cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дон шарлауыҡтары
Тарих
Волченск ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Дон шарлауыҡтары бер аҙ ваҡыттан тәбиғәт ҡоматрҡылары статусын алһа ине тигән теләк белдерҙе. Ул саҡта был төбәк Ростов өлкәһенең туристик маршруттарының береһенә әүрелер ине. Мәғлүм булыуынса, 2017 йылда был тирәлә айырым экскурсиялар ойошторолмай.
Галилео Галилей
Фәлсәфә һәм фәнни ысул
Галилей механикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе һанала. Был фәнни ҡараш Ғаләмде гигант механизм, ә ҡатмарлы тәбиғи процестарҙы иң ябай сәбәптәрҙең ҡушылыуы итеп ҡарай, улар араһында иң башы — механик хәрәкәт. Галилей ижады нигеҙендә механик хәрәкәт анализы ята. «Тәжрибә үткәреү оҫтаһы» баҫмаһында былай тип яҙа::
Розика Швиммер
Йәшлек йылдары
Розика Швиммер 1877 йылдың 11 сентябрендә Австро-Венгрияның Будапешт ҡалаһында йәһүд ғаиләһендә тыуған. Музыка һәм телдәр өйрәнә, 1896 йылда ғаиләнең финанс хәле насарайғас, бухгалтер булып эшкә урынлаша.
Сәйәси карьераһы
Пацифист ҡараштары өсөн Швиммерҙы АҠШ-та социалист тип һанағандар. Ҡалған ғүмеренең күп өлөшөн ул үҙенә яла яғыуға ҡарата көрәшкән. Фред Марвин уны немец шпионы һәм большевистик агенты, тип һанайҙар, ул судҡа бирә һәм әхлаҡи зыян өсөн 17 000 $ аҡса ота. Ләкин ул үҙенең пацифислығы өсөн АҠШ гражданлығын ала алмай; АҠШ-тың Швиммерға ҡаршы асылған эшендә (1929) АҠШ Юғары суды ҡарар сығарған. Ҡалған ғүмерен ул илдә гражданлығы булмаған кеше булараҡ йәшәй.
Галилео Галилей
«Ул барыбер әйләнә!»
Бөтәһенә мәғлүм булған риүәйәт: Галилей сиркәү алдында хөкөм ҡарары буйынса ваз кисеүенән һуң, «Ул барыбер әйләнә!» тип әйткән, ләкин быны дәллиләгән факттар юҡ. Был мифты журналист Джузеппе Баретти 1757 йылда яҙып сығарған.
Кумали-Ягун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аралбаева Ләйлә Ҡәҙим ҡыҙы
Биографияһы
2006 йылдан Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар союзы ағзаһы.
2014 йылдың апрель айынан «Башинформ» мәғлүмәт агентлығында мәҙәниәт буйынса күҙәтеүсе булып эшләй. Мәғлүмәт, репортаж, интервью, рецензиялар жанрында ижад итә. АҠШ-та йәшәгән композитор Роберт Ғәзизов, Астана-опера солисы Әлфиә Кәримова, драматург Шәүрә Шәкүрова, композитор Айрат Кәримов, музыкант Артур Нәҙиуллин, дирижер, Башҡортостан гимны авторы фәрит Иҙрисов, Татарстан режиссёр Фәрит Фәрисов әңгәмәләр баҫтыра.
Мокза
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Гелиоцентризм
Гелиоцентризма тураһында фәнни бәхәстәр
Гелиоцентризм дошмандарының бер нисә дәлиле бар:
361-се уҡсылар дивизияһы (1-се формированиела )
Һуғышта ҡатнашыуы
1941 йылдың 17 декабренә ҡарай төндө дивизия   Рыбинск ҡалаһы яғына ҡуҙғалырға бойороҡ ала. Ике көндә 80 км үтеп, хәрби эшелондар менән дивизия  Торжок ҡалаһынан көньяҡҡараҡ күсерелә.
Мәскәүҙән төньяҡ-көнбайышта
361-сы дивизия   Еруново, Копыряне янындағы дошман оборонаһын өҙөп, Глазуны һәм Холмец ауылдары тирһенә етеп, кискә хәтлем Дворцы ауылын алырға тейеш була. Башта 355-се уҡсы дивизия (1-се формированиела) Степиноға табан, һул яҡтан — 373-сө уҡсы дивизия — Негодяйка, Анцинорихаға табан һөжүмгә күсергә тейеш була.
26 декабрь ( 1941 йыл). Һуғыштағы юғалтыуҙар
1202-се һәм 1204-е полктар үҙ көстәре менән көньяҡҡа барырға, ҡалған көстәр ҡамауҙа ҡлған дошманды юҡ итергә, шулай итеп дошман оборонаһында өҙөлгән участокты ҙурайтырға задание бирелә.
1941 аҙағы — 1942 башындағы хәл
1200-се полк ( 361-сы уҡсылар дивизияһы), фин батальонын еңеп, көньяҡҡа бара һәм 29 декабрь иртән Храпыня ауылындағы дошман опорный пунктына барып етә, бында Германия армияһының  214-се полкы (206-сы уҡсылар дивизияһы) уларҙы көслө утҡа тота. Төньяҡ-көнбайыштан Храпыняға һул яҡ флангынан 355-се уҡсылар дивизияһы (1-се формированиела)бәреп инә. Күршеләр менән берлектә 1200-се уҡсылар полкы  Храпыня, Грешнево (Старица районы) янындағы дошманды  юҡ итә.
Ржев  янында
8 ғинуар ( 1942) контрһөжүмдән һуң Мәскәү өсөн барған алыштың һуңғы  Ржев-Вязьма операцияһы  башлана. Операцияла Калинин, Көнбайыш фронттар  ҡатнаша, уларға Төньяҡ-көнбайыш фронт ярҙамлаша. Улар немецтарҙың «Центр» армиялар группаһының төп көстәрен тар-мар итергә тейеш була.
17 ғинуарға тиклем (1942 ) 361-се  дивизия 183-сө һәм 381-се уҡсылар дивизияһы менән бергә   көньяҡ йүнәлештә, дошмандың  Осуг һәм Сычев группировкаларына (Ржевтан 40 км )ҡаршы һуғыша, улар Ново-Дугиноны алырға, дошманға көньяҡҡа һәм көньяҡ-көнбайышҡа сигенергә мөмкинлек бирәҫкә  тейеш була.
Алған рубежды башҡа ғәскәрҙәргә тапшырып, дивизия 18 ғинуарҙа марш менән яңы районға китә.Был марш 70 км   тәшкил итә.
Чеховтар кибете
«Чеховтар кибете» — Ростов өлкәһенең  Таганрог ҡалаһындағы музей, 1975 йылда нигеҙ һалынған, 1977 йылдың 3 ноябрендә  асылған. 1840 йылдарҙағы йортта урынлашҡан, 1869—1874 йылдарҙа Чеховтар ғаиләһе йортто ҡуртымға ала. Таганрог дәүләт әҙәби һәм тарихи-архитектура музей-ҡурсаулығы составына инә.
Тасуирламаһы
Йортта  КПСС-тың ҡала комитеты һәм Таганрог ҡалаһы башҡарма комитетының  1975 йылдың 1 ғинуарҙағы  ҡарары  нигеҙендә 1977 йылдың 3 ноябрендә музей асыла. А.П. Чеховтың бала сағы тураһында һөйләгән экспозициялар бар. Яҙыусының бала саҡтағы  интерьеры булдырылған, уның ғаиләһе  ағзаларының ҡайһы бер эштәре, шулай уҡ ғаилә фотоһүрәттәре бар.
Курр-Еган
Курр-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вать-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Ҡан тамырҙары
Ҡан тамырҙары һәм уларҙың классификацияһы
Ҡан тамырҙары системаһында артерияларҙы, веналарҙы һәм микроциркулятор системаға ҡараған тамырҙарҙы айырып йөрөтәләр: артериолалар, капиллярҙар, венулалар һәм артериол- венуляр анастомоздар. Һуңғылары артериялар һәм веналар араһында бәйләнеште тормошҡа ашыралар.
Даюахка-Дзиу-Ахк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сарапулка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гувернёр
Рәсәйҙә
Гувернёрлыҡҡа урта йәштәр тирәһендәге өйләнгән кешеләрҙе, гувернанткалар араһында — йәш түгелен, ә йәш булһа — матур булмағанын алғандар (был етдилек һәм ғаилә ағзалары менән енси бәйләнештәрҙең булмауын гарантиялаған).
Ожегова Анисья Павловна
Биографияһы
Белеме — башланғыс.
Ул етәкләгән коллектив, картуф үҫтереүҙең агротехникаһын һаҡлап һәм эшкәртеүҙең алдынғы технологияларын ҡулланып, йыл һайын юғары производство күрһәткестәренә өлгәшә.
Светлянка
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Ассоциация
Иҡтисади реформаларҙы тормошҡа ашырыуҙа терреториаль дәүләт идаралығы органдары эшен координациялау, төбәк-ара программаларҙы эшләү һәм бойомға ашырыу маҡсатында төбәк-ара ассоциация һәм союздар булдырыла. 1991 йылда Башҡортостан Республикаһы “Оло Урал” ассоциацияһы ағзаһы була, уға шулай уҡ 6 өлкә (Пермь, Силәбе, Свердловск, Ырымбур, Төмән, Ҡурған) һәм Удмурт Республикалары инә. 2011 йылға ҡарата Башҡортостан Республикаһында 236 ассоциация теркәлгән.
Вазейю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Овчинникова Александра Павловна
Ф. Энгельс исемендәге Ленинград совет сауҙаһы институтын тамамлай.
Антонов Константин Владимирович
Оло террор йылдарында (1937—1939)
11 майҙа ҡулға алына. Дәреслек ҡулъяҙмалары тартып алына
Һылтанмалар
• Списки, анкеты и мандаты делегатов 4-го Всероссийского съезда РКСМ //  РГАСПИ. Ф. М6. Оп. 4. Д. 8. Л. 52, 52 оборот.
Нефёдова Нина Григорьевна
Биографияһы
Санкт-Петербургта йәшәй.
Быҙаулыҡ өйәҙе
Иҡтисад
Идара итеүҙең кантон системаһы индерелгәс, өйәҙҙә 9‑сы башҡорт кантоны ойошторола. 1811 йылда өйәҙҙә 166 торама пункт һәм алты ҡәлғә була. XIX быуат уртаһында башҡорттарҙың төп өлөшө 19 ауылда йәшәй. Ауыл хужалығы халыҡтың 77 проценты мәшғүл була. XX быуат башында араҡы, сөгөлдөр эшкәртеү, 2 он тартыу һәм 8 йылҡысылыҡ заводы эшләй. Йыл һайын 13 йәрминкә үткәрелә. XIX быуат 2‑се яртыһында өйәҙ аша Ырымбур тимер юлының бер өлөшө (Тростянка ауылы алып Яңы Сергиевский ауылы тиклем) үтә.
Алматы ипподромы
Тарихы
2015 йылда аукционда ипподромды һатыу үтә. Башта спорт объекты территорияһында торлаҡ комплекс төҙөлөү планлаштырыла, әммә һуңғараҡ был мәғлүмәт кире ҡағыла Бөтә комплекстан 6,5 гектар майҙанда иҫке ат һарайҙары ғына һүтеп алына
Төп характеристикаһы
Ипподромды шәхси милеккә тапшырыуҙан алда уның биләмәһендә 500 урынлыҡ ат һарайы, ветеринария дауаханаһы, аттарҙы йыуындырыу өсөн бассейн, тимерлек, ат-прокат пункты, ҡунаҡхана, «Толпар» рестораны, йылҡысылыҡ музейы урынлашҡан һәм эшләп килгән.
Казанка (Баймаҡ районы)
Казанка (Казанка) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны кеше. Почта индексы — 453642, ОКАТО коды — 80 206 834 005.
Тарихы
1911 йылда урта Рәсәйҙән, һуңғараҡ — Яйыҡ казактары Рябовтар, Пикаловтар, Рожновтар, Янюшкиндар, Туголуковтар, Сенюшкиндар, Овчинниковтар һәм башҡалар Моҡас башҡорттарынан ерҙе ҡуртымға алып, Төйәләҫ, Ҡамышлы Үҙәк, Асамай йылғалары араһында, Моҡас һаҙлыҡтарынан көньяҡҡараҡ иген сәсә башлайҙар. 1912 йылда беренсе бай уңыш йыялар. Утар халҡы православие динендәгеләре Ҡаҙан Богоматерь көнөндә байрамға йыйылалар. Ошонда уҡ утарға Казанка исемен бирәләр. 1920 йылда 36 йортта бында 326 кеше йәшәй, 1939 йылда — 271, 1998 — 356, 1999 йылда 388 кеше йәшәгән.
Алатау (саңғы-биатлон стадионы)
Комплекс тасуирламаһы
Комплекс ҡунаҡхана һәм хеҙмәт комплексы менән тоташтырылған ирекле ике стадиондан тора. Һәр стадиондың һыйҙырышлылығы 3100 кеше тәшкил итә, шуларҙың 1800 ултырыу урыны һәм 1300 урынды баҫып тороу урыны
Саңғы трассаларының максималь оҙонлоғо 10 км тәшкил итә, айырым 5 километрлыҡ ике түңәрәктән тора (ҡыҙыл) + 5 км (күк). Биатлон трассаларының максималь оҙонлоғо — 4 километр. Трассаның дөйөм оҙонлоғо 14 км тәшкил итә
Урыҫ ҡағанлығы
Урыҫ ҡағанлығы — хронологик яҡтан алдараҡ Киев Русенән элегерәк булған русь (русь кешеләре) халҡының фаразланған дәүләт ҡоролошо. IX быуаттың ҡайһы бер сығанаҡтарында урыҫтарҙың хакимы ҡаған (хакан) тип аталған. Был хаҡта иң тәүге хәбәр боронғо рус йылъяҙмаларына ярашлы, Новгородта һәм Киевта варяг кенәзлектәре әлегә булмаған ваҡытҡа (Бертин анналдары), 839 йылға, ҡарай. Ҡаған — күсмә империяларҙың юғары хакимдары йөрөткән төрки-монгол титулы. Моғайын, Русь уны хазарҙарҙан үҙләштергәндер. X быуат сығанаҡтарында Русь (Боронғо рус дәүләте) хакимдарына ҡарата титул ҡулланылмай, был уның ҡулланылыштан сығыуын дәлилләй. Әммә ул XI—XII быуаттарҙағы ҡайһы бер боронғо рус текстарында киев кенәздәренә ҡарата ҡулланыла. Тикшеренеүселәр фаразлауынса, был ваҡытта ул, христиан булмағанлыҡтан, йыйылыштарҙа маҡтау һүҙе йәки панегирик итеп, рәсми рәүештә ҡулланылмағандыр
IX быуат
Василий I — нең юғалған хатында нимә тураһында һүҙ барғаны билдәһеҙ. Нормандар (һүҙмә-һүҙ: төньяҡ кешеләре) ул ваҡыттағы башҡа латин сығанаҡтарында килтерелгән (X—XI быуат сигендә яҙылған Иоанн Диакондың "Венеция хроникаһы"нда, шулай уҡ 949 һәм 968 йылдарҙа илсе сифатында Константинополдә булған билдәле яҙыусы һәм дипломат Лиутпранда Кремонский мәғлүмәте буйынса) бер нисә аналогия нигеҙендә урыҫтар менән ышаныслы тиңләштерелә. .
Тарихнамәһе
Ни одно из начальных явлений нашей древней истории не утверждено на доказательствах более положительных, официальных, не зависящих друг от друга. Русский хаганат в 839—871 годах вернее призвания варягов, договоров Олега, Игоря, Святослава, летописи Нестора. Существование русского хаганата в IX веке (839—871 гг.) неопровержимый исторический факт.
Г. В. Вернадский Урыҫ ҡағанлығы Аҙау буйында урынлашҡан булған һәм ул 737—839 йылдарҙа йәшәгән, тип иҫәпләй.
О. И. Прицак Урыҫ ҡағанлығын Үрге Волга буйында урынлаштырған. .
К. Цукерман Боронғо Рәсәй дәүләте формалашыуының ике осорон айырып күрһәтә, уларҙың беренсеһе — Рус ҡағанлығы дәүеренә, икенсеһе — Рюрик дәүләте дәүеренә тап килә. Скандинавтарҙың 830-860-сы йылдарҙа Волхов буйында булыуы археологик яҡтан дәлилләнгәнлектән, ҡағанлыҡ үҙәген ғалим Новгород ҡаласығына урынлаштыра.
Е. А. Мельникова билдәләүенсә, «кенәз» термины «Повести временных лет» йылъяҙмаһында төрлө ранг, статус һәм сығышлы хакимдарға ҡарата ҡулланыла. Урыҫ хакимдарынан тыш, кенәздәр тип славян ҡәбилә берләшмәләре башлыҡтары, бәшнәк (печенег) һәм ҡыпсаҡ(половцы) хандары, Литва юлбашсылары һ. б. атала. Йылъяҙмалар XI быуат аҙағы — XII быуат башынан иртә булмаған дәүер терминологияһын сағылдыра; Был күҙәтеүҙәр, Мельникова фекеренсә, IX—X быуат терминологияһына ҡарата йылъяҙма һәм улар менән бәйле текстарға түгел, ә аҙ һанлы, әммә аутентик синхрон сығанаҡтарға: боронғо рус эпиграфик текстарға һәм сит телдәге мәғлүмәткә өҫтөнлөк бирә. Ә был сығанаҡтарҙа иртә осор рус идарасыларына ҡарата «ҡаған» титулы сағыла. Мельникова иҫәпләүенсә, «ҡаған» термины XI быуаттың һуңғы сирегенә тиклем Киев кенәзенең рәсми титулы булып ҡалған (ҡаған — Святослав Ярославич тип фараз ителә). XI быуат дауамында «ҡаған» титулы алмаштырыла башлай, ә быуат аҙағында ул тулыһынса «кенәз» һүҙе тарафынан ҡыҫырыҡлап сығарыла. Шул уҡ ваҡытта славян ҡәбиләләренең етәкселәре, ғәрәп сығанаҡтары буйынса, һәм элек, IX быуатта ла, кенәздәр тип аталған. Рустарға славян ҡәбилә юғары ҡатламынан айырылып торған үҙенсәлекле статусты билдәләргә кәрәк булған, һәм был славяндарға ҡарата иномәҙәни, шул уҡ ваҡытта юғары дәрәжә титул талап иткән. Хазарҙарҙың үҙләштерелгән «ҡаған» титулы тура килгән. Был титулды башта Волхов-Ильмен төбәге рус хакимдары, ә Урта Днепр буйына хакимлыҡ ойошторолғандан һуң — Киев Русе идарасылары файҙаланған. Шул уҡ ваҡытта Мельникова «Урыҫ ҡағанлығы» терминын файҙаланмай. Шулай уҡ Мельникова Олег Святославичтың Тмуторокань кенәзе генә түгел, Ҡырым хазарҙары кенәзе булыуын да билдәләй, һәм был «Слове о полку Игореве» әҫәрендә уның ҡаған тип хөрмәтләнеүен аңлайышлы итә.
Широкая саңылауы
Широкая саңылауы — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Дегуаб йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Пажица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Ҡабан ҡаласығы
Асыш тарихы
1991 йылда СССР һәм Рәсәй археологы, тарих фәндәре докторы, профессор М. Ф. Обыдённов тикшергән.
Калинина Людмила Ивановна
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Рәсәй дәүләт наградалары:
Хәтер
Уға Кубинкала музейҙа һәм «Т-34 танкы тарихы» музейында күргәҙмәләр һәм экспозициялар арналған. Людмила Ивановна — Рәсәйҙә бүләккә эш торошонда танк алған берҙән-бер кеше.
Имай Насыри
Имай Насыри, Насиров Имаметдин Низаметдин улы (30 сентябрь 1898 йыл — 29 март 1942 йыл) — башҡорт яҙыусыһы дәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси репрессия ҡорбаны.
Козловская Оксана Витальевна
Биографияһы
«Конкурентоспособность как основа управления развитием региона» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай һәм «иҡтисад фәндәре докторы» ғилми дәрәжәһегә эйә була. 1994 йылда икенсе юғары белемде Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһын тамамлап ала, был һөнәре — «бизнес менән идара итеү».
Кутып-Ягун (Ингу-Ягун ҡушылдығы)
Кутып-Ягун  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ингу-Ягун йылғаһының уң ярына тамағынан 173 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Лесото
Географик урыны
Илдең төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнбайышҡа табан йүнәлештә оҙонлоғо — 248 км, көньяҡ-көнсығыштан төньяҡ-көнбайышҡа табан 181 км. Илдең территорияһы 30 355 км² тәшкил итә, шуның тик бәләкәй генә бер өлөшө һыу өҫтөнә тура килә. Илдең диңгеҙгә сығыу юлы юҡ, яҡындағы порт Дурбанда (Көньяҡ Африка Республикаһы) урынлашҡан.
Әбделкәрим ауыл Советы (Йәрмәкәй районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Йәрмәкәй районы буйынса:
Лесото
Демографик күрһәткестәр
Йыллыҡ үҫеш — 0,28 процент (иң ҙур үлем — сабыйҙар үлеме һәм СПИД-тан, илдән эмиграция).
Иҡтисады
Лесото Көньяҡ Африка Республикаһына һыу һәм электр экспортлай, мануфактура, ауыл хужалығы үҫешкән. Халыҡтың күбеһе Көньяҡ Африка Республикаһында эшләй.
Симониха (Кама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Еләҙекүл
Ауыл тарихы
(Бынан тыш, Еләҙекүл ауылы мишәрҙәре Копкилде Таҡтамышевҡа Ҡыр-унлар түбәһе башҡорттарына йылына 4 һыуһар түләү шарты менән мишәрҙәрҙең яңы төркөмө килеп ултырған.) Әммә документтың иҫке булыуы сәбәпле, йылын билдәләп булмай, ләкин уның һаны (көнө, айы) билдәләнде — «28 июль». Ауыл халҡы Бабай (1825 йыл) һәм Яңы Солтанғол (1835 йыл) ауылдарынан күсеп килеүселәр иҫәбенә тулылана.
Палиндра
Палиндра — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Корба йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Крепостной Йылайыр
Тарихы
1947 йылда Крепостной Йылайыр участкаһында ҡалыҡ ҡулланыу тауарҙарын (мебель, арбалар, тәгәрмәстәр, ҡумталар, тәпәндәр) етештереү өсөн БАССР-ҙың урындағы сәнәғәт министрлығының Баймаҡ сәнәғәт артеле (промартель) ойошторола.
Тончак
Тончак — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1804/177/487/473/24/12 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Вангыр
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Кесе Шаудон
Кесе Шаудон (Жима Шовда) — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Агва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алматы балалар тимер юлы
Балалар тимер юлы
1997 йылдың 20 июлендә балалар тимер юлы ябыла.
Әбдерәхимов Вәхит Рәхмәт улы
Хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр Академияһының социаль-иҡтисади институтын тамамлаған.
Соснова (йылға)
Соснова  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/240/20/89    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Кутып-Яорты
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пахна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Беспалова Мария Александровна
Биографияһы
2008 йылда йәштәрҙең сүкеш ырғытыу буйынса Европа ҡышҡы кубогында Сплитта ҡатнаша һәм еңеү яулай.
2010 йылда Адлерҙа Ҡышҡы оҙон ырғытыу буйынса Рәсәй чемпионатының бронза призеры була һәм Саранск ҡалаһында үткәрелгән Йәйге Рәсәй чемпионатында өсөнсө һөҙөмтә күрһәтә.
Чебоксарҙа 2015 йылда Рәсәй чемпионатында үҙенең ҡаҙаныштары исемлегенә тағы бер бронза награда өҫтәй.
Либерия
Аҡш-тан күсеп килеүселәр
Либерия дәүләтселеге тарихы Америка колонияларының тәүге ҡара америка күскенселәре килеү менән башлана, улар үҙҙәрен шулай тип атаған, 1822 йылда Африкаға улар яр буйында Америка колониализация йәмғиәте ҡурсалауы аҫтындағы ирекле төҫлө кешеләр колонияһына (free men of color) нигеҙ һала.
Географияһы һәм ресурстары
Климаты экваториаль, эҫе, май айынан октябргә тиклем тропик ямғырҙар була. Яуым-төшөм яр буйында 5000 мм һәм тәрән райондарҙа 1500 мм була. Уртаса температура яҡынса +25 °C.
Францияла ислам
Францияла ислам тарихы
Бер нисә айҙан һуң, 2015 йылдың апрелендә Француз милли союзы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылдың беренсе кварталында китап магазиндарында ислам тураһында китап сауҙаһы 2014 йылдың шул уҡ кварталы менән сағыштырғанда 3 тапҡырға артҡан. Philosophie журналы директоры Фабрис Гершель һүҙҙәренә ҡарағанда: «Француздарҙың һорауҙары артҡандан-арта, һәм уларҙы КМС аша ала торған яуаптар барған һайын аҙыраҡ ҡәнәғәтләндерә».
Франциялағы мосолмандарҙың ҙур йәмәғәт ойошмаһы
Әлеге мәлдә Францияла бер нисә ҙур мосолман ижтимағи ойошмаһы бар. 1983 йылдан Францияның Ислам ойошмалары союзы эшләп килә (2014 йылдан БҒӘ хакимиәте тарафынан террористик төркөмдәр исемлегенә индерелгән).
Рамсар конвенцияһы
2 февралдә Бөтә донъя һыу-һаҙлыҡ биләмәләре көнө билдәләнә.
Пеленга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Уинстон Черчилль
2002 йылда Би-би-си үткәргән һорау алыу мәғлүмәттәре буйынса, ул тарихта иң бөйөк британлы тип таныла.
Беренсе донъя һуғышына тиклемге сәйәси карьераһы
1908 йылдың апрелендә һаулығы насарайыу арҡаһында Кэмпбелл-Баннерман артабан министр бурыстарын үтәй алмай башлағанға күрә, кабинетта бер нисә үҙгәрештәр булып ала: Герберт Асквит хөкүмәт башлығы булып тәғәйенләнә, уның элекке урынына (ҡаҙналыҡ канцлеры) Дэвид Ллойд-Джордж күсерелә, 12 апрелдә сауҙа һәм сәнәғәт министры вазифаһын Черчилль биләй. Ллойд-Джордж һәм Черчилль дәүләт сығымдарын ҡыҫҡартыу, атап әйткәндә, хәрби сығымдарҙы ҡыҫҡартыу яҡлы була. Һәр ваҡыт уларҙың тырышлығы уңышҡа өлгәшмәй, хәрби караптар төҙөү программаһы менән билдәле эпизодты Черчилль һүрәтләй:
Эске эштәр министры
1910 йылдың 14 февралендә, 35 йәшендә, Черчилль илдең иң абруйлы вазифаларының береһе булған эске эштәр министры вазифаһын биләй. Министрҙарҙың эш хаҡы 5 000 фунт стерлинг тәшкил итә һәм ул әҙәби һөнәрен ҡалдыра, был һөнәргә тик 1923 йылда ғына әйләнеп ҡайта.
Сәйәси изоляция
Артабанғы бер нисә йыл әҙәби әҫәрҙәр ижад итеүгә бағышлана, шул осорҙоң иң әһәмиәтле әҫәре булып Марлбороның 1-се герцогы, ата-бабаһы Джон Черчиллдең биографияһы буйынса «Марлборо: уның тормошо һәм заманаһы» (Marlborough: His Life and Times) һанала.
Парламентта ул консерватив партияһы составында ҙур булмаған фракция — «Черчилль төркөмө» — булдыра. Фракция Һиндостанға бойондороҡһоҙлоҡ һәм хатта доминион статусы биреүгә, тышҡы сәйәсәтте ҡәтғиләштереүгә, атап әйткәндә, Германияны үҙгәртеп ҡороуға әүҙемерәк ҡаршы тороу яҡлы була.
Премьер-министр
1940 йылдың 7 майында Община палатаһында Норвегия һуғышында еңелеү тураһында тыңлауҙар үтә, ә икенсе көндө хөкүмәткә ышаныс мәсьәләһе буйынса тауыш биреү үткәрелә. Формаль рәүештә ышаныс вотумын алыуға ҡарамаҫтан [Невилл Чемберлен] отставкаға китергә ҡарар итә. Черчилль һәм лорд Галтфакс иң ҡулай кандидат тип һанала. 9 майҙа Чемберлен, Черчилль, лорд Галифакс һәм хөкүмәттең парламент ойоштороусыһы ҡатнашлығында үткән осрашыуҙа, Галифакс отставкаға китә, ә 1940 йылдың 10 майында Георг VI рәсми рәүештә Черчилль премьер-министры итеп тәғәйенләй. Черчилль был вазифаны һайлауҙа еңгән партия лидеры булараҡ түгел, ә ғәҙәттән тыш хәлдәр шарттары һөҙөмтәһендә ала.
Яҡупова Венера Ғабдулла ҡыҙы
Биографияһы
1981–1984 йылдарҙа Йәшел Үҙән районында сығыусы «Зеленодольская правда» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып эшләй.
1986–1995 йылдарҙа «Молодежь Татарстана» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе, бүлек рәйесе, баш мөхәррир урынбаҫары вазифаларын башҡара.
1995 йылдан — «Казанские ведомости» гәзитенең  баш мөхәррире. 2008 йылдан — «Татмедиа» АЙ филиалы «Казанские ведомости» гәзите редакцияһы директоры.
Ижады
1972 йылда «Комсомольская правда» гәзитендә шиғырҙары баҫылған.
Флаг
Япония
Японияла урта быуаттарҙа, айырым яугирҙарҙың мәнфәғәтендә геральдика файҙаланыуҙан тыш, флаг һәм төҫтәр самурай армияларын ойоштороуҙың мөһим элементы булып тора. Төрлө төҫтәге геральдик флагтар ярҙамында ғәскәрҙең айырым подразделениелары таныла һәм алыштан һуң улар күҙәтеү аҫтында тотола.
Хәҙерге флагтар
1967 йылда Халыҡ-ара вексиллологик ассоциациялар федерацияһы төҙөлә. Хәҙерге ваҡытта 32 илдән 50-нән ашыу ойошма, шул иҫәптән Флаг ғилеме һәм геральдика Рус Үҙәге, уның ағзаһы булып тора.
Орлова Вера Марковна
Биографияһы
Вера Марковна Орлова 1918 йылдың 25 майында Украинала Екатеринослав (хәҙер Днепропетровск) ҡалаһында тыуған. 1936 йылда Мәскәүҙә урта мәктәпте тамамлай, унда урындағы үҙешмәкәр ансамблеңдә ҡатнаша, гитарала уйнарға өйрәнә һәм балалар өсөн йырҙар отоп ала. 1937—1941 йылдарҙа Мәскәү Революция театры янындағы Театр училищеһында уҡый. 1941—1942 йылдарҙа — Ленсовет исемендәге Мәскәү театры артисы, 1942 йылдың июнь-ноябрь айҙарында (эвакуацияла була) — Хабаровскиҙа Мәскәү Сатира театры артисы. 1942—1974 йылдарҙа— Владимир Маяковский исемендәге Мәскәү академия театры артисы, унда ул тиҫтәләгән ролдәрҙе башҡара. 1974 йылдан алып Ленин комсомолы исемендәге театр труппаһына инә.
Радиола, сәхнәлә эшләй, сит ил фильмдарын тәржемәләүҙә ҡатнаша. Оҙаҡ йылдар артистың тауышы популяр юмористик «С добрым утром!» радиотапшырыуында яңғырай, бында ул белешмә бюроһы дежур итеүсеһе ролен башҡара.
Маризь Кемаль
Биографияһы
Раиса Степановна Кемайкина 1950 йылдың 13 авгусында хәҙерге Мордва Республикаһының Чамзин районы Малое Маресево ауылында, крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Һессен
Райондар һәм райондан тыш ҡалалар
ҡалаһы
Дәүләт власының урындағы органдары
Округының урындағы вәкәләтле органы — советы урындағы (Ortsbeirat), башҡарма органы, урындағы округы — урындағы староста (Ortsvorsteher).
Туғандаш төбәктәр
Гессен менән партнёрлыҡ мөнәсәбәттәре:
Ажу
Ажу — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Шахе йылғаһының уң ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Махкетинская-Шауда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Аргун йылғаһы ҡойған урындан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Ыраутау (һырт)
Ыраутау - (Раутау, урыҫса - Равтау) - Рәсәй, Башҡортостан Республикаһы Архангел районының Аҙау ауылынан йыраҡ булмаған һырт.Ул Белорет районына ла сиктәш. Һырт аша Өфө-Сибай тимер юлы үтә, станцияға шул тау атамаһы бирелгән. Станцияға туристар йыш килә, сөнки һырттан йыраҡ та түгел матур тәбиғәт күренештәре, Инйәр йылғаһы, билдәле Олотау. Туристарҙың слеттары ла йыш ҡына шунда үткәрелә
Тюш (Бисерть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Брест өлкәһенең ҡурсаҡ театры
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Хакас Республикаһы
Хакас Республикаһының сиктәштәре — Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Тыва Республикаһы һәм Алтай Республикаһы.
Иштирәк (Балтас районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Серёнькин ҡаласығы
Табылдыҡтар
Ҡаласыҡ майҙаны яҡынса 26 мең м², 2 ур  — береһенең бейеклеге 2 м, киңлеге 15 м, икенсеһенең бейеклеге 3 м, киңлеге 17 м — һәм тәрәнлеге 0,8—1,5 м, киңлеге 10 м соҡор менән уратып алынған була.
Ҡаҙыныу эштәре ваҡытында табылған балсыҡ әйберҙәр бер нисә мәҙәниәткә ҡарай:
Асыш тарихы
1978—79 йылдарҙа — ғалим-тарихсы-археолог, тарих фәндәре докторы, профессор В. А. Иванов, 1983 йылда ғалим-археолог, тарих фәндәре кандидаты Байтимер Батырхан улы Агеев һәм тарих фәндәре кандидаты Васильев Виталий Николаевич, 1989 йылда археолог, тарих фәндәре докторы Гөлнара Тәлғәт ҡыҙы Обыдённова өйрәнә.
Лазарев Антон Павлович
Новокузнецк һәм Екатеринбург
2012/13 йылдар миҙгелендә Антон КХЛ-да ғына уйнай. Даими чемпионаттың 52 уйынында 25 (11+14) мәрәй йыя, ә «Металлург» плей-оффҡа эләкмәгән командалар өсөн булған Өмөт кубогында тәүге раундта «Амур» хоккей клубына еңелә. Антон турнирҙа 4 уйында 4 һөҙөмтәле пас бирә. Миҙгел тамамланғас, 8 майҙа Лазарев Екатеринбургтан «Автомобилист» хоккей клубы менән ике йылға контракт төҙөй. Даими чемпионатта ул 53 осрашыуҙа 10 гол керетә һәм 26 һөҙөмтәле пас бирә — был уның статистикаһы буйынса иң яҡшы миҙгеле була. «Автомобилист» плей-оффта 4 уйында «Барыҫ» командаһына отола. Киләһе миҙгелдә Антон 48 осрашыуҙа 29 (14+15) мәрәй йыя. Екатеринбург клубы Гагарин кубогы өсөн көрәштең тәүге раундында «Аҡ Барс» клубына еңелә.
Рәсәй йыйылма командаһында
Тәү тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһына Антон 2006 йылда Чехиялағы халыҡ-ара турнирға саҡырыла. Шунда ул 3 уйында бер гол керетә, ә Рәсәй икенсе урынды ала. Шул миҙгелдә Төмәндә үткән тағы бер турнирҙа Рәсәй беренсе урынды яулай, ә Антон өс осрашыуҙа 1 гол керетә. Испанияла 2007 йылдың февралендә үткән Европа юниорҙар олимпия фестивалендә ҡатнашырға Рәсәйҙең 16 йәштән йәшерәк булған уйынсыларҙан торған йыйылма командаға саҡырыла. Шунда Рәсәй үҙ төркөмөндә беренсе урынды ала, ә финалда Финляндияна отоп, турнирҙың чемпионы итеп таныла. Лазарев 3 уйында 2 (1+1) мәрәй йыя.
Поста (Соть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Өмәүиҙәр мәсете
Тарихы
Янғын арҡаһында мәсет бер нисә тапҡыр зыян күрә, һуңғы тапҡыр 1893 йылда реставрация үткәрелгән.
Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере
Мәсет эсендә ихимал Яхъя пәйғәмбәр ҡәбере урынлашҡандыр (Иоанн Креститель). Мәсете төҙөгән саҡта төҙөүселәр осраҡлы рәүештә кеше һөйәгенә осраған. Сүриә христиандары был урында борон Иоанн Креститель Яхъя ҡәбере булған тип хәбәр иткән. Хәлифә Ибн Валид бойороғо менән ҡәбер шул урында ҡалған. Шул рәүешле ул ғибәҙәт залы уртаһында булып сыҡҡан.
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әлеге ваҡытта Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы Яр Саллы ҡалаһында йәшәй һәм яҙыусылыҡ эше менән шөғөлләнә. 1999 йылда хажға бара.
Биографияһы
Фәүзиә Байрамова 1950 йылдың 5 декабрендә Татар АССР-ының Һаба районының Сабай ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, ул тәүҙә белемен Ҡазандың театр училищеһында (1971), унан һуң Ҡазан дәүләт университетының филология факультетында дауам итә (1983-1989).
Профессиональ эшмәкәрлеген Фәүзиә Байрамова Ҡазан телестудияһында башлай, режиссер ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә (1973-1975). Һуңғараҡ ул Татарстан китап нәшриәтендә нәфис әҙәбиәт бүлеге мөхәррире вазифаларын башҡара (1987-1990). Журналист һәм мөхәррир булараҡ, ул күп гәзит-журналдарҙа яҙа.
Любавский Матвей Кузьмич
Урта уҡыу йорттары
Мәскәүҙәге урта уҡыу йорттарында эшләй: 1886 йылдан алып О. А. Виноградованың шәхси гимназияһында тарихты, 1887 йылдан императрица Марияның 2-се Ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында географияны уҡыта, Мариин училищеһында, В. А. Полторацкая курстарында уҡыта. 1904—1907 йылдарҙа — Мариин училищеһында инспектор. 1914 йылда Медведников гимназияһында тарихты уҡыта.
Мәскәү университеты
1894 йылдан — Мәскәү университетының приват-доценты, читал лекции по истории Литва-рус дәүләте тарихы буйынса лекциялар уҡый. 1897 йылдан — тарихи географиянан, 1899 йылдан — көнбайыш славяндары тарихынан уҡыта. 1901 йылдан— экстраординар профессор, 1902 йылдан — Мәскәү университетының ординар профессоры. 1930 йылға тиклем туҡтауһыҙ университетта уҡыта.
Тарихсы-ғалим
Тарихсы булараҡ Любавскийҙың эшмәкәрлегендә өс төп йүнәлеште билдәләп була: беренсеһе — Литва-рус дәүләтенең тарихы, ул был дәүләтте Киев Русының дауамы, артабан рус ерҙәренең ике үҙәге барлыҡҡа килгән — Мәскәү һәм Литва тип һанаған. Уҡытыуҙан тыш Любавский юстиция министрлығының Мәскәү архивында эшләгән һәм унда боронғо Литва архивын өйрәнгән (Литва метрикалары).
Ҡулға алыу һәм һөрөлөү
1930 йылдың 8 авгусында Любавский «академик» эше («дело академик Платонов эше») буйынса ҡулға алына. Бер йыл следствие алдан тикшереүҙә була. 1931 йылдың февраль айында уның улы Валериан ҡулға алына һәм июндә «контрреволюцион эшмәкәрлеге» өсөн атып үлтерелә. 1931 йылдың 8 авгусында ОГПУ Коллегияһы Любавскийға хөкөм сығара: ул академик дәрәжәһенән мәхрүм ителә һәм 5 йылға Өфөгә һөрөлә. Һөргөндә Любавский М. К. Башҡорт АССР-ның милли мәҙәниәте Институты менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә, XVII—XVIII быуаттарҙа был ерҙәрҙә ер биләүселек тарихы һәм синыф көрәше өҫтөндә эшләй. Ошо темаларға уның аҙаҡҡы (нәшер ителмәгән) монографиялары бағышланған: «Очерки по истории башкирского землевладения в XVII—XVIII и XIX веках» һәм «Очерк башкирских восстаний в XVII и XVIII вв.».
Байрамова Фәүзиә Әүхәҙи ҡыҙы
Әҙәби эшмәкәрлеге
"Der Nukleare Archipel oder der atomare Genozid an den Tataren" (2006)
Кыче-Эмтор-Еган
Кыче-Эмтор-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нанг-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бзыч
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Береш (Инйәр ҡушылдығы)
Этимологияһы
Йылғаның атамаһы "бер иш" һүҙбәйләнешенән килеп сыҡҡан тип фараз итәләр. Дөрөҫ булыуы ла ихтимал, сөнки Инйәрҙең һул ярында ла тап шул урында тиерлек ҙурлығы буйынса ла бер ишерәк икенсе бер йылға килеп ҡоя.Ул йылға буйындағы ауыл Берештамаҡ тип атала. (Береш - Республиканың элекке премьер-министры Р.И. Байдәүләтов тыуған ауыл). Берештамаҡ - башҡорт халҡының ҡаһарман улы Ирек Зариповтың әсәһе Вәсилә Зарипованың тыуған ауылы.
Шабанова Татьяна Дмитриевна
Биографияһы
Шабанова 100 тирәһе фәнни хеҙмәт авторы.
Театр
Антик театр
Боронғо театр игенселекте ҡурсалаусы тәңреләргә, беренсе сиратта, Дионисҡа бағышланған мистерияларҙан тыуа: уға бағышланған байрам барышында кәзә тиреләренә кейенгән «сатирҙар» хоры маҡтау йырҙарын (дифирамбаларҙы) йырлай, уларҙың йөкмәткеһе Дионисий даирәһе мифтарын тәшкил итә. Сатирҙар хорынан «трагедия» һүҙе лә килеп сыҡҡан (һүҙмә-һүҙ «кәзәләр йыры»).
Шул ваҡыттағы күренекле драматургтар: Эсхил, Софокл, Еврипид, уларҙы — грек трагедияһы атаһы, Аристофанды комедияның атаһы тип йөрөтәләр. Римда Плавтты һәм комедиограф Сенеканы билдәләп үтергә мөмкин, Сенека Еврипид әҫәрҙәрен эшкәрткән.
Дәүләтбаевтар
Ағалы-ҡустылы Дәүләтбаевтар (Девлетбаевы) — 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалдарында ҡатнашыусылар. Тархандар.
Лагрн-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Урайым
Этимологияһы
Топоним башҡорт телендәге «урау», «урайым» тигән һүҙҙәрҙән килеп сыҡҡан тип яҙа Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә. Икенсе төрлө «бормалы йылға» тип әйтеп була, тип аңлата автор.
Нейи-сюр-Сен
Нейиның үҙәк урамы булған Шарль де Голль авенюһы — Елисей Яландарының дауамы. XVIII быуатта Сена йылғаһы аша Нейиға ул замандың иң ҙур инженер ҡаҙанышы булған шәп күпер һалынған булған, ул күпер Париж менән Нейины тоташтырып торған. Был күпер 1935—1940 йылдарҙа киңәйтелгән. Ә король Франциск I Булон замоғы хәҙерге ваҡытта һаҡланмаған.
Оло Хоста
Оло Хоста — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хоста йылғаһының һул ярына тамағынан 4,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Оло Ағарҙаш
Оло Ағарҙаш (Большо́й Агардя́ш - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл.
Оло Наужи
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шегьянка
Шегьянка — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Вотка йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һылтанмалар
Категория:Удмуртия йылғалары
Организм
Органи́зм ( — ойошторам, тәртипкә килтерәм; — һүҙенән; ὄργανον — ҡорал) — үҙ-аллы тереклек итеүгә һәләтле йән эйәһе, айырым зат. Йәнле, йәки тере организм, йәнһеҙ тәбиғәт объеттарынан айырмалы рәүештә, үҙ-аллы эске көйләнешкә һәләтле система, бер бөтөн булып тора.
Организмдарҙы күҙәнәктәренең төҙөлөш кимәле буйынса прокариот(ядроһыҙҙар) һәм эукариоттарға (ядролылар) бүләләр.
Вирустар
Вирустар күбеһенсә организм тип иҫәпләнмәй, сөнки улар үҙҙәре айырым йәшәү, үҙаллы үрсеү йәки матдәләр алмаштырыу һәләтенә эйә түгел. Был ҡапма-ҡаршылыҡ проблема булып тора, сөнки ҡайһы бер организмдар ҙа айырым йәшәй алмайҙар. Вирустар бер нисә ферменттан һәм молекуланан тороп, тере организмға хас булһа ла, үҙҙәрен формалаштырған органик берләшмәләрҙе синтезлай алмайҙар, үҙ метаболизм дары юҡ.
Организм терминологияһы
Ер йөҙөндә тереклек иткән барлыҡ организмдар таксономия тигән фән тарафынан классификациялана. Бөтә организмдар төрлө таксондарға йәки филогенетик тармаҡтарға бүленә.
Химик составы
Ул күп миллионлы атомдарҙан торған  сынйыр мәғлүмәт һаҡлай ала (нуклеин кислоталоры), бөтә күҙәнәктәрҙе бергә тотоу  һәм мәғлүмәт тапшырыу (аҡһым тураһында) сифатына эйә.
Күҙәнәктәр
Күҙәнәктең эсе липид һәм аҡһымдан торған тышса менән ҡапланған.
Варка-Ты-Вис (Оло Роговая ҡушылдығы)
Варка-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Роговая йылғаһының уң ярына тамағынан 224 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Пура (Устье ҡушылдығы)
Пура  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устье йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ғисмәтуллина Хәнифә
Биографияһы
Хәнифә Ғисмәтуллина шулай уҡ үҙенең шиғырҙарын яҙған һәм баҫтырған (бәлки, ул шиғырҙарын үҙ исеме аҫтында баҫтырған беренсе татар-ҡыҙы булғандыр). Уның шиғри ижадына тәүге иренең иртә вафат булыуы ҙур йоғонто яһай. Риза Фәхретдинов үҙенең «Мәшһүр ҡатын-ҡыҙҙар» тигән хеҙмәтендә Хәнифә Ғисмәтуллина тураһында былай тип яҙа: «Мәмләкәтемездә әсәре мәтбугъ улан хатыннарның әүвәлегесе бу заттыр... Зәүҗе вафат улмакла тол калып, җөмлә гомерене тәгълим юлына сарыф әйләмешдер»
Типши-Джага
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Обыдённова Гөлнара Тәлғәт ҡыҙы
Биографияһы
1973 йылда В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Ҡазан дәүләт университетының тарих-филология факультетынң көндөҙгө бүлегенә, «археология» белгеслегенә уҡырға инә.
1978 йылда Ҡазан университетын тамамлағандан һуң М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында эшләй.
Үреш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы
Музейҙың XIX—XX быуаттағы урыҫ сәнғәте булеге Нестеров бүләге менән генә сикләнмәй. Уны тулыландырыуға Мәскәү һәм Ленинград галереялары һәм музейҙары ҙур ярҙам курһәтә. Улар аша Өфөгә Көнбайыш Европа, шулай ук Япония һәм Ҡытай сәнғәте өлгөләре лә килә. Музей өҙлөкһөҙ тулылана. Башкорт һынлы сәнғәтенең барлыҡҡа килеүе, халыктың һырлап, биҙәп, сигеп зауыҡ менән эшләгән әйберҙәрен йыйыу буйынса үткәрелгән экспедициялар һөҙөмтәһендә музейҙа бик бай, шул иҫәптән Башҡортостандың үткәнен һәм бөгөнгөһөн сағылдырыусы яңы бүлектәр асыла.
Кесе Ағарҙаш
Географияһы
Координаттары: 55°31′3.15″N 60°20′17.29″E.
Флораһы һәм фаунаһы
Һыу үләндәренә бай: ҡамыш, екән, тростник (ҡыяҡлы ҡамыш), томбойоҡ үҫә.
Панов Николай Михайлович
Панов Николай Михайлович (23 май 1951 йыл — 15 июнь 2021 йыл) — театр актёры. 1982 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1974 йылдан Стәрлетамаҡ рус драма театры актёры.Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1999) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1991). Рәсәйҙең бәләкәй ҡалалары театрҙары фестивале дипломанты (Вышний Волочёк ҡалаһы, 2006).
Лагунова Мария Ивановна
Биографияһы
Мария Ивановна Лагунова 1921 йылдың 4 июлендә Екатеринбург губернаһының Каменский өйәҙе Ушаков ауыл советы Оконечников ауылында тыуған (хәҙер Ҡурған өлкәһенең Ҡатай районы).
Госпиталдә
М. И. Лагунованы танктан аңһыҙ килеш эвакуациялайҙар һәм ялан госпиталенә оҙаталар. Аңына килгәндә, аяҡтарының юҡлығын аңғара. Шулай уҡ уң ҡулы ла эшләмәй.
Фазылбәкова Мөнәүәрә
Биографияһы
Мөнәүәрә Фазылбәкова 1923 йылда БАССР-ҙың Балтас районы Иҫке Уразай ауылында донъяға килгән.
Ауыҡ-Бүләк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Раскова Марина Михайловна
Ҡыҙыл армияла хеҙмәте
1942 йылдың 22 ноябрендә М. М. Раскова Волга буйы хәрби округының хәрби-һауа көстәре командующийына ҡатын-ҡыҙҙарҙың өсөнсө 587-се бомбаридировка авиаполкы хәрби эштәргә әҙер тип хәбәр итә. 1943 йылдың ғинуар башында, көсөргәнешле уҡыуҙан һуң, ул Сталинград янындағы фронтҡа оса.
Төлмәй (йылға)
Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Дагомыс Вост.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Летняя (Куль-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Верга-Шор
Вёрга-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Елец йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Кире тригонометрик функциялар
Кире тригонометрик функциялар (түңәрәк функцияһы, аркфункциялар) — тригонометрик функцияларға кире булған математик функциялар. Кире тригонометрик функцияларға ғәҙәттә алты функцияны индерәләр:
Arccos функцияһы
m һанының арккосинусы тип x мөйөшөнөң радиандарҙа сағылдырылған шундай ҡиммәте атала, уның өсөн
Arccos функцияһының килеп сығыуы
y=\cos x функцияһын ҡарайыҡ. Ул үҙенең бөтә билдәләнеү өлкәһендә өлөшләтә монотон функция, тимәк,y=\arccos x кире сағылышы функция була алмай. Шуға күрә беҙ функция ҡәтғи кәмей барған һәм үҙенең бөтә ҡиммәттәрен ҡабул иткән киҫекте — [0; \pi]. ҡарайбыҙ. Был киҫектә y=\cos x монотон кәмей һәм үҙенең бөтә ҡиммәттәрен бер тапҡыр ғына ҡабул итә, тимәк, [0; \pi]. киҫегендә кире функцияһы бар, уның графигы y=\cos x функцияһының графигына y=x тура һыҙығына ҡарата симметрик.
Arcctg функцияһының килеп сығыуы
Арккотангенстың графигы арктангенс графигынан, һуңғыһын ордината күсәренә ҡарата сағылдырғанда (йәғни аргументтың тамғаһын үҙгәрткәндә, ) һәм өҫкә π/2 берәмеккә күсергәндә килеп сыға; был үрҙәге: формулаһынан килеп сыға.
Мөңкәулы Морат
Биографияһы
Аҡындың төп әҫәре - «Өс төпкөл» («Үш қиян»). Ул бында ил яҙмышы ауыр хәлдә икәнен һүрәтләй. Ул дини легендаларға нигеҙләнеп «Қарасай-Қази», «Шәлгез», «Ғұмар Қазиұлына айтқаны» тигән әҫәрҙәрен ижад итә.
Мөгөҙ
Мөгөҙҙәрҙең үҙенсәлектәре
Бөтә төр мөгөҙҙәр тире сығарылмаһы булып тора. Күпселек тояҡлыларҙың мөгөҙҙәре эпидермис эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә (тырнаҡтар, сәс кеүек). Ҡыуыш мөгөҙлөләр (Bovidae) ғаиләһендә мөгөҙ - мөгөҙ тышлыҡ менән ҡапланған һөйәк сығынты.Был мөгөҙҙәр төшмәй, ғүмерлек була. Ҡыуыш мөгөҙлөләрҙең инәләре лә, аталары ла мөгөҙлө була.
Мөгөҙ төрлө көнкүреш әйберҙәре эшләгәндәр һәм әле лә эшләйҙәр: тараҡ, мөштөк, дары һауыты, тәмәке һауыты, төймә һәм башҡалар.
Кильцивка
Кильцивка (Кільцівка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчын районы аша көньяҡҡа табан аға. Сильныцяның һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 29 километр. Бассейн майҙаны — 240 км².
Захаров Вадим Петрович
Биографияһы
2018—2020 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының фәнни һәм инновацион эштәр буйынса проректоры.
Әҙел Биғәшев
Биографияһы
1773 йылдың көҙөндә Е. И. Пугачёв етәкселегендәге ихтилалға ҡушыла. 1773 йылдың декабрендә Пугачев полковнигы Әбделйәлил Ырыҫҡолов һәм баш полковник Бәхтийәр Ҡанҡаев менән Ҡазан даруғаһында баш күтәреүселәр отрядтарын туплай.
1774 йылдың 4 июнендә Әҙел Биғәшев, Ҡыр-Танып улусы старшинаһы Әһлетдин Биктуғанов һәм Һыу-Унлар улусы старшинаһы Бүләк Яҡупов етәкселегендәге башҡорт отрядтары Бөрөнән майор Отто фон Дуве отрядын ҡыҫырыҡлап сығара һәм ҡаланы баҫып ала.
Мали
2012 йылдағы дәүләт түңкәрелеше
2012 йылдың 21 майында меңәрләгән кеше президент һарайын баҫып ала. Граждандарҙың төп талабы булып ваҡытлы президент Дионкунда Траореның вазифаһынан китеүе тора, уның урынына Амаду Саногоны тәҡдим итәләр.
Көҫкәнде (Ҡондоҙтамаҡ)
Этимологияһы
"Башҡортостан Республикаһының топонимик һүҙлеге"ндә Көҫкәнде (Усть-Канда — Усть-Кундуз) — икенсе исеме Ҡондоҙтамаҡ, Һарыҡондоҙ «Сарыкундуз, правый приток Усть-Канды» тип аңлатылған.
Хулхулау
Хулхулау — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Белка йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Путра мәсете
Путра мәсете (малай телендә Masjid Putra) — Малайзияның Путраява ҡалаһындағы төп мәсет. Мәсет 1997 йылда төҙөлә башланған, һәм ике йылдан һуң, 1999 йылда төҙөлөп бөткән.