cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡоблан батыр (эпос)
Ҡаҙаҡтарҙа
Эпосты тәүге тапҡыр Ибраһим Сабир яҙма рәүештә Марабай-джирау һөйләгәндәренән теркәгән. Эпостан өҙөктәр «Дала уалаяты» (1899), «Төркөстан хәбәрҙәре» (1899), «Турғай гәзите» (1901), «Ырымбур ғилми комиссияһы хеҙмәттәре» (1910) баҫмаларында сыға. Ә Диваев Әбүбәкер Әхмәтйән улының версияһы 1922 йылда Ташкентта баҫыла. Бөгөнгө көнгә был эпостың 29 версияһы бар.
Эпосты өйрәнеү һәм тикшереү
«Ҡоблан батыр» эпосы — дөйөм төрки ҡомартҡы. Ул бигерәк тә Нуғай урҙаһына ҡараған халыҡтар араһында киң таралған булған. Ҡаҙаҡтарҙа, ҡарағалпаҡтарҙа «Кобланды батыр» әҫәренең меңәр юлдарҙан ашып киткән варианттары һаҡланған. Ғалимдар XV—XVI быуаттарҙа, башҡорттар Нуғай урҙаһына ҡараған замандарҙа, был эпик ҡомартҡы башҡорттар араһында ла киң билдәле булғандыр тигән фекерҙә. Ҡаҙаҡ ғалимы Чокан Вәлиханов XIX быуатта ла башҡорттар араһында «Ҡобланды батыр» эпосының йәшәп килеүен билдәләй. Әҫәрҙең башҡорт эпик репертуарында булғанлығын академик М. Ауэзов та атап китә.
Элек төрки халыҡтарҙа яуҙа һәләк булған батырҙарҙы үлгән ерендә ерләү йолаһы йәшәгән. Ислам дине буйынса ла шундай йола һаҡланған.
«Ҡоблан батыр» эпосының башҡорт варианты композицион төҙөклөгө менән айырылып тора. Әҫәр сюжеты ваҡиғаларҙың хронологик теҙмәһенә нигеҙләнә, йәғни һәр ваҡиға икенсеһен, икенсеһе өсөнсөһөн тыуҙыра. Лирик сигенеүҙәр, хәтирәләр рәүешендә үткәндәргә ҡайтыуҙар юҡ дәрәжәһендә. Был иһә әҫәргә йыйнаҡлыҡ, төҙөклөк бирә. Ғөмүмән алғанда, «Ҡоблан батыр» эпосы башҡорт эпик ҡомартҡылары араһында үҙенең йөкмәткеһе менән дә, художестволы эшләнеше йәһәтенән дә үҙенсәлекле бер күренеш ул.
Пойк
Пойк — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Юганская ҡылымығының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Кусеряк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Мутин Илдархан Ибраһим улы
Биографияһы
Илдархан Ибраһим улы Мутин 1888 йылдың 12 июлендә Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы) Таҡталасыҡ ауылында йорт старшинаһы Ибраһим Ғәбдрәшит улы (1819 — ?) һәм Бибизифа Бакир ҡыҙы ғаиләһендә тыуған. Милләте башҡорт. Сығышы менән башҡорт дворяндары Мутиндар нәҫеленән. Шәжәрәһе: Йәнырыҫ → Мөтә → Тимер → Аҙнағол → Ғәбдрәшит → Ибраһим → Илдархан. Тимер Мутин (? — 1759) — Гәрәй улусы старшинаһы, 1756—1763 йылдарҙағы Ете йыллыҡ һуғышта ҡатнашыусы, башҡорт делегацияһы составында мөрәжәғәтнамә менән Санкт-Петербургҡа Сенатҡа бара. Аҙнағол Тимеров (1750 — ?) — Гәрәй улусы старшинаһы, 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы. Ғәбдрәшит Мутин (1771 — ?) — Башҡорт-мишәр ғәскәрендә поход старшинаһы булып хеҙмәт итә.
1919 йылдың 28 сентябренән АБСР аҙыҡ-түлек халыҡ комиссарының урынбаҫары вазифаһын башҡара. Бер үк ваҡытта 1920 йылдың февраленә ҡәҙәр «Башкиропомощь» вәкәләтенең урынбаҫары була, Граждандар һуғышы ваҡытында ҙур зыян күргән Тамъян-Ҡатай һәм Бөрйән-Түңгәүер кантондарында эшләй.
Башҡорт кавалерия дивизияһының Советтар Союзы Геройҙары
Советтар Союзы Геройҙары
Йылайыр районы
Халыҡ һаны
Райондың 14 муниципаль ауыл берәмеге 57 ауылды берләштерә. Иң ҙур ауылдар: Йылайыр (5861 кеше йәшәй), Юлдыбай (1910 кеше), Ҡананикольский (990 кеше), Матрай (967 кеше), Яманһаҙ (833 кеше). Һабыр (596 кеше).
Иҡтисады
Район иҡтисады аграр һәм урман сәнәғәте характерына эйә. Ауыл хужалығы ерҙәре 143,2 мең гектар биләй, йәки бөтә район территорияһының 24,8 %, һѳрѳлгән ерҙәр — 56,8, сабынлыҡтар — 38,6, кѳтѳүлектәр — 47,8. Урмандар 333,0 мең га ер биләй (район территорияһының 57,6 %) һәм 53434,5 м3 үҙағас запасына эйә. Быларҙың иҫәбендә ѳлгѳргән һәм ҡартайған йомшаҡ япраҡлы ағастар күпселектә.
Скабеева Ольга Владимировна
Биографияһы
2008 йылда «Профессия — репортёр» конкурсының «Журналистское расследование» номинацияһында лауреат була.
Тәнҡит
2018 йыл йомғаҡтары буйынса Левада үҙәге үткәргән һорау алыуҙа рәсәйлеләр үҙҙәренең ихтирамы һәм ышанысы менән файҙаланған журналистарҙы һанап сыға. Ольга Скабеева 2 процент йыйып, тәүге унау иҫәбенә инә. 2019 йылдың мартында ошондай уҡ һорау алыу уға ышаныстың артыуын күрһәтте (6 %). Скабеева телевидениела иң абруйлы телетапшырыуҙар алып барыусы булып сыға.
Иркаев Николай Лазаревич
Биографияһы
1927 йылда Пенза партия мәктәбен, 1930 йылда Бөтә союз коммунистик журналистика институтын тамамлай. 1933 йылда Мордва мәҙәниәте ғилми-тикшеренеү институтында эшләй.
1945 йылда «Кочказ лирикаһы» («Избранная лирика») әҫәрҙәре йыйынтығы баҫылып сыға, 1952 йылда — «ды Стихт ды поэмат» («Стихотворнеия и поэмы»), 1959 йылда — «Тундань баҡсаһы» («Весенний сад»), 1965 йылда — «Теплынь».
Лахуме-Дон
Лахуме-Дон — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Хазни-Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Сергеев Дмитрий Степанович
Биографияһы
Өфө районының Подымалов 7-йыллыҡ мәктәбендә директор, парития ойошмаһы секретары һәм Өфө районының «Шемәк» совхозы директоры урынбаҫары, инженер-технолог, Өфө ҡалаһында 210-сы заводта һатыу бүлеге начальнигы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы Бәйләнеш аппаратураһы заводында (хәҙер «Прогресс» производство берекмәһе) хеҙмәт буйынса өлкән иҡтисадсы булып эшләй.
Батырлығы
1945 йылдың 2 февраленә ҡарай төндә гвардия өлкән сержанты, орудие командиры Д. С. Сергеев Познань ҡалаһында дошман үҙенә нығытылған терәк пункты итеп әйләндергән бина ҡаршыһына орудиеһын аҫтыртын ҡуя һәм таң менән ут аса, шулай итеп уҡсылар подразделениеһына бинаны баҫып алыуҙы тәьмин итә.
Ҡырым гимны
Гимедың композиторы — Ҡараманов Әлемдар, ә тексының авторы — Ольга Голубева. Гимндың һүҙҙәрен махсус комиссия республика конкурсы һөҙөмтәләре буйынса һайлап ала. Уның составына музыка авторы ла инә. Был конкурсҡа бөтәһе 60-тан ашыу текст варианты тәҡдим ителә.
Ҡырым гимны тәүге тапҡыр СССР-ҙың халыҡ артисы Богатиков Юрий һәм йырсы Элина Сейфуллина тарафынан башҡарыла.
Һүҙҙәре
Текст рус телендә
Ҡырым татар телендәге текст
Харрасов Шәйхи Фәтҡулла улы
Биографияһы
1928 йылдан 1929 йылдың 1 апреленә тиклем Башҡорт АССР-ының Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе урынбаҫары вазифаһын биләй. Һуңынан, 1929 йылдың 1 апреленән 1930 йылдың 14 авгусына тиклем — Башҡорт АССР-ның эске эштәр буйынса халыҡ комиссары.
Изге София Соборы
Изге Софи́я Соборы  — Бөйөк Новгородтын баш православ храмы. 1045—1050 йылдарҙа төҙөлә. Рәсәйҙә славяндар менән төҙөлгән ин боронғо храм була.
Аҡһары
Ер-һыу атамлары
Һылтанма буйынса уҡығыҙ
Һинд
Башы һәм өҫкө ағымы
Йылға башы яҡынса 5300 м бейеклектә, (5182 м Геословарь һәм 5500 м Британнике буйынса ) Тибет ҡалҡыулығының көньяҡ-көнбайышында, Кангринбоче (Кайлас) тауының төньяҡ битләүендә, Мапам-Йомцо күленән төньяҡҡа табан яҡынса 40 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Сенгге-Дзангбо (Шицюаньхэ́ ) исеме аҫтында Лангмар ауылы янында Гар-Дзангбо йылғаһы менән ҡушылғанға тиклем аға, унда Һинд атамаһын ала.
Урта ағымда убалы тәпәш таулыҡтарҙы киҫеп үтә, унда 1977 йылда Тарбела плотинаһы төҙөлгән. Бынан һуң Һинд йылғаһы ҙур ҡушылдығын — Ҡабулды ала (ҡушылыу бейеклеге яҡынса 610 м), Калабаг тарлауығы аша Сөләймән тауҙары һәм Тоҙ һырты армыттары араһынан аға һәм артабан Индо-Ганг тигеҙлегенә инә.
Мағаш (Һаҡмар ҡушылдығы)
Мағаш — Рәсәй Федерацияһындағы йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә аға. Йылға тамағы Һаҡмар йылғаһының уң ярынан 623 км өҫтәрәк урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 29 км
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһының инешенән алып Оло Эйек йылғаһына ҡойған еренә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы әҙерләгән РФ территорияһы һыу хужалығы районының геомәғлүмәт системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәғиҙуллина Лилиә Рәшит ҡыҙы
Уҡытыу һәм фәнни эшмәкәрлеге
Бынан тыш белгес Башҡортостан Яҙыусылар союзының татар телле әҙиптәре секцияһы ултырыштарында ҡулъяҙмаларҙы һәм нәшер ителгән баҫмаларҙы тикшереүҙәрҙә эксперт булып сығыш яһай. Уны шулай уҡ төрлө кимәлдәге ижади бәйгеләрҙең баһалама ағзаһы итеп тә йыш саҡырылар.
Рысҡужа
Географик урыны
Рысҡужа ауылы Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында, район үҙәге Асҡар ауылынан көнбайышҡа табан 20 километр һәм Магнитогорск (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 72 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Мырҙабулатов Сөләймән Шәңгәрәй улы
Биографияһы
Сөләймән Шәңгәрәй улы Мырҙабулатов 1890 йылдың 15 апрелендә Ырымбур губернаһының Орск өйәҙе Абҙан ауылында тыуған.
Любушкин Виктор Васильевич
Биографияһы
Учалы ҡалаһында 1983 йылдың 1 февралендә вафат була.
Яҡуп (исем)
Фамилияларҙа
Яҡупов Ғилман Ғирфан улы (20 март 1925 йыл — 11 февраль 2012 йыл) — СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Хәйбулла районының почётлы гражданы (2007).
Топонимикала
Яҡуп (Кушнаренко районы) — Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районындағы ауыл
Яҡуп (Ҡариҙел районы) — Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районындағы ауыл
Гольфстрим
Ағымдың Көнбайыш Европаға һәм АҠШ-ҡа йоғонтоһо
Ҡыҫҡаһы, Гольфстрим булмаһа, Көнбайыштың эше хөрт... Һауа торошо кухняһы Төньяҡ Атлантик һәм Төньяҡ Боҙло океанда урынлашҡан. Ә Гольфстрим – йылылыҡ системаһы, йәғни «Европаның мейесе», ролен башҡара.
Вахитов Шамил Хөснулла улы
Вахитов Шамил Хөснулла улы (Вахитов Шамиль Хуснуллович; 4 февраль 1954 йыл) — ауыл хужалығы, партия, муниципаль һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1992 йылдан Мәләүез районы хакимиәте башлығы. 1990 йылдың 11 октябрендә үҙенең өсөнсө сессияһында Республиканың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Йәштәр эштәре, физик культура һәм туризм комиссияһы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.
Биографияһы
1992 йылдан Мәләүез районы хаимиәте башлығы.
Илек ятҡылығы
Тарихы
Илек тоҙо тураһында тәүге мәғлүмәт XVI быуатҡа, Рус дәүләтенең «Книга Большого Чертежу» картаһын төҙөү ваҡытына ҡарай. Илек тоҙо тураһында телгә алыуҙы шулай уҡ Рәсәй Закондарының Тулы йыйынтығында ла (1723 йыл) осратырға мөмкин.
Кривошеева Ефимия Петровна
Биографияһы
Ефи́мия Петро́вна Кривоше́ева 1867 йылдың 1 июнендә хәҙерге Пенза өлкәһенең Камешкир районы составына кергән Тарасовка ауылында, крәҫтиән Адамов Петр Федоровичтың күп балалы ғаиләһендә тыуған. Милләте — эрзә.
«…Как весны краса-цветы яркие,
Юл һарайы (Стрельна)
Тарих
Һарай бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡорола(яңы ағас конструкциялары элементтары тулыһынса һүтелеп, яңыға алмаштырыла), 1750, 1799, 1837—1840. һәм 1799 йылдарҙа һарай яңыртылған. Әммә был һарай һәр саҡ Романовтар династияһы ҡулында була, башҡа ҡулдарға күсмәй.
1749—1750 йылдарҙа Елизавета Петровнаның обер-архитекторы Бартоломео Франческо Растрелли һарайҙы үҙгәртеп ҡорола, йорт аҫндағы нигеҙҙе таш нигеҙ менән алмаштыра һәм йорт алдына скульптуралар ҡуйылған ике сәскә клумбаларын булдыра.
Музей
Реставрациянан һуң музей асыла. Экспонаттар араһында — Петр I тере сағында төшөрөлгән портреты, Иван Балакирев портреты, император ҡулының гипстағы эҙе, император Екатерина I үҙ ҡулы менән теккән ҡорама юрған.
Красноярск дәүләт педагогия университеты
КДПУ тарихы һәм белем биреү эшмәкәрлеге
1994 йылдың декабрендә РФ Юғары белем буйынса Дәүләт комитеты һәм Мәғариф министрлығы ҡарары менән институт Красноярск дәүләт педагогия институты университеты итеп үҙгәртелә.
Канадзава
Ниндзя-дэра
Канадзаваның төп иҫтәлекле урындарының береһе — Ниндзя-дэра ғибәҙәтханаһы йәки   Мерюдзи ҡорамы, ул Нитирэн  будда мәктәбенә ҡарай. Ғибәҙәтхана 1643 йылда Маэда Тосицунэ бойороғо буйынса Канадзавала үҙенең нәҫелдән килгән замогына йәнәш төҙөлә. Ситтән ҡарағанда ғибәҙәтхана ике ҡатлы булып күренә, әммә был ысынында дүрт ҡатлы бина 23 бүлмәнән һәм  29  баҫҡыслы аралыҡтан тора. Ғибәҙәтханала эсәр һыу менән ҡоҙоҡ һәм Канадзава һарайына алып бара торған туннель бар.
Кэнроку-эн
Кэнроку-эйн паркы Канадзаваның иң ҙур парктарҙың береһе һәм Японияла  өс иң билдәлеләренең береһе. Кенроку-эн атамаһы Алты сифатлы баҡса тигәнде аңлата (ҙур территория, аулаҡ урын, кешенең мөмкинлектәре, борон заман аңҡышы, матур пейзаж һәм һыу ағымы). Был замок башта Канадзава һарайы баҡсаһы булған. Парк XVII быуатта барлыҡҡа килгән һәм 1875 йылда асылған. 25 акр ер биләмәһендә (100,000 м²)   бик күп ағастар (8750 тирәһе), сәскәләр һәм башҡа үҫемлектәр (бөтәһе183  төр), быуа, шарлауыҡтар, йылғалар, күперҙәр бар. Парктың иҫтәлекле урындары араһында — боронғо  фонтан һәм сәй өйө.
Канадзава музейы
Парктың көньяғындағы сәнғәт музейында Кутани керамикаһының айырым коллекциялары, буялған ебәк кейемдәр, каллиграфия, лаклы әйберҙәр һәм башҡа традицион сәнғәт әйберҙәре бар.
Кесе Сыростан
Кесе Сыростан — Рәсәйҙәге йылға. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Атлян йылғаһының һул ярына тамағынан 2,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Халиуллин Юрий Михайлович
Биографияһы
1962 йылда Балтик флотына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. 1963 йыл 2-се статья старшинаһы Ю. М. Халиуллин В И. Ленин исемендәге Ленинград Юғары хәрби-диңгеҙ инженер училищеһына уҡырға инә (Ленинград өлкәһенең Пушкин ҡалаһы).
1997 йылдың 31 ғинуарында Ю. М. Халиуллин суднолар ремонтлау теорияһы буйынса докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1998 йылда уға профессор исеме бирелә.
2015 йылдың 5 мартында Серго Орджоникидзе исемендәге Севастополь диңгеҙ заводының генераль директоры вазифаһын башҡарыусы (31 мартҡа тиклем).
Фәнни ҡаҙаныштары
Ю. М. Халиуллин 120-нән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән өс дәреслек һәм ике монография, 20-нән ашыу уйлап табыу авторы. Уның етәкселегендә 8 кандидатлыҡ һәм 3 докторлыҡ диссертациялары яҡлана.
Ябто-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борисова Нинель Андреевна
Биографияһы
Борисова Нинель Андреевна 1924 йылдың 7 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бөрө ҡалаһында тыуған. 1947 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң, шунда уҡ клиник ординатор, ассистент, доцент, профессор, кафедра мөдире булып эшләй. 1967 йылдан 1989 йылға тиклем нервы ауырыуҙары кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге
Борисованың фәнни эш йүнәлештәре: мейе ҡан тамырҙары ауырыуҙары, сирингомиелия, неврологик ауыртыныу. Сирингомиелияны, мейе ҡан тамырҙары ауырыуын диагностикалау һәм дауалауҙың яңы ысулдарын эшләй.
Полым-Ега
Полым-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Салым йылғаһының һул ярына тамағынан 442 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәсәй Федерацияһының Һалым кодексы
Икенсе өлөш
Кодекстың икенсе өлөшө, Рәсәй Федерацияһы Президенты тарафынан 2000 йылдың 5 авгусында ҡул ҡуйылып, 2001 йылдың  1 ғинуарынан көсөнә ингән. Кодекстың икенсе өлөшө Кодекс менән булдырылған һалымдар һәм йыйымдарҙың һәр береһен иҫәпләү һәм түләү принциптарын билдәләй.
Гаврилюк Александр Акимович
Биографияһы
Ул әҙәби эшсәнлеген 1929 йылда башлай. Александр Гаврилюктың «Воспоминания политзаключенного» тигән беренсе шиғыры төрмәлә яҙылған (һуңыраҡ шиғыр һүҙҙәре популяр революцион йыр тексы булып китә). «Львов» (1939) поэмаһында ул 1936 йылда Львовтағы эшселәр хәрәкәтен сағылдыра. Украин милләтселәренә ҡаршы «Паны и панычи над „Кобзарём“»" брошюраһы авторы (1936 йылда баҫтырылған). Үҙенең «Песня из Березы» поэмаһында (1937) һәм «Береза» повесында (1941) ул концлагерь тотҡондары көрәшен һүрәтләй.
Һәйетҡол
Тарихы
XIX быуаттың 40-сы йылдарында 172 кеше йәшәгән 27 ихатанан 22-е йыл һайын Әбей-Батҡан, Суҡраҡлы, Күсәк йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 100 аты, 80 һыйыры, 70 һарығы, 50 кәзәһе була. Улар һөрөнтө ерҙәре ни бары 18 дисәтинә тәшкил иткән. 1842 йылда ауыл халҡы 192 бот яҙғы иген сәскән
Юл һарайы (Тверь)
Тарих
1864 йылда һарай А. И. Резанов тарафынан тулыландырыла, ул һарайҙы сираттағы тапҡыр, был юлы «иҫке стилдә» үҙгәртеп ҡора, шуға күрә уныңбинаға индергән өҫтәмәһен айырыу бик ҡатмарлы була.
Революциянан һуң һарай бинаһында Эшсе һәм крәҫтиән депутаттары советы, шулай уҡ губерна башҡарма комитеты эшләй. 28 октябрь (10 ноябрь) революционер П. А. Вагжанов совет власы еңеүе тураһында иғлан итә. 1941 йылдың көҙөндә бина фашистар тарафынан өлөшләтә емерелә, 1942—1948 йылдарҙа тергеҙелә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Баҡаев Файзрахман Һибәтулла улы
Биографияһы
Педагогия техникумында уҡып китерлек кешеләр етмәү сәбәпле, тәүҙә VII синыф кимәлендә белем биреү өсөн I һәм II әҙерлек синыфтары асыла. Файзрахман Баҡаевты иптәштәре менән II әҙерлек синыфына ҡабул итәләр. Тиҙҙән Сәғит Агишев та килеп ҡушыла.
1956 йылда Файзрахман Баҡаев Темәс мәктәп-интернатына, 1964 йылда урта мәктәпкә уҡытыусы итеп билдәләнә һәм, халыҡ мәғарифы системаһында 45 йыл эшләгәндән һуң, 1971 йылда хаҡлы ялға сыға.
КХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
Йондоҙҙар уйыны
Континенталь хоккей лигаһының бөтә йондоҙҙары уйынын икенсегә яңы форматта үткәреү теләген дүрт ҡала белдерҙе. Был турала Өфөлә үткән йондоҙҙар аҙналығы барышында билдәле була. КХЛ рәсми сайтында көйөрмәндәр араһында үткән тауыш биреүҙә 71% тауыш менән Астана еңә. Шулай уҡ Ҡазан, Хельсинки һәм Владивосток был сараны үткәрер өсөн көрәшә. 2017 йылдың 12 май көнөндә КХЛ йондоҙҙар аҙналығы рәсми рәүештә Астанала үтеүе тураһында КХЛ президенты Дмитрий Чернышенко иғлан итә. 13 ғинуарҙа үткән оҫталыҡтар конкурсында Харламов дивизионы еңеү яулай. Ә киләһе көндә үткән турнирҙа Тарасов дивизионы финалда Чернышёв дививзионынан көслөрәк була.
Көнсығыш конференцияһы
2. «Салауат Юлаев» — 7. «Авангард» 4-3 (6:4, 2:7, 3:5, 4:2, 2:1, 2:3, 3:2 ө.в.)
Көнбайыш конференцияһы
1. СКА — 4. «Локомотив» 4-1 (4:0, 1:2, 2:0, 4:1, 3:1)
Конференциялар финалы
1. СКА — 2. ЦСКА 2-4 (4:5 ө.в., 2:0, 5:2, 1:2, 0:1, 2:3 ө.в.)
Кесе Боғаҙаҡ
Урамдары
— Мәскәү урамы
Ҙәбихә
Ҡорбан килтереү тәртибе
Хайуанды салғанда төп шарт — салыусы мосолмандың «Бисмилла һ» һүҙен әйтеүе (Аллаһ исеме менән) — төп шарт. Әгәр был һүҙ аңлы рәүештә әйтелмәһә, хайуандың итен харам ашау тыйыла. Онотоп китеп әйтелмәһә, был итте ашарға ярай (хәләл). «Бисмиллаһ» һүҙе урынына «Аллаһу әкбәр» һүҙҙәрен әйтергә мөмкин. Был күрһәтмә Әл-Хаж сүрәһенең 36-сы аяты буйынса ғәмәлгә ингән: «Ҡорбан дөйәләрен Аллаһ диненең йолаларынан ҡылдыҡ, уларҙа һеҙҙең өсөн донъяла файҙа, ахирәткә сауабы бар… Дөйәләр теҙелеп торған саҡта, боғаҙлаған ваҡытығыҙҙа Аллаһ исемен зекер итегеҙ». .
Дитковските Агния Олеговна
Биографияһы
Агния «Danissimo» рекламаһында төшә. 2010 йылда Рома Кенгой менән «Самолеттар» йырын башҡара. 2015 йылда «Биплан» төркөмөнөң «Киносны» йырының яңы версияһында ҡатнаша.
Шәхси тормошо
2017 йылдың 16 апрелендә актриса икенсе балаһын таба.
Уҙаҡ менән Туҙаҡ - балабәшнәк ярсығы
Сюжеты
Мине ҡат-ҡат йөрөп сыҡ, Барыһын да күреп сыҡ, ти.
Мин гел тарҙа ятамын,
һалҡынында һалҡынмын,
Сәлимов Марсель Шәйнур улы
Биографияһы
Шул уҡ йылда, Совет Армияһының запастағы офицеры булараҡ, хеҙмәткә алына һәм СССР Ҡораллы Көстәренең Төньяҡ ғәскәри төркөмө составында Польша Халыҡ Республикаһы территорияһында ике йыл хәрби хеҙмәт үтә. Хәрби һәм сәйәси әҙерлектәге уңыштары, өлгөлө тәртибе һәм фиҙакәр хеҙмәте өсөн Маҡтау грамотаһы менән әрменән ҡайтҡан Марсель Сәлимов — отставкалағы майор.
Ижади эшмәкәрлеге
Яҙыусының әҫәрҙәре азербайжан, белорус, болгар, инглиз, итальян, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, латыш, литва, мари, муҡшы, нимес, сыуаш, тажик, татар, төрөк, төрөкмән, удмурт, украин, үзбәк, швед, яҡут, япон һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән, уның китаптары Өфө, Мәскәү, Ҡазан, Чебоксар һәм башҡа ҡалаларҙа донъя күрҙе.
Ҡаҙаныштары
2018 йылдың сентябрендә Мәскәүҙә мәҙәниәт, әҙәбиәт һәм фән өлкәһендәге Евразия халыҡ-ара премияһы тапшырылды. Төрлө илдәрҙең Евразия мәҙәниәтенә, әҙәбиәтенә һәм ғилеменә тос өлөш индергән күренекле сәнғәт эшмәкәрҙәре, яҙыусылар һәм ғалимдар менән бер рәттән билдәле башҡорт һәм Рәсәй яҙыусы-сатиригы Марсель Сәлимов та биш йыл элек Евразия ижад берлеге булдырған дәрәжәле премия лауреаты булды.
2017 йылдың сентябрендә әҙип Әстерханда Халыҡ-ара әҙәбиәт фестивале лауреаты булды.
Рәсәй Яҙыусылар союзы әҙерләгән һәм 2016 йылдың февралендә Мәскәүҙә донъя күргән «Лучшие поэты и писатели России 2015» тигән йыйынтыҡта Әҙәбиәт йылында юғары ижади уңыштарға өлгәшкән ҡәләм оҫталарының биографиялары һәм әҫәрҙәре тупланған. Был антологияға Марсель Сәлимовтың тормошо һәм ижады тураһында мәҡәлә, уңың китаптарының библиографияһы һәм әҙиптең афоризмдары индерелгән.
Эквадор
Эквадорҙы көнбайыштан Тымыҡ океан һыуҙары йыуа, төньяҡта Колумбия, көнсығышта һәм көньяҡта Перу менән сиктәш. Галапагос утрауҙары Эквадор составына инә.
Белая Калитва ҡалаһының тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей тарихы
Музей фонды нигеҙендә «Революцион, хәрби һәм хеҙмәт даны музейы» район хәрби комиссариаты янында йыйылған коллекциялар, В.Чкалов исемендәге Мәҙәниәт йортоноң этнографик коллекцияһы тора. Музейҙа «Археология», «Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғышы», «Дворяндар ҡунаҡ бүлмәһе», «ААЙ БКМПО тарихы», «Дон крайы тәбиғәте», «Православие мәҙәниәте предметтары», «Музыка салоны», «Боронғо баҡыр, ағас һәм балсыҡ һауыт-һаба», «Биҙәү-ҡулланма ижады» экспозициялары һәм урындағы рәссамдарҙың 250-нән ашыу  эштәренең картиналар  галереяһы (2005 йылда асыла)  тәҡдим ителә. 2007 йылда музей бинаһы территорияһы янында «Казактар ихатаһы» экспозицияһы булырылған һәм кәртәләп алынған.
Адресы
Музей Ростов өлкәһе, Белая Калитва ҡалаһы, Ҙур урамы, 2- се йорт адресы буйынса урынлашҡан.
Эквадор
XX һәм XXI быуаттарҙа Эквадор
1906 йылда Конституция буйынса католик сиркәүе рәсми рәүештә дәүләттән айырыла.
Географик мәғлүмәттәр
Баш ҡала Китонан 25 километрға төньяҡтараҡ илде киҫеп үткән Экватор уға исем бирә.
Дәүләт ҡоролошо
Парламент — бер палаталы Милли ассамблея, 137 депутатты халыҡ 4 йыллыҡ срокҡа һайлай.
Суд власы — Милли ғәҙеллек суды (Corte Suprema de Justicia), 21 судьянан тора.
Административ бүленеше
Эквадор административо-территориаль йәһәттән 24 провинцияға бүленә. Провинциялар 199 кантонға бүленә. Кантондар мәхәлләләргә (приходтар) бүленә.
Урман хужалығы
Тигеҙлектәрҙең ҙур өлөшө һәм тауҙар (44 %) экваториаль дымлы урман менән ҡапланған. Һуңғы ваҡытта япраҡлы ағас ҡырҡыу күләме арта. Ағас, бальса ағасын, гевея һутын әҙерләү, капок ағасын һәм пальма сәтләүеген йыйыу кеүек урман кәсептәре үҫешә. Ағастың 75 проценты яғыулыҡ сифатында ҡулланыла.
Аш-һыуы
Эквадор аш-һыуы индеецтарҙың күп һанлы ашамлыҡ әҙерләү традицияларын мираҫ итеп алған. Бик популяр ризыҡтар түбәндәгеләр: ягуарлокро (ҡан менән картуфты ашы), локро-де-кесо (авокадо һәм сыр менән картуфты ашы), кальдо-де-пати (ҡыҙҙырылған һыйыр малы тояҡтары һурпаһы), севиче (сей диңгеҙ ризығы: лайма һуты һәм әсе борос менән маринадланған балыҡ, креветка, устрица), арнир итеп табынға ҡурылған патакон бананы, кангрехад (бешкән краб). Ҡыҙҙырылған куй (морьская свинка) ашамлығын илдең таулы өлөшөндә лә, яр буйҙарында ла һаталар.
Академиктар эше
Академиктар эше (Фәндәр академияһы эше йәки Платонов — Тарле эше) — ОГПУ-ның 1929—1931 йылдарҙа Ленинградта Фәндәр академияһы ғалимдар төркөмөнә һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәргә ҡаршы уйлап сығарылған енәйәт эше.
Митеневка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Ишим ҡушылған урынған Тобол йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишимдан Тоболға тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Дүшәмбе (ҡала)
1996 йылдан Дүшәмбе ҡалаһының рәйесе Махмадсаид Убайдуллоев була, ул шулай уҡ Тажикстан Юғары Йыйылышы Милли Совет рәйесе лә. Тажиктар яратҡан ҡала «Донъя ҡалаһы» премияһы менән наградланған. Был турала Дүшәмбе мэры һәм «Ебәк юлы» Фонды башлығы осрашыуынан һуң билдәле була. Был премия Тажикстан баш ҡалаһында ойошторолған «Ебәк юлы ынйыһы» девизы аҫтында үткән «Рәссамдар тыныслыҡ хаҡына» халыҡ-ара күргәҙмәһенә ярашлы тапшырыла. Ҙур кимәлдә үткән күргәҙмәлә Тажикстан Республикаһы президенты Эмомали Рахмон да ҡатнаша. Күргәҙмә барышында Дүшәмбе ҡалаһы мэры менән ошо күргәҙмәне ойошторған «Ебәк юлы» Фонды башлығы Шао Чанчундың осрашыуы була. Ошо сарала Дүшәмбе ҡалаһына «Донъя ҡалаһы» премияһы тапшырылыуы тураһында хәбәр ителә. Шулай уҡ Рим, Афина, Ашҡабад, Баҡы һәм Ҡырғыҙстандың баш ҡалаһы Бишкәк тә ошо премияға лайыҡ була. Тажикстан Республикаһының баш ҡалаһы икенсе тапҡырға «Донъя ҡалаһы» була.
Географияһы
Дүшәмбе диңгеҙ кимәленән 750—930 метр бейеклектә, 38° төньяҡ киңлектә, 68° көнсығыш оҙонлоҡта, күп халыҡлы, уңдырышлы Гиссар уйһыулығында урынлашҡан. Майҙаны — 127 км². Ҡала аша төньяҡтан көньяҡҡа Варзоб (Душанбинка йәки Дүшәмбе-Даръя) йылғаһы аға. Ҡаланан төньяҡта Варзоб тарлауығы бар, унда бик күп ял итеү базалары урынлашҡан. Ҡаланың сейсмик торошо юғары, XX быуаттың 30-40-сы йылдарындағы төҙөлөш нормалары буйынса 7-8 балл кимәлендә тип билдәләнә. Ер тетрәүҙәре күҙәтеүен Дүшәмбе сейсмологик станцияһы алып бара.
Административ-территориаль бүленеше
2013 йылдың 18 июлендә Дүшәмбе территорияһын өс тапҡыр киңәйтеү планы тураһында иғлан ителә. .
Оргин Константин Петрович
Үлеме
1964 йылдың 5 октябрендә вафат була, Кумертау ҡалаһында ерләнгән.
Батырлығы
К. П. Оргинға 1944 йылдың 5 октябрендә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Хәтер
Герой исеме менән Башҡортостан Республикаһының Күмертау һәм Нарва (Эстония) ҡалаларында урамдар аталған. Ырымбур өлкәһе Төйлөгән районының Екатеринославка ауылында К. П. Оргин уҡыған мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Ике ҡабырсаҡлы моллюскылар
Тешһеҙ ҡусҡарҙың йәшәү мөхите һәм төҙөлөшө
Ҡабырсаҡ симметриялы ике уң һәм һул ҡапҡастарҙан тора.
Ҡан тамырҙары системаһы
Алғы артерия эсәк өҫтөнөн үтә һәм эске ағзаларҙы ҡан менән эске ағзаларҙы, аяҡ һәм мантияның алғы өлөшөн тәьмин итә. Артҡы артерия эсәкле аҫтынан үтә һәм артҡы мантия артерияларына тармаҡлана.
Үрсеүе
Тешһеҙ ҡусҡарҙар — айырым енесле хайуандар. Әммә ата ҡусҡарҙар тышҡы күренештәре менән инә ҡусҡарҙарҙан айырылмай.
Посль-Игый
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Макушин районы
Территориаль ҡоролошо
Административ-территориаль ҡоролош сиктәрендә район административ-территориаль йәһәттән бүленгән берәмектәр: 1 район буйһоноуындағы ҡала һәм 14 ауыл советы.
Яй-Яга
Яй-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Море-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Электрон почта
Башта электрон почта термины документты төрлө электрон тапшырыу ысулдарына ҡағылышлы ҡулланалар. Мәҫәлән, 1970 йылдарҙың авторҙары был терминды документтарҙы факс аша тапшырыуҙы тасуирлау өсөн дә ҡуллана.
Электрон почта (ингл. email, e-mail [iˈmeɪl]?, ингл.  electronic mail) — компьютер селтәрен файҙаланыусылар араһында (шул иҫәптән — Интернет аша) электрон хәбәрҙәрҙе («хат», «электрон хат» йәки «хәбәрҙәр») ебәреү һәм ҡабул итеп алыу буйынса технология һәм хеҙмәт.
Исеме
электрон почта, '''эл. почта''';
е-мейл, емейл, емайл (транслитерацияның төрлө варианттары).
Әлегә һүҙлектәрҙә уның дөрөҫ яҙылышы теркәлмәгән. Грамота.ру белешмә бюроһы, Е. Ваулиндың «Минең компьютерым» һүҙлегендә е-майл һәм е-мэйл тип яҙырға тәҡдим итә, тип билдәләй, әммә бындай яҙылыштың әҙәби нормаларға тап килмәүенә лә күрһәтеп үтә, шул уҡ ваҡытта, башҡа яуапта латип хәрефтәре менән e-mail тип яҙырға ла кәңәш итә. Шул уҡ Грамота.ру Рәсәй Фәндәр Академияһының Урыҫ орфографик һүҙлегендә «электрон адрестың» имейл, тип аталыуын да билдәләй.
Тарихы
Электрон почта ҡулланыусыларҙың күп кеше ҡулланған системаларҙа бәйләнешкә инеүе аша үҫешә. Ҡулланыусылар, mail программаһын (йәки уның эквивалентын) ҡулланып, бер мейнфрейм (ҙур компьютер) сиктәрендә бер-береһенә хәбәр ебәреү мөмкинлеген ала. Артабанғы аҙым — ҡулланыусыға хәбәрҙе икенсе машина аша ебәреү мөмкинлеге. Бының өсөн машинаның исеме һәм ҡулланыусының исеме күрһәтелә. Адрес foo!joe (ҡулланыусы joe foo компьютерында) рәүешендә яҙылырға мөмкин. Электрон почтаны булдырыуҙағы өсөнсө аҙым — хатты өсөнсө компьютер аша тапшырыу. UUCP ҡулланылған осраҡта ҡулланыусының адресы бер нисә аралашсы машина (мәҫәлән, gate1!gate2!foo!joe — joe-ға хат gate1, gate2 машинаһы аша foo машинаһына) аша ҡулланыусыға тиклемге маршрутты үҙ эсенә ала. Бындай адрестың етешһеҙлеге — хат яҙыусы (йәки ҡулланыусы эшләгән машина администраторы) адресаттың машинаһына тиклемге теүәл юлды белергә тейеш.
Хат исемдәре
Хаттың исеме RFC стандарттары менән тасуирлана:
Бутырин Сергей Иванович
Бөйөк Ватан һуғышы
1943 йылдың яҙында дауауланып сыҡҡас, 30-сы Урал ирекле танк корпусына 299-сы миномет полкының 1-се миномет дивизионы командиры вазифаһына билдәләнә. Был вазифала Орел һәм Брянск һөжүм операцияларында ҡатнаша. Был һуғыштарҙа полк гвардия исеме ала, ә гвардия капитаны Бутырин икенсе дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Черненко Николай Власович
Николай Власович Черненко (25 декабрь 1924 йыл — 27 сентябрь 2006 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадронының пулемёт расчёты командиры. Гвардия өлкән сержанты. Советтар Союзы Геройы (1945).
Мусин Зөбәйер Харис улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ижтимағи эшмәкәрлеге: «Спорт медицинаһы һәм ДФК», «Физиотерапия», «Курортология һәм аяҡҡа баҫтырыу медицинаһы» һөнәрҙәре буйынса Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының аттестация һәм сертификация комиссиялары ағзаһы.
Сехола-Дон
Сехола-Дон — Рәсәй йылғаһы. Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урух йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Врангель Ольга Михайловна
Эмиграцияла
Врангелдың ҡатынының тырышлығы менән, Америкаға сәфәре барышында үҙаллы юллап тапҡан аҡсаһына, Болгарияла һәм Югославияла рус эмигранттары өсөн туберкулёз шифаханаһы булдырыла. Баронессаға был сәфәре өсөн аҡсаны Григорий Распутинды үлтереүҙә ҡатнашҡаны менән билдәлелек алған кенәз Феликс Йосопов биргән. Ольга Михайловна, хәйриә ҡабул итеүҙәре ойошторолған урындарҙа телмәр тотоп, ҡайғыртыусан граждандарҙан матди ярҙам, иғәнә, йыйып, бөтә америка континентын арҡырыға буй йөрөп сыға.
И. А. Крылов һәйкәле (Мәскәү)
Тарих
Скульптура композицияһына уның 12 басняһының персонаждарын рельефлы итеп яһап ҡуйғандар. Скульптор Даниэль Митлянский И. А. Крылов фигураһынан ситтәрәк торған персонаждар рельефының авторы — бында квартет музыканттары (Маймыл, Ишәк, Кәзә тәкәһе һәм Тайыш табан айыу), Фил һәм Мүскә, Маймыл менән күҙлектәр, Ҡарға һәм Төлкө һәм башҡалар ҡуйылған. Һәйкәл тирәләй быуаға табан ҡаратып эскәмйәләр ҡуйылған.
Путчино (агро ҡала, Путчино ауыл советы)
Тарих
1932 йылда Путчино МТС-ы ойошторола Путчинский, 1958 йылда ул РТС итеп үҙгәртелә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, 1941 йылдың 28 июненән алып 1944 йылдың 6 июленә тиклем ҡасаба немец-фашист илбаҫарҙары оккупацияһында була. 1960 йылда Путчино — шул уҡ исемдәге совхоздың үҙәге, ҡасабала 148 кеше йәшәй. 1988 йылда — 115 ихата, 410 кеше иҫәпләнә.
Самат (исем)
Самат — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла был исемде ишетергә мөмкин.
Тайвань тарихы
Австронезийсылар миграцияһы һәм неолитҡа күсеү
Археологик мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, австронезий телдәрендә аралашыусылар беҙҙең эраға тиклем яҡынса 8000 йылдар тирәһендә Ҡытайҙың көнсығыш ярҙарынан Тайвангә күсенеп ултырған, уларҙан Тайвандең төп халҡы — Тайвань аборигендары килеп сыҡҡан. Артабан, тарихи лингвистика билдәләүенсә, Тайвань ултырауынан был телдәрҙә һөйләшеүселәр диңгеҙ юлы буйлап бөтә Океанияға таралған, бының бер нисә этапта булыуы ла мөмкин. Миграция бынан 6000 йыл тирәһе элек башланған тип һанала. Әлбиттә, австронезий телдәрендә һөйләшеүселәрҙең утрауға килеүе һәм уларҙың артабан тарала башлауы араһында үткән ике мең йыл эсендә нимә булып үтеүе тарихи лингвистика өсөн әлегә тиклем һорау булып ҡала. Тайвандәге неолит дабэнькэн (б. э. т. 5000-2700 йылдар) мәҙәниәте менән характерлана, ә уның сығанаҡтары үҙ сиратында континенталь Ҡытай биләмәләрендә күҙәтелә. Тайвандәге тәүге агрокультура булып тропик һәм субтропик илдәрҙә үҫтерелә торған крахмалға бай күп йыллыҡ үлән ямс һәм таро үҫемлеге иҫәпләнә. Беҙҙең эраға тиклем II мең йыллыҡта Тайвандең боронға халҡы сусҡа һәм эттәр ҡарай башлай (чжишаньянь).
Виктория күле
Атамаһы
Урындағы халыҡ күлде Ньянза (собственно 'күл') тип атап  йөрөтә. ж. Спик уға Виктория ханбикәһенең(королева) исемен биргән. 1920 йылғаса ул тик Виктория-Ньянза (Виктория-Ньянца) тип йөрөтөлшән. Хәҙерге ваҡытта күл өс суверенлы дәүләттең биләмәһендә ята. Шуға ла һәр илдә халыҡ этнонимынан барлыҡҡа килгән атамалары байтаҡ. 1960 йылдарҙа был дәүләттәр уртаҡ исем бирергә кәңәшләшә. Өс илдә лә берҙәй ҡулланылған  Ухуру (Uhuru), — 'азатлыҡ', 'бәйһеҙлек'; Ширикишо (Shirikisho) — 'берләшмә', 'берекмә'; Умоджа (Umoja) — 'берҙәмлек' тигән атамалар тәҡдим ителә. Әммә ҡарар ҡабул ителмәй.
Барлыҡҡа килеүе
Күл Көнсығыш-Африка яҫылығының төньяҡ өлөшөндә һөҙәк тектоник бөгөмдө биләй, төньяҡтан лавалы ағымы менән быуылған. Конго сөңгөлөнә элекке аҡманы боҙоусы Көнсығыш -Африка сатналған зоналары үҙәге тармағында Альберт һәм Эдуард күл сөңгөлдәре хасил булыуы менән күл антропоген осоро уртаһында барлыҡҡа килә. Аҡманың яңы системаһы көнсығышҡа, яҫылыҡта бөгөмгә ҡарай  борола, унда ҙур һыу ятҡылығы барлыҡҡа килә, майҙаны плювиаль дәүерҙәрҙә бигерәк тә ҙур була. Боронғо күл көнбайышҡа, Альберт күленә аҡма ала, һәм артабан Виктория-Нил йылғаһы аша Мерчисон шарлауығы барлыҡҡа килгән ерҙә Нил системаһына аға. Виктория күле һәм төньяҡтараҡ ятҡан Кьога күле  — боронғо һыу ятҡылыҡтары реликттары.
Рубондо
Күл биләмәһендә ҡурсаулыҡтар һәм милли парктар бар. Рубондо — Island Rubondo (450 км²) утрауының Милли паркында тирә -яҡ мөхитте һаҡлау маҡсатында машинала йөрөргә ярамай, был йәйәүләп йөрөү ваҡытында хайуандарҙы яҡындан күрергә мөмкинлек бирә.
Эдуар Колонн
Эдуар Колонн ( Édouard Judas Colonne ; 23 июль 1838, Бордо - 28 март 1910, Париж ) - француз дирижёры һәм скрипкасыһы.
Карлова Ольга Анатольевна
Тормош юлы һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге
Ольга Аанатольевна Карлова 1957 йылдың 14 майында Абаканда яҙыусы һәм журналист А. И. Чмыхало ғаиләһендә тыуған. Өлкән ағаһы — филолог Б. А. Чмыхало.
1995 йылда — Красноярск дәүләт сәнғәт институтының вуз-ара һәм халыҡ-ара элемтәләр буйынса проректоры
2013 йылдың 11 июненән 2014 йылдың 11 мартына тиклем — Красноярск дәүләт педагогия университеты ректоры. 2014 йылдың март башында үҙенең посын ҡалдыра. Китеүенең рәсми сәбәбе тип уның һаулығының торошон атарға була. Апрель башында фән һәм мәғариф министрлығы уның эштән китеүе менән килешә һәм ректор вазифаһын башҡарыусы итеп Валерий Ковалевскийҙы тәғәйенләй. Бойороҡ 2014 йылдың 5 апрелендә көсөнә инә.
2014 йылдың апреленән — Себер Фонды үҫеш башлығы.
Богдановка (Әлшәй районы)
Богдановка — Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Әбдрәшит ауыл Советы составындағы 1986 йылда бөтөрөлгән ауыл.
Сәғәтле (ҡала)
Халҡы
«Кавказ календары» мәғлүмәттәре буйынса 1910 йылда Баҡы губернаһы Джеват өйәҙе Сәғәтле ауылында 1908 йылда 307 кеше йәшәгән, ә 1912 йылда 323 кеше, башлыса әзербайжандар, улар татар тип күрһәтелгән. 1915 йылғы «Кавказ календары» мәғлүмәттәре буйынса Сәғәтле халҡының һаны 235 кешегә тиклем кәмей. .
Салауат (Әбйәлил районы)
Тарихы
Салауаттар — мал үрсетеүселәр. 45 йорттоң 40-ы 310 кешеһе менән Маяғашлы, Сирмешән, Ҡаржау йылғалары буйлап күсеп йөрөгән. Уларҙың 350 аты, 180 һыйыры, 100 һарығы, 60 кәзәһе иҫәпләнә. Игенселек өсөн 59 дисәтинә ер үҙләштерелгән. 1842 йылда бөтәһенә 708 бот яҙғы иген сәселә. Сәсеүлектәрҙең яртыһынан күберәгенә дүрт кеше хужа була: Мөхәмәтйәр Килдейәров (100 бот), Дәүләтша Байғәлин (105 бот), Йыһанша Ырыҫбаев (105 бот), Рахманғол Абдулғәзизов (110 бот).
Хазни-Дон (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Терек йылғаһы, Урух йылғаһы ҡушылған урындан Малка йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Ғәлләмов Абдрахман Әбдрәхим улы
Биографияһы
1958 йылдың ғинуарында Абдрахман Әбдрәхим улы Өфөгә Башҡортостан уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институтына эшкә алына, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса методист, туған телдәр һәм әҙәбиәттәр кабинеты мөдире булып эшләй.
Эт тегәнәге
Ботаник аңлатма
Тамыры нәҙек, үҙәкле, ныҡ тармаҡланған.
Сәскә ләре һары, көпшә һымаҡ сәскәләре һабаҡ остарында һәм ҡуйын үренделәренең осонда кәрзинкә сәскәлеккә  йыйылған. Кәрзинкә төргәктәре ике ҡатлы.
Еңгәй (Ҡыҙыл районы)
Географияһы
Ҡасаба аша Еңгәй йылғаһы аға. Район үҙәге Ҡыҙыл ауылына тиклем ара - 55 км.
Татарка (Чумыша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кәбирова Мәрйәм Шакир ҡыҙы
Кәбирова Мәрйәм Шакир ҡыҙы (7 апрель, 1955 йыл) — уҡытыусы, методист, йәмәғәт эшмәкәре, хеҙмәт ветераны.
Биографияһы
Кәбирова Мәрйәм Шакир ҡыҙы 1955 йылдың 7 апрелендә Мәсетле районы Айып ауылында тыуған. 1963−1966 йылдарҙа Айып башланғыс мәктәбендә белем ала. 1967—1970 йылдарҙа Әбдрәхим һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡый. 1970—1974 йылдарҙа Мәсәғүт педагогия училищеһында белем ала. 1974—1982 йылдарҙа Нуриман районы Ишморат ауылына башланғыс кластар уҡытыусыһы итеп эшкә ебәрелә. 1983—1991 йылдарҙа Әбдрәхим, Теләш, Оло Ыҡтамаҡ мәктәптәрендә башланғыс кластар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте укытыусыһы булып эшләй. 1991—2005 йылдарҙа Теләш мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, 2005—2015 йылдарҙа Мәсетле районы мәғариф бүлегенә туған телдәр буйынса методист итеп күсерелә.
Ишкәкле ҡандалалар
Ишкәкле ҡандалалар (Corixidae, (Гребляки) — һыу ҡандалалары ғаиләһендәге бөжәктәр; һәр ерҙә сөсө һыуҙа йәшәй, салҡан ятып йөҙә, һыу хайуандарына һәм балыҡтарға ябырыла торған зарарлы йыртҡыс бөжәк.
Хювинкяа
Тарихы
Хювинкяаның осоу майҙаны Икенсе донъя һуғышынан һуң Финляндияның төп аэропорты була, сөнки Хельсинкила  Малмилағы аэропорт союздаштарҙың контроле аҫтында була. Осоу яланы янында автоспорт  үҙәге урынлашҡан.
Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы
Дәүләтбирҙин Сәлихйән Хафиз улы (26 ғинуар 1927 йыл — 16 сентябрь 2017 йыл) — педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1969—1987 йылдарҙа Бөрйән районы Иҫке Монасип урта мәктәбенең тарих уҡытыусыһы, директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1945).
Калабухов Николай Иванович
Биографияһы
1953 йылда Һарытауҙа Чумаға ҡаршы «Микробтар» институтында хеҙмәткәр булып эшләй. 1959 йылда был институттың Әстерхан филиалында лабораторияны етәкләй. 1973 йылда Калабухов СССР ФА Алыҫ Көнсығыш бүлегенең биология-тупраҡ институтында эксперименталь зоология лабораторияһын ойоштора. 1978 йылда Әстерханға ҡайта. 1991 йылдың 17 октябрендә Әстерханда вафат була.
Ҡырым флагы
Ҡырым флагы (Ҡырым Республикаһының дәүләт флагы/Ҡырым Автономиялы Республикаһының флагы) (укр. Прапор Автономної Республіки Крим, Ҡырым тат. Къырым Мухтар Джумхуриетининъ байрагъы/Qırım Muhtar Cumhuriyetiniñ bayrağı) горизонталь урынлашҡан өс һыҙаттан торған туҡыма: өҫкө өлөшө зәңгәр төҫтә, флаг киңлегенең алтынан бер өлөшөн; уртаһы — аҡ төҫ, флаг киңлегенең алтынан дүрт өлөшөн; аҫҡыһы ҡыҙыл төҫтә, ул флаг киңлегенең алтынан бер өлөшөн тәшкил итә.
Тасуирламаһы
Ҡырым флагы һәм уның һүрәте һәр саҡ флагтың төҫлө эталон һүрәтенә тап килергә тейеш.
Ҡыйышҡы мәҙрәсәһе
Тарихы
«Башҡорт мәктәптәре тураһында мәғлүмәттәр» («Ведомости о башкирских школах»; 1867—1870) буйынса, Ҡыйышҡы мәҙрәсәһендә 1867 йылда 200 шәкерт белем алған. 1868 йылда бында — 500, ә 1913 йылда 100 шәкерт уҡыған. Мәҙрәсә шәкерттәре араһында М. М. Камалетдинов, З. Ғ. Булашев, В. Ф. Ҡоломбәтов булған.
Ярейшор (Сямая ҡушылдығы)
Ярейшор — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сямаю йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Отножка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кирәева Нәйлә Әхнәф ҡыҙы
Биографияһы
Нәйлә Әхнәф ҡыҙы Кирәева 1948 йылдың 10 ноябрендә Өфө ҡалаһында күренекле башҡорт яҙыусыһы һәм фольклорсы-ғалимы Кирәй Мәргәндең һәм Өфөлә билдәле булған балалар табибы Мәғәфирә Кирәева ғаиләһендә донъяға килгән. Ҡартатаһы — билдәле башҡорт сәсәне Нурмөхәмәт Йомрани. 1966 йылда Нәйлә Кирәева алтын миҙалға урта мәктәпте тамамлай һәм Башҡорт дәүләт университетының биология факультетына уҡырға инә. 1971 йылда БДУ-ны тамамлағандан һуң Биология институтында эшләй. 1977 йылда Н. Ә. Кирәева Ҡаҙан университетының микробиология кафедраһы аспирантураһында кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1977 йылдан алып БДУ ла уҡыта башлай. Ошо ваҡыттан уның тормошо Башҡорт дәүләт университеты менән тығыҙ бәйләнә һәм ғүмеренең аҙағынаса ул биохимия һәм биотехнология кафедраһында эшләй, бында ул ассистенттан профессорға тиклем хеҙмәт юлын үтә һәм университеттың алдынғы уҡытыусыларының береһе була. 1996 йылда Санкт-Петербург технология университетында докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, диссертация темаһы: «Микробиологические процессы в нефтезагрязненных почвах».
Фәнни эшмәкәрлеге
Микробиологические процессы в нефтезагрязнённых почвах. Уфа, 1994; Биологическая активность нефтезагрязнённых почв. Уфа, 2001 (авторҙаш); Микробиологическая рекультивация нефтезагрязнённых почв. М., 2001 (авторҙаш).
Арчхи
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Меңдәрҙең килешеүе
Килешеүгә ҡул ҡуйыу
Туғыҙ предприятиеның һәр береһенән 16 делегат килешеүгә ҡул ҡуя.
Тиҙәйткес
Тиҙәйткес өлгөләре
Һеҙҙең Зөфәр бөҙрә булһа, Беҙҙең Зөһрә лә бөҙрә.
Әҙәбиәт
Ғәләүетдинов И. Ғ. һәм башҡалар. Балалар фольлоры: Бала саҡ — уйнап көлөп үҫер саҡ (баш.). — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1994. — ISBN 5-295-01280-8.
Йомшаҡ тәндәр
Кәүҙә оҙонлоғо 15 мм-ға ҡәҙәр, яҫыланған, төксәләр менән ҡапланған. Кәүҙәнең тышҡы ҡапламы йомшак (исеме шунан). Төҫө ҡара, ҡыҙғылт-көрән йәки металл һымаҡ йәшел. Ҡайһы бер төрҙәрҙең инә заттарында өҫкө ҡанатлары юҡ. Мыйыҡтары еп һымаҡ йәки бысҡы һымаҡ. 3 меңдән артыҡ төрө билдәле, Рәсәйҙә — 200 гә яҡын. Айырыуса ҡоңғорт йомшаҡ тәндәр (Con¬tha¬ris fusca) йыш осорай. Кәүҙә оҙонлоғо 11—15 мм, ҡара төҫтә; башының алғы өлөшө, майыҡ урыны һәм ҡорһаҡ өлөшө һары-ҡыҙыл; ғәҙәттә, арҡаһының ян ҡыры уртаһында ҡара тап бар; аяҡтары тоташ ҡара. Ҡуңыҙҙар йәй башында күренә башлай, сәскәләрҙә йыш осорай; ҡорттары тупраҡта, һирәк кенә ағас ҡайыры аҫтында йәшәйҙәр. Йыртҡыстар. Бөжәктәр менән туҡланалар. Ҡорбандарын ҡаҙналыҡтары менәнт уратып алалар ҙа туҡымаларҙы эретә торған ферменттар керетәләр, һуңынан шайыҡ аҙыҡты һуралар. Элек был ғаиләгә утлы ҡуңыҙҙар ҙа керетелгән.
Гайдуков Виктор Михайлович
Биографияһы
1967 йылда С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһында «медицина фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп «Лечение ложных суставов и дефектов костей голени» темаһына диссертация яҡлай
Фәнни эшмәкәрлеге
В.M. Гайдуковтың фәнни тикшеренеүҙәре, нигеҙҙә, ялған һөйәк быуындарын дауалауҙа һөйәк туҡымаларының регенерацияһын өйрәнеүгә арнала. Һөйәк һыныуҙарын дауалау өсөн репозицияның яңы ысулдарын һәм гипс бәйҙәрен, шулай уҡ хирургик дауалауҙың яңы методикаһы булараҡ үҙәкле аппараттар, һынған һөйәктәрҙе тоташтырыу аппараттарын эшләй. Ялған быуындарҙы һөйәкте локаль ҡалынайтып дауалау ысулын эшләү уның ҡаҙанышы булып тора, шулай уҡ ул атыу сығышлы некротик ялған быуындарҙы тасуирлай. Ул мануаль терапияһынан һуң ялған быуындарҙың ҡушылыуы барлыҡҡа килеүен асыҡлаған.
Алтын (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Алтын солоҡ (Золотая борть) — Бөрйән районында ғы ҡурсыулыҡ, Башҡорт ҡыр (бөрйән) бал ҡортон һаҡлау өсөн булдырылған. Ҡурсыулыҡтың майҙаны — 91 мең кв. м. «Алтын Солоҡ» Башҡортостан ҡурсаулыҡтары биләгән ерҙәрҙең ундан бер өлөшөн алып тора. Шүлгәнташ ҡурсаулығы менән бергә Юнесконың Бөтә донъя ҡомартҡылары объекттарының исемлегендә буласаҡ Башҡорт Уралы комплекслы биосфера резерваты составына инә.
Жубран Хәлил Жубран
Биографияһы
Жубран Нью-Йоркта 1931 йылдың апрелендә 48 йәштә бауыр циррозынан һәм туберкулёздан үлә. Ул Америка гражданлығын алмай, сөнки ватаны Ливанды бик ярата. Үҙен Ливанда ерләүҙәрен васыят итеп ҡалдыра.
Император Бөйөк Пётр политехник институты
Тарихы
XIX быуат аҙағында Рәсәйҙә ҡыҙыу рәүештә яңы предприятиелар төҙөү барған сәнәғәт үҫеше, финанс тотороҡланыу, сит ил инвестицияларының үҫеше йәмғиәттең юғары белем биреүгә мөнәсәбәтен үҙгәртеүгә, уны политехник юғары уҡыу йорттары селтәрен ойоштороу кәрәклеген аңлауға килтерә.
Институттың төп бинаһы
1918 йылда институтта эштәр туҡтатылған. Октябрь революцияһы, һуңынан күп кенә уҡытыусы Санкт-Петербургтан һәм Рәсәйҙән сығып китә.
Йенни Риссведс
Йе́нни Кла́ра Кристи́на Ри́ссведс (Jenny Klara Kristina Rissveds; 6 июнь 1994 йыл, Фалун) — швед велосипедта ярышыусыһы, Олимпия уйындары чемпионы.
Яңы Аҡтау
Яңы Аҡтау (Новоактау) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 141 кеше булған. Почта индексы — 452721, ОКАТО коды — 80217816005.
Зайлалова Сажиҙә Хәмәҙийәр ҡыҙы
Биографияһы
Тиҙҙән С. Х. Зайлалова уҡытыу-тәрбиә эшендә алдынғы ысул һәм алымдарҙы киң файҙаланып, ижади эшләүсе новатор-педагог булып таныла. 1937 йылда ул Мәскәүҙә РСФСР-ҙың отличник-уҡытыусылары кәңәшмәһендә ҡатнаша. 1939 йылда «Хеҙмәт батырлығы өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Шул уҡ йылда уны Шишмә районы Ҡараяҡуп ете йыллыҡ мәктәбе директоры урынбаҫары итеп билдәләйҙәр.
Мәктәп-интернатта уҡытыу-тәрбиә эштәренән тыш, Сажиҙә Хәмәтйәр ҡыҙы Зайлалова йәмәғәт бурыстарын үтәүгә лә яуаплы ҡарай. Тәжрибәле уҡытыусы булараҡ, ул Башҡортостан Халыҡ мәғарифы министрлығының уҡыу-методик советы ағзаһы, район халыҡ мәғарифы бүлегенең штаттан тыш инспекторы вазифаларын күңел биреп башҡара. Ул башҡорт әҙәбиәте буйынса программалар, дәреслектәр төҙөүгә, дәреслектәрҙе файҙаланыу тураһында методик ҡулланмалар яҙыуға йәлеп ителә. С. Х. Зайлалова — 1953 йылдан бирле V һәм VI синыфтарҙың туған әҙәбиәт дәреслектәре авторҙашы. Ул IV һәм VII синыфтар өсөн дә дәреслектәр, хрестоматиялар төҙөүҙә ҡатнаша, методик ҡулланмалар яҙа.
Северный (Әбйәлил районы)
Северный (Северный) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 292 кеше. Почта индексы — 453605, ОКАТО коды — 80201804006.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ярей-Ю (Коротаиха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҙнағол (исем)
Аҙнағол — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Аҙнағол исеме бар.
Фамилия
Аҙнағолов Венир Ғәлимйән улы (8 февраль 1947 йыл) — партия, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим. Сәйәсәт фәндәре кандидаты. Башҡорт АССР-ының 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Башҡортостан Республикаһы 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты, Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.