cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ирмтрауд Моргнер
Ижады
1968 йылда «Hochzeit in Konstantinopel» романы белән танылып, социалистик реализмға ҡағылышлы ҡайһы бер  традицион әҫәрҙәрен  яҙғандан һуң, 1968 йылда  Hochzeit in Konstantinopel  романы арҡаһында киң танылыу ала. Феминистик күҙлектән фэнтези һәм көндәлек тормошто реалистик һүрәтләүҙең виртуоз ҡатышмаһы. Ғәҙәттә, уның әҫәрҙәрендә көнсығыш Германия һүрәтләнә. Цензура режимы ваҡытында йыш ҡына үҙе эләккән цензураның әҙәбиәткә  йоғонтоһонан   мыҫҡыл итә. Көнсығыш Германияла ул тос бүләктәргә эйә булыуға ҡарамаҫтан, эҙәрлекләүҙәргә дусар була, ә әҫәрҙәрен  йыш ҡына мөхәррирләйҙәр һәм кире ҡағалар. Уның иң күренекле әҫәре тип «Leben und Abenteuer der Trobadora Beatriz nach Zeugnissen ihrer Spielfrau Laura» әҫәрен атарға мөмкин. «A 'novel in thirteen books and seven intermezzos» эпистоляр роман тип һанала, сөнки унда  туранан-тура хикәйәләүҙән тыш, мөхәббәт  шиғриәте, Морзе әлифбаһы, стенограммалар һәм хат  алышыуҙар бар. Интермеццо «Rumba auf einen Herbst» романынан алынған, элегерәк 1965 йылда уны цензорҙар кире ҡаҡҡан. «''Amanda. A Witch's Tale», и «''» трилогияны барлыҡҡа килтерергә тейеш булған.
Тегенек
Тегенек — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колос йылғаһының һул ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ғирфан
Фамилияларҙа
Ғирфанов Агиш Шәйех улы 14 апрель 1928 йыл — 8 ноябрь 1999 йыл) — башҡорт сатирик яҙыусыһы, журналист, тәржемәсе, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының (1978) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988).
Ғирфанов Солтан Ғирфан улы (3 июль 1913 йыл — 31 март 1989 йыл) — ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1946—1949 йылдарҙа Ҡыйғы районының Киров исемендәге колхозының йылҡысылыҡ фермаһы мөдире. Совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1948), 3‑сө дәрәжә Дан ордены кавалеры (1943).
Ғирфанов Камил Вәли улы (18 сентябрь 1926 йыл) — юғары мәктәп ветераны; уҡытыусы, журналист, ғалим-педагог. 1967 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1967), доцент; Башҡорт дәүләт университетының почетлы профессоры (2006). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы.
Ираҡ һуғышы
Ираҡ һуғышы (2003 йылдың 20 мартынан 2011 йылдың 15 декабренә тиклем ) — оҙаҡҡа һуҙылған хәрби конфликт. Ул 2003 йылда АҠШ һәм уның союздаш көстәренең Ираҡҡа Саддам Хөсәйен хөкүмәтен ҡолатыу өсөн баҫып инеүенән башлана.
Тарих башы
Киң мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, Бөйөк Британия премьер-министры Тони Блэр 2002 йылдың апрелендә үк үҙ иленең киләсәк һуғышта ҡатнашыуына ризалаша. Йәй-көҙ дауамында инспекторҙарҙың Ираҡҡа ҡайтыуы тирәһендәге хәл АҠШ-Ираҡ көрсөгө һыҙаттарын ала. АҠШ баҫымы аҫтында һәм 2002 йылдың ноябрендә БМО Именлек Советының 1441-се резолюцияһы ҡабул ителгәндән һуң, Саддам Хөсәйен, ниһайәт, халыҡ-ара инспекторҙарҙы илгә индерергә ризалыҡ бирә. ЮНМОВИК комиссияһы Ираҡҡа килә һәм күпләп ҡырыу ҡоралын эҙләй, әммә уларҙы етештереүҙең эҙен тапмай.
Әхтәм (исем)
Билдәле кешеләр
Кинйәкәев Әхтәм Рәхмәтулла улы (1 ғинуар, 1922, Бүздәк ауылы — 18 ғинуар, 2017) — нефтсе геолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), геология-минералогия фәндәре докторы (1965), профессор (1969). Бөйөк Ватан һуғышы ҡатнашыусыһы.
Фамилия
Әхтәмов Абдрахман Хафиз улы (1922 йыл, Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ районы Аллағыуат ауылы — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Ҡуяштыр
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Черногорияның Европа берлегенә инеүе
2018 йылдың февралендә баҫылған Европа союзы стратегияһында билдәләнеүенсә, Черногория менән Сербия 2025 йылда Европа союзына инеүгә «потенциаль әҙер» булған фавориттар булып тора.
Тарихы
Европа союзы — Черногорияның төп сауҙа партнеры. 2009 йылда илгә импорттың 40 проценттан ашыуы һәм экспорт тың 48 проценты Европа берләшмәһе менән бәйле була. Берләшмәнең финанс ярҙамын Черногория 1998 йылдан алып ала. 1998 йылдан 2006 йылға тиклем Черногорияға 277,2 миллион евро бирелә, ә 2007—2013 йылдарҙа 235,7 млн евро берләшеүгә әҙерләнеү өсөн ала.
Байрон Джордж Гордон
Сығышы
Уның ҡарт олаталары Нормандиянан Англияға Вильгельм I Яулап алыусы менән бергә килә һәм Гастингс янындағы һуғыштан һуң сакстарҙан тартып алынған бай биләмәләр менән бүләкләнә. Байронларҙың тәүге исеме — Бурунь.[сығанаҡ күрһәтелмәгән 391 көн] Был исем урта быуатта рыцарь йылъяҙмаларында йыш осрай. Уның нәҫеленә ҡараған берәү Генрих II дәүерендә үк фамилияһын әйтеү өсөн еңел булған Байрон фамилияһына үҙгәртә. Байрондар бигерәк тә Генрих VIII заманында юғары күтәрелә: Генрих VIII католик монастырҙарын япҡан ваҡытта сэр Байронға Ноттингем графлығындағы бик бай Ньюстед аббатлығы имениеларын бүләк итә. Елизавета батшалыҡ иткәндә Байрондарҙың нәҫел ебе өҙөлә, ләкин Байрон фамилияһы уларҙың береһенең законһыҙ улына күсә. Аҙағыраҡ Англиялағы революция ваҡытында Байрондар Стюарттар йортона сикһеҙ тоғролоҡ күрһәтә, шуның өсөн Карл I был нәҫелдең бер вәкиленә барон Рочдель титулы менән пэр исемен бирә. Адмирал Джон Байрон — был фамилияның иң ныҡ танылған вәкилдәренең береһе, ул үҙенең ғәжәп мажаралары һәм Тымыҡ океан буйлап сәйәхәт итеүе менән дан тота; яратҡан матростары уға, йыш ҡына эше уңмағанға күрә, «Джек Насар Көн» () тигән ҡушамат таға.
Донъяуи тормош
Ул Томас Мур менән таныша. Ошоға тиклем Байрон бер ҡасан да юғары ҡатлам араһына инмәгән була, шуға ла яңы тапҡан «донъяла» ләззәтләнеп йәшәй. Әммә юғары ҡатлам кешеләре араһында сатан Байрон үҙен бер ҡасан да иркен тоймай, шуға ла үҙенең уңайһыҙланыуын тәккәберлеге менән йәшерергә тырыша.
Никахы, айырылыуы һәм ғауға
1815 йылдың декабрендә Байрондың Ада исемле ҡыҙы тыуа, киләһе айҙа леди Байрон, ирен Лондонда ҡалдырып, атаһының имениеһына китә. Юлдан иренә йылы йөкмәткеле хат яҙа. Әммә бер нисә көндән ҡатынының унан айырылырға теләүен белә. 1816 йылда улар айырылыша. Иренән китер алдынан леди Байрон, доктор Больяны консултацияға саҡырып, иренең аҡылдан яҙыу-яҙмауы тураһында белешкән икән. Әлбиттә, доктор быны кире ҡаға, әммә тап ошо һөйләшеүҙән һуң Анна айырылыуҙы тиҙләтергә тырыша. Айырылышыу сәбәбен ул әсәһенә генә әйтә. Ә уныһы үҙ сиратында доктор Лешингтон менән кәңәшләшә. Аҙаҡ леди Байрон үҙе был доктор менән һөйләшә һәм, ысынлап та, айырылыу яҡлы булыуын белдерә.
Пехотный
Этимологияһы
Пехота — йәйәүле ғәскәр төрө. Ауылдың атамаһы буйынса фараздар бер нисә. Ырымбурҙың төбәкте өйрәнеүсе яҙыусыһы, журналист, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштороусы Сергей Михайлович Стрельников үҙенең «Географические названия Кувандыкского района» тигән китабында ошоларҙы яҙа: Бер риүәйәт буйынса ауылға элекке пехота һалдаты нигеҙ һалған. Икенсеһендә Беренсе донъя һуғышында тол ҡалған ҡатындарға ауыл өсөн ер бирелгән тип раҫлана. Өсөнсө фаразы ла бар — ауыл өсөн ер һорап йәйәүләп барып йөрөгәндәр, шуның өсөн Пехотный тип атағандар.
Ҡара Ҡуйлылар
Барлыҡҡа килеүе
Хакимлыҡ итеүсе нәҫел уғыҙҙарҙың Ивэ ырыуынан сыҡҡан, был ырыу XIV быуатҡа ҡарай владел территориями севернее озера Ван күленән төньяҡҡа табан территорияларҙы һәм Төньяҡ Ираҡ тирәһен биләй. Ҡара Ҡуйлы ҡәбиләләре иҫәбендә Бахарлы, Саадлы, Ҡараманлы, Алпаут, Духарлы, Джагирлы, Хаджилы һәм Агачери була. Улар монголдар баҫып инеүҙәре һөҙөмтәһендә Алғы Азияға ҡыҫырыҡлана. Ҡәбиләләр араһында Бахарлы һәм Саадлы алдынғылыҡ тота. Башта Ҡара Ҡуйлы ҡәбиләләре Евфрат һәм Тигр йылғаларының үрге ағымында йәшәй, бында Сыңғыҙхандың яуҙары һөҙөмтәһендә яңы килгән халыҡтар өсөн етерлек урын бушатыла.
Максим Горький
Бала сағы
Алексей үгәй атаһын, әсәһен ҡыйырһытҡаны өсөн, саҡ сәнсеп үлтермәй һәм яңынан бөлгөнлөккә төшкән олатаһы Каширинға ҡайта. Күпмелер арауыҡта урам малай өсөн «мәктәпкә» әүерелә, ул ата-әсә ҡарауынан ситләшкән үҫмерҙәр компанияһы менән аралаша; унда Башлык ҡушаматына эйә була. Ярлы ҡатлам балалары башланғыс приход училищеһында уҡый. Дәрестәрҙән һуң сепрәк-сапраҡ йыя, тиҫтерҙәре менән келәттәрҙән утын урлаштыралар; Пешковтан «хәйерсе» тип көләләр. Пешковтан йыуынты һыу еҫе килә һәм уның янында ултырыу ҡыйын, тип ошаҡлашыуҙары уны ныҡ ғәрләндерә, Алексей училищены ташлай. Урта белем булмағас, университетҡа инерлек документы булмай. Әммә Пешковтың уҡыу теләге көслө була. Пешков китаптарҙы ҡомһоҙлоҡ менән күп уҡый, бер нисә йыл үтеүгә фәйләсуф-идеалистар — Ницше, Эдуард фон Гартманды, Шопенгауэрҙы, Эльм Мари Кароны, Джеймс Селлиҙың яҙған фекерҙәрен яттан һөйләй; кисәге берәҙәк дипломлы иптәштәрен классиктар әҫәрҙәре менән таныш булыуы менән аптырата. Хатта 30 йәшенә еткәндә лә, Пешков бик хаталы, орфографик һәм пунктуацион хаталар менән яҙа, ҡатыны Екатерина, профессиональ корректор бик күп тапҡыр төҙәтә.
Йәшлек йылдары һәм әҙәбиәттә тәүге аҙымдары
1887 йылдың 12 декабрендә Ҡазанда Иҙел йылғаһының бейек ярында, монастырь ҡоймаһы янында, 19 йәшлек Пешков йәшлек депрессияһы тәьҫирендә, үҙенә мылтыҡтан ата. Алексейҙы земство дауаханаһында, үпкәһенә операция яһап, ҡотҡаралар. Был эштең эҙемтәһе — ғүмер буйына үпкә сире менән яфалана. Ҡазан духовный консисторияһы үҙенә ҡул һалғаны һәм тәүбәгә килмәгәне өсөн сиркәүҙән ҡыуыла.
Тәүге билдәлелектән — танылыуға (1897—1902)
1897 йылдың октябренән 1898 йылдың ғинуар уртаһына тиклем Горький Каменка ҡасабаһында (хәҙер Тверь өлкәһе Кувшиново ҡалаһы) Николай Васильевтың фатирында йәшәй, ул йәшерен марксистик түңәрәк етәксеһе була. Артабан бында алған тормош кисерештәре «Жизнь Клима Самгина» романына нигеҙ була.
Түбәнге Новгородтағы фатиры
1902 йылдың сентябрендә бөтә донъяға танылған һәм яҡшы гонорарҙар алыусы Горький ҡатыны Екатерина Павловна һәм балалары Максим (1897 й. 21 июле тыуған) һәм Катя (1901 й. 26 майы тыуған), Түбәнге Новгород бароны Н. Ф. Киршбаумдан ҡуртымға алынған 11 бүлмәле йортҡа күсә (хәҙер — Түбәнге Новгородтағы Горький йорт-музейы . Был ваҡытта Горький 6 том әҙәби әҫәрҙәр авторы 16 телгә тәржемә ителгән 50-гә яҡын әҫәр авторы була. 1902 йылда Горький тураһында 260 гәзит һәм 50 журнал мәҡәләһе яҙылған була, 100-ҙән артыҡ монография баҫыла. 1903 һәм 1904 йылдарҙа Рус драма яҙыусылары һәм композиторҙары йәмғиәте Горькийға «Мещане» һәм «На дне» пьесалары өсөн ике тапҡыр Грибоедов премияһы тапшыра. Яҙыусы баш ҡала йәмәғәтселегенең абруйын яулай: Санкт-Петербургта Горький «Знание» китап нәшриәте эшмәкәрлеге буйынса, ә Мәскәүҙә Мәскәү художество театрының (МХТ) әйҙәүсе драматургы булараҡ билдәле була.
Мария Андреева менән мөнәсәбәттәре
«Мине уның һәләтенең матурлығы һәм көсө арбағайны», — тип хәтерләй Андреева. Танышҡан саҡтарында икеһенә лә 32 йәш була. Ҡырым гастролдәренән башлап, яҙыусы һәм актриса йыш осраша башлайҙар, Горький башҡа ҡунаҡтар менән бер рәттән Андреева һәм, мөһим тимер юл чиновнигы Желябужскийҙың бай йыһазландырылған 9 бүлмәле фатирына йыш саҡырыла. Андреева Горькийҙың тәүге «На дне» пьесаһында Наташа ролен уйнауы менән һоҡландыра: «Күҙ йәштәре менән яҡын килде, ҡулымды ҡыҫты, рәхмәт әйтте. Шунда тәүге тапҡыр бөтә кеше алдында мин уны ҡыҫып ҡосаҡланым һәм үптем». Андрееваға тоҡанған хисе Горький эволюцияһында әһәмиәтле фактор була тип билдәләй Павел Валерьевич Басинский һәм Дмитрий Львович Быков, 1904—1905 йылдарҙа Андреева йоғонтоһо менән Горький Ленин партияһы РСДРП-ға яҡыная һәм ағзаһы була. 1905 йылдың 27 ноябрендә Горький тәүге тапҡыр бер ай элек кенә сәйәси эмиграциянан ҡайтҡан Владимир Ильич Ленин менән осраша.
Февраль һәм Октябрь революциялары, 1917—1921 йылдарҙағы эшмәкәрлеге
Ошо йылдарҙа Горький сәнғәт предметтарын йыйыусы булып таныла, гигант ҡытай вазалары коллекцияһын йыя, Петроградта был өлкәлә белгес тип һанала. Яҙыусы шулай уҡ (тексы өсөн генә түгел) полиграфия сәнғәтенең ҡупшы, нәзәкәтле һәм хикмәтле әҫәрҙәре кеүек биҙәлгән һирәк осрай торған ҡиммәтле китаптарын да йыйған. Революция еңгән йылдарҙа хәйерселектә йәшәгән күп кеше фонында Горький яҡшы уҡ тәьмин ителгән кеше кеүек тойолған. Ул үҙенең нәшриәт проекттарын финанслаған, мәрхәмәтлек менән шөғөлләнгән, фатирында 30 кеше йәшәткән, аҡсаһыҙ интеккән әҙәбиәтселәргә, провинциаль уҡытыусыларға, һөргөндәгеләргә, хаттар аша үтенестәр яҙған бер ҙә таныш булмаған кешеләргә хатта матди ярҙам ебәргән.
Октябрь революцияһынан һуң эмиграция
1921 йылдың 16 октябрендә — M. Горькийҙың сит илгә китеүе, уның китеү контексында «эмиграция» һүҙе ҡулланылмаған. Уның китеүенең рәсми сәбәбе булып сиренең яңырыуы һәм Владимир Ильич Лениндың ҡәтғи талабы буйынса сит илгә дауаланырға барыу була. Икенсе фараз буйынса, Горький совет идеологияһы менән ҡараш төрлөлөгө ҡырҡыулашыуынан китергә мәжбүр була. 1921—1923 йылдарҙа Гельсингфорста (Хельсинки), Берлинда, Прагала йәшәй. Горькийҙы «сәйәси ышанысһыҙ булғаны өсөн» Италияға шундуҡ ебәрмәйҙәр.
СССР буйлап сәфәр итеү
1929 йылдың 20-23 июндәрендә Горький СССР-ға икенсе тапҡыр килә, уны ҡасандыр Соловецкие острова каторгаһына тотҡодарҙы оҙатып килеүсе Глеб Иванович Бокий исемен йөрөтөүсе «Глеб Бокий» тигән билдәле шомло теплоходта Махсус тәғәйенләнештәге Соловецкий лагерына алып киләләр. «Соловки» очергында Горький төрмә режимына һәм тотҡондарҙы дөрөҫ тәрбиә менән үҙгәрте эшенә ыңғай баһа бирә. 1929 йылдың 12 октябрендә Горький ҡабат Италияға китә.
СССР-ға ҡайтыуы
1934 йылдың 11 майында, Мәскәү янындағы Горки дачаһында һалҡын ер өҫтөндә төн ҡунып һыуыҡ тейҙергән улы — Максим Алексеевич Пешков крупоз үпкә шешенән ҡапыл вафат була. Улы үлгән төндә, Горький Горки дачаһының беренсе ҡатында профессор Алексей Дмитриевич Сперанский менән Үлемһеҙлек мәсьәләләре буйынса Эксперименталь медицина институтының ҡаҙаныштары һәм перспективалары темаһына һөйләшеп ултырған була, һәм был мәсьәлә актуаль һәм фән тормошҡа ашырырлыҡ тип иҫәпләй. Төнгө сәғәт 3-тә әңгәмәләшеүселәргә Максимдың үлемен хәбәр иткән саҡта, Горький ҡаршы төшөп: «Был инде тема түгел» ти һәм мауығып үлемһеҙлек тураһында теория төҙөүен дауам итә.
Үлеме
Ерләгәндә, Горький әйетенең көлөн Иосиф Виссарионович Сталин һәм Вячеслав Михайлович Молотов тотоп барған.
Рабат
Тарихы
Рабат үҙенең  үҫешенә Әбд әл Мөминдең ейәне Яҡуп әл -Мансур (1184—1199 йй.)  ваҡытында ирешә, ул Әлмәхәдтәр дәүләтенең  баш ҡалаһын   Марракештан Рабатҡа күсерә. Ул ҡалала күп ҡоролмалар, шул иҫәптән Касба Удайя  ҡәлғәһен төҙөй,  шулай уҡ мәсет төҙөй башлай, ул донъяла иң ҙур мәсеткә әүерелергә тейеш була. Манараның бейеклеге  86 метрға етергә тейеш була, әммә Яҡуптың вафатына тиклем тик  44 метрға етә, шунан һуң төҙөлөш туҡтатыла. Төҙөлөп бөтмәгән манараның шул дәүерҙә төҙөлгән Марракештағы Кутубия һәм Севильялағы Хиральда менән күп оҡшаш яҡтары була.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Теренсу
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Эрато (Әрмәнстан батшабикәһе)
Биографияһы
Эрато үҙенең бер туған ағаһы Тигран IV кейәүгә сыға, ул беҙҙең эраға тиклем 8 йылда Бөйөк Әрмәнстандың батшаһы була.
Суходол (Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Төньяҡ Македония йәһүдтәренең тарихы
Икенсе донъя һуғышы һәм Холокост
В марте 1941 года Болгария присоединилась к государствам оси и в апреле 1941 года вторглась в Вардарскую Македонию, имея целью объединить регион, который рассматривался в качестве неотъемлемой части их национальной родины. В период борьбы македонцев сначала с турками, а затем и с сербами с конца XIX века, македонцы, как правило, желали видеть свою родину независимой, или как часть единой Болгарии.
Алексеева Татьяна Ивановна (антрополог)
Фәнни эшмәкәрлеге
Хәҙерге Австрия, Швейцария, Төньяҡ Италия, Көньяҡ Германия, Венгрия һәм Балҡан ярымутрауының төньяҡ-көнбайыш территорияһын үҙ эсенә алған боронғо рус (һәм хатта хәҙерге заман Днепр буйы) халҡының һәм Альп алды  зонаһы халыҡтарының антропологик яҡынлығын асыҡлай һәм нигеҙләй.
Баймырҙа (Пермь өлкәһе)
Географик урыны
Ауыл Октябрьский ҡала округының көнбайыш өлөшөндә, тура көньяҡ-көньяҡ-көнсығышҡа табан 12 километр самаһы арала Щучье Озеро ҡасабаһынан урынлашҡан.
Беларусь Республикаһының Милли опера һәм балет театры
Труппа
2017 йылдың ноябренә труппа составында: Режиссёрҙар Опера артистары Опера труппаһының мөдире — Нина Козлова, Беларусь Республикаһының атҡаҙанған артисы
Опера концертмейстерҙары Балетмейстерҙар Балет артистары Балет труппаһы мөдире — Татьяна Шеметовец, Беларусь Республикаһының атҡаҙанған артисы
Әллат
Исламда
Көнбайыш шәрҡиәтселәре фаразлауынса, ислам иңә генә башлағанда Мөхәммәт Пәйғәмбәр ҡорайыштар менән солох төҙөр өсөн Әл-Латты үҙенең пантеонына Аллаһтың ҡатыны (йәки ҡыҙы) итеп индерергә мәжбүр булған, ләкин һуңғараҡ, ислам нығыныу менән, уның һынташы емертелгән, ә сатыры яндырылған. Хәҙерге мосолман ортодоксаль дин белгестәре Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Әл-Латты ислам пантеонына индереү мөмкинлеген кире ҡаға.
Корнеевка ауыл Советы (Мәләүез районы)
Административ үҙәге — Корнеевка ауылы.
Ауыл биләмәһе составы
1979 йылда ауыл Советынан Күсеп ултырған Ҡарайсы ауылы төшөрөп ҡалдырыла.
Витр
Ул сөннәт намаҙҙар иҫәбендә раҫланған һәм уҡымай ҡалдырыу яҡшы түгел тип һанала. Ҡайһы бер ғөләмәләр (башлыса хәнифиҙәр) уны вәжип (вәжиб) намаҙҙар иҫәбенә индерә, йәғни мотлаҡ уҡылырға тейеш тип һанай.
Намаҙҙың үҙенсәлеге
Хәнәфи мәҙһәбтә витр намаҙы 3 рәҡәғәттән тора, ҡалған өсәүһендә — 1 рәҡәғәт. Был намаҙ үҙ алдыңа ғына уҡыла, әммә Рамаҙан айында йәмәғәт намаҙында имамға эйәреп уҡырға була.
Ҡунут доғаһы
Транскрипцияһы:
Кирга (Ница ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вангота-Яха (Хейм-Паюта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Һуғарыу
Тарихи белешмә
Боронғо замандарҙан башлап илдәрҙең көс-ҡеүәте һәм байлығы һуғарыу системаларына нигеҙләнгән була. Евфрат һәм Тигр араһындағы ерҙәрҙә систематик һуғарыу көйләнеүгә ярашлы рәүештә ауыл хужалығы сәскә ата. Иң боронғо мәҙәниәт илдәрендә: Ҡытай, Һиндостан һәм Мысырҙа, Америкала ацтектар биләмәләрендә һыу һибеү ҡорамалдары ҡалдыҡтары табылған. Мысырҙа, баҫыуҙарын һуғарыу өсөн яҙғы ташҡын һыуҙары менән ҡәнәғәтләнмәйсә, уңдырышлы тупраҡ бөтә ерҙәргә, сүл сигенә тиклем, еткерелә. Һуңыраҡ тәгәрмәсле механизм ярҙамында һыуҙы өҫкә күтәрергә өйрәнәләр.
Һуғарыу ысулдары
мини|ГДР баҫыуҙарында (1967) түңәрәк буйынса һыу һибеү ҡоролмаһы
Мәрфүғә(исем)
Глафира Фәйершина 28.09.2021
Тайыш (Ғафури районы)
Тайыш (Таишево) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 176 кеше. Почта индексы — 453063, ОКАТО коды — 80221819007.
Лидия Димковская
Биографяһы
Хәҙерге ваҡытта Люблянала йәшәй, серб һәм румын әҙәбиәтен тәржәмәләү менән шөғөлләнә.
Фунтовка (Космала ҡушылдығы)
Фунтовка — Рәсәй йылғаһы. Алтай биләмәләрендә аға. Йылға Космала йылғаһының һул ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Мәликов Ариф Жангир уғлы
Ижады
Әзербайжан халыҡ музыка сәнғәтен, тәү сиратта, муғамды, тәрән өйрәнә. Композиторҙың «Мөхәббәт тураһында легенда» исемле балеты Нәзим Хикмәт әҫәре буйынса яҙыла һәм тәүге тапҡыр 1961 йылда Ленинград С. М. Киров опера һәм балет театрында ҡуйыла. Һәм был әҫәр беҙҙең көндәрҙә үҙенең популярлығын юғалтмай. «Мөхәббәт тураһында легенда» балеты донъялағы бик күп театрҙар ҡуйҙы, уның менән композитор исеме бөтә донъяла танылды.
Мәхмүт (исем)
Билдәле кешеләр
Ниғмәтйәнов Мәхмүт Ниғмәтйән улы (10 май 1930 йыл — 4 август 2020 йыл) — ғалим-фольклор, музыка белгесе, татар халыҡ көйҙәрен йыйыусы һәм өйрәнеүсе, Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1979) һәм Ғ.Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1985).
Гәрәев Мәхмүт Әхмәт улы (23 июль 1923 йыл — 25 декабрь 2019 йыл) — совет һәм Рәсәй хәрби эшмәкәре, отставкалағы армия генералы, хәрби фәндәр һәм тарих фәндәре докторы[, профессор. Хәрби теоретик.
Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты
Тарихы
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 1996 йылдың 17 майындағы 589-сы ҡарарына ярашлы, юғары мәктәп «юридик институт» итеп үҙгәртелә һәм туранан-тура Рәсәй Эске эштәр министрлығының Кадрҙар менән тәьмин итеү департаменты ҡарамағына бирелә.
Ҡарлуғас ояһы (Ҡырым)
Тарихы
Был ғәжәйеп дачаның икенсе хужаһы Ливадия һарайы табибы А. К. Тобой була. Уның тураһында мәғлүмәт бик аҙ. Вафатынан һуң бер аҙ ваҡыт тол ҡалған ҡатыны идара итә һәм участкаһын Мәскәү сауҙәгәре Рахманинаға һата. Ул иҫке бинаны һүтеп, «Ҡарлуғас ояһы» тип атап, ағас замок һалдырта.
Бина аҫтындағы ҡаяны нығытыу ауыр буласаҡ, сөнки унда нығытыу материалы күберәк индерегән һайын ул ауырыраҡ була бара, киңәйә һәм ярыла.
Нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнө
Тарихы
Артабан СССР Юғары Советы Президиумының 1980 йылдың 1 октябрендәге № 3018-X «Тантаналы һәм иҫтәлекле даталар тураһында» Указы, СССР Юғары Советы Президиумының 1988 йылдың 1 ноябрендәге № 9724-XI «Байрам көндәре һәм иҫтәлекле даталары тураһында ғәмәлдәге СССР закондар йыйылмаһына үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Указы редакцияһында байрам көнө үҙгәрешһеҙ ҡалдырыла.
Каймарка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
The Beatles
The Beatles 1970 йылда тарҡала, уға тиклем дә, 1967 йылдан Пол һәм Джон шоу-бизнеста үҙ проекттары буйынса эшләй башлаған була инде. Таралышҡас, һәр кем үҙ соло карьераһын башлай. 1980 йылда үҙ йорто янында Джон Леннон үлтерелә, 2001 йылда Джордж Һаррисон рактан вафат була. Пол Маккартни һәм Ринго Старр ижадтарын дауам итә һәм әле лә музыка яҙа.
Әһле әс-сүффа
Тарихы
Мөхәммәт пәйғәмбәр, иғәнәләрҙең бер өлөшөн биреп һәм уларға дәүләт ҡаҙнаһынан аҡса түләп, «лапаҫ кешеләре» хаҡында хәстәрлек күргән. Өҙлөкһөҙ доға һәм ураҙа тотоуҙан тыш, әс-сүффа әһелдәре уҡыу-яҙыуҙан тыш хәҙистәрҙе лә ныҡлап өйрәнә. Уларҙың уҡытыусылары араһында Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең Ибн Мәсуд, Әбү ад-Дәрдә, Ғөбәй ибн Ҡаб, Муаз ибн Жәбәл һәм Убада ибн әс-Сәмит кеүек күренекле көрәштәштәре була. Мосолмандар фекеренсә, әс-сүффа әһелдәре тәүге мосолман уҡыу йортона (мәҙрәсә) нигеҙ һалған..
46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкы
Хәрби эшмәкәрлек
811 янғын һәм 1092 ҙур ҡеүәтле шартлау яһала.
Шулай уҡ ҡамауҙа ҡалған совет ғәскәрҙәренә боеприпастар һәм аҙыҡ-түлек тултырылған 155 тоҡ ташлана.
Тунзас-Су
Тунзас-Су (Оло Тунзас-Су) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тутуяс йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Петерс Яков Христофорович
1917 йылғы революция
1917 йылдың октябрь көндәрендә Петроград Хәрби-революцион комитеты ағзаһы, 2-се бөтә Рәсәй Советтар съезы делегаты, ВЦИК ағзаһы. Октябрь революцияһы өсөн ғәскәри частар әҙерләй.
ВЧК-ГПУ-ла эше
В. И. Ленинға һөжүм иткән эсер Фаина Капландың эше буйынса тикшереү алып бара. Мәскәү һәм Ҡазанда «Ватан һәм азатлыҡты яҡлау союзы» төркөмөн бөтөрөү менән етәкселек итә.
Мәскәүҙә
1929 йылдың аҙағында Петерс СССР Фәндәр академияһы учреждениелары хеҙмәткәрҙәрен таҙартыу буйынса комиссия менән етәкселек итә. 259 академик һәм ағза-корреспонденттан 71 кеше, башлыса, гуманитар профилле ғалимдар, эштән ҡыуыла. Уларҙың күбеһе «Академиктар эше» буйынса ҡулға алына. Эш буйынса тикшереү йылдан ашыу бара. 70-йәшлек академик С. Ф. Платоновты һәм уның хеҙмәттәштәрен ОГПУ Совет власын ҡолатыуҙы ойоштороуҙа һәм артабан Рәсәйҙә монархияны реставрацияллауҙа ғәйепләй.
Мәләүез ауыл Советы (Мәләүез районы)
Мәләүез ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек
Административ үҙәге — Ҡаран ауылы.
Тарихы
Ҡаран ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Мәләүез районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Ҡатнаш көрәш сәнғәте
Тамырҙары һәм үҫеше
60-сы йылдар аҙағында Брюс Ли төрлө көрәш сәнғәте элементтарын берләштереү концепцияһын популярлаштыра. Брюс Ли булдырған философия «Джиткундо» тип атала, көрәшсенең, теләһә ниндәй стилде ҡабул итеп, уға тиҙ арала яраҡлаша алыуы — Ли философияһының төп принциптарының береһе. Брюс Линың тәғлимәте һәм бигерәк тә уның ҡатнашлығындағы фильмдар ММА-ға ғәләмәт ныҡ йоғонто яһай, хатта 2004 йылда UFC президенты Дэйн Уайт Брюс Лины «MMA атаһы» тип атай. Шуны ла әйтергә кәрәк, джиткундонан байтаҡ боронғораҡ заманда уҡ Японияла кадзюкембо һәм карате Годзью-рю кеүек ҡатнаш типтағы алыш сәнғәте була.
Хәҙерге заман ММА-һы
Артабан ММА төрлө илдәрҙә төрлөсә үҫешә. АҠШ-та MMA-ның популярлығы 1993 йылдан күтәрелә башлай. Калифорния бизнесмены Арт Дэйви һәм Бразилияның джиу-джитсу мәктәбе етәксеһе Рорион Грейси Денверҙа һәм Колорадола Ultimate Fighting Championship (UFC) тәүге турнирын ойоштора. Еңеүсе өсөн приз фонды 50 мең доллар булған һәм бокс, сават, сумо, карате һәм көрәш вәкилдәре ингән турнирҙа һигеҙ спортсы ҡатнашырға теләк белдерә. Нисек кенә ғәжәп булмаһын: залға 2800 тамашасы йыйыла, бынан тыш 86 мең  кеше ярыштың кабель телевидениеһы буйынса түләүле трансляцияһын һатып ала, үҙенә ҡаршы уйнаусыларҙан ауырлыҡта ла, буйҙа ла ҡайтышыраҡ булыуына ҡарамаҫтан, ул ваҡытта бик аҙ билдәле булған ауырттырыу алымдарын оҫта файҙаланған Бразилия спортсыһы Ройс Грейси турнир еңеүсеһе була. Аҙаҡ, Грейси тағы UFC-ның ике турнирында еңә, бының менән ул хәҙерге ваҡытта ММА-ның күп кенә көрәшселәрен әҙерләүҙә төп компонеттарҙың береһе булған джиу-джитсу көрәшен популярлаштыра.
Киң мәғлүмәт сараларында тейешенсә яҡтыртылмау һәм халыҡтың күбеһендә ММА тураһында «ҡанлы спорт» тигән фекер йәшәү сәбәпле, Рәсәйҙә хәлдәр бөтөнләй икенсе төрлө. Дәүләт был спортҡа финанстар бүлмәй һәм уны үҫтереү программаһы ла юҡ, шуға ла күп булмаған энтузиастар ғына спортты үҫтереүгә тырышлыҡ һала.
Гибрид стилдәр
Алышты баҫып йәки партерҙа алып бармайынса, көрәшсе ярыш мәлендә үҙенең иң көслө алымдарын ғына ҡулланып көрәшеүе гибрид стилдәр, тип атала. Ундай стилдәргә түбәндәгеләр ҡарай: клинч алышыуы, ул бысраҡ бокс булараҡ та билдәле (ингл. Dirty Boxing) Граунд-энд-паунд (ингл. Ground-and-Pound), туранан-тура әйткәндә, йыҡ та дөмбәҫлә, тигәнде аңлата. Грэпплинг(ингл. Submission grappling). Кирел дә һуғыш (туранан-тура ингл. Sprawl-and-brawl).
Сифат
Сифат дәрәжәләре
Предметтың билдәһе төрлөсә, төрлө кимәлдә, йәғни төрлө дәрәжәлә булырға мөмкин. Тел саралары ярҙамында предмет билдәләренең төрлө булыуын күрһәтеп була. Төп сифаттың дүрт дәрәжәһе була.
Төп дәрәжә
Сифаттарҙың мәғәнәһен тамыр һәм яһалма сифаттар белдерә.
Сағыштырыу
Сифаттың сағыштырыу дәрәжәһе ике төрлө юл менән яһала: а)тамыр(нигеҙ) сифат һуҙынҡы өнгә бөтһә, -раҡ, -рәк, тартынҡы өнгә бөтһә -ыраҡ, -ерәк, ораҡ, өрәк ялғауҙары ҡушылып яһала: аҡсалы- аҡсалыраҡ, белемле- белемлерәк, киң- киңерәк, тоҙло- тоҙлораҡ,
Киндерле (Ҡазанһыу ҡушылдығы)
Киндерле — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Ҡазан йылғаһынаң һул ярына 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Верхние Поды
Үрге Поды — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ныда йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Гипотеза
Ҡағиҙә булараҡ, гипотеза уны раҫлаған күҙәтеүҙәр (миҫалдар) нигеҙендә әйтелә һәм шунлыҡтан дөрөҫ булып тойола. Гипотезаны йә, иҫбатлап, асыҡланған фактҡа әйләндерәләр  (ҡарағыҙ: теорема, теория), йә, ялған раҫламалар рәтенә күсереп, кире ҡағалар (мәҫәлән, ҡаршы төшкән миҫал килтереп).
Бохара әмире һарайы (Железноводск)
Тарихы
2017 йылда һарай бинаһы КМҺ биләмәһендә эшләүсе компанияларҙың береһенә ҡунаҡхана ойоштороу өсөн 49 йылға ҡуртымға тапшырылған.
Ахун мегалитик комплексы
Ахун мегалитик комплексы — Башҡортостан Республикаһы Учалы районы Ахун ауылынан 1 километрҙа, Ҡыйҙыш йылғаһы буйында, Учалы ҡалаһынан 25 километрҙа урынлашҡан.
Астрономик обсерватория
Ахун ауылы мегалитик комплексы инглиз стоунхенджынан 3 мең йәшкә өлкәнерәк, ләкин дәүмәле буйынса бәләкәй.
Археологик табыштар
Һынташтар районында күп һанда керамика фрагменттары, шул иҫәптән һауыттарҙың өҫкө һәм аҫҡы өлөшө ярсыҡтары табыла. Керамик комплекстың төп өлөшө черкаскүл һәм межовской археологик мәҙәниәттәргә ҡарай һәм һуңғы бронза осоро, б. э. т. XV—XII быуаттар менән билдәләнә.
Бынан тыш, ҡаҙылдыҡтарҙа күп булмаған энеолитик керамика фрагменттары һәм неолиттан бронза осорона тиклем яһалған әйберҙәрҙең йәшмә менән ҡырсынташ ҡыйпылсыҡтары табыла. Черкаскүл мәҙәниәте һауытының өҫкө өлөшө һәм төбөнөң фрагменты 10-сы һынташ аҫтында табыла. Шулай уҡ комплекс майҙансығында ҡайһы бере үртәлгән йылҡы малы, эре мөгөҙлө һәм ваҡ мал һөйәктәре табылды.
Мөсифуллин Мөҙәрис Ғәйнелғилем улы
Биографияһы
Мөҙәрис Ғәйнелғилем улы Мөсифуллин 1957 йылдың 25 мартында Башҡорт АССР-ының Дүртөйлө районы Түбәнге Әлкәш ауылында тыуған. Исмаил урта мәктәбен тамамлағандан һуң Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә.
Үрге Варкута
Үрге Варкута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ныда йылғаһының һул ярына тамағынан 58 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Богдан Звонко
Биографияһы
Сомбор ҡалаһында 1942 йылда, ҡала венгр ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алынған ваҡытта тыуа. Буневец ғаиләһенән. Бала сағы олатаһы Стипан Кукурузараның (әсәһенең атаһы) салашында (фермала) үтә. Атаһы яғынан ҡартатаһы Франя атаһы — кусер, тамбурицала уйнай һәм ярайһы бай була. Звонко күпмелер ваҡыт Сомбор театрында сығыш яһай, әммә19 йәшендә Белградҡа театр академияһына уҡырға инеү өсөн китә. Ул кафанала сығыш яһап аҡса эшләй, тиҙҙән был һәләте уның булмышына әйләнә.
Косогорка (Ница ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Гребнев Анатолий Григорьевич
Биографияһы
1965 йылда институтты тамамлағандан һуң Совет районының Ҡысма ауылындағы ауыл дауаханаһында стоматолог-белгес булып эшләй. Һуңынан Пермгә даими йәшәргә күсә. Эштән ситләшмәйенсә ситтән тороп А. M. Горький исемендәге Әҙәби институтты тамамлай (1970—1976), Д. M. Ковалёв семинарында шөғөлләнә. Беренсе шиғырҙар китабы «Приволье» Пермь ҡалаһында 1972 йылда, унан һуң икенсе «Родословная» китабы 1977 йылда донъя күрә. 1978 йылда «Йәш гвардия» нәшриәтендә өсөнсө «Зелёный колокол» китабы баҫыла.
1985 йылдан Гребнев Пермь яҙыусылар ойошмаһы идараһы ағзаһы булып тора. 1989—1996 йылдарҙа Пермь яҙыусылар ойошмаһы ҡарамағындағы әҙәби берекмә етәксеһе. «Литературный Ульяновск» журналының Йәмәғәт советы ағзаһы. Пермь өлкә клиник дауаханаһында бүлек мөдире булып эшләй. «Вятка литературная» альманахында, «Москва», «Наш современник» журналдарында һәм башҡа баҫмаларҙа баҫыла.
Волос ҡалаһы урамы
Тарихы
Волос ҡалаһы урамы кино төшөрөү һәм Дондағы Ростов ҡалаһының барлыҡҡа килеү тарихы менән бәйле.
Крылай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Акшенцев Сергей Васильевич
Биографияһы
Ҡушаматы — «Ишембай дауылы». 2 дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы менән бүләкләнгән. Әлеге ваҡытта янғын һүндереү-практик спорты буйынса Башҡортостан Республикаһы тренеры.
Фемида
Мифологияһы
Микен дәүерендә «фемис» һүҙе ауыл исемдәрендә осрай: ti-mi-to a-ke-e (Фемисто Агее?), te-mi-ti-ja (Фемистия?).
Һүрәте һәм атрибуттары
Фемиданы күҙҙәрендә бәйләмес менән һүрәтләйҙәр, был ғәҙел ҡарашты символлаштыра бер ҡулында үлсәү, икенсеһендә ҡылыс менән — бындай киң таралған һүрәтте ул гректарҙан образын Юстиция рәүешендә үҙләштергән римлеләрҙән ала. Римлеләр уның ҡулына ҡылыс урынына муллыҡ мөгөҙө һала, башта уның бер ниндәй ҙә бәйләмесе булмай , ғөмүмән, ул үлсәүҙәр һәм муллыҡ мөгөҙө менән һүрәтләнә.
Бикҡол (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ауыл тарихы
Бикҡол ауылы Илекәй-Мең улусына ҡарай. Уның нигеҙ һалыныу ваҡыты тураһында сығанаҡта былай тиелгән: "Ерҙе Генераль ыҙанлауҙан һуң яңынан булдырылған", йәғни 1804 - 1815 йылдар араһында. Тәүге тапҡыр ул 1816 йылда теркәлгән, унда 55 ир-ат булған. 1834 йылда - 163, 1850 йылда - 230, 1859 йылда 272 башҡорт иҫәпкә алынған. 1870 йылда - 286, 1920 йылда 576 башҡорт була. Бикҡол, Яңы Көнҡаҫ ауылдарында йәшәүселәрҙең бер өлөшө 1846 йылда "Илсеғол буйындағы аҫаба ергә күсенергә рөхсәт алып, ауылын Бикҡол тип йөрөтәләр". Ревизия материалдарында тәүге төпләнеүсенең улдарының һәм ейәндәренең исемдәре һынландырыла: 1786-1820 йылдарҙа Әйүп Бикҡолов йәшәгән. Уның улы - 1834 йылда 26 йәшлек була. Йомағужа (уның улдары - 9 йәшлек Иштәүләт һәм 2 йәшлек Ғәлимөхәмәт). Тәүге төпләнеүсенең икенсе улы 1816 йылда 42 йәшлек икәнлеге билдәле.
Белозерцев Анатолий Константинович
Биографияһы
Анатолий Константинович Белозерцев 1970 йылда А.М.Горький исемендәге Урал дәүләт университетын тамамлай. Тәүге хикәйәләре һәм шиғырҙары район («Еңеү юлы») һәм республика («Совет Татарстаны») гәзиттәрендә баҫылып сыға.
Вәлиев Ғәли Тәҡиулла улы
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1926 йылда Өфөләге педагогия институтында (элекке Уҡытыусылар институты, артабан — Халыҡ мәғарифы институты 1923 йылдан алып «Практик институт» тип йөрөтөлгән) уҡый.
Кливленд
2000 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡала халҡы 478 403 кеше. Был күрһәткес буйынса Кливленд Огайо штатында 2 урын ала, һәм бөтә ил буйынса 33 урын ала. Кливленд халыҡ һаны, бөтә ҡала эргәһендәге ҡалалар менән 2 250 871 кеше. Был күрһәткес буйынса Огайо штатында Кливленд беренсе урын, ә бөтә ил буйынса 23 урын ала.
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Эске яныулы двигатель
Тышҡы яныулы двигателдәрҙең альтернатив ғаиләһе айырым яғыулыҡҡа һәм эш мөхитенә эйә, был йылылыҡ үткәргес йөҙлөк аша яныу йылылығын сағыштырмаса әкрен күсерергә мөмкинлек бирә — шуға күрә уларҙың ҡеүәте сағыштырмаса күпкә түбәнерәк.
Башҡа күрһәткестәр буйынса:
Үрҙә һаналған классификация критерийҙарынан тыш, эске яныулы двигателдәрҙең айырым төрҙәрен классификациялау критерийҙары ла бар. Шулай итеп, поршень двигателдәрен тактлығы һәм эш процесы, цилиндрҙарҙың һаны һәм урынлашыуы, быуынлы һәм бүлеүсе валдар, һыуытыу төрө буйынса, крейцкопфтың булыу-булмауы, теге йәки был төргә (атмосфералы — өҫтән елләтеүһеҙ), ҡатнашма барлыҡҡа килеү ысулы һәм тоҡандырыу төрө буйынса, карбюраторҙар һаны буйынса, газ бүлеү механизмы төрө буйынса, быуынлы валдың әйләнеү йүнәлеше һәм йышлығы буйынса, цилиндр диаметрына ҡарата, тиҙлек дәрәжәһе буйынса (поршендың уртаса тиҙлеге) буйынса классификацияларға мөмкин ..
Берләштерелгән эске яныулы двигатель
Берләштерелгән двигателдең киң таралған төрө — турбоҡыуҙырыусыһы булған поршенлы двигатель. Турбоҡыуҙырыусы йәки турбокомпрессор(ТК, ТН) — сығарылыусы газдар менән хәрәкәткә килтерелеүсе этәреүсе ҡорамал. Атамаһын «турбина» һүҙенән ала (латинсанан turbo французса turbine — ҡойон, әйләнеү). Был ҡоролма ике өлөштән тора: сығаралыусы газдар менән идара ителеүсе роторлы турбиналы тәгәрмәс һәм дөйөм валдың ҡапма-ҡаршы яҡтарына ҡуйылған үҙәктән ситкә ынтылыусы компрессор. Эшсе мөхиттең ағымы (был осраҡта сығарылыусы газдар) ротор әйләнәһе тирәләй беркетелгән ҡалаҡтарҙа эш итә һәм уларҙы вал менән бергә хәрәкәткә килтерә, ул турбинаның роторы менән бергә йылылыҡҡа сыҙамлы иретмәнән эшләнә. Валға, турбина роторынан тыш, компрессор роторы беркетелә, ул алюмин иретмәһенән эшләнә, ул, вал әйләнгәндә, эуке яныулы двигатель поршендарына һауа ҡыуа. Шулай итеп, турбина ҡалаҡтарына сығарылыусы газдар тәьҫир итеү һөҙөмтәһендә бер үк ваҡытта компрессорҙың турбиналы роторы, валы һәм компрессор роторы әйләнә. Турбокомпрессорҙы һауа һыуытҡысы (интеркулер) менән бергә ҡулланыу эске яныулы двигателдең цилиндрҙарына тығыҙыраҡ заряд биреү мөмкинлеген бирә (был схема хәҙерге турбоагрегатлы двигателдәрҙә ҡулланыла). Ҡайһы бер схемаларҙа двигателдәр ике йәки унан да күберәк көсәйтеү стадияһына эйә, ғәҙәттә, аралыҡ һыуытыу менән, ә турбокомпрессорҙар көйләнә (ҡыуҙырыу күләме сикләнә), был, ҡағиҙә булараҡ, әйләнешкә ҡарап, төрлө ҡеүәттең варианттарын алырға (транспорт үҙенсәлектәрен камиллаштырыу) мөмкинлек бирә.
Газ турбиналы двигатель
Яныу күләме һиҙелерлек артҡандан һуң (термаль киңәйеү арҡаһында) яныу продукттары турбина өлөшө аша үтә. Газ турбиналы двигатель булған осраҡта турбина валына ҡеүәт бирелә, турбореактив двигатель осрағында яныу продукттары хәрәкәте двигателдең импульсын тыуҙыра.
Йәйге ваҡыт
Тарих
1895 йылда Хадсон көндөҙгө яҡтылыҡты бәрәкәт файҙаланыу өсөн ваҡытты 2 сәғәт алға күсерегә тәҡдим иткән. Ғилми берләшмәлә был тәҡдим ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған, Хадсондың был турала хаты ғилми журналда баҫтырылған.
Рәсәй
Йәйге ваҡыттан баш тартҡан ҡайһы бер илдәрҙә ябайыраҡ бер практика ҡуллана: предприятиеларҙа ваҡыт айырым килешеү нигеҙендә күсерелә. Йәйен эш иртәрәк, ҡышын һуңыраҡ башлана. Японияла мөһим осраҡтарҙа (мәҫ. имтихан тапшырғанда) эш ваҡыты ҡояш ҡалҡҡас 2 сәғәттән һуң ғына башлана.
Нокса (Казанка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Михайловка (Асҡын районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пшалымка
Пшалымка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Казанка йылғаһының уң ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Үҙәк тимер юл магистрале (Польша)
Маршрут
Үҙәк тимер юл магистрале 4 участканан тора:
һәм үҙ эсенә 14 айырым пунктты ала: 11 тимер юлы станцияһы һәм 3 тимер юл посы :
Олбрайттарҙың мемориаль йорто
1978 йылда Олбрайттарҙың мемориаль йорто АҠШ-тың милли тарихи урындары милли реестрына индерелгән.
Белоруссия Конституцияһы
Беларусь Республикаһының 1994 йылғы Конституцияһы
1994 йылғы Конституцияның беренсе редакцияһына 1993 йылғы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының рәсми проекты ҙур йоғонто яһай. Мәҫәлән, Беларусь Республикаһының Юғары Советына ҙур вәкәләттәр һалына. Хөкүмәт (Министрҙар Кабинеты) тураһында Конституцияның айырым бүлеге булмай, уның эшмәкәрлеге Президент тураһындағы бүлектең 106—108-се статьялары менән көйләнә. Айырым бүлек Беларустың Конституция Судына бағышлана (125—132-се статьялар).
Крутая (Мурза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ница йылғаһы Реж һәм Нейва йылғалары ҡушылған урынған тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Аллабирҙе
Аллабирҙе — топоним.
Халыҡ Ополчениеһы урамы (Дондағы Ростов)
Халыҡ Ополчениеһы урамы — Дондағы Ростовта 48 билдәле йорттары менән  Морозовская, Нефедов, Ржевская, Козлов урамдары һәм  Гвардия, Доломан тыҡрыҡтары менән йәнәш урам
Шимяковка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Куйбышев һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Надир (исем)
Билдәле кешеләр
Надир Ураҙмәтов (1688—1758) — башҡорт тарханы, мәғдән эҙләүсе. Надир-шах Афшар (ум. ) — шах Персии, афшарского происхождения. Надир Каримович Надиров (6 января 1932,, Азербайджанская ССР — 24 августа 2021) — совет и ҡазаҡ ғалимы, химик. (1968), профессор (1970). (с 1983). Ҡаҙаҡ сср-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1982). Ҡаҙаҡ сср-ының дәүләт премияһы лауреаты (1980). Ҡаҙағстан һәм СССР-ҙың почетлы нефтсеһе.
Ауылдар
Яңы Нәдир (Новонадырово) — Башҡортостандың Илеш районындағы ауыл.
Рок тоннеле
Рок тоннеле (Ручъы тъунел; როკის გვირაბი) — аша Төп Кавказ һырты на Рок үткәүеле Сохс тау аҫтында араһында Төньяҡ Осетия һәм өлөшләтә танылған Көньяҡ Осетия, Транскавказ магистраленең 93-сө километрында урынлашҡан автомобиль юлы тоннеле.
Эштәрҙең хронологияһы
Тау ҡаҙыу эштәре ике яҡтан — көньяҡ порталдан («Тбилтоннельстрой» белгестәре эшләгән), һәм төньяҡ порталдан («Севосетинавтодор»ҙың Орджоникидзе тоннель-төҙөлөш идаралығы белгестәре) алып барылған. Рок тоннелен төҙөгәндә бульдозерҙар ярҙамында техниканы төньяҡ порталдан көньяҡҡа күсереү өсөн Магинск артылышы аша технологик юл һалынды.
Разведка-транспорт штольняһы 1981 йылдың 4 ноябрендә 21:00 сәғәттә тоннель һуҙыу эштәре — Октябрҙең 64 йыллығына төньяҡ һәм көньяҡ порталдан етештереүҙе тоташтырыу өсөн төҙөүселәр эштәр графигын уҙып киткән. Икенсе көндө, матбуғат яҙыуынса, тоннель буйлап тәүге машиналар үтә — Төньяҡ Кавказдан Кавказ аръяғына ваҡытлыса эш юлы яңы трассала асыла.
Эштәрҙең күләме һәм эҙмә-эҙлеклелеге
Беренсе этап буйынса эштәр 2010 йылдың декабренән 2012 йылдың июленә тиклем осорҙа башҡарылған.
Рок тоннелен файҙаланыуға тапшырғандан һуң төҙөүселәр техник штольня өҫтөндә эштәрҙе тамамлай.
Ләйлә Генджер
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Ләйлә Генджер иртә йәшендә атаһын юғалта. Ул Босфорҙың Анатолия яғында Чубуклы районында үҫә һәм Истанбул консерваторияһында музыка менән шөғөлләнә башлай. Дәрестәрен туҡтатып, итальян йырсыһы сопрано Джаннинан Аранджи-Ломбардиҙан  шәхси дәрестәр алыу өсөн Анкараға күсенә. Күпмелер ваҡыт Ләйлә Генджер Төрөк дәүләт театрының хорында йырлай. 1950 йылда Анкарала Масканьиҙың «Сельская честь» операһында Сантуцци партияһы менән дебюты була. Киләһе бер нисә йылда Ләйлә Генджер Төркиәлә танылыу ала һәм илдең идарасы заттары өсөн рәсми сараларҙа сығыш яһай.
Әлисәнең Сәйерстандағы мажаралары
Сюжеты
Ошо мәлдә ул уянып китә һәм апаһының тубығында йоҡлап ятҡанын аңлай. Ул өйгә йүгереп ҡайтып китә, ә апаһы һеңлеһенең үҫеп етеп ошо әкиәтте үҙенең балаларына һөйләрен күҙ алдына килтерә.
Башҡортсаға тәржемә өҫтөндә эш
Әлисә тураһындағы әкиәтте тәржемә иткәндә Сысҡандың Вильгельм Яулаусы (III бүлек) тураһындағы «бик ҡоро лекция»һын урындағы ерлектеке менән алмаштырыу ғәҙәткә ингән икән. Башҡорт телендәге тәржемәгә башҡорт халҡының ХVI быуаттағы тарихы индерелә (тәүге тапҡыр XVIII быуатта Пётр Рычков тарафынан һүрәтләнгән): бында башҡорттарҙың урыҫ дәүләтенә ҡушылыу мәле күрһәтелә.
Белорус һумы
Деноминацияланыуҙары
2000 йылдың 1 ғинуарынан Белоруссияла һум тағы бер мәртәбә деноминациялана (1000 тапҡырға), был сара милли валютаны тотороҡландырыу маҡсатын да ҡуя. 2000 йылда индерелгән һумдың ваҡ аҡса берәмектәре булмай.
2000—2015 йылдарға иҡтисади күҙәтеү
2011 йылғы финанс кризисы һөҙөмтәһендә макроиҡтисади күрһәткестәр һиҙелерлек насарая: инфляция 108,7 процентҡа етә,  ҡайтанан финанслау ставкаһы 10 процент кимәленән 45 процентҡа етә (аҫҡа ҡара). Көҙҙән алып һум курсы Белоруссия валюта-фонд биржаһындағы һатыуҙар һөҙөмтәһенән сығып билдәләнә башлай. Белорус һумы курсы АҠШ долларына ҡарата 2010 йылдың 31 декабрендәге 3000 һумдан 2014 йылдың 31 декабрендә 11 900 һумға тиклем түбәнәйә (халыҡ һатып алған валютаға өҫтәлгән 20 процент комиссияны ла иҫәпләгәндә  — 14 мең һум).
2014 йылдың декабре
2012—2014 йылдарҙа белорус  һумының  долларға ҡарата йомшарыуы көнөнә 10 һумдан артмай. 2014 йылдың декабрендә ҙур тиҙлек менән арзанайған Рәсәй һумы артынса валюта алмаштырыу пункттарында белорус һумына ҡарата доллар менән евро курсы үҫергә тотона, ә Милли банк билдәләгән курс ғәмәлдә үҙгәршеһеҙ тора. 19 декабргә Минскиҙа халыҡҡа доллар — минималь 11500, максималь 11 990 һумға тиклем хаҡҡа һатыла, ә рәсми курс  10 890 һум була. Гомелдә алмаштырыу пункттарында доллар һатыу курсы  13 000 һумға етә.
2015 йылдың ғинуары
5 ғинуарҙа йәнә бер тапҡыр девальвация үткәрелә, ул 7,1 процентлы була. Бер ыңғай комиссия 10 процентҡа ҡалдырып кәметелә.
2015 йылдың 6 ғинуарынан Br курстары (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн — 5 ғинуарға): 8 ғинуарҙа 7,5 процентлы сираттағы девальвация була. Валюта һатып алыуға комиссия бөтөрөлә:
2015 йылдың 9 ғинуарынан Br курсы (йәйәләрҙә сағыштырыу өсөн  — 8 ғинуарҙға): 9 ғинуарҙа белорус һумы  2,18 процентҡа девальвациялана. Милли банк һум курсын сит ил валюталары кәрзиненә бәйләү  механизмын ҡабат файҙалана башлай. Кәрзиндә Рәсәй һумы өлөшө  40 процентҡа еткерелә, ә евро менән АҠШ доллары өлөштәре һәр береһе 30 процентҡа ҡалдырып кәметелә.
Иҫтәлекле банкноталар
2016 йылдың 1 июлендә «Минең илем — Беларусь» тигән иҫтәлекле банкноталар йыйылмаһы сығарыла. Тиражы — 1000 комплект.
Луна Феликс
Биографияһы
Луна 1925 йылда Буэнос-Айреста тыуған. Уның ғаиләһе сығышы менән Ла-Риоханан (Аргентина провинцияһы) булған. 1892 йылда Феликстың олатаһы Ла-Риохта яңы ғына булдырылған Граждандар радикаль союзы (UCR) центристик хәрәкәт вәкиллегенә нигеҙ һалған. Уның бабаһы Пеладжио Луна 1916 йылдан алып 1919 йылға саҡлы Аргентина президенты Иполито Иригойен хөкүмәтенең вице-президенты булған. Луна Буэнос-Айрес университетына уҡырға ингән һәм 1951 йылда юридик дәрәжәгә эйә булған. 1954 йылда тәүге тапҡыр уның «Yrigoyen» биографик хеҙмәте баҫылып сыҡҡан.
1967 йылда Todo es Historia тигән аргентин тарихи айлыҡ журналын булдырған, һәм ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем уны етәкләгән. Луна, 1984 йылдан башлап, тарихсы, биограф һәм лирик сифатында Аргентина мәҙәни өлкәһендә иң бөйөк иҫәпләнгән күп һанлы Konex наградаларына, шулай уҡ 1988 йылда «За заслуги» француз орденына лайыҡ булған.
Талпар
Талпар, рәсми исемлектә Толпар тип бирелә. (Толпарово) — Башҡортостандың Ғафури районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 236 кеше. Почта индексы — 453065, ОКАТО коды — 80221840001.
WOWCube
Эшләнмәләре
Тиҙҙән Илья Осипов үҙ-ара бәйләнешле процессорлы арзан кубиктар эшләргә ҡарар итә. Башта ул Kickstarter өсөн бер-береһе менән бәйләнешле бик күп стандартлаштырылған элементтарҙан торған (һәр ҡайһыһы үҙенең экраны менән) өҫтәл уйындары проектын башлап ебәрергә теләй. Бер нисә эшләнмә әҙерләй, ләкин тиҙҙән быға оҡшаш уйындың кем тарафынандыр патентланыуын асыҡлай, ә авторҙары 20 миллион доллар күләмендә инвестициялар йәлеп итә. 2016 йылда 13 йәшлек Савва атаһына икенсе формалағы идеяны камиллаштырып — Рубиктың патентланған кубигын тышҡы барлыҡ ҡырҙарының экран булып, ҡоролманың тотош экранды хасил итеүен эшләргә тәҡдим итә. Ҡырҙарҙы бороп, яланы һәм уйын элементтарын үҙгәртергә мөмкин. Савваның идеяһы WOWCube проектының башы була. Киңлектә кубиктарҙы алмаштырып ҡуйыу бәләкәй балалар уйынының аналогы булһа ла, экран-ҡырҙарҙы бороп объекттарҙы бер яҡтан икенсеһенә күсереү барлыҡ аудиторияны йәлеп итеү мөмкинлегенә эйә була.
Презентацияһы
Cubios Inc башҡарма директоры Макс Филин белдереүенсә, компанияның 200 дана WOWCube сығарырға һәм таратырға, шулай уҡ ул зарядкала торғанда экранда ғәмәлдәге датаны һәм ваҡытты, һауа торошон һәм һуңғы яңылыҡтарҙы күрһәткән ҡушымтаэшләргә ниәтләй. Әҙер уйынсыҡ хаҡы 249—149 АҠШ доллары торасаҡ тип күҙаллана. 2020 йылдың ғинуарында CES һәм яҙғыһын Toyfair күргәҙмәләре планлаштырыла. 2021 йылда Лас-Вегаста CES күргәҙмәһендә көмөш миҙалға лайыҡ була, эшләүселәр әйтеүенсә, был уйынсыҡҡа һорау артыуына этәргес була, ә 2022 йылдың 7 ғинуарында WOWCube тағы ла CES-та күрһәтелә.