cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коваленко Владимир Леонтьевич
Фәнни эшмәкәрлеге
Владимир Леонтьевич Коваленко — 500-ҙән ашыу фәнни эш, шул иҫәптән 22 монография, төрлө ҡулланмалар, уҡытыу-методик әсбаптары, табиптар өсөн методик тәҡдимдәр авторы.
Стригольниктар
Тарих
Стригольниктар рәсми сиркәүҙән ул заман епископтары һәм руханиҙарының үҙҙәрен пастырь булырға лайыҡлы итеп күрһәтмәүе, аҡсаға һатылыуҙары һөҙөмтәһендә айырыла. Стригольниктар тураһында тарихта иҫтәлектәр бик һаҡланмаған.
Дини тәғлимәте
Стригольниктар гөнаһлы руханиҙарҙы еретик тип иғлан итеп, уларҙы айырырға ҡарар итә. Улар өсөн ярлы иерей идеал булып тора. Стефан Пермский һүҙҙәре буйынса, стригольниктар сиркәүҙә тәүбәгә килеү урынына ергә табыынуҙы хуп күрә. Уның белдереүенсә, симония бар ерҙә ла күҙателмәй, әммә уның тураһында стригольниктар даими һөйләп торғас, ул киң таралыу алған була. Стригольниктар ғибәҙәтханаға йөрөүҙе инҡар итә, үҙҙәре айырым йыйылышы йыя, боҙоҡ иерейҙарҙан йыназа уҡытыуҙан баш тарта, әммә православие изгеләндермәй тороп евхаристия ҡылыуға батырсылыҡ итмәй. Фотий мөрәжәғәтнамәһе буйынса фекер йөрөткәндә, руханиҙар араһында йә стригольниктар, йә уларҙың ҡарашын хуплаусылар була. Уларҙың ҡарашы попһыҙ старообрядсы лар ҡарашын хәтерләтә.
Диего-де-Альмагро (Чили)
Географик урыны
Копиапо ҡалаһынан 121 саҡрым (114 км) төньяҡ-көнсығышта, Саладо йылғаһының үҙәнендә урынлашҡан.
Давид (Микеланджело)
Статуяның барлыҡҡа килеү тарихы
Мәрмәрҙең «оҫта Симоне тарафынан боҙолған ҡайһы бер урындары  Микеланджелоның ниәтенә тура килмәй. Шуға күрә уға оҫта Симоненың боҙған киҫәктәрен ҡалдырырға тура килә. Уларҙың ҡайһы берҙәрен әле лә күреп була; Микельаньолоның элекке үлгәндәрҙе кире ҡайтарыуы мөғжизә була».
Ул ваҡытҡа собор ҡыйығында бихисап һындар яһау проекты бик күп сәбәптәр арҡаһында ҡалдырыла, шуларҙың береһе ауыр статуяны ҙур бейеклеккә күтәреүҙе тормошҡа ашырыу була. 1504 йылдың 25 ғинуарында Синьория Флорентияның утыҙ гражданынан торған ҡор йыя, уға күп рәссамдар инә. Уларҙың бик аҙы ғына Сандро Боттичелли етәкселегендә һаман да статуяны собор янында урынлаштырыуҙы талап итә. Башҡалары, шул иҫәптән Джулиано да Сангалло, Пьеро ди Козимо, Андреа делла Роббиа, Симоне дель Поллайоло, Филиппино Липпи, Андреа Сансовино, Лоренцо ди Креди гонфалоньерҙың скульптураны Палаццо Веккьо ишектәре янында йәки уның ихатаһында (кортилдә) ҡуйырға тигән фекере (бәлки, Микеланджелоның теләген иҫәпкә алғандыр) менән килешә. Леонардо да Винчи, Микеланджело әҫәренең яңыса мәғәнәһен баһалап еткермәйенсә, скульптураны готик "Лоджия Орканьи"ла (Лоджия деи Ланци) урынлаштырыу идеяһы менән сығыш яһай. Оҙайлы бәхәстәр һөҙөмтәһендә скульптураны Палаццо Веккьо ишектәре янында ҡуйырға ҡарар ителә. Ул ваҡытта унда Донателло эшләгән «Юдифь һәм Олоферн» бронза төркөмө урынлашҡан була (уны Лоджия Орканьяға күсерәләр). Статуяны Палацо Веккьо диуарҙарына күсереү дүрт көн дауам итә. Ул 1504 йылдың 8 июнендә ҡуйыла. Ҙур статуя ҡырҡтан ашыу кеше ҡатнашлығында күсерелә. Улар һөйрәү өсөн яуап бирә һәм статуяның ағас ситлек эсендә аҡ май менән майланған һыҙалар буйлап шыуыуын күҙәтеп бара. Микеланджело статуяны бында эшләп бөтә. Һындың уң аяғы артындағы ағастың олонон алтын ялата, алтын ялатылған баҡыр япраҡлы еҙ гирляндалар өҫтәй.
1873 йылда, статуяны яуым-төшөм һәм ел йоғонтоһонан һаҡлау өсөн, нәфис сәнғәт академияһында махсус төҙөлгән эдикулаға күсерелә. Уның Синьория майҙанындағы урынын 1910 йылда Луиджи Арригетти эшләгән күсермә ала. 1991 йылда рәссам Пьеро Канната (һуңыраҡ аҡылдан яҙған тип таныла) ҡулдарына сүкеш тотоп, статуяға боҙорға уйлай. Вандал ҡулға алына, әммә статуяның һул аяғы бармаҡтарын емереп өлгөрә. Быға оҡшаш ваҡиға егерме йыл элек Микеланджело төҙөгән Ватикандың Пьетаһында була. Уны һуңынан ҡабат тергеҙәләр.
Доминика
Тарихы
1987 йылда Доминика менән Франция араһында диңгеҙ сиген бүлешеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыла.
2015 йылдың август аҙағында Доминикаға емергес Эрика дауылы ябырыла. Премьер-министр Рузвельт Скеррит, дауылдың емергес йоғонтоһо һөҙөмтәһендә илдең үҫеше 20 йылға кисектерелде, тигән фекер белдерә.
Бәрәңге
Картуфтың ҡоротҡостары
Картуфтың иң ҡурҡыныс ҡоротҡостары булып колорадо ҡуңғыҙы һанала. Ул картуфтың йәшел япрағын һәм бәрәңгеһен ашай. Шулай уҡ киң таралған вирус ауырыуы — фитофтороз. Был ваҡытта картуфтың һабағы ҡарайып кибә.
Сәхих әл-Бохари
Хәҙистәр һаны
Ибн әс-Сәләх «Сәхих әл-Бохари»ҙа, ҡабатланғандарын да индереп, 7275 хәҙис бар, ҡабатланғандарын иҫәпкә алмағанда — 4000 хәҙис тип әйткән.
Диана Будисавлевич
Биографияһы
1891 йылдың 15 ғинуарында Инсбрукта, Австро-Венгрияла, таныҡлы Обексерҙар (нем. Obexer) ғаиләһендә тыуған.
Һөҙөмтәлә Диана Будисавлевич һәм уның яҡлы кешеләр концлагерҙарҙан 15536 баланы алып сыҡҡандар, шулар иҫәбендәге 3254 бала, концлагерҙағы төрлө язалауҙарҙан, аслыҡтан, ауырыуҙан хәлһеҙләнгәнлектән, азат иткән саҡта үлгәндәр, ә ҡалғандары - тере ҡалған. Был балаларҙы ҡотҡарыу акцияһында ҡатнашҡан ун бер кеше һәләк булған. 1945 йылдың майына тиклем Будисавлевич дүрт йыл дауамында төҙөгән картотекаһын Югославияның Социаль сәйәсәте министрлығына тапшырған. Шул уҡ йылда Югославияның Именлек Советы Диана Будисавлевичтың бөтә архивын конфисковать итә һәм уға үҙенең һуғыш ваҡытында күрһәткән батырлығы тураһында һөйләүҙе тыя. Уның батырлығы тураһында киң йәмәғәтселек Диана үлгәс кенә белгән. Диананың ейәнсәре ҡағыҙҙар араһында уның көндәлек дәфтәрен табып алған һәм уны киң йәмәғәтселеккә еткергән. Диана 1941 йылдың 23 октябренән 1947 йылдың 7 февраленә тиклем көндәлек алып барған һәм унда үҙенең эшмәкәрлеге тураһында яҙған булған (көндәлек Хорватияла 2003 йылда баҫылып сыҡҡан). Загребта 1972 йылға тиклем йәшәгәндән һуң ,ул ире менән Инсбрукҡа күсеп килә һәм 1978 йылдың 20 авгусында Инсбрукта вафат була.
Беспаленко Татьяна Ивановна
Биографияһы
Татьяна Ивановна Беспаленко 1921 йылдың 1 мартында Кубань Халыҡ Республикаһы территорияһында, хәҙер Краснодар крайының Курған районында тыуған.
Кубанда колхоздар ойошторолғандан һуң, 1938 йылдан урындағы Ленин исемендәге колхоздың 6-сы баҫыусылыҡ бригадаһында эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы тамаланғандан һуң Татьяна Беспаленко звеноны етәкләй, 1947 йылда йомғаҡтары буйынса звено 10 гектар майҙанда һәр гектарынан 32,23 центнер бойҙай уңышы ала ..
Һабыр (Йылайыр районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 99 % тәшкил итә.
Тарихы
1866 йылда 52 йортта — 283 кеше. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ мәктәп теркәлгән; улус идараһы урынлашҡан. 1920 йылдағы беренсе совет рәүизендә ауылдағы 116 ихатала 557 кешенең йәшәүе теркәлә һәм Һабыр ауылы Йылайыр кантонының шул исемдәге улусының үҙәге була. 1920 йылдағы рәүиз 42 ихатанан торған Үрге Ғәле һәм 46 ихатанан торған Түбәнге Ғәле ауылдарын айырым ике ауыл тип теркәй.
Азем Галица
1918 йылдың декабрендә Шкодерҙа Косовоны обороналау буйынса Милли комитет төҙөлә, уның башында Галица менән Албанияның буласаҡ премьер-министры Хәсән Приштина тора. Комитеттың маҡсаты булып албан ерҙәрен ҡушыу һәм Косовоның сербтар, хорваттар, словендар Короллегенә, йәки Югославия составына индереүгә ҡаршы Галица етәкселегендәге качактар хәрәкәтен төҙәтеү була. Төп көрәш Дреницала йәйелә, бында 10 000 тирәһе баш күтәреүсе туплана.
Кешенең йөҙөүе
Һыуҙа булыу хәүефе
Һыуыҡ тейҙереү һәм һыуһыҙланыу кеше хатта ҡотҡарыу жилеты кейгән осраҡта ла туранан-тура үлемгә килтереүе мөмкин.
Некрасов һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тасуирлама
Некрасовтың йөҙө етди, ҡаштары йыйырылған. Был образда скульптор шағирҙың психологик торошон һүрәтләй. Уның йөҙө рухланған, йөҙөндәге яҡтылыҡ һәм күләгә уйыны үҙенә бер төрлө тулҡынланыу өҫтәй.
Кожемякина Валентина Яковлевна
Биографияһы
1970 йылда ул һәр һыйырҙан 6000 килограмдан ашыу һөт һауа, 1976 йылда — 6021 килограмм, 1979 йылда — 6346 килограмм һөт һауып ала. 1980 йылда үҙ төркөмөндәге һәр һыйырҙан Валентина Кожемякина 7118 килограмм һөт һауып алып, СССР-ҙа иң яҡшы һауынсыларҙың береһе була.
Пенсияға сыға, хаҡлы ялда булып Сочи ҡалаһының Вардан биҫтәһендә йәшәй. Сочи ветерандар ойошмаһының ижтимағи эшмәкәрлегендә ҡатнаша, йәштәр менән йыш осраша.
Ятаған
Тарихы
Башҡорт эпостарын, ҡобайырҙарын, һәр төрлө таҡмаҡтарҙы башҡарғанда оҙатыусы музыкаль инструмент булған, тип фаразлана. Дөйөм алғанда, бындай музыка ҡоралы тик бай башҡорттарҙа ғына булғанға оҡшай. XX быуатта ятағанда уйнау традициялары юҡҡа сыҡҡан.
Капцов Валерий Александрович
Биографияһы
1968 йылда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтының санитария-гигиена факультетын тамамлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
Илдең хеҙмәт медицина өлкәһендәге белгесе.
Оло Асауҙы
Оло Асауҙы (Большая Азавда) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Маниска йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
47-се армия (СССР)
47-се армия — СССР Ҡораллы көстәре составындағы оператив ғәскәри берекмәһе.
1944 йылдың авгусынан 1945 йылдың ғинуарына тиклем Висла йылғаһының көнсығыш ярында оборонала тора. Томашув-Мазовецкий ҡалаһын алған өсөн 60-сы гвардия кавалерия полкы Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә; 58-се гвардия кавалерия полктары һәм 148-се гвардия артиллерия-миномёт полкы Томашув исеменә лайыҡ була.
1943 йыл
31 октябрҙә армияның оборона һыҙығы һәм ғәскәрҙәрен 27-се һәм 38-се армияларға тапшырыла һәм ВГК Ставкаһы резервына күсерелә (Козелец районы).
Халцыней-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Шарығин Ғафур Саҙрыйшарыға улы
Биографияһы
Хәҙерге Ҡалтасы районы Калегин ауылында мәктәпте тамамлағандан һуң, Бөрө бухгалтер мәктәбендә уҡый. Уҡыуын тамамлап ауылына ҡайтҡас, Ғафур Шарығинды Яңауыл район финанс бүлегенә эшкә тәғәйенләргә булалар. Әммә егет, тәжрибәһеҙлегенә һылтап, вазифанан баш тарта.
Мелозерка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҙнабаева Лариса Алексеевна
Аҙнабаева Лариса Алексеевна (17 апрель 1941 йыл) — ғалим-тел белгесе, юғары мәктәп ветераны. 1963 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (2000), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).
Хальмер-Яха (Сядай-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ән-Нәсәйи
Библиографияһы
Ән-Нәсәйи бер нисә хәҙистәр йыйынтығы һ. б. хеҙмәттәр авторы:
Оло Ҡылығаҙы
Этимологияһы
Йәғни, гидроним ҡылы һәм ғаҙы һүҙҙәренән барлыҡҡа килгәнң
Шривиджая
Тарихи мәғлүмәттәр
Шривиджаяға 500 йылға тиклем нигеҙ һалына, фараз буйынса ул Кантоли (Kan-t’o-li) дәүләте урынында барлыҡҡа килә. Ҡытай сығанаҡтарында йөҙ йылдан һуң Суматра утрауындағы ике батшалыҡ телгә алына — Джамби һәм Палембанг. Шул уҡ ваҡытта Джамби тигәне, етерлек дәрәжәлә көслө һәм ҡеүәтле булып, Ҡытай менән ныҡлы бәйләнеш урынлаштырып, тотороҡло мөнәсәбәттәр тотоп көн итә. Изге урындарға сәфәр ҡылыусы будда дине вәкиле И Цзин яҙып ҡалдырыуынса, 686 йылда Джамби Шривиджая тарафынан баҫып алына.
Мәхтүмкули һәйкәле
Мәхтүмкули һәйкәле
Славянканың хушлашыуы
Тарихы
Дирижёр Н. И. Губин да шул уҡ фекер яҡлы: «1912 йыл аҙағында, Бетховен һәм Чайковский әҫәрҙәренең образлы-интонацион материалдарын файҙаланып, Агапкин марш яҙҙы»
Һүҙҙәре
Марш СССР-ҙа 1929 йылда баҫып сығарылған, ул С. А. Чернецкийҙың 1945 йылда баҫылған «РККА оркестры хеҙмәт-строевой репертуар» дирекциондар йыйынтығында телгә алына. Шуныһы ҡыҙыҡ: йыйынтыҡ төҙөүсе композитор, генерал-майор С. А. Чернецкий, маршты һүрәтләгәнгәндә, «типик революцияға тиклемге марш» булараҡ, һаран гармониялы, артыҡ ябайлаштырылған, тип тәнҡитләй. "Үҙешмәкәр оркестр өсөн популяр марштар йыйынтығы"н (Мәскәү, Музгиз, 1953 й.), 1955, 1959 йылғы боронғо популяр марштар йыйынтыҡтарында баян өсөн һалыуҙарҙа переложение тәүге ноталарҙы (Мәскәү, Музгиз, 1955, 1959 йылдар) билдәләргә мөмкин. Был йыйынтыҡтарҙы Рәсәй дәүләт китапханаһының электрон каталогында ҡарарға мөмкин. Һуңғараҡ марш бөтә ерҙә лә осрай.
Хәҙерге ваҡытта
Летят, летят года, Уходят во мглу поезда, А в них - солдаты. И в небе темном Горит солдатская звезда. А в них - солдаты. И в небе темном Горит солдатская звезда. Летят, летят года, А песня - ты с нами всегда: Тебя мы помним, И в небе темном Горит солдатская звезда. Тебя мы помним, И в небе темном Горит солдатская звезда.
Лес да степь, да в степи полустанки. Свет вечерней и новой зари - Не забудь же прощанье Славянки, Сокровенно в душе повтори! Нет, не будет душа безучастна - Справедливости светят огни... За любовь, за великое братство Отдавали мы жизни свои.
Башҡорт телендә үҙенсәлекле тәржемәһе
"Башҡорт атлылары маршы"н ижад итте. («Прощание Славянки» көйөнә) (Василий Агапкин музыкаһы, Башҡортса вариант - Гөлшат Шаһиева һүҙҙәре
Хәҙерге ваҡытта
Рәсәйҙә «Славянканың хушлашыуы» көйөн уйнатып һалдат хеҙмәтенә алыныусылар новобранец хеҙмәт итеү урынына йүнәлеүсе эшелондарҙы вокзалдан оҙатҡандар. Совет заманынан беҙҙең көндәргә тиклем ошо марш тауыш аҫтында әрме хеҙмәтен тултырған һалдаттарҙы хәрби частан өйҙәренә оҙатыу йолалары атҡарылған.
2014 йылдың 8 майында Белорус вокзалында
«Славянканың хушлашыуы» скульптура проектын асыу тантанаһы булды.
Яңы Ҡатай
Яңы Ҡатай (Новокатаево) — Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районындағы ауыл. Яңы Ҡатай ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 425 кеше булған. Почта индексы — 452671, ОКАТО коды — 80207840001.
Баймиев Алексей Хәниф улы
Биографияһы
Алексей Хәниф улы Баймиев 1971 йылдың 23 апрелендә БАССР-ҙың Тәтешле районы Түбәнге Балтас ауылында тыуған. 1993 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң Биохимия һәм генетика институтында эшләй башлай: 2003 йылдан алып — өлкән, 2008 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр; бер үк ваҡытта 2006 йылдан башлап — Башҡорт педагогия университетында уҡыта. 2008 йылдан алып — Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡыта.
Деловая Кубра йырыны
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тәсбих намаҙы
Тәсбих намаҙы — тәүбә һәм истигъфарҙарның иң олоһо һәм бөтөн тән менән эшләнә торған намаҙ.
Тәсбих намаҙын уҡыу тәртибе
Дүрт рәҡәғәтлек тәсбих намаҙында түбәндәге тәртиптә 300 тапҡыр ошондай тәсбих уҡыла: Сүбхәналлааһи үәл-хәмдүлилләәһи үә ләә иләәһә илләллаһу үә Аллаһу әкбәр. Үә ләә хәүлә үә ләә ҡүүәтә илләә билләәһил-ғәлиййил-ғаҙыым.
Был тәсбих намаҙҙа ошолай уҡыла:
Артабан өсөнсө һәм дүртенсе рәҡәғәттәрҙә шулай уҡ уҡыла.
Алағузлы
Атамаһы
Атамаһы ала — ала (пестрая) һәм үгүз — йылға, -лы аффиксы ҡушылып яһалған (Ишимбайская энциклопедия, 2015, С.65)
Рәсүлев Ғабдрахман Зәйнулла улы
Биографияһы
Атаһы нигеҙләгән Рәсүлиә мәҙрәсәһендә белем ала. 1899 йылда хаж ҡыла. 1899—1903 йылдарҙа Ҡаһирәләге Әл‑Әзһәр университетында уҡыған. 1903 йылдан «Рәсүлиә» мәҙрәсәһе мөғәллиме һәм 1905 йылдан мөҙәрисе.
Өфөнөң мосолман зыяратында ерләнгән.
Мальта Президенты
Вазифа вакансиялары
Президент вазифаһы вакантлы йәки әлегә яңы Президент тәғәйенләнмәһә, шулай уҡ был вазифаны биләгән кеше Мальтанан ситтә, отпускыла йәки ниндәйҙер сәбәптәр буйынса уға Конституция менән йөкмәтелгән йөкмәтелгән функцияларҙы башҡара алмаһа, премьер-министр оппозиция лидеры менән кәңәшләшкәндән һуң йәки Мальтала бындай функцияларҙы үтәргә һәләтле кеше булмаһа, баш судья тарафынан үтәлергә тейеш.
Йыназа намаҙы
Йыназа тураһында
Башы һәм һаҡалы һабынлап йыуыла. Әммә сәстәре таралмай. Шунан һуң йыуыусы мәйетте һул яғына ятҡырып — уң яғын, уң яғына ятҡырып һул яғын йыуа. Артабан, кәүҙәһенең билдән өҫ яғын күтәреп, үҙенә терәтеп, ҡорһағын мәсех ҡыла. Мәйеттән нәжес сыҡһа, һыу менән йыуыла, әммә мәйет тулыһынса ҡабаттан йыуылмай. Шунан һуң уның тәне, таҙа сепрәк менән һөртөп киптерелеп, кәфенләнә.
Кәфен
Әгәр туҡыма әҙ булһа, ир-егет өсөн изар һәм лифафә, ҡатын-ҡыҙ өсөн изар, лифафә һәм баш ҡапламаһы ла етә. Улай ҙа эшләп булмаһа, мәйет бер туҡымаға торолоп ерләнә. Кәфендең аҡ мамыҡ туҡыманан булыуы хәйерлерәк.
Мәйет нисек кәфенләнә
Ҡатын-ҡыҙҙа баис ҡапламаһы ҡамис өҫтөнән һәм лифафә аҫтына ҡуйып ҡалдырыла.
Йыназа намаҙы (фарыз-кифая)
Йыназа намаҙы — вафат булған дин ҡәрҙәштәребеҙҙең рухына доға ҡылыу менән бәйле бер фарыз кифая.
Йыназа намаҙының рукундары: дүрт тәкбир менән ҡыям. Сәләм биреү ваджиб һанала. Йынаҙа намаҙында рукуғ һәм сәждәләр юк.
Йыназа намаҙын ҡылыу
Мәйет ир-ат булһа, ошо доға уҡыла:
Мәйет ир бала булһа, ошо доға уҡыла: «Аллаһүммә әжғәлһү ләнә фаратән үәжгәлһү ләнә әжрән үә ҙүхрән үәжгәлһү ләнә шәфиғән үә мүшәф-фәғә».
ҠӘБЕР ҺӘМ ДӘФЕН
Ҡәбер өҫтөнә зиннәт өсөн бина яһау — мәкруһ. Таҙа булһын өсөн тип өҫтөнә нимәлер ҡороу ҙа — мәкруһ.
Киреева Зоя Михайловна
Биографияһы
Ҡазан театр училищеһын тамамлай.
С. Колчим
'''С. Колчим''' — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/958/73/115/17    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Кривошапкин Алексей Леонидович
Биографияһы
2011 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
2015 йылда Рәсәйҙең VII  нейрохирургтар съезында Рәсәй Федерацияһы Нейрохирургтар ассоциацияһының почетлы ағзаһы итеп һайлана.
Ножема
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суда, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Рыбинск һыуһаҡлағысы йылғалары бассейндары, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Дуплышко йырыны
Дуплышко йыйыны — Рәсәйҙәге йылға. Һамар өлкәһе, Ульянов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубра йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Янсура
Янсура — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вырвей йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Яңы Кәстәй
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әстерхан телебашняһы
Әстерхан телебашняһы — телевизион башня. Ул Рәсәй Федерацияһының Әстерхан ҡалаһында урынлашҡан, торған адресы: Ляхов урамы 4-се һанлы ҡоролма. Телевизион башняның бейеклеге — 180 метр тәшкил итә. Телебашня рәшәткәле ҡоростан 3803 КМ проекты буйынса 1967 йылда төҙөлгән. Манара көслө елдәргә бирешмәй, тотороҡло баҫып тора. Телевизион башня — ҡала доминанттарының береһе. Телевизион манара 10 км алыҫлыҡҡа тиклем күренеп тора. 2010 йылда уға яҡтыртҡыстар ҡуялар, шул ваҡыттан алып телевизион башня ҡалалағы матур биҙәүескә әйләнеп, тирә-йүнгә йәм өҫтәп тора. Телевизион башня электр тогын бик экономлы ҡуллана. Энергия ҡулланыуҙың экономлылығы арҡаһында Әстерхан ҡалаһының телевизион башняһы Гиннестар рекорды китабына индереүгә кандидат булып тора.
Валентлыҡ
«Валентлыҡ» төшөнсәһе барлыҡҡа килеү тарихы
Молекуланың күргәҙмә һүрәтен төшөрөү мөмкинлеге лә валентлыҡ теорияһының ҙур өҫтөнлөгө була. 1860-сы йылдарҙа тәүге молекуляр моделдәр барлыҡҡа килә. 1864 йылда уҡ А. Браун структуралы формулаларҙы уларҙа урынлашҡан һәм атомдар араһында химик бәйләнеште билдәләүсе һыҙыҡтар менән тоташтырылған элементтар символдары булған түңәрәктәр рәүешендә файҙаланырға тәҡдим итә; һыҙыҡтар һаны атом валентлығына тап килә.1865 йылда А. фон Гофман тәүге шар стерженле моделдәр күрһәтә, уларҙа атомдар ролен крокет шарҙары алмаштарыа. 1866 йылда Кекуле дәреслегендә тетраэдр конфигурацияһы булған стереохимик моделдәрҙең һүрәттәре баҫыла.
Күпселек элементтарҙа кислород һәм водород берләшмәләрендә валентлыҡтың мәғәнәһе төрлөсә: мәҫәлән, водород буйынса көкөрттөң (H2S) валентлығы — 2-гә, ә кислород буйынса — 6-ға (SO3). Бынан тыш, элементтарҙың күбеһе төрлө берләшмәләрҙә төрлө валентлыҡты (ҡайһы бер элементтарҙың гидридтары ла, оксидтары ла булмауы мөмкин) күрһәтә. Мәҫәлән, углерод кислород менән ике оксид барлыҡҡа килтерә: СО монооксид углероды һәм CO2 углерод диоксиды Углерод монооксидында углерод валентылығы — 2-гә, ә диоксидта 4-кә тигеҙ (ҡайһы бер элементтар шулай уҡ пероксидтар барлыҡҡа килтерә ала). Тикшерелгән миҫалдарҙан күренеүенсә, элементтың валентлығын, ҡағиҙә булараҡ, бер һан һәм/йәки ысул менән баһалау мөмкин түгел.
Валентлыҡ тураһында хәҙерге заман ҡарашы
Мәҫәлән, -углеродтың стехиометрик валентлығы CO 12 (г/моль) /6 (г/моль) = 2, ә CO2 12 /3 = 4.
Давыдов усадьбаһы (Мәскәү)
Тарихы
XVIII быуаттың икенсе яртыһында төп йортто, баҡса һәм флигелде үҙ эсенә алған усадьба Барыков тыҡрығынан алып Сеченов урамына тиклем булған кварталды биләгән. Төп йорт 1770 йылдарҙа төҙөлгән, был ваҡытта уның хужаһы Мәскәү полицмейстеры Архаров Николай Петрович булған. Бина стиле иртә классицизмға ҡарай. Ошо уҡ ваҡытта төп ихатаны ике яҡтан кәртәләүсе бер ҡатлы флигелдәр төҙөлгән. 1812 йылда янғындан зыян күргән усадьба артабан яңынан тергеҙелә. Йорт ярым түңәрәк тәҙрәле мезонин менән тамамлана, фасады төп инеү урынының ике яғынан ике һәм бер ҡатлы коринф колонналар менән биҙәлгән. 1830 йылда төп йорттоң ҡабырғаларына һәм флигелдәренә төкәтмә төҙөлгән, ә 1869—1874 йылдарҙа архитектор А. Л. Обер ағас ҡаралтыларҙы таш менән алмаштырып ҡорған.
Әлеге ваҡытта усадьба тергеҙелгән, әммә үҙенсәлекле интерьерҙары юғалған, башҡа мәғлүмәттәр буйынса XIX быуат һүрәттәре һаҡланған.
Иванов Илья Ильич
Биографияһы
1977 йылдың 31 мартында вафат була.
Безредка Александр Михайлович
Биографияһы
А. М. Безредка 1940 йылдың 28 февралендә Парижда вафат була.
Фәнни эшмәкәрлеге
Александр Михайловичтың һуңғы тикшеренеүҙәре яман шеш ауырыуҙарына ҡаршы көрәшеү ысулдарын өйрәнеүгә бағышлана. Уның үлеме шешкә ҡаршы вакциналар эҙләүҙә ҡыҙыҡлы эксперименттарҙы өҙә.
Юлиана Витан-Дубейковская
Биографияһы
Юлиана Менке Вильнюс немецтары ғаиләһенән сыҡҡан. 1895 йылдан 1905 йылға тиклем Вильнюста Вера Михайловна Прозарованың шәхси гимназияһында уҡый. Гимназияла уҡыған ваҡытында ул һеңлеһе менән бергә уҡыған Алоиза Пашкевич менән танышай. 1907 йылдан башлап Санкт-Петербургта, 1914 йылда Санкт-Петербург университетының тарих-филология факультетына дәүләт имтихандарын тапшыра. 1915 йылда, Вильнюсҡа ҡайтып, Иван Луцкевич менән таныша һәм Вильнюста белорус комитетында эшләй башлай. Беренсе белорус башланғыс мәктәбен, белорус теле уҡытыусыларын әҙерләү курстарын һәм Вильнюс белорус гимназияһын асыуҙа ҡатнаша, һуңғараҡ был гимназияла немец телен һәм педагогикаһын уҡыта. 1922 йылда ул билдәле белорус эшмәкәре Леон Витан-Дубейковскийҙың ҡатыны була. Уның вафатынан һуң (1940 йыл) йорт һәм ер национализациялана, 1941 йылдың 6 мартында Юлиана ғаиләһе менән нацист Германияһына китә. Башта мигранттар өсөн лагерҙа йәшәй, аҙаҡ Берлинға ебәрелә, унда хәрби министрлыҡтың белорус идаралығында тәржемәсе булып эшләй. 1941 йылдың 18 июненән немец пропаганда «Винета» ойошмаһын етәкләй. 1945 йылдан һуң лекциялар уҡып аҡса эшләй. 1947 йылдың сентябрендә Көнбайыш Германияға Малерсдорфҡа үҙ туғанына бара, ә 1951 йылдың апрелендә Нюрнбергҡа китә. Ҡайһы бер хәтирәләрендә Белорус милли хәрәкәте, үҙе һәм яҡындары тураһында яҙа. Мәҫәлән, Иван Луцкевич тураһында «Минең хәтирәләр» китабын яҙа (Леон Луцкевичтың инеше һүҙе менән 1994 йылда Вильнюста баҫылып сыға), Дягилева Галинаның «Зніч» театрында ҡуйыласаҡ «Вильнюс хыялдары» спектакленең нигеҙе була. 1954 йылда Нью-Йоркта «Леон Витан-Дубейковский» китабы сыға, уны Юлиана Кветка Вітан псевдонимы аҫтында баҫтырып сығара.
Кирилл һәм Мефодий
Сығышы
Кирилл һәм Мефодий тыуған византий ҡалаһы Фессалоникиҙа (Салоники, славянса «Солунь») тыуған. Атаһы Лев «иң яҡшы һәм бай ырыуҙан», друнгарий, йәғни Фессалониканың фема стратегы (хәрби һәм граждан губернаторы) янында офицер була. Уларҙың олатаһы (атаһы йәки әсәһе яғынан микән, билдәһеҙ) Константинополдә ҙур вельможа булған, әммә һуңынан, бәлки, эҙәрлекләнгәндер, үҙенең ғүмерен Фессалоникала билдәһеҙлектә тамамлаған. . Ғаиләлә ете ул була, Мефодий  — өлкәне, ә Константин (Кирилл) — кесеһе.
Уҡыған һәм уҡытыусы булып эшләгән йылдары
851 йылда Кирилл, император ҡушыуы буйынса, сарацин хәлифәһе, йәғни, ахыры, ғәббәсиҙәр хәлифәһе Әл-Мутавәкил Алаллаһ һарайына юллана (миссия).
Римгә сәфәр
868 йылдың башында Римдә Кирилл менән Мефодий яңы папа Адриан II менән осраша. Ағалы-энеле Клименттың изге һөйәген тапшыра, һәм папа славян телендә (Глаголик йола) ғибәҙәт ҡылыуҙы раҫлай, һәм тәржемә ителгән китаптарҙы рим сиркәүҙәренә лә һалырға бойора. Папа ҡушыуы буйынса, Формоз (Порто епискобы) һәм Гаудерик (Веллетри епискобы) Константин һәм Мефодий менән бергә сәйәхәт итеүсе өс диндарҙы священник (рухани) тип таный, ә һуңғыһы епископ санына лайыҡ була.
Хөрмәтләү
Смоленск сиркәүе епискобы Антоний (Амфитеатров), 1861 йылдың йәйендә Синодтың обер-прокурорына мөрәжәғәт итеп яҙылған ғаризаһында шуға иғтибар итә: 11 майға ҡаршы Минейҙа Кирилл һәм Мефодийға арналған ғибәҙәт ҡылынмай, ә Месяцесловта уларға торпарь ҙә, кондак та юҡ, тип, беренсе славян уҡытыусыларын хөрмәтләүгә тәүге практик аҙымдар яһай. Йәғни Рәсәйҙә (Сербияла, Болгарияла һәм Рәсәйҙә) баҫылған китаптарҙы ҡулланған илдәрҙәге ғибәҙәт ҡылыу практикаһында славян беренсе уҡытыусыларына махсус ғибәҙәт хеҙмәттәре үтәлмәй, ти. Бындай хеҙмәттәрҙе төҙөргә һәм ғибәҙәт ҡылыуҙа ҡулланылышҡа индерергә кәрәк була. Был башланғысты митрополит Филарет (Дроздов) хуплай.
Изге Синодтың 1885 йылғы Указы менән 11 май иҫтәлеге төн буйы уяу булыу (бдение) менән оҙатылыусы урта байрамға индерелде. 1901 йылда Синод дини ведомство ҡарамағында булған барлыҡ уҡыу йорттары эргәһендәге ғибәҙәтханаларҙа йыл һайын 11 май көнө алдынан, дәрестәрҙән азат ителеп, уҡыусыларҙың төн буйы уяу булыуын, икенсе көндө, доға уҡып, Мефодий һәм Кириллға литургия атҡарыуын билдәләй. Шулай куҡ 11 майҙа сиркәү мәктәптәрендә йыл һайын сығарылыш тантаналары була.
Ассирия
Б.э.т. IX быуаттың тәүге яртыһында ассирийлылар хәрби баҫып алыу походтарын башлай. Улар бөтөн Месопотамияны, Фәләстанды һәм Кипрҙы, хәҙерге Төркиә һәм Сүриә, шулай уҡ Мысыр территорияларын (уны 15 йылдан юғалтҡандар) яулап ала. Яуланған ерҙәрҙә, яһаҡ түләү йөкләмәләрен һалып, провинциялар барлыҡҡа килтерәләр, ә иң оҫта һөнәрселәрҙе ассирия ҡалаларына күсерәләр (моғайын, шуға күрә лә Ассирия сәнғәтендә тирә-яҡ халыҡтар мәҙәниәттәренең йоғонтоһо һиҙеләлер). Ассирийлылар үҙҙәренең империяһында, бөтөн баш күтәреүселәрҙе көсләп күсереп депортация һәм ҡаты язалап, бик ҡанһыҙ идара итә.
Матросова Федосья Евгеньевна
Биографияһы
Федосья Евгеньевна Матросова 1924 йылда хәҙерге Татарстан Республикаһының Лениногорск районы Ивановка ауылында тыуған. Мордва (эрзя).
Мордовияның баш ҡалаһында уның бригадаһы электролампалар заводында, шулай уҡ бер нисә мәктәп һәм торлаҡ массивтарын биҙәүҙә эшләй.
1983 йылда хаҡлы ялға сыға.
Өс тарлауыҡ ГЭС-ы
Тарихы
Янцзы йылғаһында ҙур быуа төҙөү идеяһын иң тәүҙә Гоминьдандың премьер-министры Сунь Ятсен 1919 йылда үҙенең «Ҡытайҙың халыҡ-ара үҫеше» хеҙмәтендә яҙып сыға. Өс тарлауыҡ районында быуа үҙенең ҡеүәтен 30 млн ат көсөнә тиклем (22ГВт) арттырырға һәләтле, тип белдерә ул. 1932 йылда Чан Кайши етәкселек иткән Ҡытай республикаһы хөкүмәте быуа төҙөү планы өҫтөндә эшләй башлай. 1939 йылда, Япон-Ҡытай һуғышы барған мәлдә, Япония императоры армияһы хәрби көстәре Ичан округын баҫып ала һәм был районды ҡарап сыға. Быуа төҙөү буйынса япон проекты әҙер була һәм уны ғәмәлгә ашыра башлау өсөн Ҡытайҙың икенсе берләштерелгән фронтын еңеү генә талап ителә.
Электр энергияһын һатыу
ГЭС-тан электр энергияһын ҡулланыусыларға еткереү өсөн 9484 км юғары вольтлы электр тапшырыу линиялары селтәрҙәре, шул иҫәптән 6519 км — 500 кВ көсөргәнешле алмаш ток һәм 2965 км — ±500 кВ һәм унан да юғарыраҡ көсөргәнешле юғары вольтлы даими ток линиялары һуҙыла. Алмаш ток көсөргәнешендә эшләүсе трансформаторҙарҙың дөйөм ҡуйылған ҡеүәте 22,75 вольт-ампер (ГВ·А), ә даими ток системаһында — 18 ГВт тәшкил итә. ГЭС-тан Ҡытайҙың төрлө провинциялары буйлап 10 төрлө 15 юғары вольтлы линия тарала. ГЭС-тың бөтә трансформатор һәм транспортлау электр селтәре төҙөлөшө өсөн 34,387 млрд ¥ аҡса тотонола. Өс тарлауыҡ ГЭС-ын төҙөү планлаштырылғандан бер йыл алда — 2007 йылда тамамлана.
Шлюздар
Быуа янында бер-береһенә параллель рәүештә ике шлюз ҡуйылған (30.83667°N, 111.01944°W). Һәр береһе биш баҫҡыстан тора һәм судноларҙы яҡынса 4 сәғәт эсендә үткәрә ала. Шлюздар ауырлыҡтары 10 тоннанан артамаған судноларҙы ғына үткәрә. Шлюз камераларының оҙонлоғо — 280 м, киңлеге — 35 м, тәрәнлеге — 5 м Бындағы шлюздар Изге Лаврентий диңгеҙ юлы шлюздарынан 30 метрға оҙонораҡ, ләкин тәрәнлек буйынса улар ике тапҡырға һайыраҡ. Быуа төҙөлгәнгә тиклем «Өс тарлауыҡ» участкаһында максималь йөк әйләнеше йылына 18,0 млн тонна тәшкил иткән. 2004 йылдан 2007 йылға тиклем шлюздар аша тотош алғанда 198 млн тонна йөк үтә. Йылға мөмкинлектәре алты тапҡырға арта, ә бына йөк ташыу хаҡы 25 процентҡа кәмей. Йылына шлюздар аша 100 тоннаға тиклем йөк үткәреп буласаҡ, тип фаразлана.
Оло Берҙәш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ханавэй-Яха (Нейта-Яха ҡушылдығы)
Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нейта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
М. Журавскаяның килем йорто
Һылтанмалар
Мәҙәни мираҫ объекттары реестрына биттәр.
Карамян Грачия Григорьевич
Эшмәкәрлеге
Карамян Грачия Григорьевич педагогик фекер тарихы, атап әйткәндә Әрмәнстанда, һәм уҡыусыларҙың әхлаҡи тәрбиә биреү проблемалары өҫтөндә эшләй. 19 быуаттың күренекле әрмән педагогтары (X. Абовян, Г. Агаян) тураһында тикшеренеүҙәр авторы.
Хеҙмәттәре
Юғары мәктәптә лекция уҡытыу теорияһы һәм оҫталығы. Ереван,1983
Төньяҡ Шудья
Төньяҡ Шудья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шудья йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Брегвадзе Нани Георгиевна
Биографияһы
1980 йылдан яңғыҙ йыр карьераһын башлай.
Педагогик эш менән шөғөлләнә: 2002 йылдан бер нисә йыл Мәскәү мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты эстрада-джаз йырҙарын башҡарыу кафедраһы мөдире була (профессор).
Менчинская Наталья Александровна
Биографияһы
1927 йылда Ҡырым педагогия институтын (хәҙер В. И. Вернадский исемендәге милли Таврия университеты) тамамлай һәм 2-се Мәскәү дәүләт университеты эргәһендәге ғилми педагогика институты аспирантураһында уҡыуын дауам итә (1930 йылдан), унда совет психологы Л. С. Выготский етәкселегендә уҡыусыларҙа арифметик ғәмәл үҫеше проблемалары буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы
Ғаиләһе
Ҡыҙҙары:
Ниса (ҡала)
Тарихы
Риүәйәт буйынса, Дарий I Гистасп заманында (б.э.т.VI быуат) ауыл сик ҡәлғәһе була, ул төньяҡтан баҫып ингән һуғышсан күсмә халыҡтарға юлды тотҡарлай.
Тимофеева Юлия Петровна
Биографияһы
Юлия Тимофеева Минск дәүләт лингвистика университетының инглиз теле факультетын, Белоруссия коллегиумын тамамлай, тәржемәсе оҫтаханаһына йөрөй. ПрайдзіСвет тәржемә әҙәбиәте интернет-журналына нигеҙ һала һәм уның мөхәррирҙәренең береһе була. Белоруссия Яҙыусылары союзы һәм Белоруссия Пен-үҙәгенең ағзаһы була. Беларусь Яҙыусылар союзы ҡарамағындағы Йәш яҙыусылар мәктәбен ойоштороусыларының һәм кураторҙарының береһе. «Белсат» телеканалында «Рэмарк»мәҙәниәте тураһында телешоу алып бара.
Псковтағы республика
Үҙаллылығын юғалтыу
Иҡтисади үҫеш арҡаһында Мәскәү менән бәйләнештәрҙе нығытыу, шулай уҡ тышҡы сәйәсәт маҡсаты, Псковтың Куликов яуында дошманға ҡаршы бергәләп уңышлы ҡатнашыуы һәм Тевтон ордены менән Литваға ҡаршылыҡ күрһәтеү Псков республикаһының бойондороҡһоҙлоғон көсһөҙләндереү өсөн тәүшарттар булып тора.
Ҡурғашлы (Ғафури районы)
Рәсемдәр
thum|300px
Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы
Кирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы (28 октябрь 1948 йыл) — театр актёры. 1983 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1999), Башҡорт АССР-ының халыҡ (1991) артисы.
Яңы Ҡорос
Яңы Ҡорос (Новокуручево) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 72 кеше. Почта индексы — 452654, ОКАТО коды — 80207849004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар: Йылғалар, күлдәр:
Тарихи ҡомартҡылар:
Ханавэй-Яха (Няву-Яха ҡушылдығы)
Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няву-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Варгол
Варгол (Воргол) — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сосна йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Чагин Георгий Николаевич
Чагин Георгий Николаевич (24 апрель 1944 йыл, Молотов өлкәһе Чердынь районы Бани ауылы — 10 ноябрь 2018 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй тарихсыһы, этнолог, крайҙы өйрәнеүсе. Тарих фәндәре докторы, профессор, Пермь университетының Рәсәйҙең боронғо һәм яңы тарихы кафедраһы мөдире (1995—2018). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2004), Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2007).
Эмилия Реджепи
Биографияһы
Призрен муниципалитеты советы ағзаһы, Призрне ассамблеяһы спикеры урынбаҫары, иҡтисади үҫеш һәм энергетика министры урынбаҫары вазифаларын биләгән.
Косовола Босния ойошмаһын  — өс сәйәси партия колалицияһы күрһәтә. 2010 йылда парламент һайлауҙары алдынан Эмилия Реджепи 2009 йыл Яңы демократик партияға нигеҙ һала. Косовола сәйәси партияны етәкләгән беренсе ҡатын-ҡыҙ була. 2010 йылда һайлауҙар йомғаҡтары буйынса был партия парламентта бер урын ала һәм алдағы һайлауҙарҙа ла урынды һаҡлай.
2014 йылда парламент һайлауҙары йомғаҡтары буйынса тәүге тапҡыр Косовоның парламенты депутаты итеп һайлана. 2017 йылда һайлауҙарҙа яңынан һайлана.
Рахманов Игорь Владимирович
Хеҙмәттәре
Яңы Көнбайыш Европа телдәрен уҡытыу методикаһы тарихы буйынса очерк, Мәскәү, 1947;
Урта мәктәптә сит телдәрҙе уҡытыу методикаһының ҡайһы бер теоретик мәсьәләләре. журнал ИЯШ, 1948, № 3;
Быкова Фёкла Ивановна
Быкова Фекла Ивановна (31 май 1880 йыл — 28 апрель 1970 йыл) — халыҡ сәсәне, шағир. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1939). Карел-Фин ССР-ынан икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш Юғары Совет депутаты (1947—1955).
С. К. Морозовтың айырым йорто
'''С.К. Морозовтың айырым йорто''' —1901 йылда архитектор Н.Д. Бутусов проекты буйынса төҙөлгән. Мәскәү, Горохов тыҡрығы, 14 адресы буйынса урынлашҡан. Төбәк әһәмиәтендәге Рәсәй халыҡтарының мәҙәни мираҫы объекты, дәүләт һаҡлауы аҫтында.
Тарихы
Фронтондар аҫтында, тәҙрә ҡапҡастарының өҫкө өлөшөндә ҡатын-ҡыҙҙарҙың башы ҡиәфәтендә һылап яһалған биҙәктәр урынлашҡан, ҡатын-ҡыҙҙарҙың сәстәре үҫемлек семәрҙәре менән ишелгән. Ҡыҙҙар ҡулланылған лорелея модерны стиле менән оҡшаш. Ҡабырға фасад үҙенең модерн стилендәге сүкеп яһалған семәрле япмаһы менән иғтибарҙы йәлеп итә.
Мефодьева Екатерина Андреевна
Биографияһы
1930-1950 йылдарҙа Мәскәү «Динамо»һы өсөн баскетболда уйнай. 1951-1952 йылдарҙа — Мәскәү авиация институты баскетбол клубы өсөн.
Үрге Олымчик
Үрге Олымчик — Рәсәй йылғаһы. Орёл өлкәһе, Липецк өлкәһе, Курск өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Олымчик йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Аҡса
Аҡса тарихы
Ҡайһы бер илдәрҙең тарихында төрлө сәбәптәр менән металл аҡса ҡулланылмаған осорҙар булыуы билдәле, аҡса сифатында яңынан тауар аҡсаһы ҡулланылған. Мәҫәлән, Боронғо Рустә XII—XIV быуатта металл аҡсаһыҙ осор булған, сөнки сит илдән көмөш килтер туҡтаған һәм илдә көмөш ятҡылыҡтары табылмаған.
Капитализмға тиклем баҡыр, бронза, көмөш файҙаланылған. Ҡайһы бер илдәрҙә генә б.э.т. 2 мең йыл элек үк алтын файҙаланылған (Ассирияла, Мысырҙа).
Белешмә сығанаҡтар
Включает статьи из следующих источников:
Ханавэй-Яха (йылға)
Ханавэй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Липовец
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 8 545 кеше йәшәй.
Байрамғол ауыл биләмәһе
Байрамғол ауыл биләмәһе — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Арғаяш районындағы муниципаль берәмек.
Республика Хәрби Дан музейы
Республика Хәрби Дан музейы — Башҡортостан Республикаһында үҫеп килеүсе йәш быуынды патриотик тәрбиәләү үҙәктәренең береһе. Музей Өфөлә 1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеү мемориаль комплексының бер өлөшө булараҡ 2000 йылдың 8 майында асыла.
Эшмәкәрлеге һәм ҡаҙаныштары
Иҫтәлекле даталар һәм музейҙа йыл һайын үткәрелгән саралар:
Көнсығыш Тимор
Был Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы ике христиан иленең береһе (икенсеһе — Филиппин).
Индонезияның Көнсығыш Тиморҙы оккупациялауы
1975 йылдың 28 ноябрендә ФРЕТИЛИН партияһы Көнсығыш Тиморҙың бойондороҡһоҙлоғо тураһында декларация иғлан итә. Тик 9 көндән һуң илгә Индонезия армияһы баҫып керә, Көнсығыш Тимор Индонезияның 27-се провинцияһы тип иғлан ителә.
Дәүләт-сәйәси ҡоролошо
Ғәмәлдәге конституция 2002 йылдың 20 мартында ҡабул ителә. Ул португал конституцияһы моделе нигеҙендә эшләнә.
Громотуха (Серга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Көнсығыш Тимор
Иҡтисады
Өҫтөнлөктәре: Тимор диңгеҙендәге нефть һәм газ ятҡылыҡтары. Тимор диңгеҙендә бер нисә нефть ятҡылығы табылған. Уларҙың береһенең генә — Байу-Ундандың запасы 3 миллиард долларға баһалана. Ауыл хужалығының традицион нигеҙен ҡәһүә һәм тропик емештәр тәшкил итә.
Тимер ташҡын (фильм)
Сюжет
Сюжет нигеҙендә ысынбарлыҡта, Граждандар һуғышы ваҡытында, 1918 йылда, ҡыҙыл Тамань армияһының аҡтар биләгән райондарҙан азатлыҡҡа юл ярып сыҡҡан еңеүле походы ята.
Башҡортостан Хәрби-революцион комитеты
Тарихы
Яңы хөкүмәт, ойошторолоуының беренсе көндәренән алып, Башҡорт ғәскәрҙәренең Совет власы яғына күсеү мәсьәләләре менән мәшғүл була. Һөҙөмтәлә 1919 йылдың 20 мартында Мәскәүҙә үҙәк Совет власы менән Башҡорт Хөкүмәте Автономиялы Совет Башҡортостан араһында Килешеү төҙөлә. Был тарихи актты Совет хөкүмәте яғынан Совнарком рәйесе Владимир Ленин, Бөтә Рәсәй үҙәк башҡарма комитеты рәйесе Михаил Владимирский һәм милләттәр эштәре буйынса халыҡ комиссариаты етәксеһе Иосиф Сталин, башҡорттар яғынан — Башҡорт хөкүмәте рәйесе Мөхәмәтхан (Мстислав) Ҡулаев, Башревком ағзаһы Муллаян Халиков һәм Башҡорт ғәсҡәре адъютанты Әбдрәшит Бикбауов. Артабан Башревком үҙәк Совет власының Башҡорт Хөкүмәте менән Автономиялы Совет Башҡортостан тураһындағы Килешеүҙе тормошҡа ашыра башлай, дәүләт идаралығы реформаһын советтар ҡоролошона тап килтереп үткәрә.
Воронец (Сосна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосна йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Хоперге қосылу құйылысына дейінгі Дон ҡушылдығының су алаптары, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Демид
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һултантимер
Һултантимер (Султантимирово) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 250 кеше. Почта индексы — 453695, ОКАТО коды — 80227842003.
Венедиктовтар — Шнауберттар — Моносзондарҙың ҡала усадьбаһы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Петропавловка (Стәрлетамаҡ районы)
Петропавловка (Петропавловка) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 6 кеше. Почта индексы — 453161, ОКАТО коды — 80249828002.
Яңы Һаҫыҡкүл
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лахер-Зее (күл)
Характеристикаһы
2007 йылда кратер күленән углекислый газ сығыуы күҙәтелә.
Свинуха (Чагра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Сами Лепистё
Континенталь хоккей лигаһында
2017 йылдың 30 апрелендә Саминың клуб менән контракты тамамлана. Шуға күрә ул 22 майҙа «Йокерит» хоккей клубына 10 йыл үткәс яңынан ҡайта. Сами командала капитандың ассистенты була. Даими миҙгелде ул барыһы 56 уйында 29 (7+22) мәрәй йыя. Гагарин кубогы өсөн плей-оффта «Йокерит» көнбайыш конференцияһы ярымфиналына тиклем етә. 2018 йылдың 13 апрелендә Сами «Йокерит» менән бер йылға контракт төҙөй. 2018/2019 йылдар миҙгелендә ул командала капитан Петер Региндың ассистенты ролен башҡара. 2019 йылдың ғинуарында үткән Йондоҙҙар уйынында ҡатнашырға тип киң мәүғлүмәт саралары вәкилдәре һаҡсыны Бобров дивизионы йыйылма командаһына һайлай, әммә йәрәхәте өсөн Сами был хоккей байрамында ҡатнашмай. Даими миҙгелдә ул 59 осрашыуҙа 36 мәрәй һәм 65 штраф минуты йыя, ә команда Көнбайыш конференцияһында дүртенсе урынды яулай. Гагарин кубогы өсөн плей-оффының тәүге этабында Мәскәүҙең «Динамо» хоккей клубына ҡаршы серияла Финляндия командаһы отола.
Финляндия йыйылма командаһында
2018 йылдағы ҡышҡы Олимпия уйындарына Милли хоккей лигаһы үҙенең уйынсыларын ебәрмәҫкә була. Шуға күрә Европала уйнаған хоккейсылар Олимпиадала ҡатнашырға мөмкинселек ала. Сами Көньяҡ Кореяла үҙенең өсөнсө ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Шунда Лепистё 5 осрашыуҙа 5 мәрәй йыя, тик Финляндия йыйылма командаһы сирекфиналда еңелеп ҡала.
Рәсәй ҡәүемдәре (һындар серияһы)
Күпселек моделдәрҙең авторы скульптор Каменский Павел Павлович.
Барлыҡҡа килеүе
Серия 1907 йылда император Николай II  инициативаһы менән эшләнә башлай һәм Романовтар йортоноң 300 йыллығына арнала ( 1913 йылда).
Носратуллин Вил Ҡасим улы
Биографияһы
1963 йылда үҙ ауылының урта дөйөм белем биреү мәктәбен тамамлай һәм Силәбе ҡалаһына китә. «Челябстрой» тресында бер йыл эшләгәндән һуң, ташсы һөнәре буйынса 3-сө разряд ала. Шунан Башҡортостанға ҡайтып, Өфө авиация институтына уҡырға инә. Ике йыл уҡығас, торлаҡ мәсьәләһенең киҫкенләшеүе арҡаһында Совет Армияһына китә, Һарытау янында Һауа һөжүменә ҡаршы ғәскәрҙәрҙе Аэродром-техник хеҙмәтләндереү айырым батальонында хеҙмәт итә. Армияла өс йыл була.
Диплом яҡлағандан һуң, иҡтисади кибернетика кафедраһында ассистент була, 1977 йылда СССР Ауыл хужалығы министрлығының Бөтә Рәсәй кибернетика ғилми-тикшеренеү һәм проект-технология институтының маҡсатлы аспирантураһына ебәрелә. Аспирантураны 1980 йылда тамамлай һәм диссертация яҡлауға тәҡдим ителә.
Аспирантураны тамамлағас, 1980 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтының иҡтисади кибернетика кафедраһына өлкән уҡытыусы булып әйләнеп ҡайта. 1985 йылда СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлегенә өлкән ғилми хеҙмәткәр булып күсә.
2001 йылда уға профессор ғилми дәрәжәһе бирелә<div style="counter-reset: mw-Ref 2;" href="./Нусратуллин,_Вил_Касимович#cite_note-:1-2">. 1997 йылдың июнендә Носратуллин Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Социль-иҡтисади тикшеренеүҙәр институтына бүлек мөдире итеп тәғәйенләнә, октябрҙә Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһе Иҡтисад институтының территориаль системалар үҫешенә системалы анализ һәм прогнозлау буйынса Өфө лабораторияһына төп ғилми хеҙмәткәр булып күсә.
Суртанүҙәк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сәйетбаба
Урамдары
Дәминовтар Туғандары урамы (Братьев Даминевых (улица))
Партизан урамы (Партизанская (улица))
Яманйылға (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Этимологияһы
Географ, топонимист Шувалов Николай Иванович Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән шәхес, үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә Еманжелинка (Яманйылға)  гидронимына шундай аңлатма бирә:''От башкирского названия речки Яман-Зильге, или Яманжелге, впадающей в озеро Большой Сарыкуль. В переводе — «плохая речка»: яман — «плохой», «скверный», зилга,  желга — диалектный вариант от йылга (елга) — «речка».''. .
Йәғни, Силәбе өлкәһендә Яманйылғалар икәү булып сыға, һәм беренсеһенең аңлатмаһы икенсеһенә лә тура килә.
Хасай-Нгынян-Се
Хасай-Нгынян-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Няву-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 114 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Мирзоева Мария Моисеевна
Мирзоева Мария Моисеевна (,  — 15 март, ) — йырсы, пианист һәм вокал педагогы.
Биографияһы
1916 йылда Мәскәү консерваторияһын фортепьяно класы буйынса (Э. Э. Фрей класы) алтын миҙал менән тамамлай. Йыр буйынса С. Г. Рубинштейнда, һуңыраҡ Варвара Михайловна Зарудная-Иванова (1917) (Камилл Эверарди вокал мәктәбе) менән шөғөлләнә. Композитор А. Т. Гречанинов менән концерттар ҡуя. 1928 йылда Францияла Парижда йырсы булараҡ сығыш яһай. 1931—1941 йылдарҙа камерный йырсы А. Л. Доливо — Мазетти уҡыусыһы менән концерт бирә. 1932 йылдан Мәскәү консерваторияһында яңғыҙ йырлау уҡытыусыһы булып эшләй.
Дуҫлыҡ баҡсаһы (Санкт-Петербург)
Дуҫлыҡ баҡсаһы — Сад дру́жбы -  Санкт-Петербургтағы Литейный проспектындағы  № 15-17 һанлы йорттар янында урынлашҡан баҡса.
Тасуирламаһы
Баҡса булдырыу өсөн кәрәкле бөтә материалдар Шанхайҙан килтерелгән.
Баръяҙы ҡаласығы
Табылдыҡтар
Баръяҙы ҡаласығының майҙаны археологик тикшеренеүҙәр мәлендә 120 м² ҡаҙылған. Ҡаласыҡ 4 ҡат ур менән уратылған. Ҡаласыҡтың оҙонлоғо 340 м, киңлеге 50 м, ә урҙың дәүмәлдәре — оҙонлоғо 20—60 м, киңлеге 5—10 м, бейеклеге 1—3 м.
Сәмиғуллин Венир Кәлимулла улы
Биографияһы
1995—2005 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтында дәүләт хоҡуғы кафедраһы мөдире була.
Чёрненькая (Чагра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Каппель Владимир Оскарович
Белеме
Башланғыс белемен 1894 йылда тамамлай. Санкт-Петербургта (1901 йыл) 2-се кадет корпусын, Николаев кавалерия училищеһын 1903 йылда тамамлай.