cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Серб сәнғәте
Урта быуаттарҙағы серб сәнғәте
Урта быуаттар Сербияһында ҡорамдар төҙөүҙе дәүләт хуплаған. Стефан Неманя нигеҙләгән Студеница монастыры урта быуаттар серб архитектураһы өлгөһө булып тора. Был монастырҙа үҙ эсенә фрескалар, эске йыһаздар, изгеләрҙең скульптурын һыйҙырған византий стилендәге сәнғәт әҫәрҙәре йыйылған. 1986 йылда ЮНЕСКО монастырҙы Бөтә донъя мәҙәни мираҫы теҙмәһенә индерҙе. Милешев, Сопочаны һәм Высокие Дечаны монастырҙары византий архитектураһы үрнәге булып тора. 1204 йылда 4-се Тәре походы барышында, Константинополде алғандан һуң, күп кенә грек рәссамдары Сербияға ҡасып килгәс, илдә византий сәнғәте йоғонтоһо көсәйгән. Византий стиле Милешев монастырының Вознесение ҡорамында, стена живописендә һәм Пече ҡалаһындағы Изге апостолдар иконаһында һәм Сопочани монастырында күренә. 1300 йылдан һуң Богородица Левишка сиркәүен (1306—1307 йй. тирәһе) һәм Иҫке Нагорианда Георгий Победоносец ҡорамын тергеҙгәндә византий сәнғәте йоғонтоһо үҙенең юғары нөктәһенә (пик) еткәйне. XIV быуаттың 1-се яртыһында серб архитектураһында ике йүнәлеш — косов-метохий мәктәбе формалашҡан. Мәктәпкә ҡараған ҡорам архитектураһында византия тәре-көмбәҙле көнбайыш ишекле ғибәҙәтхана тибы иң күп таралыш алған. Быға миҫал булып Призреналағы Богородица Левишская сиркәүе (1306—1307), Печа Патриархияһы комплексындағы Изге Димитрий сиркәүе (1321—1324) тора.
Хәҙерге һынлы сәнғәт
Хәҙерге заман серб рәссамдарына: Владимир Манич, Драган Бартулы, Исидора Иванович, Деяна Манделца, Бильана Вукович, Сладжана Маринкович, Ивана Настески һәм Майя Джурович ҡарай. Уларҙың әҫәрҙәре славян халыҡтарының мәҙәни традициялары дөйөмлөгөн дә, хәҙерге заман сәнғәтенең яңылығын да сағылдыралар.
Победа кинотеатры (Новочеркасск)
Тарих
Бынан тыш, 1906 йылда бинала күсмә-рәссамдарҙың(передвижниктарҙың) күргәҙмәләре үтә. Рус рәссамы Николай Никанорович Дубовский «Йәйғор» картинаһы күрһәтелә. Урындағы рәссамдар К. С. Семерников, А. Г. Пемовтың картиналары күргәҙмәгә ҡуйылған
Совет власы йылдарында (ХХ быуаттың 30-сы йылдары) бында "Солей"электр-биограф (кинотеатры) торған, аҙаҡ ул «Рот-фронт» тип үҙгәртелгән. 1932 йылда «Рот-фронт» кинотеатры иң беренсе булып тауышлы фильмдар күрһәтеү өсөн яраҡлаштырылған. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң уны "Победа" кинотеатры тип атайҙар. 1927 йылда был бинала шағир Владимир Маяковский «Даешь изящную жизнь» тигән лекция менән сығыш яһаған.
Бағышаев Зәйнулла Абдулғәлим улы
Биографияһы
2007 йылдан Һарытау ҡалаһында П. А. Столыпин исемендәге Волга буйы дәүләт хеҙмәте академияһында уҡыта.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Күп кенә хөкүмәт бүләктәренә лайыҡ булған, шул иҫәптән II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы (2006).
Йәмәғәт йыйылышы клубы (Таганрог)
Бина
XX быуат башында йортҡа ике кеше хужа була — Таганрог сауҙагәре Александр Викторович Виктешмаер һәм Виргиния Скараманга. Сауҙагәр Розалия Викторовнаға өйләнгән була. Александр Викторовичтың пар тирмәне һәм пар мунсаһы була. 1885 йылда ғаиләлә улдары Павел тыуа. 1911 йылда Александр Викторович вафат була, ул ҙур мөлкәт ҡалдыра. Уның улы инженер-технолог Адольф милегендә, үҙ ваҡытында, Александр урамындағы 118-се һәм 120-се йорттар, Гоголь тыҡрығындағы страховкалау агентлығы була. Адольф Александрович 1916 йылдың декабрендә вафат була.
Ғосман империяһы
Ғосман империяһы барлыҡҡа килеү (1299—1453)
Балҡандағы ғосман биләмәләренең бер өлөшө 1402 йылдан һуң юғалтыла (Салоники, Македония, Косово һ. б.), ләкин 1430—1450 йылдарҙа Морат II тарафынан ҡайтанан алына. 1444 йылдың 10 ноябрендә Морат II, һан буйынса өҫтөнлөгөнән файҙаланып, Варна эргәһендәге һуғышта Владислав III-нөң, Янош Хуньядиҙың берләшкән венгр, поляк һәм валах ғәскәрҙәрен ҡыйрата. Дүрт йылдан, 1448 йылда Косово яланында булған икенсе алышта, Морат II Янош Хуньядиҙың серб-венгр-валах ғәскәрен тар-мар итә.
Фетнәләр һәм яңырыу (1566—1683)
Үткән быуаттың көслө хәрби һәм бюрократик структуралары ихтыярһыҙ солтандар хакимлығы осоронда йомшара. Төрөктәр яйлап хәрби эштә европалыларҙан ҡалыша бара. Шулай ҙа Ғосман империяһы 1863 йылда Вена өсөн алышта ҡыйратылғанға тиклем төп баҫып алыусы держава булып ҡалыуын дауам итә.
1571 йылда Изге лига ғәскәрҙәре Лепанто янындағы диңгеҙ алышында төрөктәрҙе еңә. Төрөктәр күп кешеһен юғалта, флотына ла бер аҙ зыян килә. Ғосман флотының ҡеүәте аяҡҡа баҫтырыла, 1573 йылда Порта Венецияны солох килешеүенә ҡул ҡуйырға күндерә. Ошо сәбәпле төрөктәр Төньяҡ Африкала нығына.
Үҫештән туҡталыу һәм аяҡҡа баҫыу (1683—1827)
1804—1815 йылдарҙағы серб инҡилабы Балҡанда романтик милләтселек дәүеренә башланғыс һала. Балҡан илдәре Көнсығыш мәсьәләһен күтәрә. 1830 йылда Ғосман империяһы де-юре Сербия суверенитетын таный. 1821 йылда гректар Портаға ҡаршы ихтилал күтәрә. Пелопоннестағы грек ихтилалы артынса Молдавияла ихтилал тоҡана, ул 1829 йылда уның де-юре бойондороҡһоҙлоғо менән тамамлана. 1860—1870 йылдарҙа османдарҙың сюзерендары — Сербия, Валахия, Молдавия һәм Черногория кенәзлектәре тулы бойондороҡһоҙлоҡ ала.
Ғосман империяһының административ бүленеше
Осман империяһының административ бүленеше дәүләт субъекттарына идара иткән хәрби хакимиәткә нигеҙләнә. Вассал һәм яһаҡ түләй торған дәүләттәр был системаға индерелмәй.
Телдәр
Ғосман империяһында ғосман теле рәсми тел була. Ул фарсы һәм ғәрәп телдәренең көслө йоғонтоһон кисерә. Илдең азиат өлөшөндәге иң киң таралған телдәр: ғосман (Анадолу һәм Балҡан халҡы, Албания менән Босниянан башҡаһы, шул телдә һөйләшә), фарсы (аҡһөйәктәр һөйләшә торған тел ) һәм ғәрәп (Ғәрәбстан, Төньяҡ Африка, Ираҡ, Кувейт һәм Левант халҡы һөйләшә), азиат өлөшөндә шулай уҡ ҡурт, әрмән, яңы арами, понти һәм каппадокия гректары теле; европа өлөшөндә — албан, грек, серб, болгар һәм арумин телдәре. Империя ахырының һуңғы ике быуатында фарсы һәм ғәрәп телдәре халыҡ тарафынан ҡулланылмай: фарсы әҙәбиәт теленә әйләнә, ғәрәп теле дини йолалар ваҡытында файҙаланыла.
Христианлыҡ һәм иудаизм
Милләт системаһына ярашлы, мосолман булмағандар империя граждандары булһа ла, мосолмандар менән тиң ҡоҡуҡлы булмай. Православие милләте системһы Юстиниан I осоронда уҡ барлыҡҡа килә һәм Византия империяһында ҡулланыла. Христиандар, иң күп һанлы мосолман булмаған төркөм булараҡ, сәйәсәттә һәм сауҙала айырым өҫтөнлөктәргә эйә була, шуға һалымды ла мосолмандарға ҡарағанда күберәк түләй.
Басиров Зилфәт Рәүеф улы
Биографияһы
1962 йылда Мәскәүҙә урындағы сәнәғәт технологик институтын «скульптура» һөнәре буйынса тамамлаған. Скульптор. Көңгөр, Мәскәү өлкәһе Абрамцев сәнғәт-сәнәғәт училищеһында (1962—1965) эшләгән.
Зилфәт Басиров тарихи шәхестәрҙең портреттарын ижад итә: Салауат Юлаев — халыҡ геройы образы, башҡорт мәғрифәтсеһе Аҡмулла.
Облив ҡарбузы байрамы
Тарих
Облив Ҡарбуз көнө Облив станицаһының тарихы менән тығыҙ бәйләнгән. Үҙ мәлендә станица, нигеҙҙә, өс яҡтан һыу менән уратылған була. Һуңыраҡ һыу киңлектәре ҙур булмаған күл, һыу ҡултыҡтарына әйләнә. Был ҡомло һәм балсыҡ ҡатыш ҡомло тупраҡтың барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ иткән. Бындай уңайлы шарттарҙа ҡарбуз үҫә башлай. Станицанан алыҫ булмаған урында казак ҡарбуз баҙарҙары ойошторолған, унда ҡарбуз килтереп һатҡандар.
Сөләймәнов Вәлиәхмәт Ғимал улы
Биографияһы
Вәлиәхмәт Ғимал улы Сөләймәнов 1924 йылдың 15 апрелендә Башҡорт АССР-ының Тамъян-Ҡатай кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы) Ҡушый ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ҡаһарманлыҡ
1945 йылдың 3 майында өлкән сержант Вәлиәхмәт Сөләймәнов, үҙе етәкселек иткән һалдаттары менән бергә, Гросенхайн ҡалаһы (Германия) янында дошман контратакаһын кире ҡаҡҡанда дошмандың өс пулемётын һәм өс тиҫтәнән артыҡ гитлерсыны юҡ итә.
Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы
Биографияһы
Фәйзулла Хизбулла улы Бәхтейәров 1932 йылдың 6 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Ҡыйғы районы Яхъя ауылында тыуған.
Бәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы төрлө социаль ҡатлам һәм төрлө типтағы, төрлө эпоха геройҙарын ышандырырлыҡ итеп, оҫта һүрәтләгән киң амплуалы, һәр яҡлап талантлы артист була. Салауат башҡорт дәүләт драма театрында эшләгәндә, башҡорт, рус, сит ил драматургияһы әҫәрҙәре буйынса спектаклдәрҙә йөҙҙән артыҡ ролдәр ижад итә. Уның тыуҙырған образдары төрлө яҙмышлы һәм характерҙағы геройҙар. Башҡорт сәхнәһенең күренекле эшмәкәрҙәре Х. Бухарский, В. Г.Ғәлимов, Г. С. Саттаровтарҙың юлынан барыусы талантлы шәкерт. Актёрҙың бөтә ижади тормошо Салауат башҡорт дәүләт драма театры менән бәйле.
Драган Николич
Биография
Ағаһы — Живко Николич режиссёр һәм сценарист. Ҡатын — Милена Дравич актриса.
Сауҙагәрҙәр биржаһы (Таганрог)
Тарих
1807 йылда сауҙагәрҙәр биржаһы территорияһында ҡала таш үлсәүе «Важни» эшләй башлаған. 1816 йылғы мәғлүмәт буйынса, тауар һаҡлау өсөн таш амбарҙар төҙөү тамамлана. 1850-сы йылдарҙа сауҙагәрҙәр биржаһына төшөү юлына таш түшәлә. ХIХ быуат аҙағында тимер юл тармағы биржа аша портҡа үтә.
Шакиров Алик Фәйез улы
Шакиров Алик Фәйез улы (Алик Фәйезов, Әлим Фәйезов; 30 ноябрь 1953 йыл) — журналист, матбуғат эшмәкәре. 2019 йылдың 29 ноябренән «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррире. 1980 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2008), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1989). Башҡорт Википедияһы ирекмәндәре (2012) һәм Башҡортостан викимедиасылары төркөмөнөң (2015) матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса кәңәшсеһе.
Биографияһы
Алик Фәйез улы Шакиров 1953 йылдың 30 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Абзан районы Һаҡмар совхозының Үҙәк усадьба ҡасабаһында уҡытыусылар Фәйез Зариф улы һәм Нәилә Яҡуп ҡыҙы ғәиләһендә алтынсы бала булып тыуған. Әлеге ваҡытта был ҡасаба Башҡортостан Республикаһының Ейәнсура районына ҡараған Арсен ауылы тип атала. Ҡужанаҡ ауылы мәктәбендә урта белем ала. Бер йылдан һуң Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм 1977 йылда тамамлай.
Ҙур шартлау
Башланғыс сингулярлыҡ проблемаһы
Ғаләм яралыуҙың бер нисә гипотезаһы бар. (Ҡайһы берҙәре BBC видеоһында: Горизонт. Что было до большого взрыва?):
Ғаләмдең артабанғы үҫеше
Ҙур шартлау теорияһы яуап бирә алмаған һорауҙар етерлек, ләкин уның төп положениелары ышаныслы эксперименталь бирелмәләр менән иҫбатланған, ә теоретик физика ның әлеге кимәле был системаның эволюцияһын ваҡыт эсендә ярайһы уҡ дөрөҫ һүрәтләргә (иң башланғыс осоронан — «донъя башланыу» мәленән секундтың йөҙҙән бер өлөшө тиклеменән — башҡа) мөмкинлек бирә. Теория өсөн шуныһы мөһим: башланғыс осорҙағы был билдәһеҙлек әһәмиәтле түгел, сөнки Ғаләмдең ул осорҙан һуңғы хәл-торошон һәм эволюцияһын ярайһы уҡ дөрөҫ һүрәтләү мөмкинлеге бар.
Терминдың тарихы
«Был теория ғаләм берҙән-бер көслө шартлау процессында барлыҡҡа килгән фаразға нигеҙләгән, шуҙа күрә ул ҡыҫҡа ваҡытта ғына йәшәй ала... Ҙур шартлау идеяһы мине бөтөнләй ҡәнәғәтлендермәй», — тип әйтә ул.
БАССР-ҙың 1937 йылғы Конституцияһы
БАССР-ҙың 1937 йылғы Конституцияһының структураһы
БАССР-ҙың 1937 йылғы Конституцияһы 11 бүлектән һәм 114 статьянан торған. Конституцияла беренсе мәртәбә йәмғиәт һәм дәүләт ҡоролошоноң нигеҙҙәре, граждандарҙың хоҡуҡтары һәм бурыстары, һайлау системаһының принциптары билдәләнә.
Ҡунафин Ғиниәтулла Сафиулла улы
Биографияһы
Ҡунафин Ғ. С. университетта филология һәм журналистика факультетын асыуҙа әүҙем ҡатнаша, был факультеттың беренсе деканы була һәм артабан 10 йыл (1990—2000) ошо вазифаны уңышлы башҡара.
2019 йылдың 8 октябрендә, Республика көнө алдынан, Ғиниәт Ҡунафин Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде.
Атаман йорто (Новочеркасск)
Тасуирлама
Йорт 1907 йылда төҙөлгән. 1915 йылдағы документтарҙа был бина «Атаман йорто» тип йөрөтөлә. Новочеркасск ҡалаһындағы Атаман һарайы атамандарҙың рәсми резиденцияһы булған, улар был бинала күп ваҡыттарын эш өҫтөндә үткәргән, шулай уҡ уларҙың шәхси ихтыяждары өсөн дә бина кәрәк булған. Ошондай ихтяждарға яуап булған ҡоролма Мәскәү урамы, 49-сы һанлы йорт булған.
Йорт төҙөү стиле — модерн. Фасадты биҙәүҙә проект авторы баштан уҡ орнаменттар менән файҙалана. Күркәм ҡунаҡ күтәрмәһе бинаның үҙәгенән ситкәрәк ҡуйылған һәм ул рустовкалы көмбәҙ формаһында, тәҙрәләре ярым түңәрәк формаһында, уларҙың сиктәрендә үҫемлек рәүешендәге биҙәктәр урынлашҡан. Ҡунаҡ күтәрмәһе ишеге киң кәрниз ҡуйылған аттик менән тамамлана. Йорттоң уң һәм һул өлөшөндәге тәҙрәләрҙең һаны төрлөсә, уларҙы үрелгән орнамент биҙәп тора. Тимер япма йортто биҙәй, ә йорт ҡапҡаһы атаман йортон Кирюнин йортонан айырып тора.
Новочеркасск кинотеатрҙары
Тарих
Бер нисә йылдан һуң, 1903 йылда Новочеркассктың Платов проспектындағы Кондратова йортонда француз аппаратураһы менән йыһазландырылған «Пате» (аҙаҡ «Танаис») кинотеатры асылған. Кинозал йөҙгә тиклем кеше һыйҙырған. Унда тәүҙә телһеҙ фильмдар : «Борьба с демоном», «Спартак, вождь гладиаторов», «Клеопатра и Антоний» һ. б.-барған. Кинотеатр фойеһында сәнғәт күргәҙмәләре үтә. Артабан дон казактары йәмғиәте сауҙа биналары электро-биограф «Солей» (һуңғараҡ "Победа" кинотеатры) эшләй. Хоперский, Бояринов кинотеатрҙың хужалары була.
ХХ быуаттың 50-се йылдары аҙағында «Ударник» кинотеатры киң экранлы, ә һуңыраҡ — киң форматлы фильмдар күрһәтә башлай. Новочеркасскиҙә 1969 йылдың көҙөндә юғары разрядлы «Искра» кинотеатры эшләй башлай, унда ҡыҙыл һәм күк төҫтәге быяла күҙлектәр кейеп, тамашасылар стерео фильмдар ҡарай. «Искра» кинотеатрында панорамалы фильмдар ҙа бара.
Донъя финанс баҙары
Донъя финанс баҙарының субъекттары һәм институттары
10) Коммерция банктары – банктан тыш секторҙың төп аралашсылары.
Ҡара упҡын
Ҡара упҡын — арауыҡ-ваҡыттағы өлкә, гравитацион тартыу көсө шул тиклем ҙур, унан хатта яҡтылыҡ тиҙлеге менән хәрәкәт иткән объекттар ҙа, шул иҫәптән яҡтылыҡ тың үҙенең квант тары ла, ысҡынып китә алмай. Был өлкәнең сиктәре — ваҡиғалар горизонты тип, ә үлсәме гравитация радиусы тип атала. Ҡара упҡындың сфераһы симметриялы булған иң ябай осраҡта ул Шварцшильд радиусына тиң.
Ҡара упҡындар бармы-юҡмы, тигән һорауға яуап гравитация теорияһының ни тиклем дөрөҫ булыуына бәйләнгән. Хәҙерге физикала эксперименталь рәүештә иң һәйбәт иҫбатланған стандарт гравитация теорияһы булып дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы (ДСТ) тора, ул ҡара упҡындар яһалыу ихтималлығын ышанырлыҡ итеп фаразлай ҙа инде. Шунлыҡтан күҙәтелеүсе бирелмәләр бөтәһенән элек дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы эсендә анализлана, аңлатыла, хәйер, был теория ҡара упҡындарға иң яҡын торған йондоҙ массаларына тап килгән арауыҡ-ваҡыт шарттары өсөн эксперименталь раҫланмаған (ләкин үтә ҙур ҡара упҡындар өсөн раҫланған). Шунлыҡтан ҡара упҡындар барлығы тураһындағы раҫлауҙарҙы, шул иҫәптән был мәҡәләлә лә, уларҙы дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһының ҡара упҡыны тип һанарға нигеҙ биреүсе һыҙаттарға эйә булған тығыҙ һәм бик ҙур күләмле астрономик объекттар барлығын раҫлау тип ҡабул итергә кәрәк.
Мичеллдан Шварцшильдҡаса (1796—1915)
ДСТ үҙенең һыҙаттары буйынса геометрик теория булып тора. Уға ярашлы, гравитация ҡыры — арауыҡ-ваҡыт кәкрәйеүе сағылышы (шулай итеп, ул псевдоримандыҡы булып тора, ә махсус сағыштырмалыҡ теорияһындағыса псевдоевклидтыҡы түгел). Арауыҡ-ваҡыт кәкрелегенең унда булған массалар таралыуы һәм хәрәкәте менән бәйләнеше теорияның төп тигеҙләмәләре — Эйнштейн тигеҙләмәләре менән бирелә.
Ҡылдар теорияһына нигеҙләнгән модель
2004 йылда Огайо университетынан һинд физигы Самир Матурҙың командаһы ҡыллы ҡара упҡындың эске төҙөлөшө мәсьәләһе менән шөғөлләнә башлай. Улар шуны иҫбатлай: һәр ваҡыт тиерлек айырым ҡылдар массаһы урынына бер бик оҙон ҡыл барлыҡҡа килә, уның киҫәктәре квант флуктуациялары иҫәбенә гел ваҡиғалар горизонты сиктәренән сығып һәм өҙөлөп китеп торасаҡ, шуның менән ҡара упҡындың быуланыуын тәьмин итәсәк. Бындай йомғаҡ эсендә сингулярлыҡтар хасил булмай. Ә уның ҙурлығы классик горизонттыҡына тиң була. Санта-Барбаралағы Калифорния университетынан Гэри Горовиц менән Перспектив тикшеренеүҙәр институтынан Хуан Малдасена эшләгән моделдә сингулярлыҡ бар, ләкин уға мәғлүмәт инмәй, сөнки квант телепортацияһы иҫәбенә ҡара упҡындан сыға һәм Хокинг нурланыуы һүрәтләнешен үҙгәртә. Бындай моделдәрҙең бөтәһе лә алдан күҙаллау рәүешендә була.
Аҡ упҡындар
Аҡ упҡын ҡара упҡынға ваҡыт буйынса ҡапма-ҡаршы тора — ҡара упҡындан сығып булмаһа, аҡ упҡынға инеп булмай. Шварцшильдтың киңәйтелгән арауыҡ-ваҡытында IV өлкә аҡ упҡын булып тора — I һәм III өлкәләрҙән уға инеп булмай, ә унан был өлкәләргә инергә мөмкин. Дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы һәм башҡа гравитация теориялары ваҡыт буйынса ҡайтыусан булғанлыҡтан, гравитацион коллапс сиселешен ваҡытта кирегә борорға һәм ябылмай торған объект алырға була. Был объект ваҡиғалар горизонты аҫтында күҙгә күренмәҫ сингулярлыҡтан ярала ла горизонтты юҡ итеп таралып осоп китә. Шул аҡ упҡын була ла инде.
Бөгөнгө кәнгә аҡ упҡын тип һаналырлыҡ объекттар табылғаны юҡ. Ҙур Шартлауҙан һуң уҡ барлыҡҡа килгән реликт объекттарҙан башҡа уларҙың теоретик яралыу механизмдары ла билдәле түгел. Аҡ упҡындар, ҡара упҡындарҙан айырмалы, дөйөм сағыштырмалыҡ теорияһы буйынса ихтимал булһалар ҙа, бары тик гипотезаларҙа ғына йәшәгән объект тип һанала.
Сербия халҡы
Демографик мәғлүмәттәр
2011 йылдың октябрендә Сербияла Югославия тарҡалғандан һуң беренсе халыҡ иҫәбен алыу үткәрелә. Элгәргеһе 2002 йылда Югославия Союз Республикаһы ваҡытында үткән була. 2011 йылдың октябрендәге йәниҫәп һөҙөмтәләре буйынса Сербияла 7 186 862 кеше йәшәй, 2002 йылда был күрһәткес 7 498 001 була.
Ҡайһы бер баһалар буйынса, 1990-сы йылдарҙа Сербияны 300 000 самаһы кеше ташлап киткән, уларҙың яҡынса 20 проценты юғары белемле булған. Тыуым әҙ булғанға һәм йәштәр күпләп эмиграциялағанға күрә, Сербия донъяның өлкән йәштәге халҡы айырыуса күп булған илдәр иҫәбенә инә.
Сербия мәҙәниәте
Серб мәҙәниәте —<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> Сербия һәм серб халҡы мәҙәниәте. Ул Византия империяһы һәм православие йоғонтоһонда үҫешкән.
Казак Жданов йорто (Новочеркасск)
Казак Жданов йорто— Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһы Мәғариф урамы, 120 адресы буйынса урынлашҡан мәҙәни мираҫ объекты һәм төбәк әһәмиәтендәге архитектура һәйкәле.
Ашока
Калига
Калинга Ашокаға хәленән килгәнсә ҡаршы тора. Был өлкә Нанды хакимлығына ҡарай, һуңынан ул үҙаллылыҡ яулай. Калинганы яулап алыуға бағышланған махсус эдиктта Ашока Маурий властарына баш эйергә теләмәгән ябай халыҡты ла, аҡһөйәктәрҙе лә ҡаты язаларға тура килеүен таный. Яуланған өлкәләге хәлде бер аҙ йомшартыу маҡсатынан хатта айырып сарала күрергә тура килә. Калингаға үҙ аллы йәшәргә мөмкинлек бирелә, тик император үҙе урындағы чиновниктарҙы даими күҙәтеп тора.
Буддизмды ҡабул итеү
Ашока Һиндостандың империяны нығытыуҙа буддизмдың мөһимлеген аңлаған беренсе хаким була. Эдикттарының ҙур өлөшө монахтарға түгел, ә ябай кешеләргә яҙылған. Шуға ла уның яҙмаларында нирвана, дүрт хәҡиҡәт кеүек махсус төшөнсәләр телгә алынмай. Иң мөһиме — яҙмаларҙың парктик йүнәләшә, император уларҙы «дхарма тураһындағы эдикттар» тип атай.
Мираҫ
Ашока мәрхүм булғандан һуң Маурийҙар империяһы яйлап көсһөҙләнә һәм батшаға ҡаршы эшләү һөҙөмтәһендә б.э тиклем 180 йылда тарҡала. Браминдарға Һиндостандың беренсе берләштереүсеһе, ярым утрауҙы инглиздәр колонизациялай башлағанға тиклем үҙенең ҡулы аҫтына һинд ерҙәренең күпселек өлөшөн йыя алыусы хаҡындағы хәтерҙе юйыу өсөн бер нисә быуат етә.
Иблис ҡалаһы
1959 йылда «Иблис ҡалаһы» территорияһы һаҡлау статусын ала, 1995 йылда Сербия хөкүмәте уға тәбиғәт ҡомартҡыһы статусын бирә. 2002 йылда ЮНЕСКО «Иблис ҡалаһын» Бөтә донъя мираҫы объекттарының баштағы исемлегенә индергән.
Уругвай (йылға)
Тасуирлама
Йылға Бразилияла, 1800 метр бейеклектә Пелотас һәм Каноас йылғалары ҡушылған урында, башлана. Артабан Уругвай төньяҡтан көньяҡҡа табан аға. Йылға һул яҡ яр буйындағы Бразилия һәм Уругвай менән уң яҡтағы Аргентина араһында дәүләт сиген барлыҡҡа килтерә. Парана йылғаһының Ла-Плата эстуарийына ҡоя.
Саргасс диңгеҙе
География
Майҙаны 6—7 млн км² (ағымдарҙың урынлашыуына бәйле) тәшкил итә. Яр буҙарынан алыҫ ята. Төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә вулканик Бермуд утрауҙары урынлашҡан. Һыу температураһы диңгеҙ өҫтөндә ҡышын 18—23 °С, ә йәйен 26—28 °C тәшкил итә. Тоҙлолоғо 36,5—37 ‰. Ҙур өлөшө Төньяҡ-Америка котловинаһында 6000 метрҙан ашыу тәрәлектәрҙә ята. Максималь тәрәнлеге — 6995 метр.
«Ғәйепһеҙ үлтерелгәндәргә» һәйкәле (Дондағы Ростов)
Һүрәтләнеш
20 тапҡырҙан ашыу мемориал вандалдар һөжүменә дусар булған. 2006 йылда комплекс ҡала хакимиәте аҡсаһына яңынан тергеҙелә. Мәрмәр көпләү плиталары металл менән алмаштырыла. «Ҡайғы стенаһы» өсөн яңы мәғлүмәти стенд эшләнә.
Серб йолалары
Васкрес
Васкрес (Васкрс, Ускрс, ВеликденВаскрс, Ускрс, Великден, Пасха, Велик день) боронғо христиан байрамы булып иҫәпләнә, әммә үҙендә христианлыҡҡа тиклем элементтарҙы һаҡлай.
Додола
Додола — яҙ-йәй осоронда ямғыр саҡырыу йолаһы, шулай уҡ был йолала ҡатнашыусы үҙәк персонаж. Йоланың төп персонажы — атаһы үлгәдән тыуған етем ҡыҙ.Йола башҡарыусылар өй буйлап йөрөйҙәр, йыр-бейеүҙәр башҡаралар. Өй хужалары төп ҡатнашыусыны һыу менән ҡойондоралар.Ҡайһы берҙә, ямғырға оҡшатып, һыуҙы иләк аша ҡоялар. «Додола», һыуҙы күберәк сәсрәтеү өсөн тиря-яғына әйләнә.
Халыҡ-ара валюта фонды
Халыҡ-ара валюта фонды, ХВФ (ингл.  International Monetary Fund , IMF) — БМО-ның махсус учреждениеһы, штаб-фатиры АҠШ-та Вашингтонда урынлашҡан.
Идара итеү органдары структураһы
ХВФ-тың юғары етәкселек органы — Идарасылар советы (ингл.  Board of Governors ), унда һәр ағза илдән идарасы һәм уның урынбаҫары бар. Ғәҙәттә был вазифала — финанс министрҙары һәм үҙәк банктар етәкселәре. Совет Фонд эшмәкәрлегенең түбәндәге төп мәсьәләләре менән шөғөлләнә: Килешеү Статьяларына үҙгәрештәр индереү, ағза илдәрҙе ҡабул итеү һәм сығарыу, капиталда уларҙың өлөшөн билдәләү һәм ҡайтанан ҡарау, башҡарма директорҙар һайлау. Идарасылар ғәҙәттә сессияға йылына бер тапҡыр йыйыла, ләкин теләгән бер ваҡытта ултырыштар үткәрә һәм почта аша тауыш бирә ала.
Идарасылар советында ҡарарҙар — ябай күпселек (яртыһынан да кәм түгел), ә үтә мөһим, йәғни оператив йәки стратегик, мәсьәләләр буйынса «махсус күпселек» (ярашлы 70 йәки 85 % тауыш) менән ҡабул ителә. АҠШ һәм ЕС тауыштарының дөйөм күләме бер аҙ кәмеһә лә, улар әүәлгесә Фондтың иң күп тауыш (85 %) кәрәк булған мөһим ҡарарҙарын ҡабул итеүгә вето һала ала. Тимәк, АҠШ менән алдынғы көнбайыш илдәре үҙ мәнфәғәттәрендә ХВФ ҡарарҙарын ҡабул итеүгә контролде тормошҡа ашырыу мөмкинлегенә эйә булып ҡала.
Занзибар
Занзиба́р (Jamhuri ya Watu wa Zanzibar, People's Republic of Zanzibar, زنجبار — Занзибар Халыҡ Республикаһы) — Берләшкән Танзания Республикаһы составындағы ярым автономия. Ике төп уртауҙан — Пемба һәм Унгуджа (Занзибар) утрауҙарынан тора.
Статус
Занзибар вәкилдәр палатаһы ярым автономияның законодар сығарыусы орган булып тора. Парламент составына 81 ағза керә.
Административ бүленеш
Берләшкән Танзания Республикаһы составында Занзибар ярым автономия булып тора. Уның составына Танзанияның биш өлкәһе керә :
А. П. Чехов һәйкәле (Дондағы Ростов)
'''А. П. Чехов һәйкәле''' — яҙыусы Антон Павлович Чеховтың тыуыуына 150 йыл хөрмәтенә ҡуйылған бронза монумент. Һәйкәл Дондағы Ростовта Пушкин урамы менән Чехов проспекты киҫешкән урында урынлашҡан.
Гудзон боғаҙы
Гудзон боғаҙы (Hudson Strait, détroit d'Hudson) — Канада ярҙарын йыуыусы Төньяҡ Боҙло океан боғаҙы.
Девис боғаҙы
Девис боғаҙы, йәғни Де́йвис боғаҙы  — Гренландия һәм Баффин Ере утрауҙарын айрыусы боғаҙ. Боғаҙ киңлеге 300 километрҙан 950 километрға тиклем барып етә, максималь тәрәнлеге 3660 метр тәшкил итә.
Зинов Аркадий Владимирович
Биографияһы
2007 йылда А. Я. Ваганова исемендәге Рус балеты академияһын тамамлап, «Хореография режиссураһы» һөнәре буйынса юғары белем ала.
Новочеркасск станоктар эшләү заводы
Һуғыш йылдарында
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, Новочеркасскиҙы немец-фашист илбаҫарҙары ваҡытлыса оккупациялағас, 1942 йылдың июленән 1943 йылдың февраленә тиклем станоктар эшләү заводы Троицк (Силәбе өлкәһе) ҡалаһына эвакуациялана. Ҡала Совет Армияһы тарафынан немец илбаҫарҙарынан азат ителгәс, завод коллективы үҙ предприятиеһын тергеҙергә тотона.
Һуғыштан һуңғы йылдарҙа
1965 йылдың 12 октябрендә СССР Министрҙар Советының № 755 Ҡарарына ярашлы, Новочеркасск станоктар эшләү заводы СССР-ҙың станоктар эшләү һәм инструменттар сәнәғәте Министрлығы ҡарамағына тапшырыла.
Әҙәбиәт
[http://novocherkassk.net/download/file.php?id=213620 Историческая справка Новочеркасского Станкостроительного завода от 18 июля 1967 г. Береднюков Н. В.]
Айыуханов Мәсғүт Баян улы
Биографияһы
Айыуханов Мәсғүт Баян улы ауыл хужалығы сәнәғәте производствоһын ойоштороу өлкәһендә эшләй. Шулай уҡ Рәсәйҙең көнсығыш төбәктәрендә май бирә торған үҫемлектәр продукцияһын етештереү һәм эшкәртеү буйынса предприятиеләрҙе рациональ урынлаштырыу, малсылыҡтың аҙыҡ базаһын нығытыу, кооперация һәм интеграцияны камиллаштырыу проблемаларын хәл итеүгә өлөш индерә.
Хеҙмәттәре
Йөҙҙән артыҡ фәнни хеҙмәт авторы. Шул иҫәптән:
Албания милли китапханаһы
Дөйөм мәғлүмәттәр
Албания милли китапханаһы илдең мөһим милли-мәҙәни институты булып тора. Китапхана 2 бинаны биләй һәм Албанияның Туризм, мәҙәниәт, йәштәр һәм спорт министрлығының ҡарамағында эшләй. Албан халҡының тарихи һәм мәҙәни мираҫын бәйән итеүсе яҙма һәм башҡа материалдарҙы йыйыу, эшкәртеү, тергеҙеү, һаҡлау һәм уларҙы уҡыусыларға еткереү — милли китапхананың маҡсаттарына инә. Дәүләт кимәлендә бында китапханасыға уҡытыу һәм профессиональ белемде камиллаштырыу ойошторола.
Бык (Днестр ҡушылдығы)
Йылғаның торошо
Шулай уҡ йылғаның ағышы буйынса торбалар ҡуйылған һәм уларҙан ямғыр йәки йыйылған һыуҙар ағып төшә. Бынан тыш, ике яҡ ярға ла ҡалдыҡтар ташлана, ә Бык йылғаһын һуғарған каналдарҙы ләм баҫҡан. Ил властарына хәл-торошҡа ҡыҫылыуҙарын саырып юлламалар ебәрелә, әммә әле һаман улар ҡыбырларға ашыҡмай. Парламент спикеры Мариана Лупуға ла махсус ҡара ҡабул итеү һәм Бык йылғаһы территорияһын экологик һәләкәт зонаһы тип иғлан итеү тураһында мөрәжәғәт була, әммә бер ниндәй һөҙөмтә юҡ. Эксперттар, төбәктең мөхитен тергеҙеү өсөн махсус программа кәрәк, тип белдерә.
Албанияның административ бүленеше
Административ йәһәттән Албания  территорияһы  12 өлкәгә (алб. qark, күпл. qarqe [ carce ] / [кярк, кяркье ]),  улар үҙ сиратында 36 округҡа (алб. rreth, күпл. rrethe, [ reθ  ] / [реθ]) бүленә.
Округтар 309 коммунанан   (алб. komunë, күпл. komuna) һәм 65 ҡаланан тора (алб. bashki, билдәлелек форм. bashkia, һүҙмә-һүҙ тәрж. «муниципаль совет»).
Чехов урамы (Таганрог)
Чехов урамы — Таганрогтағы урам. Ҡаланың иң оҙон урамдарының береһе. Таганрогта тыуған бөйөк рус яҙыусыһы А. П. Чехов хөрмәтенә аталған.
Гудзон ҡултығы
Геоморфология
Ҡултыҡ, б.э.т. яҡынса 6200-се йылдарҙағы климатик катаклизмдары ваҡытында, уйһыулыҡтарҙа ғәйәт ҙур боҙло күленең һыуҙары баҫыуы һөҙөмтәһендә, барлыҡҡа килгән. Дөрөҫ датаһы дискуссион булып тора, әммә ҡултыҡ гигант Стурегга скандинав шыуышмаһынан бер ни тиклем алдараҡ барлыҡҡа килеүе билдәле.
Ҡаһарман кантон (йыр)
«Ҡаһарман кантон» — башҡорт халыҡ йыры, һалмаҡ көй.
Башҡарыусылар
«Ҡаһарман кантон» йырын Ф. Ғ. Мостафин, Т. Х. Үҙәнбаева башҡара.
Социалистик урам (Таганрог)
Географияһы
Социалистик урам Петр урамы һәм Желябов урамы араһында урынлашҡан. Оҙонлоғо 3 970 метр. Өйҙәргә номерҙар ҡуйыу Петр урамынан башлана.
Тасман диңгеҙе
География
Халыҡ-ара гидрография ойошмаһы буйынса Тасман диңгеҙенең көнсығыштағы сиктәре Австралияның Яңы Көньяҡ Уэльс, Виктория һәм Тасмания штаттары буйлап үтә. Шул уҡ ваҡытта Австралияның Квинсленд һәм Яңы Көньяҡ Уэльс штаттары араһындағы сиктең дауамы Мәрйен һәм Тасман диңгеҙҙәренең сиге булып тора. Диңгеҙҙең көнбайыш сиктәре Яңы Зеландияның кнбайыш ярҙары аша үтә.
Азатлыҡ урамы (Таганрог)
Тарихы
Азатлыҡ урамы тип 1957 йылда үҙгәртелә. Уға тиклем Советтар Союзы Геройы, поляр лётчик В. С. Молоков хөрмәтенә Молоков урамы тип аталған булған.
Сангар боғаҙы
Сангар боғаҙы йәғни  — Японияның Хонсю һәм Хоккайдо утрауҙары араһындағы боғаҙ. Япон диңгеҙен Тымыҡ океан менән тоташтыра.
Әһәмиәте
Боғаҙ аҫтынан әлегә донъялағы иң ҙур тимер юл тоннеле — Сэйкан тоннеле үтә.
Отранто боғаҙы
Тарих
Беренсе донъя һуғышы осоронда боғаҙ стратегик әһәмиәткә эйә була. Союздаштарҙың — Италии, Францияның һәм Бөйөк Британияның хәрби-диңгеҙ көстәре боғаҙҙы Австро-Венгрия флотының Урта диңгеҙгә сыҡмаҫлыҡ итеп ябалар. Шунлыҡтан боғаҙҙа Австро-Венгрия һәм Антанта хәрби флоттары араһында бәрелештәр була.
Баязитов Мөхәммәтсафа Атаулла улы
Биографияһы
1914 йылда генерал Шәйех-Али менән бергә «Тура юл» бөтә Рәсәй мосолмандар союзына нигеҙ һалыусы була. Замандаштарының (Мөхәммәт Котлуғ, Әхтәмов Ибниәмин, Исхаҡ Ғаязи, Муса Биһи һ. б.) фекерҙәре буйынса был союз «ультраконсерватив» һәм хатта ҡара груһсылар позицияһы ҡарашлы була, ә шулай уҡ Һаҡлау бүлексәләре менән бәйле булған.
Гвардеецтар майҙаны
Тарихы
Постаментҡа гвардия частарының береһендә эшләй Польшала дислокацияланған (элекке 6-сы танк бригадаһы) Төньяҡ ғәскәр төркөмөнөң ғәмәлдәге гвардия часының ысын хәрби машинаһы ҡуйылған. Танк Миллеровола ремонт заводында ремонтлана, унан Дондағы Ростовҡа тиклем үҙе килә, пьедесталға ла үҙе менеп ултыра. 1980 йылдар аҙағында һәйкәл ремонтлана, ә хәрби техника ҡабат үҙе ревизия үтергә бара һәм кире килә.
Фрунзе урамы (Таганрог)
Фрунзе урамы — Таганрогтың тарихи үҙәк өлөшөндәге урам.
Торрес боғаҙы
География
Боғаҙ көнсығышта Мәрйен диңгеҙе менән көнбайышта Арафур диңгеҙен бәйләй. Боғаҙ бик һай, рифтар һәм утрауҙар лабиринты уны навигация өсөн хәүефле итә.
Паровозға һәйкәл (Каменск-Шахтинский)
тарихы
1992 йылдың 17 декабрендәге 325-се ҡарарға ярашлы, паровозға ҡуйылған һәйкәл төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты статусына эйә.
Сельские узоры (журнал)
Тарихы
«Сельские узоры» журналы 1991 йылдың 14 авгусында Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаусылар ассоциацияһы, БССР-ҙың Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығы, Башҡортостан ауыл хужалығы институты, Башҡортостан Агробанкы, БССР-ҙың крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары ассоциацияһы һәм Республиканың ҡошсолоҡ буйынса «Башҡорт» производство берләшмәһе тарафынан берлектә ойошторола. Уның уставы БССР-ҙың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары азатлығын һаҡлау буйынса дәүләт инспекцияһы тарафынан 1991 йылдың 9 сентябрендә теркәлә.
Адриатик диңгеҙ
Тарих
Диңгеҙгә атаманы, По һәм Адидже йылғаларының дельтаһы яр буйында урынлашҡан, боронғо Адрия порты биргән. Башта боронғо гректар былай итеп диңгеҙҙең тик төньяҡ өлөшөн атағандар (Adrias Kolpos), әммә һуңыраҡ был атама бөтә диңгеҙгә күскән. Боронғо Римда был диңгеҙ Mare Seperum йәғни Mare Hadriaticum тип аталған.
География
Иң ҙур ҡултыҡтары: Венеция, Триест һәм Манфредония. Иң ҙур яр буйы утрауҙары — Крк (405 км²), Црес (405 км²), Брач (395 км²), Хвар (300 км²), Паг (285 км²) һәм Корчула (276 км²).
Баб-әл-Мәндәб боғаҙы
География
Боғаҙ иҡтисади һәм стратегик әһәмиәткә эйә, сөнки уның аша Европанан Көнсығыш һәм Кәньяҡ Азияға, һәм шулай уҡ Австралияға юл үтә.
Флорес диңгеҙе
География
Диңгеҙҙә балыҡ тотоу үҫешкән. Төп порттары: Бонтайн (Сулавеси утрауы), Сумбава (Сумбава утрауы).
Лигур диңгеҙе
Лигур диңгеҙе (Mare Ligusticum, mer Ligure, mar Ligure, Mâ Ligure) — Корсика менән Эльба утрауҙары һәм Генуя ҡултығы яр буйы араһындағы Урта диңгеҙҙең бер өлөшө.
География
Франция, Монако һәм Италияның ярҙарын йыуа. Майҙаны — 15 мең км², уртаса тәрәнлеге — 1200 м, максималь тәрәнлеге — 2546 м. Һыу артымы ярым тәүлекле һәм 0,3 м тәшкил итә. Һыу температураһы — ҡышын 13 °C-тан — йәйен 23,5 °C-ҡа барып етә. Тоҙлолоғо — яҡынса 38 ‰. Ярҙары башлыса текә һәм ҡаялы, ҡомло пляждарҙа осрай. Яр буйында билдәле Ривьера курорт районы урынлашҡан.
Microsoft
Рәсәйҙә 1992 йылдың ноябренән  Microsoft вәкиллеге (2004 йылдың июленән — «Майкрософт Рус» ЯСЙ ) бар.
Тарихы
Компания тарихы 1975 йылда баш ала, ул саҡта Гарвард студенттары  Билл Гейтс менән Пол Аллен, 1975 йылдың 1 ғинуарында «Popular Electronics (ингл. ) » журналында Altair 8800 тигән яңы шәхси һанаҡ тураһында мәҡәлә уҡығандан һуң уның өсөн Basic тел интерпретаторы яҙа. 1 февралдә был һанаҡты етештереүсе Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) компанияһы менән Basic'ты  Altair өсөн ҡулланыу тураһында лицензиялы килешеүгә ҡул ҡуйыла. Үҙҙәренең компанияһын улар "Аллен һәм Гейтс" тип атарға итәләр ҙә, был исем юридик компанияға барыр ине, тигән фекергә киләләр. Пол Micro-Soft  (microprocessors һәм software ҡыҫҡартып алынған) тип атарға тәҡдим итә. Беренсе йылды өс кешенән торған яңы компания $16 005 әйләнеш менән тамамлай (сағыштырыу өсөн: 2000 йылда корпорацияның һатыуҙан килеме $25,3 млрд, ә килеме $7,3 млрд-тан ашыу тәшкил итә).
1980-се йылдар башында компанияны нигеҙләгән икәүҙең юлдары айырыла: Аллендың хәтирәләре буйынса, ул бөтә ғүмерен Microsoft'ҡа бағышларға теләмәй, Гейтс иһә эшкә сума.
Ҡушылыуҙар һәм йотолоуҙар
2014 йылдың сентябрендә Microsoft Minecraft уйынын эшләгән Mojang AB швед  компанияһын йота.
Бизнес-мәҙәниәт
Иң яҡшыларҙы ылыҡтырыу өсөн Microsoft мәктәптәрҙең өлкән класс уҡыусылары менән эш алып бара. Тармаҡҡа күберәк ҡатын-ҡыҙҙарҙы йәлеп итеү маҡсатында компания  DigiGirlz көндәре һәм өлкән кластарҙа уҡыусы ҡыҙҙар өсөн йәйге лагерҙар ойоштора.
Монополияға ҡаршы санкциялар
2007 йылдың 13 декабрендә Норвегияның Opera Software компанияһы, Opera  веб-браузеры эшләнмәсеһе, Microsoft өҫтөнән Еврокомиссияға ялыу биреүен белдерә. Opera Software үҙенең ялыуында Microsoft'тан, Windows  менән бергә конкуренттарының браузерҙарын да ҡуйып йәки Internet Explorer'ҙы төп ҡуйылыштан айырып, файҙаланыусыларға браузер һайлау мөмкинлеген биреүҙе үтенә. Бынан тыш, компания  Internet Explorer'ға асыҡ веб-стандарттарҙы  ҡуйып сығарыу талабын ҡуя.
Рәсәй матбуғаты көнө
Рәсәй матбуғаты көнө — һәр йыл 13 ғинуарҙа билдәләнә. Журналистарҙың, гәзит һәм журнал редакциялары хеҙмәткәрҙәренең, матбуғат баҫмалары нәшер итеүселәрҙең һөнәри байрамы.
Тарихы
2009 йыл башына Рәсәй Федерацияһында 33 меңдән ашыу баҫма матбуғат сараһы теркәлгән. Көн һайын, уртаса алғанда, 20 миллион дана гәзит һәм журнал таратыла.
Ион диңгеҙе
География
Яр буйҙары, бигерәктә Илн утрауҙары урынлашҡан көнсығыш өлөшө, ныҡ бүлгеләгән. Ион диңгеҙе ҡултыҡтары: Патраикос, Коринф, Таранто, Месиниакос, Амвракикос һ. б.
Һыу температураһы — февралдә 14 °C һәм августта 25,5 °C тәшкил итә. Тоҙллоғо 38 ‰. Ярым тәүлекле һыу артымының бейеклеге 0,4 метрға барып етә. Өҫкө ағымдарҙың тиҙлеге яҡынса 1 км/сәғ тәшкил итә һәм улар циклональ әйләнеш барлыҡҡа килтерә.
Эгей диңгеҙе
География
Иң ҙур утрауҙары — Эвбея, Крит, Лесбос, Родос, Самос.
Театр урамы (Таганрог)
Тарихы
Һуғыштан алдағы йылдарҙа был район дала булған. Унда 1947 йылда күсеп ултыра башлайҙар. Барлыҡҡа килгән ҡасаба, үҙенең иҫке Таганрогҡа ҡарата урынына ярашлы, Көнбайыш исемен ала.
Ивано-Франковск өлкәһе
Физик-географик характеристикаһы
Ивано-Франковск өлкәһе картаһы
Галина Петрова һәйкәле (Новочеркасск)
Тарихы
Ҡара диңгеҙ флотының Новороссийск хәрби-диңгеҙ базаһындағы 386-сы айырым диңгеҙ пехотаһы батальонының шәфҡәт туташы Галина Константиновна Петрова Николаев ҡалаһында 1920 йылдың 9 сентябрендә тыуа. 1940 йылда ҡала мәктәбен отличие менән тамамлап, Новочеркасск инженер-мелиорация институтының (хәҙер ЮРГТУ) урман хужалығы факультетына уҡырға инә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, Краснодарҙа шәфҡәт туташтары курсында уҡый.
Илиада
Йөкмәткеһе
Ике ғәскәр алышҡа сыҡҡас, Менелайҙың ҡатыны Елена Спартанскаяны урлап, һуғыш башланыуға сәбәпсе булған принц Парис үҙе менән һуғышырға теләгән грек кешеһен саҡыра. Саҡырыуға Менелай үҙе сыға. Парис, уның менән осрашыуҙан ҡасырға тырышһа ла, Гекторҙы тыңлап, хәл иткес дуэлға ризалаша: еңеүсе Еленаны һәм уның менән урланған хазиналарҙы ала, ә халыҡтар артабан да тыныслыҡта йәшәйәсәк. Был килешеүҙе ҡорбандар һәм анттар менән тәьмин итеү өсөн Троя батшаһы Приам да һуғыш яланына сыға, әммә ғәскәр менән үҙе етәкселек итә алмаҫлыҡ оло йәштә була һәм шуға күрә уны улдарына ҡалдыра. Үҙ-ара ант биргәндән һуң, ул ҡалаға ҡайта. Алыш башланғас, Менелай үҙен хурлаған Паристан үс алырға уйлай, әммә уңышһыҙлыҡҡа тарый: Парис бер нисә тапҡыр үлемесле һуғыуҙарҙан ҡотолоп ҡала, принцты һаҡлаусы Афродит уны тылсымлы рәүештә Илиондағы үҙ палаталарына күсерә. Агамемнон ағаһының еңеүен иғлан итә.
Ҡыҙыу алыш ваҡытында ахей батшаһы, Аргос полководецы Диомед, Пандар уғынан яралана һәм Афинаны саҡыра. Ҡатын пәйҙә була, аллаларҙың барлығын асыҡлау өсөн яңы көс һәм һәләт бирә. Диомед, Афина һөжүм итергә васыят иткән Афродитаны иҫәпкә алмағанда, улар менән бәрелешмәҫкә тейеш. Диомед яңынан яуға ташлана. Мөхәббәт алиһәһенең һәм троян Анхистың улы Эней уға иғтибар итә һәм Пандар менән бергә уға һөжүм итергә ҡарар итә. Пандар беренсе булып Диомедҡа ҡаршы һуғыша, әммә уның ҡулынан үлә. Эней дуҫының кәүҙәһен һаҡлай, әммә Диомед уны ла ауыр йәрәхәтләй. Афродита улын ҡотҡарырға килә, әммә Диомед уны эҙәрлекләй башлай. Уны ҡыуып еткәс, алиһәне беләгенән яралап өлгөрә һәм Энейҙы азат итергә мәжбүр итә, ләкин уны Аполлон үҙ ҡурсалауы аҫтына ала һәм дауалау өсөн үҙенең ғибәҙәтханаһына күсерә. Афродит һуғыш аллаһы Арестың (ул Аполлон саҡырыуы буйынса һуғышҡа инә) арбаһында Олимпҡа әйләнеп ҡайта, (элек ул һәм Афина һуғыштан тыйылып торорға йыйынһа ла)) һәм Гекторҙы оҙатып йөрөй. Әммә Гера хәүефте күреп ҡала һәм Афина менән бергә ахейлыларға ярҙамға ашыға. Гера Стентор ҡиәфәтендә уларҙы дәртләндерә. Афина Диомедты Аресҡа һөжүм итергә ышандыра һәм уға алланы яраларға ярҙам итә, шунан һуң Олимпҡа ҡайтып, Зевсҡа зарлана.
Ахилл һәм Патрокл
Ахилл менән Патроклюстың үҙ-ара мөнәсәбәттәре «Илиаданың» йөкмәткеһенең мөһим өлөшө булып тора. Персонаждар араһында тәрән, етди дуҫлыҡ бар. Ахиллес Патроклюсҡа иғтибарлы, ә башҡаларға тупаҫ һәм кәмһетеп ҡарай. Ҡайһы бер боронғо ғалимдар үҙҙәренең дуҫлығын гомоэротик тип иҫәпләһә, икенселәре иһә уны һуғышсыларҙың платон союзы тип һанаған.
"Илиада"ның әҙәби яҙмышы
Ссылки на «Илиаду» и на снова ставшую известной в начале XVI века «Поэтику» Аристотеля играют значительную роль в полемике католической реакции против рыцарской поэмы и в формулировке лозунга «единства» эпической поэмы. Торквато Тассо широко использует «Илиаду» в «Освобождённом Иерусалиме» (1575), в особенности в позднейшей редакции поэмы — «Завоёванный Иерусалим» (1593), — а также в своих теоретических «Рассуждениях о поэтическом искусстве». Однако для придворного общества эпохи абсолютизма и католической реакции «Илиада» оказалась недостаточно «пристойной» и «величественной» из-за непочтительного отношения к богам и героям, «грубого» стиля, «низких» сравнений, недостойных эпической поэмы (ни один из переводчиков «И.» до середины XVIII в. не решался передать место XI, 558—569, где Аякс сравнивается с упрямым ослом); принимали при её оценке во внимание и многочисленные преувеличения, ретардации, отступления, отсутствие единства в поэме. Эпическая поэма императорского Рима «Энеида» казалась более пристойной и корректной, и Вида (1527), а также Скалигер (1561) определённо формулировали положение: «Вергилий выше Гомера», которое и оставалось преобладающей оценкой во все время литературного господства французского классицизма (резкая критика «Илиады» у Тассони, 1601; Демаре, 1670; Ш. Перро, 1687 — зачинателя известного «спора древних и современных», апология в сочинениях переводчицы Анны Дасье, 1699, 1714).
От внимания критиков XVI—XVII вв. не укрылись и многие из тех несообразностей и противоречий в «Илиады», которые и в настоящее время составляют исходный пункт «гомеровского вопроса» (см.): д’Обиньяк («Академические предположения или рассуждение об „Илиаде“», около 1664, напечатано в 1715) высказывает уже мысль, что «Илиада» составлена из самостоятельных стихотворений различных певцов. В Англии, где положения классической поэтики никогда не пользовались особым признанием, «Илиада», с которой были отлично знакомы Спенсер и Мильтон, ценилась гораздо более высоко, как «естественное» произведение «гения» (Драйден, Аддисон, Поп), и эта оценка ещё более повысилась, когда новая буржуазная струя в литературе XVIII в. создала интерес к примитиву «народной поэзии» (староанглийские баллады, «Оссиан»). Вслед за англичанами Гердер, впервые открывший значение саги, определяет Гомера как «народного поэта» («Голоса народов», 1778) и превозносит «Илиаду» за господствующее в ней настроение радостности и гуманности. Представление о стихийном «органическом» росте «народной» поэзии ставит резкую грань между поэмами Гомера [в это же время создаётся теория Вольфа (см. «Гомер»)] и «искусственным» эпосом Вергилия, Тассо и т. д., в корне меняя основную установку классической поэтики, искавшей в «И.» «правил» героического эпоса. Шиллер, читая Гомера, «плавает в поэтическом море» и строит теорию «наивной поэзии», в к-рой мышление ещё не оторвалось от непосредственного переживания; Гёте, давший в «Германе и Доротее» образец буржуазного эпоса, хочет построить на гомеровском материале эпос «Ахиллеиду» (отрывок 1799). Со времени романтиков «И.», высоко ценимая ими как выражение греческого национального духа, теряет литературную актуальность, и действенность её в XIX и XX вв. проявляется лишь спорадически. -->
Шкумбини
Шку́мбини (алб. Shkumbini) — үҙәк Албания буйлап ағып,  Адриатик диңгеҙгә ҡоя торған йылға. Был йылға Албания халҡын ике төрлө диалектта һөйләшеүсе ике төркөмгә айыра: йылғаның төньяғында — албан теленең гег диалекты, көньяғында  тоск диалекты таралған.
Урал ҡырлы ҡурайы
Ҡыҙыҡлы факттар
Моңло-зарлы халҡы тыуҙырған
Каруанһарай (йыр)
«Каруанһарай» — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. Тәүге тапҡыр М. И. Солтанов XX быуаттың 10-сы йылдарында яҙып ала һәм үҙенең «Башҡорт һәм татар мотивтары» йыйынтығында баҫтыра. Йырҙың артабанғы варианттары Сәғит Агиш, Мөхәмәтша Буранғолов, Заһир Исмәғилев, Л. Н. Лебединский, И. В. Салтыков, А. А. Эйхенвальд, Хөсәйен Әхмәтов тарафынан яҙып алына. Лирик-эпик характерҙағы йыр. Шиғри текстың бер нисә варианты бар, төп темаһы — мөхәббәт.
Тарихы
XIX быуаттың беренсе яртыһында, Ырымбурға йомош менән килгән башҡорттар һәм мишәрҙәргә туҡталыу урынын булдырыу өсөн, Ырымбурҙа Каруанһарай һалырға ҡарар ителә. Уны хәрби губернатор В. А. Перовскийҙың инициативаһы менән А. П. Брюлловтың проекты буйынса 1838—1844 йылдарҙа төҙөйҙәр. Каруанһарайҙың бер өлөшөндә башҡорт балаларын төрлө һөнәргә өйрәтә торған мәктәп асыу маҡсаты ҡуйыла. Шуға күрә был йортто һалыу сығымдары дәүләт иҫәбенә түгел, ә башҡорт халҡының үҙенә йөкмәтелгән. Ләкин, төҙөлөп бөткәс, Каруанһарай бөтөнләй башҡа маҡсатҡа файҙаланыла башлай: бер өлөшөнә башҡорт ғәскәрҙәре командующийының канцелярияһы урынлаштырыла, ҡалған өлөшө казарма ителә.
Пласидо Доминго
Ғаиләһе
Ата-әсәһе — өлкән Пласидо Доминго һәм Пепита Эмбиль (милләте менән басконка) — испан музыкаль-драма жанры сарсуэ́ла йондоҙҙары була. Пласидо беренсе тапҡыр 1957 йылда Мексика пианисы Ана Мария Герраға өйләнә, был никахтан уларҙың улдары Хосе тыуа. 1962 йылда Пласидо Доминго икенсегә Мексика йырсыһы Марта Орнеласҡа (сопрано) өйләнә, уның менән Мехико консерваторияһында уҡығанда таныша. Уларҙың ике улы була — кесе Пласидо 1965 йылда, Альваро Маурицио 1968 йылда тыуа. .
Албандар
Дөйөм һаны: 8 миллион самаһы кеше. Өс конфессияға инеүселәр һанына төрлө баһа бирелә. XX быуат башында христиандар менән мосолмандар нисбәте бер сама була (47 процент католиктар менән  православныйҙар һәм  53 процент мосолмандар ). Һуңғы осор сығанаҡтарына ингән CIA World Factbook баһаһына ҡарағанда, төп диндәр нисбәте түбәндәгесә: мосолмандар — 56.7 процент, католиктар — 10 процент, православныйҙар — 6.8 процент. Әммә, Пью Рисёрч Сентер мәғлүмәттәре буйынса, 2009 йылда Албанияла мосолмандар 79,9 процент тәшкил иткән. Шул уҡ ваҡытта, донъя христиан энциклопедияһы мәғлүмәттәре буйынса, шул уҡ 2009 йылда мосолмандар 38 процент ҡына, ә христандар 36 процент булған. АҠШ Дәүләт департаменты билдәләүенсә, дини тормошта һәм ғибәҙәтханаларҙағы йола хеҙмәттәрендә ҡатнашҡан кешеләрҙең рейтингы 25—40 процент эсендә тирбәлә. Дини төркөмдәр нисбәтенә Әнүәр Ходжа осоронда Албанияла атеизм пропагандаланыуы йоғонто яһағандыр, тип фараз ителә.
Тарихы
Һуңғыраҡ осорҙарҙағы  славян, төрөк һәм  грек йоғонтоһо ла бар, ләкин ул башлыса локаль генетик йә мәҙәни төҫтә була.
Пласидо Доминго
Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургтағы сығыштары
Советтар Союзында йырсы тәүге тапҡыр 1974 йылда була. Артабан да үҙаллы сығыштары менән, төрлө опера конкурстарының баһалама ағзаһы булараҡ һәм башҡа сараларҙа ҡатнашыу өсөн Доминго Мәскәү менән Санкт-Петербург ҡалаларына күп килә. Уның 2009 йылдың 12 июлендәге «Барвиха Luxury Village» сауҙа-күңел асыу комплексындағы (Вирджинии Тол менән берлектә) һәм Мәскәү өлкәһенең Красногорск ҡалаһындағы «Крокус сити холл» концерт залындағы 2010 йылдың 7 июнендәге (Анна-Мария Мартинес менән берлектә) сығыштары матбуғатта киң яҡтыртыла.
Албанияла дин
2002 йылда Албания хөкүмәте сиркәү һәм дәүләт араһындағы мөнәсәбәттәрҙе көйләү өсөн Рим-католик сиркәүе менән ике яҡлы килешеү төҙөй. 2008 йылда бындай килешеү православие сиркәүе, мосолман һәм бекташтар общиналары менән төҙөлә. 2010 йыл Албания Инжил туғанлыҡ — албан протестанттарының сатырлылар ойошмаһы.
Ислам
Мосолмандарҙың күпселеген хәнәфит мәҙһәбендәге сөнниләр тәшкил итә. Албан халҡының 20 % — суфыйҙарҙың бекташ хәрәкәтен һайлаусылар; Албания донъя буйынса ошо конфессияны тотоусыларҙың үҙәге булып тора. 1934 йылдан алып, Албанияның эре ҡалаларында Әхмәҙиә мосолман общинаһы тәғлимәтен таратыусылар эшмәкәрлеге киң йәйелә. Был община Албанияның иң ҙур мәсеттәренең береһе — Тирандағы «Бәйтүл Әүүәл» мәсетенә хужа.
Насраниҙар
«Диндәр энциклопедияһы» баһаһы буйынса, католиктарҙың өлөшөнә Албания халҡының 15,1 % тап килә (Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәрендә — 10 %). Уларҙың күпселеге — латин йолаларын үтәүселәр, яҡынса 3850 албан гректары Албан грек католик сиркәүенә тупланған. Католиктар башлыса илдең төньяғында (Шкодер районы) йәшәй.
Холокост
Һүҙҙең этимологияһы
Инглиз һүҙе «holocaust» латин Тәүратынан алынған. Унда ул грек теленән, шулай уҡ Тәүрат формаһы булараҡ ингән; рус телендә «олокауст» һәм «олокаустум» («Геннадиевская Библия», 1499), Кургановтың «Письмовник»ында (XVIII быуат) «голокость» формаһы ҡулланыла һәм ул «ҡорбан, бөтә нәмәне яндырыу» тип аңлатыла.
Күпләп атыуҙар
1941 йылдың октябрендә немецтар Ҡырымды баҫып алғас, урындағы халыҡтың актив ярҙамы менән 5 мең самаһы крымчак — Ҡырым йәһүдтәре һәм 18 мең самаһы йәһүд халҡы. үлтерелә.
«Йәһүд мәсьәләһен ахырынаса хәл итеү»
1942 йылдың июлендә Варшава геттоһынан (иң ҙур гетто) Треблинка үлем лагерына күпләп депортациялау башлана. 13 сентябргә тиклем геттола Варшаваның 300 мең йәһүде һәләк була. Лодзь ҡалаһы геттоһында 160 меңгә тиклем йәһүд тотола. Ундағы кешеләр этап менән юҡ ителә, ә 1944 йылдың 1 сентябрендә ул бөтөнләй ябыла. Люблин йәһүдтәре Белжец үлем лагерына оҙатыла. 1942 йылдың 17 мартынан 14 апреленә тиклем 37 мең йәһүд үлтерелә, 4 меңе ҡала ситендәге Майдан-Татарский геттоһына оҙатыла.
Июнь-октябрҙә Краковтан күпселек йәһүд Белжецҡа оҙатыла; 1943 йылдың мартында унан 6 мең самаһы кеше Плашовҡа, өс мең самаһы Освенцимға ебәрелә. 1942 йылдың сентябрендә Радом, Кельц, Ченстоховтың һәм Көнсығыш Польшаның башҡа ҡалалары күпселек йәһүдтәре Треблинкаға оҙатыла. Радом районының 300 мең йәһүденән 1942 йыл һуңында ни бары 30 мең кеше тере ҡала.