cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ғәрәп яҙы
Бахрейн
Бахрейнда үҙгәрештәр талап иткән демонстрациялар 2011 йылдың 14 февралендә башлана. Демонстранттар Манама үҙәгендәге Ынйы майҙанын баҫып ала. Беренсе демонстрацияла уҡ протеста ҡатнашҡан бер кеше һәләк була. 15 февралдә был ҡорбанды ерләгәндә тағы берәү үлтерелә. 16 февралдә меңәрләгән бахрейнлы Ынйы майҙанына йыйыла һәм уға, Ҡаһирәләге кеүек, Таһрир (Азатлыҡ) тигән исем бирә. Майҙанға палаткалар ҡорола. 17 февралдә полиция майҙандан демонстранттарҙы ҡыуа башлай, кәм тигәндә 6 кеше һәләк була. 18 февралдә демонстранттар Таһрирға йәнә йыйылмаҡ була, ләкин полиция уларҙы утҡа тота: 60 кеше яралана. Бахрейн короле вариҫ принцҡа оппозиция менән һөйләшергә ҡуша, ләкин 19 февралдә оппозиция хәлде көйләүҙә принцтың ҡатнашыуына ҡаршы булыуын белдерә. Властар ғәскәргә Ынйы майҙанынан китергә бойора. Демонстранттар тағы килә һәм тағы палаткалар ҡора.
Ливия
Ливияла Ҡаддафи яҡлылар менән баш күтәреүселәр араһында граждандар һуғышы башлана, конфликтҡа халыҡ-ара көстәр килеп ҡыҫыла.
Донъя иҡтисадына йоғонтоһо
2011 йылда ғәрәп яҙы осорона был илдәрҙән миграция артыуы күҙәтелә, Евросоюзға 140 меңләп кеше ҡаса.
Зәки Вәлиди урамы (Өфө)
Тарихы
Урамдың башында Башҡорт дәүләт университетына ҡараған биналар комплексы урынлашҡан. 1917 йылғы революцияға тиклем бында шулай уҡ ҡаланың билдәле уҡыу йорто — Өфө дини ирҙәр училищеһы ла була. Училище 1919 йылда ябыла. Һуңғары бинаға 3-сө ҡат өҫтәп һалына. Бер аҙ ваҡыт унда колхоз техникумы эшләй. Әлеге ваҡытта был бинаны Башҡорт дәүләт университетының биология факультеты биләй.
Копюшка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Богачёв Владимир Владимирович
Биографияһы
Һынлы сәнғәт менән шөғөлләнә, картиналар яҙа, улар Петербург художество академияһының күргәҙмәһенә, 1900 йылда — Париж күргәҙмәһенә ҡуйыла.
Аллилуева Светлана Иосифовна
Биографияһы
Мәскәү ҡалаһының 25-се өлгөлө мәктәбен отличие менән тамамлай, унда ул 1932—1943 йылдарҙа уҡый. Мәктәптән һуң Әҙәбиәт институтына инергә йыйына, әммә атаһына уның һайлауы оҡшамай.
Бусаров Георгий Витальевич
Пензала тәүге йылдары
Киләһе 2011/2012 йылдар миҙгеленән алып Георгий профессиональ карьераһын Йәштәр хоккей лигаһы беренселегендә сығыш яһаған Пенза ҡалаһынан «Дизелист» хоккей клубында башлай. Даими миҙгелдең 33 уйынында ул 28 (10+18) мәрәй йыя. Плей-оффта «Дизелист» ярымфиналға етә, шунда буласаҡ чемпионға еңелә һәм хатта бронза миҙалдарын да алмайҙар. 2012/2013 йылдар миҙгеле алдынан үткән турнирҙан ваҡытында Юғары хоккей лигаһында сығыш яһаған «Дизель» хоккей клубы өсөн алты уйында ике гол керетә. 11 сентябрҙә ул ЮХЛ-да тәүге уйынын үткәрә, ә бер аҙна үткәс лигала тәүге шайбаһын да керетә. Шул даими миҙгелдә ул бөтәһе 44 уйында 13 (8+5) мәрәй. Братина кубогы өсөн плей-оффта ул өс осрашыуҙа ике гол керетә. Был миҙгел барышында декабрҙә Георгий ЮХЛ-да айҙың иң яҡшы йәш уйынсыһы тип таныла. Шулай уҡ ул «Дизелист» өсөн биш уйын уҙғарып өлгөрә.
2013/2014 йылдар миҙгелендә Георгий Бусаров тик ЮХЛ-да ғына «Дизель» өсөн уйнай. Бөтәһе был йылда ул 44 осрашыуҙа дүрт мәрәй йыя, ә «Дизель» плей-оффта икенсе раундҡа етә. Алдағы миҙгелдә шул уҡ хәл була. Ә Георгий 59 осрашыуҙа 19 тапҡыр һөҙөмтәле һөжүмдә ҡатнаша. 2015/2016 йылдар миҙгелендә Бусаров «Дизель» өсөн 43 уйында 4 гол кереткәс һәм 6 һөҙөмтәле пас биргәс, һөжүмсе Белоруссия чемпионатында сығыш яһаған «Гомель» хоккей клубына 2016 йылдың февралендә күсә. Шунда ул даими чемпионатта бер уйында ғына ҡатнашып өлгөрә. Ә плей-оффта «Гомель» ярымфиналға етә һәм чемпионаттың бронза миҙалдарын яулай. Миҙгел тамамланғас, Георгий Бусаров кире Пензаға ҡайта. 2016/2017 йылдар миҙгелендә Георгий «Дизель» командаһының иң яҡшы һәм алмаштырғыһыҙ уйынсыларына әйләнә: ул 49 уйында 21 мәрәй йыя. Тик командаһы плей-оффҡа эләкмәй.
Ракитка (Имза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Албанияның фаунаһы
Балыҡтар
Албанияның сөсө һыулы һыу ятҡылыҡтарында балыҡтарҙың 70-тән ашыу төрө билдәле, шуларҙың 18 төрө инвазион (агрессив) төргә ҡарай. Адриатик диңгеҙ һыуҙарында диңгеҙ балығының 250 төрө теркәлгән.
Голубев Николай Сергеевич
Биографияһы
Голубев Николай Сергеевич оборона ихтыяждары өсөн сыҙамлы пружиналы сымдар, ҡатламланмаған пружиналы сымдар (атыу ҡоралдары өсөн), тутыҡмаусы сымдар, шариклы подшипник, ҡаршылыҡ иретмәһенән сымдар, йәйпәкләнгән таҫмалар, етештереүҙе үҙләштереүҙә ҡатнаша.
Пекин университеты
Пеки́н университе́ты, шулай уҡ ҡыҫҡартылған «Бэйда» исеме аҫтында билдәле  — Ҡытайҙың 1898 йылда нигеҙ һалынған бик ҙур университеты, донъяның иң боронғо юғары уҡыу йорттарының береһе.
Базилев Иван Васильевич
Базилев Иван  Васильевич (30 май 1800 йыл, Пенза — 3 декабрь  1873 йыл, Өфө) — педагог, Ырымбур губернаһы училищелары директоры, Өфө ҡала думаһы депутаты. Статский советник.
Биографияһы
19 быуаттың 40-сы йылдарында Базилев Иван  Ырымбур гимназияһы эргәһендә аҫыл затлылар пансионын асыуҙа ҡатнаша. Уның башланғысы менән бер нисә өйәҙ ҡалаларында, шул иҫәптән  Бөрөлә лә,  һөнәрселек училищелары ойошторола. Староверҙарҙың ҡаршы булыуына ҡарамаҫтан, Иван Базилев бындай училищены Уральск ҡалаһында ла ойоштороуға ирешә.
Базилев Иван Өфөлә үҙенән һуң иҫтәлекле урын ҡалдыра, ул  әле лә бар. 1811 йылда Өфө дворяны Непейцев Осип Тимофеевич  үҙ дачаһы  биләмәһендә бөтә донъянан булған  ағас һәм ҡыуаҡтарҙың һирәк  тоҡомдарын ултыртыу буйынса эш башлай. Һуңыраҡ был дача Иван Базилевтыҡы була, ул Непейцевтың эшен дауам итә һәм уникаль  дендропарк ойоштора, ул хәҙер  тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора һәм Руставели, Макаров һәм Өфө шоссеһы  урамдары араһында урынлашҡан.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Иван Васильевич  Өфө ҡалаһының йыйылыш ағзаһы итеп һайлана (хәл иткес тауыш хоҡуғы менән Өфө ҡала думаһы депутаты). Өфө ҡалаһының почетлы гражданы итеп һайлана. Иван Базилев, дөйөм алғанда, белемле һәм алдынғы фекерле кеше була һәм Өфөнөң мәғарифы һәм гуманитар  үҫеше буйынса күп эшләй.
Әбү Һөрәйрә
Биографияһы
Усман ибн Әффан осоронда ул Мәккә ҡазыйы булған. Хәлифә Мүәвиә килгәс, Мәҙинә әмире итеп тәғәйнләнгән булған.
Әбү Һөрәйрә 78 йәшендә, һижри 57-се йылда вафат була.
Тыдтугем
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мацони
Әрмән ашамлығы
Мацун Бун Барекендан — әрмән масленицаһын байрам иткәндә, йәкшәмбе кискеһен катнов (һөтлө дөгө бутҡаһы) менән бергә өҫтәлгә бирелә.
Ал һәм Аҡ раузалар һуғышы
Һуғыш сәбәптәре
Төп көс булып Франция менән һуғышта еңелгәндән һуң эшһеҙ ҡалған һәм күптәре Англиянан ситтә булған профессиональ һалтаттар тора һәм король власы өсөн ҙур хәүеф тыуҙыра. Һуғыш улар өсөн ғәҙәти кәсеп була, тыныс тормошҡа ауыр яраҡлашалар, шуға күрә уларҙы ҙур инглиз барондарына хеҙмәткә яллана һәм уларҙың армиянһын тулыландыра. Шулай итеп, вельможаларҙың хәрби көс-ҡеүәте артыуы король власының абруйын байтаҡҡа ҡаҡшата.
«Йәш имәндәр» сауҡалығы
Тарихы
1815 йылдың 2 май ында Таганрог ҡала башлығы Петр Афанасьевич Папков  финанс министрына   «Йәш имәндәрҙе» ҡала ҡарамғына ял итеү урыны өсөн биреүҙе һәм сауҡалыҡтағы ағастарҙы һатыу өсөн ҡырҡыуҙы туҡтатыу үтенесе менән мөрәжәғәт итә. Үтенес ҡәнәғәтләндерелә һәм 1815 йылдың  2 июнендәге ҡарар менән Таганрог ҡалаһына ял итеү урыны итеп тапшырыла.
1820 йылда «Йәш имәндәр» сауҡалығында архитектор Молл кирбестән ҡарауыл йорто төҙөй. . 1825 йыл ға сауҡалыҡтың майҙаны 100 дисәтинә   1650 квадрат сажин тәшкил итә.
Парк статусы
1978 йылда «Йәш имәндәр» сауҡалығы ҡала әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы тип танылды. Таганрог хакимиәтенең 1996 йылдың 26 мартындағы 814-се ҡарары менән «Йәш имәндәр» сауҡалығына  заказник режимы менән  тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы  бирелә.
Хәҙерге торошо
Әлеге ваҡытта сауҡалыҡ тик 3 гектар самаһы майҙанды биләй.
Хоружая Вера Захаровна
Биографияһы
Граждандар һуғышы йылдарында үҙ теләге менән Булак-Балахович отрядтарына ҡаршы һуғыша. 17 йәшендә комсомол ағзаһы (1920 йылдан), 1921 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Башта Мозырь башта, аҙаҡ Бобруйск өйәҙ комсомол комитеттарында укома политпросвет бүлеге мөдире булып эшләй.
СССР-ҙа
1932 йылда, СССР һәм Польшаның сәйәси тотҡондарҙы алмашыу тураһында дәүләт-ара килешеүенә ярашлы, Хоружаяны поляк ксёндзына алмашалар, һәм ул Советтар Союзына ҡайта. Һоҡланыулы йәштәр был уңайҙан ҙур демонстрация ойоштора, Вера Хоружаяны вагондан ҡулдарына күтәреп алып сыға улар. Улар Стихиялы митингыла тотҡан телмәре ҡыуаныс дапръяһы тыуҙыра. Республика шағиры Михась Чарот уға шиғыр арнай. БССР-ҙа Вера Хоружая Көнбайыш Белоруссия Коммунистар партияһы өсөн мәҡәләләр, өндәмәләр һәм брошюралар яҙған. 1932 йылдың 9 авгусында «Правда» гәзитендә Надежда Крупская Вераны ысын революционер өлгөһө тип атай.
…Мине бер кем дә Совет дәүләтенә ҡаршы ҡуя алманы, шуның өсөн мин бер кемгә лә дәүләт серен һатмайым. Людовик XIV әйтмешләй: «дәүләт — ул мин!», һәм мин Совет дәүләте - был мин, тип әйтергә теләйем!
Шыланны
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әз-Зәйтүнә мәсете
Архитектура
Мәсеттең архитектураһы элекке мәсеттәрҙең архитектур традицияларын дауам итә (Ғүҡбә мәсете) һәм артабан төҙөләсәктәре (шул иҫәптән Кордова Ҙур мәсете)өсөн илһам сығанағы була. Мәсеттең эске яғы мәрмәрҙән, граниттан һәм порфирҙан яһалған колонналарға терәләгән галерея менән уратып алынған. Төҙөлөш материалы булып Карфагендың емереклектәре хеҙмәт итә. Мәсет һарайының төньяҡ-көнбайыш мөйөшөндә квадрат манара тора. 1894 йылда 43 метрлыҡ манара төҙөлә. . 1960—1990 йылдарҙа, президенттар Хәбиб Бургиба һәм Зин әл-Әбидин Бен Алиҙың идара итеү ваҡытында, мәсеттәр капиталь төҙөкләндерелә.
Кентавр
Боронғо грек мифологияһында
Ғәҙәттә кентаврҙар хайуан тәбиғәте өҫтөнлөк иткән ҡырағай һәм тотанаҡһыҙ йән эйәләре булып күрһәтелә, әммә аҡыллы кентаврҙар ҙа билдәле, беренсе сиратта Фол һәм Хирон, улар Геракл дың һәм ҡайһы бер башҡа геройҙарҙар дуҫы һәм уҡытыусыһы. Фараздар буйынса, Геракл бөтә Эллада буйлап таратҡанға тиклем, улар Фессалия тауҙарында йәшәгән. Уларҙың күпселеген Геракл юҡ итә. Унан ҡотолоусылары, сиреналарҙы тыңлап, ашамай башлай һәм аслыҡтан үлә. Бер хикәйә буйынса, Посейдон уларҙы Элефсин ҡалаһындағы тауҙа йәшерә.
Косая (Косьва ҡушылдығы)
Косая  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9,3 км.
Бадалов Павел Петрович
Фәнни эшмәкәрлеге
Бадалов Павел Петрович төп фәнни тикшеренеү йүнәлеше — интродукция, селекция һәм ағас һәм ҡыуаҡ үҫемлектәрен төньяҡ дала шарттарында гибридлаштырыу. Тәүге тапҡыр ул донъяға сәтләүектең гомозиготлыформаһын апогамия ысулы менән сығарған. Уның етәкселегендә ҡышҡа сыҙамлы, уңышлы, юғары сортлы, сифатлы һәм емешенең аҡһым миҡдары юғары булған грек сәтләүеген селекция юлы менән сығара, Мәскәүҙә, Киевта һәм Харьковтағы күргәҙмәләрҙә ул сығарған сортҡа бер ниндәй сорт та етә алмай. Профессор П. П. Бадалов профессор п. п. фәнни мираҫ — 3 уйлап табыу, 66 фәнни һәм 55 фәнни-популяр мәҡәләләр, методик эштәр авторы.
Көнсығыш Кавказ
Көнсығыш Кавказ (Восточный Кавказ) — тау системаһы, Оло Кавказдың Казбек тауынанан көнсығыштараҡ бер өлөшө.
Ороним сиктәре
Көньяҡтараҡ иң тәпәш Төп Кавказ һырты (Һыуайырғыс һырт, ГВХ) үтә. Буй киҫелештә Көнсығыш Кавказды Көнсығыш, Терек менән Самур йылғалары араһында урынлашҡан Көньяҡ-Көнсығыш участкаларына бүлергә мөмкин. Һуңғыһының бер өлөшө Бабадаг тауынан көньяҡ-көнсығышҡа табан Каспий сылбыры тип атала.
Козельцева Елена Борисовна
Мәскәү дәүләт университеты кураторы
1948 йылдан Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты кураторы. Ул подполковник дәрәжәһендә була, ә Мәскәү дәүләт университетында уның вазифаһы ректорҙың «штаттан референты» тип атала. Ысынында уның әһәмиәте МДУ иерархияһында ҙур була, шуға ла ҡайһы бер хәтирәләрҙә уны «проректор» тип осраҡлы атамайҙар.
Аралашыу даирәһе
Елена Борисовна Козельцева Мәскәү ғалимдары мөхитендә киң аралашыу даирәһенә эйә була. Үҙенең ҡыҫҡа хәтирәләрендә академик М. В. Келдыш, И. Г. Петровский, Р. В. Хохлов, А Н. Тихонов, И. М. Гельфанд, П. С. Александров, А Н. Белозерский, А А. Саимарский, О. А. Олейникты, мөхбир ағза А. П. Капицаны, декан Я Н. Засурский, профессор О. А. Ахманов һәм Э. А. Бабаянды телгә ала.
Эш алымдары
«Ҡайһы саҡ шул уҡ Бобковта һап-һау ирҙәр маҡтана: бына йәнәһе беҙҙең вузда шунса ҡулға алыуҙар булды. Ә мин әйтәм: кемде ҡулға алаһығыҙ? Малайҙарҙымы? Нимә менән ғорурланаһығыҙ? » Е. Б. Козельцева үҙенең төп ысулы иҫкәртеү икәнен бер нисә тапҡыр һыҙыҡ өҫтөнә ала.
Рәшит Ниғмәти
Биографияһы
1959 йылдың 13 октябрендә Өфөлә вафат була.
Сарга (Пьян ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аманат (залог)
Тарих
Аманатлыҡтың файҙаһыҙлығы хөкүмәтте был институттан баш тартырға мәжбүр итә.
Аманатлыҡ һуңғы тапҡыр Ырымбур губернаһында 18 быуат уртаһында телгә алына.
Дадья-Лефкими-Суфлион
Тасуирламаһы
Милли урман паркының майҙаны 428 км2. Парктың иң юғары нөктәһе — Капсало (бейеклеге диңгеҙ кимәленән 620 м). Парк территорияһының күп өлөшө урман менән ҡапланған, ағастарҙың һәм үҫемлектәрҙең төрҙәре урындағы климат, тупраҡ һәм һыу шарттарына ярашлы формалашҡан.
Һөйрәлеүселәр һәм амфибиялар
Паркта 29 төр һөйрәлеүсе (шул иҫәптән дүрт төр гөбөргәйел, ун бер төр кеҫәртке һәм ун дүрт төр йылан) һәм 12-13 төр амфибия, шуларҙың ун төрө тәлмәрйендәр, шул иҫәптән ҡыҙыл ҡорһаҡлы тирмән (Bombina bombina) көн итә.
Тюгурюк
Тюгурюк — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының һул ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ислам үҫеш банкыһы
Маҡсаты һәм бурыстары
Банктың аҡса берәмеге булып бер СДР-ға (СДР[1] (ингл. Special Drawing Rights, SDR, SDRs) — Халыҡ-ара валюта фонды (МВФ) сығарған яһалма резерв һәм түләү сараһы. Банк иҫәптәрендәге яҙыу рәүешендә ҡул аҡсаһыҙ ғына башҡарыла, банкноталар сығарылмаған) тигеҙ булған ислам динары тора. Рәсми тел булып ғәрәп теле һаналһа ла, инглиз һәм француз телдәре лә уның менән бер рәттән файҙаланыла. Банктың капиталы 15 млрд ислам динары тәшкил итә. Ислам үҫеш банкы дөйөм характерҙағы мәғлүмәтте һәм йыллыҡ отчет докладын ғәрәп, инглиз, француз телендә баҫтыра.
Грац
Музей-арсенал
Грац XVI  быуатта барлыҡҡа килгән, ул төрөктәрҙең Үҙәк Европаны баҫып алыу юлында тора. Халҡының ҡаһарманлығы һәм 16 мең яугирҙе ҡоралландырыуға һәләтле ҙур арсеналы арҡаһында төрөктәрҙең  баҫып алыуы тормошҡа ашырылмай.
Косыл
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тюдет
Тюдет — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәғәт
Сәғәт — тәүлек эсендә ағымдағы ваҡытты билдәләү һәм бер тәүлектән кәмерәк ваҡыт оҙайлығын үлсәү өсөн ҡулланылған прибор.
Механик сәғәт
Шулай көйләгес механизмдар эшкә сәғәт, тигеҙ йәки бер секунд ваҡыт арауығында улар өсөн отмеривать, йәки яртыһы, сирек йәки бер секундҡа бишенсе. Ни өсөн көй башланды әгәр ҙә отмеривать әҙерәк ваҡыт арауыҡ, ваҡыт һ күрһәтелә, уларҙың күпселеге был осорҙа хисапсы. Был осраҡта сәғәт, һөйләү, алға китте. Әгәр ҙә күберәк бирелә көйләгестәр интервал — сәғәт ҡалышмай. Тәүлек ваҡытта уславливаться тураһында башланғыс, икенсе төрлө әйткәндә, мәл, ваҡыт берәмеге счетчик күрһәтә тейеш нуль протекший сәғәт, килә сәғәт төҙәтмәләр тураһында төшөнсә. Уның ыңғай, әгәр ҡалышмай сәғәт, кире — әгәр алға китте. Сәғәте тип атарға төҙәтмәләр өсөн билдәле бер ваҡыт арауығында үҙгәреүе барышында сәғәт (мәҫәлән, тәүлек, аҙналыҡ, барышында сәғәт). Ыңғай барышы, сәғәт әгәр ҡалышып, тиҫкәре, әгәр сәғәт алға китә. Регуляторҙар нәҡ үҙе отмеривать барышында ҡабул ителгән ваҡыт арауығы сағылдырған үҙенсәлекле берәмеге. Шартлы дәүмәле төҙәтмәләр сәғәт булырға һәм, бынан тыш, төҙәтмәләр бер сәғәттең минут теле минутный ябай хисапсы булып эшләп йөрөгән теләһә ҡайһы ваҡытты аҙ ала.
Шунда уҡ сәғәт малость дәрәжәһендә, ә иң мөһиме — постоянство барышында. Иң яҡшы барышында астрономик сәғәте һәм хронометрҙар буйынса үҙгәртелеү мөмкинлеге бәйле тейеш түгел температураһы, ҡан баҫымы, һауа дымлылығы, осраҡлы этәргес, альтерглобалистар механизмдарҙа күсәрҙең, сгущение майы ҡойоп, молекуляр механизмы үҙгәрҙе һәм төрлө өлөшө. т. д. төп астрономик сәғәт ике типҡа бүленә: Беренсе тибы тип атала. сәғәт механизмында астрономия «сәғәт» һүҙенең мәғәнәһе йәки тығыҙ. «маятник». Астрономик обсерватория булған ҡушылдығы уларҙы даими ҡорал (ҡара: астрономия Практик), стеналары таш йәки нығытыр бағана булып; йыш ҡына обсерваторияһында урынлаштырылған. подвалда сәғәт, температура буйынса үҙгәртеү мөмкинлеге скрипканы өсөн («нормаль» сәғәт). Заводка подвалда сәғәт өсөн генә булды, сөнки улар хатта тәнгә йылылыҡ барышына йоғонто яһай ала. Сәғәт үк шаһит булып, «удар» маятник (һәр саҡ экипажға), башҡалар менән сағыштырып сәғәт ярҙамында микрофондар ҡуйыу менән тоташтырығыҙ. һәм подвал телефон (был аңлатма ла, һәм дөйөм ҡабул ителгән, әммә бөтөнләй дөрөҫ. Удар «тиканье» маятник етештереүҙе лә (яй), ә механизмы ауышлығы). Янына урынлаштырыу тейешле тәрбиә һәм «даими» менән тәүлек сәғәт артыҡ булырға тейеш түгел 0,3 астрономик барышында, уның бер тәүлек йөҙөнсө секундҡа уҙып түгел, ә үҙгәртергә тейеш.
Диалект һүҙҙәр
Һәр телдә диалекттар бар. Һәр диалект һөйләштәрҙән тора. Диалекттағы һүҙҙәрҙең күбеһен дөйөм башҡорт теленә хас һүҙҙәр тәшкил итә. Бер диалект вәкиле икенсе диалект вәкиле менән иркен аралаша ала.
Сәғәт
Часофикация селтәре
Сәғәт беренселә (электропервичный сәғәт) теүәл иҫәпләү селтәрҙәре өсөн тәғәйенләнгән һәм уны сәғәт ваҡытта икенсел тапшырҙы.
Әлеге ваҡытта — сәғәт сәғәт арзан беренсел а кварц менән баш төҙәтеп, шулай уҡ туранан-тура теүәл ваҡыт буйынса радиосигнал бәлки, айырым осраҡтарҙа — GPS.
Интернет
Аныҡ ваҡыты билдәле бер ваҡытта төркөм-төркөм интернет селтәре серверы менән идара итеүҙе ойоштороу, лабораторияһы менән бәйле, атом ваҡыт өлгө булды. Операцион системаһында бөтә төп бар, һәр хәлдә, был ярҙам менән бәйләнештә ҡарала теләсә ҡайһы серверы. Шулай уҡ төрлө ваҡытта эшләнгән осраҡта эшләмәү сит утилитар н/синхронизация зубов отсутствие функциялары.
Буянов Иван Фёдорович
Биографияһы
Иван Фёдорович Буянов 1926 йылдың 15 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны Арҙат ауылы крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ.
Тюнгур (Катунь ҡушылдығы)
Тюнгур  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 428 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Южовка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Суралейка
Суралейка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Меня йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Бөйөк Устюг
«Бөйөк Устюг — Ҡыш бабайҙың тыуған иле» проекты
Элекке Мәскәү мэры  Юрий Лужков һәм Вологда өлкәһе губернаторы Вячеслав Позгалев инициативаһы менән, Вологда өлкәһендә  1999 йылдан  «Бөйөк Устюг — Ҡыш бабайҙың тыуған иле» проекты эшләй. 1999 йылдың 25 декабрендә Ҡыш бабай йортон асыу тантанаһы үтә.
Тәвкилев Сәлимгәрәй Шәңгәрәй улы
Биографияһы
Армиянан ҡайтҡас, алпауыт хужалығы менән шөғөлләнә, уның Ырымбур губернаһында 3 мең десятинанан артыҡ ере була. 1848—1851 йылдарҙа Ырымбур губернаһының Бөгөлмә өйәҙе дворяндары башлығы була. 1852 йылда Мәккәгә хаж ҡыла.
Аяҙғол
Географияһы
Ауыл аша Үҙъйылға йылғаһы ағып үтә. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем алыҫлыҡ — 6 км.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
Александр II һәйкәле (Дондағы Ростов)
Тарихы
Һәйкәлде урынлаштырыу менән ҡала башлығы Андрей Матвеевич Байков шөғөлләнә. Ул скульптор менән һөйләшеүҙәр алып бара һәм һәйкәл өсөн аҡса йыйыуҙы ойоштора (уны төҙөү өсөн  70 мең һум аҡса тотонола). Ләкин Байков һәйкәл асылыуға тиклем бер йыл алда вафат була. Императорҙың һәйкәлен асыу тантанаһы 1890 йылдың 17 апрелендә уҙа.
Совет власы урынлашҡас һәйкәлде түбәһендә   йондоҙ менән ҡыҙыл төҫкә буялған фанера менән көпләп ҡуялар. 1924 йылдың 27 мартында шәмбе өмәһе  ваҡытында трактор ярҙамында  һәйкәлде пьедесталдан ауҙарып төшөрәләр. Һуңынан скульптураны «Ҡыҙыл Аҡсай» заводында иретәләр.
Баева Вера Михайловна
Биографияһы
2006 йылда Екатеринбургта «Урал» студияһында «Дороги любви» тигән альбомы сыға, унда йырсының 42 яҙмаһы инә.
Самарин Виктор Сергеевич
Биографияһы
Биш йыллыҡтың планы заданиеларын үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары өсөн, СССР Юғары Советы Президиумының 1971 йылдың 5 апрелендәге Указы менән Виктор Сергеевич Самаринға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Сафина Әҡлимә Ғәзи ҡыҙы
Биографияһы
Сафина Әҡлимә Ғиззитдин ҡыҙы яҙыусы-прозаик, 15 китап авторы, БР һәм РФ Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Эстетика
Ренессанс эстетикаһы
Яңырыу осоронда эстетика гуманистик тәрбиә элементы итеп ҡарала башлай (Витторино да Фельтре). Сама белгәндә сәнғәт кинәнес (Козимо Раймонди, Лоренцо Валла, Марсилио Фичино), ял бирә, зауыҡты һәм хис-тойғоларҙы тәрбиәләй. Ошоға бәйле неоэпикурсылар менән неостоиктар араһында полемика тыуа. Сәнғәттә нимә күберәк: кинәнесме әллә нәсихәтме, тигән һорауға яуап эҙләй улар. Николай Кузанский, урта быуаттар традицияһын дауам итеп, гүзәллек тураһында фекер йөрөткәндә зауыҡтың субъективлығын билдәләй. Донъя матур, ә матурлыҡты күрә белмәү — ғәриплек. Леон Альберти (ornamentum) матурлыҡты арттырыу һәләтен күрә. Леонардо да Винчи матурлыҡ төшөнсәһен визуаль ҡабул итеү тасуирламаһына тиклем тарайта, әммә тышҡы матурлыҡтан башҡа эске матурлыҡты ла (маҡсатҡа яраҡлылыҡ) юғары баһалай.
Суворов һәйкәле (Дондағы Ростов)
Тасуирлама
Полководец Суворов Александр Васильевич һәйкәле пьедесталда урынлаштырылған бюст рәүешендә башҡарыла. Һәйкәл сынйырлып тоташтырылған мәрмәр тумбаларҙан яһалған ҡойма менән уратылған. Тумбаларҙа йәҙрәләр урынлашҡан, йәнәшәлә суворов осоро артиллерия ҡоралдары һүрәттәре. Һәйкәл Суворов һәм Нахимов училищеһын тамамлаусылар аҡсаһына төҙөлгән.
Фәтхи Бурнаш
Фәтхи Бурнаш (Фәтхи Бурнаш; ысын исеме һәм фамилияһы — Закир Фатхелислам улы Бурнашев (Фәтхелислам Закир улы Бурнашев); (1898 йылдың 1 (13) ғинуарында, Ҡыр Бикшеге ауылында (хәҙер Сыуашстандың Батыр районы) — 1942 йылдың 1 авгусында, Куйбышев) — татар совет драматургы, шағиры һәм прозаигы, публицист, тәржемәсе, театр эшмәкәре.
Ижады
Фәтхи Бурнаш — татарднәфис әҙәбиәтен һәм театрын байытҡан раматикк һәм ирик һмәрҙәр авторы,
Вологда ирҙәр гимназияһы бинаһы
Тарих
1837 йылдан 1918 йылға тиклем бинаның мөйөш өлөшөндәге залы Сошествие Святого Духа йорт сиркәүе итеп ҡулайлаштырыла.
Ра
Ҡараңғылыҡ көстәре менән көрәшсе
Үлем донъяһында Ра Апоп (Апофис) менән йөҙгә-йөҙ осраша, ул ҡояшты йоторға һәм донъяны мәңгелеккә ҡояш яҡтылығынан мәхрүм итергә маташҡан ҡот осҡос гигант йылан. Апоп Раның илаһи ғәҙеллеге Маатҡа ҡапма-ҡаршы була, яуызлыҡты, хаосты, емерелеүҙе, сит ил иҙеүен символлаштыра (Яңы батшалыҡ осоронан башлап, Ра менән Апоп алышы тураһындағы мифтың һуңғы варианты формалаша). Шуға күрә, төн һайын Ра, башҡа бер нисә илаһтар, шул иҫәптән Баст, Серкет һәм Шу ярҙамында, ерән бесәй образында, Апопты еңә һәм уның менән киләһе төндә яңынан көрәшер өсөн үлтерә (йәки әсирлеккә ала).
Һинд фәлсәфәһе
Классик осоро
Джайнизм һәм буддизм — теистик тәғлимәттәр түгел. Уларҙың беренсеһе мәңге рухлы монадаларҙы һәм материаль күренештәрҙе таныһа, икенсеһе үҙгәрешһеҙ субстанцияларҙың йәшәйешен инҡар итә. Шәхес һәм уның танып белә торған донъяһы бер -береһе менән законлы рәүештә бәйләнешкә ингән фани, йәғни тиҙ үтә торған факторҙар (дхармалар) арҡаһында барлыҡҡа килә.Бер ниндәй ҙә үҙгәрешһеҙ индивидтың булмауын таныу бары тик дхармаларҙың бер туҡтауһыҙ ағымлы бәйләнешкә инеүен генә күрһәтә һәм был нирванаға өлгәшеүҙең нигеҙе булып тора. Башланғыс буддизмдың тхеравада плюрализмы махаянаның пантеизмына, йәки «ҙур колесница(ике тәгәрмәсле арба)» тәғлимәтенә ҡаршы тора. Нагарджуманың (I—II быуат) «уртаса тәғлимәте» дхармалар ысын йәшәйешкә эйә түгел, улар бары бик тиҙ үтеүсән, ә ысынбарлыҡта иһә бары тик һиҙемтәләнергә мөмкинлеге булған"бушлыҡ" ҡына бар. Сансара һәм нирвана тап бына ысынбарлыҡтың бер үк күренештәре.Һуңғараҡ барлыҡҡа килгән Асанга һәм Васубандхуларҙың (I—IV быуат) "аңлылыҡтың беренселеге"тигән тәғлимәтендә буддизм веданта менән яҡынайған тип күрһәтелә. Уның буйынса рухлылыҡ йәшәйештең аҙағы булып тора. Был йога аша ҡабул ителә һәм тышҡы донъя аңдың проекцияһы булып тора тип аңлатыла.
Беренсе Австрия Республикаһы
Австрофашизм
1934 йылда Дольфус бер партия режимы идаралығын индерә, Ватан фронты (нем. Vaterländische Front) партияһына лидерлыҡ роле бирелә. Хөкүмәт етештереү өҫтөнән  тулы контроль булдыра һәм Милли - социалистик партияһы яҡлыларҙы репрессияларға дусар итә. Нацистар яғынан 1934 йылдың 25 июлендә канцлер Дольфусты үлтерелеүе реакция тыуҙыра.
Артабан Австрия канцлеры булып Курт Шушниг тәғәйенләнә. Ул Дольфустың нацистарҙы тотоп тороу  сәйәсәтен дауам итә,ә 1936 йылда икенсе радикаль  Эске оборона ойошмаһының эшмәкәрлеген тыя.
Саҙрыев Фәсхетдин Саҙрый улы
Саҙрыев Фәсхетдин Саҙрый улы (1922 йыл (башҡа сығанаҡ буйынса — 1920 йыл ) — 6 июль 1942 йыл (башҡа сығанаҡ буйынса — 1943 йыл ) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, рядовой, ҡыҙылармеец.
Юкшумка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зайцева Людмила Васильевна
Биографияһы
Зайцева Людмила тәүге тапҡыр үҙенең эпизодик ролен Андрей Кончаловскийҙың «Ася Клячина, которая любила, да не вышла замуж» фильмында уйнай. Зайцева беренсе тапҡыр төп ролдә Виталий Мельниковтың «Здравствуй и прощай» (1972) кинофильмында уйнай. Шул уҡ 1972 йылда фильм «А зори здесь тихие» фильмында икенсе пландағы, әммә бик сағыу, иҫтә ҡалған ролен: взвод командиры сержант Кирьянова ролен — башҡара. Василий Шукшиндың хикәйәләре буйынса төшөрөлгән «Праздники детства» (1982) фильмындағы роле өсөн СССР Дәүләт премияһына лайыҡ була. Билдәле башҡа ролдәре араһында — ролде Пелагея картина «Кадкина всякий знает», фильмындағы Пелагея роле, «Дождь в чужом городе», «Затерянные в песках» картиналарындағы төп ролдәр, «Маленькая Вера» картинаһындағы төп героиняның әсәһе роле була.
Уревка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Шолом Владимир Юрьевич
Биографияһы
Владимир Юрьевич Шолом 1955 йылдың 12 февралендә Башҡорт АССР-ының Ғафури районы хәҙерге Красноусол ауылында тыуған. 1980 йылда Өфө авиация институтының авиация двигателдәре факультетытын тамамлай.
Тәнзиһ
Тәнзиһ  — трансценденлыҡты белдергән ислам дине төшөнсәһе.
Ҡөрьәндә
Тәнзиһ төшөнсәһе Аллаһтың бер ни, бер кем менән менән оҡшашы юҡлыҡты аңлата:
22 май
22 май — григориан стиле буйынса йылдың 142-се (кәбисә йылында 143-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 223 көн ҡала.
Ивица Вастич
Йыйылма командалағы карьераһы
2008 йылда ул үҙ майҙанында Австрия йыйылма командаһы өсөн Европа чемпионатында ҡатнашҡан. Был ярышта команданың беренсе голын ул индергән һәм континенталь футбол турнирҙарында уйнаған иң «ҡарт» (38 йәш һәм 257 көн) футболсы булған. Австрия йыйылма командаһы өсөн Вастич, барлығы 50 матчта уйнап, шуларҙа 14 гол индергән.
Киҙәк (Өршәк ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ясная Поляна (Иглин районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бишҡурай (Туймазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек милләттәр — башҡорттар (59 %), татарҙар (41 %).
Урамдары
Урам исеме :
Родники (Бәләбәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Науразбаев Иҙрис Хәмит улы
Биографияһы
Иҙрис Хәмит улы Науразбаев 1942 йылдың 25 июлендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Байназар ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған.
1949 йылда Байназар мәктәбенең 1-се класына уҡырға бара. 7-се класты тамамлағас, артабан уҡырға мөмкинселеге булмау сәбәпле, колхозға эшкә төшә һәм 1958—1960 йылдарҙа ауылдан 10 саҡрым тирәһендә урынлашҡан Бешәке фермаһында колхоз малдарын көтә.
Тюте
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғабдуллаһ ибн Ғүмәр
Биографияһы
Бай булһа ла ул бик тыйнаҡ ғүмер иткән һәм малынан ярлыларға саҙаҡа таратҡан.
Илдар
Илдар — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Илдар исеме бар.
Стуруа Иван Фёдорович
Биографияһы
Иван Стуруа 1870 йылда крәҫтиән ғаилһендә тыуған. 1889 йылда Тифлис тимер юл оҫтаханаларында эшләй башлай, унда 1896 йылда РСДРП-ға инә. Елизаветинская урамы, 197 йортта йәшәй (хәҙерге Цинамдзгвришвили урамы).
Кува (Иньва ҡушылдығы)
Кува  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының һул ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.
11 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Кувашор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Абдулла (Илеш районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Орлова Любовь Петровна
Биографияһы
Тыуған Любовь Орлова йылдың Звенигород (хәҙерге Мәскәү өлкәһе) ҡалаһында дворян ғаиләһендә донъяға килә. Атаһы Пётр Фёдорович Орлов (1867—1938) хәрби ведомствола хеҙмәт итә. Сухотина әсә Евгения Николаевна (1878—1945) сығышы менән боронғо дворяндар нәҫеленән.
Ата-әсәе ҡыҙҙарының профессиональ пианист булыуын теләй һәм, ете йәше тулғас, уны музыка мәктәбенә бирә. уҡырға 1919 йылда Мәскәү урта мәктәпбен тамамлай. 1919—1922 йылдарҙа К. А. Кипптың фортепиано класы буйынса Мәскәү консерваторияһында уҡый. Матди хәле ауыр булғанғамы әллә, бәлки, Меньер ауырыуы менән сирләгәндән һуң, ишетеү һәләтенә зыян килгәнгәме, консерваторияла уҡыуын тамамлай алмай. 1922—1925 йылдарҙа А. В. Луначарский исемендәге Мәскәү театр техникумы хореография бүлегендә (хәҙер ГИТИС) уҡыған, параллель рәүештә Художество театры режиссёры педагог Е. С. Телешованан актёрлыҡ оҫталығы дәрестәрен ала. 1920—1926 йылдарҙа музыка уҡытыусыһы һәм Мәскәү: «Унион» (һуңғараҡ — ҡабатлап күрһәтелеүсе фильм кинотеатрында), «Арс», «Великий Немой», «Орфеум» кинотеатрҙарында тапёр (тауышһыҙ киноны музыкаль оҙатыусы) һәм «Арс» кионтеатрында киносеанстар алдынан концерт номерҙары менән сығыш яһай.
Әнәс ибн Мәлик
Биографияһы
Беренсе ғазауаттарҙа Әнәс үтә йәш булыуы арҡаһында ҡатнашмай. Бәҙер һуғышында ул мосолман яугирҙарға ярҙам күрһәтеп йөрөй.
Ғүмәр (раҙыйаллаһу ғәнһү) хәлифәлеге осоронда Ислам хоҡуҡиәте мәсьәләләре менән шөғөлләнә башлай һәм был эшен ғүмере буйы дауам итә
Зайцева Надежда Васильевна
Биографияһы
Зайцева Надежда Васильевна 1926 йылда Псков губернаһы территорияһында йәшәгән крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Тызыл (Тызыл ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек  йылғаһыҙ. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тәһран университеты
Дөйөм мәғлүмәттәр
1937 йылда Тәһран университетында ҡатын-ҡыҙҙарға уҡыу рөхсәт ителә. 1945 йылда Союздаш оккупация ғәскәрҙәре казармаһы урынына Әмирабад биҫтәһендә университет ятағы төҙөлә.
Хамфри Богарт
Һынылыш мәле 1941 йылда экрандарға «Оҙон буйлы Сьерра» («Высокая Сьерра») һәм «Мальтий бөркөтө» («Мальтийский сокол») фильмдарының сығыуы менән бәйле. «Касабланка» уның карьераһының түбәһе була һәм аҙаҡтан барыбер ҙә үҙенең тәрбиәлеген раҫлаған иҫәп-хисап яратыусы кино образын беркетеп ҡуя. Һуңынан башҡа уңышлы картиналары эйәрә, шулар иҫәбендә «Хужаһы булырғамы-юҡмы» («Иметь и не иметь», 1944), «Тәрән йоҡо» («Глубокий сон»), «Ҡара юлаҡ» («Чёрная полоса», 1947) һәм «Ки-Ларго» (1948) фильмдарында ул Лорен Бэколл менән бергә киноға төшә. «Сабрина» һәм «Кейндағы бола» («Бунт на „Кейне“», 1954). «Сьерра-Мадре хазиналары» («Сокровища Сьерра-Мадре», 1948); «Африка королеваһы» («Африканская королева», 1951) фильмдары уға «Оскар» премияһы килтерә.
Тәһран университеты
Дөйөм мәғлүмәттәр
Тәһран университеты Ирандың яңы тарихында ҙур роль уйнай. 1979 йылда әүҙем студент йәштәре шаһ режимына ҡаршы сыға һәм ислам революцияһына терәк була.
Угар (Урсул ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тәһран университеты
Дөйөм мәғлүмәттәр
2006 йылда Тәһран университетында Кавказ тикшеренеү институты булдырыла. Ул Кавказ төбәктәренең рухи һәм матди мираҫын, иҡтисади потенциалын өйрәнә. Был Ирандағы Кафказды комплекслы өйрәнеүгә махсуслашҡан тәүге институт.
Бөйөк Владимир кенәзлеге
Бөйөк Владимир кенәзлегенең дөйөм территорияһын һәм унан бүленеп сыҡҡан кенәзлектәрҙе тарихта дөйөм Төньяҡ-Көнсығыш Русь тип атайҙар.
Балакирев Милий Алексеевич
Биографияһы
Фортепианола уйнау буйынса тәүге дәрестәрҙе ул бала сағында уҡ әсәһенән ала. 10 йәшендә уны йәйге каникулда Мәскәүгә алып баралар, унда Александр Дюбюк биргән 10 дәрестә фортепианола дөрөҫ уйнау алымдарын үҙләштерә. Музыка менән артабан шөғөлләнеүен Түбәнге Новгородта пианист һәм дирижер Карл Эйзерихта дауам итә. Милий Балакирев яҙмышына белемле дилетант, меценат, Моцарт тураһында тәүге рус монографияһы авторы А. Д. Улыбышев ҙур йоғонто яһай.
Романстары һәм йырҙары
• Обойми, поцелуй (А. Кольцов)
• Песня старика (А. Кольцов)
• Сон (М. Михайлов из Гейне)
• Как наладили (Л. Мей)
• Я пришёл к тебе с приветом (А. Фет)
Хоршеваш
Хоршеваш — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выла йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Балакирев Милий Алексеевич
Үҙ аллы әҫәр әһәмиәтенә эйә булған эшкәртеүҙәр
• Berceuse В. Одоевского
Рәсәй империяһының Урта Азия биләмәләре
Ҡаҙағстан территорияһын үҙләштереү
1787 йылда хиуалар ҡыҫырыҡлаған Кесе йөҙҙөң ҡаҙаҡ ырыуҙарының бер өлөшөнә Урал аша сығып Волга аръяғында күсмә тормош алып барырға рөхсәт ителә. Әлеге ҡарарҙы 1801 йылда рәсми рәүештә император Павел I нығытып ҡуя һәм 7500 ҡаҙаҡ ғаиләнән торған Бүкәй солтан етәкселегендә Бүкәй (Эске) вассал Урҙаһы ойошторола. 1818 йылда Оло йөҙҙөң бер нисә ырыуы Рәсәй ҡурсаулауы аҫтына инеүе тураһында иғлан итә. Артабанғы 30 йыл дауамында төрлө юлдар менән Оло йөҙҙөң ҡалған ырыуҙарының барыһы ла тиерлек Рәсәй подданыйлығын ҡабул итә.
1822 йылда император Александр I М. М. Сперанский әҙерләгән "Себер ҡырғыҙҙары тураһында Устав"ты ғәмәлгә индереү тураһында указ сығара, уға ярашлы ҡаҙаҡ йөҙҙәрендә (Бүкәй урҙаһында Николай I 1845 йылда уҡ ханлыҡты бөтөрә) юҡҡа сығара. Шуға ҡарамаҫтан, Рәсәй оҙаҡ ҡына ваҡыт сит ил эштәре коллегияһы аша ҡаҙаҡ йөҙҙәре менән идара итә. Рәсәйгә килеп йөрөгән ҡаҙаҡ йөҙҙәренең вәкилдәре илселәр тип атала.
Ташкентты баҫып алыу
1866 йылдың 8 майында Иржар тирәһендә урыҫтар һәм бохаралылар араһында Чиноз һәм Хужант тәүге эре бәрелеш була, уны һуңынан Иржар алышы тип атайҙар. Был алышта урыҫ ғәскәрҙәре еңә; артабан урыҫтарға Хужантҡа һәм Жиззаҡҡа юл асыла, улар шул уҡ 1866 йылда яулана.
Коканд ханлығын аннексиялау
Насретдин хан итеп иғлан ителә. Баш күтәреүселәр ханлыҡты уның элекке сиктәрендә, Аҡ мәсеттән Бишкәккә тиклем, тергеҙеүҙе маҡсат итеп ҡуялар. Изге һуғыш иғлан ителә, күп һанлы ҡыпсаҡ отрядтары яңы Рәсәй ерҙәренә баҫып инә, Зараүшандың үрге ағымы һәм Хужандтың эргә-тирәләрен яулайҙар. Рәсәй ғәскәрҙәренең ҙур булмаған гарнизондары, почта станциялары ҡыйратыла, чиновниктар үлтерелә. 1875 йылдың 8 авгусында хужандтың ҡамауы башлана.
Хужандтағы урыҫ ғәскәре 10 авгусҡа тиклем ҡаршы тора, артабан Үр Түбәнән ярҙамға килеп еткән майор Скарятин командованиеһы аҫтында өҫтәмә көс ҡамаусыларҙы ҡала ҡапҡаларынан алып ташлай. 12 августа полковник Савримович 16-меңлек Коканд ғәскәренә һөжүмен башлай. Шул уҡ көндө Хужандҡа Ташкенттан подполковник Гарновскийҙың етәкселегендә 1-се уҡсылар полкы килә. Арбанғы ҡамауҙы перспективаһыҙ тип табып баш күтәреүселәр Хужандтан сигенәләр. 18 августҡа урыҫ ғәскәрҙәре Хужандта туплана. Абдрахман 50-меңлек ғәскәре менән Хужандтан алыҫ булмаған ерҙә, Һырдаръяның һул ярында, Махарам ҡәлғәһе тирәһендә, урынлаша, әммә 1875 йылдың 22 авгусында генерал Кауфман (16 рота 8 йөҙлөк һәм 20 орудиелы отряд менән) әлеге ҡәлғәне баҫып ала һәм кокандлыларҙы тулыһынса ҡыйрата; кокандлылар 2 мең кешеһен юғалта, ә Рәсәй яғынан барыһы 5 кеше һәләк була һәм 8 кеше яралана. Автобашы Марғилонға ҡаса.
19 февралдә Ғәли йәнәптәренең Коканд территорияһын Рәсәйгә ҡушыу тураһында һәм унан Фирғәнә өлкәһен ойоштороу тураһында Указ сыға. Өлкәнең хәрби губернаторы итеп Скобелев тәғәйенләнә. Насретдин империя сиктәрендә йәшәргә рөхсәт ала, шулай уҡ уның атаһы Хоҙаяр ҙа. Булат бәк Марғиланда аҫыу аша язалана.
Бохара әмирлеген буйһондороу
Урыҫ-Коканд һуғыштары менән бер рәттән тиерлек Бохара әмирлегенә лә һөжүмдәр башлана. Быға Коканд һәм Бохара араһындағы терроториаль бәхәстәр булышлыҡ итә. 1860 йылда вафат булған әмир Насрулла Баһадирхандың улы Сәйет Мозаффарутдин Баһадирхан әмирлеге осоронда, Рәсәй буйһоноуынына тарып, Бохара әмирлеге тулыһынса үҙенең әһәмиәтен һәм үҙаллылығын юғалта. Мозаффар хан, атаһы һымаҡ, Коканд менән дошманлаша, Хоҙаяр хан фирҡәһе яҡлы була. Ошо хәл уны Рәсәй менән бәрелешкә илтә. Был ваҡытта инде Рәсәй империяһы Һырдаръяла, Кокандтың элекке ерҙәрендә ныҡлы позициялар һаҡлай, Төркөстан, Шымкент, Ташкент та уның ҡул аҫтында була. Бохара әмире Рәсәйҙән яулап алынған территорияны һәм Бохара халҡының мөлкәтен үҙләштергән урыҫ сауҙагәрҙәренән биләмәләрҙе таҙартыуҙы талап итеүе, шулай уҡ һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн Бохараға ебәрелгән урыҫ миссияһын мыҫҡыллауы арҡаһында бәйләнештәр тулыһынса өҙөлә. 1866 йылдың 20 майында генерал Романовский бохаралыларға Иржар тирәһендә һөжүм яһай, һөжүм шул тиклем көслө була, хатта әмирҙең армияһы, лагерҙы, артилерияны, әмирҙең бай палаткаһын ҡалдырып, ҡаса. Үҙе Мозаффаритдин Жиззахҡа ҡасып ҡотола. Был ҡыйратыу Бохара халҡын ныҡ асыуландыра, муллалар әмиргә ҡаршы эш алып бара, уны Рәсәй менән бәйләнештә ғәйепләйҙәр. Әмир килеп сыҡҡан хәлдә урыҫтар менән һуғышты дауам итергә мәжбүр була, шуның менән Бохара әмирлегенең яҙмышы ла хәл ителә. 1866 йылдың октябрь айында урыҫтар Үр Түбә ҡәлғәһен яулап алалар, бынан һуң Жаззах та яулана. Төркөстан генерал-губернаторы генерал Кауфман Бохара әмиренә солох килешеүен тәҡдим итә, әммә әмир төрлө сәбәптәр табып, һөйләшеүҙәрҙе кисектереп тора, ошо уҡ ваҡытта Шәһрисабзтағы боласы Журабай менән бәйләнеш булдыра, ғәскәрҙәрҙе ғазауатҡа әҙерләй.
Памирҙа Рәсәй контролен урынлаштырыу
Артабан Ионов ҡайтыу яғына юл сыға (Морғабҡа). Бында ул элекке бивак урынына нығытма ға нигеҙ һала. 25 августа Ионов Фирғәнәгә юллана, яңы нығытмала капитан Кузнецов етәкселегендә 160 кеше пехота һәм 40 казактан торған отрядты ҡалдыра. Кузнецов ҡытайҙар менән яҡшы мөнәсәбәттәр урынлаштыра. 1893 йылда уны капитан Зайев етәкселегендәге яңы отряд алмаштыра. 1893 йылдың яҙында афғандар ҡабаттан Шиғнанда һәм Рушанда күренә башлай, улар урындағы халыҡтан яһаҡ йыя. Районға штабс-капитан С. П. Ванновский ебәрелә, уның менән ике офицер һәм түбән чинлы ун кеше була. 1893 йылдың авгусында Емц ҡышлағы янында Азанхан отряды менән осраша, һөҙөмтәлә ҡаты бәрелеш булып ала. Афғандар сигенәләр. 1894 йылда Памирға генерал-майор чинына тиклем үрләтелгән Ионов етәкселегендә өҫтәмә көстәр ебәрелә (21 офицер, 411 түбән чинлылар һәм 119 казак). 1894 йылдың май айында Ионов Шиғнан менән Рушанға ике отряд (подполковник Н. Н. Юденич һәм капитан Скерский етәкселегендә), шулай уҡ капитан Александровичтың казак разъездын ебәрә.
Бернат Мункачи
Биографияһы
1882 йылда Будапешт университетын тамамлай һәм артабанғы үҙенең тормошон тулыһынса Волга буйы һәм Көнбайыш Себерҙең фин-уғыр һәм төрки халыҡтарын (удмурттар, хантылар, мансилар, сыуаштар, башҡорттар һ.б.) һәм уларҙың мадьярҙар менән тел һәм мәҙәни бәйләнештәрен өйрәнеүгә бағышлай.
Гальцова Ольга Дмитриевна
Биографияһы
2014 йылдан алып Һамар өлкәһенең кеше хоҡуҡтары буйынса вәкиле вазифаһында эшләй.
Ужлеп
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ежов Николай Герасимович
Биографияһы
1945 йылдың 1 мартында, Бранево ҡалаһынан 30 километр көнсығышта Тифен-Зее күле районында һуғыш ваҡытында, Ежов орудиеһын тәгәрләтеп сығара һәм дошманға ҡарай ут аса, дошмандың терәк пунктын, 5 пулеметын, 20-гә яҡын һалдат һәм офицерын юҡ итә. Бер нисә тапҡыр дошман контратакаға күтәрелә, уларҙы кире ҡағыуҙа төп ауырлыҡ Ежов расчеты өҫтөнә ята. Дүртенсе контратака ваҡытында Ежовтың аяғы ҡаты яралана, әммә яралы тоҫҡаусыны алмаштырып ут асыуын дауам итә. Ежов алтынсы контратака ваҡытында ярсыҡтан һәләк була. Бранево ҡалаһында ерләнгән.
Булат (Туймазы районы)
Булат (Булат) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 266 кеше. Бишҡурай ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452794, ОКАТО коды — 80251805003.
Узунгур
Узунгур — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тюнь йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шаһиев Хәйҙәр Хызыр улы
Шаһиев Хәйҙәр Хызыр улы (29 октябрь 1953 йыл) — ауыл хужалығы һәм дәүләт эшмәкәре. 2000—2012 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районы хакимиәте башлығы. СССР-ҙың халыҡ, Башҡортостан Республикаһының 1—3-сө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының (2005) һәм Башҡортостан Республикаһының (1993) атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, Дуҫлыҡ (1997), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2003), Салауат Юлаев (2008) ордендары кавалеры. Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2010).
Биографияһы
Хәйҙәр Хызыр улы Шаһиев 1953 йылдың 29 октябрендә Башҡорт АССР-ының Кинйәбулат ауылында тыуған.
Копылов Павел Иванович
Биографияһы
Павел Иванович Копылов 1921 йылдың 28 июнендә (ҡайһы бер сығанаҡтар буйынса, 2 июлендә ) Борисовка ауылында (хәҙер Ырымбур өлкәһенең Пономарёвка районы) тыуған.
Батырлығы
1944 йылдың 17 октябрендә Дебрецен ҡалаһы янындағы 33-сө гвардия кавалерияһы полкының оборона участкаһында 5 танк һәм артиллерия ярҙамында дошман 2 батальон пехота көсө менән һөжүмгә күсә. Дошман беҙҙең хәрби рәттәргә килеп инә, Копылов үҙенең танкыһы менән дошман төркөмөнөң флангыһына сыға һәм үлемесле алышҡа инә. Оҫта маневр яһап Копылов танк уты менән 2 „тигр“ танкыһын яндыра, ҡалғандары ҡаса. Копылов уты һәм гусеницалары менән гитлерсыларҙың артынан төшә.
Краснояр ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Ауыл биләмәһе составында
1986 йылда Кузьминский ҡасабаһы бөтөрөлә һәм иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташлана (Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396-сы "Ҡайһы бер тораҡ пункттарын Иҫәп Мәғлүмәттәренән алып ташлау тураһындағы " Указы)
Йоханнесбург
Халҡы
Яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса 2019 йылда ҡала халҡы 5 635 127 кеше тәшкил итә. Нәҡ Йоханнесбургта Көньяҡ Африка Республикаһының этник төрлөлөгө асыҡ күренә. 2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡара тәнлеләр ҡала халҡының 73 процентын тәшкил итә, аҡ тәнлеләр — 16%, Көньяҡ Африканың төҫлөләре — 6 %, азиаттар — 4 %. Йоханнесбург халҡының 42 проценты — 24 йәшкә тиклемгеләр, 6 проценты — 60 йәштән өлкәндәр. Эшһеҙлек кимәле — 37 %, бөтә эшһеҙҙәрҙең 91 проценты — ҡара тәнлеләр. Шуны ла иҫәпкә алырға кәрәк: КАР-ҙың төп демографик тенденциялары — аҡ тәнлеләрҙең илдән сығыуы һөҙөмтәһендә уларҙың һаны кәмеүе һәм ҡара тәнлеләр һанының артыуы. Шулай итеп, әлеге ваҡытта аҡ тәнлеләр аҙыраҡ, ә ҡара тәнлеләр халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренән күпкә юғарыраҡ.
Шөғәйепов Вәкил Шакир улы
Биографияһы
Вәкил Шакир улы Шөғәйепов 1936 йылдың 29 авгусында Башҡорт АССР-ының Салауат районы Әлкә ауылында тыуған.
Ошонан һуң өс йыл үткәс, 1974 йылда ғына уға авторлыҡ хоҡуғын раҫлатыу мөмкинлеге тыуа. Тәүге тапҡыр ҡурайҙы шпондан эшләү ысулын уйлап таба. Думбыраның — башҡорт халҡының ҡыллы сиртмә уйын ҡоралының һаҡланып ҡалған өлгөләрен эҙләү һәм уны тергеҙеү менән шөғөлләнә. 1985 йылдың майында Вәкил Шөғәйепов эшләгән думбыра өлгөләре (сопрано, альт, бас) киң етештереүгә тәҡдим ителгән һәм производствоға индерелә.
1995 йылда Шөғәйепов халыҡҡа милли һыҙғыслы музыка ҡоралы — реконструкцияланған ҡыл-ҡумыҙҙы тәҡдим итә.
Муллағолов Ғизетдин Ғилметдин улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Батырлыҡ өсөн» миҙалынан тыш Муллағолов Ғизетдин Ғилметдин улы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943), [«1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945) миҙалдары менән бүләкләнә.
Гәрәев Миңлеғол Миңгәрәй улы
Әҙәбиәттә
Әхтәм Ихсан Башҡорт атлы дивизияһы хаҡында «Саҡма тояҡ аттарҙа» шәхси күҙәтеүҙәр һәм тарихи документтар нигеҙендә яҙылған китабында Миңлеғол Гәрәев тураһында ла яҙып китә:
Узунтытыгем
Узунтытыгем — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокури йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.