cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Япония
Тарих
Япон феодализмы юғары ҡатлам яугирҙәренең «самурайҙар ведомствоһы» барлыҡҡа килеү менән бәйле. 1185 йылда үҙе менән ярышташ Тайра ырыуын еңгән Минамото-но Ёритомо 1192 йылда сёгун итеп тәғәйенләнә. Ошо мәлдән Камакура осоро башлана. Ул үлгәндән һуң ғәмәлдәге власть Минамото-но Йоритомоның улының регенты булған Ходжо ырыуы ҡулына күсә. Камакура шогунаты 1274 һәм 1281 йылдарҙа монголдарҙың һөжүмен, бакуфуларҙың позицияһын нығытып, уңышлы кире ҡаға. Монголдарҙы еңгәндән һуң, япон яугирҙәре үҙ-ара һуғыша, һөҙөмтәлә Камакура режимы юҡҡа сыға. 1318 йылда тәхеткә император Го-Дайго ултыра һәм 1333 йылда башкомандующий бакуфу Ашикага Такауджи ярҙамында үҙ ҡулына власты ала. 1336 йылда императорҙың улы менән хакимлыҡты бүлешә алмайынса, Ашикага Такауджи Киотола император итеп Кёмийоны тәхеткә ултырта һәм 1338 йылда күрһәткән хеҙмәттәре өсөн унан сёгун титулы ала. Шулай итеп, Японияла ике император була, һәм улар 1392 йылға тиклем бер-береһе менән власть өсөн бер туҡтауһыҙ һуғыша. Асикага сёгунаты эре феодал-даймёларҙы контролдә тота алмай, шунлыҡтан 1467 йылда граждандар һуғышы башлана. Был ваҡиғанан болалы Сэнгоку осорон башланып китә. 1543 йылда Япония ярҙарына Португалиянан диңгеҙселәр, һуңыраҡ иезуит миссионерҙары һәм Голландия сауҙагәрҙәре килә. Был Япония менән Көнбайыш илдәре араһында сауҙа һәм мәҙәни аралашыуға нигеҙ һала.
Дуйсбург
Географияһы
Ҡала Рейн һәм Рур йылғаларының бергә ҡушылған ерендә, Рур өлкәһенең көнбайышында урынлашҡан. Уның территорияһының биштән дүрт өлөшө Рурҙың ике яғында урынлашҡан, бындағы Рейн йылғаһының уң яҡ ярында Дуйсбургтың үҙәге барлыҡҡа килә. Дуйсбург — Европала ҙур йылға порттарының береһе. Төньяҡта Динслакен, көнсығышта — Оберхаузен һәм Мюльхайм, көньяҡта — Ратинген һәм Дюссельдорф, көнбайышта — Крефельд һәм Мерс менән сиктәш. Ҡалала бург-ҡәлғә көслө елдәре иҫә, шунлыҡтан ҡаланы Дуйсбург тип атағандар.
Япония
Тарих
1854 йылда Яонияға Ҡара караптарҙа Америка коммодоры Мэттью Перри килә, шул арҡала Япония изоляция сәйәсәтен туҡтата. Ошо ваҡиғаларҙан һуң Япония модернлашыу осорона инә.
Дуйсбург
Рим дәүере һәм римдән һуңғы дәүер
Дуйсбург v быуаттың беренсе яртыһында франктар ҡулына күсә һәм уларҙың баш ҡалаһы булып тора. Григорий Турский әйтеүенсә, франк короле Хлодион «Торингтар өлкәһендәге Диспарг тип аталған ҡәлғәлә йәшәгән. Ошо уҡ өлкәнең көньяҡ өлөшөндә римлеләр ҙә йәшәгән». V быуаттан алып үҙәк баҙар булып Боронғо баҙар торған (Alter Markt).
Урта быуаттар
Дуйсбургты 883 йылда викингтар талай, уларҙың Дуйсбургта ҡыш үткәргән ваҡыты беренсе тапҡыр телгә алына. 740 йылда уҡ бында король резиденцияһы тора.
Япония
Тарих
Бакумацу осоронда Япония көнбайыш илдәр менән үҙе өсөн уңайһыҙ булған бер нисә килешеү төҙөй, был илде иҡтисади һәм сәйәси көрсөккә төшөрә. 1868 йылда Босин граждандар һуғышы башлана, шуның һөҙөмтәһендә шогунат бөтөрөлә, император етәкселегендә Мейджи реставрацияһы үҙәкләштерелгән хөкүмәт барлыҡҡа килтерә. Көнбайыш илдәренең сәйәси, суд һәм хәрби системалары өлгөһөндә Япония министрҙар советы, Йәшерен совет төҙөп, Мейджи конституцияһын ҡабул итергә әҙерләнә һәм парламентты йыя. Мейджи реставрацияһы Японияны донъяның индустриаль державаһына әйләндерә. 1894—1895 йылдарҙағы япон-ҡытай һуғышы һәм 1904—1905 йылдарҙағы рус-япон һуғышынан һуң Япон һәм Һары диңгеҙҙәрҙә өҫтөнлөк яулаған Япония Кореяны, Тайванде һәм Карафутоны үҙ иленә ҡуша.
Дуйсбург
Транспорт
Дуйсбург Европала иң ҙур йылға порты. Рур йылғаһында Дуйсбург шлюзы (Рейн-Херне — Майдерих шлюз каналы) бар.
Япония
Башҡарма власть
Юғары башҡарма власть органы булған Хөкүмәткә Японияның Премьер-министры етәкселек итә. Был вазифаға парламент тәҡдиме менән уның бер ағзаһын император тәғәйенләй. Премьер-министр, министрҙар кабинеты башлығы булараҡ, хөкүмәт төҙөй. 2012 йылдың 26 декабренән был вазифаны Синдзо Абэ биләй.
Салауат районы
Социаль-мәҙәни өлкә
Район халҡы өсөн аҙнаға бер тапҡыр башҡорт телендә «Йүрүҙән» һәм рус телендә «На земле Салавата» ижтимағи-сәйәси гәзиттәре нәшер ителә.
Чебула (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бисениек Анастасия Александровна
Заполянский үлем лагеры
Анастасияның улы Константин Днонан Заполяньеға әсәһенең янына, уның хәлен белергә йәйәү килә һәм сым аша һөйләшеү рөхсәте менән файҙалана. 1943 йылдың 18 сентябрендә Константин әсәһе янына һуңғы тапҡыр килә; әсәһе, үҙен тиҙҙән атасаҡтарын һиҙенеп һәм улын да ҡулға алыуҙарынан ҡурҡып, улының бүтән килмәүен һәм ҡаланан партизандар янына урманға китеүен үтенә. Константин әсәһен ҡотҡарыу мөмкинлеге тураһында гел уйлай, ләкин оҙайлы тотҡонлоҡтан һәм ғазаплауҙарҙан көсһөҙләнгән әсәһен бер нисә тоғро иптәше менән генә ныҡ һаҡланған лагерҙан ҡасырыу мөмкин булмаясағын аңлай. Әсәһенең күрһәтмәләрен үтәп, ул үҙенең дуҫы Константин Иванов менән Днонан урманға партизандар янына китә, һуңынан Ҡыҙыл Армия һалдаты булып хеҙмәт итә, түбәнге новгородта демобилизацияланғандан Түбәнге Тагилда һәм Новгородта инженер булып эшләй, олпат йәшенә тиклем ғүмер итә.
Хәтер
1965 йылдың 8 майында, СССР Юғары Советы Президиумының № 3574-VI указы (Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 20 йыл тулыу алдынан) менән Бисениек Анастасия Александровна, Дно йәшерен ойошма ҡатнашыусыһы (Псков өлкәһе) һәм йәшерен ойошма һәм партизан отрядтарының тағы 8 ҡатнашыусыһына Советтар Союзы Геройы исеме бирелә (9 кеше араһынан 8 кешегә — үлгәндән һуң).
Беренсе Май урамы (Салауат)
История
Элек, 90-сы йылдар тирәһедә, был урында, бер аҙ көнбайыштараҡ, "Йыһан" скульптура төркөмө урынлашҡан булған. Ә хәҙерге автозаправкалау урынында - автовокзал, һуңыраҡ - түләүле туҡталыш була.
Ҡаланың төп магазиндары Беренсе Май урамында урынлашҡан була. Әммә Ленин урамы төҙөлөшө менән Беренсе Май урамы ҡаланың үҙәк урамы статусын юғалта.
Иҫке торлаҡ фондынан күсереү программаһы буйынса Беренсе Май урамындағы  36-сы  йорт һүтелергә тейеш биналар исемлегенә индерелгән.
Салауат музыка колледжы
Салауат музыка колледжы — Башҡортостандың Салауат ҡалаһындағы  урта һөнәри музыкаль белем биреү дәүләт  учреждениеһы.
Тарихы
Училищеның беренсе директоры Одесса консерваторияһын тамамлаған, һөнәре буйынса хор дирижеры Родионов Николай Николаевич була. Бында эшләү өсөн Мәскәүҙән, Ростовтан, Днепропетровскиҙән, Ҡазандан, Таллиндан консерватория тамамлаусылар килә. 1970-се йылдарҙа училищела Ҙур театрҙың буласаҡ  солисы (1991-2001), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Татаров Павел Александрович уҡый.
Бөгөнгө көндә колледж Космонавтар проспектындағы яңы дүрт ҡатлы бинала  урынлашҡан. Архитектор С. И. Соколов һәм скульптор А. В. Савченко — бинаның һоҡланғыс фасадтарының авторҙары. Бина Гумановская Эльза Гейниховна директор булып эшләгән осорҙа төҙөлө. Ошо ваҡытта шулай уҡ хәҙер «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» исемен йөрөткән Александр Коньков етәкселегендә «Big Band» эстрада оркестры ойошторола.
Ҡыҙыҡлы факттар
50 йыл эсендә Салауат музыка колледжы 2 500 белгес әҙерләгән. «Алтын юбилей» иҫтәлегенә беренсе тамамлаусылар шыршы ултырталар.
Гельман Полина Владимировна
Биографияһы
1970 йылдан - иҡтисад фәндәре кандидаты, доцент. 1990 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем П. В. Гельман КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы ижтимағи фәндәр институтында уҡыта, сәйәси иҡтисад политэкономия кафедраһы доценты була.
2005 йылдың 29 ноябрендә вафат була. Мәскәүҙә Новодевичье зыяратындағы колумбарийҙа ерләнгән.
Ғаиләһе
1982 йылдың 29 майында Полина Владимировнаның тыуған ейәне Колосов Николай Владимирович тыуа. Николай юрист, дәүләт хеҙмәтенән 2009 йылда Дәүләт граждан хеҙмәтенең ГГС 3-сө класлы советнигы дәрәжәһендә китә, һөнәре буйынса эшләй әле.
Төркиәлә һәм Сүриәлә ер тетрәү (2023)
Хатай
Хатайҙа, ер тетрәү ҙур зыян килтергән провинцияларҙың береһендә, 2 меңгә яҡын бина емерелә. Хатай аэропортының осоу-ултырыу һыҙаты зыян күрә, аэропорт бөтә рейстар өсөн ябыла. Шулай уҡ Хатайға тәбиғи газ биреү туҡтатыла. Искендерун провинцияһының иң ҙур ҡалаһында порт пристаненең емерелеүе һөҙөмтәһендә контейнерҙар түңкәрелә, был янғынға килтерә. Бынан тыш, Искендерун дәүләт дауаханаһы бинаһы, полиция участкаһы һәм суд бинаһы емерелә. Искендерун портында диңгеҙ кимәле күтәрелә. Яр буйындағы юлдарҙы һәм майҙандарҙы һыу баҫа. Эргәләге предприятиеларҙа йәшәүселәр һәм хеҙмәткәрҙәр эвакуациялана.
Сүриә
Сүриәләге иң ҙур нефть эшкәртеү заводы Банияста ҡорамалдар зыян күргәнлектән, нефть продукттары ағып сыҡҡанлыҡтан эшләүен туҡтата. Сүриәнең Раджа ҡалаһындағы зыян күргән төрмә бинаһынан «Ислам дәүләте» террористик төркөмөнөң ике тиҫтә яугиры ҡасҡан. Сүриәнең Музейҙар һәм иҫтәлекле урындар департаменты хәбәр итеүенсә, ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелгән Алеппо цитаделе стеналарында ярыҡтар барлыҡҡа килгән.
Бөйө
Күберәк бөжәктәр менән туҡлана, шуның менән файҙалы. Табышын төндә - ояһыннан сығып, көнөҙ кереү юлы янында һағалап торып аулай. Парлашу йәй аҙағында үтә. Йәш һәм аталанған инә заттар ҡышлайҙар. Йәй башында инә үрмәксе күкәй һала һәм уны бик тырышып һаклай. Күкәйҙән сыҡҡан йәш үрмәкселәр бер нисә көн инә үрмәкес арҡаһына йәбешып йөрөй.
Иҫке Күсәрбай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пермь дәүләт университеты
Университет үҫеше
1918 йылда физика-математика факультеты ҡарамағында  фармацевтика бүлеге ойошторола.
1918 йылда ауыл хужалығы һәм урман факультеты асыла. 1922 йылда агрономия факультеты итеп үҙгәртелә.
1922 йылда һөнәрселек ботаника кафедраһы мөдире А. Ғ. Генкель башланғысы менән университеттың ботаника баҡсаһы булдырыла.
Хәҙерге университет
Пермь дәүләт университеты сит ил партнерҙары һәм халыҡ-ара ойошмалар менән хеҙмәттәшлек итә, уның сиктәрендә Пермь дәүләт университеты уҡытыусылары һәм студенттары башҡа илдәрҙең университеттары һәм халыҡ-ара ойошмалар менән үҙ-ара килешеп эш итеү программалары буйынса сит илдәргә командировкаларға бара, Пермь ҡалаһына башҡа университеттарҙан уҡытыусылар һәм студенттар килә. Университеттың партнерҙары булып Оксфорд университеты (Бөйөк Британия), бер нисә француз университет үҙәге (Экс-Марсель университеты, По Нанси I), АҠШ университеттары (Луисвилл), үҙәк Европа һәм Австралия илдәре тора университеттары. Университет Европа комиссияһы, Бөтә донъя банкы, Түбәнге Саксония еренең Фән һәм мәҙәниәт министрлығы, шулай уҡ башҡа ойошмалар менән хеҙмәттәшлек итә.
Кобылка-сиңерткә
Ҡара сиңерткәләрҙең яңғыҙ тереклек итә торған төрлө ваҡ төрҙәрҙең дөйөм исеме.
Тигеҙләмә
тигеҙләмәһе яҙылған)]] Тигеҙләмә — бында f, g сифатында йышыраҡ һанлы функциялар сығыш яһай, әммә практикала ҡатмарлыраҡ осраҡтар ҙа осрай — мәҫәлән, вектор-функциялар өсөн тигеҙләмәләр, функциональ тигеҙләмәләр һәм башҡалар.
Тиң көслө тигеҙләмәләр
Тигеҙләмәләрҙең эквивалентлығы транзитивлыҡ үҙсәнлегенә эйә: әгәр бер тигеҙләмә икенсеһенә эквивалентлы, ә икенсеһе өсөнсөһөнә эквивалентлы булһа, ул саҡта беренсе тигеҙләмә өсөнсөһөнә эквивалентлы була. Тигеҙләмәләрҙең эквивалентлылыҡ үҙсәнлеге, тигеҙләмәләрҙе сығарыу ысулының нигеҙендә ятҡан үҙгәртеүҙәрҙе башҡарырға мөмкинлек бирә.
Тигеҙләмәнең эҙемтәһе һәм сит тамырҙар
әгәр икенсе тигеҙләмәнең бөтә тамырҙары беренсе тигеҙләмәнең тамырҙары булһа. Беренсе тигеҙләмәнең, икенсе тигеҙләмә өсөн сит тамырҙар булған, өҫтәлмә тамырҙары булырға мөмкин. Сит тамырҙар, тигеҙләмәнең тамырын табыу өсөн башҡарырға кәрәк булған үҙгәртеүҙәр ваҡытында барлыҡҡа килергә мөмкин. Уларҙы асыҡлау өсөн, тамырҙы баштағы тигеҙләмәгә ҡуйып ҡарап, тикшерергә кәрәк. Әгәр үҙгәреүсән урынына тамырҙы ҡуйғанда тигеҙләмә тождествоға әйләнһә, ул саҡта тамыр ысын, әгәр тождествоға әйләнмәһә — сит тамыр.
Тигеҙләмәләрҙең төрҙәре
Алгебраик тигеҙләмәләр, параметрлы тигеҙләмәләр, трансцендент, функциональ, дифференциаль һәм башҡа төрҙәге тигеҙләмәләр була.
Тигеҙләмәләрҙең ҡайһы бер төрҙәренең аналитик сығарылыштары бар, улар тамырҙың теүәл ҡиммәтен биреү генә түгел, ә сығарылышты параметр инергә мөмкин булған формула рәүешендә яҙырға мөмкинлек биреүе менән дә уңайлы. Аналитик аңлатмалар тамырҙы иҫәпләргә генә түгел, ә параметрҙың ҡиммәтенә бәйле рәүештә, тамырҙың барлығын һәм һанын анализларға мөмкинлек бирә, был йыш ҡына практикала ҡулланыу өсөн, тамырҙың конкрет ҡиммәтен табыуға ҡарағанда ла мөһимерәк.
Һыҙыҡлы алгебраик тигеҙләмәләр системалары
Әгәр системаның бөтә ирекле быуындары нулгә тигеҙ булһа (b1 = b2 = … = bm = 0), система тигеҙләмәләрҙең тиң системаһы тип атала; ҡалған осраҡта — тиң түгел. Әгәр m тигеҙләмәләр һаны билдәһеҙҙәр һаны n-гә тигеҙ булһа, система квадрат тип атала. Системаның сығарылышы — шундай n c1, c2, …, cn һандары йыйылмаһы, һәр ci ҡиммәтен xi урынына системаға ҡуйғанда, системаның бөтә тигеҙләмәләре лә тождестволарға әйләнәләр. Әгәр системаның бер генә булһа ла сығарылышы булһа, система берләштерелгән тип атала, һәм әгәр бер генә лә сығарылышы булмаһа, берләштерелмәгән тип атала. Әгәр түбәндәге тигеҙлектәрҙең береһе булһа ла боҙолһа, берләштерелгән тигеҙләмәләр системаһының c1(1), c2(1), …, cn(1) и c1(2), c2(2), …, cn(2) сығарылыштары төрлө тип атала: Әгәр системаның бер генә сығарылышы булһа, берләштерелгән система аныҡ тип атала; әгәр уның ике булһа ла төрлө сығарылышы булһа, ул аныҡ булмаған система тип атала. Әгәр тигеҙләмәләр һаны билдәһеҙҙәр һанынан күберәк булһа, ул аныҡ булмаған тип атала.
Правый Каш-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Пелевка
Пелевка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лельма йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Соснина Нина Ивановна
Биографияһы
Нина Ивановна Соснина Кухари ауылында табип ғаиләһендә тыуа. Урыҫ.
Рәшитов Урал Камил улы
Биографияһы
Хәҙерге ваҡытта үҙенең «Урал-медиа» продюсер үҙәгендә һәм вокал студияһында эшләй, Башҡортостан һәм Татарстан эстрада йырсылары менән хеҙмәттәшлек итә.
Чемурда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Троицк һыуһаҡлағысы
Географияһы
Һыу көҙгөһенең бейеклеге — диңгеҙ кимәленән 161 метр тәшкил итә. Тулы күләме — 45 млн м3. Файҙалы күләме — 22 млн м3. Һыу көҙгөһөнең майҙаны — 10,85 км2. Һыуһаҡлағыстың уртаса тәрәнлеге - 3-5 метр. Һыу төбө ҡомло һәм ләмле. Һыуының үтә күренеүсәнлеге - 1 метр.
Ҡаҙағстанда транспорт
Тимер юл транспорты
Ҡаҙағстанда тимер юл транспортының әһәмиәте ҙур. Ҡаҙағстан тимер юлдары бөтә йөк әйләнешенең 68 процентын һәм ил пассажирҙар ағымының 57 проценттан ашыуын тәьмин итә.
Республикала тимер юлдарҙың оҙонлоғо 15 мең километрҙан ашыу. 16 тоташыу пункты (11-е Рәсәй, 2-һе Үзбәкстан, 1-еһе Ҡырғыҙстан, 2-һе Ҡытай менән)  тимер юл системаһын күрше дәүләттәр менән тоташтыра. Ҡаҙағстан менән Рәсәйҙең тимер юл системалары бер-береһенә бик ныҡ бәйле.
Автомобиль транспорты
Республика аша дөйөм оҙонлоғо 23 мең саҡрым тәшкил иткән 5 халыҡ-ара автомобиль маршруты үтә
Төньяҡ диңгеҙ
Нефть һәм газлы шельф ятҡылыҡтары
Шотландия ярҙарында ла бер нисә нефть һәм газ ятҡылығы табылған, беренсеһе — Фортис — ярҙан 180 км алыҫлыҡта ята; хәҙерге ваҡытта диңгеҙ төбөнән һалынған торбаүткәргес аша был ятҡылыҡтың нефте Төньяҡ диңгеҙ ярҙарындағы эре нефть эшкәртеү үҙәгенә әйләнгән Абердинға бара. Төньяҡ диңгеҙҙең көньяҡ өлөшөндә ятҡан Бэктон ҡалаһы киңлегендәге Леман-Банктан башлап асыҡ диңгеҙҙә, иң төньяҡта урынлашҡан төбәккә, мәҫәлән, Оркней утрауҙары киңлегендәге Берил нефтле провинцияһына тиклем нефть сығарыу платформаларының силуэттарын күрергә мөмкин.
Перечная (Еменьга ҡушылдығы)
Перечная — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Еменьга йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Люторичь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы башынан Задонск ҡалаһына тиклем, Красивая Меча һәм Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Түбәнге Саксония
География
Түбәнге Саксония ҙурлығы буйынса Бавариянан ҡалышып Германияла икенсе урында тора. Төньяғы Төньяҡ диңгеҙе менән сиктәш, көньяҡ-көнсығышы Гарц тауҙары менән сикләнгән. Түбәнге Саксонияның ҙур өлөшө тигеҙлектә урынлашҡан. Түбәнге Саксонияның Люнебург далаһы (Люнебургская пустошьLüneburger Heide) тигән билдәле өлөшө Һарц тауҙары һәм Төньяҡ диңгеҙе араһында урынлашҡан.
Төркиә
Беренсе Президент һайлауы (2014 йыл)
2014 йылдың 10 авгусында Төркиәлә беренсе тапҡыр граждандар Президентты тура һайланы. 2014 йылға тиклем Төркиә Президентын мәжлес депутаттары һайлаған ине. Өс кандидат булды: Реджеп Тайип Эрдоған; Эхмеллетдин Иһсаноғлу (2005—2013 йылдарҙа Ислам хеҙмәттәшлеге ойошмаһы сәркәтибе); Селахаттин Демирташ — Халыҡтарҙың демократик партияһы рәйесе. Һайлаусыларҙың 51,79 % тауышы Реджеп Тайип Эрдоған өсөн бирелгән, ул еңеүсе тип танылған.
Административ бүленеше
Шулай уҡ ил рәсми булмаған статистик яҡтан 7 төбәккә бүленә: Илдәр менән сәйәси идараны хөкүмәт билдәләгән vali үтәй.
Төҙөлөш
Төҙөлөш илдең иҡтисадында ҙур роль уйнай. Төркиәнең төҙөлөш компаниялары Германия, Рәсәй һәм башҡа илдәрҙә күп объекттар төҙөй.
Туризм
Туризм иң әүҙем үҫешкән төбәктәр:
Ленинград хореография училищеһы
1957 йылдан алып балет артисы, балетмейстер һәм педагог, рус классик балет теорияһына нигеҙ һалыусы Агриппина Ваганованың исемен йөрөтә.
Музей
1957 йылда М. Х. Франгопуло башланғысы буйынса музей булдырыла, уның коллекцияһында китап раритеттары, картиналар, афишалар, фотографиялар, театр костюмдары һәм танылған сығарылыш уҡыусыларыҙың балетлы туфлиҙары һәм Санкт-Петербург балеты тарихы менән бәйле башҡа экспонаттар тупланған. Музейҙың коллекцияһында 15 меңдән ашыу экспонат бар. Әлеге ваҡытта ватан хореография мәғарифы тарихы мемориаль кабинеты булараҡ эшләй, Музей коллекцияһына уҡыусылар һәм академия хеҙмәткәрҙәре генә инә ала.
Эттәр
Йәшәү рәүештәре
Тояҡлылар, кимереүселәр, ҡуяндар, ҡоштар һәм уларҙың йомортҡалары, балыҡтар, бөжәктәр, емтек, өлөшләтә үҫемлек аҙығы менән туҡланалар.
Урмандарҙа, далаларҙа, йылға үҙәндәрендә тереклек итәләр. Күбеһенсә яңғыҙ йөрөйҙәр. Ҡайһы берҙәре өйөрҙәре менән йәшәй. Өң эшләйҙәр. Ҡайһы берҙәре ояларҙа йәшәй.
Таралыуы
Баш­ҡортостанда 3 ырыуға (төлкөләр, эттәр, янут‑эттәр) ҡараған 5 төрө осрай. Башҡортостандың бөтә биләмәләрендә лә тереклек тереклек итәләр.
Зайцев (Яңауыл районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Фәтҡуллин Хөсәйен Әһлиулла улы
Фәтҡуллин Хөсәйен Әһлиулла улы (21 ноябрь 1926 йыл— 24 сентябрь 1996 йыл) — СССР-ҙың дәүләт һәм профсоюз органдары эшмәкәре. 1963—1970 йылдарҙа хеҙмәтсәндәр депутаттарының Салауат ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе. Башҡортостанда спорт һәм физкультура-һауыҡтырыу эшен ойоштороусы. Педагогия фәндәре кандидаты. 1975 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостандың беренсе халыҡ-ара категориялы судьяһы (1965).
Асаев
Билдәле йөрөтөүселәр
---
Башҡорт балалар йәмғиәт ойошмаһы
3.Шиғыр һөйләүселәр
1.Спортсмендар
it-технологиялар:
3.Димпломдарҙы скан менән почтаға йәки вк төркөмөнә ебәрергә
4.Һәм яуап көтөргә
Кула (Вашка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
О. В. Куусинен һәйкәле
Тарих
1964 йылдың 17 майында дәүләт һәм сәйәси эшмәкәре, КПСС Үҙәк комитеты Президиумыының иң оло ағзаһы, Ленин Владимир Ильичтың фекерҙәше һәм уҡыусыһы, СССР Фәндәр академияһының теоретик марксизм академигы Отто Вильгельмович Куусинен вафат була. Уның иҫтәлеген мәңгеләштереүҙең беренсе акты булып, кәүҙәһенең көлө һалынған урнаны Мәскәүҙең Ҡыҙыл майҙанындағы Кремль стенаһына ҡуйыу тора. 1964 йылдың 16 июнендә КПСС Үҙәк комитетының һәм СССР Министрҙар советының бергәләшеп ҡабул иткән «Отто Вильгельмович Куусинендең иҫтәлеген мәңгеләштереү тураһында» ҡарарына ярашлы, сәйәси эшмәкәргә Петрозаводскиҙа һәйкәл ҡуйыу, уның исемен Петрозавод дәүләт университетына биреү, шуай уҡ Мәскәү ҡалаһының бер урамына уның исемен биреү ҡарала, өҫтәүенә, уның һайланма әҫәрҙәре йыйынтығын баҫтырып сығарыу планлаштырыла.
Черемушка (Чемурда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хави
«Барселона»
Уңышлы уйыны һөҙөмтәһендә Хави 18 йәшендә "Барселона"ның төп составында тәүге дебюһын яһай. Был 1998 йылдың 18 авгусында Испания Суперкубогы өсөн «Мальорка»ға ҡаршы уйында була. Испания чемпионатында 1998 йылдың 3 октябрендә «Валенсия»ға (3:1) ҡаршы уйнағанда беренсе тапҡыр күренә. Тәүге голын «Вальядолид» ҡапҡаһына индерә, ә «Барселона» дәғүәсеһен 1:0 иҫәбен еңә. Тәүге миҙгелдә үк каталон клубы менән бергә Испания чемпионы була. Хосеп Гвардиола йәрәхәт алғас, Хави 1999/00 йылдар миҙгелендә беренсе командала нығына һәм унда 2015 йылға тиклем уйнай. 2004/05 йылдар миҙгелендә команданың вице-капитаны була. 2005/06 йылдар миҙгелендә Хави һул тубығының тарамышын өҙөп, биш айға сафтан сыға. Апрелдә сыға, әммә 2006 йылғы Чемпиондар лигаһы финалын запас уйынсылар эскәмйәһендә үткәрә.
«Аль-Садд»
2019 йылдың 20 майында карьераһында һуңғы уйынын уйнай.
Халыҡ-ара карьераһы
ЮАР-ҙа үткән 2010 йылғы Донъя чемпионатына Хави Испания йыйылма командаһына саҡырып алына, һөҙөмтәлә донъя чемпионы була. Ярымһаҡсы барлыҡ уйындарҙа ла башынан аҙағынаса ҡатнаша, бары тик бер тапҡыр ғына уйын аҙағына тиклем алмаштырыла. Ул штраф һыҙатынан (26) һәм мөйөштән (15) генә түгел, ирекле уйында ла һөҙөмтәле уйнай (47). Хави турнирҙың символик йыйылма командаһына индерелә.
Шәхси тормошо
2013 йылдың 13 июлендә журналист Нурия Куниллереға өйләнә. 2016 йылдың 3 ғинуарында ҡыҙы Асия, 2018 йылда улы Дэн ул тыуа.
Уйын ҡылыҡһырламаһы
"Барселона"ла Хави командалаштары менән яҡшы уйын ойоштора. Бигерәк тә уның үҙәк ярым һағында Андрес Иньеста менән уйыны сағыу була. Ҡайһы берҙә «Хавиньеста» тип аталған берҙәмлек донъяла иң яҡшыһы тип һанала. Рой Ходжсон Хавиҙы һәм Иньестаны «испан стилендәге тиҙ һәм ҡыҫҡа тапшырыуҙар булдырыусылар» тип атай. УЕФА-ның Техник комитеты башлығы Энди Роксбург та шундай уҡ фекерҙә. 2008 йылда Хави Европа чемпионатының иң яҡшы футболсыһы исемен алғас, ул уның испан уйын стилен кәүҙәләндереүен белдерә.
Тренер булараҡ ҡаҙаныштары
«Аль-Садд»
Курмыш (Вашка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Ай-Таур-Игль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андерсен Ханс Кристиан
Андерсен Ханс Кристиан (шулай уҡ рус телендә яҙыла. Ганс Христиан, Hans Christian Andersen, дат: [hans kʁæsdjan ˈɑnɐsn] (тыңлап);, Оденсела, Дания-Норвегия унияһы — , Копенгагенда, Дания) — Дания прозаигы һәм шағиры, бөтә донъяға билдәле ололар һәм балалар өсөн әкиәттәр авторы: «Ерәнес өйрәк балаһы», «Королдең яңы күлдәге», «Дюймовочка», «Сыҙамлы ҡурғаш һалдат», «Борсаҡ бөртөгө һәм Принцесса», «Оле Лукойе», «Ҡар королеваһы» һәм башҡалар.
Һанс Андерсен әкиәттәре башҡорт телендә
Йыйынтыҡҡа Гүзәл Ситдиҡова тәржемәһендә түбәндәге әҫәрҙәр ингән:
Кәлимә
Флагтары
Кәлимә бер нисә дәүләт һәм ойошма флагтарында бар:
Тулеев Аман Ғүмәр улы
Биографияһы
Амангельды Молдагазы улы Тулеев 1944 йылдың 13 майында Төркмән ССР-ы Красноводск ҡалаһында Молдагазы Колдыбай улы Тулеев ғаиләһендә (1914—1943) тыуа. Милләте буйынса ҡаҙаҡ. Адай ырыуының Балыҡсы араһынан, фронтта һәләк булған. Әсәһе — Мөнирә Файез ҡыҙы Власова (ҡыҙ фамилияһы — Насырова; 1921—2001), яртылаш татар, яртылаш башҡорт. Олатаһы Ҡолдыбай алаш урҙаһынан, Граждандар һуғышында һәләк була. Малайҙы үгәй атаһы — Власов Иннокентий Иванович (1923—1984) тәрбиәләп үҫтерә. 1964 йылда Тулеев «Аман Ғүмәр улы» булып йөрөй башлай. Оҙаҡ ваҡыт Ҡараҡалпаҡский АССР-ының Нукус ҡалаһында йәшәй, унда Киров исемендәге мәктәптә белем ала. 1964 йылда тамамлай Тихорецкий тимер юл транспорты техникумын тамалай. 1973 йылда Новосибирск Тимер юл транспорты инженерҙары институтын (хәҙер — Себер дәүләт юл бәйләнеше университеты) ситтән тороп тамамлай. 1989 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһын ситтән тороп тамамлай (хәҙер Рәсәй дәүләт хеҙмәте академияһы).
Сәйәси эшмәкәрлеге
1990—1993 йылдарҙа — халыҡ депутаттарының Кемерово өлкә советы рәйесе. 1990 йылдың декабренән 1991 йылдың авгусына тиклем — халыҡ депутаттары өлкә советының башҡарма комитеты рәйесе. 1991 йылдың авгусында Кемерово өлкә башҡарма комитетының ул саҡтағы рәйесе Тулеев ГКЧП етәксеһе Геннадий Янаевҡа ГКЧП мөрәжәғәтенең «яҙылған һәр һүҙе аҫтына» ҡул ҡуйырға вәғәҙә итә. Бының өсөн һуңынан Борис Ельцин өлкә хакимиәте башлығы итеп Кузбасс эшселәр хәрәкәте лидерҙарының береһе Михаил Кислюкты тәғәйенләй.
1994—1996 йылдарҙа — Кемерово өлкәһе нең закондар сығарыу йыйылышы рәйесе, РФ Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзаһы.
«Ҡышҡы сейә» һәм сауҙа-күңел асыу үҙәгендәге янған һәм отставка
2018 йылдың 1 апрелендә Кемерово халҡына мөрәжәғәт менән сығыш яһай, шулай уҡ РФ Президенты В. Путинға үҙ теләге буйынса губернатор вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыуҙы һорап мөрәжәғәт итә, бер нисә сәғәттән һуң уның үтенесе ҡәнәғәтләндерелә. Телефон аша һөйләшкәндә, президент В. Путин Аман Тулеевҡа төбәк етәксеһе вазифаһында күп йыллыҡ хеҙмәте өсөн рәхмәт белдерә.
3 апрелдә Кемерово ҡлкә советы депутаты итеп һайлана. 2016 йылғы төбәк һайлауҙарынан һуң депутат мандатынан баш тарта, әммә уны ҡабаттан ала.
Ибраһим (Баймаҡ районы)
Тарихы
1885—1901 йыл дарҙа — Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе 1-се Бөрйән улусы составында.
1955 йылдан алып 1981 йылға тиклем — БАССР-ҙың Баймаҡ районы Ишмөхәмәт ауыл Советы составында.
Малёвка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әкбәров Закир Насир улы
Закир Насир улы Әкбәров (4 март 1947) — яҙыусы, журналист һәм педагог.
Александров Сергей Николаевич (генерал-майор)
Әҙәбиәт
Великая Отечественная. Комдивы : военный биографический словарь / [Д. А. Цапаев и др. ; под общ. ред. В. П. Горемыкина] ; М-во обороны Российской Федерации, Гл. упр. кадров, Гл. упр. по работе с личным составом, Ин-т военной истории Военной акад. Генерального штаба, Центральный архив. — М. : Кучково поле, 2014. — Т. III. Командиры стрелковых, горнострелковых дивизий, крымских, полярных, петрозаводских дивизий, дивизий ребольского направления, истребительных дивизий (Абакумов — Зюванов). — С. 42—43. — 1102 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-9950-0382-3.
Перешна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кетли Анна
Биографияһы
Икенсе донъя һуғышынан һуң ҡабат сәйәси йәһәттән әүҙемләшә һәм Венгрияның Социал-демократик партияһын үҙгәртеп ҡорорға ярҙам итә. 1945 йылдың апрелендә Ваҡытлы Милли йыйылыш ағзаһы итеп һайлана һәм шул уҡ йылдың ноябрендә үткән парламент һайлауҙарында социал-демократик фракция рәйесе булараҡ, шулай уҡ парламенттың вице-спикеры итеп һайлана. Һуғыштан һуңғы Венгрияла үҙ партияһының Венгр коммунистар партияһы һәм Венгр эшселәр партияһы менән ҡушылыуына ҡаршы була. 1948 йылдың мартында башланған власть өсөн эске көрәштә ул партия сафынан сығарыла һәм бер аҙҙан, парламентта үҙ урынын юғалтҡандан һуң, ике йыл өйҙәге тотҡонлоҡта ултыра.
Мадьяр ихтилалы һәм ҡамғаҡ тормош
1956 йылдың 31 октябрендә, ихтилал осоронда Венгр социал-демократик партияһытергеҙелгәндән һуң, уның президенты партияһы була. 1 ноябрҙән Австрияның Вена ҡалаһында Халыҡ-ара Социалистик кәңәшмәлә ҡатнаша. Икенсе көндө, 2-се ноябрҙә, Венгрия хөкүмәте уны Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль ассамблеяһына делегат итеп тәғәйенләй. 3 ноябрҙә уның төркөмө Имре Надя коалицион хөкүмәтенең министры итеп тәғәйенләнә, әммә икенсе көндө таңдан, 1956 йылдың 4 ноябрендә, Советтар Союзы Венгрияға баҫып инә һәм уға Нью-Йоркка осорға һәм БМО-ның Генераль Ассамблеяһына Венгрия исеменән мөрәжәғәт итергә ҡушыла. Ахырҙа ул Бөйөк Британияла, Лондонда урынлаша һәм социалистик баҫмаларға мәҡәләләр яҙыуға һәм мөхәррирләүгә тотона. 1962 йылда Венгрияның Юғары Суды уны хөкүмәткә ҡаршы эшмәкәрлеге өсөн ситтән тороп өс йылға төрмә срогына хөкөм итә. Анна Кетли 1976 йылдың 7 сентябрендә Бельгияла, Бланкенбергта вафат була.
Профсоюздарҙың мәҙәниәт йорто (Волгоград)
Профсоюз мәҙәниәт һарайы (Хеҙмәт һарайы, Союздар йорто) — Волгоград ҡалаһында  мәҙәни учреждение. Ленин проспектында урынлашҡан. Бина төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора. Был бинала, шулай уҡ Совет урамындағы уға терәлеп торған бейек йортта Волгоград өлкә профсоюздар советы урынлашҡан.
Пуса-Кыке
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Бөйөк Себер Боҙ походы
Походтың тарихы
21 ғинуарҙа Иркутскиҙа Рәсәйҙең Юғары Хакимы адмирал Колчакты чехословактар большевиктарға тотторалар. 23 ғинуарҙа Нижнеудинскиҙа үлем түшәгендә ятҡан генерал Каппель янында үткән армия штабы советында Иркутскиҙы штурмлап алырға, Колчакты азат итергә һәм Байкал аръяғында большевиктар менән көрәшеү өсөн яңы фронт ойоштороу буйынса ҡарар сығарыла. 24 ғинуарҙа Иркутскиға аҡтар ғәскәрҙәренең һөжүме башлана.
Иркутскиҙа власты яулаған ҡыҙылармеецтар аҡтарҙы туҡтатырға маташалар, уларға ҡаршы Иркутскиҙан Зима станцияһын баҫып алған ҡыҙыл отрядтар ебәрелә.. 29 ғинуарҙа Войцеховскийҙың 2-се армия частары Зиманы кире тартып ала.
Башҡорттар Бөйөк Себер Боҙ походында
Башҡорт халҡының киләсәге буйынса Вәлиди менән ҡырҡа риза булмаған М. Ҡорбанғәлиев Чита ҡалаһында башҡорт яугирҙарын бер формированиеға туплау өсөн күп көс һала.
Екатеринбург Суворов хәрби училищеһы
Беҙҙең көндәрҙә
1990 йылда Свердловск хәрби Суворов училищеһы Ҡоро ер ғәскәрҙәренең Баш командующийы бойороғо менән беренсе тапҡыр Суворов хәрби училищелары араһында иң яҡшыһы тип таныла, Почет грамотаһы һәм СССР оборона министрының күсмә призы — Александр Васильевич Суворовтың бюсы тапшырыла. Екатеринбург Суворов хәрби училищеһында тәжрибәле уҡытыусылар составы тупланған. Бөтә уҡытыусыларҙың 90%-ы юғары һәм беренсе квалификация категорияһына эйә.
АЛБА (альянс)
Валюта берлеге
2009 йылдың апрелендә Венесуэланың Кумана ҡалаһында барған АЛБА илдәренең саммитында үҙ-ара иҫәпләшеү өсөн шартлы берәмекте «Сукре» валютаһын индереү тураһында ҡарар ҡабул ителгән. Венесуэла президенты Уго Чавес һүҙҙәре буйынса, сукре баштан виртуль валюта сифатында әйләнешкә инәсәк, әммә киләсәктә реаль валютаға күсеү ниәтләнә, был долларҙҙың диктатураһынан ҡасырға мөмкинлек бирәсәк. Чавес буйынса, сукреның АЛБА илдәрендә генә түгел, ә бындай ҡоралда ҡыҙыҡһынған башҡа илдәрҙә, айырым әйткәндә Эквадор һәм Парагвайҙа әйләнешкә инәсәк.
Будапешт геттоһы
1944 йылдың мартында немец ғәскәрҙәре Венгрияны оҡҡупациялай. Күп кенә йәһүдтәр ҡулға алына. Провинцияла гетто 1944 йылда төҙөлә башлай һәм бер аҙҙан үлем лагерҙарына депортация башлана.
Кәрәмәт
Кәрәмәт (کرامة, күпл. ; Кара́мат) — ислам терминдарының береһе, тәҡүә һәм ихлас мосолмандар (әүлиә менән булған йәки улар эшләгән мөғжизәләрҙе исемләр өсөн ҡулланыла.
Вилейка
Бөйөк Литва кенәзлеге
XIV быуаттан XVII быуатҡа тиклем Бөйөк Литва кензәлеге составында. Был осорҙа ауыл Иҫке Куренец исемен йөрөтә.
Рәсәй империяһы
1793 йылдан, Речь Посполитаяны икенсе тапҡыр бүлгәндән һуң Вилейка  Рәсәй империяһы составына инә. XVIII быуаттың Вилейка карталарында  ауыл километрҙан ашыу Вилия йылғаһы ярында Вилияға уның ҡушылдығы ҡойған ерҙә урынлашҡан.
Аҡҡоҙоҡ (Ырымбур өлкәһе)
Аҡҡоҙоҡ (Аккудук)— Рәсәй, Ырымбур өлкәһенең Домбаровка районы Ҡыҙыл Чабан ауыл советы составындағы ҡасаба.
Климаты
Яҙ бик интенсив килә. Температура тиҙ күтәрелә һәм ер йылына. Ҡырау төшмәгән осор уртаса 120—135 көн тәшкил итә.
Йәй эҫе, ғәҙәттә, ҡоро. Июлдә уртаса температура +21,8оС. Максималь температура +42оС градусҡа тиклем барып етергә мөмкин. Йылдың йылы осоронда (апрелдән октябргә тиклем) яуым-төшөм яҡынса 100—250 миллиметр тәшкил итә.
Стефания Вильчинская
Стефа́ния Вильчи́нская (Stefania Wilczyńska; 26 май 1886 йыл — 6 август 1942 йыл) — тәрбиәсе һәм педагог, Януш Корчактың коллегаһы һәм фекерҙәше, уның һәм етемдәр йортонан балалар менән бергә газ камераһында һәләк була.
Кузеев Рәил Ғүмәр улы
Биографияһы
1983—1999 йылдарҙа Рәсәй фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәгенең Урал халыҡтары бүлеге менән Археология һәм этнография музейы мөдире, бер үк ваҡытта 1995—1996 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының вице-­президенты вазифаһын башҡарыусы булып эшләй.
Атланта
Һуңғы йылдарҙа Атланта бер халыҡ-ара бизнес үҙәгенең статусын ала, шуның арҡаһында ҡала иҡтисад һәм социаль яҡтан тиҙ үҫешә башлай. 2000 йылдан 2006 йылға тиклем Атлантаның агломерацияһы 20,5 % үҫә һәм АҠШла иң эреһе була.
Лукомский Илья Генрихович
Биографияһы
Мәскәү университетында педагогик эшмәкәрлек менән бер үк ваҡытта, 1952 йылдан 1926 йылға тиклем  Беренсе Мәскәү дәүләт медицина институты стоматология кафедраһы профессоры һәм мөдире вазифаһында эшләй.
Атланта
Тарихы
В 1823 году европейским переселенцам было разрешено селиться на территории, занимаемой ныне агломерацией Атланты.
В 1864 году, во время Гражданской войны, началась Битва за Атланту. Город стал жертвой вторжения войск северян (эти события красочно описаны в знаменитом романе Маргарет Митчелл «Унесённые ветром») под руководством генерала Уильяма Шермана. Свою печально известную тактику «выжженной земли» талантливый генерал применил и в Атланте, отдав приказ сжечь город. 11 ноября 1864 года приказ был приведён в исполнение. Нетронутыми остались лишь церкви и больницы.
Пиньдеша
Пиньдеша — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға 378 Онега йылғаһының уң ярына тамағынан км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Атланта
Дин
В ходе исследования, проведённого Glenmary Research Center в 2000 году, большинство религиозного населения агломерации Атланты отнесли себя к протестантам (75 %), католикам (15 %) и иудеям (5 %). Атланта является штаб-квартирой и историческим центром для многих традиционных «южных» протестантских деноминаций (Южной баптистской конвенции, Объединённой методистской церкви, Пресвитерианской церкви США).
Города-побратимы
Согласно Атланта имеет 19 городов-побратимов:.
Мисайылға
Мисайылға — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Арша йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
ЮХЛ беренселеге 2016/2017 йылдар миҙгелендә
Сирекфиналдар
2. «Мордовия» — 7. «Чебоксар» 3-0 (2:1 ө.в., 8:0, 4:3 ө.в.)
Финал
Дүртенсе уйын
Бишенсе уйын
Наталия Орейро
Биографияһы
16 йәшендә Наталия Буэнос-Айресҡа сериалдарҙағы ролдәрҙе башҡарыу өсөн үткәрелгән кастингтарҙа ҡатнашыр өсөн юллана. Кастингтарҙа тиҙ генә уңышҡа өлгәшә алмай, әммә бер заман «Буйһонмаҫ йөрәк» тигән фильмға статист роленә алына, шунда Пабло Эчарри (Pablo Echarri) менән таныша.
Бынан һуң Наталия «Наҙлы Ана» тигән сериалда бәләкәй генә бер ролде һәм «90-60-90 моделдәре» сериалында төп ролде башҡара. Ә ысын уңышҡа ул «Байҙар һәм билдәлеләр» тигән сериал аша өлгәшә, бында Диего Рамос уның партнеры була.
2001 йылдың ноябрендә Наталия Орейро Divididos рок-төркөмөнөң 44 йәшлек етәксеһе Рикардо Мольо менән таныша, ә 2002 йыл башында улар туй яһай. Ир менән ҡатын сығанаҡ бармаҡтарына балдаҡ урынына татуировка яһата һәм бер-береһенә мәңгелек һөйөү тураһында ант итешә. Наталия әйтеүенсә, Рикардо уны ҡурҡыныс депрессиянан алып сыҡҡан һәм һәр көн өсөн ҡыуанып йәшәргә өйрәткән [источник?]
2015 йылда Наталия «Каннибалдар араһында» тигән сериалда Ариана ролен башҡара.
Коммерция проекттары
2008 йылда Наталия Dori Media Group менән контракт төҙөй һәм тик интернет аша ғына таралырға тейешле «Аманда О» сериалында төшә башлай.
Хурамшин Иштимер Шәғәли улы
Тормош юлы
50-нән аптыҡ ғилми баҫмалары бар. Шулар араһында Янғантау быуының нервы ауырыуҙарын дауалауҙағы файҙаһы хаҡында яҙылғандары ла бар. "Формирование теплогенеративного процесса и лечебных факторов курорта «Янган-Тау» тигән китабы шифахана табиптары һәм физиотерапевтарға тәғәйенләнгән. Был хеҙмәтендә ғалим Янғантау ҡуйынында барған, йәғни термаль депрессия сәбәптәрҙе билдәләй һәм киләсәк торошон фаразлай.
Мөхтәров һарайы
Тарихы
Мухтаров бер ваҡыт эш буйынса Владикавказда Кавказда билдәле генерал Туганов менән таныша. Генерал уны өйөнә саҡыра. Шунда Мухтаров буласаҡ ҡатыны — генералдың уртансы ҡыҙы Лиза менән таныша. Италия буйлап сәйәхәттә йөрөп ҡайтҡандан һуң, һөйөклө ҡатынына уның Венецияла һоҡланған объекты кеүек үк бина төҙөргә уйлай. Бер йыл эсендә (1911—1912) архитектор Плошко уны төҙөп тә ултырта.
Беренсе (Оло Һатҡы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Спиш замогы
Тарихы
Археологтар бында көнсығыш Словакияны солғап алған Буковогор мәҙәниәте торамаһын тапҡан. Пухово мәҙәниәте ҡаласығы иртә тимер быуатҡа ҡарай, уны кельттар нигеҙләгән тип иҫәпләнә. Ҡаласыҡ ҡая өҫтөндә күтәрелеп торған һәм таш каркасҡа эйә булған ер валы менән уратып алынған. Әммә беҙҙең эраның II быуатында уҡ был нығытлған ҡаласыҡ ташланылған. V-VI быуат араһында бында слванядар килеп сыға, улар күрше тауҙа Древеник (Drevenik) торамаһына нигеҙ һалғандар. Х быуаттан XIII быуаттың уртаһына тиклем осор Венгрия короллеген һелкетеп торған локаль һуғыштар менән тулы булған. XI быуатта кельт торамаһы ҡалдыҡтарында Спиш замогына нигеҙ һалына. Фортификацион комплексының үҙәге таш башня була, археологтар буйынса ул XI—XII быуаттарҙа төҙөлгән. Үҙ ваҡыты өсөн ул ғәйәт ҙурлыҡҡа эйә булған, башня үҙәгендә урынлашҡан колоннаның диаметры ғына 3,4 метр тәшкил иткән. Колоннала уйымдар яһалған, уларға башняны бер нисә ҡатҡа бүлгән ағас өрлөктәр ҡуйылған. Эргәлә һыу резервуары һәм хужа резиденцияһы булған. Башня һаҡланмаған: ул XIII быуаттың беренсе яртыһында был таулы районда күҙәтелгән ҙур булмаған ер тетрәүҙәр һөҙөмтәһендә емерелгән. Спишский Град (Спиш замогы) яҙма сығанаҡтарҙа тәүге тапҡыр 1209 йылда телгә алына. Венгрия короле бойороғо буйынса XIII быуат башында үҙгәртеп ҡорола, өҫтәлмә рәүештә роман стилендәге яңы һарай һәм донжон төҙөлә. 1241 йылда Венгрия короле Бела IV Шайо йылғаһы буйында монголдарҙан еңелгәс Австрия герцогы Фридрих II ҡурсаулығы аҫтына ҡаса һәм уға монголдарға ҡаршы ярҙамы өсөн ҡаҙнаны һәм ерҙәрҙең бер өлөшөн бирә. Әммә быға тиклем ул Спиш замогы диуарҙарын нығытыу тураһында фарман сығарған, һөҙөмтәлә 1241 йылда замок гарнизоны Батый монголдарының һөжүмен уңышлы кире ҡаға.
Шаммазов Айрат Минһаж улы
Сығышы
Ағаһы Фәғит (1930) 1953 йылда Өфө нефть институтын тамамлай. Ишембайҙа — инженер, ҡоролма начальнигы, комсомол ойошмаһы секретары булып эшләй. Унан һуң Һарытауға күсә, Киров исемендәге нефть эшкәртеү заводында партия ойошмаһы секретары була. КПСС Үҙәк Комитетының Юғары партия мәктәбен тамамлағас, КПСС-тың Һарытау өлкә комитеты секретары була, газ сәнәғәте өсөн яуаплы була. Карьераһын Һарытау нефть эшкәртеү заводының баш инженеры вазифаһында тамамлай.
Апаһы Динара (1938—2008) Стәрлетамаҡ педагогия институтының физика-математика факультетын тамамлай. Мәктәптә уҡытыусы, завуч була. Пенсияға сығыр алдынан «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһының мәғлүмәт хеҙмәтендә эшләй.
Ғилми эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһына биш йыл етәкселек иткән А. М. Шаммазов ҡатнашлығында Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһында төрлө йүнәлештәге, айырыуса ҡулланма характерҙағы ғилми эшләнмәләрҙе финанслау механизмы булдырыла. Фәндең академик һәм вуз секторҙарын берләштереүгә, республиканың йәш уҡытыусыларына ғилми тикшеренеүҙәр алып барыуҙа булышлыҡ итеүгә ҙур иғтибар бирелә.
Ғаиләһе
А. М. Шаммазовтың ҡатыны — Альбина Рәфҡәт ҡыҙы, 1973 йылда Өфө нефть институтын «Нефть һәм газды транспортлау һәм һаҡлау» специальносы буйынса тамамлай. 20 йыл «Башгипронефтехим» проектлау институтында эшләй. Айрат Минһаж улы ҡатыны менән ике ул тәрбиләп үҫтерә.
Черемшанка (Кызылган ҡушылдығы)
Черемшанка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кызылган йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ҡоҙаҡай (Салауат ҡалаһы)
Ҡоҙаҡай  — элек Мәләүез районына ингән юрматы ырыуы башҡорттары ауылы. Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында урынлашҡан. Уның ерҙәрендә хәҙер Салауат ҡалаһының төньяҡ урамдары. Хәҙерге Губкин урамы менән Октябрь сатында Ҡоҙаҡай ауылына һәйкәл ҡуйылған.
Тарихы
Ауылға нигеҙ һалыусы — Ҡоҙаҡай. Бында уның улдары Ҡолгилде (1760—1823), Миңлеғол (1789—1848) ғаиләләре менән йәшәгән.
Хәтер
Ҡоҙаҡайҙа тыуып үҫкән В. К. Аҙнағолов үҙенең «Ике быуатҡа һуҙылған дәүер» тигән китабын тыуған ауылы һәм ауылдаштарына бағышлаған.
Яҡуп Теләүембәтов
Көрәш юлы
Старшина Томансы Йыуашкин (Туманчи Ювашкин) командаһында хеҙмәт иткән.
Беренсе Ағиҙел
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәккә
Боронғо тарихы
Сама менән V быуат тирәһендә Ҡәғбә ғәрәп мәжүси ҡәбиләләренең культ үҙәге булған. Мәккәлә хакимлыҡ иткән ҡорайыштар ҡәбиләһе табынған Ғәрәп пантеонының баш Хоҙайы — Хубал. Был культ ғәрәптәр тарафынан VII быуатта Ислам дине ҡабул ителгәнгә хәтле йәшәп килгән.
Урта быуаттар һәм унан һуңғы тарих
Талха һәм аз-Зөбәйер менән Алиҙың мөнәсәбәттәре шунда уҡ боҙолған. Ғүмәр Ислам алдындағы ҡаҙаныштары, тип бер кемде лә айырып бүләкләмәгән булһа, Алиҙың ҡаҙнанан һәр мосолманға өс динар аҡса таратҡанын оҡшатмаған улар. Башҡа мәғлүмәттән билдәле булыуынса, улар Әл-Күфә һәм Басрала наместник урынына өмөт иткән. Ләкин Али уларҙың үҙенән көслө булып китеүенән ҡурҡҡан. Ғәйшә р.ғ. ҙә Алиҙың дошмандары рәтенә баҫҡан.
Али ғәскәр йыя башлаған. Талха һәм аз-Зөбәйер, хажға барыу һылтауы менән, оппозиция үҙәгенә әйләнгән Мәккәгә килгәндәр һәм улар ҙа үҙҙәре яҡлылырҙы йыйған. Ғәскәр йыйыу бик ҙур ҡыйынлыҡтар менән барған. Ғәрәп мосолмандарының был дәүерҙәге кәйефен, әгәр ысын динле менән дингә ышанмағандарҙы айыра торған ҡылыс бирһә, Алиға ҡушылам, тип әйткән Саад ибн Абу Ваккас сағылдырған.
Мәккә шәрифенең ихтилалы
Беренсе бөтә донъя һуғышында Ғосман империяһы Британия империяһына һәм уның союзниктарына ҡаршы Германия яҡлы булып һуғышҡан. Дарданелл операцияһы һәм Әл-Кутты ҡамау барышында Истанбулға һәм Бағдадҡа һөжүмде уңышлы кире ҡаға. Британия агенты Томас Лоуренс ғосман хакимы, Мәккә шәрифе Хөсәйен бин Али менән мәкерле һүҙ беркеткәндәр. Хөсәйен бин Али Ғосман империяһына ҡаршы сыҡҡан, һәм Мәккә өсөн көрәш барышында уның ғәскәрҙәре яулаған тәүге ҡала ла Мәккә булған. Шәрифтең ихтилалы көнсығыш фронтында боролошло мәл булған. Хөсәйен шәриф яңы дәүләт, Хиджаз короллеген төҙөгән, һәм Мәккәне короллектең баш ҡалаһы тип иғлан иткән.
Иҡтисады
Ҡала килеме 100 миллион долларҙан ашыу, шул уҡ ваҡытта Сәғүд Ғәрәбстаны Хаж хеҙмәтләндереүенә 50 миллионға яҡын аҡса тотона. Ҡалала сәнәғәт предприятиелары бар, ләкин Мәккә нефть экспортлауға нигеҙләнгән Сәғүд иҡтисадында мөһим роль уйнай тип әйтеп булмай. Мәккәлә текстиль, мебель һәм һауыт-һаба эшләп сығарыла. Иҡтисадтың күп өлөшөн хеҙмәтләндереү сфераһы биләй.
Мәҙәниәте
Ғосман империяһы ([вәли[вазифа)|вәли]]йе (наместник) Ғосман Нури-паша 1885 йылда Мәккәгә беренсе китап баҫыу станогы алып ҡайтҡан. Хашимиттар осоронда ҡаланың рәсми гәзите Әл-Ҡиблабаҫылһа, Сәғүд хөкүмәте был станокта яңы Умм әл-Кура гәзитен баҫтырған. Һуңғараҡ баҫыу ҡорамалдары ҡалаға Яҡын Көнсығыштың башҡа региондарынан килтерелгән.
Сабай (Краснокама районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Штатол
Штатол  — семәрләп эшләнгән ағас шәмдә урынлашҡан эрзә йола балауыҙ шәме.
Половинка (Вагеш ҡушылдығы)
Половинка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вагеша йылғаһының һул ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 3 км.
Озан
Тарихы
Озандар (Узандар) үҙҙәренең хикәйәләүҙәрен голузда оҙатып барыусы уғыҙ йырсылары була, һәм улар уғыҙҙар араһында айырым рухи йоғонто яһауға эйә була. Озандарҙың билдәле ҡомартҡыларына уғыҙ «Книга моего деда Коркута » героик эпосы ҡарай (был эпоста бард-сәсән» «озан»  тип телгә алына). Шулай уҡ озандар, гопузға ҡушылып, төрки-уғыҙҙарҙың легендар шәжәрәһе хаҡындағы эпик ҡомартҡы һәм уларҙың мифик ата-бабаһы Уғыҙ ҡаған тураһында «Уғыҙнамә»нән хикәйәттәр башҡара. Тарихта Деде Ҡорҡот, Деде Ғәббәс, Деде Йәдигәр, Деде Ғасым, Деде Керем («деде» һүҙе уғыҙҙарҙа «рухи атай»тигәнде аңлата) кеүек озандар билдәле.
Этимологияһы
Ислам энциклопедияһы на ярашлы, «озан» һүҙе «оз-» ҡылымынан килеп сыға, ул «уҙышта алға сығыу»ҙы аңлата. . Был термин XI быуат та төрки ғалимы Мәхмүт әл-Ҡашғари ҙың «Диуан Лөғәт әл-Төрк»тә раҫланған да инде. «Озан» термины сәлжүк заманында армияны оҙатып йөрөгән йырсылар өсөн ҡулланылған. XV быуат Анатолия ның төрөк шағиры үҙен Озан тип атай. Төркмән телендә был термин архаик булып тора һәм бахши (билдәле шағир) һүҙе менән алмаштырыла. Төрөк фольклорын өйрәнеүсе башҡа ҡайһы бер тикшеренеүселәр кеүек үк, төрөк «озан» һүҙе парфян «госан» һүҙенән килеп сыҡҡан тип иҫәпләй. Совет ғалим В. Горделевский иҫке ғосман «узан» формаһын анализлап, һүҙ әрмәндәрҙән үҙләштерелгән тип фаразлай. Был ҡарашты төрки теле буйынса белгес, «Төрки телдәрҙең этимологик һүҙлеге» авторы Эдвард Севортян хуплай Совет шәрҡиәтсеһе Владимир Минорский фекеренсә, төрөк телендәге «узан» һүҙе «йырсы» — монгол-төрки телендәге uzan һүҙенең артабанғы үҫеше генә. Шул уҡ ваҡытта Минорский, Кесе Азия йырсыларының күбеһе әрмән булыуы ихтимал, «шулай ҙа халыҡ йырсылары институты Урта азия төрөктәре араһында бик популяр» тип билдәләй.
Карл университеты
Хәҙерге ваҡытта университетта 50 меңдән ашыу студент белем ала, шуларҙың 7 меңгә яҡыны — сит ил граждандары (иң күп студенттар Словакия, Греция һәм Бөйөк Британиянан килгәндәр).
Аҡҡош Яҙлаған
Этимологияһы
Риүәйәттәргә ҡарағанда Һаҡмар йылғаһының Сурай ауылы эргәһендәге үҙәндә бер аҡҡош, йылы яҡҡа осоп китә алмай ҡалып, яҙға сыҡҡан. Шунан бирле был урын Аҡҡош Яҙлаған үҙән тип атала башлаған. Был хаҡта Ырымбур өлкәһенең топонимикаһын өйрәнгән ''С. М. Стрельников «Географические названия Оренбургской области» тигән китабында үҙәндең атамаһын башҡорт телендәге аҡҡош һәм яҙлаған'' һүҙҙәренән килеп сыҡҡан, тип яҙа
Карл университеты
Эш башлауы
Медициан факультетының символы пеликан булып китә. Тәүге осорҙа ул иң популяр булмаған факультет була. Уның профессорҙары йыш ҡына һарай яны табибтары функцияларын башҡарған. Иң һуңғы һәм престижлы теология факультетында уҡыу һәр береһе алты йыл тәшкил иткән ике өлөштән торған. Тағы ла бер нисә уҡыу йылын талап иткән доктор дәрәжәһен алыу бик һирәк осраған. Теология факультетының символы күгәрсен булып китә.