cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Муса Килкин
Биографияһы
1773 йылдың 17 сентябрь көнө — Пугачёвщина башланған көн. Ошо ваҡиғанан һуң ике аҙна үтеп тә өлгөрмәй, өс башҡорт старшинаһы: Байым Ҡыҙраев-тархан (күбәләктән), Муса тархан Килкин (тиләүҙән), старшина улы Муйнаҡ Рәсүлев (ҡара табындан) ғәскәр туплап, көслө нығытылған ҡәлғә иҫәпләнгән Үрге Яйыҡ ҡәлғәһенә һөжүм итәләр. Отрядтары менән ҡәлғәғә етәрәк 3 саҡрым алыҫлыҡта туҡтайҙар. Бында батша ғәскәрҙәре менән тәүге бәрелешкә инәләр. Яҡшы ҡоралланған, һуғыш алымдарын алымдарын оҫта ҡулланған урыҫ ғәскәре башҡорттарҙы сигенергә мәжбүр итә 1773 йылдың ноябрь-декабрь баштарында Муса Килкин Мәскәү ауылын терәк пункты итеп тота. 1774 йылда яңынан Үрге Яйыҡ ҡәлғәһенә һөжүм итәләр, ләкин ала алмайҙар. Ул бынан тыш Байым Ҡыҙраев, Муйнаҡ Рәсүлев менән берлектә Магнит ҡәлғәһен штурмлауҙа ҡатнаша. Муса Килкиндың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Высокогорный (Хабаровский крайы)
Сихотэ-Алинь (450 метр самаһы бейеклектә) таулы урынында, район үҙәге Ванинонан 140 километр төньяҡ-көнбайышта, Муля йылғаһы ярында урынлашҡан. Тимер юл станцияһы Комсомольск-на-Амуре — Советская Гавань линияһында тора.
Кривая Отнога
Кривая Отнога — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Голенькая йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Ҡалтасы (Ҡариҙел районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бейек күпер (Рендсбург)
Тарих
Киль каналы (элек Кайзер Вильгельм Каналы) 1887—1895 йылдарҙа төҙөлә һәм бында булған транспорт магистралдәрен, шул иҫәптән ике боролошло параллель күперле Фленсбург һәм Ноймюнстер тимер юл линияһын өҙә. 1907 йылда каналды киңәйтеү планлаштырыла һәм быға булған бар ҡаршылыҡтар бөтөрөлә.
Проектлау һәм төҙөү
Дөйөм төҙөү эштәренең хаҡы 13,4 миллион марка тәшкил иткән. Шул иҫәптән 5,7 миллион марка күпер төҙөү өсөн тотола һәм 2,7 миллион марка ер күтәртеү өсөн, ә 1,3 миллион марка юлдарҙы күсереү һәм юл үткәүелдәрен төҙөүгә китә.
Әминев Тәлғил Исмәғил улы
Биографияһы
1953—1954 йылдарҙа Иҫке Шах ете йыллыҡ мәктәбендә завуч, ә 1954—1957 йылдарҙа Яңы Шах ете йыллыҡ мәктәбендә директор вазифаларын башҡара.
1961 йылдың майынан Йәрмәкәй, ә 1962 йылдың декабренән — эреләтелгән Бәләбәй район халыҡ мәғарифы бүлектәре менән етәкселек итә.
Дилмөхәмәтов Сәйфулла Ишҡәле улы
Биографияһы
Сәйфулла Дилмөхәмәтов 2004 йылдың 27 авгусында вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
Жигарев Павел Фёдорович
Һуғыш алды йылдары
1922 йылда РККА комсоставының 4-се кавалерия мәктәбен тамамлай, һуңынан кавалерия взводы менән командалыҡ итә. 1925 йылдан үҙ теләге менән авиацияға күсә һәм уҡырға ебәрелә. 1927 йылда Ленинград осоусы-күҙәтеүселәрҙең хәрби мәктәбен тамамлай. Бер нисә йыл хәрби-авиация уҡыу йорттарында уҡыта. 1932 йылда — РККА-ның профессор Н. Е. Жуковский исемендәге Хәрби-һауа академияһын, 1933 йылда уның ҡарамағындағы адъюнктураны тамамлай. Шул уҡ йылдан — Качи осоусылар юғары авиация мәктәбе штабы начальнигы, шул уҡ ваҡытта үҙе лә хеҙмәт бурысын үтәүе менән бер рәттән ошо мәктәпте тамамлай.
1934—1936 йылдарҙа авиация частары — айырым эскадрильянан алып авиабригадаға тиклем — менән командалыҡ итә. 1937—1938 йылдарҙа совет осоусылары-ирекмәндәр төркөмөн етәкләп Ҡытайҙа командировкала була. Япон-Ҡытай һуғышында Чан Кайши хөкүмәт ғәскәрҙәре яғында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша, япон авиация һөжүмен кире ҡағыуҙы, һауа һөжүменә ҡаршы оборона ойоштора, Ҡытай осоусыларын совет самолеттарында күнектерә.
Сәмәниҙәр
Династия тарихы
893 йылда Исфиджаб (хәҙерге Сайрам)  Сәмәниҙәр дәүләтенә ҡушыла. Древнейшая испиджабская мусульманская монета — была выпущена в 919-20 г. с именем местного династа Ахмада б. Матта. Сәмәниҙәр 995-96 йылдарҙан Исфиджабта үҙ тәңкәләрен һуғалар
Эдгар Дега
Шәхси тормошо
Шәхси тормошонда Дега тыйнаҡ та, шулай уҡ ҡыҙыу холоҡло ла була. Дуҫтары һәм ғаилә ағзалары Деганы тупаҫ кеше тип иҫәпләгән. Бер ваҡыт уны күп мыжығаны өсөн «айыу балаһы» тип атағандар. Ғүмеренең аҙағында ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың йыуынған мәле төшөрөлгән картиналарындағы ванна оҫтахана уртаһында урынлаштырырға ҡуша. Шулай уҡ Дега һәләтле мимик актер булараҡ та билдәле була.
Вафаты
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Дега бер үҙе ҡала. Һуңғы ун йылда ул бөтөнләй бер нимә лә яҙмай. Уның дуҫтарынан күбеһе инде был донъянан китә, тик Поль Валери ғына уның янына ингеләп йөрөй. Дега үҙен ябай ғына итеп, артыҡ һүҙ һөйләмәй ерләргә ҡуша.
Дарем
Дарем (ингл. Durham ; инглиз әйтелеше : /ˈdʌrəm/, урындағы әйтелеше: /ˈdɜːrəm/) — Англияның төньяҡ-көнсығышындағы ҡала, Төньяҡ-Көнсығыш Ан глия төбәгендә шул уҡ исемле графлыҡтың административ үҙәге. Халҡы 48 меңдән ашыу кеше тәшкил итә (2011 йыл).
1881, 1887 йылдарҙа И. П. Павлов йәшәгән йорт
Тарихы
1949 йылда И. П. Павловтың тыуыуына 100 йыл тулғанда бинаның фасадына мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. Унда: «''Был йортта 1881 һәм 1887 йылдарҙа бөйөк рус физиологы И. П. Павлов — Ватаныбыҙ патриоты, хәҙерге материалистик физиологияны булдырыусы йәшәгән''», — тигән юлдар яҙылған. РСФСР Министрҙар Советының 1960 йылдың ҡарары менән бина дәүләт һаҡлауына алына. 1971 йылда мемориаль таҡтаташ скульптор О. Ч. Кахановская эшләгән яүыһына алмаштырыла.
Айс Арена (спорт -күңел асыу комплексы)
Бинала кафетерий, конькиҙар  прокаты пункты, сисенеү бүлмәләре, бәҙрәфтәр бар, икенсе ҡатта боулин урынлаштырыу мөмкинлеге ҡаралған. Ҡышҡы спорт төрҙәре буйынса 6-сы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенә ҡуртымҡа бирелгән икенсе бинала сисенеү бүлмәләре, бәҙрәфтәр, душ бүлмәләре, спорт залдары, административ бүлмәләр урынлашҡан.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ҡариҙел (ауыл)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Төркиә авиацияһы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="0">
Рендсбург (станция)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ҡала думаһы бинаһы (Дондағы Ростов)
Архитектураһы һәм биҙәлеше
Йорт дүрт ҡатлы. Симметриялы фасад ярустарға бүленгән һәм формаһы, дәүмәле буйынса төрлө тәҙрәләр менән билдәләнә. Беренсе ҡат руст, декоратив тештәр менән биҙәлгән. Архитектор фасадты сығынтылауҙа эркерҙар ҡуллана. Йоморолатылған мөйөштәр өҫтөнә бейек көмбәҙ ҙәр сыға. Бина барокко стилендә бай итеп биҙәлә. Биҙәүҙә картуш, медальондар, үҫемлек һәм антропоморф элементтар файҙаланыла.
Чумаков Михаил Петрович
Биографияһы
Советтар Союзында тере полиомиелит вакциналарын (ЖПВ) клиник һынауҙа өлгәшкән уңыштары уның тыуған иле Америка Ҡушма Штаттарында, шулай уҡ бөтә донъяла ҡулланыу өсөн һынылышлы фактор булып торҙо. Был вакцина Polio eradication — полиомиелитты глобаль тамырыныан ҡоротоу кампанияһында ҡулланыуҙа төп ҡорал булды. Чумаков шулай уҡ башҡа медицина һәм ветеринария вакциналары булдырҙы. Хеҙмәттәштәре менән бергә ул талпан энцефалитына ҡаршы әүҙемлеген юғалтҡан (үлтерелгән) вируслы вакцина, затлы тиреле йәнлектәрҙе һаҡлау маҡсатында, ит менән туҡланыусы хайуандар (плотоядные) тағуны вирусына ҡаршы һ. б. вирустарға ҡаршы вакцина эшләне һәм ҡулланышҡа индерҙе. Чумаков 960-тан ашыу ғилми мәҡәлә һәм китап баҫтыра, күп һанлы патент авторы булып тора.
Малиновка ауыл Советы (Бәләбәй районы)
Малиновка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районындағы ауыл биләмәһе.
Чепыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, 2010
Йәниҫәпте ойоштороусы — Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәте.
Овраг Овсянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ  йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Ҡарасайҙар
Ҡарасайҙар Рәсәй составында
Ләкин көстәр тигеҙ булмай, артылыш һаҡсыларына сигенергә тура килә. Рус ғәскәр яғынан юғалтыу иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса А. Л. Гизетти мәғлүмәттәре буйынса, 17-29 октябрҙәге Ҡарасайға экспедиция барышында урыҫ ғәскәре яғынан — Хасаука алышында (Һ20 октябрь) үлтерелгән 44, яраланған 120 кешене лә индереп, 69 кеше үлтерелә, 193 яралана, таулылар ғәскәре яғынан юғалтыуҙар билдәһеҙ.
Ҡарасайҙар СССР составында
Граждандар һуғышы осоронда, 1920 йылда Ҡарасайҙа ихтилал булған. Август аҙағында, Ҡарасай автономиялы өлкәһенең тау араһындағы Хурзук, Өсҡолан һәм Ҡарт-Журт ауылдарына IX армия вәкиле Черёмушкин командалығында 100 кешенән торған ҡыҙылармеецтар отряды килгән, улар өс атылып һуңынан ар, «асыҡтан-асыҡ Совет власына ҡаршы ихтилалға саҡырыусы» өс кулакты атып үлтерә. Советтарға ҡаршы булған ҡарасайҙарҙың хәлле өлөшө был ваҡиғаны тиҙ генә үҙ яйына файҙаланып, халыҡты ихтилалға күтәрә. Баш күтәреүселәр, Өсҡолан ауылы янында көтмәгәндә һөжүм итеп, ҡыҙылармеец отрядын ҡырып һала. Ике ҡыҙылармеец менән Черёмушкин ҡасып өлгөрә. Ҡарасай "кулактарының юғары ҡатлам"ы төҙөгән штаб һәм ихтилал етәксеһе Солтан Ҡылысгәрәй Совет власына ҡаршы «изге һуғыш» иғлан итә. Ләкин ойошторолған һөйләшеүҙәр, "Ҡыҙыл армия сәйәси хеҙмәткәрҙәренең политработник энергияһы арҡаһында, Ҡарасайҙағы Совет власының ауыр осоронда "аҡ-йәшел"дәрҙе ҡан түкмәйсә сигендергәндәр".
Дин һәм мәҙәниәт
Ҡарасай халҡының мәҙәниәтендә ололарға һәм ҡунаҡтарға хөрмәт күрһәтеү ҙур урын тора.
Әмиров Ғабдулла Әмир улы
Биографияһы
1939 йылдан Башҡоpтостан Рәссамдар Союзы ағзаһы була. Республика һәм Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә ҡатнашҡан.
Ижады
1940 йылда, Башҡорт АССР-ының беренсе халыҡ яҙыусыһы Мәжит Ғафуриҙың 60 йәшен билдәләү айҡанлы, рәссам Әмиров Ғабдулла Әмир улы үҙенең студенты Әхмәтов менән хәҙерге көндә Өфө мемориаль йорт-музейында һаҡланған Мәжит Ғафури портретын яҙа.
Львовка (Фёдоровка районы)
Львовка (Львовка) — Башҡортостандың Фёдоровка районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 18 кеше. Почта индексы — 453289, ОКАТО коды — 80254845003.
Октай Синаноғлу
Биографияһы
1960 йылдан Йель университетында эшләй. 1963 йылдың 1 июлендә химия буйынса тулы профессор вазифаһын ала. Синаноғлу ХХ быуатта Йелдең иң йәш тулы профессоры, ә университеттың бөтә тарихында өсөнсө иң йәш тулы профессор була.
Алесковский Валентин Борисович
Алесковский Валентин Борисович (3 июнь 1912 йыл, Мары — 29 ғинуар 2006 йыл, Санкт-Петербург) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, химик. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. «Остов (һөлдә)» гипотезаһын һәм молекуляр (химик йыйыу) ҡатланыу (наслаивание) ысулын авторы, высокоорганизованный (юғары ойошторолған) матдәләр химияһы концепцияһын төҙөүсе. химия фәндәре докторы (1952), профессор (1952), СССР (1972) һәм Рәсәй (1991) Фәндәр академияларының ағза-корреспонденты, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре.
Биографияһы
1941 йылдың июнь айында үҙ теләге менән фронтҡа китә. 1941—1943 йылдарҙа 189 дивизияның 891-се уҡсылар полкында химия хеҙмәте начальнигы булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың мартында партияға инә. 1943 йылдың аҙағында Алесковский Пулково янында яралана. Госпиталдә булғандан һуң, 1945 йылдың сентябренә тиклем 102-се артиллерия полкында хеҙмәт итә. Псков эргәһендәге алыштарҙа, Балтиҡ диңгеҙе, Балҡанда, Венгрия, Австрия, Чехословакия өсөн алыштарҙа ҡатнаша. Орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Ишембай машиналар эшләү заводы
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән СССР Наркомнефтенең 1941 йылдың 1 авгусындағы 177-се бойороғон үтәй барып, Сталин исемендәге Механика заводы, бөтә ҡорамалдары һәм 745 хеҙмәткәре менән Башҡортостанға, Ишембай ҡалаһына эвакуациялана. Ишембайҙа уға икенсе исем бирелә: «Дәүләт Союз Сталин исемендәге Машиналар эшләү заводы».
Миҙал
Аҡса әйләнешендә ҡулланыу
Алтын тәңкәләр (дукат, флорин, цехин) һәм талерҙар һәм талерға оҡшаш тәңкәләрҙе һуғыу менән айырым дәүләттәр, кенәзлектәр, ҡалалар, епископлыҡтар, бер нисә ҡаланың йәки кенәзлектәрҙең валюта союздары һ.б. шөғөлләнә. Тик айырым дәүләттәр, кенәзлектәр, император ҡалалары, тейешле тәңкә хоҡуғына эйә булған ҡалалар ғына аҡса һуғыу хоҡуғына эйә була. Тәңкә регалияһын, йәғни аҡса һуғыуҙан килгән килем алыу мөмкинлеген, алыуы ҡыйын булған.
Тап шуға күрә ул ваҡытта юбилей, матәм, иҫтәлекле миҙалдар сығарыу биләмә кенәздәре, айырым ҡалалар тарафынан киң ҡулланыла. Уларҙың үҙ аҡсаһын әйләнешкә индрергә хоҡуғы булмай. Ваҡ кенәзлектәр, ҡалалар ниндәй ҙә булһа (күңелле йәки фажиғәле) ваҡиғаға көмөш миҙалдар сығара.
Рәсәйҙә
Рәсәйҙә рус ғәскәрҙәренең хәрби еңеүҙәренә арналған юбилей һәм иҫтәлекле тәңкәләрҙе һуғыу тәжрибәһе ҡулланыла.
1812 йылғы Ватан һуғышының 100 йыллыҡ юбилейы айҡанлы иҫтәлекле юбилей һумы сығарыла. Келәймәне М. А. Скудников эшләй; был һумдың яҡынса тиражы — 30 — 46 мең дана. Был һумдың бер өлөшө Рәсәй армияһы һәм флотының төрлө чиндарына таратыу өсөн файҙаланыла.
Апшерон ярымутрауы
Тәбиғи ресурстары
Ярымутрауҙа эзбиз, ҡом һәм тоҙ, нефть кеүек тәбиғәт ресурстары бар.
Азиялағы ( донъя буйынса 1100 ) 800 ҡойо вулканының 400-ҙе Көньяҡ-Каспий  нефть-газ  бассейнында, шулай уҡ Әзербайжандың ҡоро  райондарында һәм  Каспий  диңгеҙе акваторияһындағы ҡайһы бер утрауҙарында урынлашҡан.
Дацин
Тарихы
1992 йылда Аньда ҡала округы составына Цицикар ҡала округы составынан Линьдянь һәм Дурбэд-Монгольский автономиялы өйәҙҙәре, шулай уҡ Суйхуа округынан Чжаочжоу һәм Чжаоюань өйәҙҙәре   тапшырыла.
Иҡтисады
Ҡаланың көнсығыш районы —  сәнәғәт районы, бында Дацин нефть эшкәртеү химия заводы,   Лунфун электр станцияһы, ашламалар етештереү буйынса Дацин заводы һәм этилен етештереү буйынса химия комбинаты урынлашҡан. Төньяҡ-көнсығышта ике һыуһаҡлағыс һәм мәҙәни район урынлашҡан. Дациндың көнбайышында юғары уҡыу йорттары  эшләй. Көньяҡ-көнбайыш районда «Линьюань» нефть эшкәртеү комбинаты, «Синьхуа» энергия менән тәьмин итеү предприятиеһы һәм нефть продукцияларын һатыу буйынса төп станция эшләй.
Халыҡтың милли составы
2000 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы Дацин ҡалаһы округы биләмәһендә  киләһе милләт вәкилдәре йәшәй:
Посио (Финляндия)
Халҡы
2012 йылғы мәғлүмәттәре буйынса халҡы — 3812 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы 1,25 кеше/км². Община халҡының 99,5 % өсөн туған теле-фин теле, 0,1 % — швед теле һәм 0,4 % — башҡа телдәр. 15 йәшкә тиклем кеше 12,5 % тәшкил итә; 65 йәштән өлкән кешеләр өлөшө — 24,3 %.
Маганевка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Биктимер Ураҙаев
Биографияһы
1774 йылдың майында Пугачёвтың Төп ғәскәре Татищев ҡәлғәһе һәм Һаҡмар ҡаласығы янында еңелгәс, Биктимер Ураҙаев уға ярҙам итеүҙә ҡатнаша. Белорет заводына отрядын килтерә. Пугачёв указы менән меңдән артыҡ һуғышсынан торған отряд етәксеһе булып, И. И. Михельсон ғәскәренә юлды кәртәләү маҡсаты менән Уралға килә.
Яҡшымбәтов
Яҡшымбәтов — фамилия.
Шума (Конда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Утрау
Ерҙең иң ҙур утрауҙары
30 000 км² ҙурыраҡ утрауҙар:
Айбулатов Шиһап Зәйнетдин улы
Айбулатов Шиһап Зәйнетдин улы (Айбулатов Шихаб Зайнетдинович; 9 август 1930 йыл — 2 июль 2005 йыл) — журналист. 1966—1991 йылдарҙа Силәбе өлкәһе Арғаяш районының «Восход» гәзите мөхәррире. 1959 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Ижади ойошманың 6-сы съезы делегаты. Райондың почётлы гражданы.
Дирһәм
Әлеге ваҡытта дирһәм — бер нисә ғәрәп телле дәүләттең төп аҡсаһы йәки ваҡлау берәмеге:
Красовский Степан Акимович
Степан Акимович Красовский (8 (20) август 1897 йыл — 1983 йыл) — совет хәрби эшмәкәре, авиация маршалы, Советтар Союзы Геройы (1945). КПСС-тың Үҙәк Ревизия комиссияһы ағзаһы (1961—1966).
Скептицизм
Фәнни скептицизм — эмпирик яҡтан иҫбатланмаған тәғлимәткә (тәжрибә үткәреү юлы менән алынған, практикала тикшешерелгән тәғлимәт) эҙмә-эҙлекле ҡаршы тороу.
Сакма (йылға)
Сакма  — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Иргиз йылғаһының һул ярына тамағынан 239 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Лалибэла
Тарихы
Лалибэла ҡалаһында булып киткән тәүге европалылар иҫәбендә Португалия руханийы Франсишку Альвареш (1465—1540) була, ул 1520-се йылдарҙа Португалия илсеһе Либнэ Дынгылде оҙатып йөрөй. Рамузо (Ramuso) был ғибәҙәтханаларҙың планын Альварештың 1550 йылғы китабына индерһә лә, уға кем һүрәттәр биргәне билдәһеҙ. Лалибэлала булған тағы бер европалы Мигель де Кантаньосо була, ул Криштован да Гама етәкселегендәге һалдат булып хеҙмәт итә һәм 1544 йылда Эфиопиянан күсеп китә. Сираттағы европалы Герхард Рольфс 1865 һәм 1870 йылдар араһында Лалибэлала булып ҡайтыуға де Кантаньосонан һуң 300 йылдан ашыу ваҡыт үтә.
Хөкүмәт
Хөкүмәт — дәүләттең юғары башҡарма органы.
Хөкүмәттәр классификацияһы
Беренсе ҡарашҡа билдәләүе еңел, сөнки улар закон менән билдәләнгән. АҠШ — президент республикаһы, ә СССР — совет республикаһы; икенсе яҡтан, ҡайһы саҡ ил эсендә лә етәкеселек формаһындағы консенсус юҡ .Миҫал өсөн, Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путиндың раҫлауҙарынса һәм Дмитрий Медведевтың  , Дәүләт Думаһы рәйесе урынбаҫары Олега Морозованың , Федерация Советы рәйесе Миронов Сергей Михайлович тарҙың әйтеүҙәренсә   ) — федератив республика, ә Рәсәй Федерацияһының Конституция суды рәйесе В. Д. Зорькин фекерҙәре буйынса  , шулай уҡ,халыҡ-ара эксперттар һөҙөмтәләре ҡатнаш етәкселек республикаһы, тиҙәр, Роберт Элджи һәм Мэттью Шугарт ) — президент-парламент дәүләте ти.
Сығанаҡтар
Правительство // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
Krader, Lawrence (1968). Formation of the State, in Foundations of Modern Anthropology Series. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall. x, 118 p.
Түбәнге Алаштан
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Изге кенәз Александр Невский сиркәүе (Новочеркасск)
Изге ышаныслы кенәз Александр Невский сиркәүе— Урыҫ православие сиркәүенең Мәскәү патриархатына ҡараған Ростов һәм Яңы Черкасск (Новочеркасск) епархияһының Яңы Черкасск (Новочеркасск) ҡалаһындағы православныйҙар сиркәүе.
Тарих
1805 йылда, Воронеж һәм Черкасск епискобы Арсений Вознесенский соборына нигеҙ һалғандан һуң, яңы Александро-Невский сиркәүенә урын изгеләндергән. Төҙөлөш урыны йылдар үтеү менән үҙгәргәнлектән, сиркәү һалына торған урынды рухани Василий Рубашкин яңынан изгеләндергән. Башта сиркәү архитектор Лавопиер проекты буйынса ағастан һалынған. 1810 йылдың 29 июнендә протоиерей Алексей Орловский яңы төҙөлгән ағас сиркәүҙе ышаныслы кенәз Александр Невский хөрмәтенә изгеләндергән.
70-cе йылдарҙа сиркәү бинаһында планетарий асыу өсөн реставрация эштәре алып барғандар. 1990 йылдарҙа сиркәү яңынан үҙенең эшен башлап ебәргән. 1995 йылдың 12 мартында ҡыңғырау манараһына яңы ҡыңғырауҙар ҡуйғандар.
Шатунов Юрий Васильевич
«Ласковый май»
1986 һәм 1988 йылдарҙа төркөм интернаттағы дискотекаларҙа һәм урындағы «Орбита» мәҙәниәт һарайында ҙур уңыш менән сығыш яһай.
1988 йылда Кузнецов Балалар ижады йортонда «Ласковый май» төркөмөнөң тәүге альбомын яҙҙырта, бында уларҙың рәсми булмаған репетиция базаһы була, һәм шул көндө үк йырҙар яҙылған кассетаны тимер юл вокзалындағы киоскыға ҡалдырып китә.
2010 йыл — хәҙерге ваҡыт
Юрий Шатунов «Бергә бәхетлеләр» сериалын төшөрөүҙә ҡатнаша.
Модуле буйынса сағыштырыу
Модуле буйынса сағыштырырлыҡ булыу үҙсәнлектәре
Бирелгән натураль m һаны өсөн m модуле буйынса сағыштырырлыҡ булыу бәйләнеше түбәндәге үҙсәнлектәргә эйә:
Бүлеүҙән ҡалдыҡтар системаһы
m модуле буйынса бүлеүҙән ҡалдыҡтарҙың тулы системаһы― m модуле буйынса сағыштырырлыҡ булмаған m бөтөн һандың теләһә ниндәй йыйылмаһы. Ғәҙәттә m модуле буйынса бүлеүҙән ҡалдыҡтарҙың тулы системаһы сифатында ике күмәклектең береһе алына:
Лазенки (парк)
Тарих
Станислав Август паркты үҫтереүҙе төп классик стилдә башлай. Һарай-парк комплексын төҙөү проекты Доминик Мерлини, Иоганн Кристиан Каммсетцер һәм баҡсасы Кристиан Шух тарафынан эшләнә. Улар төҙөгән биналар Лазенки күле һәм Лазенки йылғаһы янында урынлаша. Станислав Август һарайы күл ярында урынлашҡан, шуға күрә ул «һыу Һарайы» тип аталған.
Юконда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ишембай тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Ишембай тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы — тарихи-ағартыу эштәрен алып барыу һәм Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының тарихын өйрәнеү өсөн ойошторолған муниципаль учреждениеһы.
Изге Успение ғибәҙәтханаһы (Ольгинская)
Тарих
1895 йылда мәхәллә кешеләре аҡса йыйып бөтөргәс, йыйған аҡсаға сиркәү төҙөй башланғандар. 1902 йылда йорт төҙөлгән һәм уның эске эштәре лә тамамланған. Яңы йорт биш көмбәҙле, ҡыңғырау манаралы итеп һалынған һәм ул иҫкеһе менән тоташтырылған. Успение сиркәүендәге тәхеткә көмөш һәм алтын менән ялатылған, финифт менән биҙәлгән тәре ҡуйылған. Был тәренең артына: «Граф Матвей Платов 1817 йылдың 1 октябрендә хәйергә биргән», — тип яҙып ҡуйылған.
Милтон-Кинс
Англияның Милтон-Кинс ҡалаһы тулыһынса алдан әҙерләнгән план буйынса төҙөлгән яңы ҡала. Ул ҡаланың тарихи үҙәге юҡ, ә уның урынында сауҙа үҙәге (ингл. mall ) тора. Уның оҙонлоғо 3 милгә тигеҙ һәм Европаның иң оҙон сауҙа ҡалаһы булараҡ Гиннестың рекордтар китабына индерелгән. Ҡала планының үҙенсәлектәре булып тиҙ йөрөй торған 1 километр оҙонлоғондағы шосселар селтәре менән ҡапланыуы тора, был арауыҡтағы ҡала төҙөлөшө традицион формала. Шосселар киҫешкән урындарҙа транспорт сиселештәре (roundabout) ҡулсалары бар, был машиналарға светофор сигналдарын көтөүҙән ҡотолорға мөмкинлек бирә.
Яңы ҡаланың тыуыуы
Юлдар селтәренең яңы формала булыуы Калифорния өлгөһөндә планлаштырыла.
Савицкий Евгений Яковлевич
Биографияһы
Ҡатыны — Лидия Павловна Савицкая (Лазаренкова, 1924—1986), һуғыш йылдарында 3-сө истребитель авиация корпусының штабында авиация диспетчеры була. Ҡыҙы — Светлана Савицкая (1948), летчик-космонавт, ике тапҡыр йыһанға осош яһай һәм шулай уҡ ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы.
Константин һәм Елена сиркәүе (Новочеркасск)
Тарих
Константин һәм Елена ғибәҙәтханаһы Новочеркасскиҙә 1864 йылда иҫкергән полк сиркәүен алмаштырып ағастан төҙөлгән, 1909 йылда изгеләндерелгән. Ағас бина тиҙ генә иҫкергәнлектән, уның урынына яңы сиркәү һалырға булғандар. Константин һәм Елена мәхәлләһе кешеләре аҡса йыйғандар. Буласаҡ сиркәүҙең урыны 1906 йылдың 5 мартында изгеләндерелгән. Яңы йортто һалыуға 15 мең 648 һум аҡса сыҡҡан. Константин һәм Елена ғибәҙәтханаһы 1909 йылдың 10 майында кафедраль протоиерей Василий Петров тарафынан фатиха алып изгеләндерелгән. Был сиркәү өс тәхетле: урталағыһы Изге Рух хөрмәтенә, һул яҡтағыһы апостолға тиң Константин һәм уның әсәһе Елена хөрмәтенә, уң Изге Николай Чудотворец Мир-Ликийскийға бағышланған.
2007 йылда ғибәҙәтхананың ҡыйығы, яғыулыҡ бүлмәһе, ярҙамсы биналар ремонтланған, иҙәне яңынан йәйелгән, евхаристика (дини ритуалдар үткәреү) өсөн ҡулланылған һауыт-һабалар алтын менән ялатылған, улай уҡ тәхеткә һалынған Инжилдың (Евангелиеның) өҫтө лә яңыртылып, алтын менән ялатылған.
Саларҙар
Тарихы
Саларҙар күп тапҡыр халыҡ ихтилалдарында ҡатнаша. 1781 йылғы ихтилал айырыуса билдәле, ул ваҡытта «джахрия» сектаһына нигеҙ һалыусы Ма Минсиндың салар мөриттәре үҙҙәренең ахуны Су Сашисань (苏四十三, «Су Ҡырҡ өс») етәкселеге аҫтында ҡулға алынған Маны ҡотҡарыу өсөн Ланьчжоуға тиклем барып етәләр. Цин хакимдәре Минсинды язалағандан һуң салар баш күтәреүселәре Ланьчжоуҙы ҡамауға алалар, әммә, Циндән өҫтәмә көстәр килгәс, уларҙың бөтәһен ҡырала.
Новая Деревня (Фёдоровка районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гиганттар юлы
Бөгөн Гиганттар юлы Бөйөк Британия Милли фонды ҡарамағында. Объектты туристарға күрһәтеү һәм һпҡлау ойошторолған. Гианттар юлы Төньяҡ Ирландияның иң иҫтәлекле урындарының береһе.
Волос тимер юл станцияһы
Волос тимер юл станцияһы (Σιδηροδρομικός Σταθμός Βόλου) ―Греция, Волос тимер юл станцияһы. Ҡаланың үҙендә (портҡа яҡын) урынлашҡан. 1884 йылдың 22 апрелендә Фессалия тимер юл компанияһы тарафынан асыла (хәҙер Греция Тимер юлы ойошмаһының бер өлөшө булып тора). Бөгөн TrainOSE Ларисаға көнөнә өс рейс ойоштора. Фессалия тимер юлдарына элегерәк Милеаи һәм Волос араһындағы ҙур булмаған участка ғына ҡараған, әммә хәҙер тимер юл тармағы Ано Лехония ауылына (Волостан 12 км алыҫлыҡта) тиклем һалынған.
Тарихы
1884 йылдың 22 апрелендә станция тантаналы асылған. Тантанала король Георг I  үҙе лә булған.
Алёшин Самуил Иосифович
Ижады
«Палата» (1962) пбесаһында драматург никах, үлемгә ҡараш, шулай уҡ сәйәси опекатураһындағы мәсьәләләрҙе күтәреп сыға. «Дипломат» (1967) пьесаһында Алешин беренсе совет дәүләте йылдарына мөрәжәғәт итә, ул заманда йәшәгән М. Литвиновтың Копенгагендағы эшмәкәрлеген һүрәтләй. «Другая» (1968) пбесаһында Алешин ир-ат менән ике ҡатын-ҡыҙҙың проблемаларын һәм был шәхси тормош мәсьәләһенә йәмәғәтселектең ҡыҫылышын. Быларҙан тыш Алешиндың «Баҫҡыстар» (1976), «... Если» (1978), «Тема с вариациями» (1979) һәм  «Весь я не умру» (1989) пьесалары ла бар. һуңғыһында ул Михаил Булгаков һәм Сталиндың осрашыуы тураһындәа бәйән итә.
Эльтон
Эльтон  — Каспий буйы уйһыулығының төньяғында ятҡан ултырма тоҙо булған тоҙло тымыҡ күл. Ул Волгоград өлкәһе Паллас районының Эльтон ауыл биләмәһе территорияһында урынлашҡан, Ҡаҙағстан сигенән әллә ни алыҫ түгел.
«Эльтон» шифаханаһы
Дауалау саралары: ләм сульфид батҡағы һәм күлдең рапаһы (минераллашҡан тоҙло һыу); Сморогдин хлор-сульфатлы натрийлы шишмәһенең һыуы эсеү өсөн файҙаланыла. Батҡаҡ менән рапаны санаторийҙың батҡаҡ менән дауалау шифаханаһына килтерәләр; көнөнә ике тапҡыр автобус экскурсиялары ойошторола, теләгәндәр ҡаҙылған соҡорҙарҙа «ҡырағай» ванналар ҡабул итә ала. Шулай уҡ, велосипед алып, шифахана тирәһендә ял итеп йөрөргә мөмкин.
Милтон-Кинс (унитар берәмек)
Географияһы
Милтон-Кинс унитар берәмегенең майҙаны 308 квадрат километр, ул көньяҡ-көнбайышта Бакингемшир тантаналар графлығы, төньяҡ-көнбайышта Нортгемптоншир графлығы һәм көнсығышта Бедфордшир графлығы менән сиктәш.
Аллилуев Павел Сергеевич
Павел Сергеевич Аллилуев (1894 йыл — 1938 йыл) — совет хәрби эшмәкәре.
Биографияһы
Мәскәүҙә Новодевичье зыяратында ерләнгән (1 участка, 43 рәт, 30 ҡәберлек), уның ҡәберлегенән йыраҡ түгел 1932 йылда вафат булған һеңлеһе Надежда Аллилуева ерләнгән. Уның ҡәберлегендә скульптор Сергей Меркуровтың танк барельеф менән һәйкәле тора. 1974 йылда эргәһендә ҡатыны Евгения Александровна ерләнә.
Ҙур Ларусс энциклопедияһы
Мөхәррирҙәре
Энциклопедияны төҙөүҙә редакция комитетындағы 70-тән ашыу кеше һәм 790 «сит» мөхәррир ҡатнаша, улар араһында мәшһүр шәхестәр һәм төрлө өлкәлә билдәле белгестәр бар: Франсуа Альбер-Буисон, Поль Бельмондо (скульптор), Марк Бенье, Ив Брейер, Джером Каркопино, Рене Кассен, Жак Шастене, Жак-Ив Кусто, Кристиан Дерош-Ноблекур, Жорж Дюби, Альбер Дюкрок, Жорж Дюамель, Рене Дюмон, Андре Франсуа-Понсе, Макс Галло, Пьер Гаксот, Жан Гитон, Эмиль Анрио, Мариель Жан-Брюнес Деламар, Фредерик Жолио-Кюри, Дидье Жулиа, Жакоб Каплан, Ив Лакост, Луи Лепринс-Ринке, Андре Леруа-Гуран, Антуан Леви-Мирепуа, Андре Моруа, Морис Надо, Жозе Луи Пастер Валлери-Радо, Режин Перну, Огюст Пиккар, Рене Ремон, Жюль Ромэн, Жан Ростан, Клод Сантелли, Альфред Сови, Һарун Тажиев, Эльза Триоле, Максим Вейган һәм башҡалар.
Убыр
Ҡылыҡһырлама
Башҡорт телендә убырға бәйле сырхау атамалары бар, мәҫәлән, убыр сарпыуы. «Һейҙек тотмауҙы убыр сарпыуынан, тиҙәр». Убыр күңеле (төшөү) — Убыр ҡағылыуҙан сиргә тарыу. «Убыр күңеле төшкән баланың күлдәген һыуҙа сайҡап кейҙерәң». Убыр ауыры — кәүҙә ауырайыу, хәлһеҙлек.
Осоп йөрөгән утты убыр уты тигәндәр: «Убыр уты күрһәләр, уҡыналар: „Кит, юғал, мәлғүн!“, — тип төймәләрен, иҙеүҙәрен ысҡындыралар». «Убыр уты ҡағылһа, тоҙ өшкөртәләр ҙә, шуны семтеп ҡояш байышына һибеп, ишекте бикләп яталар».
Пангея
Пангеяны йыуыусы гигант океан Панталасса исемле булған.
Ғафури Зөһрә Камалетдин ҡыҙы
Биографияһы
Зөһрәнең ата-әсәһе оҫта тегенсе була, атаһы — ир-ат, әсәһе ҡатын-ҡыҙ кейеме тегә. Һөнәрселек менән аҡса эшләгәнлектән, ер биләмәләре булмай. Балалары: Тәүфиҡә, Мәликә, Зәкиә, Зөһрә, Нуретдин һәм Имаметдин. Ата-әсәһе вафат булғас, Тәүфиҡә апаһы ире менән Килемдә ҡала, ә ҡалған балаларҙы бояр Тәвкилев үҙенең Өфөләге имениеһына килтерә. Имаметдин менән Нуретдинде миллионер Кәримовтың магазинына эшкә урынлаштыра. Ҡыҙҙар гимназияла уҡый.
Хеҙмәт юлы
Зөһрә Ғафури яҙып ҡалдырған хәтирәләре уның әҙәби ижадҡа һәләте барлығын дәлилләй.
Король һарайы
Тарих
Ике донъя һуғыштары араһындағы аралыҡта һарай бер нисә тапҡыр реставрациялана һәм унда президент Мосцицкий Игнаций урынлаша. Икенсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында нацистар һарайҙы бомбаға тотоп емерә.
Әхмәҙуллин Фәтхей Әхмәҙей улы
Биографияһы
Артабан Башҡортостан хәрби комиссариатында эшләй. 1920 йылдың декабрендә Башсовнархоз коллегияһы ағзаһы итеп һайлана. 1921 йылда Башҡорт АССР-ының халыҡ мәғарифы комиссары итеп тәғәйенләнә. 1922 йылда транспорт идаралығы начальнигы булып эшләй. Башҡорт АССР-ының Тәьминәт комиссары урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Аҙаҡ Башҡортостандың Госплан рәйесе урынбаҫары вазифаһын үтәй.
Абыҙгилдина Венера Хәмит ҡыҙы
Биографияһы
1968 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының күҙ ауырыуҙары кафедраһында ординатураға уҡырға инә.
Фәнни эшмәкәрлеге 40 йәштән уҙғандар араһында глаукоманы башланған осоронда уҡ табып, сирлеләрҙе диспансеризациялауға арналған. Венера Хәмит ҡыҙы Абыҙгилдина- 7 фәнни хеҙмәт авторы.
Александровка (Кондома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петр казармалары (Таганрог)
Тарихы
Беҙҙең көндәргә тиклем ни бары бер «өлгөлө» ячейка һаҡланып ҡала. Уның баштағы планировкаһы артабанғы ремонт эштәре барышында бер ни тиклем үҙгәртелә. Казарма диуарҙары 2,5 кирбес ҡалынлығында һалына. Фасады буйынса 16 дүрт мөйөшлө тәҙрә уйылған. Түбәһе ике яҡлы. Элек барлыҡ тәҙрәләргә лә тыштан рәшәткә ҡуйылһа, ул бары тик Полуротный тыҡырығы яғында берәү генә тороп ҡалған.
1910 йылдарҙа казарманың һаҡланып ҡалған бинаһында холоҡ төҙәтеү приюты урынлаша. 1920 йылдарҙа бында һәм Крепостной тыҡырығындағы 23-сө йортта бәлиғ булмаған енәйәтселәр өсөн колония асыла. 1923 йылда ҡоролма ячейкалары дәүләткә бирелә, ә 1937 йылда 7-се йорт йорт идаралығына торлаҡ бүлмәләре итеп тапшырыла.
Милтон Кинс Донс
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Хулуси Бехчет
Хулуси Бехчет (Hulusi Behçet; 20 февраль 1889 йыл, Истанбул — 8 март 1948 йыл, Истанбул) — төрөк дерматологы, Адамантиадис—Бехчет  ауырыуына исеме бирелгән;  1910 йылда Истанбулда Гүлхана Медицина академияһын тамамлай; 1914 йылда Кыркларели хәрби госпиталендә баш табип урынбаҫары итеп тәғәйенләнә.
Айбеншток
Айбеншток (Eibenstock) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8136 кеше йәшәй. Майҙаны — 90,35 км2. Диңгеҙ кимәленән Германия метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 8309 һәм автомобиль коды ASZ.
Аллилуев Сергей Яковлевич
Аллилуев Сергей Яковлевич (7 октябрь 1866 йыл — 27 июль 1945 йыл) — урыҫ революционеры. Рәсәй эшселәре араһынан тәүге социал-демократтарҙың береһе. Н. С. Аллилуева һәм П. С. Аллилуевтың атаһы, Сталиндың ҡайныһы.
Ғаиләһе
Балалары — Павел (1894—1938), Анна (1896—1964), Федор (1898—1955) һәм Надежда (1901—1932).
Дивизия
Дивизия ( айырылыу, бүленеү) — күп дәүләттәрҙең ҡораллы көстәрендә төп тактик берләшмә. Ҡораллы көстәрҙең бөтә тармаҡтарында һәм төрҙәрендә тиерлек бар һәм хәрби заданиеларҙы үтәү өсөн тәғәйенләнгән.
Ҡораллы көстәрҙә дивизияларҙың урыны
Ғәскәрҙәрҙең бригада ойошмаһы дивизия составына ингән полк менән сағыштырғанда үҙ аллы эш итеү һәләтенә эйә. Махсус тәғәйенләнештәге ғәскәрҙәр бригадалары үҙенә йөкмәтелгән бурыстарҙы комплекслы хәл итеү һәләте менән айырыла. Бригада — махсус тәғәйенләнештәге ғәскәрҙәрҙә осраған берҙән-бер берләшмә төрө.
Дивизиялар ойошторолоу тарихы
Беренсе донъя һуғышы алдынан ике коалицияның пехота дивизияларының штаттағы структураһы оҡшаш була һәм уның составында һәр береһендә 2 полктан торған 2 пехота бригадаһы, кавалерия дивизионы (1-нән 3-кә тиклем эскадрон) һәм 1-се артиллерия бригадаһы (йәки артиллерия полкы) була. Дивизияның шәхси составы 15 000—16 000 кешегә етә (батша армияһында — 21 000-гә тиклем) һәм 36-нан 72-гә тиклем артиллерия тубы менән ҡораллана.
Мотоуҡсылар дивизияһы
90-сы йылдар башында Рәсәй Федерацияһында оборона йүнәлешендә яңы хәрби доктрина ҡабул ителеүгә бәйле мотоуҡсылар дивизияһында танкылар һаны — 120—180 берәмеккә тиклем, ә артиллерия тубы иҫәбе 84-180 берәмеккә тиклем кәметелә. Байтаҡтарының составынан айырым ракета дивизионы сығарыла, ә танк полкы урынына айырым танк батальоны индерелә.
Табунная Овсянка
Табунная Овсянка — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокрая Овсянка йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Буддизм
Будди́зм (बुद्ध धर्म, ; пали बुद्ध धम्म, buddha dhamma, «Асыҡ яҡты күңелленең ғилеме» ) — яңы эраға тиклемге VI б. аҙағында Төньяҡ Һиндостанда барлыҡҡа килеп, Тибет, Монголия, Һинд-Ҡытай, Ҡытай, Мьянма (Бирма), Япония һәм башҡа ҡайһы бер Көнсығыш илдәрҙә таралған дин.
Наурыҙ ауыл Советы (Учалы районы)
Наурыҙ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Учалы районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Кутахов Павел Степанович
Биографияһы
Аҙаҡ трамвайсыларҙың фабрика-завод уҡыусылыҡ мәктәбенә инә һәм уны 1933 йылда тамамлай. Һуңынан Таганрогта Димитров исемендәге 31-се авиация заводында слесарь булып эшләй. Шул уҡ ваҡытта Павел Таганрог индустриаль институтының киске рабфагына уҡырға инә һәм уны 1935 йылда тамамлай.
Таловая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ  йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Никарагуа (күл)
Панама каналы төҙөлгәнгә тиклем күл аша Накарагуа каналы төҙөү пландары булған.
А. А. Дуров музейы
Һүрәтләнеше
Анатолий Анатольевич Дуров 1926 йылда, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә билдәле дрессировщик булараҡ, ғаиләһе (ҡатыны, әсәһе, ике һеңлеһенең ғаиләһе) һәм хайуандары менән Таганрогҡа күсеп килә. Ҡалала ул ике: Шевченко урамындағы 107-се һәм 111-се йорттарҙы һатып ала. 1928 йылда артист Ижевскта фажиғәле һәләк була. Ғаиләһе Таганрогта тағы ла 12 йыл йәшәй.
Башҡорт йыры
Тарихы
Башҡортостанда профессиональ йыр ижадының барлыҡҡа килеүе XX  быуаттың 20—30 -йылдарына тура килә һәм  башҡорт композиторҙары  Ғ.С.Әлмөхәмәтов, М. М. Вәлиев, С. Ғәбәши, Х. К. Ибраһимов, К. Й. Рәхимов эшмәкәрлеге менән бәйле.
Был дәүер өсөн төрлө йыр жанрҙарын үҙ эсенә алған башҡорт йыры барлыҡҡа килеү хас:  башҡорт халыҡ музыкаһы һәм заманса күмәк йырҙар, яңғыҙ башлап һәм ҡушымтала хор менән йырлау («Дан һиңә, Башҡортостан!»,  З.Ғ.Исмәғилев музыкаһы, Р. Ниғмәти шиғыры, «Комсомол йыры», Х. Ф. Әхмәтов музыкаһы, Ғ. Әмири шиғыры).
Дурбах Николай Никитич
Биографияһы
Уҡыуын тамамлағас өйөнә әйләнеп ҡайта. 1886 йылдан 1889 йылға тиклем Нахичевандә, Дондағы Ростовта, Аҙауҙа һәм Мариуполдә торлаҡ йорттар һәм биналар төҙөү менән шөғөлләнә. 1889 йылдың 12 мартында Николай Дурбах Ҡала идараһына үҙен Нахичевань ҡалаһы архитекторы вазифаһына тәғәйенләүҙәрен һорап үтенес яҙыуы бирә. Ошо йылдың 5 апреленән ул бер йыл һынау срогы менән Ҡала архитекторы вазифаһын башҡара башлай. Бер йыл үткәс, Дурбах Ҡала архитекторы булып раҫлана.
Николай Дурбах Ҡала архитекторы вазифаһында, ҡаланың беренсе планында (1781 йыл) һалынған планлаштырыу принциптарына эйәреп, үҙенең оҙайлы һәм әүҙем эшмәкәрлеген башлай. 1894 йылда уның тормошонда мөһим ваҡиға була — ул Оло Баҡса урамындағы Ҡала думаһы һәм Идараһы бинаһы проектының беренсе эскизы менән Ростовҡа килгән художество Академияһы профессоры — архитектор Померанцев Александр Никанорович менән таныша. Был осрашыу һәм фекер алышыу ике архитекторҙың да ҡаланы үҫтереү буйынса ижади пландарына йоғонто яһай.
Лех Валенса исемендәге Гданьск аэропорты
Тарих
Аэропорт 1974 йылда Рембехово ауылынан алыҫ түгел (Rębiechowo; 1973 йылда асыла, ул элекке Заспелағы аэропортты
Зерноград (станция)
Әҙәбиәттә телгә алыныуы
Дөйә станцияһына Владимир Войтенко шул уҡ исемле шиғырын арнай
Гагарин Юрий Алексеевич
Ғүмеренең тәүге йылдары һәм белем алыуы
1951 йылдың авгусында Гагарин Һарытау индустриаль техникумының литейная бүлегенә уҡырға инә, уҡыуҙан тыш үҙен һәйбәт физкультурник һәм «Хеҙмәт резервтары» физкультура-спорт йәмғиәте секретары итеп күрһәтә.
Космонавты һайлау һәм әҙерләү
1961 йылдың 8-се апрында «Восток» космос карабын осороу буйынса Дәүләт комиссияһының ябыҡ ултырышы үтә, уның менән СССР Министрҙар Советының оборона технологиялары буйынса дәүләт комитеты рәйесе К. Н. Руднев етәкселек итә. Комиссия С. П. Королев һәм Н. П. Каманин ҡултамғаһы менән йыһанға осоу буйынса беренсе бурысты раҫлай:
Ер тирәләй бер урап, 180—230 километр бейеклектә осош башҡарырға, билдәләнгән районға ултырырға. Осош маҡсаты — кешенең махсус йыһанға осоу мөмкинлеген, караптың осоу ҡорамалын, караптың Ер менән бәйләнешен, караптың һәм космонавтың осоу-төшөү сараларының ышаныслы булыуын тикшереү.
Һәләк булыуы
1968 йылдың 27 мартында Юрий Гагарин Владимир өлкәһе Киржач районы Новоселовка ауылы эргәһендә хәрби осоусы В. С. Серегин менән самолетта күнекмәләр эшләү ваҡытында һәләк була. Гагарин менән Серёгиндың кәүҙәләре яндырыла. Гагарин һәм Серёгин менән хушлашыу 1968 йылдың 30 мартында була, Совет Армияһы Үҙәк йортонда көлө менән урналар ҡуйыла, Ҡыҙыл майҙанда матәм митингыһы үтә, илдә бер минут тынлыҡ иғлан ителә, Кремль диуарында Гагарин һәм Серёгин көлө менән урналар хәрби хөрмәт менән ерләнә.
Дәрәжәләре
Төп сығанаҡ: }}
Ордендары
Сығанаҡ.
Бердышевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Новоселка (Фёдоровка районы)
Тарихы
1795 йылда 24 йортта 127 кеше йәшәгән, 1896 й. 87 йортта — 608 кеше. Мәктәп, мөгәзәй булған.
Маты (Ҡариҙел районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Толстовка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Ырғыҙ  йылғаһы башынан Сулак һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Шорҙар
Хәҙерге ваҡытта шорҙар
Таштагол ҡалаһы 1528
Шерегеш ҡасабаһы 1109
1979 — 381
Базанча
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Холманка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Варгуль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Клодетт Колбер
Биографияһы
Клодетт Колбер, ҡыҙ фамилияһы Эмили Шошуа (Émilie Chauchoin), Францияның Иль-де-Франс регионы Сен-Манде ҡалаһында тыуа, уның бала сағы, ата-әсәләре 1906 йылда күсеп китеү сәбәпле, Нью-Йоркта үтә. Атаһы, банкир Жорж Клода, әсәһе кондитер, Жанна Лоу Шошуан. Колберҙың шулай уҡ өлкән ағаһы Шарль Огюст Шошуан (1898—1971) була. Ғаиләлә француз теле менән бер рәттән француз-инглиз тамырҙарына эйә булған Клодеттың оләсәһе Мари Августина Лева арҡаһында инглиз теле лә ҡулланыла. Клодеттың ата-әсәһе 1906 йылда Нью-Йоркҡа күскәндә Клодеттҡа өс йәш була, Клодетт Вашингтонда Ирвинг мәктәбен тамамлай. Инглиз теле уҡытыусыһы Алиса Россеттер уға ҙур булмаған телмәр етешһеҙлегенән ҡотолорға ярҙам итә, ә һуңынан театр постановкаһы өсөн тыңлауҙарҙа ҡатнашырға саҡыра. 14 йәшендә Клодетт «Provincetown Playhouse» театры сәхнәһендә «Вдовья вуаль» пьесаһында үҙенең беренсе ролен башҡара.
Карьераһы
1934 йылдан һуң уның образы үҙгәрә — инде ул блондинка һәм ул — өлгөлө ҡатын һәм хужабикә ролдәрендә сығыш яһай башлай. Колбер башлыса "Paramount Pictures"та киноға төшә һәм ваҡыт үтеү менән АҠШ -тың иң юғары хаҡ түләнмәле актрисаһы булып китә. Уның иң сағыу һәм билдәле роле Фрэнк Капраның «Был бер мәл төндә булды» (1935) күңелле комедияһындағы артыҡ иркәләп боҙолған вариҫ ҡатын — ҡыҙ Элли Эндрюс роле булып ҡала, ошо роль өсөн ул «Оскар»ға лайыҡ була. Колбер тағы ла ике тапҡыр Киноакадемия премияһына номинацияға индерелә, был юлы «Шәхси донъялар» (1936) һәм «Һеҙ киткәндән бирле» (1945) фильмдарындағы драматик ролдәре өсөн.
Борзов Иван Иванович
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем хәрби хеҙмәте
Хәрби хеҙмәткә 1935 йылда Осоавиахим саҡырыуы буйынса Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Флотына махсус төркөмгә алына. 1936 йылда И. В. Сталин исемендәге РККА ВВС-ы күҙәтеүселәре — Кйск диңгеҙ осоусылары һәм осоусылар хәрби мәктәбен тамамлай. 1936 йылдың ноябренән Ҡара диңгеҙ флотының Хәрби-Һауа көстәрендә хеҙмәт итә: старшина-летчик, 1937 йылдың декабренән — флот ВВС-ының 43-сө тиҙ йөрөшлө бомбардировка эскадрильяһының өлкән летчигы була. 1939 йылдың мартынан Тымыҡ океан флоты Хәрби-Һауа көстәрендә хеҙмәт итә: 4-се мина-торпедо авиация полкының өлкән летчигы.
Биофизика
(закондарҙың) сағылышын асыҡлай.
ЮНЕСКО исемлегендә биофизика биология бүлеге булып тора һәм 2406 кодына эйә.
Биофизика бүлектәре
ЮНЕСКО исемлегенә буйынса биофизика бүлектәре :
Тикшеренеүҙәр тарихы
Биофизика баштан уҡ физика, химия, математика ысулдары менән бәйле булып сыға. Биологик объекттарҙы тикшергәндә теүәл эксперименталь ысулдар ҡулланыла (спектраль, изотоп, дифракция, радиоспектроскоп). Биофизика үҫешенең был этабы — биологик объекттарҙың физик ҡанундарға (закон) буйһоноуынэксперименталь иҫбатлау.
Штәнде ауыл Советы (Балтас районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з закондарына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Антик әҙәбиәт
Дөйөм белешмәләр
Антик әҙәбиәттә европа әҙәбиәтенең төп жанрҙары һәм әҙәбиәт тураһындағы фәндең нигеҙе формалаша. Антиклыҡтың эстетик фәне өс төп әҙәбиәт төрөн — эпос, лирика һәм драманы — билдәләй. Был классификация бөгөнгө көндә лә үҙенең әһәмиәтен юғалтмай.
Архаика
Архаик, йәки яҙма булдырылғанға тиклемге дәүерҙә, «Илиада» һәм «Одиссей» (Гомер) барлыҡҡа килә (беҙҙең эраға тиклем 8-9 быуат). Был ваҡытта әҙәбиәттең үҫеше Кесе Азияның Иония яр буйҙарында туплана.
Исмәғилев Зинфер Ришат улы
Биографияһы
1977—1989 йй. — Новосибирск дәүләт университетының уҡытыусыһы, физик химия кафедраһы доценты.
1988 йылда докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1988—1992 йй. — Тармаҡ-ара (МНТК) «Катализатор» фәнни-техник комплексының генераль директоры урынбаҫары.
Фәнни эшмәкәрлеге
Уран оксидтарының рентгеноаморфлы нано үлсәмле структуралы термоактивация күренешен асҡан. Экологик яҡтан таҙа «Термокат» каталитик каминдарын һәм КТГ (Новосибирск) маркалы сәнәғәт һауа йылытҡыстарын сәнәғәттә эшләп сығарыуҙы ойошторған.
Черёмушка (Журавлиха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Каз
Оло Каз — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2677/585/102/2/36 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6 км.
Чалкау
Халыҡ һаны
2010 йылдың 14 октябрендә уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 85 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 36 ир һәм 49 ҡатын-ҡыҙ.
2005 йылда ауылда 147 кеше йәшәгән.
Алигер Маргарита Иосифовна
Биографияһы
Маргарита Зейлигер Одессала хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған: атаһы, Иосиф Павлович (Иосия Пинхусович) Зейлигер, адвокат практикаһы менән шөғөлләнә, Одесса ҡалаһының мировой судьялары съезы консультация бюроһы ағзаһы булып тора Маргарита химия техникумында уҡып, һөнәре буйынса заводта эшләй. 1930 йылда, 16 йәшендә, Маргарита Одессала уҡыуын ташлап, Мәскәүгә юллана. Институтҡа имтихан тота алмай һәм фатир яллай, ОГИЗ китапханаһына һәм завод гәзитенә эшкә инә. 1933 йылда беренсе тапҡыр матбуғатта — «Огонек» журналында Алигер исеме аҫтында «Будни» һәм «Дождь» шиғырҙарын баҫтырып сығара. 1934—1937 йылдарҙа М. Горький исемендәге әҙәбиәт институтында уҡый. 1938 йылда СССР Яҙыусылар союзына ҡабул ителә.
Ижады
Испанияла граждандар һуғышы (1937) ваҡытында дүрт шағир — Евгений Долматовский, Константин Симонов, Михаил Матусовский һәм Алигер — «героик испан халҡына» шиғри хат ебәрә. Ошо ваҡыттан алып Маргарита Алигер шиғырҙарына Сталин иғтибар итә, уға шағирәнең шиғырҙары бик ныҡ оҡшай. 1939 йылда, 24 йәшендә, Алигер тәүге хөкүмәт наградаһын — «Почет билдәһе» орденын ала.
Мөхәммәт Юныс
Биографияһы
1970 йылдан алып 1972 йылға тиклем Теннеси штаты университетында (АҠШ) иҡтисад профессоры вазифаһында уҡыта. Һуңынан Бангладештың Читтагонг университетында иҡтисад фәндәренән уҡыта. 1976 йылда университет ҡарамағындағы үҫеш проекты етәксеһе итеп тәғәйенләнә. 1976 йылда Мөхәммәт Юныс тыуған төбәге — Бангладешҡа ҡайта. Илдең ярлы ауылдарының береһенә барғанда унда йәшәүселәрең фәҡирлектән сыға алмауҙарын күреп, бының сәбәптәрен асыҡлай: крәҫтиәндәр урындағы ростовщиктарҙан бик ҙур процентҡа һәм бигерәк тә ҡыҫҡа ваҡытҡа кредит алалалар икән. Һөҙөмтәлә улар үҙҙәре етештергәнде баҙарҙа һатып, аҡса эшләп өлгөрә алмай. Шуға ла, бурыстарын түләү өсөн, тауарҙарын бик осһоҙ хаҡҡа кредиторҙарына һатырға мәжбүр була. Мөхәммәт Юныс ярлы крәҫтиәндәрҙең бурысын ҡаплай һәм үҙе уларға бәләкәй сумма менән бик аҙ процентҡа, бер ниндәй залогһыҙ һәм яуаплылыҡты өҫтөнә алыусыларһыҙ кредит бирә башлай. Ул берҙән-бер шарт ҡуя: кредит алыусылар, ҡағиҙә булараҡ, ғаилә бизнесын киңәйтергә йәки асырға тейеш. Был осорҙа күптәре доктор Мөхәммәт Юныстың был ҡылған эшен мәрхмәтле сәйерлек тип иҫәпләй. Ләкин тиҙҙән шуныһы асыҡлана: ҡайтарылмаған кредиттың кимәле 3 проценттан кәм килеп сыға. Шулай итеп, Мөхәммәт Юныс микрокредит концепцияһын төҙөй һәм Grameen Bank асып 1983 йылда уның генераль директоры итеп һайлана.
Зверево (станция)
Тарихы
Зверево ҡалаһының үҙәк тимер юл станцияһы 1878 йылдың 14 декабрендә барлыҡҡа килә. Бында ҙур паровоз депоһы төҙөлә.
1905 йылда станция эшселәре самодержавиеға ҡаршы ихтилал менән дан ала,   Граждандар һуғышы ваҡытында бында Зверево бронепоезы булдырыла.
Бейбарыҫ I
Бейбарыҫ I тәхеттә 17 йыл ултырған (1260 йылдан 1277 йылға тиклем). Ул Мысырҙы ҡеүәтле державаға әйләндерер өсөн бик күп хеҙмәт һалған. Каналдар һәм караптар төҙөү верфтәре, ил сиктәрендә хәрби нығытмалар, һарайҙар, һәм Ҡаһирәлә мәсеттәр төҙөлгән, һөнәрҙәр, игенселек, фән, сауҙа, сәнғәт үҫешкән. Һуғыш уңышлы билдәле Фәләстиндә һәм Сүриәлә Ирандың монгол илхандарына һәм европаның тәре йөрөтөүселәренә ҡаршы уңышлы һуғыштары менән бәйле.
Мәмлүк
1250 йылда Бейбарыҫ әйүбид армияһы командиры сифатында Әл-Мансур һәм Фарискурҙа үҙенең тәүге хәрби уңыштарына өлгәшә. Тәре походы етәксеһе Франция короле Людовик IX Изге әсирлеккә эләгә, һуңғараҡ ул бик ҙур йолом түләп азат ителә. Мысырҙың яңы солтаны Туран-шаһ II ибн Әйүп һауалы мөнәсәбәте менән мәмлүктәрҙе үҙенә ҡаршы ҡуя. Үҙенең хәрби көсөнә таянып, Бейбарыҫ етәкселегендәге мәмлүк әмирҙәре төркөмө шул йылдың 2 майында Туран-шаһты үлтерә. Әс-Сәлих Әйүп солтандың тол ҡалған ҡатыны Шажар әд-Дурр һәм уның ире мәмлүк Айбәк тәхеткә ултыртылған.
Идара итеүенең һуңғы йылдары. Вафаты
Таҡый әд-дин Әхмәт ибн Али әл-Макризи солтаны Бейбарыҫтың үлеме тураһында түбәндәгесә хәбәр итә: