cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дубинда Павел Христофорович
Биографияһы
1944 йылдың 22-25 октябрендә Шталлупенять (хәҙер Калининград өлкәһенең Нестеров ҡалаһы) ҡалаһы эргәһендәге Пешикен (Көнсығыш Пруссия) ауылы өсөн алышта рота страшинаһы Павел Дубинда, взвод менән командалыҡ итеп, беренсе булып дошман траншеяларына инә һәм дошмандың 4 һалдатын юҡ итә, бер офицерҙы әсирлеккә ала. 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә (1945 йылдың 24 марты).
Туҡтаным (күл)
Туҡтаным — Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы күл. Силәбе ҡалаһынан 80 км төньяҡ-төньяҡ-көнсығышта, Хәлит ауыл биләмәһе территорияһында урынлашҡан.
Географияһы
Яр буйын ҡаты үҫемлектәр (күрән, екән, ҡамыш) биләй; үҫемлектәр менән яҡынса 15%-ы ҡапланған.
Северная Уньша
Северная Уньша — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 289 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Соях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәйетов Уйылдан Ғилман улы
Биографияһы
1980—1982 йылдарҙа «Ленинсе» — «Ленинец», «Молодёжная газета» республика йәштәр гәзитендә эшләй.
Библиография
Сәйетов Уйылдан Ғилман улы 70 тирәһе ғилми хеҙмәт авторы, шул иҫәптән:
Млет
Географияһы
Утрау халҡы — 1111 кеше (2001 йыл), 99 % хорваттар тәшкил итә. Унда ҙур ҡалалар юҡ, карап һәм яхталар туҡтаған урын: Полаче (Polaage), Помена (Pomena) һәм Собра (Sobra). Уның көнбайыш өлөшөндә Милли парк урынлашҡан. Утрауҙың көнсығыш өлөшө һоҡланғыс бухталарындағы пляждары менән билдәле. Уның периметры буйынса уны ҡарауҙы еңеләйткән юл һалына. Утрау Млет каналы менән бүленгән Пельешац ярымутрауынан көньяҡта ята. Дубровник һәм Трстено нан даими һәм туристик рейстар йөрөй.
Степан-Ель
Степан-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 170 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Өлкән баҡсасы хикәйәһе
Тарих
Сахалинға сәйәхәт ҡылғанда был мәсьәлә Чехов өсөн ситләтелгән абстракт этика сфераһынан конкрет өлкәгә әйләнә. Чехов А. С. Суворинға, Сахалинда «үлем язаһынан башҡа барыһын да күрҙем» тип яҙа. «Остров Сахалин» китабының — «Нравственность ссыльного населения. — Преступность. — Следствие и суд. — Наказание. — Розги и плети. — Смертная казнь» бүлектәре үҙ күҙҙәре менән күреүселәрҙең һөйләүҙәре буйынса яҙылған.
Сюжет
Михаил Карлович һүҙгә ҡушыла һәм үҙенең аҡлау хөкөмөн ҡалдырыу яғында тороуы тураһында әйтә, сөнки судтағы присяжный заседателдәр хаталанырға һәм ғәйепһеҙ кешене ғәйепләүҙәре мөмкин, ти. Ул былай тип иҫәпләй: «Әгәр присяжныйҙар төрлө енәйәт дәлиле, дәлилләүсе әйберҙәргә һәм телмәрҙәргә ҡарағанда ғәйепләнеүсе кешегә нығыраҡ ышанһалар, был ғәйепләнеүсегә күрһәтелгән ышаныс төрлө донъя мәшәҡәттәренән үҙе бейегерәк тора бит...һеҙ кешене инандырығыҙ!» Артабан ул үҙенең өләсәһенән ишеткән бер хәлде һөйләй.
Бәләкәй генә бер ҡалала яңғыҙ Томсон йәки Вильсон тигән әфәнде йәшәй һәм ул кешеләрҙе бушлай дауаларға ҡарар итә. Ул ваҡытта ғалимдар ғәҙәттәге кешеләргә оҡшамаған була - көнө-төнө улар ауырыуҙарҙы өйрәнә, китаптар уҡый һәм кешеләрҙе дауалай. Ҡала халҡы быны аңлай, ғалимға буш һүҙҙәр менән уға ҡамасаулаҫҡа һәм тиккә генә уға йөрөмәҫкә тырыша. Табип ҡала халҡын балаларҙы яратҡан кеүек ярата. Ул үҙе үпкә сире менән сирләгән була.
Иҫке Ихсан
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Буйлюкем
Буйлюкем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кызыл-Шин (Бугузун) йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Мытец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Рысыҡай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт — башҡорттар (100 %).
Кузнецов Николай Иванович (артиллерист)
Биографияһы
Николай Иванович Кузнецов Пытручей ауылында, хәҙер Вологда өлкәһенең Вытегорск районы, крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
7-се кластан һуң фабрика-завод уҡыусылыҡ мәктәбен тамамлай. 1936 йылдан Зашеек станцияһында (хәҙер Полярные Зори ҡалаһы составындағы ҡала тибындағы ҡасаба). ФЗУ-нан һуң Мурманск өлкәһендә Кандалакшск электр станцияһын төҙөүҙә ҡатнаша.
Литва теле
Морфологик төҙөлөшө буйынса литва теле — флектив һәм синтетик тел. Синтаксисы һүҙҙәрҙең сағыштырмаса иркен тәртибе менән характерлана, нигеҙҙә һүҙҙәр тәртибе типологияһы (SVO) төп һанала. Лексика күп осраҡта күптәнән килгән, үҙләштерелгән һүҙҙәр араһында славянизм һәм германизм өҫтөнлөк итә.
Диалекттары
Әҙәбиәт теле ике төп һөйләшкә бүленә: аукштайт һәм жемайт наречиелары (был исемдәр — aukštaičių tarmės һәм žemaičių tarmės — происходят от литовских слов «высокий» һәм «низкий» литва һүҙҙәренән литва һүҙҙәренән килеп сыҡҡан һәм литва телендә һөйләшеүселәрҙең Неман йылғаһы ағымына ҡарата таралып ултырыуын аңлата. Аукштайт диалектында һөйләштәрҙең өс төп төркөмө айырыла: көнсығыш, көнбайыш һәм көньяҡ (дзук), жемайт диалектында — шулай уҡ өс: көнбайыш, төньяҡ һәм көньяҡ . dúona «хлеб» һүҙҙәренең тамырында һуҙынҡылары әйтелешенә ярашлы, көньяҡ жемайт һөйләштәрен йөрөтөүселәрҙе dū́nininkai, төньяҡ-жемайт һөйләшен йөрөтөүселәрҙе — dóunininkai, көнбайыш-жемайт һөйләштәрен йөрөтөүселәрҙе — dónininkai тип атайҙар.
Заманса әҙәби литва теле көнбайыш аукштайт диалектына нигеҙләнгән.
Тарихы
Литва һәм латыш телдәре араһында бүленеш б. э. т. I быуатында башланған, ә V—VII быуаттар дауамында был телдәр тулыһынса бүленгән. Яҡынса XIII—XIV быуаттарҙа литва телендә төп: аукштайт һәм жемайт наречиелары формалаша, артабан уларҙың тағы үҙ диалекттары барлыҡҡа килгән.
Литва әҙәби теленең тарихын киләһе этаптарға бүләләр    :
1795 йылда, Речь Посполитая өсөнсө тапҡыр бүленгәндән һуң, Литва Рәсәй империяһы составына ингәс, Литвала урыҫлаштырыу башлана. Ул ваҡытта литва теленең үҫешенә жемайт диалектында яҙған Симонас Даукантас һәм Мотеюс Валанчюс булышлыҡ итә. 1864 йылда, 1863 йылдың ғинуарҙағы ихтилалынан һуң, Вильна губернаһының генерал-губернаторы Михаил Муравьёв матбуғатта литва латиницаһын тыйыу индерә.
Исем
Литва телендә килеш менән үҙгәрештең 5 төрө айырыла, уларҙың һәр береһе парадигмаға бүленә. Дөйөм алғанда, парадигмалар 12 тәшкил итә.
Килеш менән үҙгәрештең беренсе төрөнә түбәндәге ялғаулы мужской род исемдәре ҡарай: -as (I парадигма), -ias или -j-as (II парадигма), -is или -ys (III парадигма).
III килеш менән үҙгәреш rankà «рука», vyšnià «вишня» һәм bìtė «пчела» һүҙҙәре миҫалында:
Килеш менән үҙгәрештең дүртенсе төрөнә -is ялғаулы женский род (IX парадигма) һәм мужской род (X парадигма) исемдәре ҡарай.
Һан
Литва телендә түбәндәге һан төркөмсәләре айырыла:
Ҡылым
Литва телендә ике залог: төп (действительный) һәм төшөм (страдательный) айырыла.
Предлогтар
Большинство предлогов употребляется препозитивно. В постпозиции всегда ставится только dėkà «благодаря», а liñk(ui) «по направлению», dė̃lei — «ради, из-за», viẽtoj «вместо» могут употребляться как препозитивно, так и постпозитивно, но чаще ставятся в постпозиции.
Өйрәнеү тарихы
XIX быуат уртаһынан литва теленең мәғлүмәттәрен сағыштырма-тарихи тел ғилеме әүҙем файҙалана башлай, уны сағыштырма-тарихи тел ғилеменең Август Шлейхер, Август Лескин, Карл Бругман, Адальберт Бецценбергер, Фердинанд де Сосюр, Вильгельм Томсен, Иосиф Юлиус Миккола, Йозеф|Й. Зубатый, Ян Михал Розвадовский, Филипп Фёдорович Фортунатов, Иван Александрович Бодуэн де Куртенэ кеүек мэтрҙары, шулай уҡ үҙ литва ғалимдары — Фридрих Куршат, Антанас Баранаускас, Казимерас Яунюс, Альбертас Юшка, Йонас Юшка (1815) тикшерә.
Яркалов Алексей Назарович
Биографияһы
1939 йылдың 19 сентябренән Ҡыҙыл Армия сафында. Бөйөк Ватан һуғышының тәүге көндәренән үк хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша. Һуғыш йылдарында биш тапҡыр яралана. 1944 йылдың 4 сентябрендә дошмандың контрһөжүмен кире ҡаҡҡанда 10 дошман һалдатын юҡ итә. 1944 йылдың 16 сентябрендә 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1944 йылдың 6-7 октябрендә Яркалов етәкселегендәге взвод дошмандың бер танкыһын, өс ут нөктәһен, өс пулемётын һәм 20 гитлерсыны юҡ итә. 1944 йылдың 30 ноябрендә 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1945 йылдың 14—18 ғинуарында Яркалов командалығында дошмандың 45 һалдаты, дүрт ут нөктәһе һәм ике машинаһы юҡ ителә. 1945 йылдың 29 июнендә 1-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә. 1947 йылдың апрелендә демобилизациялана.
Н. И. Пирогов исемендәге Рәсәй милли тикшеренеү медицина университеты
Университет тарихы
2010 йылда — Н. И. Пироговтың тыуыуына 200- йыл айҡанлы — уның исеме юғары уҡыу йорто атамаһында тергеҙелә
Вузға тиклем әҙерлек факультеты
2 июнендәге ҡарары менән асыла
Өҫтәмә профессиональ белем биреү факультеты
Үҙенең эшләү башында факультетта 4 кафедра иҫәпләнә: терапия, хирургия, һаулыҡ һаҡлау һәм социаль гигиена курсы менән һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу.
Оло Вербовка
Оло Вербовка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Рубежка йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Оло Шелюг (Пушма ҡушылдығы)
Оло Шелюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пушма йылғаһының һул ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Тукшумка (Теренгулька ҡушылдығы)
Тукшумка  — Рәсәйҙәге йылға. Ульяновск өлкәһе,Һамар өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Теренгулька йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вильма Хугоннаи
Биографияһы
1872 йылда Силашши ҡатынына Швейцарияның Цюрих университетына медицина факультетына уҡырға инергә рөхсәт бирә, әммә ул уҡыуға һәм йәшәүгә киткән сығымдарҙы үҙ аллы ҡапларға тейеш була. 1879 йылда Хугоннаи юғары уҡыу йортон тамамлап, сығарылыш квалификацион имтихандарҙы уңышлы тапшыра, һәм университет ҡарамағындағы хирургия клиникаһына эшкә урынлаша.
Көңгөр округы
Көңгөр округы (Кунгурский округ) — 1923—1929 йылдарҙа ғәмәлдә булған Урал өлкәһенең административ-территориаль берәмеге.
Тарихы
1923 йылдың ноябрь айында Көңгөр округы ойошторола. Округ үҙәге итеп Көңгөр ҡалаһы тәғәйенләнгән булған. Хәҙерге көндә ул Пермь крайындағы ҡала, Көңгөр районының административ үҙәге.
Этимологияһы
Был төбәктең топонимдарын өйрәнгән СССР һәм рәсәй географы, топонимика, картография буйынса белгес, профессор Евгений Михайлович Поспелов фараз итеүенсә, Көңгөр атамаһы ункур йәки унгур (мәмерйә, тарлауыҡ, ҡая тишектәре) тигән төрки һүҙенән алынған.
Воеводин Владимир Валентинович
Биографияһы
Физика-математика фәндәре докторы (1990), диссертация темаһы «Аналитические и инструментальные средства исследования тонкой структуры программ».
Рәсәй Фәндәр академияһыныъң мөхбир ағзаһы (2003).
Йәш фән докторҙары өсөн Рәсәй Федерацияһы Президентының гранттар Конкурсы еңеүсеһе.
Сумтынг-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Воеводин Владимир Валентинович
Фәнни эшмәкәрлеге
9 программалары менән тәьмин итеү ҙең хоҡуҡтарҙы теркәү тураһында таныҡлыҡ ала
Хихлуха Лев Васильевич
Төп ҡоролмалары
Подмосковьела айырым йорттар; Лыткарино ҡалаһында (Мәскәү өлкәһе), Сорғот ҡалаһында мансардалар өҫтәлгән 5-ҡатлы торлаҡ йорттарының реконструкцияһының пилот проекттары.
Оло Зубочистенка
Оло Зубочистенка — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1192 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иҫке Ҡалмаш
Ауыл тарихы
Иҫке Ҡалмаш ауылының ошо исемдәге йылға буйында урынлашыуы хаҡында 1709 йылда яһаҡлы крәҫтиән Ф. Г. Черемныйҙың башҡорт Усман Йәнырыҫовтан 3 һум аҡса алып тороуы тураһындағы документта яҙыла. XVIII быуаттың 30-сы йылдарынан алып Иҫке Ҡалмаш этник йәһәттән ҡатнаш ауылға  әүерелә. 1730 йылдан 1739 йылға тиклем Дыуанай улусы башҡорттары яҙмалары буйынса, ауыл ерҙәренә мишәрҙәр индерелә. 1784 йылдан башлап керҙәшлек килешеүе буйынса бында типтәрҙәр ҙә йәшәй. XIX быуат башынан алып бында татар дәүләт крәҫтиәндәре лә төпләнә.
Башкиров Виктор Андреевич
Биографияһы
Немец авиацияһы үҙенең беренсе һөжүмен 70 истребитель ярҙамындағы 110 бомбардировщиктар составында 1943 йылдың 22 майҙа иртә менән башҡара. 68 бомбардировщиктан торған беренсе эшелондың ике төркөмө 60 истребитель ярҙамында тимер юлы узелына барып етә һәм, башлыса 4000 метр бейеклектән пикелау ысулы менән, уны бомбаға тота.
1943 йылдың декабрендә 519-се истребителдәр авиация полкының һауа-уҡсылар хеҙмәте буйынса командир ярҙамсыһы капитан В А. Башкиров 233 хәрби осош яһап, 31 һауа һуғышында 14 дошман самолетын бәреп төшөрә.
Небич
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Шолга
Оло Шолга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шолга йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Польша тарихы
XVIII быуатта Польшала анархия башлана тиергә була, унда әкренләп Рәсәйҙең йоғонтоһо көсәйә, ә быуат аҙағында өс ил (Пруссия, Австрия, Рәсәй) Польшаны үҙ-ара бүлешкәндән һуң, был дәүләт бөтөнләй юҡҡа сыға. XX быуатҡа тиклем бойондороҡһоҙ поляк дәүләте бөтөнләй булмай, ара-тирә уның биләмәләрендә бик аҙ ғына ваҡытҡа Варшава герцоглығы, Поляк короллеге йәки Познань Бөйөк кенәзлеге кеүек дәүләттең рудименттары булдырыла. Польша дәүләте яңынан Беренсе донъя һуғышынан һуң, Икенсе Польша Республикаһы илде бүлгеләгән дәүләттәр тарҡалғас ҡына тергеҙелә. Ул 1939 йылға тиклем, йәки Икенсе донъя һуғышы башланғансы йәшәй. 1939 йылдың 1 сентябрендә фашистик Германия Польшаға һуғыш башлай, уның көнбайыш ерҙәрен баҫып ала, ә көнсығыштағы ерҙәргә (Көнбайыш Белоруссия һәм Көнбайыш Украина) совет ғәскәрҙәре инә. Тик 1944 йылда ғына Совет Армияһы һәм Польша халыҡ армияһы (Армия людове) немец ғәскәрҙәрен Польша еренән ҡыуа башлай. 1948—1949 йылдарҙа Көнсығыш Европа илдәрендә коммунистик режим урынлаша. 1952 йылдан дәүләт Польша Халыҡ Республикаһы тип атала. 1989 йылға тиклем был дәүләттә төп ролде Польша Берҙәм Эшселәр партияһы уйнай. Бынан тыш уның союздаш партиялары ла — ЗСЛ һәм СД була. 1980 йылдарҙа Польшала халыҡ хәрәкәте башлана. 1989 йылда үткән һайлауҙарҙан һуң илдә демократлаштырыу процессы һәм иҡтисади реформалар башлана. Өсөнсө Польша Республикаһы — НАТО (1999) һәм Европа берлеге (2004) ағзаһы.
1572—1697 йылдар
1572 йылда Зигмунт Август— һуңғы Ягеллон вариҫтар ҡалдырмай үлеп китә. Бынан һуң король һайлау ысындан ирекле була. Король һайлау сеймы (5 апрель — 20 май, 1573 йыл) Варшава янындағы Волиҙа үтә. Польша тәхетенә кандидаттар: француз принцы Генрих д’Анжу (Валуа), Австрия эрцгерцогы Эрнест Габсбург, швед короле Ян Ваза һәм рус батшаһы Иван IV Грозный була. Поляк дворяндары Генрих Валуаны (буласаҡ Франция короле Генрих III) яҡлап сығыш яһай. Шулай итеп, Генрих Валуа (герцог д’Анжу)- тәүге һайланып ҡуйылған Польша короле. Ләкин атаһы, Карл IX үлгәс, тиҙ генә Францияға ҡайтып, Франция короле тәхетенә ултыра.
1697—1795 йылдар
Августа III үлгәндән һуң Польша тәхетенә 1764 йылда Речь Посполитаяның һуңғы короле, Екатерина II фавориты, Станислав Август Понятовский ултыра. Уның осоронда Польшаны күрше Австрия, Пруссия һәм Рәсәй бүлешеп ала (1772, 1793, 1795). Речь Посполитаяны өсөнсөгә бүлгәндән һуң Станислав Август тәхеттән баш тарта, 1798 йылда ул Санкт-Петербургта үлә. 1768 йылда Варшава килешеүе төҙөлә, уның буйынса Рәсәй батшабикәһе поляк дворяндарының (башлыса, православиелағы) «кардиналь хоҡуҡтарының» төп гаранты тип атала. Был Речь Посполитая өҫтөнән Рәсәй протектораты урынлаштырыу тигәнде аңлата, быға яуап итеп, Бар конфедерацияһы (1768—1772) төҙөлә, конфедераттар Рәсәй менән һуғышырға ҡарар итә. Конфедераттарға ҡаршы Рәсәй ғәскәре ебәрелә (шул иҫәптән 1772 йылда башҡорт ғәскәре лә). Меңәрләгән конфедерат Ырымбур далаларына ебәрелә. XVIII быуаттың икенсе яртыһында бер нисә тапҡыр крәҫтиәндәр поляк милләтенә инәме, юҡмы, әллә поляктар тип тик шляхта ғына аталамы тигән һорау күтәрелә. Ауыл хужалығында эшләгән крәҫтиәндәрҙең 85—90 % крепостной крәҫтиән була. 1794 йылда Польшала Тадеуш Костюшко етәкселегендәге ихтилал башлана, ләкин поляктар үҙ дәүләтселеген һаҡлап ҡала алмай. Ихтилалда ҡатнашыусыларҙың бик күбе Рәсәйҙең алыҫ губерналарына һөргөнгә ебәрелә, шул иҫәптән поляктар Өфөгә лә килә. Улар Өфөлә тәүге театр спектаклдәрен ҡуя. Композитор М.Огинский һөргөнгә китер алдынан хәҙер киң танылған полонезын яҙа (Полонез Огинского «Прощание с родиной»).
Икенсе Польша Республикаһы (1918—1939)
1922 йылда инфляцияның көслө мәлендә Владислав Грабский финанс һәм аҡса реформаһы үткәрә, марканы злотый менән алмаштыра. Шул уҡ йылда ул Винценти Витос хөкүмәтендә эшләй башлай (милли берҙәмлек христиан союзы), был хөкүмәт эшмәкәрлеге сәйәси һәм иҡтисади көрсөккә килтерә. 1926 йылда илде катастрофа хәленә еткереүенә ҡарамаҫтан Чено-Пястов коалицияһы (Винценти Витос етәкселегендә) тағы ил менән идара итә башлай. Был осорҙа сит илдәр менән бәйләнеште нығытыу өсөн Гдыняла порт төҙөлә. Был идеяның авторы Эугениуш Квятковский була. Юзеф Пилсудский дәүләт түңкәрелеше яһай. Өс көн барған алыштарҙа 200 кеше һәләк була, президент менән хөкүмәт отставкаға китә.
Оккупация һәм репрессиялар
Советтар Союзына ҡушылған территориянан кешеләр күпләп көнсығышҡа оҙатыла (1940 — 1941йылдың беренсе яртыһы). Бик күп хәрбиҙәр, полиция хеҙмәткәрҙәре, интеллигенция, чиновниктар, помещиктар, руханиҙар, хатта коммунистар ҙа репрессияға эләгә. (1,5 млн самаһы кеше, күптәре көнсығышҡа күсенеү арҡаһында һуғыш ваҡытында иҫән ҡала). Смоленск янында (Катынь трагедияһы) поляк офицерҙары атыла, был ваҡиға оҙаҡ йылдар ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе яйларға бирмәй (ә 1920—1921 йылдарҙа Польшала юҡ ителгән ҡыҙылармеецтарҙы поляктар иҫкә лә алырға теләмәй).
Польшаны азат итеү. Польша Халыҡ Республикаһы (1944—1989)
1949 йылда ППС менән ППР бер партияға — Польша Берләшкән Эшселәр партияһына (ПОРП) берләшә. Был социалистик дәүләт конституция буйынса — халыҡ демократияһы республикаһы була. Был режимды коммунизм тип атаһалар ҙа Польшала ауыл хужалығында ерҙең күп өлөшө шәхси ҡулдарҙа ҡала, унда һәр саҡ иҡтисади ирек элементтары була, тотош коллективлаштырыу булмай. Польша Халыҡ Республикаһы иҡтисады үҫешенә пландар төҙөү һәм тормошҡа ашырыуҙың эффектив булмаған механизмы, айырым иҡтисади башланғыстарҙы сикләү (сәйәси доктриналарға бәйле), һаҡһыҙ (бәрәшән) идара итеү, иҡтисадҡа инвестицияларҙы урынлы йүнәлтмәү, башҡа сәнәғәт өлкәләр иҫәбенә хәрби сәнәғәтте үҫтереү, идара итеүсе персоналдың тейешле квалификацияһы булмау һ.б. 1960 йылда Польша иҡтисады Испания йәки Греция кимәлендә булһа, бер аҙҙан уның үҫеше әкренәйә һәм уның иҡтисадында артта ҡалыу билдәләре арта бара.
Мәскәү зоотехния институты
Мәскәү зоотехния институты (Московский зоотехнический институт) — Рәсәйҙә 1920 йылға тиклем белемле мал ҡараусылар-агрономдар, 1929 йылдан юғары квалифакациялы зоотехниктар һәм ветиринарҙар әҙерләүсе берҙән бер юғары уҡыу йорто.
Каяани сиркәүе
Тарихы
1942 йылда мейес күмеренән сиркәүҙә янғын  барлыҡҡа килә. Бина мөғжизәле ҡотҡарыла, тик бер генә стенаһы яна.
1951 йылдың 7 июлендә Финляндияла Каяани ҡалаһының 300-йыллығына арналған  20 фин маркалы  махсус почта маркаһы сығарыла. Уларҙа  Исак Расмусспойя тарафынан төҙөлгән Каяани замогы (1619—1717), Койвукоски электростанцияһы, Яков Аренберг Каяани (1896) сиркәүе һәм Энгель проекталған Каяани ратушаһы башнялары һүрәтләнгән.
Ғәлә әд-Дин мәсете (Синоп)
Тарихы
Урта быуаттарҙа Синоп Ҡара диңгеҙҙең мөһим порты булған. 1214 йылда ҡаланы төрөк-сәлжүктәрҙең Конья солтанлығы хакимы Кайкаус баҫып алған. 1220-се йылда рҙа Ғәлә әд-Диндең ағаһы Кейкубат I мәсетте сафҡа индергәнлектән, мәсет уның исемен йөрөтә. Дәүләт түңкәрелешенән һуң ҡасып килгән һәм сәлжүктәрҙә йәшеренгән Анатолий бейлеге вәзире Атабәк Эседюддин Айас мәсет бинаһын ҡурсалаған. Әммә Мануил I Синопты кире яулап алғандан һуң, мәсеттең күп өлөшө емертелгән.
Аҙнабаев Рауил Әхмәтйән улы
Биография
1982 йылда Өфөләге Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай.
Фәтих Мәхмәт мәсете
Тарихы
1499 йылда Фәтих Мәхмәт вафат булғандан һуң, сәйәхәтсе рыцарь Кюстендил аша үтә һәм үҙенең яҙмаларында ғосман солтаны бында үҙенең һәрәмен тотоуын билдәләгән.
Черек Балка рский
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зидан Зинедин
Йәштәр клубтары
Был ҡыҙыҡһыныуы артабан профессиональ карьераһына әүерелә, 10 йәшендә Зидан футболсы лицензияһын ала һәм Ла-Кастелландың урындағы «Сен-Анри» клубының бәләкәйҙәр командаһы өсөн сығыш яһай башлай. Йыл ярымдан һуң Зидан «Сетем-ле-Валлон» клубына күсә. Унда ул ун дүрт йәшенә тиклем уйнай. Ошо ваҡыт эсендә ул Экс-ан-Прованс ҡалаһында урынлашҡан Спорт ярыштары һәм физик культура төбәк үҙәгенең күнекмәләр лагерында өс көн уйнау өсөн һайлап алына. Был — Франция Футбол федерацияһы идара иткән футбол институттарының береһе. Тап бында Зиданды «Канн» футбол клубы скауты Жан Варро күреп, уны клубтың уҡытыу үҙәге директоры Жиль Рампиллонға тәҡдим итә.
Шлезингер Тереза
Шлезингер Тереза (Therese Schlesinger, ҡыҙ фамилияһы — Eckstein; 1863 йыл—1940 йыл) — Австрия сәйәсмәне, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлыусы, яҙыусы-социалист.
Биографияһы
Тереза юғары белем ала алмай, әммә үҙ аллы шөғөлләнә һәм шәхси дәрестәр ала. 1894 йылда, феминизм менән таныштырған әхирәте Мари Ланг аша Allgemeine Österreichischen Frauenverein (AÖFV) ҡатын-ҡыҙҙар ассоциацияһына ҡушыла. Тиҙҙән, Августа Фикерт даирәһенә инә һәм уның тәҡдиме буйынса гәзит-журналдарға мәҡәләләр яҙа башлай. Ул Кронаветер Фердинандтың Volksstimme аҙналыҡ гәзитенең ҡатын-ҡыҙҙар бүлегенә яҙа һәм тиҙҙән AÖFV-тың вице-президенты булып китә. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың юғары белем алыу һәм тауыш биреү хоҡуғы өсөн көрәшә.
Зидан Зинедин
«Бордо»
1993/94 йылдар миҙгелен «Бордо» УЕФА Кубогына йәки Кубоктар кубогына путевкаға дәғүә итеүселәрҙең береһе булараҡ башлай. Беренсе турҙа уҡ «Бордо» Францияның буласаҡ чемпионы — «ПСЖ» менән осраша һәм Зидандың штраф һыҙатынан индергән голы һөҙөмтәһендә 1:0 иҫәбе менән еңеүгә өлгәшә. 7-се турҙа жирондистар Тулузанан килгән ныҡышмал аутсайдерҙарҙың оборонаһын өҙә алмай. Ниһайәт, 56-сы минутта хужалар ҡапҡанан 25 метр алыҫлыҡтан штрафной туп тибеү хоҡуғын ала һәм Зидандың һөҙөмтәле голы «Бордоны» беренсе урынға сығара.
Быстрая Бирюкса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сырышҡы
Сырышҡы (Сарышка) — Башҡортостандың Белорет районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1 кеше. Почта индексы — 453552, ОКАТО коды — 80211816004.
Свислочь (ҡала)
Географияһы
Свислочь ҡалаһы Гроднонан 82 км алыҫлыҡта, Волковыскиҙан 30 км алыҫлыҡта һәм Польша Республикаһының дәүләт сигенән 15 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тыуған көн (хикәйә)
Сюжет
Ольга Михайловна ирен бик ныҡ ҡыҙғанһа ла, Любаны ҡурҡыныс түгел тип һанай. Ләкин уны «Петр Дмитричтың яртылаш үҙенеке булмауы …» бик ныҡ борсой. Артабан Ольга Михайловна ире менән үҙенең бергә тормош итеүе хаҡында уйланып ултыра ла, ҡунаҡтар янына килә. Кискеһен ҡунаҡтар кәмәлә йөҙә, күңел аса. Һуңғараҡ Ольга Михайловна үҙен бик ныҡ насар тоя башлай һәм өйөнә ҡайтып инә. Уны тулғаҡ тота башлай, һәм ҡатын үле бала тыуҙыра. Ҡатынды бөтөнләйе менән тормошҡа битарафлыҡ биләй.
Свислочь (ҡала)
Урам
Ҡалала дөйөм оҙонлоғо 25,1 км оҙонлоғондағы 51 урам һәм тыҡрыҡ бар.
Тарих
Һуңғараҡ Свислочь уҡытыусылар семинарияһы асыла (1876 йылда). Ул 1921 йылға тиклем йәшәй.
Черек Хуламский
Черек Хуламский (Черек Безенгийский) — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Черек йылғаһының һул ярына тамағынан 79 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Хисмәтуллин Рәшит Сәғит улы
Ғилми хеҙмәттәре һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге
4. Хисматуллин Р. С., Минибаева Д. Ф. Совершенствование судебной деятельности по делам о преступлениях в сфере экономической деятельности — одно из основных условий реальной защиты и эффективного обеспечения прав и свобод граждан // Правовое государство: теория и практика. — 2017. — № 3 (49). — С. 124—130.
Ижтимағи эшмәкәрлеге
1999 йылдың июнененән Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһының 2-се саҡырылыш депутаты. НДР фракцияһы ағзаһы, Законлылыҡ һәм суд-хоҡуҡи реформа буйынса комитет ағзаһы.
Быковка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы бассейны (Рәсәй булеге) Һаҡмар йылғаһынан түбәнерәк, Илек йылғаһын керетмәй. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Фердинанд Раймунд
Биографияһы
1965 һәм 1990 йылдарҙағы Австрия почта маркаларында уның һүрәте төшөрөлгән.
Иҫке Боҫҡаҡ
Иҫке Боҫҡаҡ (Старопучкаково) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 276 кеше. Почта индексы — 452215, ОКАТО коды — 80256875007.
Сорьянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Борель Эмиль
Уңыштары
Рене Бэр һәм Анри Лебег менән берлектә, үлсәү теорияһына һәм уны ихтималлыҡ теорияһында ҡулланыуға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Борель исемен йөрөтөүсе төп нәтижәләр:
— Принцип Бореля— Лебега
— Лемма Бореля — Кантелли
— Теорема Бореля — Каратеодори
Шалушка
Шалушка — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Урвань йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Иҫке Аҡташ
Халыҡ һаны
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса — татарҙар 64 %, башҡорттар 32 % тәшкил итә.
Ләбибә
Этимология
аҡыллы, белемле, зирәк
Өбөрө
Этимологияһы
«Ворс» һүҙе шул уҡ урыҫ телендәге «волос» һүҙенә ауаздаш; Фасмер уны иран телдәренән сығара: авестаса varǝsa («сәс»), фарсыса vars/gars.
Ватан-Әсә
Ватан-Әсә — Санкт-Петербургта Пискарев мемориаль ҡәберлегендә урынлаштырылған монумент.
Редькин ауыл Советы (Краснокама районы)
Ауыл Советы составы
Баръяҙыбаш ауылы (административ үҙәге), Яңы Хажи, Редькин, Иҫке Әшит, Таҡталасыҡ ауылдары
Никулинка
Никулинка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 698 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Сотрина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Люденшайд-Брюгге вокзалы
Люденшайд -Брюгге вокзалы (нем. Bahnhof Lüdenscheid-Brügge ) — Люденшайд ҡалаһы вокзалы, Брюгге районы ситендә урынлашҡан; берҙән-бер платформаға эйә. Ҡаланың архитектура ҡомартҡыһы.
Үрге Ҡарғалы (Урта Ҡарғалы ҡушылдығы)
Үрге Ҡарғалы — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Ҡарғалы йылғаһының һул ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Зиткала-Ша
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Зиткала-Ша һинд аҡһаҡалдарына яҙған хаттарына «Зиткала-Ша Уин» тип ҡул ҡуя. Уның вафатына дүрт йыл ҡалғас, Рузвельттың «Яңы курсы» сиктәрендә индеецтар хакимиәтен үҙгәртеп ҡороу тураһында закон ҡабул ителә, һайланған ҡәбилә советы институтын булдырыла һәм ҡояш бейеүен һәм башҡа йолаларҙы тыйыуҙы юҡҡа сығара.
Иҫке Сөрмәт
Иҫке Сөрмәт (Старосурметово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 7 кеше. Почта индексы — 452221, ОКАТО коды — 80256845008.
Элекан-Су
Элекан-Су — Рәсәй йылғаһы. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы,Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нальчик йылғаһының һул ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Вазюг (Сокса ҡушылдығы)
Вазюг — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сокся йылғаһының һул ярына тамағынан 51 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Мирғәлиев Ринат Хәтмулла улы
Биографияһы
1983 йылдан ошо райондың «Алға» колхозы рәйесе. Хеҙмәт биографияһы ауыл хужалығы менән бәйләнгән.
Пряхина Зоя Кузьминична
Биографияһы
Мокроус ҡасабаһында йәшәй. 1994 йылдың 5 декабрендә вафат була. Ҡасабаның иҫке зыяратында ерләнә.
Озерница (Вятка ҡушылдығы)
Озерница  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 816 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Иркутск милли тикшеренеү техник университеты
Тарихы
1918 йылда училище урта тау техникаһына, 1920 йылда — Иркутск политехника техникумына үҙгәртелә. Әммә тиҙҙән техникум Иркутск Политехник институты итеп үҙгәртеп ҡорола.
Бер үк ваҡытта эшсе факультеты (рабфак) асыла. Ул юғары уҡыу йортона тиклем белем бирә һәм шул йылдарҙа уның әһәмиәте бик ҙур була. Бынан тыш, Себер һәм Алыҫ Көнсығыш предприятиелары етәкселәре өсөн институтта квалификацияны күтәреү курстары рәүешендә тиҙләтелгән әҙерлек ойошторола.
Урень (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы Камское Устье ҡала тибындағы ҡасабаһынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем, Оло Черемшан йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Һылтанмалар
Урень (река)
Сухот-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Татырлауыҡтар
Классификацияһы
Гидроморф тоҙлоҡтар, киреһенсә, грунт һыуҙары ныҡ күтәрелгәндә (3—1 м) барлыҡҡа килә.
Үрге Куртучак
Үрге Куртучак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сумульта йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Союмъя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чауж
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Черная, инештән Черноисточинск һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Мирғәсимов Феликс Мирғәриф улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1956 йылда ауыл клубы мөдире булып башлай. Өфө финанс техникумын тамамлағандан һуң Илеш районы дәүләт банкында эшләй. 1959—1962 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә, артабаш Илеш, Шаран, Нуриман райондары финанс органдарында эшләй. 1978—1984 йылдарҙа Башҡортостандың госбанк контораһы рәйесе урынбаҫары. 1984 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында иҡтисад бүлеге инструкторы. 1984—1990 йылдарҙа СССР Агробанкының Башҡортостан идаралығы начальнигы. 1991 йылдан «Башҡортостан» агробанкының идара рәйесе.
Браун Николай Варфоломеевич
Биографияһы
1944 йылдың 8 октябрендә гвардия сержанты Браун экипаж составында дошмандың мөһим хәрби объекттарын бомбаға тотоу өсөн 8 хәрби осош яһай. 1944 йылдың 20 октябрендә Шталлупенен ҡалаһында дошмандың хәрби техникаһын һәм тере көсөн бомбаға тотоуҙа ҡатнаша. 1-се һауа армияһының ғәскәр төрҙәре буйынса 1944 йылдың 29 ноябрендәге бойороғо буйынса хәрби осоштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн гвардия сержанты Николай Варфоломеевич Браун 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Һуғыштан һуң армияла хеҙмәтен дауам итә. 1950 йылдарҙа старшина дәрәжәһендә отставкаға сыға. 1951 йылда ғаиләһе менән Ырымбур ҡалаһына күсә һәм Ырымбур осоусылар училищеһында хеҙмәтен дауам итә. 1960 йылда демобилизациялана. «Мельмаш» заводында электрик булып эшләй. 1997 йылдың 10 апрелендә вафат була.
Ырымбур ҡалаһы башлығының 1995 йылдың 27 апрелендәге бойороғо менән уға Ырымбур ҡалаһының почетлы гражданы исеме бирелә.
Иркутск дәүләт медицина университеты
Тарихы
Иркутск дәүләт медицина университеты Себерҙә һәм Көнсығыш Рәсәйҙә юғары медицина белеме биреүсе боронғо юғары уҡыу йорттарынан. 1919 йылдың 26 авгусында Иркутск (Көнсығыш Себер) университетының физика-математика факультетында медицина бүлеге асыла. 1920 йылдың 20 ғинуарында медицина бүлеге үҙ уҡытыу-административ берәмеккә — Иркутск университетының медицина факультетына бүленә. Күп кенә хәл арҡаһында, ғәҙәттәгесә, университеттың нигеҙләү датаһы — 1919 йылдың 27 октябре була.
Ваймос
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ригер Оргелбау
Франц Ригер - фирмаға нигеҙ һалыусы
Ягерндорфта 1886 йылдың 29 ғинуарында вафат була.
Сэм-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Таныштарҙа (хикәйә)
Тарих
Хикәйә «Cosmopolis» журналының урыҫ теле баҫмаһы бүлегенең мөхәррире Ф. Д. Батюшков үтенесе буйынса яҙыла. А. Чехов хикәйәне үҙенең хәтирәләре буйынса яҙа.
Сюжет
Йәйге көндәрҙең береһендә Михаил Подгорин Татьяна Алексеевна Лосеванан һәм уның әхирәте Варвара Павловнанан Кузьминки ауылына саҡырыу ҡағыҙы ала. Кузьминкиҙағы йорттоң элекке хужаһы Татьяна Алексеевна була, аҙаҡ ул йорт мәһәргә әйләнә. Алты йыл буйына никахта йәшәү дәүерендә йортто Татьяна Алексеевнаның ире, Сергей Сергеич, бөлгөнлөккә дусар итә. Татьяна ара-тирә Подгориндан кәңәш һорай һәм бурысҡа аҡса алғылап тора. Подгорин был юлы ла унан бурысҡа аҡса һораясаҡтар тип уйлай, ләкин шулай ҙа уларға ҡунаҡҡа юллана.
Орлецовка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы башынан Киров ҡалаһына тиклем, Чепца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Иркутск дәүләт университеты
Иркутск дәүләт университеты — Иркутск ҡалаһының юғары уҡыу йорто, Көнсығыш Себернең боронғо университеты.
Иҫке Мошто ауыл Советы (Краснокама районы)
Иҫке Мошто ауыл Советы — Краснокама районы составындағы  2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452949. ОКАТО коды — 80237855000. Иҫке Йәнйегет ауыл Советы ( менән берләштерелә.
Географик урыны
2008 йылда Нефтекама ҡалаһы, Илеш районы, Иҫке Йәнйегет ауыл Советы, Шушнур ауыл Советы, Яңы Ҡайынлыҡ ауыл Советы муниципаль берәмектәре менән сиктәш («Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында» 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы Законы»).
Тал-Горт-Юган
Тал-Горт-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нярт-Хунгл-Посл ҡылымығының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Әзербайжан әҙәбиәте
Әзербайжан телендәге әҙәбиәттең барлыҡҡа килеүе
Һуңғараҡ әзербайжан халҡы составына ингән уғыҙ ҡәбиләләренең эпик һәйкәле булып Урта Азияла барлыҡҡа килгән "Минең олатайым Ҡорҡоттоң китабы (Деде Коркуд)" героик эпосы тора, ләкин ул ахырынаса уғыҙҙар компактлы йәшәгән Әзербайжанда формалашҡан. IX быуаттан бирле ижад ителгән эпостың бөтөн кеше ҡабул иткән тексы XV быуатта ғына төҙөлгән.
Славинский Пётр Михайлович
БДОБТ-та Славинский етәкселегендәге постановкалар
— башҡорт опералары: «Мәргән» (А. А. Эйхенвальд), "Һаҡмар (М. М.), «Ҡарлуғас», «Аҡбуҙат» (Н. К. Чемберджи) ;
Әзербайжан әҙәбиәте
XIV—XVIII быуаттар әҙәбиәте
XIX быуатҡа тиклемге тарихнамәләр билдәле түгел
XIX быуат әҙәбиәте
Быуат уртаһында әзербайжан әҙәбиәтендә яңы жанр — Мирза Фатали Ахундов нигеҙ һалған драматургия барлыҡҡа килгән. 1850 йылдан 1857 йылға саҡлы ул XIX быуаттың беренсе ярты йыллығындағы Әзербайжан тормошон реалистик сағылдырған 6 комедия һәм бер повесть яҙған. Ахундов шулай уҡ әҙәби тәнҡитте башлап ебәреүсе һанала. Икенсе драматург — Наджафбәк Вәзиров 1896 йылда «Фәхреддиндең ҡайғыһы» тип аталған беренсе әзербайжан трагедияһын яҙҙы. Иран Әзербайжанында әзербайжан һәм фарсы телдәрендә яҙған шағир Сәйед Абдулғасем Набати һәм шағирә Хәйран-Ханум ижад иткән.
Совет Әзербайжаны әҙәбиәте
1927 йылдың июнендә Пролетар яҙыусыларының әзербайжан ассоциацияһы булдырылған, һәм 1932 йылда юҡҡа сығарылған. Шул уҡ йылда Әзербайжан Яҙыусылар союзына нигеҙ һалынған. Сталин эпохаһынан һуң Әзербайжанда шағирҙар Али Кәрим, Хәлил Рза Олотөрөк, Джабир Новруз, Мамед Араз, Фиҡрәт Ғоджа, Фиҡрәт Садығ, Алекпер Салахзаде, Иса Исмаилзаде, Сабир Рустамханлы, Фамил Мехти, Тофиғ Байрам, Ариф Абдуллазаде, Ғөсәйн Ҡюрдоғлу, Ильяс Тапдығ, Муса Яғуб, Чингиз Алиоғлу, Нусрат Кесемәнли, Залимхан Яғуб, Рәмиз Ровшан һ.б. ижад иткән. Мирза Аждар оғлы Ибраһимов ижады әзербайжан совет әҙәбиәтендә сағыу эҙ ҡалдырған. Үҙенең драматик әҫәрҙәрендә Ибраһимов үҙен үткер тормош конфликттары, сағыу, реалистик характерҙары, йәнле диалог оҫтаһы итеп күрһәткән. Уның милли драматургияның иң яҡшы традицияларына нигеҙләнеп яҙылған пьесалары әзербайжан совет әҙәбиәтен үҫтереүҙә ҙур әһәмиәткә эйә булған. Ауылда социалистик үҙгәртеп ҡороуҙы һүрәтләгән «Хаят» драмаһы һәм испан халҡының фашизмға ҡаршы батырҙарса көрәшен сағылдырған «Мадрид», шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы тылдағы халыҡтың хеҙмәте тураһындағы «Мөхәббәт» пьесалары (1942 йылда ҡуйылған), Нариман Наримановтың тормошона һәм революцион эшмәкәрлегенә бағышланған «Пэр-ванэ» роман-эпопеяһы һәм башҡалар уның сағыу әҫәрҙәре булған. «Көньяҡ хикәйәләре» циклында, «Көн башланыр» романында ул Ирандағы милли-азатлыҡ хәрәкәте эпизодтарын күрһәткән.
Иран Әзербайжаны әҙәбиәте
Каджарҙар династияһы урынына килгән Пехлевиҙар мәғарифта, прессала һәм эш башҡарыуҙа әзербайжан телен файҙаланыуҙы тыйған. Әммә, фарсы теленән башҡа, күп әзербайжандар әҫәрҙәрен туған телдәрендә яҙыуҙы дауам иткән. Улар араһында шағирҙар Мөхәммәт Хөсәйн Шаһрияр, яҙыусылар Самед Бехранги, Бехзад Бехзади һәм башҡалар булған. XX быуат башында социаль проблемаларҙы асҡан сатирик шиғырҙар ижад иткән Мирза Али Моджуз шағир Сабирҙың көслө йоғонтоһо аҫтында булған. Уның ижадының төп темаһы - халыҡтың хоҡуҡһыҙлығы («Тыуған ил», «Көн һайын» һ.б.), уның иҙеүселәргә ҡаршы көрәше, хоҡуҡһыҙ ҡатын-ҡыҙ хәле («Бәхетһеҙ ҡыҙҙар» һ.б.); ул шулай уҡ В. И. Ленинды («Ленин») һәм Октябрь революцияһын данлаған («Революция күкрәр», «Ниһайәт» һ.б.).
Хәҙерге заман әҙәбиәте
Ҡарабах әрмән-әзербайжан конфликтын башынан үткәреп аңларға тырышыуға 2012 йылдың һуңында тәү тапҡыр рус телендә баҫылып сыҡҡан  Әкрәм Айлислиҙың «Таш төштәр» тигән роман-реквиемы бағышланған. Әзербайжандағы әрмән халҡының трагедияһын баҡы интеллигенты күҙлегенән тасуирлаған роман илдә тәрән ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы, ә автор «Әзербайжан халыҡ яҙыусыһы» тигән исеменән яҙҙы.
Фикрет Муалла
Францияла
Муалла эскесе һәм тиле булараҡ билдәлелек ала, әммә танылған рәссам да булып китә. Уны коллекционер мадам Англе үҙ ҡанаты аҫтына ала, уның ярҙамында Муалле, һүрәт төшөрөп һәм һатып, йәшәү өсөн аҡса эшләү мөмкинлеген ала. Ләкин 1962 йылда бисара рәссамды фалиж һуға. Ул цирроз арҡаһында Францияның көньяҡ-көнсығышындағы Рейан тигән ауылға күсә. 1967 йылдың майында, нервы боҙоҡлоғо өйәнәге көсәйеп, клиникаға һалына. 20 июлдең таңында Фикрет Муалла түшәгендә үле көйө табыла. Васыятына ярашлы, кәүҙәһе Төркиәгә ҡайтарыла һәм Истанбулдағы Ҡараджаәхмәт зыяратына ерләнә.
Ислам Биби
Ислам Биби (اسلام بی بی; ) — Гельманд провинцияһында Лашкар-Гах полиция бүлегенең ҡатын-ҡыҙ офицерҙар отрядын етәкләгән афған полицияһы лейтенанты.
Вәхитов Раян Йәләй улы
Биографияһы
Поэзия менән мауыға. Ике шиғыр китабы авторы.
Ваньвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Сәфәрғол
Этимологияһы
Ауыл антропонимдан — тәүге булып килеп төпләнгән кеше исеме менән рәсмиләшкән. Шул уҡ ваҡытта ул йәнә 3 исем менән билдәле булған: Туғанаш, Ҡыжат (Кижәт) һәм Шыршы.
Географияһы
Сәфәрғол ауылы Башҡортостандың Белорет районында, Эҫемдең һул ҡушылдығы Инйәр йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға терәлеп тигәндәй Яңы Хәсән (2 км), Манышты (2 км), Көмбә (3 км), Инйәр (4 км), Түбәнге Төлмәй (5 км), Александровка (6 км), Рәүәт (6 км), Уҫманғәле (6км), Кәрпесте (7 км) ауылдары ята.
Үрге Котанда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Байдаков Владимир Георгиевич
Биографияһы
1992 йылдан алып Урал дәүләт университетының профессоры, молекуляр физика һәм йылы массаһы алмашыу буйынса лекциялар курсын уҡый.
Колмыков Алексей Иванович
Бөйөк Ватан һуғышында
1941 йылдың июненән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. 25-се инженер-сапер бригадаһының (2-се Балтик буйы фронты, 3-сө удар армия) сапер-разведчигы ефрейтор Колмыков яугирҙар төркөмө составында 1944 йылдың 27 июлендә Резекне (Латвия) ҡалаһы эргәһендә дошмандың инженер-оборона ҡоролмалары булыуын асыҡлай һәм юҡ итә. 5 августа 3-сө дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Хьордис Шимберг
Тормош юлы
Хьордис Шимберг 1909 йылдың 24 апрелендә лен Вестерноррландта Густавсбергта тыуа; биш музыкаль һәләтле апалы-һеңлеләрҙең  дүртенсеһе була. Атаһы урындағы урман ҡырҡыу заводында эшләй, ә әсәһе тегенсе була. Уның ғаиләһендә бер нисә музыкант була — олатаһы Ларс Йонссон һәм ағаһы Хеннинг Ларсон скрипкасылар, ә ике туған ағаһы Йохан Рогестад — пианист һәм сиркәү музыканты.
Хьордис Шимберг 1934 йылда сәхнәлә Адольф Адамның «Nürnbergerdockan» комик операһында Берта ролендә дебют яһай. Шул уҡ йылды ул Пуччиниҙың «Богема» һында Юсси Бьёрлинг менән бергә  Мими ролен башҡара. Һуңғараҡ ул уның менән бергә йөҙ тапкырҙан ашыу йырлай, шул иҫәптән Стокгольмдағы 1960 йылда һуңғы сығышында ла уның менән бергә башҡара. Бер аҙҙан Шимберг Швед король операһының әйҙәп барыусы сопраноһы була, Копенгагенда, Осло һәм Хельсинки ҡалаларында даими сығыш яһай. 1937 йылда ул Ларс-Эрик Ларссондың «Кипр Принцессаһында»  төп ролде башҡара. Йырсының халыҡ-ара карьераһы Икенсе бөтә донъя һуғышы арҡаһында өҙөлә. Уның Скандинавиянан ситтә беренсе сығышы 1946 йылда, Лондондың Альберт-холлында Эрнест Ансерме етәкселегендәге оркестр менән сығыш яһағанда, Гендель, Моцарт, Бервальд һәм Делиб әҫәрҙәрен башҡарғанда була. Америкала дебюты 1947 йылда Нью-Йорктағы Метрополитен-операла «Свадьба Фигаро» операһында Сюзанна ролен башҡарғанда була. Унан Гаванала (1947), Риччоне  (1948) һәм Гамбург ҡалаларында (1953) сығыш яһай. Уның Лондондың Ковент-Гарденда дебюты 1951 йылда «Травиата» операһында Виолетта ролен башҡарғанда була. Ике йылдан һуң ул Рейкьявикҡа барып, Исландияла гастролдәр үткәрә.
Осем (Вятка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Горький Карамык
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кума йылғаһы Отказненск һыуһаҡлағысынан Зеленокумс ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Рәсәй дәүләте (1918—1920)
Бөтә Рәсәй юғары власын ойоштороу тураһындағы акт
2. Рәсәйҙән тартып алынғанайырылып сыҡҡан өлкәләрҙе яңынан берләштереү;
Дәүләт-сәйәси ҡоролошо
Омскиҙа ҡабул ителгән закондар Рәсәй Дәүләтенең бөтә территорияларында мотлаҡ була.
Тышҡы сәйәсәт
Де-факто Рәсәй дәүләтен Антанта илдәре (Беренсе донъя һуғышы буйынса Рәсәйҙең союздаштары) һәм Европа империяларының емерелеүенә һуң барлыҡҡа килгән илдәр таный — Чехословакия, Финляндия, Польша, Балтик буйы дәүләттәре.
1918 йылдың сентябрь — декабре
1918 йылдың декабрендә Юғары баш командующий алмирал Колчактың Ставкаһы раҫланғандан һуң себер армияһы тарҡатыла.
1919 йыл
Себер армияһы, Ҡаҙан һәм Вяткаға һөжүм итеп, апрелдә Сарапул, Воткинск һәм Ижевск ҡалаларын яулап ала һәм Ҡаҙанға яҡынлаша. Көнбайыш армияһы Өфө (14 март), Бәләбәй, Бөрө, Бөгөлмә (10 апрель), Боғорослан ҡалаларын баҫып ала һәм Һамарға яҡынлаша. Уға буйһонған Көньяҡ армия төркөмө (4-се армия корпусы һәм Йыйылма Стәрлетамаҡ корпусы составында) Аҡтүбә-Ырымбурға һөжүм итеп, апрель аҙағында Ырымбур тирәһенә килеп етә һәм Ырымбур казактары менән берлектә ҡаланы ҡамауға ала.
Халыҡ-ара хоҡуҡи танылыуы
Рәсәй дәүләтен сербтар, хорваттар һәм словендар (буласаҡ Югославия) короллеге таный. 1919 йылдың 19 майында, Короллектың премьер-министры Стоян Протич рәсми рәүештәге нотаһы менән Омск хөкүмәтен Рәсәй власы итеп таныуын белдерә. Шулай уҡ Омск хөкүмәте лә Короллекты таный. Короллектан вәкил булып Йован Миланкович тәғәйенләнә, ә Белградта 1919 йылдан Омск хөкүмәтен Василий Штрандтман кәүҙәләндерә.
Иврит
Библиянан һуңғы осор (беҙҙең эраға тиклем I  — беҙҙең эраның II быуаты)
Беҙҙең эраның I быуаты аҙағында боронғо еврей теле һөйләш теле булыуҙан туҡтай һәм дин йолалары башҡарыу  теле булып ҡала.
Талмуд һәм Масореттар дәүеренең боронғо еврей теле (III—V быуаттар)
Иврит тәүҙә арами лексикаһы менән  тулылана (был процесс урта быуаттарҙа ла дауам итә). Ҡылым   системаһы үҙгәртеп ҡорола — элекке аспект (тамамланған һәм тамамланмаған) категорияһы ҡабаттан ҡарала; ҡылым ваҡыттары системаһын үҙгәртеү  һөҙөмтәһендә ҡайһы бер  «сифатты аңлатҡан» рәүештәр  үҙ аллы һүҙ булып китә.
XIX быуат ивриты
Иврит телендәге әҙәбиәт Европа мәҙәниәтенең бер өлөшөнә әүерелә.
Яңыртылған иврит (XX быуат башынан)
Израиль Дәүләте барлыҡҡа килгәндең тәүге осорҙарында ивритты индереү бик ҡаты ысулдар менән алып барыла. Артабан, башҡа еврей телдәрен тулыһынса ҡыҫырыҡлап сығарғас, дәүләттең ул телдәргә мөнәсәбәте йомшара. 1996 йылда идиш һәм ладино телдәрендәге мәҙәни мираҫты һаҡлау тураһында закондар сығарыла.
Хәрефтәр
Тел әле лә байыуын дауам итә, был эшкә Иерусалимдағы. Иврит теле академияһы ғалимдары ҙур өлөш индерә. Телдең байыуы түбәндәге юлдар менән бара:
Лексикаһы
Иерусалимдағы Иврит теле академияһы ғалимдары телде байытыу өҫтөндә эшен даууам итә. Бының ысулдары:
5. Сит телдәрҙән үҙләштермәләр
Үзбәк Аҡмырҙин
Биографияһы
Үзбәк Аҡмырҙин сығышы менән Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Бошман-Ҡыпсаҡ улусы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы) Кинйәабыҙ ауылы башҡорттарынан.
Рядовой Үзбәк Аҡмырҙин 1811 йылдың 10 майында армияға алына.