cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Санкт-Петербург дәүләт урман техник университеты
Уҡыу йорто 1917 йылҫа тиклем
1826-1833 йылдарҙа архитекторҙар И. Лукини а Неллингер тарафынан дүрт айырым академик корпус төҙөлә.
Күперле шарлауығы
Инеш юлында ер аҫтынан йыуылып хасил булған күпер ҙә бар.
Ғәҙелша шарлауығы
"Башҡортостандың Ҡыҙыл китабы"на индерелгән үләндәр: йомшаҡ әрем (полынь шелковистая), ҡаясатыр (бороздоплодник), казак артышы (можжевельник казацкий), ҡарға ҡуҙағы (чина Гмелина), Литвинов сырмалсығы (чина Литвинова), тау һарынаһы (горноколосник колючий), ебәк ҡаҙүлән (лапчатка шелковая), шиверекия үләне (шиверекия подольская), цицербита үләне (цицербита уральская), шырт еҙүлән (тонконог жестколистный), елемүлән (смолевка башкирская).
Санкт-Петербург дәүләт урман техник университеты
Уҡыу йорто 1917 йылҫа тиклем
1829 йылда Форст-институт Урман институты тип үҙгәртелә, уҡыу курсы 4 йылдан 6 йылға тиклем арттырыла һәм унда 10-14 йәшлек балаларҙы ҡабул ителә башлай.
Уҡыу йороо 1917 йылдан һуң
1992 йылдың 13 февралендә Ленинград урман-техник академияһы   ''М. Киров исемендәге Ленин орденлы Санкт-Петербург урман техник академияһы'' тип үҙгәртелә. 1993 йылдың 26 июлендә - М. Киров исемендәге Санкт-Петербург урман техник академияһы исеме бирлелә. 1997 йылдың 30 апрелендә М. Киров исемендәге Санкт-Петербург дәүләт урман техник академияһы тип атала. 2011 йылдың 10 февралендә университет статусы бирелә.
Чиног
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сталактит
Сталактиттар (греч. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Σταλακτίτης  — «тамсынан хасил булған») — карст мәмерйәләрендәге түшәмдәренән һәленеп торған һемоген ултырма «имсәктәр» (боҙ һөңгөләре, һаламсыҡтар, кикректәр, суҡтар һ.б.).
Купамель-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ричард Нойтра
Ричард Йозеф Нойтра (Richard Joseph Neutra; 8 апрель 1892, Вена, Австрия — 16 апрель 1970, Вуппертал, Германия) — Австрия һәм Америка архитекторы, XX быуат уртаһындағы модернизмға нигеҙ һалыусыларының береһе.
Немеш Надь Агнеш
Ижады
Немеш Надь «объектив шиғриәт»тең элиот һыҙатын үҫтерә һәм, динилекте туранан-тура белдермәгән кеүек, тойғоларҙың туранан-тура сайпылып түгелеүенән ситләшә. Ул Гораций, Шелли, Уитмен, Малларме, Рильке, Пессоа, Элиот, Сен-Жон Перс шиғырҙарын, Корнель, Расин, Мольер, Кокто, Брехт, Дюрренматт драмаларын тәржемә итә.
Ҡарабаш килейек
Ҡылыҡһырлама
Турғай ҙурлыҡ. Ағас ботаҡтарында һәм ҡыуаҡтарҙа һикергеләп йөрөүсе теремек ҡош. Дөйөм төҫө һорғолт көрән. Ата ҡоштоң түбәһе ҡара, инәһенең түбәһе ерәнһыу көрән. Башҡа килейектәрҙән башындағы ҡара табы ме¬нән айырыла.
Йәнбикә
Этимологияһы
Йәнбикә — фарсы теленән ингән «йән» һүҙенә башҡорт телендәге «бикә» һүҙе ҡушылып яһалған. «Бикә» — хужа, ханым тигәнде аңлата, борон юғары ҡатлам ҡатын-ҡыҙ исеменә ҡушылып, уның дәрәжәһен күрһәткән, аҙаҡтан ҡатын-ҡыҙ исемдәренә ҡушыла башлаған. .
Троица (Ханты-Мансийск районы)
Почта индексы — 628540, ОКАТО коды — 71129936001.
Грайчен-Бюргель
Грайчен-Бюргель (Graitschen b. Burgel) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 406 кеше йәшәй. Майҙаны — 4,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 181 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7616 һәм автомобиль коды — SHK.
Абель Рудольф Иванович
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Дүрт класлы ҡала училищеһына уҡырға инә, уны 1914 йылда тамамлай. Курьер-хат таратыусы булып эшкә урынлашып, аҡса эшләй башлай. 1915 йылда Санкт-Петербургҡа күсә, унда дөйөм белем биреү курстарына уҡырға инә. Реаль училищеның дүрт курсы өсөн экстерн имтихандар тапшыра.
Ағаһын ҡулға алыу
1936 йылда СССР-ға ҡайтҡас, Абель Тышҡы разведканың Үҙәк аппаратына, СССР НКВД-һы ГУГБ-һының 7-се бүлегенә эшкә урынлаша. Унда ул Вильям Фишер менән таныша. Тиҙҙән улар бик яҡын дуҫтар булып китә, коллегалары хатта уларҙы «Фишерабель» йәки «Абелфишер» тигән мәрәкә ҡушаматтар менән атай. 1938 йылда Абелдең ағаһы Балтика флотының сәйәси бүлеге начальнигы В. И. Абель ҡулға алына һәм аҙаҡ атыла. Шунлыҡтан Абель эштән сығарыла, әммә уға ҡарата бер ниндәй ҙә эҙәрлекләү сараһы ҡулланылмай. Күп кенә урындарҙа эшләп ала: хәрбиләштерелгән һаҡ хеҙмәтендә эшләй, шунан ваҡытынан алда пенсияға сыға. Мәскәүҙә Мархлевский урамындағы 3-сө йорттоң 37-се коммуналь фатирында Ася исемле ҡатыны һәм өлкән ағаһының Авангард исемле улы менән бергә йәшәй.
Ҡотҡарыу исеме
Рудольф Иванович вафат булған ваҡытта уның иң яҡын дуҫы Вильям Генрихович Фишер АҠШ-та махсус заданиела була. Ул унда Бруклинда Эмиль Роберт Гольдфус исеме аҫтында фотоателье хужаһы һәм һәүәҫкәр рәссам булып йәшәй. 1957 йылдың 21 сентябрендә Фишерҙы ФБР ҡулға ала, Фишер Үҙәккә үҙенең йәшерен эшенең асылыуы тураһында еткереү өсөн ФБР хеҙмәткәрҙәренә үҙен яҡын дуҫы Рудольф Абель исеме менән атай. Етәкселеккә яҡшы таныш булған дуҫының исемен алып, Вильям Генрихович үҙенең кемлеген асмаясағы һәм сит илдең махсус хеҙмәттәре менән хеҙмәттәшлек итмәйәсәге һәм биргән антына тоғро буласағы тураһында ла еткерә. ФБР агенттарының уны советтарға ҡаршы эшкә ылыҡтырырға тырышыуына ҡаршылыҡ күрһәтә. Шуға ла уның буйынса алып барылған 45094 һанлы «Америка Ҡушма Штаттары Рудольф Иванович Абелгә ҡаршы» тип аталған суд эше Американың киң мәғлүмәт сараларында киң яҡтыртыла. Фишер-Абель американ атом эшкәртмәләре буйынса үтә мөһим материалдарҙы СССР-ға тапшырыуҙа, шулай уҡ Госдепартаментта теркәлмәйенсә сит держава агенты сифатында АҠШ-та йәшерен рәүештә эшләүе буйынса ғәйепләнә. Ул 30 йылға төрмәгә ябыла, ләкин 1962 йылда ул, Американың летчик-разведчигы Ф. Г. Пауэрсҡа һәм тағы бер нисә американ шпионына алмаштырып, Тыуған иленә ҡайтарыла. Шунан алып В. Г. Фишер Советтар Союзында һәм бөтә донъяла Рудольф Абель булараҡ билдәле.
Биргит Нильссон
Биографияһы
Биргит Нильсон крәҫтиән ғаиәлһендә тыуған, бала саҡтан сиркәү хорында йырлаған. 1941—1946 йылдарҙа Стокгольмдәге Король музыкаль академияһында белем ала.
Пьер де Кубертен
Биографияһы
Парижда аристократтар ғаиләһендә тыуа, Шарль Луи де Фреди менән Агата-Габриэль де Мирвиллдең өсөнсө балаһы. Бөйөк Британияның һәм Американың бер нисә колледжын һәм университетын йөрөп сыҡҡандан һуң белем алыуҙы төрләндерергә була. Кубертен спорт менән шөғөлләнеүгә ҙур әһәмиәт бирә, уны шәхестең гармониялы үҫеше шарттарының береһе тип һанай. Кубертен регби менән мауыға, Франция чемпионатының «Расинг Метро» һәм «Стад Франсе» командалары араһындағы финал матчында рефери вазифаһын да башҡара.
Олимпия уйындары
1894 йылдың 23 июнендә Кубертендың тырышлыҡтары уңыш килтерә. Сорбонналағы конгреста тарихи ҡарар ҡабул ителә: «Олимпия уйындарын тергеҙеү биргән өҫтөнлөктәрҙә спорт күҙлегенән дә, интернациональ йәһәттән дә бер ниндәй шик юҡ, шулай булғас, был уйындар хәҙерге заман талаптарына яуап биргән нигеҙҙәрҙә тергеҙелһен». Халыҡ-ара олимпия комитеты (МОК) ойошторола, Кубертен уның генераль секретары вазифаһын биләй. Уйындарҙы дүрт йылға бер үткәрергә ҡарар ителә. Фекер алышҡандан һуң, конгресс Кубертендың дуҫы Деметриус Викелас хәҙерге замандағы Беренсе Олимпия уйындарын, боронғо уйындарҙың вариҫы булыу билдәһе итеп, Афинала үткәрергә тәҡдим итә. Деметриус Викелас Олимпия комитетының президенты итеп һайлана.
Круглов Григорий Михайлович
Ижады
«БАССР-ҙың атҡаҙанған рәссамы А. В. Храмов» (1960), «Дан орденының тулы кавалеры Г. М. Подденежный» (1975), «Партизан» (2002), ҡатынының (1956), атаһының (1970), әсәһенең (1971) портреттары. Жанрлы эштәре: «М. Горькийҙың И. Поддубный менән осрашыуы» (1959), «Мостай Кәримдең яҡташтар менән осрашыуы» (1989), «Ҡаҙ ҡанаты байрамы» (1984). М. М Шайморатовҡа арналған картиналары: «М. Шайморатов дивизияһы штабында» (1989), «Генерал Шайморатовтың һуңғы алышы» (2006), натюрморттар һәм пейзаждар: «Күпер» (1987), «Балыҡтар» (1999) һәм башҡалар.
Пьер де Кубертен
Олимпия уйындары
Пьер де Кубертен ғүмеренең ахырына тиклем Халыҡ-ара олимпия комитетының Почетлы Президенты булып ҡала. Ул 1937 йылда Женевала мәрхүм була һәм Халыҡ-ара олимпия комитетының штаб-фатиры урынлашҡан Лозаннала ерләнә. Ә йөрәге боронғо Олимпия харабалары эргәһендәге монументта ерләнә.
Чипурная Ледовица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Платон
Платон фәлсәфәлә яҙма диалог һәм диалектик формалар новаторы була. Платон шулай уҡ көнбайыш сәйәси фәлсәфәһенә нигеҙ һалыусы тип һанала. Уның иң билдәле өлөшө булып аҡыл менән билдәле идеялар теорияһы тора, унда Платон платонизм булараҡ билдәле универсалдар проблемаһының сиселешен тәҡдим итә (шулай уҡ платон реализмы йәки платон идеализмы тип тә атала). Шулай уҡ платон мөхәббәте һәм платон есемдәре эпонимы булып тора.
Сократ, Гераклит һәм Парменидтар Сократҡа тиклемге Пифагор, Гераклит һәм Парменидтар уға иң хәл иткес фәлсәфәүи йоғонто яһаған, тип иҫәпләнелә, әммә уның элгәрҙәренең әҫәрҙәре беҙҙең көндәргә тиклем бик аҙ һаҡланып ҡалған, һәм бөгөнгө көндә был фигуралар тураһында белгәндәребеҙҙең күбеһе Платондың үҙенән алынған. Бөтә замандаштарының әҫәрҙәренән айырмалы рәүештә, Платондың бөтә әҫәрҙәре 2400 йылдан ашыу һаҡланып ҡалған тип иҫәй. Популярлығы үҙгәреп торһа ла, Платондың әҫәрҙәре даими уҡыла һәм өйрәнелә.
Сәнғәт һәм гүзәллек тураһында
Платон гүзәллек тураһында ла үҙенсәлекле генә фекерҙәр ҡалдыра. Гүзәл предметтар, уныңса, гүзәл тигән әйбер түгел әле. Гүзәллек, Платонса, предметтарҙа, күренештәрҙә түгел, ә уларҙан айырым, мөстәҡил торошта йәшәй. Гүзәллек ул — ғөмүми категория. Ул үҙенә бөтә идеяларҙы туплай. Платон гүзәллек тураһында ошондай, беҙҙең ҡолаҡ һәм зиһен өсөн ятыраҡ булған фекерҙәр менән бергә, материалистик пландағы ҡараштарын да белдерә. Мәҫәлән, ул былай ти: булыуҙың һәм йәшәүҙең матурлығы ул сәнғәттәге матурлыҡтан өҫтөнөрәк… Тағы ла өҫтәп: булыу һәм йәшәү — улар бары тик мәңгелек идеяларға эйәреү генә (был — идеализм); сәнғәт — булыу менән йәшәүгә эйәреү, йәғни уларҙы сағылдырыу (быныһы — материализм). Әгәр ҙә шулай икән, сәнғәт ул эйәреүгә эйәреү (йә иһә сағылышты сағылдырыу) булып сыға. Күренеүенсә, Платонса, сәнғәт, «ҡуян һурпаһының һурпаһы» кеүегерәк, икенсе сортҡа эйә булған бер нәмә генә булып кала… һәм был «саф» теорияла ғына түгел.
Платондың сәйәсәт һәм хоҡуҡ тәғлимәте
Был фекерҙәр дөйөм фәлсәфәүи ҡараштарға нигеҙләнгән. Платон фекеренсә, ике донъя бар: идеялар донъяһы (эйдостар) һәм әйберҙәр донъяһы. Һәр әйбер- тик үҙ идеяһының сағылышы, уға яҡынайырға тырыша, тик бер ҡасан да уға барып етә алмаясаҡ. Философ әйберҙәрҙең үҙен түгел, ә идеяларҙы өйрәнергә тейеш. Был дәүләткә лә ҡағыла, Платон бер-береһен алмаштырып торған төрлө дәүләт формаларын тасуирлай, тик улар барыһы ла камил түгел, сөнки улар әйберҙәр донъяһында йәшәй, уларға полистың идеаль формаһы ҡаршы тора.
"Дәүләт"тәге сәйәси идеялар
Идеялар донъяһында бөтөнләй башҡаса. Хеҙмәт бүленеше һәр бер һөнәр ниндәй ҙә булһа игелек булдырыуын зарур итә. Башта был ер эшкәртеүсе, төҙөүсе һәм туҡыусы (Платон буйынса беренсел хәжәттәрҙән — ашау, өй һәм кейемдән сығып) игелектәре. Һуңыраҡ дәүләт үҫеү менән башҡа дәүләттәр менән низағтар башлана, төп шөғөлө хәрби хеҙмәт булған яугирҙар берләшмәһе барлыҡҡа килә. Шулай итеп, ике класс : етештереүселәр һәм яугирҙар әҙер ҙә инде. Өсөнсөһө, фәйләсүф- хакимдар (аҡыл эйәләре), дәүләт формалары алмашынып тормаһын өсөн иң яҡшы закондар булдыра— был Сократтың " күпте белеүселәр хакимлығы"на оҡшаш. Шулай итеп, Платон өсөн сәйәси идеал— дәүләттең тотороҡлоғо. Ул тотороҡло булһын өсөн, йәмғиәттә тотороҡлолоҡ кәрәк, һәр кем үҙ эшен башҡара— был ғәҙел. Төрлө ҡатламдарҙың тигеҙ булмауы — был да ғәҙәти хәл, сөнки айырым бер кешенең бәхетенең полис бәхете өсөн бер ниндәй ҙә әһәмиәте юҡ.
«Сәйәсмән» диалогы
— Сәйәсмән тураһындағы тәғлимәт диалектикаһы (258b — 267с).
— Камил сәйәсмәндең һәм уның сәнғәтенең закондарҙан бәйһеҙлеге (292d — 297с).
Кеше
"Кеше— ҡанатһыҙ, ике аяҡлы, яҫы тырнаҡлы, фекерләүгә нигеҙләнгән белемде үҙләштерә алған йән эйәһе"
Хадаханэ Мария Андреевна
Ижады
М. А. Хадаханэның ҡайһы бер хеҙмәттәре алтай, саха, хакас, монгол һәм тыва телдәренә тәржемә ителгән.
Төп хеҙмәттәре
3. Река жизни: повесть. — Кызыл: Тув. кн. изд-во, 2003. — 280 с.
Һылтанмалар
2. Вышла в свет книга Марии Хадаханэ «Мы из Тувы»
Долгоун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Атеросклероз
Шыма мускул күҙәнәктәренең ҡатнашыуы
Шыма мускул күҙәнәктәренең липид тапҡа миграцияһын, пролиферацияһын һәм күҙәнәк-ара матдәнең синтезына модификацияланған липопротеидтар һәм башҡа матдәләрҙең макрофагтар һәм ҡан тамырҙары стенкаһы йоғонтоһо аҫтында бүленеп сыҡҡан цитокиндар һәм уларҙың үҫешен булдырған факторҙар килтерә. Шулай, әүҙем эндотелиаль күҙәнәктәр бүлеп сығарған үҫештең тромбоцитар факторы, шыма мускул күҙәнәктәрен медиянан интима күсереүҙе стимуллаштыра. Локаль барлыҡҡа килгән үҫеш факторҙары интиманың үҙ шыма мускул күҙәнәктәренең дә, медиянан килгән күҙәнәктәрҙең дә бүленеүенә килтерә. Был күҙәнәктәр коллаген синтезының иң көслө стимуляторҙарының береһе — р үҫешен трансформалаусы фактор. Шыма мускул күҙәнәктәре, паракриндан тыш (факторҙар күрше күҙәнәктәрҙән килә), аутокрин (күҙәнәк үҙе эшләп сығарған) фактор аша яйға һалына. Уларҙа барған үҙгәрештәр һөҙөмтәһендә липид таптың шыма мускул күҙәнәктәр һәм күҙәнәк-ара матдә туплаған атеросклеротик төйөрсәгә күсеүе шәбәйә. Макрофагтар кеүек, был күҙәнәктәр апоптозға инеүе мөмкин: уны атеросклероз үҫешенә булышлыҡ итеүсе цитокиндар тыуҙыра.
Өсөнсө төркөм
Туйынмаған (ҡуйы булмаған) май кислоталары: линетол, липостабил, трибуспамин, полиспонин, тиоктовый кислота (октолипный, тиогамма, тиолепта), омакор, эйконол. Иғтибар: уларҙың ҡандағы шәкәрҙе кәметеү препараттарының тәьҫирен көсәйтеүҙәре бар.
Дүртенсе төркөм
Эндотелиотроп препараттар (эндотелийҙы туҡландырыусы). Интимала.холестерин кимәлен кәметәләр Пирикарбат (пармидин, ангинин), простациклин синтетик аналогтары (мизопростол, вазопростан), поликозанол, А, Е (Аевит), С витаминдары.
Хирургик коррекциялау
Артерияларҙа операциялар асыҡ (эндартеректомия) булыуы мөмкин, был юл менән төйөрсәне алып ташлау йәки ҡан тамырҙарының үрелеүен турайтыу асыҡ операция ярҙамында йәки эндоваскуляр — артерияларҙың тарайған ерҙәренә ҡан тамырҙарының реокклюзияһын тотҡарларлыҡ (транслюминаль баллон ангиопластикаһы һәм артерияны стентлау) стенттар урынлаштырыу, баллон катетер ярҙамында артерияларҙы дилатациялау операцияһы башҡарыла. Ысулды һайлау артерия йырҙаһының тарайыу йәки ябылыу урыны һәм таралыу күләменә бәйле.
Кутэль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Молдова гагауздары
Этник һәм тел күренештәре
Үҙ республикалары биләмәләрендә һәм уның менән сиктәш Молдавия менән Украина райондарында көн иткән гагауздарҙа милләт-ара никахтар бик һирәк, шуға ла улар юғары дәрәжәлә этник таҙалыҡ һәм ныҡлыҡты һаҡлап килә. Шулай ҙа әлегә тарих төпкөлөндә әллә ни йыраҡта ҡалмаған дәүерҙәрҙә был йәһәттән хәлдәр бөтөнләй башҡаса булған. Миҫал өсөн, XX быуат башында Гагауз Автономиялы Территориаль Берәмеге баш ҡалаһы Комратта йәшәгән халыҡ һанында гагауздар менән болгарҙар нисбәте 2:1 булған. Ә инде йөҙ йыллыҡ арауығында ассимиляция һөҙөмтәһендә һәм гагауздар араһында тыуымдың юғарыраҡ булыуы арҡаһында XX быуат аҙағына 14 гагаузға ни бары 1 болгар тура килгән. Был ике халыҡ араһындағы этник тигеҙлек баштан уҡ гагауздар һәм болгарҙар яҡынса бер үк һанда килеп ултырған ҡайһы бер ауылдарҙа ғына һаҡланып ҡалған. Милләттәштәренән тороп ҡалған гагауздар айырым төбәктәрҙә (мәҫәлән, болгарҙарҙың Лудогор яҫы таулығы) башлыса болгар халҡы составына инеп бөткән.
Ғилманов Фәрит Фәррәх улы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1998 йылдан БР Эске эштәр министрлығының ПЧ-53 ОГПС-2 начальнигы урынбаҫары вазифаһында. 2000 йылдан Ғилманов — БР Эске эштәр министрлығының ПЧ-36 ОГПС-2 начальнигы (2002 йылдан алып — БР Эске эштәр министрлығы). 2005 йылдан 2011 йылдың мартына тиклем Салауат ҡалаһында Рәсәй Эске эштәр министрлығының УГПН ГУ дәүләт янғын һүндереү инспекцияһы бүлеге начальнигы. Рәсәй Эске эштәр министрлығының подполковнигы.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ҡыҙ һәм ул тәрбиәләй.
Наградалары
Ф. Ф.Ғилманов Рәсәй ғәҙәттән тыш хәлдәр Министрлығы миҙалдары менән бүләкләнгән, «Иң яҡшы янғын һүндереү һаҡлау хеҙмәткәре» тамғаһына эйә.
Алмаштырыу реакциялары
Бәйләнештең тарҡалыу ысулына ҡарап, алмаштырыу реакциялары түбәндәгеләргә бүленә: гомолитик (радикаль) һәм гетеролитик. Һуңғыларын, үҙ сиратында, һөжүм итеүсе реагент тибы арҡаһында нуклеофил йәки электрофиль реакцияларға индерәләр.
Бунимович Абрам Исаакович
Биографияһы
Демобилизацияланғандан һуң, 1945 йылдың сентябрендә механика ғилми-тикшеренеү институты ҡарамағындағы аспирантураға әйләнеп ҡайта һәм 1948 йылда кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай (темаһы — «Об истечении газа с дозвуковыми скоростями»). 1948—1961 йылдарҙа СССР авиация сәнәғәте министрлығының Ғилми-тикшеренеү институты-1-ҙә һәм Үҙәк авиация моторҙары эшләү институтында өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
Ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегенән тыш А. И. Бунимович педагогик эшмәкәрлек алып бара. МДУ-ның мехмат студенттары өсөн «Механика сплошной среды», «Гидроаэродинамика», «Гиперзвуковые течения газа», «Аэродинамика разреженного газа», «Газодинамика пограничного слоя» курстарын уҡый. Кафедра парторгы, механика бүлеге партбюро секретары, мехмат факультеты партбюроһы ағзаһы була.
Фәнни эшмәкәрлеге
А. И. Бунимовичтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары механиканың бер нисә бүлеген үҙ эсенә ала: сик ҡатламы теорияһы, шыйығайтылған газ динамикаһы, ҡаты есемдәрҙең ҙур тиҙлек менән төрлө мөхиткә (тупраҡҡа, металдарға) үтеп инеүе тураһында мәсьәләләр, механиканың төрлө проблемаларына (газ торбаларында газдарҙың изотермик булмаған хәрәкәте, кинетик тигеҙләмәләр теорияһы, Ньютон булмаған шыйыҡсалар хәрәкәте) төркөмдәр теорияһы ысулдарын ҡулланыу. 1948 йылда беренселәрҙән булып тауыштан шәберәк тиҙлек ваҡытында йоҡа есемдәрҙең хәрәкәтен өйрәнеү буйынса фундаменталь тикшеренеү башҡара, уның барышында бәрелеш тулҡындары булғанда оҡшашлыҡ закондары ҡәтғи иҫбат ителә. Ул шулай уҡ есемдәрҙе һәм есемдәр системаһын шыуып ағыу өлкәһендә шыйығайтылған газ ағымы уратып ағыуы буйынса тәүге тикшеренеүҙәр үткәрә (есемдәрҙе газ уратып ағыуы буйынса яңы мәсьәләләрҙең барлыҡҡа килеүе ракета-космос техникаһының йылдам үҫеше, тауыштан шәберәк тиҙлекле осоу аппараттарын булдырыу менән тығыҙ бәйләнгән ). Һуңғараҡ А. И. Бунимович шыйығайтылған газда осоу бейеклегенең бөтә диапазонында есемдәрҙе һәм есемдәр системаһын уратып ағыуҙы өйрәнеү буйынса фәнни мәктәп булдыра һәм есемдәрҙең төрлө мөхиттәр менән үҙ-ара локаль тәьҫир итешеүенең дөйөм теорияһын төҙөй, был газ хәлендәге мөхиттә хәрәкәт итеүсе иң әҙ ҡаршылыҡлы есемдәрҙең характеристикаһын һәм формаһын билдәләгәндә киң ҡулланыу таба.
А. И. Бунимович 190-дан ашыу ғилми хеҙмәт авторы. Ул 18 фән кандидаты әҙерләй, уның етәкселеге аҫтында 4 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Кый-Пюрма
Кый-Пюрма — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Поколька йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 52 км.
Скаляр ҡабатландыҡ
Скаляр ҡабатландыҡ (ҡайһы берҙә эске ҡабатландыҡ) — һөҙөмтәһе координаталар системаһына бәйле булмаған, ҡабатлашыусы векторҙарҙың оҙонлоғон һәм улар араһындағы мөйөштө характерлаусы һан булған, ике вектор өҫтөндәге ғәмәл (векторҙарҙы ҡарағанда, һандарҙы йыш ҡына скалярҙар тип атайҙар). Был ғәмәлгә x векторының оҙонлоғон y векторының x векторына проекцияһына ҡабатландығы ярашлы. Был ғәмәл ғәҙәттә һәр ҡабатлашыусы буйынса коммутатив һәм һыҙыҡлы тип ҡарала.
Бәйле билдәләмәләр
Арауыҡ уйланма Евклид арауығы булһа, мөйөш төшөнсәһе векторҙар төҙөгән сектор эсендә изотроп тура һыҙыҡтары булмаған векторҙар өсөн генә билдәләнә. Мөйөш төшөнсәһе үҙе был осраҡта, гиперболик косинусы был векторҙарҙың скаляр ҡабатландығының уларҙың оҙонлоҡтары (нормалары) ҡабатландығына сағыштырмаһына тигеҙ булған һан булараҡ индерелә:
Йырсы барҡылдаҡ
Йырсы барҡылдаҡ Һайраусы барҡылдаҡ (урыҫ. певчий дрозд).
Ҡылыҡһырлама
Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Яңғыҙ.ҙа, күмәкләшеп тә йөрөйҙәр, һырты тигеҙ көрәнһыу һоро. Кәүҙәһенең аҫ яғы буй-буй таптар менән сыбарланған аҡ төҫтә. Сыбар барҡылдаҡтан бәләкәйерәк булыуы менән айырыла.
Оло Пыя
Оло Пыя — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пыя йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ҡыҙылъяр мәмерйәһе
Тасуирламаһы
Мәмерйә Башҡортостан Республикаһының Белорет районы Инйәр ауылынан төньяҡҡа табан 22 км алыҫлыҡта Инйәр йылғаһы үҙәненең һул битләүендә урынлашҡан. Мәмерйә ауыҙы бәләкәй генә оҙонса түңәрәк, киңлеге 0,4 м, бейеклеге 0,8 м. Оло Инйәр йылғаһы үҙәненең уң яҡ битенең урта өлөшөндә, йылға кимәленең абсолют һаны 362 м тәңгәленән 13 м бейеклектә ята. Йылғаның даға рәүешле бөгөлгән урынында карст ҡатламында хасил булған.
Ҡоро Керчик
Сухой Керчик — Рәсәйҙәге йылға. Ростов өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мокрый Керчик йылғаһының уң ярына тамағынан 36,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Сәғитов Азамат Тәлғәт улы
Ғаиләһе
Әсәһе яғынан олатаһы — Әхмәтзәки Вәлидиҙең ике туған ҡустыһы
Атаһы яғынан олатаһы Сәғидуллин Ниғмәт 1942 йылдың 28 ноябрендә Великолукский районының Великие Луки ҡалаһы янында һуғышта һәләк була.
Рәсәй культурология институты
Институтҡа нигеҙ һалыу
Институт өсөн фәнни-методик эш программаларын эшкәртеү, тыуған яҡты өйрәнеү буйынса инструкциялар һәм ҡулланмалар сығарыу өсөн нәшриәт бүлеге асыла. 1933 йылда институттың журнал баҫтырырға була «Совет краеведение» Институт «Советское краеведение» (1930—1936 йылдарҙа) журналын баҫтыра башлай. 1937 йылда РСФСР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы тарафынан «Тыуған яҡты өйрәнеү эшен урындарҙа һәм үҙәктә үҙгәртеп ҡороу тураһында» тигән ҡарар ҡабул итә әлеге ҡарарға ярашлы Институ Юғары музей курстары менән берләштерелә һәм Ғилми-тикшеренеү тыуған яҡты һәм музей эшен институты тип исемләнә башлай ; уның сиктәрендә системалы һәм методик консультатив эште тәьмин итеү өсөн уМетодик кабинет булдырыла. Бөйөк ватан һуғышына тиклем бер нисә көн ҡалғас, Институтҡа Берсенев набережныйында Аверкий Киориллов Палаталарында бүлмәләр бүленә, һәм эш осоронда Институт һуңғы көндәренә тиклем ошо бүлмәләрҙе биләйүҙенең барлығын биләй.
Бикмырҙа (Бөрө районы)
Бикмырҙа (Бекмурзино) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 391кеше. Почта индексы — 452475, ОКАТО коды — 80213837002.
Жилиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Фәйзуллина Резеда Мансаф ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
320-нән ашыу ғилми хеҙмәттәр, 3 монография һәм 2 уйлап табыу авторы. Башҡортостан Республикаһының Аллерголог-иммунологтар ассоциацияһы рәйесе (1998 йыл).
Белов Сергей Александрович
Тренер
1993 йылда Сергей Белов Рәсәй баскетбол федерацияһы президенты ителә һәм 1998 йылға тиклем ошо вазифала эшләй, бер үк ваҡытта баскетбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһы тренеры була. Канадала 1994 йылғы донъя чемпионатында илдең йыйылма командаһы Белов етәкселеге аҫтында, финалда АҠШ командаһынан еңелеп, көмөш миҙал яулай. 1997 йылда Испаниялағы Европа чемпионатында Рәсәй йыйылма командаһы — 3-сө, 1998 йылда Грецияла донъя чемпионатында икенсе урынды яулай.
1999 йылда Сергей Белов «Урал-Грейт» (Пермь) командаһына баш тренер булып эшкә күсә, уның менән ике тапҡыр Рәсәй чемпионы (2001, 2002) була, ике тапҡыр көмөш призды яулай (2000, 2003), NEBL-да (2001) еңә. Һуңынан ул Пермь клубының президенты була.
Ғаилә хәле
Өйләнгән була, балалары була.
Кинола
СССР командаһының 1972 йылда Мюнхенда яулаған еңеүенә бағышланған «Движение вверх» фильмында (2017, реж. А. Мегердичев) Сергей Белов ролен Кирилл Зайцев башҡара.
Бүрауыҙ (күл)
Бүрауыҙ — Бараус — Рәсәйҙәге Силәбе өлкәһе Сыбаркүл районындағы күл.
Чонова
Чонова — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 432 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Сыуаш дәүләт мәҙәниәт һәм сәнғәт институты
Структураһы
— Башҡарыу сәнғәте кафедраһы (актерлыҡ оҫталығы һәм режиссура кафедраһы; хор дирижерлыҡ һәм халыҡ йыры кафедраһы; вокал сәнғәте кафедраһы; сәнғәт теорияһы, сәнғәт белеме һәм башҡарыу тарихы кафедраһы); деканы — педагогия фәндәре кандидаты, доцент О. В. Капранова;
Ҡара барҡылдаҡ
Ҡара барҡылдаҡ, ҡара турғай (Черный дрозд)(Turdus merula)— турғай һымактар отрядендәге ҡош.
Маратһи теле
Маратһи боронғо әҙәби традицияларға эйә. Махараштраның төп теле булып тора. Маратһи яҡынса 1000 йыл элек үҙ төркөмөнөң башҡа телдәренән айырылғандан һуң үҙаллы тел булып китә. Маратһи яҙмаһының иң боронғо дәлилдәре — Һиндостандың көньяғындағы Шраванабелагола ҡалаһындағы мең йыллыҡ гигант статуяла. Яҙмала статуяны төҙөү өсөн аҡса түләгән Гангарая батшаһы, шулай уҡ бина менән етәкселек иткән уның командиры Чамундарая тураһында бәйән ителә. Маратһаның төп әҙәби эшмәкәре — урта быуат яҙыусыһы Днянесвар, уны Һиндостанда юғары баһалайҙар.
Лексикаһы
Маратхи лексикаһының яҡынса 50 проценты теге йәки был ысул менән санскритҡа барып тоташа, был башҡа төньяҡ һинд телдәренә ҡарағанда күберәк. Бындай лексика төрлө дәрәжәлә үҙгәреш кисергән. Миҫалдар: nantar (nantaram — «һуң»), puṣkaḷ (puṣkalam — «күп»), satat (satatam — «һәр ваҡыт»), prayatna (prayatnam — «ынтылыш»), ghar (gṛham — «өй»), vāgh (vyāghram — «юлбарыҫ»).
Солтангәрәев Рәшит Ғимран улы
Әҙәби ижады
Рәшит Солтангәрәев-талантлы әҙип, башҡорт прозаһының күрке. Һәр әҙиптең айырыуса яҡын күргән жанры була. Хәҙерге башҡорт прозаһында Рәшит Солтангәрәев иң үҙенсәлекле, иң талантлы хикәйәселәренең береһе.
Искәндәр Ярлыҡапов
Биографияһы
1833 йылда дистанция башлығы булып хеҙмәт итә. 1833 йылдың 18 майынан кантон башлығының ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. 1835 йылдың 25 февралендә сотник чинына күтәрелә.
Кымиль-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ингрид Бергман
Биографияһы
1973 йылда Канн кинофестиваленең жюри рәйесе була. Яҙыусы Ален Берджес менән бергә «Минең тарих» (рус публикацияһында — «Моя жизнь») автобиографияһын яҙа.
Әл-Мүлк сүрәһе
Транскрипцияһы
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Мәғәнәһе
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Биояғыулыҡ
Ҡулланылышы
АҠШ-та игендең өстән бер өлөшөнән ашыу, Европала рапстың яртыһынан күберәге, Бразилияла шәкәр ҡамышының яртыһы тиерлек етештереү биояғыулыҡ етештереүгә китә (Bureau et al, 2010).
Стандарттар
2009 йылдың 1 ғинуарында Рәсәйҙә «Нетрадиционные технологии. Энергетика биоотходов. Термины и определения» тип аталған ГОСТ Р 52808-2007 ғәмәлгә индерелә. Рәсәй техник көйләү хеҙмәте (Ростехрегулирование)  N 424-ст бойороғо менән 2007 йылдың 27 декабрендә стандарттар раҫланған.
Никлас Сведберг
Клубта карьераһы
2015 йылдың 10 май көнөндә Никлас Сведберг КХЛ командаһы «Салауат Юлаев» менән бер йыллыҡ килешеү төҙөй. 2015/16 йылдар миҙгелендә ул даими чемпионатта 53 осрашыу үткәрә — бындай күрһәткес башҡа бер ҡапҡасыла ла булмай шул миҙгелдә. Гагарин кубогында 19 осрашыу үткәрә. «Салауат Юлаев» конференция финалына етә һәм Рәсәй менән КХЛ чемпионатының бронза миҙалдарын еңә. Сведберг ике тапҡыр аҙнаның лигала иң яҡшы ҡапҡасыһы тип билдәләнә.
2017 йылдың 28 июнендә «Салауат Юлаев» һәм Никлас Сведберг араһында ике яҡтың да килешеүе буйынса контракт өҙөлә. Ә июлдең тәүге көнөндә үк Никлас Милли хоккей лигаһында сығыш яһаған «Миннесота Уайлд» хоккей клубы менән бер йылға ике яҡлы килешеү төҙөй. Уның эш хаҡы 700 мең долларға тиң була. Әммә миҙгел алдынан 28 сентябрҙә «Миннесота» Никласты кире ҡағыу драфтына ҡуя. МХЛ-да ул бер уйын да үткәрмәй, ә Америка хоккей лигаһында ул «Миннесота» фарм-клубы — «Айова Уайлд» өсөн 44 осрашыу үткәрә һәм ун һигеҙендә еңеү яулай, ике тапҡыр уйында бер гол да үткәрмәй.
Себер федераль округы
Милли состав:
1.	Урыҫтар — 17 530 949 кеше (87,38 %)
7.	Ҡаҙаҡтар — 123 914 кеше (0,62 %)
Оло Алаҡай күленең таш палаткалары
2010 йылдың көҙөнән был урын Аллаҡ ауылында йәшәүсе Дмитрий Крапивиндың шәхси биләмәһенә күскән.
Тасуирлама
Толмачев археологик ҡаҙыуҙар менән шөғөлләнеп таш һәм бронза башаҡтарын, керамика ярсыҡтары, төрлө формалы гранит плита, баҡыр һөңгө, хатта ҡош формаһындағы баҡыр һын тапҡан.
Хроник обструктив үпкә ауырыуы
Һөнәри факторҙар менән көрәш
Рәсәй Федерацияһында закондарҙа етешһеҙлектәр булыу сәбәпле эшселәргә файҙаһы бик аҙ булған респираторҙар бирәләр. Был ХОБЛ һәм башҡа һөнәри сирҙәр артыуына килтерә.
Өфө лимонарийы
Тарихы
1984 йылда йыл әйләнәһенә эшләргә тейеш булған   был эксперименталь теплицаға Урмансылыҡ паркының  24 кварталынан,  элекке емеш-еләк баҡсаһы урынында  2 гектар биләмә бүлеп бирелә. .
Лимонарий бөгөнгө көндә
Шулай уҡ, әфлисун, мандарин, грейпфрут, цитрон һәм башҡа культуралар ҙа бында урын тапҡан.
Һылтанмалар
Өфө лимонарийы сайты
Фәхретдинова Дилара Әхәт ҡыҙы
Биографияһы
1951 йылдан Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтында, Мәскәү туҡыу институтында, Керамика һәм «XVIII быуат Кусково усадьбаһы» музейында эшләй.
Таштурғай
Йәшәү рәүеше
Ташлы асыҡ урындарҙа, тау итәктәрендә йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң таралған. Өңдәрҙә, таш аҫтарында һәм араларында оялай. 5—6 бөртөк аҡһыл зәңгәр йомортҡаһы була.
Иҫкәрмәләр
水芹属
Чумовица
Чумовица — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вонил йылғаһының һул ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Еловка (Песчанка ҡушылдығы)
Еловка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Песчанка йылғаһының уң ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Чумовица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Вельморда
Вельморда — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Вельморда йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Куэста Луиза
Биографияһы
Улы Небио Мело Куэста ҡатыны һәм ҡыҙы менән Аргенинаға ҡыуыла. ҡатыны менән 1976 йылда уны урлайҙар һәм шунан алып уның тураһында бер ниндәй хәбәо-хәтер булмай. Луиза Куэста улын үҙе эҙләй башлай.
Шаҡылдаҡ
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан бер аҙ бәләкәйерәк була. Яңғыҙ йәки пар¬лашып йөрөйҙәр. Ғәҙәттә, үлән һабағында йәки ҡыуаҡ Өҫтөндә ултыра. Һырты аҡ һипкелле ҡара-көрән, күҙҙәре аша ҡара-көрән һыҙыҡ үтә. Яурындарыңдағы һыҙыҡса, ҡойроҡ өҫтө һәм ҡорһағы аҡ. Түше һарғылт ерән. Инә ҡоштарҙың төҫтәре тоноғораҡ. Ҡарабаш шаҡылдаҡтан көрән башы, аҡ ҡаштары, ерән тамағы менән айырыла.
Кемерово дәүләт мәҙәниәт институты
Юғары уҡыу йорто тарихы
— Халыҡ художество мәҙәниәте теорияһы һәм тарихы кафедраһы
— Дизайн кафедраһы
Салауат (Салауат районы)
Тарихы
Район үҙәге киңәйтелгәс, Салауат ҡасабаһы ла, Иҫке Ҡаратаулы ауылы ла Малаяҙ тигән дөйөм атама аҫтында берләштерелә. 1952 йылда үҙәге Малаяҙ булған Малаяҙ ауыл Советына Аҡшишмә, Бычковка, Гусевка, Яңы Михайловка, Покровка, Иҫке Михайловка, Черепаново ауылдары инә. Малаяҙ ауылы район үҙәге тип билдәләнгән Салауат ҡасабаһынан 3 саҡырым алыҫлыҡта була. Бөгөн дә был биләмә шул уҡ ауылдарҙы үҙ эсенә ала.
Бекмәмбәтов Тимур Нуруахит улы
Биографияһы
1989 йылда «Кредит-Москва» банкы тураһында реклама сюжеты эшләй. «Менатеп» банкының реклама клиптары авторы. 1992 йылда «Видео Интернешнл» компанияһы етәксеһе Михаил Лесин аша «Империал» банкы президенты Сергей Родионов менән таныша. 1992—1997 йылдарҙа Родионов заказы буйынса "Империал банкынан Бөтә донъя тарихы"ның 20 реклама ролигын төшөрә, ул роликтар Рәсәй рекламаһы классикаһына әүерелә. Рәсәй рекламаһы үҫешенә һиҙелерлек өлөш индерә. Рәсәй Реклама академияһы ағзаһы итеп һайлана. «Кукольный формат» театрының (Санкт-Петербург) продюсеры булып тора.
Үрге айпа
Үрге айпа — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пёза йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 61 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Йома намаҙы
ЙОМА НАМАҘЫН НИӘТЛӘҮ
Иң беренсе уҡылған дүрт рәҡәғәткә: «Йома намаҙының әүәлге сөннәтенә», — тип ниәт ителә.
Чупановка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Карст
Карст төрҙәре
Карсҡа ер өҫтө (соҡорҙар, каррҙар, улаҡтар, ҡаҙанлыҡтар, каверна һ. б.) һәм ер аҫты (карст мәмерйәһе, галереялар, ҡыуышлыҡтар, юлдар) комплекстары хас.
Рикардо Давид
Дави́д Рика́рдо (David Ricardo,, Лондон — , Гатком-Парк) — инглиз иҡтисадсыһы, сәйәси экономия классигы, Адам Смиттың эйәрсене һәм бер үк ваҡытта оппоненты, ирекле конкуренция шарттарында килем нормаһының түбәнәйеү тенденцияһын аса, ер рентаһы формалары тураһындағы теорияларҙы эшләй. Адам Смиттың тауарҙың ҡиммәте уны етештереүгә киткән хеҙмәт күләменә ҡарап билдәләнеүе идеяһын үҫтерә, был ҡиммәттең йәмғиәттәге төрлө синыфтар араһында нисек бүленеүен аңлатҡан бүлеү теорияһын эшләй.
Биографияһы
21 йәшендә Рикардо, традицион йәһүдилектән баш тартып, унитарианлыҡҡа күсә һәм квакер динендәге Присцилла Энн Уилкинсонға өйләнә. Бының өсөн уны атаһы мираҫтан мәхрүм итә, әсәһе башҡа бер ваҡытта ла уның менән һөйләшмәй. Шулай итеп, Рикардо ғаилә ярҙамынан ҡолаҡ ҡаға, әммә был ваҡытҡа ул 800 фунт туплап өлгөргән була, был сумма ул заман өсөн ҡара эшсенең 20 йыллыҡ эш хаҡына йәки 2005 йылдағы 50 мең фунтҡа тиң була, биржа операцияларында ла үҙен һәм йәш ҡатынын тәьмин итә алырлыҡ тәжрибәгә эйә була.
Гедвига София Шведская (Швеция принцессаһы)
Биографияһы
1700 йылғы Төньяҡ бөйөк һуғышы алдынан тормошоноң ҙур өлөшөн София Швецияла ағаһы йортонда үткәрә. 1699 йылда ул герцог Гольштейн-Готторпский биләмәһенә күсеп китә, бында бер йыл була, әммә 1700 йылдың 30 апрелендә Швецияға ҡайта һәм унда улы Карл Фридрих тыуа.
Рикардо Давид
Төп фекерҙәре һәм ҡараштары
Иҡтисадҡа дәүләттең ҡыҫылышын инҡар иткән һәм ирекле эшҡыуарлыҡты, ирекле сауҙаны күҙҙә тотҡан иҡтисади либерализм концепцияһы яҡлы була.
Башҡа теориялары
Рикардо шулай уҡ капитал теорияһын, аҡса теорияһын, етештереүҙе үҫтереү теорияһын, сағыштырма өҫтөнлөктәр теорияһын, процент һәм капиталға килем теорияһын һ.б. эшләгән.
Кыпа-Ират-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ҡарабаш шаҡылдаҡ
Тауышы
Тауышы көслө генә: «түи-шаҡ-шаҡ». Сырылдап һәм сутылдап һайрай
Гендар дрейфы
Гендар дрейфына бер миҫал
Шунан тамсыны 4 бактерия ғына туҡланырға етерлек күләмгә кәметәбеҙ. Иҫән ҡалған дүртәүҙә  A  һәм  B аллелдәре өсөн   мөмкинлек  16 комбинацияны  тәшкил итә.
С. Райт тарафынан эксперименталь иҫбатлауҙар
Мутанттарҙың тереклек һәләтлектәре түбәнерәк булыуға ҡарамаҫтан ҡәҙимге генлы заттарҙы бөтөнләй ҡыҫырыҡлап сығара алыу мөмкинлеге  гендар дрейфы һөҙөмтәһе булып тора ла.
Алтай дәүләт мәҙәниәт институты
Тарихы
Өс корпуста урынлашҡан, төп корпусы — Ленин районының Юрин урамында.
Үрге Кельчема
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шиҡылдаҡ
Йәшәү рәүеше
Туғай һәм һыу буйындағы ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ояһы ерҙә. Кө¬рән таплы 6—7 бөртөк һорғолт йәшел йомортҡа һала.
Мозафар Мөхәмәтәминев
Биографияһы
Мозафар Мөхәмәтәминев Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы (хәҙерге Ырымбур өлкәһе) Ҡыҙрас ауылында йәшәгән. Төрки телендә уҡый-яҙа белгән.
1825 һәм 1836 йылдарҙа Ырымбур сик һыҙығында хеҙмәтен үтәй.
Вознесенка (Бөрө районы)
Вознесенка (Вознесенка) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 3 кеше. Почта индексы — 452470, ОКАТО коды — 80213819004.
Антон Брукнер
Хәтер
1928 йылда Венала Халыҡ-ара Брукнер йәмғиәте барлыҡҡа килә.
Румыния
Урта быуат
Урта быуаттарҙа румындарҙың ата-бабалары 3 кенәзлек территорияһында йәшәйҙәр: Валахия, Молдавия һәм Трансильвания.
Профессиональ союздар
Иң эре профүҙәк — «Румыния профсоюздары милли конфедерацияһы — Туғанлыҡ».
Дөйөм торошо, төп күрһәтмәләре
Эшсе көсөнөң бүленеше: яҡынса 30 % — ауыл хужалығында, 23 % — сәнәғәттә, 47 % — хеҙмәтләндереү өлкәһендә (2006).
Киң мәғлүмәт саралары
Бухарестта донъяла академия музыкаһын тапшырған иң яҡшы интернет-радиостанцияларының береһе — Radio Romania Muzical эшләй.
Чурсь-Ю
Чурсь-Ю — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ула йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Бондарин Сергей Александрович
Бондарин Сергей Александрович (14 ғинуар (27 ғинуар) 1903 йыл — 25 сентябрь 1978 йыл) — СССР прозаигы, шағир. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1938 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Йәнәхмәт
Йәнәхмәт (Енахметово) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 416 кеше. Почта индексы — 452633, ОКАТО коды — 80258845004.
Антарктика
thumb|250px thumb|250px 210px|thumb|right|Поляр база
Ярки (ауыл)
Климат
Климаты — ҡырҡа континентель. Ҡыш һалҡын, көслө елле һәм буранлы, ете ай дауам итә. Йәй, сағыштырмаса йылы, әммә тиҙ үтеүсән.
Зудилиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пушкин һәм Даль һәйкәле
Тарихы
В. Соллогуб фекеренсә, Н. В. Гоголдың «Ревизор» пьесаһының сюжеты тап Пушкиндың Ырымбурға сәфәре менән бәйле тыуған. Шағир Ырымбурға Пугачев восстаниеһы тураһында материал йыйырға килгәс, «уның тураһында В. А. Перовский йәшерен ҡағыҙ алғанын белеп ҡала, унда Перовский һаҡ булырға иҫкәртелә, сөнки Пугачев болаһы тарихы Ырымбур чиновниктарының эшен йәшерен тикшереү өсөн һылтау ғына була».
Кыпа-Катарыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мөхәмәт Сәлихов
Ғаиләһе
Улдары:
Заречная (Чулым ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эребуни
Өйрәнеү тарихы
Арин-Берд убаһы үҙенә ғалимдар иғтибарын беренсе тапҡыр1894 йылда йәлеп итә. Урыҫ ғалимы А. А. Ивановский Чолмакчи (хәҙерге ваҡытта Еревандың Иҫке Норк районы) ауылында йәшәгән бер кешенән урарту шына яҙыуы төшөрөлгән ташты һатып ала. Һатыусы Папак Тер-Аветисов был ташты, 1879 йылда Арин-Берд убаһында табып алыуы хаҡында белдерә. Тиҙҙән М. В. Никольский [./Эребуни#cite_note-5 [5] ]. таштағы һүрәтте һәм яҙыуҙың яҡынса тәржемәһен баҫтырып сығара. Ташта, ошо урында Урарту батшаһы Аргишти I «10100 капи һыйҙырышлы» иген һаҡлағыс төҙөнө, тип яҙылған була. Әммә убала археологик ҡаҙылма эштәре бик оҙаҡ йылдар буйы алып барылмай. Тик 1947 йылда ғына Ереванда Кармир-Блурҙы ҡаҙып сығарыу менән шөғөлләнгән Б. Б. Пиотровский етәкселегендәге археология экспедицияһы убала тикшеренеү эштәрен үткәрә. Ошо уҡ археология экспедицияһы 1950 йылда систематик рәүештә Арин-Берд убаһында ла археологик ҡаҙылма эштәрен алып барыу менән шөғөлләнә..
Ҡалаға нигеҙ һалына (беҙҙең эраға тиклем 782 йыл)
Аргишти Беренсенең шына яҙмаларынан һәм Урарту — Тушпе баш ҡалаһында һаҡланған уның йылъяҙмаһынан билдәле булыуынса, Эребуниға беҙҙең эраға тиклем 782 йылда нигеҙ һалынған. Был осорҙа Урартуның сәскә атҡан ваҡыты була, һәм ул Алғы Азияла иң ҡеүәтле дәүләт булараҡ таныла. Аргишти I үҙ дәүләтенең сиктәрен киңәйтеү һәм иҡтисади көсөн нығытыу менән шөғөлләнә. Арарат уйһыулығы яһалма һуғарыу ярҙамында ауыл хужалығын алып барыу өсөн бик уңайлы урын була, шуға ла урартулар уны баҫып алырға тырыша. Шул маҡсатты тормошҡа ашырыу өсөн Эребуни ҡәлғәһе терәк пункты булараҡ төҙөлә.
Эребуниҙың этник составы һәм дине
Аргишти Беренсенең йылъяҙмаһында Эребуниға төпләндереү өсөн үрге Ефраттағы Мелитендан, Хати иленән 6600 әсирҙең алып ҡайтылыуы хаҡында яҙыла. Моғайын, был халыҡтарҙар этник яҡтан хәҙерге әрмәндәргә яҡын торғандыр. Бынан тыш ҡәлғәләге ҡорамдарҙың береһендә («Суси»ғибәҙәтханаһы тип атала ) Аргишти Беренсенең яҙмаһында «Иварша» Аллаһы атала, әммә был атама артабан урарту яҙмаларында бөтөнләй осрамай. Ҡәлғәлә шулай уҡ, Эребуниға нигеҙ һалынған осорҙан алып, Халди Аллаһы ғибәҙәтханаһы ла була, ул «Суси» ғибәҙәтханаһынан ҙурыраҡ була һәм Эребуниҙың төп ғибәҙәтханаһы булып тора.
Ҡаланың ҡоролошо
Эребуни ҡалаһы Арин-Берд убаһы башында урынлашҡан цитаделдән һәм уба итәгендә урын алған ҡала кварталдарынан тора. Ҡала биләмәһенең дөйөм майҙаны 200 га .тәшкил итә. Ғалимдар фаразлауынса, Эребуни хәрби-стратегик күҙлектән сығып урынлаштырылған ҡәлғә, сөнки Арин-Берд убаһынан Арарат уйһыулығы ла, шулай уҡ төбәк аша үтеүсе башҡа юлдар ҙа асыҡ күренеп ята. .
Кириллов ауыл Советы (Өфө районы)
Кириллов ауыл Советы — Башҡортостандың Өфө районындағы муниципаль берәмек.
Әл-Ҡийәмә сүрәһе
Әл-Ҡийәмә сүрәһе (سورة القيامة, Ҡиәмәт көнө ) — Ҡөрьән Кәримдең 75 сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 40 аяттан тора.
Йылға тамағы
Йылға тамағы — йылға ағымының бөткән, ҡойған өлөшө, һыуһаҡлағысҡа, күлгә, диңгеҙгә йәки икенсе йылғаға ҡушылыу урыны.
«Тамаҡһыҙ» йылғалар
Бәғзе бер йылғалар кипмәй, әммә миҙгелгә ярашлы рәүештә, йырҙаһын (һәм тамағын) үҙгәртәләр. Кирегә аға торған йылғалар ҙа бар.
Яуап көнө
Ҡөрьән, әл Бәҡара сүрәһе 109-114-се аяттар
111. Улар: «Йәһүҙиҙәрҙән һәм насраниҙарҙан башҡа һис кем ожмахҡа инмәйәсәк»,— тине. Был — уларҙың хыялдары. «Әгәр һеҙ хаҡ һөйләүсе булһағыҙ, дәлилдәрегеҙҙе килтерегеҙ!» — тип әйт.
Десяткин
Десяткин (Десяткино) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 42 кеше. Почта индексы — 452462, ОКАТО коды — 80213840002.
Йомағолов Харис Йомағол улы
Биография
1920 йылдың 17 майындағы «Автономиялы Совет Башҡорт Республикаһының дәүләт ҡоролошо тураһында» декреты менән Үҙәк Совет власы Башҡортостандың автономия хоҡуҡтарын ҡырҡа сикләй. Башревком ағзалары быға протест белдереп, Баш­ҡортостандан сығып китә һәм Зәки Вәлиди кәңәше буйынса Төркөстанға юллана. Әммә Төркөстандағы көрәш уңыш­һыҙлыҡҡа осрағас, Башҡортостанға ҡайтырға ҡарар итә.
Шалаевка
Шалаевка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иокогама
Тарихы
Ҡалаға 1858 йылда, ике ҙур булмаған ауылды — Канагава һәм Иокогаманы берләштереү юлы менән, нигеҙ һалына, уларҙың халҡы ауыл хужалығы һәм балыҡсылыҡ менән шөғөлләнгән. Артабан сил ил коммерция караптарын ҡабул итеүгә һәләтле порт төҙөлә башлай. Бында «халыҡ-ара ауыл» барлыҡҡа килә, унда экстерриториаль хоҡуҡта сит ил кешеләре йәшәй. Ул Каннай һәм Яматэ райондарында урынлаша. Бында хатта үҙ-ара аралашыу теле — иокогама-япон пиджин теле барлыҡҡа килә («иокогама диалект» кеүек билдәле), был тел япондар һәм сит ил кешеләре араһында аралашыу өсөн хеҙмәт итә (1910 йылда юҡҡа сыға).
Иокогама Япония һәм тышҡы донъя менән аралашыуҙың мөһим нөктәһе булыуы арҡаһында, бында тәүге тапҡыр Японияла күп кенә яңылыҡтар барлыҡҡа килә. Башлыса, Иокогамала Японияла беренсе тапҡыр икмәк бешерә башлайҙар (башта сит ултыраҡ кешеләре өсөн), 1865 йылда бында Япония өсөн тәүге тапҡыр туңдырма кафеһы асыла, ә 1872 йылда Иокогама Японияла урамдарҙы газ менән яҡтыртыусы беренсе ҡала була. Шулай уҡ 1872 йылда Японияла беренсе Токио-Иокогама тимер юлы эшләй башлай.
Мәғариф һәм фән
Дәүләт башланғыс һәм урта мәктәптәр Иокогама ҡалаһы ҡарамағында ҡала. Туғыҙ дәүләт урта мәктәп бар, улар Иокогама ҡалаһы Мәғариф буйынса советы ҡарамағында тора. һәм ҡайһы бер дәүләт урта мәктәптәре Канагава префектураһының Мәғариф буйынса совет ҡарамағында.
Мәҙәниәт һәм иҫтәлекле урындары
Ҡала үҙәгендә Иокогама портын асыуҙың мемориаль залы урынлашҡан, ул Европа стилендә Иокогама портының асылыуының илле йыллығы иҫтәлегенә төҙөлгән. Йәмәғәт урыны итеп үҙгәртелгән элекке порт районында, «ҡыҙыл кирбесле келәт» тип аталған XX быуат башындағы порт пакгауздары һаҡланып ҡалған.
Бөрөжлө
Тарихы
Бөрөжлө ауылына Ғәйнә ырыуы башҡорттары нигеҙ һалған.
Әхтәмов Ибниәмин Әбүсүғүт улы
Иртә йылдары
Ибниәмин Әхтәмов 1877 йылдың 6 (18) ноябрендә Өфөлә, I Дума депутаты Ә. Ә. Әхтәмов ғаиләһендә тыуа (1843—1920). Ибниәмин Өфө ирҙәр һәм Өсөнсө Ҡазан классик гимназияларында уҡый. 1898 йылда Санкт-Петербург университетының физика-математика факультетына уҡырға инә, әммә киләһе йылда уҡ студенттар сыуалыштарында ҡатнашҡан өсөн сығарыла.
1901 йылда Әхтәмов баш ҡалала «Эшселәр ойошмаһы комитеты» эше буйынса ҡулға алына һәм өс айға төрмәлә ултырғандан һуң, кесе тыуған иленә — Өфөгә һөрөлә. 1905 йылда, һөргөн мөҙҙәтен үткәндән һуң, Ибниәмин Әхтәмов Санкт-Петербург университетында уҡыуын тергеҙә. 1905 йылдың 8 апрелендә ул Петербургта Г. Ибраһим фатирында ислам эшмәкәрҙәре йыйылышында ҡатнаша: йыйылған ислам интеллигенцияһы вәкилдәре (Ғаяз Мәҡсүдов, Әхтәмов үҙе, Әхмәт Агаев, Али-Мәрҙән Топчибашев Мәрҙәнов һәм Али Хөсәйен-заде) Рәсәй империяһының барлыҡ мосолмандары өсөн берҙәм Диниә назараты булдырыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
Загорные Клетья
Загорные Клетья (Загорные Клетья) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 94 кеше. Почта индексы — 452630, ОКАТО коды — 80258815004.
Сыртланова Елизавета Александровна
Биографияһы
Характёрлы һәм комик ролдәр башҡарған. Сыртланова — аныҡ көнкүреш деталдәр, мәргән телмәр характёристикаһы оҫтаһы. Башҡорт һәм татар әҫәрҙәре буйынса 300-ҙән ашыу роль уйнаған: Сәрби (Х. Ибраһимов, «Башмағым»), Ғәрифә (Ғ. Исхаҡи, «Алдым-бирҙем» — «Никах килешеүе»), Ғәйнә (1911, дебют), Йәмилә, Әсә (Ғ. Камал, «Бәхетһеҙ егет»); классик рус һәм сит ил әҫәрҙәре буйынса: Мартина (Мольер, «Ирекһеҙҙән табип»), фрау Миллер (Ф. Шиллер, «Мәкер һәм мөхәббәт»), Кабаниха, Кручинина (А. Н. Островский, «Йәшен», «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр»). Шулай уҡ Сумчинская псевдонимы аҫтында сығыш яһай. Режиссер булараҡ уның репертуарында — Ф. Әмирхан, Б.Бикбай, Ф. Бурнаш, Т. Ғиззәт, Я. Вәли, Р. Ниғмәти, С. М. Мифтахов һәм башҡа драматургтар пьесалары буйынса спектаклдәре билдәле.
Искин (Башҡортостан)
Искин — Өфө ҡалаһы ҡала округы составындағы ауыл, Өфө ҡалаһы ҡала округының Киров районына ҡараған Искин ауыл советы үҙәге.
Юлдашев Зөлфәр Мырҙабулат улы
Хеҙмәт ҡаҙаныштары
Зөлфәр Мырҙабулат улы Юлдашев заманында районда ғына түгел, республикала оло дан ҡаҙана. «Ҡыҙыл таң» колхозы районда алдынғы, ә Иҫке Монасип фермаһы колхоздың даны була. Бында Зөлфәр Юлдашевтың да ҙур хеҙмәт көсө һалынған. Уның фиҙакәр хеҙмәте лайыҡлы баһалана. Алдынғы малсы 8-се саҡырылыш район Советы депутаты итеп һайлана, 1962—1966 йылдарҙа БАССР-ҙың Юғары Советы депутаты була.
Биатлон
Биатло́н (bis — ике тапҡыр һәм ἆθλον — ярыш, алыш) — саңғы уҙышы менән винтовканан атыуҙан торған ҡышҡы олимпия спорт төрө. 1993 йылдан биатлон буйынса рәсми халыҡ-ара ярыштар Халыҡ-ара биатлон союзы ҡарамағы аҫтында үтә.