cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Туғай Кинйәһе (Көйөргәҙе районы)
Географик урыны
Башҡортостандың көньяҡ- көнбайыш өлөшөндә, Көйөргәҙе йылғаһының урта ағымында йылғаның уң яғында урынлашҡан. Район үҙәге Ермолаево ауылынанынан 30 км тирәһе. Тирә-яғын тауҙар уратып алған. Иркен Өскисәр туғайы ауылға терәлеп үк тора. Урман да яҡын. Күбеһенсә өйәңке, уҫаҡ, ҡайын, ерек ағастары үҫә. Тирә-яҡта Түкән − 5 км, Үрге Кинйә — 2, Ҡарай — 4, Абдул — 3, Яҡуп — 7, Түбәнге Мотал — 4, Урта Мотал 3, Үрге Мотал — 7, Васильевка — 3 км ауылдары урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта уларҙың күбеһе юҡ.
Кейзесс
Кейзесс — Рәсәйҙәге йылға. Омск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уй йылғаһының һул ярына тамағынан 243 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Ниғмәтуллин Рамаҙан Муллағәле улы
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Демобилизациянан һуң 1950 йылда машинисы ярҙамсыһы, 1951 йылдан — Учалы тау-байыҡтырыу комбинатында экскаватор машинисы булып эшләй.
Ете йыллыҡта (1959—1965) мәғдән сығарыу нормаларын 108,3 процентҡа үтәй һәм пландан тыш 291 мең тонна мәғдән таба, ә 1965 йылда рудник буйынса 103 һәм 105 %-ҡа план үтәлһә, Нәғмәтуллин планды 110,6 %-ҡа үтәй һәм пландан тыш 73 мең тонна мәғдән сығара. Мәғдән сығарыу буйынса ете йыллыҡ йөкләмәне 6,5 йылда үтәй.
1963—1965 йылдарҙа уның рационализаторлыҡ тәҡдимдәре арҡаһында 8910 һум экономия алына. Ниғәмәтуллин үҙенең бай тәжрибәһенә 20 экскаватор машинисын өйрәтә, шунлыҡтан рудник 1965 йылда мәғдән сығарыуҙы 5 %-ҡа арттыра һәм өҫтәмә 165 мең кубометр тау массаһын бирә.
Сулавеси
Халҡы
Халҡы 16 475 600 кеше (2007), башлыса бугистар һәм макасарҙар йәшәй. Шулай уҡ башҡа милләт вәкилдәре бар: тораджи, горонтало, болаанг-монгондоу, минахастар, мори һ.б. Сулавеси телдәрендә һөйләшләр.
Кейекбирҙин Нурғәле Мирғәле улы
Биографияһы
1996 йылдан алып Башҡорт дәүләт педагогия университетының Сибай филиалында педагогика һәм психология кафедраһында ассистент, артабан уҡытыусы, тәрбиә эше буйынса декандың урынбаҫары булып эшләй. 2008 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының Сибай институтының музыка кафедраһы профессоры. 2013 йылдан — Сибай сәнғәт колледжында халыҡ инструменттары бүлеге мөдире.
Фәйзи
Фәйзи — ғәрәптәрҙән төрки халыҡтарға ингән ир-ат исеме.
Этимологияһы
Фәйзи — «Фәйез» исеменең ҡыҫҡартылған варианты. «Белемле», «муллыҡ», «йомартлыҡ, рәхимлелек» мәғәнәләрен аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.
Фамилияларҙа
Фәйзуллина Резеда Мансаф ҡыҙы (16 ғинуар 1956 йыл) — ғалим-педиатр, аллерголог-иммунолог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2010), Рәсәй Федерацияһы һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2013), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2017).
Йәнгел (ҡасаба)
Тарихы
Йәнгел дә 1740—1743 йылдар араһында Ырымбур сик һыҙатында хәрби пост рәүешендә ойошҡан. 1871 йылда баҫылып сыҡҡан "Ырымбур губернаһының кеше йәшәгән урындары исемлеге"ндә Йәнгел станица булараҡ телгә алына.
Йәнбарисова Зәйтүнә Һәйбән ҡыҙы
Биографияһы
1997 йылда хаҡлы ялға сыҡһа ла, Зәйтүнә Йәнбарисова баш ҡаланың мәғариф эштәренән, мәғариф органдары һәм йәштәр менән эшләү комиссияһы ағзаһы булараҡ, айырылмай. 2001 йылда, ул мәғариф хеҙмәткәрҙәренең ҡала советы ағзаһы, мәғариф органдары һәм йәштәр менән эшләү комиссияһы ағзаһы булараҡ, барлыҡ уҡыу йорттары музейҙары смотрын үткәреүгә ҙур өлөш индерә. Ғәмәлдә был эштең ойоштороусыһы һәм башҡарыусыһы була.
Пакаша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Сатый (йылға)
Йылға Миәкә районының Ржановка ауылы эргәһендә башлана, географик координаталары 53°34′35″ с. ш. 54°43′33″ в. д. HGЯO
Дьячиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Кесе Атмисс
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбдрәшитов Рәмзис Тәлғәт улы
Биографияһы
1987 йылда Ырымбур политехник институтының автоматлаштырыу һәм автоматлаштырылған производство кафедраһы мөдире итеп тәғәйенләнә, уны 1997 йылға тиклем етәкләй. 1997 йылдан 1999 йылға тиклем Ырымбур дәүләт университеты янындағы Инновациялар институтын етәкләй, «Инновацион проекттар менән идара итеү» кафедраһын етәкләй. Шулай уҡ университет ҡарамағындағы «Ырымбур-инженеринг» инженер үҙәге директоры була.
Вәлиева Аида Фәрит ҡыҙы
Вәлиева Аида Фәрит ҡыҙы (4 май 1960 йыл) — ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2007), профессор (2008).
Фәнни эшмәкәрлеге
Вәлиева Аида Фәрит ҡыҙының фәнни тикшеренеүҙәре хисаплау математикаһы, математик программалау, комбинаторлы оптимизациялау менән бәйле. 50‑гә яҡын фәнни хеҙмәт авторы.
Ҡунҡаҫ
Тарихы
Ҡункаҫ ауылына нигеҙ һалыу Илекәй-Мең улусы аҫабаһы Ҡунҡаҫ Кашаев исеме менән бәйле. Ул 1762 йылда Яңы Ишле ауылына яһаҡлы татарҙарҙың керҙәшлегендә ҡатнаша. Ул саҡта Ҡунҡаҫ ауылы ла була.
Рәүилә (исем)
Рәүилә- мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.
Билдәле шәхестәр
Диңгеҙбаева Рәүилә Муса ҡыҙы (10 декабрь 1958 йыл) — агроном, педагог. Баймаҡ районындағы Урал аръяғы агросәнәғәт колледжының директор урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2004).
Парфенон
Төҙөлөш
Грек-фарсы һуғышы тамамланғас, Перикл идара иткән осорҙа зиннәтле бай ҡорам төҙөргә ҡарар ителә. Төҙөлөшкә ул замандағы иң яҡшы һынлы сәнғәт оҫталарын йәлеп итәләр. Боронғо архитекторҙар Иктин проект авторы һәм Калликрат төҙөлөш эштәре менән идара итеүсе булған.
Парфенон архитектураһы
Колонна бейеклеге 10,4 м, һәр колонна 10—12 барабандан тора. Һәр колоннала егермешәр каннелюра уйып эшләнгән.
Мушников Георгий Иустинович
Биографияһы
111 хәрби осош осоронда шәхсән дошмандың күп тере көстәрен һәм хәрби техникаһын юҡ иткәне өсөн Мушников Георгийға Ленин ордены менән Алтын Йондоҙ миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә.
Бөйөк Пётр исемендәге Санкт-Петербург дәүләт политехник университеты
Тарихы
2010 йылдан университет милли тикшеренеү университеты статусты конкурс аша алды.
Кип (Иртыш ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Израилдә 2013 йылғы парламент һайлауы
"Кнессетты таратып ебәреү тураһында"ғы законға Биньямин Нетанъяһу 2012 йылдың 15 Ҡарағай көнөндә ҡул ҡуйҙы. Парламент ағзаларынан 100-ө риза булды, ҡаршы һәм икеләнеүселәр булманы.
ШАС (Тораны тотоусы сефардтарҙың бөтә донъя берләшмәһе)
ШАС фирҡәһен Эли (Элияһу) Ишай етәкләй. 2012 йылдың октябрь айында Арье Дери сәйәсәткә ҡайта тип иғлан итте, шуның өсөн Эли Ишай менән бергә фирҡәне Арье Дери һәм Ариэль Атиас етәкләйәсәк.
Урманов Рифат Нур улы
Биографияһы
1974 йылда докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай, бер йылдан һуң профессор итеп һайлана.
1964 йыл «Почетлы тимер юлсы» билдәһе менән бүләкләнә. 1984 йылда Рифат Урманов тимер юл транспорты үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн почетлы «РСФСР-ҙың атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре» тигән исемгә лайыҡ була. Шулай уҡ I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943, 1945, 1985), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944, 1945), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1981), Халыҡтар Дуҫлығы (1981), «Почё Билдәһе» ордендары  (1961) һәм «Варшава ҡалаһын азат иткән өсөн» һәм «Берлинды алған өсөн» миҙалдары менән бүләкләнә.
Мәскәү авиация институты
Тарихы
1933 йылдың 10 мартында Мәскәү авиация инженер-иҡтисад институты (МАИЭИ) һәм производствоны ойоштороу кафедраһы базаһында МАИ инженер-иҡтисад факультетының инженер-иҡтисад факультеты ойошторола.
2009 йылдың 7 октябрендә Мәскәү авиация институтҡа милли тикшеренеү университеты статусы бирелә.
Ҡорт һитәһе
Брокгауз һәм Ефрондың Энциклопедик һүҙлегенә ярашлы: («Бал ҡорттары» мәҡәләһе)
Вәлиева Альда Әкрәм ҡыҙы
Биографияһы
Альда Әкрәм ҡыҙы Вәлиева 1940 йылдың 11 мартында Башҡорт АССР-ының баш ҡалаһы Өфөлә тыуған. Яҙыусы Әкрәм Вәлиҙең ҡыҙы. 1962 йылда Свердловск ҡалаһында Урал дәүләт университетын тамамлағандан һуң «Башҡортостан» ДТРК-һында эшләй: редактор, 1993 йылдан алып «Кино» ижади берекмәһе етәксеһе. 1999 йылдан башлап Башҡортостан Республикаһының рус драма театрында бүлек мөдире, 2004 йылдан — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында бүлек начальнигы.
Ситдиҡова Флүрә Булат ҡыҙы
Биографияһы
1987 йылда Ҡаҙан консерваторияһында ассистентура-стажировка үткән.
Йәүҙәт (исем)
Билдәле шәхестәр
Сөнәғәтуллин Йәүҙәт Оморҙаҡ улы (12 июнь 1924 йыл — 29 сентябрь 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының штаб начальнигы элемтәсеһе, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1944).
Моисеенков Фёдор Петрович
Федор (Феодор) Петрович Моисеенков (Моисеенко, Мойсеенков) (22 ноябрь (11 ноябрь) 1754 йыл — 5 октябрь (24 сентябрь) 1781 йыл) — Рәсәй империяһы тәбиғи фәндәр белгесе (химик, металлург, минералог), тәржемәсе, әҙәбиәтсе. Петербург фәндәр академияһы адъюнкты (1779), Санкт-Петербург Тау училищеһы уҡытыусыһы. Минералогия  өлкәһе белгесе, әҙәби әҫәрҙәр һәм ғилми хеҙмәттәр авторы, шулай уҡ инглиз, латин, немец һәм француз телдәренән тәржемәсе; «Эдда» әҫәрен рус теленә беренсе булып тәржемәләгән.Михаил Ломоносовтың  ғилми эштәрен һәм идеяларын дауам итеүсе, һуңынан уның идея, беренсе рәсәй минералогы.
Холмогор (Көйөргәҙе районы)
Холмогор (Холмогоры) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 142 кеше. Почта индексы — 453361, ОКАТО коды — 80239860007.
В. А. Полторацкаяның Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары
Тарихы
1906 йылда ''С. К. Голицына'' һәм В. А. Полторацкая ике йыллыҡ ижтимағи-юридик курстар булдырған. Улар бер йыл ғына эшләгән, сөнки ойоштороусы ханымдар юридик курстарҙы үҙгәртеп ҡорорға ҡарар иткән һәм уларҙы Рәсәй университеттарының юридик факультеттары программалары буйынса алып барырға кәрәк тигән фекергә килгән. Юғары ҡатын-ҡыҙҙар юридик курстарын асыуға рөхсәт 1907 йылдың яҙында Мәғариф министрлығы тарафынан бирелә, 17 апрелдә Мәскәү уҡыу округының попечителе тарафынан «Ҡағиҙәләр» раҫланған, һәм көҙгөһөн 1-се курс асылған. Дәрестәр курсы дүрт йыл тәшкил итә.
Тыңлаусылар һаны 300 кешенән артмаған. 1914 / 15 академик йылда юридик курстарҙа бөтәһе 233 тыңлаусы иҫәпләнә, уларҙың 110-ы — беренсе курста.
Суматра
Рельеф
Суматраның иң юғары нөктәһе — Керинчи (Индрапура) вулканы, уның бейеклеге 3805 м. Был вулкан Барисан тау теҙмәһенең үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Утрауҙың башҡа иң ҙур вулкандарына Демпо (3159 м) һәм Марапи (2891 м) вулкандары инә.
Флора
3000 метрҙан ашыу бейеклектәге тауҙарҙа бәләкәй буйлы ҡыуаҡтар, үләндәр үҫә. Тау араһы тигеҙлектәрендә саванна участкалары урынлашҡан, улар араһында аланг-аланг таралған. Төньяҡ-көнсығыш яр буйында мангр ҡыуаҡтары үҫә.
Ун-Вый-Вар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Динис (исем)
Этимология
Динис (Денис) исеме ғәрәптәрҙән ингән Динислам исеменең ҡыҫҡартылған варианты. Динсел, дини кеше тигәнде аңлата.
Линда (Әлшәй районы)
Линда (Линда) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 116 кеше. Почта индексы — 452118, ОКАТО коды — 80202804010.
Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты
Юғары һөнәри Мәғарифтың Федераль Дәүләт Белем Биреү Учреждениеһы Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты 1779 асылды. Геодезия буйынса милли мәғариф һәм фән үҙәге.
Вәлиева Зөмәрәт Таһир ҡыҙы
Вәлиева Зөмәрәт Таһир ҡыҙы (15 март 1923 йыл — 29 ғинуар 1998 йыл) — ғалим-физиолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1976), профессор (1977).
Илья Муромец
Һынлы сәнғәт
Гравюралар
Илья Муромец көнө
Бынан тыш, Илья Муромецты 25 сентябрҙә (8 октябрҙә) иҫкә алалар.
Ун-Нюхсат-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ураҙғолов Рәлис Ришат улы
Ураҙғолов Рәлис Ришат улы  (10 ғинуар 1965 йыл) — башҡорт журналисы, яҙыусы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостан Республикаһының Журналистар (1993) һәм Яҙыусылар союздары (2002) ағзаһы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1995).
Белоруссияла немец оккупацияһы (1941—1944)
Немец ғәскәрҙәре БССР территорияһын тулыһынса баҫып алғандан һуң, ул түбәндәге идара итеү зоналарына бүленә: «Үҙәк» армиялар төркөмө тылы, «Остланд» һәм «Украина» рейх комисариаттары, «Көнсығыш Пруссия» генераль округы.
Милли сәйәсәт
Өсөнсө рейх баҫып алған БССР территорияһында оккупация аҫтында яҡынса кеше, шулай уҡ  совет хәрби әсире була. Немец хакимиәте тарафынан геноцид, талау һәм көс ҡулланыу сәйәсәте үткәрелә.
Немец оккупацион властары тарафынан язалау экспедициялары (партизандарға ҡаршы операциялар) киң ҡулланыла. Тотош райондар юҡ ителә, улар «сүллек зоналарына» әүерелә. Оккупацияһы осоронда 140-тан ашыу каратель экспедицияһы үткәрелә. Уларҙың беренсеһе — «Припять һаҙлыҡтары» — 1941 йылдың июль — август айҙарында Брест, Минск, Пинск һәм Полесье өлкәләре территорияһында үтә. Операция ваҡытында немец отрядтары тарафынан 13788 кешене атып үлтерелә. Бөтә осорҙа 628 тораҡ пункт халҡы менән бергә юҡ ителә, 5295 тораҡ пункты халҡының бер өлөшө менән юҡ ителә.
Һуғыш ваҡытында Белоруссияның кеше, матди һәм мәҙәни юғалтыуҙары
XX—XXI быуаттар тирәһендә белорус һәм сит ил ғалимдары юғалтыуҙарҙы ҡайтанан баһалай. Мәҫәлән, А. Литвин, Белоруссия оккупация ваҡытында 1 млн 950 меңдән 2 млн-ға тиклем кешеһен юғалта, тип раҫлай. Был һанға Белоруссия территорияһында, фронтта һәм Германияла мәжбүри эштәр ваҡытында һәләк булған белорустар инә. Рәсәй тарихсыһы П. Полян, "Ғәҙәттән тыш комиссия"ның йомғаҡлау докладына һылтанып, Белоруссияның ул ваҡытта булған 12 төбәктең һәр береһендә юғалтыуҙарын ентекләп аңлата. Был докладта 1 360 034 кеше «үлтерелгән, ғазапланған тыныс халыҡ» рубрикаһына индерелә, был ул уаҡыттағы Белоруссия халҡының 22,4 процентын тәшкил итә.
Ява теле
Төрлө жанрлы шиғриәт һәм прозалы бай әҙәби традицияһы, күп төрлө театр жанрҙары бар. Ява телендә ҡайһы бер мәктәптәрҙең өс башланғыс класстарында уҡытыла, радиотапшырыуҙар алып барыла, ваҡытлы матбуғат баҫмалары нәшер ителә.
Резеда
Резеда — татар һәм башҡорттарҙа ҡатын-ҡыҙҙар исеме.
Цесарка-тауыҡтар
Ҙурлығы 40—70 см. Аҫҡа ҡарап торған ҡыҫҡа ҡойроҡло. Кәүҙәһе, баш һәм муйын өлөшөннән башҡа, ҡуйы ҡаурый менән ҡапланған. Бөтә төрҙәрҙең дә ҡаурайҙары, аҡ таптар менән сыбарланған, ҡара төҫтә. Ҡуйы ҡыуаҡлы таулы урындарҙа бәләкәй көтөү менән йәшәйҙәр. Шәп йүгерәләр, насар осалар. Бөжәктәр менән туҡланалар, шулай уҡ еләк, орлоҡ, үҫемлек бөрөләре менән туҡланалар.
Өс баһадир
Өс баһадир — урыҫ былиналарындағы төп өс геройҙың — Илья Муромец, Никитич Добрыни һәм Алеша Поповичтың йыйылма атамаһы.
Дауытов Рөстәм Хәзит улы
Биографияһы
Атаһы Дауытов Хажит Мирзаһит улы — уның беренсе тренеры. Ҡатыны Германия шахматсыһы Петра Штадлер.
Торос (хоккей клубы)
XXI быуат башында
Яңы быуат башында «Торос» үткән йылдарҙағы кеүек ни беренсе урындарҙа түгел, ни аутсайдер ҙа түгел. Шулай биш миҙгел дауам итә. 2004/2005 йылдар миҙгелендә «Торос» етенсе урындан плей-оффҡа эләгә, шунда буласаҡ чемпионға «Нефтехимик-2» хоккей клубына ике уйында еңелә. 2005/06 йылдар миҙгелендә ул даими миҙгелде етенсе урында тамамлай. Ә плей-оффтың сирекфиналында Ырымбурҙан «Газпром-Университет» хоккей клубына серияла 2-3 иҫәбе менән отола. 2006 йылдың 2 май көнөндә Башҡортостан республикаһы президенты Мортаза Рәхимов Нефтекамала 2000 тамашасы өсөн урын булған боҙ һарайының нигеҙенә тәүге таш һала. Киләһе йылда улар миҙгелде 12-се урында ғына тамамлай, сөнки хәҙер улар Рәсәй чемпионатының юғары лигаһында сығыш яһай башлай. Ләкин команданың йәштәр хоккейсыларынан төҙөлгән «Торос-2» командаһы беренсе лигала плей-оффта бер-бер артлы «Лада-2», «Нефтехимик-2» һәм «Газпром-Университет» командаларын еңә һәм «Волга буйы» дивизионының чемпионы исемен яулай. 2007 йылдың башында Нефтекамала боҙ һарайы асыла, уны алты ай эсендә төҙөп бөтәләр. Шул уҡ йылдан башлап, «Торос» Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубының фарм-клубы дәрәжәһенә эйә була.
Мобиль ТелеСистемалар
2013 йылдын 2-се кварталда килемде 40% арттырған.
Даян (исем)
Билдәле шәхестәр
Мурзин Даян Баян улы (20 ғинуар 1921 йыл, Иҫке Балыҡлы, Баҡалы районы, Өфө губернаһы — 9 февраль 2012 йыл, Өфө) — Икенсе донъя һуғышында һәм Ҡаршылыҡ хәрәкәтендә ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1972). Чехия һәм Словакияның 16 ҡалаһының Почетлы гражданы. Өфө ҡалаһының Почетлы гражданы.
Фамилияла
Даянова Тәскирә Байрам ҡыҙы (1948) — башҡорт балалар яҙыусыһы, уҡытыусы.
Ырыу (биология)
Гибрид ырыу — ике һәм күберәк ырыуҙан яһалған гибридтарҙың ырыуҙары. × тамғаһы менән билдәләнә. Ҡыҫҡартылған һәм бер-береһенә ҡушылған ырыуҙар исемдәренән (×Amarine [= Amaryllis × Nerine]) йәки фамилияларҙан, фамилияға -ara ҡушымсаһын ҡушып (×Vuylstekeara [= Cochlioda × Miltonia × Odontoglossum], Charles Vuylstekе менән теркәләнгән) яһала.
Шамка (Теша ҡушылдығы)
Шамка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Теша йылғаһының уң ярына тамағынан 212 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Холодный Ключ (Көйөргәҙе районы)
Холодный Ключ (Холодный Ключ) — Башҡортостандың Көйөргәҙе районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 357 кеше. Почта индексы — 453310, ОКАТО коды — 80239860008.
Күркә
Күркә — тауыҡ һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған эре йорт ҡошо ; ит өсөн үрсетелеүсе ҡош.
Мокрый Мичкас Первомайское ауылы янында
Мокрый Мичкас Первомайское ауылы янында — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/2231/350/540/30/27 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Нептун (фонтан)
Тарихы
1736 йылда Үрге парктың үҙәк бассейнына «Нептун арбаһы» скульптура-композицияһына фонтаны урынлаштырыла. Скульптуралар ҡурғаштан ҡойола һәм алтын ялатыла. Композиция уртаһында «коляскалы» Нептун, «һыбай»лы дельфиндар тора. Фонтандың үҙәк ағымы алтынлатылған еҙ шарҙы күтәрә. Бер нисә тапҡыр реставрациялағандан һуң «Нептун арбаһын» 1797 йылда алып ташларға тура килә. Уның урынына әлегәсә һаҡланған яңы «Нептун» төркөмө урынлаштырыла.
Стрелков Александр Александрович
Ғаиләһе
Атаһы Стрелков Александр Григорьевич, хәрби табип була, Хәрби-медицина академияһын тамамлаған. Ҡатыны, Стрелкова Ольга Степановна (Пигина тыумыштан) (1903-1995), ботаник, М. Н. Покровский исемендәге педагогия институтында эшләгән. Улдары Стрелков Юрий Александрович (1929-2016), паразитолог, биология фәндәре докторы һәм Стрелков Андрей Александрович (тыуған 1934), биология фәндәре кандидаты.
Шилокша (Теша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Теша йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ока ҡушылдыҡтары бассейны Мокша йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Нурулла
Билдәле шәхестәр
Нурулла Фәрит улы Ҡаһарманов (10 февраль 1928 йыл — 9 октябрь 1996 йыл) — тау инженеры, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәр докторы (1984), профессор (1986), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1978), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ-энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе (1967). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1982) һәм «Почёт Билдәһе» (1971) ордендары кавалеры.
Нурулла Носратулла улы Носратуллин (1901 йыл — 22 июль 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец, сержант, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 2-се эскадроны ҡылыссыһы, 294-се кавалерия полкы отделениеһы командиры.
Аҡбуҙат (ипподром)
Тарих
1968 йылда БАССР Хөкүмәте ҡарары менән яңы ипподром төҙөлә башлай. 1982 йылдың 26 июлендә беренсе ат сабыштары үткәрелә.
Кусья
Кусья — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/Еділ/1804/693/66/35 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Урусова Софья Александровна
Кейәүгә сығыуы
Урусова яҙмышына битараф булмаған император, уны үҙенең П. К. Александровҡа кейәүгә бирергә теләгән, әммә тегенеһе, кенәз ҡыҙына ғашиҡ булһа ла, бындай "яманат"тан ҡурҡҡан. Ю. А. Татищева, Урусованың әбей тейеш туғаны, ҡыҙҙы граф И. И. Воронцов-Дашковтың ҡатыны итеп күргеһе килгән.
Кейәүгә сыҡҡандан һуң, Софья Радзивилл яманат предметы булыуҙан туҡтай, уның "фавор"лығы тамамланған, һәм йәмғиәт уға ҡыҙыҡһыныуын юғалтҡан. 1846 йылдан Дворцовая набережная урамындағы, 16 һанлы айырым йорт булып торған. Күп ваҡытын сит илдәрҙә үткәргән, һәм унда иренән башҡа йәшәгән. 1850 йылдарҙың аҙағында Наполеон III һарайында ҡабул ителгән һәм париж юғары ҡатлам даирәләрендә күренекле булған. Замандаш әйтеүенсә, рус илсеһе граф Киселевтың салонында, ысын хужабикә урынына, кенәз ҡатыны Радзивилл етәкселек иткән, ул «бик күркәм һәм мөһабәт, әммә еңмеш һәм тәкәббер ҡатын-ҡыҙ тип иҫәпләнә. Парижда ул Николай I һәр саҡ үҙенә яҡшылыҡ теләүе тураһында хәтерләргә ярата. Ул герцог де Морниҙы ҡурсалай, уны тыңларға ярата һәм, ул Петербургҡа юлланғас, ҡурсалаусан хат бирҙе».
Княгиня Радзивилл үҙенең иренән бер нисә йылға оҙағыраҡ йәшәй һәм яңғыҙлыҡта ҡартайып 1887 йылдың 17 июлендә Парижда вафат була, һәм шунда Монмартр зыяратында ерләнә. Ҡәберлеге һаҡланған. Уның балалары булмай.
Коврига-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Муравка (Ломовка ҡушылдығы)
Муравка  — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ломовка йылғаһының уң ярына тамағынан 38 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Воздвиженск (Ырымбур губернаһы)
XX быуатта
XIX быуат аҙағында Воздвиженск казактарының компактлы йәшәү территорияһы Воздвиженск һәм Ырымбур станицаларын, Воздвиженск, Новочеркасск, Александровск, Һары, Шишмә, Кондуровка (һаҡмар йылғаһында), шулай уҡ казактарҙың пай ерҙәрендә 1913 йылда төҙөлгән Һарыҡташ станцияһын үҙ эсенә ала. 1918 йылдың май айында станица ҡасабалар менән бергә Ҡыҙыл гвардияһы карателдәр подразделениелары тарафынан каратель подразделениелары тулыһынса яндырыла. Яңы урында барлыҡҡа килгән Һарыҡташ районының Воздвиженка ауылы 1921 йылда Украина күскенсәлерә менән төҙөлә һәм бөгөнгө көндә Һарыҡташ ҡасабаһы сиктәренә инә.
Башҡорттарҙың хәрби-милли идаралығы
Башҡорттарҙың хәрби-милли идаралығы (тулы атамаһы — Рәсәйҙең Көнсығыш төбәгендәге Башҡорттарҙың хәрби-милли идаралығы; Военно-национальное управление башкир Российской Восточной окраины) — 1920 йылда Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы осоронда Аҡтар хәрәкәте яғында ҡалған башҡорт хәрби частарының милли идаралығы.
Көньяҡ Урал дәүләт университеты
Көньяҡ Урал Дәүләт университеты — Көньяҡ Уралдағы иң эре белем биреү учреждениеларының береһе.
Тарихы
1942 йылда Сталинград механик институты Силәбегә эвакуациянала. Уның базаһында Силәбе политехник институты асыла.
Отряд (биология)
Миҫалдар:
Тубыл губернаһы
Артабанғы үҙгәртеп ҡороуҙар
РСФСР-ҙың Бөтә Рәсәй Башҡарма Комитетының 1919 йылдың 27 август Ҡарары менән түбәндәге өйәҙҙәр Тубыл губернаһы составында ҡалдырыла: Обдорский, Березовский, Сорғот, Тубыл, Төмән һәм Ялуторовский. Ишем, Тарский һәм Төкәле өйәҙҙәре Омск губернаһына тапшырыла. Ҡурған өйәҙе губерна органы хоҡуҡтарында Силәбе район идаралығы составына инә.
Халҡы
1846 йылда губернала 831 151 кеше йәшәй. Губерна халҡының һаны буйынса Рәсәй империяһында 35-се урынды биләй. 1897 йылда халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса губернала 1 433 043 кеше йәшәй, шуларҙың 87 351-е ҡалала йәшәй.
Тубыл губерна комиссары ярҙамсылары
1917 А. А. Благоволин, В С. Ланитин
Петроградта октябрь ҡораллы ихтилалы
Тарих башы
«Ҡораллы ихтилалға йүнәлеш» август башында большевиктарҙың VI съезында ҡабул ителә, әммә ул ваҡытта йәшеренергә мәжбүр ителгән партия ихтилалға әҙерләнә алмай: большевиктар яҡлы эшселәр ҡоралһыҙландырыла, уларҙың хәрби ойошмалары тар-мар ителә, Петроград гарнизонының революцион полктары тарҡатыла. Большевиктар үҙ яҡлыларҙы бары тик Корнилов сығышы көндәрендә генә ҡоралландырыу мөмкин була, әммә ул бөтөрөлгәс РСДРП(б) етәкселегенә революцияны тыныс юл менән үҫтереүҙең яңы бите асылғандай тойола.
Ҡышҡы һарайҙы штурмлау ҡорбандары
Ҡораллы көрәш ҡорбандары күп булмай — ике яҡтан 6 кеше һәләк була, 50 кеше яралана. Һуңынан ҡатын-ҡыҙҙар батальоны ударницаларының береһе үҙ-үҙенә ҡул һала. Луначарский комиссияһы матди зыянды 2 миллион һумға баһалай.
Суд
Суд — граждандар араһындағы төрлө низағ һәм енәйәт эштәрен ҡарай торған дәүләт органы. Ул тәғәйен дәүләттәге закондарға ярашлы енәйәт, граждандар эштәре, административ хоҡуҡ боҙоуҙарҙы һәм башҡа төр эштәрҙе ҡарай һәм хөкөм сығара.
Классификациялау
Дөйөм юрисдикция судтарынан тыш махсуслаштырылған судтар бар, улар айырым категория эштәрҙе: хәрби, арбитраж (сауҙа, хужалыҡ, коммерция), таможня, һалым, хеҙмәт бәхәстәре, административ, ювеналь юстициия һәм башҡа төр закон боҙоуҙарҙы ҡарай.
Шәбағыш
Тарихы
1929 йылда илдәге кеүек, Шәбағышта ла коллективлаштырыу башлана. Ауылда тәүгеләрҙән булып «Шәбағыш» ауыл хужалығы артеле ойошторолған, һуңынан «Самолет», «Йондоҙ», Иҫәнсурин исемендәге колхоз тип үҙгәртелгән, тәүге рәйестәре — Мираҫов Нурмөхәмәт, Юлдашев Ғәбделлатип, Бикмөхәмәтов Шакир, Йосопов Ярулла.
Белгород дәүләт технология университеты
Тарихы
1970 йылда уҡыу-лаборатория корпустарын, китапхананы, мәҙәниәт һарайын, спорт залдарын, туҡланыу комбинатын, студент ятаҡтарын һәм башҡа объекттарҙы үҙ эсенә алған институттың кампусын төҙөү башлана. Корпустар төҙөүҙә студенттар төҙөлөш отрядтары әүҙем ҡатнаша, өмәләрҙә институт уҡытыусылары һәм хеҙмәткәрҙәре эшләй.
1979 йылда вузға (1965—1979  йылдарҙа СССР төҙөлөш материалдары сәнәғәте министры) И. А.Гришманов исеме  бирелә. Был ваҡытта 4 факультетта 5 меңдән ашыу студент белем ала.
Рейтингтары
2014 йылда "Эксперт РА" агентлығы юғары уҡыу йортон Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә индерә, унда уға "Е" рейтинг класы бирелә. Ошо уҡ агентлыҡ Рәсәй вуздары араһында В.Г. Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университетын 64-се урынға сығара.
Университет журналы
Университеттың «Вестник БДТУ им. В. Г. Шухова» журналы редакцияһы Рәсәйҙең 40-тан ашыу юғары уҡыу йортонан һәм яҡын һәм алыҫ сит илдәрҙән ғалимдар менән хеҙмәттәшлек итә
Наградалары
2014 йылда В.Г. Шухов исемендәге Белгород дәүләт технология университеты юғары хеҙмәт ҡаҙаныштары, Белгород өлкәһенең социаль-иҡтисади үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн II дәрәжә "Белгород ере алдындағы ҡаҙаныштары өсөн" миҙалы менән бүләкләнә. Ошо уҡ йылда университет Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығы ойошторған "Рәсәйҙең юғары социаль һөҙөмтәлелек ойошмаһы" Бөтә Рәсәй конкурсында икенсе урын яулай
Әхмәтзәки Вәлиди Туған
Милли хәрәкәттә
1920 йылдың июнендə тәүҙә Баҡыға, ә артабан Урта Азияға юл тота. Шул уҡ йылдың сентяберендә Вәлиди Рәсәй хөкүмәте етəкселəре В. И. Ленин, И. В. Сталин, Л. Д. Троцкий һəм А. И. Рыковҡа большевиктарҙың бөйөк державасылыҡ сəйəсəтен фашлаған хат ебəрə. Урта Азияла ул баҫмасылыҡ хәрәкәтенең идеологтарының береһенə əүерелə, 1921 йылда июлендə Төркөстан милли федерацияһы үҙәк комитетының рəйесе итеп һайлана. 1923 йылдың февралендә атаҡлы «В. И. Ленинға хаты» һәм «Башҡорт халҡына хушлашыу хаты» яҙа.
Эмиграцияла
1946 йылда «Төрки тарихына инеш» исемле китабы баҫылып сыға. 1947 йылдың 27 июлендә Истанбул университеты профессоры вазифаһына кире ҡайтарыла. 1950 йылда «Тарихта методология» китабы, ә 1951 йылда «Мөҡәддимәт әл-әдәптең хорезмса тәржемәһе» тигән хеҙмәте нәшер ителә. 1951 йылдың июлендә Истанбулда уҙғарылған XXII халыҡ-ара шәрҡиәтселәр конгресында рәйеслек итә.
Бәләкәй Аҡҡолай
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса башҡорт милләте (91 %) өҫтөнлөк итә.
Әхмәтзәки Вәлиди Туған
Ғилми эшмәкәрлеге
Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың фəнни тикшеренеүҙəре иран, монгол, төрки халыҡтарының тарихына һəм мəҙəниəтенə, Көнсығышта милли-азатлыҡ хəрəкəте проблемаларына, археографияға, сығанаҡтар өйрəнеүгə, этнографияға, тарихи тикшеренеүҙəр методологияһына арналған. 1923 йылда Мəшхəд ҡалаһы китапханаһының ҡулъяҙмалары араһында табылған Ибн Фаҙландың «Сəйəхəтнамə»һен нимес теленә тәржемә итеп һәм уға аңлатмалар биреп, 1939 йылда Лейпциг ҡалаһында уны баҫтырып сығара.
Бәләкәй Аҡҡолай
Тарихы
19-сы быуат башында Иҫке Аҡҡолайҙан Бәләкәй Аҡҡолай ауылы барлыҡҡа килә. 1917 йылда 24 йортта 140 башҡорт йәшәйref>[http://ihtika.ru/book/asfandiyarov-az-istoriya-sel-i-dereven-bashkortostana-i-sopredelnyh-territoriy-ufa-kitap-2009-744-s/text/424 Асфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана и сопредельных территорий. — Уфа, Китап, 2009. — 744 с. Страница 424.].
Унтыг-Игый-Сап
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Чарльз Бронсон
200px|thumb|Чарльз Бронсон Чарльз Бро́нсон (Charles Bronson), ысын исемдәре Каро́лис Бучи́нскис (литуанса Karolis Bučinskis), Чарльз Де́ннис Бучи́нски (Charles Dennis Buchinsky; 1921 йылдың 3 ноябре, Эренфелд, Пенсильвания — 2003 йылның 30 авгусы, Лос-Анджелес, Калифорния), — ир-ат ролендә уйнаусы америка киноактёры. Милләте — Литва татары.
Флорбол
Флорбол (floorball, floor — иҙән һәм ball — туп) йәки залдағы хоккей — хоккей ғаиләһенең командалы спорт төрө. Ҡаты тигеҙ иҙәнле бина эсендә пластик туп менән уйнала, тупҡа һуғыу махсус сәкәндәр ярҙамында атҡарыла. Уйындың маҡсаты: дәғүәселәр ҡапҡаһына туп индереү.
Тарихы
1996 йылда Швецияла тарихта беренсе тапҡыр ир-егеттәр араһында Донъя чемпионаты үтә. Был ярыштарҙың финалы стадионға 15 106 көйәрмәнде йәлеп итә. Көтөлгәнсә, ярыш хужалары еңеүсе була. 1996 йылда Океаниянан тәүге ил — Австралия Халыҡ-ара флорбол федерацияһына ҡушыла. IFF офисы Швецияға күсерелә, һәм унда беренсе хеҙмәткәр — Штефан Кратц эш башлай.
2011 йылдың 8 июлендә IFF МОК-тың рәсми рәүештә танылған тулы хоҡуҡлы ағзаһына әйләнә. Шул уҡ йылда IFF халыҡ-ара клуб турниры — Чемпиондар Кубогын ойоштора, ул октябрь айында Чехияла уйнатыла. Еврофлорбол-кубокты үткәреү схемаһы ла шуға ярашлы үҙгәртелә IFF-та ағзалыҡта тороусылар һаны кәмендә 54-кә тиклем арта.
2013 йылдың 27 майынан Халыҡ-ара флорбол федерацияһы Бөтә донъя уйындарының халыҡ-ара ассоциацияһына ағза булып инә. Шулай итеп, флорбол Бөтә донъя уйындарында — Олимпия уйындары программаһына индерелмәгән спорт төрҙәренең халыҡ-ара ярыштарында сығыш яһау хоҡуғы ала.
Ҡушы
Тауышы
Ҡарлыҡҡан тауыш сығара:"ҡаррр-ҡаррр"
Никитинка (Шишмә районы)
8) Шишмә районында:
Мейәс (йылға)
Гидронимия
Йылғаның исеме башҡорт теленән килә. Ысын, тарихи исеме Мейәсте. Ҡобайырҙа был ап-асыҡ сағыла: Ай, Мейесте, Мейесте! Мейестенең һыуын кем эсте?..
Кириллов (ҡала)
Тарихы
1397 йылда Сивер күленә Мәскәү монахы Кирилл килеү менән Кирилл-Белозерский ирҙәр монастыры ойошторолғас уның тирәләй ауылға нигеҙ һалына
1927 йылда Кириллов Ленинград өлкәһенең, ә 1937 йылда — Вологда өлкәһенең район үҙәге була.
Иҙелбаев Нәжип Сафа улы
Биографияһы
1938 йылдан алып Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Взвод, рота командиры вазифаларын башҡара. 2-се дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары менән бүләкләнгән.
Кәримов Ғайса Көнәфиә улы
Биографияһы
Күрһәткән батырлыҡтары өсөн ул Ватан һуғышы ордены, ике тапҡыр «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә. Ғайса Кәримов хәрби хеҙмәттән тик 1948 йылдың ғинуарында ғына демобилизициялана.
Ул башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре алып бара. Бер үк ваҡытта һүрәтләмә, очерктар яҙа, шиғыр һәм поэмалар ижад итә. Егерменсе быуаттың 50-се йылдарында райондың «Алға», республиканың «Совет Башҡортостаны» (хәҙер «Башҡортостан»), «Ҡыҙыл таң» гәзиттәрендә Ғайса Кәримовтың яҙмалары йыш донъя күрә.
Ғ.К. Кәримовтың уҡыусыларының күбеһе уҡытыусы һәнәрен һайлай. Әҙәби ижад түңәрәгендә ҡатнашҡан уҡыусыларҙың шиғыр, хикәйә, әкиәттәре стена гәзитендә яҙыла. Уларҙың әҫәрҙәре китап итеп төпләнә һәм күргәҙмә материал итеп файҙаланыла. Ғайса Көнәфиә улының синыфында уҡыған Вафа Әхмәҙиев талантлы ғалим һәм шағир, Рауил Ниғмәтуллин күренекле шағир булып танылды. Улы Салауат — Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Һарыҡташ
Һарыҡташ — ҡала тибындағы ҡасаба, Ырымбур өлкәһе һарыҡташ районының административ үҙәге. Һарыҡташ ҡасаба советындағы берҙән — бер тораҡ пункты.
Географияһы
Ҡасабала Ырымбур — Орск тимер юлы линияһы тармағының Һарыҡташ станцияһы бар. Ҡасаба аша Ырымбур — Ҡыуандыҡ (Беляевка, Орск) автомобиль юлы, төньяҡҡа табан Иҫәнғол ауылына (Мәләүез, Сибай) юл үтә.
Иҡтисад
һарыҡташта «Коммунар» заводы (гидроагрегаттар, насостар, клапанлы аппаратура сығара), һөт консервалары заводы (ООО «Анаир»), Тимер -бетон заводының икмәк комбинаты, «ЭКСПО» (йөк күтәреүсе, инвалидтарҙы күтәреүсе машиналар етештереү, лифттарҙы хеҙмәтләндереү һәм һатыу) компанияһы бар
Брюссель баш ҡала регионы
Брюссель Ҡалаһы
Агломерацияның күпселек иҫтәлекле урындары Брюссель үҙәгендә урынлашҡан.
ГУАМ
Демократия һәм иҡтисади үҫеш өсөн ойошма — ГУАМ  (Организация за демократию и экономическое развитие — ГУАМ) —  1997 йылда Грузия, Украина, Әзербайжан һәм Молдавия  (1999—2005 йылдарҙа ойошмаға Үзбәкстан да инә) тарафынан ойошторолған төбәк ойошмаһы (ойошманың хартияһына —  2001 йылда, уставына  2006 йылда  ҡул ҡуйыла). Ойошманың атамаһы уға ингән ил исемдәренең беренсе хәрефтәренән яһалған. Үзбәкстан унан сыҡҡансы  ойошма   ГУУАМ тип атала.
Эшмәкәрлеге
2006 йылдың 14 сентябрендә БМО-лағы киҫкен көрәштән һуң Генераль Ассамблеяның Нью-Йоркта башланған 61-се сессияһында элекке СССР-ҙың «туңдырылған конфликттары» тураһындағы мәсьәлә күтәрелә. Был Рәсәй тыныслыҡ урынлаштырыусыларының Приднестровье, Абхазия һәм Көньяҡ Осетияның конфликттар барған зоналарындағы  эшмәкәрлеген донъя йәмәғәтселегенең  һөҙөмтәһеҙ  тип таныуын раҫлай. Нью-Йоркта ГУАМ илдәренең дипломаттары был ҡарарҙы ГУАМ-дың сәйәси әһәмиәте үҫеү күрһәткесе тип баһалай.
Дәүләт башлыҡтары советы  «ГУАМ: континенттарҙы берләштереп» тигән Баҡы декларацияһына ҡул ҡуя. Унда энергетик хәүефһеҙлеккә, ағза илдәрҙең транзит мөмкинлектәрен файҙаланыуға, шулай уҡ халыҡ-ара терроризм, агрессив сепаратизм һәм экстремизм, трансмилли ойошҡан енәйәтселек менән көрәш мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә.
ГУАМ-дың өсөнсө саммиты 2008 йылдың 30 июне — 1 июлендә  Батумиҙа (Грузия) була. Унда 25 дәүләттең һәм халыҡ-ара ойошманың дделегациялары ҡатнаша. Сара сиктәрендә  ГУАМ+АҠШ, ГУАМ+Евросоюз, ГУАМ+Япония форматтарында осрашыуҙар үтә. Саммитта бер нисә документҡа, шул иҫәптән  «ГУАМ — Европаның көнсығышын берләштереп» Батуми декларацияһына ҡул ҡуйыла, уны  5 дәүләттең — Әзербайжан, Украина, Грузия, Литва һәм Польшаның — президенттары хуплай.
Короткая Вадега
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Юшатыр
Инфраструктура
Башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб бар.
Айырым танк батальоны
Тарихы
1932 йылда өс айырым танк батальоны булдырыла (территориаль нигеҙҙә төҙөлә), улар танк етештереү яйға һалынған сәнәғәт райондарында урынлаша.
Мәндән
Тарихы
Мәндән ауыл Советы үҙәге. Район үҙәгенән көньяҡ‑көнбайышта 30 саҡрым һәм Шафран тимер юл станцияһынан көньяҡта 15 саҡрым алыҫлыҡта Манатман йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Нуғай даруғаһы Илекәй‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1778 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса мишәрҙәр нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Мәндән Мортазин исеме менән аталған. 1795 йылда 180 кеше иҫәпкә алынған, 1865 йылда 104 йортта — 691 кеше. Ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. 1906 йылда 3 мөгәзәй теркәлгән. Халҡы:1795 йылда — 180 кеше; 1816 йылда — 210 кеше; 1834 йылда — 350 кеше; 1859 йылда — 564 кеше; 1870 йылда — 711 кеше; 1906 йылда — 1073 кеше; 1920 йылда — 1227 кеше; 1939 йылда — 932 кеше; 1959 йылда — 822 кеше; 1989 йылда — 552 кеше; 2002 йылда — 502 кеше; 2010 йылда — 412 кеше. Татарҙар йәшәй (2002). Төп мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Радченко Людмила Владимировна
Биографияһы
Людмила Владимировна Радченко 1978 йылдың 11 ноябрендә Омск ҡалаһында тыуған. 1996 йылда Омск гүзәллек һәм мода бәйгеһендә «Современный образ» вице-мисы титулын яулай. Шулай уҡ ул тамашасылар симпатияһы призына лайыҡлы табыла.
2006 йылдың йәйендә Людмила Майамиҙа уҙған һәм Италия 1 телеканалында күрһәтелгән кинотөшөрөүҙәрҙә баш ролде башҡара. Киләһе йылда ул Мелодиялар һәм баш эйәүселәр тапшырыуында ҡатнаша. Һуңыраҡ ул Sky Vivo реалити-шоуындағы конкурста ҡатнаша.
2011 йылдың февралендә Милан провинцияһы Донъя мәҙәниәте йортонда Людмилаға күргәҙмәһен ойошоторорға тәҡдим итә. 2011 йылдың майында Нью-Йорк галереяһы Ludmilla’ты ризыҡ сәнғәте фестивалендә күрһәтә, шулай уҡ уның хеҙмәттәре Сохода, Crown Fine Art галереяһында күрһәтелә.
Боҫтанай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бобровницкий Игорь Петрович
Биографияһы
1999 йылда хәрби һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороу өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн Рәсәй Президенты Б. Н. Ельцин указы менән «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы» исеменә лайыҡ була.
1998 йылдың сентябренән — Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының «Медицина реабилитацияһы һәм курортология Рәсәй ғилми үҙәге» федераль дәүләт бюджет учреждениеһының фәнни тикшеренеүҙәр буйынса директор урынбаҫары. «Тергеҙеү медицинаһын һәм шифахана-курорт дауалауҙы ойоштороуға методик-ойоштороу ҡараш» фәнни йүнәлеше менән етәкселек итә.
Аталык
Аталык — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының уң ярына тамағынан 63 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Костылиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәхмәт II
Бала сағы
Алты йәше тулғас, баланы Манисаға етәкселек итергә оҙаталар, ул унда 1944 йылдың авгусына тиклем була.
1444 йылдың 22 июнендә поляктар һәм сербтар һуғыш аса, ошо йылдың декабрендә Мәхмәт II уларҙы Варна эргәһендәге алышта еңә. Ул, атаһының урынын биләп, тәхеткә ултыра.
Атаһының бойороғо буйынса 1448—1450 йылдарҙа Албания экспедицияһында ҡатнаша. Морат II вафат булырҙан 15 көн элек ул Әдирнәгә ҡайта һәм ҡабат тәхеткә ултыра.
Балҡан һуғыштары
1454-1455 йылда ике барыуҙа Сербия алына. Серб деспоты йыл һайын яһаҡ түләү шарты менән Ғосман империяһының вассалына әүерелә. 1456 йылда Эгей диңгеҙендәге Тамоз, Имроз, Семендре һәм Лемнос утрауҙары ҡушыла. Ыңғайында Мәхмәт II Белградҡа бара. Ҡала диуары буйында венгр полководецы Янош Хуньядиҙың ғәскәре ғосман армияһын тармар итә һәм ошоноң менән төрөктәрҙең Венгрияға инеүен 70 йылға тотҡарлай.
1458 йылда Мәхмәт II Сербияға Мәхмүт пашаны ебәрә, ул Решаваны, Куруджиҙы һәм Осировичты ала. 1460 йылда солтан Мореяға икенсе тапҡыр бара. Деспот Димитрий II Палеолог әсир төшә, ә уның туғаны Фома, императорлыҡ гербын Мәскәүҙең Бөйөк кенәзе Иван III-гә тапшырып, Италияға ҡаса.
1449 һәм 1451 йылдарҙа ғосман армиялары Скандерберг эргәһендә ҡыйратыла, ул 1461 йылда Мәхмәт тарафынан Албания хакимы итеп ҡуйыла.
Көнсығыш сәйәсәте
Силифкенан алыҫ түгел Ғосман империяһының хәрби формированиеларының береһе ҡарамандар тарафынан ҡыйратыла, ләкин 1471 йылда Гедик Әхмәт паша уларҙы ҡырып һала һәм ҡарамандарҙың хәрби ҡеүәтен оҙаҡҡа баҫтырып ҡуя. Оҙон Хәсән, Анатолия кенәзлеген яҡлап, яуға инергә мәжбүр була, шулай ҙа ул Токатты юғалта, ә ул Коньяға ебәргән ғәскәрҙәр шаһзада Мостафа тарафынан тармар ителә. Венециандар менән алып барылған һуғыштар 1470 йылда емештәрен бирә башлай. Был йылда Эвбея утрауы империяға ҡушыла. Юғалтыуҙарға күнә алмаған венециандар, Анталья менән Измирҙы ҡамап, аяуһыҙ талай, империя эсенән үтеп, ҡултыҡтар менән Истанбулға хәүеф тыуҙыра.
Тропик циклон
Төҙөлөшө
Төҙөлөшө буйынса тропик циклонды өс концентрик өлөшкә бүлергә була. Тышҡы өлөшө 30-50 км радиаль киңлеккә эйә. Был зонала циклон үҙәгенә яҡынлашҡан һайын елдең тиҙлеге арта. Күҙ стенаһы тип аталған урта өлөшөнә елдең юғары тиҙлеге хас. Диаметры 30-60 км булған үҙәк өлөшө күҙ тип атала — бында ел тиҙлеге кәмей, һауа хәрәкәте яй, күк йөҙө йыш ҡына асыҡ була.
Механизмы
thumb|310px|right|Тропик циклонда конвекция йүнәлештәре[
Йылы дымлы һауа башлыса циклондың күҙ стенаһы эсендә, шулай уҡ башҡа ямғырҙар һыҙаттарында ла күтәрелә. Был һауа күтәрелгән һайын киңәйә һәм һыуына, уның сағыштырмаса дымлылығы тағы ла нығыраҡ арта, һөҙөмтәлә йыйылған дымлылыҡтың күп өлөшө конденсирлана һәм ямғыр рәүешендә яуа. Тропопаузаға тиклем һауа күтәрелеүен һәм һыуыныуын, дым юғалтыуын дауам итә, артабан ул бөтә дымын юғалта һәм бейеклек менән һыуыныуҙан туҡтай. Һыуынған һауа кире океан өҫтөнә төшә, унда тағы дымлана һәм яңынан күтәрелә. Уңайлы шарттарҙа йәлеп ителгән энергия был процесты алып барыуға киткән сығымдарҙан артып китә, артыҡ энергия өҫкә күтәрелгән һауа күләмен, ел тиҙлеген арттырыуға һәм конденсация процесын тиҙләтеүгә тотонола, йәғни ыңғай кире бәйләнеш булдырыуға килтерә. Шарттар уңайлы булып ҡалһын өсөн, тропик циклон дым биргән йылы океан өҫтөндә булырға тейеш; ер урыны аша циклон үткәндә уның был сығанаҡҡа инеү мөмкинлеге булмай һәм уның көсө бик тиҙ кәмей. Ерҙең әйләнеүе кориолис эффекты һөҙөмтәһендә конвекцион процесҡа өйрөлөү өҫтәй.
С. А. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институты
2004 йылдың майынан ВГИК шулай уҡ урта профессиональ белем биреү программаһын тормошҡа ашыра.
Институт кинематография, телевидение, видео һәм башҡа экран сәнғәте өлкәһендә ижади белгестәр сығара. Аспирантураһында ғилми һәм педагогик эшмәкәрлек буйынса белгестәр әҙерләнә.
Тарихы
ВГИК-тың аяҡҡа быҫыуында Лев Кулешов, Сергей Эйзенштейн, Всеволод Пудовкин, Александр Довженко, Григорий Козинцев, Сергей Герасимов, Михаил Ромм, Роман Кармен, Станислав Ростоцкий, Лев Кулиджан, Сергей Бондарчук һәм башҡа бик күп кино сәнғәтенең арҙаҡлы эшмәкәрҙәре ҡатнаша.
ВГИК-тың Кино, телевидение һәм мультимедиа колледжы
ВГИК-тың Ғалимдар советы ҡарары менән 2004 йылдың майында яңы структура бүлексәһе — институт факультеттары һәм кафедралары менән хеҙмәттәшлектә урта һөнәри белем биреү программаһын тормошҡа ашырған ВГИК-тың Кино, телевидение һәм мультимедиа колледжы ойошторла. Уның уҡыу корпусы Мәскәүҙә Будай урамында урынлашҡан.
Урта һөнәри белем
Колледж түбәндәге йүнәлештәр буйынса (2015—2016 уҡыу йылына ҡарата) белгестәр әҙерләй:
Нумизматика
2019 йылдың 28 авгусында Рәсәй Банкы әйләнешкә 3 һумлыҡ «С. А. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй дәүләт кинематография институтының 100-йыллығы» иҫтәлекле көмөш аҡсалар сығара.
Аллаяров Ғәзим Закир улы
Ижады
«Бер юлдан» тигән тәүге китабы 1965 йылда донъя күрә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғаларын һәм тыл хеҙмәтсәндәре тормошон һүрәтләүсе «Хинган тауҙары аша» (1975), «Утлы ҡойон эсендә» (1978) повестары очерк характерында, йәғни документаль әҫәрҙәр. «Үргә табан» (1967), «Һынау» (1970), «Ай урағы» (1990) китаптарының темаһы — һуғыштан һуңғы йылдарҙа ауылдың көндәлек тормошо. «Алһыу таңдар атҡанда» (1985) повесы 30-сы йылдар комсомолдарына — Магнитогорск ҡалаһын төҙөүселәргә арнала.
Австрия
Этимологияһы
Австрия флагы донъяла иң боронғо дәүләт симовлдарының береһе булып тора. Риүәйәт буйынса, 1191 йылда өсөнсө тәре яуының алыштарының береһендә Австрия герцогы Леопольд V-нең ап-аҡ күлдәге тулыһынса ҡанға буялған. Герцог үҙенән киң билбауын сискәс, күлдәктә аҡ һыҙат барлыҡҡа килгән. Был төҫтәрҙең урынлашыуы билдә, ә киләсәктә Австрия Республикаһының флагы булып киткән.
Ике донъя һуғышы араһында. Икенсе донъя һуғышы
Германия империяһы һәм уның төп союздашы Австро-Венгрия империяһы Беренсе донъя һуғышында еңелә һәм тарҡала. Беренсе донъя һуғышынан һуң инфляция арҡаһында Австрия валютаһы крона арзаная. 1922 йылдың көҙөндә Австрияға Милләттәр Лигаһы күҙәтеүе аҫтында халыҡ-ара заем бирелә. Ссуданың маҡсаты бөлгөнлөккә юл ҡуймау, валютаны тотороҡландырыу һәм Австрияның дөйөм иҡтисади хәлен яҡшыртыу була. Заем Австрия бойондороҡһоҙ дәүләт булыуҙан туҡтап, Милләттәр Лигаһы контроленә күсеүҙе аңлата. 1925 йылда кронаны (Krone) 10 000: 1 менән шиллингҡа (Schilling) алмаштырырға тәҡдим ителә. Һуңыраҡ тотроҡло булғаны өсөн уны «Альп доллары» тип атайҙар. 1925 йылдан 1929 йылға тиклем Австрия иҡтисады ҡыҫҡа ваҡытҡа иң юғары нөктәһенә етә, ә унан һуң Ҡара шишәмбенән һуң ҡапыл саҡ тотошлай емерелмәй ҡала.
1938 йылдың 12 мартында Австрия Өсөнсө рейхҡа ҡушыла һәм бойондороҡһоҙ ил булараҡ йәшәүҙән туҡтай. Йәһүдтәрҙең мөлкәтен арийлаштырыу (Aryanisation, тартып алып, немецтарға биреү) март уртаһында уҡ «ҡырағай тәбиғәт» (йәки законһыҙ) тәртибе буйынса башлана. Тиҙҙән был эшмәкәрлек йәһүдтәрҙең бөтә активтарын тартып алыу тураһында закон нигеҙендә башҡарыла башлай. Был осорҙа Австрияла үҫкән Адольф Эйхман йәһүдтәрҙе эҙәрлекләү өсөн Венаға күсерелә. 1938 елдың ноябрендә йәһүдтәрҙе ҡыйратыу ваҡытында (Гәлсәр төн) йәһүд һәм йәһүд учреждениелары Венала, Клагенфуртта, Линцта, Грацта, Зальцбургта, Инсбрукта һәм Австрияның бер нисә ҡалаһында рәхимһеҙ һөжүм ҡорбандары була. Отто фон Габсбург, нацистарҙың ялҡынлы дошманы, Австро-Венгрияның һуңғы тәхет вариҫы, Австрияла йөҙләгән ҡала һәм ауылдың почётлы гражданы һәм Шушниг тарафынан Австрия монархы булырҙай шәхес итеп ҡаралған принц, ул ваҡытта Бельгияла булған. Ул аншлюсҡа ҡаршы сығыш яһай, бынан һуң нацист режимы уны эҙләү тураһында иғлан итә, әгәр тотолһа, уны Германияға килтерергә һәм кисекмәҫтән атырға бойорола. 1938 йылда нацистар Австрияны «Остмарк» тип үҙгәртә, 1942 йылдан ул «Альп-Дунай Рейх өлкәһе» (Alpen-und Donau-Reichsgau) тип атала.