cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы
Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы (24 июль 1916 йыл Башҡорт АССР-ы Ҡыйғы районы Дүшәмбикә ауылы — 2 август 1996 йыл, шунда уҡ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), «Почет билдәһе» ордены кавалеры.
Биографияһы
Әхмәтйәнов Ғәлимйән Ғарифйән улы 1916 йылдың 24 июлендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Дүшәмбикә ауыл Советы Дүшәмбикә ауылында тыуған. 1936 йылдан Ҡыйғы районының «Ҡыҙыл Урал» колхозында тракторист, ә 1938 йылдан Ҡыйғы МТС-ы трактор бригадаһы бригадиры булып эшләй.
Кәррамиҙар
Тәғлимәте
Улар иман — ул бары тик кешенең Аллаһты һүҙ менән таныуы һәм ул ғәмәлдәр менән бәйле түгел, тип раҫлаған. Ошо сәбәптән шәһәҙәт әйткән һәр кем мосолман тип иҫәпләнгән.
Дәрәжәгә күтәреү
Ысын күрһәткесле дәрәжә
Икенсе ҡараш рәттәр һәм логарифмдар теорияһына нигеҙләнгән (Комплекслы күрһәткесле дәрәжә билдәләмәһен ҡара).
Комплекслы күрһәткесле дәрәжә
Хәҙер дөйөм осраҡты ҡарайыҡ a^b, бында a,b икеһе лә комплекслы һандар. Әгәр a һанын экспоненциаль күренештә яҙһаҡ, тождествоһын ҡулланып, бында  — комплекслы логарифм, быны бик ябай эшләп була: Комплекслы логарифм — күп ҡиммәтле функция икәнен күҙ уңында тотор кәрәк, шулай итеп, дөйөм алғанда, комплекслы күрһәткесле дәрәжә аныҡ билдәләнмәй.
Файҙалы формулалар
Һуңғы ике формуланы x^y функцияһы ҡуйылмаған электрон калькуляторҙа ыңғай һандарҙы теләһә ниндәй дәрәжәгә күтәреү өсөн ҡулланалар (компьютер программаларын да индереп).
Дәрәжә тамғаһы
Европала тәүҙә дәрәжәне ҡабатландыҡ һымаҡ яҙғандар — мәҫәлән, x^4 xxxx. тип яҙылған. Беренсе башлап XVII быуатта Пьер Эригон һәм шотландия математигы Джеймс Юм ҡыҫҡартып яҙырға маташып ҡарайҙар, улар ярашлы рәүештә x^4 аңлатмаһын x4 һәм x^{IV} күренешендә яҙалар. Рене Декарттан башлап, дәрәжәне a^b күренешендәге «ике этажлы» яҙыу менән тамғалай башлайҙар. Компьютерҙар һәм компьютер программалары барлыҡҡа килеү менән проблема тыуа, сөнки компьютер программалары тексында дәрәжәне «ике этажлы» күренештә яҙып булмай. Ошоға бәйле дәрәжәгә күтәреү ғәмәлен тамғалау өсөн айырым тамға уйлап табыла. Бындай тәүге тамға икәү була: Фортран телендә ҡулланылған йондоҙсоҡтар « ». Бер аҙ һуңыраҡ барлыҡҡа килгән Алгол телендә уҡ тамғаһы ҡулланыла: « » (Кну́т уҡтары). Бейсик телендә « » тамғаһы тәҡдим ителә («циркумфлекс»). Был тамға ҙурыраҡ популярлыҡ яулай; уны йыш ҡына формулаларҙы һәм математик аңлатмаларҙы яҙыу өсөн программалау телендә һәм компьютер системаларында ғына түгел, ә текслы файлдарҙа, шулай уҡ Интернетта аралашҡанда ҡулланалар. Миҫалдар: Циркумфлекс тамғаһын ҡатмарлы, ҙур күләмле математик аңлатмаларҙы һәм формулаларҙы ҡағыҙҙа яҙған осраҡта ла ҡулланыу күҙәтелә (бигерәк тә ҙур күләмле күрһәткесле).
Фәрүәз Урманшин
Фәрүәз Урманшин (23 май 1970 йыл) — йырсы, радиотапшырыуҙар алып барыусы, театр актёры, ҡурайсы. 2006 йылдан «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы «Юлдаш» радиоһының «Яңылыҡтар» бүлеге алып барыусыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2021).
Рокоссовский Константин Константинович
Сығышы
Константин Константинович (Ксавериевич) Рокоссовский Варшавала тыуа. Поляк.
Ғәзнәүиҙәр
Тарихы
Уның кейәүе Себук Тегин — Ғәзнәүиҙәр дәүләтенә нигеҙ һалыусы. Иң күренекле хакимы — Мәхмүт Ғәзнәүи. Мәсүд I (1030—1041) ваҡытында дәүләт тарҡала башлай, ә 1186 йылда Хосров-Малик хакимлығы ваҡытында [1160 — 1186 (йәки 1187)] Ғәзнәүиҙәр дәүләте һәм династияһы йәшәүҙән туҡтай.
Шарлотт (Төньяҡ Каролина)
Дине
Изге Патрик соборы Шарлотт рим-католик епархияһының епископ резиденцияһы булып тора.
Фестивалдәр һәм айырым саралар
Шарлотта йыл һайын күп кенә фестивалдәр һәм айырым саралар уҙғарыла.
Крахмал
Крахмал  n — альфа глюкоза маномерҙарынан торған полисахарид. Крахмал үҫемлектәрҙә яҡтырыҡ тәьҫирендә фотосинтез процессында барлыҡҡа килә. Крахмал бөртөктәр төҙөлөшө, полимер сылбыры төҙөлөшө, физик һәм химик үҙенсәлектәре буйынса айырыла.
Химик үҙенсәлектәре
Крахмалға йод өҫтәгәндә иремә зәңгәр төҫкә буяла. Был реакцияны 1814 йылда Жан-Жак Колен (Jean-Jacques Colin) һәм Анри-Франсуа Готье де Кобрин (Henri-François Gaultier de Claubry) аса.
Биосинтез
nC6H12Chloe6(глюкоза) → (C6H10Chloe5)n + nH2Chloe
Аҙыҡ-түлектә әһәмиәте
Кешенең ашҡаҙан-эсәк юлында крахмал гидролизлашып глюкозаға тарҡала. Глюкозаны организм еңел үҙләштерә. Крахмал менән глюкоза араһындағы продукт булып декстрин тора.
Софокл
Софоклдың улы Иофон афина трагигы булып таныла.
Трагедияларының сюжеттары
Беҙҙең заманға килеп еткән трагедияларҙың барыһында ла тышҡы ваҡиғалар һәм ундағы хәлдәрҙең тамашасының иғтибарын йәлеп итмәй, ә, киреһенсә, кеше рухының, йәненең, күңеленең торошо, геройҙарҙың төрлө мөнәсәбәттәр арҡаһында килеп тыуған уй-тойғолары ҡыҙыҡһындыра. Мәҫәлән, «Эдип» та геройҙың эске тормошоноң бары тик бер мәле генә: трагедия башланғанға тиклем булған енәйәте асыла.
Монтсеррат
2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 4922 кеше тәшкил итә, 8 мең кеше (халыҡтың өстән ике өлөшө) 1995 йылғы янартау әүҙемлеге ваҡытында утрауҙан сығып китә, һуңынан уларҙың ҡайһы берҙәре кире әйләнеп ҡайта. Әлегә тиклем утрауҙың көньяҡ яртыһы кешеләр йөрөү өсөн ябыҡ. Утрау һуңғы тиҫтә йылдарҙа, атап әйткәндә, Суфриер-Хилс янартауының әүҙемлеге, ә элек Хьюго көслө дауылының 1989 йылда емерелеүе арҡаһында ныҡ зыян күрә.
Административ үҙәге — Плимут ҡалаһы (3,5 мең кеше). Янартау урғылғандан һуң уны халыҡ ташлап китә, әле ваҡытлыса административ үҙәк — утрауҙың төньяғындағы Брэйдс ауылы.
Тарихы
XIX быуатта шәкәргә хаҡ төшөү Монтсеррат иҡтисадына насар йоғонто яһай, һәм 1869 йылда Бирмингемдан (Англия) филантроп Джозеф Стурдж Монтсеррат компанияһын ойоштора, ул йәшәүгә һәләтһеҙгә әйләнгән шәкәр ҡамышы плантацияларын һатып ала. Компания һатып алынған ерҙә лайм ағастары ултырта һәм данлыҡлы монтсеррат лайм һуты етештерә башлай (беренсе булып сәнәғәт масштабында лаймды үҫтерә башлай).
Субстантивлашыу
Cубстантивлашыу төрҙәре
Субстантивлашыу тулы һәм өлөшләтә була.
Шентук
Шентук — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Белая йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ваныш
Ваныш (Ванышево) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — 452866, ОКАТО коды — 80233847004.
Питео
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Шушук (Дах ҡушылдығы)
Шушук  — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дах йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Талси
Халҡы 2008 йылға  кеше тәшкил иткән. Ҡалала аҙыҡ-түлек, текстиль, металл эшкәртеү сәнәғәте үҫешкән. Тыуған яҡты өйрәнеү һәм художество музейы бар.
Афина
Афинаның административ бүленеше
Афина исеме менән Афина коммунаһы, Ҙур Афина һәм Афина ҡала агломерацияһы ла атала.
Ҙур Афина
Афина коммунаһы Ҙур Афинаның үҙәге булып тора, унда тағы 34 өлөш бар, улар дүрт периферия бермәектәрен тәшкил итә: Үҙәк Афина, Төньяҡ Афина, Көнбайыш Афина, Көньяҡ Афина. Ҙур Афина майҙаны — 361 км². 2011 йылғы мәғлүмәттәр буйынса халыҡ һаны- кеше. Тығыҙлығы— 7317,2 кеше/1 км². 2010 йылдың аҙағына улар Афина номына инә.
Афина ҡала агломерацияһы
Оло Афина менән Большой Пирей Афина ҡала агломерацияһына инә. Ҡала агломерацияһы майҙаны — 412 км². Ҡала агломерацияһында тотош Греция халҡының 1/3 өлөшөн тәшкил итә, 2011 халыҡ иҫәбе буйынса кеше.Ҡала агломерацияһында халыҡ тығыҙлығы— 7500 кеше/1 км².
Билдәле кешеләр
Димитрий Халкокондил (1424—1511) — грек, һуңыраҡ итальян гуманисы, Яңырыу осорондағы ғалим, философ һәм яҙыусы.
Иҡтисад
2009 йыл аҙағында Афина бөтә Греция кеүек ауыр хәлдә ҡалды. Йоргос Папандреу хөкүмәтенең кризисҡа ҡаршы саралар программаһы дөйөм милли забастовкаларға килтерҙе. 2010 йылда Афина Грецияла барған забастовкалар, тәртипһеҙлекәр һәм теракттар үҙәге булып ҡалды (2010—2012).
Транспорт
— Автобус паркы ДВС автобустарынан ([улар дизельяғыулығы һәм тәбиғи газда эшләй) һәм Афина троллейбустарынан тора.
Ҡомартҡылар
Афинала милли сәнғәттең ҡаатланмаҫ өлгөләре һаҡлана. Акрополь музейында һәм Милли археология музейында бик күп скульптураларҙы, бигерәк тә архаика осоро скульптураларын күрергә була. Унда б.э.т. 5 века пластика ҡомартҡылары һаҡлана. —Зевстың бронза һыны, классик осор наисктар барельефтары һәм б.э.т.3—2 мең йыллыҡтар бороғо грек керамикаһының ҙур коллекцияһы. Урта быуат иконалары һәм башҡа художество әйберҙәре Византия музейында туапланған. Этнографик материалдың һәм халыҡ сәнғәтенең бай коллекцияһы Бнаки тарих һәм этнография музейында күрһәтелә. Афинала ике йөҙҙән артыҡ музей һәм шәхси галерея бар, улар араһында иң ҙурҙары :
Василевский Александр Михайлович
1949—1953 йылдарҙа — СССР Ҡораллы Көстәренең һәм СССР-ҙың хәрби министры.
Джеймс Дин
Джеймс Дин  (James Byron Dean; 8 февраль 1931 йыл — 30 сентябрь 1955 йыл) — Америка актёры.
Лавров Сергей Викторович
Рәсәй сит ил эштәре министры
2020 йылдың ғинуарында хөкүмәт отставкаға киткәндән һуң, Михаил Мишустиндың яңы кабинетында Сит ил эштәре министры вазифаһына яңынан һайлана ,2020 йылдың 21 ғинуарында.
Хобби һәм мауығыуҙары
Сергей Лавров шиғриәтте һәм үҙе лә шиғыр яҙырға ярата. Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының .гимнының авторы.
Гитара. менән йырларға ярата. Хобби — рафтинг. Ойоштороусыларҙың береһе һәм тәүге президенты була (2006) Рәсәй Федерацияһы ишкәкле слалом буйынса ойоштороусыһы һәм тәүге президенты була.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Рәсәй Федерацияһы Президенты Дәртләндереүе
Аҡкөбәков Хөрмәт С.
Аҡҡөбәков Хөрмәт С. (Аккубяков Хурмат С.; 1913—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы кавалерисы. Ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Ҡыҙылармеец Аҡҡөбәков Хөрмәт 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы кавалерисы була.
Хәтер
Хөрмәт Аҡкөбәковтың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Көйөргәҙе районы Төкән ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Сводеш күсермә төрки телдәр
See also
ru:Приложение:Списки Сводеша для тюркских языков fi:Liite:Turkkilaisten kielten Swadeshin lista
Урта быуат фәлсәфәһе
Августин
Августин фәлсәфәһе үтә теоүҙәкле: уның үҙәгендә үҙе яралтҡан донъя менән үҙ-ара бәйләнештә торған Хоҙай. Хоҙайҙың тән ҡиәфәте юҡ тип һанап, үҙенең тәғлимәтен ул пантеизмға ҡаршы ҡуя, әммә шул уҡ ваҡытта уны айырым шәхес тип һанай. Шуға бәйле илаһи башланғыстың сикһеҙлек тураһындағы идеяны алға ҡуя. «Әсәйем дә түгел, имеҙеүселәр үҙ имсәктәре менән мине ризыҡландырманы, әммә Һин улар аша миңә, сабыйға, тәбиғәт законы буйынса, бала ризығы бирҙең».
Әҙәбиәт
}}
Почётлы академик Н. Ф. Гамалея исемендәге эпидемиология һәм микробиология Милли тикшеренеү үҙәге
Тарихы
1937 йылда СССР Халыҡ-ара Һаулыҡ һаҡлау системаһына тапшырыла. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Алма-Атта һәм Свердловск ҡалаларында филиалдар ойошторолған, белгестәрҙең ҙур төркөмө Ҡазанға эшкә ебәрелгән.
Эшмәкәрлек сфераһы
Эшмәкәрлектең төп йүнәлеше булып эпидемиология, медицина һәм молекуляр микробиология, инфекция иммунологияһы өлкәһендәге фундаменталь проблемаларҙы хәл итеү тора.
Мостасаль
Географик урыны
Коммуна сиктәштәре:
Гнилушка (Битюга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Маслов Аркадий Петрович
Биографияһы
1956 йылдың сентябрендә А. Маслов Кемерово дәүләт медицина университетының гистология кафедраһына нигеҙ һалған, ул 1956 йылдың 1 июненән СССР һаулыҡ һаҡлау министры бойороғо менән Кемерово медицина институтының гистология кафедраһы мөдире вазифаһына билдәләнә. 5 ай дауамында ул кафедра ойоштора, унда уҡыу-уҡытыу процессы һәм ғилми – тикшеренеү эштәре алып барыу өсөн барлыҡ шарттар тыуҙыра.
1956 йылдан алып 1958 йылға тиклем Кемерово дәүләт медицина университетының гистология кафедраһы мөдире булып торған.
Сығанаҡтар
Төркөм:Ҡазан дәүләт медицина институтын тамамлаусылар Төркөм:Медицина фәндәре докторҙары
Инка почтаһы
Часки
Часки — инкыларҙың иң ҡатмарлы һөнәрҙәренең береһе. Уларға ҡарата талаптар ҙа ғәйәт ҙур, ә йәшәү рәүештәре бик ябай була, сөнки күп ашау йәки актив енси тормош алып барыу уларҙың эшенә кире йоғонто яһау ихтималлығы шуны талап итә. Малайҙарҙа сыҙамлылыҡ тәрбиәләгән саҡта уҡ йүгеректәрҙе һайлап алалар. 20 йәшендә инде улар хеҙмәт итә, ләкин күбеһе йыш ҡына өлкән йәшкә еткәнсе йәшәй алмай, сөнки хәлдән тайып үлә йәки ашыҡмаған өсөн ҡаты яза ала (башына таяҡ менән һуғалар, аяғын ҡырҡалар). Тәүлектең теләһә ниндәй ваҡытында һәм теләһә ниндәй һауа шарттарында эшләргә тура килеү ҙә йүгереүселәрҙең сәләмәтлеген ҡаҡшата..
Транзистор
Тарих
Ҡыр транзисторы менән биполяр транзистор эшләүселәр төрлө юл менән киткән.
Электр ҡыры транзисторы
Тәүге 1920-се йылдарҙа уҡ уға патент алынған МДП-транзисторы (хәҙерге компьютер сәнәғәтенең нигеҙе), тәү тапҡыр 1960 йылда Америкала Канг и Аталла тарафынан эшләнә. Улар, затвор диэлектригы ҡатламы сифатында, кремнийҙы окислап, кремний кристалы өҫтөндә йоҡа ғына кремний диоксиды(диоксид кремния) булдырырға тәҡдим итә. Был металл затворҙы үткәреүсе каналдан изоляциялай. Килеп сыҡҡан структура МОП-структура (Металл-Окисел-Полупроводник) исемен ала.
Биполяр транзистор
1929—1933 йылдарҙа Ленинград физика һәм техника институтында Олег Лосев (етәксеһе А. Ф. Иоффе) нөктәле карборунда (SiC) кристалында эшләгән ярым үткәргес ҡорамал менән эксперимент эшләп ҡарай. Бынан тыш ул 90-ға яҡын материалды тикшерә, ләкин уның эш һөҙөмтәләре билдәһеҙ, сөнки инженер 1942 йылда һәләк була. 1930 йылдар башында өс электродлы нөктәле көсәйткестәрҙе Канаданан Ларри Кайзер менән Яңы Зеландиянан Роберт Адамс эшләй, улар эштәрен патентламай, шуға күрә уларҙың эшенә фәнни анализ бирелмәй.
Вакканай
Транспорты
Корсаков менән паромлы кисеү менән тоташҡан.
Кебон Копи I яҙмаһы
Кебон Копи I, шулай уҡ Тапак Гаджаһ яҙмаһы (фил аяҡ табаны яҙмаһы), ул яҡынса 5 быуат Таруманагара Батшалығы эраһы менән даталанған бер ничә яҙмаһының береһе. Фил аяҡ табаны һурәте менән яҙма Таруманагара Батша Пурнаварман филгә ултыруыннан күсермәһе, был фил Айравата менән тәңгәл килтерелә (Индра Хоҙайы ваханаһы). Яҙма Богор регентлығында, Кебон Копи ауылында Кебон Копи II яҙмаһы янында табылған булған һәм Сунда Батшалығы эраһы менән даталана.
Гамалея Николай Фёдорович
Фамилияһының тарихы
Боронғо казак фамилияһы, был ҡушаматты ғосманлылар гетман Хмельницкийҙың илсеһенә таҡҡан булғандар. Төрөк телендә «гамалея» «мөһабәт, ҡөҙрәтле» тигәнде аңлата. Николай Фёдорович Гамалеяның атаһы, запорожлының тоҡомо, француздарға ҡаршы һуғышҡан. Уның олатаһы, штаб-лекарь, профилактикаһы тураһында хеҙмәттең авторы. Николай Гамалеяға запорожье казагы ата-бабаларынан фиҙаҡәр ҡыйыулығы һәм олатаһынан табип һәләте күскән.
Рәсәйҙә беренсе бактериологик станцияға нигеҙ һалыусы
1886 йылда Луи Пастер ярҙамы менән Н. Ф. Гамалея И. И. Мечников һәм Я. Ю. Бардах менән берлектә ойошторолған Рәсәйҙә беренсе (һәм донъяла икенсе) бактериологик станция төҙөй һәм кешеләргә ҡотороуға ҡаршы вакцинация яһай. Үҙенең тәүге 3 йылғы эшмәкәрлегендә Одесса станцияһы яҡынса 1500 кешегә прививка яһай. Яҡынса 2,5 % тәшкил иткән үлем, алымды камиллаштырыу менән 0,61 %-ҡа тиклем кәмегән.
Одессала ғилми һәм ғәмәли эшмәкәрлеге (1892—1912 йылдар)
1892 йылда Рәсәйгә ҡайтҡас, Н. Ф. Гамалея докторлыҡ диссертацияһын яҡлай «Эксперименталь патология күҙлегенән холера этиологияһы» (1893 йылда баҫыла).
Фәнни мираҫы
Н. Ф. Гамалея тәүгеләрҙән булып ваба менән көрәштә дезинфекция сараларының һәм тағунға ҡаршы торорға дератизацион сараларының эпидемиологик әһәмиәтен билдәләне. таяна ҡала Петербургтың нда паразитар тиф менән көрәш тәжрибәһенә таянып, ул тәүге тапҡыр был инфекция менән көрәштең тәү шарты булып бетләүгә ҡаршы дезинсекцион сараларҙың мөһимлеген күрһәтә, ҡайһы бер дезинфекцион әмәлдәрҙең тәьҫир итеүен һәм һөҙөмтәлелеген өйрәнә. Ғалим себендәрҙең эсәк инфекцияһына килтереүен һәм уларға ҡаршы көслө көрәш кәрәклеген бик яҡшы аңлаған. Ул шулай уҡ тағун чума таралыуҙа кимереүселәрҙең ҙур ролен һәм уларҙы бөтә осраҡтарҙа ла мотлаҡ юҡ итеү кәрәклеген күрһәтә. Н. Ф. Гамалея — беҙҙең илдә дезинфекция эшенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Алдынғы ғалимдарҙың тырышлыҡтарына ҡарамаҫтан, батша Рәсәйендә халыҡты дезинфекцион хеҙмәтләндереү ҡәнәғәтләнерлек кимәлгә ҡуйылмаған була. Ысынында, революцияға тиклемге Рәсәйҙә ниндәй ҙә булһа дезинфекцион эш системаһы ойошмалары бөтөнләй булмай.
М. Б. Грековтың йорт-музейы
'''М. Б. Грековтың йорт-музейы''' — рәссам Митрофан Греков (Митрофан Павлович Мартищенко) йәшәгән йортта уға арнап ойошторолған музей, Новочеркасскийҙағы Дон казактары тарихы музейының филиалы. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты.
Тарихы һәм һүрәтләнеше
Рәссамдың Новочеркасскийҙағы мемориаль йорт-музейы 1957 йылда, ижадсы булғандан һуң 23 йыл үткәс асыла. Йортта ул йәшәгән осор тергеҙелә, уның картиналарының, мебелдең һ.б. төп нөсхәләре һаҡлана. Мемориалға йорт, флигель, баҡса ҡоролмалары һәм сәскәлек менән ҙур булмаған емеш-еләк баҡсаһы инә. Йортта — рәссамдың картиналары, эскиздары, этюдтары, шәхси әйберҙәре, оҫтаханаһында мольберты менән ултырғысы, диван, металл кресло, этюд эшләү кәрәк-яраҡтары, шкаф һаҡлана. Тәҙрә тупһаһы эргәһендә буяуҙар, этюдтар һалынған таҡта нығытылған. Стеналарҙа уның картиналары, этюдтары эленгән. Грековтың йорт-музейы экспозицияһында «Баталистар — М. Б. Грековтың ижади традицияларын дауам итеүселәр» тигән бүлек бар. 1934 йылдан башлап Рәсәйҙә М. Б. Греков исемендәге Хәрби рәссамдар студияһы эшләй.
Юрик (Клязма ҡушылдығы)
Юрик  — Рәсәйҙәге йылға. Владимир өлкәһе, Мәскәү өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Клязьма йылғаһының уң ярына тамағынан 299 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Сәмәдова Вәжиһә Али ҡыҙы
Биографияһы
Баҡыла Вәжиһә Сәмәдова исемендәге Күргәҙмә салоны эшләй.
Хисмәтуллин Фәйзрахман Шәйхитдин улы
Биографияһы
1943 йылда фронтҡа китә, 2-се Белорус фронтында һуғыша. 1944 йылда Польшаны азат иткәндә ҡаты яралана, дауаланғандан һуң сафҡа ҡайта.
Үрге Ҡасмаш
Үрге Ҡасмаш (Верхний Качмаш) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 86 кеше. Почта индексы — 452876, ОКАТО коды — 80233845004.
Еңел атлетика
Ярыш үткәреү формаһы һәм календары
Ярыштар, тән яҙыу һәм күнекмәләр асыҡ һауала һәм ябыҡ биналарҙа үткәрелә ала. Был спорт дисциплинаһы айырыуса популяр булған төбәктәрҙә — Европала һәм АҠШ-та — еңел атлетиканың ике миҙгеле бар. Ярыштар:
Ябыҡ стадион (манеж)
2006 йылдан донъя һәм Европа чемпионаттары программаһынан 200 метр араны алып ташлайҙар, сөнки ҡатнашыусылар тиң булмаған шарттарға ҡуйыла, йәғни тышҡы юлда йүгереүселәр иң уңайлы шарттарҙа була. Әммә әлегә тиклем ҡайһы бер ярыштарҙа 200 метрлыҡ дистанцияла уҙыштар үткәрелә.
Ҡағиҙәләр
Еңел атлетика буйынса ярыштарҙа финал уҙышында йәки ҡағиҙәләр сиктәрендә техник дисциплиналарҙың һуңғы ынтылыштарында иң яҡшы һөҙөмтә күрһәткән спортсы йәки команда еңеүсе була.
Допинг
Спорт таҙалығы өсөн көрәш спортсыларҙы ойоштороуҙың төп бурысы булып тора, тип IAAF даими һыҙыҡ өҫтөнә ала. IAAF-тың элекке президенты Ламин Диак америка тренеры Тревор Грэм эше буйынса аңлатма бирә:"Уҡыусыларының допинг-препараттар ҡулланыуын дәртләндереүсе тренер фундаменталь принциптарға ҡаршы сығыш яһай. Уның бурысы — ғәҙел уйын шарттарын һәм сәләмәт әҙерлек процесын гарантиялау. Ғүмер буйы тренерлыҡ эшен тыйыу спорттың абруйын һәм уҡыусыларының һаулығын хәүеф аҫтында тотоусылар өсөн яҡшы һабаҡ булып тора."
Мечеть (Битюга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Битюг. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Бөйөк Карлдың тажы
Тасуирламаһы
Таждың өҫтөндә Конрад II исеме менән ынйылы сигеү менән дуға ҡуйылған. Дуға һәм маңлай алды пластинаһы тоташҡан урында тәре урынлаштырылған, ул Генрих II-нең хакимлыҡ итеү осоро (1002—1024) менән билдәләнә. Тәренең алғы яғы аҫылташтар һәм ынйы менән ҡапланған һәм еңеүҙе символлаштыра. Тигеҙ эске өлөшөндә язаланған Ҡотҡарыусының фигураһының гравюраһы эшләнгән.
Илсе
Тарихы
Игенселек һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1900 йылда 2 мәсет, 2 мәктәп, һыу тирмәне булған.
Бөгөнгөһө
Бөгөн Илсе ауылындағы 462 йортта 1254 кеше йәшәй. Ауылда урта мәктәп, ике балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, почта бүлексәһе, мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй, мәсет бар.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Любава
Тарих
Замок йәшәүе тураһында 1216 йылдың 18 ғинуарында Любава папаһы Иннокентий III ҡул ҡуйған документта беренсе тапҡыр телгә алына. 1257 йылда Любава Кульма епископтартарының милкенә әйләнә һәм әһәмиәтле биләмәнең административ үҙәге була. Епископтар Любавала күркәм һарай төҙөй — ул 1781 йылға тиклем епископтың резиденцияһы була. 1260 йылда ҡала мөһим ҡала һәм оборона үҙәге була. 1269 йыл Любава судавтар баҫыу ваҡытында емерелә. Ҡала халҡы ҡаланы бик тиҙ тергеҙеү өсөн тырыша. Епископ Герман Кульмский (1303—1311) Любава ҡалаһына устав грамоталары бирә. Был документ беҙҙең заманға тиклем һаҡланмаған. 1326 йылдың 13 апрелендә епископ Отто Любаваға яңыртылған устав грамоталары бүләк итә. Любава ҡалаһы кульмский хоҡуҡлы, урындағы үҙидара советы булған ҡала булып тора. 1440 йылда ҡала Пруссияға ҡушыла һәм Тевтон ордены союзына ҡаршы тора.
Болгар халыҡ бейеүе
Болгар халыҡ бейеүе (Болгарский народный танец — болгар халҡының   бейеү сәнғәте.
Бейеү төрҙәре
Граовск-хоро — Болгарияның Шопы өлкәһендә таралған күмәк бейеү. Егеттәр ҡыҙҙар менән бергә башҡарыла. Бейеүселәр бер-береһенең билбауҙарын тотоп, башта тура, һуңынан түңәрәк буйлап хәрәкәт итә. Темпераментлы һәм бик күңелле бейеү. Музыкаль үлсәме 2/4.
Радомля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лоссман Юри
Биографияһы
Таллинда Малайҙырҙың спорт федерацияһына (1928) нигеҙ һалыусыларҙың, беренсе Эстон спорт календарҙары һәм белешмәләре төҙөүсе (1917 йылдан алып) Йоганнес Виллемсон менән бергә уның етәксеһе һәм наградалар булдырыусыһы була.
Аҡҡулов Миңлеғәли Ҡотләхмәт улы
Биографияһы
1942 йылдың февралендә Стәрлебаш районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
Хәтер
Аҡҡулов Миңлеғәли Ҡотләхмәт улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Стәрлебаш районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Плоскуша (Битюга ҡушылдығы)
Плоскуша  — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Липецк өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Битюг йылғаһының уң ярына тамағынан 318 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Ҡаҙансы ауыл Советы (Баҡалы районы)
Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы ҡарар итә:
Уҡытыусылар йорто (Таганрог)
Тарихы
Петровская урамында XIX быуат башында төҙөлгән ярым подвалы булған боронғо бер этажлы айырым йорт. Тарих һәм архитектура ҡомартҡылары исемлегендә коммерция суды бинаһы булып иҫәпләнә. Йорттоң хужаһы булып иҫәпләнеүселәр: 1807 йылдан — ҡала баҡсаһы баҡсасыһы Манойло Ласкараки; 1873 йылдан 1880 йылға тиклем — Таганрогтың почётлы гражданины Дмитрий Ласкараки; 1890 йылдан 1906 йылға тиклем — вариҫ Е.Алексопуло; 1915 йылдан — Таганрогтың почётлы гражданины В. И. Воронкин. 1863 йылғы ҡала картаһы буйынса — йорт биләмәһендә «Шәхси йортта коммерция суды» урынлаша. 1912 йылдан — йыллыҡ 120 һум түләүле Грановский Емельян Михайловичтың I ҡатлам шәхси училищеһы (ирҙәр гимназияһы курсы — төп дүрт класс) биләй. 1943 йылдың 3 декабренән йорт биләмәһендә Пионерҙар йорто асыла. Ул 1944 йылдың февраленә тиклем эшләй, аҙаҡ П. И. Чайковский исемендәге балалар музыка мәктәбенә күсерелә. Ошонан һуң бинала Уҡытыусылар йорто урынлаша (Мәғариф эшселәре Йорто). 1947 йылда Таганрог Уҡытыусылар йорто базаһында пианиносы һәм вокалсы Чангли-Чайкин Иван Федорович тарафынан талантлы йырсыларҙан, уның уҡыусылары А.Агуреев, Т.Покатило, Н.Петровая, Ж.Хлебникова, И.Хлебников, А.Ларин, Е.Манюхин, Ф.Новиков, И.Филиппов, А.Воробьёв, А.Геворкова, А.Гладков һәм башҡаларҙан торған үҙешмәкәр коллектив төҙөлә. Артистар Рубинштейн Антон Григорьевичтың «Демон», Джузеппе Вердиҙың «Аида», Пётр Ильич Чайковскийҙың «Мазепа» һ.б. операларҙан ариялар һәм күренештәр өҫтөндә эшләйҙәр. 1960-сы йылдарҙан 1980-се йылдар аҙағына тиклем Уҡытыусылар йортонда данлыҡлы Халыҡ драма театры эшләй, театр менән Потик Борис Осипович, аҙаҡ Рогульченко Владимир Дмитриевич етәкселек итә. Халыҡ театрында Ветров Владислав Владимирович, Маховский, А.Кулешов, В.Ходыкин һәм башҡалар кеүек һоҡланғыс артистар уйнайҙар. Хәҙерге ваҡытта бинала «Йәштәр үҙәге» Муниципаль мәҙәниәт учреждениеһы урынлашҡан. Уның стеналары эсендә әлеге ваҡытта «Дон актерҙары берҙәмлеге» театры һәм Нонна Малыгина Театры, Басов Михаил Михайловичтың «400 тибеш» киноклубы эшләй.
Миндальный
Миндальный (Арка-Дереси ) — Ҡырымдың көньяҡ-көнсығышындағы ауылы, Ҡырым Республикаһының Судак ҡала округына (Украинаның административ-территориаль бүленешенә ярашлы — Ҡырым автономиялы республикаһының Судак ҡала советы Солнечнодолинский ауыл советына) инә.
Хажи I Гирәй
Хакимлығы
Бөйөк Литва кенәзлеге биләмәләрендә Алтын Урҙалағы эске низағтар ваҡытында ҡасҡан күп төркиҙәр йәшәгән. 1431 йылда Литвала йыйылған яңы ғәскәр башында Хәжи Гирәй Ҡырымға яңы яу ойоштора һәм Солхат ҡалаһын ҡамап уны ала. Был ваҡытта ширин ырыуы мырҙаһы Тәгәнәй бей Алтын Урҙа ханы Олуғ-Мөхәмәт менән талашҡан һәм Ҡырымға ҡайтҡан. Перекоп тирәһендә Хажи Гирәй менән Тәгәнәй бей осрашҡан, бей Хәжи Гирәйҙе үҙенең хакимы итеп таныған. Алтын Урҙа тәхете өсөн үҙ-ара һуғышҡан Олуғ-Мөхәмәт һәм Кесе-Мөхәмәт үҙ власына Ҡырым улусын буйһондорырға ынтылған. Әммә Ҡырым ханы Хажи Гирәй уларҙың ғәскәрҙәрен еңә алған һәм нәҫел улусын үҙ артынан һаҡлай алған.
Джек Николсон
Джек Николсон өс  «Оскар» һәм BAFTA, ете «Алтын глобус», АҠШ Милли кино тәнҡитселәре советының алты премияһы лауреаты, йәнә АҠШ Кино актёрҙары гильдияһы премияһы еңеүсеһе була. Актёрҙың кинематограф өлкәһендәге «Алтын ҡурай еләге» антипремияһына номинацияһы ла бар.
Бала сағы һәм йәшлеге
1937 йылдың 22 апрелендә Нью-Йоркта Изге Винсенттың Католик медицина үҙәгендә тыуған.
Актёрлыҡ оҫталығына өйрәнеү. Тәүге ролдәре
1955 йылда Николсон актёр булырға тигән ҡәтғи ҡарарға килә. Уға Джеймс Дин, Марлон Брандо һәм Фрэнк Синатра айырыуса оҡшай[./Николсон_Джек#cite_note-McDougal.E2.80.942008.E2.80.94.E2.80.9423-1 [1] ]. Ҡапыл ғына актёр булып китә алмаҫын аңлап, Джек  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш.[./Николсон_Джек#cite_note-McDougal.E2.80.942008.E2.80.94.E2.80.9423-1 [1] ] компанияһының мультипликация бүлегенә эшкә урынлаша. Уға аҙнаһына 30 доллар түләйҙәр, был аҙ була, әлбиттә: «Мин бөтә эште эшләй инем. Һөт таратам, ҡағыҙҙы ҡырҡам, йәбештерәм, өйәм, мультипликаторҙарҙы күп итеп әҙерләнгән ҡағыҙ һаҡламы менән бәхетле итеп торам», — тип һөйләй Николсон[./Николсон_Джек#cite_note-McDougal.E2.80.942008.E2.80.94.E2.80.9423-1 [1] ].
Горынин Игорь Васильевич
Биографияһы
Комаровала дачала йәшәй һәм Комарово зыяратында ерләнә.
Джек Николсон
Америка идолы
Николсон сираттағы «Оскар»ҙы режиссёр Джеймс Брукстың «Бынан да яҡшыраҡ булмаҫ» (1997) тигән фильмындағы обсессив-компульсив боҙоҡлоҡтан яфаланған неврозлы яҙыусы Мелвин Юдалл роле өсөн ала.
Николсонға хас төп сифат  — ниндәй ролдә лә абсолют тәбиғилек. Актёр күп амплуала ҙур оҫталыҡ күрһәтә, әммә гротеск элементтары булған характерлы ролдәрҙе айырыуса уңышлы башҡара. «Шмидт тураһында» (2002) тигән фильмда Николсон пенсияға сыҡҡан страховка компанияһы актуарийы ролен башҡара, уның геройы ҡатыны вафат булғандан һуң йәшәү мәсьәләләре тураһында баш вата башлай. Николсондың тыныс һәм тотанаҡлы уйыны элекке ролдәренә бөтөнләй оҡшамаған. Был роле менән  ул иң яҡшы ирҙәр роле өсөн тағы бер  «Оскар»ға номинациялана.
2006 йылда  Николсон Мартин Скорсезеның «Оскар»лы «Мөртәттәр» тигән картинаһында Мэтт Дэймон менән Леонардо ди Каприо кәүҙәләндергән персонаждарҙың босы, аяуһыҙ ирланд мафиозийы    Фрэнк Костелло ролен башҡара.
2013 йылдың сентябрендә Америка ваҡытлы матбуғат баҫмаларында Николсондың  актёрлыҡ  карьераһын тамамлауын иғлан итеүе  тураһында хәбәр итә. Сәбәбе  — хәтере насарланыу; актёр, имеш,  персонаждарының репликаларын   ятлай алмай, тип яҙа улар. Тиҙҙән был хәбәр кире ҡағыла һәм «100 % менән ялған» тип баһалана.
Шәхси тормошо
Беверли-Хиллздағы Маллһолланд Драйвта, Николсон йортоноң күршеһендә, бер нисә йыл Марлон Брандо  йәшәй. Уоррен Битниҙың йорто ла шул тирәлә була. Ахырҙа был урамды «Йүнһеҙ егеттәр урамы» тип йөрөтә башлайҙар. 2004 йылда Брандо вафат булғас, Николсон уның  бунгалоһын 6.1 млн долларға һатып ала. Актёр көнбайыш йолалы католик булараҡ тәрбиәләнһә лә, 1992 йылда Vanity Fair журналына биргән интервьюһында әлеге мәлдә Аллаға ышанмауы хаҡында белдерә. Николсон үҙе аборттарға ҡаршы булһа ла, уларҙы рөхсәт итеү яғында сығыш яһай. Ул АҠШ Демократик партияһы яҡлы һәм уның һайлау кампанияларына иғәнәләр индерә .
Власов Юрий Петрович
1960 һәм 1964 йылдарҙа Олимпия уйындары н асыу тантанаһында СССР делегацияһының байраҡ йөрөтөүсеһе.
Аҡмырҙин Хажғәли Аҡмырҙа улы
Биографияһы
1942 йылдың 5 июненән алып 30 ноябренә саҡлы, 1943 йылдың 8 авгусынан алып 8 сентәбргә тиклемге арауыҡта күрһәткән батырлыҡтары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылдың 6 ноябрендә сыҡҡан 223/150-се һанлы бойороғона ярашлы, дүрт орденлы 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһы рядовойы ҡыҙылармеец Аҡмырҙин Хажғәли Аҡмырҙа улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Аинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғарифуллин Тимерхан Ғарифулла улы
Биографияһы
Ғарифуллин Тимерхан Ғарифулла улы 1913 йылда Башҡорт АССР-ының Мишкә районы Оло Шаҙы  ауылында тыуа. Ауыл колхозында эшләй. Фронтҡа 1942 йылда Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан алына. 112-се һанлы башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Сержант дәрәжәһенә етә. Яу ваҡытында ҡаты яралана. Унан Тимерхан Ғарифулла улы саперға уҡый. Бик күп яуҙарҙа, 1-се һанлы Белорус фронты һыҙығында һуғыша. Днепрҙы азат иткәндә ауылдаштары Ҡорбан Солтаншин Һәм Сафуан Ғәлиханов менән осраша. Һуғыштан һуң “Шаҙы” колхозында йәшелсә бригадаһында эшләй.
Каменец башняһы
Тарихы
XIV быуатта күп тапҡыр тәре йөрөтөүселәр һөжүменә, поляк  ҙәм литва кенәздәренең штурмлауына дусар була. XVII быуатта Каменец замогы диуарҙары янында Речь Посополитая, Швеция һәм Рәсәй дәүләте армиялары араһында ҡыҙыу һуғыштар бара (1661 йылда Каменец хатта  һалым түләүҙән дүрт йылға азат ителә).
Подлесное (Ырымбур өлкәһе)
Подлесное (Подлесное) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡала округындағы ауыл.
Kitap publishing
Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте — Башҡортостан Республикаһының башҡорт, урыҫ, татар һәм республикала йәшәүсе башҡа халыҡтар телдәрендә нәфис, ғилми-популяр, педагогик, балалар, мәҙәни-ағартыу, тыуған яҡты өйрәнеү әҙәбиәтен, POS-материалдарын һәм һынлы сәнғәт тауарҙарын баҫып сығарыусы (нәшер итеүсе) дәүләт ойошмаһы.
Саң манараһы (Шерешёво)
Тарихы
Ағастан 1799 йылда төҙөлгән саң манараһы айырым һәм шул уҡ ваҡытта 1760 йылғы Изге-Пречистенский сиркәү менән йәнәш һалынған, һуңғыһы  беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған.
Словакия тарихы
Славянғаса тиклем осор
6-5-се мең йыллыҡтарҙа неолит дәүерендә беҙҙең эраға тиклем Дунай уйһыулығына  игенселәр һәм көтөүселәр ултыра башлай. Кешеләр керамик әйберҙәр һәм эшкәртелгән таш ҡоралдар әҙерләй башлай. Урта неолит осорона Словакияның көньяҡ-көнбайышына Лендьел мәҙәниәтенә ҡараған эре ултыраҡтар барлыҡҡа килә. Археологик табыштар йәмғиәттең дифференциацияланыуы тураһында һөйләй. Б.э. тиклем яҡынса 3500 йылда  рондела — дошмандан һаҡланыу өсөн ерҙән  оборона ҡоролмалары төҙөлә. Илдең көнсығышында Польгар мәҙәниәте булған.
Социализм осоронда
1948 йылдың февралендә коммунист булмаған министрҙар отставкаға китә, президент Э. Бенеш коммунистар өҫтөнлөк иткән хөкүмәт ойоштора. 1945 йылда Чехословакия иҡтисадын национализациялау башлана. Һөнәрселәр предприятиелары дәүләт һәм коммуналь предприятиелар ҡулына күсә,  ваҡлап һатыусылар  предприятиелары  дәүләт предприятиеларына һәм кооперативтар союзына күсә. Бөтә төр тиерлек ирекле һөнәрҙәр, шул иҫәптән адвокат конторалары бөтөрөлә. 1958 йылда 66,6 % ауыл хужалығы ерҙәре дәүләт һәм кооперативтар ҡулында була. «Ауыл байҙары» штраф язаһына тарттырыла, хеҙмәт лагерҙарына ебәрелә, ауылдарҙан ҡыуыла. Сиркәү милке тартып алына. Словак грек-католик сиркәүе  1950 йылда бөтөрөлә. Төрлө конфессияларҙың дин әһелдәре төрмәгә ебәрелә. 1948 йылдан 1960  йылдарға тиклем сәнәғәттә мәшғүл булғандар һаны ике тапҡыр тиерлек арта, 1980 йылда улар 800 меңдән ашыу кеше тәшкил итә. Германия Демократик Республикаһы һәм Венгрия менән бер рәттән Чехословакия совет блогында  иң алдынғы ил була, әммә был кимәл Словакияның үҙендә Чехословакияға ҡарағанда  түбәнерәк була. СССР-ға йүнәлеш алған предприятиелар барлыҡҡа килә, СССР-ҙан файҙалы ҡаҙылмалар  импортлана. Кошице ҡалаһында Көнсығыш словак металлургия комбинаты Словакияла иң ҙур предприятиеға әйләнә. Күпләп торлаҡ төҙөлөштәре алып барыла. Мәҙәниәт учреждениелары селтәре киңәйә. Братиславанан тыш башҡа ҡалаларҙа юғары уҡыу йорттары асыла. Һуғыштан һуңғы ваҡытта чехтар күҙаллауында халыҡтар бер бөтөнгә әүерелә, шуға күрә Словакияла айырым хәлдең кәрәклеге булмай. Сталин үлгәндән һуң, Чехословакияла власть өсөн көрәш йәйелдерелә. Халыҡтың Көнбайыш менән шәхси һәм эшлекле бәйләнештәре, Югословияға туристик сәйәхәттәр, Азатлыҡ радиоһы, Америка тауышы, Би-би-си, Немец тулҡыны тапшырыуҙары,  шулай уҡ Австрия телевидениеһы тапшырыуы социализмдың үҙенсәлекле булыуы тураһында ҡараштарҙы ҡаҡшата. Коммунистар партияһы «реформаторҙар» һәм «догматиктарға» бүленә. «Реформаторҙарҙың» илде либералләштереүгә арналған «Прага яҙы» тип аталған процесы 1968 йылдың 20 авгусынан 21-нә ҡарай төндә —  "Дунай" операцияһы сиктәрендә өҙөлә. Венгрия, Болгария һәм Польша ғәскәрҙәре ярҙамында Советтар Союзы Чехословакияға бәреп инә һәм уны оккупациялай. Шул ваҡытта Словакияла 19 кеше һәләк була, йөҙләгән кеше яралана. Шул уҡ айҙа Мәскәүҙә һөйләшеүҙәрҙән һуң Чехословакия етәкселеге капитуляция яһай. Дәүләтте федералләштереү талабына яуап итеп  1969 йылдың 1 ғинуарында Чехословакия социалистик республикаһы ойошторола, ул Чехия һәм Словак социалистик республикаһынан тора. Уның башлығы булып словак Густав Гусак тора. Хәрби агрессиянан һуң эмиграцияның яңы ҙур тулҡыны башлана, башлыса квалификациялы белгестәр китә
Кинйәбулатов Ирек Лотфый улы
Биографияһы
Запасҡа ҡайтарылғандан һуң Башҡорт дәүләт университетына уҡырға инә һәм уның филология факультетын 1966 йылда тамамлай. Бынан һуң йылдан артыҡ Башҡорт АССР-ының Радио һәм телетапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетында әҙәби хеҙмәткәр булып эшләп ала. 1968 йылда Ирек Кинйәбулатовты «Совет Башҡортостаны» (хәҙер «Башҡортостан») гәзите редакцияһына эшкә саҡыралар һәм баҫманың республиканың Урал аръяғы райондары буйынса үҙ хәбәрсеһе итеп тәғәйенләйҙәр. Был вазифала етәрлек дәрәжәлә журналист тәжрибәһе туплағас, ул редакцияла бүлек мөдире булып эшләй. 1980 йылдан «Ағиҙел» һәм «Һәнәк» журналдарында әҙәби хеҙмәткәр, Башҡортостан китап нәшриәтендә мөхәррир була. 1987—1998 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзында эшләй, башҡа вазифалар менән бер рәттән ижади ойошманың пропаганда бюроһын етәкләй.
Ижади эшмәкәрлеге
Мәктәп йылдарында уҡ ҡулына ҡәләм алған Ирек Кинйәбулатов шиғриәткә армия хеҙмәтенән һәм Башҡорт дәүләт университетынан һуң, уның филология факультетында нәҡ ошо йылдарҙа бигерәк тә әүҙем эшләгән «Шоңҡар» әҙәби-ижад түңәрәге аша килде. Радио һәм телевидение журналисына өҫтәп республикаһының төп гәзите «Башҡортостан»да үҙ хәбәрсе, артабан унда, журналдарҙа әҙәби хеҙмәткәр булып эшләү уны тормош йәһәтенән дә, ижад юҫығынан да ныҡлы аяҡҡа баҫтырҙы. Тәүге шиғри йыйынтығы «Баҫыу юлы» (1970) менән үҙен лирик шағир итеп танытҡан әҙип, артабанғы һәр яңы шиғыр һәм поэмалар китабы менән поэтик образдар һәм формалар, шулай уҡ һүҙ байлығы, һүрәтләнгән темалары, уларҙы асыуҙа ҡулланылған образдары менән үҙенсәлекле һәм даими уҡыусыһы булған шағирҙарҙың береһенә әйләнде. Ирек Кинйәбулатов поэзияһына юғары гражданлыҡ тойғолары, нескә хислелек һәм лирик кисерештәр хас. Уҙған быуаттың һуңғы һәм егерме беренсе быуаттың тәүге ун йыллыҡтарында донъя күргән «Мин — башҡорт!» (1993), «Арғымаҡта» (1998) һәм «Замана тауышы» (2008) һәм башҡа йыйынтыҡтарында шағир көнитмеш, үҙ халҡының бөгөнгө һәм киләсәктәге яҙмышы хаҡында фәлсәфәүи планда ныҡлап уйлана.
Нәҫелсәнлек
Тарихы
Чарльз Дарвин "Үҫемлек һәм хайуандарҙы ҡулға эйәләштергәндә үҙгәреүҙәре " (англ. — «The Variation of Animals and Plants under Domestication», 1868 год) тигән китабының һуңғы бүлегендә ваҡытлыса пангенезис гипотезаһын тәҡдим итә. Уныңса, организмдың бөтә күҙәнәктәре лә ваҡ ҡына яралғы — ("геммулалар ") бүлеп сығара. Шулар яралғы күҙәнәктәрендә йыйылып, уның үҫешен көйләйҙәр тип фараз итә. . Шундайыраҡ фаразды б.э.тиклем V—IV быуатта Гиппократ, XVII быуатта — Дж. Борелли, XVIII быуатта Ж. Бюффон тәҡдим итә. .
Елисеев Федот Васильевич
Биографияһы
1940 йылда ҡабаттан армияға саҡырыла. Уҡыу курсын тамамлағандан һуң кесе лейтенант званиеһында Башҡорт АССР-ының Дәүләкән ауылына 717-се уҡсылар полкы ҡарамағына взвод командиры итеп ебәрелә.
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 16 октябрендәге указы менән «батальон менән оҫта командалыҡ иткәне, командованиеның хәрби заданиеларын теүәл үтәгәне һәм шул уҡ ваҡытта ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ күрһәткәне өсөн» гвардия капитаны Федот Елисеевҡа Ленин ордены һәм 1810 номеры менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, Советтар Союзы Геройы тигән юғары исем бирелә.
Совет-япон һуғышында 52-се гвардия уҡсылар полкы командиры вазифаһында ҡатнаша. (Байкал аръяғы фронты).
Сәфәров Ғөбәйҙулла Нәбиулла улы
Сәфәров Ғөбәйҙулла Нәбиулла улы (Сафаров Губайдулла Набиуллинович ? — 22 февраль 1943 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, гвардия рядовойы.
Биографияһы
Сәфәров Ғөбәйҙулла Нәбиулла улы сығышы менән хәҙерге Башҡортостандың Мәләүез районынан. Ҡыҙыл Армия сафына Мәләүез районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында повозочный һәм разведчик булып хеҙмәт итә. 1943 йылдың 22 мартында Украина территорияһында барған ҡыҙыу һуғышта батырҙарса һәләк була. Украинаның Ворошиловград өлкәһе (хәҙер Луганск өлкәһе) Юлино-2 станцияһы районында ерләнгән.
Иманғол (Учалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, ауылда башҡорттар йәшәй (95 %).
Ҡыуаҡан
Ҡыуаҡан ырыуы халҡының азатлыҡ көрәше
1795 йылға Түбәләҫ ырыуы башҡорттарының 6 ауылы булған (бөгөн дә бар). 1866 йылға тиклем Түбәләҫ улусы Ырымбур губернаһының Троицк өйәҙенә, 1865 йылдан Өфө губернаһы Златоуст өйәҙенә ҡараған. Улус үҙәге, этноним исемен йөрөткән Түбәләҫ ауылы — уны элек Олөйөр башы тип йөрөткәндәр — хәҙер Силәбе өлкәһе биләмәләренә инә.
Ғилмийәров Ғабдулла Ғилмийәр улы
Ғилмийәров Ғабдулла Ғилмийәр улы (рус. Гильмияров Габдулла Гильмиярович) — (1912 йыл - ?) Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһы яугиры, ефрейтор, ҡыҙылармеец. Фронт һыҙығында күрһәткән батырлыҡтары өсөн I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән.
Алымка (Конда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Москаленко Кирилл Семёнович
Һуғыштан һуңғы осор
СССР Ҡораллы көстәрен үҫтереүҙә һәм нығытыуҙағы ҡаҙаныштары өсөн 21.02.1978 икенсе тапҡыр «Алтын Йондоҙ» миҙалы менән бүләкләнә.
Төркиәләге ҡырым татарҙары
Юғары ғосман руханиҙары
Ҡырым татарҙары Ғосман империяһының юғары мосолман руханиҙары араһында ла киң урын алған. Улар араһында Сәлих Мәхмәт-әфәнде — бөтә ғосманлы ғөләмәләренең башлығы һәм дин ғилеме мәсьәләләрендә һәм ислам хоҡуғы (1758—1759) авторитеты — Анатолия һәм Румелия кадиаскеры, төрлө дәрәжәле мөфтөйҙәр.
ЙХЛ 2019/2020 йылдар миҙгелендә
Айҙар буйлап иң яҡшы уйынсылар
{| width="100%"
Харламов кубогы финалы
Дүртенсе уйын
Ғалимдар йорто (Львов)
Бина 1897—1898 йылдарҙа Вена обсерваторияһы, Одесса һәм Черновицкий опера театрҙары һәм Львовтағы яңы «Жорж» ҡунаҡханаһы бинаһы авторҙары билдәле Вена архитекторҙары Герман Гельмер һәм Фердинанд Фельнер проекты буйынса төҙөлә. Архитекторҙар урта европа бароккоһының  һарай архитектураһы өлгөләре менән рухлана. Фасадтарының ҡупшы төҙөлөшө, интерьерҙарының нәфис күркәмлеге   вестибюлендәге  баҫҡыслы галереяһының ҡыйыу конструкцияһы менән берләшә.
Амынья (Мулымья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Уран (элемент)
Тарихы
Уран 1789 йылда Клапрот Мартин Генрих тарафынан асыла.
Киль (ҡала)
Тарихы
Киль ҡалаһына 1233 һәм 1242 йылдар араһында граф  Адольф IV Гольштейнский тарафынан нигеҙ һалына һәм тиҙҙән ул Ганза союзы ағзаһы булып китә.
Андоба (Каурчак ҡушылдығы)
Андоба  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каурчак йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ключи (Снежинск ҡала округы)
Географияһы
Карасье күленең көнбайыш ярында, Иткүл (Этҡол) күле янында Снежинск ҡалаһынан 16 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Амынья (йылға)
Амынья  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Леушинский Туман күле    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Аҡкөбәков Ғәнәфи Закир улы
Биографияһы
1942 йылда күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн:
Тбилиси дини семинарияһы
Тарихы
1891 йылда император указы менән семинария ректорына Грузин-Имеретин Синодаль Контораһы ағзаһы исеме бирелә. 1903 йылда Ваке районындағы Цхнет урамында (хәҙер — Чавчавадзе проспекты) дини семинарияның яңы комплексы төҙөлә башланған. Проект авторы булып архитектор Александр Станиславович Рогойский сығыш яһаған. 1912 йылда семинария яңы бинаға күсерелә, ә иҫке бинала «Батша номерҙары» ҡунаҡханаһы урынлашҡан.
Семинария эшмәкәрлеген яңыртыу
1990-сы йылдарҙа Тбилиси дини семинарияһы Бөтә Грузия Католикос-Патриархы Илия II фатихаһы менән яңы биналарҙа асылды.
Илсебай (Башҡортостан)
Илсебай (Ильчибай) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 27 кеше. Почта индексы — 452876, ОКАТО коды — 80233845005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аргунду
Аргунду — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каракопша йылғаһының һул ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Абыҙбаев Ибраһим Хафиз улы
Биографияһы
1931 йылда Ибраһим Абыҙбаев ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты аппаратына етәксе эшкә үрләтелә. Тәүҙә ул сәнәғәт бүлеге мөдире, шунан һуң кадрҙар бүлеге мөдире була.
Ален (Баден-Вюртемберг)
Тарих
Яҡынса 150—160 йылдарҙа хәҙерге Ален территорияһында рим форты төҙөлгән була.
Иҡтисад
Астма сиренән дауалаусы курорт бар. Ален көрәшселәр командаһы — Германияла көслө командаларҙың береһе.
Урыҫ православие сиркәүе
Мәхәлләнең дин әһеле — игумен Максим (Шмидт). Икенсе дин әһеле — иерей Алексий Пимонов.
Рамаҙан (Ырымбур өлкәһе)
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар (46 %) тәшкил итә.
Сиған бейеүе
Башҡарыу стиле буйынса бейеүҙәр
Сәхнә манераһы эстрада һәм театр башҡарыуына иҫәпләнгән һәм, һөҙөмтәлә, тамашасыға тиклем алыҫлыҡ, тамаша. Артистар тарафынан башҡарыла.
Сиған венгр ҡыҙы
Сиған венгр ҡыҙы шулай уҡ рус сиғандарының бейеүе булып тора, әммә йәшерәк. Ул чечёткаға нигеҙләнә.
Яңы Йәнйегет ауыл Советы (Краснокама районы)
Почта индексы 452942
Ахья (Кума ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Сәғитов Абдрахман Бикмөхәмәт улы
Биографияһы
1927 йылда А. Б. Сәғитов Йылайыр кантонына эшкә бара. Кантон халыҡ мәғарифы бүлеге йәш белгесте Темәс терәк мәктәбенә директор һәм уҡытыусы итеп билдәләй. Ул Темәс колхоз йәштәре мәктәбе, һуңынан тулы булмаған урта мәктәп директоры булараҡ, ҙур эштәр атҡара. Мәктәп методик үҙәккә әйләнә.
1939 йылда Абдрахман Бикмөхәмәт улы Сәғитовтың педагогик хеҙмәте юғары баһалана — ул Баймаҡ районы халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренән беренсе булып Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Был бүләкте уға М. И. Калинин тапшыра.
Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ул, фронтҡа ебәреүҙе һорап, ғариза яҙа. 1942 йылдың мартында ул армия сафына алына, Сәмәрҡәнд ҡалаһында Мәскәүҙән күсерелгән М. В. Фрунзе исемендәге академияның алты айлыҡ курсын тамамлағас, өлкән лейтенант фашист илбаҫарҙарына ҡаршы алышҡа инә. Яугир Кавказ, Донбасс, Киев өсөн барған ауыр һуғыштарҙа ҡатнаша һәм 1943 йылдың октябрендә Мелитополь өсөн барған алышта батырҙарса һәләк була.
Раздолье ауыл Советы (Краснокама районы)
Почта индексы 452935
Сафин Ғәли Ҡорбан улы
Биографияһы
Сафин Ғәли Ҡорбан улы 1915 йылда хәҙерге Башҡортостандың Күгәрсен районы Ялсы ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Күгәрсен районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкында элемтәмсе булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһендә (хәҙер Липецк өлкәһенең Тербун районында) барған ҡыҙыу һуғышта хәбәрһеҙ юғала. Юғалтыуҙар исемлегендә Сафин Ғәли Ҡорбан улының туғандары исеменән Ялсы ауылында йәшәгән атаһы Сафин Ҡорбан күрһәтелгән
Абрамово (археология объекты)
Убалы ҡәберлеҡ-2
Ҡомартҡыларҙың ҡаҙыу эштәре материалдары 1985 йылда БССР Тарих институтында  һәм СССР Археология институтында һаҡланған.
Крижнар Ника
Карьераһы
2022 йылдың февралендә Пекинда XXIV ҡышҡы Олимпия уйындарында 5 февралдә, ярыштарҙың беренсе көнөндә, урта трамплиндан һикереү буйынса шәхси ярыштарҙа олимпия бронза миҙалын яулай.
Кәримский Әнүр Муса улы
Биографияһы
Әнүр Муса улы Кәримский 1932 йылдың 27 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Күгәрсен районында тыуа.
1971 йылдан — доцент, 1984 йылдан — сит ил философияһы кафедраһы профессоры.
Гавай утрауҙары
Тарихы
1901—1902 йылдарҙа Гавай утрауҙары сенаты рәйесе халыҡ араһынанн сыҡҡан революционер, Лукини Каук (канакса «рус докторы») исеме аҫтында билдәле Николай Судзиловский-Руссель була. Вазифаһында саҡта ул канактарҙы яяҡлаусы реформалар үткәрергә өлгөрә, әммә АҠШ-тың йоғонтоһона ҡаршы тора алмай һәм Америкаға ҡаршы эшләгәне өсөн гражданлыҡтан мәхрүм ителә. Утрауҙарҙың шәкәр плантацияларына эйә булған биш компания урындағы сәйәсәтте контролләй һәм Гавай АҠШ сиктәрендә тигеҙ булмаған хоҡуҡҡа эйә булһын өсөн тырыша, сөнки был осраҡта утрауҙарға Американың хеҙмәт ҡануниәте таралмай өлгәшә һәм шәкәр плантацияларының утрау өҫтөнән контролде үҙ форсаттан ҡуйҙы белә — күрһә өсөн бөтә көсөн статусына эйә төҙөшә Гавайи, АҠШ, шулай итеп түгел, сөнки хеҙмәт ҡануниәтен америка утрауҙарында таралған.
1908 йылда XIX быуат аҙағында уҡ халыҡ-ара порт ролен уйнаған Пёрл-Харбор АҠШ Хәрби-Диңгеҙ көстәренең базаһына әйләнә. Япония авиацияһының 1941 йылдың 7 декабрендә базаға һөжүме АҠШ-тың Икенсе донъя һуғышына ҡушылыуына сәбәп була.