cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хан ҡыҙы (йыр)
Башҡортса
Ағиҙелдә буй-буй ҡамыш күрмәнеңме?
Татар телендә
Синең сачең кара диләр, мин күрәем.
— Хан кызы, ач ишегең, мин керәем. Синең йөзең нурлы диләр, мин күрәем.
Һавадагы ак болытны күрмəемсең.
Усманов Хәсән Хәжиәхмәт улы
Биографияһы
1996 йылда башҡорт халыҡ йырын башҡарыусыларҙың Сибайҙа уҙғарылған 1-се төбәк-ара конкурсында ҡатнаша. Талантлы йырсыны Камил Абдрахман улы Вәлиев Өфө сәнғәт училищеһына вокаль бүлегенә уҡырға саҡыра. В 1996—2000 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһының вокал бүлегендә (И. Г. Ивашков класы) уҡый.
2004—2006 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, 2007—2008 йылдарҙа — «Мираҫ» ансамбле (Өфө) солисы. 2008—2009 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығының Уҡыусы йәштәр үҙәгендә эшләй.
Сыңғырауыҡ мәмерйәһе
Мәмерйәне тикшереү
Беренсе тапҡыр мәмерйә планын 1971 йылда Свердловск спелеологтары Рыжков, Щепетов, Илюхин һәм башҡалар тәҙөй.
Фәйрушин Дамир Зөфәр улы
Биографияһы
Юғары белемле — 1969 йылда — Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт эшмәкәрлеген өлкән инженер булып башлай, артабан республика «Сельхозтехника» берекмәһендә бүлек мөдире вазифаһын биләй.
Немец теле
Лексика
Итальян теленән иҡтисади терминдар һәм сәнәғәткә бәйле һүҙҙәр ингән: Bank (banca), Bankrott (banca rotta), Bilanz (bilancia), Risiko (risico, risco), Kapital (capitale), Arie (aria), Oper (opera), Sinfonie (sinfonia). Француз теленән мода һәм көнкүрешкә ҡағылышлы һүҙҙәр ингән: Figur (figure), Garderobe (garde-robe), Toilette (toilette), Friseur (friser). Немец теленә инглиз теленән, бигерәк тә XX ьыуаттың икенсе яртыһында, бик күп технологиялар, медиа, шулай уҡ йәштәр мәҙәниәтенә ҡағылышлы һүҙҙәр ингән (англицизм һәм американизмдар): E-Mail (e-mail), Show (show), Keyboard (keyboard), Ticket (ticket), T-Shirt (T-shirt), Party (party), Date (date), Baby (baby), Story (story).
Башҡортостанда немец теле
Немец теле буйынса белгестәрҙе 1930 йылдар аҙағында Бәләбәй педагогия училищеһы базаһында һәм һуңыраҡ Өфө сит ил телдәре уҡытыусылары институтында әҙерләй башлайҙар. 1941 йылда ул Башҡорт дәүләт педагогия институтына факультет булараҡ ҡушыла. Немец теле кафедраһын ул йылдарҙа Г.Н.Белова, Елизавета Фе етәкләй. Кафедрала Мәскәүҙә сит телдәр институтын тамамлап ҡайтҡан Жәлил Кейекбаев, Ленинград педагогия институтын тамамлап, йүнәлтмә буйынса килгән Генрих Классен эшләй.
Пята-Яха (Сядор-Яха ҡушылдығы)
Пята-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сядор-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Мысенг-Соим
Мысенг-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Атлым йылғаһының уң ярына тамағынан 130 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Маһисәрүәр (йыр)
Тарихы
Борон башҡорттарҙа егеттәрҙе яуға оҙатыу уңайынан йырланыла торған булған. Исем ике өлөштән тора: (фарсы) Маһи- ай йөҙлө һәм сәрүәр-етәксе, башлыҡ.
Сит илдәргә китептәй, Маһисәрүәр, әй, юғалыр,
Туҡ буйҡайҙарында, Маһисәрүәр, әй, төйәге;
Туҡ буйҡайҙарында, Маһисәрүәр, әй, төйәге.
Батыр егеткәйҙең дә, Маһисәрүәр, әй, һөйәге.
Бишауыл-Уңғар
Тарихы
Ауылға нигеҙ һалыусылар — Табын ҡәбиләһенә ҡараған башҡорттар. Ауыл тураһында билдәле тәүге яҙма мәғлүмәттәр 1648 йыл менән билдәләнә.
Бишауыл халҡының Пугачев ихтилалында ҡатнашыуы тураһында каратель майор Пекарскийҙан сыҡҡан документ раҫлай.
Халыҡ һаны
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төп милләт — башҡорттар (99 %)
Артур Гёргей
Артур Гёргей (Görgei Artúr; 30 ғинуар 1818 йыл, Топорец — 15 май 1916 йыл, Вишеград, Венгрия) — Венгрияның хәрби эшмәкәре, революционер.
Биографияһы
1885 йылда ҡайһы бер дуҫтары уны Венгрия йәмғиәте алдында реабилитацияларға тырышалар. Ул ваҡытта Гёргей мыҫҡыллау һәм рәнйетеү аҫтында йәшәй. Һуңынан, уның хәрби хеҙмәттәре һәм революция ваҡытында уйнаған ҙур роле арҡаһында уның ватандаштары тарафынан таныла.
Леандер йорто
Хәҙерге заман
Эске эштәр бүлеге биналарҙы бушатҡандан һуң 1994 йылдан 1999 йылға тиклем был биналарҙы Сбербанк бүлеге биләй. Шул уҡ ваҡытта 1995 йылда Леандер йорто башҡа биналар — тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары менән бер рәттән Карелия Республикаһының дәүләт милегенән Сортавала ҡалаһының  муниципаль милкенә тапшырыла. 1996 йылдың декабрендә бина №6638 Сортавала  бүлексәһе йөҙөндә Сбербанкҡа килешеү буйынса  ҡуртымға тапшырыла.
2007 йылда Карелия Республикаһы буйынса федераль мөлкәт менән идаралыҡ итеү буйынса Федераль агентлыҡтың территориаль идараһы суд аша бинаны һатыу бәхәсле тип иғлан итергә маташа, әммә дәғүә ҡәнәғәтләндерелмәй.
Сәғәт бүлкәте
Хәҙер ваҡыт Гринвич ваҡыты (GMT) урынына индерелгән Бөтә донъя координациялы ваҡыт (UTC) менән урынлаштырыла. UTC шкалаһы халыҡ-ара атом ваҡытының (TAI) тигеҙ үлсәмле шкалаһында нигеҙләнә һәм ҡулланыуға уңайлыраҡ булып тора. Сәғәт бүлкәттәре UTC-тан ыңғай (нолле меридиандандан көнсығышҡа) һәм кире (нолле меридиандан көнбайышҡа) яҡтарға үҙгәрә ала. UTC буйынса ваҡыт ҡышҡы һәм йәйге ваҡытҡа бер ваҡытта ла күсерелмәй.
Төрлө илдәрҙә бүлкәт ваҡыты
Башҡа дәүләттәр бер үк сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан. Ҡытайҙа биш географик сәғәт бүлкәте булыуға ҡарамаҫтан, уның бөтә территорияһында ла берҙәм Ҡытай стандарт ваҡыты йөрөй.
Башҡортостан Республикаһы кубогы
Номинациялар
«Салауат Юлаев» командаһының тренерҙар ярышта:
Аҡсурин Йософ Хәсән улы
Сәйәси эшмәкәрлеге
1920-се йылдарҙа Төркиә республикаһы үҫешенә ярҙам итә: мәжлес депутаты итеп һайлана, сәйәсәт һәм мәҙәниәт мәсьәләләре буйынса Мостафа Кәмалдың кәңәшсеһе булып тора, уның донъяуи Төркиә төҙөү сәйәсәте яҡлы була. Истанбул университеты профессоры.
Йософ Аҡсура Эдирнекапы зыяратында (Истанбул, Төркиә) ерләнгән.
Деренбург
Деренбург (Derenburg) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 2662 кеше йәшәй. Майҙаны — 37,25 км2. Диңгеҙ кимәленән 164 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38895 һәм автомобиль коды — HZ.
Блед
Туризм
Блед ҡалаһында ике йылға бер тапҡыр йылдың яҙында швейцар системаһы буйынса халыҡ-ара шахмат турниры үткәрелә.
Палова (Пежма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөхәммәт ҡомартҡылары
Изге хирҡә
Изге мантия, Hırka-i Şerif (Хирҡә-и шәриф) йәки Бүрдә  — Ҡәғб Ибн Зөһәйргә Мөхәммәт с.ғ.с. бүләк иткән кейем (хирҡә, мантия). Уның балалары хирҡәне Өмәүиҙәр династияһына нигеҙ һалған Мүәвиә ибн Әбү Суфыянға һата. Өмәүиҙәр ҡолатылғандан һуң мантия Ғәббәсиҙәр ваҡытында Бағдадҡа, мәмлүктәр ваҡытында Ҡаһирәгә күсә һәм, ниһайәт, 1595 йылда Сәлим I тарафынан Топҡапы һарайына килтертелә.
Пятымето-Се
Пятымето-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға №4019 исемһеҙ ҡушылдығының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Питинг
Питинг — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Висим йылғаһының уң ярына тамағынан 48 өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Кәримов Салауат Ғайса улы
Биографияһы
2021 йылдың мартында Салауат Кәримов Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.
Ижады
Әҙиптең хикәйәләре балалар өсөн донъяны, тирә-яҡ мөхитте, тәбиғәтте танып-белеү йүнәлешендә ижад ителгән.
Панега
Панега (Панюга) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пежма йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баһманов Әнәс Абдрахман улы
Биографияһы
Баһманов Әнәс Абдрахман улы 1937 йылдың 3 мартында хәҙерге Татарстан Республикаһының Әлмәт районы Түбәнге Маҡтама ауылында тыуған.
Солтанморат
Тарихы
Ауыл күп халыҡлы. 1795 йылда 60 йортта — 408, 1859 йылда 130 йортта 879 мишәр иҫәпләнә. XVIII быуат аҙағында бында яһаҡлы татарҙар ҙа була, улар аҙаҡ Баҡай Түрһәғәҙе ауылына күсерелә.
Блед замогы
Замок тарихы
Замок беренсе тапҡыр 1004 йылда, император Генрих II уны Бриксен епискобы Альбуинға файҙаланыуға биргәндә телгә алына. Шул ваҡытта замок немецсә «Фельдес» тип аталған була.
Йыланыш (Салауат районы)
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар:
Роща-Шор (Сибирчата-Яха ҡушылдығы)
Роща-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сибирчата-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Харинги
Этник составы
2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса төп этник төркөмдәр :
Татарҙар
Этногенез
Был концепция татар халҡының килеп сығышында болғарҙар менән бергә Ҡыпсаҡ дәүләте берләшмәләренә кергән халыҡтар ҡатнашыуына ҙур урын бирә.
Кармелюк Подольеһы
Тасуирламаһы
16 518 гектар ер «Чечельник урман хужалығы» дәүләт предприятиеһынан тартып алынып, паркка даими ҡулланыуға тапшырыла, шулай уҡ 3 685,4 гектар ер тартып алмайынса ғына парк составына индерелә.
Тәбиғәте
Бында бер нисә заказник булдырырға (90-сы йылдарҙа тормошҡа ашырыла) тәҡдим ителә һәм перспективала — ҡурсаулыҡ булдырыу ҡарала.
Геоморфология һәм геологик төҙөлөшө
Парк биләмәһендә Балт аккумулятив (дельтовый) тигеҙлегенең төньяҡ осо урынлашҡан. Рельефы бик ныҡ телгеләнгән. Күп урындарын соҡор, йырындар алып тора.
Үҫемлектәр донъяһы
4. Свидина ҡушылған ябай имән урманы ;
Пашевица
Пашевица — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Двиница йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Римский-Корсаков һәйкәле
Тасуирламаһы
Н. А. Римский-Корсаков партитураны уҡыуға сумған килеш ултырған ҡиәфәттә  һүрәтләнә. Уның уң ҡулы еңелсә күтәрелгән һәм дирижерлыҡ  башларға әҙер. Композиторҙың торошо тәбиғи, ҡарашы етди һәм иғтибарлы.
Кунож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бобылдәр
Ҡатлам тарихы
XV быуаттың 2-се яртыһында хосуси милекселәрҙең ауыл һәм ҡала бобылдәре барлыҡҡа килә, улар игенселек, һөнәрселек, ваҡ сауҙа менән шөғөлләнәләр йәки ялланып эшләйҙәр. Бобылдәр ер хужаһына һалым (бобыльщина, оброк) түләйҙәр. Тәүге тапҡыр бобылдәр 1500 йылғы Псков яҙмаларында телгә алына. 1631—1632 йылдарҙа бобылдәрҙән йөкләмә түләтә башлайҙар, әммә крәҫтиәндәр менән сағыштырғанда уның күләме ике тапҡырға кәмерәк була. 1679 йылғы подворный обложение буйынса үҙ йорттарында йәшәгән бобылдәр һалым буйынса крәҫтиәндәргә тиңләштерелә. Йән башына һалым индерелгәндән һуң (1718—1724 йылдарҙа) бобылдәр крәҫтиәндәр менән ҡушылалар.
Бобылдәр ҡатламы үҙенсәлектәре Башҡортостанда
1747 йылда типтәрҙәрҙең һәм бобылдәрҙең яһаҡтары йән башына һалым менән (80 тин) алыштырыла, бынан һуң документтарҙа «типтәрҙәр һәм бобылдәр» ҡатламы тип телгә алына, был ҡатлам ҡайһы бер үҙгәртеп ҡороуҙар менән 1866 йылға тиклем ғәмәлдә була. 1855 йылда типтәрҙәр һәм бобылдәр Башҡорт-мишәр ғәскәренең хәрби-хеҙмәт ҡатламдарына ҡушылдырыла.
Башҡорт ғәскәре бөтөрөлгәндән һуң документттарҙа башҡа телгә алынмайҙар.
Дунай-Драва (милли парк)
Барчский урманы
Барчский артыш урманы Драванан төньяҡҡа табан, Барч ҡалаһынан көнсығышҡараҡ аға. Флораһы һәм фаунаһы бик бай.
Трамвай-һәйкәл (Советск)
Тарихы
Тильзит трамвайы иҫтәлеге итеп 2012 йылдың авгусында ҡала властары үҙәк майҙанда трамвай вагонын урынлаштыра. Һәйкәл эргәһендә урамдарҙың ике: рус һәм немец телендә яҙылған тарихи күрһәткес ҡуйылған фонарь тора. Трамвай эсендә даими рәүештә ҡаланың үткәне, хәҙерге тормошоноң мөһим ваҡиғалары тураһында һөйләгән фотоһүрәттәрҙән экспозициялар ҡуйыла.
Тасуирламаһы
Һәйкәл рельстарға ҡуйылған Путилов заводы 1933 йылда сығарған МС-4 сериялы трамвай вагонынан ғибәрәт. пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереүҙән алынғандан һуң вагон юл хеҙмәтенә бирелә һәм М-52 һәм М-26 номерҙары менән эшләй. 2006 йылда ул фирма тарафынан һатып алына һәм 2601 һаны аҫтында йөрөмәүсе макет итеп үҙгәртелә, уны кафе сифатында файҙаланыу күҙаллана. 2007 йылда эштәр туҡтатыла, һуңынан ул элекке 2-се трамвай паркы территорияһында урынлашҡан Санкт-Петербургтың электр транспорты музейында була. 2012 йылда вагон Советск ҡалаһына һәйкәл итеп ҡуйыу өсөн килтерелә, уға 12-се борт номеры бирелә.
Жёлтый татар-башҡорт педагогия училищеһы
Жёлтый татар-башҡорт педагогия училищеһы — 1920—1955 йылдарҙа Ырымбур, Боғорослан ҡалаларында һәм Жёлтый ауылында урынлашҡан уҡыу йорто.
Димитровград (Болгария)
История
Бригадалар унлаған йорттар, химик завод, « Вулкан» заводы, азот ашламалары заводы, юл селтәрҙәрен, тимер юл линияһын, яһалма күл һәм башҡа инфраструктура объекттары төҙөй. Бында икмәк заводы Болгарияла беренселәрҙән булып асыла.
Каталин Новак
Биографияһы
Ире Иштван Вереш (Veres István Attila) — Венгр милли банкыхеҙмәткәре, өс балаһы бар: ҡыҙы Ката (Kata, 2008) һәм улдары Адам (Ádám, 2004) һәм Тамаш (Tamás, 2006).
Кусь (Нельша ҡушылдығы)
Кусь — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нельша йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Консерватория
Рәсәйҙәге беренсе консерваториялар
Рәсәй империяһында «консерватория» тип аталған иң беренсе учреждение 1787 йылда Кременчугта асыла, уны билдәле итальян композиторы Джузеппе Сарти нигеҙләй.
Саа-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡарман ГРЭС-ы
Ҡарман ДРЭС-ы эргәһендә балыҡсылыҡ хужалығы
1980 йылда Ҡарман ДРЭС-ы ҡарамағында балыҡсылыҡ хужалығы төҙөлә. Хужалыҡта форель, Амур-балыҡ, һаҙан һәм башҡа балыҡтар үҫтерелә. Йылына 700 кг бикре ыуылдырығы етештерә.
Ҡытай-Көнсығыш тимер юлындағы конфликт (1929)
Ҡытай-Көнсығыш тимер юлы (КВЖД) конфликты (Алыҫ Көнсығыш конфликты) — 1929 йылда Чжань Сюэлян Ҡытай-Көнсығыш тимер юлы өҫтөнән контроль алғандан һуң барлыҡҡа килгән совет-ҡытай ҡораллы конфликты. Әлеге тимер юлы берлектәге совет-ҡытай предприятиеһы булып тора. Артабанғы хәрби хәрәкәттәр барышында Ҡыҙыл Армия дошманды тар-мар итә. 22 декабрҙә ҡул ҡуйылған Хабаровск протоколы конфликтҡа нөктә ҡуя һәм бәрелештәргә тиклемге юл статусын тергеҙә.
Башланғыс этапта
Дөйөм алғанда, 1929 йылдың яҙында Ҡытай властары 2 меңдән ашыу совет граждандарын — КВЖД эшселәрен һәм хәҙмәткәрҙәрен, Харбины консуллығы хеҙмәткәрҙәре һәм башҡаларҙы — ҡулға алалар. СССР-ҙың законһыҙ ҡулға алынған совет граждандарына гуманлы ҡараш буйынса өндәү протест ноталарына ҡарамаҫтан, ҡулға алынғанСССР граждандары түҙгеһеҙ шарттарҙа тотола, ундан ашыу кешенең баштары киҫеп ташлана (обезглавлены).
Хәрби ғәмәлдәр
Хәрби хәрәкәттәр башланыу алдынан Григорий Салнин етәкселегендә Ҡытай территорияһына РККА-ның Разведкалау идаралығы төркөмө йүнәлтелә, разведкалау төркөм 4 кешенән тора, улар Цицикар ҡалаһындағы ҡытай коммунистары ярҙамында 9 көн дайамында Ҡытай территорияһында, алдына ҡуйылған заданиены уңышлы башҡарып, ҡайта.
Маньчжур-Чжалайнор операцияһы
Һөжүм 17 ноябргә ҡараған төндә башлана. Бик һыуыҡ була — −20 °C. Һөжүмдең көтөлмәгәнлек эффектын көсәйтеү өсөн тейешле маскировка буйынса саралар күрелә. Д. С. Фролов етәкселегендәге оператив төркөм дәүләт сиген үтә, ҙхан үрен үтә һәм, 30 км тирәһе үткәс, Манчьжурия ҡалаһынан көньяҡҡараҡ 8 км алыҫлығта Беляно руднигын баҫып ала, шунан юлдары киҫеп, ҡаланан көнбайышиараҡ һәм көньяҡтараҡ бейеклектәрҙе биләй. Бер үк ваҡытта төньяҡтан ҡалаға Стрельцовтың төркөмө килеп етә. Ҡамау дүңгәләген көнсығыштан килеп еткән 106-сы уҡсылар полкы һәм Бүрәт кавалерия дивизионы тоташтыра. Улар артынан 6 совет самолеты ҡалалағы хәрби объекттарға һөжүм итәләр (казармалар ҡыйратыла һәмрадиостанция эштән сығарыла), ә өс самолет Любенсянь ҡәлғәһенә бомбалар ташлағандан һуң янғындар тоҡана. Буталыш менән файҙаланып, Стрельцов төркөмөнөң бер уҡсылар ротаһы артиллерия уты ышығы аҫтында Ҡаланың төньяғындағы ҡытай окоптарына бәреп инә.
Голодрига Павел Яковлевич
Биографияһы
Павел Яковлевич Голодрига 1920 йылдың 5 майында тыуа. Украин. ВКП (б) ағзаһы. Ҡыҙыл Армия сафында — 1941 йылдың авгусынан. Краснодар район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырылған.
1986 йылдың 19 декабрендә Ялтала 66 йәшендә үҙ-үҙенә ҡул һала.
Ҡыҫыҡкүл
Географияһы
Административ йәһәттән Мейәс ҡала округына инә
Мищевич Виктор Ильич
Биографияһы
1970 йылда министр урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, ә 1977—1980 йылдрҙа СССР-ҙың нефть сәнәғәте министрының беренсе урынбаҫарыбулып тора. 1971 йылда «Исследование поглощаемых пластов при бурении скважин и разработка мероприятий по их изоляции : на примере нефтяных месторождений Татарской АССР» темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1988 йылда хаҡлы ялға сыға, Рәсәй Федерацияһының Энергетика министрлығы кәңәшсеһе һәм нефть һәм газ ресурстарын үҙләштереү проблемалары буйынса Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү һәм проектлау институтында консультант, «Нефтегазшельфпроекта» директоры булып эшләй.
Балғыуаҡ
Балғыуаҡ (Genísta) —— ҡуҙаҡлылар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Файҙаланыу
Балғыуаҡ составында алкалоидтар, дуплау матдәләре, флавоноидтар бар; халыҡ медицинаһында ҡулланыла. Буяу балғыуағы — ағыулы үҫемлек; япраҡтарынан, һабаҡтарынан, сәскәләренән туҡымалар өсөн һары буяу алына.
Мартин (ҡала)
Тарих
1944 йылдың 21 апрелендә словак партизандары ҡаланы баҫып алалар, һәм Чехословакияны тергеҙеү тураһында иғлан итәләр, әммә ауыр һуғыштарҙан һуң немец ғәскәрҙәре Мартинды тағын баҫып алалар, 1945 йылдың 11 апрелендә ҡала азат ителә
Тулмабаҡса (мәсет)
Тулмабаҡса Мәсете (Dolmabahçe Camii; Мече́ть Долмабахче́), шулай уҡ Безмиәләм Вәлидә Солтан Мәсете (Bezmialem Valide Sultan Camii) булараҡ билдәле — мәсет XIX быуатта төҙөлгән, Истанбулда шул уҡ исемдәге һарай комплексының көньяғында урынлашҡан.
Прейсиш-Эйлау замогы
Тарихы
1325 йылда Тевтон ордены гроссмейстеры Вернер фон Орзельн бойороғона ярашлы оҫта Арнольд фон Эйленштайн Пруссияның Сутврит ҡәлғәһе урынында Иле замогын төҙөй башлай. Төҙөлөш барышын Бальга комтурмы Дитрих фон Альтенбург күҙәтергә тейеш була. Тирмәнле быуа төҙөгәс, рыцарҙар һыу кимәлен яһалма рәүештә күтәртеп, замоклы уртау эшләй. 1330 йылда 41×43 м күләмле, һыулы йырын менән уратып алынған, күперҙәре күтәртелгән, рәшәткә ҡапҡалы дүрт мөйөш рәүешендәге замок төҙөй. Көнсығыш яғынан ҙур форбург төкәтәләр. Тәүге иҫкә алыуҙарҙа замок «Иле» тип атала, һуңынан — Иладия, әммә «Прейсиш-Илов» (Прейсиш-Эйлау) атамаһы йәбешеп ҡала. 1347 йылға тиклем замок орден пфлегеры резиденцияһы була, һуңынан унда Бальга комтурствоһына ҡараған каммерат хакимиәте урынлаша. Икенсе донъя һуғышы ваҡытында замок артыҡ ныҡ зыян күрмәй. 1960 йылдар башына тиклем торлаҡ биналар файҙаланыла. 1961 йылдан замокты һәм форбургты райпотребсоюзға һаталар һәм бина келәт булараҡ ҡулланыла. 1964 йылда ғилми-реставрация оҫтаханаһы хеҙмәткәрҙәре замок территорияһын тикшерә. Замоктың торошо бик насар була, сөнки һуғыштан һуң уны бер тапҡыр ҙа ремонтламайҙар. Көнбайыш флигель урынына тир төҙөйҙәр, 1990 йылда уны һүтәләр. Һаҡланып ҡалған форбургта ҡыйыҡ серей башлай, 1989 йылда тикшектәр барлыҡҡа килә, 1990 йылдың авгусында урта секцияһы яна. 1990 йылдар башында һиҙелерлек булмаған ҡаҙыныу эштәре башларға һәм форбургты барлы ҡунаҡхана итергә ҡарар ителә. Әммә һуңғы этаптарҙа форбургты ташлап ҡуялар.
Осипов Афанасий Николаевич
Осипов Афанасий Николаевич (28 февраль 1928 йыл — 11 сентябрь 2017 йыл) — совет яҡут рәссамы, 1955 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. СССР-ҙың (1998), РСФСР-ҙың (1978) һәм Яҡут АССР-ының (1978) халыҡ рәссамы, СССР Художество академияһы академигы (1988), И. Е. Репин исемендәге РСФСР Дәүләт премияһы лауреаты (1986).
Ҡаҙаҡ теле
Донъя кимәлендә
Донъяла ҡаҙаҡ телендә һөйләшеүселәр һаны 16 миллиондан ашыу; Башҡортостан Республикаһында — 4 меңдән ашыу (2010). Ҡарағалпаҡ һәм нуғай теленә яҡын. Боронғо ҡыпсаҡ ҡәбиләләре теленә барып тоташа. Әҙәби ҡаҙаҡ теле 16 быуатта үҫешә башлай, ҡаҙаҡ йәнле һөйләү теле һәм Урта Азия төрки теле нигеҙендә 19 быуаттың икенсе яртыһында тулыһынса формалаша. Ҡаҙаҡ теленең аныҡ ҡына диалект бүленеше юҡ.
Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы
Насирова Ғәзизә Ғәлиәскәр ҡыҙы (15 сентябрь 1916 йыл — 25 апрель 1994 йыл) — актриса, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1974) һәм атҡаҙанған (1966) артисы. Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1953).
Кушка (Межа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Унжа йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Волга, Рыбинск һыуһаҡлағысынан Ока ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хисам (йыр)
Тарихы
Тәүге тапҡыр «Хисам» йырының көйөн З. Ғ. Исмәғилев 1947 йылда М. И. Ғәлиеванан яҙып ала. Йыр 1964 йылда нәшер ителгән «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығында баҫылып сыға. Башҡорт халыҡ йыры "Хисам"дың башҡа варианттары ла табыла. Уларҙы Ф. Х. Камаев, Ғ. З. Сөләймәнов яҙып ала.
Ғабдулла уҡымышлы, алдынғы ҡарашлы кеше булған, ғәрәп телендә иркен аралашҡан.
Ханжонков Александр Алексеевич
Биографияһы
1926 йылда Ханжонков «Пролеткино» етәкселәре төркөмө менән бергә, был ойошмала финанс енйәттәрендә ғәйепләнеп, ҡулға алына. Һөҙөмтәлә уның ғәйебен иҫбат итеүсе дәлилдәр булмау сәбәпле, азат ителә, әммә кинематография өлкәһендә эшләү тыйыла һәм сәйәси хоҡуҡтарҙан мәхрүм ителә. Ошо сәбәпле, шулай уҡ сәләмәтлеге ҡырҡа насарайыуы арҡаһында, Ханжонков Мәскәүҙән Ялтаға күсергә мәжбүр була.
1934 йылда Ханжонков кинофото идаралығы рәйесе (СССР кинематография фактик министрына) Борис Шумяцкийға хат менән мөрәжәғәт итә: ''«Минең хәлем матди яҡтан да әхлаҡи яҡтан да шул тиклем түҙеп торғоһоҙ булғанлыҡтан, <…> шундай хәлдән сығырға ярҙам һорап мөрәжәғәт итергә ҡарар иттем…. Абруйлы һүҙегеҙ менән минең хеҙмәтемде хупларға һәм миңә Совет кинематографияһының эшселәр ғаиләһенә тулы хоҡуҡлы ағзаһы булып инеүгә ярҙам итеүегеҙҙе һорайым. Бынан тыш даими ихтыяждан минең алдымда тик һаулығымдың артабанғы насарайыу мөмкинлектәре, һәм ахыр сиктә — аслы-туҡлы йәшәүҙән вафат булыу, шул һәләкәткә мин ҡатыным менән дусар булдым»''. Хат тәҫьир итмәй ҡалмай — Ханжонков аҡлана һәм хөкүмәттән шәхси пенсияһын ала башлай. Һуңғы йылдарҙа ул мемуарҙар яҙыу менән мәшғүл була. Хәтирәләре өлөшләтә «Рус кинематографияһының тәүге йылдары» (1937) китабында баҫылып сыға.
Педруга
Педруга — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суланда йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Озеро (Дыуан районы)
Озеро (Озеро) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Һикәяҙ ауыл Советы 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 629 кеше. Почта индексы — 452532, ОКАТО коды — 80223834004.
Башҡортостан сода компанияһы
«Сода» етештереү
Заводтарҙың өсөһө лә (сода, цемент, шифер) уртаҡ сеймал базаһына эйә, берҙәм электр энергияһы системаһы менән тәьмин итеү, һыу һәм пар менән бәйле. 1957 йылдың 1 июлендә ошо производстволар базаһында сода-цемент комбинаты булдырыла. 50-се йылдар башынан бөгөнгө көнгә тиклем ул Стәрлетамаҡтағы иң эре производство булып һанала.
Понтсайт-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Кирете
Географияһы
Ярындағы тораҡ пункттар: Кәҫле ҡалаһы.
Тасуирламаһы
Күл үҙгәреп тороусан, сөнки төньяҡ-көнсығыш елдәре йоғонтоһо көслө.
Флораһы һәм фаунаһы
Күлдә табан балыҡ, алабуға, ҡарабалыҡ, шырт балыҡ, сабаҡ, опто, суртан, алабалыҡ тереклек итә.
Салауат (йыр)
Йырҙың тексы
Булғадир булған, ай, Салауат
Йүрүҙән һыуы туғайы,
Ялғынаһын кемдәр тараған.
Нух (Ной)
Библияға ярашлы, Нух үҙ заманы өсөн ифрат тәҡүә кеше була, шуның өсөн Алла уны бөтә донъяны баҫҡан туфандан ҡотҡара һәм кешелекте дауам итеүсе итә. Ошо маҡсатта Алла уға көймә төҙөргә һәм унда ғаиләһенең ағзаларын, шулай уҡ һәр төрлө тереклектән берәр парҙы алып инергә ҡуша. Туфан ҡайтҡас, көймә Арарат тауына килеп туҡтай (Башл. 8:4), шунда Нух Аллаға ҡорбандар сала, Алла, уға һәм бөтә тоҡомона фатиха биреп, уның менән килешеү төҙөй.
Башҡортостан комсомолы (энциклопедия)
Тарихы
Биографик мәҡәләләрҙә беренсе секретарҙар, бүлек мөдирҙәре, ВЛКСМ Өлкә комитеты инструкторҙары, ҡала һәм район ойошмалары етәкселәре тураһында мәғлүмәт бирелә. Комсомолда эшләгән етәкселәр хәҙер республика йәштәр, балалар, үҫмерҙәр баҫмаларында, радио һәм телевидениела, эре предприятиеларҙа етәкселәр булып, район һәм ҡалаларҙа хакимиәт башлыҡтары булып эшләй.
Пеженьга (Пежма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ишембай ауыл советы (Салауат районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы»на ярашлы ауыл биләмәһе .статусына эйә.
Ауыл биләмәһе составы
Ауыл Советы составына Яхъя разъезы ингән.
Йылгилде
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар:
Башҡа урын-ер атамалары:
Әхмәтханов Артур Фәрүәз улы
Биографияһы
1981—1983 йылдарҙа саҡырыу буйынса СССР Ҡораллы Көстәрендә хәрби хеҙмәттә була.
Төп хеҙмәтенән айырылмай, 1993 йылда «юрист-хоҡуҡ белгесе» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын, һуңыраҡ Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Идара итеү академияһын уңышлы тамамлай.
Ансарҙар
Хәлифәт
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң ансарҙар мосолман дәүләтселегенең киләсәге өсөн борсола башлай, тиҙ генә кәңәшмәгә йыйылып хәлифә итеп Сәғд ибн Ғүбәдә әл-Ансариҙы (سعد بن عبادة һайлап ҡуялар. Ике ырыу араһындағы ҡаршлыҡтар арҡаһында улар бер фекергә килә алмайҙар. Һөҙөмтәлә, бәхәстәрҙән һуң ансарҙар үҙ ҡарарын үҙгәртеп, хәлифә итеп Әбү Бәкерҙе һайлап ҡуялар . Аҙаҡтан улар хакимлыҡҡа дәғүә итмәйҙәр.
Тирбәлеүҙәр периоды
Пружина маятниғы
ҡайҙа m — йөктөн массаһы, k — пружинаның жесткосы ????.
Татар Нуғаҙағы
Ер-һыу атамалары
Йылға-күлдәр Башҡа урындар
Уралбаев Радий Рәүеф улы
Биографияһы
1985—1993 йылдарҙа — Башҡортостан баҡыр-көкөрт комбинатында тау мастеры, Баймаҡ районы башҡарма комитетының рәйес урынбҫары, Түбәләге «Уралзолото» руднигы директоры булып эшләй.
Яҡшыбай (исем)
Этимология
Яҡшыбай башҡорт исеме — яҡшы һүҙе менән яһалған Яҡшыбай, Яҡшығол, Яҡшыбирҙе исемдәрҙең балаға яҡшы теләк менән ҡушылыуы һәр кемгә билдәле + бай башҡорт һүҙе — бай; хужа; ир кеше (ир-ат исемдәрендә алдан да килә, ялғау булып та йөрөй). Яҡшыбай башҡортса бик шәп, арыу ир бала тигәнде аңлата
Атаһы исеме
Һиҙиәтов Мансур Яҡшыбай улы (24 ноябрь 1949 йыл) — хеҙмәт ветераны, яҙыусы, йәмәғәтсе. 1971—2005 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты волочильщигы, өлкән мастеры, смена начальнигы. 2013 йылдан Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы. III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены кавалеры (1980).
Фамилияла
Яхшибоев Джасурбек (1997 йылдың 24 июнендә тыуған) Чиназ, Ташкент өлкәһе, Үзбәкстан — үзбәк футболсыһы, «Легия» поляк клубының ярымһаҡсыһы, Тирасполдең «Шериф» молдаван клубы өсөн сығыш яһай.
Муниципаль берәмек
2014 йылдың майынан Рәсәй Федерацияһы ҡануниәте муниципаль берәмектәрҙең ете төрөн ойоштороуҙы күҙҙә тота. Муниципаль берәмектәр Рәсәй Федерацияһы субъекттары закондары менән ойошторола, бөтөрөлә йәки үҙгәртелә. Бер төрҙәге муниципаль берәмектәр икенсе төрлөләрҙең составына инә. Муниципаль берәмектәр Рәсәй Федерацияһының бөтә территорияһында бар.
Муниципаль берәмек төрҙәре
«Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидаралыҡты ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында» 2003 йылдың 6 октябрендәге 131-ФЗ Федераль закондың 2-се статьяһына ярашлы, Рәсәй Федерацияһында 5 төрлө муниципаль берәмек була: 2014 йылдың 27 майында сыҡҡан № 136−ФЗ Федераль законы менән муниципаль берәмектең ике яңы төрө индерелә :
Юган ҡурсаулығы
Үҫемлектәр донъяһы
Кедр ҡурсаулыҡ биләмәһендә урман яһаусы төп ағас тоҡомдарының береһе булып тора. Ул киң экологик һығылмалылыҡҡа эйә. Ҡоролоҡҡа һыуыҡҡа (-60 С), яҙғы ташҡынға һәм башҡа ауыр шарттарға, түҙемле. Шуға дренажлы урындарҙа ла, артыҡ дымлы урындарҙа ла үҫә. Дөйөм алғанда, яҡтылыҡ яратыусы тоҡом булһа ла, үҫешенең тәүге осорҙарында кедр күләгәгә бирешмәй. Яҡтылыҡҡа талабы орлоҡ биреү осорона ингәс көсәйә. Бындай үҙенсәлеге кедрға   урман  яһарға мөмкин булған бөтә шарттарҙа ла урман барлыҡҡа килтереүҙә ҡатнашырға мөмкинлек бирә.Шуға ул   таҙа урмандар ҙа, ҡатнаш урмандар барлыҡҡа килтерә ала.
Мүк япмаһында  гилокомиум  блестящий, Шребер  плеуроциумы  өҫтөнлөк итә.
Фауна
• умыртҡаһыҙҙар:
Бөтә Рәсәй императорҙары
Түбәндәге исемлектә Рәсәйҙең «дөйөм танылған» императорҙары хронология тәртибендә бирелә.
Бронюк Виктор Владимирович
Карьераһы
2008 йылдан Виктор Бронюк «Подольск общинаһы» хәйриә фонды идаралығының рәйесе була, ул Украинаның иң яҡшы хәйриә фонды тип иҫәпләнә.
Егеүле транспорт
Ҡулланылышы
Рәсәйҙең төньяғында, сана эттәре боландар һәм аттар урынына 1960-сы йылдар уртаһына тиклем киң ҡулланылған. Эт саналарын урындағы халыҡ ҡына түгел, ә бөтә дәүләт хеҙмәттәре, шул иҫәптән сик ғәскәрҙәре, почта хеҙмәте һәм фәнни экспедициялар ҙа ҡулланған.
Бронюк Виктор Владимирович
Карьераһы
2013 йылдың 26 мартында ТиК төркөмө һәм Ирина Билык башҡарыуында «Иң яҡшы украин хиты» туры старт ала. Артистар 30 көн эсендә 24 концерт менән сығыш яһай, шуның өсөн «Украинаның рекордтар китабына» инә.
Антигуа һәм Барбуда
Анти́гуа и Барбу́да (Antigua and Barbuda ) — Кесе Антиль утрауҙары төркөмөндә шул уҡ атамалы утрауҙарҙа һәм Редонда утрауындағы дәүләт (Кариб диңгеҙе).
Дәүләт башлығы — Антигуа һәм Барбуда генерал-губернаторы тип күрһәтелгән Бөйөк Британия монархы.
Тарихы
1958—1962 йылдарҙа Антигуа — Вест-Һиндостан федерацияһы составында, ә 1960 йылда Ел иҫкән яҡ утрауҙар колонияһы рәсми рәүештә бөтөрөлә.
1967 йылдың февралендә Бөйөк Британия Антигуаға Бөйөк Британияның оборона һәм тышҡы мөнәсәбәттәр өсөн яуаплылығын һаҡлап ҡалып, тулы эске үҙидаралыҡ менән «Бөйөк Британия менән ассоциацияланған дәүләт» статусын бирә.
Сәйәси системаһы
Антигуа һәм Барбуданың сәйәси системаһы унитар парламент монархияһы булараҡ билдәләнә. Антигуала һәм Барбудта власть тармаҡтарын бүлеү һәм үҙ-ара тәьҫир итешеүҙең үҙенсәлекле ысулы тип аталған вестминстер моделе эшләй. Вәкәләтле функциялары эйә булған генерал-губернаторҙы тәғәйенләүсе Бөйөк Британияның монархы дәүләт башлығы булып тора. 2007 йылда генерал-губернатор итеп тәғәйенләнгән Луиза Лейк-Тэк Антигуа һәм Барбуда тарихында беренсе ҡатын-ҡыҙ губернатор була.
Иҡтисады
2012 йылға ҡарата ауыл ерҙәрендә түбәндәге ауыл хужалығы культуралары: банан, ҡуҙаҡлылар, кәбеҫтә һәм башҡа кәбеҫтәлеләр, кишер һәм турнепс, маниока, чили боросо һәм башҡа боростар, мамыҡ (мамыҡ орлоғо һәм мамыҡ майы), ҡыяр (корнишондарҙы индереп), баклажан, һуған, ҡабаҡ, ташҡабаҡ, ҡарбуз-ҡабаҡтар, помидорҙар һәм кукуруза үҫтерелә; мал үрсетелә.
Телдәре
Антигуан креоль телендә ҡулланылған һүҙҙәрҙең күбеһе инглиз һәм Африка телдәренән үҙләштерелгән. Утрауҙа ҡулланылған мәҡәлдәрҙе йыш ҡына Африка мәҡәлдәренә индерергә була.
Мәҙәниәте
Ғаилә һәм дин Антигуа халҡының тормошонда мөһим роль уйнай. Халыҡтың күпселеге дини хеҙмәттәргә йәкшәмбе көнө йөрөй.
Британияның Вест-Һиндостанында милли карнавал ҡоллоҡто кире ҡағыу иҫтәлегенә һәр август һайын үткәрелә, шулай ҙа ҡайһы бер утрауҙарҙа карнавалдың Бөйөк ураҙа (пост) башланыуын байрам итеүгә бағышланыуы ихтимал. Уның байрамса тантаналы йөрөштәре, конкурстары, шоуы һәм башҡа саралары төп туристик аттракциондарҙың береһе булып тора.
Спорты
Берләшмәнең башҡа күп илдәрендәге кеүек үк, крикет иң популяр спорт төрө булып тора. 2007 йылда крикет буйынса донъя чемпионаты Вест-Һиндостанда үткәрелде. Антигуала 2007 йылдың 11 февралендә төҙөлгән һәм 20 мең кеше һыйҙырырлыҡ сэр Вивиан Ричардс исемендәге стадионда 8 матч уҙҙы.
Пенсора
Пенсора — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Селеньга йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Каннын
Туризм һәм иҫтәлекле урындар
Каннынала шулай уҡ башҡа билдәле фестивалдәр үтә, уларҙың араһында — Каннындың халыҡ - ара йәштәр фестивале, ул Кореяның милли мәҙәниәтенә арналған. 2006 йылдан алып, был фестивалдән һуң, кенпхо тигән рок - фестиваль үтә.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Венгрия короллеге (1920—1946)
Административ бүленеше
Комитаттар:
Секунд
Башҡа ваҡыт берәмектәренә ҡарата тиңдәшлек ( Эквивалентлыҡ)
-1/86 400 тәүлек (МАС Халыҡ-ара астрономик берекмә буйынса ]])
Ҡыҙыҡлы факттар
-Кварц сәғәттәрендә эшләгән кварц кристаллы 32 768 тарҡыр тирбәлә.
Тәүлек, сәғәт, минут һәм секунд
Тәүлекте бәләкәйерәк тигеҙ ваҡыт интервалдарына  сәбәпле  сәғәт, минут һәм секунд төшөнсәләре барлыҡҡа килгән.
Сәғәттең бүленеше 60 бүлемле иҫәп системаһына ҡарай ( шестидесятеричная система счисления). Һәр сәғәт тан тора. Һәр минут —  тан.
Секунд (русса тамғалау : с; халыҡ-ара тамғалау : s) Халыҡ-ара берәмектәр  системаһында (СИ) ете төп берәмектең  һәм    СГС  системаһында өс төп берәмектең береһе булып тора.
Астрономияла ч, м, с тамғалары  (йәки h, m, s) өҫкө  индекс итеп ҡулланыла: мәҫәлән, 13ч20м10с (или 13h20m10s).
Механик сәғәттәр булмаҫ элек секунд төшөнсәһе
Әммә ул 60 бүлемле ссистеманың бер өлөшө лә үҙаллы ваҡыт берәмеге итеп ҡулланылмаған.
Механик сәғәттәр дәүерендә секунд төшөнсәһе
1579 йылда швейцар сәғәтсеһе  һәм  приборҙар эшләүсеһе   Йост Бюрги  ландграф Вильгельм  IV өсөн секундтары күрһәтелгән сәғәт эшләп бирә.
Секундтарҙы теүәлерәк күрһәтә алыу  механик сәғәттәр уйлап сығарылғас мөмкин була башлай.Был сәғәттәр  «сағыштырмаса  ваҡыт»ты күрһәтеүсе ҡояш  сәғәттәренән айырмалы рәүештә  «уртаса ваҡыт»ты  күрһәтергә һәләтле.
Хәҙерге үлсәмдәр
"Секунда есть время, равное 9 192 631 770 периодам излучения, соответствующего переходу между двумя сверхтонкими уровнями основного состояния атома цезия-133."
Билдәләмәне яңынан раҫлау   идеаль атом сәғәттәре  даими йышлыҡта  тулҡын ебәреп торусы тынлыҡ хәлендәге
Секунда, обозначение с, является единицей времени в СИ; её величина устанавливается фиксацией численного значения частоты сверхтонкого расщепления основного состояния атома цезия-133 равным в точности 9,192,631,770, когда она выражена единицей СИ Гц, что эквивалентно с−1.
Ғөзәйеров Ғарифулла Вәли улы
Биографияһы
1937 йылдан — «Пионер» журналын, 1938 йылдан — «Ҡыҙыл Башкортостан» республика гәзитен, 1939 йылдан «Ленинсы» йәштәр гәзитен етәкләй. 1942 йылда Мәскәүҙә ВКП(б) ҮК ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай. Шул уҡ йылдың декабренән Ғарифулла Ғөзәйеров Башкорт кавалерия дивизияһының запас частарында хезмәт итә, Өфөлә урынлашҡан Севастополь Зенит училищеһында уҡый. 1943 йылдан ВЛКСМ‑дың Башҡортостан өлкә комитетыты секретары, 1944 йылда — «Правда» («Хәҡиҡәт») гәзитенең үҙ хәбәрсеһе була.
Барышников Михаил Николаевич
Биографияһы
2016 йылдың 21 декабрендә Латвия парламентына Латвия гражданы булыу үтенесе менәнң мөрәжәғәт итә. 2017 йылдың апрелендә Латвия сеймы бер тауыштан рәссамға Латвия гражданлығы биреү өсөн тауыш бирә.
Беүә
60-сы йылдар башында йылға буйлап һал ағыҙғандар. Тора бара Быуа йылғаһы һайыға башлай. 1960 йылды БАССР хөкүмәтенең махсус ҡарары буйынса, йылғаның ике ярынан өс километр арала мал көтөргә, балыҡ тоторға, ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар киҫәргә тыйылырға һәм ҡәтғи көйләнергә тейеш, тип иғлан ителгән була.
Түбәнге Воронинская
Түбәнге Воронинская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының уң ярына тамағынан 1044 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
ГУЛАГ-тың Салауат ҡалаһындағы лагерҙары
Салауат ҡалаһындағы холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерҙары, хеҙмәт һөргөнө һәм тотҡон урындарының баш идаралығы лагерҙары (ГУЛаг) (18-се һанлы төҙөлөшө) —Салауаттағы 1948—1953 йылдарҙа холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерҙар системаһы (ИТЛ) менән етәкселек иткән НКВД-ның, эске эштәр министрлығының, СССР-ҙың юстиция министрлығы подразделениеһы. ГУЛаг-тың Салауат лагерҙары 08.01.1949 — 14.05.1953 йылдарҙа ғәмәлдә булғандар.
Казанцев Юрий Васильевич
Биографияһы
Юрий Казанцевтың эштәренең фәнни йүнәлештәре: структуралы геология, тектоника, нефть һәм газ геологияһы, сейсмотектоника. Ул Урал алды сите бөгөмөнөң тәңкәле-батынҡы төҙөлөшөн билдәләй; ситке бөгөмдәрҙең структураһы формалашыуының яңы моделен эшләй, был нефть һәм газдың урынлашыу законлылыҡтарын асыҡларға, эҙләнеү-разведка эштәренең алымдарын үҙгәртергә мөмкинлек бирә, улар ярҙамы менән бер нисә нефть ятҡылығы асыла (Бакрах, Архангель, Бөркөт һ.б. ятҡылыҡтар).
Казанцев «Шарьяж һәм Волга-Урал өлкәһендә һәм Көнбайыш Себерҙә нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эҙләү» һәм оҙайлы «Надвиг-2005» программалары авторҙарының береһе була.
«Геология. Известия Отделения наук о Земле АН РБ» журналының баш мөхәррире (1997).
Переиска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғарифуллина Аида Эмиль ҡыҙы
Биографияһы
Немец телендә һөйләшә ала.
Ким Нелли Владимировна
Белеме
Алматыла Ҡаҙаҡ дәүләт физик культура институты н тамамлай (1978).
Фригия
Фригияның сәскә атыуы
Сангария (Сакарья) йылғаһы үҙәнендә Фригия баш ҡалаһы Гордиондың ҡаҙылған биналары һәм ҡурған ҡәберлектәре шул осорға ҡарай. Гордиондың исеме бөйөк держава булараҡ Фригияға нигеҙ һалыусы тип танылған Гордийҙың эпонимик исеменә ҡайтып ҡала. Антик легендаға ярашлы, батшалыҡ хакимһыҙ тороп ҡалғас, мөрәжәғәт иткән фригийлылар, кемде батша итеп һайларға тип, оракулға кәңәшкә бара. Оракул күҙаллана, шул кәрәк на Зевс ҡорамына арба егеп килеүсе беренсе осратҡан кешене һайларға тип күрәҙәлек итә. Был кеше ябай игенсе Гордий була. Фригия батша булғас, үҙен власҡа килтереүсе арбаны, ҡамытын ярмо ҡыҙылтал ҡурызы нан ҡатмарлы төйөн менән бәйләп үҙе нигеҙ һалған баш ҡаланың цитаделенә урынлаштыра. Риүәйәт буйынса, «гордий төйөнөн» сисә алған кеше бөтә Азияның хөкөмдары була тип һаналған; Б. э. т. 334 йылда Гордионда килгән Искәндәр Зөлҡәрнәй уны тотҡан да өҙә сапҡан.
Мидас/Мита (бер яҡтан, Страбон кеүек классик авторҙарҙа, икенсе яҡтан — ассирия хроникаларында телгә алына; Евсевийгә ярашлы, б. э. т. 720 йылдан 695 йылға тиклем һәм Юлия Африканға ярашл, б. э. т. 676 йылға тиклем идара иткән) исемле тарихи хаким Дельфалағы дөйөм грек ғибәҙәтханаһына бүләк, алтын тәхет, алып килеүсе беренсе грек түгел батша була. Был фригия йоғонтоһо орбитаһында грек (эолий һәм ионий) уның полистар менән тығыҙ бәйләнеше булыуына бәйле; был ҡала-дәүләттәрҙең береһенең принцессаһы фригий батшаһына кейәүгә сыға. Грек-фригий сауҙаһы тураһында (Фригияла металлургия, туҡыу, ағас эшкәртеү сәскә ата) Грецияла табылған Урартуҙан Фригия аша килгән йә урарту эшләнмәләрен фригийҙар стилләштергән фригий әйберҙәре һөйләй.
Дөйөм характеристикаһы
Фока хакимлығы ваҡытында фригийлыларҙың бер өлөшө Каппадокияға.күсеп китә. Иосиф Флавий Аскеназа вариҫтарын— астаназийлылар тип атаһа, шул уҡ ваҡытта, уның заманында йәшәүсе гректар уларҙы фригийлылар тип атай.
Стипендия
Рәсәйҙә стипендия төрҙәре
Студенттарға дәүләт социаль стипендияһы — бюджет нигеҙендә уҡыған мохтаж студенттарға бирелә (тейешле исемлек законға ярашлы билдәләнә, әммә юғары уҡыу йорто етәкселеге уны киңәйтә ала).
Исемле стипендия — ниндәй ҙә булһа өлкәлә тырышлыҡ күрһәткән һәм уңышлы уҡығандарға бирелә. Мәҫәлән, Вознесенский исемендәге стипендия, Гайдар исемендәге стипендия, Лихачев исемендәге стипендия, Маслюков исемендәге стипендия, Примаков исемендәге стипендия, Собчак исемендәге стипендия, Солженицын исемендәге стипендия, Туманов исемендәге стипендия.
Ленин стипендияһы
Ленин стипендияһы — Советтар Союзында иң абруйлы һәм иң юғары студент стипендияһы.
Муллайәнов Кәбир Ҡадир улы
Биографияһы
1966 йылда баҡсасылар мәктәбен, 1969 йылда Тамбов өлкәһендәге Мичуринск йәшелсә-емеш институтын тамамлаған.
Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районы Сарафаново ауылында «Сарафановский» махсуслаштырылған емеш совхозында баҡсасы булып эшләгән.
Иллоккортоормиут
Этимология
Скорсбисунн атамаһы тикшереүсе һәм китҡа һунар итеүсе Уильям Скорсбисунн исеменән килеп сыҡҡан. Уильям Скорсбисунн был төбәкте 1822 йылда картаға индергән. Эскимосса Иллоккортоормиут «Оло Йорт» тигәнде аңлата.
Салынли-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һиндостан тарихы
X быуаттан XII быуатҡа саҡлы Үҙәк Азиянан ислам баҫып ингәндән һуң осоро Төньяҡ Һиндостан Дели солтанаты контроле аҫтына күсә. Һуңыраҡ субконтиненттың күп өлөшө Бөйөк Моголдар Империяһы составына инә. Шуға ҡарамаҫтан, бер нисә ерле короллек, шулай уҡ Виджаянагар Империяһы ярымутрауҙың көньяғында, Моголдар ҡулы етмәҫлек ерҙә, йәшәүен дауам итә. XVIII быуатта Моголдар империяһы тарҡала, һәм уның урынына Маратх империяһы төбәктә өҫтөнлөклө урынды биләй.
XX быуаттың икенсе яртыһында күрше дәүләттәр менән илдең сиктәренә ҡағылышлы проблемалар даими рәүештә барлыҡҡа килә. Ҡытай менән бәхәс әлегә саҡлы сиселмәгән, 1962 йылда ул хатта ҡыҫҡа дауамлы һуғыш тоҡаныуға сәбәп була. Пакистан менән Һиндостан өс тапҡыр: 1947, 1965, 1971 йылдарҙа һуғыша. Һиндостандың Пакистан менән һуңғы конфликты (Каргиль һуғышы) Кашмир штатында 1999 йылда була.
Палеолит
Азиялалағы бик боронғо артефакттары тип, Нью-Делиҙан төньяҡҡараҡ 300 километрҙа Сивалик убалары районында һинд-француз белгестәре палеолит осорона ҡараған, йәше 2,6 млн йыл тип билдәләнгән, таш ҡоралдар һәм ошо ҡоралдар тамға ҡалдырған өс һыйыр һөйәге һанала.
Савукоски
Халыҡ
2014 йылда община мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 1115кеше. Халыҡ тығыҙлығы — бөтәһе 0,17 кеше/км². 99,4 % община халҡы өсөн туған теле - фин теле 0,2 % — швед, 0,1 % — саам теле һәм 0,3 % — башҡа телдәр. 15 йәштән кесе йәштәге кешеләр өлөшө 11,3 %, ә 65 йәштән өлкән кешеләр — 24,1 %.
Һиндостан тарихы
Неолит
Б. э. т. VII меңенсе йыл дәүеренән Һинд һәм Сарасвати үҙәнендә етештереү  хужалығы (дөгө сәсеү) үҫешкән. Мергарх иртә игенселек мәҙәниәте дәүерендә кеше үҙенең төбәгендә булдыра алған аҙыҡ-түлек алыуҙың һөҙөмтәле ысулдарын тапҡан: игенселек, һунарсылыҡ кәсебе һәм башланып ҡына торған малсылыҡ. Был үҫештең сифатлы яңы баҫҡысына күсеү өсөн тейешле шарттар булдырған — яңы мәҙәни-тарихи комплекс формалашҡан.
Мәмбәтов Миҙхәт Әхмәтхан улы
Биографияһы
1975 йылдан алып Башҡорт дәүләт университетында эшләй: ассистент, өлкән уҡытыусы, башҡорт әҙәбиәте кафедраһының өлкән уҡытыусыһ, шул иҫәптән 1976—1980 йылдарҙа филология факультеты деканы урынбаҫары.
Һиндостан тарихы
Фарсылар һәм гректар
Будда эпохаһы башында төньяҡ-көнбайыш гандхара һинд ҡәбиләһен буйһондороусы һәм ассакендарҙан, йәғни Ашваҡ индустарынан һалым алыусы   фарсы батшаһы Кирҙың һинд походтары башланған. Әммә фарсы поодтары ҡурҡыныс булмаған һәм фәҡәт Һинд биләмәләренең ҡыр-остарына ғына ҡағылған.
Мәмбәтов Миҙхәт Әхмәтхан улы
Биографияһы
1995—2008 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығының социаль-гуманитар мәсьәләләр буйынса урынбаҫары.
Арҡауыл ауыл советы (Салауат районы)
Тарихы
"Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәре сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһында законы"на ярашлы ауыл биләмәһе .статусына эйә.
Һиндостан тарихы
Дания
Башҡа европа дәүләттәренең Һиндостанда милеге бик аҙ булды. Дания колониялары башҡаларҙыҡынан күберәк  булды. Беренсе Дат Ост-Һинд компанияһына 1612 йылда нигеҙ һалынған, икенсеһенә — 1670 йылда. Был 1616 йылда Транквебарҙа һәм Серампорала дат колонияларына нигеҙ һалына, әммә һуңынан уларҙы (1845) инглиздәр һатып ала. Данияның башҡа колониялары - Малабар ярындағы Порто Ново, Эддова һәм Гольчери.
Англия
Беренсе инглиз (Лондон) Ост-Һинд компанияһы 1600 йылда ойошторола. Инглиздәр яйлап ҡына Һиндостанға үҙ йоғонтоһон арттыра бара,  XVIII быуат аҙағына улар Һиндостандың байтаҡ өлөшөн үҙ контроле аҫтына ала һәм көнәркәштәрҙе ҡыҫырыҡлап сығара. Роберт Клайв 1756—1757 йылда рҙа ҙур еңеү яулай һәм Бенгалла нығына. Шулай итеп, ул Һиндостан менән навабтар араһындағы ҡапма-ҡаршылыҡта оҫта уйнап һәм хәрби операциялар уҙғарып, яйлап ҡына бөтөн Һиндостанда идаралыҡ итеү  киңәйтеүгә йоғонто яһай. Клайвтан һуң Һиндостанда Ост-һинд компанияһының генерал-губернаторы посы булдырыла.
1757 йылда Роберт Клайв етәкселегендәге Британ Ост-Һинд компанияһы ғәскәре бай Бенгал наваблығына баҫып инә, бенгал  ҡаҙнаһын талай (5 млн 260 мең фунт стерлинг торошло байлыҡ тартып алынған). Инглиздәр Бенгалның тышҡы сауҙаһын, һәм шулай уҡ эске бенгал сауҙаһының мөһим тармаҡтарын  монополләштерәләр. Йөҙәр меңләгән бенгал һөнәрселәре, үҙ продукцияһын  Бенгал хужа булған компаниялар йөҙ мең һөнәрсе принудительно беркетелгән була, унда үҙ продукцияһына минималь хаҡтар буйынса тапшырырға тейеш була. Һалымдар ҡырҡа арта.
Бының һ өҙөмтәһендә 1769-1773 йылдарҙа ҡот осҡос аслыҡ була,  7 миллиондан 10 миллионға саҡлы. бенгал һәләк була. 1780-1790-сы йылдарҙа аслыҡ Бенгал ла аслыҡ тағы ҡабатлана: бер нисә миллион кеше һәләк була. Билдәле америка тарихсыһы Б Адамс иҫәпләүҙәре буйынса, Һиндостан  Британияға ҡушылғанынан һуң беренсе 15 йылда инглиздәр Бенгалнан суммаһы 1 миллиард фунт стерлинг тәшкил иткән ҡиммәтле әйбер тейәп алып сыҡҡан.
1857 йылда сипайҙар баш күтәрә (британия колониаль армияһындағы һинд сығышлы  һалдаттары), һәм инглиз властары ҙур тырышлыҡ һәм етди ҡан ҡойоу аша ғына тәртип урынлаштыра  алған. Бынан һуң Ост-Һинд компанияһы урынына, вице-король тәғәйенләп,  Һиндостан менән туранан-тура королева идара иткән.
XX быуатта Британия Һиндостаны
XX быуат башында Һиндостанда яйлап  капитализм үҫешә башлай, иң беренсе, туҡыма һуғыу текстиль тармағында, сәнәғәт эшселәре һаны арта.
Азатлыҡ хәрәкәте баҫымы аҫтында 1935 йылда британ хөкүмәте, закондар сығарыу (ғәмәлдә — кәңәш итеү) органы һәм һинд юғары ҡатламына һайлау хоҡуғы биргән Һиндостан менән идара итеү Законын баҫтырып сығара.