cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡамышлытамаҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Саҡлаубаш
Тарих
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1921 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы, 1935 йылдан — Ворошилов районы, 1957 йылдан — Яңы Юл районы, 1959 йылдан — Сарман районы составына керә.
Пэнзя-Яха
Пэнзя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тынгэва-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 100 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Оскар Ланге
Биографияһы
1931 йылда Краков университетында уҡытыусы булып эшләй башлаған.
1965 йылдың 2 октябрендә Лондон дауаханаһында уңышһыҙ операциянан вафат була.
Павлов Борис Николаевич
Биографияһы
Борис Николаевич Павлов 1936 йылдың 29 ғинуарында Рыбинск ҡалаһында тыуған. Һуғыш башланғас, уларҙың ғаиләһен Өфөгә эвакуациялайҙар, уның ата-әсәһе Өфө моторҙар эшләү заводында хеҙмәт һала.
Ижады
Әҙип-экологьың яратҡан афоризмы: «Тәбиғәтте һаҡлап, кешене һаҡлағыҙ!»
Йәмән тарихы
Ислам дәүере
XVIII быуаттың икенсе яртыһында имам Ҫәнә 30 провинцияға баш булып тора. 1872 йылда төрөктәр яңынан Йәмәнде яулай, әммә 1904 йылда зәйдиҙәр имамы Яхья Хәмид-әд-Дин төрөктәргә ҡаршы халыҡты күтәрә.
Мортыштамаҡ (Сарман районы)
Муртыштамаҡ (Мортыштамак, Муртыш-Тамак) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.
Тарих
Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Әлмәтмулла административ-территориаль улусы составына керә.
Халҡы
1795 йылда ауылда 129 башҡорт һәм 21 яһаҡлы татар; 1834 йылда — 228 башҡорт, 23 татар һәм 7 типтәр; 1870 йылда — 768 башҡорт һәм 93 татар; 1912 йылда — 1599 аҫаба башҡорт иҫәпләнгән.
Ҡандалаҡбаш
Ҡандалаҡбаш (Кандалакбашево) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 67 кеше. Почта индексы — 452655, ОКАТО коды — 80207861003.
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы
Булдырыу тарихы
Дивизия төҙөлөп бөткәндә уның составындағы яугирҙарҙың 81,4 проценты — башҡорттар, 14,5 проценты — татарҙар, 3,3 проценты урыҫтар һәм башҡа милләт вәкилдәре була.
Тургай Валерий Владимирович
Ижады
Беренсе шигырьләре 1977 йылда Комсомол район гәзитендә донъя күрә. Уның «Çăлкуç çути» (1989), «Шурă фарфор чашăк» (1994), «Турă питĕнчи куççуль» (1996), «Пурăнатпăр-ха!» (1999), «Вĕçленми Вĕçев» (1999), «Чунăм, манăн чунăм...» (2003), «Ночь-мелодия» (2004), «Ку эпĕ _ Валери Туркай» (2013) һ.б. китаптары баҫылып сыға. Уның «Телейпе юнашар», Чăваш академи драма театрĕнче «Каçар мана», «Ăçта эс, çăлăнăç?» пьесалары Йәштәр театрында, Чуваш академия драма театрында ҡуйылған. 2010 йылда тормош иптәше Ольга Турчанинова менән бергә «Халыҡ-ара премия лауреаттары» тигән китап сығаралар. Уның шиғырҙарына тиҫтәләгән йыр яҙылған. Муса Йәлил, Мостай Кәрим, Ғабдулла Туҡай, Рәсүл Ғамзатов, Кулиев Кайсын, Алим Кешоков, Валентин Колумб һ.б. шигырьләрен сыуаш теленә тәржемә итеп айырым китап итеп баҫтыра. Туркай шигырьләре урыҫ, татар, әзербайжан, украин, латыш һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән.
Әрмән әҙәбиәте
VI—IX быуаттар
VI быуатта тарихи проза үҫешендәге күпмелер түбәнәйеү күренеше күҙәтелә. VI быуатта иғтибар итерлек тарихи хеҙмәт булып Атанас Таронациҙың «Хронография»һы тора. Петрос Сюнеци сиркәү поэзияһы традицияларын үҫтерә. Был осорҙа әҫәрҙәре юғары риторик сәнғәте өлгөһө булған танылған иртә урта быуат әрмән фәлсәфәсе-платонигы Давид Анахт йәшәгән. VI быуаттан «Мөрәжәғәттәр китабы» тигән атама менән билдәле йыйынтыҡ һаҡланып ҡалған. Унда боронғо әрмән авторҙары Ованнес Габелеанциҙың, Мовсес Елвардециҙың, Григор Кертог һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре йыйылған. Абраам Мамиконеиц хеҙмәттәре әрмән яҙмаһының тарихы өсөн иғтибарға лайыҡ әйбер.
VII—IX йөҙйыллыҡтарҙа айырыуса полемик проза һәм сиркәү поэзияһы үҫешә. Догматик әҙәбиәттә 620 йылдарҙа Иоанн Майраванецитарафынан ижад ителгән «иман тамыры» йыйынтығы мөһим урын биләй. Уға антихалкидонит йүнәлешле әҫәрҙәр һәм йырҙар ингән. Теодорос Кртенавор уның оппоненты булып сығыш яһаған. VI—VII быуаттар рубежында Вртанес Кертог «Иконоборчество тураһында» (дини тәғлимәттәр буйынса бер фекергә килә алмаған төрлө дини ағымдар көрәше, тип аңлар кәрәк) тигән трактат яҙған. VII быуатта фән һәм фәлсәфәүи өлкәләрҙе яҡтыртҡан әҫәрҙәр авторы Анания Ширакаци йәшәгән. VI—IX йөҙйыллыҡтарҙа үҙенең классик формаһындағы житие жанры үҫешә. Йездибузиданың, Давид Двинециҙың, Амазасп һәм Саактың "Яфа сигеүҙәр"ендә (Мученичества) абстракт һәм риторик хикәйәләү стиле тенденциялары һиҙемләнә.
Был эпоханың әһәмиәтле шағир-гимнографтары Амам Аревелци һәм Вардан Анеци булған. Саак Мрут дини тәғлимәт буйынса әҫәрҙәр яҙған.
X—XII быуаттар
XII быуаттан грабар — боронғо әрмән әҙәби теленә алмашҡа урта әрмән әҙәби теле килгән.
Заманы өсөн арҙаҡлы Нерсес Шнорали ижады дөйөм йөкмәтке яғынан да, поэтик форма яғынан да яңы һүҙ булған. 1145 йылда Шнорали әрмән әҙәбиәтендәге беренсе сәйәси поэзия өлгөһө «Едессыны алыуға элегия» поэмаһын яҙған. Шнорали - әрмән эпик поэмаһы жанрын башлаусы, күп һанлы шиғырҙар авторы ла ул.
Пэру-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Зюплинген (Саксония-Анхальт)
Зюплинген (Саксония-Анхальт) (Süplingen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 977 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,33 км2. Диңгеҙ кимәленән 108 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39343 һәм автомобиль коды — BK.
Экранас (футбол клубы)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы
Украина яҙыусылары эвакуацияла
Украин яҙыусылары Башҡортостандағы украин ауылдары менән дә бәйләнеш тота. Ете экспедиция ойоштороп, Стәрлетамаҡ, Дәүләкән районы украиндарының ауыҙ-тел ижадын өйрәнәләр.
Цюйфу
Цюйфу Конфуцианлыҡ үҙәге булараҡ
Цюйфу — Египетта һәм Америкла Конфуций кеүек билдәле булған философ Кун-цзы ның тыуған ере. Цюйфуҙа Уҡытыусы Кундың өс иң мөҡәддәс нәмәһе: Конфуций һарайы йәки Яньшэнгун һарайы, Конфуций ғибәҙәтханаһы һәм Конфуций үҙе һәм уның мең нәҫеле ерләнгән Кунлинь ҡәберлеғе бар. Был объекттар ЮНЕСКО-ның Бөтә Донъя мираҫы исемлегенә инә.
Мифтахов Альберт Ленар улы
Биографияһы
1991 йылдан 1994 йылға тиклем — Башҡортостан Демократик йәштәр союзының республика комитеты секретары.
2012 йылдың ғинуарында партияның региональ сәйәси советы Президиумы составына инә һәм «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының региональ сәйәси советына секретарь урынбаҫары итеп һайлана. 2012 йылдың апреленән партияның Башҡортостан бүлексәһенең региональ башҡарма комитетын етәкләй.
Ромашкина
Ромашкина — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ильяк йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Шөңгәккүл заказнигы
Шөңгәккүл (Шөңгәккүл, ҡороусы һәм күл һүҙҙәрен индергән Шөңгәккүл атамаһынан күскән, Шингаккуль ) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы республика әһәмиәтендәге дәүләт тәбиғәт зоология йәки ҡырағай хайуандар донъяһын һаҡлау заказнигы.
Заказниктың бурыстары һәм эш режимы
Шулай уҡ һирәк осраған һәм юғалыу хәүефе янаған ҡырағай хайуандарҙың төрҙәрен һаҡлау, тергеҙеү һәм тергеҙеү буйынса функциялар башҡара.
— тупраҡ өҫтөнә минераль ашламалар индереү һәм ҡоротҡостарға, үҫемлек ауырыуҙарына һәм ҡый үләндәренә ҡаршы көрәштә ағыулы химикаттар ҡулланыу;
Һөләймән (Учалы районы)
Һөләймән — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл, Илсеғол ауыл советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны — 179 кеше. Почта индексы — 453715, ОКАТО коды — 80253820008.
Бөгөнгө хәле
Бер кескәй мәктәп 4-се класҡа тиклем белем бирә торғайны, 2010 йылда ябылды. Малсылыҡ фермаһы көн һайын Учалыға һөт ебәрә. 1990-сы йылдағы үҙгәрелештәрҙән һуң юҡҡа сыҡҡан игенлектәрҙе бөгөнгө көнгә әкренләп күтәрергә тырышалар.
Ленин районы (Өфө)
Сәнәғәт
Район территорияһында урынлашҡан:
Татар Ҡарамалыһы
Тарих
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1922 йылдан Саллы кантоны составында була. 1930 йылдан Сарман районы составына керә.
Пяк-Яха (Индик-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаработаҡ (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
Ионова Елена Евгеньевна
Бөгөнгө репертуары
Бөгөн Дмитрий Бертман етәкселегендә Геликон-опера театры репертуарында:
Саламанка университеты
Тарихы
Бөтә боронғо Европа университеттары кеүек үк, Саламанка университеты ла башта собор эргәһендә мәктәп сифатында ойошторолған. Мәктәп 1130 йылда тәүге тапҡыр телгә алына, был ваҡытта уның башлығы Каррионда үткән съезда ҡатнаша. 1218 йылда Леон короле Альфонсо IX белем биреү сифаты өсөн учреждениеға «Studium Generale» йәки «дөйөм мәктәп» дәрәжәһен бирә, ысынында иһә ул университеттарҙың тәүге атамаһы була. Был титул белем биреү программаһының күп төрлөлөгөн, дипломдарҙың ҡиммәтен һәм мәктәптең халыҡ өсөн асыҡ булыуын күрһәткән. Был ваҡытта мәктәптә ҡануни һәм гражданлыҡ хоҡуғы, медицина, логика, грамматика һәм музыка кафедралары эшләй. Леон короле Альфонсо IX үҙенең подданыйҙарын, 1208 йылда Кастилия короле Альфонсо VIII тарафынан титулға лайыҡ булған Паленсиялағы Кастилия короллегенең белем биреү учреждениеһында түгел, ә бында уҡытырға ынтылған.
Студенттар һәм уҡытыусылар
Кембридж университеты менән берлектә Саламанка университеты 1989 йылда Европала Телде һынау ассоциацияһына (ALTE) нигеҙ һалыусыларҙың береһе була.
Америка дардар кебләһе
Тасуирлама
Ваҡ бөжәк, оҙонлоғо 2 мм самаһы: 1,4-тән алып 2,8 мм-ғаса. Башлыса һарғылт-йәшел төҫтә була. Тар олигофаг. Америка дардар ағасының йәш һабаҡтарын һәм йәш үҫентеләрен зарарлай Fraxinus pennsylvanica. Шулай уҡ Fraxinus: F. nigra, F. quadrangulata, F. sambucifolia, F. uhdei, F. velutina төрҙәрендә лә осрай. Ул япраҡтарҙың һутын һура, зарарланған үҫемлектең япараҡтары бөгәрләнә. был мирмекофиль бөжәктәр колонияһын ҡырмыҫҡалар үҙ итә. Хромосомаларың диплоид йыйылмаһы 2n=20 (Robinson & Chen 1969) или 2n=22 (Blackman & Eastop 1994).
Кәүжиәк
Кәүжиәк (Кәүжияк, Кавзияк) — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Сарман районы ауылы.
Айыт торамаһы
Табылдыҡтар
Торама майҙаны — 6 мең м², шуның 2,1 мең м² ҡаҙып тикшерелгән. Табылдыҡтар:
Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы
Биографияһы
Күсәков Сабир Мөхәмәтғәле улы  1929 йылдың 20 февралендә БАССР-ҙың Ейәнсура районы Яңыбай ауылында тыуа. 1994 йылдың 9 авгусында вафат була Белеме — тулы булмаған урта.
Сабир Мөхәмәтғәле улы Ейәнсура совхозында чабан булып 1986 йылдың мартына - хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем эшләй.
Валентиновка (Стәрлетамаҡ районы)
Валентиновка (Валентиновский) — Башҡортостандың Стәрлетамаҡ районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453155, ОКАТО коды — 80249868010.
Сөләймәнов Әхмәт Мөхәмәтвәли улы
Биографияһы
Әхмәт Мөхәмәтвәли улы Сөләймәнов 1939 йылдың 15 мартында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Нәби ауылында тыуған. 1967 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағас, тыуған ауылының һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй.
Ғилми эшмәкәрлеге
Ғалим 18 томдан торған «Башҡорт халыҡ ижады» серияһын әҙерләп нәшер итеүҙә турана-тура ҡатнаша. Ул шулай уҡ фундаменталь хеҙмәттең рус телендә сыҡҡан баҫмаһының өс томын әҙерләүсе. Был эше өсөн башҡа авторҙар менән бер рәттән Салауат Юлаев исемендәге премияға лайыҡ булды.
Бирҙәш (Йылайыр районы)
Бирҙәш (Бердяш) — Башҡортостандың Йылайыр районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 450 кеше. Почта индексы — 453685, ОКАТО коды — 80227804001.
Башҡорт Википедияһы
Тарихы
Башҡорт Википедияһында әлеге ваҡытта мәҡәлә бар.
Берләшмә
Башҡорт телендәге бүлектә хакимдар: Юғары Шураның хәҙерге (3-сө) саҡырылышы ағзалары Башҡорт Википедияһының система хәбәрҙәрен башҡортсаға тәржемә итеү башлыса Assele (01.01.2012 — 5531 тәржемә) һәм Haqmar (01.06.2012 — 2915 тәржемә) тарафынан атҡарылды.
Чэнду
Иҡтисады
Чэнду — эре иҡтисад, финанстар, фән һәм техника, шулай уҡ мөһим транспорт һәм элемтә үҙәге. Бөтә донъя Банкыһының 2007 йылдағы глобаль инвестиция климаты тураһындағы доклады мәғлүмәттәре буйынса Чэнду Ҡытайҙа инвестиция климаты эталоны тип иғлан ителә
Транспорт
Шуанлю халыҡ-ара аэропорты халыҡ-ара аэропорты ҡала үҙәгенән яҡынса 16 километрҙа урынлашҡан. Ул кеше һәм йөк ташыу күләме буйынса Ҡытайҙа 2-се урында тора; 2015 йылға трафигы 4,000 млн пассажир тәшкил итә. Илдең бик күп эре ҡалаларына, шулай уҡ Гонконг, Осака, Сеул, Сингапур, Тайбэй, Токио, Куала-Лумпур, Пхукет, Бангкок кеүек һәм башҡа ҡалаларға халыҡ-ара рейстарҙы үтәй.
Полосинский
Географияһы
Райондың үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Район үҙәге Верхнеурал ҡалаһына тиклем ара 15 км тәшкил итә.
Атлантас (футбол клубы)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Фарсы әҙәбиәте
Исламға тиклемге фарсы әҙәбиәте
Пәһләүи телендәге иң боронғо әҙәби өлгөләр, «Пәһләүи зәбүрҙәре» тигән исем менән йөрөй, IV йә V быуатҡа ҡарай, улар VI—VII быуаттарҙың манускрипттарында һаҡланған.
Шиғриәт
Фарсыларҙа көндәлек тормошта ҡулланылған телмәр берәмектәрен шиғырға һалыу теләге шул тиклем көслө булған, хатта бөтә классик әҙәбиәттә, ғилми хеҙмәттәрҙә һәм метафизика буйынса хеҙмәттәрҙә лә шиғриәтте тап итергә мөмкин. Һәр ғалим һәм зыялы кеше өсөн фекерҙәрен шиғри формала белдерә алыу мотлаҡ шарт булған. Мәҫәлән, Әбүғәлисинаның медицина хеҙмәттәренең яртыһы тиерлек поэтик формала яҙылған.
Классик фарсы поэзияһында өс әҙәби стиль айырып ҡарала: хөрәсән, ираҡ һәм һинд, улар ваҡыт буйынса бер-береһенә эйәреп килә. Географияға лә бәйле булған был стилдәрҙең һәр береһендә «әҙәби мәктәптәр» айырыла, улар төрлө фарсы провинцияларына һәм ҡалаларына хас булған төбәк йә төркөм үҙенсәлектәренә эйә. Мәҫәлән, фарсы поэзияһында әзербайжан, йәғни тәбриз (ширван мәктәбе тип тә йөрөтәләр) мәктәбе бар.
Киркоров Филипп Бедросович
1990-сы йылдар: киң билдәлелек алыу
1997 йыл — донъя буйлап  «Лучшее, любимое и только для Вас!» туры. «Чердачок Фруттис» программаһында ҡатнаша.
Фарсы әҙәбиәте
Исфаһан стиле
Әмир Хосроу Дәһләүиҙең иң билдәле әҫәре — фарсы телендә яҙылған «Һигеҙ йәннәт баҡсаһы» дастаны (1301). Был поэма уның «Хәмсә» тигән поэмалар циклының һуңғы өлөшө булып тора. Бөтә цикл кеүек үк, был поэма ла Низами Гәнжәүи ижадына (был осраҡта — «Ете гүзәл» поэмаһына) яуап (нәзирә) булып тора.
Крутая (Лангура ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иванова Татьяна Сергеевна
Иванова Татьяна Сергеевна (12 октябрь 1977 йыл — ултырып волейбол уйнаусы, «ЦСП-Крылатское» уйынсыһы һәм Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы капитаны . Рәсәй йыйылма командаһы составында — 2018 йылда донъя чемпионы, 2017 йылда Европа чемпионы . Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2018) һәм Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорты мастеры.
Рыбтрестовская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тархан (титул)
Тархан (дарқан; ғәр. طرخان; тархан; 達干; дархан ; ; tarxan, тархан; дархан, тархан; турхан) — төрки аҡһөйәктәренең өҫтөнлөклө сословиеһы. Титул төркиҙәрҙә һәм монголдарҙа, башҡа дала халыҡтарында ҡулланылған.
Алтын Урҙа осорона тиклем
Төрки ҡағанаты замандарынан (550-745 йылдар) билдәле. "Бойла-баға-тархан", "баға тархан" һәм "тархан" чиндары йәки титулдары булған.
Рәсәй дәүләте составында
Рәсәй дәүләтендә яһаҡ түләмәгән һәм жалованье алмаған хеҙмәттәге башҡорттарҙы, шулай уҡ хеҙмәттәге  татарҙарҙы (мәҫәлән, ҡасим татарҙарын), мариҙарҙы, ҡалмыҡтарҙы, мордваларҙы, мишәрҙәрҙе тархан тип атағандар. Башҡорттарҙа мираҫҡа тапшырыла торған тарханлыҡ һәм хосуси тарханлыҡ булған. Улар һалымдарҙан һәм йөкләмәләрҙән азат ителгән, башҡорт аҫаба ерҙәрендә өлөш һайлап алыу хоҡуғына эйә булған, ләкин  хәрби хеҙмәтте үтәргә тейеш булған.
Тарханлыҡ ярлығы урыҫ батшаһына хеҙмәткә күскән мордваларҙы һәм татарҙарҙы яһаҡ түләүҙән ҡотҡарған.
Түбәнге Бикмәт
Тарих
1870 йылда ауылда мәсет, мәктәп теркәлгән.
Кирәбе (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Есенин Сергей Александрович
Биографияһы
1904 йылда Есенин Константинов земский училищеһында, уны тамамлағандан һуң, 1909 йылда сиркәү-мәхәллә мәктәбендә, Спас-Клепики икенсе класлы уҡытыусылар мәктәбендә (хәҙер С. А. Есенин музейы) уҡый.
1913 йылда А. Л. Шанявский исемендәге Мәскәү ҡала халыҡ университетының тарих-фәлсәфә бүлегенә ирекле тыңлаусы булып уҡырға инә. Типографияла эшләй, суриковсылар әҙәби-музыкаль түңәрәге шағирҙары менән дуҫлаша.
Һөнәри эшмәкәрлеге
Совет власы Есениндың сәләмәтлеге хаҡында борсола. Шулай, Христиан Георгиевич Раковскийҙың Феликс Эдмундович Дзержинскийға 1925 йылдың 25 октябрендә яҙған хатында Раковский «танылған шағир Есениндың — беҙҙең Союзда иң талантлы шағирҙарҙың береһенең ғүмерен һаҡлап алып ҡалыуҙы үтенә», һәм: «уны үҙегеҙгә саҡырығыҙ, яҡшылап һөйләшегеҙ һәм уның менән бергә санаториумға РСФСР Эске Эштәр Халыҡ Комиссариатындағы Дәүләт сәйәси идаралығынан эсеүенә ҡаршы тора алырлыҡ иптәште ҡуйығыҙ…» тип тәҡдим итә. Хатта Дзержинскийҙың иптәше, сәркәтибе, Дәүләт сәйәси идаралығы эштәр атҡарыусыһы В. Д. Герсонға адресланған: «Бәлки, Һеҙ шөғөлләнерһегеҙ?» тигән һүҙҙәре һәм резолюцияһы бар. Шунда уҡ Герсондың яуабы: «Бик күп тапҡыр шылтыраттым — Есенинды таба алманым».
Шәхси тормошо
Н. Сардановский иҫтәлектәренә һәм шағирҙың хаттарына ярашлы, Есенин күпмелер ваҡыт вегетарианлыҡ менән мауыҡҡан.
Әҫәрҙәренең тематикаһы
1915 йылдың мартында Есенин Петроградҡа килә, "талантлы крәҫтиән шағир-самородок"тың «күп һүҙ менән» айырылып торһа ла, «саф, таҙа, яңғырауыҡлы» шиғырҙарын юғары баһалаған, уға ярҙам иткән, яҙыусылар һәм нәшриәтселәр менән таныштырған Блок менән осраша. Николай Клюевҡа яҙған хатында Есенин: «Питерҙа минең шиғырҙарым уңышлы үтте. 60-тан 51-ен ҡабул иттеләр» тип хәбәр итә. Шул уҡ йылда Есенин «крәҫтиән» шағирҙарының «Краса» төркөмөнә инә.
Байғусҡаров Зариф Закир улы
Биографияһы
1986—1988 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.
1988—1997 йылдарҙа Өфө ҡалаһының Киров район халыҡ судында пристав-башҡарыусы булып эшләй.
1998 йылдың 11 сентябрендә Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән Өфө ҡалаһының Калинин районы суды судьяһы итеп тәғәйенләнә.
Поляк теленең Познань диалекты
Диалект үҙенсәлектәре
XX быуаттың башында Познань диалектының кодификациялаштырылған нормаһының фонетик үҙенсәлектәре (әҙәби поляк варианты ла күрһәтелгән):
Яңы Әхмәт
Тарих
XX быуат башында ауылда мәсет, мәҙрәсә, 2 тимерлек, тирмән, икмәк магазины, бакалея кибете теркәлгән.
Ҡурғаш (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сангилька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Касьянов тораһы
Тасуирламаһы
Майҙаны 13 мең м² тәшкил итә, 800 м² ҡаҙып тикшерелгән.
Татар Мышығаһы
География
Ауыл Мышыға йылғаһы буйында, Минзәлә ҡалаһынан көнбайышҡа табан ? км (31 саҡрым) алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарих
Ауылға бүләр ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1638 йылдан билдәле. Ауыл Бүләр улусының Мышыға түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Поисево? административ-территориаль улусы составына керә.
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составында була. 1930 йылдан Минзәлә районы составына керә.
Аҡбаш (Барҙы районы)
Тарихы
Тарихсы Ә. З. Әсфәндиәров 1834 йылда үткәрелгән VIII ревизия мәғлүмәттәренә таянып ауылда йәшәүсе башҡорттарҙың исемлеген баҫтырған:
Аринин Александр Николаевич
Биографияһы
1983 йылда «Туғыҙынсы биш йыллыҡта (1971—1975 йылдар) Башҡортостандың сәнәғәт эшселәре» темаһы буйынса «тарих фәндәре кандидаты» дәрәжәһенә диссертация яҡлай (07.00.02 — СССР тарихы һөнәре буйынса)
Сарамеев Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Палиашвили исемендәге Грузин опера һәм балет театры
Театрҙың тарихы
1896 йылда театр яңы бинала эшләй башлай. Миҙгел М. И. Глинканың «Иван Сусанин» операһы постановкаһы менән асыла.
Тбилиси опера һәм балет театрында вокал һәм хореография сәнғәтенең һәләтле оҫталары үҫеп сыға . Йырсы  О. А. Бахуташвили-Шульгина менән дирижёр Иван Петрович Палиашвили  театрҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индерә.
Театр труппаһы
Бында эшләйҙәр: И. П. Сараджишвили, А. И. Инашвили, О. А. Бахуташвили-Шульгина, В. М. Зарудная, Л. Г. Яковлев, Д. А. Усатов.
1926—1944 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) Давид Бадридзе театр солисы була. 1929—1931 йылдарҙа театр солисы булып СССР-ҙың халыҡ артисы Сергей Лемешев эшләй. 1931 йылдан шулай уҡ   СССР-ҙың халыҡ артисы  Пётр Амиранашвили театр  солисы була. 1929—1933 һәм 1935—1955 йылдарҙа  театрҙа СССР-ҙың халыҡ арисы Давид Андгуладзе эшләй  ,  1956 йылда театр сәхнәһендә уның улы Нодар Андгуладзеның дебюты була. 1935—1944 йылдарҙа театрҙа Давид Гамрекели йырлай.
1932 йылдан Шалва Ильич Азмайпарашвили театрҙа дирижёр булып эшләй, 1938—1954 йылдарҙа ул баш  дирижёр була. 1942—1947 йылдарҙа   Иосиф Сумбаташвили театрҙың баш рәссамы була.
Негев
Негев үҙе кипкән сүлдән тора. Төньяҡ Негевҡа   Бөтә Израиль һыу үткәргесе  ҡоролған, был уны һөҙөмтәле баҫыусылыҡ зонаһына әйләндерергә мөмкинлек биргән. Бында мошавтар һәм кибуцтар күп, Сдерот, Нетивот, Офаким ҡалалары урынлашҡан. Шулай уҡ  Ғәззә секторы ла ошонда. Негевтың үҙендә Димона һәм Арад ҡалалары урынлашҡан. Беғер-Шева районында Төньяҡ Негев менән Негевтың үҙе араһындағы сик үтә.
Йәш Польша
Ваҡыт сиктәре
Шулай уҡ ниндәй ҙә булһа тарихи хәл-ваҡиғаны, мәҫәлән, романтизмдың хәлһеҙләнеп позитивизмға күсеүе Ғинуар ихтилалы менән бәйле булғаны кеүек итеп, «Йәш Польша» эпохаһына күсеүҙе аңлатҡаның күрһәтеп булмай.
Чичен-Ица
Тарихы
X быуатта тольтектар тарфынан яулап алына. XI быуат уртаһында Чичен-Ица тольтек дәүләтенең баш ҡалаһы була. Артабан өс ҡала-дәүләттәре — Майяпан, Ушмаль һәм Ицмаль ҡала-дәүләттәренең Хунак Кеель етәкселегендәге берләшкән ғәскәре тарафынан тар-мар ителгән. Испания яулап алыуҙарына ҡарай (XVI быуат уртаһы) Чичен-Ица емереклектәр рәүешендә була.
Хужамәт
Тарих
Ауылға байлар ырыуы башҡорттары нигеҙ һала. 1734 йылдан билдәле. Ауыл Байлар улусының Салағош түбәһенә ҡарай, һуңыраҡ был улус Ырымбур губернаһы (1865 йылдан Өфө губернаһы) Минзәлә өйәҙенә инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл Күзкәй административ-территориаль улусы составына керә.
Брянск фронты
Беренсе формирование
30 сентябрҙә «Үҙәк» немец ғәскәрҙәренең армиялар төркөмө һәм уларҙың союздаштарының справа|мини|Вязьма һәм Брянск тирәһендәге алыш. 1941 йылдың 1 октябрендә «Тайфун» операцияһы сиктәрендә Гудериандың 2-се танк төркөмө үҙенең үҙәк участкаһында Брянск фронтының 13-сө армия (А. И. Ерёменко) оборонаһын өҙә һәм 60 километрға алға шыла. 1 октябрҙә 24-се мотокорпус Севскиҙы яулап ала. Брянск фронтының күпселек өлөшө ҡамауҙа ҡала.
1941 йылдың 20 октябрендә Трубчевск тирәһендә ҡамауға эләккән Брянск фронтының төркөмө әүҙем ҡаршылашыуын туҡтата.
Икенсе формирование
Командующийҙары:
Өсөнсө формирование
1943 йылдың 10 октябренән Прибалтика фронты итеп үҙгәртелә.
Киләй
Тарихы
Киләй ауылына 1735 йылда Ҡазан даруғаһы Бүләр улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған.
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Тарихи ҡомартҡылар:
Салем-Лекабтамбда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лимка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Бикйән (Йылайыр районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Каменев Лев Борисович
Партия карьераһы
1917 йылдың ноябрендә Каменев Брест-Литовскиға Германия менән сепаратив килешеү төҙөү өсөн ебәрелгән делегация составына инә. 1918 йылдың ғинуарында Каменев совет делегацияһының етәксеһе булараҡ сит илгә Франциялағы яңы Рәсәй илсеһе сифатында сыға, әммә француз хөкүмәте уның вәкәләттәрен таныуҙан баш тарта. Рәсәйҙә ҡайтып килгән саҡта 1918 йылдың 24 мартында Аланд утрауҙарында фин властары тарафынан ҡулға алына. 1918 йылдың 3 авгусында, Петроградта ҡулға алынған финдарға алыштырылып, азат ителә.
Солтанова Айна Мәхмүт ҡыҙы
«Шарк гадыны» («Женщина Востока») ҡатын-ҡыҙҙар журналының беренсе  мөхәррире була. Әзербайжан һәм Кавказ аръяғы партия ойошмаларының төрлө партия вазифаларында эшләй. Үҙәк Комитет ағзаһы, ЦКК Президиумы һәм Әзербайжан коммунистар партияһының Баҡы комитеты, шулай уҡ Кавказ аръяғы ВКП(Б)  край комитеты ағзаһы була. Газанфар Мусабековтың һеңлеһе һәм Гамид Солтановтың ҡатыны.
Каменев Лев Борисович
Партия карьераһы
1919 йылдың майында Украинаға Мәскәү өсөн икмәк әҙерләү маҡсаты менән килә. Әлеге эш Григорьев ихтилалының сәбәбе була. «Беҙҙе Рәсәйгә ебәреү өсөн күп миллион бот икмәк әҙерләнгән Мелитополь, Александров, Перекоп һәм Елизаветград өйәҙдәренә индермәү атаман Григорьевтың төп маҡсаты ине» (Моссовет Пленумындағы Каменевтың докладынан, БРБК Яңылыҡтары, 114 -се һанлы, 1919, 28 май). Бола башланғандан алып бер нисә көн бушҡа үтә: 7 майҙа, Григорьевтың манифесы иғлан ителгәндән һуң, Каменев үҙенең поезын Александрияға Григорьевтың штабына йүнәлтә. Артабанғы ике көн хәлдәрҙе асыҡлау һәм һөҙөмтәһеҙ һөйләшеүҙәр менән үтә. 9 майҙың кисен генә Каменев Григорьевтың манифесы («универсалы») тураһында Украина фронты командующийы В. Антонов-Овсеенкоға еткерә. Был мәлгә Григорьев үҙенең 17 мең арҡаҙаштарын туплап, Екатеринослав яғына ебәрергә өлгөрә. Каменев был хәл тураһында 2-се Украина армияһы командующийы Скачкоға еткереү сараһын күрмәй (Скачко Григорьев болаһында Махноның ҡатнашыу ихтималлығынан хәүефләнеп, Екатеринославтан китә). Ошо тотҡарлыҡ һәм саралар күрелмәүе һөҙөмтәлә 1919 йылдың көҙөндә Көньяҡ фронтының тар-мар ителеүенә һәм Деникин армияһының Мәскәүгә табан уңышлы хәрәкәт итеүенә булышлыҡ итә.
Лениндың вафатынан һуң
Әммә 1925 йылда Зиновьев һәм Н. К. Крупская менән берлектә Сталинға һәм көс йыя башлаған Бухаринға оппозицияға тора; «яңы», йәки"Ленинград" тип исемләнгән оппозиция, ә 1926 йылдан — берләштерелгән оппозиция лидерҙарының береһе була. ВКП(б)-ның XIV съезында 1925 йылдың декабрендә Каменев: «иптәш Сталин большевистик штабының берләштереүсе ролен үтәй алмай. Беҙ бер башлыҡлылыҡ теорияһына ҡаршы, беҙ юлбашсы яһауға ҡаршы».
1928 йылдың июнендә Каменев партияла тергеҙелә. 1928—1929 йылдарҙа СССР-ҙың Халыҡ хужалығы Юғары Советының (ВСНХ) ғилми-техник идаралығы начальнигы, 1929 йылдың май айынан — СССР-ҙың халыҡ комиссарҙары Советы янындағы баш концессия комитетының рәйесе.
ВКП(б)-ның XVII съезында тәүбә телмәре менән сығыш яһай, әммә был уны артабанғы репрессияларҙан ҡотҡармай. СССР Яҙыусылар съезына һайланмай
Баҡсаһарай (Минзәлә районы)
Тарих
1925 йылда мәсет төҙөлә, 1928 йылда башланғыс мәктәп асыла.
Клеопатра VII
Тәхеткә ултырыуы
Б.э.т. 51 йылдың авгусында монархтар араһы бөтөнләй боҙола. Клеопатра рәсми ҡағыҙҙарҙан Птолемейҙың исемен алып ташлай, тәңкәләрҙә уның үҙенең генә йөҙө һүрәтләнә башлай. Шулай итеп, ҡатын-ҡыҙ монарх тәхеттә бергә ултырған ир монархтан өҫтөнлөк ала башлай, был ҡанундарға ҡаршы килә. Б.э.т. 48 йыл тирәләрендә Птолемей хакимиәт башлығында торған евнух Потиндың ярҙамы менән Клеопатраны тәхеттән ҡолатып, берҙән-бер фирғәүенгә әйләнә. Клеопатра Пелусий ҡәлғәһе янында ғәскәр йыйып, тәхетте ҡайтарырға маташа, әммә һуңынан Мысырҙан ҡасырға мәжбүр була.
Антоний һәм Клеопатра
Б. э. т. 34 йылда Антоний Клеопатра һәм Цезарионды Мысыр һәм Кипрҙың хакимдары, Александр Гелиосты Армения, Мидия һәм Парфияның хакимы, Клеопатра Селена II-не Киренаика һәм Ливияның хакимы, ә Птолемей Филадельфты Финикия, Сүриә һәм Киликияның хакимы тип иғлан итә.
Клеопатраның улы Цезарион Мысыр фирғәүене тип иғлан ителә, әммә был ваҡытҡа Октавиан Мысырҙы баҫып алған була. Цезарионды тотоп үлтерәләр. Был Мысыр фирғәүендәренең эллинистик тамырын ҡоротоу ғына түгел, Мысыр фирғәүендәренең хакимлығына нөктә ҡуя. Антоний менән Клеопатраның өс балаһы Римға килтерелә, Октавиандың триумф парадында улар сипкә бәйләнгән килеш килә, әммә артабан Антонийҙың ҡатыны Октавия Минор уларҙы үҙенә ҡарауға ала.
Клеопатра шәхесе
Мысыр тәңкәләрендә һүрәтләнеүенсә, Клеопатра тулҡынлы сәсле, ҙур күҙле, алға сығып торған эйәкле, Плолемейҙарға хас көмрө танаулы була. Ул бик һөйкөмлө була һәм бының менән оҫта ҡуллана, бынан тыш, уның арбағыс матур тауышлы, үткер аҡыллы булыуы билдәле.
Тренер
Тренер (trainer, train - тәрбиәләү, уҡытыу, әҙерләү) — спорттың билдәле бер төрөндә спортсыларҙы өйрәтеү, уҡытыу, уларҙы сығыштарға һәм ярыштарға әҙерләү менән етәкселек итеүсе белгес. Тренерҙың бурысы тәрбиәләнеүселәренең мөмкинлектәрен асыҡлау һәм үҫтереү. Бының өсөн ул күнекмәләр һәм ял итеүҙең оптималь режимын төҙөй, һөҙөмтәле күнегеүҙәр һайлай, туҡланыу рационын контролдә тота.
Павлов Владимир Гаврилович
Павлов Владимир Гаврилович (1929—1999) — СССР һәм Рәсәй дәүләт һәм партия эшмәкәре.
Ҡадәр һәм ҡаза
Башҡорт телендә
Башҡорт теленә лә ғәрәп теленән ҡадәр  «ҡәҙәр» һүҙенә әүерелеп килеп ингән һәм «яҙмыш» тигәнде аңлата
Картографик проекциялар
Теге йәки был картографик проекцияларҙың ҡулланылыуы картаның тәғәйенләнеүенә, конфигурацияһына һәм картографияланған өлкәнең торошона бәйле.
Проекцияла бөҙолоуҙар
Теләһә ниндәй проекцияла ла боҙоп күрһәтеүҙәр бар, улар дүрт төрҙә була:
Азимуталь проекциялар
Азимуталь проекцияларҙа параллелдәр концентрик түңәрәктәр менән һүрәтләнә, ә меридиандар үҙәктең туранан-тура шәлкемдәре менән күрһәтелә.
Кесе Төҫтө
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, инештән Верхнеурал һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
1204-се уҡсылар полкы
Хәрби эпизодтар
Торжок районынан 40 километрлыҡ марш эшләп, 361-се уҡсылар дивизияһы составындағы полк 1941 йылдың 25 декабрь иртәһендә һөжүм башлар өсөн күрһәтелгән позицияны биләй . Һөжүм 1941 йылдың 26 декабренә тәғәйенләнгән була.
Богданович Татьяна Александровна
Биографияһы
Сәйәси Ҡыҙыл Тәре Петербург ойошмалар бюроһы рәйесе була. «Современное слово» гәзитенең беллетристика (нәфис әҙәбиәт) бүлеген мөхәррирләй (1908—1917). 1918 йылдың сентябрь айында В. Г. Короленко саҡырыуы буйынса Полтаваға күсә. 1928—1932 йылдарҙа Ленинград ҡалаһында балалар яҙыусылары секцияһын етәкләй. Короленконың һуңғы йылдарҙағы тормошо тураһында хәтирәләр яҙып ҡалдыра («Былое», 1922, № 19).
1204-се уҡсылар полкы
Ржев тирәһендә
361-се дивизияһына Лигостаево, Медведево, Захарово йүнәлешендә һөжүм итергә һәм 1942 йылдың 12 ғинуар көнө аҙағына 381-се дивизия менән берлектә Ржевтың көньяҡ-көнсығыш өлөшөн яулап алырға бойорола. Уң яҡтан 183-сө дивизия, һул яҡтан — 381-се һөжүм итә. Беренсе эшелонда 1202-се һәм 1204-се, икенсеһендә — 1200-се полк була. . 1202-се полк — Якимово ауылын, ә 1204-се полк Аленино, Каменское ауылдарын яулап ала.
Богданович Татьяна Александровна
Биографияһы
1942 йылдың 31 декабрендә Свердловск ҡалаһында эвакуацияла вафат була.
Норынь
Оҙонлоғо — 84 километр. Бассейн майҙаны 832 км2.
Сале-Паюта-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Томилиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Вәкилов Марат Ғәлимйән улы
Биографияһы
Лағыр урта мәктәбен тамамлағандан һуң, Яҙғы Йорт һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләй (1968). Спорт менән дуҫ егет үҙе лә төрлө ярыштарҙа ҡатнаша һәм еңеүҙәр яулай.
1968—1970 — Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Әлеге ваҡытта Өфө ҡалаһында йәшәй. Хаҡлы ялда.
Ғаиләһе
Өйләнгән. Улы һәм ҡыҙы бар.
Соболиная (Заячья ҡушылдығы)
Соболиная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Заячья йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Истамғолов Әмир Мираҫ улы
Биографияһы
1980 йылда һәм унынсы биш йыллыҡта ауыл хужалығын үҫтереүҙәге, дәүләткә иген һәм ер эшкәртеүҙең башҡа продукттарын етештереү һәм һатыу буйынса социалистик йөкләмәләрҙе арттырып үтәүҙәге әһәмиәтле уңыштары өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 23 февралендәге Указы менән Әмир Истамғоловҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Әсәҙуллин Рәмил Миҙхәт улы
Тормош һәм хеҙмәт юлы
Фәнни ҡаҙаныштары, асыштары уны дифференциаль тигеҙләмәләр кафедраһы доценты дәрәжәһенә, өлкән ғилми хеҙмәткәр вазифаһына күтәрә.
Ғалимдың фәнни эшмәкәрлеге ҡатмарлы химик реакцияларҙың кинетикаһын математик моделләштереүгә бағышланған.
Шәкүр (Свердловск өлкәһе)
Тарихы
1850 йылғы IX ревизия мәғлүмәттәре буйынса Шәкүр ауылында йәшәүсе башҡорттар исемлеге :
Локус
Исемлеге
Хромосомаларҙың остарын «ptel» (ҡыҫҡа яурындың осо — теломеразаһы һәм «qtel» (оҙон яурындың осо — теломеразаһы («теломер»ҙан) тип билдәләйҙәр.
Салпада-Яха (Анти-Паюта-Яха ҡушылдығы)
Салпада-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Анти-Паюта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 114 км.
Миндәк (Яйыҡ ҡушылдығы)
Ҡушылдыҡтар
Маҙар, Табылғашты, Рәзтәк, Ҡыраҡа, Шәгәр.
Бөрйән районы премиялары
Сәғитов З. Х. исемендәге премия
'''Сәғитов З. Х. исемендәге премия''' 2010 йылда уҡытыусы Сәғитов Зәки Хаммат улының исемен мәңгеләштереү маҡсатында булдырыла. Уҡытыусыларға йыл һайын педагогик эшмәкәрлектәге юғары һөҙөмтәләре өсөн тапшырыла. Лауреаттары: Хәкимова Ф. Ә. (2010), Боҫҡонов З. Ғ. (2011), Мөхәмәтйәнов Ф. Ғ. (2014), Ғиззәтуллин Ф. Б. (2017).
Ынйыҡай менән Юлдыҡай (йыр)
Йөкмәткеһе
-РФ-ның халыҡ артисы Ф. Ә. Килдейәрова.
Шаһаев Фәтхи Ислам улы
Биографияһы
Фәтхи Ислам улы Шаһаев 1923 йылда Әхмәр (хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы) крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Милләте буйынса — башҡорт.
1940 йылда Силәбе өлкәһе Һатҡы ҡалаһының «Магнезит» комбинатына эшкә урынлаша.
Һатҡы ҡалаһында йәшәй. 1996 йылдың 30 декабрендә вафат була. Ҡала зыяратында ерләнгән.
Килкабыҙ
Килкабыҙ (Килькабызово) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. Килкабыҙ ауылы Иҫке Ҡорос ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 358 кеше. Почта индексы — 452654, ОКАТО коды — 80207849010.
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Розанова Лариса Николаевна
Бөйөк Ватан һуғышы
Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән Лариса Розанова фронтҡа ебәреү үтенесе менән хәрби комиссариатҡа юллана, әммә кире яуап ала. 1941 йылдың 1 авгусында Мәскәү аэроклубы Рязань өлкәһенә эвакуациялана. Лариса бында ла фронтҡа тәғәйенләнеү алырға тырыша. Әммә үтенесе кире ҡағыла. Октябрь башында ғына Розанова һәм уның менән бергә ғариза биргән дуҫ ҡыҙҙарын Осоавиахимдың Мәскәү советына саҡырлар. Мәскәүҙә уларға билдәле лётчик, Советтар Союзы Геройы Марина Раскова ҡатын-ҡыҙҙар авиация полкы формалаштырыуы тураһында мәғлүм була. 1941 йылдың 15 октябрендә Раскова ҡыҙҙар төркөмө менән ҡатын-ҡыҙҙар авиация полкы формалашҡан Энгельс ҡалаһына ашығыс эвакуацияланыу тураһында бойороҡ ала.
1942 йылдың 27 майында Розанова Лариса полк составында фронтҡа килә. Тәүге хәрби осошта ике экипаж ҡатнаша: полк командиры Бершанская менән штурман Бурзаева беренсе оса. Уның артынан — штурман Розанова менән эскадрилья командиры Серафима Амосова. Первый боевой вылет прошёл удачно. Бершанская пересекла линию фронта, попала в сетку прожекторов, маневрируя, вышла на цель, сбросила бомбы, видела взрыв. Задание выполнено.
Полет Амосовой и Розановой проходил сложнее. Они точно рассчитали, когда должны быть над целью. Представляли себе, что тут обязательно раздастся грохот орудий, что их самолёт встретят огнём. Но странно… По расчёту времени самолёт должен быть над целью, а все спокойно.
Шулай беренсе эскадрильяның хәрби иҫәбе асыла. Розанова Төньяҡ Кавказда, Ставропольщинала, Кубань, Новороссийск өҫтөнән оса. 1942 йылдың июленән лётчик ВКП(б) ағзаһы. Партия билетын ҡыҙға һуғышҡа тиклем әсәһе йәшәгән Дондағы Ростов ҡалаһына яҡын урынлашҡан Ольгинская станицаһында тапшыралар.
Джон Локк
Ул аҡылды «таҙа таҡта» тип атай, йәғни, Декарттан айырмалы, кеше бер ниндәй идеяһыҙ тыуа, хистәр аша тыуған тәжрибә аша ғына белем килә, тип һанай.
Дутов Александр Ильич
А. И. Дутовтың большевиктарға ҡаршы ихтилалы
26 октябрҙә (8 ноябрь) Дутов Ырымбурға ҡайта һәм үҙенең вазифаларына ярашлы эштәргә тотона. Шул уҡ көндә Ырымбур казак ғәскәре территорияһында Петроградта түңкәрелеш башҡарған большевиктар власын танымау тураһында 816-сы һанлы приказына ҡул ҡуя. Шулай итеп, Дутов большевиктарға һуғыш иғлан иткән беренсе ғәскәри атаман була.
Джон Локк
Фәлсәфәһе
Эмпирия төп ҡағиҙәһе (принцип): һиҙеү-тойғоуҙың аҡылдан алда булыуы.
Локктың фәлсәфәһенә Рене Декарт ныҡ тәьҫир итә. Рене Декарт Локтын гносеология күренештәрҙен нигеҙе.
Педагогик идеялары
Джентельмен тәрбиәләү түбәндәгеләрҙән ғибәрәт (тәрбиә төшөнсәһенә ингән бар нимә лә бер-береһе менән бәйле булырға тейеш) :
Физик тәрбиә: тән сәләмәтлегенә булышлыҡ итә, ҡыйыулыҡ һәм ныҡышмалылыҡ тәрбиәләй. Һаулыҡты нығытыу, саф һауа, ябай аҙыҡ,тәнде сыныҡтырыу,ҡаты режим, күнекмәләр, уйындар.
Дутов Александр Ильич
Үлеме
Чанышев аҡтар араһында үҙенең бәйләнештәрен файҙаланып, үҙен большевиктарға ҡаршы итеп танытып, 1920 йылдың октябрендә Дутов менән осрашыуға ирешә. Бер айҙан Чанышев ҡабаттан Дутовҡа килә, уға ҡарата тулы ышаныс белдерәләр. Урлауға әҙерлек тулы көскә алып барыла. Әммә ҡапыл Чанышевҡа ышаныс бөтә һәм уның өсөн юлдар ябыла. Чекистар үҙ сиратында Чанышевҡа ышанмай башлайҙар, уны ҡулға алалар һәм уның яҡын туғандарын аманатҡа алалар. Уға ультиматум ҡуйыла: атаманды үлтерә (урлау тураһында һүҙ булмай) йәки уның бөтә туғандарын атып үлтерелә.
Джон Локк
Педагогик идеялары
Аҡыл тәрбиәләү холоҡто, белемле, эшлекле кеше үҫтереү ихтыяжына буйһондоролорға тейеш.
Дини тәрбиәне балаларҙы дини йолаларға өйрәтеүгә түгел, ә Аллаға һөйөү һәм хөрмәт тәрбиәләүгә йүнәлтергә кәрәк.
Дутов Александр Ильич
Үлеме
Дутов һәм уның менән бергә үлтерелгән казактар тантаналы рәүештә Сәйдән янындағы католик зыяратында ерләнә. 11 феарлдә ташкенттан Төркөстан фронты РВС-ы ағзаһы Г. Я. Сокольниковҡа телеграмма ебәрелә, телеграмманың копияһы — РКП (б) Үҙәк комитетына) . Төркөм ағзаларын Ф. Э, Дзержинский бүләкләй, ә 1930 йылдарҙа улар сәйәси репрессиялары ҡорбандары булалар.
Джон Локк
Хоҡуҡи дәүләт нигеҙҙәре
— Башҡарма власть, йәмғиәт ағзаларына эшләгән енәйәттәр өсөн яза биреү;
Закон сығарыусы махсус һәм ирекле (сикләнмәгән) ҡарарҙар сығарыу юлы менән бара алмай; ул тик бар кеше өсөн дә бер иш булған тотороҡло закондарға таянып ҡына идара итә ала. Ирекле (сикләнмәгән) власть граждандар йәмғиәте менән бергә йәшәй алмай (монархия ғына түгел, башҡа идара итеү төрө булғанда ла).
Юғары власть кемдең дә булһа милкенең берәй өлөшөн уның ризалығынан башҡа тартып ала алмай, сөнки кешеләр йәмғиәткә милектәрен һаҡлау өсөн ойоша, был милек менән хөкүмәт ирекле (үҙе теләгәнсә) идара итә башлаһа, ул элеккегә ҡарағанда насарыраҡ хәлгә килер ине. Шуға хөкүмәт халыҡтың күпселегенең, йәғни уның вәкилдәренең ризалығынан башҡа һалымдар йыя алмай.
Закон сығарыусы орган үҙ власын башҡалар ҡулына бирә алмай; был хоҡуҡ тик халыҡ ҡулында. Закон сығарыу даими эшмәкәрлек талап итмәй, шуға дөрөҫ ойошторолған дәүләттәрҙә ул йыйылышып закон сығарыусы кешеләр ҡулына тапшырыла, улар закон сығарғандан һуң таралышалар һәм үҙҙәре сығарған ҡарарҙарға буйһоналар.
Сыҡҡан закондарҙы башҡарыу туҡтап тора алмай; шуға уны даими эшләүсе органдарға тапшыралар. Уларға шулай уҡ федератив власть та бирелә («federative power», йәки һуғыш менән солох хоҡуғы); ул башҡарма властан айырылып торһа ла, уларҙы бер үк йәмғиәттәге көстәр башҡарғанлыҡтан, улар өсөн айырым органдар булырыу уңайһыҙ булыр ине. Король — башҡарма һәм федератив власть башлығы. Уның закондар менән алдан билдәләмәген, көтөлмәгән осраҡтарҙа йәмғиәт файҙаһына эштәр эшләргә айырым хоҡуҡтары бар.
Локк — конституционализм теорияһына нигеҙ һалыусы.
Фәссәхетдинов Фәйзрахман Фәссәхетдин улы
Биографияһы
«Башташ» колхозында төрлө эштәр башҡара: ат һабаны менән ер һөрә, келәттә ашлыҡ елгәрә, иҫәпсе эшендә лә үҙен һынай.
Хәрби хеҙмәте
Һалдатҡа Чкалов өлкәһе (хәҙер — Ырымбур өлкәһе, Новосергиевский районы) Платовка станцияһында урынлашҡан Краснохолм пехота училищеһында уҡыу тәҡдим ителә, әммә унда урта белемлеләрҙе генә ҡабул иткән булалар. Ниһайәт, 1943 йылдың сентябрендә 2000 һалдатты Өфө станцияһынан теплушкаларға тейәп оҙаталар.
Сержант Фәйзрахман Фәссәхов III Украин фронтына ҡараған 57-се гвардия уҡсылар дивизияһының 170-се уҡсылар полкы составында отделение командиры вазифаһында һуғыша.
Шул осорҙа 2-се, 3-сө һәм 4-се Украин фронттары Украинаның Көньяғында — Днепрҙың түбәнге ағымында Кировоград һәм Кривой Рог йүнәлешендә ныҡышмалы һуғыша ине. 2-се һәм 3-сө Украин фронттары армиялары 3 ай дауам иткән алыш барышында дошмандың Запорожье плацдармын юҡ итә, Запорожье һәм Днепропетровск ҡалаларын азат итә һәм Днепрҙа стратегик әһәмиәткә эйә 2-се ҙур плацдарм булдыра.
Ғаиләһе
Балалары: Миңһылыу, Әғзәм, Флорида, Альфрида, Гүзәл талапсан мөхәббәткә ҡоролған мөнәсәбәттәр солғанышында дөрөҫ тәрбиә һәм тормош йүнәлеше алып үҫә.
Сорная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ржавка (Яйыҡ ҡушылдығы)
Ржавка — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе, Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 2177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ғафаров Ғәбдрәшит Ғәбделнафиҡ улы
Ғаиләһе
Ғафаров Ғәбдрәшит Ғәбделнафиҡ улы Табын тармағы булған Түбәләҫ ырыуы Илсекәй ауылының Тәүеш тигән нәҫеленә ҡарай. Бер туған ағаһы Әбдрафиҡтың улы Ғафаров Халиҡ та, 19 йәшендә һыңар аяғын ҡалдырып, инвалид булып ҡайта. Туғаны Ғафаров Абдулла Әмерғәзе улы Тыуған ил өсөн башын һала.
Киселёв Валерий Иванович
Киселёв Валерий Иванович (16 декабрь 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең ғалим-физиологы, Рәсәй Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1997), Рәсәй Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
Сифат (Ислам)
Сифат ( — ислам термины — «илаһи атрибуттар»ҙы билдәләү өсөн ҡулланылған термин.
Башҡорттарҙың хәрби хеҙмәте
Рәсәй дәүләте алып барған һуғыштарҙа ҡатнашыу
Рәсәй әрмеһе сафында башҡорттар урыҫ хөкүмәте алып барған бөтә һуғыштарҙа ла ҡатнашҡан:
Башҡорт командалары Урал казактары (1805), Касли, Үрге һәм Түбәнге Ҡыштым (1829), Ҡатай-Ивановка, Усть-Ҡатай, Йүрүҙән-Ҡатай (1829) заводтары эшселәре, Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе крәҫтиәндәре (1843) сыуалыштарын һәм ҡаҙаҡ ихтилалдарын баҫтырыуға йәлеп ителә.
Поляктар
1897 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса поляктар (8 миллион самаһы кеше, шул иҫәптән 7 миллион самаһы Поляк батшалығы) һаны буйынса донъяла өсөнсө урында тора (великоростар һәм малоростарҙан һуң) Рәсәй империяһының. халыҡтарынан.1989 йылдағы Бөтә союз халыҡ иҫәбен алыу буйынса СССР территорияһында 1 126 334.поляктар йәшәй.
Субэтнический һәм этнография төркөмө
Поляк этник массивы ҙур субэтник төркөмдө үҙ эсенә ала. Улар араһында гурали, кашуба, мазура, курпа һәм башҡа күптәр бар. Улар бөтәһе лә бер нисә ҙур этнографик төркөмдәре составына индерелә. :
Эстония украиндары
Эстония украиндары (Українці Естонії, Eesti ukrainlased) — Эстония илендә йәшәгән иң ҙур милли аҙсылыҡтарҙың бере. Һуңғы халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәренә ярашлы Эстониялағы украиндарҙың һаны 22 000 самаһы. Шулай итеп, украиндар Эстонияның өсөнсө иң ҙур этник төркөм булып һанала. Эстония украиндарының күбеһе Таллинн ҡалаһында һәм Харьюмаа, Тартумаа, Пярнумаа өйәҙҙәрендә йәшәп ята.
Эстонияның украин ойошмалары
2000 йылдың һабанайында барлыҡҡа килгән Эстониялағы украин ойошмалары ассоциацияһы (етәксеһе — Володимир Паламар) түбәндәге ойошмаларҙы берләштерә:  «Просвіта» украин мәҙәни-мәғрифәт йәмғиәте (Таллинн ҡ., етәксеһе — Оксана Мамутова), Эстониялағы украин йәштәре ойошмаһы (етәксеһе — Володимир Паламар), Силламяэ ҡалаһындағы «Водограй» украин ерлеге (етәксеһе — Л.Житник), Таллинн ҡалаһындағы «Колор» балалар һәм үҫмерҙәр хореография ансамбле (етәксеһе — Нина Коорт), Тапа ҡалаһындағы «Орфей» мәҙәни-мәғрифәт ойошмаһы (етәксеһе — Любовь Лаур), Пярну ҡалаһындағы «Вітчизна» украин йәмғиәте (етәксеһе — Нина Сушко),  Тарту ҡалаһындағы «Промінь» украин ойошмаһы (етәксеһе — Микола Стасюк). Ошо ассоциация ҡарамағында шулай уҡ «Україна» академик хоры, «Сусідки» ҡатындар вокаль ансамбле эшләп килә.
Богомолов Дмитрий Васильевич (дипломат)
Биографияһы
1920 йылда Богомолов Одессала РСФСР сит ил эштәре халыҡ комиссариаты мәғлүмәт бюроһында, артабанМәскәүҙә Украина миссияһында хеҙмәт итә.
Үрге Ғәле
Тарихы
Ауылға 1917 һәм 1920 йылдар араһында Орск өйәҙендә шулай уҡ өйәҙҙең Түбәнге Ғәле ауылы (Ғәле) кешеләре хәҙерге исемде йөрөткән бүлендек ауыл булараҡ нигеҙ һала. Шулай уҡ Аҡсура исеме менән билдәле булған.
Ҡаҙаҡбаев Әмир Ғайса улы
Ҡаҙаҡбаев Әмир Ғайса улы (9 март 1957 йыл) — ғалим-офтальмолог, юғары категориялы табип. 1999 йылдан «Еврооптик» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры. Медицина фәндәре кандидаты. Тамъян ырыуы бейе, башҡорт кенәзе һәм тарханы Шағәле Шаҡман вариҫы.
Маслянка (Еловка ҡушылдығы)
Маслянка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Еловка йылғаһының уң ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Кондорка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сосьва йылғаһы, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.