cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тәңреселек
Яңы тәңреселек
тәңреселек неомәжүси фолк-хисторийында Тәңре культы түбәндәгесә күҙ алдына килә: Тәңре хоҙайға, ҡулдарҙы юғарыға күтәреп табынғандар, һәм ергә эйелеп рәхмәт белдергәндәр. Донъяның изге яғы тип төньяҡ (яҡуттарҙа — көнсығыш) һаналған. Тәңрегә бағышланған байрам июль уртаһында (башҡорт һабантуйы һәм яҡуттарҙың Ыһыах байрамы шуның яңғырашы булып тора) билдәләнгән, дөйөм халыҡ байрамы булған, асыҡ һауала ут яғыу һәм ҡорбан салыу менән оҙатылған. Ритуал атҡарыу урынын һайлағанда, ҡайындар үҫкән ҡалҡыу урынға өҫтөнлөк бирелгән. Байрам барышында Тәңренән уңыш һәм сәләмәтлек һорағандар, доғалар «алғыш» тигән һүҙ менән аталған. Байрам ярыш-бәйгеләр (уҡтан атыш) һәм һый (ҡымыҙ бик баһалы булған) менән тамамланған. Неомәжүсилек рухында тәңреселектең «экологик этика»һы барлығы тураһында ла белдерәләр (К. Боконбаев).
Сығанаҡтарҙа мәғлүмәт етерлек булмаһа ла, фолк-тарих эшмәкәре М. Аджи яҡтары тигеҙ сатраш («аджи») тәңреселектең төп символы булып тора һәм IV быуатта христиандар тарафынан төрөктәрҙән үҙләштерелгән тип раҫлай. тәңреселек неомәжүсилеге яҡлыларының икенсе фаразы буйынса, тәңреселектең символы булып, палеолитик петроглифтарға барып тоташыусы «шанырак» билдәһе (түңәрәк эсендәге тигеҙ яҡлы сатраш) тора, һәм ул тағы ла тәгәрмәс һәм ҙө аңлата. Шулай уҡ Тәңре һүҙен руник яҙыу ҙа символ булып тора.
Әхмәтшин Марс Әһлиулла улы
Биографияһы
Армияла хеҙмәт итеп, старшина дәрәжәһендә тыуған ауылына ҡайта.
Ғилми йәмғиәт
Тасуирламаһы
19-сы быуаттың икенсе яртыһында Тарихи Башҡортостан биләмәһендә тәүге ғилми йәмғиәттәр: Рус география йәмғиәтенең Ырымбур бүлеге, Өфө табиптары йәмғиәте (1882), Ырымбур ғилми архив комиссияһы барлыҡҡа килгән. 20-се быуат башында Урындағы төбәкте өйрәнеү йәмғиәте (1908), Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәте, Истпарттың Башҡортостан бүлексәһе, Табиптарҙың ғилми йәмғиәте (1923), Тәбиғәт һәм тарих белемен таратыу буйынса Рәсәй йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе (1924) ойошторола.
Иҫке Сытырман
Тарихы
Иҫке Сытырман ауылы (халыҡ телендә Оло Сытырман) Юрматы улусының Тәтегәс түбәһенә ҡараған. Беренсе тапҡыр урыҫ документтарында 1638 йылда иҫкә алына. Шәжәрә буйынса, ауылға Тәтегәс бейҙең ейәне Кинйәбай нигеҙ һала. Ауыл халҡы XVIII быуатта Мерәҫ ауылына (әле Ырымбур өлкәһе Новосергиев районына ҡарай), XIX быуат башында Бала Сытырман ауылына нигеҙ һала. 1791 йылда мәсет, 1813 йылда мәҙрәсә асыла. Кантон осоронда ауыл 7-се Башҡорт кантонының (1847 - 1855 йылдарҙа - 8-се кантон) 21 йортона, 1863 йылдан Сытырман (Бала Сытырман) улусына ҡарай, 1930 йылдан Ҡарағош (Стәрлебаш), 1935 йылдан Федоровка районына инә. Ауыл шәжәрәһе һаҡланған. 1957 йылда Салауат исемендәге колхоз Пугачевский совхозына инә.
Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте йорто (Таганрог)
Тарих
Эпоминонд Алафузов Таганрог Ҡыҙыл Тәре йәмғиәтенә нигеҙ һала. Йәмғиәттең тәүге ағзалары — Азов банкы рәйесе Теодор Геймандың, Дон алпауыты Марковтың ҡатындары.артиллерия офицеры Городецкая-Краснощекова, присяжный поверенный ҡатыны Анна Бесчинская һәм Павел Филевский. Баш табибы Владимир Шимановский була.
Хәҙерге ваҡытта йорт Таганрог ҡалаһы архитектура ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Архитектура үҙенсәлектәре
ХХ быуат башында бинаға ҙур балконлы 2 ҡатлы кирбес йорт терәтеп һалғандар.
Электр тиҫкәрелек
Тасуирламаһы
Полингтың беренсе һәм киң билдәле (иң киң таралған) шкалаһы сағыштырма атом электр тиҫкәрелектәре франций атомдары өсөн 0,7-нән алып фтор атомдары өсөн 4,0-гә тиклемге ҡиммәттәрҙе үҙ эсенә ала. Фтор — иң электр тиҫкәрлекле элемент, унан һуң кислород (3,5) һәм унан һуң азот һәм хлор (алкалин һәм һелтеле ер металдары 0,7-1,2 интервалында  иң түбән электр тиҫкәрелек ҡиммәткә эйә, ә галогендар 4,0-2,5 интервалында  иң юғары ҡиммәткә эйә. Типик металл булмағандарҙың  электр тиҫкәрелеге ҡиммәттәрҙең дөйөм интервалында  уртаһында тора һәм ғәҙәттә 2-гә яҡын йәки 2-нән саҡ ҡына ҙурыраҡ була. Водородтың электр тиҫкәрелеге  2,2 тип ҡабул ителгән. Күпселек күсеүсе металдар өсөн электр тиҫкәрелек  ҡиммәттәре 1,5—2,0 интервалында  тора. Төп төркөмсәләрҙең  ауыр элементтарың  электр тиҫкәрелеге  ҡиммәте 2,0-гә яҡын. Шулай уҡ нигеҙенә матдәләрҙең төрлө үҙенсәлектәре һалынған электр тиҫкәрелегенең   башҡа бер нисә шкалаһы  бар. Ләкин уларҙа элементтарҙың сағыштырмаса урынлашыуы яҡынса бер төрлө.
Электр тиҫкәрелеген теоретик яҡтан билдәләүҙе Америка физигы Р. Малликен тәҡдим итә. Молекулалағы атомдың электрон зарядты үҙенә тартып алыу һәләтлелеге атомдың ионлашыу энергияһына һәм уның электронға яҡынлығына бәйле булыуы тураһындағы аныҡ положениенан сығып, Р. Малликен А атомының электр тиҫкәрелеге тураһында, валентлыҡ хәленең ионлашыуы ваҡытында (мәҫәлән, А-нан А-ға тиклем) тышҡы электрондарҙың бәйләнеш энергияһының уртаса дәүмәле тураһында күҙаллау индерә һәм шул нигеҙҙә электр тиҫкәрелек  өсөн бик ябай сағыштырма  тәҡдим итә  :
Хәҙерге ваҡытта иң үҫешкән алымдарҙың береһе — Сандерсон алымы. Бындай ҡараш атомдар араһында химик бәйләнеш барлыҡҡа килгән ваҡыттағы электр тиҫкәрелекте тигеҙләү идеяһына нигеҙләнә. Күп һанлы тикшеренеүҙәрҙә Сандерсон электр тиҫкәрелектәре һәм  периодик таблицаһы элементтарының күпселек өлөшөнөң органик булмаған берләшмәләренең мөһим физикохимик үҙенсәлектәре араһында мөнәсәбәттәр табыла.
Атомдарҙың электр тиҫкәрелегенең практик масштабы
Электр тиҫкәреелек шкалаһы араһындағы бәйләнеште ентекле эҙләү атомдарҙың электр тиҫкәрелек практик масштабын һайлауҙа яңыса ҡараш булдырырға мөмкинлек бирә. Атомдарҙың электр тиҫкәрелек ғәмәли масштабы Луо-Бенсон концепцияһына нигеҙләнә, унда ковалент радиус r. төшөнсәһе ҡулланыла. Физик мәғәнәгә ярашлы, атом χLB электр тиҫкәрелек атом   ядроһынан r. алыҫлыҡта урынлашҡан валентлыҡ электрондың тартылыу энергияһына  пропорциональ дәүмәл булып тора:
Абрамчук Владимир Павлович
Биографияһы
2000 йылда Почёт ордены менән бүләкләнгән.
Северодонецк
2016 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса халҡының һаны 107 167 кеше.
Амиранашвили
Амиранашвили — фамилия.
Ҡушйылға ауыл Советы (Бишбүләк районы)
Ҡушйылға ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл биләмәһе.
«Ростовты азат итеүселәргә» стелаһы
Төҙөлөшө
2015 йылдың сентябрендә Дондағы Ростовтың иң билдәле һәйкәлдәре, шул иҫәптән, «Ростовты азат итеүселәргә» һәйкәл-стелаһы ла төнгө яҡтыртыу сығанаҡтары менән йыһазландырыла.
Һүрәтләнеше
Карап моронона оҡшаған 100 тонналыҡ стела 72 метрлыҡ бейеклеккә ынтыла. Дона яғынан уны ҡанатлы еңеү аллаһы Ника (совет осоронда уны Ватан-Әсә тип раҫлайҙар) биҙәй, яғынан Театр майҙаны яғынан — I дәрәжә Ватан һуғышы орденының макеты.
Кирсанов Пётр Семёнович
Бөйөк Ватан һуғышы
Бөйөк Ватан һуғышында лейтенант Петр Кирсанов беренсе көндән үк истребитель эскадрильяһы командиры урынбаҫары. Беренсе еңеүен 1941 йылдың 23 июнендәЛенинград районында яулай. 1941 йылдан ВКП(б) ағзаһы. 1941 йылда хәрби задание үтәгән ваҡытта ориентировканы юғлатыуы һөҙөмтәһендә мәжбүри ултырыш яһауы һәм яғыулыҡтың тулыһынса бөтөүе сәбәпле 6 истребителде юғалтҡаны өсөн ҡулға алына. Уның эше хәрби трибуналға ебәрелмәй. Кирсановтың хәрби ҡаҙаныштары, мәжбүри ултырыуҙарҙа үлеүселәр булмауы һәм әҙерлекле осоусыларға ихтыяждың ҙур булыуы сәбәпле командование уны вазифаһынан бушатып икенсе полкка ебәреү менән сикләнә.
1942 йылда Воронеж фронтында 153-сө истребителдәр авиация полкында һуғыша (1942 йылдың 22 ноябренән хәрби айырмалығы өсөн 28-се гвардия истребитель авиация полкы тип үҙгәртелә), эскадрилья командиры урынбаҫары, һуңынан эскадрилья командиры вазифаһында тергеҙелә. 1943 йылдан һуғыш аҙағына тиклем майор Кирсанов — РККА Хәрби-Һауа көстәренең Баш инспекцияһының инструктор-осоусыһы. Хәрби ҡаҙаныштары буйынса мәғлүмәттә айырыла: бер мәғлүмәттәр буйынса, 216 хәрби осош яһап, дошмандың 8 самолетын шәхсән бәреп төшөрә, 6-һын — төркөмдә. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 323 хәрби осош яһай, һауа һуғышында шәхсән 7 дошман самолетын бәреп төшөрә, төркөмдә — 3.
Оло Төрөш
Инфраструктураһы
Ауылда барыһы 10 урам һәм 3 тыҡрыҡ бар.
Батырбай
Тарихы
Батырбай ауылында йәмиғ мәсете һәм уның эргәһендәге мосолман мәктәбе булған.
Тарихсы Ә.З.Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Мосс (Норвегия)
Иҫтәлекле урындары
Мосс үҙенең скульптуралары менән билдәле, уларҙың  60 алып 70 тиклеме бөтә ҡала буйлап таралған, шуға күрә  Моссты «скульптуралар ҡалаһы» тип атайҙар. Мосста 4 картина галереяһы бар, улар сәнғәт һөйөүселәрҙе норвегия һәм скандинавия һынлы сәнғәте менән танышырға мөмкинлек бирә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Пазнас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Трубецкая (станция)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Үрге Боғалыш
Инфраструктураһы
Ауылда ете урам бар.
Ҡондоҙло (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урта Боғалыш
Урта Боғалыш — Свердловск өлкәһе Красноуфимск округындағы ауыл. Боғалыш ауыл Советы составына инә.
Месхет төрөктәре
Һаны һәм йәшәгән ерҙәре
Месхет төрөктәре түбәндәге биләмәләрҙә йәшәй:
Ҡыуып сығарылыуы депортация
1944 йылда месхет төрөктәр (курдтар, хемшилдар, месх субэтник төркөмөнә ҡараусы мосолман грузиндар менән бергә) Ҡаҙағстанға, Ҡырғыҙстанға һәм Үзбәкстанға депортациялана. Депортация «халыҡтың байтаҡ өлөшө Төркиәнең сик буйында йәшәүсе халҡы менән туғанлыҡ мөнәсәбәттәрендә һәм эмиграцияға ынтылыш ниәтендә булыуҙа, дошманға енәйәтсел аҫтыртын ярҙам итеүҙә, контрабанда менән шөғөлләнеүҙә һәм төрөк разведка органдарына хеҙмәт итеүҙә ғәйепләнгән, шпион элементтарҙы һәм бандит төркөмдәрҙе үрсетеү сығанағы булыу менән бәйле» һәм ҡарар буйынса һәм СССР Дәүләт Оборона Комитетының ГКО № 31 июль 1944 йылдың 31 июлендә ҡабул ителгән 6279-сы Ҡарары нигеҙендә тормошҡа ашырылған. Барыһы 115,5 мең кеше ҡыуыла. Һөрөлгән халыҡ йәшәр ерҙәренә барып етһен өсөн ике ай самаһы ваҡыт кәрәк булған, белгестәрҙең төрлөсә баһалауы буйынса, тауар поездарында барған саҡта юлда 20 % алып 30 % тиклем халыҡ репрессиялана (башлыса, балалар, ҡатын-ҡыҙҙар һәм ҡарттар) һәләк була. Ҡыуылған башҡа халыҡтарға оҡшаш, бигерәк тә депортацияның тәүге йылында сирҙәрҙән, яланғаслыҡтан (һыуыҡ үткәреү) һәм аслыҡтан үлеүҙең юғары кимәле теркәлгән.
Үҙгәртеп ҡороу һәм постсовет осоро
1990-сы йылдар башында Төркиә месхет иммигранттарын илдең ярлы көнсығыш райондарына, башлыса Иғдырға, күсереп ултыртыу буйынса программа ҡабул итә башланы, 150 ғаиләне шунда күсерҙе. урынлаштырып булмай. Был, ошо зонала ойошоп йәшәгән курд халҡының ризаһыҙлығын тыуҙырғанлыҡтан, көсөргәнешле хәл барлыҡҡа килтерә, һәм программа туҡтатыла. 2000-се йылдар уртаһынан, дәүләт ярҙамын көтмәй, меңләгән месхет төрөктәре көнбайыш Төркиәнең ҙур ҡалаларына: Бурса, Анталья, Измир, Айдын, Балыкесир, Истанбулға һәм Чанаккале ынтылдылар, һәм күпселеге гражданлыҡ рәсмиләштереүҙең ун йыллыҡ процедураһын һорап мөрәжәғәт итте. 2015 йылда Төркиәлә Донбасстанкилгән 1,6 мең месхет төрөк ҡасағын Әрзинжан провинцияһының Үзүмлү районына һәм башлыса курдтар йәшәгән Битлис провинцияһының Аһлат районына таратылып ултыртыла. Был урындағы курд халҡында, властар был төбәктә демографик хәлгә йоғонто яһарға тырыша тигән ризаһыҙлыҡ тыуҙыра,. 2017 йылға илдә рәсми рәүештә БДБ илдәренән күсеп килгән яҡынса 80 мең месхет төрөгө йәшәй. Ысынбарлыҡта был һан байтаҡҡа күберәк, сөнки күбеһе илдә туристик виза буйынса, ҡайһы берҙәре бөтөнләй рөхсәтһеҙ йәшәй һәм эшләй. Төрөк аналитигы фекеренсә, 2018 йылда илдә 100 меңдән алып 200 меңгә тиклем месхет төрөк мигранттары йәшәй, шуларҙан 585 кеше 2017 йылға тиклем, 2018 йылға — 24 мең кеше, ә 2019 йылға — 30 мең кеше төркиә гражданлығы алған. Алдынан 2018 йылдағы һайлауҙар алдынан сит ил эштәре министры Мевлүт Чавушоғлу президент кампанияһы барышында белдереүенсә, гражданлыҡ алыу маҡсатында тағы 30 мең месхет төрөгө сиратта тора.
2014 йылдың февралендә АҠШ конгресында (Вашингтон, Колумбия округы) месхет төрөктәрен төньяҡ Кавказда һәм Рәсәйҙең көньяғында йәберләү тураһындағы «Бер күргәҙмә тарихы. Тамамланмаған депортация» документаль фильмы беренсе серияһы инглиз телендәге версияһы күрһәтелә. Конгрестан һуң, фильм авторҙары Дмитрий Флорин һәм Елена Власенко фильмдың 3 серияһын Сиэттлда, Луисвилда, Сент-Луиста һәм Дейтонда күрһәткән.
Михайловка ауыл Советы (Бишбүләк районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы билдәләнелгән.
Липтовски-Микулаш
Липтовски-Микулаш (словак. Liptovský (Svätý) Mikuláš, нем. Liptau-Sankt-Nikolaus , венгр. Liptószentmiklós , ҡайһы берҙә Липтовский Святой Николай) — төньяҡ Словакиялағы ҡала, Көнбайыш һәм Түбәнге Татралар араһындағы Ваг йылғаһы буйында урынлашҡан. Халҡы һаны — яҡынса 33 мең кеше.
Селезень (Мунжа ҡушылдығы)
Селезень  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мунжа йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Колленьо
Коммуна менән Колленьонан хәтерен юғалтыусы (smemorato di Collegno'') тигән итальян әйтеме бәйле, нимәнелер онотҡан кешене аңлата. Был әйтем 1930 йылдарҙа Брунери-Канелланың ғауғалы эше менән бәйле ҡулланышҡа инә.
Демографияһы
Халҡы 50 158 кеше (2008 йылғы мәғлүмәттәргә ярашлы), халыҡ тығыҙлығы 2781 кеше/км² тәшкил итә.
Майҙан (байрам)
Тарихы
Майҙан байрамын үткәреү башланғысы булып ырыу-ҡәбилә берләшмәләренең халыҡ йыйылыштарын үткәреү тора.
Сен-Ло
Халҡы (2015) — 19 301 кеше.
Сол Беллоу
Уның билдәле эштәре араһында: «», «», «», «», «», «Подарок Гумбольдта» һәм. Беллоуҙың үҙенең раҫлауынса, «Хендерсон, повелитель дождя» китабынан бөтә пресонаждарҙан уның үҙенә оҡшаған Юджин Хендерсон була. Сол Беллоу 20-се быуаттың иң бөйөк яҙыусыларының береһе булараҡ билдәле була.
Белеме һәм карьераһының башы.
Беллоу Чикагоның көнбайыш өлөшөндә Тулей урта мәктәбендә уҡый, унда башҡа яҙыусы Айзек Розенфельд менән дуҫлаша. Үҙенең 1959 йылғы «Хендерсон, повелитель дождя» романында Беллоу  Розенфельд образын Дафу королендә ҡуллана. 1933 йылда мәктәпте тамамлай һәм Чикаго университетына уҡырға инә, ике йылдан Төньяҡ-көнбайыш университетҡа күсә. 1937 йылда ошо университетты антропология һәм социология фәндәре бакалавры дәрәжәһе менән тамамлай. Миннесота, Нью-Йорк, Бостон һәм Чикаго университеттарында профессор була Троицкист булараҡ, Сол Беллоу, Лев Троцкий менән осрашыу өсөн, Мексикаға юллана, әммә улар осрашҡанға тиклем үк тегенеһенә үлемесле һөжүм яһала, һәм Беллоу революционерҙы инде үлем түшәгендә күрә.
Ҡорйылға
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этимологияһы
Һамар дәүләт унивеситеты менән Һамар муниципаль идара итеү институты, В.И.Ленин ис. өлкә фәнни китапханаһы берлектә әҙерләгән "Урта Волга буйы тарихы" тигән белешмәлә аңлатылыуынса, гидроним был йылғаның ныҡ һайығыусан булыуынан сығып бирелгән, йәғни, ҡоро һәм йылға һүҙҙәренән барлыҡҡа килгән
Беренштайн (Мәғдән тауҙары)
Беренштайн (Мәғдән тауҙары) (Bärenstein) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 2571 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,45 км2. Диңгеҙ кимәленән 713 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 9471 һәм автомобиль коды ANA.
Миниатюр мөғжизәләр иле
Музей һандарҙа
2018 йылдың апреленә макет эсенә инә :
Кәримов Илгиз Мостафа улы
Биографияһы
Илгиз Мостафа улы Кәримов 1942 йылдың 10 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Келәш ауылында тыуған. 1967 йылда Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған. 1977 йылға саҡлы (өҙөклөк менән) РСФСР Яҙыусылар союзының Мәскәүҙә сыҡҡан «Литературная Россия» гәзитендә эшләй, шул иҫәптән 1974 йылдан — бүлек мөдире.
Вис (Иосер ҡушылдығы)
Вис  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иосер йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Фёдоровка (Фёдоровка районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Салауат тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей ғилми-тикшеренеү эше менән шөғөлләнә.
Музей тарихы
Кинотеатр артындағы скверҙы төҙөкләндереү маҡсатында тарихи фонтан һүтелә, Горькийға һәйкәл, беренсе парк скульптуралары постаменттары — ишкәкле ҡыҙ һәм пионер менән пионерка — алып ташлана. Парк тирәләй ажур тимер рәшәткә яңынан тергеҙелмәй.
Салауаттың беренсе ҡала музейы үҙенең барлыҡҡа килеүе менән иң тәүге нәүбәттә "Музей-күргәҙмә залы"на (М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы филиалы) нигеҙ һалыусы һәм беренсе директоры Галина Торға бурыслы
Музей фондтары
Музейҙа «Юрматы Ере» тарихы бүлеге бар. Урындағы халыҡ тирмәләрҙә йәшәгән, ә килмешәктәр өйҙәр төҙөгән. Музейға килеүселәрҙең Башҡортостанда йәшәгән төрлө халыҡтың көнкүрешен сағыштырыу мөмкинселектәре бар. Ниндәй торлаҡта ата-бабалар йәшәгән, ниндәй хеҙмәт ҡоралы менән улар үҙҙәренә туҡланыр өсөн ризыҡ тапҡандар, ниндәй кейем кейгәндәр, байрамда — ниндәй биҙәүестәр таҡҡандар — быларҙың барыһы тураһында ла музейҙың икенсе ҡатында белеп була.
Музей эшмәкәрлеге
Музейҙа тематик күргәҙмәләр даими рәүештә үткәрелеп тора. Мәҫәлән, 2010 йылда «Һеҙгә таныш булған Сергей Есенин» исемле әҙәби күргәҙмә, боронғо техника, фотографиялар, Төҙөүселәр мәҙәниәт һарайының тарихы, бер китап күргәҙмәләре үтте.
Бернсдорф (Үрге Лужица)
Бернсдорф (Үрге Лужица) (Bernsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 5957 кеше йәшәй. Майҙаны — 43,71 км2. Диңгеҙ кимәленән 152 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2994 һәм автомобиль коды BZ.
Урал батыр (персонаж)
Уралдың балалары — Иҙел, Нөгөш, Яйыҡ, туғаны (Шүлгәндең улы) — Һаҡмар — Көньяҡ Уралдың төп йылғаларының (Ағиҙел, Нөгөш, Яйыҡ, Һаҡмар) эпонимдары булып тора.
Первомайский ауыл Советы (Яңауыл районы)
Первомайский ауыл Советы  — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы муниципаль берәмек.
Һыу менән тәьмин итеү
Тораҡ пункттарҙа үҙәкләштерелгән һыу менән тәьмин итеү ойошторолмаған, файҙаланыу өсөн 11 ҡоҙок бар. Иҫке Сусаҙыбашта бер шишмә төҙөкләндерелгән.
Хәйбуллин Мөхәмәт Миңлеғәлим улы
Биографияһы
Үткәрелгән тикшеренеүҙәр нигеҙендә автор яһаған төп фәнни һығымталар: Урал алды агроэкологик, абиотик, эдафитлы шарттар һәм адаптация принциптарына нигеҙләнеп картуф үҫтереү технологиялары; картуф агроценозы продукция биреү процесы менән, тупраҡты эшкәртеүҙең, ултыртыу һәм туҡландырыу режимының, миниареоланың оптималь ысулдары аша идара итеү, минераль туҡланыу шарттарына бәйле картуф япраҡтарындағы физиологик процестарға тәьҫир итеү механизмы.
Сухой Уразан
Сухой Уразан — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 234 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Сөләймән (Ҡариҙел районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вожер
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Лоренка
Лоренка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кинель йылғаһының уң ярына тамағынан 375 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Иҫке Вәрәш ауыл Советы (Яңауыл районы)
Административ үҙәге—  Иҫке Вәрәш ауылы
Тарихы
Иҫке Вәрәш ауыл Советының барлыҡҡа килеү ваҡыты Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 25 декабрендәге 6-2/122 һанлы ҡарары менән – 1972 йылдың 2 марты
Мария гимназияһы (Таганрог)
Тарихы
Ҡаланың хөрмәтле граждандарынан торған попечителдәр советы уҡыу барышына ла, шулай уҡ дөйөм гимназия тормошона ла ҙур йоғонто яһай.
Эльба буйында театр
Тарихы
Театр 2014 йылдың 10 ноябрендә яҡтылыҡ шоуы һәм фейерверк менән асыла. Төҙөлөш хаҡы техник йыһазландырыу менән бергә 65 миллион евро менән баһалана. Беренсе постановка «Чудо Берна» мюзиклының донъя премьераһы була, 23 ноябрҙә стационар прокаты башлана.
Валмиера
Тарихы
1819 йылдан алып 1949 йылға тиклем — Вольмар өйәҙенең административ үҙәге.
Ҡотлоғәлләмов Ғарифулла Шәрифулла улы
Биографияһы
2014—2016 йылдарҙа Дәүләкән районы хакимиәте башлығының социаль һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса урынбаҫары.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ике ул, бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән.
Вой-Вож (Кемысь ҡушылдығы)
Вой-Вож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемысь йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Сурҙы (Ҡариҙел районы)
Сурҙы (Сурда) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 115 кеше. Почта индексы — 452377, ОКАТО коды — 80234840004.
Туусула
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Бертельсдорф
Бертельсдорф (Berthelsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге община. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинала 1647 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,24 км2. Диңгеҙ кимәленән 290 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был общинаның почта индексы 2747 һәм автомобиль коды ZI.
Тала (Кондома ҡушылдығы)
Тала  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының һул ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөҡсин Мәҙийәров
Биографияһы
Мөҡсин Мәҙийәров Ҡаҙан даруғаһы Урман-Гәрәй улусы Мәсәғүт ауылында тыуып, шунда уҡ йәшәгән. 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында әүҙем ҡатнаша, Е. И Пугачевтың полковнигы булараҡ ул Ейән Ҡуштанов һәм Әҙел Әшмәнов менән берлектә Ҡаҙан һәм Уҫы даруғаларында батша ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
Дон-плаза
Тарихы
1973 йылдың 17 июлендә — Ростовта «Интурист». ҡунаҡханаһының тыуған көнө. Ошо көндә Дәүләт комиссияһы Энгельс урамындағы «Интурист» 1973 йылдың 26 июлендәге Главинтуристың  184-се һанлы бойороғонда былай тип әйтелә: «792 урынлыҡ туҡланыу блогы менән  507  урынлыҡ „Интурист“  «ҡунаҡханаһын  Ростов өлкәһе буйынса   „Интурист“  бүлексәһе балансына тапшырырға. Дондағы Ростовтың „Интурист“ ҡунаҡханаһын    1973 йылдың 17 июлендә файҙаланыуға тапшырырға». Тәүге  сит ил ҡунаҡтары булып Германия Федератив Республикаһынан килгән ирле-ҡатынлы Хельмуттар, Насс һәи Арсис тора. Сит ил кешеләренә. совет граждандары өсөн сәйер булған хеҙмәттәр күрһәтелә: валюта алмаштырыу пункттары, халыҡ-ара телефон элемтәһе, ҡала һәм өлкәһе буйынса гид-тәржемәсе оҙатыуында экскурсиялар, шулай уҡ  ипподром буйлап  «Рус өслөгөндә» шыуыуҙар.
1974 йылда проек авторы Л. П. Пушков, баш архитектор В.И. Симонович һәм УНР-112 начальнигыЮ.Ю, Костенко РСФСР-ҙың Дәүләт премияһына лайыҡ була. Ростов «Интурист» ҡунаҡханаһы тәүге эшләгән йылында 60 илдән 37 мең сит ил кешеләрен ҡабул итә. Килеүсе туристарҙың төп ағымы Чехословакия, ГДР, Франция, Болгария һәм Финляндиянан була. Уларҙың 11 меңе үҙ автомобилдәрендә, 8 меңе — сәйәхәт караптарында, 4 меңе — самолеттарҙа, 2 меңе — «Дуҫлыҡ» поездарында килә. 1990 йылға «Интурист» ҡунаҡханаһы арҡаһында Дондағы Ростов менән ярты миллион самаһы сит ил кешеһе  таныша.
«Дон-Плаза» компанияһы
«Дон-Плаз» компанияһына, ҡунаҡхана идаралығы,  Дон-Плаза ҡунаҡханаһы,   «Амадей» лобби-бары, Mein-Herz рестораны, «Гипноз» ир-ат клубы инә. Компания идаралығы аҫтында халыҡ-ара Hyatt Regency Rostov Don-Plaza конгресс үҙәге  — дөйөм майҙаны менән яҡынса 100 мең квадрат  биналар комплексы төҙөлөшө алып барыла.
Халдейҙар
Бабилияны яулау
Кенәз Бит-Амуккани Укин-Цир Бабилды баҫып ала һәм унда өс йыл батшалыҡ итә, әммә ассирий батшаһы Тиглатпалассар III  арамиҙар баш ҡалаһы  Дамаскты  ҡамай. Уны баҫып алғас, ассирий батшаһы халдей Набуушабшиға ҡаршы китә: кенәз Бит-Шилини үҙенең Саррабану ҡалаһы диуары буйында аҫылған була. Закиру Бит-Шаалль ярандары менән бергә ҡулға алына, Укин-Цир оҙайлы ҡамауҙан һуң үҙенең ҡәлғәһе Сапеянан баш тартырға тейеш була. Баласу бит-дакур һәм Мардук-апла-иддин бит-якин кенәздәре яһаҡ түләй. Тиглатпалассар Бабилия тажын кейә һәм Пулу тигән исем ала; артабан вариҫы Салманасар V лә унан күрмәксе Улулай тигән исем ала.
Һылтанмалар
Халдеи/Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона/
А. П. Чехов һәйкәле (Таганрог)
Һәйкәлде булдырыу тарихы
1935 йылдың ғинуарында «үҙәк ойошмаларҙың ҡарары менән Чеховтың тыуған көнөн Таганрогта үтәсәк ижтимағи-мәҙәни сара тип иғлан иткәндәр» һәм ул май айына күсерелгән. Байрам тантаналарында Чехов һәйкәленә нигеҙ һалыуҙы планға ҡуйғандар.
1960 йылдың 29 ғинуарында һәйкәлде асыу тантанаһы булған.
Ландау Лев Давидович
Лондон король йәмғиәтенең (1960), АҠШ-тың милли фәндәр академияһының (1960), Дания короллеге фәндәр академияһының (1951), Нидерланд короллеге фәндәр академияһы ағзаһы (1956), Американың фән һәм сәнғәт академияһының (1960), «Леопольдина» фәндәр академияһының (1964), Француз физика йәмғиәте һәм Лондон физика йәмғиәтенең сит ил ағзаһы.
Ландау физик-теоретиктарҙың күп һанлы мәктәбен булдыра. Уның уҡыусылары: Е. М. Лифшиц, А. А. Абрикосов, Л. П. Горьков, И. Е. Дзялошинский, И. М. Лифшиц, И. Я. Померанчук, И. М. Халатников, А. Ф. Андреев, А. И. Ахиезер, В. Б. Берестецкий, С. С. Герштейн, В Н. Грибов, Б. Л. Иоффе, Ю. М. Каган, .В. Г. Левич, Л. А. Максимов, А. Б. Мигдал, Л. П. Питаевский, Л. М. Пятигорский, Р. З. Сагдеев, Я. А. Смородинский, К. А. Тер-Мартиросян, Ласло Тисса һ. б.
Skydome (Флагстафф) ябыҡ стадионы
Тарихы
Стадион 1977 йылда асыла. Беренсе миҙгелдә унда 5 уйын үткәрелде һәм уртаса 13 029 тамашасы  килгде. Быға тиклем университет футбол командаһы Lumberjack стадионының асыҡ майҙансығында уйнаған. 1987, 1997, 1998 һәм 2006 йылдарҙа стадион территорияһында баскетбол буйынса ирҙәр турниры үткән.
Ремонтлау
2010 йылдың декабренән 2011 йылдың сентябренә тиклем стадионға сығымдары 26 млн доллар тәшкил иткән капиталь ремонт үткәрелгән. Янғын системаһы, ванна бүлмәһе, залдар, офистар, ҡунаҡтар өсөн апартаменттар, сисенеү бүлмәләре тулыһынса алмаштырылған. Шулай уҡ комплекс өс лифт менән йыһазландырылған. Урындар һаны 10 меңгә саҡлы кәметелһә лә, ғәҙәти урындыҡтар арҡалы 21-дюймлы креслолар менән алмаштырылған.
Вой-Вож (Рысь-Кедва ҡушылдығы)
Вой-Вож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рысь-Кедва йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Фәррәхов Минихәзи Миңлевәли улы
Фәррәхов Минихәзи Миңлевәли улы (19 март 1931 йыл — 1 февраль 2003 йыл) — нефтсе, 1978—1991 йылдарҙа Төмән өлкәһе «Мамонтовнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының цех начальнигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1986). Ике Ленин (1971, 1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1966) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1981) ордендары кавалеры.
Мәскәү (ҡунаҡхана, Дондағы Ростов)
Тарихы
Был аҡсаға «Фәҡир әрмәндәр тураһында Нахчиван  попечителлек сиркәүе» Дондағы Ростовтың үҙәк урамында ҡунаҡхана төҙөргә ҡарар итә. Проекттың авторы булып билдәле архитектор А.Н. Померанцев тора, ул быға тиклем Ростовта сауҙагәр Генч-Оглуев йортон төҙөй. Төҙөлөштә Нахчиван һәм Ростов архитекторы Николай Никитич Дурбах әүҙем ҡатнаша. Строительство здания началось в 1893 году, и к 1896 году гостиница была открыта.
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ҡунаҡхана бинаһы ныҡ зыян күрә, ләкин 1960 йылда ул яңынан тергеҙелә. 2000 йылдар уртаһында, ҡунаҡхана ябыла, бинала офистар урынлаша. 2007 йылдың 1 июнендә унда янғын сыға, бынан һуң бина файҙаланыуҙан туҡтай. 2013 йыл башына бинаның торошо насар була. Ҡаттарҙы арттырыу менән бер рәттән реконструкциялау планлаштырыла. Реконструкция тамамлағандан һуң «Мәскәү» биш йондоҙло ҡунаҡхана буласаҡ тигән фараздар бар ю
Яндекс.Деньги
Хеҙмәт шулай уҡ краудфандинг һәм хәйриәлек өсөн интернет аша түләү үткәреү ҡоралдарын тәҡдим итә, бизнес өсөн Яндекс-Касса универсаль түләү сараһы булып хеҙмәт итә. 2017 йылда Яндекс. Касса хеҙмәтләндерелгән сайттар һаны буйынса Рәсәйҙәге түләү агрегаторҙары лидерына әүерелә (Marc тикшеренеү компанияһы мәғлүмәте).
Тельбес (Кондома ҡушылдығы)
Тельбес  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кондома йылғаһының уң ярына тамағынан 317 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Сталин Иосиф Виссарионович
Үҫмер йылдары, революционер юлына баҫыу
Семинариянан ҡыуылғандан һуң Джугашвили бер аҙ ваҡыт репетиторлыҡ ярҙамында икмәк-тоҙлоҡ аҡса эшләй. Уның уҡыусылары араһында, мәҫәлән, уның иң яҡын баласаҡ дуҫы Симон Тер-Петросян (буласаҡ революционер Камо) була.
Власҡа юл
1912 йылда Иосиф Джугашвили тулыһынса «Сталин» псевдонимын ҡабул итә.
1912 йылдың апрелендә полиция тарафывнан ҡулға алына һәм Себергә һөргөнгә ебәрелә. Был юлы һөргөн урыны булып Томск губернаһы Нарым ҡалаһы билдәләнә (Урта Обь). Бында, башҡа революцион партиялары вәкилдәренән башҡа, Смирнов, Свердлов һәм башҡа ҡайһы бер билдәле большевиктар йәшәйҙәр. Нарымда Сталин 41 көн була—1912 йылдың 22 июленән 1 сентябренә тиклем, шунан һуң ул һөргөндән ҡаса. Ул, охранканың күҙенә эләкмәйенсә, пароходта Обь һәм Томь йылғалары буйлап Томск ҡалаһына тиклем барып етеүгә өлгәшә, унда ул поездға ултыра һәм ялған паспорт менән Рәсәйҙең Европа өлөшөнә юллана. Артабан кисекмәҫтән Швейцарияға китә һәм унда Ленин менән осраша.
Февраль — октябрь 1917
Февраль революцияһы һөҙөмтәһендә азат ителеп, Сталин Петроградҡа ҡайта. Лениндың эмиграциянан ҡайтыуына тиклем ул РСДРП Үҙәк Комитеты һәм большевиктарҙың Петербург партия комитеты етәкселәренең береһе була, «Правда» гәзите мөхәрририәтенә инә.
Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына һайлауҙарҙа Петроград баш ҡала округы буйынса РСДРП(б)-нан делегат итеп һайлана.
1917—1924
1922 йылдың 3 апрелендә РКП(б) Үҙәк Комитеты Пленумында Сталин РКП(б) Үҙәк Комитеты Оргбюроһына һәм Политбюроһына, шулай уҡ РКП(б) Үҙәк Комитетының Генераль секретары итеп һайлана. Башта был вазифа партия аппараты менән етәкселек итеү өсөн булдырыла, ә партия һәм хөкүмәт лидеры итеп РСФСР-ҙың халыҡ Комиссарҙары Советы Рәйесе Ленин һанала.
Партия эсендәге көрәштә ҡатнашыу
1926—27 йылдаҙа партия эсендәге мөнәсәбәттәр айырыуса киҫкенләшә, Сталин яйлап, әммә эҙмә-эҙлекле оппозицияны легаль ялан сиктәренән ҡыҫырыҡлайУның сәйәси дошмандары араһында революцияға тиклемге тәжрибелә бик күп кеше була. Агитация әҙәбиәтне нәшер итеү өсөн ппозиционерҙар легаль булмаған типография булдыралар. Октябрь революциһы йыллығына, 1927 йылдың 7 ноябрендә, улар «параллель» оппозиционн демонстрация үткәрә. Был ғәмәлдәр өсөн Зиновьев һәм Троцкий партиянан сығарыла (1927 йылдың 16 ноябрендә). 1927 йылда ҡапыл совет-инглиз мөнәсәбәттәре киҫкенләшә., илдә хәрби психоз башлана. Сталин өсөн бындай хәл һулдарҙы тар-мар итеүгә бик уңайлы шаррттар тыуҙыра.
Сәйәси ҡараштары
Әммә шул уҡ ваҡытта Сталин үҙен һәр саҡ интернационалист итеп күрһәтергә тырыша. Үҙенең бер нисә мәҡәләһендә һәм сығыштарында ул «бөйөк урыҫ шовинизмы ҡалдыҡтары» менән көрәшергә саҡыра, «дәүерҙәр алмашыныу» идеологияһын тәнҡитләй (хәрәкәткә нигеҙ һалыусы Устрялов Н. В. 1937 йылда атып үлтерелә). Сталиндың иң яҡын даирәһе үҙ составы буйынса ғәйәт интернациональ була; улар араһында урыҫтар, грузиндар, йәһүдтәр, әрмәндәр бик күп.
1928 йылда, 1927 йылғы иген әҙерләү көрсөгө һәм крәҫтиән сығыштары көсәйеүе йоғонтоһо аҫтында Сталин «социализм төҙөү барышында синфи көрәштең көсәйеү» доктринаһы менән сығыш яһай. Әлеге доктрина террорҙы идеологик аҡлау өсөн бик уңайлы була, һәм тик Сталиндың вафатынан һуң компартия етәкселеге тарафынан кире ҡағыла Тикшеренеүсе Михаил Александров үҙенең «Сталиндың тышҡы сәйәсәт доктринаһы» исемле эшендә, 1928 йылда Үҙәк Комитетының ноябрь пленумында Сталин урыҫ батшаһы Бөйөк Петрҙың модернизаторлыҡ эшмәкәрлеге тураһында маҡтап һөйләй.
1940-сы йылдарҙа Сталин тулыһынса Рәсәй бөйөк дәүләтселеге яғына боролош яһай. 1941 йылдың 3 июлендә үк уның сығышында коммунистик риторика булмай һәм коммунист өсөн ғәҙәти булмаған «аға-энеләр һәм апай-һеңлеләр» һүҙбәйләнеше ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта триадицион рәсәй патриотизмына ишаралар яһала. Ошо курсҡа ярашлы, һуғыш, 1812 йылғы Ватан һуығышы менән аналогия буйынса, рәсми рәүештә «Бөйөк Ватан» исемен ала.
1943 йылда Сталин Коминтернды тарҡата. Уға ҡарата Сталиндың ҡарашы скептик була; ул әлеге ойошманы — «лавочка», ә уның функционерҙарын — файҙаһыҙ «нахлебниктар» тип атай.
Индустриалләштереү һәм ҡала төҙөлөшө
Индустриалләштереү һәм коллективлаштырыу бик ҙур социаль үҙгәрештәргә алып килә. Миллионлаған кеше колхоздарҙан ҡалаларға юллана. Эшселәр һәм хеҙмәткәрҙәр һаны 1928 йылдағы 9 млн кешенән 1940 йылда 23 миллионға тиклем арта. Ҡала халҡы һаны ҡырҡа арта, мәҫәлән, Мәскәүҙә 2 миллиондан 5 миллионға тиклем, Свердловскиҙа — 150 меңдән 500 меңгә тиклем. Бер үк ваҡытта торлаҡ төҙөү темптары ҡала халыҡ һанынан күпкә ҡалыша. 30-сы йылдарҙа коммуналь фатирҙар һәм барактар, ә ҡайһы бер осраҡтарҙа ер өйҙәре/землянкалар, ғәҙәти торлаҡҡа әйләнә.
1933 йылда Үҙәк Комитеттың ғинуар пленумында Сталин, беренсе бишъйыллыҡ 4 йыл һәм 3 ай эсендә үтәлде, тип белдерә. Беренсе бишъйыллыҡ йылдарында 1500 тирәһе яңы предприяте төҙөлә, яңы тармаҡтар (тракторҙар эшләү, авиация сәнәғәте һәм башҡалар) барлыҡҡа килә. Әммә ысынында үҫеш «А» сәнәғәт төркөмө иҫәбенә үтәлә, «Б» төркөмө буйынса план үтәлмәй йәки 50 % күләмендә генә үтәлә. Бынан тыш, ауыл хужалығы етештереүе ҡырҡа кәмей. Мәҫәлән, эре мөгөҙлө мал иҫәбе 1927—1932 йылдарҙа 20—30 %-ҡа артырға тейеш була, әммә уның урынына ике тапҡырға кәмей.
Эшселәрҙең тормош кимәле түбән булыуы ярайһы уҡ яҡшыраҡ йәшәгән техник белгестәренә ҡарата дөйөм ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Илдә «белгестәр» истерияһы башлана, ул Шахты эшендә (1928) һәм тағы бер нисә артабанғы процеста (Промпартия эше (1930), Хеҙмәт крәҫтиән партияһы һәм башҡа бик күп процестарҙа үҙ сағылышын таба.
Репрессив сәйәсәт
1935 йылда Сталин '«бәлиғ булмағандар араһында енәйәтселекте бөтөрөү маҡсатында»'' СССР Үҙәк башҡарма комитетының һәм Халыҡ комиссарҙары Советының 12 йәштән алып ҡаты язалар ҡаралған «Бөлиғ булмағандар араһында енәйәтселек менән көрәш саралары тураһында» исемле ҡарарға ҡул ҡуя. Ул иректән мәхрүм итеүҙе 10 йылдан 25 йылға тиклем арттыра, ә айырыуса ауыр енәйәттәр өсөн — юғары яза сараһын (атып үлтереү). Үлем язаһы бәлиғ булмағандар өсөн ғәҙәттән тыш осраҡтарҙа ғына ҡулланғанға күрә, уның ҡулланыуы «айырыуса ентекле контроль аҫтына» ҡуйыла. Уны сығарыу алдынан СССР Генарль прокурорына һәм СССР Юғары суды рәйесенә хәбәр итергә кәрәк.
ГУЛАГ системаһы Сталндың шәхси бойороғона ярашлы булдырыла, которую он расценивал как экономический ресурс. Ысынында Гулаг тотҡондары хеҙмәте ифрат файҙаһыҙ була, ә етештереүсәнлек — бик аҙ. Әйтәйек, граждан секторы менән сағыштырмаса ГУЛАГ-та төҙөлөш-монтаж эштәрендә бер кешегә выработка яҡынса 2 тапҡырға түбәнерәк була. ГУЛАГ үҙен-үҙе тәьмин итә алмай һәм дәүләт яғынан дотациялар талап итә, ә талаптар даими рәүештә арта бара. ГУЛАГ системаһы Сталин тере булған саҡта уҡ үҙ-үҙен аҡламай һәм тәрән көрсөктә була, һәм, Сталиндан башҡа, бөтәһе лә быны яҡшы аңлайҙар ине. Бер нисә миллион кеше төрлө штрафтарға хөкөм ителә. Лагерь һаҡсыларын ғына яҡынса 300 мең кеше тәьмин итергә кәрәк була, был һанға конвой ғәскәрҙәре һәм Дәүләт хәүефһеҙлеге министрлығы хеҙмәткәрҙәре инмәй.
Социаль-иҡтисади сәйәсәт. Хәрби-сәнәғәт комплексы үҫеше
1945 йылдың 24 июлендә Потсдамда Трумэн Сталинға, АҠШ-тың «хәҙер иҫ китмәле емергес көсө булған ҡоралы бар», тип әйтә. Черчилль хәтерләүенсә, Сталин йылмая, әммә ентекләп һорашып тормай. Ошонан сығып, Черчилль, Сталин бер нимә лә аңламаған һәм бер нимә лә белмәй, тигән һығымтаға килә. Шул уҡ кисәт Сталин Молотовҡа, Курчатов менән атом проекты буйынса эштәрҙе тиҙләтеү тураһында һөйләшергә ҡуша. 1945 йылдың 20 авгусында атом проекты менән етәкселек итеү өсөн Дәүләт оборона комитеты СССР Министрҙар Советы ҡарамағында Махсус комитет төҙөй, уның етәксеһе итеп Л. П. Берия тәғәйенләнә. Махсус комитет эргәһендә башҡарма орган — СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Беренсе баш идаралығы (ПГУ) булдырыла. Сталин Директиваһы ПГУ-ға уран һәм плутоний атом бомбаларын 1948 йылда булдырыу бурысын. 1946 йылдың 25 ғинуарында Сталин тәүге тапҡыр атом бомбаһын эшләүсе академик И. В. Курчатов менән осраша; осрашыуҙа атом энергияһын ҡулланыу буйынса Махсус комитеттың рәйесе Л. П. Берия, сит ил наркомы В. М. Молотов, СССР Дәүләт планы рәйесе Н. А. Вознесенский, Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесе урынбаҫары Г. М. Маленков, тышҡы сәйәсәт наркомы А. И. Микоян, ВКП(б) Үҙәк комитеты Секретары А. А. Жданов, СССР Фәндәр академияһы президенты С. И. Вавилов, СССР Фәндәр академияһы академигы С. В. Кафтанов ҡатнашалар. 1946 йылда Сталин атом фәнен һәм техникаһы үҫешен билдәләгән алтмышҡа яҡын документҡа ҡул ҡуя, уларҙы үтәү һөҙөмтәһендә 1949 йылдың 29 авгусында Ҡаҙағстандың Семипалатинск полигонында беренсе атом бомбаһы уңышлы һынау үтә 1954 йылда Обнинскиҙа беренсе атом электр станцияһы төҙөлә.
Кире яҡтары
Тарих фәндәре докторы Геннадий Костырченко, Сталинға шәхси антисемтиизм хас була, улар Октябрь революцияһына тиклем ук, 1920-се йылдарҙа троцкистар оппозицияһы меннә көрәштә күҙәтелә, тип раҫлай. Сталиндың сәйәси эшмәкәрлеге башында уҡ шәхсән антисемитлығы хаҡында бер нисә шаһитлыҡ бар. Атап әйткәндә, Сталин менән революцияға тиклем бер һөргөндә булған Яков Свердловтың ялыуы буйынса һөргөнсөләр намыҫы суды Сталинға антисеминтлыҡ өсөн шелтә яһай. Свердловтан тыш, Сталиндың антисеминтлығын үҙенең хәтирәләрендә уның ҡыҙы Светлана Аллилуева, уның элекке секретары Борис Бажанов һәм тағы ла уны яҡшы белгән бер нисә яҡын кешеләре билдәләй. Ошо хаҡта мемуарҙарында поляк генералы Владислав Андерс яҙа.
Сталин үҙенең сәйәси оппоненттарының, мәҫәлән, Троцкийҙың, йәһүдлеген не телгә алырға тартынмай. Ҡыҫҡаса йәһүд энциклопедияһына ярашлы, 1927 йылда оппозицияны эҙәрлекләү өлөшләтә антисентлыҡ кампанияһы төҫөн ала. Күмәк кеше алдында Сталин 1931 йылда антисемитлыҡты ҡаты фашлаған рәсми белдереү менән сығыш яһай.
Өҫтәмә мәғлүмәт
— Хәҙерге ваҡытта Сталин Ческе-Будеёвице (Чехия ҡалаһының почетлы гражданы тип иҫәпләнә). 1947 йылдың 7 ноябренән 2004 йылдың 29 апреленә тиклем Сталин Будапешт ҡалаһының почетлы гражданы тип һанала. 1947 йылдан алып 2007 йылға тиклем шулай уҡ Кошице словак ҡалаһының почетлы гражданы була.
Асҡарова Гөлсөм Зәйнулла ҡыҙы
Асҡарова Гөлсөм Зәйнулла ҡыҙы (20 ғинуар 1942 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1966—1998 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районының Салауат исемендәге колхозы һауынсыһы. СССР-ҙың Х саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1979—1984). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986), II (1981) һәм III (1975) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордендары кавалеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1997), Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданины (1997).
Крагеро (тауншип, Миннесота)
Демография
2000 йылда халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса бында 164 кеше йәшәй, 64 йорт хужалығы һәм 49 ғаилә иҫәпләнә. Халыҡ тығыҙлығы — 1,5 кеше/км². Тауншип территорияһында 79 бина һәм ҡаралтылар урынлашҡан, уларҙың һәр бер квадрат километрға тығыҙлығы — 0,7 бина. Халҡының раса составы: 99,39 % аҡ тәнлеләр һәм 0,61 % азиат, йәки 163 Whites һәм 1 Asian.
Төркөм (математика)
Билдәләмә
Буш булмаған G күмәклеге унда бирелгән {*} бинар операцияһы менән:  төркөм тип атала, әгәр ошондай аксиомалар үтәлһә:
Өҫтәлмә структуралы төркөмдәр
Күп төркөмдәр бер үк ваҡытта ниндәй ҙә булһа башҡа (өҫтәлмә) математик структураға эйә булалар. Категориялар теорияһы телендә был — категорияла төркөм объекттары; икенсе төрлө әйткәндә, был — улар өсөн (морфизмдар тип аталған), төркөмдөң аксиомаларына эйәргән ниндәйҙер үҙгәртеүҙәр класы бирелгән объекттар (йәғни, мәҫәлән, билдәле бер математик структураға эйә булған күмәклектәр). Атап әйткәндә, һәр төркөм (элекке билдәләнгән мәғәнәлә) бер үк ваҡытта күмәклек була, шуға күрә төркөм күмәклектәр категорияһында төркөм объекты Set (был категорияла морфизмдар — күмәклектәрҙең сағылыштары).
Ҡулсалар
Z, Q, R һанлы күмәклектәре берәмек менән коммутатив ассоциатив ҡулса булалар. Векторҙар күмәклеге векторлы ҡабатлау ғәмәле менән антикоммутатив ҡулса була (йәғни ) векторлы ҡабатлау үҙсәнлеге буйынса :.
Вой-Вож (Сар-Вожа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ангела Меркель
ХДС-ҡа күсеү (1990)
ГДР тарҡалғас, Меркель ФРГ-ның матбуғат һәм информация федераль ведомствоһында министр кәңәшсеһе вазифаһын биләй(BPA). Меркель бундестаг депутаты урыны өсөн көрәшергә ҡарар итә. Мекленбург-Померанияла (элекке ГДР территорияһы) ХДС-тың бүлексәһе етәксеһе Гюнтер Краузеның ярҙамы Ангела Меркелгә бик ваҡытлы була
Слагельсе (коммуна)
Слагельсе (Slagelse Kommune) — Дания коммунаһы, Зеландия өлкәһе составына инә. Слагельсе коммунаһының майҙаны 567,34 квадрат километр тәшкил итә, был майҙан Дания майҙанының (Гренландия һәм Фарер утрауҙарынан тыш) 1,32%-ын тәшкил итә. 2008 йылдың 1 ғинуарына ҡарата алынған мәғлүмәттәр буйынса бында 77457 кеше (ир-егеттәр — 38365, ҡатын-ҡыҙҙар — 39092; сит ил граждандары — 3354) йәшәгән. Слагельсе коммунаһының туғандаш ҡалаһы — Готланд.
Вой-Вож (Ямщиков-Содмес ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Тельбес (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мортаҙа (йылға)
Этимологияһы
Йылғаның һәм уны хасил иткән тармаҡтарының атамаһы антропонимдан, йәғни Мортаҙа тигән ир-ат исеменән барлыҡҡа килгән.
Басов Николай Геннадиевич
Мәскәүҙән СССР-ҙың 9-11-се саҡырылыш Юғары Советының Союздар Советы депутаты.
Биографияһы
СССР Фәндәр академияһы ғалимдарының 1973 йылда «Правда» гәзитенә «академик А. Д. Сахаровтың тәртибен ғәйепләп» яҙған хатына ҡул ҡуйған академиктарҙың береһе. .
Муллабаев Сәһриәр Ғабдрахман улы
Биографияһы
1976 йылда Сәһриәр Муллабаев үҙенең әҫәрҙәрен Башҡортостандың Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғәрәп графикалы ҡулъяҙмалар һәм иҫке баҫма китаптар фондына һаҡлауға тапшыра.
Беҙҙең киләсәк (фонд)
Тарих
Башлаусы эшҡыуарҙарға бизнес-план төҙөүҙә, юридик һәм бухгалтерия оҙатыуында, микроофис арендалауҙа булышлыҡ күрһәтеү өсөн консалтинг һәм аутсорсинг үҙәктәре селтәрен аса. «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фондының консалтинг һәм аутсорсинг үҙәктәре Әстерхан, Архангельск, Волгоград, Калининград, Пермь һәм Түбәнге Новгород ҡалаларында эшләй.
Ҡараяр ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Административ үҙәге — Ҡараяр ауылы.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ишморатов Ғүмәр Йосоп улы
Биографияһы
1997 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
2008 йылдан БДУ-ла уҡыта.
Базилевка (Башҡортостан)
Киңәйтеп төҙөлөүсе Шаҡша һыу алғысынан һыу менән тәьмин ителә.
Мостовая
Халыҡ һаны
2010 йылдың 14 октябрендә уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 337 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 168 ир һәм 169 ҡатын-ҡыҙ.
Парфия
Географияһы
Парфия дөйөм һыҙатланышта төньяҡ-көнсығыш Иран һәм Көньяҡ Төркмәнстан менән тура килә. Ул төньяҡтан Ҡараҡом менән сиктәш, биләмәләренә Копетдаг тауҙары һәм көньяҡтан Дәште Кәүир сүлдәре ингән. Уның менән көнбайышта Мидия,төньяҡ-көнбайышта Гиркания, төньяҡ-көнсығышта Маргиана һәм көньяҡ-көнсығышта Арея (Герат оазисы) сиктәш булған. Ул 3 өлкәгә: Астауэна, Парфиена һәм Алаварктикенаға бүленгән булған.
Ульба (Антроп ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кондома йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Томь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ямалиев Памир Камалетдин улы
Биографияһы
1974 йылдан алып Н. Ф. Гастелло исемендәге спорт клубы тренеры, бер үк ваҡытта 1986 йылдан алып — биатлон буйынса Олимпия резервы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе һәм Башҡортостан Республикаһы йыйылма командаһының өлкән тренеры.
Симон Будный һәйкәле (Несвиж)
Тасуирлау һәм тарихы
Беларусь Республикаһы почта маркаһында «Сымон Будныйҙың үлеменә 400 йыл» тип яҙылған, марка 1993 йылдың 29 декабрендә сығарылған.
Кирҙә ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Кирҙә ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ҡариҙел районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Николай Чудотворец сиркәүе (Обливская)
Тарих
Хәҙерге ваҡытта сиркәүҙә даими рәүештә ғибәҙәт ҡылалар. 2001 йылдан алып бында Йәкшәмбе мәктәбе эшләп килә. Ғибәҙәтхана ХХ быуат башындағы архитектура ҡомартҡыһы булып тора. Ул төбәк әһәмиәтендәге ҡомартҡылар реестрына индерелгән.
Учул
Учул — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кинерка йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Тигермән (Ҡариҙел районы)
Тигермән (Тегерменево) — Башҡортостандың Ҡариҙел районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 432 кеше. Почта индексы — 452386, ОКАТО коды — 80234872008.
Мурава
Мурава — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аманак йылғаһының уң ярына тамағынан 8,4 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Учула
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Второй Иоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :