cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Покаль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Баҡал тимер мәғдәнлектәре
Тарихы
1973 йыл «Сидерит» шахтаһын эшләтә башлау менән тарихта ҡала. Уның төпкөлдәренән «тимер шпат» — сидерит сығарыла. 17 йыл эшләү осоронда шахталар ҡеүәте йылына 2000 тоннаға тиклем артҡан.
Словенияның милли музейы
Тарихы
Словендар, Хорваттар һәм Сербтар Короллеге төҙөлгәндән һуң исеме «Милли музей» тип үҙгәртелә. 1923 йылда музейҙың этнографик коллекцияһы яңы этнография музейына тапшырыла,  ә 1933 йылда  һынлы сәнғәт коллекцияһының күп өлөшө Словенияның милли галереяһына тапшырыла. 1944 йылда музейҙан шул уҡ бинала ҡалһа ла Словен тарих музейы айырылып сыға (шул ваҡытта Тәбиғи фәндәр музейы). 1953 йылда архивтарҙың күп өлөшө Грубер һарайына күсерелә.
Түбәнге Юкса
Түбәнге Юкса — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кожа йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Башоли Блерта
Блерт Башоли (Blerta Basholli; тыу. 1983, Приштина) — Косово яҙыусыһы, режиссер һәм продюсер. Уның тулы метражлы «Умарта» (2021) фильмы дебюты ҙур уңыштарға өлгәшә, «Сандэнс» кинофестивалендә, «Халыҡ-ара иң яҡшы нәфис фильм» категорияһында, Косовоның «Оскар»ға номинанттар исемлегенә ингән тәүге фильмы булып, рекорд ҡуя.
Ҡаҙағстан Республикаһы геология музейы
Экспозицияһы
Музей экспозицияһы килеүселәр үҙҙәрен ер аҫтында кеүек хис иттерерлек итеп төҙөлгән. Был эффект биҙәү һәм үҙенсәлекле яҡтыртыу иҫәбенә өлгәшелгән. Күргәҙмә залдарына инеү шахтёр күтәрмәһе клеть итеп стилләштерелгән лифт ярҙамында башҡарыла. Таш стеналары, ағас нығытма крепь фрагменттары, рельс юлындағы вагонеткалар тау эшләнешен выработка күрһәтеү мөмкинлеген бирә. Кесе залдың аҙағында, бейек постаментҡа ҡуйылған бюст эргәһендә менән Ҡаҙағстан файҙалы ҡаҙылмаларының төп ятҡылыҡтары рельефлы картаһы эргәһендә бейек постаментҡа К. И. Сатпаевтың — Ҡаҙағстан геологияһы мәктәбенә нигеҙ һалыусы һәм Ҡаҙағстан фәндәр академияһының тәүге президентының бюсы ҡуйылған.
Тутуб
Тутуб (хәҙер Хафаджә) —  Месопотамиялағы боронғо ҡала, Тигр ҡушылдығы булған Дияла йылғаһында  Бағдадтан  көнсығышҡа ҡарай 15 километрҙа урынлашҡан. Ҡала ғибәҙәтханаһы менән билдәле, элегерәк был ҡоролманы Ай илаһы Синға бағышланған тип фараз иткәндәр. Ғибәҙәтхана ике ҡатлы террасаның түбәһенә һалынған, террасаның һәр ҡаты овал диуар артына йәшерелгән. Был ғибәҙәтхана беҙҙең эраға тиклем  IV мең йыллыҡҡа ҡарай.
Псков дәүләт университеты
2010 йылда ике юғары уҡыу йортон (С.М. Киров исемендәге Псков дәүләт педагогия университеты, Псков дәүләт политехник институты) һәм өс урта һөнәри уҡыу йортон (Псков индустриаль техникумы, Псков төҙөлөш һәм иҡтисад колледжы) бергә ҡушыу юлы менән барлыҡҡа килгән.
Факультеттар
2019 йылдың августына торошло Псков дәүләт университетында түбәндәге факультеттар эшләй :
Дефицит
Ғәҙәттә, дефицит тауарҙың хаҡы түбән булыу арҡаһында барлыҡҡа килгән түбән тәҡдим тураһында һөйләй.
Тағы профицит, баҙарҙағы тигеҙлек тигән төшөнсәләрҙе ҡара.
Тыштым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Гомер
Биографияһы
Гомерҙың тыуған урыны билдәһеҙ. Ул тыуған ер булыу хоҡуғына 7 ҡала дәғүә иткән: Смирна, Хиос, Колофон, Саламин, Родос, Аргос, Афина. Геродот һәм Павсаний әйтеүенсә, Гомер Киклада архипелагының Иос утрауында үлгән. «Илиада» һәм "Одиссея"ның Грецияның ионий ҡәбиләләре йәшәгән диңгеҙ ярҙары буйында, йәки уға яҡын утрауҙарҙың береһендә сығарылыуы мөмкин. Гомер диалекты уның ниндәй ырыуға ҡарауы тураһында аныҡ мәғлүмәт бирмәй, сөнки ул боронғо грек теленең ионий һәм золий диалекттарының ҡушылмаларынан тора. Гомер диалекты, уның ғүмерен самалаған ваҡыттан алда уҡ барлыҡҡа килгән шиғри койнэ формаларының береһен сағылдыралар тигән фараз бар.
Традиция буйынса Гомер һуҡыр итеп һүрәтләнә. Был уның тормошондағы реаль факттарҙан алынмаған һәм бары тик антик биография жанрына хас булған тергеҙеү булыуы ихтимал. Күп кенә билдәле легендар күрәҙәселәр һәм йырсылар һуҡыр булғанлыҡтан (мәҫәлән, Тиресий), поэтик һәм күрәҙәлек һәләтен бер-береһенә бәйләгән антик логика буйынса Гомерҙың фаразланған һуҡырлығы ысынбарлыҡ кеүек күренә. Бынан тыш, "Одиссея"лағы йырсы Демодоктың тыумыштан һуҡыр булыуы ла автобиографик итеп ҡабул ителгән булыуы мөмкин.
«Гомер» исеме тәү тапҡыр беҙҙең эраға тиклем VII быуатта, Каллин Эфесский уны «Фиваида» авторы тип атаған ваҡытта осрай. Исемдең мәғәнәһен антиклыҡ ваҡытында уҡ аңлатырға маташып, «аманат» (Гесихий), «сираттағы артына» (Аристотель) йәки «һуҡыр»  (Эфор Кимский) кеүек варианттар тәҡдим иткәндәр. Тик был варианттарҙың береһе лә, Гомерға «ижад итеүсе», «аккомпаниатор» кеүек заманса мәғәнәләрҙе тағырға маташҡан кеүек, ышандырырлыҡ булмай. <…> Моғайын, ионик формаһындағы «Ομηρος» һүҙе уның ғәмәлдәге ысын исеме булғандыр.
Эллипс
Бәйле билдәләмәләр
тип тамғаланалар.
Эллипс икенсе тәртиптәге кәкре һыҙыҡ булараҡ
Эллипс үҙәк икенсе тәртиптәге кәкре һыҙыҡ булып тора һәм түбәндәге күренештәге дөйөм тигеҙләмәне ҡәнәғәтләндерә D > 0 һәм инварианттарында, бында:
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Биографияһы
2003 йылдың 3 ноябрендә Мәскәүҙә Үҙәк клиника дауаханала вафат була. Таркитау төбөндә Тарки зыяратында ҡатыны эргәһендә ерләнә.
Эллипс
Параметрлы формала тигеҙләмәләр
Эллипстың каноник тигеҙләмәһе параметрланырға мөмкин: бында t — параметр.
Хәмзәтов Рәсүл Хәмзәт улы
Ғаиләһе
Ике ағаһы Бөйөк Ватан һуғышынан әйләнеп ҡайта алмай: Магомет (1916 йылғы) 20.08.1943 йылда 1687-се эвакогоспиталдә (Һарытау өлкәһе Балашов ҡалаһы) вафат була, ә Ахильчи (1918 йылғы) 1943 йылдың апрелендә хәбәрһеҙ юғала.
Фильмдар
Документаль һәм телевизион фильмдар :
Музей
2008 йылдың 8 сентябрендә Махачкалала Рәсүл Хәмзәтов исемендәге Дәүләт әҙәбиәт музейы асыла.
Астероид
Астероид №&nbsp;7509 Рәсүл Хәмзәтов исеме менән аталған (7509 Gamzatov). 1977 йылдың 9 мартында совет астрономы Николай Черных тарафынан асылған.
Филателия
2013 йылда Рәсүл Хәмзәтов рәсеме төшөрөлгән почта маркаһы сығарыла.
Үрге Барабановка
Тарихы
2002 йылда 257 кеше (113 ир-ат, 144 ҡатын-ҡыҙ), күпселек удмурттар (98 %) йәшәй.
2010 йылда 196 кеше (85 ир-ат, 111 ҡатын-ҡыҙ).
Козь
Козь — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пию йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Төркиәнең конституция тарихы
2005 йылдан Ғәҙеллек һәм үҫеш партияһы Төркиәне идараның парламент формаһынан президент республикаһы формаһына күсереү кампанияһын алып бара. 2017 йылдың 16 апрелендә конституция референдумы үтә, унда төрөк һайлаусылары президент республикаһын урынлаштырыу, премьер-министр вазифаһын бөтөрөү, парламент депутаттары һанын арттырыу һәм Судьяларҙың һәм прокурорҙарҙың юғары советын реформалау өсөн тауыш бирә.
Ләмәҙ (Әй ҡушылдығы)
География и гидрология
Йылға үҙәне V рәүешле, ярынан 40°-ҡа еткән текә битләүҙәр оҙатып бара. Уң яры буйлап ҡарағай һәм ҡайын урмандары, һул ярынан һирәк кенә ҡайынлыҡтар һәм көтөүлектәр һуҙылған. Туғайҙары ике яҡлы, киңлектәре 30 метрға тиклем етә. Йырҙа киңлеге 3 метрға тиклем, төбө ҡомло һәм ташлы, шаршыларҙа ҡырсынлы. Текә ярҙары ҡомло балсыҡтан тора, урыны менән 3 метр бейеклеккә еткән урындары (коренные) бар. Төбөндәге сапропель ләме шифалы, ҡалынлығы 0,5 метрға етә.
Йылға ямғыр, шишмә һәм ирегән ҡар һыуҙары менән туйына. Ҡышҡыһын өҫтө тулыһынса туңып бөтмәй. Яҙғы һыу һүл мәлендә йырҙаһы ярҙарҙы йыуып ҡырҡа ғына йүнәлешен үҙгәртә.Был бигерәк тә, йылға үҙәненең түбәнендә, Мәсетле районыЛәмәҙтамаҡ ауылы янында йыш күҙәтелә.
Ҡушылдыҡтары
Ҡушылдыҡтары (тамағынан инешенә табан) һул яҡтан — Таштыҡул, Отмечаль (Дуло), Ләмәҙсыҡ.
Кандинская Нина Николаевна
Биографияһы
Баухаус ябылғандан һуң (1932) Кандинскийҙар Людвиг ван дер Рое менән бергә Берлинға китә. 1933 йылда власҡа национал-социалистар килгәндән һуң Кандинскийҙар ғаиләһе Францияға күсенә һәм 1934 йылдан Нейи-сюр-Сенда йәшәй, шул ваҡытта Баухаустың башҡа хеҙмәткәрҙәренә Германиянан китергә ярҙам итеҫргә тырышалар. 1939 йылда уларға Франция гражданлығы бирелә. Францияны Германия баҫып алған ваҡытта Кандинскийҙар Пиреней тауҙарында урынлашҡан Котра ҡалаһына күсенә, ә август аҙағында Парижға ҡайталар. Вариан Фрай Кандинскийҙарға Марсель аша АҠШ-ҡа күсенергә тәҡдим итә, әммә улар Францияла ҡалыуҙы хуп күрә.
1959 йылда Лотар-Гюнтер Буххаймдың үҙәк фигура Василий Кандинский булған «Күк һыбайлы» тураһындағы «Der „Reiter Blaue“ die und „Neue Künstlervereinigung München“» китабы донъя күрә. Нина Кандинская был китап өҫтөндә эште хуплап күҙәтә, шул иҫәптән китапҡа ҡуйыласаҡ картиналар иллюстрацияларына етди иғтибар бүлә. Ләкин китапта Василий Кандинскийға кейәүгә сығасағына ышанған Габриель Мюнтер менән рәссам араһындағы мөнәсәбәттәргә ҙур урын бүленгәнгә күрә (Буххайм Мюнтер биографияһынан цитаталар килтерә), Кандинская был китаптың таралыуына ҡамасауларға тырыша. Матбуғатта был бәхәскә «Тол ҡатын ләғнәте» тигән исем бирелә. Кандинская, вариҫлыҡ хоҡуғынан файҙаланып, Германияның Федераль юғары судына тиклем барып етә һәм иренең 69 картинаһы репродукцияларының законһыҙ рәүештә китапҡа ҡуйылыуын иҫбатлай. Китап 1973 йылда суд ҡарары менән юҡ ителә, ә Буххайм зыянды ҡаплатырға тейеш була. Кандинская Буххайм менән бәхәстә уның яҡлы булмаған осраҡта иренең картиналарын Германияға күргәҙмәгә бирмәйәсәге тураһында белдерә.
Гуреев
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Ольховатка (Чёрная Калитва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Иҫке Башап
Халыҡ һаны
2010 йылда уҙғарылған Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 46 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 20 ир һәм 26 ҡатын.
Тарихы
Профессор Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Республика — деловое обозрение
Дөйөм мәғлүмәт
Тиражы — 23 мең экземплярҙан ашыу.
Тарихы
2010 йылдың 18 феврале — «Республика — деловое обозрение» гәзитен баҫтырып сығарыу рөхсәт ителә, әммә һатыуға сығарыу тыйыла.
Тюхтет (Чет ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Колмогорская Курья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Ғисмәтуллин Абдулла Төхвәтулла улы
Ғисмәтуллин Абдулла (Ғабдулла) Төхфәтулла улы (14 март 1883 йыл — 10 июнь 1938 йыл) — ғалим, совет дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан халыҡ мәғәрифы комиссары, Башҡорт АССР-ының Үҙәк статистика идаралығы етәксеһе. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
Ғәиләһе
Ҡатыны Зәйнәб биш йылға хөкөм ителә. Ҡыҙы Нәиләнең, улы Надирҙың яҙмышы билдәһеҙ.
Хәмитов Эдуард Шәйхулла улы
Биографияһы
1969—1972 йылдарҙа М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында доцент, кафедра мөдире һәм декан булып эшләй. Ә 1972—1983 йылдарҙа уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса проректор вазифаһын биләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Профессор Хәмитовтың төп фәнни йүнәлештәре — педагогик белем биреү, физика уҡытыу методикаһы. Ул 60 фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән монографиялар һәм уҡыу әсбаптары, шулай уҡ Башҡортостан мәғарифын үҫтереү концепцияһын һәм программаһын эшләүсе ғилми коллектив етәксеһе.
Гусев
Гусева — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Ләүйылға (Ҡыйғы ҡушылдығы)
Ләүйылға  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыйғы йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Никитин Андрей Леонидович
Никитин Андрей Леонидович (19 август 1935, Калинин, РСФСР, СССР ― 15 ноябрь 2005, Мәскәү, Рәсәй) — Рәсәй һы, археолог, прозаик, әҙәбиәт белгесе, публицист. СССР география йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы ағзаһы. СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Биографияһы
Мәскәүҙә вафат була, Введенское зыяратында ерләнә (17 уч.).
Библиография
А. Л. Никитиндың Көнсығыш Европа археологияһы һәм палеогеографияһы буйынса төп фәнни эштәре түбәндәге баҫмаларҙа баҫылып сыға:
Сабырлыҡ
Тасуирламаһы
Сабырлылар ғына ике донъяла ла уңыш ҡаҙана һәм Аллаһы Тәғәләнең мәрхәмәтенә лайыҡ була ала. Сабырлыҡ кешегә генә хас, фәрештәләр менән йәнлектәргә хас түгел. Мөхәммәт Пәйғәмбәр «сабырлыҡ диндең яртыһы», тип атаған. Кешегә тормош ауырлыҡтарын кисереп сығыуы ауыр булғанда ла түҙемлек күрһәтергә кәрәк. Мосолман бәлә-ҡазаға, бәхетһеҙлеккә зарланмаҫҡа һәм илауламаҫҡа тейеш (әс-сабр әл-жәмил).
Масловская Анна Ивановна
Биографияһы
1943 йылдың май айында подпольщик ҡыҙ үҙе партизандарға китергә мәжбүр була. Партизан ҡыҙ, Пархоменко исемендәге йәштәр отрядының комиссар урынбаҫары, дошмандың бер нисә тиҫтә һалдатын һәм офицерын юҡ итә, һуғыш яланынан 23 яралы партизанды сығара. Залесье, Камаи, Лынтупы, Мяделдә фашист гарнизондарын тар-мар итеүҙә, Постава халҡын үлем лагерынан азат итеүҙә ҡатнаша.
Халыҡ данының Мядель музейында уға экспозиция арналған.
Башҡорт тел ғилеме
Тарихы
Башҡорт теленең тәүге һүҙлеге тип Миндийәр Биксуриндың «Һүҙҙәрҙең башҡорт теленә тәржемәһе» тигән хеҙмәте иҫәпләнә, ул 1781 йылға ҡарай.
1893 йылда Ырымбурҙа билдәһеҙ автор (фараз ителеүенсә, мәктәп уҡытыусыһы Мөхәмәтғәлим Ҡыуатов ярҙамында рус миссионеры, төрки телдәре белгесе В. В. Катаринский) төҙөгән 92 битле «Ҡыҫҡаса русса-башҡортса һүҙлек» баҫылып сыға. 1899 йылда В. Катаринский 2500 башҡорт һүҙенән торған «Башҡортса-русса һүҙлек» нәшер итә. Был һүҙлек ХХ быуат башына тиклем донъя күргән баҫмаларҙың иң тулыһы булып тора.
Башҡорт телен системалы өйрәнеү ХХ быуаттың 20-се йылдарында башлана. Шул осорҙа башҡорт теленең терминологияһы, алфавиты һәм орфографияһы мәсьәләләре менән 1922 йылдың сентябрендә Башнаркомпрос эргәһендә ойошторолған Академик үҙәк шөғөлләнә. 1924 йылда Ғ. Вилданов тарафынан эш йөрөтөү терминдарын үҙ эсенә алған тәүге һүҙлек нәшер ителә. 1926 йылда Н. Таһировтың «Башҡорт лөғәте» донъя күрә. 20—40‑сы йылдарҙа хәҙерге башҡорт әҙәби теленең башҡорттарҙың йәнле һөйләү телмәренә нигеҙләнгән фонетик, грамматик һәм лексик нормалары эшләнә. Башҡорт яҙыуының 1928 йылда ғәрәп яҙыуынан латиницаға, 1940 йылда кириллицаға күсеүенә бәйле, орфография һәм орфоэпия ҡағиҙәләре сығарыла.
Хәҙерге осоро
Профессор Ж. Ғ. Кейекбаев башҡорт һәм төрки тел белеме проблемаларын фәнни өйрәнеүгә башланғыс һала. Ул «Башҡорт теленең фонетикаһы», «Хәҙерге башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһы», «Введение в урало-алтайское языкознание», «Основы исторической грамматики урало-алтайских языков» тигән фундаменталь хеҙмәттәр яҙа, улар университетта филологик белем биреүҙең фәнни нигеҙенә әүерелә.
К. Ғ. Ишбаевтың «Башҡорт теленең һүҙьяһалышы» (1994) һәм Әхтәмовтың «Хәҙерге башҡорт теле: һүҙьяһалыш» (2000) тигән хеҙмәттәре башҡорт телендәге һүҙьяһалыш проблемаларына арнала.
Һылтанмалар
ң
Мона Лиза
Тасуирлама
Сәнғәтте өйрәнеүсе Борис Виппер Мона Лиза йөҙөндә квадроченто модаһы эҙҙәре булыуын билдәләй: уның ҡаштары һәм маңлайының өҫтөндә сәсе йолҡолған.
Свинуха (Чёрная Калитва ҡушылдығы)
Свинуха  — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чёрная Калитва йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Скульптура
Скульптура төрҙәре
Скульптараның төп жанрҙары Скульптураның сәнғәтте тасүирлау ысулдары: Скульптура төрҙәре: Рельефның өс төрөн билдәләҙәр: Башҡарыу ысулы буйынса һәм ҡулланылған материалдары буйынса скульптура бер нисә тармаҡҡа бүленә: әүәләп эшләү — балауыҙ, балсыҡ кеүек йомшаҡ материалдан әүләп эшләү;
Бәләкәй скульптуралар формаһы
Әҫәрҙәң бейеклеген һәм оҙонлоғон 80 сантиметрҙан бер метрға тиклем булырға мөмкин. Станок скульптураһы өсөн хас түгел, әммә сәнәғәт ысулы менән тиражларға мөмкин. Бәләкәй скульптуралар формаһы һәм декоратив-ғәмәли сәнғәт бина архитектураһы булараҡ бер-береһе менән симбиоз барлыҡҡа килтерә, уны биҙәгән түңәрәк скульптура бер ансамблде тәшкил итә. Ваҡ скульптур формаһы ике йүнәлештә — масса-күләм әйберҙәр сәнғәте һәм үҙенсәлекле, берҙән-бер әҫәрҙәр сәнғәте булараҡ үҫешә. Ваҡ скульптура жанрҙары һәм йүнәлештәре — портрет, жанр композициялары, натюрморт, пейзаж. Бәләкәй, арауыҡ-күләмле формалар, ландшафт биҙәлеше һәм кинетик скульптура була.
Фәрит (исем)
Фәрит  — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.
Билдәле шәхестәр
Фәрит Иҙрисов — (12 июль 1954 йыл) — хәрби хеҙмәткәр, дирижёр, композитор, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Подполковник. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997), Башҡортостан Республикаһының Дәүләт гимнының музыка авторы. Фәрит Фәтих улы Ғәбитов — (20 апрель 1937 йыл — 12 ноябрь 2020 йыл) — дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 2014—2020 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Кинематографсылар союзы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы кинематографсыһы. Салауат Юлаев ордены кавалеры.
Фәрит Абдулла улы Вәлиев — ғалим-химик‑органик. Химия фәндәре докторы (1997), профессор (2006). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).
Фәрит Әйүп улы Нухов — (21 март 1930 йыл — 19 март 1990 йыл) — Өфө моторҙар эшләү заводының авиация двигателдәрен слесарь-йыйыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы. Башҡорт АССР-ының унынсы һәм ун беренсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1980—1990).
Пирамида (архитектура)
Пирамида (боронғо Мысыр aahu-t, офоҡ; грек. πυραμις — pyramis, pyramidos пирамида, πυρα — pyra ут + μιδες — mides урта) ) — пирамида кеүек архитектура ҡоролмаһының киң таралған формаһы, бик һирәк утилитар функцияға эйә. Боронғо донъяның төрлө мәҙәниәттәре тарафынан ҡорамдар йәки монументтар сифатында төҙөлгән бик күп пирамидалар билдәле.
Иң ҙур пирамидаларға Мысыр пирамидалары (иң бейектәре) һәм Латин Америкаһының (ацтектар, Майя, Теучитлан традицияһы) Колумбҡа тиклемге цивилизация пирамидалары инә. 1997 йылда Андаларҙа табылған Норте-Чико мәҙәниәте пирамидалары, күрәһең, Боронғо Мысырҙыҡына ҡарағанда йәшерәктер. Дәүмәле буйынса бәләкәйерәк һәм аҙ билдәле пирамидалар Нубияла (Мероэ) һәм Римда (Цестий пирамидаһы) һаҡланған.
Ҡытай
Сиань ҡалаһы янындағы пирамидаларға килгәндә инде, Европала улар хаҡында сәйәхәтселәрҙең юлъяҙмаларынан билдәле була: 1667 йыл — иезуит Афанасий Кирхерҙың China monumentis Illustrata исемле китабы донъя күрә; 1908 йыл — Артур де Карл Соуэрби менән Роберт Стирлинг Кларк был тарафтарға махсус экспедиция ойоштора; 1912 йыл — Австралия сауҙагәрҙәре Фрэд Мейер Шродер менән Оскар Мэман Ҡытайҙың ошо төбәгенә барып ҡайта; 1913 йыл — француз табибы, этнограф, археолог, яҙыусы һәм шағир Виктор Сегален телгә алынған ҡомартҡыларҙы күрергә сәйәхәт ҡыла. Һүҙ ыңғайына Ҡытайҙың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан Синьцзян-Уйғур автономлы районындағы кирбестән һалынған эре кәшәнәләр булғанлығы тураһында ла әйтеп китергә кәрәк, тик улар пирамида формаһында түгел.
Рим империяһы
Це́стий пирами́даһы (Piramide di Caio Cestio или Piramide Cestia) — Римдәге Сан-Паоло ҡапҡалары эргәһендә Авентиндағы дөрөҫ булмаған пирамида формаһындағы Боронғо Рим мавзолейы.
Көньяҡ Азия
Һиндостанда бик күп пирамидаль ҡорамдар төҙөлә (ҡарағыҙ гопура); уларҙың ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, Махабодхи, ЮНЕСКО исемлегенә индерелгән.
Хәҙерге пирамидалар
Пирамидалар[һәйкәл булараҡ та күтәрелә — мәҫәлән, Карлсруэ пирамидаһы, Ҡаҙан ҡамауҙа ҡалғанда башын һалыусыларға һәйкәл. 350px|thumb|Төрлө боронғо һәм хәҙерге донъяның эре пирамидаларын сағыштырыу
Пирамидалар башҡорт әҙәбиәтендә
Шағирә Гүзәл Ситдиҡованың «Мәр» тигән поэмаһында боронғо архитектура ҡоролмалары — Мысыр пирамидалары һәм совет йәмғиәте үҫешендәге кинәйәле мәғәнәләге пирамидалар, Мавроди барлыҡҡа килтергән финанс пирамидалары образдары һүрәтләнгән. Мәр  — боронғо мысырса «пирамида» тигәнде аңлата /
Мөслим Марат
Биографияһы
1938 йылдың ғинуарында РСФСР Енәйәт кодексының 58-10, 58-11 статьялары буйынса ғәйепләнеп ҡулға алына һәм хөкөм ителә. Хөкөм ҡарары: 10 йылға иркенән мәхрүм итергә. 1957 йылдың 23 ғинуарында аҡлана.
Вартанян Генрих Арамаисович
Биографияһы
1930 йылдың 19 майында Ереванда тыуған.
1949 - 1954 йылдарҙа академик И.П.Павлов исемендәге Беренсе Ленинград медицина институтында уҡыған. 1954 - 1957 йылдарҙа шул уҡ институттың аспирантураһында уҡый.
1983 йылдан 1985 йылға тиклем - Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының консультант-консультанты (БСО,World Health Organization, WHO).
Иваново дәүләт энергетика университеты
Тарихы
1934 йылда институттың киске бүлеге ябыла, ә 1935 йылда дөйөм техник факультет асыла. Институт ректоры итеп П. С. Бородыня тәғәйенләнә. 1936 йылда институт уҡытыусылары штаты ике тапҡырға арттырыла һәм студенттар һаны өстән бер өлөшкә арта.
1993 йылда «Энергетик системаларҙың ышаныслылығы» Рәсәй -немец семинары эш башлай.
Кенәз ташы
Интронизация церемониалы
Церемония, күрәһең халыҡты символлаштырған крәҫтиәндең ташҡа ултырыуынан башланған. Герцог тәхетенә кандидат яҡынлашҡас, ул уға крәҫтиән күлдәген кейҙереп, таяҡ йәки тимер таяҡ тапшырған һәм ҡулына яланғас ҡылыс тотоп ташҡа менергә мөмкинлек биргән.
Кесе Арша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Дифференциаль тигеҙләмә
Сығарылышы булып һан (бер нисә һан) торған алгебраик тигеҙләмәнән айырмалы рәүештә, дифференциаль тигеҙләмәләрҙең сығарылышы булып функция (функциялар ғаиләһе) тора.
Терминологилар һәм классификация
Бөтә дифференциаль тигеҙләмәләрҙе бер генә аргументтың функциялары (һәм уларҙың сығарылмалары) ингән ғәҙәти (ҒДТ)дифференциаль тигеҙләмәләргә, һәм күп үҙгәреүсәнле функциялар ингән айырым сығарылмаларҙа тигеҙләмәләргә (АСТ) бүлергә була. Шулай уҡ осраҡлы процесстар ингән стохастик дифференциаль тигеҙләмәләр (СДТ), була.
Беренсе тәртиптәге ябай дифференциаль тигеҙләмәләр
Башланғыс нөктә булып симметрик формала яҙылған беренсе тәртиптәге дифференциаль тигеҙләмә хеҙмәт итә:
Айырым сығарылмаларҙа дифференциаль тигеҙләмәләр
Айырым сығарылмаларҙа дифференциаль тигеҙләмәләр (АСДТ) — ул бер нисә үҙгәреүсәнле билдәһеҙ функциялар һәм уларҙың айырым сығарылмалары ингән тигеҙләмәләр. Бындай тигеҙләмәләрҙең дөйөм күренешен ошолай күрһәтергә мөмкин:
Һыҙыҡлы һәм һыҙыҡлы булмаған дифференциаль тигеҙләмәләр
Ғәҙәти дифференциаль тигеҙләмәләр кеүек, айырым сығарылмаларҙа тигеҙләмәләрҙе лә һыҙыҡлы һәм һыҙыҡлы булмаған тигеҙләмәләргә бүлергә мөмкин. Дифференциаль тигеҙләмә, әгәр билдәһеҙ функция һәм уның сығарылмалары тигеҙләмәгә тик беренсе дәрәжәлә инһәләр (һәм бер-береһенә ҡабатланмайҙар), һыҙыҡлы була. Бындай тигеҙләмәләр өсөн сығарылыштары функциялар арауығының аффиннлы аҫарауығын төҙөй. Һыҙыҡлы дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһы һыҙыҡлы булмаған дифференциаль тигеҙләмәләр теорияһына ҡарағанда нығыраҡ үҫешкән.
функцияһы ирекле быуын (билдәһеҙ функцияға бәйле булмаған берҙән бер ҡушылыусы) тип атала. Һыҙыҡлы тигеҙләмәләрҙең мөһим айырым класы булып даими коэффициентлы һыҙыҡлы дифференциаль тигеҙләмәләр тора.
Һыҙыҡлы булмаған дифференциаль тигеҙләмәләрҙең дөйөм осраҡта, ҡайһы бер айырым кластарҙан башҡа, сығарыу ысулы эшләнмәгән. Ҡайһы бер осраҡтарҙа (теге йәки был яҡынлауҙарҙы ҡулланып) улар һыҙыҡлы тигеҙләмәләргә ҡайтарып ҡалдырыла алалар. Мәҫәлән, гармоник осцилляторҙың һыҙыҡлы тигеҙләмәһе, бәләкәй амплитудалар өсөн,
— есемдең массаһы,
ваҡыт моментында тәьҫир итеүсе көс. Был көс тәьҫирендә есемдең хәрәкәт итеү траекторияһы  уның сығарылышы булып тора.
Баҫылмаусы ирекһеҙ тирбәлеүҙәр
(незатухающие вынужденные колебания)
Баҫылыусы ирекһеҙ тирбәлеүҙәр
(затухающие вынужденные колебания)
Ковардак Прасковья Ивановна
Биографияһы
Уның ире — Павлов Павел Николаевич (1902—1985) — Ленин исемендәге совхоздың директоры була.
Протистар
Төҙөлөшө һәм йәшәү циклы
Күпселек ябай төҙөлөшлө организмдарҙың тәне бер күҙәнәк тән һәм бер йәки бер нисә ядронан тора. Ҡайһы бер организмдар йоҡа мембрана менән ҡапланған, башҡаларында күҙәнәк мембранаһынан тыш ҡалын эластик пелликула тышсаһы бар. Цитоплазманы шартлы рәүештә микроскоп ярҙамында ғына айырыла торған тышҡы (эктоплазма, плазмагель) һәм эске (эндоплазма, плазмосол) булыуымөмкин.
Классификация
Протистар, ғәҙәттәгесә, юғары батшалыҡҡа оҡшашлығы буйынса төркөмдәргә бүленгән.
Шулай уҡ бәшмәккә оҡшаш протистрҙар ҙа бар: лайлалы ҡусҡарҙар, йәки миксомицеттар, улар тереклек циклының бер өлөшөн күп күҙәнәкле емеш кеүек үткәрәләр, шулай уҡ оомыцеттар һәм лабиринтулдар бар. Һуңғы ике тибы гетероконт (Heterokonta) тип аталған  һоро, алтынланған һәм диатомовый ылымыҡтарға яҡын. Уларҙы айырым Chromista батшалығы тип ҡарарға мөмкин, был осраҡта ҡалған протистар парафилетик батшалыҡ — ябай төҙөлөшлөләр (Protozoa) батшалығына ҡарай.
Варшава герцоглығы
Сәйәсәте
Герцоглыҡ 6 департаментҡа бүленә, һәр департаментта 10 повет ҡаралған була.
Екатерина институты (Санкт-Петербург)
Артабанғы тарихы
Екатерина институты тарихында иң яҡшы тамамламған сығарылыш уҡыусыларына 270 юғары дәрәжәләге бүләк тапшырыла, улар араһында ҙур, уртаса һәм бәләкәй ҙурлыҡтағы 269 шифр, императрица вензеле менән 1 алтын беләҙек була. II дәрәжә бүләк — алтын һәм көмөш миҙалдар. Бөтә наградалар һаны ла ҡәтғи регламентланған.
Эдинбург
Эдинбург (ингл. һәм гэл. Edinburgh, Dùn Èideann ) — Шотландияның баш ҡалаһы (1437 йыл) һәм уның ҙурлығы буйынса икенсе ҡалаһы. Сити-оф-Эдинбург округының административ үҙәге. Эдинбург халҡы 2016 йылда 488,1 мең кеше тәшкил итә. Был ҡала ҙурлығы буйынса Берләшкән короллектең етенсе урынында торған ҡалаһы. Шотландия ярҙарының көнсығышында, Урта Шотландия уйһыулығында, Ферт-оф-Форт ҡултығының көньяғында, урынлашҡан.
Дин
Эдинбург ислам үҙәге — йәмиғ мәсете. Ул 1990-сы йылдарҙа асыла, мәсеттең төҙөлөшөн Сәғүд Ғәрәбстаны короле Фәхд финанслай. Ортодоксаль йәһүдтәрҙең синагогаһы Эдинбургта 1932 йылда асыла. Бында буддизмды тотоусылар ҙа бар.
Громов
Громова — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Эдинбург
Иҡтисад
Эдинбург иҡтисадының иң ныҡ үҫешкән секторы булып банк эше, туризм, белем биреү һәм юғары технологиялар тора. 1695 йылда Шотландия парламенты ҡарары нигеҙендә Шотландия милли банкыһы ойошторола. Әлеге ваҡытта ул HBOS холдинг компанияһына инә, банкыныңтөп офисы Эдинбург ҡалаһында урынлашҡан. Эдинбург иҡтисади ҙурлығы буйынса Бөйөк Британияла дөйөм алғанда икенсе урында тора (Лондондан ҡала) һәм Европала бишенсе урынды биләй. Эдинбургтың тарихи үҙәгендә һәм Яңы ҡалала бик күп эшлекле компанияларҙың офистары урынлашҡан була, әммә ваҡыт үтеү менән эшлекле тормош башҡа райондарға күсә. Мәҫәлән, ҡала үҙәгенән көнбайышҡа табан Exchange business district эшлекле үҙәк төҙөлә — бында Widows Scottish, Standard Life, Clydesdale Bank һәм Baillie Gifford компаниялары урынлашҡан. Бынан тыш ҡаланың алыҫ көнбайыш өлөшөндә,Эдинбург аэропорты янында, Эдинбург паркы — эшлекле парк зонаһы бар, Шотландияның король банкыһы офистары, HSBC һәм HBOS холдинг компанияларының банкылары бар.
Бынан тыш, иҡтисадҡа ҙур өлөштө эшлекле туризм индерә, бында донъя кимәлендәге төрлө осрашыуҙар, дипломатик һәм фәнни конференциялар, чемпионаттар һәм спорт саралары, театр һәм музыка фестивалдәре үткәрелә.
Туризм
Бында йыл һайын августа донъяла иң ҙур Эдинбург фестивале үткәрелә. Ҡала халҡы был ваҡытта туристарҙың күпләп килеүе арҡаһында ҡырҡа арта. Йыл һайын бында 13 миллион тирәһе турист килә.
Король миле
Баш ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе булып Король миле тора— унда бер-бер артлы теҙелгән, тупик менән тамамланған урта быуат урамдары, Иҫке ҡаланың Эдинбург замогы, Хаб соборы һәм Холируд һарайы бар. Бындағы урамдарҙың тупиктары, мәҫәлән, Тупик Мэри Кинг, әлегә тиклем уҙған быуат тарихын һаҡлай. Хәҙер Король миленә Обскур камераһы, виски музейы, Баласаҡ музейы, Халыҡ тарихы музейы, изге Джайлс соборы, сувенир кибеттәре ҡушылған. Король миле районы янында Грассмаркет менән күп пабтар һәм төнгө клубтар урынлашҡан.
Поньжевая (Каралька ҡушылдығы)
Поньжевая — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каралька йылғаһының уң ярына тамағынан 193 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Комша (Вашка ҡушылдығы)
Комша  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вашка йылғаһының һул ярына тамағынан 75 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Гришин
Гришина — урыҫ ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Миәкә районы
Миәкә районы (Миякинский район) – Башҡортостандағы муниципаль район. Административ үҙәге – Ҡырғыҙ-Миәкә ауылы. Районда 31247 кеше йәшәй.
Мовсумзаде Эльдар Мирсамед улы
Ғаиләһе
Өлкән улы — Мирсамед Эльдар оглы (Эльдарович) Мовсумзаде, иҡтисад фәндәре кандидаты (1995), техник фәндәре докторы (2002).
Кесе улы — Абдулла Эльдар оглы (Эльдарович) Мовсумзаде, техник фәндәр кандидаты (2001), техник фәндәр докторы (2005).
Комша (Ежуга ҡушылдығы)
Комша  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ежуга йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Әхәтов Искәндәр Шәүкәт улы
Биографияһы
Башҡорт дәүләт университетында ассистент (1983—1985), доцент (1985—1990), профессор һәм кафедра мөдире (1991—2001); Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәгенең Механика институтында лаборатория мөдире (1994—2000) һәм директор (2000—2003); бер үк ваҡытта 1993—2000 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге рәйесе урынбаҫары була. Геттинген университетында (Германия, 1993—2000), Бостон университетында (АҠШ, 1999), Ренсселер университетында (АҠШ, 2001—2002), Прованс университетында (Франция, 2008) саҡырылған профессор булып эшләй. Төньяҡ Дакота штаты университеты профессоры (АҠШ, 2003—2014). 2014 йылдан — Сколково фән һәм технологиялар институтының Проектлау, етештереү технологиялары һәм материалдары үҙәге профессоры һәм директоры.
Бенхабиб Сейла
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Хәкимов Марат Нурый улы
Хәкимов Марат Нурый улы (10 июль 1952 йыл) — педагог, комсомол һәм дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәре, подполковник (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы (2009). Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы (1977) һәм Рәсәйҙең 2-се дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2000) менән бүләкләнеүсе.
Диваев Рафаил Үзбәк улы
Биографияһы
Оператив хеҙмәткәр булараҡ тик юғары күрһәткестәргә өлгәшкән офицер 1977 йылда артабанғы хеҙмәтен дауам итеү өсөн Нефтекама ҡалаһы эске эштәр бүлегененең енәйәтселәрҙе эҙләү бүлексәһе етәксеһенең урынбаҫары күсерелә. Нәҡ ошо ҡалала был осорҙа енәйәтселек күренештәре киң таралған була, һәм урындағы милиция бүлеген тәжрибәле хеҙмәткәрҙәр менән нығытыу зарурлығы көнүҙәк мәсьәләгә әйләнә. Бында ла оператив хеҙмәткәр ең һыҙғанып эшкә тотона һәм тағы ла тотороҡло уңыштарға өлгәшә. 1981 йылда Башҡорт АССР-ы Эске эштәр министрлығының Енәйәтселәрҙе эҙләү идаралығында айырым әһәмиәттәге эштәр буйынса өлкән инспектор булып эшләп алғас, хеҙмәт эшмәкәрлеген Нефтекамала дауам итә: енәйәтселәрҙе эҙләү бүлексәһе етәксе, ҡала эске эштәр бүлеге етәксеһе урынбаҫары, аҙаҡ етәксеһе һәм 1995 йылға тиклем Нефтекама ҡала эске эштәр идаралығы етәксеһе була. Ситтән тороп СССР Эске эштәр министрлығы Академияһын тамамлай, «милиция полковнигы» дәрәжәһен ала.
Няндома (Нименьга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Биксурин
Биксурин — фамилия.
Әйле (Силәбе өлкәһе)
Әйле (Айлино) — Рәсәйҙең Силәбе өлкәһе Һатҡы районындағы ауыл. Әйле ауыл биләмәһенең административ үҙәге. Әйленән төньяҡ-көнбайышҡа 6—7 километрҙа Туйтүбә һырты (иң юғары нөктәһе 497 метр) һуҙылған.
Тарихы
Хәҙерге Һатҡынан башлап Эҫемгә тиклем ҡыуаҡандар йәшәгән урындар Ҡыуаҡан улусына, ә Әй йылғаһы үҙәнендә йәшәгән әйлеләр Әйле улусына ингән. Әйле улусынан төньяҡтараҡ Тырнаҡлы улусы урынлашҡан.
1756 йылда сәнәғәтсе барон Строганов, Ҡыуаҡан һәм Әйле улусы башҡорттарынан ер һатып алып, Оло һәм Кесе Һатҡы йылғалары ҡушылған урында Үрге Һатҡы тимер заводын һәм Түбәнге Һатҡы баҡыр заводын төҙөй башлай. Завод продукцияһын йылға буйлап оҙатыу маҡсатында пристань төҙөргә ҡарар итә.
Ғәниев Фуат Әшрәф улы
Биографияһы
Фуат Әшрәф улы Ғәниев 1930 йылдың 1 авгусында Башҡорт АССР-ы Салауат районының Нәсибаш ауылында тыуған.
Фәнни эшмәкәрлеге
Татар телен һаҡлау һәм үҫтереү проблемаларын өйрәнеүгә, татар орфографияһы мәсьәләләрен тикшереүгә, татар яҙмаһын камиллаштырыуға ҙур өлөш индергән.
Мате
Мате оказывает тонизирующее действие на центральную нервную систему за счёт содержанияСоставына кофеин булыу сәбәпле, мате үҙәк нервы системаһы тонусын күтәрә, падуба япраҡтарында кофеин миҡдиры 0,7—2,0 процент, ә 100 грамм әҙер эсемлектә 30—60 мг тәшкил итә.
Тарихы
Кевропа кешеләре Көньяк Америкаға аяҡ баҫҡанға тиклем был континенттың ерле халҡы Парана и Парагвай йылғалары бассейндарында ҡырағай килеш үҫеп ултырған матены ҡуллана. XVII быуатта Междуречьела (Аргентина) иезуиттар Парагвай падубаһын үҙҙәре сәсеп үҫтерә башлай, һәм ошо шөғөл XVIII быуат аҙағына тиклем дауам итә, шуға ла был эсемлекте «иезуит сәйе» тип тә атайҙар). Аҙаҡ мате әҙерләү онотолоп тора. XIX быуат аҙағында — XX быуат башында мате сәйен әҙерләү ҡайтанан тергеҙелә. Тап ошо хәл Аргентинаға Бразияның көньяҡ райондарынан күбеһенсә поляктар һәм немецтарҙан торған күскенселәрҙе килтерә.
«Мате» — испан һүҙе, ул кечуан телендәге mati, һүҙенән килеп сыҡҡан һәм эсемлек ҡойоу өсөн ҡабаҡтан эшләнгән һыйымды (шешә формаһындағы) аңлата. Эсемлек әҙерләү өсөн йыйылған падуб япраҡтары испанса «ерба мате» (yerba mate) була, тәржемәһе — «мате үләне». Урыҫса әйтелештә баҫым «мате» һүҙенең аҙаҡҡы ижегенә, ә испанса әйтелештә тәүге ижегенә төшә.
Эрзянь Мастор (гәзит)
«Эрзянь Мастор» («Страна Эрзян») — Саранскиҙа нәшер ителгән бойондороҡһоҙ ижтимағи-сәйәси гәзит. Баҫма эрзә һәм рус телдәрендә донъя күрә.
Гәзитте финанслау
«Эрзянь Мастор» гәзите йәмәғәт башланғысында нәшер ителгәнлектән, матди ярҙамға мохтаж. Республиканың милли мәсьәләләренә ҡарата оппозицион тәнҡите өсөн, баҫма Мордовия власть органдары тарафынан финансланмай.
Копаида
Копаида, йәки Копаис (Κωπαΐς; грек. Κωπαΐδα) — элекке күл, хәҙер Беотиялағы тигеҙлек, үҙәк Греция. 19-сы быуат аҙағында киптерелә. Элекке күлдең уртаһындағы утрауҙа мегалитик цитадель бар, хәҙер ул Гла атамаһы аҫтында билдәле, уның боронғо исеме лә билдәһеҙ. Атап әйткәндә, уның Гомер тасуирлаған Арне ҡалаһы булыуы ихтимал.
Эрзянь Мастор (гәзит)
Гәзит эшмәкәрлеген суд аша туҡтатырға ынтылыуҙар
2009 йылдың 25 авгусында Рәсәй Федерацияһының Юғары Суды менән был эштә һуңғы нөктә ҡуйыла. Судья Кнышев В. П. рәйеслегендә, Мордовия Республикаһы прокурорының ғаризаһын ҡарап, уны ҡәнәғәтләндермәй. Мордовия Республикаһы Юғары Судының 2009 йыл 30 июнь гәзиттә экстримизм йүнәлешле баҫмалар булмауы тураһындағы сығарған ҡарарын үҙ көсөндә ҡалдыра.
Григорьев
Григорьев — урыҫ ир-ат фамилияһы. Григорий исеменән барлыҡҡа килгән.
Кесе Бадажи
Кесе Бадажи — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Бадажи йылғаһының уң ярына тамағынан 1,1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Яр Богучарский
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Павловск ҡалаһынан Хопёр йылғаһы ҡушылғанға тиклем, Подгорная йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Корчвож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тучков буяны (пристаны)
Тучков сүс буяны
Кесе Нева үҙәнендәге утрау (артабан уны Тучков буян тип атағандар) 1726 йылда һыу баҫҡандан һуң барлыҡҡа килгән. Бер аҙҙан утрауҙа пристань булдырғандар, ә 1735 йылда — сүс складтары ҡоролған. xviii быуат уртаһында был урын Тучков тигән исемен ала — бында Петроград утрауын Васильевский утрауы менән тоташтырған Тучков күпере төҙөлә, ә уны төҙөүсе Авраам Тучков булған. 1761 йылдың 29 июнендә Анна Иоанновна ваҡытында төҙөлгән ағас ҡаралтылар янып юҡҡа сыҡҡан, 1763-1772 йылда хәрби инженер М. А. Деденев проекты буйынса келәт урынында таш юина ҡалҡып сыға (1763), А Ринальди проектты әҙерәк үҙгәрткән. Шул уҡ йылда, буян эргәһендә үк, Дьяков Ринальди проекты буйынса Кенәз Владимир соборын төҙөгән.
Буян 1917 йылдағы революцияға тиклем порт хеҙмәттәре ҡарамағында була (башта импераатор хеҙмәтәре, xx быуат хеҙмәттәре ҡарамағында)) һәм тәғәйенләнеше буйынса склад итеп файҙаланыла, халыҡ чиновниктары һәм архитекторҙары араһында "Бирон һарайы" тип аталып йөрөтөлә.
Кирхгандерн
Кирхгандерн (Kirchgandern) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 602 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,37 км2. Диңгеҙ кимәленән 205 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 37318 һәм автомобиль коды — EIC.
Дрозофила
Дрозофи́ла (Drosophila δρόσος — ысыҡ, дым + — яратыусы) — емеш себендәре ғаиләлеге ырыуынан себендәр.
Яр Сухой Донец
Яр Сухой Донец — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дон йылғаһының уң ярына тамағынан 953 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Ибәтуллин Урал Ғәли улы
Биографияһы
Урта мәктәпте тамамлай һәм Өфө нефть институтына уҡырға инә. 1971 йылда, юғары һөнәри белем алғандан һуң, ошо уҡыу йортонда хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай.
1996 йылдан БР ның директор урынбаҫары,
2009 йылдан БДУ-ның Химия-технология факультетының декан урынбаҫары,
Ағас йырғыстар
Ҡылыҡһырлама
Батынҡы ағас күбәләге — уртаса ҙурлыктағы күбәләк (4 см-ға ҡәҙәр). Ҡанаттары аҡ төҫтә, ҡара төркөләре бар, ҡорһағы ҡара төҫтә, буй-буй аҡ һыҙыҡлы. Личинкаһы (ҡорто) аҡ төҫтә, ҡара таптары бар, япраҡлы ағастар үҙағасында үҫә. Ике төр күбәләк тә май айыннан август айына ҡәҙәр оса, емеш ағасларына зыян килтерергә мөмкин.
Порэль-Хэтыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нуриман районы
Иҡтисад
Нуриман — урман сәнәғәте һәм ауыл хужалығы районы. 205,5 мең гектар ере урман менән ҡапланған. Ағас әҙерләүселәр: Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығының Нуриман урман хужалығы, хужалыҡ-ара урман хужалығы, “Башлеспром”дың Яманйылға урман сәнәғәте хужалығы (Ҡыҙыл Шишмә ҡас.), Саруа ағас әҙерләү бүлексәһе (“Башнефть” АНК) һ.б. Ҡариҙел йылғаһында — Павловка ГЭС-ы, Ҡыҙылъярҙа РТП һәм май заводы эшләй.
Яр Химин
Яр Химин — Рәсәйҙәге йылға. Воронеж өлкәһе, Ростов өлкәһе, Белгород өлкәһе, Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Гончариха йылғаһы тармағының уң ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу бөрсәһе
Дафниялар, һыу бөрсәләре (Daphnia) — тармаҡ мыйыҡлы ҡыҫала һымаҡтар ырыуы; промысла балыҡтарының төп аҙығы булған һыу бөрсәләре. 26 төрө билдәле.
Һанлы ысулдар
Һанлы (иҫәпләү) ысулдар — математик мәсьәләләрҙе һанлы күренештә сығарыу ысулдары.
Мәсьәләлә баштағы мәғлүмәтте тә, уның сығарылышын да һан йәки һандар йыйылмаһы рәүешендә күрһәтеү.
Ыҫлаҡбаш (Благовар районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Башҡортостан Республикаһының Хәтер китабы
Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында һәләк булғандарҙың Хәтер китабы
1994—2000 йылдарҙа  Башҡортостандан һуғышҡа оҙатылған йәки Башҡортостанда тыуғандар араһынан Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған, әсирлеккә алынған, хәбәрһеҙ юғалған, ауырыуҙан йә яраларҙан мәрхүм булған кешеләрҙең исемлектәре менән күп томлыҡ китап баҫыла. 1—20-се (төп) томдарға 322,9 мең Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған кеше,  21—22-се (өҫтәмә) — совет-фин һуғышында (1939—40),  Хасан күлендә, Халхин-Гол йылғаһында, Афғанстанда, Испанияла, Венгрияла, Кореяла һ.б. хәрби хәрәкәттәрҙә һәләк булғандар, шулай уҡ төп томдарға инмәй ҡалғандар индерелгән. Республиканың һәр ҡалаһы һәм районы буйынса исемлектәр алфавит тәртибендә бирелгән.
Чечняла һәләк булғандарҙың  Хәтер китабы
Һәләк булғандарҙың исемлеген Афғанстан һәм Чечня ветерандары союзы, Афғанстан һәм Чечня ветерандары ассоциацияһы баҫтыра.
Колдин Валентин Яковлевич
Биографияһы
Колдин 1947 йылда Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында уҡыта башлай: унда эҙмә-эҙлекле доцент, өлкән ғилми хеҙмәткәр һәм профессор позицияларын биләй — 1975 йылда уға профессор исеме бирелә; бер нисә йыл белем камиллаштырыу факультетының деканы урынбаҫары булып күтәрелә. 1948—1954 йылдар осоронда Ҡаҙаҡ ССР-ы Эске эштәр министрлығының Милиция идаралығында фәнни-техник бүлек (НТО) начальнигы вазифаһын биләй. ҠХР-нда эштә булған совет белгестәре төркөмө составында лектор һәм кәңәшсе булып тора, 1948—1954 йыл осоронда (СССР Мәғариф министрлығының ҡарары буйынса) — Пекиндың Ҡытай халыҡ университетында уҡыта. Һуңынан ошо уҡ вазифаны 1954—1957 йылдарҙа Албания дәүләтендә биләй: Тирана ҡалаһындағы Албания дәүләт университетының юридик факультеты студенттарына лекциялар уҡый һәм албания суд-прокуратура хеҙмәткәрҙәре өсөн курстар ойоштороуҙа ҡатнаша.
Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы
Монасипов Миңлеғаффан Хәйрулла улы (1 декабрь 1929 йыл — 21 октябрь 1997 йыл) — СССР-ҙың нефтсе-быраусыһы. Ишембай быраулау эштәре идаралығы начальнигы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1977) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
Биографияһы
1954 йылда тау инженеры һөнәре буйынса Өфө нефть институтын тамамлай.
Бобрик (Дон ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Улуй (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Косвож (Содзим ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Иҫке Мошто
Иҫке Мошто (Старая Мушта) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 563 кеше. Почта индексы — 452949, ОКАТО коды — 80237870002.
Ғилманов
Ғилманова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Муса (Салауат)
Тарихы
3-сө статьяның Салауат ҡалаһына ҡараған өлөшөндә биш муниципаль берәмек күрһәтелә:
Иҫке Абзан
Милли составы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ауылда йәшәүселәрҙең 80 проценты башҡорттар
Ҡорбанғәлиев
Ҡорбанғәлиев — төрки фамилия.
Оло Сукромка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тугунов Павел Иванович
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни эшмәкәрлеге үткәргес торба транспорты проблемаларына арналған. П. И. Тугунов тарафынан нефтте һәм нефть продукттарын, үҙлелеге аҙ булған эреткестәр менән ҡатыштырылған юғары үҙле нефттәрҙе, газ менән туйындырылған шыйыҡлыҡтарҙы эҙмә эҙ ҡыуыу технологияһы; присадкаларҙы, вибрация тәьҫирен, температура һәм баҫым ярҙамында эшкәртеүҙе ҡулланып, үткәргес торбаларҙың парафинланыуын булдырмау, уларҙы йылынан һәм һыуҙан изоляциялау, ҡыуҙырылған продукттарҙың реологик үҙсәнлектәрен яҡшыртыу ысулдары табылған.
Әрмәнделәр
Тереклек урыны һәм туҡланыуы
Арҡаһы һоро-һарғылтлт йәшел төҫтә (йәшелдән ҡоңгорт төҫкә ҡәҙәр), ҡараңғы таптар менән ҡапланған, артҡы аяҡ бармаҡтарында парһыҙ төйөрҙәр бар. Тиреһе мөгөҙләнгән, ҡапшап ҡарауга ҡоро.
Инә әрмәнде 13 меңгә ҡәҙәр йомортҡа һала. Үҫеш ваҡыты (ыуылдырыҡ барлыҡҡа килеүҙән йәш әрмәндегә ҡәҙәр) 50-60 көн.
Һыу ятҡылығынан ҡоро ергә әрмәнделәрҙең  күпләп сығыуы көндөҙгө ямғырҙанн һуң, дымлы көндә күҙәтелә. Нигеҙҙә бөжәктәр менән туҡлана.
Якушев Владимир Владимирович
Биографияһы
Өлкә етәксеһе булараҡ, Владимир Якушев социаль селтәрҙәрҙә үҙенең рәсми блогын булдырған. Губернатор унда үҙенең йәмәғәтселеккә видемөрәжәғәттәрен урынлаштыра, халыҡты теге йәки был мәсьәләрҙе тикшереүҙә әүҙем ҡатнашырға саҡыра. Юғары вазифаларҙы башҡарғанда тырыш һәм фиҙакәр хеҙмәттәре өсөн 2008 йылда Почёт ордены һәм 2012 йылда IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордендары менән бүләкләнә. Физик культура һәм спортты пропагандалауға һәм үҫтереүгә индергән шәхси өлөшө өсөн 2013 йылда Рәсәй спорт министрлығының Николай Озеров миҙалына лайыҡ була.
Самсонова Зинаида Александровна
Биографияһы
Артабан өлкән сержант З.А.Самсонова Киев һөжүм,  Киев оборона һуғыштарында һәм Житомир-Бердичев операцияларында, Житомир ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнаша. 1943 йылдың ноябре аҙағында санинструктор Самсонова  хеҙмәт иткән дивизия Белорус фронтына күсерелә. Калинковичский-Мозырь һөжүм операцияһы барышында 1944 йылдың 27 ғинуарында Белоруссия (Гомель өлкәһе) ауылы Холма өсөн алышта  өлкән сержант Зинаида Самсонова яралы һалдатты нейтраль һыҙыҡҡа алып сығарырға маташыуы ваҡытында немец снайперы пуляһынан һәләк була. Беларусь Республикаһының Гомель өлкәһе Калинковичский районының  Озаричи ҡасабаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
Иҫке Уразай
Иҫке Уразай (Староуразаево) — Башҡортостандың Краснокама районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 36 кеше. Почта индексы — 452925, ОКАТО коды — ?.
Чазов Евгений Иванович
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ведомстволарҙың: Сит ил наградалары: Премиялары:
Пошталь-Кы
Пошталь-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 349 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Косъёль
Косъёль — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пию йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Правая Хутты-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Розита Соку
Карьераһы
Журналистикаға индергән өлөшө өсөн ул Франция Хөкүмәтенең Сәнғәт һәм әҙәбиәт ордены (1986) миҙалы һәм Боцис фонды премияһы (1988) менән бүләкләнгән.
Регенсбург епископлығы
Тарих
1653 йылда епархия семинарияһына нигеҙ һалына.
Япония
Япония — донъяла йәҙрә ҡоралы һөжүменә дусар булған берҙән-бер ил.