cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Навальный Алексей Анатольевич
2010 йылдың баштарында ул бер нисә енәйәт, административ, гражданлыҡ һәм арбитражлы суд эштәрендә ғәйепләнеүсе, яуапсы һәм шаһитсы була.. Иң резонанслы улар араһында, «„Кировлес“» һәм «„Ив Роше“» суд эштәре. 2013 йылдың июлендә «Кировлес» этәре буйынса Киров өлкә суды менән шартлы рәүештә хөкөм ителгән, 2016 йылда, Европа кеше хоҡуҡтарын яҡлау суды ҡарары буйынса, Рәсәйҙең юғары суды был ҡарарҙы юҡҡа сығарҙы һәм эште яңынан ҡарауға йүнәлтте. 2017 йылдың февралендә Киров өлкә суды менән шартлы рәүештә ҡабат иркенән 5 йылға иркенән мәхрүм ителә. «Ив Роше» эше буйынса 2014 йылдың 30 декабренән 3,5 йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителеүгә хөкөм ителә. Ике хөкөм ҡарары ла закон көсөнә инә. 2017 йылдың 17 октябрендә ЕКХС (рус. ЕСПЧ,ингл. ECHR) ҡарары буйынса «Ив Роше» эше нигеҙһеҙ тип таныла. Навальный Рәсәй властарына ҡаршы ЕКХС ла 6 дөйөм ялыуын еңеп сыға, бөтәһе 225 мең евро суммаға.
Эҫем (Ағиҙел ҡушылдығы)
Атаманың килеп сығышы
Эҫем йылғаһы этимологияһының иран сығышлы булыуын, ғөмүмән, Уралда һәм Урта Азияла иран сығышлы субстрат топонимдар осрауын тәүгеләрҙән булып А. К. Матвеев яҙып сыға. Эҫем йылғаһы атамаһын ул фарсы теленән ингән «сим» — көмөш һүҙе менән аңлата. Һуңынан уның фаразы Н. Д. Ғарипова, Т. М. Ғарипов һәм Ж. Кейекбаев тикшеренеүҙәрендә раҫлана. Башҡорт телендә «сим» һөйләштәге «сөм» (йылғалағы тәрән, сөмгөл урын) тигәнгә яҡын. Ғәбделәхәт Вилданов «эсемлек» тигән менән яҡынайта, ваҡыт уҙыу менән ҡыҫҡарып «эҫем» рәүешендә ҡалған, тип аңлата. Рәил Кузеев фин-уғыр телдәренә яҡынлыҡ күрә. Оло Иҙел буйы башҡорттары һәм сыуаштары аралашып, уртаҡ атама барлыҡҡа килгән тигән фекерҙә булған. Сыуаштарҙа ла «сим» боронғо эсемлек Татарҙың «үҫәм» (һыу үләне) тигәненән килеп сыҡҡан тиеүселәр ҙә бар.
Ҡушаев Хафиз Ҡушай улы
Биографияһы
Хафиз Ҡушай улы Ҡушаев 1888 йылдың 15 октябрендә Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙенең Сәләй (Көҙәш) ауылында тыуған.
1909−1917 йылдарҙа армия сафтарында хәрби хеҙмәттә була.
Чуркин Юрий Васильевич
Биографияһы
Техник фәндәре докторы (1980), профессор (1986).
Чуркин етәкселегендә креозол изомерын, ксиленол, триметилфенол, диангидрид пиромеллит диангридын етештереү технологияһы, ортокреозол, 2,6-ксиленол, пиромеллит диангидрид етештереү сәнәғәте ойошторола, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының нефть һәм газ бүлексәһендә ағза-корреспондент (1995).
Кибеч Анатолий Ильич
Россия Яҙыусылар союзы ағзаһы (1998), педагогика фәндәре кандидаты (1976), ЧАССРҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977).
1 декабрь
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Ильясова Лидия Михайловна
Биографияһы
Лидия Михайловна Ильясова 1935 йылдың 24 ноябрендә Украинаның Харьков ҡалаһында тыуған. 1958 йылда Харьков политехник институтын тамамлай.
Зиновий Исаакович Цириктың уҡусыһы. «Зенит» балалар спорт ойошмаһы тәрбиәләнеүсеһе (Өфө). СССР (1971) һәм РСФСР (1989) Кубогын яулаусы, 1959, 1961, 1971, 1972 йылдарҙа РСФСР чемпионы, 1974—76 йылдарҙа РСФСР чемпионатының көмөш призеры һәм 1963, 1979 йылдарҙа бронза призеры, РСФСР чемпионатының шәхси зачетында призер була. 1972 йылда СССР Кубогының Көмөш призеры һәм 1974 йылда СССР Кубогының команда зачетында бронза призеры. Башҡортостан чемпионаттарының 1970, 1978, 1986 йылдарҙа чемпионы, көмөш призеры (1972).
"«Ул минән 12 көнгә өлкәнерәк. Мин „А“ класында, ә Гурченко — „Б“ класында уҡыны. Тағы беҙҙең мәктәптә Наталья Фатеева ла уҡыны, тик бына уны Люсянан айырмалы рәүештә башҡалар яратманы, — бик ҡылансыҡ ине. Уның ҡарауы Гурченко — үҙе ябайлыҡ! Буласаҡ арҙаҡлы бик үк яҡшы уҡыманы — дүртле менән өс араһында булды, әммә бик күңелсәк һәм аралашыусан булды — артистлыҡҡа ауышлыҡ менән. Әгәр беҙҙә башлыса спортсылар булһа, „Б“ класнан Украинаның атҡаҙанған артистары сыҡты»"
Сиреғол
Ауыл тарихы
Ата-бабаларҙан аманат итеп тапшырылған шәжәрә буйынса, XVII быуат урталарында Һаҡмар буйындағы Тирәкле ауылынан Сиреғол тигән кеше ике улы һәм Хәтирә тигән килене менән күсеп килә һәм бәләкәй генә йылғаның Оло Һүрәмгә ҡойған урынынан бер саҡрым үрҙәрәк Аҡбикә яланында төпләнә. Был урын сит-ят күҙҙәрҙән аулаҡ, бик хозур була.
А. Г. Юков исемендәге Кадуй тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Тарих
Уҡытыусы А. Г. Юковтың әүҙем позицияһы арҡаһында 1974 йылдың 7 ноябрендә Кадуй беренсе һанлы урта мәктәбендә тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла. Ул элек башланғыс кластар уҡыған бинала урынлаша.
Нарт эпосы
Эпостың барлыҡҡа килеүе
Нарт эпосының килеп сығыу мәсьәләһе ҡатмарлы. Абаев Василий Иванович эпосты булдырыусы халыҡ — осетиндар тип раҫлаған:
Эпос геройҙары
Жорж Дюмезиль трикстер һыҙатлы (комик һәм мәкерле) мәҙәни герой Сырдон образы һәм скандинав Локиһы араһында параллель үткәрә.
Адыг эпосында герой — Бадыноко (Шабатнуко) бар. Бәләкәй сағында уҡ уның героик киләсәге күҙ алдына килгән. Уға түбәндәге бишек йырын көйләгәндәр:
Насонова Валентина Александровна
Биографияһы
1970 йылдан 2001 йылға тиклем — РАМН ревматология институты директоры, 2001—2011 йылдарҙа — институттың почетлы директоры.
Ейәнсәре — Насонова Анастасия Евгеньевна (1978.).
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Почет ордены (2003)
Нежданова Антонина Васильевна
Биографияһы
1902 йылда Мәскәү консерваторияһын  У. Мазетти класы буйынса тамамлай, һәм тигҙҙән Ҙур театрға солист булып саҡырыла, унда утыҙ йылдан ашыу хеҙмәт итә, рус һәм сит ил композиторҙары операларында төп партияларҙы башҡара.
Сулпан (Стәрлетамаҡ районы)
Сулпан (Чулпан) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 27 кеше. Почта индексы — 453163, ОКАТО коды — 80249892008.
Геращенко Антон Иванович
Тормош юлы
1951 йылда балаларҙың әсәһе үлә, буласаҡ яҙыусы тере етем булып тороп ҡала. Антонды һәм уның ҡустыһын һуғышта һәләк булған офицер балалары өсөн Кропоткин янында асылған балалар йортона урынлаштыралар. Бында ул ете класс тамамлай һәм артабан Краснодар крайының Гулькевич райондағы колхозға хеҙмәттә тәрбиәләнеүсе итеп ҡабул ителә. Был колхоздан уны Новочеркасскиҙағы ФЗО мәктәбенә уҡырға ебәрәләр. ФЗО мәктәбендә уҡып, «төҙөүсе- матурлап эшләүсе (строитель-отделочник)» һөнәренә эйә булған Геращенко Дондағы Ростовта, Грузияла, Волгодонскиҙа, Новосибирскиҙа эшләй, бер үк ваҡытта эшсе йәштәр мәктәбендә тулы урта белем ала.
1963 йылда Советтар Союзы Коммунистар партияһы сафына инә.
Мөхәммәт Риза Пәхләүи
Биографияһы
1925—1930 йылдарҙа Мөхәммәт Риза Пәхләүи — Фарсы кадет корпусында, һуңынан — Швейцариялағы Institut Le Rosey мәктәп-пансионында, 1936—1938 йылдарҙа  Тәһранда офицерҙар училищеһында уҡый.
Саҡат
Тарихы
Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
Дүртөйлө (мәғәнәләр)
Дүртөйлө һүҙенең бер нисә мәғәнәһе бар.
Питекантроп
Питека́нтроп (πίθηκος — маймыл  — кеше) — килбәт, ҡиәфәтендә маймылға хас һыҙаттары һаҡланған бик боронғо ҡаҙылдыҡ кеше төрө ; архантропҡа ҡараған ҡаҙылма кеше; боронғолоғо — 700—500 мең йыл.
Уҡ
Эшләнеше
Ағасы урындағы флораға, уҡтарҙың тәғәйенләнешенә һәм хәрби традицияларға ҡарап һайланған. Яҡынға атыу өсөн ҡулланылған ауыр уҡтар - ҡарағас, тирәктән, алыҫҡа оса торған еңелдәре ҡарағай, кедр, талдан эшләнгән. Һаҡланып ҡалған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Көньяҡ Уралда урта быуаттарҙа йәшәгән кешеләрҙең яратҡан материалы ҡайын булған. Был ағас уҡ  өсөн мөһим булған барлыҡ сифаттарға эйә – һәлмәклеге, ныҡлығы һәм ҡатылығы кереште тартҡан мәлдә уҡтың ҡалтыранмауын тәьмин иткән.
Немкова Татьяна Ивановна
Биографияһы
1956 йылдың июлендә Белорет металлургия комбинатының 5-се ҡорос сым-арҡан етештереү цехында эшләй башлай, артабан металлокорд етештереүҙе үҙләштерә, тағатылмаусы арҡан, ышаныслыраҡ ныҡлыҡ биргән 0,18 һәм 0,27 мм диаметрлы сымдан металлокорд етештереү технологияларын үҙләштереүҙә ҡатнаша.
Белорет ҡалаһы муниципаль архивында, шәхси сығышлы фондта, Т. И. Немкованың шәхси архивынан документтар һаҡлана. Шәхси сығышлы фондта һаҡланған 14 берәмектә, Т. И. Немкованан тыш, Социалистик Хеҙмәт Геройы С. Х. Мөхәмәтдинованың, тыуған яҡты өйрәнеүсе А. И. Дмитриевтың, металлургия комбинатының элекке директорҙары В. М. Овчаренко һәм П. П. Осетровтың, тарих фәндәре кандидаты Л. Г. Борозинецтың, ҡаланың Почетлы гражданы, Социалистик Хеҙмәт Геройы Ф. К. Сөләймәнованың документтары һаҡлана.
Ибраһимов Рәхим Кирәй улы
Биографияһы
Рәхим Кирәй улы Ибраһимов 1904 йылдың 15 авгусында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үҫәргән волосының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы) Этҡол ауылында тыуған. 1929 йылда Ҡазан ҡалаһындағы Татар Үҙәк башҡарма комитеты исемендәге берләштерелгән татар-башҡорт хәрби мәктәбен тамамлай. 1929—1937 йылдарҙа Стәрлетамаҡта һәм Бәләбәйҙә Ҡыҙыл Армия сафында взвод, рота, батальон командиры, полк командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Хәрби хеҙмәттәге уңыштары өсөн 1936 йылда Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. 1930 йылдан алып ВКП(б) ағзаһы.
Суртан (Стәрлетамаҡ районы)
Суртан (Чуртан) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 510 кеше. Почта индексы — 453163, ОКАТО коды — 80249892010.
Мадрид Комплутенсе университеты
Тарихы
1927 йылда Монклоа районында университет комплексы төҙөлә башлай.
Хәҙерге заманда
1970 йылда Испания хөкүмәте юғары белем биреү реформаһы планын ҡабул итә һәм Үҙәк университет Комплутенсе Мадрид университеты тип үҙгәртелә, шул рәүешле үҙенең тарихи тыуған төйәгенең исемен үҙенә ҡайтара. Яҡынса ошо ваҡытта Сомосагуас кампусы ла төҙөлгән, унда социаль фәндәр өлкәһендәге факультеттарҙың күбеһе урынлашҡан һәм шул рәүешле Монклоа кампусын бер ни тиклем «бушатҡан».
1972 йылда университет составына ингәндәр:
Ванден-Игль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шевчук Юрий Юлианович
1980-се йылдар
1985 йыл аҙағында Юрий ғаиләһе менән Ленинградҡа күсә. Үҙ быуының йәш рок-музыканттары һәм рәссамдары кеүек урам һерпереүсе, кочегар, төнгө ҡарауылсы булып эшләй. 1987 йыл алдынан Шевчук  «ДДТ»ның яңы составын йыя: Шевчук, Андрей Васильев (гитара), Вадим Курылёв (бас-гитара, вокал) һәм Игорь Доценко (барабандар). Өфөләге «ДДТ»нан  Сигачёв ҡына ҡала, тиҙҙән ул да китә.
2000-се йылдар
2007 йылдың 31 авгусында  Новосибирскиҙа Тимер юлсылар мәҙәниәт һарайындағы концертынан һуң Юрий Шевчук үҙе мөрәжәғәт иткән бөтә радиостанцияларҙың да «Прекрасная любовь» тигән һуңғы альбомындағы  4 йырҙы тапшырыуҙан баш тартыуы, тик «Шансон» радиоһының ғына ФСБ генералы тураһындағы йырҙы тапшырырға, уныһын да тик төнгө 3-тән таңғы 5-кә тиклем генә ҡуйырға ризалашыуы тураһында белдерә. Йырсы быны цензура менән аңлата: Мейеләрҙә цензура күкрәп сәскә атты, әлбиттә. Һуң, уларға әле бер кем янамаған, Кремлдән шылтыратмаған, ә улар алдан уҡ ҡурҡып тора. 2008 йылдың 3  мартында Санкт-Петербургта һайлау һөҙөмтәләре менән ризалашмағандарҙың «Риза түгелдәр маршы» акцияһында сығыш яһай.
Сучья
Сучья — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының уң ярына тамағынан 258 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Шаргород
Шаргород (Шаргород) — Украинаның Винница өлкәһендәге ҡала, Шаргород районының административ үҙәге.
Шүлкә
Урамдары
Халыҡ телендә дүрт урам: Мамыҡ, Балғалаҡ, Кәкере һәм Аръяҡ.
Парантроптар
Ҡаҙылма ҡалдыҡтары буйынса 2,5—1 млн йыл элек йәшәгән тип билдәләнә. Беренсе баш һөйәген британ археологы Мэри Лики 1959 йылдың 17 июлендә Танзанияның олдувай мәҙәниәте ҡатламдарында таба һәм «зинджантроп» тип атай. Иң ҙур табылған төрө — Бойс парантропы.
Вандып-Игль
Вандып-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куль-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Эшмәкәрлеге
Ауыл хужалығы министрлығы БР ауыл хужалығына инвестициялар йәлеп итеү буйынса эштәр алып бара. 2013 йылда Башҡортостан Республикаһының өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлегенә агросәнәғәт комплексының инвестициялар күләме 6 млрд. һум тәшкил иткән 4 яңы проекты (Благовар ППЗ-һы, УПАГ (йомортҡа), «Сибай элеваторы» Асыҡ акционерҙар йәмғиәте) индерелгән.
Тимерғәлин Адлер Камил улы
Биографияһе
Ул 1931 йылдың 1 ғинуарында Татар АССР-ының Сарман районы Иҫке Минзәләбаш ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. 1948 йылда урта мәктәпте тамамлай, унан һуң ике йылға яҡын В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетының физика-математика факультетында астрономия бүлегендә белем ала.
Башҡортостан Республикаһының Ауыл хужалығы министрлығы
Ауыл хужалығы министрҙары
Коваленко Николай Анатольевич (2012 йылдан 2016 йылдың декабренә саҡлы)
Вахитов Шамил Хөснулла улы (2007—2010)
Пассаж (Вологда)
Төбәк ахитектураһы ҡомартҡыһы
Тарих
1929 йылға тиклем бинала тиклем Вологда ВКП(б)-ның өйәҙ комитеты һәм өйәҙ башҡарма комитеты урынлаша һәм эшләй. Артабан бында ҡала 1-се поликлиникаһының медицина кабинеттары урынлаша. 2012 йылда бинала реставрация һәм ремонт эштәре үткрелә. Ҡала властары «Пассаж»да туристик үҙәк, ҡунаҡхана һәм ресторан асыуҙы планлаштыра.
Түбәнге Мәнәү
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мартин Хайдеггер
Биографияһы
Католик теологияһы йоғонтоһонан азат булыуы Мартин Хайдеггерҙың Марбург университетына (1922 йыл) күсеүенә булышлыҡ итә. Марбургта эшләгән йылдарында, бигерәк тә 1927 йылда «Йәшәйеш һәм заман» трактаты донъя күргәндән һуң, Хайдеггер киң танылыуға өлгәшә. «Кант һәм метафизика мәсьәләләре», «Нимә ул метафизика», «Нигеҙҙең асылы тураһында» кеүек хеҙмәттәрен ул тап ошо осорҙа яҙа.
Воронов Анатолий Георгиевич
Биографияһы
1944—1947 йылдарҙа — ССР ФА Зоология институтының  (Ленинград) докторанты.
1958—1959 йылдарҙа Куньмин  университетында уҡыта (Юньнань провинцияһы, ҠХР).
Ниғмәтйәнов Ғилман Вилдан улы
Биографияһы
1946—1950 йылдарҙа — БАССР Юғары Советы Президиумы Рәйесе.
Иткүл ҡаласығы I
Табылдыҡтар
Майҙаны 21×24 м тәшкил иткән тура мөйөшлө 2 торлаҡ табылған, улар ер өҫтөндә төҙөлгән булған.
бронзанан һәм баҡырҙан — кәйлә, ҡаҙан, балға, уҡ башаҡтары, сулпы, төйгөстәр, шлак;
Инстаграм
Тарихы
2022 йылдың 10 мартында Рәсәйҙең Украинаға баҫып инеүе арҡаһында Instagram ваҡытлыса Путиндың үлемен һәм рәсәйлеләргә ҡарата көс ҡулланыуҙы талап иткән хәбәрҙәргә рөхсәт бирә, ә 2022 йылдың 21 мартынан Рәсәйҙә рәсми рәүештә тыйыла.
IGTV
IGTV — Instagram 2018 йылдың июнендә башлап ебәргән вертикаль видео ҡушымта. Төп функционаллек инстаграм ҡушымтаһында һәм сайтта ла бар. IGTV файлдарҙың оҙонлоғо 10 минутҡа тиклем 650 Мб-ҡа тиклем булған файлдарҙы йөкләү мөмкинлеген бирә, ә тикшерелгән һәм популяр ҡулланыусыларға файл күләме 5,4 Гб булған 60 минутҡа тиклем оҙонлоҡтағы видеояҙмаларҙы йөкләү рөхсәт ителә. Ҡушымта эшләй башлағас уҡ автоматик рәүештә видеояҙмалар уйнай башлай
Өмә
Башҡорттарҙа йола, бер ни ҡәҙәр үҙгәреп, һаҡланып ҡалған, хәҙер ҙә айырым ғаилә ниндәйҙер ашығыс эш эшләргә кәрәк булһа (урман ҡырҡыу, өй төҙөү, бесән сабыу, ураҡ урыу, иген һуғыу һ.б.) туғандарын һәм күршеләрен саҡыра. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың тула баҫыу, орсоҡ иләү, киндер иләү, етен иләү һ.б. өмәләре традицияға әйләнгән.
Лайыш
Лайыш — Татарстан Республикаһындағы ҡала, Лайыш районының үҙәге.
«Ҡайғылы әсә» мемориалы (Өфө)
«Ҡайғылы әсә» мемориалы — Башҡортостандан китеп, локаль хәрби конфликттарҙа һәләк булған яугирҙарға бағышланған мемориал.
Тим (Сосна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Медведева Светлана Владимировна
Ғаиләһе
1993 йылдың 24 декабрендә Дмитрий Анатольевич Медведевҡа кейәүгә сыға.
Ҡыҙыл боғаҡлы ҡарағаҙ
Үрсеүе
Осоп килеү менән оя ҡора башлайҙар. Ояһы асыҡ, ғәҙәттә, битләүҙең сағыштырмаса тигеҙ майҙанында ҙур булмаған уымдан ғибәрәт. Әҙер ояның диаметры 20 сантиметр тирәһе, тәрәнлеге 5-8 см тәшкил итә. Инә ҡарағаҙ аҡһыл йәки йәшкелт төҫтәге 3-9, йыш ҡына 5-7 йомортҡа һала, был ваҡытта ата ҡош яҡында һыуҙа йәки ярҙа була. Йомортҡаның дәүмәле: (63-73). х. (41-48) мм. Баҫып сығарыу ваҡыты 23-25 тәүлек. Кешенең ояға яҡынлашыуына реакцияһы бер төрлө түгел: бер ҡарағаҙ кешене яҡын ебәрергә, хатта тейергә мөмкинлек бирһә, икенселәре бер нисә аҙым яҡынлыҡта ояларынан төшөп китә, өсөнсөләре сапсандың шомло ҡысҡырыуынан йомортҡа һалмаҫтан алда уҡ ояны ташлап китә. Себештәр донъяға июлдең икенсе яртыһында барлыҡҡа килә. Ике ата-әсә лә бәпкәләрен үләнле аҡланға алып бара, унда улар август аҙағына тиклем була. Йыш ҡына бәпкәләр берләшә һәм бер нисә оло ҡош ҙур төркөм бәпкәләрҙе һаҡлап алып йөрөгән «балалар баҡсаһына» оҡшаш була.
Всехсвятский Сергей Константинович
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
-1973 йылдың 22 сентябрендә Ҡырым астрофизик обсерваторияһында Н. С. Черных асҡан бәләкәй планета Всехсвятский исеме менән (2721 Vsekhsvyatskij) аталған.
Достоевский һәйкәле (Мәскәү, Достоевский урамы)
Тарихы
1936 йылда трамвай юлдары һалыу арҡаһында  һәйкәл   Мариинский дауаханаһы бинаһына күсерелә. Монументты постаментһыҙ ҡуялар, постамент тик егерме йылдан һуң ғына барлыҡҡа килә. Уның авторы архитектор Исидор Француз була.
Латыш (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аллабирҙин Мортаза Ғәлләм улы
Биографияһы
Тимер ауылы зыяратында ерләнгән.
Ярғанаттар
Башҡортостанда 12 төрө осрай. 8 төрө индерелгән Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китаб ына индерелгән: эңер ярғанаты, һыу төн күбәләге, этбаш төн күбәләге, яр төн күбәләге, ваҡҡолаҡ ярғанат, киске ваҡ ҡолаҡ ярғанат, ҡара шымаморон, төн шымамороно.
Мәскәй әбей
Көнсығыш славяндарҙа
В. И. Даль былай тип өҫтәй: «Ул ябай сәсле ҡатын-ҡыҙ һәм билдекһеҙ күлдәктә».
Көньяҡ славяндарҙа
Австрия Каринтияһының элекке славян ерҙәрендә «Баба-яга Пехтра» (нем. Pechtrababajagen) Крещение кисәһендә һәм Пепеле мөхите алдында йорттарҙы ҡарап сығыуҙа йола персонажы булып тора. Йола ваҡытында ҡайһы берҙә төркөмдәге бер кеше ағас аяҡта аҡһап йөрөй — иҫке тасуирламаларҙа Пехтраның ҙур «ҡаҙ» аяҡлы була. Помурье словендары Юрий көнөндә (Юрьев день) яҙҙы ҡаршылаған ваҡытта «Йәшел Юрий» йәки "Весника"ны үткәргән. Улар ҡышты Баба Яга тип атайҙар:
Черногорияла (Рисан ҡалаһында), Масленицала Масленицаға кейенеү йолаһында ҡатнашыусыларҙың береһе Убырлы ҡарсыҡ («бабай әбейе») булып кейенә һәм ҡулында «бала» (ҡурсаҡ) йөрөтә. Был образ ата-бабаларҙы символлаштыра һәм алдағы йылға уңдырышлылыҡ тәьмин итә тип иҫәпләнә.
Равкина Прасковья Ивановна
Биографияһы
1967 йылда киң инфаркт кисерә,  Боткин исемендәге дауаханала оҙаҡ реабилитация үтә. 1970 йылдар башында, эскән ирен ҡалдырып, ғаилә торошо буйынса Сахалин өлкәһенә күсеп китә,  бында 1974—1979 йылдарҙа «Невельский» совхозының баш агрономы, район ауыл хужалығы идаралығы начальнигы, Невельск ҡала башҡарма комитетының   рәйес урынбаҫары булып эшләй. Планды 78 тоннаға арттырып үтәп һәм 250 тонна йәшелсә продукцияһы йыйып, артта ҡалған хужалыҡты алға сығара. Был юғары ҡаҙаныштары өсөн РСФСР Ауыл хужалығы министры Л. Я Флорентьев ҡулынан күсмә Ҡыҙыл Байраҡ ала.
Порфирий (Соколовский)
Биографияһы
1845 йылдың 22 майында архимандрит дәрәжәһенә күтәрелә.
1860 йылдың 13 сентябрендә Томск һәм Енисей епископы итеп тәғәйенләнә. 1861 йылда 25 майынан, Енисей епархияһы ойошторолғандан һуң, Томск һәм Семипалатинск епископы тип атала башлай.
Бер ваҡыт Изгеләрҙән изге (святейший) Синод тарафынан преосвященный Порфирийға йәшерен рәүештә Томск дини семинарияһында ревизия үткәрергә ҡушыла. Ул ҙур тырышлыҡ менән йөкмәтелгән эшкә тотона, тикшереү алып бара, яңы урындарға тәғәйенләнгән семинарияның ректорын һәм инспекторын оҙайлы ваҡытҡа тотҡарлай, улар преосвященный Порфирийҙың ғәмәлдәрен ғәҙелһеҙ тип ялыу яҙалар. Ошо һәм Синодҡа килгән башҡа ялыуҙар нигеҙендә епархияла ревизия үткәрелә, ревизиянан һуң 1864 йылдың 14 ноябрендә ул пенсияға ебәрелә.
Әҙәбиәт
Чернавский Н. Н. Оренбургская епархия 1901—1902 // Оренбургская епархия в прошлом её и настоящем. Исследование Николая Чернавского: в 2 т. — Оренбург, 1900—1903, т. 2, с. 905—906.
Сулоцкий П. А. Тобольские и Томские архипастыри. — Омск, 1881, с. 22—23.
Толстой Ю. В. Списки архиереев и архиерейских кафедр иерархии Всероссийской со времени учреждения Святейшего Правительствующего Синода (1721—1871 гг.). — М., 1872, № 353.
Леун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мухина Зинаида Григорьевна
Биографияһы
Артабанғы йылда хаҡлы ялға сыға.
Таш йылғалар
Ташйылғалар байтаҡ осраған Белорет районы башҡорттары уны "әҫтәт" тип атай.
Цыпел
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Баязитова Рәсимә Рауил ҡыҙы
Баязитова Рәсимә Рауил ҡыҙы (27 март 1975 йыл) — Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Биографияһы
Рәсимә Рауил ҡыҙы Баязитова 1975 йылдың 27 мартында Башҡортостандың Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Рәсимә 1981 йылда Байназар урта мәктәбенең 1-се класына уҡырға бара. Мәктәп йылдарында предмет олимпиадаларында ҡатнаша, бейеү түңәрәгендә шөғөлләнә. Волейбол һәм саңғы секцияларына йөрөй. 1992 йылда мәктәпте тамамлағас, Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетына уҡырға инә. 1997 йылда, университетты уңышлы тамамлап, ҡулына диплом ала. 1996 йылдан Байназар урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эш башлай.
Пётр I ике һумы (1718)
Аверс
Аверста император Пётр I башы һүрәтләнгән, лавр веногында уңға боролған, лата һәм мантия ҡайыш менән уң яуырынында һәм күкрәгендә ҡаптырмалар менән. Периметры буйынса тәңкә легендаһы: ЦРЪ Г САМОД ПЕТР Р АЛЕІКСІЕВіЧЪ (Петр Алексеевич Император и Самодержец Всероссийский)
Александр II
Бөйөк реформалар
Әлеге үҙгәрештәр Рәсәйҙә капитализмдың үҫешеүенә юл аса, граждандар йәмғиәтенең һәм хоҡуҡи дәүләттең сиктәрен киңәйтә, әммә реформалар аҙағына тиклем еткерелмәне.
Александр II хакимлығының аҙағына консерваторҙар йоғонтоһо аҫтында ҡайһы бер реформалар (суд, земство) сикләнә. Александр III контрреформалары шулай уҡ крәҫтиән реформаһының һәм ҡала үҙидараһы реформаһының положениеларына ҡағылышлы була.
Милли сәйәсәт
1863—1967 йылдарҙа, Кавказ һуғышы тамамланғас та, Төньяҡ Кавказ халыҡтарын (башлыса черкестарҙы) Ҡара диңгеҙ ярынан Ғосман империяһына ҡыҫырыҡлап сығарыу үткәрелә.
Илдең иҡтисади үҫеше
1860-сы йылдарҙың башынан илдә иҡтисади кризис башлана. Иҡтисад тарихсылары кризисты Александр II сәнәғәт протекционизмынан баш тартыуы һәм тышҡы сауҙала либераль сәйәсәткә күсеүе менән бәйләй. Тарихсы П. Байрох либераль сәйәсәткә күсеүҙең сәбәбен Рәсәйҙең Ҡырым һуғышында еңелеүе менән аңлата ). Тышҡы сауҙала либераль сәйәсәт 1868 йылғы яңы таможня тарифын индергәндән һуң да дауам итә.
Йәмғиәт ризаһыҙлығының артыуы
1863—1864 йылдарҙағы Поляк ихтилалын баҫтырғас, Д. В. Каракозовтың 1866 йылдың 4 (16) апрелендә уны үлтерергә маташҡандан һуң Александр II юғары дәүләт вазифаларына Дмитрий Толстойҙы, Фёдор Треповты, Петр Шуваловты тәғәйенләүе эске сәйәсәт өлкәһендә ҡатылыҡ сараларының көсәйеүенә килтерә.
Вафат булыуы һәм ерләнеүе. Йәмғиәттең реакцияһы
1881 йылдың 8 (20) мартында 65-м «Санкт-Петербург ведомостәре» гәзитенең 65-се һанында «Петербург матбуғатында шау-шыу» булдырған мәҡәлә баҫылып сыға. Мәҡәләлә, атап әйткәндә, яҙыла: «''Илдең бер ситендә урынлашҡан Петербургта урыҫ булмаған элементтар мыжғып тора. Бында Рәсәйҙең тарҡалыуын көткән сит ил кешеләре, беҙҙең сиктәр эшмәкәрҙәре лә оя ҡорғандар. <…> [Петербург] халыҡ пульсын бөтөнләй тоймаған бюрократияға батҡан <…> Шуға күрә лә Петербургта үҙ Ватанының дошмандары кеүек, үҙ халҡының хыянатсылары кеүек һүҙ йөрөткән күп кенә кешене, бәлки, урыҫтарҙы ла, осратып була<…>''».
Шәхси тормошо
Александр II айырыуса күп һунар менән мауыға. Сәйәхәттәрендә уны төрлө тоҡомдағы эттәре оҙатып йөрөй ; Александр тәхеткә ултырғандан һуң император һарайы даирәһендә айыуға һунар ғәҙәткә инә. 1860 йылда ошондай һунарға Беловеж шырлығына Европа батшалыҡтары вәкилдәре саҡырыла. Гатчина арсеналындағы коллекцияла (ҡорал бүлмәһе) Александр II үҙе шәхсән айыуға йөрөгән һөнгөләр коллекцияһы һаҡлана. Уның ҡурсауы аҫтында 1862 йылда Мәскәү һунарсылыҡ йәмғиәте булдырыла, йәмғиәт Александр II исемен йөрөтә.
Башҡорттар император Александр II коронацияһында
Башҡорттар быуаттар дауамында ҡош менән һунар итеү, ҡош сөйөү менән шөғөлләнгәндәр, әлеге һунар төрөндә ҙур тәжрибә туплауға күрә Мәскәүҙә үткәрелгән император Александр II таж кейҙереүгә бәйле тантаналарға, 1856 йылдың сентябрендә, Ырымбур генерал-губернаторы граф Перовский тарафынан Фәхретдин Өмөтбаев етәкселегендә башҡорт делегацияһы ебәрелә. Ҡош сөйөүселәр бик уңышлы сығыш яһайҙар. Рәссам Франц Рубо ошо ваҡиға айҡанлы «Башҡорттарҙың император Александр II ҡатнаш­лығында ыласындар менән һунар итеүе» исемле картинаһын яҙа.
Александр II тураһында хәтирәләр
Александр II хәрби министры Д. А. Милютин: йомшаҡ ихтыярлы император ине. «Мәрхүм батша кенәз ҡатыны Юрьевскаяның һүҙенән сыҡманы».
Нехтильор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Челва (Кама ҡушылдығы)
Челва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1014 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Гайана
Эске һыуҙары
Йылға селтәре ҡуйы һәм тулы һыулы. Төп йылғалар: Эссекибо, Демера, Бербис һәм Корантейн — тамағында ҙур булмаған участкаларҙа ғына суднолар йөрөй. Йылғаның үрге һәм урта ағымында, Гвиан яҫы таулығының ситке һикәлтәләренән түбәнәйеп, күп һанлы тупһалар һәм шарлауыҡтар, шул иҫәптән Кайетур шарлауығы (бейеклек) барлыҡҡа килтерә. (Эссекибо басс.).
Бойондороҡһоҙ дәүер
Рәсәй Федерацияһы менән дипломатик мөнәсәбәттәре бар (1970 йылдың 17 декабрендә СССР-ҙа булдырыла).
Дәүләт ҡоролошо
Гайананың Милли ассамблеяһы — халыҡ 5 йылға һайлаған 65 депутаттан торған бер палаталы закондар сығарыу органы.
Халҡы
Халыҡ иҫәбе — 0,75 миллион (2010 йылдың июленә ҡарата баһа).
Республика халҡының 28 проценты ҡалала йәшәй.
Иҡтисады
Тәбиғәт ресурстары: бокситтар, алтын, алмас, ҡаты ағас, диңгеҙ ҡыҫалалары, балыҡ, нефть. Марганец, тимер, молибден, никель мәғдәндәре ятыштары бар, әммә улар үҙләштерелмәй. Шулай уҡ ҙур гидроэнергетика ресурстары әҙ файҙаланыла.
Йән башына эске тулайым продукт күләме буйынса Гайана Кариб төбәге илдәре араһында һуңғы урындарҙың береһен һәм донъяла 105-се урынды биләй.
Төп проблемалар — эшсе көстәрҙең тейешле квалификацияға эйә булмауы һәм насар үҫешкән инфраструктура.
Эшһеҙлек — 11,1 процент (2016 йылда).
Транспорты
Иң мөһим диңгеҙ порттары: Джорджтаун, Нью-Амстердам, Эвертон.
Илдә 3 халыҡ-ара аэропорт һәм 40-ҡа яҡын урындағы аэродром бар.
1857 йыл
1857 йыл — шаршамбы көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
София Стриенская
Биографияһы
1911 йылдың 1 октябрендә, ир-егет рәүешендә Тадеуш Гжимала Любаньский исеме аҫтында Мюнхен сәнғәт академияһында һынлы сәнғәт менән  шөғөлләнә башлай, (ул ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙарҙы академияға ҡабул итмәйҙәр). Бер йылдан һуң ялған асыла, Стриенская Мюнхенды ҡалдыра һәм Краковҡа ҡайта, унда һынлы сәнғәт һәм әҙәби эш менән әүҙем шөғөлләнә.
1913 йылдың майында, сәнғәт белгесе Ежи Варчаловский «Час» гәзитендә София Любанскаяның уңыштарын ентекләп һөйләй, шулай итеп, Любанскаяға карьераһын уңышлы башларға булышлыҡ итә. Любанская Краковтың ижади интеллигенцияһына үтеп инә,  Тадеуш Бой-Желенский, Яхимецкий, Коссак, Мария Павликовсая-Ясножевская менән таныша.
1930 йылдар уртаһы рәссам өсөн ҡатмарлы осор була, шул уҡ ваҡытта ул заказдар ала алмай тиерлек. Стриенская танылыуҙы теләмәй ҙә һәм уға өлгәшә лә белмәй. Ул Санацияны танымай ҙа һәм бер ниндәй ҙә ойошторолған сәнғәт йәки сәйәсәт ағымдарға ҡушылмай. 1930 йылда Польша Яңырыуы Орденының Офицер тәреһе менән бүләкләнә. Польша әҙәбиәте академияһы үтенесе менән 1936 йылдың 7 ноябрендә Стриенская  алтын академия  лавры менән бүләкләнә.
1930 йылдан һуң
Боронғо славян аллаларын һүрәтләгән күп эштәре арҡаһында   Стриенская  Польшала славян мәжүси булмаған дин яҡлы тип иҫәпләнә,  әммә  рәссам үҙе христиан динен тота. Стриенская тәрбиәһе буйынса католик була, тик ҡыҫҡа ваҡыт эсендә икенсе никах хаҡына конфессияны инжилға алмаштыра,  һәм уның славян дине менән  мауығыуын бары тик сәнғәт булараҡ ҡарарға кәрәк.
Хәтер
2015 йылда Анжелика Кузняк авторлығы аҫтында рәссамдың биографияһы баҫылып сыға.
София Стриенская исеме менән Тарнув һәм Ченстохова ҡалаларында урамдар аталған.
Кракатау
1883 йылдағы көслө атылыу вулканды емереп, ҙур булмаған утрауҙар төркөмөнә әйләндерә. Һуңыраҡ был урында яңы вулкан — Анак-Кракатау барлыҡҡа килә.
Анак-Кракатау
2018 йылға кальдераның диаметры яҡынса 4 км тәшкил итә ; Кракатауҙың иң бейек нөктәһе шул уҡ Раката утрауында 813 метр бейеклектә ҡала, ә Анак-Кракатау кратерының бейеклеге 338 м була.
Вийви Луйк
Биографияһы
Вийви Луйк 1946 йылдың 6 ноябрендә   Тянассильма  ауылында хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Тянассильма ауылында башланғыс мәктәптә, Кальмала урта мәктәптә (Рынгу улусы) һәм Таллинда ситтән тороп урта мәктәптә уҡый. 1965 йылдан 1967 йылға тиклем Таллинда китапханасы һәм архиварус булып эшләй. 1967 йылдан ул шунда йәшәй һәм оҙаҡ ваҡыт сит илдәрҙә (Финляндия, Германия, Латвия, Швеция) булыуын иҫәпләмәгәндә профессиональ яҙыусы булып эшләй. 1990 йылдарҙа әҙәби эшмәкәрлегенә төрлө стипендияларға лайыҡ булған.
Лена
Инфраструктура
Лена ҡушылдыҡтарының иң ҙур порттар: Бодайбо (Витим йылғаһында), Хандыга (Алдан йылғаһында), Джебарики-Хая (Алдан йылғаһында).
Яра-Яха (Тынгэва-Паюта-Яха ҡушылдығы)
Яра-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тынгэва-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ғәлләмова Надежда Викторовна
Биографияһы
1990 йылда Ғәлләмова фамилияһы аҫтында Экс-ле-Бен ҡалаһында үткән кросс буйынса донъя чемпионатында шәхси зачетта көслө унау эсендә, ә команда зачетында Елена Романова, Ольга Назаркина һәм Регина Чистякова менән бергә тағы еңеүсе була. Дублин ҡалаһында шоссела йүгереү буйынса донъя чемпионатында шәхси беренселектә финишҡа етенсе булып килә һәм команда беренселегендә көмөш миҙалға лайыҡ була (Егорова Валентина һәм Людмила Матвеева менән берлектә). Бынан тыш, Киевта СССР чемпионатында 10 000 метрға йүгереүҙә көмөш призер була, Сплитта Европа чемпионатында 10 000 метрға йүгерә, 32:03:07 һөҙөмтәһе менән алтынсы булып финишка килә.
Путин Владимир Владимирович
Бала сағы һәм йәшлеге
Путиндын ғаиләһе Басков тыҡрығында, 12-се йорттағы коммуналь фатирҙа йәшәй. Ул үҙе бында СССР Дәүләт именлеге комитетына хеҙмәткә алынғанға тиклем йәшәй.
Евтушенко Алексей Анатольевич
Тормош юлы
1975 йылда Төркмәнстандың Кушка ҡалаһында урта мәктәпте тамамлай, Львов политехник институтының архитектура факультетына уҡырға инә. Уны 1980 йылда тамамлай.
1985-1988 йылдарҙа «Вечерний Ростов» гәзитендә эшләй.
«Избавление» шиғырҙар китабы — 1991 йыл (Ростов нәшриәте).
«Гони, Анюта!» тулы метражлы нәфис фильмдың сценарийы («Синопсис и сценарий» журналы, № 12, 2008 йыл).
Хикәйәләре
«Третья твердь» (1996) Гефест, Дондағы Ростов
Чищева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1860 йыл
1860 йыл — йәкшәмбе көнөнән башланған йыл, кәбисә.
Шерстобитов Евгений Павлович
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1956 йылда Ағиҙел йылға пароходсылығында рулевой булып башлай. Совет Армияһында хеҙмәт иткәндән һуң, 1957—1960 йылдарҙа Өфө ҡалаһының 1-се техник училищеһын таммалай. 1961 йылдан Өфө синтетик спирт заводында эшләй.
Һиндостани
Урду теле (Urdu)
Урду теле — Пакистандың рәсми теле һәм Һиндостандың төбәк теле. Рәсми статусы мосолмандар күп йәшәгән Андхра-Прадеш, Джамму һәм Кашмир, Бихар, Уттар-Прадеш, Дели, Көнбайыш Бенгалия штаттарында.
Бертольт Брехт
Аугсбург осоро
1904—1908 йылдарҙа Брехт Изге Франциск монахтар одрены халыҡ мәктәбендә уҡый, шунан Бавария короле реаль гимназияһында уҡый. «Аугсбург реаль гимназияһында уҡыған туғыҙ йыл эсендә мин үҙемдең уҡытыусыларымдың әҙ булһа ла аҡыл үҫешенә өлгәшә алманым. Ә улар миндә иреккә һәм бәйһеҙлеккә ынтылыш тәрбиәләнеләр », - тип яҙа Брехт 1922 йылда үҙенеңең автобиография8ында. Брехттың консерватив ғаиләһе менән мөнәсәбәттәре лә йылдан йыл һыуына бара. 1914 йылдың авгусында Германия беренсе донъя һуғышы башлай, шовинистик пропаганда Брехтҡа ла йоғонто яһай; «Аугсбург һуңғы хәбәрҙәре»ндә һуғыштың булырға тейешлеген дәлилләп, «Беҙҙең дәүер тураһында яҙмалар»ын баҫтыра. Фронттағы хәлдәр, күпләп һалдаттарҙың ҡырылыуы, Брехтты аҡылына килтерә: шул уҡ йыл аҙағында Брехт «Хәҙерге легенда» (Moderne Legende) шиғырын яҙа ( Һәләк булған һалдаттарҙы тик улаҙың әсәләре генә йәлләп илай) .1916 йылда «Сладостно и почётно умереть за отечество  «Тыуған ил өсөн үлем - шатлыҡлы һәм данлы »  ( «Сладостно и почётно умереть за отечество») (Гораций)тигән иншала  Брехт быны, ҡайһы бер «туң баштарҙы»  үлем әллә ҡайҙа, йыраҡта тип алдау өсөн уйлап сығарылған  пропаганда  ҡотҡоһо тип аңлата.
Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре
Рәсәй Федерацияһының Ҡораллы Көстәре ҙурлығы буйынса донъяла беренсе урында тороусы ядро арсеналына һәм ядро ҡоралын яҡшы үҫешкән ташыу саралары системаһына эйә. Донъяның күпселек хәрби эксперттары фекеренсә, рәсәй армияһы донъяның иң көслө армияларының береһе булып тора, ул АҠШ ҡораллы көстәренән ҡайһы бер күрһәткестәр буйынса ғына ҡалыша. Рәсәйҙең мобилизация ресурсы 31 миллион кеше тип баһалана.
Ҡораллы көстәр 1990-сы йылдарҙа
Шуның менән бергә Рәсәй Ҡораллы Көстәрен контракт нигеҙендә комплектлау ысулына күсереү финанслауҙың етерлек күләмдә булмауы сәбәпле мөмкин булмай, шул уҡ ваҡытта был Беренсе чечен һуғышында юғалтыуҙар фонында Рәсәй йәмғиәтендә сиктән тыш ҡыйын мәсьәлә була. Шул уҡ ваҡытта Ҡораллы Көстәрҙә контракт буйынса хеҙмәт итеүселәр өлөшө бер аҙға ғына арта. Был ваҡытҡа Рәсәйҙең Ҡораллы көстәре һаны ике тапҡырҙан ашыуыраҡҡа - 1,21 миллион кешегә тиклем кәмегән.
Ғабдулла Амантай
Биографияһы
1933 йылда аспирантураны тамамлағас, Башҡортостанға эшкә ҡайта.1933 йылдан 1937 йылға тиклем Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының директоры, Башҡорт дәүләт педагогия институтының башҡорт әҙәбиәте кафедраһы доценты. Яҙыусылар союзының эшендә актив ҡатнаша.
Ижади эшмәкәрлеге
Ғабдулла Амантай башҡорт әҙәбиәтендә беренсе нәүбәттә балалар яҙыусыһы булараҡ күренекле урын тота. «Бәләкәй дуҫтарга», «Тырыш Вәли», «һыу буйында», «Сынаяҡ», «Ала ҡарға әкиәте», «Порт хайуандары» кеүек китаптары мәктәп йәшендәге уҡыусылар араһында киң тарала.
Башкортса һүҙлек, дәреслектәр төҙөй. Башҡорт филология фәненә нигеҙ һалыусыларҙың береһе була. Фәнни эштәре башҡорт фольклорын, әҙәбиәтен өйрәнеүгә арналған.
Стругацкий Аркадий Натанович
Стругацкий Аркадий Натанович  (28 август 1925 йыл — 12 октябрь 1991 йыл) — СССР яҙыусыһы, сценарист, тәржемәсе. Хәҙерге заман фәнни һәм социаль фантастика классикаһы тип һаналған бер нисә тиҫтә әҫәр авторы. Ағаһы Борис Стругальский менән бергә ижад иткән.
Бодров Денис Александрович
Һамар өлкәһендә (2002—2009)
Әлбиттә, бындай миҙгелдән һуң Денистың юғарыраҡ күтәрелергә хоҡуғы бар ине. «Лада» етәкселеге уны Юғары лигала сығыш яһаған Һамар өлкәһенең икенсе командаһы ЦСК ВВС хоккей клубына бер йылға арендағы бирә. Был клуб өсөн ул 2004/05 йылдар миҙгеленең даими чемпионатында 33 уйын үткәрә һәм 7 (1+6) мәрәй йыя. ЦСК ВВС үҙ зонаһында плей-оффҡа эләкмәй, һәм Денистың арендаһы ваҡыты тамамлана.
«Спартак» (2010—2014)
2010 йылдың 26 ғинуарында «Филадельфия Флайерз» командаһының АХЛ-дағы фарм-клубы «Эдирондек Фантомс» хоккей клубы менән миҙгел тамамланыуына тиклем контракт төҙөй. Шул уҡ көндө КХЛ дисциплинар комитеты Денис Бодровты 5 миллион һумға һәм 10 уйынға штрафлай. Сәбәбе: үткән миҙгелдә «Лада» өсөн сығыш яһағанда ул клуб менән Лигала теркәлгән килешеүҙән тағы контракт төҙөй. «Эдирондек Фантомс» өсөн даими миҙгелдә ул 17 уйын үткәрә һәм 4 (1+3) мәрәй йыя. Денистың командаһы плей-оффҡа эләкмәй ҡала. 2010 йылдың 2 июнендә Бодровтың «Филадельфия» менән өс йыллыҡ килешеү төҙөйәсәге тураһында һүҙ сыға. Шул ваҡытта «Филадельфия» Стэнли кубогының финалында уйнай ине.
«Салауат Юлаев» (2014—2017)
2014 йылдың 7 май көнөндә Денис Бодров «Салауат Юлаев» менән өс йыллыҡ контракт төҙөй. Даими миҙгелдә Денис яңы клубы өсөн 43	уйын уҙғара һәм 5 (1+4) мәрәй йыя. «Салауат Юлаев» конференцияһында алтынсы урында тамамлай миҙгелде. Ә плей-оффтың тәүге раундында Магнитогорскиҙан «Металлург» хоккей клубына биш уйында еңелә. Бодров ошо бөтә биш уйында ла ҡатнаша, тик мәрәйҙәр йыймай.
Тел буйынса локалләштереү
Дөйөм процесс: интернационалләштереү, глобалләштереү һәм ерләштереү
(LISA сайты материалы) ]] Беренсе аҙым —  интернационалләштереү. Ул проектты  планлаштырыуҙан һәм әҙерләүҙән, йәғни халыҡ-ара баҙарға яраҡлаштырыуҙан тора. Маҡсаты — продукт теләһә ҡайһы тел мөхитенә йә илгә еңел яраҡлаша алһын өсөн унда булған бөтә мәҙәни үҙенсәлектәрҙе юҡ итеү. Әгәр башланғыс осорҙа уҡ төбәккә хас билдәләр  тулыһынса алып ташланмаһа,  локалләштергән саҡта мәшәҡәт күбәйә,  сығымдар арта, ваҡыт  сарыф ителә. Айырым осраҡтарҙа глобалләштерелмәгән продукт локалләштерелә алмай.
LISA тәҡдим иткән билдәләмәгә ярашлы, глобалләштереүҙе «оҙон юллы процесс урынына цикл рәүешендә үткәреү яҡшыраҡ булыр ине». Глобалләштереү — тимәк, алда уҡ күп милләтле аудиторияны күҙҙә тотоп, продуктты һәм  уны таратыу юлдарын баштан уҡ уйлап эшләү. Был уны һәр илгә йә төбәккә яраҡлаштырыу менән бәйле мәшәҡәттәрҙе һәм сығымдарҙы  күпкә кәметер ине. Ерләштереү дөйөм глобалләшеү процесының бер өлөшө булып тора.
2-се Еремйәбаш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (100 %) йәшәй.
Түбәнге Кама
Башҡорт милли-мәҙәни үҙәге
2021 йылда Татарстан Республикаһында Башҡорт милли-мәҙәни үҙәге составындағы «Урал» башҡорт автономияһы Түбәнге Кама ҡалаһында «Сөмбөлә» башҡорт фольклор-йола байрамын уҙғарҙы.
Ярото-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Болтановка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ҡаракүлмәк (Арғаяш районы)
Исеменең килеп сығышы
Ике башҡорт һүҙҙәненән ҡоролған: ҡара һәм күлмәк. Н. И. Шуваловтың һүҙлегендә әлеге атамаға бына ниндәй аңлатма бирелә:
Башҡорт теленең академик һүҙлегендә күлмәк һүҙенең 2-се варианты — Р. — окно в болоте; үлән баҫҡан күлдең асыҡ урыны, тип бирелгән. Ҡара һүҙенең мәғәнәләре бик күп, шулар араһында 18. күсм. Үҙе эйәреп килгән исемдәрҙең мәғәнәһенә ҙур кимәл, көслө дәрәжә төҫмөрө бирә тигән аңлатма Ҡаракүлмәк гидронимына тап килә.
Халҡы
(1970 — 17, 1983 — 7, 1995 — 6)
Иҫке Ҡатай
Иҫке Ҡатай (Старокатаево) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 543 кеше. Почта индексы — 452671, ОКАТО коды — 80207840002.
Мәсет
Мәсет эсендә, уның Мәккәгә ҡараған яғында михраб етештерелә. Ул намаҙ уҡыусылар менән баҫырға тип тарафты күрһәтеп тора.
Совет осоронда Башҡортостандағы мәсеттәр
1945 йылда 12 мәсет эшләй (ҡалғандары келәт, иген һаҡлағыс, мәктәп, клуб, ятаҡ һ.б. итеп файҙаланыла). Архитектура йәһәтенән мәсеттәр үҙҙәренең йөҙөн, бөтөнлөгөн юғалта, барыһының да тиерлек манаралары ҡолатыла.
Башҡортостан Республикаһында 1996 йылға ҡарата 400‑ҙән ашыу, 2008 йылға — 500‑гә яҡын, 2013 йылда 1060 мәсет иҫәпләнә
Ҡара мөхәббәт (телесериал))
2020 йылдың ноябрендә сериал more.tv, 2021 йылдың декабренән сериал wink.ru онлайн-сервистарында трансляциялана.
Орджоникидзе районы (Өфө)
Тарихы
Өфө янына моторҙар һәм котлотурбинный заводтар төҙөлөүгә бәйле БашЦИК-тың Кесе Президиумы 1931 йылдың 23 декабрендә Черниковка ҡасаба советын ойоштора.
1941 йылда ул көслө промышленность районына әүерелә һәм районды эреләтеү тураһында һүҙ алып барыла, әммә һуғыш ҡамасаулай.
Ҡамсат сәскә
Ҡамсат сәскә — дельфиниум (Delphinium), лютик һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Достоевский һәйкәле (Тубыл)
Бронзанан ҡойолған һәйкәл эскәмйәлә ултырған Федор Достоевскийҙы һүрәтләй, ул 1850 йылда Омск ҡалаһына һөргөнгә китеп барғанда юл ыңғайында   ун көн Тубылда булып китә. Яҙыусы менән йәнәш эскәмйәлә төрмә бығауҙары һәм уға декабрист Михаил Фонвизиндың ҡатыны Наталья Фрнвизина бүләк иткән Инжил китабы ята. Яҙыусы тупаҫ ағас түмәрҙә ултыра, уның йөҙө талсыҡҡан, ауыр эштәрҙән ҡулдары ҡытыршыланған.
Һәйкәл тарихы
Һәйкәлде ҡуйыу урыны Тубыл тарихи советы ағзалары тарафынан хуплана, сөнки тап был районда оҙатыу пунктында  Достоевский булып китә.
Сергетыш
Биҙәлеше
Эйәр аҫтына һалынған кейеҙҙең өҫтөн сепрәк менән ҡаплап, уныһын үҙ сиратында төҫлө туҡыма киҫәктәренән мөгөҙлө ҡусҡар, өсмөйөш- шаҡмаҡтар  менән дүрт яғының да ҡырҙарына ғына һалына. Ғәҙәттә сепрәк япма үҙе кейеҙҙән бәләкәйерәк алынып, кейеҙе ҡайма булып күренеп тора.
Тайбэй
Тарихы
1895 йылда Симоносекс килешеүе нигеҙендә Тайвань Япония ҡарамағына күсә. Тайбэй, японса Тайхоку, бынан һуң япон хөкүмәтенең колониаль административ үҙәге була. Япония ҡул аҫтында булғанда ҡалаға административ үҙәк һыҙаттары бирелә, унда йәмәғәт биналары, дәүләт хеҙмәткәрҙәре өсөн торлаҡ төҙөлә. 1920 йылда Тайвань префектураларға бүленә, һәм ҡала Тайхоку составына инә; 1938 йылда уға Мацуяма ауылы (хәҙерге Суншань районы) ҡушыла. 1935 йылда Тайхокула «колониаль хужалығы ҡаҙаныштарына» арналған пропаганда күргәҙмәһе үткәрелә. 1945 йылда Япония капитуляцияһынан һуң Тайвань Ҡытай республикаһына кире ҡайтарыла.
Иҫтәлекле урындары
Тайбэйҙағы төп халыҡ байрамдары: Фонарь байрамы, Цинмин байрамы, Аждаһа кәмәләре байрамы, Көҙ уртаһы байрамы, Ҡытай Яңы йылы һәм башҡалар.
Ғәлибиҙәр
Ғәлиби суфый тәриҡәте исламға нигеҙләнгән иң иртә һәм иң популяр Ҡадирилек һәм Рифәғилек тәриҡәттәрен берләштереүсе вариҫ булараҡ билдәле булған.
Йәмәғәт намаҙы
Йәмәғәт менән намаҙ кылыуҙың фазиләте
Был турала Пәйғәмбәребеҙ (Ғәләйһис саләтү үәс сәләм) шулай тигән: «Йәмәғәт менән кылынған намаҙҙың сауабы, яңғыҙ кылынған намаҙға карағанда егерме ете тапкыр артык».
Намаҙҙы йәмәғәт менән кылыу тәртибе
Беренсе рәкәғәт алдынан:имамдың артында йәмәғәт менән намаҙ ҡылған кеше ҡыласак намаҙға ла, имамға эйәреүенә лә ниәт итә. Үрнәк: «Ниәт иттем Аллһһы Тәғәлә ризалығы өсөн бөгөнгө Өйлә намаҙының дүрт рәҡәғәт фарызын ҡылырға, йөҙөмдө ҡараттым ҡибла тарафына һәм эйәрҙем ошо имамға, Халисан лилләһи Тәғәлә».
Гиппократ
Медициналағы өлөшө
Гиппократ ғүмер буйы сәйәхәт итә. Меңләгән хеҙмәт яҙа, меңләгән кешене терелтә, шул ваҡыттарҙа уҡ ғәйәт ҡатмарлы операциялар эшләй. Ул ауырыуҙы түгел, кешене дауаларға кәрәклегенә баҫым яһай, кеше рухының иң хәл иткес көс икәнлеген аңлата, кешеләрҙе холоҡ-фиғелдәре буйынса дүрт төргә бүлеп, һәр бер төргә билдәләмә бирә (холерик, флегматик, сангвиник, меланхолик темпераментындағы кешеләр). Уның был билдәләмәһе хәҙер ҙә үҙ көсөндә.
Нестеренко Мария Петровна
Хәтер
- Һамар эргәһендә, атылған урында иҫтәлекле билдә ҡуйылған, унда былай тип яҙылған: «''Установлен на месте захоронения жертв репрессий 30-40-х гг. Поклонимся памяти невинно погибших…''»
Әхмәтғәлин Хәкимйән Рәхимйән улы
Биографияһы
Өлкән сержант Хәкимйән Әхмәтғәлин 2-се Прибалтика фронты 3-сө удар армияһы 219-сы Идрица уҡсылар дивизияһы 375-се уҡсылар полкы 1-се уҡсылар ротаһында взвод командиры ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1944 йылдың 10 июленән взвод командиры булып китә. Әхмәтғәлин взводының яугирҙары, командование бойороғон үтәп, бер нисә тапҡыр дошмандың тылын үткән һәм совет артиллерияһы утын радио аша төҙәткән. Шундай бер алыш барышында, взвод Псков өлкәһе территорияһындағы оборона өсөн уңайлы булған бейеклекте (убаны) биләй һәм һаны 50 кешенән ашыу немец подразделениеһының бер нисә контрһөжүмен кире ҡаҡҡан. Әхмәтғәлин взводының яугирҙары немецтарҙың күбеһен юҡ иткән һәм 18 дошман һалдатын әсирлеккә алған. 15 июлдә взвод тағы бер мөһим бейеклекте биләгән һәм дошмандың бер нисә контрһөжүмен кире ҡаҡҡан, бейеклектең барлыҡ битләүҙәре немец һалдаттарының үле кәүҙәләре менән ҡапланған, Әхмәтғәлин взводының яугирҙары убаны һаҡлап ҡалыуға ирешкән.
Бишҡайын (Дәүләкән районы)
Бишҡайын (Бишкаин) — Башҡортостандың Дәүләкән районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 22 кеше. Почта индексы — 453416, ОКАТО коды — 80222834013.
Кусуф
Көсуф (Кусуф) намаҙы (كسوف — ҡояш тотолоу) — көсуф намаҙы ҡояш тотолған мәлдә уҡыла. Нәфел (добровольный) намаҙ.
Ҡаҙаҡ яҙмаһы
Кодировкалар
Әммә, был стандарттар операцион система кимәлендә хупланмаған һәм сит драйверҙар урынлаштырыуҙы талап иткән, ә улары, үҙ сиратында булған кодлы биттәр менән конфликтта торған. Уларҙы ҡулланыу ныҡ сикләнгән. Ҡайһы бер интернет-ресурстар, башлыса дәүләттең ресурстары, атап әйткәндә, «QazAqparat» мәғлүмәт агентлығы 2000-се йылдарҙа был стандарттың кодировкаһын ҡулланған. Хәҙер бөтә ерҙә лә UTF-8 кодировкаһы ҡулланыла.
Ғәрәп графикаһы
X быуаттың икенсе яртыһынан башлап Ҡаҙағстан территорияһында төрки текстарҙы яҙыу маҡсатында ҡулланыла башлаған, Ҡараханиҙар дәүләтенә ерҙәре ингән Көньяҡ Ҡаҙағстан халҡының исламлаштырылыуы тамамланыуға.
Миссионерҙар кириллицаһы (XIX б. аҙағы — XX б. башы)
Миссионерский алфавит :
2017 йылдың 26 октябре указы
Согласно указу не только был утверждён алфавит казахского языка, основанный на латинской графике, но также правительству Республики Казахстан было поручено образовать Национальную комиссию по переводу алфавита казахского языка на латинскую графику для того, чтобы обеспечить поэтапный перевод алфавита казахского языка на латинскую графику до 2025 года. К 2022 году начнётся преподавание на латинице в школах с первого класса.
Жуков Георгий Константинович
Биографияһының башы һәм Граждандар һуғышы
Сиркәү-приход мәктәбенең өс класын тамамлағас(маҡтау ҡағыҙы менән), Мәскәүгә тире иләү һөнәрселек оҫтаханаһына өйрәнсек итеп ебәрелә. Шунда кистәрен йөрөп, бер ыңғай ҡала училищеһенең ике йыллыҡ курсын тамамлай.
1919 йылдың  сентябрь-октябрендә Царицын янында, унан һуң  Заплавный  һәм  Урта Аҡтүбә араһында ( хәҙерге  Волжский) ҡалаһы эргәһендә һуғыштарҙа ҡатнашып, аҙаҡ граната ярсыҡтары менән  яралана.
Полк командирынан алып дивизия командирына тиклем (1923—1939)
Унан һуң  Жуков Белорус хәрби  округында  И. П. Уборевич ҡулы аҫтында  хеҙмәт итә.
Халхин-Гол
«Был алыш , — тип билдәләй Жуков, Ҡыҙыл Армияның әүҙем оборона тотоуы буйынса  классик операция булып тора".  Бынан һуң   япон  ғәскәрҙәре башҡаса Халхин-Голдың көнбайыш  ярына  сығырға ҡыймайҙар»
Япон ғәскәрҙәренең юғалтыуҙары 61 мең тирәһенә барып баҫа  (шуларҙың өстән бере һәләк була). Халхин-Гол янында  тар-мар итеүҙе,  күптәр япондарҙың  Германия менән бергә СССР-ға ҡаршы  һуғышҡа кереү планынан баш тартыуында   төп сәбәп итеп ҡарай.