cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ер-һыу хайуандары
Туҡланыуҙары
Барлыҡ хәҙерге ваҡытта тереклек итеүсе ер-һыу хайуандары  — йыртҡыстар. Төрлө бөжәктәр, башлыса ҡуңыҙҙар һәм ике ҡанатлылар, менән туҡлана, әммә шулай уҡ үрмәкселәр ҙе, ҡорһағаяҡлы моллюскыларҙы, ә ҡайһы берҙә балыҡ селбәрәләрен дә ашай.Үҙҙәренең табыштарын тәлмәрйендәр аулаҡ урында хәрәкәтһеҙ ултырып һағалап тора. Шулай уҡ, үҙ личинкалары менән туҡланып каннибализм осраҡтары ла булғылай. Матдәләр алмашыныуы бик әкрен барғанлыҡтан, үҫемлек аҙыҡ менән туҡланыуҙары осрамай. .
Классификация
Аҙаҡ был ҡоро йән эйәләренән амфибиялар класы вәкилдәренә, йәғни амниоталарға (үрсеүҙәре, үҫештәре һыу мөхитенә бәйле булмағандарға) инмәгән дүрт аяҡлы  Умыртҡалыларға ҡарата ғына ҡулланыла башлай.
Ҡаҙаҡ милли консерваторияһы
Ҡурманғазы исемендәге Ҡаҙаҡ милли консерваторияһы (Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясы) — Ҡаҙағстандың юғары музыка уҡыу йорто, композиторҙар, музыка белгестәре, хор һәм халыҡ оркестрҙары, пианист, вокалсылар, арт-менеджерҙар, симфоник оркестр һәм халыҡ инструменттары ҡоралдарында уйнаусылар әҙерләй.
Тарихы
1944 йылдың 24 июлендә КазССР-ҙың Халыҡ Комиссарҙары Советы 1 октябрҙән Алма-Ата ҡалаһында Дәүләт сәнғәт институтын ойошторорға ҡарар итә. 11945 йылда юғары уҡыу йортона XIX быуаттың күренекле ҡаҙаҡ көйсөһе 1938 йылда төҙөлгән беренсе бинала консерваторияға тиклем музыка-хореография комбинаты урынлаша.
Токио
Тарих
70-се йылдарҙа Токионы ауыл райондарынан килгән эшсе көстәре тулҡыны биләп ала. Был ҡаланың үҫешенә бик ынғай йоғонто яһай. 80-се йылдарҙа Токио донъяның бик хәрәкәтсән үҫешкән ҡалаһына әйләнә.
20 март 1995 йылда токио метроһында зарин газы менән теракт яһала. Теракт Аум Шинрикьо дини сектаһы тарафынан башҡарыла. Һөҙөмтәлә 5 000 ашыу кеше зыян күрә, 11 кеше һәләк була.
География
Токиола бер нисә көслө ер тетрәү булған: 1703, 1782, 1812, 1855, 1923 һәм 2011 йылдарҙа.
Токионың 23 махсус районы
1 октябрь 2005 йылға ҡарата бөтә 23 махсус райондың халҡы 8,457 млн кеше тирәһе тәшкил иткән, халыҡ тығыҙлығы иһәм 13 603 кеше/км².
Иҡтисад
Токиолағы туризм да иҡтисадҡа үҙ өлөшөн индерә.
Керәүле-Илюшкин (Көйөргәҙе районы)
Керәүле-Илюшкин (Кривле-Илюшкино) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 677 кеше. Почта индексы — 453354, ОКАТО коды — 80239820001.
Шәмсиев Рим Фәтих улы
Биографияһы
Рим Фәтих улы Шәмсиев 1927 йылда Башҡортостан Республикаһының Илеш районы Иҫәнбай ауылында тыуған.
Тумая
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Черкасский (станция)
Станцияла Цимлянский ашлыҡ продукттары комбинатының инә торған юлдарында  миҙгелле иген тейәүҙәр  башҡарыла. 2015—2016 йылдарҙа Морозовск — Черкасский участкаһының эшмәкәрлеген яңыртыу буйынса   күләмле эштәр үткәрелә, уның барышында өҫкө һәм аҫҡы юлдарға капиталь ремонт үткәрелә,  рельс-шпал рәшәткәләре алмаштырыла.
Биштин
Биштин (Биштиново) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 169 кеше. Почта индексы — 453456, ОКАТО коды — 80215822002.
Мудз-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кизитеринка (станция)
Тарихы
1917 йылдың декабрендә станцияла Граждандар һуғышы алыштарының  береһе була — аҙ һанлы Дон ғәскәрҙәре һәм Алексеев ойошмаһының ирекмәндәре Дондағы Ростовта  башланған совет ихтилалын баҫтырырға маташа.
Едет
Едет — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының уң ярына тамағынан 124 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Мандарин (емеш)
Мандарин — мандарин ағасы емеше (йәки ҡыуаҡ емеше).
Башҡортостанда мистик урындар
Башҡортостанда мистик урындар
Ахун һынташтары
Был урын ғибәҙәт ҡылыусылар өсөн ысын ожмах булып тора. Риүәйәт буйынса, бында теләктәр үтәлә. Өҫтәүенә, Ахун ауылындағы мегалит комплексы Рәсәйҙең тәүге унау исемлегенә инә. Туризм белгестәре фекеренсә, унда теләктәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн барырға була.
Арғынбаев
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Үрге Сирбай
Тарихы
Сирбай ауылы Монаш түбәһенә ҡараған. 1816—1834 йылдар араһында Үрге һәм Түбәнгегә бүленә. XVIII быуат аҙағында ауылда 180 кеше йәшәгән 25 ихата була. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса (1859), Үрге Сирбайҙа — 45 йорт булған. 300—320 кеше йәшәгән. 1920 йылда 349 кеше була.
Еланский (Солгончика ҡушылдығы)
Еланский — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солгончик йылғаһының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Потанин тауҙары
Потанин тауҙарында минерал сығарыу
Потанин һәм Сейәле тауҙарын геологик өйрәнеү буйынса беренсе системалы эш 1883 йылдың йәйендә Державин А.Н. менән бергәлектә Ҡазан университеты профессоры Зайцев А.М. тарафынан башҡарыла.
Чехия
Этимология
Илдең исеме V быуаттан уҡ билдәле булған славян ҡәбиләһе чехтарҙан барлыҡҡа килгән. Чех этнонимы *čelověkъ и *čelędь кеүек һүҙҙәрендә кесерәйтеп *-xъ формаһынан килә, йәғни «ырыу ағзаһы» тигәнде аңлата. Б.Э. I быуатында был ткрритория «Боигем» (Boiohaemum) — «бойи иле» (бойи — кельт ырыуы) тип билдәләнгән, ошонан «Богемия» һүҙе килеп сыҡҡан.
Потанин тауҙары
Потанин тауҙарында минерал сығарыу
Вишневск пегматиты баһалағандан һуң, 1941 йылдан алып пирохлород концентраты (ниобий алыу өсөн сеймал) сығанағы булараҡ пегматиттарҙы эшкәртеү башлана.
1943 йылда рудник төҙөлә (әлеге ваҡытта Вишневск рудоидаралығы). Пирохлор сығарыу 1994 йылға тиклем дауам итә. Пирохлорҙан тыш, циркон да табылған.
Исемдәр тарихы
Тел белгесе ,А К. Матвеев фекеренсә, тауҙың атамаһы айырым бер урыҫ кешеһенең шәхсән Потап, Потапий йәки Потамий тигән исемен кесерәйтеп әйтеүҙән килеп сыҡҡан булыуы бар..
Полесье
Люблин Полесьеһы
Польша Полесьеһына Люблин воеводствоһының ҡайһы бер региондары ҡарай: Люблин йәки Көнбайыш Полесье тип билдәле булған Воли-Ургу һәм Ленчиц-Влодав поозерье һы районындағы Буг үҙәне. Люблин Полесьеһының көнбайыш сиге Вепш йылғаһы буйынан үтә.
Халҡы
Этник планда көнбайыш полещуктар ҙур ҡыҙыҡһыныу уята — улар ҡайһы бер үҙенсәлекле билдәләргә эйә булған, әммә формалашып бөтмәгән көнсығыш славян этносы тип ҡарала. XIX быуатта уҡ ҡайһы бер тикшеренеүселәр (М. Довнар-Запольский, Д. З. Шендрик һ.б.) көнбайыш полищуктарҙың физик ҡиәфәтендә һиҙелеп торған үҙенсәлектәре барлығына иғтибар иткәндәр.
Павел Михайлович Шпилевский аңлы рәүештә полесье телен белорус теленән айырып ҡараған һәм уның таралыу сиктәрен мөмкин тиклем төгәл билдәләгән. Павел Осипович Бобровский полещуктар — уларҙың күп дөйөм оҡшашлыҡтары булһа ла, белорус һәм украиндарҙан айырылып торған халыҡ (народность) <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">тигән һығымтаға килгән.
Тарихы
1560 йылда Данцигта Полесьеның тәүге билдәле картаһы (Tabula Paludum Polesie Dr Ziekera) төҙөлгән. Ян Длугоштың, Мартин Кромерҙың һәм Матея Стрыйковскийҙың тарихи хеҙмәттәрендә Полесье топонимы йыш ҡына осрай. Региондың сиктәре төрлөсә билдәләнгән, әммә тотош алғанда, Полесье Припять йылғаһы бассейнына килешле тура килгән. Кромер локализовал Полесьены как землю, лежащую между Русь, Литва, Пруссия, Волынь һәм Мазовия араһында ятҡан ер тип сикләгән (локалләштергән). 1613 йылда Г. Гарритс баҫтырған Көнсығыш Европа картаһында Полесье сиктәре Брестан Мозырға һәм Пинскиҙан Дубровицаға һәм Волынға күрһәтелгән.
Украин Полесьеһы үҙенең үҙенсәлекле халыҡ икона яҙыу традицияһы менән билдәле. Изгеләрҙең һындары статик хәлдә, тәрән ултыртылған күҙле, тәбиғәт, пейзаждар фонында (ағастар, һауа, урмандар) төшөрөлгән. На Иконаларҙа йыш ҡына сәскәләр һынландырылған. Был традиция — боронғо славяндарҙың христианлыҡҡа тиклемге мәжүси хоҙайҙарын һәм эйәләрен сәскәләр менән биҙәү йолаһының рудиментар ҡалдығы.
Ғәҙелшин
Ғәҙелшин — башҡорт ир-ат фамилияһы. Ғәҙелша исеменән барлыҡҡа килгән. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Конармейский (станция)
Станцияның эшмәкәрлеге
Тик инә торған юлдарҙа һәм дөйөм булмаған ҡулланышлы урындарҙа вагондарға тейәлә торған ваҡ һәм вагон йөктәрен ҡабул итеү-биреү.
Суханов Николай Иванович
Биографияһы
Өлкән сержант Суханов Николай 1944 йылдың 31 майында румын  ҡалаһы Яссынан төньяҡтараҡ һуғышта, дошмандың һөжүмен кире ҡағып, дошман танкыһын, бер нисә ут нөктәһен юҡ итә. Алыштың киҫкен мәлендә батыр совет яугире үҙен һәм уратып алған гитлерсыларҙы граната менән шартлата.
Батырлығы
Сухановтың командаһы буйынса расчет дошманға ут аса, 10 гитлерсы йығыла, ҡалғандары йәшенә. Суханов расчетҡа дошман ҡулсаһынан сығырға  ҡуша, ә үҙе  иптәштәренең китеүен ҡапларға ҡала. Дошман пехотаһы Сухановҡа һөжүм итә, уның автоматтан атыуы улар өсөн үлемесле була, әммә патрондар бөтөү сәбәпле автомат тына. Сухановтың ҡулында ике граната, 15-ләгән гитлерсы батырға ташлана, Сухановтың соҡоронан граната шартлауы ишетелә, ул үҙе  менән бергә гитлер ҡәбәхәттәрен шартлата. Шулай итеп һәләк була партия ағзаһы — өлкән сержант Суханов Николай Иванович...».
Бүләктәре
Ленин ордены, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (23.02.1944), башҡа миҙалдар менән бүләкләнгән.
Чурко Михаил Фомич
Биографияһы
Михаил Фомич Чурко 1883 йылда Белоруссияла элекке Вильна губернаһы төбәгендә тыуған, элекке Минск губернияһының Роскоши ауылында теркәлеү үткән. Сумешники тигән урында йәшәй, һуңынан Троки ҡалаһында уҡый. Ата-әсәһе ул бәләкәй саҡта вафат була. Скарлатина менән ауырып, ҡолағы ҡатыланып ҡала, был уның артабан һөнәри йәһәттән үҫешенә ифрат ҡамасаулай.
Сухов Анатолий Петрович
Сухов Анатолий Петрович (26 ноябрь 1948 йыл — 10 сентябрь 2012 йыл) — тренер. Мотоспорт буйынса РСФСР‑ҙың атҡаҙанған тренеры (1983), СССР‑ҙың спорт мастеры (1972).
Биографияһы
2002 йылда «Башҡортостан» командаһы уның етәкселеге аҫтында Рәсәй чемпионатында боҙҙа мотоуҙыш буйынса беренсе тапҡыр алтын миҙал яулай, ә 2010 йылда тренерҙың тәрбиәләнеүсеһе Шишегов Андрей Европа чемпионы була. 2010 йылда Башҡортостандың Мотоспорт федерацияһының техник комиссияһы рәйесе итеп һайлана.
Үрге Баба (Көйөргәҙе районы)
Почта индексы — 453355, ОКАТО коды — 80239865002.
Сиртаки
Сирта́ки (грек.|συρτάκι — ҡағылыу) — 1964 йылда «Грек Зорба» тигән фильм өсөн һалынған бейеү. Ул грек халыҡ бейеүе түгел, әммә боронғо яугирҙәр бейеүе булған хасапиконың яй һәм етеҙ версияларының ҡатнашмаһы булып тора. Сиртаки бейеүен һәм грек композиторы Микис Теодоракис яҙған уның музыкаһын «Зорба бейеүе» тип тә йөрөткөләйҙәр. Фильмдың, шулай уҡ картина һуңында Зорба менән Бэзил бейеүенең хореографы Йоргос Провиас була.
Барлыҡҡа килеү тарихы
Һәм мин бейенем. Аяғымды күтәрә-төшөрә алмай инем — түҙгеһеҙ һыҙлай — әммә уны һөйрәлдереү ҡыйын түгеллеген аңлап ҡалдым. Ошолай итеп мин һуҙылып-шыуып йөрөгән аҙымлы ғәҙәти булмаған бейеү уйлап сығарҙым. Мин традицион грек бейеүҙәрендәге кеүек итеп ҡулдарымды йәйҙем һәм аяҡтарымды ҡом буйлап шылдырҙым.
Перу
Перуҙа сиртаки көйө төрлө кешелә төрлө хистәр уята, сөнки «Балҡыулы юл» һул радикаль ойошмаһы етәкселәренең осрашыуын хәтергә төшөрә. Осрашыу яҙмаһында ойошма лидеры Абимаэль Гусман, Мао стилендәге костюм кейеп, иптәштәре менән сиртаки бейей.
Аргентина рогы
1960 йылдар: бит-төркөмдәр
«Los Gatos» төркөмө испан телле, материал буйынса үҙенсәлекле рок буйынса һынылыш яһай. 1967 йылда музыканттары даими рәүештә сәйсәи мотивтар буйынса ҡулға алынып торған «La Cueva» бер нисә ай эсендә ике сингл сығара. Tanguito ижад иткән, ниндәйҙер кимәлдә «The Doors» ижадын хәтерләткән «La Balsa» йырының 200,000 күсермәһе һатыла. Киләһе йылына Аргентинала тәүге «Pinap» рок-журналы сыға башлай һәм беренсе «Mandioca» милли рок-лейблы барлыҡҡа килә. 1969 йылда дүрт ҙур концерт үтә: «June Sunday concerts», «Festival Nacional de Música Beat», «Festival Pinap» һәм «Festival de Música Joven». «Los Gatos» артынан, уға эйәреп, бер нисә төркөм барлыҡҡа килә, улар араһында 60-сы йылдар һуңында «Almendra» рок-бандаһы һәм «Manal» беренсе уңышлы блюз төркөмө иң йоғонтолоһо була. Был төркөмдәр, береһенең дә тарихы оҙайлы булмаһа ла, Аргентина рок-хәрәкәтенә нигеҙ һалыусылар триумвиратын барлыҡҡа килтерә. Иртә рок-сцена төркөмдәр составының йыш үҙгәреүе менән ҡылыҡһырлана — ҡатнашыусылар коллективтар араһында күсеп йөрөй йәки төрлө музыканттар осрашып, яңы төркөм төҙөй. Тәбиғи, бындай хәрәкәт тәжрибәгә киң иркенлек бирә. Шулай итеп «Almendra» коллективы тарҡалғандан һуң яңы өс "Pescado Rabioso ", «Color Humano» һәм «Aquelarre» төркөмө барлыҡҡа килә. 1970 йылда «Vox Dei» үҙенсәлекле хард-рок һәм пастораль көйҙәр ҡатнашмаһы менән хәрәкәткә яңы һулыш индерә. Уларҙың 70-се йылдар башындағы «La Biblia» альбомы нигеҙ эше тип баһалана, хатта католик сиркәү хуплауына лайыҡ була.
1970 йылдар: акустик һәм ауыр рок
Ошо уҡ 1970 йылда тәүге тапҡыр «Rock B. A festival» үткәрелә, ул 1970 йылдарҙың тәүге яртыһында Аргентина рогында өҫтөнлөк аласаҡ яңы йүнәлештәр өсөн майҙансыҡ булып тора. Тиҫтә йылдар алмашынғанда Аргентина рогы диверсификациялана, донъя хард-рок дәүеренә инә һәм төркөмдөң бер өлөшө ауырырыҡ музыка уйнай башлай. Был ваҡыттың иң йоғонтоло хард һәм блюз төркөмө булып, хатта АҠШ-та билдәлелек алған «Pappo’s Blues» тора. Паппо Аргентина харды һәм блюзына нигеҙ һалып ҡына ҡалмай, ә 1980 йылда илдә «Riff» метал-төркөмөн ойоштороп, урындағы хеви-метал «атаһы» була. Ошо ваҡыттың икенсе мөһим, әммә баһаланып еткерелмәгән рок-акты — «El Reloj».
XXI быуат
Блюзмен менән хушлашыу икенсе көндө, Chacarita зыяратында музыканттарҙың SADAIC музыканттар (Capital Federal, Аргентина) пантеонында яҡын дуҫтары һәм уның ижадын үҙ итеәселәр ҡатнашлығында үтә. Матәм церемонияһында уның йырҙары башҡарыла. Буэнос-Айрес ҡалаһының Roque Sáenz Peña майҙанында уның хөрмәтенә һәйкәл ҡуйылған (авторҙары Juan B. Justo, Boyacá, Remedios de Escalada de San Martín y Andrés Lamas)).
Рәсәй яңы университеты
Рейтинг
2017 йылдың июнендә Интерфакстың Милли рейтингында университет 91-се урынды биләй. Рейтинг эксперттары университеттың тикшеренеү эшмәкәрлеген 41-се урынға ҡуя.
2017 йылдың декабрендә Рәсәй яңы университеты "Рәсәй бөгөн" халыҡ-ара мәғлүмәт агентлығы тәҡдим иткән вуздарҙың милли рейтингы исемлегенә инә. Идара өлкәһендә юғары уҡыу йорттары араһында (иҡтисад, финанс, юриспруденция) Рәсәй яңы университеты (РосНОУ) 5-се урынды биләй. Тикшеренеүселәр мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй яңы университетының 93,4 % тамамлаусылары  диплом алғандан  һуң, шунда уҡ эшкә урынлаша.
Горбушин
Горбушин — урыҫ ир-ат фамилияһы.
Оло Атьма
Оло Атьма — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы, Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Инсар йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Әхмәт
Билдәле шәхестәр
Әхмәтзәки Вәлиди Туған, Әхмәтзәки Әхмәтшаһ улы Вәлидов ((Ahmed Zeki Velidi Togan, 10 (22) декабрь 1890 йыл — 26 июль 1970 йыл) — күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре, Башҡорт милли-азатлыҡ хəрəкəте етəксеһе, автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалыусы. Шәрҡиәтсе һәм төркиәт белгесе, Фәлсәфә докторы (1935), профессор, Манчестер университетының мөхбир докторы (1967).
Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы (1898—1974) — совет хирургы, медицина фәндәре докторы (1965), профессор (1965). БАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, (1967), РСФСР-ҙың (1958) һәм БАССР-ҙың (1948) атҡаҙанған табибы.
Әсхәҙуллин Әхмәт Мөхтәр улы (4 апрель 1895 йыл — 27 ноябрь 1937 йыл) — Башҡортостандың дәүләт эшмәкәре.
Большой Лог (Благовещен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ундоша
Ундоша (Ундуша) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Поч-күле күл - Поча-йылғаһы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 96 км.
Еловый (Базыра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Оло Умринка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәбит Вәлитов
Ғәбит Вәлитов (1792—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ҡатнашыусы.
Булат (Благовещен районы)
Булат (Булатово) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 53 кеше. Почта индексы — 453444, ОКАТО коды — 80215843002.
8 ғинуар
8 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 8-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 357 көн ҡала (кәбисә йылында 358).
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Спиридонов Михаил Григорьевич
Биографияһы
Спиридонов Михаил Григорьевич 1952 йылдың 28 апрелендә Өфөлә тыуған. 1970 йылда Өфөлә А. А. Кузнецов исемендәге 1-се балалар сәнғәт мәктәбен тамамлай.
Бугрышка
Бугрышка — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Бобинка йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Спиридонов Михаил Григорьевич
Биографияһы
Әҫәрҙәренең урынлашыуы: АҠШ, Германия, Польша, Израиль, Франция галереяларында, М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, «Мираҫ», «Урал» (Өфө) галереяларында, К. А. Савицкий музейында (Пенза), Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә шәхси тупланмаларҙа.
Никколо Паганини
Бала сағы
1797 йыл башында Паганини атаһы менән үҙенең беренсе концерт сәйәхәтенә сыға, уларҙың маршрутына Милан, Болонья, Флоренция, Пиза, Ливорно ҡалалары инә. Ливорнола Никколо байтаҡ ҡына концерт ҡуя, концерттан буш ваҡытын уйнау оҫталығын үҙаллы камиллаштырыуға арнай. Әммә ҡалала хәрби хәрәкәттәр булыу сәбәпле, гастролдәрен туҡтатырға тура килә, Генуяла оҙаҡ туҡтап тормай, ғаиләләре менән атаһының Польчевералағы йортона барып йәшәй башлайҙар. Бында ул тулыһынса уйнау оҫталығын камиллаштырыуға бирелә, хатта ҡулдары талғансы сәғәттәр буйы күнегеүҙәр өҫтәндә шөғөлләнә.
1808—1812 йылдар. Турин, Флоренция
Әммә 1812 йылда ул, һарайҙағы хеҙмәттән ялҡып, Флоренцияны ташлап китә.
Сит илдәрҙәге гастролдәре
1808 йылдың 27 декабрендә Бөйөк Көнсығыштың масондар ложеһында Паганини Ланчетти һүҙҙәренә үҙе ижад иткән масондар гимнын башҡара. Ложе протоколдарында Паганиниҙың масон булыуы раҫлана. 34 йәшендә Паганини 22 йәшлек йырсы Антония Бьянки менән мауығып китә. 1825 йылда Никколо һәм Антонияның Ахилл исемле улдары тыуа. 1828 йылда музыкант Антония менән айырылыша, улын үҙ ҡарауына алыуға өлгәшә.
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы
Биографияһы
Әмирханова Фаягөл Тимербай ҡыҙы Ишембай районы Ҡарайған ауылында 1964 йылдың 27 ғинуарында ябай колхозсы ғаиләһендә донъяға килә. 1981 йылда Ишембайҙағы 2-се интернат-мәктәпте (хәҙерге Ә.Вәлиди исемендәге 2-се Башҡорт гимназия-интернаты) тамамлағас, 1981 – 1986 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡый. Педагогик хеҙмәт юлын Ишембай ҡалаһы менән бәйләй,
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
2013 йылдан Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Башҡорт гимназия-интернаты. .
Китабы һәм матбуғатта баҫылған мәҡәләләре
“Башҡортостан уҡытыусыһы” журналында донъя күргән мәҡәләләре:
Малын
Малын (Малин) — Украинаның Житомир өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Малын районының административ үҙәге.
Важоиха
Важоиха — Рәсәйҙәге йылға. Удмурт Республикаһы/ Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иж йылғаһының һул ярына тамағынан 208 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ғайса Әхмәтов
Биографияһы
2-се Башҡорт полкы 1813—1814 йылдарҙағы Рус армияһының сит илгә походтарында ла әүҙем ҡатнаша. 1813 йылдың 27 ғинуарында генерал-лейтенант Волконский корпусы составында полк Варшаваға инә. Майҙа генерал-майор Ланской отрядында (генерал-лейтенант Остен-Сакен корпусы составында) Бреславль тирәһендә һуғыша, ә июль аҙағында Силезия армияһы составына керә. Артабан полк Германиялағы алыштарҙа, шул иҫәптән Дрезденды ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1813 йылдың ноябрь аҙағында Төп армияға һәм әсирҙәрҙе оҙатып йөрөүсе хәрби юлдарҙа юл-комендант хеҙмәтен үтәү өсөн ебәрелә. 1814 йылдың 19 мартында 2-се Башҡорт атлы полкы составының бер өлөшө Парижға инә.
ҠҠХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә
ҠҠХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә — Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының икенсе миҙгеле. Чемпионат 2016 йылдың 3 сентябрендә башлана һәм 2017 йылдың 12 мартында тамамлана.
Миҙгелдең 15 декабренән башлап чемпионатта өҫтәмә ваҡытты ХАХФ ҡағиҙәләре буйынса «өскә өс» форматында үткәрә башлайҙар. Был ҡағиҙә даими миҙгелгә генә ҡағыла.
ҠҠХЛ тарихындағы беренсе йондоҙҙар уйыны Өфөлә 19 ғинуарҙа үтә. Шунда Көнбайыш командаһы Көнсығышты 4:0 иҫәбе менән еңә.
Бутырлейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Гончаров
Гончаров — урыҫ ир-ат фамилияһы. Топоним булып та ҡулланыла.
Петрово-Красноселье
Тарихы
Яңы предприятиены үҫештереү завод инфраструктураһын Петровка-Красноселье һәм шунда уҡ урынлашҡан Петровеньки тимер юлы станцияһы менән ҡушылыуына килтерҙе.
1974 йылда тирмән комбинаты, тимер-бетон изделиелар заводы һәм щебенка заводы эшләп килә.
2015 йылда Украина Милли хәтер институты Петровское ҡалаһы декоммунизация законына ярашлы исеме үҙгәртеүгәтейешле исемлеккә индерелә. Ҡалаға элекке тарихи исеме — Петрово-Красноселье — ҡайтарыла. Луганск Халыҡ Республикаһында иһә ҡаланың элекке исеме ҡулланыла.
Баулин Олег Александрович
Наградалары
Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығының Маҡтау ҡағыҙы (2015) «Рәсәй Федерацияһы мәғариф тармағының маҡтаулы хеҙмәткәре» маҡтаулы исеме (2018) Башҡортостан Республикаһы Башлығының Почет грамотаһы (2020).
Алтын һәм ҡиммәтле металдар дәүләт музейы
Тарихы
1990 йылда барлыҡҡа килә. Музей 2000 йылдың октябрендә Алма-Атанан Астана ҡалаһына күсерелә.
Ишбулатов Ғәлимйән Сибәғәт улы
Биографияһы
Дөйөм эш стажы—54 йыл.
Изык-Чул
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Долина Мария Ивановна
Ҡыйыу һәм тыныс тәбиғәтле командир
1943 йылдың яҙында, задание үтәгәндән һуң, 121.4 бейеклектә Төньяҡ Кавказ фронтында (һуңғараҡ «Батырҙар » тип атала) группа совет самолёттары төркөмө немец "мессершмидтами"тары менән бәрелешә. истребителдәре бейектә алыша, ә Пе-2 төркөмөнөң әйҙәүсеһе гвардия майоры Евгения Тимофеева бомбардировщиктар экипаждарына тығыҙ төркөм булып осорға бойора, ә үҙе һөжүм итеүселәргә ут аса. Уға ярҙамға Долина төркөмө килә: пулемёт уты менән Иван Солёнов «мессерҙар»ҙың береһенә эләгә. Әммә алышта Долинаға эйәреүсе ведомого Тося Скобликова самолёты һәм Долинаның Пе-2 двигателе зыян күрә. Артабан немец лётчигы, пулемёттн ут һиптереп, бомбардировщиктың икннсе моторын да яндыра. Ялҡынды туғтатыу маҡсатында, Долина штурвалды кинәт үҙенә тартты, ә уң аяғын ныҡ итеп алға баҫты: ) мороно менән түбәнгә ынтылып, ға китте, һәм был һөжүм итеүсе дошман осоусыһын, моғайын, лётчикты үлтерҙем, тип уйларға мәжбүр итеп, алдандырҙы. Долина экипажға ҡыйралған самолётты ташлап китергә бойора, әммә Джунковская һәм Солёнов баш тарта. Джунковская картанан иң яҡын аэродроды эҙләп таба һәм лётчицаға шунда, Кубань йылғаһының аръяғына омоп етергә ярҙам итә. Долина, бейеклекте бер аҙ иҫәпкә алмайса, ергә төшкәндә фюзеляжды, самолётты ҡылғанлы яланға ултырта. Аяғы яраланған Солёнов кабинаның кипсәлгән фонарын аса ла, экипаж, шартлар алдынан бер нисә минут ҡына алданыраҡ, самолёттан сығып өлгөрә. Долина, Джунковская һәм Солёнов госпиталдә, әгәр ергә шап итеп килеп төшөп тотҡарлнмайса, штатлы төшөп ултырған булһалар, самолёт йырынға эләгер һәм барыһы ла һәләк булыр ине тигән хәбәр ишетәләр.
Дерби музейы һәм сәнғәт галереяһы
Бүләктәре
2011 йылдың Февраль (Шаҡай) айында Музейҙар, Китапханалар һәм Архивтар Советы (Museums, Libraries and Archives Council) тигән ойошма "милләт өсөн ҡиммәтле Джозеф Райт әҫәрҙәре коллекцияһы өсөн" Дерби музейына бүләк бирә.
Зелинский Роман Фёдорович
Биографияһы
1973 йылдан — Карел АССР-ының Композиторҙар союзы ағзаһы.
Педагогик эшмәкәрлеге
Петрозаводский консерваторияһында эшләгән саҡта Зелинский Р. Ф. полифония, музыкаль форма, музыкаль акустика буйынса лекциялар уҡый. Уның класында фин-уғыр халыҡтарының: карел, фин, вепс, коми, эстон, мари, мордва, удмурт, ханты-мансы һәм, шулай уҡ самодий халыҡтары — ненец һәм саамдар музыкаль культуралары буйынса диплом эштәре яҡлана.
Әҫәрҙәре
a capella ҡатнаш хор өсөн карел шағиры Р. Такалдың һүҙҙәренә «Речка Лососинка» поэмаһы (1987);
Фортепиано өсөн эшкәртелгән башҡорт халыҡ көйө «Ҡара-юрға» (1974)
1-се ҡыллы квартет (1969)
Скрипка өсөн пассакалья (2-се ред. — флейта) һәм фортепиано (2010)
Мутная (Несса ҡушылдығы)
Мутная  — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Несса йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
9 ғинуар
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Изыкчуль
Изыкчуль — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сереж йылғаһының уң ярына тамағынан 182 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Төрки халыҡтар
Төркиҙәрҙең күпселеге — мосолмандар, шулай уҡ православие христиандары (ғағауздар, куманлылар, сыуаштар ҙың төп өлөшө, алтайҙар, татарҙар, хакастар һәм яҡуттар ҙың бер өлөшө), йәһүдтәр (ҡарайымдар һәм ҡырымсаҡтар), буддистар (һары уйғырҙар, саларҙар ҙың бер өлөшө, тарбағатай ҡырғыҙҙары, тывалар), бурханистар (алтайҙар), тәңреләр һәм шамансылар (долгандар, телеуттар, хакастар, шорҙар, яҡуттар) бар.
Рәсәй империяһының төрки халҡы
XVI—XVIII быуаттарҙа тәүҙә Урыҫ дәүләте, ә һуңынан, Петр I реформаларынан һуң, Рәсәй империяһы составына элекке төрки дәүләттәр йәшәгән Алтын Урҙа ерҙәренең күпселеге инә (Ҡаҙан ханлығы, Әстерхан ханлығы, Себер ханлығы, Ҡырым ханлығы, Нуғай Урҙаһы). XIX быуатта Рәсәй Көнсығыш Кавказ аръяғының, шулай уҡ Урта Азияның бер нисә әзербайжан ханлығын ҡуша. Татарҙар — Рәсәйҙең Европа өлөшөндә, Волга буйында, Уралда, Себерҙә, Ҡаҙағстанда, Урта Азияла, Шеңжан-Уйғыр автономиялы районында һәм Алыҫ Көнсығышта йәшәүсе төрки этник төркөм.
Вежня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы  башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Науруз
Байрамға әҙерлек
Хафт син (фарс. هفت سین‎) һәм хафт шин исемлектәре төҙөлә. Хафт син С хәрефенә (S йәки Sîn (س) фарсы алфавитында) башланған ете өлөштән тора. Хафт шин шулай уҡ ете элементтан тора, һүҙҙәр фарсы алфавитындағы Ш хәрефенән башлана.
Әсфәндиәрова Гөлсөм Жафар ҡыҙы
Биографияһы
1897 йылда Петербургта Европала беренсе Ҡатын-ҡыҙҙар медицина институты асыла, унда ҡатын-ҡыҙҙар юғары медицина белеме алыу мөмкинлегенә эйә була. Төркөстан Крайының ҡайһы бер чиновниктары ҡыҙҙарын бында билдәләргә ашыға. Әммә, баш ҡаланың алыҫ урынлашыуы арҡаһында, уҡыу ярайһы уҡ ҡатмарлыҡтар тыуҙыра һәм ул бөтәһенә лә мөмкин булмай.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1914 йылда тынғыһыҙ замандар башланыу менән Г. Әсфәндиәрова Ташкентҡа ҡайта. Бында ул атаһының ярҙамы менән 30 койкалыҡ бала табыу йортон аса. Аҡрынлап ижтимағи әүҙем, Төркөстанда патриотик һәм социаль «хәрәкәттәр» яҡлы атаһы, — уны үҙенең эшмәкәрлегенә ылыҡтыра. Февраль һәм Октябрь революцияһы ваҡытында ҡала бала табыу йорттарының береһендә мөдирҙең хәле, һис шикһеҙ, шулай уҡ Г.Д. Әсфәндиәрованың шәхси позицияһы һәм абруйы, 1918 йылда уны Ҡазанда Бөтә Рәсәй мосолмандар съезына делегат итеп тәҡдим итеүгә нигеҙ була, унда ул Ойоштороу бюроһының ағзаһы итеп һайлана.
1920 йылда, ТАССР Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары Т. Рыҫҡолов етәкселегендәге Мосолман бюроһы ҡушыуы буйынса һәм булышлығында, Ғ.Әсфәндиәрова «Ҡатын-ҡыҙҙарҙың акушерлыҡ курстарын» ойоштора, унда шәхсән «Йөклө ҡатын-ҡыҙҙар физиологияһы» дисциплинаһын алып бара. Һуңыраҡ курстар Ю.Ахунбабаев исемендәге Ташкент медицина техникумына буйһондорола, әммә Гөлсөм үҙенең вафатына тиклем бында уҡытыуын дауам итә.
Ғәлләмов Рушан Рәхимйән улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Рушан Ғәлләмовтың төп тикшеренеү өлкәһе — этносоциология һәм этнополитология; элитология; хәҙерге ҡала социологияһы һәм урбанизация; хәҙерге юғары белем проблемалары. 150-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы.
Быков (Благовещен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бикташ
Тарихы
18) Дыуан районында:
Токугава Иэясу
Ҡыҫҡаса белешмә
Тоётоми Хидэёси үлгәндән һуң уның ырыуы эсендәге ыҙғыш-талаштан файҙаланып,Иэясу Тоётомиҙың радикал хәрби вассалдарын берләштерә һәм Сэкигахара (1600) янындағы һуғышта үҙенең дошманы булған ғаиләнең « аҡыл үҙәге» булған, башында Исида Мицунара торған администраторҙарҙы һәм граждандар менән етәкселек иткән түрәләрҙе юҡ иткән. Ике осакакампанияларында (1614, 1615) Токугава Тоетомиҙы тамам юҡ иткән һәм илде берләштереүгә өлгәшкән.
1603 йылда Иэясу сегун титулын ала һәм самурайҙарҙың өсөнсө хөкүмәтен — сегунат ҡалала О торған был форматта" Япония тиклем 1868 йыл ға тиклем Японияла торған Эдо сегунатына нигеҙ һала .1616 йылда, ниһайәт япондарға күптән бирле көтөлгән тыныслыҡ һәм тотороҡлолоҡ бүләк иткәндән һуң, Токугава вафат була.
Хәрби-дипломатик академия
Тарихы
Рәсәй Федерацияһында 2011 йылдың 27 сентябренә тиклем «Хәрби-дипломатик академия» юғары һөнәри белем биреү дәүләт хәрби белем биреү учреждениеһы тип атала. 2011 йылдың 27 сентябренән һуң — «Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының хәрби академияһы» юғары һөнәри белем биреү федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы.
Рифәғилек
Тәғлимәте
Рифәғиҙәр кешенең етешһеҙлектәре һәм нәфселәре менән зекер ярҙамында көрәшә. Заһитлыҡ һәм бикләнеү практикаһы (Khalwa) уларҙа — ҡырҡ көн, әгәр был мөхәррәм айында булһа - ете көн дауам итә. Яңғыҙлыҡ ваҡытында мөриттәр йыш тәһәрәт>ләнә, ураҙа тота, ит ашамай һәм бер нәмә лә уларҙы ғибәҙәт ҡылыуҙан ситләштерә алмаҫлыҡ тынлыҡ булған ерҙә урынлаша.
Сукчар
Сукчар — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Рәсәй Федерацияһы субъекттары буйынса башҡорттарҙың һаны
Рәсәй Федерацияһы субъекттары исемлеге, 2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу йомғаҡтарына ярашлы 2002 йылға ҡарата башҡорттар һаны буйынса төҙөлгән, 2008 йыл дың 1 март ына ҡарата административ-территориаль бүленештәге үҙгәрештәр иҫәпкә алынған.
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, Рәсәйҙә 1 673 389 башҡорт, йәғни бөтә халыҡтың 1,15 проценты, йәшәй.
Абашидзе
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Вейка
Вейка — Рәсәйҙәге йылға. Мордва Республикаһы/ Түбәнге Новгород өлкәһе, Сыуаш Республикаһы/ Пенза өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иресть йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Литвяк Лидия Владимировна
Биографияһы
14 йәшенән аэроклубта шөғөлләнә. 15 йәшендә инде ул үҙ аллы тәүге осошон яһай. Херсон авиация осоусылар мәктәбенән һуң Калинин аэроклубында   эшләй. 45 осоусы әҙерләй.
Дауаланып бөтөү өсөн йортона ҡайтарыла, әммә бер аҙнанан һуң полкта була.
15 июндә Лидия Литвяк Ю-88 истребителен бәреп төшөрә, ә һуңынан, немец алтылы истребителдәренең һөжүмен кире ҡағып,  береһен бәреп төшөрә. Ошо алышта еңелсә яралана һәм госпиталгә барыуҙан баш тарта.
Хеҙмәт юлы
Бөтә осошо — 168, барлыҡ еңеүҙәре — 12 (төркөмдә 4).
Тюленева (Филатова) Любовь Андреевна
Биография
Любовь Андреевна Тюленева (Филатова) К.А.Тимирязев исемендге Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлаған (1955).
1996— 1997 йылдарҙа Л.А.Тюленева 44-сы урта мәктәптә уҡыта.
Абзалетдинов
Абзалетдинова — башҡорт ҡатын-ҡыҙ фамилияһы.
Эдинбург (Тристан-да-Кунья)
Иҡтисад
Бында картуфты үҫтерәләр, ә йорт ихтыяждары өсөн ҡош-ҡорт һәм мал-тыуар тоталар.
Иҫтәлекле урындары
Ҡала биналары бер ҡатлы, шуларҙың иң эреһе — фабрика, ә иң бейеге — Изге Иосиф сиркәүе.
Сумраполь-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ухтомка (Вожега ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Пирей порты
Иң яңы тарих
COSCO-ның ҡатнашыуы протестар тыуҙыра. PРА профсоюз активистары фекеренсә, был ойошма социаль пособие һәм эш хаҡтарын кәмеүгә, профсоюздар ағзаларына баҫымды көсәйтеүгә килтерә.
Статистика
2016 йылдың апрелендә Пирей порты донъяның контейнерлы порттары араһында 39-сы урында тора. Пирей порты 20 121 916 тонна йөк эшкәртә һәм 1 373 138 TEU эшләй, был Пирей портын Грецияның һәм Көнсығыш — Урта диңгеҙ бассейнының иң көсөргәнешле контейнер порты яһай.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Фирүзә (исем)
Этимологияһы
Фирүзә исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе нур сәсеүсе, шатлыҡлы, бәхетле. Шулай уҡ, ғәрәп телендәге мәғәнәһе — яҡты күңелле («светлая душа»). Икенсе бер вариантта Фәйрүзә булып йөрөй. Таш атамаһынан алынған. Фирүзә — аҫыл таш, «бәхет килтерә торған таш», йәки еңеү килтерә торған таш. Зәңгәр йәки йәшкелт зәңгәр төҫтәге минерал, биҙәү әйберҙәре эшләү өсөн ҡулланыла.
Н. П. Огарёв исемендәге Мордва дәүләт университеты
Рейтингтарҙа университет позицияһы
Мордва дәүләт милли тикшеренеү университеты Университеттар Round University Ranking халыҡ-ара рейтингының версияһы буйынса донъяның иң яҡшы 800 юғары уҡыу йорттары иҫәбенә инә һәм был рейтингҡа ингән рәсәй вуздары араһында 46-сы урында тора. 2016 йылда Н. П. Огарёв исемендәге Мордва дәүләт университеты QS EECA 2016 (Emerging Europe&Central Asia 2016, Европа һәм Үҙәк Азияның 25 иле вуздары баһалана) Халыҡ-ара рейтингы версияһы буйынса 200 иң яҡшы университеттар иҫәбенә инә. 2014 йылда агентлыҡтын «Эксперт РА» агентлығы юғары уҡыу йортон Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе вуздары рейтингына индерҙе, уға «Е» класы («студенттарҙың әҙерлеге етерлек кимәлдә») бирелде.
Белем биреү эшмәкәрлеге
Мордва университетында уҡытыу процесын 10 факультет, 7 институт һәм 2 филиал тормошҡа ашыра:
Мордва университетында 150-нән ашыу өҫтәмә белем биреү программаһы тормошҡа ашырыла. 2015 йылда Мордва университетының, Мордовияның инновацион үҫеш агентлығы һәм Mail.ru Group "Техноколледж"дың берлектәге проекты старт алды. Проектта ҡатнашыусылар —әҙерлектең IT йүнәлеше һәм һөнәри әҙерлеккә бәйле студенттар— практик уҡытыу буйынса бушлай веб — һәм мобиль эшкәртеүҙәр буйынса бушлай ғәмәли уҡыу үтә.
Фәнни эшмәкәрлеге
2010—2019 йылдарға Мордва дәүләт университеты үҫеше программаһы фәнни эшмәкәрлектең ике өҫтөнлөклө йүнәлешен билдәләгәйне: ПНР 1 «Энергия һаҡлау һәм яңы материалдар» һәм ПХР 2 «Фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр өлкәһендә Фин-уғыр ғилеме өлкәһендә фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәр». Милли тикшеренеү университеты үҫеше программаһына ярашлы финанслау арҡаһында, вузда хәҙерге заман фәнни-тикшеренеү, инновацион һәм яңылыҡ индереү структураһы формалашҡан: 127 ғилми-тикшеренеү үҙәге һәм лабораториялар, шул иҫәптән 5 коллектив файҙаланыу үҙәге, шулай уҡ трансфер технологиялар үҙәге, йәштәр инновация ижады үҙәге, 7 йәштәр инновацион үҙәктәре, 10 студент конструкторҙар бюроһы. 5 йыл эсендә Үҫеш программаһын тормошҡа ашырыу маҡсатында 3 млрд һум аҡса, шуларҙың яртыһы — хәҙерге фәнни ҡорамалдар һатып алыуға бүленә.
Н. П. Огарёв исемендәге Мордва дәүләт университеты Мордва Республикаһының 12 технологик платформаһы ҡатнашыусыһы булып тора һәм инновацион территориаль кластер сиктәрендәге төп программаларҙы тормошҡа ашырыу өсөн нигеҙ фәнни майҙансыҡ булып хеҙмәт итә. Университет интеллектуаль милек объекттарын хужалыҡ әйләнешенә әүҙем индерә. Университеттың инновацион бүлкәтенә 25 кесе инновацион предприятие ҡарай. 2016 йылда үткәрелгән Рәсәй вуздарын инновацион эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелегенә мониторинг мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй венчур компанияһы («РВК» ААЙ) һәм «ИТМО» фәнни-тикшеренеү институты, Мордва университет 2015 йылда интеллектуаль эшмәкәрлек һөҙөмтәләрен ҡулланып аҡса рейтингы күләме буйынса 1 урын алды.
Юғары уҡыу йортоноң структураһы һәм матди-техник базаһы
2 юғары уҡыу йорто индерелгән спорт инфраструктураһын физкультура-спорт һауыҡтырыу комплексы, күп функциялы спорт комплексы воздухоопорный, плавательный бассейн «Студенттар», саңғы базаһы, тренажер һәм спорт залдары 5 6. Ул мәскәү дәүләт университеты. Н. П. Огарева бөтә рәсәй конкурстарының күп тапҡыр еңеү яулаған «сәләмәт йәшәү рәүеше вузы».
Студент тормошо
Юғары уҡыу йортоноң спорт тормошона 40 %-тан ашыу студент йәлеп ителгән. 30 спорт секцияһы эшләй. Йыл һайын Универсиада 11 спорт төрө буйынса Универсиада һәм 10 спорт төрө буйынса Спартакиада үтә. Вузда спорт клубы, «Огарёвсы» студент спорт клубы, Мөмкинлектәре сикләнгән студенттарҙың физкультура-спорт эшмәкәрлеген үҫтереү үҙәге эшләй. Университет студенттары һәм тамамлаусылары араһында олимпия чемпиондары, донъя һәм Европа чемпионаттары еңеүселәре һәм призёрҙары бар. Йыл һайын студент командалары округ, бөтә рәсәй һәм халыҡ-ара рәсми спорт ярыштарында 140-тан ашыу призлы урындар яулай.
Рәхмәтуллин Ибраһим Ғәйзулла улы
Биографияһы
Ибраһим Ғәйзулла улы Рәхмәтуллин 1936 йылдың 20 февралендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Ҡужабаҡ ауылында тыуа. 1955 йылда Үрген урта мәктәбен уңышлы тамамлай. 1961 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлағандан һуң Туймазы районы Күҙәй участка дауаханаһының баш табибы булып эшләй башлай. 1964—1966 йылдарҙа Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы ҡарамағындағы ординатурала уҡыуын дауам итә һәм 1969 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. 1966 йылдан был дауаханала хирург, Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡытыусы булараҡ эшен дауам итә. 1967—1982 йылдарҙа хирургия факультеты кафедраһының ассистенты, доценты булып эшләй. 1991 йылда ул «Особенности клиники и комплексного лечения заболеваний щитовидной железы в очаге зобной эндемии» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, профессор дәрәжәһенә ирешә һәм 1993 йылдан башлап институттың урология һәм эндокринология курстары менән стоматология һәм педиатрия факультеттарының хирургия кафедраһы мөдире вазифаһына һайлана.
Майҙан
Майҙандың ҡиммәтен яҡынса иҫәпләү өсөн практикалапалетка йәки махсус үлсәү приборы — планиметр ҡулланалар.
Яҫы фигуралар майҙаны
Оҙаҡ йылдар майҙан билдәләмә талап итмәүсе төп төшөнсә булып һаналған. Математиктарҙың төп маҡсаты булып майҙанды иҫәпләү торған, шуның менән бергә майҙандың төп үҙсәнлектәре билдәле булған. Боронғо Египетта тура дүртмөйөштәрҙең, тура мөйөшлө өсмөйөштәрҙең һәм трапецияларҙың майҙандарын иҫәпләүҙең теүәл ҡағиҙәләре ҡулланылған, ирекле дүртмөйөштөң майҙаны ҡаршы ятыусы яҡтары парҙарының ярым суммалары ҡабатландығы итеп яҡынса иҫәпләнгән. Бындай яҡынса формуланы ҡулланыу шуның менән бәйле булған, майҙанын табырға кәрәк булған участкалар нигеҙҙә тура дүртмөйөшкә яҡын була, һәм был осраҡта яңылышлыҡ бик бәләкәй була. Математика тарихсыһы А. П. Юшкевич, күп египетлылар яҡынса формула ҡулланғандарын белмәгән булырға ла мөмкин тип фаразлай. Ринд папирусындағы 50-се мәсьәләлә түңәрәктең майҙанын иҫәпләү формулаһы бар, унда түңәрәктең майҙаны яғы түңәрәк диаметрының 8/9 өлөшөнә тигеҙ булған квадраттың майҙанына тигеҙ тип иҫәпләнә. Шундай уҡ формулалар менән Вавилонда ла ҡулланғандар, әммә түңәрәктең майҙаны өсөн яҡынса иҫәпләү бик теүәл булмаған. Бынан тыш, вавилонлылар яғы бер берәмеккә тигеҙ булған төҙөк биш-, алты- һәм етемөйөштөң майҙанын яҡынса иҫәпләй алғандар. Алтмышарлы иҫәпләү системаһында уларға ярашлы рәүештә 1,40, 2,37,20 и 3,41 һандары ярашлы булған.
Йосопова Нәфисә Ислам ҡыҙы
Фәнни эшмәкәрлеге
Юсуповой разработаны методология управления сложными техническими объектами в условиях помех и критических ситуаций, модели представления знаний об опасных объектах и возможных сценариях развития аварий, метод классификации предприятий в соответствии с угрозой банкротства и др.
Исхаҡова Әйшә Яҡуп ҡыҙы
Биографияһы
1920 йылдарҙа Таврида Үҙәк музейының татар этнографияһы бүлексәһендә ғилми хеҙмәткәре булып эшләй. 1926 йылдың 1 февралендә музейҙың этнография бүлеге мөдире итеп раҫлана һәм был вазифала Н. Л. Эрнсты алмаштыра. Эрнст менән берлектә өй кәрәк-яраҡтары, милли кейемдәр һәм этнография бүлеге фондтарынан ауыл хужалығы ҡоралдары йыйыу, өйрәнеү, системалаштырыу менән шөғөлләнә. Симферополь сиғандарының, Ҡырым татарҙарының көнкүрешен тикшерә. 1926 йылдың сентябрендә СССР археологтарының бөтә Союз конференцияһында һәм Керчта музей хеҙмәткәрҙәренең IV Бөтә Ҡырым конференцияһында ҡатнаша. 1927 йылда Исхаҡова етәкселегендә Симферополь һәм Перекоп ҡырым сиғандарын өйрәнеү буйынса этнографик экспедициялар үткәрелә. 1928 йылда музейҙан эштән бушатыла.
1926 йылдың 28 февраленән — Таврия тарих, археология Һәм этнография йәмғиәте ағзаһы (ТОИАЭ). 1927 Йылдың 3 октябрендә Йәмғиәттең 62-се ултырышында «Симферополь сиғандары-гурбеттары» докладын уҡый. 1931 йылдың 15 ғинуарында ТОИАЭ ның һуңғы ултырышында ҡатнаша. Артабанғы яҙмышы һәм үлем ваҡыты билдәле түгел.
Троицк-Сафроновка
Тарихы
Ә. З. Әсфәндиәров түбәндәгеләрҙе яҙа: 1894 йылда Вятка губерняһы крәҫтиәндәре алпауыт Софроновтан 1850 дисәтинә ер һатып ала һәм Троицк исемендәге ҡасабаға нигеҙ һала. ХХ быуат башынан ҡасаба Троицк-Сафроновка исеме аҫтында билдәле. Күсенеп килеп төпләнгән 294 кешенең милкендә 67 аты, 57 һыйыры, 67 һарыҡ һәм кәзәләре була. 3 кешенең аты булмай, 20 ғаиләлә 1-әр ат аҫырала. 32 крәҫтиән уҡый-яҙа белә.
Әҙәбиәт
Башкирская АССР : административно-территориальное деление на 1 сентября 1981 года : [справочник] / Президиум Верхов. Совета Башк. АССР ; [сост. Н. Н. Исаев, З. З. Харрасов, М. З. Шаймуратов; отв. ред. Ф. Ш. Хисматуллин]. — Уфа : Башкирское книжное издательство, 1981. — 382, [2] с. : табл. преим., карты. — Алф. указ.: с. 326—383. С.36
Ҡошсо
Арҙаҡлы ҡошсолар
Мәсетле районының хөрмәтле гражданы Академиктар Фән докторҙары
Афған һуғышында һәләк булған яуғиҙар
Эдинбург соборы
Тарих
Король Карл I был сиркәүгә көсләп дөйөм доға китабы (ингл.   Common Prayer Book of ) буйынса ғибәҙәт ҡылыуҙы индерә. Был тәртип Шотландияла аңлау таба алмай, 1637 йылдың 27 июлендә Джон Ханна яңы китап буйынса ғибәҙәт ҡылыуҙы башлау менән баҙарҙа һатыу иткән ҡатын уның башына ултырғыс ташлай, шунан һуң күмәк сыуалыштар башлана. Тәртипһеҙлек бөтә ҡалаларҙа тарала, был ковентан хәроәкәтен башлап ебәрә,ул тиҙ арала бөтә Шотландияны биләп ала. Ошо хәрәкәт арҡаһында хәрби конфликт башлана, ул епископ һуғышы тип атала.
Халуй
Халуй (Холуй) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чурьега йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Смирнова Екатерина Алексеевна
Спорт карьераһы
2019 йылдың марты башында Красноярск ҡалаһында Ҡышҡы Универсиадала өс шәхси ярышта өс көмөш миҙал яулай. 2019 йыл Универсиадаһында эстафета командаһы составында еңеүсе була.
И. М. Трофименконың килем йорто
'''И. М. Трофименконың килем йорто''' — Дондағы Ростовта эклектика стилендә XX быуат башында төҙөлгән йорт. Йорт урындағы әһәмиәткә эйә булған мәҙәни мираҫ объекты. Башта бинала килем йорто, һуңынан ҡағыҙ фабрикаһы менән типография урынлаша. Хәҙер И. М. Трофименконың йортон Халыҡ ополчениеһының Ростов полкы исемендәге 33-сө лицей биләй.
Тарихы
1913 йылдың мартында бинала көслө янғын була. Янғында бөтә икенсе ҡат һәм ҡыйығы яна. Пресса, типография шрифтары, баҫма әйберҙәре һәм башҡа ҡорамалдар янып юҡҡа сыға. Бөтә юғалған мөлкәт «Рәсәй» һәм «Саламандра» страховкалау йәмғиәтендә страховкаланған була, был Трофименкоға бинаны яңынан тергеҙеү генә түгел, уға өҫтәп өсөнсө ҡатты төҙөргә мөмкинлек бирә. Реконструкциянан һуң йорт хужаһының килеме йылына 910-ҙан 2580 һумға арта.
Контракт шарттарына ярашлы Трофименко бинаны ҙурайтырға, үҙенең йортонан ит кибетен алырға һәм училище ҡарамағына 10×10 сажин ихата булдырырға һәм унда асфальт йәйергә тейеш була.
Мәктәп
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында мәктәптә уҡыусылар яралылар өсөн йәшел һуған үҫтерә. Егеттәр фронт өсөн бүләктәр йыя (йылы ойоҡбаш, бейәләй, тәмәке кисеты, яҙыу өсөн ҡағыҙ, ҡәләм). Уҡыусылар шешә йыйып, уларға яныусан ҡатнашма тултыра; дарыуҙар өсөн бәләкәй шешәләр йыя; простынялар тапшыра. Мәктәптә бер ваҡыт госпиталь урынлаша. Нацистар оккупацияһы осоронда мәктәп бинаһы ярым емерек бысраҡ һәм тәҙрәһеҙ бинаға күсерелә. унда рус теле, немец теле, арифметика һәм йыр буйынса дәрестәр үткәрелә. Төп бина шулай уҡ зыян күрә. Шуға ҡарамаҫтан, 1943 йылда Дондағы-Ростов азат ителгәндән һуң, мәктәптә дәрестәр яңынан башлана.
Сальск (станция)
Тарихы
1960 йылдың мартынан Тихорецкий — Котельниково һәм Сальск — Батайск участкаларында паровозды алмаштырған "ТЭ3" маркаһы тепловоздары файҙаланыуға тапшырыла. Тепловоздар Сальск станцияһы локомотив депоһына килә.
2001 йылда «Сальск — Тихорецкий» участкаһы, ә 2002 йылда «Сальск — Котельниково» участкаһы электрлаштырыла.
Станциялар буйлап хәрәкәт
2019 йылға ҡарата станция буйлап алыҫ хәрәкәткә түбәндәге поездар йөрөй:
Исмәғилев Ришат Сәлих улы
Биографияһы
1955 йылда К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт педагогия институтын тамамлаған.
Әҫәрилек
Сығанаҡтар
Ҡөрьән һәм Пәйғәмбәр Сөннәте әҫәриҙәрҙең төп инаныу сығанағы булып тора. Шул уҡ ваҡытта һүҙмә-һүҙ һәм метафорик шәрехләмә менән ҡулланыу тыйыла. Мөтәшәбиһтәрҙең мәғәнәһен аңлатыуҙа улар, тик Аллаһ ҡына уларҙы дөрөҫ аңлай, ә кешеләр хәбәрҙәрҙе «нисек аңларға» тип һорамай ҡабул итергә тейеш, тип иҫәпләй (би-лә кәйфә), уларға рациональ аңлатма уйлап табырға тырышмай. Әҫәрилектең икенсе мөһим сығанағы булып мосолман-сәләфтәрҙең тәүге өс быуыны практикаһы тора (сәхәбәләр, тәбиғиндәр һәм тәбиғ әт-тәбиғиндәр). Был мәҙһәб вәкилдәре булып Мәлик ибн Әнәс, Әбү Хәнифә, Мөхәммәт әш-Шәфиғи, Әхмәт ибн Хәнбәл һәм башҡа билдәле дин белгестәре торған.
Мартыновка (Ҡурған өлкәһе)
Тарихы
Ауылда 1884 йылда Богородица раштыуаһы сиркәүе төҙөлә, 1960-сы йылдарҙа емерелә.
Ипчул
Ипчул — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы, Хакас Республикаһы, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 172 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Рәйсә
Әҙәби әҫәрҙәр
Рәйсә — М. А. Сабитовтың «Көт мине, Рәйсә» романы геройы.
Рәйсә — Нәжиб Асанбаевтың «Рәйсә» драмаһы геройы.
Мөхәммәт әш-Шәфиғи
Иҫке доктринаһы
Бағдадта ун йыл йәшәгән осорҙа әш-Шәфиғи Фарсияла, Сүриәлә һәм Хәлифәлектең башҡа өлкәләрендә лә була. Харун-әр-Рәшит уға даими рәүештә ҙур суммала аҡса бүләк итеп тора. 806 йылдар тирәһендә әш-Шәфиғи Мәккәгә ҡайта. Унда китер алдынан ул имам Әбү Хәнифә мәсетенә бара, бөйөк имамға ихтирам билдәһе итеп, ҡылған ҡанунға ярашлы, хәнәфит мәҙһәбе ҡанундарына ярашлы рәүештә доға ҡыла. Мәккәгә килгәс, әш-Шәфиғи фәҡирҙәргә үҙ байлығының яртыһын тарата һәм Әл-Харам мәсетендә шәкерттәр уҡытыу өсөн түңәрәк ойоштора. 811 йылда әш-Шәфиғи Бағдадҡа ҡайтып уҡыта башлай. Хәлифәлектең баш ҡалаһында ул ҙур популярлыҡ яулай һәм йәмғиәттең киң ҡатламы тарафынан хөрмәт ителә. Ошонда уҡ, Бағдад ҡалаһында, әр-Рисалия китабының тәүге версияһы һәм башҡа әҫәрҙәре яҙыла.