cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Белава (Инюха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Банк транзакцияһы
Транзакцияны үткәреү
Артабан эквайрер банк был картаны хеҙмәтләндереүсе түләү системаһына тапшыра. Мәғлүмәттәр операцион үҙәккә эләгә, уға түләү системаһында ҡатнашҡан банктар тоташтырылған. Был үҙәктә карта тикшереү үтә һәм, һөҙөмтәһгә ҡарап, транзакция кире ҡағыла йә хуплана. Хупланһа, ыңғай яуап был картаны сығарған һәм клиенттың ошо картаға бәйләнгән банк иҫәбен хеҙмәтләндереүсе эмитент банкҡа ебәрелә.
Түләү системаһы менән үҙ-ара хисаплашыу юлы менән эмитент эквайрерға транзакция буйынса һоралған сумманы һәм транзакцияны хеҙмәтләндергән өсөн түләү системаһының комиссияһын күсерә.
Электромагнит нурланыш
Электр зарядтары тарафынан һәм уларҙың хәрәкәте ваҡытында электромагнит ҡырҙар барлыҡҡа килә, ә алмаш электромагнит ҡырҙарҙың хәрәкәт итеүсе зарядтарҙан иң алыҫҡа таралырға һәләтле булған һәм хәрәкәт барышында иң яй һүнеүсән өлөшө нурланыш тип йөрөтөлә.
Электромагнит нурланыштың диапазондары
Электромагнит нурланыш йышлыҡ диапазондарына бүленә (таблицаны ҡарағыҙ). Нурланыштың таралыу тиҙлеге вакуумда даими булғанлыҡтан, уның тирбәлеүҙәр йышлығы вакуумдағы тулҡын оҙонлоғо менән ныҡ бәйләнгән. Ультраҡыҫҡа радиотулҡындар метрлы, дециметрлы, сантиметрлы, миллиметрлы һәм децимиллиметрлыларға (гиперюғары йышлыҡтар, 300—3000 ГГц) бүленә, улар дөйөм ҡабул ителгән классификация буйынса радиотулҡындарҙың стандарт диапазондары булып тора. Икенсе бер классификация буйынса радиотулҡындарҙың был стандарт диапазондары, метрлыларынан башҡа, микротулҡын йә үтә юғары йышлыҡлы (СВЧ) тулҡын тип атала.
Тикшеренеүҙәр тарихы
1865 йылда инглиз физигы Дж. Максвелл классик (квантлы булмаған) физиканың электромагнит ҡыры теорияһын эшләп бөтә.
1900 йылда Планк абсолют ҡара есемдең нурланышы проблемаларын теоретик йәһәттән тикшергәндә электромагнит нурланыш процесының квантлылығын аса. Был хеҙмәт квант физикаһына башланғыс һала.
Тереклеккә йоғонтоһо
Рәсәйҙә «Электромагнитные поля в производственных условиях, на рабочих местах. Санитарно-эпидемиологические правила и нормативы» тигән СанПиН 2.2.4.1191—03 эш итә.
Яңы Бишенде
Исеме
Ауылдың атамаһы ‘яңы’ һүҙе һәм Бишенде йылғаһы исеменән яһалған
Урамдары
Урам исеме :
Шалашня
Шалашня — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов ҡултығы) уң ярына 60 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Башҡортостан Республикаһының Арбитраж суды
Тарихы
1935 йылда (башҡа мәғлүмәттәр буйынса 1931 йылда) комиссия ваҡытында Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Дәүләт арбитражы тип үҙгәртелә.
Составы
Башҡортостан Республикаһы Арбитраж суды түбәндәге составта эшләй:
Бочорма нығытмаһы
Тасуирламаһы
Нығытмала йәнә хужалыҡ, оборона һәм башҡа тәғәйенләнешеле ҡоролмалар ҡалдыҡтарын күрергә мөмкин.
Бәғәҫ
Ғәрәп социалистик яңырыу фирҡәһе (партияһы) (حزب البعث العربي الاشتراكي, Хизб әл-Бәғәҫ әл-Ғәрәби әл-Иштирәки; Партия арабского социалистического возрождения - Баас ) — 1947 йылда Сүриәлә Мишель Әфләҡ, Сәләх әд-дин Битәр һәм Зәки Әрсузи нигеҙ һалған сәйәси фирҡә. Фирҡә идеологияһы — Ғәрәп социализмы һәм панғәрәбилек ҡатнашлығынан торған бәғәҫилек.
Эрнест Хемингуэй
Бала сағы
Һунар Эрнест өсөн төп мауығыуға әйләнә. Кларенс улын ҡоралды ҡулланырға һәм йәнлекте эҙәрлекләргә өйрәтә. Ник Адамс — үҙенең alter egoһы тураһындағы иң тәүге хикәйәләренең береһен Хемингуэй һунарға һәм атаһы һынына арнай. Атаһының шәхесе, тормошо һәм фажиғәһе — Кларенс үҙ-үҙенә ҡул һала — яҙыусыны һәр саҡ тулҡынландыра.
Флорида
1930 йыл башында Хемингуэй, АҠШ-ҡа ҡайтып, Флоридала Ки-Уэст ҡаласығына урынлаша. Бында ул, балыҡ ҡармаҡлау менән мауыға, Багама утрауҙарына, Кубаға үҙ яхтаһында сәйәхәт ҡыла һәм яңы хикәйәләр яҙа. Биографтарҙың фекеренсә, тап ошо осорҙа уға олуғ яҙыусы даны килә лә инде. Уның авторлығы билдәләнегән әҫәр тиҙ арала ташҡа баҫыла һәм күп һанлы тираж менән тарала. Аҙаҡ ғүмеренең иң матур бер нисә йылы үткән йортта яҙыусының музейы булдырыла.
Испанияла Граждандар һуғышы
Һуғыштан алған тәьҫораттары Хемингуэйҙың иң танылған романдарының береһе — «Ҡыңғырау кемде иҫкә алып шалтырай» (1940) романында сағылыш таба. Унда республиканың түңкәлеүенең сағыу күренештәре, ошондай финалға килтергән тарих һабаҡтарын аңлау һәм шундай фажиғәле заманда ла шәхестең еңеп сығасағына ышаныс бергә үрелеп бирелә.
Икенсе донъя һуғышы
1944 йылда Хемингуэй, хәрби бомбардировщиктарға ултырып, Германия һәм оккупацияланған Франция өҫтөндә барған һауа һуғыштарында ҡатнаша. Союзниктар Нормандияға төшкән ваҡытта хәрби хәрәкәттәрҙә һәм разведкала ҡатнашырға рөхсәт алыуға өлгәшә. Эрнест 200-гә яҡын кешенән торған француз партизан отрядын етәкләй һәм Париж, Бельгия, Эльзас өсөн барған һуғыштарҙа, «Зигфрид линияһын» өҙөүҙә ҡатнаша. Был алыштарҙа әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Хемингуэйға Бронза йондоҙ тапшырыла.
Ғүмеренең һуңғы йылдары
Майо клиникаһынан сығып бер нисә көн үткәс, 1961 йылдың 2 июлендә Кетчумдағы йортонда Хемингуэй үҙенең яратҡан ҡоралынан атылып үлә, атылыр алдынан бер ниндәй яҙыу ҙа ҡалдырмай.
Йоғонтоһо һәм бағышлауҙар
Яҙыусының тормошона байтаҡ ҡына кинематографик эштәр арнала. 1996 йылда режиссер Ричард Аттенбороның «Мөхәббәт һәм һуғыш» фильмы сыҡты, ул яҙыусы «Хуш, ҡорал!» романында һүрәтләгән реаль ваҡиғаларға нигеҙләнеп төшөрөлә. Режиссер Филип Кауфмандың «Хемингуэй һәм Геллхорн» (2012) фильмы Эрнест Хемингуэй менән уның өсөнсө ҡатыны, «Ҡыңғырау кемде иҫкә ала» романын яҙырға илһамландырған Марта Геллхорн араһындағы мөнәсәбәттәр хаҡында бәйән итә, фильмда төп ролдәрҙе Николь Кидман менән Клайв Оуэн башҡара. Яҙыусы образы, эпизодик персонаж булараҡ, нәфис фильмдарҙа күп тапҡыр ҡулланыла. Алан Рудольфтың «Модернистар», Вуди Аллендың «Парижда төн уртаһы», Майкл Грандаджтың «Гений», «Йәш Индиана Джонс хроникаһы» телевизион сериалында бер нисә эпизодта Хемингуэй пәйҙә була.
Ландер Ольга Александровна
Биографияһы
Хәрби фотохәбәрсе Курск алышында, Одессаны, Киевты, Балҡан ярымутрауы илдәрен азат итеүҙә ҡатнаша. Еңеү көнөн Венала ҡаршылай.
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, II дәрәжә Ватан һуғышы орденыны кавалеры, «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн»,«Будапештты алған өсөн», «Венаны алған өсөн», «Белградты азат иткән өсөн», «Батырлыҡ өсөн» миҙалдары менән наградлана. Һуғыштан һуң Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһендә (ВДНХ) һәм «Советская Россия» гәзитендә эшләй.
Медицина
Боронғо Египет
Георг Эберс фекере буйынса сихыр, арбау түбән ҡатлам өсөн генә булған.
Практик медицина
Медицинала шулай уҡ практик йәки клиник медицинаны ла айыралар. Медицина фәне тарафынан тупланған белемде ауырыуҙарҙы, кеше организмының паталогик хәлен дауалау өсөн практикала ҡулланыу.
Майоров Максим Олегович
«Коламбус Блю Джекетс»
2009/10 йылдар миҙгелен Максим тулыһынса тиерлек АХЛ-да «Сиракьюз» өсөн үткәрә. Шунда 74 уйында ул 32 (17+15) мәрәй йыя һәм бер тапҡыр аҙнала лиганың иң яҡшы уйынсыһы тип таныла. 2010 йылдың 10 мартында «Коламбус» Максимды төп командаға саҡыра. Шунда ул дүрт уйын ғына үткәрә һәм кире АХЛ-ға төшөрөлә. 2010/11 йылдар миҙгеленән «Коламбус» командаһының фарм-клубы «Спрингфилд Фэлконс» була башлай. МХЛ-да ул был миҙгелдә биш уйын үткәрә һәм беренсе апрелдә лигала тәүге шайбаһын керетә. Ә АХЛ-да ул 69 уйында 33 мәрәйгә өлгәшә. 2011/12 йылдар миҙгеле Максим өсөн контракт буйынса һуңғы була. МХЛ-да ул 10 уйында ике мәрәй йыя, ә «Спрингфилд» өсөн 46 осрашыуҙа 23 тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. Ошо дүрт миҙгел эсендә Максим уйнаған бер команда ла плей-оффҡа эләкмәй. Контракты бөткәс, ул Рәсәйгә ҡайтырға була.
Шәхси тормошо
2013 йылдың 24 авгусында Елена исемле ҡатында өйләнә. 2015 йылда улдары тыуа.
Алатырцев Владимир Иванович
Биография
1908 йылдың 30 октябрендә Симбирск губернаһы Алатырь өйәҙе Семеновское ауылында тыуған (хәҙерге Сыуашстандың Порецкое районына ҡараған ауыл). Крәҫтиәндәрҙән. Иртә атай-әтиҙән мәхрүм ҡала. 1939 йылда Чебоксарда Сыуаш педагогика институтын тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң Сыуашстандың башланғыс һәм урта ауыл мәктәптәрендә уҡытыусыһы булып эшләй. 1939-1941 йылдарҙа Сыуаш дәүләт педагогия институты уҡытыусыһы һәм рус әҙәбиәте һәм әҙәбиәтте уҡытыу методикаһы буйынса лекцияләр уҡый.
Ҡарабаш (Татарстан)
Тарих
ХХ быуат башында ауылда почта станцияһы, 2 мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән.
Эрзә теле
Телде йөрөтөүселәрҙең урынлашыуы
Тел йөрөтөүеләрҙең яҡынса 28 % Мордва Республикаһы территорияһында, ҡалғандары компакт төркөм булып Рәсәйҙә һәм элекке СССР территорияларында йәшәй.
Грамматик мәғәнәләрҙе белдереү (иреклек дәрәжәһе) тибы
ванды пряд-ан важодемам
«завтра закончу работу» («эште иртәгә тамамлайым»).
Исемле төркөмдә һәм предикацияла маркировкалау тибы
«мать Пети» («Петяның әсәһе»);
Һүҙҙәр тәртибе
Пиче вирь чире-сэ ашт-и вирь ваныень кудыне  «На опушке соснового леса стоит домик лесника» («Ҡарағай урманы ситендә урмансының кескәй өйө тора»)."сосна-NOM лес-NOM опушка-LOC стоять-PRES,3SG лесник-GEN домик-NOM"(«ҡарағай-NOM урман-NOM урман сите-LOC торорға-PRES, 3SG урмансы-GEN кескәй өй-NOM»)
Һөйкәлештәр
Зат, һан, заман менән объектлы үҙгәртеү
Сифат ҡылым (причастие)
Хәҙерге заман ының ике типлы:
мәҫәлән: морамс «петь» («йырларға») — моры «поющий» («йырлаусы»).
Исем хәбәр (именное сказуемое)
Эрзә телендә теләһә ниндәй һүҙ төркөмөнә ҡараған һүҙ хәбәр позицияһында хәбәрлек суффикстары тип йөрөтөлгән зат ялғауҙарын ҡабул итә.
Хәл ҡылым (деепричастие — герундий)
Ютамс «проходить» («үтергә») — ютамсто «проходя» («үтеп»).
-мсто/-мстэ һәм -мга ялғаулы хәл ҡылымдар исемдәрҙең сығанаҡ исходный һәм килеш формаһы төшөп ҡалған ахырғы а/о һуҙынҡылары ҡылымдан барлыҡҡа килгән исемдең ҡатып ҡалған формаһы. Эрзә телендә был формаларҙан тыш шулай уҡ герундий формаһы: -мкс, -мдо/-мдэ, -мсо/-мсэ бар.
Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр академияһы
Профсоюз хәрәкәтенең юғары мәктәбе
Мәктәп эргәһендә профсоюз хеҙмәткәрҙәренең квалификацияһын күтәреү курстары һәм Азия, Африка һәм Латин Америкаһы илдәренең профсоюз активистары өсөн курстар була.
Факультеттары
Академияның баш ойошмаһында (2019 йылдың ғинуарына ҡарата) дүрт факультет бар:
Аспиранттар һәм студенттарҙың һаны
Баш структурала — 2739 кеше (шул иҫәптән 1568 кеше ситтән тороп);
Академияла (2014 йылға ҡарата) 146 аспирант була (бөтәһе лә Мәскәүҙә).
Ташшишмә (Илеш районы)
Ташшишмә (Ташчишма) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Почта индексы — 452268, ОКАТО коды — 80230816004.
Косово урмандары
Флораһы һәм фаунаһы
Косово урмандарының Аҡ Дрин йылғаһы аша Урта диңгеҙ климаты йоғонтоһо арҡаһында флораһы һәм фаунаһы бик бай. Был юҫыҡта Шар-Планин һәм Төньяҡ-Албан Альптары Косовоның биотөрлөлөгө өлкәһендә иң мөһиме булып тора. Шар-Планиндың һирәк урмандарында 86 төр үҫемлек, Төньяҡ-Албан Альптарында 128 төр үҫемлек үҫә.
Янғындар
Урмандар, ҡағиҙә булараҡ, йәйге осорҙа янғындарға дусар була. Һуңғы тиҫтә йыл дауамында, иң ҙур янғын осраҡтары 2007 йылда теркәлгән, 5 000 гектар тирәһе (12 350 акр) ерҙәр, тәбиғәт һәм кеше факторы һөҙөмтәһендә зыян күргән. Был хәл икенсе йәйҙә лә ҡабатлана. Бынан тыш, урман янғындары ҡайһы бер башҡа стихиялы бәлә-ҡазаларға ла килтереүе ихтимал, шул иҫәптән ишелмәләргә лә. Шуға ҡарамаҫтан, бәлә-ҡазаларҙы булдырмау өсөн саралар күрелә, әммә бәлә-ҡазаларҙың тағы ҡабатланыу хәүефе бар. Бынан тыш, был янғын һөҙөмтәһендә, флора һәм фауна даими рәүештә хәүеф аҫтында була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Урғалы
Халыҡ һаны
Урғалы ауылында башҡорттар, урыҫтар, татарҙар йәшәй (2002).
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Колемасова Анастасия Дмитриевна
Биографияһы
Башланғыс белемле. Бик иртә эшләй башлай. 1941 йылда Заметчинский шәкәр заводының шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүсе совхозға эшкә килә. Ул эшсе, сусҡа ҡараусы, звеньевой ҙа булып эшләй. Һәр эшендә ҙур теләк менән эшләй һәм егәрлелек күрһәтә. 1947 йылда уның етәкселегендәге арыш үҫтереүсе звеноһы 9 гектар майҙандың һәр бер гектарынан уртаса 43,42 центнер уңыш ала.
Ҡотлобаева Ҡәҙриә Искәндәр ҡыҙы
Биографияһы
1946 йылда армиянан демобилизациялана.
Башҡортостан Коммунистик университеты
ТАРИХЫ
Тәүге мәлдәрҙә Рәсәй буйынса барлығы 9 ошондай университет эшләй. Улар, нигеҙҙә, эшмәкәрлектәрен дөйөм профилдәге уҡыу йорто булараҡ башлай. Фәнни дисциплиналарҙан тыш халыҡ араһында пропаганда эшен алып бурыу буйынса практик күнекмәләр ҙә бирелә. Әммә ил өсөн ҡатмарлы ваҡытта уҡыу занятиелары яңы көн талаптарына ла буйһондорола. 20-30-сы йылдарҙа башланған дөйөм коллективлаштырыу компанияһы тап шундайҙарҙан була ла инде. Коммунистик вуздар халыҡ мәғарифы ведомствоһынан (Наркомпростан) алына һәм ВКП(б) Үҙәк Комитетына туранан-тура буйһондорола.
Албан милли кейеме
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Кидат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Абайҙуллин Ишморат Ғәйфулла улы
Биографияһы
1991 йылда Ишембай районының Урман-Бишҡаҙаҡ 215-се һайлау округынан Башҡорт АССР-ы ХII саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайланған (1991—1995).
2001 йылда вафат була һәм тыуған ауылында ерләнә.
Ғәрнати
Биографияһы
1135 йылда әл-Ғәрнати Волга буйлап Болғар ҡалаһына тиклем күтәрелә, бер ни тиклем ваҡыт шунда йәшәй. Яҡуп ибн Ноғман әл-Болғари менән осраша һәм уның тарафынан яҙылған «Тәуарихи Болғарийа» тарихи-әҙәби әҫәре менән таныша.
Әбү Хәмит һуңыраҡ Венгрияға бара, унда күп өлөшө ислам динен ҡабул иткән күсмә халыҡтар-төркиҙәр, венгр королдәренең ҡулында мөһим удар көс тәшкил итәләр. Бында шулай уҡ әл-Ғәрнати мосолман — күсмә халыҡтарҙың остазы ролендә сығыш яһай: уларҙың берәүҙәренә йола өйрәтә, икенселәре уның уҡыусылары булып китә. Ул королдең уны ҡабул итеүенә лайыҡ була һәм Саҡсинға ҡайтыр юлында уның ҡушҡандарын үтәй.
Дыуанкүл
Тасуирлама
Күл тирәләй ҡарағай һәм ҡайын урмандары үҫә, бигерәк тә көньяҡ-көнбайыш яр урмандарға бай.
Күлдә хужалыҡ маҡсатында балыҡ тотола, ул шуның менән әһәмиәтле
Феодосия уҡытыусылар институты
Революцияға тиклем осор
Институтта башланғыс мәктәп уҡытыусыларын әҙерләү буйынса бер йыллыҡ курстар эшләгән.
Кильда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Савельева Людмила Михайловна
Биографияһы
Людмила Михайловна Савельева 1942 йылдың 24 ғинуарында Ленинградта, аслыҡтың иң көслө мәлендә тыуған.
Яңы Афон монастыры
Тарихы
1917 йылдағы революцияға тиклем Яңы-Афон монастыры Кавказдың төп дини үҙәктәренең береһе була.
Мефодьев Александр Иванович
Биографияһы
1961-1967 йылдарҙа Сыуаш педагогия институтында ситтән тороп уҡый. 1972-1975 йылдарҙа — Сыуаш университеты аспиранты.
Ижады
Әҙип шулай уҡ үҙенең тәржемәләре менән дә билдәле. Ул рус, татар, муҡшы авторҙарының хикәйәләрен, шиғыоҙарын сыуаш теленә тәржемә иткән.
Сиэтл (ырыу башлығы)
Сиэтл (Chief Seattle) — суквомиш һәм дувамиш ырыуҙар башлығы.
Цисык Квитка Владимировна
Биографияһы
1983 йылда әсәһе менән Квитка Украинала  булған, ә Украина үҙенә бойондороҡһоҙлоҡ алғас, йырсы Украинала концерттар серияһы менән сығыш яһарға хыялланған, тик был хыялы уның, 45 йәшенә барлығы 6 көн генә тулмайынса, 1998 йылдың 29 мартында, яман түш шешенән ваҡытһыҙ үлгәнлеге арҡаһында тормошҡа ашмай ҡалған.
Теләпән
Теләпән (Телепаново) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 307 кеше. Почта индексы — 452278, ОКАТО коды — 80230836003.
Верещагин Николай Кузьмич
Биографияһы
Һуңғы йылдарҙа Рәсәй фәндәр академияһы Мамонттар комитетының  почетлы рәйесе булып тора
Криптовалюта
Термин 2011 йылда «Forbes» журналында Биткойн системаһы тураһында «Crypto currency» (Криптографик валюта) мәҡәләһе баҫылып сыҡҡандан һуң нығына. Биткойн авторы үҙе, башҡалар кеүек үк, «электрон ҡулаҡса» (electronic cashelectronic cash) тигән терминды ҡуллана.
Күҙәтеү
Криптовалюталарҙың күбеһе псевдоним ҡулланыуҙы тәьмин итә — бөтә адрестар араһында бөтә транзакциялар асыҡ, әммә адрестар хужалары тураһында мәғлүмәт юҡ. Әммә өҫтәмә мәғлүмәт билдәле булһа, хужаның да шәхесе асыҡлана ала. ZeroCash’та псевдоним алыу мөмкинлеген анонимлыҡҡа алмаштырып була.
Альткойндар
Беренсе альткоиндар 2011 йылда барлыҡҡа килә: Litecoin һәм Namecoin. Уларҙы эшләүселәр Биткойнға хас күп кенә проблемаларҙы хәл итергә (мәҫәлән, Litecoin ҙур тиҙлекле транзакцияларға эйә ) йә блокчейн технологияһын башҡа өлкәләрҙә ҡулланырға тырыша (Namecoin альтернатив тамыр DNS-серверҙары төҙөү өсөн эшләнә).
Уңай яклары һәм кимчелекләре
Чикләнгән эмиссия аркасында инфляцияне саклау (чикләнмәгән эмиссия белән криптограммалар булса да).
Инвестиция бәясе.
Много мошеннических схем и проектов.
Высокорисковая инвестиция и торговля.
Үтәбаев Инсур Рәмил улы
Үтәбаев Инсур Рәмил улы (23 август 1979 йыл) — уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2019 йыл).
Йәнекәйева Дилә Дәрд ҡыҙы
Тәнҡит
«Новый мир» журналында әҙәби тәнҡитсе Е. А. Ермолин, «психолог булараҡ ул ябай ғына», тип яҙа.
Эктел Василий Петрович
Биографияһы
Василий Петрович Сидоров 1950 йылдың 26 февралендә Сыуаш АССР-ының Ялсык районы Лашсы Таяба ауылында тыуған.
Туҡайтамаҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Хан һарайы (Баҡсаһарай)
Һарай тарихы
Баҡсаһарайҙы төҙөгәнгә тиклем Ҡырым хандарының резиденцияһы Ашлама-Дере үҙәнендә була. Үҙән хан һарайы өсөн тар була башлағас, яңы урында һарай төҙөргә ҡарар ителә. Төҙөлөш XVI быуат Сәхиб I Гәрәй хан идара иткән ваҡытта башлана. Һарай менән бер рәттән Баҡсаһарай ҙа төҙөлә.
2015 йылдың октябренән федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.
Л. һәм М. Ростроповичтар исемендәге Ырымбур дәүләт сәнғәт институты
Институт тарихы
Студенттар өсөн ятаҡхана, ашхана бар. Сәнғәт институтының концерт залы акустика буйынса Рәсәйҙә иң яҡшыларҙан һанала.
Азат итеүсе һалдат һәйкәле (Шахты)
Тарихы
Асыу тантанаһында Мамай ҡурғанындағы Ватан-Әсә һәйкәленең авторы Евгений Вучетич ҡатнаша.
Һарытау опера һәм балет театры
1803
Әммә Гладков театрына алмашҡа Һарытауҙа 1810 йылда яңы театр барлыҡҡа килә, уны губернатор Д. Панчулидзев ойоштора. Театр өсөн махсус бина ҡаланың үҙәк майҙанында төҙөлә. Майҙанға яңы исем бирелә — тетар майҙаны (элек Икмәк майҙаны була). был тетар күп йылдар дауамында губернала берҙән-бер театр сәнғәтен таратыусы үҙәк булып тора.
1928
Беренсе профессиональ труппа 1928 йылда балетмеймстер С. Н. Кеворков етәкселегендә ойошторола. Уның репертуарында. П. Чайковскийҙың «Аҡҡош күле», «Йоҡлаған һылыуҡай», «Щелкунчик», А. Крейндың «Лауренсия», С. Прокофьевтың «Таш сәскә» һәм «Золушка» балеттары һәм башҡа спектаклдәр.
Театрҙың ҡаҙаныштары
— 2008 йылдың 21 июлендә Һарытау академия опера һәм балет театры Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Федор Волков исемендәге премияһына лайыҡ була.
Англия
Кент
Кент (Kent. ;, Cantium, Canthia) —Англияның көньяғындағы церемониаль һәм метрополь булмаған графлығы. Баш ҡалаһы — Мейдстон. Халыҡ һаны — 1,359 млн кеше (графлыҡтар араһында 1-се урын).
Өйәҙән
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арифметика
Арифметика предметы
Асылда, практик ихтыяж өсөн кәрәк булған математик иҫәпләүҙәрҙе һәм үлсәүҙәрҙе (пропорциялар, проценттар, өсләтә ҡағиҙә), түбәнге, йәки практик арифметикаға индерәләр, шул уҡ ваҡытта логик анализ кеүек һан төшөнсәләрен теоретик арифметикаға индерәләр. Бөтөн һандарҙың үҙсәнлектәре, уларҙы өлөштөргә бүлеү, өҙлөкһөҙ кәсерҙәрҙе төҙөү һандар теорияһының состав өлөшө булып тора, уны оҙаҡ ваҡыт юғары арифметика тип иҫәпләйҙәр. Арифметика шулай уҡ алгебра менән тығыҙ бәйләнгән, ул ғәмәлдә операцияларҙы һандарҙың үҙенсәлектәрен һәм үҙсәнлектәрен иҫәпкә алмайынса өйрәнә. Дәрәжәгә күтәреү һәм тамыр алыу кеүек арифметик ғәмәлдәр алгебраның техник өлөшө булып тора. Ошоноң менән бәйле, Ньютон һәм Гаусс артынса, алгебраны арифметиканы дөйөмләштереү тип иҫәпләү ҡабул ителгән. Дөрөҫөн әйткәндә, арифметика, элементар алгебра һәм һандар теорияһы араһында аныҡ ҡына сик юҡ. БСЭ-ла әйтелә: «Алгебра хәреф тамғалауҙарын ҡулланып, һандар системаларының дөйөм үҙсәнлектәрен һәм мәсьәләләрҙе тигеҙләмәләр ярҙамында сисеүҙең дөйөм ысулдарын өйрәнә; арифметика конкрет бирелгән һандар менән иҫәпләү алымдары, ә үҙенең юғарыраҡ өлкәләрендә (ҡарағыҙ. Һандар теорияһы) — һандарҙың нескәрәк индивидуаль үҙсәнлектәре менән  шөғөлләнә».
Теүәл ысулдар
бында таратыу һәм төркөмләү закондары ҡулланыла.
Компьютер арифметикаһы
Кнут арифметик ғәмәлдәрҙе «компьютерҙар өлөшө» тип һанай. Дүрт арифметик ғәмәлде механикалаштырырға мөмкинлек биргән беренсе иҫәпләү машиналарының конструкцияһы XVII быуатта төҙөлә. Үҙе атағанса Шиккардтың «арифметик машинаһы» 1623 йылда төҙөлә. Ҡушыу һәм алыу операциялары цилиндрҙарҙы өйрөлтөү ярҙамында башҡарыла, шулай уҡ ҡабатлау һәм бүлеү өсөн дә махсус цилиндрҙар булған. Бынан тыш, машина тиҫтәләрҙе күсерә алған. Паскалдың машинаһы уның тарафынан 1642 йылда атаһына финанс иҫәп-хисабын башҡарыуҙа ярҙам итеү өсөн эшләнә. Уның эшләү принцибы Шиккард машинаһыныҡы кеүек үк була. Машинаның төп өлөшөн тиҫтәләрҙе күсереү механизмы тәшкил итә. Шуның менән бергә, бындай машиналарҙы һөнәрселек хеҙмәте менән эшләү файҙаһыҙ булып ҡала. Арифмометрҙы камиллаштырырға маташыуҙар бөтә XVIII быуат дауамында бара, ләкин тик XIX быуатта арифмометрҙарҙы ҡулланыу киң таралыу ала.
Натураль һандар
1891 йылда Пеано натураль һандар өсөн аксиомалар (башҡа сығанаҡтарҙа шулай уҡ 1889 йыл телгә алына) тәҡдим итә. Шул ваҡыттан алып аксиомалар бик әҙ генә үҙгәреш кисерәләр.
Бөтөн һандар
Билдәләмә. Бөтөн һандар ҡулсаһы тип, бөтә натураль һандар күмәклеге \N ингән һәм түбәндәге үҙсәнлектәргә эйә булған \Z минималь ҡулсаһы атала: \Z ҡулсаһының элементтары бөтөн һандар тип аталалар.
Ысын һандар
\R яланы бар һәм изоморфизмға тиклем аныҡлыҡ менән берҙән-бер, уның һәр элементы рациональ һандар эҙмә-эҙлелегенең сикләнмәһенә тигеҙ.
Комплекслы һандар
Билдәләмә. Комплекслы һандар яланы тип, \R ысын һандар яланы һәм шундай i элементы, бында i^2=-1 ингән, түбәндәге үҙсәнлектәргә эйә булған \Complex минималь яланы атала: \Complex яланының элементтары комплекслы һандар тип аталалар.
Яңы осор арифметикаһы
1758 йылда Кестнер «Арифметиканың, геометрияның, яҫы һәм сферик тригонометрияның тәүге нигеҙҙәре һәм перспективалары» хеҙмәтендә бөтә арифметик төшөнсәләрҙе бөтөн һан аша нигеҙләргә саҡыра. Шулай итеп ул, китаптағы тәртиптә, натураль һандарҙы, кәсерҙәрҙе, тиҫкәре һандарҙы, унарлы кәсерҙәрҙе, иррациональ һандарҙы һәм шунан һуң ғына бәйләнештәр теорияһын билдәләй. Тиҫкәре һандар теорияһын төҙөгәндә, тиҫкәре һан нулдән бәләкәй, йәғни, бер нәмә лә булмағандан да бәләкәй тигән раҫлау төп проблема булып тора.
Каспаром Вессель 1799 йылда «Опыт об аналитическом представлении направления и его применениях, преимущественно к решению плоских и сферических многоугольников» хеҙмәтендәе комплекслы һандарға тулыһынса геометрик аңлатма тәҡдим итә. Вессель теорияны өс үлсәмле арауыҡҡа дөйөмләштерергә маташа, ләкин был барып сыҡмай. Гамильтон ҡабатлағанда коммутативлыҡ законы үтәлмәгән кватерниондар теорияһын төҙөгәнгә тиклем был мәсьәлә асыҡ ҡала. Шуның менән бергә Вейерштрастың, Фробениустың һәм Пирстың тикшеренеүҙәренән, һан төшөнсәһен комплекслы һандарҙан тышҡа киңәйткәндә ниндәй ҙә булһа арифметик закондан баш тартырға тура килә икәне күренә.
Арифметика философияла һәм сәнғәттә
Һиндостандағы кеүек, майя әһелдәре тарафынан яһалма төҙөлгән бик ҙур һандар «һанлы баҫҡыс» буйлап бейегерәккә күтәрелергә, аллаларға яҡынайырға тырышыу тураһында һөйләй.
Колбинка (Пайдугина ҡушылдығы)
Колбинка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пайдугина йылғаһының уң ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Кандинский Василий Васильевич
Биографияһы
Василий Васильевич Кандинский Нерчинскийҙың каторжан вариҫтары булған сауҙагәрҙәр ғаиләһенән. Уның ҡарт өләсәһе тунгус кенәзе Гантимеровтар ҡыҙы була, ә атаһы Байкал аръяғынан (Кяхта) боронғо Кандинскийҙар нәҫеле вәкиле, уларҙың шәжәрә ебе мансиҙарҙың Кондин кенәзлеге кенәздәренә барып тоташа.
1893 йылда Кандинский юридик факультетты тамамлай. 1895—1896 йылдарҙа Мәскәүҙә, Пименовская урамында урынлашҡан «И. Н. Кушнерёв һәм К° ширҡәте» типографияһында художество директоры булып эшләй.
Шхепи ҡәлғәһе
Тасуирламаһы
Һуңғараҡ ҡәлғәнән аҫтараҡ Дадиани кенәздәр усадьба тотҡан.
Кандинский Василий Васильевич
Биографияһы
1900 йылда Мюнхен художество академияһына уҡырға инә, унда Франц фон Штукала белем ала. 1901 йылда Кандинский «Фаланга» художество берекмәһен ойоштора, уның эргәһендә мәктәп аса һәм шунда уҡ уҡыта.
1918 йылда һәйкәлдәрҙе һаҡлауҙы ойоштороуҙа, Һынлы сәнғәт музейын һәм Рәсәй художество фәндәре академияһын булдырыуҙа ҡатнаша, ВХУТЕМАС-та уҡыта һәм «Баҫҡыстар» автобиографик китабын баҫтырып сығара (М., 1918).
Был 1928 йылда рәссам немец гражданлығын ала, әммә 1933 йылда, власҡа нацистар килеү менән, Францияға эмиграциялай.
Минерал
Минералдарҙың физик сифаттары
Кристалдар габитусы ябай лупа менән ҡарағанда билдәләнә. Кристалдарҙың тышҡы формаһы, төҫө, ялтырауы, йәбешкәнме, йәбешмәгәнме, ҡатылығы, ваҡлануы, һыныуы әһәмиәткә эйә.
Титан (элемент)
Ятҡылыҡтары
Титандың ҙур ятҡылыҡтары Көньяҡ Африка Республикаһы, Рәсәй, Украина, Канада, АҠШ, Ҡытай, Норвегия, Швеция, Мысыр, Австралия, Һиндостан, Көньяҡ Корея, Ҡаҙағстан территорияларында бар; һибелмә сығанаҡтары Бразилия, Һиндостан, АҠШ, Сьерра-Леоне, Австралия территорияларында урынлашҡан. БДБ илдәрендә титан рудаларының запастары буйынса Рәсәй Федерацияһы (58,5 %) һәм Украина (40,2 %) алғы рәттәрҙә тора. Рәсәйҙә иң эре титан сығарыу урыны — Ярегское. Металлик титанды күп сәнәғәт тармаҡтарында ҡулланыу уны ныҡлығы ҡорос ныҡлығына яҡын булыуында, шул уҡ ваҡытта ул ҡоростан 45 % -ҡа еңел. Титан алюминдан 60 %-ҡа ауырыраҡ, әммә ул ныҡлығы буйынса яҡынса ике тапҡырға өҫтөнөрәк.
Шашин Валентин Дмитриевич
Биографияһы
1939 йылда Грозный нефть институтына уҡырға инә һәм беренсе курстан һуң Мәскәү нефть институтына күсә, уны 1943 йылда «Нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү буйынса инженер» һөнәре буйынса тамамлай. Мәскәүҙе обороналауҙа ҡатнаша, шуның өсөн миҙалдар менән бүләкләнә. 1945 йылдан алып коммунистар партияһы ағзаһы.
1947—1953 йылдарҙа — «Башнефтеразведка» тресында баш инженер, һуңынан управляющий була. 1953—1956 йылдарҙа — «Татнефть» берекмәһе начальнигының быраулау буйынса урынбаҫары. 1956—1960 йылдарҙа — «Татнефть» берекмәһе начальнигы.
1970—1977 йылдарҙа — СССР-ҙың нефть сәнәғәте министры.
Икенде ашы
Икенде — төшкө һәм киске аш араһында еңел туҡланыу, тағы — шул рәүешле тамаҡ ялғауға тәғәйенләнгән аҙыҡ.
Антик фәлсәфә
Антик фәлсәфә нигеҙендә формалаша боронғо грек һәм мистериялар традицияһы нигеҙендә, Боронғо Мысыр, Месопотамия аҡыл эйәләре ҡараштары һәм, башҡа боронғо көнсығыш илдәре йоғонтоһонда формалашҡан. Тәүҙә мифологик ҡараштар әйләнәһендә булғанлыҡтан, боронғо грек фекере тәүге тапҡыр фәлсәфә төшөнсәһе хаҡында үҙенең предметы һәм ысулы булған айырым эшмәкәрлек тигән формулировка биргән, христианлыҡтың аяҡҡа баҫыуына һәм үҫешенә ҙур йоғонто яһаған, шулай уҡ киң мәғәнәлә уның үҫеше Көнбайыш цивилизацияһы үҫешенә хас тип иҫәпләнгән рациональ дискурс сығанағына әйләнгән һәм ижтимағи аңдың айырым формаһы булып иҫәпләнгән фән нигеҙендә ята.
Кесе Сестра
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Парсма
2014 йылда Грузияла халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, әлеге ваҡытта ауылда бер кем дә йәшәмәй.
Тарихы
XVIII быуат архив яҙмаларынан күренеүенсә, Парсма Пирикити йәмәғәтенең үҙәк ауылы булған. Ҡәлғә башта зиндан итеп төҙөлгән. Ауылда ҡомартҡы булып ҡалған ҡоролмалар байтаҡ:
Фәйезов Фәнүз Фәйез улы
Биографияһы
Фәйезов Фәнүз Фәйез улы 2009 йылдың 15 ноябрендә вафат була.
Муравля
Муравля — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Колпяна йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Мария Сволу
Биографияһы
1964 йылда Бөтә грек ҡатын-ҡыҙҙар союзын (Πανελλαδικήpanda Γυναικών, ΠΕΓ) ойоштороуҙа ҡатнаша.
Вәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы
Вәлиуллин Ғәли Фәйзрахман улы (25 сентябрь 1951 йыл) — хәрби хеҙмәт ветераны, отставкалағы подполковник. 2000—2017 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Милли музейының генераль директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009).
Степанова Епистиния Фёдоровна
Биографияһы
Советтар Союзы маршалы А. А. Гречко һәм армия генералы А. А. Епишев 1966 йылда уға түбәндәгеләрҙе яҙа :
Нөркәй
Нөркәй (Нуркеево) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 850 кеше. Собханғол ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452774, ОКАТО коды — 80251861005.
Тарихы
Бында 1816 йылда — 51, 1834 йылда — 59, 1850 йылда — 82, 1859 йылда — 95 йән башҡорт-керҙәш йәшәгән. 1870 йылда 30 йортта ике енестәге 219 башҡорт йәшәгән. 1905 йылда 78 ихата һәм 454 кеше булған, 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыу 97 йортта 512 башҡорт күрһәткән.
Хәҙерге осор
Ауылда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).
Лори ҡәлғәһе
Тарихы
Цитадель тирәләй урынлашҡан ҡала яҡынса территорияны биләгән. Ҡала шулай уҡ стеналар менән уратып алынған, уларҙан тик фундамент ҡалдыҡтары ғына һаҡланған.
Комиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Лори ҡәлғәһе
Археология
Ҡалала ҡаҙыу эштәре барышында табылған көнкүреш предметтары һәм ҡоралдары Лори-Бердтың урта быуаттар тарихы һәм мәҙәниәте буйынса мәғлүмәт бирә.
ДДТ (төркөм)
«ДДТ» (DDT) — СССР һәм Рәсәй рок-төркөмө, 1980 йылда Өфөлә ойошторола. Төркөмдөң лидеры, күп йырҙарының авторы һәм берҙән-бер алышынмаҫ ҡатнашыусыһы — Юрий Шевчук.
Өфө осоро
Барабандар ҡоролмаһында Шәмсетдиновты Сергей Пастернаков (башҡа сығанаҡта — Борис Пустарнаков) алмаштыра, унан һуң Рөстәм Кәримов килә.
Ленинград осоро
1986 йылдың йәйендә Ленинград телевидениеһында «Дождь» йырына видеоклип төшөрөлә.
1990-сы йылдар
1993 йылдың 27 майында, Санкт-Петербургтың тыуған көнөндә, «ДДТ» Һарай майҙанында түләүһеҙ концерт бирә, унда 120 000 самаһы кеше йыйылған була. 1993 йылдың йәйендә төркөм «Санкт-Петербургтың аҡ төндәре» рок-фестивалендә ҡатнаша, ә көҙ, йылдың иң яҡшы рок-төркөмө булараҡ, абруйлы «Овация» музыкаль премияһына, Шевчук үҙе «Йылдың иң яҡшы рок-йырсыһы» титулына лайыҡ була.
1996 йылдың 23 июнендә «Петровский» стадионында «ДДТ» театры үҙенең тәүге фестивален ойоштора, ул «Күкте изгелек менән тултырайыҡ» тигән девиз аҫтында үтә. Унда "ДДТ"нан башҡа «Алиса», «АукцЫон», «НЭП», «Аркестр Ау», «Странные игры», Настя Полева, «Рикошет», «Ва-Банкъ», «Фронт» һәм «Tequilajazzz» ҡатнаша, уларҙың һәр береһе икешәр-өсәр әҙ билдәле башҡарыусыны алып килә, яңылар араһында һуңынан киң билдәлелек яулаған төркөмдәр ҙә була («S.P.O.R.T.», «Пилот», «Сплин», «Король и Шут», «КС» һ.б.).
1997 йылда «Рождённый в СССР» альбомы сыға, ул 1994 йылдың эшкәртелгән концерт программаһынан һәм бер нисә яңы композициянан тора. Альбомдың төп йыры «Кто, если не мы» фильмы саундтрегына инә. 1997 йылдың көҙөндә Юрий Шевчук Мәскәүҙә һәм Петербургта яңғыҙ программа менән сығыш яһай; ул концерттарҙың аудиоматериалы «Два концерта. Акустика» тигән ике бүлекле альбомдың нигеҙенә ята.
2000-се йылдар
Көҙ ДДТ төркөмдөң егерме йыллығына ҡарата «20:00» тигән яңы концерт программаһын әҙерләй башлай, 1 ноябрҙә уны Петербург Боҙ һарайында тамашасыға тәҡдим итә. Тамашала Череповец Рус милли театрының балет труппаһы сығыш яһай, ул ДДТ музыкаһына рок-балет күрһәтә, ә төркөм менән элекке составтарҙағы музыканттар — Асанбаев, Әбдүшев, Моратов, шулай уҡ также Рудой, Летов һәм Сенчилло сығыш яһай.
2001 йылдың 24 февралендә ДДТ «Алиса» һәм В.Бутусов менән бергә «Три дороги» тигән концертты уйнай, йәй көнө төркөм Брест ҡәлғәһе эргәһендә һәм «Нашествие» фестивалендә сығыш яһай. 2001 йылдың уртаһында Grand Records компанияһы элек сыҡҡан альбомдарҙы ун биш дискыла ҡабатлап баҫа, һәр альбом бонус-тректар менән тулыландырыла. 2001 йылдың октябрь уртаһында «ДДТ» яңы программа репетицияһын башлай, яңы альбом «Единочество» тигән исем ала. 2001 йылдың 3 декабрендә "Единочество"ның «Юбилейный» стадионында Петербург премьераһы була, унда сама менән алты меңдән ете меңгәсә тамашасы килә. "Единочества"ның Мәскәүҙәге премьераһында Вадим Курылёв үҙенең бер нисә йырын башҡара. Был уның ДДТ составындағы һуңғы сығыштарының береһе була. Концерт «Город без окон. Вход» һәм «Город без окон. Выход» тигән ике альбом итеп нәшерләнә. 5 декабрҙә «ДДТ» Америкалағы өсөнсө турына китә, Канаданың өс ҡалаһында һәм АҠШ-тың дүрт ҡалаһында концерттар бирә.
Йырҙарҙың тематикаһы
«ДДТ» йырҙары күп планлы, темаларға бүленеш шартлы.
Гударехи монастыры
Гударехи монастырь комплексының төп ғибәҙәтханаһы 1222 йылда батшабикә Тамараның ҡыҙы — Русудан хакимлығы ваҡытында төҙөлгән. Монастырь дүрт мөйөшлө формала бөтә бинаны көпләгән ҡыйыҡ менән. Бинан блоктары ике төҫтә — асыҡ бәз һәм ҡараңғыраҡ төҫтә, шуға күрә ҡорам шахмат таҡтаһын хәтерләтә. Бинаның төньяҡ өлөшөндә ҙур булмаған төкәтмә бар. Көнсығыш диуарында матур семәрле тәҙрә, уның өҫтөндә тәре урынлашҡан. Көньяҡ диуарында грузин телендә уйып яҙылған махсус блок урынлашҡан. Ҡорам интерьеры бай түгел. Бында бер нисә ҡәбер ташын, монастырҙың көньяҡ яғында фрескаларҙың ҡалдыҡтарын күрергә мөмкин. Монастырҙың стенаһында күп һанлы бойницалар урынлашҡан.
Гударехи монастыры Манглиси Цалар епархияһына ҡарай
Сафронова Вера Степановна
Биографияһы
1966 йылда Вера Степановна «малсылыҡты үҫтереүҙә, ит, йомортҡа һәм башҡа продукция етештереүҙе һәм әҙерләүҙе арттырыуҙа өлгәшкән уңыштары өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була. 1974 йылда хаҡлы ялға сыға. 2005 йылдың 20 декабрендә вафат була.
Солтангәрәева Розалиә Әсфәндиәр ҡыҙы
Ғилми эшмәкәрлеге
Розалиә Солтангәрәева — башҡорт йолалары һәм уларға бәйле халыҡ ижадын өйрәнеүҙә яңы принцип — комплекслы тикшеренеүҙе уңышлы алып барған ғалим. Ул йола поэзияһын фольклор һәм этнография ҡушылмаһында тыуған ҡатмарлы синкретик ижад булараҡ өйрәнә. 1988 йылдан — филология фәндәре кандидаты. «Башҡорт туй-йола поэзияһы» (1995) исемле монография авторы. Әхмәт Сөләймәнов менән берлектә күп томлыҡ башҡорт халыҡ ижадының «Башҡорт халыҡ ижады: Йола фольклоры» (1995), «Башҡорт халыҡ йола уйындары» (1996) тигән томдарын әҙерләп сығарҙы. 2002 йылда «Башҡорт халҡының ғаилә-көнкүреш йола фольклоры» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Попов Пантелеймон Васильевич
Попов Пантелеймон Васильевич (1886—1972) — рус һәм совет педагогы, дин тәғлимәте кандидаты,  тыуған яҡты өйрәнеүсе  белгес һәм рәссам, СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1941).
Биографияһы
1972 йылда Ангарскта вафат була.
Фәткуллин Ғөбәй Сәлим улы
Ҡыҙыл армияла хеҙмәте
1939 йылда Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына алына. 1940 йылда Бессарабия кампанияһында ҡатнаша.
Пенсияла
2012 йылдың 5 сентябрендә 99-сы йәшендә Учалы ҡалаһында вафат була.
Клочкова Яна Александровна
Биографияһы
Яна Александровна Клочкова 1982 йылдың 7 авгусында Симферополдә тыуған. Тренерҙары — Украинаның атҡаҙанған тренеры, республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Нина Кожух һәм СССР-ҙың атҡаҙанған тренеры, Украинаның атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре Александр Кожух.
Ҡәнзәфәр Усаев
Ҡәнзәфәр Усаев, (1738, Нуғай даруғаһы, Саҡмағош ауылы — 10 июль 1804, Балтик Порты, хәҙерге Палдиски, Эстония) — Е. И. Пугачевтың күренекле көрәштәше.
Песочная (Сосца ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лопатин Алексей Владимирович
Биографияһы
Рәсәй Мөғариф һәм фән министрлығының фәнни ойошмалары эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелеген баһалау буйынса ведомство комиссияһы рәйесе (2019 йылдан), фәнни ойошмаларҙың  эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелеген баһалау буйынса ведомство-ара комиссия ағзаһы (2016 йылдан), Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы эксперт советы (2015 йылдан), фәнни-технологик үҫеш приоритеттары буйынса  тикшеренеүҙәрҙе  һәм асыштарҙы башҡара торған донья кимәлендәге  фәнни үҙәктәрҙе төҙөүгә  һәм үҫтереүгә  дәүләт яҙамы буйынса совет ағзаһы (2019 йылдан), Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән буйынса Дәүләт Думаһы  Комитеты ҡарамағындағы   фундаменталь һәм ғәмәли фәнни тикшеренеүҙәр  ойоштороу буйынса эксперт советы, фән һәм техника өлкәһендә Рәсәй Федерацияһы хөкүмәте премияларын тапшырыу буйынса ведомство-ара советы (2017 йылдан), Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән буйынса ҡарамағында юғары  аттестация комиссияһы (2019 йылдан),  Рәсәй Федерацияһының  Фундаменталь тикшеренеүҙәр фонды советы (2016 йылдан), «Мәғариф»  йүнәлеше буйынса Рәсәй Федерацияһының дәүләт комиссияһы советы  (2021 йылдан),  «Фән һәм  университеттар» милли проекты буйынса ижтимағи-эксперт советы  (2021 йылдан) ағзаһы булып тора.
Наградалар һәм премиялар, танылыуы
А. В.Лопатин хөрмәтенә аталған:
Кодак (ҡәлғә)
Тарихы
1734—1775 йылдарҙа Кодак казак слободаһы, Кодак паланкаһы үҙәге була. XVIII быуат аҙағында исеме Иҫке Кодаки тип үҙгәртелә һәм бында Яңы Сечь юҡ ителгәндән һуң күп кенә Запорожье казактары килеп төпләнә. Кодак ҡәлғәһенең харабалары әлеге көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған.
Щепин Владимир Олегович
Биографияһы
2000 йылда профессор дәрәжәһе бирелә.
2004 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
200-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптә 14 монография һәм китаптары бар.
Акакий Церетели йорто
Акакий Церетели музейы фондында яҙыусының һәм уның туғандарын шәхси ҡулланыу әйберҙәре — аксессуарҙары, кейемдәре, йыһаздар, һауыт-һаба, XIX быуат француз, немец, итальян, әҫәрҙәре, китапхана (грузин, рус, француз телендәге баҫмалар) шағирҙың һәм башҡа йәмәғәт эшмәкәре ҡулъяҙманан һаҡлау осоронда ундағы күп булған инглиз, француз, рус, баҫмалар, китаптар, Саба Орбелиани һүҙлеге һ.б. һаҡлана.
Акакий Церетели үлгәс, уның ҡатыны һәм улы Парижға оса. Шағир Тбилисиҙа Мтацминда Пантеонында ерләнгән.
Сумо
Ҡағиҙәләре
Сумо алышында башҡа һуғыу, аяҡ араһына тибеү, сәстән, ҡолаҡтан, бармаҡтарҙан, аяҡ араһындағы билбау өлөшөнән тартыу тыйыла. Шулай уҡ һығыу алымдарын ҡулланырға ярамай. Рөхсәт ителгәндәрҙән: сикәгә сәпәү («харитэ»), этеү, тыйылмаған урындарҙан эләктереү, билбауҙан алыу, ус ҡабырғаһын үңәскә терәү («нодова»), шулай уҡ алып ташлау, аяҡ салыу.
Һәр алыштың еңеүсеһе билдәләү өсөн ҡулланған ике төп ҡағиҙә: Тән өлөшө тип сәс һәм билбау ҙа һанала. Әгәр көрәшсе тыйылған алымды ҡулланһа, еңелгән тип билдәләнә.
Көрәшсенең тән ауырлығы махсус күнекмәләр ярҙамында үҫә.
Көрәшселәргә уңайлыҡтар уңыштарына ҡарап бирелә. Ниндәй кейем кейергә, ниндәй телефон менән ҡулланырға, ниндәй бүлмәлә йәшәргә, хужалыҡ эштәрен башҡарырға — барыһы ла дәрәжәгә ҡарап билдәләнә.
Көрәшселәрҙең ауырлығы
Атлетик көрәшсе ауыр кәүҙәлене етеҙлеге менән еңеүсән. Шулай, 1996 йылда бик популяр ҡаҡса Майноуми өс тапҡырға ауырыраҡ Конисикины еңә (98кг һәм 273 кг ).
Карелия Республикаһының һынлы сәнғәт музейы
Реставрация эшмәкәрлеге
Боронғо рус сәнғәте ҡомартҡыларын реставрациялауҙы музей хәҙерге этапта тамамлаған, бары тик ҡайһы бер XV—XVI бб әҫәрҙәрен таҙартып асыуҙан тыш. Реставраторҙарҙың төп көсө әлеге ваҡытта XVII—XIX быуаттарҙың иконаларын таҙартып асыуға йүнәлтелгән.
«XVIII — ХХ быуат башындағы рус сәнғәте»
Рус һынлы сәнғәте фондында картиналар, графика, скульптура әҫәрҙәре (600 ашыу экспонат) бар. Улар араһында иң ҡиммәтле һәм ҡәҙерлеләре И. Шишкин, И. Левитан, В. Поленов, К. Коровин, А. Мещерский, И. Айвазовский, А. Боголюбовтарҙың әҫәрҙәре.
««Калевала» карел-фин эпосы карел, рәсәй һәм сит илдәр рәссамдары ижадында» коллекцияһы
Һынлы сәнғәт музейында карел-фин эпосы «Калевала » буйынса ижад ителгән уникаль әҫәрҙәр коллекцияһы бар. Әлеге ваҡытта ул яҡынса 700 экспонат булып иҫәпләнә. Уның төп өлөшөн Карелия, Санкт--Петербург һәм Мәскәү рәссамдарының китап һәм станковый графикаһы тәшкил итә. «Калевала» коллекцияһы музей фондының иң күп кәрәк булыусы һәм хәрәкәтсән өлөшө, ул йыл һайын музей күргәҙмәләрендә күрһәтелә, коллекцияның экспонаттары халыҡ-ара проектарҙа ҡатнаша.
Дунай боҙланыуы
Характеристикаһы
Дунай боҙланыуының түбәнге ҡырсын террасаһы ҡалдыҡтары, нигеҙҙә, Альп эзбиздәренән барлыҡҡа килгән елләгән ҡырсындан тора..
Косая (Райга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ржать
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Балоя
Балоя (Бальза) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 868 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Яңырыу фәлсәфәһе
Николай Кузанский
Николай Кузанский, ысын исеме — Николай Кребс; Кузанский ҡушаматын тыуған урыны буйынса алған — Мозелдәге Бернкастель-Кус (Куза) (1401—1464) — теолог (папа Пий II янында кардинал булып хеҙмәт иткән), фәйләсуф, ҙур ғалим, уның математика, астрономия һәм география өлкәһендәге тикшеренеүҙәре бигерәк тә әһәмиәтле. Алланың бер бөтөнлөгө һәм уның тәбиғәттә ағылышы тураһындағы идеяһын (ҡара: Пантеизм) әйтеп биргән. Донъя — гелиоцентрик система тигән, йыһанды сикһеҙ тип иҫәпләгән, уның идеялары Джордано Бруно, Николай Коперникка һәм Галилео Галилейға йоғонто яһаған, тип иҫәпләнә. Кешенең танып-белеү ҡөҙрәтен, уның ижади һәләттәрен алланан бирелгән тип («кеше — ул уның аҡылы»), һыҙыҡ өҫтөнә алған. Икеләнеүҙәр һәм ҡапма-ҡаршылыҡтар уның фәлсәфәһенең үҙәк темаларының береһе булып тора. Ул математик ысынбарлыҡты төшөнөүҙә ҡапма-ҡаршылыҡ закондарын файҙаланыу сиктәре, һәм тәбиғәтте төшөнөүҙә математик төшөнсәләрҙе ҡулланыу мөмкинлеге тураһында фекер йөрөтә.
Подгорица
Тарихы
Хәҙерге Подгорица урынында тәүге торама таш быуат осоронда уҡ нигеҙләнә. Беҙҙең эраға тиклем бында иллирий ҡәбиләләре йәшәгән, ә һуңынан был ерҙәрҙе римлылар яулап алған. Римлылар Бирзиминиум (Birziminium) тигән ҡалаға нигеҙ һалған.
Транспорты
Подгорицаның көньяғында 12 км алыҫлыҡта халыҡ-ара аэропорт урынлашҡан. Ул Черногориялағы ике аэропорттың береһе.
Забелин Леонид Васильевич
Биографияһы
1964—1969 йылдарҙа — Бийск химик комбинаты директоры.
Ишембай энциклопедияһы
Тасуирлама
Белешмә өлөшө библиографик күрһәткесте, ҡыҫҡартмалар һәм аббревиатуралар исемлеген, фәндәр кандидатттарын, мәғариф һәм һаулыҡ һағы отличниктарын, мәғарифтың почетлы хеҙмәткәрҙәрен үҙ эсенә ала.
Рапира (спорт)
Рапира (итал.  fioretto , франц.  fleuret , исп.  florete , нем. Florett, foilfoil) — ҡорос һығылмалы йөҙлө һәм эфестан (һаҡлағыслы йомро формалағы гарда һәм гайка һап) торған осло спорт ҡоралы, күнекмәләр өсөн тәғәйенләнгән хәрби рапираның аналогы.
Характеристика
Электроконтактлы төймәле ҡоролма, уға баҫҡанда (дошманға укол тейеү ваҡытында) электр сынйырының ялғанышы барлыҡҡа килә.
Лозина Полина Георгиевна
Биографияһы
2005 йылдан Псков дәүләт университеты базаһында Лозина уҡыуҙары үтә.
Интеллигентлы бүрәнә
Сюжеты
Помоевты ғәйепләү эшенә сират еткәс, Гришка эштең бөтә торошо тураһында һөйләй: «Мин уларҙа, белеүегеҙсә, лакей хеҙмәтендә тора инем, ғәҙәттә һөйләшкәндәгесә, камельдинер тиһәк тә була… Билдәле, беҙҙең вазифа, һеҙҙең — е… Улар үҙҙәре сәғәт туғыҙынсыла тора, ә һиңә таң һарыһынан аяҡта булырға кәрәк … Алла үҙе генә белә, улар итек кейер микән, йә щиблетмы, йәки, бәлки, көн буйы туфлиҙарын һалмаҫмы, ләкин һин таҙарт та таҙарт: итеген дә, щиблетын да, ботинкаһын да … Яҡшы-с… Иртән үҙҙәрен кейендерергә саҡыралар. Мин, билдәле, барам… Уларға сорочка кейҙерәм, салбар кейҙерәм, итеген … Нисек кәрәк — шулай … Жилетын кейә башлай… Һәм улар әйтә: „Гришка, тараҡ бир. Ул сюртуктың ҡабырғалағы кеҫәһендә, ти“. Яҡшы-с… Рыться ҡабырға мин ул. кеҫәһенән, ә әйтерһең, шайтан слопать аталыу — нету! Ҡабырға кеҫәһенән эҙләп ҡарайым һәм былай тип әйтәм: „Бында тараҡ юҡ, Архип Елисеич!“ Улар, ҡашын емереп, сюртукка яҡын килә, һәм тараҡты таба, ләкин, үҙе ҡушҡанса, ҡабырға кеҫәһенән түгел, ә алғы кеҫәнән. „Ә был нимә? Тараҡ түгелме?“ — тип әйтә лә улар, минең танауыма төртә. Тараҡтың барса теше менән минең танауымды имгәтә. Танауым көнө буйы ҡананы». Судья Помоевтан, үҙеңдең ғәйебеңде таныйһыңмы, тип һорай, һәм яуап ала алмағанлыҡтан, ултырышты өҙөп тора. Тәнәфестә ул дуҫын өгөтләй, янъял ойоштормауын үтенә, эште яйларға вәғәҙә бирә. Әммә Помоев көтмәгәндә ғәйебе булмаған Гришканы ултыртыуҙарын һорай.
Хисмәтуллин Зиннәтулла Хисмәтулла улы
Биографияһы
Зиннәтулла Хисмәтулла улы Хисмәтуллин 1919 йылда Башҡорт АССР-ы Асҡын (элек Ҡариҙел) районы Урмияҙ ауылында тыуған. 7 класс тамамлаған.
Барча
Барча — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярында юғала    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шарль Азнавурҙың йорт-музейы
Шарль Азнавурҙың йорт-музейы — әрмән сығышлы француз Шарль Азнавурҙың Еревандағы йорт-музейы. 2011 йылда асыла. Биш ҡатлы бинала, «Каскад»тың юғары ҡатында урынлашҡан. Музейҙан тыш, комплексҡа асыҡ һауалағы концерт залын һәм Шарль Азнавурҙың резиденцияһын үҙ эсенә ала.
Экспозицияһы
Йорт-музейҙың яҡынса майҙаны 1 мең квадрат метр тәшкил итә. Ундағы экспозиция: документтар, яҙмалар, дисктар, шәхси китаптар, альбомдар, наградалары, фото һәм афишалары Шарль Азновурҙың тормошоноң төп этаптарын сағылдыра. Интерактив экспозиция ла бар. Музей эргәһендә асыҡ һауала150 кеше һыйҙырышлы концерт залы бар. Шарль Азнавур резиденцияһына ҡабул итеү бүлмәһе һәм ике йоҡо бүлмәһе инә.