cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лиска
Лиска — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Ростов өлкәһе, Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цимлянское, зал. Чирский һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 9,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Зорина Татьяна Юрьевна
Зорина Татьяна Юрьевна (28 март 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәй театр артисы-вокалисы, йырсы, педагог, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, Новосибирск опера һәм балет театры солисы.
Театр эштәре
Новосибирск опера һәм балет театры
Бохара әмире һарайы (Ялта)
Тарихы
1924 йылдың 23 майында Ҡырым Үҙәк Башҡарма комитеты Президиумының ҡарары буйынса һарай Үзбәкстан хеҙмәтсәндәренә мәңгелеккә файҙаланыуға тапшырыла, унда 23 майҙа «Үзбәкстан» шифаханаһы эшләй башлай.
Мышкова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Калач-на-Дону ҡалаһынан Цимлян һыуһаҡлағысына тиклем, Чир йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Ёдмадмас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Күсембәт (Һарытау өлкәһе)
Почта индексы — 413762.
Межозерка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Абдуллин Рәмил Рәйес улы
Ижады
Акварель техникаһында ижад итә. Уның ижадында пейзаж өҫтөнлөк итә. Рәссамдың донъяға ҡарашы образдың хис-тойғоларға бай булыуы, композицияларҙың динамикаһын ҡулланыу аша тапшырыла. Рәмил Рәйес улының ижадында төҫтәрҙең бер тондан икенсеһенә еңел күсеү, буяуҙы сәсрәтеү, йомшаҡ аҡ күләм һәм киҫкен ҡара, картинаның айырым деталдәренең һынылышыаралашып килә. Аҡ ҡағыҙҙың буяу теймәгән урыны уның эштәрендә ҡыштың ҡар стихияһын да, киңлекте лә сағылдыра. Рәссамдың палитраһы нәзәкәтле, уның эштәрендә барыһы ла форма гармонияһына һәм йөкмәткегә буйһона.
Асҡын районы флагы
Башҡортостан Республикаһында Дәүләт символика регистрына 037 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2952 регистрацион номер бирелеп индерелгән.
Квашнина Галина Петровна
Биографияһы
1943 йылдан алып 1945 йылға тиклем Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһында хеҙмәт итә — хирургик ялан госпиталенең табип-ординаторы, 5-се гвардия танк армияһының айырым инженер батальонында санитар хеҙмәте начальнигы һәм хәрби госпиталдә өлкән ординатор-терапевт. Г. П. Квашнина Курскиҙан Көнигсбергҡа тиклем хәрби юл үтә.
1961 йылдың 11 февралендә СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән «өлгөлө хеҙмәте өсөн» Г. П. Квашнина Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Һыҙыҡлы алгебра
Тарихы
Һыҙыҡлы алгебраның тәүге элементтары һыҙыҡлы тигеҙләмәләрҙе сығарыу өсөн практик иҫәпләү мәсьәләләренән килеп сыға, атап әйткәндә, һәм  кеүек арифметик ысулдар боронғо заманда уҡ әйтеп бирелгән. Евклид "Башланғыстары"нда «һыҙыҡлы» характерҙағы ике теория: дәүмәл теорияһы һәм бөтөн һандар теорияһы бар. Һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системаһын сығарыуға хәҙерге заман матрицалы ысулына яҡын ҡараш вавилонсыларҙа (ике үҙгәреүсәнле ике тигеҙләмәләр системаһын сығарыуҙа) һәм боронғо ҡытайлыларҙа ("Туғыҙ китапта математика"ла, өс үҙгәреүсәнле өс тигеҙләмәләр системаһына тиклем сығарыуҙа) күренә. Әммә һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системаһы сығарылыштарын табыуҙың төп мәсьәләләре буйынса билдәлелеккә өлгәшкәс, бүлек артабан үҫеш алмай, һәм хатта XVIII быуат аҙағы — XIX быуат башында, беренсе дәрәжә тигеҙләмәләргә ҡағылышлы проблемалар башҡа юҡ тип иҫәпләнә, шуның менән бергә, үҙгәреүсәндәр һаны тигеҙләмәләр һанынан айырмалы булған йәки һул яғында һыҙыҡлы-бәйләнешле коэффициенттар булған һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системаһы. дөрөҫөн әйткәндә, мәғәнәһеҙ тип иҫәпләнә.
Һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системаһын сығарыу маҡсатында билдәләүсе төшөнсәһен беренсе индереүсе тип Лейбницты (1678 йәки 1693 йыл) иҫәпләйҙәр, ләкин был хеҙмәттәр баҫылып сыҡмай. Шулай уҡ билдәләүсе төшөнсәһе Сэки Такакадзаның 1683 йылдағы хеҙмәттәрендә күренә, уларҙа Сэки Такакадза Боронғо Ҡытайҙың «Туғыҙ китапта математика»һындағы n үҙгәреүсәнле n-ға тиклемге тигеҙләмәнән торған һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системаһын сығарыу ысулдарын дөйөмләштерә. Маклорен, ысынбарлыҡта 1748 йылда сыҡҡан трактатында иң ябай билдәләүселәр ҡулланып ике үҙгәреүсәнле ике тигеҙләмәләр системаһын һәм өс үҙгәреүсәнле өс тигеҙләмәләр системаһын сығарыуҙы күрһәтә. Крамер һәм Безу бирелгән нөктә аша үткән яҫы кәкре һыҙыҡты эҙләү проблемаһы буйынса хеҙмәттәрендә был төшөнсәне (1750 йылда әйтеп бирелгән Крамер ҡағиҙәһен) яңынан төҙөйҙәр, Вандермонд һәм Лагранж n>3 осрағы өсөн индуктив билдәләмә бирәләр, ә билдәләүсенең тулы билдәләмәһен һәм тулыһынса үҙсәнлектәрен Коши (1815) һәм Якоби (1840-се йылдар) бирәләр. Гаусс иҫәбенә был мәсьәләләрҙе сығарыу өсөн, уның исеме аҫтында билдәле булған, үҙгәреүсәндәрҙе эҙмә-эҙ төшөрөп ҡалдырыу ысулын әйтеп биреү инә (ысынбарлыҡта борондан һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системаһын сығарыу өсөн тап ошо ысул ҡулланылған да инде).
Матрица төшөнсәһен — «тәүге сәбәп» Сильвестр 1850 йылда индерә. Кэли 1858 йылда "Матрицалар теорияһы тураһында мемуар"ын (Memoir on the theory of matrices) баҫтырып сығарып, матрицалар иҫәпләмәһен ентекләп эшләй, Кэлиҙың матрицаларҙы һыҙыҡлы алмаштырмалар өсөн нотация итеп ҡарауы принципиаль. Атап әйткәндә, Кэли был хеҙмәтендә матрицаларҙы ҡушыу һәм ҡабатлау, матрицаларҙы әйләндереү төшөнсәләрен индерә, мМатрицаларҙың характерлы күпбыуындарын ҡарай һәм 2×2 һәм 3×3 осраҡтары өсөн квадрат матрицаның характерлы күпбыуыны нулгә әйләнеү тураһында раҫлауҙы (Гамильтон — Кэли теоремаһы булараҡ билдәле булған, сөнки 4×4 осрағын Гамильтон кватерниондарҙы ҡулланып иҫбатлай) әйтеп бирә һәм иҫбатлай, дөйөм осраҡ өсөн Фробениус иҫбатлай (1898). Һыҙыҡлы тигеҙләмәләр системалары матрица-векторлы күренештә беренсе башлап Лагерр хеҙмәттәрендә күренә (1867).
Риччи һәм Леви-Чивита тарафынан 1890-се йылдарҙа эшләнгән тензорлы иҫәпләмә, үҙенең алгебраик өлөшө менән, полиһыҙыҡлы алгебраның төп йөкмәткеһен тәшкил итә. Был аҫбүлеккә төп иғтибар, 1910-сы — 1930-сы йылдарҙа тензорҙарҙы Эйнштейн һәм Гильберт дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһының математик һүрәтләүендә киң ҡулланыуҙары арҡаһында, йәлеп ителә.
Векторлы арауыҡтар
Векторҙарҙың һыҙыҡлы комбинациялары — күренешендәге сикле суммалар, векторҙар йыйылмаһы өсөн һыҙыҡлы бәйләнешһеҙ индерелә (әгәр тривиаль булмаған һыҙыҡлы комбинация булһа, арауыҡтың Абель төркөмөнөң нуленә әйләнгән), базис төшөнсәһе максималь һыҙыҡлы-бәйләнешһеҙ йыйылма итеп индерелә, базистың ҡеүәте (векторлы арауыҡтың үлсәнеше тип аталған) уны һайлап алыуға бәйле түгел икәне иҫбат ителә.
Һыҙыҡлы алгебраик тигеҙләмәләр системаларын сығарыу
Ул матрицалы формала ошолай күрһәтелергә мөмкин: или:
Яковлевка (Ургаҙа микрорайоны)
Тарихы
Рәсәй империяһында, артабан совет осоронда административ берәмектәрҙең исемдәре йыш алмашынып торғанға күрә, Яковлевка ауылы ла, башҡа ауылдар кеүек, төрлө буйһоноуҙа булһа, 1918—1919 йылдың 20 мартына тиклем — Бәләкәй Башҡортостандың Бөрйән-Түңгәүер кантоны Ирекле улусының Яковлевка ауыл комитеты үҙәге. Башҡорт АССР-ы иғлан ителгәндән һуң 1919 йылдың 20 мартынан 1921 йылға тиклем — Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһы Бөрйән-Түңгәүер кантоны Ирекле улусының Яковлевка ауыл комитеты үҙәге. 1920—1921 йылдарҙа утар халҡының башҡорт баш күтәреүселәре башлығы Хажиәхмәт Унасовты эҙәрлекләү буйынса артыҡ әүҙемлеге арҡаһында аҫаба башҡорттар менән үҙ-ара мөнәсәбәттәр киҫкенләшә һәм Иҫке Яковлевка халҡы утарҙы ташлап китергә мәжбүр була.
Халҡы
Тарихи халыҡ һаны: 1917 йылдың апрелендә утарҙа 90 ихата иҫәпкә алынған, 1917 йылда — 70 ихатала 444 кеше (милләте буйынса — мордвалар), 1920 йылда — 39 ихатала 171 (68 ир-ат, 103 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй, 1921 йылдың июнендә — 67 ихата, 1925 йылдың сентябрендә — 21 ихатала 87 кеше, 1925 йылда — 140 кеше, 1926 йылда — 142, 1928 йылда — 216, 1929 йылда — 260, 1930 йылдың октябрендә — 38 ихатала 198 (единоличник — 21 ихатала 98 единоличник); 1930 йылда — 287, 1933 йылда — 198, 1939 йылда — 290 кеше.
Энди Уорхол
Э́нди Уо́рхол (Andy Warhol; төп исеме — Андрей Варгола, Andrej Varhola, Andrew Warhola; 6 август 1928 йыл — 22 февраль 1987 йыл) — Америка рәссамы, продюсер, дизайнер, яҙыусы, коллекционер, журналдар нәшер итеүсе һәм кинорежиссёр, тарихта поп-арт хәрәкәтенә һәм хәҙерге сәнғәткә табыныусы шәхес.
Карьераһының башы
1950 йылға «И. Миллер» аяҡ кейеме компанияһының рекламаһын биҙәгәндән һуң ҡаҙаныш килә. Реклама плакаттарында эксцентрик манерала махсус эшләнгән таптар менән ҡара яҙыулы аяҡ кейеме һүрәтләнә. 1950 йылдар уртаһында Маргарита Мадригалдың испан телен үҙ аллы өйрәнеү әсбабын иллюстрациялай, был күп тапҡыр ҡабатлап баҫылған бестселлер — үҙ алдыңа өйрәнеү әсбаптары серияһына башланғыс була.
Үҫеше, ижади карьераһы
Ошо осорҙан Уорхол фотограф һәм рәссам булараҡ кино һәм эстрада йондоҙҙары: Мэрилин Монро, Элизабет Тейлор, Джим Моррисон, Мик Джаггер һәм Элвис Пресли, шулай уҡ сәйәсмәндәр образы менән, мәҫәлән, Мао Цзэдун, Ричард Никсон, Джон Кеннеди һәм Владимир Ильич Ленин («Ҡыҙыл Ленин», «Ҡара Ленин») — менән эшләй башлай. Монро үлеп ҡалғас, ул актрисаның тормошо һәм үлеме аллегорияһы булған үҙенең иң билдәле «Мэрилин Диптихын» ижад итә. 2011 йылда Мэрилиндың Диптихы Ливерпулдә Лондон галереяһы филиалы Тейтта ҡуйыла. 2004 йылдың 2 декабрендә «The Guardian» гәзите хәҙерге заман сәнғәтенең иң күренекле 500 әҫәрҙәр исемлеген баҫтырып сығара, унда Уорхолдың әҫәре почетлы өсөнсө урынды биләй. Уорхолдың һынлы сәнғәткә ҡарашы үҙенсәлекле, даими үҙгәреүсән була. Яңылыҡтарының береһе булып кислоталы төҫмөрлөклө буяуҙар ҡулланыуы була.
Ғүмеренә ҡул һуҙыу
1968 йылдың 3 июнендә элек Уорхолдың фильмында төшкән радикаль феминист ҡатын Соланас Валери, «Фабрика» студияһына инеп, Уорхолдың эсенә өс тапҡыр ата. Шунан һуң урамға сыға ла полицейскийға барып: «Мин Энди Уорхолға аттым», — тип әйтә. Зыян күреүсе клиник үлем хәлендә була һәм биш сәғәтлек операция үткәрә, операция уңышлы тамамлана. Был һөжүмдән һуң рәссам бер йылдан артыҡ корсет ярҙамында йөрөй, сөнки эске органдары зарарланған була. Уорхол ғәйепләү буйынса күрһәтмәләр биреүҙән баш тарта, һөҙөмтәлә Соланас өс йылға төрмәгә хөкөм ителә һәм психиатрия хәсәтәханаһында мәжбүри дауаланыуға юлыҡтырыла. Уорхолдың эштәрендә үлтерелеү темалары өҫтөнлөк итә башлай. Хәйер, был тема уның ғүмеренә ҡул һуҙыуҙары алдынан да була, һәләкәттәр уны үҙенең тартып тороусанлығы менән тынғыһыҙлай. Үлемдән һәм йәрәхәттәрҙән ҡурҡыуҙы Уорхол электр ултырғыстары, үҙ үҙенә ҡул һалыуҙар, авариялар, ерләүҙәр, йәҙрәләр шартлауы, Жаклин Кеннединың трауры, үлгәндән һуңғы Мэрилин Монроның портреты һәм ауырыу Элизабет Тейлорҙы һүрәтләү ярҙамында сағылдыра. Уорхолдың был фобиялағы иң сағыу иллюстрацияһы — 1963 йылда яҙылған «Тунец менән һәләкәт» картинаһы, унда гәзит киҫемтәләре һәм консерваланған A&P тунец менән ағыуланған ике ҡатындың фотоһүрәте яңынан тергеҙелә, балыҡ банкаһы һүрәте лә картинала урын ала.
Парусовая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
«Юлдаш» татар-башҡорт ассоциацияһы, Швейцария
Берекмә вәкилдәре милли йолаларҙы һаҡлай һәм хөрмәт итә. Ойошма даими йыйыла, сәй эсеү, татар-башҡорт кулинария буйынса оҫталыҡ дәрестәре ойоштора. Һигеҙ йыл рәттән Һабантуй байрамын үткәрәләр, сараға 400-гә яҡын ҡунаҡ йыйыла. Женева властары башланғысты хуплай, байрам үткәреү өсөн сәхнә менән асыҡ майҙансыҡ урыны тәҡдим итә.
«Йыл һайын Европа һәм донъя кимәлендәге ҡатнашыусыларҙы, урта һәм бәләкәй бизнес вәкилдәрен, потенциаль инвесторҙарҙы һәм туристарҙы йәлеп итәбеҙ. Күләмле халыҡ-ара проекттар өсөн бөтә донъя буйынса әүҙем башҡорттарҙы BashkirGlobe ойошмаһына берләштерәү өсөн эшләйбеҙ. Киләһе йылдарҙа BashkirGlobe Беренсе Европа башҡорттары Йыйынын ойоштороу планлаштырыла. Донъяның төрлө илдәрендә йәшәгән ватандаштарыбыҙ ҡатнашырға сыҡырабыҙ» — тип белдерҙе Сибай ҡалаһында тыуып үҫкән, хәҙер Женевала йәшәүсе Айһылыу Янтурина-Дарлес.
Леонтьев Борис Михайлович
Леонтьев Борис Михайлович (2 февраль 1924 йыл, Ряжск — 21 сентябрь 2017 йыл, Мәскәү) — юрист, енәйәт хоҡуғы һәм иҡтисади енәйәт өсөн яуаплылыҡтың актуаль проблемалары буйынса белгес; Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Юридик фәндәр докторы (1970), профессор (1978); Мәскәү дәүләт университетының атҡаҙанған профессоры (2012); I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Биографияһы
1944—1949 йылдарҙа Борис Леонтьев Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында уҡый. Юғары белем алғандан һуң, аспирантурала уҡыуын дауам итә; 1952 йылда «Уголовная ответственность за выпуск недоброкачественной продукции» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм «юридик фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһен ала. 1952 йылдың 1 сентябренән вафатына тиклем Мәскәү дәүләт университетында уҡытыусы булып эшләй һәм бер-бер артлы төрлө вазифалар биләй: енәйәт хоҡуғы һәм криминология факультетында ассистент, өлкән фәнни хеҙмәткәр, доцент һәм профессор булып эшләй.
Навье (мемориаль парк)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Яңы Бура
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Магомаев
Магомаев — фамилия.
Байғужа (Яңауыл районы)
Тарихы
Байғужа ауылына 1653 йылда Уса даруғаһы Уран улусы башҡорттары ерҙәренә яһаҡлы татарҙары килешеү буйынса нигеҙ һалған. 1689, 1776 йылдарҙа бында татарҙарҙың яңы төркөмдәре килеп урынлаша. 1748 йылы ревизияла 86 яһаҡ татары  теркәлгән. Пугачев ихтилалында был ауылдан 48 кеше ҡатнаша. V ревизия буйынса 1795 йылда бында 387 кеше (183 ир-ат, 204 ҡатын-ҡыҙ) теркәлгән.
Педра-Яха
Педра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Покотыль-Кы йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Модлона
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абҙанов Шәмси Саҙрый улы
Биографияһы
1919 йылдың июленән 1920 йылдың ғинуарына тиклем Мосолман коммунистик курстары клубы эргәһендә инструктор, бер үк ваҡытта Төркөстан һәм Ташкент ғәҙәттән тыш комиссияларының хеҙмәткәре була. 1920—1923 йылдарҙа Ташкент белем ала һәм уны тамамлағас Мәскәүгә китә. 1924—1928 йылдарҙа РСФСР-ҙың Мәскәү һәм Һарытау ҡалалары уҡыу йорттарында мөғәллимлек итә, башҡорт һәм татар телендә Мәскәүҙә баҫылып сыҡҡан гәзит-журналдарға мәғариф һәм иҡтисад мәсьәләләренә арналған мәҡәләләр яҙа. 1927 йылда ''Г. В. Плеханов исемендәге Халыҡ хужалығы институты''ның иҡтисади факультетын тамамлай һәм «Русско-тюрк» рус-төрөк экспорт-импорт акционерҙар йәмғиәтендә эшләй башлай.
ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының РСФСР Наркомпросына мөрәжәғәте буйынса, Башҡорт АССР-ына ҡайтарыла. 1931 йылдың августынан К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институты директоры һәм шул уҡ ваҡытта иҡтисади география кафедраһы мөдире вазифаларын башҡара. 1930-сы йылдарҙа башҡорт телендә өс күләмле мәҡәлә яҙа: «Франция» (1933), «Төньяҡ Америка Ҡушма Штаттары» (1933) һәм «Хәҙерге Германия» (1934). 1934—1935 йылдарҙа рус телендә Башҡортостанда халыҡ мәғарифы тарихына арналған хеҙмәте ике баҫма менән сыға. Шәмси Абҙанов иҡтисади география буйынса уҡыу әсбаптары төҙөүҙә һәм институттың тәүге ғилми хеҙмәттәр йыйынтығын әҙерләүҙә ҡатнаша.
Аҙау диңгеҙе
Этимологияһы
Антик осорҙа Аҙау диңгеҙен гректар Меотий күле (бор. грек Μαιῶτις), римляндар Palus Maeotis («Меотий һаҙлығы»), скифтар Каргалук, меоттар Темеринда («диңгеҙ әсәһе» тигәнде аңлата) тип йөрөткән, ғәрәптәр — Бахр аль-Азуф, төрөктәр — Бахр эль-Ассак йәки Бахр-ы Ассак (Ҡара күк диңгеҙ; хәҙерге заманда Azak Denizi) шулай уҡ — Балысыра (Balisira), генуэзлылар һәм венецианлылар — Mare delle Zabacche тип атаған.
Температура режимы
Температура үҙгәрештәренең вертикаль буйынса тәрәнлеге ғәҙәттә ҙур түгел. Ҡыш диңгеҙ төбө ҡатламдарында температура яҡынса 1,7 °С. Был Аҙау һыуының максималь тығыҙлығына ярашлы температура. Яҙын һәм йәйен (март — август) һыу температураһы һыу өҫтөнән төбөнә саҡлы яҡынса 1 °С кәмей. Йәйен диңгеҙҙең асыҡ өлөшөндә һыуҙың өҫкө ҡатламында температура яҡынса +24…+26 °С, ә төбөндә — яҡынса +20…+22 °С тәшкил итә. Температураның бындай бүленеше фәҡәт тәүге ҙур булмаған ға саҡлы ғына һаҡлана.
XIX быуат
Дондың дельтаһынан өҫтә урынлашҡан Дондағы Ростовтан тыш, караптар туҡтай торған гавандар — Таганрог, Мариуполь һәм Бердянск булған.
Санкт-Петербург дәүләт сәнәғәт технологиялары һәм дизайн университеты
Университет уҡытыу-ғилми комплексы составына 18 институт, 2 юғары мәктәп, 2 колледж, 8 мәктәп-кесе факультет инә. Университет биналары ҡаланың төрлө райондарында урынлашҡан. Университеттың төп бинаһы ҡаланың үҙәгендә, «Адмиралтейская» метро станцияһынан алыҫ түгел— Оло Диңгеҙ урамы, 18 адресы буйынса урынлашҡан.
Тарихы
1987 й. — институт хеҙмәткәрҙәре коллективы туҡыма электр монтажы эшләгәне һәм әйләнешкә индергәне өсөн Дәүләт премияһына лайыҡ була.
Институттың (университеттың) ректорҙары (директорҙары)
1970—1988 Терещенко Леонид Яковлевич.
Университет структураһы
- Текстиль һәм мода институты
- Кейем инженер мәктәбе
Жале (зыярат)
Тарихы
Икенсе донъя һуғышына тиклем зыяратта словен архитекторы Й. Плечник проекты буйынса эштәр башҡарыла, улар араһында үлгәндәр менән хушлашыу өсөн инүе порталы була. 1970 һәм 1980 йылдарҙа зыярат ҙурайтыла. XXI быуат башында  зыяраттың  ҙур өлөшө урындағы әһәмиәттәге мәҙәниәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә;   Жале Плечниково исемен йөрөткән өлөшө — милли әһәмиәттәге ҡомартҡы була.
Яңы Мошто
Яңы Мошто (Новая Мушта) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 272 кеше. Почта индексы — 452943, ОКАТО коды — 80237865003.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Байсар
Тарихы
2010 йылда 5 кеше (2 ир-ат, 3 ҡатын-ҡыҙ) йәшәй тип билдәләнгән.
Мәрмәр диңгеҙе
Гидрология
Диңгеҙ туңмай. Һыу өҫтө температураһы ҡышын 9 °C, йәйен 29 °C тиклем. Диңгеҙ гидрологияһы өсөн боғаҙҙар аша Ҡара һәм Эгей диңгеҙҙәренең һыуы менән алмашыныу хас. Йөҙлөгөндә тоҙлолоғо 26 ‰ тиклем, был Ҡара диңгеҙгә ҡарағанда күпкә юғарыраҡ, әммә океандарға ҡарағанда байтаҡҡа әҙерәк. Шул ук ваҡытта һыу төбөндәге тоҙлолоғо күпкә юғарырак — 38 ‰ тиклем, Урта диңгеҙ һыуы менән сағыштырырға була.
Күҙ
Күҙҙең эске төҙөлөшө
2. (ru:Зубчатый край)
16. (ru:Медиальная прямая мышца)
Күреүҙең насарланыуы
Күрәғарашлы һәм үтәғарашлы кешеләр предметтарҙы асыҡ күрмәйҙәр. Күрәғарашлы кешеләргә — алыҫтағы предметтарҙың, үтәғарашлы кешеләргә яҡындағы предметтарҙың һүрәтләнеше тоноҡ булып күренә. Күҙ алмаһының оҙонса формаһы тыумыштан күрәғарашлыҡҡа сәбәп булырға мөмкин. Тыумыштан үтәғарашлы кешеләрҙең күҙ алмаһы ҡыҫҡа була. Үтәғарау күҙ яҫмығының кәкрелеген үҙгәртә алыу һәләтлегенең кәмеүе арҡаһында булырға мөмкин, бындай хәл йышыраҡ оло йәштәге кешеләрҙә осрай. Күҙҙең был кәмселектәренең ҡайһы ла булһа береһенән интегеүсе кешеләр врач һайлап биргән махсус быялалы күҙлек кейә.
Ҡәйеп Ейәнбәтов
Биографияһы
1771—1773 йылдарҙа Бар конфедераттарына ҡаршы Польша походында ҡатнаша. Был походҡа 3 мең башҡорт ебәрелә, уларҙан 300-әр кешенән торған 10 партия ойошторола. Ҡәйеп Ейәнбәтов 4-се партия менән командалыҡ итә.
1774 йылдың февралендә Ишҡара Арыҫланов, Ҡаранай Моратов, Ҡыҙрас Муллаҡаев, И. И. Ульянов менән берлектә Баҡалы һәм Нуғайбәк ҡәлғәләре тирәһендә һуғыша.
1774 йылдың апрель башында Өфө провинция канцелярияһына ғәйебен танып килә. 1774 йылды йәйендә йәнә ихтилалға ҡушыла.
Еркүскән (тау)
Географияһы
Координаттары: 54°54’48"N 58°51’45"E
Этимологияһы
Моғайын, тауҙан ер шыуып төшкән осраҡтар булғандыр.
Аделаида татар-башҡорт ассоциацияһы (Австралия)
Тарихы
1950 йылдан башлап Германия, Польша, Маньчжуания һәм Көнсығыш Төркөстан (Ҡытай), Япония, Төркиә, һуңғы ваҡытта Рәсәй Федерацияһынан Көньяҡ Австралияға татарҙарҙың миграцияһы башлана. Бөгөн Австралияның татар-башҡорт диаспораһында 500-ҙән ашыу кеше иҫәпләнә. Австралияның төрлө ҡалаларында яҡынса 100 татар-башҡорт ғаиләһе йәшәй, иң ҙур община Аделаидта урынлашҡан. Башҡа ҡалаларҙа — Сиднейҙа (20-гә яҡын ғаилә, 100 кеше) һәм Мельбурнда (30 кеше).
Австралияның татар диаспораһы бер нисә ойошмаға берләшкән. 1984 йылда Сәғит Саҙри хәләл ефете Ләйлә Саҙри (Ғәбитова) менән Көньяҡ Австралия татарҙары ассоциацияһын ойоштора, тарихи яҡтан был иң беренсе ойошма. Ойошмалар араһында иң ҙуры — Австралияла Аделаида татар-башҡорт ассоциацияһы булып тора, ассоциацияны 1990 йылда Башҡортостандың Австралия союзында рәсми вәкиле Зия Маски ойошторған. 2004 йылдан Ассоциацияны татар мәҙәниәте хәрәкәте ағзаһы Шухрат Вәлиф (Вәлиев) етәкләй. Ассоциация рәсми рәүештә 1990 йылда теркәлгән. Ысынында иһә ул 1985 йылдан эшләп килә.
Ассоциация Рамаҙан, Ҡорбан, Һабантуй байрамдарын үткәрә. Татар-башҡорт мәктәбе 1981 йылдан эшләп килә. Мәктәптә балаларға туған телде, йолаларҙы, халыҡтың бай мираҫын өйрәтәләр.
Чусыу
Гидрографияһы
Йылға оҙонлоғо — 592 км (Силәбе өлкәһе буйынса — 20 км,Свердловск өлкәһе буйынса — 377 км, Пермь крайы буйынса — 195 км ). Һыу йыйыу бассейны майҙаны 23 000 км² тәшкил итә, уртаса һарҡыулығы — 0,4 м/км. Йылға бассейнының уртаса бейеклеге 356 м тәшкил итә.
Флораһы һәм фаунаһы
Чусыуҙың үрге ағымында йылға ярҙарын нигеҙҙә һаҙ һәм болон тәбиғи берләшмәләре биләй, урыны-урыны менән ҡарағай урмандары осрай. Урта ағымында йылға ярҙары тайга ылыҫлы урмандары (төп тоҡомдары — шыршы, себер кедры, ҡарағас, ҡарағай) менән ҡапланған. Түбәнге ағымында һирәк урмандар тағы һирәгерәк осрай, ылыҫлы урмандарҙы ҡатнаш һәм япраҡлы (бында төп ағастар — уҫаҡ, ҡайын, миләш, муйыл, тал) урмандар алмаштыра. Чусыуҙы уратҡан урмандарҙа йәнлектәр бик күп, мышы, һоро айыу, бүре, һеләүһен, төлкө, ҡуян, тейен, әлгәнйәк кеүек йәнлектәр йәшәй. Ҡор, сел йыш осрай.
Хужалыҡта ҡулланылышы
Йылғаһы буйындағы төп тораҡ пункттар (инешенән тамағына табан): Рәүҙе, Первоуральск ҡалаһы, Белембай ҡасабаһы, Староуткинск ҡасабаһы, Кын ауылы, Усть-Койва ҡасабаһы, Чусыу ҡалаһы, Лямино, Верхнечусовский ҡаласыҡтары ҡала тибындағы ҡасабалары.
Иҫтәлекле урындары
Коуровка турбазаһынан 326 км алыҫлыҡта ГУЛАГ системаһына ингән ике лагерь харабаһы урынлашҡан. 1942 йылдан 1944 йылға тиклем бында Поныш (Вашкур) ГЭС-ы төҙөлгән, 1943 йылда төҙөлөштә 1300 тотҡон эшләгән, Всесвятский станцияһына тар колеялы тимер юл төҙөлгән, урман тураһында мәғлүмәт теркәп барылған. 50-се йылдарҙа лагерҙа тотҡондар һаны 2,5 меңгә еткән. Лагерь пунктының рәсми атамаһы — «Створ» (Бик).
Кәрҙе
Кәрҙе — Карзя - Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ока йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Гипербола (математика)
Тигеҙ ҡабырғалы гипербола
Әгәр гипербола өсөн a = b булһа, уны тигеҙ ҡабырғалы тип атайҙар. Равнобочная гипербола Тура мөйөшлө координаталар системаһында тигеҙ ҡабырғалы гипербола шуның менән бергә гиперболаның фокустары (a, a) һәм (−a,−a) нөктәләрендә урынлашҡан.
Параметрлы формала тигеҙләмәләр
Эллипс тригонометрик функциялар ингән параметрлы формалағы тигеҙләмә менән күрһәтелергә мөмкин булған кеүек, гипербола үҙәге уның үҙәге менән тап килгән, ә абсциссалар күсәре фокустар аша үткән тура мөйөшлө  координаталар системаһында гиперболик функциялар ингән параметрлы формала тигеҙләмә менән бирелергә мөмкин.
Сибай
Физик-географик характеристика
Өфө ҡалаһынан — 521 км, Силәбе ҡалаһынан — 362 км, Ырымбурҙан — 385 км, Екатеринбургтан — 600 км, Магнитогорсктан — 122 км, Гайҙан — 186, Орск ҡалаһынан 227 км алыҫлыҡта ята.
Тарихы
Ҡалала 61 597 кеше йәшәй, Төйәләҫ ауылы менән бергә 62 471 кеше иҫәпләнә. Был мәғлүмәттәр 2005 йылдың 1 ғинуарына тура килә. 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Сибай ҡалаһында (Төйәләҫ менән бергә) 60 144 кеше иҫәпкә алынған. Шуларҙың 48,7 — % башҡорттар, 38,7 % — урыҫтар, 8,9 % татарҙар тәшкил итә.
Халыҡ һаны
. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы: башҡорттар — 53 %, урыҫтар — 35,6 %, татарҙар — 8,3 %, башҡа милләт вәкилдәре — 3,1 %.
Ёртом
Ёртом — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 252 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Президент һарайы (Любляна)
Тарихы
1993 йылдан (Югославия тарҡалғандан һуң) бында президент, премьер-министр офисы һәм бойондороҡһоҙ Словенияның   хөкүмәте урынлаша. Шул уҡ йылда бина мәҙәниәт ҡомартҡыһы тип иғлан ителә.
Татарка (Кия ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Президент һарайы (Любляна)
Архитектураһы
Тәүҙә бина үҙ эсенә һарай капеллаһын ала, хәҙер ул  рәсми ҡабул итеүҙәр «Гәлсәр залы» итеп ҡулланыла. (слов. Kristalna dvorana ). Һуғыштар араһы осорҙа  интерьерҙары  рәссам Антон Гоймир Костың ил тарихына арналған  эштәре менән биҙәлә.
Новгород дәүләт университеты
Ҡыҫҡаса тасуирлама
1916 йылдың 31 ғинуарында (иҫке стиль буйынса 17 ғинуарҙа) Түбәнге Новгород халыҡ университеты булараҡ асылған. 1932-1990 йылдарҙа Горький дәүләт университеты тип атала. 2009 йылда Рәсәйҙең милли тикшеренеү университеты статусын ала
Новгород милли тикшеренеү дәүләт университеты белем биреү, сығарылыш студенттарының эшкә урынлашыуы, инновациялар, инфраструктура өлкәһендә уңыштары буйынса биш QS Stars йондоҙо менән билдәләнә. Тәүге 15 университет иҫәбендә Новгород милли тикшеренеү дәүләт университеты халыҡ-ара конкуренцияға һәләтлелекте арттырыу һәм донъя рейтингтарына инеү өсөн РФ Хөкүмәте грантын алды (Проект 5-100).
Тарихы
Бер йылдан, 1931 йылдың 11 ноябрендә, университет яңынан ойошторола, уға физика-математика, биология һәм химия факультеттары инә. Уҡыу-ғилми базаһы булып элекке дини семинария бинаһы тора (хәҙер Түбәнге Новгород дәүләт педагогия университетының тәбиғи-география факультеты бинаһы).
Помпиду үҙәге
"Тиҫкәре, эске яҡтан" дизайн
Помпиду үҙәге архитектура тарихында бинаның инженерлык, канализация, механик һәм вентиляция системалары тышҡы яҡтан ҡуйылған беренсе үрнәк булды. Башта, бинаның бөтә функциональ структур элементтары төрлө төҫтәге булды: сантехника йәшел торбалар, климат - контроль өсөн ҡулланылған күк, электр - һары төҫле төҙөлгән, ә циркуляция элементтары һәм хәүеф-хәүефһеҙлек айланмалар (мәҫәлән, ут һүндергес) Ҡыҙыл.
Сорокин Валентин Васильевич
Биографияһы
1970—1980 йылдарҙа. Валентин Сорокин— «Современник» нәшриәтенең баш мөхәррире.
Ижады
1980 йылдарҙа Сорокин 1978 йылда уҡ яҙып бөтөлгән бер нисә тапҡыр «Бессмертный маршал» (Г. К. Жуков тураһында) ҙур эпик поэмаһын баҫтырып сығарырға тырыша, әммә сәйәси цензура күҙлегенән меңәрләгән юлы алып ташлана. Тулыһынса тәүге тапҡыр ул тик 1989 йылда ғына баҫтырыла.
Корнилова Зөлфирә Хөсәйен ҡыҙы
Биографияһы
Төньяк Кавказ төбәгендә «Яҡлау» Бөтә Рәсәй һәләкәттәр  медицинаһы үҙәгенең ялан госпиталдәре эшен тәьмин итеү өсөн институт белгестәре төркөмөн күп тапҡыр етәкләй,  Ингушетия Республикаһы һәм Чечен Республикаһында кураторлыҡ эштәрен дауам итә,  унда 500-ҙән ашыу фтизиатрия һәм дауалау-профилактика хеҙмәте табиптарының һәм шәфәҡәт туташтарының туберкулездың актуаль проблемалары буйынса уҡыу ойоштора; Ингушетия Республикаһының атҡаҙанған табибы була. Халыҡ-ара «Врачи без границ» ойошмаһы менән бергә эшләй.
Төп эштәре
«Особенности выявления, клинических проявлений и лечения у ВИЧ-инфицированных». Доклад на научно — практич. Конференции 25 — 26 мая 2005 г. — М.-стр.129-131. (Проблемы туберкулеза 2005 г. № 10 стр.20-28)
Башҡортостан Республикаһы Конституцияһы
1937 йылғы конституция
1937 йылдың 23 июнендә РСФСР-ҙың Конституцияһы ҡабул ителгәс тә, Башҡорт АССР-ының кисектергеһеҙ Х съезы тарафынан Башҡорт АССР-ы Конституцияһы ҡабул ителә.
Ллойд йорто
Бина боулизм радикаль архитектураһы миҫалы булып тора: бина эсендә максималь арауыҡ арттырыр өсөн һауаүткәреүселәре, канализацион торбалар, лифттар механик һәм вентиляция системалары тышҡы яҡтан ҡуйылған.
Ҡыҙыл Йондоҙ (Благовар районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡарабәрҙе
Географияһы
Йылайыр платоһы көнбайышында ҙур булмаған Ҡарабәрҙе йылғаһы буйында урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта бында быуа бар.
Тарихы
2005 йылдың 20 июлендәге «Тораҡ пункттарҙың булдырылыуы, берләшүе, бөтөрөлөүенә һәм статусын үҙгәртеүгә, административ үҙәктәр күсеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһында»" 211-з һанлы Башҡортостан Республикаһы законына ярашлы бөтөрөлә.
Тағы ҡарағыҙ
- Ейәнсура районы
Ҡатнашты
Ҡатнашты — Катнашта - Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ыйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йосоп Арыҡов
Хәҙерге Ҡыйғы районы Йосоп ауылы уның исемен йөрөтә.
Джон Кристофер Уэллс
Биографияһы
Джон Уэллс 1939 йылдың 11 мартында Англияның Бутло (Ланкашир) ҡалаһында тыуа. Әсәһе инглиз була, ә атаһы сығышы менән Көньяҡ Африка нан. Ике ҡустыһы була. 16 йәшендә Джон Уэллс эсперанто өйрәнә башлай.
Кембридж университетының Тринити колледжына уҡырға инә, 1960 йылда унда бакалавр дәрәжәһен ала, ә 1964 йылда — магистрант. Шулай уҡ Лондон университеты колледжында уҡый, 1962 йылда унда магистр дәрәжәһен ала, ә 1971 йылда — доктор.
Петербург фәндәр академияһының академия университеты
Тарихы
Һуңыраҡ университетҡа укыусыларҙы иң яҡшы академик гимназиянан, славян-грек-латин академияһын һәм башҡа уҡыу йорттарынан, нигеҙҙә, рухи уҡыу йорттарынан күсерәләр.
Тенгулы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәнибаш
Бәнибаш (Банибаш) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 150 кеше. Почта индексы — 452806, ОКАТО коды — 80259835003.
Тарихы
1906 йылда 209 кеше йәшәгән.
1920 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылында 41 йорт хужалығы һәм 244 кеше йәшәгән (109 ир-ат, 135 ҡатын-ҡыҙ). Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәте буйынса 36 йортта 190 удмурт. 1926 йылда ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Яңауыл улусына ҡарай.
Яңы Ҡабан
Яңы Ҡабан (Новокабаново) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 926 кеше. Почта индексы — 452941, ОКАТО коды — 80237830001.
Л. Н. Толстой исемедәге китапхана (Минск)
Тарихы
Уның барлыҡҡа килеү тарихы Минск интеллигенцияһы менән бәйле, улар Л. Н. Толстой тураһында иҫтәлектәрҙе мәңгеләштерергә ҡарар итә һәм бының өсөн ҡала думаһына ғариза менән мөрәжәғәт итәләр. 1911 йыл аҙағына тиклем дума ғаризаны ҡарай һәм, ниһәйәт, Толстой исемедәге китапхана асыу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Солоная (Цимлянское ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сэн Катаяма
Биографияһы
1904 йылда Рус-япон һуғышы ваҡытында үткән Социалистик Интернационалдың Амстердам конгресы эшендә ҡатнаша. Инеш тантанаһынан һуң, конгресс рәйесе делегаттарҙы уның урынбаҫарҙары итеп ике һуғышыусы илдәрҙең социалистары вәкилдәре — рус Георгий Плеханов һәм япон Сэн Катаяма һайланыуына иғтибар итте. Был һүҙҙәрҙе әйткәндә Плеханов менән Катаяма бер-береһенә Рәсәй һәм Японияның эшселәренең туғандаш дуҫлығы билдәһенә итеп ҡул бирешкәндәр.
Перевальная (Покаль-Кы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Алкин Мәжит Сәмиғулла улы
Ижады
Йәш башҡарыусыларҙың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика конкурсында 1-се урын яулаған, лауреат (1972).
Паулс Калныньш
1944 йылдың 17 мартында Латвия Үҙәк Советы Меморандумына ҡултамға ҡуйыусыларҙың береһе. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, дүртенсе сейм рәйесе булараҡ, 1944 йылда Латвия Үҙәк Советы Латвия президенты вазифаһын башҡарыусы итеп һайлай.
Каменный Яр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Болан (йылға)
Географияһы
Болан йылғаһы Урал тауҙарының көнбайыш битләүендә, Силәбе өлкәһендәге Ҡытау-Ивановск, Һатҡы райондары буйлап аға. Силәбегә тиклем араһы — 230 км, Өфөгә — 190 км. Йүрүҙән йылғаһының уң ҡушылдығы.
Этимологияһы
Башҡорт халҡының фольклорын, атамаларын оҙаҡ йылдар дауамында өйрәнеп, баһалап бөткөһөҙ хеҙмәттәрен ҡалдырған Силәбе өлкәһе географы һәм топонимдар белгесе Н. И. Шувалов йылғаның атамаһын башҡорт телендәге болан йәки мышы тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тип һанай, сөнки улар был урындарҙа тереклек иткән.
Аҙнаҡай районы
Халҡы
2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда 64 547 кеше йәшәй. Милли составы: татарҙар — 86,1 %, урыҫтар — 11,2 %.
Көйөргәҙе тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Тарих
2005 йылдың 24 мартында, Көйөргәҙе районының 70 йыллығы һәм Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 60 йыллығы алдынан музей яңынан эшләй башлай.
Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна
Анчимаа-Тока Хертек Амырбитовна (Анчымаа-Тока Хертек Амырбыт кызы; 1 ғинуар 1912 йыл — 4 ноябрь 2008 йыл) — Тыва һәм СССР дәүләт эшмәкәре. Тыва Халыҡ Республикаһы етәксеһе Салчак Токаның ҡатыны. Донъя тарихында һайланған вазифала дәүләт башлығы булған беренсе ҡатын-ҡыҙ.
Америка сереге
Дауалау саралары
Әгәр умарталыҡта бер генә ғаилә ауырыһа, уны яндыралар.
Ауырыу менән көрәшеү бал ҡорттарын яңы йәки таҙа умартаға күсереүҙән башлана. Бал ҡорттарын күсергәндә, һау ғаиләләргә ауырыу таралмаһын өсөн, кис менән, бал ҡорттары осоуҙан туҡтағас, күсерергә кәрәк. Күсереү алдынан инә ҡорт ситлеккә ябыла, ә төп умартаны урынынан алып, уның урынына яңы йәки таҙа умарта ҡуйыла. Был буш умарта балауыҙлы рамдар менән тултырыла. Буш умартаның алдына фанера таҡта ҡуйып, өҫтөнә ҡағыҙ ябыла. Был умартаның рамдарын алып, ҡорттарын фанераға Һелкеп төшөрәләр, улар яңы умартаға инә. Бал ҡорттары урынлашып бөткәс, фанераның өҫтөнә йәйелгән ҡағыҙҙы яндыралар. Бал ҡорттарына, дарыу ҡушып, шәкәр шәрбәте бирәләр.
Залазная (Цебьюга ҡушылдығы)
Залазная  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Цебьюга йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Перекатная (Каменистой ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Санкт-Петербург түбән температуралы һәм аҙыҡ-түлек технологиялары дәүләт университеты
Тарихы
1941 йылдың 24 июнендә бер төркөм студенттар аэродром төҙөүгә ебәрелә. 25 июндә мобиль отряд ойошторола, уның төп бурысы диверсанттар, парашютсылар менән алыш була.
Сталин бишйыллыҡ осоронда оло механикалаштырылған аҙыҡ-түлек сәнәғәте, шул иҫәптән ЛТИХП ярҙамында тиҙ боҙола торған продукттары: ит, һөт, ҡош-йомортҡа, балыҡ, емеш-еләк-емеш-еләк һ.б. эшләп сығарыу менән шөғөлләнә торған тармаҡтарҙы техник яҡтан ҡайтанан ҡоралландыралар. Мәҫәлән, Мәскәү һәм Ленинград метрополитенын төҙөгәндә ҡулланылған. Яһалма һәм һыуытыу кондиционерлау оборона системалары сәнәғатендә ҡулланыла.
1947 йылда ЛИХП һәм ЛХТИМП берләштерелә, яңы дөйөм исеме - Ленинград һыуытҡыс һәм һөт сәнәғәте институты була. 1953 йылда юғары уҡыу йорто Ленинград һыуытҡыс сәнәғәте технология институты тип үҙгәртелә. 1957 йылдан 1993 йылға тиклем киске факультет эшләй, 1966 йылдан ситтән тороп уҡыу эшләй башлай. 1996 йылда уға иҡтисад һәм менеджмент факультеты бирелә.
Яңы Нуғай
Яңы Нуғай (Новонагаево) — Башҡортостан Республикаһының Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1043 кеше булған. Почта индексы — 452948, ОКАТО коды — 80237840001.
Фотоэффект
Асыу тарихы
— Планка константаһы.
1906-1915 йылдарҙа фотоэффектты Роберт Милликен өйрәнә. Ул бикләүсе көсөргәнештең йышлыҡтарға (ысынлап та һыҙыҡлы булып сыға) теүәл бәйлелеген билдәләй һәм уның нигеҙендә Планк константаһын иҫәпләп сығара.«Мин ғүмеремдең ун йылын 1905 йылғы Эйнштейн тигеҙләмәһен тикшереүгә сарый иттем, — тип яҙа Милликен, — һәм бөтә өмөттәремә ҡарамаҫтан, 1915 йылда уның, абсурд булыуына ҡарамаҫтан, эксперименталь рәүештә раҫланғанын  танырға тура килде». 1923 йылда Милликен «элементар электр зарядын һәм фотоэлектрик эффектты билдәләү буйынса эше өсөн» физика буйынса Нобель премияһына лайыҡ була.
Сәғҙи Ғабдрахман Ғәйнан улы
Биографияһы
1921 йылдан педагог тағы Урта Азияла, Урта Азия дәүләт университетында һ. б. уҡыу йорттарында хеҙмәт иткән. Был йылдарҙа ул татар әҙәбиәте ғилеме мәсьәләләре буйынса күп мәҡәләләр яҙған, һәм улар урындағы һәм Ҡазан баҫмаларында донъя күргән.
Координаталар системаһы
Иң күп ҡулланылған координаталар системаһы — тура мөйөшлө координаталар системаһы (шулай уҡ Декарт координаталар системаһы булараҡ билдәле).
Декарт координаталары
xy
Сферик координаталар
нөктәһенә тиклем үткәрелгән киҫек араһындағы мөйөш.
яҫылығынан иҫәпләнергә мөмкин; был осраҡта ул [0°, 180°] диапазонында түгел, ә [−90°, +90°] диапазонында ята. Ҡайһы берҙә өслөктә координаталар тәртибе яҙылғандан айырмалы һайлана; мәҫәлән, поляр һәм азимуталь мөйөштәр алмаштырып ҡуйылырға мөмкин.
билдәһеҙ;
= 180° (йәки
ыңғай ярымкүсәре буйлап
-ға тигеҙ булған киҫек һалырға, уны
мөйөшөнә борорға, һәм артабан
R
Башҡа киң таралған координаталар системалары
En
PC2C1
мөйөштәре менән билдәләнә.
xy
радиуслы ҡулсаға әйләнәләр. Фокаль ҡулсаны шулай уҡ ҡайһы берҙә база әйләнәһе тип атайҙар.
Декарт һәм поляр координаталар системаһы
бында
— Хевисайд функцияһы, u_0(0)=0, ә
Попка
Попка — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Икорец йылғаһының уң ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Виллевальде Богдан Павлович
Биографияһы
Виллевальденың әҫәрҙәре Парижда (1867),  Венала (1873),  Антверпенда (1885), Берлинда (1886) күргәҙмәләрҙә күрһәтелгән.
Ирназар Хоҙайназаров
Биографияһы
1815 йылдың 22 февралендә зауряд-есаул званиеһын ала.
Ҡалмаҡтар (Ишембай районы)
Географик урыны
1914 йылдан һуң Егән йылғаһы буйында Иҫке Әрмет исеме аҫтында яңы ауыл (1926) барлыҡҡа килә (Ҡалмаҡ) (хәҙер Ҡалмаҡ), унда татарҙар йәшәй. Башҡорт телендә икенсе атамаһы — Ҡалмаҡтар, был атамаһы юҡҡа сыҡҡан күрше ауылдың исемен ҡабатлай.
Шулай уҡ Ишембай районының Егән йылғаһы буйында тағы бер Ҡалмаҡ ауылы бар — ошондай исем аҫтында 18 быуаттан билдәле булған Ишем ауылы иҫәпкә алына (1926 йылда — типтәрҙәрҙең Ишем ауылы).
Тарихы һәм исеме
Ҡалмаҡтар ерһеҙ башҡорттар ауылы. XVIII быуатта Ҡармыш улусына ҡараған. 1926 йылда Стәрлетамаҡ кантонының Стәрлетамаҡ өйәҙе Маҡар улусына ҡарай.
Борсаҡ
Ботаник яҙма
Үрмәләп уҫә торған һабаҡлы үҫемлек. Япраҡтары ҡаурыйға оҡшаш, мыйыҡтары ярҙамында башҡа үҫемлектәргә үрмәләп үҫә. Сәскәһе — өс елкәнле бағана. Емеше — ике өлөштән торған яҫы яҡлы ярым борсаҡ. Борсаҡтары сфера формаһында, бер яғында мөйөшсөл урыны бар. Сәскә формулаһы: 12px
Барабановка (Яңауыл районы)
Тарихы
1870 йылда Өфө губернаһы Бөрө өйәҙенең 3-сө станы Барабанов ауылында 35 йорт хужалығында 241 кеше йәшәгән (124 ир-ат һәм 117 ҡатын-ҡыҙ типтәр ҡатламында удмурттар). Халыҡ ауыл хужалығы һәм урман хужалығы менән шөғөлләнгән.
1920 йылда рәсми мәғлүмәттәр буйынса, ауылда 84 йорт хужалығы һәм 457 кеше (193 ир-ат, 264 ҡатын-ҡыҙ) иҫәпләнә, Ауыл хужалығын иҫәпкә алыу мәғлүмәте буйынса 85 йорт хужалығында — 485 удмурт, 26 башҡорт  була. 1926 йылда ауыл Башҡорт АССР-ының Бөрө кантоны Яңауыл улусына ҡарай.
Аминтаева Аза Магомедовна
Биографияһы
Аза Магомедовна Аминтаева 1920 йылдың 1 апрелендә Дзауджикау (хәҙерге Владикавказ) ҡалаһында тыуған. Махачкалала тәүге музыкаль белем алған. 1941 йылда ул Мәскәү консерваторияһының музыка училищеһын, 1949 йылда - Яков Владимирович Флиер классында Мәскәү консерваторияһын тамамлай. Ул Сергей Михайлович Саймонов менән концертмейстерлыкты өйрәнгән.
Фрэнк Ллойд Райт
«Талиесин» резиденцияһы
Райттың әсәһе, Анна Райт, улын каникул мәлдәрендә һәр йәй һайын, ун бер йәшенән алып үҙәнгә ебәрә. Ғаилә, уның дине һәм идеалдары йәш Райттың шәхесе формалашыуына ҙур йоғонто яһай, аҙаҡ үҙенең икенсе «Линкольн» исемен (Линкольн Авраам хөрмәтенә) ғаиләнең был тармағына хөрмәт йөҙөнән «Ллойдҡа» әйләндерә.
Рица реликт милли паркы
Фауна
Һөтимәрҙәр Кавказ аҫыл боланы (Cervus elaphus maral), кубан туры (Capra caucasica), рупикапра, илек, ҡабан, кавказ урманда бесәй (Felis silvestris caucasica), таш һыуһар һәм ҡырағай кроликтан ғибәрәт.
Смычек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Лиски ҡалаһынан Павловск ҡалаһына тиклем, Битюг йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Әхмәтгәрәев Әҡмәлетдин Йыһан улы
Биографияһы
Әҡмәлетдин Әхмәтгәрәев етәкләгән коллектив, 119 429 метр быраулап, һигеҙенсе биш йыллыҡ планды (1966—1970) ваҡытынан алда, 1970 йылдың апрелендә үтәй һәм май айынан башлап туғыҙынсы биш йыллыҡ иҫәбенә эшләй башлай. Йыллыҡ планға өҫтәп бригада 23 571 метр тау тоҡомо быраулай.
Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1969). Нефтекамск ҡалаһының почетлы гражданы.
Башҡорт АССР-ының һигеҙенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1971—1975).
Бунин урманы
Тасуирлама
Заказник территорияһында үҫемлектәрҙең һирәк һәм юғалыу хәүефе янаған (шул иҫәптән Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән) төрҙәре үҫә: ике башаҡлы эфедра, дөйә ҡылғаны, Урал етене, Ипполит ҡыйыҡтажы, Урал төймәбашы, һипкелле йомрогөл, һипкелле глобулярия, эре тәңкәғуҙаҡ.
Михалков Никита Сергеевич
Биографияһы
1971 йылда ВГИК-ты тамамлай (Михаил Ромм оҫтаханаһы). Диплом эше булып «Спокойный день в конце войны» фильмы тора, уның сценарийын Михалков Рөстәм Ибраһимбәков менән бергә яҙа.
Алумян Самвел Сумбатович
Биографияһы
Самвел Сумбатович Алумян 1941 йылдың 3 майында Ереванда инженерҙар ғаиләһендә тыуған. 1948 йылда ул Еревандағы Чайковский музыка мәктәбенә С.А. Апоян классына уҡырға инә, һуңынан А. В. Айказян класында уҡыуын дауам итә. 1959-1964 йылдарҙа ул Яков Владимирович Флиерҙың фортепиано класында Мәскәү консерваторияһында уҡыған. 1966-сы йылда уның етәкселегендә аспирантураны тамамлай.
Сендреи Юлия
Хәтер
Венгрияла Юлия Сендреиның бер нисә һәйкәле бар. 2018 йылда Копенгагенда Венгрия Илселеге бинаһы алдында уның бюсы ҡуйыла. .
Ҡаҙағстан тимер юлдары
Шулай уҡ Ҡаҙағстан аша Ҡытайҙан Рәсәйгә «Евразия» халыҡ-ара юғары тиҙлекле магистрале һәм унан һуң Европаға һәм Ҡырғыҙстанға һәм Үзбәкстанға һәм унан Иранға, Төркиәгә һәм Европаға халыҡ-ара магистралдәр төҙөү планлаштырыла.
Тимонинская
Тимонинская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улуй йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Углич
Тарих
Ҡаланың исеме бында Волга йылғаһы мөйөш яһап аҡҡандан алынған. Бынан тыш, икенсе версия ла ихтимал: был урында ағас яғып күмер яһағандар.
Йылъяҙмалар күрһәтеүенсә, Углич ҡалаһына нигеҙ һалыусы «пскович», кенәз ҡатын Ольганың туғаны Ян Плесковитич булған. Бер нисә урындағы сығанаҡтарҙа ҡалаға нигеҙ (937, 947, 952 һәм башҡа йыл) йылдарҙа һалынған тип күрһәтелә. Традиция буйынса 937 йыл һайлап алынған. XIX быуатҡа тиклем ҡалала (хәҙер торлаҡ) «Яново яланы» тп аталған урын булған. Археологик ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә бында X быуатта скандинав феодал аҫабаһы йәшәгән тип фараз ителә.
Будья Вәрәш
Ауыл тарихы
1906 йылда 412 кеше йәшәгән, һыу тирмәне, аҙыҡ-түлек магазины булған.
1989 йылда 203 кеше (83 ир-ат, 120 ҡатын-ҡыҙ).
Сутин ҡунаҡханаһы (Минск)
Архитектураһы
Ҡунаҡхана бинаһы өс ҡатлы, кирбестән, эклектика стилендә төҙөлгән. Фасад композицияһы симметриялы, күҙгә ташланып тормаған биҙәкле. Беренсе ҡатта бинаның ике яғында үтә сығып йөрөй торған юл аркаһы бар. Ярым түңәрәк һәм йәйәгә оҡшаған формалағы тәҙрә уйымдары сиратлашып килә. Кәрниз билбауы менән биҙәлгән. Йорттоң ҡыйығы ике яҡлы, һөҙәк. .
Тисулька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баскакова Ирина Ивановна
Биографияһы
Ирина Баскакова 1956 йылдың 25 авгусында Ленинградта тыуған.
Ҡуһа (йылға)
Этимологияһы
Гидронимдың килеп сығышы буйынса аныҡ ҡына фараздар булмаған ваҡытта Силәбе географы һәм топонимисы Шувалов Николай Иванович "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә шундай аңлатма яҙған булған: ''Куса, река, правый приток Ая; город районного подчинения, районный центр, основанный в 1778 г. со строительством железоделательного завода, 1943 г.— город. Обычно сближается с башкирским кусеу — «кочевать», «переходить с места на место». Однако полной убедительности в этом объяснении нет. Лингвисты (Р. З. Шакуров) отмечают, что слово куса необъяснимо из башкирского. Скорее всего, оно из иранского языка: куча — «поселок», «улица». В башкирском языке закономерен переход звука «ч» в «с». Топоним куча (куса) встречается в Башкортостане и других районах страны''. .
Насыров Илшат Рәшит улы
Насыров Илшат Рәшит улы (30 сентябрь 1960 йыл) — Рәсәй философы. Фәлсәфә фәндәре докторы, Рәсәй фәндәр академияһының Фәлсәфә институтының ғилми хеҙмәткәре.
Биографияһы
1993—1995 йылдарҙа Судан Республикаһының баш ҡалаһы Хартумда урынлашҡан Африка халыҡ-ара университетының ғәрәп теле һәм мәҙәниәте институтында белем ала һәм уны тамамлай. Шул уҡ ваҡытта доктор Аттиджани Исмәғил аль-Джузули етәкселеге аҫтында суфыйсылыҡты өйрәнә.
28 декабрь
28 декабрь — григориан стиле буйынса йылдың 362-се көнө (кәбисә йылында 363-сө). Йыл тамамланыуға 3 көн ҡала.
Әстерхан дәүләт университеты
Дөйөм мәғлүмәт
2018 йылда АДУ-ҙа 12 меңдән артыҡ студент белем ала, улар араһында 2 меңдән артыҡ сит ил гражданы — Каспий буйы һәм алыҫ сит илдәрҙән.