cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Саған (Яйыҡ ҡушылдығы)
Саған (Чаган (Шаган, Большой Чаган)) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 793 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 264 км.
Трактор
Трактор түбән тиҙлек һәм ҙур тартыу көсө менән айырылып тора.
Һүҙҙең килеп сығышы
«Трактор» һүҙе инглиз һүҙе trackтан килеп сыҡҡан (трак — сылбырҙың төп элементы), «эҙ», Был үҙ сиратында латин телендәге trahere һүҙенә барып тоташа, «тартыу», «һөйрәү» тигәнде аңлата. Трактор менән идара итеүсе кеше, двигателдең ҡеүәтенә, төрөнә, тәғәйенләнешенә, өҫтәмә ҡорамалдарға ҡарап, тракторсы, машинист, водитель-механик, механизатор тип атала.
Уйлап табыу
Пар тракторҙары ауырлығы арҡаһында һабандарҙы туранан-тура тартыуға яраҡһыҙ була. Һөрөү тракторҙа урынлашҡан сығыр ярҙамында башҡарылған. Һөрөүҙе баҫыуҙың төрлө ситтәренә ҡуйылған ике пар тракторы башҡарған. Улар, әйләнешле корпуслы һабанды яландың бер һәм икенсе яғына тартып, баҫыу ситенән күсеп барған.
Муйындағы Анна (фильм)
Сюжет
Аня кейәүгә сыҡҡас, уларҙың аҡсаһы бөтөнләй булмай. Бер тапҡыр ғына Пётр Леонтьич Аняның иренән 50 һум һорап тора. Модест Алексеич аҡсаһын бирә, тик Аняның атаһын: «Һәр кеше үҙ бурысын үтәргә тейеш!»- тип Петя һәм Андрюша алдында битәрләй. Модест Алексеевич Аняға ла аҡса бирмәй, ә ҡара көндә тоторға бәлки тура килер тип, төрлө ҡыйбат биҙәүестәр генә алып бирә. Ул йыш ҡына үҙе бүләк иткән биҙәүестәрҙең өйҙәлеген тикшереп тора.
Раштыуа байрамы алдынан Модест Алексеич Аняны йыл һайын үткәрелә торған балға әйерләй башлай, уға күлдәк алырға тип хатта 100 һум аҡса ла бирә. Бына бал да килеп етә. Аняның һылыулығына һоҡланмаған бер генә ир ҙә ҡалмай. Уның матурлығын күргән иң юғары түрә Аняны мәрхәмәтлек баҙары үткәрергә ала. Аняның ҡулындағы тауарҙарҙы ирҙәр тартышып һатып алып бөтә. «Аня янына бай Артынов килә. Анянан күҙҙәрен алмайынса, ул бер бокал шампан эсә һәм Аняға йөҙ һум түләй, аҙаҡ сәй эсә һәм тағы ла йөҙ һум бирә». Аня «үҙенең ошо матур, шау-шыулы, бейеү һәм йырлы, уға табынған ирҙәр менән тулы кисәле тормош өсөн тыуғанын аңлай». Үҙенең ярлы атаһы өсөн ул кешеләр алдында ояла башлай.
Барышникова Анна Куприяновна
Биографияһы
«Куприяниханың» әкиәтсе-хикәйә булараҡ талантын танып, уны СССР яҙыусылар Союзына ҡабул итәләр (1938) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләйҙәр. Шул ваҡыттан алып Куприяниханың китаптары бер тапҡыр ғына сыҡмай. Барышникова кеүек һоҡланғыс сәсәниә әкиәттәрен бөтә донъя белә.
Зиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы
Биографияһы
1937 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. 1937 йылдан ошо уҡ институтта (1957 йылдан Башҡорт дәүләт университеты) эшләй:
1965 йылда Өфө ҡала Советына депутат итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
1937 йылдан урта мәктәптәр өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса программалар һәм дәреслектәр төҙөүҙә ҡатнаша. Улар араһында «Башҡорт теле» (IV синыф өсөн; 22 тапҡыр баҫылған), «Тыуған тел» (I синыф өсөн; 20 тапҡыр баҫылған), «Әҙәбиәт» (IX синыф өсөн, Ә. Чанышев менән берлектә; 1950, 1952, 1953), «Башҡорт әҙәбиәте» (IX синыф өсөн; 1959, 1960, 1962, 1964), «Башҡорт әҙәбиәте» (IX синыф өсөн, Ә. И. Харисов менән берлектә; 1966), «Башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия» (IX синыф өсөн; 1949, 1951, 1954, 1957, 1960, 1962), «Башҡорт әҙәбиәте буйынса хрестоматия» (IX синыф өсөн; 1966) һәм авторҙар коллективы нигеҙендә «Башҡорт әҙәбиәте» (IX синыф өсөн; 1960, 1962) һәм башҡалар бар.
Брайтунген (Верра)
Брайтунген (Верра) (Breitungen/Werra) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 4910 кеше йәшәй. Майҙаны — 44,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 250 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98597 һәм автомобиль коды — SM.
Евразия иҡтисади берләшмәһе
Составы
[[Файл:Commonwealth of Independent States Eurasian Economic Community.svg|thumb|305x305px|
]]
Ойошторолоу тарихы һәм төп үҫеш баҫҡыстары
2006 йылдың 24 ғинуарында 2006 Үзбәкстанды ЕврАзЭС-ҡа алыу тураһында Протоколға ҡул ҡуйыла.
2009 йылда Таможня берлегенең дәүләттәрҙән өҫтөн органы — Таможня берлеге комиссияһы эшләй башлай, ЕврАзЭС-тың Кризисҡа ҡаршы фонды асыла, ЕврАзЭС-тың Юғары технологиялар үҙәге ойошторола.
Ҡыҙрас ауыл Cоветы
Административ үҙәге — Ҡыҙрас ауылы.
1956 йылғы мадьяр ихтилалы
1956 йылғы венгр (мадьяр) ихтилалы — (23 октябрь — 9 ноябрь 1956) (коммунистик осорҙан һуң Венгрияла 1956 йылғы мадьяр ихтилалы тип йөрөтөлә, совет сығанаҡтарында Венгриялағы 1956 йылғы контрревоюцион бола тип атала) — 1956 йылдың октябрь — ноябрендә Венгриялағы советтар яҡлы режимға ҡаршы күтәрелгән һәм совет ғәскәрҙәре тарафынан баҫтырылған ҡораллы ихтилал. Венгр ихтилалы Һалҡын һуғыш осороноң иң мөһим ваҡиғаларының береһе була һәм Советтар Союзының Варшава килешеүе ойошмаһына ингән илдәрҙә коммунистик режимдарҙы ҡораллы хәрби көс ярҙамында һаҡларға әҙер булыуын күрһәтә.
Гурджаани Квелацминда сиркәүе
Урынлашыуы
Ҙур булмаған Гурджаани ҡалаһы Тбилисиға киткән юлда Телавинан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Ауылдың көньяҡ осонда көньяҡ-көнсығышҡа табан киң асфальт юл башлана һәм 2,2 саҡрымдан һуң Гомборис тауы битләүендә тамамлана. Унан көтөүлектәр аша киң тигеҙлекте күрергә мөмкин, унан аша Алазань йылғаһы аға. Туҡтау урыны ҡапҡаһынан 200-метрлыҡ таш юл сиркәүгә алып бара.
Захаркина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шоғаев Рим Сәлимулла улы
Шоғаев Рим Сәлимулла улы (Шугаев Рим Салимуллович) — 3 апрель 1938) - совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте - башҡорт
Биографияһы
1960 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, 1981 йылда Свердловск Юғары партия мәктәбен тамамлаған.
Сәғҙәткирәева Миңлегөл Байғужа ҡыҙы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1978-1984 йылдарҙа — Өфө дәүләт авиация институты, өлкән уҡытыусы;
Зеленка (Надеева ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Шәрипҡол
Шәрипҡол (Шарипкулово) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 403 кеше булған. Почта индексы — 453010, ОКАТО коды — 80235830009.
Тарихы
Ҡырмыҫҡалы районы Шәрипҡол ауылы тарихы Минең тыуған ауылым Шәрипҡол да Ҡырмыҫҡалы районының башҡорт ауылдарының береһе. Ул Стәрлетамаҡ өйәҙенә ҡараған. Ауылыбыҙҙы Яңы Мырҙа ауылынан күсеп килеүселәр нигеҙләгәндәр. 18 быуат аҙаҡтарында Мырҙа исеме менән ике ауыл булған. 5 — се ревизия (1795) мәғлүмәттәре буйынса был ауылдарҙың береһендә 20 йорт, ә икенсеһендә 24 йорт, 115 кеше булған. Икенсе ауыл Яңы йәки Бәләкәй Мырҙа тип аталған. 1816 йылғы 7-се ревизия мәғлүмәттәре буйынса был ауылда 8 йорт, 42 кеше генә ҡалған. Яңы Мырҙа ауылынан күсеп килеүселәрҙән Шәрипҡол ауылына нигеҙ һалыуҙары ошо йылдарға тура киләлер. Сурағолов Шәкирйән Сабирйән улы (1930 йылғы) ауылдың барлыҡҡа килеү тарихы тураһында түбәндәгеләрҙе һөйләне : "1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашып, ҙур батырлыҡтар күрһәткәне өсөн батша башҡорттарға грамота биргән. Ошо грамота нигеҙендә бер — нисә йорт кешеһе, Мырҙанан айырылып, ошо Шәрипҡол еренә күсеп ултырған. Был урында урман булған, улар урман ботарлап килеп ултырған ". 1834 йылғы 8 — се ревизия мәлендә Яңы Мырҙа Шәрипҡол исеме менән күрһәтелгән. Был осорҙа ауылда барлығы 8 йорт, 64 кеше булған. 1870 йылда 25 йортта 135 кеше, ә 1905 йылда 164 кеше йәшәгән. Топонимдар һүҙлегендә: " Шәрипҡол (Шарипкулово) д. в Кармаскалинском районе. От антропонима Шәрипҡол. Другое название Өмөтбай ",- тип күрһәтелгән. 30 — сы йылдарға тиклем ауылдың Өмөтбай тигән икенсе исеме лә киң ҡулланылған булған. «Ауылды нигеҙләүселәр араһында Өмөтбай исемле кеше лә булған. Тәүҙә ауылды Өмөтбай һәм Шәрипҡол исемдәре менән берҙәй атап йөрөткәндәр. Шәрипҡоло бик йылғыр, әүҙем, ҡыйыу булған. Хөкүмәт тарафынан үткәрелгән сираттағы ревизия мәлендә Шәрипҡол ауылды үҙ исеме менән билдәләткән. Ә халыҡ хәтерендә оҙаҡ йылдар буйына уның икенсе исеме лә һаҡланып килгән» (Шәрипҡолов Фаяз Исмәғил улы (1942 йылғы) һөйләүе буйынса).
Чеш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорттарҙа хайуандар һәм ҡоштар культы
Башҡа халыҡтарҙа
Ҡоштар культын яҙ башланыуға һәм яҙғы сәсеүҙең тамамланыуына арналған традицион календарь байрамдарҙа — һабантуйҙа, ҡатын-ҡыҙҙарҙың «Ҡарға бутҡаһы» байрамында һ. б. күҙәтергә мөмкин.
Плебания (Несвиж)
Тарихы
1972 йылда бинала Симон Будныйға мемориаль таҡтаташ ҡуйыла. 1982 йылда бина  янында  Будный Симон һәйкәле ҡуйыла (скульпторы С. Горбунова, архитекторы Ю. Казаков).
Яковлевка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Яковлевка (Яковлевка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3 кеше. Почта индексы — 453004, ОКАТО коды — 80235805011.
Иван-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каамга
Каамга — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Сумульта йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Таволжанка (Вятка ҡушылдығы)
Таволжанка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Ғиләжев Ғабдулла Ғабдрахман улы
Биографияһы
1948 йылда Өфөлә Башҡорт театр-художество училищеһын В. Ғ. Ғәлимов, Р. Ш. Фәйзуллин курсы буйынса тамамлай.
1959 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театры режиссёры һәм директоры вазифаһын үтәй. 1958 йылда Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә И. Ә. Абдуллин һәм Ш. Ғ. Насиров драмаһы буйынса «Генерал Шайморатов» спектаклен ҡуя, был уның тәүге режиссёрлыҡ эше була.
Харсута
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Килт
Тасуирламаһы
Килт бил тирәләй бәйләнгән туҡыма киҫәгенән ғибәрәт, арт яҡтан плиссе итеп, бөрөп йыйыла һәм 2-3 ҡаптырма менән ҡайыш ярҙамында беркетелә; ғәҙәттә килт ваҡ әйберҙәр өсөн «спорран» тигән махсус сумка менән бергә йөрөтөлә. Килт ҙур бөркәнсек — пледтан килеп сыҡҡан, ул — иң аҫҡы өлөшө. Тарихи ҙур плед ярайһы уҡ оҙон һәм киң була, уны яурынға һалып йөрөтөргә йәки, һауа торошо насар булғанда, бөркәнергә мөмкин. Килт традицион йөн шотландканан — тартандан эшләнә.
Борханова Флүрә Булат ҡыҙы
Биографияһы
1980—1983 йылдарҙа СССР Фәндәр Академияһының Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында өлкән лаборант булып эшләй.
2006 йылдан Рәсәй социологтар ассоциацияһының Республика бүлексәһе рәйесе вазифаһын башҡара.
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни тикшеренеүҙәре ғаилә һәм никахты анализлауға, был институттарҙың Башҡортостанда торошоноң һәм үҫешенең айырмалыҡтарына, Рәсәй йәмғиәтенең гендер социологияһы проблемаларына һәм уларҙың республикала сағылышына арналған. 90‑дан ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Каруанһарай (Санкт-Петербург)
Тарих
1757 йылда Растрелли проекты раҫлана. Төҙөлөштө сауҙагәрҙәр финансларға тейеш булған. 1758 йылғы «таш Каруанһарайҙы обер-архитектор Растреллий планы буйынса төҙөү» тураһында указ сыға, уның буйынса сауҙагәрҙәр төҙөгән кибеттәрҙе уларҙың мәңгелек һәм тыумыштан булған милке итеп һанарға ҡушыла. Растрелли проекты буйынса бина бик бай итеп һыланырға һәм скульптуралар менән биҙәлергә, ҡупшылығы менән һарайҙар бинаһынан бер нисек тә ҡалышмаҫҡа тейеш була. Төҙөлөш эштәре 1757 йылда башланып китә, әммә финанслау мәсьәләһе оҙаҡҡа һуҙыла, шунлыҡтан проект ҡабаттан тикшерелеп ҡарала.
1886—1887 йылдарҙа бинаның Нева проспектына сығып торған төп фасады әҙерәк биҙәп үҙгәртелә (Н. Л. Бенуа проекты буйынса).Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Каруанһарай бинаһы ныҡ зыян кисерә. Уны тергеҙеү проекттары конкурсы блокада ваҡытында уҡ башлана — 1942 йылда. 1945—1948 йылдарҙа Каруанһарай йорто тергеҙелә.
Каруанһарай линияһы
Ойошма үҙенең аҡсаһына универмаг бинаһына этаплап капиталь ремонт һәм реставрация үткәрә. Эш бер нисә йылға һуҙылған, был сығымдар федераль әһәмиәттәге ҡомартҡылар менән файҙаланған өсөн түләү сығымдары иҫәбенә инә
Самосюк Борис Алексеевич
Самосюк Борис Алексеевич (29 сентябрь 1957 йыл) — рәссам, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2010). 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы ағзаһы.
Билкент университеты
Тарихы
1967 йылда университетты төҙөүгә әҙерлек башлана, Анкараның көнбайышы яғынан ерҙәрҙе участкалары һатып алына. 1970 йылда бинаның нигеҙе һалына, унда әлеге ваҡытта административ бина китапхана һәм инженер факультеттары урынлашҡан. Тиҙ арала бер-бер артлы уҡытыусылар өсөн төҙөлгән йорттар, ашхана, ятаҡ, уҡыу корпустары һалына
Университетта уҡытҡан билдәле шәхестәр
Төрөк ғалимы, иҡтисадсы, профессор Сүбәҙәй Туған (Зәки Вәлиди Туғандың улы) 1987—1996 йылдарҙа Билкент университетының Иҡтисад, административ һәм социаль фәндәр факультеты деканы була, бөгөнгәсә шул уҡ юғары уҡыу йортоноң профессоры булып эшләй.
Шатров Самуил Михайлович
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби корреспондент булып хеҙмәт итә.
Черновка (Белорет районы)
Черновка (Черновка) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 126 кеше. Почта индексы — 453520, ОКАТО коды — 80 211 807 006.
Альпака
Тасуирламаһы
Кәүҙәһе сағыштырмаса оҙон, һомғол аяҡлы, оҙон һәм нәҙек муйынлы, баш бәләкәй. Улар ламаларға ҡарағанда еңелерәк. Төҫө, ғәҙәттә бер тонлы көрән, ҡара йәки күкһел һоро, һирәк осраҡта сыбар.
Харута (йылға)
Харута  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сухая Сыня йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Хаммурапи
Донъялағы иң боронғо хоҡуҡи документ- Хаммурапи кодексы, б.э.т. 1750 йылдар тирәһендә Хаммурапи батша дәүерендә яҙылған боронғо Бабил закондары тупланмаһы.
Шамши-Адад I менән берлек
Эшнунна батшаһы Дадушаның б.э.т. 1779 йылда вафат булыуы Хаммурапи менән Шамши-Адад араһында ҡаршылыҡтар башланыуға сәбәпсе була. Конфликт (ҡайһы бер шына яҙмалы документтар уны «һуғыш» тип атай) сығанаҡтарҙа әллә ни ентекле һүрәтләнмәгән, шулай ҙа Евфрат хәбәрләшеүҙең хәрби хәрәкәттәр арҡаһында туҡтап ҡалыуы тураһына мәғлүмәт бар. Был ҡаршы тороу оҙаҡҡа һуҙылмай, бер нисә йылдан ҡатнашыусылары уны онотмамыш була. Шамши-Адад һәм Хаммурапи Эшнуннаның яңы батшаһы Ибаль-пи-Эль II менән берлек төҙөй, шунан өс хаким бергәләшеп  Малгиум батшаһына ҡаршы китә (б.э.т. 1779 йыл). Мариҙа табылған хаттар хәрби хәрәкәттәр тураһында байтаҡ мәғлүмәт бирә. Үрге Месопотамия батшалығы ғәскәре Тигр буйлап түбән төшә һәм  Манкисумда Эшнунна ғәскәре менән ҡушыла. Улар Малгиумға бәреп инә. Малгиум солохто һатып алырға була, 15 талант (яҡынса 450 кг) көмөш бирә,  өс батша уны бүлешеп ала. Ҙур сумма булһа ла, Хаммурапи был еңеүҙе телгә алып тормай.
Грузия аграр университеты
Тарихы
1932 йылда ауыл хужалығы институтынан зоология факультеты айырылып сыға һәм уның базаһында Зоотехника ветеринария институты төҙөлә. Был институт 1959 йылда Грузияның Ветеринария тикшеренеүҙәре институтына тапшырыла һәм Зоотехния-ветеринария уҡыу-тикшеренеү институты исемен ала.
Илехова
Илехова — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кузюг йылғаһының һул ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Каерлык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дәүләт гуманитар фәндәр академик университеты
Тарихы
2008 йылда уҡыу йорто академик статусы ала һәм Дәүләт гуманитар фәндәр академик университеты исемен йөрөтә башлай.
Структураһы
Политология факультеты — Рәсәй Фәндәр академияһының Философия институты
Психология факультеты — Рәсәй Фәндәр академияһының Психология институты
Иҡтисад факультеты — Рәсәй Фәндәр академияһының Үҙәк иҡтисад-математика институты
Етәкселеге
Беренсе Проректор — Промыслов Н. В.
И. М. Сеченов исемендәге Беренсе МДМУ-ның ботаника баҡсаһы
Тарихы
Мәскәү фармацевтика институты (хәҙер И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина университеты) янындағы ботаника баҡсаһы студенттарҙың уҡыу практикаһы һәм ғилми эштәр базаһы булараҡ 1946 йылдың 25 сентябрендә булдырыла. Баҡсаһының проекты уның тәүге директоры Б. М. Гинер тарафынан ботаник В. Н. Ворошилов менән берлектә эшләнә. 1947 йылдың яҙында беренсе үҫемлектәр ултыртыла. 1949 йылда ағас һәм ҡыуаҡ үҫемлектәрҙең 100-ҙән ашыу төрө ултыртыла. 1950-1960-сы йылдарҙа ботаника баҡсаһында генетик-селекционерҙар А. Р. Жебрак һәм В. В. Сахаров эксперименттар үткәрәләр.
Тасуирламаһы
2016 йылға ҡарата мәғлүмәттәр буйынса, ботаника баҡсаһында яҡынса үҫемлектәрҙең 1505 төрө үҫә, шул иҫәптән һирәк осрай торған 6 м бейеклектәге сәскәләнеүсе магнолия кобус. Шулай уҡ реликт ике ҡалаҡлы гинкго, Майер аҡ шыршыһы, бүре емеше, Кавказ морознигы, гортензия черешчатый һәм башҡалар үҫә.
Индол (Чичка-Юла ҡушылдығы)
Индол — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чичка-Юл йылғаһының уң ярына тамағынан 399 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Хасовей-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ильина (Лехта ҡушылдығы)
Ильина — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лехта йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Задич Алма
Алма Задич (Alma Zadić, 24 май 1984 йыл; Тузла ҡалаһы, Босния һәм Герцеговина Социалистик Республикаһы, Югославия) — Австрия юрисы һәм сәйәсмәне. Себастьян Курц осорондағы Икенсе хөкүмәттә 2020 йылдың 7 ғинуарынан юстиция министры.
Тормош баҫҡыстары
Сәйәсәткә килгәнсе күп милләтле «Freshfields Bruckhaus Deringer» Юридик фирмаһының Лондон штаб-квартираһында Задич өлкән ғилми хеҙмәткәр була.
Шумер һәм Аккад батшалары исемлеге
Шумер һәм Аккад батшалары исемлеге — боронғо Көньяҡ Месопотамиялағы дәүләттәрҙең хакимдары исемлеге. Ниппур батшалар исемлегенә нигеҙләнгән, башҡа сығанаҡтарҙан тулыландырылған. Батшаларҙың идаралыҡ ваҡыты һәм оҙайлығы ныҡ ҡына арттырып күрһәтелгән.
Туфанға (династияларға) тиклемге осор батшалары
Беҙҙең эраға тиклем XXX быуат йәки элгәрерәк
Киштың II династияһы
Беҙҙең эраға тиклем XXVI—XXIV быуаттар Хакимлыҡ Хамазиға күсә
Аккад династияһы
Беҙҙең эраға тиклем 2316—2137 йылдар
Арҡалыҡ
Арҡалыҡ - (Аркалы́к, Арқалық) — Ҡаҙағстандың Ҡостанай өлкәһе өлкә буйһоноуындағы ҡалаһы. Элгәре Турғай өлкәһе үҙәге булған. 1956 йылда нигеҙ һалынған, 1965 йылда ҡала статусын алған. Арҡалыҡтан өлкә үҙәге Ҡостанайға тиклем алыҫлыҡ  — 454 км, Астанаға — 611 км. Ҡаҙағстандың иң ҙур ҡалаһы - биләгән майҙаны  15 587 кв.км. тәшкил итә
Тарихы
Ҡостанай өлкә башҡарма комитетының 1950 йылдың 13 октябрендәге ҡарары менән Ҡостанай өлкәһенең Амангилде районында эшселәр ҡасабаһы барлыҡҡа килтерелә.
Административ бүленеше
Ҡала составына 19 ауыл тораҡ пункты,  2 ауыл округы инә.
Истопенька
Истопенька — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меньша йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡ ҡурғаш
Аҡ ҡурғаш (химик символы — Sn; Stannum) — химик элементтарҙың периодик таблицаһында бишенсе перодтың 14-се элементы (иҫке классификация буйынса  —  IV төркөмдөң төп элементы). Атом номеры 50. Еңел металдар төркөмөнә ҡарай.Нормаль шарттарҙа аҡ ҡурғаш һығылмалы, сүкелеүсән, еңел эреүсән көмөш-аҡ төҫтәге ялтыр металл. Аҡ ҡурғаш өс аллатропик модификацияла була:  13,2 °C түбән температурала алмас куб рәшәткәле тотороҡло α-аҡ ҡурғаш (һоро ҡурғаш), 13,2 °C юғарыраҡ температурала тетрогональ рәшәткәле β-аҡ ҡурғаш (аҡ ҡурғаш). γ-ҡурғаш —  161°C—232  градустар интервалында барлыҡҡа килә.
Измир
Ғосман һәм төрөк осоро
Һуйыш һәм 1923 йылда гректарҙы төрөктәргә алмашыу Измирҙың дини һәм этник составын ныҡ үҙгәртә. Ҡала тулыһынса мосолман төрөк ҡалаһына әйләнә.
Хазиев Ғәҙелгәрәй Закир улы
Биографияһы
Башҡорт дәүләт университеты янындағы докторлыҡ диссертацияларын яҡлау буйынса махсуслаштырылған советтың рәйесе (1947—1951).
Хеҙмәттәре
Гельминты домашних птиц отряда куриных в БАССР. М., 1968;
Патрасуй
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
8 Март (Өфө)
8 март — Өфө ҡалаһы Ленин районындағы ҡасаба (Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡала советының 2007 йылдың 15 ноябрендәге 29/14-се ҡарарының 1-се Ҡушымтаһы. Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы сиктәрендә ҡала төҙөү ҡиммәте минималь булған территориялар исемлеге). Кооператив биҫтәһенә инә.
Сельфидже Чиу
Биографияһы
1998 йылда Чиу үҙенең «Тормош елдәре» (Winds of life) тигән китабында мемуарҙарын, төрлө йылдарҙа сыҡҡан башҡа әҫәрҙәрен баҫтырып сығара.
Ҡәҙриә
Этимология
ҠӘҘРИӘ [ғәр.] Һөйөклө, ҡәҙерле
Кусимова Таңһылыу:
ҠӘҘРИӘ ғәр. — ҡәҙерле, хөрмәтн ле
Рәсәй Фәндәр академияһының Дағстан фәнни үҙәге Тау ботаника баҡсаһы
Тарихы
Леваши районы биләмәһендәге, Цудахар ауылынан 2 км алыҫлыҡта, Сана йылғаһының уң ярында 10 гектар ер Рәсәй Фәндәр академияһының Дағстан фәнни үҙәге Тау ботаника баҡсаһына бирелә.
17 август 1982 й. — Дағстан АССР-ының Министрҙар Советы Гуниб таулығында 500 га ерҙе, башлыса урман, «Таулы-Дағстан дәүләт ботаника баҡсаһы» булдырыу өсөн бүлеп биреү тураһында ҡарар сығара.
Һарытау дәүләт медицина университеты
Тарихы
Медицина факультетының беренсе курсына 1909 йылда 92 студент һәм 14  тыңлаусы ҡабул ителә. В.И.Разумовскийҙың иҫ киткес энергия арҡаһында бөтә предметтар буйынса беренсе курстың лекцияларын системалы уҡыу башлана.
1911 йылдың февралендә Һарытау университеты студенттары араһында эшселәр менән теләктәшлек забастовкаһы тоҡана. Студенттар сыуалыштары менән көрәшкә ике министрлыҡ: мәғариф һәм эске эштәр берләшә. Ҡыуылған студенттарҙы кисекмәҫтән  армияға саҡырырға ҡарар ителә. Быны белеп, В. И. Разумовский бер студентты ла ҡыумай. Л.А.Кассо етәкслегендә Рәсәй империяһының Халыҡ мәғарифы министрлығы В.И.Разумовскийҙың  прогрессив ҡараштарын, ныҡлы ихтыярын,  принципиаллеген хупламай
Фәнни эшмәкәрлеге
== Структураһы ==
Алыҫ Төньяҡ
Халҡы
Урыҫ күскенселәре тоҡомдарын — поморҙар, русскоустьинлылар, якутяндар, походчансылар һәм марковлылар—аҫаба халыҡ рәтенә индерәләр.
Бретлебен
Бретлебен (Bretleben) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 579 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,62 км2. Диңгеҙ кимәленән 128 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6556 һәм автомобиль коды — KYF.
Деним
Деним (бер версия буйынса serge de Nîmes "Ним туҡымаһы ") — ныҡлы кизе-мамыҡ туҡыма.
Качуг (Пичуга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Кайнзара
Кайнзара — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Едиган йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәтшин Рәлиф Фәйзел улы
Әхмәтшин Рәлиф Фәйзел улы (24 ғинуар 1963 йыл) — рәссам. РФ Рәссамдар союзы ағзаһы.
Биографияһы
1989 йылда Өфө сәнғәт училищеһы>ның художество бүлегенә уҡырға инә.
Ғаиләһе
Ҡатыны Эльвира менән айырылышҡандар, 2009 йылғы ҡыҙы Софья бар.
Качуг (Юга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Межевой (Һатҡы районы)
Тарихы
Межевойға индерелгән боронғо тораҡ пункт тип Яңы Пристань ауылын (элгәрге атамаһы — Саткинская Пристань) атарға була: уға эшҡыуар Н. Г. Лазарев 1778 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1775) йылда, Златоуст (Алтынтамаҡ), Ҡуҫа һәм Һатҡы металлургия заводтарынан йылға буйынса суйын ағыҙыуға ҡулайлаштырылған барка-коломенкаларға пристань төҙөгән ваҡытта нигеҙ һалған.
Межевой Лог ҡасабаһына 1930-сы йылдар уртаһында боксит ҡаҙылмаларын табылғандан һуң нигеҙ һалынған. Ҡасабаға урын ике тау араһы ҡултығынан бирелә (ошо урында Ҡыйғы районы Ҡолмәт ауылы менән межа үтә).
Социаль өлкәһе
- Межевой ҡасабаһы тарих музейы,
- ике китапхана,
Хольце-Соим
Хольце-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хольце-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәхәүетдинова Мәстүрә Низам ҡыҙы
Биографияһы
Бер үк ваҡытта 1938—1943 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Архитекторҙар союзы идараһы рәйесе. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында эвакуацияланған предприятиеларҙы урынлаштырыу эше менән етәкселек итә.
Ҡәмәриә
Этимология
ҠӘМӘРИӘ [ғәр.] Ай һымаҡ кәмселекһеҙ, матур
Джигитлевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Кедра (Кичменьга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каспранский Әхмәткамал Әхмәҙинур улы
Биографияһы
1923 йылда Каспранский ҡабатттан Рәсәйгә ҡайта, Орехов-Зуев өйәҙ профсоветында эшләй. 1923 йылдың 11 сентябрендә РКП(б)-нан сығарылған була, әммә ҡайтҡандан һуң, 1926 йылдың 11 ғинуарында, партия сафтарында ҡабаттан тергеҙелә. 1930—1937 йылдарҙа — БАССР-ҙың Игенселек халыҡ комиссариатында иҫәп һәм статистика бүлегенең өлкән иҡтисадсыһы.
Мәкәш ауыл Советы (Дәүләкән районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Фәхретдинов Һарун Исмәғил улы
Ғаиләһе
Һуғыштан һуң Һарун Фәхретдинов күрше Урмансы ауылынан Мырҙашева Рәйсә Ғаян ҡыҙына (1927—2003) өйләнә. Татыу ғаиләлә 10 бала: Йосоп, Мәрйәм, Морат, Миңдегөл, Йомагөл, Йомаҙил, Жамбулат, Разия, Жәлил, Римма тәрбиәләнә. Ғүмәр исемле улдары бала сағында вафат була.
Ким Чен Ир
Ким Чен Ир ( Концевич буйынса — Ким Джонъиль ; тыуған ваҡыттағы исеме Юрий Ирсенович Ким тыуған саҡтағы исеме; 16 февраль 1942 йыл — 17 декабрь 2011 йыл ) — Төньяҡ Кореяның дәүләт, сәйәси, хәрби һәм партия эшмәкәре, Корея Халыҡ-Демократик Республикаһының Бөйөк етәксеһе Корея хеҙмәт партияһы Үҙәк комитетының генераль секретары, Корея халыҡ армияһының Юғары баш командующийы, КХДР Дәүләт оборона комитеты рәйесе
Ул Ким Ир Сендың улы, Ким Чен Ындың атаһы КХДР Генералиссимусы (2012, үлгәндән һуң) дүрт тапҡыр КХДР Геройы.
Дәүләт башлығы
1994 йылдың 12 июлендә Корея Хеҙмәт партияһы Үҙәк Комитетының ябыҡ пленумында илдәге бөтә власть тулылығын Ким Чен Ирға тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 6 октябрҙә Ким Чен Ир рәсми рәүештә «бөйөк етәксе» тип аталды, ә атаһы «бөйөк юлбашсы» тип йөрөтөлгән була. Атаһы үлгәндән алып Ким Чен Ир ил һәм Корея Хеҙмәт партияһы менән етәкселек итә, иҡтисад, мәҙәниәт һәм милли оборона өсөн яуап бирә, илдең ядро программаһын тормошҡа ашырыуҙы етәкләй, Көньяҡ Кореяға ҡарата сәйәсәтте билдәләй. 1997 йылдың 8 октябрендә Корея Хеҙмәт партияһының Үҙәк комитеты менән Корея Хеҙмәт партияһының Үҙәк хәрби комитетының махсус хәбәре баҫылып сыға, унда халыҡҡа «бөйөк етәксе» иптәш Ким Чен Ирҙың Корея Хеҙмәт партияһының Генераль секретары вазифаһына һайланыуы тураһында хәбәр ителә. Бер йылдан 1998 йылдың 5 сентябрендә Ким Чен Ир КНДР-ҙың Оборона дәүләт комитеты рәйесе вазифаһына һайлана, бының менән уның тотош илдең сәйәси, хәрби һәм иҡтисади көстәре менән етәкселек итеүе күҙ уңында тотола.
Шәхес культы
Ким Чен Ир Төньяҡ Кореяла идара иткән йылдарҙа, атаһы идара иткән ваҡытҡа оҡшаған, уның шәхесен данлау һәм аллалаштырыу сәйәсәте дауам иткән. Күҙәтеүселәр фекеренсә, Корея Халыҡ Демократик Республикаһында СССР-ҙа Сталиндың шәхес культына оҡшаш культ барлыҡҡа килгән. Ким Чен Ир портреттары барлыҡ йәмәғәт учреждениеларын биҙәгән. 1980 йылдарҙан Ким Чен Ирҙың биографияһы, атаһының биографияһы кеүек үк, мәктәптәрҙә рәсми өйрәнеү предметына әүерелә. Бөтә китаптар йәки мәҡәләләр уның эштәренән өҙөктәр менән башланған, ә Төньяҡ Корея баҫмаларында юлбашсының исеме махсус ҡуйы шрифт менән йыйылған. Ким Чен Ир хөрмәтенә шиғырҙар һөйләгәндәр, салюттар ойошторолған, ил артистары үҙ сығыштарын уға бағышлаған, юлбашсының тыуған көнө дәүләт байрамы итеп билдәләнгән.
Кайгадат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сиктәрҙә (хикәйә)
«Сиктәрҙә» — Александр Солженицын хикәйәһе. Тәүге тапҡыр"Новый мир" журналының 5-се һанында 1995 йылда баҫыла. Хикәйәлә Рәсәйҙәге Беренсе бөтә донъя һуғышы, Граждандар һуғышы, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғалары һүрәтләнә. Композицияһы буйынса был әҫәр авторҙың «Эго» хикәйәһе менән бәйле һәм уның икенсе киҫәге: уларҙа Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы ваҡиғалары һүрәтләнә һәм төп геройҙар: Павел Васильевич Эктовтың (Эго) һәм маршал Г. К. Жуковтың - яҙмыштары сағыштырылып күрһәтелә.
Фон
Хикәйәлә Рәсәйҙә Беренсе бөтә донъя һуғышы, Граждандар, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәм һуғыштан һуңғы СССР-ҙағы ваҡиғалар тураһында һүҙ бара.
Йөкмәткеһе
«Сиктәрҙә» хикәйәһендә автор буласаҡ маршал Жуков портретының психологик деталдәрентулы һүрәтләй Хикәйәләге күп кенә кешеләрҙең конкрет прототиптары бар. Солженицын был хикәйәһендә тарих кешенән шәхес яһамай, ә кеше, үҙенең һәләтлеген ҡулланып, үҙенән кәрәкле шәхес барлыҡҡа килтерә тигән фекерҙе әйтә. Кеше үҙе тарихта үҙ урынын таба һәм шул урында йәшәй. Жуков өсөн шунда урын булып армия тора. Жуковтын нисек итеп үҙ урынын табыуы тураһында Солженицын был хикәйәлә бәйән итә. Хикәйәлә Жуковтың нисек итеп ауылда эшләгәне, "герман һуғышында" булыуы, Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итеүе, отставкала булған саҡта мемуарҙар яҙыуы тураһында һүҙ бара.
Шулай уҡ ҡара
Александр Солженицын библиографияһы
Орловка ауыл Советы (Благовещен районы)
Орловка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Благовещен районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Ецока
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Лаба йылғаһы башынан Чамлык йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Аналитик химия
Фән булараҡ уның предметы — булғанды камиллаштырыу һәм анализдың яңы ысулдарын эшләү, уларҙы ғәмәли ҡулланыу мөмкинлектәрен эҙләү, аналитик ысулдарҙың теоретик нигеҙҙәрен өйрәнеү.
Европа олимпия комитеттары
Ҡатнашыусы илдәр
Европа уйындарында һәм Олимпиадаларҙа ҡатнашыу өсөн илдәрҙең суверен булмаған өлөштәре йә дөйөм танылмаған дәүләт булған  Фарер утрауҙарының, Каталонияның, Гибралтарҙың, Төньяҡ Кипрҙың, Абхазияның, Көньяҡ Осетияның Милли олимпия комитеттары Европа олимпия комитеттарының һәм Халыҡ-ара олимпия комитетының таныуын эҙләй.
Әмиров Марс Ғизетдин улы
12 уйлап табыуға автор таныҡлығы бар. 40-тан ашыу ғилми баҫма хеҙмәт авторы.
Джованни Беллини
Иртә осоро
Беллини тере сағында уҡ бик күп абруйлы заказдар үтәгән танылған оҫта була, әммә уның ижади яҙмышы, уның мөһим әҫәрҙәренең яҙмышы ла, насар документаль рәүештә теркәлгән, шуға күрә картиналарҙың күпселегенең датаһы яҡынса. Рәссамдың тыуыу датаһы аныҡ билдәле түгел. Әгәр Вазари 1516 йылда Джованниҙың йәшендә вафат булыуын раҫлаһа, уның тыуыуын 1426 йыл тип һанарға кәрәк. Әммә был һаҡланып ҡалған документтарға тура килмәй.
Утвай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кнубовец Леонид Яковлевич
Биографияһы
1982 йылдың 17 сентябрендә КПССтың Түбәнге Кама ҡала комитеты бюроһы һәм халыҡ депутаттары ҡала Советы башҡарма комитеты ҡарары менән Дубовец Леонид Яковлевич «Түбәнге Кама ҡалаһының Почетлы гражданины» исеменә лайыҡ була.
Аҙнай (Бишбүләк районы)
Аҙнай (Азнаево) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 411 кеше. Почта индексы — 452059, ОКАТО коды — 80212816004.
Мәүлитова Мәғрифә Зәки ҡыҙы
Биографияһы
1945 йылдан «Башнефтехимзаводы» производство берекмәһенең производство‑техник бүлеге өлкән инженеры булып эшләй.
Абзай (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
Мәсет, мәҙрәсә, һыу тирмәне була. XIX быуат аҙағында 2 сауҙа кибете иҫәпкә алына.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Әлеге ваҡытта Абзайҙа урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана эшләй.
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй йәниҫәбенә ярашлы, башҡорттар һаны 96 %тәшкил итә.
Варданян Вардуи
Варданян Вардуи (Վարդուհի Վարդանյան; 27 июнь 1976 йыл, Ереван — 15 октябрь 2006 йыл, Севан-Мартуни) — әрмән эстрада йырсыһы.
Пран
Карьераһы
1969—1982 йылдарҙа Пран, Раджеш Кханнанан ҡала, Болливудтың иң юғары түләнмәле актёры тип һанала. 1973 йылда ул ваҡытта Болливудта яңыларҙан булған Амитабх Баччанды режиссёр Пракаш Мехраның «Һуңлап килгән яза» фильмына төп ролгә тәҡдим итә, был ролгә алдан билдәлерәк булған актёрҙарҙы, мәҫәлән, Дев Анандты йәки Дхармендраны саҡырырға планлаштырылған булған. Ошонан һуң Пран һәм Баччан бергә 16 картинала төшә: «Амар, Әкбәр, Антони», «Мафия башлығы» (1978), «Ганга исеме менән ант итәм» (1978), «Тоғро дуҫтар» (1980), «Калия» (1981) һәм башҡалар. Пран Манмохан Десаиҙың яратҡан актёры була һәм Десаи уны үҙенең картиналарына даими саҡырып торған. Пран уның «Мутлашыусы» (1960), «Алдаҡсы» (1963), «Мәңгелек мөхәббәт әкиәте» (1977) һәм «Яҙмыш» (1981) фильмдарында төшә.
Бисәләр батшалығы (хикәйә)
Баҫмалар
Чехов тере саҡта хикәйә немец, венгр һәм серб-хорват телдәренә тәржемәләнә.
Сюжет
Иртәгеһен иртәнсәк Анна Акимовнаны Христос Раштыуаһы менән лакей Мишенька ҡотлай. Хужабикә уға биш һум бирә. Һуңынан ул дауахананан уны байрам менән ҡотларға килгән батюшка менән дьякты, общиналағы монах ҡатын-ҡыҙҙарҙы, приют балаларын, заводтың егерме хеҙмәткәрен, үҙе бағыусы булған мәктәптең уҡыусыларын үҙ йортонда ҡабул итә. Уға килеүселәрҙең барыһын да ул һыйлап сығара. Ҡотлаусылар араһында Пименов та була… Анна Акимовна үҙенең ҡатын-ҡыҙ булараҡ Пименовҡа оҡшауын аңлай. Ул: «Бына ғашиҡ булырға ла,. заводтан ҡотолорға ине…»- тип хыяллана башлай. Әгәр уның мәрхүм атаһы тере булһа, моғайын, уға Пименовҡа кейәүгә сығырға ҡушҡан булыр ине һәм вәссәләм. Ул саҡта завод ысын ирҙәр ҡулына күсер ине.
Караев Алексей Борисович
Биографияһы
1993 йылда Караев Алла Германовна Сладкевичтың «Learn English! Инглиз телен өйрәтеү!» исемле дәреселегндә рәссам-иллюстратор булараҡ ҡатнаша.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
РСФСР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1990).
Сыңғыҙ Айытматов исемендәге Рус дәүләт милли драма театры
Тарихы
2007 йылдың 2 авгусында Ҡырғыҙстан Республикаһы президенты указына ярашлы, театрға Милли статусы бирелә һәм ул Рус дәүләт милли драма театры тип атала башлай.
8 апрель
8 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 98-се (кәбисә йылында 99-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 267 көн ҡала. {{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Мордва мифологияһы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Вологда дәүләт педагогика университеты
Дөйөм мәғлүмәт
Педагогика: математика, информатика, физика, биология, химия, география, тарих, урыҫ теле һәм әҙәбиәте, урыҫ һәм сит телдәр, Сит телдәр (инглиз, алман, Француз), социаль эш, Социаль педагогика, педагогика һәм психология, педагогика һәм башланғыс белем биреү методикаһы, физик культура, музыка белеме, музыка белеме, музыка фольклоры «специализацияһы булған музыкаль белем биреү».
Педагогик булмаған: ойошма менеджменты, юриспруденция, мәҙәниәт, журналистикаға, ғәмәли математика һәм информатика.
Йылайыр ҡәлғәһе
Пугачёв ихтилалы осоронда
Ҡәлғә тураһында А. С. Пушкиндың «Пугачёв тарихына» («История Пугачёва») черновиктарҙа мәғлүмәттәр, шул иҫәптән Йылайыр ҡәлғәһен каратель отрядтары тарафынан ҡулланыу буйынса ниәттәре теркәлгән.
Үтәнеш
Үтәнеш һырты тураһында
Үтәнеш һырты Башҡортостандың Мәләүез районында урынлашҡан Башҡорт (Көньяҡ) Урал һырттарына ҡарай.
Анпилогов Поликарп Иванович
Биографияһы
1945 йылдың апрелендә старшина Поликарп Анпилогов демобилизациялана. Колхоз рәйесе урынбаҫары, бригадир булып эшләй. Аҙаҡ Башҡорт АССР-ының Октябрьский ҡалаһына күсеп килә. 2007 йылдың 7 июнендә ошонда вафат була. .
Үтәнеш
Үтәнеш һырты тураһында
Ландшафы төрлөсә, һоро урман тупрағы менән ҡапланған төньяҡ өлөшөндә киң япраҡлы ағастар урманы үҫә. Тауҙың көньяҡ өлөшө һоро тау‑урман һәм кәҫле көлһыу тупраҡтарҙағы йүкә, имән, саған ҡатыш дала үләнле үҫкән киң япраҡлы урмандарҙан тора.
Кучин Александр Васильевич
Кучин Александр Васильевич (31 май 1949 йыл) — ғалим-химик, Рәсәй ФА ағза-корреспонденты (2000), органик синтез һәм метал органик синтез өлкәһендәге күренекле белгес, А.Н. Несмеянов исемендәге премия лауреаты (1999).
Биографияһы
1990 йылдан алып — РФА Коми ғилми үҙәге Урал бүлегенең  химия бүлеге мөдире.
Бишкәзә
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Растёгин Григорий Сергеевич
Растёгин Григорий Сергеевич (1902 — 30 ноябрь, 1971, Сембер губернаһы, Лаишевка ауылы) — ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының 1-се секретары (1939).
Уразова Гүзәл Асҡар ҡыҙы
Биографияһы
Ҡазан дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт академияһына уҡырға керә. 2-се курстан Ҡазан дәүләт педагогия университетының музыка факультетына уҡырға күсә. Мәскәү иҡтисад, статистика һәм информатика университетын, Татарстан президентының дәүләт хеҙмәте һәм муниципаль идаралығы академияһын тамамлай.
Хор-Пун-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Волзеват
Волзеват — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Белоярский районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Керкаюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Красавин Александр Павлович
Биографияһы
1977—2011 йылдарҙа Күмер сәнәғәтендә тирә-яҡ мөхитте һаҡлау ғилми-тикшеренеү һәм Проект-конструкторлыҡ институты директоры (генераль директоры), (1996 йылдан яғыулыҡ-энергетик комплексының экология төбәк-ара ҒТИ, МНИИЭкоТЭК, 2007 йылдан — ОАО) (Пермь) тип үҙгәртелә).
Технология һәм тау етештереү экологияһы өлкәһендә белгес. 200-гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы һәм авторҙашы. Донъя практикаһында аналогы булмаған ерҙе рекультивация микробиологик ысул авторы. 14 авторлыҡ таныҡлығы һәм 9 сит ил патентын ала.
Карайга
Карайга — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черкосовская старица йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы
Биктимерова Лилиә Рафаил ҡыҙы (12 ғинуар 1981 йыл) — йырсы. 2001 йылдан Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солист-вокалсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2012).
Итек тегеүсе һәм ен-пәрей
Сюжет
Ошонан һуң барыһы ла күҙ алдынан юғала. Федор күҙҙәрен асып ебәрә һәм үҙенең йоҡлап ятҡанлығын аңлай. Ныҡлабыраҡ ҡараһа, уның янында заказсы тора һәм уға: «Иҫәр! Йүнһеҙ! Ишәк! Мин һине, алдаҡсыны, аҡылға ултыртам! Ике аҙна элек үк заказ алдың, ә итектәр һаман әҙер түгел!» - тип ҡысҡыра.
Холодный (Ужеговица кушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Даянов
---
Елушкино (Кондинское районы)
Елушкино — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Кондинское районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Кильченга
Кильченга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 184 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Астрид Шведская
Биографияһы
Принцесса Астрид ике өлкән апаһы Маргарита (1899—1977), киләсәктә принцесса Датская, Марта (1901—1954), киләсәктә Норвегия кронпринцессаһы, һәм ҡустыһы Карл Густав (1911—2003) менән үҫә. Белемде йортта ала. Үткәрелгән балдарҙың береһендә Астрид Бельгия вариҫы, принц Леопольд, герцог Брабантский менән таныша. Күпмелер ваҡыт үткәс, 1926 йылдың мартында Леопольд үҙенең әсәһе королева Елизавета менән йәшерен рәүештә Стокгольмға килә. Йәштәр бер-береһен белер өсөн күп ваҡыттарын бергә үткәрә. Оҙаҡламай Бельгия короле йорто ике йәштең йәрәшеүе тураһында иғлан итә, өҫтәүенә королева Елизавета: «был никах мөхәббәт нигеҙендә ҡорола. Бер нәмә лә махсус ойошторолманы. Леопольд менән Астрид бер ниндәй баҫымһыҙ йәки дәүләт мәнфәғәте хаҡына тигән уйһыҙ үҙ тормоштәрен берләштерергә ҡарар итте», — ти.
Шафиҡова Гөлсирә Мазһар ҡыҙы
Биографияһы
1977 йылда Йонос ауылы китапханаһы мөдире итеп тәғәйенләнә һәм хаҡлы ялға сыҡҡынсы эшләй.
Акира Куросава
«Дерсу Узала»
Фильм 1975 йылда Мәскәү кинофестиваленең төп призын һәм Кино сәнғәте һәм фәндәр академияһының «Оскар» премияһын, шулай уҡ төрлө илдәрҙең башҡа күп кенә наградаларын яулай. Төрлө һораулама һөҙөмтәләре буйынса фильм кино тарихында төшөрөлгән иң бөйөк фильмдар исемлегендә йыш осрай.
Сафия бинт Һүәй
Биографияһы
Атаһы Һүәй ибн Әхтәб Мөхәммәт Пәйғәмбәргә дошманлыҡтың сигенә сыҡҡан, ансарҙар менән мөһәжирҙәрҙе үҙ-ара талаштырырға яйын эҙләп кенә торған кеше булған. Ҡорайыштар менән һүҙ беректереп яманлыҡтар ҡылған. Йәш сағында Сафия бик сибәр булған, тыуған ҡалаһы Мәҙинәлә уға өйләнергә теләүселәр бик күп булған. Тәүге ире ҡәбиләнең билдәле шағиры  Сәлләм бин Мишкәм әл Ҡурайза, тик никахтары оҙаҡҡа бармаған. Икенсе ире - Кинан ибн әр-Раби Бәни Нәдир ҡәбиләһендә юғары дәрәджәле кеше булған.
Ғүмеренең һуңғы йылдары
Усман ибн Аффан идара иткән осорҙа фетнәләр килеп сыҡҡас, Сафия хәлифте яҡлап сыға һәм уны ҡурсырға тырыша. Сафия бинт Һүәй Һижрәнең 50-се йылында баҡыйлыҡҡа күсә һәм Мәҙинәләге Йәннәт әл-Баҡый  зыяратында ерләнә.
Быков ауыл Советы (Благовещен районы)
Тарихы
2008 йылға Нуриман районы, Иҫке Надеждин ауыл Советы, Ильина Поляна ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш була («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы (ред. 19.11.2008)»).
Андреев Владимир Петрович
Биографияһы
Рәссам: пейзажсы, жанрсы, портретсы, индустриаль пейзажға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Андреев Владимир Петровичтың ижады Башҡортостанды индустриялаштырыу темаһы менән бәйле. Рәссам үҙенең бөтә ҡыҫҡа ғүмерен үҙгәреш кисергән Республиканы һүрәтләүгә бағышлаған. Уның төрлө масштаблы «Туймазынефть»., «Илгә ҡара алтын бирәбеҙ», «Эстакада янында» һ. б әҫәрҙәре шундай.
Алгебраик геометрия
Аффин күп төрлөлөктәре
Алгебраик күмәклекте ике бәләкәйерәк алгебраик күмәклектәрҙең берләшмәһе рәүешендә күрһәтеп булмай икән, ул килтереп булмай торған тип атала. Аффинн алгебраик күп төрлөлөк — ул килтереп булмай торған алгебраик күмәклек; алгебра телендә аффинн күп төрлөлөктәргә күпбыуындар ҡулсаһының ябай идеалдары ярашлы. Теләһә ниндәй алгебраик күмәклекте сикле һандағы алгебраик күп төрлөлөктәрҙең (уларҙың береһе лә башҡаларҙың аҫкүмәклеге түгел) берекмәһе күренешендә күрһәтергә мөмкин, һәм берҙән-бер ысул менән.
Рациональ функциялар
Әгәр ике аффин күп төрлөлөгө араһында билдәләнеү өлкәләрендә үҙ-ара кире булған ике рациональ сағылыш булһа, был күп төрлөлөктәр бирациональ эквивалентлы тип атала (эквивалент рәүештә, был күп төрлөлөктәрҙең рациональ функциялар яланы изоморфлы).
Ятья (Чишья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алгебраик геометрия
Ысын алгебраик геометрия
Ысын алгебраик геометрия — ысын алгебраик күмәклектәрҙе, йәғни ысын коэффициентлы алгебраик тигеҙләмәләрҙең ысын сығарылыштарын һәм улар араһында сағылыштарҙы өйрәнеү.
Грёбнер базисы
Грёбнер базисы тураһында мәғлүмәттәр был күмәклектең килтереп булмай торған компоненттарға тарҡалыуын иҫәпләү өсөн етмәй, әммә был мәсьәләне сисеү алгоритмдары бар.
Ҡайһы бер осраҡтарҙа Грёбнер базисын иҫәпләү ҡатмарлы: иң насар осраҡта уның, дәрәжәһе күпбыуындар ҡулсаһында үҙгәреүсәндәр һанына икеләтә экспонента (a^{b^x} күренешендәге аңлатма) булараҡ бәйле булған күпбыуындары булыуы мөмкин; базис элементтарының һаны шул уҡ тиҙлек менән үҫә ала. Хәйер, был ҡатмарлыҡтың өҫкө сиге, күп осраҡта ошо алгоритмдар ярҙамында бер нисә тиҫтә үҙгәреүсәнле күпбыуындар ҡулсалары менән эшләргә мөмкин.
Лабёнок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алтай (Кондинское районы)
Почта индексы — 628218, ОКАТО коды — 71116904001.
Ирекмәнлек
Ирекмәнлекте көйләүсе документтар
1990 йылда Парижда «Ирекмәндәрҙең дөйөм декларацияһы» ҡабул ителә. Унда ирекмәнлектең төп принциптары, маҡсаты һәм мәғәнәһе билдәләнә. 2001 йылда Амстерамда тағы бер «Ирекмәнлектең дөйөм декларацияһы» иғлан ителә. Унда донъялағы бөтә кешеләр ҙә матди дәртләндереү өмөт итмәйенсә, башҡа кешеләр йәки йәмғиәт өсөн кәрәк булған эштәрҙе башҡарырғаүҙ ваҡытын, һәләтен, көсөн ирекле сарыф итергә хоҡуғы булыуын раҫлай.
Батырҡаев Рәфис Хөтип улы
Биографияһы
Рәфис Хөтип улы Батырҡаев 1951 йылдың 22 майында Пермь өлкәһе Барҙы районы Танып ауылында тыуған. Атаһы — Хөтип Ишмөхәмәт улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, миҙалдар кавалеры, оҙаҡ йылдар дауамында ауыл Советы рәйесе булып эшләй. Әсәһе — Шәрифә Сәләхетдин ҡыҙы башланғыс класс уҡытыусыһы була. Уларҙың ғаиләһендә биш бала үҫә — дүрт малай һәм бер ҡыҙ.