cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нерсма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Утьва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты
Тарих
1990-сы йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ойошманың акцияларын Урал тау-металлургия компанияһына һата. («Урал тау-металлургия компанияһы» холдингы — Екатеринбургтағы компания, ойоштороусыларының береһе, президенты һәм директорҙар советы рәйесе Искәндәр Мәхмудов, генераль директоры Андрей Козицин ).
Башҡортостанда Урал тау-металлургия компанияһы төркөмөнә ингән дүрт ҙур предприятие: «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты», «Сибай тау-байыҡтырыу комбинаты» асыҡ акционер йәмғиәттәре, «Башҡорт баҡыры» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Бүребай тау-байыҡтырыу комбинаты» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте эшләй.
Белорус дәүләт Бөйөк Ватан һуғышы тарихы музейы
Белорус Дәүләт Бөйөк Ватан һуғышы тарихы музейы — Беларустә Бөйөк Ватан һуғышы реликвияларының иң ҙур һаҡлағысы.
Ауыл ере
Ул тәбиғи һәм кеше ҡулланған ландшафтарҙы, шулай уҡ ауылды, утарҙарҙы, фермаларҙы үҙ эсенә алып тора. Ауыл шөғөлдәре төрлөсә булырға мөмкин: урмансылыҡ, малсылыҡ, баҫыусылыҡ(ҡырсылыҡ), үҫемлекселек һәм һунар-сәнәғәте хужалыҡтары; продукцияны эшкәртеү тармаҡтары; рекреацион хеҙмәт күрһәтеүҙәре (дача, ял итеү өйҙәре, пансионат, ҡунаҡхана); тәбиғәт һаҡлау хеҙмәте (ҡурсаулыҡтар, заказниктар, милли парктар); коммуникация функциялары (юлдар); халыҡтың йәшәү урыны һәм эш урындары (ауылда йәшәп, ҡалала эшләп йөрөү миграцияһы).
Страхилевич Гита Борисовна
Биографияһы
1940 йылда Бессарабияның СССР-ға ҡушылыуы алдынан Кишинёвҡа ҡайта һәм Бөйөк Ватан һуғышына тиклем Кишинёв филармонияһында солист була. Һуғыш йылдарында (1941—1944) «Дойна» ансамбле менән фронттарҙа сығыш яһай, унда ире — скрипкасы Пропищан Наум менән таныша. 1944 йылда Молдавияға ҡайта, башта Сороки ҡалаһында Молдавия ССР-ының телевидениеһы һәм радиотапшырыуҙары буйынса тергеҙелгән Комитетта эшләй.
Ишембай автовокзалы
Тарихы
Автовокзал бинаһында сәнәғәт тауарҙары магазиндары, кафе, сувенирҙар киосктары, кассалар, бәҙрәф, ярҙамсы биналар урынлашҡан. Кассанан билетте сәфәрҙән 7 көн алда һатып алып була.
Ҡала яны маршруттары
Ҡала яны йүнәлештәре Салауат пассажирҙар автотранспорт предприятиеһы көсө менән тормошҡа ашырыла (Ишембай ҡалаһындағы һәм Петровское ауылындағы парктар аша).
Күмертау авиация етештереү предприятиеһы
Етештергән продукцияһы
Һуңғы йылдарҙа предприятие түбәндәге төр вертолеттар эшләп сығара:
Терновой (Миллерово районы)
Археологик ҡомартҡылар
Ростов өлкәһе территорияһында неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Уларҙың йылға буйҙарында йәшәгәндәре емеш-еләк йыйыу, балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән. Осһоҙ-ҡырыйһыҙ дала малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр өсөн ҙур көтөүлек була. Шул ваҡыттарҙа йәшәп, вафат булған кешеләрҙең ҡәберлектәре бында бик күп.Ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан закон буйынса һаҡлауҙа тора. Миллерово районының Терновой утары янында бер нисә иҫтәлекле урын — археологик ҡомартҡы бар. Улар «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» 25.06.2002 Федераль закондың 73-ФЗ ҡарар һәм 25.06.2002 «Ростов өлкәһе халыҡтары мәҙәни мираҫы (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәле) тураһындағы» Ростов өлкәһе Дәүләт башлығы 178-ЗС ҡарарына ярашлы рәүештә дәүләт тарафынан һаҡлауға алынған.
Ғариф (ислам)
Ғәскәрҙә
Мәҙинә хәлифәләре һәм Өмәүиҙәр осоронда ғарифтар ҡәбиләләрҙән һалым йыйып, уларҙы хәлифә тәғәйенләгән мусаддиҡҡа тапшыра. Сәйф ибн Ғүмәр хәбәр итеүенсә, Ҡадисия янындағы һуғыштан һуң Күфә ғәскәрҙәре күп һанлы блоктарға бүленә (ғирафа), һәр береһенең етәксеһе булып ғариф торған.
Нолька (Лаж ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Абдуллин Мазһар Ғиләжетдин улы
Биографияһы
Ауылда башланғыс белем алғандан һуң, 1924—1930 йылдарҙа Өфөлә Ленин мәктәбендә (хәҙер Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уҡый, унан һуң Мәскәүҙә Журналистарҙың коммунистик институтын тамамлай.
Ташландыҡ һыуҙы таҙартыу
Механик этап
Таҙартау ҡоролмаларына килгән һыу биологик таҙартыуға әҙерләнә. Һыуҙа иремәй торған механик ҡушылмаларҙан таҙартыла. Механик таҙартыу ҡоролиалары:
Таракса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Ворга-Шор (Грубе-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡумыҙ
Дөйөм мәғлүмәттәр
Ағас ҡумыҙҙың оҙонлоғо — 15—20 см, киңлеге — 1,5—2,5 см, йыуанлығы — 2 мм. Ағас пластинканың уртаһында теле ҡырҡыла, теленең төбөнә ныҡлы еп бәйләнә. Уйнағанда бер ҡул менән шул ептән тартып, икенсеһе менән ҡумыҙҙы тотоп ауыҙға терәтеп уйнала. Ағас ҡумыҙҙар күбеһенсә имәндән эшләнә. Унан ҡырҡылған пластинкалар ике йыл күләгәле еләҫ урында һаҡлана, һуңынан бысаҡ менән ҡырҡып ирегән һыйыр йәки ҡаҙ майында тотола. Ошонан һуң ғына матур тауышҡа өмөт итергә була. Был ҡумыҙҙың тауышы тимер ҡумыҙҙыҡына бөтөнләй оҡшамаған: струна ҡалтырауы, бубен һуғыуы, серәкәй сеңләүе тауыштары ҡушылып киткән төҫлө була уның моңонда. үҙенең ябайлығы арҡаһындамы ағас ҡумыҙ ғалимдарға XX быуат баштарына тиклем билдәле булмаған. Бөгөн дә уны тәүге күреүселәр етерлек. Ҡумыҙҙың ҡулланылыу өлкәһе лә сәхнә генә түгел.
Риүәйәттәр, иҫтәлектәр
Башҡорт фольклоры менән ҡыҙыҡһынған рус ғалимдары ҡумыҙҙы башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары һәм балалары араһында ғына таралған музыка ҡоралы тип иҫәпләй. Ҡайһылары был фекерен башҡорттар араһында ир-егеттәрҙең ҡумыҙ уйнағанын күргәне булмауы менән дәлилләй. "Был хаҡта Л. Н. Лебединский ап-асыҡ әйтеп үткән..
Ҡумыҙҙың төҙөлөшө
Башҡорттар эшләгән боронғо тимер ҡумыҙ дуға рәүешендәге өлөштән тора, шуның дауамы булып 2 яҡтан бөгөлгән "дек"тары аҙаҡҡа ҡарай ҡыҫыла төшә. һығылмалы ҡорос «теле» яҫы осо менән дуғаның эске яғына йәбештерелә. Ул ике «дек» тың ҡап уртаһында торорға тейеш. «Тел» дең нәҙек осо, «дек» тарҙың оҙонлоғон буйлағас, тура мөйөш яһап бөгөлә, ә иң осо ырғаҡ кеүек төрөлә. Төрөлгәндән ҡалған күҙәү эсенә ҡурғаш ҡойола, уның ауырлығы «тел» дең тирбәлеү йышлығын, йәғни төп тауыштың юғарылығын билдәләй.
Тимер ҡумыҙҙың төҙөлөшө
Ҡумыҙҙы төрлөсә көйләп була. Башлап уйнаусылар өсөн фа диез, соль, соль диез, ля, си, си бемоль (бәләкәй октава) ҡумыҙҙары уңайлыраҡ. Уларҙа тиҙ генә көй сығарып була. Тәжрибәле, оҫта башҡарыусы-импровизаторҙар түбәнерәк көйләнгән уйын ҡоралын ҡулланалар. Уларҙа обертон тауыштар диапазоны киңерәк: до, до диез, ре, ре диез, ми, фа, фа диез.
Ҡумыҙҙа башҡарылған көй төрҙәре
Художестволы биҙәү һәм башҡарыу ысулы буйынса ҡумыҙ көйҙәре төп 3 төргә бүленә :
Көйләп башҡарыу
Көйләп башҡарыуҙың тағы бер төрөнә вокаль һәм инструменталь әҫәрҙәрҙе уйнау йәки имитациялау инә. Улар ҡумыҙ өсөн махсус ижад ителмәгән халыҡ һәм автор йырҙарын, инструменталь көйҙәрҙе, композитор әҫәрҙәрен үҙ эсенә ала. Был әҫәрҙәр музыкаль төҙөлөшө менән ҡумыҙҙың обертондар рәтенә мөмкин тиклем яҡынайтып көйгә һалына. Бының өсөн көйҙөң ҡумыҙ менән тап килмәгән тондары төшөрөп ҡалдырыла йәки оҡшаш обертондар менән алмаштырыла. Һөҙөмтәлә төп көйгә тартым трансформацияланған вариант барлыҡҡа килә. Ҡулайлаштырылған ошондай көйҙәрҙе ҡумыҙ өсөн төп әшкәртмәләр тип йөрөтөргә мөмкин.
Ҡумыҙҙың бөгөнгөһө һәм киләсәге
Күп йыллыҡ эш тәжрибәһенә таянып, М. Дәүләтбаев кумыҙҙарҙы сифат яғынан дүрткә бүлеп ҡарау яғында тора:
Тяновка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Цна йылғаһы, Тамбов ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша, йылға бассейны — Ока.
11 декабрь
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ченег
Ченег — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1562 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Тимер юл (Белорет районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Одноклассники (социаль селтәр)
2006 йыл
Сайт булдырыусы - Попков Альберт Михайлович, веб-яһаусы. 2006 йылдың мартынан ноябренә тиклем проект хобби кеүек ине, социаль селтәргә нигеҙ һалыусы башланғыс этапта бөтә сығымдарҙы үҙе түләне.
2016 йыл
"Одноклассники" видео ҡарау буйынса рунетта икенсе сайт булды (comScore), сөнки видеояҙманы ҡарау һаны тәүлегенә 300 миллионға етте.
Росомаха (йәштәр туризмы үҙәге)
Тарих
2011 йылда «Росомаха» Камчатка йәштәр туризмы үҙәге проекты өсөн Мещанкин «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды менән уҙғарылған «Социаль эшҡыуар-2011» бөтә Рәсәй конкурсының премияһы менән бүләкләнгән һәм биш йыл ваҡытҡа 1,5 млн. һум суммаға процентһыҙ займ ала. Был аҡсалар Камчатка тауҙарында махсуслаштырылған «Росомаха» туристик базаһын төҙөүгә йүнәлтелгән.
Эшмәкәрлеге
«Росомаха» Камчатка йәштәр туризмы үҙәге «50-гә 50» схемаһы буйынса эшләй: ҡунаҡтарҙың яртыһын йәштәр, пенсионерҙар, балалар менән ғаиләләр тәшкил итә, уларға путёвкалар льготалы хаҡтар менән һаталар; ә икенсе яртыһын хәлле (VIP һәм урта синыф) клиеттар тәшкил итә.
Ғарипов Миңсадиҡ Ғариф улы
Биографияһы
1998 йылдың 12 октябрендә Удмурт Республикаһы Ижевск ҡалаһында вафат булған.
Оло Пелым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Палихович Лилиана Васильевна
Сәйәси эшмәкәрлеге
2010 йылдың 30 декабренән Молдова парламентына вице-рәйес итеп һайлана. Мариан Лупу отставкаһынан һуң һәм  Игорь Корман һайланғанға тиклем  ваҡытлыса Молдова парламенты рәйесе вазифаһын башҡарыусы  (25 апрель—30 май 2013).
Айла (фильм)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сухая Кырья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Косьва йылғаһы башынан Широков ГЭС-ына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Тәңре
Тарихы
Ҡытай йылъяҙмаларында Һунндарҙы 撑犁 тип тәүге тапҡыр тасуирлау теркәлгән:
Ворсун-Юган (Собты-Юган ҡушылдығы)
Ворсун-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Собты-Юган йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Башҡортостанда ислам
Тарих
Ислам диненең тарихи Башҡортостанға үтеп инеүенә мосолман илдәре менән VIII—IX быуаттарҙа урынлаштырылған сауҙа-иҡтисади бәйләнештәр булышлыҡ иткән. Башҡортостандың Ишембай районындағы Левашёв ҡәберлеге Уралдың тәүге мосолман археологик ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә. Бында эҙләнеү барышында Ғәрәп хәлифәлегенең 706 һәм 712 йылғы өс көмөш дирһәме һәм алтын динары, шулай уҡ мәйеттәрҙең ҡулдары кәүҙә буйлап һуҙылған, баштары көнбайышҡа йүнәлтелгән иртә мосолман ҡәберҙәре табылған. Хөсәйенбәк кәшәнәһе янындағы Аҡзыяратта боронғо ҡуфа стилендәге ғәрәп яҙмалы ҡәбер таштары табылған, был уларҙың VII—IX быуаттарҙа барлыҡҡа килеүен дәлилләй.
Машина төҙөүселәр урамы (Күмертау)
Тарихы
Урам төҙөлөшө 1979 йылда ҡалала «Искра» заводын төҙөү менән бер рәттә башлана. Тәүҙә урам булмаған ваҡытта йорттар һандар менән билдәләнгән. 9 ҡатлы йорттар ҙа төҙөлә.
Александровка (Ҡамышлы ауыл советы, Ҡырмыҫҡалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Авар имләһе
Тарих
Авар телендә кирил имләһенең беренсе вариантын 1861 йылда Тифлис (хәҙерге Тбилиси) ҡалаһында йәшәгән П. Услар эшләгән. Был имлә, бер ни тиклем үҙгәртелеп, 1861—1913 йылдарҙа ҡулланылған.
Герман Наталья Мирчевна
Биографияһы
Молдованың евроинтеграцияһы һәм ЕАЭС Таможня союзына интеграцияға ҡаршы сығыш яһай, Молдавияла Рәсәй телеканалдарын ретрансляциялауҙы тыйыу яҡлы булып тора.
Лоҡманов Ғаян Лоғоман улы
Ижади эшмәкәрлеге
Ғаян Лоҡмановтың повесть һәм хикәйәләре рус, татар, саха һәм ҡайһы бер башҡа телдәргә тәржемә ителгән.
Вәдүтов Рәжәп Муллағәле улы
Ижади эшмәкәрлеге
Вәдүтов Рәжәп Мулләғәле улының уйнау сəнғəтенə һоҡланғыс башҡарыу техникаһы, стилде нескə тойоу, аһəңлек һəм музыкаллек хас. Репертуарында сит ил (И. С. Бах, В. Монти, Д. Скарлатти, А. Фоссен һәм башҡалар) һəм ватан композиторҙары (С. В. Рахманинов, А. Н. Скрябин, З. Ғ. Исмəғилев, Т. Ш. Кəримов, К. Й. Рəхимов һәм башҡалар) əҫəрҙəре, 10‑дан ашыуы Вәдүтов тарафынан эшкəртелгəн башҡорт, татар, рус халыҡ көйҙəре. Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы көндəрендə ҡатнаша (1997). СССР буйлап гастролдəрҙə була.
Тулумка
Тулумка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының һул ярына тамағынан 201 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Черновка (Тимшор ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Хмелина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәсәйҙә социаль туризм
Социаль туризмда эшҡыуарлыҡ
Дәүләт һәм фондтарҙан башҡа социаль туризмға социаль эшҡыуарҙары йоғонтоло финанс ярҙам күрһәтәләр. Улар туризм хеҙмәттәре менән ҡулланыуҙы бизнес-йүнәлеш һәм инновацион сиселеш иҫәбенә еңеләйтәләр, һәм бер үк ваҡытта льготалы займдар һәм гранттар алыуға тендерҙарҙа ҡатнашалар.
Ҡояшлы Яр (Болгария)
Хәҙерге хәле
2016 йылда Ҡояшлы Яр Норра халыҡ-ара сәйәхәттәр порталында иң популяр туристик курорттар рейтингында «ғаилә бюджеты өсөн иң ҡулай туристик йүнәлеш» булараҡ иң юғраы баҫҡысты биләй.
Ҡояшлы Яр курорты Зәңгәр флаг менән бүләкләнгән.
Административ төбәк: Несебыр общинаһы.
Күмертау флагы
Символиканың аңлатмаһы
Зәңгәрһыу төҫ — камиллыҡ, йомартлыҡ, тыныслыҡҡа ынтылыу.
Сүл бүреһе
Сүл бүреһе́, шака́л (Canis aureus) – эттәр ғаиләһенә ҡараған һөтимәр йыртҡыс. Тән оҙонлоғо 71 – 82 см, бейеклеге 45 – 50 см, ҡойроҡ оҙонлоғо 22 – 23 см, ауырлығы 7 – 13 кг.
Понтъю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вот-Шижим-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чой (Лупья ҡушылдығы)
Чой  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының уң ярына тамағынан 86 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Йөҙ йыллыҡ һуғыш
Беренсе этап
1346—1351 йылдарҙа бөтә Европа буйлап чума пандемияһы («Ҡара үлем») тарала, ул бик күп кешеләрҙең үлеүенә килтерә һәм һуғыштың әүҙемлеген төшөрә. 1351 йылдың 26 мартында булған утыҙ инглиз рыцаре һәм сквайрҙары бер яҡтан, һәм утыҙ француз рыцарҙары һәм уларҙың ярҙамсылары икенсе яҡтан ҡатнашҡан алыш тарихта «Утыҙ алышы» исеме аҫтында билдәле ҡалған.
Тыныслыҡ осоро (1360—1369)
Иоанн II Мәрхәмәтленең улы Людовик I Анжуйлы 1362 йылда Англиялағы тотҡондан ҡаса, ә 1364 йылда Иоанн II тотҡонда мәрхүм була һәм Франция короле булып Карл V була.
Францияның көсәйеүе. Ваҡытлыса килешеү. Икенсе этап
1376 йылда Ҡара Принц һәм 1377 йылда Эдуард III мәрхүм булғандарҙан һуң, Англия тәхетенә принцтың бәлиғ булмаған Ричард II ултырған. 1380 йылда Бертран Дюгеклен үлгән, әммә Англияға икенсе яҡтан хәүеф янай. 1388 йылда Шотландия ғәскәрҙәре инглиздарҙы Оттерберн янындағы алышта ҡыйрата. 1396 йылда ике яҡта һуғыштан арығас, 1396 йылда улар ваҡытлыса килешеү төҙөйҙәр.
Беринг диңгеҙе
География
Утрауҙары: Диңгеҙгә Юкон һәм Анадырь йылғалары ҡоя.
Диңгеҙҙә 402 балыҡ төрө (65 ғаиләнән) тереклек итә. Уларҙың 50 төрө — промысла балыҡтары. Шулай уҡ бында 4 төр диңгеҙ ҡыҫалаһын, 4 төр креветкалар, 2 төр молюскыларҙы аулайҙар.
Һаңғырау йорто
Гойяның милке
Франсиско Гойя 1819 йылдың 27 февралендә йортто һаңғырау хужанан һатып алған. Гойя 1824 йылда, ейәне Марианоға ҡалдырып Бордоға күсеп киткәнгә тиклем, был йортта йәшәгән. Мадридҡа ҡайтып киткән ҡыҫҡа осорҙарында Гойя был йортта йәшгән Гойя. Гойяны был күсемһеҙ милекте һатып алыуға килтергән бер нисә сәбәп тәҡдим ителә: Гойяның либерализмын иҫәпкә алғанда, уның өсөн Фердинанд VII һарайынан алыҫлашыу маҡсаты мөһим булған. 1823 йылда, Рафаэль Риего-и-Нуньес ҡолатылғандан һәм язаланғандан һуң, Гойя илдән Бордо ҡалаһына күсеп китеү кәрәклеген тойған.
Ялан (алгебра)
Нулдән айырмалы характеристикалы яландар
Теләһә ниндәй сикле яландың характеристикаһы нулдән айырмалы һан. Сикле яланға миҫалдар: Нулдән айырмалы характеристикалы сикһеҙ яланға миҫалдар бар.
Ванья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Төркиәнең Ғилми-техник тикшеренеүҙәр советы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Пенареде-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рублёв Андрей Андреевич
Өлкәндәр карьераһының башы
2015 йылдың октябрендә, 18 йәше тулғандан һуң, Рублёв карьераһында тәүге тапҡыр парлы разрядта АТП турнирында еңә. 32 йәшлек Дмитрий Турсунов менән бергә, Рублев Кремль Кубогына уайлд-кард ала. Беренсе түңәрәктә уларҙың дәғүәселәре уйындан баш тарта, һуңынан Турсунов / Рублев пары турнирҙа өс матчта еңеү яулай.
Кремль Кубогынан һуң киләһе аҙнала Валенсияла Рублёв башта Марсель Гранольерсты еңә (6-4, 6-4), ә икенсе түңәрәктә Роберто Баутистанан ҡалыша (2-6, 3-6). Миҙгелде рәсәйле Германияла һәм Словакияла ике тапҡыр тамамлай, икеһендә лә Словакиянан Лукаш Лацконан еңелә.
Ҡаҙтуған йырау
Ҡаҙтуған батыр Һөйөнөс уғлы Иҙелдән айырылып сыға торған Аҡтүбә йылғаһы]] үҙәгендә, хәҙерге Ҡыҙылъяр ҡалаһы тирәһендә тыуып үҫкән. Ул — аҡһөйәк яугирҙар нәҫеленән, үҙе лә ғәскәр башы булған. Тыуған иле Иҙел-йортҡа тәрән мөхәбәт хистәре менән һуғарылған әҫәрҙәрен йырау,, халыҡ шағирҙарына хас рәүештә, фольклор традициялары рухында ижад иткән. Риүәйәттәрәҙә әйтелеүенсә, ул ҡарағалпаҡ, һәм башҡорт ырыуҙары менән бүленеп, Нуғай урҙаһын, Яйыҡ буйҙарын ташлап, көньяҡҡа Арал буйҙарына күсеп китә. Ҡаҙтуған йырауҙың әҫәрҙәре 1910 йылда Ырымбурҙа баҫыла.
Ашхаруа Аида Григорьевна
Педагогик эшмәкәрлеге
А. М. Горький исемендәге Сухуми дәүләт педагогия институтында эстетика буйынса лекциялар уҡый.
Тыпыл
Тыпыл — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 230 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Пон-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Пензевы-Яха
Пензевы-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тамбей йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Чугурем
Чугурем — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лупья йылғаһының һул ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ваткатурахт
Ваткатурахт — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ахтасымполум йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Таганрог
Тарихы
1710—1712 йылдарҙағы уңышһыҙ тамамланған Пруссия походынан һуң ҡала емерелә һәм Төркиә ҡулына күсә. Ерҙәге нығытмалар, булған ҡоролмалар емерелеп юҡҡа сыға.
Ҡырым Рәсәйгә ҡушылғандан һуң, бай истать Таганрог ҡала-порт 19-сы быуат аҙағында төҙөлгән иң эре сәнәғәт предприятиеһы булып ҡала. 20 быуаттың 20-30-сы йылдарында ҡалала сәнәғәт үҫешә.
Бәләкәй Арыҫланғол
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Көньяҡ Ослянка
Көньяҡ Ослянка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ослянка йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Пензе-Яха (Яхада-Яха ҡушылдығы)
Пензе-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Яхады-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 168 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Биктимер археологик комплексы
II Биктимер ҡәберлеге
Ауылдан көнсығышҡа ҡарай урынлашҡан. 1958 йылда А. П. Шокуров (4 ҡәберлек), 1960 йылда К. В. Сальников (2 ҡәберлек) тарафынан асыла һәм өйрәнелә.
Посьтем-Юнко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Әмиров Шәүҡәт Сабир улы
Биографияһы
Мейәс ҡалаһында 2-се һанлы балалар музыка мәктәбен (В. Колодяжный класы) тамамлай. Артабан М. И. Глинка исемендәге Магнитогорск музыка учлищеһына (А. А. Аншелес һәм В. С. Кононенко кластары) уҡырға инә һәм уны 1966 йылда тамамлай.
Оло Липовица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Антон Дончев
Биографияһы
1930 йылдың 14 сентябрендә Бургаста почта хеҙмәткәрҙәре ғаиләһендә тыуа. Бала сағында уҡ өләсәһе Сребра аша халыҡ йырҙары һәм риүәйәттәре менән таныша.
Ижады
Өс йылдан, 1964 йылда, Дончевҡа донъяла билдәлелек килтергән  «Час выбора» романы нәшер ителә (Време разделно).
«Час выбора»
Романдағы ваҡиғалар ике персонаж исеменән һөйләнелә: болгар христиандары яғынан — афон монахы Алигорко атаҡай, ғосман мосолмандары яғынан —  Венецияның Кандия ҡәлғәһе өсөн алышта әсирлеккә алынған һәм  ислам ҡабул иткән Венецианец  ҡушаматлы француз дворяны исеменән. Һәр береһенең тормошо драматик төҫ ала, шулай ҙа — яҙмыш һәм менталитет төрлөлөгөнә ҡарамаҫтан — ахырҙа уларҙың ҡараштары оҡшашҡа әйләнә.
Вытемка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Уң Грубе-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Эм Виктория Вячеславовна
Хоккейсы карьераһы
2019 йылда Польша ҡалаһы Яроцинда үткән Европа чемпионатында 18 йәшкә тиклемге Рәсәй йыйылма командаһы составында  бронза призеры була, һәм 9 маташыу индерә (Польшаға һәм Швецияға ҡаршы төркөм этапта 4-шәр маташыу, Чехияға сирек финалда). 2021 йылда Мадридта Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһында регби-7 буйынса ике этаплы турнирында  беренсе тапҡыр сығыш яһай (Madrid Sevens),  Польша йыйылма командаһына ҡаршы уйында  ынтылышта билдәләнә (еңеү 45:7). Рәсәй шул турнирҙа ике этапта ла  еңеү яулай.
Шәхси тормошо
Яратҡан фильмы — «1+1». Яратҡан китабы — Джек Лондондың «Зов предков». Апаһы Екатерина,  шулай уҡ ЦСКА өсөн уйнай һәм үҙе Викторияны  регби буйынса тәүге күнекмәләргә саҡыра.
Бутаков Борис Иванович
Биография
1953 йылда мәктәптең ете класынан һуң Свердловск машиналар эшләү техникумына уҡырға инә, уны тамамлағас, Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Мәмбәт (Хәйбулла районы)
Мәмбәт (Мамбетово) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 529 кеше. Почта индексы — 453804, ОКАТО коды — 80255830003.
Тарихы
Мәмбәттең улдары — Сәйфулла, Рәхмәтулла, Иҫәнғол, Ғәбит һәм Иҫәндәүләт ҡышын ғаиләләре менән Һабыр ауылында йәшәгән. Ә йәйгеһен Айыулы, Маҡан, Таналыҡ йылғалары үҙәндәрендә күсеп йөрөйҙәр. 1816 йылдан һуң улар Һабыр ауылынан айырыла һәм тәүҙә үҙҙәренең йәйләү урынында Айыулы йылғаһы тамағында йәшәй. Һуңынан 1820—1830 йылдарҙа бөгөнгө Мәмбәт ауылы урынында төпләнәләр. 1816 йылғы ревизия мәғлүмәттәрендә Мәмбәт ауылы юҡ, ә 1834 йылдың киләһе майында яҙылған материалдарҙа күрһәтелгән. Ул 23 йорттан һәм 232 кешенән торған. Мәмбәт ауылы Өлтәк, Бикбау ауылдары менән бергә 9 башҡорт кантонының 6 ауыл йәмғиәтенә ингән. Киләһе IX ревизияла Бүребай ауылы менән бергә башҡорт кантонының 4-се Үҫәргән тирмәһе Мәмбәт ауыл йәмғиәтенә ингән. 1959 йылда 77 йорт һәм 460 кеше иҫәпләнгән.
Гоголь (Красивая Меча ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Волчимья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
28 июль
28 июль — григориан стиле буйынса йылдың 209-сы (кәбисә йылында 210-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 156 көн ҡала.
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Туркевич-Лукиянович Стефания
Стефания Туркевич, Стефания Ивановна Туркевич-Лукиянович (Стефанія Іванівна Туркевич-Лукіянович; 1898 йылдың 25 апрель (алағарай) көнө Броды ҡалаһында тыуған, 1977 йылдың 8 апрель (алағарай) көнө w Кембриджда вафат булған) – украин композиторы, пианиносы, музыка белгесе. Ҡатын-ҡыҙҙарҙан тәүге украин классик композиторы булараҡ билдәле.
Цвенкау
Цвенкау (Zwenkau) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 8749 кеше йәшәй. Майҙаны — 46,24 км2. Диңгеҙ кимәленән 130 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 4442 һәм автомобиль коды L.
Абдрахманов Адик Асҡар улы
Абдрахманов Адик Асҡар улы (Абдурахманов Адик Аскарович; 16 ғинуар 1962 йыл) — дирижёр һәм флейтасы. Тынлы ағас музыка ҡоралдарында уйнаусыларҙың 1-се бөтә Рәсәй конкурсы лауреаты (Ленинград, 1983), уҡытыусы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1999). Силәбе дәүләт филармонияһы ҡарамағындағы Силәбе симфоник оркестрын ойоштороусы, уның художестволы етәксеһе һәм дирижёры, Силәбе дәүләт мәҙәниәт институты профессоры. 2019 йылда Рәсәй Президенты Указына менән 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы менән бүләкләнә. Силәбе ҡалаһының почётлы гражданы (2017).
Биографияһы
П. И. Чайковский исемендәге Силәбе музыка училищеһын флейта класы буйынса тамамлай. Артабан Н. А. Римский-Корсаков исемендәге Санкт-Петербург консерваторияһын (профессор Г. П. Никитин класы, «оркестр ҡоралдары» һөнәре) һәм М. П. Мусоргский исемендәге Екатеринбург дәүләт консерваторияһын (С. В. Ферулев класы, «опера-симфоник дирижёрлыҡ итеү» һөнәре) тамамлай.
Дирижёр күп кенә күренекле музыканттар менән хеҙмәттәшлек итә: Денис Мацуев, Борис Березовский, Элисо Вирсалазде, Зураб Соткилава, Хибла Герзмава, Елена Заремба, Сергей Крылов, Юлиан Рахлин, Сергей Стадлер, Роман Симович, Максим Рысанов, Дмитрий Коган, Алёна Баева, Сергей Накаряков, Александр Бузлов, Борис Андрианов, Фридрих Липс, шулай уҡ Австрия, Англия, АҠШ, Франция, Германия, Көньяҡ Корея, Япония, Мальта музыканттары.
12 декабрь
Төбәк байрамдары
}}
Шипицина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ворник (йылға)
Ворник — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының уң ярына тамағынан 613 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Красивая (Красивая Меча ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Маленков Георгий Максимилианович
Революцияға тиклем
1919 йылда классик гимназияны тамамлай һәм РККА-ға саҡырыла, 1920 йылдың апрелендә РКП(б)-ға инә һәм Көнсығыш һәм Төркөстан фронттарында эскадрон, полк, бригада политработнигы булып хеҙмәт итә.
Төркөстан фронтында хеҙмәт иткән саҡта агитпоезд китапханасы булып эшләгән Валерия Голубцоваға өйләнә. Ҡәйнәһенең (Голубцова Ольга) өлкән апалары «Апалы-һеңлеле Невзоровалар» исеме аҫтында билдәле була (Зинаида, Августина һәм Софья) — В. И. Лениндың 1890-сы йылдарҙағы марксистик түңәрәктәр буйынса фекерҙәштәре. Зинаида Невзорова 1899 йылда Г. М. Кржижановскийға кейәүгә сыға, ире 1920-се йылдар башында ГОЭЛРО Комиссияһын етәкләй. Маленков та һәм уның ҡатыны Валерия энергетика өлкәһендә белем ала.
Карьераһы башы
1920—1930 йылдарҙа — ВКП(б) Үҙәк комитетының Ойоштороу бүлеге хеҙмәткәре, 1927 йылдан- ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһының техник секретары.
1935—1936 йылдарҙа, Сталин «Кадрҙар бөтә нәмәне хәл итә» лозунгын иғлан иткәндән һуң, партия документтарын тикшереү һәм алмаштырыу кампанияһын үткәрә, тикшереү барышында ВКП(б) ағзаларына һәм кандидаттарына иҫәп карточка-досье төҙөлә — барыһы 2,5 миллион тирәһе. Йыйылған картотека базаһында бик ҙур үҙәкләштерелгән кадрҙар системаһы булдырыла һәм был тармаҡ Маленковтың төп партия һөнәренә әйләнә. Картотекаға шулай уҡ партияһыҙ етәкселәр һәи белгестәр ҙә индерелә.
1937 йылдың йәйендә Сталиндың ҡушыуы буйынса Н. И. Ежов, М. П. Фриновский, А. И. Микоян һәм Л. М. Каганович менән берлектә «урындағы партия ойошмаларының, НКВД, УНКВД һәм башҡа дәүләт органдарының эшмәкәрлеген тикшереү маҡсатында» Белоруссия, Әрмәнстан, Грузия, Тажикстан, Татар АССР-ы, Новосибирск өлкәһе, Свердловск өлкәһе һәм башҡа райондарға сығалар, унда массауи террор йәйелдерелә. Ғинуар Пленумында «ВКП(б)-нан коммунистарҙы сығарыу ваҡытындағы партия ойошмаларының етешһеҙлектәре» исемле доклад менән сығыш яһай, ә 1938 йылдың авгусында — «Самаһыҙлыҡ тураһында» доклады менән. Георгий Маленков Н. И. Ежовты эштән бушатыуҙа ҙур роль уйнай, ул уны һәм уның ҡарамағындағы ведомствоны партияға тоғро коммунистарҙы юҡҡа сығарыуҙа ғәйепләй. Берия менән бергә Ежовты ҡулға алыуҙа ҡатнаша (уны Маленковтың кабинетында ҡулға алалар).
Һуғыш һәм һуғыштан һуңғы осор
1941 йылдың 21 февраленән — ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһы ағзалығына кандидат.
Цвохау
Цвохау (Zwochau) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1066 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,84 км2. Диңгеҙ кимәленән 112 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 4509 һәм автомобиль коды DZ.
Дәүләкән (археологик ҡомартҡылар)
Дәүләкән — Дәүләкән ҡалаһында табылған таш һәм тимер быуат археологик ҡомартҡыларының дөйөм атамаһы. Был ҡомартҡының төҙөлөү ваҡыты — б.э.т. 12 меңенән алып б.э.т. 17-16 меңенә тиклем. Дәүләкәндең төньяҡ-көнсығыш ситендә, Дим йылғаһының һул ярында урынлашҡан.
Д-III
Энеолит торағы. Керамика ағиҙел мәҙәниәте һауыттары аша (түңәрәк төплө яғаға оҡшаған тажлы һәм яға ҙурлыҡ) күҙ алдына килә.
Воробина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Глубокий Полуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арыҫланов Айрат Гәрәй улы
Биографияһы
2010 йылдың 23 апрелендә вафат була, Ҡазандың Яңы Татар ауылы зыяратында ерләнгән.
Любашевка (Красивая Меча ҡушылдығы)
Любашевка  — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Красивая Меча йылғаһының уң ярына тамағынан 132 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Шугремшор
Шугремшор — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шугрем йылғаһының һул ярына тамағынан 5,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Шудья (Янчер ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Яңы Петровский (Хәйбулла районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Горная Обь
Горная Обь — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/351/34 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Ысыҡ-Күл
Экологияһы
1998 йылдың йәйендә ағыулы матдәләрҙе ташығанда авария һөҙөмтәһендә күл ҡушылдыҡтарының береһе булған Барскон суусу йылғаһына, төрлө мәғлүмәттәр буйынса, 0,5 — 1,7 тонна натрий цианиды эләгә. Һәр йыл авария урынында тикшереү үткәрелә һәм һөҙөмтәләр хәүеф юҡлығын күрһәтә.
Амалия Матерна
Биографияһы
Үҙенең йырсы карьераһын Грац сиркәү хорында башлаған. 1865 йылда шул уҡ «Талия» Грац опера театры сәхнәһендә сығыш яһай башлаған. Йырсы Карл Фридрих (Karl Friedrich) кейәүгә сыҡҡандан һуң, уның менән Венала сығыш яһарға рөхсәт ала һәм 1869 йылда ул Вена һарай яны операһында беренсе сығыш яһай, һәм унда 30 йылға тиерлек хеҙмәт итә. Лондон, Санкт-Петербург опера сәхнәләрендә лә йырлаған. 1884-1885 йылдарҙа АҠШ-та гастролдәрҙә була. Күп Вагнер репертуары партияларының тәүге башҡарыусыһы. Тәүге Байрей фестивале ҡатнашыусыһы. 1897 йылда сәхнәнән китә. Танылған вокал педагогы булған.
Мутенка (Красивая Меча ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Вотьпа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаранай Моратов
Ихтилалсы эшмәкәрлеге
Ҡаранай Моратов Пугачев хәрәкәте башланыу менән ялған батша «Петр Федорович»ҡа килеп ҡушыла. Е. И. Пугачев тарафынан ихтилалсылар армияһының полковнигы итеп билдәләнгәндән һуң ихтилал күтәреү өсөн Башҡортостандың үҙәк улустарына ебәрелә. Ул башҡа баш күтәреүсе командирҙар Ҡасҡын Һамаров һәм Ҡанбулат Юлдашев менән бергә 1773 йылдың 18 ноябрендә, ныҡышмалы яуҙан һуң, Стәрлетамаҡ ҡалаһын баҫып ала. Шулай уҡ улар тарафынан Табын ҡәлғәһе, тиҫтәләгән ауылдар һәм заводтар ҡулдарына алына. 24 ноябрҙә 4 мең кешенән торған отряд башында Өфөнө ҡамауға алған. Ҡаранай Өфө янында оҙаҡҡа туҡталмай: Пугачевтың заданиеһын үтәп, ул, армияһына Мәскәүгә табан юл асыу ниәте менән ул Ҡазан яғына юллана. Благовещен, ә һуңынан Бөрөнө ҡулдарына алып, Ҡаранай Кама буйына сыға, йылға аша сығып, бөтә Удмурт крайында ихтилал башлап ебәрә. Декабрь урталарында 12 мең кешенән торған армия менән Минзәләне ҡамаған. Ҡаранай батырҙың отрядтары, утлы лава ише, бөтә Ҡазан крайын ялмап ала. Улар Яр Саллы, Мамадыш, Зәйҙе баҫып алалар һәм Ҡазандан 30 саҡрым алыҫлыҡта урынлашалар.
1774 йылдың февраль айында хөкүмәт ғәскәрҙәренең һөжүм башлауы Ҡаранай батырҙы Башҡортостан төпкөлөнә сигенергә мәжбүр итә. Пугачев үҙе Ырымбур янында еңелеү кисерә. Екатерина инде еңеү тантанаһын байрам итә башлағанда, 1774 йылдың яҙында ихтилалдың яңы көс менән башланып китеүе мәғлүм була. Был осорҙа Ҡаранай Моратов Башҡортостандың көньяҡ өлөшөндә баш күтәргән башҡорттарҙың башлығы була. Төньяҡта иһә баш күтәреүселәр менән Салауат Юлаев етәкселек итә.
1774 йылдың йәйе буйына Ҡаранай батшабикә ғәскәрҙәре менән алыша, Өфө һәм Ырымбур араһындағы биләмәләрҙән күҙ яҙҙырмай. Июль айында ул Пугачевтың Төп армияһының Ҡазанға ойошторолған походында ҡатнаша, һөҙөмтәлә был өйәҙ үҙәге тулыһынса тиерлек ҡыйратыла. 1774 йылдың 15 октябрендә Ҡаранай батыр әсирлеккә эләгә һәм Ҡазан йәшерен комиссияһына оҙатыла. Комиссиянан уны, Пугачевты язалағанды «күреп торһон» өсөн, Мәскәүгә килтерәләр. Риүәйәттәр бәйән итеүенсә, ул халыҡ вәкилен үҙ күҙәре менән күрергә теләгән Екатерина II-нең аудиенцияһына ирешә. Батшабикәгә ҡурайҙа уйнап күрһәтеп, атаҡлы ихтилалсы тыуған яғына йүнәлә. Әбей-батша пугачевлыҡты оноторға һәм уны телгә алмаҫҡа бойора. Шулай булғанмылыр, һәр хәлдә, 1788 йылда Ҡаранай Моратов Бөрйән улусы старшинаһы вазифаһын үтәүҙе дауам итә.
Ковалевская Софья Васильевна
Фәнни эшмәкәрлеге
Математик эштәрҙән Ковалевскаяның иң билдәлеләре:
Әҙәби эшмәкәрлеге
Ковалевскаяның урыҫ телендә әҙәби әҫәрҙәре:  «Воспоминания о Джордже Эллиоте» («Русская Мысль», 1886, № 6);  «Воспоминания детства» ғаилә хроникаһы («Вестник Европы», 1890, № 7 и 8); «Три дня в крестьянском университете в Швеции» («Северный Вестник», 1890, № 12); үлемдән һуң шиғыры («Вестник Европы», 1892, № 2);  (швед теленән тәржемә ителгән  «Vae victis» повесы, Ривьереҙа романдан өҙөк)  был әҫәрҙәр айырым йыйынтыҡ булып «Литературные сочинения С. В. К.» исеме аҫтында баҫылып сыға (СПб., 1893).
Хайдусобосло
Урынлашҡан ере
75 йыл элек Венгрияның был ҡалаһында иң ҙур һыу менән дауалау комплексы төҙөлә, уның майҙаны 25 гектарға тиң. 2000 йылда бында беренсе аквапарк асыла. Бында бөтәһе 9 тау, уның иң ҙурының оҙонлоғо 1 км. Сабыйҙар өсөн махсус бассейн бар, унда ҙур фил һындары тора.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Шаһапов Владислав Шәйхеләғзәм улы
Биографияһы
Владислав Шәйхеләғзәм улы Шаһапов 1948 йылдың 17 мартында Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Яңы Ҡото ауылында тыуған.
Публикациялары
Шаһапов В. Ш. —  100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Полевые Локотцы (йылға)
Полевые Локотцы  — Рәсәйҙәге йылға. Тула өлкәһе, Липецк өлкәһе, Орёл өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Локотцы йылғаһының уң ярына тамағынан 1,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Ғайсаров Ғөзәйер Ғайсар улы
Биографияһы
Һуғышҡа тиклем Асҡын районында тракторсылар курсында уҡый һәм колхозда механизатор булып эшләй.
Хәрби хеҙмәте
1942 йылдың 10 июлендә БАССР-ҙың Ҡыйғы район хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһына саҡырыла.
1942 йылдың июлендә 1-се Удар армияһының 143-сө әрме запас уҡсылар полкы составында хәрби хеҙмәтен башлай һәм унда 1943 йылдың мартына тиклем көсөргәнешле алыштарҙа ҡатнаша.
−1944 йыл февралендә Волхов фронты составында Ленинград-Новгород һөжүм итеү операцияһында,
Болдырев Алексей Васильевич
Биографияһы
1828 йылдан 1832 йылға тиклем тел фәндәре кафедраһы деканы вазифаһын биләй, ә 1833 йылдан 1836 йылға тиклем университет ректоры була, шул уҡ ваҡытта көнсығыш телдәрен (ғәрәп, төрөк һәм фарсы) уҡытыуҙы дауам итә. . 1831 йылда 2-се дәрәдә Изге Анна ордены менән бүләкләнә.
Болдырев, бер үк ваҡытта цензура булғанлыҡтан, П. Я. Чаадаевтың «Телескоп» (1836, No 15) «Философический письма» журналын баҫтырып сығарырға рөхсәт итә, бының өсөн ул дәүләт советнигы дәрәжәһендә эштән бушатыла.
Пэ-Юмб-Яха
Пэ-Юмб-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Преображения ҡултығы (Обь мороно) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Пыжъель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Фигуралы шыуыу
Дөйөм тарих
Фигуралы шыуыуҙың тарихы алыҫ үткәндәр менән бәйле, уның тамыры бронза быуатҡа (4-се быуат аҙағы — беҙҙең эраның 1-се мең йыллығының башы) барып тоташа, археологтарҙың табыштары — эре хайуандарҙың тояҡтарынан эшләнгән һөйәк конькиҙар ошо хаҡта һөйләй. Бындай табыштар Европа илдәренең байтағында осрай, ә иң боронғо «конькиҙар» Одессанан алыҫ түгел, Көньяҡ Буг ярында табыла.
Әммә фигуралы шыуыуҙың спорт төрө булараҡ барлыҡҡа килеүен конькиҙарҙың элекке кеүек һөйәктән түгел, ә тимерҙән эшләй башланыу мәле менән бәйләйҙәр. Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, бындай конькиҙар беренсе тапҡыр XII—XIV быуатта Голландияла барлыҡҡа килә. Үҙенең башланғыс осоронда фигуралы шыуыу кәүҙәнең матур торошон һаҡлап, боҙҙа төрлө фигуралар яһау буйынса ярыштарҙан торған була.
Спорт бейеүҙәре
Спорт бейеүҙәрендә уңыштың мөһим өлөшө булып хәрәкәттәрҙең һығылмалығы һәм парҙың күркәм тышҡы ҡиәфәте һанала, шуға күрә музыкаль яҡтан биҙәлешкә һәм һәр ярыш программаһына ярашлы костюмдарҙы ентекле әҙерләнешенә ҙур иғтибар бүленә. Шунлыҡтан, спорт бейеүҙәре — фигуралы шыуыуҙың иң мауыҡтырғыс йүнәлештәренең береһе.
Синхрон шыуыу
Синхрон шыуыуҙа мотлаҡ булған түңәрәк, һыҙыҡ, ҡуласа, киҫелеш, таяу кеүек үҙенсәлекле элементтар бар. Тыйылған хәрәкәттәр: өҫкә күтәреүҙең бөтә төрҙәре лә, бер әйләнештән артыҡ һикереү, артҡа әйләнмәле спиралдәрҙе үҙ эсенә алған киҫештәр һ. б.
Әйләнеш
Торған ерҙән әйләнеү (мәҫәлән, «ҡапланыш»), сүгәләп әйләнеү («өйрөлтмәк») һәм «ҡарлуғас» (Либела) торошонан әйләнеүҙәрҙе айырып йөрөтәләр.
Физкультура булараҡ фигуралы шыуыу
Бындай ярыштарҙа ҡалыплашмаған дисциплиналар — мәҫәлән, яңғыҙ бейеү, импровизация (бәйгеселәр музыканы тыңлай, бынан һуң уларға программа булдырыу өсөн ярты сәғәт ваҡыт бирелә) йәки мотлаҡ фигуралар.
Птань
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
29 июль
29 июль — григориан стиле буйынса йылдың 210-сы (кәбисә йылында 211-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 155 көн ҡала.
Грубе-Ю (Васях-Юган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Муйыл майы
Әҙерләү
Муйылды йыйып, йоҡа ғына ҡатлам итеп таратып һалыр кәрәк. Бының өсөн иң уңайлыһы — киндер сепрәк, уны киндер тоҡтарҙан эшләп алырға була. Нисек кенә булмаһын, аҫты һауа үткәрә торған урындан да йәтешлеһе юҡ. Күләгәле, еләҫ урында киптерәләр. Бына шундай урында емештәр гәрәбә кеүек матур кибә. Кипкән береһен сепрәк тоҡҡа («һулай торған») тултырып, үтәтма ергә элеп ҡуялар. Етерлек йыйылғас, яҫы һауыттарға таратып һалып, яңы ғына икмәге сыҡҡан мейескә ултыртырға (духовкала ла мөмкин). Таш һымаҡ кипкән емештәр генә тирмәндә еңел тартыла. Бөгөнгө көндә тирмәндәр юҡ тиерлек. Әммә онтағыс ҡоролмаларға ҡытлыҡ юҡ. Муйыл онон ваҡ иләктән үткәрергә, эреһен яңынан онтағысҡа кире һалалырға. Етерлек йыйылғас, яңы баҫылған һары майға ҡушып, ентекләп баҫырға да, йомғаҡтар эшләргә. Ҡунаҡ өҫтәленә зиннәтле һый, күстәнәскә бынамын тигән ризыҡ килеп сыға. Уны сыр киҫкән кеүек киҫеп һалырға. Икмәк өҫтөнә һалып, ҡатлама итеп ашарға ла, былай ғына сәйгә ҡушып эсергә лә була.
Ҡунаҡхана
Донъяла
1995 йылда бөтә донъя ҡунаҡханалар индустрияһы 11,3 миллион кешене эш менән тәьмин итә. Ҡунаҡхана бүлмәһенә хеҙмәткәрҙәр һаны буйынса Африка лидер була (3,3:1), унан һуң Яҡын Көнсығыш (2,5:1), Азия һәм Океания ҡунаҡханаларында ул ваҡытта 2,9 миллион кеше эшләй — был бөтә донъя ҡунаҡханалар индустрияһы хеҙмәткәрҙәренең дүрттән бер өлөшө. Европа өлөшө 24 проценттан артмаған, һәм бында бер хеҙмәткәргә уртаса ике номер тура килә (1:2,1).
Ҡунаҡхана селтәрҙәре (сылбырҙар)
Селтәре үҙҙәре йыш ҡына эре ойошмаларҙың — ҡунаҡхана төркөмдәренең айырылғыһыҙ өлөшө булып тора, улар араһында беренсе урынды Американың Cendant төркөмө биләй.
Дёля-Налима-Вож
Дёля-Налима-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Налимья-Курья йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ситовая Меча
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Красивая Меча йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Ростов дәүләт медицина университеты
Тарих
1915 йылда Варшава рус университетында медицина факультеты барлыҡҡа килә. 1920 йылда унда 295 табип уҡытып сығарыла. 1930 йылда факультетты медицина институтына әйләндерәләр. 1980 йылда медицина институты Африка, Азия, Латин Америкаһының 60- тан артыҡ илдәре өсөн кадрҙар әҙерләүҙә күрһәткән уңыштары өсөн Халыҡтар Дуҫлығы ордены менән бүләкләнә. 1994 йылда медицина институты Ростов дәүләт медицина университеты тип үҙгәртелә.
Дзёля-Ю (йылға)
Дзёля-Ю  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аза-Нел-Лор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Балтас районы
Халҡы
Халҡы (мең кеше): 1939 й. — 49,1; 1959 — 39,3; 1989 — 24,9; 2002 — 24,7; 2010 — 21,6.
1939 йылдан башлап халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса районда даими йәшәгән халыҡ һаны (кеше):
Хәлидиә
Нәҡшбәндиә тәриҡәтенең хәлиди тармағы
Шәйех Хәлит әл-Бағдади тырышлығы менән нәҡшбәндиә тәриҡәте Ираҡта, Сүриәлә һәм Курдистанда тарала, ислам донъяһында иң киң таралған тәриҡәткә әйләнә. Хәлит Бағдади Ғосман империяһында үҙенең тармағын (нәҡшбәндиә-хәлидиә) ойоштора. XIX быуаттың бер нисә тиҫтә йыл дауамында нәҡшбәндиә-хәлидиә тәриҡәте Ғосман солтандарының ярҙамы менән файҙалана, янычарҙар корпусы бөтөрөлгәндән һуң уларҙы Бекташи тәриҡәте шәйехтәре алмаштыра. Хәлидиә курдтарҙың милли бойондороҡһоҙлоғо өсөн ҡораллы ихтилалдар (1879 йыл) башында тора, шулай уҡ Төркиәлә буржуаз реформаларға ҡаршы көрәшә. Хижәз аша был тармаҡ Индонезияға (1840 й.), Малайзия, Цейлон, Калимантан һәм Сулу утрауҙарына, Мозамбикҡа һ. б. үтеп инә.
Коллонтай Александра Михайловна
Биографияһы
thumb|left| 1888 йылда Санкт-Петербургта бай дворян ғаиләһендә тыуа. Ата-әсәһе уны император адъютантына кейәүгә сығырға теләген кире ҡаға. 1893 йылда офицер Владимир Коллонтай кейәүгә сыға, ул бай ҡатламдан булмаған.
Дипломатик эшмәкәрлеге
1922 йылдан дипломат булып эшләй. Башта Норвегияла, артабан Мексикала һәм Швецияла була. Коллонтай бик күп телдәр белә, уның Европа Социалистик хәрәкәтендә яҡшы элемтәләре булған. Иң оҙайлы  (1930-1945 йылда) ул Швецияла эшләгән, Совет-фин һуғышы ваҡытында Швецияның позицияһын йомшартыуға өлгәшә,  1944 йылдың 20 сентябрендә Зоя Воскресенская менән бергә Финляндияның фашистик Германия менән союзын өҙөп, Советтар Союзы менән килешеү төҙөүенә булышлыҡ итә.
Дулкова
Дулкова — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лозьва йылғаһының уң ярына тамағынан 70 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.