cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Людвик Лазарь Заменһоф
Биографияһы
1878 йылда уның «Lingwe uniwersala» проекты тамамлана тиерлек. 17 декабрҙа Заменһоф гимназия дуҫтары менән тел булдырыуын байрам итәләр. Әммә Заменһоф ул ваҡытта бик йәш булғас, эшен баҫтырмай. Гимназияны тамамлағандан һуң, ул медицинаны Мәскәүҙә, ә унан һуң Варшавала өйрәнә башлай. 1885 йылда Заменһоф университетты тамамлай һәм медицина практикаһы менән шөғөлләнә. Табип булып эшләп, халыҡ-ара теле проектын камиллаштырыу өҫтәндә эшләй.
Йосоп Надиров
Биографияһы
1756 йылда төбәктәге властар нефть заводы төҙөлөшө барышын тикшерәләр, һәм шул уҡ йылдың 19 декабрендә Берг-коллегияға «Доношение Оренбургского горного начальства Берг-коллегии об обследовании строящихся заводов башкира Надыра Уразметова с сыном» ҡағыҙын ебәрәләр. 1757 йылда Надир Ураҙмәтов һәм уның улы Йосоп Надиров нефть эшкәртеү хоҡуғынан мәхрүм ителә.
Тимашевка (Ишембай районы)
Тимашевка (Тимашевка) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 385 кеше. Петровск ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453221, ОКАТО коды — 80231855007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Людвик Лазарь Заменһоф
Һәйкәлдәр
Донъяның бер нисә ҡалаһында Заменһофҡа һәйкәлдәр ҡуйылған:
Гуам
1941 йылдың 8 декабрендә, Перл-Харборға һөжүм иткәндән һуң бер нисә сәғәт үткәс, Гуамды япондар баҫып ала, улар утрауҙы ике йыл ярым буйы биләй. Баҫып алыу ваҡытында гуамдарҙы мәжбүри хеҙмәткә, көсләүгә, язалауға һәм башһыҙландырыуға дусар итәләр. Америка ғәскәрҙәре 1944 йылдың 21 июлендә утрауға контролде кире ҡайтара. Гуамдың рәсми булмаған девизы — «Америка көнө башланған урында», был датаны үҙгәртеү линияһына утрауҙың яҡынлығына һылтанма булып тора.
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Гуамдың майҙаны 544 км² тәшкил итә, был майҙаны буйынса 32-се урында, ә яр буйының оҙонлоғо 125,5 км тәшкил итә.
Халҡы
Йыллыҡ үҫеш — 1,3 %;
Транспорт төрҙәре
Урам хәрәкәте — уң яҡлы һәм юғары кимәлдә тыныс һәм законға буйһонған. Юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен фанатик рәүештә үтәү, шулай уҡ бер-береңә әҙәплелек (ҡайһы берҙә артыҡ) ҡабул ителгән. Йәйәүле һәр ваҡыт өҫтөнлөккә эйә! Шуның менән бергә юлдарҙа йәйәүлеләрҙән һәм водителдәрҙән — һул яҡ хәрәкәткә һәм уң яҡ руль машиналарына өйрәнгән япондарҙан хәүефләнергә кәрәк.
Туристик зоналар
Гуамдың төньяҡ районы — утрауҙа халыҡ аҙ һәм туристар һирәк йөрөй. Был райондың күпселек өлөшөн Америка Ҡушма Штаттарының хәрби базалары биләй. Базалар кәртәләп алынған, периметры буйынса хәрби транспортта патруллек итеү ойошторолған. Ошонда уҡ Ритидиан-Бичтың ҡырағай пляжы урынлашҡан.
Скопье марафоны
Трассаның ғәмәлдәге рекордсмендары булып ир-егеттәр араһында кениялы Кипротич Кируи (2:12:36) һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында уның милләттәше Стелла Барсосио (2:33:42) тора. Шулай уҡ еңеү һаны буйынса ла икешәр тапҡыр беренселекте алған кениялылар лидер — Кипротич Кируи (2016, 2017) һәм Сесилия Вангуи (2011, 2012).
Комбарбала
Административ бүленеш
Коммуна 15 райондан тора:
Тюних
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
М1 (автомобиль юлы, Рәсәй)
Маршрут
Можайск шоссеһы Мәскәү автомобиль юлы ҡулсаһы (МКАД) менән киҫелешкән ерҙә башлана, артабан Мәскәү өлкәһе биләмәһендә Одинцово (4 км), Кубинка (52 км), Можайск (98 км) ҡалаларынан көньяҡтараҡ, Смоленск өлкәһе аша Гагарин ҡалаһына яҡын ғына (172 км), Вязьманан төньяҡтараҡ (227 км),  Сафоново  (297 км), Ярцево (334 км) эргәләренән үтә, артабан Смоленскиҙан төньяҡҡараҡ  урап сығыу юлынан китә (394 км) һәм Беларусь Республикаһына барып сыға  (440 км).
Эсперанто тарихы
Беренсе конгресстан алып
Тел артабан да үҫешә бара, бер ниндәй дәүләт тарафынан танылмай, әммә бер нисә дәүләттең белем биреү программаларына ингән.
Үрелеп эшләнгән хорват орнаменты
Миҫалдар
Хәҙерге заманда ҡулланылышы
Әхмәтйәнов Миңлеғәли Ниғәмәт улы
Биографияһы
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы, 1942 йылдың апрелендә ойошторолғандан һуң, СССР Оборо́на халыҡ комиссариа́тының 1942 йылдың 11 апрелендәге Приказы буйынса Брянск фронтының 8-се кавалерия корпусы составында фронтҡа ебәрелә.
1942 йылдың ноябрендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы Волгоград өлкәһенең Обливская станцияһына күсерелә. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы һуғышып Обливская станцияһына йырып сыға. Әхмәтйәнов Миңлеғәли Ниғәмәт улы 1942 йылдың 20 ноябрендә немец илбаҫарҙарының атакаһын кире ҡаҡҡанда вафат була. Ростов өлкәһенең Аржановский хуторында ерләнгән (туғандар ҡәберлеге Осиновский хуторына күсерелә).
Ундер
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Урзай
Урзай — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кейәҙе йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һаҡтай
Һаҡтай (Сактаево) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡарабаш ҡала округы ауылы.
1-се Этҡол мәктәбе
1-се Этҡол мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районының 1-се Этҡол ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе
Рений
Символы
Рений элементының символы — Re (Рений тип уҡыла).
Острава
Острава, Острава (чех. Ostrava ) (IPA: , сил. Uostrawa ) — Чех Республикаһының көнсығышында статуслы ҡала,  Моравскосилез крайының  һәм Острава ҡалаһы  районының административ үҙәге. Көньяҡ Силезияла Остравица, Одра һәм Опава йылғаларының ҡушылдығы урынында урынлашҡан.
Халҡы
Райондың ауыр сәнәғәтен күптән булмаған  реструктуризациялау арҡаһында  илдәгегә ҡарағанда   эшһеҙлек кимәле күпкә юғары  — 18,4 процент ( 2004 йылға), 30,000 самаһы тәшкил итә.
Мәҙәниәте
Милан Кундерыаның «Шаяртыу» романында ваҡиғалар Острава ҡалаһында бара.
Остравала спорт.
Хоккей командаһы:
Самсоненко Владимир Власович
Ғаиләһе
Юғалтыуҙар тураһындағы мәғлүмәттә Башҡортостандың Бишбүләк районы Алексеевка ауылында йәшәгән ҡатыны Евгения Федоровна Самсоненко күрһәтелгән.
Ркони замогы
Күҙәтеү манараһы һарай өҫтөндә тау түбәһендә урынлашҡан. Уның маҡсаты - майҙанды бикләү. Өс ҡаты һаҡланған, беренсеһе тотош, икенсеһе диуарҙар менән ҡапланған, өсөнсөһө зыян күргән.
Дәүләт-ара стандарт
1992 йылда Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе ағзаһы булған илдәр килешеү төҙөй, был килешеүгә ярашлы, СССР-ҙың  ҡулланыуҙа булған «ГОСТ» стандарттары, яңы индерелеүсе дәүләт-ара стандарттарға ла «ГОСТ» аббревиатураһын биреп, ғәмәлдә тип таныла.
Реклама маҡсатында ҡулланыу
Дәүләт-ара (төбәк) стандарттары буйынса билдәләнгән ит продукцияһы атамаларына оҡшаш атамалы ит продукцияһы сығарыу тыйыла (ошо стандарттар буйынса сығарылған ит продукцияһынан тыш, мәҫәлән,  «Докторская», «Любительская», «Московская», «Зернистая», «Молочная»).
Мөхәммәт (мәғәнәләр)
Мөхәммәт (Мөхәммәт, Мөхәмәт) — исламда Пәйғәмбәр, ир-ат исеме.
Ғаспыралы Шәфиҡа Исмәғил ҡыҙы
Билдәле ҡырым-татар мәғрифәтсеһе, йәдитселек лидеры Исмәғил Ғаспыралының ҡыҙы. Әзербайжан Демократик Республикаһына нигеҙ һалыусы Нәсиббәк Уҫаббәковтың ҡатыны.
Эшмәкәрлеге
1905 йылда Шәфиҡа атаһы Исмәғил Ғаспарлы ойошторған Ҡырымда беренсе мосолман ҡатын- ҡыҙҙар "Әлем-и нисван " («Ҡатын-ҡыҙҙар донъяһы»), журналына ҡушымта Тәржиман-Переводчикъ гәзитенең редакторы була. Гәзит ҡырым татарҙары телендә нәшер ителә.
Цопи замогы
VI-VII быуаттарға ҡараған ике төкәтмә һаҡланған.
Саҡмағош (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111102536
Фаина Раневская һәйкәле
Тарихы
Һәйкәл 2008 йылдың 16  майында, Фаина Раневская исемендәге "Бөйөк провинция" Беренсе халыҡ-ара театр фестивале башланған көндө тантаналы асыла. Сарала Таганрог ҡала мэры, өлкә хакимиәте вәкилдәре, күп һанлы ҡунаҡтар,Рәсәйҙең халыҡ артистары, Раневская менән бергә Моссовет имесендәге театрҙа эшләгән Евгений Стеблов һәм Ирина Карташева килә.
Рубидий
Үҙенсәлектәре
Металлик рубидий металлик калийға һәм металлик цезийға тышҡы күренеше, йомшаҡлығы һәм ток үткәреүсәнлеге менән оҡшашлыҡҡа эйә һәм. Рубидийҙы асыҡ һауала һаҡлау ярамай, сөнки барған реакцияларҙа бик күп йылылыҡ бүленеп сыға, хатта ҡайһы берҙә килтерә металдың ҡабынып китеүенә лә килтереүе ихтимал. Рубидийҙың һыуға ҡарағанда тығыҙлығы юғары, шуға күрә башҡа һелтеле металдар төркөмөнән айырмалы рәүештә, һыуҙа бата.
Ятҡылыҡтары
Рубидий ингән минералдар (лепидолит, циннвальдит, поллуцит, амазонит), Германия, Чехия, Словакия, Намибия, Зимбабве, Төркмәнстанда һәм башҡа илдәрҙә табыла.
Йыһанда
Аномаль юғары миҡдарҙа рубидий Торн — Житков объекттарында (объекты Торна — Житков) күҙәтелә (ҡыҙыл гигант йәки сверхгигант, уның эсендә нейтрон йондоҙ бар).
Латвияның дәүләт ҡоролошо
Парламент
Сейм (Saeima) — Латвия парламенты, граждандар тарафынан 4 йылға һайлана, 100 депутаттан тора. Тауыш биреү системаһы — пропорциональ, әммә депутаттар 5 һайлау округы буйынса һайлана; Сеймға үтеү өсөн 5 процентлы кәртәне аша сығыр кәрәк (мандаттар бүлеүҙә ҡатнашыу өсөн тотош ил буйынса һайлауҙарҙа ҡатнашҡандарҙың 5 процентының тауышын алыу мотлаҡ).
Дипломатика
II.Яҙыу ҡоралдары һәм теле тураһындағы мәсьәләлә Дипломатика ошо һоаруҙарға яуап биргән палеографияға яҡын тора. Рустә пергамент китаптар дүрттән бер өлөшкә, һирәгерәк тотош биткә һәм һигеҙҙән бер өлөшкә яҙыла; ҡағыҙ китаптар — йыш ҡына биткә һәм ике бағана итеп яҙыла. Ҡайһы берҙә баш һәм тәүге хәрефтәр буяу һәм киноварь менән, шулай уҡ алтын менән дә ялатыла. Көнбайыш Европаның мөһим һәм халыҡ-ара грамоталары XVII быуат аҙағына тиклем латин телендә, артабан француз телендә тултырыла. Әллә ни мөһим булмаған һәм айырым урынға ҡағылышлы акттар, айырыуса һуңғы осорҙа, урындағы телдә яҙыла.
Ҡаршылыҡ хәрәкәте (Чехословакия)
Ҡаршылыҡ төркөмдәренең берләшеүе
Оккупацияланған Чехословакия территорияһында өс төп Ҡаршылыҡ төркөмө барлыҡҡа килә: Үҙәк тыуған яҡта ҡаршылыҡ менән етәкселек итеү (Ústřední vedení odboje domácího, ÚVOD), «Беҙ тоғро ҡалабыҙ» комитеты (Petiční výbor Verni zůstaneme, PVVZ) һәм «Халыҡ оборонаһы» (Obrana národa, ON), шулай уҡ СССР менән бәйле Чехословакия коммунистар партияһының йәшерен төркөмдәре. Ҡаршылыҡ ойошмаларына башлыса элекке чехословак армияһы офицерҙары инә. 1941 йылда ÚVOD «Азатлыҡ өсөн: Яңы чехословак Республикаһына» исеме аҫтындағы Pvvz сәйәси программаһын хуплай. Был программа элекке президент Томаш Масариктың демократик идеалдарына тоғробулыуын күрһәтә һәм социалистик йүнлешле республика төҙөүә саҡыра. ÚVOD Бенештың сәйәси курсын өлөшләтә хуплай. Атап әйткәндә, т1941 йылдың йәйендә ул бенештың һуғыш тамамланған һуң судет немецтарын өлөшләтә илдән сығарыу тәҡдимен кире ҡаға, киреһенсә, уларҙы тулыһынса сығарырға кәрәклеген талап итә, һөҙөмтәлә Бенеш ÚVOD позицияһы ризалаша.
Гейдрихты юҡ итеү
Чехословак аршылығының иң билдәле эше — 1942 йылдың 27 майында Богемия һәм Моравия рейхспротекторы Рейнхард Гейдрикты юҡ итеү, был аҡтты Бөйөк британияла әҙерлек үткән чехословак диверсанттары Ян Кубиш һәм Йозеф Габчик башҡаралар.
Соловьёв Сергей Леонидович
Биографияһы
1953 йылда Ленинград университетының физика факультетын тамамлай.
1 фән докторы һәм 12 фән кандидаты әҙерләнгән. 500-ләп фәнни эш, шул иҫәптән 10 монография, шулай уҡ 30 уйлап табыу авторы. 1994 йылдың 9 мартында Мәскәүҙә вафат була, Дон зыяратында ерләнгән ..
Хәтер
Рәсәй Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш округы президиуиы тәбиғәт һәләкәттәре өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн академик С. Л. Соловьев исемендәге премия булдыра.
2011 йылдың 8 июнендә Рәсәй Фәндәр академияһының Алыҫ Көнсығыш округ Диңгеҙ геологияһы һәм геофизика институтына С. Л. Соловьевҡа иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла.
Ураҙбай (Ишембай районы)
Тарихы
1842 йылда 242 бот көҙгө иген һәм 1984 бот яҙғы иген сәселә.
Бермуд утрауҙары
Бермуд утрауҙары (ингл. Bermuda [bərˈmjuːdə]) — Бөйөк Британияның сит ил территорияһы, Атлантик океандың төньяҡ-көнбайышындағы Мәрйен утрауҙары төркөмөндә, Төньяҡ Американан 900 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Административ бүленеше: туғыҙ район һәм ике муниципаль берәмек. Баш ҡалаһы һәм төп порты — Гамильтон ҡалаһы.
География
Территорияның яҡынса 35 процентын ҡыуаҡтар биләй, улар башлыса ҡалҡыулыҡтарҙа үҫә. Уңдырышлы тупраҡлы уйһылыҡтарҙа культуралы үҫемлектәр ултыртыла.
Халҡы
Йыллыҡ үҫеш — 0,39 %.
Тыуым — 1000 балаға 11,2.
Ир-егеттәрҙең уртаса ғүмер оҙонлоғо — 78,5, ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡы 84,9 йәш.
Акхо мәсете
Акхо мәсетен 1817-1818 йылдарҙа һөнәрсе Хөсәйен төҙөй. Ул ике ҡатлы була, беренсе ҡатында подвал, ә икенсе ҡатында ғибәҙәт залы урынлаша. Мәсет 8,8 х 9,3 м ҙурлығында була. Ҡыйығына плитка һалына. Үҙәк бинаның түшәме эстән майлы буяу менән буялған. Мәсеттең дүрт яғында ла яндауырҙар була, көньяҡ яғы декорация менән биҙәлә. Төньяҡ яғында ҙур булмаған ярым түңәрәк балкон урынлаша.
Агни Парфене
Грекса текст
Χαῖρε τὸ ᾆσμα Χερουβίμ, χαῖρε ὕμνος ἀγγέλων, Χαῖρε ᾠδὴ τῶν Σεραφίμ, χαρὰ τῶν ἀρχαγγέλων. Χαῖρε εἰρήνη καὶ χαρά, λιμὴν τῆς σωτηρίας, Παστὰς τοῦ Λόγου ἱερά, ἄνθος τῆς ἀφθαρσίας. Χαῖρε παράδεισε τρυφῆς, ζωῆς τε αἰωνίας. Χαῖρε τὸ ξύλον τῆς ζωῆς, πηγὴ ἀθανασίας.
Блюхер Василий Константинович
Блюхер Василий Константинович (1 декабрь 1890 йыл — 9 ноябрь 1938 йыл) — СССР-ҙың хәрби, дәүләт һәм партия эшмәкәре. Советтар Союзы Маршалы (1935), 1-се Ҡыҙыл Байраҡ (1918) һәм 1-се Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары (1930) кавалеры. 1938 йылдың 22 октябрендә РККА-лағы массауи репрессиялар барышында ҡулға алына һәм 1938 йылдың 9 ноябрендә Лубянка майҙанындағы НКВД төрмәһендә вафат була; үлгәндән һуң КПСС Үҙәк Комитеты Политбюроһы Президиумының 1956 йылдың 6 мартындағы ҡарары буйынса аҡлана.
Революция һәм Уралда Граждандар һуғышы
1918 йылдың 1 апрелендә Ырымбур 1-се хәрби округы ғәскәре казактары Ырымбурҙы ҡамайҙар һәм совет Төркөстаны менән бәйләнеш өҙөлә. Дутовсылар менән көрәшкә Ырымбур тирәһенә В. К. Блюхер йүнәлтелә, уның етәкселеге аҫтында ҡыҙылгвардиясылар отряды (командиры — С. Я. Елькин), Екатеринбург кавалерия эскадроны, Силәбе узелы эшселәренән һәм эшсе ирекмәндәренән торған Силәбе батареяһы һәм элекке кадровый офицерҙарынан ҡабаттан булдырылған 1-се Урал пехота полкы була. 1918 йылдың 23 майында Блюхерҙың Һамар аша тимер юлы буйлап барған отряды ҡамауҙа ҡалған Ырымбурға килеп етә һәм ундағы гарнизон менән бәйләнешкә инә. 26 майҙа Блюхерға Силәбеләге австро-венгр әсирҙәре фетнәгә күтәрелеүе тураһында хәбәр килә.
Граждандар һуғышы Ҡырымда
1920 йылдың 27 октябрендә дивизия частарына 29 октябрҙең көн үҙәгендә 152-се бригада полктары Төрөк үренән 8-6 километр алыҫлығында туҡталалар, 31 октябрҙең иртәһендә яугирҙар үрҙән 250—300 метрҙа булалар. Перекоп төркөмө тырышлығы менән генә Перекопты яулап алыу мөмкин булмай, шуға күрә 2 ноябргә ҡараған төндә төркөм частары үрҙән төньяҡ-көнбайышҡа табан 7-8 километр алыҫлыҡҡа күсерелә. 7 ноябрҙән 8 ноябргә ҡараған төндә 15-се, 52-се дивизиялар, 153-сө һәм 51-се дивизияның Айырым бригадаһы Сиваш аша Литва ярымутрауға һөжүм итәләр. Сәғәт туғыҙынсы яртыла 51-се дивизияның 65 орудиеһы Төрөк үрен һәм Корнилов дивизияһын утҡа тота. Беренсе тулҡын сәғәт ун икелә үткәрелә. 152-се бригада полктары һәм 453-сө полкы һөжүмгә күсә. Бер сәғәттән икенсе тулҡын башлана. Өсөнсө тулҡын алдынан Блюхер пехотанан алда броневиктарҙы ебәрә, артабан дүртенсе тулҡын башлана. 1920 йылдың 9 ноябренең төнөндә алып булмаҫлыҡ Перекоп яулана.
Алыҫ Көнсығыш Республикаһының хәрби министры
1921 йылдың авгусында Дайрене ҡалаһында (хәҙерге Далянь) урыҫ-япон конференцияһы асыла (1922 йылдың апрелендә ябыла), унда Алыҫ Көнсығыш Республикаһы һәм Япония араһында Төньяҡ Сахалиндан, Приморьенан һәм Амурҙағы Николаевскиҙан япон ғәскәрен эвакуациялау тураһында һөйләшеүҙәр үткәрелә. 1921 йылдың 5 декабрендә Дайренда Блюхер шифрланған телеграмма ала, унда генерал Молчановтың аҡ ихтилалсылар армияһы Уссури станцияһына һөжүм итеүе һәм уны яулап алыуы тураһында хәбәр ителә. Шуға күрә Блюхер конференциянан китергә мәжбүр була: «миңә фронтҡа китергә кәрәк. Молчановты туҡтатыр кәрәк. Ни тиклем тиҙерәк беҙ аҡгвардиясыларҙы ҡыйратабыҙ, шул тиклем тиҙерәк япондар үҙҙәренең ғәскәрҙәрен сығарыу буйынса беҙҙең тәҡдимдәрҙе ҡабул итәсәк».
1922 йылдың 28 ғинуарында хәрби операциялар менән туранан-тура етәкслек итеү өсөн Ин станцияһына үҙенең ялан штабы менән Блюхер килеп төшә. Һөжүм 1922 йылдың 10 февраленә тәғәйенләнә. Блюхер планы буйынса, штаб ике төркөм әҙерләй: Ин төркөмө (Покустың йыйылма уҡсылар бригадаһы һәм партизан отрядтары) Волочаевка йүнәлешендә уң флангҡа һөжүм итә һәм дошманды Хабаровскиға тиклем ҡыуа, икенсеһе — Байкал аръяғы төркөмө (етәксеһе Томин), уның составында 1-се һәм 2-се Чита пехота полктары, Троицк-Савск кавдивизионы, еңел кавалерия дивизионы һәм 1-се айырым Чита бригадаһы, һул флангы йүнәлеше буйынса Үрге Спасскиға һәм Түбәнге Спасскиға һәм артабан Казакевичево ҡасабаһына һөжүм яһай. 10 февраль төнөндә һәм артабан көнө буйы ҡаты алыш бара. Киске сәғәт бишкә Ин төркөмө частарының һөжүмен аҡтар кире ҡаға, Халыҡ-революцион армияһы подразделениелары 500—600 метрға сигенәләр. Һауа торошо бик насар була: 42 градусҡа тиклем ҡаты һыуыҡ, кеше туңа башлай. 428 кеше сафтан сыға. Томиндың төркөмө Забеловский ҡасабаһын баҫып ала, Поперечный разъезыннан дошманды ҡыуып сығара. көн дауамында төркөм Үрге-һәм-Түбәнге спасск ауылдары өсөн ҡаты һуғыш алып бара; кискә табан әлеге ауылдар яулап алына. Ин төркөмө 11 февралдә һөжүмде ҡабатламай, ә 12 февралдә Молчановтың ғәскәрҙәре станцияны һәм Волочаевка ҡасабаһын ҡалдырылар һәм тиҙ арала Хабаровскиҙы үтеп китәләр. Томиндың төркөмө уларға Приморьеға юлды яба. Молчановтың ғәскәрҙәре Розенгартовка һәм Бикин станцияларында ҙур ҡаршылыҡ күрһәтәләр, әммә еңеләләр һәм көньяҡҡа табан сигенәләр.
Петроград хәрби округы
1923 йылдың 6 сентябрендә Мәскәүгә хәрби һәм диңгеҙ инспекцияһы начальнигы Гусев ҡарамағына саҡыртыла, бында ул 1924 йылдың февраленә тиклем эшләй.
Ҡытайҙа
Сираттағы хәрби совет ултырышында Блюхер Көнсығыш походының планы менән уртаҡлаша. Планға ярашлы кисекмәҫтән Милли-азатлыҡ армияһының иң яҡшы берекмәләре тарафынан генерал Чэнь Цзюнминға ҡаршы контрһөжүм ойоштороу күҙаллана. Көнсығыш походы 1925 йылдың 2 февралендә башлана һәм шул уҡ йылдың 21 мартында тамамлана. Был походта ХРА тәүге тапҡыр ҙур еңеү яулай, Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙенең байтаҡ ҙур районын азат итә. Ете меңдән ашыу дошман һалдаты әсирлеккә алына.
Айырым Алыҫ Көнсығыш армияһы
1929 йылдың 29 октябрендә 2-се Приамурье дивизияһы отрядтары судноларға тейәлеп, Сунгариға табан юллана. Оборонаға әҙерләнгән дошман көслө ут аса, әммә канонирҙар уларҙы баҫтырыуға өлгәшә. Совет авиацияһы Сунгари флотилияһының бөтә караптарын батыра. Өс сәғәтлек һуғыштан һуң гарнизон частары сигенә. 2 ноябрҙә Амур хәрби флотилияһы Хабаровскиға әйләнеп ҡайта.
1937 йылдың июнь башында СССР-ҙың Юғары суды Пленумы маршал Тухачевскийҙың һәм башҡаларҙың эшен тикшереү буйынса Махсус суд присутствиеһы булдырыу тураһында ҡарар сығара. Уның составына В. В. Ульрих етәкселегендә Я. И. Алкснис, В. К. Блюхер, С. М. Буденный, Б. М. Шапошников, И. П. Белов, П. Е. Дыбенко, Н. Д. Каширин һәм Е. И. Горячев индерелә[41]
Ҡулға алыныуы һәм вафаты
Яңы хеҙмәт урынына тәғәйенләнеүҙе көтөп, шул уҡ ваҡытта ғаиләһе менән ҡунаҡханала йәшәгән Блюхер Оборона наркоматында даими торлаҡ майҙанын биреү буйынса мөрәжәғәт итә. 1938 йылдың 24 сентябрендә Блюхерға Хөкүмәт йортонда фатир бүленә.
Бөтә донъя сиған теле көнө
Тарихы
2008 йылдың 5 ноябрендә Хорватияның башҡалаһы Загребта, тәүге сиған-хорват һәм хорват-сиған һүҙлегенең презентацияһы ваҡытында, бөтә донъянан сиған общинаһы вәкилдәре һәм хорват йәмәғәтселеге вәкилдәре 5 ноябрҙе Хорватия Республикаһында сиған теле Көнө тип иғлан иткән хартияға ҡул ҡуя. Әлеге һүҙлекте сиған ғалимы һәм сәйәсмәне Велько Кайтази яҙған. Хартияға ҡул ҡуйыу шул уҡ Велько Кайтази һәм «Кали Сара» хорват мәғариф ассоциацияһы тарафынан ойошторола. Хартияға 150-гә яҡын кеше ҡул ҡуя. 2009 йылда Загребта 3 ноябрҙән 5 ноябргә тиклем үткән сиған телен стандартлаштырыу һәм кодлаштырыу буйынса Бөтә донъя симпозиумы ваҡытында халыҡ-ара сиғандар союзы һәм Хорватияның «Кали Сара» рома мәғариф ассоциацияһы 5 ноябрҙе сиғандар йәшәгән бөтә илдәрҙә Бөтә донъя сиған телен таныу тураһында белдереү менән сығыш яһайҙар. Был ваҡиға шулай уҡ был датаның беренсе рәсми байрамын билдәләй.
Халыҡ-ара танылыу
Хорватия тәҡдиме буйынса ЮНЕСКО 2015 йылда 5 ноябрҙе Бөтә донъя сиған теле көнө тип иғлан итә.
Рио-Уртадо (коммуна)
Коммунаның майҙаны — 2181 км². Халыҡ һаны — 4754 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 2,17 кеше/км².
Шабалиха
Шабалиха — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Богоявленное күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Зелёна-Гура
Географияһы
Зелена Гура Польшаның көнбайышындағы тау битләүҙәрендә, Одер йылғаһы үҙәнендә, йылғаның убалар һыҙатын киҫеп үткән ерендә урынлашҡан. Был тауҙар һыҙаты Зеленогурский валы тип йөрөтөлә, ул тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора (боҙлоҡ эҙҙәре бар).
Спорт
Чемпион (4 тапҡыр): 2012/2013, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017
Бронза призер: 2011/2012
Аронян Левон Григорьевич
Биографияһы
2011 йылдың майында Левон Аронян Ҡазанда үткән шахмат буйынса донъя чемпионы титулына дәғүә итеүселәр уйындарында ҡатнаша һәм сирек финалда Рәсәй шахматсыһы Александр Грищуктан еңелә.
Эло рейтингы
Рейтингының үҫеш динамикаһы һәм айҙар буйынса топ-100.
Сейәле Ҡыр (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Килограмм
Килограмм өлөгөһө
XVIII быуатта метрлы үлсәүҙәр системаһын төҙөгәндә килограмм итеп 4 °C температураһында булған 1 дм³ таҙа һыу ауырлығы алынған. Был температурала һыу иң ҙур тығыҙлыҡ сифатына эйә. 1799 йылда килограмм өлгөһө итеп ағалтын гер эшләнә, әммә уның ауырлығы 1 дм³ һыу ауырлығынан 0,028 г күберәк була.
Киләсәк
Күҙалланыуынса Планк даими дәүмәл
Елизавета паркы (Таганрог)
Тарихы
1896 йылдың 18 авгусында тарихи иҫтәлекле урын булып киткән беседка тулыһынса янып юҡҡа сыға. Пожар киске сәғәт унда ҡолап төшкән янып торған кәрәсин лампаһынан сыға.
Серб Республикаһы
Сиктәре
Серб Республикаһы сиктәре халыҡ-ара кимәлендә танылған, күрше дәүләттәр-БМО ағзалары — Сербия, Хорватия һәм Черногория, шулай уҡ Босния һәм Герцеговинаға ҡараған Федерация менән араны билдәләй. Дәүләтселек сигенең дөйөм оҙонлоғо 2170 километр, шул иҫәптән Черногорияға — 259 км, Сербияға — 370 км, Хорваттияға — 318 км, Босния һәм Герцеговина Федерацияһына 1134 км тура килә. Сиктәр этник, тарихи һәм тәбиғи-географик факторҙарҙы иҫәпкә алмайымса, хәрби-сәйәси вәзғыяттан сығып билдәләнә.
Дөйөм күрһәткестәр
2015 йылда инвестициялар күләме 1,6 миллиардтан ашыу КМ тәшкил иткән. Уларҙың яртыһынан күберәге төҙөлөш өлкәһенә һалынған.
Почта элемтәһе
«Поште Српске» составында 226 берәмек территориаль почта селтәре, компаниела 2288 хеҙмәткәр эшләй.Уртаса бер почта Республиканың 111,04 км² майҙанында йәшәгән 6627 кешене хеҙмәтләндерә. Бер почтальон 2325 кешене хеҙмәтләндерә. Согласно данным Республиканского института статистики, в 2016 году «Поште Српске» доставила 24 000 писем и 44 000 посылок.
Шижегда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Савельев Иван Яковлевич
Биографияһы
Савельев Иван Яковлевич 1897 йылда Мәскәү өлкәһе Мәскәү ҡалаһында тыуа. 1942 йылда хәҙерге Башҡортостандың Әлшәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерияй полкында хат ташыусы булып хеҙмәт итә. Полктың хәрби хәрәкәттәре һәм ҡыҫҡа ял ваҡыттарында подразделениеларға әҙәбиәт һәм хаттарҙы үҙ ваҡытында килтереүе өсөн полктың хат ташыусыһы гвардия ҡыҙылармеецы Савельев Иван Яковлевич 1944 йылдың 12 авгусында «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Байыш мәктәбе (Баймаҡ районы)
Тарихы
Башланғыс мәктәп булараҡ 1939 йылға тиклем эшләй. Ә 1939 йылдан 1966 йылға тиклем мәктәп ете йыллыҡ мәктәп була. Балалар яҡын-тирәләге ауылдарҙан: Ҡарамалы???, Үҙән, Баймырҙа һәм Йомаш ауылдарынан уҡырға килә. Уҡыусылар күп булғанлыҡтан, йәнәш кластар ойошторола.
Миһеле
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы башынан Арский Ташы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы
Әхмәтшин Ғәлим Әхмәт улы (1903 — ?) — 16-сы гвардия кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы , II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Окруашвили күпере
Окруашвили күпере 2006 йылдың 7 ноябрендә  Грузия президентының  указына ярашлы милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡылар исемлегенә индерелә
Енес (биология)
Енси диморфизм
Енси диморфизм ( δι- ике, <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">μορφή — форма) — бер үк биологик төргә ҡараған инә һәм ата енестәре араһындағы анатомик айырма. Енси диморфизм физик билгеләрҙә күренеүе ихтимал. Мәҫәлән:
Инә заттар бер нисә ата зат менән парлашҡан полиандрия умыртҡаһыҙҙарҙа, балыҡтарҙа, ҡоштарҙа,һөтимәрҙәрҙә осрай. Шул уҡ ваҡытта йыш ҡына енси диморфизмдың кире яҡтары күҙәтелә (инә заттар аталарға ҡарағанда ҙурыраҡ, сағыуыраҡ төҫтә, ата заттар оя ҡора, йомортҡа баҫалар һәм балалар тураһында хәстәрлек күрә, инә зат өсөн көрәш юҡ). Был күренеш эму, төҫлө бекастарҙа бар.
АҠШ-тың хәрби-диңгеҙ обсерваторияһы
АҠШ-тың Хәрби-диңгеҙ обсерваторияһы (United States Naval Observatory, USNO) — астрономик обсерватория, 1893 йылда Вашингтонда (Колумбия округы), АҠШ-та нигеҙләнгән. 1974 йылдан алып обсерватория вице-президенттың рәсми резиденцияһы булып тора.
Үрнәк (Ишембай районы)
Географик урыны
Ауыл Ағиҙел (Кама ҡушылдығы) йылғаһы ярында урынлашҡан, Стәрлетамаҡ ял йортона терәлеп тора.
Восток ауылынан Үрнәккә һәм Стәрлетамаҡ ял йортона 8,8 км оҙонлоғонда юл бара, шуның 3,6 километры асфальт менән ҡапланған.
Урамдары
Урам исеме :
Мао Цзэдун
Ма́о Цзэду́н (ҡытайса |毛澤東|毛泽东|Máo Zédōng|Мао Цзэдун, Уэйд-Джайлз: Mao Tse-Tung ; 26 декабрь 1893 йыл, Шаошань — 9 сентябрь 1976 йыл, Пекин) — XX быуатта Ҡытай дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, маоизм тәғлимәте теоретигы.
Мао Цзэдун хакимлыҡ иткән йылдар ҡапма-ҡаршылыҡлы була. Бер яҡтан — уның етәкселегендә илде индустриалләштереү үтә һәм ярлы ҡатламдың матди кимәле күтәрелә. Икенсе яҡтан — иң ҡоласлы репрессиялар үткәрелә, Маоның шәхес культы хөкөм һөрә. Был рәхимһеҙлек капиталистик илдәрҙә генә түгел, социализм илдәрендә лә тәнҡитләнә.
Тәүге йылдары
Мао Цзэдун 1893 йылдың 26 декабрендә Чанша ҡалаһы янында урынлашҡан Хунань провинцияһы Чанша идаралығы Сянтан өйәҙенең Шаошань ауылында тыуа. Цзэдундың атаһы Мао Ичан (1870—1920) ваҡ ер биләүселәргә ҡарай, уның ғаиләһе етеш йәшәй. Конфуций тәғлимәте яҡлы атаһы бик ҡаты холоҡло була, шуға күрә буддизмды үҙ иткән әсәһе Вэнь Цимэй (1867—1919) артынан бәләкәй Мао буддизмға тартыла. Әммә үҫмер сағында Мао буддизмдан баш тарта. Йылдар аша ул үҙ яҡындарына ошолай тип һөйләп ҡалдырған:
Яньань осоро
Бөйөк поход башланғандан һуң бер йыл үткәс, 1935 йылдың октябрендә Ҡыҙыл Армия Шэньси — Ганьсу — Нинся (Яньян) коммунистик районына барып етә, бында коммунистар партияһының яңы заставаһын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Бөйөк поход ваҡытында төрлө эпидемия, тауҙарҙа һәм һаҙлыҡтарҙа бәхетһеҙ осраҡтар, шулай уҡ дезертирлыҡ арҡаһында коммунистар Цзянсиҙан киткән составтың 90 проценттан ашыу юғалта. Шуға ҡарамаҫтан, улар тиҙ генә көсөн ҡайтарыуға өлгәшә. Был ваҡытҡа партияның төп маҡсаты булып Маньчжурияла һәм Шаньдун провинцияһында нығынған Японияға ҡаршы көрәш тора. 1937 йылдың июлендә асыҡтан-асыҡ хәрби хәрәкәттәр башланғас, коммунистар, Мәскәү ҡушыуы буйынса, Гоминьдан менән берҙәм патриотик фронт төҙөргә мәжбүр булалар. Японға ҡаршы көрәш шарттарында Мао Цзэдун «чжэнфэн» («эш стилен тәртипкә һалыу») тип аталған хәрәкәтте башлап ебәрә; 1942—43). Бының сәбәбе — Чан Кайши армияһынан ҡасыусылар һәм партия идеологияһы менән таныш булмаған крәҫтиәндәр менән тулыланған партияның ҡырҡа артыуы. Хәрәкәт партияның яңы ағзаларының коммунистик тәғлимәтен, Мао яҙмаларын әүҙем өйрәнеүҙе, шулай уҡ «үҙ-үҙеңде тәнҡитләү» кампанияларын, бигерәк тә Маоның төп дәғүәсеһе Ван Минға ҡағылған кампанияларҙы үҙ эсенә ала, һөҙөмтәлә коммунистик интеллигенция араһында ирекле фекер йөрөтөү баҫтырыла. Чжэнфэндың һөҙөмтәһе булып партия эсендәге власть Мао Цзэдун ҡул аҫтына тулыһынса күсә . 1943 йылда ул — ҠКП-ның Үҙәк Комитеты Политбюроһы һәм Секретариаты рәйесе, ә 1945 йылда ҠКП-ның Үҙәк Комитеты рәйесе итеп һайлана. Был осор Маоның шәхес культы формалашыуының беренсе этабы була.
Шигаев Максим Григорьевич
Биографияһы
Максим Шигаев 1773 йылда беренселәрҙән булып, ҡасаҡ дон казагы Емельян Пугачевта батша "Петр Федорович"ты «таный». 17 сентябрҙән Шигаев баш күтәреүселәр сафына ҡушыла, Ырымбурҙы һәм Яйыҡ буйы ҡәлғәләрен ҡамауға алыуҙа ҡатнаша. Полковник дәрәжәһенә эйә булып, Пугачевтың яҡын кәңәшсеһе һәм ярҙамсыһы даирәһенә инә. Һаҡмар ҡаласығында Шигаев Хлопушаны яҡлап алып ҡала, сөнки баструкта бергә ултырған булалар. Пугачевтың төп арҡалаштарының береһе булараҡ, Шигаев «граф Воронцов» титулы ала. 1773 йылдың ноябре уртаһында төҙөлгән Баш күтәреүселәрҙең «Хәрби коллегияһы» составына инә[5]. Хәрби коллегияла Пугачев уны дүрт судьяның береһе итеп тәғәйенләй. Формаль рәүештә ул икенсе булһа ла (А. И. Витошновтан һуң), секретарь М. Д. Горшков раҫлауынса, Шигаев өҫтөнлөклөрәк урында тора. Быны икенсе секретарь И. Я. Почиталин да һорау алыу ваҡытында Пугачевтың Хәрби коллегия ойоштороуы, уның "баш"ы итеп Шигаевты тәғәйенләүен раҫлай.
Ҡотдосова Шәфиҡа Йософ ҡыҙы
Ҡайһы бер опера партиялары
Ҡазан опера театры сәхнәһендә ике тиҫтәнән артыҡ төп роль башҡара:
Ахобила Матха
Матха
Риүайәт буйынса Хоҙай Малолан тип аталған Ахобиламның бер ни тиклем Нарасимхаларҙың береһе Шринивасачарья ҡулдарына һикергән һәм уға ил буйлап һәм ар ҡылы сәйәхәт итергә ҡушҡан. Хәҙерге понтиф булып Шриматхе Шриван Сатакопа Шри Ранганатха Ятиндра Махадешиканның 46-ынсы Джияры булып тора. Ул алдан килеүсе 45-енсе Джияр Шриматхе Шри Лакшми Нрсимха Дивья Падука Севака Шриван Сатакопа Шри Нараяна Ятиндра Махадешиканан һуң килгән, был 2013-енсе йылдың 19 майында булған.
Иҫкәрмәләр
Хобда Ғибәҙәтханаһы өсөн тулы мәғлүмәт өсөн бында ҡарағыҙ : https://www.gotirupati.com/ahobilam-temple/
Асатрян Гегам Магносович
Биографияһы
1920 йылдың 27 ноябрендә Ереванда тыуған.
Альбомдары
Гегам Асатряндың 90 йәшенә бағышланған альбом; Ереван, 2010 й.
Тәмәке (сеймал)
Тәмәкене эшкәртеү
Үҫемлекте йыйып алғандан һуң туранан-тура ҡояшта йәки йылытылған махсус бинала (утлы киптергестәрҙә) киптерәләр ферментациялайҙар. Тәмәкене ферментациялау уны киптереү менән бергә башҡарыла. Уның барышында өйөмгә һалынған йәшел япраҡтарҙың серемәүен даими күҙәтеп торорға кәрәк. Ғәҙәттә был эште бик тәжрибәле кешегә генә йөкмәтәләр. Тәмәкене киптереү өсөн ғәҙәти лапаҫ аҫтына услам-услам итеп бәйләп элеп ҡуялар йәки даими елләтеү мөмкинлеге булдырылған махсус биналларға урынлаштыралар. Тәмәке япраҡтарын, сыбыҡҡа теҙеп, китергес ҡорамалында ла киптерергә мөмкин. Япраҡтарҙағы дымлылыҡ яҡынса 18 процентҡа тиклем кәмегәс, киптереү процедураһы тамамлана, һәм бөтә киптерелгән материал ферментациялау өсөн өйөмдәргә өйөп ҡуйыла. Артабан бәләкәй өйөмдәрҙе бер-береһенә ҡушып, эре кагаттарға һалалар. Был ҙур өйөмдәрҙә улар, сифатын юғалтмайынса, бер нисә йыл буйы һаҡлана ала.
Богомолов Анатолий Михайлович
Богомолов Анатолий Михайлович (18 май 1932 йыл — 15 сентябрь 1994 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы. 1977—1994 йылдпрҙа Һарытау дәүләт университеты ректоры, техник фәндәр докторы (1973), профессор. РСФСР-ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһының академигы, юғары мәктәптең Халыҡ-ара фәндәр академияһы академигы.
Биографияһы
Анатолий Михайлович Богомолов 1932 йылдың 18 майында Түбәнге Волга крайының Иҫке Полтава районы Ҡыҙылъяр ауылында тыуған. 1946 йылда ул үҙенең әсәһе менән Энгельс ҡалаһына күсә. 1950 йыл да урта мәктәпте көмөш миҙал менән тамамлай. 1955 йылда Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт университетының физика факультетына, 1958 йыл да аспирантура тамамлай. Һуңынан үҙәк дәүләт университетының хисаплау математикаһы кафедраһының өлкән уҡытыусыһы һәм баш дәүләт учреждениеһының программалау бүлеге мөдире булып эшләй. 1963 йылда «теоретик физика» белгеслеге буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1965 йылда Анатолий Михайлович ғилми эштәр буйынса директор урынбаҫары һәм УССР-ы ФА-ның иҫәпләү алымдары һәм программалау бүлеге мөдире вазифаһына саҡырыла. 1967 йылда — доцент вазифаһында, һуңынан профессор. Математика факультетында ғәмәли математика һәм идара итеү системалары теорияһы кафедраһын ойоштора, иҡтисади кибернетика кафедраһы төҙөүҙә ҡатнаша. 1973 йылда СССР Фәндәр академияһының ИПУ-ла «Алгоритмизация процессов анализа, диагноза и синтеза сложных информационных систем». 1974 йылда Богомолов УССР Академия фәндәренең Ғәмәли математика һәм механика институты директоры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп тәғәйенләнә, 1975 йылда — директор вазифаһына тәғәйенләнә. 1977 йылда Һарытау дәүләт университеты ректоры вазифаһында. 1978 йылда Һарытау дәүләт университетының математик кибернетика кафедра мөдире була һәм уны бер нисә йыл етәкләй. Богомоловтың уҡыусылары араһында 6 фән докторы һәм 30-ҙан ашыу фән кандидаты бар. 1994 йылдың 15 сентябрендә Анатолий Михайлович Һарытауҙа вафат була.
М1 (автомобиль юлы, Белоруссия)
2013 йылдың 1 авгусынан бөтә һуҙымында М1 магистрале түләүлегә әйләндерелә. Техник яҡтан барыһы ла рөхсәт ителгән, дөйөм массаһы 3,5 тоннанан ашмаған автомобиль менән үтеү өсөн, ниндәй илдәрҙә теркәлеүенә ҡарамаҫтан, түләү алынмай. Таможня союзынан ситтә теркәлгән техник яҡтан рөхсәтле, дөйөм массаһы 3,5 тоннанан ашмаған автомобиль менән дә үтергә мөмкин.
М1 юлы йыш ҡына иҫке Мәскәү—Брест юлы менән тоташып китә, ул да М1 тип тамғалана. Элекке трасса фрагменттары хәҙер республика юлдары тип иҫәпләнә.
Касаткин Василий Николаевич
Биографияһы
1930-1934 йыл дарҙа Мәскәү дәүләт университетының директоры һәм педагогика кафедраһы профессоры. Мәскәү дәүләт университетының 1934 йылдың 27 ноябрендәге бойороғо менән педагогика кафедраһы буйынса профессор вазифаһынан икенсе эшкә күсеү сәбәпле бушатыла.
Егоров Александр Ильич
Граждандар һуғышынан һуң
1924 йылдың апреленән 1925 йылдың мартына тиклем — Украин хәрби округы ғәскәрҙәре командующийы. 1925—1926 йылдарҙа Ҡытайҙа хәрби атташе була. 1926 йылдың майынан 1927 йылдың майына тиклем — СССР ВСНХ-һының хәрби-сәнәғәт идаралығы начальнигы урынбаҫары. 1927 йылдың майы — 1931 йылдың апрелендә — Белорус хәрби округы ғәскәҙәренең командующийы.
1931 йылдың июненән 1935 йылдың сентябренә тиклем — РККА Штабы начальнигы. 1935 йылдың майынан 1937 йылдың сентябренә тиклем — РККА-ның генераль штабы начальнигы.
1937 йылдың 12 декабрендә Смоленск өлкәһенән СССР-ҙың 1-се саҡырылышы Юғары Советы депутаты итеп һайлана. РККА-лағы Сталин репрессиялары осоронда Егоров йәберҙә була. Элек Егоровты «күренекле ғәскәри етәксе һәм еңеү ойоштороусыларыныың береһе» итеп билдәләгән Сталин шәхсән үҙе маршалды тәнҡиткә дусар итә:
Кэтрин Хепбёрн
Кэтрин Хотон Хепберн (Katharine Houghton Hepburn, 12 май 1907 йыл — 29 июнь 2003 йыл) — Америка актёры, ун ике тапҡыр «Оскар» премияһына күрһәтелгән һәм уға дүрт мәртәбә лайыҡ булған. Тарихта унан башҡа бер актриса ла, актёр ҙа бындай дәрәжәгә күтәрелмәгән. Америка кино институты тарафынан Голливуд тарихында иң бөйөк актриса тип танылған.
Карьераһы
Актриса сәхнәгә ҡайта, Ф. Барри комедияһы «Филадельфия тарихы» постановкаһында ҡатнаша. Гонорар урынына ул спектаклдең экранизацияһына хоҡуҡтар талап итә һәм 1940 йылда триумф менән киноға ошо уҡ исемле фильмдың төп ролендә ҡайта. Үҙ һүҙле һәм бай аристократ ҡатындың ролен башҡарғаны өсөн нью-йорк тәнҡитселәренең премияһын алды һәм «Оскар» премияһына күрһәтелә. «Йыл ҡатын — ҡыҙы» («Женщина года», 1942) исемле эшендә ул үҙенең егерме алты йылға һуҙылған мөхәббәте Спенсер Трейсиҙы осрата. Уның менән Хепбёрн туғыҙ картинала уйнай. Уларҙың мөнәсәбәттәренә Гарсон Кэниндың бестселлер булып киткән «Трейси һәм Хепбёрн: шәхси мемуарҙар» (1972) китабы бағышланған.
Һуңғы йылдарҙа
Хепберндың вафаты киң ижтимағи резонанс тыуҙырҙы. Уның вафатынан һуң бер нисә ай дауамында матбуғатта һәм телевидениела тормошо һәм карьераһы яҡтыртыла килде. Уға күп кенә телетапшырыуҙар бағышланды, гәзит -журналдарҙа актриса тураһында мәҡәләләр тәүге биттәрендә сыҡты. АҠШ президенты Джордж Буш белдереү менән сығыш яһаны, унда, Хепберн тарихҡа милләттең сәнғәт хазинаһы булып инер, тип әйтелде. Уның хөрмәтенә, илдең театр тормошона һалған ҙур өлөшө хаҡына 2003 йылдың 1 июль кисе Бродвей уттары һүндерелде. 2004 йылда актрисаның теләге буйынса уның әйберҙәре Нью — Йорктағы Сотбис аукционына ҡуйылды. Һөҙөмтәлә аукционда 5,8 млн доллар йыйылды.
Мцхета төрбәһе
Мцхета кәшәнәһенә 2014 йылда Грузия хөкүмәте ҡарары менән милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы статусы бирелә.
Цитверҙың аяҡ кейемдәре фабрикаһы бинаһы
Тарихы
XX быуатта кирбестән төҙөлгән. Аяҡ кейеме фабрикаһы 1871 йылда аяҡ кейемдәрен ремонтлау оҫтаханаһы  булараҡ асыла. Аяҡ кейемдәре һөнәрселәрҙән килгән материалдарҙан тегелә. 1913 йылда фабрикала   40 кеше эш менән мәшғүл булған, бында двигателдәр эшләгән. Шул уҡ йылда 55 мең һумлыҡ аяҡ кейеме етештерелгән.
Сәкинә Исмаилова
Тормошо
Асаф Зәйналлы исемендәге музыка мәктәбен тамамлаған (1974), Әзербайжан дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт университеты уҡыуын тамамлаған (1990). Атҡаҙанған артист (1989), Халыҡ артисы (1992) Сәкинә Исмаилова Кавалала мугам башҡарған беренсе ҡатын-ҡыҙ була.
Опера һәм балет театры сәхнәһендә күпселек мугам операларында төп партияларҙы — «Ләйлә һәм Мәжнүн» — Мәжнүн, «Кәләш ҡаяһы» — Гөлбаһар, Ғашиҡ Кәриб — Шаһсәнәм һ.б. ролдәрен башҡара.
В. А. Мемориэл Стэдиум
'''В. А. Мемориэл стэдиум' (ингл. V. A. Memorial Stadium ) ― Ветерандар эштәре буйынса Идаралыҡ Госпитале (Veterans Administration ''Hospital) территорияһындағы бейсбол стадионы, АҠШ-тың Огайо штатындағы Чилликоти ҡалаһында урынлашҡан. Чилликоти Пэйнтс бейсбол клубының йорт майҙаны. Майҙансыҡ бейсбол уйыны өсөн файҙаланылһа ла, бында шулай уҡ софтбол һәм футбол ярыштары, шулай уҡ спорт булмаған саралар үткәрелә.
Илья Гульбани башняһы
Тарихы
Ауыл үҙенең иҫтәлекле урындары менән иғтибарға лайыҡ. Урта быуат архитектураһына ҡараған Илья Гульбани башняһынан тыш, XI  быуатҡа ҡараған Изге Квирике сиркәүе һәм Лаура сиркәүе бар.
Таиланд
Иҡтисады
Өстөнлөктәре: импортты ҡаплау һәләтенә эйә булған экспорт етештереүе уңыштары. Тиҙ иҡтисади үҫеш тиҙ. Тәбиғи газдың булыуы. Каучук, диңгеҙ продукттары һәм дөгөнөң төп донъя экспортлаусыларының береһе
Насар яҡтары: иҡтисад күбеһенсә Бангкок тирәһендә туплана. Сөсө һыу запасы етерлек түгел. Тиҙ үҫеүсе тышҡы бурыс. Халыҡтың 60 проценты ваҡ крәҫтиән хужалығында эшләй
Тышҡы сәйәсәте
Шулай уҡ ҡарағыҙ: америка-тай мөнәсәбәттәре
Яхин Рөстәм Мөхәмәтхажи улы
Яхин Рөстәм Мөхәмәтхажи улы (16 август 1921 йыл — 23 ноябрь 1993 йыл) — совет, татар композиторы, пианист, педагог. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1970). СССР-ҙың халыҡ артисы (1986).
Биографияһы
Ауырыу сәбәбе буйынса (операциянан һуң) Ҡазанға ҡайта, унда бер ни тиклем ваҡыт татар радиокомитетында пианист — концертмейстер булып эшләй. Ошо осорҙа тәүге композициялар ижад итә башлай.
1948 йылдан — СССР Композиторҙар Союзы ағзаһы. Бер нисә тапҡыр РСФСР һәм Татар АССР-ы Композиторҙар союзы идаралығы ағзаһы итеп һайлана.
1993 йылдың 23 ноябрендә Ҡазанда вафат була. Яңы Татар биҫтәһе татар зыяратында ерләнгән.
Эреджепова Сабрие
Биографияһы
1939 йылда Мәскәүҙә I Бөтә Союз эстрада конкурсында «Нуғай таҡмаҡтары» менән ҡатнаша, уны башҡарыу «алҡыштар-бис» менән бара, һәм жюри рәйесе Исаак Дунаевскийға хатта тамашасыларҙы тынысландырырға тура килә. Эреджепова «Талантлы йәш йырсыға» дипломы менән бүләкләнә. Шул уҡ осорҙа ул үҙен телевидениела һынап ҡарай.
Кончаловский Андрей Сергеевич
Балалыҡ һәм үҫмер йылдары
Яҙыусы Сергей Владимирович Михалков һәм шағир һәм тәржемәсе Наталья Петровна Кончаловскаяларҙың ғаиләһендә 1937 йылдың 20 авгусында Мәскәүҙә тыуған. Тыуғандан һуң бирелгән исеме Андрей булһа ла, ижад эшсәнлеген башлағанда йәш режиссёр үҙен Андрон тип атай, шулай уҡ ике ҡатлы Михалков-Кончаловский фамилияһын ала.
Шәйхисламов Рафаэль Бәҙретдин улы
Биографияһы
1979—1982 йылдарҙа В И. Ленин исемендәге Мәскәү өлкә дәүләт педагогия институтының аспирантураһында уҡый һәм 1983 йылда «философия фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Хажы (Ишембай районы)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Колумбҡа тиклемге цивилизациялар
Тарихы
XVI быуатта Европа колонизацияһы башланғанға тиклем Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка ҡәбиләләренең күпселеге община-ырыу ҡоролошоноң төрлө стадияларында була: ҡайһы берҙәрендә әсә нәҫеле өҫтөнлөк итә (ирокездар, мускогтар, хопиҙар, Амазонка бассейнында йәшәгән күп кенә башҡа ҡәбиләләр), башҡаларында ата ырыуы (Төньяҡ Американың төньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш ҡәбиләләре). Халыҡтарҙың бер өлөшө ырыу йәмғиәтенән синыф йәмғиәтенә күсеүҙең төрлө стадияларында торған була. Үҙәк һәм Көньяҡ Америка һиндтары (ацтектар, майялар, инкылар) синыф йәмғиәттәрендә йәшәй.
Хронологияһы
Шкаланың өҫкө өлөшө (һоро төҫтәге төҫмөрҙәр) Төньяҡ Америка ареалы. Урта өлөшө (йылы төҫтәр) месоамерика ареалы. Аҫҡы өлөшө (һалҡын төҫтәр) Көньяҡ Америка ареалы.
Колумбҡа тиклемге мәҙәниәттәр исемлеге
Ике иң билдәле ольмек ҡомартҡыһы — Трес-Сапотес (Веракрус штаты) һәм Ла-Вента (Табаско штаты).
Миштектар көньяҡта колумбҡа тиклемге юғары үҫешкән мәҙәниәтте алып бара Мексикала. Уларҙың мәҙәниәте сығанаҡтары яҙма сығанаҡтар буйынса Vii быуат э. Миштектар Үҙ мәҙәниәтенең сәскә атыуына X быуатта өлгәшә. Йыш ҡына ҡаршы һуғыштары менән билдәле була сапотековтар. Миштеканың иң ҡеүәтле ҡала-дәүләттәренең береһе Тилантонго (хәҙерге территорияла урынлашҡан Оахака штаты). 1458 йылда ацтектар башында Монтесума I Бөтә Миштеканы тиерлек яулап алалар. 1480-се йылдарҙа тлатоаниҙар ацтектар Ашаяҡатль миштектар һәм сапотектарҙың союздаш армияһын ҡыйрата
Көмбәҙ
Диндәге көмбәҙ
Көмбәҙ христиан һәм мосолман архитектураһында мөһим урын алып тора. Православие сиркәүҙәре һәм мосолман мәсеттәре, шулай уҡ күп кенә католик соборҙарҙы көмбәҙ биҙәй.
Субарту
Субарту Урарту сығанаҡтарында
Беҙҙең эраға тиклем IX быуат аҙағында  Субарту  Урарту хакимлығы аҫтына эләгә һәм   VII быуаттың беренсе сирегенә тиклем уға буйһонған сифатта ҡала  .
Әхмәтшин Кәшфулмәғән Әхмәтзакир улы
Биографияһы
1943 йылдың 31 октябрендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә (ҡаһарманлыҡ күрһәткән көндәре 19.09.1943-28.09.1943; подразделениеның 1943 йылдың 31 октябрендәге 22/н һанлы бойороғо).
Уҡшыҡ
Уҡшыҡ (Укшук) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһына Белорет районы Ломовка ауылы  янында   ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Мортышбаш
Тарих
1905 йылда ауылда 2 мәсет, мәҙрәсә, 3 бакалея кибете, икмәк магазины теркәлгән.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан — Саллы кантоны 1930 йылдан — Сарман районы составында була.
Инфраструктура
Игенселек, малсылыҡ үҫешкән. Ауылда мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Тарихи йырҙар
Тасуирламаһы
Тик урыҫ байҙары ғына түгел, ә сит ил сәнәғәтселәре лә ер аҫты байлыҡтарына бай булған башҡорт ерен тартып алыу тураһында хыяллана. Шул маҡсатта башҡорт ерҙәрендә завод-ҡәлғәләр ҡалҡып сыға башлай: Каменск-Уральский(1701), Екатеринбург (1721), Түбәнге Тагил (1725), Орск (1735), Силбе (1736), Ырымбур (1743), Златоуст (1754), Миәс (1773). Ләкин башҡорттар балаларына мираҫҡа ҡалдырыла торған ерҙәрен күҙ ҡараһылай һаҡларға тырыша. Шунлыҡтан милли-колониаль иҙеү уғата көсйәгән XVIII быуатта бер-бер артлы ҡабатланып торған башҡорт ихтилалдары бөтә Рәсәй империяһын дер һелкетә: 1705—1711, 1735—1740, 1755—1756, 1773—1775 йылдарҙа булып үткән ихтилалдар бының сағыу миҫалы. Көрәш барышында халыҡ сәсәндәре «Урал» йырына яңы мәғәнә һалынған йөкмәтке өҫтәй:
Хәрби поход йырҙарының бер өлөшө урыҫ-төрөк һуғышына бәйле сығарылған («Әсирлек», «Балҡан», «Әсир көйө» һ. б.)
Милләттәр Берләшмәһе
Үҫеш
Икенсе донъя һуғышынан һуң Британия империяһының тарҡалыуы башлана, ул британ биләмәләрендә милли-азатлыҡ хәрәкәттәренең үҫеүенә һәм британ хөкүмәтенең финанс ҡыйынлыҡтарына бәйле булған. 1946 йылдан алып «Британ Берләшмәһе» урынына «Британ Берләшмә» тип кенә атала башлай.
Атом
Атомдың квант-механик моделе
Атомдарҙың химик үҙенсәлектәре электрон ҡабығының конфигурацияһы менән билдәләнә һәм квант механикаһы тарафынан тасуирлана. Периодик таблицала атомдың торошо уның йәҙрәһенең электр заряды (йәғни протондар һаны) менән билдәләнә, шул уҡ ваҡытта нейтрондар һаны химик үҙенсәлектәргә төптән йоғонто яһамай; был осраҡта йәҙрәләге нейтрондар, ҡағиҙә булараҡ, протондарҙан күберәк (ҡара: атом йәҙрәһе). Әгәр атом нейтраль хәлдә булһа, ундағы электрондар һаны протондар һанына тиң. Атомдың төп өлөшө йәҙрәлә тупланған, ә электрондарҙың атомдың дөйөм массаһындағы масса өлөшө әһәмиәтһеҙ (йәҙрә массаһының бер нисә йөҙҙән бер өлөшө).
Милләттәр Берләшмәһе
Ағзалыҡ алмағандар
Франция президенты Шарль де Голль Францияның Берләшмәгә инергә мөрәжәғәт биреү мөмкинлеге хаҡында мәсьәлә күтәреп сыға, әммә Икенсе донъя һуғышы тамамланғандан һуң, был һорау башҡаса ҡаралмай.
Израиль премьер-министры Давид Бен-Гурион үҙенең илен Берләшмәгә инергә тәҡдим итә, әммә уның граждандары риза булмай. Берләшмәлә был идеяға ҡаршы булалар.
Берләшмәнең ҡоролошо
Берләшмә менән идаралыҡты Секретариат башҡара. 1965 йылдан алып ойошманың штаб-фатиры Лондонда урынлаша. 2008 йылдан алып Секретариат башлығы булып Камалеш Шарма (Һиндостан)тора.
Атом
Атомда электорон
Һәр орбита үҙенең энергия кимәленә тап килә. Атом икенсе атом менән бәрелешкәндә электрон юғарараҡ энергия кимәленә күсергә мөмкин, был осраҡта электрон фотон энергияһын йота. Түбәнерәк кимәлгә күскәндә электрон энергияны икенсе электронға күсереп бирә. Йотоу осрағындағы кеүек, нурлы күсештә лә фотон энергияһы электрондың был кимәлдәге энергетик айырмаһына тиң (ҡара: Борпостулаттары). Бүленеп сыҡҡан нурланыш йышлығы ν фотон энергияһы E менән E =hν нисбәте менән бәйле, бында h планк константаһы.
Аланд утрауҙары
Ҡуллыныштағы рәсми валюта — евро.
Тарихы
Утрауҙар яҡынса XII быуат аҙағында һәм 1809 йылға тиклем Швеция Короллеге составына ингәндәр. Тәүҙә Линчёпинг мәхәлләһенә ҡараған, ләкин XIV быуаттың башынан епископ Абоға (Турку) буйһона башлағандар. XIV быуат башынан 1634 йылға тиклем үҙәге Кастельхольм ҡәлғәһендә урынлашҡан айырым Кастельхом ленын тәшкил иткән, һуңынан Або-Бьёрнеборг лены (хәҙерге Турку һәм Пори) составына ингән. 1808—1809 йылдарҙағы рус-швед һуғышы йомғаҡтары буйынса утрауҙар Рәсәй империяһына күскән һәм 1815 йылға тиклем уның иң көнбайыш нөктәһенә әүерелгән.