cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мәскәү дәүләт университетының иҫке бинаһы (Моховая урамы)
Фәнни китапханаһы
Бина башта уҡ китаптар һаҡлау талаптарына яуап биргән. Түңәрәк уҡыу залы Британия музейы йоғонтоһо аҫтында проектланған. Ваҡыт үтеү менән китап фонды һаҡлағысы тиҙ артыусы китаптарҙы инде һыйҙыра алмай. 2006 йылда китапхана Воробьевы тауындағы яңы бинаға күсерелә.
Сәғитов Салауат Тәлғәт улы
Биографияһы
2008—2009 йылдарҙа ― Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте буйынса Дәүләт комитеты рәйесе ..
Нега
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Санйын (йылға)
Атамаһы
1788—1800 йылғы Ырымбур өлкәһе картаһында әлеге йылға Санзин тип күрһәтелгән 205-се бит).
Падун (Иня ҡушылдығы)
Падун  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иня йылғаһының уң ярына тамағынан 154 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Яңы Йомаш
Яңы Йомаш (Новоюмашево) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренё ҡарата халыҡ һаны 296 кеше. Почта индексы — 452638, ОКАТО коды — 80258830015.
Иванова Ольга Дмитриевна
Биографияһы
Ольга Дмитриевна Иванова шулай уҡ ҙур йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, художестволы үҙешмәкәрлек менән етәкселек итә, Совет Армияһы частарында, колхоздарҙа һәм башҡа урындарҙа күсмә спектаклдәр һәм концерттар менән сығыш яһай.
Люк-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Мешари
Мешари (Meshari) — албан телендә нәшер ителгән беренсе баҫма китаптың атамаһы. Хәҙерге ваҡытта берҙән-бер экземплярҙа һаҡлана.
Тарихы
Китап яҡынса 1555 йылда Венеция ҡалаһында католик епискобы Гён Бузук тарафынан нәшер ителә. Мешари 1740 йылда Скопьела табыла, күпмелер ваҡыт үткәс, уның тураһындағы мәғлүмәт юғала. 1910 йылда католик епискобы Лузи Скироя китаптың күсермәһен таба. 1930 йылда китаптың фотокүсермәһе эшләнә, һәм 1968 йылда китап ғалимдарҙың аңлатмалары менән бергә нәшер ителә.
Клоков Дмитрий Вячеславович
Дмитрий Васильевич Клоков 1983 йылдың 18 февралендә Мәскәү өлкәһе Балашиха ҡалаһында тыуған. Башҡорт физик культураһы институтын тамамлаған.
Европа чемпионы (2010).
Яңы Ҡаръяуҙы (Шаран районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әминев Зыя Әсҡәт улы
Биографияһы
Карл Либкнехт исемендәге Мәскәү индустриаль-педагогия институтын тамамлаған (1939), КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Йәмғиәт фәндәре Академияһында уҡыған (1950).
Хеҙмәт юлы
1950—1969 йылдарҙа К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының уҡытыу һәм фән бүлеге буйынса директор урынбаҫары, 1965 йылға саҡлы СССР тарихы кафедраһы мөдире
Шәре
Тасуирлама
Шәре ҡалҡыуҙың төп шарттары:
Мцхета-Мтианети
Халҡы
2014 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса, край халҡы һаны 94 573 кеше булған.
ҠҠХЛ 2015/2016 йылдар миҙгелендә
Турнир таблицаһы
Миҙгел башынан уҡ «Ағиҙел» һәм «Торнадо» хоккей клубтары таблицала беренселекте яулайҙар һәм дәғүәселәрен артта ҡалдыралар. «Ағиҙел» чемпионат аҙағында «Торнадо» командаһына ҡарағанда күберәк мәрәй юғалта, икенсе урынды яулай һәм тәүгегә үҙ тарихында Рәсәй чемпионаттарының көмөш миҙалын яулай. «Торнадо» иһә һуңғы 12 йылда һигеҙенсе тапҡыр чемпион була. Бронза миҙалын Красноярскиҙан «Бирюса» еңә.
Төрөк яны
Ҡулланылышы
Төркиәлә йәйәләр XV быуат уртаһына тиклем киң ҡулланылған. XVI быуатта, атыу ҡоралы таралыу сәбәпле, уларҙың хәрби роле кәмей бара, әммә улар мөһим спорт әһәмиәтен һаҡлап ҡала.
Серицала алыш
Яҡтарҙың составы һәм һаны
"Schonne Hysthorie" (эст.) ливон сығанағы мәғлүмәттәре буйынса, Плеттенберг ғәскәре 2 мең йәйәүленән торған, әммә артиллеристар, һәм башҡа хеҙмәтселәре менән кеше һаны 80 мең кеше иҫәпләнгән. 2 Һуңғы һан ныҡ арттырылған. Ливон ғәскәренең төп үҙенсәлеге - унда артиллерия иҫәбенең: баҫыу пушкалары һәм ҡул пищалдарының байтаҡ булыуы
Һуғыш барышы
Рус ғәскәрҙәренең еңелеүенең сәбәбе, дошмандың артиллерияны оҫта ҡулланыуынан тыш, шулай уҡ Мәскәү-Тверь һәм Псковтың үҙ -ара килешеп эш итмәүҙәрендә һәм тарҡау булыуҙарында  була.
Лагаш
Лагаш — Боронғо Месопотамиялағы  (Ираҡ) шумер ҡала-дәүләте. Ҡалала башлыса шумерҙар йәшәй, улар, башҡа шумер ҡалаларындағы кеүек үк, ер эшкәртеү һәм сауҙа менән шөғөлләнә.
Иенашиҙа пәйғәмбәр Иона сиркәүе
Тасуирлама
Эске өлөшө фрескалар серияһы менән биҙәлгән, әммә улар ныҡ зыян күргән. Картиналар урындағы һуңғы осорҙоң палеология-византия сәнғәте стилендә башҡарылған
Лянкас-Ван-Пай-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Podicipedidae
Сыпҡайҙар (Поганки, ) — һыуыҡ илдәрҙән башҡа бөтә илдәрҙә осрай, ваҡ балыҡтар, тәлмәрйендәр һ.б. менән туҡлана, ояһын һыуҙа йөҙөп йөрөй торған итеп яһай торған һыу ҡоштары ғаиләһе.
Пожа (Няфта ҡушылдығы)
Пожа  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Няфта йылғаһының уң ярына тамағынан 71 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 68 км.
Аҡкүл (станция)
Тағы ҡарағыҙ
-Тимер юл транспорты
Нева
Нева́ — Рәсәйҙәге йылға, Ленинград өлкәһе һәм Санкт-Петербург ҡалаһы аша ағып үтә. Ладога күлеенән ағып сыға, Нева ҡултығына ҡоя. Оҙонлоғо — 74 км, Бассейн майҙаны — 281 000 км². Ладога күленән ағып сыҡҡан берҙән-бер йылға. НБалтик бассейны округы йылғаларыева ярында дүрт ҡала — Шлиссельбург, Кировск, Отрадное, Санкт-Петербург һәм бер нисә тиҫтә тораҡ пункттары урынлашған.
Паньшиха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Вонгуда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Матбуғат йорто (Ҡазан)
Тасуирлама
Бауман урамын буйлаған төп фасады 3 өлөшкә бүленгән 4 ҡатлы, күләме буйынса төрлө ҙурлыҡта. Үҙәк өлөшө эскәрәк инеп тора, икенсе ҡатта галерея, уның аҫтына — үткәүел.
Тарих
1930 йылда һәм унан бинала китап эше менән бәйле бер нисә ойошма һәм матбуғат ведомствоһы урынлашҡан, мәҫәлән, татар эштәре буйынса дәүләт комитетының нәшриәт, полиграфия һәм китап сауҙаһы, Татар китап нәшриәте, республиканың иң эре китап магазины (магазин № 1 Таткниготорг), Татарстан яҙыусылар союзы Бәшир, Ғ. Туҡай исемендәге клуб (унда 1941 йылда А. Н. Толстой, ә 1942 йылда. А. Фадеев сығыш яһаған).
Һаҙ ябалағы
Йәшәү рәүеше
Шарлыҡтарҙа, ҡыуаҡлы асыҡ урындарҙа йәшәй. Сысҡан аулай. Күсмә ҡощ. Киң генә таралған. Ерҙә, ағас төптәрендә, тамыр араларында оялай. З—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Сысҡандарҙы ҡырып, файҙа килтерә
Львов Михаил Давыдович
Львов Михаил Давыдович, Львов-Маликов Михаил Давыдович (төп исеме Ғәбитов Рәфҡәт Дәүләтша улы; 4 ғинуар 1917 йыл — 25 ғинуар 1988 йыл) — Башҡортостанда тыуған рус совет шағиры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Халыҡтар Дуҫлығы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Төньяҡ Урал
Файҙалы ҡаҙылмаларға бай. Бында боксит (Красная шапочка Ҡыҙыл башлыҡ ятҡылығы), марганец һәм тимер мәғдәндәрен (Полуночное һәм Ивдель), һоро күмер (Карпинск) һәм Серовский ятҡылыҡтары төркөмөнән төрлө мәғдәндәр сығаралар.
Зиновьев Георгий Васильевич
Биографияһы
1919 йылдың март — июнь осоронда аҡтарҙың яҙғы һөжүме ваҡытында Төркөстан армияһы командующийы — РККА-ның Белорет, Боғорослан, Бәләбәй, Өфө операцияларында удар берләшмәләр менән етәкселек итә. Аҡтүбә операцияһы өсөн (август — сентябрь 1919), Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. 1919 йылдың июненән 1920 йылдың ноябренә тиклем 1-се армия командующийы. Уның етәкселегендәге ғәскәрҙәр Колчак ғәскәрҙәренең баҫымын кире ҡағалар һәм Ырымбур, Орск һәм Аҡтүбәне азат итеүҙә ҡатнашалар.
Ике өлөшлөләр
Ике өлөшлөләр (Dicotylédones), йәки Магнолиопси́дтар (Magnoliópsida)—орлоҡ бәбәктәрендә ике орлоҡ өлөшө булған сәскәле үҫемлектәр класы. Мәҫәлән: имән, алмағас, кишер, астра, ҡаба, көнбағыш, әсе борсаҡ, мәк һ.б.
Сәскәле үҫемлектәрҙе ике класҡа — ике өлөшлөләр класына һәм бер өлөшлөләр класына берләштерәләр.
Әгәр үҫемлектең ике орлоҡ өлөшлө бәбәге булһа, уны ике өлөшлөләр класына индерәләр. Мәҫәлән, фасоль бәбәге ике орлоҡ өлөшлө; уға ярашлы япраҡтарының һеңерсәләре селтәр һымаҡ, тамыр системаһы — үҙәк тамыр.
Кеше тормошонда әһәмиәттәре
Бик күп емеш-еләк культуралары: алмағас, груша, виноград, гранат, хөрмә, абрикос, айва, еләк, ағас еләге һәм башҡалар.
Май культуралары: көнбағыш, арахис, горчица, етен, зәйтүн майы.
Стронгин Роман Григорьевич
Вазифалары
Новгород өлкәһе губернаторы ҡарамағындағы Энциклопедия советы рәйесе урынбаҫары.
Аванесов Рубен Иванович
Биографияһы
1982 йылдың 1 майында Мәскәүҙә вафат була. Мәскәү ҡалаһының әрмән зыяратында ерләнгән.
Фәнни эшмәкәрлеге
Төп хеҙмәттәре тарихи һәм тасуирлама рус диалектологияһына, рус теле тарихына, тарихи-тасуирлама фонетикаһына, фонологик теорияға, рус орфоэпияһына һәм орфографияһына арналған.
Петрушиха (Бердь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Соколов Игорь Александрович
Биографияһы
1978—1988 йылдарҙа  совет уҡсылар йыйылма командаһы составына инә. 1985 йылдан Рәсәй Спорткомитетының өлкән тренеры булған, әлеге ваҡытта атыу буйынса Рәсәй йыйылма командаһының өлкән тренеры булып эшләй.
Кесе Каралька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сағыр
Тарихы
Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр.
Силантьев
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Жуков Анатолий Борисович
Биографияһы
Анатолий Борисович Жуков Харьков ҡалаһында тыуған. Жуковтың олатаһының атаһы һәм олатаһы урман ҡараусы була, атаһы  оҙаҡ ваҡыт танылған таксатор А.А. Крюденер етәкселегендә эшләй. Харьков ауыл хужалығы һәм Урман хужалығы Институтын тамамлағандан һуң, Жуков урмансы ярҙамсыһынан СССР Фәндәр академияһын яңы төҙөлгән Урман һәм ағас институты директорына тиклем юл үтә. Жуков 1930 йылдан Украина Урман хужалығының ғилми-тикшеренеү  институтында, 1938 йылдан Белоруссия урман хужалығының ғилми-тикшеренеү институтында, 1942 йылдан Бөтә Рәсәй Урман хужалығының ғилми-тикшеренеү институтында, СССР Фәндәр Академияһының Красноярскта Себер бүлегенең Урман һәм ағас институтында (Или СССР ФА) 1959 йылдан 1977 йылға тиклем эшләй. СССР ФА Президиумы ағзаһы (1959-1979), урман мәсьәләләре буйынса СССР ФА Ғилми советының беренсе рәйесе (1972—1979)
Кесе Парусовая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Плещиха
Плещиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Клещёв Георгий Васильевич
Клещёв Георгий Васильевич (2 апрель 1920 йыл — 23 декабрь 1989 йыл) ― физика-математика фәндәре докторы, профессор,  Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия старшинаһы.
Зарина Екатерина Ивановна
Биографияһы
Зарина Екатерина Ивановна әҙәби тәнҡитсе, шағир, тәржемәсе Зарин Ефим Федоровичта кейәүҙә була.
Яҙыусы һәм әҙәбиәт белгестәре Андрей Ефимович (1862-1929) һәм Федор Ефимович (1870— 1941) Зариндарҙың  һәм архитектор  Сергей Ефимовичтың әсәһе.
Әҙәби эшмәкәрлеген Некрасовтың «Современник» журналында башлай: 1863 йылдың декабрендә  уның тәүге әҫәре, «Питомцы» хикәйәһе аноним баҫылып сыға.
Гөлйемеш
Гөлйемеш — роза сәскәлеләр ғаиләһе үҫемлеге
Июнь — июль айҙарында урманда, юл буйҙарында хуш еҫле алһыу йәки аҡ эре сәскә атып ултырған гөлйемеш ҡыуағы йәки ҡырағай роза йыш осрай. Гөлйемештең һабаҡтары, шулай уҡ япраҡ һаптары, хатта япраҡ уртаһындағы һеңерсәләре лә осло энәләр менән ҡапланған, был энәләр үҫемлекте үлән ашаусы хайуандарҙан һаҡлай.
Емештәре
Ҡыҙғылт һары йәки ҡыҙыл һутлы «емештәре» өлгөргәс, гөлйемеш көҙ көнө лә әллә ҡайҙан күренә. Уның емештәре ныҡ үҫешкән сәскә төбөнән барлыҡҡа килгән. Гөлйемештең ысын емештәре — ваҡ ҡына аҡһыл орлоҡтар. Улар емшәндәрҙән барлыҡҡа килә һәм бокал һымаҡ сәскә төбө эсендә урынлаша. Сәскә төбө эстән ҡаты һырышҡаҡ төксәләр менән ҡапланған, һутлы сәскә төбөндә витаминдар күп була.
Дмитриев Александр Алексеевич
Биографияһы
1890 йылдан Соликамск һәм Пермь өйәҙҙәре халыҡ училищелары инспекторы була. 1890 йылда Пермь ғилми архив комиссияһы рәйесе итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
Александр Дмитриев археография һәм тикшеренеү эшмәкәрлеге менән шөғөлләнгән, Пермь крайы, шул иҫәптән Башҡортостан тарихын өйрәнеүгә ҙур өлөш индергән. 140-тан ашыу хеҙмәт авторы. Уның иң төп фәнни мираҫы — ≪Пермская старина…≫, ул Пермь крайы тураһында мәҡәләләр һәм материалдарҙы туплаған 8 томдан торған: ≪Древности бывшей Перми Великой≫, ≪Пермь Великая в XVII веке≫, ≪Экономические очерки Перми Великой: Чердынский и Соликамский край на рубеже XVI—XVII вв.≫, ≪Строгановы и Ермак≫, ≪Покорение угорских земель в Сибири≫, ≪Первые годы после Ермака и Смутное время≫, ≪Верхотурский край в XVII веке. К 300-летию Верхотурья≫, ≪К истории зауральской торговли. Башкирия при начале русской колонизации≫. Үҙенең күп кенә эштәрендә Дмитриев башҡорт халҡының тарихын бөтә яҡтан ныҡлап белеүен күрһәткән. Айырым әйткәндә, XVII быуатта башҡорттарҙың хәле һәм уларҙың Себер ханы Күсемдең тоҡомдары менән мөнәсәбәттәре, башҡорт ерҙәрен яулап алыу һәм 1662—1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы һәм башҡалар.
Повалиха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Церетели Алексей Николаевич
Биографияһы
1876 йылдың апрелендә болғар ихтилалынан һуң Болгарияла төрөктәрҙән йыртҡыслығын тикшереү буйынса дипломатик комиссия составына инә. Болгар милли бойондороҡһоҙлоғо яҡлы була
Лахти
Спорты
Ҡала янында шулай уҡ гольф уйыны өсөн дүрт майҙансыҡ бар.
Транспорты
Ҡала үҙәгендә тимер юл вокзалы урынлашҡан. Поезд өс йүнәлештә бара: Керава, Риихимяки, Коувола аша Хельсинки. Шулай уҡ Лахти станицяһында үтеп барыусы «Allegro» һәм «Лев Толстой» поездары туҡтай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Касильяс Икер
«Реал Мадрид»
«''„Реал“ капитаны һәм баш өҫтөнә трофейҙар күтәреү мөмкинлеге биргән өсөн рәхмәт. Мине бында яҡшы йәки насар ҡапҡа һаҡсыһы булған өсөн түгел, ә тәү сиратта лайыҡлы кеше булараҡ иҫләрҙәр тип өмөтләнәм!»'' — ти матбуғат-конференцияһында Икер Касильяс күҙ йәштәрен тыя алмай.
«Порту»
2017 йылдың 20 октябрендә запасҡа күсерелә. Тренерҙар штабы, тыйыу булыуға ҡарамаҫтан, голкиперҙың, команда ҡарамағында булһа ла, телефон менән ҡулланыуы сәбәпле шундай ҡарар ҡабул итә.
Милли йыйылма командалары
Икер Касильястың Испания йыйылма командаһы өсөн тулы халыҡ-ара дебюты 2000 йылдың 3 июнендә Швецияға ҡаршы матчта үтә. Шул көндә уға 19 йәш һәм 14 көн тулған була.
Ике йылдан һуң, Япониялағы һәм Кореялағы Донъя чемпионатында Касильяс Сантьяго Каньисарестың дублеры булырға тейеш була. Әммә турнир алдынан Каньисарес йәрәхәт алыу һәм составтан сыға. Команданың төп голкиперы вазифаһын Икер Касильясҡа ышанып тапшыралар. Ул ваҡытта Икер 21 йәштә һәм турнирҙың төп составының иң йәш ҡапҡа һаҡсыһы була.
«Бәләкәй сағымда Донъя кубогын Лотар Маттеустың, һуңынан Дунганың, артабан Дидье Дешамдың, Кафаның һәм, ниһайәт, Фабио Каннавароның нисек итеп баш өҫтөнә күтәргәнен ҡараным.
Конфедерация кубогы 2013
Байғош
Йәшәү рәүеше
Ташлы, йырғанаҡлы урындарҙа, төрлө иҫке ташландыҡ ҡоролмаларҙа йәшәй. Сысҡандар, бөжәктәр менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә таралған. Өңдәрҙә, таш ярыҡтарында, сарҙаҡтарҙа оялай. 4—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Ҡротҡостарҙы ҡырып, файҙа килтерә.
Полдневая (Суенга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Саспаев Аман
Биографияһы
1956 йылда Өрөмсө ҡалаһында халыҡ нәшриәтендә ҡырғыҙ милли секцияһын ойошторола, Аман Сапаев ошо секторҙың өлкән мөхәррире итеп тәғәйенләнә.
Китаптары
урыҫ телендә:
Рябова Екатерина Васильевна
Бөйөк Ватан һуғышы
1945 йылдың февралендә Рябоваға Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. 1945 йылдың 8 мартында ҡыҙға награданы 2-се Белорус фронты командующийы маршал Константин Рокоссовский тапшыра.
Һуғыштан һуң
Һуғыштан һуң Екатерина Рябова отставкала.
Вәисов Нәҡиб Миҙхәт улы
Биографияһы
1949 йылдың 26 мартында БАССР-ҙың Мәсетле районы Оло Аҡа ауылында тыуған (хәҙер Башҡортостан Республикаһы).
1973—1977 йылдарҙа Мәскәү автомехника институтда аспирантурала уҡый һәм бер үк ваҡытта фәнни-педагогик стажировка үтә.
1982—1986 йылдарҙа административ-хужалыҡ эштәре буйынса проректор.
Бикбулатов Баһауетдин Абдрахман улы
Биографияһы
Баһауетдин Абдрахман улы Бикбулатов 1908 йылдың 28 ғинуарында Аҡбулат ауылында тыуған. 10 йәшендә етем ҡала һәм Ырғыҙлыға малайлыҡҡа китеп, һарыҡ көтөп тамаҡ туйҙыра.
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәте институты
Төп тарихы
1974 йылда СССР Министрҙар Советы ҡарарына һәм СССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы КГБ бойороғона ярашлы, 311-се Новосибирск махсус мәктәбе СССР ДИК-ының Хәрби контрразведка юғары курстары тип үҙгәртелә, 1992 йылдан — Именлек министрлығы 1993 йылдан — Федераль контрразведка хеҙмәте. Курс структуралары үҙ эсенә уҡыу циклдары базаһында ойошторолған кафедраларҙы ала, ике курс ойошторола: хәрби контрразведканың етәксе һәм оператив составының белемен камиллаштырыу, ә 1978 йылдан ДИК-тың махсус бүлектәренең етәксе һәм оператив составының белемен камиллаштырыу институты ойошторола.
Церетели Василий Георгиевич
Биографияһы
Грузия советлаштырылғандан һуң (1921) илдә ҡала. 1921—1926 йылдарҙа Кутаисиҙа табип булып эшләй. 1926 йылда Тбилисиҙа йәшәй һәм эшләй. 1930 йылға тиклем «Джансахкомис моамбе» медицина журналын мөхәррирләй.
Рябинин Алексей Валерьевич
Биографияһы
2014 йылдың сентябрендә Мәскәү ҡалаһының Хеҙмәт һәм халыҡты эш менән тәьмин итеү департаменты етәксеһе урынбаҫары вазыйфаһына тәғәйенләнә. Ошо вазыйфала 2015 йылдың июненә тиклем эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
1996 йылда «Дәүләттеке булмаған пенсия фондтарының заманса торошо һәм үҫеш перспективалары» темаһына иҡтисадый фәннәр буйынса(«Икҡтисад һәм халыҡ хужалығы менән идарә итеү») кандидатлыҡ диссертацияһын яҡланы.
Йыланыш (Әй ҡушылдығы)
Ҡушылдыҡтары
Ҡушылдыҡтары (тамағынан инешенә табан) һул яҡтан
Әзербайжанда һаулыҡ һаҡлау
1991 йылдан һуң
Әзербайжандың дәүләт бюджетынан һаулыҡ һаҡлау системаһына бүленгән аҡса күләме 2003 йыл менән сағыштырғанда 11 тапҡырға арта. Был үҫеш нигеҙендә 500-гә тиклем медицина учреждениеһы булдырыла һәм яңыртыла һәм халыҡҡа бирелә.
Капиталь ремонттан һәм үҙгәртеп ҡороуҙан һуң академик М. Топчибашев исемендәге Ғилми хирургия үҙәгендә асыҡ йөрәккә операция яһай башлайҙар. Академик М. Джавадзаде исемендәге Республика клиник урология госпиталендә бөйөрҙө күсереп ултыртыу буйынса операция эшләй башлайҙар. Хроник бөйөр етешмәүсәнлеге менән ауырығандарҙы дауалау өсөн илдең төбәктәрендә йыл һайын яңы диализ үҙәктәре асыла.
Мари (боронғо ҡала)
Тарихы
Мари номы Евфраттың урта ағымындағы үҙәндә,  Түбәнге Месопотамиянан ситтә, ята. Һөрөнтө ерҙәр әҙ булһа ла, ҡала Сүриәнең ылыҫлы урмандарына, Кесе Азияның баҡыр һәм көмөш рудниктарына, Һабур  йылғаһы үрендәге һәм Сүриәнең Оронт йылғаһындағы уңдырышлы ерҙәргә, Тигрҙың башынан төньяҡ йүнәлешендәге обсидиан табылған ерҙәргә илткән юлдарҙың хужаһы була. Иртә династия осороноң өсөнсө этабына ул үҙ аллы дәүләт була. Мари Ике йылға араһының көньяғы менән тығыҙ мәҙәни бәйләнештә йәшәһә лә, унда  шумерҙар  әҙ була. Ҡала халҡы башлыса семитса һөйләшә. Мариҙың йәмәғәт илаһы  Даган һәм йәнә, моғайын,  Иштар була.
Ҡара ерек
Синонимдары
thumb| Alnus glutinosa|left
Зёммерда
Зёммерда (Sommerda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 19862 кеше йәшәй. Майҙаны — 80,7 км2. Диңгеҙ кимәленән 130–140 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99601–99610 һәм автомобиль коды — SOM.
Ожегов Сергей Иванович
Биографияһы
1952 йылдан СССР Фәндәр академияһының Рус теле институты телмәр мәҙәниәте секторына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе етәксеһе. «Рус теленең орфографик һүҙлеге» мөхәррире (1956, 5-се ред. 1963), һүҙлектәр-белешмәләр «Рус әҙәби әйтелеш һәм баҫымы» (1955), «Рус телмәренең дөрөҫлөгө» (1962).
Баскаков Николай Александрович
Ғилми эшмкәрлеге
Н. А. Баскаков төрки-рус теле һүҙлектәре төҙөү өҫтөндә күп эшләй. Ғилми эштәре дөйөм төрки лингвистикаһы проблемаларына, хәҙерге төрки телдәр һәм уларҙың диалекттары үҫеше законлылыҡтарына арналған. Н. А. Баскаков төрки телдәрҙең төрки халыҡтар үҫешенең төп осорҙарына бәйле яңы классификацияһын «Төрки телдәрҙе өйрәнеүгә инеш» («Введение в изучение тюркских языков, 1969»)]; төрки телдәрҙең грамматик төҙөлөшөнөң типологик характеристикаһын эшләй. Төрки телдәр лексикаһын өйрәнеү менән шөғөлләнә, башҡорт, бәшнәк, ҡырғыҙ, ҡыпсаҡ, тыва, хакас этнонимдары тураһында мәғлүмәттәрҙе үҙ эсенә алған тарихи-этимологик хеҙмәттәр серияһын яҙа. Николай Александрович Баскаков 640 ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән 32 китап авторы.
Поперечиха
Поперечиха — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Касмала йылғаһының уң ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Майндат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кесе Хуричангда
Кесе Хуричангда — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хуричангда йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Рассоха-Чецы
Рассоха-Чецы — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чеца йылғаһының уң ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Альперов Дмитрий Сергеевич
Биографияһы
Уның ижади эшсәнлегенең ҙур өлөшө Мәскәүҙә уҙа. Уның амплуаһы — дөйөм алғанда, ерән һәм аҡ клоун ролдәре. Башта клоун Макс (М. И. Федоров), унан һуң Мишель (М. П. Калядин) һәм, аҙаҡ килеп, ''Н. Л. Лавров'' манежда уның партнерҙары була.
Вычера
Вычера — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға БЕЛ/ОНЕГА/59/26/85 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 97 км.
Фәйезов Ғәли Биктимер улы
Биографияһы
1994—1996 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты Эштәр Идаралығы социаль-гуманитар бүлегенең мөдир урынбаҫары.
Поперечные Тайлы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Калининград сик буйы институты
Тарихы
1996 йылда беренсе курсҡа курсанттар йыйыла.
2012 йылда, хәйриә ярҙамында, уҡыу йорто курсанттары һәм хеҙмәткәрҙәре көсө менән Рус православие сиркәүенең Илья Муромец ҡорамы тергеҙелә. Изге Идлья Муромец сик буйы һаҡсыларын ҡурсалаусы булып тора. Епископ Серафим Балтийскиә сиркәүҙе изгеләндерә. Йола буйынса был көнгә Ҡорам барамы тәғәйенләнә. Был йолаға 1894 йылда Рәсәй империяһының финанс министры һәм сик һаҡсыларының айырым корпусы шефы Сергей Витта, тейешле бойороҡҡа ҡул ҡуйып, нигеҙ һала.
Начальниктары
Әлеге ваҡытта институт начальнигы булып генерал-майор Александр Александрович Морусов тора.
Киров исемендәге стадион
'''С. М. Киров исемендәге стадион''' — мультиспорт стадионы / Санкт-Петербург, 1950—2006 йылдарҙа булған. Донъяла һәм Рәсәйҙә һыйҙырышлығы буйынса («Лужникиҙан» һуң икенсе урында) иң ҙур стадиондарҙың береһе. Футбол, еңел атлетика, регби буйынса ярыштар үткәреү өсөн тәғәйенләнгән. Стадион Киров Сергей Миронович хөрмәтенә уның исеме менән аталған. XX быуаттың беренсе яртыһындағы һәйкәл. 2001 йылда федераль әһәмиәттәге ҡомартҡы исемлегенә индерелгән. Мәҙәни һәм тарихи мираҫ объекттарының федераль исемлегенән РФ хөкүмәте ҡарары № 240-р буйынса 2006 йылдың 22 февралендә сығарыла.
Покровка (Шаран районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы
Ғәйнанов Дамир Әхнәф улы (4 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-иҡтисадсы. 1978 йылдан (өҙөклөк менән) Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән иҡтисад һәм производствоға идара итеү, иҡтисади һәм социаль системаларҙа идара итеү кафедралары мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы (2000), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2002) һәм Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2016).
Биографияһы
1985—1986 йылдарҙа Граждандар авиацияһы академияһында (Ленинград) эшләй.
Хүрүфилек
Тасуирламаһы
Хүрүфилек тәғлимәте буйынса Ҡөрьән ғәрәп һәм фарсы алфавиттары хәрефтәре системаһы аша аңлатылырға тейеш, улар шулай уҡ уларға хас цифрлы билдәләр аша аңлатыла (әбжәдилек). Хүрүфиҙәрҙә7 һаны изге һан тип һанала.
Тарихы
Уның тағы бер күренекле вәкиле — Нәғимиҙең уҡыусыһы, шағир һәм мистик Имаметдин Нәсими — Нәсими (1417 йылда Алеппола үлтерелгән).
Деми Ловато
Деметрия Девонн «Деми» Ловато (Demetria Devonne «Demi» Lovato; 20.8.1992) — американ актрисаһы, йырсы. «Дисней» компанияһының «Йәйге лагерҙа рок» һәм «Йәйге лагерҙа рок 2» фильмдарындағы Митчи Торрес ролен башҡаруы менән таныла. Шулай уҡ ул Дисней каналының «Санниға өмөт бирегеҙ» сериалында ҡатнаша. 2009 йылда Деми «Принцессаларны һаҡлау программаһы» фильмында төп ролдәрне башҡара. Тағын ул «Барни һәм дуҫтар» сериалында кескенә генә роль башҡара.
София
Тарих
809 йылдан ҡала Средец (Serdica > СрѣдьцьСредь) атамаһы аҫтында болгар дәүләтенә инә. Болгария дәүләте тергеҙелгәндән һуң 1185 йылда Средец епискобы митрополит чинына күтәрелә. XIV быуат аҙағынан 1870 йылға тиклем ҡала, бөтөн ил кеүек үк, ғосман хакимлығы аҫтында ҡала. Әле XII—XIII быуаттарҙа үҙ-ара һөйләшкәндә ҡаланы төп — Изге София кафедраль ҡорамынан сығып, София тип йөрөтәләр. IV быуаттың беренсе яртыһында нигеҙләнгәнеп, заманса бина ошо уҡ быуаттың аҙағына ҡарай, ул бер нисә тапҡыр төҙөлә. Ләкин рәсми документтарҙа был исем аҫтында XIV быуат аҙағында ғына барлыҡҡа килә. Ғосман хакимлығы мәлендә ҡала империяның төп үҙәгенә әүерелә. Бында Ғосман империяһының Европа өлөшө менән идара иткән бейлербей Румелия резиденцияһы урынлаша, һөҙөмтәлә Константинополдән һуң икенсе мөһим ҡалаға әүерелә. Был мәлдә Изге София собор сиркәүе мәсеткә әйләндерелә, ә епископ үҙәге булып Изге Марина ҡорамы тора.
Транспорт
София илдә иң мөһим тимер юл үҙәге; Софиянан поездар 5 йүнәлешкә китә. Ҡала территорияһында 8 тимер юл станцияһы — (Үҙәк тимер юл вокзалы, София-Төньяҡ, Илиянци, Подуене, Искър, Захарна фабрика, Горна Баня һәм Надежда). 2004 йылдың ғинуар — июль айҙарында Үҙәк вокзалы аша 2 323 844 пассажир хеҙмәтләндерелгән, был илдең тимер юл транспорты пассажирҙарының 11,8 % тәшкил итә. Софияла Болгария дәүләт тимер юлдарының идараһы урынлашҡан. София аэропорты эшләй.
1998 йылдың 28 ғинуарында бер линия һәм 5 станциянан торған София метрополитены хеҙмәткә индерелә. 2015 йылға София метрополитенының дөйөм оҙонлоғо 39 км (2 линия, 34 станция). Ҡала пассажирҙар системаһында автобустар, троллейбустар, трамвайҙар, маршрут таксиҙары бар. 2008 йылға ҡалала 95 автобус, 17 трамвай һәм 10 троллейбус маршруты бар.
Радлов Василий Васильевич
Василий Васильевич Радлов (ысын исеме-аты Вильгельм Фридрих Радлов) (1837 йылдың 5 (17) ғинуары, Берлин — 1918 йылдың 12 майы, Петроград) — сығышы менән немец булған Рәсәй Көнсығышын өйрәнеүсе, төркиәтсе, этнограф, археолог һәм педагог, төрки телдәре менән халыҡтарын сағыштырма-тарихи планда тәүләп өйрәнә башлаған ғалимдарҙың береһе.
Биографияһы
Василий Васильевич Радлов 1837 йылдың 5 ғинуарында Берлиндә ҡала полицияһы комиссары ғаиләһендә тыуа, берҙән-бер ул була. 1854 йылда, гимназияны тамамлағас, Берлин университетының философия факультетына уҡырға инә. Тәүҙә теология менән мауыға, аҙаҡ сағыштырма-тарихи тел ғилеме менән ҡыҙыҡһына башлай, Ф. Бопптың лекцияларын тыңларға йөрөй. Галлия университетында ике семестр А. Ф. Поттың һиндевропалылыҡ һәм тарихи фонетика буйынса лекцияларын тыңлай. Шәрҡиәтселек менән мауығып китеп, географ К. Риттерҙың, шәреҡ телдәре буйынса Х. Штейнталь менән В. Шоттың дәрестәренә йөрөй. Һуңғыһының йоғонтоһонда унда Урал һәм Алтай телдәренә ҡарата ҡыҙыҡһыныу барлыҡҡа килә, һәм йәш Радлов Урал-Алтай телдәрен төплө өйрәнеү өсөн Рәсәйгә йәшәргә китергә тигән ныҡлы ҡарарға килә. Шул маҡсатта рус телен ныҡлы өйрәнә башлай.
Хеҙмәттәре
Planned
Водовозов Василий Иванович
Хеҙмәттәре
[https://archive.is/20130616035505/http://ushinskiy.ru/jspui/handle/123456789/96 Водовозов В. И. Избранные педагогические сочинения [Текст ] / В. И. Водовозов; [сост. В. С. Аранский ] ; под ред. В. З. Смирнова; Акад. пед. наук РСФСР, Ин-т теории и истории педагогики. — М. : Изд-во Акад. пед. наук РСФСР, 1958. — 632 с.]
Кесе Камчала
Кесе Камчала — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 1013 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Бәпембә
Ул Башҡортостанда киң таралған үҫемлектәрҙең береһе. Бигерәк тә кеше йәшәгән урындарҙы үҙ итә. Беҙҙең илдә бәпембәнең 200-ҙән ашыу төрө үҫә. Орлоҡтары ел тарафынан һәм башҡа юлдар менән таралып ките- арҡаһында, ул тиҙ генә күпләп үҫеп китә.
Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы
Ҡаһарманов Рәшит Рәжәп улы — Рәсәй Федерацияһының «атҡаҙанған нефть һәм газ ятҡылыҡтарын табыусы һәм почетлы белгесе»
Рочуга (Мезень ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Тотемизм
Тотемды ҡулланыу өлкәһе
Тотемистик күҙаллауҙар тәүтормош анимизмында сағыла. Тотемизмдың төп билдәһе — тотем ошо социаль төркөмдөң нигеҙ һалыусыһы булып иҫәпләнә, һәм тотем класының һәр индивиды — ҡан туған, уның табыныусылар төркөмөнөң һәр ағзаһына туған. Әгәр тотем булып, мәҫәлән, ҡарға хеҙмәт итһә, ул был ырыуҙың ысын ата-бабаһы тип һанала һәм һәр ҡарға затташ тип һанала. Тотемизмға тиклемге теротеистик культ стадияһында кеше тәбиғәтенең бөтә объекттары һәм күренештәре хайуандар образында антропоморф йән эйәләре булып күренә, шуға күрә йышыраҡ хайуандар тотем булып тора.
Миссолонги лагунаһы
Миссолонги лагунаһы (Λιμνοθάλασσα Μεσολογγίου, Limnothalassa Mesolongiou) — Көнбайыш Грецияның Этолия-Акарнания районының көньяғында урынлашҡан һай һыулы лагуна. Лагуна Патра ҡултығын һәм Ион диңгеҙ ҡултығы менән тоташҡан. Өсмөйөш формаһындағы лагунаның оҙонлоғо һәм киңлеге бергә 10 —20 км.
Себеж ҡамауы
Себеж ҡамауы — 1534—1537 йылдарҙа рус-литва һуғышы ваҡиғаһы. Бөйөк Литва кенәзлеге һәм Польша короллеге армияһы Себеж рус ҡәлғәһен ҡамауҙа ҙур еңелеүгә дусар була.
Ҡамау
Себеж күлендә поляк-литва юғалтыуҙары төрлөсә баһалана. Вологда-Персмь йылъяҙмаһына ярашлы, улар меңдән ашыу кеше тәшкил итә. Пруссия кенәзе Альбрехт. Нипшиц, Бөйөк Литва кенәзлеге һәм Польша короллеге 20 кешенән дә  күберәк юғалтмай, тип иҫәпләй.
Көнсығыш Азия тарихы
Ся
Ҡытай мифология-тарихи традицияларына ярашлы, ҡытай дәүләтселегенә б. э. т. XXVII быуаттаҺары Император — Хуан-ди нигеҙ һалған. Ул, ауыр көрәш юлы үтеп, айырым ҡәбиләләрҙең юлбашсыларын үҙенә буйһондорғандан һуң, тауҙарҙа, Хуанхэ йылғаһы бассейнынан алыҫ көнбайышта, үҙенең Куньлунь дәүләтен булдырған.
Сыйҙым
Сыйҙым - (Шуга) — нормаль шарттарҙа шыйыҡ хәлдә булған матдәнең ҡаты тупланмалары, йәғни, көҙгө һыу өҫтөндә туңа башлаған ҡар ҡатыш боҙ. Сыйҙым яҙғыһын боҙ киткәндә лә барлыҡҡа килә
Көнсығыш Азия тарихы
Шан
Шан дәүләте (ҡытай: 商朝), альтернатив атамаһы Инь дәүләте (ҡытай теле: 殷代) йәки Шан-Инь дәүләте — государственное образование, существовавшее Б. э. т. 1600 йылдан б. э. т. 1027 йылға тиклем Хуанхэ йылғаһы Бөйөк ҡытай тигеҙлегенә сыҡҡан ерҙән төньяҡтараҡ урынлашҡан дәүләт берәмеге. Шан дәүләте Чжоу дәүләтенән элегерәк булған.
Сыйҙым
Һыу сыйҙымы
Һыу сыйҙымы ғәҙәттә, ағым йәки һыу ятҡылыҡтарында һауа температураһының һыу туңыуға яҡын (0 °C) мәлендә барлыҡҡа килә һәм боҙҙан тора.
Сыйҙым боҙ торор алдынан һыу температураһы 0 °C -тан түбән булғанда барлыҡҡа килә. Сыйҙым йыш ҡына йылыуҙарҙан түбән яҡта һәм һыуһаҡлағыстарҙың түбәнге бьефында килеп сыға.
Көнсығыш Азия тарихы
Конфуцианлыҡ
Конфуцианлыҡ (ҡытай 儒學 儒学 Rúxué Жусюэ) — Конфуций (б. э. т. 551—479 йй.) ентекләп эшләнгән һәм уның эшен дауам итеүселәр тарафынан үҫтерелгән, Ҡытай, Корея, Япония һәм башҡа ҡайһы бер илдәрҙең дини комплексына ингән этик-фәлсәфәүи тәғлимәт. Конфунцианлыҡ донъяға ҡараш, ижтимағи этика, сәйәси идеология, фәнни традиция, йәшәү рәүеше булып тора, ҡайһы берҙә — фәлсәфә, ҡайһы берҙә дин булараҡ ҡарала.
Буддизм
Фаразланыуынса, буддизм, будда монахтарының Ашока батша идара иткән осорҙа уҡ Ҡытайға барыуы хаҡында легендалар булыуына ҡарамаҫтан, б. э. I быуатында Урта Азиянан үтеп ингән. Ҡытай VIII быуатҡа тиклем будизмдың бик әүҙем сығанағы булған.
Даосизм
Чу батшалығының һәм Ҡытайҙың көньяғындағы башҡа «варвар» дәүләттәренең мистик һәм шаман культтары, Ци батшалығында үҫешкән үлемһеҙлек тәғлимәте һәм тылсымлы практикалар һәм төньяҡ Ҡытай фәлсәфәүи традицияһы — даосизмдың төп сығанаҡтары.
Даосизмға ҡараған фәлсәфәүи әҫәрҙәр б. э. т. V быуатта Һуғышыусы батшалыҡтар осоронан (Чжаньго), ғәмәлдә Конфуций тәғлимәте менән бер дәүерҙә башланған булырға тейеш. Легендар Һары Император Хуандиҙы даосизм тәғлимәтенә нигеҙ һалыусы тип иҫәпләй традиция. Боронғо ҡытай аҡыл эйәһе Лао-цзы ла даосизмға нигеҙ һалыусы тип һанала. Даос йолаһы даосизмдың төп китабы — "Дао Дэ Цзин"дың авторын да Хуанди тиҙәр. Был трактат ядро булып тора, уның тирәләй даосизм тәғлимәте формалаша башлай. Иртә даосизмдың тағы бер билдәле тексы — "Чжуан-цзы"ның авторы — Чжуан Чжоу (б. э. т. 369—286 йылдар), китабын уның исеме менән атағандар.
Цинь
Шихуанди кенәздәрҙән ҡоралдарын йыйып яңынан иретергә бойора, ошо тимерҙән 12 ҙур монумент төҙөтөп, бөтә һуғыштарҙы мәңгелеккә туҡтатыу тураһында иғлан итә. Ул оҙонлоҡ һәм ауырлыҡ үлсәмдәрен тәртипкә һалды, иероглифтарҙы стандарт яҙыу индерә, идара итеүҙең ҡаты бюрократик системаһын ойоштора.
Кесе Ширта
Кесе Ширта — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 873 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 102 км.
Галактика
Бөтә галактикалар ҙа (беҙҙекенән тыш) бик алыҫ астрономик объекттар булып тора. Уларҙың иң яҡын арауығы мегапарсектарҙа, ә алыҫтарына — z ҡыҙыл күсеш берәмектәрендә (единица красного смешения) үлсәнә. 2021 йылда билдәле булған иң алыҫ галактика — UDFj-39546284. Күктә ябай күҙ менән дүрт галактиканы ғына күрергә мөмкин: Андромеда галактикаһы (төньяҡ ярымшарҙа күренә), Ҙур һәм кесе Магеллан болоттары (көньяҡта күренә; улар беҙҙең Галактиканың юлдашы) һәм Өсмөйөш йондоҙлоғонда М33 галактикаһы (төньяҡ ярымшарҙан) күренә. . Ғаләмдең күҙәтелгән өлөшөндәге галактикаларҙың дөйөм һаны әлегә тиклем аныҡ ҡына билдәле түгел. 1990 йылдарҙа Хаббл космос телескобы күҙәтеүҙәре нигеҙендә бөтәһе 100 миллиард самаһы галактика булған тип иҫәпләнелә. 2016 йылда был баһа ҡайтанан ҡарала һәм галактикалар һаны ике триллионға тиклем арта.[7] 2021 йылда, «Яңы офоҡтар» космос карабы алған яңы мәғлүмәттәргә ярашлы, галактикалар һаны тағы ла кәмей, хәҙер ул бер нисә йөҙ миллиард тәшкил итә.
Фил
Азия филе
Былар — бик ҙур тештәр, улардың оҙонлоғо 26 сантиметрға һәм киңлеге 8 сантиметрға тиклем етә. Был тештәрҙең өҫтө бик куп эмаль йыйырсыҡтары менән ҡапланған. Бындай тештәре менән фил кеше ҡулы йыуанлығындағы ағас ботаҡтарын да сәйнәй ала.
Бик нык сәйнәу сәбәпле, аҙау тештәр ыуалып төшһә, улар урынына, төшкән тештәрҙән арттараҡ, яңы аҙау тештәр үҫә.
Жемчужников Алексей Михайлович
Ижады
1850 йыл әҙәби дебюты «Современник» (№ 2) журналында була,  «Странная ночь»  комедияһы баҫылып сыға. «Современник» журналынан тыш, Жемчужников шулай уҡ «Отечественные записки», «Искра» һәм башҡа журналдарҙа баҫылып сыға. Ҡустылары Владимир һәм Александр, ике туған ҡустыһы Алексей Толстой менән берлектә   Козьма Прутковтың әҙәби псевдонимын ойоштора.
Санкт-Петербург дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
Факультеттары
Квалификацияны күтәреү
Һыу биоресурстары һәм аквакультура
Билдәле хеҙмәткәрҙәре
- Сперанская, Екатерина Николаевна — медицина фәндәре докторы, профессор, СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты.
Иҫке Мөхәмәт
Тарихы
Мөхәмәттең улы Мәһәҙей Мөхәмәтов (1756—1829), ейәндәре — Әбйәмил, Сәндейеү (Сяндив). Мөхәмәт ауылында 1859 йылғы рәүиздә 74 йәшлек игеҙәктәр Ахрызаман (донъя ахыры) менән Ибраһим Салыевтар иҫәпкә алынған.
1842 йылда Иҫке Мөхәмәт ауылында 122 кешегә 30 сирек (бүлендек хужалыҡта 52 кешегә - 5 сирек) ужым һәм 92 сирек (бүлендек хужалыҡта - 40 сирек) яҙғы иген сәселгән.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
XIX быуат аҙағында беренсе ауылда системаһыҙ сәсеү әйләнеше күҙәтелә. Яңы ауылда - өс баҫыулы сәсеү әйләнеше. Иҫке ауылда берешәр ашлыҡ һуҡҡыс менән сәскес булған. Йәшелсә баҡсалары ла эшкәртелгән. Иҫке ауылдағы 22 йортҡа барлығы 163 ат, 81 һыйыр, 60 һарыҡ, 17 кәзә тура килгән. Бүлендек хужалыҡтағы 11 йортта - 49 ат, 20 һыйыр, 9 һарыҡ, 2 кәзә аҫыралған. 11 һәм 13 умарта тотолған.
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Ялан-бесәнлектәр:
Ҡорама тегеү
Рәсәйҙә һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһендә
Бындай ҡораманан тегелгән туҡыма XIX быуаттың икенсе яртыһында, сит ил ситсаһы һатыл башлағас, киң таралған. Киңлеге 40 см булған йорт шарттарында һуғылған туҡыманан айырмалы рәүештә, фабрикала етештерелгән туҡыманың киңлеге 75-80 см булған, һәм уларҙан кейем бескәндә бик күп киҫәктәр барлыҡҡа килгән. Инглиз ситсалары ҡыйбат булғанлыҡтан, Рәсәйҙә аппликация һуңыраҡ барлыҡҡа килгән. Быуат аҙағында, арзан кизе-мамыҡ туҡыма етештереү яйға һалынғанлыҡтан һәм теген машиналары барлыҡҡа килгәнлектән, ҡораманан тегеү иң юғары һөҙөмтәгә өлгәшкән. Крәҫтиән мөхитендә булдырылған әйберҙәр (күпселек осраҡта ҡорама юрғандар) һалҡындан һаҡлаған. Уларҙы әҙерләүҙә башлыса кейелгән әйберҙәр киҫәктәре ҡулланылған ҡорамалар яһағандар, улар яңылыш формала булған һәм осраҡлы рәүештә тоташтырылған. Әммә параллель рәүештә, туй һәм бала тыуыуға арналған тегеү йолаһы булған. Был изделиелар файҙалылыҡ һәм декоратив функцияларҙы берләштергән.Ҡырҡынды формаһы (һыҙат, квадрат, өсмөйөш) тура урыҫ костюмын бескәндә барлыҡҡа килеүсе ҡырҡылып алыныу (выпад) формаһы менән билдәләнә. XIX быуат аҙағы — XX быуат башы халыҡ кейемендә ҡорама тегеү эштәре башҡарыуҙа ҡатмарлы селтәр, сигеүҙәр, туҡылған элементтарҙы алмаштыра. Туҡыманы йыйыу алымдарына, изделиеларҙың төҫтәренә һәр саҡ урындағы халыҡтың художестволы өҫтөнлөктәре индерелгән. Күләмле ҡорама тегеүҙең үҙенсәлекле техникаһы: «ляпактар» (йәки «ляпачиха»: нигеҙенә баҫылған төрлө төҫтәге эшкәртелмәгән һыҙаттар, ҙур булмаған ҡораманан туҡылған Каргополь туй юрғандарының исеме), «мөйөштәр» (туҡыманан мөйөш яһалып, нигеҙгә ҡушып тегелгән), «махра» (ҡатмарлы таж япраҡлы), «розан» («кругляки» йәки Рәсәйҙән ситтә — «йо-йо» — квадрат йә түңәрәк ҡырҡындылар түңәрәк әйләнәһе тирәләй һырлана, килеп сыҡҡан күләмле деталдәр нигеҙгә бер ҡат йәки өҫтө-өҫтө һалынып ҡуша тегелә) уйлап табыла. Мөйөштәрҙән яһалған балаҫтар менән бер рәттән төрөлгән туҡыманан үрелгән һәм түңәрәк буйлап һалып тегелгән бау-толомдарҙан эшләнгән балаҫтар таралған.
Рәсәйҙә 1997 йылдан алып һәр ике йыл һайын «Рәсәйҙең ҡорама мозаикаһы» («Лоскутная мозаика России») фестивале уҙғарыла, унда оҫталарҙың әҫәрҙәре күрһәтелә. Суздаль ҡалаһында ла «Рәсәй күңеле» («Душа России») халыҡ-ара ҡорама тегеү фестивале уҙғарыла. Украинала 1997 йылдан алып Бөтә Украина ҡорама тегеү фестивале уҙғарыла.
Әҙерлек
Әгәр изделиены көнкүрештә файҙаланыу күҙ уңында тотолһа, туҡыманы декатировкалау — һабынламай еүешләү, һуңынан киптереү һәм үтекләү талап ителә. Әгәр тегеү яңы туҡыманан ғына эшләнһә һәм уны саңдан һаҡланған урында (мәҫәлән, быяла аҫтында) һаҡлау күҙ уңында тотолһа, фабрикала һеңдереүҙе һәм буяуҙарҙың тәүге сағыулығын һаҡлап, декатировка үткәрмәҫкә мөмкин. Эш алдынан, туҡымаларҙың ҡыйшауына юл ҡуймаҫ өсөн, ситтәре киҫелә. Туҡыманы йыртыу тәҡдим ителмәй, сөнки ҡорама теккәндә эске йөйҙәр типселмәгәнлектән (йүрмәп сығылмағанлыҡтан), был әҙер изделиелағы ситтәрҙең һүрелеүенә килтерә.
Ушаков Дмитрий Николаевич
Хеҙмәттәре
Ушаковтың тикшеренеүҙәре диалектологияға, лексикографияға, теоретик грамматикаға, педагогикаға, дескриптив фонетикаға, стилистикаға, рус теле тарихына арналған. Ул телде тотош система, өлөштәре функциональ рәүештә бер-береһенә бәйләнгән һәм айырылғыһыҙ организм итеп күрә. Төп баҫмалары:
Ручей (Оло Чеца ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Овруч районы
Мәҙәниәте
Районда – 48 дәүләт дөйөм белем биреү мәктәбе бар, шуларҙың 9 уҡытыу-тәрбиә учреждениеһы „мәктәп-баҡса“ тибында; бер балалар һәм үҫмерҙәр ижады үҙәге, физик яҡтан әҙерләү буйынса балалар-үҫмерҙәр клубы, халыҡ кәсепселеге кесе академияһы, 3 балалар музыкаль, 1 художество мәктәбе, профессиональ-техник лицей, 30 балалар баҡсаһы. Район халҡын 400 урынлыҡ 7 дауахана, 9 ауыл табип амбулаторияһы, 13 фельдшер-акушер пункты, 53 фельдшер пункты хеҙмәтләндерә. Овруч ҡалаһында үҙәк район дауаханаһының диагностик бүлеге эшләй. Районда 1 район, 27 ауыл мәҙәниәт йорто, 49 ауыл клубы, 55 китапхана, Словечно ауылында Полесьеның Партизан даны музейы (Житомир өлкә крайҙы өйрәнеү музейы филиалы), 9 йәмәғәт музейы бар. Урындағы „Зоря“ гәзите 1930 йылдан сыға (1919 й. нигеҙ һалынған). Урындағы радиотапшырыуҙар эшмәкәрлеген туҡтатҡан. Ҡаланың ҡунаҡтарын 103 урынлыҡ „Овруч“ ҡунаҡханаһы, Игнатполь ауылы янындағы халыҡ-ара кемпинг хеҙмәтләндерә. Рим-католик сиркәүе, Евангелие Христиан дине, Евангелие Христиан баптистары, Иегова шаһиттары, иудаизмдың теркәлгән конфессион общиналары. Украин правослаие сиркәүе Епархиаль идаралығы эшләй.
Капошвар
Тарихы
Ҡала тәү башлап 1009 йылда Печ епископлығын билдәләү тураһындағы документтарҙа телгә алына. XV быуатта  бында ҡәлғә  төҙөлгән була. 1555 йылда Капошвар төрөктәр хакимлығы аҫтына күсә, улар ҡала менән  1686 йылға тиклем идара итә. 1702 йылда император Леопольд I бойороғо буйынса ҡәлғә диуарҙары  емерелә. 1749 йылда Капошвар комитат үҙәге була.
Кащеева Вера Сергеевна
Биографияһы
Вера Сергеевна Кащеева 1922 йылдың 15 сентябрендә хәҙерге Алтай крайы Түбәнге Троицк районы Петровка ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Урыҫ. Ете класлы мәктәпте тамамлағандан һуң, Барнаул ҡалаһына күсә һәм Меланжевый комбинатта эш башлай. Медицина шәфҡәт туташтары курстарын тамамлай.
Гордеев Михаил Викторович
Биографияһы
1995 йылда М. В. Гордеев Өфөлә үҙенең тәүге фитоүҙәген булдыра. Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә фитоүҙәктәр селтәре («Центр оздоровительного питания "Здравница травника Гордеева"») етәксеһе. Гордеев бренды аҫтында был селтәр Өфөлә һәм Башҡортостан ҡалаларында ғына түгел, Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта, Екатеринбургта, Магнитогорскийҙа һәм башҡа бик күп ҡалаларҙа эшмәкәрлек алып бара.
Олбани (Джорджия)
Географияһы
Ҡала Джорджия штатының көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Флинт йылғаһы ярында урынлашҡан. АҠШ халыҡ иҫәбе Бюроһы мәғлүмәттәре буйынса ҡала 144,7 км² майҙанды тәшкил итә. Ҡала диңгеҙ кимәленән 62 метр бейеклектә ята. Олбани ҡалаһының мэры — Дороти Хаббард.
Һөмәй
Ҡылыҡһырлама
Ҡаҙҙан бәләкәйерәк. Тауышһыҙ яй ғына оса торған ҙур ябалаҡ. Дөйөм төҫө һорғолт көрән, ҡорһаҡ яғы ҡара, ә һырт яғы аҡһыл һары таптар менән сыбарланған, йөҙөндә ҡара түңәрәк һыҙыҡтары бар. Тамағы ҡара, күҙҙәре һары. Башында ҡолағы юҡ. Башҡа ябалаҡтарҙан битендәге түңәрәк һыҙыҡтары менән айырыла.
Сёмжа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Голицыно сик буйы институты
Рәсәй Федерацияһы Федераль именлек хеҙмәтенең Голицыно сик буйы институты — юғары профессиональ белем биреү федераль дәүләт ҡаҙна мәғариф учреждениеһы.
Институт урта һөнәри белем нигеҙендә прапорщик тар әҙерләй.
Көндөҙгө бүлек:
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышында, 1941 йылдың авгусының икенсе яртыһында К. Е. Ворошилов исемендәге НКВД-ның Сик буйы һәм эске ғәскәрҙәре Яңы-Петергоф хәрби-сәйәси училищеһының ике батальоны курсанттары үҙ ғүмерҙәре иҫәбенә Красногвардейск (хәҙер Гатчина) эргәһендә Германияның өс танк дивизияһын Ленинградҡа үткәрмәй. Иҫән ҡалған курсанттар һәм уҡытыусылар 50 көн дауамында Ленинградты һаҡлап, көнө-төнө алыша.
Пасько Евдокия Борисовна
Биографияһы
1945 йылдың аҙағында гвардия өлкән лейтенанты Е. Б Пасько - запаста. Һуңыраҡ уға «капитан» хәрби дәрәжәһе бирелә.
Боронғо Мысыр
Башҡалары
Мысырҙан көньяҡҡа табан семит-хамит телдәренең ҡуш тармағы телдәрендә һөйләшкән ҡараһыу тәнле халыҡ йәшәй (нуби ҡәбиләләре); нубиҙар малсылыҡ һәм баҫыусылыҡ менән шөғөлләнә. Көньяҡтараҡ, Судан тирәһендә, негр һәм пигмей ҡәбиләләре көн итә. Мысырҙың көнбайышында семит-хамит телдәренең бербер-ливи төркөмө телдәрендә һөйләшкән халыҡтар йәшәй. Улар нигеҙҙә һунарсылыҡ һәм малсылыҡ менән көн итә. Мысырҙан төньяҡ-көнсығышта малсылыҡ менән шөғөлләнгән скемит ҡәбиләләре йәшәй.
Таш быуаты
Неолит һәм энеолит. Б. э. т. 8 — 7-се мең йыллыҡтан башлап Нил үҙәненең йәшәүгә яраҡһыҙ һаҙамыҡ джунглиҙары аша афразиат телдәренә ҡараған төрлө ҡәбиләләр миграциялай. А. Ю. Милитарев гипотезаһына ярашлы, был ҡәбиләләрҙең хәрәкәте Ғәрәбстан ярымутрауы ның сүллеккә әүерелеүенә бәйле Алғы Азиянан башлана. Климаттың үҙгәреүе уларҙы Суэц муйыны аша Төньяҡ Африкаға — уңдырышлы неолитик Сахара ға күсергә мәжбүр итә. Икенсе бер фаразға ярашлы, был ҡәбиләләр Боронғо Мысырға көньяҡтан — хәҙерге Эфиопия һәм Көнсығыш Африканың башҡа өлкәләре яғынан — килеп төшкән.