cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джоэнн Элизабет Мэнсон
Тикшеренеүҙәре
Төп ҡыҙыҡһыныуҙары йөрәк-ҡан тамыры ауырыуҙарын, диабет һәм яман шешете профилактикалауҙа D витамины, омега-3 һәм фолий кислотаһы ролен, шулай уҡ  һөт биҙҙәре яман шешенең эндокринологик предикторҙарына баһа биреүҙе үҙ эсенә ала. Бер нисә эре күләмле перспектив когорт тикшеренеүҙәрҙә һәм клиник һынауҙарҙа Мэнсон ҡатын-ҡыҙҙарҙың хроник ауырыуҙарын профилактикалауҙа йәшәү рәүешенең һәм терапия ҡыҫылышында факторҙарҙың ролен баһалай. Джоэнн Мэнсон шулай уҡ биомаркерҙарҙы һәм йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарының генетик предикторҙарын һәм диабетты тикшереүҙә әүҙем ҡатнаша.
Северная (Стәрлетамаҡ районы)
Северная (Северная) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 340 кеше. Почта индексы — 453147, ОКАТО коды — 80249860007.
Кахс-нух-кал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Йәнекәев Ғайса Хәмиҙулла улы
ВКГД вәкиле
3 августа Йәнекәевкә Петроградтан Волга буйына һәм Төркөстан крайының дала өлкәләренә барырға рөхсәт бирелә. 1917 йылдың октябренән һуң ул Совет Рәсәйендә ҡала, ләкин сәйәси эшмәкәрлекте ташлай.
Туғанлыҡ (скульптура)
Символлылығы һәм төҙөлөшө
Чехословакия-совет хәрби ҡәрҙәшлеге тураһында скульптура ижад итеү идеяһы Карел Покорныға Икенсе донъя һуғышы Икенсе бөтә донъя һуғышы бөткәс үк килә.
Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы
Ҡотоева Гөлназ Мират ҡыҙы (1 ғинуар 1974 йыл) — шағир, журналист, «Башҡортостан ҡыҙы» журналының баш мөхәррире, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты (2006)
Рәүәт (Белорет районы)
Ауыл тарихы
1740-сы йылда Табын казактары атаманы Матвей Красильников Инйәр буйында 13 ауылды яндыра. Ул ауылдар араһында Инйәргә ҡойған Рәүәт йылғаһы буйындағы Собханғол ауылы ла була. Ауыл ҡайтанан тергеҙелә.1759 йылда сауҙагәр Матвеев Инйәр буйында Татлы һәм Аҫылғужа ауылдары араһындағы ерҙәрҙе 8 йылға ҡуртымға ала.1761 йылда был ерҙәр Демидовҡа күсә. Аренда срогы үткәс, ул тағы ла 30 йылға оҙайтыла(1769). Ләкин Е.Демидов ул ерҙә завод төҙөргә тотонмай. Һуңынан асыҡланыуынса, был ерҙәргә документ алдаҡ юл менән төҙөлгән. Аренда срогы үтер алдынан(1798 й.) аҫабалар был ерҙе сауҙагәр С.Левашовҡа бирә, ә уның вариҫтары бурыстары иҫәбенә был ерҙәрҙе Белорет заводтары хужалары Пашковтарға һата. 1829 йылда Пашковтар ерҙәрен законлашттыра. Башҡорттарҙы "үҙ ерҙәренә" күсеүен талап итә. Башҡорттар ҡаршылыҡ күрһәтә, улар ерҙәрен "Ағас баҫҡан" тигән төбәктә генә Левашовҡа һатыуҙарын белдерәләр. Күрәһең, быға тиклем дә алдаҡ менән үҙләштергән ерҙәргә был юлы ла документ ялған юл менән төҙөлгән. 1833 йылда 35 кеше йәшәгән урындан ғәскәр индерелеп аҫабалар ҡыуыла. Был Рәсәй империяһы Закондар йыйынтығының Х томыдағы 2026 статьяһы буйынса ғүмер баҡый үҙ ерҙәрендә йәшәгән халыҡты икенсе ергә күсереү нигеҙһеҙ булғанлығы тураһында Верхурал өйәҙ суды 1856 йылда һығымта яһай. Суд башҡорттар тейешле кимәлдә, ваҡытында дөрөҫ ғариза бирмәүҙәре арҡаһында ерҙәр завод хужаларына күскәнлеген билдәләй. Ҡыуылғане ауыл, утарҙар араһында Собханғол, Ҡурпысыҡ ауылдары, Рәүәт утары ла була. 1834 йыл рәүизендә Собханғол менән Ҡурпысыҡ бергә күрһәтелә.1836 йылда(5 март) мулла Әбделнасыр Әбделеәримов императорға элекке урындағы мәсетте күсереүҙе һорап яҙғанда Собханғол ауылын икәү итеп күрһәтә. Был ваҡытта элекке ерҙәренән күсерелгән беренсе Собханғол Елмерҙәктең көнсығыш итәгендә, икенсеһе көнбайышында булыуы асыҡлана.Аҙаҡтан көнсығышындағыһы Арышпар ауылы булып китә. Көнбайыштағы Собханғол халыҡ телендә әле лә Урман Рәүәт тип йөрөтөлә, сөнки яңы урындағы йылға ла Рәүәт исемле була. Ә Рәүәт утары халҡы ҡайҙа барып төйәкләнгәне билдәһеҙ, бәлки улар ҙа Урман Рәүәткә ҡушылғандыр. Әлеге урындағы Рәүәт ауылы Инйәр заводы барлыҡҡа килгән саҡта XIX быуат аҙағында урыҫтар тарафынан барлыҡҡа килтерелә. XX быуаттың етмешенсе йылдарында ауылда бер-нисә өй генә ҡала.80-се йылдарҙа Көньяҡ Урал ҡурсаулығы ойошторла,үҙәге итеп Рәүәт ауылы һайлана.
Дульцев Василий Семёнович
Биографияһы
В. С. Дульцев 1970 йылдың апрелендә оҫта механизатор булараҡ яңы тейәгестәрҙе үҙләштереүгә һәм индереүгә күсерелә. Тейәгес операторы булып эшләп, 1970 йылда 9 ай эсендә планға ярашлы 29,7 мең кубометр урынына 32 мең кубометр тейәй һәм планды 108 процентҡа үтәй.
Беснәккәй (күл)
Беснәккәй (Баснекай) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл Армия районындағы күл.
Ҡобағошов Айрат Миңләхмәт улы
Ҡобағошов Айрат Миңләхмәт улы (1 февраль 1950 йыл — 5 сентябрь 2021 йыл) — композитор, фольклорсы. 1986 йылдан хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусы, шул иҫәптән 1996—2012 йылдарҙа башҡорт музыкаһы факультеты деканы, бер үк ваҡытта 1996 йылдан — традицион музыка башҡарыу кафедраһы мөдире. 1989 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Профессор (2013). Рәсәй Федерацияһының (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.
Биографияһы
1981 йылда Өфө сәнғәт институтын З. Ғ. Исмәғилев класы буйынса тамамлағандан һуң БАССР—ҙың ТВ һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетытының музыкаль мөхәррире. 1985 йылдан Өфө сәнғәт институтының фольклор кабинеты мөдире, 1986 йылдан — уҡытыусы, 1996 йылдан башлап башҡорт музыка факультеты деканы һәм традицион музыка башҡарыу кафедраһы мөдире. Профессор (2012).
Ҡоро Лыпья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Зәңгәр күл (Ҡырмыҫҡалы районы)
Һүрәтләмә
Күлдең һыуы саф, үтә күренмәле, сөнки унда тормош юҡ тиерлек. Һыуҙың һалҡынлығымы, составымы тереклеккә үрсергә бирмәй, күрәһең. Оҙаҡ ҡарап торғанда ғына бер нисә ваҡ балыҡты күреп була. Күл бер ҡасан да туңмай.
Ҡуңыр ҡуңыҙ
Таралышы
Башҡортостан Республикаһында Бөрө, Ғафури һәм Өфө райондарының ҡатнаш һәм киң япраҡлы урмандарында осрай. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының "Ҡыҙыл китап"тарына индерелгән.
Ай-Саккун-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кеза (Линда ҡушылдығы)
Кеза  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линда йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Күккәй (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Филип Ларсен
Дания менән Швецияла (2010 йылға тиклем)
Миҙгел тамамланғас, ул Америкаға китергә йыйына һәм «Даллас» менән өс йылға йәш уйынсы контрактын төҙөй. Әммә ул донъяның иң яҡшы лигаһында дебютын яһа алмай, сөнки «Старз» уны бер йылға кире Швецияға ҡайтарып тора. 2009/2010 йылдар миҙгелендә Филип 42 осрашыуҙа 10 (1+9) мәрәй йыя, ә плей-оффта 7 уйында бер тапҡыр ҙа һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнашмай. Швецияла миҙгел тамамланыу менән, ул команданан Төньяҡ Америкаға китә. Ошолай итеп уның карьераһында Швециялағы этабы тамамлана.
КХЛ-да (2014 йылдан)
2018/2019 йылдар миҙгелендә Ҡазанда үткән КХЛ йондоҙҙар уйынына Филипты көйәрмәндәр Чернышёв дивизионы командаһына һайлай. Оҫталыҡтар конкурсында Ларсен командаһына еңеү яуларға ярҙам итә. Ә иртәгенеһә үткән дивизиондар турнирында Ларсен бер мәрәй йыя, ә командаһы Йондоҙҙар уйынында дөйөм еңеүҙе яулай. Даими миҙгелдә «Салауат Юлаев» конференцияла алтынсы урынды яулай, Гагарин кубогы өсөн плей-оффта «Металлург» менән конференцияла беренсе булған «Автомобилист» хоккей клубтарын ота, ә ярымфиналда «Авангард» командаһына серияла 2-4 иҫәбе менән отола һәм КХЛ чемпионатының бронза миҙалдарына лайыҡ була. Ларсен барыһы 70 уйында ҡатнаша һәм 32 мәрәй йыя, шуларҙың унауһы гол була.
Дания йыйылма командаһында
Шул уҡ йылда Филип Данияның төп йыйылма командаһы өсөн сығыш яһай башлай. Швейцариялағы донъя чемпионатында Дания төркөм этабынан сыға алмай, ә Филип 6 уйында ҡатнаша. Ванкуверҙағы Ҡышҡы Олимпия уйындарына финал квалификацияһында Дания үҙ төркөмөндә икенсе урынды яулай һәм төп турнирға сыға алмай. Филип шунда өс уйында бер мәрәй йыя. 2010 йылда Германиялағы донъя чемпионатында Филип командаһы менән бергә плей-оффҡа үтә ала һәм шунда Швецияға еңелә. Ларсен турнирҙың ете уйынында ике гол керетә. Киләһе тапҡыр Филип 2012 йылда Дания йыйылма командаһына саҡырыу ала. Шунда Дания төркөмөнән сыға алмай һәм плей-оффҡа эләкмәй. Шунда Филип командаһының турнирҙа өс иң яҡшы уйынсыларының береһе була.
1800 йыл
Вафат булғандар
18 май — Александр Суворов, Рәсәй Империяһы генералиссимусы.
Компьютер
Терминдың килеп сығышы тураһында
Компьютер инглиз телендәге, , хисаплау («вычислять», «вычислитель», латинса  — «вычислять» тигән һүҙҙән). Башта был һүҙ механик яйланмалар менән, йәки уларҙы ҡулланмай ғына арифметик хисаплауҙар эшләгән кешене аңлатҡан. Һуңыраҡ был мәғәнә машиналарға күскән, ләкин хәҙерге компьютерҙар бик күп математикаға туранан-тура бәйле булмаған эштәр ҙә башҡара.
Низами Гәнжәүи һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тарихы
Һәйкәл асыу тантанаһында Рәсәй президенты Владимир Путин һәм Әзербайжан президенты Гейдар Алиев ҡатнаша.
Архитектураһы
Шағирҙың 5 метрлы бронза фигураһы көнсығыш стилендә башҡарылған. Шәреҡсә кейенгән Низами арка аҫтында ҡулына китап тотоп, эскәмйәлә ултырған килеш һүрәтләнгән. Постаментта әзербайжанса "Низами Гәнжәүи" тип яҙылған (Nizami Gəncəvi)
Сала-су 2-я
Сала-су 3-сө (Кутур) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сала-су йылғаһының һул ярына тамағынан 5,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Монастыршина Валентина Никодимовна
Биографияһы
2004 йылдың 13 ғинуарында Совет Гаваны ҡалаһында вафат була.
Бөрө өйәҙе
Иҡтисад
Бөрө өйәҙе төньяҡ өлөшө халҡы башлыса урман кәсептәре, үҙәк һәм көньяҡ өлөшө игенселек, малсылыҡ һәм умартасылыҡ менән шөғөлләнә. XX быуат башында ауыл хужалығы халыҡтың 84%‑ы мәшғүл була. 1904 йылда һөрөнтө ерҙәр майҙаны (мең дисәтинә) 416,4 тәшкил итә, шул иҫәптән арыш сәсеүлеге — 193,4, һоло — 106,2, ҡарабойҙай — 46,7, тары — 22,9, борай — 16,8, бойҙай — 8,7, борсаҡ — 9,5, картуф — 5; һыйыр малы һаны — 45415 баш, йылҡы — 37133, һарыҡ — 85351, кәзә — 7743, сусҡа — 8255. XIX быуат аҙағында 2 арҡан ишеү, 6 дегет ҡайнатыу, 18 кирбес һуғыу һәм 13 поташ заводы эшләй. Бөрөлә, Абдулла, айбүләк, Андреевка, Борай, Дүртөйлө, истәк, Йәркәй, Касев, Можар, Мәскәү, Николо‑Берёзовка, Уҫы‑Степановка, Һәйтәк, Яңы Троицкий ауылдар йәрминкәләр үткәрелә. 1858 йылда Ағиҙел йылғала пароход бәйләнеше асыла. 1865 йылда 312 мәсет, 26 сиркәү һәм 31 часовня иҫәпләнә.
Үҙәнбаев Юлай Хәмит улы
Хеҙмәт юлы
Баймаҡ ҡалаһындағы сәнғәт мәктәбе музыка уҡытыусыһынан алып Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театрының һәм Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының музыка бүлеге мөдире дәрәжәһенә тиклем үрләй.
Орловка (Баҡалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Левинка
Левинка — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының уң ярына тамағынан 2238 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 1,5 км.
Бек Александр Альфредович
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышына Мәскәү халыҡ берләшмәһенә, Ҡыҙыл Пресня уҡсылар дивизияһына инә. Вязьма янында хәрби хәрәкәттәрҙә хәрби корреспондент булараҡ ҡатнаша. Берлинға тиклем барып етә, унда ул Еңеү көнөн ҡаршылай.
Һуңғы йылдарында Мәскәүҙә, Черняховский урамындағы «Московский писатель» торлаҡ кооперативының 4-се йортонда йәшәй.
Ижады
Бектың беренсе «Курако» повесы 1935 йылда Новокузнецк шәһәрендәге яңы төҙөлөшкә барыуҙан алған тәьҫирҙәре буйынса яҙылған.
Ливенка (Сосна ҡушылдығы)
Ливенка (Ливенко) — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Юнгу-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Толпар (мифология)
Ҡылыҡһырлама
Толпарҙар тоҡомо башлығы — Аҡбуҙат. «Тәүге баһадир аттар» легендаһына ярашлы, Толпарҙар һыу аҫты батшалығынан сыҡҡан.
Башта ат һөймәлекһеҙ һәм арыҡ күренә, әммә батыр уны эйәрләүе була, ул баһадир төҫкә инә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Ат (мифологияла)
Һылтанмалар
Журнал "Тулпар"
Африка дөйәғошо
Дөйөм характеристика
Ҡауырһын төҙөлөшө ябай: 2-се рәт төксәләре юҡ, шуға 1-се рәт төктәр елпеүес барлыҡҡа килтерә алмай.
Төрсәһе һәм таралышы
Ксенофонт ҡасандыр Яҡын Көнсығышта, Ефрат йылғаһынан көнбайышҡа ҡарай сүллектәрендә тереклек иткән күп һанлы дөйәғоштар тураһында телгә ала. Әммә интенсив һунар итеү арҡаһында уларҙың һаны ҡырҡа кәмегән.
Үрсеүе
Дөйәғоштарҙың йомортҡалары Ер шарындағы барлыҡ ҡоштарҙың йомортҡаларынан да ҙур. Йомортҡаның сағыштырмаса дәүмәле бик үк ҙур ҙа түгел, 15 — 21 см оҙонлоғонда һәм һәлмәклеге — 1,5-тән алып 2 кг тиклем. Был яҡынса 25 — 36 тауыҡ йомортҡаһына торош итә.
Доминант инә ҡош йомортҡаларын һалып бөткәс, башҡа инә ҡоштарҙы ҡыуып ебәрәләр. Үҙҙәренең йомортҡаларын, йомортҡа ҡапсығы фактураларына ҡарап айырып, ояның уртаһына (үҙәгенә) күсерәләр һәм ата ҡош менән алмашлап баҫырға ултыралар.
Лемша (Узола ҡушылдығы)
Лемша  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Узола йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Яппаров Карам Хәлиулла улы
Биографияһы
1942 йылдың декабрендә, Карамға 17 йәш тулғас, хәрби комиссариатҡа килә һәм фронтҡа алыуҙарын һорай. Расчет командиры була. Батырлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән билдәләнә.
Филоненко Иван Емельянович
Иван Емельянович Филоненко (1934 йыл) — рус яҙыусыһы, прозаик, публицист.
Ана Буцик
Биографияһы һәм спорт карьераһы
2012 йылда юниорҙар араһында донъя чемпионатында Роккаразола словен тау саңғысыһы команда ярыштарында алтын миҙал яулай. 2012 йылдың 26 ноябрендә слалом өсөнсө урынды яулап, Европа кубогы этабында ул беренсе тапҡыр подиумға күтәрелә. 2014/15 миҙгел башында бер нисә яҡшы һөҙөмтәнән һуң, ул 2014 йылдың 13 декабрендә швед Оре тау саңғыһы курортында  Донъя кубогы этабында старт ала: слаломда 26-сы була һәм тәүге тапҡыр Донъя кубогына дөйөм зачетта мәрәйҙәр яулай.
2016 йылдың 6 һәм 7 ғинуарында Европа Кубогы этаптарында ул үҙенең тәүге еңеүҙәрен яулай, рәттән ике тапҡыр Зиналда слаломда еңә. 2016/17 йылдар миҙгеле дауамында Буцик яйлап тау саңғыһы донъяһының элитаһына яҡынлаша. 2017 йылдың 8 ғинуарында Марибор ҡалаһында слаломда  етенсе урынды биләй,  беренсе тапҡыр  Донъя кубогы этаптарында  иң яҡшы ун исемлегенә инә. 2018 йылдың 26 ғинуарында Ленцерхайдта Альп комбинацияһында  ул беренсе тапҡыр Донъя кубогы подиумына күтәрелә.
Йәһүд алфавиты
Хатафтар
Хатафтар, (חֲטַף) ҡыҫҡа һуҙынҡы өндәрҙе билдәләү өсөн ҡулланыла.
Сулак (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, Чиркей гидроузеленән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Уаско
Коммунаның майҙаны — 1601 км². Халыҡ һаны — 7945 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 4,96 кеше/км².
Сайма (Арғаяш районы)
Этимологияһы
Сайма һүҙенең мәғәнәһе төрлөсә фаразлана. Ҡайһы бер тикшеренеүселәр йылға атамаһын балыҡсыларҙың промысла туҡталкаһына бәйләйҙәр. Силәбе өлкәһе буйынса тыуған яҡты өйрәнеүсе, топонимист Шувалов Н. И. «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области» китабында: "Саима, Сайма — распространенное у мусульманских народов арабское женское имя — «соблюдающая пост», тип яҙа . Сайма исеменән ҡасаба атамаһы булыуы ихтимал.
Сырой Щугор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Антонов Николай Павлович
Биографияһы
1960—1964 йылдарҙа — доцент, профессор, һәм Новосибирск дәүләт университеты (НДУ) ижтимағи фәндәр кафедраһы мөдире. Диалектик материализм һәм тәбиғи фәндәрҙең философия мәсьәләләре буйынса НДУ студенттарына, СССР Фәндәр академияһы аспиранттары һәм ғилми хеҙмәткәрҙәренә лекциялар уҡый
1963 йыл да философия фәндәре докторы ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеү өсөн «Сознание как свойство мозга, отражение бытия» темаһына диссертация яҡлай
1981—1982 йылдарҙа — философия буйынса кандидатлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса махсуслаштырылған советтың рәйесе.
Аҡмулла
Аҡмулла башҡорт теле үҫешендә ҙур роль уйнай, уның ижады ҡаҙаҡ һәм татар әҙәбиәттәре үҫешенә әһәмиәтле йоғонто яһай, уның исеме төркмәндәр, ҡарағалпаҡтар һәм башҡа төрки халыҡтарҙа киң билдәле була.
Ижады
Аҡмулланың ижады башҡорт әҙәби теле үҫешендә ҙур роль уйнай.
Талалаевка (Стәрлетамаҡ районы)
Талалаевка (Талалаевка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 613 кеше. Почта индексы — 453155, ОКАТО коды — 80249868009.
Нәфел намаҙҙары (сөннәт)
Фарыз һәм вәҗеп булмаған намаҙҙар. Фарыз намаҙҙарҙан элек йәки һуң ҡылына торған намаҙҙар ҙа был төргә ҡарай.
Генерал-губернаторлыҡ (Германия)
Тарихы
СС оберфюреры финанстар министры Герман Сенковски етәкселегендәге Генерал-губернаторлыҡ злотыйҙың эмиссияһын үткәрә («Польшала эмиссия банкы»; банкноттарҙағы яҙыуҙар — поляк телендә) һәм немец телендә яҙылған «Герман рейхы. Генерал-губернаторлыҡ» почта маркаларын сығара.
Һамар Арена
Тасуирлама
Дөйөм тамашасылар һыйҙырышлығы: 44 918 урын.
Стадионында артыҡ ауыр тәнле кешеләр өсөн махсус креслолар урынлаштырылған Инвалидтар өсөн 38 лифт (ашығыс ярҙам саҡырыу төймәһе менән) йыһазландырылған, махсус пандустар ҡуйылған, иҙәндәр таймай торған махсус йәймәләр менән ҡапланған, ишек уйымдар киң итеп эшләнгән, уларҙың тупһалары иҙән менән бер тиң, трибуналарҙа улар өсөн махсус киң урындар һәм уларҙы оҙатып йөрөүселәр өсөн урындар ҡаралған.
Көйәрмәндәр өсөн сервис
Стадионда көйәрмәндәр өсөн түбәндәге сервис ҡаралған:
Тәрәүих
Тәрәуих намаҙаның ҡылыныуы
2-се рәҡәғәттә Әлхәм, унан һуң: Сәләәмүн ғәләә Ибераһиим. Кәҙәликә нәжәҙил мүхсиниин. Иннәһү мин ғибәәдинәл мүъминиин, — тип уҡыйбыҙ ҙа Әттәхийәткә ултырабыҙ, ярты Әттәхийәт уҡып, 3-сө рәҡәғәткә баҫабыҙ.
1804 йыл
1804 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Пантелеева Елизавета Ивановна
Биографияһы
1966 йылда ситтән тороп Алтай ауыл хужалығы институтын ғалим-агроном һөнәре буйынса тамамлай. 1974 йылдан 1977 йылға тиклем аспирантурала уҡый һәм 1977 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын, 1993 йылда докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай, диссертацияларының темаһы һырғанаҡ менән бәйле. 1983 йылда уға өлкән ғилми хеҙмәткәр исеме бирелә.
Тлар
Тлар (Ачи-су) — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сулак йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Кесе Серга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока  йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Яине-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Көнгәк (Сарса ҡушылдығы)
Көнгәк — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сарс йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гвинея
Халыҡ
Халыҡ һаны — 12 717 176 кеше. (2017 й.)
Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт
Йорттоң исеме шарлауыҡ өҫтөндә тороуы менән аңлатыла. Төҙөлөш тамамланғандан һуң, йорт органик архитектураның эталоны һәм үҙенсәлекле витринаһы дәрәжәһен ала. 1966 йылда уҡ, ойошторолғандан һуң 30 йыл тирәһе үткәс, «Шарлауыҡ өҫтөндәге йорт» Америка Ҡушма Штаттарының Милли тарихи ҡомартҡыһы статусын йөрөтә. 1991 йылда Америка архитекторҙар институты (англ. American Institute of Architects) ағзалары уны «милли архитектураның иң яҡшы һәм ғәҙәти булмаған эше» тип атай.
Проектлау һәм төҙөү
1937 йылдың октябрендә, бөтә ҡыйынлыҡтарға һәм ҡыҙыҡһынған яҡтар араһындағы бәхәстәргә ҡарамаҫтан, төп йортто төҙөү тамамлана.
Төҙөлөштөң хаҡы
Инфляцияны иҫәпкә алып, 1930-сы йылдарҙа төҙөлөш өсөн тотонолған 155 мең доллар 2009 йылда яҡынса 2,4 миллион АҠШ долларына тиң. Сағыштырыу өсөн, Пенсильвания штатындағы бер ғаиләгә иҫәпләнгән йорттарҙың уртаса хаҡы тамамланыу мәленә 3205 доллар тәшкил иткән. Әммә 1930 йылдарҙа был объектта ремонт-тергеҙеү эштәренә сығымдар проекттың сағыштырмаса хаҡының анығыраҡ сағылышын күрһәтә — бындай эштәрҙең иғлан ителгән хаҡы 2002 йылда 11,4 миллион доллар тәшкил итә.
Хори-элк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Озера (Колпенка ҡушылдығы)
Озёра — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпенка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Бахвалов Сергей Владимирович
Биографияһы
1922 йылда «Об автополярных кривых» исемле үҙенең тәүге фәнни эшен яҙа. Артабан уның тикшеренеүҙәр даирәһенә кәкрелектең төп радиусы һаҡланып ҡалған өҫлөктәрҙе бөгөү мәсьәләләре; конгруэнцияларҙың ҡатламланыусы парҙарының метрик теорияһын төҙөү һәм өйрәнеү, күпҡырҙарҙа геодезик һәм өҫкө йөҙҙәрҙә һыҙыҡтар системалары инварианттарын тикшеренеү инә.
С. В. Бахваловтың улы математик Н. С. Бахвалов.
Некраса
Некраса — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кеза йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Гамбия
Гамбия (ингл. The Gambia), Гамбия Ислам Республикаһы (ингл. Islamic Republic of The Gambia) — Көнбайыш Африкалағы ярыманклав дәүләт. Африканың ҡитға өлөшөндә иң бәләкәй дәүләт. Төньяҡта, көнсығышта, көньяҡта Сенегал менән сиктәш, көнбайышта Атлантик океанға сығыу юлы бар. 1965 йылдың 18 февралендә Гамбия Британ империяһынан бойондороҡһоҙлоҡ ала һәм Милләттәр берләшмәһенә инә, был ойошмала ул 2013 йылдың 2 октябренә тиклем була. 2018 йылда Гамбия Республикаһы Берләшмәгә кире инә. Баш ҡалаһы — Банжул, иң ҙур ҡалаһы — Серекунда.
Этимология
«Гамбия» топонимы мандинка телендәге Камбра/Камбаа һүҙҙәренән алынған, йәғни Гамбия йылғаһы тигәнде аңлата. Е. М. Поспелов раҫлауынса, Гамбия гидронимы тәүге тапҡыр Европа сығанаҡтарында 1455—1456 йылдарҙа Гальбия яҙмаларында телгә алына. Күрәһең, урындағы атама Европа телдәренә яраҡлаштырылған. Шулай уҡ топоним гамба атамаһынан килеп сығыуы бар. Гамба — серер халҡында тылсымлы мәғәнәгә эйә булған ҡабаҡ.
Рельефы
Илдең күпселек территорияһы диңгеҙ кимәленән 60 метрҙан артмай. Илдең 4 проценты ғына диңгеҙ кимәленән 50—60 м бейеклектә тора.
Демография
Тыуым — 1000 кешегә 27 (2020), үлем — 1000 кешегә 6,7 (2020). Тәбиғи үҫеше — 1000 кешегә 27,4 (2005). Сабыйҙар үлеме — 1000 яңы тыуған балаға 54,9 (2020).
777 100 кеше иҡтисади яҡтан әүҙем (2007).
Киң мәғлүмәт саралары
Даими баҫмалар:
Мурахтина Нина Петровна
Мурахтина Нина Петровна (11 октябрь 1923, Скворчиха ауылы, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы — 14 июль 1989, Силәбе) — СССР икмәк бешереүсеһе, рационализатор, Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
- икмәк бешереүсеон иләүсе,
1980 йылдан хаҡлы ялға китә.
Собханғол (Белорет районы)
Собханғолдоң шәҗәрәһе
Әлеге көндә ауылда бер генә кеше йәшәй.
Белогорский (утар, Ауырғазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ольшанец (Олым ҡушылдығы)
Ольшанец (Альшанец) — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олым йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Цырки-кал
Цырки-кал — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Акташ йылғаһының һул ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Ҡорғо (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Географияһы
Ҡорғо йылғаһы Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 757 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов гидронимды башҡорт телендәге ҡойор һүҙе менән бәйләй: Курга, речка, левый приток Уфы — по-видимому, от старобашкирского куйур (кур) — «источник», «родник» и газе — «речка», «река», то есть «река с родниками». .
Ленинград өлкәһе гербы
Тарихы
1927 йылдың 1 авгусында РСФСР-ҙың Ленинград өлкәһе барлыҡҡа килә, әммә 1997 йылға тиклем гербы булмаған.
«''герб Ленинградской области представляет собой изображение на геральдическом щите с отношением ширины к высоте 8:9 серебряного якоря, пересечюнного золотым ключом на лазоревом (голубом) поле. В верхней части щита изображена серебряная зубчатая стена в перевязь на красном поле''»
Барто Агния Львовна
Ижады
«Записки детского поэта» китабы (1976).
Юрматы (хоккей клубы)
Тарихы
2010/2011 йылдар миҙгеле «Юрматы» профессиональ хоккей клубы өсөн генә түгел, ә бөтә Рәсәй беренселеге беренсе лигаһы өсөн һуңғы була. 2011 йылда Рәсәй хоккей лигаһы барлыҡҡа килә. Ә «Юрматы» үҙенең һуңғы миҙгелендә даими чемпионатты үҙ дивизионында тағы ла беренсе урында тамамлай. Плей-оффтың сирекфиналында Нефтекаманан «Торос-2» командаһын дүрт осрашыуҙа үтә. Ә ярымфиналда дивизиондың буласаҡ чемпионы «Прогресс» хоккей клубына серияла 1-3 иҫәбе менән отола һәм көрәштән төшөп ҡала. Миҙгел тамамланғас, «Юрматы» хоккей клубы тарҡала. Төп сәбәбе — беренсе лиганы реформлау. «Волга буйы» дивизионының 13 командаһынан 5-6 ғына ҡалырға тейеш. Рәсәй хоккей федерацияһы Йәштәр хоккей лигаһында клуб яһарға тәҡдим итә. Әммә Салауатта был йәш категорияһында хоккейсылар булмай.
Лондондерри Энни
Фильм
2013 йылда режиссёр Джиллиан Уильямс Энни Лондондерри тураһында 27 минутлыҡ «The New Woman: Annie „Londonderry“ Kopchovsky» тип аталған документаль фильм төшөрә.
Оревка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Богоров Вениамин Григорьевич
Фәнни ҡаҙаныштары
Диңгеҙҙәр һәм океандар планктонын, океандың биологик етештереүсәнлеге проблемаларын, унда географик зоналарға бүлеүҙе өйрәнә. Л. А. Зенкевич менән бергә океандың биологик төҙөлөшөн өйрәнеү өҫтөндә эшләй.
Xiaomi
Төҙөлөү тарихы
5 сентябрь 2013 СЕО Лэй Цзюнь 47 диагональ дюймлы Android идараһы аҫтында 3D-телевизор башлап сығарыу пландары тураһында иғлан ебәрҙе, ул Тайванда Wistron завод корпорацияһында йыйыласаҡ.
Агаповка
Агаповка - (Агаповка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенә ингән ауыл, Агаповка районының административ үҙәге.
Тарихы
1902 йылда Ырымбур губернаһынан күсеп килеп ултырған казактар тарафыннан нигеҙләнә.
Яман-су
Яман-су — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы, Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аксай йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.
Буҙыҡаев Мөхәмәтйән Ярымбай улы
Биографияһы
1808 йылдың 15 апреленән ябай казак булып хеҙмәт итә башлай, 1810 йылда урядник.
1815 йылдың 31 мартынан зауряд-хорунжий, 1821 йылдың 15 ноябренән зауряд-сотник, 1822 йылда йорт старшинаһы, 1831 йылдың 28 июленән зауряд-есаул һәм кантон башлығы ярҙамсыһы, 1835 йылдың 25 февраленән хорунжий, 1842 йылдың 30 мартынан сотник.
Башлыҡтар йәшәгән ауылдар кантондарҙың штаб-фатирына әүерелгән. Кантон эштәрен, урыҫ һәм төрки яҙмаһында, ике писарь яҙып барған. Кантондар халыҡтан йыйылған аҡса менән тәьмин ителгән, кантон чиновниктары йөкләмәләрҙән азат булған. Башлыҡтарҙың ике хәбәрсе-ординарецы, йорт старшинаһының — бер хәбәрсеһе булған.
РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының Баш идаралығы
Тарихы
1990 йылдарҙа уҡ Баш разведка идаралығы Баш идаралыҡ тип аталыуы тураһында мәғлүмәт бар.
2018 йылдың 2 ноябрендә БРИ (ГРУ) ойошторолоуҙың 100 йыллығы уңайынан президент Владимир Путин «Баш разведка идаралығы» исемен тергеҙергә тәҡдим итте. Әммә был эшләнмәне. Әлеге идаралыҡ атамаһы хәҙер ГРУ тип ҡыҫҡартылмаһа ла, был абревиатура Рәсәй хәрби разведкаһын билдәләү өсөн элеккесә, шул иҫәптән сит илдәрҙә лә, файҙаланыла.
Рус армияһында тәге махсус тәғәйенләнеш частары 1916 йылдың 31 майында, Витебск янындағы Бабиничила Махсус тәғәйенләнештәге йылға флотилияһының Мина һәм Артиллерия полктары составында Махсус тәғәйенләнештәге айырым диңгеҙ бригадаһы (ОМБОН) ойошторола. Улар диңгеҙ офицерҙары менән комплектлана һәм 1918 йылдың башына тиклем Көнбайыш фронтта хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша, һуңынан таратыла.
Оператив хеҙмәттең операциялары, методтары, маҡсаттары
РФ оборона министры Сергей Шойгуның баһалауы буйынса, 2011-2015 йылдарҙа генерал-полковник Игорь Сергун етәкселегендә Рәсәй хәрби разведка системаһы һөҙөмтәле эшләне, «Рәсәй Федерацияһы хәүефһеҙлегенә яңы янауҙарҙы үҙ ваҡытында асты». Хәрби разведка 2014 йылдың февраль-мартында Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы буйынса операцияны планлаштырыуҙа һәм тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашты. Шул уҡ йылдарҙа хәрби разведка үҙгәртеп ҡоролдо, Рәсәй президенты тарафынан башҡа дәүләттәрҙә әҙерләнгән яңы һәм йәшерен ҡорал һәм хәрби техника тураһында оператив мәғлүмәт эҙләү һәм йыйыу буйынса хәрби махсус хеҙмәт эшмәкәрлеге уңышлы һәм һөҙөмтәле тип танылды.
2016 йылдың майында Рәсәй махсус хеҙмәттәре буйынса Британия эксперты Марк Галеотти 2014-2016 йылдарҙа Рәсәйҙең тышҡы разведка структураларының, Баш идаралыҡты индереп, Көнбайышта эшмәкәрлеген тикшергән. Галеотти анализының дөйөм һығымтаһы шуға ҡайтып ҡала: Рәсәйҙең юғары етәкселегенә иерархия бюрократик ҡаршылыҡтары һәм комфортлы өмөттәр арҡаһында Көнбайыш илдәрендә Рәсәй хәрби разведчиктары йыйған мөһим мәғлүмәт һәм аналитик иҫәпләүҙәр барып етмәй. Ошо тенденциялар менән Галеотти Көнбайыштың тупланма позицияһы һәм Рәсәйҙең Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуы арҡаһында Евросоюз санкцияларының оҙайлығы буйынса яңылыш фаразын, Украинаны артабан Рәсәй йоғонтоһо аҫтында тотоп тороу мөмкинлектәрен һәм халыҡ-ара сәйәсәттең башҡа көнүҙәк проблемаларын бәйләй.
«Совинформспутник»
«Совинформспутник» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте, нигеҙләнеү датаһы — 1991 год. 107 кеше мәшғүл. Совинформспутник — Генштабтың Баш идаралығы ойошмаһы, уның бурысы Баш идаралыҡтың разведка спутниктары төшөргән йәшерен булмаған фотолары менән сауҙа итеү. 2000 йылдың апрелендә Америка журналистары Совинформспутник таратҡан фотолар араһында «Area 51» («Зона 51») исеме аҫтында билдәле булған йәшерен АҠШ хәрби базаһы фотоһүрәттәрен тапҡандан һуң, билдәлелек алған.
Ямбуто-Яха
Ямбуто-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лумпада-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Алтыр (күл)
Этимологияһы
Алтыр һүҙе шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер башҡорт диалекттарында алдыр тигәнде аңлата. Алдыр - туҫтаҡтан ҙурыраҡ йәйенке һауыт.
1816 йыл
1816 йыл — дүшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Корольков Григорий Михайлович
Биографияһы
1952 йылдың ғинуарында 7-се трестың 9-сы төҙөлөш-монтаж идаралығының металлоконструкциялар йыйыу буйынса слесарь булып хеҙмәт юлын башлай. 1954—1956 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Запасҡа ҡайтарылғандан һуң элекке эш урыныңа кире ҡайта. 1964 йылда слесарь-монтажсыларҙың бригадиры итеп тәғәйенләнә. Балта оҫтаһы, газ менән иретеп йәбештереүсе һәм электрик һөнәрҙәрен үҙләштерә.
Күсей (йылға)
Күсей (Кусейка) — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 688 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гончаренко Евдокия Борисовна
Биографияһы
2020 йылдың 9 апрелендә вафат була.
Байрам намаҙҙары
һәр намаҙҙағыса, ифтитах тәкбире байрам намаҙҙарында ла — фарыз. Ҡалған тәкбирҙәр сөннәт булып һанала.
Ҡолһарина Гөлназ Фәрит ҡыҙы
Хеҙмәт юлы
«Тамыр» может дать фору любому детскому телеканалу на всероссийском пространстве. Видно, что люди трепетно относятся к своей деятельности" тине күп тапҡыр ТЭФИ премияһына лайыҡ булыусы Нина Зверева.
Škoda Auto
Тарихы
Шкода маркалы автомомилдәр сығарыу тарихы 1895 йылда чех ҡалаһы Млада-Болеслав та башлана. Механик Вацлав Лаурин һәм китаптар менән һатыу итеүсе Вацлав Клемент, икеһе лә велосипед менән мауыға. Улар шәхси концтрукциялары менән велосипед етештерә башлай. Уны илһөйәрҙәр булараҡ — Славия тип атайҙар. Уларҙың хеҙмәте уңышлы барып сыға. 1899 йылда улар төҙөгәнLaurin & Klement Co фирмаһы мотоциклдар етештерә башлай. Улар сығарған мотоциклдар менән ярышыусылар донъя кимәлендәге ярыштарҙа урындар яулай.Быуат ағымында ул компания тағы ла бик мөһим аҙымға бара - машиналар сығарыу яйға һалына. Беренселәрҙән булып 1905 йылда сығарылған Лoiturette A автомобиле комерция уңыштары килтерә. Һәм чех машинаһының данын күтәрә. Донъя баҙарында бик тиҙ танылыу ала. Австро-Венгрия монархияһының Богемо короллеген сәнәғәт буйынса үҫешкән регион тип таныта. Предприятиенең үҫешеүе ғаилә предприятиеһы формаһында ғына булыуы тығыҙая. Яңы бейеклеккә күсергә кәрәк була. 1907 йылда L & K компаниеһы барлыҡҡа килә. Яңы Faeton моделе уйлап сығарыла. 1914 йылғы һуғыштан һуң компание хәрби машиналар етештереүҙә ҡатнаша. Үҙенең позицияһын һаҡлар ҡалыу һәм үҫешеү өсөн L & K көслө партнерҙар эҙләй. 1925-1929 йылдар араһында фирма маркаһы менән 2985 дана машина етештерә. Икенсе Бөтә донъя һуғышы ваҡытында етештереү туҡтап тора.
Ҡадир Даян
Биографияһы
Ҡадир Даян 1910 йылдың 14 февралендә хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Ҡоншаҡ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1927 йылда урта мәктәпте тамамлағас, Арғаяшта уҡытыусылар әҙерләү курсында шөғөлләнә. Уҡып бөткәс, уҡытыусы, мәктәп директоры булып эшләй.
Шағирҙың шиғриәте Бөйөк Ватан һуғышына тиклем үк формалаша һәм нығына. 1930 йылдар уртаһынан алып 1970-се йылдарға тиклем уның әҫәрҙәре башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслектәрендә ныҡлы урын ала. Уның "Күбәләк, «Елка», «Тышта саф һауа» һәм башҡа шиғырҙары балалар күңелендә һаҡлана. Бөйөк Ватан һуғышына шағир 1941 йылдың июль башында үҙе теләп китә һәм Калинин фронтында Мәскәүҙе обороналауҙа ҡатнаша. Замандаштары, ҡәләмдәштәре Ҡадир Даянды кешелекле, ярҙамсыл кеше итеп белә. Фронтовик-шағир һуңғы көнөнәсә үҙен һәр саҡ алғы һыҙыҡта тип иҫәпләй. Оло йөрәкле, батыр шәхес 1975 йылдың 19 октябрендә тимер юл өҫтөнә төшкән баланы ҡотҡарып алып ҡала, ә үҙе һәләк була.
Емеш-еләк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Һанау ҡалаһында күп кешене үлтереү (2020)
Үлтереү
21 февралдә Германия эске эштәр министры Хорст Зеехофер: «Һанауҙағы енәйәт — һис шикһеҙ расистик йүнәлешле аныҡ мотивированный террористик акт», тип белдерҙе.
Уҫылыбаш
Уҫылыбаш (Услыбаш) — Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 413 кеше. Почта индексы — 453163, ОКАТО коды — 80249892009.
Плотская
Плотская — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тим йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Имәндәш ҡаласығы
Урынлашыуы
Имәндәш ҡаласығы Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Имәндәш ауылынан төньяҡ‑көнбайышҡа табан 2 км алыҫлыҡта Еҙем йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Имәндәштән район үҙәгенә тиклем (Красноусольский) — 54 км.
Бруевич Николай Григорьевич
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
— «Почёт Билдәһе» ордены (1951)
Комплекслы һан
Комплекслы һандарҙың ысын һандарҙан төп айырмаһы
Комплекслы һандар өсөн шулай уҡ дәрәжәгә күтәреү һәм логарифмлауға билдәләмә бирелгән. Комплекслы үҙгәреүсәнле функцияларҙың өҫтәмә айырмалары бар..
Модуль һәм аргумент
z һанына ярашлы нөктәнең радиус-векторы мөйөшө \varphi (радиандарҙа), z һанының аргументы тип атала һәм тип тамғалана. Был билдәләмәнән :
Аргументтың ҡайһы бер үҙсәнлектәре :
Тригонометрик һәм күрһәткесле форма
Был формуланы тригонометрик формаға ҡулланып, комплекслы һандың күрһәткесле формаһын табабыҙ:
Тарих
Был уңышлы ҡарашты иҫәпкә алып, комплекслы яҫылыҡҡа оҡшаш рәүештә, векторҙарҙы өс үлсәмле арауыҡта һүрәтләү ысулдарын эҙләү башлана. Ун биш йыллыҡ эҙләнеүҙәр һөҙөмтәһендә Гамильтон 1843 йылда комплекслы һандарҙы дөйөмләштереүҙе — кватерниондарҙы тәҡдим итә, уларҙы өс үлсәмле итеп түгел, ә дүрт үлсәмле итеп эшләргә мәжбүр була (өс үлсәмле векторҙарҙы кватерниондарҙың уйланма өлөшө һүрәтләй); шулай уҡ Гамильтонға ҡабатлау ғәмәленең коммутативлығынан баш тартырға тура килә.
Дөйөм алгебрала, топологияла һәм күмәклектәр теорияһында урыны
\mathbb{C} комплекслы һандар күмәклеге ялан төҙөй, ул \mathbb{R} ысын һандар яланының 2 дәрәжә сикле киңәйеүе булып тора. Комплекслы яландың характеристикаһы нулгә тигеҙ, \mathbb{C} яланының күмәклек булараҡ ҡеүәте, ысын һандар яланыныҡы кеүек, йәғни континуум. Фробениус теоремаһы асыҡлауынса, \mathbb{R}-ҙың сикле киңәйеүе булған ике генә есем бар — поле комплекслы һандар яланы һәм кватерниондар есеме.
Һаҙаҡ
Һаҙаҡ, ҡалъян, ҡорман (колча́н (тул)) — уҡ, йәйә, уҡ башағы кеүек ҡоралдар һалып йөрөтә торған һауыт. Уҡсылар телендә шулай уҡ уның башҡа мәғәнәләре лә бар:
Гренада
Иҡтисады
Төп тәьмин итеүселәр — Тринидад һәм Тобаго — 43,1 %, Америка Ҡушма Штаттары — 24,5 %, Барбадос — 3,6 % (2008).
Ансалта (йылға)
Ансалта — Рәсәй йылғаһы. Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Андийское Койсу йылғаһының һул ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Башҡортостан автономияһының административ-территориаль бүленеше
Һуңғараҡ 1919 йылдың 18 февралендә Башҡорт Хөкүмәте совет власы яғына күскәндән һәм 1919 йылдың 20 мартында «Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт совет автономияһы тураһында килешеү»енә ҡул ҡуйғандан һуң, ошо уҡ 13 кантондан торған Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше нығытыла.
Тәүтарихы
Рәсәй империяһында ҡабул ителгән административ-территориаль бүленеш Башҡортостанда 1917 йылға тиклем һаҡланған. 15 ноябрҙә Башҡорт үҙәк советы (шура) Башҡортостан автономияһын иғлан итеү тураһында ҡарар ҡабул иткән. Унда былай тиелгән ине: «Башҡорт өлкә советы Ырымбур, Өфө, Һамар һәм Пермь губерналарының башҡорт биләмәләрен бөгөндән 15 ноябрь көнөнән Рәсәй Федерацияһының автономиялы өлөшө тип иғлан итә». Һуңыраҡ «Правда» гәзитендә, Башҡорт советы «Ырымбур губернаһы территорияһында автономия тормошҡа ашыра башланы», тәүҙә автономия составына Ырымбур губернаһының 44 башҡорт улусы һәм Пермь губернаһының Шадринск һәм Екатеринбург өйәҙҙәренең 8 улусы инде, тип хәбәр ителә. 2-се фарман (декларация) буйынса "Пермь губернаһының Шадринск, Екатеринбург өйәҙҙәре, бөтә Ырымбур губернаһы башҡорттарына һәм Башҡорт үҙәк Советынан Башҡорт округ һәм район советтарына) һигеҙ кантонға (текста — кантонлыҡтар) бүленергә тейеш булған:
Автономлы Башҡортостан проектын тормошҡа ашырыу
Беренсе вариант («Бәләкәй проект») Ырымбур һәм Өфө губерналарының башҡорттар йәшәгән төп территорияны, шулай уҡ Һамар һәм Пермь губерналарының бер өлөшөн үҙ эсенә ала. Икенсе вариантҡа («Оло проект», шулай уҡ «Бөйөк Башҡортостан») — башҡорттар йәшәгән Екатеринбург, Шадринск, Красноуфимск өйәҙҙәрен һәм, башҡорттарҙан тыш, сыуаштар, татарҙар һәм башҡа халыҡтар йәшәгән «Бәләкәй Башҡортостан» биләмәһе ингән.
1918 йылдың 27 ғинуарынан 30-ына тиклем 16 улустың съезы уҙғарыла, унда Арғаяш кантонын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Башҡортостандың Ваҡытлы революцион Советы проекты
Башҡортостандың артабанғы йәшәүе Татар-Башҡорт Совет Республикаһы составында ҡарала. Башҡорт революцион комитеты ағзалары Ырымбур губерна комитеты ҡарары менән ризалашмай һәм эшен дауам итеү өсөн Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсеп килә, ләкин БВРС унда 1918 йылдың 3 майында рәсми рәүештә үҙенең эшмәкәрлеген туҡтатыу тураһында белдерә.
Достоевский һәйкәле (Мәскәү, РДК)
Тарихы
1997 йылда Рәсәй художество академияһы, Рәсәй рәссамдар союзы һәм Мәскәү рәссамдар союзы мемориал ҡуйыу өсөн урын билдәләү проектына конкурс  үткәрә. Өс ҡатнашыусы макеттарҙы төрлө урын өсөн әҙерләй: Ҡотҡарыусы Христос ҡорамы эргәһендә, Рәсәй дәүләт  китапханаһы алдында, Замоскворечье районында. Рәсәй сәнғәт академияһы президиумының ултырышында Александр Рукавишниковтың китапхана бинаһы алдындағы эшен һайлайҙар.
Татарстан Республикаһы
Дин
Татарстанда мендән артыҡ дини берләшмә теркәлгән, диндарҙар араһынан ислам һәм христиан динен тотоусылар күпселекте тәшкил итә.
Сахалин-1
Сахалин-1 — Сахалин утрауында тормошҡа ашырылған нефтегаз проекты. Проект операторҙары: ExxonMobil (30 %), ААЙ «Роснефть» (20 %), ONGC (20 %) һәм SODECO (30 %). Беренсе скважина 1989 йылда Аркутун-Дагинда бырауланған.
Ус һөйәктәре
Ус һөйәктәре (ossa metacarpi, пястные кости) — ҡул суғының шаушаҡ һәм бармаҡтар араһындағы ҡыҫҡа биш көншәле һөйәктәр.
Изге Апостол Андрей Первозванный ғибәҙәтханаһы (Сочи)
Изге апостол Андрей Первозванный ғибәҙәтханаһы — Рәсәйҙең Краснодар крайы Сочи ҡалаһы Үҙәк районындағы Заречный биҫтәһендәге православие сиркәүе.
Ғибәҙәтхана Христос Раштыуаһының 2000 йыллығы хөрмәтенә Кубань казактары тарафынан төҙөлә. Ҡорамға нигеҙ 1999 йылдың 13 декабрендә һалына. Ғибәҙәтхана бетон фундаменттың өҫтөндә ағастан төҙөлгән. Ҡорамдың сатырлы саң манараһы 2006 йылда төҙөлөп бөткән.
Белгород өлкәһе
Тарих
1708 йылда Рәсәй 8 губернаға бүленә. Белгород крайы Киев губернаһы составына инә. 1719 йылда Киев губернаһы 4 провинцияға бүленә: Хәҙерге Белгород өлкәһе территорияһы Белгород һәм Севская провинциялар составында була.
Синьковец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гинецинская Татьяна Александровна
Биографияһы
Күп йылдар дауамында Ленинград дәүләт университетының умыртҡаһыҙҙар зоологияһы кафедраһында уҡытыусы булып эшләй, доцент, артабан профессор вазифаһын биләй. 1944 йылдан — биология фәндәре кандидаты (диссертацияһының темаһы: «Эколого-паразитологическое исследование утиных птиц дельты Волги»), 1967 йылдан — биология фәндәре докторы (диссертацияһының темаһы: «Трематоды, их жизненный цикл, биология и эволюция»).
Изге апостол Андрей Первозванный ғибәҙәтханаһы (Санкт-Петербург)
Тарих
2013 йылдың 23 октябрендә ҡорамдың баштарын һәм тәреләрен ҡуйыу тантанаһы үтә.
Гавриил Архангел (Ябраил фәрештә)
Исламда
Ябраил (Джибриль) ике боронғо семит һүҙенән — джибр («ҡол», «хеҙмәтсе») һәм ил («Илаһ») тора, һәм Аллаһ ҡоло тигәнде аңлата.
Медведев Дмитрий Анатольевич
Медведев Дмитрий Анатольевич (14 сентябрь 1965 йыл) — ғалим-хоҡуҡ белгесе, дәүләт эшмәкәре. 2020 йылдан Рәсәй Федерацияһының Именлек Советы рәйесе урынбаҫары. 2008—2012 йылдарҙа Рәсәй Президенты. Юридик фәндәр кандидаты (1990).
Биографияһы
1987 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай, 1987—1990 йылдарҙа ошо юғары уҡыу йортоноң аспирантураһында уҡый.
Ейәнсура районы
Халыҡ һаны
Халыҡтың уртаса тығыҙлығы — 1 км2-ға 8 кеше. Районда 83 ауыл бар. Халҡының күбеһе — башҡорттар (71,5 %)
Транспорт
Ырымбур өлкәһендә урынлашҡан Һарыҡташ тимер юл станцияһы аша район Көньяҡ Урал тимер юл магистраленә сыға. Автомобиль юлдары Өфө, Стәрлетамаҡ, Күмертау, Баймаҡ, Сибай ҡалалары менән тоташтыра.
Санда (Линда ҡушылдығы)
Санда  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Линда йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
1830 йыл
1830 йыл — йома көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Кимекле һөйәктәр
Кимекле һөйәктәр (os breve, Губчатые кости) — хәрәкәте сикле булған ныҡлыҡ һәм компактлылыҡто ойошторған һөйәктәр. Көпшәле (оҙон) һөйәктәрҙән айырмалы булараҡ кимекле һөйәктең киңлеге уларҙың оҙонлоғона тиң.
Ян (йәйә)
Рәсәйҙә юридик статусы
Луки с силой натяжения дуги менее 27 кгс (60 Lbs), не являются метательным оружием, а являются конструктивно схожими с таковым.
Ултырып йәки ишарат менән намаҙ ҡылыу
Тимәк, рукуғ менән сәждәне ҡылғанда башты ишарат рәүешендә эйеү. Был хәлдә булған кеше руҡуғта башын бер аҙ эйеп сәждәлә лә руҡуғка ҡарағанда нығырак эйер. Әгәр ҙә сәждә өсөн башын рукуғтан нығырак эймәһә намаҙ дөрөҫ булмаҫ.
ауырыу булһаң да, намаҙыңды ҡалдырыуҙан һаҡланырға кәрәк. Сөнки, намаҙ ауырыған ваҡытта йән тыныслығы килтерә һәм сәләмәтләнеүгә сәбәпсе була.
Ауырыу кешенең намаҙы
Яраһы асылып китер тип шөбһәләнһә, бәйләгән сепрәген йәки бинтын мәсехләй.
Ауырыу үҙенең тәнен теләһә ниндәй нәжестән һәм бысраҡтан таҙартырға тейеш. Әгәр ҙә ул быны эшләй алмаһа, тәһәрәтһеҙ ҙә намаҙ укый ала. Был осраҡта уның намаҙы дөрөҫ тип иҫәпләнә һәм аҙаҡ ҡайтанан намаҙ уҡыу талап ителмәй.
Ауырыуға тәһәрәт ала алмауҙы сәбәп итеп намаҙҙы кисектерергә йәки ҡалдырырға ярамай. Хатта тән, кейем һәм намаҙ урыны нәжесләнгән һәм таҙартыу мөмкинлеге булмаһа ла, хәленә ҡарап тәһәрәтләнергә һәм билдәләнгән ваҡытта намаҙ уҡырға тейеш.
Әгәр ауырыу рөкүғ һәм сәждәгә ишара яһарлыҡ хәлдә түгел икән, был осраҡта ул күҙҙәр менән ишара яһарға тейеш.
Тутанхамон
Сығышы
2010 йылдың 17 февралендә Захи Хавасс һәм Мысырҙың мәҙәниәт министры Фарук Хосни 2007—2009 йылдарҙа үткәрелгән тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләрен йәмәғәтселеккә еткерә, унда мумияларға ҡатнаш ДНК-анализ яһала һәм радиологик тикшеренеүҙәр үткәрелә. Тикшеренеүселәр шундай һығымтаға килә: Тутанхамон — KV55-се һанлы кәшәнәләге мумияның (ул — Эхнатон тип фаразлана) һәм KV35-се кәшәнәгә ҡуйылған һәм кем булыуы асыҡланмаған принцессаның («кесе ҡатындың») улы 16 маркерҙы билдәләүгә өлгәшә, шунан һуң, Тутанхамондың ҡаны R1b1a2 Y-хромосома гаплотөркөмөнә ҡарай, тигән фаразға туҡтала.
Тутанхамондың үлеме
Тутанхамон 19-сы йәшендә вафат була һәм Батшалар үҙәнендә KV62-се кәшәнәгә ерләнә.
Оло Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Трестьянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Түбәнге Новгород ГЭС-ынан Ока  йылғаһының тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ах-су
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.