cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Симонов Константин Михайлович
Биографияһы
Кировты үлтергәндән һуң, 1935 йылда дворян сығышлы кешеләр Ленинградтан һөрөлә, улар араһына әсәһенең өс апаһы ла эләгә. Уларҙы Ырымбур өлкәһенә һөрәләр, уларҙың икәүһе, Дарья һәм Софья, репрессиялана һәм шунда төрмәлә вафат булалар (1938 йылда). Иҫән ҡалған өсөнсө инәһе, Людмила Леонидовна Оболенская, 1955 йылда ғына һөргөндән ҡайтарыла. Был ғәҙелһеҙлектәр Симоновтың күңелендә ғәҙелһеҙлек тойғоһон уята.
1942 йылда уға — өлкән батальон комиссары, 1943 йылда — подполковник, ә һуғыштан һуң полковник исеме бирелә. Һуғыш йылдарында Симонов «Урыҫ кешеләре» («Русские люди»), «Көт мине» («Жди меня»), «Шулай буласаҡ» («Так и будет») исемле пьесаларын, « Көндәр һәм төндәр»(«Дни и ночи») повесын, ике шиғырҙар йыйынтығын («Һинең менән һәм һинһеҙ» («С тобой и без тебя») нәшер итә.
Серджиу Дан
Биографияһы
Исидор Ротман 1903 йылдың 29 декабрендә Пьятр-Нямц ҡалаһында Симон Ротман ғаиләһендә тыуған. 1926 йылға тиклем, «Românesc Cugetul» гәзите менән хеҙмәттәшлек итә башлағанда, ул журналистикала үҙенең тәүге аҙымдарын яһаған. Уның тәүге шиғырҙары «Chemarea» һәм «Flacăra» мәҙәни журналдарында баҫылып сыҡҡан, ә дебют повесы «Iudita şi Holofern» («Юдифь һәм Олоферн») 1927 йылда баҫылып сыға. Ҡустыһы Серджиу, Михаил Дан шулай уҡ журналист була, ул Владимир Маяковский шиғырҙарын тәржемәләүе менән билдәле.
Ҡашҡар (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Лермонтов һәйкәле (Мәскәү)
Кинематографияла.
Лермонтовҡа һәйкәл «Уңыш джентльмендары» фильмында телгә алына. Унда енәйәтсе Ҡылый  уны «пинжәк кейгән мужик» тип атай.
Челнинка (Актай ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Куманово (община)
Тарихи яҙмышы
ХХ быуат башында төрөктәрҙең иҙеүенән ҡотолған Македонияла болгар-серб ҡаршылыҡтары башланып китә. 1905 йылда Македонияның милли геройы Крыстю Лазаров Куманово ҡалаһындағы бөйөк серб етәксеһен юҡ итә. Лазаров 1907 йылдан алып — Куманово районының воеводаһы. Дөрөҫ, уның ҡулы аҫтындағы четала барлығы 8 кеше торған. Йәш төрөк түңкәрелешенән һуң Крыстю Лазаров 1908 йылдың 16 июлендә легалһеҙ хәлгә күсә. Был ҡыҫҡа ғына осорҙа христиандар төрөктәр менән туғанлаша. Киләһе 1909 йылда инде воевода Лазаров Болгарияға күсеүҙе иң яҡшы сара тип һанай. Унан айырмалы рәүештә, Македонияның икенсе воеводаһы — Яне Санданский — йәшерен уйлы йөш төрөктәр менән енәйәтсел хеҙмәттәшлеккә инеп, үҙ исемен бысрата.
2015 йылдың 10 майында албан боевиктары ҡалаға һөжүм итә һәм һөҙөмтәлә ҡаланың 8 полиция хеҙмәткәре һәм 1 гражданы, шулай уҡ һөжүмселәрҙең 14 кешеһе үлтерелә, ә тағы ла 30 боевик македон властары ҡулына бирелә. Македония Эске эштәр министрлығы ҡоралланған боевиктарҙы дәүләт учрежденияларына һөжүм итер өсөн күрше илдәрҙән килгән «яҡшы әҙерләнгән террористик төркөм» тип атай.
Халыҡ
2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса общинаның этник структураһы :
Башҡорт ихтилалдары (1735—1740)
Ихтилалдың урыны һәм этаптары
Ихтилал административ сиктәрҙә бөтөн Башҡортостан территорияһына — көнбайыштан Ағиҙелдән алып көнсығышта Тобол йылғаһына һәм көньяҡта Яйыҡ йылғаһына саҡлы майҙанды биләп, Нуғай, Ҡазан, Себер, Уҫы даруғаларына таралған. Ихтилалдың төньяҡ сиге Уҫы һәм Көңгөр ҡалаларына барып еткән.
Ихтилалдың һөҙөмтәһе
Һәм ҡалған яуыздарҙы 17 сентябрҙә, генерал-лейтенант Һаҡмарға килгәс, экзекуцияланылар: 120 кешенең башын киҫтеләр, 50 кешене аҫтылар һәм 301 кешене, танау-ҡолаҡтарын ҡырҡып, язаланылар … баш күтәреүселәрҙән тыш, уларҙың ҡатындары, ул-ҡыҙҙары, балалары — барыһы 8380 кеше Рәсәй эсендә таратылып бирелде
1739 йылдың апрелендә, өс тапҡыр тыуған иленә ҡайтыу теләге менән ҡасып киткән, суҡындырылған башҡорт ҡатыны Киҫәнбикә Байрасова яндырылған.
П. И. Рычков язаланғандарҙың һанын дөйөмләштергән — 28491 кеше. Ҡорбандар тураһында был мәғлүмәт тулы булмаһа ла, ихтилалды баҫтырыу ни тиклем дәрәжәлә аяуһыҙ, ҡанһыҙ булғанлығын күрһәткән.
Оброк
Оброк — феодаль рента формаһы.
Эпистрофей
Эпистрофей (йәки аксис, ) — ҡоро ер булған хайуандарының һәм кешенең икенсе муйын умыртҡаһы. Башҡа муйын умыртҡаларынан айырмалы теш үҫентеһе бар. Беренсе муйын умыртҡаһы баш һөлдәһе менән бергә ошо теш аша хәрәкәтсән тоташҡан. Атлант (беренсе умыртҡа) һәм эпистрофейҙың үҙенсәлекле төҙөлөшө башты уңлы-һуллы борорға, аҫҡа,өҫкә һәм ян-яҡҡа эйергә, күтәрергә мөмкинлек бирә.
Төҙөлөш үҙенсәлектәре
Артҡы быуын урыны атланттың арҡыры бәйләүесе менән тоташа.
Бад-Лаухштедт
Бад-Лаухштедт (Bad Lauchstädt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9222 кеше йәшәй. Майҙаны — 68,02 км2. Диңгеҙ кимәленән 124 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6246 һәм автомобиль коды — SK (элек MQ, MER).
Степановка (Асҡын районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Эдна Мартин
Эдна Мартин (Edna Martin, тулы исеме Elvira Edna Martin Astrid, тыумыштан Йоханссон; 1908—2003) — туҡыу сәнғәте буйынса швед рәссамы һәм педагог.
Биографияһы
Эдна Мартин шулай уҡ 1948 йылдан Стокгольмдың Констфак мәктәбендә нәфис тегеүҙе уҡыта, 1957 йылдан алып  1969 йылға тиклем өлкән уҡытыусы вазифаһында эшләй. 1980 йылда профессор дәрәжәһен ала. Кайса Мелантон, Стен Каупли, Леннарт Роде, Ингегерд Меллер, Элли Хемберг, Сири Деркерт һәм Олле Бертлинг кеүек күренекле рәссамдар менән хеҙмәттәшлек итеүе арҡаһында, ул туҡыу сәнғәтенең монументаль туҡыу әҫәренә әйләнеүенә булышлыҡ итә.
Эдна Мартин 2003 йылдың 11 майында Уппландс Вэсбю ҡалаһында вафат була.
Саморано Иван
Карьераһы
Саморано 1982 йылда футбол карьераһын Икенсе лигалағы «Трасандино» футбол клубының йәштәр командаһында башлай, ә инде бер йылдан һуң «Кобресало» өлкәндәр командаһына инә. Өс йыл дауамында ул үҙенә төп составта урын яуларға һөҙөмтәһеҙ маташа шунан һуң Икенсе лиганың «Кобреандино» клубына арендаға ебәрелә. Бында Иван үҙенең бомбардирлыҡ оҫталығын күрһәтеүгә тәүге тапҡыр өлгәшә 29 уйында 27 гол индерә (үҙ командаһына класын арттырыуға өлгәшергә ярҙам итә), шунан һуң «Кобресала» етәкселеге уйынсыны үҙҙәренә ҡайтарырға ҡарар ҡабул итә. Юғары кеаимәлдә чили һөжүмсе айырым ҙур һөҙөмтәлелеккә ирешә алмай, әммә карьераһында тәүге трофейын — Чили Кубогын — 1988 йылда яулай һәм европа клубтарының иғтибарын үҙенә йәлеп итә.
1988 йылда 350 мең долларға уны перспективалы һөжүмсе итеп үҙҙәренә алырға италияның «Болонья» клубы һатып хоҡуҡ һатып ала, әммә Саморано команданың баш тренеры Джиджи Майфредиға ныҡ тәьҫир итә алмай: ул Самораны юғары кимәлдәге уйын өсөн әҙер түгел тип һанай. Был һуң футбол агенты Винисио Фиоранлли уйынсыны швейцарияның «Санкт-Галлен» клубына урынлаштыра. Иван бында бик тиҙ генә үҙләшә, үҙен яҡшы һөжүмсе итеп күрһәтә ала һәм команданың төп старт составында даими урын яулай һәм бик уңышлы итеп голдар индерә. 1989/90 миҙгелдең йомғаҡтары буйынса Саморано Швейцария чемпионатының иң яҡшы бомбардиры була (17 голды үҙ иҫәбенә яҙҙыра), был уның статусын арттыра һәм етди командаларҙың иғтибарын үҙенә йүнәлтә.
Гәбзә
Тарихы
1912 йылда ҡала һәм районда йәшәүселәр:
Косово тарихы
Ғосман империяһы власы аҫтында
С XVI века начался подъём освободительного движения народов Балканского полуострова против власти Османской империи. Участились восстания крестьян, гайдучество. Политическая элита сербского населения, прежде всего Печская патриархия, установила связи с иностранными государствами — противниками Порты (Венецианская республика, Австрия, Испания). Это позволило соединять восстания с войнами, которые вела Османская империя. Движущей силой антитурецкого сопротивления с начала XVI века являлась Австрия. В период австро-турецкой войны 1593—1606 годов по сербским землям прокатилась волна восстаний, в значительной степени направляемых Печской патриархией. Следующий подъём освободительного движения пришёлся на конец XVII века, когда австрийским войскам удалось изгнать турок из Венгрии. В 1688 году австрийцы заняли Белград. Это вызвало массовые выступления по всем сербским землям, резкий всплеск гайдучества и освобождение некоторых территорий из-под власти Османской империи. Появилась надежда на освобождение всей Сербии и восстановление её независимости. В 1689 году австрийская армия при поддержке местного населения освободила значительную часть Косова и Южной Сербии и двинулась в Македонию.
Албан колонизацияһы
Изменение этнического состава населения Косова привело к возникновению сербо-албанского противостояния. В XVIII веке в результате эллинизации православной церкви на территории Османской империи она перестала служить центром освободительного движения сербов. В 1766 году Печский патриархат был упразднён. К середине XVIII прекратилась экспансия Габсбургов на Балканы. Всё это способствовало упадку национального движения и его перемещению в Северную Сербию, в Белградский пашалык, который с начала XIX века превратился в ядро освобождения Сербии. В Косове продолжался рост доли албанского населения, особенно в западной части области. Тем не менее, ещё в 1838 году австрийский исследователь Йозеф Мюллер отмечал преимущественно славянский характер населения Метохии, причём особенно заметным было сербское доминирование в городах.
XIX быуатта Косовола милли хәрәкәттәр
Ослабление сербского национального движения в Косове с конца XVIII века сопровождалось зарождением и ростом албанского национального движения. Первые его зачатки относятся к так называемой «эпохе пашалыков» (конец XVIII — 1831 г.), когда в условиях кризиса центральной власти в Османской империи на региональном уровне сформировались полунезависимые пашалыки, управляемые крупными местными феодалами, вступившие в противостояние с центральной властью. Значительная часть Косово в 1780-х гг. попала под власть Мехмеда-паши, создавшего на землях Северной и Центральной Албании, а также Косово и Западной Македонии собственное княжество с центром в Шкодере, лишь номинально признающее власть султана. В начале XIX века Шкодерский пашалык начал приобретать черты национального образования албанцев, появилось стремление к полному разрыву зависимости от Турции. Однако это образование оказалось непрочным. В 1831 году войска Мустафы-паши Шкодерского были разбиты, сам он смещён, а в регионе восстановлена центральная власть Османской империи.
Нюды-Монгото-Епоко
Нюды-Монгото-Ёпоко — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/НЮД-МО ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Баҡалды ауыл Советы (Архангел районы)
Баҡалдды ауыл Советы — [[Муниципаль берәмек|Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
Угольница
Угольница — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Подлесная йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Бертинген
Бертинген (Bertingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 197 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,18 км2. Диңгеҙ кимәленән 47 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39517 һәм автомобиль коды — BK.
Хәмитова Гөлнур Карамат ҡыҙы
Биографияһы
1965—1975 йылдарҙа Көйөргәҙе районының Таймаҫ ауылындағы мәктәптә уҡый.
Афина Акрополе
Тарихы
V быуатта Парфенон Ғайса бәйғәмбәрҙең әсәһе сиркәүе була, Афина Парфенос һыны Константинополгә килтерелә. Грецияны төрөктәр баҫып алғандан һуң (XV быуат) ҡорам мәсеткә әйләндерелә, уға манара төҙөлә, шунан — арсенал ҡушыла; Эрехтейон төрөк пашаһының һәрәме була, Ника Аптерос ғибәҙәтханаһы һүтелеп, уның блоктарынан бастион диуары һалына. 1687 йылда Венеция карабы атҡан йәҙрә эләккәндән һуң, шартлау Афина ҡорамының бөтә үҙәк өлөшөн тиерлек юҡ итә, венициандарҙың Парфенондың скульптураһын алырға маташыуы һөҙөмтәһендә бер нисә статуя ватыла. XIX быуат башында лорд Элджин метоп рәтен, фриздың тиҫтәләрсә метрын, Парфенон скульптураһы фронтондарын, Эрехтейон портигынан кариатиданы емерә.
Кәкән-Васильевка
Ауыл тарихы
Кәкән йылғаһы янында Кәкән-Васильевка (Васильево йәки Кәкән-Йылға) XVIII—XIX быуаттар арауығында барлыҡҡа килгән. 1816 йылда — 120, 1834 — 201, 1870 — 309, 1895 — 689, 1920 йылда — 797 сыуаш теркәлгән.
Пабло Форлан
Биографияһы
Па́бло Ху́сто Форла́н Лама́рке 1945 йылдың 14 июлендә Уругвайҙың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан Сорьяно департаментының административ үҙәге Мерседес ҡалаһында тыуған.
Тылғыҫҡан
Тылғыҫҡан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Земзя йылғаһының уң ярына тамағынан 1,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- ГӨ буйынса томы — 11
Монзуль Екатерина Владимировна
Карьераһы
2009 йылдың 11 тюнендә Екатеринаға Беренсе лига уйындарын хеҙмәтләндереү мөмкинлеге тураһында мәсьәлә ҡарала, әммә ФФУ башҡарма комитеты, уның тулы профессиональ әҙерлеге булмағанлыҡтан, үтенесен кире ҡаға. Ике йылдан ашыу ваҡт үткәндән һуң ғына, 2011 йылдың 4 октябрендә, Екатерина Беренсе лига арбитры лицензияһын ала. 5 октябрҙә «Одесса» һәм «Крымтеплица» командалары араһындағы уйынды баһалай. 2010 йылда уға Сингапурҙа үткән Үҫмерҙәр Олимпия уйындарында эшләүҙе ышанып тапшыралар, 2011 йылда ул Германиялағы донъя чемпионатында ҡатнаша.
2013 йылда Швецияла буласаҡ Европа чемпионаты арбитрҙары исемлегенә индерелә. Төркөм этабы уйындарында Дания—Швеция (A төркөмө), Англия—Испания (C төркөмө) матчтарын, шулай уҡ Норвегия—Дания командаларының ярымфиналын үткәрә.
Наградалары
ІІ (2017) һәм ІІІ дәрәжә (2011) княгиня Ольга ордены менән бүләкләнгән.
Шива
Атрибуттары
Шива йыш ҡына бейеүсе итеп һүрәтләнә, был Ғаләмдең — тандаваның мәңгелек бейеүен символлаштыра. Бейеү һәләк булған Асура Апасмараның кәүҙәһе өҫтөндә башҡарыла.
Этгерслебен
Этгерслебен (Etgersleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 798 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,26 км2. Диңгеҙ кимәленән 88 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39448 һәм автомобиль коды — SLK.
Паоло Веронезе
Паоло Кальяри (итал. Paolo Caliari), йәки Веронезе (итал. Veronese, 1528, Верона — 9 йәки 19 апрель, 1588, Венеция) — Италия рәссамы, Венеция мәктәбенең иң күренекле рәссамдарының береһе.
Тормош һәм ижад юлының башы
Үҫмер сағында Паоло атаһының өйрәнсеге була, таш семәрләүсе һөнәрен үҙләштерә, әммә һынлы сәнғәт менән бик иртә ҡыҙыҡһына башлай, һәм был өлкәлә һәләтле күренгән малайҙы ағаһы Антонио Бадилеға уҡырға бирә, һуңыраҡ Паоло уның ҡыҙы Еленаға өйләнә. Бадиле һәм Паолоның икенсе уҡытыусыһы Доменико Брузасорчи Джованни Франческо Карото мәктәбе вәкилдәре була, улар әллә ни һәләтле булмаһалар ҙа, оҫта рәссамдар була. Уның стиленә шулай уҡ маньерист рәссамдар Джамбаттиста Зелотта һәм Паоло Фаринати һәм Брешия оҫталары Романино, Моретто һәм Савольдо йоғонто яһай. Һуңғылары уға бик ныҡ йоғонто яһап өлгөрмәй, сөнки йәш Кальяри үҙенең һынлы сәнғәт техникаһы буйынса был уҡытыусыларҙы тиҙ арала уҙып китә. Бадилела уҡығанда ул башлап ижад итеүсе рәссам булараҡ яҡшы әҙерлек үтә һәм унда кеше һындарын һәм архитектураны берләштергән композицияларға ҡыҙыҡһыныу уяна. 1540-сы йылдарҙа Веронала һәм Мантуяла эшләп, Кальяри үҙенең пикториаль системаһы (һүрәт төшөрөү) нигеҙҙәрен булдыра — үтәнән-үтә яҡтылыҡ төшкән урындарҙы күләгәләр менән тоташтыра. Шулай уҡ Джулио Романо һәм Андреа Мантенья картиналары өлгөһөндә һоҡланғыс ракурстар сәнғәтен дә үҙләштерә. Белгестәргә Кальяриҙың Вероналағы тәүге әҫәрҙәрен ижад иткән ваҡытын билдәләү ауыр. Күрәһең, Бевилаккуа алтаре (изгеләр менән тәхеттә Мадонна) 1548 йылда, Сан-Фермо-Маджоре сиркәүенең капеллаһы төҙөлөп бөткәс, барлыҡҡа килгәндер.
Ижады
«Христос фарисей Симон өйөндә».
Нюды-Тар-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гравитация
Ньютон
1687 йылда инглиз математигы Исаак Ньютон Принципия китабын яҙа. Ул донъяла бөтә есемдәр тартылыу көсө менән тартылып тора тип яҙа. Тартылыу көсө есемдәрҙең массаһына тура бәйләнештә һәм уларҙың араһындағы йыраҡлыҡтың квадратына кире бәйленештә тип яҙа. Уран орбитаһын өйрәнеп ошо теория нигеҙендә Нептун планетаһы барлыға асыла.
Яҡтылыҡтың ситкә тайпылышы һәм гравитацияла ваҡытының тотҡарланыуы
Гравитация яланында яҡтылыҡтың юлы үҙгәреүе гравитацияла ваҡыттың тотҡарланыуы тип атала  (Шапиро тотҡарланыуы); гравитация яланын үтеү өсөн яҡтылыҡҡа оҙағыраҡ ваҡыт талап ителә.
Гравитация тулҡындары
1993 йылда физика буйынса Нобель премияһы Хюль-Тейлор бинар йондоҙ системаһын өйрәнеү өсөн бирелә. Был тикшереүҙәр гравитация тулҡындары математик үҙенсәлек кенә түгел икәнен күрһәтә.
Вулкан
Вулкан әүҙемлеге
Ҡоро ерҙә 900-гә яҡын әүҙем вулкан бар (түбәндә иң ҙур вулкандар исемлеген ҡарағыҙ), диңгеҙҙәрҙә һәм океандарҙа уларҙың һаны күрһәтелгән.
Вулкандан һуң күренештәр
Батҡаҡ вулкандары — ҙур булмаған вулкандар, улар аша ер өҫтөнә магма түгел, ә шыйыҡ балсыҡ һәм ер ҡабығынан газ сыға. Батҡаҡ вулкандар күләме буйынса ябай вулкандарға ҡарағанда күпкә бәләкәйерәк. Ләм, ғәҙәттә, һыуыҡ булып сыға, әммә батҡаҡ вулкандар атҡан газдарҙа йыш ҡына метан була һәм атылыу ваҡытында ут тоҡаныуы мөмкин, был миниатюрала ябай вулкан атылыуына оҡшаш картина тыуҙыра. Рәсәйҙә Таман ярымутрауында батҡаҡ вулкандары таралған; Шулай уҡ Ҡырым ярымутрауында, Себерҙә, Каспий диңгеҙе эргәһендә, Байкал күлендә һәм Камчаткала осрай. Евразия территорияһында йыш ҡына Әзербайжанда, Төркмәнстанда, Грузияла, Индонезияла батҡаҡ вулкандары осрай.
Ер йөҙөндәге иң ҙур вулкандар
Вулкан әүҙемлегенең иң ҙур өлкәләре — Көньяҡ Америка, Үҙәк Америка, Ява, Меланезия, Япон утрауҙары, Курил утрауҙары, Камчатка, АҠШ-тың төньяҡ-көнбайыш өлөшө, Аляска, Гавай утрауҙары, Алеут утрауҙары, Исландия һ. б.
Зәңгәр малай (картина)
Тарихы
Ниһайәт, картинаны Гейнсборо Рейнольдстың һигеҙенсе сығышына тиклем һигеҙ йыл элек тамамлауы асыҡлана. Уның йылы һәм һалҡын төҫтәр өсөн көрәш һөҙөмтәһе булыуы тураһындағы тарихтан баш тартыу өсөн был яҡшы була. Күп тапҡыр хаталы репортаждар картинаны халыҡ-ара билдәлелеккә еткерә
Ғарипов Тимур Мөхәммәт улы
Уйнаған ролдәре
• Граф Лестер («Һеҙҙең һеңлегеҙ һәм әсирегеҙ…» («Ваша сестра и пленница…»), Л.Разумовская)
Солтанай (Асҡын районы)
Урамдары
Урам исеме
Арх-Латыш ауыл Советы (Архангел районы)
Үҙәге — Максим Горький ауылы.
Гөлжүк
Гөлжүк (тур. Gölcük ) — Ҡожаэли провинцияһындағы ҡала һәм район (Төркиә). Ҡала Мәрмәр диңгеҙе төбәгендә Армытлы ярымутрауының төньяҡ ҡултығында, провинцияның көньяғында урынлашҡан.
Чайырова
Географияһы
Анадолу тимер юлы Чайырова аша Истанбулдан Анкараға тиклем бара.
Кесе Нөгөш
Башланған урыны — йылға Йүрмәтау һыртының көнбайыш битләүенән, Бөрйән районының Аҫҡар ауылынан төньяҡҡа табан 4 километрҙа башлана.
Оҙонлоғо — 46 километр.
Бассейн майҙаны — 306 кв. км.
Мәхмүтйәнов Кәримйән Мөбәрәк улы
Биографияһы
Юғары белемле — 1969 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған, ә хеҙмәт юлын 1959 йылда уҡ ете йыллыҡ мәктәптә уҡытыусы булып башлаған булған.
Асҡын районы 158-се Урмияҙ һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
СССР миҙалдары менән бүләкләнгән.
Уғоя
Уғоя — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының һул ярына тамағынан 105 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- ГӨ буйынса томы — 11
Оло Паарчиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Утваж
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Маринка (Тура ҡушылдығы)
Маринка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 524 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Венедиктов Алексей Алексеевич
Венедиктов Алексей Алексеевич  — Рәсәй тарихсыһы, педагог, журналист, мөхәррир һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Эхо Москвы» радиостанцияһының баш мөхәррире (1998—2022). 2015 йылдың октябренән «Дилетант» тарихи журналы хужаһы. 2022 йылдың мартынан YouTube-каналда «Живой гвоздь» программаһын сығара.
Биографияһы
Француз телен белә.
2018 йылдың 30 июлендә үҙенең Telegram-каналында «Эхо Москвы» директорҙар советынан сығыуы тураһында белдерә. Венедиктов урынын уның урынбаҫары Екатерина Годлина биләй.
«Эхо Москвы» һәм Владимир Путин
2001 йылда Владимир Путин Венедиктовҡа үҙенең күҙ алдында кем булыуын аңлатып: «Дошмандар тура һинең алдыңда, һин улар менән һуғышаһың, һуңынан килешеүгә ҡул ҡуяһың, барыһы ла асыҡ. Хыянатсы юҡ ителергә, тар-мар ителергә тейеш. Беләһегеҙме, Алекс, һеҙ хыянатсы түгел. Һеҙ — дошман». Кавказдағы һуғыш ваҡытында уның менән "Эхо"ның баш мөхәррире араһында барлыҡҡа килгән еңел булмаған мөнәсәбәттәргә ҡарамаҫтан, Путин журналистҡа һәм үл етәкләгән радиостанцияға бер нисә йылы һүҙ әйтә. 2005 йылда уны 50 йәше тулыу айҡанлы телеграмма менән ҡотлай. 2008 йылда Путин Венедиктовты Милли берҙәмлек көнө менән ҡотлап, уға «һөнәри эшмәкәрлегендә уңыштар» теләй. .
Заман (исем)
Фамилияла
Заманова Маргарита Кәрим ҡыҙы (21 октябрь 1983 йыл) — Томск политехник университетының Тәбиғәт ресурстары институтының органик матдәләр һәм полимер материалдар технологияһы кафедраһының инженер һәм кесе ғилми хеҙмәткәре.
Томск
Сәнәғәте
Ҡалала нефть-газ ойошмалары байтаҡ: «Томскнефть», «Востокгазпром», «Газпром трансгаз Томск», «Томскнефтехим», «Томскподводтрубопроводстрой», «Томскнефтепереработка».
Дим һөйләше
Морфология
Әҙәби телдәге нимә (что) алмашына дим һөйләшендә түбәндәге формалар тура килә: ней, нәрҫә, нәҫтә, нейәҫтә, нейәрҫә. Ҡайҫы (который) алмашының — ҡай эйәлек аффиксы булмаған тулыландырылмаған (непроизводный) нигеҙле варианты бар. Һөйләштә күрһәтеү алмаштарының да шулай уҡ үҙенсәлекле формалары бар: диал. мына/менә — әҙәбисә бына (вот), диал. бу/бы — әҙәбисә был (это), диал. ошо/шошо/шушы — әҙәбисә ошо (вот это) һ.б..
Няда-Яха (Хейм-Паюта ҡушылдығы)
Няда-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Хейм-Паюта йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Александровка (Дәүләкән районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Йылға аръяғы урамы (Заречная (улица))
Тәбиғәт ҡомартҡылары
Ауыл эргәһендәге ултыртылған ағастар комплексы — тәбиғәт ҡомартҡыһы.
Сингоне Педро
Биографияһы
Педро Сингоне биографияһы тураһында аҙ билдәле. Ул «Лито» (es:Centro Atlético Lito) командаһының — Уругвай чемпионаттарының һәүәҫкәрҙәр дәүерендәге ярайһы ныҡлы коллективының ярымһаҡсыһы була. Лито Уругвай йыйылма командаһына Хосе Насасси, Кастро Эктор һәм Педро Сеа кеүек йондоҙҙарҙы бирә. Был командала, ул 1918 йылда ойошторолғандан алып ярымһаҡсы булып Педро Сингоне уйнай. 1923—1924 йылдарҙа Сингоне Уругвай командаһы өсөн сығыш яһай. Уның өсөн дүрт уйын үткәрә, өс эре халыҡ-ара турнирҙа еңә. 1923 йылда команда Көньяҡ Америка чемпионатында еңгәндә ул резервта була. 1924 йылда Парижда үткән Олимпиада ла шул уҡ статусын һаҡлай.
Ырныҡшы ауыл Советы (Архангел районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законы нигеҙендә ауыл биләмәһенең статусы һәм сиктәре билдәләнелә.
Ҡыҫтыбый
Нисек бешерелә
Ҡамырын йомортҡа һытып һөткә йәки сей ҡатыҡҡа баҫалар. Таба ҙурлығына самалап ҡамырҙы бәләкәй генә йоморсаҡтарға бүлеп сығалар. Йоҡа ғына итеп йәймә йәйәләр. Ҡоро табала йәймәләрҙең ике яғын да бешереп алалар. Йәймәләр һыуынмаҫ элек (һыуынһа һынырға мөмкин) яртыһына эслек һалалар. Икенсе яртыһы менән ҡаплайҙар, йәғни ҡыҫалар, тик ситтәрен бөрмәйҙәр.
Әлмәт
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡаршы (ҡала)
Ҡаршы (Қарши, Qarshi) — Үзбәкстандағы ҡала, Ҡашҡадаръя өлкәһенең административ үҙәге.
Тарихы
Манғыт аристократияһының Бохара ханлығында көс йыя башлауы XVII быуатҡа тура килә. 1712 йылда манғыт Хоҙаяр бей аталыҡ вазифаһына ҡуйыла, ул 1715—1716 йылдарҙа вазифаһынан төшөрөлә. 1719—1720 йылдарҙа уны төшөргән Ибраһим бей Бохаранан ҡасып киткәс, Хоҙаяр бейгә хакимлыҡҡа ҡайтырға рөхсәт итәләр. Уның ҡарамағына Ҡаршы ҡалаһын бирәләр. 1721 йылда улы Хәким бейҙе аталыҡ итеп ҡуялар.
Фёльпке
Фёльпке (Völpke) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1460 кеше йәшәй. Майҙаны — 17,22 км2. Диңгеҙ кимәленән 149 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39393 һәм автомобиль коды — BK.
Элгеләү тауы
Атаманың тарихы
Элгеләү — Граждандар һуғышы ваҡытында барлыҡҡа килгән атама. Әүәл-әүәлдән төрлө һуғыш-талауҙар Мәһәҙей хал­ҡының да теңкәһен генә ҡорот­ҡан. Ҡаҙаҡ баҫҡынсылары ла, урыҫ байҙары ла, хатта граждандар һуғышы осоронда аҡтары ла, ҡыҙылдары ла, ауылды йыш ҡына талап, мал-тыуарын ҡыуып, кейем-һалым, кәсеп-шөғөл ҡорамалдарын, барлы-юҡлы ҡәҙерле, затлы әйберҙәрен, аҙыҡ-түлеген, йортта һәм хужалыҡта ҡулланылған йыһаздарын, биҙәнеү-төҙәнеү әйбер­ҙәрен ҡурҡытып йә булмаһа талап алып китә торған бул­ған. Бола ваҡытында халыҡ бик ныҡ яфа сиккән. Ауыл кешеләре үҙҙәрен, әйберҙәрен һаҡлап алып ҡалыу әмәлен тап­ҡан. Улар төйнәр нәмәләрен төйөнсөктәргә төйнәп, тау башына, уның ҡараңғы үҙәктәренә алып барып йәшергән. Ергә һал­һаң, дым тарта, ҡош-ҡорт, сыс­ҡан-фә­лән тейә, тип ҡайһыларын ағас ботаҡтарына мендереп элгеләгәндәр. Ауылды яндырыр һәм талар алдынан һәр кем үҙенең кәрәк-яраҡ әйберҙәрен ошо тау­ға мендереп, ағастарға элеп йәшергән. Ошо ваҡиғаларҙан һуң был тауҙы Элгеләү тауы тип атап йөрөтә башлағандар.
Бугрянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Әбдрәшитова Нурзиә Әхмәт ҡыҙы
Ролдәре
Шул ваҡытта «Ҡара төндә яҡты моң» спектаклендә төп ролде — йәш ҡатын Гөлбикә образын тыуҙырырға тура килә. Көслө рухлы, уй-хисле, ышаныслы, урыны менән ярһыу образ ул.
Калинин районы (Санкт-Петербург)
Кали́нин райо́ны Петербургтын төньяҡта, Выборг районынан көнсығышта ятҡан административ район. 1946 йылда Калинин Михаил Иванович иҫтәлегенә исем алды.
Шәүрә
Билдәле шәхестәр
Шәүрә Ишмулла ҡыҙы Дилмөхәмәтова (1961) - Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).
Ҡараташ (тау)
Тәбиғәт үҙенсәлектәре
Туристар араһында бик популяр урын булып һанала.
Солтанбәк (Асҡын районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бәшнәктәр
Бәшнәктәр (үҙ атамаһы — Becě­nek, Pačanāk,, пєчєнѣзи, Πατζινάκοι) — боронғо төрки халыҡ йәки ҡәбиләләр берләшмәһе.
Тарих
Уғыҙ һәм хазарҙарҙан еңелеүҙәренә ҡарамаҫтан, бәшнәк ҡәбиләләре Хазар ҡағанаты контролдә тотҡан далаларҙа урынлаша, хазар торамаларҙың бер өлөшө емерелә. IX быуаттың 2-се яртыһында Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйына киләләр (бының тураһында 889 йылға ҡараған Ре­ги­но­н Прюмдың латин хроникаһы хәбәр итә), һәм 990 йылдарҙа был ерҙәрҙән мадъярҙарҙы тулыһынса ҡыҫырыҡлап сығаралар. Яҡынса 882 йылда бәшнәк ҡәбиләләре Ҡырымға килеп етә. IX һәм X быуат араһында Түбәнге Дунай буйында урынлаша. X быуатта бәшнәктәр Волга һәм Дунайҙың түбәнге ағымы араһында йәшәй. Был территорияла күбеһенсә Көнсығыш Европала геосәйәси юҫыҡты билдәләүсе ҙур этносәйәси берлек ойошҡан (ул урыҫ историографияһында «Пе­че­не­гия» атамаһын ала). Берлек 2 ҙур берләшмәгә бүленгән, улар араһында сик Днепр йылғаһы буйлап үткән. Бәшнәктәрҙең көнсығыш (һул яҡ яр буйы) берләшмәһе Херсонес (Ҡырым) һәм Хазар ҡағанаты менән, ә көнбайыш берләшмәһе — Беренсе Болгар батшалығы һәм Византия менән бәйләнеш тотҡан. Был осорҙа бәшнәктәр фактик рәүештә «варягтарҙан гректарға» юлының иң ҡатмарлы участогын — Днеп­рҙың түбәнге ағымын һәм Днепр тупһаларын контролдә тота.
Мостовка (Липка ҡушылдығы)
Мостовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Липка йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Хәбибулла
Этимологияһы
Хәбибулла — «алланың һөйөклөһө» мәғәнәһен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.
Фамилияларҙа
Хәбибуллин Равмер Хәсән улы (10 июль 1933 йыл — 31 август 2011 йыл) — совет хужалыҡ һәм партия эшмәкәре, 1987—1990 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
Йөкшөр
Барҙы ауылы үҙәгенән төньяҡ-көнбайышҡа яҡынса 17 километрҙа.
Рицгероде
Рицгероде (Ritzgerode) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 87 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,46 км2. Диңгеҙ кимәленән 320 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6543 һәм автомобиль коды — MSH.
Гузар
Тарихы
Бохара ханлығында әштәрхәниҙәрҙе манғыт династияһы алмаштыра, улар Рәсәйҙәге революцияға тиклем Бохарала хакимлыҡ итә. Гузар ул саҡта Бохара ханлығына инә.
1712 йылда манғыт Хоҙаяр бей аталыҡ вазифаһына ҡуйыла, ул 1715—1716 йылдарҙа вазифаһынан төшөрөлә. 1719—1720 йылдарҙа уны төшөргән Ибраһим бей Бохаранан ҡаса, Хоҙаяр бейгә хакимлыҡҡа ҡайта. Уның ҡарамағына Ҡаршы ҡалаһын бирәләр. 1721 йылда улы Хәким бейҙе аталыҡ итеп ҡуялар.
Нуакшот
Тарихы
Мавритания Африканы деколонизациялау тураһындағы Деффер Законы үҙ көсөнә ингәндән һуң бойондороҡһоҙлоҡҡа эйә була. Мавританияның бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән мәлгә йәш дәүләт алдында баш ҡаланы тәғәйенләү проблемаһы килеп тыуған: француз колониаль хакимиәте хәҙерге Сенегал биләмәһендә урынлашҡан, ә ил биләмәһендә ҡалалар булмаған, һәм баш ҡала итеп, Марокконан Сенегалға Өсөнсө милли шоссела урынлашҡан балыҡсылар ауылы Нуакшот һайланған. Төҙөлөш тарихи үҙәктән 2 саҡрым алыҫлыҡта 1958 йылдың 5 мартында башланған.
Булатов Мөхәмәтйән Ғәлиулла улы
Биографияһы
1904—1909 йылдарҙа Троицк ҡалаһында йәшәй, тирмәндә, эшселәр оҫтаханаларында эшләй.
Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы
Структураһы
1965—1970 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Хөкүмәтендә референт (3 кеше) һәм инспектор вазифаһы индерелә, ойоштороу-етәкселек итеү, сәнәғәт, ауыл хужалығы, мәҙәниәт, белем биреү һәм һаулыҡ һаҡлау, көнкүреш хеҙмәтләндереү һәм сауҙа, дөйөм бүлектәр барлыҡҡа килтерелә.
Антипов-Каратаев Иван Николаевич
Биографияһы
1936—1951 йылдарҙа — Вахш тупраҡ-мелиорация станцияһының, ә 1951 йылдан — Тажик ССР-ы Фәндәр академияһының тупраҡты өйрәнеү институты ғилми етәксеһе.
Иван Николаевич Антипов-Каратаев 1965 йылдың 3 июлендә Баҡы ҡалаһында вафат була.
Манолиу Лия
Биографияһы
1990 йылдан алып Лия Манолиу Румынияның Олимпия комитетын етәкләй, һәм үҙенең был посында вафатына тиклем ҡала. 1992-1996 йылдарҙа Румыния Сенаты ағзаһы була. Әлеге ваҡытта Лия Манолиу хөрмәтенә Бухарест стадионы уның исемен йөрөтә.
Пригожин Евгений Викторович
Сит ил санкциялары
2020 йылдың октябрендә Европа союзы Ливияла эшләүсе «СВК Вагнер» менән тығыҙ бәйләнеше өсөн Пригожинға ҡаршы санкциялар индерә
Иҫке Сәсҡаб балалар баҡсаһы
Тарихы
1997 йылдан яңы урында «Альфа» сауҙа фирмаһы тарафынан 108 кешелек яңы ике ҡатлы бина һалына. Бында, был мәктәп, балалар баҡсаһы урынлаша. Мәктәпкәсә учреждение 12 урынга исәпләнгән. Хәҙерге ваҡытта балалар баҡсаһына 15 бала йөрөй.
Гольцовка (Песчанка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — яр һыҙатының 03.04.00 гидрографик берәмеге эсендәге, Рәсәй Федерацияһының һыу территориялары һәм эске диңгеҙ һыуҙарындағы Баренц диңгеҙендәге утрауҙар, Колгуев утрауын керетеп. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Царева
Царёва — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының һул ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Олойылға
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Бассейн коды — 10.01.02.003
Афанасьев Георгий Емельянович
Афанасьев Георгий Емельянович (28 февраль 1848 йыл — 15 декабрь 1925 йыл) —, , дәүләт эшмәкәре һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы,. 1918 йылда Советтарҙың Украина Халыҡ Республикаһының сит ил эштәре министры.
Биографияһы
Банк директоры булып эшләгәндә Афанасьев шулай уҡ Үҙ-ара кредит ширҡәтенә лә етәкселек итә, Киевта коммерция училищеһын һәм гимназияһын аса, хәйрийә эшмәкәрлеге менән дә шөғөлләнә, атап әйткәндә, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә.
Супрун Ульяна
Бала сағы, үҫмер һәм йәшлек йылдары
Ульяна Юркив 1963 йылдың 30 ғинуарында АҠШ-тың Мичиган штаты Детройт ҡалаһында сығышы менән Украинанан булған ғаиләлә тыуа. Украин грек-католик сиркәүенә йөрөй, «Пласт» украин скаут ойошмаһында ҡатнаша. 11 йәше тулғанда беренсе тапҡыр ата-әсәһе менән Украинала була.
Черемушка (Кондас ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡсура (исем)
Фамилияла
Аҡсурин Ренат Сөләймән улы (2 апрель 1946 йыл) — СССР һәм Рәсәй кардиохирургы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһы (1997) һәм Рәсәй Фәндәр академияһы (2011) академигы, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының (1998) һәм Татарстан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы.
Юлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы
Биографияһы
2007 йылдан Юлсурина Ә. М. — Башҡорт дәүләт филармонияһының эстрада-джаз оркестры солисткаһы.
Ҡыҙыл Еҙем ауыл Советы (Архангел районы)
Ҡыҙыл Еҙем ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Архангел районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
Йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы
Йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы составына йөрәк һәм ҡан тамырҙары инә. Йөрәк — ҡанды хәрәкәт итергә мәжбүр иткән мускул органы, төрлө диаметрлы ҡан тамырҙары буйынса ҡан әйләнешен ритмик яҡтан көйләүсе орган.
Ҡан тамырҙары
Ҡан тамырҙары — ҡан хәрәкәт итә торған көпшәләр. Йөрәктән органдарға барған ҡан тамырҙарын артерия тип, ә органдарҙан йөрәккә барған ҡан тамырҙарын вена тип атайҙар. Йөрәктән алыҫлашҡан һайын ҡан тамырҙары көпшәләре нәҙегәйә. Ҡан тамырҙарының бер нисә классификацияһы бар: анатомик, гистология, морфо-физиология. Р витамина етмәгән осраҡта, ҡан тамырҙарын нығытып булмай. Был комбинация ҡан тамырҙары варикозын булдырмау өсөн, атеросклероз һәм башҡа ауырыуҙарҙы дауалау өсөн ҡулланыла.
Йөрәк
Йөрәк (cor, καρδιά) — эҙмә-эҙлекле ҡыҫҡартылыу нәтижәһендә ҡанды ҡан тамырҙарына ҡыуыусы мускулдарһан торған орган. Йөрәк фукнцияһы — ҡан ҡыуыу өсөн йөрәк алдарының (пресердий) һәм ҡарынсыҡтарҙың (желудочки) епсел мускулдарының ритмик ҡаҫҡарыуҙар һәм йомшарыуҙар нәтижәһендә ҡан ҡыуыу. Биологик төрөнә ҡарап йөрәк ике, өс йәки дүрт камераға бүленгән булыуы мөмкин. Имеҙеүселәр ҙең һәм ҡоштар ҙың йөрәге дүрт камералы. Ҡан ағымы буйынса уң йөрәк алды, уң ҡарынсыҡ, һул йөрәк алды, һул ҡарынсмыҡҡа бүлеп йөрөтәләр.
Сәйетгәрәй (исем)
Этимологияһы
Сәйетгәрәй (Сәитгәрәй) — сәйет (башлыҡ) һәм гәрәй (эйәреүсе) мәғәнәләрен аңлатҡан ир-ат исеме.
Исхаҡов Фәнис Ғәйнетдин улы
Уҡыу йылдары
1948 йылдың июнендә уны бер нисә малай менән Күгәрсен районының Мәҡсүт балалар йортона 170 саҡрым араға йәйәү этап менән оҙаталар. Тик бында йәшәү шарттары саманан тыш ауыр булып сыға. Аслыҡҡа, ҡыйырһытыуҙарға түҙмәй, Фәнис өс үҫмер менән бергә ҡасып китергә мәжбүр була. Тотолғас, ул Сермән балалар йортонан ҡастым тип алдай, сөнки унда шарттар яҡшыраҡ икәнен ишеткән була.
Фәнис 1951 йылда Сермән балалар йортонда IV класты тамамлай. Шунан уны Өфөләге 5-се балалар йортона күсерәләр, 1-се интернат-мәктәпте тамамлап, аттестат ала.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1988 йылда Мингазпромдың белгестәр төркөмө етәксеһе итеп Афғанстанға ебәрелә.
2002 йылда — 65 йәшендә хаҡлы ялға сыға.
Күтаһья (Төркиә)
Иҡтисады
Һоро күмер, магнезит сығарыу.
Аверичева
Аверичева — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобачева йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әл-Арҡам ибн Әбү әл-Арҡам
Биографияһы
Мәккәлә тыуған. Бай һәм абруйлы мәккә мәхзүмиҙәре нәҫеленә ҡарай. Сығанаҡтарға ярашлы, ул 80 йәштән уҙып,  йәки   вафат булған. Тимәк, ул 594 йыл тирәһендә тыуған.
Караваджо
Милан 1571—1591
Буласаҡ рәссамдың тәүге ҡурсалаусылары — герцог һәм герцог ҡатыны Колонна була.
Рим 1595—1599
Караваджоның картиналары популярлаша, ул элекке картиналарын да ҡабатлап яҙа: «Лютнист» (Метрополитен), «Күрәҙәсе» (Лувр). Библия сюжеттарына яҙған картиналары Караваджоға ысын мәғәнәһендә танылыу килтерә — «Мысырға табан юлдағы ял» (1597) картинаһы яҙылышы буйынса новаторлыҡ менән һуғарылған. «Картинаның төп өҫтөнлөгө — нәфислек һәм тынлыҡ атмосфераһын булдырыусы яҡтылыҡ-һауа мөхитен, оҫталарса тотоп алып, киндергә төшөрөү, уның мәғәнәһен ябай ғына пейзаж тағы тәрәнәйтә төшә». Караваджо шулай уҡ «Экстаз св. Франциска» (1595), «Исхаҡтың ҡорбан килтереүе» (1598) картиналарын да яҙа.
Рим 1600—1606
«Апостол Матфейҙың булмышы» (1600) циклдың тәүге әҫәре була. Караваджо, кьяроскуро алымындағы оҫталығын күрһәтеп, ғазап күреүсе Матфей Левий, ҡарт һәм өс һаҡсы ҡатнашлығындағы жанр күренешен һүрәтләй. Рәссам бөйөк ваҡиғаның көслө драматургияһын — Хәҡиҡәт нурының тормоштоң иң төбөнә тиклем үтеп инә алыуын сағылдыра. Рентгенограмма картинаны рәссамдың ҡабат ҡайта-ҡайта эшләүен раҫлай, тәүҙә Христосты ул ул уртаға ҡуйып ҡарай.
Караваджоның шәхси ҡулдарҙа йыйылған башҡа картиналарынан айырылмалы рәүештә был әҫәрҙәрҙе бөтә Рим күреү мөмкинлеген ала. Рәссамға дан килә. Заказсылары уның эшенән бик ҡәнәғәт ҡала һәм Караваджоға алтарь өсөн үҙәк образды тыуҙырыуҙы йөкмәтә. Рәссам «Изге Матфей һәм фәрештә» (1602) картинаһын яҙа. Әммә Изге Матфей ябай крәҫтиән образында яҙылғанға күрә, заказсыларға ул оҡшамай. «Изге Матфей һәм фәрештә» (1602) картинаһының икенсе варианты хәҙерге ваҡытта, циклдың башҡа ике картинаһы кеүек, Сан-Луиджи-деи-Франчезила һаҡлана.
Был ваҡытта Караваджо дини темаға бик күп картиналар яҙа: «Суҡындырыусы Иоанн» (1600), «Эммаусела киске аш (Караваджо, Лондон)» (1602), «Апостол Фоманың ышанмауы (Караваджо)» (1602), «Суҡындырыусы Иоанн» (1602, Капитолийский музейҙары), «Суҡындырыусы Иоанн» (1602, Дориа-Памфили галерреяһы), «[Иуданы үбеүе (картина Караваджо)|Христы һаҡ аҫтына алыу» (1602), «Исаактың ҡорбан килтереүе» (1602), «Суҡындырыусы Иоанн менән Изгер ғаилә» (1603), «Күрән ҡыуағы тажын кейҙереү» (1603), «Суҡындырыусы Иоанн» (1604, Канзас), «Суҡындырыусы Иоанн» (1604, Рим), «Изге Петр менән Андрейҙың бурысы» (1604), «Христос на Масличной Горе» (1605), «Се Человек» (1605), «Св. Иероним в размышлении» (1605), «Пишущий св. Иероним» (1605). thumb|left|250px|«Положение во гроб» (1603) Кьеза Нуово сиркәүе өсөн Караваджо «Положение во гроб» (1603) шедеврын тыуҙыра, аҙаҡ уны күп кенә рәссамдар күсереп яҙа. Фарисей Никодим образында, ҡайһы бер тикшеренеүселәр билдәләүенсә, Микеланджело һүрәтләнгән. Сиркәү даирәләре картинанан баш тарта.
1605 йылда папа Павел V рәссамға Изге Петр соборы өсөн Мәрйәм Ана образына заказ бирә. Дуҫтарының иҫкәртеүенә ҡарамаҫтан, Караваджо тағы ла модель итеп Эленды саҡыра. «Йылан тотҡан мадонна» собор диуарында ике көн генә эленеп тора. Заказсылар баш тартҡан күп кенә картиналары Джустиньяни тарафынан һатып алына, 1630 йылда унда Караваджоның 15 картинаһы булыуы билдәле.
Һөргөндә (1606—1610)
Караваджо Неаполгә күсенә, ундан ашыу картина яҙа, әммә уларҙың байтағы һаҡланмаған: «Экстаз Магдалины» (1606), «Распятие апостола Андрея» (1607), «Давид с головой Голиафа» (1607), «Мадонна Розария (Мадонна с чётками)» (1607), «Коронование терновым венцом» (1607), «Бичевание Христа» (1607), «Христос у колонны» (1607), «Саломея с головой Иоанна Крестителя» (1607).
Йоғонтоһо
Караваджо сәнғәте Италияның ғына түгел, ә Көнбайыш Европаның XVII быуаттағы алдынғы оҫталарының ижадына йоғонто яһай — ундайҙар иҫәбенә Питер Пауль Рубенса, Якоб Йорданс, Жоржа де Латур, Харменс ван Рейн Рембрандт һәм башҡалар инә. Караваджо стилен дауам итеүселәр Испания рәссамдары араһында ла була. Фландрия һәм Нидерландтарҙа һәм Европаның башҡа илдәрендә лә Каравджоның мәктәбен дауам итеүсе рәссамдар була.
Шахтыш
Шахтыш — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сухона йылғаһының уң ярына тамағынан 312 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Бурансы (Ырымбур өлкәһе)
Тарихы
Юрматы улусы Тәтегәс түбәһе вәкилдәре тарафынан нигеҙләнгән. Риүәйәткә ярашлы, ауылдың атамаһы Алтын Урҙа әмире Иҙеүкәйҙең яраны — нуғай батыры Бурансы исеменән барлыҡҡа килгән. Ырымбур губернаһы Быҙаулыҡ өйәҙе составында була. Беляевкаға йүнәлгән юлдың һул яғындағы мосолман зыяратында ике ҡәбер ташын Иҙеүкәй менән бәйләйҙәр. Бурансы ауылы янындағы Ҡарасай күле Иҙеүкәйҙең тоҡомо — Ҡарасай менән бәйләйҙәр.
Йомағужина Сәхиә Хәйбулла ҡыҙы
Биографияһы
Сәхиә Хәйбулла ҡыҙы Йомағужина 938 йылдың 30 мартында БАССР-ҙың Малаяҙ (хәҙер Салауат) районы Сүрәкәй ауылында тыуған.
Дорожкина (Песчанка ҡушылдығы)
Дорожкина — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Байбулат (исем)
Билдәле кешеләр
Байбулат Торсонбаев (1783—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Андрава
Андрава — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таган ([[Обь ҡушылдығы)|Таган]] йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Төпәев Салауат Харис улы
Биографияһы
1968 йылдан алып ҒТИ-ның Өфөләге Урал филиалы начальник урынбаҫары. 1962 йылда диссертация яҡлап, «техник фәндәр кандидаты» ғилми дәрәжәһенә эйә була. 1972 йылдан — доцент. 1970—88 йылдарҙа Өфө авиация институтында уҡыта.
1991 йылдан Башҡортостандың Сәйәси золом ҡорбандары ассоциацияһы рәйесе, 2001 йылдан — почётлы президенты.
Рәсәй Федерацияһы субъекттарының майҙаны
Майҙан буйынса Рәсәй субъекттары
Яңы Тәтешле ауыл Советы (Тәтешле районы)
Административ үҙәге — Яңы Тәтешле ауылы.
Тарихы
Яңы Тәтешле ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ғирфанов Вәкил Кәли улы
Биографияһы
1933 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһын тамамлай.
Андрева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Айыухан
Урамдары
Йәшел урам (Зелёная (улица))
Зарубина Елизавета Юльевна
Разведкала
1941 йылдың декабренән ирле-ҡатынлылар яңы Зубилиндар фамилияһы  аҫтында АҠШ-та эшләй, унда Василий Зарубин СССР илселегенең беренсе секретары һәм илдә бер нисә урында НКВД-ның төп резиденты булып тора. Елизавета Юльевна сәйәси разведка тармағы өсөн яуаплы була, унда атом ҡоралын әҙерләү буйынса мәғлүмәттәр йыйыу менән бәйле легаль булмаған эш менән шөғөлләнә, бының өсөн ул «Манхэттэн» проектын етәкләгән Роберт Оппенгеймер, шулай уҡ хеҙмәткәрҙәрҙең береһе Лео Силард менән бәйләнеш булдыра. Зарубина менән бәйләнештә бөтәһе 22 агент була, улар араһында разведчик Яков Голос та була. Зарубинаға физик георгий Гамовтың, шулай уҡ скульптор С.Т. Коненковтың ҡатыны Маргарита Воронцованы ла вербовкалай.
Ҡырғыҙ-Миәкә
Тарихы
1899—1900 йылдарҙа земство мәктәбендә билдәле башҡорт яҙыусыһы Ғариф Ғүмәр белем бирә. Халҡы (мең кеше): 1859 йылда 710 кеше, 1870 йылда 875 кеше, 1885 йылда 1825 кеше, 1917 йылда мишәрҙәр — 2319, 1920 йылда — 2467 кеше, 1999 йылда —, 2006 йылда 2734 ихатала — 8043 кеше. Татарҙар, башҡорттар йәшәй (2002).
Иҡтисад һәм социаль өлкә
Ҡасабала 2 дөйөм белем биреү мәктәбе, «Дружба» ЯСЙ-һы, «Ерлыковское» ЯСЙ-һы, «Сытырбаш» ЯСЙ-һы, урман хужалығы, «Молзавод» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Миәкә балыҡ компанияһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, 5 балалар баҡсаһы, район мәҙәниәт һарайы, спорт-һауыҡтырыу комплексы, үҙәк район дауаханаһы, район элемтә үҙәге, Рәсәйҙең Һаҡлыҡ банкы филиалы, «Уралсиб» банкы, пионерҙар йорто, музыка мәктәбе, сәнғәт мәктәбе, район китапханаһы, 2 парк, Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында тыуған Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарына статуялары менән һәләк булғандар исемлеге менән сквер бар.
Зөлҡәғиҙә (исем)
Этимологияһы
Зөлҡәғиҙә (Зөлҡәғидә) исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, Ай календарындағы 1-се айҙың исеменән; шул айҙа тыуған ҡыҙ балаға ҡушылған исем. XVII—XIX быуат йәниҫәп материалдарынан күренеүенсә, башҡорттар ҡыҙ балаларға бик теләп Зөлҡәғиҙә исемен биргән. Хәҙерге заманда, ҡыҫҡа һәм сит тел исемдәре менән мауығыпмылыр, был матур яңғырашлы исем һирәк ҡушыла.
Ҡырғыҙ-Миәкә
Урамдары
Гагарин урамы (Гагарина (улица))
Шишмә урамы (Ключевая (улица))
Корнеев урамы  (Корнеева (улица)
Йәйге лагерь урамы (Летний лагерь (улица ))
М.Горький урамы (М.Горького (улица))
Магистраль урамы Магистральная (улица)
Матросов урамы  (Матросова (улица))
Муса Йәлил урамы (Мусы Джалиля (улица))
Надежда урамы (Надежды (улица))
Йәйғор урамы (Радужная (улица))
С.Юлаев урамы  (С.Юлаева (улица))
Мәктәп тыҡрығы (Школьный (переулок))
Милли хоккей лигаһы
Киңәйеү: 1967 һәм унан һуң
2017 йылдың 7 декабрендә лига комиссары Гэри Беттмэн Сиэтл ҡалаһының НХЛ-ға инеү хоҡуғы алыуын белдерә. Эштәре уңышлы барһа, команда 2020/21 миҙгеленән башлап лигала уйнай аласаҡ.
Забастовкалар һәм локауттар
НХЛ тарихында уйынсыларҙың бер забастовкаһы һәм өс локауты була. Забастовка 1992 йылдың апрелендә НХЛ уйынсылары профсоюзы НХЛПА тарафынан ойошторола. Ул 10 көн бара. Шул көндәргә тура килгән уйындар кисектерелә.
Өсөнсө локаут 2012 йылдың 16 сентябрендә иғлан ителә, был юлы лига менән профсоюз яңы коллектив килешеү буйынса уртаҡ фекергә килә алмай. Алыу ихтималлығы булған килемде лига менән профсоюз араһында бүлешеү тураһындағы пункт локаут сәбәпсеһе була. Локаут 2013 йылдың 12 ғинуарында тамамлана.