатта ҡала бер нисә тапҡыр вәхшиҙәрсә сапҡынға дусар булған. Был ваҡыттағы ҡаралтыларҙан Әхмәҙиә майҙаны (ипподром) өлөшләтә һаҡланып ҡалған.
М1А (күк) юлы
== Туғанлашҡан ҡалалары == • 3
Хәйретдин
Фамилияларҙа
Хәйретдинов Әлфәт Фазлетдин улы (16 сентябрь 1938 йыл — ?) — СССР һәм Рәсәй урман белгесе. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1991), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған урман белгесе (1998), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2011), Башҡорт ССР‑ының атҡаҙанған урман белгесе (1990).
Ҡытайҙа ер тетрәүе (1556)
Баһалар
Өсөнсөнән, күпселек кешеләр үҙ торлаҡтарында булғанда, таңғы сәғәт 5-тә ер тетрәй. Ҡоролмаларҙың ныҡ булмауы һәм яҡынлашып килгән ер тетрәү билдәләрен тотоу мөмкин түгеллеге арҡаһында бер кем дә тиерлек бинанан ваҡытында сығып өлгөрмәй.
Я
{| align=right cell-padding=11px Яя [йа] — Башҡорт алфавитының ҡырҡ икенсе (аҙаҡҡы) хәрефе, [йа] өн ҡушылмаһын аңлата. Һүҙ башында, уртаһында һәм аҙағында ҡулланыла ала.
Тимер-бетон
Бөгөлөү элементтар (таяҡтар, плиталар)
Элемент бөгөлгәндә уның тартылған һәм ҡыҫылған зоналар, һәм арҡыры көс тыуалар. Бөгөлгән элементтар ике киҫелештә расчетлана: Таяҡтын армирлауы буй һәм арҡыры яҡта эшләнә (хүрәттә).
Ҡыҫылған элементтар (колонналар)
Ҡыҫылған элементта буй арматура (1) ҡыҫылған, ул бетон менән ҡыҫылыуҙы ала. Арҡыры арматура (2) буй арматураһының тотороҡлоғон һаҡлай. Үҙәктә ҡҫылған колонналар квадрат формала проектлана.
Лох-Несс ғифрите
1933 йылға тиклем
1658 йылда сәйәхәтсе Ричард Франк үҙенең "Төньяҡ мемуарҙары"нда Лох-Несс өҫтөндә барлыҡҡа килгән «йөҙөүсе утрау» тураһында телгә ала. Әммә ул утрау мүк һәм башҡа урман материалдарынан барлыҡҡа килгән, һәм ел уны һыу өҫтөндә йөрөтә тип һүрәтләй. Ун туғыҙынсы быуат Шотландия фольклорын өйрәнеүсе Джон Фрэнсис Кэмпбелл 1860 йылда һыуһаҡлағыста йәшәгән «һыу үгеҙҙәре» тураһындағы тарих ишетеүе хаҡында яҙа. Улар, йәнәһе лә, формаларын үҙгәртә ала, әммә бер ҡасан да Фойерс шарлауығына яҡын бармай.
Гончарная урамы (Мәскәү)
Тарихы
Мәскәүҙе реконструкциялауҙың генераль планында (1935) Таганканың ғәмәлдәге биналарын тулыһынса һүтеү ҡарала. Гончарная урамы беренсел радиаль урам булырға, ә төньяҡта Баҡса ҡулсаһы эсендәге ҙур өсмөйөшлө майҙан хәҙерге Радищевский урамдарының мауыҡтырғыс өлөшө менән йәнәш торорға һәм урам радиаль булырға тейеш була. Был план, № 26-32, 36-38 торлаҡ йорттарҙан тыш, тормошҡа ашырылмай. Ҙур Краснохольм күперен төҙөгәндә Гончарная урамы буйлап көньяҡ-көнсығыш кварталы, шул иҫәптән Гончарный аралығы 1649 йылдағы Воскресенский сиркәүе, уникаль өс палаткалы композиция һүтелә. Ыҙа сигеүсе Никита ғибәҙәтханаһы талана (һуғыштан һуң Л. А. Давид тарафынан тергеҙелә, бөгөнгө көндә Афон берләшмәһе составына инә).
Бәләкәй Ҡыпсаҡ
Ауыл янындағы ер-һыу атамалары
Пикарный тауының урта билен ярып, атылып сыҡҡан шишмә — Түбәнге ҡотоҡ, ә үрҙәрәк Алаша ҡотоғо бар. Халыҡ ошо ҡотоҡтарҙан, Үҙәндән һыу ала.
Тарих яҙыр инем ташына
Ауыл халҡының яртыһы башҡорт, ҡалғаны урыҫ, татар һәм башҡа милләт кешеләре. Уҡытыу рус телендә, башҡорто рус телен өйрәнә, урыҫы башҡортса һупалап маташа. Халыҡ күп. Спектакль йәки концерттар ҡуйыла. Бынамын тигән һәүәҫкәр артистар ҙа етерлек: Сөләймәнов Сәғәҙи, Мөхәмәтйәнова Фәриҙә, Исмаҡов Ҡондоҙбай, Ҡарабулатов Әмир, Рәхмәтуллин Мәүлитбай. Сәхнәгә күтәрелеп баҫмайынса, халыҡ араһында танылыу алғандар ҙа етерлек. Мәжлестәрҙең түр башында, яҡын-тирәлә ҡурайсы булараҡ даны таралған 1812 йылғы Ватан һуғышынан урап ҡайтҡан тимер ҡурайы менән Ғәйфулла Ғиззәтуллин ултырыр. Ғафури районынан күсеп килгән Ғәлиә һәм Кәшфулла Мәжитовтар кеүек, парлы татар халыҡ бейеүҙәрен башҡарыусылар ул ваҡытта районда ла булмағандыр.
Мәктәп тормошо
Ҡаһарманова Мәрйәм хаҡында ла айырым әйтеп үтмәй булмай. Белорет районы Һаралы ауылы ҡыҙына бағышлап сығарған Һарағы ауылы егете Сабитулла Хөснөтдиновтың "Мәрйәмем минең" йыры йыр китабында ла сыға.
Урамдары
Урам исеме :
Әмиров Йыһангәрәй Ғилман улы
Биографияһы
А. Ш. Ярмуллин буйынса, Әмиров Йыһангәрәй Ғилман улы сығышы менән Пермь губернаһынан булырға тейеш.
1917 йылдың 20–27 июлендә Ырымбурҙа уҙғарылған I Бөтә башҡорт ҡоролтайында ҡатнаша. Башҡорт үҙәк шураһының башҡарма комитеты ағзаларының ярҙамсыһы итеп һайлана. Һуңыраҡ иҡтисад бүлегенең мөдире булып эшләй. 1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡортостан автономияһын иғлан иткән Башҡорт үҙәк шураһының 2-се һанлы Фарманын әҙерләүҙә ҡатнаша.
Байтуллин Раил Ғәлимулла улы
Ғаиләһе
Балалары Илдар һәм Эльза бөгөн Малаяҙ үҙәк район дауаханаһында табип булып уңышлы эшләй.
Климиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Фән (Әлшәй районы)
Фән (Фань) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 108 кеше. Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202822005.
Йөрмә (тау)
Географияһы
Кристалл тау тоҡомдарынан (кварцит, слюдалы сланец) тора. Тауҙың үрге өлөшө ҙур күләмле,  урыны менән ғәжәйеп формалағы ҡалдыҡ ҡаялары ҡалҡып тора. Улар араһында Шайтандар ҡапҡаһы (Чертовы Ворота),  Шайтан ҡаласығы (Чертово Городище), Көньяҡ капҡалар (Южные Ворота) , Ҡәлғә (Крепость).
Шайтандар ҡапҡаһы (Чертовы Ворота) ҡаяһы Силәбе өлкәһенең геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора.
Үҫемлектәр донъяһы
Ландшафтында бейеклек бүлкәтлеге күренә. Тау ҡатнаш урман менән ҡапланған. Урыны менән киң япраҡлы ағас тоҡомдары ҡушылып китә. Бигерәк тә сағандар күп осрай. Итәгендә аралатып  киң асыҡ яландары булған   ҡайын урмандары осрай.
Борхан (исем)
Борхан / Борһан — башҡорт ир-ат исеме
Анду-су
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Репродуктив система
Кешенең репродуктив системаһы
2 — сат һөйәге, түмһәкәй һойәге (лобковая кость);
8 — туҡ эсәк (ободочная кишка);
18 — күкәй тоҡсаһы (мошонка).]]
12 — еңсәнең артҡы өлөшө (задняя часть влагалища);
Башҡорт дворяндары
Башҡорт дворяндарының социаль-иҡтисади хәле
Башҡорт дворяндарының милек мөнәсәбәттәре буйынса социаль-иҡтисади хәле урыҫ дворяндарыныҡынан айырыла. Башҡорт дворяндары он тарттырыу тирмәндәре, ҙур булмаған поташ һәм йылҡы заводтары хужалары була, әммә уларҙың нәҫел имениелары булмай, ерҙе һатып алалар, ағас йорттарҙа йәшәй, урман һәм балыҡ тотоу кәсебе, умартасылыҡ менән шөғөлләнә. Башҡорт дворяндарының ырыу башлыҡтарының бөтәһе лә сығышы менән ауылдан була.
Башҡорт дворяндарының күп кенә вәкилдәре Ҡаҙан университетында (Ә. Ә. Ҡыуатов), Неплюев кадет корпусында (А. А. Дәүләтшин, С. Ш. Нуғайбәков, М. М. Биксурин, Ш. Ш. Сыртланов, А. Ш. Сыртланов һәм башҡалар). Христиан динендәге дворяндар, нигеҙҙә, бер ҡатын менән ғаилә ҡора, ә мосолман дворяндарҙың ике-өс ҡатыны, шәхсән дворяндарҙың бер-ике ҡатыны була.
Беназир Бхутто
Сәйәси көрәшкә ҡушылыуы. Беренсе тапҡыр премьер булыуы
Зыя-уль-Хаҡ авиафәжиғәттә һәләк булғандан һуң Беназир тыуған иленә ҡайтыу мөмкинлеге ала. Аэропортта уны өс миллион кеше ҡаршылай.
1988 йылдың 16 ноябрендә һуңғы ун йыллыҡтан да күберәк осор эсендә үткән тәүге асыҡ парламент һайлауҙарында, Милли ассамблеялағы 207 урындың 94-ен алып, Пакистан халыҡ партияһы еңеү яулай. Фекерҙәштәренең урындары менән бергә был ныҡлы күпселекте тәшкил итә. Партия лидеры булараҡ, Беназир Бхутто 2 декабрҙә Пакистан премьер-министры вазифаһына ант тота. Был посты 35 йәшендә биләп, Беназир премьер ҡатын-ҡыҙҙар араһында иң йәше, ә мосолман илдәренең хәҙерге заман тарихында ҡатын-ҡыҙҙың хөкүмәт башлығы итеп тәғәйенләнеүе  беренсегә  була. Уның тәүге ҡарарҙарының береһе — сәйәси тотҡондарға тотош амнистия иғлан итеү (яҡынса 1000 кеше иреккә сығарыла).
1989 йылдың мартында әсәһе Носратты үҙенең хөкүмәттәге урынбаҫары итеп тәғәйенләй, бер үк ваҡытта уның составына тағы ла дүрт ҡатын-ҡыҙҙы индерә, һәм уларҙың һаны хөкүмәт ағзаларының дүрт бер өлөшөнә етә — был инде Азия өсөн бөтөнләй ғүмерҙә лә күрелмәгән хәл була.
Биназир Бхутто шулай уҡ илдең күптәнге ҡаршылашы булған Һиндостан менән мөнәсәбәт һәм бәйләнештәрҙе яйлауға һәм яҡшыртыуға ирешә. Һинд премьер-министры Раджив Ганди менән улар бер нисә ике яҡлы комитет төҙөй, тәүге килешеүгә ҡул ҡуя. Ул Көньяҡ Азиялағы ядро энергетикаһы мәсьәләләренә ҡағыла, һәм яҡтар ядро объекттарына һөжүм итеүҙән баш тартырға йөкләмә ала. Артабан ғәскәрҙәрҙе ҡыҫҡартыу, уларҙы икенсе урындарға күсереү һәм сикләнгән тауар әйләнеше тураһындағы килешеүҙәргә ҡул ҡуйыла. Тағы ла Зыя-уль-Хаҡ диктатураһы йылдарында Һиндостандың Пакистандан тартып алған Сиачен боҙлоғона дәғүә-талаптарҙа килешеп тормай ғына ғәскәрҙәрҙе Каргил буйынса бүлеү тураһында килешеү проекты әҙерләнә.
Бхуттоны үлтереү
Ерләү алдынан хәрбиҙәр сыуалыштар көсәйгән осраҡта хәрби патрондар ҡулланырға бойороҡ ала. Беназир Бхуттоның ире һәм өс балаһы Дубайҙан Исламабадҡа килә һәм мәрхүмдең кәүҙәһен ерләү өсөн Бхуттоларҙың Синд провинцияһындағы нәҫел поместьеһына алып китә. 2007 йылдың 27 декабренән 28 декабргә ҡарай төндә Бхуттоның флагҡа төрөлгән табуты С-130 хәрби самолетының махсус рейсы менән Синд провинцияһындағы уның тыуған ҡалаһы Ларканаға килтерелә. Аҡ автомобилдәр кортежы ҡала аша ерләү булырға тейешле ғаилә кәшәнәһенә йүнәлә.
Филателияла
2008 йылда Пакистан почтаһы Беназир Бхутто хөрмәтенә уның тыуыуына 55 йыл тулыуға арналған ике почта маркаһы (Михель 1317, 1318) һәм почта блогы (Михель BL19), кеше хоҡуҡтары өлкәһендә БМО-ның 2008 йылғы премияһы бирелеү айҡанлы почта маркаһы (Михель 1320), шулай уҡ уның һәләк булыуының бер йыллығы айҡанлы почта маркаһы (Михель 1321) һәм почта блогы (Михель BL20) сығара.
Ғабдрахманов Разих Ғабдрахман улы
Биографияһы
1947 — 1950 йылдарҙа комбайнёр булып эшләй.
1965 - 1984 йылдарҙа һәм 1985 йылдан - Үҙәк бүлексә тракторсыһы булып эшләй.
Мостовенко Павел Николаевич
Ғаиләһе
Ҡатыны — Ревекка Менасьевна Гальперина (1902, Единцы — 1976, Мәскәү) — художестволы әҙәбиәт тәржемәсеһе (Эдгар Аллан Поның «Морг урамында үлтереүҙәр»), яҙыусы Менаше Галперндың ҡыҙы. Ике балаһы:
Кесе Тайдон
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Туймаҡаев Харис
Биографияһы
1918 йылдың ноябренән Башҡорт ғәскәри идараһында махсус йомош буйынса обер-офицер булып хеҙмәт итә башлай, штабс-капитан званиеһын ала.
Мәскәү дәүләт лингвистика университеты
Тарихы
Архитектор Матвей Казаковтың проекты буйынса 1764—1772 йылдарҙа төҙөлгән заманса МДЛУ бинаһы тәүҙә 1805 йылға тиклем ошонда йәшәгән Мәскәү губернаторы Петр Еропкиндың айырым йорто булған. Губернатор ваҡытында  бында йыш ҡына балдар ойошторола, һәм бала саҡта ата-әсәләре менән Александр Пушкин була. Хужалар вафат булғандан һуң йорт Еропкиндарҙың туғандары Новосильцевтарға, һуңынан кенәз  Гагариндарға күсә. Еропкиндың вафаты алдынан, 1804 йылда, император Александр I юғары указ буйынса  император Мәскәү коммерция училищеһы ойошторола. 1806 йылда П. Д. Еропкиндың йортон (38-се йорт) училище өсөн 35 мең һумға һатып алыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
1964 йыл —  Ваҡыт үтеү менән юғары уҡыу йорто илдең иң көслө институттарының береһе була, уның   «Морис Торез исемендәге Мәскәү сит телдәр институты» атамаһы халыҡ-ара бренд булып китә.
1971 йылда институттың яңы ете ҡатлы корпусы файҙаланыуға тапшырыла
1980 йылда Морис Торез исемендәге Мәскәү сит телдәр институты квалификациялы белгестәр әҙерләүҙә  50-йыллығы менән бәйле Халыҡтар Дуҫлығы ордены  менән бүләкләнә
1990 йылда Мәскәү дәүләт университеты итеп үҙгәртелә.
МДЛУ бөгөн
Бөгөн университетта 38 сит тел уҡытыла, өйрәнелә торған тел илдәренең тел һәм мәҙәниәт үҙәктәре эшләй. Муниципаль педагогия университеты уҡытыусыларының 75 проценттан ашыуы ғилми дәрәжәһенә эйә. Университетта уртаса бер йыл эсендә Рәсәй Федерацияһы мәктәптәре һәм вуздары өсөн 200-ҙән ашыу ғилми монография, дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптар баҫыла. Университет донъяның 32 иленән 91 алдынғы вуздары менән хеҙмәттәшлек итә, шул иҫәптән студенттар МДЛУ юғары уҡыу йорттарының икенсе дипломын алыу мөмкинлегенә эйә була.
Тыва акшаһы
Акша́ (akşa — төрки телдәрҙә «аҡса», «аҡ+ша» - "аҡ" һүҙе ҡушылып яһалған ) — Тыва Халыҡ республикаһының 1934-1944 йылдарҙағы аҡса берәмеге. 100 тингә бүленә (kɵpejek)
Тарихы
1925 йылдың 25 июлендә ТХР Дәүләт банкыһы - «Тувинбанк» ТХР һәм СССР хөкүмәттәре араһында килешеү нигеҙендә 1925-1929 йылдар дауамында әйләнешкә совет аҡсаларын: башта батшаның һуҡҡан тәңкәләрен, һуңғараҡ ҡағыҙ ҡаҙнасылыҡ һәм банк билеттарын (рубль һәм червонецтар) алмаштырган көмеш тәңкәләр сығара. 1933 йылдың декабрендә ТХР Хөкүмәте аҡса тураһында ҡарар ҡабул итә, уның нигеҙендә, совет аҡсаһы  өҫтөнә күк төҫтәге һыҙатҡа ТХР-ҙың яңы гербын төшерөп, «Бары ТХР-ҙа ғына йөрөй» яҙма ҡуйып акша сығарыла башлай. 1933 йылдың 10 декабренән алып 1934 йылдың май-июнь айҙарында алмаштырыу бара.
Ванкувер (утрау)
Утрауҙың климаты һәм тәбиғәте
Утрауҙың климаты уртаса йомшаҡ, әммә дымлы, бигерәк тә көнбайыш яры буйында. Яуым-төшөм күләме тауҙарҙың көнбайыш армыттарында йылына 3000 мм етеп, Нанаймо уйһыулығының көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә йылына 800 мм тиклем кәмей. Яуым-төшөмдөң күпселек өлөшө ҡышҡы айҙарҙа ямғыр формаһында яуа. Ғинуарҙа температураның түбәнге сиге −0,1 °C, үргеһе — 5,9 °C, июлдә түбәнге сиге — 10,9 °C, үргеһе — 21,9 °C. Утрауҙың көнбайыш һәм көнсығыш ярҙары араһында уртаса температураның үҙгәреүе 4 градус тәшкил итә; көнсығышта температура 20°C юғары йылына 80 көн күтәрелһә, көнбайышта ни бары 30 көн генә. Икенсе яҡтан, ҡыш көнө һауа температураһы эске яр буйында түбәнерәк.
Утрауҙа йыш ҡына пумаларҙың кешеләргә ташланыуы теркәлә. Был Ванкуверҙа бер яҡтан кешеләрҙең тығыҙ ултырыуы, икенсе яҡтан, уның ҡырағай өлөшө һәм ҡала кварталдары тирә-яғы пумалар популяцияһының йәшәү ере булып тороуы менән бәйле.
Шингетти йәмиғ мәсете
Архитектураһы
Был боронғо структура манараһы, фаразлауҙар буйынса, мосолман донъяһында боронғолоғо буйынса икенсе урында торған һәм өҙлөкһөҙ файҙаланылған манара. Бина дүрт сығыу урынынан һәм Мәккәгә күрһәтеүсе михраб — символик ишек ҡуйылған уйымдан, асыҡ эске ихатанан тора. Дүрт бүлмәнән торған бинала үтеүе һәм ғибәҙәт структураһы менән ике ҡатлы иш — ишек символик, йәки михраб, күрһәтелгән Мәккә, эске һәм һарайында асыла. Уның иң үҙенсәлекле яғы — эзбизташтан һалынған таш, квадрат манара башняһы, шулай уҡ ҡалаға нигеҙ һалыусыларҙың мәлики мәҙһәбенең ҡәтғи инаныуҙарына тап килгәнсә биҙәүҙәрҙең булмауы. Мәсет һәм уның манараһын бик йыш Мавритания Ислам республикаһының милли эмблема тип иҫәпләйҙәр.
Ҡытай цивилизацияһы
Ҡытайҙың оҙайлы һәм өҙлөкһөҙ тиерлек тарихы бар, шулай уҡ боронғо ҡатмарлы яҙма системаһна эйә.XIX быуатҡа тиклем донъяның алдынғы дәүләттәренең береһе  һаналып,Көнсығыш Азияла иң төп мәҙәни үҙәк булып тора. Бөгөнгө көнгәсә Ҡытай күрше дәүләттәргә ҙур йоғонто яһап тора. Ҡытай — күп фәнни асыштар, уйлап табыуҙар иле, ул кешелек яҙмышын үҙгәртеүгә ҙур өлөш индергән. Был асыштар араһында — Бөйөк дүрт уйлап табыу: ҡағыҙ, компас, дары һәм китап баҫыу.
Чжунго
«Чжунго» термины Ҡытай тарихында даими ҡулланылмаған. Ул заманына күрә төрлө мәҙәни һәм сәйәси мәғәнә төҫмөрө алған.
Ҡытай
Киң таралған фараздар буйынса, «Ҡытай» атамаһы «Ҡатай» һүҙенән килеп сыҡҡан. Был һүҙ ҡытайҙың үҙенән түгел, ә Маньчжуриянан килгән күсмә прото-монгол ҡәбиләһе — кидандарҙан (ҡатайҙарҙан) килеп ингән.907 йылда улар Төньяҡ Ҡытайҙы баҫып ала һәм унда үҙ затынан Ляо династияһын барлыҡҡа килтерә. Уларҙы XII—XIII быуатта икенсе күскенселәр — чжурчжэндәр (монголдар) ҡыҫырыҡлап сығара, әммә этноним Төньяҡ Ҡытай топонимы булып нығынып ҡала. Европа сауҙагәрҙәре, атап әйткәндә Марко Поло ярҙамында, был атама «Катай» (Cathay) рәүешле булып урта быуаттарҙағы Көнбайыш Европаға килеп инә. Шул яҡтарҙан ул күпселек славян телдәренә лә килеп инә һәм бөгөнгә ҡәҙәр Асман аҫтындағы был илде " Китай " (Ҡытай) тип атау дауам итеп килә. Көнбайышта әле лә шағирәнә мәғәнәлә Ҡытайҙы «Катай» тип атау осраштырып ҡуя.
Халыҡ йыры
Халыҡ йыры һәр халыҡ характерын, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, тарихи ваҡиғаларҙы сағылдыра, жанр йөкмәткеһенең үҙесәнлеге, музыкаль теле, структураһы менән айырыла. Халыҡ музыкаһының ҡайһы бер боронғо һәм өлөшләтә заманса формаларында бейеү, уйын, инструменталь музыка, һүҙ һәм һынлы фольклор менән синкретик берҙәмлектә йәшәй.
Михайловка
Михайловка — 1874 йылда Өфө губернаһының Златоуст өйәҙендә нигеҙләнгән ауыл (хәҙер Силәбе өлкәһенә ҡарай).
Миндек
Миндеккә яраған үҫемлектәр
Миндек бәйләү өсөн төрлө ағастарҙың тәлгәштәре, дарыу үләндәре ҡулланыла. Хәҙер миндекте ҡайын, имән менән аҡ шыршы йәйегенән генә түгел, башҡа ағас тәлгәштәренән дә яһайҙар :
Һуңғараҡ ҡалғаны нығыраҡ, тығыҙыраҡ япраҡлы була. Сәскә атҡан, һарғая башлаған тәлгәштәре миндеккә бармай.
Ҡайын миндек быуындар ауыртыуынан, ауыр эштән һуң һыҙланғанда бына тигән дауа, ул тирене лә таҙарта, яраларҙы уңалта, кешене тынысландыра, кәйефте күтәрә. Ваҡ бронхыларҙы ла асып, ҡаҡырыҡты сығара. Япраҡтарҙағы витаминдар, файҙалы матдәләр тире аша ыңғай тәьҫир яһай. Ә миндек бешергән һыу менән сәсте сайҡатыу уны нығыта, ҡауаҡты бөтөрә.
Артлаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Өфө эсперанто клубы
thumb|Салауат ҡалаһында Өфө эсперанто клубы ойошторған Урал эсперантистары осрашыуыМәҫәлән, 1986 йылда Алтайҙың Телецк күле буйында йыйылған лагерь Өфө эсперантистарының хәтерендә оҙаҡҡа ҡала. Киләһе йылда лагерҙы украин эсперантистары Карпат тауҙарында Славско ауылы янында ойоштора. Бында Өфөнән килгән төркөм иң күләмлеһе була. Ә 1970 йылда Өфө клубы үҙе Кушнаренко ауылы янында Бөтә Союз слетын ойоштора. Өфө клубы шулай уҡ Урал эсперантистары, Башҡортостан ҡалалары эсперантистары осрашыуҙарын даими рәүештә ойоштора.
Гаусс ысулы
Ҡулланылышы һәм модификациялары
ҺАТС аналитик юл менән сығарыуҙан башҡа, Гаусс ысулы ҡулланыла:
Крохалиха
Крохалиха — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Несь йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Грязнушинский (Ҡыҙыл районы)
Географик урыны
Ауыл башҡа тораҡ пункттары менән грунт һәм шоссе юлдары менән бәйләнгән. Район үҙәге Ҡыҙыл ауылына тиклем — 23 км, Богдановка ауыл биләмәһенең административ үҙәгенә тиклем (Богдановка) — 14 км, Сибай ҡалаһына тиклем — 32 км.
Курув
Курув территорияһындағы беренсе урынлашып йәшәүҙәр XII быуатта башланған тип иҫәпләйҙәр.
Капитализм осоронда Башҡортостан
Башҡортостан ерҙәрен талау
Талап алған ерҙәрҙе ҡайтанан һатыу мөмкинлеге бында Рәсәйҙең аҙ ерле губерналарынан крәҫтиәндәр-ҙең күпләп ағылыуын көсәйткән. 1870 йылдан 1912 йылға тиклем бер Өфө губернаһына ғына ла 238 мең кеше күсенеп килгән һәм унда 2,5 меңдән ашыу ауыл һәм утарға нигеҙ һалған, 2,5 млн га ер һөрөлгән, 2,3 млн га урман ҡырҡылған. Был осорҙа килмешәктәр башлыса аҙ үҙләштерелгән көньяҡ һәм көньяҡ-көнбайыш төбәктәргә, шулай уҡ урман менән ҡапланған Өфө ялпы таулығына, Көньяҡ Уралдың көнбайыш битләүҙәренә ултыраҡланған.
Реформа осорондағы колониялаштырыу
Реформа осорондағы колониялаштырыу баҙарға иҫәп тотҡан тауарлыҡлы иген хужалығын барлыҡҡа килтерә. Иген Рәсәйҙең үҙәк һәм төньяҡ-көнбайыш губерналарына ебәрелә, шулай уҡ сит илгә сығарыла. 1875 йылда Ағиҙел буйлап 4,7 млн бот иген ташылһа, 1900 йылда инде был һан 23 млн бот тәшкил итә. Игенде тимер юл менән сығарыу ҙа ныҡ артҡан.