cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Екатеринаның ҙур һарайы
Һарай сиркәүе
2019 йылдың апрелендә сиркәүҙе реставрациялау тамамлана. Ул 4 йыл дауамында Венеция хартияһына ярашлы уҙғарыла. Тергеҙеү эштәренә төрлө белгеслектәге 350 реставратор: алтынлаусылар, әүәләүселәр, ҡырҡыусылар, рәссамдар йәлеп ителә. Екатерина һарайында Христос Терелеүе сиркәүенең интерьерын консервациялау һәм реставрациялау проекты «Алтын Трезини-2020» 3-сө халыҡ-ара архитектура-дизайнер конкурсының «Реставрация/реконструкциялауҙың иң яҡшы ғәмәлгә ашырылған проекты» номинацияһында еңеү яулай.
Бағраш (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәзетдинова Илһөйәр Ибраһим ҡыҙы
Ғәзетдинова Илһөйәр Ибраһим ҡыҙы (3 май 1951 йыл) — театр актёры. 1982 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1972 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (2003), Башҡортостан (1990) һәм Татарстан (1997) Республикаларының халыҡ артисы. Мәжит Ғафури исемендәге премия лауреаты. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2019).
Әлимбәт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
— ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Яхъя ибн Мөғәйн
Биографияһы
847 йылда вафат хажға барғанда Мәҙинәлә була.
Фридебургерхютте
Фридебургерхютте (Friedeburgerhütte) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 256 кеше йәшәй. Майҙаны — 2,6 км2. Диңгеҙ кимәленән 121 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6347 һәм автомобиль коды — MSH.
Ҡужабаҡ
Тарихы
Ауылға Ырымбур өйәҙе Ҡара‑Ҡыпсаҡ улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1786 йылдан алып Ҡужан(ҡ)бай (улус старшинаһы Ҡужабаҡ Аллабирҙин исеменән) атамаһы менән билдәле. 1866 йылда (хәҙерге исемдә) 30 йортта 230 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән.
Сураҡова Фәрхәнә Ниғәмәт ҡыҙы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Байназар урта мәктәбенә эшкә килгәс тә, мәктәптәге драма түңәрәгенең әүҙем ағзаһы булып китә.
Тараҡ (биҙәүес)
Европа
1830-сы йылдарҙа биҙәүес тараҡ европа модаһына инә, быны шул заман портреттарынан да күрергә була. Сәс тарарға тәғәйенләнмәгән тараҡтарҙың 5—6 ғына теше була;2-3 тешлеләре лә осрай.
Нероседа-Яха
Нероседа-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тынгэва-Паюта-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 59 км.
Асыҡ акционерҙар йәмғиәте
Характеристика
Компания акционерҙарҙың йыллыҡ дөйөм йыйылышын үткәрергә бурыслы. Акционерҙарҙың йыллыҡ дөйөм йыйылышы Компанияның Ассоциация статьялары билдәләгән ваҡыт сиктәрендә, әммә финанс йылы тамамланғандан һуң ике айҙан да иртәрәк һәм ярты йылдан да һуңға ҡалмай үткәрелә. Акционерҙарҙың йыллыҡ дөйөм йыйылышында директорҙар советын һайлау, ревизия комиссияһының (ревизорҙың) һәм аудиторҙың хуплауы, йыллыҡ отчеттарҙы раҫлау, йыллыҡ финанс отчеттарын раҫлау, табышты бүлеү, дивидендтар түләү кеүек мәсьәләләр хәл ителергә тейеш.
ААЙ акционерҙарының хоҡуҡтары һәм йөкләмәләре
Йәмғиәттең һәр ябай акцияһы акционерҙарға бер төрлө хоҡуҡ бирә.
Сусешня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Уң Рассоха (Түбәнге Шарда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Сухмань
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Туҙ
Яҙыу материалы
Бындай яҙма шулай уҡ донъя халыҡтарының башҡа мәҙәниәттәрендә лә билдәле.
Башҡорттарҙың туҙҙы ҡулланыуы
Башҡорт халҡы борон-борондан туҙҙан эшләнгән әйберҙәрҙе ҡулланған икән, уның файҙалы, шифалы үҙенсәлектәргә эйә булыуын белгән.
Рыуге (ҡасаба)
Спорт, ял
Ҡасабала спорт клубы, Халыҡ йорто бар, уның бинаһында китапхана эшләй. Гольф өсөн майҙансыҡ, скейт-парк, боҙ, футбол һәм волейбол майҙансыҡтары бар. Мәктәптең үҙенең спорт бинаһы, шулай уҡ асыҡ һауала атлетика менән шөғөлләнер өсөн майҙансығы бар. Мотоспорт клубы эшләй.
Этнография музейы (Будапешт)
Экспозицияһы һәм тарихы
1927—1944 йылдарҙа Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте эшмәкәре, этнограф Ғәлимйән Таған этнография музейының хеҙмәткәре була.
Ҡасимова Миңнур Мөхәмәтйән ҡыҙы
Биографияһы
Миңнур Мөхәмәдйән ҡыҙы Ҡасимова 1966 йылдың 15 июлендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Бәләкәй Ҡыпсаҡ ауылында тыуған.
1998 йылдан Әбделмәмбәт урта мәктәбе директоры итеп тәғәйенләнә һәм 10 йыл дауамында ошо вазифала эшләй. 2009 йылдан кире башланғыс кластар уҡытыуға күсә.
Елховка (Орлянка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Медвежья (Ларь-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ишембай
Ишембай  — Башҡортостандың республика әһәмиәтендәге ҡалаһы. Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм даны ҡалаһы (2016 йылдан). Ишембай районының административ үҙәге. Ҡала биләмәһе составындағы берҙән-бер тораҡ пункты булараҡ, Ишембай ҡалаһы муниципаль берәмеген булдыра.
Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалаһы
1941 йылда Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Ишембайҙа хәрби хәрәкәттәр булмай, әммә ҡала фронтҡа етди тыл ярҙамы күрһәтә. Ҡала халҡы Оборона фондын туплауға тос өлөш индерә. Ишембай нефть эшкәртеүселәренең 1941 йылдың 7 авгусында булып үткән йыйылышында һуғыш тамамланғанға тиклем ай һайын Фонд иҫәбенә бер көнлөк эш хаҡын күсерергә, бының өсөн ай һайын ике йәкшәмбе көнөндә эшләргә ҡарар итә. 1941 йылдың сентябрендә ишембайҙар Оборона фондына400 мең һумлыҡ облигациялар тапшыра Ишембай быраулаусылары 275 мең метр скважиналар быраулай, был һуғышҡа тиклемге осор менән сағыштырғанда 40 мең метрға күберәк. Һуғыш йылдарында нефтселәр ил өсөн яҡынса 4,5 миллион тонна нефть сығара. Тимәк, фронттағы һәр бишенсе танк һәм самолет багына Ишембай нефтенән эшләнгән бензин ҡойола. Машиналар эшләү сәнәғәте аяҡҡа баҫа башлай. Сталин исемендәге механика заводы Баҡынан Ишембайға эвакуациялана. 1943 йылдан һуң был предприятие Сталин исемендәге дәүләт союз машиналар эшләү заводы тип атала. Предприятие ҡорал, быраулау инструменты, ҡасауҙар, «катюшалар» өсөн йүнәлтеүсе гильзалар етештерә 1942 йылда яғыулыҡ-майлау материалдарын һәм фронт өсөн махсус продукция етештереүҙе арттырыу маҡсатында, Ишембайҙың һул яҡ ярҙа урынлашҡан өлөшөндә 89-сы һанлы пиролиз заводы төҙөлә башлай, аҙаҡ был завод 411-се дәүләт союз заводына әүерелә. Шул уҡ осорҙа нефть газын эшкәртеп, бензин етештереү өсөн газолин заводы эшләй башлай. Һуғыш йылдарында шулай уҡ кирбес һәм кәрбид заводтары сафҡа инә 1942 йылдың 6 октябрендә Ишембайҙа ҡалаға нигеҙ һалыусы һәм башҡорт нефтен тәүләп асыусы инженер-геолог А. А. Блохин вафат була. Ҡала етәксеһе М. С. Платонов уны Геология урамындағы ҡала скверына ерләргә тигән ҡарар ҡабул итә. Аҙағыраҡ ул ерләнгән урынға быраулау вышкаһына оҡшаш аҡ мәрмәрҙән обелиск ҡуйыла (И. М. Павлов проекты). Ишимбайҙа танк колонналары һәм эскадрильялар төҙөү өсөн аҡса йыйыу буйынса патриотик хәрәкәт киң йәйелә. Ҡалала йәшәүселәрҙең һәр береһе Оборона фондына 1 млн. һум аҡса туплауҙа ҡатнаша. И. В. Сталин рәхмәт йөҙөнән ҡала советы башҡарма комитетына һәм партия ҡала комитетына түбәндәге телеграмманы ебәрә: «„Башҡорт нефтсеһе“ тип аталған истребителдәр эскадрильяһы төҙөлөшөнә 1 165 000 һәм аҡса йыйып тапшырған Ишембай хеҙмәтсәндәренә минең атайҙарса сәләмемде һәм Ҡыҙыл Армияның рәхмәтен тапшырығыҙ!»
Советтарҙан һуңғы осор
2013 йылда ишембайҙар Р. З. Хамитовҡа Ишембайға «Хеҙмәт даны ҡалаһы» исемен биреүҙе юллар мөрәжәғәт итә. С 2015 года правительство региона рассматривало данную инициативу. 2016 йылда Дәүләт-ара герой-ҡалалар союзының президиумы ҡарары нигеҙендә Ишембай ҡалаһына «Хеҙмәт ҡаһарманлығы һәм даны» тигән почетлы исем бирелә. Бөйөк Ватан һуғышы еңеүенә тос өлөш индергәне һәм тыныс тормошта хеҙмәт ҡаһарманлығы күрһәткәне өсөн Ишембай ошо маҡтаулы исемгә лайыҡ була.
Боровик Артём Генрихович
Биографияһы
Артем Генрихович Боровик 1960 йылдың 13 сентябрендә Мәскәүҙә журналистар ғаиләһендә тыуа. Атаһы — сәйәси күҙәтеүсе, яҙыусы һәм драматург Генрих Боровик (тыу. 1929), әсәһе — Галина Михайловна Боровик (ҡыҙ фамилияһы Финогенова, 1932—2013) — һөнәре буйынса тарих уҡытыусыһы, һуңынан телевидениеның мәҙәниәт бүлеге мөхәррире. 1966 йылдан 1972 йылға тиклем Нью-Йоркта йәшәй, унда атаһы «Яңылыҡтар» матбуғат агентлығында һәм "Литературная газета"ла хәбәрсе булып эшләй. 45-се мәктәптә (Мильграм мәктәбе) уҡый. МГИМО-ның Халыҡ-ара журналистика факультетын тамамлай.
Сучек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башкиров Михаил Викторович
Биографияһы
Ғүмер буйы Иркутск ҡалаһында йәшәй.
Беренсе публикацияһы: Башкиров М. Монголия юлдары буйлап. Очерк // «Советская молодёжь», октябрь, 1975 йыл.
Библиографик белешмә
2. Иоффе С. А. Ругать так ругать… // Советская молодежь. 29 марта 1988. № 38 (9227). С. 4.
9. Шахерова О. Критерий — художественность. О новинках альманаха «Сибирь» // Восточно-Сибирская правда. 1986.
Рецензиялар һәм баһаламалар
''[Б.п.] И у фюрера был котэ // Читаем вместе. 2012. Май. С. 19''
''Новикова Е. Шизофренический лубок // Ваш досуг № 18 9-20 мая 2012. С. 72.''
''А. Х. Кошкофилы и Котофобы // Литературная газета. 2012. № 21 (6370). http://www.lgz.ru/article/19089/ .''
Болгар теле
Лексика
-сиркәү славян һүҙҙәре: причáстие, разпя́тие «распятие», съпрýг «супруг», възмущéние «возмущение» һәм башҡа;
Дыроватиха
Дыроватиха — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Вишера йылғаһының уң ярына тамағынан 266 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Галофиттар
Биологик яҙма
Эвгалофиттар, йәки ысын галофиттар, күпселектә итләс япраҡлы һәм һабаҡлы, күҙәнәктәренең цитоплазмаһы юғары тоҙлолоҡҡа бирешмәй, татырлыҡтарҙа үҫә (татырлан, шведка һ.б.). Киногалофиттар махсус биҙҙәр ярҙамында артыҡ тоҙҙо япраҡ өҫтөнә бүлеп сығара, ҡоро далала үҫә (татыр үләне, франкения һ.б.). Гликогалофиттарҙың тамыр системаһы тоҙҙо насар үткәрә, тоҙлолоғо бик юғары кимәлдә булмаған тупраҡта (билсән, ланцет япраҡлы юл япрағы) йәки тоҙло тупраҡта үҫә (татыр әреме). .
Таралышы
Галофиттар тупраҡ тоҙлолоғоноң биологик индикаторы булып тора. Мал аҙығы үҫемлектәре (мамығүлән, ҡайын еләге клеверы, Невский арпаһы һ.б.), һаҙ һарыгүҙе — дарыу үҫемлеге. Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына Г. үҫемлектәрҙең 20-гә яҡын һирәк төрө (һаҙ һарыгүҙе, каспий татыр үләне, керпексәле тоҡортаж, ыҫпай һуған, кершәнләнгән франкения һ.б.; реликттар — ятыусан бабасыр уты, һаҡаллы йәнтиана, тамырсалы һуған; эндемиктар — Крашенинников юл япрағы, Коржинский татлы тамыры) индерелгән.
Эра Истрефи
Эра  Истрефи  (алб. Era Istrefi; 4 июль 1994 ) — албан йырсыһы, автор-башҡарыусы. 2013 йылда «Mani për money» тип аталған  тәүге рәсми синглы сыҡҡас, 19 йәшендә Европала албан телле аудиторияла беренсе танылыуы  була.
2015—хәҙергеһе: Халыҡ-ара танылыу
2017 йылдың 24 февралендә  продюсер Феликс Сноу ҡатнашлығында яҙылған  «Redrum» синглын сығара . Бер нисә ай үткәс, Истрефи 29 сентябрҙә  French Montana ҡатнашлығында яҙылған «No I Love Yous» яңы синглын сығара.
Мирсаев Рәмил Нурый улы
Биографияһы
1972-1978 йылдарҙа Дүртөйлө районында инженер-механик, баш инженер, К. Маркс исемендәге колхоз рәйесе урынбаҫары булып эшләгән.
Славян телдәре
Классификацияһы
Долгопольский Арон Борисович көнбайыыш славян һәм көньяҡ славян тел төркөмсәләре, генетик берләшмә түгел, конвенциональ, йәғни пра көнбайыш славян һәм пра көньяҡ славян телдәре булмаған, ти.
Күп кенә тикшереүселәр, үрҙә әйтеп кителгән телдәрҙән башҡа, көньяҡ славян теле менән көнбайыш славян телдәренә ҡарата ике аралағы тел (паннон-славян теле) булып торған, шулай уҡ көньяҡ славян теле менән көнсығыш славян телдәренә ҡарата ике аралағы тел (дак-славян теле) булып торған — был телдәр үле тел һанала.
Үҫеш тарихы
Праславян телендә диалекттар формалаша башлаған. Диалекттарҙың өс: көнсығыш, көнбайыш һәм көньяҡ төркөмө булған. Уларҙан яйлап ярашһлы телдәр формалашҡан. Көнсығыш славян телдәре төркөмө иң йыйнағы булған. Көнбайыш славян төркөмөндә өс: лехит, серб-лужиц һәм чех-словак төркөмсәләре булған. Көньяҡ славян төркөмө диалектлыҡ яғынан иң сиктәре билдәләнгәне (дифференцированный) булған.
Фин-уғыр телдәре
Фин-уғыр телдәрендә, фин лингвист-этимологы Петри Каллио әйтеүенсә, протофин осоронан уҡ славян телдәренән алынған үҙләштермәләр бар. Мәҫәлән, lusikka (ложка-ҡалаҡ), sini (синий-күк) һүҙҙәре барлыҡ балтика буйы-фин телдәрендә лә таралған. Әммә күп үҙләштермәләр финлашҡан формала булғанлыҡтан, был һүҙҙәрҙең саф фин йәки саф славян булыу-булмауын билдәләү ҡыйынлаша.
Славян телдәренең оҡшашлығы һәм айырмаһы
Тарихи сәбәптәр арҡаһында славян телдәренә бер-береһе менән оҡшашлығын һаҡлап ҡалыу мөмкин булған. Шул уҡ ваҡытта уларҙың һәр береһе үҙенә башҡа (уникальный) һыҙаттарға эйә.
Ҡоро ер ғәскәрҙәре
Ҡыҫҡартылған атамаһы (урыҫ.) — СВ.
Совет осоро
Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы ҡоро ер, диңгеҙ, һауа көстәре ғәскәрҙәренә бүленә. Шулай уҡ Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл армияһы составына махсус тәғәйенләнеш ғәскәрҙәре инә: Берләшкән дәүләт сәйәси идаралығы (ОГПУ) һәм конвой ғәскәрҙәре.
СССР-ҙың оборона министры урынбаҫары булған башкомандующийҙар (йылдар)
СССР-ҙың Ҡораллы көстәренең ҡоро ер ғәскәрҙәре территориаль принцибы буйынса хәрби округтар (ғәскәрҙәр төркөмө), хәрби гарнизондарға бүленә:
Гербиц
Гербиц (Gerbitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 652 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,02 км2. Диңгеҙ кимәленән 74 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6429 һәм автомобиль коды — SLK.
Прелая (Үрге Шарда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абинск
Тарихы
1914 йылдан 1919 йылға тиклем станицала ат йөрөткән тимер юлы системаһы эшләй.
Иҡтисады
Районда иген культуралары (башлыса дөгө) үҫтереү, малсылыҡ, ҡошсолоҡ (шул иҫәптән дөйәғоштар), нефть сығарыу үҫешкән, терегөмөш ятҡылыҡтары бар.
Иржа (Липовка ҡушылдығы)
Иржа (овр. Сухая Иржа) — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Липовка йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Елма (Вишера ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Галогендар
Галогендар — (гр. hals — тоҙ һәм …генез), Д. И. Менделеевтың периодик системаһындағы VII төркөмдөң төп төркөмсәһенең химик элементтары (фтор, хлор, бром, иод һәм астат).
Карпова Надежда Алексеевна
Клуб
2009 йылдан Көмөш Быуа ҡала тибындағы ҡасабала урынлашҡан олимпия резервы училищеһында белем ала. 2010 йылдың июнендә Звенигородтың Олимпия резервы училищеһынан Беренсе лигала уйнаған «Россиянка» ҡатын-ҡыҙҙар командаһынан саҡырыу ала. 2014 йылдың май айында беренсе профессиональ контрактҡа ҡул ҡуя.
2014 йылдың 11 майында Рәсәй чемпионатында «Зоркий» командаһы составында «Мордовочка»ға ҡаршы матчта беренсе тапҡыр уйнай, уйындың 88-се минутында испанка Мария Руиз Романға алмашҡа сыға.
2015 йылдың 19 апрелендә «Чертаново» өсөн «Кубаночка» командаһына ҡаршы уйында уйнай. 9 майҙа Рәсәй чемпионатында «Рязань-ВДВ» ҡапҡаһына беренсе гол индерә,. 9 августа «Кубаночка»ға ҡаршы уйындың 43-сө минутында үҙ карьераһында тәүге тапҡыр уйындан сығарып торола.
Йыйылма командала
2016 йылда, 4 гол менән, Рәсәй йыйылма командаһының иң яҡшы һөжүм итеүсеһе була.
Минолга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зигмунд Фрейд
Психоанализдың барлыҡҡа килеүе
263px Ж. Шарко демонстрирует метод гипноза при работе с «истерической» пациенткой
Ярғайыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Шәрипов Тәлғәт Муса улы
Шәрипов Тәлғәт Муса улы (1 ғинуар 1928 йыл — 21 март 2013 йыл) — үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978).
Ижади эшмәкәрлеге
1964 йылдан йырҙар ижад итә башлай. Башҡорт радиоһы менән әүҙем хеҙмәттәшлек итә башлай.Тамашасыларының һөйөүен һәм хөрмәтен яулай. Ул — башҡорт, татар шағирҙарының шиғырҙарына, үҙенең текстарына (шул иҫәптән балалар өсөн йырҙар) яҙылған 400-ҙән ашыу йырҙың авторы. Рәғиҙә Янбулатованың “Мөхәббәт ялҡындары” (1983) либреттоһына яҙылған музыкаль комедия, хор һәм вокаль ансамблдәре өсөн яҙылған тиҫтәгә яҡын әҫәрҙәр, камера‑инструменталь әҫәрҙәр, вальс һәм романстар, спектаклдәргә музыка авторы.
Уильям Хогарт
Иртә йылдары
Уильям Хогарт 1697 йылдың 10 ноябрендә Лондон райондарының береһе Бартоломью -Клоузда ярлы латин теле уҡытыусыһы Ричард Хоган һәм Анна Гиббонс ғаиләһендә тыуа һәм ирле-ҡатынлының иҫән ҡалған беренсе балаһы була. Фәҡирлек атаһы Хогартты нәшриәтселәр өсөн латин текстары корректураһы менән шөғөлләнергә мәжбүр итә.
Белеме һәм иртә ижады
1720 йылда ул үҙенең гравюра оҫтаханаһын аса. Уның беренсе үҙаллы эштәре булып Көньяҡ диңгеҙҙәре Компанияһы (The South Sea Scheme, 1721 й. тирәһе) акцияларының бөлөүе тураһында график сатиралар, маскарад һәм опера спектаклдәренә (Masquerades and Operas, 1724) һәм Лондондың театр тормошона (A Just View of the British Stage, 1724) сатиралар тора.
Өйләнеүе
1724 йылда Хогарт Торнхиллдың 15 йәшлек ҡыҙы Джейн менән таныша. Биш йылдан һуң, Джейн, атаһының ризалыҡ биреренә ышанмайынса, Хогарт һәм уның һөйгәне Паддингтон сиркәүендә йәшерен рәүештә никахҡа инә. Үҙенең ҡайныһы менән Хогарт рәссам булараҡ матди байлыҡҡа һәм танылыуға өлгәшкәндән һуң ғына яраша ала.
Халыҡ-ара балалар китабы көнө
Х. К. Андерсен исемендәге премияның Башҡортостандағы лауреаты
Башҡортостанда ла Х. К. Андерсен исемендәге премия лауреаты бар. Ул Әлибаев Сафуан Әфтәх улы - Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы (1986), Башҡортостан Республикаһының балалар һәм үҫмерҙәр әҙәбиәте өлкәһендәге Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы (2013) лауреаты, ЮНЕСКО-ның Г. Х. Андерсен исемендәге Халыҡ-ара Маҡтаулы диплом эйәһе (1996), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1991), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2011).
Исаклинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Иҫке Любин
Иҫке Любин (Старолюбино) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 14 кеше. Почта индексы — 453193, ОКАТО коды — 80248815005.
Ҡумандылар
Тарихы
2002 йылға тиклем ҡумандылар айырым милләт булараҡ тик 1926 йылғы иҫәп алыу менән генә айырым халыҡ сифатында иҫәпкә алына. Ул саҡта РСФСР территорияһында улар 6327 кеше иҫәпләнә.
Халыҡ һаны һәм таралыуы
Рәсәйҙә барлығы 3114 кеше.
2010 йылдағы һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә 2892 ҡуманды йәшәй.
Жангызагашсай
Жангызагашсай (Джангыз-Агач-Сай) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 1569 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ғәниева Зиба Паша ҡыҙы
Ғәниева Зиба Паша ҡыҙы (Qəniyeva Ziba Paşa qızı; 20 август 1923 йыл — 2010 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, радист, снайпер, разведчик. Шәрҡиәтте өйрәнеү докторы, профессор, филология фәндәре кандидаты.
Һуғыштан алдағы осор
Зиба Ғәниева 1923 йылдың 20 авгуында, ҡайһы бер сығанаҡтарға ярашлы, Әзербайжандың Шәмәхә ҡалаһында , «Халыҡ батырлығы» проектына ярашлы, Ҡаҙағстандың Шымкент ҡалаһында , Әзербайжан совет энциклопедияһы буйынса Гөлстан үзбәк ҡалаһында тыуа. Атаһы — әзербайжан, әсәһе — үзбәк. 14 йәшендә ҡыҙ ата-әсәһе тере килеш етем ҡала — 1937 йылда Зибаның әсәһе репрессиялана, ә атаһы — Паша Ғәниев, ҡыҙының ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн мәжбүри рәүештә унан баш тарта. Шул уҡ йылда Зиба Ташкентҡа китә, Үзбәкстан филармонияһының хореография бүлегенә уҡырға инә. 1940 йылда Зиба Мәскәүгә килә һәм ГИТИС-тың актерҙар әҙерләү факультетына уҡырға инә. А. В. Луначарский исемендәге Мәскәү дәүләт театр сәнғәте институты студенты булһа ла, йөҙҙәрсә мең совет студенты кеүек үк, һуғыштың беренсе көнөнән үк, доброволец булып фронтҡа яҙыла. Ғәниева ҡыҫҡа ваҡытлы уҡсылар курсына ебәрелә, унда пулеметтан менән эш итергә, снайпер винтовкаһынан атырға, шулай уҡ разведка сәнғәте менән таныша. 1941 йылдың 7 ноябрендә 3-сө Мәскәү коммунистик дивизияһы составында Ҡыҙыл майҙанда парадта ҡатнашып, ул тамамлағандан һуң, шунда уҡ Тыуған илде һаҡларға китә.
Ҡаһарманлығы
1942 йылдың 23 майында Ленинград өлкәһенең Молвотицк районы Оло Врагово ауылы өсөн барған алышта Зиба Ғәниева батырлыҡ ҡыла. Командованиенан немец гарнизоны буйынса снайпер уты алып барырға бурыс алып, ауылдан көнсығыштараҡ булған ҡалҡыулыҡта урынлаша. Танк взводы һөжүме һөҙөмтәһендә фашистар сигенә башлағас, Зиба Ғәниева туғыҙ яугирҙан төркөм төҙөп, сигенеүсе дошманға ут снайпер уты яуҙыра. Зиба Ғәниева үҙе алға сығып, тубыҡланып ут аса һәм алты немецтың башына етә. Был ваҡытта кесе лейтенант Марченко етәкселегендәге төркөм ауыл эсендә һуғыша. Марченко Ғәниеванан ярҙам һорап, связной ебәрә. 130-сы уҡсылар дивизияһының 528-се уҡсылар полкы командиры майор Павловтан ярҙамға алты яугир алып, Зиба Ғәниева 15 яугир менән Марченко отрядына ярҙамға юллана. Юлда төркөм бер төркөм автоматсылар биналар емереклектәре араһында урынлашҡан автоматсының уты аҫтына эләгә. Зиба ҡаушап ҡалмай, бер яугир менән автоматсыныъ позицияһын тылдан урап үтә һәм уны атып үлтерә. Был ваҡытта минометтарҙан көслө ут асылыуы һөҙөмтәһендә Ғәниеваның ҡабырғаһына ярсыҡ тейеп, яралана. Әммә был ваҡытҡа инде төркөм Марченко отряды менән ҡушылып өлгөрә һәм берлектәге көс ярҙамында дошман ауылдан ҡыуып сығарыла.
Һуғыштан һуңғы осор
1945 йылда Ғәниева Нәби Ғәниевтың «Таһир һәм Зөһрә» фильмында фарсы шаһбикәһе ролен уйнай.
Ғәниева тарих менән шөғөлләнә, шәрҡиәтте өйрәнеү докторы, профессор, филология фәндәре кандидаты була. 1955-56 йылдарҙа Баҡы юғары партия мәктәбенең тел һәм әәҙбиәт кафедраһы мөдире булып эшләй. 1956 йылдан — СССР Фәндәр академияһы Шәрҡиәт институтының ғилми хеҙмәткәре.
Нюды-Юн-Яха
Нюды-Юн-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Гыдан ҡултығы ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Еранка (Берёзовая ҡушылдығы)
Еранка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының һул ярына тамағынан 83 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Устименко Евгения Егоровна
Биография
1972 йылда Е. Г. Устименко КПСС-ҡа инә. VIII саҡырылыш Ҡаҙаҡ ССР-ы Юғары Советы депутаты була. 1977 йылдан алыпколхозда һөт-тауар фермаһын етәкләй. Йәштәрҙең остазы булып тора, уларға үҙенең бай тәжрибәһе менән уртаҡлаша. Тиҫтәләгән һауынсы тәрбиәләй, уларҙың күпселеге өс меңенсе була.
1973 йылда «Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ була һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Патока
Ондан бешерелгән ашамлыҡтар (бешек-төшөк) әҙерләгәндә, шәрбәтләү булараҡ, киң ҡулланыла, шул уҡ ваҡытта бешереү текстураһына йоғонто яһай, уны йомшағыраҡ һәм ҡупшыраҡ итә. Углеводород составына бәйле аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең төрлө тармаҡтарында һәм аҙыҡ-түлек булмаған производствола ҡулланырға мөмкин.
Рорберг (Альтмарк)
Рорберг (Альтмарк) (Rohrberg (Altmark)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1169 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,49 км2. Диңгеҙ кимәленән 37 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
Королёв Сергей Павлович
Бала сағы
1910 йылдың 13 авгусында әсәһе Киев Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарының Педагогия советы рәйесенә тарих-филология факультетының герман-роман бүлегенә ҡабул итеү тураһында үтенес бирә һәм тиҙҙән курсты тыңлай башлай. Мария курстарға уҡырға ингәндән һуң ғаилә тормошо тулыһынса тарҡала, һәм ул 1910 йылдың көҙөндә Фундуклеев урамының 10-сы йортона туғаны Анна Николаевна янына күсә, ә бәләкәй Серёжаны өләсәһе Мария Матвеевнаға (Фурс, 1863—1940) һәм олатаһы Николай Яковлевич Москаленкоға ебәрә(1820—1920). Атай кеше, улын үҙенә алырға тырышып, Нежин судына ғариза яҙған, әммә уның үтенесе кире ҡағыла. Павел Яковлевич 1916 йылда ғына рәсми рәүештә айырыла.
Карьераһының башы
1924 йылда Киев политехник институтына авиация техникаһы профиле буйынса уҡырға ингәс, Королёв унда ике йыл эсендә дөйөм инженер дисциплиналарын үҙләштергән һәм спортсы-планерист булып киткән. 1926 йылдың көҙөндә Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү юғары техник училищеһына (МВТУ) күсә.
Ворошилова Елена Викторовна
Елена Викторовна Ворошилова (22 май 1990 йыл) — Рәсәйҙең регби уйынсыһы, «Енисей-СТМ» клубы уйынсыһы. Рәсәйҙең спорт мастеры (1 ноябрь 2016).
Королёв Сергей Павлович
Ҡулға алыныуы һәм ябыҡ Конструкторҙар бюроһында хеҙмәте
Ғәйепләүҙәр ике пункт буйынса белдерелә: 58: 58-7 — «Дәүләт учреждениеларын һәм предприятиеларын тейешле файҙаланып йәки уларҙың ғәҙәти эшмәкәрлегенә ҡаршы эш итеү юлы менән контрреволюцион маҡсаттарҙа дәүләт сәнәғәтен өҙөү» һәм 58-11 — «Был бүлегендә ҡаралған енәйәттәрҙе әҙерләүгә йәки камиллаштырыуға йүнәлтелгән бөтә ойоштороу эшмәкәрлеге». 1935 йылдан Королёв РККА-ның яңы ҡоралланыу өлгөләрен эшләү һәм ҡоралландырыуға тапшырыуҙы өҙөү буйынса енәйәт эше алып бара, тигән раҫлау ҡулланыла.
Исемлеккә Сталин, Молотов, Ворошилов һәм Каганович визаларын һала. Исемлеккә Сталин, Молотов, Ворошилов һәм Каганович виза ҡуйған.
В процессе повторного следствия Королёв показал, что данные им показания на следствии в 1938 году не соответствуют действительности и являются ложными (л.д. 153—156).
Изобличается показаниями: Клейменова, Лангемака, Глушко; показаниями свидетелей; Смирнова, Рохмачева, Костикова, Шитова, Ефремова, Букина, Душкина и актами экспертных комиссий.
СЛЕДОВАТЕЛЬ СЛЕДЧАСТИ ГЭУ НКВД СССР МЛ. ЛЕЙТЕНАНТ ГОСБЕЗОПАСНОСТИ /РЯБОВ/ ПОМ. НАЧ. СЛЕДЧАСТИ ГЭУ НКВД CССP CT. ЛЕЙТЕНАНТ ГОСБЕЗОПАСНОСТИ /ЛИБЕНСОН/ «СОГЛАСЕН» НАЧ. CЛЕДЧАСТИ ГЭУ НКВД СССР МАЙОР ГОСУДАРСТВЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ /ВЛОДЗИМИРСКИЙ/
1943 йылдың башында ул реактив ҡулайламалар төркөмөнөң баш конструкторы итеп тәғәйенләнә. Тәүге осошо 1943 йылдың октябрендә булған пикелау бомбардировщигы Пе-2 (ҙур тиҙлектә баш түбән осоу) техник характеристикаларын яҡшыртыу менән шөғөлләнә.
Йыһанда кеше
Ю. А. Гагариндың тәүге осошонан һуң, 1961 йылдың 6 авгусында Герман Титов «Восток-2» карабында бер тәүлек дауам иткән икенсе йыһан осошо яһай. Осоу шарттарының организмдың эшләүенә тәьҫир итеүенә тағы ентекле (скрупулёз) анализ. Артабан 1962 йылдың 11-12 авгусында космонавтар Андриян Николаев һәм Павел Попович менән берлектә «Восток-3» һәм «Восток-4» йыһан караптарының осоуы; космонавтар араһында тура радиоэлемтә урынлаштырыла. Киләһе йылда — 1963 йылдың 14-16 июнендә космонавтар Валерий Быковский һәм Валентина Терешкова берлектә «Восток-5» һәм «Восток-6» йыһан караптарында оса: ҡатын-ҡыҙҙарҙың йыһанға осоу мөмкинлеге өйрәнелә. Был осоуҙан һуң Королёв ҡатынына йыһанда ҡатын-ҡыҙҙар өсөн урын юҡ ти.
Йорт-музейҙары
1987 йылда Житомирҙа Сергей Павлович Королёв исемендәге Космонавтика музейы (хәҙер — Сергей Королев исемендәге Милли космонавтика музейы) асыла ).
Мохтик
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Волхов ГЭС-ы
Волхов ГЭС-ы сәнғәттә
2015 йылда Волхов ГЭС-ында күп сериялы «Ленинград 46» фильмы төшөрөлә.
Тәриҡәт
Тәриҡәт категориялары
Бөтә тәриҡәттәр өс категорияға бүленә:
Иҫке Ҡалҡаш
Тарихы
Ауыл Тәлтем-Юрматы улусының Илсек-Тимер түбәһенә ҡарай. 1794 йылғы V Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу сараһы үткәрелгән мәлдә ауылдағы 43 ихатала 270 кеше йәшәгән була. 21 йылдан һуң булып үткән ошондай уҡ сарала 58 ихатала 332 кеше йәшәй. Шул йылдағы рәүиз документтарында ауылға нигеҙ һалған Ҡалҡаш уҙамандың улы Юламан Ҡалҡашев (1736 йылда тыуған) улы Ишморат менән теркәлә. Ҡалҡаштың икенсе улы Ярлыҡап Ҡалҡашев 1777 йылда Стәрле һәм Ағиҙел йәлғалары буйына Иван Григорьев етәкселегендә мордва крәҫтиәндәренең килеп төпләнеүе мәлендә улустың ышаныслы кешеһе булараҡ ҡатнаша.
Мөршид
Мөршид (مرشد- остаз, уҡытыусы; Му́ршид) — Суфыйлыҡты ҡабул итеү уҡыусының уҡытыусыға — үҙе һайлаған мөршид кә тоғролоҡ ант ын биреүенән башлана. Шунан һуң шәкерт мөрит тип атала. Мөршидтең бурысы үҙ тыңлаусыларын суфыйлыҡ юлына өйрәтеүгә ҡайтып ҡала.
Сталин премияһы
Премия тапшырыу тәртибе
Сталин премияһы йыл һайын бирелә һәм был лауреат тарафынан индерелгән юғары ғилми, мәҙәни, инженер йәки ойоштороу-техник өлөштө таныу билдәһе була. 1941 йылда иғлан ителгән премия лауреаттары кандидатураларын һайлап алыу айырыуса ентекле башҡарылған. Күптәр әйтеүенсә, И. В. Сталин кандидаттарҙы үҙенең исемендәге премияға һайлап алыуға һәм раҫлауға ныҡлы иғтибар бүлгән, йыш ҡына уны биреү тураһында мәсьәләне үҙе генә хәл иткән.
Мохтик-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Халыҡ-ара берәмектәр системаһы
Халыҡ-ара берәмектәр системаһы, СИ (Le Système International d’Unités, SI) — физик дәүмәлдәрҙең системаһы, метрик системаһының хәҙерге варианты. СИ донъялағы иң киң файҙаланылған берәмектәр системаһы булып тора, ул көндәлек тормоштала, фәндәлә һәм техникала ҡулланыла. Хәҙерге заманда СИ донъяның күпселек илдәрендә төп берәмектәр системаһы тип ҡабул ителгән, хатта көндәлек тормошта традицон берәмек булған илдәрҙә лә техникала ҡулланыла. Бик аҙ булған бындай дәүләттәрҙә (мәҫәлән, АҠШта) традицион берәмектәр шундай уҡ ҮС берәмектәре менән билдәле коэффициентҡа бәйләп үҙгәртелә.
Сталин премияһы
Ҡыҙыҡлы факт
Лауреаттар араһында һуңынан репрессияланған Н. Вознесенский, П. Я. Мешик, В. Л. Зускин һәм премия бирелгәнгә тиклем репрессияланған яҙыусы А. Рыбаков (Аронов), архиепископ Лука (Войно-Ясенецкий) һәм башҡалар була.
Сталин премияһы лауреаты исеменән мәхрүм ителгәндәр: Серго Берия, Лаврентий Берия, Андрей Сахаров һәм башҡа лауреаттар.
Халыҡ-ара берәмектәр системаһы
Дөйөм мәғлүмәттәр
Уларҙан барлыҡҡа килгән берәмектәр төп алгебраик эштәр — ҡабатлау һәм бүлеү ярҙамында барлыҡҡа киләләр. Быларҙың ҡайһылары өсөн СИ айырым исем бирә (мәҫәлән, радиан).
СИ берәмектәре
СИ берәмектәренең атамалары бәләкәй хәреф менән яҙыла, башҡа ҡыҫҡартыуҙарҙан айырмалы рәүештә, уларҙан һуң нөктә ҡуйылмай.
Ҡабан (Уйылға ҡушылдығы)
Йылғаның оҙонлоғо 85 км, һыулыҡтар бассейны майҙаны — 933 км².
Инеше Уй районының Лесной ҡасабаһы янында. Впадает в реку Увелька на территории Көньяҡ Урал һыуһаҡлағысы биләмәһендә Уйылға йылғаһына ҡоя ( Южноуральск ҡалаһы). Тамағы — диңгеҙ кимәленән 201 м бейеклектә.
Иң ҙур ҡушылдыҡтары:
Тихонов Андрей Николаевич
Тихонов Андрей Николаевич (, Гжатск (әлеге ваҡытта Гагарин ҡалаһы) Смоленск губернаһы — 7 октябрь 1993, Мәскәү) — совет математигы һәм геофизигы, СССР Фәндәр  академияһы, академигы, ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы. Мәскәү дәүләт университетында хисаплау математикаһы һәм кибернетика факультетын нигеҙ һалыусы.
Балсыҡлы
Балсыҡлы (Балчиклы) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 192 кеше. Почта индексы — 452656, ОКАТО коды — 80207849006.
Тихонов Андрей Николаевич
Биографияһы
1953 йылдан МИАН ғәмәли математика бүлегенең (һуңғараҡ СССР ФА Ғәмәли математика институты) директор урынбаҫары булып эшләй.
Хәтер
Мәскәү дәүләт университетының хисаплау математикаһы һәм кибернетика факультетында бинаһына мемориаль таҡтаташы ҡуйылған. Новодевичье зыяратында һәйкәл ҡуйылған.
Каргалка (Сока ҡушылдығы)
Каргалка — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 110 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пурная (Шоча ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Карагашты (Яйыҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Западная Кысьва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мугуда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ла Монеда
Архитектура стиле
Һарай территорияһында өс ихата урынлашҡан: Патио-де-лос-Каньонес, ҙур булмаған ябыҡ ихата һәм президент ҡатнашлығында үткән төрлө тантаналар өсөн Патио-де-лос-Наранхос ихатаһы.
Үҙ тарихында Ла Монеда бинаһы бер нисә тапҡыр реконструкцияға дусар ителә. Һуңғы ҙур үҙгәртеп ҡороу 1973 йылдағы хәрби түңкәрелештән һуң була, сөнки түкәрелеш ваҡытында бина өлөшләтә емерелгән була.
Западная Сирья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кобельма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Суҡ йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Толстой майҙаны (Дондағы Ростов)
Тарихы
Майҙанда  изге кенәз Александр Невский сиркәүе — 1896 йылда төҙөлгән һәм  1937 йылда емерелгән православие ғибәҙәтханаһы  урынлашҡан.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ишморатова Светлана Ирек ҡыҙы
2016 йылдың 5 февраленән Мәскәүҙең ЦСКА футбол клубы етәксеһе урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең запастағы подполковнигы.
Уның тураһында
Светлана Ишморатова ата-әсәһе йортонда.
Стәрлебаш
Ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр
XIX быуатта үткәрелгән рәүиз материалдарында Стәрлебаш ауылы башҡорттары араһында ике ҡатын алып йәшәгәндәре лә билдәләнә. Мәҫәлән, зауряд-хорунжий Сиражетдин Бикмөхәмәтов (ҡатындары: 30 йәшлек Рөдифә һәм 25 йәшлек Рәхимә), указлы имам Харис Ниғмәтуллин (ҡатындары: 40 йәшлек Зәйнәп, 22 йәшлек Файза), Рафиҡ Ҡорманғәлиев (ҡатындары: 46 йәшлек Си...баныу һәм 40 йәшлек Зәммиһылыу), Әхмәҙей Әхмәров (41 йәшлек Фәхриямал һәм 36 йәшлек Фариза), Мөхәмәтйәр Әминев (59 йәшлек Хәбибямал һәм 46 йәшлек Зөһөрә), Ғирфан Мәхмүтов (55 йәшлек Зөһөрә һәм 44 йәшлек Нәзифә) шундай ир-егеттәр иҫәбенә инә.
Красноярск крайы
Халыҡ һаны үҙгәреү
Бөтә һәм ҡала халҡы һаны (һәм уның өлөшө,%).
Милли состав
Красноярск крайында 1989 йылда — 5022, 2002 йылда — 3874 башҡорт йәшәгәне теркәлгән.
Түбәнге Аҡбирҙе
Түбәнге Аҡбирҙе (Нижняя Акберда) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453390, ОКАТО коды — 80226822005.
Уралсиб (банк)
Штаб-фатиры Мәскәүҙә урынлашҡан.
Тарих
2019 йылда банк УК «Уралсиб» идарасы компанияһын БКС финанс төркөмөнә һата.
2021 йылда банк үҙенең лизинг подразделениеһы «Уралсиб лизинг»ын индерә.
Эшмәкәрлеге
«Уралсиб банкы» ЯСЙ-һы — үҫешкән тармаҡ селтәре булған рәсәй универсаль банкы. Үҙәк офисы Мәскәүҙә урынлашҡан. 2021 йылдың ноябренә банктың регион селтәренә 6 филиал, 144 өҫтәмә офис һәм 98 ғәмәлдәге операция кассалары ингән.
Рейтингы һәм рэнкингы
2021 йыл йомғаҡтары буйынса «Коммерсантъ» гәзите 2021 йылдың тәүге өс кварталында иң табышлы Рәсәй банктары рэнкингын баҫтырып сығара (уртаса капиталға ҡарата табышҡа ҡарата). «Уралсиб» банкы 21,06 % күрһәткесе менән унда өсөнсө урын алды.
Баҡалы (Баҡалы районы)
Тарихы
XVII быуатта Ҡырғыҙ, Биләр һ. б. улустарҙың аҫаба башҡорттары үҙ ерҙәрендә йәшәгән. Аҫаба башҡорттар игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. XVIII быуат башында, 1736 йылдан яңы суҡындырылған татар-керәшендәр күсеп килгән.
Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
Хәрби традицияларҙы йәштәр дауам итә. 300-ҙән ашыу яҡташыбыҙ Афғанстанда һәм Чечен Республикаһында хәрби бурысын үтәне. 11 егет башын һалды.
Иң лайыҡлы хеҙмәтсәндәр республика, район исеменән съездарҙа сығыш яһаны, Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе (ВДНХ) наградалары алды. 1970 йылдың авгусында Баҡалыла Сөн йылғаһы аша күпер төҙөлә. Һуңғы егерме биш йылда районда ҙур темптар менән төҙөлөш алып барылған. Район үҙәгендә ике ҡатлы йорттар һәм биналар төҙөлдө. Мәҙәниәт һарайы асылды. Районда газ үткәрелә, юлдарға асфальт түшәлә, киң ҡоласлы шәхси торлаҡ төҙөлөшө йәйелдерелә. Билдәле игенселәр, малсылар, оҫталар һаны йылдан-йыл арта барған.
Иммануил Кант
Биографияһы
Сәләмәтлеге хөрт булыу сәбәпле, Кант режимды бик ҡаты күҙәтә һәм барлыҡ дуҫтарынан оҙағыраҡ йәшәй. Артыҡ ныҡ теүәллеге хатта артығы менән бөхтә алмандар араһында ла уның хаҡында көләмәстәр тыуыуына сәбәп була. Өйләнмәгән. Ҡарт көнөндә ҡыҙ туғандарының береһе тәрбиәләгән.
Кеше тураһында
Кеше — иң ҙур ҡиммәт, ул шәхес. Эгоизм — кешенең тәбиғи сифаты. Уны тыя белергә, аҡыл менән йүгәнләргә кәрәк.
СССР-ҙа психиатрияны сәйәси маҡсаттарҙа ҡулланыу
Беренсе ҡорбан
1919 йылдың февралендә революцион трибунал һул социалист-реолюционер партияһы лидерҙарының береһе Мария Спиридонованы сәйәси һәм йәмәғәт эшмәкәрлегенән бер йылға сәләмәт физик һәм аҡыл хеҙмәте мөмкинлеген биреү шарттарында санаторийға ебәреү тураһында ҡарар сығара. Әммә 1919 йылдың апрелендә һаҡ аҫтында тотолған М. Спиридонова Кремлдән ҡаса һәм ҡасыуҙан һуң йәшерен эшмәкәрлек менән шөғөлләнә. 1920 йылдың октябрендә уны ҡабаттан ҡулға алалар һәм Бутырка төрмәһенә ултырталар. Үҙенең хеҙмәткәре Т. Самсоновҡа 1921 йылдың 19 апрелендә яҙған хатында Ф. Дзержинский белдерә:
Мәскәүҙәге Сербский исемендәге институт
Беренсе планға сәйәси мәсьәләләр сыға башлай, һәм 1938 йылда махсус бүлек булдырыла, унда контрреволюцион эшмәкәрлектә (РСФСР Енәйәт Кодексының 58-се статьяһы буйынса) ғәйепләнгәндәр урынлаштырыла (ҡатын-ҡыҙҙар һәм үҫмерҙәрҙән тыш). Был бүлектә тотолған ғәйепләнеүселәрҙең ауырыу тарихтары айырым архивҡа һалына һәм 1941 йылдың көҙөндә тәүге сиратта юҡ ителәләр.
Психиатрия хәстәханаларының билдәле тотҡондары
Куйбышевтан (Һамар) сығышлы Ярков Илья 1928 йылда «контрреволюцион эшмәкәрлек» өсөн хөкөм ителә, 1951 йылда ҡабаттан ҡулға алына һәм «аҡылдан яҙған» тип таныла. 1951—1954 йылдарҙа аҡылдан яҙған өсөн хәстәханаларҙа дауалана: Горький, Ҡазан һәм Чистай ҡалаларында. Үҙнәшер рәүешендә баҫтырылған Ярковтың автобиографияһы Көнбайышҡа эләгә һәм көнбайыш тикшеренеүсерәнең иғтибарын үҙенә йәлеп итә. Ярков, мәҫәлән, психиатрия стационарҙарында психик яҡтан сәләмәт һәм шулай уҡ ауырыу кешеләрҙең дә булыуын билдәләй.
КПСС Үҙәк Комитеты эргәһендәге партия контроле комиссияһы
Партия контроле комиссияһы рәйесе Кузнецов комиссия һығымталарын КПСС Үҙәк Комитеты ултырышында ҡарарға тәҡдим итә. Бынан тыш, комиссия психиатрия экспертизаһы эшен үҙгәртеп ҡорорға Сербский исемендәге институттың һәм махсус психиатрия хәстәханаларының буйһоноу системаһын үҙгәртергә тәҡдим итә: уларҙы тулы ҡанлы медицина учреждениеларына әүерелдерергә һәм тулыһынса СССР һаулыҡ һаҡлау ҡарамағына тапшырырға. Комиссия эше һөҙөмтәһендә йөҙҙәрсә сәләмәт кешеләр психиатрия хәстәханаларынан сығарыла ,ә уларҙың диагноздарында ғәйепле булғандар — эштән бушатыла.
Кук Утрауҙары
Тарихы
Испания диңгеҙҙә йөҙөүселәре Альваро де Менданья һәм Педро Фернандес Кирос XVI—XVII быуаттар аҙағында утрауҙарға килгән тәүге европалылар була. Беренсе булып 1595 йылда Сан-Бернардо утрауы тип аталған Пукапука утрауы асыла. XVII быуат уртаһында уҡ утрауҙарҙы инглиз диңгеҙҙә йөҙөүселәре тикшерә. 1773—1774 йылдарҙа һәм 1777 йылда күренекле инглиз сәйәхәтсеһе Джеймс Кук Мануаэ, Палмерстон, Мангаиа һәм Атиу утрауҙарын аса. Ул асҡан Көньяҡ төркөм утрауҙары Херви утрауы тип атала. Архипелаг хәҙерге исемен XIX быуат башында, утрауҙарҙы рус сәйәхәтсеһе Крузенштерн Иван Фёдорович] өйрәнгән саҡта ғына ала.
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән балыҡтар исемлеге
Исемлектә 2014 йылда Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән бөтә балыҡ төрҙәре күрһәтелгән. Таблицалағы РБҠк, МСОПҠи, РФҠк колонкалары төрҙөң Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китаптарындағы, МСОП-тың Ҡыҙыл исемлегендәге статусын күрһәтә.
Кук Утрауҙары
Транспорт
Раротонга утрауында йәмәғәт транспорты (автобустар) йөрөй, кәрәк булған осраҡта туристар ҡуртымға автомобиль алыу йәки такси саҡырта ала.
Валпараисо (өлкә)
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Сомали (ярымутрау)
Халҡы
Сомали ярымутрауында йәшәүселәрҙең күбеһе өс төп ибраһими диндәрҙең береһе (ислам, христианлыҡ, иудаизм) яҡлы. Был диндәр төбәктә оҙайлы тарихҡа эйә. Боронғо Аксум батшалығы тәңкәләр һуҡҡан һәм Аштара илаһының символдары дискыһы һәм ярымайы менән бәйле стелалар яһаған. Һуңыраҡ был христианлыҡ динен ҡабул иткән тәүге дәүләттәрҙең береһе булып китә.
Фауна
Сөсө һыуҙа йәшәүсе балыҡтарҙың 100-гә яҡын төрө бар, шуларҙың унауһын Сомали ярымутрауы һыуҙарында ғына табырға мөмкин.
Пышега (Вы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡъяр һыуһаҡлағысы
Һыуһаҡлағыстың төп параметрҙары
Аҡъяр һыуһаҡлағысының грунттағы плотинаһында ҡоролмаларҙа  ла, шулай уҡ нигеҙендә лә фильтрация контроленең төп элементы булып пьезометрҙар тора, улар күҙәтеү скважиналарынан пьезометр селтәрен барлыҡҡа килтерә.
Судува (футбол клубы)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Фуюй ҡырғыҙҙары
Тарихы һәм хәҙерге заман
Жуңғар ханлығы юҡ ителгәс, Цин империяһы властары тарафынан 1755—1757 йылдарҙа Маньчжурияға күсерелә.
Няда-Яха (Мессо-Яха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Максимилиан I (Изге Рим империяһы императоры)
Бургунд мираҫы өсөн һуғыш
Франция короле Людовик XI Бургундияны юғалтыу менән ризалаша алмай, һәм 1478 йылдың яҙында уҡ Максимилиан менән уның араһында Бургундия мираҫы өсөн һуғыш тоҡана. Шул уҡ ваҡытта Максимилиандың атаһы, император Фридрих III, бер нисек тә улына ярҙам итмәй.
Ваҡытлы солох мөҙҙәте үткәс, 1479 йылда хәрби хәрәкәттәр ҡабат башлана. Граф Ангулемский Карл командованиеһы аҫтында Франция армияһы Бургундия менән Франш-Контеға бәреп инә, унда уға бер нисә ҡаланы, шул иҫәптән Бон, Семюр, Доль, Осон һәм Безансонды алырға форсат асыла. Максимилиан Бургундияла һуғышыуҙы Мария яҡлыларға ҡалдыра, ә үҙе Фландрия менән Артуалағы хәрби хәрәкәттәргә етәкселек итә.
Максимилиандың Генераль штаттарҙың ҡарарына ҡаршы сығырлыҡ көсө булмай — үҙе әйтмәксе, ул үҙен «улын — бүре, ә ҡыҙын арыҫлан урлаған изге Евстахий» һымаҡ хис итә  — һәм аяуһыҙ һуғыш аса, француздарҙы ла,  үҙенең ҡалаларын да ҡыйрата. Ул Нидерландта мажара эҙләүселәрҙе таба һәм 1483 йылда уларҙан данлыҡлы ландскнехттар ғәскәрен ойоштора. Һуғыш 1485 йылдың июненә тиклем, Гент ҡала идаралығы Максимиандың улы өҫтөнән опекунлыҡҡа хоҡуғын танып, уның менән солох килешеүенә ҡул ҡуйғансы бара. Һөҙөмтәлә Максимилиан ныҡ үҫешкән Нидерландты һәм Франция менән Германияның бер нисә өлкәһен үҙенә ала. Былар Максимилианды Европа сәйәсәтенең үҙәгенә сығара һәм Габсбургтар нәҫеленең абруйын бик ныҡ күтәрә.
Халыҡ-ара музейҙар көнө
Халыҡ-ара музейҙар көнө — йыл һайын 18 майҙа үткәрелә торған байрам.
Ҡыҙылғы (йылға)
Тасуирлама
Ҡыҙылғы йылғаһының оҙонлоғо 32 км. Йылға Ауырғазы районындағы Мостафа ауылынан 4 км көньяҡ-көнбайышта башлана. Район буйлап төньяҡ-көнсығышҡа табан аға, артабан Ҡырмыҫҡалы районының уйһыулыҡтары буйлап үтә. Ағиҙел йылғаһының һыубаҫар туғайҙарынан килеп, Ҡабаҡ ауылы эргәһендә Ағиҙелгә ҡоя. Йылға тамағынан 643 км алыҫлыҡта Ағиҙелдең һул яҡ ярынан килеп ҡушыла.
Каралга
Каралга — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яйыҡ йылғаһының уң ярына тамағынан 1558 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Няда-Яха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Пышенца
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :