cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шумышка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Түбәнге Кама һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем, Вятка  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Скачиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт өлкә бюроһы
Составы
Башҡорт өлкә бюроһы ағзалары : Башҡорт халҡы союзы бюроһы ағзалары:
Гуэль һарайы
1885—1890 йылдарҙа төҙөлгән һарай данлыҡлы архитекторҙың иң иртә эштәренең береһе булып тора. Һарай проектында тәүге тапҡыр декоратив һәм структура элементтарының берләшеүе сағылыш тапҡан, ул аҙаҡ уның ижадының үҙенсәлекле һыҙаты булып тора. Гауди декоратив биҙәлештә ҡорос конструкцияларҙы төрлөсә ҡуллана. Һарайҙа ул яҫы византия көмбәҙҙәрен проектлай. Бинаның фасадында ике пар ҙур ҡапҡалар айырылып тора, улар аша ат экипаждары,арбалар туранан тура аҫтағы ат аҙбарҙарына һәм мөгәрәптәргә үтеп инә алған, шул уҡ ваҡытта ҡунаҡтар баҫҡыстар буйлап өҫкө ҡаттарға күтәрелгәндәр.
Йәнтимер
Йәнтимер (Янтимирово) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 205 кеше. Почта индексы — 452990, ОКАТО коды — 80208816006.
Кинерка (Куйбышев һыу һаҡлағысы ҡушылдығы)
Кинерка  — Рәсәйҙәге йылға. Сыуаш Республикаһы биләмәләренән аға, Куйбышев һыуһаҡлағысына Волга йылғаһының 1892 километрында ҡушыла. Оҙонлоғо 14 км.
Ушенина Анна Юрьевна
Анна Юрьевна Ушенина (Анна Юріївна Ушеніна ; 30 август 1985 йыл) — украин шахматсыһы, гроссмейстер (2012), ҡатын-ҡыҙҙар араһында гроссмейстер (2003). Шахмат тарихында - 14-се, Украина  шахматсылары араһында беренсе донъя чемпионкаһы (2012 йылдың 1 декабренән 2013 йылдың 20 сентябренә тиклем). Украина ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы составында шахмат олимпиадаһы (2006) һәм  еңеүсе команда менән Европа чемпионаты (2013) еңеүсеһе. Шахмат буйынса Европа чемпионы (2016). Харьков дәүләт физик культура академияһын тамамлай.
Биографияһы
2005 йылда Алуштала  ҡатын-ҡыҙҙар араһында Украина чемпионатында еңә. Пловдивта ҡатын-ҡыҙҙар араһында Европа беренселегендә 3-сө урын яулай.
Ямаш (Дала Зәйе ҡушылдығы)
Ямашка  — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/9/3/179/24    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Нәҙершин Булат Зәки улы
Биографияһы
Нәҙершин Булат Зәки улы 1937 йылдың 15 июнендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Тимер ауылында тыуған.
Кесе Шельдян
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шайтантау заказнигы
Тасуирламаһы
Заказниктың тәбиғәт комплексы имәнлек урман-далаһы менән ҡапланған, Һаҡмар йылғаһы киҫеп үткән Шайтантау массивын үҙ эсенә ала. Тау имәнлектәре төньяҡ һәм көнсығыш битләүҙәрен биләй, көньяҡ һәм көнбайыш битләүҙәре һырттарҙағы дала ҡыуаҡлыҡтары менән алмашыныусы ташлы дала менән ҡапланған. Болонло далалар йылғаның террасаһын биләй. Үҙәндәрҙә ерек, муйыл, тирәк әрәмәлектәре үҫә.
Яҫылыҡ
Яҫылыҡ — геометрияның төп төшөнсәләренең береһе. Геометрияның логик төҙөлөшөндә яҫылыҡ төшөнсәһе тәүге төшөнсәләрҙең береһе итеп ҡабул ителә, ул геометрияның аксиомалары аша ситләтеп кенә билдәләнә.
Яҫылыҡ тигеҙләмәһе
Яҫылыҡтың киҫектәрҙә тигеҙләмәһе, күренеүенсә, беренсе булып Г. Ламе хеҙмәттәрендә осрай (1816—1818).
Нөктә һәм нормаль вектор буйынса билдәләмә
Ике вектор бер-береһенә перпендикуляр шул саҡта һәм тик шул саҡта ғына, әгәр уларҙың скаляр ҡабатландығы нулгә тигеҙ булһа. Ошонан сығып, беҙгә кәрәкле яҫылыҡ шундай r нөктәләре күмәклеге булып тора, бында: Аңлатманы үҙгәртеп табабыҙ: был беҙгә таныш яҫылыҡ тигеҙләмәһе булып тора.
R^n арауығында m-яҫылыҡ
— m-яҫылыҡтың векторлы тигеҙләмәһе.
Оло Неньга
Оло Неньга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 294 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Сухум маяғы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Оло Әүжән
Оло Әүжән — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 1175 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Клянчейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әңгәсәк ҡарағайлығы
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Был тәбиғәт ҡомартҡыһы Әңгесәк, Уяҙы һәм Иген елгәргес заводы ауылдары араһындағы урман массивында ята һәм Әңгесәк участка лестничествоһы ерҙәренә ҡарай. Ҡарағайлыҡ Ағиҙел йылғаһының уң ярының ҡомло террассаларында үҫә. Ағастарҙың уртаса йәше 45 — 80 йыл тип иҫәпләнә. Айырым ағастар 100 йылдан да ашыу йәшкә эйә.
Урман массивында ҡара көртмәле, ҡыҙыл көртмәле ҡыуаҡтары һәм ҡыяҡлы үҫемлектәр үҫә, шулай уҡ йүкә кеүек киң япраҡлы ағастар ҙа осрай (бигерәк тә 2-се яруста). Сауҡалыҡтарында айыу баланы, миләш, сәтләүек һәм зелпе ҡыуаҡлыҡтары үҫә. Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына индерелгән һирәк осрай торған үҫемлектәренә ҡараған үләндәр ҙә осрай. Әңгәсәк ҡарағайлығы фәнни, тәбиғәтте һаҡлау һәм рекреоцион әһәмиәткә эйә.
Лядгей-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе Яломан
Кесе Яломан — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 348 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Шүрәле (йылға)
Шүрәле — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы йылға. Урғаҙа йылғаһының уң ҡушылдығы.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәренә ярашлы, Урал бассейн округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Магнитогорск гидроузелынан Ирекле гидроузелына тиклем — Урал йылғаһы. Йылғаның йылға бассейны — Урал (бассейндың Рәсәй өлөшө). Йылғаның бассейн аҫты (подбассейны) юҡ.
Уйын киноһы
Айырым фильмдарҙа документалистика һәм актёр уйындарын (нәфис-документаль кино) ҡатнаштырырға мөмкин. Шулай уҡ актёрҙар уйынын үҙ эсенә алған йәнһүрәттәр төшөрөргә (мәҫәлән, «Новый Гулливер», «Кто подставил кролика Роджера») һәм актёрҙарҙың фәнни-популяр фильмдарҙа ҡатнашыуы мөмкин.
Кочетов Иван Данилович
Биографияһы
1943 йылдың 15 майында һәләк була. Градобить ауылында ерләнә. (хәҙер — Тверь өлкәһенең Фировский районы).
Абля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Кошка (Соран ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112100651
Ляти-Йоль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Тел ғилеме
Ғәмәли лингвистика
Ғәмәли лингвистика, фәнни лингвистиканан айырмалы, балаларҙы туған телгә өйрәтеү, сит телдәрҙе өйрәнеү, тәржемә эше, сит телдәрҙе уҡытыу, әҙәби мөхәррирләү, корректура, логопедия, нәфис һүҙ, терминология, тел сәйәсәте, грамотаға өйрәтеү кеүек эшмәкәрлекте үҙ эсенә ала. Был эшмәкәрлектең күпселеге фәнни лингвистикалағы кеүек һәләт һәм һөнәри әҙерлек талап итә. Был эшмәкәрлектең һәр береһе фәнни лингвистикала сағылыш таба.
Эмпирик лингвистика
Эксперимент ысулы (лингвистик эксперимент), йәғни йәнле һөйләштәр йөрөтөүселәрҙе күҙәтеү аша, бының менән эксперименталь лингвистика шөғөлләнә. Аныҡлабыраҡ әйткәндә, уға түбәндәгеләр инә:
Дөйөм лингвистика
Лингвистикала уның предметтарының төрлө яҡтарына бәйле бүленеш тә бар. Мәҫәлән,
Алея
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Магаринъель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Петропавловка (Тәтешле районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек удмурттар (99 %) йәшәй.
Атанғолов Урал Шәйәхмәт улы
Биографияһы
1975 йылдан Юлдыбай совхозы партия комитеты сәркәтибе вазифаһын үтәй.
1990 йылдан 12-се һанлы Сибай урта мәктәбенең психология-педагогика хеҙмәтен етәкләй. 1993 йылда педагогия фәндәре буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай. Шул уҡ йылда Башҡорт мәктәптәре ассоциацияһы ойошторолоуына булышлыҡ итә.
2010 йылдың 25 апрелендә Сибай ҡалаһында вафат була.
Маргала (Катунь ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Черг
Оло Черг — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кенга йылғаһының уң ярына тамағынан 337 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Троян Надежда Викторовна
Троян Надежда Викторовна (Надзея Віктараўна Траян; 24 октябрь 1921 йыл, Дрисса — 7 сентябрь 2011 йыл, Мәскәү) — [СССР]] разведчигы һәм «Дауыл» партизан отрядының шәфҡәт туташы, Советтар Союзы Геройы, медицина фәндәре кандидаты, медицина хеҙмәтенең өлкән лейтенанты.
Хәтер
Надежда Троян исемен Мәскәүҙәге 1288-се мәктәп йөрөтә. Мәктәптә уға арналған ҙур экспозицияла фотографиялары һәм наградалары ҡуйылған.
Хәсәншин Данил Дәүләтша улы
Маҡтаулы исемдәре
БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989)
Егорова Анна Александровна
Бүләкләү ҡағыҙы
Партиялылығы — 1943 йылдан Советтар Союзы Коммунистар партияһы|ВКП(б)]] ағзаһы.
Хәрби батырлығы һәм ҡаҙаныштары тураһында ҡыҫҡаса. По-2 һәм Ил-2 самолёттарында 277 уңышлы осош яһаны. Шәхсән юҡ иткән (танктап, орудиелар, миномёттар, автомашиналар, баржалар, йөк тейәлгән ылауҙар, дошмандың йән иҫәбенең оҙон исемлеге…).
Барадла мәмерйәһе
Тасүирлама
Иҫ китмәле матур тамаша хасил иткән төрлө төҫтәге һәм төрлө формалағы декоратив сталактиттар мәмейәнең мөһим өлөшө булып тоа. Һыу баҫҡан ваҡытта ер аҫты һыуҙары төп тармаҡ аша үтә. Мәмерйәгә инеү боронғо замандан уҡ билдәле булған, бында неолит эҙҙәре лә һаҡланған.
Сафина Нәжибә Әхмәтнур ҡыҙы
Биографияһы
90-сы йылдарҙа Ҡазанға кире китә һәм «Шәһри Казан» гәзите һәм «Сөйөмбикә» журналы редакцияларында эшләй. Ҡазанда йәшәгән осоронда ижады танылыу яулай: бер-бер артлы «Ҡош теле» («Хворост»), «Аҡҡош күле» («Озеро Лебяжье»), «Мэче фәлсэфэсе» («Кошачья философия») шиғри йыйынтыҡтары донъя күрә. Был китаптар балалар өсөн яҙыла. Өлкәндәр өсөн яҙылған лирик шиғырҙарында автор мөхәббәт, татар халҡының яҙымышына ҡағылышлы темаларға мөрөжәғәт итә («Таң ҡошо» йыйынтығы). 1997 йылдан — Татарстан Яҙыусылар берлеге ағзаһы.
Сыуалкип ауыл Советы (Шишмә районы)
Составы
* Иҫке Муса ауылы,
Ҡоро Аргаш
Сухой Аргаш — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аргаш йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Гиза некрополе
Кәшәнәләр
Көнсығыш кәшәнәләре күләме буйынса көнбайыштыҡынан ҡайтышыраҡ, әммә уларҙың ҡиммәте ҙур — был зыяратта Хеопс ғаиләһенең иң күренекле вәкилдәре ерләнгән. Көнсығыш кәшәнәләре Хеопс пирамидаһынан көнсығышҡа табан урынлашҡан һәм үҙ эсенә G 7000 зыяратын да ала. Бында Хуфу ғаиләһенең ҡайһы бер вәкилдәре һәм V—VI династияларҙың ҡанбабалары ерләнгән. Яҡынса 40 мастаба һаҡланған. Хәҙерге көндә уларға барып етеү мөмкинселеге юҡ, әммә ундағы табылдыҡтар Каирҙағы Мысыр музейының һаҡлағыстарында һаҡлана.
Үҙәк кәшәнәләр
1990 йылда пирамиданан ситтәрәк ерҙә пирамидалар төҙөүселәренең ҡәберлектәре табылды. Тағы ла бер ҡәберлек 2009 йылда табылды. Кәүҙәләре мумияландырылмаған, әммә улар янына теге донъяла ярҙам булһын өсөн һыра менән икмәк һалынған. Ҡәберлектәрҙең пирамидаларға яҡынлығы һәм ерләү ысулы был кешеләрҙең, башта уйлағанса, ҡол булмауын иҫбатлай, был кешеләр ялланған, әммә төҙөлөш эштәрендә хөрмәткә лайыҡ хеҙмәткәрҙәр булған, тигән фараз бар. Пирамидалар ҡолдар тарафынан төҙөлгән тигән фекер археологтар һәм антропологтарҙың билдәле позицияһына ярашлы голливуд фильмдары арҡаһында киң таралды. Ошо тиклем ҡоролоштарҙы мәжбүри хеҙмәтһеҙ атҡарып сығып булмай тигән фекерҙе аҙаҡҡы ваҡыттағы ҡаҙыныуҙар инҡар итә: пирамида төҙөү өсөн 10 мең эшсе өсөшәр айлыҡ сменала 30 йыл дауамында эшләргә тейеш булған. Эшселәрҙең күпселеге ярлы ғаиләләрҙән булған, күрәһең. Күп һанлы кешене ашатыр өсөн көн һайын 23 һарыҡ һәм 21 эре мал тәьмин ителгән. Яуаплы урындарға фараон тәжрибәле белгестәрҙе — архитекторҙарҙы, ташсыларҙы, тимер менән эш итеүселәрҙе, балта оҫталарын яллаған.
Төҙөүселәр ҡасабаһы
Дөйөм алғанда, Гиза некрополе Боронғо батшалыҡ ваҡытынан беҙҙең көндәргә тиклем бигүк ҙур үҙгәрешһеҙ килеп еткән. Һуңғы ҡаралтыларҙан Аменхотепом II (хакимлыҡ осоро б.э. тиклем 1428—1397 йылдар, XVIII династия) төҙөгән бик ҙур булмаған ғибәҙәтхананы билдәләп үтеп була. Ғибәҙәтхана Сфикстан алыҫ түгел ерҙә, төньяҡ — көнсығышта, төҙөлгән һәм артабан бөтөнләй күмелгән булған. Яҡынса уның өҫтөндә Яңы батшалыҡ бөткән ваҡыттарҙа тағы ла бер ҡаралты күтәрелә. Тағы ла бер иғтибарға лайыҡлы ҡоролош булып Тутмос IV (хакимлыҡ дәүере б.э. тиклем 1397—1388 йылдар) стелаһы (ингл. Dream Stele) һанала. Стела Сфинкстың тап аяҡ араларында урынлаштырылған. Саис династияһы хаким иткән дәүерҙә Хеопс пирамидаһынан көнсығышҡа Исида алиһәһе ғибәҙәтханаһы һалына. Шулай уҡ һуңынан да некрополдең төрлө ерҙәрендә ерләүҙәр ойошторола, әммә улар бер ниндәй ҙә күҙгә күренерлек үҙгәрештәргә алып килмәгән. Урта быуаттарҙа ҙур күләмдә некрополдәге төрлөк ташы Каирҙы төҙөгән саҡта файҙалынылған.
Ҡағы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Руденко Сергей Иванович
Биографияһы
1913—1914 йылдарҙа сит илдәрҙә: Италия, Франция, Төркиә, Палестина һәм Египетта фәнни командировкала була.
Нибелунгтар тураһында йыр
30-сы авентюра
Төндә батша ҡатынының кешеләре бургундтарға йоҡлаған ваҡытта һөжүм итергә маташа. Ләкин Хаген һәм мөһабәт музыкант Фолькер заланың ишеген һаҡлағанлыҡтан, һундар буш ҡул менән ҡайта.
33-сө авентюра
Хаген был хәлдәрҙе белгәс, Ортлибтың башын киҫеп, һундарҙы туҡмарға тотонған. Данкварт ишекте тыштан һаҡлаған. Кримхильда, ҡурҡышынан, Дитрих Бернскийҙан үҙен яҡлауын һорай. Дитрихтың тауышы залда мөгөҙ тауышы кеүек яңғырай, алыш бер минутҡа туҡтай. Дитрих үҙенең яуҙа ҡатнашырға теләмәүен белдерә һәм үҙе һәм үҙенекеләр өсөн пропусктар талап итә. Уның менән Этцель, Кримхильда һәм Рюдигер залдан сығып китә. Этцелдең башҡа кешеләре бөтөнләй ҡыйратыла.
Редакциялары
Лахман А йырҙарға яҡыныраҡ булыуын, ә В һәм С — иң һуңғы таралған варианты тип билдәләнә; һис шикһеҙ, үткер аҡыллы, ләкин ҡайһы берҙә яһалма алымдар ярҙамында, А ҡулъяҙмаһының 2316 юлынан 745 юлын ташлай, ә ҡалған 1571 йырҙы, үҙе әйтеүенсә, 20 йырға бүлә, улар 1190 һәм 1210 йыл араһында, С менән бергә, 10 йылдан һуң донъя күрә. Шулай уҡ Лахман поэманың нигеҙен аңлатҡаны һәм уның Нифлунгтар тураһындағы скандинав хикәйәттәренә мөнәсәбәтен билдәләгәнгә күрә, уның һығымталары 1850 йылға тиклем дөйөм ҡабул ителгән тип иҫәпләнә.
Экранлаштырылыуы
1957 йылда экранға «Йырҙар» буйынса операға ы пародлаусы «Ниндәй опера, док?» йәнһүрәте сыға.
1957 йылда «Йыр»ҙы экранлаштырыуына пародия булып хеҙмәт иткән «Что за опера, док?» мультфильмы.
Кордемка
Кордемка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кокшага йылғаһының һул ярына тамағынан 158 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Туйкин Тәлғәт Кәбир улы
Биографияһы
1929—1931 йылдарҙа Татар АССР-ының «Уңыш» колхозының баҫыу бригадаһының бригадиры булып эшләй.
1936 йылда Ҡазан ауыл хужалығы институтын тамамлай.
1960—1972 йылдарҙа Өфө районындағы Цюрупа исемендәге совхоздың теплица-парник комбинаты директоры, Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында теплица хужалыҡтарын төҙөү буйынса прораб булып эшләй.
Маша-Юл
Маша-Юл — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының һул ярына тамағынан 94 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Көньяҡ Азия
Физик-географик йәһәттән Көньяҡ Азия Һиндостан ярымутрауы, уның күпселек өлөшөндә яҫы тауҙар урынлашҡан Деканды, Һинд-Ганг уйһыулығын һәм Гималайҙы, шулай уҡ Шри-Ланка утрауын һәм бер нисә ваҡ утрауҙы  үҙ эсенә ала. Көньяҡ Азияның физик-географик айырымланыуы тәү сиратта Һиндостандың боронғо Гондван материгының бер өлөшө булыуына нигеҙләнә, ә Азияның ҡалған өлөшө - боронғо Лавразиянан. Шул уҡ ваҡытта совет һәм рәсәй география фәндәре Көньяҡ Азия составына Малакка һәм Һинд-Ҡытай ярымутрауҙарын да, яҡындағы утрауҙар менән, индерергә рөхсәт итә.
Ленин һәйкәле (Стәрлетамаҡ, Ленин проспекты)
Төҙөү һәм асыу
Һәйкәлдең авторҙары — атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, БАССР-ҙың халыҡ рәссамы Т. П. Нечаева һәм БАССР-ҙың халыҡ рәссамы Борис Фузеев. Майҙандың барлыҡ биҙәлеше улар тарафынан эшләнә — аҡ кафель түшәлгән ҙур булмаған бассейн, бетон плиталар, улар араһында үләндәр йәшәрә, майҙандың ситендә трибуна.
Совет-поляк һуғышы
Һылтанмалар
Совет-поляк һуғыштары
Долуханова Зара Александровна
Биографияһы
Зара Александровна Долуханова 1918 йылдың 15 мартында Мәскәүҙә Агасий Марк улы Макарьян һәм Елена Гайк ҡыҙы Макарьян ғаиләһендә тыуған.
1944 йылдан — камера сәхнәһендә — Бөтә Союз радиоһы һәм телевидениеһы, 1959 йылдан — Мәскәү дәүләт академия филармонияһы солисы.
Сидоров Георгий Маркелович
Сидоров Георгий Маркелович (21 ғинуар 1961 йыл) — инженер, нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы өсөн ҡалыплашмаған ҡорамалдарҙы ғилми иҫәпләү, проектлау, эшләү һәм монтажлау өлкәһендә ғалим һәм уйлап табыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһы акаадемигы. Техник фәндәр докторы (1999), профессор (2012). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2004). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһы (2015) һәм Башҡортостан Республикаһының фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2013) лауреаты.
Данияла ислам
Тарихы
2005 йылға ҡарата Данияла 19 төрлө мосолман дини ойошмаһы теркәлгән. 1980-се һәм 1990-сы йылдарҙа, һыйыныу урыны эҙләп, Данияға бик күп мосолмандар килә. Улар башлыса Ирандан, Ираҡтан килгәндәр, Фәләстин, Сомали һәм Босния сығышлы. Дания мосолмандарының дөйөм һанынан яҡынса 40 процентын мосолман илдәренән килгән ҡасаҡтар тәшкил итә.
Медвежья (Озёрная ҡушылдығы)
Медвежья  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Озёрная йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Бриц Станислав Георгиевич
Биографияһы
Ырымбур губерна хәрби революцион комитеты рәйесе С. М. Цвиллинг бойороғо буйынса 1918 йылдың 2 мартында (иҫке стиль буйынса 16 февралдә) Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәрен һәм полк офицерҙарын Баймаҡ Советы тарафынан ҡулға алына. 16 башҡорт, шулай уҡ поляк офицерҙарының бер өлөшө Баймаҡ төрмәһенә бикләнә. Төрмәгә эләккән башҡорттар һәм поляк офицерҙары ҡаты язаларға дусар ителәләр. 7 мартта большевиктар тарафынан башҡорт милли хәрәкәтенең күренекле эшмәкәрҙәре, поляк офицерҙарын һәм ирекле отрядтың башҡорт һалдаттары Таналыҡ-Баймаҡта атып үлтерелә.
Медвежья (Озёрная ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бадья (Чермоза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Милли театр (Белград)
Белградтың Милли театры (серб. Народно позориште у Београду) — Сербияның дәүләт театры. XIX быуаттың икенсе яртыһында Белградта иң күркәм биналарҙың береһе.
Реставрация
Милли театры бинаһы иң һуңғы һәм күләмле реконструкцияны (1986—1989) профессиональ берләшмәләр һәм киң йәмәғәтселек бәхәсе оҙатыуында кисерә. Бәхәс бинаға уның тәүге йөҙөн ҡайтарырғамы, әллә 1922 йылда булғанын ҡалдырырғамы, тигән тема буйынса бара. Барыбер ҙә бина беренсе проект буйынса реконструкцияланырға тейеш тип ҡарар ителә, ә корпустың артҡы өлөшөнә архитекторҙар Слободан Дренякович һәм Любомир Здравкович проекты буйынса быяла төкәтмә эшләнә. Театрҙың эске киңлеге, архитектор Милан Палишашко ниәте буйынса, уның тәүге йөҙөн тергеҙеү бурысын ҡуя, йәғни театрҙың элекке символик һәм күҙгә күренгән өҫтөнлөктәрен һыҙыҡ өҫтөнә ала. Вечтибюль уртаһында итальян скульпторы Энрико Пации (1872) эшләгән кенәз Михаил бюсы ҡуйыла, ә Степан Колесниковтың тамаша залы түбәһендәге композицияһы һаҡланып ҡалған рәсем нөхсәләре буйынса реставрациялана.
Плетенёва Зоя Ивановна
Биографияһы
Башланғыс белем алғандан һуң үҙ ата-әсәһе хужалығында эшләй. 1938 йылда урындағы «Чимошур» колхозында эшләй башлай.
Химик элементтарҙың периодик системаһы
Асыу тарихы
Легенда буйынса, Д. И. Менделеев периодик системаны төшөндә күрә, әммә уның периодик системаны нисек астығыҙ тигән һорауға «Мин был турала егерме йылға яҡын уйланып йөрөнөм, ә һеҙ ти генә әҙер законды уйлап сығарған, тип әйтәһегеҙ», тип яуап биргәне билдәле.
Төркөм (Группа)
Был төркөмдәрҙең ҡайһы берҙәренә тривиаль һәм систематик булмаған атамалар бирелгән (мәҫ., «һелтеле-ер металдары», «галогендар» һ.б.); хәйер, уларҙың ҡайһы берҙәре һирәк ҡулланыла. Өсөнсөнән алып ун дүрткә тиклемге исемдәргә эйә булмаған төркөмдәргә уларҙы номер буйынса йәки беренсе вәкилдең атамаһы буйынса («титан», «кобальт» һәм башҡалар) идентификациялайҙар, сөнки улар үҙ-ара оҡшашлыҡ кимәлен кәметә йәки вертикаль закондарға аҙыраҡ тура килә.
Некреси
Тасуирламаһы
Монастырға ҡарарға индермәйҙәр. Комплекста Некреси епискобы өсөн ике ҡатлы һарай бар. VI быуатта монастырҙа манара төҙөлгән булған
Монастырь Грузияның милли әһәмиәткә эйә күсемһеҙ мәҙәниәт ҡомартҡылары реестрына индерелгән.
Гаврилова Ольга Николаевна
Гаврилова Ольга Николаевна (8 февраль 1957 йыл — 3 ғинуар 2022 йыл; кейәүҙәге фамилияһы Дрейко — СССР еңел атлеткаһы, һөңгө ырғытыу буйынса белгес. СССР йыйылма командаһы өсөн еңел атлетика буйынса 1980-се йылдар уртаһында сығыш яһай, Канберралағы Донъя Кубогында еңеүсе, милли әһәмиәтле беренселек призеры, Мәскәүҙә Изге ихтыяр уйындарында ҡатнашыусы. Ленинград һәм «Спартак» спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай. СССР-ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Хәҙер — еңел атлетика буйынса тренер.
Верхотор ауыл советы (Ишембай районы)
Иҡтисады һәм инфраструктураһы
Программалар исемлеге:
1. Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы муниципаль районы Верхотор ауыл советы ауыл биләмәһендә «2017-2020 йылдарҙа халыҡ йәшәгән ауылдарҙы төҙөкләндереү».
8. 2017—2025 йылдарға Башҡортостан Республикаһы Ишембай районы муниципаль районы Верхотор ауыл советы ауыл биләмәһенең коммуналь инфраструктура системаларын комплекслы үҫтереү программаһы.
Саров Изге Успение монастыры
Монастырҙың тарихы
1705 йылда кенәз Кугушев,  «иҫке ҡаласыҡтың» хужаһы, Сатис  һәм Саров йылғалары араһындағы ерҙе отец Исаакий һалдырасаҡ монастырға бүләк итә. 1706 йылдың ғинуарында Рязань митрополиты Стефан Яворский отец Исаакийҙың «боронғо ҡаласыҡта» сиркәү төҙөү тураһындағы үтенесен ҡәнәғәтләндерә. 1706 йылдың 28 апрелендә «Живоносный источник» Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә ағас сиркәү һалына башлай. 1706 йылдың 16 июнендә (яңы стиль буйынса 29 июнь) Саров монастырын изгеләндерәләр һәм был көн Саров монастырына нигеҙ һалыу көнө тип иҫәпләнә.
Монастырҙа башлыҡ булғандар араһында айырыуса хөрмәт менән отец Ефрем(Коротков) файҙалана. Ул Орск ҡәлғәһендә 16 йыл ғәйепһеҙ көйөнсә төрмәлә ултыра. 1755 йылда отец Ефремды аҡлайҙар һәм Саровҡа кире ҡайтаралар. 1775 йылдағы аслыҡ ваҡытында ул монастырь келәттәрен астыра һәм мохтаж халыҡҡа иген таратып, уны үлемдән һаҡлап ҡала
Саровтың рухи яңыртылыуы
1991 йылдың 2 авгусында ҡалаға тәүге тапҡыр Бөтә Русь һәм Мәскәү патриархы Алексий II килә
1992 йылдың мартында ҡалаға беренсе дин әһеле, иерей Владимир Алясов килә. 1992 йылдың 25 апрелендә ул Пасха төнөндә беренсе тапҡыр Литургия үткәрә.
1998 йылда Федераль ядро үҙәге тарафынан Иоанн Предтеча ҡорамы мәхәлләгә тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул итә. Йәй 1999 тапшырыу башҡарыла.
Кужолок
Кужолок — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кокшага йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Финляндияла ислам
Тарихы
XIX быуатта Финляндияла ислам фәҡәт фин татарҙары аша күренә. Улар тарихи рәүештә милли аҙсылыҡтарға инә. Фин татарҙары илгә Рәсәй империяһында билдәләнгән сауҙагәрҙәр һәм хәрби хеҙмәт срогын үтәгән һалдаттар сифатында килә. Һуңыраҡ уларға ғаилә ағзалары ла ҡушыла.
Хәҙерге торошо
Илдә Финляндия ислам партияһы эшләй, рәйестәренең береһе ислам ҡабул иткән фин Абдулла Тамми.
Кесе Бадья-Шор
Кесе Бадья-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Уса йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Күләм
Тығыҙлыҡ аша
Есемдең (m) массаһын һәм (ρ) тығыҙлығын белгән хәлдә, уның күләме түбәндәге формула буйынса иҫәпләнә:
Шөңгәккүл ауыл Советы (Шишмә районы)
Тарихы
в) «Шөңгәккүл ауыл Советын» - «Шөңгәк-Күл ауыл Советына»;
Магомаев Мөслим Мөхәммәт оғлы
Ижади эшмәкәрлеге
1963 йылдың 26 мартында Дәүләт Кремль һарайында (Кремль съездар һарайы) үткән әзербайжан сәнғәте фестиваленең йомғаҡлау концертында сығыш яһағандан һуң, уның исеме бөтә Союзға билдәле була.
1973 йылда, 31 йәшендә, Магомаев СССР халыҡ артисы, унан алда, 1971 йылдың 29 апрелендә, Әзербайжан халыҡ артисы исемен ала.
Кино төшөрөү осоро
Заманса технологиялар
Цифрлы технологиялар таралыу менән кино төшөрөү процесы классик фильмдан айырыла башлай, ул оптик һәм цифрлы эш алымдарының төрлө берләшеүенән ғибәрәт..Ҡайһы бер технологик этаптар бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан йәки үҙгәртелгән. Бөгөнгө көндә фильмдар тик кино йәки цифрлы ижад ысулдары ярҙамында ғына төшөрөлмәй. Монтажлау-тонировка осоро ғәмәлдә компьютерҙар ярҙамында башҡарыла.
1929 йылғы Уолл-Стрит һәләкәте
1929 йылдың Ҡара кесаҙна тип аталған 24 октябренән алда уҡ биржала хаҡтар тотороҡһоҙ була. Хаҡтар төшөүе һәм ҙур күләмдә һатыуҙар ҡыҫка арауыҡтағы хаҡтар күтәрелеү менән алмашынып килә. Был ваҡытҡа Доу-Джонс сәнәғәт индексы 381,17 кимәлендә була. Хаҡтарҙың түбән төшөүе 24 октябрҙә тиҙләнә. Был көндә барыһы 12,9 миллион акция һатыла.
Меновная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
X быуат славян ауылы
Тарихы
«X быуат славян ауылы» тере тарих музейы   «Төпкөл Русь» проекты сиктәрендә төҙөлгән, авторҙары Любытино тирә  яҡты өйрәнеү музейы, Новгород дәүләт университеты, Новгород боронғолоҡто яратыусылар йәмғиәте һәм Любытино районы хакимиәте. Тораҡ һәм хужалыҡ ҡоролмалары комплексын төҙөү  проектының нигеҙе Любытино, Иҫке Ладога, Бөйөк Новгород һәм боронғо  Рустең башҡа үҙәктәрендәге  күп йыллыҡ  ҡаҙыуҙар  һәм археологик тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе була.
Сараштыбаш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (96 %) йәшәй.
Бикметов Евгений Юрьевич
Биографияһы
Бикметов Е. Ю. социология фәндәре буйынса ӨДАТУ янындағы диссертацион советы ағзаһы булып тора. Рәсәй социологтар союзы ағзаһы.
Ҡарат (йыр, риүәйәт)
Тарихы
“Ҡара ат” йырында башҡорт тарихында булған тетрәнгес ваҡиға һөйләнә. Йыр 1963 йылда Маҡар (хәҙерге Ишембай) районында БДУ студенттары тарафынан яҙып алынған (“Башҡорт легендалары”, 1969), тарихы менән “Башҡорт халыҡ ижады“ йыйын­тығында (1974, 71-се бит) баҫылған.
Аксаков (Бәләбәй районы)
Тарихы
Аксаков ауыл Советы үҙәге, тимер юл станцияһы. Район үҙәгенән көньяҡҡа табан 10 саҡрым алыҫлыҡта Сиушка йылғаһы буйында урынлашҡан. Ауылға Бәләбәй өйәҙендә хосуси ҡымыҙ дауаханаһы эргәһендә нигеҙ һалына. Аксаков исемен 1812—1826 йылдарҙа бында йәшәгән бөйөк рус яҙыусыһы Сергей Тимофеевич Аксаков хөрмәтенә ала. Надеждино имениеһында йәшәй. Элек Надеждино ауылы Аксаковтар ғаиләһенең ғаилә имениеһы була. 1860-сы йылдарҙа М.M. Куроедов башҡорттарҙан яҡынса 20 мең дисәтинә ерен һатып ала, бында Сембер губернаһы Аксаково һәм Чуфарово ауылдарының крәҫтиәндәре күсеп килә. 1917 йылда 75 йортта 315 кеше теркәлгән, тимер юл станцияһы һәм ҡасаба булараҡ билдәле. 1931 йылдан ҡала тибындағы ҡасаба, 2005 йылдан ауыл статусын ала. 1970‑се йылдарҙа Колос-Ключи ауылы ҡушылған. Аксаковола 1942 йылдың ғинуарынан майына тиклем 124-се айырым уҡсылар бригадаһы ойошторола. Халҡы: 1939 йылда — 1762 кеше; 1959 йылда — 3742 кеше; 1989 йылда — 2457 кеше; 2002 йылда — 3173 кеше; 2010 йылда — 3131 кеше. Урыҫтар, татарҙар, сыуаштар, башҡорттар йәшәй (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, дөйөм практика табибы бүлеге, мәҙәниәт йорто, китапхана бар.
Урамдары
3 км Бәләбәй тармағы урамы (3 км Белебеевской ветки (улица))
Горохов урамы (Горохова (улица))
Еләкле (Энергетик мкр) урамы (Земляничная (Энергетик мкр) (улица))
Вампирҙар фольклорҙа
Боронғо Греция һәм Рим
Грек, рим мифологияһында хәҙерге вампирҙарҙан алдағылары бар. Гомерҙың «Одиссея »һында «үлгәндәрҙең күләгәһе» — ҡанға тартылған рухтар тураһында әйтелә. Одиссей, Аидҡа барғанда, күләгәләрҙең иғтибарын йәлеп итер һәм улар менән аралашыр өсөн, тәкә менән ҡара һарыҡты ҡорбан ға килтерә.
Мормо — насар балаларҙы тешләүсе рух, Гекатаның юлдашы. Һуңыраҡ мормолар тип балаларҙы ҡурҡытыусы ҡатын-ҡыҙ вампирҙарҙы атай башлайҙар. Мормолар Аристофандың әҫәрҙәрендә йыш телгә алына.
Башҡортостан филателистары
Башҡортостандағы филателия тарихынан
Илдең һәр регионы үҙ темаһына заказ бирә. Әлегә Башҡортостан, Өфө тураһындағы сюжетлы 160 төрлө конверт сыҡҡан. Иң беренсе булып «Ағиҙел йылғаһы» тигән һүрәт төшкән конверт сығарыла (1957).
Л.И.Брежнев осоронда конверт тыштарында партия съездары, етәкселәр, ҡыҙыл байраҡ кеүек темалы конверттар йыш сыға. 1970 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институты (хәҙерге М.Аҡмулла исемендәге педагогия университеты) доценты Яков Иосифович Гельблу филателистар менән етәкселек итә башлағас, хәлдәр үҙгәрә башлай.
Энтузиаст- коллекционер, Башҡортостан тарихын һәм мәҙәниәтен өйрәнеүсе, Я.Г.Гельблу Советтар Союзы Геройҙары В.Артамонов менән Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин портреттары төшкән конверттар сығартыуҙы юллай.
Өфө филателисы Вяеслав Березин хәтерләүенсә,Я.И.Гельблу башланғысы менән почта Советтар Союзы Геройы, легендар совет разведчигы Рихард Зорге портреты төшөрөлгән конверт сығарта. Гельблу төрлө инстанцияларҙа йөрөп, Өфөләге бер яңы урамға  Рихард Зорге исемен биреүҙе юллай. Бер аҙҙан почта Рихард Зорге портреты төшкән марка ла сығарта.
Һылтанмалар
www.sfr-ufa.ru/
Оло Вороновка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ганненко Валентина Фёдоровна
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1975 йылдың 21 апрелендәге Указы менән III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены менән бүләкләнә.
1991 йылдан алып хаҡлы ялда.
Новый (Иглин районы)
Новый (Новый) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны _ кеше. Почта индексы — 452420, ОКАТО коды — 80228845004.
Давид-Гареджа
Давид-Гареджа, Давид Гареджа (груз. კომპლექსი დავითგარეჯის სამონასტრო , әзерб. Keşikçidağ ) — VI быуат грузин мәмерйә монастырҙары  комплексы, Тбилиси ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай  60 саҡрым алыҫлыҡта, грузин- әзербайжан сигендә урынлашҡан,  һәм Гареджа һыртының битләүҙәре буйлап 25 км  һуҙылған. Комплекс шартлы рәүештә ике өлөшкә бүленә: бер өлөшө Агстафин районы территорияһында (Әзербайжан Республикаһы, район  үҙәгенән 75 км), ә икенсеһе –  Сагареджо районы территорияһында урынлашҡан (Грузия).
Территориаль бәхәстәр
2019 йылда Әзербайжан Фәндәр Милли Академияһы тарих институтының Ғилми Советы грузин чиновниктары белдереүенә яуап итеп, Давид Гареджа монастыры тарихи албан ҡомартҡыһы булып тора һәм Әзербайжандың тарихи ерҙәрендә урынлашҡан тип белдерә. Белдереүҙә шулай уҡ «әзербайжан халҡы боронғо Әзербайжан Албан дәүләтенең тарихи вариҫы булып тора», ә Тбилиси ҡалаһы Иберияла түгел, ә Албанияла булған, тип билдәләй. "Әзербайжан халҡы Көньяҡ Кавказдың, шул иҫәптән Көнсығыш һәм Көньяҡ Грузияның боронғо этник төркөмдәренең береһе булып тора. Хәҙерге Тбилиси ҡалаһы, уның көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан Албания тигеҙлеге һәм уға йәнәш райондар Иберия сиктәрендә түгел, ә скиф һәм сактар идаралығы аҫтында булған, ә һуңынан Албания дәүләте составында.... Һеҙ дәғүәиткән территория Албания дәүләте ерҙәренең өлөшө, ә һуңыраҡ Тифлис әмирлегенең өлөшө булған. Тифлис әмирлегенең   300-йыллыҡ йәшәүендә әзербайжан халҡы бында бай мәҙәниәт барлыҡҡа килтерә. Йөҙләгән күренекле ғалимдар  «Тифлиси» псевдонимы аҫтында ижад итә."
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Территориальные разногласия Грузии с соседними странами
Мещанка (Булухта ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Яҡупов Ғилман Ғирфан улы
Биографияһы
1956 йылда Мәскәүҙә КПСС-тың Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай.
1962 йылдан Хәйбулла колхоз-совхоз производство идаралағының партия комитетын етәкләй. 1965 йылдан КПСС-тың Хәйбулла район комитетының 1-се секретары вазифаһын башҡара.
Алексеевка (Бәләбәй районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ташага
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Трегубова Любовь Васильевна
Биографияһы
1966 йылдан 2003 йылға тиклем Валуй  ҡалаһында  һөт комбинатында эшләй. Анализатор, кефир цехы мастеры, өлкән мастер булып эшләй.
Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө
Ошо ауыр һәм алдан белеп булмаҫ ваҡыттарҙа бер-береңә ҡул һуҙыу мөһим -  конфликт килеп сығыуға юл ҡуймаҫҡа һәм тыныслыҡҡа  оҙайлы, ныҡлы нигеҙ һалырға кәрәк.
Ваҡлап һатыу
Үҙенсәлектәре
— һатыу датаһы һәм ваҡыты.
Лукьянчикова Любовь Алексеевна
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«За доблесный труд» һәм «Лениндың 100 йыллығы» миҙалдары.
Иран телдәре
Яңы иран теле
Шулай уҡ иран телдәре, шул иҫәптән яңы фарсы ла төрки телдәр яғынан баҫмаҡлана. Айырыуса иран донъяһының дала өлөшө ҡырҡа үҙгәрештәр кисерә. Бындағы алан теле тулыһынса ҡыҫырыҡлана. Алан теленең вариҫы — осетин теле — Кавказ тауҙарында һаҡланған. Иран телдәре бигерәк тә (ҡайһы бер райондарҙа — тулыһынса) Урта Азия һәм Әзербайжанда ҡыҫыла.
Яҙыу
Кириллица
Дональд Трамп
До́нальд Джон Трамп (Donald John Trump; 14 июнь 1946 йыл) — Америка Ҡушма Штаттарының 45-се президенты, Республикандар партияһы вәкиле. 2017 йылдың 20 ғинуарындағы инаугурациянан һуң президент вазифаһын үтәй башланы.
Иран телдәре
Яҙыу
Совет осоронда кириллица тарала, улар 1930-40 йылдарҙа «латин» этабын үтә:
Хәйбуллин Ғәзимулла Ғәйнулла улы
Биографияһы
Предприятиела уға авиация двигателдәре һәм самолёттары агрегаттарының ҡатмарлы деталдәрен әҙерләү буйынса айырыуса яуаплы заданиелар ышанып тапшырылған. Әҙерләнгән деталдәр техник контроль бүлегендә тәүге күрһәтеүенән үк ҡабул ителгән.
ISO 3166-2
Адм.-терр. берәмектәр һәм уларҙың  ISO 3166-1 буйынса геокодтары
Дәүләттәр территорияларының ISO 3166-2 буйынса   административ-территориаль берәмектәре һәм уларға  ISO 3166-1стандарты буйынса бирелгән геокодтар.
Давыдова Эльмира Минһаж ҡыҙы
Биографияһы
1976—1978 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспирантураһында уҡый (ғилми етәксеһе Мәхмүт Ниғмәтйәнов). Уны тамамлағас, «З. Ғ. Исмәғилевтең опера ижадында халыҡ йыры тамырҙары» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Кнессет
300px|thumb|Кнессет Кнессет (כנסת‎ ≈ йыйылыш/ҡоролтай) — Израиль Дәүләтенең Парламенты. Депутаттар һаны — 120.
Лиходед Николай Хомич
Биографияы
Запорожье педагогия институтын (1963), Мәскәү юғары әҙәби институтының юғары курстарын тамамлаған (1979). Уҡытыу эшен алып барған, журналист булып эшләгән, «Комсомолец Запорожья», «Индустриальное Запорожье», «Запорожская правда» гәзиттәре редакцияһының яуаплы сәркәтибе, М. Гайдабури исемендәге өлкә әҙәби берләшмәһе етәксеһе.
Ханука
2011 йылда Ханука байрам ваҡыты: 20 аҡъюлай — 27 аҡъюлай.
Тебяр-Сирма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рысева Дарья Александровна
Биографияһы
2018 йылдан беренсе Рәсәй йыйылма командаһына саҡырыла. 2019 йылда милләттәрҙең ҡатын-ҡыҙҙар лигаһында йыйылма команда өсөн уйында ҡатнаша.
Скворчиха ауыл советы (Ишембай районы)
Ауыл хужалығы
Ауыл хужалығы предприятиелары:
Иҫке Аҡбулат (Тәтешле районы)
Почта индексы — 452844, ОКАТО коды — 80250805001.
Ауыл тарихы
Аҡбулаттарҙың хужалығы тураһында бер нисә мәғлүмәт буйынса 1842 йылда башҡорттар ғына (166 кеше) ужым икмәген 69 сирек ергә (552 бот) һәм яҙғы игенде 76 сирек ергә (608 бот), йәғни бер кешегә 6,9 бот сәскән. 25 башҡорт хужалығында 2 тирмән, 124 йылҡы малы (яҡынса һәр хужалыҡта 5), 130 һыйыр (һәр хужылҡта яҡынса  5,2), 210 һарыҡ (һәр хужылҡта 8,4-әр) һәм  114 кәзә (һәр хужалыҡта 4,6-шар) булған.
Каштанка
Сюжеты
Каштанка ҡушаматлы, «такса һәм йорт эте менән ҡатнаш тоҡомло, томшоғо менән төлкөгә бик оҡшаған йәш ерән эт» хужаһын, балта оҫтаһы Лука Александрычты, юғалта. Уның эҙҙәрен табырға тырышыуы уңышһыҙ була. Кисен, хәлдән тайып, Каштанка подъезд ишеге төбөндә йоҡлап китә. Уны осраҡлы рәүештә таныш булмаған кеше осрата, ул клоун булып сыға. Ул этте иркәләй һәм уны циркта сығыш яһарға өйрәтергә хәл итә. Каштанкаға Тётка тигән яңы ҡушамат бирәләр. Эт таныш булмаған шарттарҙа ҡала һәм ҡаҙ Иван Иваныч, бесәй Фёдор Тимофеевич һәм сусҡа Хавронья Ивановна менән осраша.
Мүклеһаҙ һаҙлығы
Тасуирламаһы
Мүклеһаҙ һаҙлығы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы Ҡәҙер ауылынан көнбайышҡа табан 200 метр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тәбиғәт һәләкәте
Килеп сығыуының сәбәбенә ҡарамаҫтан стихиялы бәлә-ҡазалар ҙур масштабтары һәм төрлө дауамлылығы (оҙайлылығы) — бер нисә секунд-минуттан (ер тетрәүҙәр,ҡар өйөмдәре ишелеүе, лимнологик катастрофалар) бер нисә сәғәткә тиклем (сил), көндәр (ишелмәләр) һәм айҙар буйы (һыу ташҡыны) менән айырыла. Стихиялы бәлә-ҡазалар бер нисә төргә бүленә.
Ер тетрәүе
Ер тетрәү үҙе бик һирәк кешеләрҙең һәм хайуандарҙың һәләк булыуына сәбәп була. Ғәҙәттә төп сәбәптәр икенсел ваҡиғаларға бәйле: биналарҙың емерелеүе, көслө янғындар, цунами һәм вулкандар атылыуы. Ер тетрәүҙең ҡотосҡос эҙемтәләрен биналарҙың төҙөү конструкцияһын яҡшыртыу һәм мөмкин булған тиклем халыҡты иртәрәк иҫкәртеү һәм эвакуциялау күпкә кәметә алыр ине.
Ишелмә
Ишелмә — үҙенең ауырлыҡ ҡеүәте арҡаһында шыуып төшкән һәм тау тоҡомонан айырылған киҫәктәр шыуышмаһы. Ишелмәләр ғәҙәттә үҙән битендә, йылға ярҙарында, таулы урындарҙа, диңгеҙ буйында була. Ғәйәт ҙур ишелмәләр диңгеҙ төбөндә күҙәтелә. Ишелмәләр йышыраҡ һыуға сыҙамлы һәм һыулы ҡатламлы тоҡомдар алмашыулы тау битләүҙәрендә була.
Кесе Инта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зөлхәбирә (йыр)
Зөлхәбирә (Зульхабира) — йыр, башҡорт халҡының оҙон көйҙәренең береһе.
Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы
Тормош юлы
Саҙыйҡов Фәрит Шәмсетдин улы 1987 йылдың 20 декабрендә вафат була.
Ильин урамындағы Спас Преображение сиркәүе
Ильин урамындағы Спас Преображения сиркәүе — Бөйөк Новгород ғибәҙәтханаһы, 1374 йылда төҙөлгән һәм унда һаҡланып ҡалған Феофан Грек эшләгән фрескалар менән билдәле. Биҙәктәр 1378 йылда яһалған.
Красноусол (шифахана)
Бөгөнгөһө
Красноусол — Европа кимәлендәге комфортлы шифахана-курорт комплексы, күп профилле дауалау-профилактика учреждениеһы. Йыл һайын бында Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән һәм сит илдәрҙән 20 меңдән ашыу кеше һаулығын нығыта.
Трофимова Валентина Александровна
Трофимова Валентина Александровна (9 июнь 1928 йыл — 3 ғинуар 1997 йыл) — СССР-ҙың ауыл хужалығы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1951).
Красноусол (шифахана)
Ҡаҙаныштары
2003 йылдың октябрендә төҙөкләндерелгәндән һуң Ял үҙәге, 2004 йылда — эсәр бювет асыла.
Титкова Наталья Витальевна
Биографияһы
2013 йылда Рәсәйҙең 15 йәшкә тиклемге йыйылма командаһының тренерҙар штабына инә.
Моссад
Дөйөм мәғлүмәт һәм үҙенсәлектәре
«Моссад» хеҙмәте — граждан структураһы, шунлыҡтан унда хәрби званиелар ҡулланылмай. Әммә хеҙмәткәрҙәренең күпселеге армияла ғәмәли хеҙмәт үткән һәм армия званиеларына эйә. Мәҫәлән, Меир Даган, "Моссад"тың 2002—2011 йылдарҙағы директоры, генерал-майор званиеһына эйә.
«Мемунә дәүере»
Рәүвән Шилоах һәйбәт теоретик иҫәпләнә, ләкин көндәлек ваҡ эшкә һәләте булмай. Шилоах үҙе лә урынында түгел икәнлеген аңлай һәм 1952 йылдың 12 сентябрендә отставкаға китә.
1980-се йылдар
1989 йылда Нахум Адмониҙы шулай уҡ "Моссад"тың штаттағы хеҙмәткәре Шабтай Шавит алмаштыра. .
«Дамокл ҡылысы» операцияһы
Израиль Мысырҙы асыҡтан-асыҡ конвенцияға һыйышһыҙ ҡорал етештереүҙә ғәйепләй башлай. Донъя йәмәғәтселеге, шул иҫәптән ГФР етәкселеге лә израиллеләр яҡлы була. Немец ғалимдары ҡайтып китә, программа ябыла. Ләкин Израиль премьер-министры Дауыт Бен-Гурион ҡаршы булһа ла, теракттар үткәргән өсөн «Моссад» директоры Иссер Харель отставкаға китә. Операцияны яңы етәксе — генерал Меир Амит тамамлап ҡуя.
«Муса» операцияһы
1984 йылда «Моссад» Африканан самолеттар менән йәшерен рәүештә бер нисә мең эфиоп йәһүден Израилгә сығарып ала. Бер нисә ай эсендә төрлө мәғлүмәттәр буйынса 14 меңдән 18 меңгә тиклем кеше ташыла. Операциялар Ҡыҙыл диңгеҙ буйында «Моссад» асҡан туристик фирма артына йәшенеп үткәрелә. 1985 йылдың ғинуарында был хаҡта мәғлүмәттәр матбуғатта күренә башлай һәм операцияны тамамларға тура килә. Эфиопияла ҡалған йәһүдтәрҙе иһә асыҡтан-асыҡ сығара башлайҙар, 1991 йылда «Сөләймән» операцияһы барышында Израиль Хәрби һауа көстәре был илдән 36 сәғәт эсендә 15 меңләп кешене алып сыға.
Реза шаһ Пехлеви
Биографияһы
Реза Савадкухи 1878 йылдың 15 мартында Мазендеран провинцияһының Алашт ауылында офицер ғаиләһендә тыуған. Атаһы — Ғәббәс Әли-хан (1818—1878), әсәһе — Нуш-Афарин Айрумлу. Уға 40 көн булғанда атаһы, боронғо Карен-Пехлевид династияһы вариҫы, мәрхүм була.
Реза Пехлеви музейы
Улы Мөхәммәт Реза Пехлеви атаһының мәйетен Иранға күсереп, уның рухына зиннәтле мавзолей төҙөтә, әммә ислам революцияһы мәлендә кәшәнә емерелә.
Моссад
Мәхмүт әл-Мәбхухты үлтереү
Күпселек комментаторҙар фекеренсә, әл-Мәбхухты «Моссад» агенттары юҡ иткән. Был үлтереүгә бәйле күп кенә илдәр тикшеренеүҙәр үткәрә: бер нисә израилле персона нон грата тип иғлан ителә, «ликвидаторҙар» менән хеҙмәттәшлектә шик аҫтына эләккән ике фәләстин ғәрәбен Иордания Дубай полицияһына тотоп тапшыра.
Перу
Иҡтисады
Тәбиғи ресурстар - баҡыр, көмөш, алтын, нефть, урман, тимер мәғдәне, күмер, фосфаттар, гидроэнергия, газ.
Халҡы
Енес структураһы: 49,2 % — ир-аттар, 50,8 % — ҡатын-ҡыҙҙар.
Индей цивилизациялары
Күрше Латин Америкаһы дәүләттәре халҡы кеүек үк, Перу халҡы ла автохтон элементтарҙы, Европа миграциялары тулҡындарын һәм мәҙәниәттәрҙең, телдәрҙең төрлө ҡатышыуын үҙ эсенә алған Көньяҡ Американың этнографик картинаһын сағылдыра. XVI быуат урталарына тиклем Перу биләмәһе ҡырыҫ бейек тау климаты шарттарында цивилизацияны яйға һалыусы иң үҫешкән индеец ҡәбиләләренең береһе - инкылар империяһының үҙәге булған.
Теле
Күп индейҙар ныҡ ҡына ассимиляцияланған һәм испан телендә һөйләшә. Әгәр быуат башында ул Перу халҡының өстән бер өлөшө өсөн генә туған булһа, 1960 йылға - 60 проценттан ашыуы өсөн (2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса), хәҙерге ваҡытта - 80 проценттан ашыуы өсөн, ә автохтон телдәр (кечуа һәм аймар) рәсми булһа ла, шулай уҡ испан теленең көслө йоғонтоһон кисерә, ул үҙ сиратында төп телдәрҙең йоғонтоһон кисерә.
Ольгинский (Иглин районы)
Ольгинский (Ольгинское) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 46 кеше. Почта индексы — 452416, ОКАТО коды — 80228825012.
Кесе Исак-Шор
Кесе Исак-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Исак-Ю йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Фёдоровка заказнигы
Фёдоровка заказнигы ("Фёдоровский", заказник) — төбәк әһәмиәтендәге зоологик тәбиғәт ҡурсаулығы. Һунар кәсебе һәм һирәк осраған хайуандар популяцияһын тергеҙеү маҡсатында ойошторола (1989).
Тәбиғәт үҙенсәлектәре
Ҡоштарҙан: ҡор ҡарсығаһы, ағуна, һаҙ турғайы, сәүкә, ҡоҙғон һ.б.; Ҡолаҡлы терпе, ялман, һоро ағуна, аполлон, махаон Башҡортостан Республикаһының  Ҡыҙыл китабына индерелгән.
Фәйзуллина Гәүһәр Садиҡ ҡыҙы
Биографияһы
Өлкән һауынсы булараҡ, һөт етештереү һәм эшкәртеү фермаһы менән уңышлы етәкселек итә, тиҫтәләрсә һауынсыға үҙ оҫталығы серҙәрен өйрәтә. Йыл һайын ферма һөт һауыуҙы арттыра. Ул етәкләгән һауынсылар бригадаһы «Коммунистик хеҙмәт бригадаһы» исемен яулай, ферма Баймаҡ районының алдынғы тәжрибә мәктәбенә әйләнә. Һигеҙ һауынсынан торған бригада, 1962—1965 йылдарҙа 158 һыйырҙан, план буйынса 3200 центнер урынына йыл һайын 4120-шәр центнер һөт һауа. Әгәр 1962 йылда һәр һыйырҙан һауым 2365 килограмм тәшкил итһә, 1965 йылға, йыллыҡ план 2100 килограмм булғанда, һәр һыйырҙан һауым 2456 килограмға етә.
Бөйөк депрессия
АҠШ
Үткәрелгән программалар бюджеттан күп аҡса сарыфлауҙы талап итә. 1936 йылға төп иҡтисади күрһәткестәр, эшһеҙлекте иҫәпкә алмағанда, 1920 йыл аҙаҡтары кимәленә ҡайта. Эшһеҙлек иһә 11 % тәшкил итә, әммә был һан да 1933 йылғы 25 % кимәле менән сағыштырғанда яҡшыраҡ һөҙөмтә була.
1929 йылдан алып 1933 йылға тиклем АҠШ-ның иҡтисады 31 %-ҡа төшә. 1925 йылдан алып 1933 йылға тиклем АҠШ банктарының яртыһы уңышһыҙлыҡҡа осрай.
Франция
Көрсөктән сығыу буйынса дөйөм программа юҡлығы арҡаһында Францияның иҡтисади хәле 30-сы йылдарҙың аҙағынаса тотороҡһоҙ ҡала. Шул арҡала Франция донъя баҙарында тотҡан урыны ҡайтыш була. Икенсе донъя һуғышы алдынан ғына, хәрби төҙөлөш башланғас, Франция иҡтисады яйға һалына башлай.