cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башҡорт халҡының йолалары
Ҡунаҡсыллыҡ
Башҡорттарҙың йомартлығы һәм ҡунаҡсыллығы үҙенсәлекле. Улар саҡырылған ҡунаҡтарға ла, саҡырылмай килгәндәренә лә берҙәй алсаҡлыҡ күрһәткәндәр. Саҡырылмаған ҡунаҡтарға башҡорттар айырыуса хөрмәт күрһәткәндәр. Уларҙың уйынса, өйгә инеүсе ҡиәфәтендә Хоҙай Тәғәлә үҙе, йә Уның тарафынан ебәрелгән пәйғәмбәр булыуы мөмкин. Шуға ла, килеүсегә ҡунаҡсыллыҡ күрһәтмәү, уны ҡундырып сығармау оло гөнаһ тип иҫәпләнгән. «Хоҙай ризығын шайтан ғына йәлләй», — тигән башҡорт мәҡәле лә бар. Ҡунаҡ килгәс, башҡорттар, иң яҡшы ризыҡтарынан өҫтәл әҙерләргә тотонғандар. Ҡунаҡҡа өс көн буйы хөрмәт күрһәтелгән. Башҡорт, һыйыры ҡыҫыр ҡалмаһын өсөн, өҫтәленә һөт аҙыҡтары ҡуйырға, үҙҙәре әҙерләгән һөт ризыҡтарын ҡунаҡтарына ашатырға тейеш. Ҡунаҡтарға аш алдынан, итле аштан һуң, ҡайтыр алдынан ҡулын йыуыу мотлаҡ һаналған. Ашарҙан алда ауыҙ сайҡауҙы ла тейешле тапҡандар. Хушлашҡанда ғәҙәти генә бүләктәр биреүҙе лә урынлы күргәндәр. Хужа кеше, табындағы ризыҡтар менән һыйлана алмаған имсәк балаһы булһа ҡарғамаһын, тип, айырыуса ярарға тырышҡан.
Бәндәбикә менән Ерәнсә
Сюжеты
Риүәйәттәрҙә бәйән ителеүенсә, Бәндәбикә — бик зирәк һәм ҡыйыу ҡатын, яҡынса XIV—XV быуаттарҙа хәҙерге Башҡортостандың көньяғында йәшәгән. Боронғо замандарҙа башҡорттарҙы ҡаҙаҡ һәм башҡорт ҡәбиләләрәнең үҙ-ара һуғыштары ҡаҡшатҡан. Бәндәбикә күрше башҡорт ырыуҙарын бер-береһе менән татыу йәшәргә өгөтләй ("беҙҙең бөтә нәмә лә бар бит"), ә артабан ҡаҙаҡтар сираттағы барымта менән килгәндә һис шикләнмәй башҡорт ғәскәре башында ҡаҙаҡтарға ҡаршы сыға. Ҡаҙаҡ аҡһаҡалдары менән һөйләшеп, килешә һәм ҡан ҡойош туҡтатыла. Шул ваҡыттан алып күршеләр оҙаҡ татыу йәшәйҙәр.
Әһәмиәте
Бәндәбикә — Ерәнсә сәсәндең лайыҡлы тормош юлдашы. Ире йәш һәм тәжрибәһеҙ сағында үҙенең Ҡыпсаҡ ырыуы менән идара итә, ә һуңынан Ерәнсә ир ҡорона ултырғас, Бәндәбикә уға аҡыллы кәүәштәр бирә. Бәндәбикә ырыуҙаштарының яҙмышына йоғонто яһарлыҡ, көслө һәм тәүәккәл кеше була. Ошо ғәҙәттән тыш сифаттары өсөн уны башҡорттар ғына түгел, улар менән күрше йәшәгән ҡаҙаҡтар ҙа хөрмәт иткән. Уны ил инәһе тип атағандар. Ул ҡан ҡойоуҙы туҡтата һәм күршеләр араһында оҙак тыныслыҡ урынлаштыра алырлыҡ аралашсы була. Бәндәбикәнең даны быуаттар буйына башҡорттар һәм ҡаҙаҡтар араһында һаҡланып килә.
Был риүәйәт үҙ ғаиләңдең һәм яҡындарыңдың ҡәҙерен белергә, башҡаларҙың фекере менән иҫәпләшергә өйрәтә. Бары тик үҙ яҡындарының һәм халҡының именлеген ҡайғыртыусы кеше генә хөрмәткә лайыҡ тип һанай халыҡ.
Камешница (Явенга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тангавц-Яха
Тангавц-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Бадья (Кобра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Барановский Аркадий Игоревич
Биографияһы
2008 йылда элекке тотҡондарҙы социаль-психологик реабилитациялау менән шөғөлләнеүсе «Ҡайтыу» («Возвращение») проектын ойошторған. Уның базаһында 2010 йылда Аркадий Барановский «Ирекле дебют» театрына нигеҙ һала. "Халыҡ-ара йәһүд гәзите"ндә («Международная еврейская газета») баш мөхәррир вазифаһын башҡара.
Германия коммунистар партияһы
Тельман — Реммеле — Нейман: 1925—1933
Эрнст Тельман, Герман Реммеле һәм Гейнц Нейман  партияның яңы етәкселәре  булып һайлана. Яңы етәкселәр ультра   һул курстан баш тарта. Компартия профсоюздар берҙәмлегенә саҡыра. 1926 йылда  Троцкий менән Зиновьев   (СССР) берләшкәндән һуң, Фишер  менән  Маслов ВКП (б)-ның берҙәм оппозиция   төркөмөн яҡлап сыға. ГКП-нан ҡыуылғандан һуң улар 1926  йылда Ленинбунд  (Ленин союзы) булдыра. 1928 йылда  компартия өсөн   10,6 %  һайлаусылар тауыш бирә ( рейхстаг та  54  урын).
1932 йылғы  һайлауҙарҙа компартия   үҙ тарихында  иң  күп тауыш йыя (16,9 % ).
Германия нацистар ҡулында: 1933—1945
1933 йылдың ғинуарында национал-социалистар (фашистар) етәксеһе Адольф Гитлер Германия хөкүмәте башлығы (канцлер) итеп тәғейенләнә. Оҙаҡламай рейхстагта янғын сыға һәм коммунистарҙы рейхстагҡа ут төртөүҙә ғәйепләп, коммунистар партияһын тыялар, партия эшмәкәрҙәренә ҡаршы  репрессиялар башлана.1933  йылдың  3 мартында ГКП  рәйесе Эрнст Тельман  ҡулға алына. 1933 йыл башында партияла 300 мең кеше торған, уларҙың яртыһы   эҙәрлекләнеүгә дусар булған, меңдәрсә кеше үлтерелгән, концлагерҙарға, төрмәләргә   ебәрелгән.
Бартемка
Бартемка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының һул ярына тамағынан 1101 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Сәбихә Гёкчен
Биографияһы
Төркиә Һауа көстәрендәге карьераһы дауамында Гёкчен 22 төрлө типтағы самолётты 8000-ән ашыу сәғәт дауамында (шул иҫәптән 32 сәғәте хәрби осоштар) идара иткән.
Башҡортостанда телевидение
Тарихы
1959 йылдың 1 мартында Башҡортостан телевидениеһының даими тапшырыуҙары башлана, улар баштараҡ аҙнаһына өс тапҡыр һәм көнөнә 2,5 сәғәт кенә алып барыла. Өфө тапшырыуҙарын шулай уҡ Силәбе өлкәһенең көнбайыш райондарында ла ҡарағандар.
2001 йылда «Башкортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы, ә уның базаһында — Башҡортостан юлдаш телевидениеһы («БСТ») ойошторола. Тапшырыуҙар ваҡыты тәүлегенә 18 сәғәт тәшкил итә. БСТ 50-нән артыҡ программа тапшыра, кинолар күрһәтә.
Хәҙерге осорҙағы торошо
Хәҙерге ваҡытта Башҡортостанда телевидение тамашасыға эфир каналдары, кабелдәр, интернет һәм юлдаш каналдары, мобиль ТВ (смартфондар, Ipad) аша барып етә. Республика телеканалдарын юлдаш (спутник) телевидениеһы аша тапшырыу алып барылмай. Республика территорияһында 346 һәм Үҙәк телевидение (ҮТ) һәм республика ТВ-һы телеканалдарын трансляциялаған ҡеүәте 1-ҙән 5 кВт-ҡа еткән 4000 -гә яҡын ретрансляторҙар бар. Башҡортостанда 30-ға яҡын кабель телевидениеһы операторы бар.
ТВ тапшырыуҙар
Балалар һәм йәш үҫмерҙәр өсөн программалар: «Йәйғор» — «Радуга», «Эрудит» һ.б.
Башҡорт телевидениеһының Һуңғы йылдарҙағы эшмәкәрлеге
2017 йылдың башында БСТ каналының иртәнге мәғлүмәт-күңел асыу «Сәләм» тапшырыуының 15 йылы билдәләнде.
Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн бай эстәлекле үҙ аллы «Тамыр» студияһы барлыҡҡа килде, кескәйҙәр өсөн «Сәңгелдәк» тапшырыуынан башланды был студия. «Байтус», «Портрет», «Перекличка» (урыҫ телендә), «Фәнташ», «Башҡорт телен өйрәнәм» («Я учу башкирский язык»), «Бауырһаҡ», «Ә-Ю-Я ҡаласығы», «Сулпылар», «Борсаҡ», «Физра» һ.б. тапшырыуҙар йәш тамашасыларҙы тәрбиәләү эшенә ҙур өлөш индерә. Башҡорт халҡының тарихын, мәҙәниәтен өйрәнеү, милли рухты нығытыу эшендә С. Хәмиҙуллиндың «Тарихи мөхит» («Историческая среда») фәнни-популяр телеочерктары, «Үткән ғүмер» тапшырыуҙар циклы, «Башҡорттар», «Байыҡ», «Башҡорт йыры» телевизион проекттары «Алтын тирмә» интеллектуаль уйыны һ.б. әһәмиәтле роль уйнай.
Белова Евгения Михайловна
Ғаиләһе
2007 йылдан алып Долгопрудный ҡалаһында йәшәй. Кейәүҙә, ике бала тәрбиәләй — улы Илья һәм ҡыҙы София.
Милләтселек
Милләтселек (nationalisme) — сәйәсәттең идеологияһы һәм йүнәлеше. Уның нигеҙ принцибында «милләт — йәмғиәт берлегенең иң юғары формаһы, дәүләтте барлыҡҡа килтереү процесында милләт ҡиммәте беренсел» тигән тезистар ята. Сәйәси хәрәкәт булараҡ, милләтселек дәүләт власы менән мөнәсәбәттәрҙә айырым милли берлек мәнфәғәттәрен яҡларға ынтыла.
Хәҙерге урыҫ телендә «милләтселек» билдәләмәһенең аңлатмалары
Ошоға бәйле ҡайһы бер Рәсәй тикшеренеүселәре, «милләтселек» һүҙен бары тик этномилләтселекте билдәләү өсөн генә ҡулланырға кәрәк, тип ныҡыша. Башҡалар, был аҙым ғилми мөхиттең йәмғиәт менән аралашыу мөмкинлеген ябасаҡ, тип бара. Өсөнсөләр нигеҙ һүҙҙәрҙең мәҙәни билдәләмәһен идеологик нейтралләштереүҙе тәҡдим итә.
Милли дәүләт
Хәҙерге дәүләттәр үҙәкләштерелгән, дифференцияланған һәм автономиялы структуралар ярҙамында бик күп ҡалалар һәм күрше төбәктәр менән идара итә. Улар мотлаҡ үтәлергә тейешле ҡағиҙәләр булдырыу һәм үҙ территорияһында көс ҡулланыу монополияһына эйә. Шулай итеп улар үҙҙәренең турана-тура идара итеүен ошо территориялағы барлыҡ халыҡҡа тарата һәм кешеләрҙең тормошон иҡтисади үҫеш йәки оборона өсөн билдәле йүнәлештә ойошторорға ынтыла. Төпкөлдө интеграцияларға тырышмаған, халыҡтың көндәлек эшмәкәрлеген күҙәтеп торорға тырышмаған ҡала-дәүләттәрҙән һәм империяларҙан улар шул яғы менән айырыла. Бынан тыш, милли дәүләт халыҡтарҙың үҙ ихтыяры менән интеграцияланыуына ынтыла һәм яңы территорияларҙы баҫып алып, уларҙы буйһондороу һәм колонияға әйләндереү маҡсатын алға ҡуйған империянан шул яғы менән айырыла Милли дәүләт уның граждандары менән күҙаллана, әммә эске һәм тышҡы аренала уны ғәҙәттә бер генә дәүләт лидеры күрһәтә.
Шарль де Голль француздарҙың дәүләт башлығы «Франция тураһында ниндәйҙер идеяны» (une certaine idée de la France) кәүҙәләндерергә тейеш, тип раҫлаған.
Тарих
Милләтселек яңы ваҡыт продукты булып тора. Тарих дауамында кешеләр тыуған еренә бәйләнеш тойоп, урындағы власты хуплай. Әммә күпселек сәйәси һәм мәҙәни күренештәр яңы ваҡытҡа тиклем милли түгел, ә универсаль характерға эйә була.
Тәнҡит
Һул хәрәкәттәр милләтселекте социал-демократияға дошман булған һәм консерватив-авторитар режимды яҡлаған уң идеология тип ҡарай. Әммә икенсе ҡараш та бар, уға ярашлы, бары тик уртаҡ яҙмыш һәм милли оҡшашлыҡ арҡаһында бер-береһенә ышаныс менән бәйләнгән берләшмә генә социаль ғәҙеллеккә һәм демократияға өлгәшә ала.
Рәсәйҙә милләтселек
Милләтселек Рәсәйҙә XVIII быуаттың икенсе яртыһында юғары даирәләрҙең Көнбайыш Европа философияһы һәм сәйәси фекер ағымдарына ҡыҙыҡһыныуы барлыҡҡа килеү һөҙөмтәһендә тыуа. Башта милләт атамаһы аҫтында билдәләнгән тәртип сиктәрендә мәҙәни һәм интеллектуаль элита (күп осраҡта дворянлыҡ) аңлашыла. Милләтселеккә примордиализм рухында аңлатма бирелә, был иһә Рәсәй тарихына, уның мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныу уята. Рус телендә милләтселеккә бәйле билдәләмәләрҙең аныҡ эквиваленты булмағанлыҡтан, оҙаҡ ваҡыт француз терминдары ҡулланыла, тәржемәләр ҙә эшләп ҡарала. Мәҫәлән, Вяземский Пётр Андреевич уны nationalité «халыҡсанлыҡ» тип тәржемә итә.
Әминә Семие Онасья
Биографияһы
1882 йылдан Әминә Семие Истанбулда һәм башҡа ҡалаларҙа төрөк телен һәм әҙәбиәтен уҡыта. Ҡыҙҙар өсөн мәктәптә инспектор һәм Шишли Эфтал госпиталендә кесе шәфҡәт туташы булып эшләй. «Mütalaa» һәм «Hanımlara Mahsus Gazete» гәзиттәрендә баҫылып сыҡҡан мәғариф һәм сәйәсәт тураһында мәҡәләләр яҙған. Шулай уҡ 1893 йылда «Hulasa-i Ilm-i Hesap» тигән математика буйынса әсбап нәшер иткән. Әминә Семиеның иң билдәле әҫәрҙәренең береһе — «Sefalet» («Фәҡирлек») һәм «Gayya Kuyusu» («Тамуҡ соҡоро») хикәйәләре.
Апаһы Әлиәй Фатима Топуз менән бергә Әминә — Ғосман империяһында ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтары өсөн хәрәкәттең иң әһәмиәтле эшмәкәрҙәренең береһе тип иҫәпләнә. Ҡатын-ҡыҙҙарға ярҙам итеү маҡсаты булған бер нисә мәрхәмәтлелек ойошмаларын төҙөүҙә ҡатнаша. Шулай уҡ Әминә ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын киңәйтеү өсөн көрәшә. Ул «Берҙәмлек һәм прогресс» партияһы, шулай уҡ Ғосман демократик партияһы ағзалары булған. 1920 йылда Әминә Семие Төркиә журналистары ассоциацияһы идаралығы составына ингән.
Лыс-Мыльк-Юнко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Табидзе Тициан Юстинович
Биографияһы
Йәштән шиғыр яҙа башлай, гимназияның 6-сы класынан (1912 йыл) шиғырҙары һәм рус һәм француз шағирҙарының грузин теленә тәржемәләре — тәүҙә кутаиси, ә аҙаҡ тифлис ҡалалары гәзиттәрендә баҫылып сыға.
Бебеха
Бебеха — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вятка йылғаһының уң ярына тамағынан 973 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Әхмәт (Саҡмағош районы)
Тарихы
Әхмәт ауылы Баҙы йылғаһынан уң яҡта урынлашҡан. Уға нигеҙ XVII — XVIII быуаттар араһында Ҡыр-Йылан улусының аҫаба башҡорттары тарафынан һалына, әммә уларҙың байтағы XVIII быуат урталарында икенсе урынға күсенеп төпләнә. Ауылда башҡорт-керҙәштәр һәм типтәрҙәр ҡала. Башҡорт-керҙәштәр 1700 йылда Ҡыр-Йылан улусының аҫаба башҡорттары менән килешеү нигеҙендә килеп төпләнгән була. Уларға аҫаба башҡорт Туйҡа Иҫәнғолов үҙ ерҙәренә инергә рөхсәт бирә. Типтәрҙәр иһә XVIII быуаттың беренсе сирегендә бер ниндәй ҙә документтарһыҙ килеп төпләнә. 1785 йылда аҫаба башҡорт Азамат Йәнәбирҙин алпауыт П. Ф. Квашнин- Самаринға Йылан улусының аҫаба ерҙәренең бер өлөшөн һата. Ауыл халҡы 1773 -1774 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында әүҙем ҡатнаша.
Тар-Нгыня-Се
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Во-ле-Виконт
Туристар өсөн практик кәңәштәр
Әгәр автобус менән файҙаланырға мөмкинлек булмаһа, һеҙ, әлбиттә, һуңғы 7 саҡрымды йәйәү үтә алаһығыҙ, әммә такси алһағыҙ, уңайлыраҡ булыр (яҡынса 18 евро). Такси урыны вокзал алдында тора, һәм шунда уҡ телефон номерҙары күрһәтелгән, әгәр буш такси юҡ икән, улар буйынса шылтыратырға мөмкин
Асы минераль сығанаҡтары
Беренсе тасуирламаны 1889 йылда академик Ф. Н. Чернышев яһай. 1901 йылда Белорет больницаһының табибы Эрман һыуҙың өлгөһөн тикшереү өсөн Берлин Университетына ебәрә. Химик составы буйынса ул Германияла билдәле булған Киссенгок сығанаҡтарына яҡын булып сыға.
Фетисов Вячеслав Александрович
Биографияһы
1994 йылда Гелани Товбулатов һәм Василий Клоков менән хоккей буйынса «Спартак» Кубогына ярыш ойоштора.
Мафия менән бәйләнеше тураһында
1993 йылда Америка һәм Канада матбуғатында Рәсәй енәйәтсел төркөмдәренең, НХЛ-да уйнаған элекке СССР уйынсыларының илдә ҡалған яҡындарына һәм ғаилә ағзаларына янап, уларҙан аҡса таптырыуҙары тураһында яҙыла. Вячеслав Фетисовтың агенты уның бындай эштәрҙә ҡатнашыуын инҡар итә, ләкин күп уйынсыларҙың ошондай хәлдәргә тарыуын таный; хоккейсы үҙе иһә НХЛ-да уйнаған Рәсәй хоккейсыларының мафия менән проблемалары булмауы тураһында белдерә.
«Гражданлыҡ тураһында» законға төҙәтеүҙәр
2012 йылдың октябрендә сенаторҙар Ильяс Умаханов һәм Владимир Джабаров менән бергә «Гражданлыҡ тураһында»ғы законға төҙәтеүҙәр индереү буйынса сығыш яһай. Сенаторҙар 18 йәштән өлкән кешеләргә, ҡасандыр улар үҙҙәре йә нәҫелдәрендәге тура ата-бабалары СССР гражданы булыуын, Рәсәй дәүләте, Рәсәйҙең республикаһы, РСФСР, СССР йә Рәсәй Федерацияһы территорияһында йәшәгәнлеген иҫбатлаһа, Рәсәй гражданлығын льготалы шарттарҙа бирергә рөхсәт итеү тураһында тәҡдим индерә.
Ғаиләһе
Ҡатыны — Ладлена Фетисова (Лада Сергиевская 1959 йылдың 17 июлендә тыуған, 1989 йылдың 15 мартында өйләнешәләр) — «Спорт Республикаһы» хәйриә фонды президенты, логистика менән шөғөлләнә, Фетисовтың яҡшы таныштары менән бергәләп Яңы Рига шоссеһында автомобиль салоны тота, 2009 йылда 370 миллион һумдан ашыу аҡса эшләй.
Атаһы — Александр Максимович Фетисов (1932), төҙөлөштә эшләгән. Әсәһе — Наталья Николаевна, 1996 яман шештән вафат була. .
Ковеньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тройная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Медло
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы
Биографияһы
1930 йылда Өфө ҡалаһындағы Башҡорт сəнғəт техникумын (В.Мортазин-Иманский, М.Ə.Мəһəҙиев, Х.Бохарский курстары) тамамлай.
1931 йылда Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә күсә, 1931—1942 һәм 1949—1956 йылдарҙа актёр, 1942—1948 йылдарҙа художество етəксеһе һəм 1956 йылдан алып алып баш режиссёры.
1971—1982 йылдарҙа Ҡазан кинохроника студияһының Өфө бүлегендə кинофильмдарҙы башҡорт теленə тəржемə итеү буйынса режиссёр.
Турунесьтывис
Турунесьтывис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колвавис йылғаһының һул ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Козла
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ала-Арча (милли парк)
Тарихы
Ҡырғыҙ ССР-ы Министрҙар Советының 1976 йылдың 29 апрелендә 19,4 мең гектар майҙанда булдырыла. Бөгөнгә урман майҙаны — 1316, урманһыҙ ерҙәр 970 гектар тәшкил итә.
Тәбиғәте
Архар, Себер илеге, козерог, ҡабан, илек, төлкө, бүре, ҡуян, бурһыҡ, горностай, дикобраз, һыуһар; ҡоштарҙан таш ағуна, чиль, кеклик, улар бар.
Ҡыҙыл китапҡа ингән хайуандарҙан Төркөстан һеләүһене, һунағара, бөркөт, кумай, балабан; һирәк төрөҙәрҙән — ҡар барыҫтары һәм гриф осрай.
Ҡыҙыҡлы факттар
2016 йылдың сентябрендә «Ала-Арча» Дәүләт резиденцияһында БДБ дәүләттәре башлыҡтары советы ултырышы үтә.
Көнсығыш Урал радиация ҡурсаулығы
Тарихы
150х 9 саҡрым самаһы биләмәлә 2 млн кюри радионуклид саңы яуа. Радиация кимәле 2 тапҡырға артып киткән майҙан яҡынса 15 000 км²-ға тиң.
Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы
Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы (Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы) — БССР-ҙың халыҡ шағиры, Белорус әҙәбиәте классигы Янка Купаланың тормошона һәм ижадына арналған әҙәби һәм мемориаль музей.
Тарихы
Әлеге ваҡытта Янка Купаланың дәүләт әҙәбиәт музейы Европа музейҙар каталогына ингән, ағзаһы булып тора беларуская комитеты ICOM-дың Белорус комитеты ағзаһы булып тора.
Софи Лорен
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
София Шиколоне 1934 йылдың 20 сентябрендә Италияның баш ҡалаһы Римдә тыуа. Ул тыуғандан һуң ғаилә Неаполь янындағы ҙур булмаған балыҡсылар ҡаласығы Поццуолиға күсә, Софияның бала сағы һәм үҫмер йылдары шунда үтә. Үҫмер сағында уға «Стеккетто» ҡушаматы тағыла, тәржемәлә «Шыйҙа» — буйының оҙон булыуы һәм ябыҡлығы быға сәбәп. Ун дүрт йәшендә урындағы матурлыҡ конкурсында еңеүе уның данға табан барған юлда иң тәүге баҫҡысы була, шунан һуң Софиялар ғаиләһе Римгә күсенә. 1950 йылда София «Мисс Италия» конкурсында ҡатнаша һәм «Мисс Элегантлыҡ» призын яулай.
1950-се йылдар уртаһына София йондоҙға һәм Италияның секс-символына әйләнә. «Аттила» (1954) фильмы — Лорендың сит илгә прокатҡа сыҡҡан беренсе фильмы, Энтони Куинн уның партнеры була.
Модель карьераһы
2014 йылда Damiani ювелир компанияһы актриса хөрмәтенә «Sophia Loren» тип аталған биҙәүестәр коллекцияһын сығара. Коллекцияға аҡ һәм алһыу алтындан алҡа, мунсаҡ, сылбырға тағылған сулпы, беләҙек һәм балдаҡ инә. Софи Лорен коллекцияның йөҙө була һәм коллекцияның фотосессияһында һәм промотурында ҡатнаша.
Фильмография
1954 - Аттила (Attila) - Юста Грата Гонория
1956 - Счастье быть женщиной (Lucky to Be a Woman) - Антониетта Фаллари
1957 - Легенда о былом (Legend of the Lost) - Дита
1958 - Любовь под вязами (Desire Under the Elms) - Анна Кэбот
1958 - Чёрная орхидея (The Black Orchid) - Роуз Бианко
1962 - Боккаччо-70 (Boccaccio '70) Зои
1974 - Короткая встреча (Brief Encounter) - Анна Джессон
1984 - Нечто белокурое (Qualcosa di biondo) - Аврора
1986 - Смелость (Courage) - Марианна Миральдо
1997 - Солнце (Soleil) - Мама Леви
Сулпан (балалар театры)
«Сулпан» Сибай башҡорт дәүләт балалар театры — Сибай ҡалаһында балалар театры.
Тарихы
1999—2003 йылдарҙа театр Ф. Ә. Сөләймәнов етәкселеге аҫтында эшләй. Ул актёрҙарҙың профессиональ үҫешенә ҙур иғтибар бирә, бинаны яңыртыуға ирешә, театрҙа реконструкция (сәхнә урынын алмаштыра, операторҙар үҙәге булдырыла) һәм ремонт эшләнә. З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында махсус курс әҙерләнә.
Лупта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Мэрилин Монро
Киң билдәлелекте уға «Ниагара» (1953), «Джентльмендар блондинкаларҙы һайлай» (1953) һәм «Етенсе йыл ашҡыныуы» (1955) фильмындарындағы ролдәре алып килә. Тәнҡитселәрҙең Монро ижадына ҡараштары ҡапма-ҡаршылыҡлы була. Ахмағыраҡ, әммә иҫ киткес сибәр блондикаларҙы уйнаған актриса тамашасылар күңеленә хуш килә. «Джазда тик ҡыҙҙар» (1959) фильмындағы төп ролде башҡарған өсөн Монро «Алтын глобус» премияһына лайыҡ була, «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле — комедия йәки мюзикл» номинацияһында ..
Биографияһы
thumb|170px|left|Норма Джин Мортенсондың тыуыу тураһындағы таныҡлығы Норма Джин Бейкер 1926 йылдың 1 июнендә Лос-Анджелес ҡалаһында ғаиләлә 3-сө бала булып тыуған. Әсәһе фильмдарҙы монтажлаусы булып эшләгән. Атаһы тураһында мәғлүмәттәр юҡ.
1946 йылдың авгусында 20th Century Fox студияһынан статистка булып эшләргә тәҡдим ала. Студияла үҙ исемен алмаштырып, Кэрол Линд, Клэр Норман, Мэрилин Миллер исемдәрен ҡарап сығалар, Мэрилин Монро иң килешкәне тип табыла. Монро — әсәһенең ҡыҙ фамилияһы. Карьера төҙөү менән мауығып китә, шуға күрә 1946 йылда никахы тарҡала.
Форсселиус Элизабет
Элизабет Форсселиус (Elisabeth Forsselius, тулы исеме Gertrud Elisabeth Forsselius, тыумыштан Forssell; 1771—1850) — швед опера йырсыһы һәм актрисаһы.
Биографияһы
1787 йылда Форсселиусты Адольф Фредрик Шарлотта Нойман һәм Луиза Гёц-Реми менән бергә Ристелл Stora Bullhuset бинаһында урынлашҡан үҙенең театрына саҡыра. Киләһе йылына Ристелл театры драма театры итеп үҙгәртелә. Бер йылдан һуң театр бөлгөнлөккә төшә һәм Ристелл, кредиторҙарҙан ҡотолоу өсөн, илдән ҡаса. Швеция короле Густав III театрҙы Король драма театры итеп үҙгәртә. Театрҙа директорҙар советы ойошторола, ул 1803 йылға тиклем эшләй; Элизабет Форсселиус совет ағзаһы була.
СССР-ҙа дин менән көрәш (1929—1942)
Пропаганда
Әлеге ойошма әүҙемдәренә дәүләт ташламалары, белем алыу өсөн өҫтәмә мөмкинлектәр, бушлай путевкалар бирелә. Уларҙың ҡайһы берҙәре өсөн (лекторҙар, агитаторҙар, идара аппараты хеҙмәткәрҙәре) атеизм һөнәргә әйләнә.
Тырбылью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
СССР-ҙа дин менән көрәш (1929—1942)
Дини ойошмаларға ҡаршы көрәш
Ҡорамдарҙы, ғибәҙәт йорттарын, мәсеттәрҙе һәм синагогаларҙы ябыу һөҙөмтәһендә, мәҫәлән, 1917 −1935 йылдарҙа Ленинград өлкәһендә революцияға тиклемге 2165 дини биналарҙың 1207 бинаһы ябыла. Ленинградтың үҙендә 421 бинанан 316 ябыла, ошо ҡалала инжил христиандарының элекке «Ҡотҡарыу йортонда» Аллаһыҙҙар йорто урынлаша. Алыҫ Көнсығышта өс йыл эсендә (1929—1932) 193 баптистар общинаһынан — 44, 118 инжил христандары общинаһынан 42 община ҡала. «Төньяҡ правда» (1930 йылдың 18 ғинуары, № 18) Кострома гәзите хәбәр итеүенсә был ҡалала 37 православие ҡорамдарынан 1930 йылда 14 ҡорам ябыла, тағы ла 19 ҡорам ябылыуға планлаштырылған. Сиркәүәрҙең береһен дингә ҡаршы музейы аҫтына бирергә планлаштырыла.
Диндарҙарға ҡаршы золом
Диндарҙарҙы эҙәрлекләү Сталиндың шәхси контроле аҫтында көсәйә бара. Мәҫәлән, 1937 йылдың 13 ноябрендә Л. З. Мехлис Сталинға хат гәзите мөхәррире переадресовывать «Йондоҙ» гәзите мөхәрриренең Белоруссияла сиркәүҙең зыянлы йоғонтоһо тураһында хатын тапшыра, һәм Сталин резолюция яҙа: ''«Т. Ежов. Сиркәүсе әфәнделәрҙең ҡойроғон ҡыҫырға кәрәк ине»''. Яуап итеп Ежов Сталинға урындарҙа «сиркәүселәр һәм сектанттарға» ҡарата репрессиялар барышы тураһында киң материал ебәрә. Ежов мәғлүмәттәре буйынса, 1937 йылдың авгусынан ноябргә тиклем 31359 «сиркәүселәр һәм сектанттар» ҡулға алынған, улар араһынан митрополит һәм епископтар — 166, поптар — 9116, монахтар — 2173, «сиркәү-сектант кулак активы» — 19904. Улар араһынан атып үлтереүгә 13671 кеше хөкөм ителә, шул иҫәптән епископтар — 81, поптар — 4629, монахтар — 934, «сиркәү-сектант кулак активы» — 7004.
Әммә репрессияларға ҡарамаҫтан, 1930-сы йылдар аҙағында СССР халҡының күпселеген диндарҙар тәшкил итә. 1937 йылғы халыҡ иҫәбен алыу күрһәтеүенсә, Советтар Союзының 16 йәшкә тиклемге һәм 55 йәштән оло 98,4 млн кешенән 55,3 миллион кеше үҙҙәрен диндар тип таныта (улар иҫәбенән 41,6 миллионы үҙҙәрен православие диненә беркетә).
1939—1941 йылдарҙа СССР-ҙа дин
Мәҫәлән, СССР-ға ҡушылдырылған (Вилена крайынан башҡа) Польшаның Көнсығыш воеводлыҡтары территорияһында, поляк статистика мәғлүмәттәре буйынса, 1939 йылда киләһе халыҡ төркөмдәре йәшәй :
СССР-ҙың яңы территорияларында дин һәм совет власы (1939—1941 йылдар)
1939—1941 йылдарҙа яңы ерҙәрҙә атеситик пропаганда йәйелдерелә. йәйелдерелгән була. Көнбайыш Белоруссияла пропаганданы Һуғышсан аллаһыҙҙар союзы һәм партия комитеттары 1940 йылдың май айынан уҡ башлайҙар. Лекциялар һәм докладтар дингә ҡаршы пропагандаһының төп формаһы булып тора, уларҙың темалары партия район комитеттары тарафынан һайлана һәм раҫлана. 1941 йылдың февраленә тиклем дингә ҡаршы лекцияларҙы башлыса «восточниктар» уҡый (Һуғышсан аллаһыҙҙар союзы лекторҙары, ғалимдар, юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары, коммунистар, комсомолецтар), өҫтәүенә, улар тик урыҫ телендә үткәрелә. Көнбайыш Белоруссияла тәүге лекциялар бушлай үткәрелә (СССР-ҙа лекциялар өсөн түләү ВКП(б) Үҙәк Комитетының 1938 йылдың 14 ноябрендәге ҡарарына ярашлы индерелә). 1940 йылдың июнь айында лекциялар түләүлегә әүерелә — ВКП(б) Үҙәк Комитеты ҡарары Көнбайыш Белоруссияға ла ҡағыла. Дингә ҡаршы лекциялар ғәҙәттә бик мөһим дини байрамдары алдынан үткәрелә. Мәҫәлән, православие пасхаһы алдынан «Диндең синфи килеп сығышы һәм нигеҙе тураһында», «Пасханың килеп сығышы һәм зыяны», көҙгө йәһүд байрамдарына — «Ҡайҙан барлыҡҡа килгән йәһүд дини байрамдары», «Дини байрадар — капитализм ҡалдығы» лекциялары уҡыла. Башлыса дингә ҡаршы пропаганда өлкә һәм район үҙәктәрендә алып барыла, ауылдарҙа ғәҙәттә үткәрелмәй. Шулай уҡ дингә ҡаршы әҙәбиәтен һатыу ойошторола.
1941 йылдың 10 февралендә Белоруссия большевиктары Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының «БСС-ҙың көнбайыш өлкәләрендә дингә ҡаршы пропагандаһы торошо тураһында» тигән ҡарары сыға, был ҡарар дингә ҡаршы пропаганданы көсәйтеүгә булышлыҡ итә һәм Көнбайыш белоруссияла уның яңы этабын аса. Ҡарар бер нисә яңылыҡ индерә:
Аврелий Августин
Ижадының этаптары
Икенсе этапта (395-410), экзегетик һәм дини-сиркәү проблематикаһы өҫтөнлөк итә: «О книге Бытия», апостол Павел мөрәжәғәтнәамәләренә аңлатмалар циклы, әхлаҡи трактаттар һәм «Исповедь», антидонат трактаттар яҙылған.
Бәрәкәт тураһында
Кешене ҡотҡарыусы көс булып уның Хоҙайға ынтылышы, илаһи бәрәкәт тора. Хоҙай бәрәкәте (благодать) кешегә төшһә, ул кеше тәбиғәтен үҙгәртә. Бәрәкәттән башҡа кешене ҡотҡарып булмай.Ихтыярҙың ирекле ҡарары — бары тик кешенең нимәгәлер ашҡынып йүнәлеү һәләте генә, әммә кешенең яҡшырыуға табан үҙ ынтылыштарын тормошҡа ашырырға бары тик бәрәкәт кенә ярҙам итергә һәләтле.
Мәңгелек, ваҡыт һәм хәтер тураһында
Мәңгелек — ул булмаған, булмаясаҡ, ул тик бар. Мәңгелектә үткән дә,киләсәк тә юҡ. Мәңгелектә үҙгәреш тә, ваҡыт арауығы ла юҡ, сөнки ваҡыт арауығы предметтарҙың үткәне һәм киләсәктәге үҙгәрештәре менән бәйле. Мәңгелек — Хоҙай фекер-идеялары донъяһы, унда бөтәһе лә бер тапҡыр һәм мәңге.
Танып белеү
Хәҡиҡәтте танып белеүҙең баҫҡыстары :
Йәмғиәт һәм тарих тураһында
Августин йәмғиәттәге кешеләрҙең мөлкәт тигеҙһеҙлеген үҙенсә нигеҙләй һәм аҡлай. Уның раҫлауынса, тигеҙһеҙлек — социаль тормоштоң ҡотолғоһоҙ күренеше һәм байлыҡты тигеҙләргә ынтылыу мәғәнәһеҙ; мөлкәт тигеҙһеҙлеге кеше булған ерҙәге тормошта һәр саҡ буласаҡ. Әммә бөтә кешеләр ҙә Хоҙай алдында тигеҙ, шуға күрә Августин кешеләрҙе донъяла тыныслыҡта йәшәргә саҡыра.
Кубовка (Уфтюга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Григорович Юрий Николаевич
Биографияһы
Балет студияһында артистлыҡ карьераһын башлау менән бер үк рәттән М. Горький исемендәге мәҙәниәт һарайында балеттар ҡуя башлай. Уның беренсе балеты «Аистенок» Д. Л. Клебановтың «Аистенок», А. Дворжак музыкаһына «Славян бейеүҙәре» (икеһе лә 1947), «Ете ағаһы музыка» А. Е. Варламов музыкаһына «Семеро братьев» (1948). С. М Киров исемендәге опера һәм балет театрында ул башта операларҙа бейеүҙәрҙе ҡуя, 1957 йылда уға масштаблы эште ышанып тапшыралар. С. Прокофьевтың «Каменный цветок» балеты совет драмбалетының симбиозынһәм балет симфонизмын декларациялай, ошоноң менән ХХ быуаттың икенсе яртыһындағы СССР хореография сәнғәте үҫешендә боролош яһала. Был спектаклдән шулай уҡ балетмейстер менән рәссам-ҡуйыусы Симон Вирсаладзенең күп йыллыҡ ижади хеҙмәттәшлеге башлана. һуңғараҡ Григорович ҡуйылышында күп художестволы һәм концептуаль хәл итеүҙәр театр балеты эстетикаһын ныҡлап үҙгәртә
Пермь дәүләт мәҙәниәт институты
Тарихы
2013 йылдан Пермь мәҙәниәт институтында «Консерватория» эксперименталь факультеты эшләп килә, унда мөмкин булған барлыҡ музыкаль һөнәрҙәр буйынса бүлектәр асылған. Факультет деканы — Роман Феликсович Козлов.
Структураһы
Әлеге ваҡытта факультетта идара итеү, туризм, ресторан, арт-менеджмент, ҡунаҡхана эштәре, киң коммуникациялар, режиссура өлкәһе өсөн белгестәр, фестивалдәр һәм байрамдар ойоштороусылары, буласаҡ менеджерҙар һәм продюсерҙарҙы әҙерләйҙәр.
Сәнғәт факультеты — иң йәш факультет, 1991 йылда ғына асыла. Уның асылыуы сәнғәт өлкәһендә юғары квалификациялы профессиональ кадрҙар менән тәьмин итеү ихтыяжы менән бәйле.
Космодром
Космодромдар
Курсив менән эшен туҡтатҡан космодромдар айырып күрһәтелә.
Тирвы-Ярамакода-Яха
Тирвы-Ярамакода-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тирвы-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Катрин Камиллери
Катрин Камиллери (24 февраль 1970 йыл) — мальтиялы, юрист һәм Мальтаның ҡасаҡтар эштәре буйынса иезуит хеҙмәте директоры (JRS). Катрин һыу аша ҡасып килеүселәрҙең эше менән билдәле һәм 2007 йылда ҡасаҡтар өсөн Нансен премияһы менән бүләкләнә.
Тәүге йылдары һәм белем алыуы
Камиллери Катрин 1970 йылда Мальта утрауында тыуа. Унда ул юриспруденцияны өйрәнә һәм, студент саҡта уҡ, ҡасаҡтарҙың хоҡуҡтарын өйрәнеү һәм уларҙы яҡлау тикшеренеүҙәре менән шөғөлләнә. 2006 йылда Мальта университетын тамамлағандан һуң, Катрин бәләкәй юридик фирмала эшләй башлай, унда беренсе тапҡыр ҡасаҡтар менән бәйләнешкә инә.
Йомағужа мәктәбе (Күгәрсен районы)
Тарихы
1929 йылда крәҫтиән йәштәренә башланғыс белем биреүҙе дауам итеү тураһында указ сығарыла. Крәҫтиән йәштәре мәктәбе барлыҡҡа килә.
Моя
Моя — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лекма йылғаһының һул ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Тирвы-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Вестволл Хансен Гюда
Гюда Вестволл Хансен (Gyda Westvold Hansen; тыу. 20 апрель 2002 ) — Норвегияның саңғысыһы, саңғы буйынса икебәйгелә сығыш яһай. 2021 йылда донъя чемпионы, Үҫмерҙәр Олимпия уйындары-2020 чемпионы. IL Nansen клубы өсөн сығыш яһай.
Ихсанов Максим Фирҙәүес улы
Биографияһы
2002 йылдан биатлон менән шөғөлләнә башлай, быға тиклем Пермь крайында «Добрянка» балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә һәм «Молот» спорт клубында саңғы спорты менән мауыға. Пермь ҡалаһы һәм «Динамо» спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай. Тренерҙары — В. М. Конин, И. А. Каринцев, В. Б. Власов, С. А. Коновалов.
Узана
Узана төбәге — Болгарияла, Исполин тауы (1524 м) итәгендәге Габрово территорияһында урынлашҡан географик үҙәк. Габрово ҡалаһынан 22 саҡрымда ғына урынлашҡан, Узанаға асфальт юлдан барырға мөмкин.
Тотманов Рәдис Нурислам улы
Биографияһы
Эш урыны: 1975 йылдан 1995 йылға тиклем Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамблендә эшләй, 1992—1993 йылдарҙа Өфө хореография училищеһында хореография уҡыта, 1996—2000 йылдарҙа — Башҡорт филармонияһы балетмейстеры, 2002—2004 йылдарҙа — Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт училищеһы педагог-балетмейстеры.
Тотманов Рәдис Нурислам улы Ҡарағалпаҡ (1976), Яҡут (1978), Татар (1989) АССР-ҙарында үткәрелгән БАССР әҙәбиәте һәм сәнғәте көндәрендә һәм Сыуаш АССР-ындағы БАССР мәҙәниәте көндәрендә (1981) ҡатнаша.
СССР һәм донъя буйлап яҡынса 20 илдә гастролдәрҙә була.
Ҡағы (Белорет районы)
Транспорт
Ауыл аша Р316 Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы үтә.
Инфраструктураһы
Ауылдан алыҫ түгел «Сухов Ключ», ауылдың үҙендә «Тәңре» һәм «Ағиҙел» турбазалары урынлашҡан. Стенаға төшөрөлгән биҙәк һаҡланған Изге Никольский ҡорамы — архитектура ҡомартҡыһы, экскурсиялар һәм (һирәгерәк) байрам хеҙмәттәре көндәрендә асыла. Ауыл китапханаһында ауыл тарихына арналған экспозиция урынлашҡан. Ауыл эргәһендә изге Сажелка шишмәһе урғыла. Электр менән тәьмин итеү Ҡағы йылғаһындағы бәләкәй ГРЭС-тар иҫәбенә тормошҡа ашырыла.
Лямпа (Лобва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Оло Лекма(Лекма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бүләк (Саҡмағош районы)
Бүләк (Буляково) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 20 кеше. Почта индексы — 452225, ОКАТО коды — 80256845003.
Саукеле
Эшләнеше
Саукеле суҡтар менән биҙәлгән, орнаменттар төрлө ваҡ алтын һәм көмөш тәңкәләрҙән һәм көмбәҙҙәрҙән торған, улар ҡиммәтле һәм ярым аҫыл таштар — аҡыҡ, фирүзә, аметист өсөн тирәс булып хеҙмәт иткән.
Саукеле өҫтөнән ебәк йәки бәрхәт яулыҡ ябылған.
Лозова (Ючка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һикәҙе (Егән ҡушылдығы)
Ҡушылдыҡтары
Ҡушылдыҡтары исемлеге : Сатрайорт, Сураш, Әсе, Аллағыуат, Балтайорт, Ереклейылға, Ҡаранйылға, Ҡарсыйылға, Ҡасҡынйылға, Ҡыҙыл, Ҡуҡрауыҡ (Һикәҙе ҡушылдығы) (Кук-Ҡарауыҡ), Һыуалған, Үръяҡялан, Ҡолоҡ шишмәһе. Был ҡушылдыҡтар, әллә ни ҙур булмауҙарына ҡарамаҫтан, ауыл халҡын үҙенең саф һыуҙары менән тәьмин итә. Туғыҙҡырлы убаһы итәгендәгендәге шишмә һәм хәстәхана ҡаласығы араһында һалынған 1 км тирәһе оҙонлоҡтағы һыу үткәргес әлеге көнгә тиклем хәстәхана ҡаласығын эсәр һыу менән тәьмин итә. Әсе һәм Аллағыуат шишмәләре ауыл ситендәге Уртаташ һәм Селтербей тауҙары аҫтынан көн битенә урғылып сыға. Уларҙың да саф, эсергә яраҡлы һыуҙары һыу үткәргестәр аша ауыл халҡына йорттарына еткерелә. ХХ быуаттың 30-сы — 50-се йылдарында Ҡолоҡ шишмәһенең һыуын, тирмән тәгәрмәсе (нижнебойное колесо) ярҙамында әйләндереп, бәләкәй электр станцияһы механизмдары, шулай уҡ циркуляр бысҡылар, ярма ярыу станоктарын эшләтеүҙә ҡулланалар.
Люденшайд
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Турма-Яха
Турма-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Обь мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.
Ҡыҙыл Ауыл
Тарихы
2005 йылда Юрматы, Күс, Ҡыҙыл Ауыл, Ирек ауылдарының элекке халҡы һәм уларҙың тоҡомдары, бөтәһе 250 самаһы кеше, уның 80-йыллығын байрам итеү өсөн, кесе тыуған илендә яңынан осраша
Красноусол минераль сығанаҡтары
Тарихы
Красноусол минераль сығанаҡтары XVI быуаттан билдәле. Иван Грозный дәүере риүәйәттәренән, Кама һәм Ағиҙел буйлап стругаларҙа Башҡортостанға Өфө зинданын (острог) төҙөргә килгән стрелецтар һәм казактар отряды Ағиҙел йылғаһы ағымы буйлап өҫкә Тоҙйылғаның инешенә тиклем барып еткән. Ошо ерҙә Табын исемен алған острогҡа нигеҙ һалына.
Килеп сығышы
Красноусол минераль һыу сығанаҡтары ер аҫтынан сығыусы сығанаҡтарға ҡарай. Яҡынса һаны 250 еткән Красноусол сығанаҡтары 3 төркөмгә бүленә: • 1-се төркөм сығанаҡтары карбон эзбисташ ҡатламдарынан торған Тоҙйылғаның ярҙарынан; • 2-се төркөм сығанаҡтары — дүртенсел система тоҡомдары ҡатламдарынан барлыҡҡа килгән йылға үҙәненең һул һөҙәгенән; • 3-се төркөм сығанаҡтары — йылғаның Көнгөр ярусының гипс ҡатламдарынан барлыҡҡа килгән уң ярында урынлашҡан. 1-се һәм 2-се сығанаҡтарҙың һыуы тектоник ярыҡтарҙан 500—600 метр тәрәнлектән үҙ-ара ҡушылмай өҫкә күтәрелә.
Майя Березовская
Биографияһы
1893 йылдың 13 апрелендә Рәсәй империяһы Минск губернаһы Барановичи ҡалаһында тыуған. Атаһы Эдмунд Березовский Рус император армияһы подполковнигы, Транссебер тимер юл магистрале төҙөүсеһе, ә һуңыраҡ Польша ғәскәренең бригада генералы булған.
Нюлса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тикеев Данис Солтан улы
Биографияһы
Данис Солтан (Әхмәтсолтан) улы Тикеев 1940 йылдың 10 ноябрендә Башҡорт АССР-ы Иглин районы Иҫке Ҡобау ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә тыуған. Атаһы — Әхмәтсолтан Вәлиәхмәт улы, математика уҡытыусыһы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, әсәһе — Сәймә Ғабдулла ҡыҙы, башланғыс кластар уҡытыусыһы, ҡустыһы — Тикеев Фаил Солтан улы, тарихсы. Шәжәрәһе XVII—XVIII быуаттар сигендә йәшәгән ҡобау-мең ырыуы вәкиле Тикәйгә барып тоташа.
Фәнни эшмәкәрлеге
Данис Солтан улының фәнни эшмәкәрлеге башҡорт телен уҡытыу методикаһына, уның синтаксисына, стилистикаһына һәм телмәр мәҙәниәтенә арналған. 10 монография, 150-нән ашыу фәнни һәм фәнни-методик мәҡәләләр, 5 уҡыу китабы, 10-дан ашыу уҡыу әсбабының авторы.
Николаевск өйәҙе (Һамар губернаһы)
Дөйөм мәғлүмәттәр
1896 йылда 494 249 кеше йәшәй. 276 ауыл була, шуларҙың 18-дә 500-ҙән ашыу хужалыҡ. Бөтәһе 68 183 хужалыҡ. Был өйәҙҙең халыҡ составы бер төрлө булған бер генә ауылы ла юҡ.
Кәсеп
Халыҡ иҫәбен алыу осоронда өйәҙҙә 28503 кеше кәсеп менән шөғөлләнгән. 15651 кеше ауыл хужалығы йәки игенселек кәсебе, 12852 кеше игенселектән башҡа кәсеп (ылаусылыҡ, ҡамсы үреү, ойоҡ һәм башҡалар етештереү) менән шөғөлләнгән. 2000 самаһы кеше ҡырға йөрөп кәсеп итә.
Павлов Посад шәлъяулыҡтары
Тарихы
Павлов Посад шәлъяулыҡтарын етештереү быға тиклем йәшәп килгән кустар туҡыма туҡыу традициялары нигеҙендә яйға һалына.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуңғы осорҙа буяу төҫтәрен ҡулланыу сифаты киңәйә, ләкин биҙәктәр төшөрөү традициялары һаҡлана.
Сәнғәти үҙенсәлектәре
1870 йылдарҙа яулыҡтарҙың ассортиментын киңәйтеү өсөн тере тәбиғи сәскә мотивтарын ҡулланыуҙы киңәйтеү ихтыяжы тыуа. Өҫтөнлөк баҡсала үҫкәндәренә, бигерәк тә рауза һәм георгин сәскәләренә бирелә. XIX быуат аҙағы — XX быуат башында стиль аҙағынаса рәсмиләштерелә: шәлъяулыҡтарға күләмле сәскәләрҙән торған гөлләмә һәм үремдәр, ҡара йә ҡыҙыл ерлектә таралышҡан ялан сәскәләре төшөрөлә. Ҡайһы саҡта уларға стилләштерелгән үҫемлек элементтары өҫтәлә. Шәлъяулыҡтар ярым үтә күренмәле йәки тотошлай йөн ептәрҙән туҡыла.
Лухтонга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исрафилов Рифҡәт Вәкил улы
Биографияһы
Рифҡәт Вәкил улы Исрафилов 1941 йылдың 6 авгусында Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Яңы Мөслим ауылында тыуған. 1981 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театрының баш режиссёры һәм художество етәксеһе. 1997 йылдан — М. Горький исемендәге Ырымбур өлкә драма театрының художество етәксеһе.
Ҡаҙаныштары
2008 йылда Рифҡәт Исрафилов етәкләгән М. Горький исемендәге Ырымбур драма театрына «Театр сәнғәтен үҫтереүҙәге уңыштары өсөн» Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Фёдор Волков исемендәге премияһы бирелде.
Юғары хоккей лигаһы беренселеге
Миҙгел форматы
Федерация кубогы өсөн плей-офф уйындарына даими миҙгел һөҙөмтәләре буйынса тәүге һигеҙ команда эләгәсәк. Комадалар урындарына тап булған «сәсеү» номерҙарын ала. Иң ҙур номерлы командаға ҡаршы иң бәләкәй номерлы команда сыға. Мәҫьәлән, тәүге раундта парҙар ошолай билдәләнә: 1 — 8, 2 — 7, 3 — 6 һәм 4 — 5. Сирекфиналдар өс еңеүгә тиклем булһа, ярымфиналдар һәм Федерация кубогы финалы бер команданың дүртенсе еңеүенән һуң ғына тамамлана. Ярымфиналдарҙа еңелгән ике команда бронза миҙалы өсөн ике осрашыу үткәрә. 2019/2020 йылдар миҙгелендә беренселектә һигеҙ команда ғына ҡатнаша — һәм бөтәһе лә плей-офф уйындарына сыға.
Сафиуллин Марс Ғәлим улы
Репертуары
Яңғыҙ бейеүҙәре: «Бүләк», «Гөлнәзирә», «Дуҫлыҡ», «Зарифа», «Һунарсы», «Перовский» һәм башҡалар.
Иҡбал Ҡадир
Юл башы
Swarthmore College’нда<sup class="noprint" contenteditable="false"><span style="font-style:normal; font-weight:normal;" title="Версия статьи «Swarthmore College» на английском языке">[en] бакалавр (1981) дәрәжәһен, Уортон бизнес мәктәбендә магистр (1981) һәм MBA (1983) дәрәжәһен ала.
bKash
2010 йылда бер туған Камал менән Иҡбал Ҡадирҙар яңы проекттарын — bKash Limited’ты — нигеҙләй. Был проект Бангладеш халҡына банк хеҙмәттәре тәҡдим итә. 2011 йылдың июлендә компания Бангладеш баҙарына инә.
Ханюку-Ты-Вис
Ханюку-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Колва йылғаһының һул ярына тамағынан 350 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Әл-Жәзирә
Хәрби коалицияның Афғанстанды авиабомбаға тотоуын һәм уға ракеталар яуҙырыуын сағылдырып, Усама бин Ладиндың мөрәжәғәттәрен эфирға сығарып, донъяла билдәлелек ала.
Компанияның интернетта үҙ сайты, уның 2003 йылдан эшләп килгән инглиз телле версияһы — «Al Jazeera English» каналының рәсми сайты бар.
Ҡыҙ күләһе (Истанбул)
Легендалар
Көндәрҙән бер көн күрәҙәсе уның ҡыҙының 18 йәшендә үләсәген әйтә. Солтан ҡыҙының 18 йәшенә тиклем башня төҙөргә бойороҡ биргән. Күлә төҙөлгәндән һуң, батша ҡыҙын үлемдән һаҡлар өсөн, шунда күсерергә бойора. 18 йәшлек тулғас, солтан ҡыҙына емеш-еләк бүләк итә. Ҡыҙы һауытты асҡас, емеш-еләк араһынан ағыулы йылан килеп сығып ҡыҙҙы саға, шулай итеп, күрәҙәлек ғәмәлгә аша. Икенсе риүәйәт буйынса, ҡыҙ иҫән ҡала, уны йылан ағыуын һурып, принц ҡотҡара. Ошонан исеме лә — Ҡыҙ күләһе.
Әл-Жәзирә
Тамашасыларҙы юғалтыу
Ғәрәп яҙы ваҡиғаларын яҡтыртҡанда, Катар телеканалының мәғлүмәт сәйәсәте 2011—2013 йылдарҙа уның бөтә аудиторияһының 86 процентын юғалтыуына килтерә. Һуңғы ике йыл эсендә "Әл-Жәзирә"нең бөтә донъялағы тамашасылары 43 миллиондан 6 миллионға ҡалып кәмей.
Хабер-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Ҡаһарман
Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
Бөгөнгө көндә төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Кесе Евва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Бисярина Валентина Павловна
Биографияһы
1934 йылда Омск медицина институтын тамамлағас, Ишем тимер юл станцияһында табип булып эшләй.
Кесе Тукшин
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пругова Анна Александровна
Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһында
Даими чемпионаттың тәүге яртыһында күрһәткән һөҙөмтәләр өсөн Анна Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының бөтә йондоҙҙар уйынына саҡырыу ала. Шунда ул Көнсығыш командаһы менән еңеү яулай. Даими миҙгелде «Ағиҙел» тәүгегә беренсе урында тамалай. Плей-оффта Өфө хоккейсылары тәүҙә «СКИФ» (2-0), ә аҙаҡтан ғәмәлдәге чемпионы — «Торнадо» клубын (3-0 серияла иҫәп) еңеп тәүгегә ҠҠХЛ чемпиондары исемен яулай. Анна миҙгелдә барыһы 25 уйында ҡатнаша һәм икәүһендә генә еңеү яуламай, алты тапҡыр ҡапҡаһын «ҡоро» ҡалдыра. Шулай уҡ Пругова Лиганың миҙгелдә иң яҡшы уйынсы исеменә номинантлана.
Өммө Сәләмә бинт Әбү Һүмәйә
'''Өммө Сәләмә р. ғ. (Өммө Сәләмә бинт Әбү Үмәйә)''' (أم سلمة هند بنت أبي أمية) - Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең хәләл ефете,  мосолмандарҙың Инәһе, сәхәбә Хәлид  ибн әл Вәлидтең һәм мөшриктәр башлығы   Әбү Йәһил ибн Хишамдың ике туған һеңлеһе.
«Россия-1»
right|230px|thumb «Россия-1» (Рәсәй-1) — Рәсәй Федерацияһы дәүләт телеканалы. Бөтә Рәсәй дәүләт телевизион һәм радиотапшырыуҙар йәмғиәтенә инә. Россия-1 телеканалы — БДТРК-ның төп каналы. Ул үҙен Рәсәйҙең төп каналы итеп күрһәтә.
Күлләр
Тарихы
XVIII быуат аҙағында Күлләр ауылы 27 йорттан торған, 99 кеше йәшәгән. 21 йылдан һуң ихаталар һаны үҙгәрмәй, әммә халыҡ һаны 60 кешегә арта. Шул уҡ ваҡытта 5 ғаиләлә күп ҡатынлылыҡ теркәлгән. Улар — йорт хакимиәте һәм дин әһелдәре вәкилдәренең ғаиләләре. Бында Көрпәс вариҫтары йәшәгән: Көрпәс атамаһы Көрпәс-Табын мәхәлләһенә бирелгән. IX ревизия мәғлүмәттәре буйынса 1850 йылда 30 йортта 126 ир-ат һәм 112 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1920 йылда 87 йорт хужалығы була, унда 206 ир-ат һәм 198 ҡатын-ҡыҙ була. 1816 йылда ревизия менән 75 йәшлек отставкалағы йорт старшинаһы Йәрмөхәмәт Абдрахман улы Көрпәсов (уның улы Искәндәр, 1850 йылда уға 72 йәш була) билдәләнә. Күрпәс-Табын улусы Көрпәс (Көрпәс) исемен йөрөтә. 1850 йылғы ревизия һөҙөмтәләре буйынса 30 йортта 126 ир-егет һәм 112 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1920 йылда 206 ир-ат һәм 198 ҡатын-ҡыҙ менән 87 йорт була.
Зәйнетдинов Энгель Әхмәт улы
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
1959 йылда «Башнефть» берекмәһенең «Башвостокнефтеразведка» тресына ҡараған Ҡалтасы быраулау контораһында быраулаусы ярҙамсыһы булып эш башлай. 1960 йылда берекмәнең норматив-тикшеренеү станцияһына эшкә күсерелә һәм бында инженерҙан етәксегә тиклем үҫешә (1965—1985). 1985-88 йылдарҙа Үҙәк инженер-техник хеҙмәт берекмәһендә (ЦИТС) эшләй. 1988—1992 йылдарҙа — ЦИТС-тың эштәрен ойоштороу буйынса Йәмен Халыҡ-демократик республикаһында генераль директор урынбаҫары. 1992-1995 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлеге етәксеһе.
Кесе Земляная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башкиров Василий Николаевич
Башкиров Василий Николаевич (27 февраль 1870 йыл — 1917 йылдан һуң) — Рәсәй империяһы архитекторы.
Боронғо Греция медицинаһы
Боронғо Грецияның беренсе билдәле медицина мәктәбе Книдала беҙҙең эраның 700 йылында асыла. Унда анатомия буйынса тәүге хеҙмәт авторы Алкмеон эшләй, тап ошо мәктәптә пациенттарҙы күҙәтеүгә алыу тәжрибәһе беренсе тапҡыр ҡулланыла. Һуңынан Кос утрауында Гиппократ үҙ мәктәбен төҙөй. Эллиндарҙың Мысыр медицинаһын ихтирам итеүенә ҡарамаҫтан, ул замандарҙа мысырҙарҙың тәжрибәһен грек еренә күсерергә тырышыу булмай, сөнки боронғо медицина терминологияһын аңлатҡан яҙма сығанаҡтар етерлек булмай. Шулай булһа ла, гректарҙың үҙҙәренең медицина белешмәләре өсөн бик күп мысыр дарыуҙары рецептарын алыуҙары билдәле. Мысырҙың йоғонтоһо Искәндәриә лә грек медицина мәктәбе асылғандан һуң бәхәсһеҙ була.