cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Баш адмиралтейство
Кескәй карап
Легенда буйынса, мачталағы өс флаг иң таҙа ҡыҙыл алтындан яһалған, ә караптың алғы өлөшөндә Петр I-ҙың шәхси буссоле һаҡланған. 1815 йылға тиклем карап шпилдә торған, уның төп нөсхәһе ремонт ваҡытында алмаштырыла һәм аҙаҡ юғала. Күсермәһе 71 йыл тора: сираттағы ремонт ваҡытында төп нөсхәнең теүәл күсермәһе 1886 йылда шпилгә күтәртеп ҡуйыла, уның төп нөсхәһенең ауырлығы 65 кг, оҙонлоғо — 192 см, бейеклеге — 158 см, ул шулай уҡ Диңгеҙ музейы экспозицияһына урынлаштырылған.
Алёшин Андрей Васильевич
Биографияһы
1945 йылдың 31 майында Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Бар-Бургазы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мәхмүт II
Биографияһы
Мәхмүт ғосман солтаны Абдул-Хәмит I кесе улы була, уның әсәһе — солтандың етенсе ҡатыны, сығышы менән черкес йә грузин Накшидиль (Эме де Ривери). Мостафа Байраҡтар паша етәкселегендәге бола менән тәхеткә ултыртыла. Мәхмүт II үҙенең хакимлығын күп кешеләрҙе, шул иҫәптән үҙенең ағаһын һәм унан алдағы ғосман солтаны Мостафа IV үлем язаһына тарттырыуҙан башлаған.
Карканка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Парангосей-Шор
Парангосей-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Тукшин йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Бардушка
Бардушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чапша йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Казанцева Тамара Тимофеевна
Ғилми эшмәкәрлеге
Казанцева «Теоретик геологияла структура факторы» тигән яңы фәнни йүнәлеш авторы булып тора. Ул тәҡдим иткән методология төрлө рангылы геологик матдәне тикшереү нигеҙендә ер ҡабығы формалашҡандағы мөһим процестар генезисын кәүҙәләндерергә мөмкинлек бирә.
Хеҙмәттәре
Тамара Казанцева —350-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 18 монография авторы.
Кезва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Боролина Ирина Васильевна
Биографияһы
1951-1956 йылдарҙа сит телдәр кафедраһында, һуңынан МДУ филология факультетының, һуңынан Мәскәү дәүләт университеты филология факультетының төрки филологияһы кафедраһында уҡыта. Үзбәк әҙәбиәте буйынса лекциялар уҡый. 1956 йылда төрки филологияһы кафедраһы МДУ Көнсығыш телдәре институты составына инә. Артабанғы хеҙмәт биографияһы Мәскәү дәүләтуниверситетының Көнсығыш телдәре институты (ИСАА) менән бәйле.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғилми баҫмаларҙа өс төп тема — хәҙерге үзбәк әҙәбиәте, урта быуат һәм яңы төрөк әҙәбиәте тарихы, төрөк фольклоры жанрҙарының барлыҡҡа килеүе, үҫеше һәм үҙ-ара йоғонтоһо.
Tamweelcom
Эшмәкәрлеге
Компания шулай уҡ пенсияға сыҡҡан хәрбиҙәргә һәм дәүләт хәүефһеҙлеге хеҙмәткәрҙәренә булышлыҡ күрһәтә.
Наградалары һәм премиялары
Tamweelcom етәксеһе 2009 йылда Зияд әл Рефаи Шваб фонды тарафынан йылдың социаль эшҡыуары тип табылды.
Павлов Посад
Райондың идара органдары
Павлов Посадта, шулай уҡ, Павлов Посад районының закондар сығарыу һәм башҡарма органдары— район советы һәм хакимиәте лә урынлашҡан. Павлов Посад ҡалаһы һәм районы, Электрогорск ҡалаһында суд власы вазифаһы Павлов Посад ҡала суды тарафынан ғәмәлгә ашырыла.
Сираҡ
Махсус кейем
Һаҡланыу өсөн махсус кейем — гетрҙар кейәләр. Башҡорт халҡында тубыҡҡа тиклем етеп торған йөн ойоҡбаштар ҙа бәйләгәндәр.
Узьмица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тырнаҡтар
Тырнаҡтарҙың ҡулланылышы:
Иваново дәүләт университеты
Тарихы
2018 йылдың башында Иваново дәүләт университетының спорт комплексы асыла
Тугалудка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чепца йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пельях-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Барычмень
Барычмень — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Красноярка йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Некрес епархияһы
Некрес епархияһы (ნეკრესის ეპარქია) — Грузин православие сиркәүе епархияһы, Кварель һәм Лагодех муниципалитеттары территорияһында урынлашҡан.
Тарихы
2009 йылдың 30 апрелендә Грузия православие сиркәүенең Изге синоды ҡарары буйынса, Әзербайжандағы мәхәлләләр Дедоплисскар һәм Эрет епархияларына күсте, шуның менән бәйле, епархия яңынан Некрес епархияһы тип атала башланы.
Башҡортостанда фән
Тарихы
Үҙәктең төп эше яңы башҡорт алфавиты төҙөү, I һәм II баҫҡыс мәктәптәрендә уҡытылған төрлө дисциплиналар буйынса дәреслектәр баҫып сығарыу менән бәйле була.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостанға СССР Фәндәр академияһы, Украин ССР-ы Фәндәр академияһы учреждениелары, Мәскәү юғары уҡыу йорттары эвакуациялана. Улар республикала фундаменталь фән үҙәген булдырыуға, академик фән селтәрен киңәйтеүгә, юғары уҡыу йорттары асыуға нигеҙ һала. 1943 йылда БАССР Халыҡ комиссарҙары советы ВКП(б) Үҙәк Комитеты секретары Г. М. Маленковҡа яҙған хатында Өфө ҡалаһында СССР Фәндәр академияһының Башҡорт филиалын ойошторорға тәҡдим итә.
1951 йылда Тау-геология һәм Биология институттарын, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтын, химия һәм иҡтисад фәндәре бүлектәрен берләштергән СССР Фәндәр академияһының Башҡорт филиалы барлыҡҡа килә. Химия институты, биохимия һәм цитохимия, физика һәм математика бүлектәре, Ботаника баҡсаһы ойошторола. Филиал фәнни кадрҙар менән насар тәьмин ителгән була (етәксе кадрҙар менән — 61 процентҡа, етәксе һәм төп ғилми хеҙмәткәрҙәр менән — 46 процентҡа). БАССР Министрҙар Советы СССР Фәндәр академияһы Президиумынан Өфө ҡалаһына төрлө фән тармаҡтары буйынса юғары квалификациялы ғалимдар ебәреүен үтенә.
Хәҙерге заман фәне
Башҡортостан ғалимдары төбәктең геологияһын, нефть, газ һәм мәғдән ятҡылыҡтарын, үҫемлектәр биологияһын, культураларҙы районлаштырыу һәм уларҙың уңышын күтәреү фәнен өйрәнеүгә үҙ өлөшөн индергән.
Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында (НИИСХ) селекция һәм орлоҡсолоҡ, иртә һәм уртаса мөҙҙәттә өлгөрөүсән, адаптив, юғары продуктлы культуралар булдырыу һәм үрсетеү буйынса эштәр атҡарыла.
Ғилми матбуғат баҫмалары
Журнал «Ядкар» (Духовное наследие)
Ямалетдинов Ильис Миңләхмәт улы
Күргәҙмәләре
2012 йылдың апрелендә Өфө художество галереяһында ижадсының 75 йәше тулыу хөрмәтенә биҙәү-ғәмәли һәм һынлы һүрәт сәнғәте (живопись) буйынса күргәҙмә үтте.
Оло Кәҫле
Тасуирламаһы
Ярҙары һөҙәк, тәпәш, бер төҫлөпәк, аҙ йырғыланған. Оло Кәҫле күле һыуйыйғысы рельефы убалы-ҡырлалы, үҫемлектәр донъяһы көньяҡ тайга ярымзонаһына ҡарай, унда ҡайын һәм ҡарағай өҫтөнлөк итә. Һыу күләме яҡынса 120 миллион куб. м тәшкил итә. Һыуы сөсө, кислородҡа бай, гидрокарбанат-кальцийлы типҡа ҡарай. Күл һыуында микроэлементтар комплексы бар, фосфор миҡдары юғары, шуға бәйле йәйге осорҙа һыу өҫтө йәшелләнә - фитопланктон ныҡ үрсей. Һыуҙың минераллашыуы - 160-180 мг/л. Һыу сифатына тәбиғи һәм антропоген факторҙар (хужалыҡ-көнкүреш һыуҙарын тейешенсә таҙартмау) йоғонтоһо көслө.
Башлан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ломовка (Белорет районы)
Тарихы
Белорет заводынан 2—3 саҡрым алыҫлыҡта заводтың Ломовка ауылы барлыҡҡа килә. Уның исеме халыҡтың шөғөлө төрөнән килеп сыҡҡан: ауыл халҡы йөк ташыусы булған, заводҡа сеймал ташыған. Завод крәҫтиәндәре үҙҙәренең эш урынынан 12 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Арса ауылына ла килеп урынлашҡан. Ауылға һәм заводҡа Түбәнге Новгород, Пенза, Рязань крәҫтиәндәре лә килгән. 1773 йылда улар 1724 кеше булған, шул иҫәптән 840 ир-ат, 1795 йылда V рәүиз буйынса  уларҙа 651 ир-ат һәм 737 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә,  Ломовка ауылында — 2152 кеше, шул иҫәптән 1032 ир-ат. 1859 йылда Белорет заводы халҡы 5583 кеше тәшкил итә, уларҙың — 2681 ир-ат. Улар 1018 йортта йәшәгән. Белорет заводында лазарет, мәктәп, баҙар, тимер юлы булған. Ломовка ауылында 305 йортта 1868 крәҫтиән йәшәгән. 1926 йылда 879 йортта  4350 кеше теркәлгән. 1923 йылда ҡала статусын алып XX быуаттың 60-сы йылдарында ул Белорет составына инә.
Аспах (Тюрингия)
Аспах (Тюрингия) (Aspach (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 450 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,88 км2. Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99880 һәм автомобиль коды — GTH.
Ярей-Вож (Ольховая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Тылой
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Бәпес
Яңы Бәпес (Новобабичево) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 163 кеше. Почта индексы — 453001, ОКАТО коды — 80235865006.
Пиль-Юган
Пиль-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Тылойка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Питляр (Обь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡырым Республикаһы
Күсеү осоро
Республика Рәсәйгә ҡушылғандан һуң уның территорияһында Ҡырым Автономиялы Республикаһының Юғары Радаһы 21 октября 1998 йылдың 21 октябрендә ҡабул иткән һәм 1999 йылдың 11 ғинуарында үҙ көсөнә ингән Ҡырым Автономиялы Республикаһы Конституцияһы ғәмәлдә ҡала.
Дәүләт символдары
Ҡырым Республикаһының дәүләт гимны — композитор А. С. Карамановтың О. В. Голубева һүҙҙәренә яҙылған музыкаль әҫәре (1992 йылда яҙылған).
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
2000 йылда — «Европа Плюс» радиостанцияһы хәбәрсеһе.
Ҡырым Республикаһы
Тулайым төбәк продукты
Ҡырым Республикаһының тулайым төбәк продукты 2015 йылда 248 млрд һум тәшкил итә, бер кешегә иҫәпләгәндә — 131 тыс. рублей. 2015 йылда Эске төбәк продуктының физик күләм индексы 8,5 процентҡа артҡан.
Любимова Ольга Борисовна
Биографияһы
«Русский взгляд» (бында шулай уҡ мәҙәниәт бүлеге мөдире), «Политический журнал», «Афиша» (2005 йылдың апрелендә Федор Хитрук менән интервьюһы журналдағы берҙән-бер мәҡәлә була), «Esquire» журналдарында мәҡәләләре баҫылып тора.
Палье
Палье — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Оус йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Ямбу-То-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы
Нәбиуллина Эльвира Сәхипзада ҡыҙы (29 октябрь 1963 йыл) — Рәсәй иҡтисадсыһы һәм дәүләт эшмәкәре, 2013 йылдың 24 июненән Рәсәй Үҙәк Банкы Рәйесе. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.
Кеше яҙмышы
«Кеше яҙмышы» — совет урыҫ яҙыусыһы Михаил Шолоховтың хикәйәһе. 1956 йылда яҙыла. Тәүге тапҡыр «Правда» гәзитенең 1956 йылдың 31 декабрь һәм 1957 йылдың 1 ғинуар һандарында баҫыла.
Экранлаштырылыуы
1959 йылда хикәйәне совет режиссёры  Сергей Бондарчук экранлаштыра, төп ролде лә үҙе уйнай. Фильм "кеше яҙмышы". 1959 йылда «Кеше яҙмышы» фильмы Мәскәү кинофестиваленең төп призына лайыҡ була һәм режиссёрға ҙур киноға юл аса.
Ортъягун (Хант-Манси автономиялы округы — Югра)
Почта индексы — 628486, ОКАТО коды — 71183000000.
Погурей (Кок-Пела ҡушылдығы)
Погурей  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кок-Пела йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Ауэрштедт
Ауэрштедт (Auerstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 458 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,48 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99518 һәм автомобиль коды — AP.
Университеттың өс миссияһы
Индикаторҙар
4. Ғимли-педагогик хеҙмәткәрҙәр (НПР) һанының студенттар һанына нисбәте
15. Юғары уҡыу йортоноң сайтындағы интернет-аудитория күләме
Рейтингтар
2017 йылдағы пилот рейтингында 39 илдән 200 университет, шул иҫәптән Рәсәйҙән 13 вуз инә. АҠШ (41), Ҡытай (18) һәм Бөйөк Британия (14) университеттары күпләп ҡатанша һәм Топ-200 исемлеегнә инә.
2019 йылда 79 илдән 1200 университет рейтинг таблицаһына инә. 2020 йылдың авгусында сыҡҡан аҙаҡҡы рейтингта 97 илдән 1500 юғары уҡыу йорто ҡатнаша, шул иҫәптән АҠШ-тан — 200, Ҡытай-ҙан — 122, Рәсәйҙән 101 учреждение.
Зәйнәб бинт Йәһеш
Биографияһы
Ҡорайыш ҡәбиләһе әсәд ырыуынан. Атаһы Йәһеш ибн Риаб ибн Ямара ибн Сабра ибн Мурра ибн Әсәд ибн Һүзәймә, ә әсәһе — Үмәймә бинт Әбд әл-Мотталиб ибн Хашим.
Зәйнәб бинт Йәһеш тәүгеләрҙән булып Ислам ҡабул иткән. Ул Мөхәммәт Пәйғәмбәргә рисаләт инә башларҙан 20 йыл әүәл донъяға килгән. Тыуғанында бирелгән исеме Бәррә, мәгәр Мөхәммәт с.ғ.с уға яңы исем ҡуша - ул Зәйнәб исеме менән таныла.
Погурей-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Гольф
Уйын ҡағиҙәләре
Гольф буйынса язалар билдәле бер ситуацияларға бәйле. Уйынсының иҫәбенә штраф тупҡа өҫтәмә һуғыу юлы менән ҡулланыла. Ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн йәки туп һуғыуҙан һуң уйын мөмкин булмаған хәлдә булған осраҡтарҙа мөмкинлектәр өҫтәлә. Юғалтылған йәки майҙандан осоп сыҡҡан туп өсөн бер һуғыу һәм дистанцияны юғалтыу штрафы бирелә. Әгәр туп уйынсы ҡорамалының ниндәй ҙә булһа өлөшө тейһә йәки ошондай күсеүгә ҡаршылыҡты бөтөрөргә маташһа, штраф та һалына. Уйынсы үҙенең тупына һуҡмаһа, уға ике тапҡыр штраф һалына. Хоҡуҡ боҙоуҙарҙың күбеһенә штраф һалына, әммә мутлыҡ ҡылыу, аңлы рәүештә ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн дисквалификация булыуы ла ихтимал.
Туптар
Йүнәлеште дөрөҫ тотоу өсөн ғәҙәти туптың өҫтө соҡорло.
Соҡорҙарҙа һауа тотҡарлана һәм күҙгә күренмәгән тышса барлыҡҡа килә, ул:
Турнирҙар
2009 йылдың 9 октябрендә Халыҡ-ара олимпия комитетының 121 сессияһында 2016 йылда Рио-де-Жанейрола үткән Олимпия уйындары программаһына гольфты индереү ҡаралған.
Ашенхаузен
Ашенхаузен (Aschenhausen) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 173 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 525 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98634 һәм автомобиль коды — SM.
Мәхәтхир Мөхәмәт
Дәүләт эшмәкәрлеге
В связи с азиатским кризисом 1998 года возложил всю вину на своего заместителя и министра финансов Анвара Ибрагима, который был вскоре привлечён к уголовной ответственности по обвинению в коррупции и содомии (последнее обвинение было снято судом). Для устранения своих политических противников прибегал к Закону о внутренней безопасности, позволявшему ему арестовывать и содержать в заключении без суда и следствия любого гражданина страны. В 1987 году таким образом были закрыты четыре газеты и арестовано 106 политических активистов. Инициированная Мохамадом травля своих политических противников вызывала протесты неправительственных организаций в стране и за рубежом.
Совокупность его взглядов получила название махатхиризм. В 1998 и 2007 годах выпускались марки с его портретом. В 1998 московское издательство «Летопись» издало сборник. речей и выступлений Махатхира под названием «От имени своего народа». -->
Манышты
Манышты (Манышта) — Башҡортостан Республикаһының Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 372 кеше булған. Почта индексы — 453560, ОКАТО коды — 80211820005.
Урамдары
Тау урамы, Яңы урам, Мәжит Ғәфүри урамы, Йәштәр урамы, Зәки Вәлиди урамы
BonVenture
Ойошторолоуы
BonVenture Gruppe'ның штаб-фатиры Мюнхенда (Германия) урынлашҡан. Компания эшмәкәрлеген нигеҙҙә немец телле илдәрҙә, атап әйткәндә Германияла,  Австрияла һәм  Швейцарияла алып бара.
Эшмәкәрлеге
Фондтар тулғас, идарасылары бер нисә социаль предприятиеға һәр проектҡа 100 меңдән 1,5 миллион евроға тиклем бирә.
Компания проекттарҙан өс — һигеҙ йыл арауығында сығырға тырыша.
Өҫтәмә мәғлүмәт
BonVenture Gruppe 2010 йылда Германияла сыҡҡан социаль отчетлылыҡ стандарттары — Social Reporting Standart (SRS) авторҙашы булып тора.
Салауат Юлаев (фильм)
Сюжет
Башҡорт йөҙбашы, улус старшинаһы Юлай Аҙналиндың улы үҫмер Салауат батша офицерына ҡул күтәргәне өсөн тыуған ауылын ташлап китергә мәжбүр була. Һалдаттар эҙәрләүенән уны каторганан ҡасып килеүсе Хлопуша ҡотҡарырға тырыша. Һәр урыҫты дошман күргән егет тәүҙә уға ышанмай. Әммә рудникта бергә таш сығарыу, бер уйлы булыу, каторганан бергәләп ҡасыу уларҙы дуҫлаштыра. Салауат менән Хлопуша ике йыл буйы Урал киңлектәрендә йәшеренеп йөрөй. Шул мәлдә казак хуторында Емельян Пугачевты осраталар һәм уның яҡын арҡаҙаштары булып китәләр. Салауат тыуған яҡтарына ҡайтып үҙ халҡын Пугачевҡа ҡушылырға саҡыра. Урыҫ крәҫтиәндәре, завод эшселәре менән бергә башҡорт атлылары көрәшкә күтәрелә. Батша хөкүмәте уларға ҡаршы Михельсон етәкселегендә яҡшы ҡоралланған ғәскәр ебәрә. Һатлыҡйән казак старшинаһы арҡаһында пугачевсылар ҙур юғалтыуҙар кисерә һәм сигенергә мәжбүр була. Хлопуша һәләк була, Пугачев ҡулға алына. Башҡорт байҙары Салауатты эҙәрлекләп, уны һалдаттарға тоттора. Әммә дуҫтары ярҙамында егет тауҙарға ҡаса. Арҡаҙаштары менән хушлашҡанда Салауат: «Башҡорт халҡы иректә йәшәйәсәк әле!» - ти.
Сценарийҙы яҙыу тарихы
С. Злобиндың романын 1939 йылда экранға сығарырға хәл ителә. Яҙыусы автобиографияһында былай тип яҙа:
Харламов Валерий Борисович
Бала сағы
Борис менән Бегония «Коммунар» заводы клубында тансала таныша. Клубҡа Харламов һуғышҡа тиклем үк таныш испан дуҫы менән килә, ҡыҙ менән ҡайтып китә. Етмәһә, ҡыҙ уның хеҙмәттәше булып сыға.
Тәүге уңыштар
Турнир тамамланғас, Харламов Борис Михайлов һәм Владимир Петров менән бергә төп йыйылма командаға Канада менән 2 күргәҙмә уйынға саҡырыла. 1968 йылдың 6 декабрендә беренсе уйында Валерийҙың  дебюты була, иртәгеһенә икенсеһендә уйнай. Нәҡ ошо уйындарҙа  СССР йыйылма командаһында   Михайлов — Петров — Харламов тигән өсәү төркөмө барлыҡҡа килә.
Харламовтың турнирҙа индергән тәүге шайбаһына ҡағылышлы сығанаҡтарҙа айырма бар — Владимир  Дворцов менән Зино Юрьевтың  «Форвард № 17» повесында, статистик  Юрий Лукашиндың мәҡәләһендә, Борис Левиндың иҫтәлектәр йыйынтығында  билдәләнеүенсә,  1-се гол донъя чемпионатында  АҠШ йыйылма командаһына ҡаршы дебют уйынының 38-се минутында индерелгән. Ләкин  «Хоккей» энциклопедияһындағы уйын протоклы һәм  Артур Шидловский сайты был мәғлүмәтте инҡар итә. Икенсе версия дөрөҫ тип ҡабул ителһә,  Харламов донъя чемпионаттарындағы беренсе голды шведтарға ҡаршы киләһе уйында индергән була.
Михайлов — Петров — Харламов өслө төркөмө
Өслө төркөм бер нисә тапҡыр тарҡала,  айырыуса йыйылма команда составында уйнағанда (Олимпиада-72 һәм Суперсерия-72, 1976 йыл, карьераһының һуңғы йылдарында). Ләкин Харламов бөтә арҡалаштары менән дә иркен  һәм ышаныслы уйнай.
Беренсе олимпия уңышы
1970-се йылдар башынан йәш Харламов — илдә төп хоккейсыларҙың береһе. Уйын техникаһы сағыу,  шыуыуы һәм шайбаны йөрөтөүе камил, бомбардир сифаттары көслө.
СССР — Канада суперсерияһы (1974)
Шуның менән бергә, йыйылма команданың табибы Олег Белаковский хәтирәләрендә канадалыларҙың Харламовҡа ҡаршы бысраҡ уйынын телгә ала}} :
1976 йылда автомобилдә юл һәләкәте
2 айҙан, августа, Валерий палатала тәүге үҙ аллы аҙымдарын яһай. Шунан уға палатала герҙәр ҡуйылған, күнекмәләр башҡара торған махсус бүлмә йыһазландыралар.
Карьераһының дауамы
1977 йылда йыйылма команда менән Венала донъя чемпионатында сығыш яһай. Турнирҙың 1-се этабы уңышлы үтһә лә, икенсеһе насар уйнала, һөҙөмтәлә, команда чехословактарҙан 1 мәрәйгә ҡалыша һәм 2-се урынға шведтарҙы үткәрә (шәхси осрашыуҙар һөҙөмтәһе буйынса). Дөйөм уңышһыҙлыҡҡа ҡарамаҫтан Петровтың өсәүле төркөмө чемпионатта индерелгән шайбалар һаны һәм йыйылған мәрәйҙәр буйынса иң яҡшы тип табыла.
Харламовтар ғаиләһе: Валерий менән Ирина һәләк булғандан һуң
Харламовтың атаһы Борис Сергеевич 2010 йылдың 27 ғинуарында Боткин дауаханаһында ятып, ашҡаҙанына операция яһатҡандан һуң вафат була. Һуңғы йылдарында ул ҡыҙы Татьяна менән йәшәгән була.
Хәтер
Мәскәү эргәһендәге Клин ҡалаһында Валерий Харламов исемендәге Боҙ Һарайы төҙөлгән.
Документалистикала һәм кинематографияла
Нәфис фильмдар
Тултырыусы
Поляк телендә тултырыусы
Тура тултырыусы (dopełnienie bliższe) төшөм килештә, эйәлек килештә (бигерәк тә nie киҫәксәле һөйләмдәрҙә), һирәк осраҡтарҙа przez бәйләүесле ҡорал килештә (narzędnik) килә ала. Ҡалғандары ситләтелгән тултырыусы (dopełnienie dalsze) булып һанала.
Ғәзизовтар
Гүзәл һәм Юнир Ғәзизовтар — ирле-ҡатынлы, СССР-ҙың циркта эшләгән һауа гимнастары дуэты.
Яптако-Нурма-Яха
Яптако-Нурма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нурма-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Ҡорбанғәлиев Марат Шамил улы
Ижади юлы. Ролдәре
Артистың 70 йәше тулыу айҡанлы Милли йәштәр театрында уның хөрмәтенә «Отель двух миров» заманса притчаһы ҡуйыла (режиссер М. Кулбаев). Юбиляр был спектаклдә Маг ролен уйнай. Ошо кисәлә уға Театр эшмәкәрҙәре союзының Станиславский көмөш миҙалы тапшырыла.
Ярей-Ю (Оло Роговая ҡушылдығы)
Ярей-Ю (Оло Ярей-Ю) — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 250 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Икебаштоҙ
Тупрағы һәм гидрографияһы
Даими һыу ағымы булып «Иртыш — Ҡарағанды» каналы тора. Каналды башлыса Иртыш туйындыра, атмосфера яуым-төшөмө һәм ер аҫты һыуҙары бик әҙ төшә.
Дини инаныстар
Диндәр буйынса бүленеш
Этимологияһы
1.Иң киң таралған версия буйынса, 1886 йылда геолог Ҡосым Пшенбаев (хәҙер ҡалалағы тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы уның исемен йөрөтә), был урында күмер ятҡылыҡтары тапҡан. Имеш, йәш геолог үҙенең хужаһына был урынды эргәләге күлдән алған ике ҙур тоҙ киҫәге («Екі бас тұз»)  менән билдәләп ҡуйҙым тип белдергән булған. Шулай итеп был урындың атамаһы барлыҡҡа килгән. Павлодар төбәк белгесе Д. П. Багаев ошо фекерҙе дөрөҫ һанай.
Бёлен (Тюрингия)
Бёлен (Тюрингия) (Bohlen (Thuringen)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 602 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,16 км2. Диңгеҙ кимәленән 619 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98701 һәм автомобиль коды — IK.
Монастырь крәҫтиәндәре
Фееодалдарға ҡаршы ихтилалдарҙа ҡатнашыу
Йыш ҡына монастырь крәҫтиәндәре ҡоллоҡҡа ҡаршы ихтилалдар ойошторалар. Мәҫәлән, бындай болаларҙың 1550 йылда Адрианов пустыняһында, 1594—1595 йылдарҙа Иосиф-Тверь һәм башҡа монастырҙарҙа булыуы билдәле. XVII быуатта монастырь крәҫтиәндәре Степан Разин етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнаша.
Джайпур келәмдәре
Һиндостанда ҡулдан туҡылған келәмдәр етештереү баҙары лидерҙарының береһе, тауарын сит илдәргә һата. Компанияның тура социаль йүнәлгәнлеге Һиндостанда фәҡирлек менән көрәшкә ҙур ыңғай йоғонто яһай. Компанияның слоганы — «Йәмғиәткә хеҙмәт итеү».
Тарихы
Компания менән йәмғеһе 40 000 һөнәрсе хеҙмәттәшлек итә, эшмәкәрлек Һиндостандың Раджастхан, Гуджарат, Сикким, Көнбайыш Бенгал, Джаркханд, Орисса, Нагаленд һәм Биһар штаттарында алып барыла.
Пожема-Ю (Харута ҡушылдығы)
Пожема-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Харута йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Хойники
Тарихы
1938 йылдың 29 сентябренән Полесье өлкәһенең ҡала ҡасабаһы, 3,4 мең халҡы, ағас бысыу заводы була.
Бостон (туҡыма)
Ыңғай һәм кире сифаттары
экологик яҡтан таҙалыҡ - был материал составына синтетик матдәләр инмәй;
Шәйәхмәтов Әнәс Ноғоман улы
Ғаиләһе
Ғаиләһендә ул һәм ҡыҙ үҫтергәндәр
Round University Ranking
Методология
RUR рейтингы тулыһынса InCites ― Thomson Reuters-тың фәнни тикшеренеүҙәр өсөн баһалау һәм сағыштырма анализы системаһына нигеҙләнә. Рейтинг өсөн эшкәртелмәгән мәғлүмәттәрҙе Thomson Reuters ― Global Institutional Profiles Project (GIPP) үткәргән махсус йыллыҡ тикшеренеүҙәр сиктәрендә бирелә. Барлығы дүрт төркөмгә бүленгән 20 күрһәткес бар: уҡыу, тикшеренеү, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек һәм финанс тотороҡлолоғон һәм. Тәүге ике төркөм максимум 40-ар процентты алып торһа, ҡалған икеһе 10-ар процентҡа эйә. Һуңғы методология шулай уҡ 20 күрһәткестең һәр береһенең һөҙөмтәһен үҙ эсенә ала.
Бертка
Бертка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 210 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Шуворта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Брянцева Людмила Ивановна
Биографияһы
1968 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. Һәм 2008 йылға тиклем тыуған уҡыу йортонда хеҙмәт итә.
1997—2006 йылдарҙа Рәсәй халыҡтары фольклоры буйынса йыйынтыҡ әҙерләүҙә әүҙем эшләгән яуаплы мөхәррир була.
Хеҙмәттәре
«Русская песенная традиция Архангель­ского района Башкортостана» (2006)
Яңы Ҡалмаш
Яңы Ҡалмаш (Новокалмашево) — Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 143 кеше булған. ОКАТО коды — 80256810004.
Пасынок (Молва ҡушылдығы)
Пасынок — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молва йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Уң ПАй-Ёра
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Башҡорт теленең лексикаһы
Тарихы
Башҡорттарҙың көнкүрешен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын тасуирланған XIX быуаттағы күп һанлы тикшеренеүҙәр араһында Н. С. Попов (1813), П. И. Небольсин (1874), В. М. Флоринский (1874), М. В. Лоссиевский (1883), С. Г. Рыбаков (1897), Д. П. Никольский (1890, 1899) эштәре билдәле.
Сит телдәрҙән алынған һүҙҙәр
Башҡорт телендәге ғәрәп үҙләштереүҙәре түбәндәге фонетик үҙгәрештәргә дусар булған: өндөң йә өндәрҙең ҡушылыуына; өндөң йә өндәрҙең төшөп ҡалыуына; айырым өндәрҙең нигеҙ составында ярашлылығына; баҫым күсеүенә; нигеҙҙең ҡатылығына йәки йомшаҡлығына һ.б.
Яңы Ҡарайерек
Яңы Ҡарайерек (Новокаразириково) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше. Почта индексы — 452213, ОКАТО коды — 80256860008.
Шурбовка
Шурбовка — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кихть йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Словения тарихы
Тимер быуат
Беҙҙең эраға тиклем икенсе мең йыллыҡта Словения территорияһына иллирийҙар килеп төпләнә, улар игенселек, шулай уҡ тимер иретеү менән шөғөлләнгән. Беҙҙең эраға тиклем VII быуатта иллирийҙар Адриатик диңгеҙенең яр буйында Италия һәм грек колониялары менән сауҙа иткән. Словендарҙың хәҙерге биләмәләрендәге географик атамаларының ҙур өлөшө — иллирий сығышлы. Беҙҙең эраға тиклем IV быуатта был ерҙәр Италияға йүнәлгән кельттар тарафынан яулап алына. Кельттар менән төбәк иллирийҙары ҡатнашыуы һөҙөмтәһендә яңы этнос барлыҡҡа килә. Норик иллирий ҡәбиләһе һәм тауриск кельт ҡәбиләһе Норик короллеген төҙөйҙәр, уның халҡы малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Был яҡтарға кельттарҙың килеүе менән бындп ҡалалар барлыҡҡа килә. Беҙҙең эраға тиклем II быуатта Словенияның территорияһын Боронғо Рим тарафынан яулап алына, улар беҙҙең эраға тиклем 181 йылда бында Аквилея ҡалаһына нигеҙ һала. Беҙҙең эраға тиклем 129 йылда римлылар Норик короллеге менән солох килешеүен төҙөй. Беҙҙең эраға тиклем 115 йылда римылар карндарҙы яулап ала. Беҙҙең эраға тиклем яҡынса 15 йылда римлылар Норикты баҫып ала, ул прокуратор идаралығы аҫтындағы короллек сифатында Рим империяһы составына инә. Уға Далмация, Италия һәм Паннония провинциялары күршеләш була. Беҙҙең эраға тиклем 11—9 йылдарҙа римлылар Дунайға яҡыная барғанда, улар тарафынан артабанғы торамалар нигеҙләнә: Эмона (буласаҡ Любляна), Целея (Целе), Петовио (Птуй) һәм шулай уҡ Тергесте (Триест). Эмона һәм Петовио аша Адриатик диңгеҙенең яр буйынан Паннонияға алып барыусы римлыларҙың төп юлы үткән. Тауҙарҙың халҡы үҙ йолаларын һаҡлап ҡалған. IV быуат башына ҡарай ҡала һәм ауыл халҡы күбеһенсә романлаштырылған. Халыҡ Рим һәм кельт илаһтарына, II быуаттан — көнсығыш: мысыр Анубисына, иран Митраһына һәм башҡа илаһтарға табынған. Христианлыҡ III быуатта тарал башлай.
Карантания
Словендарҙың ата-бабалары араһында христианлыҡ таратыу эше тәүге тапҡыр Ирланд монахы Колумбан тарафынан алып барыуы 612 йылға ҡарай һәм ул уңышһыҙ тамамлана. 622 йә 623 йылда славяндар аварҙарға ҡаршы ихтилал күтәрә һәм Само башлығында Само дәүләтен төҙөй, был дәүләт үҙ власы аҫтында көньяҡта Көнсығыш Альп тауҙарынан төньяҡта Лаба буйы славяндарына тиклем ерҙәрҙе берләштергән. VII быуат франк хронисы Фредегар буйынса, яҡынса 630 йылда Көнсығыш Альп тауҙарында славяндарҙың өлкәһе — «Венд маркаһы» булған, уның менән төбәк кенәзе Валук идара иткән. Валук тәүге словен хакимы тип иҫәпләнә. 631—632 йылдарҙа был кенәзлек үҙендә баварҙарҙан һәм аварҙарҙан ҡасҡан болғарҙарҙы ҡабул итә. 658 йылда Само вафат булғас Само дәүләте тарҡалған, «Венд маркаһынан» тыш славяндар йәнә аварҙар хакимлығы аҫтына эләккән. Көнсығыш Альп тауҙарындағы кенәзлек өсөн «Карантания» атамаһы 664 йылда итальян тарихсыһы Павел Диакон тарафынан телгә алына. VII быуат башына ҡарай аҫаба халыҡ һәм славян ҡәбиләләре (фараз буйынса дулеб, морава һәм хорват) иртә феодал карантан этносы ойош. Карантанияның баш ҡалаһы Крнски Град (Карнбург) була. Яҙма сығанаҡтар буйынса Карантания аҙ билдәле. Дәүләт даими рәүештә аварҙар, лангобардтар һәм баварҙар менән низағтарҙа булған. VIII быуатта аварҙарҙың баҫымы бигерәктә көслө булған. Карантан йәмғиәтенең нигеҙен ирекле игенселәр тәшкил иткән. Мәжүси булараҡ карантандар славян илаһтарына (Перун, Велес, Дажьбог) табынған. Яҡынса 745 йылда карантан кенәзе Борут баварҙарҙың власын танырға мәжбүр була. 788 йылдан Бавария франктарға буйһонғандан алып Карантания бер ни тиклем автономия һаҡлап Франк дәүләте власы аҫтына эләгә. Баварҙар Зальцбург епископлығы ярҙамында Карантанияла христианлыҡты тарата. Кенәз Горазд Карантанияның тәүге христиан хакимы була, уның вариҫы кенәз Хотимир идара итеү осоронда христиан миссионерҙарына ҡаршы ике ихтилал була, улар баҫтырыла. Кенәз Горазд вафат булғандан һуң 769 йылдан 772 йылға тиклем антихристиан ихтилал була, ул Бавария ғәскәре тарафынан баҫтырыла. Киләһе кенәз Валтунка хакимлыҡ итеүе осоронда славян телендә немец миссонерҙары тарафынан алып барылған христианлаштырыу дауам иткән. 752 йылдан 784 йылға ҡәҙәр Карантания христианлаштырыла. Валтунканың вариҫы Этгар була. 796 йылда франктар карантандар ҡатнашлығында тулыһынса аварҙарҙы тар-мар итәләр. VII—VIII быуаттарҙа словендарҙың ата-бабалары өлөшләтә Италия сиктәренә күскәндәр: 611 йылда славяндар Истрияны талайҙар. VII быуаттың икенсе яртыһында улар өлөшләтә хәҙерге Венеция Словенияһы өлкәһенең ерҙәрен биләй. IX быуат башында словен ерҙәре Фриул маркаһына буйһона. Шул ваҡытта карантандар Людевит Посавскийҙың франктарға ҡаршы ихтилалына ҡушыла. Людевит еңелгәндән һуң Карантания автономияһын юғалта һәм франк феодалдары идаралығы аҫтына күсә, һуңғы карантан кенәзе Этгарҙың дауам итеүсеһе бавар графы Хелмвин була, Карниола (Крайна) менән бавар графы Салахо хакимлыҡ итә башлай. 828 йылда словен ерҙәре төрлө марка-графлыҡтар составына эләгә: Карантания, Түбәнге Паннония, Истра, Сафа буйындағы графлыҡ һәм Фриул. Карантанияның славян аҡһөйәктәре франктар тарафынан юҡ ителеүгә дусар була.
Максимов Владимир Павлович
Биографияһы
Владимир Павлович Максимов 1934 йылда Дәүләкән ҡалаһында тыуған. 1951 йылда урындағы беренсе урта мәктәпте тамамлай һәм Өфө нефть институтына уҡырға инә. 1956 йылда институтты тик яҡшы билдәләре менән тамамлай һәм Бәләбәй районы Шкапово ауылына эшкә ебәрелә, хеҙмәт биографияһын «Аксаковнефть» берекмәһендә башлай. 1964 йылдан «Гидротюменьнефтегаз» ғилми-тикшеренеү һәм проект институтының бүлек начальнигы. 1969 йылдан — КПСС-тың Төмән өлкә комитетында бүлек мөдире. 1974 йылдан — Бөтә Рәсәй нефть һәм газ ғилми-тикшеренеү институты (Мәскәү) директорының фән буйынса урынбаҫары.
Берткем
Берткем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының уң ярына тамағынан 400 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Лили Иванова
Биографияһы
1964 йылда танылған композитор Йосиф Цанковтың «В субботу вечером» тигән йырын башҡарып, тағы ла нығыраҡ популярлыҡ яулай. 1966 йылда Братиславала болгар композиторы Ангел Заберски ижад иткән «Адажио» йыры менән үҙенең тәүге халыҡ-ара бүләген — «Золотой Ключ» призын ала. Унан һуң йырсыға күп һандағы башҡа халыҡ-ара конкурстарҙа еңеүҙәр килә, артабан ул ошо кимәлдәге тиҫтәләгән награда эйәһе була.
Мәхмүт (Белорет районы)
Мәхмүт (Махмутово) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 264 кеше. Почта индексы — 453556, ОКАТО коды — 80 211 834 002.
Венгрия тарихы
Венгрҙарҙың Дунайға күсенеүе
894 йылда Византия дипломаттары венгрҙарҙы Византия менән берлектә Болгарияға ҡаршы һуғыш башларға күндерә. Византия караптары Левенте командалыҡ иткән мадьяр ғәскәренә Дунай аша сығырға ярҙам итә, һәм венгрҙар, Болгарияның баш ҡалаһына тиклем барып етеп, илде талай, өҫтәүенә ҡыҙҙарҙы һәм ҡатындарҙы әсирлеккә алып ҡоллоҡҡа һата. Яуап урынына болгар батшаһы Симеон I бәшнәктәр менән союз ҡора. Болгарҙар 896 йылда бәшнәктәр менән бергә далаға инә һәм венгр ғәскәрен ҡырып һала, Ә ҡатындарын һәм балаларын ҡыуып алып китә. Ошо хәлдән һуң венгрҙар, үҙҙәренең күсенеп йөрөгән ерҙәрен ҡалдырып, Урта Дунай уйһыулығына йүнәлә, унда бер өлөшө Болгарияға, икенсе өлөшө Бөйөк Моравияға ҡараған ерҙәргә барып төпләнә,тиҙҙән унда үҙ кенәзлеген ойоштора. Был осорҙа мадьярҙар ҡәбиләһе союзына Арпадтар династияһына нигеҙ һалған Арпад (889—907) етәкселек итә һәм 904 йылға тиклем был биләмәләрҙә Кусан менән бергә хакимлыҡ итә. Бөйөк Моравияның һуңғы кенәзе Моймир II венгрҙар менән оҙайлы һуғыш алып бара, ләкин уңышҡа өлгәшмәй һәм 906 йылдар тирәһендә һуғышта һәләк була. Венгрҙар Германия, Италия һәм Европаның башҡа илдәренә йыш ҡына барымта менән бара башлай.
Венгр кенәзлеге
924—927 йылдарҙа венгр атлылары Бургундия, Прованс, Бавария һәм Италияны талап үтә; 933 йылда мадьярҙар Константинополгә барып етә, 935 йылда ҡайтанан Бургундия, Аквитания һәм Италияға барымта менән бара. 937 йылда улар, Арелата ерҙәрен үтеп, тағы ла Италияға бәреп инә; 938 йылда Саксонияны, 942—943 һәм 947 йылдарҙа Италияны талап үтә. 941 һәм 944 йылдарҙа мадьярҙар Көньяҡ Франция аша Испанияға бәреп инә, 944 йылда унда ғәрәптәр менән һуғышып ала. Венгрҙар бөтә ерҙә лә байлыҡ йыя, болгарҙар һәм бөшөнөктөр менән алып барған һуғыштар мәлен ҡатындары һәләк булған венгрҙар яңы ғаиләләр ҡора. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, шул осорҙа мадьярҙар славян илдәренә (Чехия, Польша, Киев Русына) бөтөнләй һөжүм итмәй, хатта Хорватия венгҙарҙың һөжүмен уңышлы рәүештә кире ҡаға, аҙаҡ уның мөһим союздашына әйләнә. В период, когда во главе союза Мадьяр ҡәбиләләре башында Арпадтың улы, кенәз Жольт (Золтан, 907—947) торғанда, венгрҙар Көнбайыш Европа өсөн тик талаусы ғына була. Әммә барымталарҙың ҡайһы берҙәре уңышһфыҙ тамамланған мәлдәр ҙә була.(933 йылда — герман короле Генриха I Птицеловатан, Унстру йылғаһы буйында Риадтағы һуғышта, 941 йылда — Рим янында, һәм башҡа урындарҙа), ләкин тотош алғанда Европаның феодаль короллектәре мадьярҙарҙың һөжүменә ҡаршы тора алмай.
Венгр короллегенең барлыҡҡа килеүе һәм сәскә атыуы
Кальман Книжник (1095—1116) (дини әҙәбиәтте ныҡ яратҡанға күрә шундай атама ала) фәнде һәм сәнғәтте ҡурсалай, ике закондар йыйынтығын баҫтырып сығара, рәсми рәүештә сихырсыларға ҡаршы процестарҙы тыя («De strigis vero quae non sunt, nulla amplius quaestio fiat» — «О ведьмах, каковых на самом деле не существует, не должно быть никаких судебных расследований»). Кальман тәре йөрөтөүселәр уның биләмәләре аша үткәндә венгр ерҙәрен талай башлаған ҙур бер отрядты ҡырып һала, бының менән ул башҡа тәре йөрөтөүселәрҙең тәртип һаҡлауына өлгәшә, Вегрияны бөлгөнлөккә төшөүҙән ҡотҡара. 1099 йылда Кальман Киев Русындағы үҙ-ара талашҡа барып ҡыҫыла, ул бөйөк кенәз Святополка Икенсене яғында сығыш яһай, ләкин армияһы Перемышель янында галичтарҙан һәм ҡыпсаҡтарҙан еңелә. Уның ҡарауы 1102 йылда Кальман Хорватияны Венгр короллегенә буйһондороп ҡуя, ә 1105 йылға венециандарҙан Далмацияны кире ҡайтарып ала. Бөтәһенә ҡарағанда ла Кальманға оҙаҡ ваҡыт тәхеткә дәғүә иткән ҡустыһы Альмош уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра. Маҡсатына өлгәшеү өсөн Альмош йә немецтарҙы, йә чехтарҙы, йә булмаһа поляктарҙы ярҙамға саҡыра; аҙаҡ килеп король приказы буйынса Альмош һәм уның улы Бела һуҡырайтыла.
Король юҡта Венгрияла анархия урынлаша, феодалдар ғәмәлдән буйһоноуҙан баш тарта, ҡаҙна урлана. Андраш Икенсенең кесе улы Кальманды (Коломан) Мстислав Удатный 1219 йылда Галичтан ҡыуып сығара. 1222 йылда Андраш был вынужден подписатьбынан ете йыл элек Англияла нәшер ителгән «Алтын буллаға» — «Бөйөк ирек хартияһының» аналогына ҡул ҡуйырға мәжбүр була. «Алтын булла» юғары ҡатламдарға һәм руханиҙарға хоҡуҡтар бирә һәм, феодалдарҙың хоҡуҡтары ҡыҫырыҡланған осраҡта, рәсми рәүештә уларға королгә ҡаршы сығыш яһау мөмкинлеген бирә.
Монголдарҙың баҫып инеүе (XIII быуат) һәм уның эҙемтәләре
1241 йыдың 12 мартында венгрҙарҙың алдынғы частары тар-мар ителгән мәлдә Бела IV Пешт янында ғәскәр йыя. 14 мартта королдең ҡыпсаҡ урҙаһы менән союзға инеүенә риза булмаған бер нисә венгр бароны төп хан Котянды һәм башҡа юғары ҡатламға ҡараған ҡыпсаҡтарҙы үлтерә. Шунан һуң ҡыпсаҡтар, Беланы ҡалдырып, Болгарияға юл тота. Батый хандың кесе ҡустыһы — Шибан 15 мартта венгр короле лагерына сыға. Бела IV тәүҙә оборона тактикаһын ҡуллана, ләкин монголдар уларҙан һан буйынса ике тапҡырға кәмерәк булыуҙарын һәм Батый хан армияһының байтаҡ өлөшөн яңы ғына хәрби хеҙмәткә алынған урыҫ егеттәре булыуын белеп ҡалғас, ул монголдарға ҡаршы ҡылыс күтәрергә батырсылыҡ итә. Монголдар бер нисә көн артҡа сигенә, Карпатҡа тиклемге юлдың яртыһын тиерлек үтәләр, шунан 1241 йылдың 11 апрелендә Батый хан ҡапыл Беланың армияһына һөжүм итә һәм Шайо йылғаһы буйындағы һуғышты еңеү менән тамамлай. Бела IV Австрияға, герцог Фридрих II Һуғышсанға ҡаса, ярҙам итһен өсөн Фридрихҡа үҙенең ҡаҙнаһын һәм көнбайыштағы өс комитатты (Мошон һәм Шопрон ҡалалары) бирә.
Ҡайтанан аяҡҡа баҫыу
Карой I, алтын рудниктарының табышына таянып, ил иҡтисадын тергеҙә, финанс һәм таможя реформаларын уңышлы үткәрә. Әммә иң тәүге сиратта Босния, Сербия һәм Валахияны буйһондороуға ҡоролғануның тышҡы сәйәсәте уңышҡа өлгәшмәй: ул 1330 йылда валаш хакимы Басараб Беренсенән, 1336 йылда серб короле Стефан Душандан еңелә, һөҙөмтәлә Белградты юғалта.
Жигмонд хакимлыҡ иткәндә феодалдар яңынан көсәйә, хорваттар Владислав Неаполитанский һәм Босния короле Твртко I ярҙамы менән ҡатламдарға бүленә. 1395 йылда Жигмонд хорваттарҙы еңә, шунан һуң Венгрияның көньяҡ вассалдары ерҙәренә ваҡыт-ваҡыт барымта менән ингән төрөктәргә ҡаршы тәре походын башлай. Әммә 1396 йылдың 25 сентябрендә төрөктәр Баязит I етәкселегендә Никополь һуғышында тәре йөрөтөүселәрҙе ҡырып ҡала. Шунан һуң Венгрияла феодаль анархия көсәйә, хорваттар тағы ла контролдән сыға, Владислав 1403 йылда Загребта венгр тажын кейә. Һуғыш 1409 йылда тамамлана: Жигмонд тәхетен һаҡлап ҡала, ә 1410 йылда «Изге Рим империяһы» императоры тажын кейеүгә өлгәшә. Артабан ул герман эштәре менән күп шөғөлләнә, шулай уҡ Чехияла гуситарға ҡаршы күп көрәшә. Әммә венгрҙар Жигмондтың император титулы менән ныҡ ғорурлана һәм башҡаса уны тәхетенән төшөрөргә тырышмай. Уның ҡарауы венгрҙарға көньяҡтан Македония, Болгария һәм Албанияны буйһондорған һәм Босния, Валахия, Сербияға бөлдөргөс барымталары менән йыш ҡына ингән төрөктәр янай башлай, улар Венгрияның көньяҡ провинцияларына ла йышыраҡ инә башлай.
Матьяш I Хуньяди (1458—1490) Корвин (Ворон) ҡушаматын ала, сөнки уның гербын шул ҡош һүрәте биҙәй. Матьяш тынғыһыҙ яугир, яҡшы хаким һәм белемле меценат була. Хакимлыҡ итеүенең тәүге йылдары үҙ-ара ыҙғыш һәм бер-береһе менән дошманлашҡан феодалдар төркөмдәре менән көрәшеп үткәрә, барондар башлығы Михай Силадьи һәм архиепископ Эстергома, мәғрифәтсе һәм гуманист, хорват Янош Витез уға ҡаршы сығыш яһай. Янош Витез еңеп сыға һәм канцлер була; уның союздашы, чех короле-гусит Йиржи Подебрад ҡыҙы Каталинаны Матьяшҡа кейәүгә бирә. Матьяш һәм Витездың берлектәге тырышлығы менән регуляр ғәскәр — «Ҡара армия» булдырыла. Матьяш Корвин төрөктәрҙең һөжүмен уңышлы итеп кире ҡағып тора, ә төрөктәр 1459 йылға Сербияны, ә 1463 йылға Боснияны яулап ала. 1464 йылда Матьяш төрөктәрҙең төп босний ҡәлғәһе — Яйцены тартып ала, ләкин папа Пия Икенсенең үлеме Османдарға ҡаршы дөйөм Европа тәре походын ойоштороуға булған өмөттө шул йылда уҡ юҡҡа сығара.
Венгрияның түбән тәгәрәүе (1490—1526)
Ул ваҡытта Көнбайыш Европала ауыл хужалығы продукттарына хаҡтарҙың күтәрелеүе венгр иҡтисадының үҫешенә булышлыҡ итә, әммә экспорттың үҫешенән алынған табыш менән тик юғары ҡатлам кешеләре генә файҙалана ала. Был ҡатламдар эсендә лә: эре магнаттар һәм венгр дворянлығының төп массаһы араһында көрәш көсәйә. 1498 йылда дәүләт йыйылышы үҙҙәренең шәхси ғәскәрен тотоу йөкмәтелгән һәм ошо хоҡуҡҡа эйә булған 41 эре ер биләүсенең исемлеген раҫлай. 1503—1504 йылдарҙа палатин тәғәйенләү тураһындағы мәсьәлә буйынса, ә 1504 йылда мәрхүм булған Янош Корвин мираҫы өсөн дворяндар һәм магнат араһында көрәш көсәйә. Бәхәстә дворяндар еңеп сыға, һәм улар мираҫҡа кандидат итеп Янош Запольяины билдәләй, Янош Запольяи, сығышы буйынса хорват, Трансильвания воеводаһы, тиҙҙән «дворяндар партияһы» лидеры була.
1512 йылда ғосман тәхетенә Сәлим I Яуыз (Грозный) ултыра, ул агрессив сәйәсәтте көсәйтә, төрөктәр Венгрияның көньяҡтағы өлкәләрен даими рәүештә талай. 1513 йылда папа Лев X элекке крепостноой крәҫтиән, Матьяш Корвин хакимлыҡ иткәндә күтәрелеп ҡалған һәм Эстергомда эре ер хужаһына әйләнгән епископ Тамаш Бакоциға төрөктәргә ҡаршы яңы тәре походын ойоштороуҙы йөкмәтә. Тамаш Бакоц ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә 40 меңлек куруцтарҙан (тәре йөрөтөүселәр) торған ғәскәр йыя, ғәскәр башына сығышы менән Трансильвания секейҙарынан булған ваҡ дворян Дьёрдь Дожа ҡуйыла. Уғата ҙур креҫтиән армияһының ойошторолоуына борсолған венгр феодалдары, уларҙың контролдән сығыуҙарынан ҡурҡып, 1514 йылдың майында королдең тәре походынан баш тартыуына өлгәшә. Асыуланған куруцтар (баш күтәреүселәр) феодалдарға ҡаршы хәрби хәрәкәттәр башлай, 1514 йылдың йәйендә ихтилал Венгрияның бик ҙур өлөшөнә тарала. 15 июлдә дворян армияһы етәкселәре — Иштван Батори һәм Янош Запольяи баш күтәреүселәрҙе еңә, Дьёрдь Дожа әсир итеп алына, 20 июлдә бығаса күрелмәгән ҡанһыҙлыҡ менән язаға тарттырыла: утта ҡыҙҙырылған тәхеткә ултыртыла һәм башына утта ҡыҙҙырылған таж кейҙерелә. Ихтилал көҙгә тиклем баҫтырыла, феодалдар 50 меңгә тиклем боласыны ҡыра. 1514 йылдың октябрь — ноябрендә венгр крәҫтиәндәренең хәлен тағы ла нығыраҡ насарайтҡан закондар ҡабул ителә: ҡатламдарға бүленеү, крәҫтиәндәрҙе мәңгегә ергә бәйләү, аҙна һайын барщинаға эшләү һәм башҡалар раҫлана. Шулай итеп, венгр милләтенең тамырына балта сабыла.
Уласло Икенсенең улы — 10 йәшлек Лайош II (1516—1526) тәүге йылдарҙа үҙенең бабаһы Польша короле Сигизмунд I Ягеллон ҡарамағында идара итә. 1515 йылда уҡ уны принцесса Мария Австрийскаяға (дочери испан короле Филипп I Красивыйҙың ҡыҙы) өйләндерәләр, ә уның һеңлеһе Анна Австрия тәхете вариҫы Фердинанда Беренсегә кейәүгә сыға. Әммә үҙенең аҡыллы һәм талантлы ҡатынының ярҙам итеүенә ҡарамаҫтан, Лайош II феодаль анархияһы ҡулына ала алмай. 1521 йылда солтан Сөләймән I Кануни Белградты баҫып ала. 1522 йылда Лайош II бәлиғ булды, тип иғлан ителә. Ул, Европа королдәренең Ғосмандарға ҡаршы бергәләп сығыш яһаясаҡтарына иҫәп тотоп, Рим папаһына, Венецияның дожына, Польша, Англия һәм Австрияға мөрәжәғәт итә. Әммә венгр илселәрен бар ерҙә лә һалҡын ҡабул итәләр, Венгрияның үҙендә дворяндарҙың күбеһе Лайошҡа буйһонмай.
Төрөктәрҙең баҫып алыуы
1530—1534 йылдарҙа ғәмәлдә Ибраһимпашаның дуҫы һәм Сөләймәндең ышаныслы кешеһе, (дож Андреа Гриттиҙың законһыҙ никахта тыуған улы) Альвизе Луиджи Гритти Венгрияың регенты була. Гритти Сөләймән һәм Запольяи араһында аралашсы ролен башҡара, ләкин төрлө авантюраларға бирелә, Запольяи власын ҡаҡшатырға тырышып ҡарай, ә 1534 йылдың июлендә Трансильванияла уның яҡлы булған надьварад епискобы Имре Цибакты үлтерә. Ләкин трансильван магнаттары Молдавия господаре Петр Рареш ярҙамында 1534 йылдың сентябрендә Гриттиның лагерына һөжүм итә, ул әсир итеп алына һәм язалап үлтерелә. Янош Запольяиның позициялары әкренләп йомшара бара, папа уны сиркәүҙән айыра; оҙаҡ ваҡыт Запольяиның вариҫтары булмай, әкренләп ул Фердинанд Габсбургты Венгрияла үҙенең вариҫы итеп танырға йыйына.