cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тора (Юғары Лупья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Тора (Очея ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Себекин Роман Сергеевич
Биографияһы
2013 йылда GSEA эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге халыҡ-ара йәштәр премияһының финалисы була.
Веллингтон
Халҡы
2007 йылғы мәғлүмәттәр буйынса Веллингтон ҡала зонаһының халыҡ һаны яҡынса 460 мең кеше, ә эш үҙәгенең (Wellington City) — 190,5 мең кеше иҫәпләнгән. Ҡала һыҙығына яҡын булған тораҡ пункттарҙа тағы ла 182 мең кеше йәшәгән, уларҙы шартлы рәүештә «Оло Веллингтон»ға индерелгән. Халыҡтың артымы йылына уртаса 3,5 % тәшкил итә.
Кельват
Кельват — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 517 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 199 км.
Әбләй (үҙән)
Әбләй (Аблай) — үҙән, Рәсәйҙәге Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районында урынлашҡан.
Трясеница
Трясеница — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюба йылғаһының һул ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Күләгәш ауыл биләмәһе
Майҙаны, халыҡ һаны һәм составы
Муниципалитет территорияһы — 4270,8 гектар, шул иҫәптән 3266 гектарында — ауыл хужалығы ерҙәре.
Тарихы
Ауыл хужалығында капитализм үҫеше менән бергә кулактарға, урта крәҫтиән һәм ярлы крәҫтиәндәргә бүлеү процесы тиҙләнә.
1927—1928 йылдарҙа Красный Борҙан телефон элемтәһе үткәрелә, был комсомол ойошмаһы һәм ауыл советы эшенә ярҙам итә.
Палестин йәмғиәте сиркәүе (Таганрог)
Тарих
1890 йылда приют бик матур хәлгә килтерелгән. Ул ваҡытҡа унда яҡынса 40 кеше йәшәй һәм дауалана алған. Сиркәү янында баҡса ҡорғандар. Сиркәүҙә акафист менән аш бүлмәһе асылған. 1894 йылда И. И. Чайковский ҡаланан киткәс, приютты рухани Иаков Дусыев етәкләгән. 1890-сы йылдарҙа Палестина йәмғиәтенең Таганрог бүлеге рәйесе А.Н. Миллер булған.
Бекрен исемендәге Изге Николай монастыры
1910 йылда барлыҡҡа килгән. Монастырға Изге-Николаевск ғибәҙәтханаһы; Изге Николайға һәм ышаныслы Изге Александар Невскийға бағышланған ике тәхетле ағас сиркәү; монастырға нигеҙ һалыусы С. И. Поляков тарафынан ҡаҙылған ҡоҙоҡ, рухани йорто, сәфәр ҡылыусылар өсөн ҡунаҡхана ҡарай. Ҡунаҡхана янында Преподобный Сергий Радонежский хөрмәтенә төҙөлгән ағас сиркәү һәм монастырь зыяраты бар. Монастырҙың төп мөҡҡәдәс әйбере — Хоҙай Әсәһенең Козельщанск иконаһы. Монастырь булдырылыу менән уны игумения Амфиана етәкләгән. Монастырь 1929 йылға тиклем эшләгән.
Исхаҡов Рияз Марат улы
Ижады
2014 йылда үҙенең «Р. И. Продакшн» студияһында Башҡортостан Республикаһы Президенты Грантына башҡорт халыҡ легендалары һәм йырҙары нигеҙендә тулы метражлы «Етегән» музыкаль телефильмын төшөрҙө.
Тағы ла «Тропа Постап» интернет-сериалы, Татарстандың халыҡ шағиры Ғабдулла Туҡай әҫәрҙәре буйынса фильм,
Фильмографияһы
• «Тайны пещеры Шульган-Таш» нәфис-фантастик фильмы
Майтамыр (дарыу үләне)
Майтамыр, Этҡолаҡ (Sýmphytum, окопник) — бөтә Европа илдәре буйлап,  Көнбайыш Азиянан Британ утрауҙарына тиклем таралған  күп йыллыҡ үлән үҫемлектәре ырыуы. Дымлы уңдырышлы тупраҡта, йыш ҡына йылға, инештәр ярҙарында үҫә. Метрҙан артыҡ бейеклеккә етә.
Ботаник тасуирлама
Тамыр системаһы эре йыуан тамырлы, күп һанлы айырымланған тармаҡлы. Тамырҙары тыштан ҡарағусҡыл, эсендә - аҡ, һутлы, майланып тора.
Ҡулланыу тарихы
Боронғо грек ботанигы Теофраст майтамыр  тураһында телгә алған булған.
Кла-Игай
Кла-Игай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюролька йылғаһының һул ярына тамағынан 101 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һинд-Ҡытай
Файҙалы ҡаҙылмалар
Аҡ ҡурғаштың һәм вольфрамдың ятҡылыҡтары нигеҙҙә Малакка ярымутрауында урынлашҡан.
Когу-Игай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Таганрогтағы Никольский сиркәүе
Тарих
Балалар приюты 1851 йылдың 6 декабрендә сауҙагәр Сариҙың йортонда асылған һәм Никольский приюты тип аталған. Сауҙагәр Сари үҙенең йортон приютҡа хәйергә биргән. Приюттың бағыусыһы итеп кенәз ҡатын Е. Н. Ливен, һуңыраҡ Е. М. Лакиер раҫланған. Приют 4 йәштән 7 йәшкә тиклемге 40 балаға иҫәпләнгән. Приютты ойоштороуҙа билдәле Таганрог кешеләре : батюшка Иоанн Себов, ҡала башлығы Кобылин, Варваци, Авьерино, Халибовтар һ.б. ҡатнашҡан.
Варваци йорттары
Варваци йорттары—  үҙ ваҡытында грек милләтле рәсәй дворяны Иван Андреевич һәм уның ғаиләһенең Таганрогтағы йорттары.
Кокси-Пех
Кокси-Пех — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васюган йылғаһының һул ярына тамағынан 538 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Тыла-Ёль
Тыла-Ёль — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кылтовка йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Колотушка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Александр кампличкаһы
Тарихы
Таганрог халҡы 1866 йылдың 4 апрелендә Император Икенсенең ғүмере ҡотҡарылып ҡалыу хөрмәтенә шул уҡ йылда таш ғибәҙәтхана төҙөй һәм уныАлександр кампличкаһы тип атай. 1867 йылда часовня Таганрог Успенск соборына ҡушыла.
1881 йылда, «Халыҡ ихтыяры» йәшерен революцион ойошма ойошторған террористик акт һөҙөмтәһендә император һәләк булғандан һуң, дини эшмәкәрлек туҡтатыла. Ваҡыт үтеү менән бина әкренләп иҫкерә, унда йортһоҙҙар йәшәй башлай. Таганрог граждандары был мәсьәләне күп тапҡырҙар күтәреп, ҡала думаһы ағзаларының иғтибарын часовняның торошона йүнәлтә.
Ләлә (йылға)
Түбәнге һәм урта ағымында йылға бик борғосланып аға, шуға күрә иҫке улаҡтары күп, ярҙарында һаҙлыҡлы урындар байтаҡ. Тамағынан 165 километрҙа Яңы Лялим ҡалаһы, 106 километрҙа — Иҫке Ләлә ҡасабаһы, Павда йылғаһы тамағында — Павда ҡасабаһы. Ляля (манс.) — йылы [сығанаҡ 536 көн күрһәтелмәгән].
Урдомка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаҙағстанда протест акциялары (2022)
Башы
Манғыстау өлкәһенең нефть сығарыусы ҡалаһы Жаңаөзенда эшселәрҙең бер нисә забастовкаһы һәм демонстрацияһы тоҡана. 2011 йылда бойондороҡһоҙлоҡ көнөнөң 20 йыллығына ҡалала сыуалыштар башлана, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, 16 кеше һәләк була, 100 кеше яралана, сөнки Ҡаҙағстандың именлек көстәре яҡшыраҡ хеҙмәт шарттарын талап итеүсе демонстранттарға ут аса.
3 ғинуар
Жаңаөзендың үҙәк майҙанына төндә йөҙҙәрсә кеше йыйыла. Протестарҙа 1000-гә яҡын кеше ҡатнашты, уларҙың талаптары социаль-иҡтисади ғына түгел, сәйәси характерҙағы талаптарҙы ла үҙ эсенә алды. Өлкә әкиме һәм газ эшкәртеү заводы директорының телмәре демонстранттарҙы ышандырмай. Етәкселек демонстранттар лозунгыһы аҫтында майҙандан сығып китә.
Алматы
Иртән полиция Астана майҙанын һәм уға инеү урындарын яба. Төшкө аш ваҡытында йөҙҙәрсә кеше Демократик партия лидеры Жанболат Мамай менән бергә «Алматы Арена» боҙ һарайы янындағы митингыға сыға. Кешеләр Президент паркы янында йыйыла башлай, һуңынан Мостафин урамы буйлап аҫҡа төшә.
Алматы үҙәгендә өс меңгә яҡын протестант йыйыла. Ҡала әкимәтенән (администрация) 50 метр алыҫлыҡта полиция президенттың иҫке резиденцияһына сигенә. Һөжүм итеүселәр бер нисә полиционерҙы туҡмай, ҡалҡандарын һәм шлемдарын тартып ала. Тәртип боҙоусылар ҡала хакимиәте бинаһына бәреп инә, полиция хеҙмәткәрҙәре яҡтылыҡ-стуж гранаталарын ҡуллана. Протестанттарҙың да стуж-гранаталары, ҡалҡандары һәм таяҡтары була. Шул уҡ ваҡытта халыҡтың тағы бер өлөшө президенттың иҫке резиденцияһына үтеп инергә маташа. Ҡала әкимәте бинаһы өҫтөндә ҡара төтөн күтәрелә башлай, бер аҙ атыу ишетелә. Ҡала акиматын протестанттар баҫып ала, бинала янғын сыға. Янған бинанан хоҡуҡ һаҡлаусылар ситкә күсенә, хакимиәт бинаһын һаҡлаусы 10-ға яҡын хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәткәре протестанттар тарафынан ҡаты туҡмала.
8 ғинуар
Германия Ҡаҙағстанға ҡорал экспортлауҙы туҡтатырға ҡарар итте.
Бенгал ҡултығы
Диңгеҙ порттары
Ҡултыҡтың ярҙарында донъяның иң ҙур порттарының ҡайһылары урынлашҡан — Читтагонг порты (Бангладеш) һәм Вишакхапатнам һәм Ченнаи (Һиндостан). Ҙур порттар рәтенә Монгла, Калькутта һәм Янгон (Бирма) порттары инә.
Усоха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Чевью
Чевью — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ёлва йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Чедьев
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ҡалалар иле (Көньяҡ Урал)
Тасуирлау
Барлыҡ табылған ҡаласыҡтарҙың төҙөлөш тибы, ҡала инфраструктураһының ойошторолоуы, төҙөлөш материалдары, шулай уҡ береш топографик логикаһы берләштерә. Боронғо ҡалалар түңәрәк йәки оҙонса түңәрәк формала булған, тыш яҡтан диуар менән уратылғандар. Диуарға йәмәғәт йәки шәхси торлаҡтар тоташып торған. Һәр ҡалала һыуҙы ҡаланан ситкә сығара торған ҡойма канализацияһы булған. Ҡалалар эргәһендә ҡәберлектәр ойошторолған, хайуандар өсөн кәртәләр төҙөлгән. Ҡалалар иле территорияһында металлургия өсөн сеймал табышы урындары бар.
Уникаллеге
Тотош алғанда, ҡаласыҡтар — уникаль археология ҡомартҡылары. шулай уҡ:
Корея ярымутрауы
Тауисирлама
Майҙаны яҡынса 220,8 мең км², оҙонлоғо яҡынса 1000 км. Рельефы башлыса таулы, иң бейек нөктәһе — КХДР менән Ҡытай сигендә урынлашҡан Пэктусан тауы (бейеклеге — 2744 м ).
Малакка ярымутрауы
Сәйәси рәүештә Мьянма, Таиланд һәм Малайзия менән бүленгән. Ярымутрауҙан көньяҡтараҡ Сингапур, ә Малакка боғаҙы аша Индонезияның Суматра утрауы урынлашҡан.
Бөтә донъя банкы
Бөтә донъя банкы һәм Рәсәй
Хеҙмәттәшлек барышында Бөтә донъя банкы Рәсәйгә төрлө өлкәләрҙә дөйөм суммаһы 10,5 миллиард долларҙан ашыу суммаға 70-тан ашыу проектты тормошҡа ашырыу өсөн аҡса биреүҙе хуплай.
Урта белем
Тарихы
Урта белем, башланғыс (элементар) һәм юғары (университет) белем араһында аралыҡ баҫҡыс булараҡ,  тулыһынса урта быуат аҙағында ештереү, фән һәм мәҙәниәт  үҫеше менән бәйле барлыҡҡа килә
1917 йылға тиклем Рәсәйҙә урта белем иң элек гимназияларҙа, коммерция һәм реаль училищеларҙа бирелә.
Сурб Геворг сиркәүе (Солтан Салы)
Сурб Геворг сиркәүе  — Ростов өлкәһе Мясников районы  Солтан Салы ауылындағы ғибәҙәтхана. Әрмән Апостол Сиркәүенә ҡарай.
Фома Аквинский
Хеҙмәттәре
Фома Аквинский хеҙмәттәре:
«Дискуссия мәсьәләләре» һәм «Комментарийҙар» уның уҡытыу эшмәкәрлеге һөҙөмтәһе булараҡ барлыҡҡа килә, ул шул ваҡыттың йолаларына ярашлы комментарийҙар менән оҙатылып барған абруйлы текстарҙы уҡыуҙы һәм диспуттарҙы үҙ эсенә ала.
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Порт тарихы
Чернокурка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ростов диңгеҙ сауҙа порты
Ростов универсаль порты
2014 йылға порт 100 га майҙанды биләгән контейнер (Дондағы Ростов — Истанбул маршруты буйынса контейнер һыҙаты менән аҙнаға бер тапҡыр килтерелә), күмер, иген һәм йөктәр терминалдарына, причал стенаһы 1150 метр оҙонлоғонда, асыҡ келәт майҙандары 90 мең кв.м. булған 7 причалға эйә.
Чинья-Ворык
Чинья-Ворык — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ропча йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.
Кулун-Ях (Лонтын-Ях ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кын (Васюган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кындара
Кындара — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тамырсат йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Чупыр
Чупыр — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ №2284 ҡылымығының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Сәйфулла Сәйҙәшев
Тормош юлы
Ҡазан янында ихтилалсыларҙың ғәскәре тар-мар ителгәндән һуң Сәйфулла Сәйҙәшев Кама буйына ҡайта. 1774 йылдың июль—авгусында Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында баш күтәреүселәр отрядтарына етәкселек итә.
Дала Ҡурғаны
Иҫтәлекле урындары
2004 йылда һәйкәл реставрациялана, һуғышсылар исеме яҙылған таҡта яңыртыла. 2010 йылда һәйкәл эргәһендәге биләмә төҙөкләндерелә һәм ҡабаттан реставрация үткәрелә.
Кюль-Игай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лиственная (Кельват ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яблоковтарҙың сауҙа йорто
Архитектураһы
Ике ҡатлы бина Оло Баҡса урамында, Костанаевтың килемле йорто һәм «Мәскәү» ҡунаҡханаһы араһында урынлашҡан. Төҙөлөш архитектураһында һәм биҙәлешендә эклектик, модерн элементтары ҡулланыла. Бина фасадының архитектура-сәнғәт йөҙөн ҙур тәҙрә уйымдары формалаштыра. Беренсе ҡатта магазиндарҙың витриналары урынлашҡан. Икенсе ҡаттағы тәҙрәләр бай итеп биҙәлгән. Улар профилле менән тирәсләнгән. Һәр йоҙаҡ ташын тирәсле эшләпә кейгән Гермес башы биҙәй. Ҡабырғалағы тәҙрәләр араһы Герместың дәрәжәлелек билдәһе булған таяғы һыны менән биҙәлгән. Тәҙрә төрлө темаларға  урынлаштырылған. Гермес сауҙа Аллаһы булараҡ билдәле, шуға күрә уның һурәттәре был сауҙа йортоноң фасадтарында һынланыуы осраҡлы түгел. Инеү урынында бинаның урта дәүмәле бер аҙ тәбәнәйтелгән. Икенсе ҡаттың үҙәк тәҙрә уйымы ҙур булмаған балонлы ҡатмарлы конфигурациялы лоджия рәүешендә башҡарылған.
Отто фон Бисмарк
Хеҙмәте
Һөҙөмтәлә Бисмарк Ахенға эшкә китә. Был провинция Пруссияға яңы ғына ҡушылған була. Шуға күрә был курорт ҡалаһы Францияның көслө тәьҫире аҫтында ҡала. Буш ваҡыты күп булған Отто Англия руханийы Лорейн-Смиттың ҡыҙы Изабеллаға ғашиҡ була һәм уға саҡ өйләнмәй ҡала.
Бисмарк бер ҡасан да алланға ышаныуынан туҡтамай һәм үҙен Мартин Лютерҙың эшен дауам итеүсе тип иҫәпләй. Һәр иртәне ул Библиянан өҙөктәр уҡыу менән башлар була. Иоһанна фон Путткамерҙы йәрәшеүгә өлгәшә.
Сәйәси карьераһы
Бисмаркҡа Пруссия короллегенең яңынан ойошторолған Берләшкән ландтагына депутат сифатында сәйәсәткә инеү мөмкинлеге килеп тыуа. Ул был мөмкинлекте ҡулынан ысҡындырырға теләмәй һәм, туйын бер аҙға кисектереп, 1847 йылдың 19 майында, депутат булараҡ, үҙ урынын ала. Был либералдарҙың һәм короллек яҡлы консерватив көстәрҙең киҫкен рәүештә ҡапма-ҡаршы торған осоро була: либералдар Фридрих Вильгельм Дүртенсенән конституцияны һәм граждандар азатлыҡтарын раҫлауын талап итә, ләкин король бындай хөрриәтте бүләк итергә ашыҡмай; уға Берлиндан Көнсығыш Пруссияға тиклем тимер юл төҙөлөшөнә аҡса талап ителә. Тап ошо маҡсатта ул 1847 йылдың апрелендә һигеҙ провинциаль ландтагтан торған Берләшкән ландтагты саҡыра ла инде. Ландтагтағы тәүге телмәренән үк Бисмарк ыҙғыш сығарыусы булараҡ таныла. Ул үҙенең телмәрендә депутат-либералдың 1813 йылдағы азатлыҡ өсөн һуғыштың конституцион характеры тураһындағы раҫлауын кире ҡағырға тырыша. Һөҙөмтәлә, матбуғат тырышлығы менән, Померанияның «ҡоторған юнкеры» Берлин ландтагының «ҡоторған» депутатына әйләнә. Тағы ла бер айҙан һуң Отто, либералдарҙың күмиры һәм рупоры булған Георг фон Финкены бер туҡтауһыҙ тәнҡитләүе арҡаһында, «Финкене эҙәрлекләүсе» ҡушаматына эйә була. Илдә әкренләп революция кәйефтәре уяна башлай; бигерәк тә аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың артыуына ҡәнәғәт булмаған түбәнге ҡатламда һәм эшселәр араһында. Отто фон Бисмарк һәм Иоһанна фон Путткамер ошондай шарттарҙа өйләнешә.
1848 йылда Франция, Италия, Австрия кеүек илдәр революциялар тулҡынына күмелә. Пруссияла революция патриотик кәйефтәге либералдар баҫымы аҫтында тоҡана, улар Германияны берләштереүҙе һәм Конституция булдырыуҙы талап итә. Король талаптарҙы ҡабул итергә мәжбүр була. Тәүҙә Бисмарк революциянан ҡурҡа, хатта Берлинға армия менән инергә йыйына, ләкин артабан бер аҙ һүрелә, ташламалар яһаған монархҡа ышанысын юғалта һәм күңел төшөнкөлөгөнә бирелә.
Бер аҙ ваҡыт үткәс, Австрия һәм Пруссия араһында етди конфликт тыуа, уның хатта тулы масштаблы һуғышҡа әйләнеү хәүефе лә була. Был ике дәүләттең һәр береһе үҙен герман донъяһының алдында барыусы, тип иҫәпләй һәм ваҡ немец кенәзлектәрен үҙ йоғонтоһо аҫтына алырға тырыша. Был юлы Эрфурт низағ «алмаһы» булып сыға, һәм Пруссияға, "Ольмюц килешеүе"н төҙөп, ташлама яһарға тура килә. Бисмарк был килешеүҙе әүҙем хуплай, сөнки Пруссия был һуғышта еңә алмаҫ ине, ти ул. Бер ни тиклем икеләнгәндән һуң, король Бисмаркты Франкфурт бундестагына Пруссия вәкиле итеп ебәрә. Тиҙҙән Бисмарк Австрияның бик танылған сәйәси эшмәкәре Клеменс фон Меттерних менән таныша.
Ҡырым һуғышы дәүерендә Бисмарк Австрияның Рәсәй менән һуғышҡа герман армияһын мобилизацияларға тырышыуына ҡаршы төшә. Ул асыҡтан-асыҡ Германия берлеге өсөн сығыш яһай, Австрияның өҫтөнлөккә эйә булыуына ҡаршы сыға. Һөҙөмтәлә Бисмарк (әле күптән түгел генә бер-береһенә ҡаршы һуғышыуҙарына ҡарамаҫтан) Рәсәй һәм Франция менән союз булдырыу яҡлы була. Иң тәүге сиратта Франция менән бәйләнеш урынлаштырыу талап ителә, шуға Бисмарк 1857 йылдың 4 апрелендә Парижға юл тота, унда император Наполеон III менән осраша. Ләкин королдең ауырыуы һәм Пруссияның тышҡы сәйәсәте ҡапыл үҙгәреүе сәбәпле, Бисмарк пландары ғәмәлгә ашмай ҡала һәм уны Рәсәйгә илсе итеп ебәрәләр.
Санкт-Петербургта (1859—1862)
Рәсәй тарихнамәһендәге өҫтөнлөклө фекергә ярашлы, Бисмарктың Рәсәйҙә дипломат булараҡ формалашыуына уның урыҫ вице-канцлеры Горчаков, Александр Михайлович менән аралашыуы ҙур йоғонто яһай. Шул саҡта уҡ Бисмаркта был поста эшләү өсөн талап ителгән дипломатик сифаттары: тәбиғи аҡыл һәм сәйәси һиҙгерлек була.
1861 йылдың ғинуарында король Фридрих Вильгельм IV вафат була, уның урынын элекке регент Вильгельм I ала, шунан һуң Бисмаркты Парижға илсе итеп ебәрәләр. Шул ваҡытта ул урыҫ илсеһе Орлов Николай Алексеевичтың ҡатыны 22 йәшлек княгиня Трубецкая Екатерина Николаевна менән мауыға.
Тимер һәм ҡан менән
Бисмарк Германияны берләштереү сәйәсәтен эҙмә-эҙлекле үткәрә. «Тимер һәм ҡан менән» (Blut und Eisen) һүҙбәйләнеше Пруссияның премьер-министры Отто фон Бисмарктың 1862 йылдың 30 сентябрендә парламенттың бюджет комитеты алдынан һөйләгән телмәрендә яңғырай.
Шиес
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зарипова Рина Баян ҡыҙы
Биографияһы
Фәтхелбаян Ағумов Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Ғаилә Меңнәр ауылынан һуң ваҡытлыса Кәзкәйгә, унан Яңы Әлемгә күсенә. Был ауылда Рина беренсе ике класын тамамлай. Бынан һуң ғаилә Иҫке Солтанғолға, Шәрип һәм ахырҙа Юғары Гәрәйгә күсенә. Бында Рина ун йыллыҡ мәктәп тамамлай.
Пирогов ордены
Тарихи контекст
Пирогов хәрби-ялан хирургияһына, шулай уҡ ғилми медицина дисциплина булараҡ хирургияға нигеҙ һалыусы тип һанала. Тап Пирогов донъяла тәүге булып хәрби-ялан шарттарында наркозды ҡуллана; был ваҡиға 1847 йылда Салтин алышы барышында була. Ҡырым һуғышы йылдарныда Пирогов Севастополдә баш хирург булып хеҙмәт итә, әлеге ҡала 11 ай дауамында ҡамауҙа була; артабан ул 1870—1871 йылдарҙағы француз — прусс һәм 1877—1878 йылдарҙағы рус- төрөк фронттарында кәңәшсе сифатында ҡатнаша. 1854 йылда Пирогов Севастополде обороналау ваҡытында яраланған яугирҙарға операциялар яһаған саҡта, рус медицинаһы тарихында тәүге тапҡыр хәрби-ялан шарттарында гипс повязкаһын ҡуллана. Үҙ хеҙмәттәрендә ғалим профилактик медицинаның, яраланғандарҙың дауалау һәм эвакуациялау, шулай уҡ уларҙы сорттарға бүлеү берҙәмлеге мөһимлеген билдәләй. Пирогов 1881 йылдың 5 декабрендә вафат була. Уның исеме бер нисә медицина учреждениеһына бирелгән, шул иҫәптән, Рәсәй медицина милли тикшеренеү медицина университетына.
Пирогов орденының совет проекты
Архитектура академияһы аспиранты М. Першиндың, архитектор-рәссамдар А. К. Барутневтың һәм Я. О. Рубанчиктың, архитектор А. Н. Лансереның, рәссам А. Е. Лопухиндың Пирогов ордены эскиздары һаҡланған.
Пирогов ордены Рәсәй бүләкләү системаһында
COVID — 19 пандемияһының Рәсәйҙә таралыу шарттарында медицина хеҙмәткәрҙәрен фиҙакәр хеҙмәте өсөн дәүләт наградаһын булдырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Рәсәй Федерацияһы Президенты В. В. Путиндың 2020 йылдың 19 июнендәге 404-се Указына ярашлы Пирогов орденының статуты һәм тасуирламаһы булдырыла. Быға тиклем Рәсәйҙә, 2012 йылдың 3 майында, Рәсәй Президенты Д. А. Медведев тарафынан Изге великомученица Екатерина ордены булдырыла. Пирогов ордены менән бер үк ваҡытта Президенттың ошо уҡ указы менән Лука Крымский миҙалы булдырыла.
Сарматтар
Иртә тарихы
«Сармат» исеменең килеп сығыуы тураһында тағы икенсе фараз да бар, И. Маркварт уны Сайрим, Тур һәм Арья тураһында авестий тарихында сағылған Траэтаондың улдарының береһе менән яҡынайта Фирҙәүси «Шаһнамә» әҫәрендә Сальма (Сайриме) биләмәләренә «Көнбайыш», Турға — Чин һәм Туран, ә Ирежға (Арья) — Иран эләгә тип яҙа.
Халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе
Аммиан Марцеллин (б. э. 330—400 йй.), һундарҙы тасуирлап, был ҡәбилә Меотий һаҙлығы (хәҙ. Аҙау диңгеҙе) аръғында Боҙло океан йүнәлешендә', алан — боронғо массагет ерҙәренә барып еткән, тип хәбәр итә. Аландарҙың үҙҙәрен Марцеллин Танаис (хәҙ. Дон) йылғаһынан көнсығышҡараҡ, скиф сүллектәренең икһеҙ-сикһеҙ киңлектәрендә ә савроматтарҙы Истра (хәҙ. Дунай) йылғаһынан төньяҡтараҡ урынлаштыра, һәм Истра йылғаһы, ҡушылдыҡтарының һыуы менән тулыланып, биләмәләре Танаис өлкәһенә тиклем һуҙылған савроматтар эргәһенән аға ти. Бынан Аммиан Марцеллиндың савроматтарҙы аландарҙан айырғаны күренә.
Птолемей Сарматияһы
Европа Скифияһын яулап алғандан һуң, сарматтар боронғо донъяның иң ҡөҙрәтле халҡы тигән данға эйә була. Бөтә Көнсығыш Европа Кавказ менән бергә Сарматия атамаһын ала. Европа далаларында үҙ хакимлығын урынлаштырып, сарматтар игенселек менән шөғөлләнгән халыҡтар менән тыныс хеҙмәттәшлекте яйға һала башлай, халыҡ-ара сауҙаға һәм Ҡара диңгеҙ буйы грек ҡалаларын ҡурсалау күрһәтә. Сармат ҡәбиләләренең сәйәси берләшмәләре Ҡытайҙан алып тиклем Рим империяһына тиклемге яҡын һәм алыҫ күршеләрен үҙҙәре менән иҫәпләшергә мәжбүр итә.
«Европа Сарматияһы»
Яңы эраның беренсе ярты йыллығында языгтар Урта Дунай уйһыулыҡтарына үрләй, һәм унда Дунай һәм Тиса йылғалары араһын (хәҙерге Венгрия һәм Сербия территорияһының бер өлөшөн) биләгән. Языгтар артынан Рим империяһы сигенә роксоландар килгән, һәм уларҙың күпселеге Дунайҙың түбәнге ағымында (хәҙерге Румыния территорияһында) йәшәгән. Көнбайыш сарматтар Римдең тынғыһыҙ күршеләре булған, улар йә союздаштары булып, йә дошманы булып сығыш яһаған һәм империя эсендәге үҙ-ара көрәшкә ҡыҫылыу мөмкинлектәрен ҡулдан ысҡындырмаған. Хәрби демократия осорона хас булғанса, сарматтар Римгә бай табыш сығанағы булараҡ ҡараған. Табышты алыу ысулы төрлөсә булған: талау барымталары, яһаҡ йыйыу,.
I быуаттың икенсе яртыһынан башлап, сарматтар, Дакия батшаһы Децебалдың саҡырыуына ҡушылып, дакий һуғыштарында ҡатнашалар. 87 йылда Корнелий Фуск етәкселегендәге рим армияһы Дакияға баҫып ингән. Тапай янындағы ҡаты алышта римлеләр тар-мар ителә. Дактар Римдән йыл һайын түләргә тейешле субсидияларын рим сиктәрен һаҡлауҙа ҡатнашыу менән алмаштырыуға өлгәшкән. Был субсидияларҙың бер өлөшөн языгтар ҙа алған. Роксоландар һәм языгтар дактарҙың тоғро союздаштары булған һәм дактар римдәргә ҡаршы ойошторған, Траяндың беренсе һәм икенсе дакий походтарын да индереп, 106 йылдың йәйенә, император Траян етәкләгән рим ғәскәрҙәре Дакияны һәм уның баш ҡалаһы Сармизегетузаны тулыһынса баҫып алғанға тиклем, барлыҡ хәрби компанияларында ла әүҙем ҡатнашҡан. Был ваҡытта оло юғалтыуҙар кисергән языгтар элекке ҡөҙрәтен ҡабат тергеҙә алмаған. Хәҙер инде өҫтөнлөк роксоландарға — көнсығышта йәшәгән һәм шул сәбәпле рим оккупацияһына эләкмәгән ҡәбиләләргә күскән. Дакия тар-мар ителгәндән һуң да римлеләр тағы ла күпмелер дәүер роксоландарға яһаҡ түләүен дауам иткән, әммә бер аҙҙан был эштән баш тартҡандар. Яһаҡ килмәй башлағас, роксоландар һәм языгтар 117 йылда дунай провинцияларына баҫып ингән. Үҙенең көнсығыш сиктәрендә баҫымсылыҡтан ялҡҡан һәм тыныслыҡ теләгән Рим империяһы роксоландарға яһаҡ түләүҙе яңынан тергеҙергә мәжбүр була. Римлеләр ике титулға — «роксоландар батшаһы» һәм «царь сарматтар батшаһы» титулдарына эйә булған Распараган менән тыныслыҡ килешеүе төҙөлгән. Был, моғайын, языгтар һәм роксоландар формаль рәүештә берҙәм юғары власть һаҡлағанлығы тураһында һөйләй. Языгтар Урта Дунай уйһыулыҡтарына эйә булһа ла, ә роксоландар Түбәнге Дунайҙа урынлашһа ла, улар йыш ҡына тығыҙ союзда сығыш яһаған. Языгтар һәм роксоландар араһында ятҡан йәшәгән дактарҙы яулап алып, римлеләр уларҙың бәйләнештәрен емерергә һәм аралашыуҙы тыйырға тырышҡан. Сарматтар быға һуғыш менән яуап биргән.
«Азия Сарматияһы»
Аорстар һәм сирактарҙың көнсығыш сармат союздары Аҙау һәм Каспий диңгеҙҙәре араһындағы арауыҡтарҙа йәшәгән, көньяҡта уларҙың ерҙәре Кавказ тауҙарына саҡлы йәйрәп ятҡан. Сирактар Аҙау буйҙары далаларын һәм Кубандан төньяҡҡараҡ төньяҡ кавказ тигеҙлектәрен биләгән. Үҙәк Кавказ алды тау алды һәм тигеҙлекле райондары ла сирактар ҡулында булған, әммә уларҙы аорстар ҡыҫырыҡлаған. Аорстар Дондан Каспийға саҡлы, Түбәнге Иҙел буйында һәм Көнсығыш Кавказ алдында күскенселек иткән. Волга аръяғында уларҙың күсеп йөрөү урындары Көньяҡ Урал алдына һәм Урта Азия далаларына тиклем барып терәлгән.
Аландар — I быуат уртаһында антик авторҙарҙың иғтибарын йәлеп иткән көнсығыш-сармат иран телле күсмә ҡәбиләләр союзы. «Алан» термины скиф-сармат халҡының этнонимикаһында киң таралған боронғо иран һүҙе «ариан» һүҙенән килеп сыҡҡан.
II быуатта «Алания» аландар биләмәһе тип телгә алына. Шул уҡ ваҡытта Терек йылғаһы «Алонта» атамаһын ала. Ҡытай йылъяҙмаларында, III быуат уртаһынан да һуңламай, арал-каспий далаларында аорс биләмәләре «Аланья» тип атала башлаған. Шул уҡ ваҡытта башҡа сармат ҡәбиләләренең атамалары сығанаҡ биттәренән юҡҡа сыға. IV быуат авторы Аммиан Марцеллин әйткәнсә, был процеста тарихтың төп этаптары сағылған: аландар «даими еңеүҙәре менән күрше халыҡтарҙы аҙмы-күпме ыҙалатҡан һәм уларға ла үҙ исемен таратҡан».
I һәм II быуаттарҙа сирактар аорстар, римлеләр һәм боспорлылар менән һуғыштарҙа ҙур юғалтыуҙар кисергән. П. У. Аутлев һәм Н. В. Анфимов һығымтаһына ярашлы, иҫән ҡалған сирактарҙың күп өлөшө Боспор батшалығында эллинләштереүгә дусар ителгән, һәм артабан улар аландар этносын формалашыуҙа ҡатнаша, ә сирактарҙың аҙ өлөшө меоттар араһында. Осетиндарҙың Нарт эпосында Саусырык тигән нарттың («ҡуңыр сирак» тип аңлашылған) килеп сығыуы сәбәптәрен нәҡ ошондай тарихи ваҡиғалар аңлата.
Кейемдәре
Сарматтарҙың төп кейеменә иркен оҙон салбар, күн куртка, йомшаҡ тире итектәр кейеҙ һәм осло башлы кейеҙ кәпәстәр (башлыҡ) ҡарай.
Археология
Урта сармат («Сусловская») мәҙәниәте 1927 йылда П. Д. Рау тарафынан билдәләнгән. Уның периодизацияһында быға оҡшаған һәйкәлдәр A («Stuffe A») баҫҡысын тәшкил итә тип, иртә сармат осорона ҡаратылған. Ғалим был һәйкәлдәрҙе (уларҙың күп өлөшө Суслов ҡурған ҡәберлегенән, Һарытау өлкәһе Совет р-ны) б. э. т. II быуат аҙағы — I быуат аҙағы менән билдәләне. Б. Н. Граков периодизацияһында шуға оҡшаған комплекстар сармат йәки «Сусловская» мәҙәниәте тигән атама алды. Һәм артабан, К. Ф. Смирновтың хеҙмәттәрендә уларҙы «урта сармат мәҙәниәте» атамаһы менән йөрөтөү нығынды.
Хәрби эше
Сарматтар иҫ киткес яугир һаналған, ауыр атлылар ғәскәрен булдырған тигән киң таралған фекер йәшәй, ҡылыс һәм һөңгө уларҙың ҡоралы булған. Башта Түбәнге Иҙелдә барлыҡҡа килеп, оҙонлоғо 70-тән алып 110 см-ға тиклем булған сармат ҡылысы, тиҙ арала барса дала буйлап таралған. Ул һыбайлы яуҙарҙа алыштырғыһыҙ булып сыға.
Ҡыҫҡа хәбәрҙәр
Сарматтар тураһында рәхимһеҙ яугирҙар тигән эпитеттар һәм ҡыҫҡа хәбәрҙәр ҡулланыу б. э. т. I быуатта шағирҙар һәм фәлсәфәселәр әҫәрҙәрендә барлыҡҡа килә. Б. э. 8 йылында Ҡара диңгеҙ буйындағы Тома ҡалаһына һөргөнгә ебәрелгән шағир Овидий тәүге тапҡыр сарматтарҙы мәрхәмәтһеҙ яугирҙар тип иҫкә алған һәм уларҙы Марс менән сағыштырҙы (Хәсрәтле элегия, V, 7).
Күскенсе атлы ғәскәрҙе һәм сармат һөжүмдәрен тасуирлау
Антик авторҙар, сармат атлыларын тасуирлап, уларҙың сыҙамлыҡ һәм выжданлыҡ сифаттарына ҙур иғтибар бүлә. Яҙыусылар мәғлүмәттәре буйынса, сармат аттары көнөнә 150 миль юл үткән, был күрһәткес 220 километрға тиңләшә. Ҡайһы бер авторҙар алмаш аттарҙы иҫкә ала. Былар барыһы ла күскенселәргә байтаҡ ара үтеү мөмкинлеге биргән. Овидий дошмандар «йыртҡыс көтөү» булып һөжүм итә тип бәйән итә (Хәсрәтле элегия, V, 10), Иосиф Флавий сарматтарҙың Мезияға һәм Мидияға «ҡыҙыу һөжүмдәрен» тасуирлай, VII, 4, 3; 7, 4).
Сарматтарҙың ҡоралдары тасуирламаһы
Овидий уҡтарға ҙур мәғәнә бирә. Шағир күп тапҡырҙар номадтарҙың ағыулы ҡармаҡлы уҡтарын телгә ала (Хәсрәтле элегия, III, 10; V, 7, 10; Понттан хаттар, IV, 7, 10). Бер һаҙаҡ уҡты ул хатта үҙенең дуҫы Фабий Максимға бүләк итеп ебәрә (Понттан хаттар, III, 8).
Күскенселәрҙең арҡан ҡулланыуы хаҡында һуңғы тапҡыр иҫкә алыу б. э. V быуатында йәшәгән епископ Амвросийҙың яҙмаларында осрай. Епископ «аландар дошман муйынына элмәк ташлау йолаһын бик оҫта атҡара» тип яҙған (Иерусалимды емереү тураһында, V).
Сарматтарҙың хәрби эштәрен һәм хәрби йолаларын тулы масштаблы һүрәтләү
Публий Корнелий Тацит б. э. 69 йылында Мезия уңышһыҙ сармат һөжүме тураһында бәйән итә (Тарих, I, 79). Сарматтарҙың атлы илбаҫарҙар өйөрөнә кем генә ҡаршы тора алһын инде, тип телгә алып, өсөнсө легиондың ярҙамсы көстәре тарафынан туғыҙ меңлек күскенсе ғәскәрен тар-мар итеүҙе һүрәтләгән. Тацит сарматтарҙың ҡоралын тасуирлап, ике ҡулдары менән тотоп һуғышҡан һөңгөләрен һәм оҙон ҡылыстарын, юлбашсыларының һәм юғары ҡатламдың бер-береһенә үткәреп беркетелгән пластинкаларҙан йә иң ҡаты тиренән яһалған ауыр панцирҙарын иҫкә ала. Шул уҡ ваҡытта, уның билдәләүенсә, был бөтөнләй күсмә ҡалҡан файҙалана.
Лозунга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ихлас (мәсет)
Тарихы
Хәҙерге ваҡытта мәсеттең төп бинаһында реконструкция эштәре алып барыла, 40 метрлыҡ ике манара төҙөлә. 6 мең китаплыҡ мосолман китапханаһы асылыуға әҙерләнә.
2004 йылдан алып «Ихлас» нәшриәте эшләй, бында бер нисә тиҫтә дини брошюралар һәм китаптар нәшер ителгән. 2009 йылдан алып «Ихлас» мәсете янында «Илаһилар» ижади төркөмө эшләй, уның ҡатнашыусылары дини мөнәжәттәр, башҡорт һәм татар йырҙарын башҡаралар.
Шорель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Симон Боливар
Колумбия федерацияһының тарҡалыуы
Тиҙҙән Боливар проекты киң билдәлелек алғандан һуң, уны Наполеон ролен уйнап, үҙенең власы аҫтында империя төҙөргә маташыуҙа ғәйепләй башлайҙар. Колумбияла партия ғауғалары башлана. Генерал Паэс етәкселегендәге депутаттарҙың бер өлөшө автономия иғлан итергә теләгән, башҡалары Боливия кодексын ҡабул итергә тырышҡан.
Боливариана
Биографик очерктар, нәфис әҫәрҙәр, тарихи хеҙмәттәр уға бағышланған. Колумбия яҙыусыһы Габриэль Гарсия Маркестың «Генерал в своём лабиринте» романында Боливар төп герой булып тора. Ваҡиғалар генерал ғүмеренең һуңғы йылында үҫешә. Боливарҙың биографияһын Эмиль Людвиг, украина классигы Иван Яковлевич Франко һәм бик күптәр яҙған. Австрия драматургы Фердинанд Брюкнер Боливарға «Борьба с ангелом», «Борьба с драконом» тигән ике пьеса бағышлаған. Рәсәйҙә Боливар менән декабристар, Николай Алексеевич Полевой һоҡланған.
Лозыльга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Васюган йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Кеть йылғаһынан Васюганға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Щаный
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Өфө мәсеттәре
Тарихи мәсеттәр
Өсөнсө йәмиғ мәсете 1903 йылда Воздвиженск урамы (хәҙерге Лесопильная урамы) төҙөлгән. 1924 йылда мәхәлләлә 825 кеше иҫәптә була. Мәҙрәсә ҡарамағында «Хәсәниә» мәҙрәсәһе эшләп килә. 1940 йылда Өсөнсө йәмиғ мәсете ябыла. Ҡайһы бер имам-хатиптары: М. Мөхәммәтйәнов, М. Хәсәнов (1903 йылдан), М. Камалетдинов (1924 йылдан). Хәҙерге ваҡытта мәсет йортонда юғары спорт оҫталығы Мәктәбе урынлашҡан.
Итальян теле
Яҙмаһы
Итальян телендә өҫтәлмә диакритикалар менән латин алфавиты ҡулланыла. Шулай уҡдиграфтар ҙа бар.
gl һәм gn диграфтары— палаталь (йомшаҡ) сонанттар ('лль') һәм  ('нь'). i хәрефенән башҡа хәреф менән яҙғанда,триграф gli итеп яҙыла: ср. gli ('льи') — артикль i, йәки 'ему'; ләкин migliaia  ('милья́я') 'тысяча'.
Исем
Итальян телендә род бар :
Греков Сергей Николаевич
Биографияһы
Г. В. Плеханов исемендәге Рәсәй иҡтисад университетын тамамлаған.
Бикбов Юныс Юлбарыҫ улы
Биографияһы
1917 йылдың йәйенән автономия өсөн Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең иң әүҙем эшмәкәрҙәренең береһе була. Июнь аҙағында атаһы Юлбарыҫ Бикбов менән бергә Башҡорт халҡы союзы бюроһының ағзаһы итеп һайлана. 1‑се һәм 2-се Бөтә башҡорт ҡоролтайҙарын ойоштороуҙа һәм уҙғарыуҙа ҡатнаша.
Сурб Геворк сиркәүе (Дондағы Нахичеван)
Тарих
Башта ҡалала ағас сиркәү булған. Бер көмбәҙле таш сиркәү ҡыңғырау манараһы менән XIX быуатта ике тапҡыр ремонтланған. 1852—1853 йылдарҙа ремонт Нахичеван 2-се гильдия сауҙагәре М. X. Ерецпоханян аҡсаһына үткәрелгән, икенсе ремонт 1892 йылда эшләнгән.
Тәүҙә сиркә-мәхәллә мәктәбе сиркәүҙә эшләмәгән. 1918 йылда Яңы-Нахичеван епархия мәктәпте Диниә хакимлығына күсереп, уны Сурб Геворк сиркәүе мәктәбенә әйләндергән.
XIX быуат аҙағы — XX быуат башында сиркәүҙә Романос Меликян етәкләгән хор эшләгән.
Жаңаөзен
Тарихы
2012 йылдың июлендә забастовкалар үтә, митинг әҙерләнә, ҡалаға эске ғәскәрҙәр индерелә.
Яйю (Вымь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Нуғаев Азамат Ҡотләхмәт улы
Биографияһы
Атаһының хужалығында хеҙмәт иткән. 1916 йылда армияға алына.
Ҡолой Көсөков
Ғаиләһе
Мөхәмәтҡолойҙоң өс ҡатынынан 5 ҡыҙы һәм 9 улы (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа — 17 улы) тыуа.
Хәтер
Башҡорт тарихи йырҙары араһында «Ҡолой кантон» йырының ике варианты һаҡланған. Ошо йырҙарҙың береһендә ул «яуыз» «илде ҡан илатҡан» тип аталһа, икенсеһендә төбәктең именлеге хаҡында хәстәрлек итеүсе кеше, тип маҡтала.
Хәсәнов Илмир Йосоп улы
Биографияһы
1980—1982 йылдарҙа Сүриәлә эшләй. 1983 йылдан Өфө нефть институтының Салауат ҡалаһы филиалында «Химик етештереү машиналары һәм приборҙары» кафедраһы доценты, 1995 йылдан «Шәрек» ғилми-производство үҙәге етәксеһе, бер үк ваҡытта 1997 йылдан — Башҡортостан Республикаһының Фәндәр академияһының Стәрлетамаҡ филиалы нефть һәм газ бүлеге мөдире. 2004 йылдан Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалында уҡыта. Илмир Йосоп улы — нефть сығарыу һәм ташыу ваҡытында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендәге белгес.
Рогожкино (Аҙау районы)
Тарихы
Ауылға 1838 йылда нигеҙ һалынған.
Кесе Сильга
Кесе Сильга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сильга йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Көсөков
Көсөков — фамилия.
ABBA
ABBA — швед поп музыка төркөмө, 1970 йылдан 1980 йылдан башына тиклем Стокгольмда эшләгән һәм бик күп хиттар яҙған. ABBA 1970 йылдарҙа иң уңышлы коммерциялы төркөм була. «ABBA» исеме төркөм ағзаларының баш хәрәфтәренән алына.
Швед теле
Швед теле (швед. svenska) — төньяҡ-герман төркөмсәһенең теле, Швецияның һәм Финляндияның милли теле. Яҙмаһы — латин әлифбаһы.
Кесе Ай-Саз
Кесе Ай-Саз — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Саз (айзас) йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Нидердорф (Саксония)
Нидердорф (Саксония) (Niederdorf) — Германиялағы, Саксония ерендәге коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1309 кеше йәшәй. Майҙаны — 13,03 км2. Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был коммунаның почта индексы 9366 һәм автомобиль коды STL.
Мәғәсүмов Мансур Мәғәсүм улы
Биографияһы
1906 йылдан урыҫ-башҡорт башланғыс мәктәбендә белем ала.
Хәрби хеҙмәте
1911 йылда Двинск ҡалаһындағы (хәҙер — Латвиялағы Даугавпилс) 97-се Лифлянд пехота полкына хеҙмәткә оҙатыла.
Хеҙмәт юлы һәм йәмәғәтселек эшмәкәрлеге
Силәбе земствоһының Сүлмәк участкаһында фельдшер булып эш башлай.
Кесе Карай
Кесе Карай — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карай йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Ҡушаев Ҡәйүм Ҡушай улы
Биографияһы
Ҡәйүм Ҡушай улы Ҡушаев Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Көҙәш ауылында тыуған. Башҡорт милли хәрәкәте етәкселәренең береһе, 1922—1929 йылдарҙа БашЦИК рәйесе Хафиз Ҡушай улы Ҡушаевтың бер туған ҡустыһы. Көҙәш ауылында мәктәп булмағанлыҡтан, башланғыс белемде өйҙә һәм Мәтәл мәктәбендә ала. 1918 йылда Көҙәштә мәктәп асыла. 1921 йылда һуң Ҡәйүмде ағаһы Стәрлетамаҡҡа үҙе янына ала. Малай урыҫ телен белмәгәнлектән ағаһы уға урыҫ теле уҡытыусыһын яллай. Уның шәхесен формалаштырыуға ағаһы Хафиз Ҡушаев ҙур йоғонто яһай.
Бер йылдан яңынан Мәскәүгә китә һәм хәрби инженерҙар академияһында электромонтёр булып эшләй.
Әмин Ибраев
Биографияһы
Әмир Ибраев Себер даруғаһы Тиләү улусы (хәҙер Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы) Әмин ауылында тыуған. Тиләү улусының старшинаһы була. Емельян Пугачёв етәкселегендәге 1773—1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында Иҫәт провинцияһы отряды менән етәкселек итә. Отрядҡа урындағы халыҡты йәлеп итә, фураж, аҙыҡ-түлек йыйыуҙы, юлдарҙы, кисеүҙәрҙе һаҡлауҙы ойоштора.
Ниски
Ниски (Niesky) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 10051 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,61 км2. Диңгеҙ кимәленән 172 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 2906 һәм автомобиль коды NOL.
Зенцов Пётр Иванович
Тормош юлы һәм эшмәкәрлеге
1917 йылғы Февраль революцияһы уны төрмәнән азат итә. Инде сынығып өлгөргән революционер Өфөгә, үҙенең элек эшләгән тимер юл оҫтаханаһына ҡайта һәм сәйәси көрөшкә сума. Тиҙҙән ул оҫтаханала большевиктар партияһы комитеты секретары һәм эшсе һәм һалдат депутаттарының Өфө ҡала Советы башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана. Был ваҡытта партия ҡушыуы буйынса эшселәрҙең хәрби дружинаналарын ойоштора, уларҙың ҡала штабы һәм халыҡ байлдығын һаҡлаусы дружинаның етәксеһе була. Петр Зенцов үҙенең бар яҡтан да әүҙемлеген Октябрь социалистик революцияһы көндәрендә күрһәтә: үҙенә бойһонған барлыҡ дружиналарҙы большевиктар яғына сығара, властың Советтарға күсеүенә туранан-тура булышлыҡ итә, урындағы контрреволюционерҙарҙың һәр төр саботажын баҫтырыу буйынса тәүәкәл һәм ҡыйыу саралар күрә. Артабан Зенцов Өфөлә Ҡыҙыл Армия отрядтарын ойоштороусыларҙың береһе була һәм ҡаланы аҡ чехтарҙан һәм аҡ гвардееецтарҙан һаҡлауҙы ойоштора, Ырымбур казактарының Александр Дутов етәкселегендәге ҡораллы күтәрелешен баҫтырыуҙа ҡатнаша. 1918 йылдың 9 мартында Пётр Зенцов ГубЧК—ның коллегия ағзаһы һәм рәйесе һәм бер үк ваҡытта Ҡыҙыл гвардияның ҡала штабы етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Ошо осорҙа махсус отряд ойоштороп, батша ғаиләһен Екатеринбург ҡалаһына күсереүҙә ҡатнаша. Ноябрь айында Мәскәүҙә үткәрелгән дзержинсы-чекистарҙың беренсе кәңәшмәһендә ҡатнаша. Үҙенең эш урынына ҡайтҡас, ойошмаға ҡушылған бурыстарҙы үтәүҙә төрлө әүҙем саралар ойоштора. 1919 йылдың апрель аҙаҡтарында Зенцов ВЧК-ның Үҙәк аппаратына эшкә саҡырыла, ул унда Феликс Дзержинский, Сергей Герасимович Уралов, Яков Христофорович Петерстарҙың туранан-тура етәкселеге аҫтында йәшерен-сәйәси бүлектә сектор мөдире була. 1920 йыл башында ВЧК органдары етәкселәренең Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә ҡатнашҡандан һуң Екатеринбургҡа — Беренсе Армияға ВЧК уполномоченныйы итеп ебәрелә. Июль уртаһында яңы тәғәйенләнеү — уға Пятигорскиға ревком һәм округтың оборона комитеты ағзаһы вазифаларын башҡарыу йөкмәтелә. 1920 йылдың 26 авгусында Кисловодскиҙән Пятигорскиға китеп барғанда Петр Зенцов засада эләгә һәм уның ғүмере баш күтәргән бандиттар пуляһынан өҙәлә. Уның кәүҙәһен Өфөгә алып ҡайталар һәм революцияның тоғро һәм ҡыйыу һалдаты 12 сентябрҙә бөгөнгө көндә икенсе бер күренекле революционер Иван Якутов исемен йөрөткән паркта ерләнә.
Рындзюн һыу менән дауалау йорто
Тарихы
Был өс ҡатлы йортта Илья Рындзюндың балалары үҫә, уларҙың икәүһе данлыҡлы булып китә: ҡыҙы Нина Нисс-Гольдман билдәле скульптор булып китә, ә улы А. Ветлугин илдән күсеп китә, сит илдә журналист һәм яҙыусы булып эшләй. 1912 йыл менән даталанған китапта был йорт «Доктор Рындзюндың гидропатик йорто һәм нур менән дауалау дауаханаһы» тигән исем йөрөтә. 1917 йылда, революцияға тиклем, Рындзюн ғаиләһе был йортто Дон ғәскәре йәмғиәте казактары — бер туған Корольковтарға һата, уның хаҡы ул ваҡытта 360 000 һум менән баһалана.
Һүрәтләмә
Йорттоң фасады кирбес менән биҙәкләнгән була, был кирбестәрҙе заводсы Епифанов — килемле кирбес мануфактураһы хужаһы сығара. Уның предприятиеһында бөтә кирбестәр ҙә ҡулдан ҡалыпҡа һалыу ысулы менән эшләнә. Емертелгән йорт ҡына түгел, ә йорт урынлашҡан участка, һыу менән дауалау дауаханаһы урынлашҡан район тарихи һәм мәҙәни әһәмиәткә эйә ине.
Рәхмәтуллин Рафаэль Ғиниәт улы
Биографияһы
Рафаэль Ғиниәт улы Рәхмәтуллин 1929 йылдың 3 ғинуарында Башҡорт АССР-ы Нуриман районы Сураш ауылында тыуған. 1953 йылда Өфө музыкаль техникумын, «милли театр актёры» һөнәре буйынса тамамлай. Актёр, үҙешмәкәр театр режиссёры.
1956 йылдан Магнитогорск ҡалаһында хеҙмәт итә. 1957 йылдан Төҙөүселәрҙең үҙәк клубы директоры.
1963 йылда Рафаэль Ғиниәт улы үҙешмәкәр башҡорт-татар театры ойоштора.
Анью
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөхәмәт Сәфәров
Биографияһы
Иҫәт провинцияһы старшинаһы.
Рәхимов Рәйес Сәйетғәле улы
Биографияһы
1959 йылда урта мәктәпте тамамлай һәм Урмияҙ совхозында тимерсе булып хеҙмәт юлын башлай. 1960 йылда совхоз уны Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институтына уҡырға йүнәлтә. 1965 йылда ул институттың механизация факультетын тамамлай һәм Асҡын районының Төй совхозында баш инженер булып эшләй башлай. 1967 йылдан Силәбе ауыл хужалығын механизациялау һәм электрлаштырыу институтының игенселек һәм сәсеү машиналары кафедраһында. 1967—70 йылдарҙа аспирант, 1971-93 йылдарҙа игенселек һәм сәсеү машиналары кафедраһында ассистент, доцент һәм кафедра профессоры булып эшләй.
Асыв-Вож (Воль ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кәртә (мәғәнәләр)
Кәртә — күп мәғәнәле һүҙ. Кәртә һүҙенең ошондай мәғәнәләре бар:
Бәширов Зыя Әхмәт улы
Биографияһы
Һуғыштан һуң да армия сәйәси органдарында хеҙмәтен дауам итә.
КесеУшал
КесеУшал — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2169/146/19/28    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Бөйөк Кир II
Сығанаҡтар
Кирҙың тормош юлы башлыса Геродот тарихынан таныш. Шулай уҡ мәғлүмәтте боронғо грек тарихсыһы, б.э.т. V быуатта фасы мәрмәрһарайында йәшәүсе Ктесийҙың яҙмаларынан һәм Иҫке Ғәһеттән (Ветхий Завет)тан алырға мөмкин. Сығанаҡтарҙың төп нөсхәләре бик һирәк. Кир Манифесынан башҡалары бер нисә шәхси вавилон документтарында ғына ҡалған. Шулар ваҡиғалар ағымын төҙөргә ярҙам итә.
Кир — Мидия батшаһы
Мидияны яулап алғандан һуң Кир алдағы ике йылда (беҙҙең эраға тиклем 550—548 йылдар) элекке Медиана дәүләте составына ингән илдәрҙе: Парфияны һәм, моғайын, Әрмәнстанды яулап ала. Гиркания, күрәһең, фарсыларға үҙ теләге менән бирелә(1) Шул уҡ йылдарҙа фарсылар Эламдың бөтә территорияһын баҫып ала. Мидия дәүләтенең киң территорияһын яулап алғанда Кирға урындағы халыҡтың ҡаршылығын еңергә тура килә.Бер сығанаҡ та быны раҫламаһа ла, уның тураһында, мәҫәлән, Ксенофонтта табырға мөмкин.(1)
Вулкан (мифология)
Мифтары
Рим дине эллинлашҡан һайын, грек мифологияһы рим мифологияһы менән тиңләштерелә, ә Рим өсөн традицион илаһтарға грек прототиптары ярашлы була башлағас, Вулкан Гефест һыҙаттарына эйә була. Боронғо грек Зевс һәм Гераның аналогтары Юпитер һәм Юнона уның «ата-әсәһе», шулай уҡ Афродитаның прототибы булып киткән Венера уның ҡатыны булып китә.
Мөнирова Римма Мирас ҡыҙы
Биографияһы
1978 йылдан Этҡол ауылының 7-се тулы булмаған урта мәктәбе директоры.
Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы
Йәнекәев Рафаэль Ғизетдин улы (10 ғинуар 1942 йыл — 27 июль 1993 йыл) — ғалим-педиатр. 1975 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983 йылдан 2-се педиатрия кафедраһы мөдире, 1987 йылдан — пропедевтикалы факультет педиатрияһы, бер үк ваҡытта 1976—1980 йылдарҙа Республика балалар клиник дауаханаһының бүлек мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1987).