cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өфө-Шигер
Тарихы
1834 йылда үткәрелгән ревизия мәғлүмәттәре буйынса ауылдың 29 йортонда 141 башҡорт йәшәгән 1850 йылғы ревизия 28 йортта 175, ә 1859 йылда 29 йортта 220 йәшәүсене теркәгән
Варваж (Пижуга ҡушылдығы)
Варваж  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы/Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пижуг йылғаһының уң ярына тамағынан 4,2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Аланғазар
Тарих
1870 йылда мәсет һәм мәктәп, 1896 йылда 2 мәсет һәм мәҙрәсә теркәлгән.
Варваж (Пижуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юғары Гәрәй
Тарих
Юғары Гәрәй (Яңы Гәрәй) — Гәрәй ырыуы башҡорттарының ауылы. XIX быуат башында нигеҙләнгән. 11-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улусы Таҡталасыҡ түбәһенә ҡарай, 1865 йылда был өйәҙ Өфө губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Таҡталасыҡ (аҙаҡ Шәрип) улусы составына керә.
Гоньбинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Гуринка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ҡарамалы (Аҙнаҡай районы)
Тарихы
Ҡарамалы (Ҡарамалыйылға) — юрмый ырыуы башҡорттарының ауылы. XIX быуат башында Әсей ауылы кешеләре тарафынан нигеҙләнә. 12-се башҡорт кантоны, Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенең Юрмый улусына ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Стәрлетамаҡ (аҙаҡ Сумараҡ) улусы составына керә.
Еранка (Лобань ҡушылдығы)
Еранка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының һул ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Жинья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Новгород өлкәһе
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, өлкә халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Илсебай (Татарстан)
Тарих
1848 йылда 2 тирмән, 1905 йылда — хужалыҡ магазины, бакалея кибете, мәсет (1812 йылдан билдәле) теркәлгән. Ауылда Николаевтың поташ аводы эшләгән.
1929 йылда ауылда «Бүләк» колхозы ойошторола, һуңыраҡ ул «Таулар» колхозы составына керә.
Высож
Высож — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вол йылғаһының һул ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Чат (Татарстан)
Тарих
1905 йылда 2 ел тирмәне, икмәк магазины, 3 бакалея кибете, мәсет (1829 йылдан билдәле) теркәлгән.
Елховка (Нужна ҡушылдығы)
Елховка  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нужна йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Пелёнкино күле
Һүрәтләү
Һуғыштан алдағы йылдарҙа санаторийҙың үҙ ашханаһы булған. Әле унда туризм яйға һалынмаған. Шулай ҙа, күл туристарҙың яратып килгән урыны. Бигерәк тә, Мәскәүҙән, Санкт-Петербургтан һәм Прибалтиканан киләләр.
Бурһыҡ (Татарстан)
Тарих
Коллективизация осоронда ауылда «Ағиҙел» колхозы ойошторола, аҙаҡ ул Куйбышев исемен йөрөтә, ә 1965 йылда «Аҡтаныш» колхозы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 104 башҡорт; 1816 йылда — 152 башҡорт, 5 типтәр; 1834 йылда — 235 башҡорт, 5 типтәр; 1859 йылда — 443 башҡорт, 8 типтәр; 1870 йылда —  461 башҡорт; 1905 йылда — 700 башҡорт йәшәй.
Камчатка крайы
Халҡы
Камчатка өлкәһендә 1989 йылда — 959, 2002 йылда — 575 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Ирека
Ирека — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Колобчиха
Колобчиха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лапшанга йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Крошиловская
Крошиловская — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе,Марий Эл Республикаһы,Кострома өлкәһе,Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 164 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Куга (Юронга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хабаровск крайы
Административ үҙәге — Хабаровск ҡалаһы.
Ирюк
Ирюк — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шошма йылғаһының һул ярына тамағынан 2,5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кумышевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡорбанғәлиевтар
Дөйөм ҡылыҡһырлама
Ҡорбанғәлиевтарҙың танылыу яулаған вәкилдәре:
Таганрог комбайн заводы
Таганрог заводын төҙөү
Граждандар һуғышы ваҡытында генерал П. Н. Краснов тырышлығы менән заводта патрон яһау цехы асыла, ул 1918 йылдың ноябре башына тәүлек әйләнәһенә мылтыҡтар өсөн 300000 дана патрон сығара.
Сидней
Си́дне́й (Sydney,  ) — 12 144,6 км² майҙаны менән Австралияның иң ҙур һәм иң боронғо ҡалаһы, 2017 йылдың июненә ҡарата халҡы 5 131 326 кеше тәшкил иткән. Сидней Яңы Көньяҡ Уэльс штатының баш ҡалаһы иҫәпләнә. Ҡалаға 1788 йылда Филлип Артур нигеҙ һалған, ул бында Беренсе флот башлығында килә һәм Австралияла беренсе колониаль ултыраҡ төҙөй. Колонистар ҡаланы Бөйөк Британия колонияларының министры лорд Сидней хөрмәтенә атаған.
Тарихы
1770 йылда Джеймс Кук, ер шары тирәләй беренсе экспедицияһы ваҡытында Яңы Зеландиянан көнбайышҡа йөҙөп, үҙе Яңы Көньяҡ Уэльс тип атаған яңы ер аса. Яр буйлап төньяҡҡа ҡарай барып, үҙенең экспедицияһындағы ботаниктар Бэнкс һәм Соландер хөрмәтенә атаған Ботани ҡултығындағы Карнелл ярымутрауына төшә. Экспедиция бында флора, фаунаны һәм урындың картаһын төшөрөп һигеҙ көн үткәрә, шунан һуң яр буйлап төньяҡҡа ҡуҙғала.
Климаты
Австралия метеорология мәғлүмәттәре буйынса 2002 һәм 2005 йылдар араһы осоро 1859 йылдағы күҙәтеүҙәр башынан алып иң эҫе йәй айҙары булып теркәлә. 2004 йылда уртаса максимум көндөҙгө температура 23,39 °C тәшкил итә, 2005 йылда — 23,35 °C, 2002 йылда — 22,91 °C, 2003 йылда — 22,65 °C. 1859 һәм 2004 йылдар араһындағы осорҙа уртаса көндөҙгө максималь температура 21,6 °C тәшкил иткән. 2003 йылдың ноябренән башлап, Сиднейҙа уртаса максималь көндөҙгө температура осор өсөн уртасанан кәм булған тик ике ай: 2005 йылдың марты (температура 1 °C уртасанан түбән) һәм 2006 йылдың июне (0,7 °C). Ләкин Бюро мәғлүмәттәренә ярашлы 2007/2008 йылдың йәйе бөтә күҙәтеүҙәр тарихында иң һалҡыны була. Был мәғлүмәттәргә ярашлы 2009/10 йылдың йәйе 11 йыл эсендә иң һалҡыны, шулай уҡ 6 йыл эсендә иң ямғырлыһы була. Был бөтә тарихта көндөҙгө температура 31 °C юғары күтәрелмәгән өсөнсө йәй була.
Ҡәрҙәш ҡалалар
Сиднейҙың 6 туғандаш ҡалаһы бар :
Лезовая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Керзя
Керзя — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Лукерья
Лукерья — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Лимнология
Физик үҙенсәлектәре
Йылғалар һәм шишмәләр район геологияһына, шулай уҡ ағымының дөйөм тиҙлегенә ҡарап системалаштырыла.
Яҡтылыҡтың йоғонтоһо
Ә инде яҡтылыҡ көсһөҙ булған йәки үтеп инә алмаған  өлөшөндә  үҫемлектәрҙең интенсив үҫеүе булмай тиерлек. Ундай урын афотик зона тип атала.
Һыу объекттарының температура стратификацияһы
Гиполимнион — һыу ятҡылығының иң түбән ҡатламы. Өҫтөндә һыу массаһы шул кимәлдең йылыныуын сикләгәнгә күрә, унда һыуҙың һалҡынлығы бер тигеҙлектә һаҡлана.
Таганрог кондитер фабрикаһы
Таганрог кондитер фабрикаһы  — Таганрогтың иң боронғо сәнәғәт предприятиеларының береһе.
Тарих
1890 йылда йортта 2-се гильдия немец Петр Гейнрихович Тиссен икмәк һәм кондитер әйберҙәре эшләп сығарған. Тиссендың бешергән аҙыҡтарын ресторандар һәм кафелар һатып алған. Был 1902 йылда Тиссен вафат булғас, уның эше Бруль Грепперға күскән.
1950—1960 йылдарҙа фабриканы реконструкциялайҙар, унда яңы техника, шул иҫәптән сит илдә эшләнгән йыһаздар ҡуйыла. Фабрикала драже, ирис, карамель, һуңынан — мармелад, ҡаҡ, зефир, шул иҫәптән шоколад та эшләүҙе үҙләштерәләр. Таганрог кондитер фабрикаһы Роскондитер берләшмәһе составына индерелә. Фабриканың фирма бренды булып «Ҡараҡом» кәнфите һәм шулай уҡ шоколадлы зефир тора.
1993 йылдың ғинуарында кәсепхана АОЗТ «Монада» (директоры А . М. Тинт) тип атала. Унда 1997 йылда автоматлаштырылған линияла майонез етештерелә һәм ҡаптарға төрөлөп сығарыла. Хеҙмәткәрҙәр һаны 176 кешегә етә. Бер аҙҙан фабрика эшләүҙән туҡтай.
1997 йылда иҫке кондитер фабрикаһы комплексы аукцион аша һатыла. 2001 йылда Таганрог кондитер фабрикаһы проблемалары менән ҡаланың танлған эшҡыуары Александр Денисов шөғөлләнә. .
Фабриканың яңы хужалары
2006 йылдың уртаһында фабрика яңы хужа ҡулына күсә һәм йыл дауамында 150-нән артыҡ төрҙәге продукция тауарҙары сығара башлай. Уның бинаһы яңы урында: Поляковка шоссеһында урынлаша.
Кильцемка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Люнда (Ветлуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ирәмәл (күҙәтеү тәгәрмәсе)
Тарихы
«Ирәмәл» 2015 йылда яңы ҡунаҡханалар, «Нефтяник» стадионы, Ете ҡыҙ фонтаны һәм башҡа объекттар менән бер рәттән яңы төҙөлөштәр исемлегенә инә. Күҙәтеү тәгәрмәсе бик тиҙ, дүрт айҙа төҙөлөп бөтә. Май айында асырға тип планлаштырылһа ла, төҙөлөш 2014 йылдың ноябрендә үк тамамлана , 2015 йылдың 1 февралендә тантаналы асыла. Ирәмәл комплексы менән ҡунаҡхана араһындағы территорияла төҙөлә. Ә уның янында балалар мини-паркы урынлашҡан.
Винт
Винт (Gewinde һүҙенән — һыр, gwint һүҙе аша) — деталдәрҙе тоташтырыу өсөн эске һыры менән йәки улһыҙ беркетеү изделиелары.
Ключ (Вала ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Тымыҡ Дон казактарына һәйкәл
Тымыҡ Дон казактарына һәйкәл — Кружилинский хуторы эргәһендә, Миллерово — Вешенская З271 трассаһының 120-се километрында урынлашҡан скульптура композицияһы. Скульпторҙар Н. В. Можаев, Э. М. Можаева һәм Н. Н. Щербаковтың эше дон казагының йыйылма образы булып тора. Скульптура алыҫтан уҡ күренә, сөнки уның бейеклеге, ҡурған менән бергә 14 метрға етә, монумент юл сатында тора. Ростов өлкәһе Мәҙәниәт министрлығының 2015 йылдың 16 ноябрендәге ҡарары менән һәйкәл төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекттары исемлегенә инә.
Косинка (Казанка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Кокманка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Межеумиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Кугуборка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кунжек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мостовка (Лапшанга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Винничка
Винничка (Вінничка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Винница районы һәм Винница ҡалаһы аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 13 километр. Бассейн майҙаны - 48,2 км².
Маныч яны далаһы
Маныч яны далаһы — төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт һәйкәле. Ҡурсаулыҡ зонаһы Ростов өлкәһе Сальск районында урынлашҡан. Айырыуса һаҡлаулы майҙаны 150 гектар тәшкил итә. Маныч яны далаһы тәбиғәтте һаҡлау, ағартыу һәм фәнни әһәмиәткә эйә. Уға Ростов өлкәһе- хакимиәтенең 19.10.2006 йыл, 418-се ҡарарына ярашлы ғәмәлдәге тәбиғәт һәйкәле статусы бирелгән.
Кыркызья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Я. С. Поляков йорто (Таганрог)
Һурәтләнеш
Ике ҡатлы айырым йорттоң архитектураһы дөйөм алғанда эклектика стиленә ҡарай, ләкин үҙендә классицизм һәм барокко һыҙаттарын да берләштерә. Фасад симметрик, икенсе ҡаттың ҡабырғалағы сығынтыларының ҙур аркалы тәҙрәләре ике ҡатлы йәйәгә оҡшаған кәрниздәр, Коринф ордеры ярымколонналары һәм ҡабарынҡы биҙәктәр менән бай биҙәлгән. Ҡаттар ҡабарынҡы биҙәкле һыҙат менән бүленгән. Икенсе ҡаттың бөтә периметры буйлап ҙур булмаған тура дүртмөйөшлө сығынтылар рәте менән биҙәлгән өҙлөкһөҙ кәрниз үтә. Беренсе ҡат тура дүртмөйөшлө таштар йәбештереп биҙәлгән. Фасадтың үҙәк өлөшө вертикаль сығынтылар менән биҙәлгән.
Ноля (Ветлуга ҡушылдығы)
Ноля  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 121 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Нужна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Окна (Ветлуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Лаптевка (Пестерь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ломик
Ломик — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лобань йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Осечиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пермь башҡорттары
Тарихы
Алтын Урҙа хакимлығы осоронда бөтә Кама эргәһе биләмәләре Жуси улусы составында була. XV быуаттан алып Кама эргәһе ерҙәренең бер өлөшө, шул иҫәптән ғәйнәләрҙең Кама йылғаһы буйының уң яғында урынлашҡан биләмәләренең өлөшө Ҡазан ханлығының Ар даруғаһы составына индрелә. Шул уҡ ваҡытта башҡорт ырыуҙарының бер өлөшө Нуғай Урҙаһы составында була.
Демография
1739 йылда төньяҡ башҡорттары Тол бассейнының Беүә йылғаһы башындағы биш улуста йәшәгәндәр: П. И. Рычков хеҙмәттәре буйынса, 1740 йылда Ғәйнә улусында 562 хужалыҡ, Ирәктелә — 148, Уранда — 218, йәмғеһе өс улуста — 928 хужалыҡ иҫәпләнгән.
Кесе Шабанка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Максанка
Максанка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 235 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Ҡала төҙөү һәм көнкүреш музейы
Күргәҙмәләр үткәреү
Музей актив күргәҙмә эшсәнлеге алып бара. Унда урындағы рәссамдарҙың әҫәрҙәре һәм күсмә күргәҙмәләр күрһәтелә Музейҙа үҙ әҫәрҙәрен күрһәткән танылған рәссамдар — Юрий Шабельников, Александр Кисляков , Наталья Дурицкая.
Первомайский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Дергачевка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;
Пижуг
Пижуг — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының уң ярына тамағынан 320 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Кобылин йорто
Адресы: Таганрог ҡалаһы, Петр ур., 49.
Плоска (Лапшанга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пиштань (Юронга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Приказчица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Минһажев Ғималетдин Минһаж улы
Биографияһы
Ғималетдин Минһажев — «Дәүер» һәм «Ялҡын» пьесалары авторы. 1952 йылда Өфөлә ул үҙенең актерлыҡ сәнғәте теорияһына нигеҙләнеп яҙылған «Минең тормошом. Хәтирәләр» тигән автобиографик китабын баҫтырып сығара. Актерлыҡ сәнғәте теорияһында ул тормоштоң өс сығанағы һәм сәхнә сәнғәтен булдырыусы өс башланғыс тураһында тасуирлай.
Йорт хужалығы һәм кулинария мәктәбе бинаһы (Дондағы Ростов)
Тарихы
1898 йылда Ростов сәүҙәгәре һәм «спирт-араҡы короле» Николай Ильич Токарев үҙ аҡсаһына ашнаҡсылыҡ сәнғәте һәм йорт хужалығы буйынса ғәмәли мәктәп аса. Тәүге мәлдәрҙә ул Токаревтың ҡатын-ҡыҙҙар училищеһының икенсе ҡатында урынлаша. 1901 йылда архитектор Григорий Николаевич Васильев проекты буйынса Николаевск тыҡырығында (хәҙер Семашко тыҡырығы) мәктәп өсөн яңы бина төҙөлә. Был йортто сауҙагәр ҡалаға бүләк итә.
Пустая (Уста ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
«Һәләк булған яугирҙарға» мемориаль комплексы (Дондағы Ростов)
«Һәләк булған яугирҙарға» мемориаль комплексы комплексы  — Дондағы Ростовта Карл Маркс майҙанындағы Фрунзе исемендәге скверҙа урынлашҡан мәңгелек уты булған һәйкәл. Ул Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугирҙарға һәм тыныс халыҡҡа арнала. Һәйкәл 1969 йылда асыла. Мемориал авторҙары — Ростов скульпторҙары Э. Г. Мирзоев менән А. В. Васильев һәм архитектор Л. В. Симоненко. 1975 йылдан алып мәңгелек ут эргәһендә 1-се пост ойошторолған. «Һәләк булған яугирҙарға» мемориаль комплексы урындағы әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Золотоношка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
40) Стәрлетамаҡ районы буйынса:
Наймушинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кореяның өс батшалығы
Тарихы
Йылъяҙмаһы традицияһына ярашлы, өс батшалыҡ осоро беҙҙең эраға тиклем 57 йылда, Саро дәүләте (һуңыраҡ Силла тип атала) ярымутрауҙың көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә ҡытай императоры Хань династияһынан автономия өлгәшкән саҡта башланған. Ялуцзян йылғаһынан төньяҡҡа һәм көньяҡҡа ҡарай урынлашҡан һәм  бөгөнгө  көндә Ҡытай менән Кореяны бүлгән  Когурё дәүләте (корейса атамаһы Амноккан) Ҡытайҙан бойондороҡһоҙлоҡҡа беҙҙең эраға тиклем 37 йылда өлгәшә. Беҙҙең эраға тиклем 18 йылда Когурё хакимының ике  улы, мираҫ өсөн көрәшергә теләмәй, илдән ҡаса һәм ярымутрауҙың көньяҡ-көнбайышында Пэкче дәүләтенә нигеҙ һала. Пэкченың баш ҡалаһы Хансон булып тора (хәҙерге Кванджу), ә аҙаҡ — Унчхон (хәҙерге Конджу), һәм ниһәйәт — Собури (хәҙерге Пуё). Беҙҙең эраның I быуатында Пэкченан Кая айырылып сыға.
Хань династияһының III быуат башында ҡолауы өс корея батшалығын  тышҡы янауҙарға ҡаршы тороу кәрәклегенән ҡотолдора. Бөтә өс батшалыҡтың мәҙәниәте дөйөм була. Беҙҙең эраның  I быуатынан башлап корея йәмғиәтенең юғары даирәләре араһында конфуцианлыҡ тарала башлай, һуңыраҡ ул тулыһынса буддизм менән ҡыҫырыҡлана.
Саро дәүләте IV быуаттың беренсе яртыһында  Каяны тулыһынса үҙенә берләштерә. 503 йылда ул үҙенең исемен Силла тип алмаштыра. Силланың баш ҡалаһы  — хәҙерге  Кёнджу. Буддизм бында 528.йылда рәсми дин була.
Шулай итеп өс Корея батшалығы осоро тамамлана  һәм  берләшкән Силла дәүләте тарихы башлана.
Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы
Тарих
1991 йылда РСФСР коммунистар партияһының Башҡортостан Республикаһы КП комитетының партия архивы ''Башҡорт АССР-Ы Үҙәк дәүләт йәмәғәт берекмәләре архивы итеп үҙгәртелә. Шул уҡ ваҡытта ул республиканың дәүләт архив хеҙмәте системаһына бирелә.
Йәмәғәт берекмәләре фондтары
Архивта Башҡортостандың партия, дәүләт органдары һәм йәмәғәт ойошмаларының 1917—1991 йылдарҙа иҡтисад, мәҙәниәт, фән, мәғариф менән етәкселек итеү буйынса эшмәкәрлеген сағылдырған фондтары бар. Шулар араһында документтар коллекцияларын, фотоларҙы, 1905—1907 йылдарҙағы революцияла ҡатнашыусыларҙың хәтирәләрен, башҡорт милли хәрәкәте тураһындағы материалдарҙы һанап китергә мөмкин.
Ноля (Уржумка ҡушылдығы)
Ноля  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Уржумка йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Сугрюм
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Нылга (Вала ҡушылдығы)
Нылга  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вала йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 80 км.
Трошиха
Трошиха — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уста йылғаһының һул ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ныша (Вала ҡушылдығы)
Ныша  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вала йылғаһының һул ярына тамағынан 161 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Тулажка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәмзин Рим Әнүәр улы
Хәмзин Рим Әнүәр улы (9 июль 1952 йыл) — ауыл жужалығы, партия һәм совет органдары хеҙмәткәре. 1986 йылдан Туймазы район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1988 йылдан — КПСС-тың Туймазы ҡала комитетының беренсе секретары, 1990 йылдан — Туймазы район Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992 йылдан — Туймазы районы хакимиәте, 1999 йылдың июненән 2004 йылғаса — Туймазы ҡалаһы һәм Туймазы районы хакимиәте башлығы. РСФСР-ҙың халыҡ депутаты (1990—1993), Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған ауыл хужалығы һәм почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.
Биографияһы
1979—1986 йылдарҙа — ул В. И. Ленин исемендәге колхоздың партия комитеты секретары, КПСС-тың Туймазы ҡала комитетының ойоштороу бүлеге инструкторы, 1 Май исемендәге колхоз рәйесе.
Йәнекәев Булат Һиҙиәт улы
Биографияһы
Булат Һиҙиәт улы Йәнекәев 1942 йылдың 21 ғинуарында БАССР-ҙың Баймаҡ районы 1-се Моҡас ауылында тыуған. Дүрт-биш йәш тирәһендә бәхетһеҙлеккә тарып, ике күҙенә тома һуҡыр булып ҡала. Бик бәләкәй сағынан музыкаль һәләттәре асыла, гармунда, скрипкала, мандолинал, ҡурайҙа уйнарға өйрәнә. Белорет районының Үрге Әүжән ауылындағы махсус интернат-мәктәптә уҡый. 1957 йылда Мәскәүҙә Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивалендә ҡатнаша.
Йосопов Вәкил Барый улы
Биографияһы
Вәкил Йосопов үҙен әҫәрҙәрҙе оригиналь трактовкалай белгән талантлы режиссёр булараҡ та танытты. Уның эштәре лиризм, яҡшы һәм йылы юмор менән айырылып тора. Сибай башҡорт драма театры сәхнәһендә Ә.Ҡ.Атнабаевтың „Мөхәббәт тураһында йыр“ (дебют, 1995), „Ҡәһәрле мөхәббәт“, Ырымбур татар драма театрында — „Һөйәһеңме — һөймәйһеңме?“ (икеһе лә — Ф. Бүләков), Миңнуллиндың „Һөйәркә“; Әлмәт татар драма театрында — Н. Ғәйетбайҙың „Һөйәркәнде шкафҡа йәшер“, Ф. Бүләковтың „Һөйәһенме — һөймәйһеңме?“; Сулпан» театрында — «Һәпрүш» (В. Н. Афониндың «Һәпрүш, йәки Һаумы, ҡауырһынлы Ғәжәп йән» — «Мымрёнок, или Здравствуй, Чудо в перьях» пьесаһы буйынса) һәм башҡа спектаклдәр ҡуя. Шулай уҡ ул йыш ҡына дөйөм ҡала байрамдарының режиссёры булараҡ саҡырыла.
Тумбас Урта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Фермер
Тарихы
Ерле халыҡтың ерен баҫып алып колонизация уткән илдәрҙә (АҠШ, Канада, Австрия, Яңы Зеландия) фермер хужалығы тулы үҫеш ала.
Папинка
Папинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ува йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Бәхтиева Алһыу Исмәғил ҡыҙы
Биографияһы
1989 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетына инә. Ошо уҡ ваҡытта «Каруанһарай» фольклор-эстрада төркөмөндә үҙенең вокаль карьераһын башлай. 1993 йылда институтты ҡыҙыл диплом менән тамамлағас, Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрына эшкә ебәрелә. Бында Алһыу Бәхтиева бик матур, сағыу образдар тыуҙыра, халыҡ уны бигерәк тә йыраусы актриса булараҡ бик йылы ҡабул итә. Сибай театрында уйнаған ролдәренән: Әсифә (Б. Исҡужин, «Һуңғы Аҡсарлаҡ»,) Сәжидә (К. Тинчурин, «Ҡазан таҫтамалы»), Наза (Б. Бикбай, З. Исмәғилев «Ҡоҙаса»), Гөлсәриә (Г. Әхмәтҡужина, «Абыстай»), Дилара (Ф. Бүләков, «Ҡыҙҙар ни өсөн илай»), Сәйҙә (И. Абдуллин «Тиле йәшлек»), Шарлотта (Мольер, «Дон Жуан»), Гөлзифа әбей (Р. Кинйәбаев, «Их, Байтимер дуҫ»), Аҡ тауыҡ (Г. Юнусова, «Осоп булмай ҡанатһыҙ»).
Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы
Ни өсөн бирелә
«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы» маҡтаулы исеменә тәҡдим итеү һәм ҡаралған тәртиптәге бүләкләү ҡағыҙҙары Башҡортостан Республикаһы Башлығына тикшереү һәм ҡул ҡуйыу өсөн индерелә.
«Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» исеменә лайыҡ булыусыға был маҡтаулы исемдең бирелеүе тураһында Башҡортостан Республикаһының Грамотаһы һәм «Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы» тигән күкрәк билдәһе тапшырыла.
Хмелевая (Люнда ҡушылдығы)
Хмелевая  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Люнда йылғаһының уң ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Бикбирҙин Йәүҙәт Зәйнулла улы
Биографияһы
1996 йылдың 14 майында Баймаҡ ҡалаһында вафат була.
Пилинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Нығытма материалдар
Нығытма материалдар үҙ эсенә метиздарҙы (металл изделиялары) индерә. Метиздар үҙ эсенә проволканы һәм унан эшләнғән материалдарҙы (сөй, канаттар, сеткалар, сварка электродтары, нығытма материалдар)индерә.
Болт
Болт — тышҡы һыр менән нығытма материалдар төрө. Болттарҙын өс дөрөҫлөк класстары бар: A, B, C.
Церква (Уста ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Дхирубхай Амбани
Вафаты
Дхирубхай Амбани вафат булғандан һуң, уның улдары компанияны бүләләр: Мукеш Амбани Reliance Industries Limited башлығы була, ә Амил Амбани — Reliance Anil Dhirubhai Ambani Group.
Тоҙло тау биттәре
Тоҙло тау биттәре — төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт мираҫы. Ростов өлкәһе Мясников районында урынлашҡан. Тәбиғәт мираҫы статусы Ростов өлкәһенең 15.05.2014 йылдағы 349-сы Хөкүмәт ҡарарына ярашлы бирелгән.
Ҡояш энергетикаһы
Ҡояш энергетикаһы — ҡояш нурында булған энергия. Был энергияны кешелек меңдәрсә йылдар элек төрлө ысулдар менән файҙаланған. Йылытыу, кулинария, киптереүҙән тыш, бөгөн ҡояш энергияһынан электр, алыҫ райондарҙа һәм космоста файҙаланыу өсөн электр энергияһы алына. Ҡояштан электр энергияһын алыу күп осраҡта осһоҙораҡ, күмер йәки нефть яндырыуға ҡарағанда конкуренцияға һәләтлерәк булып сыға.
Ҡояштан энергия
Ер атмосферыһы аша үткәс, ҡояш энергияһының ҙур өлөшө күҙгә күренә торған нурҙар һәм инфраҡыҙыл нурҙар формаһында була. Үҫемлектәр фотосинтез ярҙамында ҡояш энергияһын химик энергияға әйләндерә (шәкәр һәм крахмал алына). Кешеләр утын йәки башҡа ҡаҙылма яғыулыҡты яндырғанда ҡасандыр сарыф ителгән ҡояш энергияһын файҙалана, шулай уҡ үҫемлек, балыҡ, берәй хайуан итен ашағанда ла ҡояш энергияһын файҙалана.
Шада (Вая ҡушылдығы)
Шада  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вая йылғаһының һул ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Полом
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Үлемһеҙлек аллеяһы (Таганрог)
Үлемһеҙлек аллеяһы — Таганрогтың 34-се мәктәбе эргәһендәге скверҙа урынлашҡан мемориаль аллея. Унда СССР-ҙың герой-ҡалаларынан, хәрби дан ҡалаларынан һәм башҡа тарихи урындарҙан килтерегән тупраҡ йыйылған. Аллея иҫтәлекле акциялар һәм сәскәләр һалыу урыны булып тора.
Шижма (Ветлуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы Ветлуга ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Аверьино йорто
Һүрәтләү
Аверьино йорто классицизм һәм барокко стиле элементтарын ҡулланып төҙөлгән. Фасады рустовка менән биҙәлгән. Тура мөйөшлө тәҙрәләренең сандриктары уҡлы нур һәм өс мөйөшлө формала эшләнгән. Мутуллы кәрнизе бөтә периметры буйынса йөҙлөклө. Ишек алды яғында селтәрле металл рәшәткәле балкон тора, ул дүрт колоннаға ҡуйылған.
Сәсәниә
Сәсәниә, Сәсәнбаева Эльмира Йыһанбай ҡыҙы (27 август 1950 йыл) — башҡорт шағиры, Ғәли Ибраһимов исемендәге премия лауреаты (1999).
Биографияһы
2014 йылда баҫылған «Ҡобайыр ҡатламдары» исемле фәнни-популяр китабында автор Боронғо Азия, Көньяҡ Америка илдәре тарихы, мифологияһын тикшереп, башҡорт халҡы менән уртаҡлыҡтарын барлығын күҙәтә, сағыштырыуҙар үткәрә.
Аҙау тарихы
Төрөк форпосты булараҡ Аҙау (Аҙаҡ)
1695 йылда Пётр I Аҙауҙы ҡамаған, ләкин уңышһыҙлыҡҡа осраған; әммә икенсе йылға, үҙе төҙөгән Аҙау флотилияһына таянып, ҡәлғәне яулап алған (ҡарағыҙ: Аҙау походтары). Уңышһыҙ Прут кампанияһынан һуң ҡәлғә тағы ла төрөктәргә күскән. 1711 йылғы Прут походы барышында рәсәй армияһы, ҡамалыуға эләгеп, бирелергә мәжбүр ителгән. Прут килешеүе буйынса, Рәсәй Ғосман империяһына Аҙау ҙы биргән.
Аҙау Рәсәй составында
1735 —1739 йылдарҙағы рус-төрөк һуғышы барышында ҡәлғәне 1736 йылда генерал Ласси ғәскәрҙәре яуланған һәм 1739 йылғы Белград тыныслыҡ килешеүе буйынса мәңгелеккә Рәсәйҙә ҡалған.
Дин
Киев Русен суҡындырмаҫ элек хатта Донда христиан храмдары төҙөлгән. Бында христианлыҡҡа нигеҙ һалыусы изге апостол Андрей Первозванный булған. Ул славян ерҙәренә килгән берҙән-бер  апостол булған. Андрей Первозванныйҙы  рус халҡы үҙенсәлекле доғалыҡ һәм ҡурсалаусы булараҡ хөрмәтләгән. Тарихсылар билдәләүенсә, уның сәйәхәтенең маҡсаты булып хәҙерге Аҡсай ерендә урынлашҡан  Сиварис ҡалаһы булған. 1261 йылдан аҙау ерҙәре Сарский  составына ингән. Уның кафедраһы башта элекке Һарай-Батуҙа—Алтын Урҙа баш ҡалаһы торған хәҙерге Астрахань өлкәһенең Харабалинский районына ҡараған Селитренный ауылы урынында булған.
XVII быуатта Аҙауҙа Иоанн Предтеча христиан храмы булған да инде. Уға 1529 йылда нигеҙ һалынған һәм уны гректар яҡынса 1471 йылда төҙөгән. Аҙауҙы рустар алғас, унда ике сиркәү асылған, береһе мәсетте үҙгәртеп, Марияны данлау: "Похвалы Пресвятой владычицы нашей Богородицы и приснодевы Марии" ҡоролған, икенсеһе Иоанды данлау маҡсатында - "Крестителя Господня Иоанна честные его главы усекновения" төҙөлгән.
Мэри Пикфорд
Ижади үрҙәре
Смиттар ғаиләһе 6 йыл буйы водевилдәр, мелодрамаларҙа уйнай. 1901 йылдың көҙөндә Буффалоға сығып китәләр, һәм төрлө театр компанияларына эшләп, 5 йыл буйы Америка буйлап гастролдәрҙә йөрөйҙәр. 1907 йылда 15 йәшлек Глэдис продюсер Дэвид Беласко менән осрашып, «Вирджиниянан Уоррендар» пьесаһында икенсе пландағы роленә өлгәшә, һәм аҙнаһына 25 долларлыҡ эш хаҡын ала. Беласко кәңәше буйынса Мэри Пикфорд псевдонимын ала һәм 3 декабрҙә Бродвейҙа беренсе сығышын яһай. Пьесаның авторы Уильям ДеМилль булған, уның ағаһы Сесил Б. ДеМилль, буласаҡ билдәле кинорежиссер, шулай уҡ унда уйнай.
Дандың юғары баҫҡысында
Пикфорд һәләтле, үҙенсәлекле кеше булып сыға. 1916 йылда үҙенең Mary Pickford Company кинокомпанияһын ойоштороп ебәрә. Үҙ ҡарамағына ролдәр, режиссерҙар, икенсе план актерҙарын һайлау, фильмдарҙың реклама компанияларын раҫлау, монтажлау буйынса фекерен әйтеү хоҡуғы булған. Шуның арҡаһында эшләүе уңайлы булған төшөрөү группаһын төҙөй. Режиссёр Маршалл Ниланды һәм оператор Чарльз Рошерҙы эшкә ала. Гонорар күләме аҙнаһына 10 мең долларға тиклем арта, шулай уҡ Пикфорд прокат килеменең яртыһын алған. Йылдан йыл актрисаның даны арта бара. 1917, 1918 йылдағы иң билдәле картиналары: «Ырыу ғорурлығы», «Бәләкәй принцесса», «Диңгеҙҙәр йондоҙо», «Саннибрук фермаһынан Ребекка» и «Бахыр бәләкәй бай ҡыҙыҡай».
Карьера байыуы
1929 йылда тауышлы кино төшөрөлә башлай. 1927 йылдың «Ҡылансыҡ» пьесаһын төшөрөүгә хоҡуҡ ала, Норма Безант исемле һылыуҡай һәм уның һөйгәне тураһында трагик тарих. Тамашасы фильмды дәррәү ҡабул итә, ә Пикфорд Норма роле өсөн беренсе һәм берҙән-бер «Оскар» премияһын ала. Критиктар фильмға һалҡын ҡарайҙар.
Роёк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Личинка
Күпселек диңгеҙ һәм сөсө һыуҙа йәшәүсе умыртҡаһыҙҙар (мәҫәлән, балдаҡлы селәүсендәр, моллюскылар, энәтирелеләр), тулы әүерелешле бөжәктәр, ҡайһы бер умыртҡалылар (балыҡтар һәм амфибиялар) личинка фазаһы аша үҫәләр. Күпселек личинкаларҙың үҙалла исемдәре бар. Элегерәк үҫешкән организм личинкаһына оҡшамаған өсөн личинканы айарым организм тип һанағандар, шуға күпселек личинкаларҙың үҙ исеме бар.
Анжи
Стадион
Стадион: «Анжи-Арена», Каспийск — 30 000.
Саринки
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Хажи Аҡҡусҡаров
Биографияһы
1706 йылдың йәйендә Алдар Иҫәкәев менән берлектә баш күтәреүселәргә хәрби булышлыҡ күрһәтеү хаҡында һөйләшеүҙәр алып барыр өсөн Ҡырым ханлығына һәм Ғосман империяһына Морат Солтан етәкселегендәге башҡорт илселеген ойоштора.
1708 йылда Алдар Иҫәкәев етәкселегендәге башҡорт ихтилалсылары Хажи Аҡҡусҡаров менән берлектә Ҡазан өйәҙендә воевода кенәз П. И. Хованский Змей ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыша. Баш күтәреүселәрҙең маҡсаттары тураһында 1708 йылдың февралендә ҡулға алынған ихтилалсы Бүләк Аҡбулатов яуап алыу ваҡытында түбәндәгеләрҙе бәйән иткән :"«…И положили Салтан-Хазя з башкирцы, чтоб им ворам башкирцам и Казанского уезда татаром руских людей всех прирубить, и всех уездов иноверцев возмутить и к воровству своему соединить и иттить под Казань всеми людьми. И взяв де Казань, тому вору Салтану-Хазю быть в Казани…»"
Богать
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Провал далаһы (Ростов өлкәһе)
Һүрәтләү
«Провал далаһы» әлеге мәлдә Донец һыртындағы берҙән-бер дала тәбиғәт һәйкәле, шуға күрә ул, Донец һыртының барлығы 0,2 % территорияһын биләп тороуға ҡарамаҫтан,ҙур фәнни һәм тәбиғәтте һаҡлау әһәмиәтенә эйә. Үрге Провал йылға үҙәнендә байрас урман массивы үҫә. Ҡаяларҙың ситендә һәм ер ҡойолған ерҙәрҙә тәпәшәк буйлы ҡыуаҡтар: Spiraea hypericifolia L., Cotoneaster melanocarpus Fisch. ex Blytt, Caragana frutex C. Koch, Prunus stepposa Kotov -үҫә. Тимьян (кейәү үләне) үҫемлектәре осорай, улар нигеҙҙә тау тоҡомдарында һырт -һырт булып үҫәләр. Улар араһында осораған тимьяндар- Thymus dimorphus Klok. & Shost., Asperula tephrocarpa Czern. ex M. Pop. & Chrshan., Euphorbia cretophila Klok., Dianthus pseudarmeria Bieb., Helichrysum arenarium (L.) Moench, Silene hellmannii Claus, Cephalaria uralensis (Murr.) Schrad. ex Roem. & Schult., Pimpinella titanophila Woronow, Teucrium polium L., Achillea leptophylla Bieb. һ. б. Үләндәр ҡуйылығында суб урта диңгеҙ үҫемлектәре: Кирказон ломоносовидный, Купырь лесной, Vinca herbacea Waldst. & Kit., Polygonatum multiflorum (L.) All., Delphinium sergii Wissjul., Vincetoxicum scandens Somm. & Levier., Dictamnus gymnostylis Stev., Symphytum tauricum Willd. һ. б. үҫә.
Сесек
Сесек — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сырчан йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Липяги ыҙаны
Липяги ыҙаны— төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт һәйкәле. Ростов өлкәһе Кашар районы Ольховый утарының көнбайышындараҡ һәм Липяги утарынан төньяҡтараҡ урынлашҡан. Тәбиғәт һәйкәле статусын Ростов өлкәһе Хөкүмәте 735-се (08.08.2012 йыл) һәм 349-сы (15.05.2014 йыл) ҡарарҙары нигеҙендә алды.
Оло Ичма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сердик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кислород һәләкәте
Атмосфераның башланғыс составы
Ер атмосфераһының башланғыс составы ниндәй булғандыр — был аныҡ билдәле түгел, ләкин ғалимдар фекеренсә, ул мантияның газһыҙланыуы һөҙөмтәһендә формалашҡандыр һәм тергеҙелеү характерына эйә булғандыр. Уның нигеҙен углекислый газ, көкөртлө водород, аммиак, метан тәшкил иткәндер. Бының дәлилдәре:
Сормук
Сормук — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының һул ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Пакистан тарихы
Тарихҡаса булған дәүер
Түбәнге палеолит дәүерендә Пакистан территорияһында үҙенең таш ҡоралдар тибы менән үҙенсәлекле соан  мәҙәниәте  булған. Был мәҙәниәттең вәкиле тура йөрөүсе кеше (эректус) булған. Урта һәм үрге палеолитта Пакистан территорияһы аша көнсығышҡа юнәлеүсе бер нисә миграция үткән. Тап бында 120—50  мең йылдар элек Африканан тәүге кешеләр килә,  (Гаплогруппа CT(Y-ДНК)).
Соан йылғаһы исеме менән  урта палеолит Соан мәҙәниәте аталған.
1990 йылдар
1990 йылда ваҡытынан алдағы һайлауҙарҙа консерватив Ислам демократик альянсы еңеү яулай. Премьер-министр булып Нәүәз Шәриф тора.
1993 йылдың  ноябрендә илдең президенты булып Бхутто яҡлы  Фәруҡ Легари тора.
1998 йылдың аҙағында Шәриф хөкүмәте Пакистанда шәриғәт кә нигеҙләнгән хоҡуҡи система индерергә тәҡдим итә, һәм уны Төньяҡ-Көнбайыш сик буйындағы ҡәбиләләр араһына индерә. Әммә Милли ассамблея тарафынан хупланған закон Сенатта кире ҡағыла. Шул уҡ ваҡытта иҡтисади хәл насарая бара.
Петров бөгөлө ыҙаны
Тасуирлама
Бында шулай уҡ дарыу үләндәре ромашка, цикорий, баҡа(юл) япрағы, гөлйемеш, эт муйылы үҫә. Семикаракорск районы Петров бөгөлө ыҙаны тәбиғәт һәйкәленең хайуандар доъяһы ла бик бай һәм күп төрлө.
Дан мемориалы (Чалтырь)
Тарихы
Мемориалдың авторҙары архитектор Владимир Егияевич Дзреян, скульптор А. А. Лебеденко, инженер Борис Мартынович Даглдиян.
Иҫке Ағылды
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Парюг
Оло Парюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының һул ярына тамағынан 137 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Фудань университеты
Тарихы
1949 йылда Ҡытай Халыҡ Республикаһы ойошторолғас, университет атамаһынан «милли» тигән ҡушымта алына һәм ул хәҙерге исемен ала. Фудань университетында илдә тәүгеләрҙән булып юғары елемдең совет моделе индерелә. Университеттың структураһы тулыһынса үҙгәртеп ҡорола. Көнсығыш Ҡытайҙың тиҫтәгә яҡын башҡа уҡыу йорттарының бер нисә факультеты Фудань университеты составына индерелә. Юғары уҡыу йорто күпкә ҙурая, уның дөйөм майҙаны 7 тапҡырға арта.
Йәштәр хоккей лигаһы
2009—2019
2017/2018 миҙгелендә үткән чемпионаттың 31 командаһына тағы ике клуб өҫтәлә. Ҡытайҙан «Куньлунь Ред Стар Юниор» Ригала уйнаясаҡ, ә Ступино ҡалаһынан «Капитан» хоккей клубы лигаға яңынан ҡайта. Балашиханан МВД хоккей клубы урынына Мәскәүҙән «Динамо» хоккей клубы килә.
Командалар һаны киләһе йылда шул 33 булып тороп ҡала. «КРС Юниор» Риганан Ҡытайҙың Харбин ҡалаһына күсә һәм «КРС Хэйлунцзян» тип аталасаҡ, ә «СКА-Серебряные Львы» урынын «СКА-Варяги» командаһы ала.
Командаларҙың лигала һөҙөмтәләре
2009 йылда Лига нигеҙләнгәндән бирле ЙХЛ чемпионаттаында 47 команда ҡатнаша. Череповецтан «Алмаз» һәм Магнитогорскиҙан «Стальные Лисы» хоккей клубтары бер тапҡыр ҙа плей-офф ярыштарында ҡатнашмай ҡалмай. Таблицала ЙХЛ чемпионаттарында һәр миҙгелендә чемпионаттың даими өлөшөндә (һан — турнир таблицаһында урыны) һәм плей-оффта (төҫ менән күрһәтелгән) командаларҙың сығыш яһауҙарының һөҙөмтәләре күрһәтелгән.
Сынык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы  Аркуль ҡала тибындағы ҡасабанан Вятские Поляны ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ырымбур башҡорттары
Тарихы
XVII—XIX быуаттарҙа Ырымбур башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә яңы ҡала һәм ҡәлғәләр төҙөлә (Орск ҡәлғәһе, Быҙаулыҡ ҡәлғәһе һ.б.). Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары тарафынан түбәндәге тораҡ пунктарына нигеҙ һалына: Әбүбәкер, Ибраһим, Үҫәргән улустарында — Иҫке Ғүмәр, Ишбирҙе, Ҡарабай, Ҡолтай, Нурбулат, Түбәнге Үтәғол, Солтанбай, Үҙәмбай, Юныс, Йәнтүрә; Юрматы улусында — Буранша, Ҡараяр; Бөрйән улусында — Баҡый, Ғәбдрәфиҡ ауылдарына, шулай уҡ Табын һәм Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары менән берлектә — Күрпәс һ.б.
Буҙан Смаҡов
Биографияһы
Сығышы менән Нуғай даруғаһы Күл-Иле-Мең (йәки Ҫарайлы-Мең) улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Аҙнай ауылы башҡорттарынан. Күл-Иле-Мең улусы йөҙ башлығы.
1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, баш күтәреүселәр яғына сыға. Ҡасҡын Һамаров менән бергә Ырымбурҙан Өфөгә тиклем бара, Стәрлетамаҡты, Табынды алыуҙа ҡатнаша. Ихтилалсылар ғәскәре полковниктары Ҡасҡын Һамаров, Ҡаранай Моратов, Ҡыҙрас Муллаҡаев, Ҡанбулат Юлдашев, Турай Ишәлин һәм Нуғай даруғаһының башҡа старшиналары менән берлектә Өфөнө ҡамауға алыуҙа ойоштора.
Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.
Түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләше
Таралыу ареалы
Түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләше Башҡортостан Республикаһы ның Баҡалы, Бишбүләк, Благовар, Бүздәк, Дүртөйлө, Йәрмәкәй, Илеш, Краснокама, Кушнаренко, Туймазы, Саҡмағош, Шаран райондарында, шулай уҡ  Татарстан Республикаһының көнсығыш райондарында (Аҙнаҡай, Аҡтаныш, Баулы, Минзәлә, Мөслим, Сарман, Туҡай, Әгерже, Әлмәт, Ютазы һ.б.) таралған. Түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләше байлар, бүләр, гәрә, йылан, ҡаңлы, ҡаршын, ҡырғыҙ, уран һ.б. ырыуы башҡорттарына хас.