cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Холокост
Йәһүдтәргә ярҙам
Нацистарҙың ҡанһыҙ антисемитизм сәйәсәтенә ҡарамаҫтан, Германияла даими рәүештә йәһүдтәрҙе эҙәрлекләүҙәргә ҡарата ҡаршылыҡтар ойошторолоп тора. Уларҙың иң ҙуры 1943 йылдың 27-28 февралендә Берлиндә Розенштрасста этник немецтар — лагерҙарға оҙатылырға тейешле йәһүдтәрҙең туғандары һәм йәмәғәттәре тарафынан ойошторолған демонстрация була. Ғауғанан ҡасыу өсөн Берлин гауляйтеры Геббельс демонстранттарҙың туғандарын — 2000 самаһы кеше — азат итергә һәм уларҙы Берлинда мәжбүри эштәргә ебәрергә бойора. Уларҙың барыһы ла тиерлек һуғыштың ахырына тиклем иҫән ҡала. Айырым осраҡтарҙа йәһүдтәргә юғары вазифа биләгән немецтар ярҙам итә. Ҡотҡарыусыларҙың береһе киң билдәле Оскар Шиндлер — Плашов лагерынан меңдән ашыу йәһүдте үҙенең фабрикаһына эшкә урынлаштырып, ҡотҡарып ҡалыусы эшҡыуар. «Тыныслыҡ илселәре» араһында дипломаттар ҙа, чиновниктар ҙа була. Киң билдәлеләр араһында йәһүдтәрҙе ҡотҡарыу өсөн үҙҙәренең карьераһын хәүеф аҫтына ҡуйған Аристидес Соуса Мендес (Aristides Sousa Mendes, Португалия), Тиунэ Сугихара (Япония) һәм Пауль Грунингер (Paul Gruninger, Швейцария) бар. Ҡытайҙың Веналағы генераль консулы Хэ Фэншань йәһүдтәргә Сингапурға һәм башҡа илдәргә меңдәрсә виза бирә. Ирандың Париждағы илселеге хеҙмәткәре Абдул-Хусейн Садри шулай уҡ йәһүдтәргә өс мең самаһы Иран визаһы бирә. Әммә улар араһында иң билдәле дипломат — Швециянан Рауль Валленбергтыр, моғайын. Дипломатик тейелгеһеҙлегенә ҡармаҫтан, Будапештты алғандан һуң ул совет махсус хеҙмәттәре тарафынан ҡулға алына һәм йәшерен рәүештә СССР-ға сығарылып, НКВД төрмәһендә атыла. Бары тик 2006 йылда ғына Сальвадор дипломаты — полковник Хосе Артуро Кастельяностың исеме киң билдәлелек яулай. Ул Европа йәһүдтәренә, нигеҙҙә Венгрияныҡыларға, Сальвадор гражданлығы тураһында 40 мең самаһы ялған документ биреп, 25 мең самаһы кешенең ғүмерен һаҡлап алып ҡала. Тыныслыҡ илселәре араһында Испанияның Будапешттағы миссияһы хеҙмәткәре Джорджо Перласка менән Афиналағы консул Себастьяна Ромеро Радигалесты билдәләп китеү зарур.
Польша өлөшөнә иң күп тыныслыҡ илсеһе тура килә — 3195 кеше. Голландияла улар 5009, Францияла — 3158. СССР-ҙың элекке республикаларынан Украинала — 2272. Яд ва-Шем был хаҡта: «Был һандар һәр илдә ҡотҡарылған йәһүдтәрҙең аныҡ һаны түгел, әммә улар Яд ва-Шемға билдәле булған ҡотҡарылыусылар хаҡындағы мәғлүмәт сағылышы», — ти.
Психик сирлеләр һәм инвалидтар
Тап Т-4 программаһы сиктәрендә (концентрацион лагерҙарҙа ҡуллана башлағанға тиклем) нацистар беренсе тапҡыр 1939 йылдың һуңында Хадамарҙа (Гессен ере)газ камераһын ҡуллана.
Славяндар
"Геноцид энциклопедияһы"на ярашлы, славяндарҙың геноцидының дөйөм һаны 19,7 миллиондан 23,9 миллионғаса тип күҙаллана (улар араһында СССР-ҙа йәшәүселәр, поляктар, словендар, сербтар һ.б. була ).
Рудольф Руммель фекеренсә, геноцид ҡорбандары булған славяндарҙың һаны яҡынса 10,5 миллион тип күҙаллана (улар араһында поляктар, украиндар, белорустар, рустар, шулай уҡ совет хәрби әсирҙәре бар)[66].
Сиғандар
Раса ҡанундары буйынса нацистарҙың эҙәрлекләүенә сиғандар ҙа эләккән. Уларҙың тиҫтәләрсә меңе СССР-ҙың һәм Сербияның оккупацияланған территорияларында үлтерелә, меңдәрсәһе Польша һәм башҡа илдәр территорияһындағы үлем һәм концлагерҙарҙа һәләк була. Трихсылар Холокост барышында Европалағы сиғандарҙың 1/4 өлөшө, йәғни 200 мең кеше ҡырыла, тип күҙаллай. Һуғыштан һуң ГФР хөкүмәте, 1943 йылға тиклем сиғандар раса билдәләре буйынса эҙәрлекләнмәне, һәм ул ваҡытта дәүләт тарафынан ҡулланылған саралар законлы ине, тигән фекерҙә тора. Бары тик 1979 йылдың һуңында. ғына сиғандарҙы раса билдәләре буйынса эҙәрлекләү таныла.
Хатранов йорто (Дондағы Ростов)
Адресы: Дондағы Ростов ҡалаһы, I-се Совет урамы 42-се һанлы йорт
Тарих
Совет власы йылдарында йорт милли милеккә әйләндерелгән. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, немец оккупацияһы ваҡытында, йортта немец гестапоһы урынлашҡан. Ҡала немецтарҙан азат ителгәндән һуң бинала госпиталь булған. Һуғыштан һуң хәрби ведомство бинаны биләй: фатир -эксплуатациялаусы өлөш тора. 1980-сы йылдарҙан алып бинала хәрби округ дәүләт санитария-эпидемиология күҙәтеү үҙәге эшләй.
Украина тыҡрығы (Таганрог)
Тарихы
XX быуат башында Украина тыҡрығы һәм Петр урамы киҫешкән урындағы бина һүрәте төшөрөлгән почта открыткалары сығарыла. Бинала Таганрог сауҙагәре И. Б. Герасимовтың мануфактура тауарҙары магазины урынлашҡан була. 1990 йылда бинаны һүтәләр.
Белебеевские известия (гәзит)
Тарихы
1991 йылдан «Бәләбәй хәбәрләре» («Белебеевские известия») исеме менән сыға. Баш мөхәррир — Иванова Любовь Михайловна.
Каменка (Днестр ҡушылдығы)
Украина Винница өлкәһенең Крыжополь һәм Пищанка райондары һәм Днестр буйы Молдова Республикаһы Каменка райондары аша көньяҡҡа табан аға. Днестрҙың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 50 километр.
Чир йылғаһы
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Дон һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Чир, Чир йылғаһын индермәйенсә — дон йылғаһы аҫты бассейны Хопер һәм Северский йылғалары Дон йылғаһына ҡушылған ерҙә. Дон йылғаһы бассейны — (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Малая Черепаха йылғаһы
Йылға тураһында
Таганрогтың Малая Черепаха йылғаһы үҙәне территорияһында һыу һәм һаҙ баҫыу ҡурҡынысы янаған урындар бар :  Октябрь урамы, Социалистик урамы.
Небольсин Павел Иванович
Биографияһы
1846 йылда Алтай крайында алтын табыу сәнәғәте буйынса шөғөлләнә. Бер үк ваҡытта Себер казактары тарихын өйрәнә, Себер алтын приискылары тураһында очерктар яҙа. 1848 йылда Рус география йәмғиәтенә ағза итеп һайлана. 1850—1851 йылдарҙа Рус география йәмғиәтенең ҡушыуы буйынса Рәсәй менән Урта Азияның сауҙа-сәнәғәт бәйләнештәре мәсьәләләрен өйрәнеү маҡсатында Каспий алды өлкәләренә, Бүкәй урҙаһына сәйәхәт ҡыла.
Башҡорттар тураһында
П. И. Небольсин хеҙмәте хәҙер ҙә ғилми йәһәттән ҡиммәтле. Фәнни сығанаҡ булараҡ, уға башҡорт этнографтары, тарихсылары йыш мөрәжәғәт итә.
Джон Уэйн
Биографияһы
Йәшлек йылдарында Уэйн АҠШ-тың демократик партияһы яҡлы була. Карьераһының күп өлөшө республикансылар партияһының консерватив яғында үтә, ультрапатриот була (бигерәк тә ғүмеренең һуңғы йылдарында), ялҡынлы антикоммунист, президент һайлауында Никсонды яҡлай.
Уэйн, үлеренән туғыҙ йыл алда, киң билдәлелек алған «Ысын батырлыҡ» вестерндағы роле өсөн «Оскар» премияһына лайыҡ була. Уэйндың һуңғы проекты — «Иң мәргән» — АҠШ экрандарында 1976 йылда сыға. Джон Уэйн "Лос—Анджелес"та Рональд Рейган исемендәге медицина үҙәгендә, ашҡарын яман шешенән дауаланғанда, 1979 йылдың 11 июнендә вафат була. Уэйндың ҡәбер ташында «Плейбой» журналында сыҡҡан ғауғалы интервьюһендә әйткән һүҙҙәре уйылған:
Песчанокопское ауыл биләмәһе
Административ үҙәге — Песчанокопское ауылы.
Империализм
Тасуирламалары
Империализм ҡапма-ҡаршылыҡтарының айырыуса мөһимдәре: хеҙмәт менән капитал араһындағы; төрлө финанс төркөмдәре менән империалистик державалар араһындағы, метрополиялар булып торған хакимлыҡ итеүсе милләттәр менән колониаль һәм бойондороҡло илдәр халыҡтары араһындағы.
Социаль дарвинизм
Был социологик теорияға ярашлы, Чарльз Дарвин тәбиғәттә асҡан тәбиғи һайлап алыу һәм йәшәү өсөн көрәш законлыҡтары кешеләр йәмғиәтенә лә күсерелә. Уны империалистар, айырыуса Англияныҡылар, үҙҙәренең эш-ғәмәлдәрен аҡлау маҡсатында файҙалана.
Сәйәси
Территориялар метрополияларҙан  ниндәйҙер кимәлдәге бойондороҡлолоҡҡа эләгә. Был бойондороҡлолоҡ янъялһыҙ, сыуалыштарһыҙ үтмәй, улар үҙ сиратында империализм менән көрәш яралғыһы булып тора.
Роман
Роман проблмалары
Типологик проблема.
Новеллаларҙың циклизацияһы
Яңы заман романдары «Новеллалар циклизация»һы, йәғни, элек новелла йәки анекдот булған эпизодтарҙы бары тик бер-береһе өҫтөнә механик рәүештә өҫтәп ҡуйыу процесында барлыҡҡа килгән, тип һаналған фекер йөрөй. Мәҫәлән Бокаччоның «Декамерон», Чосерҙың «Кентерберийские рассказы» кеүек әҫәрҙәрҙә үтәгилешле сюжет һәм композицияларҙың оло формалы бары тик йыйылма новеллалар йыйынтығынан тора, тип һанала. ОПОЯЗ-дың Виктор Шкловский тарафынан эшкәртелгән бындай теоретик догмалары Борис Томашевскийҙың «Әҙәбиәт теорияһы» китабында популярлаштырылған һәм совет әҙәбиәт ғилеме тарафынан ҡабул ителгән сөнки ул терминдары булмаған әҙәбиәт тарихының социологик схемаһына бик уңайлы инеп ята. Рыцарь мотивтары, мәҫәлән, легендар король Артур һәм Түңәрәк өҫтәл рыцарҙары менән бәйле бретон циклы романдарына үтеп инә. Христиан легендалары Робер де Барондың (XII быуат) «Иосиф Аримафейский» шиғырҙарын тыуҙыра (хәҙерге ваҡытта «Роман о Граале» кеүек билдәле). Был дини әҫәрҙәр менән бер рәттән бретон циклы составына донъяуи, тормошто тергеҙеүсе, кеше ҡаһарманлығы йәки Артур сәхәбәләренең тормошон һүрәтләүсе әҫәрҙәр ҙә инә.
Сибайский рабочий (гәзит)
Тарих
1969—1972 йылдарҙа Роберт Абдулла улы Нагаев, 1972—1978 йылдарҙа Михаил Сергеевич Ильюхин, 1978—1983 йылдарҙа Владимир Васильевич Коротаев мөхәррир булып хеҙмәт итә.
Катаринский Василий Владимирович
Биографияһы
1874 йылда Ырымбур уҡыу округы ойошторолоп, унда башҡорт, ҡаҙаҡ, татар мәктәптәре вазифаһы индерелә. 1875 йылда был вазифаға Василий Владимирович Катаринский тәғәйенләнә. Ул был эште ғүмеренең аҙаҡҡы көндәренә тиклем башҡара.
Педагогик, мәғрифәтселек эшмәкәрлеге
1875 йылдың сентябрендә Ильминский Николай Ивановичтың тәҡдиме буйынса Василий Владимирович Катаринский Ырымбур уҡыу округының башҡорт, ҡаҙаҡ, татар мәктәптәре инспекторы итеп тәғәйенләнә. Биләгән вазифаһына бәйле ул башҡорт һәм ҡаҙаҡ ауылдарында йыш була, урындағы халыҡтарҙың тормош-көнкүрешен, башҡорт, ҡаҙаҡ йәнле һөйләү телдәрен ныҡлы өйрәнә. Даими рәүештә мәғрифәтселек эштәре менән шөғөлләнә. А. Г. Бессонов, И. А. Алтынһарин, Б. Ә. Юлыев, М. Ә. Ҡыуатов, Л. К. Әбделғәзизов кеүек йәш интеллигенция вәкилдәрен үҙ халыҡтары өсөн изге эштәргә саҡыра, рус-башҡорт мәктәптәренең уҡытыу пландарын, программаларын тотороҡло итергә тырыша.
Сибайский рабочий (гәзит)
Тарих
2008 йылдың сентябренән коллективты Ишбирҙина Гөлнәзирә Роберт ҡыҙы етәкләй, быға тиклем ул гәзиттә сәнәғәт, транспорт һәм бәйләнеш бүлеге мөдире була.
Ева Шпильрейндың утар йорто
Тарихы
Совет власы урынлашҡандан һуң, килем йорто национализациялана. Ева Шпильрейн балалары менән сит илгә күсеп китә. Уның иренә парад баҫҡысы аҫтында бәләкәй генә бүлмә ҡалдыралар, ул үлгәнгә тиклем шунда йәшәй.
Фрунзе Михаил Васильевич
Революциянан һуңғы эшмәкәрлеге
Граждандар һуғышы йылдарында ул бер нисә тапҡыр шәхсән үҙ ирке менән ҡоралһыҙланған һәм ЧК-ға ғәйебен танып килгән Совет власы дошмандарына хәүефһеҙлек гарантияларын бирә (Урал аръяғы казактарына, Ҡырымдағы армия офицерҙарына, Бохара «баҫмасыларына», махновецтарға).
Үлеме
Фрунзе үҙе ҡатыны Софья Алексеевнаға Ялтаға яҙған: «Мин һаман да дауаханала. Шәмбе көнө ҡабаттан консилиум була. Операцияны эшләмәй ҡуймаһындар тип ҡурҡыңҡырайым». Михаил Васильевич ҡатынына, ҡарар менән ҡәнәғәт булыуы һәм табиптар һәйбәтләп нимә унда барлығын күрерҙәр һәм кәрәкле дауалау билдәләр, тип өмөтләнеүен белдергән.
Ғаиләһе
Апаһы Клавдия Васильевна Фрунзе-Гаврилова (1887—1948) 1906 йылда алтын миҙалға Верный гимназияһын тамамлай. Кейәүгә сыҡҡандан һуң ире белем алған Италияға китә. Һуңынан Мәскәүгә ҡайта һәм уҡыуын дауам итә. Ике ҡыҙы булған: Ольга һәм Юлия. Уның вариҫтары Мәскәүҙә йәшәй.
Улы — Фрунзе Тимур Михайлович (1923—1942) — лётчик-истребитель, Советтар Союзы Геройы (үлгәндән һуң).
Төйәләҫ (йыр)
Тарихы
Тәүге тапҡыр 1931 йылда Ғ. З. Сөләймәнов Башҡорт АССР-ының Баймаҡ-Таналыҡ районы 1-се Төрөкмән ауылында (Башҡортостан Республикаһының хәҙерге Баймаҡ районы) яҙып ала. «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығында Хөсәйен Әхмәтов яҙмаһында баҫтырыла. Варианттарын Ф. Х. Камаев, Л. Н. Лебединский яҙып ала. Лирик характерҙағы йыр.
Парамонов складтары
Хәҙерге торошо
2013 йылдың декабрь айында Ростов өлкәһе мөлкәт министрлығы Парамонов складтарын реконструкциялау һәм үҫеш проектын хуплай. Мәскәү архитектура бюроһының береһе реконструкциялау проектын эшләй. Был проектҡа ярашлы, Парамонов склады бөтә ҡаралтылары менән реконструкция ваҡытында һаҡланып ҡалырға тейеш, ә уның территорияһында хәҙерге заман сәнғәте үҙәге буласаҡ.
Мәғрифәтселек дәүере
Г. Мэйҙың дәүерҙе осорҙарға бүлеүе
Был дәүерҙәге фекер эйәләре ҡараштарында ҡапма-ҡаршылыҡтар күп. Америка тарихсыһы Генри Мэй дәүер философияһы үҫешендә дүрт фазаны айырып ҡарай. Был фазаларҙың һәр береһе элгәргеһен өлөшләтә инҡар итә тиергә була.
Дин һәм әхлаҡ
Алла асылыштарын инҡар итеү мәғрифәтселеккә иң хас идея була. Был бигерәк тә христианлыҡ ҡа ҡағыла, сөнки ул бөтә хаталарҙың һәм хөрәфәттәрҙең башы тип иҫәпләнә. Һөҙөмтәлә, деизмға (Алла бар, ул Донъяны яралтҡан, ләкин артабан бер нимәгә лә ҡыҫылмай) йүнәлеш алына. Шулай итеп, мәғрифәтселәрҙең күбеһе, үҙ дәүерендә йәшәгән Дидро ише фекер эйәләренең материалистик һәм атеистик ҡараштарын иғтибарға алмайынса, деизмға эйәрә, ғилми дәлилдәр ярҙамында Алланың барлығын һәм уның Ғаләмде яралтҡанлығын иҫбатларға тырыша.
Тарихи әһәмиәте
Мәғрифәтселек идеялары, хәҙерге заман йәмғиәтенең төп ҡиммәттәре булараҡ, сәйәси азатлыҡтар һәм демократия нигеҙендә, шулай уҡ дәүләтте үҙидаралы республика итеп ойоштороу нигеҙендә лә (дини түҙемсәнлек, баҙар механизмдары, капитализм, ғилми методтар) ята.
Эстонияның дәүләт ҡоролошо
Эстония — бойондороҡһоҙ демократик парламент республикаһы, унда юғарғы власть — халыҡ.
Заһиров Наил Хәйбулла улы
Биографияһы
Наил Хәйбулла улы Заһиров 1925 йылдың 20 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Тамъян-Ҡатай кантоны Ураҙ ауылында тыуған.
Әхтәмов Азамат Мөхтәр улы
Биографияһы
1984 йылда Башҡорт дәүләт университетының математика факультетын тамамлағандан һуң үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген Башҡортостан ауыл хужалығы институтында башлай. 1986—1989 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының математика һәм механика факультетының аспирантураһында уҡый һәм, «физика‑математика фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлағандан һуң, ауыл хужалығы институтында уҡытыуын дауам итә. Диссертацияһының темаһы: Математическое моделирование и численное исследование в диагностике закреплений и нагруженности механических систем (2004). Ахтямов А. М. Математика для социологов и экономистов. — М.: Физматлит, 2004. — C. 463. Книга победила во Всероссийском конкурсе учебников по математике для социально-экономических специальностей высшего профессионального образования (2000), организованного Министерством образования РФ. Она допущена Министерством образования РФ в качестве учебного пособия для студентов высших учебных заведений, обучающихся по социально-экономическим направлениям и специальностям. Второе издание этой книги (2006) стало лауреатом конкурса на лучшую научную книгу 2006 года, организованного фондом развития отечественного образования.
Ғилми эшмәкәрлеге
Впервые сформулированы математические модели диагностирования вида закрепления мембран, стержней и пластин по собственным частотам их изгибных колебаний, показана корректность соответствующих задач, разработаны методы и пакеты программ для их решения.
Тирана
Тарихы
Тирана һәр ваҡыт албан халҡының төрөк баҫҡынсыларына, ерле феодалдарға ҡаршы көрәш майҙаны булып торған. 1920 йылдың 8 февралендә Люшняла албан милли конгресы сығарған ҡарар буйынса Тирана Албанияның баш ҡалаһы һәм хөкүмәттең резиденцияһы тип иғлан ителә. 1920-се йылдарҙа Тиранала тәүге профсоюздар ойоша. 1939 йылдың апреленән 1943 йылдың сентябренә тиклем Тирана — Италия тарафынан, 1943 йылдың сентябренән Германия тарафынан оккупациялана. Албан халҡының милли-азатлыҡ көрәше үҙәктәренең береһе була. 1941 йылдың ноябрендә  Тиранала Албания Коммунистар партияһы ойошторола. 1944 йылдың 17 ноябрендә ҡала Милли азат итеү армияһы тарафынан немец ғәскәрҙәренән ҡотҡарыла. 1944 йылдың 28 ноябрендә халыҡ-демократик хөкүмәте Бераттан  Тиранаға күсә һәм 1946 йылдың 11 ғинуарында Албания Халыҡ Республикаһы иғлан ителә. 1950-се йылдарҙа Советтар Союзының һәм башҡа социалистик илдәрҙең ярҙамы менән Тиранала заманса  предприятиелар, мәҙәниәт учреждениелары төҙөлә.
Баш ҡала
Парламенттың хәҙерге бинаһы  1924 йылда һалына, башта ул  офицерҙарҙың  клубы була.
Социализм
Утопистар
Социализм идеялары тәүге коммунист-утопистар Томас Мор (1478—1535) һәм Томмазо Кампанелла (1568—1639) хеҙмәттәрендә лә сағылыш таба. Мәҫәлән, Томас Мор һүрәтләгән Утопия утрауында хосуси милекселек һәм аҡса әйләнеше юҡ һәм тулы тигеҙлек хөкөм һөрә. Йәмғиәт нигеҙен ғаилә һәм хеҙмәт коллективы тәшкил итә. Хеҙмәт барыһы өсөн дә мотлаҡ. Шәхси инстинкттарҙың үҫеүен булдырмау өсөн ғаиләләр даими рәүештә йорттары менән алмаша.
Ильясов Йәүҙәт Шәүкәт улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре һыҙыҡһыҙ дифференциаль тигеҙләмәләргә, вариациялы иҫәпләмәгә, стохастик процестарҙы тикшереүгә, һанса ысулдарға арналған.
Капитализм
Капитали́зм — етештереү һәм бүлеүҙең хосуси милеккә, эшҡыуарлыҡтың бар яҡлап юридик тигеҙлегенә һәм иркенә нигеҙләнгән иҡтисади система. Капиталды арттырыуға һәм табыш алыуға ынтылыш иҡтисади ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн төп критерий булып тора.
Ғәҙебәк Насыр (йыр)
Риүәйәте
Йәйге көндәрҙә Юшатыр буйында Ғәҙебәк Насыр сығарған көйгә йыр яңғырай. Ошо китеүҙән Насырҙан хәбәр-хат килмәй, ә ул сығарған көй онотолмай, «Ғәҙебәк Насыр» исеме менән быуындан быуынға күсә килә.
Интернет
Тарихы
Биш йыл эсендә Интернет аудиторияһы 50 миллиондан ашыу ҡулланыусыны берләштерә. Башҡа коммуникация сараларына бындай күләмдә таралыу табыу өсөн күберәк ваҡыт талап ителгән була :
Протоколдар
Интернетта иң таралған протоколдар: Интернетта популяр булһа ла, әлегә стандартлаштырылмаған протоколдар ҙа күп.
Цензура
Күп илдәрҙә селтәргә ҡарата етди сикләүҙәр бар, йәғни айырым сайттарға  (КМС-ҡа, аналитик, порнографик сайттарға) йәки тотош селтәргә инеү тыйыла. Мәҫәлән, ҠХР-ҙа  «Алтын ҡалҡан» проекты — провайдерҙар менән мәғлүмәт тапшырыуҙың халыҡ-ара селтәрҙәре араһындағы интернет-каналда мәғлүмәтте һөҙөп үткәреү системаһы эшләй.
Эстония Хөкүмәте
Премьер-министр
Эстония Премьер-министры республика Хөкүмәте, уның эшмәкәрлеге менән етәкселек итә һәм хөкүмәтте ил эсендә лә, халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙә лә сағылдыра. Премьер-министр бер үк ваҡытта ниндәйҙер министр урынын биләй, шулай уҡ теләһә ниндәй башҡа дәүләт һәм муниципаль вазифа башҡара, коммерция предприятиеһы советы һәм идараһына инә, фәнни һәм преподавателлек хеҙмәтенән башҡа, эшҡыуарлыҡ йәғни түләүле эшмәкәрлек менән шөғөлләнә алмай.
Министрлыҡтар
Эстония закон сығарыу эше дәүләт идаралығы структураһында түбәндәге министрлыҡтарҙы күҙ уңында тота:
Мөслим районы
Тарихы
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда хәҙерге район биләмәләрендә 11-се башҡорт кантоны ойошторола. 1920 йылға ҡәҙәр район территорияһы Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе составында була, ә 1920 йылдың 20 майында Бөтә Рәсәй Үҙәк башҡарма комитеты (ВЦИК) һәм РСФСР-ҙың Халыҡ комисарҙары советы (СНК РСФСР) декретына ярашлы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә.
Муниципаль-территориаль ҡоролошо
Мөслим районында 19 ауыл берәмеге составында 71 тораҡ пункт бар:
Мәғариф
Районда 16 урта, 11 төп, 24 башланғыс дөйөм белем биреү мәктәптәре, 1 профиль лицейы, 1 коррекцион мәктәп-интернаты, 1 урта профессиональ-техник училищеһы бар.
Федянин Николай Дмитриевич
Федянин Николай Дмитриевич (19 ноябрь 1956 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре. Таганрог ҡалаһы мэры (2003—2012), Ростов өлкәһе буйынса хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе (2013 йылдан алып).
Фламенко
Килеп сығышы
Фламенко тарихы Мавритания музыка сәнғәтенә бәйле, шулай уҡ сиған музыкаһы йоғонтоһо ла бар. XV быуатта Испанияға емерелеп барған Византиянан сиғандар килеп, Андалусия провинцияһының көньяҡ ярында урынлаша; йолалары буйынса, урындағы мавритан, йәһүд, испан музыка сәнғәтен отоп алыуҙан фламенко килеп сыға. Оҙаҡ ваҡыт фламенко «бикле сәнғәт» тип һанала, сөнки сиғандар айырым төркөм булып йәшәй; фламенко сикле даирәлә формалаша. XVIII быуат аҙағында сиғандарҙы эҙәрлекләү туҡтатыла, һәм фламенко таверна, кантанте кафеларында тарала. XX быуатта фламенкоға Куба көйҙәре, джаз мотивтары, классик балет өлөштәре ҡушыла. Иң билдәле фламенко бейеүсеһе Хоакин Кортес фламенко бейеүе төшөнсәһен яңыртып, уны ҡаты ҡағиҙәләрҙән бушата. Фламенконың импровизациялы тәбиғәте, ауыр ритм, үҙенсәлекле башҡарыу техникаһы көйҙәрен нотаға яҙҙырыуға ҡамасаулай. Шуға күрә гитарасы, бейеүсе, йырсы белеме оҫтанан уҡыусыға тапшырыла.
Бугера Владислав Евгеньевич
Сәйәси эшмәкәрлеге
Халыҡ-ара танылыу алған бер рәт публицистик эштәр һәм сәйәси тикшеренүҙәр нәшер иткән. В. Бугераның тикшеренеүҙәрендә антифашист тематика иң мөһим урын алып тора. Халыҡ-ара һәм Рәсәй тикшеренеүселәре  уның хеҙмәттәренә йәғни фамилияһына, йә псевдонимыны “Г.Васильев” һылтаналар (тәүҙә ошо һәм башҡа псевдоним менән баҫылып сыҡҡан эштәрен, һуңынан В.Бугера үҙ исеме менән баҫтыра).
Баһалама
Тәңҡит
Жозефина Топали
Жозефина Чоба Топали (Jozefina Çoba Topalli; 26 ноябрь 1963 йыл) — сәйәсмән. Албания парламенты — Халыҡ йыйылышының 2005 йылдың 3 сентябренән 2013 йылдың 10 сентябренә тиклемге рәйесе, ил менән етәкселек иткән Албания демократик партияһының етәксе урынбаҫары.
Сәйәси эшмәкәрлеге
Тормошта, улы һәм ҡыҙы бар.
Татар Бүләре
Географик урынлашыуы
Ауыл Сикия йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 32 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Баек
Тарихы
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
Темерник таможняһы һәйкәле (Дондағы Ростов)
Тарих
Дондағы Ростов ҡалаһында  2010 йылдың 15 декабрендә рәсми рәүештә Темерник таможняһы һәйкәле асыла. Был ваҡиға Дондағы Ростов ҡалаһының тыуған көнөн байрам итеү маҡсатында һәм Темерник таможняһы һәйкәлен асыу тураһында указға ҡул ҡуйыуға арнап үткәрелә. Скульптураны Новороссийск ҡалаһында иң оҫта етәкселәр эшләгән. Һәйкәл төҙөү скульпторҙары  Сергей Олешня һәм Анатолий Дементьев. Монументты эшләүгә 7 айҙан күберәк ваҡыт кәрәк булған.
Хилажев Мәүлит Хилаж улы
Батырлығы
Арникайми тораҡ пункты районында (Латвия) дошман оборонаһын өҙгәндә, Хилажев орудиенән тура тоҫҡап дошмандың 2 пулемёт нөктәһен юҡ итә, ошоноң менән полк подразделениеларының алға барыуын тәьмин итә. 1944 йылдың 22 декабрендә дошман контратакаһын кире ҡаҡҡанда, расчет яугирҙәре менән тура тоҫҡап, отделениенән күберәк дошман һалдатын юҡ итә. 1945 йылдың 30 ғинуарында 2-се дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Баланлы (Мөслим районы)
Баланлы — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһының Мөслим районындағы ауыл. Баланлы ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Шәбиев Салауат Ғәли улы
Шәбиев Салауат Ғәли улы  (11 май 1948 йыл) — ғалим-архитектор, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Архитектура докторы (1994), профессор (1994).
Биографияһы
1985—1986 йылдарҙа БАССР-ҙын Төҙөлөш буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары.
Ырымбур (станция)
Ырымбур станцияһы — Көньяҡ-Урал тимер юлының Ырымбур бүлексәһе станцияһы.
Хәкимиә
Тарих
1950-се йылдар башында манараларын емерәләр.
Пономаренко Николай Степанович
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында I Мәскәү хәрби училищеһында тынлы оркестр дирижеры булып эшләй.
Волгодонск экология-тарих музейы
Волгодонск экология-тарих музейы (1969 йылдан алып 2003 йылға тиклем — Волгодонск ҡалаһында крайҙы өйрәнеү музейы) — Волгодонскиҙағы музей Ростов өлкәһенең көнсығышындағы иң ҙур музейҙарҙың береһе.
Адресы
Тәүге адресы: СССР-ҙың 50 йыл урамы, 2. Әлеге ваҡытта музей өс адрес буйынса урынлашҡан:
Хип-хоп (музыка жанры)
Этимологияһы
Әлеге термин музыканы билдәләү өсөн матбуғатта тәүге тапҡыр Кесе Роберт Флиппинго тарафынан The New Pittsburgh Courier гәзитендә 1979 йылдың февралендә ҡулланыла, мәҙәниәтте билдәләү өсөн Майкл Холман тарафынан Afrika Bambaataa менән интервьюла East Village Eye журналы өсөн 1982 йылдың ғинуарында телгә алына. Артабан терминды шул уҡ йылдың сентябрендә Bambaataa The Village Voiceгәзитендәге башҡа интервьюһында ҡуллана, был интервьюны унан, һуңынан, 1984 йылда, хип-хоп тураһында китап яҙған, Стивен Хагер ала.
Рәсәйҙәге хип-хоп
Хип-хоп музыка СССР-ға 1980-се йылдарҙа үтеп инә. Беренсе булып «Мальчишник» төркөмө сығыш яһай. Уларҙан һуң Bad Balance, White Hot Ice, DMJ һ.б. төркөмдәр барлыҡҡа килә. Хип-хоп фестивалдәр ойошторола. Рәсәй хип-хоп башҡарыусылары «Каста», Децл, Лигалайз ҙур танылыу яулай.
Волгодонск (аэропорт)
В класлы "Волгодонск" аэродромы ошондай самолеттарҙы: төрлө вертолеттар, ТУ-134, Як −4 самолеттарын — ҡабул итә алған.
Һылтанмалар
Оживут ли аэропорты области (телевизионный репортаж)
Албанияла туризм
Хәҙерге көндә  Албанияла туризм  көсһөҙ әле, шулай ҙа етеҙ темп менән үҫешә. Албанияның Милли статистика институты докладына ярашлы, 2009 йылда илдә  5888 номерлы һәм 11 932  урынлы 369 отель булған. 2009 йылда Албанияға  1,5 миллионға яҡын сит ил турисы килгән, шуларҙың яҡынса 236 меңе ҡунаҡханаларҙа туҡтаған һәм уларҙа 540 мең кеше төн уҙғарған.
Волгодонск сәнғәт музейы
Тарих
Музей тарихы 1995 йылда башлана, ул Волгодонскиҙә «Ҡала күргәҙмә залы» муниципаль мәҙәниәт учреждениеһы барлыҡҡа килеү менән бәйле. Был ваҡиға Еңеү көнө байрамына тура килтерелә. 2000 йылда күргәҙмә залы «Ҡала картиналар галереяһы» (хәҙерге заман сәнғәт музейы) муниципаль учреждениеһы тип үҙгәртелә. 2000 − 2003 йылдарҙа төп фондҡа 317 экспонат туплана. Был нигеҙҙә ҡала рәссамдарының, ҡулланма сәнғәт оҫталарының — Василий Остапук, Юрий Падалка, Георгий Лиховид, Валерий Окарский, Егор Дердиященко һәм башҡа авторҙарҙың — музейға бушлай бирелгән бүләктәре була.
Вәрәшбаш (Татарстан)
Халҡы
1816 йылда ир енесле 65 башҡорт; 1848 йылда — 214 башҡорт һәм типтәр; 1859 йылда — 320 башҡорт һәм типтәр; 1870 йылда — 387 башҡорт, 53 типтәр; 1912 йылда — 485 башҡорт, 578 типтәр йәшәй.
Ураҙмәт (Татарстан)
Географик урынлашыуы
Ауыл Сикия йылғаһы буйында, Мөслим ауылынан төньяҡ-көнсығышҡа табан 35 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
1920 йылдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 йылдан — Мөслим районы, 1935 йылдан — Калинин районы, 1959 йылдан — Мөслим районы, 1963 йылдан — Сарман районы, 1965 йылдан — йәнә Мөслим районы составына керә.
1736 йылдың 11 февралендәге Указдар
Тасуирлау
1736 йылдың 11 (22) февраль Указдары   Ырымбур экспедицияһы начальнигы И. К. Кирилов һәм Башҡорт эштәре комиссияһы начальнигы А. И. Румянцев тәҡдиме менән әҙерләнгән, һәм уларға императрица Анна Иоанновна ҡул ҡуйған.
Иҫке Вәрәш (Татарстан)
Халҡы
1859 йылда 190 башҡорт, мишәр, татар; 1870 йылда — 205 башҡорт, 25 татар; 1912 йылда — 50 башҡорт, 413 типтәр йәшәй.
Сербия милли китапханаһы
Тарихы
Беренсе донъя һуғышы осоронда китапхана бинаһы һәм уның фонды бомбардировкалау һөҙөмтәһендә зыян күрә, фондтың иҫән ҡалған өлөшөн һаҡлау өсөн Ниш һәм Крагуевац ҡалаларына күсерәләр. Һуғыш тамамланғандан һуң, 1919 йылғы Милли китапхана тураһындағы акт һәм Матбуғат тураһындағы законға ярашлы китапханаға үҙәк дәүләт статусы бирелә һәм ул бөтә Югославия короллегендә нәшер ителгән китаптарҙың мотлаҡ даналарын алыу хоҡуғына эйә була.
Яңырыу
Дөйөм тасуирламаһы
Яңырыу Италия ла тыуа, унда уның тәүге билдәләре XIII һәм XIV быуат тарҙа уҡ шәйләнә (Пизано, Джотто, Орканья ғаиләләре эшмәкәрлегендә һ.б.), ләкин XV быуат тың 20-се йылдарынан ғына нығынып китә. Франция, Германия һәм башҡа илдәрҙә был хәрәкәт һуңыраҡ башлана. XV б ыуат аҙағына инде ул сәскә атыу үренә етә. XVI быуатта Яңырыу идеяларының кризисы башлана, шуның эҙемтәһе булараҡ маньеризм менән барокко барлыҡҡа килә.
Яңырыу Иртәһе
«Яңырыу Иртәһе» тигән осор Италияла 1420 —1500 йыл дарҙы биләй. Ошо һикһән йыл эсендә сәнғәт кисәгенән тулыһынса ҡотолоп өлгөрмәй, әммә уларға классик боронғолоҡ элементтарын ҡуша башлай. Яйлап рәссамдар Урта быуаттар нигеҙенән тулыһынса ҡотола һәм антик сәнғәт өлгөләре менән ҡыйыу эш итеүгә күсә.
Яңырыу дәүерендәге кеше
Эразмдан башлап Монтенгә тиклем Яңырыу философтары аҡыл һәм уның ижади мөмкинлектәре алдында баш эйгән. Аҡыл кешене бөтә тереклектән айырып торған, уны аллаға оҡшаш иткән тәбиғәт бүләге тип ҡарала. Гуманистар тәрән аҡылды кешенең иң ҙур һәләте һанап, кешенең бәхетен аҡылда һәм белем эстәүҙә тип күргәндәр. Кешенең холоҡ-фиғелен антик әҙәбиәтте өйрәнеү аша яҡшыртыу Ренессанс гуманизмының төп нигеҙ ташы була.
Әлибаев Әҙеһәм Ғәли улы
Батырлығы
«26.04.45 й. Берлин ҡалаһы өсөн Осдорф районында барған алышта 91-се танк бригадаһы ярҙамы менән ПНП-ға элемтә тоташтыра. Дошмандың көслө артиллерия һәм мылтыҡтан атыуы аҫтында өҙлөкһөҙ элемтә бәйләнешен тотҡан һәм, көслө артиллерия-миномёт һәм мылтыҡ-пулемёт утына ҡарамай, элемтә линияһындағы 16 өҙөклөктө йүнәтә.
Пеле
Бала сағы, үҫмер йылдары
Э́дсон Ара́нтис ду Насиме́нту 1940 йылдың 23 октябрендә Бразилияның Минас-Жерайс штатында ҙур булмаған Трес-Корасойнс ҡалаһында ярлы ғаиләлә тыуа. Футбол йәш Эдсондың иң яратҡан мауығыуҙарының береһе була. Атаһы, элекке футболсы Дондиньо улын тәүге уҡытыусыһы була һәм спорт оҫталығының ҡайһы бер серҙәре менән бүлешә. 7 йәшендә Эдсон урындағы балалар командаһы өсөн сығыш яһай башлай, унда матур уйыны һәм һөҙөмтәле һөжүме менән айырылып тора. Бер ваҡыт командала Бразилия йыйылма командаһының элекке уйынсыһы Валдемар де Брито күнекмәләр үткәрә, был Пелеға артабанғы яҙмышын күҙалларға ярҙам итә лә инде. Остазы уның уйынын Сан-Паулу штатындағы «Сантос» клубында ҡарауҙы ойоштора. Тиҙҙән 15 йәшлек Пеле һуңынан бөтөн донъяға билдәле буласаҡ клуб составына инә.
Инвалидтар йорто (Новочеркасск)
Инвалидтар йорто  — Ростов өлкәһе  Новочеркасск ҡалаһындағы бина. 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә инвалидтар өсөн төҙөлгән йорт. Хәҙер бинаны КРДТУ-ның геология һәм нефть-газ эштәре факультеты биләй.
Тарих
Был ваҡытта бөтә Рәсәй территорияһында хәрби хеҙмәттә һаулыҡтарын юғалтҡан  ветерандар өсөн  йорттар эшләгән. Был Донда беренсе инвалидтар йорто булған. Йорт төҙөү өсөн иғәнә йыйыу ойошторола. Бина ҙур Е хәрефе формаһында төҙөлә. Проекттың авторы  архитектор  Сергей Иванович Болдырев булған  .
Әхмәтйәнова Наилә Әхмәҙулла ҡыҙы
Һылтанмалар
https://bash.rbsmi.ru/articles/b-y-k-e-e-g-75/u-yshty-y-nle-yylya-ma-y/
Регги
Африка мәҙәниәтенә ярашлы, ритм, бейеү, музыка хәл һәм ваҡиғалар менән йәнәш килә. Шуға күрә регги бер үк ваҡытта бейеү, тыныс һәм ҡаршылыҡты белдереү музыкаһы була ала.
Килеп сығышы
1970-се йылдар башында тәү планға Боба Марлиҙың «The Wailers» төркөмө сыға, уның өсөнсө студия альбомы донъяны шаҡ ҡатыра.
Оскар Нимейер
О́скар Рибе́йру ди Алме́йда ди Ниме́йер Суа́рис Фи́лью (Oscar Ribeiro de Almeida de Niemeyer Soares Filho; 15 декабрь 1907 йыл, Рио-де-Жанейро — 5 декабрь 2012 йыл, Рио-де-Жанейро) — XX быуаттың күренекле архитекторы, бразил архитектураһын нигеҙләүсе, тимербетон архитектураһы вәкиле, коммунист, Бразилия коммунистик партияһы ағзаһы.
Биография
1934 йылда Рио-де-Жанейро Милли архитектура мәктәбен тамамланы. Беренсе проект — Рио-де-Жанейро бала йорто (1937).
Янбаев Юлай Әғләм улы
Биографияһы
1989 йылда Минск ҡалаһында генетика фәне буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Ильясова Роза Хәмит ҡыҙы
Һылтанмалар
[http://ugues.ru/who/181.html «КТО ЕСТЬ КТО» В УГУЭС: Ильясова Роза Хамитовна. Уфимский государственный университет экономики и сервиса. Официальный сайт]
Еүеш(Мокрый) Чалтырь(утар)
Тарих
1926 йылда халыҡ иҫәбен алыу ваҡытында Төньяҡ Кавказ крайы Аҡсай районы Хопер ауыл советының Еүеш (Мокрый) Чалтырь утарында 176 кеше йәшәгән.
Цимлян йөҙөм сыбығы (фестиваль)
2014 йыл
Фестивалгә 2014 йылда 200 кеше килә.
2015 йыл
2015 йылда байрамға килгән туристар иҫәбе 2000 кеше тәшкил итә.
Серб Республикаһы Гербы
Гербты ҡабул итеү
Серб Республикаһының Народная скупщинаһы 2008 йылдың 15 июлендә урта быуаттарҙа хаким булған Неманичтар династияһы гербына нигеҙләнгән Серб Республикаһының яңы гербы тураһында ҡарар ҡабул итә.
Еүеш (Мокрый) Чалтырь (йылға)
Һыу режимы
Йылға даими рәүештә ер аҫтынан сығып торған ҙур йырындан ғибәрәт, ул шишмә һыуҙары менән туҡлана.
Самба (музыка жанры)
Хәҙерге заманда самба аҫтында Рио-де-Жанейро ҡалаһының кариока самбаһын аңлайҙар. Рио-де-Жанейроның ҡала самбаһы барлыҡҡа килеүен 1917 йылда сыҡҡан «Телефон буйынса» (Pelo Telefone) карнавал йырынан иҫәпләйҙәр. Самбаны башҡарыусы «самбишта» (sambista) тип атала.
Партиду-алту
Партиду-альто — Рио-де-Жанейрола иң традицион самба төрҙәренең береһе, импровизация лирикаһы менән ҡылыҡһырлана. Көслө һуғыу пандейраһы оҙатыуында музыка ҡоралының уртаһына ҡул менән һуғыу башҡарыла. Партиду-альто клоды һәр ваҡыт төп асҡыста башҡарыла. Ғәҙәттә һуҡма ҡоралдар йыйылмаһы (сурду, йәғни ҙур барабан, пандейра, тамбурин) һәм кавакиньо һәм гитара оҙатыуында ҡулланыла. Традицион схема буйынса солистҡа хор ҡушыла. Партиду альту (партидейру) йырсыһы лирика менән импровизациялана һәм бер йәки бер нисә йырсы менән ярышҡа инә. Партиду-альто — билдәле текстарҙы башҡарыусыларҙың импровизация конкурсы. Импровизацияла еңеү йыш ҡына Зека Пагодиньо кеүек башҡарыусыларға билдәлелек килтерә. Бразилияла Партидо-Альто королеваһы — Клементина-де-Жезус. 2007 йылда Милли тарихи-мәҙәни мираҫ институты (IPHAN) Рио-де-Жанейрола самбаларҙың төп төрө булараҡ samba de terreira, partida alto һәм samba enredo теркәлә.
Ғәләүетдинова Светлана Ишбулды ҡыҙы
Биографияһы
Әлеге мәлдә Башҡорт дәүләт университетының психология факультеты деканы.
8-се мәктәп (Таганрог)
Тарихы
1956 йылда 8-се мәктәп 3-сө мәктәп өсөн төҙөлгән яңы бинаға күсерелә һәм бер бинала берләштерелгән мәктәптәр «урта мәктәп № 8» тип атала.
Онгон
Башҡорттарҙа онгон — тотем хайуан, ҡош йәки ағас; ислам диненә тиклемге мәжүсилек элементы, ырыуҙың төп сокраль атрибуттарының береһе.
Алтын киҫелеш
Хеопс пирамдаһы, Сөләймән батша ҡорамы, Пантеон һәм башҡа роман сиркәүҙәре алтын урталыҡты ҡулланып төҙөлгәндәр.
Яңырыу эпохаһының күп кенә картиналарында Леонардо да Винчи, Рафаэль, Рембрандт, Микеланджело һ. б.) алтын урталыҡ пропорцияһы бар.
Башҡортостан архитектураһы
Тарихы
XVI быуатҡа мәсеттәр һаны арта, уларҙы торлаҡ рәүешендә ағастан төҙөләләр. Тәүҙә мәсеттәрҙе подклет (хужалыҡ итеү өсөн тәғәйенләнгән таштан йәки ағастан төҙөлгән аҫҡы ҡат) өҙтөнә ҡорғандар. Унда һигеҙ ҡырлы йәки түңәрәк намаҙ уҡыу залы була. Бындай типтағы иң тәүге бина — Балтас районындағы Тушҡыр мәсете (XVI аҙағында — XVII быуат башында). Архитектураның артабанғы үҫеше Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуы менән бәйле.
XVII быуат башында Өфөлә кремль янында иң тәүге христиан сиркәүе — Смоленск сиркәүе ҡалҡа. Успенский һәм Христо-Раштыуа монастырҙары күтәрелә.
XX быуат архитектура
Өфө ҡалаһында Өфө мәсет-мәҙрәсәһе "[[Ләлә-Тюльпан]]" — ислам мәҙәни-белем биреү үҙәге (архитекторы Вәкил Дәүләтшин)1998 йылда асылған.
Архитекторҙар
Һуғышҡа ҡәҙәр БАССР-ҙа Башҡортостан ҡалаларының яңы генераль пландарын төҙөү һәм булғандарына үҙгәрештәр индереү буйынса ҙур эш үткәрелә — Өфө (1934—1937 йылдарҙа, архитектор Шибаев етәкселегендәге бригада, «Гипрогор» институтының Мәскәү бүлексәһе), Ишембай (1938—1939 йылдарҙа архитекторҙар А. И. Филонов, Г. Б. Кәлимуллин, И. П. Тришин, П. П. Дохтуров һәм башҡалар), Стәрлетамаҡ (1939 йыл, арх. С. Ғ. Кәлимуллин, Г. Б. Кәлимуллин һ. б.), Белорет (1945 йылда, архар. С. Ғ. Кәлимуллин, Б. Ғ. Кәлимуллин һ. б.), Бөрө (арх. А. И. Филонов), Баймаҡ, Күмертау, Сибай.
2000-се йылдарҙа Башҡортостанда архитектураның заманса үҫеш тенденцияларын яңы мәҙәниәт объекттарында сағыла:
Башҡорт академия драма театры (1999, арх. Воскресенская Л. В.), Каруанһарай (1999, арх. Голдобин, С. В. Голдобин, А. В Давыденко), Богородица раштыуаһы сиркәүе (2004, арх. Донгузов, Д. А. Павлов, Е. А. Фаворская) реконструкциялана.
С. Т. Аксаковтың йорт-музейы (ҡара Аксаков музейы), Бәләбәй районы Надеждино ауылында Аксаковтарҙың ырыу имениеһын тергеҙеү маҡсатында Дмитрий Солунский сиркәүе (1991, арх. З. М. Хәтмуллин) реставрациялана.
Межозёрный
Инфраструктура
Ҡасабала ике мәктәп бар.
Хәлитов Бәхтиәр Әсфәндиәр улы
Хәлитов Бәхтиәр Әсфәндиәр улы; Бәхтиәр (7 ғинуар 1942 йыл) — башҡорт шағиры, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2005 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Солтанов Исмәғил Хөсәйен улы
Биографияһы
Башланғыс белемде Яңы Байрамғол ауылы мәҙрәсәһендә ала.
Яуаплы вазифаларҙа ҙур көсөргәнешлек менән хеҙмәт һалыу Исмәғил Солтановтың һаулығын ныҡ ҡаҡшата. Табиптар тәҡдиме менән 1927 йылдың яҙында ул Кисловодск ҡалаһына дауаланырға ебәрелә. Сәләмәтлеге ваҡытлыса ғына яҡшыра. 31 майҙа ул йөрәк фалижынан (параличынан) вафат була.
Ванкувер
Тарихы
Археологик тикшеренеүҙәр буйынса, төп халыҡтар хәҙер Ванкувер биләгән территорияла алып  йыл элек йәшәй башлай. Бында Масквим (Musqueam Indian Band), Сквомиш (Squamish people) һәм Тслеил-Вотут (Tsleil-Waututh First Nation) ҡәбиләләренең торамалары булған.
Хоккей
2010 йылдың 12-28 февралендә Ванкуверҙа Ҡышҡы Олимпия уйындары, ә шул уҡ йылдың 12-21 мартында Ҡышҡы Паралимпия уйындары уҙғарыла.
Ростов шампан шараптары комбинаты
Тарих
1970 йылдың утыҙ беренсе мартында Ростов шампан шараптары заводы Ростов тәжрибә-эксперименталь шарап заводы менән берләштерелә. Ошо мәлдән алып ул Ростов шампан шараптары комбинаты тип аталып йөрөтөлә башлай.
Етештереү
Комбинатта 3 төп етештереү цехы эшләп килә.
Антони Гауди
Биография
Гауди тормошонда бай Эусеби Гуэлем менән танышыу бик әһәмиәтле була. Каталонияның иң бай кешеһе, сметаға ҡарамай, Антони Гаудиға күп заказдар бирә.
Сикхизм
Изге Китаптары — «Гуру Грантх Сахиб». Донъяла 22 миллиондан ашыу сикх һанала. Эйәреүселәре һаны буйынса сикхизм дине донъяла һигеҙенсе урында.
Сикхизм ҡағиҙәләре
Сикхтар һөйөү һәм Ерҙә йәшәүселәргә ҡарата туғанлыҡ хистәрен тойоуға әйҙәй.
Йолалар
Һәр сикх «Амрит» сикхтар сафына инеү йолаһын үтә. Иртәнге һәм киске доғалар ике сәғәт ваҡытты ала. Иманлы сикхтарға көндө, аллаға бағышлап, медитациянан башлау зарур. Сикхизмға зат, сығыш, милләткә ҡарамай бар кеше инә ала. Сикхтар үҙендә (янында) биш әйберҙе һаҡларға тейеш (биш К): Бар малайҙарға тыуғас та Сингх, ҡыҙҙарға — Каур атаһының исеме бирелгән. Сикхтар өйләнешкәндә, anand kāraj йолаһын үтә. Сикхтар билдәле йәштән өйләнә ала, буласаҡ иптәшенең кастаһы, сығышы мөһим түгел. Никахты тарҡатыу тыйыла.
Антиклыҡ
Миной цивилизацияһы (Крит)
Гомер яҙып ҡалдырыуынса, Критта минойҙарҙан башҡа, пеласгтар (Геродот һәм башҡалар буйынса, Кесе Азиянанмы, Грециянанмы килгәндәр), кидондар (уларҙан Кидония ҡалаһының исеме ҡалған) йәшәгән. Һуңыраҡ утрауға ахейҙар (гректар) бәреп ингән.
Грецияның Иртә Эллада осоро
Грек тарихының крит-микен осороноң бер өлөшө булып тора.
Шиғри сығанаҡтар
Поэмала һүрәтләнгәндәрҙән билдәле булыуынса, был йәмғиәттә әлегә ыңғай закондар юҡ, шунлыҡтан мөнәсәбәттәрҙә нормаларҙан тайпылыштар күп; ләкин урындағы йолалар, ғөрөф-ғәҙәттәр хатта аллалар тарафынан һаҡлана, йәмәғәтселек фекере лә ҙур көскә эйә.
Классик Греция (б.э.т. V—IV бб.)
Тасуирламаһы. Грек полистарында иҡтисад һәм мәҙәниәт сәскә атыуы. Фарсы донъя державаһының һөжүмен кире ҡағыу. Демократик дәүләт ҡоролошло сауҙа-һөнәрселек тибындағы полистар менән аристократик ҡоролошло аграр полистар араһында ҡапма-ҡаршылыҡ көсәйеүе. Элладаның иҡтисади һәм сәйәси ҡеүәтен юҡҡа сығарған Пелопоннес һуғышы. Полис ҡоролошоноң көрсөккә төшөүе һәм македондар һөжүме һөҙөмтәһендә бойондороҡһоҙлоҡто юғалтыу.
Эллинлыҡ осоро
Эллинлыҡ (б.э.т. IV—I бб.). Александр Македонскийҙың ҡыҫҡа ваҡытлы донъя державаһы урынлашыуы. Эллинлыҡ грек-көнсығыш дәүләтселегенең яралыуы, үҫеүе һәм сәскә атыуы.
Икенсе эллин осоро (б.э.т. 281—150 йй.)
Грек-көнсығыш дәүләтселегенең, иҡтисадтың һәм мәҙәниәттең сәскә атыуы.
Ғүмәров (йыр)
Йырҙың риүәйәте
Йырҙы 1961 йылда Н. Д Шоңҡаров магнит таҫмаһына Куйбышев өлкәһе Больше-Глушицкий районы Ташбулат ауылы кешеһе Ғәбдрәшит Ибраһимовтан (1916 йылғы) яҙып ала. Нотаға К. Ю. Рәхимов һала. — Ғилми архив, ф. 3, оп. 23/6, л.33.
Флейта
Панфлейта, «Пан флейтаһы»
Пан фле́йтаһы (панфле́йта) — күп көпшәле флейта, ағас тынлы музыка инструменттары төрөнән, бер нисә буш торбанан тора.
Ди
Ди (笛, 笛子, иҫке ҡытай теленән хэнчуй, хэнди — арҡыры флейта) — боронғо ҡытай тынлы инструменты, 6 уйнау ярығы бар. Йыш көпшәһе бамбук йәки ҡамыштан яһала, шулай уҡ таштан (нефриттан) яһалғаны ла осрай.
Джейн Остин
Үҫмер сағы
Яҙыусының ҡыҫҡа ғына ғүмере, күпселек ситтә Стивентон, Бат, Чотэн, Уинчестер ҡалаларында үтә, Лондонда ул һирәк була, киң донъя үҙ ваҡиғалары үҙгәрештәре: һуғыш, сыуалыш, революциялар менән, инглиз руханийы ҡыҙының  тыныс тормошона даими рәүештә үтеп инә.
Эстония муниципалитеттары
Муниципалитеттарҙың вәкәләттәре
Эстониялағы муниципалитеттар үҙ бюджетына эйә һәм ҡайһы бер урындағы һалымдар һәм йыйымдарҙы тәғәйенләргә хоҡуҡлы (мәҫәлән, рекламаға, урамдарҙы һәм юлдарҙы ябыуға, йорт хайуандарына, күңел асыу ойошмаларына һалым, парковка өсөн түләү һ. б.).
Урындағы үҙидаралыҡтарҙың автономияһы
Дәүләт судының суд ғәмәлиәтенә ярашлы, муниципалитеттарҙың дәүләт власына ҡарата автономлылығы бөтәһенән элек урындағы барлыҡ мәсьәләләрҙе үҙаллы хәл итеү хоҡуғын аңлата (йәғни «урындағы үҙидаралыҡтарҙың үҙойошоу хоҡуғы»). Был, атап әйткәндә, урындағы үҙидаралыҡтарҙың  үҙ  функцияларын башҡара алырлыҡ кимәлдә аҡса менән тәьмин ителергә тейешлеген һәм урындағы йыйылыштар ағзаларының, иң элек урындағы община мәнфәғәттәрен алға ҡуйып (кәрәк булғанда хатта дәүләт власы органдарына ҡаршы барып),   үҙәк дәүләт власынан бойондороҡһоҙ рәүештә үҙаллы ҡарарҙар ҡабул итеү мөмкинлеге булырға тейешлеген аңлата. Урындағы автономия принцибынан сығып, суд 2005 йылда урындағы һайлау берләшмәләрен ойоштороуға дәүләт индергән  тыйыуҙы юҡҡа сығарҙы.
Валгаама
Ҡалалары: Улустары:
Тартумаа
Ҡалалары: Улустары:
Ярвамаа
Ҡалалары: Улустары:
Фортепиано
Тарихы
XIX б. уртаһында Германияла — Ю. Блютнер, К. Бехштейн, АҠШ-та — Стейнвей һәм улдары фабрикалары асыла, оҙаҡ йылдар уларға тиң булмай. 1828 йылдан бөгөнгө көнгә тиклем Австрияла (Вена) Bösendorfer фортепиано фабрикаһы эшләп килә, хәҙергеләрҙең иң боронғоһо.
Вәлиуллина Фәриха Нәҙербай ҡыҙы
Вәлиуллина Фәриха Нәҙербай ҡыҙы (27 ғинуар 1956 йыл) — матбуғат ветераны, журналист, яҙыусы. 1981—2013 йылдарҙа Белорет районының «Урал» гәзите хеҙмәткәре. 1989 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2000). Белорет районы һәм ҡалаһының Яныбай Хамматов исемендәге премияһы лауреаты (2006).
Рәхимов Урал Мортаза улы
Биографияһы
Артабан Францияның French Institute of Petroleum институтында уҡый.
1999—2002 йылдарҙа «Башкирская топливная компания» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең директоры.
2006—2009 — «Башнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Директорҙар советы рәйесе.
2014 йылда Рәсәй Прокуратураһы Урал Рәхимовҡа ҡарата енәйәт эше ҡуҙғата, Австрияға экстрадиция буйынса мөрәжәғәт ебәрә.
Киев өлкәһе
Тарихы
Киев өлкәһе 1932 йылдың 27 февралендә Украина Совет Социалистик Республикаһы составында, республиканың иң беренсе биш өлкәһенең береһе булараҡ ойошторола. Административ үҙәге булып Киев ҡалаһы тора. 1932 йылдың 15 октябрендә өлкәнең көнсығыш райондарынан Чернигов өлкәһе ойошторола. 1937 йылдың 22 сентябрендә өлкәнең көнбайыш райондарынан Житомир өлкәһе ойошторола. 1954 йылдың 7 ғинуарында көньяҡ райондарынан Черкасск өлкәһе ойошторола һәм өлкә хәҙерге сиктәрен булдыра.
Милли составы
Милләтен күрһәтмәүселәр — 1 350
Донъяға ҡараш
Мифологик
Мифологик донъяға ҡараш тибы тәүтормош йәмғиәте шарттарында донъяны образлы ҡабул итеү нигеҙендә барлыҡҡа килгән күҙаллауҙар тупланмаһы тип билдәләнә. Мифология мәжүсилеккә бәйле була һәм матди предметтарҙы һәм күренештәрҙе йәнле итеп күреү һәм антропоморфизациялау хас булған мифтар тупланмаһы булып тора.
Философик
Философия (ижтимағи аңдың, йәғни донъяға ҡараштың айырым бер төрө булараҡ) Боронғо Грецияла, Боронғо Һиндостанда һәм Боронғо Ҡытайҙа «Үҙәк осор» (Ясперс термины) тигән дәүерҙә бер үк ваҡытта барлыҡҡа килә һәм бөтә донъяға тарала.
Аниме
Тарихы
Аниме тарихы XX быуатта башлана, япон кинорежиссёрҙары Көнбайышта уйлап табылған мультипликация техникаһы менән тәүге тәжрибәләрен башлай. Иң тәүге һаҡланған япон анимацияһы — Katsudo Shashin 3 секунд бара. Тәүге аниме 1917 йылғы ике минутлыҡ комедия фильмы «Namakura-gatana» була. Япон мультипликацияһында беренсе юл һалыусы Шимокава Отен, Джуничи Кочи һәм Сейтаро Китаяма була. Билдәле һәм анһат ысул булып киҫелгән анимация тора, уны Санае Ямамото, Ясуджи Мурата, Ноборо Офудзи аниматорҙары ҡуллана. Һуңынан ҡорама һымаҡ ҡорау техникаһы тарала. Шулай уҡ Кензо Масаока, Митсуйо Сео аниматорҙары уңыш ҡаҙана, улар анимация фильмдарын тәрбиәүи һәм пропагандалау маҡсаттарында төшөрә. Тәүге тауышлы Chikara to Onna no Yo no Naka анимеһын Масаока 1933 йылда төшөрә. Тәүге тулы метражлы анимацион фильмды Momotarou: Umi no Shinpei Митсуйо Сео 1945 йылда төшөрә, спонсорлыҡ ярҙамды Японияның император флоты күрһәтә.
Хафизов Ринат Ҡасим улы
Ҡаҙаныштары
1985 йылда А. Зеленко, Н. Гусев һәм С. Сафаниев менән бергә Хафизов Европа чемпионатында немец ҡалаһы Аугсбургта сығыш яһай. Бында Тольятти ҡалаһы спортсылары айырым күнегеүҙәрҙә чемпион һәм күпбәйгелә көмөш призерлыҡ яулап ала.
Табын берләшмәһенә ингән ауылдар исемлеге
Табын — башҡорттарҙың ырыу-ҡәбилә берләшмәһе.
Силәбе өлкәһе
ru:Челябинские башкиры
Пьер Ферма
Биография
Пьер Ферма 1601 йылдың 17 авгусында Гаскондәге Бомон-де-Ломань (Beaumont-de-Lomagne, Франция) ҡалаһында тыуа. Атаһы Доминик Ферма хәлле сауҙагәр, ҡаланың икенсе консулы була. Ғаиләлә Пьерҙан башҡа тағы бер ул менән ике ҡыҙ үҫә. Ферма тәүҙә Тулузала, шунан Бордо һәм Орлеанда юридик белем ала.
Бөйөк Ферма теоремаһы
Ферма бөйөк (йәғни һуңғы) Ферма теоремаһы менән айырыуса киң билдәле. Теореманы ул 1637 йылда Диофанттың «Арифметика» китабы биттәренең ситенә яҙа.
Шри-Ланка тарихы
Тимер быуат
Сингалдар утрауға беҙҙең эраға тиклем VI быуат тирәһендә төньяҡ Һиндостандан килгәндәр.
Татарстан башҡорттары
Көнбайыш башҡорт кантондары
Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы Рәсәй императорының 1798 йылдың 10 апрелендәге указы менән Рәсәйҙең көньяҡ-көнсығыш сиктәрен нығытыу һәм башҡорт төбәген ҡулда тотоу маҡсатында индерелә. Был указға ярашлы, Пермь, Ырымбур, Вятка губерналарындағы башҡорттарҙан һәм мишәрҙәрҙән регуляр булмаған ғәскәр — Башҡорт-мишәр ғәскәре төҙөлә. Ул 11 башҡорт һәм 5 мишәр кантонына бүленә. 1803 йылға тиклем хәҙерге Татарстан территорияһында булған кантондар Ырымбур губернаһына инә: Бөгөлмә өйәҙе ндә — 10-сы Башҡорт кантоны һәм Минзәлә өйәҙе ндә — 11-се Башҡорт кантоны. Яңы башҡорт кантоны ойошторолоп, административ үҙгәрештәр тормошҡа ашырылғандан һуң, көнбайыш башҡорт кантондарына 11-се кантон (Ырымбур губернаһының Минзәлә өйәҙенән башҡа) өҫтәлә, уға Вятка губернаһының Алабуға һәм Сарапул өйәҙҙәре инә, ә Бөгөлмә өйәҙе 12-се Башҡорт кантоны составында була.
1806 йылдың 9 ноябрендә Александр I хәрби ҡоро ер көстәре министры генерал С. К. Вязмитиновҡа Наполеон Францияһы менән һуғышҡа 10 башҡорт полкы ойошторорға ҡуша. Хәрәкәт итеүсе армияға 10000 башҡорт ебәрелә. 1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, башҡорттарҙан 15 полк төҙөлә. Шул иҫәптән 11-се башҡорт кантонынан — 6-сы Башҡорт полкы һәм өлөшләтә 5-се, ә 12-се кантон башҡорттарынан 13-сө, өлөшләтә 5-се һәм 12-се Башҡорт полктары төҙөлә.
XIX б. аҙағы — XX бб. башы
Тел һәм этник ассимиляция сәбәптәре тип, ҡағиҙә булараҡ, түбәндәгеләр атала: Хәмиҙуллин Б. Л. раҫлауынса, башҡорттар төпләнгән территорияларҙы Ҡазан ханлығына индереү, уның күрше территорияларға сәйәси һәм иҡтисади йоғонтоһо, башҡорттарҙың хан ғәскәрендә йөрөүе башҡорттарҙың татарҙар менән XVI быуатта ҡатнаша башлауына килтерә.
1917 йылда советтарҙың Ер тураһындағы декреты менән ергә милекселектең бөтә төрҙәрен, шул иҫәптән башҡорттарҙың аҫабалыҡ хоҡуғы н да юҡҡа сығарыу уларҙың көсһөҙләнеүенә һәм башҡа этнос тарафынан йотолоуына килтерә.
Артабан, философия фәндәре кандидаты Аҫылғужин Р. Р. фекеренсә, башҡорт филолог ғалимдарының бер өлөшө, төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының һөйләш телен (башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалекты) башҡорт әҙәби теле составына индермәүе хәлде тағы ла ҡатмарлаштыра төшә.