cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Түбәнге ағиҙел-ыҡ һөйләше
Өйрәнеү тарихы һәм төркөмләү (классификация)
1920—1930-се йылдарҙа башҡорт йәнле һөйләү телен планлы тикшереү башланған. 1934 йылда Ғ. Й. Дәүләтшин етәкселегендәге һәм составында Т. Ғ. Байышев, З. Ш. Шакиров һәм У.Хөсни ингән экспедиция 30-ға яҡын башҡорт ауылын тикшергән. Тикшеренеүселәр тикшерелгән һөйләштәр «бер ниндәй шикләнеүһеҙ башҡорт һөйләштәре булып тора» тигән һығымта яһай. 1940 йылда башҡорт теленең өс: көнсығыш, төньяҡ-көнбайыш һәм көньяҡ диалекттары бар тигән концепция тәҡдим ителгән. Башҡорт теле ғилеменә нигеҙ һалған Н. К. Дмитриев та был фекерҙе хуплаған.
Сырчан (Немда ҡушылдығы)
Сырчан  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Немда йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Мөхәмәтғата Мансуров
Мөхәмәтғата Мансуров (1834—1924) — башҡорт дин әһеле, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат.
1902 йылдағы стачкаға һәйкәл
1902 йылдағы стачкаға һәйкәл — Дондағы Ростовтың Тимер юл районында ҡуйылған мемориаль комплекс. 1902 йылдың ноябрь стачкаһы ваҡытында күп кеше ҡатнашҡан митингылар урынына урынлаштырылған. Мемориаль комплекс составына 1967 йылдағы горельеф һәм 1975 йылда асылған «Быуындар күсәгилешлеге» скульптура композицияһы. Һәйкәл төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Тарихы
1967 йылда Камышеватск йырыны убаһы битләүендә 1902 йыл ваҡиғаларының иҫтәлеге итеп панорамалы горельеф ҡуйыла. Унда ҡырыҫ ҡарашлы, йоҙроҡтарын төйнәп иңгә-иң терәшеп тороусы эшселәр фигураһы һүрәтләнә. Горельеф янында — «1902» һаны. Һәйкәл Бөйөк октябрь революцияһына 50 йыл тулыуға арнала. Монумент авторҙары —скульптор Э. М. Мирзоев, архитекторҙар Я. С. Занис һәм Л. Г. Яконин.
Сюмсилка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яманһары Яппаров
Биографияһы
1773 йылда Е. И. Пугачёвтың етәкселегендә Крәҫтиәндәр һуғышы тоҡанғас, батша хөкүмәте башҡорт старшиналарына каратель отрядын йыйырға бойора. Яманһары Яппаров үҙ улусында 500 кешенән торған каратель отрядын туплай һәм 28 сентябрҙә башҡорт каратель командалары дислокацияланған Иманғол ауылына тәүгеләрҙән булып килә. 1773 йылдың 4 октябрендә Бәрҙе ихтиласылар үҙәгенә килеп башҡорт старшиналары араһынан беренсе булып үҙенең командаһы менән ихтилалсылар яғына күсә. 1773 йылдың октябренән Ырымбур ҡалаһын ҡамауҙа ҡатнаша. Кинйә Арыҫлановҡа һәм Әлибай Мырҙағоловҡа күп меңлек башҡорт полкы менән етәкселек итергә ярҙамлаша, Е. И. Пугачёв уға полковник чинын бирә.
1774 йылдың март аҙағында — апрель башында Төп ғәскәр Татищев ҡәлғәһе һәм Һаҡмар ҡаласығы янындағы алыштарҙа еңелгәс, беренселәрҙән булып ихтилалсылар хәрәкәтенән сыға. 300 кешенән торған команданы туплай, уға үҙенең улдарын Кейекбай һәм Үҙәнбай Яманһаровтарҙы командир итеп ҡуя һәм уны Е. И. Пугачёвты эҙәрлекләүгә йүнәлтә. Яманһары Яппаров үҙе И. Л. Тимашев етәкселегендәге хөкүмәт командаһы составына инә.
Артабан башҡорт ауылдарында көрәште туҡтатыу өсөн агитация алып бара, башҡорттарҙан торған үҙ улусының отрядын хөкүмәт ғәскәрҙәренә ярҙамға ебәрә.
Диңгеҙ буйы крайы
Халҡы
Рәсәй Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, край халҡы 0 кеше тәшкил итә. Халыҡ тығыҙлығы — кеше/км2. Ҡала халҡы — %.
Тлоинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Турне (Уть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Титов Василий Фёдорович
Биографияһы
1941 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына. 1942 йылдың апрель айынан хәрәкәт итеүсе армияла.
Восточная (Оло Якшанга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
«Еңеү» мемориалы (Ҡыҙыл Сулин)
«Еңеү» мемориалы  — Ростов өлкәһенең Ҡыҙыл Сулин ҡалаһындағы мемориаль комплекс. 1975 йылдың 25 апрелендә асылған. «Еңеү» мемориалы — стеланан, мәңгелек уттан, совет һалдаты һәйкәленән, геройҙар аллеяһынан торған комплекс.
Дятлов Игнатий Семёнович
Биографияһы
Игнатий Семёнович Ҡыҙыл Армияға 1943 йылдың 20 ғинуарында Балаҡатай район хәрби комиссариаты тарафынан алына. 1944 йылда Горький хәрби пехота училищеһының тиҙләтелгән курсын тамамлай. Икенсе Украина фронтының 1239-сы уҡсылар полкында взвод командиры була. 1944 йылдың август айында яралана, госпиталдә дауаланғандан һуң яңынан үҙенең полкына әйләнеп ҡайта. Румынияны, Польшаны азат итеүҙә ҡатнаша. Һуғышты Германияға етеп тамамлай.
Әхмәтова Һылыу Әхмәт ҡыҙы
Биографияһы
Данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы составында Сталинградтан алып Варшаваға һәм Берлинғаса һуғыш юлы үтә.
Донесениенан:
1945 йылдың июлендә тыуған мединститутына 2-се курста уҡыуын дауам итеү өсөн әйләнеп ҡайта. БМИ 3-сө курс студенты 1947 йылда яңынан Өфө ҡалаһының Фрунзе һайлау округынан БАССР Юғары Советының 2-се саҡырылыш депутаты итеп һайлана. 1938—1951 йылдарҙа БАССР Юғары Советының 1-се, 2-се саҡырылыш депутаты була.
Виктор Понедельник һәйкәле (Дондағы Ростов)
Тарихы
Бронза скульптураны төҙөү 2013 йылдың сентябренән ноябренә тиклем, ике ай ваҡыт ала. Материалдарҙың үҙҡиммәте 750 мең һум тип баһалана, скульптор һәм ҡойоусылар эштәре өсөн аҡса алмайҙар. Скульптураның бейеклеге ике метр тәшкил итә. Башта һәйкәлде ҡуйыу ваҡыты 2014 йылдың яҙына билдәләнә. Ләкин финанс ауырлыҡтары арҡаһында — материалдарға тотонолған аҡсаны ҡаплау — ҡуйыу датаһы билдәһеҙ срокка күсерелә. 2014 йылдың июлендә футбол ветерандарының һәм Дон футбол федерацияһының һәйкәл өсөн 96,5 мең һум аҡса йыйыуы һәм бүлеүе тураһында билдәле була.
Робот
Билдәләнеше буйынса
-Хәрби робот
-Микроробот
Хәрби роботтар
Хәрби робот — хәрби шарттарҙа йәки кеше мөмкинлектәренә тап килмәгән шарттарҙа, хәрби маҡсаттарҙа: разведка, хәрби операциялар, миналарҙы таҙартыу һ. б. кешене алмаштырыусы автоматик ҡоролма. Хәрби роботтар антропоморф хәрәкәтле автоматик ҡоролмалар ғына түгел, улар кешене өлөшләтә йәки тулыһынса алмаштыра, шулай уҡ кеше өсөн йәшәү мөхите булмаған һауа һәм һыу мөхитендә лә эшләй (дистанцион идара ителмәгән самолёттар, һыу аҫты машиналары һәм һыу өҫтө суднолары). Хәрби роботтарҙың күбеһе телепрезентация ҡоролмалары булып тора, ә ҡайһы бер эштәрҙе оператор ҡыҫылышынан тыш башҡара ала. Джорджия технология институтында профессор Хенрик Кристенсен етәкселегендә ҡырмыҫҡаларға оҡшаған инсектоморф роботтар эшләнә. Улар бинала дошмандар һәм мина-ҡапҡандар бармы-юҡмы икәнен тикшерергә һәләтле. Ғәскәрҙәрҙә осоусы роботтар ҙа киң таралыу ала. 2012 йыл башында бөтә донъя хәрбиҙәре яҡынса 10 мең ер өҫтө һәм 5 мең осоусы робот ҡуллана; донъяның 45 иле хәрби роботтар уйлап тапҡан йәки һатып ала. 2015 йылда АҠШ-тың Квантико диңгеҙ пехотаһы хәрби базаһында ике йыл элек Boston Dynamics компанияһы тарафынан разведка, патруллек итеү һәм йөк ташыу өсөн ғәскәрҙәрҙә ҡулланыу өсөн эшләнгән Spot робот-эт прототибын һынауҙар үткәрелә. Һынауҙар барышында робот уларҙа дошман булыу-булмауын тикшерә һәм асыҡланған сәптәр тураһында мәғлүмәттәрҙе оператор пультына тапшыра.
Свердловск өлкәһе башҡорттары
Тарихы
Урта Уралды колонизациялау һәм батша хөкүмәте тарафынан башҡорт ихтилалдарының аяуһыҙ рәүештә баҫтырылыуы башҡорттарҙың үҙ аҫаба ерҙәрендә аҙсылыҡта ҡалыуына килтерә. Башҡорттарҙың аҫаба ерҙәре заводтар, ҡәлғәләр һәм күсеп килгән халыҡтар өсөн ауылдар төҙөү өсөн талап алына. Һыҙғы ырыуы башҡорттары ерендә Красноуфимск ҡалаһына, ә терһәк һәм өпәй ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә — Түбәнге Һырғы, Әшит, Әртә, Михайловск һ.б. тораҡ пункттарына нигеҙ һалына.
Зимуха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Юшур
Юшур — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кильмезь йылғаһының уң ярына тамағынан 254 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Бәләкәй ҡыуаҡлыҡ
Ғәҙәттә был үҫемлектәр ергә ятып, йәйелеп үҫә.
Ҡыуаҡ һабаҡтарында йыллыҡ үҫеш күренеп тора — ҡойолған япраҡтарҙан бөрө төйөндәре ҡала  (ҡыҙыл көртмәле, ҡара көртмәле, мүк еләге).
Иловатик
Иловатик — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Хмелёвка йылғаһының уң ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Яранка (Лумпун ҡушылдығы)
Яранка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы, Марий-Эл Республикаһы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лумпун йылғаһының һул ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Белорет компьютер мәктәбе
Тарихы
Мәктәп «Урал төбәк эксперименталь уҡытыу-ғилми комплексы» (УРЭК) составына ингән.
Ирдом
Ирдом — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһына  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 75 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Белая (Шубрюг Полуденной ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Оло Каска
Оло Каска — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 329 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Бикмәтов Мөхәмәт Мөхәмәтзариф улы
Бикмәтов Мөхәмәт Мөхәмәтзариф улы (16 февраль 1838 йыл — 1927) — башҡорт дин әһеле.
Оло Речка (Маромица кушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дергачевка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Дергачевка ауыл Советының Владимировка, Дергачевка, Соколовка, Фёдоро-Петровка ауылдарын Первомайский ауыл Советы территорияһы составына индерергә.
Бельский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Стәрлетамаҡ районы буйынса: а) «Алатана» атамаһын һаҡлап, Алатана һәм Бельский ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәкте Алатана ауылында урынлаштырырға.
Алатана ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Автомобиль юлдары
Стәрлетамаҡ — Алатана, Стәрлетамаҡ — Мебельный.
Карюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Былина (Молома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәҙелшина Мөнирә Зәкир ҡыҙы
Ғәҙелшина Мөнирә Зәкир ҡыҙы (27 март 1954 йыл — 19 апрель 2015 йыл) — уҡытыусы, Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (1999), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2007).
Мөтиғулла Ғатауллин
Биографияһы
Троицк ҡалаһындағы «Рәсүлиә» мәҙрәсәһен тамамлағандан һуң, Мөтиғулла Ғатауллин туған ауылының 1-cе мәхәлләһенең имам-хатибы була һәм был вазифаны 1922 йылға тиклем үтәй. М. Ғ. Ҡорбанғәлиев Алыҫ Көнсығыш тарафтарына киткәндән һуң, Мөтиғулла Ғатауллин арғаяш башҡорттарының рухи һәм идеологик лидеры булып китә.
Вонданка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Кузюк
Кузюк — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вочь йылғаһының уң ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Ғиниәтулла Ҡапҡаев
Биографияһы
Ҡазан губернаһының Ҡашҡар ауылы мәҙрәсәһен тамамлай. Туған ауылында мулла вазифаһын башҡара. Ҡәҙимселек яҡлы була. Бер нисә тапҡыр батша хөкүмәтенә ҡаршы булған берекмәләрҙе тәнҡитләп сыға.
Кука (Оло Какша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Гараница
Гараница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кузюг йылғаһының һул ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ҡондорса буйындағы яу
Ҡондорса буйындағы яу — 1391 йылдың 18 июнендә Аҡһаҡ Тимер һуғышсылары һәм Алтын Урҙаның Туҡтамыш хан етәкселегендәге ғәскәре араһында Ҡондорса йылғаһы буйында үткән ҙур бәрелеш. Ул Туҡтамыш хандың тулыһынса ҡыйратылыуы менән тамамлана. Был алыш башҡорт ҡәбиләләре биләмәләрендә бара һәм был ерҙәргә иҫ киткес ҙур һәләкәт килтерә.
Яу барышы
Оло яу 18 июндә Туҡтамыш хандың көслө һөжүме менән башлана. Алыш башынан уҡ Урҙа ғәскәрҙәре дошмандарын флангтарҙан уратып үтеп, ике яҡтан ҡыҫырыҡларға тырыша, һул яҡ ҡанаты менән Тимер ғәскәренең Сәйфетдин хажи етәкләгән уң яҡ ҡанатын үтеүгә өлгәшә лә. Артабан Аҡһаҡ Тимерҙең һул яҡ флангы менән дә шул уҡ хәл ҡабатлана.
Миңлебаева Наилә Мәсғүт ҡыҙы
Биографияһы
2020 йылда «Памятные страницы о ветеранах войны» исемле китабы нәшер ителә. Был йыйынтыҡҡа Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан һәм Башҡортостандың социаль тәьминәт, хеҙмәт һәм мәшғүллек системаһында эшләгән тыл хеҙмәтсәндәре тураһында материалдар ингән.
Өфө фонтандары
Өфө фонтандары — Өфө территорияһында урынлашҡан фонтандар.
Литовка (Луптюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ғөбәйҙуллин Данис Тимерйән улы
Биографияһы
Был хаҡта  — тип яҙылған Башҡортостан Республикаһы буйынса Федераль идаралыҡ суд приставтары хеҙмәте сайтында.
Даровая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Манапов Юлай Хәләф улы
Биографияһы
1976 йылда ВЛКСМ-дың Бөрйән район комитетының беренсе секретаре итеп һайлана һәм был вазифала 1980 йылдың көҙөнә тиклем эшләй.
Луговатка (Оло Какша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грядовица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Авксентьева Сардана Владимировна
Авксентьева Сардана Владимировна (2 июль 1970 йыл) — Рәсәй дәүләт эшмәкәре. 2018 йылдың 17 сентябренән Яҡутск ҡалаһы ҡала округы башлығы.
Мирхәйева Ғәйникамал Әкрәм ҡыҙы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Ғәйникамал Мирхәйева мәктәптә тыуған яҡты өйрәнеү музейына нигеҙ һала. Тиҫтәләрсә йыл дауамында унда йөҙәрләгән экспонат туплана. Төнъяҡ-көнсығыш райондарының тарихын, унда йәшәгән халыҡтың тормош-көнкүрешен өйрәнә, бай материалдар туплап, китаптар баҫтыра, газета-журналдарға мәҡәләләр яҙа.
Һиндостан әҙәбиәте
Телугу әҙәбиәте
Телугу әҙәбиәте сығанағы бик иртә осорға барып тоташа. VI—VII бб. просодия мәсьәләләрен аңлатҡан бер санскрит әҫәрендә санскритта бөтөнләй билдәһеҙ, әммә телугу шиғриәтенә хас шиғри телгә алынған. Әммә ысын телугу әҙәбиәте шағир Наннаяның «Маһабһаратам» дың (XI б.) тәүге ике китабын тәржемә итеүенән башланған. Башҡа яңы һинд әҙәбиәттәрендә ге кеүек, был тәржемә түгел, ә авторҙың ижади фантазияһы менән билдәләнгән һәм урындағы колорит менән буялған интерпретация. Наннаяның тәржемәһен шағирҙар Тиккана (XIII б.) һәм Эррана (XIV б. башы)  тамамлаған, һәм дөйөм алғанда телугу «Махабһарата»һы санскрит эпосының милли һинд телдәренә тәржемәләре араһында үҙенең художество дәрәжәһе буйынса иң яҡшыларының береһе булып һанала.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы
Билдәнең һүрәтләнеше
Күкрәккә тағыла торған билдә Рәсәй Федерацияһының маҡтаулы исемдәре өсөн берҙәм булған 40 мм бейеклектәге һәм 30 мм киңлектәге формала була һәм көмөштән эшләнә. Билдә лавр һәм имән ботаҡтары менән үрелгән оҙонса түңәрәк венок формаһында. Аҫҡы өлөшөндә ботаҡтарҙың остары арҡыс-торҡос тоташтырылған һәм бант менән бәйләнгән. Веноктың үрге өлөшөндә Рәсәй Федерацияһының Дәүләт гербы урынлаштырылған. Веноктың алғы яғының үҙәгендә маҡтаулы исемдең атамаһы яҙылған.
Дубяна
Дубяна — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Кесе Какша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андреев бухтаһы
Географияһы
Андреев ҡултығы Таганрог морононоң төньяғында, ҡала эсендә, Таганрог металлургия заводы янында, Социалистик һәм Адмирал Крюйс урамдары киҫелешендә урынлашҡан.
Байегетов Сәғиҙулла Исмәғил улы
Биографияһы
Артабан Өфө сәнғәт училищеһының ҡурай класында белемен камиллаштыра (етәксеһе Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Ришат Рәхимов) (1989—1993). 1993—1997 йылдарҙа Сибай педагогия институтының музыка факультетында белем ала. 1994 йылдың февраль айынан Сибай дәүләт филармонияһына курайсы — солист булып эшкә алына. Шул уҡ йылда «Йәш башҡарыусылар» конкурсы лауреаты исеменә лайыҡ була. 1995 йылда «Арҡайым» төркөмө менән берлектә «Урал моңо — 1995» халыҡ-ара конкурсында лауреат исеменә лайыҡ була. 1996 йылда Сибай ҡалаһында үткәрелгән төбәк-ара «Ирәндек моңдары» конкурсы лауреаты, ә 1998 йылда «Йыл актёры» номинацияһында еңеүсе тип табыла (Өфө). 1997 йылда М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә саҡырыла һәм бөгөнгө көнгә тиклем ошо театрҙа хеҙмәт итә. Бер үк ваҡытта (1998 йылға тиклем) Өфө сәнғәт институтының ике бүлегендә (башҡорт фольклоры һәм театр) уҡый. Рәсәй академия театрының сәнғәте (РАТИ ГИТИС) институтының продюсерлыҡ факультетын тамамлай (2009).
Каруанһарай мәҙрәсәһе
Тарих
1846 йылда Ырымбур ҡалаһының Каруанһарай (2-се йәмиғ) мәсете янында мәктәп асыла. 1875 йылда ҡала мещаны Бибикамал Муса ҡыҙы Ғөбәйҙуллина генерал-губернаторға үтенес яҙыуы бирә, унда ул мәхәлләгә мәҙрәсә төҙөү маҡсатында Ырымбурҙың Тоҙ майҙанында урынлашҡан ҡаралтылары менән бергә ер бүлемен иғәнә рәүешендә бирергә теләген белдерә. 1877 йылда урыҫ классы асыу йөкләмәһе менән яңы мәҙрәсә төҙөргә рөхсәт бирелгән. .
1879 йылға ҡарай ике ҡатлы таш бина төҙөлә һәм уҡыу йорто яңы урында эшләй башлай. 1879 йылда Каруанһарай мәсете имам-хатибы Сөләймән Дауытов мәктәп менән мәҙрәсәне айыра. 1-се этаждың өс бүлмәһендә мәктәп, тағы береһендә — аш-һыу бүлмәһе, 2-се этажындағы өс бүлмәһе — мәҙрәсә һәм дүртенсеһе — мөғәлимдәрҙең блмәһе. 1888 йылда мәҙрәсә бинаһы янғындан зыян күрә, ул мәхәллә иғәнәһе иҫәбенә яңынан төҙөкләндерелә.
Елховка (Великая ҡушылдығы)
Елховка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 136 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Елховка (Черняница ҡушылдығы)
Елховка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черняница йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ельцовка (Вонданка ҡушылдығы)
Ельцовка  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вонданка йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ғәббәсов Абдулла Ғәббәс улы
Биографияһы
Абдулла Ғәббәс улы Ғәббәсов Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районы Борисовка ауылында 1900 йылдың 4 ғинуарында тыуған. 1918—1919 йылдарҙа граждандар һуғышында ҡатнаша. 1938 йылдан ВКП (б) ағзаһы. 1941 йылдың октябрендә Өфө ҡалаһы Молотов РВК-һы тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Дивизияның финанс бүлеге мөдире вазифаһын биләй, интендант хеҙмәте гвардия майоры.
Олон (ботаника)
Ағас олонон бысҡандан йә тумырғандан һуң тамыры менән ҡалған өлөшө түңгәк йәки Төпһә тип атала
Олондоң әһәмиәте
Кешеләр ағасты яғыулыҡ, төҙөлөш материалы булараҡ, көнкүреш әйберҙәре эшләү, дауаланыу өсөн дә файҙалана.
Заячья (Волманга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Байкал аръяғы крайы
Тарихы
Чита өлкәһе 1937 йылдың 26 сентябрендә Көнсығыш Себер өлкәһен Иркутск һәм Чита өлкәләренә бүлеү менән барлыҡҡа килә.
Франсуа Миттеран
Миттеран Францияның XХ быуаттағы оло йәштәге президенты була (президент посын ҡалдырғанда уға 78 йәш тә 7 ай була) һәм вазифаһынан киткәндән һуң башҡа президенттарға ҡарағанда аҙыраҡ йәшәй (236 көн). Вафатынан бер аҙ алда, 1995 йылдың майында, Миттеран Мәскәүгә — СССР-ҙың Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүенең 50 йыллығын байрам итеүгә килә.
Дүртенсе Республика
1946 йылдың июнендә Париж биҫтәһе округтарының береһендә Учредительный йыйылышҡа һайлауҙарҙа еңелеүгә дусар булып, 1946 йылдың ноябрендә Ньевр департаментында һайлауҙарҙа ҡала парламентына һайланыу өсөн сираттағы көрәшен башлай. Төп конкуренттарының береһе ФКП-нан булғанға күрә, ул һайлау алды кампанияһын үтә антикоммунистик рухта алып бара, шулай итеп Ньевр департаментынан депутат итеп һайлана һәм 1947 йылдың 22 ғинуарында элекке фронтовиктар һәм һуғыш ҡорбандары эштәре буйынса министр сифатында хөкүмәт составына инә. Дүртенсе Республика ваҡытында ул төрлө вазифалар биләй, шул иҫәптән элекке фронтовиктар, диңгеҙ аръяғы биләмәләре, Европа Советы эштәре, эске эштәр һәм юстиция эштәре буйынса министр вазифаларында — барлығы 11 төрлө вазифала эшләй.
Оппозиция лидеры
1972 йылда Миттеран Француз коммунитар партияһынан Жорж Марше һәм Һул радикалдар хәрәкәтенән Робер Фабер менән берлектәге хөкүмәт программаһына ҡул ҡуйыуға өлгәшә.1974 йылда президент һайлауҙарында социалистар, коммунистар һәм һул радикалдарҙан бер кандидат булараҡ беренсе турҙа 11 млн (43,25 %) тауыш йыйып, ул еңеүгә өмөт итә. Икенсе турҙа 13 млн (49,2 %) тауыш йыя, ләкин Жискар д ' Эстендан бер ни тиклем ҡалыша.
Халкида (Сирия)
Тарихы
Яҡын Көнсығышты ғәрәптәрҙең баҫып алыуы барышында Халкида 637 йылда византиялылар һәм ғәрәптәр араһында килешеүгә ҡул ҡуйыу урыны була, уға ярашлы византия яғы Сүриәнән халыҡты һәм армияны ҡаршылыҡһыҙ эвакуациялау мөмкинлегенә эйә була.
Ставрополь крайы
География
Көнбайышта һәм көньяҡ-көнбайышта — Краснодар крайы, төньяҡ-көнбайышта — Ростов өлкәһе, төньяҡта һәм төньяҡ-көнсығышта — Ҡалмыҡстан, көнсығышта — Дағыстан, көньяҡ-көнсығышта — Чечня, көньяҡта — Төньяҡ Осетия — Алания, Ҡарасай-Черкес һәм Ҡабарҙы-Балҡар республикалары менән сиктәш. Майҙаны — 0 км².
Шәмсетдинова Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы
Биографияһы
Рәшиҙә Рәшит ҡыҙы Шәмсетдинова 1961 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Иҫәкәй ауылында ғаиләлә өсөнсө  бала булып тыуған. Атаһы Рәшит — Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, әсәһе Тайфа апай — биш балаға ғүмер биргән. Әсәһе атаһы менән бергә хаҡлы ялға сыҡҡансы тимерлектә эшләй;шулай уҡ улар ат дағалай, тәгәрмәскә тимер кейҙерә, сана яһай.
Кесе Петрюг
Кесе Петрюг — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының һул ярына тамағынан 174 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Керас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кленовица
Кленовица — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Кобра (Молома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Вильгельм Конрад Рентген
Биографияһы
Вильгельм Конрад Рентген 1845 йылдың 27 мартында Дюссельдорф янында, Леннепта (хәҙер Ремшайд округтарының береһе) тыуа, һәм ғаиләлә берҙән-бер бала була. Атаһы, Фридрих Рёнтген — сауҙагәрҙәр һәм кейем етештереүсе. Әсәһе, Шарлотта Констанца (3ы7 са4ында Фровейн), Амстердамдан була. 1848 йылдың мартында ғаилә Апелдорнға (Нидерланд) күсенә. Вильгельм башланғыс белемде Мартинус фон Дорндың шәхси мәктәбендә ала. 1861 йылдан ул Утрехт Техник мәктәбенә уҡырға йөрөй, әммә 1863 йылда уҡытыусыларҙың береһенә төшөргән карикатураһын бирергә теләмәгәнлектән, уны мәктәптән ҡыуып сығаралар.
Ковырза
Ковырза — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Вәлиева Гөлназ Даурат ҡыҙы
Биографияһы
2000—2002 йылдарҙа — өлкән уҡытыусы, 2003 йылдан 2017 йылға тиклем башҡорт теле кафедраһында доцент вазифаһында эшләй. 2002—2007 йылдарҙа — башҡорт филологияһы факультеты деканының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары, 2006—2010 йылдарҙа факультеттың мультимедиаинтернет лабораторияһы мөдире була. 2013 йылдың сентябренән 2014 йылдың сентябренә тиклем декандың фәнни эштәр буйынса, 2014 йылдың октябренән 2016 йылдың октябренә тиклем — тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләй.
2017 йылдың 1 сентябренән Башҡорт дәүләт университетының шәрҡиәт һәм башҡорт тел ғилеме кафедраһында доцент вазифаһында эшләй.
Вестник Уфы
Вестник Уфы — урыҫ телендә сыҡҡан йәмәғәт, сәйәси, әҙәби гәзит, 1906—1910 йылдарҙа Өфөлә көн һайын сыға.
Әҙәбиәт
Пугачев В. В. Из истории печати Уфимской губернии / В. В. Пугачев // Научно-культурологический журнал «Релга», № 3 [105] 05.03.2005.
Митюг (Оло Парюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Костиха (Оло Кумена ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Копотяги
Копотяги — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивкина йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты
Һуғыштан һуң
1992 йылда Юрматы башҡорттары йәмәғәт ойошмаһы, мәктәп директоры М.Өмөтбаев тырышлығы менән мәктәп 2-се һанлы Башҡорт республика гимназия-интернаты статусын ала, 1993 йылда гимназияға Әхмәтзәки Вәлиди исеме бирелә.
Музей
Мәктәп музейы 1993 йылда асыла. 2006 йылда мәктәп музейы Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арналған Республика музейҙар конкурсында «Тарихи-мәҙәни мираҫты һаҡлау» номинацияһында еңеп сығып, Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының Дипломына лайыҡ була.
Кузюг (Молома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Камалетдинов Мотаһар Мирхәйҙәр улы
Биографияһы
Камалетдинов Мотаһар Мирхәйҙәр улы 1875 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Яңы Атйетәр ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ауырғазы районы Кешәнне ауылында) тыуған. Милләте буйынса башҡорт.
Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Ҡыйышҡы мәҙрәсәһен тамамлай. 1904 йылда Иҫке Ҡыйышҡы ауылының имам-хатибы итеп тәғәйенләнә, бер үк ваҡытта мәҙрәсә мөҙәрисе вазифаһын башҡара.
1-се гимназия (Ишембай)
Әҙәбиәт
Ишембайҙа мәғариф
Луя (Ивкина ҡушылдығы)
Луя  — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ивкина йылғаһының һул ярына тамағынан 56 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Люльченка
Люльченка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 669 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Нюрюг (Ветлуга ҡушылдығы)
Нюрюг  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ветлуга йылғаһының һул ярына тамағынан 558 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 56 км.
Маромица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Медянка (Вятка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Мелюкова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Хәсән
Географияһы
Йылайыр платоһының көнбайыш өлөшөндә, Үрге Муйнаҡтан Түбәнге Муйнаҡҡа барған юл өҫтөндә урынлашҡан булған.
Иван Зворыкин йорто
Тарих
1923 - 1926 йылдарҙа йортта  совет драматургы В. М. Киршон йәшәй. Уның коммуналь фатирының  номеры  10, уның тәҙрәләре ишек алдына сығып торған. Яҙыусының ҡатыны  Рита Корн-Киршон: "Был ҙур булмаған таҙа бүлмәлә яҙыу өҫтәле, ике ултырғыс,карауат тора . Өҫтәл өҫтөндә тау тиклем китаптар һәм яңы журналдар ята" ,-тип иҫләй.
Тарапака
Тарапака (Tarapacá) — Чилиҙың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Үҙенә 7 коммуна һәм 2 провинция берләштерә.
Майҙаны — 42 225,8 км². Халыҡ һаны — 286 105 кеше (2006). Халыҡ тығыҙлығы — 6,78 кеше/км².
Географик урыны
Боливия менән Тымыҡ океан араһында урынлашҡан. Чилиҙың төньяғынан икенсе өлкә.
Пенома
Пенома — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вохма йылғаһының уң ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Долгов Игорь Асонович
Биографияһы
1970—1980 йылдарҙа — В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһының (ВАСХНИЛ) ауыл хужалығын механизациялау һәм электрләштереү Бүлегенең академик-сәркәтиб урынбаҫары, В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһының РСФСР-ҙың ҡара тупраҡлы булмаған зонаһы буйынса (Ленинград) Бүлек рәйесе урынбаҫары.
Сәсән
Сәсәндәрҙең халыҡ алдында ойошторолған шиғри бәйгеһе, ярышы әйтеш тип аталған. Бындай ярыштар сәнғәт өсөн дә, ырыуҙар араһындағы ыҙғыш-талаш, аңлашылмаусанлыҡтарҙы хәл итеү өсөн дә үткәрелгән. Элекке ваҡыттарҙа һәр бер башҡорт ырыуының үҙ сәсәне булған. Ырыуҙар араһындағы низағ йыйындарҙа сәсәндәр бәйгеһе арҡылы хәл ителгән. Импровизаторҙың еңеүе уның ырыуының еңеүен аңлатҡан. XIV-XVIII быуаттарҙа башҡорттарҙың тарихи һәм рухи мәҙәниәте менән айырылғыһыҙ бәйләнгән күп кенә арҙаҡлы сәсәндәр исеме һаҡланып ҡалған: Һабрау, Ерәнсә, Ҡобағош, Ҡарас, Мәхмүт, Байыҡ Айҙар һ.б.
Чехов яр буйы (Таганрог)
Географияһы
Яр буйы Таганрог ҡултығы ярындағы Таганрог металлургия заводының Андреев бухтаһы менән Бабушкин урамында торған «Вечная Слава павшим Героям» һәйкәле араһында урынлашҡан. Яр буйында «Тополь» профилакторийы һәм «Приазовье» ҡунаҡханаһы араһында бәләкәй генә Оло Ташбаҡа йылға тамағы ята.
Лос-Риос (өлкә)
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Имәнкиҫкә мәҙәниәте
Генетик бәйләнештәре һәм этник билдәһе
Имәнкиҫкә мәҙәниәте халҡының этник билдәһе бәхәс объекты булып тора. Имәнкиҫкәләргә фин-уйғырҙарҙы ла, төрөктәрҙе лә, уғры-мадьярҙарҙы ла, славяндарҙы ла, балттарҙы ла, ирандарҙы ла (һуңғараҡ һарматтарҙы ла), готтарҙы ла ҡараталар.
Славян гипотезаһы
Г. И. Матвеева, имәнкиҫкә мәҙәниәтенең ерләү йолаһын, керамика һәм әйбер комплексын анализлап, унда зарубин мәҙәниәте һыҙаттарының, айырыуса полесье вариантындағы ерләү йолаһы үҙенсәлектәренең, һаҡланыуын асыҡлай, ул шулай уҡ имәнкиҫкә һәм пшевор мәҙәниәттәрендә тимерсе ҡорамалдарының, ер тотоу, ағас эшкәртеү ҡоралдарының тап килеүен билдәләй
Озерница (Великая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Донъя валютаһы
АҠШ доллары
Күпселек донъя валюталары үҙҙәренең курсын АҠШ доллары курсына бәйләй. Ҡайһы бер илдәр (Эквадор, Сальвадор һәм Панама) тағы ла арыраҡ китте һәм үҙҙәренең дәүләт валютаһынан баш тартты (ҡара: долларлашыу) һәм АҠШ долларына күсте. АҠШ доллары глобаль резерв валютаһы булып ҡалыуын дауам итә: валюта резервтарының 63,9%-ы долларҙа һаҡлана, 26,5%-ы — еврола (ҡара: Резерв валютаһы).
Прут (йылға)
Прут (Прут, Prut) — Европалағы йылға. Өс дәүләт биләмәһенән — Украина, Румыния һәм Молдавия аша аға йәки сигенән үтә. Оҙонлоғо — 967 километр.
Полдневая (Якшанга ҡушылдығы)
Полдневая  — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Якшанга йылғаһының уң ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Әхмәҙуллина Сания Мөхәмәҙиә ҡыҙы
Әхмәҙуллина Сания Мөхәмәҙиә ҡыҙы (12 март 1932 йыл — 4 декабрь 2003) —малсылыҡ алдынғыһы. 1962 йылдан Бөрйән районы Фрунзе исемендәге колхоз һауынсыһы, 1981—1987 йылдарҙа — быҙау ҡараусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1973). Ленин (1966) һәм Октябрь Революцияһы (1971) ордендары кавалеры. Беренсе класлы «Малсылыҡ оҫтаһы» (1979). Хеҙмәт ветераны.
Биографияһы
2003 йылдың 4 декабрендә 72-се йәшендә вафат була. Аҫҡар ауылында ерләнә.
Konfuz
Биография
Бала сағында музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәнә. Һуңынан тәүге йырҙарын яҙа башлай.
Валюта курсы
Рәсәй Федерацияһында Үҙәк Банк сит ил валюталары курсын валюта биржаларындағы һатыуҙар һөҙөмтәһендә, тура котировкалар ҡулланып, һумдарҙа билдәләй [источник не указан 397 дней].
Курсты урынлаштырыу ысулы
Валюта курстарын асыҡлау йәһәтенән төп төшөнсә булып һ атып алыу һәләте нисбәте тора (purchasing power parity — РРР), ул бер хаҡ законы тип аталған ҡағиҙәнән барлыҡҡа килә: ''бер илдәге тауарҙың хаҡы икенсе илдәге шул уҡ тауарҙың хаҡына тиң булырға тейеш; был хаҡтар төрлө валюталарҙа сағылғас, ошо хаҡтарҙың нисбәте бер валютаның икенсеһенә алмаштырылыу курсын билдәләй ҙә инде. ''
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы
Хеҙмәттәре
Ҡадиров Имам‑Ғәли Ғәлим улы — 100-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Паломка
Паломка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Молома йылғаһының уң ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Парома
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Переходница
Переходница — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Великая йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Герой әсәләр (Әбйәлил районы)
«Герой әсә» исеменә лайыҡ булған Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы әсәләре исемлеге.
Филипп Иоганн фон Страленберг
Биография
1676 йылда Балтик диңгеҙе буйындағы Швецияның Штральзунд ҡалаһында тыуған. Үҙенә хәрби юл һайлап, 1694 йылдан алып швед армияһында хеҙмәт итә башлай. Төньяҡ һуғышында ҡатнаша, 1703 йылда Торн ҡәлғәһен алыуҙа ҡатнашыуы өсөн капитан дәрәжәһен ала, ә 1707 йылдың 31 ғинуарында батырлығы һәм ҡыйыулығы өсөн Карл XII уға дворянлыҡ һәм Страленберг фамилияһын бирә. 1709 йылдың 27 июнендә Полтава һуғышында ҡатнаша, тотҡонға алынғас Мәскәүгә ебәрелә, унан 1711 йыл башында Хлыновҡа, ә шул уҡ йылдың йәйендә Тубыл (Тобольск) ҡалаһына күсерелә.
Коломейцев Николай Васильевич
Никола́й Васи́льевич Коломе́йцев (1 сентябрь 1956 йыл) — Рәсәйҙең сәйәси эшмәкәре. КПРФ фракцияһынан икенсе (1995—1999), өсөнсө (1999—2003), бишенсе (2007—2011), алтынсы (2011—2016) һәм етенсе (2016 йылдан) саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. КПРФ-тың Ростов өлкә комитеты һәм Ҡырым республика комитетының беренсе секретарые, КПРФ Үҙәк Комитетының Президиумы ағзаһы.
Чайковский йорто (Таганрог)
Тарихы
Бинаның хәҙерге йөҙө баштағыһынан айырыла: Ҡырым ер тетрәүҙәренең (1927) Таганрогка тиклем килеп еткән тулҡыны һул ҡанаттың бер өлөшөн зыянлай, һуңынан ул емерелә. Реконструкция ваҡытында (1974—1976) башня шпиленә елкәнле кәмә рәүешендә флюгер ҡуйыла (авторы — рәссам Ю. С. Яковенко), ул элек булмай. Йорт тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәр исемлегенә инә. А. П. Чехов 1895 йылда туғанына: «Әгәр ҙә мин бай булһам, һис шикһеҙ, Ипполит Чайковский йәшәгән йортто һатып алыр инем», — тип яҙа.
Погиблица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Поникаровка
Поникаровка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волманга йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Ҡышҡы Олимпия уйындары 2022
2015 йылдың 31 июлендә Куала-Лумпурҙа үткән Халыҡ-ара Олимпия комитеты ның сессияһында Пекинда сираттағы Олимпиада баш ҡалаһы тип иғлан ителә. Уйындар башланғандан алып ул тарихта ҡышҡы һәм йәйге Олимпия уйындары үткән беренсе ҡала.
Ойоштороусы
Тауыш биреү алдынан Алматы заявкаһы менән Казахстан премьер-министры Кәрим Мәсимов таныштыра, Пекин яғынан —
Рагоза (Пенома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Бикбулатов Зиннәт Төхвәт улы
Бикбулатов Зиннәт Төхвәт улы (18 май 1939 йыл) — ғалим-анатом, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1999), медицина фәндәре докторы (1987), профессор (1990).
Свеча (Кесе Какша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ветлуга йылғаһы башынан Ветлуга ҡалаһынана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Төньяҡ Большая
Төньяҡ Оло — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карюг йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте
Тарихы
Элгәрҙәре: Башҡорт Хөкүмәте (1917 йылдан), Башҡорт Хәрби-революцион комитеты (1919 йылдан), Башҡорт АССР-ы Халыҡ комиссарҙары советы (1920 йылдан), Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы (1946 йылдан), Башҡорт ССР-ы Министрҙар Советы (1990 йылдан).
1992 йылда Башҡорт ССР-ы Министрҙар Советы Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Советы, ә 1993 йылда — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты тип үҙгәртелә.
Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Рәйестәре (Премьер-министрҙары)
*Мирғәзәмов Марат Парис улы; *1992 йылдан 1994 йылға саҡлы — Копсов Анатолий Яковлевич; *1994 йылдың октябренән 1999 йылдың ғинуарына саҡлы — Баҡыев Рим Сәғит улы; *1999 йылдың 12 ғинуарынан 2008 йылдың 10 апреленә саҡлы — Рафаэль Байдәүләтов, 4-се премьер-министр; *2008 йылдың 10 апреленән 2010 йылдың 20 июленә саҡлы — Раил Сарбаев, 5-се премьер-министр; *2010 йылдың 20 июленән 2011 йылдың 19 майына саҡлы — Рөстәм Хәмитов; *2011 йылдың 19 майынан 2012 йылдың 6 авгусына саҡлы — Азамат Илембәтов, 6-сы премьер-министр; *2012 йылдың 6 авгусынан 2015 йылдың 26 ноябренә саҡлы — Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов; *2015 йылдың 26 ноябренән 2018 йылдың 3 декабренә саҡлы — Рөстәм Мәрҙәнов, 7-се премьер-министр; *2018 йылдың 3 декабренән 2020 йылдың 17 сентябренә саҡлы — Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров; *2020 йылдың 17 сентябренән  — Андрей Назаров, 8-се премьер-министр;
Рогозина (Кузюг ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Яңы Байсар
Яңы Байсар — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Иҫке Байсар ауыл биләмәһе составына керә.
Тарих
Яңы Байсар — бүләр ырыуы башҡорттарының ауылы. 1889 йылда нигеҙләнгән. Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Байсар улусы составына керә.
XX быуат башында мәсет, хужалыҡ магазины, тирмән теркәлгән.
Шәрипов Рөстәм Динислам улы
Биографияһы
2010 — ноябрь 2011 йыл — «Башинформ мәғлүмәт агентлығы» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең иҡтисад, сауҙа һәм иҡтисад департаменты иҡтисадсыһы.
2012 йылда Бөрйән районы муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары.
Сафаров Георгий Самуилович
Биографияһы
Георгий Самуилович Сафаров 1928 йылдың 2 авгусында тыуған.
1952 йылда, Ростов ауыл хужалығы машиналары төҙөү институтын тамамлап, йәш белгес булып Белая Калитва ҡалаһына килә. «Гипроцветметобработка» Белая Калитва төркөмөнөң инженер-конструкторы булып эшләй башлай. 1953 йылда металлургия заводының ремонт-механика цехы башлығы итеп тәғәйенләнә. Артабан торба прокатлау цехын, пресслау һәм прокатлау цехтарын, заводтың конструкторҙар бүлеген етәкләй. 1968 йылда инженер урынбаҫары була, дүрт йылдан һуң — Белая Калитва металлургия заводының баш инженеры итеп тәғәйенләнә. 1974 йылда Г. С. Сафаров заводтың директоры итеп ҡуйыла.
Морат Рәмзи
Ғилми эшмәкәрлеге
1908 йылда Зәйнулла Рәсүлевтың финанс ярҙамы менән Морат Рәмзиҙең «Тәлфик әл-әхбәр вә тәлких әл-асар фи вәкаиг, Казан вә Болгар вә мөлүк әт-татар» («Ҡазан, болғар һәм татар хакимдары һәм улар менән бәйле ваҡиғалар тураһында хәбәрҙәр һәм риүәйәттәр йыйынтығы» ) хеҙмәте Ырымбурҙа ғәрәп телендә нәшер ителә. Әҫәр 2 томдан һәм барлығы 1256 биттән тора. Был хеҙмәте өҫтөндә тарихсы 1892 йылдан 1907 йылға ҡәҙәр эшләй. Морат Рәмзиҙең был китабы, ошондай жанрҙа яҙылған төбәктең башҡа мосолман ғалимдары әҫәрҙәренән айырмалы рәүештә, бүлектәргә һәм параграфтарға бүленгән, аҙағында ҡулланылған хеҙмәттәр исемлеге күрһәтелгән. «Тәлфик әл-әхбәр…» китабында боронғо замандан алып урта быуаттарға тиклем һундарҙың, төркиҙәрҙең, славяндарҙың, мадьярҙарҙың, готтарҙың тарихи үҫешен яҙған. Мысырҙа юғары вазифаларҙы биләүсе мәмлүктәр араһында ике башҡорт булыуы, уларҙың береһе — Ғилметдин Сәнжар әл-Башҡордиҙың әмир, ә икенсеһе — Насретдин әл-Насыри шағир һәм ғалим булараҡ билдәле булыуҙары хаҡында айырым әйтеп үтә. Тарихсы ғәрәп яҙмаларына һылтанма яһап, башҡорттарҙың урта быуаттарҙағы һаны ике йөҙ мең кеше булыуы хаҡында мәғлүмәт бирә. Артабан автор Алтын Урҙа тарихын, уның мәҙәниәтен һәм халыҡтарын таcуирлауға күсә. Һуңынан Рус дәүләтенең Волга буйын, Уралды һәм Көнбайыш Себерҙе баҫып алыуы һәм был ваҡиғаларҙың шундағы халыҡтар өсөн эҙемтәләре тураһында яҙа. Аҙағында 150-нән ашыу башлыса башҡорт һәм татар халыҡтарының XVIII—XIX быуаттарҙа йәшәгән күренекле мосолман дин әһелдәре хаҡында библиографик материалдар бирелә.
Иҫке Байсар
Тарих
1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышы осоронда ауыл халҡы Е. И. Пугачёв яғында әүҙем сығыш яһай.
Халҡы
1795 йылда ир енесле 71 аҫаба башҡорт (бүләр ырыуынан), 330 керҙәш башҡорт (йәнәй ырыуынан), 78 типтәр; 1816 йылда — 418 башҡорт; 1834 йылда — 575 башҡорт; 1859 йылда — 1331 башҡорт, 84 типтәр; 1870 йылда — 807 башҡорт; 1912 йылда — 2038 башҡорт һәм типтәр йәшәй.
Зевс
Посейдон һәм Аид уның ағалары була. Ул улар менән донъяны бүлешеп алырға килешә, һәм Зевс күкте, Посейдон диңгеҙҙе, Аид ер астын ала. Олимпия уйындары уның хөрмәтенә үткәрелә.
Уҫы (Татарстан)
Уҫы — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районындағы ауыл. Уҫы ауыл биләмәһе составына керә.
Төньяҡ Куринка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Киров ҡалаһынан Котельнич ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Чахловка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәһүд автономиялы өлкәһе
Йәһүд автономиялы өлкәһе (Еврейская автономная область, ייִדישע אױטאָנאָמע געגנט ) — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Алыҫ Көнсығыш федераль округы составына инә.
Совет осоро
1931 йылдың апрелендә ул саҡтағы Биробиджан районының баштағы 35 мең квадрат километр майҙанына Амур-Тунгус районын (майҙан 72 мең квадрат километрға саҡлы ҙурайған) ҡушҡандар, әммә 1934 йылда Йәһүд автономиялы өлкәһе ЕАО Амур-Тунгус районын Хабаровский крайына кире ҡайтара һәм шуға алмашҡа, тирә-яғын да индереп, көнбайышта ятҡан Облучье ҡасабаһын ала.