cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джотто ди Бондоне
Джотто стиле
Джотто стиленең сығанаҡтарының береһе, моғайын, Авиньондағы папа һарайы оҫталарына хас булған һынлы сәнғәт камиллығы булғандыр. Әммә Джоттоныҡы тип йөрөтөлгән бөтә әҫәрҙәрҙе лә һис шикһеҙ уныҡы тип әйтерлек дәлилдәр юҡ. Тикшеренеүселәргә стилистик оҡшашлыҡтарға таянырға тура килә, был мәсьәләне тик уларҙың дөйөм фекере генә хәл итә ала. Мәҫәлән, өс төҫ: һары, алһыу һәм йәшел төҫтәр градацияһы (интенсивлыҡ алмашыныуы), юғары зауыҡ һәм кейемдәрҙең бөкләнгән, һырланған урындарының айырыуса ентекләп, матурлап яҙылыуы — быларҙың барыһы ла иғтибарлы һәм күпте белгән тикшеренеүсе өсөн Джоттоның авторлығына дәлил булып хеҙмәт итә. Джотто үҙе XIV быуат Италия һынлы сәнғәтенең алдынғы мәктәптәре, тәү сиратта Флоренция мәктәбенең, шулай уҡ Сиена һәм Падуя оҫталарының барлыҡҡа килеүенә йоғонто яһай. Джотто мираҫына унан һуң йәшәгән Мазаччонан Микеланджелоға тиклем Италия Яңырыуының оҫталары күп тапҡырҙар әйләнеп ҡайта.
Ҡараяҡуп ҡаласығы
Табылдыҡтар
Артефакттарҙан күренеүенсә, ҡаласыҡ халҡы малсылыҡ, игенселек, балыҡсылыҡ, һөйәктән әйберҙәр яһау менән шөғөлләнгән.
Калмыш
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Үҫтем
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Тишки
Тишки — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Гадари-кал йылғаһының һул ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Колесников Гавриил Семёнович
Биография
1991 йылдың 7 ғинуарында Дондағы Ростовта вафат була.
Новикова Людмила Алексеевна
Биографияһы
1955 йылда аналыҡ рагын ҡатнаш дауалау темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1961—1977 йылдарҙа СССР МФА-ның Онкология ғилми үҙәгендә гинекология бүлеген етәкләй һәм бер үк ваҡытта 1960—1970 йылдарҙа СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш акушер-гинекологы була.
Дрезден
Ҡала 19 округҡа бүленә. Үҙәге – Альтштадт Эльбаның һул ярында урынлашҡан. Ул Икенсе бөтә донъя һуғышы вакытында инглиз авиацияһы тарафынан тулыһынса емертелә. Һуғыштан һуң тергеҙелә.
Донъя күләмендә Дрезден үҙенең барокко стилендәге архитектура ҡомартҡылары, нағыш һәм һынлы сәнғәт әҫәрҙәре тупланмалары менән данлыҡлы.
Герой-ҡалалар
Башҡа илдәрҙә герой-ҡалалар
Югославияла 1970 йылдарҙа һигеҙ ҡалаға г«ерой-ҡала» исеме бирелә һәм Халыҡ геройы ордены менән бүләкләнә.
Серб-хорват теле
Тарихи диалекттар
Тарихи һөйләштәр (наречия), өс төп зона: чакав, штокав һәм кайкав наречиелары, «что» алимашы ҡайҙа нисек әйтелә, наречие ла шундай атама алған: ча — ча, што — што һәм кај — кай) — үҙ-ара аралашҡанда, аңлашып булһа ла, аныҡ айырмалыҡтар ҙа етерлек.
Барлыҡҡа килеүе
XIX быуат уртаһына тиклем православ серб ерҙәре, өлөшләтә католик, өлөшләтә православ Хорватияһы һәм өлөшләтә католик, өлөшләтә православ, ә ғибәҙәт ҡылыу, һуңынан өлөшләтә исламләштерелгән Босния территорияларында әҙәби традициялар үҙаллы, айырым диалекттар нигеҙендә үҫешә. Католик хорват һәм босний өлкәләренең полиүҙәклегендә серб православие традицияларының сағыштырма мәҙәни гомогенлығы осорҙоң төп һыҙаты булып тора, унда һәр ваҡыт өс төп диалект системаһы нигеҙендә (Истрия, Далмация, Дубровник-Рагуза, Славония, Босния) үҙ әҙәбиәте була. Берҙәм серб-хорват теле нигеҙҙәре XIX быуат башында серб мәғрифәтсеһе, грамматисы, лексикографы һәм яҙыусыһы Вук Караджич тарафынан һалынған, һуңынан берҙәм әҙәби тел булдырыу тураһында ҡарар 1850 йылда Вена әҙәби килешеүе менән серб һәм хорват интеллектуалдары араһында раҫланған. XIX быуаттың икенсе яртыһында Ҡараджич стандарты нигеҙендәге серб-хорват телен өҫтәмә кодификациялау барған. Бер үк ваҡытта самалы масштабта булһа ла, был зона диалекттары нигеҙендә башҡа әҙәби нормалар ҙа була (мәҫәлән, Австрияла градищан-хорват теле, кайкав әҙәби теле).
Әҙәби норманың тарҡалыуы
Шулай итеп, серб-хорват теле бик яҡын вариҫ туған телдәргә тарҡала: был мәсьәлә уның күпселек йөрөтөүселәренең (шул иҫәптән, эмиграцияла ла), был мәсьәлә ярайһы уҡ ныҡ сәйәсиләштерелде һәм миллилек менән бәйле. Сит ил лингвистары, әммә хәҙер ҙә йыш ҡына берҙәм серб-хорват теле тураһында һөйләй, ә яңы милли варианттарға улар араһында айырма принципиаль булғанда йәки һүҙ диалекттар тураһында барған осраҡта мөрәжәғәт итә.
Алфавит
Черногорияла элекке Югославияның башҡа илдәрендә ҡулланылмаған өҫтәмә хәрефтәр ś һәм ź (кириллицала — С́ һәм З́) индерелгән.
Таралыу өлкәләре
Элекке Югославияла йәшәүселәр (словендарҙан һәм македондарҙан тыш) урындағы лексиканы ҡулланмаһалар, бер-береһен һүҙлекһеҙ аңлай ала. Урындағы лексиканы ҡулланыу, тел диалекттары ҡайһы берҙә башҡа телдәр менән сағыштырғанда бер-береһенән күберәк айырылғанлыҡтан, бер ил эсендә лә аңлашылмаусанлыҡтар тыуҙырыуы мөмкин.
Орфинский Вячеслав Петрович
Биографияһы
Институтты тамамлағас, 1954 йылдан 1970 йылға тиклем Петрозаводск ҡалаһында «Карелгражданпроект» проект институтында эшләй
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
2-се дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы менән юүлкләнә (1997). Карелия АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре исеменә лайыҡ була (1989). Карелия АССР-ының (1984, 1988) һәм Карелия Республикаһының (2006) Дәүләт премиялары лауреаты. Рәсәй Федерацияһының почетлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2004), Бөтә Рәсәй Тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәрен һаҡлау йәмғиәтенең  почетлы ағзаһы, Петрозаводскиҙың почетлы гражданы (2014).
Библиографияһы
Ватан һәм сит ил баҫмаларында 230-ҙан ашыу фәнни, фәнни-популяр һәм публицистик эштәр, шул иҫәптән — 11 монография, 5 коллектив монография авторы.
Пермь өйәҙе
Тарих
1781 йылда нигеҙләнгән. 1781 йылдаң Пермь наместниклығы составында ойошторола. Өйәҙгә Ҡазан губернаһы Пермь провинцияһының үҙәк өлөшө ингән. 1796 йылдаң алып Пермь губернаһы составында. 1923 йылда өйәҙ бөтөрөлә, уның территорияһы Урал өлкәһенең Пермь округына инә.
Административ-территориаль бүленеше
1913 йылда Пермь өйәҙе составында 44 улус иҫәпләнә :
Моратова Гөлдәр Сабит ҡыҙы
Биографияһы
Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған.
1970-1974 -Силәбе дәүләт мәҙәниәт институтында уҡый.
1975-1983 - Учалы балалар музыка училищеһы уҡытыусыһы
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы директоры.
Оло Кочмес
Оло Кочмес — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 214 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 198 км.
Роман Полански
Француз дәүере
2002 йылда режиссёр Холокост темаһына мөрәжәғәт итә — «Пианист» фильмын төшөрә. Линч Дэвид етәкселегендәге жюри картинаһыға Канн фестиваленең «Алтын пальма ботағы» тапшыра, ә төп ролде башҡарыусы Броуди Эдриен иң яҡшы ир-егет роле өсөн «Оскара» ға лайыҡ булыусыларҙың иң йәше була.
Тормошҡа ашмаған проекттар
2007 йылда Харрис Роберттың «Помпеи» романы буйынса фильм төшөрөү башланыуы тураһында хәбәр итәләр. Төп ролдәрҙе Блум Орландо и Йоханссон Скарлетт башҡарырға тейеш була. Ләкин картина өҫтөндә эш билдәле булмаған ваҡытҡа кисектерелә. 35 илдән дистрибьюторҙар фильмға хоҡуҡ һатып алған да була ла инде. 2014 йылда фильм икенсе режиссер һәм актёрҙар менән сыға.
Иҫкәрмәләр
Британская актриса обвинила Романа Полански в изнасиловании. Архивировано 2 августа 2012 года.
«Не прощай, Америка!» Коммерсантъ-Власть, № 39, 2009. Архивировано 15 сентября 2012 года.
Brief And Shining Moments In Camelot — Page 2 — New York Daily News. Архивировано 7 июля 2012 года.
John Travolta: Cool + Confident EW.com. Архивировано 3 сентября 2012 года.
Манжигеев Сергей Степанович
Манжигеев Сергей Степанович (6 февраль 1935 йыл — 31 июль 2011 йыл) — бүрәт композиторы, Рәсәйҙең һәм Бүрәт Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Кальта (Оло Уса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тишина Анастасия Фёдоровна
Биографияһы
Анастасия Федоровна Тишина 1914 йылдың 25 декабрендә Орел өлкәһе Сосновка районының Мураевка ауылында тыуа. Белеме — башланғыс.
Уның эш алымдары Ф. Тишина алдынғы тәжрибә мәктәптәрендә өйрәнелә; ул тиҫтәләгән йәш эшсене өйрәтә, уларға остаз була.
Кашапова Клара Наил ҡыҙы
Биографияһы
1995 йылда «Изге ихтыяр осрашыуы» халыҡ-ара ярыштары сиктәрендә Мәскәүҙә 10 000 метрға йүгереүҙә Рәсәй чемпионы исемен яулай. Гетеборгтағы донъя чемпионатында квалификация йүгереүендә дистанциянан сыға һәм финалға үтмәй.
Фашизмға ҡаршы йәһүд комитеты эше
Әҙерләү
1948 йылдың 26 мартында дәүләт именлеге министры Виктор Абакумов И. В. Сталин, В. М. Молотов, А. А. Жданов һәм А. А. Кузнецов исеменә ЕАК-тың америка разведкаһы менән бәйләнештә булыуы һәм милләтсел, советтарға ҡаршы эшмәкәрлеген йәшереү өсөн ҡулланыуы тураһында доклад тапшыра [74][1]. Әммә ул мәлдә совет етәкселеге тышҡы сәйәсәт сәбәптәре арҡаһында ЕАК-ҡа ҡаршы репрессив кампанияны башларға әҙер булмай әле[4]. ЕАК ағзаларының күмәк ҡулға алыу санкциялары Костырченко яҙыуынса, Михоэлстың һәләк булыуынан һуң ЕАК-тың бөтөрөлөүе кәрәкмәгән ассоциялар тыуҙырыуы ҡурҡыта, әммә төп сәбәп — Сталиндың Изриль дәүләтен төҙөүгә ярҙам итеү курсын абруйын төшөрә алыуы хәүефләндерә[76].
Суд
Брегман 16 июндә суд ваҡытында иҫһеҙ хәлдә Бутырка дауаханаһына урынлаштырыла. 1953 йылдың 23 ғинуарында Брегман төрмәлә үлә[105][106]. Брегманға ҡарата асылған эш 1953 йылдың 3 июнендә уның вафат булыуы арҡаһында туҡтатыла[107].
Жуков ордены
Тарихы
Рәсәй Федерацияһы Президентының 1995 йылдың 25 апрелендәге 413-сө указына ярашлы тәүге 15 бүләкләү үткәрелә.
Орден статуты
Орден менән хәрби частар бүләкләнгәндә ордендың билдәһе һәм таҫмаһы частың Хәрби байрағының алғы яғына беркетелә.
Миниатюр күсермәһе
Жуков орденының миниатюр күсермәһе ҡалыпта йөрөтөлә.Тәре остары араһы — 15,4 мм, аҫҡы мөйөш түбәһенән үрге яҡтың уртаһына тиклем ҡалыптың бейеклеге — 19,2 мм, үрге яҡтың оҙонлоғо — 10 мм, һәр ҡабырға оҙонлоғо — 16 мм, аҫҡы мөйөштө булдырған ҡабырғаларҙың һәр береһе — 10 мм.
Бобкова Валентина Ивановна
Биографияһы
9-сы һәм 10-сы биш йыллыҡтарҙың ударнигы була. 20-нән артыҡ туҡыусыны оҫталыҡҡа өйрәтә, улар араһында Социалистик Хеҙмәт Геройы, СССР дәүләт премияһы лауреаты Миновалова Нина Федоровна бар.
Ғаиләһе
Ире — Альберт Александрович Бобков — «Ҡыҙыл Роза» комбинаты эшсеһе.
Барлыбаев Хәлил Әбүбәкер улы
Биографияһы
Оҙаҡ йылдар Башҡорт дәүләт университетының уҡытыусыһы булып эшләне. Артабан Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһы профессоры, Рәсәй фәндәр академияһының Фәлсәфә институтының ғилми хеҙмәткәре булды.
Ҡыҙылташ (ҡаятау, Ишембай районы)
Атамаһы «ҡыҙыл» һәм «таш» һүҙҙәренән яһалған. Ерән төҫтәге лишайниктар йылғаның текә ярҙарына шундай үҙенсәлекле төҫ биргәнгә күрә был ҡаятауға «Ҡыҙылташ» атамаһы бирелгән.
Королёв Сергей Александрович (шағир)
Серге́й Алекса́ндрович Королёв (4 апрель, 1934—23 август, 1985) — рус совет шағиры, прозаик һәм журналист.
Тормош юлы
Сергей Королёвтың тәүге шиғырҙары журналдарҙа һәм коллектив йыйынтыҡтарҙа 1960-сы йылдарҙа күренә башлай. 1978 йылда уның «Ястребиное небо» шиғырҙар китабы донъя күрә. Был китап әҙәби тәнҡит тарафынан бик йылы ҡабул ителә. Королёв был саҡта бик ҡаты ауырый һәм уның аяғына, гангрена башланғанлыҡтан, ампутация яһайҙар.
Ижады
Л. Юдин хәтерләүе буйынса, С. А. Королевтың «Немой соловей», «Сказ о Полежае», «Воспоминание о песне», «Баллада о последней стреле», «Прощание с Вайнямёйненом», «Акация», «Зима в летнем театре», «Обратное время», «Бит-бой», «Листопад» шиғырҙары халыҡ араһында ҙур популярлыҡ яулай.
Корша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Роберт Менассе
Танылыуы
Хаймито фон Додерер премияһы(1990), мәҙәниәт проблемалары буйынса публицистикаһы өсөн Австрия дәүләт премияһы (1998), Гриммельсхаузен премияһы (1999), Эссеистика өсөн Жан Амери премияһы (2000), Лион Фейхтвангер премияһы (2002), Мария-Луиза Кашниц премияһы (2002), Эрих Фрид премияһы (2003), сәйәси китабы өсөн Бруно Крайский премияһы (2005), сәнғәт һәм әҙәбиәт француз Ордены (2006) һ. б.
Аҡбур осоро
Климат
70 миллион йыл элек Ер һыуына башлаған. Ҡотоптар боҙ менән ҡапланған. Һылҡын ҡыштар башланған. Урыны менән температура +4 градустан түбән төшкән. Был осорҙағы динозаврҙар өсөн климат киҫкен һәм ҡырҡа үҙгәргән. Был үҙгерештәр Пагеяның бүленеүе, Гондвана һәм Лавразияның тарҡалыуы менән аңлатыла. Диңгеҙ кимәле күтәрелә һәм түбән төшә. Ер атмосфераһындағы ағымдар үҙгәрә, шул сәбәр менән океандағы ағымдар алышына.
Суздальцев Александр Иванович
Биографияһы
Александр Иванович Суздальцев 1937 йылдың 12 октябрендә БАССР-ҙың Красноусол районы (хәҙерге Ғафури районы) Красноусол ҡасабаһында тыуа. 1958—1961 йылдарҙа Алыҫ көнсығыш хәрби округында әрме хеҙмәтен үтә.
Хаҡлы ялға сыҡҡас Александр Суздальцев Туймазы районында йәшәй, район ветерандар советы активисы.
Оло Лемва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Родригес Мартинес Мириам
Хоҡуҡ яҡлау хәрәкәтенең үҫеше
Мексиканың Кеше хоҡуҡтары буйынса комиссияһы был ваҡиғаны тулыһынса тикшерергә саҡыра.
Болотова Жанна Андреевна
Болотова Жанна Андреевна (19 октябрь 1941 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1985), СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1977).
Юдьма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тобот
Тобот — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аварское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Кызылка (Сива ҡушылдығы)
Кызылка  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сива йылғаһының уң ярына тамағынан 108 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Оло Иҫәнгилде
Тарихы
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
Кения
Географик урынлашыуы
Дәүләт төньяҡта Эфиопия, көнсығышта Сомали, көньяҡ-көнбайышта Танзания, көнбайышта Уганда, төньяҡ-көнбайышта Көньяҡ Судан менән сиктәш. Дәүләт сигенең дөйөм оҙонлоғо — 3477 км: Эфиопия менән — 861 км, Сомали менән — 682 км, Көньяҡ Судан — 232 км, Танзания менән — 769 км, Уганда менән — 933 км.
Иҫәбе, урынлашыуы
Йыллыҡ үҫеш — 2,2 % (2009—2019);
Креков Фёдор Андреевич
Креков Фёдор Андреевич (19 февраль 1919 йыл — 14 июнь 2007 йыл) — Дим локомомтив депоһы электровозы машинисы, Социалистик Хеҙмәт Геройы. СССР-ҙың почётлы тимер юлсыһы.
Мәскәү йәмиғ мәсете
Глобаль үҙгәртеп ҡороуҙар
2005 йылда РФ мосолмандары диниә назараты мәсеттә ҙур масштабтағы төҙөкләндереү башарға ниәт ҡылына. Ошо йылдың 7 сентәбрендә Рауил Ғәйнетдин: 1904 йылғы мәсет бинаһы һүтелмәйәсәк, ә реконструкция ғына үткәреләсәк, — тип белдерә. .Әммә был ваҡытта яңы Йәмиғ мәсете комплексына тәүге нигеҙ ташын һалыу булғандыр моғайын. Реконструкция планы Мәскәү ҡалаһы хөкүмәте тарафынан хуаланыу таба. Проект авторы булып архитектор Ильяс Тажиев тора.. Мәсеттең баш рәссамы вазифаһын Рәсәй художество академияһы корреспондент ағзаһы Фиринат Халиков үҙ өҫтөнә ала. . Проектлауҙы һәм төҙөлөш эштәрен финанслау РФ Мосолмандары диниә назаратына йөкмәтәләр;реконструкциялауҙың спонсорҙары булып эшҡыуар Сөләймән Керимов, Төркиә хөкүмәте һәм Ҡаҙағстан дәүләте тора. 2008 йылдың 30 июнендә Мәскәү комнаследиеһының Тарихи-мәҙәни экспорт советы президиумы уны Рәсәй мираҫ мәҙәни объекты тип иҫәпләргә ҡарар сығара. Әммә 2009 йылда был ҡарар юҡҡа сығарыла. Ә мәсетте һүтергә планлаштыралар. Ҡарарҙың юҡҡа сығарылыуының сәбәбе мәсеттең төҙөлөш йүнәлеше буйынса була. Ул Мәккә ҡалаһына табан ҡарап тормаған. Бөтә мәсеттәрҙең дә михраб яғы менән Мәккә ҡалаһына ҡарап тороуы мотлаҡ һанала. Рәсәй Федерацияһының үҙәкләштерелгән мосолман ойошмалары мәсетте һүтеүгә риза булмай. Улар Асыҡ хат менән Мәскәү ҡалаһы меры Сергей Собянинға мөрәжәғәт итәләр. Хатҡа Рәсәй Үҙәк диниә назараты мөфтөйө Тәлғәт Тажетдин, Рәсәй Үҙәк диниә назаратының беренсе урынбаҫары, Мәскәү ҡалаһы һәм Рәсәйҙең үҙәк төбәктәре мөфтөйө Албир Ҡрғанов, Рәсәй ислам ойошмалары берлеге үҙәге рәйесе Шәфҡәт Әүәсов, Рәсәй ислам ассоциялары Килешеүе лидерҙары ҡул ҡуя. . Среди несогласных со сносом здания был также Ильяс Тажиев. 2010 йылдың апрелендә Мәскәү йәмиғ мәсетен төҙөү һәм реконструкциялау буйынса проект авторҙары Ильяс Тажыев һәм Алексей Колонтеев адвокат ярҙамы һорап мөрәжәғәт итә. Улар заказсы менән инвестор һәм ошо объекттың хужаһы РФ Үҙәк диниә назараты араһында килешеүҙең боҙолоуын ғәйепләй. . 2011 йылдың 11 сентябрендә мәсеттең иҫке бинаһы һүтеләо .Рәсәй мөфтфөҙәр шураһы мәсет бинаһының тиҙ рәүештә һүтелеүенең сәбәбе итеп бер яҡ стенаһының емерелеүен күрһәтә.
Сәлимов Сәбих Мөхәмәҙиә улы
Биографияһы
Туғыҙынсы биш йыллыҡтың социалистик йөкләмәләрен ваҡытынан алда үтәүҙә ҙур ҡаҙаныштары өсөн 1975 йылдың 16 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән Сәбих Сәлимовҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Птицина Анастасия Евстафьевна
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1934 йылда Миәкә районының Миәкә совхозында быҙау ҡараусы булып башлай. 1936 йылдан быҙау ҡараусы, штурвалсы, тракторсы, йәш малдар буйынса бригадир, малсылыҡ бригадаһы бригадиры булып эшләй. 1963 йылда Бишбүләк районының «Дим» совхозында быҙау ҡараусы булып күсерелә.
Малсылыҡты үҫтереүҙәге һәм ит, һөт әҙерләү һәм башҡа продукцияны етештереүҙе арттырыуҙағы уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 22 мартындағы Указы менән Птицина Анастасия Евстафьевнаға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» тигән исем бирелә.
Ленин ордены, миҙалдар менән бүләкләнә.
Ивангород
Тарихы
1492 йылда нигеҙ һалынған түәге ҡәлғәне 1496 йылда ҡамаған шведтар емерә. Бынан һуң уны рустар тергеҙә һәм киңәйтә. Ивангород ҡәлғәһе ҡеүәтле таш диуарҙары  һәм башнялары менән  — беренсе рус оборона ҡоролмаһы.
Талиха
Талиха (Талиха) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Почта индексы — 453680, ОКАТО коды — 80227816003.
Кесе Бурёнка
Кесе Бурёнка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пизь йылғаһының уң ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы
Батырлығы
1944 йылдың 23 июлендә Высоцкое ауылы янында Сан йылғаһы аша сығыу урынын эшләгән саҡта батыр сапер дошман ҡулында булған йылғаның һул ярына сыға һәм урман ағасына инженер разведкаһын үткәрә. Ике сәғәт дауамында автомат һәм пулемет уты аҫтында, һыу эсендә тороп, күперҙең күсәрҙәрен һүтә.
Кось
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тайһары (ҡасаба)
Халҡы
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре: урыҫтар (74%), башҡорттар (20%).
Глазовская Мария Альфредовна
Биографияһы
1929 йылда Ленинград ауыл хужалығы институтына уҡырға инә, унан бер йылдан һуң Ленинград дәүләт университетының геология-тупраҡ-география факультетына күсә. 1934 йылда университетты «Тупраҡ фәне» һөнәре буйынса тамамлай һәм Ленинград дәүлә университеты янындағы География-иҡтисади фәнни-тикшеренеү институтында аспирантурала ҡалырыла.
Мәскәү дәүләт университетының география факультетында кафедра мөдире:
Ғаиләһе
Улдары:
Копейкин Игорь Валентинович
Биографияһы
Урыҫ. 1943 йылдан ВКП(б)/КПСС ағзаһы. Урта белем ала.
Генри Миллер
Джун Эдит Смит
Генри менән Джун сәйханаға йыш йөрөй, унда психоанализ һәм енси азатлыҡ тураһында фекер алышыуҙар алып барыла. 1926 йылда Джундың Мара исемле дини даирәлә киң билдәле Джин Кронски менән романы башлана. Мара Миллерҙар янында урынлаша. Генри парҙарҙы лесбий мөнәсәбәттәрендә шик аҫтына ала һәм, секс мәсьәләләрендә консерватив булараҡ, булған хәлде ауырлыҡ менән кисерә. Һөҙөмтәлә Мара менән Джун йәшерен Парижға китә, ә элегерәк Маранан һынлы сәнғәт дәрестәре алған Генри, яңғыҙы ҡала һәм картиналар төшөрә башлай. Парижда Мара һәм Джун үҙ-ара килешә алмай, һәм бер нисә айҙан һуң Джун Нью-Йоркҡа Мараһыҙ ҡайта.
Һарыйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Географияһы
Һарыйылға Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 499 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем, Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Этимологияһы
Сарга гидронимы Һарыйылғанан ҡыҫҡарып барлыҡҡа килгән.
Дегуаб
Дегуаб — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пшада йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Индигирка
Индиги́рка (Индигиир) — Саха Республикаһының төньяҡ-көнсығышындағы йылға.
Мәүлит
Мәүлит (Мәүлет) — күп мәғәнәле һүҙ.
Абдул ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Свобода ауыл Советы һәм Яҡшембәт ауыл Советы  ауыл биләмәләре менән берләштерелә.
Тарихы
Иҫәп мәғлүмәттәренән Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районы муниципаль районының Абдул ауыл Советын алып ташларға.
Никифоров Михаил Тихонович
Биографияһы
Михаил Тихонович Никифоров 1918 йылдың  7 ноябрендә  БАССР-ҙың Бүздәк районы  Казанка ауылында тыуған
Google Карталары
Авторлыҡ хоҡуҡтары
Google Карталарының материалдарын файҙаланыу Google компанияһының дөйөм документтары менән көйләнә, шулай уҡ бер нисә өҫтәмә сикләү ҙә индерелгән. Атап әйткәндә, материалдарҙы шәхси коммерцияға ҡарамаған файҙаланыуҙа ҡулланыу мөмкинлеге бар. Ойошмаларҙа материалдар тик үҙҙәре өсөн генә файҙаланыла ала, ә бына коммерция маҡсатында таратыу тыйыла.
Google Moon
2005 йылда Аполлона-11-ҙе ултыртыуҙың 36 йыллығы хөрмәтенә (1969 йылдың 20 июле) Google Ай өҫтөнөң фотоһүрәттәрен баҫтырып сығара. Google Moon ҡулланыусыларға НАСА һәм башҡа миссиялар йыйған спутник һүрәттәре аша ай өҫтөн тикшерергә мөмкинлек бирә.
Google карталарҙа Рәсәй ҡалалары
Оҙаҡ ваҡыт Рәсәй ҡалаларынан вектор форматында Мәскәү, Санкт-Петербург карталары ғына күрһәтелгән ине, хәҙер иһә Google Карталарында бөтә тораҡ пункттарҙың тиерлек карталары бар.
Һарығая (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Һарығая  (Саргая (Красная Саргая) - Рәсәй йылғаһы.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
- ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Шлиссельбург
Иҡтисады
Ҡаланың төп предприятиеһы — Нева карап-суднолар ремонтлау заводы — 1913 йылда нигеҙ һалынған. Предприятиеның эшмәкәрлек йүнәлештәре — төҙөлөш, ремонт һәм флотты техник хеҙмәтләндереү
Алмас (минерал)
Физик-механик үҙенсәлектәре
=486,1 нм) . Алмас өсөн дисперсия
Буяуы
Һәр бер төҫлө гәүһәр — тәбиғәттең ысын уникаль әҫәәре. Алмастарҙың һирәк төҫтәре: ал, күк, йәшел һәм хатта ҡыҙыл төҫтәре лә осрай.
Донъяла алмастар табыу
Бынан тыш, алмастар артыҡ юғары баҫымы метаморфизмы ассоциацияһында кровлевый тоҡомдарҙа, мәҫәлән, Ҡаҙағстандағы Көкшетау яҫы түбәле тауҙар теҙмәһендә урынлашҡан Ҡумдыкүл алмас ятҡылығында, табылды.
Рәсәйҙә алмастар табыу тарихы
Рәсәйҙә беренсе алмасты 1829 йылдың 5 июлендә Уралда Пермь губернаһы Крестовоздвиженский промыслаларында (алтын приискыһында) 14 йәшлек крепостной крәҫтиән Павел Попов, шлиховой улаҡта (лоток) алтын йыуғанда, таба. Ярты каратлыҡ кристалл өсөн Павел ирек ала. Павел экспедиция ҡатнашыусыларын, Александр Гумбольдты, граф Адольф де Польены ла индереп, беренсе алмас тапҡан урынына килтерә, һәм унда тағы ике ҙур булмаған кристалл табыла. Хәҙер ул урын Алмазный ключик (шул уҡ атамалы сығанаҡ буйынса) тип атала һәм Промысла́ ҡасабаһынан яҡынса 1 километрҙа, Пермь крайы, Горнозаводской районы Промысла́ һәм Тёплая Гора ҡасабаларын бәйләүсе иҫке юлдан йыраҡ түгел, урынлашҡан.
2019 йылдың октябрендә Саха-Яҡутстанда бер алмастың эсендә тағы икенсе алмас иркенләп урын алған алмас-«матрёшка» табылды. Рәсәйҙә иң сифатлы алмас Урал алмаслы ҡатламында (алмазоносная провинция) табыла.
Тәүшарттары һәм беренсе уҡталыуҙар
Асыш ғалимдарҙы яһалма алмас булдырыу фекеренә йүнәлткән. Первая попытка синтеза Алмасты синтезлау буйынса беренсе аҙымды 1823 йылда Харьков университетына нигеҙ һалған Василий Назарович Каразин яһай, матдәләрҙе ҡайнатыу, ағасты йылытыу юлы менән состав өлөштәргә тарҡатҡанда (перегонка), билдәһеҙ матдәнең ҡаты кристалдары барлыҡҡа килгәнен күҙәтә. 1893 йылда профессор Хрущёв Константин Дмитриевич углерод менән туйындырылғн иретелгән көмөштө тиҙ һыуытҡанда, шулай уҡ быяланы һәм корундты сыйыусы кристалдар килеп сыҡҡанын күрә. Көмөш урынына тимер ҡулланып, Анри Муассан уның тәжрибәһен уңышлы ҡабатлай. Һуңыраҡ был тәжрибәләрҙә алмас синтезланмағанын, ә алмасҡа бик яҡын һыҙаттары булған кремний карбиды (муассанит) синтезланғанлығы раҫлана.
Ҡулланылышы
Микроэлектрониканың алмазлы киртләстәрҙә үҫеше бик перспективалы. Юғары термо- һәм радиацияға бирешмәй торған әҙер эшләнмәләр бар ҙа инде. Шулай уҡ изоляция материалы булырлыҡ ҙур дәүмәле һәм юғары йылы үткәреүсәнлеге арҡаһында, алмасты микроэлектрониканың, бигерәк тә ныҡ аныҡ һәм юғары вольтлы электорникала, әүҙем элементы булараҡ файҙаланыу мөһим. Алмас нигеҙендә ярымүткәргес приборҙар әҙерләгәндә, ҡағиҙә булараҡ, алмастың һеңдерелгән (допированные) плёнкалары ҡулланыла. Мәҫәлән, бор һеңдерелгән алмас p-тип үткәреү һәләтенә, фосфор һеңдерелгәне — n-тип үткәреү һәләтенә эйә. Ҙур тыйылған зона киңлеге арҡаһында алмас светодиодтары спектрҙың ультрафиолет өлкәһендә эшләй. Бынан тыш алмас киртләстәре (подложки) киртләстәр сифатында ҡулланышта перспективалы, мәҫәлән, заряд сәселеүен кәметеү өсөн, кремний подложкалар урынына ҡулланырға була.
Киселевская
Киселевская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пасол ҡылымығының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Гинзбург Лидия Яковлевна
Биографияһы һәм ижады
Йәш сағында формаль мәктәпкә яҡын була, йәш формалистар — Николай Степанов, Гофман Виктор, Николай Коварский, Вениамин Каверин һәм башҡалар даирәһендә нәшер ителә (егерменсе йылдарҙан баҫылмаған эштәре 2007 йылда баҫылып сыға ). Әҙәби-художестволы авангардҡа яҡынлығы менән бәйле уның һәм йәш формалистарҙың «Радикс» (1927) һәм обэриуттарҙың «Ванна Архимеда» (1929, сыҡмай) йыйынтығында берҙәм ҡатнашлығы планлаштырыла. Шәхес булараҡ 1920 йылда формалашыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала. ГИИ ябылғандан һуң эшселәр факультетында уҡыта.
А. С. Пушкин һәйкәле (Мәскәү, Пушкин майҙаны)
Александр Сергеевич Пушкин һәйкәле  Александр Михайлович Опекушин эше. Мәскәүҙә 1880 йылдың 6(18) июнендә ҡуйыла. Һәйкәл бронзанан ҡойолған, башта Страстной майҙанының Тверь бульварында (хәҙер Пушкин майҙаны) ҡуйылған. 1950 йылда майҙандың ҡапма-ҡаршы яғына күсерелә, һәм әлегә тиклем шунда тора.
Пьедесталдағы яҙыуҙар
Пьедесталды Пушкиндың «Һәйкәл» шиғырындағы  юлдар биҙәй. Жуковский цензура күҙлегенән сығып, шағирҙың үлгәндән һуңғы беренсе әҫәрҙәр йыйынтығында ҡайһы бер юлдарҙы үҙгәртә. Был үҙгәрештәрҙең береһе пьедесталдың уң яғында ҡырҡып яҙыла: И долго буду тем народу я любезен, Что чувства добрые я лирой пробуждал
Евфрат
География
Әрмән таулығында, Морат һәм Карасу (Ҡараһыу) йылғалары ҡушылған урында башлана. Үрге ағымында тау йылғаһы булараҡ аға, Әрмән таулығының Малатья һәм Эргани һырттарын үтеп артабан Сүриәлә сүлле платоһында һәм төньяҡ Месопотамияла тәрән үҙән буйлап, ә Хит ҡалаһынан түбәнерәк — яҫы Месопотамия уйһыулығы буйлап аға. Месопотамия уйһыулығының ҡайһы бер урындарында киңлеге 500 метрға, ә тәрәнлеге 10 метрға барып етә.
Солтанов Ринат Ишбулды улы
Биографияһы
1992—1995 йылдарҙа— профессор, Маймонид исемендәге дәүләт академияһының философия һәм хоҡуҡ факультеты деканы һәм кафедра мөдире.
1995 йылдың октябрендә Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышының Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидат булараҡ « „ЯБЛоко“ йәмәғәт ойошмаһы» һайлау берләшмәһенең дөйөм федераль исемлегенә индерелә. 1995 йылдың 17 декабренән Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышы Дәүләт думаһының депутаты.
1996 йылдың 16 ғинуарынан 1999 йылдың 5 февраленә хәтле — «ЯБЛоко» йәмәғәт ойошмаһы фракцияһы ағзаһы.
Әхмәтов Абдулла Шәңгәрәй улы
Биографияһы
Абдулла Шәңгәрәй улы Әхмәтов 1918 йылдың 2 майында Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Стәрлебаш районы) Йомағужа ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Стәрлебаш район Советы рәйесе урынбаҫары, СССР Әҙерләүҙәр министрлығы уполномоченныйы, элеватор директоры, социаль тәьминәт бүлеге мөдире вазифаларын башҡара.
1995 йылдың 25 ноябрендә Стәрлебаш ауылында вафат була.
Вероника Новаковская-Жемняк
Спорт карьераһы
2015 йылғы Финляндияның Контиолахти ҡалаһында уҙғарылған донъя чемпионатында спринт ярышында көмөш, ә эҙәрлекләү уҙышында бронза миҙалдарын яулай.
2016 йылда игеҙәк балалары тыуа. 2018 йылда спорт карьераһы тамамланыуы тураһында хәбәр итә.
Когу-Игль
Когу-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Негус-Ях йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Кулига (Кеда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һөйөндөкова Фәнүзә Шәрәф ҡыҙы
Биографияһы
Клуб һәм мәҙәниәт йорттары өсөн «Һабантуй», «Яҙ байрамы», «Китап байрамы», «Еңеү байрамы», «Бөйөк Ватан һуғышы», «Бөйөк Еңеү» байрамдары сценарийҙары әҙерләп бирә.
Сәләй
Тарихы
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (96 %) йәшәй.
Яңыбаева Вәсилә Әхәт ҡыҙы
Яңыбаева(Касимова) Вәсилә Әхәт ҡыҙы (1 август 1962 йыл) — ғалим-биолог, хужалыҡ эшмәкәре. 2002 йылдан Башҡорт дәүләт ҡурсаулығы директоры. Биология фәндәре кандидаты (2002).
Маргита Фигули
Маргита Фигули (Margita Figuli; 2 октябрь 1909 йыл, Вишни-Кубин, Австро-Венгрия — 27 март 1995 йыл, Братислава, Словакия) — словак яҙыусыһы һәм шағирәһе. ЧССР-ҙың халыҡ артисы (1974).
Ете баяр хөкүмәте
Килешеү эҙләү
Халыҡ ихтилалын Баярҙар думаһы баҫтырырға тырыша, ул ихтилалды законлаштыра һәм ҡара халыҡтың Мәскәү диуарҙарына яҡынлашҡан «бурҙар» менән союзын булдырмаҫҡа тырыша. Баярҙар етәкселегендә Мстиславский Ваҡытлы хөкүмәт төҙөй, ул «Ете баяр хөкүмәте» исемен ала. Яңы хөкүмәттең бурыстарының береһе яңы батшаны һайлауға әҙерлек була. Әммә «хәрби шарттар» кисекмәҫтән ҡарарҙар талап итә. Баяр кландарының власть өсөн көрәшен булдырмау өсөн, батша итеп урыҫ нәҫелдәре вәкилдәрен һайламаҫҡа ҡарар ителә.
Мәскәү йәмғиәтендә, думала һәм провинцияла хәлдәр
Думаны етәкләгән кенәз Мстиславскийҙың ваҡиғаларға аныҡ ҡарашы булмай, әммә ул поляк королевичын рус батшаһы тип таныуға ынтыла.
Одарчен Мария Игнатьевна
Одарчен Мария Игнатьевна (Лыба) (Марія Гнатівна Одарчен (Либа); 4 май 1928 йыл, Слободка-Чернелевская ауылы — 13 февраль 2005 йыл, Слободка-Чернелевская ауылы) — колхозсы, Хмельницкий өлкәһе Красилов районы «Советская Украина» колхозы звено етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Украина ССР-ы Юғары Советы депутаты.
Бүләктәре
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Лаос
Этимологияһы
Илдең исеме ил халҡының байтаҡ өлөшөн тәшкил иткән лао халҡының этнонимынан килеп сыҡҡан.
Тарихы
1950-се йылдар аҙағында эске низағтар илдә граждандар һуғышы башланыуына килтерә, һуңынан уға Төньяҡ Вьетнам һәм АҠШ ҡыҫыла. Был осорҙа Лаос Халыҡ-Азатлыҡ Армияһы (Лао Патеты) Төньяҡ Вьетнам ярҙамында илдең көнсығышындағы ҙур территорияны контролдә тота.
Лаоста хәрби ғәмәлдәр туранан-тура Вьетнам һуғышы менән бәйле була, сөнки ил территорияһы буйлап Хо Ши Мин һуҡмағының байтаҡ өлөшө үтә, уның буйынса Төньяҡ Вьетндарға үҙенең ғәскәрҙәрен көньяҡҡа йүнәлтә. Һуғыш ваҡытында Лаосҡа 250—260 миллион бомба ташлана. Газета The New York Times былай тип яҙа: 1964 йылдан 1973 йылға тиклем кәм тигәндә ике миллион тонна бомба ташлана, һәр лаослыға тонна тиерлек ташлана. Бомбардировкалар донъяуи халыҡҡа, тәбиғәткә һәм ил хужалығына ҙур зыян килтерә. Халыҡ-ара ойошмалар статистикаһына ярашлы, 80 миллион бомба шартлай һәм әлеге ваҡытҡа тиклем меңдәрсә кеше йәрәхәтләнеү йәки һәләк булыуына сәбәп булып тора.
Тышҡы сәйәсәт
1997 йылдың июлендә Лаос АСЕАН-ҡа инә, ә 2013 йылда Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына ҡабул ителә.
Административ бүленеше
Лаос 16 провинцияға (кхвэнг), баш ҡала префектураһына һәм баш ҡала муниципалитетына бүленгән. Провинциялар 11 000 коммунанан торған 140 районға бүленгән.
Комна-Мейта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Испандар
Испан исемдәре һәм фамилиялары
Ҡатын-ҡыҙ исемдәре: Алисия, Альба, Амалия, Ана, Анхелика, Анхелес, Аурора, Бланк, Карма, Конча, Дельмир, Долорес, Габриел, Инесе, Исабель, Химена, Хосефин, Хулия, Лаура, Ленид, Лусия, Маргарита, Мария, Мерседес, Монсеррат, Нерей, Паола, Патриций, Пилар, Соледад, Сюзанна, Тереса, Элена, Элиса, Эстефания.
Исемгә -эс суффиксы ҡушҡас, барлыҡҡа килгән фамилиялар Рамиро — Рамирес Родриго — Родригес, һәм башҡалар.
Касьянов ҡаласығы
Табылдыҡтар
Ҡаласыҡтың оҙонлоғо 120 м, киңлеге 80 м, ул бейеклеге 0,5—0,7 м тәшкил иткән ур һәм соҡор менән нығытылған.
Ҡаласыҡ халҡы малсылыҡ, игенселек, һөйәктән әйберҙәр яһау, балыҡсылыҡ, һунарсылыҡ менән шөғөлләнгән.
Касьянов ҡаласығы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.
Асыш тарихы
Тап шул эҙләнеүҙәр ваҡытында XX быуаттың 20‑се йылдарында Өфө музейы хеҙмәткәре Максим Ильич Касьянов ҡаласыҡты таба ла инде һәм ҡомартҡыға уның исеме бирелә. Шул ваҡыттағы эшмәкәрлеккә Башҡортостанда 4 йыл йәшәп киткән Петербург кешеһе Михаил Степанович Смирнов етәкселек итә. Касьянов уны экспедицияларҙа бер нисә тапҡыр оҙатып йөрөй. Был хаҡта ошондай иҫтәлек һаҡланған: "В нескольких экспедициях его сопровождал сотрудник уфимского музея (Национальный музей) Максим Ильич Касьянов. С его именем связана история дальнейшего археологического изучения Башкирии, после того как М. С. Смирнов покинул республику в 1922 г. В документах того времени, хранящихся в фондах Национального музея, М. И. Касьянов упоминается в должности заведующего отделом археологии Музея Южного Приуралья (так именовался Национальный музей в 1921—1923 гг) С этого времени вся основная работа по археологическому изучению региона переносится в Уфу".
1954—55 йылдарҙа ғалим-археолог, төркиәтсе һәм этнограф, тарих фәндәре кандидаты Һ.В.Йосопов, 1975 йылда тарих фәндәре докторы, профессор В. А. Иванов, 1979 йылда археолог, тарих фәндәре кандидаты А. Х. Пшеничнюк тикшеренең эштәре алып бара.
Сүәйс (Суэц)
Тасуирламаһы
Сүәйс Мәккә ҡалаһында хаж ҡылыусылар өсөн мөһим халыҡ-ара транзит станцияһы булып тора. Халыҡ һаны 417 мең кеше (1998).
Пётр I һәйкәлдәре
Санкт-Петербург
Санкт-Петербург — Петр I-ҙың иң әһәмиәтле ижад емеше. Шунлыҡтан уға Санкт-Петербургта бер нисә һәйкәл асылыу ғәжәп түгел. Сенат майҙанында, Санкт-Петербургта ҡуйылған. Һәйкәл исеме менән А. С. Пушкиндың поэмаһы аталған
Чернов Иван Васильевич
Биографияһы
1847-1861 йылдарҙа — Ырымбур хәрби губернаторҙарҙы штабына столоначальник итеп күсерелә. Подполковник дәрәжәһенә күтәрелә һәм 2-се дәрәжә Изге Станислав ордены менән бүләкләнә.
1861-1865 йылдарҙа — 1,2 һәм 3-сө башҡорт кантоны бағыусыһы  һәм 1-се кантон начальнигы. 1865 йылдың ноябрендә — башҡорттарҙың ер хоҡуғы һәм уларға ер бүлеү мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы, Ырымбур губернаһы крәҫтиәндәр мәсьәләләре буйынса, ә һуңынан ҡала эштәре буйынса присутствие ағзаһы. 1866 йылдан алып — Ырымбур дворяндар йыйылышы депутаты. 1867 йыл — Ырымбур губернаһынданың шәхси  алтын сәнәғәтен үҫтереү мәсьәләләре буйынса комиссия ағзаһы. Полковник дәрәжәһенә лайыҡ була, 4-се һәм 3-сө дәрәжә  Изге Владимир ордендары менән бүләкләнә.
Элизия (тел белеме)
Һөйләмдә һүҙҙәрҙе төшөрөп ҡалдырыу элизия күренешенә инмәй.
Башҡорт теле
ҡо-ру-тын
е — а: һике аҫтында, әйтелеше: һи-каҫ-тын-да,
Урта Припять
Үҫемлек донъяһы
Территорияның яҡынса 92%-н тәбиғи үҫемлектәр биләгән майҙандар тәшкил итә. Заказник территорияһында һыубаҫар урмандар һәм болондар күп. Урмандар араһында ҡара ереклек һәм имәнлектәр өҫтөнлөк итә. Заказник территорияһында болондарҙың бөтә төрҙәрен дә табырға мөмкин: бик һаҙланғанынан алып структураһы буйынса далаларға яҡынлашҡан ҡороларына тиклем. Шулай уҡ һыубаҫар туғайҙа типик уйһыу һаҙлыҡтар бар, улар Европала юғалыу ҡурҡынысы аҫтында булған биотоптар барлыҡҡа килтерә. Иң ҙур һаҙлыҡтар Припять йылғаһының ҡушылдыҡтары Ясельда һәм Стыр (элекке атамаһы Стырь) тамаҡтарында тупланған
Хайуандар донъяһы
Заказник территорияһында һирәк осрай торған һыу эргәһендәге имеҙеүселәр һанын һаҡлау өсөн яҡшы шарттар бар. Бында ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең 16 төрө осрай, улар араһында: европа һаҙлыҡлы ташбаҡаһы (Emys orbicularis), ябай ағас тәлмәрйене — квакша (Hyla arborea), ҡамыш әрмәндеһе (Bufo calamita).
Тол ҡатындар йорто (Мәскәү)
Тарихы
1854 йылда устав буйынса Тол ҡатындар йортонда йәшәүсе тол ҡатындар һаны алты йөҙ кешенән артмаҫҡа тейеш була. Тол ҡатындарҙың күп өлөшө (470 кеше) пенсия алған була, ә 60 кеше үҙен ауырыуҙарҙы тәрбиәләүгә арнай, йәғни «мәрхәмәтле тол ҡатындар» разрядын тәшкил итәләр.
Октябрь революцияһынан һуң Тол ҡатындар йорто ябыла, ә бина СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатына тапшырыла. Әлеге ваҡытта бында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының табиптарҙың белемен камиллаштырыу институты урынлашҡан. Тол ҡатындар йорто бинаһы — мәҙәни мираҫ объекты булып тора.
Илембәт
Географик урынлашыуы
Байдаба күле буйында урынлашҡан.
Рудницкая Милена Ивановна
Биографияһы
1936—1939 йылдарҙа Львовта Украин контакт комитеты президиумы ағзаһы була. 1935—1939 йылдарҙа аҙнаһына ике мәртәбә сыҡҡан «Жінка» журналы мөхәррирләй.
1976 йылдың 29 мартында Мюнхенда вафат була. 1997 йылдың 20 сентябрендә ҡалдыҡтары яңынан Лычаково зыяратында ерләнә.
Анновка (Балтас районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Химрик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Төрөкмәнбашы рухы мәсете
Төркмәнбашы рухы мәсете  (Türkmenbaşy Ruhy Metjidi) — Төркмәнстандағы төп мәсет, Төркмәстанда һәм Урта Азияла иң ҙүр мәсет, донъялағы бер көмбәҙле иң ҙур мәсет. Кипчак ҡасабаһында урынлашҡан. Төркмәнстандың беренсе президенты Сапармурат Ниязов хөрмәтенә аталған. Мәсет рәсми рәүештә 2004 йылда асылған.
Иван-Казанка ауыл Советы (Иглин районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярышлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Молокан ауыл Советы (Көйөргәҙе районы)
Ауыл Советы составы
1985 йылда Көйөргәҙе ауыл Советына   2-се Санйын ауылы күсерелә («Күмертау районы составында Көйөргәҙе ауыл Советын ойоштороу тураһында» Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 19 декабрендәге Н 6-2/380 һанлы указы)
Географияһы
Ауыл Советының сиктәренән Оло Көйөргәҙе, Санйын, Табылды, Ҡунаҡбай йылғалары, Имәнбүләк шишмәһе аға. .
Бөйөк Сәлжүк империяһы
Бөйөк Сәлжүк империяһы йәки Бөйөк Сәлжүк дәүләте — Сәлжүкиҙәр династияһы башлығында уғыҙ-сәлжүктәрҙең Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәрен яулап алыуҙары һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән һәм 1037 йылдан 1194 йылға ҡәҙәр булған дәүләт.
Тарихы
XI быуат аҙағынан Сәлжүк империяһы бөлгөнлөккә төшә башлай. Бының төп сәбәптәре артабанғылар булған: тәүге тәре яуы, бының арҡаһында империя Грузияны, Ширванды, Кесе Азияның яр буйы өлөштәрен, Сүриәнең бер өлөшөн һәм Фәләстинде юғалта; феодаль тарҡаулыҡтың үҫеше һәм вассалдарының бойондороҡһоҙлоҡҡа ынтылышы. Тогрул бәк дәүерендә Сәлжүкиҙәр нәҫеле ағзалаларына киң уделдар бүленеп бирелә, ваҡыт үтеү менән уларҙың ҡайһылары ысынында айырым солтанлыҡтарға әүреләләр: Керман (1041—1187), Сүриә (1074—1117) һәм Конья (йәғни Рум) (1077—1307) солтанлыҡтары.
Малик шаһ үлгәндән һуң Бөйөк Сәлжүк империяһы үҙ-ара низағтар менән ҡаплана; солтан тәхете Малик шаһтың бер улынан икенсе улына күсеп торған: Мәхмүт (1092—1094), Баркиярук (1094—1104), Малик шаһ II (1104—1105) һәм Мөхәмәткә (1105—1118) аҡһөйәктәр менән генә түгел, ә исмәғилиттар хәрәкәте менән дә көрәшергә тура килгән. 1118 йылда солтанлыҡ Мөхәмәттең улы — Мәхмүт һәм уның олатаһы — Әхмәт Санжар араһында бүленгән: тәүгеһенә баш ҡалаһы Хамаданда булған Ираҡ солтанлығы (Көнбайыш Иран, Ираҡ һәм Әзербайжан), ә икенсеһенә — баш ҡалаһы Мервта булған Хөрәсән, Хорезм һәм Мәүернаһр эләккән.
Германияла ислам
1960-сы йылдарҙа хеҙмәт миграцияһы һәм 1970 йылдан сәйәси ҡасаҡтарҙың бер нисә тулҡыны арҡаһында, мосолмандар Германияла һиҙелерлек дини төркөм булып китә. 2011 йылда уҙғарылған рәсми халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Германия халҡының 1,9 % — ы (яҡынса 1,5 млн кеше) үҙҙәрен мосолман тип иғлан иткән. Бәлки, халыҡ һанын алыуҙа мосолмандар һаны кәмерәк күрһәтелгәндер, сөнки күп кенә респонденттар үҙ динен күрһәтмәгән булыуы ихтимал .2009 йылда алынған баһалар Германияла 4,3 миллион мосолман (халыҡтың 5,4 %) булыуын күрһәтә. Шуларҙың 1,9 миллионы — Германия граждандары (2.4 %). Немец статистика агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2005 йылда Германияла яңы тыуған бөтә сабыйҙарҙың 9,1 проценты мосолман ата-әсәнән донъяға килгән
Тәнҡит һәм проблемалары
Мәсеттәр төҙөү урындағы халыҡтың тәнҡитенә дусар була. Мәҫәлән, мосолмандарҙың Кёльн ҡалаһында Үҙәк мәсет төҙөү пландары арҡаһында 2007 йылда ҡаршылыҡтар барлыҡҡа килә.
Кесе Уса (Оло Уса ҡушылдығы)
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Һикәлде
Һикәлде (Сикильда) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демид йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каруан (виләйәт)
Географияһы
Төньяҡтан — Зигван, көнсығыштан — Сус һәм Махдия, көньяҡ-көнсығыштан — Сфакс, көньяҡ-көнбайыштан — Ултыра-Бу-Зид, көнбайыштан Сильян виләйәттәре менән сиктәш.
Ағиҙел (хоккей клубы)
Тарихы
Команда 2010 йылда «Рәсәйҙә ҡатын-ҡыҙҙар араһында хоккейҙы үҫтереү» программаһы сиктәрендә барлыҡҡа килә. Башҡортостан республикаһының төп һыу артерияһы — Ағиҙел йылғаһы исеме менән аталған. Мортаза Рәхимов һәм Рәсәй хоккей федерацияһы президенты Владислав Третьяк араһында һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә 2010 Йылдың 31 авгусында команда булдырыу тураһында приказ ҡабул ителә, ә шул йылдың сентябрь айында команда йыйыла. 23 сентябрҙә «Ағиҙел» командаһы Рәсәй чемпионатында ҡатнаша башлай.
Самсонов Александр Максимович
Әҙәбиәт
Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 5. П-С. 2009. −576 с. ISBN 978-5-88185-072-2.; науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.
Колихо
Колихо — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Агуй йылғаһының һул ярына тамағынан 6,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Атласов Владимир Васильевич
Һығымта
1701 йылдың 29 авгусында Атласов «ҡунаҡ» Добрынинға һөжүм итеп, унан 16 622 һумлыҡ ебәк ҡытай туҡымаһын тартып ала, уларҙы үҙенең әшнәләре менән үҙ-ара бүлешеп, каруанды оҙатып барған «прикащикты» батыра яҙа. Атласовҡа ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатыла, ул ҡулға алына, унан көсләү алымдары менән һорау алына һәм Якутскиҙа төрмәгә ултыртыла. Төрмәлә 1706 йылға тиклем ултыра һәм һуңынан Камчаткаға ебәрелә.
Лавлинский Леонард Илларионович
Тормош юлы
Р. И. Лавлинский башта йәштәр матбуғатында, артабан «Дон» журналының әҙәби хеҙмәткәре булып эшләй. Ул Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафында 1959 йылдан бирле тора. Шул уҡ йылда Мәскәүҙә ВЛКСМ Үҙәк Комитетының пропаганда һәм агитация бүлегендә матбуғат секторы инструкторы булып эшләй башлай һәм унда 1964 йылға тиклем эш алып бара, 1964—1965 йылдарҙа РСФСР Дәүләт матбуғат комитетының Әҙәбиәт буйынса Төп редакцияһында редколлегия ағзаһы була, 1965—1970 йылдарҙа Советтар Союзы Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының мәҙәниәт бүлегендә инструктор вазифаһын башҡара, 1970—1977 йылдарҙа «Дружба народов» журналының баш мөхәррире С. А. Баруздиндың беренсе урынбаҫары, 1977—1997 йылдарҙа «Литературное обозрение» журналының баш мөхәррире булып эшләй.
Боғорослан өйәҙе
Административ уҙәге — Боғорослан ҡалаһы.
География
XVIII быуат аҙағында төньяҡта Бөгөлмә өйәҙе, көнсығышта Бәләбәй өйәҙе, көньяҡта Быҙаулыҡ өйәҙе һәм Ырымбур өйәҙе, көнбайышта Сергиевск өйәҙе менән сиктәш була. Майҙаны 19 425 км² (1897).
Яңы Субыл
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (95 %) йәшәй.
Булгаков Ришат Тимерғәли улы
Биографияһы
1954 йылда хеҙмәт эшмәкәрлеген инженер булып башлай, аҙаҡ өлкән инженер, 5-се нефть промыслаһы мөдире була. Татар АССР-ы «Лениногорскнефть» нефть промыслаһы идаралығының производство бүлеге начальнигы. 1963—1967 йылдарҙа — баш инженер, 1967—1972 йылдарҙа — Татар АССР-ы «Альметьевнефть» газ сығарыу идаралығы начальнигы, 1972 йылда — ТатНИПИнефть директоры, 1972 йылдан — баш инженер — В. Д. Шашин исемендәге «Татнефть» производство берекмәһенең генераль директор урынбаҫары.
Туғыҙынсы биш йыллыҡ йөкләмәләрен һәм скважиналарҙы сығарыу һәм быраулау буйынса социалистик йөкләмәләрҙе ваҡытынан алда үтәүҙә, юғары техник-иҡтисади күрһәткестәргә ирешеүгә өлгәшкән уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 11 мартындағы Указы нигеҙендә Ришат Тимерғәли улы Булгаковҡа Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә
СССР-ҙың унынсы саҡырылыш (1979—1984), Татар АССР-ының алтынсы һәм туғыҙынсы саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. КПСС-тың XXVI, ВЛКСМ-дың XIII съезы делегаты.
Мартина Навратилова
Биографияһы
Мартина теннис менән 9 йәшендә билдәле чехословак тренеры Иржи Пармала шөғөлләнә башлай. Тиҙ арала уңыштар ҡаҙана. 15 йәшендә иленең чемпионатында еңә, 17 йәштә Чехословакияның беренсе ракеткаһы була.
1973 йылда Мартина тәүге тапҡыр сит илгә сыға һәм халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнаша.
Әрҙәгеш
Әрҙәгеш (Ардагыш) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — 452989, ОКАТО коды — 80208843002.
Кочкарева саңылауы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Пшада йылғаһының көнбайыш сигенән Дедаркай йылғаһының көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.