cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әһлетдин мәсете
Мәсеттә ерләнгән Рум солтандары
Шулай уҡ Кей-Кавус I хакимлығы осоронда һигеҙ ҡырлы «Исемһеҙ төрбә» (Adsız Türbe) ҡорола һәм тулыһынса төҙөлөп бөтмәй. Бында ерләнгән кешеләрҙең исемдәре әле лә билдәһеҙ булып ҡала.
Абдуллин Ибраһим Әхмәт улы
Биографияһы
1945—1952 йылдарҙа «Совет Башҡортостаны» гаэетаһының үҙ хәбәрсеһе булып эшләй, 1947 йылда — КПСС сафына, 1949 йылда СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп алына.
Низаметдинова Розалия Сабирйән ҡыҙы
Низаметдинова Розалия Сабирйән ҡыҙы (19 ғинуар 1944 йыл, БАССР‑ҙың Өфө районы Дим ҡасабаһы, хәҙер Өфө эсендә) ― терапевт. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2001). Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2012). Башҡорт дәүләт медицина университетының поликлиника терапияһы кафедраһы профессоры, Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияның почетлы профессоры.
Биографияһы
Розалия Сабирйән ҡыҙы Низаметдинова 1944 йылдың 19 ғинуарында  БАССР‑ҙың Өфө районы Дим ҡасабаһында тыуған. 1969 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлай һәм Свердловск өлкәһенең Заречный ҡасабаһында хеҙмәт юлын башлай. 1972 йылдан алып Башҡорт дәүләт медицина университетында, бер үк ваҡытта 2000 йылдан башлап Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһында эшләй.
Ош ваҡиғалары (1990)
Ваҡиғалар башы
Үзбәктәр күпләп йәшәгән Ош ҡалаһында 1990 йылдың иртә яҙынан формаль булмаған «Адолат» берекмәһе һәм «Ош аймағы» (Ош-аймагы — «Ош районы»). йәмәғәт ойошмаһы үҙ эшмәкәрлеген әүҙемләштерә. Үзбәк халҡының традицияларын, телен, мәҙәниәтен һаҡлау һәм үҫештереү — «Адолат» берекмәһенең төп бурысы булып тора. «Ош аймағы» ойошмаһының маҡсаттары һәм бурыстары — кешенең конституцион хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу һәм торлаҡ төҙөлөшө өсөн ер участкалары менән тәьмин итеү — башлыса ҡырғыҙ йәштәрен берләштерә.
Миркәй (күл)
Географияһы
Географик координаттары: 55°23′56″N 61°53′41″E
Гвинея-Бисауҙа ислам
Әхмәҙиә йәмғиәте
1995 йылда Гвинея-Бисауҙа Әхмәҙиә мосолман йәмғиәте барлыҡҡа килә. 2001 йылдың 20 авгусында Гвинея-Бисауҙың ул саҡтағы президенты барлыҡ Әхмәҙиә мәсеттәрен ябырға һәм илдән был тәғлимәтте еткереүсе барлыҡ вәғәзселәрҙе, шул иҫәптән сит ил эштәре министрын сығарып ебәрергә бойора. 2005 йылдың ғинуарында Әхмәҙиә йәмғиәте мосолмандарына дини эшмкәрлектәрен яңынан башларға рөхсәт ителә, ике айҙан һуң, шул уҡ йылдың мартында, яңынан тыйыла. 2006 йылда хөкүмәт Әхмәҙиә йәмғиәтенә үҙ диндәрен асыҡтан-асыҡ тотоу хокуғын бирә.
Садиҡова Әҡлимә Ғариф ҡыҙы
Биографияһы
Әҡлимә Ғариф ҡыҙы Садиҡова 1908 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһының Өфө өйәҙе Шәрип улусы Түбән Аҡбаш ауылында тыуған.
Ижады
Садиҡова Әҡлимә Ғариф ҡыҙы типик һәм таныш образдар ижад итә. Байтаҡ комик ролдәр башҡара: Кукушкина («Төшөмлө урын» — «Доходное место», А. Н. Островский), Бочкарёва («Платон Кречет», А. Е. Корнейчук), Шифабикә («Тиле йәшлек», И. Ә. Абдуллин), Кроче апай («Мут егет» — «Плут», Л. Пиранделлоның «Лиола» пьесаһы буйынса), айырыуса Йыһан ҡарсыҡ роле («Башмағым») тамашасылар тарафынан бик йылы ҡабул ителә. Күп кенә драматик һәм трагик ролдәрҙе психологик тәрәнлек һәм тормошсанлыҡ менән кәүҙәләндерә: Көнбикә («Салауат», Б. Бикбай), Шәмсинур («Ул ҡайтты», Ә. Ҡ. Атнабаев), Биби («Ҡара сәскәләр» — «Чёрные розы», В. Ғ. Ғәлимов, С. Джемалдең шул уҡ исемле романы буйынса) һәм башҡалар.
ЮХЛ беренселеге 2017/2018 йылдар миҙгелендә
Лига составын Ҡурғандан «Юниор» тулыландыра, Һарытауҙан «Кристалл-Юниор» урынын шул уҡ ҡаланан «Кристалл» алмаштыра, Смоленскиҙан «Славутич» финанс мәсьәләре арҡаһында лига составынан сыға, ә ЦСК ВВС Юғары хоккей лигаһы чемпионатына күсә.
Сирекфиналдар
2. «Мордовия» — 7. «Кристалл» 3-0 (10:1, 3:1, 6:1)
3. «Тамбов» — 6. «Юниор» 3-0 (3:2 ө.в., 5:1, 2:1)
Рәшит
Рәшит — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки телле халыҡтарҙа ла ҡулланыла.
Билдәле кешеләр
Сабитов Рәшит Мәхмүт улы (27 март 1937 йыл) — башҡорт яҙыусыһы.
Кобелев Александр Иванович
Кобелев Александр Иванович (5 март 1910 йыл — 14 октябрь 1975 йыл) — 3-сө Украина фронтының 17-се һауа армияһы 306-сы штурмлаусы авиация дивизияһы 951-се штурм авиация полкының эскадрилья командиры, подполковник, Советтар Союзы Геройы (1944).
Аргаюко
Аргаюко — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Баксан йылғаһының уң ярына тамағынан 78 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Мөхәмәтшин Урал Ғүмәр улы
Биографияһы
Үҙенең вафатына тиклем Өфөлә йәшәй һәм эшләй.
Рәссамдың картиналары М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында, шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Гупта империяһы
Инеш
Аллаһабад ҡалаһындағы Ашока колоннаһы яҙмаһы буйынса, Гупта империяһының төп яулап алыуҙары Чандрагуптаның улы һәм вариҫы — Самудрагупта идаралығы осоронда була. Самудрагупта илдең башҡалаһын баҫып алынған Паталипутраға (Патнаға) күсерә, һәм ул яулап алған территорияларын барыһын да ҡушмай, күпселек осраҡтарҙа, бигерәктә көньяҡта, еңелгән хакимдарҙың номиналь идаралығын һаҡларға тырышҡан. Колонналағы яҙманың хәбәр итеүенсә, Самудрагуптаның хакимлығын Непалдан алып Шри-Ланкаға тиклем бөтөн ерҙәлә танығандар.
Пырзян
Пырзян — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мыдмас йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 1 км.
Боден күле
Боден күле тураһында һөйләгәндә, өс һыу ятҡылығы күҙ уңында тотола: Үрге күл (Obersee), Түбәнге күл һәм Рейн, Рейн был ике һыу ятҡылығын тоташтыра. Күлдең оҙонлоғо 63 километр, тәрәнлеге 251 метр, 395 метр бейеклектә һәм 536  км² майҙанға эйә боронғо боҙлоҡ үҙәнендә урынлашҡан. Үҙенең төньяҡ-көнбайыш өлөшөндә айырымланған өс  тармаҡҡа бүленә. Күл ярҙары убалы һәм көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә генә ҡаялы. Күл янында бер нисә ҡурсаулыҡ урынлашҡан. Һыу күләме — 48 км³.
Боден күле буйынса бәхәс
Швейцария сик күл уртаһынан үтә тип рәҫлай, Австрия, күлдәге хәл халыҡ-ара хоҡуҡ менән, ә яр буйҙарында - милли ҡануниәт менән идара ителә, тип иҫәпләй, Германияның позицияһы икеле. Судноларҙың йөрөшөнә һәм балыҡ тотоуға ҡағылышлы юридик мәсьәләләр айырым килешеүҙәр ярҙамында көйләнә.
Ҡуян (Свердловск өлкәһе)
Тарихы
Архив сығанаҡтарҙа ауылда йәшәүселәрҙең хужалығы тураһында ла мәғлүмәт һаҡланған. Мәҫәлән, 1842 йылда ауылда йәшәүсе 56 кеше бөтәһе 128 бот ярма икмәк сәскән.
Ишмырҙин Ғәли Мөхәмәтйән улы
Биографияһы
1942 йылда авиация майоры званиеһын ала.
Щучье районы
Тарихы
Район ВЦИК-тың 1923 йылдағы 3-сө һәм 12 ноябрь ҡарарҙары нигеҙендә Урал өлкәһенең Силәбе округы составында ойошторолған. Уның составына 18 ауыл Советы ингән.
Санкт-Петербург дәүләт аэрокосмик приборҙар эшләү университеты
Тарихы
2011 йылда университет РФ Мәғариф һәм фән министрлығы тарафынан үткәрелгән юғары һөнәри белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеларын стратегик үҫтереү программаларына ярҙам итеү буйынса конкурс еңеүселәре иҫәбенә инә.
2013 йылда университет Курчатов институты һәм 15 башҡа юғары уҡыу йорто менән бергә "Мега-класлы тикшеренеү ҡулайламалары" ассоциацияһы ҡатнашыусыларының береһе була.
Камышенка (Яма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Маска-Ты-Вис
Маска-Ты-Вис — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лабогей-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Хатам
Хатам (перс. خاتم‌کاری ‎, Khatam-kari йәки (перс. خاتم‌بندی‎, khatam-bandi) — боронғо фарсы ағас инкрустацияһы техникаһы.
Башҡарылышы
Мозаиканың айырым төрө, уның нигеҙендә өсмөйөштәрҙән торған ҡатмарлы геометрик биҙәк ята, ағасҡа йәки башҡа төрлө өҫкө ерлектәргә ағастан, һөйәктән һәм металдан эшләнгән йоҡа пластиналар йәбештереү юлы менән яһала. Был рәүешле теләһә ниндәй предметты — ишек һәм рамдарҙан алып ҡумталарға һәм шариклы ручкаларға тиклем — биҙәйҙәр. Алтын, көмөш, еҙ, алюмин, баҡыр һәм ишелгән металл еп сәнғәттең был төрөндә ҡулланылған материалдар булып тора.
Тарихы
Иранда хатам етештереү буйынса үҙәктәре булып Исфахан, Шираз һәм Тәһран ҡалалары һанала.
Баш-Кол
Баш-Кол — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тызыл йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5,9 км.
Вардё
Халыҡ
2008 йылдың 1 ғинуарына Нарвегияның үҙәк статистика бюроһы мәғлүмәте буйынса, ҡала халҡы 1930 кеше иҫәпләнә. Халҡтың төп массаһын норвегиялар тәшкил итәләр.
Тымель-Кы
Тымель-Кы — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пеляжья ҡушылдығының һул ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Юлдыбай (Күгәрсен районы)
Тарихы
V ревизия буйынса 1795 йылда Юлдыбай ауылы 25 ихатанан һәм 184 кешенән тора. Уның бер ихаталы утары булған.
Хәйҙәров Мөхәммәт Аллаяр улы
Биографияһы
Прозанан тыш, М. Хәйҙәров драматургия өлкәһендә лә актив эшләй. Башҡортостанда уның «Намыҫ» (1949), «Ирәндек» (1951), «Ирәндек», «Һүнмәҫ мөхәббәт» (1953), «Беҙҙең малай» (1955), «Килмешәк» (1957), «Азамат» (1958), «Килен» (1972), «Кейәү балаҡай» (1973), «Ҡоҙалар, ҡоҙасалар» (1977), «Ҡотло булһын туйығыҙ!» (1980) тигән пьесалары сәхнәләштерелде һәм билдәлелек алды.
Наил
Билдәле кешеләр
Бикбулатов Наил Вәли улы (14 февраль 1931 йыл — 18 апрель 1996 йыл) — башҡорт ғалимы, этнограф, тарих фәндәре кандидаты (1965).
Ризуанов Наил Мәсәлим улы (15 сентябрь 1929 — 6 апрель 2012) — тау инженеры. Техник фәндәре кандидаты (1983). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре (1993), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1994), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1972), Рәсәй Федерацияһы яғыулыҡ‑энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре (1999). Октябрь Революцияһы (1986), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976, 1981) ордендары кавалеры. «Башнефть легендаһы» коропоратив премияһының беренсе лауреаты (2010).
Сәфәров Валерий Фидан улы
Хеҙмәт юлы
Тарих фәндәре кандидаты (2000)
1975 й. — Өфө ҡалаһы Инорс-4 биҫтәһен яңынан тергеҙеү реконструкция буйынса проекттар әҙерләй.
1977 й. — Өфө ҡалаһы Инорс-1 биҫтәһенең,
2006 й. — Өфө ҡалаһы Аҡназаров урамының бөтә кварталдары проекттары авторы.
Шәрип (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Маска-Шор (Лабогей-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бөтә Рәсәй дәүләт юстиция университеты
Иҫкәрмәләр
Бөтә Рәсәй дәүләт юстиция университеты хоҡуҡи тематикалы «Вестник Российской правовой академии» һәм «Правовая культура» журналы баҫтыра. Ике баҫма ла ВАК исемлегенә ингән.
Артышта (Баскускан ҡушылдығы)
Артышта  — Рәсәйҙәге йылға. Кемерово өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Баскускан йылғаһының уң ярына тамағынан 0,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Тоник
Составы
Тәүҙә тоник составында газлы һыу һәм хинин ғына була, әммә ваҡыт үтеү менән күпселек компаниялар хининды аҙыраҡ өҫтәй башлай. Һөҙөмтәлә ул әҙ генә әсерәк һәм татлыраҡ була бара, йыш ҡына фруктоза, кукуруз сиробы йәки юғары шәкәрле була. Ҡайһы бер етештереүселәр диетик (компакт) тоник сығара, унда аспартам кеүек яһалма тәмләткестәр була ала.
Шудимари
Шудимари (Шудимари) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 49 кеше. Почта индексы — 452825, ОКАТО коды — 80259840004.
Әзербайжан ССР-ы гербы
Тасуирлау
Гербта милли Әзербайжан ССР-ы Флагындағы тѳҫтәр ҡулланылған.
Гандбол
Уйын тарихы
Спорттың туп уйындары төрөнөң барлыҡҡа килеү датаһы итеп халыҡ-ара спорт классификацияһында «гандбол» (ҡул тубы) тигән исем аҫтында теркәлеү үткән1989 йыл ҡабул ителгән дата алына. Даниялағы Ордруп ҡалаһынан реаль училещеһының уҡытыусыһы Хольгер Нильсен физик культура дәрестәренә ҡатын-ҡыҙҙар төркөмө өсөн «гандбол»  тип аталған туп уйынын индерә. Уйын әллә ни ҙур булмаған яланда үткәрелә, һәр командала 7-шәр уйынсы була. Улар, тупты бер-береһенә тапшыра-тапшыра, ҡапҡаларға индереү буйынса ярышалар. Һуңғы йылдарҙа үткәрелгән тикшеренеүҙәр тарихынан күренеүенсә, гандболдың барлыҡҡа килеү ваҡыты күпкә иртәрәк булған, тигән фараз бар.1890 йылда Чехияла халыҡ уйындарының туп ҡулланып уйналған варианттары киң таралыу тапҡан була, һәм улар «хазена» (ташлау, сойорғотоу) тигән исем аҫтында билдәле. Уйын бер көрәшлек ҡулланмаған ҡатнаш төркөмдәрҙә бер ниндәй ҡағиҙәгә яраҡлаштырылмағанса тупты ырғытыуға һәм тотоп алыуға ҡоролған була. 1917 йылда Берлинда йәшәгән бер кеше ике уйындан бер «ҡул тубы» тигән яңы уйын уйлап сығара. Был уйындың бөтә донъяға тараласағы тураһында ул ваҡытта бер кем дә күҙ алдына ла килтерә алмай..
Уйын өсөн майҙансыҡтар
Ҡапҡа майҙаны һыҙығының тышҡы сиктәренән 3 метр алыҫлыҡта уға параллель рәүештә өҙөк-өҙөк ирекле һуғыу һыҙығы (йәки 9 метр оҙонлоғондағы һыҙыҡ) үткәрелә. Был һыҙыҡтың сигменты һәм улар араһындағы алыҫлыҡ 15 сантиметр тәшкил итә.
Уйындың дауамлығы
Һәр команда тайм ваҡытында бер тапҡыр 1 минутлыҡ тайм-аут алыу хоҡуғына эйә, ул ваҡытҡа секундомерҙы туҡтатып торалар. Команда туп менән эш иткән саҡта ғына тайм-аут алырға рөхсәт ителә.
Югославия короллеге
Дәүләт ҡоролошо
Дәүләт власының юғары органы — Милли Йыйылыш (Народна Скупштина), 4 йыл мөҙҙәткә халыҡ тарафынан һайланған. Дәүләт башлығы — Король (Краљ). Башҡарма орган — Министрҙар Советы (Министарски Савет), ул король тарафынан ойошторолған.
Ҡайғы (хикәйә)
Баҫмалар
Чехов тере саҡта хикәйә болгар, венгр, немец, норвег, серб-хорват, словак, чех һәм швед телдәренә тәржемә ителә.
Сюжет
Токарь ҡысҡырып илап ебәрә һәм атын ауылға табан бора. Ҡайтып барғанда ул 40 йыл буйына Матрена менән бергә йәшәгәнен, үҙенең эсеп иҫергәнен хәтерләй. Уның «яңынан йәшәй башлағыһы» килә.
Ул ҡояш төшөп ныҡ яҡтыртҡан ҙур бүлмәлә уянып китә, күҙҙәрен аса. Үҙенең алдында ул доктор Павел Иванычты күрә. Григорий түшәгенән һикереп төшөргә итә, тик булдыра алмай — аяҡ-ҡулдары уны тыңламай. Доктор Григорийға аяҡ-ҡулын туңдырғанлыҡ арҡаһында уларһыҙ ҡалыуын аңлатып бирә. Табип үҙ һүҙҙәрен: «Хоҙайға рәхмәт әйт, ошо тиклем йәшкә еткәнең өсөн! Моғайын, алтмышты тултырғанһыңдыр — шул етер һиңә!»,- тип тамамлай. Быны әйткәс, доктор палатанан сығып китә.
Самсонов Владимир Парфеньевич
Самсонов Владимир Парфеньевич (1922—1989) — СССР ғалимы, физика-математика фәндәре кандидаты.
Булунгу-Су
Булунгу-Су — Рәсәйҙәге йылға. Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Чегем 1-се йылғаһының уң ярына тамағынан 84 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек  йылғаһыҙ. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Моргрунд
Моргрунд (Moorgrund) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 3514 кеше йәшәй. Майҙаны — 53,39 км2. Диңгеҙ кимәленән 275 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 36433 һәм автомобиль коды — WAK.
Йүрмә
Йүрмә өсөн тауыҡ ите йомарламдары әҙерләү
Йәшел тәмләткестәрҙе ваҡлап турарға. Тауыҡ итен һөйәгенән айырып, бысаҡ менән ваҡлап турарға (ит үткәргестән ярамай). Шул иткә сей йомортҡа, манный ярмаһы, ваҡлап туралған йәшел һуған ҡыяғы, керән яп­рағы ҡушып бутарға ла бәләкәй йомарламдар яһарға. Ит түңәрәк­тәрен ҡайнап ултырған һурпаға һа­лырға, утты көсәйтергә. Йомарламдар һурпа өҫтөнә ҡал-ҡып сыҡҡансы ҡайнатырға ла айырым һауытҡа һөҙөргә. Һурпаға йәшел тәм­ләткестәр өҫтәп, тағы 2-3 минут ҡайнатырға. Артабан балыҡ ите менән йомарламдарҙы кире һурпаға һалып, 2 минут самаһы ҡайнатабыҙ. Әҙер йүрмәне уттан алғас, ҡапҡас менән ябып, 5-6 минутҡа томалайбыҙ. Һуңы­нан тәрилкәләргә һалып, табынға ултыртабыҙ/
Ғәҡәбә
Курорты
Ҡала яр буйында урынлашҡан ғәрәп инҡилабының ғәйәт ҙур флагы менән билдәле. Флагштоктың бейеклеге  136 метр тәшкил итә, ә флагтың үлсәме — 30-ға 60 метр. Флаг күрше илдәрҙән (Израилдең Эйлатынан һәм Мысырҙың Табаһынан) яҡшы күренә, һәм донъяла иң ҙур флаг булараҡ Гиннестың рекорд китабына ингән.
Тарихы
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында баш күтәреүсе ғәрәптәр баҫып ала (шулай уҡ ҡара: Лоуренс Аравийский). Һуғыштан һуң Хиджаз ғәрәп короллегенә, һуңынан  Сәғүд Ғәрәбстанына инә. 1925 йылда британ Трансиордания протекторатына   (хәҙерге Иорданияның алдағыһына) бирелә.
Мирзаһитов Әсхәт Мәсғүт улы
Биографияһы
1958—1960 йылдарҙа ул СССР Яҙыусылар союзының Юғары әҙәби курстарында уҡый, М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтының ситтән тороп уҡыу бүлеген тамамлай. Һуңынан Башҡортостан Яҙыусылар союзының әҙәби консультанты, партия ойошмаһы секретары, «Ағиҙел» журналының баш редакторы вазифаларын башҡара. 1973 йылда Әсхәт Мирзаһитов БАССР Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, 1976 йылда СССР Яҙыусылар союзы сәркәтибе итеп һайлана.
Әсхәт Мирзаһитов «Тымыҡ күл» (1953), «Боҙҙар аҡтарылғанда» (1955), «Утлы өйөрмә» (1957), «Әсәйемдең сал сәстәре» (1960), «Күршеләр» (1961), «Ауыл күренештәре» (1962), «Гөл баҡсаһы» (1965), «Һалдат улы» (1966), «Бәхтегәрәй» (1972), «Әсәләр көтәләр улдарын» (1974) пьесаларын ижад итте, улар сәхнәләрҙә уңыш менән барҙы.
Рассоха-Она
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сальвадор әҙәбиәте
Донъяуи әҙәбиәт
Колониаль осорҙа Сальвадор сығышлы автор яҙған иң әһәмиәтле әҫәр тип Хуан де Диос дель Сидтың «Индиго етештереү буйынса ҡулланма» иҫәпләнә. Ул — Сальвадор территорияһында нәшер ителгән беренсе китап. Баҫманың титул битенә «1641 йыл» тигән дата ҡуйылған, әммә, Сальвадор әҙәби тәнҡитсеһе  Луис Гальегос-Вальдес фекеренсә, дата нәшерсе хатаһы булып тора, ә китап киләһе быуатта сыҡҡан. Ул осорҙоң тағы бер әһәмиәтле баҫмаһы — «Иреклелектәр декларацияһы», уны Экстремадурала сығышлы  ерле  конкистадор Педро де Альварадо яҙған. Унда автор Американы баҫып алыуға ҡарата үҙ ҡарашын яҙа.
Ҡатай районы (Ҡурған өлкәһе)
Урынлашыуы
Район өлкәнең төньяҡ-көнбайышында, Свердловск һәм Силәбе өлкәләре менән тоташҡан урында урынлашҡан. Төньяҡта ул — Ҡамышлы, төньяҡ-көнбайышта — Богданович, көнбайышта — Свердловск өлкәһе Каменский райондары; көньяҡ-көнбайышта — Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районы; көнсығышта һәм көньяҡ-көнсығышта — Далматовск районы һәм көньяҡта — Ҡурған өлкәһенең Щучье районы менән сикләшә.
Территориаль ҡоролошо
Административ-территориаль ҡоролош сиктәрендә район административ-территориаль берәмектәргә: район буйһоноуындағы 1 ҡала һәм 12 ауыл Советына бүленгән
Муниципаль ҡоролош сиктәрендә бер үк исемдәге муниципаль районға 13 муниципаль берәмек, шул иҫәптән 1 ҡала биләмәһе һәм 12 ауыл биләмәһе инә.
Сказкин Сергей Данилович
Биографияһы
09.30.1943 йылдан СССР Фәндәр академияһының тарих һәм философия бүлегендә (Көнбайыш Европа тарихы) мөхбир ағзаһы, 1958 йылдың 20 июненән Тарихи фәндәр бүлегендә академик (Дөйөм тарих).
1966 йылда ул 25 мәҙәниәт һәм фәнни хеҙмәткәрҙең КПСС Үҙәк Комитетының Генераль Секретары Л. И. Брежневҡа Сталин реабилитацияһына ҡаршы хатына ҡул һала.
Замолодчикова Елена Михайловна
Замолодчикова Елена Михайловна (19 сентябрь 1982 йыл) — Рәсәй гимнасы, 2000 йылда Сиднейҙа үткән Йәйге олимпия уйындарының ике тапҡыр чемпионы, ике тапҡыр донъя (1999, 2002), ике тапҡыр Европа чемпионы (2000, 2002).
Гобустан (ҡурсаулыҡ)
Флора һәм фауна
Һуңғы тиҫтә йылдарҙа Гобустандың фаунаһы ныҡ ярлылана. Гобустандың тәбиғи йәнлектәренән һирәкләп төлкө, шакал, бүре, ҡуян, ҡырағай бесәй, тау һуҫары, ҡырағай күгәрсен, һабан турғайы, күпләп йыландар һәм кеҫәрткеләр осрай.
Ҡаялағы һүрәттәр
Әзербайжан ерҙәрендә бронза осоронда йәшәгән халыҡтарҙа ҡояш культы хөкөм һөргән, был Гобустандың петроглифтарында ла сағылыш тапҡан. Ҡояш тамғалары йә нур сәселгән түңәрәк, йә сатраш рәүешле эшләнгән. Был мифологияны б.э.т. II мең йыллыҡтарына ҡайтарып ҡалдыралар.
Элизабет Сёдерстрём
Мемуарҙар
Хәтирәләр ҡалдырған (1978).
Гобустан (ҡурсаулыҡ)
Рим яҙмаһы
Таш таҡталағы яҙма ошолай:
Тәржемәһе: «Император Германлы Цезарь Август Домициан осоро, Луций Юлий Максим, XII Йәшендәй Легион Центурионы». Гобустандағы яҙмала Апшерон халҡы ҡырған XII легион отряды телгә алынған тип һанала.
Әҙәбиәт
Баку, 1965
Юлдаш (Әбйәлил районы)
Юлдаш (Юлдашево) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. Гусев ауыл Советы составына инә. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 340 кеше. Почта индексы — 453614, ОКАТО коды — 80201819006.
Тарихы
1866 йылда Юлдаштағы 30 хужалыҡта 199 кеше донъя көткән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
Шәриф Сөнчәләй
Биографияһы
Мәғарифты ойоштороу буйынса бай тәжрибә туплаған Шәриф Сөнчәләй бында эшләгән ике йыл эсендә институтты юғары уҡыу йорто —- Башҡорт дәүләт педагогия институты итеп үҙгәртеүгә ҙур хеҙмәт индерә. Педагогия институты юғары белемле кадрҙар менән нығытыла, Рәсәй Федерацияһының юғары уҡыу йорттары араһында үҙ урынын ала. Был йылдарҙа Шәриф Сөнчәләй мәғариф, педагогика, иҡтисад, этнография темаларына фәнни-ғәмәли хеҙмәттәр яҙа, балалар баҡсалары эшен ойоштороу мәсьәләһен күтәрә.
1938 йылда Шәрифулла Хәмиҙулла улы Сөнчәләев нигеҙһеҙ эҙәрләүҙәргә дусар ителә, әммә 1956 йылда тулыһынса аҡланып, нахаҡ бәләләр кире алына.
Кашкарагаиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йомағужа (Күгәрсен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кампус
Ҡайһы берҙә кампус тип эре компанияға ҡараған айырым территорияны атайҙар (фирма эсендәге инфраструктураны, мәҫәлән, корпоратив университет). Шулай уҡ кампус тип территориянан, коммуникацияларҙан, биналарҙан, юлдарҙан һәм юл япмаларынан, мөлкәтенән һәм кешеләрҙән торған ҡоролмалар комплексын атарға мөмкин.
Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы
Атнабаев Әнғәм Ҡасим улы (23 февраль 1928 йыл — 13 октябрь 1999 йыл) — шағир, драматург. 1960 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың халыҡ шағиры (1997), РСФСР-ҙың (1988) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы лауреаты (1972).
Урман институты (Рәсәй империяһы)
Атамаһы
Уҡыу йортоноң рәсми исемдәре һәм формалары бер нисә тапҡыр үҙгәртелә:
Санкт-Петербург урман һәм межалау институты (1837—1862)
1837 йылда Санкт-Петербург ғәмәли урман институты һәм граждандар топографтарының межа роталары берҙәм Санкт-Петербург урман һәм мебель институтына берләштерелә. Институт тәрбиәләнеүселәре кадеттар тип атала башлай.
Әл-Хәмрә ҡәлғәһе
Тасуирламаһы
Төп үҫешен мосолман династияһы Насриҙар идара иткән осорҙа ала (1230—1492), улар ваҡытында Гранада Иберия ярымутрауында Гранада әмирлегенең баш ҡалаһына, ә Әл-Хәмрә уларҙың резиденцияһына әйләнә (ҡалған һарайҙар башлыса XIV быуатҡа ҡарай). Манаралы ҡәлғә стенаһы эсендәге ҙур комплекс составына шулай уҡ мәсеттәр, торлаҡ йорттар, мунсалар, баҡсалар, келәттәр, зыярат ингән. Әлеге ваҡытта ислам архитектураһы музейы булып тора.
Подлесная Тавла
«Саранск таможня китабында» телгә алына (1692). 1706 йылғы документтар буйынса Подлесная Тавлала 57 йорт була. 1867 йылда ауылда Христорождественский сиркәүе төҙөлә. (2001 йылда тергеҙелгән).
"Пенза губернаһындағы тораҡтар исемлеге"ндә (1869) Подлесная Тавла — 183 ихатаһы булған Саранский өйәҙе ҡаҙна ауылы; унда 3 тирмән һәм май эшләү кәсепханаһы була. 1914 йылда ауылда 299 ихата иҫәпләнә. 1929 йылда «Эрзянь таңдары» («Моҡша заря») коммунаһы ойошторолған, 1931 йылда — «Эрзя» һәм «Ҡыҙыл трактор» колхоздары барлыҡҡа килә, ә 1939 йылда улар 18-се партсъезд колхозына берләштереп, эреләтелә, 1997 йылдан — СХПК, 2001 йылдан башлап — «Тавла» ЯСЙ.
Украина буйынса Женева белдереүе
Һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашыусылар:
Бәйеттәр (ауыҙ-тел ижады)
Темалар
Профессор Гамид Араслы фаразлауынса, ҡайһы бер бәйеттәр шул баҫҡын осороныҡы булырға тейеш:Күп быуаттар эсендә тел бик ныҡ үҙгәргән. Бәйеттең был варианттарында архаизм элементтары булмаһа ла, һис шикһеҙ, эстәлеге билдәле бер тарихи ваҡиғаларҙа барып тоташа.
Көңгөр
Тарихы
Көңгөргә нигеҙ һалыу тураһында беренсе тапҡыр 1623 йылда телгә алына, әммә В. В. Шишонко үҙенең «Пермь йылъяҙмаһында» бының менән риза түгеллеген билдәләй, сөнки документтар менән нигеҙләнмәгән, ә башлыса бер кешенең яҙыуына нигеҙләнгән" . Ҡалаға нигеҙ 1648 йылда Ирень татарҙарынан һатып алынған буш ерҙәрҙә һалынған, нигеҙ һалыусылар — воеводалар дворян Прокофий Елизаров, стольниктар кенәз Петр Прозоровский һәм Симеон Кондырев . Ҡала өсөн урын Көңгөр Иренгә ҡушылған урындан 2 саҡрым алыҫлыҡта һайлана, Старый Посад ауылы (хәҙер Троицк ауылы) урынында, ауыл хәҙерге Көңгөрҙән көньяҡҡа 17 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. 1649 йылда Чердынь һәм Соликамскиҙан күсеп килгән кешеләр ҡаланы төҙөп бөтәләр, уларға Вятка, Кайгород, Сольвычегодск һәм Устюгтан сығышлылар ҙа ҡушылалар. Көңгөрҙә йәшәү өсөн халыҡты Соликамск воеводаһы Прокопий Елизаровтың отряды 1647—1648 йылдарҙа ҡасҡын крәҫтиәндәрҙе аҫабалар ерҙәренән һәм Соликамск өйәҙенең монастырҙарынан эҙләп таба. Һөҙөмтәлә ҡасҡындарҙың 385 ғаиләләре, бобылдәр һәм посадскийҙар (1222 ир заты) 1648 йылда Ирень йылғаһына алып барып, һәр береһенә ер биләмәһе бирәләр һәм улар екке мал һалымын түләүҙән өс йылға азат ителәләр.
Венесуэла
Халҡы һәм теле
Халыҡ һаны — 29 335 489 кеше (2011). Халыҡтың биштән бер өлөшө Венесуэланың баш ҡалаһында, Каракаста йәшәй. Халыҡ иң тығыҙ урынлашҡан төбәге илдең үҙәк яр буйы, унда Каракас, Маракай, Валенсия ҡалалары инә. Икенсе бөтә донъя һуғышынан һуң Венесуэлаға Европа илдәренән яҡынса 1 млн испан, итальян, португалиялы кеше күскән. Аҡ тәнлеләр халыҡтың 21%-ын тәшкил итә, метистар — 67 %, негрҙар — 10 %, индейҙар — 2 %. Венесуэланың дәүләт теле — испан теле. Индейҙар яҡынса 40 төрлө төркөм телдәрендә һөйләшә.
Ҡыҫҡаса иҡтисади тасуирлама
Венесуэла иҡтисадының нигеҙе — нефть сәнәғәте. Нефть сығарыусы төп төбәктәр — Маракайбо күле, Кариб диңгеҙенең шельфы. Шулай уҡ тәбиғи газ, тимер рудаһы, ташкүмер, алтын, алмас сығаралар. Иң үҫеш алған тармаҡтар — нефть эшкәртеү, химик һәм нефтехимик сәнәғәт, ҡара металлургия, автомобиль төҙөлөшө. Күләмле аҙыҡ-түлек, текстиль сәнәғәте. Ауыл хужалыгында эре ер биләүселек хөкөм һөрә. Төп ауыл хужалығы культуралары: мәк, ноҡот борсағы, кофе, какао, шәкәр ҡамышы. Малсылыҡта — мөгөҙлө эре мал-тыуар, һарыҡ һәм кәзә үүрсетеү. Тропик урмандарҙа ағас әҙерләү. Балыҡсылыҡ. Экспорттың 90%-ы — нефть һәм нефть продукттары.
Енәйәтселек
Венесуэла йәмғиәт үҫешендә енәйәтселек төп хәүеф тыуҙырып тора. 2015 йылда илдә 28 меңгә яҡын кеше һәләк була, йәғни һәр 100 мең халыҡтан 90 кеше үлтерелгән. Был күрһәткес буйынса Венесуэла Латин Америкаһы илдәренең күпселеген уҙып китә. Үлтерештәрҙең 90 процентыасылмай ҡала. 2005 йылдан башлап хөкүмәт енәйәттәрҙең тулы статистикаһын баҫтырыу сығарыуҙы туҡтата
Варган тауы
Варган тауы (ғәҙәттәге ҡулланылышта — Варгановка) — Көньяҡ Уралда, Силәбе өлкәһендә (Рәсәй) айырым торған тау. Абсолют бейеклеге — 763 метр. Заозерная һыртына ҡарай. 1990 йылға тиклем бында Бөтә Союз туристик маршрут № 55 һалынған булған.
Яйҡар
Тарихы
Халыҡтың төп шөғөлө — ярым күсмә малсылыҡ. Йәйләүҙә Манал, Сатра, Һәүәнде, Баҡылды йылғалары үҙәндәрендә урынлашҡандар. 240 кеше йәшәгән 32 йортҡа 85 ат, 100 һыйыр, 16 һарыҡ хужа булған. Әммә был һандар ярым күсмә хужалыҡтың рентабелле булыуын дәлилләмәй. Игенселек башланғыс хәлдә була. Ни бары 66 бот ужым һәм 416 бот яҙғы иген сәселгән. Биҙгенде йылғаһы буйында ауылдың ике тирмәне булған.
Аҡсурина Фирүзә Исхаҡ ҡыҙы
Биографияһы
1974 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1978 йылда Мәскәү ветеринария академияһында уҡып сыға.
Башня
Тарихы
Архитектурала башняларҙың барлыҡҡа килеү ваҡытын билдәүе ауыр. Башня торлаҡтың тәүге формаларының береһе була, ул өй йәки тәүтормош йортонан һуң барлыҡҡа килә. Торлаҡ башнялар төҙөү дошмандарҙан һәм ҡырағай хайуандарҙан һаҡланыу кәрәклеге бәйле булған. Башняға оҡшаш иң боронғо ҡоролма (бейеклеге 8,5 м) археологтар тарафынан керамикаға тиклемге А неолитының Иерихон ҡалаһында (беҙҙең эраға тиклем 8400—7300 йылдар) табыла.
Мядловей-Яга (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Төньяҡ Песъю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хелена Шведская (Дания королеваһы)
Хелена йәки  Элин Шведская (Helena, Elin ; 1130 йыл ― 1158 йыл) ― швед принцессаһының һәм Дания королеваһының (Кнуд V ҡатынының) шартлы исеме. Уның тыуыу датаһы билдәле түгел. Атаһы Швеция короле Сверкер I була, ә әсәһе, Сверкерҙың тәүге ҡатыны, королева Ульвхильд.
Ағиҙел (бейеү ансамбле)
Тарихы
Үҙешмәкәр халыҡ ижадын үҫтереүҙәге ҙур уңыштары һәм Башҡортостандың бейеү сәнғәтенә 2010 йылда ҙур өлөш индергәне өсөн коллектив республикала беренселәрҙән булып «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған халыҡ ижады коллективы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды, 2016 йылда ансамбль үҙенең исемен ҡабаттан раҫланы (2016 йылдың 23 ноябрендәге 2563-сө бойороҡ). 2023 йылда коллектив йәнә маҡтаулы исем алды.
Пирамович Гжегож
Биографияһы
1767 йылда Львов кастелянының улдарына опекун сифатында Францияға һәм Италияға сәйәхәт итә, унда фәлсәфә һәм педагогикала төрлө ағымдар менән таныша.
1770-1773 йылдарҙа Львовта иезуит коллегияһында философия уҡыта.
1773 йылда Куровола дин әһеле була (Пулава янында).
Хәтер
Кельц, Лодзь, Вроцлав, Щецин ҡалаларында Пирамович исемендәге урамдар бар.
Кондалеп
Кондалеп — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/3333/610 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Алакүл (Ҡурған өлкәһе)
Тасуирламаһы
Яр буйҙары уйһыу, тәпәш, тигеҙ генә түңәрәкләнеп бара. Тәрәнлеге лә яйлап ҡына үҫә бара. Һыу өҫтөндә төрлө ҡамыштар, күрән һәм башҡа һыу үҫемлектәре үҙә. Һыуҙы үҫемлек баҫыу 15 процентҡа тиклем етә. Ләм ултырмалары яҡынса 30 см тәшкил итә. Йәйге осорҙа зәңгәрһыу-йәшел ылымыҡтар сәскә атыуы күҙәтелә. Күл ваҡыты-ваҡыты менән туңа һәм балыҡтар тонсоға.
Этимологияһы
Тарихи Башҡортостан ерҙәрендә урынлашҡан был күлдең атамаһы башҡорт телендәге ала һәм күл һүҙҙәренән яһалған. Ала — тимәк, төрлө төҫтәр менән сыбарланған
Дөңгөр ташы (Әзербайжан)
Дөңгөр ташы - Qaval daşı - 10000 йыл самаһы элек музыка ҡоралы сифатында ҡулланылған. Дөңгөрташ кешеләргә үрге палеолиттан билдәле булған тип һанайҙар. Неолит дәүеренән көй Гобустанда боронғо кешеләр был таштың үҙенсәлектәрен белеп, музыка ҡоралы сифатында ҡулланған. Дөңгөр ташынан көй сығарып, уның тирәләй бейеүҙәре Гобустанда һаҡланған ҡая таштағы һүрәттәрҙә лә сағылдырыла. Гобустанда Чингирдаг тауының төньяҡ итәгендә һәм Беюкдаш тауында ике дөңгөрташ бар. Уны шул тирәлә йәшәгән көтөүселәр бер-береһенә хәбәр ебәрер өсөн файҙаланғандыр тип фараз итәләр. .
Сөләймән (исем)
Сөләймән — ғәрәптәрҙән төрки телле халыҡтар араһында таралған ир-ат исеме.
Этимологияһы
Сөләймән — «тыныс», «һаҡсы»; «ҙур балыҡ» мәғәнәләрен аңлатҡан ир-ат исеме. Был исем төрки телдәргә ғәрәп теленән инә, ә ғәрәп теленә боронғо йәһүд теленән ингән.
Фамилиялар
Сөләймәнов Ғата Зөлҡәфил улы (15 июнь 1912 йыл — 25 июнь 1988 йыл) — башҡорт йырсыһы, ҡурайсы һәм актёр. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1953) һәм халыҡ (1963) артисы. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1971).
Чжоу (династия)
Көнбайыш Чжоу
Башта Цзи ғаиләһе бөтә ил өҫтөндә ҡаты контроль урынлаштыра. Беҙҙҙең эраға тиклем 771 йылда Ю-ван үҙенең ҡатынын ситләткәс, баш ҡала күсмә халыҡтар менән союзға ингән ҡолатылған батшабикәнең атаһы тарафынан биләп алына. Яңы батша итеп батшабикәнең улы иғлан ителә, ә баш ҡала Лоянға күсерелә.
Чуньцю
Удел кенәздәре араһында гегемондар айырыла башлай, аҙаҡ улар формаль рәүештә ван итеп раҫлана. Гегемондар йыш ҡына Чжоу ванына ҡарағанда ла ҙурыраҡ властҡа эйә булағандар.
Александров Андрей Фёдорович
Баҫылып сыҡҡан хеҙмәттәре
Журналдарҙа 250-нән ашыу ғилми мәҡәләләр, бер нисә китап һәм монографиялар авторы:
Яҡтыкүл (Әбйәлил районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 60 %,урыҫтар 27 % тәшкил итә.
Коптелка
Коптелка — Рәсәй йылғаһы. Алтай/ Новосибирск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Топтушка йылғаһының уң ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Булатова Фәниә Дәриғәт ҡыҙы
Биографияһы
Булатова госпиталь терапияһы кафедраһында көкөртлө нефть продукттарының нефть сығарыусылар һәми нефть эшкәртеүселәрҙең сәләмәтлегенә йоғонтоһон өйрәнеү буйынса ғилми йүнәлештә эшләүсе иң тәүге ғалим була.
Джунгу-Су
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек  йылғаһыҙ. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Надыр-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мысыр күпере
Мысыр сылбырлы күпере
1825 йылдың авгусын күперҙең төҙөлә башлаған көнө тип иҫәпләргә мөмкин, тап ошо көндә күпер свайҙарын яр буйындағы нигеҙҙәргә (9-25 августа оҙонлоғо 8, 52 һәм 10, 65 метр булған 264 свай) һуға башлағандар. 1825 йылдың авгусында күперҙең гранит тотҡа нигеҙҙәрен ҡора башлағандар, был эш октябрь аҙағыына тиклем алып барылған һәм унда 130-ға яҡын ташсы эшләгән.
Ченәкәй
Биографияһы
Төхвәт Ченәкәй тәүҙә мәҙрәсәлә уҡый. Ауыл мәктәбен тамамлағандан һуң, үҫмергә ситкә китеп уҡырға матди хәле мөмкинлек бирмәй. Атаһының бер туған апаһының ире ауылдың бай муллаһы була. Шул мулланың улы Ырымбур Ҡарғалыһы мәҙрәсәһендә уҡып йөрөгәндә Төхвәтте лә үҙе менән алып китә. 1904 йылда Ҡарғалыла тәүге ысул йәдит мәктәбе асыла. Төхвәт Ченәкәй шул мәктәптә уҡый. 1913 йылдан 1946 йылға ҡәҙәр ул Ырымбур, Өфө, Ҡазан, Үзбәкстан мәктәптәрендә башҡорт, рус телдәрен, әҙәбиәттәрен, тарих һәм география уҡыта.
Төхвәт Ченәкәйҙең яңы әҙәби формала яҙа башлауы 1910 йылға тура килә. 1910—1914 йылдарҙа яҙылған шиғырҙарының һайланмаһы Ырымбурҙа «Ваҡыт» нәшриәтендә «Һаҡмар буйы» тигән йыйынтыҡ булып баҫыла. Был — шағирҙың тәүге китабы. Артабан уның бер нисә йыйынтығы донъя күрә. Шағир үҙен яңы тормошто йырлаған әҙип итеп күрһәтә.
Боғҙанов Фәрит Вәлинур улы
Ижади эшмәкәрлеге
Фәрит Боғҙановтаң «Һин кем?» исемле тәүге пьесаһы 1969 йылда М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә ҡуйылды. Унан һуң 1973 йылда «Мөхәббәт һәм енәйәт», 1974 йылда «Юлдар күперҙә осраша», 1976 йылда «Иртәнге томан» пьесалары яҙылып, Башҡортостандың төрлө театрҙарында ҡуйылды. «Юлдар күперҙә осраша» һәм «Иртәнге томан», рус теленә тәржемә ителеп, Рәсәй Федерацияһының бер нисә театрында сәхнә күрә. Ул шулай уҡ нефть эшкәртеүселер тормошонан «Мине саҡырған уттар» (1983) исемле пьеса яҙҙы. Фәрит Боғҙанов 1977 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Мюнхенбернсдорф
Мюнхенбернсдорф (Munchenbernsdorf) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 3031 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,43 км2. Диңгеҙ кимәленән 325 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7589 һәм автомобиль коды — GRZ.
Ямбай
Ямбай (Ямбаево) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 124 кеше. Почта индексы — 452824, ОКАТО коды — 80259815004.
Хелена Шведская (аббатиса)
Биографияһы
Хелена Врета монастырынан урланыуҙары билдәле булған өс ҡорбандың тәүгеһе. Ҡалған икәүһе ― уның ҡыҙы Бенедикта Бьельбо һәм уның ейәнсәре Ингрид Свантеполксдоттер. Хелена Сверкерсдоттер, ҡолатылған королдең берҙән-бер ҡыҙы, атаһы вафат булған мәлдә Врет аббатлығында уҡый. Уның туғандары король һәләк булған һуғышта Сверкерға ҡаршы һуғышҡан ярланың улы Сун Фолкессондан (1247 йылда үлгән) Хелен йәрәшеү тәҡдиме алыуы тураһында белмәүе бик мөмкин. Фолкессон Сун ― 1130 йылдан һуң швед тәхете өсөн үҙ-ара низағлашҡан ике династияның береһенең вәкиле, ә Хелен уларға көнәркәш династия ― Сверкерҙар һарайы вәкиле. Сун Фолкессон Хеленды урлай һәм, халыҡ риүәйәттәренә ярашлы, Имсеборг һарайына алып бара. Улар өйләнешә, һәм уларҙың ике ҡыҙы тыуа. Шулай итеп, ике швед нәҫеле, эргә яҡтан ғына булһа ла, берләшә.
Ғүмеренең аҙағында Хелен Врета монастыры аббатисаһы була.
Вельвет
Этимологияһы
Хәҙерге вельвет тәбиғи кизе-мамыҡтан да, синтетика йәки ҡушымта ла булыуы мөмкин.
Тарихы
Был төр туҡыма урта быуаттан билдәле булған һәм бәрхәт туҡымалар категорияһына ҡараған. Вельвет етештереү технологияһы сер итеп тотолған, ул быуындан-быуынға ғаилә мануфактураһында мираҫ итеп тапшырыла килгән.
Наул-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғәбделхәким Ҡорбанғәлиев
Биографияһы
XIX быуат уртаһында указлы мулла булып хеҙмәт итә, ошо осорҙа Ҡорбанғәлиевтар Исмәғил ауылынан Асҡарға күсә. 1852 йылда Асҡар ауылынан Миҙиәк ауылына указлы мулла итеп күсерелә. Бында 1860 йылда үҙ аҡсаһына мәктәп аса, был мәктәп 1883 йылда Миҙиәк мәҙрәсәһе булып китә. Ризаитдин Фәхретдинов, Ғәбделхәким Ҡорбанғәлиев вариҫтары-хәлифәләреен атап үтә: Зәйнулла бин Ғәлекәй әл-Арыҫлани әл-Эстәрле, Камалетдин бин Шәрәфетдин бин Зәйнетдин, Хисаметдин бин Ғәбделкәрим ән-Нәүфәзи, шәйех Зәйнулла бин Хәбибулла әл-Хәлиди һәм башҡалар.
Котлянка (Тараба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чумыш йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Чулым ҡушылғанға тиклем (Томи йылғаһын индермәйенсә), йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Гәүһәр-хатун
Биографияһы
1474 йылда Гәүһәр-хатун династия йәһәтенән Аҡ Ҡуйынлылар династияһынан хаким Оҙон-Хәсәндең улы принц  Уғырлы Мәхмүт-бейгә  кейәүгә  бирелә. Был никахтан тыуған балалар һаны билдәһеҙ: Топкапы музей яҙыу-һарайында Гәүһәр-хатундың Мәхмүт-бейҙән улы тип Мәхмүт-челеби атала; Лесли Пирс Гәүһәр менән Мәхмүттең улы тип Гёдек Әхмәтте  (1476—1497) атай, ул шулай уҡ Гәүһәр -хатундың ҡыҙ туғаны  — солтан Баязид II ҡыҙы Айнишаһ- солтан менән никахлаша.
Гәүһәр-хатундың ире, Уғырлы Мәхмүт -бей Шираздың хакимы вазифаһын биләй. Атаһы Оҙон-Хәсәндең хакимлығының һуңғы йылдарында  ул, туғаны Мәҡсүт,  Бағдад губернаторы, Рох губернаторы ағаһы Увейс ярҙамы менән,  йыш ҡына  буйһонмаусанлыҡ күрһәтә. Бер аҙҙан улы тыуғандан һуң Гәүһәр-хатун тол ҡала: 1476—1477 йылдың ҡышында Мәхмүт-бей бер туған ҡустыһы Хәлил һәм уның яҡлыларға ҡаршы сыҡҡанда алышта һәләк була. Гәүһәрҙең улы, Әхмәт Гедек, 1497 йылда Аҡ Ҡуйынлылар тәхетен баҫып ала, әммә уның идара итеүе ҡыҫҡа була: ул  көслө үҙәкләштерелгән дәүләт төҙөүгә йөүнәлтелгән реформалар башлай, әммә ете айҙан һуң феодалдарға ҡаршы көрәштә һәләк була. Гәүһәр-хатундың үҙенең вафат булған датаһы билдәһеҙ, әммә ул иренән оҙағыраҡ йәшәй һәм көндәрен Истанбулда атаһының йәки ҡустыһының һарайында тамамлай.
Нёбдениц
Нёбдениц (Nobdenitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 935 кеше йәшәй. Майҙаны — 10,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 229 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
Тудегешева Тайана Васильевна
Биографияһы
Т. В. Тудегешева Новокузнецк ҡала мәҙәниәт һарайы директорының крайҙағы төп халыҡтарҙың мәҙәниәтен ҡурсалау һәм үҫтереү буйынса урынбаҫары вазифаһында эшләй. «Тазыхан» этнографик берләшмә директоры. Шор халыҡ мәҙәниәте тарихы музейынойоштороусы.
Шағирә Тайана Тудегешева Төркиәлә үткән төрки халыҡтар фестивалдәрендә ҡатнаша.
Ижады
Я — песня-плач абинского народа.
Бүләктәре
Тудегешева Т. В сговоре с веками [Текст] : стихи / Таяна Тудегешева // Огни Кузбасса. — 2011. — № 3. — Май — июнь. — С. 89-90.
Сазыкин А. Глоток свежего воздуха [Текст] / Анатолий Сазыкин // Кузнецкий рабочий. — 2014. — 9 августа (№ 90). — С. 3.
Кайгородов С. Муза Горной Шории [Электронный ресурс] / Семён Кайгородов // Лента региональных новостей : сайт. — 0 9.01.2016. — Электрон. дан. — Режим доступа: http://lentaregion.ru/93773, свободный. — Загл. с экрана.
Алтын тау (Силәбе)
Тарихы
1989 йылда «Челябинский рабочий» төбәк гәзитендә элекке старатель Ю. Герасимовтың мәҡәләһе баҫылып сыҡҡандан һуң, киң йәмәғәтселеккә бында ҡәберҙәр булыуы тураһында билдәле була. Герасимов 1946 йылда уҡ шахтала мәйеттәр табылыуы тураһында хәбәр итә. Был факт тураһында башҡа старателдәр ҙә хәбәр итә.
Сюзан Кахраманер
Карьераһы
1943 йылда Чамлыджела ҡыҙҙар өсөн урта мәктәптә уҡытыусы ассистенты булып эшләй. Шул уҡ йылда Истанбул университетының математика факультетында II курстарҙа анализды өйрәнеү мәсьәләләре буйынса ярҙамсы булып эшләй башлай. Шул уҡ йылда Эдинбургта Халыҡ-ара математиктар конгресында ҡатнаша. 1959—1960 йылдарҙа — Цюрих университетында эшләй. 1966 йылда Рольф Неванлинндың коллегиумына саҡырыла. Шул йылдың август айында Мәскәүҙә Халыҡ-ара математиктар конгресында сығыш яһай. Ғалим дәрәжәһенә диссертацияһын тамамлау маҡсатында сентябрҙә һәм октябрҙә Хельсинки университетында эшләй. 1968 йылда профессор исемен ала. Сюзан Кахраманер Әхмәт Дернек, Рыфкы Кахрамандер һәм Яшар Полатоглуларҙың ғилми етәксеһе була. Хельсинки, Стэнфорд, Цюрих, Лондон, Париж университеттарында ғилми тикшеренеүҙәр үткәрә.
Катерина Ягеллонка
Катерина Ягеллонка (Katarzyna Jagiellonka, Katarina Jagellonica av Polen, 1 ноябрь 1526 йыл — 16 сентябрь 1583 йыл) — Финляндия герцогиняһы (1562), Швеция королеваһы (1569), Финляндия бөйөк герцогиняһы (1581). Ягеллондар нәҫеленән.
Байда Григорий Иванович
Биографияһы
1959 йылдан КПСС ағзаһы. 5-се саҡырылыштың Украина ССР-ы Юғары Советы депутаты.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Черкассы ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.
Хәтер
Геройҙың тыуған Лиски ауылында бюст ҡуйылған.
Михайлов Виктор Александрович
Эштәре
Виктор Михайлов 450-нән ашыу ғилми хеҙмәт авторы һәм авторҙашы булып тора, шул иҫәптән 18 монография,11дәреслек һәм 37 уҡыу әсбаптары авторы; «Публичное и частное право» журналының 27 баҫмаһын әҙерләп сығарған; уның етәкселегендә 24 кандидатлыҡ һәм 7 докторлыҡ диссертацияһы яҡланған:
Мукасей Елизавета Ивановна
Мукасей Елизавета Ивановна (29 март 1912 йыл — 19 сентябрь 2009 йыл — СССР-ҙың нелегал-разведчигы. Именлек хеҙмәтенең почётлы хеҙмәткәре, подполковник. Совет нелегал разведчигы Мукасей Михаил Исааковичтың ҡатыны.
Биографияһы
1917 йыл аҙағында ғаиләһе, аслыҡтан ҡасып, Ташкентҡа күсенә. 1929 йылда урта мәктәпте тамамлағандан һуң Ленинград дәүләт университетының]] биология факультетына уҡырға инә. Юғары белем алғандан һуң тәүҙә фабрикала эшләй, һуңынан эшсе йәштәр мәктәбе директоры (1938—1939) була.
Небтя-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Тагариев Рәшит Зәки улы
Фәнни эшмәкәрлеге
1982 йылда — кандидатлыҡ, 1991 йылда — докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Профессор, Рәсәй тәбиғәт белеме академияһы ағза-корреспонденты. Төп тикшеренеү йүнәлештәре:
Низаметдинов Салауат Әхмәҙи улы
Низаметдинов Салауат Әхмәҙи улы (3 март 1957 йыл — 29 июль 2013 йыл) — композитор. 1983 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР‑ының (1988) һәм Рәсәй Федерацияһының (2003) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге йәштәр премияһы (1988) лауреаты.
Биографияһы
Сәнғәт институтынан һуң Гнесиндар исемендәге Мәскәү дәүләт музыка-педагогия институтының (бөгөн Рәсәй музыка академияһы) аспирантураһын тамамлай. Бында профессор Г. И. Литинский етәкселегендә төрлө жанрҙа музыка ижад итеү серҙәренә өйрәнә, аҙаҡтан яратҡан уҡытыусыһына "До-минор ҡыллы квартеты"н бағышлай.
Маэстро 2013 йылдың 29 июлендә көтмәгәндә (тромб ысҡыныуынан-?) вафат була, Өфө ҡалаһының Көньяҡ зыяратында ерләнгән. 2016 йылдың сентябрендә унда Разида Низаметдинова эскизы буйынса эшләнгән ҡәбер ташы ҡуйылды.
Кочегарка (Татарка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Селог-Вож
Селог-Вож — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Субась йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Варакин Борис Александрович
Спорт карьераһы
Ленинград автоматика һәм приборҙар төҙөү авиация техникумын, П. Ф. Ле́сгафт исемендәге милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәләмәтлек университетын тамамлай (1958 йыл). Еңел атлетика менән шөғөлләнә (урта дистанцияға йүгерә), «Буревестник» ирекле спорт йәмғиәте өсөн сығыш яһай. Һуңғараҡ тренерлыҡ карьераһы менән шөғөлләнә, 1963 йылда Ленинград   санитар-гигиена медицина институтында (ЛГСМИ) регби секцияһын аса һәм  команданың  тренеры була. «Буревестник» кеүек билдәле булған ЛСГМИ командаһы менән, 1968 йылда СССР чемпионаты уйындарында 4-се урынды яулай , ә 1969 йылда  уның менән бергә  «Ленинградтың спорт аҙнаһы» һәм Ленинград Кубогын яулай. Ленинград Кубогы еңеүен билдәләп, ул регби буйынса тренерҙарҙың ҡырҡа етешмәүен билдәләй һәм Лесгафт исемендәге физкультура институтында регби буйынса факультатив курстар асыуҙы саҡыра.
Авиация эше
Репрессиялар башы
Сталин был эште тикшерергә СССР-ҙың Оборона наркоматының «Смерш» контразведкаһы баш идаралығы начальнигы В. С. Абакумовҡа (1908—1954) ҡуша.
Ямъяҙы
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тюккай-Няркыль-Чор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нерусовей-То-Се
Нерусовей-То-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Урер-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Хисамова Миңлегөл Сәлимйән ҡыҙы
Хисамова Миңлегөл Сәлимйән ҡыҙы (1 октябрь 1948 йыл) — мәғариф ветераны, шағир. 1993 йылдан Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем хеҙмәткәре.
Гогичаант Геле мегалиттары
Гогичаант Геле мегалиттары-Грузияла Самцхе-Джавахети төбәге Боржоми муниципалитетының Чобисхеви ауылындағы милли әһәмиәткә эйә булған мәҙәни ҡомартҡылар.
Тюмель-Кикя (Кыпа-Печаль-Кы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сельзя (Вашка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Почтамт күпере
Урынлашыуы
Прачечный тыҡрығы башланған ерҙә Почтамт бинаһынан алыҫ түгел урынлашҡан. Был урында Ҙур Диңгеҙ урамы Мойка йылғаһының яры буйлап бара һәм күпер уның № 61 йорто ҡаршыһына барып сыға.
Күперҙән йыраҡ түгел Йосоповтар һарайы (Мойка йылғаһы ярындағы № 94 йорт) урынлашҡан, архитектор Огюст Монферрандың Исаакий соборын төҙөгән саҡта унда йәшәгән йорто (Мойка йылғаһы ярындағы № 86 йорт), Элемтә союзы мәҙәниәт йорто (элекке немец реформат сиркәүенең бинаһы, 1862—1865 йылда архитектор Г. Боссе проекты буйынса төҙөлгән, 1930-сы йылдарҙа мәҙәниәт йорто итеп яңынан П. Райц тарафынан төҙөлгән — Мойка йылғаһы ярындағы № 103 / Оло Диңгеҙ урамы, № 58 йорто) урынлашҡан. Күпер ҡаршыһында, нәҡ № 61 участкаһында, М. И. Ломоносовтың мозаика оҫтаханалы һәм лабораториялы таш йорто тора.
Тарих
Был урында XVIII быуат аҙағында дүрт ерҙән таяулы ағас күпер булған, уның свайҙары таҡта менән көпләнгән булған. Ваҡыт үтеү менән был күпер иҫкергән һәм уны алмаштырырға кәрәк була.