cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мәмлиев Айрат Хәбиб улы
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
2-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены миҙалы (2011).
Варм-Шепыль-Муч
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Округ суды бинаһы (Таганрог)
Тарихы
1882 йылда суд бинаны ҡалдырып, Петровск урамына күсенә.
Ғарифуллина Айһылыу Рәжәп ҡыҙы
Шағир хаҡында
Моңло күңелле, һутлы телле шағирә ул. Шағирәнә күңел хистәре моң менән ҡауышып, А.Туҡтағолов, М. Солтановалар музыкаһына мәңгелек ҡиммәттәр хаҡындағы йырҙар менән тулыландырҙы сәнғәт илен. (Күптәр был йырҙар А.Ғарифуллина һүҙҙәренә икәнен дә белмәйҙәр). Үҙем етәкләгән вокал ансамблдең республика кимәлендәге тәүге лауреат исемен нәҡ Айһылыуҙың һүҙҙәренә яҙылған «Гөрләүек» йырым килтерҙе. Рухлы, сая башҡорт ҡатыны. Юҡҡамы ни, үҙенән күпкә олораҡ ил инәһе дәрәжәле өфөлөләр «ағинәй» исеме бирҙеләр. Ел иҫкән яҡҡа ғына башын бора һалып бармаҫ, «кәшмәген» йылғаның ағышы ыңғайына ғына ағыҙмаҫ, билбауырҙан һалҡын һыу кисеп булһа ла йылға үренә этеп барыр ул. Беҙгә, ҡатын-ҡыҙҙарға хас тормош ваҡлыҡтарынан өҫтөн ул. Ошоноң байы Аллаһы Тәғәләбеҙ уға оло ғилем биргән. Районыбыҙҙа 21 быуат мөслимәләренең беренсеһелер. Иман нурын янындағыларға таратып, нур бөркөп йәшәй ул. Миңнур Ҡасимова, уҡытыусы
Ғүмәров Рауил Ғатаулла улы
Биографияһы
1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1961).
Цицерон
Оратор карьераһының башы
Росций эшенең Рим өсөн мөһимлеге, Цицерондың фекеренсә, шунда — «бик оҙаҡ тынлыҡтан һуң» тәүге тапҡыр «үлтереш эше буйынса суд була,ә бит был ваҡыт араһында күпме иң әшәке һәм ҡот осҡос үлтерештәр булған». Шулай итеп, яҡлаусы Боронғо Римдәге граждандар һуғышы (б.э.т. 83—82 йй) ваҡытындағы үлтерештәр һәм диктатор режимы менән риза булмағандарға ҡаршы ойошторолған Сулла репрессиялары тураһында кинәйләп әйтә. Ғәйепләнеүсенең атаһын, ул заман өсөн бик бай кешене, алыҫ туғандары Сулланың фавориты Корнелий Хрисогон аша үлгәндән һуң проскрипция исемлегенә (закондан тыш, вне закона) индереп, уның мөлкәтен юҡ хаҡҡа ғына һатып, үҙ-ара бүлешергә уйлай."Намыҫһыҙ һөмһөҙҙәрҙең", Цицерон уларҙы шулай тип атай, уйҙарын тормошҡа ашырырға уның законлы вариҫы ҡамасаулай, шуға уны атаһын үлтереүҙә ғәйепләргә булалар. Шуға күрә был эштә яҡлаусы ғәйепләнеүсене яҡлау менән генә сикләнмәй (уны барыһы ла күреп тора), ә енәйәтселәрҙең ҡомһоҙлоғон асып һала. Улар Рим граждандарының үлеменән файҙаланып, байый, үҙ енәйәттәрен йәшерер өсөн танышлыҡтарын файҙалана. Цицерон судьяларға ярамһаҡланмай, ә «нисек тә булһа енәйттәр өсөн нығыраҡ яза биреүҙе, нисек тә булһа оятһыҙ кешеләргә ҡурҡмайынса ҡаршылыҡ күрһәтеүҙе» талап итә: « Әгәр һеҙ был суд эшендә үҙегеҙҙең ҡараштарығыҙҙы белдермәһәгеҙ,ҡомһоҙлоҡ, енәйәтселек һәм әҙәпһеҙлек шуға тиклем барып етәсәк, йәшерен генә түгел, хатта ошонда, форумда, һеҙҙең аяҡ аҫтында, судьялар, эскәмйәләр араһында үлтерештәр башланасаҡ».
Марк Антонийға ҡаршы оппозиция
Икенсе филиппика ноябрь аҙағында тамам була. Антоний Цизальпий Галлияһына китә (Италияның төньяғында По йылғаһы буйында), Цицерон ғәмәлдә республика башлығына әйләнә. Ул Децим Юний Брут, ике консул һәм Цезарҙың вариҫы Октавиан менән Антонийға ҡаршы берләшә. 20 декабрҙә Цицерон өсөнсө һәм дүртенсе филиппика менән сығыш яһай, Антонийҙы Катилина һәм Спартакҡа тиңләй.
Вачев (йылға)
Вачев  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/174/59    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Вачев 2
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шайтан яҙмалары
Өйрәнеү тарихы
Боронғо һүрәттәрҙе 1976 йылда В.Т. Петрин, А.Ф. Шорин, В.Н. Широков таба. Артабан бер нисә тапҡыр тикшереүселәр була. 1990 йылда «Шайтанская и Северская писаницы на Среднем Урале», (Широков В. Н., Чаиркин С.Е.) хеҙмәте баҫыла. 2007 йылда Широковтың  «Уральские писаницы: Реки Реж и Ирбит» китабы донъя күрә. Ул бөгөнгө көндә һүрәттәр буйынса тулы өйрәнелгән баҫма тип һанала.
Ҡуян (Пермь крайы)
Халыҡ һаны
2010 йылдың 14 октябрендә уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 1312 кеше теркәлгән.
Ситдиҡов Баян Ғариф улы
Биографияһы
Баян Ғариф улы Ситдиҡов 1916 йылдың 14 (27) ғинуарында хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Туймазы районының Ҡандра станцияһы ҡасабаһында тыуған.
Исхаҡов Фән Ғәйнетдин улы
Биографияһы
Фән Ғәйнетдин улы Исхаҡов 1932 йылдың 2 сентябрендә Башҡорт АССР-ының (хәҙер Башҡортостан Республикаһы) Ҡырмыҫҡалы районы Ҡарлыман ауылында тыуған. Ҡарлыман мәктәбендә белем ала. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, 15 йәштә ата-әсәһеҙ ҡалғас, “Сулпан” колхозында тракторсы ярҙамсыһы булып эш башлай. Армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, тракторсылар курсын тамамлап, 1954 йылда Салауат исемендәге колхозда тракторсы булып эш башлай. Шул йылдарҙа район баҫыуҙарында кукуруза үҫтерелә башлай һәм был яуаплы эш бригаданың иң алдынғы тракторсыһына йөкмәтелә. Кукурузаны үҫтереү ҙур тырышлыҡ һәм уны үҫтереү технологияһын теүәл үтәлешен талап итә. Бигерәк тә тәүге йылдарҙа, яңы технологияны үҙләштергән мәлдә, сәсеү шаҡмаҡлап, үлсәү сымы ярҙамында атҡарыла. Фән Ғәйнетдин улы кукурузаны үҫтере серҙәрен тиҙ үҙләштереп, минераль ашламалар ҡуллана, төрлө ҡулланмалар менән азот ашламаһын аммияк һыуы итеп тупраҡҡа керетә. Был үҙ сиратында, яҡшы һөҙөмтәләргә килтерә һәм йәшел массаны арттырыуға булыша. Кукуруза баҫыуҙарының гектарынан 300—400, хатта республикала рекордлы 600 центнер йәшел масса уңышы алып, Фән Ғәйнетдин улы күп тапҡырҙар райондың «Иң алдынғы кукуруза үҫтереүсеһе» исеменә лайыҡ була.
Бригадирҙың техника буйынса ярҙамсыһы, аҙаҡ комплекслы бригада бригадиры булып эшләү осоронда ла ул талапсан булыуынан тыш, йәш механизаторҙар менән бай эш тәжирбәһен уртаҡлаша,  техника нескәлектәрен өйрәтә, уларҙа крәҫтиән хеҙмәтенә һөйөү тәрбиләй. Фән Ғәйнетдин улы етәкләгән Ҡарлыман комплекслы бригадаһы иген, техник һәм мал аҙығы культураларын үҫтереүҙә, һыйыр малы һәм һарыҡ үрсетеүҙә һәр ваҡыт яҡшы һөҙөмтәләргә ирешеп эшләй. Фән Ғәйнетдин улы «Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ» ордены, СССР ВДНХ-ның Алтын һәм Бронза миҙалдары менән бүләкләнә, 1970 һәм 1977 йылдарҙа СССР ВДНХ ҡатнашыусыһы булып раҫлана, БАССР-ҙың Ауыл хужалығы министрлығының һәм район хакимиәтенең Маҡтау Грамоталары менән бүләкләнә.
Сар-Вож (Киваж ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡыҙыл байраҡ
«Ҡыҙыл байраҡ» шиғыры
Бөгөн батша ул Бөтә донъяға, Уға ниндәй көс Ҡаршы тора ала?
Төп фекере һәм художество алымдары
«Ҡыҙыл байраҡ» шиғыры бөтә ил күләмендә оло ваҡиға итеп ҡабул ителгән әҙәби күренеш. Ул яңы заман тыуыуын хәбәр итеүсе тәүге шиғри ҡарлуғастарҙың береһе. Шағир тарихи үҫештең төп көсө — эшсе синыфы тураһында көслө поэтик һүҙ әйтә алды. Революцион күтәрелеште ошондай ҡолас менән сағылдырған шиғырҙан һуң башҡорт поэзияһының гражданлыҡ яуаплылығы тағы ла артты. Тәүге строфанан уҡ шиғырға киң һулыш, көрәш күтәренкелеге килеп инә.
Танаис (музей-ҡурсаулыҡ)
Тарихы
Хәҙерге көндә ҡурсаулыҡта 40-ҡа яҡын кеше эшләй. Уның территорияһында музейҙың, төп тарих экспозицияһы, фонд һаҡлау бинаһы, администрация, стационар һәм ваҡытлыса күргәҙмәләр, музей-педагогик уҡыуҙар, техник хеҙмәттәр өсөн тәғәйенләнгән бүлмәләре булған, яңы бинаһы төҙөлгән.
НормаШәкәр
Тарихы
2011—2012 йылдарҙа Подгребельный Microsoft Seed Fund Башланғыстарҙы финанслау фондынан 50 мең доллар грант һәм «Главстарт» стартап-акселераторынан 100 мең доллар алыуға өлгәшә. 2012 йылда порталдың һынау версияһы эшләй башлай. Проектҡа исемде компания акционерҙарының береһе Михаил Зуев уйлап таба.
Тәнҡит
2015 йылдың апрелендә сервер түләүлегә әйләнде. 2 апрелдән башлап сайтҡа абунасы түләүе индерергә кәрәк, ул бер ай файҙаланған өсөн 98 һум тәшкил итә. 2апрелдән һуң бер аҙна эсендә серверға элек яҙылған кешеләрҙең ҡайһы берҙәре унан баш тарта, ләкин, эшләнмә авторҙары белдереүенә ҡарағанда, яңы клиенттар арта бара: шул уҡ аҙна эсендә сайтта йөҙҙән ашыу кеше теркәлгән.
Өләсәй вышка
Өләсәй вышка — Ишембай ҡалаһының мемориаль комплексы, Башҡорт Нефтен Тәүге асыусылар урамы йәнәшәһендә, Нефтселәр скверында урынлашҡан.
Тасуирлама
Аллеялар буйлап асылған ятҡылыҡтар яҙылған табличкалар ҡуйылған.
Сәнғәт әҫәрҙәрендә сағылышы
Шағир Мадрил Ғәфүров "Өләсәй вышка"ға арнап шиғыр яҙған. Всё, что знал я о ней понаслышке, Уместится в одну лишь строку, А с неё, с этой маленькой вышки Начиналось «Второе Баку»! В ней была богатырская удаль, Вышло время — ушла на покой, И теперь её «бабушкой» люди В обиходе зовут меж собой. А чтоб помнили все в нашем крае Тот далёкий великий момент, Возвели её, словно героя, На белокаменный постамент. И стоять ей на славу округе, Где кипит созидательный труд, А качалки, как верной подруге, День и ночь ей поклоны кладут.
Хисмәтуллин Ғабдрахман Ғәбит улы
Биографияһы
Һуңынан Өфө ҡалаһында йәшәй. 1982 йылда Өфө ҡалаһында вафат була.
Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
Телдә лингвистик — философик мөнәсәбәт категорияһын һәм релятивлыҡтың семантик категорияһын, телмәр контакты төшөнсәһен һәм уны белдереү системаһы сараларын өйрәнеүгә, когнитив лингвистикаға, сағыштырма семантика (урыҫ теле, башҡорт теле һәм татар теле материалында) проблемаларына; вузда лингвистика дисциплиналарҙы уҡытыуҙың методологик һәм методик мәсьәләләрен эшләүгә арналған 350-гә яҡын фәнни һәм фәнни-методик хеҙмәте бар, вуз дәреслектәре авторы.
Дорошенко Николай Александрович
Биографияһы
Үҙ проекттарын төҙөгәндә Николай Дорошенко "академия стилендәге " ренессанс, классицизм, барокко формаларына һәм мотивтарына ҙур иғтибар иткән. Уның хәҙерге заманда һаҡланып ҡалған архитектура эштәре Ростов ҡалаһының архитектура ҡомартҡылары иҫәбендә.
Үрге Мөллә (йылға)
Һыу режимы
Үрге Мөллә йылғаһында ташҡын апрелдә башлана һәм 20-25 көн дауам итә, апрель аҙағында һыу кимәле иң юғары нөктәһенә етә. Йылдың йылы ваҡыттарында, көслө ямғырҙар яуғанда, һыу ныҡ күтәрелеп, ташҡындар ҙа булып ала. Ҡайһы бер урында йылғаның киңлеге 400 метрға барып етә.
Географияһы
Артабан Үрге Мөллә йылғаһы, Черняев урманы ситенән ағып, Индустриаль һәм Дзержинский райондары сиген киҫеп үтә. Дзержинский биҫтәһендә йылға Парк һәм Заостровка микрорайондары аша аға, унда ла йылғаның бер нисә күпере бар:
Түбәнге Мөллә (йылға)
Тарихы
Мөллә (башҡ. мөл; мөлләү) топонимының килеп сығышын Башҡорт теленең академик һүҙлеге «МӨЛ, МӨЛЛӘҮ» һүҙҙәренә бәйләй. Борондан ошо төбәктә төпләнеп йәшәгән башҡорттар был йылғаларҙа һалға бәйләмәйенсә лә ағас ағыҙыр булған. Миҫал:
Андре-Мари Ампер
Андре-Мари Ампер (André-Marie Ampère; 20 ғинуар 1775 йыл, Лион — 10 июнь 1836 йыл, Марсель ) — Франция физигы, математик һәм тәбиғәт фәндәре белгесе.
Фәнни эшмәкәрлеге
1822 йылда Ампер соленоидтың (ток менән кәтүк) магнит эффектын аса, бынан солеонидтың даими магнитҡа торошло булыуы тураһында фекер тыуа. Шунан ул магнит ҡырын соленоид эсендәге тимер кендек менән көсәйтергә тәҡдим итә. Амперҙың идеялары «Электродинамиканан күҙәтеүҙәр йыйынтығы» (франц. «Observations Récueil électrodynamiques d», Париж, 1822), «Электродинамик күренештәр теорияһы» (франц. «De la des phenômenes thèorie Precis électrodynamiques», Париж, 1824), «Электродинамик күренеш теорияһының ҡыҫҡа курсы» (франц. «Des électrodynamiques Thèorie phenômenes»). 1826 йылда ул магнит ҡырҙары әйләнеше тураһындағы теореманы иҫбатлай. 1829 йылда Ампер коммутатор һәм электромагнит телеграф уйлап сығара.
Ғалим хөрмәтенә электр тогы көсө берәмеге «ампер» тип, уны үлсәү приборҙары — «амперметр» тип атала.
Төньяҡ Нюба
Төньяҡ Нюба — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюба йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Театр майҙаны (Дондағы Ростов)
Театр менән йәнәшәлә фонтандар ансамбле урынлашҡан, скульптура композицияһының авторы — Вучетич Евгений Викторович. Фонтан квадрат формаһындағы бассейндан ғибәрәт, уртаһындағы постаментта дүрт атланттан торған скульптура төркөмө өҫкә һыу аттырған алдырҙы тотоп торалар. Төркөмдө ауыҙҙарынан горизонталь һыу аттырған тәлмәрйен һәм ташбаҡа фигуралары ултырған тумбалар уратып алған. Ҡалала, йәш скульптор был ер-һыу хайуандарының йөҙөнә ҡайһы бер ҡала башлыҡтарының йөҙ һыҙатын биргән, тигән легенда йәшәй. Скульптура һындары бетондан эшләнгән.
Я. П. Бакланов һәйкәле
Һүрәтләнеше
Монумент гранит ҡаянан ғибәрәт. Уның өҫтөндә хәрби байраҡ һәм казак буркаһы ята. Хәрби генералдың шашкаһы ла күренә. Ҡоролманы бронза папаха тамамлай, ә ҡабырғаларында Баклановтың һоҡланғыс еңеүҙәр яулаған ерҙәре соҡоп яҙылған. Һәйкәлдең алғы яғында уйымға: «Дон ғәскәрҙәре генерал-лейтенанты Яков Петрович Бакланов, тыуған йылы −1809, үлгән йылы — 1873, 18 октябрь» тип яҙылған бронза медальон ҡуйылған.
Тире
Тиренең функциялары
— Һаҡлау — организмды механик һәм химик факторҙар тәьҫиренән, ультрафиолет нурланыштан, микробтарҙың үтеп инеүенән, һыуҙың тыштан үтеп инеүенән һаҡлай ;
— көйләү функцияһы —тир аша организмдағы һыу-тоҙ балансын көйләүҙә ҡатнашыу;
Йыһаншин Фәнил Нурдәүләт улы
Биографияһы
1974—1995 йылдарҙа нефть сәнәғәтенең башҡа предприетиелары: 1974 йылдан «Коминефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының Усинск быраулау контораһы, 1976 йылдан — «Туймазанефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы, 1983 йылдан — «Башнефть» производство берекмәһенең махсус технологик транспорт идаралығы, 1988—1995 йылдарҙа — Ямал-Ненец автономиялы округындағы «Пурнефтегаз» производство берекмәһе водителе.
Тире
Сағыштырма анатомия
Пластиналар өҫтән дентинға оҡшаған матдә ҡатламы — ганоин менән ҡапланған. Йыш ҡына бындай тәңкәләр балыҡтың (мәҫәлән, Polypteridae һәм Lepisosteidae ғәиләләренә ҡараусы) кәүҙәһен тоташ панцир булып ҡаплай.
Амфибиялар ҙың тиреһе шыма, йоҡа, йомшаҡ. Шыйыҡсаларҙы һәм газдарҙы сағыштырмаса еңел үткәрергә булышлыҡ итеүсе лайла бүлеп сығарыусы тире биҙҙәренә бай.Ҡайһы берҙәрендә лайла ағыулы йәки тире аша газ алмашыуҙы еңеләйтеү сифатына эйә булырға мөмкин. Тире ҡан капиллярҙарҙың тығыҙ селтәре менән сырмалған һәм өҫтәлмә һулыш алыу ағзаһы булып тора.
Тиреләрендә эске ҡатламының тышҡы өлөшөндә йыш ҡына махсус күҙәнәктәр — хроматофорҙар була. Был күҙәнәктәрҙә пигменттар: меланиндар һәм каротеноидтар етештерелә. Шулай уҡ хроматофорҙарҙа яҡтылыҡты сағылдырыуға һәләтле гуанин бар. Хроматофорҙар ярҙамында ҡайһы бер һөйрәлеүселәр сағыштырмаса ҡыҫҡа ваҡыт эсендә тән төҫөн үҙгәртә ала. Хамелеондар — ошондай үҙсәнлеккә эйә булған иң билдәле вәкилдәр.
Ҡауырһындарҙа төрлө пигменттарҙың бер төҫкә ҡушылыуы төҫтө ҡатмарлаштыра. Аҡ төҫ пигмент булмағанда, ҡауырһындың һауа менән тултырылған үтә буш мөгөҙ күҙәнәктәренән яҡтылыҡтың тулы сағылышы ярҙамында барлыҡҡа килә.
Контур япма ҡауырһындар, черепицалар һымаҡ, остары менән бер-береһенә ятып, ҡоштоң тәнендә уның осоуын еңеләйтеүсе шылғыр тотош өҫлөк барлыҡҡа килтерә. Осҡанда ҡоштоң ҡанаттарындағы һәм ҡойроғондағы ҙур контур ҡауырһындар төп әһәмиәткә эйә.
Мөгөҙҙәр — бөтә төрҙәре лә тиренең сығарылмалары булып тора. Күпселек тояҡлыларҙа эпидермис эшмәкәрлеге арҡаһында барлыҡҡа килә (шулай уҡ осло һәм яҫы тырнаҡтар, сәстәр).
Абузова Фатиха Фиттәх ҡыҙы
Хеҙмәттәре
Транспорт и хранение нефти и газа. М., 1975 (соавтор).
Атнабаев
Фамилия
--
Физиократия
Франсуа Кенэның икмәккә хаҡ мәсьәләһе һәм һалымға бағышланған хеҙмәтен Д. Дидроның «Энциклопедияһында» баҫтырып сығаралар.К. Маркс фекеренсә, Кенэ һәм башҡа физиократтарҙың иң ҙур ҡаҙанышы  шунда- «… улар буржуазия ҡараштарынан сығып, капиталға анализ бирә. Был ҡаҙаныш уларҙы ысын мәғәнәһендә хәҙерге заман политэкономияһы аталары итә».
Төп фекерҙәре
«Физиократия» ике төрлө мәғәнәлә ҡулланыла, тар мәғәнәлә— иҡтисади доктрина,һирәгерәк киңерәк мәғәнәлә —тотош бер ижтимағи теория (ижтимағи һәм сәйәси һөҙөмтәләр менән). Физиократтарға ҡараштарҙың тәүгеһе (тар мәғәнәлә) башҡа илдәрҙә таралған, ә икенсеһе —Францияла. Сәйәси ҡараштары арҡаһында физиократтар Франциялағы мәғрифәтле абсолютизм осороноң иң күренекле эшмәкәрҙәре менән бер рәткә ҡуйыла.
Төньяҡ-Кавказ тимер юлы идаралығы бинаһы
Тарихы
Дондағы Ростовта урынлашҡан Владикавказ (хәҙер Төньяҡ-Кавказ) тимер юлы идаралығының оҙаҡ ваҡыт үҙ бинаһы булмай һәм ул ҡуртымға алынған биналарҙы биләй. XX быуат башында идара бинаһын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1910 йылда конкурс үткәрелә һәм унда архитектор Н. Вальтер проекты еңеү яулай. эшләү һәм эште тормошҡа ашырыу менән гражданлыҡ инженеры А. П. Бутков шөғөлләнә. Бина төҙөү өсөн Ростов менән Нахичевань (һуңыраҡ Пролетар районы составына инә) сигендә ер участкаһы алына. Төҙөлөшө 1911 йылдың йәйендә башлана һәм 1913 йылдың көҙөндә тамамлана. 1913 йылдың 29 октябрендә (9 ноябрь) бина тантаналы рәүештә асыла.
Төҙөлөш эштәре тамамланғандан һуң ҡайһы бер проблемалар асыҡлана. «Көньяҡ иртәһе» гәзите 1913 йылдың көҙөндә «артыҡ дымлылыҡ» арҡаһында, «телефон бәйләнеше йыш ҡына эшләмәй» тип яҙа. Идара хеҙмәткәрҙәре шулай уҡ насар вентиляцияға зарлана. Бынан тыш, мәҡәләлә «''йорто өс йыл элек эшләнгән проект буйынса төҙөлә һәм ошо ваҡыт арауығында хеҙмәткәрҙәр һаны артыуға бәйле, урындар етмәй. Бөтә бүлмәләр тулған, әлеге ваҡытта проект нормаһы ысыебарлыҡҡа тура килмәй''» тиелә.
Архитектураһы
Төньяҡ-Кавказ тимер юлы идаралығы буласаҡ Театр майҙанында беренсе ҡоролма була. Ул тирә-яҡтағы бәләкәй ҡатлы йорттар араһынан күренеп тора. Бина модерн стиленең рационалистик йүнәлештәре традицияларында төҙөлгән, шул уҡ ваҡытта уның архитектураһында электика мотивтары ла күҙәтелә.
Секур (Вычгрда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Лангенбернсдорф
Лангенбернсдорф (Langenbernsdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3813 кеше йәшәй. Майҙаны — 36,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 8428 һәм автомобиль коды Z (элек: WDA).
Гарчак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бикәев Солтан Хәмит улы
Биографияһы
1936 йылдан — Ҡыҙыл Армияла.
1945 йылдың 24 июнендә Мәскәүҙә Еңеү Парадында ҡатнаша.
Врангель йорто
Врангель йорто— 1885 йылда архитектор Н. А. Дорошенко проекты буйынса Дондағы Ростовта төҙөлгән йорт. Был йортта Аҡ хәрәкәт етәксеһе Петр Николаевич Врангель бала сағын һәм үҫмер йылдарын үткәргән. Врангель йорто төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә. Әлеге мәлдә бина насар хәлдә һәм реставрациялауға мохтаж.
Алкоголизм
Медицина билдәләмәһе
Америка медицина ассоциацияһы (Journal of the American Medical Association) журналы алкоголизм «спиртлы эсемлектәрҙе ҡулланыуҙа контроль булмауы, алкоголгә һәүәҫлек, кире эҙемтәләргә, фекерләү боҙолоу күренешенә лә ҡарамай, алкоголь ҡулланыу бәйле беренсел, хроник ауырыу» тип билдәләне.
Эпидемиологияһы
[[Файл:Alcohol_by_country.svg|мини|Донъя илдәре буйынса йылына алкоголде йән башына ҡулланыу. 2005 йыл мәғлүмәте
Сирҙең стадиялары
Алкоголизм менән сирләүселәр (бөтә стадияларында ла) үҙенең сирен кире ҡаға йә үҙ хәленең мөшкөллөгөн баһалап еткермәй. Был күренеш алкоголь анозогнозияһы тип атала.
Алкоголь психоздары
Алкоголь психозы һәм һирәк иҫереү араһындағы аралыҡты патологик иҫереү — эсмәгән кешеләрҙә алкоголь ҡулланғанда арауыҡты һәм ваҡытты иҫләмәү, хәрәкәт ҡуҙғыусанлығы, патологик аффект (психиатрия) — аң томаланыу кеүек һирәк осрай торған хәл.
Тәбиғи хоҡуҡ (юриспруденция)
Тәбиғи хоҡуҡ (ius naturale) — кешенең әҙәм балаһына тейешле айырылмаҫ хоҡуҡтарға эйә икәнлегенә нигеҙләнгән хоҡуҡ философияһы һәм юриспруденция доктринаһы.
Лаута
Лаута (Lauta<br />Luty) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9341 кеше йәшәй. Майҙаны — 41,87 км2. Диңгеҙ кимәленән 123 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2991 һәм автомобиль коды BZ.
Грибковка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мозырь районы
Сәнәғәте
«Беларускабель» ААЙ— төрлө сымдар етештерә.
Эш һөйөүсәнлек йорто (Таганрог)
Эш һөйөүсәнлек йортона нигеҙ һалыу
Училищеның үҙенең етерлек ҙур үлсәмдәге ер участкаһы һәм амбулаторияһы була. Уҡыу йортоноң мөлкәте 20 мең һум менән баһалана. Уҡыусыларҙы тоторға Яков Поляков йыл һайын сама менән 2000 һум аҡса тотона. Был кешенең хеҙмәтен иҫәпкә алып, уға тоҡомдан килгән дворян титулы бирелә һәм тайный советник дәрәжәһе менән бүләкләнә, шулай уҡ уны күп ордендар менән бүләкләйҙәр. Таганрогта Эш һөйөүсәнлек йортон асыусы Яков Поляков 1909 йылда вафат була.
Шәкәр диабеты
Шәкәр диабеты (diabetes mellītus) — инсулин (ашҡаҙан аҫты биҙе гормоны) етешмәгәнлектән, аҙыҡ менән углеводтарҙы үҙләштереүҙең боҙолоуы арҡаһында барлыҡҡа килгән сир.
Беҙ көн һайын ҡулланған аҙыҡ ҡанға шәкәр (глюкоза) биреп, бөтә тән буйлап тарала һәм энергия сығанағы булып тора. Организм был шәкәрҙе дөрөҫ файҙаланмаһа, уның ҡандағы кимәле норманан артыҡ күтәрелә. Был ҡанда һәм бәүелдә шәкәрҙең артыуына килтерә.
Диабетты иҫкәртеү
Углевод алмашыныуын яйға һалыу, көндәлек туҡланыу рационына иғтибарҙы арттырыу. Был сирҙең билдәләре булмаһа ла, ҡандағы шәкәр кимәлен контролдә тотоу мотлаҡ. Анализ шәкәр ҡанда аҙ булған ваҡытта — иртәнсәк алына. Йоҡлар алдынан шәкәр кимәлен үлсәргә мөмкинлек булмаһа, бер телем икмәк ашағыҙ, ул шәкәр кимәлен кәметергә булышлыҡ итә. Шәкәр диабеты менән сирләп тә, тулы ҡанлы тормош менән йәшәргә була, бының өсөн сәләмәт йәшәү рәүеше алып барырға, диета тоторға, йышыраҡ дауаханаға мөрәжәғәт итергә һәм даими анализ бирергә кәрәк.
Шәкәр нормаһы
14 йәшкә тиклемге балаларҙа — 3,33-5,55 ммоль/л;
Бирҙин Ғәли Иркәбай улы
Бирҙин Ғәли Иркәбай улы (5 март 1907 йыл — 25 октябрь 1973 йыл — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, уҡсылар батальоны командирының сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары (Ялан фронты 37-се удар армияһы 92-се гвардия уҡсылар дивизияһы 280-се уҡсылар полкы). Гвардия капитаны . Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
1941 йылдың сентябренән Башҡорт АССР-ының Ҡырмыҫҡалы райвоенкоматы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафтарына саҡырыла, алып Калинин, Сталинград, Воронеж, Ялан фронттарында хеҙмəт итə.
Екыльчак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды
«Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фондының» штаб-фатиры Женевала (Швейцария) урынлашҡан.
Елизаровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Каменский биҙәү-ҡулланма сәнғәте һәм халыҡ ижады музейы
Тарихы
1992 йылға саҡлы музей тарих-крайҙы өйрәнеү музейы булған һәм Ростов өлкә крайҙы өйрәнеү музейы филиалы булған. Ростов өлкәһе Башлығының 1992 йыл 23 октябрендәге «Дәүләт музейҙары филиалдарын үҙ аллы музейҙар итеп үҙгәртеү тураһында» 422-се Постановлениеһына ярашлы, Каменский крайҙы өйрәнеү музейы үҙ аллы дәүләт музейы өлкә буйһоноуындағы дәүләт мәҙәниәт учреждениеһы тип үҙгәртелгән.
«Живопись» коллекцияһына иконалар йыйылған, иң боронғоһо XVIII быуатҡа ҡарай. Шулай уҡ дон рәссамдары картиналары күрһәтелгән. Коллекцияның төп ғорурлығы — Күсмә күргәҙмәләр ойоштороусы (передвижники) рәссамдар Товариществоһы ағзаһы Я. Минченковтың «Уңыш» картинаһы.
2008 йылда экспозиция һәм фонд һаҡлағысы майҙаны яңы күргәҙмә павильоны иҫәбенә ҙурайтылған. Музей коллекцияһында башҡа экспонаттар араһында күсмә күргәҙмәләр йәмғиәте рәссамы (передвижник) Яков Минченков картиналары ҡуйылған.
Елле-Кулан-Игай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сорваж (Түбәнге Лупья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Секем
2014 йылға ҡарата 7 коммерция һәм бер нисә коммерцияға ҡарамаған ойошманы берләштерә, уларҙа 2 000-дән ашыу кеше эшләй.
Компания социаль эшҡыуарлыҡтың классик кейстарының береһенә әүерелә һәм был өлкәләге «ҡатнаш коммерция ойошмаһы» тип классификациялана. «Секем» «Швабтың социаль эшҡыуарлыҡ фонды » ярҙамын ала.
Тарихы
1977 йылда Ибраһим Әбүләйеш «ерҙе һәм кешеләрҙе сәләмәтләндереү» маҡсатында социаль венчур предприятиеһы ойошторорға ҡарар итә.
Интернет-башланғыстарҙы үҫтереү фонды
Фондтың иң ҙур инвестициялары иҫәбендә — StartTrack.ru  краудинвестинг майҙансығы (2013 йылдың ноябрендә $3 млн), ҡарттар һәм инвалидтарға йәһәт ярҙам күрһәтеүсе «Ғүмер төймәһе» системаһы (2014 йылдың июнендә 45 млн һум) , Babadu  балалар тауарҙары интернет-гипермаркеты (2014 йылдың сентябрендә 110 млн һум) , власть органдарына ялыуҙарҙы һәм мөрәжәғәттәрҙе эшкәртеүсе «Асыулы граждан» онлайн-сервисы (2014 йылдың октябренә 44 млн һум). Фонд директоры Кирилл Варламов белдереүенсә, 2014 йылдың октябренә Фонд тарафынан 120 стартапҡа инвестиция бирелгән. Был компанияларҙың күпселеге сәсеү алды инвестицияһы алған.
Урта түбә
Урта түбә (урыҫ. Мысовая) — Уралдағы бик боронғо палеолитик тораҡ. Ҡарабалыҡты күленең көнбайыш ярында, Башҡортостандың Әбйәлил районы Ташбулат ауылынан алыҫ түгел ерҙә, урынлашҡан. Ашель мәҙәниәтенең күп ҡатлы ултырағы була.
Шаһнамә
Фирҙәүси ижадында Алла һәм дин
«Маңлайыңа яҙғанды күреү» мотивының Исфәндиәр, Рөстәм һ.б. персонаждарҙың яҙмышында сағылдырырыла. Эпопеяның үҙәк идеяһы булған кешелеклелек, гуманизм идеяһы тора.
Соргель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лобез
Тарихи демография
Лобез халҡы төрлө йылдарҙа («Кalendarium …», «Städtebuch Hinterpommern» китаптары нигеҙендә).
Ершовая (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һайнеман Густав
Германия Федератив Республикаһының федераль президенты
Тотҡонда ултырыусы «Ҡыҙыл Армия фракцияһы» лидерҙарының береһе Ульрика Майнхоф менән хат алышҡаны өсөн, консерватив һәм протестант даирәләренең тәнҡитенә дусар ителә.
Зимняя (Васюган ҡушылдығы)
Зимняя  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының уң ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы
Үтәғолов Зөбәй Төхвәт улы (15 сентябрь 1913 йыл — 15 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, уҡсы, гвардия ҡыҙылармеецы. Һуғышҡа тиклем — уҡытыусы. Советтар Союзы Геройы (1943, үлгәндән һуң).
Батырлығы
1942 йылдың авгусында Мәләүез военкоматынан Ҡыҙыл Армияға алына, шул уҡ йылдың ноябренән башлап Көньяҡ-Көнбайыш фронтында хеҙмəт итə.
Автоматын тотҡан килеш
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
'''С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһы'''— Рәсәй хәрби ведомствоһы өсөн класлы чиндар һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре медицина хеҙмәте хәрби хеҙмәткәрҙәре әҙерләүсе беренсе юғары медицина учреждениеһы. Академия Санкт-Петербург үҙәгендә XVIII быуатта Антонио делла Порта проекты буйынса юғары классицизм стилендә төҙөлгән һәм Джузеппе Бернаскониҙың матур панноһы менән биҙәлгән тарихи бинала урынлашҡан.
Молекула
Химик төҙөлөштөң классик теорияһы
Атомдар молекулала күп осраҡта химик бәйләнештәр менән берләшә. Ҡағиҙә булараҡ, бындай бәйләнеш ике атомдың уртаҡ биләмәһендә бер, ике йәки өс пар электроy ярҙамында барлыҡҡа килә, улар дөйөм электрон болото барлыҡҡа килтерә, уларҙың формаһы гибридлашыу төрө менән тасуирлана. Молекула ыңғай һәм кире зарядлы атомдарға (ион) эйә булырға мөмкин.
С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһы
Академияның структураһы
2016 йылға ҡарата Академияла Рәсәй Оборона министрлығының 13 баш медицина белгесе һәм баш медицина специалистарының ике урынбаҫары билдәләнә.
Тыңлаусылар
1860-сы йылдарҙа Император медицина-хирургия академияһының 1-се курсына 300-әр кеше алына. Был контингенттың төп өлөшөн руханиҙар һәм уҡытыусылар әҙерләгән семинарияларҙы тамамлаусылар тәшкил иткән. 1869 йылдан академияға ҡабул итеү һан яғынан сикләнмәгәнлектән, тыңлаусылар һаны кинәт артып китә. 1881 йылда уҡытыу мөҙҙәте биш йылдан өс йылға ҡыҫҡартыла, һәм әҙерлек табип хеҙмәтенә практик әҙерләү йүнәлешен ала, әммә 1890 йылда яңынан биш йыллыҡ уҡыу тергеҙелә. 1882 йылдан ҡабул итеү тағы сикләнә һәм академия тыңлаусыларының дөйөм штаты 750 кеше тип билдәләнә.
ЕИХО
Төп маҡсаттары һәм мәсьәләләре
Төбәктә конфликттар булдырмау, кризислы хәлдәрҙе яйға һалыу, конфликттар эҙемтәләрен бөтөрөү — ойошманың төп маҡсаты.
Тарихы
Кәңәшмә өс этапта үтә:
Өлгәшелгән килешеүҙәр ойошмала ҡатнашҡан илдәр вәкилдәре осрашыуҙары ваҡытында нығытылып бара:
Төҙөлөшө
Ойошманың төп органдары:
Рәйесе
Ғәмәлдәге рәйес (Chairperson-in-Office, CiO; әлеге осорҙа рәйес булған илдең сит ил эштәре министры) — ОБСЕ-ның көндәлек эше менән етәкселек итә. ОБСЕ учреждение/институттары эшен координациялай. Ойошманың вәкиле булып тора, конфликт һәм кризисы ситуацияларҙы күҙәтә һәм уларҙы бөтөрөү сараһын күрә.
Новочеркасскийҙың үҙәк китапханаһы
Хәҙерге осорҙа
1993 йылда китапхананың структураһы үҙгәргән, унда яңы бүлектәр, шул иҫәптән крайҙы өйрәнеү, революцияға тиклемге китаптар, каталогтар һәм периодик баҫмалар бүлектәре барлыҡҡа килтерелгән. Китапхана эше компьютерланған Китапхананы масса-кләмле баҫмаларҙа рекламалау хеҙмәте ойошторолған. Китапханала крайҙы өйрәнеү «Донлылар» клубы, тыуған яҡты өйрәнеүселәр берләшмәһе, әҙәби-музыкаль ҡунаҡхана, тел өйрәнеү түңәрәктәре эшләй. 2001 йылда — 2000 йылғы эш йомғаҡтары буйынса Ростов өлкәһенең Дәүләт Үҙәк А. С. Пушкин исемендәге китапханаһы ҡала үҙәк китапханалары араһында «Йыл китапханаһы» тигән исемгә лайыҡ булды. "2001 йылда китапханала «Русское зарубежье» бүлеге һәм халыҡ өсөн асыҡ Хоҡуҡи мәғлүмәт Үҙәге асылды.
Елизавета I
Үҫмер сағы
Елезавета үҙенең һәләттәрен бик иртә күрһәтә башлай. Ун йәшендә грек, итальян һәм француз телдәрендә аралаша ала. Латин телен ул бик яҡшы белә. Ул тарихсыларҙың боронғо Рим тарихы яҙмаларын уҡып ҡына ҡалмай, үҙенең үгәй әсәһенә, Екатерина Паррға оҙон-оҙон хаттар яҙа. Әммә барыбер ул һаман да никахһыҙ тыуған бала булып иҫәпләнә. Тик уны тәрбиәләү өсөн Кембридждан бик уҡымышлы кешеләр йәлеп ителә, улар араһында Реформация идеяларын таратыусылар ҙа була. Роджер Эшамды Елизаветаның иң яратҡан уҡытыусыларының береһе тип атайҙар. Бер аҙҙан уға ҡустыһы Эдуард ҡушыла. 1543—1547 йылдарҙа короллектә тыныс була. Генрих Екатерина Парр менән үҙен бәхетле тоя. Сөнки ҡатыны уға малай, буласаҡ вариҫ үҫтерә. «Никахһыҙ тыуған» тип ситләтелгән ҡыҙҙары менән аралашып йәшәй башләй.
1549 йылда  Екатерина Парр  баланан һуң өҙлөгөп, донъя ҡуя, ә Томас Парр шул уҡ йылда дәүләт боролошо яһарға тырыша, ләкин 1549  йылда  язалана. Елизаветаны Сеймурға ярҙам итеүҙә ғәйепләргә уйлаһалар ҙа ул үҙенең ғәйебе булмауын дәлилләй ала.
Йәш королеваның тәүге аҙымдары
15.01.1559 йыл- Раштыуа байрамынан һуң  Елизавета тәхеткә ултыра: ул Англияға тағы ла бер нисә байрам көнөн бүләк итергә була.
Елизаветаға өйләнергә теләүселәр араһында : Испания короле Филипп II (Мария I  ире),  эрцгерцогтар Фредерик менён Карл Габсбург, Швеция  кронпринцы Эрик, һуңыраҡ  герцог Франсуа Анжу, хата урыҫ батшаһы  Иван IV (Иоанн Васильевич Грозный) була.
Тәүге һуғыш
1560 йылда Марии Стюарт тол ҡала,  1561  йылда ул Эдинбургҡа  ҡайтып, Шотландия тәхетенә  ултыра.
Англияла сәнәғәт үҫеше
XVI икенсе яртыһында Англияла дәүләт ярҙамы менән ҙур фабрикалар төҙөлә, артиллерия, дары, стекла, ҡағыҙ, тимер купоросы кеүек тауарҙар күпләп етештерелә башлай. Күмер, тимер сығарыу арта. Англиянан эшкәртелмәгән йөндө сығарыу тыйылғас, еңел сәнәғәт үҫә башлай, Англия буҫтауҙы күпләп сит илдәргә сығарып, һата башлай. 1566—1568 йылдарҙа Голландялағы кеүек Король биржаһы булдырыла.
Елизавета I һәм Иван Грозный
Ике төрлө фекер йәшәп килә. Йәнәһе, батша Елизаветаға өйләнергә теләгән, ә Елизавета тәҡдимде кире ҡаҡҡан. Елизазета Иванға кейәүгә сығып, христианлыҡты Уралға тиклем таратырға уйлаған тигән фекер ҙә йәшәп килә.
Бер аҙ ваҡыт улар хатлашмай, батша менән Елизавета 1584  йылға тиклем хат алыша (Иван IV  үлгәнсе).
Сәнғәт
Основная статья: Елизаветинская драма
Ғүмеренең һуңғы йылдары
Олоғайп барған Елизавета яҡын дуҫтарының үлемен ауыр кисерә. 1603 февралендә ул бик көслө дерессияға бирелә һәм 1603 йылдың   24 мартында  Лондондағы Ричмонд  һарайында яҡты донъя менән хушлаша. Елизавета I Тюдор Вестминстер аббатлығында ерләнә.
Өфө урамдары
1-се Ынйылы тыҡрыҡ (1-й Ландышевый переулок)
Почта  индексы — 450900. ОКАТО коды — 80401944001.
Өфөнөң Октябрь  районында, Нуғай ҡасабаһында урынлашҡан.
Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында»  2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
1629 км (1629 км)
Почта индексы — 450075. ОКАТО коды — 80401385000.
Өфөнөң Орджоникидзе районында, 1629 км разъезында урынлашҡан . Дарвин урамы менән киҫешә. Эргәһенән Өфөнөң төп урамы  —  Октябрь проспекты үтә («Калинин ис. парк» туҡталышы, М. Калинин исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркы буйлап).
Авторемонт урамы (Авторемонтная улица)
Өфөнөң Авторемонт урамы Киров районында, Ағиҙел йылғаһы буйында урынлашҡан. «Башавторемонт» туҡталышына яҡында Пугачёв урамына тоташа. Өфөнөң 8-се Киров суд участкаһына ҡарай. 1956 йылға тиклем Короленко урамы тип йөрөтөлгән. Почта индексы — 450103, ОКАТО коды — 80401375000.
Әхмәт Лотфуллин урамы (Улица Ахмата Лутфуллина)
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Әхмәтов урамы (Улица Ахметова)
Әхмәтов урамы  — Затон биҫтәһендә (элекке Кержацкий йәки Кержацкий Затон ҡасабаһы) үҙәк урам, шулай уҡ иң оҙон урам. Ағиҙелдең һул ярынан КПП яғына Затондың көнбайыш яғынан сыға торған юлға илтә. Урамдың Ағиҙел йылғаһынан Затон трассаһына тиклемге киҫәгендә Өфө йылға училищеһы, суднолар ремонтлау заводы һәм «Водник» стадионы урынлашҡан. Урам элек, ауыл кеүек үк, Кержак тип аталған (Затон әүәл замандарҙа кержактар төйәге булған).
Базилевка урамы (Базилевская улица)
Өфөлә 1917 йылға тиклем Базилевский урамы була, был атама Өфөнөң почётлы гражданы Иван Фёдорович Базилевский (1791—1876) хөрмәтенә бирелә. Хәҙер ул Ленин урамының Ленин паркынан  Пушкин урамына тиклемге өлөшө булып тора.
Батыр урамы (Батырская улица)
Элек Онега урамы була. Кувыкин урамы менән киҫешкән урындан Аврора урамына тиклем һуҙыла. Урамда Профессиональ ауырыуҙар институты, Республика дарыуханалар идаралығы, 4-се бала табыу йорто урынлашҡан.
Башҡорт Кавдивизияһы тыҡрығы (Переулок Башкирской Кавдивизии)
Автобус — 34-се маршрут.
Бүләр урамы (Булярская улица)
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Ғәзиз Әлмөхәмәтов урамы (Улица Газиза Альмухаметова)
Ғәзиз Әлмөхәмәтов урамы — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһындағы урам.
Ғата Сөләймәнов урамы (Улица Гаты Сулейманова)
Ғата Сөләймәнов урамы — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһындағы урам.
Гилев урамы (Улица Гилева)
Дим районы Баланов ауылы. Баланов урамы менән киҫелештән башлана.
Дарвин урамы (Улица Дарвина)
Электричка — 1629 км туҡталыш пункты.
Дуҫлыҡ урамы (Улица Дуслык)
Дуҫлыҡ — Өфөнөң Орджоникидзе районы Иҫке Турбаҫлы ҡасабаһында.
Ҡандра урамы (Кандринская улица)
Дим районы. Якуб Коло урамынан башлана һәм Чебоксар урамына сығып тамамлана.
Ҡарағай урамы (Карагайская улица)
Ҡарағай урамы — Өфөнөң Дим районы Баланов ҡасабаһы эргәһендәге яңы төҙөлөүсе Баланов—Яңы Александровка микрорайонындағы урам.
Түңәрәк тыҡрыҡ (Круглый переулок)
Почта индексы — 450900, ОКАТО коды — 80401944001.
Урман техникумы урамы (Улица Лесотехникума)
Урамда «Октябрьский» сауҙа комплексы, полк ДИБДД ДПС-ы полкы, Октябрь районы РУВД-һы бар.
Майкоп тыҡрығы (Майкопский переулок)
Дим районында.
Менделеев урамы (Улица Менделеева)
Менделеев урамы — Өфөнөң Киров, Совет, Октябрь райондарында. Ҡаланың иң боронғо һәм иң оҙон урамдарының береһе.
Парник тыҡрығы (Парниковый переулок)
Парник тыҡрығы Өфөнөң Киров районы Искин ауылында.
Беренсе Май урамы (Первомайская улица)
Беренсе Май урамы — Өфөнөң Орджоникидзе һәм Калинин райондарында, Черниковканың үҙәк урамы.
Иркен тыҡрыҡ (Раздольный переулок)
Иркен тыҡрыҡ — Өфөнөң Киров районы Искин ауылында.
Оҙон күл менән Ҙур Олокүл араһында.
Сәғит Агиш урамы (Улица Сагита Агиша)
Сәғит Агиш урамы — Өфөнөң Совет районында. Менделеев урамын Салауат Юлаев проспекты менән тоташтыра.
Ҡарағатлы урам (Смородиновая улица)
Ҡарағатлы урам — Өфөнөң Октябрь районы Нуғай ҡасабаһында.
Теләктәшлек урамы (Улица Солидарности)
Атамаһы Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы советының «Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының Нуғайҙағы, Глумилин торлаҡ районындағы, Киров районындағы („Урал“, „Йүрүҙән“ биҫтәләре), Орджоникидзе районындағы (Тимашев) яңы урамдарҙың атамалары тураһында» 2010 йылдың 16 сентябрендәге 28/15-се ҡарары менән раҫланған.
Ташкент урамы (Ташкентская улица)
Өфөнөң Орджоникидзе районында, Тимашев биҫтәһенең үҙәк урамдарының береһе. Төньяҡ зыяратҡа сыға.
Шәрип урамы (Шариповская улица)
Почта индексы — 450903, ОКАТО коды — 80401957001
Янғантау урамы (Улица Янгантау)
Почта индексы — 450095, ОКАТО коды — 80401365000.
17 октябрь союзы
Тарихы
I Дәүләт думаһына октябристарҙан 16 депутат инә. А. И. Гучков «Яңы ваҡыт» («Новое время») гәзите мөхәрририәтенә хәрби-ялан судтарын яҡлап яҙған хатынан һуң партиянан (28 август 1906) П А. Гейден, М. А. Стахович һәм Д. Н. Шипов ташлап сығалар һәм Тыныс яңыртыу партияһын (Партия мирного обновления) ойошторалар. II Дәүләт думаһына 43 октябрист үтә. 1907 йылдың 3 июнендәге һайлау законындағы үҙгәрештәр арҡаһында III Дәүләт думаһында октябристарҙың һаны 154 кешегә тиклем арта. III Дәүләт думаһы рәйестәре итеп октябристар Н. А. Хомяков, А И. Гучков, М. В. Родзянко һайлана. Уларҙың фракцияһы Дәүләт думаһында иң эреләрҙән һанала, союз ағзалары милләтселәр һәм кадеттар менән хеҙмәттәшлек итә. Ваҡиғалар үҙәгендә булған октябристар реформа буйынса закон проекттарын ҡабул иткәндә премьер-министр П. А. Столыпиндың төп таянысы була. Сәйәси бәйләнештәрҙән тыш уларҙы формаль булмаған мөнәсәбәттәр ҙә бәйләй: Столыпиндың бер туған ҡустыһы Александр Аркадьевич — 17 Октябрь союзы Үҙәк комитетының ағзаһы, ә ике туған ағаһы барон А. Ф. Мейендорф Үҙәк комитеттың ағзаһыһәм дума депутаты була.
Йорт сусҡаһы
Йорт сусҡаһы  (Sus scrofa domesticus) — 7000 йылдар элек (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса күпкә алдараҡ) йортлаштырылған эре ҡуш тояҡлы ҡабан төрө. Күпселек Көнбайыш, Көнсығыш Азия һәм Океания илдәрендә таралған. Резербек тип аталған ҡырағайланған сусҡалар Төньяҡ Америкала, Австралияла һәм Яңы Зеландияла осрай. Кәүҙәһенең оҙонлоғо 0,9 метрҙан 1,8 метрға тиклем, эре сусҡа 50 кг-нан 150 кг-ға тиклем тарта. Башҡа үҫемлек менән туҡланыусы ҡуш тояҡлы хайуандарҙан айырмалы булараҡ, сусҡа, үҙенең оло быуындағы вәкиле ҡабан кеүек, бөтә нәмәне ашаусы хайуан.
Мөллә (йылға, Иҫәт күленә ҡоя)
Йылғаның киңлеге әллә ни ҙур түгел. Йәйге осорҙа резина кәмәлә үтеү ҡыйын. Мөллә йылғаһы тамағында балыҡ тотоу өсөн эшләнгән яһалма быуа ята, бында балыҡ (карп, суртан, алабуға, һөмбаш һәм буффало) тотоу буйынса түләүле хеҙмәттәр күрһәтелә.
Йорт сусҡаһы
Ҡулға эйәләштереү тарихы
Археологик ҡаҙылмалар бынан 13 000—12 700 йылдар элек ҡырағай сусҡаларҙы Яҡын Көнсығыштың Тигр йылғаһы бассейнында ҡулға эйәләштерә башлағандарын күрһәтә. Хәҙерге ваҡытта Яңы Гвинеялағы кеүек уларҙы башта ярым ҡырағый хәлдә иректә тотҡандар. 11 400 йыл эле йәшәгән тип билдәләнгән ҡалдыҡтар Кипрҙа табылған. Утрауға сусҡалар ҡулға эйәләштерелгәс кеше менән генә күсеп килә алған[3]. Ҡытайҙа сусҡаларҙы ҡулға эйәләштереү 8 000 мең йыл элек башланған.
Мөллә (йылға, Иҫәт күленә ҡоя)
Этимологияһы
Рәсәй реестрының дәүләт каталогындағы һаны — 0095565.
Күҙәбай (Граховский район)
Тарихы
1859 йылғы X рәүиз материалдары йомғаҡтары буйынса ҡаҙна ауылы Әҙәм-Ятчи (Күҙебай) ауылында, Ҡара шишмә буйында урынлашҡан 31 йортта 261 кеше йәшәгән, һыу тирмәне эшләгән.
Сурб Арутюн сиркәүе (Дондағы Ростов)
Тарих
Сурб Арутюн сиркәүенә мәрхәмәт күрһәтеүсе меценаттар: РФ Генераль прокуратураһының тулы хоҡуҡлы вәкиле Саак Альбертович Карапетян һәм ЯСЙ «АРДТ-7» Генераль директоры III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры, сиркәү попечителдәр советы рәйесе Казарян Владимир Павлович  — хәйриә аҡсаларына төҙөлгән. Башта храмға Изге Григорий Просветитель (Сурб Григор Лусарович) исемен бирергә нийәтләгәндр.
Сурб Акоб сиркәүе (Таганрог)
Тарих
1901 йылдың октябрь айында сиркәү йорто төҙөлөп бөткән. Сиркәү боронғо әрмән-григориан стилендә эшләнгән булған. Сиркәүҙең ҡыйығы һәм ҡыңғырауҙар манараһы конус формаһындағы көмбәҙле.
Совет власы йылдарында сиркәү мөлкәтен иҫәпкә алғандар. 1922 йылда Сурб Акоб сиркәүенең тәреһен, көмөш рамлы биш иконаһын, лампадаларын хөкүмәткә тартып алғандар.
Кагач
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Николай Чудотворец сиркәүе (Елань)
Тарих
1767 йылға тиклемге Елань станицаһы утарҙары: Кочетов, Терновой, Галицын, Захаров, Гаврилов, Мохов һәм башҡалар-барлыҡҡа килгән. Әкренләп уларҙың һаны үҫкән һәм ҙур булмаған ағас сиркәү барлыҡ йөрөүселәрҙе һыйҙыра алмаған, шуға күрә яңы таш сиркәү төҙөргә булалар Сиркәүҙең проект авторы- архитектор Иван Егорович Старов. Төҙөлөш 1823 йылда Наполеонды еңеү хөрмәтенә башланған, ә 1826 йылда төҙөлөш эштәре тамамланған.
Һуғыш ваҡытында бында Ҡыҙыл армия һалдаттары, аҙаҡ әсирлеккә төшкән итальян һалдаттары торған.
Лоза (Германия)
Лоза (Германия) (Lohsa<br />Laz) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 5744 кеше йәшәй. Майҙаны — 134,36 км2. Диңгеҙ кимәленән 114 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 2999 һәм автомобиль коды BZ.
Иҫәт күле
Исәт күле балыҡҡа бай, күлдә алабуға, чебак, ҡорман, ҡарабалыҡ, юста, сабаҡ һәм суртан балыҡтары осрай. Аҡ амур һәм көҙгөлө карп балыҡтары ла был урындың климат шарттарына яраҡлашҡан.
Глушко Валентин Петрович
Уҡыу йылдары
1921 йылдың яҙында Жюль Верндың бер нисә романын уҡый; «Ерҙән Айға» һәм «Ай тирәләй» романдары уға айырыуса көслө тәьҫир итә, һуңынан астрономия буйынса китаптарҙы — атап әйткәндә, Камиль Фламмарион һәм Клейн Герман Йозеф яҙғандарын өйрәнә башлай.
НПО «Энергия» етәкселегендә
Шул уҡ көндө Глушко, хәҙер инде элекке Эксперименталь машиналар төҙөү Үҙәк конструктор бюроһына (ЦКБЭМ) килә, тәү сиратта Мишинды предприятиеға индермәҫкә ҡуша (артабан В. П. Мишин Мәскәү авиация институтында уҡытҡан). СССР Министрҙар Советының Н-1 темаһы буйынса эштәрҙе туҡтатыу тураһында вәғәҙә ителгән ҡарары (ул 1976 йылдың февралендә донъя күрә) сығыуын көтмәйенсә, Глушко 5 июндә «Энергия» ғилми-етештереү берекмәһе етәксеһе вазифаһында Н1-Л3 комплексы һәм Н-1 ракета йөрөтөүсеһе буйынса бөтә эштәрҙе туҡтатыу тураһында 54-се тәүге бойороғона ҡул ҡуя. Башҡа программалар өҫтөндә эш дауам итә, ә СССР Министрҙар Советының 1976 йылдың 17 февралендәге «Энергия»—"Буран" кп тапҡыр ҡулланылған йыһан системаһы программаһы өҫтөндә эшләү «Энергия» ғилми-етештереү берекмәһе өсөн күп йылдар дауам иткән йүнәлешкә әйләнә.
В. П. Глушко тәүҙә «Спейс шатлл» Америка системаһы тибы буйынса күп тапҡыр ҡулланыла торған йыһан системаһын булдырыу тураһындағы ҡарарға ҡаршы сығыш яһай, әммә был система хәрбиҙәрҙең көслө баҫымы аҫтында ҡабул ителде. Проект эштәре барышында Глушко «Буран» карабын орбитаға сығарыу системаһының совет вариантындағы яңы «Энергия» ракета йөрөтөүсеһе (старт тартымы 35 700 килоНьютон) булыуына өлгәшә ); шул уҡ ваҡытта ике ҡаты яғыулыҡлы тиҙләткестең оҡшшы (аналогы) булып РД-170 двигателдәре менән дүрт старт тиҙләткесе (улар дөйөм алғанда ракетаның 1-се баҫҡысын тәшкил итә), ә тышҡы яғыулыҡ багының аналогы булып — дөйөм алғанда 2-се баҫҡысты тәшкил иткән РД-0120 кислород-водород менән йыһазландырылған шыйыҡсалы ракета двигателе (Баш конструктор А. Д. Конопатов етәкселегендәге «Химавтоматика» КБ-һы булдырған) сығыш яһай . РД-170 кислород-кәрәсин двигателен эшләү идеяһы Глушконыҡы, ә уны эшләү «Энергомаш» КБ-ның Баш конструкторы В.П. Радовскийҙың туранан-тура етәкселегендә алып барыла, ул ерҙә 7260 килоНьютон тартыу көсө һәм вакуумда 7900 килоНьютон тартымы булған донъялағы иң ҡеүәтле шыйыҡсалы реактив двигателенә әйләнә.
Ғаиләһе
В. П. Глушконың атаһы Пётр Леонтьевич Глушко, батрак улы булыуына ҡарамаҫтан, ул юғары белем алған; әсәһенең исеме Матрона Семеоновна. Ир менән ҡатындың өс балаһы тыуған: ҡыҙы Галина (1907 йылғы) һәм улдары Валентин (1908 йылғы), Аркадий (1915 йылғы).
Томбаш
Томбаш — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбенге Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡалпаҡлы Бесәй
Тарихы
1950 йылда нәшриәттәрҙең береһе Доктор Сьюзға кескәйҙәр өсөн 250 иң күп ҡулланылышлы һүҙҙәрҙән генә торған китап яҙырға тигән ҡыҙыҡлы бер тәҡдим менән мөрәжәғәт итә. Китап бер үк ваҡытта уҡыу өсөн еңел дә, ҡыҙыҡлы ла булырға тейеш була. Балалар өсөн китапҡа был яңы ҡарашты Доктор Сьюз беренселәрҙән булып хуплай һәм уңышҡа өлгәшә. «Сat» (бесәй) һәм «hat» (ҡалпаҡ) рифмаларын яҙыусы осраҡлы рәүештә күреп ҡала һәм яйлап сюжетын да уйлап таба. Был әкиәтте һөйләр өсөн яҙыусыға ни бары 220 һүҙ етә.
Мәҙәни йоғонтоһо
Совет экранизацияһы ла бар — «Ҡалпаҡлы бесәй», бында бәләкәй кешекәйҙәр юҡ.