cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Искуран
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ляменьга
Ляменьга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарженга йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Барабаш Яков Фёдорович
Биографияһы
1865 йылда, академияны тамамлағас, Барабаш Варшава хәрби округының тикшереү комиссияһы ағзаһы итеп тәғәйенләнә, аҙаҡ Киев хәрби округында 10-сы (1866 йылдың 3 апреленән, шул уҡ ваҡытта Генераль штабҡа беркетелеп штабс-капитан дәрәжәһенә күтәрелә һәм 30 августа капитан дәрәжәһенә күтәрелә) һәм 6-сы (1867 йылдың 13-сө сентябренән) пехота дивизияһының, 3-сө гвардия пехота дивизияһының (1869 йылдың 6 майынан), 10-сы пехота дивизияһының (1870 йылдың 13 апреленән) штабтарында өлкән адъютант булып хеҙмәт итә.
Барабаш Яков Федорович 1910 йылдың 24 октябренән 25 октябргә ҡараған төндә Швейцарияла йөрәк сиренән вафат була.
Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы
Миңләхмәтов Нурлы Миңләхмәт улы (15 июнь 1914 йыл — 9 сентябрь 1989 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар дивизияһы айырым сапер батальонының отделение командиры, гвардия сержанты. Советтар Союзы Геройы (1944).
Биографияһы
1936 йылда, аҙаҡ 1941 йылда Башҡорт АССР-ының Байҡыбаш районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армияға хеҙмәткә саҡырыла. Люберцы ҡалаһында (Мәскәү өлкәһе) десантсыға уҡый.
Батырлығы
«39-сы гвардия айырым сапер батальонының отделение командиры (Үҙәк фронттың 65-се армияһы 37-се гвардия уҡсылар дивизияһы) гвардия кесе сержанты М. Н. Миңләхмәтов, 1943 йылдың 12 сентябрендә Украинаның Сумы өлкәһе Шосткинский районы Собич ауылынан көнбайыштараҡ районда, дивизия частәре менән Десна йылғаһын һуғышып аша сыҡҡанда, десант кәмәһендә утыҙ биш рейста йылғаның дошман биләгән көнбайыш ярына ҡоралы менән 370 яугирҙы, 5 орудиены һәм боеприпастар менән 11 арбаны аша сығара».
Наровчатов Сергей Сергеевич
Хәтер
1984 йылда Мәскәүҙәге Төҙөүселәр урамы, 1-се корпус, 4 -се йортта мемориаль таҡтаташ ҡуйыла.
Кесе Ырғыҙ
Кесе Иргиз — Рәсәйҙәге йылға. Һарытау өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1150 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 235 км.
Панфиловка (Чичка-Юла ҡушылдығы)
Панфиловка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 191 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ямная (Нелобка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡараханиҙар
Тарихы
Фараз итеүҙәренсә, 960 йылда Ҡараханиҙар үҙҙәренең "ике йөҙ мең тирмәнән" торған халҡы менән ислам ҡабул иткәндәр
Ҡарахан дәүләтенең билдәле хакимдарының береһе Сатуҡ Буғрахан булып танылған, ул ислам ҡабул итә һәм Ғәбделкәрим исеме «Ҡарахан» титулы ала.
Династияның атаҡлы вәкиле Һарун Буғра хан, Шөғәйеп әд-Дүлә (дәүләт йондоҙо) тигән титул йөрөткән, мосолманса исеме Һарун булған.
Купырка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тәүбә сүрәһе
Эстәлеге
Сүрәнең аҙағында Аллаһы Тәғәлә тарафынан Мөхәммәттең (СҒС) кешеләргә Китапты еткереү өсөн һайланылыуы һәм Мөхәммәттең (СҒС) кешеләргә ҡарата ҡаты күңелле һәм рәхимһеҙ булырға теләмәүе әйтелә. Мөхәммәт (СҒС) — рәхимле, ғәфү итеүсән.
Эрнст Тельман
Биографияһы
1886 йылдың 16 апрелендә Гамбургта Йоханнес(Ян) һәм Мария-Магдалена Тельман ғаиләһендә тыуған. 1906 йылда армияға алынған, 1907 йылда һаулығы ҡаҡшау сәбәпле хәрби хеҙмәттән азат ителгән. «Америка» океан пароходына кочегар булып яллана, ләкин өс рейстан һуң, караптан китә.Америкала бер фермерҙа эшкә ялланырға тырышып ҡарай, ләкин 1908 йылда Германияға кире ҡайта. 1912 йылдан Гамбургтың транспорт эшселәре профсоюзы башында тора. 1915 йылда Роза Кохҡа өйләнә, 1919 йылдары уларҙың ҡыҙҙары Ирма тыуа.
Аҡтамаҡ сарлаҡ
Аҡтамаҡ сарлаҡ (белощекая крачка)(Chlidonias hybrida) — сарлаҡтар ғаиләһендәге ҡош.
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «кррииа-кррииа» һәм киҫкен: «кик-кик».
Шкуратова Зинаида Фёдоровна
Шкуратова Зинаида Федоровна (28 ғинуар 1924 йыл) — фронт шәфҡәт туташы, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һуғыш яланынан Ҡыҙыл Армияның 120-нән ашыу яраланған яугирын алып сыға һәм 3 меңдән ашыу һалдат һәм офицерға медицина ярҙамы күрһәтә. Орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Әл-Кәүҫар сүрәһе
«Әл-Кәүҫар» — йәннәттәге йылғаларҙың береһе. Был сүрәлә иһә Мөхәммәттең Аллаһы исеменән ергә, кешеләр араһына Ислам диненә өндәр һәм күндерер пәйғәмбәр — Аллаһ илсеһе вазифаһында ебәрелеүе таныҡлана.
Озеров Лев Адольфович
Биографияһы
Урыҫ һәм украин шиғриәте тураһында бер нисә китап һәм мәҡәләләр авторы, шул иҫәптән Ф. И. Тютчев, А.. А. Фет, Б. П. Пастернак, шулай уҡ очерк мемуарҙары, шул иҫәптән А. А. Ахматова, Н. А. Заболоцкий һәм башҡалар тураһында. 1959 йылдың 23 июнендә «Литературная газета»һында баҫтырылған Озеровтың «Анна Ахматова шиғырҙары» мәҡәләһе күп йыллыҡ тынлыҡты боҙа. Лев озеров һуғышта һәләк булған йәки Сталин репрессияларына дусар булған, йәки донъянан иртә киткән үҙ быуыны шағирҙарының (шул иҫәптән И. Л. Сельвинский, А С. Кочетков, Д. Б Кедрин, Г Н. Оболдуев) ижади мираҫын һаҡлап ҡалыу өсөн бик күп эшләй.
Коир
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Ҡалмаҡ
Оло Ҡалмаҡ — Рәсәй йылғаһы, Башҡортостан  биләмәләрендә аға. Ялан Йылайыры (Крепостной Йылайыр) йылғаһы ҡушылдығы. Йылайыр йылғаһының уң ярына тамағынан 77 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан,
Рф территорияһы буйынса мәғлүмәт әҙерләү һәм һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте :
Аҡбаш сыпҡай
Ҡылыҡһырлама
Ике төрсәгә бүленгән, улар кәүҙә ҙурлыҡтары менән бер аҙ айырылалар; икеһе лә Рәсәй территорияһында бар. Р. g. holboellii төрсәһе номинатив P.g. grisegena төрсәһенән ҙурыраҡ: уның оҙонлоғо 43—56 см, ҡанат йәйеме 61—88 см, ауырлығы 750—1600 г. Ҡауырһын төҫөндә айырма юҡ, әммә  holboellii төрсәһенең  суҡышында һары төҫ ҙур майҙанды биләй. Бынан тыш,  P.g. grisegena төрсәһенә ҡарағанда инә һәм ата ҡош ҙурлыҡтары буйынса айырылалар.
Үрсеүе
Ғәҙәттә айырым парҙар булып оялайҙар, күрше парҙар бер-береһенән 50 метрҙан кәм булмаған алыҫлыҡта урынлашалар. Һирәк осраҡта, уңайлы шарттар булғанда, 20-гә тиклем пар иҫәпләнгән колониялар барлыҡҡа килтерәләр, йәки аҡсарлаҡтар һәм башҡа колониаль ҡоштар менән йәнәш урынлашалар. Араһында 10 метрҙан артмаған күрше ояларҙың урынлашыуы, ғәҙәттә, ҙур майҙанлы ярға берекмәгән күтерҙәрҙә мөмкин. Бындай урындар йыртҡыс йәнлектәр яҡын юлай алмаҫлыҡ һәм көслө ел-дауылдан, тулҡындарҙан ышыҡланған. Ғәҙәттә колонияларҙа йомортҡалар  күберәк һәм тереклек итеү мөмкинселеге юғары кимәлдә. Ҡайһы берҙәре  ояһы ҡашҡабаш (таҙбаш) ояһы эргәһендә үк урынлаша.
Фрида Свенссон (еңел атлет)
Биографияһы
Фрида Юханссон 1970 йылдың 5 ғинуарында Швецияның Юсдаль ҡалаһында тыуған. Урындағы Ljusdals IF һәм Västhälsinge FI клубтарында еңел атлетика менән шөғөлләнә.
1994 йылда шул уҡ дисциплинала Хельсинкиҙа Европа чемпионатында ярым финалсы була.
Хәйҙәров Әмирйән Сөләймән улы
Биографияһы
1934-1937 йылдарҙа һәм 1941 йылдан алып Ҡыҙыл Армияла.
Әзербайжан театры
Әзербайжан театры (Azərbaycan teatrı) — әзербайжан халҡының театр сәнғәте.
Әл-Кәфирун сүрәһе
Транскрипцияһы
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Тәржемәһе
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Тура һыҙыҡ
Тура һыҙыҡтың дөйөм тигеҙләмәһе
C=0 булғанда тура һыҙыҡ координаталар башы аша үтә.
Яҫылыҡта нөктәләрҙең һәм тура һыҙыҡтарҙың үҙ-ара торошо
Арауыҡта нөктәһенән параметрлы тигеҙләмә менән бирелгән тура һыҙыҡҡа тиклемге алыҫлыҡты, бирелгән нөктәнән тура һыҙыҡтың ирекле нөктәһенә тиклемге минималь алыҫлыҡ булараҡ табырға мөмкин. Был нөктәнең t коэффициентын
Яҫылыҡта бер нисә тура һыҙыҡтың үҙ-ара торошо
тигеҙләмәһе менән бирелгән тура һыҙыҡҡа параллель булған теләһә ниндәй тура һыҙыҡты тигеҙләмәһе менән бирергә мөмкин. Шуның менән бергә был тура һыҙыҡтар араһындағы алыҫлыҡ Әгәр тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһе күренешендә бирелһә, уға параллель булған тура һыҙыҡтың тигеҙләмәһе y=kx+b, ул саҡта алыҫлыҡты Әгәр радикал алдындағы тамға C_1-гә ҡапма-ҡаршы булһа, ул саҡта, икенсе тура һыҙыҡ һәм координаталар башы беренсе тура һыҙыҡтан төрлө яҡта ятҡан осраҡта, \delta ыңғай була.
Кальджа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбләй
Этимологияһы
Әбләй (Аблай) - башҡорт (төрки) андронимы, баланы яман көстәрҙән һаҡлау өсөн ҡушылған, сөнки дегәнәк тигәнде аңлатҡан
Эребуни (музей)
«Эребуни» музейы  — Еревандың тарихи музейҙарының береһе. Арин-Берд ҡалҡыулығында, Эребуни урарту ҡәлғәһе ҡалдыҡтары эргәһендә урынлашҡан. Музейҙа 1950—1959 йылдарҙа Эребуни ҡәлғәһен һәм 1939—1958 йылдарҙа Кармир-Блур ҡалҡыулығында күрше Тейшебаини урарту ҡалаһында ҡаҙыныу эштәре алып барылғанда табылған экспонаттарҙың күбеһе урын алған. Музей 1968 йылда, Эребуни ҡалаһына нигеҙ һалыныуҙың 2750 йыллығына ҡарата, Совет Әрмәнстаны Хөкүмәтенең 1968 йылдың 24 майындағы 225 һанлы ҡарарына ярашлы асыла.
Алағанат
Тауышы
Тауышы тупаҫ:"шәкүшәк".
Йәшәү рәүеше
Айырым ағаслы, һирәк ҡыуаҡлы, ҡоро асыҡ урындарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ағаста йәки ҡыуаҡта оялай. Көрән таплы 4-6 бөртөк һорғолт йәшел йомортҡаһы була.
Мәдлен, Швеция принцессаһы
Белеме
Энскилд гимназияһында уҡыған, уның төп курсын 1998 йылдың 20 августында тамамлаған. Ике йылдан һуң Энскилд мәктәп-гимназияһының сәнғәттәр бакалавры дипломына эйә булған.
Мауығыуҙары
Сәйәхәт итергә ярата.
19 апрель
Рәсми булмаған
}}
Әл-Мәсәд сүрәһе
Ғәрәпсәһе
بِسۡمِ اللّٰہِ الرَّحۡمٰنِ الرَّحِیۡمِ
Транскрипцияһы
1 Тәббәт йәдәә әбии ләһәбиү-үә тәбб
Тәржемәһе
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Власова Татьяна Александровна
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1922 йылда, урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Быуа һәм һуңыраҡ — Ҡаҙан ҡалаһының мәктәптәрендә һәм балалар йорттарында уҡытыусы һәм тәрбиәсе булып башлай. 1929 йылда 2-се Мәскәү университетының дефектология факультетын тамамлай һәм илдә беренсе дефектология буйынса ғилми үҙәкте — РСФСР халыҡ мәғарифы комиссариатының эксперименталь-дефектология институтын (һуңынан СССР педагогия фәндәре академияһының дефектология ғилми-тикшеренеү институты була) ойоштороу буйынса комиссия составына индерелә. Власованың бөтә тормошо ошо институт менән бәйләнә, унда ул клиника-диагностика бүлегенең мөдире, директор урынбаҫары һәм директоры була.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Крупская миҙалы;
Белое Озеро (Ҡурған өлкәһе)
Белое Озеро (Белое Озеро) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Ялан ауыл советы составына керә.
Инфраструктура
Ауылда мәктәп, фельдшер-акушер пункты, мәҙәниәт йорто, мәсете бар.
Лежа лигаһы
Тәүтарихы
Урындағы халыҡ үҙ кенәздәре етәкселегендә ғосман оккупацияһына ҡаршы бер нисә тапҡыр ихтилалдар күтәргән. Улар араһында иң билдәделәре — Гьон Кастриоти (1429—1430) һәм Георгий Арианити (1432—1435) ихтилалдары.
Уңыштары
25 йыл дауамында 1443 йылдан 1468 йылға тиклем Скандербег 10-меңлек албан ғәскәре башнда ғосман төрөктәре өҫтөндә бер нисә ҙур еңеүҙәргә өлгәшә. Ғосман империяһы менән дошманлашҡан Венгрия, Неаполь һәм Венецияның хакимдары Скандербегҡа финанс ярҙамы күрһәткән. 1450 йылдың 14 майында ғосман ғәскәре Кастриоти кенәзлегенең баш ҡалаһы Круя ҡәлғәһен ҡамаған һәм уңышһыҙ штурмлаған. Әммә төрөктәр ҡәлғәне ала алмаған һәм сигенергә мәжбүр булған. 1466 йылдың июнендә 150-меңлек армия башында ғосман солтаны Мәхмәт II Фәтих Круяны ҡамаған, әммә уны штурм менән ала алмаған.
Йорт ҡоштары
Тарихы
Бөгөн баҙарҙа күпселекте тәшкил иткән ҡоштар баҙар ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү өсөн ҡош-ҡорт үрсетеү предприятиеларында (ҡошсолоҡ фабрикаларында) коммерция кростары һәм линиялары ҡулланылып үҫтерелә.
Һунарҙағы драма (телеспектакль)
Сюжет
Тиҙҙән Урбениндың туйы, шуға күрә барлыҡ персонаждар был ваҡиғала ҡатнаша. Камышев — кейәү егет. Көтмәгәндә Ольга өҫтәл артынан сығып йүгерә, Камышев уны эҙләргә сыға. Улар бер-береһен яратыуҙары тураһында һөйләйҙәр, быны Пшехоцкий ишетеп тора. Иван Петрович Ольганы үҙе менән китергә өгөтләй, ләкин Ольга быға риза булмай, ҡунаҡтар янына китә: бары тик уның һөйәркәһе булырға килешеүен аңлата.
Тормошта гел яҡшылыҡты ғына күреүсе Надежда Камышевҡа үҙенең графҡа кейәүгә сығасағына өмөтләнеүе тураһында әйтә. Көтмәгәндә графтың 23 йәшлек ҡатыны Созя килеп сыға һәм графтың унан йәшеренеп йөрөүе, ә Пшехоцкийҙың Созяның ағаһы икәне асыҡлана.
Ғибәҙуллин Миңлетаһир Ғибәҙулла улы
Ғибәҙуллин Миңлетаһир Ғибәҙулла улы (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Ғибәҙәтов Таһир Ғибәт улы; 29 декабрь 1898 йыл — 19 апрель 1982 йыл), әкиәтсе. Беренсе донъя, Граждандар һуғыштарында, Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Әл-Фәләҡ сүрәһе
Ғәрәпсәһе
''' بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِِ
Транскрипцияһы
4.Үә миң шәррин-нәффәәҫәәти фил-ғүкәд
Кванцо
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Арыҫлан (Ҡыйғы районы)
Халыҡ һаны
Арыҫлан ауылында башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).
Андропов Юрий Владимирович
Белеме
Карел-Фин АССР-ында эшләгән һәм йәшерен ойошма төҙөгән йылдарҙа Ю. В. Андропов фин телен, инглиз телендә иркен аралашырға, Венгрияла венгр телен өйрәнә.
Карел-Фин ССР-ында (1940—1951 йылдар)
1940 йылдың июнендә Юрий Андропов Карел-Фин Совет Социалистик Республикаһына комсомол эшенә ебәрелә
Венгрияла илсе
Андропов антикоммунистик Венгр күтәрелешен баҫыуҙа актив роль уйнай. Шулай уҡ Янош Кадарҙы мәскәү ойошторған венгр хөкүмәтен етәкләргә күндерә. Владимир Крючков, Андропов совет ғәскәрҙәрен Будапештҡа индереү тураһында һөйләшеүҙән баш тартты, тип хәтерләй.
Партия һәм дәүләт етәксеһе
1983 йылдың башында Андропов Горбачёвҡа һәм Рыжковҡа иҡтисади реформаны әҙерләй башларға ҡуша. КПСС Үҙәк Комитетында махсус Иҡтисад бүлеге булдырыла һәм уның башына Н. И. Рыжков ҡуйыла. Партия-дәүләт курсын эшләргә күренекле ғалимдар: академиктар Аганбегян Абел Гезевич, Арбатов Георгий Аркадьевич, Заславская Татьяна Ивановна, Богомолов Олег Тимофеевич, иҡтисад фәндәре докторҙары Абалкин Леонид Иванович, Петраков Николай Яковлевич кеүек ғалимдарҙы һәм тағы башҡаларҙы йәлеп итә.
КПСС ҮК 1983 йылдың июнь Пленумында Ю. В. Андропов «етештереүҙең бик күп өлкәләрендә технологик түңкәрелеште», алға китеүҙе тәьмин итеүсе фәнни-техник революцияның төп йүнәлештәрен атаны. Шул Пленумда Андропов әйткән «ватан иҡтисадының интенсив үҫешенә» күсеү, «эштә башлыса социалистик ҡоролош өҫтөнлөктәрен фәнни-техник революция ҡаҙаныштары менән» берләштереү кәрәккәне һыҙыҡ өҫтөнә алына.
Нусдорф плотинаһы һәм шлюзы
1966 йылдың 25 ноябрендә ҡала советы тулыһынса механизацияланған шлюз рәсми рәүештә асылды тип иғлан итә. Шлюз камераһы 85 метр һәм киңлеге 15 метр, шул уҡ ваҡытта канал киңлеге 20 метр.
Аласабыр
Ҡылыҡһырлама
Өйрәктән ҙурыраҡ. Башы һәм муйыны ҡара йәшел, яурындары ҡара, түше ерән. Ҡорһаҡ йөнө, ҡанат ҡауырһындары ҡара һоро. Күкрәк аҫты, арҡаһының урта өлөшө, ҡанат төптәре, ҡабырғалары, ҡойроғо аҡ. Ата өйрәктең ҡыҙыл суҡышы төбөндә ҙур ғына ҡыҙыл һөйәле бар. Башҡа өйрәктәр менән бутау мөмкин түгел.
Йәшәү рәүеше
thumb|left|Инә ҡош
Көрмәҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ән-Наср сүрәһе
Транскрипцияһы
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Сайга (йылға)
Сайга — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
ЮХЛ беренселеге 2015/2016 йылдар миҙгелендә
Ярымфиналдар
1. «Ростов» — 4. «Славутич» 3:2 (6:8, 2:3, 5:4, 3:0, 7:1)
2. «Мордовия» — 3. «Тамбов» 2:3 (5:3, 3:1, 1:3, 1:6, 0:2)
ЮХЛ беренселеге бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
Иң яҡшы уйынсы:
Волга-Бөгөлмә тимер юлы
Станциялары һәм тармаҡтары
1907—1916 йылдарҙа төҙөлгән төп юл линиялары:
- Челна
Ҡорманай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Игнашкин (Бишбүләк районы)
Игнашкин (Игнашкино) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 73 кеше. Почта индексы — 452043, ОКАТО коды — 80212842002.
28 август
28 август — григориан стиле буйынса йылдың 240-сы (кәбисә йылында 241-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 125 көн ҡала.
Малоузенка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ала ҡаҙ
Ала ҡаҙ (серый гусь) — өйрәктәр ғаиләһенә ҡараған, киң таралған һыу ҡошо.
Грация Деледда
Ижады
«Көл» (Cenere, 1904) романынынң геройы — Сардиния крәҫтиәне ҡыҙының никахһыҙ тыуған улы. Уны әсәһе ташлаған, әммә изгелекле кешеләрҙең ярҙамы менән ул университетта белем ала һәм тыуған яғына ҡайта һәм, ҡартайған әхләҡһеҙ әсәһен эҙләп табып, уны ҡарарға йыйына. «Көл» романы буйынса Артуро Амброзио Элеонора Дузе ҡатнашлығында телһеҙ кино төшөрә.
Серебрянников Александр Георгиевич
Биографияһы
Урыҫ. Башланғыс белем ала. Верхнеурал ҡалаһында быйма баҫыусы була, Белорет ҡалаһында аяҡ кейемдәре артелендә эшләй. 1942 йылда Белорет район хәрби комиссариаты тарафынан армияға саҡырыла.
Көньяҡ-Көнсығыш Азия договоры ойошмаһы
СЕАТО символикаһы
1959 йылда  СЕАТО-ның үҙ  флагы һәм эмблемаһы барлыҡҡа килә. СЕАТО-ның девизы: берҙәмлек, тыныслыҡ, прогресс (Unity, Peace, Progress).
СЕАТО составы
(Вьетнамға ғәскәрҙәрен ебәрә), (договорға ҡул ҡуйған мәлгә Камбоджа менән бергәләп  Француз Берлегенә ингән була,  1975 йылда Вьетнам Республикаһы йәшәүҙән туҡтай).
Ҡормай
Ҡормай — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡаратай-Саҙаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Саниев Ильяс Сәғит улы
Биографияһы
257-се Иҫке Ҡандра һайлау округы буйынса Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының республиканың, ҡала һәм райондарының социаль һәм иҡтисади үҫеш буйынса комиссия ағзаһы.
Кесе Деб
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Батыршин Радик Ирек улы
Белеме
1990 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай
Ала сәпсәү
Күгәрсендән бәләкәй. Яҙғыһын түбәһе ҡара, ҡашы, тамағы аҡ, түше һәм һырты күкһел һоро, ҡорһаҡ яғы ерән, аяҡтары һары, суҡышы ҡара. Көҙгөһөн тоноғораҡ төҫтә була. Ташлы тауҙарҙа йәшәй.
Башҡа сәпсәүҙәрҙән төҫө һәм тауышы менән айырыла. Бөжәктәр, ҡорттар менән туҡлана. Күсмә ҡош. Һирәк осрай. Ояһын ергә соҡор ҡаҙып, мүк һәм япраҡ түшәп эшләй. Эре ҡара таплы З бөртөк күкһел һары йомортҡаһы була.
Кокша (Катунь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт (ҡәбиләләр башлығы)
Мәғлүмәттәр
Гардизи ҡырғыҙҙарҙың башлығы хазар ҡағанына килгәнен хәбәр итә. Ҡаған ҡырғыҙға ҡарата ризаһыҙлыҡ белдерә, ул ситкә китергә мәжбүр була һәм Башҡортҡа килә. Был хаҡта ишеткәс, хазар ҡағаны Башҡортҡа кешене ебәрә һәм уны ҡыуып сығарыуҙы талап итә. Башджурт был хаҡта саҡлиб (ҡырғыҙҙар башлығы) менән һөйләшә һәм икенсе биләмәләргә юллана. Юлда ул ҡыймаҡтар һәм туғыҙ уғыҙҙар биләмәләре араһындағы бер урынға килә. Туғыҙ уғыҙҙар ханы үҙ ҡәбиләһе менән низағ сыға, был күптәрҙең үлеменә сәбәпсе була. Ҡалғандары тарала һәм был урынға әкренләп саҡлибтар килә башлай. Хан бөтәһен дә ҡабул итә һәм уларға яҡшылыҡ күрһәтә, шуға күрә улар күп йыйыла. Ул кешене Башҡортҡа ебәрә, уның менән дуҫлаша һәм шуның менән көсәйә, шунан һуң ғуҙҙарға (уғыҙҙарҙың бер төркөмөнә) һөжүм итә. Хан уның эргәһендә йыйылған ҡәбиләгә ул «ҡырғыҙ» исемен бирә.
Морец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кесе Үҙән. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кесе һәм Оло Узень йылғалары бассейны (бассейндарҙың рәсәй өлөшө).
Коряковка (Андерма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Башкиров Сергей Геннадьевич (биатлонсы)
Биографияһы
Сергей Геннадьевич Башкиров 1977 йылдың 30 декабрендә Сыуаш АССР-ының баш ҡалаһы Чебоксарҙа тыуған.
Саванна сиркәүе
Архитектураһы
Сиркәүҙең фасадтары бай биҙәлгән. Семәрле биҙәктәр кәрниздәргә, ишек һәм тәҙрә рамдарына һалынған. Көньяҡ фасады ҡабырға бүлмәләргә күтәрмәнең өҫтәп төҙөлөүе менән өлөшләтә үҙгәрә. 19 быуатта күтәрмәлә ҙур булмаған манара төҙөлә.
Ҡараһыубаҙар районы
Халыҡ
2001 йылғы Украина йән иҫәбен алыу буйынса милли составы :
АНЗЮС
АНЗЮС-ты ойоштороу тураһында договор  һәм артабанғы килешеүҙәр
АҠШ, Австралия һәм Яңы  Зеландия араһында хәрби хеҙмәттәшлек Икенсе донъя һуғышы йылдарында айырыуса әүҙем үҫә башлай. Һалҡын һуғыш башланғас, ойошма булдырып, был хеҙмәттәшлекте нығытыу зарурлығы тыуа. Блок төҙөү тураһындағы договорға  («АНЗЮС хәүефһеҙлек договоры», «Тымыҡ океан хәүефһеҙлек пакты»)  Сан-Францискола  (АҠШ)  1951 йылдың 1 сентябрендә ҡул ҡуйыла, ул 1952 йылдың  29 апрелендә көсөнә инә. Договорҙың ғәмәлдә булыу ваҡыты сикләнмәгән. Артабан
Йәләлетдин Руми
Биографияһы
Румиҙың әҙәби эшмәкәрлеге күп төрлө булмаһа ла бик әһәмиәтле. Йәләл әд-Дин иң тәүге сиратта шағир була. Уның әллә ни ентекләп тикшерелмәгән лирик «Диваны» кәсидә, гәзәл һәм дүрт юллыҡ робағиҙар р менән тулы. Шағир үҙ ижадында кеше ҡиммәттәренә туҡтала; ул йолаларҙы үтәгәндә күҙәтелгән формализмға һәм схоластикаға ҡаршы сығыш яһай.
Рус теленән тәржемә
Йыйынтыҡтар:
Ҡара Яҡуп
Тарих
1930-сы йылдар башында ауылда колхоз төҙөлә. Әлеге ваҡытта бында «Башҡортостан» ауыл хужалығы тауарҙарын етештереү коооперативы (СПК)эшләй.
Бөйөк Ватан һуғышы (1941—1945) осоронда Ҡара Яҡуп ауылынан фронтҡа … кеше китә.
Ҡара Яҡуп янындағы археология ҡомартҡылары
Ҡараяҡуп ҡаласығы Ҡараяҡуп ҡаласығы — Ҡараяҡуп мәҙәниәте археологик ҡомартҡыһы. Ҡайһы бер ғалимдар, 8—9 быуаттарҙа, Көнбайыш Себерҙән был яҡтарға күсеп килгән, бер аҙҙан көнбайышҡа күсеп киткән уғыр (мадьяр) ырыуҙары мәҙәниәте ҡомартҡыһы, тип иҫәпләй. Шишмә районы Ҡара Яҡуп ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 0,5 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Табылған керамика тура йәки тышҡа ҡарай бөгөлгән муйынлы, муйыны тирәләй кәкерсәктәр, ҡыя селтәр, бәләкәй генә соҡорло һәм ҡабарынҡы биҙәк баҫылған, ауыҙы тирәләй һырҙар менән биҙәлгән түңәрәк төплө һауыттарҙан ғибәрәт. Ҡаласыҡта баҡыр таралғы һәм бил ҡайыштарын биҙәү тәңкәләре, балсыҡтан эшләнгән сүмес һәм орсоҡбаш, тимер бысаҡ, балыҡ ҡармаҡтары, ҡалаҡ яһау ҡоралы, тимер һәм һөйәк уҡ башаҡтары, тирмән таштары, хайуан һөйәктәре, шулай уҡ бойҙай бөртөктәре табылған. Халҡы малсылыҡ, игенселек, балыҡсылыҡ, һөйәктән әйберҙәр яһау менән шөғөлләнгән. Был материалдар Өфөнөң Археология һәм этнография музейында һаҡлана.
Ҡараяҡуп тораһында керамика (геометрик биҙәк һалынған, тешле штамп эҙе менән биҙәлгән түңәрәк төплө йомортҡа рәүешендәге һауыттар), таш әйберҙәр (гарпундар, батырғыстар, уҡ башаҡтары һәм һөңгө остары, бысаҡ рәүешендәге пластиналар, бысаҡтар, тишкестәр, ҡырғыстар), таҙа еҙ, шлак табылған. Халҡы малсылыҡ (башлыса һыйыр малы, йылҡы үрсеткәндәр), балыҡсылыҡ, һунарсылыҡ, емеш-еләк йыйыу менән шөғөлләнгән.
Ҡара Яҡуп урта мәктәбе
— 1937 йылдан ете йыллыҡ мәктәпкә әйләндерелә.
— 1970 йылда мәктәп яңы, кирбес бинаға күсә, урта мәктәп итеп үҙгәртелә.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдары
Бынан тыш, Шишмә районынан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһына 74 кеше алына, башҡа хәрби частар ҙа Алкин ҡасабаһында формированиела тора.
Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар
7. Әхмәтшин Муллағәли Миңлеғәле улы, 1903 йылғы, ҡыҙыл армеец, 1943 й., июль
10. Әйүпов Файзулла Төхвәтулла улы, 1918 йылғы, 12.10. 1938 й. хәрби хеҙмәткә алынған,1942 й.декабренән хәбәре булмаған, 1943 й.,март
67. Таһиров Миңлемөхәмәт Сәхи улы, й., 1190 СП, 375 СД, стрелок, погиб 07.03.1944 й., Витебск өлкәһе, Полоцк районы, Девич?ии ауылы
72. Таһиров Йомағужа Хәмәҙи улы, 1908 й., ҡыҙыл армеец, 1942 й., март
76. Йомағолов (Юмагулов) Гәрәй Хамадула улы,1903 й., 1942 й. июлендә аримяға алынған,1942 й., сентябрь хәбәрһеҙ юғалған
Ер-һыу атамалары (топонимия)
Шишмәләр Ҡалатау шишмәһе — ауылдың көньяҡ- көнсығышында ағып ятҡан шишмә. Ул Ҡалатау итәгенән ағып сығып Ыръяҙы йылғаһына барып ҡушыла. Атамаһы Ҡалатау итәгенән ағып сыҡҡанға күрә бирелгән тиҙәр.
«Һөйәрбикә шишмәһе» (Ҫөйәрбикә шишмәһе) тураһында легенданы ғалим Рәшит Шәкүр Ҡара Яҡуп ауылында яҙып алған («Башҡортостан» гәзите, «Йәмғиәт» бүлеге, 10.10.2015 йыл).
Тауҙар, ҡалҡыулыҡтар
Шаманлыҡ
Тарихы
Шаманлыҡ — ул дини практика системаһы. Тарихи яҡтан ул билдәле бер төбәктәрҙең ҡәбиләләре йәки халҡы менән ассоциациялана һәм шамандарҙың теге донъя менән бәйләнешкә инеүенә ышаныуҙан ғибәрәт, шул арҡала ауырыуҙарҙы һауыҡтыра, рухтар менән аралаша һәм мәрхүмдәрҙе теге донъяға оҙатып йөрөй ала. Был идеология Европала, Азия, Тибет, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка һәм Африкалала киң ҡулланыла. Ул илаһтар, ендәр һәм ата-бабалар рухтары донъяһы кеүек ғәҙәттән тыш күренештәргә ышаныуға йүнәлтелгән булған..
Шаманлыҡ хәҙерге мәҙәниәттә, фәндә һәм квазин фәнендә
2011 йылда Иркутск өлкәһендә Доржи Банзаров исемендәге Бүрәт дәүләт университеты филиалы базаһында шаманлыҡты өйрәнеү маҡсатында боронғо бүрәт динен өйрәнеү Үҙәге асыла.
Рангылар тураһында табель
Бойороҡтоң төп положениелары
Сит ил хеҙмәтендә торған кешеләргә «сит ил хеҙмәттәрендә алған характерҙарын» раҫлау буйынса ғына тейешле чин биреү мөмкин булған.
Хәрби чиндар
Советтар Союзы контроле аҫтындағы Рәсәй республикаһының башҡа территорияларындағы армия частарында 1917 йылдың 17 (30) декабренән — Халыҡ комиссарҙары советы ҡабул иткән "Бөтә хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын тигеҙләү тураһындағы декрет"тың көсөнә инеү датаһынан — бөтөрөлә.
Кольдуек
Кольдуек — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барбургазы йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Янкөй районы
Телефон коды — +7 36564.
Егоров Сергей Егорович
Биографияһы
1956 йылдан — Мәскәү өлкәһе буйынса Эске эштәр министрлығы идараһы начальнигы урынбаҫары. 1957 йылдың 4 февраленән — Мәскәү округы ПВО начальнигы урынбаҫары.
Йыуан һәм нәҙек
Әҫәрҙең яҙылыу тарихы
1886 йылдың редакцияһы 1883 йылдыҡына оҡшаһа ла, унда индерелгән әҙ генә үҙгәртеүҙәр хикәйәнең мәғәнәһен ныҡ үҙгәртеп ебәрә. Хикәйәләге кешеләрҙең хеҙмәттәре буйынса буйһонған булыу мотивы һүрәтләнмәй: «нәҙек» хәҙер инде «йыуан» алдында бер ниндәй кәрәге булмаған — бары тик ғүмер буйына унда барлыҡҡа килгән «рефлекс» буйынса ғына ялағайлана. Шуның арҡаһында хикәйә ҙурыраҡ мәғәнәгә һәм дөйөмләштереүгә эйә була.
29 август
29 август — григориан стиле буйынса йылдың 241-се (кәбисә йылында 242-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 124 көн ҡала.
Джон Мильтон
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ишем (Төмән өлкәһе)
1687 йылда Коркина слобода тигән атама менән нигеҙ һалынған, 1782 йылдан Ишем ҡалаһы.
Тарихы
Ҡала янында Ишем аэродромы урынлашҡан (РОСТО).
1982 йылдың 10 авгусында Ишем СССР Юғары Советы Президиумы «Почёт Билдәһе» ордены менән бүләкләнә.
Ушаков Сергей Петрович
Биографияһы
1867 йылдың 19 февраленән 1873 йылдың 24 мартына тиклем Өфө губернаторы була. 1867 йылда уның инициативаһы буйынса Өфөлә паркка нигеҙ һалына. Һуңынан уны Ушаков паркы тип атайҙар. Өфө губернаһы крәҫтиәндәренең ер ҡоролошон ойоштора, 1870 йылда ҡала реформаһын үткәрә, матбуғатҡа цензура индерә. Өфө өйәҙендә милеккә 2,5 мең лисәтинә ер ала. 1873 йылдың 24 мартынан Тула губернаторы итеп тәғәйенләнә, 1875 йылдан — тайный советник. Өфө, Тула ҡалаларының почетлы гражданы исеменә лайыҡ. 1886 йылдан — бишенсе департаментта ҡатнашҡан сенатор. Отставкаға киткәндән һуң Петербургта йәшәй, Инглиз клубының әүҙем ағзаһы була.
Ғаиләһе
Икенсе ҡатыны (16.04.1879 йылдан, Штутгарт) — баронесса Юлия (Фредерика Каролина Ева) Юльевна Деллинсгаузен (04.10.1844—04.12.1879), Тулала Всехсвятй зыяратында ерләнгән.
Сана спорты
Ҡағиҙәләр
Тиҙлеккә ярышыу менән бәйле башҡа спорт төрҙәрендәге кеүек, алдан үткәрелгән ярыштар старт тәртибен билдәләй, ул трассаның торошо насарайған осраҡта бик мөһим роль уйнай. Спортсының дөйөм ваҡыты ике йәки унан да күберәк йөрөштөң һөҙөмтәһенән булдырыла.
Фредерика Баденская
Ғаиләһе
Принцесса Фредерика Доротея Вильгельмина Карл Людвиг Баденский һәм Гессен Амалия-Дармштадтскаяның ғаиләлә дүртенсе балаһы һәм дүртенсе ҡыҙы була. Принцтың бөтә вариҫ балалары кеүек лайыҡлы белем ала һәм французса бик яҡшы һөйләшә. Олатаһы, маркграф Карл Фридрих бай булмағанлыҡтан, ғаилә ябай шарттарҙа йәшәй.
Кесе Сиҙәк (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грегори Пек
Йәш сағында
Уҡыуы өсөн Пек үҙе түләргә мәжбүр була, шуға күрә ул урам йыйыштырыусыһы, официант, ҡашыяҡ йыйыусы ла булып эшләй. Университетта Пек иғтибарын айырыуса әҙәбиәткә һәм актёр оҫталығына бүлә, университет театры сәхнәһендә сығыштар яһай. 1939 йылда ул фәндәр бакалавры дәрәжәһен ала, әммә актёр юлынан китергә ниәт итә һәм Нью-Йоркка юллана. Бродвейҙа уны бер кем дә ҡушҡуллап ҡаршы алмай, һәм Пек йәрминкәлә саҡырыусы һәм «Радио-сити» мюзик-холлда билет тикшереүсе булып эшләргә мәжбүр була. Һуңынан ул Эй-би-си телестудия янында һәм ҡайһылыр ваҡытта хатта манекенщик булып та эшләй.
Ҡурман районы
Телефон коды — +380 6556.
Джакарта
Майҙаны —Пулау-Серибу утрауҙары төркөмө менән бергә иҫәпләгәндә 664 км². Халҡы — 9 607 787 человек (2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса). Халыҡ тығыҙлығы — бер квадрат километрға 14 469,56 кеше. Дин тотоусылар: 85,5 % — мосолмандар, 5,2 % — протестанттар, 4,8 % — католиктар, 3,5 % — буддистар, 1 % — индуистар.
Географияһы
Йылғаларының ташыуы менән бер рәттән Джакарта шулай уҡ һәр йыл 5-тән 10 сантиметрға тиклем дәүмәлдә ергә бата бара, ә уның төньяҡтағы материк өлөшөндә был һан 20 сантиметрға уҡ етә. Был проблемаларҙан ҡотолоу йә иһә әҙерәк булһа ла еңеләйтеү маҡсатында ҡала властары Нидерландтың $ 4 млн финанс ярҙамы менән Джакарта ҡултығын быуа плотинаһы менән уратып алыуға техник документация әҙерләй. Ташҡындарҙан һаҡлау нығытмаһы булараҡ дамба ҡулсаһы һыуҙы кире һурыу һәм уны үткәрмәү системаһы менән йыһазландырыласаҡ. Бер үк ваҡытта диңгеҙҙең күтәрелеү кимәлен дә контролдә тотоу һәм һыуҙың ҡала яғына килеүен көйләү саралары ла ҡаралған. 2025 йылға тиклем тормошҡа ашырыласаҡ был проект буйынса дамбаның өҫ йөҙөн өҫтәлмә түләүле юл сифатында ҡулланыу күҙаллана.
Административ бүленеше
Джакартаның ҡала муниципалитеттары араһында Үҙәк Джакарта (Jakarta Pusat) — ҡаланың иң бәләкәй муниципалитеты булып һанала, бында Джакартаның күпселек административ-сәйәси учреждениелары урынлашҡан. Бында шулай уҡ ҙур парктар һәм Голландия колонияһы булған замандан ҡалған йорт-ҡуралар байтаҡ. й Джакарты. Төп иҫтәлекле урындар иҫәбенә Милли монумент (Монас), Истикләл мәсете, урындағы собор һәм төрлө музейҙар инә.
Бийск
Географияһы
Обь йылғаһы ярында урынлашҡан.
Мырҙанов Марат Мырҙан улы
Мырҙанов Марат Мырҙан улы (28 октябрь 1937 йыл — 25 сентябрь 2012 йыл) — ғалим-хирург. 1971—2012 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1986—1989 йылдарҙа онкология кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1987).
Крылов Иван Андреевич
Биографияһы
Иван яҡшы белем алыу мөмкинлегенә эйә була алмай. Ул атаһына ҡарап уҡыуға әүәҫләнеп ҡала, ҙур мираҫ булып бер һандыҡ китап ҡала. Иван бай күршеләренең балалары араһында йөрөп, француз теленән һабаҡ ала.
Кесе Княжая
Кесе Княжая — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Княжая йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Шумер календары
Шумер календары — шумерҙарҙың календары.
Серебровский Александр Павлович
Биографияһы
1905—1907 йылдарҙағы Революцияла ҡатнашыусы. 1905 йылда Путилов заводынан Петербург советы башҡарма комитеты ағзаһы. 1907 йылда Владивостокта ҡораллы ихтилал әҙерләүҙә ҡатнаша, ләкин ул башланғанға тиклем ҡулға алына. 1908 йылдың аҙағы йәки  1909 йыл башында Бельгияға эмиграцияға китә, унда Юғары техник училищены тамамлай (1911). Рәсәйгә 1911 йылда ҡайта.
1920 йылдан — Баҡыла «Азнефть» идара рәйесе. 1926 йылда —  СССР Нефтесиндикат идараһы рәйесе,  1927—1930 йылдарҙа — СССР халыҡ хужалығы Юғары Советы рәйесе урынбаҫары. 1928 йылдан алып — СССР халыҡ хужалығы Юғары Советының («Главзолото») төҫлө металл, алтын һәм платина буйынса Баш идаралыҡ начальнигы һәм  СССР-ҙың финанс буйынса халыҡ комиссариаты коллегияһының ағзаһы. 1932—1937 йылдарҙа. — СССР  ауыр сәнәғәтенең халыҡ комиссары урынбаҫары.
Валюталарҙың кодтары һәм классификаторҙары
Локаль маҡсаттарҙа ҡулланыла алған башҡа классификаторҙар һәм  стандарттар ҙа бар.
Валюталарҙы кодлауҙың принциптары
Рәсәйҙә файҙаланылған валюта классификаторҙарында  кодлауҙың ике принцибы  —   ISO 4217 стандарты һәм Клиринг валюталары классификаторы принциптары ҡулланыла.
Рәсәй тармаҡ  стандарттары: ККВ, КВ ФНС
Тармаҡ валюта классификаторҙарының тағы бер миҫалы —  Федераль һалым хеҙмәтенең  валюталар кодификаторы, ул, мәҫәлән,  «Электрон авиабилетҡа юл аҫты тәржемәһе кәрәкмәүе тураһында»ғы Хатҡа ҡушымта итеп баҫтырылған.
Дәүләт-ара стандарттар: МКВ, КВ ТС
Был ике классификатор ОКВ-ға оҡшаған һәм  ISO 4217 стандартынан айырмалары ла Рәсәй милли стандартыныҡы кеүек үк.
Соболевка (Улу-Юла ҡушылдығы)
Соболёвка (Үрге Соболёвка) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Улу-Юл йылғаһының һул ярына тамағынан 236 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Саргон Боронғо
Саргондың сығышы
Фәндә «Саргон тураһында легенда» тигән исем менән билдәле һуңғы осор аккад поэмаһында әйтелеүенсә, уның ватаны  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш. («Шафран ҡаласыҡ» йәки «Крокустар ҡаласығы») булған, ул  Евфрат буйында урынлашҡан булған. Аныҡ ҡына урыны билдәле түгел, әммә йылғаның урта ағымында, йәғни хәҙерге Сүриә территорияһына ултырған тип фараз ителә. Һәр хәлдә Саргон, исеменә ҡарағанда, көнсығыш семит булған. Легендаға ярашлы, Саргон халыҡтың түбәнге ҡатламдарынан сыҡҡан, һыу ташыусының уллыҡҡа алған балаһы булған,  Киш  батшаһы Ур-Забабаның баҡсасыһы һәм туҫтаҡ йөрөтөүсеһе булып хеҙмәт иткән. Яңы Ассирия һәм Яңы Бабил осорондағы легендаға ярашлы,  Саргондың әсәһе жрица булған, йәшерен рәүештә бала тапҡан һәм уны, ҡамыш кәрзингә һалып,  Евфрат буйлап ағыҙып ебәргән. Кәрзинде һыу ташыусы тотоп алған, ул  Саргонды тәрбиләләп үҫтергән, Саргон баҡсасы булған, һуңынан  батша булып киткән (Иштар алиһәнең булышлығы менән).
Элам һәм Төньяҡ  Месопотамия походтары
Батшалығын төньяҡтан, көнбайыштан һәм көньяҡтан киңәйтеп нығытҡандан һуң,  Саргон  Эламға йүнәлә. Бында бер нисә ваҡ ном — дәүләт була. Улар араһында башында  Луххишшан  батша торған Элам үҙе (йәки Адамдун) һәм Санамсимурру (?) менән Варахсе иғтибарға лайыҡ һанала. Поход уңышлы үтә,  Саргон Уруа, Аван һәм Суза ҡалаларын ҡулға төшөрә.
Варьеган
Варьеган — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Нижневартовск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 660 кеше йәшәй.
Намаҙҙар
Йәмәғәт намаҙы
Йәмәғәт намаҙы (صلاة الجماعة — коллектив намаҙ уҡыу фарызға тиңләштерелгән сөннәт .. Ир-егеттәр өсөн мәсеттә намаҙ уҡыу шәхси намаҙға ҡарағанда 27 тапҡырҙан ашыуға сауаплыраҡ, ә ҡатын-ҡыҙ өсөн өйҙә уҡыған намаҙ сауаплыраҡ.
Лентовка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сабина Думба
Иртә тормошо
Сабина Ddumba 1994 йылдың 23 февралендә Фисксетрҙа тыуа, ул ғаиләлә һигеҙ баланың алтынсыһы була. Әсәһе сығышы менән Уганданан, ҡыҙға һигеҙ йәш булғанда, әсә Угандаға кире ҡайта. Сабина Уганданың йолаға ингән уйын-көлкө ваҡытындағы йырҙарын, көйҙәрен тыңлай, улар менән ҡыҙыҡһына һәм үҙгәртә. Ул ун йәшендә йыр яҙа башлай. 2008 йылда, ун дүрт йәшендә сиркәү хорына ҡушыла һәм төркөмдә алты йыл тирәһе йырлай. Тап ошо хор аша уның уның булмышы йыр икәнлеге асыҡлана. Атаһы һәм туғандары уның бүтән һөнәр эйәһе булыуын, мәҫәлән, табип булыуын теләйҙәр[9] '''
Наградалары
2016 йылдың иң яҡшы йырсыһы була. .
Красноперекопск районы (Ҡырым)
Красноперекопск районы (Красноперекопський район, Krasnoperekopsk rayonı, Красноперекопск районы) — Ҡырым АР территорияһында урынлашҡан 14 райондың береһе. Райондың административ үҙәге — Красноперекопск (Ҡырым).
Халыҡ
2012 йылда бында 29 566 кешенең йәшәүе мәғлүм.
Сәмиғуллин Рафаэль Исхаҡ улы
Биографияһы
1985—1990 йылдарҙа район Советы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары. 1990 йылдан КПСС-тың Илеш район комитетының икенсе секретары. 1992 йылда дәүләт һәм муниципаль милек менән идара итеү буйынса Илеш район комитеты рәйесе итеп һайлана.
Әхмәр ауылы бәйете
Тарихы
Был ауыҙ-тел ижады өлгөһө бик аяныслы хәлдә ҡалған халыҡ бәләһенә ябай ауыл кешеләренең уй-фекерен асып һала. Бәйеттә аҫаба башҡорт ерҙәрен сит-яттарға бик арзан ғына хаҡҡа һатҡан ауыл аҡһаҡалдары ҡарата тәнҡит һүҙҙәре әйтелә.
Безымянка (Урта Егорлык ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Маныч йылғаһы башынан Пролетарь һыуһаҡлағысына тиклем, Калаус һәм Егорлык йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Ҡоштарҙың миграцияһы
Ултыраҡ ҡоштар
Аҙыҡ бөтә ерҙә лә аҙ булған ҡыш һәм яҙ көндәрендә улар ошо запас аҙыҡ менән туҡлана.
Ҡоштарҙың йылы яҡҡа осоп китеү, кире ҡайтыу сәбәптәре
Был күренештәр тиҙҙән аҙыҡ ҡытлығы тыуасаҡ урындарҙан осоп итергә кәрәк икәнен алдан уҡ хәбәр итә.
Мәймүнә бинт әл-Харис
Биографияһы
Ғәйшә раҙыйаллаһу ғәнһә был көндәше хаҡында: «Мәймүнә арабыҙҙа иң шәфҡәтле, иң туған йәнле, Алланан бөйөк ҡурҡыу менән ҡурҡып йәшәгән ҡатын булды», — тип әйтеп ҡалдырған. Мәймүнә р.ғ.-нән етмешләп хәҙис яҙып алынған.
Революция проспекты (Воронеж)
Иҫтәлекле урындар һәм киҫелештәре
Революция проспектында XVIII-XIX быуат архитектураһы биналарының күбеһе һаҡланып ҡалған, уларҙың бөтәһе лә тиерлек Воронеж өлкәһенең һәм Воронеж ҡалаһының тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡыһы объекттары булып һанала.
Венде
Венде (Wehnde) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 376 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,71 км2. Диңгеҙ кимәленән 280 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37339 һәм автомобиль коды — EIC.
Стина Вирсен
Ижады
Вирсендың хеҙмәттәре араһында: Үҙенең эштәрен Стокгольмда Швецияның Милли музейында күргәҙмәлә, «Швед модаһы 2000—2015» Свен Гарристың костюм художество музейында (Стокгольм), Сәнғәт үҙәгендә (Гоа, Һиндостан), Швед бейеү музейында (Dansmuseet, Берлин-Стокгольм), Токиола швеция илселегендә, Konstnärshuset (Швеция) һ. б. күргәҙмәләргә ҡуя.
Каганович Лазарь Моисеевич
1937—1938 йылдар
Оло террор Каганович Үҙәк Комитеттың юғары ҡатламы санкцияһы буйынса репрессияланған «исемлектәрҙе» ҡарауҙа ҡатнаша. Исемлектәргә ҡуйылған имзалар ғәйепләү хөкөмөн сығарыуға тиң була. Кагановичтың ҡултамғаһы 189 исемлектә тора, улар буйынса яҡынса 19 000 кеше хөкөм ителә һәм атып үлтерелә.
Вазифаларҙан бушатылыуы. Ғүмеренең һуңғы йылдары (1957—1991)
1957 йылда «Маленков — Каганович — Молотовтың партияға ҡаршы төркөмө» ағзаһы тип иғлан ителә һәм бөтә вазифаларынан бушатыла. 1957 йылдың 13 июлендә «КПСС ағзаһы исеменә тап төшөрөүе, ҡул аҫтындағы хеҙмәткәрен мыҫҡыл итеү өсөн» ҡаты шелтә бирелә. Каганович Асбеста Урал тау-байыҡтырыу заводы директоры булып эшләй (1961 йыл аҙағына тиклем). 1957—1958 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары Советы сессиларынабара, әммә сираттағы һайлауҙарҙа уның кандидатураһы күрһәтелмәй. 1961 йылдың декабрендә КПСС-тан сығарыла. Күп кенә үтенестәр булыуға ҡарамаҫтан, партияла тергеҙелмәй (Вячеслав Молотовтан айырмалы рәүештә). Шулай ҙа Союз әһәмиәтендәге персональ пенсионер статусына һәм привилегияларға эйә була.
Хәтер
Каганович исемен Мәскәү метрополитены, Хәрби-транспорт академияһы, Тимер юлы инженерҙары институты (Мәскәүҙә һәм Днепропетровскиҙа), Мелитополь балалар тимер юлы йөрөткән.
Субботино (Ҡурған өлкәһе)
Тарих
Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1922 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Субботино ауылы ерҙәре Ялан-Ҡатай районына керә. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Субботино ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә.
Воронкова Любовь Фёдоровна
Биографияһы
Воронкованың повестары һәр саҡ шул осорҙа йәшәгән уҡыусылары кисерештәренә ауаздаш. Уларҙың күбеһе документаль. Мәҫәлән, «Алтайская повесть» — Таулы Алтайҙың йәш баҡсасылары тормошо тураһында.
Алис Кунке
Биографияһы
90-сы йылдарҙан киң мәғлүмәт сараларында эшләй. 1992-1997 йылдары «Sveriges Television» йәмәғәт телевидение менән бәйле. Унда эшмәкәрлеге «Disney Club» тапшырыуы менән башлана. 1998 йылдан TV4 тапшырыуында шәхси ток-шоу алып бара.
Бабил медицинаһы
Дин менән бәйләнеш
Дауалау ысулдарының күбеһе тылсым һәм дин йолалары менән бәйле була, ҡайһы бер ауырыуҙарҙың сәбәбе аллаларҙың ҡәһәре төшөү менән аңлатыла. Беҙҙең эраға тиклем  2-се мең йыллыҡтың  уртаһына  хәтлем  Бабил медицинаһы дауалауҙың ғәмәли ысулдарын да,  тылсым ысулдарын да ҡуллана, ләкин һуңынан тылсым ысулдарына  өҫтөнлөк бирелә башлай. Дауалау һәр ваҡыт Бабил аллалары пантеонынан берәйһенең ҡурсауы аҫтында башҡарыла.
Дауалау ысулдары
Тылсымсы табип дарыуҙар урынына ауырыуҙың сәбәбен теге йәки был илаһ менән бәйләгән һәм,  уның менән бәйлнешкә инеп, ауырыуҙы ғәфү итеүен ялбарған. Ауырыуҙы өмөтһөҙ тип тапһа, тылсымсы табип дауалауҙы башлап та тормаған.
Оло Көйөргәҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй Дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Оло Эйек йылғаһының Һаҡмарға ҡойған еренән алып тамағына тиклем. Йылғаның йырҙа бассейны — Урал йылғаһы (Рәсәй бассейны өлөшө).
Салмасов Павел Петрович
Ижады
Рәссамдың төп эштәре : Окно, х. м., 1958. Переславль Залесский, х. м., 1959. МАЗы идут, х. м., 1960. Холмы в цветах, х. м., 1962. День. Зима, х. м., 1962. Июнь. Сенокос, х. м., 1962. Новые дороги, х. м., 1964. Материнство, х. м., 1966. Хлеб зауральский, х. м., 1966. Зима, х. м., 1966. На новые земли, х. м., 1967. Утром, х. м., 1966—1967. Сентябрь, х. м., 1967. Конец страды, х. м., 1967. Зауралье, х. м., 1967. Утро. Новая деревня, х. м., 1970. Башкирский край. Ирендык, х. м., 1973—1974. В теплице химзавода, х. м., 1974. Озерный край. Доярки, х. м., 1972—1974. В нефтяном крае, х. м., 1974. Отдых, х. м., 1974. Поздней осенью, х. м., 1974. В степи, х. м., 1974. Башкирский аул, х. м., 1974.
Бобрик (Джалга-Дунда ҡушылдығы)
Бобрик  — Рәсәйҙәге йылға. Ҡалмыҡ Республикаһы/ Ростов өлкәһе, Ставрополь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Джалга-Дунда йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Кесе Нула
Кесе Нула — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 291 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Мырҙағәлин Радмир Дамир улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы лауреаты (1993)
Соколы (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Коканд походтары (1852, 1853)
Коканд походтары (1852,1853) — 1846—1876 йылдарҙа Рәсәй Коканд ханлығын яулап алған саҡта урыҫ ғәскәрҙәре экспедициялары. Походтарҙа Айырым Ырымбур корпусы һәм Себер казак ғәскәре ҡатнаша.
Ҡом-Сыуат янындағы алыш
Ташкенттағы яңы бәкләрбәк Шодман-хужа 1853 йылдың август уртаһында Аҡ мәсет ҡәлғәһен тартып алыу маҡсатында поход ойоштора. Уның армияһы 7000 кеше тәшкил итә.
Изге Саркис сиркәүе (Тбилиси)
Изге Саркис сиркәү Грузияла Иҫке Тбилиси ҡалаһындағы әрмән сиркәүе. Берия Лаврентий Павлович тарафынан 1930 йылда емерелгән.
Башҡорттарҙың таралып ултырыуы
Ырымбур өлкәһе башҡорттары
Ырымбур өлкәһенең башҡорттары төбәктең ерле халҡы булып тора. 1989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, башҡорттар түбәндәге райондарҙа күпләп йәшәй — Красногвардейск (5378 кеше), Гай (2734 кеше), Һарыҡташ (1881 кеше), Ҡыуандыҡ (1864 кеше) райондары. Дөйөм алғанда башҡорттар өлкәнең бөтә райондарында, шулай уҡ Ырымбур (6211 кеше), Орск (4521 кеше), Медногорск (2839 кеше), Гай (1965 кеше) һәм башҡа ҡалаларҙа йәшәй. Ырымбурҙа башҡорт халҡының тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡыһы Каруанһарай урынлашҡан, ул 1838-44 йылдарҙа хәрби губернатор Василий Алексеевич Перовский бағыусылығы аҫтында башҡорт ырыуҙары вәкилдәре инициативаһы буйынса төҙөлә.
Саңғы спорты
Тарихы
960 йылда Норвегияла король һарайында хеҙмәт итеүсе сановниктарҙы саңғыла йөрөтөргә өйрәтеү тураһында ла яҙма һаҡланған.
Башҡорттарҙың таралып ултырыуы
Свердловск өлкәһе башҡорттары
Хәҙерге Свердловск өлкәһе территорияһында төйәкләнгән башҡорт ырыуҙары: өпәй — Шәкүр һәм Аҡбаш ауылдары (Түбәнге Серге районы), һыҙғы — Һыҙғы, Озерки, Юва, Боғалыш-Тамаҡ, Үрге Боғалыш, Яңы Боғалыш һәм Урта Боғалыш (Красноуфимск районы), ҡошсо — Әртә-Шигер, Әжеғол, Битки (Әртә районы), Өфө-Шигер, Үрмәкәй (Түбәнге Серге районы), Бәйәктамаҡ, Биш ауыл, Рахманғол, Үрге Бәйәк (Красноуфимск районы) һәм терһәк — Араҡай ауылы (Түбәнге Серге районы). Кама буйындағы башҡорт ерҙәрен урыҫтар колониялаштырғанлыҡтан Кама менән Сылва араһында бик күп ерҙәр юғалтыла, шул арҡала ғәйнә башҡорттары XVII быуат башынан был ерҙәргә күпләп килеп төпләнә. Айырыуса 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы баҫтырылғандан һуң Өфө һәм Бисерт йылғалары үҙәненә күп һанлы ғәйнәләр күсенә.