cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Оло Черемшанка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шыршылытау
Һүрәтләмә
Ҡырҡтытау һыртының иң юғары түбәләренең береһе. Шыршылытау Башҡортостан Республикаһы биләмәләренә инә. Шыршылытауҙың бейеклеге —диңгеҙ кимәленән 1108,7 метр. Ҡырҡтының Ҡараташ тауынан ҡала икенсе урынды биләй. Тау түбәһе яҡынса 300 миллион йыл элек вулкан тоҡомдары сығыу сәбәпле барлыҡҡа килгән ҡая тоҡомдарынан һәм ҙур булмаған тау ҡалдыҡтарынан тора. Тау түбәһе вулкан тоҡомдары ер өҫтөнә сығыу сәбәпле яҡынса 300 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән һәм йыуылып асылған ҡая тоҡомдарынан һәм ҙур булмаған ҡая ҡалдыҡтарынан тора.
Иранда Ислам революцияһы
Ирандағы Ислам революцияһы XX быуаттың төп ваҡиғаларының береһе була һәм бөтә донъя өсөн ҙур тарихи әһәмиәткә эйә була. Углеводородҡа бай Иранда көслө ислам державаһын урынлаштырыу мосолман донъяһында сөнни Сәғүд Ғәрәбстанының формаль булмаған етәкселеген шик аҫтына сығарҙы.
Революцияның башы
Шаһ, халыҡты тынысландырырға өмөтләнеп, июндә ирекле һайлауҙар үткәрергә вәғәҙә бирә. Бынан тыш, Мөхәммәт Реза Пәхләүи инфляцияға ҡаршы ашығыс саралар күрергә тырыша, был эшселәрҙе күпләп эштән бушатыуға ғына килтерә. Штатһыҙ, күпселеге демонстранттарға ҡушылып, заводтар буш тора башлай. 1978 йылдың ноябренә Иран иҡтисады, ниһайәт, күмәк забастовкалар арҡаһында бөтөнләй ҡаҡшай.
Революцияның еңеүе
9 февралдә Мехрабад аэропортында «хөмәйниселәр» менән Бәхтийәргә тоғро шаһ гвардияһы араһында алыш була. Алыш бөтә ҡалаға тарала һәм урам характерын ала. Хомейни яҡлылар полиция пункттарын, хәрби частарҙы үҙ контроле аҫтына ала һәм халыҡҡа ҡорал тарата башлай. Граждандар һуғышы башланыу шарттарында Юғары хәрби совет (Генераль штаб), генерал Ғәббәс Ҡарабаги инициативаһы менән 11 февралдә үҙенең нейтралитет иғлан итә; шаһ гвардияһы командующийы генерал Али Нешат «революцияға теләктәшлек» белдерә. Генерал Бадрей ҡораллы ҡаршылыҡҡа маташа, әммә ул баҫтырыла, Бадрей үҙе үлтерелә.
Ислам мәҙәни революцияһы
Мәҙәни революция башланғыс һәм урта мәктәптәргә лә ҡағыла. Улар ябыҡ булмай, әммә ислам тәғлимәттәре (башлыса уның шиғыйҙар вариантында), Ҡөрьән һәм шәриғәт тәғлимәте, ә урта мәктәптә — фиҡһ (мосолман хоҡуҡ теорияһы) төп предметтар булып тора. Башланғыс һәм урта мәктәптәрҙә хәрби эштәргә ҙур иғтибар бүленә башлай. Гуманитар фәндәр буйынса барлыҡ мәктәп дәреслектәре яңынан баҫыла башланы. Дәреслектәрҙәге бөтә Европа тарихы мосолман төбәге илдәре, тәү сиратта Иран тарихы менән алмаштырылған, шул иҫәптән хәҙерге заманда ла. Иран тарихы буйынса дәреслектә милли-азатлыҡ хәрәкәтенә арналған бүлектә дин әһелдәре хәҙерге заманда британ «империализмы» һәм рус батшалығы һәм хәҙерге заманда америка «империализмы» менән көрәштә был хәрәкәттең төп көсө булараҡ телгә алына.
Репрессиялар һәм ҡаршылыҡ
1979 йылдың 15 февралендә дүрт шаһ генералы язалана — Нематолла Нәсири (САВАК-тың экс-директоры), Манучехр Хосрудад (хәрби һауа көстәре командующийы), Мехди Рахими (Тәһрандың хәрби коменданты һәм полиция начальнигы), Реза Нәжи (Исфаһандың хәрби губернаторы). 28 февралгә Хомейни шәхсән үҙе шаһҡа яҡын булған һәм ниндәйҙер кимәлдә «революцион» хәрәкәткә ҡаршы булған бөтә хәрбиҙәрҙе судҡа бирергә бойора. Ике ай эсендә тағы ла 27 хәрби етәксе һәм юғары вазифалы кешеләр, шул иҫәптән генералдар Надер Джаханбани, Хәсән Пакраван, Насер Могадам, Әмир Хоссейн Рабиа, Али Несхат, Ирандың элекке премьер-министры Әмир Аббас Ховейда, элекке сит ил эштәре министры Аббас-Али Халатбари, Тәһрандың элекке мэры Гулем Реза Никипей атып үлтерелә.
Хәлил Муллаҡаев
Биографияһы
Фольклорсы, «Башҡорт халыҡ йырҙары һәм көйҙәре» йыйынтығының автор‑төҙөүсеһе Лев Николаевич Лебединский Хәлил Муллаҡаевтан «Зимагорҙар» көйөн, «Салауат маршын» яҙып ала. 1944 йылда Хәлил Муллаҡаев Башҡорт дәүләт филармонияһына ҡурайсы булып эшкә урынлаша, хаҡлы ялға сыҡҡансы шунда эшләй.
Анна Линд
Биографияһы
Илве Анна Мария Линд 1957 йылдың 19 июнендә Стокгольм ҡалаһының Эншеде районында тыуған. Вьетнам һуғышына ҡаршы протесттарҙа һәм Швеция социал-демократик йәштәр лигаһы эшендә ҡатнашып, 12 йәшендә үк сәйәси тормошҡа сума.
1998 йылда Швецияның яңы премьер-министры Ханс Йоран Перссон уны сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләй. Анна Линд Америка Ҡушма Штаттарының Ираҡта уҙғарған сәйәсәтен тәнҡитләп сығыш яһай, шулай уҡ Израиль премьер-министры Ариэль Шарон һәм Италия премьер-министры Сильвио Берлускони сәйәсәттәрен тәнҡитләй. Шул уҡ ваҡытта Европа Берләшмәһенең киңәйеүе өсөн һәм Швецияның ошо ойошмаға һәм евро валютаһы зонаһына кереүе буйынса әүҙем сығыш яһай.
Усть-Самженец
Усть-Самженец — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 296 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы
Биографияһы
Үҙаллы хеҙмәт эшмәкәрлеген 1966 йылда «Башнефть» производство берекмәһенең «Арланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында башлай, 1968 йылға тиклем идаралыҡтың контроль-иҫәпләүҙәр һәм автоматика бүлегендә тәьминәтсе булып эшләй.
Коршой-Кикя
Коршой-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сугульда-Чор йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
ЦДУМ-дың енәйәт эше
Диниә назараты 1936 йылға тиклем
1929—1930 йылдарҙа СССР-ҙа коллективилаштырыу һәм сит илдәр сәйәсәте менән бәйле мосолмандарға мөнәсәбәт етди ҡатылана. 1930 йылда Ризаитдина Фәхретдинов Петр Смидович Өфөлә булғанда ошо хаҡта әйтә. Осрашыуҙан һуң Смидович Михаил Калининға доклад яҙа : Все религиозные организации мусульман находятся накануне полнейшего разрушения и исчезновения с лица земли. Пока закрылось 87 % мухтасибатов (мусульманские епископаты), из 12 000 мечетей закрыто более 10 000, от 90 до 97 % мулл и муэдзинов лишены возможности отправлять культ… Положение по мусульманскому культу хуже, чем по другим культам, но, в общем, рисует характерную для всех культов картину…
ЦДУМ эше менән бәйле процестар
Ғәйеп ташланған кешене ҡулға алып, «фекерҙәштәрен» әйтергә мәжбүр итәләр. Ҡулға алынғандарҙы сит ил разведкалары, мосолман эмиграциһы менән бәйләнештә ғәйепләйҙәр. Уларҙы йә «панисламист» йә «милләтсе» тип яуапҡа тарттыралар. Үҙәк диниә назараты етәкселәренең 1920-се йылдарҙағы төрлө төбәктәрҙә бәйләнеш булдырыуы «панисламист» эшмәкәрлеге тип иғлан ителә.
Был священник 1937 йылдың 13 августында Зәки Вәлидиҙең Франциянан Һаҙый Маҡсуди һәм ЦДУМ аша подпольеға етәкселек итеп ята тип хәбәр итә. Бынан тыш, ул троцкистар руханиҙар менән берлектә ЦДУМ менән бәйләнеш тота, ауылдарҙа, заводтарҙа, колхоздарҙа эш алып бара тип белдерә. 1939 йылда беркетмә тәфтишсе тарафынан тултырылғаны, ә священниктың бары ҡул ҡуйғаны асыҡлана. 1937 йылдың 1 сентябрендә барлыҡ фигуранттар аттырыла, ә мөлкәттәре тартып алына.
Горький һәм Куйбышев өлкәләре
НКВД хеҙмәткәрҙәре фекере буйынса был ике ойошма Үҙәк диниә назараты лидерҙары йоғонтоһона (атап әйткәндә, Тәржеманов Кашаф йоғонтоһона) бирелгән һәм мосолман эмиграцияһы менән бәйле була.
Фуркат
Уның шиғырҙары — XIX быуат аҙағы— XX быуат башындағы үзбәк лирик шиғриәтенең иң яҡшы өлгөләре. Уның бик күп ғәзәлдәре халыҡ йырҙары булараҡ билдәлелек алды.
Савонлинна
Выборг (Финляндия) губернаһы (1743—1811)
1788 йылдың июлендә башында үҙҙәренең короле Густав III торған 36 меңлек швед армияһы Финляндиялағы рус сиген үтеп инә. Һуғыштың тәүге көндәрендә улар Нейшлот ҡәлғәһен ҡамай. Густав III ҡәлғәнең комендантына, һыңар ҡуллы майор Кузьминға, ультиматум ебәрә, ул коменданттан кисекмәҫтән ҡәлғә ҡапҡаһын асыуҙы талап итә. Королгә майор: «Мин бер ҡуллы булғанлыҡтан ҡапҡаны аса алмайым, уны ғали йәнәптәре үҙе асһын» тип яуап ҡайтара.[сығанаҡ 318 көн күрһәтелмәгән]. Нейшлот гарнизонындан ни бары 230 кеше булыуға ҡарамаҫтан, бөтә һуғыш дауамында шведтар Нейшлотты ала алмай, бары тик тирә- яғын ғына талай. Императрица Екатерина был һөжүмде «Горебогатырь Косометович» комик операһында мыҫҡыллай.
Бөйөк Финляндия кенәзлеге (1811—1917)
1811 йылда Нейшлот бөтә Выборг губернаһы менән бергә Бөйөк Финляндия кенәзлегенә ҡушыла.
Финляндия
Ҡышҡы һуғыш йылында һәм артабан СССР-ға ҡаршы һуғышта Германияның союздашы сифатында ҡала күп тапҡырҙар бомба ташлауға эләгә. Ҡышҡы һуғыш аҙағында, 1940 йылдың 1 мартында, совет авиацияһы һөжүме ваҡытында бындағы Кафедраль собор ныҡ зыян күрә.
Куличков Алексей Николаевич
Биографияһы
1997 йылда Һарытау консерваторияһының театр факультетына (Александр Галко курсы) уҡырға инә.
2001—2002 йылдарҙа Башҡортостандың Рус драма театрында уйнай, бер миҙгел эсендә өс төп роль башҡара, капустниктар һәм ижади осрашыуҙар ойоштора.
Шәйхисламов
Шәйхисламов — фамилия.
Тамбур (студия)
Ҡаҙаныштары
Төбәк-ара милли кейем конкурсы (Йошкар-Ола, 2017),
Маҡтаулы исемдәре
Тверь ҡалаһының милли сигеү эштәре күргәҙмәһе дипломы (2008)
XIX Бөтә Рәсәй халыҡ ижады фестивале. Гран-при. (Силәбе ҡалаһы, 2011)
Бөтә Рәсәй Бажов халыҡ ижады фестивалендә Гран-при яулаусы (Ҡыштым, 2011)
Таволожка (Медведица ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Учка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кәрлә турғай
Кәрлә турғай, һиҙәп турғай — турғайҙар отрядындағы бик бәләкәй ҡош.
Батырғәлиев Талантбәк Абдулла улы
Ғилми эшмәкәрлеге
1988 йылда"кардиология" һәм «нур диагностикаһы һәм нур терапияһы» (етәкселәре — профессорҙар А. П. Савченко һәм А. С. Сметнев) йүнәлештәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, 1999 йылдан — медицина фәндәре докторы (консультанты — академик Ю. Н. Беленков, Мәскәү).
Әбд әл-Кәрим ибн Ғажрәд
Биографияһы
Ибн Ғажрәд сығышы менән Балхтан (хәҙ. Афғанстан) булған. Тәүҙә бәйһәсиҙәр фирҡәһенә нигеҙ һалыусы Әбү Бәйһәс яҡлы, һуңынан Ғәтиәт ибн әл-Әсүәд фекерҙәше, һәм, ниһайәт, улар менән ҡараштары айырылып, Хөрәсәндә үҙ тәғлимәтен тарата башлай. Шулай уҡ ибн Ғажрәд нәждәттәр станында булған тигән мәғлүмәттәр ҙә бар.
4 сентябрь
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Барамзина Татьяна Николаевна
Һуғышҡа тиклемге йылдары
Татьяна Николаевна Барамзина́ Глазов ҡалаһында (хәҙер Удмурт Республикаһы) күп балалы ғаиләгә тыуған. Атаһы Николай Макарович тимер юл эшсеһе була, йыл Яңы иҡтисади сәйәсәт (Нэп) йылдарында «икенсе разрядлы патент буйынса» икмәк һата һәм һайлау хоҡуғынан мәхрүм ителә. Әсәһе, Марфа Митрофановна, йорт хужалығын алып бара, 1928 йылда ире урынына сауҙа итә башлай. 1931 йылда иренең вафатынан һуң Марфа Митрофановна һайлау хоҡуҡтарын тергеҙеүгә өлгәшә. Шуға ҡарамаҫтан, сауҙаны туҡтатмай, һәм 1933 йылда уларҙың йорто тартып алына.
Мешков Леонид Александрович
Биографияһы
Мешков 1987 йылдан алып кинематографистар союзы ағзаһы булып тора. 1992 йылда ул С. А. Гера́симов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематогра́фия институтын тамамлай. Профессор С. Е. Медынскийҙың ижади оҫтаханаһында шөғөлләнә. 1995 йылда Мешковҡа «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исеме бирелә, 2007 йылда «ТЭФИ-Регион» Бөтә Рәсәй телевизион премия лауреаты була.
Тауза
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Расизм
Терминға билдәләмә
Әлеге ваҡытта расаларҙы айырып ҡарау сәйәси яраҡһыҙ ҡараш тип һанала. Әммә бындай ҡараш йәшерен рәүештә йәшәп килә. Хәҙерге расизм биология терминологияһынан һәм бер расаның башҡаларынан өҫтөнлөгөнән алыҫта торһа ла, уға алмашҡа килгәнцивилизацияларҙың бер-береһенә тап килмәү тигән идеяһы йәмғиәттә һаҡлана, был идея буйынса расалар вәкилдәре бер-береһенән рухи планда ҡырҡа айырыла, улар араһындағы айырмалылыҡтарҙы һаҡлау өсөн, төрлө «мәҙәниәт» вәкилдәре бер-береһе менән буталышмаҫҡа, ҡатнашмаҫҡа тейеш, тип раҫлана.
Латин Америкаһы
Испан колонияларында (шул иҫәптән Филиппинда) расизм европа расизмынан айырылып тора. Бер яҡтан, расаларҙың ҡатнашыуы ҡотолғоһоҙ була һәм касталар системаһы нигеҙендә ята; икенсе яҡтан, «ҡан таҙалығы» принциптары туранан-тура кеше статусының «аҡ тәнле» булыу проценты менән бәйлелеген аңлата.
Расизмды тәнҡитләү
Игорь Кон, расизмды психологик позициянан тәнҡитләй, йәғни расистар үҙ нәфрәтең төрлө аҙсылыҡтарға күсерә, тип аңлата.
Раса дискриминацияһы һәм расизмға ҡаршы көрәш
Раса дискриминацияның бөтә формаларын бөтөрөү тураһында Халыҡ-ара конвенцияла раса дискриминацияһы билдәләнгән
Аристотель
Ижади мираҫы
7 Сәнғәт, шул иҫәптән поэзия һәм риторика буйынса хеҙмәттәр.
Сәйәсәт һәм дәүләт
Шунан сығып, ул дәүләт менән идара итеүҙә түбәндәге формаларҙы айырған: монархия, аристократия һәм «полития» (олигархия менән демократияның ҡушылған формаһы). Был формалар, уныңса, йәмғиәт өсөн ҡулай. Ләкин ул тиранлыҡ, саф олигархия һәм сикһеҙ демократия формаларын да айыра. Быларын иһә гректар өсөн ҡулай түгел тип һанай. Аристотель кеше проблемаһы буйынса ла яңы фекерҙәр әйтә. Ул кешене ижтимағи шарттар планында күрергә тырыша. Дөрөҫ, уның был йүнәлештәге фекерҙәре етлегеп бөтмәгән була әле.
Лагутник йырмағы
Лагутник йырмағы — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гирло Терновое йылғаһы тармағының һул ярына тамағынан 1,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Килем һарайы
Килем һарайы — XIX быуат архитектура ҡомартҡыһы һәм ҡала төҙөлөшө ҡомартҡыһы. Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Килем ауылында урынлашҡан.
Астальцев Виктор Владимирович
Биографияһы
1956 йылда Мәскәү өлкә художество педагогия һынлы сәнғәт училищеһының театр-декорация бүлеген тамамлай (уҡытыусыһы В. А. Шестаков). Ижади практиканы Ҙур театрҙа үтә. 1964 йылда В. И. Суриков исемендәге Мәскәү художество институтын өлгөлө диплом менән тамамлай (уҡытыусылары П. П. Соколов-Скаля, А. М. Кузнецов, В. Г. Цыплаков, М. И. Курилко). Диплом эше — Кабалевскийҙың «Никита Вершинин» операһына декорациялар һәм костюмдар эскиздары.
Корый-Кикя (Таз ҡушылдығы)
Корый-Кикя — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 986 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Себер тимер юлы йәки милләттең хәле
Төп фекере һәм художество алымдары
Мәжит Ғафуриҙың тәүге әҫәрҙәренең поэтикаһы ауыҙ-тел ижадына яҡын тора.
Нялинское
Нялинское — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Ханты-Мансийск райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 726 кеше йәшәй.
Воскресенка (Серта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Воронов Абрам Соломонович
Биографияһы
1899 йылдың 8 август көнө (яңы стиль буйынса 20 август)Дондағы Ростов ҡалаһында йәһүд Зельман Исаевич һәм уның ҡатыны Фейга Абрамовна ғаиләһендә тыуа.
1928 йылда А. С. Вороновтың «О морфологических изменениях крови и кроветворных органов под влиянием бензола и некоторых его производных» тигән фәнни эше Терапевтарҙың ғилми-тикшеренеү йәмғите Президиумының профессор Н. И. Мухин исемендәге премияһы менән билдәләнә. Һуңыраҡ уның был монографияһә Ленин премияһына лайыҡ була.
Сноуборд (спорт төрө)
Тарихы
Артабанғы йылдарҙа был спорт төрө киң таралыш ала. Шыуыу ҡоролмаһын камиллаштырыуға Димитрий Милович, Джейк Бёртон (Burton Snowboards компанияһына нигеҙ һалыусы), Том Симс (Sims Snowboards компанияһына нигеҙ һалыусы) һәм Майк Олсон (Mervin Manufacturing компанияһына нигеҙ һалыусы) ҙур өлөш индерә. АҠШ-тың көнсығыш яр буйҙарында йәшәгән сёрфер Димитрий Милович 1972 йылда сноубордтар етештереүсе Winterstick компанияһын булдыра, был компания өс йыл да үтмәҫтән, Ньюсуик журналында телгә алына. Winterstick таҡталары сёрф һәм саңғыларҙың конструкцияларына нигеҙләнеп эшләнгән.
1982 йылда Вермонт штатының Вудсток ҡалаһынан алыҫ булмаған Суисайд Сикс тигән урында слалом буйынса беренсе дөйөм миллиАҠШ ярыштары үткәрелә. 1983 йылда Калифорния штатының Сода Спрингсында хафпайп буйынса беренсе Донъя чемпионатын ойошторола. Ярыштың ойоштороусылары булып Том Симс һәм сноуборд буйынса урындағы инструктор Майк Чантри сығыш яһай.
Әлеге ваҡытта сноуборд, спорт төрө булараҡ, башҡа спорт төрҙәре араһында үҙ урынын яуланы, тип әйтергә була. Сноуборд буйынса юғары кимәлдәге бөтә төр ярыштар үткәрелә: олимпия уйындары, Донъя чемпионаттары, Донъя кубогы,X-Games, US Open һәм башҡалар. Был ярыштар телевидениенан бөтә донъяға трансляциялана. Күп кенә тау саңғыһы курорттары үҙҙәренең махсус сноуборд-парктарын — сноубордта һәм саңғыла трюклы шыуыу өсөн ҡарҙан эшләнгән ҡоролмаларын төҙөй.
Ҡаты сноуборд
Ҡаты сноуборд (alpinealpine) — нигеҙендә тауҙан техник түбән төшөү ятҡан йүнәлеш: Бындай йүнәлештәге техника түбәндәге дисциплиналарҙа файҙаланыла:
Шәймиев Минтимер Шәрип улы
Биографияһы
1983 йылда ТАССР Министрҙар Советы Рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылда КПСС-тың Татарстан өлкә комитеты секретары итеп һайлана һәм был вазифала 1985 йылғаса эшләй.
1991 йылдың 12 июнендә Татарстан Республикаһы Президенты итеп һайлана һәм был вазифала 2010 йылдың 25 мартына ҡәҙәр эшләй.
Шәйәхмәтов
Шәйәхмәтов — фамилия.
Ашшур (ҡала)
Тарихы
Беҙҙең эраға тиклем 3-сө мең йыллыҡтың икенсе яртыһында  Ғәрәбстан ярымутрауында климаттың насарланыуы арҡаһында семит ҡәбиләләре Евфраттың урта ағымына һәм унан ары төньяҡҡа һәм көнсығышҡа күсенә. Был семит күскенселәренең төньяҡ төркөмө ассирийҙарҙан тора, улар сығышы һәм теле буйынса Месопотамияла  Евфраттың  Тигрға  яҡынайған өлөшөндә йәшәгән  аккад  ҡәбиләләре менән тығыҙ бәйләнгән була .
Корыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Сыбар ҡурҙай
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан бәләкәйерәк. Үлән һәм ҡамыш араларында осоп йөрөүсе бәләкәй генә ҡошсоҡ, һырты ерәнһыу сыбар. Ҡанат ҡауырһындарының ситтәре аҡһыл һары, уртаһы ҡара. Түбәһенән өс -буй ҡара һыҙыҡ үтә, ҡашы аҡ. Ҡорһағы һәм түше аҡһыл-ерән. Башҡа ҡурҙайҙарҙан ҡара һыҙыҡлы түбәһе менән айырыла.
Быструха (йылға)
Быструха  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Новосибирск һыу һаклағысы (Обь) йылғаһының һул ярына тамағынан 3097 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Конья
Конья (төр. Konya; бор. гр. Ικόνιον, Iconium, Икониум, Кувана) — Төркиәлә Анатолияның үҙәк өлөшөндә урынлашҡан ҡала. Халҡы — 225 079 2, шул исемле, Конья, провинцияһы (ил) үҙәге
Ҡала үҙенең тарихы менән билдәле, ҙур дини һәм мәҙәни ҡиммәткә эйә.
Сәлжүктәр
1070-се йылдарҙа Конья районын сәлжүктәр биләй. Сәлжүк дәүләтенең ҡеүәте әкренләп кәмей барған, ә Икониум баш ҡала булған ваҡытта дәүләт Икония солтанлығы тип аталған, ә Конья атамаһы бер нисә быуаттан һуң барлыҡҡа килә. Шул осорҙа Конья төрөк һәм фарсы мәҙәниәтенең әүҙем үҙәге булған.
Азов һуғарыу каналы
Азов һуғарыу каналы — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Веселовское һыу һаҡлағысынан ағып сыға һәм һуғарыуға китә. Йылға оҙонлоғо 92 саҡрым.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округына ҡарай. Йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Төньяҡ Донец йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, унда Сал һәм Маныч йылғалары инмәй. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө). Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән, Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы райондарына бүлеү геомәғлүмәт системаһы буйынса : По данным геоинформационной системы водохозяйственного районирования территории РФ, подготовленной Федеральным агентством водных ресурсов[2]:
Цемент
Тарихи мәғлүмәттәр
Феррит фазаһы ғәҙәти цемент клинкерҙың5—15 процентын тәшкил итә. Был дүрт кальцийлы алюмоферрит, ҡыҫҡаса 4СaAFS (4CaO*Al2O3*Fe2O3 *SiO2). составы Al/Fe нисбәтенең үҙгәреүе һәм структурала башҡа иондарҙың урынлашыуы арҡаһында һиҙелерлек үҙгәрә. Феррит фазаның һыу менән тәьҫир итешеү тиҙлеге составының йәки башҡа характеристикаларҙың айырмаһы арҡаһында бер ни тиклем үҙгәреп торорға мөмкин, әммә ул, ҡағиҙә булараҡ, башланғыс осорҙа юғары һәм артабанғы этаптарҙа алит һәм белит тиҙлектәре араһында тора.
Рәсәйҙә цемент етештереү
2013 йылда Рәсәйҙең ун алдынғы цемент етештереүсеһе (күләме миллион тонна/баҙар өлөшө %) :
2014 йылдың декабрендә «Мордовцемент» предприятиелары «Евроцемент групп» ҡулына күсә.
Батракова Мария Степановна
Биографияһы
Һуғыш тамамланғандан һуң М. С. Батракова (Демидова) Ленинградҡа әйләнеп ҡайта, йәмғиәткә файҙалы эштәр менән шөғөлләнә. 1997 йылдың 16 июнендә вафат була. Санкт-Петербургта Волково лютеран зыяратында ерләнгән.
Үрге Сузун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡаҙағстан Олимпия уйындарында
Йәйге төрҙәрҙә миҙалдар
2021 йылдың 10 авгусына ҡарата
Ле-Ман
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ҡариҙел районы
Халыҡ һаны
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
Бәйҙе
Бәйҙе — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы/ Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының уң ярына тамағынан 354 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Нурмәев Тимур Рафаил улы
Биографияһы
2002 йылда Магнитогорск дәүләт университетын тамамлаған.
2005 йылда Быстрице-под-Гостыне ҡалаһында үткән йәйге биатлон буйынса Европа чемпионатында спринтта һәм ҡатнаш эстафетала алтын миҙалдары, ә масс-стартта бронза миҙалын яулай.
Уряжушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Себер федераль университеты
2006 йылда Красноярсктң дүрт юғары уҡыу йортон берләштереү юлы менән ойошторола. Уға шулай уҡ 2012 йылдаКрасноярск дәүләт сауҙа-иҡтисад институты һәм  «Кристалл» Ғилми тикшеренеү институты үҙәге ҡушыла.
Тарихы
Шулай уҡ 2012 йылда уға Рәсәй Федерацияһының мәғариф һәм фән министрлығының № 112 бойороғо менән берләштерелә :
СФУ журналдары
(Journal of Siberian Federal University. Chemistry)
Рәсәй-әрмән университеты
Тарихы
Рәсәй-әрмән университеты 1997 йылда Әрмәнстан һәм Рәсәй араһындағы дәүләт-ара килешеү сиктәрендә ойошторола. 1999 йылда университеттың беренсе ректоры итеп академик, филология фәндәре докторы Левон Мкртчян тәғәйенләнә. Әлеге ваҡытта был вазифаны 2001 йылда һайланған Әрмәнстандың элекке премьер-министры, иҡтисад фәндәре докторы, профессор, Әрмәнстан Республикаһының Милли Фәндәр академияһы мөхбир-ағзаһы Армен Дарбинян башҡара.
Тәүге студенттар 1999 йылдың февралендә ҡабул ителә. 2002 йылдан башлап университетта фәнни үҙәктәр, тикшеренеү институттары һәм тикшеренеү төркөмдәре үҫешә. Шул уҡ йылда асылған РАУ-ҙа аспирантура асыла.
2004 йылдың 15 октябрендә университет территорияһында рус-әрмән дуҫлығы символы булараҡ Рәхмәттәр паркы асыла. Был дата артабан РАУ көнө булып китә.
Сорокина Валентина Мефодьевна
Төп хеҙмәттәре
Художники Республики Башкортостан: Альбом-каталог/ Вступительная статья В. М. Сорокиной. Сост. кат.: В. М. Сорокина, М. О. Садыкова. — Издание второе дополненное. — Уфа: Автор-проект, 2011. (Первое издание вышло в 2009 году к 75-летию Союза художников республики).
Сосланбек Тавасиев. Монография. — Уфа: Китап, 2004.
Ишембай районы
Тау түбәләре
Шихандар, айырыуса Торатау, — Ишембай районының тәбиғәт символы. Улар Стәрлетамаҡ шихандары булараҡ танылған булһалар ҙа, уларҙың өсөһө Ишембай районында урынлашҡан.
Тарихы
Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитетының «Башҡорт АССР-ында Яңы райондар ойоштороу турһындағы» ҡарары нигеҙендә (20 март 1937 йыл) Башҡортостанда 6 яңы район барлыҡҡа килә: Байҡыбаш, Воскресенский, Ишембай, Ҡандра, Матрай һәм Покровский. (ҡара: Ишимбайский район (1937-1940)) Ишембай районына Маҡар районы ерҙәре бүленеп бирелә: (Көҫәпҡол ауыл Советы и Байғужа ауыл Советы) һәм Стәрлетамаҡ районынан бүлеп алынған Наумовка ауыл Советы. Яңы райондың үҙәге итеп Ишембай эшселәр ҡасабаһы ҡалдырыла.
Мәғариф
Әлеге ваҡытта Ишембай районында 49 дөйөм белем биреү мәктәбе, шул иҫәптән 20 урта мәктәп эшләй. Быларҙан тыш Өфө дәүләт авиация-техник университеты филиалы, нефть колледжы, 3 һөнәрселек училищеһы Ишембай йәштәренә һөнәри белем бирә.
Киҫегәс (ҡасаба)
Географияһы
Оло Киҫегәс күленең төньяҡ ярында, район үҙәге Кәҫле ҡалаһынан яҡынса 7 км төньяҡ-төньяҡ-көнсығышында, диңгеҙ кимәленән(NNE) 236 метр бейеклектә урынлашҡан.
Тарихы
Ҡасабаға 1930 йылда нигеҙ һалынған. Ҡасаба территорияһында «Ҡыҙыл Партизан» колхозы бүлексәһе, ә XX быуаттың 60-сы йылдарынан — Төбөк совхозы бүлексәһе урынлашҡан.
Яковлев Борис Григорьевич
Биографияһы
Хәрби хеҙмәтте СССР-ҙың Хәрби-Диңгеҙ флотында матрос-минёр сифатында үтә, ә 1955 йылда Киев юғары хәрби-диңгеҙ сәйәси училищеһын тамамлағандан һуң, карап хеҙмәте лейтенанты һәм сәйәси хеҙмәткәр — «Степенный» эскадра миноносецы комсомол бюроһы секретары була. Шулай уҡ «Михаил Кутузов» крейсерында мичман һәм пропагандасы стажер була. 1957 йылда һаулыҡ торошо буйынса запасҡа сығарыла..
Ғарипова Рәйлә Мөхәмәтхан ҡыҙы
Биографияһы
1966 йылда Ҡазан фармацевтика училищеһын тамамлай., дарыуханала фармацевт булып эшләй. 1967—1969 йылдарҙа Татар АССР -ы йыр һәм бейеү ансамбле төркөмө солисы. 1974 йылда Мәскәү мәҙәниәт институтының хореография бүлеген тамамлай .Ҡазанға ҡайтҡас, 1974—1977 йылдарҙа Ансамблдә педагог-репетитор булып эшләй. 1977 йылдан Татар АССР-ы йыр һәм бейеү Ансамбленең баш балетмейстеры вазифаһын башҡара. (хәҙер — Татарстан Республикаһының йыр һәм бейеү ансамбле).
Европа сереге
Ауырыуҙың билгеләре һәм ағымы
Ҡапҡасы ябылған күҙәнәктә үлгән ҡарышлауыҡ оҙаҡ кибә, ул тәүҙә бер ни тиклем һуҙылыусан матдәгә әйләнә, һәм унан әсе еҫ килә. Бындай кәрәҙҙәрҙең ҡапҡастары эскә батып тишекләнә. Ябыҡ кәрәҙ күҙәнәгендә үлгән үрсем оҙаҡ ҡалыуы мөмкин, сөнки уларҙы бал ҡорттары һуңлап таҙарталар. Шуға күрә ауырыу ғаиләлә ныҡ таралыуы ихтимал.
Хорошенка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Коган Ефим Яковлевич
Ватанда һәм сит илдәрҙә баҫылған 100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Биографияһы
Дәүләт хеҙмәтенән киткәс, фәнни-педагогик эшмәкәрлеген дауам итә: «Федераль мәғарифты үҫтереү институтының» Волга буйы федераль дәүләт автономиялы учреждениеһының ғилми етәксеһе була, шулай уҡ Милли кадрҙар әҙерләү фондының эксперты була. Артабан ғүмеренең аҙағына тиклем Һамар университетының физика кафедраһы профессоры (хәҙер Академик С. П. Королев исемендәге Һамар милли тикшеренеүҙәр университеты). 2018 йылда ЕС2018 Халыҡ-ара конференцияһында Әзербайжан дипломатик академияһында сығыш яһаны.
Селиярово
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Әр-Рәхман сүрәһе
Мәғәнәһе
33-38: Һеҙ икегеҙ Раббығыҙҙың изгелектәренән ҡайһыһын ялғанға һанарһығыҙ? Һеҙҙең икегеҙгә лә ут ялҡыны һәм төтөн ебәрелер һәм һаҡлана алмаҫһығыҙ. Һеҙ икегеҙ Раббығыҙҙың изгелектәренән ҡайһыһын ялғанға һанарһығыҙ? Күк ярылғас һәм ҡыҙыл тире кеүек булғас. Һеҙ икегеҙ Раббығыҙҙың изгелектәренән ҡайһыһын ялғанға һанарһығыҙ?
Йырсы ҡурҙай
Тауышы
Тауышы көслө генә: «тевет-тевет-тевет» йәки ««тис-ис-си».. һайрауы яңғырауыҡлы: «сит-сивит-сивәй-сивәй-сивәйт».
Удмурт дәүләт университеты
Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
Проект сиктәрендә, халыҡ-ара эштәр көйҙәре, төрлө халыҡ-ара бәйләнештәр идаралығы УдГУ кеүек TEMPUS, erasmus mundus Triple I, erasmus mundus Aurora.
Серге (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Һыу туризмы
Һыу туризмы өсөн ҡатмарлылыҡ категорияһы — II. Апрель аҙағынан сентябргә тиклем (яҙғы ташҡын ваҡытынан) кәмәлә йөҙөп төшөп була. Йәйгеһен йылға ныҡ һайыға. Кәмәселәрҙең ғәҙәти маршруты: Түбәнге Серге ҡалаһынан Араҡай ауылына тиклем (тимер юл менән йылға киҫешкән урын) йәки Михайловскиға тиклем. Кәмә менән төшөүселәр Болан шишмәһе тәбиғәт паркы биләмәһе буйлап үтә, күп ҡая һәм мәмерйәләр, ҡаршылыҡтар осрай. Михайловскиға тиклем маршруттың оҙонлоғо 50 саҡрым самаһы.
Абдуллин Рәфил Сәйфулла улы
Биографияһы
1982 йылдан башлап «Кардан» заводы директоры урынбаҫары, 1986 йылдан — «Салаватнефтеоргсинтез» производство берекмәһенең төҙөлөш материалдары һәм конструкциялары заводының баш инженеры, 1992 йылдан — «Техинком» ғилми-производство берекмәһе директоры.
Фәнни эшмәләрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге нефтехимия предприятиелары ҡорамалдарының эшләүен технологик тәьмин итеү менән бәйле. Абдуллин Рәфил Сәйфулла улы механик яҡтан бер төрлө булмаған ҡорамалдарҙың эшкә яраҡлылығын тәьмин итеү ысулдарын уйлап таба, улар «Газпром нефтехим Салават», «Салаватнефтемаш» акционер йәмғиәттәрендә индерелгән. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 3 монография авторы.
Хильда Циммерман
Биографияһы
Дүрт йәшендә Хильда ҡустыһы Отмар (1922 йылғы) һәм ата-әсәһе менән Кагран ҡасабаһына күсә. Башта ул үҙ ғаиләһе менән йәшәй, һуңғараҡ уны өләсәһе һәм ҡартатаһы тәрбиәләй. 1934 йылда ата-әсәһе эшһеҙ ҡалалар һәм Австриялағы граждандар һуғышында ҡатнашалар. Тиҙҙән улар ҡулға алына: әсәһе төрмәгә ике айға ултыртыла, ә атаһы алты айға Веллерсдорф лагерына ебәрелә. 14 йәшлек Хильда һәм 12 йәшлек ҡустыһы яңғыҙ ҡалалар, әммә уларҙы халыҡ-ара ярҙам итеү йәмғиәте тәьмин итә. 1935 йылда тәүге тапҡыр ҡулға алына, әммә тиҙҙән азат ителә.
2002 йылдың 25 мартында Венала вафат була. Stammersdorfer Zentralfriedhof Үҙәк ҡала зыяратында ерләнгән.
Ғаиләһе
Һуғыш ваҡытында уҡ Австрия подпольщигы Гарри Циммерман (Harry Zimmermann) менән таныша. Кейәүгә 1950 -се йылдарҙа, Вена һынлы сәнғәт академияһын тамамлағандан һуң, сыға (1944 йылда уҡый башлаған була). Хильда скульптор була. Уларҙың өс балалары тыуа: ике ул һәм бер ҡыҙ.
Ялан-Ҡатай районы
Ялан-Ҡатай районы — СССР-ҙың РСФСР-ҙың Урал (1930—1934) һәм Силәбе (1934—1940) өлкәләренең 1930—1940 йылдарҙа йәшәгән административ берәмеге. Административ үҙәге — Сафакүл ауылы. Әлеге ваҡытта Ялан-Ҡатай районы биләмәһе Ҡурған өлкәһенең Әлмән һәм Сафакүл райондары араһында бүленгән.
Тарихы
1930 йылда барлыҡҡа килә: Баҡай, Бороздинка, Ҡалмаҡ-Әбдрәш, Нариман, Покровка, Сокловск, Өскүл һәм Табайлы ауыл Советтары.
СССР Үҙәк Башҡарма Комитеттың 1934 йылдың 27 сентябрендәге ҡарары һәм РСФСР Юғары Советы Президиумының 1939 йылдың 13 декабрендәге указы менән Ялан игенселек совхозы ҡасабаһы янында Ялан ҡасаба Советы ойошторола.
- Әлмән районы составына инәләр: Әлмән, Бороздинка, Бохара, Бишнәк, Иваново, Искәндәр, Казенное, Күлһары, Нариман, Табайлы, Тәңрекүл, Тузово, Өскүл һәм Шәрип ауыл Советтары.
Иҡтисады
1930 йылдың авгусына ҡарата мәғлүмәттәр буйынса районда 58 колхозда 8437 хужалыҡтан 3417 хужалыҡ, йәғни 40,5%-ы ҡала. 1931 йылдың 20 апреленә 65,5 % хужалыҡ колхозға йәлеп ителә, 4730 баш эш малы — 60,6 % йәмәғәт милкенә әйләндерелә.
Етәкселәре
- Ялан-Ҡатай ВКП(б) район комитеты секретары, 1930 йыл — Авенир Авысалумович Ханукаев.
- Ялан-Ҡатай хеҙмәтсәндәр депутаттарының район Советы Башҡарма комитеты рәйесе — Андрей Николаевич Букрин.
Ата‑бабалар культы
Башҡорттарҙа ата-баба культы традицион дини инаныуҙар элементы булған. Ата-бабаларының күңелдәре менән өҙөлмәҫ бәйләнешкә ышаныу община (ҡәбилә, ырыу) берҙәмлеген һаҡлауға булышлыҡ иткән. Башҡорттар араһында ата-бабалар культының нигеҙен йән идеяһы (кеше тере саҡта ла, үлгәндән һуң да йәшәй) тәшкил итә. Ағас ырғаҡ (махсус ҡағып ҡуйылған), ишек башы, тупһа мәрхүмдәрҙең йәне йәшәү урыны тип һаналған. Ата-балар рухы быуындарҙы һаҡлай, уларҙың именлегенә булышлыҡ итә тип ышанған. Ырыу һәм ҡәбиләләргә нигеҙ һалыусыларҙың рухтарына айырым иғтибар бирелгән. Әруахтарҙың яҡшы мөнәсәбәтен яулар өсөн, зыяраттарҙа ҡорбан салыу һәм доға ҡылыуҙан ) торған төрлө йолалар башҡарылған. Ата-бабалар культы менән ҡайһы бер ерләү йолалары, шулай уҡ ҡәбер өҫтөнә һынташтар ҡуйыу йолаһы бәйле. Һынташ ҡуйыу йолаһы төркиҙәрҙә борондан килә.
Сәйәси репрессия ҡорбандарына һәйкәл (Пермь)
Һәйкәл саң ҡағыу ҡыңғырауының 6,3 м бейеклектәге, нигеҙенең киңлеге — 3 метр булған саң манараһынан ғибәрәт. Һәйкәл биш осло йондоҙға таянған, Пермь өлкәһендәге ГУЛаг лагерынан килтерелгән сәнскеле сымдан яһалған ҡойманың биш терәгенән яһалған.
2016 һәм 2017 йылдың февраль аҙағында һәйкәл эргәһендә Борис Немцов иҫтәлегенә асыҡ саралар үтә.
Сыров Харлампий Павлович
Биографияһы
Сыров Харлампий Павлович 1972 йылдың 15 декабрендә Ишембай ҡалаһында вафат була.
Көньяҡ Себер ботаника баҡсаһы
- Географик координаталары: 53°16’с. ш., 83°40’в. д.
Ботаника баҡсаһының бурыстарына инә: биологияны өйрәнеү, үҫемлектәрҙең һирәк һәм юҡҡа сығыусы төрҙәрен таратыу һәм һаҡлау буйынса саралар эшләү; үҫемлектәрҙең һирәк, хужалыҡ өсөн ҡиммәтле һәм декоратив төрҙәрен интродукциялау; һирәк һәм юҡҡа сығыусы төрҙәрҙе үрсетеүгә һәм өйрәнеүгә биотехнология ысулдарын индереү, үҫемлектәрҙең хужалыҡ өсөн ҡиммәтле һәм декоратив төрҙәренең яңы сорттарын сығарыу; Алтай флораһының һирәк һәм юҡҡа сығыусы төрҙәрен реинтродукциялау (үҫемлектәрҙең һирәк һәм юҡҡа сығыусы төрҙәрен тергеҙеү ысулы, элек был биләмәлә үҫкән һәм ниндәйҙер сәбәп менән юҡҡа сыҡҡан үҫемлектәрҙе икенсе урындан күсереп ултыртыу); Алтай таулы илдең флораһын һәм үҫемлектәр япмаһын тикшереү; күп томлы «Флора Алтая» сводкаһын әҙерләү һәм баҫтырыу; гербарий фондын тулыландырыу; үҫемлектәрҙең айырым төркөмдәрен монографик өйрәнеү; орлоҡ банкын һәм тере үҫемлектәр коллекцияһын тулыландырыу; лаборатор дәрестәр, йәйге практика, махсус курстар үткәреү, курс һәм диплом эштәре башҡарыу өсөн материалдар биреү; төрлө профилдәге квалификациялы белгес-ботаниктар әҙерләү.
Көньяҡ-Себер ботаника баҡсаһы коллективы йыл һайын «Көньяҡ Себер һәм Монголия ботаникаһы проблемалары» халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференцияһын ойоштора. Конференцияның маҡсаты — ғилми йәмәғәтселекте Көньяҡ Себер, Монголия һәм күрше биләмәләренең ботаника проблемаларын хәл итеүгә йәлеп итеү, ботаник тикшеренеүҙәрҙең актуаль һөҙөмтәләрен, уларҙы практик ҡулланыу апробацияһы мөмкинлеген халыҡҡа иғлан итеү. Конференция эшенә йомғаҡ итеп мәҡәләләр йыйынтығы баҫтырыла.
Молдова
Молдова Республикаһы (Republica Moldova) — Европалағы ил. Ул көнбайышта Румыния менән, көньяҡта, төньяҡта һәм көнсығышта Украина менән сиктәш. Баш ҡалаһы — Кишинёв ҡалаһы. Майҙаны 33 846 км2.
Географияһы
Молдавия биләмәһе йылға үҙәндәре менән йырғысланған убалы тигеҙлектән ғибәрәт. Диңгеҙ кимәленән уртаса бейеклеге 147 м, максималь бейеклеге 429,5 м (Бэлэнешть тауы). Файҙалы ҡаҙылмалары: эзбизташ, гипс, балсыҡ, быяла ҡомо, ҡырсынташ, ҙур булмаған нефть һәм газ ятҡылыҡтары.
Халҡы
Молдавия граждандары араһында 12 705 кеше ике гражданлыҡ күрһәткән. 390 кеше гражданлығын күрһәтмәгән.
Ҡыйғы районы
2012 й. ауыл хужалығы ерҙәренеңмайҙаны 93,3 мең га (дөйөм майҙандың 55,1%‑ы) тәшкил иткән, ш. иҫ. һөрөнтө ерҙәр — 43,1, сабынлыҡтар — 25,4, көтөүлектәр — 24,3; урмандар майҙаны — 53,4, ер өҫтөһыуҙары — 1,0. Район төньяҡ‑көнсығыш урман‑дала зонаһына инә. А.х. пр‑тиелары [колхоз, 5 АХПК, МУП, 10 ЯСЙ, 82 крәҫтиән (фермер) хужалығы] иген культуралары, мал аҙығы культуралары, картуф үҫтереүгә, һөт‑ит йүнәлешле һыйыр малы үрсетеүгә махсуслаша. Йәшелсәселек, сусҡасылыҡ, йылҡысылыҡ, умартасылыҡүҫешкән. Район терр‑яһында урман хужалығы бар. “Ит традициялары” ЯСЙ, икмәк комб‑ты, юл ремонтлау‑төҙөү идаралығы, МТС һ.б. эшләй. Район терр‑яһы буйлап Бөрө — Мәсәғүт — Һатҡы (Силәбе өлк.), Малаяҙ — Үрге Ҡыйғы — Яңы Балаҡатай — Үңкерҙе (Силәбе өлк.) автомобиль юлдары үтә. Төньяҡ‑көнсығыш иҡтисади төбәккәинә.
Молдова
Президенты
1991 йылдың аҙағында бөтә халыҡ президент һайлауынан һуң Мирча Снегур Молдавияның президенты була.
Парламент
2012 йылдың мартында Европа интеграцияһы өсөн альянстан кандидат Николай Тимофти Молдавия президенты итеп һайлана. thumb|280px| Сәйәси төркөмдәр: Санду Хөкүмәте (59) {{legend|#8B0000|[[Партия социалистов Республики Молдова|ПСРМ (35)}} {{legend|#E6C300|ACUM (24)}}
Европа берлеге
Европа берлеге яғынан Молдавияға финанс ярҙамы программаһын тормошҡа ашырыу күләме 1991—2009 йылдарҙа 270 миллион евро ғына тәшкил итә. Илдең тышҡы сауҙаһында Европа берлеге роле яйлап арта: ес илдәре өлөшөнә был 2004—2011 йылдарҙа Европа берлеге илдәренең 27 тиклем Молдавия экспортында өлөшө 41%-тан 49 %-ҡа тиклем арта (БДБ-12 илдәренең өлөшө был осорҙа 51%-тан 42 %-ҡа тиклем кәмей). Молдавия һәм Европа берлеге араһында, башлыса финанс һәм сауҙа хеҙмәттәшлегенә арналған партнерлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында килешеү 1998 йылда көсөнә инә. 2005 йылдың февралендә Европа берлеге, Европа күршелек сәйәсәте сиктәрендә, Европа берлеге — Молдавия эш планы ҡабул итә, ул Молдавияның «Европаның иҡтисади һәм социаль структураларына артабанғы интеграция» буйынса тырышлығына ярҙам итеүҙе маҡсат итеп ҡуя. 2005 йылдың мартында Молдавияла Европа берлегенең махсус вәкиле тәғәйенләнә, уның мандатын Днестр буйы конфликтын хәл итеүгә Европа берлегенең өлөшөн бергәләп хәл итеүгә тупларға планлаштырыла римлеләргә тынғы бирмәй планлаштырыла. Шул уҡ йылдың көҙөндә Кишиневта Европа берлегенең рәсми вәкиллеге асыла.
Нейтралитет
Молдавия конституцияһының 11 статьяһында былай тип әйтелә: Молдова Республикаһы үҙенең даими нейтралитетын иғлан итә. Молдова Республикаһы башҡа дәүләттәрҙең ҡораллы көстәрен үҙ биләмәләрендә урынлаштырырға рөхсәт итмәй.
Туповар һырты
Магнитогорск ҡалаһынан.31 км өҫтәрәк алыҫлыҡта, саңғы трассаһы эргәһендә урынлашҡан.
Һыртының оҙонлоғо 2 км тирәһе. Көньяҡтан төньяҡҡа табан һуҙылған. Төньяҡта Каранъялык.һыртынан айырып Ҡаран йылғаһы барлыҡҡа килтергән тар үҙәк үтә.
Ҡыҙ ҡәлғәһе (Баҡы)
Ҡыҙҙар башняһы почта маркаларында
Ҡыҙҙар башняһына СССР-ҙың һәм Әзербайжандың маркалары бағышлана
Скрипунова (ауыл)
Почта индексы — 628503, ОКАТО коды — 71129924004.
Владимировка (Шаран районы)
Владимировка (Владимировка) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 37 кеше. Почта индексы — 452637, ОКАТО коды — 80258855010.
Япония әҙәбиәте
Осорҙарға бүлеү
Түбәндә илдең социаль һәм сәйәси тормошондағы әһәмиәтле үҙгәрештәренә бәйләнгән япон әҙәбиәтенең периодизацияһы килтерелгән:
Нар осоро
Архаик япон әҙәбиәтенең ҡомартҡылары булып Кодзики һәм Нихон сёкиҙың боронғо йылъяҙмаларына индерелгән йырҙар тора. VI һәм VII быуаттарға ҡарауы ихтимал булған был йырҙар археологик яҡтан ғына ҡыҙыҡһыныу тыуҙыралыр һәм иң һуңғы осор япон шиғриәтенең төп һыҙаттарынан — тәбиғәтте хыялланып күҙәтеү, сәскәләргә, ҡоштарға һөйөп ҡарау әүәҫлегенән һ. б. ситләшкәндер. Улар тәүтормош япондарға һуғышсан, үҙенә ышанған, көр күңелле, яу яланында ҡыйыу, мәжлес йырҙыры йырларға, сәләмләү һәм ҡотлау йырҙары менән оҙатылған тантаналар яратҡан, эскерһеҙ, ябай хистәр менән йәшәгән халыҡ тип ҡылыҡһырлама биреү яғынан ҡыҙыҡлы. Япон архаик шиғриәтенең дөйөм характеры — байрам, мәжлес, һуғыш, һуңғы юлға оҙатыу, шаян, башлыса мөхәббәт, йырҙары, ҡайһы берҙә цинизмға тиклем барып еткән бер ҡатлы хис-тойғолар өҫтөнлөк итеүендә. Күп йырҙар — бигерәк тә хәрби йырҙар — япон монархияһының легендар тарих башына ҡарай тип иҫәпләнә һәм ғәҙәттә авторлыҡ императорҙарға һәм башҡа танылған кешеләргә ҡайтарып ҡалдырыла; күп кенә йырҙарҙы япон монархияһына нигеҙ һалыусы (660. й.) император Дзимму исеме менән бәйләйҙәр; иҫке йырҙарҙың иң яҡшыларының береһе микадо Одзинаның әҫәре тип һанала һәм — йылъяҙмаларҙа яҙылғанса — 282 йылда яҙған (үҙенең һәрәменә һылыуҡай Ками-нага-химэны һайлаған Император Одзин, улы ошо ҡыҙҙы яратҡанын белгәнлектән, уны улына биргән), әммә был шиғырҙың поэтик бәҫе, аллегорик формаһының һәм нескәлеге уның иң һуңғы осорға — VI быуатҡа ҡарағанын күрһәтә.
Шиғриәт һәм беллетристика
XVII быуатта фәлсәфәүи һәм ғилми әҙәбиәт менән бер рәттән түбәнге синыф белемгә эйә ауыл һәм ҡала халҡына (сауҙагәрҙәргә, һөнәрселәргә, крәҫтиәндәргә) уҡыу өсөн материал булырлыҡ беллетристика һәм шиғриәт үҫешкән. Күп романдар (иң билдәлеләре — «Мокудзу-моногатари», «Усуюки-моногатари», «Ханносукэ-но-соси»), күпселеген оятһыҙ эстәлекле хикәйәләр һәм очерктар (уларҙың иң билдәле авторҙары — Ихара Сайкаку) барлыҡҡа килә. Балалар әкиәттәре әҙәбиәте үҫешкән (иң киң таралғаны —, , 1661 й. тирәһендә яҙылған); халыҡ драмалары көслө үҫешкән. Ул осорҙоң иң танылған драматургы — Тикамацу Мондзаэмон, уның пьесалары буталсыҡ, дөрөҫлөккә тап килмәүендә генә түгел, әммә ҡырағайлығында, уйлап сығарыуҙарға бай булыуында, дорфалыҡты үҙенсәлекле көс тип күрһәтеүендә. Уның пьесалары тарихиға (дзидаймоно) һәм тормош һәм холоҡ-ҡылыҡ драмалары (севамоно). Уның драмаларының иң яҡшыһы — (данлыҡлы пират Кокусэнъиҙың алыштары, 1715 й. яҙылған).
Громатуха (Кия ҡушылдығы)
Громатуха — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кия йылғаһының һул ярына тамағынан 462 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ғәкәбә (уба)
Тарихы
Бер йылдан һуң йәшерен генә осрашыуға 500 мәҙинәле килә, улар араһында 75 мосолман була (73 ир-ат һәм 2 ҡатын-ҡыҙ). Был ваҡиға «Ғәкәбәнең икенсе анты» йәки « һуғыш анты» исемен ала. Ошо ваҡиғаларҙан һуң мосолмандарҙың Мәккәнән Мәҙинәгә күсенеүе башлана (һижрә).
Айпа
айпа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Түбенге айпа йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Сырҡылдаҡ турғай
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан бәләкәйерәк. Ағас ботаҡтарында йәки ҡыуаҡтарҙа йөрөүсе теремек ҡош. һырт яғы һорғолт көрән, ҡанаттары арҡыры аҡ һыҙыҡлы ҡара-көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт һипкелле аҡ. Әберсә турғайынан ҡарараҡ төҫтә булыуы менән айырыла.
Мирьям Вайксельбраун
Биографияһы
2015 йылда VOX телеканалында «Grill den Henssler» кулинар шоуында саҡырылған ҡунаҡ була.
Исакович йорто
XX—XXI быуаттарҙа бина
1913 йылдың 3 октябрендә «Кино-Уточ-Кино» иллюзионы асыла, уны Сергей  Уточкиндың ҡустылары  Николай һәм Леонид ойоштора. 1915 йылда ағалы-ҡустылар бинаның ҙур өлөшөн һатып ала, реконструкция үткәрә, һәм  1916 йылда «Кино-Уточ-Кино» яңынан асыла. 339 тамашасыға кино күрһәтеүҙән тыш, бында күргәҙмәләр үткәрелә.
2000 йылда «Уточкин» кинотеатры асылып, бина яңынан реконструкциялана. Әммә 2008 йылда сит ил фильмдарын мотлаҡ украин теленә күсереү буйынса закон ҡабул ителгәндән һуң, кинотеатр хужалары шәхси ҡараштары менән бәйле был эшмәкәрлеккә ҡыҙыҡһыныуҙарын юғалта һәм кинотеатрҙы яба. Бинала йәмәғәт туҡланыу предприятиелары урынлаша.
Сыров Игорь Анатольевич
Биографияһы
1992 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының филология факультетын тамамлай.
Согом
Почта индексы — 628535, ОКАТО коды — 71129934001.
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Головниха (Чем ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чигра
Чигра — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Әл-Хәшр сүрәһе
Транскрипцияһы
24: Һүәә-ллааһуль-хаалиҡуль-бәәри`ул-мүсаууируләһүл-әсмәә‘үл- хүснәә йүсәббихү ләһүмәәфии-ссәмәәүәәти үәл-ардыи үә һүүәл ғәзиизүл-хәкиим.
Сальвадор Дали
Йәшлеге
1921 йылда Сан-Фернандо академияһына инә. Абитуриент булараҡ тәҡдим иткән һүрәте уҡытыусылар тарафынан юғары баһалана, ләкин бәләкәй күләмле тип ҡабул ителмәй. Сальвадор Далиға яңы һүрәт төшөрөүгә 3 көн бирәләр. Ләкин үҫмер ашыҡмай, күп йылдар буйы уның холоҡ-фиғеленән йонсоған атаһы борсола башлай. Ниһайәт, Дали һүрәттең әҙер булыуын, ләкин тегеһенә ҡарағанда ла бәләкәйерәк икәнлеген белдерә, был хәбәр атаһын шаңҡыта. Шулай ҙа уҡытыусылар иҫ киткес һәләтле булған өсөн генә йәш эксцентрикты академияға ҡабул итә.
Тямпа
Географияһы
Элекке Тямпа биләмәһенең үҙәге — заманса үҙәк Вьетнамдың яр буйы провинциялары: Биньдинь, Биньтхуан, Куангнам, Куангнгай, Кханьхоа, Ниньтхуан һәм Фуйен. Тямпа яр буйынан һәм хәҙерге Лаос биләмәһенән көнбайышҡа табан тау провинцияларын контролдә тота, әммә Тямпаның төп халҡы, тямдар, диңгеҙ буйындағы, сауҙа итеүсе халыҡ булып ҡала һәм ярҙан алыҫта бик һирәк төпләнә. Тямпу, исеме һинд телендәге тям халҡы мәҙәниәте сығанаҡтары менән бәйле биш яр буйы кенәзлеге төҙөй:
Линьи
Ҡытай хронисы раҫлауынса, Линьи халҡы «бер үк ваҡытта һуғышсан һәм музыкаль, күҙҙәре тәрән, тура танаулы һәм бөҙрә ҡара сәсле» була. VI быуаттың икенсе сирегендә Линьи кенәзе Сабхуварман вьеттар территорияһына уңышһыҙ поход ойоштора; 605 йылда Линьи Суй династияһы ғәскәрҙәре тарафынан ҡыйратыла, улар Линьи ғәскәрен ҡыра, уның баш ҡалаһын баҫып ала. 620 йылда Линьиҙан ҡалған халыҡ үҙҙәрен Тан династияһының Ҡытай подданныйҙары тип таный. Линьиҙың һуңғы кенәзе 756 йылда һәләк була, ә «Тямпа» атамаһы тәүге тапҡыр ҡытай сығанаҡтарында 877 йылдан бирле барлыҡҡа килә.
Дәүләкән иген продукттары комбинаты №1
Инфраструктураһы
Дәүләкән иген продукттары комбинаты № 1 Дәүләкән ҡалаһынның 22 гектар майҙанын биләп тора. Предприятие өҙлөкһөҙ эшләһен өсөн уның үҙенең автомобиль һәм тимер юлы бар, етештерелгән продукцияһын халыҡҡа һатыу өсөн магазиндары ойошторолған Автоматик рәүештә сеймал ҡабул итеү һәм продукцияны ебәреү пункттары эшләй. Заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған ҡаҙанлыҡ бар. 1200 тонна сеймал,150 кубометр үҫемлек майы һыйышлы һаҡлағыстар төҙөлгән. 93 яңы эш урыны булдырылған
Сазонова Нина Афанасьевна
Һуғыштан һуң
Һуғыш тамамланғандан һуң Совет Армияһы театрында эшләүен дауам итә, ә 1950 йылдар аҙағында кинола әүҙем төшә башлай.
Баһалар һәм фекерҙәр
Яҙыусы һәм кинорежиссёр В. М. Шукшин, актриса уйнаған картиналар тураһында: «Сазонова — Рәсәй әсәлеге кәүҙәләнеше, уға икенсе төрлө ҡарарға ярамай, тик ололау хисе менән ҡарар кәрәк».
Фәхретдинов Әнүәр Нуретдин улы
Биографияһы
Иң яҡшы партиялары -«Өс таған» бейеүендәге кесе эне, "Төньяҡ амурҙары"нда -барабансы, «Ғашиҡ төҙөүселәр»ҙә ут һүндереүсе, «Бүләк», «Әпипә», «Шаян ҡыҙҙар»ҙа етеҙ егет партиялары һәм башҡалар.
Бурсов Борис Иванович
Биографияһы
1985 йылда донъя күргән "Пушкин яҙмышы" китабы өсөн 1987 йылда ул СССР дәүләт премияһы лауреаты була.
Фәхретдинов Әнүәр Нуретдин улы
Биографияһы
1980—1985 йылдарҙа Дүртөйлө, Ишембай, Күмертау ҡалаларында балалар хореография ансамблдәрен ойоштора. 1986—1987 йылдарҙа хореография училищеһында уҡыта. 1987 йылдың 2 апрелендә Өфөлә вафат була һәм Көньяҡ мосолман зыяратында ерләнә.
Бурсов Борис Иванович
Библиографияһы
Йыйылма әҫәрҙәр:
Санкт-Петербург дәүләт урман техник университеты
Уҡыу йорто 1917 йылҫа тиклем
1813 йылда Форст-Институтҡа Козельский урман институты ҡушылған (1804 йылда нигеҙ һалынған). Берләшкән уҡыу йорто Санкт-Петербург урман институты тип атала.
Ғәҙелша шарлауығы
Ғәҙелша шарлауығы (Ибраһим, Төйәләҫ шарлауығы) — Баймаҡ районында, Ирәндектең көнсығыш тармағы булған Яманташ тауында, Төйәләҫ йылғаһындағы шарлауыҡ. Диңгеҙ кимәленән 800 м бейеклектә. Өс киртләсле. Юғары киртләсенең бейеклеге 1,2 м, икенсе һәм өсөнсө киртләсе етешәр метр. Шарлауыҡ Башҡортостандағы иң бейеге һанала. .