cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Һәйбәт кешеләр (хикәйә)
Сюжет
Гәзиттәрҙә мәҡәләләре яҙылып сыға башлағандан һуң бер йыл үткәс, ул аҙналыҡ тәнҡит фельетоны сығара башлай. Лядовский үҙенең табип һеңлеһе Вера Семеновна менән бергә йәшәй.
Әл-Бохари
Әл-джами ас-сахих
Имам Әл-Бохари бөтә ғүмерен хәҙистәр йыйыуға бағышлаған. Ул меңдән артыҡ шәйехтән хәҙистәр тыңлаған, үҙе уҡытыусыларынан һәм мәғлүмәт биреүселәрҙән 200 мең хәҙис яҙып алған. Был хәҙистәрҙең киң океанынан (800 мең) ул ҡабатланыусыларын да индереп 7275 иң ышаныслыларын ғына йыйған. Шул хәҙистәр уның «Ас—Сахих» китабына ингән, «Ас—Сахих» башҡа китаптары араһында ҙурыраҡ популярлыҡ яулай.
«Әл-джами ас-сахих» алты төп сөннисе хәҙистәр йыйынтығының (Кутуб ас-ситта) береһе булып тора. Ҡайһы бер дин белгестәре Сахих әл-Бохариҙы Ҡөрьәндән ҡала иң дөрөҫ ислам китабы тип иҫәпләй. Ибн ас-Сәләхҡа ярашлы Сахих әл-Бохариҙы  Әл-джами‘ әл-муснад ас-сахих әл-мухтасар мин умур рәсүли-Ллах ва сунани-хи ва айами-хи тип атау дөрөҫөрәк була. Һүҙмә-һүҙ ошолай тәржемә ителә: Алла илсеһенә, уның ысулдарына һәм уның осорона ҡағылған һорауҙар буйынса рәткә һалынған ышаныслы хәҙистәр йыйынтығы. Ибн Хәжәр әл-Аскаляни Умур һүҙен хәҙис һүҙе менән алмаштырып шул уҡ атаманы телгә ала.
Ҡуба (ҡала)
Тарихы
Ҡуба XV быуатта нигеҙләнгән. 1735 йылда Гусейн Али-хан батша резиденцияһын Худаттан бында күсерә, һәм Ҡубаны Ҡуба ханлығының баш ҡалаһы итә. 1796 йылғы Урыҫ-Фарсы һуғышы барышында ваҡытлыса урыҫ ғәскәрҙәре яулап ала. 1806 йылда ҡабат урыҫ ғәскәре баҫып ала һәм 1813 йылғы Гөлистан тыныслыҡ килешеүе буйынса Рәсәйгә ҡала.
Бергидат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пожевка (Чермоза ҡушылдығы)
Пожевка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чермоз йылғаһының һул ярына тамағынан 2,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Самтавро монастыры
Был урында беренсе сиркәүҙе IV быуатта батша Мириан III төҙөгән. Вахушти Багратиони  әйтеүе буйынса, «Мириан таш көмбәҙ менән күркәм сиркәү төҙөгән, унда үҙе лә  ерләнгән». Самтавро сиркәүе батшабикә Наноның да кәшәнәһе  була. Ҙур иғәнәләр арҡаһында ҡорам Грузияла иң бай ҡорамдарҙың береһе була.
Бенилюкс
Тарихы
1956 йылдан Бенилюкс илдәре өсөнсө илдәр менән бергәләп сауҙа килешеүҙәре төҙөй башлай.
Өлкән Эдда
Илаһтар тураһында йырҙар
Трюм тураһында йыр (Þrymskviða) Торҙың Мьёлльнирын юғалтыуҙан башлана. Локи Ётунхеймға оса һәм уның артында Фрейяны теләгән «турстар кенәзе» Трюм торғанын асыҡлай. Баш тартыу Асгардҡа янауҙы аңлатҡан. Локи Торҙы Фрейя итеп кейендерергә лә Ётунхеймға йүнәлеш алырға тәҡдим итә. Никах табынында Тор һыра эсеп, үгеҙҙе һәм һөмбаш балыҡты ашап бөтөрә, аппетиты саҡ уның етешһеҙлеген һатмай ҡала. Әммә үҙенең ҙур сүкеше менән Тор ҡараҡтарҙың бөтөн кландарын үлтереп бөтөрә.
Батырҙар тураһында йырҙар
Регин телмәрҙәре (Reginsmál) Сигурдтың Грани (Grani) атамалы атҡа эйә булыуы һәм үҙенең остазы булып киткән гном (dvergr) Регин менән танышыуы тураһында хәбәр ителә. Карлик ағаһын таш менән үлтергән Локи тураһында һөйләй, әммә астар уның атаһы Хрейдмарға үлтереү өсөн штраф түләгән, ләкин шул сәбәпле уларҙың ғаиләһендә ыҙғыш ҡупҡан, Фафнир уны йоҡлаған сағында ҡылыс менән үлтергән. Шунан һуң атаһын үлтереүсе хазинаға эйә булып, йыланға әйләнгән. Регин, Сигурд ярҙамында ҡустыһынан үс алырға теләгән, уға Грам ҡылысын сүкегән.
Гудрун тураһында беренсе йыр (Guðrúnarkviða in fyrsta) мәрхүм Сигурдтың вафаты сәбәпле илауға арналған. Гудрунды (Guðrún) бик күп туғандарын юғалтҡан һәм хатта бер ваҡыт ҡоллоҡта булған һундар хакимәһе (dróttning) Херборг йыуата. Гудрун Данияға (Danmark) китә, ә Брюнхильда үҙен сәнсеп үлтерә.
Гудрун тураһында икенсе йыр (Guðrúnarkviða in forna) Данияла ҡалған Гудрун хаҡындағы хикәйәһен дауам итә. Унда Лангбард яугирҙәренең исемдәре Вальдар (Valdarr), Ярицлейв (Jarizleif), Эймонд (Eymóðr) һәм Ярицкар (Jarizskár) телгә алына. Уларҙың сәстәре ҡара һәм плащтары ҡыҙыл. Гримхильд («гот ҡатын-ҡыҙы»: gotnesk kona) даёт Гудрунға оноттороу эсемлеге бирә һәм, Атлиға кейәүгә сыҡһа, Будли хазиналарын да вәғәҙә итә.
Бенилюкс
Арбитраж коллегияһы
Договорҙы йәки конвенцияларҙы үтәүгә бәйле ағза булып торған дәүләттәр араһында килеп тыуған бәхәсле мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн арбитраж коллегия ойошторолған.
Өлкән Эдда
Батырҙар тураһында йырҙар
Атли тураһында гренланд йыры (Atlakviða) Атлиҙың Гудрун ҡулынан вафат булыуы тураһында хәбәр итә. Иң тәүҙә илсе Атли Кнефрёд (Knéfröðr) Гуннарҙың һарайына килә һәм үҙенең хужаһына ҡунаҡҡа саҡыра. Ике хаким биләмәләре сигендәге Мюрквид урманы телгә алына: «бургундтарҙың дуҫы» Гуннарҙың биләмәләре, Рейн йылғаһының яр буйҙары, ә Атлиҙың биләмәләре — һундарҙың биләмәләре (Húnmörk). Көтмәгәндә алышта Хёгни һәләк була, һундари уның йөрәген йолҡоп ала. Гуннарҙы иһә йыландар соҡорона ташлағандар. Гудрун Атлиҙың улдары Эйтиль һәм Эрпты үлтереп, уларҙың йөрәген Атлиға ашатып, ҡот осҡос үс уйлап сығарған. Һыранан иҫергән Атли уның этлеген шунда уҡ аңламай, Гудрун уны сәнсеп үлтерә лә торлағын яндыра.
Гудрундың ҡотортоуҙары (Guðrúnarhvöt) Атли үлгәндән һуң Сигурдтың тол ҡалған ҡатынының яҙмышы һүрәтләнә. Ул диңгеҙгә ташланып үлергә маташа, әммә уны конунг Йонакр (Jónakr) ҡотҡара, һуңынан ул уға кейәүгә сыға. Уларҙың өс улы тыуа: Сёрли, Эрп һәм Хәмдир. Гудрундың Сигурдтан Сванхильд исемле ҡыҙы була, ул Ёрмунрекка (Jörmunrekk) кейәүгә сыға. Әммә Сигурдтың ҡыҙы иренә хыянатта ғәйепләнеп, аттар менән тапатылып үлтерелә. Был Гудрунды асыуландырған һәм апалары өсөн үс алырға улдарын ҡоторта.
Өлкән Эдданың географияһы
ӨБиләмә Исландия атрибуцияһы булһа ла, Өлкән Эддала континенталь географик атамалар осрай: Франция (Frakkland), Дания (Danmark), Швабия (Sváfaland), Рейн йылғаһы. Бургундтар тураһында (Гуннар)финдар (Вёлунд), даттар (Сигурд), һундар (Атли) һәм готтар телгә алына. Валланд тулыһынса билдәле бер урынды күрһәтә. Ярицлейв (Ярослав Мудрый) исеме асыҡ итеп Киев Русе менән параллель барлығын билдәләй.
Болотная (Кеть ҡушылдығы)
Болотная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 842 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Коди Кристиан
Коди Аллен Кристиан (инг.  Cody Allen Christian ; род. 15 апрель 1995, АҠШ) — америка актеры. Иң популяр ролдәре — «Милые обманщицы» телесериалында Майк Монтгомери  һәм роль «Волчонок» телесериалында Тео Рэйкен.
Доситей Обрадович
Биографияһы
Беренсе серб ихтилалы башланыуын ул Триеста ҡаршылай. Обрадович тәүгеләрҙән булып баш күтәреүселәр өсөн иғәнәләр йыйыуҙы ойоштора, һуңынан баш күтәреүселәр һәм Рәсәй араһында төрлө конфиденциаль миссиялар башҡара һәм, ниһайәт, Сербияға күсә. Үҙ заманының иң мәғрифәтле серблы булараҡ, Сербияның беренсе мәғариф министры була, мәктәптәр ойоштора, Карагеоргийҙың шәхси секретары һәм советнигы булып китә
Үрге Үтәш
Үрге Үтәш (Верхнеутяшево) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. Үтәш ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 248 кеше. Почта индексы — 452587, ОКАТО коды — 80210837003.
Тарихы
Үтәш ауылына Себер даруғаһы Балаҡатай улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Үтәш ауылының атамаһы антропонимдан, йәғни тәүге төпләнеүсе Иҫәт провинцияһы Балаҡатай улусының отставкалағы сотнигы Үтәш Ҡотлоғужин исеменән. Үтәш ауылы 1717 йылдан билдәле, 1722 йылда үткән I рәүиз материалдарында телгә алына.
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр:
Башҡа урын-ер атамалары:
Тел философияһы
Философия классикаһынан тел философияһы осорона күсеү тикшеренеү объектының үҙгәреүенә бәйле: «идеялар» урынына лингвистик берәмектәр — һөйләмдәр һәм терминдар килә. Танып белеүсе субъект йыш ҡына танып белеү барышында иғтибарҙан төшөп ҡала, һәм дискурс үҙ аллы ҡарала башлай.
Тарихы
Тел философияһының барлыҡҡа килеү һәм үҫеү баҫҡыстары:
Сәйфуллин Шамил Шакамал улы
Биографияһы
Шамил Шакамал улы Сәйфуллин 1920 йылдың (1923) 20 июнендә Башҡортостандың Учалы районының Абзаҡ (Аҙнаш) ауылында тыуа. 1940 йылда Учалы район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 62-се гвардия кавалерия полкында элемтәсе булып хеҙмәт итә.
Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы
Биографияһы
Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы 1902 йылда Башҡортостандың Әлшәй районында тыуа. 1942 йылдың 10 февралендә Әлшәй район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 60-сы гвардия кавалерия полкында ат дағалаусы, 82-мм миномет батареяһының мина ташыусыһы булып хеҙмәт итә. Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы Одер йылғаһынан Эльба йылғаһына тиклем бөтә хәрби юлында Берлинды ҡамап алыуҙы тамамлау буйынса батареяның аттар составын 100 процент сифатлы даға менән тәьмин итә. 1945 йылдың 23 апрелендә Ораниенбург ҡалаһы өсөн һуғышта карабин уты менән дошмандың өс һалдатын юҡ итә һәм береһен әсирлеккә эләктереп штабҡа алып килә. Һуғышта күрһәткән батырлығы өсөн Сәлимов Фәтих Хәйретдин улы Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (1945), «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (1945) менән бүләкләнгән.
Себер нығытмалар һыҙаты
Тарихы
1716 йылда Пётр I указына ярашлы И. Д. Бухгольц етәкселеге аҫтында экспедиция тарафынан Себер һыҙатына нигеҙ һалына һәм Иртыш йылғаһында нығытылған ҡаласыҡтар һәм зиндандар төҙөлә.
1764 йылда Себер ҡалаларына һәм һыҙат буйлап күсерелгән казактар «Себер казак линияһы» исемен ала. Ишем, Иртыш, Колыван һәм Кузнецк һыҙаттарын һаҡлаған казактар 1808 йылда Себер Һыҙаты казак ғәскәренә берләштерелә.
Иртыш нығытмалары һыҙаты
Иртыш хәрби һыҙатын төҙөгәндән һуң ҡәлғәләр командованиеһы ҡаҙаҡтаға Иртыштың уң яҡ ярына сығыуҙы тыя. Йылға аша үткәндәр өсөн аманаттар алына. Шулай итеп Кулунда һәм Бараба ҙур һәм мул көтөүлектәре Рәсәй милке тип иғлан ителә һәм ҡаҙаҡтарҙан тартып алына. 1755 йылдың 6 мартында Сит ил эштәре коллегияһы Урта йөҙ ҡаҙаҡтарына Иртыш аша уң ярға, йәғни, уларҙың боронғо йәйләү урындарына, күсеүҙе тыя. Ҡарарҙың үтәлешен Коллегия Себер һыҙаты командиры бригадир Крафтҡа йөкмәтә. Сенаттың 1762 йылғы указына ярашлы ҡаҙаҡтарҙы «ҡәлғәгә 10 саҡрымдан яҡыныраҡ» ебәрмәҫкә бойорола. Тыйыуҙы үтәмәгән өсөн язалау ҡарала. Әлбиттә, Иртыш аръяғына сығыуҙы тыйыу ҡаҙаҡ халҡының хоҡуҡтарын һәм ғөрөф-ғәҙәттәрен боҙоу була, уларҙың йәшәү рәүешен үҙгәртеүгә йүнәлтелә, сөнки боронғо күсмә маршруттары, йәйләү һәм ҡышлау урындары юҡҡа сыға.
Колыван — Кузнецк нығытмалар һыҙаты
II-й этап 1745 йылда иҫке Колыван һыҙаты төҙөлөшө менән башлана. Ошо һыҙат иҫке кузнецк һыҙатын һәм иртыш һыҙатын үҙ-ара бәйләй (1745—1747 йылдарҙа ҡорола).
1764 йылда яңы Колыван һәм Кузнецк һыҙаттарын төҙөүгә әҙерлек башлана. Әммә төп эштәр тик 1764 йылда башлана.
XVIII быуат аҙағында Кузнецкиҙағы ағас нығытмалар ныҡ иҫкерә. Кузнецк ҡалаһы көнсығыш флангыһында һаман да мөһим терәк пункты булып һанала, шуға күрә 1798 йылда яңы ҡәлғә төҙөү буйынса ҡарар сығарыла.
Ошо рәүештә Колыван һәм Кузнецк һыҙаттары (һуңғы йылдарҙа Бийск һыҙаты тип исемләнәләр) XIX быуат урталарына тиклем әлеге хәлдә ҡалалар, артабан улар Хәрби Министрлығы балансынан төшөрөләләр.
Ғәйфуллина Рәмзиә Мөҙәрис ҡыҙы
Биографияһы
Рәмзиә Мөҙәрис ҡыҙы Ғәйфуллина 1938 йылдың 12 декабрендә Башҡорт АССР-ының Туймазы районы Ҡандра-Ҡотой ауылында тыуа.
Рәмзиә Мөҙәрис ҡыҙы КПСС-тың XXIII съезы делегаты була. Башҡортостан Республикаһы Туймазы районының Почётлы гражданы.
Төп халыҡтар
Һуңғы йылдарҙа төп халыҡтар һәм уларҙың хоҡуҡтары
2012 йылдың 26-29 мартында Кеутукейнда (Финнмарк) Саам юғары мәктәп бинаһында Төп халыҡтар тележурналистары халыҡ-ара конференцияһы үтә. Уның сиктәрендә төп халыҡтар телдәрендә эш алып барған редакциялар журналистары өсөн семинарҙар һәм мастер-кластар уҙғарыла. Конференцияла туғыҙ ил делегаттары ҡатнаша, шул иҫәптән, Канада, Финляндия, Швеция, Рәсәй, АҠШ.
Төп халыҡтарҙың мәҙәни хеҙмәттәшлеге
1991 йылдан алып йыл һайын Төньяҡ Норвегияла «Ридду Ридду» мәҙәниәтфестивале үткәрелә. Башта был фестиваль саам мәҙәниәте фестивале була, һуңыраҡ «Ридду Ридду» аҫаба халыҡтарының төп халыҡ-ара мультикультура фестиваленә әүерелә.
Аҫаба халыҡтар тарихи исемдәре
Рәсәйҙә, айырыуса XIII—XX быуат казактар көньяҡ, Урал һәм Себер киңлектәрен яулап алған саҡта, үҙ-ара һәм дәүләт документтарында (1940 йылға тиклем) «туземец» («теге ер кешеһе») йәки «инородец» (йәғни казактар йәки урыҫтарға ҡарағанда башҡа халыҡ) ҡулланышта була.
Халыҡ-ара аҫаба халыҡтар теле йылы
2019 йыл БМО тарафынан Халыҡ-ара аҫаба халыҡтар теле йылы.
Ҡазан дәүләт медицина академияһы
Ҡазан дәүләт медицина акдемияһы— 2016 йылға тиклем үҙаллы ВУЗ, 2016 йылдан Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министырлығының өҙлөкһөҙ белем биреү академияһының белем биреү филиалы.
Университет структураһы
Хирургия факультеты:
Алтай дәүләт техник университеты
Факультеттары
- Информацион технологиялар факультеты (ФИТ). 6 кафедра, 7 лаборатория.
Институттары
- Биотехнологиялар, химия һәм аҙыҡ-түлек инженерияһы институты (ИнБиоХим). 7 кафедра, 25 лаборатория һәм үҙәк, 2 тегеү үҙәге.
Тарихы
1959 йылдың йәйендә уҡыу-производство корпусы һәм ике яңы ятаҡ, ә көҙ — АПИ-ның төп уҡыу корпусы төҙөлә башлай.
Билдәле уҡытыусылары
- Коршунов, Лев Александрович — «Государственная налоговая служба» кафедраһы мөдире, иҡтисад фәндәре докторы, доцент; 2007—2012 йылдарҙа университет ректоры.
Вспоможёнка
Архитектураһы
Тарихсы П.Егоров билдәләй: Бина-һәйкәл фасадтарының арихитектура декоры готикаға яҡынлаштырылған модерн стилендә башҡарылған. Тәҙрәләре ҡатмарлы витраж быялалы, ике ҡатлы, керетеп эшләнгән. Өсмөйөшлө аҫылынып торған фронтондың тимпаны әүернәгә алынған. Фасадтың тышы өҫтөнән готика фахверк имитацияһы һөртөлгән. Декор һырлы селтәр орнаменты менән тулыландырыла. XX быуат башы өсөн ғәҙәттән тыш ҙур тамаша залы ике ҡат тәҙрәле була (ул дәүерҙә Өфөлә берҙән-бер бындай типтағы йорт). Ҡабырға яғынан инеү урынының күтәрмәһе өҫтөнән аҫылынып торған селтәр биҙәүле һырлы ағас япмаһы һаҡланып ҡалған. Эҫке баҫҡысы һырлы ағас бағаналы. 1949 йылдың июнендә БАССР-ҙың Министрҙар Советы ҡарарына ярашлы Вспоможёнкаға дәүләт һаҡлауы аҫтындағы тарих һәйкәле статусы бирелә. 1992 йылдың май айында Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумы Указы буйынса һәйкәл Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының тарихи-мәҙәни мираҫы уникаль объекттарының исемлегенә индерелә.
Щепкин Николай Павлович
Биографияһы
Николай Павлович Щепкин 1825 йылда тыуа. Мәскәү император университетында курс тамамлай.
Ванис-Квабеби
Сама менән VIII  быуатта барлыҡҡа килә. 1204 йылда Ванис-Квабебила һаҡлағыс стена  төҙөлә. Комплексҡа бер нисә туннель һәм ике сиркәү инә. XII  быуатта алыҫ түгел ерҙә  билдәле   Вардзиа монастырына нигеҙ һалына.
Сығанаҡтар
https://v-georgia.com/showplaces/peshhera-vanis-kvabebi/
Темрязанка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сызранка йылғаһы, инештән Сызрань ҡалаһына (ҡаланан юғарыраҡ) тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
17 март
17 март — григориан стиле буйынса йылдың 76-сы (кәбисә йылында 77-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 289 көн ҡала.
Богуславец Анна Ульяновна
Богуславец Анна Ульяновна (6 ғинуар 1919 йыл — 1 август 1993 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Украина ССР-ы Сумы өлкәһе Сумы өлкәһе Роменский районының "Маяк"колхозы звеньевойы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951).
Биографияһы
1952 йылда Полтава өлкәһе Миргород ҡалаһында ебәкселек бригадирҙары курсын тамамлай. Тыуған колхозында ебәкселек, ә 1958 йылдан — йәшелсә бригадаһын етәкләй.
Журкина Надежда Александровна
Биографияһы
Гвардия старшинаһы. Н. А. Журкина 1945 йылдың ғинуарынан 52 уңышлы хәрби осош яһай.
Лучано Паваротти
1980—1990
1985 йылда Ла Скала сәхнәһендә Маазель етәкселегендә Паваротти, Мария Кьяра һәм Лука Ронкони (Luca Ronconi) "Аида"ны башҡара. Уның йырлауында «Aida Celeste» арияһы ике минутлыҡ алҡыш менән ҡабул ителә. 1988 йылдың 24 февралендә Берлинда Паваротти Гиннесстың рекордтар китабына индерелгән яңы рекорд ҡуя: Дойч Операла "Мөхәббәт эсемлеге"н башҡарғандан һуң тамашасылар һорауы буйынса шаршау 165 тапҡыр күтәрелә. Ул йылда тенор Опера Сан-Франциско йортонда Миррела Френи менән тағы ла "Богема"ла йырлай." 1992 йылда Паваротти Франко Дзеффиреллиның "Дон Карлос"ты яңыса ҡуйылышында һуңғы тапҡыр Ла Скала сәхнәһенә сыға. Был сығышын тәнҡитселәр һәм тамашасыларҙың бер өлөшө кире баһалай, шунан һуң Паваротти Ла Скалала башҡа сығыш яһамай.
Красный Октябрь (Илеш районы)
Красный Октябрь (Красный Октябрь) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 154 кеше. Почта индексы — 452285, ОКАТО коды — 80230864002.
Усманов Мансур Хәбибулла улы
Биографияһы
Усманов Мансур Хәбибулла улы 1915 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Кешәнне ауыл Советы Кешәнне ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армия сафына Өфө ҡалаһының Сталин районы хәрби комиссариаты тарафынан, икенсе материалдар буйынса 1941 йылда Өфө районы Крыкинстройҙан билдәһеҙ районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының орудие расчеты составында хеҙмәт итә. 1943 йылдың ноябрь айында яралана. 1944 йылдың июленән хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә, сентябрҙә рәсми рәүештә хәбәрһеҙ юғалған тип таныла.
Изге Богородица Катогике сиркәүе (Ереван)
Тарихы
1679 йылдағы ер тетрәүҙән һуң, 1693 йыл менән  1695 йыл  араһында сиркәүҙең көнбайыш өлөшөнә Изге Богородица сиркәүенең ҙур базилика төкәтмәһе төҙөлә. Яңы ҡорам традицион әрмән туфынан төҙөлә һәм көмбәҙе булмай. Был өс нефлы базилика әрмән сиркәүе архитектураһы стилендә була. Намаҙ уҡыу залының майҙаны 14,0×19,3 м, тышҡы периметры 16,4×28,4 м тәшкил итә, был Ереванда иң һыйҙырышлы сиркәү була. Сиркәүҙең көньяҡтан да, көнбайыштан да инеү урындары була
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
Тарихы
Һуңғараҡ Аксаковтың ата-әсәһе яңы йортҡа күсеп сығалар. XIX быуаттың уртаһында утар биләмәһе 1-се гильдия сауҙагәре, спирт-араҡы һәм һыра ҡайнатыу производствоһы хужаһы Кондратий Игнатьевич Блохиндыҡы була. Ул хатта утарҙа ҙур булмаған араҡы заводы ойоштора, бында эскелек һата торған йорт (питейный дом) һәм ресторан аса. Кондратий Блохиндың улы — Александр Кондратьевич Блохин — 1875 йылда баҡсала театр төҙөй, ҡайын сауҡалығын ултырта.
1884 йылда утар биләмәһе баҡсаһы һәм ҡаралтылары менән М. В. Пупышевҡа һатыла. Дүрт йыл үткәс, Блохиндың элекке баҡсаһы сауҙагәр Василий Ильич Видинеевдың ҡулына күсә. Утар урынында баҡса ултыртыла. Халыҡта популяр булған баҡсала аттракциондар, мөғжизәләр лабиринты, ресторан, бейеү майҙаны була. Паркта оркестр уйнай. Видинеев бында бер быуат тиерлек ғәмәлдә булған билдәле Йәйге театрҙы төҙөй (хәҙер был театр юҡ). 1910 йылда баҡсала Башҡортостан Республикаһы территорияһында беренсе теннис корттары асыла.
Кузьменко Раиса Михайловна
Биографияһы
Краснодар крайы Северский районы Ильская станицаһында (1947 йылдан — ҡала тибындағы ҡасаба) йәшәгән.
Аксаков исемендәге мәҙәниәт һәм ял баҡсаһы
Иҫтәлекле урындары
Аксаков баҡсаһы никахҡа инеүселәрҙең иң яратҡан урыны. Бында мәҙәни һәм спорт саралары үткәрелә. Ҡышҡыһын паркта һырғалаҡ эшләй.
Небаровка
Небаровка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шача йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Оло Логайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хафизов Фәйез Зәки улы
Ҡыҫҡаса биографияһы
1958 йылдан 1966 йылға тиклем Бөрө ҡалаһының «Башвостокнефтеразведка» тресы разведка быраулау контораһында техник-геолог булып эшләй.
1974—1976 йылдарҙа Куба Республикаһында совет белгестәре төркөмө составында запастарҙы иҫәпләү буйынса өлкән инженер булып эшләй.
Габсбургтар -Лотарингскийҙар нәҫеле
Габсбургтар-Лотарингскийҙар нәҫеле ( нем. Habsburg-Lothringen ) — ағзалары  Франц I һәм Мария Терезия вариҫтары булған Европаның император династияһы. Изге Рим империяһы тәхетен 1765 йылдан алып  1806 йылға тиклем, Австрия тәхетен 1780  йылдан  алып  1918 йылға тиклем, шулай уҡ  Мексика тәхетен дә  1864 йылдан алып 1867 йылға тиклем биләнеләр. Һуңыраҡ  Австрия Европа ның иң ҡеүәтле дәүләттәренең береһе булған  Австро - Венгрияға  әүерелә. Габсбургтар ҙың береһе 1914 йылда Сараево ла  үлтерелә, ошо үлтерелеү арҡаһында Беренсе донъя һуғышы башлана. Габсбургтар 1918 йылғы революциянан һуң ерҙәрен һәм титулдарын юғалта, әммә был нәҫелдең Австрияла йәшәмәгән  күп кенә вәкилдәре эрцгерцог  титулын хәҙерге көнгә тиклем ҡулланалар.
Мерана графтары
Леопольд II кесе улынан  — Иоганн Баптистан барлыҡҡа килгән. Почтмейстер ҡыҙы Анна Плёхлгә өйләнә. Никахтары морганатик булғанға вариҫтары Мерана графтары титулын йөрөтәләр һәм Австрия тәхетенә дәғүә итә алмайҙар.
Филаретов Алексей Николаевич
Филаретов Алексей Николаевич (11 декабрь 1905 йыл — 11 август 1975 йыл — хәҙерге «Газпром Нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең беренсе директоры (1947—1949, 1949—1950). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1965). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры (1965).
Биографияһы
1949 йылдың авгусынан — төҙөлөүсе 18-се комбинат дирекцияһының баш инженеры, 1951 йылдың февраленән баш инженер вазифаһын башҡарыусы — төҙөлөүсе 18-се комбинат идаралығының начальник урынбаҫары, 1951 йылдың октябренән — баш инженер — гидрирлау заводының директор урынбаҫары, 1954 йылдан 18-се комбинаттың партия комитеты секретары, 1958 йылдан баш инженерҙың нефть химияһы буйынса урынбаҫары, 1960 йылдан — Капиталь төҙөлөш идаралығының капиталь төҙөлөшө буйынса баш инженеры, 1962 йылдан — Төҙөлөш дирекцияһының баш инженеры, 1969 йылдан — Төҙөлөш дирекцияһының план-смета бүлегенең начальник урынбаҫары, 1971 йылдан — комбинаттың Капиталь төҙөлөш идаралығының начальник урынбаҫары. Һуңыраҡ комбинатының партком секретары булып эшләй. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Филаретов етәкселегендәге комбинат етәкселеге бер нисә ҙур бурысты хәл итә: төҙөлөштө эшсе көстәр менән комплектлай, кешеләрҙе торлак менән тәьмин итә, инфраструктура йәйелдерә (юлдар, элемтә линиялары һәм электр линияларыһ. б.), төҙөлөш индустрияһы предприятиелары булдырыла, Хакасиянан, өлөшләтә Германиянан технологик йыһаздарҙы ҡабул итеү өсөн шарттар әҙерләй.
Григорьева Зинаида Алексеевна
Биографияһы
Яковлева Зинаида Алексеевна 1951 йылда кейәүгә сыға һәм Ленинград ҡалаһына күсеп килә. 1991 йылға тиклем ҡаланың төрлө предприятиеларында эшләй.
Ырыҫҡужина Рәзилә Ишбулды ҡыҙы
Биографияһы
Бала сағынан яҙыша. Уның сатирик, юмористик хикәйәләре (башҡорт, рус, сыуаш телдәрендә), балалар өсөн хикәйәләре, шиғырҙары республикабыҙҙың гәзит -журналдарында баҫыла.
Фармакология
Психофармакология
Психофармакология дарыу сараларының психик ҡаҡшауҙарҙы   дауалауҙағы мөмкинлектәрен өйрәнә. Психофармакологияны фармакологияның айырым бүлеге итеп ҡарау  юғары нервы системаһы ауырыуҙарын дауалағанда ҡулланылған методик алымдарҙың үҙенсәлекле булыуы һәм үтә ҡатмарлылығы менән бәйле.
14 июнь
''
Фармакология
Позология (дозеология)
Позология бөтә бүлектәр өсөн дә уртаҡ булған дарыу дозаларын, енескә, йәшкә, анамнез үҙенсәлектәренә ҡарап матдәнең организмда нисек тупланыуын һ.б. өйрәнә. Позологияның мөһим йүнәлеше тип яңы матдәләрҙе һынағанда дозаларҙы билдәләүҙең ышаныслы ысулдарын эшләү һанала.
Уҡыу йорттары
Фармакология өлкәһендә ҡайһы бер билдәле уҡыу йорттары:
Чинти башнялары
Ҡомартҡы
2006 йылда Чинти башнялары Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына ингән
Айва (Уна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Матвеев Олег Владимирович
Биографияһы
2009 йылда Ставрополь дәүләт университетында «тарих фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһенә «Историческая картина мира кубанского казачества (конец XVIII ― начало XX вв.): особенности военно-сословных представлений» темаһына диссертация яҡлай(07.00.02 һөнәре — Ватан тарихы). Ғилми консультанты — тарих фәндәре докторы, профессор В. Н. Ратушняк. Рәсми оппоненты — тарих фәндәре докторы, профессор Т. А. Невский, тарих фәндәре докторы, профессор Н. Н. Великая һәм тарих фәндәре докторы, профессор Е. С. Сенявский. Төп ойоштороусыһы — Рәсәй Фәндәр академияһының Көньяҡ ғилми үҙәге.
Кубань дәүләт университетының Славян тикшеренеүҙәре үҙәге (Э. Г. Вартаньян менән бергә) факультеты рәйестәше, шулай уҡ «Кубань казактар хоры» Дәүләт ғилми-ижади учреждениеһының традицион мәҙәниәте Ғилми-тикшеренеү үҙәгенең төп ғилми хеҙмәткәре
Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы
Ғайсин Ҡаһарман Ғәлләм улы (ғинуар 1910 йыл —?) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, ҡыҙылармеец, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия полкында ҡылыссы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры
Украина географияһы
Иң ҙур тау түбәләре
Бребенескуль 2035,8 м[9]
Арий (Ирена ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Гришина Пелагея Николаевна
Биографияһы
Пелагея Гришина КПСС-тың Брянск район комитеты ағзаһы, завод парткомы ағзаһы була, бер үк предприятиела хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй. Артабан Сельцо ҡалаһында йәшәй. 1995 йылда вафат була, ошо ҡала зыяратында ерләнгән.
Ҡыҙыл Байраҡ
Ҡыҙыл Байраҡ (Кызыл-Байрак) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 62 кеше булған. ОКАТО коды — 80230840003.
Аҡсулпанов Шаһихәйҙәр Шаһингәрәй улы
Биографияһы
Ҡаҙан пехота юнкер училищеһын тамамлай.
1909 йылда 234-се Сызрань резерв батальонында хеҙмәт итә (Сембер ҡалаһында урынлашҡан).
Беренсе донъя һуғышында һәм Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша.
Башҡорт драматургияһы
Тарихы
Тәүге башҡорт драматургтары — Бәхтийәр Бәхтигәрәй улы — «Ер һатыу» драмаһы (1915), Х. К. Ибраһимов, Ғ. Х. Ниязбаев, А. М. Таһиров, Ф. К. Туйкин һәм башҡалар. Таһировтың «Бисура» комедияһында наҙанлыҡтан килеп сыҡҡан юҡ-барға ышаныу, «Яңғура» драмаһында башҡорт халҡының милли-азатлыҡ көрәше күрһәтелә. Туйкиндың 1812 йылғы Ватан һуғышына арналған «Ватан ҡаһармандары» драмаһында Рәсәй өсөн киҫкен йылдарҙа башҡорт халҡының илһөйәрлек күтәрелеше кәүҙәләндерелә. Үҙенең «Башмағым» пьесаһы менән Ибраһимов башҡорт комедиографияһына нигеҙ һалды.
1950-60 йылдарҙа башҡорт драматургтарының ижады жанрҙарҙың төрлөлөгө менән айырыла.
Гастелло һәйкәле (Мәскәү)
Һәйкәлдең төҙөлөү тарихы
Бер ваҡыт Гастелло урамы буйлап йөрөгәндә, Борис Алексеевич, унда лётчик Гастеллоның геройлығын мәңгеләштереүсе һәйкәл кәрәк тип хәл итә. Район ултырышында скульптура проекты тәҡдим ителә, ул үткәрелмәй, ҡайһы бер иҫкәрмәләр индерелә. Борис Алексеевич барлыҡ иҫкәрмәләрҙе иҫәпкә ала һәм Гастелло образын тыуҙыра, ул әлеге көндә лә шул уҡ исем менән аталған урамды биҙәп тора. Был скульптура, уның башҡа күп скульптуралары кеүек, Сокольники районына бүләк ителә (бәләкәй һеңлеһе Нина Алексеевна хәтирәләренән).
Сербия кинематографияһы
Шәхестәр
(не упомянутые в тексте статьи ранее)
Плацебо
Асылы
«Плацебо эффекты» тигән атама Урта быуаттарҙа мәйет ерләгәндә ялланма илаусыларҙың йырҙарындағы «Placebo Domino» тигән һүҙҙәргә бәйле. Мишель де Монтень 1572 йылда  «медицина яғынан иғтибар ғына ла ныҡлы тәьҫир иткән кешеләр була» тип яҙа.
Фармакотерапия
Плацебо пациеттың һыҙланыуҙарын, күңеле болғаныуын бер аҙ баҫырға һәләтле, әммә дөйөм алғанда  плацебо ҡулланыу ауырыу барышын үҙгәртә алмай, шунлыҡтан плацебо эффектының дауалау ҡиммәте, хәҙерге фәнни ҡараштарға ярашлы, бик  бәләкәй. Плацебоның ауырытыуҙы баҫыу һәләте раҫланған, сөнки ул организмда эндорфиндар эшләнеүенә сәбәп була, ә пациентта эндорфиндар яһалыуына кәртә ҡуйылһа,   плацебоның ауыртыуҙы баҫыу тәьҫире булмай. Плацебоның башҡа симптомдарға йоғонтоһо шуны күрһәтә:  теге йәки был сир менән яфаланған  пациеттарҙың хәле  пациенттарҙың үҙ баһаһы буйынса ғына яҡшыра; йәғни ауырыуҙың үҙ хәле тураһында субъектив фекер йөрөтөүе үҙгәрә, ә объектив  күрһәткестәр (лаборатор анализдар һ.б.) башлыса яҡшыға үҙгәреште күрһәтмәй.
Клиник һынауҙар
Плацебо яңы дарыу препараттарына клиник һынауҙар үткәргәндә контроль препарат сифатында, дарыуҙарҙың тәьҫирен һан яғынан баһалау процедураһында ҡулланыла. Һынауҙа ҡатнашыусыларҙың бер төркөмөнә — хайуандарҙа тикшереү үткән һыналыусы препарат, икенсеһенә   плацебо бирелә. Препаратты ҡулланыу эффекты  плацебо эффектынан артыҡ булһа,    препарат тәьҫир көсөнә эйә тип табыла. Кәрәк булһа, плацебола бик аҙ миҡдарҙа әүҙем матдә лә булырға амөмкин   (һыналыусы дарыу препаратының көсө менән сағыштырыу өсөн).
Громаков Владимир Яковлевич
Громаков Владимир Яковлевич  (22 август 1935 йыл, Ростов өлкәһе Новошахтинск ҡалаһы) — «Салаватстрой» тресының баш инженеры, идарасыһы (1967—1971),  «Главбашстрой»  идара начальнигы, БАССР Профсоюздарының өлкә комитеты рәйесе (1988—2002). Башҡорт АССР-ының   унынсы һәм ун беренсе саҡырылыш  Юғары Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1985).
Гаврюшина Зоя Фёдоровна
Биографияһы
Зоя Федоровна Гаврюшина 1925 йылдың 3 сентябрендә Ленинград ҡалаһында йәшәүсе эшселәр ғаиләһендә тыуған.
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 21 июлдәге Указына ярашлы Зоя Федоровна Гаврюшинаға аҙыҡ-түлек сәнәғәтендәге юғары производство күрһәткестәре һәм һәм айырым ҡаҙаныштары өсөн «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш » алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.
Аспа (Ирена ҡушылдығы)
Аспа — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ирень йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Роман-Шор
Роман-Шор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лысьва йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Бартым (Шаква ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Абдуллин Әхәт Абдулла улы
Абдуллин Әхәт Абдулла улы (Абдуллин Ахат Абдуллович) (1919—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғышҡан. Лейтенант, взвод командиры.
Романшор (Иньва ҡушылдығы)
Романшор  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Тициан
Йәш саҡтары
1516 йылда Альфонсо д’Эсте өсөн ул «Кесарь динарийы» картинаһын яҙа.
Өлгөргәнлек
«Тәүбә итеүсе Магдалена» (1533 йыл тирәһе), «Венера Урбинская» (1538 йылға тиклем) портреттарында ул иҫ киткес ҡатын-ҡыҙ образдары тыуҙырған. «Марияны ҡорамға индереү» (1534—1538), һәм «Эммауста киске аш» (икеһе лә —1530 йылдар уртаһында) хеҙмәттәре тәүрат сюжеттарына бағышланған.
Ижадының һуңғы осоро
''«Бында бөйөк Тициан Вечелли —
Баская (Сылва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Пищало замогы
Тарихы
2008 йылдың 20 апрелендә һарайҙың башняларының  береһе емерелеп төшә (бер кем дә зыян күрмәй).
Сәлим III
Балалыҡ һәм йәшлек йылдары
1789 йылда үҙенең бабаһы Абдул-Хәмид I-нең вариҫы булып ҡалғас, Ғосман дәүләтен европаса үҙгәртеп ҡорорға ниәт иткән. Халыҡ-ара хәлдәрҙең ҡырҡыулығы һәм эске иҡтисади бөлгөнлөк уның юлында еңеп сыҡҡыһыҙ ҡаршылыҡтар ҡуйған. Уға үҙенән алда идара иткәндәр Рус-төрөк һуғышын (1787—1792) мираҫ итеп ҡалдырған, һәм 1791 йылда был һуғышты, Ғосман империяһына отошло булмаған Яссы килешеүенә риза булып, тамамлап ҡуйған.
Реформалары
Сәлим тәүге тапҡыр башланғыс, урта мәктәптәр һәм университеттарҙан торған дәүләт мәғарифының тамамланған системаһы планын төҙөй, һәм улар менән идара итеүсе Мәғариф министрлығы булдырыла. 1789 йылда тормошҡа ашырыла башлаған тағы ла амбициялыраҡ план түләүһеҙ һәм мәжбүри башланғыс белем биреүгә юл асҡан. Ике схема ла, аҡса юҡлыҡтан, яй тамырланған, шулай ҙа, кескәй булһа ла, 36 меңдән артыҡ традицион башланғыс мәктәп асыла. Мосолман булмағандар ҙа, империяла миссионер төркөмдәр ниеҙ һалған мәктәптәрҙә уҡый алған.
Рус-төрөк һуғышы (1787—1792)
Бынан алдағы, 1768—1774 йылдарҙағы, рус-төрөк һуғышы Төркиә императрица Екатерина II-нән Польшаның эске эштәренә ҡыҫылыуҙан тыйылыуын һораған өсөн башланған. Һөҙөмтәлә, рус ғәскәрҙәре төрөктәрҙе тәьҫирле тар-мар итә — Аҙауҙы, Ҡырымды һәм Бессарабияны яулай, под командованием фельдмаршал Пётр Александрович Румянцев-Задунайский етәкселегендә Молдавияны баҫып ала, шулай уҡ төрөктәрҙе Болгарияла ҡыра. Төрөктәр тыныслыҡ эҙләргә мәжбүр була, һәм Көчөк-Ҡайнаржа тыныслыҡ килешеүе төҙөлә. Был килешеү буйынса Ҡырым ханлығы төрөк солтанынан бойондороҡһоҙ була, һәм 1783 йылда Екатерина бөтә Ҡырым ярымутрауын Рәсәйгә ҡушыу мөмкинлеген ала.
Е (һан)
I төр Эйлер һандары менән бутамаҫҡа Эйлер — Маскерони константаһы менән бутамаҫҡа
Тарихы
Был һанды ҡайһы берҙә «Ғәжәйеп логарифмдар таблицаһын тасуирлау» (1614 йыл) эше авторы шотланд ғалимы Джон Непер хөрмәтенә непер һаны тип тә атайҙар. Ләкин был исем бик үк бармай, сөнки унда x һанының логарифмы -гә тигеҙ. Беренсе тапҡыр константа, Неперҙың юғарыла телгә алынған эшенең 1618 йылда баҫтырылып сыҡҡан инглиз теленә тәржемәһендә йәшерен рәүештә бар. Йәшерен, сөнки унда тик натураль логарифдарҙың кинематик фекерләүҙән сығып билдәләнгән таблицаһы ғына бар, ә константа үҙе юҡ. Таблицаның авторы инглиз математигы Уильям Отред тип фараз ителә. Константаның үҙен беренсе тапҡыр швейцар математигы Якоб Бернулли процентлы килемдең сикләмә дәүмәле тураһында мәсьәләне эшләү барышында иҫәпләп сығарған. Әгәр баштағы сумма $1 һәм йыл аҙағында бер тапҡыр йыллыҡ 100% өҫтәлһә, һөҙөмтәлә сумма $2 булыуын асыҡлаған. Ләкин шул уҡ процентты йылына ике тапҡыр өҫтәһәң, ул саҡта $1 ике тапҡыр 1,5-кә ҡабатлана, һөҙөмтәлә килеп сыға. Процентты кварталға бер тапҡыр өҫтәү һөҙөмтәһенә килтерә һ.б. артабан шулай. Бернулли, әгәр процент өҫтәү йышлығын сикһеҙ арттырһаң, ҡатмарлы процент осрағында процентлы килемдең сикләмәһе бар: һәм был сикләмә һанына тигеҙ икәнен күрһәткән.
Белемдәр иҡтисады
Белемдәр иҡтисадының тарихы
Донъяның алдынғы үҫешле илдәре донъялағы кеше капиталының төп өлөшөнә эйә. Алдынғы үҫешле илдәр инвестицияларҙың ҙур өлөшөн нәҡ кеше   капиталына һала. Был уларға технологик һәм интеллектуаль үҫештә, шулай уҡ халыҡтың йәшәү кимәленең уҙымлы үҫешендә хәл иткес өҫтөнлөк бирә.
Кеше капиталы алдынғы үҫешле илдәрҙә өр-яңы технологиялар булдырыуҙа, производстволарҙы үҫтереүҙә, уларҙың һөҙөмтәлелеген күтәреүҙә, фәндең, мәҙәниәттең, һаулыҡ һаҡлауҙың, хәүефһеҙлектең, социаль өлкәнең  уҙымлы үҫешендә төп етештереү шарты булып тора. БМО-ның кеше үҫеше тураһындағы Докладтарынан билдәле булыуынса, АҠШ, Финляндия, Германия, Япония, Швейцария кеүек юғары үҫешле илдәрҙә кеше капиталының удель ауырлығы  уларҙың милли байлығының  80%-ҡа тиклем өлөшөн алып тора.
Максимилиан II (Изге Рим империяһы императоры)
Биографияһы
1562 йылдың ноябрь айында Максимилиан Франкфуртта Рим короле йәки Германия короле булараҡ тажлана һәм император вариҫы булып китә. Алдан ул католик кенәздәрҙе уларҙың динен тотоуында ышандыра, ә протестант кенәздәргә, император булып алғас, күмәк кеше алдында Аусбург динле икәнен иғлан итәсәге тураһында вәғәҙәләй. 1563 йылдың сентябрендә Максимилиан Венгрия короле булып китә, ә атаһы үлгәндән һуң, 1564 йылдың июлендә, шулай уҡ Изге Рим империяһы императоры, Венгрия, Хорватия һәм Богемия короле була.
Максимилиан менән Филипп Испанскийҙың аралары тора-бара яйға һалына. 1568 йылда Испания инфанты Карлостың вафаты Максимилианға һәм уның улдарына Испания тәхетенә юлдар асып ебәрә. 1570 йылда император ҡыҙы Анна үҙенең ике туған ағаһы Филипп II дүртенсе ҡатын булып кейәүгә сыға. Максимилиан шулай уҡ, бигүк уңышлы булмаһа ла, протестанлыҡҡа күскән Нидерландтарҙы яҡлап сыға, сөнки Филипп ҡаты рәүештә Нидерландтарҙы үҙенә буйһондорорға тырыша. 1575 йылда Польша һәм Литва магнаттары Максимилианды кандидат итеп Польша тәхетенә тәғәйенләй, әммә уның популярлығы етерлек булмағанлыҡтан, Польша короле итеп Трансильвания кенәзе Стефан Баторияны һайлап ҡуялар.
Кобяков Анатолий Иванович
Эшмәкәрлеге
Өфө нефть институтын (хәҙер Өфө дәүләт нефть техник университеты) тамамлай. Альма-матер сайтында иң күренекле тамамлаусылар араһында атала
Патенттары
Способ переработки концентрированного сернистого газа (патент РФ № 2174945)
Лёвшин Вадим Леонидович
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары һәм ҡаҙаныштары
300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән: «Светящиеся составы» (1936), «Фотолюминисценция жидких и твердых веществ» (1951).
Иманғолов Насибулла Хисаметдин улы
Биографияһы
1931 йылдың 18 ғинуарынан 1938 йылдың июленә тиклем Байназар ауыл Советының председателе булып эшләй.
1952 йылдың март айынан Байназар ауылында Бөрйән ОРС-ның келәт мөдире булып эшләй башлай. 1953 йылдан алып 1955 йылға тиклем «Буденный» колхозында клуб мөдире булып эшләй.
Пресвятая Дева Мария соборы (Минск)
Архитектураһы
Пресвятая Дева Мария соборы өс нефлы базилика. Арауығы алты колонна менән нефтарға бүленгән, үҙәк нефы ярым түңәрәк апсида менән тамамлана, уның ҡабырғаларында Изге Троица һәм изге Фелициан капеллалары урынлашҡан. Төп  фасад вилен бароккоһы стилендә төҙөлгән һәм ике башня менән ҡыҫанланған. Башнялары күп ҡатлы, төп кәрнизе кимәле өҫтөндә өс ярус күтәрелә, башнялар тәре менән ослана.Төп фасад портигы  өҫтөндә өс мөйөшлө фронтон урынлашҡан, портиктың кәрнизе өҫтөндә балюстрадалы кәртә менән балкон бар.
Усманов Хәбибулла Хәсән улы
Усманов Хәбибулла Хәсән улы (1913 йыл  — 2 февраль 1945 йыл ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы, гвардия ҡыҙылармеецы, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944) кавалеры.
Флоренс Бейкер
Африка
Англияға килеп төшкәс, улар Норфолкалағы Хеденхэм-холда йәшәй башлаған. Улар 1865 йылдың 4 ноябрендә Пикадиллилағы Изге Джеймс сиркәүе сиркәүендә өйләнешкән. Сэмюэл Бейкер рыцарҙарға бағышланғас, Флоренс леди Бейкер титулына эйә була. Уларҙың осрашыу тарихы сер итеп һаҡланырға тейеш ине, ләкин уның таралыуы королева Виктория тарафынан Бейкерҙы судтан сығарырға ҡарар итеүенә килтерә.
Панфиловка (Немда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡарамалы (Туймазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Аристова Зинаида Николаевна
Биографияһы
1948 йылдың 19 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы игендән рекордлы уңыш йыйып алған өсөн һәм ауыл хужалығында юғары күрһәткестәргә ирешкәне өсөн Зинаида Николаевна Овчинниковаға (кейәүҙә — Аристова) Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын йондоҙ миҙалы тапшырыла.
Черкесск
Географияһы
Ҡобан йылғаһы ярында урынлашҡан.
Бодрова Екатерина Сергеевна
Биографияһы
Заокское ауылында йәшәй. 2012 йылдың 4 октябрендә вафат була.
Махунцети күпере
Тасуирламаһы
Аджарияла беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған боронғо 25 аркалы күпер бар, мәгәр тап Махунцети күпере Грузия ҡунаҡтарының иғтибарын иң ныҡ йәлеп итә һәм оҡшай. Яҡынса 900 йыл элек төҙөлгән тип һанайҙар.
Ямаш (Балаҡатай районы)
Географик урыны
Ямаш ауылы Әй йылғаһы ҡушылдығы Ыйыҡ йылғаһы буйында, район үҙәге Яңы Балаҡатай ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 42 километр һәм Үңкерҙе (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 84 километр алыҫлыҡта урнлашҡан.
Топонимикаһы
Ямаш ауылы атамаһын антропонимдан барлыҡҡа килгән Ямаш йылғаһы исеменән алған.
Тарихы
1840 йылда Иоанн-Златоуст сиркәүе төҙөлә. 1842 йылда 146 хужалыҡта 443 ир-ат һәм 471 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Хужалыҡтарҙа 900 баш йылҡы малы, 1650 һыйыр, 800 һарыҡ, 115 кәзә, 75 сусҡа аҫыралған. XIX—XX быуаттар сигендә ауылда һарыҡ тиреһен эшкәртеүсе өс оҫтахана, синиль, 3 буяусы, 2 май төшөрөүсе һәм күн иләүсе заведениелар булған. Шәхси 2 тирмән, 12 тимерлек, 12 бакалея, мануфактура һәм 62 йәрминкә кибеттәре булған.
1875 йылда «башҡорт ерҙәренә байтаҡ ваҡыт эйә булғаны» ямаштарҙы «Сенат 17166 дисәтинә ергә хужа тип таныған». 1895 йылда халыҡ һаны — 2402 кеше булған. 1897 йылда — 2751 кеше йәшәгән.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1905 йылда Ямаш ауылында — 2524, 1920 йылда — 3410 кеше йәшәгән. 1811 йылда 80 хужалыҡ булһа, 1920 йылда 525 хужалыҡҡа тиклем артҡан. 1906 йылда сиркәү, министр училищеһы, земство мәктәбе, сиркәү-мәхәллә мәктәбе, дауахана, 2 тирмән, 15 кузниц, почта бүлеге, шарап, 5 бакалея һәм 6 мануфактура кибете, 2 запас иген һаҡлай торған магазин теркәлгән. Ямаш улусы идаралығы урынлашҡан.
1929 йылда Ямашта «Труд» колхозы (артабан ҡарағыҙ: «Урал» СПК-колхозы.) барлыҡҡа килгән. 1932 йылда Ямаш МТС-ы, 1938 йылда — Балаҡатай дәүләт сорт участкаһы булдырыла.
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
16 июнь
16 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 167-се (кәбисә йылында 168-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 198 көн ҡала.
Сепыч (Лысьва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Окунева Вера Ивановна
Биографияһы
1914—1917 йылдарҙа Петр Струйскийҙың Мәскәүҙәге театрында уйнай. 1918—1919 һәм 1922—1923 йылдарҙа Корш театрында эшләй. 1919—1922 йылдарҙа Ҡазанда сығыш яһай. Был йылдарҙа театрҙың уйнай 1923—1936 йылдарҙа МГСПС театрында (хәҙер Вампилов исемендәге театрҙа) уйнай.
Бер туған Гриммдар
Бер туған Гриммдар әҙәбиәттә һәм кинола
Шулай уҡ Америкала «Апалы-һеңлеле Гриммдар» тигән китаптар серияһы яҙылған. Был серияла бер туған Гриммдарҙың вариҫтары булған ҡыҙҙар тураһында бәйән ителә. Сюжет буйынса, бер туған Гриммдар — әкиәтсе түгел, ә, дөрөҫөрәге, тарихта ысынлап булған ваҡиғалар йылъяҙмасылары, ә бөтә әкиәт персонаждары, өҫтәүенә — уйлап сығарылмаған мәңге йәшәүсе йән эйәләре. Улар үҙҙәрен мәңге йәшәүсе тип атайҙар. Ҡыҙҙар, өләсәһе менән бергә, мәңге йәшәүселәргә бәйле төрлө криминаль эштәрҙе тикшерәләр. Китап авторы — Майкл Бакли, ә серия туғыҙ китаптан тора. Әлеге ваҡытта һигеҙ китап яҙылған. Китаптар Нью-Йоркта бестселлергә әүерелде. Бер туған Гриммдар серияла күрһәтелмәгән, сөнки ваҡиғалар беҙҙең заманда бара.
Ҡаранторау
Ҡаранторау (Карантрав) — Башҡортостандың Балаҡатай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 264 кеше булған. Почта индексы — 452571, ОКАТО коды — 80210834005.
Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы
Биографияһы
Үтәгәнов Ғүмәр Хөббинзән улы 1902 йылда Башҡорт АССР-ының Ауырғазы районы Уҫман ауылында тыуған. Ауырғазы районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында йөк арбаһы күсере булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 10 июлендә Курск өлкәһенең Озерки ауылы (хәҙерге Рәсәй Федерацияһының Липецк өлкәһе) янында бәрелештә һәләк була һәм шунда ерләнә.
Пасьма (Шуя ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы), Унжа йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Фәрхетдинов Әнүәр Нуретдин улы
Фәрхетдинов Әнүәр Нуретдин улы (17 июль 1912 йыл — 1 октябрь 1997 йыл)- 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 313 кавалерия полкының 3, 4 эскадрондары командиры. Гвардия капитаны. Баҡалы районы «Большевик» һ.б.колхозы рәйесе. I-cе дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).
Үрге Берёзовка (Пайдугина ҡушылдығы)
Үрге Берёзовка — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының уң ярына тамағынан 309 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Илдең коды
ГОСТ 7.67
Рәсәй Федерацияһында һәм ҡайһы бер БДБ илдәрендә ГОСТ 7.67-94 халыҡ-ара стандарты ҡулланыла. «Илдәр атамалары кодтары» 7.67.ГОСТ-ы стандарты ил атамаларының хәрефле һәм һанлы билдәләрен кодлаштыра, улар мәғлүмәт эшкәртеүҙең, һаҡлауҙың һәм алмашыуҙың төрлө системалары өсөн берҙәм булып тора. Шулай уҡ кодтар төҙөүҙең берҙәм ҡағиҙәләрен сығара. ISO 3166-88 «Илдәрҙең атамаларын белдереү өсөн кодтар» ISO 3166-88 стандартының тәржемәһе булып тора.
Зубов Павел Васильевич
Биографияһы
Мәскәүҙә вафат була, Спас-Андроников монастыры зыяратында ерләнгән.
Божулич Дарья Владимировна
Биографияһы
Ростов өлкәһенең Сталин исемендәге (һуңынан — XXII партсъезд исемендәге) колхозда звеньевой булып эшләй, виноград үҫтерә. 1948 йылда үҙенең 6, 6 га майҙанындағы участкаһынан 90,3 ц виноград уңышы ала.
Венчурлы эшҡыуарлыҡ
Венчурлы инновациялы эшҡыуарлыҡ юғары технологиялар кластерҙарын төҙөү бурысын башҡара. Венчурлы эшҡыуарлыҡ тулҡынлы инновациялы процестың төп ижадкәр өлөшө, уның система йәҙрәһе булып тора.
Греция флагы
Ғосман иҙеүе аҫтында
Ғосман империяһы иҙеүе аҫтында ҡалған осорҙа грек христиандарына үҙҙәренең традицион символикаһы менән файҙаланырға рөхсәт ителә. 1619 йылға тиклем улар тәре һәм аждаһаны үлтереүсе Георгий Победоносец һүрәтләнгән флаг ҡулланалар. Грек сауҙа суднолары ҡыҙыл-зәңгәр-ҡыҙыл буйлы флаг аҫтында йөҙәләр. Ҡыҙыл төҫ Ғосман империяһын, ә күк — гректарҙы тамғалай. 1774 йылда Көсөк-Кайнарджала төҙөлгән тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң грек сауҙа кораблдәренә Рәсәй флагы аҫтында диңгеҙгә сығырға рөхсәт ителә. Ғосман империяһы иҙеүенә ҡаршы күтәрелгән Пелопонесс ихтилалында баш күтәреүселәр зәңгәр төҫтәге Георгий тәреһе төшөрөлгән аҡ флагтар аҫтында хәрәкәт итә. Һуңынан был флаг революцион хәрәкәт символына әүерелә.
ЙХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Көнбайыш конференцияһы
Курсив менән «плей-офф» ярыштарына эләкмәгән командалар билдәләнгән.
Айҙар буйлап иң яҡшы уйынсылар
{| width="100%"
Көнсығыш конференцияһы
1. «Мамонты Югры» — 8. «Белые Медведи» 3-2 (4:3, 2:1, 1:2 ө.в., 2:3, 5:2)
Көнбайыш конференцияһы
4. «Красная Армия» — 5. «Алмаз» 2-3 (2:1, 3:0, 1:3, 0:4, 4:5 ө.в.)
Һаҡсылар
Иҫкәрмәләр: У = ҡатнашҡан уйындар һаны; Г = голдар; П = һөҙөмтәле пастар; М = мәрәйҙәр; +/− = Плюс-минус; Штр = штраф ваҡыты
Мөсәл
Һынамыштар
Төрлө йәнлек тулған, ти,
Оло Кумина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.