cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Овруч
Кенәз Олег Святославович һәйкәле
Древлян кенәзе Олег Святославичтың тәүге ҡәбере урынына ҡуйылған, ул 977 йылда, Овручҡа (Вручий) уның ағаһы Ярополк Святославич һөжүм иткән ваҡытта, һәләк була. 1044 йылда Ярослав Мудрый бойороғо буйынса Олег Святославичтың һөйәктәре Киевтағы Десятинный сиркәүендә күсерелеп ерләнә. 1812 йылда Наполеонға ҡаршы Волынь ополчениеһының бер төркөм офицерҙары үҙ аҡсаһына бронза ат өҫтөндә кенәз Олег һәйкәлен төҙөй. Был һәйкәл һуңыраҡ һүтеп алына.
Донъя океаны
Донъя океанының килеп сығышы
Архейҙа океан эҫе булған тип иҫәпләнә. Был һыуҙа күп һанлы төрлө металдар, бигерәк тә FeCl2 хлориды рәүешендәге тимер эрегән. Фотосинтезлаусы бактерияларҙың эшмәкәрлеге атмосферала кислород барлыҡҡа килтерә. Ул океан тарафынан йотола һәм һыуҙа тарҡалған тимерҙе окислауға тотонола.
Океанды тикшереү тарихы
Ул 1917 йылда тәүге тапҡыр «Донъя океаны» төшөнсәһен фәнгә индерә, бөтә океандарҙы — Һинд, Атлантик, Арктика, Тымыҡ океанды — Донъя океанының бер өлөшө тип һанай.
Пулялы йорт (Таганрог)
Тарих
Варваци ғаиләһенең был йорто баҡсалар менән уратып алынған булған. И. А. Варваци үлгәс, йорт уның иргә сығып Конно-Варваци фамилияһын алған ҡыҙы ҡарамағында ҡалған. Һуңыраҡ утар йорто уның ике улына күскән. 1901 йылдан алып йорт Коммерция училищеһына арендаға бирелгән. Йорт ҡала үҙәгенән алыҫ торғанлыҡтан, 1906 йылда училище өсөн яңы бина һалырға ҡарар иткәндәр. 1910 йылда йылда йорт һалынып бөткән һәм изгеләндерелгән. Шул йылда Пулялы йорт Дон лейб-гвардияһының 52-се казак полкы есаулы Борис Ростиславович Хрещатицкий ҡулына төшкән.
Гориш
Гориш (Gohrisch) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2107 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,78 км2. Диңгеҙ кимәленән 300 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 1824 һәм автомобиль коды PIR.
Спиваков Владимир Теодорович
Дирижёр
Дирижёрлыҡ оҫталығына Спиваков Рәсәйҙә Горький (Түбәнге Новгород) консерваторияһы профессоры Израиль Гусмандан, АҠШ-та дирижёрҙар [ Леонард Бернстайн] һәм Лорин Маазелдән өйрәнә. Дирижёр сифатында Владимир Спиваков донъяның ҙур-ҙур залдарында «Виртуозы Москвы» һәм Рәсәй Милли филармоник оркестры менән генә түгел, Европа һәм Американың билдәле оркестрҙары менән дә сығыш яһай (улар араһында — Лондон, Чикаго, Филадельфия, Кливленд һәм Будапешт симфоник оркестрҙары, «Ла Скала» театрының һәм Санта-Чечилия академияһының, Кёльн филармонияһының һәм Француз радиоһының оркестрҙары).
Тарханка (Оло Тарханка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Горнау (Мәғдән тауҙары)
Горнау (Мәғдән тауҙары) (Gornau/Erzgeb.) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3893 кеше йәшәй. Майҙаны — 19,87 км2. Диңгеҙ кимәленән 420–470 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 09405, 09573 һәм автомобиль коды MEK.
Вайн (Vine)
Сервис Instagram, Coub һәм MixBit (YouTube) ҡушымталары менән ярыша.
Ромен Роллан
Биография
Ромен Роллан Кламси (Ньевр департаменты, Бургундия) ҡала-коммунаһында нотариус ғаиләһендә тыуған. 1881 йылда Ролландар Парижға күсенә, унда буласаҡ яҙыусы Бөйөк Людовик лицейын тамамлап, 1886 йылда Эколь Нормалдең юғары мәктәбенә уҡырға инә. Ике йылдан һуң уны тамамлап, Роллан, һынлы сәнғәтте, шулай уҡ күренекле итальян композиторҙарының ижадын өйрәнеп, Италияла йәшәй. Иртә бала сағынан фортепьянола уйнап һәм студент йылдарында уҡ музыка менән етди шөғөлләнеп, Роллан үҙенең һөнәре итеп музыка тарихын һайларға ҡарар итә.
1937 йылда Роллан репрессияланғандарҙы яҡларға маташып, Сталинға хат яҙа (Н. И. Бухарин, Аросев), ләкин яуап ала алмай.
Ижады
Театр реформаларының тағы бер ынтылышы булып «Театр революции» пьесалар циклы тора, уға дүрт пьеса инә, улар араһында «Волки» (1898), «Торжество разума» (1899), «Дантон» (1900), «Четырнадцатое июля» (1902) бар. Был цикл француз революцияһына арналған, шул уҡ ваҡытта автор хәҙерге заман проблемаларын һәм ябай халыҡтың тарихтағы ролен хәл итергә тырыша. Революция авторҙы бер үк ваҡытта авторҙы йәлеп итә лә, ҡурҡыта ла. Шул уҡ ваҡытта автор драмаларҙа фәлсәфәүи һәм әхлаҡи проблемаларҙы хәл итергә тырыша.
Шулай итеп, 1915 йылда һуғышҡа ҡаршы «Над схваткой» йыйынтығы, ә 1919 йылда «Предтечи» китабы баҫылып сыға. 1915 йылда автор «Әҙәби әҫәрҙәренең юғары идеализмы, шулай уҡ төрлө кеше типтарын ысын симпатия һәм һөйөү менән тыуҙырғаны өсөн» Нобель премияһына лайыҡ була.
Йәмғиәтте үҙгәртеп ҡороу өсөн революцион фекерҙәрҙе һуғышҡа ҡарата сирҡаныу менән яраштырыу мөмкин булмағанлыҡтан ул Махатма Ганди философияһына мөрәжәғәт итә, уның һөҙөмтәһе булып «Махатма Ганди» (1923), «Жизнь Рамакришны» (1929), «Жизнь Вивекананды» (1930) китаптары тора.
Дэвид Копперфильд (иллюзионист)
Копперфильдтың командаһы
Копперфильд үҙе, шулай уҡ Дон Вэйн, Аллан Аллан, Крисс Кеннер, Девид Блейн һәм Гомер Ливаг етәкселегендә танылған иллюзионистар фокустарҙы эшләү менән шөғөлләнә. Шулай уҡ бейеү буйынса белгес (Джоан Спина) һәм яҡтыртыу буйынса белгес (Дикинсон Боб) һәм башҡа бик күптәрбелгестәр был эштә ҡатнаша. Ҡайһы берәүҙәр, Сет Коткин да Копперфильдҡа эшләй бит, тип әйтер, сөнки әленән-әле шоуҙар титрҙарында уның исеме яҙыла, ләкин был Дэвид Копперфильдтың үҙенең ысын исеме һәм фамилияһы.
Хәсән әл-Басри
Биографияһы
657 йылдан алып Басрала йәшәй. 663—665 йылдарҙа хәҙерге Афғанстан территорияһында хәрби походта ҡатнаша. Хәсән шулай уҡ Фарсыға ҡаршы һуғышта ҡатнаша, Хөрәсән наместнигы Раби ибн Зияд (Rabi ibn Ziyad al-Harithi) секретары була. Хәжәж ибн Йософ Ираҡ хакимы булған осорҙа (694 йыл) Ҡөрьән тексындағы хәрефтәрҙе диакритик билдәләр менән тәьмин итеү буйынса ойошторолған эштә ҡатнаша. Ғүмәр ибн Абдул-Азиз хәлифәлеге осоронда әл-Хәсән Басра ҡалаһы ҡаҙыйы була.
Ҡараштары
Уның ҡараштары хаҡында аҙ һанлы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, ихтыяр ирке тураһындағы мәсьәләлә ул кадариттарға хас күҙлектән сығып эш иткән һәм кешенең был донъяла башҡарған эштәре өсөн яуаплылығын раҫлаған. Мөржиғиҙәр тәғлимәте рухында ул, мосолман вафаты алдынан шәһәҙәттең беренсе өлөшөн әйтеп, ожмахында ҡотҡарылыуға һәм урынға өлгәшер, тип раҫлай. Ауыр гонаһ ҡылған мосолманды кем тип иҫәпләү мәсьәләһен күтәргәәндә хәрижиҙәр һәм мөржиғиҙәр позициялары араһындағы аралыҡ позицияһында торҙо: уларҙы мөнафиҡ тип иҫәпләй. Был позиция дин тәғлимәтенең аҡыл берҙәмлеген һаҡларға ынтылған һәм мосолмандар араһында ҡораллы конфликт тыуҙырған урта сәйәси ҡараштарына тап килә.
Старцев Александр Петрович
Биографияһы
10-сы класты тамамлағас, Березовка ҡасабаһында тракторсы булып эшләй.
Хинохара Сигэаки
Хинохара Сигэаки кәңәштәре
— Алдан оҙайлы пландар төҙөү.
Старцев Александр Петрович
Биографияһы
Пермь ҡалаһында йәшәй. Һыуытҡыс ҡулайламалары буйынса механик булып эшләй.
Тер-Абрамяндың килемле йорто
Тарихы
Иван Абрамович Тер-Абрахман 1899 йылда вафат була. Йорт һәм типография уның улына — Арам Ивановичҡа ҡала. Ул атаһының эшен дауам итә һәм алға ебәрә. 1910 йылда типографияла 6 электр баҫыу машиналарында һәм 15 станокта 50 самаһы кеше эшләй. Баҫма машиналар электрические. А. И. Тер-Абрахман 1919 йылда вафат булғандан һуң типография ябыла.
Ферманың бөйөк теоремаһы
Тарихы
тигеҙләмәһен n-ға бүленмәгән һандар ҡәнәғәтләндерә алмай тигән раҫлауҙы, Ферма теоремаһының беренсе осрағы тип атау ҡабул ителгән, ә тигеҙләмәһен араһынан береһе n-ға бүленгән һандар ҡәнәғәтләндерә алмай тигән раҫлауҙы, — Ферма теоремаһының икенсе осрағы тип атау ҡабул ителгән. Ферма теоремаһының беренсе осрағы Софи Жермен һандары күренешендәге күрһәткестәр өсөн Софи Жермен теоремаһы менән иҫбатлана.
Ҡайһы бр вариациялар һәм дөйөмләштереүҙәр
Эйлер тарафынан тәҡдим ителгән гипотезаларҙың береһе (1769 йыл) тигеҙләмәһенең натураль a, b, c, d сығарылыштары юҡ тип раҫлай. Тик XX быуатта, ҡеүәтле компьютерҙар ярҙамында, гипотезаны кире ҡағыусы ҡаршы миҫалдар табыуға өлгәшелә. 1988 йылда Ноам Элкис ошондай сығарылышты асыҡлай : Һуңңғараҡ башҡа сығарылыштары ла табыла; уларҙың иң ябайҙары:
Шия (Кесе Сәрмәсән ҡушылдығы)
Шия  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Ульянов өлкәһе, Һамар өлкәһе, биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сәрмәсән йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Расташанскийҙар усадьбаһы
Музейҙы ҡарау
Музей Неклиновск районы, Петрушино ауылы, Стахановская урамы, й. 28 адресы буйынса урынлашҡан. Музейға барыу — алдан һөйләшеп килешеү буйынса.
Лодошная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яхт-клуб (Таганрог)
Тарихы
Таганрог яхт-клубына 1908 йылда Коммерция клубы йыйылышында нигеҙ һалына, шунда уның тәүге идараһы урынлаша. Яхт-клубтың беренсе ағас бинаһы ХIХ быуаттың 3-сө сирегендә төҙөлә. Бина «Урыҫ пароходсылыҡ һәм сауҙа йәмғиәте» аҡсаһына төҙөлә. Клуб менән йәнәшә пристань һәм пароходсылыҡ агентлығы урынлашҡан була. Ағас бина сатырлы башнялы һәм балконлы үҙенсәлекле архитектуралы йорт. Балконға яндауырында фигуралап яһалған текмәһе булған борма баҫҡыс илтә. Бинала ресторан һәм бильярд бар. Яхт-клубтың рестораны гавандәге һыуҙа урынлашҡан. Революцияға тиклем яхт-клубтың ағзалары өҫтөнлөклө ҡатлам вәкилдәре була. Клубҡа инеү тик клуб ағзалары рекомендацияһы буйынса ғына башҡарыла, инеү хаҡы егерме биш тин тора. 1910 йылда ресторанды Т. Новомлинский тота, ресторанда көн һайын оркестр уйнай.
Одоакр
Италия хакимы
Мәрмәр плиталар Ювавум ҡалаһы— Норик провинцияһы (хәҙерге Зальцбург) ҡәлғәһендәге Изге Пётр костёлы янындағы «Монах тауы» катакомбаларында һаҡланып ҡалған мәрмәр плитаһындағы текста Одоакр "рутендар короле : тиелгән «Аллаһы тәғәләнең 477 йылында Одоакер, (Odoacer Rex Rhutenorum) рутендар, шулай уҡ гепидтар, готтар, унғарҙар һәм герулдар короле, тәҡүәле сиркәүгә ҡаршы сығыш яһай: уның менән мәмерйәлә бергә доға ҡылған Максим үҙенең 50 шәкерте менән, дин тотҡандары өсөн ҡаты язаланған һәм түбәнгә ырғытылған, ә Норикум провинцияһы ҡылыс һәм ут менән бөлгөнлөккә төшөрөлгән».
Косметика
Декоратив косметика тарихы
Косметиканы Фарсия ла боронғо замандарҙан уҡ ҡулланғандар. Кайял — бөтә Фарсы империяһында киң ҡулланылған ҡара онтаҡ (порошок). Уны пудра рәүешендә ҡулланғандар йәки ҡаштарын майлағандар. XIX быуатта декоратив косметика яйлап көндәлек ҡулланылышҡа инә башлай, был тәбиғи төҫтәрҙәге саралар була, улар ярҙамында кешеләргә сәләмәт алһыу төҫ бирелә. Әммә ул саҡта ла косметиканы саманан тыш күп ҡулланыу кире ҡабул ителә һәм гонаһлы тип ҡарала.
Хәүефле ингредиенттар
Шулай уҡ һаулыҡҡа кире йоғонтоһо иҫбатланған: 1,4-диоксан, нитрозамин һәм химик матдәләр, улар эндокрин һәм гормональ системаларға йоғонто яһай.
Юхмачка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Сәрмәсән башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Иҙеүкәй
Алтын Урҙалағы фетнә һәм Хорезмға ҡасыу
Иҙеүкәйҙе юҡ итеү һәм уның ғәскәрҙәрен тар-мар итеү теләге менән янған Йәләләддин үҙенең хәрби начальнигы булған Ҡаджулай баһадирҙы күп һанлы ғәскәре менән Иҙеүкәйгә ҡаршы ебәрә. Ләкин Ҡаджулай оҫта ҡулланған хәрби хәйлә арҡаһында тар-мар ителә, Иҙеүкәй Ҡаджулайға ҡаршы сығып, ғәскәрен 2 өлөшкә бүлә. Беренсе отряд Ҡаджулай менән алыш башлай, ә икенсеһе йәшеренеп ҡала. Һуғыштың иң ҡыҙған мәлендә беренсе отряд ҡаса башлай, юл ыңғайы ат япмаларын һәм башҡа кәрәк-яраҡтарын ташлап китәләр, бының менән йәнәһе лә дошман тулыһынса тар-мар ителгән тигән иллюзия тыуҙыралар. Тап шул мәлдә, бер нәмә лә һиҙенмәгән Ҡаджулайға йәшеренгән еренән икенсе отряд һөжүм итә һәм уларҙың был хәйләһе һуғышта хәл иткес роль уйнай. Ҡаджулай тар-мар ителә һәм яуҙа һәләк була. Иҙеүкәй мул ғына табыш туплап һәм күп һанлы әсирҙәр менән Хорезмға еңеүсе булып ҡайтып төшә.
Тимер ауыл советы (Бөрйән районы)
Тимер ауыл Советы — Башҡортостандың Бөрйән районы муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһында сиктәр, муниципаль берәмектәрҙең статусы һәм административ үҙәктәре тураһында»ғы Законға ярашлы, ауыл биләмәһе статусына эйә.
Дальний Кардаил
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бузулук. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Тюрингия
Тюрингия Ере
XX быуатта Тюрингия ере хәҙерге Германияның сәйәси картаһында тәүге тапҡыр 1920 йылда революцияға тиклем Германия империяһы составына үҙаллы ингән һигеҙ элекке немец кенәзлеген берләштереү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә:
Тюрингиялағы совет ғәскәрҙәре
Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас, Тюрингияның күп кенә ҡалаларында 8-се гвардия дөйөм ғәскәр армияһы дислокациялана, ул Германиялағы совет ғәскәрҙәре төркөмдәре составына ингән. Мәҫәлән, Ордруф, Гот һәм Майнинген ҡалаларында 39-сы гвардия мотоуҡсылар дивизияһы подразделениелары урынлашҡан. 1994 йылға ҡарай Германияға ҡарата һуңғы көйләү тураһында килешеүгә яралы 8-се армия билмәһенән сығарыла.
Аун Сан Су Чжи
Сәйәси карьера
Махатма Ганди һәм Мартин Лютер Кинг тәғлимәттәренә, буддизм концепцияларына таянып, Аун Сан Су Чжи илдә демократик власть урынлаштырыр өсөн сәйәсәт менән шөғөлләнә башлай һәм 1988 йылдың 27 сентябрендә «Демократия өсөн милли лига» партияһын нигеҙләй. 1989 йылдың 20 июлендә ул ҡулға алына һәм өйҙәге тотҡонлоҡта тотола. Аун Сан Су Чжиға илдән китеү шарты менән ирек тәҡдим иткәндәр, әммә ул был тәҡдимдән баш тарта. 1990 йылда хәрби хунта парламентҡа һайлауҙар уҙғара, һөҙөмтәлә «Демократия өсөн милли лига» партияһы 59 % тауыш йыйып парламентта 80 % мандат ала. Әммә партияның лидеры Аун Сан Су Чжиға үҙ кандидатураһын ҡуйырға рөхсәт ителмәй, шуға ҡарамаҫтан уға премьер-министр вазифаһын биреләсәк тип күрәҙәсәлек иткәндәр. Әммә хәрби хунта һайлауҙарҙың һөҙөмтәләрен ғәмәлдән сыҡҡан тип иғлан итә, ә Аун Сан Су Чжи өйҙәге тотҡонлоҡта Янгонда ҡалыуын дауам итә. Был ваҡытта уға Европа парламентының Сахаров исемендәге премия һәм 1991 йылда Нобель тыныслыҡ премияһы бирелә.
Гроспёсна
Гроспёсна (Gro?posna) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5430 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,41 км2. Диңгеҙ кимәленән 150 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4463 һәм автомобиль коды L.
Лун-Вож (Пейбыр ҡушылдығы)
Лун-Вож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пейбыр йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Нефть эшкәртеү заводы
Тарихы
Немец суйын реторттары урынына 17 тимер куб ҡуйыла, ә нефтте тигеҙ йылытыу өсөн шар формаһындағы пар ҡаҙандары цилиндр формаһындағы ҡаҙандар менән алмаштырыла. Беренсе тапҡыр кәрәсин дистилляты алыуҙың технологик процесына уны һелтеле иретмә менән таҙартыу индерелә. Бындай үҙгәртеп ҡороуҙар һөҙөмтәһендә әҙер продукт сығышы ике тапҡырға тиерлек арта.
Икенсел эшкәртеү — крекинг
Каталитик крекинг XX быуаттың 30-сы йылдарында асыла. Катализатор иң тәүҙә сеймалдан еңел дегидрирлана(водород бирә) һәм сорбциялана алған молекулаларҙы сығара. Был ваҡытта барлыҡҡа килгән туйынмаған углеводородтарҙы, юғары адсорбция һәләтенә эйә булып, катализаторҙың әүҙем үҙәктәре менән бәйләнешкә инә. Углеводородтар полимерлашыу үтә, ыҫмалалар һәм кокс барлыҡҡа килә. Бүленеп сыҡҡан водород гидрокрекинг, изомеризация һ. б. реакцияларында әүҙем ҡатнаша. Крекинг продукты еңел юғары сифатлы углеводородтар менән байытыла, һәм һөҙөмтәлә асыҡ нефть продукттарына ҡараған киң бензин фракцияһы һәм дизель яғыулығы фракциялары килеп сыға. Һөҙөмтәлә углеводород газдары (20 %), бензин фракцияһы (50 %), дизель фракцияһы (20 %), ауыр газойль һәм кокс сығарыла.
Нефть эшкәртеү заводтарының дәүләт иҡтисады һәм хәрби-стратегик тормошондағы әһәмиәте
Хәрби-стратегик йәһәттән нефть эшкәртеү заводтары ҙур роль уйнай һәм, ҡағиҙә булараҡ, иң мөһим хәрби объекттар менән бер рәттән беренсе ракета-бомба һөжүме яһалған төп объекттарҙың береһе булып тора, улар дошманды яғыулыҡһыҙ ҡалдырыу маҡсатында эшләнә.
Батырлыҡ ордены
Тасуирламаһы
Хәрби кейемдә таҫманы йөрөткән саҡта 8 миллиметрлыҡ планка ҡулланыла, таҫманың киңлеге — 24 миллиметр. Розетка рәүешендәге орден таҫмаһына көмөш төҫтәге металдан орден билдәһенең миниатюр һүрәтеберкетелә. Тәре остарының араһы 13 миллиметр тәшкил итә. Розетка диаметры— 15 миллиметр.
Бүләкләүҙәр
Батырлыҡ ордены менән бүләкләү тапҡыр 1994 йылдың 11 ноябрендә башҡарыла. Рәсәй Президенты Борис Ельциндың Указына ярашлы Баренц диңгеҙендә ҡаза күргән «Яхрома» теплоходы бортынан кешеләрҙе ҡотҡарған ваҡытта күрһәткән батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өсөн Нарьян-Мар авиаотрядының хеҙмәткәрҙәре бүләкләнә: осоу отряды командиры урынбаҫары Валерий Евгеньевич Остапчук һәм вертолет командиры Валерий Павлович Афанасьев.
Әбделмәнов Салауат Хөсәйен улы
Биографияһы
1970 йылда уҡытыусылар белемен камиллаштырыу институты директоры итеп тәғәйенләнә.
Лун-Вож (Пожёг ҡушылдығы)
Лун-Вож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пожёг йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Һынлы сәнғәт
Ҙур күләмле живопись түшәмдә һәм стеналарҙа төшөрөлә. Элек һыулы буяуҙар менән дымлы, кибеп бөтмәгән штукатуркаға һүрәт төшөргәндәр (фреска). Италияла XVI быуатҡа тиклем кипкән «таҙа фрескала» деталдәр темпера ярҙамында төшөрөлгән.
Жанрҙары
Портрет — ысынбарлыҡта булған кешенең йәки бер төркөм кешеләрҙең образы. «Портретта бетондың тышҡы ҡиәфәте (һәм уның аша эске донъя) ысынбарлыҡта, элек булған йәки хәҙерге заманда булған һүрәтләнгән». .
Натюрморт — һынлы сәнғәттә йәнһеҙ әйберҙәр образы. XV—XVI быуаттарҙа барлыҡҡа килгән, әммә үҙ аллы жанр булараҡ тик XVII быуатта ғына голланд һәм фламанд рәссамдары ижадында формалашҡан. Шул ваҡыттан алып һынлы сәнғәттә, шул иҫәптән рус рәссамдары ижадында ла, мөһим жанр булып тора.
Көнсығыш һынлы сәнғәте
Ву-син һынлы сәнғәте
Лун-Вож (Тойю ҡушылдығы)
Лун-Вож  — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тойю йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Әминев Марат Мөхәмәт улы
Биографияһы
Марат Мөхәмәт улы Әминев 1967 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы Һабай ауылында тыуған. Башҡорт яҙыусыһы Әминев Әмир Мөхәмәт улының ҡустыһы. Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Табын» район гәзитендә башлай, артабан «Башҡортостан» гәзите, «Ағиҙел», «Һәнәк» (яуаплы сәркәтибе), «Ауыл биҙәктәре» журналдары кеүек республиканың киң мәғлүмәт сараларында дауам итә. Рәсәй Федерацияһының социаль страховкалау фондының Башҡортостан бүлексәһендә матбуғат бүлеген етәкләй. Әлеге көндә «Республика Башҡортостан» гәзитендә хеҙмәт юлын дауам итә. Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар берлеге ағзаһы, өс проза китабы авторы.
Оло Теләк ауыл Советы
Составы
Высокая ауылы,
Кировский ауылы,
Фиҙеркә
Климаты
Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
Тарихы
1816 йылда ауылдың 29 йортонда 96 ир һәм 72 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Ауылда йәшәүселәр милләттәре буйынса башҡорттар булған. 1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 38 йортонда 164 ир һәм 156 ҡатын-ҡыҙ, ә 1850 йылда 34 йортта 206 ир һәм 260 ҡатын-ҡыҙ теркәлгән.
Ыҡ буйындағы алыш (1682)
Һуғыштың тарихы һәм урыны
Хәрәкәт етәкселәренә ҡарата сығанаҡтар бик аҙ. Ихтилалдың төп юлбашсыһы ғына билдәле, дөрөҫөрәге, уның исеме Сәйет. Ҡайһы бер ситләтелгән материалдар нигеҙендә Сәйет билдәле рухи шәхес булған тип фаразларға мөмкин. Ихтилалдың киң ҡолас алыуы урындағы хакимлыҡтарҙы борсой. Өфө һәм Ҡазан ғәскәр башлыҡтары Мәскәүгә ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. Батша хөкүмәте ашығыс саралар күрә. 1682 йылдың май уртаһында ихтилалсыларға ҡаршы мәскәү һәм ҡала дворяндарынан, яңы стройҙың атлы һәм йәйәүле полктарынан торған ғәскәр ебәрергә ҡарар ителә. Был көстәр башында ҡазан ғәскәрбашы П. В. Шереметев (Кесе) торорға тейеш була, ә уның иптәштәре итеп Мәскәүҙән сокольничий кенәз Д. А. Барятинский ебәрелгән. Карателдәрҙең рухын күтәреү өсөн властар дини саралар ҡуллана. 1682 йылдың 11 июнендә батшалар һәм батшабикә Софья Ҡазанға Пресвятая Богородицаның рәүешен һәм билдәһен оҙаталар.
Лун-Вож (Ямщиков-Содмес ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Карен Бликсен
Карен Бликсен (Karen Blixen; әҙәби псевдонимдары: Оцеола, Исак Динесен, Пьер Андрезель; 17 апрель1885 йыл, Рунгстедлунд (дат. Rungstedlund), Копенгаген янындағы нәҫел поместьеһы  — 7 сентябрь 1962 йыл, шунда уҡ) - Дания яҙыусыһы.
Өләсәй
Өләсәй менән олатай ғаиләнең ихтирамлы ағзалары булып тора. Күп ғаиләләрҙә балаларҙы тәрбиәләү тап уларға йөкмәтелә. Улар йәшәгән осоронда йыйған тәжрибәләрен ҡулланып, ейән-ейәнсәрҙәрен тәрбиәләй.
Испанияла йыл һайын 26 июль көнөн өләсәйҙәр һәм олатайҙар көнө тип билдәләнә.
Натаниэль Готорн
Биографияһы
1864 йылда вафат була. «Сонная лощина» (Конкорд) зыяратында ерләнгән.
Лейкоциттар
Лейкоци́ттар (λευκός «аҡ», «һауыт; тән») — аҡ ҡан тәнсәләре;  формаһы, төҙөлөшө, функцияһы буйынса төрлө-төрлө булған ҡан күҙәнәктәре.Кеше һәм хайуан организмдары өсөн хас күҙәнәктәр. Уларҙың һәр береһенең төҫһөҙ цитоплазмаға батып торған ядроһы бар. Ҡайһы бер лейкоциттарҙың ядроһы тотош түгел, бер нисә өлөштән тора. Аҡ төҫтәге ҡан күҙәнәктәре ҡанда ғына түгел, лимфала ла була.
Лейкоциттарҙың бер төрө организмға сит тәнсәләрҙе уратып алып йоталар һәм тарҡаталар. Был процесс  фагоцитоз  тип атала. Ә ундай лейкоциттарҙы фагоциттар тип атайҙар. Әгәр сит тәнсәләрҙе күпләп йотһалар, фагоциттар шартлай.Эсенән сыҡҡан матдәләрҙән был урындар шешә, температура күтәрелеп ҡыҙара. Шешкән урынға лейкоциттар ағыла  башлай. Күпләп үлгән лейкоциттар һәм сит есемдәр тупланмаһы эрен булып туплана.
Лейкоциттар һаны
Өлкән кешелә лейкоциттар һаны уртаса   4—9/л тирәһен тәшкил итә. Яңы тыуған балаларҙа, бигерәк тә, тәүге көндәрендә 9-ҙан  30/л тирәһендә тирбәлә. 1—3 йәшлектәрҙә - 6,0—17,0/л, 6—10   йәшлектәрҙә 6,0 — 11,0/л тирәһендә була.
Лейкоцитоз
Ысын лейкоцитоз тип лейкоциттар күпләп барлыҡҡа  килеп, һөйәк майынан сыҡҡан   сағын атайҙар. Лейкоциттарҙың ҡайһы бер төрҙәре ғәҙәти хәлдә тамыр ситтәренә беркетелгән була. Шул күҙәнәктәрҙең ҡанға әйләнешкә сығыуы менән бәйле  артыуы бүленеше лейкоцитозы  тип атала.
Лейкопения
Лейкопенияның ҡайһы бер сәбәптәре:
Лунмич
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Камалов Миңлеғәли Хажиғәли улы
Биографияһы
Миңлеғәли Хажиғали улы Камалов 1928 йылдың 9 мартында Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны Суйынсы ауылында күп балалы ғаиләлә тыуған. Камаловтарҙың ғаиләһендә бөтәһе ете бала була, бишенсеһе — Миңлеғәли.
1960 йылда Башҡорт АССР-ының һаулыҡ һаҡлау министры итеп тәғәйенләнә һәм был вазифала 1988 йылғаса эшләй. Уның етәкселегендә республиканың медицина өлкәһендә ыңғай үҙгәрештәр була: медицина профилактика хеҙмәте үҫеш ала, ашығыс медицина ярҙамы ойоштороу системаһы камиллаштырыла; сәнәғәт предприятиелары һәм ауыл хужалығы эшсәндәренә медицина хеҙмәтен күрһәтеүҙең яңы формалары үҫешә; Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы яңынан төҙөкләндерелә; заманса йыһазландарылған гемодиализ һәм бөйөр күсереп ултыртыу бүлектәре булған Республика балалар клиник дауаханаһы төҙөлә; Әлшәй, Дәүләкән, Дүртөйлө, Мәләүез, Яңауыл райондарында 200—250 урынлы дауаханалар төҙөлә.
Ғилми эшмәкәрлеге
Медицина фәндәре кандидаты М. Камалов 150-гә яҡын фәнни хеҙмәт яҙған. Уларҙыңң күбеһе үт ҡыуыу юлдарының хирургия мәсьәләләрен асыҡлауға арналған.
Николай Чудотворец сиркәүе (Лакедемоновка)
Тарих
XVIII быуат аҙағында, Лакедемоновка ауылы барлыҡҡа килгәс, ундағы халыҡтың дини ихтыяжын ҡәнәғәтләндерергә кәрәк булған. Ауылддағы утар хужаһы Дмитрий Афераки менән ауылдың ышаныслы идарасыһы Федор Базилевский Лакедемоновкала сиркәү төҙөүҙе башларға булғандар. Дмитрий Алферакиҙың күктәге ҡурсалаусыһы изге ыҙа кисереүсы Дмитрий Солунский хөрмәтенә сиркәүгә нигеҙ һалырға рөхсәт һорап мөрәжәғәт хаты яҙылған. 1794 йылдың 1 октябрендә Екатеринослав митрополитынан сиркәү төҙөргә рөхсәт алынған. 1794 йылдың 13 ноябрендә протоиерей Иоанн Андреев сиркәү урынын изгеләндергән, буласаҡ сиркәүҙең нигеҙ ташын һалып, шул урынға тәре баҫтырғандар.
Марк Твен
Ижади үрҙәре
1882 йылда — АҠШ-та дактилоскопия алымдары билдәле булғанға тиклем ун йылдан ашыу ваҡыт элек — Твен енәйәтсене бармаҡ эҙҙәре буйынса эҙләү тураһында «Жизнь на Миссисипи» романында тасуирлай.
2000-се йылдарҙа АҠШ-та натуралистик тасуирламалар һәм ҡара тәнлеләргә һөжүм итеүсе һүҙмә-һүҙ әйтемдәр арҡаһында тағы «Приключения Гекльберри Финна» романын тыйырға маташыуҙар була. Твен расизмға һәм империализмға ҡаршы булһа ла һәм расизмды кире ҡағыу буйынса замандаштарына ҡарағанда күпкә алға киткән булһа ла, Марк Твен заманында киң таралған һәм романда ҡулланған һүҙҙәрҙең күбеһе хәҙер ысынлап та раса мыҫҡыллауҙары кеүек яңғырай. 2011 йылдың февралендә АҠШ-та Марк Твендың «Приключения Гекльберри Финна» һәм «Приключения Тома Сойера» китаптарының беренсе баҫмаһы сыға, унда бындай һүҙҙәр һәм әйтемдәр сәйәси яҡтан дөрөҫ (корректлы) һүҙҙәр менән алмаштырыла (мәҫәлән, слово «nigger» (негр) текста «slave» (ҡол)).
Азов районы
Географияһы
Азов районы Ростов өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында, Көньяҡ яр буйында (Таганрог ҡултығы) һәм Дон йылғаһы дельтаһында урынлашҡан. Территория майҙаны — 2966,0 км².
Транспорты
Азов районы территорияһы буйлап дәүләт әһәмиәтендәге транспорт артерияһы үтә. Шуларҙың иң кәрәклеһе — Рәсәйҙең Европа өлөшөн Төньяҡ Ҡаф тауы республикалары менән бәйләүсе тимер юл һәм автомобиль магистрале. «Батайск—Ейск» һәм «Аҙау—Староминская—Краснодар» автоюлдары халыҡ хужалығында мөһим әһәмиәткә эйә.
Дилма Русеф
Ди́лма Ва́на Русе́ф (Роуссефф ) (Dilma Vana Rousseff, МФА ; 14 декабрь 1947, Белу-Оризонти) — сәйәсмән, 2011 йылдың 1 ғинуарынан алып Бразилия Федератив Республикаһы президенты, һул Эшселәр партияһы ағзаһы.
Биографияһы
Дилма болгар эмигранты Петр Русев (Петър Стефанов Русев) ғаиләһендә тыуа. Уның атаһы, Болгария коммунистистар партияһының әүҙем ағзаһы булараҡ сәйәси эҙәрлекләүҙәрҙән 1929 йылда Болгариянан эмиграцияға китергә мәжбүр була, бер аҙ ваҡыт Францияла йәшәй — бында фамилияһын Rousseff тип яҙа башлай. Һуңынан Аргентинаға күсенә һәм бер нисә йыл үткәс Бразилияға күсә, бында Дилма Жана Коимбра Силва менән никахлаша. Уларҙың өс балаһы була: Игорь, Дилма Вана һәм Жана Лусиа.
1972 йылдың аҙағында Дилма Русеф зиндандан сибек һәм ауырыу булып сыға. Аяҡҡа баҫҡандан һуң ул яңынан Бразилияның көньяғындағы Риу-Гранде-ду-Сул штатында уҡыуын дауам итә. Бында уның икенсе ире — йәшерен революцион етәкселәрҙең береһе Карлос Араужо төрмәлә ултыра һәм 1973 йылда иреккә сыға, уларҙың 1976 йылда ҡыҙҙары тыуа. 1977 йылда Дилма Русеф иҡтисад һөнәре буйынса бакалавр дипломы менән Риу-Гранди-ду-Сул федераль университетын тамамлай.
1980-се йылдар аҙағында Порту-Алегри ҡалаһы хакимиәтендә эшләй. 1990-сы йылдарҙа дәүләт ҡарамағында булмаған Иҡтисад һәм статистика фондын (Fundação de Economia e Estatística) етәкләй һәм Риу-Гранди-ду-Сул штатының Энергетика министырлығында эшләй. Оҙаҡ йылдар дауамында Демократик эшселәр партияһында ағза булғандан һуң Дилма Русеф 1990-сы йылдар аҙағында унанда радикаль ҡарашлы булған Эшселәр партияһына күсә. 2002 йылда президентҡа кандидат булған Луис Инасиу Лула да Силваны яҡлап һайлауҙар кампанияһында ҡатнаша һәм ул президент итеп һайланғас 2003 йылдың ғинуарында Дилма Русеф энергетика министыры итеп тәғәйенләнә. 2005 йылдың 21 июнән алып Бразилия президенты хакимиәте башлығы була.
2010 йылдың 3 октябрендә уҙған президент һайлауҙарының берене турында Дилма Русеф 47,5 миллиондан ашыу (46,9 %) тауыш йыйып икенсе турға сыға, бында уға Бразилия социал-демократик партияһынан кандидат Жозе Серра көнәркәше була. Икенсе тур һөҙөмтәләренә ярашлы Русеф 56 % тауыш йыйып Бразилияның президенты итеп һайлана һәм ил тарихында был вазифаны үтәгән тәүге ҡатын-ҡыҙ була.
Кесе Ватса
Кесе Ватса — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ватса йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Уй районы (Пермь крайы)
1923 йылдың 16 ноябрендә Көңгөр округының Судинский районы булараҡ ойошторолған; хәҙерге исем менән 1926 йылдың 15 сентябренән атап йөрөтөлә. Ике тапҡыр бөтөрөлөп, күрше райондар составына индерелгән; 1966 йылдың 30 декабренән хәҙерге статуста йөрөй.
1917 йылдан һуң
1924 йылдың ғинуарында Көңгөр округының Судин районы ойошторола. Район территорияһында 100 тораҡ пунктта 24 ауыл советы булған, уларҙа 32 679 кеше йәшәгән. Урал өлкәһенең райондарын үҙгәрткәндән һуң 1925 йылдың декабрендә Уй районы биләмәһендә 22 ауыл советы ҡалған.
Уй районы территорияһында 2006 йылда Уй муниципаль районы ойошторолған, унда 7 ауыл ингән була. 2019 йылда муниципаль райондар бөтөрөлә, ә уның бөтә ауыл биләмәләре Уй муниципаль округы муниципаль берәмегенә берләштерелә.
Кесе Вохта
Кесе Вохта — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохта йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ирҙәр гимназияһы (Аҙау)
Архитектураһы
Гимназия бинаһы ҡаланың архитектура ынйыһы. Ике ҡатлы кирбес бина Рәсәй империяһының башҡа ҡалаларындағы гимназиялар өсөн характерлы архитектураға эйә. Унда парад баҫҡысы, ҙур ял итеү залы, оҙон коридорҙары бар.
Яугирлыҡ сәнғәте
Яугирлыҡ сәнғәте — көс һынашыу йәки һаҡланыу өсөн Көнсығыш Азияла булдырылған алыш алымдары. Уларҙың ҡайһылары бер-нисә төрҙө ҡушыуҙан барлыҡҡа килгән. Миҫал өсөн, тхэквондо, каратэ, айкидо Окинавала, кэндзюцу и дзюдзюцу Японияла, текьен, субак Кореяла урындағы алыш төрҙәрен берләштереп яһалған. Бөгөн һуғыш сәнғәте аң үҫеше һәм физик яҡтан камиллашыу маҡсатында спорт күнекмәһе булараҡ ҡулланыла. Яугирлыҡ сәнғәтенең төрлө йүнәлештәре, алымдары, боронғо һәм яңы төрҙәре бар. Шулай уҡ ул аңды үҫтереүсе эске (мәҫәлән, медитация) һәм тәнде сыныҡтырыусы тышҡы (макивара) күнекмәләргә бүленә. Яугирлыҡ сәнғәте медицина фәненә лә өйрәтә. Миҫал өсөн, ҡытай һуғыш алымдары менән сыҡҡан быуындарҙы ултыртырға, цигун күнекмәләренә, акупрессура, энә ҡаҙау кеүек халыҡ медицинаһына өйрәнергә мөмкин. Яугирлыҡ сәнғәте шулай уҡ дингә бәйле булыуы ла ихтимал. Алымдарҙың ҡайһы берҙәрен Шаолинь монахтары уйлап тапҡан һәм халыҡ араһында таратҡан.
Игнатенко Светлана Владиславовна
Биография
1996 йылдан РФ Рәссамдар союзы ағзаһы. РФ Мәҙәниәт министрлығы стипендиаты (2010).
Кесе Леч
Кесе Леч — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Леч йылғаһының уң ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Кесе Лундюга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ариан (Шүдек ҡушылдығы)
Ариан  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шүдек йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Алабалыҡ
Ҡылыҡһырлама
Кәүҙәһе ҡабырғаларынан ҡыҫылған, эре тәңкә м—н ҡапланған, оҙонлоғо 40—55 см, ауырлығы 1—3 кг (күл сабағының ваҡ формаһы ярашлы рәүештә 20—26 см һәм 25—50 г, эреһе 35 см тиклем һәм яҡынса 500 г). Төҫө көмөш төҫлө аҡ, арҡаһы тоноғораҡ. Ауыҙы бәләкәй, өҫкө (алабалыҡта — аҫҡы); яңаҡтары тешһеҙ, уларҙың береһе һиҙелерлек алға һәм өҫкә сығып тора. Ҡойроҡ ҡанаты тәрән уйымлы.
«Хәрби ҡаҙаныштар өсөн» ордены (Рәсәй)
Тарихы
Орден статутына бер нисә тапҡыр үҙгәрештәр индерелә; Рәсәй Федерацияһы Президентының «Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградалар системаһын камиллаштырыу буйынса саралар тураһында» тигән 2010 йылдың 7 сентябрендәге 1099-сы Указына ярашлы тулыһынса яңыртыла.
Орден статуты
Рәсәй Федерацияһы хәрби хеҙмәткәрҙәрен әлеге орден менән бүләкләү, ҡағиҙә булараҡ, 20 йылдан кәм булмаған намыҫлы хеҙмәте һәм башҡа дәүләт һәм ведомство наградалары. булған осраҡтарҙа башҡарыла. Шулай уҡ статут буйынса үлгәндән һуң бүләкләү ҡаралған.
Үҙәк универмаг (Дондағы Ростов)
Тарихы
Совет осоронда был йортта Дондағы Ростов Төньяҡ-Кавказ университетының фәнни китапханаһы эшләй. 1940-сы йылдарҙа ул емерелә һәм 1949 йылда архитекторҙар П. С. Калашников һәм Г. А. Петровтың проекттары буйынса тергеҙелә. 1965 йылда архитектор Лихобабиндың проекты буйынса өҫтәлмә ҡабырғаһы барлыҡҡа килә. .
Һүрәтләү
Йорт модерн стилендә. Тәҙрә элементтары был стилгә хас булғанса. Йортта нуленсе, беренсе, икенсе, өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттар бар. Төҙөлөш барған осорҙа был ҡаланың иң ҙур төҙөлөштәренең береһе була.
Ростов өлкә крайҙы өйрәнеү музейы
Ростов өлкә крайҙы өйрәнеү музейы — Дондағы Ростов ҡалаһындағы музей (Большая Садовая урамы, 79). Көньяҡ Рәсәйҙәге иң ҙур музей. Ростов өлкәһен булдырыу айҡанлы 1937 йылда төҙөлгән. Музей Ростов өлкәһенең тәбиғәтен, мәҙәниәтен һәм тарихын кәүҙәләндерә. «Дон ҡурғандары хазиналары» залында иң ҡыҙыҡлы экспозиция күрһәтелгән — б. э. т. IV—VIII быуаттары 2000 алтын һәм көмөш предметы.
Тарихы
Музей, асылған моментынан башлап, ҡаланың фәнни һәм мәҙәни үҙәктәренең береһенә әйләнгән: бында Дон тарихына бәйле лекциялар менән сығыш яһаған «Ростов Йәмғиәте» ағзалары үҙҙәренең мәғариф эшмәкәрлеген алып барған.
Беҙ (Арей ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Алтай тауҙары
Алтай, Катун ҡурсаулығы һәм Укок яҫытаулылығы ЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы исемлегендә «Алтай — Алтын тауҙар» исеме менән индерелгән.
Этимология
«Алтай» атамаһы боронғо һәм уның килеп сығышы тураһында гипотезалар төрлө. Бер фараз буйынса, монгол телендәге «алтай» һүҙе «бейек тауҙарҙағы йәйләү, Альп болондары булған таулы ил» тигәндә аңлата. Был терминдың икенсел булыуы, йәғни тау исеменән килеп сығыуы ихтимал. Г. Рамстедт фаразы буйынса «Алтай» һүҙе монгол телендәге «алтан» һүҙенән килеп сыҡҡан һәм алтын тигәнде аңлата. Был дәлилде ҡытай телендәге атама дәлилләй.
Һаҡланылыусы тәбиғәт биләмәләре
Һаҡланылыусы тәбиғәт биләмәләренә Алтайҙың алтын тауҙары тип аталған 5 объект инә:
Урал аръяғы
Урал аръяғы — Урал тауының көнсығыш бите яғынан  Тубыл һәм Обь бассейндары, Көнбайыш-Себер тигеҙлегенең ситке өлөшөндә урынлашҡан тәбиғи биләмә. Рәсәйҙең Ҡурған, Төмән, Силәбе, Свердловск һәм Ҡаҙағстандың Ҡостанай өлкәләренә тура килә.
Кесе Улом
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юлдаш Ҡотлин
Биографияһы
3 мең башҡорт ғәскәре составында 1771—1773 йылдарҙа Бар конфедераттарына ҡаршы Польша походында ҡатнаша. Емельян Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр­ һуғышында­ 1774 йылға тиклем ҡатнаша.
Башҡортостан географияһы
Бейеклектәр тасуирламаһы (рельефы)
Башҡортостан сиктәрендә Көнсығыш-Европа тигеҙлегендә айырылып ҡаралалар: Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә Һаҡмар-Таналыҡ денудацияһы (бейеклеге 350—500 м) һәм Ҡыҙыл-Уртазым денудацион‑аккумулятив тигеҙлеге урынлашҡан (бейеклеге 350—400 м). Башҡортостандың Урал алды макроформаларын — Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көнсығыш өлөшө, Стәрлебаш-Федоровка ҡалҡыулығы, Ағиҙел буйы убалы тигеҙлеге, Өфө платоһы, Йүрүҙән‑Әй тигеҙлеге; Башҡорт Уралы макроформаларын — Уралтау һырты, Ҡаратау, Ирәндек, Ҡыраҡа, Олотау һ. б., Йылайыр платоһы һәм уның Урал аръяғы платоһы тәшкил итә. Республиканың рельефын түбәндәге мезоформалар төрләндерә: мәмерйәләр, һырттар, ҡырлалар, түмәләстәр һ. б.
Бырка (Беүә ҡушылдығы)
Бырка  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Беүә йылғаһының уң ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дондағы Ростов академия йәштәр театры
Театр тарихы
Йәш тамашасы театры 1964 йылда барлыҡҡа килгән. Йәш тамашасы театры (ТЮЗ) спектаклдәре Бөтөн Союз һәм Бөтөн Рәсәй фестивалдәре дипломдарына лайыҡ булған. 1997 йылда Йәш тамашасы театры (ТЮЗ) академия театры исемен алған. 2001 йылдан театр Ростов өлкә академия йәштәр театры тип атала башлаған. Театрҙа үҙҙәренең спектаклдәрен билдәле режиссёрҙар Артур Юзефович Хайкин, Юрий Иванович Ерёмин,  Вячеслав Алексеевич Гвоздков, Кирилл Семёнович Серебренников һ.б. ҡуйған.
Режиссёр Кирилл Семёнович Серебренников театр сәхнәһендә «Себастьян баҡсаһы», «Табакеркалағы ҡаласыҡ» (1995 йылда), «Демон», «Мин ресторан янында торам» (1996 йылда), «Өйләнеү» (1997 йылда) спектаклдәрен ҡуйған.
Ярослав Владимирович Мудрый
Ярославтың тыуған йылы һәм уның өлкәнлеге
Әлеге ваҡытта Святополктың өлкәнерәк булыуы — иҫбатлатланған факт, ә уны йәшерәк күрһәтеп, йылъяҙмасы шуның менән бөйөк кенәз исемен йөрөтөүгә Ярослав хоҡуҡлы икәнен дәлилләү маҡсатында тырышҡан тиергә була.
Ростов осоро
Ярослав Ростов тәхеткә бала көйө генә ултырғанлыҡтан, реаль власть уның менән бергә килгән остазы ҡулында була. А. Карпов фекере буйынса, йылъяҙмаларҙа 1018 йылда телгә алынған тәрбиәсеһе «Буды исемле кормилец һәм воевода (йәки Будый)» булыуы мөмкин. Моғайын, ул Новгород ҡалаһында Ярославтың яҡын арҡаҙашы булғандыр, әммә Новгородта кенәзлек иткән осорҙа уға кормилец кәрәк булмай, Ростов ҡалаһында кенәзлек иткәнендә Ярославтың тәрбиәсеһе булыуы ихтимал. Ярославтың Ростов ҡалаһында идара итеүе осоро менән кенәз хөрмәтенә аталған Ярославль ҡалаһына нигеҙ һалыныуҙы бәйләйҙәр. Ярославль ҡалаһы беренсе тапҡыр «Повесть временных лет» йылъяҙмаһында 1071 йылда Ростов ерендә аслыҡ арҡаһында «сихырсылар йәғни күҙ буяусылар ихтилалы» уңайынан телгә алына. Әммә ҡалаға Ярослав нигеҙ һалған тигән риүәйәттәр ҙә бар. Уларҙың береһенә ярашлы, Ярослав Волга буйлап Новгродтан Ростовҡа сәйәхәткә сыҡҡан. Легенда буйынса, юлда уға айыу һөжүм итә, Ярослав уны ярандары ярҙамында айбалта менән сабып үлтерә. Бынан һуң кенәз Волга ярындағы кеше аяғы баҫмаған моронда ҙур булмаған ҡәлғә төҙөргә бойора, һуңынан уның исеме бирелә — Ярославлгә нигеҙ һалына. Был риүәйәт 1877 йылда баҫылған "Ярославль ҡалаһын төҙөү тураһында хикәйәт"тә сағылыш тапҡан. Был сағылдырған риүәйәт булып ҡалған «Ярославль ҡалаһын төҙөү тураһында хикәйәт», 1877 йылда баҫыла. Тарихсы һәм археолог Н. Н. Воронин тикшеренеүҙәренә ярашлы, «Хикәйәт» XVIII—XIX быуаттарҙа яҙылған, ти, әммә уның нигеҙендә хәҙерге Рәсәйҙең урман һыҙатында йәшәгән элекке ҡәбиләләренең боронғо айыу культы менән бәйләнгән халыҡ риүәйәттәре ята тип фаразлай. Легенданың элгәрерәк фаразы 1827 йылда баҫылған М. А. Ленивцев мәҡәләһендә килтерелә. .
Новгород осоро
Вышеслав үлгәндән һуң, Владимир Святославовичтың өлкән улы булып Святополк Владимирович Окаянный һаналған. Әммә хәбәре буйынса Титмар Мерзебургский мәғлүмәте буйынса, Владимир, уны хыянатта ғәйепләп, зинданға ултыртҡан була. . Өлкәнлек буйынса киләһе улы, Изяслав, был ваҡытта вафат була, әммә ул тере саҡта уҡ атаһы мираҫы хоҡуғынан мәхрүм ителгән була — уға Полоцк уделы ғына бүленә. Владимир Новгородҡа Ярославты тәғәйенләй.
Киев тәхете өсөн көрәш
1016 йылда Ярослав Любеч янында Святополк ғәскәрен тар-мар итә һәм көҙ аҙағында Киевты яулай. Ул, һәр яугирға ун гривна биреп, новгород дружинаһын йомарт бүләкләй. Йылъяҙманан:
Киев осоро
Шул уҡ йылда туғаны Мстислав Владимирович үлгәндән һуң, ағаһының улдары Брячислав Изяславич, уның вафатынан һуң — 1044 йылда Всеслав Брячиславич Полоцкий идара иткән Полоцк кенәзлеген индермәгәндә, Ярослав Рустең күпселек өлөшөндә берҙән-бер хаким булып ҡала.
1043 йылда Ярослав «бер күренекле рәсәйлене» в Константинополдә үлтергәндәре өсөн Асыулы Харальд һәм воевода Вышата менән бергә улы Владимирҙы 1043 йылғы Рус-византия һуғышына оҙата, һуғыш хәрәкәттәре диңгеҙҙә лә, ерҙә лә алмаш уңыш менән йәйелдерелә. Һуғыш 1046 йылда тыныслыҡ килешеүе төҙөү менән тамамлана. Ярослав улы Всеволодтың византия батшаһы ҡыҙына өйләнеүе килешеү төҙөү билдәһе була. 1044 йылда Ярослав литва ҡәбиләлренә һөжүм итә.
Ярослав Киевта София соборында ерләнгән. Ярославтың 6 тонналыҡ мәрмәр саркофагы (табуты) әле лә Изге София соборында тора. Уны 1936, 1939 һәм 1964 йылдарҙа асҡандар һәм уны гел генә квалификациялы итеп үткәрмәгәндәр. 1939 йылдың ғинуарында асыу һөҙөмтәһендә антрополог Михаил Герасимов 1940 йылда кенәздең скульптура портретын төҙөй. Буйы 175 см. Йөҙө славян тибында, маңлайы уртаса бейеклектә, тар танау араһы, танауы алға сығып торған танаулы, ҙур күҙле, ауыҙы аныҡ беленеп тороусы (бөтә тештәре лә үҙ урынында, һәм был ҡартайған кешеләрҙә бик һирәк осраған, сығып торған эйәкле . Шулай уҡ аҡһап атлаған: бер ферек буйынса — тыумыштан, икенсеһе — алышта яраланыу һөҙөмтәһендә. Кенәздең уң аяғы, таз-бот һәм тубыҡ быуыны ызғарланғаныҡтан, һулына ҡарағанда, оҙонораҡ булған. Бәлки, нәҫел ауырыуы — Пертес сире эҙемтәһе булғандыр.
Урта быуаттар әҙәбиәтендә
Ярослав митрополит Иларион Киевскийҙың «Слово о Законе и Благодати» һәм Иаков Мнихтың «Память и похвала князю Владимиру» тигән китаптарында телгә алына.
1834 йылда Санкт-Петербург университеты профессоры Осип Юлиан Иванович Сенковский, "Сага об Эймунде"ны тәржемә иткәндә,, варяг Эймундты дружинаһы менән Ярослав Мудрый яллағанын аса. Сага конунг Ярислейф (Ярослав) конунг Бурислейф (Борис) менән көрәшә, һәм варягтар Ярислейф ҡушыуы буйынса Бурислейфты үлтерә тиелә. Һуңынан ҡайһы бер тикшеренеүселәр Эймунд тураһындағы сага нигеҙендә Бористы 1017 йылда Ярослав Мудрый үлтерткәнен асыҡланы. Йылъяҙмаларҙа Ярослав, Брячислав һәм Мстислав Святополктың Киевтың законлы кенәзе булыуын танымағанлығы тураһында әйтелә.
Мутин Мөхтәр Исхаҡ улы
Мутин Мөхтәр Исхаҡ улы (25 декабрь 1886 йыл — 3 июнь 1941 йыл) — актёр, режиссёр, театр эшмәкәре. Татар АССР-ының атҡаҙанған артисы (1926). Татар һәм башҡорт халҡының беренсе трагик актёры. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
Мөхтәр Исхаҡ улы Мутин 1886 йылдың 25 декабрендә Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусының (хәҙерге Татарстан Республикаһы Аҡтаныш районы) Таҡталасыҡ ауылында тыуған. Сығышы менән башҡорт дворяндары Мутиндар нәҫеленән. Үҙ ҡулы менән 1926 йылда тултырылған анкетала милләтен башҡорт тип күрһәткән, ә репрессия документында милләте татар тип яҙылған
1908 йылдан антреприз спектаклдәрендә уйнай башлай. 1910 йылдан Ҡудашев-Ашҡаҙарскийҙың «Сәйәр», 1912 йылдан — Ғизәтуллина-Волжскаяның «Нур», 1915 йылдан — Мортазин-Иманскийҙың «Ширҡәт» театраль труппалары составында сығыш яһай. Граждандар һуғышы йылдарында Көнсығыш фронтының 1-се, 2-се, 5-се армия фронт театрҙарында уйнай, ә 1919 йылдан — Өфө татар-башҡорт өлгөлө театр актёры булып эшләй.
1937 йылдың 24 апрелендә ҡулға алына, шул уҡ йылдың 19 сентябрендә СССР Юғары судының Хәрби коллегияһы тарафынан «троцкист ойошмаһында ҡатнашыуҙа» ғәйепләнә һәм 10 йылға иркенән мәхрүм ителә. 1941 йылдың 3 июнендә Магадан өлкәһендә вафат була. 1963 йылдың 1 авгусында аҡлана.
Salmoniformes
Һөмбаш балыктар тәмле ите һәм ыуылдарыҡтары өсөн промысел балыҡтары. Күпселеге балыҡ үҫтереү промыслдарында үҫтерелә.
Кесе Чисва
Кесе Чисва — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чисва йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Дауыт Йәналин
Дауыт Йәналин (18-се быуаттың сиреге — 1800 йылдан һуң) — Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, старшина, марганец мәғдәнен табыусы.
Биографияһы
1774 йылдың июнендә уның отряды Өфө провинцияһының Чесноковка ауылы янында А. Я. Якубович етәкселегендәге хөкүмәт ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша.
Сыуаш опера һәм балет театры
Сыуаш дәүләт опера һәм балет театры (чуваш. Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ) — 1993 йылда Чебоксарҙа, Сыуаш дәүләт музыкаль театры нигеҙендә ойошторолған тетар.
Кимерсәкле балыҡтар
Сағыу төҫлө ҡуйы мәрйендәр араһында йәшәүсе балыҡтар үҙҙәре лә сыбар һәм сағыу төҫтә була.
Акулалар отряды
Акулалар һыуҙың тәрән һәм өҫкө ҡатлауҙарында йәшәүсе балыҡтар. Шуға ла, һыу ҡаршылығын еңеү өсөн кәүҙәләре торпеда формаһында. Йөҙөү ҡыуыҡтары булмағас, һәр ваҡыт хәрәкәттә булалар.
Акулалар араһында оҙонлоғо 1 м-ҙан ашмаған балыҡтар бар, мәҫәлән, Ҡара диңгеҙ катраны.
Скаттар отряды
Хәрәкәттең сикләнгәнлеге тән формаһында асыҡ сағыла. Ҡойроҡ йөҙгөстәре үҫешмәгән. Нәҙек ҡамсыға әүерелгән. Ҡайһы бер скаттарҙың, мәҫәлән, осло ҡойроҡло скаттың, ҡамсыһы төбөндә ағыулы сәнскәк була.
Скаттарҙың яҡынса 350 тирәһе төрө билдәле.
Еламбуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Марков Борис Семёнович
Биография8ы
Бөйөк ватан һуғышында артиллерия фронттарында һуғыша.
1959 йылда гитис-ты тамамлаған, һөнәре буйынса «Музыкаль режиссер». Музыкаль театрында баш режиссер вазифаһына саҡырыла Сыуаш (составында музыкаль-драма театры), вокал һәм балет студияһын асыу.
1967-1972 йылдарҙа бер үк ваҡытта ссср-ҙың ҙур театры сәхнәһендә ҡуйған спектакль съезында кремль һарайы; лекциялар уҡыу Сәнғәте (доцент).
Милләт советы депутаттары һайланасаҡ (Сыуаш АССР-ЫНЫҢ баш) ссср юғары советы 6 саҡырылыш (1962-1966) ; Чебоксар ҡалаһында сыуаш һәм кпсс өлкә комитеты ағзаһы.
Венгрҙар
Көнкүреш һәм ғөрөф-ғәҙәт
Тораҡтары балсыҡ менән һыланған ер стеналы йәки ағастан төҙөлгән йорт булған. Хәҙер кирбестән төҙөйҙәр. Ҡалалар ғәҙәттәге европа архитектураһы стилендә төҙөлгән.
Иҫкилде
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Беүә башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Еңеү Байрағы
Байраҡ ҡаҙау алдынан
Һуғыш осоронда, Еңеү байрағы булырлыҡ итеп, ниндәй байраҡ ҡаҙалыры билдәләнмәгән була. итеү етәкселегендәге 1-се Белоруссия фронты командованиеһының Берлинда еңеү байрағы ҡаҙап ҡуйырлыҡ төп объект тураһындағы мөрәжәғәтенә Сталин Рейхстагты күрһәтә.
Байраҡты ҡаҙау
29 апрелдә Рейхстаг районында аяуһыҙ алыштар башлана. Дошмандың меңдән ашыу хәрби хеҙмәткәре обороналаған бинаға һөжүм итеү 30 апрелдә 171-се уҡсылар дивизияһы (полковник А. И. Негода командалығы аҫтында) һәм 150-се уҡсылар дивизияһы (генерал-майор Шатилов В. М. командалығы аҫтында) көстәре менән башланды. Иртән башланған тәүге һөжүм һаҡланыусыларҙың көслө уты менән кире ҡағылды. Көслө артиллерия әҙерлегенән һуң 13:30 сәғәттә