cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сауҙагәр Батов йорто
Тарихы
Архитектура-археологик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә әлеге йорт ХVII — ХVIII быуат аҙағындағы таш ҡаралтыларҙы — таш бер ҡатлы торлаҡ йорт, ике ҡатлы таш флигель һәм хужалыҡ тәғәйенләнешендәге таш ҡаралтыларҙың өлөшөн үҙ эсенә ала.
Таймыр
Иң ҙур ҡултыҡтар: Миддендорф, Пясин, Симс, Таймыр ҡултығы, Клавенес Тереза, Фаддей, Прончищева Мария бухта.
Этимология
Атаманың килеп сығышы буйынса бер нисә фараз бар. Иң киң таралған фараз: Боронғо тунгус атамаһы «тамур» («ҡиммәтле, ҡәҙерле, бай») алынған тигәне. Эвенктар тәүҙә балыҡҡа бай Таймыр йылғаһын шулай тип атаған. XIX быуатта географ һәм сәйәхәтсе Миддендорф Александр Федорович (1815—1894) аша был исем бөтә ярымутрауына таралған.
Башҡа варианттар ҙа бар, мәҫ. саха «муор туой» — «тоҙло күл» (күсмә мәғәнәлә "бай, мул «, сөнки болан тереклеге өсөн тоҙ кәрәк. Шулай уҡ, саха һүҙе „Тымыр“ҙан — ҡан тамыры тигән һүҙҙән алынған тигән фараз да йәшәй.
Климаты
Таймыр ярымутрауында глейлы тупраҡ, тундра һәм арктик тупраҡ өҫтөнлөк итә. Таймыр мәңгелек туңлыҡ зонаһына ҡарай. Таймырҙағы иң түбән температура Гремяк. Имангде тигән урындарҙа теркәлә — 62 °C.
Шуға ярашлы, Дудинкала уртаса температура : −9,4 °C; −26,8 °C; +13,8 °C, абсолют минимум температура −56,1 градус.
Яуым-төшөмдең иң күбе йәйгә тура килә. Йәйгеһен төньяҡ ел өҫтөнлөк итә ,ә ҡышҡыһын — көньяҡ елдәре.
Үҫемлектәре
Диңгеҙ кимәленән 300—350 метр юғарыраҡ тау тундраһы хакимлыҡ итә. Урман тундраһының ҙур майҙаны лишайниктар менән ҡапланған. Шул иҫәптән болан мүге менән. Ә болан мүге ҡыуаҡлыҡтар менән бер рәттән төньяҡ боланының төп аҙығы булып тора.
Палеонтология
Хета йылғаһы бассейнына кешеләр беҙҙең эраға тиклем V—IV мең йыллыҡта Саханан (Яҡутстандан) киләләр. Улар төньяҡ боланын аулаусы мезолит һунарсылары була (Тагенар VI).
Бында беҙҙең эраға тиклем III меңйыллыҡта байкит керамикаһы мәҙәниәте булған. Был мәҙәниәт Көнбайыш Себерҙән килеп сыҡҡан. Ундағы Подкаменная Тунгуска (Йәнәсәй йылғаһы ҡушылдығы) һәм Чулым (Обь бассейны) йылғалары буйын төйәк иткән халыҡ менән бәйле
Тарихи дәүерҙә йәшәй ярымутрауҙың көньяҡ-көнсығышында юкагирҙарҙың иң көнбайыш ҡәбиләләрән булған — тавги (самодийҙар тарафынан ассимилицияланған һәм нганасандар составына ингән) йәшәгән.
Асыу тарихы
Был 1940—1941 йылдарҙа «Норд» совет гидрографик судноһы экспедицияһы Фаддей утрауҙарҙарында һәм Таймыр ярымутрауы көнсығыш яр буйындағы Симс диңгеҙ ҡултығында урыҫ ергиҙәрҙәренең ҡышлағын, кеше ҡалдыҡтарын һәм XVII быуатҡа ҡараған әйберҙәр таба. Улар араһында, башҡа пищаль һәм баҡыр ҡаҙандар, батша Михаил Федорович заманынан тәңкәләр табыла. Улар араһында, шулай уҡ, славян хәрефтәр /менән яҙылған бысаҡ була. Археолог А. П. Окладников етәкселегендәге тикшеренеүҙәр 1618 йылда урыҫ диңгеҙселәре Таймыр ярымутрауы урап төньяҡ диңгеҙ юлы аша Лаптев диңгеҙенә килеп сыҡҡандар тип һығымта яһарға мөмкинлек бирә.
Шулай уҡ, Таймыр ярымутрауын тәрән ғилми өйрәнеү һәм һүрәтләүгә рәсәй тикшенеүсеһе Миддендорф үҙ өлөшөн индерә. Таймырҙа Н.Н. Урванец топографик һәм геологик тикшеренеүҙәр үткәрә.
XX быуаттың утыҙынсы йылдарында ярымутрауҙың төньяҡ өлөшөн тикшереүгә Иван Папаниндың арҡаҙашы (фекерҙәше), сыуаш геодезисы поляр тикшереүсе Константин Петров үҙ өлөшөн индерә. Таймырҙа ул бер нисә йылғаны һәм ярымутрауҙарҙы асып, уларҙы картаға индерә. Уларға үҙ телендә уның атамалар бирә.
Әҙәбиәт
<div class="cx-template-editor-title" title="Оформление библиографических ссылок на книжные издания.">Книга <span id="автор" class="cx-template-editor-param-key">автор <span data-key="автор" title="Имя автора или список авторов. Внимание: инициалы отделяются от фамилии и друг от друга неразрывным пробелом. Пример: Петров А. Б." class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="автор" id="mwAX0-автор-" style="position: relative;">Штильмарк Ф. Р.  <span id="заглавие" class="cx-template-editor-param-key">заглавие <span data-key="заглавие" title="Заглавие книги целиком (без точки в конце)." class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="заглавие" id="mwAX0-заглавие-" style="position: relative;">Свидание с Таймыром   <span id="ссылка" class="cx-template-editor-param-key">ссылка <span data-key="ссылка" title="Ссылка на источник в интернете. Относится к полю заглавие." class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="ссылка" id="mwAX0-ссылка-" style="position: relative;"> http://search.rsl.ru/ru/record/01007629121    <span id="место" class="cx-template-editor-param-key">место <span data-key="место" title="Примеры: М., Л., К., М.—СПб., Париж, Berlin" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="место" id="mwAX0-место-" style="position: relative;">Красноярск   <span id="издательство" class="cx-template-editor-param-key">издательство <span data-key="издательство" title="Примеры: Наука, Oxford Press, АСТ (или просто АСТ — АСТ после | будет добавлено автоматически при сохранении статьи)" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="издательство" id="mwAX0-издательство-" style="position: relative;">Кн. изд-во  <span id="год" class="cx-template-editor-param-key">год <span data-key="год" title="Год издания. Пример: 2010" class="cx-template-editor-param-desc">  <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="год" id="mwAX0-год-" style="position: relative;">1979   <span id="страниц" class="cx-template-editor-param-key">страниц <span data-key="страниц" title="Общее количество страниц в источнике. При цитировании не рекомендуется (хотя и допустимо) указывать вместе с полем «страницы»." class="cx-template-editor-param-desc"> <div class="cx-template-editor-param-value" data-key="страниц" id="mwAX0-страниц-" style="position: relative;">160
Юлдашбаев Билал Хәмит улы
Юлдашбаев Билал Хәмит улы (2 март 1928 йыл — 13 апрель 2001 йыл) — тарихсы-этнополитолог, юғары мәктәп уҡытыусһы. Тарих фәндәре докторы (1974), профессор (1974).
Биографияһы
Ғүмеренең һуңғы көнөн 4 томлыҡ «Башҡортостандың милли дәүләт ҡоролошо (1917—1925 йылдар)» йыйынтығын төҙөп бөтөрөп, уны нәшриәткә әҙерләп ҡуйып,ҡаршылай. Башҡортостан, башҡорт халҡына быуаттарға етерлек мираҫын ҡалдыра.
Сыромятников Василий Степанович
Сыромятников Василий Степанович (14 август 1885 йыл — 20 март 1979 йыл) — рус совет рәссамы һәм педагог. Башҡортостанда профессиональ һынлы сәнғәткә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
Биографияһы
1916—1919 йылдарҙа — Өфө рәсем сәнғәтен һөйөүселәр йәмғиәтенең күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Революцион Рәсәй рәссамдары ассоциацияһының Өфө бүлексәһен ойоштороусыларының береһе. 1920 йыл—1946 йылдарҙа — Өфө художество музейының (М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы) ғилми хеҙмәткәре, унда башҡорт халыҡ биҙәү-ҡулланма сәнғәте өлгөләрен йыйыуға төп иғтибар итә.
Картиналары
Сыромятниковтың әҫәрҙәре М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һәм шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.
Дәүләт (Әбйәлил районы)
Тарихы
Дәүләт ауылына Нуғай даруғаһы Тамъян улусы Тупаҡ ауылы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауыл 1740 йылдан билдәле. Тупаҡ халҡының бер өлөшө айырым утар булып бүленеп сыҡҡан. 1810 йылда уның урынына 30 йортло үҙ аллы Дәүләт ауылы теркәлгән. Һуңынан 12 ғаилә Күсәр ауылына күсеп киткән. Ауыл тәүге төпләнеүсенең исеме менән аталған. Уның улдары — өлкәне Амангилде 1759 йылғы. Икенсеһе Кинйәғол (1769—1817), өсөнсөһө Күсәмеш (1772—1829), дүртенсеһе Исәмеш (1776—1819). Күсәмештең улы Хөсәйен, Әхмәтйәндең ейәне. Ауылдың икенсе исеме тәүге төпләнеүсенең улы Күсәмеш Дәүләтов исеменән алынған. Ауылда 3 типтәр — Солтанбай, Дәүләтбай, Шәфи Ғәликәевтар ғаиләһе булған.
Ошкотывис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Мамантовтың атлы рейды
Рейд
Уның менән көрәш өсөн ғыҙылдар командованиеһы М. М. Лашевич етәкселегендәге Эске фронтты(яҡынса 23 мең кеше, авиация, бронепоездар) ойоштора.
Рейдты баһалау
Рейдҡа Үҙенең "Рус болаһы очерктары"нда баш командующий генерал А. И. Деникин рейдҡа кире баһа бирә:
Генерал Мамантовтың полктары тоҡомло мал көтөүе, мануфактура һәм бакалея йөктәре, ашхана һәм сиркәү көмөшө кеүек ғәйәт ҙур табыш йыйып ҡайта. Хәрби частарыбыҙҙың фронтына сыҡҡас, генерал Мамантов радионан «тыуған Дон»ға сәләм еткерә һәм «Тыныс Дон»ға, «туғандарына һәм таныштарына… бай бүләктәр» алып ҡайтыу тураһында хәбәр итә. Артабан сиркәү кәрәк-яраҡтарына һәм ризаларға тиклем «бүләктәр» исемлеге бирелә. Әлеге радиограмма бөтә радиостанциялар тарафынан ҡабул ителә. Ул Баш командующий штабына билдәле булмауы мөмкин түгел. Әммә генерал Мамантовты вазифаһынан бушатып, судҡа биреү урынына ставка уны күрәләтә яҡлай…
Шәмсетдинова Римма Фәрит ҡыҙы
Биографияһы
Римма Фәрит ҡыҙы Шәмсетдинова 1957 йылдың 23 авгусында Өфө ҡалаһында тыуған. 1974—1994 йылдарҙа Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисы. 1997—2012 йылдарҙа Өфө яуаплылығы сикләнгән «Респект» йәмғиәтендә эшләй. Башҡорт АССР-ы әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә 1976 йылда Ҡарағалпаҡстан, 1978 йылда Яҡут АССР-ы, 1989 йылда Татарстан, 1981 йылда Сыуашстан, 1986 йылда Галле ҡалаһы сәхнәләрендә сығыш яһай. Донъяның 20 иле буйлап гастролдәрҙә була, нәзәкәтле башҡарыу манераһы һәм виртоуз әйләнештәре менән тамашасы һөйөүен яулай.
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө
Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы көнө (БМО-ның рәсми телдәрендә: Journée des Nations unies, 联合国日, United Nations Day, Día de las Naciones Unidas) — БМО-ның Генераль Ассамблеяһының 2-сесессияһы ҡарары буйынса (168-се резолюция) 1948 йылдан башлап йыл һайын 24 октябрҙә билдәләнә. Был көндө, 1945 йылда, БМО Уставы көсөнә инә.
Нойхаус-ам-Ренвег
Нойхаус-ам-Ренвег (Neuhaus am Rennweg) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 6601 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,69 км2. Диңгеҙ кимәленән 830 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98724 һәм автомобиль коды — SON.
Петербург заставаһы янында кордегардия
Тасуирламаһы
Кордегардия фасадтарының биҙәлеше рус классицизмы стилендә башҡарылған.
Джордж Баланчин
Биографияһы
1913 йылда Баланчивадзе балет разряды буйынса Император театр училищеһына (хәҙер — А. Я. Ваганова исемендәге ул Рус балеты академияһы) алына, унда Павел Гердт һәм Самуил Андриановта уҡый. Октябрь революцияһынан һуң мәктәп ваҡытлыса таратыла, уға йәшәү өсөн таперлыҡ (музыкант булып) менән аҡса эшләргә тура килә. Тиҙҙән мәктәпте ҡабаттан асалар (шулай булыуға ҡарамаҫтан, уны финанслау һиҙелерлек ҡыҫҡартыла) һәм Георгий балет дәрестәнә кире ҡайта. 1921 йылда дүрт ҡыҙ һәм һигеҙ егет мәктәпте тамамлай (улар араһында фәжиғәле һәләк булған Лидия Иванова ла була), Дәүләт опера һәм балет театрының кордебалетына ҡабул ителә Бер үк ваҡытта Петроград консерваторияһына уҡырға инә, унда фортепианола уйнарға, музыка теорияһына, контрапункт, композиция һәм гармонияға өйрәнә (уҡыуын 1923 йылда тамамлай).
Тиҙҙән Баланчин Рус балеты балетмейстеры булып китә һәм 1924—1929 йылдар дауамында (Дягилев вафат булғанға тиклем) туғыҙ ҙур балет һәм бер нисә айырым номер ҡуя. Тубығының етди йәрәхәте уға бейеүсе карьераһын дауам итергә мөмкинлек бирмәгәнлектән ул үҙен тулыһынса хореографияға арнай. Был осорҙағы постановкалары араһында М. Равелдең «Дитя и волшебство» опера-балеты бар (Монте-Карло, 1925).
Ғаиләһе
Тамара менән айырылған һуң тағы 4 тапҡыр өйләнә: Александра Даниловаға (1926—1933 йылдар, никах теркәлмәгән), Вера Зорина (1938—1946), Мария Толчиф (1946—1952), Танакиль Леклер (1952—1969).
Мария Элеонора Бранденбургская
Швеция королеваһы
1620 йылдың 25 ноябрендә Мария Элеонора Стокгольмда Швеция короле Густав II Адольфҡа кейәүгә сыға. 28 ноябрҙә Швеция королеваһына таж кейҙереү йолаһы үтә. Был никах бәхетле була. Густав Адольф үҙенең ҡатынын ярата, ҡатыны уны 8 мең кешелек ғәскәре башлығында Померанияға сыҡҡан сағында хәрби походта оҙата бара. Әммә швед короле үҙенең еңел уйлаусан ҡатынын ил менән идара итеүгә йәлеп итмәй. Королеваны үҙ һүҙле, бик үк интеллектуаль яҡтан һәләтле түгел һәм темпераментлы итеп һүрәтләйҙәр. Музыкаға, һынлы сәнғәткә һәм архитектураға булған һөйөүе тәләфләүҙәр менән сиктәш була һәм ҙур бурыстарға килтерә. Швецияның үҙендә урындағы ғәҙәттәргә ят булған байлыҡҡа әүәҫлеге һәм сит ил кешеләренә ҡарата күңеле ятыуы арҡаһында популярлыҡ менән файҙаланмай. Густав Адольф, «Төньяҡ арыҫланы» 1632 йылда Лютцен эргәһендәге алышта һәләк була.
Елисеев Игорь Александрович
Ижады
Игорь Александрович Елисеев - "Рукопись" альманахының баш мөхәррире. Был альманах Америкала, Европала, Африкала һәм Рәсәйҙеңкүп төбәктәрендә таратыла.
Гугушвили Виссарион Паатович
Гугушвили Виссарион Паатович (ბესარიონ პაატას ძე გუგუშვილი; 6 май 1945 йыл) — сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, 1991—1992 йылдарҙа Грузияның премьер-министры.
Биографияһы
1973 йылда н Грузин СССР-ы фәндәр Академияһының ижтимағи фәндәр өлкәһендә ғилми  мәғлүмәт  Үҙәгенең— тәүҙә иҡтисад бүлеге мөдире, һуңынан —  фәнни эштәр буйынса Үҙәктең директор урынбаҫары.
Евлампиева Вера Фёдоровна
Евлампиева Вера Фёдоровна (17 апрель 1880 йыл — 7 июнь 1970 йыл) — педагог, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1944).
Дәүләтша (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар (99 %).
Барсова Валерия Владимировна
Биографияһы
Беренсе булып йырсы тематик төҙөлөш программаларын үҫтерә башлай. Шулай итеп, уның «Вокал музыкаһына бейеүгә» арналған беренсе концерттарының береһе Союздар Йортоноң Колонналар залында була.
Любизар
Любизар — күп мәғәнәле төшөнсә.
Габриэль Гарсиа Маркес
Биография
Параллель рәүештә Гарсиа Маркес хикәйәләр һәм киносценарийҙар иҗад итеп, яҙыусылык менән дә шөғөлләнә. 1961 йылда уның «Полковникка бер кем дә яҙмай» (El coronel no tiene quien le escriba) повесы, 1966 йылда «Хәйерһеҙ сәғәт» (La mala hora) романы сыға. Ә бөтөн донъяға билдәле булыуҙы уға «Йөҙ йыл яңғыҙлыҡ» романы килтерә. (1967).
2010 йылдың көҙөндә Гарсиа маркестың 1944—2007 йылдарҙағы баҫылмаған сығыштарынан тупланма «Я здесь не для того, чтобы говорить речи» (Yo no vengo a decir un discurso) донъя күрә. .
2012 йыл Рәсәйҙә Гарсиа Маркес йылы тип билдәләнә, сөнки уның тыуыуына — 85, «Сто лет одиночества» романы беренсе тапҡыр баҫылғанға — 45, яҙыусы Нобель премияһы менән наградланыуға — 30, «Жить, чтобы рассказывать о жизни» тип аталған иҫтәлектәр китабы сығыуға 10 йыл тула.
Тюрина (Ноба ҡушылдығы)
Тюрина  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ноба йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Устюговск
Устюговск (Устюговский) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 9 кеше. Почта индексы — 453438, ОКАТО коды — 80215849002.
Койбыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иня йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әхмәҙиев Әлим Әхәт улы
Биографияһы
1989—1992 йылдарҙа — доцент, профессор.
Фәнни эшмәкәрлеге
300-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Ғилми тикшеренеүҙәренең төп өлкәһе — аграр социология, парламентаризм сәйәсәте социологияһы.
Сунь Аксельссон
Биографияһы
Яҙыусы бер нисә әҙәби премия ала. Ул бик күп шиғриәт фестивалдәрендә ҡатнаша — айырым алғанда, Рим, Лахти, Струг (Югославия) һәм Канада ҡалаларында.
Маслов Сергей Михайлович
Биографияһы
Сергей Михайлович Маслов 1912 йылдың 25 сентябрендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Бәләбәй районы Рассвет ауыл советы биләмәһендәге Дурасов ауылында тыуа. Рус.
Һуғыштан һуңғы осор
1956 йылдың ғинуарынан илдең Һауа һөжүменә ҡаршы ғәскәрҙәр штабының оператив идаралығы начальнигы һәм начальник урынбаҫары вазифаһын башҡара.
Уильям Шекспир
Биографияһы
Иртә йылдары
Уильям Шекспир Стратфорд-апон-Эйвон (Уорикшир графлығы) ҡалаһында 1564 йылда тыуа,  26 апрелдә суҡындырыла,  тыуған көнө аныҡ билдәле түгел. Риүәйәттә уның донъяға килеүе 23 апрель тип иҫәпләнә: тап ошо дата уның үлем көнө менән тап килеүе билдәле. Бынан тыш, 23 апрелдә Англияны ҡурсалаусы изге Георгий көнө билдәләнә,  ошо көнгә  бөйөк милли шағирҙың тыуған көнөн махсус тура килтерелеүе мөмкин. Шекспир фамилияһы инглиз теленән «Һөңгө менән ҡаҡшатыусы» тип тәржемә ителә.
Лондон һәм театр карьераһы
Шекспирҙың театр эштәрен ҡасан яҙа башлағанлығы һәм ҡасан Лондонға килгәнлеге аныҡ билдәле түгел, әммә беҙгә килеп еткән тәүге был хаҡта һөйләгән сығанаҡтар 1592 йылға ҡарай. Был йылда антрепренер Филип Хенслоу көндәлегендә Шекспирҙың тарихи хроникаһы «Генрих VI» телгә алына, ул. Хенслоуҙың «Роза» театрында бара. Шул уҡ йылда прозаик Роберт Гриндың һәм драматургтың үлгәндән һуң памфлеты баҫылып сыға, Грин асыу менән фамилияһын атамай мыҫҡыллап уны «сәхнә ҡаҡшатыусы» (shake-scene) тип атай. Грин Шекспирҙы юғары белемле яҙыусылар, Кристофер Марло, Томас Нэш, һәм үҙе, Грин һымаҡ («университет аҡылдары») менән тиңләшергә маташыуында ғәйепләй.
Биографтар Шекспир карьераһы 1580 йылдар уртаһынан алып  теләһә ҡайһы ваҡытында башлана  алған тип иҫәпләй. 1594 йылдан Шекспирҙың пьесалары «Лорд-камергер хеҙмәтселәре» труппаһы тарафынан ғына ҡуйыла. Был труппа составына Шекспир инә, ул 1594 йылда уның милектәшенә әүерелә. Труппа тиҙҙән Лондондың алдынғы театр коллективтарына инә. Королева Елизавета үлгәндән һуң 1603 йылда, труппа яңы хаким Яков Беренсенән король патенты ала һәм «Король хеҙмәтселәре» тип атала башлай.
Һуңғы йылдары һәм үлеме
1623 йыл алдынан сиркәүҙә Шекспирҙың яҙып ултырған ҡиәфәттә бюсы урынлаштырыла. Инглиз һәм латин телендәге эпитафиялар Шекспирҙы пилосс батшаһы Нестор, Сократ, Вергилий менән тиңләштерә. Бөтә донъяла Шекспирҙың  күп һыны ҡуйыла.
Стиле
Шекспир ҡулланған стандарт шиғри формаһы — биш стопа менән яҙылған аҡ шиғыр. Тәүге һәм һуңғы пьесаларының аҡ шиғыры күпкә айырыла. Тәүгеһе йыш ҡына матур, әммә, ҡағиҙә булараҡ, йә шиғри юл аҙағында һөйләм, йә мәғәнәүи өлөшө тулыһынса тамамлана, һәм был бер төрлөлөктө тыуҙыра. Шекспир традицион аҡ шиғырҙы үҙләштергәндән һуң, уны үҙгәртә башлай, ул шиғри юл аҙағында һөйләмде бүлә. Бындай алымды ҡулланыу шиғриәткә ҡеүәт, һәм «Юлий Цезарь» һәм «Гамлет» кеүек  пьесаларына һығылмалылыҡ бирә,. Мәҫәлән, Шекспир уны Гамлеттың тетрәндергес хистәрен тапшырыу өсөн ҡуллана («Гамлет», 5-се акт,  2-се күренеш, 4-8.).
Шекспир шиғри сәнғәтте театр постановкаларының практик деталдәрен аңлау менән берләштерә. Шул ваҡыттың бөтә драматургтары кеүек, Плутарх һәм Холинсхед кеүек сығанаҡтарҙан тарихтарҙы театрлаштыра. Әммә сығанаҡ үҙгәрешһеҙ ҡалмай; Шекспир аудитория алдында хикәйәләүҙең күп яҡлылығы асылһын өсөн иҫке сюжет линияларын үҙгәртә, яңыларын индерә. Шекспирҙың оҫталығы үҫеү менән, уның персонаждары асығыраҡ булып күренә һәм уларҙың телмәре  мөһим үҙенсәлеккә эйә була. Әммә һуңғы пьесалары тәүге осор ижадын хәтерләтә. Һуңғы осор романтик әҫәрҙәрендә ул театрҙың тормошҡа ашырлыҡ түгеллеген һыҙыҡ өҫтөнә алыр өсөн яһалма стилгә кире ҡайта.
Дине
Ҡайһы бер ғалимдар фекеренсә, Шекспирҙың ғаилә ағзалары католик була, шул ваҡытта католик дине тыйыу аҫтында булған. Шекспирҙың әсәһе, Мэри Арден, католик ғаиләһенән сыҡҡан. Шекспирҙың католик ғаиләһенән сығышы тураһында дәлилдәр Джон Шекспирҙың 1757 йылда йортоноң сарҙағында табылған васыятында әйтелә. Документтың төп нөсхәһе юғала, һәм ғалимдарҙың уның дөрөҫлөгө буйынса ҡараштары төрлөсә була. 1606 йылда Шекспирҙың ҡыҙы Сьюзендың Стратфордттағы пасхала булмауы исемлеккә эләгә. Ғалимдар Шекспирҙың пьесаларында католицизм ҡаршы булыуы һәм булмауы тураһында иҫбатлауҙар таба, әммә абсолют хәҡиҡәт аныҡ билдәләнмәгән.
Әлмәнкүл
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Уй йылғаһы ҡушылған урындан Ҡурған ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Себер дәүләт технология университеты
Тарихы
1990-сы йылдарҙа институт составына Юғары информатика колледжы индерелә, һәм 1994 йылда берләштерелгән уҡыу йортоноң исеме Красноярск дәүләт технология академияһы тип үҙгәртелә.
Увью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Трифонов Евгений Андреевич
Биографияһы
1937 йылда Мәскәү өлкәһенең Кратово ҡасабаһында йөрәк инфарктынан вафат булған. һәм Мәскәүҙәге Дон зыяратында ерләнгән.
Ижады
Трифонов Евгений Андреевич Бражнев псевдонимы аҫтында баҫыла. Уның тигән тәүге романы 1928 йылда баҫылып сыға. Үҙенең әҫәрҙәрен ул шулай уҡ исемле ростов журналында баҫтыра. Граждандар һуғышынан һуң бер нисә шиғырҙар, проза әҫәрҙәре һәм повестар йыйынтығын сығара. 1932 йылда романы баҫыла.
Артюшков Евгений Викторович
Артюшков Евгений Викторович (26 декабрь 1937 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, геолог, геофизик, О. Ю. Шмидт исемендәге премия лауреаты (1984).
Фәнни эшмәкәрлеге
Геологик һәм геофизик мәғлүмәттәрҙе синтезлау нигеҙендә ер ҡабығының тектоник хәрәкәттәренең бер нисә мөһим законлыҡтарын һәм физик механизмын асыҡлай.
Теләүкәй Олотимеров
Биографияһы
1735—1740 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында әүҙем ҡатнаша, был осор ихтилалдарҙың башынан алып аҙағына тиклем батша хөкүмәте ғәскәрҙәренә ҡаршы алыштарҙа һуғыша.
Анохин Пётр Федорович
Биографияһы
Т. Ленков бандаһы ағзалары тарафынан Витим трактының 33-се километрында үлтерелә. Ул хәҙерге Чита өлкәһе территорияһында ерләнгән. П. Ф. Анохин ҡәбере һаҡланмаған.
Дауыт (Башҡортостан)
Тарихы
Халыҡ малсылыҡ менән шөғөлләнгән. 180 кеше йәшәгән 25 йортта 150 ат, 100 һарыҡ, 80 һыйыр, 70 кәзә иҫәпләнгән. Темәс, Урал Устанды, Тайлаҡ йылғалары буйлап күсеп йөрөгәндәр. Һөрөнтө ерҙәре 28 дисәтинә генә була. 200 бот яҙғы иген сәскәндәр.
Күмәклектәр теорияһы
Төп төшөнсәләр
Берекмә һәм киҫелеште йыш ҡына күмәклектәр ғаиләһенә лә ҡулланалар, һәм  тип тамғалана һәм, ярашлы рәүештә, \mathfrak A ғаиләһенә ингән бөтә күмәклектәрҙең берекмәһен һәм ғаиләгә ингән бөтә күмәклектәрҙең киҫелешен төҙөйҙәр.
Черных Николай Андреевич
Черных Николай Андреевич (19 декабрь 1924 йыл — 30 октябрь 1982 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугире, уҡсылар полкы пулемётсыһы. Кесе лейтенант (1945). Советтар Союзы Геройы (1943).
Ув-Ю
Ув-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 671 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Абдулхаҡ (исем)
Абдулхаҡ — ир-ат исеме.
Атаһының исемендә
Мәжитов Нияз Абдулхаҡ улы (20 август 1933 йыл — 11 октябрь 2015 йыл) — тарихсы-ғалим, археолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының беренсе рәйесе (1995—2002), Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы советы рәйесе (2000—2009). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (2006) һәм 2006—2012 йылдарҙа уның вице-президенты. Тарих фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2013).
Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы
Сөләймәнов Хәбир Ғибәҙәт улы (17 декабрь 1980 йыл) — башҡорт спортсыһы, профессионал боксёр. Бөтә донъя бокс берлегенең алтын билбауын яулаусы һәм «WBO NABO вакант» титулын алыусы. Кикбоксинг буйынса донъя, бокс буйынса Нью-Йорк ҡалаһы чемпионы.
Биографияһы
Режиссёр Вилүрә Иҫәндәүләтова хәбәр итеүенсә, «Башҡортостан» киностудияһы Хәбир Сөләймәнов тураһында фильм төшөрөү өҫтөндә эшләй.
Бер туған (нәшриәт)
Бер туған — Германияла Әлиә Тайсина нигеҙләгән нәшриәт йорто. Шул уҡ исемдәге журнал.
Тарихы
Нәшриәттә Әлиә Тайсина тәржемәһендә немец телендә Ғабдулла Туҡайҙың «Шүрәле» әҫәре донъя күрә. Артабан башҡорт һәм татар әкиәттәре немец теләндә баҫтырыла. 2011 йылдың яҙында "Урал батыр" ҙың икенсе эшкәртелгән баҫмаһын немец телендә нәшер итәләр. Шулай уҡ "Аҡбуҙат" эпосы тәржемәһе әҙер. Нәшриәттә Шамил Ғимаевтың яңы төҫлө һүрәттәре менән биҙәрлән "Урал батыр" һәм "Аҡбуҙат" баҫмаларына әҙерләнә.
Чадый-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Убалы (Ҡурған өлкәһе)
Урамдары
Тораҡ пункттың урам селтәре бер урамдан тора (Әминев урамы).
Удж-Ю
Удж-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 729 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Әхтәмов Рөстәм Әнүәр улы
Ғаиләһе
Өйләнгән, ике ҡыҙы һәм улы бар.
Чангыль-Кы (Ватылька ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мария Луиза Гонзага
Биографияһы
1648 йылда Владислав үлгәндән һуң, король булып Ян Казимир һайлана. Мария Людовика уның ҡатыны булырға риза була. Дәүләт мәсьәләләрендә әҙ йышылған икенсе иренә уның йоғонтоһо ҙур була. Королева кенәз Любомирҙың магнат партияһына ҡаршы көрәштә уға ярҙам итә һәм иҫке король булыуға ҡарамаҫтан яңы король һайлауға ныҡый (rege vivente принцибы). Польша патриоттары уның дәүләт менән идара итеүенә кире ҡарашта була; Рудаевский уны «филгә атланған бәләкәй генә эфиоп» менән сағыштыра. Үҙенең балалары булмағанға күрә, һеңлеһенең ирен, герцог Энгиенскийҙы, йәки тәрбиәсеһенең ейәне, йәш герцог Лонгвильды артабанғы король итеп күрергә теләй.
Калидаса
Ижады
Калидаса ижадын классик санскрит әҙәбиәтенең һәм шиғриәтенең иң юғары өлгөләренә индерәләр. Ул башҡаларҙан стиль оҫталығы һәм ижад иреклеге менән айырыла: был уның кеше тәбиғәтенең ҡатмарлылығын тулы кимәлдә һәм бар байлығында һүрәтләүендә асыҡ күренә. Геройҙарҙың эске кисерештәрен теүәл тасуирлау үҙе ижад иткән заманды дөйөмләштереп күреү менән бергә килә. Шуға ла Калидаса әҫәрҙәренең персонаждары сағыу һәм үҙенсәлекле шәхестәр булып ҡына түгел, ә үҙенең бай мәҙәниәтенән һәм тәбиғәтенән айырылғыһыҙ булған һинд халҡының рухын бар тулылығында сағылдырыусылар ҙа булып күҙ алдына баҫа.
Ижад башланғыстары
Калидаса ижад иткән осорҙа әҙәбиәт ныҡлап донъяуиға әйләнә.
Званка (усадьба)
Званка — Г.Р. Державиндың усадьбаһы, уны йыш ҡына үҙенең шиғырҙарында маҡтаған, бында ғүмеренгең  аҙаҡҡы көндәрен үткәрә һәм бында вафат була. Новгород өлкәһе Чудово районының Трегубов ауылы биләмәһендә, Волхов йылғаһы яры буйында, Сосницкая пристанынан өҫтәрәк, Дыменка йылғаһы тамағында   урынлаша. Званка усадьбаһы — мәҙәни мираҫ объекты.
Боливия музыкаһы
Индей музыкаһы
Колумбҡа тиклемге осор музыка ҡоралдары (ҡамыштан яһалған , пинкильо һәм кена флейталары) киң таралған. Тынлы музыка ҡоралдарының 20-нән ашыу төрө бар. Һуҡма ҡоралдарҙан барабандар (, путука, ҙур уанкара (wankara) бар. Индей музыкаһында ҡыллы инструменттар барлыҡҡа килеүенә испандар сәбәпсе булған.
Ҡала музыкаһы
1933—1934 йылда Ла-Пастың «Ла семана графика» (La Semana Gráfica) гәзите 68 музыкаль әҫәр нотаһын баҫтырып сығара, шуның 47-һе Боливия композиторҙары тарафынан яҙылған була. Музыкала фокстроттар, румбалар, мексикан  һәм аргентин тангоһы өҫтөнлөк итә.
Әләнейәнғол Ҡотлоғужин
Биографияһы
1737 йылдың июнендә Себер даруғаһы башҡорттары ихтилалсыларының отрядтарын етәкләй.
1740 йылдың 1 апрелендә Ҡоҙаш Рахманғолов һәм Зәйсән Ҡарабашев етәкселегендәге «тоғро» башҡорттар Әләнейәнғол Ҡотлоғужиндың отрядын тар-мар итә, ә Әләнейәнғол үҙе әсиргә эләгә һәм Ырымбур комиссияһы начальнигы кенәз В. А. Урусов ставкаһына ебәрелә. Бында Әләнейәнғол Ҡотлоғужин ашауҙан баш тарта һәм аслыҡтан интегеп вафат була.
Уип
Уип — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының һул ярына тамағынан 523 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Лук-Юган
Лук-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пим йылғаһының уң ярына тамағынан 334 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аннемари Мозер-Прёль
4 тапҡыр Донъя чемпионы (1972 йыл, 1978 йыл — комбинацияла, 1974 йыл, 1978 йыл — тиҙ йөрөшлө төшөүҙә).
Калинин Геннадий Павлович
Биографияһы
Ул Мәскәүҙә Чайковский урамы, 28/35 һәм Ҙур Дорогомиловка урамындағы 14-се йортта йәшәгән. 1975 йылдың 2 ғинуарында вафат була. Донской зыяратында ерләнгән site3
Ҡаңлы (Кушнаренко районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чангыль-Кы (Худосей ҡушылдығы)
Чангыль-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Худосей йылғаһының уң ярына тамағынан 304 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Немыльня (йылға)
Немыльня (Нямыльня, Немильня) — көнсығыш Европалағы йылға. Ике дәүләт — Беларусь һәм Украина биләмәләренән, тәүгеһенең Гомель, икенсеһенең — Чернигов өлкәһе аша көньяҡ йүнәлештә аға. Сож йылғаһының уң ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 37 километр.
Пестан-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡырғыҙстан гимны
Рус тексы
Извечно народ наш для дружбы открыт, Единство и дружбу он в сердце хранит. Земля Киргизстана, родная страна Лучами согласия озарена.
Гимнды ҡулланыу тәртибе
Ҡырғыҙстандың дәүләт гимны — музыкаль-шиғри әҫәр, ул раҫланған музыкаль редакцияға һәм текстҡа ярашлы башҡарылырға тейеш. Оркестр, хор, оркестр-хор йәки башҡа вокаль һәм инструменталь вариантта башҡарыла ала. Шул уҡ ваҡытта тауыш һәм видеояҙма саралары, шулай уҡ теле- һәм радиотрансляция саралары ҡулланыла ала. Вокаль һәм вокаль-инструменталь башҡарыу осраҡтарында Ҡырғыҙстан гимны тулыһынса башҡарыла, ә инструменттар менән өлөшләтә башҡарыу рөхсәт ителә.
Зөбәржәт (исем)
Этимологияһы
Зөбәржәт башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән ҡатын-ҡыҙ исеме. Зәңгәр төҫтәге аҫыл таш исеменән алынған. Мәғәнәһе аҫыл таштай ҡиммәтле, ҡәҙерле тигәнде аңлата.
Ғүмәрский Хәким Хәсән улы
Ҡаҙаныштары
«Төмән нефть компанияһы» акционер йәмғиәтенең беренсе вице-президенты (1997—?). «Нижневартовскнефть» Кесе акционер йәмғиәтенең экс-генераль директоры. (РМНТК «Нефтеотдача») Нефтеотдача «Рәсәй тармаҡ-ара фәнни-техник комплексы» ғилми-технологик компанияһы президенты, ул РФ Хөкүмәтенең 1994 йылдың 6 июлендәге 790 N һанлы Ҡарарына ярашлы ойошторола.
Лульх-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уип-Ю
Уип-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мезень йылғаһының уң ярына тамағынан 476 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Васильев Петр Клавдиевич
Биографияһы
1961—1964 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт иткән. Запасҡа ҡайтҡас, 1966—1969 йылдарҙа Өфө нефть институтында уҡый.
1995 йылдан 2005 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы Нефтекама нефть промыслалары ҡорамалдары заводы директоры.
Пильня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Балыҡлы (күл)
Балыҡлы күленең бөгөнгөһө
2014 йылда «2014 — 2016 йылдарҙа Баймаҡ районында бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттарын үҫтереү» муниципаль программаһына ярашлы ошо яҡтар кешеһе Исмәғил Әхмәтов исемле уҙаман крәҫтиән (фермер) хужалығын асырға тәүәккәлләй, бының өсөн дәүләттән 300 мең һумлыҡ ярҙам алып һәм үҙенең 500 мең аҡсаһын ҡушып, Күсей ауыл биләмәһенә ҡараған Балыҡлы, Әптекәй, Үләнде күлдәрен ҡуртымға ала. Силәбе, Ырымбур өлкәләрендәге һыу һәм балыҡсылыҡ хужалыҡтары менән килешеү төҙөй. Эште башлар алдынан күл сүп-сарҙан таҙартыла, ҡый һалыу өсөн махсус һауыттар урынлаштырыла, ял итеү өсөн беседкалар ҡуйыла. 1 тонна карп селбәрәһе һатып алына, улар менән бер рәттән күлдәргә бер нисә алтын төҫтәге япон карпы эләгә, бынан тыш һаҙан балығы, 300 мең пелядь, ҡара балыҡ, аҡ амур, киң селбәрәләрен ебәрә.
Васюк Григорий Иванович
Биографияһы
1955 - 1958 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, лаборатория технигы, өлкән техник, инженер констуктор булып эшләгән. Эшендә уңыштар ҡаҙанып, ул тиҙ үк коллективта абруй яулай һәм 1967 йылдан Өфө агрегат етештереү берекмәһендә төрлө вазифалар биләй.
Васютин Иван Федорович
Васютин Иван Федорович - (18 февраль 1945) - совет һәм хужалыҡ эшмәкәре, «Белорет механизацияланған төҙөлөш ҡорамалдары заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры, Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте - украин.
Биографияһы
1983-1992 йылдарҙа Белорет ҡалаһында трактор рессорҙары һәм пружиналар заводы директоры, ҡала халыҡ депутаттары Советы рәйесе.
1999 йылдан - Башҡортостандың Белорет ҡалаһы 77-се Металлург һайлау округы буйынсаБашҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана
Йосопов Әлим Данил улы
Телевидениела карьераһы
1994 йылда Йосопов НТВ телеканалына Мәғлүмәт хеҙмәте хәбәрсеһе вазифаһына килә. Был телеаналдың «Бөгөн» һәм «Йомғаҡтар» программалары өсөн эшләй. Илдәге сәйәси тормош тураһында авторлыҡ эссе яһай, президент пулаһында эшләй. Күпмелер ваҡыт шулай уҡ беренсе урыҫ-чечен һуғышында эшләй.
2011—2012 йылдарҙа — ОГТРК «Ямал-Регион» баш мөхәррире. 2012 йылдың июлендә биләгән вазифаһынан китә.
Мусхелишвили Николай Львович
Мусхелишвили Николай Львович (8 март 1945 йыл) — СССР һәм Рәсәй психологы, биолог һәм теолог. Биология фәндәре кандидаты, психология фәндәре докторы, профессор.
Биографияһы
Фәнни-теоретик «Религиоведение» журналының редакция коллегияһы ағзаһы.
Флагстафф (Аризона)
Тарих
1876 йылда ҡалала беренсе даими тораҡ барлыҡҡа килгән..
1894 йылда Массачусетс астрономы Лоуэлл Персиваль Э. Э. Дугласты яңы обсерватория өсөн урын эҙләтергә яллай. Дуглас ҡалҡыулыҡта Обсерватория Лоуэлл обсерваторияһы өсөн иң яҡшы, уңайлы урынды һайлаған. Ике йылдан һуң 610 мм Кларк телескопы ҡуйылған. 1930 йылда ошо телескоп ярҙамында Плутон планетаһы асыла.1955 йылда АҠШ Хәрби-диңгеҙенең обсерваторияһы Флагстафф АҠШ хәрби-диңгеҙ обсерваторияһын булдыра, ул 1978 йылда Плутондың юлдашын — Харонды таба.
Мангейм
Мәҙәниәт
XVIII быуатбыуатта ҡалала Гете, Шиллер һәм Моцарт ҡунаҡта була. 1782 йылдың ғинуарында ҡала театрында Шиллерҙың «Юлбаҫарҙар» драмаһының пермьераһы була, Шиллерға ул уңыш килтерә.
Академик музыкала Мангейм мәктәбе, тип аталған хәрәкәт бар, шул иҫәптән Мангейм капеллаһы (симфоник оркестры — XVIII быуат уртаһында Европалағы иң яҡшы оркестр). Был мәктәп барокко стиленән Вена мәктәбенең (Гайдн, Моцарт, Бетховен) классицизм стиленә күсеү сраһы була. . Мангеймский оркестры етәксеһе булып Ян Стамиц — билдәле композитор, дирижер һәм скрипкасы торған. Ул мәктәптең сағыу вәкилдәр булып Мангейм, композиторҙары менән бер рәттән уның өлкән улы К. Стамиц, Х. Каннабих, Ф. К. Рихтер, А Фильц тора.
Понгатывис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Христианлыҡ
Христианлыҡтың барлыҡҡа килеүе
Хәҙерге заманда христианлыҡтың Европанан ситтә таралыуы колониаль экспансия һәм миссионерҙар эшмәкәрлеге менән бәйле.
Әрмәнстанды христианлаштырыу
Әрмән сиркәүенә I быуатта Әрмәнстанда христиан динен таратҡан Иисус Христос уҡыусылары Фаддей менән Варфоломей нигеҙ һала.
Сиркәү айырымланыуы (формаль 1054 йылда)
1054 йылғы Бөйөк схизманың сәбәбе- Көньяҡ Италиялағы ерҙәр өсөн бәхәс, улар формаль Византияның ерҙәре була. Унда грек сиркәү йолалары ҡыҫырыҡлап сығарыла һәм онотола икәнен белеп ҡалғас, Константинополь патриархы Михаил Керуларий Константинополдәге бөтә латин йолалары үтәлгән ҡорамдарҙы ла ябырға ҡушҡан. Бер үк ваҡытта ул Римдан үҙен Бөтә донъя партиархы итеп таныуҙы талап итә. Рим папаһы Лев IX был талапты кире ҡаҡҡан һәм бер аҙҙан үлеп киткән. Шул ваҡыттараҡ Константинополгә кардинал Гумберт етәкселегендәге папа илселәре килә. Хәтере ҡалған патриарх уларҙы ҡабул итмәй, тик латин йолаларын фашлаған яҙмалар ғына бирә. Гумберт, үҙ сиратында, патриархты бер нисә мөртәтлектә (ересь) ғәйепләй, ә 1054 йылдың 16 июлендә үҙ белдеге менән патриархҡа һәм уның артынан барыусыларға ләғнәт (анафема) уҡый. Михаил Керуларий Собор ҡарары менән яуап бирә (867 йылда Константинополь патриархы Фотий ташлаған ғәйепте ҡабатлай) һәм бөтә илселәргә лә ләғнәт уҡый. Шулай итеп, был сираттағы схизма була, уны Көнсығыш менән Көнбайыш араһындағы бүленеш, айырылышыу тип шунда уҡ танымағандар. Ысынында иһә сиркәүҙәр айырымланыуы бик оҙаҡ процесс булған, ул дүрт быуат ваҡытты алған (IX—XII быуаттар), ә уның сәбәбе экклезиологик традицияларҙа (мистик һәм каноник) айырмалар күбәйеүҙә тип иҫәпләнә.
Христианлыҡты тәнҡитләү
(әлегә яҙылмаған)
Христиан конфессиялары һәм тәғлимәттәре
Беҙҙең көндәрҙә христианлыҡта түбәндәге йүнәлештәр бар:
Ялыҡ бей
Биографияһы
Ялыҡ бейҙең Өлкөн ҡатынынан Ҡармасан һәм Сәрмәсән исемле улдары тыуған. Ҡармасан мәргән уҡсы була, атаһының ихтыяры буйынса аҡһаҡал Ҡара абыҙҙың ҡыҙы Айбикәне кәләш итеп ала. Кесе улына атаһы Бурнаҡтың ҡустыһы хөрмәтенә Сәрмәсән тип ҡушалар. Сәрмәсән яугир була, шулай уҡ йырлаған һәм ҡурайҙа оҫта уйнаған.
Монгол түрәһе Мәңкү үҙенең баҫмаһын (фарманын) ебәргәс, Ялыҡ бей мин үҙем бей һәм аҡһаҡла тип уны кире ҡайтара. Монгол түрәһе яугирҙәр йыйып Ағиҙел йылғаһы буйына яу менән килгәс, Ялыҡ бей Мәңкүне уҡтан атып үлтерә.
Христолюбово
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Дилмөхәмәтов Рәмил Хөрмәт улы
Биографияһы
2010-2013 йылдарҙа - Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары, 2014-2017 йылдарҙа - Башҡортостан Республикаһы Башлығы хакимиәте етәксеһе урынбаҫары, 2017 йылдан әлегә тиклем - «Башкирдортранспроект» дәүләт унитар предприятиеһы директоры.
Алжир (ҡала)
Хәҙерге ваҡытта яр буйлап һуҙылған ҡала, ҡаланың боронғо өлөшө текә ҡалҡыулыҡҡа урынлашҡан, түбәһендәге цитадель — диңгеҙ кимәленән 140 метр самаһы бейеклектә. Цитадель һәм ике причал өсмөйөш барлыҡҡа килтерә.
Халҡы
Этник составы:
Өфө мебель комбинаты
Артабанғы үҫеш тарихы
1932—1934 йылдан алып эшләй башлаған Өфө фанера-мебель комбинатынан 1966 йылда Өфө мебель фабрикаһы бүленеп сыға. Был фабрика нигеҙендә 1971 йылда «Башҡортостан» мебель фирмаһы ойошторола. Фирма 1986 йылға тиклем ғәмәлдә эшләй, ә 1986 йылда «Башлеспром» производство берекмәһе тип үҙгәртелә. Уның составына Өфө мебель комбинаты инә. 1972—1973 йылдарҙа фабрикала елем-фанера һәм машина менән икенсе ҡат эшкәртеү цехтары реконструкциялана, уларҙа автомалы ағым һыҙыҡтары яһала, ә 1992 йылда мебель деталдарын ультрафиолет менән киптереүсе автоматлы ағым һыҙыҡтар барлыҡҡа килә. 1994 йылда комбинат «Башмебель» акционерҙар берләшмәһе тип үҙгәртелә.
Билефельд
Географияһы
Ҡалала 330 мең самаһы кеше, ҡала 10 округҡа бүленә.
Уровна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Йыйын
Миҙгел байрамдары
Миҙгел байрамдарынан тыш, башҡорттарҙың ижтимағи тормошонда борон-борондан йыйындар мөһим роль уйнаған. Ауыл (ара, кесе ырыу, аймаҡ) кимәлендә генә үткәреләме, ырыу, ҡәбилә, дөйөм халыҡ вәкилдәре кимәлендә ойоштороламы, улар башҡорт йәмғиәтендә һәр мөһим эште, килеп тыуған мәсьәләне (яу сабыу, яу ҡайтарыу, ханға, батшаға, башҡа хакимдарға вәкил, ғарызнамә һ. б. ебәреүҙе) хәл иткәндә, уртаҡ фекер, ҡараш, ҡарарға, артабан бер төптән ҡуҙғалып, килешеп эшләү өсөн, йыйын йыйыр булғандар.
Красноярск
Транспорты
Красноярск — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Гәүһәр
Гәүһәр — ҡатын-ҡыҙҙар исеме. Гәүһәр, Гәүһәриә — башҡорттарҙа, башҡа төрки халыҡтарҙа, мосолмандарҙа таралған ҡатын-ҡыҙ исемдәре.
Кәримова Зәйнәб Хәбибулла ҡыҙы
Биографияһы
Зәйнәб Хәбибулла ҡыҙы Кәримова 1909 йылдың 22 февралендә Өфө губернаһы Аллағыуат ауылында (һуңғараҡ Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ районы), крәҫтиән ғаиләһендә тыуа.
Гилгәмеш эпосы
«Эпос»ты табыу тарихы
Табличкаларҙың шартлы тамғалар-шифрҙар менән яҙылған тексын хәҙерге яҙыу системаһына һалып уҡыуын (дешифровка) дауам итеп, Смит был ташҡын тураһындағы яҙманы вавилонлылар «Гилгәмеш хаҡында хикәйәт» тип атаған ниндәйҙер ҙур поэманың бер өлөшө икәнен аңлай. Күсереп яҙыусылар раҫлауынса, «Хикәйәттәр» һәр ҡайһыһы 300 юллыҡ 12 йырҙан торған. Тиҙҙән ул, бер нисә табличка етмәгәнен һәм хикәйәнең бер өлөшө юҡлығын аңлай. 1873 йылда ойошторған экспедицияһы һөҙөмтәһендә ул тағы 384 табличканы, һәм шулар араһында «Эпос»тың етмәгән өлөшөн дә тапҡан.
XX быуаттың башында һәм уртаһында «Эпос»тың төрлө телдәрҙә яҙылған фрагменттарынан торған бер нисә табличка табыла.
«Ниневия» фаразы
Был версия атамаһын табылдыҡтың урынынан алды. Ҡайһы берҙә уны шулай уҡ «ассирийский» тип тә атайҙар. Был версия өсөн тикшеренеүселәр 4 исемлек төркөмөн күрһәтә.
Тәүҙә «ниневий» фаразы XI йыр менән тамамланған, уның аҙағы поэманың йомғаҡлауы булған. Әммә һуңыраҡ уға механик рәүештә алдараҡ ижад ителгән XII йырҙы ҡушҡандар. Ул «Гилгәмеш һәм Ер аҫты донъяһы» тигән шумер поэмаһының аккад теленә һүҙмә-һүҙ тәржемәһе булып тора.
«Эпос»ты тикшереү һәм уның тәржемәләре
"Эпос"ты өйрәнеүгә нигеҙҙе Джордж Смит, "Эпос"тың тәүге асыусыһы һалған. «Эпос» иң тәүҙә шумер телендә Урукта ижад ителгән тип ошо ғалим тәүге тапҡыр әйткән. 1884—1891 йылдарҙа "Эпос"тың ул ваҡытҡа билдәле булған бөтә фрагменттарын америка тикшеренеүсеһе Пауль Хаупт баҫтырып сығара.
Деев Александр Тимофеевич
Деев Александр Тимофеевич (27 ноябрь 1918 йыл — 22 декабрь 1992 йыл) — хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1943 йылдан СССР-ҙың судно эшләүсеһе, 1959—1977 йылдарҙа судно эшләүсе заводтар директоры. КПСС-тың XXIV һәм XXV съездары делегаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Яманйылға (Свердловск өлкәһе)
Халыҡ һаны
2002 йылда үткәрелгән Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса ауылда 141 кеше йәшәгән.
Гилгәмеш эпосы
«Эпос»тың мәҙәни йоғонтоһо
«Гилгәмеш хаҡында эпос»ты йыш ҡына психоаналитик, неомифологик һәм бер нисә башҡа мәктәп вәкилдәре үҙҙәренең теоретик төҙөлмәләрендә файҙаланып, сағыштырыу материалы сифатында йәлеп итәләр. Атап әйткәндә, героик эпостың килеп сығыуы һәм үҫеше мәсьәләләрен өйрәнеүсе инглиз тикшеренеүсеһе Баура һәм совет әҙәбиәт белгесе Мелетинский Елеазар Моисеевич «Эпос»ты үҙҙәренең теоретик төҙөлмәләре иллюстрацияһы сифатында файҙаланғандар.
Кесе Одинека
Кесе Одинека — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Изылы йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һынлы сәнғәт һәм халыҡ ижады
Башҡа халыҡтар фольклоры мотивтары
Мари мифтары һәм йолалары сюжеттарына, шулай уҡ «Верёвочка» мари бейеүенә Г. Г. Калитовтың эштәре арналған, ул шулай уҡ «Мари йолалары» (1994—2002) автолитографиялар серияһы, «Мари мифологияһы персонаждары» (2015—2017) линогравюралары авторы. 2011 йылда уның етәкселегендә «Кандыра» этнофутуристик арт-проекты тормошҡа ашырыла, унда проектта ҡатнашыусылар йәштәр араһында популяр сәнғәт төрҙәрен (боди­арт, видео, хэппининг и перформанс) файҙалана.
«Киевты обороналаған өсөн» миҙалы
«Киевты обороналаған өсөн» миҙалы — СССР дәүләт наградаһы. 1961 йылдың 21 июнендәге СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән булдырыла. Миҙал проекты авторы — рәссам В. Н. Атлантов.
Миҙалдың тасуирламаһы
Миҙалдың өҫкө өлөшөндә түңәрәк буйлап — «ЗА ОБОРОНУ КИЕВА» яҙыуы.
Аҫҡы өлөшөндә түңәрәк буйлап — лавр веногы, ботаҡтарҙың остарында — биш осло йондоҙ төшөрөлгән таҫма. Миҙалдың алғы яғы ҡабарынҡы итеп ҡаймаланған.
Ҡуянай
Ауыл аша Р-317 трассаһы, урындағы әһәмиәткә эйә булған Туғыҙлы ауылынан Вәкийәр ауылына барған юл үтә.
Тарихы
24) Ҡыйғы районында:
Часелька
Часелька — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ТАЗ/555 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 295 км.
Оло баҙар мәсете
Оло баҙар мәсете (Böyük Bazar məscidi) — Ләнкәран ҡалаһындағы мәсет, Әзербайжан. Әзербайжан Республикаһы министрҙар кабинетыбойороғо менән 2001 йылдың 2 авгусында мәсет урындағы әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт архитектура ҡомартҡыһы (инв № 4805) булараҡ дәүләт һаҡлауы аҫтына алына.
Башҡортлоҡ
Ысынлап та, башҡорт булыу — ул башҡортса һөйләшеү генә түгел, ә башҡортлоғоңдо тойоу.
Рязань юғары хәрби элемтә команда училищеһы
Юғары наградаларға лайыҡ булған тамамлаусылар
300-ҙән ашыу тәрбиәләнеүсе Афғанстан менән Чечня һынауын үтте, күптәре Чернобыль АЭС-ында авария эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашты. Улар араһында — Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры Геннадий Пушкин (Афғанстанда һәләк була), Рәсәй Федерацияһы Геройы исеменә лайыҡ булған Олег Ильин (Чечняла һәләк була), Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры Александр Крамаренко (Афғанстанда һәләк була)
Яйыҡбаев Камил Яҡшыгилде улы
Биографияһы
2004 йылдың 16 июлендә мәрхүм була. Белорет ҡалаһында ерләнә.
Баҡал руднигы
Баҡал мәғдән ятҡылыҡтарының әһәмиәте
Баҡал мәғдәне, составында көкөрт һәм фосфор минималь дәрәжәлә булыуы, шулай уҡ иретеү өсөн юғары температура талап итмәгәнлеге арҡаһында бөтә донъяға билдәле. Әлегә тиклем уның килеп сығышы буйынса берҙәм фәнни фекер юҡ. Төрлө осорҙарҙа Боланды йылғаһы ярҙары геологияның танылған шәхестәрен — П. Барбот-де-Марни, В. Гофман, Р. Мурчисон, И. Мушкетов, Ф. Чернышевты үҙенә тартты. Был ерҙәргә атаҡлы академик-сәйәхәтселәр П. Паллас һәм И. Лепехин да килгән. 1891 йылда Чикагола үткән халыҡ-ара күргәҙмәлә Баҡал рудниктарының инженер Эрн төҙөгән геологик тасуирламаһы килеүселәрҙең иғтибарын йәлеп иткән.
Туризм
Баҡал рудниктарына Силәбенән М5 трассаһы буйлап барырға мөмкин. Мейәс, Златоуст (Алтынтамаҡ), Һатҡыны уҙғас, Баҡал руднигы етештереүенән тороп ҡалған өйөмдәре һәм карьерҙары менән уратылып алынған Еркүскән ҡасабаһына боролабыҙ. Сидеритовый руднигына етер өсөн, арыраҡ, Рудничный ҡасабаһына, боролор кәрәк. Яңы Баҡал руднигына Баҡал ҡалаһының көньяҡ-көнбайыш сигенән барып етергә мөмкин.
Садиҡ (исем)
Садиҡ — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Садиҡ исеме бар.
Чатыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Эльдышев Эрдни Антонович
Библиография
Ҡалмыҡ телендә «Һайланма әҫәрҙәре» 2 томда
Ҡарағужаҡ бей Мөшәүәли
Ҡарағужаҡтың нәҫел-нәсәбе бөгөн Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районының Яҡшымбәт, Яңы Юл (Яңы Яҡшымбәт), Ҡунаҡбай ауылдарында йәшәй.
Хәмиҙуллин Әҡсән Абдрахман улы
Биографияһы
Әҡсән Абдрахман улы Хәмиҙуллин 1928 йылдың 17 декабрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ кантоны Смаҡай ауылында тыуған.
2000 йылдың 27 декабрендә Ишембай ҡалаһында вафат була.
Кесе Корчуган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чебат-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :