cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мөхәммәт Али
Карьераһының тамамланыуы
Һуңғы һуғышы өсөн Али 8 миллион доллар тирәһе аҡса ала, һәм уның финанс хәле күпкә яҡшыра. Был юлы ул аҡса менән уйлап эш итә, уны бизнесҡа һәм күсемһеҙ милеккә һала. Әммә, матди яҡтан уңыштар булыуға ҡарамаҫтан, яңынан рингҡа сығырға ҡарар итә һәм уның менән иң алдынғы боксерҙарҙың һуғышырға теләмәүен күреп ғәжәпләнә, шулай уҡ штаттың атлетик комиссиялары ла һаулығы арҡаһында уға лицензия бирергә йыйынмай. Бөтә был ҡыйынлыҡтарға ҡарамаҫтан, Али Канаданың ҙур ауырлыҡтағы боксеры Тревор Бербик менән көрәш өсөн рөхсәт алыуға ирешә. Был юлы Мөхәмәт Холмс менән көрәшендәгегә ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ күренә, хатта бишенсе раундта өҫтөнлөк итә. Шуға ҡарамаҫтан, Али унынсы раундта судьяларҙың бер тауыштан ҡарары менән был ярышта еңелә. Был алыштан һуң ул карьераһының тамамланыуы тураһында иғлан итә һәм профессиональ рингҡа бер ҡасан да сыҡмай.
Паркинсон ауырыуы
Али Паркинсон ауырыуы симптомдары менән яфаланһа ла, уның аҡылы аныҡ ҡала, һәм ул үҙен ислам диненә хеҙмәт итеүгә бағышлауға ҡарар итә. Мөхәмәт кешеләргә ярҙам итә башлай, ул 100 000 доллар иғәнә эшләй. Карьераһының тамамланыуына арналған тантанала Алиға иҫтәлекле гәүһәр йөҙөк тапшыралар, ул уны шул уҡ кистә ғәрип ҡыҙға бүләк итә. Мөхәмәт үҙенең танылғанлығын мохтажлыҡта йәшәүселәргә ярҙам итеү өсөн ҡуллана, һәм етеш йәшәгән кешеләрҙе үҙенең миҫалына эйәрергә һорай, һәм уны күбеһе тыңлай. Шулай уҡ Али Ливан һәм Ираҡтағы ислам экстремистары менән һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша.
Боҙборсаҡ
Һүрәтләмәһе
Төрө, төҙөлөшө һәм ҙурлығына ҡарап боҙборсаҡтар бер-береһенән бик ныҡ айырыла. Боҙборсаҡтар миллиметрҙан алып сантиметрға тиклем ҙурлыҡтағы йомро йәки дөрөҫ формаһы  булмаған боҙ киҫәктәренән тора. 130 мм дәүмәлгә етеп, 1 кг-ға тиклем ауырлыҡта осрай. Боҙборсаҡтар 1 мм-ҙан да кәм түгел, үтә күренеп торған йәки еңелсә тоноҡ төҫтә була. Метеорологияла боҙборсаҡты ярмалы ҡарҙан айырым ҡарайҙар. Боҙло ямғырҙар боҙборсаҡ төрөнә инмәй. Борсаҡ, ҡағиҙә булараҡ, йылдың йылы ваҡытында, ғәҙәттә, йәшенле ҡойма ямғыр килгәндә яуа. Ҡайһы берҙә борсаҡ ҡатламы  бер нисә сантиметр тәшкил  итә. Яуыу ваҡыты: бер нисә минуттан ярты сәғәткә тиклем дауам итә, ғәҙәттә 5-10 минутта үтеп китә. Бик һирәк 1 сәғәт һәм унан да күберәк ваҡыт яуа. Күп ваҡыт йәйге осорҙа һәм көндөҙ яуа. Борсаҡтың төндә яуыуы — бик һирәк күренеш.
Топка (Синара ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Екатеринбург ҡалаһынан Теча йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Таутамыр
Таутамыр, кузьмичев үләне(Хво́йник двухколоско́вый, Эфе́дра двухколоско́вая — күп йыллыҡ ваҡ ҡыуаҡ. Тупраҡ буйлап үрмәләүсе һабағының оҙонлоғо 40 см-ға етә. Май-июнь айҙарында сәскә ата.
Хетта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Феодализм
Феодализм (feudum) —йәмғиәттең (аграр типтағы, индустриаль) төп иҡтисади ресурстары булып ер һаналған һәм ул феодалдар милкендә булған Урта быуаттар һәм иртә Яңы ваҡыт ҡатлам-синфи структуралы тарихи осоро.
Характеристикаһы
XX быуатта төрлө тарихи мәктәптәр феодализмдың төрлө концепцияларын ҡуйған; ҡайһы берәүҙәр был терминды бөтөнләй ҡулланмаған.
Феодализмдың барлыҡҡа килеүе
Шулай уҡ элекке Көнбайыш Рим империяһы территорияларында феодализм үҫешенә латифундиялар булышлыҡ иткән, ҡайһы бер ҡолдарға ер участкалары бирелгән һәм улар колондарға әйләнгән.
Көнбайыш Европанан ситтә феодализм
Теүәл мәғәнәлә тәүҙә Франция, Көнбайыш Германия һәм Төньяҡ Италия ғына, ә һуңынан — Англия һәм көньяҡ Италия феодаль булған, тип иҫәпләгән Марк Блок. Был үҙәк ядроға теге йәки был дәрәжәлә феодализацияланған өлкәләр — төньяҡ-көнбайыш Испания һәм Саксония тоташҡан. Был сиктәрҙән ситтә Европала — Скандинавия илдәрендә лә, Ирландияла ла, Балҡан ярымутрауында ла, Үҙәк һәм Көнсығыш Европала ла феодализм булмай феодаль булмай.
Совет тарихсыһы Аронковлевич Гуревич феодализмды Көнбайыш Европаға ғына хас тип һанай. Уның фекеренсә, феодализмдың барлыҡҡа килеүенә Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе барышында вәхши элементтың үтеп инеүе һәм был башланғыстарҙың Көнбайыш Европаның үҙенсәлекле географик, климат һәм демографик шарттарында һуңғы антиклыҡ цивилизацияһы менән бәрелешеүе һәм уларҙың артабанғы үҙ-ара килешеп эш итеүе сәбәпсе.
Боронғо Рустә «ер буйынса» тип аталған махсус хеҙмәт шарты менән батша тарафынан бирелгән ерҙәр өлкәһендә «служние земли» («хеҙмәт иткән өсөн ер») тигән хеҙмәт мөнәсәбәттәре урынлаштырыла. XVI—XVII быуаттарҙа Мәскәү Русенең хеҙмәтле ер биләүселеге — Византия пронияһына һәм мосолман иктаһына бик яҡын оҡшаш.
АҠШ-тың Виргин утрауҙары
Иҡтисады
Халыҡ-ара финанс һәм коммерция хеҙмәттәре секторын үҫтерергә тырышалар.
Йоһанн Себастьян Бах
Биографияһы
Йо́һанн Себа́стьян Бах 1685 йылдың 31 мартында Айзенах ҡалаһында (Саксен-Айзенах, Изге Рим Империяһы) музыканттар Иоганн Амброзиус Бах һәм Элизабет Леммерхирт ғаиләһендә һигеҙенсе бала булып тыуған. Бахтар XVI быуат башынан уҡ киң билдәле музыканттар була, күптәре был һөнәргә бар ғүмерен арнай.
Лейпциг (1723—1750)
Лейпцигтағы тәүге алты йыл нәтижәле була: Бах кантаталарҙың 5 йыллыҡ циклын годовых циклов кантат (уларҙың икеһе юғалған) яҙа. Әҫәрҙәренең күбеһе инжил тексына яҙылған, улар лютеран сиркәүендә йыл дауамында һәр йәкшәмбе һәм байрам һайын уҡыла; күбеһе (такие как «Wachet auf! Ruft uns die Stimme» йәки «Nun komm, der Heiden Heiland») лютеран хоралдарына нигеҙләнгән.
Башҡарыу ваҡытында Бах, ахырыһы, клавесин артында ултырған йәки орган янында аҫҡы галереяла хор алдында тора; органдан уң яҡта ҡабырға галереяла тынлы ҡоралдар һәм литавралар, һул яҡта ҡыллы ҡоралдар урынлаша. Ҡала советы Бахтың ҡарамағына тик 8 башҡарыусыны бирә, һәм был йыш ҡына композитлр менән хакимиәт араһындағы бәхәстәр сәбәбе була: Бахҡа үҙенә оркестр әҫәрҙәрен башҡарыу өсөн 20 музыкантҡа тиклем ялларға тура килә. Органда йәки клавесинда ғәҙәттә композитор үҙе уйнай; әгәр ул хор менән етәкселек итһә, был урынды штатлы органсы йәки Бахтың өлкән улдарының береһе биләй.
Клавир ижады
Бах шулай уҡ клавесин өсөн күп әҫәрҙәр ижад итә. Уларҙың күбеһе энциклопедик йыйынтыҡтар тәшкил итә. Иң билдәлеләре:
Бүләк
Бүләк-башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме Википедия — ирекле энциклопедия мәғлүмәте
Ҡолаҡ
250px|thumb| Ҡолаҡ анатомияһы: Тышҡы ҡолаҡ: 1.Тире 2. Ишетеү юды 3. Ҡолаҡ япрағы Урта ҡолаҡ: 4. Ҡолаҡ ярыһы 5. урта ҡолаҡ ҡыуышлығы 6. [[Сүкеш һөйәге 7. һандал һөйәк 8. Өҙәңге һөйәге Эске ҡолаҡ: 9. Ярым түңәрәк каналдар 10. Ҡусҡар 11. Нервылар 12. ]]
Ҡолаҡ мәҙәниәттә
Ҡолаҡ формаһын үҙгәртеү өсөн үткәрелгән хирургик операция опластика тип атала.
Висим ҡурсаулығы
Тарихы
Шул иҫәптән, биосфера полигонын булдырыу өсөн 7750 гектар ер бүленгән, ҡурсаулыҡ биосфера резерваты статусын алған.
Ковальджи Кирилл Владимирович
Кирилл Ковальджиҙың әҙәби студияһы
Кирилл Ковальджиҙың әҙәби студияһынан XX быуат аҙағы — XXI быуат башындағы иң яҡшы совет-рәсәй шағирҙары сыға: Иван Жданов, Александр Ерёменко, Юрий Арабов, Нина Искренко, Алексей Парщиков, Евгений Бунимович, Владимир Тучков, Виктор Коркия, Марк Шатуновский, Владимир Друк һәм башҡалар.
Ижады
Молдавия шағирҙарын — Андрей Лупанды, Е. М. Буковты, Г. Менюкты, П. Боцуны һәм башҡаларҙы, Румыния шағирҙарын — М. Эминеску, Дж. Кошбука, Н. Стэнеску, М. Сореску, М. Динеску, Лео Бутнару һәм башҡаларҙы тәржемәләй.
Артузен
Артузен (Шинкаты) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каспий диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар союзы
Тарихы
1980-1990 йылдарҙа башҡорт сәнғәте яңы төҫмөр ала. Илдә сәйәси хәл үҙгәреү, идеологик һәм ижади азатлыҡ бирелеү менән бөтә рәссамдарҙың иғтибары рухи-әхлаҡи проблемаларға, йәмғиәт тормошо, заманға ярашлы стилистика эҙләүйүнәлтелә,  сәнғәттә фәлсәфәүи-интеллектуаль башланғыстарға нигеҙ һалына. Яңы тема һәм формалар, иң мөһиме,   башҡорт йолалары, милли колориты менән бәйлелекте күләгәлә ҡалдырмай.
Бөгөнгө хәле
Республиканың Мәҙәниәт министрлығы менән берлектә күргәҙмәләр, проекттар сәнғәттең бөтә төрҙәре буйынса үҫешеү мөмкинлеге бирә. Улар араһында халыҡ-ара Триеннале баҫма графикаһы, Республика биҙәү-ғәмәли сәнғәт күргәҙмәләре, «Акварель яҙы», «Киңлек һәм форма» экспозицияһы һәм скульптура симпозиумы. Йыл һайын «Тыуған ил образы» пленэрҙары ойошторола.
Себер дәүләт медицина университеты
Тарихы
Ойошторлоуы ваҡытынан алып университет бөтәһе 60 меңдән ашыу табип һәм провизорҙар әҙерләгән, 40 меңгә яҡын һаулыҡ һаҡлау белгесенең  квалификацияһын күтәрергә ярҙам иткән. Себер дәүләт медицина университетын 700-ҙән ашыу фән докторы, 42 академик, СССР-ҙың һәм Рәсәй музыка академияһының 25 ағза-корреспонденты, Дәүләт премияһының 15 лауреаты тамамлаған. Юғары уҡыу йорто ғалимдары һәм уҡытыусылары ҡатнашлығында Томскиҙа Рәсәй медицина академияһының Себер бүлексәһе дүрт ғилми тикшеренеү институттары - фармакология ғилми-тикшеренеү институты, кардиология ғилми-тикшеренеү институты, онкология ғилми-тикшеренеү институты һәм медицина генетикаһы ғилми-тикшеренеү институты булдырыла.
Юғары уҡыу йорто үҙенең эшләгән осоронда донъяла билдәле бер нисә ғилми мәктәп ойоштора. Улар араһында профессор М.Г. Курлов ойошторған терапевтарҙың себер мәктәбе бар. Курлов атап әйткәндә, туберкулезды иҫкәртеү һәм дауалау системаһын булдырыу, шулай уҡ СССР-ҙың көнсығышында шифахана дауаланыуына нигеҙ һалыусы булараҡ танылыу яулай.
Дегәнәк
Таралыуы
Дегәнәк әрһеҙ үҫемлек; ташландың ерҙә, юл, соҡор тирәһендә, баҡсаларҙа, торлаҡ эргәһендә үҫә. Скандинавиянан Урта диңгеҙгәсә, Британ утрауҙарынан Япония һәм Ҡытайға тиклем таралған. Төньяҡ һәм Көньяҡ америкаға килтерелгән.
Ҡулланыу
Ашарҙан ярты сәғәт самаһы алдан ауырыуына күрә 1-2 аш ҡалағынан алып сынаяҡ тултырып һут эсеү ҙә яҡшы һөҙөмтә бирә: үтте, бәүелде ҡыуа, шәкәрҙе төшөрә, быуын һыҙлауын баҫа, бауыр-бөйөр эшмәкәрлеген яҡшырта, ҡанды таҙарта. Яман шештәр ҙурайыуын тотҡарлауы билдәле. Нимәнән нисек ҡулланыу хаҡында үләнсе-табибтар менән кәңәшләшергә кәрәк. Файҙалары бының менән генә сикләнмәй ..
Ике йыллыҡ был үҫемлектең тамырын тәүге йылда ҡаҙып алалар, йә иһә иртә яҙҙа ҡаҙырға ла мөмкин. Уны йыуып киптергәндә оҙаҡ һаҡлана, шул килеш тә төрлө тоҙламаларҙа файҙаланырға ярай; тарттырып, онға ҡушып, күмәс менән дә һыйланалар. Мейескә тәгәрәтеп, йә духовкала бешерелгәненең ҡабығын әрсеп аҡ йә шыйыҡ май һалып ашайҙар. Йәш япраҡтарын бер нисә минут ҡайнар һыуҙа бешекләп, турамаларға, ашҡа һалалар.
Казыр-Су
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изге Лаврентий йылғаһы
Изге Лаврентий йылғаһы (fleuve Saint-Laurent, Saint Lawrence River) — АҠШ һәм Канада территориялары аша ағыусы һәм Бөйөк күлдәрҙе Атлантик океан менән тоташтырыусы Төньяҡ Америкалағы ҙур һыу артерияһы.
Имәнлек (Ғафури районы)
Имәнлек (Имянник) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 98 кеше. Почта индексы — 453064, ОКАТО коды — 80221828002.
Спокан (Вашингтон)
Америка ауылы
1818 йылғы Инглиз-америка конвенцияһына ярашлы Орегон ерҙәре менән уртаҡ инглиз-америка  биләмәһе, ахыр сиктә Орегон сиге тураһында  бәхәстәргә килтерә, был бәхәс  Америка күскенселәренең Орегон юлы буйлап күп килеүенә бәйле була. Бәхәс Орегон килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамлана, уға ярашлы 1846 йылда Бөйөк Британия  49-сы параллелдән көньяҡтараҡ  ерҙәрҙе,  Канаданың хәҙерге сиктәрен  тапшыра.
Порт-Саид
XIX быуатта төҙөлгән өйҙәр ҡалала күп һаҡланғандар.
Спокан (Вашингтон)
XX быуат
Спокан ҡалаһының үҫеше XX быуаттың икенсе ун йыллығында  ҡырҡа туҡтап ҡала, был халыҡ һанының кәмеүенә килтерә Байтаҡ кимәлдә бының сәбәбе булып иҡтисадтың әкренәйеүе тора. Урындағы шахталар һәм ресурстар сығарыу буйынса контроль эре милли компанияларға күсә, улар алынған капиталды ҡаланан сығара, шулай итеп урындағы кимәлдә инвестицияның үҫеше кәмей. 20-30-сы йылдарҙа шулай уҡ кире иҡтисади хәл менән бәйле бик аҙ үҫеш күҙәтелә. Эске Төньяҡ-Көнбайыш өлкәһе файҙалы ҡаҙылмаларға, шулай уҡ ауыл һәм урман хужалығы продукттарына ихтыяждың  кәмеүенә бәйле була. Спокандағы хәл Икенсе Донъя һуғышы башланыу менән яҡшыра, сөнки Спокан үҙәнендә алюминий етештереү ойошторола, был  төбәктә электр энергияһының  осһоҙ булыуы менән аңлатыла һәм самолеттарға ихтыяждарҙың үҫеүенә сәбәп була.
Был осорҙоң уңыштары  тағы иҡтисади түбәнәйеү менән туҡтап ҡала, уның  процесында   көмөшкә, ағасҡа һәм ауыл хужалығы продукцияһына хаҡтар һиҙелерлек кәмей. Ауыр осор булыуға ҡарамаҫтан, Спокан иҡтисады ҡалалағы үҫеүсе  Key Tronic компанияһынан һәм башҡа технология компаниялары өсөн ғилми, маркетинг һәм етештереү потенциалынан файҙа күрә башлай, Был Спокандың тәбиғи ресурстарға  ихтыяждарын кәметергә ярҙам итә.
Халҡы
АҠШ-тың 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡалала   даими  208 916 кеше йәшәгән. Спокан Америкала ҙурлығы буйынса йөҙөнсө ҡала булып тора.
Медиа
Споканда бик күп матбуғат баҫмалары сыға. Гәзиттәре араһынан төп көндәлек  The Spokesman-Review  гәзитен айырып әйтергә мөмкин, шулай уҡ махсуслашҡан баҫмалар, шул иҫәптән  The Pacific Northwest Inlander гәзите, аҙнаһына ике тапҡыр сыҡҡан   эшлекле журнал  Споканский Журнал Бизнеса (Spokane The Journal of Business),  ата-әсәләр өсөн  айлыҡ  Детская газета гәзите, ай һайын яңылыҡтар журналы GLBT Q View Northwest, әүҙем ял хаҡында айлыҡ күҙәтеү Out There Monthly, һәм Гарланд (Garland)  районындағы айлыҡ ваҡиғалар тураһында The Times Garland  гәзитен атарға мөмкин.
Споканда шулай уҡ журналдар баҫылып сыға — Spokane Coeur d’Alene Living — йорт һәм стиль тураһында айлыҡ журнал, The Spokane Sidekick күңел асыу һәм мәҙәни ваҡиғалар буйынса гид, The Word — юмористик айлыҡ баҫма, Sports HomeTeam — урындағы спорт ваҡиғаларына  арналған таблоид Guide The Family — йыллыҡ баҫма, ул Спокан һәм Кёр- д' Ален мәктәптәрендә таратыла, унда Эске Төньяҡ-Көнбайыш өлкәлә ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу   тураһында материалдар бар. Шулай уҡ Спокандағы һәм күрше төбәктәрҙәге ваҡиғаларға арналған бер рәт онлайн — баҫмалар бар.
Йәмәғәт транспорты
Споканда Amtrak һәм Greyhound компанияларының тимер юл һәм автобус бәйләнеше бар, Spokane Intermodal Center аша тормошҡа ашырыла. Ҡалала Amtrak компанияһының Builder Empire Чикагонан килеүсе пассажир поезы туҡтай. Шулай уҡ Сиэтл Портлендҡа ҡарай  Spokane, Portland and Seattle Railway иҫке  тимер юлдарынан мираҫҡа ҡалған төнгө рейстар  башҡарыла.
Коммуналь хужалығы
Спокан ҡалаһы һыу менән тәьмин итеү, канализация һәм ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу муниципаль системалары менән идара итә. Споканда Вашингтон штатында Спокан  ҡаты ҡалдыҡтарҙың төбәк сиситемаһы  сиктәрендә  булдырылған сүп-сарҙы энергияға эшкәртеү буйынса берҙән-бер завод бар, шулай уҡ ҡаты ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм сорттарға айырыу буйынса ике станция эшләй, улар Спокан ҡалаһы һәм Спокан округы хеҙмәттәшлегендә барлыҡҡа килгән. Электр энергияһы эшкәртеүсе завод менән генерациялана һәм комплекстың эше өсөн өсөн ҡулланыла, ә артығы һатыла. Тәбиғи газ һәм электр менән тәьмин  Utilities Avista тәьмин итә,  шул уҡ ваҡытта   телевидение, интернет һәм телефония хеҙмәттәрен   Qwest Communications һәм Comcast күрһәтә.
Кескенә дача
Тарихы
Билдәле булыуынса, княгиня Татьяна Багратион-Мухранская һәм уның ике бәләкәй балаһы менән бергә бөйөк кенәз Дмитрий Константинович Февраль революцияһы алдынан Петроградтан ҡайтып, дачала 1916 йылдың декабренән 1917 йылдың ғинуарынаса йәшәй.
1912 йылдың март аҙағына Н. Г. Тарасовһарайҙың көнсығыш стилендәге проектын һәм биләмәләге барлыҡ биналарҙы төҙөүгә, уларҙы йыһазландырыуға дөйөм суммала 125,8 мең һумға смета төҙөй.
Трошин Владимир Дмитриевич
Биографияһы
1946—49 йылдарҙа Горький фельдшер-акушер мәктәбендә уҡый. 1949—1956 Горький ГАЗ автозаводының медсанчасында фельдшер булып эшләй.
1961 йылдан ассистенттан алып проректорға тиклем юл үтә.
Сиокка Анибаль
Биографияһы
Сирокка ике тапҡыр Уругвай чемпионатының иң яҡшы бомбардиры тип таныла (1934 йыл (13 гол) һәм 1936 йыл (14 гол).
Әрәмәле
Исеменең килеп сығышы
Йылға буйында ҡуйы әрәмәлек ҡыуаҡтары үҫә, шуға йылғаны Әрәмәле тип атағандар.
Теему Хартикайнен
Хоккейсы карьераһы
2008/09 йылдар миҙгелен 18 йәшлек Теему тулыһынса тиерлек төп составта була, миҙгелдең 63 осрашыуында 26 (20+6) мәрәй йыя, йәштәр араһында даими миҙгелдә иң күп шайба индерә, «КалПа» менән Финляндия чемпионатының бронза миҙалдарын яулай, ә Теему миҙгелдең иң яҡшы йәш дебютанты тип таныла. 2009/10 йылдар миҙгелендә Хартикайнен 66 осрашыуҙа 40 мәрәй йыя, ә командаһы плей-оффта ярымфиналға тиклем барып етә, әммә миҙалдарһыҙ ҡала. Был миҙгел Хартикайнен өсөн Финляндияла һуңғы була.
Усть-Куча
Усть-Куча — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Каракол йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Теему Хартикайнен
«Салауат Юлаев» составында
2019 йылдың 12 апрелендә Башҡортостан республикаһы етәксеһе вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Теему Хартикайненды «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены менән бүләкләй. 28 майҙа Теему Хартикайнен КХЛ миҙгеленең символик йыйылма командаһына индерелә. 2019 йылдың 20 сентябрендә Теему КХЛ даими чемпионаттарында 100-сө шайбаһын керетә һәм «Салауат Юлаев» хоккейсылары араһында беренсе булып шул күрһәткескә етә. 2020 йылдың 6 ғинуарында Теему ЦСКА ҡапҡаһына 6 минут өсөндә өс гол керетә һәм КХЛ тарихында «Салауат Юлаев» командаһының иң тиҙ хет-тригын яһай. 20 ғинуарҙа Хартикайнен «Салауат Юлаев» хоккей клубы менән 2021/22 йылдар миҙгеле аҙағына тиклем яңы контракт төҙөй. Хартикайнендың эш хаҡы бер миҙгел өсөн 90 миллион һумға тиң, тип сығанаҡтар билдәләй. Был миҙгелдә Теему 63 осрашыуҙа 42 мәрәй йыя һәм 26 шайба индерә, ә «Салауат Юлаев» Гагарин кубогы өсөн плей-оффтың тәүге этабында «Авангард» хоккей клубын серияла 4-2 иҫәбе менән ота. Шунан һуң коронавирус пандемияһы арҡаһында бар уйындар туҡтатыла һәм КХЛ миҙгеле тамамлана. Чемпионат тамамланғас, Линус Умарк Өфөнән Швейцарияға уйнарға күсә, шуның урынына МХЛ-дан финн Маркус Гранлунд ҡайтарыла, ә «Салауат Юлаев» яңы баш тренеры Томи Лямся Хартикайнен — Сакари Маннинен — Гранлунд звеноһын барлыҡҡа килтерә.
Халыҡ-ара карьераһы
2013 йылда Теему Хартикайнен тәүгегә төп Финляндия йыйылма командаһы өсөн Еврохоккейтур этабында уйнай. 2019/20 йылдар миҙгеленә тиклем Теему йыл һайын йыйылма командаһы өсөн уйындарға саҡырыла. 2015 йылда Чехияла үткән донъя чемпионатында Финляндия төп йыйылма командаһы өсөн 4 осрашыуҙа 1 гол керетә, ә командаһы сирекфиналға тиклем етә. 2018 йылда Көньяҡ Кореяла үткән Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Теему дүрт осрашыуҙа бер мәрәй йыя, ә Финляндия йыйылма командаһы сирекфиналда туҡтай.
Бекетов ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Тарихы
1986 йылда барлыҡҡа килә.
Эньлай Чжоу
Премьер
1949 йылдың 1 октябрендә Ҡытай Халыҡ Республикаһы иғлан ителгәндән һуң, Ҡытай Халыҡ Республикаһының Дәүләт административ советы премьеры һәм Ҡыттай Халыҡ Республикаһының сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнә. Чжоу Эньлай арҡаһында Ҡытай дипломатияһы ҙур уңыштарға өлгәшә; хәҙерге Ҡытай һәм көнбайыш историографияһында Чжоу Эньлай «тыныс һыйышып йәшәүҙең биш принцибы» инициаторы булып һанала. 1960-сы йылдар башында Көнбайыштың капиталистик илдәре Һәм Япония менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртыу һәм СССР менән мөнәсәбәттәрҙә көсөргәнешлекте йомшартыу юлы менән ҠХР-ҙың тышҡы сәйәсәтен идеологиялаштырыуҙан, уны тик « өсөнсө донъя» ға ғына йүнәлтеүҙән ҡотолорға тырыша; Мәҙәни революция йылдарында был ҡайһы бер хунвэйбинов һәм цзаофаней ойошмалары яғынан «ревизионистик ҡараштар һәм фекерҙәр»өсөн уны ғәйепләйҙәр. 1969 йылдың сентябрендә Пекин аэропортында А. Н. Косыгин менән яҙ көнө Даманский утрауындағы сик буйы конфликты арҡаһында килеп тыуған көрсөктөң тамамланыуына сик ҡуйған һөйләшеүҙәр алып бара.
Ишмәтов Рафаил Ғәзиз улы
Биографияһы
1985 йылдан алып Авангард командаһы (Өфө) тренеры, өлкән тренеры, 1991 йылда — Салауат Юлаев хоккей клубының, 1999—2000 йй. — армия спорт клубының (Санкт-Петербург), 2003 йылда — Рәсәй йәштәр йыйылма командаһының, 2004-05 йй. Салауат Юлаев хоккей клубының баш тренеры. 2006 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университетында уҡыта, бер үк ваҡытта армия спорт клубы СДЮШОР-ының спорт директоры (икеһе лә — Санкт-Петербург). Етәксеһе башҡарыу Салауат Юлаев хоккей клубы Халыҡ-ара хоккей федерацияһы Кубогы (1994), Милләт-ара хоккей лигаһы (1995—96) һәм Рәсәй (1997) чемпионаттарының броза призын яулай, Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы донъя чемпионаты була (2003). Дуҫлыҡ ордены менән бүләкләнгән (1996).
Каинзас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мацуо Басё
Мацуо Басё (松尾芭蕉, Matsuo Bashō (псевдоним); ысын исемендә Басё урынына Киндзаку тора, йәше етеү исеме — Мунэфуса (宗房); тағы бер исеме — Дзинситиро (甚七郎)) — күренекле япон шағиры, шиғриәт теоретигы. 1644 йылда Хонсю утрауының Ига провинциялағы Уэно замоклы ҡалаһында тыуған. 1694 йылдың 12 октябрендә Осакала вафат.
Исток (Иҫәт ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мацуо Басё
Биографияһы
Ошо юғалтыуҙан һуң Басё бер урында оҙаҡ йәшәргә теләмәй. Күпселегендә ул яңғыҙ сәйәхәт итә, ҡайһы берҙә — бер йәки ике иң яҡын уҡыусылары менән. Уны хатта ябай хәйерсеһегә оҡшап йөрөүе лә аптыратмай.Ҡырҡ йәшендә 1684 йылдың авгусында бер уҡыусыһы оҙатыуында ул үҙенең тәүге сәфәренә. Ул ваҡытта Японияла сәйәхәт итеүе бик ҡыйын була. Бер туҡтауһыҙ паспорттар тикшереү юлсыларҙы ныҡ йонсота. Уның юл кейеме эшләпәнән, плащтан ғына тора, муйынында муҡса, ҡулында таяҡ һәм йөҙ ҙә һигеҙ бөртөклө. Муҡсаһында бер-ике ҡытай йәки япон антологиялары һәм бәләкәй генә ағас гонг (музыкаль инструмент). г. Күп көндәрҙән һуң улар Исэ провинцияһына килеп етәләр, унда Ҡояш алиһәһе Аматэра́суға бағышланған храм комплексына баш эйәләр. Сентябрҙә улар Басёның тыуған яғына киләләр, бында шағир ағаһы менән осраша һәм ата-әсәһе вафат булыуы тураһында белә. Артабан уның юлдашы тиро ҡайтып китә, ә Басё Ямато, Мино һәм Овари провинцияларында булғандан һуң ҡабаттан Уэноға (ағаһына) ҡайта, бында Яңы йылды ҡаршылай һәм тағы ла Ямато, Ямасиро, Оми, Овари һәм Каи провинцияларында сәйәхәт ҡылып, апрелдә үҙ йортона ҡайта. Басё сәфәре ваҡытында үҙенең стилен таратыу менән шөғөлләнә, уны бөтә ерҙә лә шағирҙар һәм аристократтар ҡунаҡҡа саҡыра. Әммә уның һаулығы дуҫтарын бик ныҡ борсоуға һала һәм улар уның ҡайтҡанынан һуң еңел һулап ҡалалар.
Ғүмеренең аҙағынаса Басё сәйәхәт итә һәм тәбиғәт матурлығынан көс-ҡөҙрәт ала. Табыныусылары уның артынан өйөр булып йөрөйҙәр, уны бөтә ерҙә ижадына хөрмәт менән ҡараусы крәҫтиәндәр һәм аристократтар көтөп тора. Уның сәйәхәттәре һәм уның юғары һәләте тағы ла бер проза жанрын аса — юлъяҙма көндәлеге жанры. Басёның иң яҡшы көндәлеге булып «Оку но хосомити» («себер һуҡмаҡтарынан») һанала. 1691 йылда ул ҡабаттан Киотоға юллана, төс йылдан тыуған яғында була, ә һуңынан Осакаға ҡайта. Был сәйәхәт уның өсөн аҙаҡҡыһы була. Басё 51 йәшендә вафат була.
Алонсо Хаби
«Реал Сосьедад»
2004 йылдың йәйендә «Реал Сосьедад»ҡа бала саҡ дуҫы Микель Артета килә. Артета майҙан уртаһында Алонсоның партнеры булыуға бик ҡыуана, әмәм ҡыуанысы оҙаҡҡа бармай — Алонсо «Ливерпуль» клубынан тәҡдим ала һәм 2004 йылдың 20 авгусында мерсисайд клубына күсә.
Шәхси тормошо
Алонсо балаһы тыуғас, Чемпиондар лигаһында «Интернационале» менән уйында ҡатнашмай һәм был аҙымын түбәндәгесә аңлата: Уның ғаиләһен Чемпиондар лигаһынан өҫтөн ҡуйыуы тренер Рафа Бенитес менән күп тапҡырҙар низағ тыуҙыра. 2010 йылдың 30 мартында икенсе балаһы — Ано Алонсо Аранбуру исемле ҡыҙы тыуа. Өсөнсө балалары — ҡыҙҙары Эмма Алонсо Аранбуру 2013 йылдың 2 декабрендә тыуа.
Тымыҡ океан дәүләт университеты
Ҡоролошо
Университетта 18 факультет, шул иҫәптән 1 өҫтәмә һөнәри белем биреү һәм 1 ситтән тороп уҡыу факультеты бар. Юғары уҡыу йортонда 17 меңдән артыҡ кеше тамамлаған.
Фаягөл
Таралыуы
Фаягөл Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Көнбайыш Серерҙә, Көнсығыш Себерҙең көньяҡ-көнбайышында, Кавказда таралған. Башҡортостандың күпселек райондарында осрай, әммә күп түгел. Үҫемлек ялан-туғайҙарҙа, йылға буйҙарында, урман ситендә үҫә.
Кинжуга
Кинжуга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двинская мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Халиҡ (исем)
Фамилиялар
Халиҡов Ғабдулхаҡ Әбйәлил улы (9 февраль 1931 йыл — 30 сентябрь 2007 йыл) — ғалим-инженер-механик. 1973 йылдан (өҙөклөк менән) Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983 йылға тиклем теоретик механика һәм гидродинамика, 1991—1998 йылдарҙа физик гидродинамика кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1992—1993 йылдарҙа физика факультеты деканы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы академигы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1971), профессор (1972). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1979).
Кайгыза
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Эстрада Хуан
Халыҡ-ара карьераһы
Эстрада футбол буйынса Аргентина йыйылма командаһы өсөн 18 матч үткәрә һәм ике тапҡыр Көньяҡ Америка чемпионатында еңә (1937, 1941).
Француз Һинд-Ҡытайы
Версаль килешеүе
XIX быуат башында Вьетнам берҙәм дәүләткә берләшкәндән һуң, 1787 йылғы Версаль килешеүе «онотола» һәм тормошҡа ашмаған тип һанала. 1820-се йылдарҙа илдә христиандарға ҡаршы беренсе указдар сығарыла. 1835 йылда Вьетнам императоры Минь Манг Вьетнамда христиан диненә өндәүҙе тыйған указ сығара. Христианлыҡҡа ҡаршы сәйәсәт һәм миссионерҙарҙы эҙәрлекләү Францияла кире реакция тыуҙыра. Франция короле Луи-Филиппп Вьетнам илселеген ҡабул итеүҙән баш тарта, ә уның Алыҫ Көнсығыштағы диңгеҙ флоты Вьетнамдағы христиан миссионерҙарына һәр яҡлап ярҙам күрһәтергә бойороҡ ала.
Хомсынг-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Беларусь Республикаһының Милли банкыһы
Беларусь Республикаһының Милли банкы (Нацыянальны банк Рэспублiкi Беларусь) —  Беларусь Республикаһының үҙәк банкы һәм дәүләт органы.
Функциялары
Беларусь Республикаһы  Банк кодексының 7-се статьяһына ярашлы,  Беларусь Республикаһының Милли банкы:
Уймаҡ үлән
Уймаҡ үлән (Наперстя́нка крупноцветко́вая, Digitális grandiflóra) — ғаиләһенән күп йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 120 см-ға етә. Икенсе йылында июнь-июль айҙарында һары сәскә ата.
Призма (оптика)
Сағылдырыусы призмалар
Икенсе хәреф конструкция характерына күрсәтә («Р» — тигеҙ яҡлы, «П» — пентапризма, «У» — ярымпентапризма, «С» — ромб рәүешле, «М» — йыраҡлыҡ үлсәү тибындағы, «Л» — Леман призмаһы). Һыҙыҡ аша яҙылған һандар оптик күсәр һыныу мөйөшөн күрһәтәләр(0°,90°,180°). Мәҫәлән, «ВкР-45°» — өс сағылдырыусы ҡырлы һәм түбәле тигеҙ яҡлы призма, күсәр һыныу ҙурлығы - 45°.
Шиловка (Патрушиха ҡушылдығы)
Шиловка  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Патрушиха йылғаһының уң ярына тамағынан 7,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Баҡыр Тау
Туристик объекты
2013 йылда 13 000 турист килгән. Мәмерйәгә кескенә генә тишектән эскә үтеү өсөн бер ни тиклем тырышырға тура килә. 15-20 метр аралыҡ уҙғас, инеү юлы киңәйә һәм унда баҫып йөрөргә мөмкин. Киләсәктә үҙеңде ниндәй көтәһен белмәйһең. Ләкин барыбер ниндәйҙер серлелек ымһындыра. Сарманлыларның хыялы – был яҡҡа туристтарҙы йәлеп итеү. Дөрөҫ, бер мәмерйә менән генә туристарҙы ҡыҙыҡтырып булмай. Сарманда тарихи рудниктарҙы оло туристик маршруттың бер өлөшө итеп тәҡдим итергә мөмкин. Бында комплекс асыу белгестәргә лә кәрәк. Улар үҙҙәре лә был мәғәнәләрҙе тикшереп бөтөрмәгән. Улар фекеренсә, тәүҙә баҡыр сығарылған урында музей ойоштороу, унда туристтарҙы йәлеп итеү тарих өсөн дә файҙалы, иҡтисади яҡтан да отошло. Болгар һәм Свияжск, Ҡазандағы Иҫке татар биҫтәһендә эштәр башланған бизнес әһелдәре өсөн райондарға иғтибар бирергә етди стимул тигән өмөт бар.
Ахунов Рөстәм Ринат улы
Биографияһы
2012 йылда — Швейцарияла Европа университетында DBA (Doctor of Business Administration) дәрәжәһенә докторлыҡ диссертацияһын яҡлайылда
2011 йылда — БДУ-ның иҡтисад факультетының деканы итеп һайлана.
Колозерка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Золотница йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Воронов моронона тиклем (Сев. Двина йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Колорадо (йылға)
Колора́до (Colorado River, Río Colorado) — АҠШ-тың көньяҡ-көнбайышындағы һәм Мексиканың төньяҡ-көнбайышындағы ҙур йылға.
Камзас (Балыксу ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ватан һуғышы ордены
Орден тарихы
1942 йылдың 10 апрелендә И. В. Сталин Ҡыҙыл Армияһы тылы начальнигы интендант хеҙмәте генерал-лейтенанты А. В. Хрулевҡа фашистар менән алыштарҙа батырлыҡ күрһәткән хәрбиҙәрҙе бүләкләү өсөн орден проектын әҙерләргә ҡуша. Башта орденды «Хәрби ҡыйыулыҡ өсөн» («За военную доблесть») тип исемләргә уйлайҙар. Орден проектын эшләүгә рәссамдар Дмитриев Сергей Иванович («Батырлыҡ өсөн», «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының ХХ йыллығы» юбилей миҙалдары проекттары авторы) һәм Кузнецов Александр Иванович. Ике тәүлек үткәндән һуң уҡ беренсе эскиздар барлыҡҡа килә, улар иҫәбенән тимерҙә һынау экземплярҙарын эшләү өсөн бер нисә эш һайлана. 1942 йылдың 18 апрелендә өлгөләр раҫлана. Буласаҡ награда нигеҙенә А. И. Кузнецовтың һүрәте алына, ә «Ватан һуғышы» яҙыу идеяһы С. И. Дмитриевтың проектынан алына.
I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләр
Дошман тылындағы мөһим объектты мәргән рәүештә емергән өсөн;
Авиация частары менән өҙлөкһөҙ һәм аныҡ идара итеүҙе ойоштороу өсөн;
Штаб эшен аныҡ һәм планлы рәүештә ойоштороу өсөн;
Дошман территорияһында диңгеҙ десантын уңышлы төшөргән һәм ойошторған өсөн;
Күп тапҡыр трал үткәреп, флоттың хәрби эшмәкәрлеген уңышлы тәьмин иткән өсөн;
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләр
Дошман уты аҫтында алғы аэродромда 5-тән кәм булмаған самолетты йүнәтеүгә өлгәшкән өсөн;
Артиллерия йәки миномет уты ярҙамында дошман ут сараларын юҡҡа сығарған һәм беҙҙең ғәскәрҙәрҙең уңышлы ғәмәлдәрен тәьмин иткән өсөн;
Дошман ут позицияларына барып еткән бер орудиенан, өс минометтан йәки өс пулеметтюҡ иткән өсөн;
Дошмандың өҫтөнлөклө көстәре менән көрәшеп, үҙ позицияларының бер ҡарышын да бирмәгән һәм дошманға ҙур зыян килтергән өсөн;
Дошман транспортын баҫып алған һәм үҙ базаһына алып килгән өсөн;
Частың, соединениеның. армияның матди-техник тәьмин итеүен ойошторған һәм шуның менән частың, соединениеның уңышына булышлыҡ иткән өсөн.
I дәрәжә Ватан һуғышы ордены күкрәктең уң яғында йөрөтөлә һәм Александр Невский орденынан һуң урынлаштырыла.
Еңеүҙең 40-йыллығына арналған бүләкләүҙәр (1985)
СССР Юғары Советы Президиумы Указы Япония менән һуғышта ҡатнашыусыларға ла тарала.
Ордендың тасуирламаһы
Ордендың таҫмаһы бордо төҫөндәге ҡыҙыл буйлы ебәк муарҙан эшләнгән:
I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (беренсе тибы — «аҫылмалы», 1942—1943 йылдар)
Алтындан һәм көмөштән, аҡһәм ҡыҙыл эмаль ҡулланыу менән эшләнә. Ҡыҙыл эмалле йондоҙ остарының һәм винтовка һәм ҡыыстың оҙонлоғо — 45 мм. Ҡалыпһыҙ ауырлығы: 32,34 ± г. 1,65
I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе төрө — «бормалы», июнь 1943—1991)
Ҡалыбы һәм үрге нурҙағы элмәк алып ташлана. Шөрөп реверстың үҙәк өлөшөндә беркетелгән.
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (өсөнсө тибы — «юбилей сығарылышы», 1985 йыл)
925 келәймәле көмөштән эшләнгән. Тотош штампланған, реверстың уртаһында шөрөп беркетелгән. «МОНЕТНЫЙ ДВОР» келәймәһе рельефлы хәрефтәр менән штампланған, реверстың аҫҡы өлөшөндә урынлашҡан. Ордендың аверсындағы нурҙар, хәрефтәр, ураҡ менән сүкештең ҡаймаһы алтын менән ялатылған. Реверсы яйпаҡ, тоноҡ. Һан номеры бормашина ярҙамында граверланған һәм шөрөптән аҫтараҡ урынлаштырылған.
Пермь дәүләт фармацевтика академияһы
Хәҙерге торошо
- көндөҙгө уҡыу факультеты;
- 15.00.02 — фармацевтик химия һәм фармакогнозия;
Ханхара
Ханхара — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Плазма
Пла́зма (грек. πλάσμα «әүәленгән») — ионлаштырылған квазинейтраль газ. Ионлаштырылған газ составында ирекле электрондар, ыңғый һәм тиҫкәре зарядлы иондар бар. Киң мәғәнәлә алғанда плазмала теләһә ниндәй зарядлы киҫәксәләр булыуы мөмкин (мәҫәлән, кварк-глюон плазма). Система менән сағыштырғанда бәләкәй генә күләм эсендә зарядтар суммаһы нулгә тигеҙ булған плазма квазинейтраль тип атала, был зарядлы киҫәксәләр ағымының һәм плазманың (мәҫәлән, электрон йәки ион нурҙарынан) төп айырмаһы. Газ, юғары температураға тиклем йылытылған ваҡытта плазмаға әүерелә, был матдәнең дүртенсе торошо тип атала (матдәнең ҡаты, шайыҡ, газ хәлендә агрегат торошо була, плазма матдәнең дүртенсе агрегат хәле).
Сталин исемлектәре
Сталин атып үлтереү исемлектәре — Юғары судының Хәрби коллегияһы тарафынан төрлө язалау (башлыса атып үлтереү) сараларына тәғәйенләнгән кешеләрҙең судҡа тиклемге исемлектәре, уларҙы Сталин үҙе һәм уның яҡын даирәһе алдан раҫлай.
Йөкмәткеһе
2013 йылда әҙерләнгән CD дискыһы версияһына 33 фигурант буйынса биографик белешмәләр өҫтәлгән, ә шулай уҡ биографик белешмәләре урынлашырған дискыла дөйөм һандың яртыһында тәүге тапҡыр вафат булыу даталары дөрөҫләнгән.
Исемлектәр технологияһы
1934 йылдың 1 декабрендәге Үҙәк Башҡарма комитеты һәм СССР-ҙың халыҡ Комиссарҙары Советы Ҡарарына ярашлы ябайлаштырылған «исемлек» тәртибе барлыҡҡа килә, ҡарар С. М. Кировты үлтергәндән һуң ҡабул ителә. Ҡарар буйынса террористик ойошмалар һәм террористик акттар тураһындағы эштәр тиҙләтелгән тәртиптә (ун көнгә тиклем) алып барыла, суд тыңлауы ғәйепләнеүсеһеҙ, шаһитһыҙ үткәрелә, кассацион ялыуҙар, ярлыҡау буйынса үтенестәр ҡаралмай, үлеа хөкөмө шул уҡ көндә башҡарыла. «Ябайлаштырылған тәртиптә» эштәрҙе ҡарау ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһының рөхсәте буйынса үткәрелә, уны махсус ҡарар менән нығыталар.
Үҙәк Башҡарма комитетының һәм СССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары Советының 1934 йылдың 1 декабрендәге Ҡарары 1956 йылдың 19 апрелендәге СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән юҡҡа сығарыла.
Хөкөм ҡарарҙарын үтәү һәм теркәү
НКВД-ның элекке хеҙмәткәрҙәре өсөн «махсус тәртип» булдырыла. Ҡағиҙә булараҡ, уларҙың исемлектәре Сталинға айырым «Исемлек» йәки «Кешеләр исемлеге» исеме аҫтында папкала бирелә, Юғары судының Хәрби коллегияһы судына тәғәйенләнеше күрһәтелмәй. НКВД хеҙмәткәрҙәре фамилиялары дөйөм исемлектә булған осраҡтарҙа, фамилия тапҡырына «НКВД-ның элекке хеҙмәткәре» тип яҙыла. Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзалары раҫлағандан һуң исемлектәр башҡа бер ерҙә лә ҡаралмай — кешеләрҙе атып үлтерәләр, йәғни, Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзаларының ҡултамғалары ысынында хөкөм итеү булып сыға. НКВД аппараты эштәре буйынса CD документтарында «махсус тәртиптә» 254 чекист хөкөм ителә. Беренсе «махсус» исемлек 1937 йылдың 16 июнендә раҫлана, һуңғыһы — 1938 йылдың 10 июнендә.
Колозьма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Раккит
Раккит (Rackith) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 663 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 67 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6901 һәм автомобиль коды — WB.
Юлбарыҫов Рәжәп Рамаҙан улы
Юлбарыҫов Рәжәп Рамаҙан улы (22 май 1947 йыл) — табип, Көйөргәҙе районы Мораптал дауаханаһының баш табибы. СССРҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған врачы (1999), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2006).
Ярғаҙы
Тарихы
1959 йылдан бөтөрөлгән колхоз нигеҙендә «Ҡытау» совхозының 4-се (Владыкино) бүлексәһе булдырыла.
1983 йылдың мартында элекке Владыкин бүлексәһе ерҙәре Йүрүҙән механика заводына (ЮМЗ) бирелә, һәм бында завод «Ярғаҙы» ярҙамсы хужалығы ойоштора. Ярҙамсы хужалыҡ ерҙәре 2608 гектар тәшкил итә, шуның 1600 гектары – һөрөнтө ерҙәр була. Директоры — Александр Тимофеевич Абрамов. Ярғаҙы ошо хужалыҡ составына инә.
Одесса юғары ҡатын-ҡыҙ курстары
Тарихы
1916 йылда тарихи-филологик факультеттың тел бүлеге ҡарамағында француз теленең өс йыллыҡ педагогик курстары башлана, һәм был ваҡытҡа ҡатын-ҡыҙҙар курстарында 13 кабинет һәм лаборатория, бер китапхана иҫәпләнгән.
Камзас (Пызас ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мишкә (Мишкә районы)
Мишкә (Мишкино) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6021 кеше. Почта индексы — 452340, ОКАТО коды — 80243850001.
Чаган (Карама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Губден-озень
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Каспий диңгеҙе йылғаларының һыу бассейны, Сулак йылғаһының һыу бассейны сигенән Самур йылғаһының һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Үгәй инә үләне
Таралыуы
Үгәй инә үләне юл буйҙаранда, ташландың ерҙә, йылға ярҙаранда һ.б. ерҙәрҙә үҫә. Үҫемлек төньяҡ ярымшарҙа: Евразияла, төньяҡ Африкала һәм күсерелгән үҫемлек булараҡ Төньяҡ Америкала таралған.
Дар-әс-Сәләм
Климаты
Климаты субэкваториаль. Йыл дауамында ике ҡоро һәм ике дымлы миҙгел булыуы ҡыҙыҡлы үҙенсәлек булып тора. Төп дымлы миҙгел марттан майға тиклем дауам итә. Артабан июндән октябрь аҙағына тиклем оҙайлы ҡоро миҙгел башлана, уның барышында яуым-төшөм сағыштырмаса һирәк яуа.
Архитектураһы
Биналарҙың күпселек өлөшө колониаль үткән дәүерҙе сағылдыра. Улар төрлө архитектура стилдәрендә, шул иҫәптән суахили, инглиз, немец һәм Азия стилдәрендә төҙөлгән. Биналарҙы яңыртыу һәм киңәйтеү һөҙөмтәһендә улар күп ҡатлыға әйләнде һәм заманса ҡиәфәт алды, шул иҫәптән дауахана комплексы, техник институт һәм юғары суд бинаһы.
Белем биреү учреждениеларынан 1961 йылда төҙөлгән Дар-әс-Сәләм университеты, бер нисә китапхана, ғилми-тикшеренеү институттары һәм милли музей урынлашҡан.
Иҡтисады
Танганьика күленән көнбайышында урынлашҡан Кигоманан Виктория күленең төньяҡ-көнбайыш яр буйында урынлашҡан Мванзаға тиклемге тимер юлының һуңғы станцияһы булып тора; ҡала порты Танзам тимер юлы (1975 йылдан алып эшләй) аша Замбия менән бәйләнеш булдырылған. Дар-әс-Сәләм халыҡ-ара аэропорты эске һәм халыҡ-ара рейстар яһай.
ЛГБТ
Тарих
1970-се йылдар аҙағында - 1980 йылдар башында, Стоунволл сыуалыштар эйфорияһы үткәндән һуң, ҡабул итеүҙә үҙгәреш үҙгәрҙе. Күп кенә гейҙар һәм лесбияндар ЛГБТ-берләшмәнең тиң ағзалары булараҡ бисексулдарҙы һәм трансгендер кешеләрҙе ҡабул итмәй башланы. 1990-сы йылдарҙа ғына бисексуалдар һәм трансгендер кешеләре, гейҙар һәм лесбияндар менән берҙәм берләшмә булдырҙы. Был осорҙан алып йәмғиәттең аббревиатураһы ЛГБТ тип атала башлан. .
Перов Василий Григорьевич
1833—1852
Василий тыуғандан һуң бер нисә йыл үткәс, атаһы дәүләт хеҙмәтенән бушатыла, һәм ғаилә Архангельск иға, һуңынан Дерпт янындағы Криденерс — Суслептың ғаилә имениеһына күсенә. Күпмелер ваҡыт Василий Перов Һамар губернаһы нда — ағалы-ҡустылы, атаһының беренсе никахынан улдарының имениеларында йәшәй. Атаһы 1842 йылда Языков имениеһы идарасыһы вазифаһын алғас, ғаилә Түбәнге Новгород губернаһы Арзамас өйәҙе Саблуковоға күсеп килә. Бында Василий сәсәк (оспа) менән ауырый, ауырыуҙың эҙемтәһе — насар күреү — ғүмерлеккә уның менән ҡала. Һынлы сәнғәткә ҡыҙыҡһыныу атаһы саҡырған рәссамдың ижадын күҙәткәндә барлыҡҡа килә. 1843—1846 йылдарҙа Василий Арзамас өйәҙе училищеһында уҡый, педагог Фаворский менән йәшәй. Һүрәт төшөрөүҙе үҙ аллы өйрәнеүен дауам итә. Әсәһе улын Түбәнге Новгород гимназияһына ебәрергә теләгән. Ләкин атаһы Пияишное (Пиявочное) ауылында яңы хеҙмәт урыны ала. Василий А. В. Ступиндың Арзамас сәнғәт училищеһына уҡырға ебәрелә, унда 1846—1849 йылдарҙа уҡый (өҙөклөктәр менән). Башҡа уҡыусыларҙан алдараҡ Ступин Перовҡа майлы буяуҙар менән һүрәт төшөрөргә рөхсәт итә: «Васенка юғалып ҡалмаясаҡ — уның таланты бар, унан рәссам сығыр», тип маҡтаған.. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, уҡыусыларҙың береһе менән низағ арҡаһында Перов мәктәпте тамамлап өлгөрмәй.
1871—1882
Уның көлө Дон монастыры зыяратында яңынан ерләнә; яңынан ерләүҙең аныҡ датаһы билдәһеҙ. Рәссамдың яңы ҡәберенә скульптор Алексей Евгеньевич Елецкий эшләгән һәйкәл ҡуйылған.
Ҡарағай (Ғафури районы)
Архитектура ҡомартҡылары
1904 йылда төҙөлгән Покров сиркәүе бинаһы — архитектура ҡомартҡыһы.
Тәҡдир
Тәҡдир йәки яҙмыш (praedestinatio йәки ; Предопределение) — Аллаһы Тәғәлә булған һәм буласаҡ нәмәләрҙең ваҡытын, урынын билдәләгән; донъяла бөтә нәмә лә Аллаһтың теләге, тәҡдире буйынса булған һәм буласаҡ тигән дини инаныс.
Монотеизмда
Кеше үҙенә яҙылған яҙмышты Аллаһы Тәғәлә тарафынан бирелгән ихтыяры буйынса һайлай. Ни генә ҡылһаҡ та, ул Аллаһ ризалығы менән, уның ҡеүәтләүе буйынса тормошҡа аша. Тыумыш, енес, ғүмер оҙонлоғо, ата-әсәй һайланыла алмай. Шуға былар өсөн яуап бирелмәй, ә был тормошта кешенең үҙ ихтыяры, теләге менән эшләгән яҡшы һәм насар ғәмәлдәр өсөн яуап тотола.
Исламда тәҡдир
Исламда яҙмыш мәсьәләһенә ҡағылышлы бер нисә ҡараш бар.
Чагырка
Чагырка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чарыш йылғаһының һул ярына тамағынан 355 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хеҙмәт Даны ордены
СССР тарихында һуңғы тапҡыр Хеҙмәт Даны ордены менән 1991 йылдың 21 декабрендә бүләкләйҙәр.
Орден статусы
Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнәләр:
Ордендың хәҙерге заман тарихы
Рәсәй Федерацияһы Президентының 1992 йылдың 2 мартындағы 442-се һанлы Указына ярашлы Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградалары системаһында тергеҙелмәй.
Азия финанс кризисы
Тарихы
Көньяҡ-Көнсығыш һәм Көнсығыш Азия иҡтисадтарында көрсөк күренештәре үҫеше оҙаҡ йылдар буйы барҙы. ЭТП менән ситтән бурысҡа алыу нисбәте йәһәтенән бөлгөнлөккә беренсе булып Таиланд төшәсәге күренде. 1997 й. майында тай баты халыҡ-ара алыпһатарҙарҙың көслө һөжүменә дусар булды. Был шарттарҙа Таиланд хөкүмәте 1997 йылдың 30 июнендә баттың девальвацияһын иғлан итә, уның курсы АҠШ долларына бәйле ине. Һөҙөмтәлә бат курсы — яртылаш, ә Таиландтың фонд баҙары дүрттән өскә төшә.
Киләһе айҙа кризис Индонезия, Малайзия һәм Көньяҡ Корея иҡтисадтарына күсә. Япония, Гонконг, Лаос, Филиппин, Ҡытай, Һиндостан һәм Вьетнам кризистан әҙерәк зыян күрә. «Азия юлбарыҫтары» араһынан Сингапур менән Тайвань иһә кризисҡа бирешмәне тиерлек. Үрҙә аталған иҡтисадтарға 1997—1998 йылдарҙа милли валюталар курсы төшөү (мәҫәлән, Таиланд валютаһы — бат — тәүҙә 48 %, ә 1997 йыл аҙағына 100 % тиерлек арзаная; Индонезия рупияһы 228 % төштө), фонд индекстары кәмеү, инфляция үҫеше, корпоратив бурыс үҫеүе, корпорацияларҙың шау-шыулы бөлгөнлөктәре хас була.
Кәүҫар
Урынлашыуы
Йыйылыш көнөндә (хәшер) бөтә пәйғәмбәрҙәрҙең үҙҙәренең һыу ятҡылыҡтары буласаҡ, улар араһынан айырыуса Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең (хәлүәт) быуаһы айырылып тора. Ожмах йылғалары буйына, һыуһынды һуңғы тапҡыр ҡәнәғәтләндерер өсөн, пәйғәмбәрҙәр артынан эйәргән кешеләр йыйыласаҡ.
Дейбукал-котты
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һаҙйылға (Туҡ бассейны)
Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры буйынса йылға Түбәнге Волга бассейны округына, Сорочинск гидроузелынан Елшән һыу үлсәү посына тиклем Һамар һыу хужалығы участкаһына ҡарай. Бәләкәй һыу бассейны— юҡ. Йылға бассейныйылғаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысынан алып Каспийға тиклем Волга йылғаһы. . :
Ҡаранйылға (Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
З.Вәлиди урамы (З.Валиди (улица))
Иман шарттары
Мосолмандың беренсе бурысы - Аллаһы Тәғәләнең барлығына һәм бер булыуына, Хәҙрәти Мөхәммәт салал-лаһу ғәләйһис-сәләмдең Пәйғәмбәрлегенә ышаныу. Аҡылы камил булған һәм бәлиғ булыу осорона еткән һәр кеше беренсе сиратта иман нигеҙҙәрен белергә тейеш. Уны «Иман шарттары» тип тә әйтәләр.
Аллаһы Тәғәләнең китаптарына ышаныу
Аллаһы Тәғәлә ҡайһы бер Пәйғәмбәрҙәр аша кешелеккә бер нисә китап ебәргән. Мәҫәлән, Тәүрат (урыҫса - Тора) китабы Муса Пәйғәмбәр ғаләйһиссәләм аша бирелгән, Инжил китабы (Евангелие) - Ғайса Пәйғәмбәр ғаләйһиссәләм (ғәрәпсә - (Ғ)Иса, урыҫса - Иисус) аша, Забур (Псалтырь) - Дауыт Пәйғәмбәр ғаләйһиссәләм аша, һәм һуңғы китап - ул Ҡөрьән, был китап Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (саллаллаһу ғаләйһи үә сәлләм) бирелде. Был китаптарҙа Аллаһы Тәғәлә Үҙенең барлығын, берлеген, иман шарттарын, Ахирәт хәлдәрен, әхләҡ төшөнсәләрен, ғибрәтле тарихи ваҡиғаларҙы, киләсәк хәбәрҙәрен, шәриғәтте аңлатты. Атап үткән китаптарҙың барыһы ла тура юлды күрһәтер өсөн индерелгән ине. Һәм беҙ, мосолмандар, уларға ышанырға тейешбеҙ.