cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Арбатова Мария Ивановна
Сәйәси һәм ижтимағи эшмәкәрлеге
1996 йылдан «Сәйәсәткә ҡыҫылған ҡатын-ҡыҙҙар клубы» йәмәғәт ойошмаһын етәкләй. «Позитив дискриминация» идеяһын хуплай. Бер нисә тапҡыр енси аҙсылыҡтың хоҡуҡтарын боҙоуға ҡаршы сыға  , бер енесле никахтарҙы рәсмиләштереүҙе һәм гей-парҙарҙың балаларҙы уллыҡҡа алыу мөмкинлеген хуплауын белдерә. Pussy Riot төркөмө ҡатнашсыларына хөкөм ҡарары һәм Рус православие сиркәүенең ошо һәм башҡа мәсьәләләр буйынса позицияһына ҡарата тәнҡит һүҙҙәрен еткерә.
Ҡояш торошо
Астрономик белешмә
Һәр ярымшарҙа йылына бер тапҡыр ҡышҡы ҡояш торошо (иң оҙон төн менән) иң ҡыҫҡа көн менән билдәләнә (тик ҡотоптан тыш, унда берҙән-бер төн ярты йылға һуҙыла, һәм ҡышҡы ҡояш торошо — поляр төндөң уртаһы). Һәр ярымшарҙа йылына бер тапҡыр йәйге ҡояш торошо (иң ҡыҫҡа төн менән) күҙәтелә (тик ҡотоптан тыш, унда берҙән-бер көн ярты йылға һуҙыла, һәм йәйге ҡояш торошо — поляр көндөң уртаһы).
Урта киңлектәрҙә астрономик ҡыш һәм яҙ мәлендә көн уртаһында (дөрөҫөрәге, ысын төш мәлендә) Ҡояш урынлашҡан еренән көн һайын офоҡтан юғары күтәрелә бара, ә йәйге ҡояш торошонда ул «туҡтап ҡала»һәм үҙенең хәрәкәтен кирегә үҙгәртәе. Артабан көндән-кән түбән төшә бара, һәм аҙаҡ килеп, ҡышҡы ҡояш торошо мәлендә, тағы «туҡтай» һәм киренән күтәрелә башлай.
Злобин Николай Анатольевич (Рәсәй Геройы)
Биографияһы
Николай Анатольевич Злобин 1976 йылдың 16 июлендә Алма-Атала тыуа. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Ҡаҙағстан Республикаһы Ҡораллы Көстәренең сик буйы юғары команда училищеһында уҡый (1997). Хеҙмәт юлын ҡаҙаҡ-ҡытай сигендәге «Туат» сик буйы заставаһында тәрбиә эше буйынса етәксе урынбаҫары булып башлай. Һуңынан Рәсәйгә күсә.
2002 йылдан — Рәсәй Эске эштәр министрлығында. Ульяновскиҙа эске ғәскәрҙәрҙең моторлаштырылған махсус полкында, Чечня Республикаһында 46-сы оператив тәғәйенләнештәне айырым бригадала, эске ғәскәрҙәрҙең Волга буйы төбәк командованиеһының махсус тәғәйенләнештәге отрядында хеҙмәт итә.
Рәсәй Федерацияһы Президенты>ның 2010 йылдың 4 авгусындағы 978-се Указы менән майор Николай Анатольевич Злобинға «Төньяҡ Кавказ төбәгендә хәрби бурысын үтәгәндә күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы» өсөн Рәсәй Федерацияһы Геройы исеме бирелә һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла.
Курапат
1993 йылдан Курапат ыҙаны Беларусь Республикаһының дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә 1930-1940 йылдарҙағы сәйәси репрессиялары ҡорбандары ерләнгән урыны булараҡ индерелгән. Курапат беренсе категориялы тарихи-мәҙәни ҡиммәттәр статусына эйә.
Властар позицияһы
1990-сы йылдар дауамында әлеге эш буйынса тикшереү бер нисә тапҡыр яңыртыла. Атып үлтереүҙәр немецтар тарафынан башҡарылған тигән раҫлауҙар барлыҡҡа килә.
Йәмғиәттәге резонанс
Шул көндән алып йөрөштәр йыл һайын үткәрелә, әммә ҡатнашыусылар һаны ҡырҡа кәмегән.
МКАД-тың реконструкцияһы
Курапатта 1987, 1992 һәм 1998 йылдарҙа үткәрелгән археологик ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә планлаштырылған эш урынында ҡәберлектәр юҡлығын дәлилләй.
Бориха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Арсенюк Александр Николаевич
Арсенюк Александр Николаевич (2 август 1910 йыл — 27 март 1906 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия кавалерия полкы снайперы, Советтар Союзы Геройы (1944), гвардия ҡыҙылармеецы.
Биографияһы
Александр Николаевич Арсенюк хәҙерге Украинаның Одесса өлкәһе Ананьев районы Михайловка ауылында 1910 йылдың 20 июлендә (2 августа) крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Милләте буйынса украин. 1945 йылдан ВКП (б) ағзаһы. Тулы булмаған урта белемле. Монтажсы булып эшләгән.
Ethereum
ETH аббревиатураһы һәм грек хәрефенә оҡшаған Xi Ξ символдары Ethereum алмашыу берәмектәрен билдәләү өсөн ҡулланыла. Кәсер һандарҙың үҙ атамалары бар: 1/1000 — финни, 1/106 — сабо, 1/1018 — вэй.
Ethereum курсының перспективалары
Алмашлык хаклары турында мәгълүмат тискәре йогынты ясый.
Ленский Дмитрий Тимофеевич
Биографияһы
Ваганьков зыяратында ерләнгән (6 участок).
Һамар дәүләт аэрокосмос университеты
2016 йылда академик С.П.Королев исемендәге Һамар милли тикшеренеү университеты тип үҙгәртелә.
Тарихы
2006 йылда Һамар дәүләт аэрокосмос университеты "Мәғариф" милли проекты сиктәрендә үткәрелгән юғары уҡыу йорттары конкурсында өсөнсө урын яулай.
Шомбай
Ҡылыҡһырлама
«Шомбай» исемле әкиәт геройы үҙен сәйер кеше итеп белдереүсе шаян кеше. Байҙың ҡатыны иренә Шомбай исемле кешене эшкә алыуҙы тыя. Ләкин Шомбай байҙы, ауылда бөтә ир-егеттәрҙең дә исеме бер төрлө, тип ышандыра. Шулай итеп, тыйыу боҙола: киреһенсә, ҡатыны, иренә хыянат итә имеш, тип фашлана.
«Шомбай» әкиәтенең татар телендәге вариантында, алдағы хеҙмәтселәре хужаларының уҫаллығы һәм ҡомһоҙлоғона сыҙай алмай ҡасып киткәнлектән, бай һәм уның ҡатынының хеҙмәтсе эҙләгәне бәйән ителә. Күрше ауылға баралар, ҡура-кәртәһеҙ өй янында ултырған кейеме туҙып бөткән мыҡты кәүҙәле Шомбай исемле кеше янына килә улар. Биш алтын түләһәләр, ялланып эшләргә риза икәнен белдерә был егет. Ҡомһоҙ бай, арзаныраҡ хаҡҡа эшләргә әҙер хеҙмәтсе табыу ниәте менән артабан китә. Ауыл буйлап йөрөгәндә улар йә кейемен тиҫкәре яғына әйләндереп кейгән йә баш кейемен алдын артҡа кейеп алған ир-егеттәрҙе осрата. Һәр береһенең исеме Шомбай булып сыға, бөтәһе лә хеҙмәте өсөн биш алтын һорай.
Һылтанмалар
Сказка Шомбай
Нуклеин кислоталары
Нуклеин кислоталары — дезоксирибонуклеин кислотаһы (ДНК) һәм рибонуклеин кислотаһы (РНК) тере организмдарҙың барлыҡ күҙәнәктәренең дә составында лә була торған бик мөһим матдәләр. Организмдың, һәр күҙәнәктең нәҫел мәғлүмәтен һаҡлау, тапшырыу, тормошҡа ашырыу функцияһын үтәйҙәр.
Дөйөм мәғлүмәттәр
Ҡабатланыусы блоктарҙан — нуклеотидтарҙан — торған оҙон регуляр булмаған полимер молекулалар, полинуклеотид сынйыр.
Айхал
Географияһы
Биҫтә Сохсолох йылғаһының һул ярында төҙөлгән (яҡут теленән — «тоҙаҡ, өңрәйҙән тишек, ау» тип тәржемә ителә), легенда буйынса, көҙгө йоҡа боҙ өҫтөнән үтеп барған боландар батып үлгән.
Киң мәғлүмәт саралары
Радиостанциялар:
Домашников Борис Фёдорович
Тормош юлы һәм хеҙмәт эшмәкәрлеге
Рәссамдың ижади емештәре бик күп, ул картиналары менән бай. Сәмәрҡәндте, Новгородты, Псковты, Дондағы Ростовты, Мәскәүҙе, Уралды, Италияны, Чехословакияны төшөргән.
Биелич Йован
Биографияһы
1919 йылдан Белградта йәшәй һәм рәсем уҡытыусыһы, һуңынан Белград Милли театрында сценаграф һәм рәссам булып эшләй. Оҫтахана эргәһендә һынлы сәнғәт мәктәбен ойоштора, унда төрлө ваҡытта Даница Антич, Павле Васич, Душан Влайич, Никола Граовац, Миомир Денич, Педжа Милосавлевич, Джордже Попович, Юрица Рибар, Алекса Челебонович һәм башҡалар шөғөлләнә.
Сусаҙы-Ябалаҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Карпама
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Йырында
Тәнҡит
Әҙәби тәнҡитсе Альбов В. П. яҙыуынса, «фекер тәрәнлеге һәм һүрәтләү нескәлеге буйынса был әҫәр Чехов яҙған әйберҙәр араһында иң яҡшыһы». Тәнҡитсе фекеренсә, «Йырында» повесы — Чеховтың үҙе өсөн асҡан философияһының яңы күренеше.
Салауат Юлаев (хоккей клубы)
Тарихы
«Салауат Юлаев» хоккей клубы 1961 йылдың 25 ноябрендә Өфөлә ойошторола. 1963 йылдың көҙөнә тиклем «Салауат Юлаев» СССР-ҙың беренсе лигаһының «Б» класы буйынса ҡатнаша. 1961 йылда СССР-ҙың хоккей федерацияһы «Салауат Юлаев» командаһын 2-се эшелон совет хоккейы беренселегенә индерә, «А» класы буйынса 1-се матчты уйнай. «Салауат Юлаев» 1964 йылдың 15 ноябрендә Түбәнге Тагил ҡалаһында «Спутник» командаһы менән 5:1 иҫәбе менән ҡалып үткәрә. «А» класында беренсе шайбаның авторы Бронислав Селиванов була.
Бөтә клуб тарихында иң яҡшы бомбардир — Владимир Быков.
2011/12: Тренерҙар алмашыныуы
«Салауат Юлаев» һәм «Атлант» араһында асыш кубогы өсөн уйын бортында ярославлдең «Локомотив» командаһы булған ЯК-42 самолетының авиаһәләкәте арҡаһында туҡтай. Яңынан ҡабат уйында «Салауат Юлаев» үҙ тарихында икенсегә Асыш кубогын еңә — «Атлант» 5:3 иҫәбе менән отола, ә «юлаевсылар» уйын барышында 0:3 иҫәбе менән еңелеп бара. Әммә был уңыш локаль ғына була, ғәмәлдәге ил чемпионы даими чемпионатта тотороҡһоҙ сығыш яһай. Ноябрҙә үк Сергей Михалёв отставкаға китә. Ваҡытлыса баш тренер вазифаһын башҡарыусы роленә команданың тренер штабына 2001 йылдан кергән Венер Сафин тәғәйәнләнә. Венер Сафин һаҡсы Олег Твердовскийҙан һәм һөжүмселәр Максим Сушинский менән Якуб Клепиштан баш тарта. Баш тренерҙы алмаштырғас команданың уйыны тигеҙләнә һәм «Салауат Юлаев» даими чемпионатты үҙ конференцияһында бишенсе урында тамамлай. Гагарин кубогының тәүге раундында «Салауат Юлаев» алты уйында ҡазандың «Аҡ Барс» хоккей клубына еңелә.
Лайымбирҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000512112200004983
Салауат Юлаев (хоккей клубы)
Бағыусылар
2015 йылдың 16 февралендә генераль бағыусы — «УРАЛ» хәйриә фонды «Салауат Юлаев» хоккей клубын финанслауҙы туҡтатыуы тураһында белдерҙе. 2015 йылдың 28 февралендә Гагарин кубогының конференция сирекфиналының тәүге уйыныда уйынсылар яңы бағыусы булған яңы формала сығалар, формала «Башнефть» нефть компанияһының эмблемаһы була.
Теләш (Әбйәлил районы)
Теләш (Теляшево) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 105 кеше. Почта индексы — 453612, ОКАТО коды — 80201834005.
Батанов Бәхетғәлей Николаевич
Хеҙмәт юлы
1980—1988 йй. БАССР Һыу хужалығы министрлығының мелиорация объекттарын төҙөү буйынса Берләштерелгән дирекцияһының бүлек начальнигы, директор урынбаҫары, директоры. 1988—2002 йй. «Башводмелиорация» Дәүләт унитар предприятиеһы "Проект-төҙөлөш-эксплуатациялау берләшмәһе"нең баш инженер урынбаҫары, заместитель генераль директор урынбаҫары, баш инженеры, генераль директоры.
Фәнни хеҙмәттәре
— Водоснабжение сельских населенных пунктов;
Аҡхисар
Аҡхисар (Ак-Гиссар, Ak-Hissar) — Төркиәнең көнбайышындағы Эгей Манисаһы төбәгендәге ҡалаһы һәм районы.
Лабаган-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Свердловск тимер юлы
Свердловск тимер юлы (СвТЮ) (Свердло́вская желе́зная доро́га (СвЖД)) — Рәсәй тимер юлдары асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 16 территориаль филиалының береһе, Урал һәм Көнбайыш Себерҙең тимер юл инфраструктураһын хеҙмәтләндерә. Юл Рәсәйҙең Европа өлөшөндәге үҙәк һәм төньяҡ-көнбайыш райондарынан Себергә, Ҡаҙағстанға, Алыҫ Көнсығышҡа поездар үткәреүҙе тәьмин итә. Юл идаралығы Екатеринбургта урынлашҡан.
Өфө Дворяндар йыйылышы бинаһы
Тарихы
Өфө ҡалаһының Дворян йыйылышы бинаһы проектын классик стилдә Томск ҡалаһы архитекторы Виктор Хабаров эшләй. Төҙөлөш 1844 −1856 йылдарҙа Урал казак ғәскәренең ғәскәри архитекторы һәм Өфө губерна архитекторы А. А. Гопиус (Генрих Гопиус) етәкселегендә алып барыла.
1885 йылда йортто Йыр, музыка һәм драма сәнғәтен яратыусылар йәмғиәте ҡуртымға ала. йыр, һәм драма сәнғәтен.
Ғәйфуллин Александр Александрович
Биографияһы
Ғәйфуллин Александр Александрович 1984 йылдың 22 мартында Мәскәү өлкәһенең Жуковский ҡалаһында тыуған. Уның атаһы А. М. Ғәйфуллин (1958 йылғы) — Рәсәй ғалим-физигы, шыйыҡса һәм газ механикаһы өлкәһендә белгес, Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2008).
2008 йылда математика бүлегенең аспирантураһын тамамлай һәм «Комбинаторная реализация циклов» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай (ғилми етәксеһе — РФА-ның ағза-корреспонденты В. М. Бухштабер).
Фәнни эшмәкәрлеге
2007 йылдың 1 июленән алып Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының юғары геометрия һәм топология кафедраһында эшләй (2009 йылдан — доцент, 2011 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр, аҙаҡ профессор).
Сиротанович Алия
Биографияһы
1949 йылдың 24 июлендә күмер сығарыу буйынса донъя рекордын ҡуя, һигеҙ сәғәтлек сменала үҙенең бригадаһы менән 152 тонна күмер сығара, норманы 215 %-ҡа арттырып үтәй (72 норма булғанда 253 вагонетка). Ике көндән һуң уның ҡаҙанышын шул уҡ рудниктың шахтёры Никола Шкобич уҙып китә, ул сменаһына 14 тоннаға күберәк күмер бирә.
Югославияла социалистик ярыштарға старт биреп, тере легендаға, эшсе синыфтың символына һәм СФРЮ — ның идеологик символына әүерелә.
Көнсығыш Диңгеҙе
Килеп сығышы
Көнсығыш Диңгеҙе күп ҡулсалы удар бассейнда — ҙур тиҙлектә һәм ғәйәт ҙур көс менән астероид килеп төшөүҙән хасил булған гигант кратерҙа ята. Был бассейдың төп ҡулсаһының диаметры — 930 километр самаһы, үҙәгенең координаттары — -19.9°N, -94.7°W. Уның йәше аныҡ ҡына билдәле түгел, әммә ул Ямғырҙар Диңгеҙе бассейнынан һуңыраҡ, йәғни 3,85 млрд йыл элек барлыҡҡа килгән, тип фаразлана. Иртә имбрий һәм һуңғы имбрий дәүерҙәренең сиктәре Көнсығыш Диңгеҙе хасил булған мәлдән алып иҫәпләнелә (бассейндың үҙен һәм уның өҫтөнән сығып ятҡан ташламаларҙы беренсе осор менән бәйләйҙәр).
Рельефы
Ай диңгеҙҙәренең күпселегендәге бассейндарҙан айырмалы рәүештә Көнсығыш Диңгеҙе бассейны ҡатҡан базальт лаваһы менән бер аҙ ҡапланған, шуға ла уның морфологик структураһын күҙәтергә мөмкин. Диңгеҙҙең үҙәк өлөшө йоҡа ғына базальт ҡатламы менән көплө (ҡалынлығы яҡынса 1 км тирәһе), йәғни ерҙән күренгән ярымшарҙағы башҡа ай диңгеҙҙәренә ҡарағанда ҡеүәте түбәнерәк. Диңгеҙ бассейнын барлыҡҡа килтергән бәрелеү ай ҡабығында өс үҙәктәш йыйырсыҡлы ҡатламдарҙың хасил булыуына сәбәпсе була. Ғәйәт ҙур удар кратерҙың эске теҙмәләре Рук тауҙарынан ғибәрәт, диаметры 930 км булған тышҡы сылбыр Кордильер тауҙарын барлыҡҡа килтерә. Бәрелеш һөҙөмтәһендә тышҡа сығарылған тау тоҡомдары тупаҫ һуйырташтарҙан тора һәм, Кордильерҙың тышҡы битләүҙәрендә башланып, төрлө тарафҡа 500 км тиклем алыҫлыҡҡа барып етә, диңгеҙ үҙәгенә йыйылған нур рәүешендәге һыҙаттар хасил була.
Харисов Рафиҡ Хафиз улы
Биографияһы
1986 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетының (элекке Башҡорт ауыл хужалығы институты), ғалим-агроном һөнәре буйынса агрономия факультетын тамамлай.
Хеҙмәт юлы
2006—2009 йылдар — Салауат районы муниципаль районы Хакимиәте башлығы.
Рәсәйҙә предприятиеларҙы хосусилаштырыу
Кесе хосусилаштырыу
1992 йылдың апрелендә Рәсәйҙә сауҙа, көнкүреш хеҙмәте күрһәтеү һәм йәмәғәт туҡланыуы предприятиеларын һатыу буйынса тәүге аукцион Түбәнге Новгородта үткәрелә, унда Гайдар менән Чубайс та килә.
Ваучерлы хосусилаштырыу
Хосусилаштырыуҙы акциялар һатыу аша үтеүсе предприятиелар өс варианттың береһен һайлай ала: Акцияларҙы һатып хосусилаштырыу варианттары  (УК = устав капиталы) 1-се вариантта устав капиталының 25 процентына тиклеме хеҙмәт коллективына түләүһеҙ тапшырылһа ла, бер кешегә 20 МРОТ менән сикләү был өлөштөң ғәмәлдә 10 %-ҡа тиклем һәм унан дә күберәккә кәмеүенә килтерә. Бынан тыш, предприятие хеҙмәткәрҙәре (һәм хеҙмәт коллективы һәм менеджмент) ҡағиҙә булараҡ предприятие өҫтөнән контролде юғалтыуҙан ҡурҡа һәм акцияларҙың контроль пакетын үҙ ҡулында ҡалдырырға тырыша. Ошо арҡала предприятиеларҙың 70-80 проценты 51 процент акцияларҙы үҙҙәрендә ҡалдырған 2-се вариантты һайлай, ә 1-се һәм 3-сө варианттар һирәгерәк ҡулланыла (ярашлы рәүештә 21 % һәм 1 %). Устав капиталының 29 проценттан да кәм булмаған өлөшөн асыҡ аукциондарҙа ваучерҙарға һатыу акцияларға һатыу юлы менән барған хосусилаштырыуҙың мотлаҡ баҫҡысы була. Бының өсөн аукциондар башланыр мәлгә халыҡты тейешле күләмдәге ваучерҙар менән тәьмин итеү талап ителә.
1996 — әлеге ваҡыт
1997 йылдың 18 июлендә Төмән нефть компанияһы акцияларының 40 процентын һатыу буйынса инвестицион конкурс үтә. Конкурста $835 миллион түләгән Альфа-Групп, Access Industries һәм Ренова альянсы еңә.
1997—2001 йылдарҙа күмер сығарыу тармағындағы реформалар барышында ҡайһы бер күмер шахталарының дәүләт акция пакеттары хосусилаштырыла, шулай итеп, Рәсәй күмер тармағының 56 проценты (2000 йылғы һандарҙа) шәхси ҡулдарға күсә. Айырыуса эре хосусилаштырыу килешеүҙәре түбәндәге таблицала килтерелә: 2001 йылда Росгосстрахты хосусилаштырыу башлана, 3 аукционда акцияларҙың 49 проценты һатыла. 2003 йылда Росгосстрахтың — 26 %, 2010 йылда 13,1 проценты һатыла. Был пакеттарҙы партнёры менән Данил Хачатуров һатып ала.
2002 йылдың декабрендә «Славнефть» акцияларының 74,95 проценты 1,86 миллиард долларға «Сибнефть» һәм ТНК-BP консорциумына һатыла.
2012 йылдың 19 сентябрендә Һаҡлыҡ банкының 7,6 процент акциялары 5,2 миллиард долларға һатыла. Һатыу SPO рәүешендә Рәсәйҙә һәм Лондонда үтә (ярашлы рәүештә 3 % һәм 97 % урынлаштырыла).
Әл-Фараби
Биографияһы
Фарабиҙың шәкерттәре — Бағдадтағы Яхъя ибн Ади менән Алепполағы Ибраһим ибн Ади телгә алына. Остаздарының вафатынан һуң улар Фараби трактаттарына ла, грек философтары хеҙмәттәренә лә аңлатмалар яҙыуҙы дауам итә.
Өлгөлө ҡала-дәүләт тураһында тәғлимәт
Әл-Фарабиҙың социаль-этик трактаттары араһында ижтимағи тормош тураһындағы тәғлимәткә арналғандары байтаҡ  («Яҡшы ҡалала йәшәүселәрҙең ҡараштары тураһында трактат», «Бәхеткә өлгәшеү тураһында китап», «Бәхет юлдарын күрһәтеү», «Граждан сәйәсәте», «Һуғыш һәм тыныс тормош тураһында китап», «Йәмғиәтте өйрәнеү китабы», «Яҡшы холоҡтар тураһында»). Грек философтарының, бөтәһенән элек Платон менән Аристотелдең  сәйәси һәм этик ҡараштарына таянып һәм боронғо Шәреҡтең  социаль идеяларын ҡулланып, әл-Фараби йәмғиәт ҡоролошоноң төҙөк системаһын эшләй.
Волынский Александр Фомич
Эштәре
Волыньский ике йөҙҙән ашыу ғилми эш, шул иҫәптән 14 монографияның, уҡыу әсбаптары һәм дәреслектәрҙең авторы һәм авторҙашы булып тора; уның ғилми етәкселеге аҫтында биш тиҫтәгә яҡын кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертациялары яҡланған.
Хәбибуллина Айгөл Рәфҡәт ҡыҙы
Биографияһы
2011 йылда Башҡорт дәүләт университетының иҡтисад факультетын тамамлай.
Оло Песчанка (Илек ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Илек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Дәүләтшина Шәүрә Сәхәүетдин ҡыҙы
Биографияһы
Шәүрә Сәхәүетдин ҡыҙы Дәүләтшина 1946 йылдың 5 апрелендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1971 йылда Мәскәү туҡыу институтын тамамлаған. Өфөнөң башҡорт ҡыҙы Шәүрә Дәүләтшина 60-сы йылдар аҙағында уҡ, Мәскәү туҡыу институты студенты сағында, Мәскәүҙең сәнғәт һәм интеллектуаль мөхитенә инеп китә. 1974 йылдан алып 1980 йылға тиклем ул Мәскәүҙә И. Э. Грабарь исемендәге Бөтә Рәсәй сәнғәт фәнни-реставрацион Үҙәктә рәссам-реставрациялаусы булып эшләй. 1982—1984 йылдарҙа Мәскәү туҡыу институтында уҡыта. Мәскәү рәссам-графиктар комитеты ағзаһы (1974), Рус рәссамдары ассоциацияһы (1989, Париж), Рәсәй Федерацияһы Рәссамдар союзы (1995) ағзаһы.
Дәүләт диңгеҙ университеты
'''Адмирал Г. И. Невельский исемендәге дәүләт диңгеҙ университеты''' — Владивосток ҡалаһында урынлашҡан юғары уҡыу йорто, диңгеҙ транспорты белгестәрен әҙерләү менән шөғөлләнә. Рәсәй Федерацияһының ҙур диңгеҙ белем биреү оойшмаһы.
Тарихы
1870 йыл башына тотош Рәсәй империяһында коммерция флотына моряктар әҙерләгән алты ғына уҡыу йорто була: Кронштадт сауҙа диңгеҙселек ротаһы, Херсон сауҙа диңгеҙселек училищеһы, Архангельскиҙа һәм Кемда шкипер курстарҙы, Либавала навигация курстары һәм Ригала шәхси навигация училищеһы. Беренсе (шәхси) диңгеҙселәр класы — моряктар өсөн ике йыллыҡ практика — Рәсәйҙә 1864 йылдың декабрендә Рига эргәһендә Гайнаж тигән урында Х. М. Вальдемар инициативаһы буйынса барлыҡҡа килә (10 йылдан һуң улар 15 була, 25 йылдан һуң — 41).
Уҡыу базаһы
Курсанттарға 85 профессор, 300-ҙән ашыу доцент, хеҙмәттәре маҡтаулы исемдәр менән билдәләнгән тиҫтәләгән уҡытыусы һәм хеҙмәткәр белем бирә.
Хәйретдинов Ғәлей Ғәләүетдин улы
Биографияһы
1990—1992 йылдар — Мәләүез ҡалаһының ның баш инженеры.
Пресвятая Богородица сиркәүе
Шильдалағы Дева Мария сиркәүенә 2006 йылда Грузияның президенты указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡы статусы бирелә
Урж-Дон
Урж-Дон — Рәсәйҙәге йылға. Төньяҡ Осетия — Алания биләмәләрендә аға. Йылға Садон йылғаһының һул ярына тамағынан    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 0 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәнифә
Хәнифә — ғәрәптәрҙән башҡа төрки телле халыҡтар араһында күп таралған ҡатын-ҡыҙ исеме.
Онсы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Колесников Михаил Петрович (хәрби етәксе)
Рәсәйҙә хәрби хеҙмәте
Рәсәй Федерацияһы Оборона Министры П. С. Грачев эштән алынғандан һуң, 1996 йылдың июнь-июль айҙарында ул ваҡытлыса Оборона Министры булып эшләй. 1996 йылдың октябрендә ул Генераль штабы рәйесе вазифаһынан азат ителә һәм Рәсәй Федерацияһы Оборона министры ҡарамағына индерелә. 1996 йылдың март-октябрь айҙарында Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берҙәмлегендә (БДБ) ҡатнашыусы дәүләттәрҙең хәрби хеҙмәттәшлек штабы башлығы вазифаларын башҡарыусы булып эшләй. 1997 йылдың ноябрендә уның кандидатураһы Рәсәй Президенты Б. Н. Ельцин тарафынан әлеге вазифала БДБ дәүләттәре башлыҡтарының осрашыуҙың көн тәртибенә керетелә, ләкин раҫланмай
Сәғитов Ирек Хаммат улы
Сәғитов Ирек Хаммат улы (1 май 1931 йыл, БАССР Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы — 1996 йыл, Белорет ҡалаһы) — уҡытыусы. РСФСР-ҙың Халыҡ мәғарифы отличнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы.
Биографияһы
Мәғариф өлкәһендә ирешкән уңыштары өсөн Ирек Хаммат улы Сәғитовҡа 1981 йылда БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы тигән маҡтаулы исем бирелә. 1996 йылда мәрхүм була. Белорет ҡалаһында ерләнә.
Ғәилә хәле
И. X. Сәғитовтың ҡатыны Рәмзиә Баттал ҡыҙы ла талантлы уҡытыусы-математик булып таныла. Улар ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр.
Скифтар
Хәрби эше
Скиф хәрби һөнәре: сарматтарҙа һәм парфяндарҙа, яҡын алышҡа яраҡлашҡан һәм тығыҙ сафта алышыусы ауыр атлы ғәскәргә баҫым яһап эш иткән, һәм көнсығыш күскенселәрҙә: саҡтарҙа, тохарҙарҙа, һуңғараҡ — төрөктәрҙә һәм монголдарҙа, йыраҡ һуғышҡа баҫым яһап һәм яңы конструкциялар (йәйәләр) уйлап сығарыу менән бәйле, ике төрлө дауам алған.
Әҙәбиәт
Сығанаҡтар:
Скифо-праславянские параллели добротно представлены в трудах В. И. Абаева ; Ж. Ж. Варбот, Т. В. Гамкрелидзе, Вяч. Вс. Иванова, В. И. Георгиева, А. В. Десницкой, В. А. Дыбо, А. А. Зализняка, В. М. Иллич-Свитыча, Г. А. Климова, В. В. Мартынова, В. Н. Топорова, О. Н. Трубачева , В. Н. Чекмана и ряда зарубежных лингвистов.
Художестволы:
Ер эшкәртеү йолалары
Ер эшкәртеү йолалары — ауыл хужалығы эштәрен башҡарыуға арналған традицион йолалар.
Тәре йөрөтөүселәр дәүләттәре
Левант
Беренсе тәре йөрөтөүселәрҙең походы аҙагында, Левант территорияһында тағы дүрт христиан дәүләт барлыҡҡа килә.
Бынан тыш Лузиньяндарҙың дворян заты бер ни тиклем вакыт Килийск батшалығы менән дә идара итә.
Кипр һәм Византия
Бынан башҡа, Эгей диңгеҙенең үтрауҙарында Венецияла йәшәгән кешеләр Архипелаг герцегствоһын нигеҙләйҙәр (йәки Наксос герцогствоһы).
Пруссия
XV быуатта ордендың бөлгөнлөгө башлана. 1410 йылда берләшәкән польша — литва ғәскәренән еңелә. Ниһәйәт, бер нисә еңелеүҙәрҙән һуң, 1525 йылдың 8 апрелендә Тевтон орденының һуңғы гроссмейстеры орден дәүләтенең ликвидацияһы һәм үҙенең территорияһында Польшаға бойондороҡло Пруссия герцогствоһын төҙөү тураһында актҡа ҡул ҡуя.
Бураҡаева Таңсулпан Диҡҡәт ҡыҙы
Биографияһы
Бала сағынан бик әүҙем була. Биш йәшенән әсәһе ойошторған төрлө ансамблдәрҙә ҡатнаша. Ҡумыҙ сиртә, бейей, шиғыр һөйләй. Музыка мәктәбенә йөрөй. Скрипка, фортепьяно кластарында уҡый.
Бала сағынан һүрәт төшөрөргә ярата. Был шөғөлө уны башта сәнғәт училищеһына, аҙаҡ Өфө дәүләт сәнғәт институтына алып килә.
Исмаҡай (Баймаҡ районы)
Исмаҡай (Ысмаҡай) (Исмакаево) — бөткән ауыл. Башҡортостандың Баймаҡ районы Йомаш ауыл Советына ҡараған ауыл. Яҡынса 1772 йылда нигеҙләнгән. 1950 йылда ғәмәлдән сыҡҡан.
Географик урыны
Исмаҡай ауылы Һаҡмар йылғаһының ҡушылдығы Мағаш буйында урынлашҡан була. Ауыл Советы үҙәге Йомаштан — 6 км, район үҙәге Баймаҡ ҡалаһынан- 38 км, Сибай тимер юлы станцияһынан 79 км алыҫлыҡта ятҡан.
Тирмән (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гидробиология
Хәҙерге гидробиологияны экологияның бер бүлеге булараҡ тип ҡарарға була. Уның эсенә таксономия, иҡтисади биология,, сәнәғәт биологияһы, морфология, физиология һәм башҡа бүлектәр ҙә инә. Эштәрҙең байтаҡ өлөшө күлдәр (лимнология), менән бәйле. Унда ағым һыуҙар һәм йомоҡ һыу ятҡылыҡтары экологияһын айырып ҡарарға мөмкин. Йомоҡ һыу ятҡылығындағы яһалма экосистема өлгөһөн ҡороу, һыу ятҡылыҡтарында балыҡ үрсетеүҙең барлыҡ мәсьәләләре менән аквариумистика шөғөлләнә.
Среднеколымск
Тарихы
1643 (1644) йылда сәйәхәтсе Михаил Стадухин һәм казак Дмитрий Зырян тарафынан острог булараҡ нигеҙләнгән.
1930 йылдан Среднеколымск районы үҙәге булып тора.
Иккырашан
Иккырашан — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Хобда йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Фарсы баҡсалары
Фарсы баҡсалары — Иран һәм уның мәҙәни йоғонтоһон кисергән башҡа ҡайһы бер илдәрҙәге (Испанияла Андалусиянан алып Һиндостандың көнбайыш өлөшөнә тиклем) баҡсалар, фарсы традицияларына ярашлы төҙөлгән баҡса-парк сәнғәте. Баҡсаның фарсы философияһын тормошҡа ашырыуҙың иң билдәле миҫалы булыпҺиндостандағыТаж Махал баҡсаһы тора.
Аббревиатура
Аббревиатуралар ҡыҫҡартылған ҡушма һүҙҙәргә һәм инициаль аббревиатураларға бүленә.
Хәбиров Фәрит Барый улы
Биографияһы
1957—1959 Сәлих мәктәбе директорының уҡыу-уҡытыу буйынса урынбаҫары, ә 1959 йылдан Ишембай районы Һайран урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә. Унда эшләгән ваҡыт арауығында ул мәктәпкә кирбестән бина һалдыртып өлгөрә.
1969 йылдан Ишембай район советының мәҙәниәт бүлеге мөдире.
Фәрит Барый улы Хәбиров 2003 йылдың 29 июнендә вафат булған һәм Ишембай ҡалаһында ерләнгән.
Джанаев Иван Васильевич
Ижады
Иван Джанаев 1914 йылда яҙа башлай. Ул әҫәрҙәрен, нигеҙҙә, Осетин телендә яҙған. Фарсы шағирҙарын, Гете, Пушкин, Шевченко, Тургенев, Тютчев, А. Церетели, Горький, Лу Синь әҫәрҙәрен тәржемәләү менән шөғөлләнгән. Ул Коста Хетагуров тураһында (Татари Епхиев менән берлектә) драма һәм балалар өсөн "Бедняки сыновья Алдара" әкиәтен яҙа. Джанаевтың студенттары - Осетия әҙәбиәте ғорурлығы, Хазби Калоев һәм Мунарбек Кочисов.
Төп әҫәрҙәре
—Сын Уахатага удалой Гуйман — поэма;
Теләүембәт
Топонимдары
Мирхәт Әхмәҙулла улы Хәсәновтың «Бала саҡ тураһында хәтирәләр» китабында Теләүембәт ауылы тарихы.
Әхмәт Йәсәүи
Биографияһы
Йәсәүи изге кеүек ерләнә. Ул Үҙәк Азияла йәшәгән бөтә төрки халыҡтарының милли изгеһе тип һанала. Уның ҡәберендә Ҡарахан күрһәтеүе буйынса төҙөлгән кәшәнә монголдар походы ваҡытында емерелгән. Ә ул үлгәндән һуң 223 йыл үткәс, әмир Аҡһаҡ Тимерҙең шәхси күрһәтмәһе буйынса, Әхмәт Хужа Йәсәүиҙең абруйын таныу сифатында, шулай уҡ далала йәшәүсе күсмә халыҡтар араһында үҙ позицияларын нығытыуға йүнәлтелгән сәйәси аҙым итеп, уның ҡәбере өҫтөндә «Хәҙрәт солтан» мавзолейы төҙөлә. Мавзолей 1396 йылда, Аҡһаҡ Тимерҙең Алтын Урҙа ханы Туҡтамышҡа ҡаршы еңеүле походынан һуң шунда уҡ төҙөлә башлай. Ул нигеҙ һалған тәғлимәт Йәсәүиә тәриҡәте тигән исем ала. Был мәктәптең шәйехтәре Бохарала XIX быуатта әмирҙәр һарайында почетлы урынды биләйҙәр.
Кекура
Ҡыш миҙгелендә булған юл буйлап барғанда район үҙәгенән 150 километр көньяҡҡараҡ урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта кешеләр йәшәмәгән Стадухино ҡасабаһынан алыҫ түгел.
«Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы
Тарихы
«Ленинградты обороналаған өсөн» миҙал менән бүләкләнгән кешеләр һуңғараҡ булдырылған «Ленинградтың 250-йыллығы иҫтәлегенә» исемле юбилей миҙалы менән бүләкләнеүгә хоҡуҡлы булалар.
Миҙалдың тасуирламаһы
Бөтә яҙыуҙар һәм һүрәттәр ҡабарынҡы итеп эшләнгән. Миҙал элмәк һәм дүңгәләк ярҙамында биш мөйөшлө ҡалыпҡа тоташтырыла. Ҡалып киңлеге 24 мм булған ебәк иуар таҫма менән уратылған. Башта таҫма ҡыҙыл төҫтә, уның ике ситенән һәр береһе 4 мм-лыҡ көмөш буйҙар булырға тейеш булған. 1943 йылдың 19 июнендәге указға ярашлы яңы таҫма билдәләнә — һарғылт-йәшел (зәйтүн) төҫтәге таҫма уртаһынан 2 мм киңлегендә йәшел буй үтә.
Бүләкләнеүсенең башҡа миҙалдары булған осраҡта «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы « Одессаны обороналаған өсөн» миҙалынан уң яҡта урынлаштырыла, «Мәскәүҙе обороналаған өсөн» миҙалы булдырылғандан һуң — ошо миҙалдың уң яғынан.
Хаником-Дон
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ардон йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Памир
Климаты
Көнбайыш Памир үҙәндәрендә йыллыҡ яуым-төшөм күләме — 92 — 260 мм, Көнсығыш Памирҙа — 60 — 119 мм. Таулы тауҙарҙа һәм тау битләүҙәрендә яуым-төшөм күләме арта (Федченко боҙлоғонда — 1100 мм). Йәй Көнсығыш Памирҙа Һиндостандың муссон әйләнешендә ҡатнашҡан дымлы тропик һауа массаларының йоғонтоһо булыуы ихтимал.
Памирҙың физик-географик районлашыуы
Памирҙы районлаштырыуҙың бер нисә схемаһы бар. Һәр бер өлкәһенең шәхси үҙенсәлектәре һәм йөҙө бар. Районлаштырыу орография, геология, геоморфология, гидрология, гляциология, климат айырмалыҡтары, геоботаника мәғлүмәттәре һәм башҡа тәбиғәт билдәләре нигеҙендә тормошҡа ашырыла.
Татар Ураҙы
Татар Ураҙы (Татарская Урада) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 269 кеше. Почта индексы — 452802, ОКАТО коды — 80259860009.
Сауҙагәр Филиппов йорто
Тарихы
Революциянан һуң бина национализациялана.
Архитектураһы
Сауҙагәр Филиппов йорто бейек кирбес нигеҙҙә төҙөлгән тура мөйөшлө ике ҡатлы ағас бина. Бинаға инеү урынында фигуралы тимер терәктәрҙә ике яҡлы япма менән ҙур гранит күтәрмәләр күҙгә ташлана. Фасадтар декорында ҡатмарлы кәрнизде тамамлаусы ҡат араһы бүлкәттәре ҡулланылған. Фасадтың ихата яғында асыҡ веранда урынлашҡан.
Классик менән булған хәл
Баҫмалар
А. П. Чеховтың «Классик менән булған хәл» хикәйәһе 1883 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1883 йылдың 7 майында «Осколки» журналының 19-сы һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға, артабан А. Ф. Маркс нәшер иткән баҫмала «Ваня, әсәй, инәй һәм сәркәтип» исеме аҫтында донъя күрә.
Нестор һарайы
Донъяға билдәле Микен һарайының башҡалары араһында иң яҡшы һаҡланған төҙөлөшө. Һуңғы эллин йәшәү дәүерендә төҙөлгән һарай комплекстың төп бинаһы булып тора. Бәлки, ҡасандыр ул ҡәлғә диуары менән уратып алынған булған. Һарай ярҙамсы бүлмәләрҙән, оҫтаханаларҙан, мунсаларҙан, ҡоҙоҡтарҙан, ҡабул итеү залы һәм үҙ канализация системаһы булған ике ҡкатлы бинанан ғибәрәт.
2016 йылдың июнендә археологик ҡаҙыуҙар урынына бында килеүсе туристар өсөн юлдар һалына һәм соҡорҙар урынына баҫмалар һалына.
Археологик ҡаҙыуҙар
1912 һәм 1926 йылдарҙа Наварино бухтаһынан төньяҡта ике микен кәшәнәһе ҡаҙып алына. Беренсе кәшәнәлә буялған һауыттар, икенсеһендэ ― башланғыс микән һәм  урта грек осорона ҡараған  кашполар табыла.
Йәлил
Этимологияһы
Йәлил — «бөйөк», «оло», «ҙур», «хөрмәтле», «шөһрәтле», «атаҡлы» мәғәнәләрен аңлатҡан ир-ат исеме. Был исемдең Джалиль, Жәлил, Залил варианттары бар.
Ваньян Леонид Львович
Биографияһы
СССР Геология министрлығының разведканың геофизика ысулдары Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институтында (ВНИИ Геофизика, хәҙер разведканың георазведка ысулдары Бөтә Рәсәй ғилми-тикшеренеү институты), СССР Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең Геология һәм геофизика институтында, СССР ФА Себер бүлеге Сахалин комплекслы ғилми-тикшеренеү институтында (хәҙер РФА ДВО Рәсәй Фәндәр академияһының диңгеҙ геологияһы һәм геофизика институты), СССР Фәндәр академияһының ер физикаһы институтында (хәҙер О. Ю. Шмидт Ер физикаһы интситуты), СССР ФА космос тикшеренеүҙәре институтында эшләй. Новосибирск дәүләт университеты, Мәскәү дәүләт университеты һәм Мәскәү геология разведкаһы институтында уҡыта.
Бригитта Кристина Шерзенфельд
Биографияһы
Скона ленаһындағы Беккаскуг (Bäckaskog) ндә лейтенант Кнут Шерзенфельд һәм Бригита Транандер ғаиләһендә тыуған. 1699 йылда хәрби Матс Берновҡа кейәүгә сыға һәм 1700 йылда Төньяҡ һуғышына уның артынан эйәреп киткән: башлыса Ригала йәшәгән. 1703 йылда Торунь янындағы ҡаты алышта ире һәләк булғандан һуң, икенсе тапҡыр офицер Юхан Линдстрёмға кейәүгә сыға, ләкин бер йылдан һуң, рус ғәскәрҙәре 1704 йылда Нарваны алғанда, икеһе лә әсирлеккә эләккән һәм Мәскәүгә оҙатылған. 1711 йылда тол ҡалған, әммә бер йылдан сығышы менән немец булған швед армияһының әсирлеккә алынған лейтенанты Михаэль Цимсҡа яңынан кейәүгә сыға. Тиҙҙән ире менән бергә Тубылға күсерелгән.
Бикмөхәмәтов Хәлит Абдулсамат улы
Биографияһы
«» акционер компанияһы" төҙөлөш, эшкәртеү, транспорт, һаҡлау хеҙмәттәре менән шөғөлләнә.
Это обеспечило в дальнейшем своевременный ввод в эксплуатацию всех строящихся объектов нефтехимии и нефтепереработки и первыми среди строителей РБ получить в 2011 году сертификат немецкой фирмы RW TUV, внедрив систему качества ISO 9002:1994
Плотников Дмитрий Павлович
Плотников Дмитрий Павлович (2 август 1918 йыл — 4 сентябрь 2012 йыл) — СССР-ҙың хәрби хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һәм совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. Шэньян (Мукден) (1945) ҡалаһының хәрби коменданты, Коми АССР-ының (1960—1966) һәм Ҡурған өлкәһенең (1966—1973) хәрби комиссары; гвардия полковнигы (1955). Рәсәй Федерацияһы Геройы (1996).
Һуғышҡа тиклем йылдары
1928 йылда ғаилә Тукан ҡасабаһына күсә. Дмитрий мәктәптә белем ала, әммә тиҙҙән уҡытыу йыл ярымға туҡтатыла һәм атаһы малайҙы Майгашлы электр станцияһы төҙөлөшөнә слесарь ярҙамсыһы итеп урынлаштыра. 1932 йылдың сентябренән уҡыуҙар дауам ителә — мәктәп өсөн барак тибындағы бина һаййлана. Уҡыуҙан тыш Дмитрий саңғы, гимнастика түңәрәгендә шөғөлләнә, ГТО нормалары тапшыра, яҡшы ата, ял көндәре һунарға йөрөй.
1939 йылдың сентябренән Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафында.
Бөйөк Ватан һуғышы
1945 йылдың 9 авгусынан 3 сентябренә тиклем алып 6-сы гвардия танк армияһы 9-сы Гвардия механизацияланған корпусының 14-се айырым гвардия мотоциклет батальоны командиры вазифаһында һуғыша.
Һуғыштан һуңғы йылдар
Хәрби хеҙмәттән һуң Д. П. Плотников Курған өлкә башҡарма комитеты гаражы мөдире булып эшләй. 1974 йылдан 14 йыл дауамында «Курганавтодор» автоюлдар төҙөлөшө һәм эксплуатацияһының Ҡурған идаралығында граждандар оборонаһы инженеры була.
1988 йылда пенсияға сыға. Шул уҡ йылдың июлендә Пермь ҡалаһына күсә. Йәмәғәт эше менән әүҙем шөғөлләнә, Пермь өлкәһенең һуғыш ветерандары комитеты ағзаһы була.
Туйыш (Әбйәлил районы)
Туйыш (Туишево) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 475 кеше. Почта индексы — 453611, ОКАТО коды — 80201813009.
Көйөргәҙе районы 2014 йылда
2014 йылда Көйөргәҙе районының иҫтәлекле ваҡиғалары.
Йәғәфәр (исем)
Билдәле кешеләр
Абдуллин Йәғәфәр Ҡәйүм улы (Абдуллин Джафар Каюмович) (1913—1943) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 313-сө кавалерия полкының 2-се эскадрон командиры. Гвардия лейтенанты.
Касаткин Иван Михайлович
Чекала хеҙмәте
1919 йылдың ноябрендә Генрих Ягода патронаты аҫтында ул Чеканың Дәүләт идараһы архивы начальнигы итеп билдәләнә, аҡ гвардия  архивтарының трофейҙарын тикшереү буйынса эшләй. Кубан-Ҡара диңгеҙ һәм Тверь өлкәләрендә, Төньяҡ һәм Көньяҡ Кавказда, Дағстан һәм Әзербайжанда урындағы СК һәм ревтрибуналға тикшереү үткәрә. 1920 йылдың мартында ул мәғарифтың халыҡ комиссариаты линияһы буйынса һарайҙар һәм А.П.Чеховтың йортона тикшереүҙә ҡатнаша; яҙыусылар И.Шмелев, Т.Тренев, Сергеев-Ленский һәм башҡалар менән осраша. 1920 йылдың апрелендә ул аҡ офицерҙарҙы фильтрлауҙа һәм төрмәләрҙе бушатыуҙа ҡатнаша. 1920 йылдың август-сентябрь айҙарында Кавказ фронтының ялан бүлеге начальнигы була.
Туҡтаров Варис Рәфҡәт улы
Туҡтаров Варис Рәфҡәт улы (9 июнь 1959 йыл) — ғалим-зооинженер, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2001), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015).
Туйөмбәт
Тарихы
1795 йылда 21 йорт хужалығында 5,7 кеше, 1859 йылда — 107 ихатаның һәр береһендә 6,3 кеше йәшәгән.
1842 йылда 499 кешегә яҙғы иген 251 сирек, йәғни һәр береһенә 4-әр бот сәселгән булған.
Равенсбург
Равенсбург (Ravensburg йәки, алеман. Raveschburg ) — Германияның ҡалаһы, район үҙәге, Баден-Вюртемберг федераль ерендә урынлашҡан.
Тюбинген административ округына буйһона. Равенсбург районы составына инә. Миттлерес Шуссенталь идаралығына буйһона. Халҡының һанын 49 418 кеше (2009 йылдың 31 декабренә ҡарата) тәшкил итә. Равенсбургтың майҙаны 92,04 квадрат километрға тиң. Рәсми коды — 08 4 36 064.
Ҡала 4 районға бүленә. Обербургомистры — Херман Фоглер.
Һауа судноһы
Билдәләмәһе
Был формулировкала термин Рәсәй Федерацияһының Һауа кодексында һәм 191 дәүләт ағзаһы булған Халыҡ-ара граждандар авиацияһы ойошмаһының (ИКАО) норматив документтарында ҡулланыла.
Һауа суднолары ИКАО классификацияһы буйынса
Һауанан ауырыраҡ самолеттар түбәндәге төрҙәргә бүленә:
Һауанан еңелерәк
Һауа шарҙарының конструкцияһына, ҡағиҙә булараҡ, тышса менән ҡамалған газ булыуы хас, уның тығыҙлығы атмосфера һауаһының тығыҙлығынан түбән. Ул һауанан еңелерәк газ булыуы мөмкин — мәҫәлән, водород, гелий, метан һәм башҡалар — йәки туранан-тура йылытылған хәлдәге һауаның үҙе. Рәсәй Федерацияһы Транспорт министрлығының 17.04.2003 No 118 «Дөйөм авиация самолёттарының берҙәм күсермәләрен эксплуатациялау тәртибе тураһында» Федераль авиация ҡағиҙәләрен раҫлау тураһындағы бойороғона ярашлы, шарҙарҙың түбәндәге төркөмдәре бүленә (инглиз теленә тәржемә итеү һәм бойороҡҡа индерелмәгән иҫкәрмәләр:
Пилотһыҙ осоу аппараттары
Пилотһыҙ осоу аппараты — бортта осоусыһыҙ осоу өсөн тәғәйенләнгән самолет. Пилотһыҙ осоу системаһы — бортта пилотһыҙ идара ителеүсе самолет һәм уға бәйле элементтар .Автономлы самолёт — пилотһыҙ осоусы осоу менән идара итеүгә ҡыҫылыуын тәьмин итмәгән пилотһыҙ осоу аппараты. Алыҫтан идара ителеүсе самолет — был самолет бортында булмаған пилот идара иткән самолет. Пилотһыҙ осоу аппараттарының субкатегорияһы булып тора.
Осоу яраҡлылығы
3. Дәүләт самолёттарының файҙаланыуға инеүе Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2011 йылдың 12 сентябрендәге 766-сы указы менән раҫланған «Дәүләт самолеттарының файҙаланыуға инеү ҡағиҙәләре» менән билдәләнгән процедураға ярашлы башҡарыла.
Документтың Консультант Плюс сайтындағы һуңғы редакцияһы : Викикитапханала иҫкергән редакцияла бар:
Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы йорто
Филиалдары
БР Халыҡтар дуҫлығы йорто һәр милләттең милли йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, тарихи-архитектура һәйкәлдәрен һаҡлау, милли үҙаңын уятыу маҡсатында тарихи-милли үҙәктәр аса һәм 2006 йылдың 1 июнендә, БР Хөкүмәтенең 85-се ҡарарына ярашлы, был үҙәктәргә Халыҡтар Дуҫлығы йортоноң филиалдары статусы бирелә. Бөгөнгә учреждениеның 26 филиалы бар. Улар: «Темәс» (Баймаҡ районы), «Сәйетбаба» (Ғафури районы), Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Һарайлы» (Благовар районы), Муса Гәрәев исемендәге (Илеш районы), Туймазы районы, Ҡурған, Ырымбур, Свердловск, Силәбе өлкәләре, Пермь крайы, Ханты-Манси автономиялы округы — ЮГРА, Татарстан Республикаһы — башҡорт, мишәр (Балтас районы), татар (Бүздәк районы), украин (Стәрлетамаҡ районы), белорус (Иглин районы), латыш (Архангел районы), сыуаш (Ҡырмыҫҡалы районы), мари (Мишкә районы), удмурт (Тәтешле районы), немец — Благовар районы), мордва (Федоровка районы) тарихи-мәҙәни үҙәктәре, «Никольский храм» (Краснокама районы), «Красный яр» — рус (Өфө районы), Цветаева әҙәби, Аксаков (икеһе лә — Бәләбәй районы) тарихи-мәҙәни үҙәктәре.
Катлин-Игый
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мөхәмәҙиә (Ҡазан)
Тарихы
1882 йылдан ғәмәлдә була. Нигеҙ һалыусыһы — күренекле татар дин эшмәкәре Баруди Ғәлимйән. 1883 йылда бер ҡатлы кирбес бинаһын архитектор М. Ермолаевтың проекты буйынса М. И. Ғалиев төҙөй. Һуңынан икенсе ҡат, өсөнсө ҡатөҫтәнеләр. 1901 йылда өс ҡатлы йортҡа яңы өс ҡатлы кирбес бинаһы төкөтмә итеп эшләнде.
1918 йылда мәҙрәсә ябыла, бина төрлө ойошмаларға тапшырыла. Оҙайлы өҙөктән һуң 1993 йылда мәҙрәсә ҡабаттан асыла. Уның ойоштороусыһы — Татарстан Республикаһы мосолмандарының диниә назараты. 1998 йылда мәҙрәсә бинаһы уҡыу йортона ҡайтарылды.
Алексеев Владимир Михайлович
Биографияһы
Атаһы — Алексеев Михаил Владимирович, музыкант, әсәһе — Мария Ивановна (ҡыҙ фамилияһы Сергеева), крәҫтиән ғаиләһенән сыҡҡан.
Рәхмәтуллин Азат Салауат улы
Биографияһы
Азат Салауат улы Рәхмәтуллин 1972 йылдың 4 апрелендә Башҡорт АССР-ының Сибай ҡалаһында тыуа. 1989 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтына уҡырға инә һәм уны 1995 йылда тамамлай. Бер йыл баш ҡаланың 6-сы дауаханаһында хирургия буйынса табип-интерн булып эшләй. 1996—1998 йылдарҙа БДМИ-ҙа хирургия буйынса клиник ординатура үтә. 2001 йылға тиклем Өфөнөң 13-сө ҡала клиник дауаханаһында хирургия бүлеге хирургы була. Артабанғы ике йылын Сибай ҡалаһы дауаханаһында һөнәре буйынса эшләй. 2004 йылға тиклем баш табиптың медицина буйынса урынбаҫары була. 2004—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының кадрҙар бүлегенең баш белгесе, бер к ваҡытта БДМУ клиникаһының ҡан тамырҙары хирургияһы бүлеге хирургы. 2007 йылға тиклем баш табип урынбаҫары, 2-се Республика клиник дауаханаһының табиб-хирургы, бер үк ваҡытта БДМУ клиникаһы хирургы. 2007 йылдан 2-се Республика клиник дауаханаһының баш табибы. 2019 йылдың 9 сентябренән БР һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары. 2022 йылдың 28 мартынан — БР Һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы.
Ҡырғыҙстан иҡтисады
Дәүләт тышҡы бурысы етди проблема. Ул, 2008—2012 йылдарҙа ҡырҡа артып, 2083,8 миллион долларҙан 3031,1 миллион долларға тиклем етә.
Ҡоротаң
Тасуирламаһы
Ҡоротаң ауылын йәнәшәләге тораҡ пункттар менән грунт һәм шоссе юлдары бәйләй. Район үҙәгенә тиклем (Сыбаркүл) — 47 км, ауыл биләмәһе үҙәгенә (Тимирязевский ҡасабаһына тиклем) — 10 км. Ҡоротаң — Ҡуйыл ҡәлғәһе казактарының боронғо ултырағы. Уға 18 быуаттың 2-се яртыһында нигеҙ һалынған. 1929 йылда «Яңы ауыл» колхозы ойошторола, уға 3485 га ауыл хужалығы ерҙәре, шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр — 2172, сабынлыҡтар — 37,3, көтөүлектәр — 449 га. ауыл халҡы иген культуралары, йәшелсә үҫтергән, мал үрсеткән. 1990 йылдарҙа Ҡоротаңда «Коротановское» дәүләт тәжрибә-производство предприятиеһы урынлаша, хәҙерге ваҡытта «Тимирязевское» тәжрибә-производствоһы хужалығының ГУП бүлексәһе урынлашҡан. Мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты бар
Халҡы
2002 йылда халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләренә халыҡтың милли структураһында урыҫтар - 42 %, башҡорттар — 40 % тәшкилә итә.
Урамдары
Ауыл дүрт урамдан тора.
Мейер Гуггенхайм
Биографияһы
Мейер Гуггенхайм 1828 йылдың 1 февралендә Швейцария Аргау кантонының Ленгна ауылында ашкенази йәһүдтәре ғаиләһендә тыуған. Атаһы Симон Гуггенхаймдың биш балаһы араһында ул берҙән-бер ир бала булған. 1847 йылда ғаилә АҠШ-ҡа күсә.
Сарак-Салды
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бәрхәт
Рәсәйҙә
XVII быуатҡа тиклем Рәсәйҙә тик ебәктән һуғылғаны ғына бәрхәт тип аталған. Сит илдәрҙән — Италия, Испания, Персиянан алып ҡайтҡандар, бигерәк тә италия бәрхәте юғары баһалана. Башҡа илдәрҙәге кеүек, тәү сиратта дәрәжәле һәм бай кешеләр генә ҡуллана алған. 1584 йылда бер аршын венедицкий (венеция) бәрхәте өсөн бер һум түләйҙәр.
Х. М. Бербеков исемендәге Ҡабарҙы-Балҡар дәүләт университеты
1996 йылдан беренсе ректоры Хатута Мутович Бербеков исемен йөрөтә. Тулы исеме —'''Юғары белем федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Х. М. Бербеков исемендәге Ҡабарҙы-Балҡар дәүләт университеты»'''. «КБГУ» аббревиатураһы киң ҡулланыла..
Белем биреүҙең күп кимәлле системаһы
ҠБДУ-да күп кимәлле система индереү өсөн РФ Хөкүмәтенең 1997 йылдың 10 сентябрендә ҡабул ителгән «Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһында һөнәри белем биреү системаһын камиллаштырыу тураһында» 1153-сө Ҡарары юридик  нигеҙ булып торҙо, һәм уға ярашлы, университет составына 6 колледж һәм уҡытыусыларҙың квалификацияһын арттырыу институты (берҙәм юридик шәхестең ойоштороу-хоҡуҡи нигеҙендә) индерелде.
Университеттың урта профессиональ уҡыу йорттары менән шундай интеграция системаһы белем биреү процесын күп баҫҡыслы һәм һәм өҙлөкһөҙлөгөн тәьмин итә, белем биреү сифатын һәм белгестәр әҙерләү дәрәжәһен яҡшыртырға, университет ғалимдарының фәнни-тикшеренеү учреждениелары ғалимдары менән бәйләнеше көсәйеүенә һәм тәрәнәйеүенә, белем биреү процесы менән яҡшыраҡ идара итеүгә, университеттың төбәктең башҡа белем биреү учреждениеларына йоғонтолоғона булышлыҡ итә.
Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
Хәҙерге ваҡытта ҠБДУ менән фәнни-мәғариф өлкәһендә хеҙмәттәшлек итергә теләгән төрлө илдәрҙең дәүләт һәм башҡа структуралары менән һөйләшеүҙәр алып барыла.
Подразделениелары
Университетта 17 һөнәр буйынса 8 доктор диссертациялары яҡлау һәм бер кандидатлыҡ диссертациялары яҡлау советы бар.
ҠБДУ-да фәнни тикшеренеүҙәр 33 төп ғилми йүнәлештәр буйынса 92 кафедрала 132 төп тема буйынса, 2 ғилми-тикшеренеү институтында һәм Бөтә рәсәй физик культура һәм спорт ғилми-тикшеренеү институтында, 20 ғилми-тикшеренеү лабораторияһында һәм «Марс» ОКТБ-да тормошҡа ашырыла. Тикшеренеүҙәрҙең түбәндәге йүнәлештәре өҫтөнлөклө тип һанала: ҡаты есемдәр физикаһы, өҫкө йөҙ физикаһы, фаза-ара күренеш физикаһы, геофизика, энергияның юғары тығыҙлыҡтары физикаһы, полимерҙар физикаһы, тау экосистемаһы һәм кеше һаулығы, бейек тау системаһы климат шарттарын файҙаланыу ярҙамында бронхиаль астманы дауалау, микроэволюцияның экологик нигеҙҙәре һәм үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһын һаҡлау, тел һәм мәҙәниәт, температураларға сыҙамлы полимерҙар, физик химия, электрохимия һ. б. өҫтөнлөклө тип һанала.
Йәһүд календары
Йәһүд календары һәм дини байрамдар
Иудаизмға ярашлы, календарҙа йылдың тәүге айы — нисан, бынан барлыҡ дини байрамдарҙың хисабы башлана. Әммә йылдар хисабы 7-се айҙан (тишрей) башланып Рош Ха-Шана билдәләнгән ваҡытта бара.
Мәскәү Николай етемдәр институты
1917 йылдан һуң
Мәскәүҙең баш архитекторы Александр Кузьмин «Российская газета» баҫмаһына интервьюла (2009) РФ Федераль Йыйылышының ике палатаһының: Федерация Советының һәм Дәүләт Думаһының Парламент үҙәген тәрбиәүи йорт бинаһында урынлаштырырға тәҡдим итә. Был инициатива хуплау тапмай. 2016 йылда РВСН Академияһын сығарғандан һуң ансамбль буш тора. 2017 йылдың февралендә комплекс федераль милектән Мәскәү өлкәһенә тапшырыла. 2017 йылдың майында Мәскәү архитектура бүлеге ҡомартҡыны апартаменттар һәм ҡунаҡхана итеүгә ярҡлаштырып, артабан инвесторға һатыу концепцияһы менән таныштыра. 2017 йылдың июлендә ансамбль аукционға ҡуйылған. 29 сентябрҙә төп корпуста янғын сыға..Тәрбиә йорто интерьеры оҙайлы ваҡыт күрһәтелмәй тора, һәм бөгөн дә улар ошолай тиерлек ҡала. 2017 йылдың октябрендә, Мәскәүҙәге Конкурентлылыҡ сәйәсәте буйынса департаменты матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, 33 бинаны һатып буйынса конкурста, шул иҫәптән Тәрбиә өйөн, еңеүсе ООО «Горкапстрой-гарант» һатып ала. 2018 йылдың мартында Мәскәү ҡалаһының Мәҙәни мираҫ департаменты Тәрбиә йортон реставрациялау буйынса проект документацияһын эшләп бирергә задание биреүҙе һорап заявка тапшырған. 2018 йылдың йәйендә «Горкапстрой-гарант» булған элекке топ-менеджеры «Главстрой» Артур Маркарян девелопер компанияһының яңы хужаһы булып.