cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәйәсәт
Терминдың килеп сығышы
Шулай итеп, политика (сәйәсәт) һанап үтелгән мәсьәләләрҙе һәм низағтарҙы ғәҙәти ысулдар менән — йола, әхлаҡ талаптары һ.б. аша хәл итеп булмағанлыҡтан килеп сыға. Хоҡуҡ менән бергә сәйәсәт был мәсьәләләрҙе сисеү өсөн тәғәйенләнгән көйләүсе көс булып тора; бынан тыш, ошо уҡ маҡсаттан сығып, кешеләр тормошон ойоштороуҙың яңы төрө булараҡ дәүләт булдырыла. Шулай булғас, политика (сәйәсәт) төшөнсәһе дәүләт һәм власть төшөнсәләре менән туранан-тура бәйле булып сыға.Политолог М. Дюверже властың өс төрөн айыра— аноним, индивидуалләштерелгән һәм институционалләштерелгән; тәүге икеһе дәүләткә тиклем булған власть, ә өсөнсөһө — политиканы (сәйәсәтте)  барлыҡҡа килтереүсе асыҡ  дәүләт власы.
Сәйәсәттең асылы
Сәйәст күп планлы социаль күренеш, уны йәмғиәттең үҙ-үҙен көйләүсе ҡоралы тип ҡарарға ла була. Сәйәсәттең бер нисә теоретик йүнәлеш тәҡдим иткән билдәләмәһе бар, улар сәйәси эшмәкәрлектең төп аспекттарының береһен айырып күрһәтә: институциональ, хоҡуҡи, иҡтисади, психологик, социаль, антропологик һәм башҡалар.
Алпамыша менән Барсынһылыу
Яҙып алыныу тарихы
Тәүге тапҡыр XIX быуат аҙағында — XX быуат башында Ырымбур губернаһында А. Г. Бессонов тарафынан яҙып алына. Эпостың «Алпамыша», «Алтыйәшәр Алпамыша» һәм башҡа исемле варианттарын М. А. Буранғолов, С. Ә. Галин, К. Мәргән, С. Ф. Миржанова, М. М. Сәғитов, С. Ғ. Сафуанов, Н. Д. Шоңҡаров һ.б. яҙып ала. Уларҙы Алпамыша һәм Барсынһылыуҙың батырлығына бәйле дөйөм сюжет берләштерә.
Пассив (бухгалтерия)
Пассивтарҙың төрҙәре
Йөкләмәләрҙең төрлө классификация төрҙәре бар. Йөкләмәләрҙе бүлеүҙең бер төрө түбәндәге бүленеште бирә:
Баҡыр йылан
Баҡыр йылан, еҙ йылан (, Обыкновенная медянка) — туҙбаш йыландар ғаиләһендәге йыландар төрө, кеше өсөн хәүефе юҡ.
Кола (эсемлек)
Тарихы
Донъяның күпселек илдәрендә кола типик америка эсемлеге тип һанала. Был эсемлекте (бигерәк тә Coca-Cola) эсеү йыш ҡына көнбайыш йәшәү рәүешенә тоғролоҡтоң сағылышы булып тора. Һиндостанда 1970 йылдан 1993 йылға тиклем Coca-Cola һәм Pepsi-Cola тыйыла.
Үтә күренмәле кола
2018 йылдың июнендә Coca-Cola Японияла Coca-Cola Clear маркаһын индерә.
Эйә (мифология)
Эйә — башҡорт мифологияһында персонаж.
Ҡылыһырлама
Мунса эйәһе — мунса рухы. Кескенә ялҡын йәки ҡуйы төтөн рәүешендә күҙаллана. Һүнгән мейестән барлыҡҡа килә һәм мунсанан иҙән буйлап шыуышып сыға. Шаярырға ярата: йыуынып торған кешенең аяҡтарынан тарта, миндеккә йәбешә һ.б. Бындай һәләттәре мунса эйәһен яуыз рухҡа әйләндерә, ә мунса ен ояһы кеүек ҡабул ителә башлай (төн уртаһында йыуыныу тыйыла).
Нойбург замогы
Тарихи күҙәтеү
Улдары булмаған Бай Георг һәм Ядвига Ягеллонка Ландсхут герцоглығын үҙҙәренең  ҡыҙҙарына һәм бәләкәй улдарына тапшырырға тырыша. Ландсхут һуғышы барышында етемдәр мираҫһыҙ ҡала, һәм император Максимилиан 1505 йылда улар өсөн махсус Пфальц-Нойбург кенәзлеген ойоштороу буйынса  ҡарар сығара. Шуға күрә ҡала гербында уйынсыҡ аттарҙа ике малай һүрәтләнгән.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Тула (Обь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сосновский балтырғаны
XX быуат уртаһынан СССР-ҙа был үҫемлекте күпләп  силос өсөн үҫтерә башлаған булалар. Һуңғараҡ бик тиҙ ҡырағайланыуы һәм тәбиғи экосистемаға үтеп инеүе асыҡлана, төҙәтеп булмаҫлыҡ тиерлек зыян һала башлауы асыҡлана. Япраҡтары һәм орлоҡтары эфир майҙарына бай, уларҙа фототоксик фуранокумариндар булыуы  буллёз дерматитҡа килтерә, ул янған яра төҫө ала. Ошо сифаттар арҡаһында үҫемлекте сәнәғәт кимәлендә етештереүҙән баш тартырға тура килә.
Моратша (исем)
Этимологияһы
Моратша исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп, фарсы телдәре аша ингән, морат-шаһ; моратына тура килгән тигән мәғәнәгә эйә. Был исемдән Моратшин фамилияһы яһалған.
Төркиә төркмәндәре
Бөгөн был этнонимды Урта Азия төркмәндәре (башлыса Төркмәнстан), шулай уҡ Ираҡ һәм Сүриәләге уғыҙ тоҡомдары йөрөтә.
Тарихы
Төркмән атамаһы ныҡлы ҡулланыла башлау происходит в эпоху Бөйөк Сәлжүк империяһы осоронда күбәйә. Момолман уғыҙҙар сәлжүктәрҙең ҡыныҡ ырыуы янында берләшеп Бөйөк Сәлжүк империяһы төҙөләүгә нигеҙ һала. Династия солтандары Яҡын һәм Урта Азияла хакимлығын нығытыу өсөн уларҙы күсереп ултырта бара; шул рәүешле Сүриәлә, Ираҡта, көнсығыш Анатолияла хәрби нығытмалар барлыҡҡа килә. 1071 йылда Манцикерт һуғышынан һуң уғыҙҙар тотош Анатолияға ла, Әзербайжанға ла тарала. Юғары урта быуаттарҙа Анатолия төркмән иле булараҡ таныла. Ираҡта төркмәндәрҙең үҙәк ҡалаһы — Киркук.
Флоринский Дмитрий Тимофеевич
Биографияһы
1913 йылда Сит ил эштәре министрлығына хеҙмәткә инә, Константинополдә Рәсәй илселеге студенты итеп тәғәйенләнә. 1914 йылда Алеппола секретарь һәм драгоман вазифаларын биләй, әммә Беренсе донъя һуғышы башланыу менән эштән китергә тура килә. Шулай уҡ Софияла эшләй. 1915 йылда Рио-де-ЖанейролаКонсуллыҡ секретары итеп тәғәйенләнә. 1916 йылдан алып Нью-Йорккта вице-консулвазифаһын башҡара. Британия МИ-6 хеҙмәткәре Генри Ландауҙың хәтирәләре буйынса, Флоринский был эшенән Германия менән хеҙмәттәшлек иткән өсөн бушатыла. 1917 йылда — Бразилияла миссия секретары, титуляр советник.
Әсейылғалар
Географияһы, тарихы
Әсейылға, Ҡороюл ҡушылдығы булараҡ, Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Яйыҡ бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһына ҡойған ергә тиклем, кесе бассейны юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (Рәсәй һыу бассейны өлөшө).
Килмөхәмәтов Тимерғәли Әбделғәлим улы
Биографияһы
Хеҙмәт ветераны, ғалим һәм яҙыусы 2021 йылдың 2 майында Өфө ҡалаһында вафат булды.
Мёлау
Мёлау (Möhlau) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 2020 кеше йәшәй. Майҙаны — 24,77 км2. Диңгеҙ кимәленән 83 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6791 һәм автомобиль коды — WB.
Мариенберг ҡәлғәһе
Мариенберг ҡәлғәһе (нем. Festung Marienberg ) — Түбәнге Франконияла Вюрцбург ҡалаһы өҫтөндәге ҡеүәтле нығытма.
Тарихы
Күп быуаттар дауамында ҡәлғә күп тапҡыр яңынан ҡоролған. Һаҡланып ҡалған иң бороғо өлөштәренең йәше мең йылдан ашыу. 1253 йылдан алып 1719 йылға тиклем Мариенберг ҡәлғәһе Вюрцбург кенәздәре-епископтарының резиденцияһы булған. 1573 йылдан ҡәлғәне Яңырыу дәүере стилендә замок итеп үҙгәртеп ҡороу башлана. Утыҙ йыллыҡ һуғыш ваҡытында 1631 йылда ҡәлғәне шведтар яулап ала,   барокко стилендә яңынан үҙәгртеп төҙөлә, һәм уның эргәһендә кенәз баҡсаһы эшләнә.
Кочериха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Ҡәйеп (ауыл)
Тарихы
Ҡәйеп ауылы 1871 йылда Ырымбур губернаһының «Список населенных мест» тигән белешмәһендә Һаҡмар буйындағы Ҡәйеп тигән башҡорт ауылы тип телгә алына. Шул уҡ ваҡытта уның йәнә ике атамаһы ла булған — Бохарсы (йылға исеменән) һәм Апанды, тип яҙа Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында.
Амбеж (Верюга ҡушылдығы)
Амбеж — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Верюга йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Латвия Сеймы бинаһы
Бинаның тарихы
1980-се йылдар башында эске ихаталарҙың береһе үҙгәртеп ҡорола, һәм унда хәҙер һайлау Залы урынлашҡан яңы бүлмә булдырыла. 1996 йылда вестибюль һәм Ҙур мәрмәр баҫҡыс реставрациялана. 1997 йылда архитектор Андрис Вейдеман проекты буйынса палатаның яңы эске залы төҙөлә. 1990 йылдың 4 майында Латвия ССР-ы Юғары Советы Латвия Республикаһының бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеү тураһында декларация ҡабул итә, ә 1993 йылда 5-се Сейм эшләй башлай.
Вой-Лойте-Юган
Вой-Лойте-Юган — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ун-Амп-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Әбү Суфыян ибн Хәрб
Биографияһы
Ислам динен ҡабул иткәндән һуң Әбү Суфьян мосолмандар менән бергә Хүнәйнә янындағы алышта һуғыша, Таифты ҡамауҙа ҡатнаша. Һуңынан Мөхәммәт Пәйғәмбәр уны идарасы сифатында Нәжрәнгә ебәрә.
Витаутас Юозапайтис
Литва музыка һәм театр академияһы профессоры, Вильнюс коллегияһы доценты, «Žvaigždžių duetai» (Йондоҙҙар дуэты) һәм «Triumfo arka» (Триумфаль арка) музыкаль ТВ проекттары жюриһы рәйесе, дәүләт йортҡа нигеҙ һалыусы һәм етәксеһе «Юозапайтис Витаутастың мәҙәниәт һәм сәнғәт белем биреү үҙәге» дәүләт йортона нигеҙ һалыусы һәм етәксеһе, Литва милли премияһы лауреаты һәм Литваның башҡа күп кенә сәхнә наградалары.
Брусь-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Амбеж (Ладом ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таш манара (Дортмунд)
Тарихы
Таш манара Дортмунд ҡалаһы ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Инфузориялар
Инфузорияларҙең 2 аҫтибын билдәләйҙәр: иркен йөҙөүсе керпеклеләр (Ciliata) һәм беркетелеүсе имеүселәр (Suctoria), уларҙың ҡалынайған осонда ҡорбанын параличлай һәм үлтерә торған матдәләр бүлеп сығарыусы ау ҡармауыстары бар. Инфузорияләрҙың тәне тышҡы яҡтан пелликула менән ҡапланған цитоплазманан тора.
Енесһеҙ (күзәнәктең икегә бүленеүе) һәм енси юл менән үрсей. Хәрәкәтләнә торған (йөҙәләр йәки һыуҙа, тупраҡта, ҡомда һ.б. дымлы биотопларҙа үрмәләйҙәр), шулай уҡ берегеп тереклек итеүсе формалары бар.
Юлбарыҫ (Хәйбулла районы)
Юлбарыҫ (Юлбарсово), Иҫке Юлбарыҫ Старое Юлбарсово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл.2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 326 кеше . Почта индексы — 453816, ОКАТО коды — 80255835005.
Географик урыны
Ерәнағас йылғаһы буйынса урынлашҡан.
Ауыл тарихы
1889 йылда ауылда 41 йортта 264 кеше, 1919 йылда 66 йортта 371 кеше иҫәпләнгән, 1940 йылда Иҫке һәм Яңы Юлбарыҫ ауылдарында 30-ҙан ашыу ихата булған һәм 240 самаһы кеше иҫәпләнгән. Иҫке Юлбарыҫ ауылы Бөйөк Ватан һуғышынан һуң юҡҡа сыҡҡан. 1989 йылда Юлбарыҫ ауылында 74 йорт һәм 269 кеше иҫәпләнгән.
Курдтар
Рәсәйҙә һәм Бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе илдәрендә
Грузия, шулай уҡ Гяндж, Ҡарабах һәм Шәкин ханлыҡтары Рәсәй империяһы составына ингәндән һуң (1801 йылдан), курдтарҙың бер өлөшө рәсәй подданныйлығын алған. Шулай уҡ урыҫ-фарсы һуғыштарынан һуң (1804—1813, 1826—1828 йылдар) айырым ғаиләләр һәм ырыу-ҡәбилә төркөмдәре рәсәй Кавказ аръяғында ҡалалар. Был кешеләр Гөлөстан (1813 йыл) һәм Туркманчай (1828 йыл) килешеү шарттарына ярашлы, рәсәй подданныйлығына ингән ауылдарҙа йәшәгән, йә иран һәм төрөк властары ҡыҫымынан Әзербайжанға (өлөшләтә — Әрмәнстанға) ҡасып һәм яҡшы көтөүлектәр эҙләп күсеп килгән халыҡ булған.
Ғабдуллаһ бин Зөбәйер
Ғабдуллаһ бин Зөбәйер (عبد الله بن الزبير; Абдуллах ибн аз-Зубайр; яҡынса май,  — яҡынса ноябрь , ) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең күренекле көрәштәштәренең береһе, VII быуат Ғәрәбстанының сәйәси эшмәкәре, хәлифә вазифаһына дәғүә итеүсе. Ғабдуллаһ бин әз-Зөбәйр Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең өсөнсө ҡатыны, Ғәйшә бинт Әбү Бәкерҙең туғанының улы була.
Биографияһы
12 йәшендә Йәрмүк эргәһендәге алышта мосолман ғәскәрҙәре ҡарамағында була. Мысырҙы яулап алыуҙа һәм Төньяҡ Африкала берберҙәр менән һуғыштарҙа ҡатнаша.
Оло Шаҙы ауыл Советы (Мишкә районы)
Тарихы
а) Оло Шаҙы ауылында административ үҙәге менән «Оло Шаҙы» атамаһын һаҡлап, Иштебай  һәм Оло Шаҙы ауыл Советтарын берләштерергә.
Тамъян-Таймаҫ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
• 1795 йылда — 150, 1816 йылда — 238, 1834 йылда — 350, 1859 йылда — 522, 1870 йылда — 537, 1917 йылда — 827, 1920 йылда 868 башҡорт иҫәпкә алынған.
Андерес
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бала-саға (хикәйә)
Яҙылыу тарихы
Яҙыусының сюжет идеяһы, моғайын, Воскрессенск ҡалаһында фатирға төшкән артиллерия батареяһы командиры полковник Б. И. Маевский һәм уның ғаилә ағзалары менән осрашҡандан һуң тыуғандыр. Михаил Чехов бер мәл былай тип яҙҙы "… полковниктың иҫ киткес балалары — Аня, Соня һәм Алеша менән минең ағайым Антон Павлович бик дуҫлашты һәм үҙенең «Бала-саға» хикәйәһендә уларҙы һүрәтләне.
Сува
Географияһы
Сува — Фиджиның  сәйәси һәм иҡтисади үҙәге, Австралия һәм Яңы Зеландия сиктәрендә Океанияның  көньяҡ өлөшөнөң иң ҙур ҡалаһы. Илдең төп диңгеҙ порты.
Администрацияһы
Сува муниципаль статусҡа эйә. Ҡаланы  лорд-мэр етәкләй. 20 депутаттан торған ҡала советы эшләй.
Инфраструктураһы
Сува   административ һәм порт  ҡалаһы,  пляждар юҡ. Ҡалала   хөкүмәт биналары, фиджи медицина мәктәбе һәм  Көньяҡ Тымыҡ океан университеты кампустарының береһе урынлашҡан. (ингл. University of the South Pacific) (элекке Яңы Зеландияның хәрби база территорияһын биләй).
Ҡолға менән һикереү
Металл ҡолға
Американың билдәле еңел атлеты, «осоусы пастор» тигән ҡушамат алған рухани — Роберт Ричардс металл ҡолғалар менән һикереүҙә ике Олимпия уйындарында: в Хельсинки (1952) — 4 метр 55 сантиметр һәм Мельбурнда (1956) — 4 метр 56 сантиметр еңеү яулай. Бары тик 1957 йылда ғына Роберт Гутовски Корнелиус Уормердэмдың рекордын 1 сантиметрға үтеп китә. Һөҙөмтәлә 4 метр 80 сантиметр бейеклек металл ҡолғалар өсөн иң юғары нөктә була. Был рекордтты Дональд Брэгг 1960 йылда үтеп китә.
Пластик ҡолға
Пластик ҡолғалар буйынса тәжрибәләр АҠШ-та 1940 йылдарҙа уҡ үткәрелгән була. Рим ҡалаһында үткән Олимпия уйындарында (1960) пластик ҡолғаларҙың тәүге өлгөләре халыҡ хөкөмөнә сығарыла, улар был дисциплинала революция яһай. 1961 йылдың 20 майында Джордж Дэвис фиберглас ҡолға ҡулланып, донъя рекорды ҡуя. Был спорт төрөнөң алға китеүендә ергә төшөү өсөн хәүефһеҙ соҡор яһағанда махсус материалдар ҡулланыу ҙа йоғонто яһай. 34 йыл эсендә донъя рекорды 4.83 метрҙан 6.14 метрға тиклем барып етә. Фиберглас ҡолғалар, спортсының кинетик энергияһын үҙендә йыйып, бөгөлөүгә һәләтле, биш метрлыҡ ҡолғанаң бөгөлөү уғы 100—130 сантиметрҙы тәшкил итә. Бынан һуң ҡолға турая һәм һикереүсене планка аша ырғыта. Былар бөтәһе лә һикереү техникаһын яңынан эшкәртеүгә алып килде һәм атлеттарҙың тиҙлек һәм физик әҙерлегенә булған талаптарын да арттырҙы.
Юлбарисов Марс Хәбибулла улы
Юлбарисов Марс Хәбибулла улы (2 ноябрь 1963 йыл) — башҡорт эшҡыуары һәм меценаты. Кинйә Арыҫланов исемендәге мәрхәмәтлелек фонды президенты.
Аҡтаныш районы
Тарихы
1920 йылға ҡәҙәр Аҡтаныш районы территорияһы Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе составында була, ә 1920 йылдың 20 майында Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты (ВЦИК) һәм РСФСР-ҙың Халыҡ комисарҙары советы (СНК РСФСР) декретына ярашлы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә.
Муниципаль-территориаль ҡоролошо
Районда 26 ауыл биләмәһе составында 86 тораҡ пункт бар:
Һиндукуш (музей)
{| border="1" cellpadding="2" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" ! colspan="2" bgcolor="PowderBlue" | Һиндукуш — Татарстан, Туҡай районы Иҫке Абдул ауылында урынлашҡан социаль-патриотик музей, муниципаль бюджеттағы коммерциялы булмаған ойошма. Афғанстан һуғышы музейы 2009 йылда булараҡ асыла.
Вор-Я (Тапсуй ҡушылдығы)
Вор-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 164 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы
Әһлиуллина Клара Ишбулды ҡыҙы (5 декабрь 1968 йыл) — географ, энциклопедист, журналист, шағир. 2009 йылдан «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәт комплексының директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2022). Журналистар союзы ағзаһы (2014). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015).
Хәжәж ибн Йософ
Биографияһы
Йәш сағында өмәүиҙәр полицияһына ҡушылыу өсөн Дамаскыға килә. Ул хәрбиҙәр араһында дисциплинаны көсәйтеп, Әбдел-Малик ибн Мәрүәндең иғтибарын йәлеп итә. 691 йылда хәлиф уға Мүсәбә ибн Зөбәйер ихтилалын баҫтырырға ҡушып, Ираҡҡа ебәрә. Мүсәбәне еңгәс, хәлифә бойороғо буйынса, Сүриәнән 2000-гә яҡын кеше менән ул Күфәнән Мәккәгә Ғабдуллаһ ибн әз-Зөбәйергә ҡаршы юллана. Ул тыуған ҡалаһы Таифҡа инеп, уны бер ниндәй хәрби хәрәкәтһеҙ, база сифатында файҙалана. Баш һалыу һәм амнистия тураһындағы уңышһыҙ һөйләшеүҙәрҙән һуң ул Мәкккәләге Ғабдуллаһ ибн әз-Зөбәйер ҡәлғәһен ҡамай һәм Ҡәғбәне емерә. 692 йылдың октябрендә Ибн Зөбәйер тулыһынса еңелә, һәм Әл-Хәжәж ибн Йософ Хижәздең хакимы булып китә, унда үҙенең ҡаты ҡуллы идараһы менән айырылып тора.
Идара итеүенә баһалар
Ҡаҙнаны тулыландырыуҙы талап итеп, әл-Хәжәж бөтә кимәлдәге түрәләрҙең ваҡ-төйәк гонаһтарын ғәфү итә — ләкин дәүләткә ҡаршы енәйәттәрҙе ярлыҡамай. Замандаштары араһында тап әл-Хәжәж хәлифә һәм Хәлифәттең мәнфәғәттәренә башкөллө хеҙмәт итә
Усковка
Усковка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Обь йылғаһының һул ярына тамағынан 2733 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Байым ишан
Биографияһы
Байым ишандың дин әһеле генә түгел, әүлиә, күрәҙәсе, табип та булыуы билдәле.
Биомедицина инженерияһы
Ген инженерияһы
Ген инженерияһы— организмдан (күҙәнәктән)   рекомбинант (гибридланған)  РНК (Рибонуклеиновая кислота)  һәм  ДНК, ( Дезоксирибонуклеиновая кислота) алыу, гендар менән төрлө манипуляциялар  эшләү (төрлө эштәр эшләп ҡарау), модификациялау (үҙгәртеү), гендарҙы бергә йәбештереү һәм башҡа организмдарға индереү алымдары, ысулдары һәм технологиялары барыһы бергә.
Медицина ҡорамалдары
II класс- I класс яйланмаларына өҫтәлмә махсус идара итеү элементтары. Махсус идара итеү элементтары махсус тамғалар  ҡуйыуға (маркировка),   етештереүсәнлек стандарттарына махсус талаптарҙы  һәм күҙәтеүҙе  үҙ эсенә ала. Был класс аппараттары : рентген аппараттары, инвалид коляскаларына кәрәкле энергия, инфузион насостар (вена аша билдәле доза дарыуҙы даими биреп торосуы) һәм  хирургик япмалар (бер тапҡыр ҡулланыла торған, стерилләнгән һ.б.).
Имплантаттар
Һүтеп алына торған имплантат туранан-тура имплантаттан һәм абатмент тип аталған өҫтәмә ҡоролманан (супраструктуранан) тора.
Кнубовец Яков Самуилович
Биографияһы
Пародонтоздың эксперименталь моделен эшләй һәм альвеоляр үҫентегә функциональ йөкләнеш дәрәжәһенә бәйле һөйәк өҫтө рецепторҙарының морфологик структуралары һәм уларҙың топографияһы үҙенсәлектәрен асыҡлай. Ошо тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә ортопедик дауалау планы әҙерләнде.
1981 йылда Ҡазан ҡалаһында вафат була.
Западов Александр Васильевич
Биографияһы
Ҡатыны — Кулакова Любовь Ивановна (1906—1972), әҙәбиәт белгесе, А. И. Герцен исемендәге Ленинград дәүләт педагогия институтының профессоры. Улы Владимир (1930—1998) — әҙәбиәт белгесе, XVIII быуат рус әҙәбиәте тарихы буйынса белгес; ҡыҙы Елена (1938—1991) — филолог-бирманист.
Вор-Я-Хулюм
Вор-Я-Хулюм — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тапсуй йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Атайсал (китап)
Атайсал — башҡорт ауылдары тураһында белешмә китап. Был китап Башҡортостандағы, әлеге ваҡытта күрше өлкәләр һәм республикалар биләмәһенә ингән башҡорт ауылдары тураһында әлегә иң тулы белешмә тип иҫәпләнә. Китаптың авторҙары— филология фәндәре докторы, ғалим-топонимист А. А. Камалов һәм Ф. У. Камалова. Китап тәүге тапҡыр 2001 йылда Өфөлә «Китап» нәшриәтендә башҡорт һәм рус телдәрендә донъя күргән.
Эстәлеге
А. Камалов «Атайсал» китабын авторҙашлыҡта сығарһа ла, бай ғилми тәжрибәһе, башҡорт географик терминдарын өйрәнеүҙәге эше был баҫмала ҙур урын алып тора. Уның ер-һыу атамаларының яһалышы, билдәләмәһе буйынса материалдары күпләп бирелә.
Паткуль йорто
Паткуль йорто — Пушкин ҡалаһында тарихи бина. 1854 йылда төҙөлгән. Төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Урта урамы, 8-се йорт. Шулай уҡ усадьба комплексы составына  Кесе урам, 13-сө йорт адресы буйынса флигель инә.
Ҡаймыҡсы ҡуңыҙҙар
4—7 мм, ҡара төҫтә, ғәҙәттә, өсте ныҡ ялтырый, ҡанат өҫлөктәренең осо тупаҫланған. Алғы аяҡтары оҙон, эләктереп алырға, урталағылары һәм арттағылары йөҙөүгә яйлашҡан. Күҙҙәре баш сығымы менән бүленгән. Өҫтәгеһе һауала күреү, аҫтағыһы һыу аҫтында күреү өсөн хеҙмәт итә. Йыйылған һәм аға торған һыуҙа йәшәйҙәр. Бөжәктәр араһында иң әйбәт йөҙөүселәр. Йыш ҡына һыу өҫтөндә тиҙ әйләнеп һәм борғаланып йөҙәләр, ҡурҡыныс янағанда сумалар. Йыртҡыстар. Ваҡ бөжәктәр һ.б. умыртҡаһыҙҙар менән туҡланалар. Личинкаһы нәҙек һәм оҙонса, оҙонлоғо 14 мм-ға ҡәҙәр, һаңаҡтары менән һулай, һыу төбендә йәки үҫемлектәр араһында һыуҙа үҫә, йыртҡыс. Һыу ярындагы дымлы тупраҡта ҡурсаҡҡа әүерелә.
Сүл
Флора һәм фаунаһы
Сүл үҫемлектәренең төр составы бик үҙенсәлекле. Үҫемлек төркөмдәренең йыш ҡына алмашыныуы, комплекслылығы күҙәтелә, быға сүллек өҫтөнөң төҙөлөшө, дымланыу шарттары менән йыш үҙгәргән тупраҡтың төрлөлөгө сәбәп була. Бының менән бер рәттән төрлө континенттарҙағы оҡшаш шарттарҙа үҫкән сүллек үҫемлектәренең бүленешендә һәм экологияһы һыҙаттарында дөйөм яҡтар күп: ҙур ерҙәрҙә күҙәтелгән ныҡ һирәклек, ярлы булған төр составы. Уртаса бүлкәттәге материк эсендәге сүллектәргә склерофил типтағы үҫемлектәр төрө, шул иҫәптән япраҡһыҙ ҡыуаҡлыҡтар, ярым ҡыуаҡлыҡтар хас (саҡсауыл, джузгун, эфедра, тоҙут, әрем һ. б.). Сүллектәрҙең көньяҡ зонаһы фитоценозында мөһим урынды үҫемлек төрҙәре — эфемерҙар һәм эфемероидтар биләй.
Сүлдәрҙе хужалыҡта ҡулланыу
Иң ҡырыҫ тәбиғәт шарттары ташлы һәм ваҡ ташлы сүллектәрҙә күҙәтелә (Устюрт яйлаһы, Манғышлаҡ ярымутрауы,Төркмәнстандың көнбайышы): бында грунт һыуҙары ғәмәлдә юҡ, ҡоҙоҡтар һаны әҙ, һәм йылғалар селтәре юҡ. Шуға күрә был төбәктә ауыл хужалығы бөтөнләй юҡ, башҡа типтағы БДБ сүлдәре менән сағыштырғанда халыҡ тығыҙлығы иң түбән.
Бур-Шор
Бур-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Шторкау (Эльба)
Шторкау (Эльба) (Storkau (Elbe)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 164 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,59 км2. Диңгеҙ кимәленән 28 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39590 һәм автомобиль коды — SDL.
Хосе де Рибера
Биографияһы
Рәссамдың һаҡланған барлыҡ эштәре неаполитан осорона ҡараған. Рибераның Неаполдә тәүге тапҡыр булыуы тураһында 1616 йылда хәбәр ителә, был ваҡытта ул урындағы ҡыҙға өйләнә. Урындағы руханиҙарҙың,  вице-король герцог Осундың, шулай уҡ уның вариҫтарының заказдары буйынса эшләй. Заказсыларҙың күбеһе Рибераның картиналарын үҙҙәре менән Испанияға алып китә, унда Рибераны баһалайҙар һәм күп эштәренең күсермәһен алалар. 1626 йылда ул Изге Лука рим академияһының ағзаһы булып һайлана.
Расколина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Салауат Юлаев (опера)
1-се редакция
Балетмейстеры — Ғәскәров Фәйзи Әҙеһәм улы.
Вут-Курр-Юхль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Чангара (Заборная ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рыльск
Исеменең килеп сығышы
Тағы ла бер боронғо легенда буйынса, ҡала үҙ исемен ҡырағай сусҡа бәрәстәренең мороно менән ерҙе соҡоп (разрыть) йылғаның башын тапҡан, шуға Рыльск йылғаһы һәм аҙаҡтан Рыльск ҡалаһы тигән исем килеп сыҡҡан, тип әйтелә.
Таяу Шебеньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Любляна мәсете
2008 йылдың декабрендә үткәрелгән икенсе референдумда ҡул ҡуйыусылар 40 метрлыҡ манаралы мәсетте төҙөүгә ҡаршы сығалар. 2008 йылдың 25 декабрендә оҙаҡ бәхәстәрҙән һуң мәҙәни үҙәктең дизайны хуплана.
Хәлит ибн әл-Вәлит
Биографияһы
632—633 йылдарҙа хәлифә Әбү Бәкер боласы ҡәбиләләргә ҡарата ғазауат башлай, Сәйфуллаһ уны тамамлай, ялған пәйғәмбәр Мөсәйлимәне һәм уның бөтә союздаштарын тар-мар итә. Һуңынан Персия һәм Византияға ҡаршы һуғыша.
Вальден Павел
Профессиональ эшмәкәрлеге (химия)
1888 йылда Вальден университетты химия технологияһы өлкәһе буйынса дәрәжә менән тамамлай һәм химия факультетында профессор С.Бишофтың ассистенты сифатында эшләүен дауам итә. Уның етәкселегендә Вальден 1894 йылда баҫылып сыҡҡан «Стереохимия буйынса ҡулланма» төҙөй башлай. Был баҫманы әҙерләгәндә Вальден күп һанлы химик синтездар һәм һүрәтләүҙәр яһай, һөҙөмтәлә стереохимия буйынса ғына 1889—1900 йылдарҙа рус һәм сит ил журналдарында 57 журнал мәҡәләһе баҫылып сыға. Ул шулай уҡ физик химия өлкәһендә тикшеренеүҙәрен дауам итә, 1889 йылда ионлаштырыу һәләте һыуһыҙ иреткестәрҙең диэлектрик даимиға тура пропорциональ икәнен билдәләй. 1890—1891 йылдарҙағы йәйге каникулдарында Вальден Лейпциг университетында Вильгельм Оствальд менән осраша, ә 1891 йылдың сентябрендә унда «О величинах сродства некоторых органических кислот» магистрлыҡ диссертацияһын яҡлай. Оствальд уға Лейпцигта приват-доцент сифатында ҡалырға тәҡдим итә, әммә Вальден, Ригала уңышлыраҡ карьера өмөт итеп, баш тарта.
Башҡортостан (милли парк)
Флора
Бынан тыш утрау-утрау булып ҡарағай һәм ҡарағайлы ҡайын урмандары ла осрай.
Әхмәр (исем)
Этимологияһы
Әхмәр исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән, ҡыҙыл, матур тигәнде аңлата
Ауылдар
Әхмәр (Ахмерово) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл.
Оло Ваиньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғаилә
Башҡорт ғаиләһе
Ғаилә-өйләнешеү, туғанлыҡ, уллыҡҡа алыу йәки балаларҙы тәрбиәгә алыуҙың башҡа формалары арҡаһында барлыҡҡа килгән шәхси, мөлкәт һәм мөлкәтһеҙ хоҡуҡ һәм бурыстар менән бәйләнгән кешеләр. Ғаилә ағзалары араһындағы мөнәсәбәттәр ғаилә хоҡуғы менән көйләнә. Ғаилә — социаль сәйәсәттең төп объекттарының береһе.
Башҡорттарҙың ғаилә-никах мөнәсәбәттәре
Егерменсе быуаттың тәүге сирегенәсә, совет осорона тиклем, быуаттар дауамында башҡорттарҙың ғаилә тормошо, милли әҙәбе юридик яҡтан да, әхлаҡи йәһәттән дә ислам дине, шәриғәт ҡанундарына буйһонған. Ғаилә Аллаһ әмере менән булдырылған илаһи бер мәктәп, милләттең иң кескәй күҙәнәге тип һаналған.
Санеба
Санеба — Рәсәй йылғаһы. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2231/87/173/71/45 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Ванде-Яха
Ванде-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пыякоя-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Рәсәй Федерацияһының Ғаилә кодексы
IV киҫәк. Ата-әсәләрҙең һәм балаларҙың хоҡуҡтары һәм бурыстары
10-сы бүлек. Балаларҙың сығышын асыҡлау
11-се бүлек. Бәлиғ булмаған балаларҙың хоҡуҡтары
V киҫәк. Ғаилә ағзаларының алимент йөкләмәләре
13-сө бүлек. Ата-әсәләрҙең һәм балаларҙың алимент йөкләмәләре
Чаусс
Чаусс — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2912 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Ыласындар
Дөйөм характеристика
Улар ыласындар ғаиләһенең иң күп һанлы һәм үҙәк ырыуын тәшкил итеүселәр. Ҙур ҡоштары тар шына һымаҡ ҡанаттары менән айырылалар. Бындай ҡанаттар арҡаһында улар шыҡайып (баш түбән) осҡанда етеҙ хәрәкәттәр яһарға һәм ғәҙәти булмаған ҙур тиҙлекте үҫтерергә һәләтле. Мәҫәлән, сапсан донъялағы иң етеҙ ҡош — ул һунар ваҡытында осоу тиҙлеген 322 км/сәғәт, йәки 90 м/с үҫтерегә һәләтле. Тәүге йылда йәш ыласындарҙың елпеүсе ҡауырһындары оҙон, һәм шуға күрә уларҙың ҡанаттары һарҙарҙыҡына (канюк) һәм бөркөттәрҙекенә ҡарағанда киң күренә. Бындай төҙөлөш һунар күнекмәләрен кәметә, әммә уларға осорға өйрәнергә ярҙам итә.
Антарктиданан башҡа, ыласындар бөтә ергә таралған. Ағастарҙа, башҡа ҡоштарҙың ояларын биләп, ерҙә, бейек ҡаяларҙа йәки ҡаралтыларҙа (башня, манараларҙа) оя ҡоралар.
Оло Вощар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Кесе Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Третьяков Владимир Всеволодович
Хеҙмәт юлы
40-тан ашыу ғилми эш авторы. 1942 йылдан - медицина фәндәре докторы, 1935 йылдан - профессор.
Тамаша (журнал)
Тауисирлама
Журналда:
Төркмәндәр
Төркмәндәр (Türkmenler) — бөгөн төркмән тип аталған халыҡ боронғо уғыҙ сығышлы, төрки телле, башлыса Төркмәнстанда, тарихи рәүештә Афғанстанда һәм Ирандың төньяҡ-көнсығышында йәшәй. Диндәре — сөнни мосолман. Дөйөм һаны — 8 миллиондан ашыуыраҡ. Төп ерле халҡы Төркмәнстанда йәшәй (5 миллион самаһы). Төркөмәндәрҙең байтаҡ өлөшө Иранда, Афғанстанда һәм Рәсәйҙә йәшәй (Төньяҡ Кавказ). Иран төркмәндәре — этностың ҙур ирридентаһы — 2 миллион самаһы кеше (Ирандың рәсми статистикаһында 400 меңләп төркмән). Афған төркмәндәре шулай уҡ ярайһы күп һанлы. Дөйөм һаны — 8 миллион самаһы кеше.
Йәмғиәт
Тарихи шөғөлдәрҙән — дан тотҡан төркмән келәме, игенселек, йәйләүгә сығып мал көтөү, кейеҙ баҫыу, ебәк туҡыу. Төркмәндәр йылҡысылыҡ менән дан тота, бигерәк тә ахалтекин бәйге аттары киң билдәле.
Йәшәгән урындары
Тарихи рәүештә төркмән ырыуҙары Ставропольского крайында һәм Әстрхан өлкәһендә йәшәй.
Грубе-Ю (Ния-Ю ҡушылдығы)
Грубе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ния-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Ҡоръятмаҫ
Тау-урман, ялан-ҡырҙар исемдәре
Урғыл — ваҡ-ваҡ ҡалҡыулығы булған, соҡор-саҡырлы, урғыл ер Шулай булғас, ҡар оҙаҡ иремәй ятҡан өсөн түгел был атама, ә ландшафтҡа бәйләп аталалыр. Урындағы халыҡ урҡар — дөрөҫ әйтелеш урғар тип һөйләргә мөмкин.
Урамдары
Урам исемдәре
Чапаев урамы (Чапаевская (улица))
Гарута Люция Яновна
Лю́ция Я́новна Гару́та (Lūcija Garūta; 14 май 1902, Ригаһы — 15 февраль 1977, шунда уҡ) — латыш пианисы һәм композиторы. Латвия ССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1962).
Чебула (Ояш ҡушылдығы)
Чебула  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ояш йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Вәғиз
Билдәле кешеләр
Хәйруллин Вәғиз Нурулла улы (14 декабрь 1929 йыл — 10 июль 1999 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре. 1959—1990 йылдарҙа Дүртөйлө районы «Шишмә» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981). Ленин (1986), Октябрь Революцияһы (1976), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.
Рауилов Вәғиз Мөхлис улы (1924 йыл — 2014 йыл) — дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 1968—1984 йылдарҙа хеҙмәтсәндәр депутаттарының Дәүләкән район Советы башҡарма комитеты рәйесе. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры. Дәүләкән ҡалаһы һәм Дәүләкән районының почётлы гражданы.
Кәлимуллин Вәғиз Хәлим улы (1946 йыл) — хеҙмәт ветераны, 1992 йылдан Миәкә районының хәҙерге торлаҡ-коммуналь хужалығы муниципаль предприятиеһы директоры. Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2003).
Таганрог йәштәр һарайы
Таганрог йәштәр һарайы — Таганрогтағы муниципаль социаль-мәҙәни һәм мәғариф учреждениеһы
Ҙур сфинкс
Тәғәйенләнеше һәм атамаһы
Тирә-яҡ ҡорамдар башта ҡояш аллаһы Раға бағышланған, һәм тик Яңы батшалыҡ осоронда ғына скульптураны Хоремахет менән тиңләштерәләр. Һөҙөмтәлә Аменхотеп II уға сфинкстан төньяҡ-көнсығыштағы айырым ҡорам төҙөп ҡуя.
Төҙөү ваҡыты
Сфинкс заказсыһына ҡағылышлы башҡа фекерҙәр ҙә бар. 1857 йылда Жизала Мариет асҡан һәм фарсы баҫып алғанға тиклем үк барлыҡҡа килгән инвентарь стелаһы, иҫкергән статуяны Хафреның атаһы Фирғәүен Хеопс (Хуфу) ҡаҙып алған һәм ҡомдан таҙартҡан, тип раҫлағандыр.
Тасуирлама
Яңы дәүерҙә скульптураны беренсе тапҡыр итальян архитекторы Себастьяно Серлио һүрәтләй, ул 1546 йылда Антверпенда үҙенең боронғо архитектура ҡомартҡылары тураһында хеҙмәтен баҫтырып сығара.
Юғалтыуҙар
Сфинкстың һаҡал барлыҡҡа килеү ваҡыты бәхәстәр тыуҙыра. Ҡайһы бер авторҙар монтажлауҙы Яңы батшалыҡта тип иҫәпләй. Башҡалар фекеренсә, һаҡал баш менән бергә эшләнгән, сөнки һаҡалды монтажлауҙы ул ваҡыттағы төҙөүселәр башҡара алмаған.
Грубе-Ю (Тыкотлова ҡушылдығы)
Грубе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Тыкотлова йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Ишмулла (исем)
Глафира Фәйершина 30.09.2021
Байыҡ (исем)
Билдәле кешеләр
Байыҡ Айҙар (1 декабрь 1710 йыл — 10 октябрь 1814 йыл) — сәсән, шағир-импровизатор, башҡорт халҡының азатлығы өсөн көрәшеүсе. Ул Айҙар сәсән, ысын исеме Байыҡ Аблаев, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, Баймөхәмәт Байназаров 1734 йылда, башҡа мәғлүмәттәр буйынса, 1710 йылда Себер даруғаһы Мырҙалар улусы Монай ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Салауат районы Арҡауыл ауылында), башҡа мәғлүмәттәр буйынса, шул уҡ улустың Мәхмүт ауылында — яҡынса 1815 йылда вафат булған, сәсән. Сәсән исеменең 2‑се өлөшө «айҙар» (хөрмәтле, ихтирамлы) халыҡ тарафынан бирелә.
Топонимдар
Кесе Байыҡ — (Малый Баик) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл.
Собханҡолов Мәғәлим Әкрәм улы
Собханҡолов Мәғәлим Әкрәм улы (11 апрель 1920 йыл — 10 сентябрь 1976 йыл) — СССР-ҙың ғалим-математигы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1954—1976 йылдарҙа (өҙөклөк менән) Дүшәнбеләге В. И. Ленин исемендәге Тажик дәүләт университеты уҡытыусыһы, факультет деканы, кафедра мөдире. 1968—1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының математик анализ кафедраһы мөдире. Физика-математика фәндәре докторы (1963), профессор (1964). СССР-ҙың юғары мәктәбе, Тажик ССР-ының халыҡ мәғарифы отличнигы.
Биографияһы
1947 йылда Үзбәк дәүләт университетын, 1950 йылда — шул уҡ университет аспирантураһын тамамлай.
СССР Юғары һәм урта махсус белем биреү министрлығының Математика буйынса методик советы ағзаһы була. Тажик ССР-ының Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағындағы Фәнни-техник совет рәйесе, Тажик университетының Ғилми советы ағзаһы.
Гогенварт монастыры
Тасуирлау һәм тарихы
1803 йылда Гогенварт монастыры таратыла: монастырь биналарына һатып алыусы табылмай, элекке монах ҡатындар унда йәшәүен дауам итә. 1878 йылда профессор Иоганн Евангелист Вагнер буш торған монастырь ҡаралтыларын һатып ала һәм бында һаңғырау-телһеҙҙәр өсөн дауахана аса. 1895 йылда монастырь һәм сиркәү яна; улар урында необарокко стилендә яңы биналар төҙөлә. Әммә XXI быуатҡа тиклем монастырҙың һаҡланған боронғо ҡоролмаларында бөгөн мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн төбәк үҙәге асылған була.
Кённерн
Кённерн (Könnern) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 9233 кеше йәшәй. Майҙаны — 98,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 121 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6420 һәм автомобиль коды — SLK.
Роза һымаҡтар
Морфологик ҡылыҡһырлама
Роза сәскәле үҫемлектәр сәскәһендә емешлектәр һаны төрлөсә булыуы мөмкин. Ҡайһы бер үҫемлектәрҙә емешлектәр бик күп була. Улар йәйенке, көмрө йәки бокал кеүек сәскә төбөнөң урта өлөшөнә урынлаша. Был осраҡта һәр емешлектән айырым ваҡ емеш, ә бөтә сәскә урынында ҡоро емештәрҙең (гөлйемеш, тура һабаҡлы ҡаҙ үләне) күп һанлы ваҡ орлоҡтары йәки һутлы емештәрҙең (ҡурай еләге) күп һанлы төшлө емештәре барлыҡҡа килә.
Исламда һаҡал
Исламда Һаҡалды алдырыуға    -ғи’фә-үл-лихйә) һәм ҡырыуға мөнәсәбәт төрлө мәҙһәбтәрҙә, фирҡәләрҙә төрлөсә.  Ҡайһы берҙәрендә  -  фисҡ (яҙыҡ), ә үҫтереү -  - үәжиб (мотлаҡ) тип һанала. Икенселәре һаҡал үҫтереүҙе  - мүстәхәб (хәйерле эш), ә ҡырыныуҙы  - мәкруһ (ярамаған, әммә харам түгел тип иҫәпләй. Һаҡалды мосолмандар ирлек символы тип һанай, ә уны үҫтереү кешенең тәбиғи халәте (фитра) тип күрә.
Рәсәй
Ҡарасай-Черкес Республикаһы Ғөләмәләр Шураһы 2011 йылдың 27 авгусында ҡабул иткән ҡарарына ярашлы, хәнәфи мәҙһәбе буйынса һаҡал йөрөтөү үәжиб булып тора. Ғөләмәләр Шураһы советы ҠЧР-ҙың бөтә имамдарын кәмендә күренеп торорлоҡ итеп һаҡал үҫтерергә» ҡуша (йәғни, ҡырынғыс менән ҡырынырға рөхсәт ителмәй).
Кобяково ҡаласығы
Кобяково ҡаласығы һәм Танаис араһындағы туранан-тура йәки ситләтелгән бәйләнеш Боронғо Рим ваҡытынан һәм Боспор дәүләте (б.э.т. 63 йылдан Рим буйһоноуында була) осоронан килә. Тарихи-археологик әҙәбиәттә, Кубандың меот ҡәбиләһе Боспор батшаһы бойороғо буйынса Түбәнге Дон ерҙәренә күсеп ултыра, тигән фекер килтерелә. Күсенеү яйлап тормошҡа ашырыла. Башта Танаис округында Аҙау яны ҡаласығы һәм Крепостной ҡаласыҡтар барлыҡҡа килә. Саҡ ҡына һуңыраҡ — Түбәнге Гнилово ҡаласығы, аҙаҡ — Кобяково.
Археологик объект булараҡ Кобяково ҡаласығы Рәсәйҙең көньяғында 1824 йылда тәүге археология экспедицияһы урыны була. Бында беренсе биләмәләр беҙҙең эраның 10-8-се быуаттарында барлыҡҡа килә. Билдәле археологик табыштар беҙҙең эраның 1-3-сө быуаты менән билдәләнә. Әлеге ваҡытта Кобяково ҡаласығы ҡоролмаларының ҡалдыҡтары, ҡаҙыныу эҙҙәре күренә.
Утыҙ йыллыҡ һуғыш
XVI—XVII быуаттар араһында Европа
Дошманлыҡ итеүсе яҡтарҙың мәнфәғәттәре башлыса йыш ҡына бер нисә төбәктәрҙә киҫешә. Иң күп ҡаршылыҡтар Изге Рим империяһы территорияһында тупланған. Император һәм немец кенәздәренең традицион көрәштәренә ҡушылып дини ҡаршылыҡтар ҙа артҡан. Реформация тамамланыуына нөктә ҡуйған 1555 йылғы Аусбург дини килешеүе Германияла лютерандар һәм католиктар араһында асыҡ ҡаршылыҡты ваҡытлыса ғына туҡтата. Килешеүгә ярашлы немец кенәздәре үҙҙәре лютеран йәки католик динен cujus regio, ejus religio принцибы буйынса һайлай алғандар. Уларҙың башҡа дингә күсергә теләмәгән подданныйҙарына, килешеүгә ярашлы үҙҙәренең дине булған территорияға эмиграцияға китергә хоҡуғы ҡалған.
Балтик диңгеҙендә башҡа ҡаршылыҡтар төйөнө булған. Скандинавия протестант илдәре Дания һәм Швеция был дәүерҙә бик тиҙ иҡтисади һәм мәҙәни үҫеш алғандар. Улар Балитик диңгеҙенең көньяғында баҫып алырға теләгәндәр, шул уҡ ваҡытта уларға католик Речь Посполитаяны әүҙем ҡаршылыҡ күрһәткән. Башҡа Европа дәүләттәрелә балтик сауҙаһы ирекле булыуына сығыш яһағандар.
Гүзәлиә
Гүзәлиә — башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме.
Страданка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уводь йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Абела Роберт
Биографияһы
В 2017 йылда Вәкилдәр палатаһы ағзаһы итеп һайлана. Премьер-министр Йозеф Мускаттың юридик кәңәшсеһе була.
Ленинск (Дәүләкән районы)
Урамдары
Әхмәҙиев урамы (Ахмадиева (улица)
Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы
Тарих
1938—1993 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттарын һайлау 12 тапҡыр үткәрелә.
Станко Анастасия Романовна
Анастасия Романовна Станко  (Анастасія Романівна Станко; ) — украин журналисы, телевидение алып барыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре. «Громадское телевидение» тапшырыуының баш мөхәррире (2020 йыл).
Биографияһы
2016 йылдың 8 июлендә АТО штабы матбуғат үҙәге Украина хәүефһеҙлек хеҙмәтенән Украина Ҡораллы Көстәренең хәрби объекттарын урынлаштырыу  тураһындағы  мәғлүмәттәрҙе таратыуы өсөн хәрби хәрәкәттәр зонаһында  Анастасия Станко, Константин Реуцкий һәм Юлия Полухинаның  аккредитацияһын туҡтатыуҙы һорай. 2016 йылдың 29 авгусында Станко һәм Реуцкийға  аккредитация  тергеҙелә.
2020 йылдың апреленән — «Громадское  телевидение» проектының баш мөхәррир урынбаҫары. 2020 йылдың авгусында «Громадское телевидение» проектының берләштерелгән редакцияһын  етәкләй.
Фильмдары
Ангелина Карякина менән бергә Евромайҙан тураһында «20 февраля. Излом» һәм «Амнистия» фильмдарын төшөрә. «20 февраля. Излом» фильмы Mezhyhirya fest-2016  фестиваленең  «профессиональ тикшереү» номинацияһында премия ала.
«Тайный изолятор СБУ» фильмы баҫмаһынан һуң Украина территорияһындағы йәшерен төрмәләр тураһындағы Анастасия Станконың мәғлүмәттәре «Миротворец» сайты базаһына индерелә.
Йоғонтоһо
Станко 2020 йылда  «Фокус» аҙналығы төҙөгән «Украинаның 100 иң йоғонтоло ҡатын-ҡыҙҙары» исемлегенә инә.
Рёккен
Рёккен (Röcken) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 610 кеше йәшәй. Майҙаны — 11,8 км2. Диңгеҙ кимәленән 122 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6686 һәм автомобиль коды — BLK.
Волков (Ауырғазы районы)
Волков (Волково) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Почта индексы — 453489, ОКАТО коды — 80205852007.
Жуков миҙалы
Жуков миҙалы тураһында ғәмәлдәге Положение
Хәрби кейемдә Жуков миҙалының таҫмаһы өсөн 8 мм киңлегендәге планка ҡулланыла, таҫманың киңлеге — 24 мм.
Жуков миҙалының миниатюра күсермәһе ҡалыпта йөрөтөлә. Миҙалдың бәләкәй копияһы диаметры — 16 мм.
2010 йылға тиклемге Жуков миҙалы тасуирламаһы
Әйтергә кәрәк, был наградаларҙа Г. Жуковтың һүрәтендә хата ебәрелгән. Маршалдың бер бортлы мундирында Советтар Союзы Геройының дүрт йондоҙо төшөрөлгән. Бындай мундир 1945 йылдың апрелендә бөтөрөлә, ә өсөнсө һәм дүртенсе Йондоҙҙарҙы Жуков 1945 йылдың 1 июнендә һәм 1956 йылдың 1 декабрендә алған
Бүләкләүҙәр
2005 йылдың 1 ғинуарына ҡарата юбилей миҙалдары менән бүләкләү һаны :
Ҡаҙмаш (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Дрейссеналар
Дрейссеналар (Dreissena, Дрейссены) — ике ҡабырсаҡлы моллюсктар ғаиләһе. 10-дан артыҡ төрө билдәле. Дрейссеналар ҡабырсағы йәшкелт-һары төҫтә, 3—5 см оҙонлоҡта, алғы өлөшө осланған. Личинкалары — иркен йөҙөүсе велигерлар. Һыу аҫты предметтарына беркетелеү өсөн махсус шайыҡса бүлеп сығарыусы махсус биҙҙәре менән башҡа ҡабырсаҡлы моллюскларҙан айырыла. Үрсемле, ныҡ булыуҙары арҡаһында Дрейссеналар, 1 м2 га 16 меңгә ҡәҙәр үрсеп, 10 м тирәнлеккә ҡәҙәр колониялар барлыҡҡа килтерә. Дрейссеналар колониялары гидротехник ҡоролмаларҙың - һыу ағыҙғыстар, торбалар эшен ҡыйынлаштыра.
Булгакова Дилә Хәмзә ҡыҙы
Биографияһы
Дилә Хәмзә ҡыҙы Булгакова (ҡыҙ фамилияһы Бикмәтова) 1937 йылдың 11 июлендә Башҡорт АССР-ының Боҙаяҙ (хәҙерге Ҡырмыҫҡалы) районы Боҙаяҙ ауылында тыуған.
Шағирә ике йөҙҙән ашыу йыр авторы. Моңло, тәрән фәлсәфәле йырҙар яҙыу, әйтерһең дә, Дилә Хәмзә ҡыҙының ҡанында. «Ҡыр ҡаҙҙары», «Үпкәләмә», «Зәңгәр күҙле ҡыҙға», «Устарыма һал һин, йөрәгемде» һәм башҡа шиғырҙарын композиторҙар, ижадташ дуҫтары оло сәхнәгә сығара.
Фонология
Фонологияның фонетиканан айырмаһы шунда: фонетиканың предметы телмәр өндәренең функциональ аспектына ғына ҡайтып ҡалмай,  ә уның субстанциаль аспекттарын да, йәғни физик һәм  биологик  (физиологик) аспекттарын  да (артикуляция, өндәрҙең акустик  үҙенсәлектәре, тыңлаусы тарафынан ҡабул ителеше) солғай.
Айырыу билдәләре
Телдә төрлө фонемаларҙың фондарын бер-береһенә ҡаршы ҡуйған билдәләр айырыу, йәки дифференциаль билдәләр тип атала. Айырыу билдәләре йыйылмаһы һәр телдең фонологик системаһының нисек төҙөлгәнлегенә бәйле. Мәҫәлән, инглиз йәки тай  телдәрендә тартынҡыларҙың һулышлы әйтелеш билдәһе айырыу билдәһе булып тора:  pin һәм bin һүҙҙәренең беренсе өндәре нәҡ һулышлы әйтелештең булыу-булмауы менән айырыла. Ә рус йә итальян телдәрендә һулышлы әйтелеш айырыу билдәһе була алмай:   пил тигән рус һүҙен беренсе тартынҡынан һуң һулышлы итеп әйтеү  һүҙҙең мәғәнәһенә йоғонто яһамай. Рус йә ирланд телдәрендә ҡаты (палаталләшмәгән) һәм йомшаҡ (палаталләшкән) тартынҡылар ҡаршы ҡуйыла, мәҫәлән,  русса вол — вёл. Инглиз телендә, киреһенсә, веляр һәм веляр булмаған  [l] тартынҡылар аллофон булып тора: pill  — веляр [ɫ], ә lip   веляр түгел [l] итеп әйтелә (бүленеш өндөң ижектәге урынына бәйле).
Америка структурализмы
Америка структуралистик фонологияһында репрезентацияның ике кимәле тураһындағы төшөнсә эшләнә. Был ике кимәл немец һәм рус телдәре тибындағы телдәрҙә һүҙ аҙағындағы яңғырау тартынҡыларҙың һаңғырауланыу фактын анализлау өсөн индерелә. Трубецкойса, мәҫәлән,    өндәр эҙмә-эҙлелеге фонологик терминдарҙа /raT/ булараҡ, һүҙ ахыры позицияһында (нейтралләшеү яһалған урында)  архифонема (тулы булмаған билдә  спецификациялары йыйылмаһы берәмеге) менән анализлана. Шул уҡ ваҡытта /raT/ фонологик репрезентацияһы ике лексик берәмек  — орфографик  Rad 'тәгәрмәс' һәм Rat 'кәңәш' менән үҙ-ара бәйләнә. Америка структуралистары тәҡдим иткән процессуаль трактовкала был ике берәмек төрлө фонема составына эйә: /rad/ һәм /rat/ (эйәлек килештәге Rates һәм Rades менән сағыштырығыҙ); һүҙ ахыры позицияһында /d/ өнөнөң /t/ өнөнә күсеүен аңлатҡан ҡағиҙә сығарыла. Америка структурализмының башланғыс осоронда кимәлдәр һаны икәүҙән артмай.
Үлән хоккейы
Үлән хоккейы — командалы спорт уйын төрө (һәр команда ун бер кешенән тора), был уйында ике команда уйнай, сәкән һәм һөйәктән торған ҡаты туп ҡулланыла. Ярыштарҙы ойоштороуы менән Халыҡ-ара үлән хоккейы федерацияһы (франц. Fédération Internationale de Hockey, FIH) шөғөлләнә. Халыҡ-ара хоккей федерацияһына 126-нан ашыу ил инә.
Уйын ҡағиҙәләре
Уйын ваҡытында, дәғүәсегә ҡарағанда, күберәк гол индергән команда еңеү яулай. Тигеҙ иҫәп булһа, бер команданың да еңмәүен иғлан итәләр (ҡайһы бер турнирҙарҙа өҫтәмә ваҡыт ҡулланырға мөмкин, ә ул ваҡыт тамамланһа — буллит).
Таганрог диңгеҙ приборҙары эшләү колледжы
Колледж тарихы
Тик 1949 йылдың 1 сентябренә ҡарата директор С.Г. Ильин етәкселеге аҫтында «Судно машиналар һәм механизмдары» һөнәренә 30 кешелек бер төркөмдө ҡабул итеү мөмкин була, әммә   1950 йылдың 1 сентябренә был һөнәргә тулы ҡабул итеү үтә  (6 төркөм), шулай уҡ яңы «Радиотехника» һөнәре асыла.
Иҙелбаев Ғабдулла Сәфәрғәле улы
Биографияһы
Ғинуар башында Ырымбурҙан телеграмма алыу менән (унда Иҙелбаевтың Ойоштороу йыйылышы һәм Кесе ҡоролтай ағзаһы итеп һайланыуы тураһында хәбәр ителә) Иҙелбаев Симферополдән тыуған яғына юллана. Әммә тимер юлындағы боларыу арҡаһында, Ырымбур ҡалаһына 17-18 ғинуарҙа ғына килеп етә. Был ваҡытта Бөрйән-Түңгәүер кантонында прапорщик Ғимран Мағазов менән корнет Әмир Ҡарамышев етәкселегендә 400 тирәһе кешенән торған тәүге башҡорт отряды ойошторолған була. Отряд Таналыҡ-Баймаҡ заводында (хәҙерге Баймаҡ ҡалаһы) урынлаша. Башҡорт хөкүмәте поручик Иҙелбаевҡа ошо отряд менән командалыҡ итеү бурысын йөкмәтә.
Баймаҡ Советы эшселәре ҡыҙылдарҙың полкы килгәнсе, Ғабдулла Иҙелбаев менән Ғимран Мағазовты туҡмап, мыҫҡыллап һорау алалар. Ҡыҙылдар башҡорт офицерҙарын, улар менән бергә ике полякты атырға тигән ҡарар сығара. Хәбибулла Ғәбитов офицер булмауы арҡаһында ғына үлем язаһынан ҡотола. Уның хәтерләүенсә, 22 февраль (7 март) көнө, бөгөн һеҙҙе атасаҡтар тип, Баймаҡ эшселәре Иҙелбаев менән Мағазовтың кейемдәрен һалдырып, уларға таушалып бөткән кейем бирәләр ҙә, атырға алып китәләр.
1918 йылдың йәйендә Бөрйән-Түңгәүер кантоны халҡы, Башҡортостан автономияһы өсөн ҡорбан булған ҡаһарман башҡорт офицерҙарының исемдәрен мәңгеләштереү мәсьәләһен күтәреп сыға. Улар Баймаҡта Иҙелбаев менән Мағазов исемендәге мәктәп төҙөргә ҡарар итә. Бының өсөн иғәнә йыйыу ойошторола, ә Башҡорт хәрби шураһы 1918 йылдың көҙөндә 2-се Башҡорт кавалерия полкына Ғабдулла Иҙелбаевтың исемен бирә.