cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пеза (Шуя ҡушылдығы)
Пеза  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 72 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Салищева Надежда Георгиевна
Биографияһы
Надежда Георгиевна Салищева 1924 йылдың 30 сентябрендә Мәскәүҙә тыуған. 1948 йылда М. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай. 1948—1952 йылдарҙа — аспирант, юридик фәндәрҙең Бөтә Союз институтында кесе ғилми хеҙмәткәр, 1952—1962 йылдарҙа — Бөтә союз юридик ситтән тороп уҡыу институтының административ һәм финанс хоҡуғы кафедраһы доценты, 1961—1969 йылдарҙа — СССР Фәндәр академияһының Дәүләт һәм хоҡуҡ институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1969—1989 йылдарҙа — өлкән референт, СССР Юғары Советы юридик бүлегенең сектор мөдире.
1954 йылда совет дәүләт идаралығының норматив акттары тураһында юридик фәндәр кандидатына диссертация яҡлай.
Квахврели мәмерйәләр комплексы
Географияһы
Мәмерйәләр комплексы Гори муниципалитеты Квахврели ауылынан көнсығыштараҡ,  Квемоға ҡаршы,  Уплисцихе ҡалаһынан йыраҡ түгел. Мтквари йылғаһының уң яҡ ярында урынлашҡан. Заманында был урындар Уплисцихе ҡалаһының ауыл хужалығы ерҙәренә ингән.
Левшин Владимир Дмитриевич
Владимир Дмитриевич Левшин ( — ) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре, Өфө, һуңынан Ярославль губернаһы губернаторы, ғәмәли статский советник.
Хәсәүйорт
Хәсәүйорт (Хасавюрт, Хасав-юрт, Хаси-Эвл ) — Дағстан Республикаһында урынлашҡан ҡала. Халыҡ һаны буйынса Махачҡалаҙан һуң өлкәлә икенсе урында тора.
Ҡазан юғары артиллерия команда училищеһы
Совет осоро
1940 йылдың 6 ноябрендә СССР оборона халык комиссарының 0065 номерлы бойороғона ярашлы Силәбе ҡалаһында авиация механиктарының хәрби мәктәбе ойошторола. 1941 йылдың 1 ноябрендә Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, м әктәпте тамамлаусы ете йөҙ етмеш өс белгес араһында беренсе тапҡыр авиация механиктары була. .
Шубертиада
Хәҙерге торошо
Шубертиада үткәрелгән урындар исемлегенә Эттлинген, Дерцбах, Шнаккенбург, Люксембург, Биль ҡалаларын индерергә була. Шулай уҡ 1993 йылдан Испанияның Барселона ҡалаһы янындағы Вилабертран да был исемлекте тулыландыра.
Ишкилдин Әмир Фәтҡулла улы
Тормош һәм хеҙмәт юлы
Ғалим ҡатнашлығында гудронды гидровисбрекинг технологияһы өйрәнелгән, һәм уны һынау тәжрибәһе 1990-сы йылдарҙа Өфө аҙ тоннажлы нефть-химик производстволары тәжрибә заволында үткәрелде.
Бойцова Мария Филипповна
Биографияһы
Һөнәргә тулыһынса өйрәнеп бөтә. 1978 йылда уның бригадаһына Коммунистик хеҙмәт коллективы исеме бирелә. 1980 йылда уртаса айлыҡ айлыҡ эшләп сығарыу 102,3 % тәшкил иткән.
Висенс йорто
Тарихы
Йорт проектын 1878 йылда Гауди архитектор дипломын алыу менән бер үк ваҡытта эшләй. Йортҡа йәйге резиденция булараҡ кирбес һәм плитка фабриканты М. Висенс заказ бирә, йорт үҫемлек орнаменттары менән шахмат тәртибендә  эшкәртелмәгән таштарҙан һәм төҫлө керамик плиткаларҙан төҙөлә. Керамик плитка хужаның эшмәкәрлегенең тейешле баһаһы булып тора.
Абдуллин Ғәббәс Абдулла улы
Биографияһы
Ғәббәс Абдулла улы Абдуллин Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Иҫке Дөмәй (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Дөмәй) ауылында 1902 йылда тыуған.
Хәтер
Ғәббәс Абдуллиндың исеме Тербуны ауылында асылған туғандаш ҡәберлек һәйкәленең мемориал таҡтаһына уйып яҙылған
Сәмәррә
Сәмәррә (سامراء) — Ираҡтағы ҡала, Тигр йылғаһының көнсығыш ярында, Бағдадтан 125 саҡрымда.
Тарихынан
Сәмәррә шиғыйҙарҙың дүрт изге ҡалаһының береһе, сөнки алтын көмбәҙле Әскәриә мәсетендә ике имам ерләнгән.
Ҡарлыхан
Ҡарлыхан (Карлыха́ново) — Башҡортостан Республикаһының Балаҡатай районындағы ауыл. Ҡарлыхан ауыл Советының административ үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1343 кеше булған. Почта индексы — 452592, ОКАТО коды — 80210813001.
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр:
Жан Габен
Биографияһы
Саҡ ҡына алдараҡ, 1925 йылда, ул беренсе тапҡыр Габи Бассҡа өйләнә, ә биш йылдан һуң, 1930 йылда, улар айырылыша; шул уҡ 1930 йылда Габен, «Пате» студияһының «Chance Chacun sa» фильмында уйнай. Артабанғы дүрт йылда Габен, Морис һәм Жак Турнёр кеүек режиссёрҙар менән эшләп, тиҫтәнән ашыу фильмда төшә. Танылыуҙы уға 1934 йылда режиссёр Жюльен Дювивьеның «Мария Шапделен» («Chapdelaine Maria») фильмындағы роле килтерә. Шул уҡ йылда кинематографҡа нигеҙ һалыусы Луи Люмьер булдырған «Француз киноһының Гран-приһы» премияһына лайыҡ була, шулай уҡ 1935 йылда 3-сө Венеция фестивалендә «махсус тәҡдим» ала.
Бынан һуң Жан Габен генерал Шарль де Голлдең «Һуғышыусы Франция» Францияны азат итеү хәрәкәтенә ҡушыла. Төньяҡ Африкалағы алыштарҙа күрһәткән ҡыйыулығы өсөн ул Хәрби миҙал һәм Хәрби крест 1939—1945 менән бүләкләнә. Нормандия операцияһынан һуң Габен Францияны азат итеүҙә ҡатнаша. Журналистар Марлан Дитрихтың, халыҡ араһында сыҙамһыҙланып көтөп, Парижға танк өҫтөнә ултырып ингән Габенде күреү менән уға табан ынтылышын төшөрөп ала.
Пицунда ҡорамы
Собор тарихы
Беҙҙең эраның IV быуатында  ҡәлғә биләмәһендә, ике быуат элек римляндар төҙөгән һәм Рим империяһының форпосты булып хеҙмәт иткән  боронғо  Питиунт урынында   был төбәктә, боронғо христиан ғибәҙәтха-базилика төҙөлә, унда епископ  Стратофил хеҙмәт итә. V быуат аҙағында — VI быуат башында 60 квадрат метр майҙанлы иҙән менән был  ҡорам донъя әһәмиәтенә эйә булған  боронғо сәнғәттең шедевры  бай  мозаика  менән биҙәлә. Кавказда был иң боронғо мозаикалы иҙәндәрҙе береһе урындағы ун ике төҫлө тоҡомдарҙың таш шаҡмаҡтарынан  башҡарылған. Мозаикала шулай уҡ боронғо грек телендә яҙыу бар.
Мәскәү Юғары партия мәктәбе
Тарихы
КПСС-тың Мәскәү өлкә комитеты һәм КПСС Мәскәү ҡала комитеты тәҡдиме буйынса Мәскәү Юғары партия мәктәбенә КПСС-та ағза стажы кәмендә өс йыл, юғары белемле һәм ҡырыҡ йәшкә тиклем булған совет, партия һәм идеология хезмәткәрҙәре ҡабул ителгән.
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән ер-һыу хайуандары һәм һөйрәлеүселәрҙең исемлеге
Исемлектә Башҡортостан Республикаһының 2014 йылда баҫылған Ҡыҙыл китабына индерелгән бөтә һөйрәлеүселәр һәм ер-һыу хайуандары  күрһәтелгән. Шуға ярашлы, таблицаның КкРБ, КкРФ һәм МСОП колонкалары  аңлата был төрҙөң Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағы Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабындағы һәм Тәбиғәтте һаҡлау Халыҡ-ара союзының МСОП Ҡыҙыл исемлегендәге статусын күрһәтә. Әгәр теге йәки был Ҡыҙыл китабында ниндәй ҙә булһа төр булмаһа, йәғни күрһәтелгән бер категорияға ла индерелмәгән булһа, исемлектең был ояһы буш ҡалдырыла. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабында бөтә төрҙәр 6 категорияға, Рәсәй Федерацияһы Ҡыҙыл китабында бөтә төрҙәр 6 категорияға, һәм 9 МСОП исемлегендә 9 категорияға бүленә. Категориялар түбәндәгесә билдәлә:
Ғәлиуллина Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы
Биографияһы
Ғәлимә Садиҡ ҡыҙы Ғәлиуллина 1953 йылдың 31 ғинуарында Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы Ҡамышлы ауылында тыуған.
Ғәбиҙуллина Әлфинә Таһир ҡыҙы
Биографияһы
2006—2011 йылдарҙа Зәйнәб Биишева исемендәге Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия академияһында «Башланғыс кластар, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» һөнәре буйынса белем ала. Академияны ҡыҙыл дипломға тамамлай. 2011—2015 йылдарҙа — шул академияһының башҡорт теле кафедраһы ҡарамағындағы Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре (башҡорт теле) һөнәре буйынса аспиранты (ситтән тороп уҡыу бүлегендә).
Урта Юрман
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Травиата
Ул замандағы опера постановкаһы өсөн ғәҙәти булмаған һыҙаттары:
Дискография
Башҡарыусылар: Виолетта — Рената Скотто, Альфред — Alfredo Kraus, Жермон — Renato Bruson. Дирижёр — Риккардо Мути. Ambrosian Opera Chorus. Phillharmonia Orchestra. EMI Records. 1982 йыл.
Мечников Илья Ильич
Фәнни эшмәкәрлеге
1882 йылда фагоцитоз күренешен тапҡас (был турала ул 1883 йылда Одессала уҙған рус тәбиғәтте өйрәнеүсе белгестәренең һәм табиптарының 7-се съезында сығыш яһаған), уны өйрәнеү нигеҙендә шешеүҙең сағыштырма патологияһын ентекләп эшләгән (1892), артабан — иммунитеттың фагоцитар теорияһын («Инфекцион ауырыуҙарҙа бирешмәүсәнлек» — 1901; Нобель премияһы — 1908, Пауль Эрлих менән берлектә). Мечниковтың бактериология буйынса бик күп хеҙмәттәре холера, брюшной тиф, туберкулёз сирҙәренең эпидемиологияһы һ. б. йоғошло ауырыуҙарға бағышланған. Мечников, Пьер Поль Эмиль Ру менән берлектә, маймылдарҙа эксперимент үткәреп, тәүләп сифилис сирен өйрәнгән (1903).
Марин (Башҡортостан)
Марин (Марино) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 155 кеше. Почта индексы — 452271, ОКАТО коды — 80230808005.
Хәлилов Валерий Михайлович
Биографияһы
1970—1975 йылдарҙа П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһы эргәһендә хәрби-дирижерлыҡ факультетында белем ала (профессор Г. П. Алявдиндың дирижерлыҡ класы, инструментовка класы — етәксеһе профессор Л. Ф. Дунаев)
Курчатов Игорь Васильевич
Биографияһы
1906 йылдан һуң ғаилә Сембер ҡалаһына күсә, унда ғаилә башлығы ер төҙөлөшө комиссияһына эшкә инә, ә Игорь 1911 йылда ирҙәр ҡаҙна гимназияһына уҡырға төшә. 1912 йылда улар Симферополгә күсенә. Ғаилә фәҡир йәшәй, шул сәбәпле Игорь Симферополь ирҙәр ҡаҙна гимназияһында уҡыу менән бергә киске һөнәрселек мәктәбен дә тамамлай, слесарь һөнәренә эйә була һәм Тиссендың механика заводында эшләй. Йәй көнө ер төҙөлөшө экспедицияларында хеҙмәт итә.
Бөтә фәндәрҙән отличноға уҡый, ләкин алтын миҙал ала алмай: һуғыш арҡаһында миҙал биреүҙе туҡтатҡан булалар. 1920 йылдың сентябрендә И. В. Курчатов Таврия университетының физика-математика факультетына инә. Аслыҡта һәм мохтажлыҡта көн күрһә лә, 1923 йылдың йәйенә ваҡытынан алда һәм бик уңышлы итеп университетты тамамлай. Йәй көнө йә тимер юл төҙөлөшөндә, йә ҡарауылсы, йә тәрбиәсе булып аҡса эшләй. Петроград политехник институты караптар эшләү факультетының 3-сө курсына инә.
1933 йылда профессор И. Курчатов атом ядроһы буйынса беренсе Бөтә Союз конференцияһының ойоштороу комитетына етәкселек итә. Сара Ленинградҡа билдәле совет һәм сит ил ғалимдарын йыя. 1937 йылда ЛФТИ-ҙың эксперименталь физика кафедраһы мөдире итеп раҫлана, 1938 йылда СССР фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы итеп күрһәтелә. 1939 йылда 158-се округ буйынса Ленинград ҡала Советы депутаты итеп һайлана.
Һуғыштың тәүге йылында диңгеҙҙәге магнитлы миналарҙан һаҡлау маҡсатында караптарҙы магнитһыҙландырыу ысулын эшләй (А. П. Александров менән бергә). 1941 йылдың 9 авгусында Курчатов менән Александров Севастополгә килә һәм Ҡара диңгеҙ флотын караптарын магнитһыҙландырыуҙы ойоштора. А. П. Александров менән И. В. Курчатов сығарған «ЛФТИ системаһы» Бөйөк Ватан һуғышы барышында йөҙҙәрсә карапҡа ҡуйыла һәм немецтарҙың магнитлы миналарынан 100 процентлы һаҡ тәьмин итә. Был эше 1942 йылда СССР-ҙың Дәүләт премияһы менән билдәләнә.
Беренсе атом бомбаһын яһау буйынса эш
1943 йылда И. В. Курчатов эвакуациянан ҡайһы бер ғалимдарҙы, шул иҫәптән З. В. Ершованы саҡыра, уның алдына уран крабиды һәм металлик уран алыу бурысы ҡуйыла.
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре Азияның көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә Ғәрәп ярымутрауының көнсығышында урынлашҡан. Көнбайыштан — Сәғүд Ғәрәбстаны, көньяҡ-көнсығыштан Оман менән сиктәш.
Ҙур нефть ятҡылыҡтары бар, нефть экспортлау эске тулайым продукттың байтаҡ өлөшөн алып тора (1980 йылда 73 %, 1995 йылда 41 % ). Иҡтисадтың нефть менән бәйле булмаған тармаҡтарын да үҫтереү һөҙөмтәһендә ЭТП-ла нефть тармағының өлөшө 2009—2013 йылдарҙа 40%-тан түбән була.
Британия протектораты
Көнсығыш Һиндостан компанияһы даими рәүештә Фарсы ҡултығына хәрби экспедициялар ебәреп тора һәм 1820 йылда ете кенәзлектең әмирҙәре һәм шәйехтәренең был территорияла инглиздәрҙең өҫтөнлөк алыуына һәм аҙаҡ килеп Оманды өс өлөшкә — Оман имаматы, Масҡат солтанаты һәм «Пират ярына» бүлегесләнеүенә килтергән «Генераль килешеүгә» ҡул ҡуйырға мәжбүр итә. 1853 йылдан был кенәзлектәр дөйөм рәүештә «Килешеүле Оман» тип кенә атала.
1920-се йылдар башында Килешеүле Оманда бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш башлана, ул бигерәк тә Шарджда һәм Рас-әл-Хәймәлә киң ҡолас ала. Ошо ваҡытта Әмирлектәр һәм бөтә Яҡын Көнсығыш — Фарсы ҡултығы тарихында һынылышҡа килтергән ваҡиға була — бай нефть запастары табыла.
1922 йылда инглиздәр шәйехтәрҙең нефть эҙләү һәм сығарыуға рөхсәт биреү хоҡуғына контроль булдыра, әммә Килешеүле Оманда нефть сығарылмай, һәм кенәзлектәр төп табышты ынйы меннән сауҙа итеүҙән ала. 1950-се йылдарҙа нефть сығара башлау менән төбәккә сит ил инвестициялары килә башлай, нефть һатыуҙан килгән табыш урындағы халыҡтың йәшәү кимәлен һиҙелерлек рәүештә күтәрергә булышлыҡ итә. Ләкин кенәзлектәр һаман да Британия протекторатына буйһона, 1964 йылда Ғәрәп дәүләттәре лигаһы быға ҡаршы сыға һәм ғәрәп халыҡтарының тулы бойондороҡһоҙлоҡҡа хоҡуғын иғлан итә. 1968 йылда, Бөйөк Британия хөкүмәтенең 1971 йылдың аҙағына тиклем Британия ғәскәрҙәрен Суэц каналынан көнсығыштараҡ урынлашҡан райондарҙан, шул иҫәптән Фарсы ҡултығы дәүләттәренән сығарырға йыйыныуы тураһындағы ҡарары иғлан ителгәндән һуң, кенәзлектәр Фарсы ҡултығының Ғәрәп кенәзлектәре федерацияһының ойошторолоуы тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуя. Был Федерацияға Бахрейн менән Катар ҙа инергә тейеш була, ләкин улар аҙағыраҡ үҙаллы дәүләттәр ойоштора.
Курчатов Игорь Васильевич
Курчатов исеме бирелгән
Мәскәүҙә 1189-сы урта мәктәп Курчатов исемен йөрөтә.
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре
Миграция сәйәсәте
Илдә иҡтисади үҫеште һәм юғары йәшәү кимәлен һаҡлау өсөн 1971 йылда хөкүмәт килеп эшләүсе работниктар өсөн ваҡытлыса программа булдыра, ул «Спонсор Кафала системаһы» (артабан — Кафала) тип атала һәм сит ил граждандарына һәм компанияларына эшләү өсөн миграттарҙы яллау мөмкинлеген бирә.
Президент
Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре президенты вазифаһы баш ҡала Әбү-Дәби әмирлеге әмире вазифаһы менән берләштерелә. Әмирлек үҙе абсолют монархия булғанлыҡтан, уның власы ла, тимәк, бөтә дәүләттең дә власы мираҫ буйынса тапшырыла. 1966 йылға тиклем Әбү-Дәбиҙә, күрше Сәғүд Ғәрәбстанындағы кеүек үк, власты ағаһына йәки ҡустыһына тапшырыу ҡабул ителә. Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре президенты ҡораллы көстәрҙең юғары баш командующийы, Юғары оборона советы рәйесе булып тора. Дәүләт башлығы Юғары совет раҫлаған указдарға һәм ҡарарҙарға, Министрҙар советы ҡабул иткән норматив акттарға ҡул ҡуя. Бынан тыш, президент дипломатик корпус ағзаларын, юғары граждандар һәм хәрби чиновниктарҙы тәғәйенләй, амнистия иғлан итә йәки үлем хөкөмдәрен раҫлай. Вице-президент вазифаһы бар. Вице-прозидент союздың Юғары советы тарафынан 5 йылға тәғәйенләнә.
Иҡтисады
Рәсәй менән Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре араһындағы тауар әйләнеше 2007 йылда 27 процентҡа арта, яҡынса 821 миллион АҠШ доллары (771 миллион даллар — Рәсәй экспорты һәм 50 миллион доллар — әмирлек экспорты) тәшкил итә. 2008 йылда тауар әйләнеше 846,4 миллион АҠШ доллары, ә 2009 йылда 670,6 миллион АҠШ доллары тәшкил итә. 2010 йылдың сентябрендә Дубай Әмирлегенең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы эгидаһы аҫтында Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә Дубайҙа Рәсәй йүнселдәре советы теркәлә.
Интернет
хакерҙар эше; изге урындарҙы һәм дини йолаларҙы мыҫҡыллау; ислам диненә ҡаршы көрәш; ғаилә ҡиммәттәрен һәм нигеҙҙәрен һанға һуҡмау; әҙәплелекте һәм дөйөм тәртипте боҙоуға йүнәлтелгән программаларҙы хуп күреүсе кешеләр өсөн сайт булдырыу; террористик төркөм заказы буйынса уйлап табылған исем аҫтында, шул төркөм етәкселеге менән хеҙмәттәшлекте ябайлаштырыу йәки үҙҙәренең идеологияһын пропагандалау һәм финанслау, йәки террористик акттар өсөн бомба һәм башҡа шартлатҡыс мәтдәләрҙе эшләү маҡсаттарында, сайт булдырыу һәм халыҡҡа еткереү.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source"> 2011 йылға ҡарата илдә "Медиа-Сити" һәм "Интернет-Сити" телекоммуникация үҙәктәре, шулай уҡ Әбу-Дәбиҙә кино, радио һәм телевидение өлкәһендә ғәрәп белгестәрен йәлеп итеү һәм ғәрәп илдәренән килгән мәғлүмәт ресурстарын һәм материалдарҙы булдырыусыларға ярҙам итеү маҡсатында яңы мәғлүмәт зонаһы эшләй.
Оло Крюк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абдуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы
Абдуллин Ғарифулла Ғәйфулла улы (Абдуллин Гарифулла Гайфуллович) (1905—1942) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 275-се кавалерия полкы пулемётсыһы. Рядовой ҡыҙылармеец. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Урта Европа тигеҙлеге
Тасуирламаһы
Тигеҙлек көнбайыштан көнсығышҡа табан яҡынса 600 километрға һуҙылған, киңлеге — 200 километрҙан 500 километрға тиклем. 50 метрҙан 100 метрға тиклем (айырым мореналы теҙмәләрҙә — 300 метрҙан ашыу) бейеклектәр өҫтөнлөк итә. Тигеҙлек башлыса эзбизташтан һәм ҡомташтан формалашҡан.
Савицкая Кристина Николаевна
Биографияһы
2013 йылда Рәсәй чемпионатында ете бәйге ярыштарында Савицкаяға тиң булыусылар булмай. Еңеү спортсыға Мәскәүҙәге донъя чемпионатында ҡатнашыуға гарантия бирә. Һөңгө ырғытыу буйынса донъя беренселегендә икенсе мөмкинлектә, Савицкая арҡа йәрәхәте ала — ярыштарҙа сығыш яһауҙы тыйып, уны стадиондан  дауаханаға тикшереү үткәреү өсөн алып китәләр.
Рафаэль Надаль
Дөйөм мәғлүмәттәр
Матбуғат бала сағы тураһында мәҡәлә яҙып, Надальды «Dragon Ball of Tennis» һәм «башҡа планета кешеһе» тип атай.
Спорт карьераһы
Был турнирҙың ярымфиналында Роджер Федерерҙы еңә, һәм уны еңгән дүрт уйынсының береһе була (Марат Сафин, Гаске Ришар һәм Давид Налбандян менән бергә).
Ике көн үткәс, ул финалда Пуэрта Марианоны еңә. Һөҙөмтәлә "Roland Garros"ты тәүге йылда отҡан беренсе ир-ат була. Франция чемпионатындағы еңеүенән һуң Рафа донъяның өсөнсө ракеткаһы була.
АҠШ-тың Асыҡ чемпионатында Надаль өсөнсө раундта дүрт партияла Джеймс Блэйктан ҡалышып, 2005 йылда икенсе урында ҡала.
Надаль 1983 йылда үҫмерҙәр турнирында туғыҙ тапҡыр еңеүсе булған Виландер Матс рекордын уҙып китә.
Надаль еңгән һигеҙ турнир ябай уҙа, ә ҡалғандары — хардта (синтетик япмала). Надаль, күрһәткес буйынса Федерерҙан ғына ҡалышып, 79 матчта еңә.
Надаль Championships Artois турнирында Хьюит Ллейтонға ҡаршы сирек финалда яурынын имгәтә. 26 матчлы еңеүҙәр серияһын тамамлай алмай.
Икенсе аҙнала Мадридта йылдың һуңғы Мастерсында сирек финалда Томаш Бердыхтан ҡалыша.
Йылдың икенсе яртыһында Надаль йәрәхәттәре менән көрәшә. Бынан тыш йыл аҙағында, ул 2005 йылдан алып аяғы менән яфалана һәм был проблемалар етди икән тигән имеш-мимештәр йөрөй. Надаль һәм уның матбуғат секретары был имеш-мимештәрҙе "абсолют ялған"тип ҡәтғи кире ҡаға. Надаль йылды Ченнаила яңы турнирҙа сығыш яһауы менән башлай, ул бында Михаил Южныйҙан финалда 6:0, 6:1 иҫәбе менән еңелә.
Надаль Асыҡ дәүерҙә Ҙур шлем турнирын дүрт йыл рәттән яулаусы дүртенсе уйынсы була ((Борг, Пит Сампрас һәм Федерер менән бергә).
Мадридта Madrilena Mutua Masters турнирында, ярымфиналда Надаль Симон Жильдан ҡалыша. Шуға ҡарамаҫтан, уның был турнирҙа сығыш яһауы, миҙгелде рейтинг буйынса тәүге урынды биләгән беренсе испан тенниссыһы булып бөтөрөүен гарантиялай. .
Тупраҡ миҙгелен Надаль Монте-Карлола башлай, бында ул бишенсе тапҡыр рекорд ҡуя. Ул финалда Джоковичты еңә. Надаль биш йыл рәттән беренсе теннссиы булып ATP Master Series турнирын яулай.
4 августа ул Монреальда Rogers Cup турнирында уйнарға ҡарар итә. . Сирек финалда Хуан Мартин дель Потронан еңелә. . Шуның өсөн уның рейтингы 3-сө урынға төшә.
Аҡш-тың Асыҡ чемпионатының сирек финалында Фернанда Гонсалесты еңә. Былтырғы АҠШ-тың Асыҡ чемпионатындағы сығышындағы һымаҡ, ул ярымфиналда буласаҡ чемпион Хуан Мартин Дель Потроға барып юлыға. Был осрашыуҙа ул унан еңелә. Еңелеүгә ҡарамаҫтан, ул рейтинг буйынса Энди Маррейҙы үтеп китеп, икенсе була.
Australian Open турниры алдынан Доха ҡалаһында ATP 250 турнирында уйнай, финалда Николай Давыденконан еңелә
Индиан-Уэллста BNP Paribas турнирында Надаль яңғыҙ разрядта ярымфиналға тиклем барып етә. Буласаҡ чемпион Иван Любичич уны өс партияла еңеп сыға.
Был еңеү Надальға Ҙур шлемдың етенсе турнирына юл аса, һәм уға Джон Макинройҙы, Джон Ньюкомбаны, Матс Виландерҙы ҡыуып етеп, күрһәткестәр буйынса донъяла № 1 позицияһын яуларға мөмкинлек бирә. .
Март айында Надаль Испания йыйылма командаһына Бельгия йыйылма командаһы өҫтөнән еңеү яуларға ярҙам итә. Надаль Рубен Бемелмансты еңә. Һуңыраҡ Надаль Оливье Рохусты еңеп сыға.
Надаль менән Джоковичтын ҡапма-ҡаршы тороуының юғары нөктәһе 2012 йылда миҙгелдең беренсе яртыһында Roland Garros турнирында була. Икеһе өсөн дә еңеү ҙур әһәмиәткә эйә була. Һөҙөмтәлә Надаль 6-4, 6-3, 2-6, 7-5 иҫәбе менән еңеп ҡуя, шулай итеп ул Джоковичты календарлы булмаған турнирҙан да, һәм карьералы шлемдан да мәхрүм иттереп, турнирҙа еңеүҙәре һаны буйынса яңғыҙ лидер булып ҡала. Хәҙер Рафаэль Надаль Францияның Асыҡ чемпионатында (Асыҡ дәүерҙә) 7 трофей отҡан донъяла берҙән- бер тенниссы була.
Миҙгелдең юғары нөктәһе булып Донъя Туры Финалы тора, Рафа сиратлап Давид Феррерҙы (6:3, 6:2), Станислав Вавринканы (7:6(5), 7:6(6) һәм Томаш Бердыхты (6:4, 1:6, 6:3) еңеп сыға. Ярымфиналда ул электән килгән дәғүәсе Роджер Федерерҙы 7:5, 6:3 иҫәбе менән еңә. Ә финалда Новак Джоковичтан 3:6, 4:6 иҫәбе менән ҡалыша.
Мәскәү дәүләт университеты биология факультетының ботаника баҡсаһы
Турғайҙар тауында (Ленин) ботаника баҡсаһы
1948 йылдың 15 мартында СССР Министрҙар Советы Ленин (Воробьевых) тауҙарында Мәскәү университеты өсөн яңы биналар комплексы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Ленин тауҙарында биология факультетының яңы бинаһын урынлаштырыу биология факультеты бүлектәренең эксперименталь тикшеренеүҙәре өсөн яңы территория ойоштороуҙы талап итә, шул рәүешле университеттың яңы территорияһында «Агроботаника баҡсаһы» булдырыу планлаштырыла.
Баҡса коллекцияһы
Тыныслыҡ урамындағы Ботаника баҡсаһы оранжереяларында  тропик һәм субтропик үҫемлектәр коллекцияһы күрһәтелә.
Низаметдинов Рәйес Йәүҙәт улы
Ижады
40-тан ашыу хореографик композициялар ижад иткән, улар араһында — («Шәғәли Шаҡман», «Сура батыр», «Самауыр менән бейеү», «Байрамғол сапҡырҙары», «Муса Мортазин», «Аҡбуҙат», «Салауат батыр», «Алтынсылар», «Кейеҙ менән бейеү» һәм башҡалар) Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы һәм Сибай һәм Учалы филармониялары репертуарына ингән.
Григорьев Иван Антонович
Биографияһы
1941 йылдың октябренән — Карел фронтының айырым тәғәйенләнештәге батальоны, 1942 йылдың февраленән — 1-се партизан бригадаһы командиры.
1942 йылдың 29 июненән 25 августҡа тиклем 648 кешенән торған 6 отряд составында 650 километрлы бригада Сегозеро һәм Поросозеро күлдәре буйҙарында дошман тылы буйынса рейд яһай. 1942 йылдың 30 июлендә бригада Сегозеро урмандары районында урынлашҡан була. Бейеклек өсөн көрәштә И. А. Григорьев дүрт тапҡыр яралана, ләкин отряд менән етәкселек итеүҙе дауам итә. Ҡамауҙан сыҡҡанда һәләк була. Үлгәндән һуң Ленин ордены менән бүләкләнә.
Нишапур
Мәғариф
Азад Ислам университетының Нишапур университеты һәм филиалы эшләй.
Оло Мейәс
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ҡыҙылташ (Туймазы районы)
Ҡыҙылташ (Кызыл-Таш) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 31 кеше. Почта индексы — 452774, ОКАТО коды — 80251817005.
Ләйлә менән Мәжнүн (Фүзули)
Әҫәрҙең тәфсире
Рәсәй Фәндәр Академияһының шәрҡиәт институтында «Ләйлә менән Мәжнүн» поэмаһы ҡулъяҙмаһының 12 исемлеге һаҡлана
Заһиҙуллин Ринат Васиҡ улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ринат Васиҡ улы 140 фәнни хеҙмәт һәм 9 уйлап табыу авторы, шул иҫәптән ҡорос изделиеларҙың һәм металл конструкцияларҙың сифатын тикшереү өсөн магнит, электромагнит һәм акустик ысулдар һәм приборҙар (МИТ‑1/2 магнитлы ҡалынлыҡ үлсәгес, ВД‑12НФП, АД‑64М дефектоскоптары).
Горевой Кельтом
Горевой Кельтом — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кельтом йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Абдуллин Ғатаулла Хәлиулла улы
Хәрби хеҙмәте
Һалдаттарҙы һыбай йөрөргә өйрәтә.
Һуғыш тамамланғандан һуң, тыуған ауылына әйләнеп ҡайта. 1988 йылдың 1 февралендә вафат була.
Йөҙөү
Йөҙөү — төрлө дистанцияларҙы кәмерәк ваҡытта йөҙөп үтеүҙе үҙ эсенә алған спорт төрө йәки спорт дисциплинаһы. Хәҙерге ҡағиҙәләр буйынса старт бирелгәндән йәки кирегә боролғандан һуң (брасс менән йөҙгәндә бындай сикләү икенсе төрлө атала) һыу аҫтынан 15 метрҙан артыҡ йөҙөп барыу рөхсәт ителмәй; һыу аҫтында тиҙ йөҙөү төрҙәре йөҙөүгә түгел, ә һыу аҫты спортына ҡарай.
Башҡа төрҙәре
Ярыштар программаһын билдәле бер тәртипкә һалған ФИНА ойошторолғанға тиклем 1896—1904 йылдарҙағы Олимпия уйындары йөҙөү программаһына йөҙөүҙең ҡалыплашмаған төрҙәре ингән: Һуңыраҡ та Рәсәй һәм СССР чемпионаттары программаһына әле ҡулланылмаған йөҙөү төрҙәре индерелә — 1913—1951 йылдар чемпионаттарында ҡырын йөҙөүҙә бүләктәр отторола, 1920—1940 йылдар чемпионаттары программаһына күп тапҡыр 50 метрға сумыу һәм ғәмәли төрҙәр индерелә.
Ярыш системаһы
2001 йылдан рәсми ярыштарҙа түбәндәге система эшләй. Иртәнге программаға алдан үткәрелгән ярыштар инә, киске программаға — ярымфинал һәм финал ярыштары. Алдан үткәрелгән ярыш һөҙөмтәләре буйынса иң яҡшы ваҡыт күрһәткәндәр киләһе стадияға эләгә. Алдан үткәрелгән ярыш һөҙөмтәләре буйынса һайлап палынған 16 ҡатнашыусы ике ярымфиналда, 50 м, 100 м һәм 200 м-ҙа ярышып (алдан үткәрелгән ярыш менән бер үк көндә үтә), финалда көс һынашасаҡ 8 кешене асыҡлай (был ярыш икенсе көн үтә). Оҙон дистанцияларҙа һәм эстафеталарҙа алдан ярыштар һөҙөмтәләре буйынса финалда ҡатнашасаҡ 8 спортсы асыҡлана (800 м һәм 1500 м дистанцияларында ярыштар икенсе көндө, ҡалғандарында — шул уҡ көндө). Һөҙөмтәләр тигеҙ булған осраҡта ярымфиналсы һәм финалсылар өсөн ҡабатлап ярыш үткәрелә; ә финалда күрһәткестәре тигеҙ булғандар бер урынды уртаҡлаша.
Йөҙөү костюмы
1930-сы йылдарға тиклем тәбиғи материалдан тегелгән йөҙөү костюмы йөҙөүсенең тәнен тулыһынса тиерлек ҡаплап торған. 1930-сы йылдар уртаһынан мода алмашыныуға бәйле, ебәк плавкиҙар популяр була — йөҙөүсенең тәне тулыһынса тиерлек асыла. 1950-се йылдарҙа яһалма материалдар: нейлон, лайкра һәм башҡалар тәбиғи материалдан тегелгән купальник менән плавкиҙарҙы ҡулланылыштан ҡыҫырыҡлап сығара. 1990-сы йылдар уртаһынан юғары технологик йөҙөү кейемдәре күренә башлай. Тәүҙә был кейем ир-егет йөҙөүсе тәненең түбәнге өлөшөн, һуңынан бөтә тәнен тиерлек ҡаплай. Кеше тәне менән сағыштырғанда синтетик материалдарҙан ҡуйылған махсус өҫтәмәләр йөҙөүсе өсөн һыуҙағы ҡаршылыҡты яҡшыраҡ кәметә.
Бутковская Марта Сергеевна
Биографияһы
1974—1978 йылдарҙа — Потсдам (ГДР) ҡалаһында китапхана мөдире
1988 йылда Крылатское районында Крылатские холмы урамы, 34-се йорт адресы буйынса китапхана асыу тантанаһы үтә. Шул уҡ 1988 йылда РСФСР Министрҙар Советы бойороғо менән (1989 йылдың 22 июнендә була) китапханаға күренекле шағирә Анна Андреевна Ахматова исеме бирелә.
2014 йылда Көнбайыш административ округы китапханаларын ЗАО Үҙәкләштерелгән китапханалар системаһына берләштереү менән «Кунцево» Үҙәкләштерелгән китапхана системаһы Мәскәү «ЦБС ЗАО» А. А. Ахматова исемендәге 197-се Үҙәк китапхана тип үҙгәртелә.
Полнатка
Полнатка — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Горький һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Оло Тарт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Леонидовка (Туймазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Суҡы
Этимологияһы
П. С. Паллас XVIII быуатта һырт исеменең ике вариантын теркәп алған (Большая и Малая Сука): Суҡа һәм Суҡатау. Атамаларҙың килеп сығышының өс версияһы бар:
Виноградова Анна Ивановна
Биографияһы
1967 йылдан алып Анна Ивановна Виноградова хаҡлы ялда.
1990-сы йылдар уртаһынан алып Виноградова Анна Ивановна Омск ҡалаһында йәшәй. 2008 йылдың 4 июлендә вафат була. Ул Омск ҡалаһының Көньяҡ-Көнсығыш зыяратында ерләнгән.
Ҡараҡай
Тарихы
1834 йылда 277, 1859 йылда — 421 кеше йәшәгән.
Тирә-яҡ мөхит
Ялан-бесәнлектәр:
Красный Муравей
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Түбәнге Сереккүл
Түбәнге Сереккүл (Нижнечерекулево) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 573 кеше. Почта индексы — 452270, ОКАТО коды — 80230876001.
Рудный (Ҡаҙағстан)
Тарихы
2008 йылда Рудныйҙа мәсет асыла, 2012 йылдың ғинуарында Изге Иоанн Богослов Соборы сафҡа инә.
Мәғариф
Политехник, төҙөлөш һәм транспорт, И. Алтынсарин исемендәге социаль-гуманитар, технология һәм сервис, тау-технологик, музыкаль колледждар эшләй.
Ҡырыбужан
Орография
Ҡырыбужан һырты Бискур, Ҡушъйылға, Аралыҡ һәм Ҡарағаслы (Еҙем йылғаһы бассейны) йылғалары араһынан субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Оҙонлоғо яҡынса 12 км, киңлеге 2-3 км, бейеклеге 616 м.
Һырттың тау тоҡомдары өҫкө рифей ҡомташтары, инйәр свитаһы алевролиты һәм минйәр свитаһы доломитынан тора.
Әжмәғолов Мөхәмәт Әжмәғол улы
Ғаилә хәле
Мөхәмәт Әжмәғол улы Әжмәғолов Рәйхәнә Ғалиәхмәт ҡыҙына өйләнә. Ул 1919 йылғы, колхозда эшләй. Рәйхәнә Ғалиәхмәт ҡыҙы уның һуғыштан ҡайтыуын көтөп ала. Уларҙың балалары булмай.
Сусанна (Усолка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Бым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Венчурлы фонд
Рәсәй венчурлы компанияһы менән берлектә ойошторолған венчурлы фондтар
Һәр фондта Рәсәй венчурлы компанияһының өлөшө  шәхси инвесторҙарҙың аҡсаһынан 49%. 51% тәшкил итә.
Йүкәле Шишмә
Исеме
Ауылдың исеме эргәһендәге шишмә исеменән алынған.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
Санкт-Петербургта ярлы мещан ғаиләһендә тыуған.
1905 йылда Петербург Сауҙа-сәнәғәт мәктәбе тамамлай.
1907 йылда РСДРП-ға инә, шунда уҡ йәшерен эшмәкәрлектә әүҙем ҡатнаша башлай. Киләһе йылда уҡ бер йылға төрмәгә хөкөм ителә.
Традицион йондоҙ атамалары
Көп йондоҙҙарҙың атамаһы, айырыуса ғәрәпсәләре, уларҙың антик йондоҙ каталогтарындағы йондоҙлоҡтарҙа нисек урынлашыуын һүрәтләй. Мәҫәлән, Ригель (ғәрәпсә — «аяҡ») тигән йондоҙ — һунарсы Ориондың (Орионды башҡорттар Арҡысаҡ тип атаған) аяғын, Денеб (ғәрәпсә — «ҡойроҡ») Аҡҡош йондоҙлоғондағы аҡҡоштоң ҡойроғон билдәләй. Йондоҙҙарға ғәрәп исемдәре биреү һуңғары ла дауам итә. Мәҫәлән, Торна йондоҙлоғо Планциус тарафынан 1598 йылда ғына тәҡдим ителә, әммә уның йондоҙҙарының береһе Торна Гаммаһы Ras Alkurki (ғәрәпсә — «Торна Башы») тип атала, сөнки ул йондоҙлоҡта Торнаның башын билдәләй.
Йондоҙҙарҙың яңғыҙлыҡ исемдәре лә, каталог исемдәре лә баш хәрефтән яҙыла (Вега, Лира Альфаһы, 3 Lyrae), сөнки улар — үтә мөһим һәм бик билдәле объекттарға бирелгән махсус атамалар.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1927 — 1929 йылдарҙа Бөтә Украин профессиональ союздар советы (ВУСПС) рәйесе.
Мазала Анна Васильевна
Биографияһы
КПСС-тың XXIV съезы делегаты (1971), Белорус ССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Белоруссия Коммунистар партияһын Үҙәк Комитеты ағзаһы, партияның Витебск өлкә комитеты бюроһы ағзаһы.
Акулов Иван Алексеевич
Биографияһы
1932 — 1933 йылдарҙа Үҙәк Комитет, Политбюро, Ойоштороу комитеты ағзаһы һәм Донбасс буйынса КП(б)У-ның Үҙәк Комитеты секретары.
1935 йылдың 3 мартында Акулов СССР-ҙың Үҙәк башҡарма комитеты секретары итеп тәғәйенләнә, СССР-ҙың Прокуроры вазифаһына Вышинский тәғәйенләнә.
Традицион йондоҙ атамалары
Йондоҙҙарҙың традицион ғәрәп атамалары
Европала Урта быуаттарҙа һәм Яңырыу дәүерендә ҡайһы бер йондоҙҙарҙың боронғо атамалары ғәрәп телен йүнләп белмәгән авторҙар тарафынан хаталы итеп күсерелә йә дөрөҫ булмаған тәржемәлә бирелә. Ошо сәбәпле йондоҙ атамаларының тарихы ҡатмарлашып китә. Ҡайһы бер йондоҙҙар бер нисә ғәрәп һүҙе менән аталған, ҡайһы берҙәренең исеме ғәрәп һәм латин атамаларының ҡатнашмаһын хасил булған.
Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы
Биографияһы
Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы 294-се кавалерия полкында Дивизия штабы идаралығының офицерҙар ашханаһында аш-һыу бүлмәһе эшсеһе булып хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында 1941 йылдың декабренән 1945 йылдың ноябренә тиклем ҡатнаша. Һуғыш башланғандан алып Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы үҙенең бурыстарын тырышып башҡара. Өҙлөкһөҙ алға барыуҙың ауыр шарттарында һәм тәүлегенә 40-60 км марштарҙа ашнаҡсыға офицерҙар составына йылы ашты ваҡытында әҙерләүҙә иҫ киткес ҙур ярҙам күрһәтә. «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Һуғыштан ҡайтҡас, Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы ең һыҙғанып колхоз эшенә тотона. Йәмәғәт тормошонда ла ихлас ҡатнаша. 1963 йылда уны депутат итеп һайлап ҡуялар. Ҡайҙа ғына, кем генә булып эшләргә тура килмай уға: склад, фермалар мөдире лә була һәм ғүмеренең аҙаҡҡы һулышына тиклем яратҡан аттары янында була.
Һуғышҡа киткәндә Ситдиҡов Ғөзәйер Зөлҡәрнәй улы беренсе ҡатынынан ике бала тороп ҡала: Хөснә (1939 йылғы) һәм Мозафар. Хөснә апай әлеге ваҡытта Ҡуян (Нәби) ауылында ғүмер итә. Уның туғыҙ балаһы бар. Мозафар улы мәктәптә уҡып йөрөгән ваҡытында һыуыҡ тейҙереп, ҡаты ауырып,үлеп китә.
Кейем
Кейем (Оде́жда) — кеше кейгән һәм утилитар, эстетик функциялар йөрөткән тауар йәки продукция йыйылмаһы. Кеше организмын тирә-яҡ мөхиттең кире йоғонтоһонан һаҡлай һәм эстетик функциялар башҡара — кешенең образын тыуҙыра, уның социаль статусын күрһәтә. Кейемде туҡыманан, трикотаж туҡыманан, тиренән, тиренән һәм башҡа материалдарҙан әҙерләргә, биҙәүестәр һәм аксессуарҙар менән тулыландырылырға мөмкин.
Тәүтормош йәмғиәтендә кейем
Ул ваҡыттағы кешенең гардеробы тураһында фекер йөрөтөү өсөн ғалимдарға 1991 йылда Эцталь Альптарында (Австрия менән Италия сигендә) табылған бронза быуат һунарсыһы Этциҙың мумияланған мәйете ярҙам итә. Уның тышҡы кейеме үлән сүстәренән туҡылған плащ була (бындай плащтарҙы урындағы көтөүселәр беҙҙең эраның XX быуатында ла кейә). Плащ аҫтында кәзә тиреһенән тегелгән кейемдәр — тубыҡҡа тиклем еңһеҙ күлдәк, оҙон гетралар һәм алъяпҡыстар. Этциҙың кейемен эйәк аҫтына ҡайыш менән бәйләнгән тире кәпәс, тиренән һәм замшанан эшләнгән оҙон аяҡ кейеме тулыландыра, эстән бесән ҡатламы (тарихҡаса булған саңғының бер төрө) менән урала. Был табылдыҡтың әһәмиәтен баһаламау мөмкин түгел — археология тарихында тәүге тапҡыр неолит дәүерендәге ябай кешенең шундай тулы кейемдәр йыйылмаһы тикшеренеүселәр ҡулына эләгә, һәм ул кейем һуңғы таш быуат кешеләренең ихтыяждарын, тәмен һәм ғәҙәттәрен сағылдыра.
Милли кейемдәр
Донъя йөҙөндәге бөтә халыҡтарҙа ла ҡатын-ҡыҙ һәм ирҙәр күлдәге, баш кейеме, өҫ һәм аяҡ кейеме төшөнсәләре бар. Башҡорт милли кейеме, Рус милли кейеме, Белорус милли кейеме, Сыуаш милли кейеме һ. б.
Иванова Зинаида Михайловна
Биографияһы
Хаҡлы ялға сыҡҡас, Зинаида Михайловна 10 йыл тирәһе тағы совхозда эшләй. Әлеге ваҡытта Бежаницкий районында һөт һауыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшкән ферма хеҙмәткәрҙәренә Социалистик Хеҙмәт Геройы З. М. Иванова исемендәге күсмә Кубок тапшырыла.
Өфө балалар тимер юлы
Тарихы
1958 йылда Өфө тимер юлы бөтөрөлә, Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһенә әйләнә.
Бында ике станция бар: Йәшлек (вокзал), һәм Приозёрная (депо). Өфө балалар тимер юлының юл үҫеше минималь булып тора. 2004 йылдың майына ҡарата булған мәғлүмәттәр буйынса, әйләнештә ике генә стрелка бар — береһе Йәшлек вокзалы янында тупик юлға илтә, икенсеһе, Приозёрная станцияһы янында — хәрәкәт итеү составының туҡтау урынына.
Филиппов Станислав Кириллович
Биографияһы
Россия Журналисттар союзы ағзаһы.
Азия тарихы
Палеолит
Әз — Зәркә үҙәнендә Даукар формацияһы (Dawqara Formation) ултырмаларында Олдыуай мәҙәниәте ҡоралдары һәм һөтимәр хайуан ҡалдыҡтары табыла, уларҙың йәше 2,48 млн йылдан алып 1,95 млн йылға тиклем, тип билдәләнә.
Төркиәлә Денизли провинцияһында Кокабас исемле ерҙә Homo erectus төрөндәге баш һөйәге табылған, уның йәше мең 330—510 йыл тип билдәләнә.
Денисов кешеһе Денисов мәмерйәһендә — 170 меңдән алып 50 мең йыл элек, Байшья исемле тибет мәмерйәһендә (Сяхэ өйәҙе, Ганьсу провинцияһы, Ҡытай) — яҡынса 160 мең йыл элек йәшәгән.
Плейстоценда тура йөрөгән кеше үрге Пенджабтағы Потхохар платоһында, шулай уҡ Соан йылғаһы тирәһендә, йәшәгән. Соан мәҙәниәте ҡомартҡылары хәҙерге Һиндостан, Пакистан һәм Непал сиктәрендәге Сивалик төбәгендә осрай.
Homo sapiensтың Азияға килеп етеүе (юғары палеолит)
Лаостағы ТВМ Па Линг мәмерйәндә табылған TPL 1 баш һөйәгенең йәше 46 мең йыл, тип билдәләнә.
Рәсәйҙән Усть-Ишимдә табылған кеше 45 мең йыл элек йәшәгән, шулай уҡ Таймырҙағы ауыр һөңгөнән бит һөйәге йәрәхәтләнгән мамонт. Байгаралағы (Рәсәй) кешенең үксә өҫтө һөйәгенә — 40,3 мең йыл.
Һуңғы бронза быуаты
Митанни төньяҡ Месопотамияла хуррит батшалығы булараҡ билдәле, ул яҡынса б.э.т. 1500 йыл элек барлыҡҡа килгән, иң ҡеүәтле осоронда, XIV быуатта, үҙ эсенә Анатолияның көньяҡ-көнсығышы территооияларын ала, шулай уҡ хәҙерге сүриәнең һәм Ирактың (яҡынса хәҙерге Ҡурдистан территорияһына тиң) территорияларын. Уның Вашуканни исемле баш ҡалаһы ҡайҙа урынлашҡаны әлегә тиклем билдәле түгел. Митанни дәүләтендә һин-арий сығышлы элита хакимлыҡ итә (улар Левантҡа б.э.т. 17-се быуат тирәһендә баҫып инәләр), Митанни документтарында уларҙың теле бай лексикаһы менән айырылып тора (мәҫәлән, аттар менән бәйле). Сүриәлә уларҙың хәрәкәте менән керамиканың таралыуын бәйләйҙәр, әлеге керамика һәм кура-аракс мәҙәниәте араһында оҡшашлыҡ табалар
Лувий теле — һинд-европа ғаиләһенә ҡараған анатолия төркөмөнөң юҡҡа сыҡҡан теле. Лувий телендә һөйләшеүселәр яйлар Анатолияла тарала һәм Хетта импрерияһының ғәмәлдә булған осоронда һәм 1180 йылда бөлгөнлөккә төшкәндән һуң хәл иткес роль уйнайҙар. Шулай уҡ лувий теле Сүрия территорияһындағы сираүхетта батшалыҡтарында киң таралған була, атап әйткәндә, Мәлидтә, Кархемитштә, үҙәк анатолия территорияһындағы Табал батшалығында. Лувий теле ике формала һаҡланып ҡалған: шына лувий һәм иероглифик лувий яҙмалары.
Болошкевич Екатерина Ивановна
Биографияһы
УССР Юғары Советының 9-сы саҡырылыш депутаты, КПСС-тың XXIV һәм XXV съездары делегаты итеп һайлана.
Туғыҙынсы биш йыллыҡта (1971—1975) ике биш йыллыҡ пландарын үтәп, 6798000 метр туҡыма етештерә. 1977 йылда «1976 йыл планын, ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрен үтәгәне һәм тармаҡта иң юғары хеҙмәт етештереүсәнлегенә өлгәшкәне, юғары сифатлы халыҡ ҡулланыуы тауарҙары етештереүҙә шәхси өлөшө һәм ҡаҙаныштары, йәш эшселәрҙе коммунистик тәрбиә һәм һөнәр буйынса әҙерләүҙә күп ижади эшмәкәрлек һалғаны өсөн» Социалистик Хеҙмәт Геройы исеменә лайыҡ була.
Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
Батырлығы
Сталинград өсөн барған һуғыштарҙа, артабан 3-сө Украина фронты составында Брянск, Воронеж, Черкассы, Чернигов ҡалаларын азат итеүҙә, Паулюс төркөмөн ҡамауҙа һәм юҡ итеүҙә ҡатнаша. Ошонда күрһәткән ҡыйыулығы өсөн Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы «Батырлыҡ өсөн» миҙалына тәҡдим ителә. Дон һәм Днепр йылғаларын кискәндә күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн икенсе мәртәбә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә. Сталинград һуғышында бирелгән «Батырлыҡ өсөн» миҙалы 65 йылдан, үҙе үлгәс, балаларына тапшырыла.
Азия тарихы
Тимер быуат
Бер нисә быуат дауамында Ассирия төбәктә өҫтөнлөк итә һәм Вавилония абруйлы статусҡа эйә була, әммә статусты юғалтыу ҡурҡынысы тыуыу менән бола сығара. Шуға ҡарамаҫтан, Ассирия Вавилон менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшы кимәлдә тотоуға өлгәшә. Б.э.т. 627 йылда Ассирия батшаһы Ашшурбанипал вафат булғандан һуң вавилондар халдей династияһына ҡаршы сығалар. күтәрелгән. Мидиялылар һәм скифтар менән берлектә улар б.э.т. 612 йылда Ассирия баш ҡалаһы Ниневияны һәм б.э.т. 608 йылда Харранды баҫып алалар һәм ҡыйраталар. Бынан һуң империя баш ҡалаһы ҡабаттан Вавилонға күсерелә.
Сынбулатов Ғәббәс Ғайса улы
Ғаиләһе
Өйләнгән. Ете бала атаһы. Ғәббәс Ғайса улының нәҫелен ейән-ейәнсәрҙәре дауам итә.
1202-се уҡсылар полкы
Хәрби эпизодтар
1941 йылдың 24 декабре иртәһендә дивизия командиры рекогносцировка үткәрҙе .
Асанбаев Рөстәм Николай улы
Биографияһы
Өфөлә рок һәм блюз уйнай башлаусылар иҫәбендә була. ДДТ төркөмө ойошторолғандан башлап 1983 йылға тиклем ошо төркөмдә уйнай.
Бырма (Турка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Бондарева Клавдия Егоровна
Биографияһы
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, механизатор һәм комбайнда штурвалсы була. 1943 йылдан, механизация училищеһын тамамлағандан һуң, «Прогресс» колхозында комбайнда һәм тракторҙа эшләй, комбайндарҙың "Коммунар"ҙан башлап «Нива»ға тиклем төрлө төрҙәрен үҙләштерә.
Большакова Мария Николаевна
Биография
Мария Большакова тыуған 1911 йылдың 19 сентябрендә Смольяны ауылында (хәҙер — Белоруссия, Витебск өлкәһе, Оршанский районы). 1919 йылдан ғаиләһе менән бергә Смоленск өлкәһе, Ельнинский районы, Теренино ауылында йәшәгән, башланғыс мәктәпте тамамлағас, урындағы совхозда эшләй. 1934—1938 йылдарҙа Большакова Руднянский районы «Первомайский» совхозының эре мөгөҙлө мал һөт-тауар фермаһы бригадиры булып эшләй. 1938 йылда ул, зоотехниктар курстарын тамамлай, артабан Руднянский ҡала ветеринар дауаханаһында лечебница эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында оккупацияға эләгә, бар көслөк менән Германияға эшкә оҙатыла. 1945 йылда тыуған яғына ҡайта, колхоз һәм совхоздарҙа эшләй.
Гәрәбә
Этимологияһы
Боронғо гректар гәрәбәне  электрон тип атаған — был исемде Өлкәр йондоҙ тупланмаһына ҡараған  Буға йондоҙлоғондағы Электра йондоҙо атамаһынан алғандар. Боронғо гректарҙы гәрәбәнең зарядланыу һәләте ҡыҙыҡһындырған. Гәрәбәнең грекса атамаһынан (бор. грек.ἤλεκτρον) электрон һәм электр һүҙҙәре барлыҡҡа килгән.
Гәрәбәнең төрҙәре
Ҡаҙылма һәм ярымҡаҙылма ыҫмалалар була. Был төрҙәрҙең үҙенсәлектәре бөтәһенән элек уларҙың ятыу шарттары һәм ваҡыты менән билдәләнә. Ҡаҙылдыҡ ыҫмала — сукцинит (succinum, йәғни ыҫмала, Pinus Succinifera тигән һүҙҙән (ҡарағай) алынған, был ағас ерҙә  30 миллион йыл элек эоцен дәүерендә үҫкән) — ҡаҙылма гәрәбәнең  иң билдәле төрө (Балтик гәрәбәһенең 98 проценты ошо төргә ҡарай).
Техник квалификация өсөн табылдыҡ гәрәбәнең муртлыҡ һаны мөһим. Ул микротвердометр ярҙамында билдәләнә, грамдарҙа үлсәнә.
Ҡаҙылдыҡ ыҫмалаларҙың кластары
Ҡаҙылдыҡ ыҫмалаларҙың яҡшы таныш төркөмдәренең ҡыҫҡа классификацияһы :
Донъяла
Донъялағы гәрәбә ятҡылыҡтары ике провинцияға бүлеп ҡарала:
Тарихы
Кеше бик борон замандарҙан  гәрәбәне ҡуллана. Үрге палеолит дәүерендә үк кеше гәрәбә менән таныш булған.
Боронғо Урыҫ дәүләте
Новгородта  археологик тикшеренеүҙәр барышында бик күп эшкәртелмәгән гәрәбә киҫәктәре, әҙер әйберҙәр, әҙерләмәләр, таш һыныҡтары  табыла (йәмғеһе 7000 берәмек). Тикшеренеүселәрҙең күпселеге фекеренсә, гәрәбә сеймалы Днепр һәм Балтик буйынан килтерелгән  булған. Новогородта эшкәртелгән гәрәбәнең бер өлөшө новгородлыларҙың ихтыяждарына ҡалдырылған, башҡа өлөшө  Урта Азияға һәм Көнсығышҡа һатыу өсөн оҙатылған.
Сәнәғәттә
Гәрәбә лагы  изоляторҙарҙың өҫкө йөҙөн ҡаплау өсөн файҙаланыла (өҫкө йөҙ ҡаршылығын арттырыу өсөн). Лак эшләү өсөн гәрәбәне (эшкәртеү ҡалдыҡтарын) баҫым аҫтында 200°С температурала бензолда иретәләр.
Гәрәбә иҫ киткес яҡшы электр изоляторы булып тора. Уның удель электр ҡаршылығы  ρ = 1017 Ом·м, ә диэлектрик юғалтыуҙар мөйөшө тангенсы tg δ =0,001. Гәрәбәнән эшләнгән изоляторҙар рентгенометрҙарҙың ионлаштырыу камераларында ҡулланыған (айырыуса 1960-сы йылдарҙа).
Яһалма гәрәбә, ялған гәрәбә
Гәрәбәнең ҡайһы бер имитацияларында ыҫмала ағынтыларын күрергә була, улар «капиллярлы селтәр» хасил итә. Шымартылған ялған әйберҙәрҙе йылдар үтеү менән фашларға мөмкин, сөнки тәбиғи гәрәбә (хатта пресланғаны ла)   ваҡыт үтеү менән төҫөн үҙгәртә, ә ялған гәрәбә үҙгәрмәй.
Мәскәйле (һырт)
Этимологияһы
XIX быуат сығанаҡтарында һырт Маткаль, һуңғараҡ — Машкаль йәки Москаль булараҡ билдәләнә, ихтимал, урыҫтарҙың москаль ҡушаматы йоғонтоһо аҫтында (башҡортса — мәскәүле) шулай ҡабул ителә башлағандыр. Шулай ҙа, урындағы халыҡ уны Маскаль тип атап йөрөтә.
Сын (Нердва ҡушылдығы)
Сын  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нердва йылғаһының уң ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Вакса (Шаква ҡушылдығы)
Вакса — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы/ Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шаква йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Суйда (музей-усадьба)
Суйда ҡасабаһындағы музей Аврам Петрович Ганнибалдың тормошон һүрәтләй, музей-усадьбала Ганнибалдың үҙенең ысын тотонған әйберҙәре ҡуйылған: уның китапханаһынан алынған китаптар, бронза шәмдәлдәр, шкатулкалар, тәмәке төрөпкәһе, саф көмөш балғалаҡ һәм башҡа бик күп әйберҙәр. Музейҙағы бөтә экспонаттарҙы ла Ганнибалдың вариҫтары, шағир А. С. Пушкин ижадын өйрәнеүсе белгестәр, Суйда ҡасабаһында электән йәшәүсе оло кешеләр бүләк итеп тапшырған. Хәҙерге көндә Ленинград өлкәһендәге Суйда музей-усадьбаһында 1000-гә яҡын һаҡлау берәмеге бар. Риүәйәттәрҙә әйтелеү буйынса, 1991 йылда Александр Сергеевич Пушкиндың бүләһе данлыҡлы рус шағиры тотонған «А. С.» тип сигеп яҙылған монограммалы һәм селтәрле боронғо таҫтамалды музейға тапшырған.
Ачабети ҡәлғәһе
Архитектураһы
Нығытма диуарҙары буттан һам юнылған таштан һалынған. Тәүҙә нығытма диуарында бәләкәй генә башня торған.
Сәлимгәрәев Ғүмәр Камалетдин улы
Биографияһы
II дәрәжә Ватан һуғышы ордены мнән бүләкләнгән
Сүсбәрә
Әҙәбиәттә
…Этот Пузатый Пацюк был точно когда-то запорожцем; но выгнали его или он сам убежал из Запорожья, этого никто не знал. Давно уже, лет десять, а может, и пятнадцать, как он жил в Диканьке. Сначала он жил, как настоящий запорожец: ничего не работал, спал три четверти дня, ел за шестерых косарей и выпивал за одним разом почти по целому ведру…
Полторацкий Пётр Алексеевич
Биографияһы
1889 йылда Ҡазан губернаторы итеп тәғәйенләнә. 1891 йылда тайный советчик итеп үрләтелә. Шул уҡ йылда Ҡазан ярлылар попечителлеге комитеты попечителе итеп раҫлана, икенсе йылына балалар приюттары асыуға индергән өлөшө өсөн юғары рәхмәткә эйә була. 1904 йылдан — Дәүләт Советы ағзаһы.
Үрге Барҙым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сылва, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Парсиҙар
Хәҙерге заманда
Парсиҙар общинаһы ағзалары уртаса һиндтәргә ҡарағанда күпкә хәллерәк. Парсиҙар — Һиндостандың күпкә грамоталыраҡ общинаһы (грамоталылыҡ кимәле — 98 %). Парсиҙарҙа енси нисбәт буйынса, ҡалған Һиндостандағы ҡыҙҙар күпселекте тәшкил итеүенән айырмалы, 1000 ҡатын-ҡыҙға 1050 ир-ат тура килә.