cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Игум
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Алтын башаҡ (фонтан)
Тәүге фонтан
Быуа үҙәгендә буласаҡ фонтан 1937 йылда Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһенең генераль планын эшләү этабында уҡ уйланылған була. Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһенең баш архитекторы Вячеслав Олтаржевский «Главконсерва», «Главтабак», «Главчай», «Главкондитер» «Главпиво», «Главхолод», «Главликерводка» сауҙа павильондары һәм төп ресторан менән уратып алынған фонтан һәм быуа тирәләй ял итеү урындары проектлаған була. Фонтанды Олтаржевский киләсәктә РФА-ның Төп ботаника баҡсаһын ойошторасаҡ архитектор И. А. Петров менән бергә эшләй ..
«Башаҡ» фонтанын Олтаржевский архитекторҙар һәм  Парижда 1931 йылдағы Колониаль күргәҙмә өсөн эшләгән «Кактус» фонтанынан алған тәьҫораттар аҫтында ижад итә. «Башаҡ» баҡыр япраҡтарҙан йыйыла һәм ап-аҡ павильондар фонында айырылып тора. Әммә материалды һайлау "Башаҡ"ты аҙ ғүмерле итә: металл ҡарая һәм онтала, шулай итеп, фонтан бер нисә йыл эсендә тулыһынса юҡҡа сыға һәм 1949 йылда һүтелә
15 май
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Алексеевка (Туймазы районы)
Алексеевка (Алексеевка) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 257 кеше. Соҡаҙыбаш ауыл Советының административ үҙәге. Почта индексы — 452787, ОКАТО коды — 80251875001.
Мерлана
Мерлана — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 211 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Кулеша Вадим Анатольевич
Биографияһы
1956 йылда Урал политехник институтын тамамлай (1956). Прокат һәм метиз етештереү өлкәһендә белгес.
Колбаса
Бешереп ыҫланған колбасалар
Башта бешерәләр, ә һуңынан ыҫлайҙар. Ыҫланғанына бешерелгән колбасаға ҡарағанда тәмләткестәр күберәк ҡушыла. Бешерелгән колбасаға (унда ҡушылған фарш бер төрлө массаны кәүҙәләндерә) ҡарағанда, бешереп ыҫланған кобасалар айырым размерҙағы ваҡ киҫәктәрҙән тороуы мөмкин. Өҫтәлмәләр сифатында һөт, ҡаймаҡ, он, шпик һәм крахмал файҙаланыла.
Бешереп ыҫланған колбасала 10—17 % аҡһым, 30—40 % май, уларҙың энергетик ҡиммәте — 100 грамына 350—410 ккал, ә һыуытҡыста һаҡлау срогы — 15 тәүлектән артыҡ түгел.
Сейләтә ҡаҡланған колбасалар
Маринадланған ит фаршынан әҙерләнә. Һалҡын төтөндә 3-4 тәүлек ыҫлана. Ит ферментациялана һәм дымһыҙлана, шунан 15-18 градус температурала ҡаҡларға ҡуйыла. Сейләтә ҡаҡлаған колбасаға миҫал итеп Суджук колбасаһын күрһәтергә була.
Өфөнөң борам менән сығыу урындары
Тарихы
Көнсығыштан, көньяҡтан һәм көнбайыштан тулы һыулы йылғалар менән уратып алынған ҡалала, ҡаршы яҡта ятҡан биләмәгә ышаныслы сығыу мөмкинлеге һәр ваҡыт ҙур әһәмиәткә эйә булды.
Йомаҡ торамалары
Урынлашыуы
Йомаҡ торамалары Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Йомаҡ ауылы эргәһендә Ағиҙел йылғаһының иҫке үҙәненең уң ярында ҡалҡыулыҡта урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Мәләүез) — 25 км, ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Ергән) — 7 км.
Табылдыҡтар
I Йомаҡ торамаһы ауылдан көньяҡ-көнсығышҡа табан 0,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Асыштар тарихы
IV Йомаҡ торамаһы юл төҙөү эштәре барышында табылған, 1989 йылда В. С. Горбунов тарафынан тикшерелә.
Оло Ямантау тауында һирәк осраған файҙалы үләндәр популяцияһы
Тасуирламаһы
Махсус һаҡланған тәбиғәт биләмәләрен һаҡлауҙы һәм эшләүҙе тәьмин итеү өсөн яуаплы дәүләт органдары һәм юридик шәхестәр: Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы.
Сыңрау торна
Сыңрау торна — өс шаршаулы тәүге башҡорт милли балеты. Фәйзи Ғәскәров либреттоһы, композиторҙары Заһир Исмәғилев менән Лев Степанов. Балеттың либреттоһы «Сынрау торна» исемле башҡорт халыҡ легендаһы мотивтары буйынса яҙылған.
Исток (Вильва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Өфө Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында
Фронттағы ҡаһарманлыҡ
Һуғыш барышында ҡаһарманлығы менән дан алған өфөләр күп. Советтар Союзы Геройҙары Александр Матросов (Шакирйән Мөхәмәтйәнов), Миңлеғәли Ғөбәйҙуллин, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Гәрәев Муса Ғaйса улы һәм башҡалар тиңһеҙ батырлыҡтар ҡылған.
Теберда
Тарихы
1941 йылдың 15 июлендә край башҡарма комитеты ҡарары менән 32395 койкаға иҫәпләнгән 65 эвакогоспиталь урынлаштырыла, Шуларҙан: Кисловодскиҙа — 15 945, Ессентукиҙа — 5715, Пятигорскиҙа — 4690, Железноводскиҙа — 3090, Тебердала — 280, край райондарында — 2675 койка.
Туризм һәм ял
Йәйәүлеләр туризмы популяр. Маршруттар күп, шул иҫәптән махсус әҙерлек һәм кәрәк-яраҡтар талап ителмәгәндәре бар, мәҫәлән, матур тәбиғәтле Бадук күлдәре.
Тегеек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мочкаушка
Мочкаушка — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Выла йылғаһының һул ярына тамағынан 19 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Людвиг ван Бетховен
Иртә йылдары
Бетховендың яратҡан яҙыусылары араһында боронғо грек авторҙары Гомер һәм Плутарх, инглиз драматургы Шекспир, немец шағирҙары Гёте һәм Шиллер була.
Аҙаҡҡы йылдары (1815—1827)
Австрияла, Наполеондың еңелеүенән һуң, полиция режимы булдырыла. Революциянан ҡурҡҡан хөкүмәт теләһә ниндәй «ирекле фекерҙәрҙе» тыя. Күп һанлы йәшерен агенттар йәмғиәттең барлыҡ ҡатламдарына үтеп инә. Бетховендың һөйләш дәфтәрҙәрендә әленән әле иҫкәртеүҙәр күренә : «Шымыраҡ! Абайлап, бында шымсы!» Һәм, күрәһең, композиторҙың ниндәйҙер бигерәк тә ҡыйыу әйтеменән һуң: «Һеҙ эшафотта тамамлаясаҡһығыҙ!» тигән яҙыу ҙа бар.
Бетховен-педагог
Бетховен музыканан дәрестәрҙе Боннда уҡ бирә башлай. Уның шәкерте Стефан Брейнинг һуңғы көндәренә тиклем композиторҙың тоғро дуҫы булып ҡала. Брейнинг Бетховенға «Фиделио» либреттоһын үҙгәртеп эшләүҙә ярҙам итә.
Әҙәбиәттә
Бетховендың тормошо һәм ижадына чех яҙыусыһы Антонин Згорждың «Один против судьбы» повесы арналған. Китапҡа Бетховендың төрлө йылдарҙа яҙылған хаттары ингән.
Бетховендың музыкаһын башҡарыусылар
Сонаталарҙың тулы циклын яҙа башлағандар, әммә вафат булып, был проектты тамамламағандар:
Оло Теләк
Тарихы
1974—2004 йылдарҙа ҡала тибындағы ҡасаба статусын йөрөткән.
Тәүге йәнлектәр
Өйрәктомшоҡтоң үрсеүе
Йомортҡаларҙан үҫешеп етмәгән, яланғас тәнле, һуҡыр балалар сыға. Инә өйрәктомшоҡ уларҙы һөт имеҙеп үҫтерә.
Абдуллин Мәүлитбай Миңтаһир улы
Биографияһы
2000 йылда университеттың Производствоға өйрәтеү һәм тәжрибә эшенең уҡыу-уҡытыу фәнни үҙәген ойоштороуҙа ҡатнаша һәм етәкләй.
Ҡыҙ һоратыу
Һөйләшер алдынан буласаҡ ике ҡоҙа тағы әйтеш әйтешеп алған:
-Беҙҙән һеҙгә кем кәрәк?
-Ҡулығыҙҙа ниҙәр бар?
Дилбегәһе яҡшы икән,
Веселин Топалов
Веселин Александров Топалов (15 март 1975 йыл) — болгар шахматсыһы, гроссмейстер (1992 йыл), FIDE версияһы буйынса шахмат буйынса донъя чемпионы (2005 йыл). Әүҙем, сағыу уйын стиле вәкиле.
Әтек (Туймазы районы)
Тарихы
Ауыл биләмәһе, Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге N 211-з һанлы «Яңы тораҡ пункттары барлыҡҡа килеү, берләштерелеү, бөтөрөлөү һәм статусы үҙгәреү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле, Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законына ярашлы, «ауыл» статусы ала, 1-се статья: 6. Ауыл тибын билдәләп, түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә: 1) Туймазы районында: а) Бишҡурай ауыл Советының  Әтек ҡасабаһының
Веселин Топалов
Биография
2005 йылдың 28 сентябренән 16 октябргә тиклем Аргентинаның Сан-Луис ҡалаһында ФИДЕ-ның шахмат буйынса донъя чемпионы исеменә матч-турнир уҙа. Топалов унда 14 мөмкинлектән 10 мәрәй йыйып, беренсе урын ала һәм ФИДЕ-ның шахмат буйынса донъя чемпионы исеменә лайыҡ була. Әммә Топалов уйын барышында Rybka көслө компьютер программаһының ярҙамы менән ҡулланған тигән фараз тыуа. Һуңыраҡ был ғауға тына.
Мыслец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Один
Сығышы
Один һәм уның ағай-энеләре Вили менән Ве Бор менән Бестланың улдары булған. Үҙ сиратында, Муспельхейм ялҡыны менән Нифльхейм һыуығының ҡушылыуынан килеп сыҡҡан Аудумла һыйыры боҙҙо теле менән ялау һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килтергән Бор — Буриҙың улы. Одиндың әсәһе Бестла, фаразланыуынса, Аудумла ысулы менән барлыҡҡа килтерелгән Имирҙың улы Бёльторндың ҡыҙы булған.
Улдары һәм тоҡомдары
Одиндың шулай уҡ төрлө династияларға нигеҙ һалыусы улдары булған. Уларҙың күбеһе — кешеләр. Бына уларҙың ҡайһы берҙәре:
Брянск
Транспорты
Брянск — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Хөсәйенова Ләйлә Миҙхәт ҡыҙы
Хөсәйенова Ләйлә Миҙхәт ҡыҙы (29 июль 1970 йыл) — филология фәндәре докторы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты доценты, башҡорт филологияһы факультеты деканы
Биографияһы
Ул хеҙмәт юлын Ауырғазы районы Үтәймулла урта мәктәбендә башлай. Аспирантураға уҡырға ингәс, СДПИ-ның башҡорт теле һәм әҙәбиәте кафедраһына саҡырыла. Кафедра мөдире, декан урынбаҫары вазифаларын башҡара.
Падин Андрей Викторович
Биографияһы
2001—2006 йылда Өфөлә балалар‑үҫмерҙәр олимпия резервы махсус спорт мәктәбендә биатлон буйынса тренер булып эшләй.
Һылтанмалар
http://biathlonrus.com/team/coaches/36087/ на сайте Союза биатлонистов России
Телюбай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Новаженка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Теньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Чулкась
Чулкась — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Аниш йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Каракис Иосиф Юльевич
Биографияһы
Иосиф Каракис 1902 йылдың 29 майында Балта ҡалаһында Турбовтағы шәкәр заводының хужалашы һәм эшсеһе Каракис Юлий Борисович (1879—1943) һәм Фрида Яковлевна (ҡыҙ фамилияһы Гейбтман) (1882—1968) ғаиләһендә тыуа. Иосиф ғаиләлә өлкән бала була. Ҡустыһы Давид Юльевич Каракис (1904—1970) хәрби табип карьераһын һайлай, полковник дәрәжәһенә тиклем үҫә, Бөйөк Ватан һуғышында армия эпидемиологы (санэпидемотряд начальнигы ) була.
Сәлимиә мәсете (Никосия)
XV быуатта ғибәҙәтхана Генуя һөжүмдәре һәм ер тетрәүҙәре һөҙөмтәһендә ныҡ зыян күрә һәм 1491 йылда утрау Венеция власының ҡул аҫтына күскәндән һуң, француз архитекторҙары тарафынан һуңғы стилде ҡулланып реконструкциялана, әммә готик һыҙаттары һаҡланып ҡала.
Курчатов институты
Тарихы
Бишенсе этап 1949 йылдың 29 авгусында Семипалатинск ядро полигонында РДС-1 бомбаһын һынауҙан тора.
РСФСР Президентының 1991 йыл 21 ноябрь 230-сы Указы менән Атом энергияһы институты "Курчатов институт"ы Рәсәй фәнни үҙәге" тип үҙгәртелә.
Орондо
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кавказ аръяғы
Кавказ аръяғы   (Cənubi Qafqaz, Հարավային Կովկաս, სამხრეთი კავკასია; Закавка́зье йәки Көньяҡ Кавказ — Оло Кавказдың Төп Кавказ һырты йәки Һыу айырғыс һыртының көньяғында ятҡан, Көнсығыш Европа һәм Алғы Азия сигендә урынлашҡан геосәйәси төбәк.
Каракулка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Төпәрғоҫ
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ромео һәм Джульетта
Сюжет тарихы
Банделло Да Луиджи Портаның әҫәрен (Da Porto Luigi, 1485—1529) киңәйтеп, ентекләберәк хикәйәләүҙе ҡабатлай» Веронала Бартоломео синьор делла Скала ваҡытында ике ғашиҡтың фажиғәле улеме тарихы " (Historia amanti novellamente ritrovata nobili di due, 1524), тәүге тапҡыр әҙәбиәттә Ромео һәм Джульетта барлыҡҡа килә.(e Montecchi Cappelletti Giulietta Romeo) һәм башҡа ҡайһы бер персонаждар (Лоренцо монах, Маркуччо, Тебальдо, граф ди Лодроне — Джульетта кейәүе), Шекспир пьесаһында үҫеш ала. Новелла Да Порто 1535 һәм 1531- се йылдарҙа Венецияла бер нисә тапҡыр баҫылып сыға, (1539 йылда «Джульетта»/Giulietta нәшер ителгән) һәм ҙур уңыш ҡаҙана.
Да Порто йоғонтоһонда Банделлоның ғына повесы яҙылмаған, әммә тағы ике итальян авторының әҫәре лә: ҙур булмаған поэма « Несчастная любовь Ромео һәм Джулии» (Romeo Dello amore di di e Poemetto Giulia, 1553) Веронала йәшәүсе Герардо Больдери (Boldieri Gherardo) һәм трагедия «Адриана» (Hadriana, 1578) Венецияла йәшәүсе Луиджи Грото, сюжет популяр булып китеп,һуңынан испанец Лопе де Вега " Кастельвин и Монтесы"пьесаһында ҡуллана («Los Monteses Castelvines y», 1590). Францияла Да Портоның новеллаһын Адриан Севин яраҡлаштыра (Sevin Adrian. Halquadrich and Burglipha, 1542).
Сюжеты
Меркуцио менән Бенволио Ромеоға битлек кейеп үҙҙәре менән бергә Капулетти йортона балға барырға үгетләйҙәр. Ул ризалаша, сөнки унда йорт хужаһының туғаны Розалина ла буласағын белә.. Балдың иң ҡыҙған мәле. Тибальт, Джульеттаның ике туған ағаһы, дошман ғаилә вәкилдәренән булған Ромеоны таный. Синьор Капулетти ҡыҙыу Тибальтты туҡтата. Әммә Ромео бер нәмә лә һиҙмәй: Розалинаны онотоп, күҙҙәренән нур сәселеп торған сибәр ҡыҙҙан күҙен ала алмай. Был Джульетта.Ҡыҙҙа таныш булмаған егеткә ҡарата хис-тойғолар уяна. Ромео Джульеттаны үбә. Улар үҙәренең ниндәй упҡын алдында торғандарын аңлайҙар.
Джульетта үҙенең имеҙеүсеһенән ике туғанының үлемен һәм Герцогтың Ромеоны Веронанан ҡыуыу ҡарарын ишетә. Лоренцо егетте тынысландыра, күрше Мантуя ҡалаһында йәшеренергә кәңәш бирә. Ромео Джульетта бүлмәһенә үтеп инә һәм уның менән төн үткәрә, ә иртәнсәк китә.
8 март
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Ғиләжетдинов Йәүҙәт Мәхмүт улы
Биографияһы
1930 йылда Башҡорт АССР-ы Шишмә районының Арыҫлан ауылында тыуа.
1934 йылда ғаилә Үзбәкстанға күсеп килә. 1937—1947 йылдарҙа урта мәктәптә уҡый, белем усағын көмөш миҙал менән тамамлай. Һуңынан Ташкентта Урта Азия дәүләт университетында тарих факультетында уҡый (1952 йылда тамамлай). Хеҙмәт эшмәкәрлеген уҡытыусылыҡҡа, фәнгә һәм йәмәғәтселек эшенә бәйләй. Ҡатыны менән ике бала тәрбиәләп үҫтерә, ике ейәне бар.
Олег ҡәбере
«Олег ҡәбере» — (В.П.Петренконың төньяҡ Волхов буйы ҡәберлектәре нумерацияһы буйынса ) «Ҡәберлектәр» тәбиғи сигендә Иҫке Ладога ауылы менән йәнәш  5-III ҡәберлек, бейеклеге 10 метр самаһы. Ғилми әҙәбиәттә «Ҡыуыш ҡәберлек», «Ходаковский ҡәберлеге» тип атала.
Археологик тикшеренеүҙәр
1820 йылда унда өлөшләтә Зориан Доленг-Ходаковский (А.Чарноцкий) ҡаҙыныу эштәре алып бара. Тикшереү ваҡытында (бөтә өйөмдөң яҡынса өстән бер өлөшөнә ҡағыла)  VIII —  IX быуат башына ҡараған «бер нисә яндырылған һөйәк», һөңгөнөң ике тырнаҡлы һаплы башағы («уҡ»), «тимер киҫәге, замокта биккә оҡшаған нәмә һәм күмер...» табыла. Бында артабан археологик ҡаҙыныуҙар үткәрелмәй.
5-III тураһында фараздар
В.П. Петренко үҙ фекерен была тип белдерә: «минең ҡарашҡа,  „Олег ҡәбере“ исеме 5-III  өйөмгә XX быуаттың  20 — 40-сы йылдарында  бирелә  һәм контаминацияның  классик миҫалы булып тора. Инвентарҙары буйынса 5-III өйөмө VIII быуатта уҡ барлыҡҡа килгән».
Хәйҙәр паша мәсете
Хәйҙәр паша мәсете (элекке Изге Катарина мәхәллә сиркәүе), өлөшләтә танылған Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһының баш ҡалаһы булған Никосияла урынлашҡан. Мәсет Кирлизаде Сокак урамында урынлашҡан.
Волкова Екатерина Станиславовна
Фәнни тикшеренеүҙәре
Экспериментальные токсические гепатопатии и их коррекция. М., 2003.
Бөрйән районы хәрби комиссариаты
Тарихы
Афғанстан Халыҡ Республикаһында интернациональ бурыс үтәүҙә райондың 88 кешеһе ҡатнаша, шуларҙың 3-ө Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә — ефрейтор Йәғәфәров Азамат Фазулла улы (үлгәндән һуң), рядовойҙар Газин Хәбир Нәҙир улы һәм Аҫылгужин Нәфис Рәсүл улы.
2009 йылдың февраленән Бөрйән районының хәрби комиссариаты Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының хәрби комиссариаты менән берләштерелә.
Терехтушка
Терехтушка — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Терехта йылғаһының һул ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ригала 1991 йылдың ғинуар ваҡиғалары
Тарих башы
1990 йылдың 4 майында Латвия ССР-ының Юғары советы Латвия бойондороҡһоҙлоғон терегеҙеү тураһында декларация ҡабул итә һәм үҙенең хөкүмәтен булдыра. Юғары советта Латвия Халыҡ фронты күпселекте тәшкил итә. Яңы хөкүмәт республикала СССР учрждениелары менән бер рәттән власть структураларын булдырырға тотон Шулай итеп, Латвияла ике власлылыҡ барлыҡҡа килә: формаль рәүештә ил менән Юғары совет һәм Халыҡ фронтыэшмәкәрҙәре етәкселегендә Министрҙар советы идар итәләр, ә ысынында ул Прибалтика хәрби округы, МВД, банк һәм аҡса системаһы аша ССР Союзы контроле аҫтында була, матди-техник ресурстар менән Союз үҙәгенән тәьмин ителә.
Хроникаһы
13 ғинуарҙа Ригала Юғары совет һәм Министрҙар советына теләктәшлек һәм Литвалағы ҡораллы акцияларға ҡаршы протест белдереп, Халыҡ фронты митингыһы уҙғарыла. Митингыла яҡынса 500 000 кеше ҡатнаша. Шул көндө кис Ригала һәм башҡа ҡайһы бер латыш ҡалаларында стратегик объекттар тирәһендә баррикадалар төҙөлә башлай. Ваҡиғалар шаһиттары белдереүенсә, ҡайһы бер «баррикадсыларҙың» һалҡын һәм утлы ҡоралы була.
Ригалағы кәртәләрҙе төҙөүҙә ауыр техника, грузовиктар, күсермәле крандар ҡатнаша, улар менән Латвия предприятиелары етәкселәре тәьмин итә. Төҙөлөш идаралығы складтарынан ҡала урамдарына бетон блоктарын, металл ҡоралмаларын сығара башлайҙар. Баррикадаларға яҡлаусылар шулай уҡ ойошҡанлы, етәкселәр рөхсәтенән, киләләр, әммә шулай ҙа ирекле рәүештә. Яҡлаусыларҙы туҡландырыу мәсьәләһе лә хәл ителә, уларҙы ябай халыҡтан тыш йәмәғәт туҡланыуы предприятиелары тәьмин итә.
Тикшереү
«Рәсәй хәбәрҙәре» бер шаһиттың күрһәтмәләрен баҫтырып сыға: Бастион тауынан атышты Земессардзе полковнигы Дидзис Мейерс һәм Латвия Милли ҡораллы көстәренең буласаҡ башлығы Раймонд Граубе алып барҙылар.
Балағаскүл
Балағаскүл (Балагач-Куль) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 48 кеше. Кәкребаш ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452771, ОКАТО коды — 80251825004.
Ошмашка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Попов Пётр Дмитриевич (Дан орденының тулы кавалеры)
Батырлығы
1944 йылдың 6 декабрендә сержант П. Д. Попов төньяҡ-көнбайыштараҡ 226,0 бейеклектә көндөҙ разведчиктар төркөмө менән немецтарҙың траншеяһына һиҙҙермәй шыуышып килә һәм гранаталар ташлай. Автомат уты менән дошмандың 3 кешенән торған пулемет рсачетын юҡ итә һәм бер һалдатын әсирлеккә ала.
П. Д. Попов был батырлығы өсөн 1946 йылдың 15 майындағы I дәрәжә Дан ордены менән бүләкләнә.
Мысыр-Рәсәй университеты
Тарихы
Университет Мысыр инвесторҙары төркөмө инициативаһы буйынса булдырыла, инвесторҙар ролендә эшҡыуарҙар түгел, ә ғалимдар сығыш яһай. Уны булдырыу тураһында килешеүгә Рәсәй президенты Владимир Путиндың 2005 йылдың апрелендә Ҡаһирәгә сәфәре ваҡытында өлгәшелә. Өлгәшелгән килешеүҙәрҙе үтәй барып Рәсәй мәғариф һәм фән министры Андрей Фурсенко 2005 йылдың 23-25 майында Мысырға бара.
Университеттың студенттары һәм аспиранттары даими рәүештә Берҙәм урыҫ теле Көнөн байрам итеүҙә ҡатнашалар.
Структураһы
Уҡытыу инглиз телендә алып барыла. Шуның менән бергә бөтә факультеттарҙың студенттары мотлаҡ рәүештә урыҫ телен өйрәнәләр, шул уҡ ваҡытта йыл һайын Рәсәй уҡыу йорттарында практика үтәләр. Университет уҡытыусылары араһында бер нисә Рәсәй белгестәре бар.
Төрөк милли хәрәкәте
Төрөк милли хәрәкәте (төр. Türk Ulusal Hareketi) - 1920-се йылдарҙа Кемаль Ататөрк шәхесе тирәләй формалашҡан төрөк революционерҙарының хәрби-сәйәси берекмәһе. Хәрәкәт Ғосман империяһын республикаға әйләндереү өсөн, шулай уҡ Севр килешеүенә һәм Анатолияны бүлеүгә ҡаршы сығыш яһай. Төп идеялар — кемализм, донъяуилыҡ, төрөк милләтселеге, уларҙың уңышына Танзимат дәүере ҙур йоғонто яһай.
Орловка (Бәләбәй районы)
Орловка (Орловка) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 4 кеше. Почта индексы — 452027, ОКАТО коды — 80209813005.
Эйдеман Роберт Петрович
Биографияһы
1917 йылда һул эсер. 1917 йылдың апрель айында Кана һалдат депутаттары советы рәйесе урынбаҫары, һуңынан рәйесе, 1917 йылдың октябрендә — Үҙәксебер рәйесе урынбаҫары. 1917 йылдың декабрендә 400 ҡыҙылгвардеецтан торған отряд менән етәкселек итә, был отряд Иркутскиҙағы юнкерҙар ихтилалын баҫтырыуҙа ҡатнаша. Енисей губернаһынан эсер исемлеге буйынса Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына депутата итеп һайлана.
Ҡыҙыл армия тылында каратель экспедициялары һәм ихтилалдарҙы баҫтырыу менән етәкселек итә.1921 йылдың ғинуарынан Украина эске хеҙмәт ғәскәрҙәре командующийы. Украинала бандитизм менән көрәште ойоштороусы, кешеләрҙе аманатҡа алыу, «теләктәшлек күрһәтеүселәрҙе» атыу менән шөғөлләнә.
Хәтер
Р. П. Эйдемандың исеме менән Красноярск крайы Канск ҡалаһында бер урам атала. Харьков ҡалаһындағы Эйдеман урамы 2016 йылда Руслан Плоходько урамы тип үҙгәртелә.
Төтәләнде
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иберия (батшалыҡ)
Тарих
Боронғо замандарҙан Иберия территорияһында бер нисә туғандаш ҡәбиләләр йәшәгән, антик авторҙар уларҙы «сасперҙар», «тибарендар», йыйылма «иберҙәр» («көнсығыш иберҙәр») тип атағандар. Урындағы халыҡ үҙ илен Картли тип исемләгән. Беҙҙең эраға тиклем III—II быуаттар араһында Иберия территорияһында синфи дәүләт барлыҡҡа килә. Иберҙәрҙең тормалары араһында Мцхета мөһим урынды биләй һәм һуңыраҡ Иберияның баш ҡалаһы була. Мцхета һәм Урбниси, Уплисцих һәм башҡа ҡалаларҙа һөнәрселек һәм сауҙа сәскә атҡан. Беҙҙең эраның тәүге быуаттарнда Иберияла грек һәм арамей яҙыуын ҡулланғандар. Иберияның көсәйеүелә (бигерәктә Фарсман II батшалығы осоронда) ошо дәүергә тура килә.
Варламова Нина Константиновна
Биографияһы
2007 йылдың апрелендә Варламова Кандалакша муниципаль районы башлығы Александр Вихоревтың урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Шул уҡ йылдың август айында Вихоревтың район башлығы вәкәләттәре ваҡытынан алда туҡтатыла — ул вазифалы кешеләргә ришүәт биреүҙә ғәйепле тип таныла һәм уны Кандалакша ҡала суды ике йыл ярымға иркенән (шартлыса) мәхрүм ителеүгә хөкөм итә һәм өс йыл дауамында дәүләт һәм муниципаль үҙидара органдары хеҙмәтендә вазифа биләү һәм һайланыу хоҡуғынан мәхрүм ителә. Ул саҡта район Советы ҡарарына ярашлы Варламова муниципаль район башлығы вазифаһын башҡарыусы булып тора. Шул уҡ йылда Варламова район башлығы һайлауҙарында үҙ кандидатураһын тәҡдим итә. Өлкә матбуғатында, һайлау кампанияһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ булған Варламова «үҙ кандидатураһын иң көслө итеп күрһәтә», тип билдәләнә. Ваҡытлы матбуғат саралары, Варламова был вазифаға кандидаттар араһында иң саф, таҙа күңеллеһе, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала. «Уның иң ажар дошмандары ла уға ҡаршы бер ниндәй ҙә ғәйеп табып, бәйләнә алмай», — тип яҙа Мурманскиҙың «Аргументы и факты» гәзите. 2007 йылдың декабрь айында һайлауҙарҙың икенсе турында Варламова еңеү яулай, һәм муниципаль берәмектең тулы хоҡуҡлы башлығы була.
Канаев Никита Петрович
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1928 йылда башлай, 1929 йылда, Яҡут Башҡарма Үҙәк комитеты аппаратында эшләй. 1929—1932 йылдарҙа Иркутск дәүләт университетында уҡый. Университетын тамамлағас, 1932—1933 йылдарҙа мәктәптә уҡытыусы булып эшләй. 1934—1939 йылдарҙа Н. Г. Чернышевский исемендәге Мәскәү тарих, философия һәм әҙәбиәт институтында уҡый. 1939—1941 йылдарҙа РСФСР Учпедгиз яҡут мөхәрририәтенең тәржемәсеһе булып эшләй, 1941—1942 йылдарҙа — Амгино-Нахаринский урта мәктәбе директоры була.
Уның иң мөһим эштәре:
Уборевич Иероним Петрович
Ирекле армияһы менән көрәш
1919 йылдың 11 октябренән алып 23 йәшлек Уборевич Ирекле армияның Мәскәүгә һөжүме барышында Көньяҡ фронытының 14-се армияһы командиры була, әммә Ҡыҙыл армия ғәскәрҙәре менән ысынында элекке Урыҫ император офицерҙары етәкселек итә. Октябрь уртаһынан ноябрь аҙағына тиклем генераль алыш йәйелә. Ҡыҙылдар көстәренә (Удар төркөм, 13-се һәм 14-се армия) ҡаршы Ирекле армияның 1-се армия корпусы тора. 39 — көнлөк алыш барышында һан буйынса бер нисә тапҡыр өҫтөнлөклө кыҙылдар төркөмө ирекмәндәрҙе туҡтата һәм көньяҡҡа табан сигенергә мәжбүр итә. Шул уҡ ваҡытта ҡыҙылдар, шул иҫәптән Примаковтың кавалерия дивизияһы, маневрҙарҙы бик әүҙем ҡуллана. 14-се армия оператив паузаһыҙ Харьков һөжүме операцияһын башлай, уның барышында шулай уҡ флангтарҙан әүҙем урауҙар һәм кавалерия менән маневрҙар ҡулланыла. 1919 йылдың 11 декабрҙә 14-се армия Полтава ҡалаһын яулай, ә 12 декабрҙә — Харьковты. 18 декабрҙән алып үткәрелгән Донбасс операцияһы барышында 14-се армия ғәскәрҙәре Ирекле армияның һул флангы төркөмөн төп көстәрҙән айырып, еңеү яулайҙар. 14-се армия Екатеринослав, Мариуполь һәм Бердянск ҡалаларын яулай, һөҙөмтәлә Ирекле армия ике өлөшкә бүленә, уның береһе Ҡырымға сигенә, ә икенсеһе — Төньяҡ Кавказға. Уборевич 14-се армия менән етәкселек итеүен дауам итә һәм дошмандың өҫтөнлөгөнә ҡарамаҫтан, уның алдына Одесса операцияһында ҡуйылған бурыстарҙы үтәүгә өлгәшә һәм 1920 йылдың 18 ғинуарынан 8 февраленән армия Кривой Рог, Херсон, Николаев, Одесса ҡалаларын яулап ала.
Германиялағы стажировка
Германиялағы совет вәкиле Н. Н. Крестинский әйтеүенсә, «иптәштәргә, бигерәк тә Уборевичкә, рейхсверҙа, бөтөнләй йәшерен нәмәләрҙән тыш, бөтә ишектәр тиерлек асыҡ ине». Командармға «немецтар айырыуса яҡшы мөғәләмәлә булдылап, улар уға, башҡаларға ҡарағанда, күберәк күрһәттеләр».
Юғары вазифаларҙа
47-я авиадесант бригадаһы үҙен насар яҡтан күрһәтә. Бер йыл элек Киев хәрби округында күрһәтелгән етешһеҙлектәр Белоруссиялағы күнекмәләрҙә лә үҙгәрешһеҙ ҡала: самолеттан ырғытылған десантсылар бер ниндәй әҙерлекһеҙ бер туҡтауһыҙ дошман пулеметтарына ут яуҙырып, күҙәтеүсе белгестәрҙе аптырашта ҡалдыралар. 1936 йылдың 15 октябрендәге һәм 19 октябрендәге Хәрби Советта К. Е. Ворошилов үҙе был хатаны таный: «беҙҙә әлегә эш бер нәмәгә ҡайтып ҡала: һикерегеҙ, егеттәр, һуңынан күҙ күрер».
Ҡулға алыу һәм язалау
Уборевич юғары совет хәрби начальнигы булараҡ оборона наркомы Ворошиловтың эшмәкәрлеген кире яҡтан баһалай. Төркөмгә Тухачевский, Якир һәм Гамарник инәләр. Улар фекеренсә, ҙур һуғышҡа әҙерләнеү шарттарында Ворошиловтың компетентлы булмауы Ҡыҙыл Армияның техник һәм модернизациялау процесына кире йоғонто яһай. Партияла, хәүефһеҙлек органдарында һәм армияла ҙур таҙартыуҙы башлағанда Сталин үҙенә лояль булған Ворошилов яҡлы була.
Рәсәй
Полководец хөрмәтенә Рәсәйҙә 15 урам исемләнгән, шул иҫәптән:
Судта (хикәйә)
Судта — Антон Павлович Чехов яҙған хикәйә. 1886 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр «Новое время» гәзитенең 3814-се һанында 1886 йылдың 11 октябрендә Ан. Чехов ҡултамғаһы аҫтында баҫылып сыға. Хикәйәлә бер крәҫтиәндең ҡатынын үлтереүе хаҡындағы суд эшен ҡараусы ултырыш һүрәтләнә.
Баҫмалар
Л. Н. Толстой «В суде» хикәйәһен Чеховтың иң һәйбәт хикәйәләренең береһе тип һанай. Был хикәйәне ул үҙенең ғаиләһенә һәм ҡунаҡтарына уҡый.
Дауыт (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
Ауылда 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яугирҙарына һәйкәл ҡуйылған.
Шильма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Ғиззәтуллин Ринат Сәхи улы
Биографияһынан
2001 йылдан башлап «Башптицепром» ДУАХП‑ның бүлек мөдире.
Хорева Эльза Рәхимйән ҡыҙы
Биографияһы
1966 йылда Сибай ҡалаһында 1-се синыфты тамамлай һәм артабанғы уҡыуын, ата-әсәһе удар комсомол төҙөлөшөнә барғанлыҡтан, 1967 йылда Свердловск өлкәһе Качканар ҡалаһының 3-сө урта мәктәбендә дауам итә.
2011—2018 йылдарҙа «Республика Башкортостан» гәзитенең баш мөхәррире була. 2018 йылдың майында был вазифаһынан үҙ теләге менән хаҡлы ялға китә.
Мария Лассниг
Тормош юлы һәм ижады
16 мм-лы кинокамера һатып алғас М. Лассниг бер нисә фильм төшөрә. Рәссамдың анимациялы кинематографик эштәренең йыйынтығы һуңғараҡ Венаның Альбертино музейында уның ҙур ретроспективаһында күрһәтелгән. 1978 йылда ул йыйынтыҡ Берлинда DAAD мәҙәниәт программаһы сиктәрендә күрһәтелгән. 1980 йылда рәссам Венаға әйләнеп ҡайта һәм урындағы ғәмәли сәнғәт университетында рәсем сәнғәте кафедраһының профессоры булып эшләй. М. Лассниг яҙған әҫәрҙәр хәҙерге заман сәнғәте documenta күргәҙмәләрендә 1982 һәм 1997 йылдарҙа ҡуйылған. М. Ласснигтың шәхси күргәҙмә эштәре Нью-Йорк, Париж, Цюрих, Рим, Вена, Дюссельдорф, Мюнхен, Франкфурт-на-Майне, Гаага, Нюрнберг, Люцерн һ. б. ҡалаларының музейҙарында ҡуйылған.
Парамонов Сергей Владимирович (фехтовальщик)
Биографияһы
Сергей Владимирович Парамонов 1945 йылдың 16 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған. Сергей Парамонов — 1969 йылда Донъя чемпионаты еңеүсеһе (команда беренселегендә), 1970 йылғы Донъя чемпионатында шәхси беренселектә көмөш призер һәм 1971 йылғы Донъя чемпионатында команда ярышында көмөш призер, 1973 йылғы Донъя чемпионатында команда беренселеге бронза призеры. 1972 йылда Мюнхенда Йәйге Олимпия уйындарында ҡатнаша, унда команда беренселегендә бронза миҙал яулай. 1971, 1972, 1973 йылдарҙа Европа команда Кубогы еңеүсеһе.
Йүкәлекүл торамаһы
Табылдыҡтар
Тура мөйөшлө бағана конструкциялы, 10—11,4×7,5 м дәүмәлле, 2 ишекле, көл ҡалдыҡтары, асыҡ усаҡтар, хужалыҡ соҡорҙары булған 7 торлаҡ табылған.
Асыш тарихы
1970 йылда тарих фәндәре кандидаты Стоколос Владимир Савельевич, 1978, 1985 йылдарҙа археолог, тарих фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Владимир Степанович Горбунов һәм тарих фәндәре докторы, профессор М. Ф. Обыдённов өйрәнә.
Путна Витовт Казимирович
Биографияһы
1918 йылдың апрелендә Полоцкиҙа үҙ батальоны менән бергә Ҡыҙыл Армияға күсә. 1918 йылдың май айынан — Витебск комиссариатының хәрби комиссары, 1918 йылдың сентябренән алып 1919 йылдың майына тиклем 1-се Смоленск (һуңғараҡ 26-сы уҡсылар) дивизияһы комиссары, 1919 йылдың майынан — 228-се Карел полкы, июлдән — ошо уҡ дивизияның 2-се бригада командиры. 1919 йылдың декабренән — Колчакка ҡаршы Көнсығыш фронтында һуғышҡан 27-се уҡсылар дивизияһы начальнигы.
Советтарға ҡаршы, троцкистар, хәрби-фашистик заговорҙарында ҡатнашыуҙа үҙен ғәйепле тип таный М. Н. Тухачевский, Э. И. Якир, П. И. Уборевич менән бергә СССР Юғары судының Махсус суд присутствиеһы тарафынан үлем язаһына хөкөм ителә, 1937 йылдың 12 июне төнөндә СССР Юғары суды хәрби коллегияһы бинаһы подвалында атып үлтерелә. 1957 йылдың 15 ғинуарында реабилитациялана г.
Парафеевка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мыреева Анна Николаевна
Биографияһы
1970 йылда Анна Николаевна «Учурский и томмотский говоры эвенкийского языка» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1982 йылда уға «СССР халыҡтары телдәре» һөнәре буйынса «өлкән ғилми хеҙмәткәр» дәрәжәһе бирелә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
2005 йылдың декабрь айында 26.04.2003 йыл .
Менделеев һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тарих
Һәйкәл урынлашҡан сквер башта ҡойма менән уратып алынған була һәм ул Үлсәм һәм үлсәүҙәр палатаһына башта ҡараған була. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында кәртә емерелгән була.
Тасуирлама
Һәйкәлдә Д. И. Менделеев креслола уйланып ултыра, ул аяҡтарын бер-береһенең өҫтөнә һалған. Ғалимдың тубыҡтарында асылған китап ята, һул ҡулында сигарета. Бер өйөм ҡағыҙ кресло аҫтында ята, уның береһендә «1894 йылда Төп үлсәмдәр һәм үлсәүҙәр палатаһының ваҡытлыса кешеһе» тип яҙылған. Ғалим фигураһы тәбиғи дәүмәлдәрҙә (1,8 м) тиерлек башҡарылған, ул бер метр бейеклегендәге гранит постаментта урынлаштырылған.
Тополевка (Тихая ҡушылдығы)
Тополевка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тихая йылғаһының уң ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Смолян
Тарихы
Смоляндың ҡала булараҡ тарихы 1959 йылда, тамырҙары быуаттар төпкөлөнә барып тоташҡан өс ауылды — Устов, Смолян һәм Райков ауылдарын беоләштергәндән һуң башлана.
Пеля (приток Ежати)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тәүлек
Астрономияла тәүлек
Ысын ҡояш тәүлеге тип ике өҫкө кульминациялар (Ҡояш үҙәгенең меридиандың көньяҡ өлөшө аша (төньяҡ ярымшар өсөн) эҙмә-эҙ үтеүҙәре; икенсе төрлө әйткәндә, ике ысын ярымкөндәр араһындағы ваҡыт) араһындағы ваҡыт арауығы атала; был тәүлектең башы тип Ҡояш үҙәгенең меридиандың көньяҡ өлөшө аша үткән моменты ҡабул ителгән; Ҡояш үҙәгенең сәғәт мөйөшө ысын ваҡыт тип атала (ҡарағыҙ Ваҡыт тигеҙләмәһе). Ысын ҡояш тәүлеге йондоҙ тәүлегенән оҙайлыраҡ һәм уның оҙайлылығы йыл дауамында үҙгәрә, был эклиптиканың экватор яҫылығына ауышлығы һәм Ерҙең Ҡояш тирәләй тигеҙһеҙ хәрәкәте арҡаһында килеп сыға.
Тәүлектәрҙе бүлеү
Урыҫ телендә, тәүлек ваҡыт аралыҡтарын билдәләү өсөн ҡулланылған төп дүрт һүҙҙән (иртә, көн, кис һәм төн) башҡа, өҫтәлмә шартлы билдәләмәләр бар: ҡараңғы төшкәс, таң атыу йәки таң, ҡояш сығыу, төш ваҡыты, төштән һуң, яҡтырғас, ҡояш байыу, эңер, төн уртаһы, төн уртаһы уҙғас. Шуның менән бергә рәсми әйләнештә ваҡыт аралыҡтары — иртә, кис, көн һәм төн — 1920-се йылдар башына тиклем тәүлек ваҡытын күрһәтеүҙе аныҡлау өсөн өҫтәмә булып хеҙмәт итәләр. Мәҫәлән, 1921 йылда «Гудок» гәзитендә баҫылып сыҡҡан пассажир поездарының хәрәкәт расписаниеһында, Мәскәүҙән ҡуҙғалыу сәғәттәре күрһәтелгән: Бынан, Рәсәйҙә 1920-се йылдар башында, иртә, кис, көн һәм төн рәсми әйләнештә тигеҙ 6-шар сәғәт ваҡыт аралығы тәшкил иткән тип уйларға була. Артабан асыҡлаусы өҫтәмәләрҙең кәрәге булмай башлай. Мәҫәлән, 1924 йылда «Известия» гәзитендә баҫылып сыҡҡан поездар хәрәкәте расписаниеһында, халыҡ-ара килешеү тәҡдим иткән 24-сәғәтлек ваҡыт форматы ҡулланылған.
Шойка
Шойка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ировка йылғаһының уң ярына тамағынан 48 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Татаринов Дмитрий Иванович
Биографияһы
Дмитрий Иванович Татаринов 1877 йылдың 18 октябрендә Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе Белорет Заводы ҡасабаһында тыуған. 1901 йылда Мәскәү университетының медицина факультетын тамамлай.
9 март
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Этҡол (Үрге Өпәле ҡала округы)
Урамдары
Ауылда 6 урам бар.
Ключанка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Мареева Елена Валентиновна
Биографияһы
Елена Валентиновна Мареева Ростов дәүләт университетының философия факультетын тамамлаған.
Философия фәндәре кандидаты (1983, диссертацияһы «Күҙәтеү һәм эшмәкәрлек (проблеманың теоретик тәүшарттары һәм методологик аспекттары)». Философия фәндәре докторы (2003, диссертацияһы «Йәндең фәлсәфәүи рефлексияһы объекты булыуы (тарихи-фәлсәфәүи анализлау)».
Баҫмалары
200-ҙән ашыу публикация авторы һәм авторҙашы.
Олотау (һырт, Ишембай районы)
Оҙонлоғо 15 км яҡын (Ишембай районында 12 км) тәшкил итә, көньяҡ өлөшөнөң киңлеге- 6 км яҡын, үҙәк өлөшөндә- 1,5 км, төньяғында- 3 км.
Үрге рифейҙың елмерҙәк свитаһы тоҡомдарынан (арколоз ҡомташтары, алевролиттар, ваҡ таштар ҡатнашмаһы) тора.
«Олотау» атамаһы «оло» һәм «тау» һүҙҙәренән алынған.
Филиппов Анатолий Тимофеевич
Филиппов Анатолий Тимофеевич (6 сентябрь 1936 йыл — 23 июнь 2012 йыл, Белорет ) — инженер-металлург, СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987).
Герасимов Александр Петрович
Фәнни тикшеренеүҙәре
Төп ғилми хеҙмәте:
Анапа
Этимологияһы
В. А. Потто "Кавказ һуғышы"ның I томында «Бибиковтың Анапаға ауыр походы» бүлегендә тағы бер версия яҙған: "Анапа «һүҙе ике татар һүҙенән килеп сыҡҡан: „ана“— әсә һәм „пай“ — өлөш. Тәүге осорҙа ҡәлғәне Анапай тип атамағандар — „әсә өлөшө“ йәки „әсә ҡуйыны“ („лоно“). Был атаманың килеп сығышын, ғәҙәттә, төрөктәрҙең Ҡырымдан ҡыуылған диндәштәренең яҙмышын еңеләйтергә тырышып, уларға Кубань буйлап тап ошо ҡәлғә һаҡлауы аҫтында урын биреүҙәре менән аңлата; үҙ ваҡытында татарҙар бындай ҡурсалауҙы юғары баһалай һәм бәхетһеҙ һөргөнселәрҙе әсә ҡуйынына алған кеүек, үҙендә һыйындырған ергә Анапа исеме биреп рәхмәтен белдерә». Әммә Анапа исеме Ҡырым ханлығы ҡолатылғанға тиклем дә булған.
Ҡуйсаҡ (археологик ҡомартҡы)
Урынлашыуы
Ҡуйсаҡ археологик ҡомартҡылары Силәбе өлкәһенең Еңгәй ҡасабаһынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 2,3 км алыҫлыҡта Еңгәй йылғаһы (Яйыҡ йылғаһы бассейны) уң ярында һәм уның уң ҡушылдығы Ҡуйсаҡ буйында урынлашҡан.
Балтай
Тарихы
Балтайҙарҙың сығыу урыны шулай уҡ билдәле — Ырымбур губернаһы Троицк өйәҙенең Туғыҙлы ауылы.
Ҡуйсаҡ (археологик ҡомартҡы)
Табылдыҡтар
Дөйөм майҙаны 15,6 мең м². Диуарҙар һәм уратып ҡаҙылған соҡорҙар менән ҡурсаланған. Тышҡы һаҡ системаһы эскеһенә радиаль диуарҙар менән тоташҡан. Һаҡ диуарҙары буйлап эске яҡтан оҙон уртаҡ ҡабырғалы торлаҡтар урынлашҡан. Тышҡы ҡуласала — 20, эскеһендә 11 торлаҡ булған. Торлаҡтар бүрәнәләрҙән һәм кәҫтәрҙән һалынған. Тораманан көнсығышҡа һәм көнбайышҡа ҡарай тораҡтар табылған. Көньяҡ-көнсығыш диуар буйында — 10, көньяҡ-көнбайыш диуар буйлап 6 торлаҡ асыҡланған.
Балтай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (77 %) йәшәй.
Маннергейм һыҙығын өҙөү
Алыш йомғаҡтары
2 мартында совет ғәскәрҙәре Выборгтың көньяҡ сигенә етә. 7 мартта Мәскәүҙә һөйләшеүҙәр башлана, улар бер нисә көн бара һәм Мәскәү солох килешеүенә ҡул ҡуйыу менән тамамлана. Шулай итеп, Маннергейм линияһын өҙөү совет-фин һуғышы тарихында мөһим була.
Шүлгән
Тәбиғәте
Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән фауна төрҙәре — 31, Башҡортостан Ҡыҙыл китабына индерелгәне — 67 төр. Һоро айыу йыш осрай. Ҡоштар күп төрлө.
Рәшит әд-Дин
Әҙәби мираҫы
Рәшит әд-Дин тәбиғәтте өйрәнеү, агротехника һәм төҙөлөш буйынса мәғлүмәткә бай Китаб-ал-ахья ва-л-асар тип аталған энциклопедик хеҙмәт яҙған. ҠөрьәнгәМифтах әт-тәфсир тигән комментарий һәм шәфииит дине тураһында өс хеҙмәт яҙған, һәм уның хеҙмәте ғәрәп теленә тәржемә ителгән Мәжму’а-и Рәшидийә тигән дөйөм баш аҫтында («Рәшиттең хеҙмәттәре йыйынтығы») тип аталған дөйөм баш аҫтында баҫылып сыҡҡан. Мөҡәтибәт-и Рәшиди (йә Мөншаат-и РәшидиМәжму’а-и Рәшидийә) — переписка Рәшит әд-Диндең хат алышыуы — Иран тарихы, авторҙың сәйәси идеялары һәм уның хужалығы хаҡында ҡиммәтле мәғлүмәт һаҡлай. Ул 53 хаттан тора, шуларҙың араһында башҡа кешеләрҙең Рәшит әд-Дингә яҙған 4 хаты, ҡалғандары — уның улдарына, төрлө мосолман дине шәхестәренә, хәрбиҙәргә һәм вазифалы граждан чиндарына төбәлгән хаттар. Былар Ғийәс әд-Дин Мөхәммәт Рәшиди (1327—1336) вәзирлеге осоронда уның сәрҡәтибе Мөхәммәт Әберкуһи тарафынан йыйып барылған һәм Сәүәних әл-әфҡәр-и Рәшиди («Рәшиттең уйҙары һәм фекерҙәре») тигән китапҡа берләштергән (1327—1336). Рәшит әд-Диндең биләмәләрен һәм мөлкәтен һанап яҙған васыят хаты бигерәк тә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Хаттарҙың стиле төрлө, моғайын, ҡайһы бер өлөшөн сәрҡәтиптәре яҙған булырға тейеш. Хат алышыуҙың ысынлығына нигеҙһеҙ икеләнеүҙәр ҙә булған. Рәшит әд-Дин төҙөгән Жәми' әт-тәуарих тарихи хеҙмәте иң ҙур әһәмиәткә эйә.
Цвентендорф АЭС-ы
Электр энергияһына ҡытлыҡты бөтөрөү маҡсатында, 1987 йылда Дюрнрор  ТЭЦ-ы төҙөлгән, ул АЭС өсөн төҙөлгән электр үткәргес линияларына тоташтырылған. 2005 йылда электростанцияны  концерны EVN Group концерны һатып алды. Хәҙер АЭС реакторы немец станциялары Isar 1, Brunsbüttel һәм Philippsburg 1. өсөн  запас частар сығанығы булып файҙаланыла. Бер төркөм белгестәр унда планлы ҡулландырыусы операцияләр күрһәтеү күнегеүҙәре үткәреү менән булышырға һәм атом электр станциялары өсөн ҡорамалдарҙы эшләтеп ҡарарға тәҡдим иткәндәр. 2009 йылда АЭС территорияһы ҡояштан эшләүсе батареялары менән йыһазландырылған.
Шора (Юшуть ҡушылдығы)
Шора  — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юшут йылғаһының уң ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Саған (Һикеяҙ ҡушылдығы)
Саған ' — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы Салауат районы биләмәләрендә аға. Йылға Әй ҡушылдығы Һикеяҙ йылғаһына ҡоя. Ҡыҫҡа йылға.
Миминг яҫы таулығы
Был төбәктә бәләкәй генә баҫыулыҡтар, көтөүлектәр бар. Улар араһында япраҡлы урмандарҙа ғына үҫә торған үләндәр һәм асыҡ урмандар бер-береһен алыштырып киләләр. Яҫы таулыҡта төрлө йәйәүлеләр өсөн һәм велосипед маршруттары бар, саңғы ярыштары өсөн маршруттар һалынған  һәм ул популяр ял урыны ла булып тора. .
Ямашлы (Ағиҙел ҡушылдығы)
Ямашлы (Ямашла) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ағиҙел йылғаһының уң ярынан (тамағынан 1046 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
БМО Секретариаты
Секретариат бурыстары
Секретариат бурыстарына ҡабул ителгән программаларын тормошҡа ашырыу, шул иҫәптән халыҡ-ара тыныслыҡ урынлаштырыу операцияларына етәкселек итеү һәм бәхәстәрҙә аралашсылыҡ; әһәмиәтле иҡтисади һәм социаль мәсьәләләр буйынса күҙәтеүҙәр төҙөү; БМО-ның башҡа органдарын эш менән тәьмин итеү, шул иҫәптән, мәғлүмәт менән дә: киң мәғлүмәт саралары менән үҙ-ара эш, БМО-лның рәсми телдәрҙенә тәржемә итеү инә.
Генераль секретарь һәм секретариат хеҙмәткәрҙәре БМО алдында ғына иҫәп-хисап тота, ә ағза дәүләттәр эштәренә ҡамасаулмаҫҡа бурыслы. 2014 йылдың 30 июненә ҡарата, дөйөм алғанда секретариат персоналы яҡынса 41 426 хеҙмәткәр тәшкил итә ..
Тертуллиан
- Адольф фон Гарнак, Догматтар тарихы, Гл.5, § 22
Тормошо
Монтанистар тәғлимәтендә уны ахырызамандың яҡынлашыуын көтөү, ҡаты аскетлыҡ ылыҡтыра, әммә ул, хатта монанистарҙы етерлек кимәлдә әхләҡи тип һанамай, һәм үҙ ойошмаһына нигеҙ һала. Ойошма, уның үлеменән һуң быуаттан ашыу көн итә. Тертуллиандың ҡасан үлеүе — билдәһеҙ, ул бик ҡартайып вафат була. Уның һаҡланып ҡалған хеҙмәттәре 220 йылдан да һуң яҙылмаған.
«Ышанам, сөнки абсурд»
Тертуллиандың фекеренә ярашлы, тикшеренеү функцияһынан баш тартып, философия аңлатма биреү функцияһы менән генә сиклнергә тейеш. Тертуллиан Яҙыуҙы аллегорик аңлатмалар аша биреүҙе инҡар итеп, библия тексында йәшерен мәғәнә эҙләүҙе, буш аҡыл һатыу менән тиңләп, «ашҡаҙандың ҡаҡшауына» (De pr. 15) алып килә һәм мөрттлеккә илтә, тип һанай. Ул, логик талаптарына ярашлы булмаһа ла, һүҙмә-һүҙ аңлатыуға өҫтөнлөк биргән. Тертуллиандың фекеренсә, әгәр нимәлер беҙҙең аңлау һәләтенән өҫтөн булһа, был уның абсурд булыуын күрһәтмәй. Киреһенсә, Яҙыуҙың берәй фекере абсурд булып күренһә, тимәк унда ниндәйҙер сер булыуы мөмкин, ул күберәк ышаныс тыуҙыра. Тертуллиандың дөйөм донъяға ҡарашына ярашлы, антик аҡыл күҙлегенән фәһемгә ҡаршы булғанға ышанырға кәрәк, ә, бәлки шуға ғына ышаныу мөмкиндер (credo quia ineptum). Максимдың ошо позицияһы «Credo quia absurdum est» («Ышанам, сөнки абсурд») саф иман концепцияһын яҡлаусы теологтарҙы илһамландыра, рациональ теологияның дәғүәләренә ҡаршы торорға ярҙам итә.
Корей теле
Тарихы һәм өйрәнелеүе
Корей һәм япон теленең оҡшашлығына тәүгеләрҙән булып, Огура Симпэй иғтибар итә. Хәҙерге көнбайыш лингвистикаһында корей, япон һәм Корей ярымутрауының боронғо телдәре йыш ҡына пуё телдәрен бер төркөмгә берләштерә.
Ғәрәп яҙы
Сыуалыштар ваҡытында ризаһыҙлыҡ күрһәтеүҙең дөйөм ысулдары файҙаланыла: забастовкалар, демонстрациялар, митингылар; уларҙы ойоштороу, аралашыу һәм мәғлүмәт таратыу өсөн социаль медиа ҡулланыла. Демонстрацияларҙың күбеһенә ҡарата властар көс ҡуллана , шулай уҡ хөкүмәт яҡлы ополчениены һәм контр-демонстранттарҙы ҡаршы ҡуя. Демонстранттар «Халыҡ режимдың ҡолауын теләй» (الشعب يريد إسقاط النظام‎) тигән төп лозунг аҫтында эш итә.
Заманса аралашыу сараларын һүндереү
Мысырҙа эре провайдерҙар (Etisalat Misr, Link Egypt, Telecom Egypt и Vodafone/Raya) Интернетты тулыһынса, мобиль элемтәне өлөшләтә һүндерә. «Google» компанияһы Мысыр халҡына Twitter селтәрендә мобиль элемтә аша тауышлы хәбәрҙәр тапшырыу мөмкинлеген бирә. Ливия ла 19 февраль төнөнә Интернетты һүндерә.
Алжир
2011 йылдың 3 февралендә Алжир президенты Әбделғәзиз Бутефлика яҡын арала сәйәси реформалар башланасағы — 1992 йылда индерелгән ғәҙәттән тыш хәлде бөтөрөү, партияларға радио аша сығыш яһарға рөхсәт итеү, тыныс демонстрациялар үткәрергә рөхсәт биреү (Алжир ҡалаһынан тыш) — тураһында хәбәр итә.
Мысыр
2013 йылдың 3 июлендә Мысырҙа ил президенты Мөхәммәт Мурсиға ҡаршы оҙайлы протест ғәмәлдәренән һуң Мысырҙың оборона министры Абдул Фәтәх әл-Сиси президенттың ҡолатылыуы һәм конституцияның ғәмәлдә булыуы туҡтатып торолоуы хаҡында иғлан итә.
Сыуаш-Ҡобау
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәрәп яҙы
Сәғүд Ғәрәбстаны
21 ғинуарҙы 65 йәшлек бер ир Джизан провинцияһы Самта ҡалаһында үҙен-үҙе яндырыуы һөҙөмтәһендә һәләк була. Был, моғайын, Сәғүд Ғәрәбстанында кемдең дә булһа үҙ-үҙен яндырыуҙың беренсе билдәле осрағы булғандыр.
Судан
2011 йылдың 9—15 ғинуарында Көньяҡ Судандың бойондороҡһоҙлоғо тураһында референдум үткәрелә, 2011 йылдың июленән Көньяҡ Судан башҡа дәүләттәр тарафынан таныла һәм 193-сө ағза итеп БМО-ға ҡабул ителә.
Сүриә
20 апрелдә Бәшәр Асад илдә 48 йыл барған ғәҙәттән тыш хәлде туҡтатыу тураһында рәсми раҫлай. Оппозиция фекеренсә, был «саралар һуңлаған».
2011 йылдың мартынан бирле Сүриәлә һуғыш туҡтамай. 2014 йылда ҡайһы бер ваҡытлы матбуғат сараларында, тыштан ҡыҫылыусылар булмаһа, һуғыш күптән тамамланған булыр ине, тигән раҫлауҙар сыға.