cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кесе Чохрак
Кесе Чохрак — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чохрак йылғаһының һул ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Холуная (Кобра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Шишмә (йылға)
Гидрологияһы
Йылға уртаса һыулы. Башлыса ҡар һыуҙары менән (63 %), шулай уҡ ер аҫты һәм ямғыр һыуҙары менән туйына. Бассейнында йыллыҡ һыу ҡатламы 110—145 мм, шуларҙың 60—80 мм яҙғы ташҡынға тура килә. Ер аҫты һыуҙары менән туҡланыу үрге һәм урта ағымында 5,0—10,0 тирәһендә тирбәлә, тамағына ҡарай 1,0 л/сек км² тиклем кәмей. Шишмә юғары грунт аҡмаһы менән айырылып тора, 0,5—1,0 л/сек, һирәгерәк 2—3 л/сек дебит менән сығанаҡтар күп. Ҡышын ағып төшкән һыу күләме тотороҡло, түбән, оҙайлы боҙ ятыу менән характерлана (120—150 көн). Уртаса тоноҡлоҡ — 230 г/см³. Ағым тиҙлеге — 0,1—0,8 м/с.
Ингеборга (Дания принцессаһы )
Ғаилә тормошо
Ингеборга Швецияла бик популяр була. Уны яҡшы кәйефе, тыныс һәм күңелле характеры өсөн ныҡ яраталар. 1905 йылда Норвегия хөкүмәте кем Норвегия короле һәм королеваһы булырын хәл итә. Ингеборга һәм уның ире, уларға был титул бирелмәгәс, рәхәтләнеп тын ала.
Али ибн Әбү Талип
Ислам тарихына хәҙрәти Ғәли фәжиғәле яҙмышлы хәлиф булып инеп ҡала. Сөнниҙәр уны дүртенсе хаҡ хәлиф тип һанай. Шиғыйҙар хәҙрәти Ғәлиҙе Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡандаш туғаны булыуы, яугирлеге һәм юлбашсылығы өсөн изгеләр рәтенә ҡуйып, Беренсе Имам тип ололоҡлай. Ул һуғышта ҡаһарманлыҡ һәм кирәмәттәр күрһәткәне хаҡында риүәйәттәр күп. Урта Азияла хәҙрәти Ғәлиҙең ете ҡәбере бар тип һанайҙар, йыназа ваҡытында кешеләр мәрхүм һалынған дөйә етәүгә әйләнеп, төрлө яҡҡа йүнәлгәнен күргән икән.
Дөйә һуғышы
656 йылдың авгусында, Мүәвиә менән аралар тамам өҙөлгәс, хәҙрәти Ғәли уның менән һуғышҡа әҙерләнә башлай. Мәгәр беренсе булып уға ҡаршы Талха ибн Ғөбәйҙулла етәкселегендә мәккәләр сыға, уның ике туғаны әз-Зөбәйер һәм Ғәйшә р.ғ. лә уға ҡушыла. Ғәйшә был көндө дөйәнән төшмәй һуғышта ҡатнаша. Улар Басра кешеләрен ҡотортоп, хәҙрәти Усманды үлтереүселәрҙе ҡырып бөтөрә. Мәгәр күрше Күфә хәҙрәти Ғәлиҙе яҡлаша. Тиҙҙән 12 меңәлп ғәскәр менән хәҙрәти Ғәли Басраға һөжүм яһай һәм, декабрҙә һуғыш хәҙрәти Ғәли файҙаһына тамамлана. Талха үлтерелә, әз-Зөбәйер менән Ғәйшә р.ғ. ҡасып китә. Басра тулыһынса баш һала һәм хәҙрәти Ғәлиҙең хакимлығы нығына.
Һәләк булыуы
Хәҙрәти Ғәли үҙен үлтереҙәрен белә, был хаҡта Пәйғәмбәр ҙә әйткән була, үҙенең дә күңеле һиҙенә. Харижиҙар өммәт бүленеүенә сәбәпсе булған 3 кешене лә - хәҙрәти Ғәлиҙе, Мүәвиәне һәм Әмр әл-Әсте бер юлы үлтерергә кәрәк тигән фекергә киләләр. .
Иғлан ителгән тоҡомдары
Мысырҙа хакимлыҡ иткән фитимиҙар династияһы үҙен Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ҡыҙы фатиманан һәм хәҙрәти Ғәлиҙән киткән тип иҫәпләй. XVI быуатта Иранда Сефевиҙәр династияһы ла үҙен Пәйғәмбәр затынан киткән тип иғлан итә, 1979 йылдың октябрендә Ираҡ президенты сөнни Сәддәм Хөсәйенде Ән-Нәжәфтә имам Ғәлиҙән киткән быуындан тип иғлан итәләр.
Һәжәр (Исмәғилдең әсәһе)
Зәмзәм шишмәһенең ағып сыҡҡаны
Риүәйәттәрҙә тап ошо урында Әҙәм менән Һаууаның тәүге ғибәҙәтхана төҙөгән булғанлығы, уның янында йәннәт шишмәһенән ергә күсерелгән зәмзәм инеше ағып ятҡанлығы, тик туфан баҫҡандан һуң ләм аҫтында ҡалып юғалыуы хаҡында ла әйтелә. Ул изге урындың яңынан тергеҙелеүе, бөтә донъя мосолмандарының хаж ғәмәле үтәр төбәккә әүерелеүе Һәжәр Инәбеҙ һәм уның улы Исмәғил менән бәйле.
…Йәмәндән сауҙа маҡсаты менән оҙон сәфәргә сыҡҡан каруан һарғылт-көрән яланғас тауҙар араһынан килә. Арығандар, һыуҙы ла самалап ҡына тотоналар: бала сағынан ошо юлдан йөрөгән ҡарт каруан башлығы белә — тоҙ тәме итеп торған ҡоҙоҡҡа еткәнсе әле ике тәүлек бараһы. Шул саҡ юлбаҫарҙарҙың һөжүменә эләкмәҫ өсөн алға ебәрелгән һағауылдарҙың береһе сабып килеп етә: — Арғы тау башында ҡоштар уйнай, тимәк, унда һыу бар.
Ибраһим Пәйғәмбәргә ҡатыны Сара ла ҡартайған көнөндә ул табып бирә, ошо тармаҡтан йәһүд халҡы тарала, бик күп Пәйғәмбәрҙәр донъяға килә. Шулар араһында — мосолмандар айырата ололаған Ғайса ғәләйһиссәләм (Иисус Христос).
Асҡар
Асҡар — күп мәғәнәле һүҙ.
Үрге Санарка
Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙе составына ингән.
Башҡорт (күл)
Күл урындағы әһәмиәткә эйә булған балыҡсылыҡ һыуһаҡлағыстары исемлегенә индерелгән.
Фибоначчи
Пизано Леонардо (, 1170 йыл тирәһе, Пиза — 1250 йыл тирәһе, шунда уҡ) — урта быуат Европаһының XIII быуаттағы беренсе билдәле Италия математигы булараҡ билдәле. Фибоначчи (Fibonacci) ҡушамат исеме менән танылыу яулаған.
Алексеевка (Айыт ауыл советы, Бишбүләк районы)
Алексеевка (Алексеевка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 187 кеше. Почта индексы — 452057, ОКАТО коды — 80212804002.
Йылға бассейны
Һыу айырғыс тип күрше йылға бассейндарын айырып тороусы сикте әйтәләр. Һыу айырғыс сик тауҙарҙа тау һырты буйлап, тигеҙлектәрҙә бер аҙ ҡалҡыу урындан үтә.
Башҡортостандың йылға бассейндары
Яйыҡ йылғаһы майҙанына Оло Ҡыҙыл, Таналыҡ, Һаҡмар һ.б. йылғаларҙың һыу йыйыу бассейндары инә — 27,3 мең км² тәшкил итә.
Әбләшев Раиф Ғабдулла улы
Биографияһы
Мәктәпте тамамлағас, 1967 йылда Көңгөр ҡалаһының 58-се художество училищеһына уҡырға керә һәм уны «таштың йомшаҡ тоҡомдарын художестволы эшкәртеү буйынса оҫта» һөнәре буйынса 1970 йылда тамамлай.
Рәиф Ғабдулла улы ҡала башлығы ҡарамағындағы мәҙәниәт советы ағзаһы, «Сылва» фотоклубының художество етәксеһе була. Фотограф булараҡ, «Старина Кунгур», «Возрождение Белогорского монастыря» һәм башҡа китаптарҙы төҙөүҙә ҡатнаша.
Аҡ Тай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Этимологияһы
Атама башҡорт (төрки) телендәге аҡ+тай һүҙҙәренән килеп сыҡҡан.
Һыу хужалығы участкаһы
Һыу хужалығы учаткаһы — Рәсәй Федерацияһы һыу кодексына яраҡлы, һыу объекттарынан алынған һыу ресурстарының файҙаланыу өсөн яраҡлылығын һәм  башҡа параметрҙарын билдәләгән йылға бассейны өлөшө).
Маргарян Тарон Андраникович
Иртә карьераһы һәм административ район менән етәкселеге
2001—2003 йылдарҙа Әрмәнстан хөкүмәте ҡарамағындағы Күсемһеҙ милек кадастры дәүләт комитетының Нор Норк территориаль бүлегендә тәүҙә әйҙәүсе белгес, һуңынан бүлек етәксеһе булып эшләй.
Ереван мэры
2013 йылда Ереван ҡалаһы муниципаль һайлауҙарында Әрмәнстандың республика партияһы исемлеге башында тора.
Проблемалар һәм тәнҡит
Тарон Маргарян етәкселеге ваҡытында бик йыш тәнҡит сәбәбе булып архитектура проблемалары, атап әйткәндә иҫке, мәҫәлән, Ябыҡ үҙәк баҙарҙы һәм 1-се типография бинаһын шартлатыу ярҙамында һүтеү тора. Һуңғыһында бинаны хосусилаштырыу һәм төҙөлөш эштәрен башҡарыуға рөхсәт Тарон маргаряндың мэр вазифаһына айланыуына тиклем раҫланһа ла, йәмәғәтселек мэрияны шартлатыуға юл ҡуйғаны өсөн тәнҡитләй.
Камтытыгем
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хул-Сорты-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Байкал дәүләт университеты
Байкал дәүләт университеты — Иркутскиҙа урынлашҡан юғары уҡыу йорто. Юғары уҡыу йорто булараҡ 1930 йылдан бирле эшләй, ул ваҡытта Себер финанс-иҡтисад институты булараҡ асыла.
Тарихы
Белем биреү учреждениеһының тарихы 1894 йылда төҙөлгән Александр-Мариинск ҡала училищеһынан башлана. Төп корпус архитектор В.А. Рассушин проекты буйынса төҙөлгән. 1930 йылдың 11 августында унда СССР Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары буйынса барлыҡҡа килгән Себер финанс-иҡтисад институты урынлаша.
Усть-Илимск филиалы
1998 йылда Иркутск дәүләт иҡтисад академияһы филиалы булараҡ асыла. 2009 йылда филиал составына Усть-Илимск технология көллиәте инә.
14 август
14 август — григориан стиле буйынса йылдың 226-сы (кәбисә йылында 227-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 139 көн ҡала.
Һәйтәк ауыл Советы (Балтас районы)
Сейәтау ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.
Анисимовка (Кыртомка ҡушылдығы)
Анисимовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кыртомка йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Юламан (Ҡурған өлкәһе)
Юламан (Юламаново) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Әлмән районы ауылы. Юламан ауыл советы составына керә.
Хәмитов Рөстәм Зәки улы
Хәмитов Рөстәм Зәки улы (18 август 1954 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, 2010 йылдың 19 июленән — Башҡортостан Республикаһы Президенты, 2015 йылдың 1 ғинуарынан 2018 йылдың 11 октябренә тиклем — Башҡортостан Республикаһы Башлығы. Техник фәндәр докторы.
Сапҡын факелы (роман)
Йөкмәткеһе
Герой үҙ башынан бик күп мажаралар үткәрә. Ул сираҡтарға бик күп тапҡырҙар ярҙам итә. Диондың улы Аполлонийҙы Боспор батшалығына ҡоллоҡҡа алып киткән булалар, шунлыҡтан Дион улын эҙләп китә. Оло йәшендә, ниһайәт, ул пират булып йөрөгән улын осрата, ләкин римлеләргә әсирлеккә төшә. Римлеләр уларҙы ҡоллоҡҡа һатып ебәрә. Дион тиҙҙән тәрелә аҫтырыла, ә уның улына яҙмыш яңы мажаралар өҫтәй. Антоний гладиатор була һәм хатта Пантикапееның баш күтәргән халҡы тарафынан батша итеп тә һайлап ҡуйыла.
Башҡорттарҙың йола фольклоры
Тасуирлама
(Башҡорт халыҡ ижады, 1-се том, 11-се бит)
2) Хужалыҡ эшмәкәрлегенә,кәсеп-һөнәргә бәйле арбау өлгөһө:
Әликәш Һөйөндөков
Биографияһы
1755 йылдың май аҙағнда Әликәш Һөйөндөков ғәйебен танып властар ҡулына бирелә, ҡулға алына һәм Ырымбур төрмәһенә ябыла. Күп язалауҙарға дусар ителә, артабан Мәскәүгә ебәрелә һәм юлда Ырымбур губернаһының Шелехмет ауылында һәләк була. Башҡа мәғлүмәттәр буйынса Ырымбур төрмәһендә үлә.
Бабил батшалары
III Бабил (Касси) династияһы
(б.э.т. яҡ.  1595 — 1157) 440 йыл идара итә
Анохин Виктор Фёдорович
Биографияһы
"Мәскәү өлкәһенең еңел атлетика үҙәге" дәүләт учреждениеһы баш тренеры (Мәскәү өлкәһенең еңел атлетика буйынса баш тренеры )
Улып
Улып тураһында халыҡ хикәйәттәрен теркәү тарихы
Әлеге ваҡытта бөтә был яҙмалар китапханаларҙа һәм махсуслаштырылған архивтарҙа һаҡлана. Сыуаш гуманитар институты архивында ғына уларҙың һаны бер нисә йөҙ иҫәпләнә.
Китат-Чедат
Китат-Чедат — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/339/90 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 135 км.
Батист
Этимологияһы
Батист етештереү XIII быуатта Фландрияла Камбре тигән төбәктәге ниндәйҙер Батист әфәнде тарафынан башланған тип һанала, уның исеме буйынса туҡыма француз, рус һәм башҡа телдәрҙә (ҡайһы бер телдәрҙә, шул иҫәптән инглиз телендә, туҡыма атамаһы Камбре топонимына барып тоташа — cambric) нығынған.
Үрге Тирмә
Үрге Тирмә (Верхние Термы) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 303 кеше. Почта индексы — 452170, ОКАТО коды — 80257835002.
Шобан-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Косотур
Тарихы һәм географияһы
Косотур башлыса бик күп кварцлы уренге свитаһы һәүерташтарынан тора. Күп һанлы кварцлы юлаҡтар менән телгеләнгән.Ҡулауыҡтарынан Әй йылғаһы ҡушылдыҡтары: Таҫма (Тесьма) һәм Каменка шишмәләре сығып ята.
Аягүҙ
Халҡы һәм уның составы
2004 йылдың 28 майында Аягүҙҙә Ҡаҙағстандың 15-миллионынсы кешеһе донъяға килгән.
Климаты
Уртаса йыллыҡ температура 3,5 °C тәшкил итә. Аягүҙ ярайһы ел-дауыллы ҡала. Был ҡышҡы һыуыҡтың нығыраҡ тәьҫир итеүенә килтерә. Абсолют минимум −51°С, абсолют максимум — +42°С.
Рожкао
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ләмәҙ (Силәбе өлкәһе)
Географияһы
Ҡасаба аша шул уҡ исемдәге йылға аға. Район үҙәге Ҡытав-Ивановскка тиклем 45 км.
Халыҡ
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, 2010 йылда ҡасаба халҡы 80 кеше тәшкил иткән (43 ир-егет һәм 37 ҡатын-ҡыҙ).
Бикбулат Арҡаев
Биографияһы
1755 йылдың мартында атаһы Әликәш Һөйөндөков менән бергә Батырша ахунға ихтилалды әҙерләү эшендә ҡатнашырға саҡырып мөрәжәғәт итеп хат яҙа.
1755 йылдың май аҙағында Бикбулат Арҡаев (Әликәшев) ғәйебен танып властар ҡулына бирелә, ҡулға алына һәм Ырымбур төрмәһенә ябыла. Күп язалауҙарға дусар ителә («разложен и несколько раз был сечен кошками») һәм шунда яраларҙан үлә
Франческо Борромини
Биографияһы
Франческо Кастелли ул ваҡытта Швейцария конфедерацияһы биләмәһе булған Тичинола, Лугано күле янындағы Биссоне ҡалаһында тыуған. Борромини нәҫелдән килгән ташсылар һәм төҙөүселәр ғаиләһенән сыҡҡан, Тессин кантоны бындай оҫталары менән дан тотҡан. Дүрт баланың ул иң өлкәне була. Атаһы Джованни Доменико тураһында мәғлүмәттәр бик аҙ, әммә билдәле булыуынса, ул Миланда герцог Висконти ғаиләһендә ябай архитектор, йәки оҫта төҙөүсе булып хеҙмәт иткән; әсәһе Анастасия Гарове төҙөлөш менән шөғөлләнгән бай ғаиләлә тыуған һәм ул ваҡытта Көнбайыш Европаның иң абруйлы архитекторҙарының береһе тип һаналған Доменико Фонтаненың алыҫ туғаны булған.
Арыҫлан (Ҡурған өлкәһе)
Тарих
1923 йылда Урал өлкәһе ойошторолғас, Арыҫлан ауылы Силәбе округы Һарт-Ҡалмаҡ районының Әптекәй ауыл советы составына керә. 1924 йылда Һарт-Ҡалмаҡ районының исеме Ялан районы тип үҙгәртелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Арыҫлан ауылы Щучье районына керә. 1934 йылда Щучье районы Силәбе өлкәһе составына, ә 1943 йылда — Ҡурған өлкәһе составына инә.
Сладкая Речка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Тубыл (ҡала)
Тубыл (Тобольск, себ.тат. Тубыл, Эскәр) — Төмән өлкәһенең Тубыл районы үҙәге.
Тубылдан 17 км алыҫлыҡта ҡасандыр Себер ханлығының баш ҡалаһы Ҡашлыҡ урынлашҡан булған.
Үәхдәт әш-шүһүд
Имам Раббани тәғлимәте
Имам Раббани дини экстаздар практикаһына ҡаршы сығыш яһай, күп йәһәттән шау иррационализмдан ситкә тайпыла һәм аҡыл дәлилдәренә ҙур әһәмиәт бирә. Уның «шаһитлыҡ берлеге» (үәхдәт әш-шүһүд) тураһындағы доктринаһы мосолман ортодокстарының ҡаршылыҡ күрһәтеүенә дусар булмай, сөнки ул ортодоксаль исламдың төп принциптарына һәм постулаттарына ҡаршы килмәй.
Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы
Ҡотошов Рамаҙан Нурғәли улы (22 апрель 1924 йыл — 9 ғинуар 2020 йыл) — партия һәм совет органдары ветераны, юғары мәктәп уҡытыусыһы, яҙыусы. Философия фәндәре кандидаты, доцент. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан отставкалағы полковник. СССР-ҙың Журналистар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Өфөлә Юғары Советы Президиумына эшкә урынлаша. Һуңынан совет, партия органдарында, республика гәзиттәре редакцияларында, Башҡортостан китап нәшриәтендә эшләй.
Хәҙерге ваҡытта ла ул әҙәби эшмәкәрлек менән шөғөлләнеүен дауам итә. Ете әҙәби китап, шул иҫәптән "Зенитчик"тар романы авторы.
Колбиха (Гришина ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шом-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Леуши
Леуши — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 1385 кеше йәшәй.
Атйетәр (Ҡурған өлкәһе)
Атйетәр (Аджитарово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Атйетәр ауыл советы составына керә.
Ерохин Дмитрий Юрьевич
Байкал 2016
Маршруттың төп ҡатмарлығы булып шарттарҙың ныҡ үҙгәреүе тора: температура, ландшафт үҙгәрә, ҡайһы бер урындарҙа кеше йәшәһә, ярҙың көнсығыш өлөшө бөтөнләй ҡырағай тәбиғәт осрай. Өҫтәмә ҡатмарлыҡтарға һәм күҙалланмаған хәл-торошҡа ла: һаҙлыҡтар, һуҡыр себендәр, урман янғындары, ҡырағай хайуандар осрауына әҙер булырға тура килә. Бер нисә көн Дмитрийға янған урман буйлап хәрәкәт итергә һәм фальшфейр менән һоро айыуҙы ҡурҡытырға тура килә. Журналистарҙың һорауҙарына яуап биреп, Ерохин Байкал трейлын ҡатмарлыҡ буйынса Сахаралағы ультрамарафондан ҡалышмауын, ҡайһы бер аспекттарҙа хатта ауырыраҡ булыуын белдерә.
28 июлдә Ерохин Котельников морононан 24 километр үтә һәм ҡышлауҙа йоҡлай. Иртәнгә тән температураһы 40 °C-ҡа тиклем күтәрелә. Бер тәүлектән һуң спортсының хәле насарая, галлюцинациялар башлана:
Коржа (Луза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Астраханцев Александр Александрович
Биографияһы
1952 йылда Мәскәү ҡалаһында полиграфия институтын китаптар биҙәү һөнәре буйынса тамамлай (профессор А. Д. Гончаров һәм П. Н. Захаров класы). Институтты тамамлағандан һуң тәғәйенләнеш буйынса Өфөгә эшкә китә.
Рәссам-график, иллюстратор, китап биҙәүсе. Ул иллюстрациялаған «һинд әкиәттәре» (1958 й., башҡорт телендә) китабы СССР-ҙа художестволы биҙәү буйынса иң яҡшы тип танылды.
Әминева Ғәтифә Зекрия ҡыҙы
Биографияһы
Ғәтифә Зекрия ҡыҙы Әминева 1937 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тыуған. Атаһы 1942 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. Тыуған ауылында ете йыллыҡ тулы булмаған урта мәктәпте тамамлағас, тулы урта белемде Иҫке Собханғол урта мәктәбендә ала.
Баҙлыҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Зайкин Алексей Данилович
Биографияһы
Зайкин совет осоронда закон проекты эшендә: 1970 йылда СССР Юғары Советы Президиумы янындағы юридик бүлек составында СССР-ҙың һәм айырым союз республикаларының хеҙмәт закондары нигеҙҙәрен төҙөүҙә ҡатнаша. Үҙенең фәнни-педагогик һәм йәмәғәт эштәре өсөн Зайкин А. Д. 1961 йылда «Почет Билдәһе » ордены; 1980 йылда ул «Халыҡтар Дуҫлығы» ордены менән бүләкләнә 1984 йылда РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы була; 2002 йылдың 7 декабрендә Мәскәүҙә вафат була.
Google Тәржемәселәр Ҡоралнамәһе
«Google Тәржемәселәр Ҡоралнамәһенең әһәмиәтлелеге булып тулыһынса онлайн хеҙмәтләндереү сифатындағы программа тәьминәте (SaaS) кеүек урын биләү булып тора, уныһы иһә үҙ эсенә ҡайһы бер корпоратив бэкэнд мөмкинлектәр иднерә һәм әлеге ваҡытҡа тиклем алыҫ булған инновациялар, нисек һәм кем менән башҡарыласаҡ радикаль тәржемә үҙгәреүҙәрҙе алдан белә.»
Зиннуров Нурулла Зиннур улы
Сәйәси эшмәкәрлеге
1935—1936 Асҡын МТС-ы директоры, шунан 1937 йылдың 4 ноябренә саҡлы Урмияҙ МТС-ы директоры булып эшләй.
Лаҡлы һәм башҡа ауылдарҙың Башҡорт АССР-ына ҡушылыуы
1926 йылдың сентябрендә ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты Зиннуровты Мәскәүгә Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең коммунистик университетына (КУТВ) уҡырға ебәрә. 1930 йылда йүнәлтмә менән Донбасста Сталин партия ҡала комитетында эшләй. Эшсе-шахтёрҙар араһында ҙур абруй ҡаҙана.
Салауат ауыл Советы (Мәләүез районы)
Тарихы
«Мәләүез районының Ергән тораҡ пунктын Салауат ауыл Советын Мәләүез районы составындағы эшселәр ҡасабаһы һәм Салауат ауыл Советы категорияһы иҫәбенә индереү тураһында» Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 5 майындағы 6-2/356 указы хәбәр итә:
Мальта премьер-министрҙары исемлеге
Мальта (үҙидаралы колония)
Британия колониаль властары тәүге тапҡыр Мальтаға үҙ аллы идара итеү хоҡуғын, 1921 йылда министрлыҡ башлығы етәкселегендә хөкүмәт ойоштороу хоҡуғын биргән Конституция индерелгәс бирә
Әминә бинт Үәһәб
Әминәнең сабыйын ҡулына алыуы
Әминәгә 14 йәш тулғас, уны ҡорайыш ырыуының иң аҫылдарының береһе Ғабдулла ибн Ғәбд әл-Моталлипҡа кейәүгә бирәләр. Ҡушылған кисен, йәғни, зөфаф кисәһен мосолмандар рәжәп айының тәүге йомаһында күренекле байрам итеп билдәләй һәм «рәғәйеб» тип аталған был кистә бик күп доғалар уҡып, Аллаһы Тәғәләнән гонаһтарҙы ярлыҡауҙы үтенә, тәүбә итә. Пәйғәмбәрҙең биографияһын теркәүселәрҙең хәҡиҡәткә иң яҡыны тип һаналған авторҙарҙан Ибн Хишамдың яҙмаларында билдәләнеүенсә, буйында булғанын белгәс, Әминә Инәбеҙ хикмәтле төш күргән. Имеш, ниндәйҙер рух тыуасаҡ баланың үҙ милләтенә баш буласағын әйткән һәм уны көнсөлдәрҙән, яман әҙәмдәрҙән һаҡларға ҡушҡан. Исеме Мөхәммәт булырға тейешлеген белдергән.
Тиҙҙән Пәйғәмбәрҙең атаһы сауҙа эштәре менән Сүриәгә йүнәлгән, әммә Мәҙинәгә еткәс, ҡаты ауырып китеп, 25 кенә йәшендә шунда гүр эйәһе булған
Пәйғәмбәрҙең һөт инәһе Хәлимә
Ибн Хишамдың яҙмаларынан күренеүенсә, бала ҡулына нисек килеп юлыҡҡанын ул ошолай һөйләп ҡалдырған:
Ҡормантау мәҙәниәте
Ҡормантау мәҙәниәте түбəнге Кама буйында Ҡазан эргəһе мəҙəниəте нигеҙендə формалашҡан. Халыҡ малсылыҡ, башлыса һыйыр малы, сусҡа, йылҡы үрсеткəндəр, игенселек, һунарсылыҡ (ҡондоҙ, төлкө, ҡоралай, мышыға һунар иткəндəр) менән шөғөлләнгән. Баҡыр ҡойоу эше менән дə таныш булғандар. Ҡормантау мәҙәниәте вəкилдəре Бура мəҙəниəте, Межа мəҙəниəте һəм Черкаскүл мəҙəниəте халҡы менән бəйлəнеш тотҡан. Ҡормантау ҡəбилəлəре Ананьин мəҙəниəте һəм Ҡара Абыҙ мəҙəниəте халҡы формалашыуы компоненттарының береһе булған.
Лепёшкин Алексей Ильич
Лепёшкин Алексей Ильич (23 февраль 1913 йыл — 19 февраль 1977 йыл) — ғалим-юрист, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1961—1964 йылдарҙа «Советское государство и право» журналының баш мөхәррире. Юридик фәндәр докторы (1954), профессор (1972). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.
Биографияһы
1954 йылда «Местные органы власти советского государства в первую фазу его развития» темаһын докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Хеҙмәттәре
Алексей Лепешкин совет дәүләт хоҡуғының көнүҙәк мәсьәләләре менән шөғөлләнә; ул һигеҙ тиҫтәнән ашыу баҫма авторы һәм авторҙашы булып тора, уларҙың ҡайһы берҙәре сит илдәрҙә сығарылған һәм ҡайһы бер сит ил телдәренә тәржемә ителгән.
Иркутск дәүләт тимер юл университеты
Тимер юл тармағы һәм халыҡ хужалығының башҡа тармаҡтары өсөн 32 йүнәлеш буйынса юғары һәм 12 йүнәлеш буйынса урта махсус һөнәри белемле белгестәр әҙерләй.
Ректоры — Каргапольцев Сергей Константинович, техник фәндәр докторы, профессор.
Тарихы
1963 йылдың 9 майында КПСС Үҙәк Комитеты һәм СССР Министрҙар Советының Иркутск ҡалаһында тимер юл транспорты инженерҙары институтын ойоштороу тураһында № 533 ҡарары сыға.
Колыон
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт (мәғәнәләр)
Башҡорт — башҡорт халҡының атамаһы.
Лентини Франческо
Биография
Табиптар игеҙәктәрҙе айырыуҙан баш тарталар. Лентини умыртҡа һөйәгенә бәйле хәрәкәтһеҙ ҡалыр тип ҡурҡалар. Ата - әсәләре зәғиф баланан баш тарта. Бер ни саҡлы ул инәләрендә йәшәй. Әммә ул да уны зәғиф балалар приютына бирергә була. Ошо көнгә хәтле Франческо үҙенең артыҡ ағзаларын күрә алмай. Приютта башҡа балаларҙың башҡа ағзалары етмәүен күреп хайран ҡала. Һәм ул ағзаларына ҡарашын үҙгәртә. Яйлап футбол уйнарға, скакалкала һикерергә,велосипедта йөрөргә, хатта конькиҙа шыуырға өйрәнә. thumb|left|Франческо 1900 йылдарҙа 8 йәшендә саҡта. Башҡа сицилийсылар менән бергә АҠШ-ҡа миграциялана. Ул шунда үҫә, циркҡа эшкә урынлаша. Һәм тиҙҙән танылыу яулай. Уның өсөнсө аяғы менән футбол тубын тибеүе бигерәк тә популярлыҡ килтерә. Франческо ике аяғы менән китеп барғанда. өсөнсө аяғы туп тибә. Тамашасыларҙың быға иҫе китә. Тора бара физик кәмселек икесе планға күсә. Халыҡ зәғиф кеше күрергә килә, әммә бар яҡлап камил, шаян, мәрхәмәтле кеше менән осраша.
Фаджако
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сураш Ҡалмырҙин
Сураш Ҡалмырҙин (Сураш батыр, Сураш Мәргән; 1711 — 1773) — 1735—1740 йылдарҙағы һәм 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында ҡатнашыусы.
Ғаиләһе
Ҡустыһы — Әмин Ҡалмырҙин (1731-1815), 1755—1756 йылдарҙағы башҡорт ихтилалында ҡатнашыусы.
Төкәле (ҡала)
Тарихы
1823 йылда киң булып үҫешкән биҫтә икенсел ҡала статусын ала.
1876 йылдың 26 ноябрендә Тубыл губернаһының Төкәле округы ҡалаһы булып китә.
Горный (Шишмә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тимертау
Тимертау — (Темирта́у, Теміртау) — Ҡаҙағстандағы ҡала, Ҡарағанды өлкәһендә урынлашҡан. 1988 йылдың 20 июленән ҡала ҡарамағына Аҡтау ҡасабаһы инә.
Хундертвассер йорто
Оҡшаш проекттар
1988 йылдан һуң Хундертвассер дизайны буйынса Венала Шпиттелау йылылыҡ электр үҙәгенең фасады һәм төтөн торбаһы биҙәлә, унда сорттарға бүленгән көнкүреш ҡалдыҡтары яндырыла. Был яңы технологияларҙың, экология һәм сәнғәттең гармоник бәйләнешең уңышлы миҫалы булып тора.
Йомағолов Илфат Әбделәхәт улы
Биографияһы
Атаһы Әбделәхәт Әбделхаҡ улы сығышы менән күрше Юрмаш ауылынан. Ғаилә башлығы балта оҫтаһы булыу менән бергә, һүрәтте лә һәйбәт төшөргән. Йәшерәк сағында ғаиләһе менән күсеп, Учалы ҡалаһын төҙөүҙә лә ҡатнашҡан.
Режиссер Рифҡәт Исрафилов курсында белем ала. 1987 йылда институттың актерлыҡ бүлеген тамамлап, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә килә.
2005 йылда режиссер Салауат Вәхитовтың «Осраҡлы булмаған осраҡ, йәки Бер мөхәббәттең ете көнө» фильмында төшә.
2010 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театры менән хеҙмәттәшлек итә.
Гаревка (Кыртомка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тагил йылғаһыТүбәнге Тагил ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алһыу погондар (роман)
Сюжет
«Ҡыҙыл погондар» романы үҙ уҡыусыларын Совет Армияһының буласаҡ офицерҙары — суворов хәрби училищеһы уҡыусылары менән таныштыра. Китаптың беренсе киҫәгендәге ваҡиғалар 1943—1944 йылдарҙа, ә дүртенсе киҫәгендә ХХ быуаттың етмешенсе йылдарында бара. Автор китап уҡыусылар менән бергәләп училищела тәрбиәләнеүселәрҙең утыҙ йыллыҡ ғүмерен, уларҙың уҡыуҙан һуң кем булып сығыуҙарын күҙ алдына баҫтыра.
Әҫәрҙә автобиографик элементтар ҙа бар. Романдағы персонаждар Боканов һәм Зорин һуғышҡа тиклем педагог булып эшләй, һуғышта яраланып ҡайтҡандан һуң, улар икеһе лә суворов училищеһына эшкә ебәрелә. Майор Веденкин, романдың авторы кеүек үк, үҙе уҡытҡан фәнде — тарихты ярата. Капитан Беседа, яҙыусы кеүек үк, көндәлек һәм ҡуйын дәфтәре алып бара.
Романдың дүртенсе киҫәгендә подполковник Владимир Петрович Ковал`в суворов училищеһы тәрбиәләнеүселәре тураһында «Военная косточка» повесын яҙа.
Андрей Рублёв
Хәтер
Аэрофлот самолеттарының береһе — Airbus A320 VP-BTJ Андрей Рублёв хөрмәтенә уның исеме менән атала.
Образцова Елена Васильевна
Образцова Елена Васильевна (7 июль 1939 йыл, Ленинград — 12 ғинуар 2015 йыл, Лейпциг, Германия) — СССР һәм Рәсәйҙең опера йырсыһы (меццо-сопрано), актриса, опера режиссеры, педагог. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1990). СССР-ҙың халыҡ артисы (1976).
Биографияһы
Блокадалы Ленинградта йәшәгән. 1943 йылда ғаиләһе менән бергә Вологда өлкәһенең Устюжна ҡалаһына эвакуациялана.
1948—1954 йылдарҙа А. А. Жданов исемендәге Ленинград Пионерҙар һарайында балалар хорында йырлай (хор етәксеһе — М. Ф. Заринская).
Рус операларында төп партиялар «Хованщина», М. Мусоргский (Марфа), «Батша кәләше» Н. Римский-Корсаков (Любаша), П. Чайковский «Пиковая дама»(Графиня), был партияны 1965 йылдан ул 40 йылға яҡын башҡарған.
Дим (Ар ауыл советы, Шишмә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Образцова Елена Васильевна
Биографияһы
Примадоннаның вокал ижадының айырым ҡатламы Г. Свиридов музыкаһы менән бәйле, композитор йырсыға «Десять песен на стихи Александра Блока» вокаль циклын, меццо-сопрано өсөн редакцияла С.Есениндың «Отчалившая Русь» (1983) шиғырына поэма арнаған.
Йырсы эре грампластинка яҙҙырыу студияларында 50-нән ашыу диск яҙҙыра.
Опера партиялары
1977
Оло Уҙалы
Этимологияһы
«Уҙалы» башҡорт телендәге «уҙалы-ҡаҙалы» тигәндән дә, «ыҙалы», йәғни михнәтле тигәндән дә булыуы ихтимал. Уҙалы-ҡаҙалының синонимы — тарау-торау.
Үмм Күлсүм - Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы
Өммөгөлсөмдө Ғүтәйбәгә йәрәшеү
Буласаҡ Рәсүл өйләнеп, ишле ғаилә башлығы булып китә. Уландары ғына ғүмерһеҙ булып сыға. Әммә береһенән-береһе аҡыллы, һөйкөмлө, тәрбиәле ҡыҙҙары буй еткерә, уларҙы һората ла башлайҙар. Әбү Ләһәбтең дә ике улы — Ғүтбә менән Ғүтәйбә егет ҡорона инә. Руҡая менән Өммөгөлсөмдө уларға йәрәшәләр.
Пәйғәмбәребеҙҙең ҡыҙҙарын халҡыбыҙҙың яҡшы белгәнлеге, уларҙы яратҡанлығы балаларға исемдәре йыш ҡушылыуынан, ә Фатиманың исеме хатта ауыҙ-тел ижадына, им-томға ингәнлегенән күренеп тора. Руҡая исеме ике төрлө вариантта ҡулланыла – Раҡия һәм Орҡоя. Исем “ылыҡтырғыс”, “үҙенә йәлеп итеүсе”, “алдан барыусы”, “тылсымлы” тигән матур мәғәнәләр бирә. Исемдәрҙең һуңғыһы халыҡ йырына ла ингән: “Баҫ әле, Өммөгөлсөм, иҙәндәре бөгөлһөн”… Гөлсөм тип кенә ҡыҫҡартылып, был исем совет заманында ла йыш ҡушылды, юғалғаны булманы, әле лә исемлектең иң юғары баҫҡыстарында тора. Үмм – “инә”,“әсә” тип тәржемә ителә һәм ғәрәптәрҙә ҡатын кешенең балаһыныҡына ҡушылып ҡушамат булараҡ ысын исемен дә алмаштырыуы мөмкин. Мәҫәлән, Рәсүлебеҙҙең бер хәләленең исеме Өммө Сәләмә улыныҡына бәйле тарихҡа инеп ҡалған. Әбү тигәне инде “атай” һүҙе булыр.
Өммөгөлсөмдөң вафаты
…Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙрәте Усман менән Өммөгөлсөм бинт Мөхәммәттең дә никахы бары алты йылдан саҡ уҙып ҡала. Уларҙың балалары булмай. Йортона үҙенең аҫыл булмышы менән йәннәт күркәмлеге, йәннәт ләззәте биреп йәшәгән был хәләлен дә Һижрәнең 9-сы йылында ерләй буласаҡ бөйөк хәлиф. Пәйғәмбәребеҙгә йәнә ҡайғы килә. Шунан бер йыл алда ғына вафат булған ҡыҙы Зәйнәб ҡайғыһы ла уңалып өлгөрмәгән була бит әле. Йәнә бер йылдан тоҡомон дауам итеүсе булып ҡалыр тип өмөтләнгән улы Ибраһим да гүр эйәһе булып ҡуя. Үҙ ҡулында йән биргән сабыйына Пәйғәмбәребеҙҙең: - Балаҡайым! Беҙ Алланың ҡушҡанына ҡаршы тора алмайбыҙ. Ибраһимым! Әгәр мин үҙебеҙҙән алда киткәндәр менән йәнә күрешәсәгебеҙҙе белмәһәм, ҡайғымдан ни эшләргә белмәҫ инем. Беҙҙе ҡалдырып китеүеңә бик тә ҡайғырабыҙ. Күҙебеҙ тулы йәш, йөрәгебеҙ тулы һағыш. Тәҡдиребеҙ шул булғас, бер хәл дә итеп булмай, - тигәне тарихта теркәлеп ҡалған.
Һылтанмалар
Umm Kulthum bint Muhammad
Алағуз
Тарихы
1736 йылғы документар буйынса ауылдың боронғо исеме Баҡын (Бакин) булған. Алағуз ауылына Дыуан ырыуына ҡараған башҡорттар үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. 1736—1745 йылдарҙа Дыуан улусы старшинаһы Баҡын Кейексин булған. Ауылдың атамаһы уның улы улус старшинаһы Алағуз Баҡынов исеме менән бәйле. Ауылға 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарынан алда нигеҙ һалынған. Алағуз (Баҡын) ауылы тураһында 1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдары тураһындағы рапорттарҙа беренсе тапҡыр телгә алына Ауылдың икенсе исеме Ҡабыл Алағузин исеменә бәйле. Алағузин Ҡабыл (1734—1815) — Дыуан улусы старшинаһы Алағуз Баҡыновтың улы, баш күтәреүсе. 1774 йылдың ноябрендә Юлай Аҙналин отряды сафтарында Силәбе ҡәлғәһен алыуҙа ҡатнашҡан. 1776—1815 йылдарҙа Троицк өйәҙенең 4-се башҡорт кантонында Дыуан улусының 3-сө йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә.
Мегион
Халҡы
Түбәндә 2010 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ҡала халҡының
Сервисы
Теннис корты, бассейны, тренажёр залы һәм саунаһы булған заманса «Жемчужина» спорт-һауыҡтырыу комплексы бар.
Баҙлыҡ (Мәнәүез ҡушылдығы)
Баҙлыҡ  (Базлык) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәнәүез йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
16 август
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Руҡайя — Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡыҙы
Зат-ырыуы
Руҡайя кешелектең иң гүзәл заттарынан — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙән һәм Хәҙисә раҙыйаллаһу ғәнһәнән донъяға килә. Руҡаяны Хәҙисә Инәбеҙ мөбәрәк хәләленә 33-тәр тирәһе булғанда ҡулына ала.
Руҡайяның Ғүтбәгә әйттерелеүе
Әбү Талиптың Әбү Ләһәб исемле бер туған ҡустыһы ла була, йәғни ул Пәйғәмбәребеҙҙең атаһы менән дә бер туған. Әбү Ләһәб улы Ғүтбәгә Руҡайяны әйттергән була.
Чохрак (Лаба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кочвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Карагай (Кокса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Березовка (Бишбүләк районы)
Березовка (Березовка) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7 кеше. Почта индексы — 452057, ОКАТО коды — 80212804003.
Юх-ПАй-Соим
Юх-ПАй-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Луп-ПАй-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Кандалакша ҡултығы
Ҡултыҡтың төньяҡ-көнбайыш осонда, Лупчи губа ярында Ҡандракша ҡалаһы урынлашҡан.
1976 йылда ҡултыҡ Халыҡ-ара әһәмиәттәге һыу-һаҙлыҡ биләмәләре исемлегенә индерелә.
Баҡалы (Дим ҡушылдығы)
Баҡалы — (Бакалка) - Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының һул ярына тамағынан 455 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Руиси соборы
Тарихы
Руиси соборы Шида-Картли төбәгендәге Карели муниципалитеты  Руиси ауылының уртаһында тора.
Дильхан Эрюрт
Дильхан Эрюрт (төр. Dilhan Eryurt ; 29 ноябрендә 1926, Измир — 13 сентябрь, 2012, Анҡара) — төрөк астрофизигы.
Бригитта Шведская
Биографияһы
1346 йылда изге Бригитта Иисустан яңы монахтар орденына нигеҙ һалырға бойороҡ ала. Магнус Эрикссон был идеяларға риза була һәм Вадстендә буласаҡ орден монастыры өсөн ер бүлеп бирә. Әммә Авиньондан сыҡҡан рим папаһы Климент VI изге Бригиттаның был үтенесен кире ҡаға.
Бишбүләк
Бишбүләк (Бижбуляк) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6446 кеше. Почта индексы — 452040, ОКАТО коды — 80212810001.
Айытҡолов
Айытҡолов — фамилия.
А. А. Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университеты
Тарихы
2017 йылдың мартында Рособрнадзор Ежевский исемендәге Иркутск дәүләт аграр университетына студенттар ҡабул итеүҙе тыя.
Шумилов Пётр Павлович
Биографияһы
Дүрт класлыҡ башланғыс мәктәпте, юғары училищеның дүрт класын, Бобринец гимназияһының бишенсе класын (1919), Херсон ауыл хужалығы институтының бер курсын (1923—1924), М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының физика-механика факультетын тамамлай (1929).
Һуғыш башланғандан һуң Пермь өлкәһенең Краснокамск ҡалаһында (унда 1941 йылдың сентябрендә Наркомнефттең Пётр Павлович етәкселек иткән Баҡы турбиналы быраулау эксперименталь контораһы (ЭКТБ) эвакуациялана) танкыға ҡаршы ҡоралдың яңы төрҙәренең конструкцияһын төҙөү менән шөғөлләнә башлай.
Кужербак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡасаҡ (хикәйә)
Сюжет
Ете йәшлек Пашаның Пасханан бирле ҡулы ауырта. Көҙ көнө әсәһе улын табибҡа күрһәтергә була. Клиникаға тиклем юл оҙон булғанлыҡтан, улар таң атҡансы йәйәү бара. Клиникала кеше бик күп була. Бына Пашаның да табибҡа сираты етә. Табип малайҙың ҡулындағы шеште ҡарай ҙа, уның әсәһен, балаһын клиникаға иртәрәк килтермәгәне өсөн, әрләп ташлай, сөнки хәҙер инде малайҙың ҡул быуыны ла ауырта башлаған була. Павелды, операция эшләргә була, дауаханала ҡалдыралар. Унда Павелды өс кешелек палатаға һалалар, кейемен алыштырып, тамағына ашаталар. Бала быға тиклем бындай таҙа һәм матур урынды күрмәгән була. Аҙаҡтан Павел дауахана буйлап йөрөй.
Гранада әмирлеге
Тарихи әһәмиәте
1492 йылда Гранада 1453 йылгы өметһеҙ Константинополде хәтерләтә. Былар барыһы ла социаль ойошманың күрһәтелгән етешһеҙлектәре, гуманитар көрсөк һәм Гранаданың тышҡы сәйәси хәле менән бергә, әмирлекте тулыһынса еңелеүгә килтерә. Иберия ярымутравын мосолмандарҙан яулап алып, Испания триумфты байрам итә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, шул уҡ йылда испан экспедицияһы Колумб Американы аса. Бынан тыш, күп кенә күренекле христиан эшмәкәрҙәре мосолман Гранадаһының емерелеүен төрөктәр һөжүме аҫтында христиан Константинополенең ҡолатылыуы өсөн лайыҡлы компенсация тип кабул итәләр.
Куданга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исмәғил Айытҡолов
Биографияһы
Исмәғил Айытҡолов сығышы менән Нуғай даруғаһы Бөрйән улусы башҡорттарынан. Бөрйән улусы сотнигы.
Карагем (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бокалка
Бокалка — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/177/475/445 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Куркужин
Куркужин — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Малка йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Малка от Кура-Марьинского канала и до устья, Баксан йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Марта Шведская
Икенсе донъя һуғышы
Икенсе донъя һуғышының күп өлөшөн принцесса Марта Америка Ҡушма Штаттарында үткәрә, ул унда үҙ иле өсөн эшләй. 1942 йылда ул Лондонға, ҡайныһының тыуған көнөн билдәләү өсөн ҡатнашырға бара. 1945 йылда Норвегияға ҡайтҡас, уға «милләт әсәһе» тигән ҡушамат бирәләр. Принцесса Норвегияның кронопринцессаһы булараҡ тулыһынса үҙ ролен үтәй һәм норвегтарҙың именлеген һәм тотороҡлоғон булдырыу өсөн бөтә көсөн һала.
Ангальджа
Ангальджа — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Корта (Оло Корта) йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Эҙәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Бельгия
Тарихы
Германияла генерал фон Фалькенхаузен етәкселегендә немец хәрби идаралығын индереү.
1993 йылдың 31 июле — Бельгия короле Бодуэн вафат була, уның ҡустыһы Альберт II тәхет вариҫы була.
2006 йылдың 12 ғинуарында — Бельгия — Европа Именлек һәм хеҙмәттәшлек ойошмаһы (ОБСЕ) рәйесе.
Иҡтисады
Энергетиканың төп тармағы — атом яғыулығы. Бельгияла ике АЭС бар, береһе — Антверпендан алыҫ түгел, икенсеһе — Юи районында. Әлеге ваҡытта илдә электр энергияһының 75%-ы АЭС-тарҙа етештерелә.
Фәне һәм техникаһы
XVII Быуаттың тәүге яртыһында Валлон сым тимер етештереү алымы Швецияла таралған һәм 260 йыл буйына ҡулланылған.
Бельгия халҡының йәш һәм енси структураһы
Уртаса йәш
Балалар үлеме күрһәткестәре
Терроризм һәм енәйәтселек
2016 йылдың 22 мартында иртән Брюсселдә теракттар серияһы булды. Аэропортта һәм метрополитенда өс шартлау яңғыраған. Һөҙөмтәлә 34 кеше һәләк була һәм 250-нән ашыуы яралана.
Һынлы сәнғәт (живопись)
Ренессанс осоронда уҡ Фландрия үҙенең һынлы сәнғәте (фламанд примитивистары) менән дан тота. Һуңыраҡ Фландрияла Рубенс йәшәгән һәм ижад иткән (Бельгияла Антверпенды әле лә Рубенс ҡалаһы тип атайҙар). Әммә XVII быуаттың икенсе яртыһында фламанд сәнғәте яйлап тарҡалыуға дусар бара. Һуңыраҡ Бельгияла рәсем сәнғәте романтизм, экспрессионизм һәм сюрреализм стилдәрендә үҫешә. Билдәле Бельгия рәссамдары — Джеймс Энсор (экспрессионизм һәм сюрреализм), Констант Пермеке (экспрессионизм), Леон Спиллиарт (символизм), Франц Ричард Унтербергер (романтизм), Ги Гюйгенс (fr Guy Huygens), Рене Магритт (сюрреализмдың иң мөһим вәкилдәренең береһе тип иҫәпләнгән).
Әҙәбиәте
Әҙәбиәттә тел принцибы буйынса бүленеш байтаҡҡа көслөрәк. Франк телендәге әҙәбиәт француз традицияларына тартыла, был, атап әйткәндә, Бельгияла күп кенә француз яҙыусыларының (мәҫәлән, Бодлер) эшләүенә бәйле.
Бельгия телекоммуникациялары
Бельгиялағы телекоммуникациялар бик юғары кимәлдә. Мобиль элемтә, телевидение, Интернет, радио инфраструктуралары үҫешкән. Бельгияның Интернеттағы домены — «.be».
Бельгияла 61 интернет-провайдер бар. Улар 5,1 миллион интернет ҡулланыусыны хеҙмәтләндерә (2004 йыл мәғлүмәттәре) ).
1998 йылда Бельгияла 79 FM-радиостанция, 7 АМ-станция һәм 1 ҡыҫҡа тулҡынлы станция була. 8,075 миллион радио тыңлаусы хеҙмәтләндерелә. 1997 йылда 25 телевидение станцияһы һәм 10 ретранслятор була. Әлеге ваҡытта бөтә ил буйынса 4,72 миллион телевизор һатып алынған.
Туризм
Бельгия 2007 йылғы Халыҡ-ара иҡтисади форумда тәҡдим ителгән "Сәйәхәттәр һәм туризм өлкәһендә конкуренцияға һәләтлелек буйынса исемлек"тә 21-се урынды биләй. Исемлектә Бельгия күрше илдәргә ҡарағанда түбәнерәк тора.
Хәким Ғиләжев
Биографияһы
Лоҡман-Хәким Ғабдрахман улы Ғиләжев 1923 йылдың 1 мартында Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантонының Ҡаңны-Төркәй ауылында тыуған.
Темәс Илекәев
Биографияһы
1735—1737 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында әүҙем ҡатнаша. 1742 йылда 4 даруғаның — Ҡазан, Нуғай, Себер һәм Уҫы даруғаларының башҡорт вәкилдәре делегацияһы составында, 1736 йылдың 11 февралендәге указдар буйынса индерелгән керҙәштәргә ер менән оброкһыҙ файҙаланыу хоҡуғын һәм башҡорттарҙан туй өсөн һалымды бөтөрөүҙе һорап, Өфө вице-губернаторы П. Д. Аксаковҡа яҙылған хатҡа ҡул ҡуйған.
Оло Өйҙөрәк
Благовар районының Өйҙөрәкбаш ауылынан төньяҡҡа табан 0,5 км алыҫлыҡта башлана. Благовар һәм Дәүләкән райондары буйлап төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа, Урта Өйҙөрәк йылғаһы тамағынан — Дәүләкән районы буйлап көнсығышҡа табан аға.
Башлыса ҡар һыуы менән туйына. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу сығымы 1,3 куб/с. Бассейн рельефы убалы. Ландшафы йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далаларҙан тора. Бассейнының 8 процентын урман ҡаплаған, 50 проценттан ашыуы һөрөлгән. Ҡушылдыҡтары: Ҡурай йылғаһы, Урта Өйҙөрәк йылғаһы, Кесе Өйҙөрәк йылғаһы (бөтәһе лә уң ҡушылдыҡтары).
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һағыҙаҡ һары
Ҡылыҡһырлама
Ҡарғанан ҙурыраҡ,осҡанда киң ҡанаттары һәм оҙон ҡойроғо күҙгә салына. Һырты көрәнһыу ерән, ҡорһаҡ яғы һәм түше буй ала, таптар менән сыбарланған, һорғолт һоро. Бер аҙ йомағараға оҡшаған, унан сыбар ҡорһағы, һарғылт төҫө, яланғас аяҡтары менән айырыла.
Йәшәүе рәүеше
Яланда, ҡоро таҡырҙарҙа йәшәй. Ваҡ хайуандар, кеҫәртке һәм йыландар, бөжәктәр менән туҡлана. Саға торған бөжәктәрҙе ярата, ҡаяуҙарын өҙөп төшөрөп кенә йота. Йылы яҡтарға китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Киң генә таралған. Ояһы ҡая таштарҙа, һирәкләп ағас баштарында була. Ҡара таплы 2-3 йомортҡаһы була. Зарарлы кимереүселәрҙе өырып файҙа килтерә. thumb|Pernis apivorus
Монголия тарихы
Һунну (б. э. т. 209 — 93 йылдар)
Һунну хакимы, Модэ-шаньюй (209—174), Дунхуны буйһондора, Юэчжины (арийҙарҙы) тарҡата һәм үҙенең власы аҫтында Үҙәк Азиялағы бөтә арауыҡты берләштерә — Маньчжуриянан ҡаҙаҡ далаларына тиклем һәм Бөйөк диуарҙан хәҙерге Рәсәй сиктәренә тиклем.
Иртә монгол ҡәбиләләренән сяньби ҡәбилә берләшмәһе айырылып тора, ул Ҡытай менән б.э.т. I быуатта Төньяҡ Һуннуға ҡаршы килешеү төҙөй. Тәүге тапҡыр һуннуларҙы сянбиҙар б.э.т. 87 йылда еңәләр, II быуат башында сянбиҙар бик көслө булалар, хатта Ҡытайға һөжүм итәләр, әммә йыш ҡына уңышһыҙлыҡтарға тарыйҙар.
Һүҙ
Һүҙ тураһында дөйөм төшөнсә
Һүҙ, ҡағиҙә булараҡ, телдең йәки телмәр эшмәкәрлегенең төп берәмеге йәки башҡалар менән бер рәттән уларҙың төп берәмектәренең береһе булараҡ кәүҙәләнә. Тел ижтимағи тормоштоң төрлө өлкәләрендә ҡулланыу тапҡанлыҡтан, һүҙ төшөнсәһе һәм уны өйрәнеү тик тел ғилеме менән генә сикләнмәй: әлбиттә, һүҙ шулай уҡ башҡа фәндәрҙең дә иғтибар үҙәгендә, уның сиктәрендә тел йә система, йә кешенең телмәр эшмәкәрлеге булараҡ өйрәнелә; шуға ярашлы һүҙ фәлсәфә, психология, логика һәм фәнни тикшеренеүҙәрҙең башҡа йүнәлештәре сиктәрендә ҡарала. Шул уҡ ваҡытта, йыш ҡына һүҙҙе атомар лингвистик берәмекге итеп интуитив ҡабул итеү арҡаһында, ул билдәһеҙ һәм тәжрибәгә нигеҙләнмәгән (априори) төшөнсә тип һанала; уның теоретик нигеҙе теге йәки был фәнгә ярашлы тормошҡа ашырыу сиктәрендә төҙөлә.
Бынан тыш, ҡайһы саҡта тикшеренеүселәр һүҙҙең мәғәнәһен генә түгел, ә асыл мәғәнәһен дә билдәләргә кәрәк тип һанай. Был осраҡта һүҙҙең мәғәнә асылын төҙөү берәмеге, бөтә туған телдә аралашыусылар өсөн үҙгәрешһеҙ һәм объектив булмай һәм, беренсе сиратта, эшмәкәрлектең теге йәки был мотивтарына йәки аныҡ коммуникаторға, йәки ундайҙар төркөмөнә бәйле тип аңлатыла. Үрҙә әйтелгәндәрҙән тыш, һүҙҙең асыл мәғәнәһе төшөнсәһе менән йыш ҡына уның эмоциональ-аффектив буяу кеүек үҙ аллы аспекты тура килә.
Һүҙ төркөмдәре
Һүҙҙәр телмәрҙең төрлө һүҙ төркөмдәренә бүленә.
Куржень
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юрате һәм Каститис
Мәҙәни әһәмиәте
Курорт ҡалаһы Палангала 1960 йылдан алып Юрате һәм Каститисҡа арналған фонтан тора (Гайгалайте скульптураһы). Ҡала гербының һүрәтләнеше риүәйәттең йөкмәткеһенә бәйле: зәңгәрһыу ялан Балтик диңгеҙен кәүҙәләндерә, гәрәбә муйынсаҡ боронғо сәнғәт тураһында һөйләй, ә көмөш таж — диңгеҙ алиһәһе Юратены хәтерләтә.
Кузюг Полдневой
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Астанова Лола
Биографияһы
2012 йылдың 19 ғинуарында Астанова беренсе тапҡыр Дональд Трамп етәкселегендә Владимир Горовиц хөрмәтенә ойошторолған махсус концертта Карнеги-холда сығыш яһай. Концерттан килгән барлыҡ килем Америка онкология йәмғиәтенә күсерелә. Шул уҡ йылдың 30 майында Астанова пианистың профессиональ эшмәкәрлегендәге ҡаҙаныштары өсөн премия менән бүләкләнеү тантанаһында Байрон Дженис менән Линкольн-үҙәктә дуэтта уйнай.