cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Самоа
Этимология
Ил атамаһының килеп сығышы аныҡ ҡына билдәле түгел. Уның килеп сығышына ҡағылышлы бер нисә версия бар. «Самоа» һүҙе Sa-ia-Moa һүҙенең ҡыҫҡартылған формаһы булып тора, был һүҙ самоа теленән «Моа өсөн изге» тип тәржемә ителәhttps://web.archive.org/web/20080413055007/http://www.janesoceania.com/samoa_origin/.
Полинезия мәҙәниәте
Самоа утрауҙары полинезия мәҙәниәтенең формалашыуы үҙәктәренең береһе була. Нәҡ Самоанан Үҙәк һәм Көнсығыш Тымыҡ океандың утрауҙары һәм атоллдары үҙләштерелә.
Административ ҡоролошо
Округтың административ үҙәге булған ауыл округ эштәрен башҡара, ҡарарҙарын башҡа округтарҙың үҙәктәре менән яраштыра.
Уҫылы (Ҡуғанаҡ ҡушылдығы)
Уҫылы  (Услы) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡуғанаҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Каролина-инн
1993 йылдан 2007 йылға тиклем АҠШ-тың иң эре ҡунаҡхана компанияларының береһе DoubleTree идаралығы аҫтында булған.
Кесе Ҡаҙаҡбай
Кесе Ҡаҙаҡбай (Малая Казакбаева, башҡортса халыҡ исеме Көпсөн) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы ауыл. Хәлит ауыл биләмәһе составына керә.
Танау
Хайуандарҙың танауы
Һөйрәлеүсе хайуандарҙың танау ҡыуышлығы күпкә ҙурыраҡ, ә хоандары ярайһы уҡ тәрәнерәк урынлашҡан. Крокодилдарҙа ул айырыуса оҙон, был уға өлөшләтә һыу аҫтында тын алырға мөмкинлек бирә. Һөйрәлеүселәр ҙең танау ҡыуышлығы өс компонентҡа бүленә: алғы (вестибула), төп еҫ һиҙеү камераһы һәм йотҡолоҡ өҫтө. Еҫ һиҙеү ҡыуышлығы тейешле эпителий менән теҙелгән һәм рецептор өҫтөнөң майҙанын арттырыусы бер нисә танау ҡабығы бар. Вомероназаль ағза кеҫәркеләрҙә һәм йыландарҙа яҡшы үҫешкән; уларҙа ул танау ҡыуышлығы менән бәйләнешкә инмәй һәм туранан-тура ауыҙға асыла. Гөбөргәйелдәрҙә, киреһенсә, бәләкәйерәк һәм танау менән тәүге бәйләнешен һаҡлай, ә өлкән крокодилдарҙа, ғөмүмән, юҡ.
Кешенең танауы
Кешенең танауының тышы, башҡа һөтимәрҙәрҙән, шул иҫәптән приматтарҙан айырмалы рәүештә, алға табан бара, ә танау тишектәре аҫҡа борола, шуға ла тын алған һауа горизонталь рәүештә артҡа түгел, ә вертикаль рәүештә өҫкә йүнәлә. Танау тишектарендә вибрисса тиган йөндәр үҫә, артығыраҡ үҫеү менән, косметик маҡсаттарҙа, ҡайһы берәүҙәр, кәрәк булмаһа ла, уларҙы ҡырҡа йәки йолка.
Танауҙың төрҙәре һәм формалары
Медицина һәм дөйөм әҙәбиәттә, шул иҫәптән нәфис әҙәбиәттә, арҡаһының ҡабырға яғына һәм япраҡтарының формаһына ҡарап танауҙарҙың бер нисә төрө киң таралған :
Танау билгеһе
Танау билгеһе («назион» нөктәһенән оҙонлоғоноң киңлегенә ҡарата процент мөнәсәбәте) төркөмдәр буйынса 40-тан 110-ға тиклем етә, шәхси осраҡта ул тағы ла киңерәк. Танау күрһәткесе өсөн түбәндәге рубрикация алынған:
Лепториния йышыраҡ эскимостарҙа, европа төркөмөндә осрай; киң танаулылыҡ негрҙарға, малайзиялалырға, Африка пигмейҙарында, австралиялыларға, тасманиецтарға хас. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың танауҙары ирҙәрҙекенә ҡарағанда бәләкәй, әммә киңерәк була.
Һиҙеү системаһы
.
Таҡталым
Тарихы
1937 йылда төҙөлөүсе Силәбе — Каменск-Уральский тимер юлында (Хәлит ауылынан 2 км алыҫлыҡта) Таҡталым тимер юл станцияһына нигеҙ һалына. Халыҡ һаны артыу менән ул айырым аулға тиклем ҙурая.
Сафин Хажи Сафа улы
Биографияһы
Сафин Хажи Сафа улы 1910 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ғафури районы Ибраһим ауылында тыуа. 1941 йылда Ғафури район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкында сапер-шартлатыусы булып хеҙмәт итә.
Румянцева Надежда Васильевна
Румянцева Надежда Васильевна (9 сентябрь 1930 йыл, Смоленск өлкәһе Гжатский районы Потапово ауылы — 8 апрель 2008 йыл, Мәскәү) — СССР һәм Рәсәй актрисаһы. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1991).
Тбилиси ваҡиғалары (1989)
«Тбилиси ваҡиғалары» йәки «9 апреле фажиғәһе» (9 აპრილის ტრაგედია) — Тбилисиҙа Грузия ССР-ы Хөкүмәте йорто янындағы оппозицион митингыны ҡыуып таратыу буйынса махсус операция, уны 1989 йылдың 9 апрелендә СССР Эске эштәр министрлығы һәм Совет армияһы көстәре башҡара. Баш күтәреүселәрҙең ғәмәлдәре һәм Тбилиси Эске эштәр министрлығы яғынан операция саботажы арҡаһында 21 кешенең һәләк булыуына һәм 290 кеше йәрәхәтләнеүенә килтерә.
Тәүшарттар
Митингыла президент һәм АҠШ Конгресы исеменә мөрәжәғәтнамә уҡып ишеттерелә һәм хуплана: «1. БМО ултырыштарының береһен Суверен Грузия көнөнә бағышлау — 26 май. 2. 1921 йылдың 25 февраль көнөн Рәсәй большевистик көстәре тарафынан Грузияны оккупациялау көнө тип танырға. 3. Грузияға СССР составынан сығыу өсөн ярҙам күрһәтергә, шул иҫәптән НАТО йәки БМО ғәскәрҙәрен индереү аша»
9 апрель ваҡиғалары
8 апрелдән 9апрелгә ҡараған төндә митинг ғәскәрҙәр һәм милиция менән уратып алына. төнгә ҡарай митингыла 10 мең тирәһе кеше йыйыла. Митингысылар эргә-тирәләге урамдарҙа баррикадалар төҙөйҙәр. бының өсөн улар 29 йөк машинаһы һәм троллейбустар ҡулланалар. 2 сәғәт 50 минутта халыҡҡа Тбилиси ҡалаһы УВД начальнигы Гвенцадзе мегафон аша мөрәжәғәт итә, ул халыҡты таралырға өндәй. ошондай уү мөрәжәғәт менән Илия II лә сығыш яһай. Сәғәт дүрттә генерал Игорь Родионов митингыла ҡатнашыусыларҙы майҙандан ҡыҫырыҡлап сығара башларға ҡуша. Собчак комиссияһы мәғлүмәттәре буйынса, ҡыҫырыҡлау 4 сәғәт 15 минутта башлана һәм 4 сәғәт 21 минутта тамамлана. Митингыла ҡатнашыусылар майҙанды ташлап сыға башлайҙар, әммә бөтә сыға торған урындар автотранспорт менән ҡапланған була, йәғни эвакуация юлдары ҡәтғи рәүештә сикләнгән була, һөҙөмтәлә паника һәм массауи этеш-төртөш барлыҡҡа килә.
Жәбәриҙәр
Тарихы
Ҡадәриҙәрҙән айырмалы рәүештә, улар Аллаһты донъяла барған ғәмәлдәрҙең, шул иҫәптән кешеләрҙә лә, берҙән-бер ысын ғәмәл булдырыусыһы (фаил хаҡиҡи) тип таный. Жәбәри мәҙһәб Бәсрала Өмәүиҙәр династияһы идара иткән осорҙа барлыҡҡа килә.
Шығай (Егән ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы  Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Охлебино һыу үлсәү посына тиклем, Эҫем  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Глубоковский Михаил Константинович
Михаил Константинович Глубоковский (20 сентябрь 1948, Смоленск, СССР) — Рәсәй ғалимы һәм сәйәсәт эшмәкәре, Бөтә Рәсәй балыҡ хужалығы һәм океанография институтының ғилми етәксеһе, Мәскәү дәүләт университетының биология факультетының биология факультеты профессоры. М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тамамлаған, биология фәндәре докторы.
Крушевац
Крушевацта киң мәғлүмәт саралары.
Радио:
Осоргин (Өфө районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 15.12.2002 № 382-з  Законы буйынса  Осоргин ауылы сиктәре ошолай билдәләнгән: : Осоргин ауылы сиктәре: төньяҡтан, төньяҡ-көнбайыштан һәм төньяҡ-көнсығыштан — Өфө районы Таптыков ауыл Советы  муниципал берәмеге; көньяҡтан, көньяҡ-көнсығыштан — Шишмә районы Енғалыш ауыл Советы муниципаль берәмеге; көньяҡтан, көньяҡ-көнбайыштан — Шишмә районы Ар ауыл Советы муниципаль берәмеге.
Тагер Павел Григорьевич
Биографияһы
П. Г. Тагер 1971 йылдың 30 июнендә вафат була. Мәскәүҙә Востряково зыяратында ерләнгән.
Төп асыштары һәм ҡаҙаныштары
Яҡтылыҡ ағымы модуляцияһы принцибында «Тагефон» тауышлы кино үҙенсәлекле системаһын П. Г. Тагер 1926 йылда тәҡдим итә, ә 1928 йылда патент ала.
Танылыуы һәм наградалары
- 1930 йылда ВКП(б)-ның XVI съезында Куйбышев В. В. үҙенең докладында, П. Г. Тагерҙың хеҙмәттәре илдең 2 млн алтын һумын һаҡланы тип белдерә.
Ҡунаҡбай (Силәбе өлкәһе)
Тарих
Ауылға һалйот ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (99 %) йәшәй.
Байым мәктәбе (Баймаҡ районы)
Байым мәктәбе (рус. муниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение основная общеобразовательная школа им. М. А. Баимова д. Баимово муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан) — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районының Байым ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе
Ландех
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зволле
Зволла (Zwolle ) — Нидерландта ҡала һәм община, Оверэйссел провиницяһының баш ҡалаһы. Элек — ганза ҡалаһы. Эварте Ватер һәм Эйссел йылғалары буйында ята. 2012 йылдың 1 февраленә ҡарата халыҡ һаны 121 602 кеше тәшкил итә. Община майҙаны — 119,28км2. 2003 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Зволлела 4336  төрлө предприятие һәм фирмалар теркәлгән, эш урындарының дөйөм һаны 75 049  тәшкил иткән.
Первомайский (Өфө районы)
Первомайский (Первомайский) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 307 кеше. Почта индексы — 450514, ОКАТО коды — 80252875004.
С. Т. Аксаковтың мемориаль йорт-музейы
Музей экспозицияһы
Аксаков музейының экспозиция мемориаль өлөшөндә XVIII быуаттың икенсе яртыһы интерьеры күрһәтелә, Өфө һәм Өфө наместниклығы тарихы, шулай уҡ Зубов — Аксаковтарҙың «ғаилә хроникаһы» менән таныштыра. Экспозицияның әҙәби бүлеге С. Т. Аксаковтың Ҡаҙанда уҡыған осоро, уның театр-тәнҡит эшмәкәрлеге, XVIII—XIX быуаттар контекстында яҙыусының ижады, уның иң яҡын даирәһе тураһында һөйләй. Экспозицияның бер бүлеге славянофиллыҡ идеологтары Константин һәм Иван Аксаковтарҙың тормошона һәм эшмәкәрлегенә бағышланған.
Белоколодец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Валкеакоски
Валкеакоски (Valkeakoski) — Финляндия үҙәгенең көньяҡ-көнбайыш өлөшөндәге Пирканмаа провинцияһы ҡалаһы. Тампере ҡалаһының көньяғына табан 35 км-ҙа, Турку ҡалаһынан төньяҡ-көнсығышына табан 145 км-ҙа һәм Хельсинкиҙан төньяҡ-көнбайышҡа табан 145 км-ҙа урынлашҡан. Муниципалитетының майҙаны 372,04 км², шул майҙандың һыу өҫтө 100,06 км² тәшкил итә.
Лемешок
Лемешок — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теза йылғаһының уң ярына тамағынан 126 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Тәбиғәт ҡомартҡыһы
Башҡа төрҙәре
Тәбиғәт ҡомартҡылары ботаник, геологик, гидрологик, гидрогеологик, зоологик һәм комплекслы төрҙәргә бүленә.
Шиҙе (Һәләүек ҡушылдығы)
Шиҙе  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы йылға. Йылға Буҙалашбаш тауынан көнсығыштараҡ башлана, Буҙалашбаш менән Ыласынтау араһынан ағып төшөп, Һәләүек йылғаһына уң яғынан, тамағынан 56 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км. Йылғаның икенсе атамаһы- Хажы Шиҙеһе, ул ауыл урамынан түбәнгә, көнбайышҡа ҡарай аға.
Бутово полигоны
Мәскәү һәм бөтә Русь патриархы Алексий II Бутово полигонын «Урыҫ Голгофаһы» тип атаны. Полигонда ерләнгән араһында — яҡынса 1000 рухани: Урыҫ сиркәүенең (православие һәм төрлө юрисдикцияға ҡараған правосланыйҙар) һәм башҡа конфессияларҙың вәкилдәре.
Петровский (Ишембай районы)
Петровский (Петровское) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 2580 кеше булған. Петровск ауыл Советының административ үҙәге. ОКАТО коды — 80231855001.
Тарихы
1912 йылда Почта һәм дауахана эшләй башлай. 1931 йылдың көҙөндә мәктәп ете йыллыҡ белем биреү мәктәбе итеп үҙгәртелә. 1973 йылда ҡаҙ һәм өйрәктәр үрсетеү өсөн быуа булдырыла. 1975 йылда яңы ауыл Советы бинаһы төҙөлә, уның икенсе ҡатында ауыл китапханаһы урынлаша. 1981 йылда яңы интернат, «Теремок» балалар баҡсаһы, амбулатория биналары сафҡа инә. 1984 йылда яңы Мәҙәниәт Йорто төҙөлә. 2007 йылдың декабрендә Ленин урамында төҙөлгән яңы мәсетте асыу тантанаһы үтә. 2010 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булыусыларға яңы монумент асыла ..
Бутово полигоны
Полигонды тикшереү һәм ҡорбандар иҫтәлеген мәңгеләштереү
2006 йылда полигонда ер рекультивацияһы үткәрелә, бынан тыш һәр ерләү соҡороноң теүәл сиктәре билдәләнә.
Әҙелбаев Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улы
Әҙелбаев Мөхәмәтхужа Мөхәмәтулла улы  (Адельбаев Мухаметхужа Мухаметуллович; 1912-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы гвардия рядовойы.
Ишбирҙе мәктәбе (Баймаҡ районы)
Тарихы
Совет власы урынлашҡас, ул 18 уҡыусыға иҫәпләнгән ирҙәр хеҙмәт мәктәбенә үҙгәртелә. 1920 йылда унда 35 йәшлек Шамил Дәүләтбаев менән 24 йәшлек Дәүләтша Ғәбделхалиҡов уҡыта. Башланғыс мәктәптән һуң 1-се Этҡол ете йыллыҡ мәктәбенә, һуңынан Юлыҡ мәктәбенә уҡырға баралар. Артабан уҡыу мөмкинлеге булмай. Абдулла Тулыбаев һәм Имам Балғазин ғына Темәс башҡорт педагогия училищеһында уҡыған.
Люлих (Клязма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ковров ҡалаһынан тамағына тиклем, Уводь йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Подгорный (Ишембай районы)
Подгорный (Подгорный) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 26 кеше. Маҡар ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453232, ОКАТО коды — 80231850006.
Излегоща
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юлдус
Юлдус (Юлдус) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһенең Шадринск районындағы ауыл. Юлдус ауыл биләмәһенең үҙәге.
Искәндәр Рәмилә Риф ҡыҙы
Искәндәр Рәмилә Риф ҡыҙы (24 июнь 1977 йыл) — Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.
Рәмилә Рифовна Хисамова (Искәндәр — сәхнә псевдонимы, әсәһенең ҡыҙ фамилияһынан яһалған - Искәндәрова) Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Ҡоншаҡ ауылында тыуған. . 1993 йылда баян һәм хорҙа йырлау буйынса музыка мәктәбен, 1999 йылда Силәбе дәүләт сәнғәт һәм мәҙәниәт институтын тамамлай (Наум Орлов курсы).
Сиражетдинов Әхәт Ғата улы
Сиражетдинов Әхәт Ғата улы (Сиразитдинов Ахат Гатинович 1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы.
Аҙау тарих-археология һәм палеонтология музей-ҡурсаулығы
Тарихы
1917 йылдың майында Аҙау ҡалаһында үҙҙәренең әйберҙәрен: боронғо тәңкәләрен, маркаларын, пушка йәҙрәләрен килтереүсе «Халыҡ мәғарифы» йәмғиәтенең һәм урындағы халыҡтың тырышлығы арҡаһында музейҙың беренсе экспозицияһы асылған. Әммә бик тиҙ арала, граждандар һуғышы йылдарында, музей юҡҡа сыҡҡан. 1937 йылда музей икенсе тапҡыр асылған, әммә уның коллекцияһы, тиҙҙән Икенсе донъя һуғышы башланыу һәм ҡаланы немец ғәскәрҙәре оккупациялау сәбәпле, яңынан әрәм булған. Урындағы халыҡ һуғыштан һуң уны тергеҙеп маташҡан, тик 1960 йылда ғына уңышҡа өлгәшкәндәр.
Аң фәлсәфәһе
Аң фәлсәфәһе — аң тәбиғәтен, шулай уҡ аң һәм физик ысынбарлыҡ (есемдәр) нисбәтен өйрәнеүсе фәлсәфәүи дисциплина.
Проблеманың хәҙерге торошо
Дуализм файҙаһына төп аргумент күпселек кешеләрҙең айыҡ аҡылына йәки тап килеңкерәмәй. Әгәр нимә ул аң, тип һорағанда, күптәр үҙҙәренең "Мин"е йә күңеле, йә шуға оҡшаш тиңләштерерлек бер нимә, тип атар, әммә шул уҡ ваҡытта аң — ябай мейе йәки уның бер өлөшө тигән идеянан, моғайын, баш тартыр. Ҡайһы бер хәҙерге заман фәйләсуфтары Ер яҫы формала тигән ышанысты шуға оҡшаған айыҡ мәғәнәле интуициялар менән сағыштыралар. Интуитив яҡтан шулай булырға тейеш һымаҡ тойола, әммә фән был фекерҙең күптән хаталы икәнен иҫбатланы.
Интеракционизм
Декарттың интеракционизмға ярҙам итерлек классик дәлилен түбәндәгесә формулировкаларға мөмкин: беҙ арауыҡта һуҙылмаған фекер йөрөтөүсе аңдың асыҡ һәм аңлайышлы әйберенә, һәм шулай уҡ һуҙылыусы матдәнең асыҡ һәм аңлайышлы идеяһына эйәбеҙ. Шуға күрә, радикаль оҡшашмаған үҙенсәлектәре булғанлыҡтан, аңдың һәм есемдең булыуы мөмкин түгел. Шул уҡ ваҡытта, һис шикһеҙ, беҙҙең менталь хәл-торошобоҙ (фекерҙәр, теләктәр һ. б.) беҙҙең есемдәргә осраҡлы, каузаль, һәм кире йоғонто яһай. Бала эҫе сәйнүккә ҡағылһа (физик ваҡиға), һәм был ауыртыныуға этәрһә (менталь ваҡиға), ул шуға оҡшаш әйберҙәр менән һаҡ булырға өйрәнә (тағы бер менталь ваҡиға) һ. б.
Интенционаллек
Интенционаллек менталь тороштарҙың (беҙҙең анттар, теләктәр һ. б.) ниндәйҙер объектҡа, шул иҫәптән тышҡы донъялағыға ла йүнәлтелгәнлеге менән билдәләнә. Бындай хәлде аңлатырға булды, Менталь тороштарҙың бындай үҙенсәлеккә эйә булыуы уларҙың ниндәйҙер йөкмәткеһе һәм мәғәнәүи референттары булыуын аңлата, тимәк, бындай йөкмәткенең ысынлығын һәм ялғанлығын. Беҙ был хәлдәрҙе физик ысынбарлыҡҡа редукцирларға тырышып ҡараһаҡ, түбәндәге проблема килеп тыуа: физик ысынбарлыҡ ысын йәки ялған булыуы мөмкин түгел, ул ысынлап та бар. Менталь хәлдәрҙең йөкмәтке ысынлығының мәғәнәләрен теркәү мөмкинлеге булыуы уларҙың ҡайһы бер факттарға йүнәлтелеүен белдерә. Мәҫәлән, Геродот тарихсы булған тигән фекер Геродотҡа һәм ул тарихсы булған тигән фактҡа күрһәтә. Әммә фекер менән факт араһындағы мөнәсәбәт нисек тормошҡа ашырыла? Мейелә, Геродотты бер төрлө лә иҫкә төшөрмәүсе, электрохимик процестар ғына бара бит.
Аналитик фәлсәфә сиктәре аръяғында аң фәлсәфәһе
Хәҙерге заман аң фәлсәфәһенә, башлыса, инглиз телле илдәрҙә таралған аналитик фәлсәфә традицияһы төп өлөш индергән.<font style="background-color: rgb(254, 246, 231);"> Әммә аң фәлсәфәһе фәлсәфәнең башҡа йүнәлештәре сиктәрендә ентекләп эшләнелгән.
Бирмингем
Халыҡ
2011 йылда Бирмингемда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса 1 074 300 кеше йәшәй, халыҡ тығыҙлығы уртаса 4011,6 кеше/км². Уның 22,8% балалар тәшкил итә (15 йәшкә тиклем), 62,4% эшкә яраҡлы кеше (16 йәштән 64 йәшкә тиклем) һәм 14,8 процент-оло йәштәге кеше (65 йәштән өлкәндәр).
Этник составы
2011 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса төп этник төркөмдәр:
Иҡтисад
Бирмингем ювелир сәнғәте (келәймәһе «якорь») бөтә донъя буйынса билдәле һәм киң таралған. Ҡалала йыш ҡына ювелир күргәҙмәләре үткәрелгән («The Show Jewellery 2011» 6-10.02.2011, «The Show Jewellery 2012» 5-9.02.Һ. б. 2012)
Транспорт
Бирмингем-Нью-Стрит тимер юл станцияһы — Бөйөк Британияның Лондондан ситтә торған иң күп ҡулланылған станцияһы; шулай уҡ CrossCountry алыҫ магистралле тимер юл компанияһы хабы булып тора һәм Trains Virgin Юстондан (Лондон), Глазго-сентрал һәм Эдинбург-Уэверли вокзалы йүнәлештәр булып тора.
Архитектура
Шулай уҡ Бирмингемда транспорт музейы һәм һыу аҫты донъяһы музейы бар.
Туғанлашҡан ҡалалары
Бирмингемдың ете туғанлашҡан ҡалалары бар:
Апакаев Пётр Андреевич
Биографияһы
1970 йылдар башында РСФСР Мәғарифы министрлығының милли мәктәптәр ғилми-тикшеренеү институтында бер йыллыҡ аспирантураны тамамлай, педагогия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеп, «Взаимосвязь урочной и внеурочной работы» темаһына диссертация яҡлай (мари яҙыусыһы Яныш Ялкайн ижады миҫалында). Педагогия фәндәре кандидаты (1972).
Оло Түләк
Оло Түләк (Большая Тюлякова) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы ауылы. Үрәкүл ауыл биләмәһе составына керә.
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.
Ахматова Анна Андреевна
Биографияһы
«Поэма без героя» (1940—1965), аҙмы-күпме тулы тексы беренсе мәртәбә СССР-ҙа 1976 йылда баҫылып сыға), ул Ахматованың Көмөш быуаттан алып Бөйөк Ватан һуғышына тиклемге бөгөнгө заманға ҡарашын сағылдыра. Поэма, хәҙерге заман шиғриәтенең һәм тарихтың уникаль үрнәге булараҡ, ҙур әһәмиәткә эйә.
ВКП(б) Үҙәк комитеты Ойоштороу бюроһының «Звезда» һәм «Ленинград» журналдары тураһындағы ҡарары
ВКП(б) Үҙәк комитеты Политбюро ағзаһы Андрей Ждановтың 1946 йылдың 15—16 авгусындағы докладтарынан (дөйөмләштерелгән стенограмма):
Портреттары
Н. И. Альтман 1914 йылда Анна Андреевна Ахматованың портретын төшөргән. Рәссам О. Л. Делла-Вос-Шкаровская Альтмандың эше тураһында: «Портрет, минеңсә, артыҡ ҡурҡыныс. Ахматова унда әллә ниндәй бер йәшел төҫтә, ябыҡ, йөҙөндә һәм артында ниндәйҙер кубтар. Шуға ҡарамаҫтан, ул шул тиклем үҙенә оҡшаған. Ҡарарға имәнес булһа ла, шул тиклем үҙе итеп төшөрөлгән»,-тип яҙған. Рәссамдың ҡыҙы, Е. Д. Кардовская иҫәпләүенсә, әсәһенең Ахматованы төшөргән портреты уға художество яғынан ныҡ оҡшаһа ла, Альтмандың портретында Ахматова шул йылдарҙа дуҫтары, шағирҙәр, уны һөйөүселәре күреп белгәнсә асыҡ итеп төшөрөлгән.
Мәскәү
Анна Ахматова Мәскәүгә килгән һайын туҡтаған Виктор Ардовтарҙың фатиры булған йорттоң (улица Большая Ордынка, д. 17, 1 стр., фатир Виктор Ардовҡа), стенаһында мемориаль таҡта бар, йорттоң ишек алдына шағирәнең Амадео Модильяни төшөргән һүрәте буйынса эшләнгән һәйкәле тора. 2011 йылда мәскәүлеләрҙең инициатив төркөмө (башында Алексей Баталов һәм Михаил Ардовтар торған) был йортта Анна Ахматованың фатир-музейын асырға тигән тәҡдим менән сығыш яһаны.
Күрәсәк
Күрәсәк (Аллаһ ҡушҡаны, πρόνοια, Providentia; Провидение) — Аллаһтың, Юғары Көстөң, айырыуса кеше һәм кешелекте барлыҡҡа килтереүҙә иң ҙур мәнфәғәткә йүнәлтелгән маҡсатҡа ярашлы эш итеүе.
Башҡорттарҙа күрәсәк
Ауыҙ-тел ижадында ошо хаҡта мәҡәлдәр ҙә бар:
Пулемёт
Термин
Термин 1880-се йылдарҙа башта  митральезеға ҡарата ҡулланылған, Рәсәйҙә уны картечница тип йөрөткәндәр,  (картечница —  хәҙер Гатлинг пулемёты тип йөрөтөлгән ҡорал системаһы). Бәлки был исем француз телендәге митральезе (а)ның исемдәренең береһе — canon aballes, «пулялы пушка»нан сыҡҡандыр. Был термин яңы килеп сыҡҡан автоматлаштырылған ҡоралға күсә, улай тиһәң дә, пулемётты тәүге йылдарҙа «автоматлаштырылған картечница» тип йөрөткәндәр.Рәсәйҙә килеп сыҡҡан ваҡытта пулемёт  «одноствольная автоматическая митральеза системы Максима» тигән оҙон исем менән йөрөтөлгән.
Приваловка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Воронежот йылғаһы Липецк ҡалаһынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Мардас
Мардас — Рәсәйҙәге йылға. Иваново өлкәһе, Владимир өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/87/135/89    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Гопак
Гопак сәхнәлә
Операларҙа: Балеттарҙа:
Ген
Ген төшөнсәһенә ҡыҫҡаса аңлатма
Һәр ген эсендә уның эшмәкәрлеген көйләүсе өлөше: промоторҙар була. Улар аҡһым йәки РНК молекулаһы кодланған өлөше эргәһендә, йәиһә унан алыҫ та урынлашырға мөмкиндәр(комплетарлыҡ, эпистаз, полимерия). Шулай итеп, ген кодлаусы өлөштән генә тормай. Уның эшмәкәрлеген көйләүсе механизмды ла эсенә ала.
Заозёрный (Бреды районы)
Заозёрный (Заозёрный) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Бреды районындағы ҡасаба.
Хөбөтдинов Рауил Низам улы
Биографияһы
1997 йылдың 5 октябрендә Башҡортостан Республикаһының Октябрьский ҡалаһында вафат була.
Һылтанмалар
ХАБУТДИНОВ Равиль Незамович]
Ионава
Географияһы
Нярис йылғаһының уң ярында Вильнюстан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 106 км  һәм Каунастан төньяҡ-көнсығышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Буш күмәклек
Буш күмәклекте тамғалау
Ғәҙәттә буш күмәклекте \varnothing, \emptyset йәки \{\} тип тамғалайҙар. Һирәгерәк буш күмәклекте 0 һәм \Lambda символдарының береһе менән тамғалайҙар. Юникодта махсус «буш күмәклек» тамғаһы бар: ( U+2205, ). \varnothing һәм \emptyset символдарын 1939 йылда Бурбаки төркөмө (атап әйткәндә, Андре Вейль) ҡулланыуға индерҙе.
Ҡойон
Ҡойон барлыҡҡа килгән урындар
Иң күп ҡойондар Төньяҡ Америка континентында теркәлә,  айырыусы АҠШ-тың урта штаттарында. Көньяҡтағы Флорида штатындағы  Флорида-Кис утрауҙары янында диңгеҙ яғынан маҙан алып октябргә тиклем көн дә тиерлек ҡойон килә. 1969 йылда бында 395 осраҡ теркәлгән.
Шулай уҡ ҡойон Аргентина, Көньяҡ АФРИКА Республикаһы, Австралия ның көнбайышы һәм көнсығышы, атмосфера фронты бәрелеше булырҙай ҡайһы бер башҡа төбәктәрҙә теркәлә.
Пашинский Кузьма Иванович
Биографияһы
Оборона министрлығының 1945 йылдың 19 мартындағы кире ҡайтарылғыҙың юғалтыуҙар тураһындағы донесениеһында хәбәрһеҙ юғалды тиелгән. 1945 йылдың 14 ғинуарында (башҡа сығанаҡтарҙа 16 февраль) Германияның Браллентин ауылы янында яуҙа һәләк булды тиелгән документ бар.
Мариехамн
Географик урыны
Ҡалала Аланд утрауҙарының Министрҙар кабинеты һәм Латтинг Парламенты урынлашҡан.
Халыҡ
Ҡала халҡының үҫеш динамикаһы:
Сураҡ
Тарих
Тәүге тапҡыр 1795 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Сураҡ ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы составында.
Мишель Кван
Йәмәғәт тормошо
2006 йылда Америка Ҡушма Штаттарына Ҡытай лидеры килгәндә  Мишель Кван АҠШ Президенты Джордж Буштың Ҡытай Халыҡ Республикаһы Рәйесе Ху Цзиньтао менән төшкө аш табынында ҡатнаша.
Кузнецов Александр Павлович
Биографияһы
1975 йылдан бирле запастағы полковник. Ивано-Франковск ҡалаһында йәшәй (Украина). 2-се мәктәптә военрук булып эшләй
Рәсәй Федерацияһы Коммунистар партияһы
Идеологияһы
2008 йылда ҡабул ителгән партия программаһының яңы редакцияһында, КПРФ тураһында ялланма хеҙмәт кешеләренең хоҡуҡтарын һәм милли-дәүләт мәнфәғәттәрен яҡлаусы берҙән-бер сәйәси ойошма тип күрһәтелгән. Рәсәйҙә яңартылған социализмды төҙөү, XXI быуат социализмы – партияның программалағы стратегик маҡсаты тип билдәләнгән. Партия маркс-ленин ғилеменә таянып эшләй һәм уны ижади үҫтерә, ватан һәм донъя фәндәренең ҡаҙаныштары һәм тәжрибәһенә таяна – тип, КПРФ программаһында белдерелгән. Программа документтарында һәм партия лидерҙарының эштәрендә ҙур урынды, яңы донъя тәртибе (сәйәсәт) һәм мең йыллыҡ тарихлы урыҫ халҡының ҡаршы тороуҙары, уның үҙенсәлектәре менән – берҙәмлек һәм ҡеүәтлек, тәрән ышаныстары, урыҫ һорауы — биләй.
Үҙенең заманса күренешендә КПРФ күбеһенсә милли-патриотик партия булып тора, ә коммунистик түгел. Милли ҡараштарҙы партияның төп идеологтарының береһе Алексей Подберезкинда тотоңҡорап тора.
КПРФ финанстары
2008 йылда КПРФ эшмәкәрлегенең 70 проценты Рәсәй Федерацияһы дәүләт бюджетынан финансланған. Партияның XIII съезында КПРФ ЦКРК отчёт сығышы буйынса, 2008 йылдың 10 айында керемдең дөйөм суммаһы 148 миллион һум тәшкил иткән, шул иҫәптән 8 миллион һум ағзалар взносы, 36 миллион һум – ирекле иғәнә һәм 106 миллион һум – дәүләт думаһы һәм президент һайлауҙарында КПРФ алған һайлаусылар тауыштары өсөн бюджет финансы.
КПРФ һәм власть
1995 йылдың 26 авгусында КПРәсәй Федерацияһының III конференцияһында Дәүләт Думаһының икенсе йыйылышына кандидаттар исемлеге төҙөлгән. 1995 йылдың 17 декабрендәге һайлауҙарҙа КПРФ исемлеге,15 432 963 тауыш (22,30 %) алып, беренсе урын биләгән. КПРФ 157 мандат алған (пропорциональ система буйынса 99 мандат һәм бер мандатлы округтар буйынса 58 мандат).
Хиссиәт
Төшөнсәнең сиктәре
Һиҙеү-тойоу - тышҡы мөхиттең үҙсәнлектәре һәм тороштарының психик сағылышы, ул туранан-тура тойғо ағзаларына тәьҫир иткәндә барлыҡҡа килә.
Волохов Федор Сергеевич
Әҫәрҙәре
«Сал сәсле егет» тарихи-революцион романы (1966)
Виноградова Мария Сергеевна
Биографияһы
Виноградова кинола күп төшөүөнә ҡарамаҫтан, 1950-се йылдар уртаһында эпизодик һәм икенсе пландағы ролдәрҙә генә уйнап килә. Ошо ваҡытта ул «Союзмультфильм» киностудияһы менән хеҙмәттәшлек итә башлай «Союзмультфильм», дубляждарҙа йәки тауышландырыуҙа ҡатнаша. Уның театрҙағы төп амплуаһы травести булғанлыҡтан, актриса йыш ҡына малайҙар ролдәрен башҡара.
Ямантай
Тарих
Тәүге тапҡыр 1751 йылда телгә алына. Революцияға тиклем Ямантай ауылы Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе Оло Ҡатай улусы составында була.
Тересполь күпере
Тергеҙеү проекты
2013 йылдың 16 июлендә «Алдынғы төҙөлөш технологиялары» компанияһы күперҙе тергеҙеү проектын тәҡдим итә. 2013 йылдың 23 авгусында төп нигеҙ база сифатында 1941 йылғы күпер һүрәттәрен файҙаланыу тураһында ҡарар ҡабул ителде. Ул саҡта күпер оҙонлоғо 92 м, ә киңлеге — 9 м тәшкил иткән. Күперҙе тергеҙеү шулай уҡ Тересполь ҡапҡаһын һәм Сапёрный пристанын да яңынан тергеҙеүҙе фаразлай .
Кисерештәр
Додонов классификацияһы
Совет психологы Б.И. Додонов ошондай эмоциональ процестарҙы классификациялауҙы тәҡдим итә:
Бирмингем Сити
«Бирмингем Сити» футбол клубы (Birmingham City Football Club) — Англияның эст-Мидлендс графлығының Бирмингем ҡалаһының профессиональ футбол клубы. Англия футбол лигалары системаһының әһәмиәте буйынса икенсе булған Чемпионшипт дивизионында сығыш яһаусы клуб. 1875 йылда «Смолл Хит Эллайенс» ((Small Heath Alliance)   Heath Small Alliance ) исеме аҫтында барлыҡҡа килә. Ике тапҡыр Футбол лигаһы Кубогын яулаған. Клубтың йорт стадионы — 30 меңдән ашыу тамашасыны һыйҙырыусы «Сент-Эндрюс».
Команданың ҡушаматы — «зәңгәрҙәр» (Small Heath Alliance)  Blues ), «Бирмингемдың» йорт формаһы зәңгәр төҫтә, ә уларҙың көйәрмәндәренең ҡушаматы «синеносые (зәңгәр танауҙар)» (The Bluenoses) ,- 90-сы йылдарҙа клуб маскоты үҙенең формаһы һәм төҫө менән күк төҫтәге танауҙы хәтерләтә.
БАССР-ҙың 15 йыллығы исемендәге Йоматау шифаханаһы
Йоматау шифаханаһы
Йоматау шифаханаһы 1934 йылда асылған, ул республикалағы тәүге шифаханаларҙың береһе.
Давид Гареджа лавраһы
Архитектураһы
Сиркәүҙең 18 быуатта тергеҙелгән төньяҡ стенаһы Давид Гареджа тормошоноң төрлө осорҙарын һүрәтләгән фрескалар менән биҙәлгән.
Ступников Анатолий Петрович
Биографияһы
Ступников Анатолий Петрович 1930 йылдың 21 сетябрендә Башҡорт АССР-ының Благовещен районындағы Покровка ауылында тыуған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1949 йылда Өфөнөң 8 -се һөнәрселек училищеһын тамамлағандан һуң Өфө агрегат производство берекмәһендә слесарь булып  башлай.
Америка Самоаһы
Тарихы
1722 йылда Самоа архипелагын Голландия кешеһе Якоб Роггевен таба. 1830 йылда утрауҙарға Британия миссионерҙары килеп урынлашҡан. 1878 йылда АҠШ сауҙа өҫтөнлөктәре һәм Тымыҡ океандың көньяғында иң уңайлы Паго-Паго бухтаһын флот өсөн туҡталҡа сифатында файҙаланыу хоҡуғы тураһында килешеү төҙөлә. 1899 йылда Америка Ҡушма Штаттары, Германия һәм Бөйөк Британия араһындағы конфликт барышында Самоа көнбайыш һәм көнсығыш өлөштәргә — Германия һәм Американың ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһенә бүленә.
Тәбиғәте
Утрауҙарҙа сөсө һыу етешмәүе һиҙелә. Тупраҡтары башлыса вулканик, утрауҙарҙың үҙәк өлөшөндә — ташлы, яр буйында — эшкәртеүгә яраҡлы. Америка Самоаһының Милли паркы хайуандарҙы һәм палеотропик үҙгәреүсән-дымлы урмандарҙың үҫемлектәрен, шулай уҡ яр буйындағы мәрйен рифтарын һаҡлау өсөн булдырылған.
Мәҙәниәте
Гәзиттәр: көн һайын баҫылыусы «News bulletin» хөкүмәт гәзите (инглиз телендә, 1800 дана), «Samoa news» (инглиз һәм самоа телдәрендә, 4500 дана, аҙнаһына 5 тапҡыр), «Samoa Journal and Advertiser» (инглиз һәм самоа телдәрендә, 3000 дана, көндәлек гәзит). Ике радиостанция һәм бер телекомпания (ике каналда көн һайын инглиз һәм самоа телдәрендә 18 сәғәтлек тапшырыуҙар).
Сәйәсәте
Америка Самоаһы Ҡушма Штаттарҙың Утрау эштәре буйынса идаралыҡ ҡарамағындағы берләштерелмәгән һәм ойошторолмаған биләмәһе булып тора, Американың Эске эштәр Департаментына ҡарай. 1966 йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Америка Самоаһына бойондороҡһоҙ Самоа иленә ҡушылыу мөмкинлеген бирә, әммә Америка Самоаһы Ҡушма Штаттарҙа ҡалыуға өҫтөнлөк бирә. Америка Самоаһы Конституцияһы 1966 йылда раҫлана һәм 1967 йылда үҙ көсөнә инә. Башҡарма власты губернатор бойомға ашыра. Закондар сығарыу власы закондар сығарыу органының ике палатаһына ҡарай. Америка Самоаһында Америка сәйәси партияларының (республикалыларҙың һәм демократтарҙың) аналогы бар. Суд власы башҡарма һәм закондар сығарыу властарына буйһонмай.
Барнаул
Барнау́л (Барнауыл; Барнаул) — Рәсәй ҡалаһы (1771 йылдан — ҡала), Алтай крайының административ үҙәге (1937 йылдан).
Һайран (Ишембай районы)
Тарихы
Ауыл Юрматы улусы старшинаһы булып хеҙмәт иткән Һайран Сәйетов исемен йөрөтә. Шулай уҡ Мопсалан булараҡ теркәлгән. Һайран — Пугачев полковнигы. 1773 йылдың октябрь аҙағында шул уҡ улустың старшинаһы Көҫәпҡол Азатов менән бергә Стәрлетамаҡ районында хөкүмәттең язалау командаһынан айырылып, баш күтәреүселәр яғына сыға. 1774 йылдың декабренә тиклем Сәйетов баш күтәреүселәр ғәскәрҙәре1 составында һуғышыуын дауам итә. Ихтилалда ҡатнашыусыларҙың күбеһе кеүек, Һайран Сәйетов та Екатерина II Манифесы менән ғәфү ителә һәм XVIII быуаттың 70-80-се йылдарында ла. старшина булып ҡала. Старшина булараҡ уның тураһында һуңғы документ 1790 йылға ҡарай. Һайрән Сәйетовҡа тиклем ауылды Моталлап тип атағандар. Моталлап Кульчуков шулай уҡ XVIII быуаттың уртаһы һәм 60-сы йылдарында Юрматы улусының старшиналарының береһе була. Һайрандың Байымбет (1760 йылғы) һәм Ирәле (1773 йылда тыуған) улдары поход старшинаһы һәм есаул булып хеҙмәт иткәндәр.
Вельс
Вельс (Wels) —Австрия төньяҡ-көнбайышындағы боронғо ҡала, Үрге Австрия ерендә Линцтан һуң ҙурлығы буйынса икенсе урында тора.
Бәзәкә
Тарих
ХХ быуат башында ауылда 2 мәсет (1860 һәм 1875 йылдарҙа төҙөлгән) теркәлгән.
Ысын һан
Ысын һан төшөнсәһен асыҡ итеп һанлы тура һыҙыҡ ярҙамында күҙ алдына килтерергә мөмкин. Әгәр тура һыҙыҡта йүнәлеш, башланғыс нөктә һәм киҫектәрҙе үлсәү өсөн оҙонлоҡ берәмеге һайлаһаҡ, ул саҡта һәр ысын һанға был тура һыҙыҡта билдәле бер нөктәне ярашлы ҡуйырға мөмкин, һәм киреһенсә, тура һыҙыҡтың һәр нөктәһенә ниндәйҙер ысын һанды ярашлы ҡуйырға мөмкин һәм бары тик берҙе генә. Ошондай ярашлылыҡ арҡаһында «һанлы тура һыҙыҡ» термины ғәҙәттә ысын һандар күмәклеге синонимы сифатында ҡулланыла.
Ҡәтғи теорияны төҙөү
Ысын һандарҙың хәҙерге теорияһы XIX быуаттың икенсе яртыһында төҙөлә, беренсе сиратта Вейерштрасс, Дедекинд һәм Кантор хеҙмәттәре менән. Улар был бик мөһим математик структура теорияһына төрлө, ләкин эквивалентлы ҡараш тәҡдим итәләр һәм был төшөнсәне геометриянан һәм механиканан тамам айыралар.
Канторҙың фундаменталь эҙмә-эҙлелектәр теорияһы
Әгәр ике һәм  ысын һаны бирелһә, уларҙың суммаһы һәм ҡабатландығы тип ярашлы рәүештә \{a_n\} һәм \{b_n\} эҙмә-эҙлелектәренең суммаһы һәм ҡабатландығы тип билдәләнгән һандар аталалар:
Аксиоматик ҡараш
Ысын һандар күмәклеген төрлө ысулдар менән төҙөргә мөмкин. Кантор теорияһында ысын һандар — рациональ һандарҙың эквивалентлы фундаменталь эҙмә-эҙлектәре кластары, Вейерштрасс теорияһында — сикһеҙ унарлы кәсерҙәр, Дедекинд теорияһында — рациональ һандар өлкәһендә киҫелештәр. Бөтә был ысулдарҙа һөҙөмтәлә беҙ билдәле үҙсәнлектәргә эйә булған ниндәйҙер объекттар (ысын һандар) күмәклеге табабыҙ: уларҙы ҡушырға, ҡабатларға, үҙ-ара сағыштырырға мөмкин. Улай ғына түгел, был объекттарҙың үҙсәнлектәре асыҡланып бөткәс, уларҙы төҙөүгә ярҙам иткән конкрет конструкцияларға беҙ артабан ярҙам һорап мөрәжәғәт итмәҫкә мөмкинбеҙ.
Ысын һандар күмәклегенең башҡа аксиомалар системаһы
Билдәләмә. Ысын һандар күмәклеге максималь тәртипкә килтерелгән Архимед яланы ул
Теоретик-күмәклек үҙсәнлектәре
Ундай һан ысынлап та күрһәтелгән аралыҡта бар, сөнки ул ысын һан, нуль менән дә, берәмек менән дә тап килмәй, ә унарлы цифрҙары, өсөнсө үҙсәнлек үтәлер өсөн етерлек. Бынан тыш, x шул факт менән ҡыҙыҡлы, ул юғарыла яҙылған x_j һандарҙың береһе менән дә тап килмәй, сөнки башҡаса x һанының j-сы цифры x_j һанының j-сы цифры менән тап килер ине. Беҙ ҡараған аралыҡтың һандары нисек кенә нумерланған булмаһын, был аралыҡта барыбер номер бирелмәгән һан табыла тигәндән ғибәрәт ҡапма-ҡаршылыҡҡа килдек.
Ысын һандарҙы дөйөмләштереү
\mathbb{R} ысын һандар яланы математикала һәр саҡ дөйөмләштереү сығанағы булып торҙо, шуның менән бергә төрлө практик яҡтан мөһим йүнәлештәрҙә. \mathbb{R} яланына туранан-тура дөйөмләштерелгән һандар системаһының түбәндәге варианттары килеп тоташа.
Ғәмәли ҡулланылышы
Ысын һандарҙың математик моделе фәндә һәм техникала өҙлөкһөҙ үҙгәреп торған дәүмәлдәрҙе үлсәү өсөн бөтә ерҙә лә ҡулланыла. Әммә был уның төп ҡулланылышы түгел, сөнки реаль үлсәнгән дәүмәлдәрҙең һәр ваҡыт сикле һандағы унарлы тамғалары була, йәғн рациональ һандар булалар. Был моделдың төп тәғәйенләнеше — аналитик тикшеренеү ысулдарының базаһы булып хеҙмәт итеү. Был ысулдарҙың һуңғы өс быуаттағы ҙур уңыштары ысын һандар моделының күпселек осраҡта өҙлөкһөҙ физик дәүмәлдәр структураһын етерлек дәрәжәлә адекватлы сағылдырыуын күрһәтә. Әйтелгәндәр, әлбиттә, ысын һандар тура һыҙығы реаль өҙлөкһөҙ дәүмәлдең аныҡ образы булыуын аңлатмай. Мәҫәлән, хәҙерге фәнгә арауыҡ һәм ваҡыт дискретлымы әллә сикһеҙ бүленеүсәнме икәне әлегә билдәле түгел. Әммә хатта икенсе осраҡта ла был дәүмәлдәр өсөн ысын һандар моделе яҡынса итеп ҡаралырға тейеш, сөнки арауыҡ нөктәһе һәм ваҡыт моменты төшөнсәләре реаль аналогы булмаған идеаллаштырыу булып торалар. Был фундаменталь мәсьәлә Зенон парадокстарынан башлап фәндә киң тикшерелә.
Голубь (Көнсығыш Маныч ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Көнсығыш Маныч йылғаһы башынан Чограй һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек, Дон һәм Волга йылғалары араһындағы тымыҡ райондар.
Сәйәхов Сафа Саҙрый улы
Сәйәхов Сафа Саҙрый улы (Саяхов Сафа Садрыевич 1910 йыл — 14 ноябрь 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия старшинаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).
Мансур (Силәбе өлкәһе)
Халҡы
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (97 %) йәшәй.
Ядро энергетикаһы
Тарих
1954 йылдың 9 майында Обнинск ҡалаһындағы ядро реакторында  тигеҙ  барған сылбырлы ядро реакцияһы  алына. Байыҡтырылған уранда эшләгән  реакторҙың ҡеүәте 5 МВт,  әкренәйетеүсе булып графит , һыуытыу өсөн ябай изотоплы  составлы һыу ҡулланыла. 26 июндә, 17 сәғәт 30 минутта, бында эшләп сығарылған энергия   Мосэнергоның ҡулланыу электроселтренә бирелә башлай. 1954 йылдың декабрендә АҠШ-та тәүге атом һыу аҫты кәмәһе «Наутилус» төҙөлөп бөтә.
1964 йылда СССР-ҙа Белояр АЭС-ы (беренсе блогы- 100МВт) һәм Яңы Воронеж АЭС (беренсе блогы- 240МВт). 1973 йылда   Ленинград АЭС-ы - Сосновый Бор ҡалаһында  беренсе юғары ҡеүәтле энергоблок эшләй башлай (1000 МВт). 1972 йылда Ҡаҙағстанда эшләтә башлаған  тиҙ нейтрондарҙағы  тәүге  сәнәғәт  реакторы  (150 МВт) электроэнергия сығарыу һәм Каспий диңгеҙенән алған һыуҙы  тоҙһоҙландырыу өсөн  ҡулланыла.
Сент-Люсия
Сент-Люси́я (Saint Lucia ) — Вест-Индияла Елгә ҡаршы утрауҙарҙағы шул уҡ исемдәге утрау-дәүләт. Утрау төньяҡтан — Сент-Люсия боғаҙы, көньяҡтан Кариб диңгеҙен Атлантик океан акваторияһы менән тоташтырған Сент-Винсент боғаҙы менән йыуыла. Биләмәнең майҙаны 616 км² тәшкил итә. Дәүләт баш ҡалаһы — Кастри ҡалаһы.
Ҡармасан
Ҡармасан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 387 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо — 128 км.
Сент-Люсия
Тарихы
1664 йылда Англия баҫып алған.
1763 йылда Франция кире ҡайтарып ала.
Сәйәси структура
Ике палаталы парламенттың закондар сығарыу власы. Юғары палата — Сенат (11 урын). Алты сенатор — премьер-министр тәҡдиме буйынса, өсәүһе — оппозиция лидеры тәҡдиме менән, ҡалғандары дини, иҡтисади һәм социаль төркөмдәр тәҡдиме буйынса тәғәйенләнә. Түбәнге — Йыйылыш палатаһы (5 йылға халыҡ һайлаған 17 депутат).
Шулай уҡ парламентта күрһәтелмәгәндәр ҙә бар — Милли альянс, Сент-Люсияның Азатлыҡ партияһы һәм Милли йәшелдәр партияһы.
Административ бүленеш
Административ яҡтан ил 11 мәхәлләгә бүленә. Уларҙың һәр береһендә урындағы үҙидара органдары ҡала һәм ауыл советтары һәм идаралыҡтары бар. 1. Анс-ла-Рей
Башҡалар
Һаулыҡ һаҡлау. Милли һаулыҡ һаҡлау схемаһы эшләй, илдә бер нисә дауахана бар.
Кәрәкә (Ҡармасан ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рагули (Көнсығыш Маныч ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы
Биографияһы
Әхмәҙуллин Әхмәтхужа Әхмәҙулла улы 1905 йылда Өфө губернаһының Бөрө өйәҙе, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы Яңы Аҡтанышбаш ауылында тыуған. 1927 йылдан алып Ҡыҙыл Армия сафында. Хәрби бурысын Төркөстанда үтә, сик буйы һағында пулеметсы булып хеҙмәт итә, басмачтар менән көрәшә, яралана. Граждандар һуғышында күрһәткән батырлығы өсөн Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Физиология
Кеше физиологияһының ҡыҫҡаса тарихы
Бындай ҡарашы уның ауырыуҙы комплекслы дауалау алымдарын билдәләй ҙә.
Тальк
Табыу һәм етештереү
СССР ваҡытында Урта Уралда Шаброво тальк-магнезият ятҡылығы һәм Көньяҡ Уралда Мейәс талькит ятҡылыҡтары, стеатит тальктың  Онот ятҡылығы (Көнсығыш Саян), Учалы ҡалаһы янында  Кирәбе ятҡылығы эшкәртелә, Көнбайыш Байкал буйы тальклы провинцияһына  геологик разведка яһала.
Бирмингем (аэропорт)
Аэропорт А45 һәм М42 трассаларына яҡын тора. Аэропорт Бирменгем тимер юл станцияһы аша Халыҡ-ара һәм Көнбайыш яр буйының Төп линияһы менән бәйле.
Тонтортүз
Ауылдың тарихы
Усть-Тунтор (Тауауыл) 1773—1775 йылдарҙағы Е.И. Пугачёв етәкселегендәге Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Пугачёв полковнигы, йөҙбашы, ихтилалда ҡатнашыусы ғәйнә башҡорттарының етәкселәренең береһе — Батырҡай Иткининдың тыуған ауылы.
Музычук Мария Олеговна
Мария Олеговнаға Музычук (Музичук Марія Олегівна; 21 сентябрь 1992, Стрый Львов өлкәһе, Украина) — украин шахматсыһы, Украина шахмат тарихында украин шахматсылар араһында 15-се һәм икенсе (Анна Ушенинанан һуң) донъя чемпионы (6.4.2015—14.3.2016). Ике тапҡыр Украина чемпионы (2012, 2013).Украина ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында команда донъя чемпионаты (2013) һәм команда Европа чемпионаты еңеүсе (2013). Ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер (2007), халыҡ-ара мастер (2008), гроссмейстер (2015). Украин шахматсыһы Анна Музычуктың һеңлеһе.
Ливияла Граждандар һуғышы (2011)
Ливияла 2011 йылғы Граждандар һуғышы шулай уҡ Ливияла Беренсе Граждандар һуғышы (الحرب الأهلية الليبية) булараҡ билдәле — 2011 йылда Ливия биләмәһендә Ливия Жәмәһириәһе хөкүмәте һәм уның  1969 йылдан алып дәүләт менән идара иткән алыштырғыһыҙ лидеры Муаммар Каддафи етәкселегендә революционерҙарҙың ҡораллы отрядтары араһында барған Граждандар һуғышы. Низағ 2011 йылдың февралендә күрше Тунис һәм Мысыр революцияларынан һуң сыуалыштарҙан башлана һәм тиҙ арала граждандар һуғышы формаһын ҡабул итә. Каддафиҙың дошмандары, башлыса илдең көньяғында бер нисә ҡаланы биләп, Жәмәһириә амахирия, шул иҫәптән төрлө илдәрҙәннигеҙҙә, ҡара Африка и - Чада, Гвинея, Нигерия, Кот-д/Ивуаранып эшләүселәр.
Дәүләт идаралығы
Көнбайыштың бер нисә киң мәғлүмәт сараһы сығанағына ярашлы, Каддафи үҙенең хөкүмәтенә ҡаршы хәрби түңкәрелеш ойошторолоуынан ҡурҡа һәм юрый Ливияның ҡораллы көстәрен сағыштырмаса көсһөҙ хәлдә тота. Ливия армияһында 50 000 самаһы хәрби хеҙмәткәр булып, Каддафи ҡәбиләһе ағзаларынан йәки уға лояль башҡа ҡәбиләләр ағзаларынан торған яҡшы йыһазландырылған һәм өйрәтелгән дүрт һайланма бригадаһы иң ҡеүәтле подразделениеларының береһе тип иҫәпләнгән. Уларҙың береһен, Хәмис бригадаһын улы Хәмис етәкләгән. Урындағы ополченсылар һәм революцион комитеттар ҙа бик яҡшы ҡоралланған булған. Даими хәрби частар насар ҡоралланған, уларға бүленгән хәрби техника иҫкергән була, бында хәрби әҙерлек тә шәптән түгел ине».
Баш күтәреүселәр
Рәсәй Президентының Африкалағы махсус вәкиле Михаил Маргелов оппозиция вәкилдәре менән һөйләшеүҙәрҙән һуң «улар - лидерҙар булып торған етди һәм яуаплы кешеләр. Улар экстремистик идеялар тәҡдим итмәй, Ливияны берҙәм һәм бөтөн дәүләт булараҡ тотороҡло үҫтереү яҡлылар».
Амазиги
Уларҙың «амазиг» тип аталыуы «азат кешеләр» тип тәржемә ителә, бербер ҡәбиләһе булып тора. Ливияла йәшәгән был ҡәбиләнең һаны 700 000 кеше, йәғни ил халҡының 10 % тәшкил итә. Туарегтарҙан айырмалы рәүештә, ултыраҡ халыҡ булып, Зувара, Гарьян, Яфран, Зинтан, Джаду һәм Налут кеүек ҙур ҡалаларҙа йәшәйҙәр. Был бербер ҡәбиләһенең милли мәҙәниәте ғәрәп ҡәбиләләренекенән айырыла, Каддафи идара иткән ваҡытта улар дискриминацияға дусар ителә. Уларҙың теле - тамазигт - һөйләшеү һәм яҙыу тулыһынса тыйылған.
Каддафи ғәскәрҙәренең Скад ракетаһын ҡулланыуы
9 сентябрҙә улар альянс авиацияһының Бени-Валид районында ике «Скад» ракетаһын тотоп алыуын хәбәр итте.
Киренаиканың ҡалаларында тулҡынланыуҙар һәм һуғыштар (18—20 февраль)
Ливияның Швейцариялағы илсеһе Слиман Бугушиир хәбәр итеүенсә, хоҡуҡ һаҡлаусыларҙың октябрҙә үлтерелгән Ливия лидеры Муамар Каддафиҙың хөкүмәтен хәрби енәйәттәр һәм кешелеккә ҡаршы енәйәттәрҙә ғәйепләүҙәре аныҡ дәлилдәр менән нығытылмаған. Атап әйткәндә, 2011 йылдың яҙында Ливияның көнсығышында Каддафи хөкүмәтенең граждандарҙы үлтерә һәм көсләй алырлыҡ көстәре булмаған.
Һуғыштың өсөнсө осоро. Фронттың тотороҡланыуы (апрель—июль 2011)
Апрелдең икенсе яртыһында Көнсығыш фронтта сағыштырмаса тыныслыҡ урынлаша: Каддафи ғәскәрҙәре тотҡарлыҡ кисерә, ә Ливия оппозицияһы көстәренең ҡоралланыуы насар була һәм хәрби хәрәкәттәр алып барыу тәжрибәһе булмағанлыҡтан, Каддафиҙың ҡораллы көстәренә алышта ҡаршы тора алмай. Бындай шарттарҙа бер яҡтың да бөтә ил өҫтөнән контроль булдыра алмауын күрһәткән пата хәрби-сәйәси хәл килеп тыуа, ә Ливияның көнсығышында шартлы фронт Аждабия менән Брега араһында тотороҡлана.
23 июлдә АҠШ Дәүләт департаменты Алжир биләмәһенән Ливияға Каддафи ғәскәрҙәренә хәрби йөк һәм техника оҙатыу тураһындағы хәбәрҙәрҙе тикшереүен хәбәр итә. . Бынан алда баш күтәреүселәр Алжирҙы бер нисә тапҡыр Каддафи ғәскәрҙәренә хәрби ярҙам күрһәтеүҙә һәм Ливияға ялланған һуғышсыларҙы оҙатыуҙа, шулай уҡ Алжирҙың регуляр ғәскәрҙәренең сик буйы Гадамес ҡалаһын утҡа тотоуҙа ғәйепләй
Нефть өсөн көрәш
Ливияла нефть запастары 36 миллиард баррель тәшкил итә. Граждандар һуғышы башланған мәлгә (15.02.2011) Brent маркалы нефттең барреле 103,15 USD (доллар) тәшкил итһә,, Ливияның разведкаланған нефть запастарының дөйөм хаҡы яҡынса 3,8 триллион доллар тәшкил иткән.
Мисурата өсөн алыш
13 июндә Каддафи ғәскәрҙәре Эз-Зәүиә ҡалаһын алған һәм Аждабиянан алып Тунис сигенә тиклемге территорияны контролдә тота, шулай уҡ Мисурата һәм Зинтан өсөн һуғыша тигән мәғлүмәт тарала. Июнь башында сыуалыштар башлана, һәм Каддафи яҡлыларға яңынан ихтилалды баҫтырыуға ғәскәрҙәр ебәрергә тура килгән. 9 июлдә баш күтәреүселәр Злитен янына килеп, Злитендан көньяҡ-көнсығышҡа табан урынлашҡан Суҡ-Әлсүләс биҫтәһен штурмлай башлай. НАТО ярҙамы менән 2 аҙна эсендә Каддафи ғәскәрҙәренең бер нисә контрһөжүмен кире ҡаға; хәбәр ителеүенсә, халыҡ Злитендың көнсығыш өлөшөн һәм Суҡ-Әлсүләс ҡасабаһын ҡалдырып китә. Июль - август айҙарында баш күтәреүселәрҙең һәм Каддафи ғәскәрҙәренең ҡала янында һөжүме һәм контратакаһы була, ләкин баш күтәреүселәр көнбайышҡа табан хәрәкәт итә алмай. Икенсе яҡтан, Каддафи көстәренең контратакаһы, баш күтәреүселәр был районда оборона позицияларын биләп өлгөргәнлектән, Злитендың көнсығышын контролгә алырға мөмкинлек бирмәй.
Һуғыштың дүртенсе осоро. Күсеү милли советы көстәренең һөжүме (июль—август 2011)
17 августа баш күтәреүселәрҙең хәрби командованиеһында уларҙың разведка частары Мисратанан көньяҡҡаАль-Хайши, Ливияның көньяҡ, көнсығыш һәм көнбайышына ҡарай 70 саҡрым алыҫлыҡта Әл-Хәйшә сигенә барып еткән тип белдерҙеләр. 19 августа ҡан ҡойошло алыштарҙан (30-ҙан ашыу һәләк булыусы) һуң баш күтәреүселәр Триполинан 140 саҡрым алыҫлыҡта Злитен ҡалаһынЗлитен ала. Шунан һуң улар Эль-Хомс тауына һөжүмен дауам итте.
Бин-Жәвәд өсөн икенсе алыш
28 августа — Әл-Жәзирә репортёрҙары хәбәр итеүенсә, баш күтәреүселәр Эн-Нофалийҙы ҡулға төшөргән, Эн-Нофалией ә Каддафи ғәскәрҙәре Вади-әл-Хамар үҙәненә (Красная долина) Вади-эль-Хамар (Красная долина) — Сирт алдынан Каддафи ғәскәрҙәре оборонаһының беренсе линияһына сигенгән. Сообщается, что бойцы армии ПНС разбились на группы и атаковали Эн-Нофалию с востока и с юга.
Әз-Зәүиә өсөн икенсе алыш
19 августа Эз-Зәүиә үҙәгендә һуғыш дауам итә. Әммә ҡараңғы төшөү менән революционерҙар ҡаланың күп ҡатлы ҡунаҡханаһынан һәм үҙәк майҙанынан Каддафи ғәскәрҙәрен ҡыҫырыҡлап сығара. Авиация Триполи яғынан Эз-Зәүиәгә хәрәкәт итеүсе Каддафи отрядтары колонналарына һөжүм итә уғылыуын дауам итә.