cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рьянов Ғәлимйән Рьян улы
Хәрби хеҙмәте
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы формалаша башлаған осорҙа Рьянов Ғәлимйән 101-се айырым атлы-артиллерия дивизионы 120 миллиметрлы миномёт батареяһы расчёт командиры сифатында хеҙмәт итә. Был алыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн 96 яугир һәм командир наградаға лайыҡ була. Миномёт батареяһы расчёты командиры Ғәлимйән Рьян улы Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән билдәләнә.
Шәймөхәмәтов Хажмөхәмәт Баймөхәмәт улы
Наградалары
Шәймөхәмәтов Хажмөхәмәт Баймөхәмәт улы һуғыштағы батырлығы өсөн 1944 йылдың 31 авгусында Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана.
Бронникова Валентина Кирилловна
Биографияһы
Мәҙәни-тарихи һәм мәҙәни-тәбиғи мираҫҡа бағышланған 150 самаһы мәҡәлә һәм карта авторы, авторҙашы.
Крюкова Анна Митрофановна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда, ул Мәскәүҙә була. 1941 йылдың июлендә Краснодар крайына, әммә унда ла дошман ваҡытлыса оккупацияланған территорияла ярты йыл йәшәргә тура килә. Кубань азат ителгәндән һуң, 1943 йылдан Курганинский районының Сталин исемендәге колхозында комбайн штурвалсыһы була, ә 1946 йылдан алып — ошо уҡ колхоздың баҫыусылыҡ бригадаһында эшләй. 1947 йылда звено етәксеһе, шул уҡ йылда 8 гектар участкала һәр гектарҙан 31, 6 центнер бойҙай уңышы ала.
1981 йылдан алып хаҡлы ялда. Анна Митрофановна Мәскәүҙә яңғыҙ йәшәй, шуға күрә Царицын социаль хеҙмәтләндереү үҙәгенең өйгә йөрөп ярҙам күрһәтеү иҫәбенә ҡуйылған.
Жороб
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Борисова Анна Михеевна
Анна Михеевна Борисова (26 декабрь 1914, Һамар губернаһы Ковригино утары — 13 март 1968, Бутурлиновка, Воронеж өлкәһе) — ауыл хужалығы производствоһы алдынғыһы, «Бутурлиновский» совхозында сусҡа фермаһы бригадиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948). СССР 6-сы саҡырылыш Юғары советы депутаты.
Люстерник Лазарь Аронович
Биографияһы
1899 йылдың 19(31) декабрендә (Лодзь воеводствоһы, Польша) күп балалы йәһүд ғаиләһендә тыуған. Уның атаһы Арон Ерихимович Люстерник (1878 — 30 сентябрь 1936), Лодзь кешеһе, фабрика милектәше була; әсәһе — Мерка Тодрисовна Пикельная (1868—?), Новогрудок ҡалаһында тыуған, хужабикә була. Тиҙҙән ғаилә Лодзгә күсә, бында Л. А. Люстерник гимназияла уҡый башлай; гимназияны Смоленскта тамамлай, уның ғаиләһе Беренсе донъя һуғышы осоронда шунда йәшәй.
Амалье йорто
Амалье йорто (кат. Casa Amatller ) — Барселонала   неоготика һәм модерн араһында тирбәлгән стилдә төҙөлгән бина. Әлеге ҡиәфәтен 1898 һәм  1900 йылдар араһында архитектор  Ж. Пуч-и-Кадафалька проекты буйынса алған (кат. I Cadafalch Josep Puig ).
Караптар эшләү
Тарихы
VII быуаттан башлап көнсығыш славяндарҙа төҙөү схемаһы әкренләп үҙгәрә : ҡабыҡ, йәки тире менән көпләнгән каркаслы (үрелгән) карап эшләүҙән (боронғо караптан) бер ағастан эшләнгән һәм ситтәре бейегәйтелгән имән, йәки йүкәнән соҡоп эшләнгәнгә (набойная ладья), шунан таҡтанан ҡоршап эшләнгән карап эшләүгә күсәләр. VIII быуатта уҡ стапелдәрҙән килле, клинкерлы (обшивка внахлест), алғы һәм артҡы яғы бер тигеҙ осло клинкер — ситтәре бер-береһенең өҫтөнә сығарып беркетелгән таҡта менән көпләнгән караптар һыуға төшөрөлгөн, шулай уҡ тура ситле һәм бер— береһенә ситтәре тейеп торған таҡта көплө йәйпәк, алды осло һәм арты тупаҡ итеп киҫелгәндәре булған, бәлки тигеҙ итеп киҫелгән өлөшлөләре лә булғандыр.
Петр Петрей поляк илсеһенең һүҙен йөпләй: «Москвитяндар үҙҙәре төҙөгән төрлө караптар ҡуллана: улар бик ныҡ түгел, сөнки тимер ҡаҙаҡтар менән беркетелмәйҙәр, ә ағас сөйҙәр менән һәм шундай уҡ йәш ағастарҙың ҡайырыһынан эшләнгән бауҙар менән нығытылалар. Москвитяндар уны тире кеүек итеп, таҫмаларға бүлә, улар менән таҡталарҙы бер-береһенә беркетә; шулай итеп үҙҙәренә йөҙөп йөрөр өсөн караптар эшләй. Ошондай караптарҙа бер мачта менән бер елкән генә була: шуға ул ел әҙ генә ҡаршыға, йәки ситтән иҫһә, йөрөй алмай».
Караптар төҙөү технологияһы
1930 йылдарға тиклем карап төҙөгәндә бер ысул- верфтә деталдәрҙән карап төҙөү ысулын ҡулланғандар. Башта деталдәр сигәләр менән беркетелгән (заклёпка). Шунан электр менән иретеп йәбештереү ҡулланыла башлай. Был караптарҙы секцияларҙан төҙөү ысулын булдыра, караптың корпусы алдан әҙерләнгән секцияларҙан йыйыла. Карапта булырға тейешле бүлмә-бүлкәттәр төҙөлөү менән монтаж һәм башҡа эштәр башҡарыла башлай. Был карап төҙөүҙе тиҙләтә.
Өфөнөң тиҙ йөрөшлө трамвайы
Характеристикаһы
Тиҙ йөрөшлө трамвай системаһы, баш ҡаланың төп магистралы — Октябрь проспектына параллель — проспекттан көнсығыштараҡ һәм көнбайыштараҡ перифериялағы урамдар буйлап барған ике тармаҡтан тора. Тиҙ йөрөшлө трамвай линиялары башҡа трамвай системаһы менән бәйле, ә ул үҙ сиратында модернизациялауға дусар буласаҡ. Тиҙ йөрөшлө трамвай линияларында максималь тиҙлекте 70 км/сәғ-ға тиклм үҫтереү мөмкинлеге тәьмин ителәсәк. Составтарҙың иҫәпләнгән уртаса тиҙлеге, туҡталыштарҙы иҫәпкә алып, 30 км / сәғ тәшкил итәсәк. Трамвай юлдарын төҙөүҙең заманса технологияларын һәм заманса хәрәкәтсән составты ҡулланыу пассажирҙар һәм яҡындағы йорттарҙағы кешеләр өсөн дискомфорт булмауын тәьмин итә.
Собинов Леонид Витальевич
Хәтер
1969—1993 йылдарҙа Мәскәү йылға пароходсылығының сәйәхәт теплоходы уның исемен йөрөткән.
Иванов Алексей Павлович
Биографияһы
1909 йылдан — А. Л. Шанявский исемендәге Халыҡ университетының минералогия кафедраһы профессоры. 1919 йылда, Шанявский университеты менән 1-се Мәскәү университеты ҡушылғандан һуң, физика-математика факультетының геология кафедраһы профессоры һәм 1-се МДУ фәнни-тикшеренеү институты хеҙмәткәрҙәре; Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультеты ҡарамағындағы геологик ғилми-тикшеренеү институтының мөхбир ағзаһы (1922—1930) булып китә. Геология, палеонтология һәм минералогия буйынса лекциялар уҡый. Уның уҡыусылары араһында — Б. М. Даньшин, А. В. Казаков, Н. Ф. Ничипорович, А. А. Соболев, А. Н. Сокольская, М. Г. Терехов һәм башҡалар.
Загарная
Загарная — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Алтат йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Седельников Тимофей Иванович
Рәсәй империяһының Дәүләт думаһы депутаты
28 июндә ул Бассейный урамында меңдән ашыу кеше алдында телмәр тоторға маташа, әммә атлы полиция наряды халыҡты ҡыуа, Седельниковты бер нисә тапҡыр приклад менән һуғалар һәм ҡулға алалар, әммә уның дума ағзаһы икәнен асыҡланғандан һуң, револьверын тартып алалар һәм азат итәләр.
Совет осоронда
1922 йылдың февралендә, шулай уҡ Ленин күрһәтмәһе буйынса, Крыленко етәкселегендә Юғары трибуналы күрһәтмә процесс үткәлә. Ольденборгерҙы һөсләүҙә ҡатнашҡан партячейка ағзалары — йәмәғәт шелтәгә, Седельников ике йыл төрмәгә хөкөм ителә.
Түбәнге Үтәш
Иғтибарға лайыҡ мәғлүмәт
Биш-алты айҙан һуң, 1775 йылдың ноябрендә, Сағыр Үтәшев губернатор И. А. Рейнсдорпҡа Балаҡатай улусы башҡорттарының хеҙмәтен еңеләйтеүҙе һорап мөрәжәғәт итә: «Минең командалағы башҡорттарым булып үткән тотҡарлыҡ (Пугачёв ихтилалы) сәбәбенән, аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү һ. б. яҡтан шундай бөлгөнлөккә төштө, булған мөлкәтен закладҡа һалып, хатта балаларын һатып, ризыҡ табыу хәстәренә сумды. Ғали йәнәптәренә хеҙмәт итеүҙең ахыр сигенә етте».
Мамедбекова Лейла Алескер ҡыҙы
СССР-ҙа икенсе парашютсы ҡатын-ҡыҙ. 1931 йылда — Баҡы, 1933 йылда Мәскәү авиация мәктәбен тамамлай. Кавказ аръяғы республикалары вәкилдәре араһында парашют менән һикереү буйынса ярышта еңеүсе (1934).
Биографияһы
1961 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы ДОСААФ-тың Баҡылағы филиалы рәйесе урынбаҫары булып эшләй, уға унда аэродромдарға йыш йөрөү, планерсылар, парашютсылар ярышын ойоштороу бурысы йөкмәтелә.
Яңы Балаҡатай
Яңы Балаҡатай (Новобелокатай) — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 5961 кеше булған. Почта индексы — 452580, ОКАТО коды — 80210822001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чернуха (Ержа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Хрипунов Степан Дмитриевич
Карьера
2016/17 йылдар миҙгелен Степан Михаил Воробьев һәм Кирилл Капризов менән бер звенола башлай. Миҙгелдең тәүге уйынында уҡ ул гол керетә. 8 ноябрҙә ул тәү тапҡыр КХЛ-да бер уйында ике мәрәй йыя. Степан даими миҙгелдең 50 уйынында 9 (2+7) мәрәй йыя. ЮХЛ плей-офф уйындарында ул ике уйында бер һөҙөмтәле пас бирә, ә «Торос» тәүге раундта еңелеп ҡала. 30 апрелдә Степандың «Салауат Юлаев» менән контракты тамамлана, һәм Степан сикләнгән ирекле агент статусын ала. 19 майҙа «Автомобилист» уға тәҡдим яһай, һәм хоккейсы уны ҡабул итә. Әммә 24 майҙа «Салауат Юлаев» менән Степан ике йылға яңы контракт төҙөй.
Рәсәй Федерацияһының Юғары суды
Вәкәләттәре
Рәсәй Федерацияһының Юғары суды граждандар эштәре, иҡтисади бәхәстәрҙе хәл итеү, енәйәтселек, административ эштәр һәм дөйөм юрисдикция судтарына ҡараған башҡа эштәр буйынса юғарғы суд органы булып тора (РФ Конституцияһының 126-сы статьяһы). Ул
Шатров Игорь Владимирович
Кинооператор
1956 — Улар тәүгеләр булды (Они были первыми)
1960 — Дошмандар (Враги)
Ҡазан дәүләт медицина университеты
Ҡазан дәүләт медицина университеты — Ҡазан ҡалаһындағы дәүләт юғары медицина уҡыу йорто.
Университетҡа нигеҙ һалыу датаһы булып 1814 йылдың 14 майы һанала. Был көндә Ҡазан Император университеты табип бүлеге советының беренсе ултырышы үтә. РСФСР халыҡ комиссарҙары советының 1930 йылдың 5 ноябрендәге 132-се ҡарарына ярашлы, уҡыу йорто үҙ аллы институт статусы ала.
Тарихы
1837 йылда Анатомия театрын (һуңғы классицизм шедевры) һәм университет клиникаһын (1840) төҙөү тамамлана. К. Ф. Фукс, Ф. Х. Эрдман, И. О. Браун, Н. А. Скандовский, Е. Ф. Аристов университеттың беренсе профессорҙары булалар.
Ҡаҙан медицина мәктәбен тамамлаусылар араһында Рәсәй Фәндәр академияһының һәм Медицина фәндәре академияһының 30-ҙан ашыу академигы һәм ағза-корреспонденттары бар.
Фәнни йүнәлештәре
Ҡаҙан дәүләт медицина университеты студенттары ассоциацияһы студент-медиктарҙың Европа ассоциацияһы ағзаһы булып тора. Ҡаҙан ДМУ-һы Рәсәй медицина юғары уҡыу йорттары араһында, йыл һайын сит ил университеттары клиникаларында производство практикаһы үтеүсе студенттар һаны буйынса, лидер.
Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты
Тасуирлама
2013 йылдың апрелендә сығарған баҡыр мәғдәне 20,7 мең тонна тәшкил итә, баҡыр мәғдәнен эшкәртеү — 20,9 мең тонна.
Косово Милли китапханаһы
Архитектура
Косово Милли китапханаһының хәҙерге бинаһы 1982 йылдың 25 ноябрендә асыла. Проект авторы — хорват архитекторы Андрия Мутнякович. Ул 16 500 квадрат метр майҙанды биләй, уның зенит тәҙрәләре, төрлө ҙурлыҡтағы һәм тотоу селтәренә оҡшаш металл конструкциялар менән тулыһынса көпләнгән 99 көмбәҙе бар.
Уоррен Баффетт
Уоррен Эдвард Баффетт (Warren Edward Buffett ; 30 август 1930 йыл, Омаха, Небраска)  — АҠШ эшҡыуары, донъялағы иң эре һәм иң билдәле инвесторҙарҙың береһе, 2017 йылға байлығы $77.3 млрд доллар күләмендә баһалана.
Биографияһы
1965 йылда Баффетт Berkshire Hathaway текстиль компанияһы акцияларының контроль пакетын һатып ала, был уның артабанғы бөтә йылдарға төп инвестициялау компанияһы була. 1976 йылда Баффетт «National Indemnity Co», шунан GEICO-ны һатып ала ($8,6 миллионға һәм $17 миллионға). 1973 йылғы биржа кризисы ваҡытында $11 миллионға «Вашингтон Пост» гәзите акцияларын ала.
Һыйыр йылы
Ун ике йылда бер йылдар ҡабатланып тора. Григориан календары буйынса Һыйыр йылы 1997, 2009 йылдарҙа булды. Киләһе Һыйыр йылы 2021 йылда ҡабатланасаҡ.
Яңы Арыҫланбәк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Абдуллин Ҡотдос Ҡотләхмәт улы
Биографияһы
Гвардия ҡыҙылармеецы Ҡотдос Ҡотләхмәт улы Ленин, Ҡыҙыл Байраҡ, Суворов һәм Кутузов орденлы 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкында ат тотоусы йәғни ездовой булып хеҙмәт итә.
Ҡыҙылъяр (Баулы районы)
Тарих
ХХ быуат башында ауылда 3 мәсет, һыу тирмәне теркәлгән. 1914 йылда Ҡыҙылъяр кешеләре Ыҡ йылғаһының үрге ағымында, уның уң ярында Ҡыҙылъяр ауылына (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йәрмәкәй районы) нигеҙ һалалар.
Иҫке Күктау
Иҫке Күктау (Старокуктово) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 669 кеше. Почта индексы — 452285, ОКАТО коды — 80230864001.
Тарихы
Төп ауылда йәшәүселәрҙең бер өлөшө 1795 йылда V рәүиз алдынан яңы ауылға күсенеп төпләнә. Шул ваҡытта улар Ҡазан губернаһы Чистай өйәҙе Новоадамово ауылынан яһаҡ татарҙарын һәм мариҙарҙы ауылдарына индерә. Мишәрҙәрҙең ҡасан индерелеүе билдәле түгел.
Сиони
Тарихы
1726 йылда үҙ йоғонтоһон файҙаланып, кенәз Гиви Амилахвари Картли батшалығын баҫып алған төрөктәр-ғосмандар тарафынан Тибилисиҙағы төп православ соборын  мосолман мәсетенә әйләндереүҙән һаҡлап алып ҡала.
Биль (ҡала)
Тарих
Биль ауылына нигеҙ кельттар тарафынан һалынған һәм Belenus тип кельт аллаһы хөрмәтенә уның исеме менән аталған; ошо исемдән ҡаланың хәҙерге исеменең ике варианты ла барлыҡҡа килгән. Ҡала XI быуатта төҙөлгән, ул 1275 йылда хартияһын алған. 1352 йылдан башлап ҡала Берн менән мәңгелек союзда тора (Базель епискобы контроле аҫтында), 1798—1814 йылдарҙа ҡаланы француздар баҫып ала. 1815 йылдан башлап ҡала Берн кантоны составына инә.
Ҡаланың этник составы
Ҡалала барыһы (2007 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса) 50 857 кеше йәшәй;
Урак (Лысьва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шмиль
Шмиль — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының һул ярына тамағынан 2311 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Геохронологик шкала
Әлеге ҡабул ителгән төшөнсәләр буйынса Ерҙең йәше 4,5—4,6 млрд йылға билдәләнә. Ерҙең өҫтөндә планетаның барлыҡҡа килеүендә дәлил булған тау тоҡомдары һәм минералдар ҡалмаған.
Доспалова Екатерина Николаевна
Биографияһы
1970 йылдан Е. Н. Доспалова СССР Рәссамдар союзы (1991 йылдан алып Рәсәй Рәссамдар союзы) ағзаһы итеп һайлана. 1987 йылдан алып Е. Н. Доспалова РСФСР Рәссамдар союзы идараһы ағзаһы итеп һайлана һәм 1992 йылдан 1988 йылға тиклем СССР Рәссамдар союзы ағзаһы булып тора.
Чёрная Надежда Семёновна
Биографияһы
Кривой Рог тау-руда институты ҡарамағындағы курстарҙы тамамлай. Шахтала эшләй, Кривой Рог ҡалаһының йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша. ЛКСМУ Үҙәк Комитетының XIII съезы делегаты.
Аждаһа йылы
Аждаһа йылы (Лыу йылы) - бик күп Азия илдәре, төрки халыҡтарҙың байтағы һәм монголдар ҡулланған ун ике йыллыҡ мөсәлдең бишенсе йылы. Башҡа йылдарға хайуандар исеме ҡушылған булһа, Ҡуян йылы менән Йылан йылы араһында берҙән-бер мифик зат исеме бирелгән йыл.
Чёрная Надежда Семёновна
Биографияһы
Ире менән ике ул тәрбиәләгән.
2006 йылдың 2 июнендә Кривой Рогта вафат була.
Хәмитов Нәжип Вилен улы
Ғилми эшмәкәрлеге
М. Драгоманов исемендәге Милли педагогия университетының философик антропология кафедраһында, «Философик антропология һәм психоанализ», «Философик публицистика, философик сәнғәт һәм арт-терапия» магистр программалары инициаторы һәм етәксеһе.
Шул уҡ ваҡытта фэнтэзи жанрында романдар ижад итә. Уларҙың ҡайһы бере Светлана Крылова менән берлектә яҙылған.
П. Е. Щербовтың музей-усадьбаһы
Музей тасуирламаһы
Музейҙа күргәҙмә, концерттар үтә.
П.Е. Щербовтың музей-усадьбаһы Щербов йорто, Рәссам Щербов йорто исеме аҫтында урындағы иҫтәлекле урын булараҡ,  музей асылыуға  тиклем үк киң билдәле була.
Бина тарихы
1952 йылда Щербованың вафатынан һуң,  йортта 12 коммуналь фатир урынлаштыралар. Йорт Гатчинала «Щербов йорт», «Рәссам Щербов йорто» аҫтында киң билдәле була.
Электрон
Үҙенсәлектәре
Кл — электрон заряды.
Кристалдың периодик потенциалындағы электрон эффектив массаһы электрон массаһынан һиҙелерлек айырылыуы ихтимал булған квазикиҫәксә тип ҡарала.
Электрон һәм Ғаләм
Билдәле булыуынса, Ғаләмдәге һәр 100 нуклондың 87-һе — протон, 13-ө нейтрон булып тора (һуңғылары башлыса гелийҙың йәҙрә составына инә). Матдәнең дөйөм нейтраллеген тәьмин итеү өсөн протондар һәм электрондар һаны бер төрлө булырға тейеш. Барион массаһының тығыҙлығы (ул оптик ысул менән күҙәтелә) билдәле (0,4 куб метрға бер нуклон). Күҙәтелеүсе Ғаләмдең радиусын иҫәпкә алып (13,7 млрд яҡтылыҡ йылы), был күләмдә электрондар һанының ~1080тәшкил итеүен иҫәпләп сығарырға була.
Электрондың электр заряды, Планктың даими дәүмәле һәм яҡтылыҡ тиҙлеге электромагнит тәьҫирләшеүҙәрҙең көсөнә йоғонто яһаусан нескә структура даими дәүмәлен билдәләй:.
Мостафин Әхәт Ғәзизйән улы
Биографияһы
2000—2002 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Фән, юғары һәм урта профессиональ белем биреү буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары. 2002—2004 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры урынбаҫары. 2004 йылда — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының вице-президенты. 2009 йылда Башҡортостан Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы итеп һайлана.
Ғилми хеҙмәттәре
150-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 16 уйлап табыу авторы.
Изге Маргарита сиркәүе (Тинц)
Орган
1895 йылда орган эшләү оҫтаһы Штадтильмдан   Эйферт Адольф   Роннебург ҡалаһының Шмирхау районындағы сиркәү өсөн механик орган төҙөй. 1950 йылдарҙа Шмирхауҙа уран мәғдәндәре сығарыла башлағас, урындағы сиркәү һүтелә, уның органы 1954 йылда Изге Маргарита сиркәүенә тапшырыла. Бер йылдан һуң «Schmeißer» (Рохлиц) фирмаһы оҫталары инструментты яңырта, электр компоненттары менән тулыландыра. Дымлы файҙаланылмаған сиркәүҙән инструментты ашығыс рәүештә 1978 йылда Гералағы Изге Иоанн сиркәүенә тапшыралар. Әммә Тинцта ҡорамды ябыу һөҙөмтәһендә алған йәрәхәттәре органды яңы урында яраҡһыҙ хәлгә килтерә. Органда 1984 йылдан алып 2005 йылға тиклем уйнау мөмкин булмай. Комплекслы реставрацияланған Изге Маргарита сиркәүенә тапшырғандан һуң орган 2005 йылдың 28 авгусынан яңынан хеҙмәт итә башлай.
Генетик инженерия
Үҫеш тарихы һәм ысулдары
Әҙер генды үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың нәҫел аппаратына индереү айырыуса ауыр була. Әммә тәбиғәттә сит-ят ДНК-ның (вирустыҡы йә бактериофагтыҡы) күҙәнәктең генетик  аппаратына уның алмашыу механизмдары ярҙамында инеп ултырыу һәм  «үҙ» аҡһымын синтезлай башлау осраҡтары бар. Ғалимдар сит-ят ДНК-ның үтеп инеү үҙенсәлектәрен өйрәнә һәм генетик материалды күҙәнәккә индереү өсөн  шул принципты ҡуллана. Был процесс  трансфекция тип атала.
Модификацияға бер күҙәнәклеләр йә күп күҙәнәкле организмдарҙың күҙәнәк культуралары дусар ителеү клонлаштырыу була, был баҫҡыста модификацияға дусар ителгән  организмдарҙан һәм уларҙың тоҡомдарынан (клондарынан) һайлап алына. Ә күп күҙәнәкле организмдар алыу бурысы ҡуйылғанда,   үҙгәртелгән генотиплы күҙәнәктәрҙе үҫемлектәрҙең  вегетатив үрсеүе өсөн ҡулланалар йә, хайуандар тураһында һүҙ барғанда,  бластоцисталарҙы суррогат инәгә индерәләр. Һөҙөмтәлә үҙгәртелгән йә үҙгәртелмәгән генотиплы тыуым барлыҡҡа килә, улар араһынан көтөлгән үҙгәрештәре булғандарын ғына һайлап алып, бер-береһе менән ҡауыштыралар.
Кеше гены инженерияһы
Кешегә ҡарата ген инженерияһы нәҫел ауырыуҙарын дауалауҙа ҡулланыла алыр ине. Ләкин техник йәһәттән пациенттың үҙен дауалау менән уның нәҫеленең геномын үҙгәртеү  араһында ҙур айырма бар.
Рәсәйҙә генетик инженерия
ГМО-ға дәүләт теркәүе индергәндән һуң ҡайһы бер йәмәғәт ойошмаларының һәм Дәүләт думаһының айырым депутаттарының Рәсәй ауыл хужалығына инновациялы биотехнологиялар индереүгә ҡаршы әүҙемлеге артыуы билдәләнә. 350-нән ашыу Рәсәй ғалимы Рәсәй Федерацияһында ген инженерияһын үҫтереүҙе хуплау тураһында Фәнни эшмәкәрҙәр йәмғиәтенең асыҡ хатына ҡул ҡуя. Асыҡ хатта билдәләнеүенсә, Рәсәйҙә ГМО-ны тыйыу ауыл хужалығы продукцияһы баҙарында сәләмәт конкуренцияға зыян килтереп кенә ҡалмаясаҡ,  аҙыҡ-түлек етештереү технологиялары өлкәһендә ныҡлы артта ҡалыуға,  аҙыҡ-түлек импортынан бойондороҡлолоҡҡа килтерәсәк һәм инновациялы үҫешкә йүнәлеш тотоуын рәсми белдергән Рәсәйҙең дәүләт булараҡ абруйы ҡаҡшаясаҡ <sup class="" style="white-space: nowrap">['' <span style="" title="Википедия:Значимость факта">значимость факта? ''].
Венцеслав Новак
Биографияһы
1879 йылда тыуған яғына ҡайтып, уҡытыусылыҡ эшенә тотона, 1884 йылға тиклем уҡытыусы булып эшләй. Тап ошо ваҡытта, 1881 йылда, уның әҙәби эшмәкәрлеге әүҙемләшә. 1884 йылда Прагала музыка буйынса белем ала, ә 1887 йылда Загреб педагогия колледжында музыканан уҡыта. 1905 йылда Загреб ҡалаһында чехотканан үлеп ҡала.
Арыҫланов Ғата Арыҫлан улы
Биографияһы
1914 йылдың 24 июнендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ) Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылында тыуған.
Соҡалы (Балаҡатай районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
С. О. Макаров һәйкәле (Кронштадт)
Төҙөлөү тарихы
Пьедесталды урынлаштырыу өсөн мәрмәр менән көпләнгән база әҙәрләнә.
Композиция һәм күләме
Скульптураның бейеклеге — 3,55 метр, постаментының бейеклеге — 5 метр.
Постаменттың өс яғындағы С. О. Макаровтың тормошо этаптарын һүрәтләгән барельефтар бар. Барельефтың һул яғында төшөрөлгән суднолары менән төрөк, Рус-төрөк һуғышы ваҡытында төрөк судноһының шартлауы һүрәтләнгән. 1878 йылдың 14 ғинуарында С. О. Макаров тышҡы Батуми рейдында мина ҡоралын ҡулланыу тарихында тәүге уңышлы атаканы үткәрә. Һөҙөмтәлә дошмандың "Интибах" карабы һыуға бата. Икенсе барельефта вице-адмирал тарафынан конструкцияланған һәм уның етәкселеге аҫтында төҙөлгән «Ермак» боҙватҡысының арктикала йөҙгәне төшөрөлгән. Өсөнсө барельефта броненосец «Петропавловск»иҙың минаға эләгеп шартлауы һәм шул ваҡытта С. О. Макаровтың һәләк булыуы һүрәтләнгән.
Хмелёвка (Лысьва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Терещенко Геннадий Фёдорович
Биографияһы
1997—1998 йылдарҙа — статс-секретарь — министр урынбаҫары,
Фәнни эшмәкәрлеге
Техник химияһы өлкәһендә алдынғы ғалимдарының береһе. Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре: аминоорганик берләшмәләренең химияһы һәм технологияһы, юғары энергетикалы берләшмәләрҙең химияһы һәм технологияһы, химик хәүефһеҙлек.
Туймазы ҡатырға-ҡағыҙ комбинаты
Эшмәкәрлеге
Гофрировкаланған ҡатырға етештереү цехы Champion Machinery линияһын (Тайвань) үҙ эсенә ала, ул 2200 мм-ға тиклем форматтағы төргәкте эшкәртә ала. Ике гофрировкалау прессы бар, был иһә С,В,Е профилле 3 һәм 5 ҡатлы гофрировкаланған ҡатырға етештереү мөмкинлеге бирә. Гофрировкаланған ҡатырғанан һауыт етештереү өсөн күп төҫлө флексографик тамға һөртөү мөмкинлеге булған өс линия ҡулланыла. Шулай уҡ Moska (Германия) етештергән төргәкләү ҡорамалдарын үҙ эсенә ала.
Ҡытырмаҡлы һауыт етештереү буйынса цех «Hartmann» (Дания) етештергән ике линияны һәм билдәле Исландия фирмаһы «Silfurturn» етештергән линияны үҙ эсенә ала.
Шәл
Шәл —  — бәйләнгән йәки туҡылған ҙур шәл; төрлө милләт ҡатын-ҡыҙҙарының баш кейеме.
XIX быуат уртаһында Владимир Даль үҙенең Рус теленең аңлатмалы һүҙлегендә шәл «ҡатын-ҡыҙ инглиз ҙур яурын яулығы, ҡуш шәлъяулыҡ» тип билдәләнә. Заманында төрөк шәлдәре киң билдәле була".
Европала
Луи-Филиппп I тәхеткә килгәнгә һәм инглиздәр арзан ялған әйберҙәр сығара башлағанға тиклем, шәл модала ҡалған. Әммә улар барыһы ла һатып ала алмаҫлыҡ ҡиммәтле әйберҙәр булған. Әммә нәҙек йөндән тегелгән, кәзә мамығынан туҡылған күпкә отошлораҡ вариант та тәҡдим ителгән.
Башҡортостанда
Шәл — башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының традицион баш кейеме. Сана шәле (плед) рәүешендә туҡылғаны — ҡышҡы һалҡындарҙа тун һәм толоп өҫтөнән ябыныу өсөн ҡулайлаштырылған ҡалын шәл, тула шәл һәм бәйләнгәндәре — дебет шәл, мамыҡ шәл булған. Шәлде башлыса кәзә мамығынан, һарыҡ йөнөнән, кизе-мамыҡ ептән эшләнгән тәбиғи төҫтәге ептән, һирәгерәк осраҡта буялған ептән бәйләгәндәр. Туҡылған туҡыманы тигеҙ өлөштәргә бүлеп, һуңынан теккәндәр йәки бәйләмес ярҙамында тоташтырғандар. Ситтәре суҡтар йәки бәйләнгән ҡаймалы селтәрҙәр менән биҙәлгән. Туҡылған шәлгә эслек тоташтырып та ябынғандар.
Тенишев Әҙһәм Рәхим улы
Биографияһы
1953 йылда уйғыр теле буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм СССР Фәндәр академияһының Тел ғилеме институтына эшкә урынлаша. Шунан һуң Ҡытай Халыҡ Республикаһына оҙайлы командировкаға бара һәм ошо илдәге төрки телдәр һәм уларҙың диалекттары буйынса материалдар йыя. Мәскәүгә ҡайтып, 1959 йылда боронғо уйғыр, салар, һары уйғыр телдәре һәм уйғыр диалекттары буйынса фәнни хеҙмәттәр яҙа, Ҡытайҙа туплаған материалдарын системалаштыра.
Хмелиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мифтахетдин Аҡмулла музейы
Мифтахетдин Аҡмулла музейы — музей, Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы филиалы. Башҡортостан Республикаһы Миәкә районы Туҡһанбай ауылында урынлашҡан.
Тарихы
2015 йылдың июль айында Ҡаҙағстан делегацияһы музейҙа була. Делегацияны яҙыусы, әҙәбиәт тәңҡитсеһе, Ҡаҙағстан яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы, Әхмәт Йәсәүи исемендәге Халыҡ-ара ҡаҙаҡ-төрөк университеты вице-президенты, филология фәндәре докторы, профессор Қүлбек Сәрсенулы Ергөбек етәкләй.
Ҡазан дәүләт финанс-иҡтисад институты
Институт тарихы
2000 йылда 33 әйҙәүсе вуздар араһында үткәрелгән конкурс ҡарары ниегеҙендә Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығы тарафынан КГФЭИ-ла  «Эшлекле администорлыҡ оҫтаһы» тигән программа яңынан асыла. Программаны ғәмәлгә ашырыуҙа Франция һәм Санкт-Петербургтан коллегалар ҡатнаша. Идарасые-дженералист дипломы Европа «Эшлекле администорлыҡ оҫтаһы» стандартына тура килә.
2008 йылда Eduniversal халыҡ-ара фәнни комитеты КГФЭИ-ға юғары төбәк әһәмиятендәге һәм киң халыҡ-ара бәйләнешен раҫлаусы "Ике пальма" премияһын тапшырҙы.
Ғилманова Рәйхана Ғарифулла ҡыҙы
Биографияһы
1975 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлай.
1975—1977 йылдарҙа — Федоровка районының «Еңеүгә» гәзитендә (2007 йылдан — «Ашкаҙар таңдары») бүлек мөдире.
Хеҙмәт юлы
Был осорҙа гәзит эсәр һыу сығанағының санитар һаҡлау зонаһында ағас эшкәртеү заводы төҙөлөшөнә ҡаршы тороусы «Антикроношпан» йәмәғәт ойошмаһы хәрәкәтенә әүҙем ярҙам күрһәтә. Башҡортостандың шихандарын яҡлап материалдар баҫтыра. Гәзит республиканың киҫкен экологик проблемаларын актив тикшерә һәм аса. Етемдәргә, инвалидтарға һәм һуғыш ветерандарына торлаҡ бүлеүҙәге хоҡуҡ боҙоуҙар буйынса тикшереүҙәр ҙә алып бара. 2014 йылда — «Башмедиа» мәғлүмәт агентлығы мөхәррире.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Рәйхана Ғиоманова — Башҡортостандың экологик ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Төбәк-ара атомға ҡаршы хәрәкәттә ҡатнашып ҡына ҡалмай, уның эшмәкәрлеген дә яҡтырта. 1989 йылда Башҡортостан һайлаусылар һәм депутаттар ассоциацияһын (БАИТ) төҙөүселәрҙең береһе. Ассоциацияның уставы һәм программаһы авторҙарының береһе һәм БАИТ идараһы ағзаһы. БАИТ барлыҡ кимәлдәге депутаттарҙың беренсе демократик һайлауҙарын ойоштороуҙа актив ҡатнаша. Ассоциация — Башҡортостандың йәмәғәт ойошмалары комитетын булдырыу инициаторҙарының береһе һәм уның коллектив ағзаһы. Яңы ойошторолған комитет 3-7 мең кешене йыйған бер нисә митинг үткәрә. 1990 йылда «Уфахимпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте ғәйебе арҡаһында Өфөнәң һыу менән тәьмин итеү системаһына ҙур күләмдә фенол эләккәс, Ижтимағи ойошмалар комитеты «Йәшел сылбыр» («Зеленая цепочка») кампанияһын ойоштора. Халыҡ баҫымы аҫтында техноген авария сығанағы консервациялана.
Иҫке Татыш
Географик урыны
Ауыл Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡыһы — Татыш күле буйында урынлашҡан.
Хафиҙ Әсәд
Хафиҙ әл-Әсәд (حافظ الأسد; 6 октябрь 1930, Ҡәрдәхә — 10 июнь 2000, Дамаск) — Сүриә дәүләт, сәйәси һәм хәрби эшмәкәре, Сүриә президенты (1971—2000), Сүриә премьер-министры (1970—1971), Бәғәҫ (Баас^ البعث ) партияһының Сүриә төбәк бүлексәһе төбәк командованиеһы секретары, Бәғәҫ партияһының милли командованиеһының генераль секретары (сүриәсел фракция) (1970 - 2000), Сүриәнең оборона министры (1966—1972), генерал.
Пидгрушная Елена Михайловна
Биографияһы
2015 йылдың 26 мартында биатлонға кире ҡайтырға ҡарар итте һәм Украина йәштәр һәм спорт министры урынбаҫары посын ҡалдырҙы ↑.
Яруллин Мирсәйет Заһиҙулла улы
Яруллин Мирсәйет Заһиҙулла улы (12 июль 1938 йыл — 6 апрель 2009 йыл) — композитор, педагог. Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Ҡарағалпаҡ АССРр-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Татарстан Республикаһының халыҡ артисы. М. Йәлил исемендәге Татарстан Республикаһы премия лауреаты.
Биографияһы
1967 йылда Ҡазан дәүләт консерваторияһы аспирантураһын тамамлай.
1967—2009 йылдарҙа музыка теорияһы һәм композиция кафедраһында эшләй.. Полифония, аранжировка дәрестәрен алып бара..
Төп әҫәрҙәре
«Кеше» ораторияһы
Шухомка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Моисеев Илья Иосифович
Биографияһы
Сит илдә уҡыу саҡырылған профессор булараҡ уҡыта: Италияла (1991), Голландияла (1995, 1997) һәм Германияла (1996).
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре
80-дән ашыу авторлыҡ таныҡлығы һәм патенттар, 500 ғилми эштәре авторы. Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты.
Грузияның дәүләт ебәк музейы
Тарихы
Музей янында халыҡ уҡытыусылары өсөн ебәкселек буйынса практик һәм теоретик курстар уҙғарылған, китапхана, лаборатория һ.б. булған.
Яңы Нәдир (Татарстан)
География
Ауыл Урсала йылғаһы буйында, Әлмәт ҡалаһынан көнсығыштараҡ 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Юндокса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Петр художество-сәнәғәт мәктәбе бинаһы
Тарих
1917 йылдан башлап мәктәп бер нисә тапҡыр үҙгәртеп ҡороуға дусар ителә. Тәүҙә ул етенсе хеҙмәт мәктәбе була, ә 1925 йылда бөтөнләй ябыла. 1927 йылда бында балалар йорто асыла. 1930 йылда ете йыллыҡ мәктәп итеп ойошторола, һуңынан ун йыллыҡ мәктәп итеп үҙгәртелә. .
Бәшәр Әсәд
Биографияһы
Бәшәр Әсәд ғәрәп теленән тыш, шулай уҡ инглиз һәм француз телдәрендә һөйләшә.
Юрондаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Большанина Мария Александровна
Биографияһы
1920 йыл башында уҡытыусылыҡ эшен башлай (ТДУ рабфагы) 1922 йылдың 1 сентябрендә Томск дәүләт университетының (ТДУ) физика кафедраһына  ғилми хеҙмәткәр булып ҡабул ителә, 1929 йылдан — ассистент. 1925 йылдан ТТИ менән хеҙмәттәшлек итә (1928 йыл үҙгәртелгән СФТИ).
Винница районы
2018 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 80 556 кеше йәшәй.
Тархнишвили һарайы
Тасуирламаһы
1965 йылда һарай Художестволар Академияһына тапшырылған, хәҙер бина ижади база итеп файҙаланыла. Эш белмәгән кешеләр бинаны һәм мунсаны үҙгәртеп, улар тәүге күренештәрен юғалтҡан тиерлек. Баштағы хәленән бинаның тантаналар үткәрелгән яғында түшәм, биҙәкле диуар, гипс сталактиттар ғына ҡалған.
Ҡомартҡы
Тархнишвили һарайы 2006 йылда ил президенты указы менән Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Пискунов Геннадий Захарович
Биографияһы
1973—1985 йылдарҙа — Мәскәү ЛОР ғилми-тикшеренеү институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре.
1985—1996 йылдарҙа ҮҘәк клиника дауаханаһының ЛОР бүлеге мөдире, СССР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Дүртенсе баш идаралығына баш оториноларинголог итеп тәғәйенләнә.
Ишембай ҡалаһы һәм Ишембай районының Дәүләт архивы
Тарихы
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1965 йылдың 14 ғинуарындағы указы менән Ишембай районы булдырылыуға бәйле, хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ишембай район Советы башҡарма комитетының 1965 йылдың 16 февралендәге 4-се һанлы Күрһәтмәһе нигеҙендә 1965 йылдың 16 февралендә район дәүләт архивы (райгосархив) ойошторола.
Кахит Нериман
Биографияһы
Үҙенең тәүге шиғырҙарын 1960 йылдарҙа ирҙәр псевдонимы аҫтында баҫтырып сығара, сөнки уның ғаиләһе Неримандың шиғриәт менән шөғөлләнеү ынтылышын хупламай. Үҙенең шиғырҙарында ул уҡытыусы булып эшләгән ауылдарҙа төрөк ҡатын-ҡыҙ-киприоттарының ауыр хәлен сағылдыра.
Мәһир Әсәд
Тормошо
Мәһир Әсәд 1967 йылдың 8 декабрендә Сүриәнең баш ҡалаһы Дамаскыла Хафиҙ Әсәд ғаиләһендә тыуған.
Лученок Игорь Михайлович
Биографияһы
1980 йыл дан һәм ғүмеренең аҙағынаса Белорус Композиторҙар союзы идараһы рәйесе була.
Ул 2018 йыл дың 12 нояб рендә Минск иҙа 81-се йәшендә вафат була. Ул Минскиҙың Көнсығыш зыяратында ерләнә.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Йәмәғәт наградалары:
Армашова Анна Фёдоровна
Армашова Анна Федоровна (3 февраль 1901 йыл— 9 август 1981 йыл) — СССР-ҙың төҙөлөш алдынғыһы, комсомол-йәштәр бетонсылары бригадаһы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1960).
Юрцевка
Юрцевка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Танга йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Бишмунса
География
Ауыл Урсала йылғаһының һул ҡушылдығы — Кама буйында, Әлмәт ҡалаһынан көньяҡ-көнсығыштараҡ 22 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ишбулдин Рәмил Илдус улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғалимдың фәнни эшмәкәрлеге баш мейеһе артерияларының, йөрәктең ишемия ауырыуының һәм башҡаларға окклюзия патологияһын хирургик дауалау проблемаларына арналған. Ишбулдин Рәмил Илдус улы менән берлектә магистраль ҡан тамырҙарына операция яһағанда реокклюзияларҙы, коронар шунтлау ваҡытында йөрәк ритмы боҙолоуын иҫкәртеү ысулдары эшләнә. 75-тән ашыу фәнни хеҙмәт һәм 10 уйлап табыу авторы.
Подкопаева Лилия Александровна
Биографияһы
Лилия Александровна Подкопаева Донецкиҙә 1978 йылдың 15 авгусында тыуған.
2006 йылда Украина почтаһы Лилия Подкопаеваның һүрәте ҡуйылған почта маркаһын сығарҙы. 2008 йылда, гимнастканың утыҙ йәшенә арнап, БМО АҠШ-тың Лилия Подкопаева төшөрөлгән маркаһын сығарҙы. .
Шәхси тормошо
.Вадим Нагорный (тыуған 27 ноябрь 2005 ) уллыҡҡа ҡабул ителгән балаһы, уны уллыҡҡа 13 июлдә алғандар, ә интернаттан 2006 йылдың 31 июлендә алып ҡайтҡандар (ул Алина Гросуҙың клибында төшкән)
Сквош
Ҡағиҙәләр
Уйын осоп килгән тупҡа йәки туп иҙәндән һикергәндән һуң беренсе булып һуғыусыны билдәләү өсөн йәрәбә һалыуҙан башлана. Туп ҡаршы стенаға һуғылғанға тиклем ян яҡтағы стеналарҙан (боустар) ҡаҡлығыуы ихтимал. Әгәр ҙә туп ауттың фронталь һыҙатына һуғылһа йәки тауышлы панелгә эләкһә, уйынсыға аут иҫәпләнә.
Тарихы
Сквош буйынса халыҡ-ара ярыштар үткәреү һәм башҡа донъя кимәлендәге ойоштороу мәсьәләләре менән Бөтә донъя сквош федерацияһы (WSF — World Squash Federation), Профессиональ сквошсы ир-егеттәр ассоциацияһы (PSA — Professional Squash Association) һәм Халыҡ-ара сквошта уйнаусы ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһы (WISPA — Women's International Squash Player Association) шөғөлләнә. Хәҙерге Европа, Америка, Азияның Көньяҡ-көнсығыш илдәре, Австралия, Яңы Зеландия, Мысырҙа һәм башҡа илдәрҙә сквош уйыны киң таралған. Бөтә донъя сквош уйыны федерацияһы мәғлүмәттәре буйынса кәмендә 150 илдә сквош уйыны өсөн корттар бар.
Челва (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Никольский Георгий Васильевич
Биографияһы
1929—1930 йылдарҙа Мәскәү балыҡ хужалығы Үҙәк ғилми-тикшеренеү институтында лаборант булып эшләй.
«Зоология журналы» (1951—1960), «Балыҡсылыҡ хужалығы» (1955—1963) журналдарының редколлегия ағзаһы булып тора.
1953—1961 йылдарҙа «Вопросы ихтиологии» журналына нигеҙ һалыусы һәм баш мөхәррире.
Экзистенциализм
Элгәрҙәре
Экзистенциализмға яҡын фекерҙәрҙе XVII быуатта уҡ ислам философы Мулла Садра әйтә.
Экзистенциалистар түбәндәгеләрҙе элгәрҙәре тип һанай:
Важа Пшавела йорт-музейы
Тасуирламаһы
Важа Пшавела 1861 йылда тыуған һәм Телавиҙа священниклыҡҡа, артабан Гориҙа уҡытыусылыҡҡа,  Петербурге  юрист һөнәренә уҡыған,ә 1884 йылда Грузияға, Чаргалиға  ҡайтып, крәҫтиән тормошо менән йәшәй башлаған. Боронғолоҡто данлап шиғырҙар яҙа, цивилизация яһалмалығына уны ҡаршы ҡуя. Примитивизм идеологияһы ярала башлаған саҡ була был.
Аҙнағолов Венир Ғәлимйән улы
Биографияһы
1991 йылдан 2000 йылға тиклем — Күгәрсен район Советы рәйесе, Күгәрсен районы хакимиәте башлығы.
Артабан «Газ-сервис» ЯСЙ-ның профсоюз комитеты рәйесе.
Агрегат хәл
Матдәнең агрегат хәле  (aggrego«ҡушылдырам») — матдәнең  температура менән баҫым йоғонтоһонан  хасил булыусан физик хәле. Агрегат  хәлдең үҙгәреүе ирекле энергияның,  энтропияның, тығыҙлыҡтың һәм башҡа физик дәүмәлдәрҙең һикереүле үҙгәреүе менән оҙатылырға мөмкин.
Фаза күсеше
Беренсе төр фаза күсеше ваҡытында беренсел экстенсив параметрҙар (удель күләм, запас итеп тупланған эске энергия миҡдары, компоненттарҙың концентрацияһы һ. б.) һикерешле үҙгәрә. Икенсе төр фаза күсештәре матдә төҙөлөшөнөң симметрияһы үҙгәргән саҡта (симмерия бөтөнләй юҡҡа сығырға йә кәмергә мөмкин) бара.
Нейтрон хәл
Матдәнең башҡа хәлдәрҙән принципиаль айырмалы булған һәм тик нейтрондарҙан ғына торған хәле нейтрон хәл тип атала. Матдә  нейтрон хәлгә әлегә лаборатория шарттарында өлгәшелә алмаған, әммә нейтрон йондоҙҙарҙың эсендә булған  үтә юғары баҫым ваҡытында күсә. Нейтрон хәлгә күскәндә матдәнең электрондары  протондар менән берләшә һәм нейтрондарға әйләнә. Бының өсөн матдәнең  гравитация көстәре тарафынан электрондарҙың этәрешеүен еңерлек кимәлдә ҡыҫылыуы зарур. Нейтрон хәлдәге матдә тулыһынса нейтрондарҙан тора һәм ядро тығыҙлығы кеүек тығыҙлыҡҡа эйә була.
Үтә юғары критик флюид
Үтә юғары критик флюид хәлендә булғанда матдәнең шыйыҡ һәм газ фазаһы араһындағы айырма юҡҡа сыға. Критик нөктәнән юғарыраҡ  температурала һәм баҫымда ҡалған теләһә ҡайһы матдә үтә юғары критик шыйыҡлыҡ булып тора. Үтә юғары критик хәлдәге матдәнең үҙсәнлектәре уның газ һәм шыйыҡ хәлдәрҙәге үҙсәнлектәре араһында була.
Бенардаки Дмитрий Егорович
Дмитрий Егорович Бенардаки (1799, Таганрог — 28 май 1870, Висбаден) — Рәсәй сәнәғәтсеһе, эре шарап  откупщигы,  суйын иретеү  һәм тимер эшләү заводы хужаһы, суднолар хужаһы, Сормово заводына нигеҙ һалыусы, алтын сәнәғәтсеһе
Хәйриәт
Петербург ирҙәр гимназияларының мохтаж уҡыусыларына   хәйриә фонды ойоштора, ваҡ-төйәк енәйәт өсөн хөкөм ителгән  балаларҙы ҡурсалай, бер нисә һөнәрселек колонияһы һәм приют булдыра.
Крылова Нина Георгиевна
Биографияһы
Ленин ордены (23.10.1978), миҙалдар менән бүләкләнгән.
30 июнь
}}
Тәжәй
Тәжәй (Тазеево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 518 кеше. Почта индексы — 452273, ОКАТО коды — 80230852001.
Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы
Вәлиев Ғәлиулла Ғәлимулла улы (1900 йыл — 19 декабрь 1978 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. Ҡыҙыл Йондоҙ, III дәрәжә Дан ордены кавалеры
Һуғыштан һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге
Тыуған яғына ҡайтҡас, Ғәлиулла Ғәлимулла улы райсоветта ауыл хужалығы бүлеге урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1951—1957 йылдарҙа — Сталин исемендәге колхоз рәйесе. 1957 йылдан — ауыл Советы рәйесе вазифаһын биләй. 1960 йылда хаҡлы ялға сыға. 1978 йылда вафат була.
Берләштерелгән Украина дәүләт университеты
Тарихы
Ҡаҙахстан ССР Хөкүмәте университетҡа бина, китапхана фонды, тораҡ менән кәрәкле ярҙам күрһәтте, терлекселек фермаһы булған ер участыга бүлеп бирҙе. Уҡытыу һуғышҡа тиклемге уҡытыу срогы буйынса башҡарылды.
Аҡса (нәшриәт)
1905—1907 йылдар революцияһы осоронда эшләй, татар, төрки телендә фольклор йыйынтыҡтары, әҙәби һәм тарихи иҫтәлек китаптары сығара. Үҙенең баҫмаханаһы (типографияһы) булмай, заказдарын ҡалалағы шәхси һәм губерна идараһы матбағаларында баҫтыра. Китаптар һатыу менән дә шөғөлләнә.
Кәмәлек (йыр)
Тарихы
Йыр Ырғыҙ-Кәмәлек буйында йәшәгән башҡорттар араһында сыҡҡан. Риүәйәт буйынса, Үҫәргән ырыуынан булған егет Кәмәлек йылғаһы аръяғында йәшәгән ҡыҙға ғашиҡ була. Бер ни тиклем ваҡыт егет йылға аша сығып ҡыҙ менән осрашып тора. Әммә иртә яҙҙа һөйгән ҡыҙын һоратырға барғанда кейәү булаһы егет, Кәмәлек йылғаһында батып, һәләк булған. Ҡыҙ һөйгәне хаҡында йыр сығарған.
Никитенко Мария Николаевна
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 10 мартындаға Указы менән III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
СССР Юғары советы президиумының 1981 йылдың 6 мартындаға Указы менән II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
Кәмәлек (йыр)
Тасуирламаһы
Йырҙың үҙенсәлеге - көйҙөң юғары өлөшөндә әүҙем рәүештә амбитус  файҙаланылыуы.
Никитенко Мария Николаевна
Биографияһы
Ауыл советы депутаты итеп һайлана.
Гуцул аты
Тарихы
Украинала беренсе яҙма сығанаҡтарҙы 1603 йылда, Дорогостайскийҙың «Гиппика» тигән китабында табып була. Унда гуцул аты хаҡында былай тип яҙылған: «Тыныс, тик ныҡ тибешә».
Үрсетеү
Гуцуль тоҡомондағы атттарҙы үрсетеү өсөн Буштинола «селекцион үҙәк» булдырылған. Был үҙәк ошо йүнәлештәге эштәрен Карпат аръяғы өлкәһендәге Тячев һәм Хуст райондарында йәйелдегән.
Яхренка
Яхренка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кусь йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Мәскәү университетының физика-математика факультеты
Тарихы
Университетҡа нигеҙ һалынғанда өс факультет: философия, медицина һәм юридик факультеттары була.
Физика һәм математика фәндәре бүлеге (факультеты)
1830 йылдың июнендә Д.М. Перевощиков инициативаһы менән Пресня заставаһында, «Өс тауҙа» астрономик обсерватория төҙөлә
Физика-математика факультеты
Александр II  хөкүмәтенең  либераль реформалары барышында  1863 йылғы  яңы Университет уставы раҫлана1863 йылғы Уставтан выписка :
1885 йылдың 20 октябрендә факультеты деканы профессор М.А. Толстопятов; 1887 йылдың 29 ғинуарында — профессор Н. В.Бугаев; 1891 йылдың 17 декабренән — профессор А. Ф. Слудский; 1893 йылдың 2 ноябренән — яңынан проф. Н. В.Бугаев; 1894 йылдан — профессор В.А.Тихомиров; 1899 йылдан — профессор А. П. Сабанеев.
Студенттар сығарылыш таныҡлығын алыу өсөн һигеҙ ярты йыллыҡтың зачеттарын бирергә тейеш була. Имтихандарҙа һынау баһалары өс балл менән билдәләнә : бик ҡәнәғәтләнерлек, ҡәнәғәтләнерлек,  ҡәнәғәтләнерлек түгел
Бәкер (Лениногорск районы)
География
Ауыл Шишмә йылғаһы буйында, Лениногорск ҡалаһынан көнбайыштараҡ 36 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Инраструктура
Ауылда башланғыс мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет, «Бәкер» курорты бар.
Төҫлө металлургия
Башҡортостанда
ХХ быуат башында Өфө губернаһында 35 алтын сәнәғәте йәмғиәте һәм ширҡәте эшләй, 22 рудникта һәм 165 алтын приискыһында 20,8 мең эшсе иҫәпләнә.
Татар Мөнәүезе
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Судаков Николай Александрович
Биографияһы
1940 йылда аттестатында тик яҡшы билдәләр менән Мәскәүҙең Ленинград районындағы 148-се урта мәктәпте тамамлай һәм Мәскәү архитектура институтына уҡырға инә.
1968—1988 йылдарҙа — Украина ауыл хужалығы академияһының клиник диагностикалау һәм терапия кафедраһы мөдире; был осорҙа кафедра Европа, Азия, Африка, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка илдәре өсөн белгестәр әҙерләп, халыҡ-ара танылыу ала. Бер үк ваҡытта «Колос» нәшриәтенең рецензенты.
Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы
Тарихы
Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалында 10 факультет (башланғыс белем педагогикаһы һәм методикаһы, биология‑химия, сит телдәр, тарих, технология һәм эшҡыуарлыҡ, педагогия һәм психология, физик культура, физика‑математика, филолология, художество‑графика) эшләй. Шулай уҡ академия ҡарамағында китапхана, Һ.Л.Дәүләтшина музейы, агробиостанция, дендрарий, «Дуҫлыҡ» һәм «Шәмсетдин» спорт лагерҙары, картиналар галереяһы бар.
Сатоси Накамото
2008 йылдың 31 октябрендә Накамото «Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System» тигән мәҡәләһен (The Cryptography Mailing list) metzdowd.com криптография тураһында хаттар таратҡыс аша ебәрә. Ул биткойнды үҙәкләштереүҙән тулыһынса азат булған, өсөнсө яҡтарҙы ҡыҫылдырмаған электрон аҡса итеп һүрәтләй. 2009 йыл башында ул биткойн-янсыҡтың беренсе версияһын сығара һәм «Биткойн» селтәрен эшләтеп ебәрә.
Ник Сабо
2013 йылдың декабрендә блогер Skye Grey, үҙе үткәргән стилометрик анализға һәм ситләтелгән дәлилдәргә нигеҙләнеп, Сатоси Накамото псевдонимы артында, моғайын, криптография һәм хоҡуҡиәт белгесе Ник Сабо торалыр, тип фараз итә. Ник Сабо — Bit Gold (цифрлы алтын) цифрлы валютаһы тураһындағы хеҙмәттең авторы, ә был валюта биткойндың туранан-тура элгәре булып тора, тип һанала. Финанс өлкәһендәге яҙыусы Доминик Фрисби ҙа үҙе үткәргән (Dominic Frisby) тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә ситләтелгән дәлилдәр тәҡдим итә, әммә Сабоны Сатоси тип иҫбат итерлек тура дәлилдәрҙе ул да тапмай.
Ячменка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улы
Биографияһы
Нәсибулла Ғабдулла улы Абдуллин 1913 йылдың 2 декабрендә элекке Өфө губернаһына ингән (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Благовар районы) Иҫке Абзан ауылында тыуған.
Хәрби хеҙмәте
Медицина хеҙмәте гвардия лейтенанты Абдуллин Нәсибулла Ғабдулла улы Белорус фронтының 7 кавалерия корпусына буйһонған 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы кавалерия пунктында фельдшер вазифаһын башҡара.
Немыцкий Виктор Владимирович
Биографияһы
Гимназияла математика уҡытыусыһы Немыцкий Владимир Васильевич ғаиләһендә тыуған. Әсәһе Анна Михайловна (ҡыҙ фамилияһы Катинская), шулай уҡ уҡытыусы була. 1904 йылда ғаилә Мәскәүгә күсеп килә, атаһы гимназияла уҡытыуын дауам итә. Урта белемде Мәскәүҙең Воскресенский реаль мәктәбендә ала, унда математика буйынса беренсе уҡытыусыһы ул ваҡытта билдәле математик-педагог Константин Николаевич Рашевский була.
Токарев Пётр Михайлович
Биографияһы
Ҡазан музыка училищеһында уҡый. 1973 йылда Свердловск ҡалаһында Урал консерваторияһын (педагогы Я. Х. Вутирас) отличие менән тамамлай.
Консерватория тамамлағандан һуң Пермь опера һәм балет театрында, 1975—2000 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында, артабан Магнитогорск опера һәм балет театрында эшләй.
Федерация Советы
Федерация Советы федераль кимәлдә төбәктәрҙең мәнфәғәттәрен вәкәләтләй һәм Рәсәй дәүләте ҡоролошоноң федератив принцибын сағылдыра. Төбәктәрҙең интеграцияланыу һәм тупланыу институты булараҡ, Федерация Советы ил үҫешенең стратегик маҡсаттарын тормошҡа ашырыуға йүнәлтелгән ҡарарҙар ҡабул иткәндә дөйөм федераль һәм төбәктәр мәнфәғәттәренең тигеҙлеген тәьмин итә.