cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Герцеговина (өлкә)
Географик урыны
«Герцеговина» атамаһы «Герцог ере» тигәнде аңлата һәм герцог титулын йөрөткән (1448) һәм хәҙерге Герцеговинаға ҡараған ерҙәрҙе үҙ идараһы аҫтына берләштергән Стефан Вукшич Косача хөрмәтенә бирелгән. Герцеговина төньяҡта — Босния, көнсығышта — Черногория, көнбайышта — Хорватия, көньяҡта  Хорватияның ярымэксклавы (Дубровник) менән сиктәш, шулай уҡ Неум ҡасабаһы эргәһендә 8 километр оҙонлоғонда Адриатик диңгеҙгә  сығымы бар.
Лена (исем)
Этимология
1. Лена йылғаһы исеменән 2. Елена исеменән ҡыҫҡартып яһалған
"Башкирский Ранний" виноград сорты
Сорттың тасуирламаһы
Ҡоротҡостарға һәм ауырыуҙарға юғары кимәлдә тотороҡло сорт.
Өфө директорияһы
Ойошторолоуы һәм функциялары
3. Февраль революцияһынан һуң Рәсәй исеменән һәм уның башҡа өлөштәренән, ғөмүмән, Рәсәй Ваҡытлы Хөкүмәтенән тыш ниндәй булһа ла власть тарафынан төҙөлгән Брест һәм башҡа халыҡ-ара килешеүҙәрҙе танымау һәм Антанта державалары менән килешеүле мөнәсәбәттәрҙе тергеҙеү;
Новиков Аполлон Валентинович
Новиков Аполлон Валентинович (1864—1917) — Өфө губернаһы дворянлығы башлығы, ғәмәли статский советник.
Бәләбәй операцияһы
Был операция ваҡытында Көньяҡ төркөмө ғәскәрҙәре (23 мең кеше, 119 орудие) М. В.Фрунзе етәкселеге аҫтында фронттан ураулы маневр менән Бәләбәйгә һөжүм итәләр һәм аҡтарҙың Волга төркөмөн ҡыйраталар. Уны көнсығышҡа табан яҡынса 50 - 70 километрға алып ташлайҙар һәм шуның менән РККА-ның Өфө һөжүм операцияһын үткәреү өсөн шарттар тыуҙыралар.
Трушков Илья Фёдорович
Биографияһы
Советтар Союзы Геройы исемен Берлиндағы һуңғы һуғыш өсөн ала. Бойороҡҡа ярашлы, мөһим стратегик саттағы биш ҡатлы йортты биләү өсөн, үҙенең взводы менән ер аҫты коммуникациялары аша үтә һәм тиҙ арала йортто биләй. Бынан һуң өс көн дауамында немецтар был йортҡа һөжүм итә. Немецтарҙың туранан-тура артиллерия менән атыуы арҡаһында йорт бөтөнләй тиерлек емерелә. Стеналағы тишек аша немецтар бинаға үтеп инә, ҡул һуғышы башлана, Трушков бысағын эшкә ебәрә. Уң яурынына ауыр яра алғандан һуң һул ҡулы менән ата. Өҫтәмә көстәр килеп етеүгә немецтарҙан йортто һуғышып алған взводтың 28 яугиренән яртыһы ҡала, 11 яугир ҡаты яралана.
Австрия Парламенты
Федераль совет йәки Бундесрат ағзаларының һаны алмашынып тора, әлеге мәлдә уларҙың һаны — 62. Депутаттар Австрияның федераль ерҙәре парламенттары — ландтагтар (Landtag) тарафынан һайлана. Ерҙәрҙән вәкиллек иткән депутаттар һаны, уларҙа йәшәгән халыҡтың һанына бәйле, төрлөсә (3-тән 12-гә тиклем). Юғары палатаның вәкәләтлек мөҙҙәте — 4 йәки 6 йыл, ул депутатты һайлаған ландтагтың вәкәләтлек мөҙҙәтенә бәйле. Күп мәсьәләләр буйынса тик Федераль совет ҡына хәл иткес вето хоҡуғына эйә, ләкин уны Милли совет еңеп сыға ала. Әммә Федераль совет федераль ерҙәрҙең һәм Федераль советтың үҙенең вәкәләттәрен үҙгәртеүгә ҡағылышлы закон проекттарына абсоют вето һалыу хоҡуғына эйә.
Тарихы
1918 йылда ваҡытлы милли йыйылыш ойошторола.
1873 йылда — ирҙәр өсөн, 1907 йылда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн дөйөм тауыш биреү хоҡуғы индерелә. 1907 йылда тәүге дөйөм һайлау үткәрелә.
Ирәндек (йыр)
«Ирәндек» — башҡорт халыҡ йыры, ҡыҫҡа көй.
Пашков Алексей Фёдорович
Биографияһы
1940 йылда Башҡорт АССР-ының Дыуан районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә саҡырыла. 1943 йылдың ғинуарынан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
Тирмә
Башҡорт тирмәһе ике төрҙә булған:
Монгол тирмәһе
Монгол тирмәһенең үҙ сиратында бер нисә төрө билдәле. Силәбе, Ҡурған өлкәләрендә һайғауҙарҙы өҫкө тағараҡҡа индереп ҡуйғандар. Рәшәткәләрҙе тирмәнең эсендә ҡаҙып ҡуйылған бағаналарға нығытҡандар. Бындай тирмәләр хәҙерге Күгәрсен, Ейәнсура райондарында төрки типтағы тирмәләр менән бер рәттән ҡулланылған. Монгол тирмәләре ярлылар торлағы тип һаналған. Ейәнсура районында тирмә кирәгәһе арҡыс-торҡос тоташтырылған һәм өс рәт ағас ҡоршау менән нығытылған. Ҙур булмаған өсөнсө ҡоршау менән һайғауҙарҙы тағараҡҡа йыйғандар.
Башҡорт тирмәһе төрҙәре
б) «аш тирмә» — аш-һыу әҙерләү өсөн тәғәйенләнгән тирмә;
Тирмәнең тышы
Башҡорттар күпләп мал аҫыраған халыҡ булараҡ, һарыҡ йөнөнән төрлө сағыу биҙәкле кейеҙ баҫып, балаҫ һуғып тирмәне эс яҡтан да биҙәгән. Дөйөм алып әйткәндә, тирмәнең эсе лә тик тотоуға йомшаҡ кәрәк — яраҡтарҙан: йөн, күн, иләнгән еп, ат ҡылы, төрлө туҡыманан торған.
Жван (йылға)
Жван (Жван) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Бар, Мурованые Куриловцы һәм Могилёв-Подольский райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 48 километр.
Тирмә
Башҡорт тирмәһенең бөгөнгө торошо
Өфөлә ШОС һәм БРИКС саммиттары үткән көндәрҙә Конгресс-холл янында (июль айы, 2015 йыл) ете тирмәнән торған этноауыл ойошторола.
Sony
Тарихы
1989 йылда  Columbia Pictures Entertainment, Inc. компанияһы һатып алына,  1991 йылдан ул  Sony Pictures Entertainment Inc. тип атала.
2002 йылда  Aiwa Co., Ltd. компанияһы йотола.
2012 йылда Японияның башҡа электроника етештереүселәре (Toshiba, Hitachi), шулай уҡ  INCJ дәүләт-хосуси корпорацияһы менән бергә   Japan Display предприятиеһы асыла, ул мобиль ҡоролмалар өсөн экрандар етештерә. Sony продукцияһы Android-смартфондар һәм планшеттар баҙарын  әүҙем  яулай башлай.
Эшмәкәрлеге
2018 йылдың 20 февралендә компания  яһалма интеллект ҡулланылған яңы платформа,  ашығыс такси саҡыртыу системаһы эшләү тураһында белдерә. Иҫкәрмә. Японияла финанс йылының аҙағы булған 31 мартҡа ҡарата һәр йылдың мәғлүмәттәре.
Псевдоним
Псевдоним (ψευδής «ялған» + <span style="font-family: new athena unicode, athena, gentium, code2000, palatino linotype, serif; font-size: 110%;">όνομα  «исем») — кешенең асыҡ эшмәкәрлектә ысын исеме (тыумышта бирелгән, рәсми документтарҙа теркәлгән исем)  урынына уйлап сығарылғанды файҙаланыуы; антропоним төрө. Көнбайыш мәҙәниәттә  псевдонимдарҙы йышыраҡ әҙәбиәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре ҡуллана. Көнсығыш мәҙәниәттәрҙә  (айырыуса ҡытай һәм япон мәҙәниәтендә) ҡайһы бер дәүерҙәрҙә социаль статус үҙгәргәндә, ниндәй эшмәкәрлек төрө менән шөғөлләнеүгә ҡарамаҫтан,  яңы исем алыу мотлаҡ булған; көнбайыш мәҙәниәттә иһә руханиҙарҙың, монахтарҙың, айырыуса православиела, мотлаҡ псевдоним алыуы ла шуға оҡшаған, ләкин сиркәү хеҙмәтендәгеләрҙең яңы алған исемдәрен  псевдоним тип атау ҡабул ителмәгән.
Псевдонимдарҙың яһалышы
7. Аллонимдар йәки гетеронимдар — имза итеп реаль кешенең (йыш ҡына мәрхүмдең) исем-шәрифе алына
Е. А. Придворов — Демьян Бедный (автор үҙе ижад иткән герой исеме)
9. Латинизмдар — латин һүҙҙәренән яһала
Г. Д. Деев —  Деев-Хомяковский (Хомяковский ҡасабаһында тыуған); Хомяк
Анаграмманың бер төрө — кире яҡтан уҡылыусы анаграмма  (палиноним):
Э.Багрицкий — Нина Воскресенская В.Брюсов — Нелли
Башҡорттарҙа
Миҫалдар:
Азияның үҙәк банктары һәм валюталары
Үҙәк  банк — илдең йәки илдәр төркөмөнөң кредит системаһын көйләүсе төп орган. Был мәҡәләлә Азияның бөтә  үҙәк  банктары исемлеге бирелә.
Иҡсан Әбүбәкиров
Биографияһы
Иҡсан Әбүбәкир улы Ҡарасов сығышы менән Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Сәңкем-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Үрге Таш ауылы башҡорттарынан.
1811 йылда 9-сы кантон башҡорттарынан 1-се Башҡорт атлы полкы ойошторола, июндә полк Сембергә килә һәм Серпуховҡа ебәрелә. Курск губернаһында ҡышлай. 1812 йылдың 2 ғинуарында Луцк ҡалаһында 2-се армия командующийы П. И. Багратион 1-се һәм 2-се Башҡорт атлы полктарын ҡарап сыға. 1812 йылдың мартында 1-се Башҡорт полкы Рәсәй империяһының көнбайыш сиктәрендә Платовтың корпусы составына кордон хеҙмәтен үтәй. Ватан һуғышы башланғас, Платов казактары менән бергә 2-се Көнбайыш армияның сигенеүен ҡаплай.
Ғилман Хоҙайбирҙин
Ғилман Хоҙайбирҙин — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында 1-се Башҡорт атлы полкының йөҙбашы.
Крупская исемендәге үҙәк китапхана (Азов)
Крупская исемендәге үҙәк китапхана  — Ростов өлкәһе Азов ҡала  үҙәк китапханаһы. 1938 йылда асылған.
Чухарев Александр Иванович
Биографияһы
1943 йылдың мартынан 3-сө Украина фронтында немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта ҡатнаша. Капитан, 995-се Измаил штурм авиация полкының эскадрилья командиры. Шәхсән үҙе 11 һауа һуғышы үткәрә; дошмандың ике самолетын бәреп төшөрә, ерҙә — биш самолетын юҡ итә.
Стреляева Лидия Николаевна
Биографияһы
БАССР Юғары Советы депутаты, СССР-ҙың 4-се саҡырылыш (1954—1958) Юғары Советының Милләттәр Советы депутаты була.
Новиков Александр Григорьевич
Новиков Александр Григорьевич (11 октябрь 1915 йыл — 31 июль 2002 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1932—1936 һәм 1940—1975 йылдарҙа Златоуст металлургия заводы эшсеһе, машинисы, өлкән инженеры. СССР-ҙың 6-сы саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1962—1966). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).
Биографияһы
Ҡара металлургия үҫеше эшендә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, СССР Юғары Совет Президиумының 1958 йылдың 19 июлендәге Указы менән, А. Г. Новиковҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
Хлызов Фёдор Васильевич
Биографияһы
1944 йылда Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы сафына саҡырыла. Бөйөк Ватан һуғышы хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашмай. Ҡурған өлкәһенең Шадринск ҡалаһына күсерелгән Лугинск авиамеханиктәр хәрби мәктәбенә ебәрәләр, мәктәпте 1946 йылда тамамлай. 1952 йылда демобилизациялана.
Рус-швед һуғышы (1741—1743)
Һуғыш алдындағы хәлдәр
1739 йылдың декабрендә швед-төрөк союзы булдырыла, әммә Төркиә өсөнсө держава һөжүм итеү осрағында ғына Швецияға ярҙам итеүҙе вәғәҙә итә.
Һуғышты иғлан итеү
1741 йылдың 8 авгусында (28 июлендә) Стокгольмдағы урыҫ илсеһенә Швецияның Рәсәйгә ҡаршы һуғыш иғлан итеүе тураһында хәбәр ителә. Манифестта һуғыштың сәбәптәре күрһәтелә: Рәсәй короллектең эске эштәренә ҡыҫыла, Швецияға иген сығарыуҙы тыя һәм швед дипломатик курьеры М. Синклерҙы үлтерә.
1742
7 августа князь Мещерскийҙың отряды бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ Нейшлотты яулай, ә 26 августа Финляндияның аҙаҡҡы нығытылған форпосты — Тавастгус — бирелә.
Һөйләшеүҙәр һәм солох
1743 йылдың ғинуарында Абола Швеция һәм Рәсәй араһында солох килешеүҙәре башлана, һөйләшеүҙәр һаман дауам иткән хәрби ғәмәлдәр шарттарында бара. Швеция яғынан вәкилдәр — барон Х. Седеркрёйц һәм Э. М. фон Нолькен, урыҫ яғынан — генерал-аншеф А. И. Румянцев һәм генерал И. Л. Люберас булалар.
Лилиә Һаҡмар
Лилиә Һаҡмар (тулы исеме — Ҡәйепова Лилиә Зәйнулла ҡыҙы; 3 октябрь 1962 йыл) — башҡорт шағиры, драматург, тәржемәсе һәм журналист. Башҡортостан Республикаһы, Рәсәй Федерацияһының Яҙыусылар (2000), Журналистар (1998) союздары ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2022).
Биографияһы
1984 йылда үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген Хәйбулла районының Иҫәнгилде урта мәктәбендә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай.
1985 йылда ВЛКСМ-дың Хәйбулла район комитеты секретары итеп һайлана. Мәктәп комсомол ойошмалары комсоргы вазифаһын башҡара.
Семикаракорск үҙәк китапханаһы
Семикаракорск үҙәк китапханаһы  — Ростов өлкәһе Семикоракорск ҡалаһы китапханаһы. 1938 йылда асылған.
Тарих
1938 йылда Семикаракорская станицаһында рәсми рәүештә китапхана асыла.
Туснолобов Степан Сергеевич
Батырлығы
СССР  Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 27 июнендәге указы менән немец-фашист илбаҫарҙары менән һуғышта командованиеның заданиеларын өлгөлө үтәгәне өсөн Туснолобов  Степан Сергеевич 1-се дәрәжә  Дан ордены (№ 1662) менән бүләкләнә һәм  Дан орденының тулы кавалеры була.
Тяптин Виталий Михайлович
Биографияһы
Өфөлә йәшәй һәм эшләй, 1994 йылдың 2 сентябрендә вафат була.
Ниғмәтуллина Лиана Кәбир ҡыҙы
Биографияһы
2011 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын (2015 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты) тамамлай һәм Салауат башҡорт дәүләт драма театры труппаһына ҡабул ителә.
Саркел (Цимлян районы)
Саркел ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Чопич Бранко
Һуғыштан һуңғы осор
1951 йылдың 28 июнендә балалар табибы булып эшләгән Богданка Цица Иличҡа өйләнә.
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы — Рәсәй Федерацияһының юғары норматив хоҡуҡи акты. Рәсәй халҡы тарафынан 1993 йылдың 12 декабрендә ҡабул ителгән. 1993 йылдың 25 декабрендә баҫылып сыҡҡан көнөнән  көсөнә инә. Рәсәй халыҡ депутаттары съезын, Рәсәй Юғары Советын юҡҡа сығара һәм уларҙы Федерация Советы һәм Дәүләт думаһынан торған Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышы менән алмаштыра. Федерация Советына Федерацияның һәр субъектынан 2-шәр вәкил инә, Дәүләт думаһын халыҡ һайлай.
Чопич Бранко
Хәтер
Йыл һайын проза һәм шиғриәт өлкәһендәге ҡаҙаныштар өсөн Бранко Чопич исемендәге премия тапшырыла
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы
Проектты эшләү
1990 йылдың 16 июнендә РСФСР Халыҡ депутаттарының  I съезының  Конституция комиссияһы ойошторола, ул проект өҫтөндә эш башлай. Комиссия секретары итеп О. Г. Румянцев раҫлана. Башта комиссия составына 102 депутат инә, ләкин 1992 йылдың ноябренә уларҙың һаны   98 кешегә ҡалып ҡыҫҡара, сөнки, атап әйткәндә, Конституция комиссияһының өс ағзаһы РФ Конституция суды составына һайлана.
1993 йылдың 21 сентябрендә Рәсәй Федерацияһының Конституция суды Конституция судының 21.09.1993 № З-2 һығымтаһын сығара һәм «Рәсәй Федерацияһы Президенты Б. Н. Ельциндың «Рәсәй Федерацияһында этаплы конституция реформаһы тураһында»ғы 1993 йыл 21 сентбярь Указына бәйле, уның эш-ғәмәлдәренең һәм ҡарарҙарының Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына ярашлы булыуы тураһында» тип аталған был һығымтала Б.Н.Ельцинды РФ Президенты вазифаһынан  бушата — һығымта көсөнән сығарылмай.
Конституцияның закондарҙан айырмаһы
Рәсәй Конституцияһы:
Дышаленкова Римма Андрияновна
Дышаленкова Римма Андрияновна (11 ғинуар 1942 йыл — 9 июль 2016 йыл) — яҙыусы, шағир, журналист һәм публицист. 1970 йылдан КПСС, 1979 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2005), Д. Н. Мамин-Сибиряк исемендәге премия лауреаты, «Магнитогорск ҡалаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» Почёт билдәһе эйәһе.
1980-се — 90-сы йылдар ижады
1985—1986 йылдарҙа Магнитогорск ҡала советы депутаты була, ә 1986 йылда Силәбегә күсеп килә, унда ҡалала һәм өлкәлә культура ағартыу эше менән әүҙем шөғөлләнә, шулай уҡ Силәбе телевидениеһында тапшырыуҙар алып бара. Көньяҡ Уралдың баш ҡалаһында 1991 — 1994 йылдарҙа урындағы йәш тамашасылар театрының әҙәби бүлеге мөдире булып эшләй.
Спартак тыҡрығы (Таганрог)
Спартак тыҡрығы — Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһындағы тыҡрыҡ.
Орловка (Ростов өлкәһе)
Орловка — Ростов өлкәһенең Азов районындағы ауыл.
Географияһы
Ауыл аша Мокрая Чубурка йылғаһы үтә, ул көнсығыштараҡ Чубурка йылғаһына ҡоя.
Белавин утары
Боков ауыл биләмәһе составына инә.
Тарих
1918 йылда Үрге Дон округын төҙөгәндә Белавин утары менән бергә 11 утар Боковская станицаһына буйһонған була.
Географияһы
Утар аша Чир йылғаһына ҡойоусы Кривая йылғаһы үтә.
Серб Республикаһы географияһы
Тауҙары
Серб Республикаһының тауҙарынан иң билдәлеһе булып 1984 йылғы Ун дүртенсе ҡышҡы олимпия уйындары уҙғарылған  Яхорина тауы тора. Серб Республикаһы, Босния һәм Герцеговинаның иң бейек тауы булған Маглич тауы ла — диңгеҙ кимәленән 2386 метрҙа — киң билдәле. Серб Республикаһында шулай уҡ үҙҙәренең урман байлыҡтары менән йылдан-йыл альпинистарҙың, балыҡсыларҙың, туристарҙың оло иғтибарын йәлеп иткән Зеленгора, Лелия, Волуйк, Трескавица, Романия, Влашич, Грмеч, Козара, Озрен һәм башҡа күп тауҙарҙың тейелмәгән өлкәләре урынлашҡан.
Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы
Биографияһы
Суфиянова Нәсимә Фәтих ҡыҙы 1949 йылда Башҡортостан АССР-ының Күгәрсен районы Юлдыбай ауылында тыуған.
Байдичэн
Байдичэн — Ҡытай Халыҡ Республикаһы Чунцин ҡалаһының көнсығышында Фэнцзе өйәҙендә Янцзы йылғаһының төньяҡ яр буйында Байди тауында урынлашҡан замок һәм ғибәҙәтхана комплексы. Өйәҙ хакимиәтенән 8 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Байдичэн ҡытай теленән тәржемә иткәндә «Аҡ император ҡалаһы» тип аңлатыла. Ғибәҙәтхана комплексына 500-ҙән ашыу тупһалы баҫҡыс алып бара. Бында Өс тарлауыҡ башлана. VII быуатта Тан династияһы хакимлыҡ итеү осоронда ҡытай шағиры Ли Бо был урынға үҙенең билдәле шиғырын бағышлап яҙғандан һуң, был ғибәҙәтхана комплексы бөтә Ҡытайҙа танылыу ала.
Дацзу ҡая рельефтары
Тарихы
Күп быуаттар дауамында Дацзу ҡая рельефтары комплексы ҡунаҡтарҙан йәшеренгән була. Был рельефтарҙы 1961 йылда ҡытай туристары осраҡлы рәүештә табып ала. Сит ил туристары был ҡомартҡыларҙы тәүге тапҡыр тик 1980 йылда күрә алған. 1975 йылға ҡәҙәр Дацзу ҡалаһы һәм ҡая рельефтары комплексы араһында яҡшы юл булмай. Был изоляция Ҡытайҙағы мәҙәни инҡилап барышында барған дингә ҡаршы йүнәлтелгән вандаллыҡтан бер ниндәй үҙгәрешһеҙ һаҡланырға булышлыҡ иткән.
Үҙәк договор ойошмаһы
СЕНТО-ның структураһы
СЕНТО-ның төп органдары түбәндәгеләр була: Даими министрҙар советы (сессиялары йыл да үткәрелә), Секретариат (ойошманың  генераль секретары етәкселегендә) һәм  4 комитет  (хәрби,  «емерткес эшмәкәрлеккә» ҡаршы көрәш, иҡтисад һәм бәйләнештәр буйынса комитеттар); блокты хәрби планлаштырыу менән шөғөлләнгән Берләштерелгән штаб, ярҙамсы комитеттар һәм техник төркөмдәр. Штаб-фатиры  Анкарала  (Төркиә) була.
Солтан Кабус мәсете
Тарихы
Үҙенең хакимлыҡ итеүенең беренсе көнөнән уҡ солтан Кабус бин Сәйет үҙенең подданыйҙарының материаль мәнфәғәттәрен генә түгел, ә рухи мәнфәғәттәрен дә ҡәнәғәтләндереүҙе ҡайғыртҡан: үҙ аҡсаларына бөтә Оман солтанлығы буйлап йөҙәрләгән мәсеттәргә нигеҙ һалына.
Архитектураһы
Төп намаҙ ҡылыу залы квадрат формалы (74.4 x 74.4 метр), уның өҫтөндә 50 метр бейеклектә үҙәк көмбәҙ күтәрелгән. Көмбәҙ һәм төп манара (бейеклеге 90 метр) һәм  дүрт ситке манаралар (бейеклектәре 45,5 метр) шулай уҡ мәсеттең төп визуаль үҙенсәлектәре булып тора. Төп намаҙ ҡылыу залы бер үк ваҡытта 6,5 меңдән ашыу кешене һыйҙыра ала, шул уҡ ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙар намаҙ ҡылыу залы (ҙурлығы 31 х 18 метр) тик 750 кешене генә һыйҙыра ала. Тышҡы ғиәҙәт ҡылыу территорияһы 8 мең кешенә һыйҙыра ала, шулай итеп дөйөм алғанда мәсет 20 меңгә тиклем кешенә һыйҙыра ала.
Бейеклектә урынлашҡан көмбәҙ ике ҡатлы: эсе яғы алтын менән латылған мозаика менән ҡапланған, тышҡы яғы ажур япмаһынан тора. Төп намаҙ ҡылыу залын 35 люстра яҡтырта; Австрияла етештерелгән иң ҙур люстраның диаметры 14 метр тәшкил итә, унда 1122 лампа бар, ә уның ауырлығы — 8 тонна. Һәр бер гәлсәр һәм Swarovski кристаллда яһалған люстраларҙа мәсеттең күп һанлы манаралары һүрәтләнгән.
Ҡырғыҙстан дәүләт тарихи музейы
Тасуирлама
Хәҙерге музей урынлашҡан бина 1984 йылда В. И Ленин исемендәге музей филиалын урынлаштырыу өсөн төҙөлә. Был бина Ҡырғыҙ ССР-ы Коммунистар партияһының Үҙәк Комитетының 60-йыллығы уңайынан «Киргизгипрострой» институты коллективы проекты буйынса төҙөлә. Проект авторҙары — С. Абышева, Р. Асылбекова, А. Кудели, В. Иванова һәм М. Сатыбалдиева.
Билдәһеҙ ҡатын (картина)
Киндер Аничков һарайы павильондары эргәһенән Нева проспекты буйлап асыҡ экипажда барыусы йәш ҡатын һүрәтләнгән. Уның уң яғында артта Александра театры күренә. Ул 1880 йылдарҙың һуңғы модаһы буйынса кейенгән. Уның башында ҡанаттар менән биҙәлгән бәрхәт эшләпә, өҫтөндә йәнлек тиреһе һәм таҫмалар менән биҙәлгән пальто, муфта һәм нәфис күн бирсәткә. Ҡарашы батшаларса, серле һәм бер аҙ моңһоу. «Уның кейеме — күркәм еңел ҡанат менән биҙәлгән „Франциск“ эшләпәһе, бик йоҡа күндән тегелгән „швед“ бирсәткәләре, кеш тиреһе һәм күк атлас таҫмалар менән биҙәлгән „Скобелев“ пальтоһы, муфта, алтын браслет — былар барыһы ла ҡиммәтле элегантлыҡҡа дәғүә иткән 1880ъ йылдар ҡатын-ҡыҙ кейеменең модалы деталдәре. Әммә был юғары ҡатламға ҡарағанлыҡты аңлатмай, киреһенсә — урыҫ юғары ҡатлам йәмғиәте әйләнәһендә модаға эйәреүҙе ҡабул итмәгән яҙылмаған ҡағиҙәләр кодексы булған».
Рәсәйҙең Именлек советы
Статусы һәм вәкәләттәре
Рәсәй Президентының 2011 йыл 6 май сыҡҡан 590-сы Указы менән раҫланған «Рәсәй Федерацияһының Именлек советы тураһында положение» Именлек советы статусын билдәләгән төп документ булып тора. Быға тиклем 2004 йылдың 7 июнендәге 726-сы, 1999 йылдың 2 авгусындағы 949-сы, 1996 йылдың 10 июлендәге 1024-се Указдар менән раҫланған положениелар эш итә, ә уларҙан да алдараҡ 1992 йылдың 3 июнендә сыҡҡан Именлек советы тураһындағы положение була.
Рәсәй Именлек советы Рәсәйҙең милли именлекте тәьмин итеү өлкәһендәге мөһим концептуаль документтары, эске һәм тышҡы мәсьәләләре өҫтөндә эшләй, атап әйткәндә:
Именлек советының һәм уның аппаратының структураһы
Ғилми совет ғилми советтың рәйесе, ғилми советтың секция етәкселәре һәм ғилми совет ағзалары составында формалаштырыла. Именлек советы Секретары ғилми советтың рәйесе булып тора.
Чуйков Юрий Сергеевич
Биографияһы
Юрий Сергеевич Чуйков 1950 йылдың 30 мартында Башҡорт АССР-ының Дәүләкән ҡалаһында тыуған, хәрби лётчик улы. 1951 йылда ғаиләһе Әстерхан өлкәһенең Аҡтүбә ҡалаһына күсә.
1992 йылдан 2000 йылға тиклем — Әстерхан өлкәһенең дәүләт экология комиссияһы рәйесе.
Вишнич Филип
Филип Вишнич (серб. Филип Вишњић; 1767—1834) — төньяҡ Боснияла тыуған серб шағиры һәм гусляры. Серб тарихының иң мөһим ваҡиғаларының шаһиты булып, барған ваҡиғалар хаҡында поэмалар ижад иткән.
Вук Караджич уны үҙ заманының иң яҡшы балладалар авторы һәм йырсыһы тип атай.
Вишничты һуҡырлығы һәм шундай уҡ һирәк шиғри һәләте өсөн йыш ҡына «серб Гомеры» тип атайҙар.
Хәтер
Грк ауылына Вишнич исеме ҡушылған.
Комиссаровка (Ҡыҙыл Сулин районы)
Тарих
Ҡасабала таш күмер сығарылыу был тирәлә шахталар үҫтереүгә булышлыҡ итә. Тәүҙә күмерҙе бәләкәй генә шахтенка-«мышеловка» соҡоп алғандар, ә һуңғараҡ механизациялы сәнәғәт нигеҙендә сығара башлағандар. Совет власы йылдарында Комиссаровка шахтерҙар ҡасабаһына әүерелгән. Бында Комиссаровский шахта идаралығы ойошторола һәм уңышлы эшләп килә.
Комиссаровка ауылынан йөҙәрләгән кеше Тыуған илде һаҡлай. Уларҙың 138-е батырҙарса һуғышып Ватан өсөн ғүмерҙәрен фиҙа ҡыла.
Комиссаровкалылар үҙ иптәштәрен һәм ҡасабаны 1942 йылдың йәйендә һаҡлаусы туғыҙынсы армияның 375-се батальон һалдаттарын хөрмәт менән иҫтә тота. Бөйөк еңеүҙең 40 йыллығына уларҙың ҡалдыҡтарын ҡайтанан ерләйҙәр. Ауыл мәктәбе янында совет һалдаты һәйкәле төҙөлә. Фронттағы батырлыҡтары өсөн ҡасабаның күп кешеләре хөкүмәт наградаларына лайыҡ булған, ә П. Я Колесников өс дәрәжә Дан орденының тулы кавалеры була.
Сәйәхов Фәнил Лотфрахман улы
Биографияһы
Фәнил Лотфрахман улы Сәйәхов 1934 йылдың мартында Башҡорт АССР-ының Дәүләкән районы Яҫҡайын ауылында тыуған. Тарихсы профессор Фәһим Сәйәховтың (1926—2003) ҡустыһы.
Кашар тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Кашар тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы  — Кашар биҫтәһендәге музей.
Адресы
Музей ошо адрес буйынса урынлашҡан: Ростов өлкәһе, Кашар р-ны, Кашар ҡасабаһы, Ленин урамы, 62. Музей дүрт ҡатлы Кашар урта мәктәбе бинаһының беренсе ҡатында, төньяҡ ҡанатында, урынлашҡан. 2009 йылға тиклемге адресы: Комсомол урамы, 43, хәрби комиссариат бинаһы.
Новочеркасск казактар училищеһы
Училищеның байрам көнө: 8 (21) ноябрь — Изге архистратиг Михаил көнө.
Чертково (Ростов өлкәһе)
Тарих
Чертковоға ҡасан нигеҙ һалынғанлығының аныҡ датаһы билдәһеҙ. Ҡасаба тарихы Воронеж-Ростов тимер юл (һуңынан Көньяҡ-Көнсығыш тимер юлы участкаһы) һалыу тарихы менән бәйле. Дон ғәскәре өлкәһе менән Харьков губерналары сигендә Чертково тимер юл станцияһы эшләй башлай. Станцияға 1869 йылдың 8 июлендә нигеҙ һалына һәм Ғәскәр атаманы Михаил Иванович Чертков хөрмәтенә станцияны уның фамилияһы менән атайҙар, сөнки уның үтенесе буйынса был тимер юл һалына башлаған.
Сескутов Юрий Васильевич
Биографияһы
1955 йылдан — Һарытау техник быяла заводында баш механик, артабан — предприятиеның баш инженеры.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
2008 йылда Салауатта вафат була.
Авиаторҙар паркы (Дондағы Ростов)
Авиаторҙар парк — Дондағы Ростовтың Беренсе Май районында Шолохов проспектында урынлашҡан ҡала урмандарына ҡараған территория.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернаты
Тарихы
Мәктәптең тәүге сығарылышы 1946 йылда булған. Утыҙ сығарылыш уҡыусыһы Совет Армияһы оркестрҙарына хеҙмәткә ебәрелгән.
Хәрби мәктәп 1956 йылға саҡлы эшләгән, ошо йылдар эсендә хәрби оркестрҙар өсөн 450 музыкант әҙерләнгән, һәм уларҙың күпселеге профессионал музыкант булып киткән. Барыһы 11 сығарылыш эшләгән хәрби мәктәп. 1956 йылдан хәрби мәктәп үҙгәртеп ҡоролған һәм БАССР Мәғариф Министрлығы ҡарамағына бирелгән.
Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1994 йылдың 11 ноябрендә ҡабул ителгән 408-се ҡарары менән Республика музыка тәрбиәләнеүселәр мәктәп-интернат-гимназияһына беренсе башҡорт профессиональ йырсыһы һәм композиторы Ғәзиз Әлмөхәмәтов исеме бирелгән.
Фәхруллина Резида Рауил ҡыҙы
Биографияһы
Резида Рауил ҡыҙы 1986 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Ф. К. Ҡасимова курсы) тамамлай һәм Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай. Ул — лирик-драматик актёр.
1992 йылдан Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы.
Сирота Лео Григорьевич
Биографияһы
Лео Сиротаның репертуарында Моцарттың бөтә әҫәрҙәре, Бетховендың бөтә сонаталары, Лист, Шуман әҫәрҙәренең күпселек өлөшө, Прокофьев, Стравинский, Бузони, Шёнберг музыкалары һәм пианистың замандаштарының әҫәрҙәре.
Печенег һыуһаҡлағысы
Печенег һыуһаҡлағысы ( Салтов Диңгеҙе<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[] ; Печенізьке водосховище) — Северский Донец йылғаһындағы канал һыуһаҡлағысы.1962 йылда төҙөлгән. Һыу өҫтө майҙаны - 86,2 км².Һыу күләме — 0,383 км³. Һыу йыйыу бассейнының майҙаны - 8400 км². Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 100,5 метр.
Сирота Лео Григорьевич
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Холокост ҡорбандарына һәйкәл (Вена)
Холокост ҡорбандарына һәйкәл (Mahnmal für die 65 000 ermordeten österreichischen Juden und Jüdinnen der Shoah) — Веналағы мемориаль ҡоролма, шулай уҡ «Исемһеҙ китапхана» исеме менән билдәле. 2000 йылда асылған һәйкәл Венаның беренсе районында  Judenplatz майҙанында урынлашҡан. Был төп мемориал Холоко стың Австрия ҡорбандары иҫтәлегенә арналған, британ рәссамы Рэйчел Уайтред тарафынан эшләнгән.
Концепцияһы һәм тарихы
Мемориал идеяһын ғаиләһен концлагерҙарҙа юғалтҡан Австрия архитекторы һәм йәмәғәт эшмәкәре, «нацистарҙы аулаусы» Симон Визенталь тәҡдим иткән. Визенталь асыҡ рәүештә Альбертинаплацтағы 1988 йылда Альфред Хрдличка ​​тарафынан ҡуйылған «Mahnmal gegen Krieg und Faschismus» һәйкәленә ҡаршы сығыш яһай; уныңса, Холокост ҡорбандары унда түбәнһетелеп күрһәтелә. Визенталь Австриялағы нацист ҡоролошоноң йәһүд ҡорбандарына арналған яңы мемориал буйынса комиссияны ойоштороусы була. Һәйкәл Майкл Хоупл мэр булғанда Ханс Холлеин етәкселегендәге халыҡ-ара жюри бер тауыштан Рэйчел Уайтред проектын һайлап алғандан һуң ҡала аҡсаһына төҙөлә. Майкл Хаупль, Урсула Пастерк, Ханнес Свобода, Амнон Барзель, Филлис Ламберт, Сильвия Лиска, Харальд Шеманн, Джордж Вайденфельд, Саймон Визенталь һәм Роберт Сторр баһалама ағзалары була. Конкурста Австриянан, Израилдән, Бөйөк Британиянан, АҠШ-тан рәссамдар командалары ҡатнаша: улар араһында Вали Экспорт та, Карл Прантл да, Питер Вальдбауэр ҙа була.
Дизайны
Сәнғәт әҫәре булараҡ, мемориал матур булырға тейеш түгел — шуға күрә ул Венаның барокко сәнғәте һәм архитектураһының байтаҡ өлөшөнән ҡырҡа айырыла. Проект жюрийы ағзалары һәйкәлдең бункер йәки хәрби нығытмалар менән оҡшашлығын билдәләй. Һәйкәлдән «дискомфорт» тойғоһо ҡала, автор уйынса, ул тамашасының иҫенә ауыр заманаларҙы төшөрөүҙе бурыс итеп ҡуя: «Был һәйкәл матур булырға тейеш түгел, ул әрнеү тойғоһо уятырға тейеш».
Абрамович Семён Шмилович
Биографияһы
Семён Шмилович Абрамович 1929 йылдың 20 майында көньяҡ Бессарабияның Арциз ҡалаһында тыуған. 1952 йылда Черновцы университетын тамамлаған.
Кучер Надежда Анатольевна
Репертуар
КАНТАТНО-ОРАТОРИАЛЬНЫЕ ЖАНРЫ
Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договор ойошмаһы
Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы  договор ойошмаһы  (Организация Договора о коллективной безопасности, ОДКБ), һирәгерәк — «Ташкент пакты», «Ташкент договоры» — төбәк халыҡ-ара ойошмаһы , эшмәкәрлегенең иғлан ителгән маҡсаттары — «тыныслыҡты, халыҡ-ара һәм төбәктәге хәүефһеҙлекте һәм тотороҡлолоҡто нығытыу, коллектив нигеҙҙә ағза дәүләттәрҙең бойондороҡһоҙлоғон, территориаль бөтөнлөгөн һәм  суверенитетын яҡлау, быларға өлгәшеүҙә ағза дәүләттәр сәйәси сараларға өҫтөнлөк бирә». ОДКБ  1992 йылдың 15 майында  Ташкентта  (Үзбәкстан) Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договорға ҡул ҡуйғандан һуң эшләй башлай. Коллектив  хәүефһеҙлек советы юғарғы органы була, ул ойошманың  Генераль  секретарын тәғәйенләй.
ОДКБ структураһы
Именлек советтары  секретарҙары комитеты (КССБ) — Ойошманың  ағза дәүләттәрҙең милли хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өлкәһендә  үҙ-ара эш итешеүен координациялау мәсьәләләре менән шөғөлләнеүсе консультатив һәм башҡарма органы.
Ойошма Секретариаты — Ойошманың Ойошма органдары эшмәкәрлегендә ойоштороу, мәғлүмәти, аналитик һәм консультатив тәьминәтте тормошҡа ашырыусы даими эшләгән эшсе органы.
Кечекьян йорто
Архитектура
Бер ҡатлы бейек цоколле йорттоң фасады Азатлыҡ майҙанына ҡарап тора. Көнсығышта бина Сагиров йортона яҡын ғына тора. Кечекьян йортоноң ихатаһында хужалыҡ ҡаралтылары: ҡар баҙы, ат һарайы һәм каретник — бар. Йорт фасады күркәм классик ордер композициялы. Иң ситтәге терәүҙәр пилястрлы порталдары менән күҙгә ташлана. Йорт үҙәгендәге дүрт тәҙрә уйымы йөҙлөктәр һәм сандриктар менән барокко стилендә биҙәлгән. Ҡунаҡ күтәрмәһе йорттоң һул яғында, хәҙерге көндәргә тиклем уның үҙенсәлекле ағас ишеге һаҡланған. XХ быуат башында ишек алдында шпилле көмбәҙ төҙөлгән (хәҙер юғалған; ҡара: уң яҡтағы фотола).
Соболев Феликс Михайлович
Ижады
1960 йылдар уртаһында Феликс Соболев фәнни-популяр кинематография тураһында күҙаллауҙы ярайһы ныҡ үҙгәртә. Соболевтың «Язык животных», «Думают ли животные», «Семь шагов за горизонт» фильмдары тамашасылар сенсацияһына әүерелде, кинотеатрҙарҙа тулы залдар йыйҙы. Соболевтың ижади асыштарының береһе - «киноэксперимент» йәки «Кадрҙа эксперимент»: режиссер тамашасыны ғалимдар ҡуйған ғилми эксперименттың шаһиты итә. Шулай итеп, үҙ ваҡыты өсөн радикаль «Я и другие» фильмы төшөрөлдө, ул төркөм баҫымының конформлы тәртибе һәм феномены хаҡында һөйләне.
Ике фильм да ҡатнаш төшөрөүҙәр ҡулланып төшөрөлгән һәм үҙ ваҡытында уйын булмаған кино үҫешенә ҙур йоғонто яһаған.
Оло Баҡса урамы (Дондағы Ростов)
Тарихы
Оло Баҡса урамының һыҙаты башлап, исеме лә юҡ саҡта, Дондағы Ростов планында 1781 йылда барлыҡҡа килә. 1811 йылғы ҡаланың генераль планында ул Загородный тип атала.
Урыҫ өйө
Нигеҙ
Урыҫ өйө ергә, йәки бағаналарға ултыртыла. Мөйөш аҫтарына имән бүкәндәр ҡуйыла, улар урынына ҙур таштар, түмәрҙәр ҙә булыуы мөмкин. Ҡышҡылыҡҡа өйҙөң йылыһын тотоу маҡсатынан, уның тирә-яғын уратып, тупраҡ менән күмгәндәр. Яҙын күмелгән урындар, һауа алмаштырыу заруратынан, кире таратыла, йәки бер-нисә урындан тишкеләп ҡуйыла.
Милли мәҙәниәттә урыҫ өйө төшөнсәһе
Урыҫ өйө фольклорҙа, атап әйткәндә мәҡәл һәм әйтемдәрҙә («Не красна изба углами, красна пирогами»), рус халыҡ әкиәттәрендә («Избушка на курьих ножках») иҫкә алына һәм рус милли мәҙәниәтенең мөһим өлөшө булып тора.
Әхмәров Хәсән Нурый улы
Биографияһы
1919-1920 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт итә. 49-сы Себер уҡсылар полкы командиры була. Автономиялы  Башҡорт Совет Республикаһының хәрби эштәр буйынса халыҡ комиссариатының тәьмин итеү бүлеге начальнигы ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә.
Абаға сәскә атҡанда (опера)
Тарихы
2017 йылдың 15 декабрендә Львов опера театры сәхнәһендә премьераһы була.
Ҡылыҡһырламаһы
Р. Станкович-Спольская үҙенең тикшеренеүендә түбәндәге жанрҙар үҙенсәлеген билдәләй  — йөкмәтке бөтөнлөгө һәм тамамланышы булмауы, халыҡ йырҙары нигеҙендә ҡоролоуы, сағыу лексика-стилистик бер ишлелек, сюжет ҡабатлауҙары һәм һәм хәл-тороштан сығып «дублдәр», ныҡлы вариативлығ һәм хатта йөкмәткенең эҙмә-эҙлекле асылыуында импровизация ҡулланылыуы. Постмодернистик сәнғәт өсөн күрһәткес булып йөкмәткенең тармаҡланыуы тора: операла бер нисә һәм мәҙәни-ваҡыт арауыҡтары аралашҡан күренештәр күрһәтелә, улар сюжет буйынса бер-береһе менән бер нисек тә киҫешмәй, ә бары тик идея-символик һмә композиция-интонация кимәлендә генә көйләнә.
Операның ҡайһы бер жанр үҙенсәлектәре хореография һәм симфония жанрынан барлыҡҡа килә. Станковичтың балет ижадына ишетелгән материалды аныҡ һүрәтләү, образ аныҡлығы, символдар менән эш итеү һәм теманы йөкмәткеле һүрәтләү хас — «Абаға сәскә атҡанда» операһында тап шул һыҙаттар күренә лә инде.
Миус
Миус йылғаһы Украина (Луганск һәм Донецк өлкәһе) һәм Рәсәй (Ростов өлкәһенең Куйбышев, Матвеев Ҡурған һәм Неклиновский райондарында) аға һәм Таганрог ҡултығының Миус лиманына (Азов диңгеҙе) ҡоя.
Төҙөүселәр паркы (Дондағы Ростов)
Тарих
XX быуат аҙағында — ХХI быуат башында был парк торошо ҡәнәғәтләнерлек түгел. Элекке юлдарҙан, клумбаларҙан бер нимә лә һаҡланмаған. Декоратив ҡыуаҡтар, башҡа бик күп ағастар, парк объекттары һәм юҡ ителгән.
Аверьянов Вячеслав Юрьевич
Аверьянов Вячеслав Юрьевич (15 сентябрь 1959 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, I класлы лётчик-һынаусы. Капитан (1985). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2001). Рәсәйҙең атҡаҙанған лётчик-һынаусыһы (2006).
Лермонтов Михаил Юрьевич
Михаи́л Ю́рьевич Ле́рмонтов (, Мәскәү —, Пятигорск) — рус шағиры, прозаик, драматург, рәссам. Лермонтов ижадында уның дәүерендәге рус йәмғиәтенең иң мөһим ихтыяждарына яуап биргән гражданлыҡ, философик һәм шәхсән фекерҙәр ныҡлы урын алған. Улар рус әҙәбиәтенең яңы үҫеш кимәлен сағылдыра һәм артабан XIX һәм XX быуаттарҙың күренекле рус яҙыусылары һәм шағирҙарына ҙур йоғонто яһай. Әҙиптең әҫәрҙәре һынлы сәнғәттә, театрҙа һәм кинематографта әүҙем сағылыш таба. Лермонтов шиғырҙары опера, симфоник музыка әҫәрҙәре һәм романстар ижад итеү өсөн бай сығанаҡ була, уның күп шиғырҙарына яҙылған йырҙар тулы һәм ысын мәғәнәлә халыҡтыҡына әйләнә.
Рәсәй Федерацияһының Прокуратураһы
Тарихы
1802 йылдан прокуратура институты яңы булдырылған Юстиция министрлығының состав өлөшөнә әйләнә, ә юстиция министры вазифаһы буйынса Генерал-прокурор ҙа була.
— енәйәттәрҙе асыу өлкәһендә тәүтикшереү үткәреүсе тәфтиш органдарының эшмәкәрлеген, шулай уҡ дәүләт сәйәси идара итеү органдары эшмәкәрлеген күҙәтеү; — судта ғәйепләүсе яҡты яҡлау;
Прокуратураның структураһы
Рәсәй Федерацияһы Генераль прокуратураһы структураһына баш идаралыҡтар (шул иҫәптән федераль округтар буйынса), идаралыҡтар, бүлектәр, шулай уҡ Баш хәрби прокуратура структура подразделениеһы хоҡуғында инә. Субъекттарҙың прокурорҙары Рәсәй Федерацияһы прокуратураларына етәкселек итә һәм Рәсәй Федерацияһы Президенты тарафынан РФ субъекттары менән яраштырыу буйынса тәғәйенләнә. Бүтән прокурорҙар — хәрби һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттары прокурорҙарына тиңләштерелгән  башҡа махсус прокурорҙар Рәсәй Федерацияһы Президенты тарафынан Рәсәй Федерацияһы Генераль прокуроры тәҡдиме буйынса вазифаға тәғәйенләнәләр һәм бушатылалар.
«РФ прокуратураһы тураһында» Федераль закон түбәндәге вазифаларҙы күҙҙә тота:
Темерницкий
Щепкинский ауыл биләмәһе составына инә.
Монар (фильм)
«Монар» (Frost) — литва режиссеры Шарунас Бартастың Украинаның көнсығышындағы ҡораллы конфликт тураһындағы фильмы. Фильм Литва, Франция, Украина һәм Польша дәүләт киноагентлығы, Литва киноүҙәге, ARTE телеканалы (Франция) һәм Польша киноинституты ярҙамында төшөрөлә.
Сюжеты
Йәш литвалы Рокасҡа бер ваҡыт Украинала булыу һәм ысын һуғышты күреү һәм аңлау мөмкинлеге бирелә. Гуманитар конвой менән бергә ул Литванан Украинаға юллана, унда яҙмыш уны ике хәрби журналист менән осраштыра. Йәш литвалы һуғыш өйөрмәһенә эләгеп, ысынбарлыҡтың уның романтик күҙаллауҙарына ҡарағанда күпкә аяныслыраҡ булып сығыуын аңлай. Трио психологик сиктәрҙе үтергә һәм ныҡлы мөнәсәбәттәр булдырырға мәжбүр була. Улар һәр береһенең үҙ сәбәптәре буйынса ҡайҙа булырға теләүенән башҡа бер нәмә менән дә килешмәй. Хәрби хәрәкәттәр һөҙөмтәһендә емерелгән биләмәлә Рокас үҙенең ысын мөхәббәтен таба.
Гусев кратеры
Тасуирлама
Гусев кратеры Каменский кратерының сателлиты; ике кратер ҙа бер үк ваҡытта төп астероид һәм уның бәләкәй юлдашы ергә төшөү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Кратерҙың йәше, импактный быяланы даталауға нигеҙләү буйынса, 49 миллион йыл тәшкил итә (эоцен). Каменское ваҡиғаһы һай диңгеҙ бассейнында булған тип фаразлана.
Мирослав Михайлович Слабошпицкий
Биографияһы
2010 йылдың феврале — авторҙың тағы бер ҡыҫҡа метражлы эше («Һаңғыраулыҡ») Берлиналдең конкурс программаһына эләгә.
Австрия халҡы
Ҡалалар
Ил халҡының 77 % ҡалаларҙа (халҡы 2 меңдән ашыу кеше) йәшәй, әммә Австрия сәйәхәтселәрҙә ҡалаларҙан ғына торған ил тәьҫораты ҡалдырмай. Эш шунда: ҡала халҡының дүрттән бер өлөшө илдең иң ҙур ҡалаһы булған Венала тупланған. Ярты халыҡ кеше һаны 100 мең булған әллә ни ҙур түгел ҡалаларҙа йәшәй. Шулай итеп, халыҡ һаны 100 меңдән 250 меңгә тиклем еткән ҙур ҡалалар — ил өсөн тәбиғи күренеш. Улар бөтәһе дүртәү: Грац, Линц, Зальцбург һәм Инсбрук.
Австрияның иҡтисади әүҙем халҡы
В) Тауар етештереү 641,6
З) Отелдар һәм кулинария 235,9
И) Мәғлүмәт, элемтә 99,2
П) Тәрбиә һәм белем биреү 239,2
Ер (фильм, 1930)
Сюжеты
Улы үлгәндән һуң Опанас үҙенең атеизмын белдерә һәм ерләү йолаһын үтәргә теләгән рус православие руханийын ҡыуып ебәрә. Опанас Василдең дуҫтарынан улын попһыҙ ерләүҙәрен һәм «яңы тормошҡа яңы йырҙар йырлауҙарын» һорай. Ауыл халҡы Василде һуңғы юлға оҙата, ә яланғас Наталья иренеңең үлеменә ҡайғырып илай, ә урындағы рухани уларҙы яуыз мәжүсиҙәр тип ҡарғай. Зыяратҡа Хома килеп, тап ул Василде яңы төҙөлөшкә ҡаршы протест йөҙөнән үлтереүен әйтә, ләкин ауыл халҡы, комсомолдарҙың береһенең илһамлы телмәрен тыңлап, уға иғтибар итмәй. Тегеһе, Вәсиләнең исемен бөтә донъя беләсәк, ти. Финалда, фильм башындағы кеүек үк, ҡойма ямғыр баҫыуҙарҙы, йәшелсә һәм емеш-еләктәрҙе һуғара.
Әһәмиәте
Совет матбуғатында фильм натурализм өсөн тәнҡитләнә (яланғас ҡатын-ҡыҙ ҡиәфәте, тәбиғәт мәжүси культы), әммә сит илдәрҙә донъя киноһында иң шиғри фильм тип таныла. 1958 йылда Брюсселдә үткән Бөтә донъя күргәҙмәһендә «Ер» кино тарихындағы 12 иң яҡшы фильм араһында унынсы урын ала. Фильм тормошто, үлемде, һөйөүҙе тәрән фәлсәфәүи аңлауҙы күрһәтә. Визуаль рәттең ғәҙәти булмаған матурлығы: ямғырҙы таҙартыу күренештәре, емештәрҙе һыу баҫыуы.
Довженко фильмынан цитаталар менән совет һәм сит ил фильмдарында танышырға мөмкин («Кубань казактары», «Ивандың бала сағы», «Манхэттен», «Зәйтүн аҫтында тыныслыҡ юҡ»).
Киев (аэропорт)
Аэропорт территорияһы 265 гектар майҙанды биләй. 2310 оҙонлоғондағы һәм 45 метр киңлегендәге бер осоу-ултырыу һыҙаты (ВВП) (реконструкцияға тиклем — 1800 м һәм 49 м) бар. Шулай уҡ был осоу-ултырыу һыҙаты ҡулланырға аэродром территорияһында 410-сы граждандар авиацияһы заводы тарафынан файҙаланыла. Аэропорт хужаһы— эшҡыуар В. И. Хмельницкий. Яҡында Киев-Волынский тимер юл станцияһы. Аэропорт пассажирҙарын 9-сы һәм 22-се троллейбустары маршруты, шулай уҡ 565-се такси маршруты хеҙмәтләндерә.
Совет майҙаны (Дондағы Ростов)
Тарихы
Артабан Яңы Баҙар майҙаны исеме алған майҙан беренсе тапҡыр 1845 йыл планында билдәләнә. Ул саҡта унда «һалҡын ҡоролмалар» урынлашҡан була. Ҡырым һуғышы тамамланғандан һуң майҙанда төҙөлөш башлана. 1860 йылда майҙандың периметры буйынса бер ҡатлы йорттар төҙөлә. Оло һәм Урта проспекттар буйлап сауҙа рәттәре урынлаша.
1950-се йылдар аҙағында Совет майҙаны төҙөкләндерелә. Ул ҡаланың төп административ майҙанына әүерелә. 1972 йылда майҙан уртаһында Е. В. Вучетич ижад иткән «Беренсе атлылар монументы» урынлаштырыла.
Тарас Григорьевич Чубай
Биографияһы
Өйләнгән, өс балаһы бар.
Аксаков Пётр Дмитриевич
Биографияһы
1744 йылда Ырымбур губернаторы И. И. Неплюев менән конфликт нигеҙендә, суд ҡарары буйынса Аксаков Өфө провинцияһының вице-губернаторы вазифаһынан ситләтелә. 1745 йылда Аксаков эше туҡтатыла. 1760 йылдың 16 авгусында Аксаков ғәмәли статский советник дәрәжәһенә күтәрелә.
Ғаиләһе
Селиванова Матрена Осиповна менән никахтан улдары Андрей тыуа.
Украина радиоһы симфоник оркестры
Украина радиоһының атҡаҙанған академик симфоник оркестры (укр. Заслужений академічний симфонічний оркестр Українського радіо) — украин симфоник оркестры, Киевта урынлашҡан Украина радиоһы радиоансамбле.
Шевченко Тарас Григорьевич
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
1825 йылда, Шевченко 12-се йәш менән барғанда, уның атаһы вафат була. Нәҡ ошо ваҡыттан Тарас өсөн ҡарауһыҙ баланың ауыр күсмә тормошо башлана: башта ул сиркәүҙәге дьячок-уҡытыусыла, артабан күрше ауылдарҙағы икона яҙыусы рәссамдарҙа (буяусыларҙа) хеҙмәтсе була. Үҫмер бер аҙ һарыҡ көтә, шунан урындағы священникта хеҙмәттә була. Дьячок-уҡытыусының сиркәү-приход мәктәбендә Шевченко уҡырға-яҙырға өйрәнә, ә буяусыларҙа рәсем төшөрөүҙең элементар алымдары менән таныша. 1829 йылда 16-сы йәше киткән Тарас яңы помещик Павел Энгельгардтта ашнаҡсы ярҙамсыһы, шунан хеҙмәтсе малай булып хеҙмәт итә. Рәсем төшөрөүгә әүәҫлек уны ташламай.
Шевченко-әҙип
Шевченконың ижади мираҫын «Шевченко белгестәре» (шевченковеды) шөғөлләнә. «Шевченко һүҙлеге» («Шевченковский словарь») совет шевченоксылары эшмәкәрлегенең үҙенсәлекле һөҙөмтәһе булараҡ 1976 йылда ике томда донъя күрә.
Шевченко Башҡортостанда
Тарас Шевченконың әҫәрҙәре Башҡортостанда ла киң билдәле, уның китаптары даими сығып торҙо, шиғырҙарын яратып уҡыйҙар. Уның әҫәрҙәрен Мостай Кәрим, Хәниф Кәрим, Сәләх Кулибай, Мәҡсүд Сөндөклө һәм башҡа шағирҙар башҡортсаға тәржемә иткән. Шағир Ҡәҙим Аралбай Шевченкоға һәм башҡорт батыры Ҡарасҡа бағышлап “Тарас менән Ҡарас” (1989; урыҫ теленә тәржемәлә - “Тарас и Карас”) тигән поэма яҙған.
Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улы
Хәтер
2017 йылдың 8 февралендә Иҫке Собханғол ауылында Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы - Исхаҡов Нәжип Сәхипзада улына мемориаль таҡтаташ асылды. Мемориаль таҡтаташ Бөрйән үҙәк район дауаханаһы алдындағы фасадта ҡуйылды.
Чекан Елена Васильевна
Биографияһы
Елена Чекан 1946 йылдың 26 апрелендә Киевта тыуған. 1972 йылда Мәскәүҙә Б. В. Щукин исемендәге юғары театр училищеһын тамамлай. П. А. Довженко исемендәге Киев киностудияһында эшләй. 1980-1990-сы йылдарҙа төшкән. Марина Цветаева һәм Леся Украинка.шиғырҙары буйынса моноспектакль төҙөнө. 2001 йылда Юрий Макаров менән берлектә «Мой Шевченко» 4 сериялы документаль фильмының сценарийын яҙған.
Бабенко Эктор
Биографияһы
Аргентинала йәһүд эмигранттары Хайме Бабенко (1918—1983) һәм Янки Хаберберг ғаиләһендә тыуған (1923—?). Әсәһе сығышы менән Варшаванан, атаһы  Украианан булған. 17 йыл Аргентинала йәшәгәндән һуң (тегенсе булып эшләгән) ) ул Европаға күсенә, Италияла йәшәй. Ике йылдан һуң (1969 йылда), ул Аргентинаға ҡайтмай (хәрбиҙәр араһында антисемитизмдың өҫтөнлөк итеүе арҡаһында), ә күрше илгә  — Бразилияға килә, унда уға иҫән ҡалыр өсөн хатта ҡәбер таштарын да һатырға тура килә . 1975 йылда Эктор Бабенко үҙ теләге менән Бразилия гражданлығы ала (натурализация).
2007 йылда ул Алан Паулстың романы буйынса (Эрральде премияһы, 2003) Гаэль Гарсиа Берналь менән «Прошлое» фильмын төшөрә.
КХО Хәрби клиник госпитале (Дондағы Ростов)
Тарих
Федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы «Рәсәй Федерацияһы Оборона Министрлығының 1602 хәрби клиник госпитале» (ФГКУ «ВКГ 1602» МО РФ) 1941 йылдың 23 июнендә булдырыла. Әлеге ваҡытта ул күп профилле медицина учреждениеһы. Көньяҡ хәрби округының хәрбиҙәре госпиталдә дауаланырға килә. Көньяҡ хәрби округы составына Адыгей, Дағстан, Ингушетия, Төньяҡ Осетия-Алания республикаһы, Чечен, Ҡабарҙы-Балҡар, Ҡалмыҡ, Ҡарасай-Черкес республикалары; Краснодар һәм Ставрополь крайҙары, Ростов, Волгоград һәм Әстерхан өлкәһе инә.
Госпиталь, башҡа күптәр кеүек, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Дондағы Ростов ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлегенең мобилизациялау планы буйынса булдырылған. Бындай госпиталдәр һуғыш аҙағында тарҡатылып бөтөрөлә, 1602 СЭГ ғына һаҡланып ҡала. Элекке хәрби госпиталь 1602 һанлы округ госпитале статусы аҫтында ТКХО Хәрби-санитар идаралығы составына индерелә. Госпиталь 400 койкаға иҫәпләнгән.
Автонормаль заводы (Бәләбәй)
Автонормаль заводы (Бәләбәй) — Рәсәйҙең машиналар эшләү компанияһы, ватан автоетештереүселәре өсөн автонормалдәр (нығытыу деталдәре) эшләүсе. Башҡортостандың Бәләбәй ҡалаһында урынлашҡан.
Владимир Владимирович Рафеенко
Владимир Рафеенко (Донецк, 25 ноябрь 1969 йыл ) — украин шағиры һәм прозаигы, украин һәм урыҫ телендә яҙа. Рус премия лауреаты.
Проза
«Флягрум» («Новый мир» No 1, 2011) проза поэмаһы авторы.
Михаил Иванович Паращук
Биографияһы
Ун өс йәшендә үк С. Вуйциктың ярҙамсыһы булып Струсовта католиктар храмын, һуңыраҡ Нова-Сончела ратушаны биҙәгән саҡта эшләй. Краков һәм Вена художество академияларында, Париждың Жулиан академияһында һәм Францияла Огюст Роден оҫтаханаларында уҡыған.
Сахненко Даниил Фёдорович
Биографияһы
Кинооператор һәм режиссёр Сахненконың таланты менән нығытылған үҙенең кинокамераһын «Южнорусское синематографичне акционерное общество Сахненко, Щетинин и Ко» «Көньяҡ Рәсәй синематография акционерҙар йәмғиәте» ойошторған Сахненкоға индерә. Был тәүге Украина кинопредприятиеһы була. 1911 йылда Сахненко үҙенең предприятие — «Южнорусское ателье „Родина“» ойоштора.
Хәтер
2011 йылдың 15 сентябрендә Днепропетровскиҙа, «Родина» кинотеатры бинаһында беренсе Екатеринослав һәм Днепропетровск кинооператоры Даниил Сахненкоға мемориаль таҡтаташ асылды.
Украина тарихы
Польша бүлгеләнгәндән һуң Уң яҡ яр Украина, Волынь һәм Подолье 1772—1795 йылдарҙа Рәсәй империяһы составына инә.
1939 йылдың көҙөндә Икенсе донъя һуғышы башланыу менән СССР-ҙың Германия менән килешеүе буйынса Көнбайыш Украинаға Ҡыҙыл Армия индерелә һәм был биләмәләр Украина ССР-ына ҡушыла.
Александр майҙаны (Таганрог)
Майҙан ансамбле
Майҙандың башҡа өс мөйөшөндә шәхси айырым йорттар урынлашҡан була. Һуңыраҡ уларҙың урындарында төрлө ваҡыттарҙа Ҡала Йәмәғәт банкы (1863), Петербург иҫәп-ссуда банкының Таганрог бүлексәһе (1895) һәм биржа йәмғиәте (1910 йыл) биналары төҙөлә. 1920-се йылдарҙа монастырь ябыла һәм һүтелә.
Третьяков йорттары
Петр урамы, 43-сө йорт
Петр урамындағы 43-сө йорт 1870-се йылдар башында төҙөлгән. Бина төҙөлгәндән һуң бында М. Женен Фонтендың магазин-ательеһы асыла. Магазин менән йәнәш «Мода баҙарында» сауҙагәр Григорий Фалькнер тауар һата. Уның магазинында инглиз, француз, поляк һәм рус боҫтауы, трико, драп һәм пальтолар өсөн һарыҡ тиреләре, сюртук һ. б. һатҡандар.
Петр урамы, 45-се йорт
1914 йылда был йортта инженер-технолог Георгий Хандрин менән Алексопуло механика-паркет-ағас оҫтаханаһы тотҡан. Граждандар һуғышы ваҡытында Хандрин башҡа хәлле кешеләр кеүек ҡулға алынған. Сауҙагәрҙәрҙе һөргөнгә ебәргәндәр, шунда Г. Хандрин һәләк булған.
Архитектура
41, 43, 45-се йорттар берҙәм провинциаль классицизм стилендә төҙөлгән. Икенсе ҡаттың тәҙрәләре өҫтөнә сандриктар ҡуйылған. Бинаның беренсе ҡатында бер нисә магазинға инеү урыны бар, тәҙрәләре ярым түңәрәк, йорт ҡаттары араһында һәм алғы яғында кәрниз эшләнгән.
Нагорная (Быстрая ҡушылдығы)
Нагорная (Таулы) йылғаһы  Рәсәйҙең Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға ; Быстрая йылғаһының уң ҡушылдығы. Быстрая йылғаһы тамағынан 185 км өҫтәрәк ҡоя. Йылға оҙонлоғо 21 км, һыу йыйыу бассейнының майҙаны  — 180 км2, карталарҙа кибеүсе йылға тип билдәләнгән.
Сухая (Быстрая ҡушылдығы)
Тасуирлама
Морозов районындағы Сибирька утары янында йылға башланып китә. Бер  тармағы менән  Вольно-Донская станицаһына инә һәм Морозов районы Семеновка утары аша үтә, артабан  А-260  автомобиль юлын киҫеп үтә һәм Быстрая йылғаһына һөҙәк кенә килеп ҡушыла.