cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Йөйәк
Музей
Ауылдың тарихы краевед Р. Шәйбәков материалдарында киң яҡтыртыла. Ауыл мәктәбендә уның тарафынан бик бай музей булдырылған. Музей Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы музейҙары иҫәбенә кергән ..
Сафин Ғәтфән Ғизетдин улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1934 йылда Ауырғазы районының «Урал» колхозында төрлө эштәрҙә эшләп башлай. 1939—1941 йылдарҙа — "Үҙән"колхозының Ишле МТС-ы тракторсыһы. 1941—1944 йылдарҙа 53-сө уҡсылар бригадаһы составында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша.
1944 йылда Ғ. Сафин башта — трактор, һуңынан «Үҙән» колхозының комплекслы бригадаһын етәкләй. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа иген уңышы гектарынан 10-12 центнер тәшкил итһә, 1958—1960 йылдарҙа ул 18-20 центнерға тиклем арта.
Сарғасҡаев Сансызбай
Биографияһы
1949 – 60 йылдарҙа «Қазақстан пионері» гәзитендә бүлек мөдире, баш мөхәррир.
Дагомыс Западный
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Филатовка (Бисерта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Байжев Николай Георгиевич
Биографияһы
Николай Георгиевич Байжев 1938 йылдың 1 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Йәрмәкәй районы Яңы Сүлле ауылында тыуған. Краснодар дәүләт педагогия институтын тамамлаған (рәсем сәнғәте-графика факультеты), һөнәре буйынса мәктәптәрҙә һәм махсус урта уҡыу йорттары уҡытыусыһы (1965).
Башҡортостандың төрлө ҡалаларында биҙәү эштәре менән шөғөлләнгән ижади бриадаларға етәкселек итә. РСФСР Художество фондының Башҡортостан бүлексәһенең профком ағзаһы итеп һайлана.
Герчиков Анатолий Яковлевич
Биографияһы
Анатолий Яковлевич Герчиков 1943 йылдың 29 апрелендә Куйбышев өлкәһенең Куйбышев (хәҙерге Һамар) ҡалаһында тыуған. 1965 йылда Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт университетын тамамлай. 1966—1969 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Н. Н. Семенов исемендәге химик физика Институты филиалы аспирантураһында уҡый. 1973 йылда «Шыйыҡ фазала метилэтилкетондың озонлаштырылған окисланыу механизмы һәм кинетикаһы» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, химик фәндәр кандидаты ғилми дәрәжәһе ала. БДУ-ның химия факультеты физик химия һәм химик экология кафедраһында доценты вазифаһында эшләй.
Стерлитамакский рабочий
Баҫманың тарихы
1917 йылдың майында Стәрлетамаҡта урындағы эшсе һәм һалдат депутаттары советы органы булған «Рабочий и Солдат» гәзите сыға башлай. Август аҙағында гәзит исеменә «Крестьянин» һүҙе ҡушыла, был ауыл менән бәйләнештең артыуы тураһында һөйләй. Гәзитте хәреф йыйыусы А.А. Саурцев менән баҫмасы Т.Ф. Чугунов сығара. Гәзитте большевик А.А. Николаев мөхәррирләй, һуңынан — башҡарма комитет советы  рәйесе урынбаҫары  Каманин. Сентябрь айында мөхәрририәт секретары П.П. Шепелюк була. Баҫма даими сыҡмай һәм оҙаҡҡа һуҙылмай. 1917 йылдың октябренән һуң гәзиттең сыҡҡанлығы тураһында ышаныслы мәғлүмәттәр юҡ. «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең «Рабочий и Солдат» листовкаһы менән туранан-тура бәйләнеше юҡ. 20-се йылдарҙа Стәрлетамаҡта  башҡа гәзиттәр ҙә сыға, мәҫәлән, «Известия». Стәрлетамаҡта ҡала гәзитенең беренсе һаны. 1930 йылдың 23 ноябрь айында сыға. Гәзит заман рухына ярашлы  «За пятилетку» тип атала. Үҙенең штатын һәм  статусын һаҡлап, гәзит исемен һуңыраҡ ике тапҡыр үҙгәртә. 1953 йылдың май айынан алып 1956  йылдың август айына тиклем ул  «Сталинское знамя» тип атала, ә инде 1956 йылдың 5 авгусында «Стерлитамакский рабочий» исеме аҫтында сыға. . 1960 йылдың сентябрь айында  ҡала йәмәғәтселеге «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең 30- йыллығын киң билдәләй. Ләкин был байрамдан һуң ете йыл үткәс, гәзитте сәйәси конъюнктура буйынса  «ҡартайталар». СССР Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 50 - йыллығын байрам итергә әҙерләнә һәм 1967 йылдың 7 апрелендә КПСС -тың ҡала комитеты бюроһы ултырышында «Стерлитамакский рабочий»  гәзите  «Рабочий, Солдат и Крестьянин» большевик листовкаһын дауам иттереүсе тип иҫәпләнә, «тимәк, „Стерлитамакский рабочий“ гәзитенә  хәҙер билдәләнгәнсә, 37 йыл түгел, ә май айында 50 йыл тула». Был дата хәҙерге көнгә тиклем гәзиттең титулында күрһәтелә.
Үҙгәртеп ҡороу йылдарында гәзиттең исемен алмаштырыу  мөмкинлеген тикшерәләр, әммә мөхәрририәт коллективы тарихи исемде һаҡларға ҡарар итә.
Суза
Археологик тикшеренеүҙәр
1970 йылдарҙа Жанна Перро етәкселегендә ҡаҙыныу эштәре яңынан тергеҙелә һәм Иранда ислам революцияһына тиклем дауам ителә.
Артабанғы ун йыллыҡта археологик ҡаҙыныу урыны рөхсәтһеҙ ҡаҙыныу һәм урындағы властарҙың хужалыҡ эшмәкәрлеге үткәреү сәбәпле ҙур зыян күрә.
Яромасска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Йәнекәев Дамир Әхмәт улы
Тикшеренеү эштәренең темалары
Бөтә был йүнәлештәр буйынса хеҙмәттәр приоритетлы тип табылды, патенттар һәм авторлыҡ таныҡлыҡтары, монографиялар, докторлыҡ һәм кандидатлыҡ диссертациялары менән һаҡланды, фәнни һәм Рәсәй Федерацияһының төрлө ғилми-тикшеренеү институттарының һәм вуздарҙың хеҙмәтендә һәм уҡытыу процесында тормошҡа ашырылды.
Лобановский Живец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Дәүләтшин Хәмзә Ғәббәс улы
Биографияһы
1974—1976 йылдарҙа Төмән индустриаль институтында «Нефть һәм газ сәнәғәтенең машиналары һәм ҡоролмалары» кафедраһының мөдире вазифаһын башҡара.
Эльба
География
Эльба буйындағы ҡалалар:
Тарих
Һуғыш тамамланғандан һуң Эльба ағымы буйлап Германияның көнсығыш һәм көнбайыш өлөштәре араһында сик үтә.
Аҡбаш (Арғаяш районы)
Аҡбаш (Акбашева) — Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы башҡорт ауылы, Аҡбаш ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Брест дәүләт техник университеты
Факультеттары
== Машиналар төҙөү факультеты == Машиналар төҙөү факультеты 1984 йылда электрон-механика факультеты сифатында Беларусь Республикаһының тиҙ үҫеүсе көнбайыш төбәктәрендә машиналар эшләү тармағы өсөн квалификациялы кадрҙар әҙерләү маҡсаты менән «машиналар эшләү технологияһы» һөнәренең электрон профиле базаһында барлыҡҡа килә. 2005 йылдың 15 авгусында электрон-механика факультетын үҙгәртеп ҡороу арҡаһында машиналар төҙөү факультеты барлыҡҡа килә.
Иҡтисад факультеты
1995 йылдан алып алыштырғыһыҙ факультет деканы булып техник фәндәр кандидаты доцент Радченко Анатолий Петрович эшләй.
Саруа ҡаласығы
Асыш тарихы
Саруа ҡаласығы 1959 йылда буласаҡ тарихсы-ғалим, археолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, тарих фәндәре докторы, профессор Н. А.Мәжитов тарафынан асыла һәм тикшереп өйрәнелә.
Каткова Тамара Ларионовна
Каткова Тамара Ларионовна (6 июль 1937 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1956—2001 йылдарҙа Бәләбәй һөт заводының яуаплы хеҙмәткәре: мастер ярҙамсыһы, 1966 йылдан өлкән мастер, 1975 йылдан — цех начальнигы. Башҡорт АССР-ының унынсы саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1974). Бәләбәй ҡалаһының почётлы гражданы (1987).
Биографияһы
Тамара Ларионовна Каткова Башҡорт АССР-ы Бөрө районы Ҡуян ауылында 1929 йылдың 6 июнендә тыуған. Белеме — урта махсус, 1974 йылда Мәләүез һөт сәнәғәте техникумын тамамлай.
Мусин Әмир Шәғәли улы
Биографияһы
Хеҙмәт алдынғыһы бай тәжрибәһен ҙур теләк һәм оҫталыҡ менән эш буйынса иптәштәренә тапшыра. Унынсы биш йыллыҡтың дүрт йылы эсендә ул 14 йәш эшсене оператор һөнәренә өйрәтә.
Мусин Әмир Шәғәли улы Өфө ҡалаһында йәшәй. 2017 йылдың 27 ноябрендә 81-се йәшендә вафат була.
Повчанка
Оҙонлоғо — 20 километр. Бассейн майҙаны — 132 км2.
Висла
Ви́сла (Wisła, Vistula) — Польшаның иң ҙур йылғаһы, шулай уҡ Балтик диңгеҙе бассейнының иң оҙон йылға.
География
Уртаса йыллыҡ һыу сығымы Краков янында — 84 м³/сек, Варшава янынңа — 590 м³/сек, Тчев янында (тамағында) — 1030 м³/сек тәшкил итә.
Көҙәш
Почта индексы — 456895.
Юшты
Флораһы һәм фаунаһы
Күлде ҡатнаш урмандар уратҡан.
Ҡомъяҙы
Тарихы
1816 йылда 17 ихатала 80 кеше йәшәгән. 1834 йылда 128 кеше йәшәй, уларҙың 22 йорто була, 1859 йылда — 347 кеше (53 йорт).
Осокина Антонина Павловна
Осокина Антонина Павловна (20 май 1926 йыл, Старояшкино ауылы, Грачевка районы, Ырымбур өлкәһе — 25 февраль 2015 йыл) — совет партия эшмәкәре, ауыл хужалығы производствоһын ойоштороусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы.
Кудепста (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Вершор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Красный Восход ауыл Советы (Иглин районы)
Красный Восход ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Иглин районы муниципаль районының административ- территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Чад (Сарса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Чаусова Елена Ефимовна
Биографияһы
Елена Чаусова Мәскәү халыҡ хужалығы институтында уҡый һәм уны уңышлы тамамлай. 1977 йылда үҙе уҡыған юғары уҡыу йортоноң ҡатын-ҡыҙҙар баскетбол командаһы составында Софияла үткән Универсиадала ҡатнаша, был команда еңеүсе була. Дүрт йылдан һуң команда составында шулай уҡ Бухарест ҡалаһындағы ярышта еңеүсе була.
Кондакова Елена Владимировна
Биографияһы
1989 — 1999 йылдарҙа «Энергия» Фәнни производство берекмәһе космонавтары отряды составында. 1999 йылдың 30 декабрендә Дәүләт Думаһына депутат булып һайланыу менән бәйле "Энергия"нан китә. 2012 йылдың 27 мартында Рәсәй Федерацияһының Швейцариялағы сауҙа вәкиле итеп тәғәйенләнә.
2011 йылдың 16 авгусында Елена Кондакова, август айындағы партия эсендәге һайлауҙарҙың һөҙөмтәһе менән килешмәүе менән бәйле, «Берҙәм Рәсәй» партияһынан сығыуы тураһында белдерә. Людям выдавались листы с номерами людей, за которых было необходимо голосовать, при подсчете бюллетеней оказывалось, что их больше, чем людей на площадке.
Праймериз «Единой России» — экономически нецелесообразная игра в демократию.
Я осознаю, что мое заявление означает конец моей политической карьеры…
Баста-Хи
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Чекалда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Макопсе
Макопсе — Рәсәй йылғаһы. Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡара диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Сәҙүк
Сәҙүк - Садок - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Ҡарабаш ҡала округындағы күл.
Этимологияһы
Икенсе фараз буйынса атама башҡорт ҡыҙы исеменән алынған: "Другая же версия пропитана старинными уральскими легендами. Говорят, что название озера возникло от башкирского женского имени Саадок. Так звали девушку, которая, не вынеся разлуку с возлюбленным, выплакала целое озеро слез".
Тихвин
Климаты
Ҡалала уртаса континенталь климат. Көнсығыштараҡ урынлашыуы арҡаһында ғинуарҙа уртаса температура Петербургҡа ҡарғанда ике градус түбәнерәк. 2010 йылдың 28 июлендә Тихвинда аномаль эҫелек теркәлгән, +37,8 °C.
Интернет һәм телефон бәйләнеше
Ҡала телефон элемтәһе хеҙмәтен күрһәтеүсе компания:
Собибор (үлем лагеры)
Тотҡондарҙы юҡ итеү
Вениамин Каверин һәм Павел Антокольскийҙың «Собибурҙа ихтилал» очергында («Байраҡ» журналы, N 4, 1945) 1944 йылдың 10 авгусында элекке тотҡон Дов Файнберг биргән күрһәтмәләре килтерелә. Файнберг һөйләгәнсә, тотҡондарҙы күпләп ҡырыу «мунса»тип аталған һәм 800-гә яҡын кешене һыйҙырған кирбес бинала башҡарылған "Һигеҙ йөҙ кешенән торған партия «мунса»ға индерелгәндән һуң, ишектәр тығыҙ итеп ябылған. Ҡушылма бинала пристройка тонсоҡторғос газ эшләп сығарған машина эшләгән. Эшләнгән газ баллондарға, шунан шлангтар аша — бинаға бирелгән. Ғәҙәттә ун биш минут эсендә камералағыларҙың барыһы ла быуып үлтерелгән. Бинаның тәҙрәләре булмаған. Бары өҫкө яҡта кескәй генә быяла тәҙрә булған, һәм «мунса яғыусы» тип аталған немец, тәҙрә аша күҙәтеп, үлтереү процесы тамамланғанын белгән. Уның сигнал буйынса газ биреү туҡтатылған, иҙән мехник рәүештә шыуҙырылған һәм мәйеттәр түбәнгә тәгәрәгән. Подвалда вагонеткалар торған, һәм бер төркөм һәләкәткә дусар ителгәндәр обречённые язаланғандарҙың мәйеттәрен уларға тейәгән. Вагонеткалар подвалдан урманға сығарылған. Унда ҙур соҡор ҡаҙылған була, һәм мәйеттәр шунда ташланған. Мәйеттәрҙе өйөп һалып ташыу менән шөғөлләнгән кешеләр әленән-әле атыуға дусар ителгән."Һуңғараҡ очерк Ҡыҙыл Армия хәрби репортёрҙары Илья Эренбург һәм Василий Гроссмандың «Ҡара китабына» индерелгән.
Ҡаршылыҡ күрһәтергә маташыу
Яңы 1943 йылға ҡаршы юҡ итеү зонаһынан (3-сө зона) биш йәһүд тотҡон ҡасып киткән. Әммә поляк крәҫтиәне ҡасҡындарҙы "һатҡан" һәм «күк полиция» уларҙы эләктергән. Язаға тарттырыу каратель акцияһы барышында лагерҙа бер нисә йөҙ тотҡон атылған.
Бер ваҡыт был бригаданан ике тотҡон (Шломо Подхлебник һәм Иосеф Курц, икеһе лә — польша йәһүдтәре) украин һаҡсыһы конвойы аҫтында яҡындағы ауылға һыу алырға ебәрелгәндәр. Был ике тоҡон юлда конвоирҙы үлтергәндәр ҙә, ҡоралын алып, ҡасҡандар. Был эш беленгәс, «урман командаһы» эше кисекмәҫтән туҡтатылған һәм тотҡондар лагерға ҡайтарылған. Әммә юлда, шартлы сигнал буйынса, «урман командаһы»ның польша йәһүдтәре ҡаса башлағандар. ҡатнашыуын Голландия йәһүдтәре ҡасырға маташмағандар, сөнки улар, поляк телен һәм урынды белмәгәнлектән, һыйыныу урыны табыуы бик ҡыйынға тура килерен белгәндәр.
Икенсе донъя һуғышынан һуң
1962—1965 йылдарҙа элекке Киевта һәм Краснодарҙа лагерҙың элекке һаҡсыларын хөкөм итеү процестары булған. Шуларҙан 13 һатлыҡ үлем язаһына хөкөм ителә.
2019 йыл мәғлүмәттәре буйынса, Собибор ихтилалында ҡатнашыусыларҙан иҫән-һау ҡалған 1 кеше: поляк Мэйер Зисс билдәле. Сем ё  н Розенфельд 2019 йылдың 3 июнендә яҡты донъя менән хушлашты. Аркадий Вайспапир 2018 йылдың 11 ғинуарында вафат булды. Голландка 2018 йылдың 4 декабрендә АҠШ-та, Алексей Вайцен 2015 йылдың 14 ғинуарында вафат була.
Торатау (гәзит)
"Алға" мөхәррирҙәре
17.03.1932 −10.02.1933 — Х. Кинйәғолов,
17.08.1933 — 20.05.1935 — Х. Х. Ҡолмөхәмәтов,
29.07.1937 — 01.04.1940 — Х. А. Вәхитов,
Мордасова Мария Николаевна
Биографияһы
Курск музыка училищеһын тамамлай (хәҙер Г.В. Свиридов исемендәге музыкаль колледж).
Прохоров Пётр Николаевич
Биографияһы
1907 йылға Ямбург өйәҙендә Петр Николаевич тырышлығы менән 5 земство дауаханаһы, 7 фельдшер пункты, «Крутые Ручьи» лепрозорийы төҙөлә (1894).
Русе аэропорты
Үҫеше
Болгария хөкүмәте ҡайһы бер үҙенең хөкүмәт-ара аэропорттарына концессия бирә, әммә  2007 йылдың аҙағында  швейцар Фердинанд Приси инвесторҙары һәм болгар компанияһы Приста Ойл яғынан ҡыҙыҡһыныуҙар күрһәтһә лә  беренсе процедура  уңышҡа ирешмәй Хөкүмәт аэропорт өсөн яңы ставка булдырырға ҡарар итә һәм яңы  конкурс  2007 йылдың декабрь уртаһында үткәрелергә тейеш була, әммә тендер һуңынан билдәһеҙ срокка кисектерелә.
Флоренция
Тарихы
Осрашыуҙарҙа ҡатнашыу өсөн һүҙгә, философияға, Хоҙайға, кешеләргә, бер-береңә ҡарата һөйөүҙең булыуы төп критерий була. Ниндәйҙер сәйер шарттар арҡаһында, бер үк ваҡытта, бер үк урында — ҙур булмаған Флоренция тигән ҡалала тыуған һәм осрашҡан был бөйөк кешеләрҙе Мөхәббәт тигән бөйөк төшөнсә берләштерә. Тирәһендәге ауылдарҙағылар менән бергә иҫәпләгәндә ул саҡта Флоренцияла утыҙ меңләп кенә кеше йәшәй, ләкин шул мәлдә ул Европа мәҙәниәтенең үҙәге, художестволы ижадтың үҙенсәлекле тупланмаһы була. Һәм Платон академияһы уның рухи үҙәгенә, артабан Яңырыуҙың да рухи үҙәгенә әйләнә. Академиянан яңы алдынғы идеялар киң донъяға сыға, университеттарға барып инә, бөтә Италия буйлап тарала, шунан инде, яңы дәүер килеүен раҫлап, бөтә Европаны ялмап ала, хәҙер беҙ уны «Яңырыу» тип атайбыҙ. Шуға ла Флоренцияны «Яңырыу бишеге», ә Марисилио Фичиноны — уның шишмә башында торған шәхес тип атайҙар. Лоренцо Медичи, Козимоның ейәне, ҡартатайының бөтә башланғыстарын да дауам итә, шулай уҡ гуманистик идеялар, философия, әҙәбиәт, фән һәм сәнғәттең үҫешен үҙ ҡурсыуына ала.
Тәрбиәсе
Һөнәр тарихы
Тәрбиәсе йәки педагог һөнәре бик хөрмәтле һәм абруйлы. Тап тәрбиәсе тәрбиәләнеүселәрҙең шәхесен формалаштырыу һәм уларҙың артабанғы яҙмышын үҫтереү өсөн яуаплы. Тәрбиәсе һөнәре тәүге тапҡыр Антик Грецияла баш ала, әммә киң таралыу алмай, сөнки бай кешеләрҙең балаларын ҡолдар тәрбиәләй, ә крәҫтиәндәрҙең балалары бөтөнләй белем алмай. Эволюцияланған йәмғиәттә тәрбиәсе һөнәре эш биреүсенең тоҡомдарын тәрбиәләүгә йүнәлтелгән өйҙә белем һәм тәрбиә биреүҙе маҡсат итеп ҡуйған остаз һөнәренә әүерелә. Бер нисә быуат элек тәрбиәсе һәм педагог эше киң йүнәлеш ала, һәм уға беренсе мәктәптәр барлыҡҡа килеүе булышлыҡ итә. Тәрбиәсегә үҫмер малай һәм ҡыҙҙарҙы формалаштырыу һәм артабан һайлаған юлына йүнәлтеү бурысы йөкмәтелә. Тәрбиәсе һөнәре бөгөн дә юғары актуаллеккә эйә, тип өҫтәмәй булмай.
Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау
Тарихы
1935 йылда 1-се Бөтә Башҡорт тапма ауырыуына ҡаршы кәңәшмәлә БАССР-ҙа тапманы  бөтөрөү бурысы ҡуйыла. 1937 йылда туберкулезға ҡаршы көрәш буйынса 1-се Бөтә Башҡорт өлкә конференцияһы уҙғарыла.
1941—1945 йылдар осоронда БАССР-ҙа дауахана учреждениеларының һаны 213-кә, фельдшер, фельдшер-акушерлыҡ һәм һаулыҡ һаҡлау пункттары  — 1219-ға, дауаханалар койкаһы — 11708-гә тиклем арта. Һуғыш аҙағына табиптар һаны 1163, урта медицина хеҙмәткәрҙәре  5171 кеше тәшкил итә.
Әҙәбиәт
Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлауы «Здравоохранение и социальное развитие Башкортостана», «Медицинский вестник Республики Башкортостан», «Вестник БГМУ»  журналдарында ,«Медик» (БГМУ), «Медицинская газета Республики Башкортостан» гәзиттәрендә яҡтыртыла.
Чигишан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Кечкемет)
Тарихы
Ғибәҙәтхана 1824 йылдан алып 1829 йылға тиклем архитектор Фишер Агостон (Ágoston Fischer) проекты буйынса төҙөлгән.
Кереш
Кереш (Тетива́) -  яндың үҫемлектән, хайуандан алынған йәки синтетик сүс ҡулланып эшләнгән һығылмалы сирткес бауы, атҡанда йәйәне бөгөү өсөн ҡулланыла, уға ике яҡтан беркетелә. Кереш бауының еңел булыуы бик ҙур әһәмиәткә эйә
Хужабай
Этимологияһы
Троицк, Чесмен һәм Варненский райондарында Туғыҙаҡ исеменә йөрөткән ике ҡасаба һәм утар бар.
Солоҡ
Солоҡ — үҫеп ултырған ағасты соҡоп яһалған умарта. Солоғо булған ағас солоҡ ағасы тип йөрөтөлә. Бал ҡорто ғаиләһе тәбиғи шарттарҙа барлыҡҡа килгән ағас ҡыуышына ла оялап йәшәй. Бындай умартаны ашҡан ҡорт, ҡунған ҡорт, ашҡан ҡорт һәм башҡалар тип йөрөтөлә.
Шарама
Шарама — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 646 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Башҡорт телендә морфонология
Морфонологияның төп структураларын морфонемалар тәшкил итә. Ә морфонемалар — төрлө морфемаларҙың һүҙҙәрҙә  бер-береһен алмаштырырға һәләтле фонемаларҙан торған варианттары ул.
Соекша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбүғәлисина
Биографияһы
Исфаһан хакимының хәрби сәфәрҙәренең береһендә Ибн Синаның ашҡаҙан ауырыуы башлана, был сирҙән ул үҙен дауалай алмай. 1037 йылдың июнендә үлем алдынан васыят яҙып ҡалдыра. Ошо васыятҡа ярашлы үҙенең бөтә милкен ҡолдарына һәм ярлыларға таратып бирергә, ҡолдарына ирек бирергә ҡуша.
Әбүғәлисина мәрхүмде Хамадон ҡалаһы диуары эргәһенә ерләйҙәр, һигеҙ айҙан һуң мәйетте Исфаһанға әмир кәшәнәһенә күсерәләр. Ибн Сина көслө тикшеренеү һәләттәренә эйә ғалим була, энциклопедик кимәлдә бөтә фән тармаҡтарын солғарға ынтыла. Уға шулай уҡ феноменаль хәтер һәм үткер фекер йөрөтөү һәләте хас була.
Ғилми эшмәкәрлеге
Әбүғәлисина 17—18 йәшендә ғалим булып өлгөрөп етә. Бохарала башҡа ғалимдар менән аралаша башлай. Ләкин был Бохараның мәҙәниәт, фән өлкәһендәге даны һүрелә башлаған осор була. Эш шунда: Самани дәүләтен (Бохара уның мәркәзе була) 90-ы йылдарҙа Ҡарахан (төрки ҡәбилә башлығы) яулап алғас, фарсы мәҙәни үҙәге Хәрәземгә күсә.
Философия
Әбүғәлисина ғәҙеллек, выждан, тыйнаҡлыҡ, игелек, яманлыҡ, яуызлыҡ категориялары буйынса үҙенең ҡараштарын белдерә.
Ҡаты ҡанатлылар
Йәшәү мөхите
Дошмандарҙан һакланыу өсөн бик әһәмиәтле яйланмалары була. Ҡуңыҙ төҫөн алыштырырға мөмкин, дошманын ҡурҡытыу өсөн ағыулы матдәләр бүлеп сығарарға мөмкин. Ҡамҡалар, колорадо ҡуңыҙҙары зәһәр шыйыҡлыҡ бүлеп сығаралар. Ҡайһы бер ҡуңыҙҙар ҡатап ҡалып ысын бумаған үлем күрһәтәләр.
Маннуров Рәшит Ниғмәтулла улы
Биографияһы
Р. Н. Маннуров етәкселегендәге бригада социалистик ярышта барлыҡ күрһәткестәр буйынса ла даими беренселек яулай. Р. Н. Маннуров — ауыр поездарҙы экономияланған электр энергияһында йөрөтөү буйынса ярыш инициаторы. Оҫта йөрөтөү һәм рекуператив тормоздар ҡулланыу иҫәбенә поездарҙың ауырлығы 3 200 тоннанан 4000 тоннаға тиклем арттырыла.
1989 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе Өфө эксплуатация локомотив депоһында электровоз машинисы булып эшләй.
1993 йылдың 21 июлендә вафат була.
Ментона
Тарихы
Икенсе донъя һуғышы йылдарында ҡала Францияның Итальян оккупация зонаһының эре үҙәге була.
Халҡы
2011 йылда коммуна халҡы тәшкил 28 926 кеше тәшкил иткән, ә 2012 йылда — 29 073 кеше .Халыҡ һаны динамикаһы :
Лимон фестивале
XV быуаттан Ментонала цитрус емештәре, беренсе сиратта, лимон үҫтерәләр. Лимон ҡаланың символы булып тора; урындағы лимондар үҙҙәренең еҫе һәм тәме  арҡаһында   юғары баһалана. Йыл һайын февраль аҙағында — март башында лимон фестивале үтә, уның сиктәрендә парадтар ойошторола һәм цитрус емештәренән күп һанлы композициялар төҙөлә.
Осколкова Валентина Андреевна
Биографияһы
Валентина Осколкова 1969 йылда вафат була. Дон зыяратында ерләнгән.
Захарово (усадьба)
Тарихы
XVII—XVIII быуаттарҙа Захарово ауылына дворян  Камыниндар   һәм кенәз Урусовтар хужа була
Музей-ҡурсаулыҡ
Музейҙа ҙур фәнни-тикшеренеү эштәре ойошторола. Йыл һайын  дүрт эре ғилми конференция  уҙғарыла ; уларҙа  бөтә Рәсәй ғалимдары  йыйыла; шулай уҡ фәнни йыйынтыҡтар һәм   реклама буклеттары сығарыла. Музей фондында XVII—XIX быуаттар усадьбаларының мәҙәниәт әйберҙәре һаҡлана.
Уҡбалыҡ
Ҡылыҡһырлама
Шул томшоҡтары менән мәрсендәр аҙыҡ эҙләп һыу төбөндә ҡаҙына, унда йәшеренгән һәр төрлө умыртҡаһыҙ хайуандарҙы табып ашай.
Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы
Мәзитов Йәүҙәт Йыһанур улы (8 март 1943 йыл) — «Салаватстрой» тресы төҙөүсеһе, бригадир. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985).
Биографияһы
1989 — 1998 йылдарҙа — «Салаватстрой» тресының 1-се төҙөлөш идаралығы мастеры. Пенсияға сыҡҡандан һуң Салауат ҡалаһында йәшәй.
Мавритания
Колониаль осор
XIX быуат уртаһынан француздар Сенегал (хәҙерге Мавританияның көньяҡ сиге) үҙәнен үҙләштерә башлай. 1904 йылда Сенегал йылғаһынан төньяҡтараҡ француз биләмәләре — Мавританияның граждандар территорияһы тип иғлан ителә. Мавританияны яулау колониалистар өсөн оҙайлы һәм ҡатмарлы процесс була. Тик 1920 йылда ғына Франция Мавританияны Францияның Көнбайыш Африкаһы сиктәрендә үҙенең колонияһы тип рәсми рәүештә иғлан итә. 1934—1936 йылдарҙағы операциялар барышында ғына француздар Мавритания аша үҙҙәренең көньяҡ һәм төньяҡ биләмәләре араһында туранан-тура ҡоро ер бәйләнеше урынлаштыра, йәғни илдең бөтә территорияһын контролгә ала.
1946 йылда Мавритания Францияның диңгеҙ аръяғы биләмәһе, ә 1958 йылда — Франция берләшмәһенең автономиялы республикаһы статусы ала.
Бойондороҡһоҙлоҡ осоро
1960 йылдың 28 ноябрендә ил Франциянан бойондороҡһоҙлоҡ ала. Мавритания Ислам Республикаһы иғлан ителә. 1961 йылдың авгусынан ил менән Моктар ульд Дадда идара итә. Дәүләтте һәм хөкүмәтте президент етәкләй. Бер палаталы Милли йыйылыш ойошторола, 1965 йылда ҡабул ителгән конституция бер партиялы система булдыра. Берҙән-бер һәм идара итеүсе партия — 1961 йылда ойошторолған мавритан халҡы партияһы (ПМН) тора. Баштан уҡ яңы барлыҡҡа килгән дәүләт Марокко менән мөнәсәбәте насар була, улар Көнбайыш Сахара территорияһы өсөн дәғүә алып баралар. Мавританияны 1961 йылда БМО ағзаһы итеп ҡабул итеү дипломатик килешеү (СССР-ға ярҙам иткән Монголия урынына) һөҙөмтәһендә мөмкин була.
Эске сауҙа
Экспорт — 2,76 миллиард доллар: тимер мәғдәне — 36 % (982 миллион доллар), алтын — 17 % (471 миллион доллар), баҡыр мәғдәне — 8,3 % (227 миллион доллар), туңдырылған балыҡ, моллюскылар һ.б. диңгеҙ продукттары — 28 % -ҡа тиклем.
Мавританияла ҡол биләүселек
Мавритания донъяла ҡол хужаларын властар эҙәрлекләмәгән һуңғы дәүләт булып тора. Тәүҙә 1980 йылдың июлендә һәм тағы ла 2007 йылда ҡоллоҡ рәсми рәүештә бөтөрөлөүгә ҡарамаҫтан, ысынында Мавритания халҡының яҡынса 20 проценты (2011 йылда 600 000) — ҡолдар. Ҡолдарҙың төп өлөшөн хакимлыҡ итеүсе берберҙарға буйһонған ҡара тәнлеләр тәшкил итә. Ҡолдарҙың шәхси, иҡтисади һәм сәйәси хоҡуҡтары юҡ, шул уҡ ваҡытта тыуған балалар ҡол бидәүселәрҙең милкенә әүерелә.
Шарапова Арина Аяновна
Биографияһы
Атаһы — Аян Вениаминович дипломат булғанлыҡтан, Аринаның бала сағы Яҡын Көнсығышта, һәм ул әсәһе Анна Ивановна менән донъя буйлап күп йөрөй.
Вой-Пемданъю (Косью ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы
Әхмәҙиев Әнүәр Хәким улы (3 ғинуар 1914 йыл — 24 декабрь 1996 йыл) — актёр, бейеүсе, урта һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы, дәүләт хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышы яугире. 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1985).
Биографияһы
1933 йылда Башҡорт сәнғәт техникумын тамамланған.
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Равдоникас Владислав Иосифович
Биографияһы
Комаров зыяратында ерләнгән.
Көнтүгеш
Былар ҡыҙыҡлы
Башҡорт кешеһе Фәсфритдин Миндиянов Наваевтың улы (уның улдары Науширван, Ғилман, Лоҡман) 1789 йылдан алып 4 тапҡыр Яйыҡ йылғаһы буйлап Ырымбур сик һаҡлау хеҙмәтен үтәй (хәҙер: Урал).
Эткүл (Ҡыҙыл Армия районы)
Этимологияһы
Силәбе өлкәһе географы һәм топонимисы Н. И. Шувалов Эткүл районындағы шул исемдәге күл атамаһына ҡарата былай тип яҙған: "Название от распространенного в прошлом у башкир древнего мужского имени Эткул, в диалектах Иткул, где эт (ит) — «собака», кол (кул, гул) — «раб», «невольник», в значении «помощник». В русском языке переосмыслено в куль — «озеро». Имя сохраняет следы древних поверий. В древности у башкир существовал культ собаки. Она считалась покровителем новорожденного. Верили в ее помощь при болезни детей, она отпугивала злых духов."..
Ғәбделҡадир
Ғәбделҡадир (тулы исеме Ғәбделҡадир бин Мөхөтдин әл-Йызайыр, عبد القادر الجزائري; 6 сентябрь 1808 йыл, Муасҡар — 26 май 1883 йыл, Дамаск) — ғәрәп әмире, Алжирҙың милли ҡаһарманы, юлбашсы, дин белгесе, суфый, ғалим, оратор һәм шағир.
Оло Нюню
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бигәнәй (Тәтешле районы)
Бигәнәй (Бигинеево) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 205 кеше. Почта индексы — 452838, ОКАТО коды — 80250850003.
Шокурка
Шокурка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының һул ярына тамағынан 677 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һабан турғайы
Ҡара таптар менән сыбарланған 4-5 һорғолт йәки ҡаҙыл-аҡ төҫтә йомортҡа һала.
Ҡайһы бер һөйләштәрҙә башҡорттар буҙ турғайы, ялпылдаҡ, сырлауыҡ, ашлыҡ турғайы, баҫыу турғайы, иген турғайы тип йөрөтәләр.
Таштыҡоръятмаҫ
Оҙонлоғо — 13 км, киңлеге — 2 км, иң бейек нөктәһе — Олотау (656 м).
Шәһиҙуллин Альберт
Шәһиҙуллин Альберт (1966 йыл, Нуриман районының  Яңы Субай ауылы, Башҡорт АССР-ы ) — опера йырсыһы (баритон).
Ишәле (күл, Силәбе өлкәһе)
Географияһы
Көньяҡ-көнсығыш ярында Ишәле ҡасабаһы урынлашҡан. Көнсығышына табан яҡын ғына Ҡомкүл ята.
Тәбиғәте
Ярҙары ҡуйы ҡамышлыҡтар менән ҡапланған, шуға күрә кәмәнән генә балыҡ тотоп була. Бында һыу ҡоштары үрсей. Йорт ҡоштары ла килеп инә.
Александр III һәйкәле (Санкт-Петербург)
Һәйкәл яҙмышы
Октябрь революцияһынан һуң, 1919 йылд а һәйкәл постаментына Демьян Бедныйҙың «Пугало» шиғыры сүкеп яҙыла. Уның был күренеше «Закройщик из Торжка» фильмындағы бер эпизодта күрһәтелә (1925).
1937 йылда һәйкәл һүтелә һәм Рус музейынының ихатаһына ҡуйыла. Блокада ваҡытында һәйкәл ҡом тултырылған тоҡтар менән һаҡлана. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң 1950 йылда постаменттан өс таш һурып алына һәм улар Советтар Союзы Геройҙары һәм Римский-Корсаков һәйкәлдәрен ҡуйыу өсөн ҡулланыла. 1953 йылда һәйкәл Рус музейының эске ишек алдыга күсерелә. 1980 йылда, Бенуа корпусын ремонтлаған саҡта, һәйкәл ағас ҡалпаҡ аҫтына ҡуйыла һәм бары тик 1990 йылда ғына был япма аҫтынан сығарыла.
1994 йылда Александр III атлы статуяһы Рус музейының филиалы булған Мәрмәр һарайҙың ишек алдында ҡуйылған. Элек Мәрмәр һарайҙа В. И. Ленин музейы торған, ә ишек алдында 1937 йылдан алып «Враг капитала» броневигы урынлашҡан булған (һуңынан Артиллерия һәм хәрби-инженер ғәскәрҙәре музейына күсерелгән).
Рита Ора
Сәләмәтлеге
2013 йылдың 18 ноябрендә Рита аңын юғалта һәм майами госпиталенә килтерелә, һәм уны эҫе һуғыуҙан һәм организмының күп һыу юғалтыуынан дауалайҙар.
Roc Nation менән конфликт
Һуңғараҡ Roc Nation компанияһы йырсыға ҡаршы судҡа юллау бирә. Юллауҙа компания, Рита Ораны, сығарырға тейешле альбомын сығарыуҙан баш тартып, контракт шартын боҙоуҙа ғәйепләй.
Войса-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Кучиминская
Кесе Кучиминская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кучиминская йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Гладких (Дыуан районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Серова Елена Олеговна
Биографияһы
Елена Кузнецова 1976 йылдың 22 апрелендә хәрби хеҙмәткәр ғаиләһендә тыуған. Атаһының хеҙмәт шарттары буйынса ғаилә бер нисә тапҡыр йәшәү урынын алмаштыра.
Овчаров Степан Семёнович
Биографияһы
Степан Семёнович Овчаров 1909 йылда Новоконстантиновка (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы) ауылында тыуған.
Батырлығы
«Гвардия сержанты С. С. Овчаров, үҙенең орудиеһы менән 1943 йылдың 8 октябрендә, уҡсылар подразделениеларын оҙатып, Днепр йылғаһы аша сыға. Орудиеһынан атып пехотаның һөжүменә ярҙам итә. С. С. Овчаровтың расчёты дошмандың ике рота пехотаһын, расчёты менән өс орудиеһын, бер пулемёт ояһын һәм ике дзотын юҡ итә. 1943 йылдың 14 октябрендә С. С. Овчаров дошмандың өҫтөнлөклө көстәре менән көсөргәнешле алыш алып бара, танк атакаһын кире ҡаға, «Тигр» танкын яндыра.
Серова Елена Олеговна
Осоштан һуң
Сероваға 2016 йылдың февраль айында Рәсәй Федерацияһы Геройы исеме бирелә һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырыла. Шулай уҡ «Рәсәй Федерацияһының лётчик-космонавты» маҡтаулы исеме бирелә. Рәсми бүләкләү Кремлдың Екатеринина залында 2016 йылдың 10 мартында үтә.
Закондар сығарыу эшмәкәрлеге
2016—2019 йылдарҙа VII саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты вәкәләттәрен башҡарыу осоронда федераль закондар проектына 13 закондар сығарыу инициативаһы һәм төҙәтмәләр авторҙашы була.
Бруней
Майҙаны — 5,8 мең км².
Географик урынлашыуы
Бруней Көньяҡ-көнсығыш Азияла, Калиматан утрауҙарының төньяҡ-көнсығыш ярында урынлашҡан. Ике айырым өлкәнән тора. Улар малайзия биләмәһендә үҙ-ара яҡынса 30 саҡрымлыҡ арауыҡ менән бүленеп урынлашҡан. Төньяҡтан Көньяҡ-Ҡытай диңгеҙе ярҙарын йыуа. Диңгеҙ яры төрлөсә: төньяҡ-көсығышта күп утрауҙары менән Бруней бухтаһы урынлашҡан, көнбайышта һөҙәк ҡомлоҡтар хакимлыҡ итә.г.
Тарихы
XVI быуатта Бруней ҡеүәтле феодал дәүләте булған. Ул утрауҙың байтаҡ өлөшөнән һәм күрше утрауҙарҙан торған. Уларҙы 1522 йылда утрауға морон төрткән Фернандо Магеллан экспедецияһы моряктары шулай итеп күргән. 1989 йылда солтанлыҡта хеҙмәт иткән британия авантюрисы Джеймс Бруксолтанлыҡҡа ҡурҡыныс килтергән даяктар восстаниеһын баҫтырған, уға шуның өсөн "бүләк"кә илдең төньяғынан (Саравак) ер һәм «раджи» титулы бирелгән.
Дәүләт ҡоролошо
Брунейҙа ил етәкселеге формаһы абсолют теократик монархия. Сәйәсәт режимында патриархаль-авторитар форма өҫтөнлөк итә.
Ил башлығы һәм етәксеһе - солтан. Ул шулай уҡ оборона министры, ил мосолмандары дини лидеры. Хөкүмәт башлыса солтандың туған-тыумасаларынан тора. 1962 йылда хәрби ҡораллы күтәрелешкә уҡталыуҙарынан һуң Брунейҙа ғәҙәттән тыш хәл индерелә. Шулай уҡ закондар сығарыу советы төшөрөлә.Солтан ил менән үҙенең декреттарын файҙаланып бер үҙе етәкселек итә.Ғәҙәттән тыш хәл ике йыл һайын оҙайтылып тора. Кәңәштәр органдары сикле хоҡуҡҡа эйә. Солтан Йәшерен совет, Дини совет һәм Тәхет советы ағзаларын, һәм  1970 йылдан Закондар сығарыу советын шәхсән үҙе тәғәйенләй.
Халҡы
Халыҡ иҫәбе — 401 890.
Тышҡы сауҙа
Импорт — 5,5 млрд € ( 2015 йылда) — сәнәғәт продукцияһы, потребитель тауарҙары, аҙыҡ-түлек.
Яңы Ҡото ауыл Советы (Саҡмағош районы)
Яңы Ҡото ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.
Панков Гений Викторович
Панков Гений Викторович (29 май 1924 йыл — 26 ноябрь 1994 йыл) — инженер-технолог, хужалыҡ эшмәкәре һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1974–1986 йылдарҙа Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһе директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Ленин (1971), Октябрь Революцияһы (1976), ике 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1943, 1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1943), ике «Почёт Билдәһе» (1957, 1966) ордендары кавалеры. СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1979) һәм СССР Министрҙар Советы премияһы (1982) лауреаты. БАССР‑ҙың атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1966), РСФСР‑ҙың атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1983), СССР‑ҙың Граждандар оборонаһы отличнигы (1980), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1979), почётлы авиатөҙөүсе (1984).
Хеҙмәттәре
Панков Гений Викторович — яҡынса 90 фәнни хеҙмәт һәм 16 уйлап табылған нәмәләр авторы.
Жан-Поль Сартр
Икенсе донъя һуғышы осоронда
1939 йылда Сартр француз армияһына хәрби хеҙмәткә саҡырыла, метеоролог булып хеҙмәт итә. 1940 йылда Нансиҙа ул әсирлеккә төшә (1940 йылдың 22 июнендә Париж немецтар алдында бер ҡаршылыҡһыҙ капитуляциялай).Туғыҙ ай Трир ҡалаһында хәрби әсирҙәр лагерендә була, бында ул «Бариона» тигән тәүге пьесаһын яҙа. Лагерҙа саҡта ул Мартин Хайдеггерҙың «Sein und Zeit» тигән хеҙмәтен уҡый. 1941 йылдың апрелендә һаулығы насар булыу сәбәпле уны лагерҙан сығаралар. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа ул офтальмологҡа барған саҡта ҡасҡан тиелә.
Ижады
Сартрҙың әҙәби эшмәкәрлеге «Ерәнес» («Тошнота») романынан башланып китә (La Nausée; 1938). Күп кенә тәнҡитселәр уны Сартрҙың иң яҡшы әҫәре тип иҫәпләй. Әҫәрҙә Инжилдә булған тәрән идеялар ҡуҙғатыла, ләкин Сартр уларҙы атеист булараҡ тикшерә.
Ситләтелеү
Ирек төшөнсәһе менән «ситләтелеү» төшөнсәһе (алыҫлашыу, тартып алыу) бәйләнгән. Хәҙерге заман кешеһен Сартр ситләтелгән йән эйәһе итеп күҙ алдына килтерә: уның үҙенсәлектәре стандартлаштырылған (профессиональ йылмайған, алдан өйрәнгән теүәл хәрәкәттәр яһаған официант стандартлаштырылған кеүек); ул булдырған түгел, ә уның «өҫтөнән» булдырылған кеүек социаль институттарға буйһоналар (мәҫәлән, дәүләт, кешенән алыҫлашҡан, тартып алынған феномен— бергәләп эштәр менән идара итеүҙә ҡатнашыу мөмкинлегенән кешене ситләтеү), шулай булғас, ул иң мөһим нимәнән —үҙ тарихын булдырыуҙа ҡатнашыуҙан мәхрүм.
Барынтабын (ырыу)
Барын — башҡорттарҙың табын ҡәбиләһе составындағы ырыуы.
Йыуа (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Этимологияһы
Йылғаның исеме уның буйҙарында үҫкән ҡырағай һуған — йыуанан алынған.
Бөрйән районы гербы
Теркәлеү
Бөрйән районы гербы Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы муниципаль район Советы 2006 йылдың 11 июлдәге № 1-10/113 ҡарары менән раҫлана һәм Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдик регистрына 3207 һаны аҫтында индерелә
Бикмәев Солтангәрәй Ғәтиәтулла улы
Биографияһы
1909 йылда Өфөлә урынлашҡан 243-сө Златоуст резерв батальонында штабс-капитан хәрби дәрәжәһендә хеҙмәт итә. 1910 йылдың 20 февралендә был батальон 190-сы Очаков пехота полкына берләштерелә.
Рыбников Гаврило Петрович
Биография
Гаврило Рыбников тыуа 1914 йылдың 22 мартында Кубань өлкәһе, Кострома станицаhы. Кубань казак ғаиләлә үҫә. Уны бик ярата һәм унан китеп, тыуған иле түгел. Анна Рыбникова 1938 йылда уға кейәүгә сыға. Һуңынан улар тыуған балалар - Нина һәм Валя. Гаврило 1940 йылда армияға саҡырыла. -41 йылдың июнендә һуғыш башлана. Брест ҡалаһында уны нацистар аяғы яралана һәм әсиргә алына. Әсирлегенән һуң 6 ай үткәс, уны атып үлтерә.
Ҡурғашлы (Бөрйән районы)
Ҡурғашлы ауыл мәҙәниәт йорто
Ҡурғашлы ауыл мәҙәниәт йорто 1987 йылда төҙөлә. Уға тиклем РТП контораһында бер бүлмә генә халыҡ араһында мәҙәни-ағартыу эштәрен алып барыу, китапхана, шулай уҡ кинозал булып хеҙмәт иткән. Был дәүерҙә унда күп кенә хеҙмәткәрҙәр эшләп киткән һәм ауыл менән клуб тормошонда үҙ эҙен ҡалдырған.
1975—2007 йылдарҙа киномеханик булып Сәғиҙә Асҡарова эшләгән.
Еләктүбә
Ялануйҙан бейек түбә — Еләктүбә башлана. Еләктүбә тауында йыл да еләге лә, көртмәлеһе лә ишелеп уңа. Еләк бешкән ваҡытта, еләк еҫтәре әллә ҡайҙарға тарала — урмандан хуш еҫтәр аңҡып тора.
МТС (РТП)-ың алдынғы хеҙмәтҡәрҙәре
Ҡарағолов Хәсән Һаҙый улы — Башҡорт АССР-ың атҡаҙанған механизаторы. Почет билдәһе ордены кавалеры.
Сатвалов Мөжәүир — Башҡорт АССР-ың атҡаҙанған механизаторы.
Һуғыш, тыл һәм хеҙмәт ветерандары, һуғыш балалары
3.Шәмиғолов Муса Әхмәт улы (1927) — Бөйөк Ватан һуғышы һәм хеҙмәт ветераны. Районда тәүге комбайнерҙарҙың береһе. "Сельхозхимия"ла механик-мастер булып эшләй. «Почет билдәһе» ордены кавалеры.
Сиктән тыш хәлдәр һәм төрлө һуғыш хәрәкәттәрендә ҡатнашыусылар
Ғәзин Венер Нәҙир улы — 1984—1986 йылдарҙа Афғанстанда интернациональ бурысын үтәй. «Мәрхәмәтле Афған халҡынан» һәм юбилей миҙалдары менән бүләкләнгән.
.Айытбаев Рәил Рәжәп улы — Чечня ерҙәрендә интернациональ бурысын үтәүсе яугир. 2000 йылда хәрбә хеҙмәткә алына. Самарала әҙерлек үткәс, Чечняға ебәрелә. «Кавказдағы хәрби хеҙмәте өсөн», «Төньяҡ Кавказда хеҙмәте өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.
Лагарькова Мария Андреевна
Лагарькова Мария Андреевна (26 ноябрь 1966 йыл, Мәскәү) — Рәсәйҙең ғалим-биохимигы, молекуляр генетика һәм иммунология өлкәһендәге белгес. Биология фәндәре докторы (2010), профессор (2013), Рәсәй фәндәр академияһы профессоры һәм Рәсәй фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2016).
Югыз
Этимологияһы
Урыҫ телендә Югуш тип яҙылғанлыҡтан, диалект һүҙе иҫкә төшә: әй-йүрүҙән һөйләшендә оҡшаш тигән һүҙҙе йоҡаш тиҙәр. Был игеҙ тигәнгә лә мәғәнәләш һымаҡ. Шул һүҙҙән сыҡтымы тип йфаразларға лә була
Вомлес-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Зәкирйәнов Әлфәт Мәғсүм улы
Биографияһы
1959 йылдың 7 октябрендә Татарстан АССР-ы, Мамадыш районы Юғары Яке ауылында һуғыш ветераны Мәғсүм Закирйәновтың һигеҙ балалы ғаиләһендә етенсе бала булып тыуған. Үсәли ҡыҙы булған үҙ әсәйенән бик йәшләй етем ҡалған: әсәһе Зәйтүнә район үҙәгенән ауылға ҡайтҡанда ул ултырған машина ауып, шунда вафат булған. Баҫҡан ауылынан булған Сабира инәй тәрбиәһендә үҫә. Бәләкәй һәм Урта Кирмән ауылдарына йөрөп уҡый. 1976 йылда Түбәнге Кама ҡалаһында төҙөүсе булып эшләй. Ҡазан дәүләт педагогия институтының тарих-филология факультетын тамамлай (1983). Мамадыш районы Урта Кирмән мәктәбенә татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп билдәләнә. Бер йылдан Уразбахты мәктәбенә директор итеп күсерәләр, 1984—1987 йылдарҙа Уразбахты мәктәбе директоры. 1987 йылда ғаиләһе менән Ҡазанға күсенә, мәктәптә уҡытыусы, директор урынбаҫары булып эшләй. 1989 йылда Мәскәүҙәге Милли мәктәптәр институты ҡарамағындағы аспирантураға уҡырға инә. 1993 йылда «» тигән темаға педагогика фәндәре кандидатлығына диссертация яҡлай. Мәғарифтың милли проблемалары институтының Ҡазан филиалында фәнни хеҙмәткәр, ғилми сәркәтип. 1995 йылдан Ҡазан дәүләт университетының татар әҙәбиәте кафедраһында өлкән уҡытыусы, 1997 йылдан доцент булып эшләй. 2012 йылда «» темаһына филология фәндәре докторлығына диссертация яҡлаған.
Яңы Балтас ауыл Советы (Саҡмағош районы)
Составы
Түбәнге Ҡаръяуҙы ауылы,
Ҡаһиров Рамай Рәйес улы
Биографияһы
Рамай Ҡаһир 1962 йылдың 19 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Учалы районының Өргөн ауылында тыуған. Өргөн һигеҙ йыллыҡ, Учалы урта мәктәбен тамамлағас, колхозда эшләй. 1980-1982 йылдарҙа СССР Дәүләт именлеге комитетының Сик буйы ғәскәрҙәрендә сик һаҡсыһы булып хеҙмәт итә. Запасҡа сыҡҡас, тимер юл эшсеһе булып эшләй. Әлеге көндә үҙ ауылында йәшәй һәм эшләй.
Сохма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Амиранашвили Пётр Варламович
Биографияһы
Петр Аминарашвили 1907 йылдың 3(16) ноябрендә (башҡа сығанаҡтар буйынса — 1906 йылда ) Нигоити ауылында (хәҙер Грузияның Гурия крайы) тыуа.
Пётр Аминарашвили 1976 йылдың 26 ноябрендә (башҡа сығанаҡтар буйынса — 26 декабрҙә ) Тбилисиҙа вафат була. Дидубе пантеонында ерләнгән.
Цусхвадж
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡара диңгеҙ йылғалары бассейны Шепси йылғаһының көнбайыш сигенән Псоу йылғаһына тиклем (РФ һәм Грузия сиге). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Ҡара диңгеҙ бассейны йылғалары.
Печора
География
'''1981—1993 йй. Оксино ауылы тирәһендә (тамағынан 141 км алыҫлыҡта) йылғала уртаса айлыҡ һыу сығымы (м³/с)'''
Тат теле
Тат теле (үҙ атамаһы: зуһун тати, zuhun tati, zuban tati, parsi) Т) — тат-мосолмандарҙың, тау йәһүдтәренең һәм әрмән-тат диалекттар төркөмөн билдәләү өсөн ҡабул ителгән атама. Күп кенә тикшеренеүселәр уларҙы үҙ аллы телдәр тип иҫәпләй. Дағстанда рәсми телдәрҙең береһе статусына эйә. Мосолман-тат теле, киреһенсә, Әзербайжан да юҡҡа сыға һәм әзербайжан теле менән ҡыҫырыҡлана, UNESCO тарафынан нәшер ителгән «Хәүеф янаған донъя телдәре атласы» критерийҙары буйынса «тел юғалыу ҡурҡынысы аҫтында» булараҡ классификациялана. Тат теле хәҙерге фарсы теленән алыҫ һәм оҙаҡ изоляцияла тороу сәбәпле үҙ аллы тел булып һанала.
Тау-йәһүд теле
Яҙмаһын булдырыу менән "джуури " диалекты үҙенең фәнни атамаһын ала алмай һәм рәсми рәүештә «тат теле» тип аталыуын дауам итә.
Бүл-Ҡайпан
Ауыл тарихы
Умартасылыҡ менән дә шөғөлләнгәндәр (1842 йылда 23 умарта һәм 2 солоҡ булған). 1842 йылда һәм 1870 йылда ауылда 2 мәсет күрһәтелә, әммә һуңғы осраҡта мәсеттәр эргәһендә «училище» телгә алына. 1816 йылда 1 «иҫке мәсет» бар тип яҙылған.
Бында 18-се йорт старшинаһы Рәхмәтулла Ҡанһуяров йәшәгән. Бөгөлмәнән Зәйнибәшир Баҡыевтың улы 1793 йылғы улы Илепеев, 1842 йылға тиклем Урал йылғаһы буйлап Ырымбур сик буйы хеҙмәтендә 5 тапҡыр булып өлгөргән. Уның улдары: Тайраүитдин, Шәғәфетдин, Шәүәләй.
Хромов Пётр Филиппович
Пётр Фили́ппович Хро́мов (1904  — 15 март, 1942) — рус совет шағиры, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған.
Тормош юлы
Станицала йәшәгәндә, мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ, шиғырҙар яҙа башлай. Мәктәпте тамамлағас, Краснодар сәнғәт техникумына уҡырға инә. Артабан Дондағы Ростовҡа күсә һәм Ростов дәүләт педагогия институтында уҡый.
Хромов шиғырҙарының төп урыны совет ауылы тормошон, коллективлаштырыуҙы һүрәтләүгә бағышланған. Ул ҙур мөхәббәт менән тыуған тәбиғәт картиналарын һүрәтләй. Уның байтаҡ шиғырҙары хеҙмәт кешеләренә, диңгеҙ сәйәхәттәре романтикаһына, осоусыларға арналған.
Ростов өлкәһе Большекрепинский районында ерләнгән.
Заимка (Дыуан районы)
Заимка (Заимка) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 220 кеше. Почта индексы — 452546, ОКАТО коды — 80223813001.
Умыртҡа
Умыртҡа  — умыртҡалыҡты (умыртҡа бағанаһын) төҙөүсе айырым һөйәк.
Дон
Атамаһының килеп сығышы
Тарихи Алания өлөштәренең береһе булған Осетияла бөгөнгәсә бөтә йылғалар ҙа аҙағында — дон морфемаһы менән яҙыла: Ардон, Фиагдон, Урсдон, Кармадон һ. б. Днепр, Днестр, Донец йылғалары һәм, бәлки, Дунай ҙа оҡшаш скиф-сармат эсығышлы, сөнки улар скифтар йәшәгән территорияларҙа урынлашҡан.
Үҙәне һәм йырҙаһы характеры
Дон йылғаһының үҙәне һәм йырҙаһы тигеҙлек йылғалары өсөн типик.
Файҙаланыу
Донда суднолар тамағынан үргә ҡарай (1590 км) Воронежға тиклем йөрөй. Даими навигация Лиски ҡалаһына тиклем (1355 км).
Башҡалар
Цимлян ГЭС-ы
Генерал Скобелев һәйкәле (Мәскәү)
Генерал Скобелев һәйкәле — мәскәү монументаль атлы һыны 1877-1878 йылдарҙағы Рус-төрөк һуғышы геройы, инфантерия генералы Михаил Скобелевҡа ҡуйылған һәйкәл. Һәйкәл скульптор Петр Самонов проекты буйынса Тверь майҙанында губернатор һарайы алдындав 1911—1912 йылдарҙа ҡуйылған. Һәйкәл асылыу менән Тверь майҙаны «Скобелевский майҙаны» исемен ала. Монумент 1912 йылдың 24 июнендә асыла һәм 1918 йылдың апрелендә большевиктар тарафынан һүтелә.
Булдырыу
Монументты төҙөү 1911 йылдың апрелендә башлана. Уның барышын инженер-полковник Михаил Воронцов-Вельяминов һәм рәссам Иван Кузнецов күҙәткән. Шул уҡ йылдың май айында ҡоролма фундаменттарының әҙерлек буйынса эштәре тамамлана, ә 5 июндә һәйкәл ҡуйыу тантанаһы үтә. Тантанала Мәскәү хәрби округы ғәскәре командующийы генерал Павел Плеве, Мәскәү гарнизоны ғәскәрҙәре вәкилдәре, 4 армия корпусы командиры кавалерия генералы Антон Новосильцов, Мәскәү губернаторы Владимир Джунковский, ҡала башлығы Александр Адрианов һәм губерна һәм өйәҙ дворяндары булған. Мәскәү митрополиты Владимир Ҡотҡарыусы Христос ҡорамынан  Тверь майҙанына тиклем тәре йөрөтә һәм монументҡа тәүге нигеҙ ташын һала. Пьедестал ҡуйыу һәм гранит эштәре 1912 йылдың февралендә тамам була.
Иҫке Мошто ҡаласығы
Табылдыҡтар
Иҫке Мошто ҡаласығы майҙаны археологик тикшеренеүҙәр маҡсатында ҡаҙылған.
Трусова Татьяна Тимофеевна
Биографияһы
1960—1971 йылдарҙа Ленинград өлкәһе Лужский районының «Ящера» совхозында быҙау ҡарай. Быҙауҙарҙың уртаса тәүлек артымын 800 грамға тиклем еткерә һәм уңышлы эшләп килә.
Ящера ауылында йәшәй. 1987 йылдың 3 ғинуарында вафат була. Ошо ауыл зыяратында ерләнә.