cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Василева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Котельникова Антонина Григорьевна
Биографияһы
Ауыл мәктәбенең 4 синыфын уҡый һәм сусҡа фермаһына эшкә урынлаша. Ун дүрт йәшендә фабрика-завод мәктәбенә уҡырға инә, иретеп йәбештереүсегә уҡый. Заводта эшләй. Тик илленсе йылдарҙа ғына тағы сусҡа фермаһына эшкә килә. Юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә. Йәш малдарҙы һимертеү буйынса районда иң яҡшыһы була.
Осетровка (Вятка ҡушылдығы)
Осетровка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 864 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Виденеев Виктор Иванович
Биографияһы
1986 йылдан 1998 йылға тиклем технолог, мастер, өлкән инженер — нефть һәм газ сығарыу цехы начальнигы урынбаҫары, нефть һәм газ сығарыу цехы начальнигы, «Юганскнефтегаз» производство берекмәһенең «Юганскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында үҙәк инженер-техник хеҙмәт начальнигы, «Юганскнефтегаз» производство берекмәһенең «Майскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында баш инженер вазифаларын биләй.
Сулья
Сулья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тавда йылғаһының уң ярына тамағынан 469 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Ҡарғалы ауыл Советы (Благовар районы)
Ҡарғалы ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Киев ветеринария институты
Эвакуациялау
Уҡытыусылар араһында профессор Николай Вашетко, кафедра мөдире доцент Петр Лемишко, Владимир Никольский (кафедра мөдире), доценттар — Сергей Баженов, Александр Безносенко, И. К. Дмитриев, Николай Синицкий, Николай Кравченко (кафедра мөдире), Роман Чеботарев (кафедра мөдире), уҡытыусылар — П. А. Осинский, М. М. Осьмакова, Ю. Б. Ратнер, өлкән лаборант — М. К. Белецкая була. 1942—1944 йылдарҙа 276 студент тамамлай.
Велдор-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көңгөр мәсете
Тарихы
2007 йылдың 10 авгусында мәсет асыу тантанаһы үтә. Ул Көңгөр мөхтәсибы составына ингән.
Борзенков Яков Андреевич
Биографияһы
Яков Андреевич Борзенков (В. Н. Лясковский һүҙҙәре буйынса, фамилияһын үҙе, баҫымды беренсе ижеккә ҡуйып, Бо́рзенков тип әйтә ; ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Борзёнков тигән яҙылыш та осрай) подпоручик ғаиләһендә тыуған. 1845 йылдан Ришелье лицейында уҡый. 1851 йылдың йәйендә Мәскәү университетына күсә, унда 1855 йылда физика һәм математика факультетының тәбиғи фәндәр бүлеген кандидат исеме менән тамамлай.
Фәтих мәсете
1470 йылда Византияның ярым емерек хәлдә булған Изге Апостолдар ғибәҙәтханаһы урынында төҙөлгән. 1766 йылда ер тетрәүенән тулыһынса емерелгән, 1771 йылда тергеҙелгән. Көмбәҙенең диаметры — 26 метр. Мәсет ихатаһында зыярат бар, бында кәшәнәлә Константинополде яулап алыусы — ғосман солтаны Мәхмәт II ерләнгән. Ҡәберлек ҡаланың иң мөһим изге урындарының береһе булып тора. Мәсет ҡарамағында шулай уҡ мәҙрәсә бар.
Комплексы
Истанбулда империя осорондағы башҡа ҡоролмалар кеүек үк, Фәтих мәсете лә дини һәм йәмәғәт ихтыяждарына хеҙмәтлндерергә тейешле ҡоролмалар комплексы булараҡ проектланған.
Гусиха
Гусиха балка Гусиха) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таловая йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Сол Добрая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Осиновская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ғәниев Фәрит Глүс улы
ЮКОС-тың элекке башлығы Михаил Ходорковскийҙың енәйәт эшен тикшереүҙә ҡатнашыусы булараҡ билдәле.
Закондар сығарыу эшмәкәрлеге
2016—2019 йылдарҙа, депутат вәкәләтен башҡарғанда 43 закондар сығарыу инициативаһы һәм федераль закондарға үҙгәрештәр индереү инициативаһы менән сығыш яһай.
Үрге Волосница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уолт Дисней
«Дамбо» һәм «Бэмби»
Ә «Бэмби» (1942) фильмындағы болан балаһы балаларҙың ғына түгел, ә ата-әсәләрҙең дә һөйөүен яулай.
Үлеме
Ысынында иһә, ул Форест-Лаун зыяратында ерләнгән.
Борченко Мария Яковлевна
Биографияһы
1986 йылдан пенсияға сыҡҡандан һуң, Барнаул ҡалаһында йәшәй. 2008 йылдың июлендә вафат була.
Фильфла
Фильфла (мальт. Filfla ) — Мальта утрауы, архипелагтың төп утрауынан көньяҡҡа 5 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Административ яҡтан Зуррик муниципалитетына ҡарай.
Географияһы
Фильфла — майҙаны 6 гектар самаһы тәшкил иткән уңдырышһыҙ тупраҡлы, кеше йәшәмәгән утрау, яҫы түбәле 60 метрлыҡ эзбизташлы ҡаянан тора. Эргәһендә Фильфолетта, бәләкәй генә утрау, урынлашҡан.
Тарихы
Билдәле булыуынса, утрауҙағы мәмерйәлә 1343 йылда часовня төҙөлә. 1856 йылда ер тетрәү һөҙөмтәһендә ул емерелә, ә утрауҙың бер өлөшө Урта диңгеҙ гә бата.
Мокрая Сабля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бикбулатов Шәһит Хәйбулла улы
Биографияһы
1963 йылдан Башҡорт АССР-ның Министрҙар Советында яуаплы эштә була, бүлек мөдире урынбаҫары була.
1970 йылдан Шәһит Бикбулатов Башҡортостан ауыл хужалығы институтында уҡытыусы булып эшләй башлай. Бер үк ваҡытта иҡтисад фәне менән дә шөғөлләнә. Кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай.
1980 йылдан Магнитогорск дәүләт педагогия институтында (хәҙерге Магнитогорск дәүләт университеты) эшләй. 1991 йылда иҡтисад фәндәре докторы була.
Сурка
Һылтанмалар
Сурка
Таиланд тарихы
Үҙ илдәренең һис ҡасан да колония булмағанлығы менән барлыҡ тай халҡы ныҡ ғорурлана. Колониялаштырылмағанлыҡтың беренсе сәбәбе булып Таиландты Бөйөк Британия менән Франция тарафынан Азияның колониялаштырған өлөштәре араһында буфер ролен үтәргә ҡалдырыу тора. Икенсе сәбәбе — ил хакимдарының бик көслө булыуы.
Хәрби етәкселектең башланыуы
1932 йылда Халыҡ партияһы (Гоминьдандың сиам варианты), хәрби көстәргә таянып, дәүләт перевороты яһай. Шуның арҡаһында Сиамда конституцион монархия урынлаштырыла: королгә сикләтелгән хакимлек бирелә һәм ул тәхеттә ҡала. Приди Паномионг премьер-министр итеп тәғәйенләнә Тик яңы парламенттың уң депутаттары реформаларҙы тормошҡа ашыра алмай, шунлыҡтан 1933 йылда хәрбиҙәр яңы переворот яһайҙар.
Йүвәйриә бинт әл-Харис
Биографияһы
Көндәше хаҡында Инәбеҙ Ғәйшәнең әйткәне лә иғтибарға лайыҡ: «Йүвәйриә тиклем үҙ ырыуына файҙа килтергән бер кем дә юҡтыр. Уның арҡаһында йөҙҙәрсә кеше ҡоллоҡтан ҡотолдо». Өҫтәп, йәнә шулай тиергә лә булалыр: «Улар ҡоллоҡтан ғына ҡотолманы, ә Ислам ҡабул итеп, үҙҙәренә күркәм яҙмыш һайланы».
Велинград
Климаты — альп климаты. Ҡыҫҡа, сағыштырмаса, һалҡын йәй, йомшаҡ оҙон ҡыш. Йыл әйләнәһенә 150 көн ҡар япмаһы ята. Йыллыҡ уртаса температура — 9 ° с. Уртаса һауа дымлылығы — 75 процент. Атмосфера баҫымы — 693 мм.
Өфө тауҙары
Дежнёв тауы
1917 йылғы Революцияға тиклем бында пароход һәм катерҙар өсөн ҙур пристань булған. 1967 йылда Дежнёв тауының төньяғында «Нефтсе» стадионы төҙөлә, ә уның көньяҡ битләүендә —яҡшы йыһазландырылған саңғы, ә һуңынан биатлон трассаһы төҙөлә.
Сафронов тауы
Сафронов тауы Өфөнөң иң ҙур ҡалҡыулыҡтарының береһе булып тора. Тау битләүҙәренең текәлеге 15-20° етә.
Өфө сағылы
Атамаһы XIX быуат аҙағында тимер юлдары аҫтында төҙөлөш ваҡыттарында ла, файҙаланғанда ла барлыҡҡа килгән карст емерелеүҙәре менән бәйле килеп сыға. Тикшеренеүҙе Д. Л. Иванов (Һамар-Златоуст тимер юлын төҙөгәндә) үткәрә. Шулай уҡ Г. Г. Скворцов, С. П. Ткалич, В. И. Мартин, В. Ф. Ткачёв, А. И. Смирнов һ.б. өйрәнә.
Лазарева Люциана Васильевна
Лазарева Люциана Васильевна (13 июнь 1928 йыл — 22 март 2005 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы, колхоз бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Үрге Дубок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Осиновая (Куртлака ҡушылдығы)
Осиновая (Кесе Осиновая) — Рәсәй йылғаһы. Ростов өлкәһе,Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Куртлак йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Амазонкалар
Амазонкалар тураһында мифтарҙың килеп сығышы
1601 йылда Мавро Орбини амазонкалар сармат ҡатындары булған һәм меланхелендар менән сербтар араһында Волга буйында йәшәгән тип фаразлай
Археологияла
Археологик ҡаҙылмалар яугир ҡатын-ҡыҙҙарҙың булыуын, уларҙың сармат йәмғиәтенең социаль тормошонда һәм хәрби походтарҙа әүҙем ролен раҫлай. Сармат ҡәберҙәрен өйрәнгәндә күреүебеҙсә, сарматтарҙа ҡораллы ҡатын-ҡыҙҙарҙың һаны ҡорал менән күмелгәндәрҙең дөйөм һанынан яҡынса 25 процент тәшкил итә
Ембулатовка
Ембулатовка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 901 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 82 км.
16-сы гвардия кавалерия дивизияһы
Тарихы
16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 1943 йылдың 14 февралендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы частарынан ойошторола. 275-се, 294-се, 313-сө кавалерия полктары шуға ярашлы 58-се, 60-сы һәм 62-се кавалерия полктары тип атала.
Воденьга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тайнаш
Тарихы
1795 йылғы рәүиз документтарында ауылда 80 башҡорт, 12 типтәр, 23 мишәрҙең йәшәүе теркәлә. 1834 йылда тораҡ пунктында 127 башҡорт, 46 мишәр йәшәй. X рәүиздә аҫабалар һәм керҙәштәрҙең дөйөм һаны 373 кешегә етә. 1870 йылда теркәлгән 422 кешенең бөтәһе лә башҡорт булараҡ теркәлә. 1920 йылда үткәрелгән совет рәүизе документтарында 1004 кеше башҡорт һәм типтәр булараҡ теркәлә.
Тара (Белорет районы)
Тара (Тара) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 59 кеше. Почта индексы — 453550?, ОКАТО коды — 80211849007.
Тайванда ислам дине
Ҡануниәт
Тайван ҡануниәте буйынса эш биреүселәргә,әгәр улар мосолман эшселәрен сусҡа ите ашарға мәжбүр итһә,штраф һалына ..
Кузнецов Александр Игнатьевич
Биографияһы
Һуғышынан һуң Александр Игнатьевич БАССР-ҙың Благовещен районында мәктәп директоры булып эшләй. 1948 йылдан алып — ВКП(б)-ның район комитетында пропаганда бүлеге мөдире; 1950—1979 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 6-сы һанлы профессиональ-техник училищеһында уҡытыусы булып эшләй.
Кузнецов Александр Игнатьевич хеҙмәт эшмәкәрлеген әҙәби эш менән бергә алып бара. Уның күп кенә әҫәрҙәренең темаһы — ауылда совет власының нығыныуы, коллективлаштырыу, һуғыш. Ул үҙенең әҫәрҙәрен «Совет Башҡортостаны», «Ленинсы», «Киске Өфө» гәзиттәрендә баҫтыра. Хәрби тематикалы хикәйәләре «Йәш гвардия» нәшриәтендә, «Подвиг» альманахында баҫылып сыға
Тау системаһы
«Тау системаһы» төшөнсәһе йыш ҡына «таулы илдәр» тигән төшөнсә менән тап килә, мәгәр уның бер өлөшө йәки бер нисә таулы илде  берләштерә ала.Тау һыҙатын бер нисә тау системаһы тәшкил итә,улар берҙәм һыҙат булып һуҙыла. Тау системаһы, ҡағиҙә булараҡ, ниндәйҙер бер төр тауҙарҙан — йыйырсыҡлы, ҡалҡыулыҡлы, вулкандан хасил булған  һәм башҡаларҙан тора. Ҡағиҙә булараҡ, тау системаһы ер ҡабығының билдәле бер тектоник элементына бәйле була.
Рәсәй Федерацияһы Геройы
Рәсәй Федерацияһы Геройына айырым отличие билдәһе — «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
Медейна
«Ҡуян эҙҙәре» тип исемләнгән ҡайһы бер изге таштар Медейна культы урыны булған тип һанала.
Сухая Сабля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Семеновка (Черная ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таборинка (Тавда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Зубочистка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Евразия телдәре
Азия телдәре
Азия халҡының 40 % самаһы Син-тибет телдәрендә һәм 30 % -ы Һиндевропа телдәрендә һөйләшә.
Еңеү монументы (Бөйөк Новгород)
Тасуирлама
Һәйкәлдең үҙәк фигураһы булып үрә баҫып торған аттың һәм унда ултырған, урыҫ/совет яугирен кәүҙәләндергән һыбайлының бронза скульптураһы тора. Һыбайлы уң ҡулына юғары күтәрелгән ҡылыс тотҡан, һул ҡулы, йәйелгән устары менән аҫҡа һәм алға һуҙылған. Аттың ҡорһағы аҫтында — ҡолатылған, йәмшәйгән свастика. Һыбайлы менән аттың дөйөм ауырлығы — 27 тонна, бейеклеге — 8 м. Скульптура ҙур ауыр метрлыҡ постаментта тора, улар, ул үҙ сиратында бейеклеге 3 метр һәм майҙаны 120 м² булған гранит платформала тора.
Үәжд
Этимологияһы
Һүҙҙең этимологияһы ғәрәпсә йәшәйеш (وجود) билдәләмәһенә оҡшаш һәм үе, ж, д тамырынан килеп сыҡҡан, мәғәнәләре — «эҙләү, эҙләнеү, тойоу, һиҙеү» һ. б..
Таҫҡаҡлы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бибра (Йена)
Бибра (Йена) (Bibra (bei Jena)) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 259 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,38 км2. Диңгеҙ кимәленән 191 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7768 һәм автомобиль коды — SHK.
Аҡтүбә операцияһы (1919)
4-се ҡыҙылдар армияһы Лбищенск районында, аҡ гвардия ғәскәрҙәренең бер өлөшөн тотҡарлай һәм алыштар башлай. Ҡыҙылдарҙың Верхнеурал төркөмө Орск ҡалаһына яҡыная, әммә аҡтар уны ҡаланан 150 км алыҫлыҡта туҡтата. Ҡыҙылдарҙың Ырымбур төркөмө Орскиға көнбайыштан һөжүм итә һәм уны 30 августа яулап ала. 2 сентябрҙә ҡыҙылдарҙың Ырымбур төркөмө Аҡтүбәне яулай һәм һөжүмен көньяҡҡа табан тимер юлдары буйлап дауам итә. Бер үк ваҡытта Төркөстан Республикаһы ғәскәрҙәре, көньяҡтан һөжүм итеп, Салҡар станцияһын ала һәм 13 сентябрҙә Төркөстан фронты ғәскәрҙәре менән ҡушыла. Аҡтарҙың көньяҡ армияһы үҙенең тылынан айырыла һәм уның шәхси составының күпселек өлөшө әсирлеккә бирелә.
Ширяев Иван Андреевич
Биографияһы
1917 йылдың февраль революцияһы осоронда Көнбайыш фронтта һуғыша, агитатор итеп һайлана.
1950 йылдың 3 октябрендә вафат булды. Магнитка ҡасабаһында ерләнә.
Иртәк (Яйыҡ ҡушылдығы)
Дөйөм характеристика
Йылға борғосланып, йүнәлешен йыш үҙгәртеп аға. Уның тармаҡтары һәм иҫке үҙәндәре (юлдары) күп. Йылға үрендә быуалар бар.
Ауыл-ҡасабалар
Йылға Новосергиевский районы Варшавка, Ташлы районы Заречное, Придолинный, Солнечный, Вязовое, Чернышовка, Шумаево, Трудовое, Луговое, Болдырево, Иртәк ауыл һәм ҡасабалары аша үтә.
Төп ҡушылдыҡтары
?? км уң: Кузьминка
46 км уң: Ташйылға (50)
71 км уң: Кривой Вязовой (13)
101 км һул: Мокрая Елшанка (10)
Тунга-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
QS World University Rankings: Рәсәй вуздары
Ҡулланылған күрһәткестәр
Донъяның иң яҡшы 1000 юғары уҡыу йортон билдәләгән (үҙенең версияһы буйынса) рейтинг төҙөү өсөн, төҙөүселәр алты күрһәткескте ҡуллана (уларҙың һәр ҡайһыһының үҙ баһаһы (проценттарҙа) бар һәм дөйөм мәрәйгә үҙ өлөшөн индерә): академик репутация (Academic reputation) — 40 процент; эш биреүсе репутацияһы (reputation Employer) — 10 процент; «һәр студентҡа уҡытыусылар һаны» (Faculty/Student Ratio) — 20 процент; «бер уҡытыусыға тура килгән уртаса өҙөмтә (цитирование) һаны» (5 йыл өсөн, elsevier Scopus мәғлүмәттәре нигеҙендә), (Citations per faculty) — 20 процент; сит ил уҡытыусылары өлөшө (International faculty ratio) — 5 процент; сит ил студенттары өлөшө (International student ratio) — 5 процент.
Рейтингта Рәсәй вуздары
348-се урын, Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтын (МГИМО),
401-се урын, Томск политехник университеты (ТПУ),
Шубин Георгий Иванович
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы
Балтика буйында һәм Ленинград эргәһендә 46-сы уҡсылар дивизияһында һуғыша. Өлкән сержант званиеһында айырым разведрота отделениеһы командиры була.
Луга ҡалаһын азат иткәндәге ғәмәлдәре өсөн 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
1945 йылдың 4 мартында һәләк була.
Николаевка ауыл Советы (Миәкә районы)
Тарихы
Миәкәбаш ауылында административ үҙәк менән, «Миәкәбаш» атамаһын һаҡлап, Миәкәбаш һәм Николаевка ауыл Советтарын берләштерергә. Николаевка ауыл Советының Днепровка, Ҡашҡар, Максимовка, Николаевка, Новый Мир ауылдарын Миәкәбаш ауыл Советы составына индерергә.
Яралы амазонка
Боронғо грек статуялары репликаларының һаҡланып ҡалған төрҙәре
Рәсәй сәнғәт ғилемендә скульптуралар атрибуацияһы буйынса бөтә аргументтарҙы ентекле һүрәтләү һәм тасуирлау Б.Р. Випперҙың «Боронғо Греция сәнғәте» (1930-сы йылдарҙа лекциялар курсы нигеҙендә нәшер ителгән) китабында бирелгән.
Камыш-Самарка
Камыш-Самарка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1202 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Конькиҙа йүгереү спорты
Ярыштар
Күп көрәшлелек  — иң элекке форматтарҙың береһе.
һәм классик − 500 метр + 3000 метр + 1500 метр + 10000 метр (ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 10000 метрлыҡ 5000 метрлыҡ дистанцияға алмаштырыла).
Йүгереү юлы
Конькиҙа йүгереү спорты өсөн йүгереү юлының классик варианты оҙонлоғо йә 400 метр, йә 333,3 метр булған овалдан ғибәрәт.
Күсешле һыҙатта спортсыларҙың барыһы ла һәр әйләнештә юлды алмаштырырға тейеш. Бөтә спортсылар ҙа эске юлдан йүгергән команда уҙыштарына һәм масс-старттарға был ҡағылмай.
Ҡағиҙәләр
Шорт-тректа ла уҙыштар сәғәт йүнәлешенә ҡаршы үткәрелә, уҙышта алтылап спортсы ҡатнаша. Бер-береһенә ҡамасаулау һәм физик ярҙам, фишкаларҙы ҡолатыу, тректы кәметеү, финишта һыңар конькиҙы боҙҙан айырып, аяҡты алға һуҙыу ҡәтғи тыйыла.
Рәсәйҙә конькиҙа йүгереү спорты тарихы
1908 йылдан алып 1914 йылға тиклем чемпионат өс дистанция буйынса — 500, 1500 һәм 5000 метрға үткәрелә.
Олимпиада −1964-тең баш ҡалаһы Инсбрукта Лидия Скобликова бөтә дүрт ярышта ла еңеп сыға. Ә 2010 йылға ҡарата ул конькиҙа йүгереү спорты тарихында 6 тапҡыр олимпия чемпионы булған берҙән-бер спортсы булып тора.
Тимашев (Өфө)
== Барлыҡҡа килеү тарихы == Шөгөр йылғаһы буйлап Степановка ауылынан Өфө яғына табан сираттағыһы Тимашев ауылы була. Әүәл ул Богородский улусына ҡарай. Был улустың әлегә тиклем һаҡланып ҡалған һирәк ауылдарының береһе. Шөгөр йылғаһының һул ярында ҡалҡыу урында ултыра. Шөгөр йылғаһы «Отводная книга по Уфе» (1591/92-1629 йылдар) йыйынтығында урыҫса вариантта Урюязя, Шугурова тигән атамалар менән бирелгән, Чугурова тигән атамаһы ла осрай. Был йылға шуның менән билдәле булған: уның буйындағы ерҙәр «оклад» итеп, йәғни Өфө ҡәлғәһенә килгән тәүге күскенселәргә һәм ҡәлғәне һаҡлаусыларға аҡса жалованьеһы урынына бирелгән. Бында башҡорттарҙың аҫаба ерҙәре лә булған.
В. И. Суриков исемендәге Мәскәү художество институты
Тарихы
1957 йылда институт Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Скульптура факультеты
Деканы — Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған рәссамы Г. Ж. Долмогомбетов
Ректорҙары
Академик Игорь Эммануилович Грабарь (1937—1943)
Академик Анатолий Андреевич Бичуков (2001—2011)
Вонил
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Мәғәнәһеҙ хәл (хикәйә)
Баҫмалар
Чехов тере саҡта хикәйә венгр һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Түбәнге Гөмбәт
Тарихы һәм атамаһының килеп сығышы
Ауыл 1844 йылда Ырымбур губернаһы территорияһында барлыҡҡа килгән. «Гөмбәт» исеме, күрәһең, башҡортса һәм шулай уҡ төркисә «көн бите» — ҡояшлы тау, яҡты яҡ тигәндән алынғандыр.
XVIII быуаттың икенсе яртыһында һәм XIX быуат башында урыҫ крәҫтиәндәре ауыр тормоштан ҡасып, Волга аша, Уралға, Себергә күсеп киләләр. Ырымбур губернаһы Каширинский өйәҙе Исаево — Дедово улусы (хәҙер ул Октябрь районы) ошонан башлана. Түбәнге Гөмбәт Исаево — Дедовонан бер нисә саҡрымда урынлашҡан. Район болондар, һаҙлыҡтар, күлдәр менән ҡапланған (иң ҙур күл — Ҡармалы).
Юозас Тумас
Биографияһы
Каунаста Бөйөк Витовт костелында ерләнгән.
Һынташтамаҡ ауыл Советы (Благовар районы)
Йылғалары: Сәрмәсән, Сағыл.
Носрат Фәтих Али Хан
Носрат Фатих Али́ Хан (13 октябрь 1948, Фейсалабад, Пакистан 16 август 1997, Лондон, Бөйөк Британия) Пакистан йырсыһы, башлыса каввали суфый стилендәге музыканы башҡара. Ул был стилде хөрмәт итеүселәр араһында бик популяр; Гиннесстың рекордтар китабына ярашлы, 2001 йылда уның музыкаһы менән 125 альбом каввали стилен яҙыу буйынса рекорд булып тора.
Баһаламалар
Носрат америка йырсыһы һәм музыканты Джефф Баклиға ҙур йоғонто яһай
Алёхин Алексей Петрович
Биографияһы
1981 йылда Алексей Петрович Алехин «Производство предприятиеһының тармаҡҡа идара итеү системаһы звеноһы булараҡ административ-хоҡуҡи статусы» темаһына докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1986 йылдан алып үҙенең вафатына тиклем Алехин Алексей Петрович М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында административ хоҡуҡ кафедраһы мөдире булып эшләй. Был кафедра 2006 йылдың сентябренә тиклем «административ һәм финанс хоҡуғы кафедраһы» тип аталып йөрөтөлә. А. П. Алехин 2018 йылдың 18 майында Мәскәүҙә вафат була һәм Хованский үҙәк зыяратында ерләнә.
Ун-Егарт-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Киңдәлә
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борисяк Алексей Алексеевич
Биографияһы
1896 йылда Санкт-Петербургтағы Тау институтын тамамлай. 1897-1898 йылдарҙа профессор В. Т. Шевяковтан зоология курсы ала һәм М. Н. Римский-Корсаковта ҙур практикум үтә. Шул уҡ йылдарҙа - Тау институтының палеонтология бүлегендә Н. Н. Яковлевтың ассистенты.
Татька
Татька — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Анеп йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Тирлән
Хәҙерге осор
РФ Һаҡлыҡ банкыһының Беренсе май урамы мөйөшөндә һәм Почта тыҡрығында бер банкоматы бар. Был йортта Рәсәй Федерацияһы почтаһы һәм Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы бүлексәһе урынлашҡан.
Халиҡов Тимербулат Ғәләүетдин улы
Биографияһы
1938 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
Золка Первая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Подкумок йылғаһы ҡушылған урынған Отказненск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Тусыбай ауыл Советы (Балтас районы)
Тусыбай ауыл Советы —  Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.
Александров Игорь Васильевич
Биографияһы
1982 йылда Ленинград политехник институтында физика буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Пода (Аҡ Холуница ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы
Биографияһы
Мөхитдинова Әминә Фәсәх ҡыҙы 1944 йылдың 26 декабрендә сабыртмалы тифтан вафат була. Уны туғандары булмаған кеүек билдәһеҙ ҡәберҙә ерләйҙәр.
Ун-Егом-Юган
Ун-Егом-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының һул ярына тамағынан 339 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дмитриевка ауыл Советы (Благовар районы)
Дмитриевка ауыл Советы— Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовар районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Тарихы
Ауыл биләмәһе Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә статусына эйә.
Неман
Атаманың килеп сығышы
Литуанист Кястутис Дямяряцкас фекеренсә, «Немунас» һәм «Мемеле» гидронимдарының сығышы бер төрлө — mėmė, memelis, mimelis, mems (мямля, немой) nėmti (неметь) төшөнсәһен бирә. Һәм Неман һүҙен «телһеҙ, тын йылға» тип аңлатырға була.
Гидрографияһы
Йылға Минский ҡалҡыулығының көньяҡ битләүҙәрендә (бында уны Неманец тип атайҙар) башлана һәм 459 км дауамында Белоруссия аша уны Литва менән айырған сигенә тиклем аға.
Гидрологияһы
Неман бассейнында бик күп ваҡ күлдәр бар, күлдәр 2,5 % тәшкил итә. Башлыса ҡар, түбәнге ағымда ямғыр һыуҙары менән туйына. Уртаса йыллыҡ һыу сығымы — 678 м³/с. Яҙғы ташҡын март уртаһынан май аҙағына тиклем; йәй көнө яҙғы ташҡынға ҡарағанда көҙгә һәм ҡышҡа нығыраҡ хас булған урта кимәл (межень) ямғыр ташыуы менән өҙөлә. Тамағында урта кимәл осоронда һыуҙың ел тарафынан ҡыуылыуы мөһим роль уйнай. Ноябрь аҙағынан декабргә тиклем көҙгө боҙ китеүе күҙәтелә. Ғәҙәттә декабрҙә туңа, ләкин ҡыш көндәрендә лә йылғаның ваҡытлыса асылыуы һәм боҙ китеүе ихтимал. Йылға март аҙағында, ҡайһы берҙә февралдә йәки апрелдә асыла.
Русне
Һыу аҡмаһы уртаһында Калининград өлкәһе һәм Литва Республикаһы араһында Рәсәй Федерацияһының дәүләт сиге үтә. Русне ҡасабаһы алдында (55.2948°N, 21.3825°W) Атмат ағымына (уң тармағы) һәм Северная (һул тармағы) ағымына тармаҡлана. 2001—2004 йылдарға күҙәтеүҙәр мәғлүмәттәренә ҡарағанда, уртаса һыу сығымы 322,74 м³/с тәшкил иткән.
Неделин Митрофан Иванович
Бөйөк Ватан һуғышына тиклем
1939—1940 йылдарҙа Совет-фин һуғышында ҡатнаша.
Бөйөк Ватан һуғышы
Һуғыш башланыр алдынан 1941 йылдың 30 апрелендә Украинала формалаштырылған 4-се танкыға ҡаршы артиллерия бригадаһы командиры итеп тәғәйенләнә. 1941 йылдың сентябрендә Көньяҡ һәм Төньяҡ Кавказ фронттарында (1941—1943) армияның артиллерияһының начальник урынбаҫары, начальнигы; Төньяҡ Кавказ фронты артиллерияһы командующийы урынбаҫары һәм артиллерия корпусы командиры (1943); Көньяҡ-Көнбайыш һәм 3-сө Украина фронттарында артиллерия командующийы була (1943—1945).
Золка Четвёртая
Золка Четвёртая — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Золка йылғаһының уң ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Аргат-Юл
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Марушкинский ауылы биләмәһе
Географик мәғлүмәт
Муниципаль берәмек Новомосковский административ округының төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан һәм түбәндәге ауыл берәмектәре менән сиктәш :
Бишек йыры
Бишек йырҙарынын әһәмиәте
Бишек йырҙары баланы уратып алған тирә-йүн, хайуандар, ҡоштар менән таныштыра.
''Йоҡла, гөлкәйем. Йоҡла, иркәм, йоҡла, бәпкәм,''
Өҙмәй ҡуймайһың.
Ун-Логась-Юган
Ун-Логась-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Логась-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 222 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 90 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бишек йыры
Бишек йырҙарынын әһәмиәте
Кешеләрҙе ш ат итеп,
Йом-йом күҙең, йондоҙом,
Восканов Рубен Айрапетович
Биографияһы
1908 йылдан 1917 йылға тиклем Фирғәнә өлкәһендә Наманганда, Велисцихта (Тифлис губернаһы), Кавказ аръяғы тимер юлы Явлах станцияһында, Амур тимер юлы станцияларында — телеграфсы, Малоградово, Посьет станцияларында телеграф станцияһы мөдире булып эшләй.
Яуаплы вазифаларҙа эш урындары: 1921—1922 йылдарҙа — Кавказ аръяғы тимер юлдары комиссары урынбаҫары, 1922—1923 йылдарҙа — вәкил урынбаҫары, Төркөстанда РСФСР юлдар бәйләнеше халыҡ комиссариаты вәкиле; 1923 — 1924 йылдарҙа — РКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының яуаплы секретары. 1924 йылдың июне — 1925 йыл — РКП(б)-ның Алтай губерна комитетының яуаплы секретары, 1925—1927 йылдарҙа — РКП(б) — ВКП(б)-ның Кинешма өйәҙ комитетының (Иваново-Вознесенск губернаһы) яуаплы секретары, 1927—1928 йылдарҙа — ВКП(б-ның Кавказ аръяғы край комитетының Ойоштороу бүлеге мөдире урынбаҫары, 1928 −1929 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Казак край комитетының яуаплы инструкторы.
Туҡай (Саҡмағош районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тесьма (Воробина ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мокрая Золка
Мокрая Золка — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Золка йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Прозерпина
Прозерпи́на (лат. Proserpina) — боронғо рим мифологияһында ер аҫты батшалығы алиһәһе, боронғо грек Персефонаһына оҡшаш. Юпитер һәм Церераның ҡыҙы, Плутондың ҡыҙ туғаны һәм ҡатыны. Бер версия буйынса, уның исеме — латинлаштырылған грек «Персефона» исеме. Икенсе аңлатма буйынса шулай аталған рим алиһәһе, ул орлоҡтарҙың үҫеп сығыуына булышлыҡ иткән һәм һуңғараҡ грек культтарын индереү буйынса Персефона менән ҡушылған.
Титовская Отва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Меңле улусы
Меңле улусы түбәләренең атамалары
Ваҡыт үтеү менән һәр түбә үҙ атамаһын ала, һәм улар 1866 йылғы административ реформаға тиклем, хатта 1930 йылға тиклем өлөшләтә һаҡлана (Мәҫәлән, Меркет-Меңле һәм Өршәк-Меңле түбәләре).
Купай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Бишофрод
Бишофрод (Bischofrod) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 185 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,42 км2. Диңгеҙ кимәленән 390 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98553 һәм автомобиль коды — HBN.
Качканар
Халыҡ — кеше (йыл мәғлүмәттәре буйынса).
Географияһы
Качканар ҡалаһы Урта Уралдың көнсығыш битләүендә, Качканар тауы янында, Ис һәм Выя (тура йылғаһының ҡушылдыҡтары) — йылғалары араһында (Обь бассейны) Екатеринбургтан автомобиль юлы буйлап 253 км өҫтәрәк автомобиль төньяҡ-көнбайышта, Екатер урынлашҡан. Ҡаланың тимер юл станцияһы Азия тимер юл станцияһы тармағында урынлашҡан.
Качканар ҡалаһының территорияһы шул исемдәге тауҙың көньяҡ-көнбайышы нда (диңгеҙ кимәленән абсолют нөктәһе 878,3 м), Түбәнге Выя һыуһаҡлағысы яһалма һыу ятҡылығы акваторияһы янында. Ҡалаға шулай уҡ Долгий тауы ла яҡын тора. Рельефы убалы-артылышлы, ҙур булмаған йылға Выя йылғаһының уң ҡушылдыҡтары — Деревянный, Чащевитый, Рогалевка һәм башҡа йылғаларҙың үҙәндәре менән бүлгеләнгән.
Сейсмик хәле
Дөйөм алғанда, районда сейсмик активлыҡ түбән. 2010 йылдың 30 мартында урындағы ваҡыт буйынса төнгө 03:02 Качканарҙан 25 км алыҫлыҡта ер тетрәү була, уның магнитудаһы 4,4 (3,9 башҡа мәғлүмәттәр буйынса), тетрәүҙең үҙәге 21 км тәрәнлектә, йышлығы 5 балл меән иҫәпләнә Ер тетрәү радиусы. ~50 км алыҫлыҡҡа тиклем таралған, Качканарға уға яҡын (7 км) Свердловск өлкәһе нең Покап ҡасабаһында ер терәүҙең эпицентры була. Ер тетрәүенән ҙур зыян күрелмәгән.
Халыҡ
2016 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халҡы һаны буйынса ҡала Рәсәй Федерацияһының 1112[28] ҡалаһы араһында [29] 375-се урында була. 1970 йылда Урта Уралда Качканар ҡалаһы иң йылдам үҫеүсе тип атала. Ҡала халҡы 9 меңдән 39 меңгә тиклем барып етә.
Фән һәм мәғариф
Ҡаланың бер нисә мәктәбендә булды.:
Эвакуация госпитале
Тарихы
Беренсе тапҡыр эвакогоспиталдәр 1877—1878 йылдарҙа Урыҫ-төрөк һуғышы осоронда урыҫ яугирҙарен дауалау өсөн ойошторола. Урыҫ-япон һуғышы, Беренсе донъя һуғышы йылдарында һәм Бөйөк Ватан һуғышының тәүге осоронда ғәскәрҙәрҙе санитария йәһәтенән тәьмин итеүҙә төп сара булып тора. Санитар эвакуацияның, эҙмә-эҙлекле дауалауҙы ойоштороуҙың теоретик нигеҙҙәрен профессор В. А. Оппель эшкәртә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эвакогоспиталдәр теорияһы һәм уларҙы файҙаланыу практикаһы армия һәм фронт тылында госпиталдәр ҡеүәттәрен арттырыу иҫәбенә тамырынан үҙгәрә, билдәле категорияға ҡараған яралыларҙы тылға йүнәлтеү эше лә юлға һалынаref>''Варламов В. М., Селиванов В. И., Селиванов Е. Ф.'' Некоторые вопросы медицинского обеспечения войск в третьем периоде Великой Отечественной войны // Воен.-истор. журнал. — 1985. — № 11. — С. 72—77..
Рәсәй дәүләт гуманитар университеты
Структураһы
РДГУ-ла шулай уҡ 2 дөйөм университет кафедраһы бар (физик культура һәм сит телдәр), 7 дөйөм университет  фәнни-уҡытыу һәм фәнни үҙәге, 17 халыҡ-ара фәнни-уҡытыу үҙәге эшләй.
Әҙәбиәт
Анисимова Е. Кого готовит Институт архивоведения при ЦАУ СССР // Архивное дело. — 1931. — Вып. 3-4 (28-29). — С. 13-16;
Толмачиха (Ляль ҡушылдығы)
Толмачиха — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляля (№1225 Романов йылғаһы) йылғаһының уң ярына тамағынан 7,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Балагачевка
Балагачевка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 247 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Кони Фёдор Алексеевич
Биографияһы
Ул шул ваҡытта бер нисә популяр водевиль: «Принц с хохлом, бельмом и горбом», «Муж в камине, а жена в гостях», «Девушка-гусар» авторы булараҡ дан ҡаҙана. Ул А. Тьер ҙың «История Французской революции» дүрт томлығын тәржемә итә.
Этока (йылға)
Этока  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Теплушка каналының уң ярына 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Ғәбитов Ғимран Хәмит улы
Биографияһы
2011 йылдың мартынан — Архангел районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы, апрелдән — муниципаль район хакимиәте башлығы. 2012 йылдың 20 июлендә үҙ теләге менән отставкаға китеүгә бәйле, хакимиәт башлығы вазифаһынан бушатыла.
Дебыр-Ель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Толтия
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Васильевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
Ауыл Советы составы
Воскресенка ауыл Советының Благовещенский утарын
Нордовка ауыл Советының Веденовка ауылын
Сысҡан (Ҡырмыҫҡалы районы)
Тарихы
Сысҡан ауылы Өфө өйәҙенең (18 быуат аҙағында Стәрлетамаҡ) 8-се башҡорт кантоны урынлашҡан Күрпәс-Табын улусына ҡараған.
Васильевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
Ауыл Советы составы
Первомайский ауыл Советының Туҡмаҡ фермаһы ҡасабаһын
Тарихы
Иҫәп мәғлүмәттәренән Васильевка ауыл Советын алып ташларға
Әзербайжан уҡытыусылар институты
Тарихы
1972 йылда Республика уҡытусыларҙың квалификацияһын күтәреү институты исеме Уҡытыусыларҙың квалификацияһын күтәреү Үҙәк институты тип үҙгәртелә. Халыҡ мәғарифы хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү системаһын яҡшыртыу маҡсатларында 1989 йылыдң 4 октябрендә Әзербайжан ССР-ы Министрҙар Советы ҡарары нигеҙендә Әзербайжан уҡытусылар квалификацияһын күтәреү үҙәк институты педагогик кадрҙырҙың квалификацияһын күтәреү һәм яңынан әҙерләү буйынса Баш институт итеп үҙгәртелә. Институтҡа I категориялы юғары мәктәп статусы бирелә. Институт кафедраль системаға күсә, квалификацияны күтәреүҙе ойоштороу өсөн кафедралар асыла.
Барзас (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алпамыш батыр (эпос)
Алпамыш батыр (үзб. Alpomish) — үзбәк һәм ҡаҙаҡ эпосы, Байсун үҙәнендәге Ҡуңғырат ҡәбиләһенең бәһлеүәне тураһында һөйләй.
Ергәйеш (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200005676 - Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200567 - Бассейн коды — 12.01.00.005 - ГӨ буйынса номеры — 12 - ГӨ буйынса сығарылышы — 2
Минск зоопаркы
Перспективаһы
Зоопарк реконструкцияһының шулай уҡ өсөнсө этабы планлаштырыла, уның барышында әкиәт һарайы төрөндә экспозиция, океанарий, дельфинарий, оранжерея һәм балалар өсөн күңел асыу үҙәге барлыҡҡа киләсәк.
Ун-Пор-Юган
Ун-Пор-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Волдэп-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Пётркув-Трыбунальски
Тарих
Ягеллондар заманында был ҡалала Польша королдәрен һайлау өсөн сеймдарға йыйылғандар.
Рәсәй империяһы составында 1867 йылдан алып Польша батшалығының Петроковский губернаһы (Привислинский крайы) булып торған.
Бәрәкәл
Бәрәкәл — Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы. Башҡортостандың Йылайыр районы биләмәләрендә аға. Йылға Һаҡмар йылғаһының уң ярына тамағынан өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 76 км.
Ҡушылдыҡтары
Объекттар тамағынан инешенә тиклем тәртип буйынса бирелгән.
Барсучья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Буруны
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сибай һыу объекттары
Сибай һыу объекттары — Сибай ҡалаһы биләмәһендә урынлашҡан тәбиғи һәм яһалма сығышлы һыу ятҡылыҡтары.
Сибай ҡалаһы ҡала округының һыу менән тәьмин итеү сығанағы булып, Ҡыҙыл һәм Ҡарағайлы йылғалары ер аҫты һыуҙары тора. Кизильский һыу ятҡылығы Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл районында урынлашҡан.
Ермаков Харлампий Васильевич
Революция осоронда
5 мартта Базка утары ҡарттары Базков менән командованиены уға тапшыра. Тағы бер нисә көн үткәс, баш күтәреүселәр ғәскәре командующийы П. Кудинов уны, есаул Алфёров урынына, 1-се Үрге Дон дивизияһы командиры итеп тәғәйенләй. Ермаков дивизияһы Баш күтәреүселәр фронтының көньяҡ фронтында РККА-ның Новочеркасскиға һөжүм итеүсе Көньяҡ фронты 9-сы армияһына ҡаршы өс ай һуғыша. Май айында, дошмандың өҫтәмә көстәре баҫымы аҫтында, баш күтәреүселәр Дон йылғаһының һул ярына сигенә. Ә 25 майҙа инде генерал Секретевтың атлы төркөмө Казанская станицаһы янында Ҡыҙыл армияның 15-се уҡсылар дивизияһы оборона һыҙығын өҙә һәм Баш күтәреүселәр армияһына ҡушыла. Ҡыҙыл армия Үрге Дон округын ҡалдырып китә.
1919 йылдың авгусында Филоновская станицаһы эргәһендә Ермаков яралана. Октябрь айында, госпиталдән ҡайтҡас, полк командирының хужалыҡ эштәре буйынса ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә. Декабрь айында атаман А. П. Богаевский уны йөҙ башы, ғинуарҙа — подъесаул, февралдә — есаул итеп үрләтә, артабан полк командирының строевой часть буйынса ярҙамсыһы вазифаһына күсерелә.
Азат ителгәндән һуң, Ермаков станица Советында һәм кооперацияла хеҙмәт итә. Был йылдарҙа ул Шолоховтың Каргинскийҙа йәшәгән ата-әсәһе менән таныша һәм уларҙа йыш ҡына ҡунаҡта була. Ермаковтың һуңғы тәфтиш эшендә Шолоховтың уға 1926 йылдың 6 апрелендә яҙған хаты һаҡланған, йәш яҙыусы унан 1919 йылғы Үрге Дон ихтилалы тураһында ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙе хәбәр итеүен һорай. Һуңынан Шолохов Х. Ермаков биографияһының күп кенә деталдәрен Григорий Мелехов биографияһында ҡуллана.
Блайхероде
Блайхероде (Bleicherode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6678 кеше йәшәй. Майҙаны — 28,27 км2. Диңгеҙ кимәленән 237 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99752 һәм автомобиль коды — NDH.
Саевич Тимофей Александрович
Батырлығы
Разведка ыңғайында ул 39 тапҡыр дошмандың ғәскәре һәм техникаһы тупланған урынды бомбаға тота һәм бер нисә тапҡыр уның тере көстәрен һәм техникаһын түбән осоуында штурмлай.
Поляр дәүләт академияһы
Тарихы
1992 йылдан Үҙәк Франция Милли Административ мәктәбе патронажы аҫтында була, шул уҡ йылда Франция Йәмәғәт фәндәре юғары мәктәбе менән хеҙмәттәшлек тураһында оҙайлы килешеүҙәр төҙөлә. Халыҡ-ара уҡыу үҙәге базаһында Рәсәйҙең һәм сит ил уҡытыусыларының юғары квалификациялы коллективы барлыҡҡа килә. Үҙәктең туплаған тәжрибәһе ярҙамында, һуңынан, Поляр академияһы ойоштороу мөмкин була.
Факультеттары
Милли художество мәҙәниәте факультеты
Ун-Почмес-Юган
Ун-Почмес-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Могот-Лейм-Посл ҡылымығының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Горкушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Енгожок
Енгожок — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чемал йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Тутлейм
Тутлейм — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Берёзово районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Айб (мәктәп)
Белем биреү программаһы
«Айб» мәктәбендә уҡытыу «Арарат бакалавриат» ы мәғариф программаһы буйынса алып барыла.
Программаның халыҡ-ара партнёры — Кембридж университетының һәм Лондон университет ы колледжының халыҡ-ара белем баһалау үҙәге.
Дүртөйлө районы
Географияһы
Район Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеген, көньяҡ урман-дала зонаһын, йылы, бик үк ҡоро булмаған агроклимат регионын биләй. Район территорияһы аша Ағиҙел йылғаһы аға. Күп урында — типик һәм һелтеһеҙләнгән ҡара тупраҡ, көлһыу, һоро урман һәм һыубаҫар туғай тупраҡтары осрай. Район майҙанының 17,8%-да киң япраҡлы һәм ылыҫлы ағас урманы.
Бекет (Яя ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Скидский Михаил Николаевич
Биографияһы
Мариуполь заводында слесарь булып хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Ауыл хужалығын механикалаштырыу буйынса Азов-Ҡара диңгеҙ институтында уҡығандан һуң, агроном һәм бүлек етәксеһе вазифаларында эшләй башлай, һуңыраҡ Омск өлкәһе Таврический районының «Новоуральский» совхозы агрономы итеп тәғәйенләйҙәр һәм артабан Омск өлкәһенең Черлак районы «Коммунист» совхозы директоры итеп һайлайҙар.
Скидский Михаил Николаевич 1989 йылдың 19 февралендә вафат була, ҡаланың Иҫке-төньяҡ зыяратында ерләнгән.
Алексеев Павел Фёдорович
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында 1941 йылдан алып була. 1943 йылда ВКП(б)/КПСС сафына ағза булып инә. 1945 йылдың майына ҡарата Алексеев 134 хәрби осош яһай.
Берла
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кабул
Антиклыҡ
Беҙҙең эраға тиклем II быуатта Кабул Һиндостандан грек-бактриестар тарафынан яулап алына, б.э.т. I быуат урталарында ҡаланы Һинд-скиф батшалығы баҫып ала. Дөрөҫөрәге, регион «Хоу Ханьшу» ҡытай йылъяҙмаһында Гаофу (高附) тип телгә алына. Был ҙур кенәзлек була, халыҡ һиндостанлыларға оҡшаш, һуғышсан түгел, яҡшы сауҙагәрҙәр. Улар йә һиндостанлылар, йә бактрийцы, йә парфи бойондороҡлоғона эләгәләр. Шулай ҙа 100 йыл үткәс ҡала император Куджула Кадфиз идара иткән Кушан батшалығы власы аҫтына эләгә һәм беҙҙең эраның III быуатына тиклем уларҙың ҡул аҫтында ҡала.
Б.э. 230 йылында кушандар Сәсәниҙәр империяһынан еңеләләр һәм бойондороҡло дәүләт булып ҡалалар, Кабул ҡалаһын үҙ ирке менән баҫҡынсыларға тапшыралар. Б.э. 420 йылында Сәсәниҙәр Кидариттар ҡәбиләһе тарафынан ҡыуылалар, ә уларҙы үҙ сиратында 460-сы йылдарҙа эфталиттар ҡыуа. Ҡала Ашина төрөк ҡағанатының бер өлөшө булып китә. Ҡала менән 60 быуын дауамында төрөк кенәздәре идара итә. Ҡала беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланмаған ҡурғаулау стеналары төҙөй. Ҡайһы бер тарихсылар Кабулға Камбоджа тигән санскрит исем тағалар һәм короллектең исеме тап ҡала исеменән килеп сыҡҡан тип фараз ҡылалар. Башҡа әҫәрҙәрҙә ҡала «Кофес» йәки «Кофене» тип телгә алына. Ҡытай монахы Сюаньцзан ҡаланы «Каофу» тип телгә ала.
Ислам һәм монгол яулауҙары
Исламдың баҫып инеүе Афғанистанға б.э. 642 йылында, Кабул бойондороҡһоҙ саҡта килеп етә. Ғәрәп баҫҡынсылары тәүҙә бөтә регионды ла исламға бойһондора алмай, полководец Абдур Рахман бин Саманға 600-сө йылдар аҙағында, ҡаланы ташлап китер алдынан, урындағы тик 12000 кешене генә исламға йәлеп итеү мөмкин була. 870 йылда ғәрәптәр Кабулды Яҡуп ибн Лейс етәкселегендә ҡабаттан баҫып алғансы мосолмандар аҙсылыҡты тәшкил итәләр. Яҡуп ибн Лейс регионда беренсе мосолман династияһын булдыра. Шулай итеп мосолмандар ҡалала һәм регионда элитаны тәшкил итәләр.
Артабанғы йөҙйыллыҡтар дауамында ҡала Саманидтар, Ғәзнәүиҙәр, Гуридтар һәм Хорезмшаһтар дәүләттәре ҡарамағына аҫтына күсә. 1200-се йылдарҙа монголдар яуы үтә, орда үҙенең юлында бөтә нәмәне яндыра, юҡ итә һәм Кабулды бөлгөнлөккә төшөрә. Күп сығанаҡтар, Сыңғыҙхандың ейәнен үлтереүгә үс итеп, монголдарҙың урындағы халыҡ араһында күпләп һуйыш ойоштороуы тураһында телгә ала. Монголдарҙың баҫып алыуынан һуң яңы дәүләттәр барлыҡҡа килә, ә Кабул Сағатай улусы составына инә. Монгол-татар яуы мәлендә Афғанстандың күп халҡы, исламдың йоғонтоһон таратып, Һиндостанға ҡаса, ә һуңғараҡ Дели солтанлығын булдыра. Бабур осоронда Кабул ваҡытлыса Бөйөк Моголдар дәүләтенең баш ҡалаһы була. Бабур Кабулда ерләнгән.
Тимуридтар һәм Моголдар дәүере
Кабул өлкәһендә төрлө ҡәүемдәр йәшәй. Үҙәндәрҙә һәм тигеҙлектәрҙә аймаҡтар, төрөктәр һәм ғәрәптәр йәшәй; ҡалала һәм ҡайһы бер ауылдарҙа һарттар, башҡа ауыл һәм өлкәләрҙә Пашаи ҡәүеме, Параджалар, Таджиктар, Бирктар һәм Афғандар көн күрә. Газни тауҙарында Хазар һәм Никудери ҡәүемдәре йәшәй. Хазарейсылар һәм никудерийсыларҙың ҡайһы берҙәре могол телендә һөйләшә. Төньяҡ-көнсығыш тауҙарҙа кафирҙар ауылдары урынлашҡан, мәҫәлән, Ҡатур һәм Гибрик; көньяҡта — афғансылар ауылдары. Кабул өлкәһендә ун бер- ун ике телдә һөйләшәләр: ғәрәп, фарсы, төрөк, могол, һинд, афған, пашаи, параджа, гибри, бирки, ламгани. Ҡалала шул уҡ осорҙа булған Һиндостан шағиры Мирза Мөхәммәт Хәйҙәряҙа: «Кабулда ашағыҙ һәм эсегеҙ — был тау, сүллек, ҡала, йылға һәм башҡа бик күп нәмә». Тап шунан Бабур 1526 йылда Һиндостандың төньяғын яулай башлай, ә яуланған өлкәләр ислам диненә ылыҡтырылалар һәм бөгөнгө көндә Пакистан булараҡ билдәле. Бабур, Кабулда 20 йыл йәшәп, ҡаланы бик ярата һәм ошо ҡалала ерләүҙәрен теләй. Ҡәберендәге яҙыуҙа билдәле булып киткән куплет бар: اگرفردوس روی زمین است همین است و همین است و همین است (Әгәр ерҙә ожмах бар икән, тимәк ул тап бында, тап бында, тап бында).