cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Суртан (Дыуан районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бәҙретдинов Рәмил Рафаил улы
Биографияһы
1982 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын, 1996 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.
Россошка (Печеньга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көнбайыш Себер тигеҙлеге
Төньяғы Ҡара диңгеҙ ярҙары менән сикләнгән. Көньяҡҡа ҡәҙәр Ҡаҙаҡ сусағына тиклем һуҙыла. Көньяҡ-көнсығышында Көнбайыш Себер тигеҙлеге яйлап күтәрелә бара.
Геологик төҙөлөшө һәм рельефы
Көнбайыш, көньяҡ һәм көнсығыш сите буйлап бейек булмаған (200—250 м тиклем) ҡалҡыулыҡтар һуҙылған : Төньяҡ-Сосьвин һәм Турин, Ишим тигеҙлеге, Обь яны һәм Чулым-Йәнәсәй платоһы, Кет-Тымск, Верхнетазовск һәм Нижнеенисейск ҡалҡыулыҡтары.
Көнбайышта Обь йылғаһынан алып көнсығышта Йәнәсәйгә тиклем Ҡырлас Себер (Сибирские Увалы) (уртаса бейеклеге — 140—150 м) ҡалҡыулыҡтары ята. Улар Көнбайыш Себер тигеҙлегенең эске өлөшөндә асыҡ ҡына беленеп торған һыҙаттар теҙмәһен барлыҡҡа килтерә. Шундай уҡ ҡалҡыулыҡтар теҙмәһе параллель ятҡан Васюган тигеҙлегендә лә ята
Тигеҙлектең рельефы күп йәһәттән уның геологик төҙөлөшөнә бәйле. Көнбайыш Себер тигеҙлегенең нигеҙендә Көнбайыш Себер (эпигерцин) плитаһы ята. Уның фундаменты интенсив нигеҙҙә дислоцирлашҡан палеозой ултырмаларынан яһалған. Көнбайыш Себер плитаһы өҫкө юра дәүерендә яһала башлаған. Был ваҡытта Урал һәм Себер платформалары араһындағы ғәйәт ҙур майҙан һына, емерелә.
Көнбайыш Себер плитаһы ер ҡабығы түбән төшөүгә бәйле ҡат-ҡат диңгеҙҙең һөжүменә (трансгрессия) дусар була. Түбәнге олигоцен аҙағында диңгеҙ Көнбайыш Себер плитаһын ташлап киткән, һәм ул күлле ҙур аллювиаль тигеҙлеккә әйләнә.
Климаты
Юғары һәм түбән баҫым өлкәләренең сик һыҙатында йыш ҡына циклондар үтеп тора. Шуға күрә, ҡыш буйы һауа торошо бик тотороҡһоҙ була. Ямал һәм Гыдан ярымутрауҙарының яр буйында көслө ел күҙәтелә. Уның тиҙлеге 35-40 м/сек-ҡа барып етә.
Йылдың йылы осоронда Көнбайыш Себерҙә түбән баҫым урынлаша. Ә Төньяҡ Боҙло океан өҫтөндә юғары баҫым өлкәһе формалаша.
Тәбиғәт зоналары
Ылыҫлы урмандар һыҙатынан һуң ваҡ япраҡлы урмандарҙың (күберәк ҡайын) тар ғына зонаһы башлана.
Свердловск татар-башҡорт педагогия техникумы
Тарихы
1939 йылдың башына ҡарай техникумдың өс курсында 395 кеше белем алған һәм ошо уҡ йылда 109 сығарылыш уҡыусыһы башланғыс мәктәп уҡытыусыһы һөнәренә эйә булған.
Арғаяш кантоны
География
Майҙаны — 5 246 км² (1922). Төньяҡта — Екатеринбург губернаһы, көньяҡта Силәбе губернаһы менән сиктәш була.
Балыҡтар
Нервылар системаһы
Балыҡтарҙың үҙ-үҙҙәрен тотоуында шартһыҙ һәм шартлы рефлекстар күҙәтелә.
Балыҡтар экологияһы
Йәшәү урындары буйынса диңгеҙ, сөсө һыу һәм үткәүел балыҡтары айырыла.
Будё
Тарихы
Американың Фрэнсис Пауерс идара иткән Lockheed U-2 самолет-шпионы аҙаҡ Будё аэропортына ултырырға тейеш була. 1960 йылдың 1 майында Пакистандан Будё аэропортына табан осҡан ваҡытында территорияһы аша осҡанда был самолет атып төшөрөлә.
Дәүләт учреждениелары
Норвегия полиция академияһы ла [./https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D1%81%D0%BB%D0%BE Ослонан] ситтә, Будёла урынлашҡан. Ҡалала Норвегия Граждандар авиацияһы идаралығы һәм Берләшкән ҡотҡарыу координация үҙәге (Hovedredningssentralene) бар. Төньяҡ Норвегия Ҡораллы Көстәренең штаб-фатиры Реитанела, Будёнан көнсығышта урынлашҡан.
Ҡыуаҡ
Күп осраҡта урман сигендә (ҡыуаҡлы дала, урман-тундра) урынлашҡандар. Урмандарҙа ғәҙәттә тәпәш урманды барлыҡҡа килтерәләр.
Аэроксил
Кәүшәк аэроксил ҡыуаҡтар тәлгәш ҡайын кеүек аҙ олонло (ҡыуаҡ һымаҡ) ағастарға яҡын. Аэроксил кәүшәк ҡыуаҡтарға миләш, муйыл, кәзә талы (Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге тайга зонаһының йәшәү өсөн уңайһыҙ шартлы һаҙлыҡлы урындарҙа үҫә) керә.
Мендәр рәүешле аэроксил ҡыуаҡтар ваҡ, бөтә үренделәр өсөн бер иш йыллыҡ үҫештәре, һөлдә үҙәктәренең һәм ботаҡтарының тығыҙ урынлашыуы менән билдәләнәләр. Ботаҡтарҙың остары аҙмы-күпме меңдәрҙең тигеҙ өҫтөн барлыҡҡа килтерәләр. Миҫал: Bupleurum fruticosum, Poterium spinosum, Tragacantha секцияһынан астрагал ырыуы төрҙәре.
Лиана һымаҡ ҡыуаҡтар
Һөлдә күсәрҙәре үҙ аллы ортотроп үҫеүгә һәләтһеҙ һәм күрше ағас үҫемлектәрҙе терәк сифатында ҡулланалар. Лиана һымаҡ ағастарҙан йоҡараҡ һабаҡтары менән айырыла (диаметры 5-8 см-ҙан артыҡ түгел). Башлыса дымлы тропик һәм субтропик урмандарҙа, һирәгерәк саванна һәм сәнскеле урмандарҙа һәм ҡыуаҡлыҡтарҙа таралған. Быларға ябай ағас лианалары ла инә. Лианалар эсендә классификация үрмәләү ысулдарына нигеҙләнгән.
Уртаса бүлкәт
Далаларҙа һәм ярым сүллектәрҙә йыш ҡына ксерофитик ҡыуаҡтарҙың әрәмәлектәре үҫешә, улар тёрн, баҙам ағасы, дала сейәһе, тубылғы өҫтөнлөк иткән ҡыуаҡлы далаһын барлыҡҡа килтерә.
Сядай-Яха (Байдарата-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Бөрйән-Түңгәүер кантоны
Тарихы
Һабын ҡайнатыу һәм күн заводтары, Түбә бегун фабрикаһы эшләй. 1-се һәм 2-се баҫҡыс 110 мәктәп, 4 дауахана (1922), 6 китапхана (1921) була.
Уҫман (Төрөмбәт ауыл советы, Ауырғазы районы)
Гөлсирә ҡыуағы(йәки Трахим ҡыуағы)
Өршәк аръяғында Трахим исемле бабай бер янғыҙ уҫкән ҡыуаҡ эргәһендә йыл һайын бесән сапҡан. Шуға ла уны Трахим ҡыуағы тип йөрөткәндәр. Берҙән — бер көн бында оло фажиғә була: унын ҡыҙын — Гөлсирәне мыҫҡыл итеп китәләр. Гөлсирә был хурлыҡҡа түҙә алмай үҙен — үҙен ултерә. Һәм шул саҡтан бирле был урынды Гөлсирә ҡыуығы тип йөрөтә башлайҙар.
Байғазы (исем)
Байғазы — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Өсбәлеш
Өсбәлеш (Усть-Белишево) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 57 кеше. Почта индексы — 453499, ОКАТО коды — 80205828008.
В. Э. Бранттың айырым йорто
'''В. Э. Бранттың айырым йорто''' (Куйбышев урамы (Ҙур Дворян урамы),  4-се йорт) — Санкт-Петербургтағы  модерн стилендәге архитектура ҡомартҡыһы.
Әлеге ваҡытта был бинала Рәсәйҙең сәйәси тарихы музейы урынлашҡан.
Сипаһтар
Ойошторолошо
1533 йылдан венгр сигенең буйынан-буйына яңы тимарҙар системаһы ҡорола. Элеккенән айырмалы, бынан ары сипаһтар утарҙа йәшәү урынына сик буйындағы стратегик мөһим ҡалаларҙа урындағы гарнизондар яугирҙәре менән берлектә даими хеҙмәт үтергә тейеш була.
Мальцев Анатолий Иванович
Фәнни карьераһы
1958 йылда академик М. А. Лаврентьев Мальцевты Себер ғилми үҙәгенә эшкә саҡыра. Шул уҡ йылда СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
Денкова Албена
Карьераһы
Беренсе каналда барған «Боҙлоҡ осоро» телешоуында 2007 йылда актёр Игорь Верник, 2008 йылда был шоуҙың икенсе сезонында шоумен Тимур Родригес, ә 2009 йылда музыкант Игорь Бутман менән сығыш яһай. 2013 йылда актёр Петр Кислов менән 3-сө урынды биләй.
Ничма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Котлубаевка (йылға)
Котлубаевка, Бронница (Котлубаївка, Бронниця) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Могылив-Подильский районы аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 18 километр. Бассейн майҙаны — 106 км². Могилев-Подольским районы сигенән алыҫ түгел, Черневец районының Котлубаевка ауылы эргәһенән ағып сыға.
Ете ырыу кантоны
Халҡы
thumb|Бәләкәй Башҡортостан 1920
Туған тел. Рәми Ғарипов
Баһалама
Башҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемен­дәге дәүләт премияһы лауреаты Рауил Бикбаев шиғырға ошолай баһа биргән : "«„Туған тел“ — һүҙ маһирлығының да, фекер үткерлегенең дә, сәйәси һиҙгерлектең дә үрнәге ул. Ша­ғир оҫталығының камиллашыуы, ҡараш­тарының киңәйеүе ошондай күренеш­тәр­ҙең тыуыуына килтерҙе, һәм был әҫәр тормоштағы хәүефле тенденциялар тура­һында беренселәрҙән булып иҫкәртте»".
Донато Браманте
Хәтер
Браманте исеме менән Меркурийҙағы кратер аталған.
Оман
Географик мәғлүмәттәр
Оманда гел ағып торған йылғалар юҡ. Барыһы ла ҡышҡыһын ғына ағып килеп сыға ла юғала.
Тарихы
1938 йылда власҡа Солтан Сәид бин Теймур килә. Әммә шәйехтәрҙең күбеһе Англия яҡлы Маскат Солтанатын түгел,  ә Оман имаматын хуп күрә, где у ласти находился Мухаммед аль-Халили. Мәгәр икенсе донъя һуғышынан һуң 1945 йылғы конференцияла   Маскатта шәйехтәрҙең күбеһе  Сәид бен-Теймур яғына күсә. 1970 йылдың 23 июлендә ҡан ҡоймай ғына түңкәрелеш яһап,  Сәидте үҙ улы Кабус урынынан төшөрә, ул шунда уҡ Оманда иҡтисади модернизация башлай һәм социаль сикләүҙәрҙе бөтөрә. 1987 йылда Оман туризмға асыла.
Административ бүленеш
2011 йылдағы административ реформанан һуң Оман 11 мухафазға бүленә.
Киң мәғлүмәт саралары
1974 йылда Дәүләт телекомпанияһы — Oman TV (تلفزيون سلطنة عمان)   эшләй башлаған, дәүләт радиокомпанияһы — Омандың Генераль Радиоһы  Oman General Radio (عمان الاذاعة العامة).
Лағыр
Колхозлаштырыу осоро
Уҙған быуаттың 20-се йылдары һуңында Башҡортостанда тотош колхозлаштырыу мәсьәләһе етди ҡуйыла һәм колхозға инеү хәрәкәте әүҙем башланған иң беренсе улус булып Үрге Ҡыйғы һәм Мәсәғүт кантондары тора. Лағыр, Мөхәмәт, Сыбаркүл, Луново, Ибрай, Салауат ауылдары крәҫтиәндәре дүрт артель, өс товарищество төҙөп, «Большевик» колхозына берләшә. Улар араһында Лағыр ауылының 157 хужалығы ингән «Ҡыҙыл Башҡортостанға 10 йыл» ауыл хужалығы артеле иң ҙуры була.
1951 йылда «Большевик», Карл Маркс исемендәге, Сыбаркүл колхоздары берләшә һәм төрлө йылдарҙа Ленин исемендәге, Маленков исемендәге колхоз, «Әй» колхозы була. «Әй» колхозы менән Хатип Йәндүрин етәкселек итә. Төрлө йылдарҙа колхоз рәйесе булып Әхмәтов, Ғәлимйән Вәкилов, Ғаззал Хәйров, Ғәлиҡарый Сөләймәнов эшләй.
Чепрага Надежда Алексеевна
Биографияһы
Дүртенсе синыфта уҡығанда йыр фестивалендә ҡатнаша һәм шунан һуң тыуған ауылдары аша аҡҡан йылға исеме менән аталған «Думбрава» үҙешмәкәр сәнғәт коллективының йырсыһы булып китә. Алтынсыла уҡығанда ансамбль солисы булып «Телефильм Кишинэу» студияһы төшөргән «На сборке винограда» исемле ҡыҫҡа метражлы фильмда төшә.
10 йыл Надежда Чепрага республика телевидениеһы һәм радиоһының эстрада-симфоник оркестры солисы була. 1973—1977 йылдарҙа Штефан Няга исемендәге музыка училищеһының вокал һәм хор дирижёры факультеттарында, 1977—1982 йылдарҙа — Кишинёвтағы Гавриил Музическу исемендәге консерваторияла шулай уҡ вокал һәм хор дирижёры класы буйынса уҡый.
Әхмәтйәнов Яңыбай Шаһыбал улы
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1950 йылда Учалы районының «Еңеү» колхозында ат ҡараусы-көтөүсе булып башлай, биш йылдан тракторсы булып китә. 30 йылдан ашыу Башҡортостандың Учалы районы «Байрамғол» совхозында механизацияланған отряд бригадаһын етәкләй, хеҙмәт алдынғыһы була — өс йыл рәттән (1968—1970) республика һабансылар ярышында I урын яулай.
Анси
Анси (Annecy, франкопер. Èneci, Anecí), ҡайһы берҙә Аннеси тип яҙлған — Францияның көнсығышындағы ҡала. Үрге Савойя департаментының административ үҙәге. Халыҡ һаны — 51 000 кеше тәшкил итә.
Ян Амос Коменский
Ян Амос Коменский (Jan Amos Komenský, Ioannes Amos Comenius; 28 март 1592 йыл — 15 ноябрь 1670 йыл, Амстердам) — чех гуманист-педагогы, яҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре, фәнни педагогикаға нигеҙ һалыусы, класс-дәрес системаһын таратыусы.
Ямалов Марат Барый улы
Биографияһы
1977 йылдан алып Марат Ямаловтың хеҙмәт биографияһы М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты менән тығыҙ бәйләнгән: 1998 йылға тиклем доцент һәм 1999—2001 йылдарҙа Ватан тарихы кафедраһы мөдире.
Дәүләт эшмәкәрлеге
1998 йыл — 2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтендә:
2009 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Президентының өлкән референты булып эшләй.
Ижады
Шиғриәт һөйөүселәргә Марат Ямалов лирик шағир булараҡ билдәле. Ул бер нисә шиғырҙар йыйынтығы авторы:
Синот-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Башҡорттарҙың этнографияһы
Башҡорттар тураһында боронғо мәғлүмәт
Башҡорттар тураһында тәүге булып иҫкә алған һәм тасуирлама яһаған ғалимдар:
Ғалимдарҙың XVIII — XIX быуат уртаһындағы хеҙмәттәрендә башҡорттарҙың этнографияһы
Рус географик йәмғиәтенең программаһы буйынса, В. М. Черемшанский «Ырымбур губернаһының хужалыҡ-статистикаһы, этнографияһына һәм сәнәғәтенә ҡағылышлы тасуирламаһы» («Описание Оренбургской губернии в хозяйственно-статистическом, этнографическом и промышленном отношениях») (Өфө, 1859) тигән хеҙмәтен яҙған. П. М. Кудряшёв, В. И. Даль, В. С. Юматов, П. И. Небольсин, В. Зефиров, И. М. Казанцев, Р. Г. Игнатьев, М. В. Лоссиевский, Ф. Д. Нефёдов, С. Г. Рыбаков кеүек ғалимдар башҡорт халҡының тарихын, ауыҙ-тел ижадын өйрәнеүгә ҙур өлөш индерҙеләр.
Этник үҙаң
Башҡорттарҙың этник үҙаңы — кешенең башҡорт этносына ҡарауын үҙе ныҡлы аңлауы; этник ҡиммәттәргә, туған теленә, мәҙәниәтенә, тарихи йәшәү территорияһына тартылыуы, уның булмышында башҡорт этносына хас булған идеологияның, донъяға ҡараштың, күҙаллауҙарҙың, фекерҙәрҙәрҙең сағылыуы ул.
20 быуатта дәүләт атрибутикаһы - дәүләт гербы, флагы, конституцияһы булған Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы (БАССР), Башҡортостан Республикаһы (Башҡортостан Республикаһы) барлыҡҡа килде. Был мөһим тарихи ҡаҙаныш башҡорт мәҙәниәтен, телен, динен һ.б. һаҡларға ярҙам итте. Республиканың баш ҡалаһы Өфө миллионлы (80-се йылдарҙан бирле) төҙөк ҡала. 20 быуаттың 90-сы йылдары һуңынан Башҡортостан Республикаһында созданы башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәктәр, башҡорттарҙың йәмәғәт берләшмәләре барлыҡҡа килде, традицион халыҡ һөнәр-кәсептәре һ.б. тергеҙелә.
Этнографик коллекциялар
Санкт-Петербургтағы Рәсәй этнографик музейында башҡорт халҡы этнографияһына ҡараған 25 коллекция һәм 1600 предмет һаҡлана. Коллекцияның күп өлөшөн (ҡоралланыу, һунар, балыҡ тотоу, солоҡсолоҡ предметтары, күсеп йөрөү саралары, традицион интерьер, башҡорт кейеме комплекстары һәм айырым элементтары, традицион биҙәүестәр, кәрәк-яраҡтар, йыһаздар, милли музыка ҡоралдары һ.б., башҡорттарҙың антропологик типтары, торлаҡ төрҙәре, хужалыҡ ҡаралдылары, байрамдар һ.б.фотографиялары ) С. И. Руденко йыйған. Шунда уҡ 1948 йылда СССР халыҡтары Музейы тапшырған 19 быуат башҡорттарының этнографияһы экспонаттары (әйберҙәр, баш кейемдәре, биҙәүестәр һ.б.); башҡорттарҙың биҙәү-ҡулланма сәнғәте предметтары коллекцияһы һаҡлана.
Башҡорт дәүләт университетының этнографик музейында — игенселектә, умартасылыҡта ҡулланылған ҡоралдар, музыкаль инструменттар һаҡлана.
Стебелев Андрей Валентинович
Ижады
1989 йылдан баҫыла. Урыҫ телендә лирик йыйынтыҡ авторы:
Башҡорттарҙың этнографияһы
Әҙәбиәт
Н.А. Мажитов. Бахмутинская культура. М., 1969; Тайны древнего Урала. Уфа, 1973;
Ханонкин Александр Аркадьевич
Фәнни эшмәкәрлеге
Ер тетрәүҙе күҙаллау йүнәлешендә эшләгәне өсөн Украинаның Дәүләт премияһы лауреаты була (1996).
Барбу Наталья
Биографияһы
Молдавияның төньяғындағы Бельцы ҡалаһында тыуған. 1986 йылда ғаилә Рыбница ҡалаһына күсенә. Наталья молдаван телендә уҡытыу алып барылған мәктәптә уҡый, музыкаль мәктәптә скрипка класында шөғөлләнә. 12 йәшенән туйҙарҙа уйнай.
Дыуан кантоны
Тарихы
1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.
1919 йылдың сентябрендә бөтөрөлә, территорияһы Дыуан-Ҡошсо кантоны составына инә.
Чистяков Александр Николаевич
Чистяков Александр Николаевич (1 ғинуар 1957 йыл — 18 август 2019 йыл) — Рәсәй пародия артисы, профессиональ йырсы һәм уҡытыусы.
Юғары уҡыу йорто
1974 йылда Өфө авиация институтының «Авиация двигателдәре» факультетына уҡырға инә. Был ваҡытта уның репертуарында бер нисә тиҫтә тауыш, музыкаль пародияһы жанрҙары арсеналында күп һанлы еңеүҙәр була, Александр Чистяков төрлө уҡыу йорттары, ҡала һәм республика конкурстарында үҙен һынап ҡарай. Институттың һуңғы курсында «Крылья» вуз ансамбле менән етәкселек итә. 1979 йылда ВИА конкурстарҙағы уңыштары өсөн Одесса ҡалаһына теплоходта сәйәхәт менән бүләкләнә. был Александрҙың Одесса менән тәүге танышыуы була.
Потымец
Потымец — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хугот йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Утаркүл
Тарихы
Ауыл тораҡ пунктының ауыл статусын ҡасаба Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың ойошторолоуы, берләшеүе, бөтөрөлөүе һәм статусының үҙгәреүе, административ үҙәктәрҙең күсерелеүе менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»,  211-з һанлы Законына ярашлы ала, ст.1: 6. Тораҡ тибын ауыл тип билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 5) Ауырғазы районында:… я14) Кәбәс ауыл Советы Утаркүл ҡасабаһының
Географик урыны
Ауыл Утаркүл күле буйында урынлашҡан.
Номжа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Икмәк
Массаһы 500 грамдан артып киткән, ә дымлылығы 19 проценттан кәм булмаған (ГОСТ 32677-2014 терминологияһы буйынса) икмәк-булка изделиеһы Рәсәй ГОСТ-ы буйынса икмәккә ҡарай.
Тарихы
Икмәк — неолит осоронда барлыҡҡа килгән иң боронғо аҙыҡтарҙың береһе. Беренсе икмәк ярманан һәм һыуҙан бешерелгән боламыҡ була, шулай уҡ һыу һәм он менән осраҡлы йәки аңлы рәүештә тәжрибә үткәреү һөҙөмтәһе булыуы ла мөмкин. Бындай иртә икмәктең төрҙәре хәҙер бөтә донъяла төрлө иген культураларынан эшләнә, мәҫәлән, Мексика тортильяһы, һинд чапатиһы, ҡытай баобины (báobǐng, 薄饼), шотланд һоло ярмаһы көлсәһе, Төньяҡ Америка кукуруз көлсәһе һәм эфиоп иньжераһы. Йәймә рәүешендәге бындай икмәк бик күп боронғо цивилизацияларҙың аҙыҡ нигеҙенә әйләнә: шумерҙар арпалы йәймә, ә беҙҙең эраға тиклем XII быуатта мысырҙар ауыл урамдарындағы палаткаларҙа та тип аталған йәймәләр һатып ала алған.
Әсетеү
Әсетеү — еңелерәк һәм яҡшыраҡ сәйнәмле икмәк алыу өсөн бешерер алдынан ҡамырҙа газ барлыҡҡа килтереүсе матдә өҫтәү процесы. Көнбайышта икмәк башлыса сүпрәлә әҙерләнә. Әммә иудаизмда мөһим символик мәғәнәгә эйә булған һәм шулай уҡ ҡайһы бер христиан сиркәүҙәре ҡулланған сөсө икмәк бар.
Сүпрә менән әсетеү
Икмәк бешереүҙең ысулдары бер төрлө. Һыуҙы он, тоҙ һәм йомшартҡыс (икмәк әсеткеһе йәки ҡоро әсетке) менән ҡушып болғайҙар. Башҡа өҫтәмәләр (тәмләткестәр, үләндәр, майҙар, орлоҡтар, емеш-еләк һәм башҡалар) икмәк-ҡалас изделиелары өсөн кәрәкле һаналмай, әммә йыш ҡулланыла. Баҫҡан ҡамырға бер йәки бер нисә тапҡыр күтәрергә мөмкинлек бирелә (оҙағыраҡ күтәртеү ваҡыты яҡшыраҡ тәм бирә, шуға күрә икмәк бешереүселәр йыш ҡына ҡамырҙы тағы ла баҫалар һәм яңынан күтәртәләр), шунан ҡамырға икмәк формаһын биреләр һәм, ҡамыр өҫтәмә ҡалҡһын өсөн, икмәкте мейестә бешерәләр.
Икмәктең күп төрҙәре (мәҫәлән, билдәле француз багеты) апыраһыҙ ҡамырҙан эшләнә, уның бөтә компоненттары шунда уҡ бергә ҡушыла һәм ҡамыр күтәрелгәндән һуң бешерелә. Ҡалған осраҡтарҙа он, һыу һәм әсетке ҡушылған апыраны бер көн алдан бутайҙар, төнгөлөккә әсетергә ҡуялар. Бешерә торған көндө ҡалған ингредиенттар өҫтәлә, ә ҡалған процесс апыраһыҙ ҡамырҙан бешереү менән тап килә. Бындай осраҡта яҡшы текстуралы тәмле икмәк килеп сыға. Күп кенә икмәк бешереүселәр апыралы ҡамырҙан бешереүҙең ышаныслы һөҙөмтәләре менән һәм оҙаҡ әсеү ваҡыты араһындағы компромисты таныйҙар. Был шулай уҡ кәрәк саҡта икмәк бешереү өсөн минималь сүпрә файҙаланырға мөмкинлек бирә. Улар барлыҡҡа килгәндән һуң тәүге мәлдәрҙә дефицит тауар һәм ҡиммәт булалар.
Әсетеү
1947 йылдан был онтаҡ икмәк бешереү сәнәғәтендә ҡулланыла башлай. Күрәһең, тиҙ һәм арзан икмәк алыу кәрәк була. Тәбиғи сүпрәлә (ҡомалаҡ һымаҡтар) күпкә яйыраҡ өлгөрә һәм ҡиммәт була.
Мәҙәниәттә һәм диндә икмәк
Христианлыҡта икмәк Изге Коммюникела үҙәк роль уйнай, ул Евхаристия ваҡытында Христос тәне итеп тәҡдим ителә. Иудаизмда сөсө икмәк Пасхала (Мысырҙан сығып китеүе байрамы) ҡулланыла. Христиан теологияһы буйынса, ике ғөрөф-ғәҙәт тә бер-береһе менән тығыҙ бәйле, сөнки нәҡ Йәһүд пасхаһын байрам иткәндә, Христос икмәк һындыра, шуның менән Евхаристия йолаһын башлап ебәрә.
Урта Азия халыҡтары араһында икмәк һәм икмәк продукцияһы юғары баһаланған. Ҡунаҡ ашыҡһа һәм хужалары менән төшкө ашҡа бара алмаһа, икмәктән ауыҙ иттерелә. Сүплеккә йәки ергә икмәк ырғытыу көфөрлөк тип һанала. Табында икмәк булһа, ялған һөйләү ҙә ярамаған тип һанала.
Арғаяш башҡорт халыҡ театры
Тарихы
1994 йылда Нефтекама ҡалаһында Ҙур Уралдың йәш театрҙарының «Театр яҙы» фестивалендә ҡатнаша.
Сякита-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Солум-Я
Солум-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сертынь-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Дыуан-Ҡошсо кантоны
Халҡы
Халҡы 1920 йылда — 112 371 кеше. thumb|Башҡортостан кантондары 1920
Хиросималағы Тыныслыҡ мемориаль музейы
2006 йылдың 5 июлендә Тыныслыҡ мемориаль музейының Төп корпусы бинаһы Японияның донъя мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә индерелгән. Был һуғыштан һуңғы осорҙа төҙөлгән биналарҙың мәҙәни мираҫ исемлегенә инеүенең беренсе өлгөһө.
Карелия хеҙмәт коммунаһы
Тарихы
1920 йылдың 15 сентябрендә РКП(б) үк ойоштороу бюроһы ваҡытлы ҡарары нигеҙендә Карел-Олонец Берләшкән губерна комитеты ойошторола, ә Олонец губком үҙ эшсәнлеген туҡтата. Карелия-Олонец партия ойошмаһы составына ете өйәҙ партия ойошмаһы инә: Вытегра, Камская, Лодейнопольский, Олонецкая, Петрозаводская, Повенец һәм Пудожская.
1921 йылдың 11-19 1-се февралендә Бөтөнкарел Советтар съезы Карелия хеҙмәт Коммунаһы дәүләт хакимиәтенең беренсе конституция юғары органы була. Съезд эшендә 144 делегат ҡатнаша. Съезда Карелия хеҙмәт Коммунаһы дәүләт хакимиәтенең юғары органы — Карелия өлкә башҡарма комитеты (Карелия башҡарма комитеты) тураһында Нигеҙләмә ҡабул ителә. Съезд 25 кешенән торған Каролин Башҡарма комитетының составын беренсе һайлай, уның рәйесе итеп Эдвард Гюлли һайлана.
Бамдас Александр Маркович
Биографияһы
1932 йылдан алып Мәскәү рентген заводының тикшеренеү лабораторияһы инженеры. 1938 йылда электр фильтрҙары өсөн трансформатор-төҙәйтеүсе агрегаттарға арналған докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
1943 йылдан алып 1950 йылға тиклем Мәскәү рентген заводының шеф-электригы һәм НИИОГАЗ лабораторияһы начальнигы.
Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы
Солтанбаев Иншар Әхмәҙулла улы (15 август 1931 йыл — 7 ноябрь 2006 йыл) — халыҡ йырсыһы.
Ночной Портюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сянгур-Яха
Сянгур-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Талота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Мария Росетти
Биографияһы
Константин һәм Мария Росеттиҙың  һигеҙ балаһы була, тик уларҙың  дүртеһе генә  бәлиғ булыу йәшенә етә. Ҡыҙы Либерти София (Либи булараҡ киң билдәле, 1848 йылдың июнендә тыуған) һәм һөргөндә тыуған өс улы: Мирча,  Винтилэ һәм Хория Росетти. Уның ҡустыһы шулай уҡ Румыния кешеһе була һәм валах  ер биләүсеһе һәм сәйәсмәне Александру Раковицэның ҡыҙы Зояға өйләнә  (балалары араһында рәссам Николае Грант була). Раковицэлар менән туғанлашҡан ҡустыһы Эффингем аша Мария Росетти шулай уҡ алыҫ туған табип Кароль Давила һәм  уның улы драматург Александру Давила менән туғанлыҡта була.
Пут-Ега
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Липтовски Микулаш (хоккей клубы)
Ҡаҙаныштар
Словакия милли беренселеге
Байройт
Тарих
1194 йылдағы документтарҙа епископ II Отто Бамберг тарафынан Баварияның киҫелгән урманы тип беренсе тапҡыр телгә алынған. 1200—1230 йылдар араһында Байройт ҡала байройт хоҡуғын ала. 1248 йылға тиклем ҡала хакимы булып граф Андекс-Мераниялар тора. 1248 йылда ҡала бургграф III Фридрих милкенә күсә һәм Гогенцоллерндар ҡулындағы дәүләттең бер өлөшөнә әйләнә. 1361 йылда император Карл IV бургграф V Фридрихҡа Кульмбах һәм Байройт өсөн тәңкә һуғыу хоҡуғын бирә.
Мәҙәниәт
Ҡала даими үткәрелә торған Вагнер фестивалдәре менән данлыҡлы.
Ҡәҙерғолов Илгиз Раян улы
Биографияһы
1993 йылда Кинйәбулат урта мәктәбен тамамлай һәм, физика буйынса республика олимпиадаһы призёры булараҡ, Башҡорт дәүләт университетының физика факультетына имтиханһыҙ ҡабул ителә. БДУ-ла уҡығанда Рәсәй Федерацияһы Президенты һәм бер уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһы Президенты стипендиаты була.
1998 йылда университетты отличие менән тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген Молекула һәм кристалдар физикаһы институтында инженер-тикшеренеүсе булып башлай. Бер үк ваҡытта (1998—2001) Башҡорт дәүләт университетының аспирантураһында уҡый һәм билдәләнгәндән алда «Теоретик физика» һөнәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Мамалыга
Әҙерләү
Суйын һауытта (ceaun) кукуруз оно, һыу, тоҙ һалып, махсус болғағыс таяҡ ярҙамында әҙерләнә. Икмәк урынына ҡулланыу өсөн бешергәндә мамалыга ҡуйы итеп эшләнә, һәм, итальян полентаһы кеүек, теленергә мөмкин. Башҡа маҡсатта әҙерләгәндә мамалыганы шыйығыраҡ итеп эшләйҙәр. Мамалыга ҡаймаҡ һәм брынза менән бирелә (mămăligă cu brânză şi smântână). Ҡайһы берҙә мамалыганы тәрилкәгә ваҡлап һалып ҡайнар һөт менән бирәләр (mămăligă cu lapte). Мамалыганан шулай уҡ кукуруз күмәстәре лә эшләйҙәр, бының өсөн мамалыганы киҫкеләйҙәр һәм майҙа йәки туң майҙа ҡыҙҙыралар. Мамалыга бик күп төр ашамлыҡтар составына инә, сөнки икмәкте алмаштыра. Шуларҙың береһе — мамалыга менән голубцы (sarmale, сармале). Икенсе ашамлыҡ — булз (bulz), мамалыганан эсенә брынза һәм май һалып бешерелгән бәләкәй шариктар. Мамалыга һыҙлыҡ, творог һәм сырҙар, бекон, йомортҡалар, бәшмәктәр, ҡурылған балыҡ һ.б. менән бирелергә мөмкин.
Дубовский Анатолий Николаевич
Дубовский Анатолий Николаевич (7 ноябрь 1950 йыл) — СССР-ҙың партия, дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Сеньгас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡыпсаҡ кантоны
Административ үҙәге — Мораҡ ауылы.
Тарихы
1917 йылдың декабрендә III Бөтә башҡорт ойоштороу ҡоролтайы «Башҡортостандың автономиялы идараһы тураһында» ҡарарын ҡабул итә, уға ярашлы Башҡортостан мөхтәриәте туғыҙ кантондан тора: Барын-Табын, Бөрйән-Түңгәүер, Ете ырыу, Иҫкен-Ҡатай, Ҡыпсаҡ, Ҡыуаҡан, Тамъян, Туҡ-Соран һәм Үҫәргән. 1919 йылдың башына ҡарата Башҡортостан мөхтәриәте 13 кантондан тора: Арғаяш, Бөрйән-Түңгәүер, Дыуан, Ете ырыу, Көҙәй, Ҡошсо, Ҡыпсаҡ, Табын, Тамъян-Ҡатай, Туҡ-Соран, Үҫәргән, Юрматы һәм Ялан.
КХЛ 2014/2015 йылдар миҙгелендә
Көнсығыш конференцияһы
1. «Аҡ Барс» — 8. «Автомобилист» 4-1 (3:2 ө.в, 3:2 ө.в., 0:2, 2:1, 3:2)
Гагарин кубогы финалы
Дүртенсе уйын
КХЛ чемпионаты миҙалсыларына миҙалдар
Чемпионат һөҙөтәләре буйынса миҙалсылар миҙалдар алалар. КХЛ чемпионаты миҙалдары өсөн тәүгегә металл буйынса төҫлө мозаика ҡулланыла. Миҙалдарҙың өҫтө нанокерамик эсендә булған һаҡлағыс лак менән ҡапланған. Һәр миҙалдың диаметры шайбаның халыҡ-ара стандартына тигеҙ һәм 7,62 сантиметрға тиң. Миҙадың аверсында хоккейсының стилләштерелгән һүрәте урынлашҡан, ә реверсында — Континенталь хоккей лигаһы эмблемаһы. Аверс әйләнәһенә — чемпионаттың исеме рус һәм инглиз телдәрендә һәм миҙгел — 2014/2015.
Таб-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәтләүек утрауы
Тарихы
Утрауҙа нығытыу төҙөлөшө барышында новгородтар утрауҙың урынашуын һәм уның яраҡһыҙлығын иҫәбенә алған, ул оло ерҙән көслө ағымлы Неваның ике тамағы менән айырылып тора. Шулай уҡ нығытманы тәрән соҡорҙар менән уратып алғандар. Нығытма шведтарҙың Ладога куленә табан юлында булған, был иһә новгородсыларға Нева буйынса Фин ҡултығына юл тәьмин иткән, ул Көнбайыш Европа илдәре менән алыш-биреш итеү өсөн ҡулланылған.
Алкснэ Арнольд Эдуардович
Биографияһы
Арнольд Эдуардович Алкснэ 1932 йылдың 10 июлендә Өфө ҡалаһында тыуған.
Ғилми хеҙмәттәре
Атлас фауны и флоры среднего и позднего карбона Башкирии /, 1979 (авторҙаш).
Хәзиәхмәтов Рәшит Мөхәмәт улы
Маҡтаулы исемдәре һәм наградалары
2011 йылдан - профессор
Виченца (футбол клубы)
«Виченца» (Vicenza Calcio) — Италияның Виченца ҡалаһы футбол клубы. Клуб банкротлыҡҡа сыҡҡас, 2018 йылда «Виченца Виртус» тип аталған яңы клуб барлыҡҡа килә. Клуб командаһы С Серияһында сығыш яһай.
Ёна (ауыл)
Халҡы
Халыҡ һаны, уларҙың йәшәгән биләмәһе тораҡ пункты, 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре  буйынса ошо ауылда йәшәүселәр һаны 314 кеше тәшкил итә, шуларҙың 148-е - ир-ат (47,1 процент) 166-һы ҡатын-ҡыҙ (52,9 %). 2002 йылда ауылда 445 кеше йәшәгән.
Абелишвили Леван Григорьевич
Биографияһы
Грузия техник университетының электр транспорты кафедраһына нигеҙ һалыусы.
Ҡытай теле
Таралыуы һәм һаны
Ҡытай теле — ҠХР, Тайвань һәм Сингапурҙың рәсми теле. Бөтә донъяла 1,3 миллиардтан ашыу кеше һөйләшкән тел.
Нью-Йорк штатында һайлау ҡануниәтенә төҙәтмә индерелә, уға ярашлы, миллиондан ашыу кеше йәшәгән дәүләттең бөтә ҡалаларында ла һайлау барышына ҡағылышлы барлыҡ документтар ҡытай теленең өс диалектына күсерелергә тейеш. Ҡытайҙарҙан тыш, исемлеккә испан, корей, филиппин һәм рус телдәре ингән. .
Антропонимика
Ғәҙәттә. ҡытайҙарҙың исеме фамилиянан һуң яҙылған бер-ике ижекле исемдән тора. Ҡытай исеме путонхуаға тәржемә ителергә тейеш тигән ҡағиҙә бар. Был ҡағиҙә билдәле осраҡ менән бәйле, сөнки атаһы ,үтә бирелгән интернет ҡулланыусыға, улын "@ исеме менән теркәүҙән баш тартҡандар.
Күрһәтеү
Ошо иероглифтарҙа вертикаль һыҙыҡ күрһәтеү ымға оҡшап һүрәтләнә. Аңлатмаһы айырым осраҡтарҙа төрлө булырға мөмкин. Мәҫәлән, 上 … 下 шан … ся һүҙе «: өҫтөнән… аҫтына» ғына түгел, ә «етәкселәр.. буйһонған (ҡул аҫтындағы) кеше», «бер яҡтан… икенсе яҡтан» тигәнде аңлата.
Пиньин теле
m (мо)
s (cы)
Тимирязев Климент Аркадьевич
Тимирязев Климент Аркадьевич (3 июнь 1843 йыл — 28 апрель 1920 йыл) — рус тәбиғәт фәндәре белгесе, физиолог, физик, яҙыусы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры, Кембридж университетының почётлы докторы.
Зәйнуллин Рәшит Сибәғәт улы
Хеҙмәт юлы
1997—2009 йылдарҙа Өфөләге «Ҡатмарлы техник системаларҙы хәүефһеҙ эксплуатациялау» ғилми-техник үҙәк директоры, бер үк ваҡытта 2002 йылдан БР Фәндәр Академияһының Энергоресурстарҙы транспортлау проблемалары институтының (ИПТЭР) «Техник системаларҙың ышаныслығы һәм хәүефһеҙлеге» бүлеге мөдире,
Соловьёв Владимир Геннадиевич
Телевидение
Тыуған иленә ҡайтҡас, ул беренсе һәм икенсе чечен һуғышында 12 тапҡыр Чечня ла командировкала була. Һуңғы интифада ваҡытындағы 9 сәфәре барышында Иерусалим да дөйөм алғанда ярты йылдан ашыу йәшәй.
Хәрби хәбәрсе сифатында 7 һуғышты үтә.
Сап-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сорум-Пузе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һабан
Һабандың тарихы
Н.M. Шанскийҙың рус теленең этимологик һүҙлегендәге аңлатма: урыҫса «һабан-плуг» һуҡа менән сағыштырғанда «плыть-йөҙөүгә» яҡыная: «йөҙөүсе».
Сәнәғәткә тиклемге дәүер
Һабанға тиклем башҡа ер һөрөү ҡоралдары ла ҡулланылған, мәҫәлән, кәтмән, рало, һуҡа һ.б. . Тәүге һабандар беҙҙең эраға тиклем III мең йыллыҡта барлыҡҡа килә һәм бик ябай ҡоролмалы була. Тупраҡтың өҫкө ҡатламы буйлап һөйрәп алып кителгән вертикаль беркетелгән ағас киҫәген тотоп торған каркас (һыҙғыртҡыс) була. Төрәне лә, тәртәһе лә бер ағас киҫәгенән яһалған, быны, мәҫәлән, Сиракуз бронза тәңкәһе дәлилләй. Һабан алғы яғына киң тимер төрән (дөрән), унан юғарыраҡ ҡыялатып ағас кәҫтаҡта (ҡанат, таҡта, шабала) беркетелгән һабанбаштан торған. Һабанбаш тәгәрмәсле һабандың алғы яғы менән бысаҡҡа оҡшаш шырт ҡуйылған уҡ (уҡлау) ярҙамында тоташтырылған.
Арғыш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Карел-Фин Совет Социалистик Республикаһы
Тарихы
Был сессияла РСФСР Карелия Автономиялы Совет Социалистик Республикаһын Союз Карел-Фин Совет Социалистик Республикаһына үҙгәртеп төҙөү һәм Кипрҙың күпселек өлөшөн Финляндиянан күскән территорияларҙы күсереү тураһында закон ҡабул ителә.
1954-1955 йылдарҙа президент Ю. Т. Паасикиви етәкселегендәге Финляндия һәм Н. С. Хрущев етәкселегендәге СССР араһындағы мөнәсәбәттәр яҡшыра башлай. 1956 йыл башында Паасикиви яңы срокка һайлауҙан баш тарта һәм март айында яңы президент итеп Урхо Кекконен һайлана.
Эткүл районы
Милли состав
Урыҫтар — 85 %, башҡорттар — 3,4 %, татарҙар — 2,7 %, украиндар — 3,3 %, немецтар- 2,3 %, белорустар — 1,3 %
Саңлы үҙәк (йыр)
«Саңлы үҙәк», «Саңдүҙәк» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
Озериха (Юза ҡушылдығы)
Озериха — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Юза йылғаһының уң ярына тамағынан 92 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Дөгө (үҫемлек)
Ҡулланыу
Ислам илдәрендә бер дөгө ярмаһы ауырлығына тиң ауырлыҡ үлсәү берәмеге — арузза ҡулланалар.
Лексингтон (Массачусетс)
Лексингтон (ингл.   Lexington ) — АҠШ-тың Массачусетс штатындағы Мидлсекс округына ҡараған ҡалаһы. Америка бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш нәҡ Лексингтон ҡалаһында башланып киткән. Ҡаланың ҡушаматы — Америка азатлығы тыуған урын.
Сабирйәнов Зөфәр
Тормош юлы
1953 йылда Иҫке Балтас урта мәктәбен тамамлай. Бала саҡтан уҡ осоусы булырға хыяллана. Һәм ул хыялын тормошҡа ашырыу өсөн хәрби авивциф уилиеһына уырға керә һәм 1955 йылда тамамлай. 1958 йылдың майынаса Хәрби һауа көстәре ғәскәрәрендә офицер булыр хеҙмәт итә. Армиянан һуң Башҡортостанға әйләнеп ҡайта. Республиканың район гәзиттәрендә эшләй. Балтас, Бөрө, Яңауыл һәм Ғафури район гәзиттәрендә төрлө вазифалара эшләп тәжрибә туплай. Ябай хәбәрсенән мөхәриргәсә хеҙмәт юлы баҫҡыстарын уҙа. Бер үк ваҡытта ситтән тороп Башҡорт дәүләт университының филолоия факультетын тамамлай. Юғары белем алғас, яҙмыш уны баш ҡалаға «Ҡыҙыл таң» гәзитенә алып килә.
Хәкимова Римма Хәмит ҡыҙы
Биографияһы
IX Бөтә Рәсәй «Женщина-директор года» конкурсыны «Лидеры нового поколения» номинацияһында еңеүсе. «Open the World» (Рәсәй — АҠШ) программаһында ҡатнашыусы, Небраска штатының Почетлы гражданы, Омаха ҡалаһының Почетлы гражданы. 2009 йылда Рәсәй Федерацияһының уңышлы, абруйлы һәм танылған эшмәкәрҙәре иҫәбенә инә, биографияһы «Женщины-предприниматели Республики Башкортостан. Лидеры нового времени» каталогына (2007), «Современники России» федераль энциклопедияһына (2009) ингән.
Зод алтын ятҡылығы
Зод алтын ятҡылығы (Zod qızıl yatağı; хәҙер Әрмәнстанда Сотк ятҡылығы (Սոթքի ոսկու հանքավայր) булараҡ билдәле — Әзербайжан һәм Әрмәнстан территорияларындағы запасы буйынса иң ҙур саф алтын ятҡылығы. Алтынлы ҡатламдар әрмән ауыл Сотктың (элекке исеме — Зод) әйләнә тирәһендә һәм Әзербайжандың Кельбаджар районының көнбайыш сигендә урынлашҡан . Шул уҡ ваҡытта Әзербайжан Экология һәм тәбиғәт ресурстары министрлығының геология-разведка хеҙмәте белдереүенсә, ятҡылыҡтың 76 проценты Әзербайжан территорияһында урынлашҡан, 24 проценты — Әрмәнстан территорияһында. Ятҡылыҡтың саф алтын запасы 120 тоннанан ашыу, тип баһалана. Ятҡылыҡтан сығарылған 1 тонна мәғдәндән яҡынса 0,8 грамм саф алтын алына икән.
Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны
География
Майҙаны — 7 448 км². Төньяҡта Юрматы кантоны, төньяҡ-көнсығышта — Бөрйән-Түңгәүер кантоны, көньяҡ-көнсығышта — Үҫәргән кантоны, көньяҡта, көнбайышта һәм төньяҡ-көнбайышта Ырымбур өйәҙе менән сиктәш була.
Генрих Гейне
Биографияһы
Христиан Иоганн Генрих Гейне 1797 йылдың 13 декабрендә Германияның көнбайышында урынлашҡан Дюссельдорф ҡалаһында туҡыма һатып бөлгөнлөккә төшкән еврей сауҙагәре Самсон Гейне (1764—1829) ғаиләһендә тәүге бала тыуған Уның үҙенән кесе өс туғаны булған — Шарлотта (1800—1899), Густав (1803—1886) һәм Максимилиан (1804—1879). Беренсел тәрбиәне Генрих католиктарҙың ғибәҙәт ҡылыуының ҡупшылығына һәм тантаналығына үҙендә һөйөү уятҡан урындағы католик лицейҙа ала. Уҡымышлы һәм аҡыллы әсәһе Бетти (Пейра) (1770—1859) артабан улы менән ныҡлап шөғөлләнә һәм уға яҡшы белем бирергә тырыша.
Банкс (утрау)
Экология
Банкс утрауы Төньяҡ Америка ның ике экологик төбәгендә — Арктика яр буйы тундраһында һәм поляр тундрала урынлашҡан.
Овьедо (ҡала)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Банкс (утрау)
Экология
Утрауҙа һарыҡ-үгеҙҙәр таралған. Таймыр өсөн уларҙың тәүге партияһын Канада зоологтары 1974 йылда Банкста тота. Бында уларҙың иҫәбе 1989 йылда — 35 меңгә, 2001 йылда 70 меңгә тиерлек еткән, ләкин Еrysipelothrix rhusiopathiae бактерияһы тыуҙырған йоғошло ауырыу арҡаһында яҡынса 70 процентҡа кәмей. Аҡ төлкөләр киң таралған. Банкстың башҡа имеҙеүселәре — арктик ҡуяндар, бүреләр, леммингтар, аҫ, аҡ айыуҙар ; һирәкләп гризли осрай. Банкс янындағы диңгеҙ һыуҙарында белуха, гренландия киттары, тюлендәр һәм морждар ғәҙәти күренеш. Сакс, Де-Сали һәм Томсен йылғаларының түбәнге ағымында арктик еҙмыйыҡ, шулай уҡ Томсен йылғаһында күл сабағы, терпе балыҡ бар.
Тап ошонда донъяла тәүге тапҡыр аҡ һәм һоро айыу гибриды табылған.
Талота-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Финикия
Исеме
Также существует версия, что название происходит от египетского слова «фенеху » — «строитель кораблей», так как финикийцы действительно занимались мореплаванием и кораблестроением.
Тарих
Период наивысшего подъёма торговли финикийцев начался около 1200 г. до н. э., когда внутренние области Израиля были заняты израильтянами, а Сирия — арамеями. Финикийцы начали строить большие (30 м длиной) килевые корабли с тараном и прямым парусом. Однако развитие кораблестроения привело к уничтожению кедровых лесов Ливана. Тогда же финикийцы изобрели свою письменность. Уже в XII веке до н. э. были основаны колонии Кадис (Испания) и Утика (Тунис). Затем колонизации подверглась Сардиния и Мальта. На Сицилии финикийцы основали город Палермо.
Дин
Экспертиза показала, что большинство захоронений содержат останки детей, погибших в возрасте от пяти месяцев внутриутробной жизни или умерших на первом году жизни. Установлено, что много младенцев умерло в возрасте двух-пяти месяцев, и, по крайней мере, 20 % от общего числа — мертворождённые. Таким образом, учёные сделали вывод, что тофет был местом погребения мертворождённых детей и умерших вскоре после рождения — дети такого возраста вряд ли могли быть принесены в жертву. Ни в одной из урн не содержалось достаточно скелетного материала, который указывал бы на двойное захоронение. Таким образом, нельзя говорить о массовых жертвоприношениях.
Вклад в культуру
Поначалу финикийцы, не имевшие собственной письменности, в деловой и дипломатической переписке использовали аккадский язык, что создавало определённые затруднения. Аккадская клинопись требовала немало времени на изучение — она насчитывала около 600 знаков, каждый из которых имел несколько значений. Чтобы вести переписку на чужом языке, необходимо было содержать штат специально обученных писцов. Неудобства использования аккадского языка привели финикийцев к созданию своего собственного линейного письма, на основании которого было создано алфавитное письмо всех европейских и большей части неевропейских народов. -->
Стратан Павел
Биографияһы
1970 йылдың 11 ноябрендә Молдавия ССР-ы (хәҙер Молдова Республикаһы) Калараш районының Нишкань ауылында Dumitru һәм Polixena Stratan ғаиләһендә тыуған.
Мәктәптә үк гитарала уйнай һәм сәхнәлә сығыш яһай башлай. Беренсе йырының һүҙҙәрен 1983 йылда яҙа, 1996 йылда шоу-бизнеста беренсе аҙымдарын эшләй. Кишиневта Музыка, театр һәм һынлы сәнғәт академияһын тамамлай.
Таңатаров Марат Әхсән улы
Биографияһы
1977 йылда «техник фәндәр докторы» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Закономерности деактивации катализаторов нефтепереработки продуктами уплотнения» темаһына диссертация яҡлай.
Милла Йовович
Биографияһы һәм карьераһы
2019 йылдың ғинуарында «Сандэнс» фестивалендә төп ролдәрҙең береһендә Милла Йовович менән фантастик  «Райские холмы» мелодрамаһының премьераһы үтә.
Шәхси тормошо һәм мауығыуҙары
1992 йылдың октябрь айынан ноябрь айына тиклем актёр Эндрюс Шонда кейәүҙә була, 1997—1999 йылдарҙа — режиссёр  Люк Бессон менән никахта була.
Гагауз Ери
Тарихы
1994 йылдың декабрендә Молдавия парламенты гагауздар компактлы йәшәгән төбәккә автономия биргән Гагаузияның (Гагауз Ери) айырым хоҡуҡи статусы тураһында Закон ҡабул итә. 1995 йылдың 22 июлендә Вулканешт, Комрат һәм Чадыр-Лунга райондары Гагауз Еренең эске районына әйләнә, әммә үрҙә атап үтелгән райондар һәм күрше Бессарабия, Тараклий райондары ауылдарында уҙғарылған референдумдан һуң райондар сиге үҙгәртелә.
Административ ҡоролошо
Гагауз Ере административ яҡтан өс районға (dolay — долая) бүленгән — Комрат районы, Чадыр-Лунга районы һәм Валканеш районы — һәм улар составына 32 тораҡ пункты инә:
Кострома
Транспорты
Кострома — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Корела (ҡәбилә)
Тарихи осор
Йылъяҙмаларҙа корелдар беренсе тапҡыр 1143 йыл телгә алына. Тарихсылар ул заман ҡәбиләһен Карел муйынында, төньяҡ Ладога буйында урынлашҡан тип һанай.
1227 йылда Новгород кенәзе Ярослав Всеволодович корелаларға номиналь суҡындырыу үткәрә, ләкин ғәмәлдә, һәр хәлдә, Ладога буйы карелдары мәжүси булып ҡалыуын дауам иткән.
XIV быуат аҙағында — XV быуат башында Валаам һәм Коневец монастырҙары нигеҙләнә һәм миссионер эшмәкәрлеген башлай
Башҡортостандың сик нөктәләре
Башҡортостан Республикаһының сик нөктәләре — Башҡортостан Республикаһында Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе тарафынан билдәләнеп, иҫтәлекле стелалар ҡуйылған урындар.
Дала
Үҫемлектәр донъяһы
Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына 70‑кә яҡын һирәк осрай торған дала үҫемлеге индерелгән.
Гумбольдт исемендәге Берлин университеты
Университет 1809 йылдын 16 авгусында Вильгельм фон Гумбольдт тарафынан асыла. 1828 йылда исеме Фридрих Вильгельм Университеты тип исем алмаштырыла.
Юридик факультеты
Берлин университетының юридик факультеты хоҡуҡ тарихы мәктәбе ояһы. Факультетта Фридрих Карл Савиньи (1779—1861) эшләй: «Хәҙерге рим хоҡуғы системаһы» китабы баҫтырыла.
Георг Пухта (1789—1846) «Институция курсы», «Ябай хоҡуҡ» китаптарын баҫтыра.
Әсән (Дүртөйлө районы)
Тарихы
Әсән ауылы бөйөк башҡорт шағиры, үҙ халҡының азатлығы өсөн йәнен аямаған көрәшсе, башҡорт әҙәбиәте классигы, Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт мәркәз шураһы (1917—1919) ағзаһы Шәйехзада Бабичтың (1895 — 1919) тыуған ауылы. Шәйехзаданың атаһы Мөхәмәтзакир Бабичев — Ҡаңлы улусы Көйөк түбәһенең аҫаба башҡорто, 1852 йылда Ҡаңлы улусының Көйөк түбәһендә нигеҙләнгән Ҡыйғаҙытамаҡ ауылынан 1887 йылда Әсән ауылының икенсе мәхәлләһенең имам-хатибы булараҡ күсерелә. Бабичевтарҙың нәҫел шәжәрәһе лә билдәле: Бабич — Мөхтәр (1742 —1822) поход есаулы Ишбулды (1778 — 1814) — указлы мулла Ғилуан, 1812 й. т. — Мөхәмәтзакир (1847 — 1922) — Шәйехзада (1895 — 1919).
Вағаршапат
Мәғариф һәм мәҙәниәт
Бында Клуб-китапхана техникумы, Тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Әрмән дәүләт картиналар галереяһының филиалы, шағир М. И. Иоаннисяндың йорт-музейы, композитор Г. С. Комитас музейы бар.
1995 йылдан Эчмиадзинда «Лусаворич Григор» университеты, шулай уҡ уға ҡараған лицей һәм медицина колледжы эшләй.
Сохс-Я
Сохс-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нялан-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Алиева Фазу Гамзатовна
Биографияһы
Фазу Гамзатовна Алиева 1932 йылдың 5 декабрендә Дағстан АССР-ы Хунзах районы Геничутль ауылында тыуған.
Ижадына баһа
Махачкаланың Дуҫлыҡ скверында Фазу Алиеваға һәйкәл асыла.
Хәлитова Сәмәрә Әхәт ҡыҙы
Биографияһы
Сәмәрә Әхәт ҡыҙы Хәлитова 1960 йылдың 5 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында тыуған.
Утыҙ ике йыл тыуған ауылында физкультура уҡытыусыһы булып эшләп, 2010 йылда хаҡлы ялға сыға. «Йыл уҡытыусыһы — 2004» тигән маҡтаулы исемгә лә лайыҡ булған.
Хаҡлы ялға сыҡҡас, гер спорты менән мауығып китә. Башта район ярыштарында уңышҡа өлгәшһә, тора-бара республика буйынса ла приздар ала башлай. Унан инде халыҡ-ара бәйгеләргә лә саҡырыла.
Спорт ҡаҙаныштары
Иң яҡшы һөҙөмтәһе — 10 минутта 166 тапҡыр 16 килограмлыҡ герҙе күтәрә.
Буркина-Фасо
Тарихы
2015 йылдың 16 сентябрендә, һайлауға дүрт аҙна ҡалғас, Буркина-Фасо президент гвардияһы хәрбиҙәре хөкүмәт ултырышы үткән бинаға бәреп инеп, ил президенты вазифаһын башҡарыусы Мишел Кафандоны тотҡарлай. Бынан тыш, премьер-министр Ицхаҡ Зида һәм ике министр ҡулға алына һәм бөтә тулы власть уның ҡулына күскән "Демократияның милли советы"н булдырыу тураһында иғлан ителә. Путчистар эшмәкәрлеген «һайлау алдынан хәүефһеҙлек өлкәһендә килеп тыуған ауыр хәл» һәм «илдәге хәлде тотороҡһоҙландырыуға ҡамасаулау» кәрәклеге менән аңлата. Әммә түңкәрелештең сәбәбе икенселә ине: Буркина-Фасоның ваҡытлыса хөкүмәте быға тиклем президент гвардияһын үҙгәртеп ҡороу планы хаҡында иғлан иткәйне, ул 1200 самаһы һалдаттан тора, был фетнәгә реаль сәбәп була ла инде. 23 сентябрҙә, халыҡта ла, армияла ла терәк тапмаған гвардиясылар түңкәрелештең «тамамланыуы» тураһында иғлан итә, президент вазифаһын башҡарыусы Кафандо һәм премьер-министр Зида үҙ бурыстарын үтәүгә ҡайта. 1 октябрҙә путчистар башлығы бригада генералы Жильбер Дьендре ҡулға алына.
Халҡы
Тәбиғи артым:
Мәғарифы
1968 йылда халыҡтың байтаҡ өлөшө наҙан була, балаларҙың ни бары 7,2%-ы мәктәптә уҡыған, әммә 2009 һәм 2012 йылдарға ҡарата хәл яҡшыра, был осорҙа балаларҙың 77,6 һәм 84,9%-ы мәктәптә уҡый.
Сеуль
Сеуль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/957/5/155/25 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 254 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Моратова Зөһрә Ғәзиз ҡыҙы
Биографияһы
1965 йылдың 7 авгусында Өфөлә бейеклеге 35 метр булған гранит һәйкәлде — Дуҫлыҡ монументын асыу тантанаһында Зөһрә Моратова ҡатнашмай, сөнки ул тормош иптәше менән сит илдә командировкала булып ҡала.