cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Цезий
Ябай матдә цезий — йомшаҡ, һелтеле металдар, көмөшһыу-һары төҫтә. Атамаһын эмиссия спектрындағы сағыу күк төҫтәге ике һыҙаты буйынса алған (caesius — күк йөҙөндәй зәңгәр)
Тәбиғәттә
Төп цезий минералы булып поллуцит тора. Цезий ҡушылмалар сифатында ҡайһы бер алюмосиликаттарға инә:лепидолит, флогопит, биотит, амазонит,петалит, берилл, циннвальдит, лейцит,карналлит. Шулай уҡ һирәк осрай торған минерал авогадритта бар. Сеймал сифатында сәнәғәттә поллуцит һәм лепидолит файҙаланыла.
Цезий мәғдәне (поллуцит) сығарыу буйынса Канада алдынғы — уның ятҡылыҡтарында донъя цезий миҡдарының яҡынса 70 проценты тупланған. Поллуцит шулай уҡ Намибия һәм Зимбабвела сығарыла. Рәсәйҙә поллуцит ятҡылыҡтары Кольск ярымутрауында, Көнсығыш Саянда һәм Байкал аръяғында.бар. Бындай поллуцит ятҡылыҡтары шулай уҡ Ҡаҙағстан, Монголия һәм Италия дәүләттәрендә (Эльба утр.) бар, әммә запастары әҙ, һәм уларҙың мөһим иҡтисади әһәмиәте юҡ.
Пацаев Виктор Иванович
Биографияһы
Виктор Иванович Пацаев 1933 йылдың Ҡаҙағстандың Аҡтүбә ҡалаһында тыуған. Атаһы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. 1943 йылда Пацевтар ғаиләһе Калининград өлкәһе Нестрев ҡалаһына күсә. 1950 йылда — мәктәпте тамамлай, Мәскәү геологоразведка институтының аэрофотосъемка факультетына документтарын бирә. Виктор имтихандарын уңышлы тапшыра, әммә кәрәкле балл йыя алмай, уға Пенза индустриаль институтына күсергә тәҡдим итәләр. Пенза индустриаль институтының механика факультетында машиналарҙың теүәл иҫәпләү-аналитикаһы бүлеге асылғас, декантҡа яңы бүлеккә күсереүҙе һорап ғариза яҙа. 1955 йылда — Пенза индустриаль институтын тамамлай һәм СССР-ҙың гидрометхеҙмәте Үҙәк аэрология обсерваторияһына эшкә килә. Метеорология ракеталары өсөн приборҙар төҙөүҙә ҡатнаша. 1958 йылда — ОКБ-1 (КБ Королева). Конструктор бүлегендә антенно-фидер ҡоролошонда эшләй. 1968 йылда — космонавтар отрядына ҡабул ителә (граждандар төркөмө белгестәре № 3). 1971 йылда— йыһан карабы «Союз-11» һәм орбиталь йыһан станцияһы «Салют-1» инженер-тикшеренеүсе булып осош яһай. Йыһанда 18 сәғәт 23 минут 43 секунд осоу дауам итә. Төшөрөү аппараты «Союз-11» герметик системаһы боҙолоу сәбәпле экипаж составында: Георгий Добровольский, Волков Владислав Виктор Пацаев һәләк булалар.
Таганрог радиотехник институтының «Г» корпусы
Бина тарихы
Таганрог радиотехник инстиутына ҡарата булған бер нисә үҙгәртеп ҡороуҙан һуң, бина КФУ Таганрог кампусының  төп корпусы була  , ә бөгөнгө көндә  —  КФУ  Инженер-технология академияһының төп корпусы була.
Христофор Колумб
Христофор Колумбтың йәш сағы
Испан телендә уның исеме — Кристо́баль Коло́н, ләкин Көнсығыш Европа славян халыҡтарында, шулай уҡ башҡа ҡайһы бер халыҡтарҙа уны Христофор Колумб (Christophor Χριστόφορος тигән грек исеменән) тип атайҙар. Италияла һәм Испанияла алты ҡала Колумбтың тыуған ҡалаһы исеменә дәғүә итә.
1492 йылдың февралендә Колумб Кордоваға китә, тиҙҙән Францияға китергә йыйына башлай.
Донъяны бүлешеү
Христофор Колумбтың кире әйләнеп ҡайтыуы, "Көнбайыш Һиндостан"ды асыуы (Вест-Индия) Португалияны хәүефкә һала. Кастилия был ерҙәрҙе асыусы булараҡ, уларҙы үҙ милке тип иҫәпләй. Был бәхәсте тик Рим папаһы ғына хәл итә ала.
Өсөнсө экспедиция
1499  йылда Колумбтың яңы ерҙәр асыуға алған монополия хоҡуғы бөтөрөлә, 1500 йылда Католик королдәре Эспаньолаға Франсиско де Бобадильяны ебәрә. Бобадилья Христофор Колумбты туғандары менән бергә ҡулға ала һәм Испанияға ебәрә. Бик ауырлыҡ менән финансистар Колумбты королдәр алдында аҡлауға ирешә.
Хәтер
Колумб тураһында фильмдар:
Колумбҡа түбәндәге ҡалалрҙа һәйкәл ҡуйылған: Барселона, Мадрид, Бремерхафен, Генуя, Рапалло, Буэнос-Айрес, Сан-Даминго, Мехико, Вашингтон, Нью-Йорк, Сиракьюс, Провиденс, Сан-Франциско, Чикаго, Пуэрто-Рико (2016 ).
Alibaba Group
Тарихы
1999 йылда Ма Юн һәм уның 17 компаньоны тарафынан Ханчжоу ҡалаһында нигеҙләнә, ошо ҡалала Alibaba.com интернет-сайты теркәлә. Баштан уҡ  Alibaba ваҡ һәм уртаса предприятиелар өсөн сауҙа итеү майҙаны булыр тип ниәт ителә.
Ҡытайҙың  iResearch компанияһы отчёттарына ярашлы, 2006 йылға ҡарата Alibaba  B2B сауҙа майҙансыҡтары баҙарында иң эре Ҡытай компанияһы була (теркәлгән файҙаланыусылар һаны һәм килеме буйынса баҙарҙағы өлөшө буйынса). Халыҡ-ара баҙарҙарҙа эшләй, мәҫәлән,  2012 йылда Alibaba.com,  Qiwi түләү системаһы менән уртаҡлыҡ  килешеүе төҙөп,  Рәсәй баҙарына инә, бер йылдан, 2013 йылда, WebMoney Transfer  системаһына тоташа , ә 2014 йылда Яндекс.Деньги аша уның янсыҡтарына һәм Сбербанк терминалдарына тоташа.
Төркөмдөң структураһы
Үҙенең  электрон  түләү системаһы бар (Alipay, уны Alibabaның бүлендек структураһы булған Taobao.com да  ҡуллана), предприятиеға идара итеүҙә бөтә  структуралар өсөн уртаҡ булған  программа тәьминәте һәм тауарҙарҙың һәм предприятиеларҙың төбәктәр һәм тармаҡтар буйынса сорттарға айырылған мәғлүмәттәр базаһы  менән файҙалана.
Alibaba Group бер нисә структураға идара итә :
Вом
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Блохин Николай Николаевич
Биографияһы
1993 йылдың 16 майында Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә.
Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улы
Хәрби хеҙмәте
1985 йылда, Еңеүҙең 40 йыллығы уңайынан, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.
Хәтер
Әлимғолов Рәхимйән Рәхимғол улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Миәкә районының Әнәс ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Соколовский Василий Данилович
Йәшлеге һәм граждандар һуғышы
Ҡыҙыл Армияла хәрби хеҙмәттә 1918 йылдың февраленән, үҙ теләге менән уға тәүгеләрҙән булып инә. 1918 йылдың майында Мәскәү хәрби-инструктор курстарын үтә. Граждандар һуғышы ваҡытында Көнсығыш, Көньяҡ һәм Кавказ фронттарында һуғыша. Курстар тамамланғандан һуң ебәрелгән 2-се Урал полкына ебәрелә: 1918 йылдың майынан ротаһы командиры була, 1918 йылдың июненән — батальон штабы начальнигы һәм Лапатышкиндың ҡыҙыл гвардиясылар отряды инструкторы, 1918 йылдың июленән — ҡабат Совет тау полкының 2-се ротаһы командиры, августан — полк командиры ярҙамсыһы, 1918 йылдың сентябренән сентябренәң — полк командиры вазифаһын башҡара.
Стивен Кинг
Бала сағы
Ире ташлап киткәс, Рут туғандарына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. Ул пианиносы һөнәренә эйә була, әммә түбән хаҡ түләнгән хеҙмәтсе йәки икмәк һатыусы кеүек эштә эшләргә тура килә. Ул ике балаһы менән Чикагола, Форт-Уэйнда (Индиана штаты), Малденда (Массачусетс штаты), Уэст-Де-Перҙа (Висконсин штаты), Стратфордта (Коннектикут штаты) йәшәй, шунан Көнбайыш Дарем (Мэн штаты)тигән бәләкәй ҡалала ултыраҡлана.
Байтүрин Садиҡ Айтуған улы
Биографияһы
1924–1925 йылдарҙа ҡаҙаҡ ғаиләләрендә була.
1936–1937 йылдарҙа ВКП (б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһының Ленин комиссияһы ҡарамағында тәржемәсе була.
Taobao
Дөйөм мәғлүмәт
Taobao'ла тауарҙарҙың киң ассортименты — кейем-һалым һәм  аксессуарҙар, аяҡ һәм баш кейеме, көнкүреш техникаһы һәм башҡа халыҡ ҡулланыуы тауарҙары тәҡдим ителә,  яңылары ла, тотонолғандары ла һатыла. Тауарҙы алдан билдәләнгән хаҡ менән дә, килешелгән хаҡҡа ла, аукцион аша ла һатырға мөмкин. Теркәлеү өсөн элек Ҡытай операторының телефон  номеры  һәм  Ҡытай банкында иҫәп банк булыу мотлаҡ ине.
Дәүләтгәрәев Әхмәтгәрәй Дәүләтгәрәй улы
Биографияһы
Әхмәтгәрәй Дәүләтгәрәй улы Дәүләтгәрәев 1901 йылда Башҡортостандың Мишкә районы Бабай ауылында тыуған. 1941 йылда БАССР-ҙың Мишкә районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се Башҡорт (1943 йылдан 16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә, 313-сө кавалерия полкының пулеметсылар эскадроны отделениеһы командиры вазифаһын башҡара. Яу яланында күрһәткән батырлығы өсөн 1942 йылда «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була.
Симоньян Маргарита Симоновна
Карьераһының башы
2000 йылдың сентябрендә президент стипендияһын ала. Шул уҡ йылдың декабрендә «Комсомолец Кубани» баҫмаһына биргән интервьюһында «ниндәй ҙә булһа көнбайыш каналында үҙ хәбәрсе булырға һәм Мәскәүҙә эшләргә» теләүе хаҡында белдерә, уның был пландары тормошҡа аша.
2001 йылдың февралендә Симоньян Дондағы Ростов ҡалаһына Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһының үҙ хәбәрсеһе итеп тәғәйенләнә. Абхазияла Кодор тарлауығындағы хәрби бәрелештәрҙе яҡтырта.
RT һәм «Рәсәй бөгөн»
2005 йылда Russia Today (хәҙер — RT) — тәүлек әйләнәһенә инглиз телендә телетапшырыуҙар алып барған тәүге Рәсәй мәғлүмәт телеканалы барлыҡҡа килгән көндән алып Маргарита Симоньян баш мөхәррир вазифаһын башҡара. Ул 25 йәшенән ошо вазифаны биләй. Һуңынан RT-ның ғәрәп һәм испан (RT Español) телдәрендәге версияларының да баш мөхәррире булып китә.
2017 йылдың 7 ғинуарында АҠШ ЦРУ-һы доклад баҫтырып сығара, унда, 2016 йылда АҠШ-та үткәрелгән һайлауҙарҙа «урыҫ хакерҙары» йоғонто яһауы арҡаһында Дональд Трамп еңеү яуланы, тип белдерелә. Был докладта RT телеканалы һәм Sputnik агентлығы телгә алына. Докладта улар «пропаганда машинаһы» тип атала. Маргарита Симоньяндың исеме докладта 27 тапҡыр, ә RT — 100 тапҡырҙан күберәк телгә алына.
Шәхси тормошо
2013 йылдың авгусында Маргарита һәм Тиграндың Марьяна исемле ҡыҙы, ә 2014 йылдың сентябрендә — улдары Баграт , 2019 йылдың 19 октябрендә Маро исемле ҡыҙҙары тыуа.
Каракол (Неня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Жилина (Ҡурған өлкәһе)
{
Географик урыны
Ҡурған өлкәһенең Жилина fesks Журавлево ауылынан яҡынса 4 км төньяҡтараҡ, район үҙәге Каргапольенан 8 км (14 км автомобиль юлы буйынса) көньяҡ-көнбайышта, Ҡурған ҡалаһынан 80 км (100 км автомобиль юлы буйынса) төньяҡ-көнбайышта урынлашҡан.
Абакумов Глеб Арсентьевич
Абакумов Глеб Арсентьевич (30 сентябрь 1937 йыл, Ядрин — 29 август 2019 йыл, Түбәнге Новгород) — ғалим-химик. СССР (1987) һәм Рәсәй (1991) Фәндәр академияларының мөхбир ағзаһы, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы (2000), Химия фәндәре докторы (1976), профессор (1980).
Каракопша
Каракопша — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3647/273/42    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 49 км.
Аллаяров Миңлебай Хәким улы
Биографияһы
Миңлебай Хәким улы Аллаяров 1903 йылда Куйбышев (хәҙер — Һамар өлкәһе) Оло Глушица районы Таш-Күстән (Таштинка) ауылында тыуған. Артабан ғаиләһе менән Баймаҡ районына күсеп ҡайтҡан.
Беренсе донъя һуғышы батырҙарының иҫтәлекле билдәһе (Шахты)
Тарихы
1914 йылдан 1918 йылға тиклем хәрби хәрәкәттәр барышында Дон казактары бөтә донъя өсөн  сыҙамлылыҡ, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ өлгөһө була. 193 офицер һәм 3700-ҙән ашыу рядовой казак  Изге Георгий ордены, Георгий ҡоралы, Георгий тәреһе һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Беренсе донъя һуғышы осоронда иң почетлы  хәрби наградаға - Георгий тәреһенә  беренсе түбәнге чин булып лайыҡ булған   Дон казагы, Дон ғәскәре өлкәһенең Усть-Медведицкая станицаһындағы Түбәнге Калмыковский утарынан Ермак исемендәге 3-сө Дон ғәскәренең 6 йөҙҙөң ефрейторы Кузьма Фирсович Крючков тора.
Вырсь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Тирон Вадим Васильевич
Тирон Вадим Васильевич  (15 июль 1947) — СССР һәм Рәсәй йырсыһы (баритон). РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы. Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы. Тверь академия филармонияһы солисы. Тверь ҡалаһының почетлы гражданы.
Литий
Тарихи белешмә
Литийҙы беренсе тапҡыр 1817 йылда швед ғалимы Ю. А. Арведсон петалит тигән минералдан таба, ә металлик литийҙы 1818 йылда инглиз ғалимы Г.Дэви аса.
Тарас Шевченко һәйкәле (Шахты)
Хәҙерге һәйкәл
2012 йылда шағир һәйкәле яңы урында — Шевченко урамында урынлашҡан тыуған яҡты өйрәнеү музейы эргәһендә тергеҙелә
Фридек-Мистек
{{ТП|статус=Статутный город|русское название=Фридек-Мистек|оригинальное название=Frýdek-Místek|изображ
Каурчак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Яңы Ҡатай ауыл Советы (Баҡалы районы)
Яңы Ҡатай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Бигичев Хәйҙәр Ғәббәс улы
Биографияһы
Хәйҙәр Бигичев 1949 йылдың 16 июнендә хәҙерге Түбәнге Новгород өлкәһенең Чүмбәләй ауылында күп балалы ғаиләлә тыуа. Ата-әсәһе ауыл хужалығында эшләй. Мәктәпте тамамлағандан һуң ул өс йыл армияла хеҙмәт итә, армиянан һуң Мәскәүҙә заводта эшләй. Бер дуҫы уға «Алло, таланттар эҙләйбеҙ!» Бөтә Союз телевизион конкурсында ҡатнашашырға кәңәш бирә, Бигичев был конкурстың лауреаты була. Конкурсың жюри рәйесе композитор М. Таривердиев йәш башҡарыусының талантын юғары баһай һәм музыка менән профессиональ шөғөлләнергә кәңәш бирә.
Хәтер
- Ҡазанда Хәйҙәр Бигичев урамы бар,
Ижады
Йәлил, «Йәлил» Н. Г. Жиһанов
Кебезенка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Квадрат
Квадраттарҙың күп төрлөлөгө
Биш төҙөк күпҡырҙарҙың береһе — кубтың ҡырҙары квадрат була.
Графтар: K4 тулы граф йыш ҡына алты ҡабырғалы квадрат рәүешендә һүрәтләнә.
Мәҙәниәт һәм ял паркында мемориаль комплекс (Шахты)
Тарихы
1942 йылдың 22 июленән 1943 йылдың 12 февраленә тиклем Шахта ҡалаһын немец-фашист армияһы оккупациялай. 1943 йылдың февралендә совет ғәскәрҙәре ҡаланы фашист оккупацияһынан азат итә. Ҡаланы азат итеүҙә 1942 йылдың 9 декабрендә  ойошторолған  5-се удар армияһы  (командиры — генерал-полковник В.Д.  Цветаев  (1942 йылдың  декабре   — 1944 йылдың майы): 40-сы гвардия, 315-се һәм 258-се уҡсылар дивизияһы берләшмәләре ҡатнаша.  Ҡаланы азат итеүҙә Совет Армияһының күп яугирҙары һәләк була. Барыһы ла  хәрби хөрмәт менән туғандар  ҡәберлегендә ерләнә.
Иң ҙур ҡәберлек булып ҡала мәҙәниәт һәм ял паркындағы туғандар ҡәберлеге тора.Унда 1943 йылдың февраленды һәләк булған  Шахты ҡалаһының 172  һаҡсыһы  ерләнгән. Яугирҙар исеме мемориаль плитала уйып яҙылған.
Ҡоҙаш (Учалы районы)
Географик урыны
Ҡандыболаҡ йылғаһы (Урал йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан.
Тарихы
Ауылға XVIII быуаттың 2-се яртыһында Себер даруғаһы Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Юлдаш исеме менән нигеҙ һала. Ауыл тәүге төпләнеүсе Юлдаш Нөркин (1738—1819) исеме менән аталған. 1795 йылда 23 йортта 147 кеше йәшәгән, 1866 йылда Юлдашта (Ҡоҙашта) 47 йортта – 325 кеше.
Иҫтәлекле урындары
Ауыл территорияһында, Урал йылғаһы ярында архитектура ҡомартҡыһы Ҡоҙаш ҡурғандары урынлашҡан
Айсыуаҡов Хөсәйен Айсыуаҡ улы
Биографияһы
1943 йылдың 28 февралендә «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) менән (документ номеры: 1), ә 1945 йылдың 22 июнендә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән (документ номеры: 31/н) бүләкләнә.
Евра
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылғаның эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
1-се Асҡар урта мәктәбе (Әбйәлил районы)
Тарихы
1917 йылдан мәктәп ике класлыға әүерелә һәм уҡытыу йәдид ысулы менән алып барыла. Мәктәптәрҙә уҡыу йылы тәртибе индерелә, класс-дәрес системаһына күсеү тормошҡа ашырыла, донъяуи фәндәрҙе: иҫәп, грамматика, тарих, география, рус телен өйрәнеү киңәйә.
1919 йылдан 1-се баҫҡыс мәктәбе булараҡ эш башлай.
1939 йылда Асҡар урта мәктәбенең 10 синыф уҡыусыларының беренсе сығарылышы була.
650 уҡыусыға иҫәпләнгән яңы мәктәп 1969 йылда асыла.
Динмөхәмәтов Рәшит Зиннәтулла улы
Динмөхәмәтов Рәшит Зинәтулла улы — (1916-?). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, өлкән лейтенант, ҡыҙылармеец.
Биографияһы
Динмөхәмәтов Рәшит Зинәтулла улы 1916 йылда Бәләбәй ҡалаһында тыуа. Фронтҡа Өфө ҡалаһы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. Данлыҡлы 112-се һанлы башҡорт кавалерия дивизияһы составында һуғыша. Ул 3-сө батареяның 101-се атлы артиллерия дивизионының политчасть буйынса командир урынбаҫары булып хеҙмәт итә. 1942 йылдың 25 декабрендә хәбәрһеҙ юғала.
Клык (Байгола ҡушылдығы)
Клык  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Байгол йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Франц II
Хакимлыҡҡа килгәнсе
Иосиф II (20 февраль, 1790 йыл) үлгәндән һуң, Франц атаһы Леопольд (12 мартта) Венаға килеп еткәнсе дәүләт регенты була; хөкүмәт башында элеккесә Кауниц торҙо. 1791 йылда ул француз революцияһына ҡаршы йүнәлтелгән план төҙөгән Пильниц батшалар съезында ҡатнаша; бында ул һуңынан король Фридрих Вильгельм III булып киткән прус кронпринцы менән бик яҡындан таныша, Ғүмеренең бөтә мөһим тарихи ваҡиғаларын Францтың ентекләп көндәлектәргә яҙып барыу ғәҙәте булған.
Наполеондың дошманы һәм ҡайныһы. Изге империяның ҡолауы
Һуңғы һуғышта Авcтрияға килтерелгән зыян шул тиклем ҙур була, хатта Франц Пруссия менән Рәсәйҙең яңы союзында һәм 1806—1807 йылдарҙағы һуғышта, Францияға һәм революцион башланғыстарға нигеҙ һалыусы Наполеонға уның нәфрәте бер ҙә кәмемәһә лә, ҡатнаша алыр хәлдә түгел ине. Был тойғоно ҡәнәғәтләндереү мөмкинселектәрен ул 1809 йылда, дүртенсе мәртәбә Францияға һуғыш (бишенсе коалиция һуғышы) иғлан итеп кенә, тапты. Әммә Ваграм янындағы еңелеү уны Шенбрун (Вена) солох (1809 йылдың 14 октябре) төҙөүгә мәжбүр итә. Был килешеү буйынса Австрия Иллирияны юғалта һәм үҙенең бәхетһеҙлектәренең юғары нөктәһенә етә.
Шәхси тормошо
Франц II ҡатындары һәм балалары:
Йәнгиров Йомаҙил Йәнгир улы
Биографияһы
Ғаиләләрен, 1930-сы йылдарҙа кулак мөһөрө тағып, сәйәси золомға дусар итеү сәбәпле, улар йәшәү урынын алмаштыра, хәҙерге Салауат районы Ҡалмаҡҡол ауылына килеп һыйына.
Хәрби хеҙмәте
1946 йылдың 21 ғинуарында Ҡораллы Көстәр сафынан демобилизациялана.
Насибуллина Минзиә Биктимир ҡыҙы
Насибуллина Минзиә Биктимир ҡыҙы (20 июнь 1948 йыл — 5 апрель 2021 йыл) — бейеүсе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1989).
Ханов Закирйән Хан улы
Театрҙағы ролдәре
Фольклор-этнографик әҫәрҙәрҙә ырыу аҡһаҡалдары ролдәрен башҡарҙы: Мөхәмәтша Буранғоловтың "Башҡорт туйы"нда Әдил, Мәжит Ғафуриҙың "Ҡыҙыл йондоҙ"ында Ғәлим, Төхфәт Ғиззәттең "Ҡыйыу ҡыҙҙар"ында Бәхтийәр, Джемалдең шундай уҡ атамалы романы буйынса В. Ғәлимов ижад иткән "Ҡара раузалар"ында Сәйедбаба ролдәрен онотолмаҫлыҡ әһаң менән уйнаны.
Яңы Урсай ауыл Советы (Баҡалы районы)
Административ үҙәге — Яңы Урсай ауылы.
Ҡолош (Учалы районы)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Фазлыев Хан Йәлил улы
Биографияһы
Хан Йәлил улы Фазлыев (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Фазлаев) 1913 йылда Күгәрсен районы Йомағужа ауылында тыуған. 1942 йылда Күгәрсен районы Йомағужа хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкы взводының командир ярҙамсыһы, 1944 йылдан 10-сы гвардия кавалерия дивизияһының 40-сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадрон ҡылыссылар бүлеге командиры, 1945 йылдан 13-сө гвардия кавалерия составында хеҙмәт итә. Чехословакияның Бродско ауылы өсөн яуҙа һәләк була һәм шунда ерләнә .Ул яңынан ерләнә.Кәүҙәһе Братислава ҡалаһының Хәрби-мемориаль комплексы «Славин»ға ҡуйыла
Батырлығы
Һуғыш яланынан сафтан сыҡҡан пулемёттарҙы алып сыға, бының менән эскадрондың ҡоралын кәметмәй, һаҡлап алып ҡала. Был батырлығы өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителә. 1944 йылдың 27 октябрендә Дебрецен ҡалаһы өсөн барған һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән баһалана
Тарханов Михаил Михайлович
Биографияһы
1919—1922 йылдарҙа «Качалов төркөмөнөң» гастроль артисы була, Харьков, Тифлис, Батуми һәм сит илдәрҙә (Болгария, Сербия, Далмация, Австрия, Германия) сығыш яһай. Ул «На дне» постановкаһында Лука,  «Вишневый сад» постановкаһында Епиходов һәм Фирс,  «Три сестры» постановкаһында Кулыгин, На всякого мудреца довольно простоты» Мамаев,  «У жизни в лапах»  ҡарт Гил  һәм «Потое» Стрэттон ролдәрен башҡара.
1922 йылда ағаһы уйнаған МХАТ-ҡа килә һәм тиҙҙән  иң  оҫталарҙың береһе  була. Йыш ҡына пьесаларҙа ағаһы менән бергә сығыш яһай — әйтәйек, Гоголдең «Мертвые души»  инсценировкаларында Москвин «Ноздревты уйнаһа», ә Тарханов суйындан ҡойолған кеүек тойола». Инна Соловьева хәтирәләре буйынса,Тарханов үҙенсәлекле сәхнә грацияһына эйә: уның ижадтарында  көс һәм үтә күренмәлелек тә, әммә  театраль еңеллек тә  бар.
Ҡош туйы
Йола
Кис, 25 ғинуар алдынан, был көндө туйҙарын үткәргән ҡоштар тәм-том килтерһен өсөн, балалар тәҙрә төбөнә йәки ишек алдына тәрилкә ҡуя (элек тәрилкәне таң менән аҙбар янында ҡуйғандар ),. Иртән балалар шәкәр глазураһы менән ҡапланған ҡоштар йәки ҡош оялары рәүешендәге печенье таба "сроки " (Көнсығыш славян яҙғы йола байрамы печеньеһы) Печеньенан тыш, тәрилкәлә кремдан эшләнгән ҡош оялары (ҡара шоколад менән ҡапланған һәм уртаһында төрлө төҫтәге шәкәр фигуралары булған оя формаһындағы аҡ майлы крем ҡатламы менән ҡапланған кекстар) булыуы мөмкин. Балаларға тәм-томдарҙы ҡоштар ҡышҡы айҙарҙа уларҙы ашатҡан өсөн рәхмәт йөҙөнән килтергәнлеге тураһында һөйләйҙәр. Ҡош туйында төп ролдәрҙе балалар уйнай.
Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты
XIX быуатта Киев университеты
Университеттың беренсе ректоры Мәскәү университеты профессоры, тарихсы һәм филолог Михаил Александрович Максимович була.
— ти ул Н. И. Костомаровҡа яҙған хаттарының береһендә.
1861—1919 йылдарҙа ай һайын «Университетские известия» баҫмаһы сыға, 10 ғилми йәмғиәт эшләй.
Уҡыу менән бер рәттән көрәш тә дауам итә: Киев студенттары Петербург университетындағы полиция золомона ҡаршы 1899 йылғы Бөтә Рәсәй студенттары баш күтәреүендә ҡатнаша.
XX быуатта Киев университеты
1900 йылда вузда белем алыусылар студенттар митингыһында ҡатнашыусыларҙы уҡыуҙан ҡыуыуға ҡаршы сығыш яһай, һөҙөмтәлә 183 талипты хәрби хеҙмәткә ебәрәләр.
1910 йылдың ноябрендә Лев Толстойҙың вафат булыуына бәйле Киевта эшсе-студенттар демонстрациялары көсәйә. Ҡулға алынған 107 демонстранттың 100 самаһы студенттар була. 1911 йылдың февралендә тағы ла Бөтә Рәсәй студенттары баш күтәрә.
1960 йылда уҡыу йортонда сит ил студенттары өсөн факультет эш башлай.
Кожушка
Кожушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кожа йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Гюстав Флобер
Гюста́в Флобе́р (Gustave Flaubert; 12 декабрь 1821 йыл, Руан — 8 май 1880 йыл, Круассе) — француз реалист прозаигы, XIX быуат Европа яҙыусылары араһында иң күренеклеләр иҫәбенә инә. Иң билдәле әҫәре — «Бовари ханым» романы (1856).
Биографияһы
1869 йылда уны Луи Буйеның үлеме ныҡ шаңҡыта. Флобер Ги де Мопассандың әсәһе менән ғишыҡ бәйләнештәрендә торған, шул сәбәптән уның менән дә дуҫ булған, тигән мәғлүмәттәр бар.
Козлачиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алиева Светлана Умаровна
Биографияһы
1995 йылдан алып — Төньяҡ Кавказ ҡатын-ҡыҙҙар союзы президенты, Халыҡ-ара хоҡуҡ һаҡлау ассамблеяһының координация советы ағзаһы (Мәскәү). 2005 йылда, «1000 женщинам — Нобелевская премия мира 2005 года» («1000 PeaceWomen») проекты сиктәрендә Рәсәй тарафынан Нобель тыныслыҡ премияһына тәҡдим ителгән кандидат.
Лексикография
Теоретик лексикографияға һүҙлектең макроструктураһын (лексика һайлау, һүҙҙәр исемлегенең күләме һәм характеры, материалды урынлаштырыу принциптары) һәм микроструктураһын (һүҙлек статьяһының төҙөлөшө, һүҙлектәге билдәләмәләрҙең типтары, һүҙ тураһындағы мәғлүмәттең төрлө төрҙәренең нисбәте, тел иллюстрацияларының типтары һ.б. һ.б.) эшләү, һүҙлектәрҙең типологияһын эшләү, лексикография тарихы менән бәйле проблемалар тупланмаһы ҡарай.
Билдәле лексикографтар — Поллукс, Ш.Дюканж, И.К.Аделунг, И.Г.Вальтер, В. И. Даль.
Королёв һәм Гагарин һәйкәле (Таганрог)
Тарихы
Таганрогта был скульптураның барлыҡҡа килеүенең төп инициаторы Таганрогтың почетлы гражданы, Таганрог радиотехника институтының элекке хеҙмәткәре, ә аҙаҡ партия һәм дәүләт эшмәкәре Е. В. Зайцев була. РСФСР-ҙың, ә аҙаҡ СССР-ҙың мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары булараҡ, Е. В. Зайцев һәйкәлде 1978 йылда Таганрогҡа биреүгә булышлыҡ итә.
Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы
Биографияһы
Ашҡоромов Солтан Сәйетғәли улы 1905 йылдың 14 февралендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Күҙәк ауылында, икенсе мәғлүмәттәр буйынса Стәрлетамаҡ районының Мөҡсин (Муксиново) ауылында тыуған. Бик бәләкәйҙән хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Урман ҡырҡыусы, заводта йөк ташыусы, көтөүсе булып эшләй. 1931 йылда Урал өлкәһенең Аша — Минйәр районы ликбез мәктәбен, 1936 йылда Өфө ҡалаһында ике йыллыҡ профсоюз мәктәбен тамамлай. Аҙаҡ Яңауыл тулы булмаған урта мәктәптәр профсоюзы район комитеты рәйесе итеп ҡуйыла. 1938—1939 йылдарҙа КПСС район комитетының инструктор — пропагандисты. Ҡыҙыл Армияға 1941 йылда Яңауыл район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 16-сы гвардия кавалерия дивизияһының 148-се гвардия артиллерия-миномет полкында хеҙмәт итә.
Нобель премияһы
Премия ҡағиҙәләре
Премия менән, учреждениелар түгел, фәҡәт айырым шәхестәр генә (тыныслыҡ премияларынан тыш) бүләкләнеүе мөмкин. Тыныслыҡ премияһы айырым шәхестәргә лә, рәсми һәм йәмәғәт ойошмаларына ла тапшырылыуы мөмкин.
1-се Ҡыҙылъяр
Климаты
Климаты — уртаса континенталь. Ҡыш һыуыҡ һәм буранлы, ҡар ҡатламы берәр метрҙан артып китә ала. Яуым-төшөм күләменең күпселек өлөшө июнь-август айҙарына тура килә.
Нуғайбәк ауыл Советы (Баҡалы районы)
Ауыл Советының составы
Нуғайбәк ауылы — административ үҙәк, Батрак ауылы, Ивановка ауылы.
Соловейкин Егор Зиновьевич
Батырлығы
Соловейкин Егор Зиновьевич 1945 йылдың 29 сентябрендә демобилизациялана.
Шәйәхмәтов Рөстәм Әсхәт улы
Һылтанмалар
http://64-100.com/blog/SHayahmetov-Rustam
Кооно
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Канашев Михаил Иванович
Биографияһы
Думаның дүрт комиссия ағзаһы була: халыҡ мәғарифы буйынса, һунарсылыҡ, юлдар һәм урындағы үҙидара буйынса (земство буйынса). Һуңыраҡ, күпселек прогрессистар менән бергә, Прогрессив блокка керә.
Максимов Геннадий Григорьевич
Биографияһы
Григорий Никонорович уҡымышлы белгес һәм оҫта ҡуллы кеше була. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа уға техник документацияһы булмаған немец электр ҡорамалдарын йүнәтергә тура килә, йүнәтеүҙәрҙән тыш ул юғалған элетр схемаларын уңышлы тергеҙә.
Г.Г. Максимовтың әсәһе, Данилова Лидия Петровна (1899—1960), шулай уҡ Семберҙә тыуа. Ғаилә бай булмай, әммә ҡыҙ тулыһынса тиерлек гимназияла белем алыуға  өлгәшә. 1915 йылда ул 9 йыллыҡ уҡыу аттестатын ала. Семберҙә/Ульяновскта уларҙың улдары тыуа:
Профессиональ эшмәкәрлеге йылъяҙмаһы
Г. Г. Максимов үҙенең фәндә мөһим уҡытыусыһы тип хаҡлы рәүештә күренекле СССР  токсикологтарының береһе, профессор Игорь Владимирович Саноцкийҙы иҫәпләй.
Ғаиләһе
Ике ҡыҙҙары бар. Өлкәне, Максимова Лидия Геннадьевна, (Өфө, 1969) — иҡтисадсы, Өфө дәүләт авиация техник университетын тамамлаған.
Липатов Виль Владимирович
Биографияһы
1939 йылда буласаҡ яҙыусы әсәһе менән Новосибирск (хәҙер Томск) өлкәһенең Колпашевский районы Чажемтовской ауыл биләмәһенең Новокороткино ауылына, ә 1941 йылда— Тогур ауылына күсеп килә.
Македон сигеүҙәре
Тарихы
Македон сигеүҙәре славян халыҡтары Балҡанға килгәс үҫешә башлай, улар шунда уҡ үҙ стилен боронғо балҡан мәҙәниәте элементтары менән берләштерә башлай. Македон традицион сигеүенең үҫешенә һәм формалашыуына Византия мәҙәниәте ҙур йоғонто яһай. Хәҙерге Төньяҡ Македония территорияһының күп быуаттар буйына Ғосман империяһы хакимлыҡ итеүенә ҡарамаҫтан, Яҡын Көнсығыш ижады македон славяндарының халыҡ сигеүҙәрендә артабан сағылыш тапмай тиерлек. Милли сигеүҙәргә йоғонто яһаған төрлө мәҙәни һәм тарихи факторҙар бар, һәм уның формаларының төрлөлөгө ул барлыҡҡа килгән һәм булған мөхиттең художестволы потенциалы һөҙөмтәһе булып тора.
Спиглазов Григорий Михайлович
Спиглазов Григорий Михайлович (1901 йыл — ?) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Биографияһы
1943 йылдың 5 декабрендә Спиглазов Григорий Михайлович «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалына лайыҡ була. Гвардия ҡыҙылармеецы Спиглазов Григорий Михайлович һәр ваҡыт теләһә ниндәй шарттарҙа аяҡ-кейемдәрен сифатлы һәм тиҙ йүнәткәне һәм командованиеның заданиеларын ваҡытына башҡарғаны өсөн подразделениеның 9/н бойороғо менән 1944 йылдың 22 авгусында «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән бүләкләнә.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР) (1944)
Весёловский һыуһаҡлағысы
Флораһы һәм фаунаһы
Һыуһаҡлағыс территорияһында һәм уның тирә-яғында өс төр амфибия һәм 8 төр һөйрәлеүселәр билдәләнгән (һаҙ гөбөргәйеле, кеҫәртке, туҙбаш, таш йыланы, дала ҡара йыланы).
Ҡунаҡбай (Учалы районы)
Тарихы
1920 йылда 314 йортта 1696 кеше йәшәгән.
Кубия (Неня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Вашингтон Ирвинг
Биографияһы
Ирвинг ғаиләһе Манхэттенда төпләнә һәм ҡала сауҙагәрҙәр синыфына инә. Вашингтон 1783 йылдың 3 апрелендә тыуа. Ул донъяға килгән аҙнала Америка революцияһы тамамлана. Ирвингтың әсәһе уға исемде Джордж Вашингтон хөрмәтенә ҡуша. Ирвинг аҙашы менән алты йәшлек сағында таныша, ул саҡта Джордж Вашингтон 1789 йылда президентлыҡҡа инаугурацияланғандан һуң Нью-Йоркта йәшәгән була.
Ирвингтың исеме Нью-Йорктағы урамға бирелгән.
Сикләмә (математика)
Тарихы
Сикләмәле күсеү тураһында интуитив төшөнсә Боронғо Греция ғалимдары тарафынан төрлө геометрик фигураларҙың майҙандарын һәм күләмдәрен иҫәпләгәндә ҡулланылған. Бындай мәсьәләләрҙе сығарыу ысулдарын нигеҙҙә Архимед үҫтерә.
Ингатья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Лхаса
Тарихы
Лхавзан-хан, хошуттар ҡәбиләһе башлығы  (ойраттарға ҡараған), 1705 йылда Лхасаны баҫып ала. Тибет халҡы ярҙам һорап затлы Чоростар ырыуынан Ойрат ханлығы башлығына (Джунгар ханлығы) мөрәжәғәт итә, ул Цэрин Дхондуп етәкселеге аҫтында алты меңлек ғәскәр ебәрә, ул Лхавзан хандың ғәскәрен ҡыйрата һәм 1717 йылда Лхасаны яулап ала.
Барлыбаев Әҙеһәм Әғзәм улы
Биографияһы
Фәнни эшмәкәрлеге ауыл хужалығын реформалауға, индивидуаль‑ғаилә секторын һәм ауыл ерендә эшҡыуарлыҡты үҫтереү проблемаларына бәйле. 100‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән 4 монография, Рәсәй Федерацияһының Юғары аттестацион комиссияһы тәҡдим иткән баҫмаларҙа 17 мәҡәлә баҫтырған.
Муонио
Демографияһы
2011 йылдың 31 ғинуарына Муонио общинаһында 2399 кеше йәшәгән: 1214 ир-ат һәм 1185 ҡатын-ҡыҙ. 2012 йылдың 30 сентябрендәге мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны 2387 кеше тәшкил иткән. Халыҡ тығыҙлығы — 1,24 кеше/км². Общинала рәсми тел  — фин теле.
Занзибар (архипелаг)
Занзибар солтанлығы
1861 йылда Занзибар солтанлығы Оман айырыла, ә 1890 йылда Британия протекторы булып ҡала.
Лхаса
Транспорты
2005 йылдың октябрендә Лхасаға тиклем 1080-километрлыҡ  Цинхай тимер юлы төҙөлөшө тамамлана,  2006 йылда унда  пассажирҙар бәйләнеше башлана. Ҡалала был магистралдең  эре тимер юл станцияһы урынлашҡан.
2014 йылда Тибет төпкөлөнә тиклем алып барыусы Лхаса — Шигадзе тимер юлы асыла. Z8801 поезы Лхасанан  08:30 сәғәттә ҡуҙғала һәм Шигацзеға  11:25 сәғәттә килә, Z8803 поезы 15:20 ҡуҙғала һәм  17:59 сәғәттә килә. Билет хаҡы түбән кластарға 40,5 юань. Кирегә поездар: Z8804 Шигацзенан 12:05 сәғәттә китә һәм 14:40 сәғәттә килә, Z8802 18 :21 китә  һәм 40:33 килә.
Электр конденсаторы (физика).
Конденсаторҙың үҙсәнлектәре
тигеҙ.
Һыйҙырышлыҡ
Конденсаторҙың төп характеристикаһы булып уның һыйҙырышлығы тора, ул конденсаторҙың электр зарядын туплау һәләтен характерлай. Конденсаторҙың тамғаланышында номиналь һыйҙырышлығы ҡиммәте күрһәтелә, шул уҡ ваҡытта реаль һыйҙырышлығы күп факторҙарға бәйле һиҙелерлек үҙгәрергә мөмкин. Конденсаторҙың реаль һыйҙырышлығы уның электр үҙсәнлектәрен билдәләй. Шулай, һыйҙырышлыҡтың билдәләмәһе буйынса, конденсатор түшәмәһендәге заряд түшәмәләр араһындағы көсөргәнешкә (
-ҡа тигеҙ булған, бер-береһенән
Ҙур һыйҙырышлы конденсаторҙар алыу өсөн уларҙы параллель тоташтыралар. Шуның менән бергә конденсаторҙарҙың бөтә түшәмәләре араһындағы көсөргәнеш бер төрлө. Параллель тоташтырылған конденсаторҙар батареяһының дөйөм һыйҙырышлығы батареяға ингән бөтә конденсаторҙарҙың һыйҙырышлыҡтары суммаһына тигеҙ.
Ҡыйралыу (шартлау) ҡурҡынысы
Электролит конденсаторҙарҙың шартлауы — йыш таралған күренеш. Шартлауҙың төп сәбәбе булып күп осраҡта, иҫкереү арҡаһында ағып кәмеү йәки эҙмә-эҙ ҡаршылыҡтың артыуы барлыҡҡа килтергән, конденсаторҙың үтә йылыныуы тора (импульслы ҡоролмаларға хас). Хәҙерге заман компьютерҙарында конденсаторҙарҙың үтә йылыныуы — йылылыҡ сығанағына яҡын тороуы арҡаһында уларҙың сафтан сығыуының йыш сәбәбе.
Rонденсаторҙарҙың классификацияһы
Диэлектрик төрө буйынса булалар:
СССР һәм Рәсәй конденсаторҙарын маркировкалау
Совет/Рәсәй конденсаторҙарын тамғалауҙың ике системаһы бар: хәрефле (элекке) һәм цифрлы (яңы).
Сәнәғәт етештереүе
Тарихы һәм үҫеше
Донъяны индустриалләштергәнгә тиклем тәжрибәле һөнәрсе үҙенең ярҙамсылары һәм өйрәнсектәре менән бергә етештереүҙе тормошҡа ашыра. Әкренләп һөнәрселәр цехтарға берләшә башлай. Берлектәге эшмәкәрлек уларға үҙ мәнфәғәттәрен һөҙөмтәле яҡлау, етештереү серен һаҡлау мөмкинлеген бирә. Әммә етештереү йәһәтенән һөнәрсе үҙаллы айырым берәмек булып ҡала. Һуңғараҡ хеҙмәт бүленеше кимәле кәмей бара, һәм был хәл мануфактураларҙың барлыҡҡа килеүенә килтерә. Эшселәр һанының артыуы һәм етештереүҙең ҡатмарлаша барыуы мануфактураларҙы сәнәғәт фабрикаларына әйләндерә.
Етештереү иҡтисады
Яңы технологиялар етештереү үҫешен һәм ярашлы тармаҡтарҙа мәшғүллекте тәьмин итә. Был милли инфраструктураға һәм оборона һәләтен булдырыуға ла ярҙам итә. Әммә, икенсе яҡтан, күп производстволар социаль һәм экологик проблемаларға килтереүе ихтимал. Хәүефле ҡалдыҡтарға киткән сығымдар алынған продуктҡа сарыф ителгәндән артып китергә лә мөмкин. Хәүефле материалдар хеҙмәткәрҙәрҙең һаулығына зыян килтереүе ихтимал.
Сәнәғәт эргономикаһы
Һуңғы ваҡытта эргономика классик билдәләмәнән ситләшә бара һәм производство эшмәкәрлегенә туранан-тура бәйле булыуҙан туҡтай.
Әҙәбиәт
Kalpakjian, Serope; Steven Schmid (August 2005). Manufacturing, Engineering & Technology. Prentice Hall. pp. 22-36, 951-88. ISBN 978-0-13-148965-3.
Ирья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Лядов Анатолий Константинович
Лядов Анатолий Константинович (, Санкт-Петербург — , Боровичи янында Полыновка усадьбаһы) — урыҫ композиторы, дирижер һәм педагог, Петербург консерваторияһы профессоры.
Педагогик эшмәкәрлеге
Новодевичье зыяратында ерләнә. 1936 йылда Сәнғәт оҫталары  Некрополенә күсереп ерләнә.
Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы
Сиражетдинов Шәрифулла Ғәтиәт улы (Сиразетдинов Шарифулла Гатиятович 1897 йыл — 1963 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовойы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1943).
Карл Маркс һәйкәле (Дондағы Ростов)
Тарихы
Хәҙерге ваҡыттағы һәйкәл Карл Маркс майҙанында 1959 йылда барлыҡҡа килә. Һәйкәлдең авторҙары скульптор Альтшулер Моисей Соломонович һәм архитектор Минкус Михаил Адольфович. Маркстың бронза һыны бейек гранит пьедесталға ҡуйылған. Скульптура Ленинградта ҡойолған.
Иус
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Герасимов Яков Иванович
Биографияһы
1920 йыл башында Тарихи-художество музейында күҙәтсе һәм түләүле мөдир булып эшләй башлай. 1920 йылдың көҙөндә Мәскәү университетының химия бүлегенә уҡырға инә. Ул ваҡытта Мәскәү дәүләт университетында органик булмаған һәм физик химия курстарын билдәле химик профессор Иван Алексеевич Каблуков алып бара, ул беренселәрҙән булып термодинамик тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә башлай. Осраҡлы рәүештә 3-сө курста студент Герасимов уның препараторы булып эшләй башлай (1923—1927), ә һуңғараҡ Каблуковтың лектор ярҙамсыһы була. Профессор Адам Владиславович Раковский, Мәскәү дәүләт университетының химик термодинамика лабораторияһына нигеҙ һалыусы, Гиббс фазалар ҡағиҙәһе нигеҙендә таҙа тоҙ алыу ысулдарын эшләү менән шөғөлләнә, шулай уҡ йәш ғалим формалашҡанда уға тормош юлын һайлауға ҙур йоғонто яһай. 1925 йылда университетты тамамлағандан һуң Герасимов Раковскийҙың химия факультетында эшләй башлай.
Редакцион-нәшриәт эшмәкәрлеге
1983 йылдың 17 мартында Мәскәүҙә вафат була. Кунцово зыяратында ерләнгән.
Карклин Фриц Иванович
Биографияһы
1927 йылдың мартынан «Коммунистик авангард» туҡыу фабрикаһы парткомы секретары (Владимир губернаһы, Собинка станцияһы). 1927 йылдың ноябренән яуаплы инструктор, 1928 йылдың мартынанВКП(б.)-ның Курск ҡала комитетының ойоштороу-инструктор бүлеге мөдире урынбаҫары. 1928 йылдың июленән Курск губернаһы ВКП(б)-ның Старо-Оскол укомының яуаплы секретары. 1928 йылдан Үҙәк-ҡара тупраҡлы өлкәнең ВКП(б) округ комитеты яуаплы секретары. 1930 йылдың сентябрендә — 1931 йылдың ғинуарында СССР Сит ил эштәре халыҡ комиссариатында яуаплы дипломатик хеҙмәткәрҙәр курстары тыңлаусыһы.
Кочубей Елизавета Васильевна
Биографияһы
Елизавета Васильевна йәшерен советник Кочубей Василий Васильевичтың һәм Варвара Николевна, ҡыҙ фамилияһы буйынса Рахманованың өс ҡыҙының береһе (1845 йылда үлгән). Уның һеңлеләре Екатерина (һуңыраҡ Григорий Павлович Галагандың ҡатыны) һәм Елена. .
Баграмян Иван Христофорович
Иртә йәштәге биографияһы һәм Граждандар һуғышы
И. Х. Баграмян шәхси эш өсөн автобиографияһында түбәндәгеләрҙе яҙа:"«9 йәштән ике класлы тимер юл училищеһында тырышып уҡыным, һуңынан ата-әсәйемә матди ауыр булһа ла — Тифлис тимер-юл техник училищеһында уҡыным (1912—1915). Ике училищены ла яҡшы баһалар менән тамамланым»."Тимер юлында бер нисә ай ғына эшләп ҡала, 1915 йылда армия сафына доброволец булып инә. Хеҙмәтен запас пехота батальонында башлай, һуңынан 2-се сик буйы пехота полкында дауам итә һәм 1917 йылдың ғинуарынан Кавказ запас кавалерия полкында хеҙмәт итә. Батыр һәм белемле кеше булараҡ, прапорщиктар мәктәбенә йүнәлтелә, уны 1917 йылда тамамлай.
Кутенек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кутюш
Кутюш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Аҙау
Географияһы
Хәҙерге Аҙау — Ростов өлкәһенең көньяҡ-көнбайышында, Дон йылғаһының һул ярында, йылға Таганрог ҡултығына ҡойған урындан тура сыҡҡанда 12, 5 километрҙа урынлашҡан өлкә буйһоноуындағы ҡала. Өлкә үҙәге — Дондағы Ростов ҡалаһынан — 35 километрҙа. Ҡала территорияһы майҙаны 66,2 км² тәшкил итә.
Нобелий
Сығарып алыу
Төрлө ваҡытта төрлө нобелий изотоптары циклотрондарҙа ауыр элементтар сәптәрен еңел иондар менән аттырыу арҡаһында алынған. Сәп булып уран изотоптары, бер нисә трансуран элементтары (америций, кюрий, эйнштейний, плутоний, калифорния) йәки ҡурғаш ҡулланылырға мөмкин. Сәпкә аттырыр өсөн неон 22Ne, кислород 18O, углерод 12С, кальций 48Ca һәм башҡалар алына. Түбәндә изотоп 257No барлыҡҡа килтерә торған ядро реакцияһының миҫалы күрһәтелгән:
Ҡарамышев Әмир Батыргәрәй улы
Биографияһы
1918 йылдың ғинуарынан Башҡорт хөкүмәте ҡушыуы буйынса Ғабдулла Иҙелбаев һәм Ғимран Мағазов менән берлектә Бөрйән-Түңгәүер кантонының Баймаҡ тирәһендә 1‑се башҡорт полкын ойоштороу менән шөғөлләнә. 1918 йылдың февралендә Баймаҡта большевиктар Башҡорт Хөкүмәте ағзалары Ғ. С. Мағазов, Ғ. С. Иҙелбаевты, офицерҙар һәм ирекле отрядтың башҡорт һалдаттарын ҡулға ала. Уларҙы азат итеү өсөн Әмир Ҡарамышев ҡыҫҡа ваҡыт эсендә отряд туплауға өлгәшә. 1918 йылдың 19 февралендә Баймаҡты бөтә яҡтан да баш күтәргән башҡорттар уратып ала. Улар телеграф сымдарын өҙөп, Башҡорт хөкүмәте ағзаларын һәм башҡорт офицерҙарын азат итеү талабы менән ультиматум иғлан иткән. Большевиктар ультиматумды кире ҡаҡҡан, ләкин оҙаҡламай ҡулға алыныусыларҙы азат итеү тураһында Әмир Ҡарамышев менән килешеү төҙөй. Әммә 6 мартта Орскиҙан килгән Н. Баранов етәкселегендәге ҡыҙыл гвардиясылар полкы блокаданы өҙгән. Ҡарамышев большевиктар менән һөйләшеүҙәр аша ҡулға алынған башҡорт милли хәрәкәте ағзаларын азат итергә теләй, әммә киҫкен аҙымға барыуға уға, Әхмәтзәки Вәлидиҙең фекеренсә, Ырымбурҙа төрмәлә ултырған Башҡорт Хөкүмәте ағзаларына зыян килтереү ҡурҡынысы бирмәй.
Хәтер
Терелгәндең сәбәбе: Бер аяулы ир үлгән!.. Ул аяулы кем ине? – Әмир тигән ир ине.
Ғәбитов Ғәйфулла Ғәбит улы
Биографияһы
Ҡыҙыл Йондоҙ орденына тәҡдим ителгән награда ҡағыҙында Ғәбитов Ғәйфулла Ғәбит улы тураһында былай тип яҙыла: .
Һуғыштан иҫән әйләнеп ҡайта, 1948—1995 йылдарҙа Магнитогорск металлургия комбинатында эшләй. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн» (1945), «Берлинды алған өсөн», «Варшаваны азат иткән өсөн», «Хеҙмәт ветераны» (1978) миҙалдары менән бүләкләнә.
Ғафуров Ренат Зәйтүн улы
Рәсәйҙә
2004—2006 йылдарҙа Рәсәй чемпионаттарында иң яҡшы спортсы була. 2012—2017 йылдарҙа йыл һайын Рәсәй шәхси чемпионаты призеры була.
Ҡотой (Учалы районы)
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттер буйынса өҫтөнлөклө милләттәр — башҡорттар (100 %).
Крайстчерч
Ҡала исеменән маори теленән Те Фенуа О Те Потики-Таутахи (Te Whenua o Te Potiki-Tautahi) тип атала, әммә ҡыҫҡартылған исеме Отаутаха (Ōtautahi) күпкә киң таралған.
Тарих
2011 йылдың 22 февралендә ҡалала көслө ер тетрәү була. Унда һәләк булыусыларҙың һаны 185 кешегә етә. 1931 йылдан алып был иң көслө ер тетрәү була. Яңы Зеландия хөкүмәте ҡаланы яңынан тергеҙеү өсөн 14 миллиард доллар аҡса бүлеүҙе планлаштыра.
Кислоталар
Кислота Усановичтың дөйөм теорияһында
1939 йылда М. И. Усанович кислота һәм нигеҙҙәрҙең дөйөм теорияһын яҙа, ул теория буйынса кислота тип катиондарҙы, шул иҫәптән протондарҙы, йәки үҙенә аниондарҙы, шулай уҡ электрондарҙы ҡуша алған киҫәксә атала. Шулай итеп, Усанович теорияһы буйынса кислота төшөнсәһе Брёнстедтың да, Льюистың да кислотаһын, шулай уҡ окислителдәрҙе лә үҙ эсенә ала. Бынан тыш, кислоталыҡ төшөнсәһе, нигеҙлек (основность) кеүек үк, Усанович теорияһында айырым матдәнең функцияһы итеп кенә ҡаралмай, ә реакция буйынса партнерына бәйле уйнаған роле итеп ҡарала.
Органик булмаған кислоталарҙың номенклатураһы
Пероксид -O-O- күперлеләр- пероксокислоталар, һәм улар пероксо- (пероксомоносерная кислота H2SO5), йәки над- (надсерная кислота) тип атала.
Кислоталарҙың системаланған исемлегендә кислота булдырыусы элементтың латинса атамаһына -ат суффиксын ялғайҙар, ә ҡалған элементтарҙың йәки аниондағы төркөмө атамалары приставка (алдағы ҡушымта) менән билдәләнә. Йәйә эсендә кислота булдырыусы элементтың окисләнеү дәрәжәһен күрһәтәләр (әгәр ул бөтөн һан булһа). Кире осраҡта атамаға водород атомдарының һанын да ҡушалар : HClO4 — тетраоксохлорат(VII) водорода (хлорная кислота), HAuCl4 — тетрахлороаурат(III) водорода (золотохлористоводородная кислота), H[Sb(OH)6] — гексагидроксостибат(V) водорода и т. д.
Органик кислоталарҙың номенклатураһы
Карбон кислоталарының системалы атамалары алкан кислотаның тейешле атамаһына -овая кислота ялғауы ҡушыла (гексановая кислота, пентакозановая кислота). Дикарбон кислоталарына -диовая кислота тигән ялғау ҡушыла (декандиовая кислота). Ҡайһы ваҡыт атаманы -карбоновая кислота тигән ялғау менән яһау ҡулайыраҡ, был берләшмәлә водородтың бер атомын карбоксиль төркөмгә алмаштырыуҙы аңлата. Был карбоксиль төркөм цикллы системаға (циклопропанкарбоновая кислота) ҡушылған саҡта ҡулланыла.
Эндокринология
Эндокринология бүлектәренең береһе — диабетология. Диабетология шәкәр диабетының барлыҡҡа килеүен, үҫешен, барышын өйрәнә. Диагностикалау, дауалау, сирҙе һәм уның ҡатмарлашыуын иҫкәртеү ысулдарын асыҡлай.
Тарихы
Мәйетте асып ҡарағанда, ғалим бөйөр өҫтө биҙҙәренең ҡабыҡ ҡатламы зарарланыуына иғтибар итә.
Йышлыҡ
Электромагнит нурланыш
Күренгән яҡтылыҡ — арауыҡта (пространство) күсеп йөрөүсе, осциллирлашыусы электр һәм магнит ҡырынан торған электромагнит тулҡындары. Тулҡын йышлығы уның төҫөнә тәьҫир итә: 4×1014 Гц — ҡыҙыл төҫ, 8×1014 Гц — фиолет төҫ (миләүшә төҫ); улар араһында(4...8)×1014 Гц диапазонында ҡалған төҫтәр урынлашҡан. 4×1014 Гц әҙерәк йышлыҡлы кеше күҙе күрә алмаған электромагнит тулҡындарҙы инфраҡыҙыл (ИК) нурланыш тиҙәр. Спектрҙа унан түбәнерәк микротулҡын нурланышы һәм радиотулҡындар. 8×1014 Гц юғарыраҡ йышлыҡлы яҡтылыҡты кеше күҙе күрмәй; бындай электромагнит тулҡындар ультрафиолет (УФ) нурланыш тип атала. Йышлыҡ артһа, электромагнит тулҡын спектрҙың рентген нурланыш өлөшөнә, унан да юғарыраҡ йышлыҡта— гамма- нурланыш өлөшөнә күсә.
с
Гибихенштейнбрюкке
Гибихенштейнбрюкке (GiebichensteinbrückeGiebichensteinbrücke), шулай уҡ Крелльвицкий күпере (Kröllwitzer BrückeKröllwitzer Brücke) булараҡ билдәле — Галле ҡалаһы (Саксония-Анхальт, Германия) ситендә Зале йылғаһы аша һалынған өс күперҙең береһе; Крелльвицер-штрассела,  Гибихенштайн һарайы эргәһендә урынлашҡан һәм ҡаланың Гибихенштайн менән " Немец телендә" (нем.)баш. райондарын тоташтыра. Күпер аша автомобилдәр, трамвайҙар һәм йәйәүлеләр йөрөй.
Усай (Минзәлә районы)
Усай — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Минзәлә районы ауылы. Хужамәт ауыл биләмәһе составына керә һәм уның үҙәге булып тора.
Халҡы
1795 йылда ауылда ир енесле 75 йән башҡорт (шуларҙың 2-һе — өс ҡатынлы) һәм 25 йән типтәр; 1816 йылда — 131 башҡорт (шуларҙың 2-һе — ике ҡатынлы); 1834 йылда — 126 башҡорт һәм 56 типтәр; 1870 йылда — 280 башҡорт һәм 111 типтәр; 1912 йылда — 717 башҡорт йәшәй.
Кесе Кузя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :