cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Юрий Павлович Винничук
Биографияһы
Табип һәм инженер-иҡтисадсы ғаиләһендә тыуған. Ивано-Франковск педагогия институтының филология факультетын тамамлаған (1969—1973 йылдар), һөнәре буйынса украин теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы. 1974 йылда Львовҡа күсә. 1973—1986 йылдарҙа йөксө, рәссам-биҙәүсе булып эшләй. Тәүге шиғырҙарын 1971—1973 йылдарҙа баҫтыра башлай, 1981 йылдан әҙәби мәҡәләләр, тәржемәләр һ. б. баҫтыра. 1987 йылда «Не журись!» эстрада театры ойоштора, уның өсөн сценарийҙар, йырҙар яҙа, сәхнәлә комедия актеры булараҡ сығыш яһай. 1987—1991 йылдарҙа шулай уҡ ошо театрҙың режиссеры була. 1991—1994 йылдарҙа «Post-поступ» Львов гәзитендә мистика һәм сенсация бүлеген етәкләй, ә 1996 йылдан алып 1998 йылдың йәйенә тиклем ғәмәлдә булған «Гульвиса» («Повеса») гәзитен сығара башлай. 1997 йылдың декабренән 2006 йылға тиклем тергеҙелгән «Поступ» гәзитендә эшләй, унда 1998 йылдан Юзьо Обсерваторы псевдонимы аҫтында аҙналыҡ колонка яҙа. 1997 йыл да Украин яҙыусылары ассоциацияһына инә.
Башҡа әҙәби шөғөлдәре
Уның әҫәрҙәре Англия, Аргентина, Белоруссия, Канада, Германия, Польша, Россия, Сербия, АҠШ, Франция, Хорватия, Чехияла тәржемә ителгән. Әкиәттәр мотивтары буйынса 2 йәнһүрәт төшөрөлә. Кельт, инглиз, славян теле. телдәренән тәржемәләр авторы. Айырым баҫмаһы: Богумил Грабал «Мыжыҡ» (2003), Ҡамырҙағы пирс (2010).
Нижанковский Нестор Остапович
Биографияһы
Лодзь ҡалаһында вафат була һәмшунда ерләнә.
Дзержинский Эдмунд Иосифович
Биографияһы
Эдмунд-Руфин Дзержинский Иосифович Сулима поляк гербы шляхтаһы ғаиләһенән сыҡҡан. Иосиф Дзержинский улы булған (1805—1877), атаһынан уға нәҫелдән килгән Дзержиново имениеһы ҡалған.
Петербург университетының физика-математика факультетын кандидат дәрәжәһендә тамамлаған (1863). Университетты тамамлағандан һуң Вильноға күсеп килә, унда профессор Игнатий Янушевскийҙың ҡыҙы Елена Игнатьевна Янушевскаяның (1849—1896) өй уҡытыусыһы булып эшкә урынлаша һәм артабан уға өйләнә. Э. Дзержинскийҙың ҡатыны былай тип һөйләй: «Беҙҙең йортҡа Эдмундты беҙҙең ғаилә өсөн аяҡ кейеме теккән ҡарт итексе йәһүд килтерҙе.
Халҡым өсөн (Ш. Бабич)
Әҫәрҙең идеяһы
Ил зары алдында лирик геройҙың үҙ ҡайғылары кесерәйеп ҡалғандай була:
Лесь Курбас
Биографияһы
Лесь Курбас 1887 йылдың 25 февралендә актёрҙар Степан Филиппович Курбас (сәхнә псевдонимы Янович) һәм Ванда Курбас ғаиләһендә тыуған. Тернополь украин гимназияһында уҡый, үҙешмәкәрлектә ҡатнаша. 1907 йылдан Вена университетының философия факультетында уҡый, бер йылдан Львов университетына күсә. 1909 йылда студент театрын ойоштора, унда баш режиссёр һәм актёр була. Университетты украинлаштырыу талаптары өсөн ҡыуыла. Һуңғараҡ Вена университетында тергеҙелә, уны бер үк ваҡытта Вена консерваторияһы ҡарамағындағы драма мәктәбендә уҡып тамамлай.
Ырымбур операцияһы
Һөҙөмтәләр
277-се Орск уҡсылар полкы яугирҙарҙың ҡаһарманлығы һәм еңеүҙәре өсөн Республика Реввоенсоветының ул ваҡыттағы иң юғары дәрәжәле наградаһы менән — Почетлы Революцион Ҡыҙыл байрағы менән бүләкләнә.
Генерал Бакич корпусының уңышлыһыҙлыҡтарының сәбәптәре
Бакичтың уңышһыҙлыҡтарының сәбәбе уның корпусының аҙ һанлы булыуы, һөжүм итеү өсөн бөтөнләй техниканың һәм йылға аша сығыу мөмкинлектәре булмауы булып тора.
Теләүбаев Сәләхетдин Хөснөтдин улы
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышына 1942 йылдың июнь баштарында саҡырыла. Шул йылда 6—7 ай самаһы хәрби күнекмә үткәс, Төньяҡ-Көнбайыш фронтҡа ебәрелә. Яу юлын Старая Русса ҡалаһынан башлай. 1943 йылда 2-се Белорус фронтына күсерелә. Польша ерҙәрен азат итеү һуғыштарында «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Ул һуғышта ике тапҡыр яралана, госпиталдә ята. Еңеү көнөн Польшала ҡаршылай.
Башнефтепроект
Тарихы
1951 йылдың 27 октябрендә СССР нефть сәнәғәте министрлығы ҡарары буйынса нефть һәм газ промыслаһы ҡоролмаларын проектлау буйынса "Башнефтепроект" Дәүләт институты  ойошторола. "Башнефтепроект" СССР нефть сәнәғәте министрлығы комиссариатына (1940-1946, 1948-1951); СССР көнсығыш райондары нефть сәнәғәте министрлығы комиссариатына (1946-1948) бойһона. "Башнефтепроект" инженер-геологик эҙләнеүҙәр, нефть промыслаларын реконструкциялау һәм төҙөү буйынса проект-смета эштәре үткәргән, нефтетрестар өсөн стандарт һәм типовой ҡорамалдар һәм ҡоролмалар проектлай. 1951 йылдың 27 октябрендә СССР нефть сәнәғәте министрлығы ҡарарына ярашлы контора базаһында "Башнефтепроект" нефть һәм газ промыслаһы ҡоролмаларын проектлау буйынса дәүләт институты ойошторолған.
Лифарь Серж
Биографияһы
1961 йылда Лифарь СССР-ҙа була һәм Киевҡа бара. Ғүмеренең аҙағына тиклем тыуған ҡалаһы уға ҡәҙерле булып ҡала: «Хатта бик шәп Париж да мине, Киев кешеһен, киң, бөйөк Днепрҙы оноторға мәжбүр итә алманы», - ти ул.
Лифарь Лозаннала ҡаты ауырыуҙан һуң вафат булған, Париждан алыҫ түгел, Сент-Женевьев-де-Буа зыяратында ерләнә.
Рәсем сәнғәте
Лифарь күп рәссамдар менән дуҫлаша, улар араһында Пабло Пикассо, Жан Кокто, Кассандр, Марк Шагал була. Үҙ ваҡытында Сальвадор Дали Лифараға хеҙмәттәшлек тәҡдим итә, ләкин уның «Икар»ға ҡарата ҡанаттар урынына ҡултыҡ таяҡтары менән сюрреалистик декорациялары проекты һәм костюмдары кире ҡағыла.
65 йәшендә Лифарҙә рәссам һәләте асыла. Ул үҙенән һуң йөҙҙән ашыу үҙенсәлекле картина һәм һүрәт ҡалдыра, уларҙың төп сюжеты - балет, бейеү һәм, ғөмүмән, хәрәкәт. Лифарь элек тә һүрәт төшөргән: программаларҙа, афишаларҙа, яҙыуҙарҙа, ләкин театрҙан китеүе уны ҡулына етди бумала тотоуға этәрә. 1972—1975 йылдарҙа уның Канн, Париж, Монте-Карло, Венеция ҡалаларында үҙ эштәренең күргәҙмәләре ойошторола. Лифарь үҙенең мауығыуына ярайһы уҡ баҫалҡы ҡарашта була: «Был график, пластик тиерлек эштәрҙе мин дуҫым Пабло Пикассоға бағышлайым. Ул шул тиклем яғымлы ине, хатта ғәжәпләнде, һоҡланды һәм миңә дауам итергә кәңәш бирҙе. Тик мин рәссам түгел, ә рәсем төшөрөүсе хореограф», — тип яҙа ул үҙенең «Мемуары Икара» автобиографияһында.
Ижади мираҫы
Лифарҙың ижади мираҫы ҙур - ул 200-ҙән ашыу балет ҡуя, бейеү теорияһы буйынса 25 китап яҙа. Лифарь 11 балет йондоҙон тәрбиәләгән. 1947 йылда ул Парижда Гранд-Опера ҡарамағында хореография институтын ойоштора, 1955 йылдан Сорбоннала бейеү тарихы һәм теорияһы курсын алып бара, Бейеү университеты ректоры, Юғары музыка мәктәбе профессоры һәм ЮНЕСКО ҡарамағындағы Милли бейеү советының почетлы президенты була.
Вах (йылға)
Йылға бассейнында һаҙлыҡтар һәм торфлы күлдәр күп. Самотлор күле эргәһендә Рәсәйҙәге иң ҙур нефть ятҡылыҡтарының береһе урынлашҡан.
Берёзовая (Чир ҡушылдығы)
Тасуирлама
Березовая йылғаһы Облив районының Слепихин утары янында башлана. Артабан ағымы Трухин утары янынан, аҙаҡ Кривов утары аша,  артабан — Черновка утары янынан,  Самохин, Нестеркин, Фролов, Сеньшин һәм Ковыленский утарҙары аша түбәнгә табан йүнәлә. Березовая йылғаһы был утарҙарҙан көньяҡтараҡ Чир йылғаһына ҡоя.
Вербовка (Чир ҡушылдығы)
Тасуирлама
Йылға таҙартыу әленән-әле уҙғарыла. 2015 йылда йылға һуңғы тапҡыр таҙартылған.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Дон һыу бассейны округына ҡарай, һыу хужалығы участкаһы — Чир йылғаһы. Йылғаның бассейны — Дон йылғаһы (һыу бассейнының Рәсәйҙәге өлөшө).
Яугир-автомобилистар һәйкәле
Тарихы
Новочеркассктағы яугир-автомобилистар һәйкәле Ростовтан сығыу һәм Силикатная урамдары сатында, Рәсәй Хәрби Көстәренең Көньяҡ хәрби окргуы составындағы 49-сы дөйөм ғәскәри армияның 293-сө айырым автомобиль батальонының (46027-се хәрби часть) контроль-үткәреү пункты алдына ҡуйылған. Һәйкәл 2004 йылдың октябрендә, автомобилселәр көннөдә асыла.
Шафиҡов Ивний Вәхит улы
Биографияһы
Ивний Вәхит улы Шафиҡов 1936 йылдың 14 июлендә БАССР-ҙың Мәсетле районының Әбдрәхим ауылында тыуған. Дыуан ауыл хужалығы техникумын тамамлағандан һуң, «Мәсәғүт» совхозында һәм Салауат Юлаев исемендәге колхозда зоотехник булып эшләгән. 1968 йылда К. А. Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһын тамамлай һәм ғалим Г. А. Аветисян етәкселегендә Бөрйән бал ҡортон өйрәнеүгә арналған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Ғилми эшмәкәрлеге
И. В. Шафиҡовтың фәнни эшмәкәрлеге Бөрйән солоҡ бал ҡорто биологияһы үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә, бал ҡорттарын үрсетеү һәм селекциялау мәсьәләләренә арнала.
Шостакович Дмитрий Дмитриевич
Сығышы
1892 йылда ул ваҡытта инде нәҫелдән килгән почётлы гражданин Болеслав Шостакович бөтә ерҙә йәшәү хоҡуғын ала, ләкин Себерҙә ҡалыуға өҫтөнлөк бирә.
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Яртылаш аслыҡтан интеккән ауыр тормош ныҡ арығанлыҡҡа килтерә. 1922 йылда атаһы вафат була, ғаилә ярҙамсыһыҙ ҡала. Бер нисә айҙан һуң ул үҙе лә ауыр операция үткәрә. Һаулығы насар булыуға ҡарамаҫтан, эш эҙләй һәм кинотеатрға пианист-тапёр булып эшкә урынлаша. Глазунов уға ҙур ярҙам күрһәтә: өҫтәмә паёк һәм персональ стипендия алыуҙы хәстәрләй.
1940-сы йылдар
Ленинградта һуғыштың тәүге айҙарында (Куйбышевҡа эвакуацияланғанға тиклем) 7-се симфония — «Ленинград» өҫтөндә эшләй башлай. Симфония тәүге тапҡыр Куйбышев опера һәм балет театры сәхнәһендә 1942 йылдың 5 мартында, 1942 йылдың 29 мартында — Мәскәү Союздар йортоноң Колонна залында башҡарыла. 1942 йылдың 19 июлендә АҠШ-та Артуро Тосканини (радиопремьера) етәкселегендә Етенсе симфония (тәүге тапҡыр) башҡарыла. 1942 йылдың 9 авгусында ҡамауҙа ҡалған Ленинградта 7-се симфония яңғырай. Ойоштороусы һәм дирижёр булып Ленинград радиокомитеты Ҙур симфоник оркестрының дирижёры Карл Элиасберг тора. Симфонияны башҡарыу һуғышсан ҡала һәм унда йәшәүселәр тормошонда мөһим ваҡиға була.
Бер йылдан композитор Һигеҙенсе симфонияһын яҙа (Евгений Мравинскийға арнай), неоклассицизмға өҫтөнлөк күрһәтә — уның өсөнсө өлөшө барокко токкатаһы жанрында, IV — пассакалия жанрында яҙыла. Был ике бүлек, жанрҙың махсус «Шостаковичса» миҫалы булараҡ, Һигеҙенсе симфонияла әлегә тиклем иң популяры булып ҡала.
1943 йылда композитор Мәскәүгә күсеп килә һәм 1948 йылға тиклем Мәскәү консерваторияһында композиция һәм инструментовка уҡыта, 1943 йылдан — профессор. Шостаковичта уҡыйҙар: В. Д. Биберган, Р. С. Бунин, А Д. Гаджиев, Г. Г. Галынин, О. А. Евлахов, К. А. Караев, Г. В. Свиридов, Б. И. Тищенко, А. Мнатсаканян, К. С. Хачатурян, Б А. Чайковский, А. Г. Чугаев.
Үҙенең эске фекерҙәрен, уй-кисерештәрен белдереү өсөн композитор камера музыкаһы жанрҙарын ҡулланған. Был өлкәлә ул Фортепиано-Квинтет (1940), Икенсе фортепиано-трио (И. Соллертинский иҫтәлегенә, 1944; Сталин премияһы, 1946), 2-се ҡыллы квартеттар (1944), No 3 (1946) һәм No 4 (1949) кеүек шедеврҙар ижад итә. 1945 йылда, һуғыш тамамланғандан һуң, Туғыҙынсы симфонияны яҙа.
1960-сы йылдар
Н. С. Хрущевты властан ситләткәндән һуң, СССР-ҙа сәйәси торғонлоҡ дәүере башлана, уның музыкаһы тағы ла ҡараңғы тон ала. Уның 11-се (1966) һәм No 12 (1968), Икенсе Целло (1966) һәм Икенсе скрипка концерты (1967), Скрипка сонатаһы (1968), А. А. Блок һүҙҙәренә вокал циклы борсолоу, ауыртыу һәм юйылмаҫ һағыш менән һуғарылған. Ун дүртенсе симфонияла (1969) — йәнә «вокал», ләкин был юлы камера, ҡыллы һәм һуҡмаларҙан торған ике яңғыҙ йырсы һәм оркестр өсөн — Шостакович Г. Аполлинэр, Р.M Рильке, У. К. Кюхельбеккер һәм Ф. Гарсия Лорка шиғырҙарын ҡуллана, улар бөтәһе лә үлем темаһы менән бәйләнгән (ғәҙелһеҙ, ваҡытһыҙ йәки көс ҡулланылған үлем тураһында һөйләй).
Аксаков Григорий Сергеевич
Биографияһы
1861 йылдың майында Һамар губернаһының Быҙаулыҡ өйәҙендә мировой аралашсы вазифаһына тәғәйенләнә, ә 1861 йылдың 23 июнендә Ырымбур граждан губернаторы вазифаһына тәғәйенләнә (был вазифаға ул 1862 йылдың 17 апрелендә мөхбир статский советник чины биреп раҫлана).
Артабан губерна земство идараһы эшмәкәрлегендә, губерна дворяндар йыйылышында ҡатнаша, 1884 йылдан вафатына тиклем дворяндарҙың губерна етәксеһе вазифаһын биләй, хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.
Маркелов Степан Ефимович
Биографияһы
Севастополдә ерләнгән.
Хәтер
Мариуполдең Приморье районында урам С. Е. Маркелов исемен йөрөтә.
Бондюг
Тарихы
Бондюг тәүге тапҡыр 1579 йылда яҙма сығанаҡтарҙа иҫкә алына. Тәүҙә Харино ауылы булараҡ билдәле. Бында православиеның ағас сиркәүе төҙөлгәндән һуң (1631 йылда) погостҡа (округ үҙәгенә) әйләнә. Исемен Бондюжанка йылғаһы буйынса алған. XIX быуаттың икенсе яртыһында ауылда баржалар төҙөү өсөн таҡта ярыу һәм судноерфь булған. Бында быуат башында эшҡыуар А.П.Рожковтың шәхси пароходсылығы эшләгән. 1930 йылда «Верхокамец» колхозы ойошторола, 1953 йылда эрелеткәндә Хрущев исемен ала,  (1957 йылдан — ҡабат «Верхокамец», һуңынан  Жданов исемендәге колхоз тип йөрөтөлә). 1930—сы йылдарҙа Бондюгта кирбес заводы, ә 1930—40-сы йылдарҙа «Төньяҡ» урман сәнәғәте артеле булған.
Васюган
Васюган бассейнында нефть һәм газ ятҡылыҡтары урынлашҡан.
Зырянское (Томск өлкәһе)
Географияһы
Зырянское ауылында климат уртаса-һыуыҡ. Йыл дауамында яуым-төшөмдөң байтаҡ өлөшө хатта ҡоро айҙарҙа ла була. Кёппен климаттарын классификациялау буйынса — йылы йәйле һәм йыл буйына тигеҙ дымлы континенталь климат.
Норвег теле
Тарихы
.
Викингтар Исландияға IX быуатҡа күсеп килгән, һәм боронғо скандинав теле лә шул осорҙа таралған. Ваҡыт үтеү менән боронғо скандинав теле көнбайыш һәм көнсығыш варианттарҙа үҫешә. Көнбайыш скандинав ареалына Исландия һәм Норвегия инә, көнсығыш скандинав теле Данияла һәм Швецияла үҫешә. Исландия менән Норвегия телдәре, боронғо исланд һәм боронғо норвег телдәре 1300 йылда бүленеп сыҡҡансы, бик оҡшаш булып ҡалған. 1397 йылда Норвегия Дания менән шәхси унияға ингән (ҡара: Кальмар Унияһы, Дания-норвегия унияһы), һәм дат теле Норвегияла әкренләп яҙма тел сифатында файҙаланыла башлаған. Урта быуат дәүеренән алып түбәнге немец теле яғынан ҙур йоғонтоға дусар булған дат теле норвег элитаһының төп теленә әүерелгән, ә ябай кешеләр араһында уны ҡабул итеү аҡырыныраҡ барған. 1814 йылда Норвегия Данияға бойондороҡһоҙ булып киткәнгә тиклем союз 400 йылдан ашыу йәшәгән, әммә ул Швеция менән шәхси унияға инергә мәжбүр булған. Норвегтар демократия һәм суверенлы дәүләт тураһында конституцион декларация ҡабул итеү юлы менән бойондороҡһоҙлоҡто талап итә башлаған. Был милли хәрәкәттең бер өлөшө бойондороҡһоҙ норвег телен үҫтереүгә йүнәлтелә. Ике юл бар ине: элитар дат телен модификациялау йәки ябай кешеләрҙең телен әҙәби эшкәртеү юлы менән йөҙ йыллыҡтарға һуҙылған сит ил идаралығын түңкәреү. Ике мөмкинлек тә тормошҡа ашырылды.
Платов һәйкәле (Семикаракорск)
Платов һәйкәле — Дон казактары ғәскәре атаманы, кавалерия генералы Матвей Иванович Платов (1753—1818) һәйкәле. Ул Рәсәй империяһының XVIII быуат аҙағы—XIX быуат башындағы бөтә һуғыштарында ҡатнашҡан. Һәйкәл Ростов өлкәһенең Семикаракорск ҡалаһында 2010 йылда ҡуйылған.
Тарихы
Һәйкәл казактар, Семикаракорск, Новочеркасск, Волгодонск, Таллин һәм башҡа ҡалаларҙың фермерҙары һәм эшҡыуарҙары аҡсаһына төҙөлә.
Ростов ҡулсаһы (марафон)
Ростов ҡулсаһы — Дондағы Ростовта йыл һайын уҙғарылған еңел атлетика ярышы. 2017 йылда ул 39-сы тапҡыр үткәрелә. Күп халыҡ ҡатнашҡан марафон Бөйөк Еңеүгә бағышлана.
Гусынка (Чир ҡушылдығы)
Тасуирлама
Гусынка йылғаһы Климовка  утары (Ростов өлкәһе) янында башлана. Ул, өлкә әһәмиәтендәге юлдар менән йәнәш үтеп, Лиховидовский утары янында Чир йылғаһына ҡоя.
Ростов-Главный
Тарихы
Төньяҡ Кавказ тимер юлы илдең һәр ваҡыт иң кәрәкле булған пассажирҙар магистраленең береһе. 1930-сы йылдар аҙағында уҡ Ҡара диңгеҙ курорттарында һәм Кавказ Минераль Һыу курорттарында йөҙәр мең кеше ял итә. Әлбиттә, ошоға бәйле, пассажирҙар һаны ҡырҡа арта. Ләкин Бөйөк Ватан һуғышы бөтә пландарҙы юҡҡа сығара. 1941 йылдың көҙөндә фашист авиацияһының ҡаты һөжүменән һуң Ростов вокзалы емерелә.
Грязная (Чир ҡушылдығы)
Грязная — Рәсәйҙең Ростов өлкәһе биләмәләрендә ағыусы йылға, Чир йылғаһы тамағынан 124 км өҫтәрәк уң ярына килеп ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Владимир Аронович Хавкин
Биографияһы
Бала сағынан уҡ Хавкин иҫ киткес һәләте, хеҙмәт һөйөүсәнлеге, ҡыҙыҡһыныуҙарының аныҡ йүнәлеше менән айырылып тора. 1884 йылда Одессала Новороссийск университетын (хәҙерге И. И. Мечников исемендәге Одесса милли университетын) тамамлаған. Унда уның уҡытыусыһы Илья Мечников була, уның йоғонтоһонда Хавкин иң ябай төҙөлөшлөләр зоологияһы менән ҡыҙыҡһына. Студент йылдарында революционер-халыҡ түңәрәгенә инә, шул сәбәпле ике тапҡыр университеттан ҡыуыла һәм ҡулға алына. Әммә уларҙың терроризмға өндәүенән һуң сәйәси эшмәкәрлеген ҡалдыра. 1881 йылда Одессалағы Одесса погромы ваҡытында Хавкин йәһүдтәрҙең үҙ-үҙен яҡлау ойошмаһы ағзаһы була һәм яралана.
1897 йылда королева Виктория Хавкинға Британия империяһының иң юғары ордендарының береһе — Һинд империяһы ордены («Һинд империяһының иң күренекле ордены». ингл. «The Most Eminent Order of the Indian Empire») бүләкләй. Уның хөрмәтенә Лондонда ҡабул итеү ҡабул ителә, унда иң билдәле инглиз табиптары ҡатнаша. Билдәле хирург Листер сәләмләү телмәре менән сығыш яһай. Гавкинға Һиндостан һәм, шулай итеп, Бөйөк Британия өсөн ҡылған бөтә изгелектәре өсөн рәхмәт белдерә, Листер билдәләүенсә, донъялағы барлыҡ әшәке нәмәләрҙән иң әшәкеһе — антисемитизм.
Дәүләт оборона комитеты
Дәүләт оборона комитетын булдырыу
Сәйәси етәкселектең Дәүләт оборона комитетын ойоштороу тураһында ҡарары алдан ВКП(б) Үҙәк Комитеты Сәйәси бюроһының 136-сы «Оборона дәүләт комитетын ойоштороу тураһында»ғы ҡарары. булараҡ рәсмиләштерелде. Дәүләт оборона комитеты 1941 йылдың 30 июнендә СССР Юғары Советы Президиумы, СССР-ҙың Халыҡ комиссарҙары советы һәм ВКП(б) Үҙәк комитетының берлектәге ҡарары менән ойошторолған. Юғары идара итеү органы булараҡ Дәүләт оборона комитетын (ГКО) ойоштороу кәрәклеге фронтта ауыр хәлдә булыу, ил менән етәкселек итеүҙе мөмкин тиклем үҙәкләштереүҙе талап итеү менән аңлатыла
Ошонда уҡ Дәүләт оборона комитетын ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Ҡарарҙың ҡулъяҙма варианты Үҙәк башҡарма комитеттың Политбюро фондтарында һаҡланып ҡалған. Әлеге ваҡытта документ Рәсәй дәүләт социаль-педагогия институты фондтарында һаҡлана.
Дәүләт оборона комитеты структураһы
1942 йылдың 8 декабрендә Дәүләт оборона комитетының 2615-се ҡарары менән ойошторолған Оператив бюро иң мөһим подразделение була. Бюро составына В. М. Молотов, Л. П. Берия, Г. М. Маленков һәм А. И. Микоян инә. Был подразделениеның бурыстарына иң тәүҙә оборона сәнәғәте халыҡ комиссараттарының, тимер юлдары наркоматтарының, ҡара һәм төҫлө металлургияның, электростанцияларҙың, нефть, күмер һәм химия сәнәғәтенең ағымдағы эшен, шулай уҡ сәнәғәт һәм транспорттың күрһәтелгән тармаҡтарын етештереү һәм тәьмин итеү пландарын төҙөү һәм үтәүҙе контролдә тотоу инә. 1944 йылдың 19 майында 5931-се ҡарар ҡабул ителә, уның ҡарарҙары нигеҙендә бюроның функциялары ярайһы уҡ киңәйтелә - хәҙер уның бурысына оборона сәнәғәте, транспорт, металлургия халыҡ комиссариаттарының, сәнәғәттең мөһим өлкәләре һәм электр станциялары наркоматтарының эшен күҙәтеү һәм контролдә тотоу инә; шулай уҡ Оператив бюро был мәлдән алып армияны тәьмин итеү өсөн, ниһайәт, уға Транспорт комитеты ҡарары менән бөтөрөлгән бурыстар йөкмәтелә.
Камалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы
Уйнау оҫталығы
Уйнаған ролдәре кәүҙәләндереү оҫталығы менән айырылып тора. Ижади алымдарының үҙенсәлеге — тойғоларҙы нескә итеп асып биреү, ролде тәрән аңлап башҡарыу, лиризм.
Куртлак
Ағым
Йылға Дон теҙмәһе армытында, Клеть районының Платонов утарынан төньяҡ-көнсығышындараҡ, 160 м-ҙан  ашыу бейеклектә башлана. Башта көнбайышҡа табан аға ла, көньяҡҡа табан борола. Йылға Иванушенский, Яланғас һәм Верхнереченский утарҙары янында  Соломаковка йылғаһын уң ярында үҙ эсенә ала. Артабан  уға һул яҡтан  Осиновая (Оло Осиновка утарынан көньяҡҡа табан), уң яҡтан  Новоцарицынский утарынан көньяҡта Батшабикә,   һулдан Крепкая, уңдан,  Липовский утарынан көньяҡ-көнбайыштараҡ, Ефремовская  һәм  һулдан, Ҡалас-Куртлак биҫтәһенән көнсығыштараҡ, Гусынка йылғалары ҡушыла. Ростов өлкәһенең Совет районындағы Русская ҡасабаһынан көнбайышта Чир йылғаһына ҡоя.
Тарих
Йылға Дон казактары ерҙәренең  статистик тасуирламаларында 1822—32-се йылдарҙа телгә алына: Чир йылғаһына ҡойоусы йылғалар: һул яҡтан: 12) Куртлак. Куртлак йылғаһының ҡушылдыҡтары : уң яҡтан: Соломаховка, Яланғас, Батшабикә һәм Донщинка; һул яҡтан: Уҫаҡлы һәм Ныҡлы.
Ишемғужин Барый Бәҙретдин улы
Биографияһы
1930 йылда иң беренселәрҙән булып колхозға инә. Күп кешеләр колхозға бер инеп, бер сығып йөрөһәләр ҙә, Барый Ишемғужин колхозда ҡала.
Ике йыл дауамында Барый Ишемғужиндың улы Самат, атайының вафат булғанын йәшереп, атайы булып әсәһенә хат яҙып тора. Самат Барый улы ике тапҡыр атаһының туғандар ҡәберендә була.
Литвин Михаил Иосифович
Биографияһы
Михаи́л Ио́сифович Литви́н ярлы йәһүд ғаиләһендә тыуған.
1919—1920 йылдарҙа йәшерен эштә була (Красноярск, Хабаровск).
1923—1926 йылдарҙа — Орёл губерния профсоюздар советы рәйесе.
Горький исемендәге үҙәк китапхана (Батайск)
Тарихы
1938 йылда Батайскка ҡала статусы бирелә, ә китапхана ҡала китапханаһына әйләндерелә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында китапхана ныҡ емерелә. 1943 йылда, Батайск ҡалаһы азат ителгәндән һуң, китапхана ҡала халҡы тарафынан яңынан ойошторола. Халыҡ унда үҙҙәренең китаптарын килтерә. 1945 йылда китапханала өс хеҙмәткәр эшләй.
Тер-Арутюнов йорто
Тарих
Н. А. Тер- Арутюнов төҙөгән йорт "модерн" стилендә була, уның фасады, тәҙрәләренең формаһы бер ниндәй симметрияһыҙ ике төҫтәге кирбестән төҙөлгән. Беренсе бөтә донъя һуғышы ваҡытында Тер-Арутюнов  рус-бельгия госпиталенең хужалыҡ мөдире булып эшләгән һәм  сыпной тиф йоҡтороп,1915 йылдың 1 февралендә вафат булған. Николай Артемович   вафат булырҙан алда   Икенсе үҙ-ара кредит йәмғиәтенә 35 мең һум бурыслы булған һәм бурысын түләй алмаған. Йәмғиәт бынан зыян  күрмәй, сөнки ул бурыс иҫәбенә залогта торған күсемһеҙ мөлкәт иҫәбенә Тер -Арутюновтың бурысын ҡаплай алған. Тер-Арутюновтың бер  Николаев урамы, 18(иҫке нумерация буйынса) һанлы йорто ғына  16 мең һум торған.
Архитектура үҙенсәлектәре
Мансардалы бер ярым ҡатлы йорт 1911 - 1914 йылдарҙа кирбес  модерн стилендә төҙөлгән
Башҡортостанда транспорт
Башҡортостан транспорты — Башҡортостан иҡтисадының иң мөһим тармаҡтарының береһе, Республика эсендә һәм шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы субъекттары һәм донъя илдәре менән иҡтисади бәйләнешен тәьмин итә. Башҡортостан транспорты автомобиль, тимер юл, эске (йылға) һыу, авиация, үткәргес торба, шулай уҡ эре ҡалаларҙа — электр (трамвай, троллейбус) транспорты төрҙәре менән күҙаллана.
Урыҫ армияһы (1919)
Ойоштороу структураһы һәм составы
А. В. Колчак үҙенең 1919 йылдың 3 ғинуарындағы бойороғо менән яңы Урыҫ армияһы структураһы һәм составы яғынан Император Николай II Урыҫ армияһына оҡшаш  булырға тейеш тип ҡарар итә.
Орлов районы (Ростов өлкәһе)
Административ бүленеше
Орлов районы составына 11 ауыл биләмәһе инә:
Иҡтисады
Иҡтисадтың нигеҙен ауыл хужалығы етештереүе менән эшкәртеү сәнәғәте, ауыл хужалығы машиналары төҙөү, стена ҡороу өсөн материалдар етештереү, юл төҙөү, фәнни-тикшеренеү эше, тимер юл һәм автомобиль ташыуҙары тәшкил итә.
Украин алфавиты
Компьютерҙарҙа күрһәтеү
Стандарт украин клавиатураһы түбәндәгесә:
Миорица
«Миорица» (Miorița)— румын һәм молдавандарҙа көтөүселәр балладаһы. Румын фольклоры өлгөһө. Кэлинеску Джордже фекере буйынса, Манола оҫта, Докия ҡарсыҡ һәм Збуратор тураһындағы легендалар кеүек румын мифтарына инә <span class="ref-info" title=" румын телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(рум.) баш. . / Трансильванияла шулай уҡ колинда формаһында бар.
Тәржемәләр
«Mioriţa străbate lumea» йыйынтығында балладаның 123 тәржемәһе баҫылған, шуларҙың 18-е француз, 15-е итальян, 14-е немец, 9-ы инглиз һәм 8-е урыҫ телдәрендә. Бынан тыш поляк, словен, серб, украин, грек, литва, венгр, ғәрәп һәм япон телдәрендә лә бар.
Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды
Суд эшмәкәрлеге Рәсәй Конституцияһы һәм «Рәсәй Федерацияһының суд системаһы тураһында» федераль конституцион законы менән көйләнә.
Составы
Башҡортостан Республикаһының Юғары Суды составына түбәндәгеләр инә:
Эрзәндәрҙең флагы
Флагтың һүрәтләнеше
"Эрзән конгресы флаг сифатында аҡ-ҡыҙыл-ҡара (өҫтән-аҫҡа), төҫтәрендә Азатлыҡ, Тормош һәм Эрзә Ерен символлаштырған туҡыманы раҫлай.
Ғатауллин Ғәли Шәйслам улы
Сығанаҡтар
Писатели земли башкирской. Справочник./Сост. Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Уфа: Китап, 2006. — 148 с.
Рабинович йорто
Тарих
1870 йылда 2-се гильдия сауҙагәре грек Афанасий Брусаль (Брусоли) тарафынан төҙөлгән. Брусали "икмәк һәм галета менән һатыу иткән", ғаиләһендә өс ҡыҙ һәм алты малай булған. Уның грек ҡиәфәтле улы Евстафий 80-се йылдар аҙағында йортто присяжный поверенный ярҙамсыһы, алпауыт ҡатыны Анастасия Спиридоновна Рабиновичҡа (тыумыштан Титоваға) һатҡан. Урындағы нотариус Михаил Абрамович Рабинович яҙыусы А. П. Чеховтың гимназия буйынса синыфташы, Петербург университетыны ң хоҡуҡ фәндәре кандидаты. Башҡа мәғлүмәт буйынса, 1880 йылдың аҙағында йортто провизор Яков Соломонович Парнох һатып алған.
Хәҙерге торошо
2015 йыдың мартында АВИТО сайтында 350 кв. метр майҙанлы Рабинович йортон уның янындағы 16 соткалы ихата майҙаны менән бергә 42 миллион һумға һатыу тураһында иғлан урынлаштырыла. Иғланда йортто офистарға ҡуртымға бирү мөмкинселеге тураһында ла яҙылған була. 2015 йылдың июнендә, йорттоң хаҡын төшөрөп, 35 миллионға һатыу тураһында яңы иғлан сыға. Сентябрҙә хаҡтар йәнә күтәрелгән һәм Рабинович йорто 42 миллион һум торған.
Кондратюк Юрий Васильевич
Ю́рий Васи́льевич Кондратю́к (ысын исеме — Алекса́ндр Игна́тьевич Шарге́й;, Рәсәй империяһы Полтава губернаһы Полтава — 25 февраль 1897 — 25 февраль 1942, СССР-ҙың (РСФСР) Орёл өлкәһе Кривцово ауылы районында һәләк булған — швед-йәһүд сығышлы рус һәм совет ғалимы, космонавтикаға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. XX быуат башында Айға осоу оптималь траекторияһын иҫәпләп сығарған. Был иҫәп-хисапты НАСА «Аполлон» ай программаһында ҡулланған. 1916 йылда Шаргей тәҡдим иткән траектория һуңынан «Кондратюк трассаһы» тип аталған.
«Төҙөлөш өсөн уҡыясаҡ кешеләр» (1919)
Ошо уҡ эштә йыһан аппараттарының борт системаларын туҡландырыу өсөн ҡояш энергияһын файҙаланыу, шулай уҡ ер эргәһе орбитаһында Ер өҫтөн яҡтыртыу өсөн ҙур көҙгөләр урынлаштырыу мөмкинлеге ҡаралды.
Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы
Ғәбдрәхимов Фәрит Ибраһим улы (8 ғинуар 1933 йыл) — журналист, шағир. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1982).
Биографияһы
Фәрит Ибраһим улы Ғәбдрәхимов 1933 йылдың 8 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бүздәк районы Арыҫлан ауылында тыуа.
Микоян Анастас Иванович
Биографияһы
Сталиндың тәҡдиме буйынса 1926 йылдың 23 июленән Политбюро ағзалығына кандидат.
1920—1930 йылдарҙа сәйәси позицияһы һәм репрессияларҙа ҡатнашыуы
1920-се йылдарҙа Микоян Төньяҡ Кавказда булған сағында казактарға ҡарата урталыҡ сәйәсәтендә сағылыш тапҡан, ә крәҫтиәндәргә ҡарата, иген әҙерләү көрсөгөнә ҡаршы уң позицияла торған тиерлек — ғәҙәттән тыш саралар менән түгел, ә ауыл крәҫтиәндәренә сәнәғәт продукцияһын килтереүҙе киңәйтеү менән көрәшергә тәҡдим иткән.
1937 йылдың көҙөндә партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәрҙәренең репрессиялау маҡсатында Әрмән Совет Социалистик Республикаһына бара. Уны был сәфәрҙә Маленков Георгий Максимилианович һәм Литвин Михаил Иосифович етәкселегендәге Эске эштәр Халыҡ Комиссариатының IV йәшерен-сәйәси олитического отдела ГУГБ хеҙмәткәрҙәре төркөмө оҙатып йөрөй. Улы Серго раҫлауынса, тышҡы сауҙа наркомы булып киткәндән һуң, Микоян Сталиндан Эске эштәр ХК-ның «Внешторг эшенә ҡыҫылмаҫҡа», йәғни уның хеҙмәттәштәрен ҡулға алмаҫҡа" тигән күрһәтмәһенә өлгәшкән.
Бөйөк Ватан һуғышы һәм һуғыштан һуңғы осор
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 30 сентябрендәге Указы менән Ҡыҙыл Армияны аҙыҡ-түлек, яғыулыҡ һәм кәрәк-яраҡ менән тәьмин итеү эшендәге хеҙмәттәре өсөн Анастас Иванович Микоянға Ленин орденын һәм, «Ураҡ һәм Сүкеш» миҙалын тапшырып, Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә.
1940-сы йылдар аҙағына, В. Молотов менән бер рәттән, Иосиф Сталиндың яңы «таҙартыу» әҙерлеге арҡаһында, уны хәүефле хәл һағалай. күрһәтмәләр «Йәһүдтәр антифашистик комитеты» эше буйынса ғәйепләнеүселәрҙән А. Микоянға ҡаршы мәғүмәт туҡмау ысулы менән асыҡланған. 1949 йылдың ғинуар-февралендә Ҡытай Коммунистар партияһы етәкселеге һәм, атап әйткәндә, Мао Цзэдун менән осрашыуға юллана.
Чечен һәм ингуштарҙы депортациялау
1956 йылдың июлендә СССР Юғары Советы Президиумының «чечендарҙың, ингуштарҙың, ҡарасайҙарҙыыың һәм уларҙың ғаилә ағзаларының махсус күсеп ултырыуы буйынса сикләүҙәрҙе бөтөрөү тураһында»ғы Указы сыға 1957 йылдың яҙында һәм йәйендә тыуған яғына 140 мең самаһы кеше ҡайта.
Сталин үлгәндән һуң
Сталин үлгәндән һуң Үҙәк башҡарма комитет Президиумы бюроһы бөтөрөлә, Үҙәк Комитет Президиумы составы ярайһы уҡ ҡыҫҡара, Микоян уның ағзаһы булып ҡала, һөҙөмтәлә ул илдең юғары етәкселеге составына инә. Күптән түгел йәберләнеүе, һуңынан властағы позициялары тергеҙелеүе КПСС-тың ябай ағзалары һәм ил халҡы өсөн сер булып ҡала, сөнки Президиум бюроһының барлығы тураһында матбуғатта хәбәр ителмәй. Микоян Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары вазифаһын һаҡлап ҡала һәм, шул уҡ ваҡытта, Тышҡы сауҙа министрлығы менән Сауҙа министрлығы берекмәһе ойошторған Эске һәм тышҡы сауҙа министрлығын етәкләй. Шул уҡ йылдың 24 авгусында ул йәнә айырыла, Микоян сауҙа министры итеп тәғәйенләнә.
1962 йылда Новочеркасск атыуындағы роле
Майҙандан демонстрацияһын ҡыҫырыҡлап сығарыу буйынса операция ҡан ҡойоу менән тамамлана (16 кеше үлтерелә, 42-һе яралана). Унан һуң майҙандағы ҡанды йыуырға һәм мәйеттәрҙе ҡала ситенә исемһеҙ ҡәбергә күмергә бойороҡ бирелә. Һәләк булғандарҙың туғандарына һәм яҡындарына уларҙы ерләргә рөхсәт ителмәй. 100-ҙән ашыу кеше ҡулға алына. Августа суд процесы уҙа: ете кешене юғары язаға һәм ете кешене 15 йылға иркенән мәхрүм итеү тураһында хөкөм ҡарары сығарыла. Новочеркасск ваҡиғалары тураһындағы дөрөҫлөк рәсми властар тарафынан тиҫтә йылдар дауамында йәшереп тотола. 1980-се йылдар аҙағында ғына был ваҡиғалар тураһында объектив мәҡәләләр донъя күрә.
Хәтер
2014 йылда Ереван мэрияһының Анастас Микоянға һәйкәл ҡуйыу тураһындағы ҡарары Әрмәнстанда бер төрлө генә ҡабул итмәйҙәр.
Суворов йорто (Аҡсай)
Тарихы
XVII быуат башынан һаҡланып ҡалған, Аксай ҡалаһының иң боронғо йорто тип иҫәпләргә мөмкин булған, урындағы хәлле казак Рудуханың йорто, билдәле урыҫ хәрби етәксеһе Александр Васильевич Суворов 1773—1774 йылдарҙың ҡышында булған урын булып тора. 1948 йылда Аҡсай хәрби-тарих музейы мәктәп музейы булараҡ асыла. Музейҙы ойоштороуҙа билдәле балалар шағиры С. Я. Маршак һәм яҙыусы А. Н. Скрипов ҡатнаша. 1979 йылды музейға нигеҙ һалынған йыл тип иҫәпләргә мөмкин. Хәҙерге ваҡытта музейҙың, Рәсәйҙең Аҡсайҙа булып киткән күп кенә күренекле эшмәкәрҙәре менән бәйле, ете бинаһы, XVII—XX быуаттарҙың тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары бар. Музей комплексы майҙаны 180 гектарҙан ашыу тәшкил итә, унда 100-ҙән ашыу боронғо ҡомартҡы әлегә тиклем һаҡланған. Музейға майҙаны 112 гектар булған ҡурсаулыҡ биләмәһе һәм өс һаҡлана торған зона — Преображенск сиркәүе һәм зыяраты менән Ратный ыҙаны, Монастырь ыҙаны һәм Анна ҡәлғәһе инә.
Һайылмыш
Һайылмыш (Салмыш)— Рәсәйҙә Ырымбур өлкәһендәге йылға, Шарлыҡ, Октябрь һәм Һаҡмар райондары территорияларынан аға. Йылғаның инеше Һаҡмар йылғаһының уң яҡ ярында 59 км алыҫлыҡта. Йылғаның оҙонлоғо 193 км, һыу йыйылған бассейн майҙаны — 7340 км².
Аҙау (станция)
Аҙау — Ростов өлкәһенең Аҙау ҡалаһында урынлашҡан, Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Ростов төбәгендәге һуңғы тимер юл станцияһы.
Тарихы
Аҙау станцияһы 1910 йылдың 6 декабрендә барлыҡҡа килә. Шул уҡ көндө беренсе поезды ҡаршы ала. 1920-се йылдарға тиклем станцияла пассажирҙар хәрәкәте бик интенсив булған. Һуңынан түбән төшөү осоро етә, поездар һаны кәмей. 1950-се йылдарҙан Аҙау портының тауар әйләнеше күләме артыуына бәйле, станция аша йөк поездары әүҙем йөрөй башлай. Бөгөн станцияны 45 тимер юлсы хеҙмәтләндерә. Аҙау — икенсе класлы йөк һәм пассажирҙар станцияһы. 1966 йылда үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған. Йөк характеры — портҡа күмер (тәүлегенә 100 вагонға тиклем), төҙөлөш материалдары, ваҡ таш, таҡта материалдары. 2010 йылда, станцияның 100 йыллыҡ юбилейына, урындағы әһәмиәткә эйә мәҙәни мираҫ объекттары булып торған вокзал, персоналдар йәшәгән тарихи торлаҡ йорт һәм пакгауз реконструкциялана, шул уҡ ваҡытта биналарҙың 1910 йылдағы бөтә деталдәре һәм формаһы, нескәлектәре һаҡлап ҡалына.
Бухарест
Климаты
Бухарестың климаты — уртаса-континенталь, йәйе эҫе, сағыштырмаса бөркөү, ҡышы йомшаҡ, үҙгәреүсән. Йылдың уртаса температураһы +10,8 °C.
Герой-пионерҙарға һәйкәл (Каменск-Шахтинский)
Герой-пионерҙарға һәйкәл — Ростов өлкәһенең Каменск-Шахтинский ҡалаһында 1967 йылдың 2 ноябрендә Карл Маркс проспектындағы Пионерҙар скверына ингән урында «Герой-пионерҙарға» һәйкәл-стела асыла.
Молдавия флагы
Молдавия кенәзлеге
Молдавия кенәзлегендә «Steagul cel mare» тигән господарь байрағы төп байраҡ була. Төп төҫө — ҡыҙыл, уға Молдавия гербы — тур (зубр) башы төшөрөлгән. Мөгөҙҙәре араһына йондоҙ, ситтәренә роза менән ярым ай ҡуйылған тур башы молдаван господарҙарының мисәттәрендә, байраҡтарҙа һәм тәңкәләрҙә XIV быуаттан башлап төшөрөлә. Ҡайһы берҙә господарҙарҙың үҙ байраҡтары була, уларҙа ырыу гербы менән ил гербы берләштерелә. Шулай уҡ ғәскәри байраҡтар һәм баяр әләмдәре лә билдәле.
Молдаван АССР-ы
[[Файл:Flag_of_Moldavian_Autonomous_Soviet_Socialist_Republic_(1925-1932).svg|справа|мини|Молдаван АССР-ының беренсе флагы
Калевала
Филологик һәм этнографик  анализ
Калеваланың төрлө эпизодтарын бер  художество бөтөнлөккә бәйләүсе уртаҡ  епте (төйөндө) күрһәтеүе ауыр. Э. Аспелин уның төп идеяһы — Төньяҡта йәй һәм ҡыштың алмашыныуын данлау, тип уйлай. Лённрот үҙе, Калевала руналарындағы берлекте һәм органик бәйлелекте кире ҡағып, шул уҡ ваҡытта эпостың йырҙары, нисек итеп Калева иленең батырҙары Похьёла халҡын буйһондороуын иҫбатлауға һәм аңлауға йүнәлтелгән, ти. Юлий Крон, Калевала бер идея менән һуғарылған — Сампо булдырыу һәм уны карел халҡы милеге итеүҙә, тип раҫлай — ләкин план һәм идеяның бөтөнлөгө һәр ваҡыт бер төрлө асыҡлыҡ менән билдәләнмәгәнлеген таный. Немец ғалимы фон Петтау Калеваланы бер беренә бөтөнләй бәйләнмәгән 12 циклға бүлә. Итальян ғалимы Компаретти Калевала тураһындағы күләмле хеҙмәтендә руналарҙа берҙәмлек бар тип уйлау мөмкин түгел, Лённрот сығарған руналар комбинацияһы йыш ҡына ирекле һәм шулай ҙа руналарҙа аныҡ берҙәмлек булдырылған, ти; ахырҙа, шул уҡ  материалдарҙан ниндәйҙер бер башҡа план буйынса башҡа комбинациялар эшләргә мөмкин тигән һығымтаға килә.
Калевала көнө
Йыл һайын 28 февралдә «Халыҡ эпосы Калевала көнө» — рәсми фин һәм карел мәҙәниәте көнө — байрам ителә, шул уҡ көн фин флагына ла бағышлана. Йыл һайын Карелияла һәм Финляндияла костюмдар кейеп урамда йөрөү - «Калевала  карнавалы», шулай уҡ эпос сюжеты буйынса театраллаштырылған тамашалар ойошторола.
Нетребко Анна Юрьевна
Биографияһы һәм артислыҡ карьераһы
Йырсы Сочи Олимпиадаһын асыу тантанаһында Уйындың гимнын башҡара.
Петрова Ксения Семёновна
Тормош юлы
1926—1932 йылдарҙа  — Кесе Толкай педтехникумында туған тел уҡытыусыһы. Ошо уҡ йылдарҙа драма түңәрәгенең һәм үҙешмәкәр студент театрының алыштырғыһыҙ етәксеһе була. Шул замандағы йәш эрзя шағирҙарының, яҙыусыларының һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең үҫешенә Ксения Петрованың ағартыу һәм мәғрифәтселек эше ҙур йоғонто яһай.
Эрзәндәр
Этимологияһы һәм тарихы
Эрзәндәр (арджандар) хаҡында, моҡшалар кеүек үк, Иран ғалимы Рәшид-әд-дин (XIV быуат башы) хәбәр итә; Нуғай кенәзе Йософ «рзәндәр» тураһында 1549 йылда Мәскәүгә ебәргән грамотала яҙа.
Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
Биографияһы
2021 йылдың апрелендә Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде .
Ырымбур айырым армияһы
Хәрби хәрәкәттәр
1919 йылдың башында армия Ырымбурҙы һәм Орскты ҡалдыра, әммә апрелдә Орскты  кире ҡайтара һәм Аҡтүбәгә табан һөжүмен тиҙләтә.
Кинйәбаев Рәлиф Мөстәҡим улы
Ижади эшмәкәрлеге
Пьесалары Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының башҡа төбәктәре театрҙарында ҡуйыла. Әлеге көндә әҙип ике китап һәм 12 пьеса авторы.
Ырымбур айырым армияһы
Хәрби хәрәкәттәр
Ауыр бәрелештәр менән, ҙур юғалтыуҙар аша, Ырымбур армияһы Семиречьеға сигенә. Унда күпмелер ваҡыт Б. В. Анненков армияһы менән берлектә һуғыша. 1920 йылдың мартында уның ҡалдыҡтары Ҡытайҙың төньяҡ - көнбайыш районына сығалар, эмиграцияланалар.
Көньяҡ армия
1919 йылдың яҙында Ырымбур армияһынан сығарыла һәм Көнбайыш армияһына буйһондорола Көньяҡ төркөмө.
Лондон (ҡунаҡхана, Таганрог)
Тарихы
Ҡунаҡхана тарихының альтернатив версияһын яҙыусының ағаһы Александр Чехов һөйләй. «Осраҡлы турист яҙмаларында» ул «Лондон» ҡунаҡханаһы тураһында телгә ала, әммә даими рәүештә «шикелле» тигән һүҙ өҫтәй. Артабанғы мәҡәләләрҙең авторҙары был һүҙгә иғтибар итмәйенсә, унда килтерелгән фаразды тараталар. Петр урамындағы 21-се йорт (Ленин урамы, 49) В. Третьяков милегендә булмай һәм бер ваҡытта ла уның бинаһында «Лондон» ҡунаҡханаһы урынлашмаған. Шулай уҡ «Лондон» ҡунаҡханаһы ағалы-ҡустылы Багдасаровтар милке булған һәм 1898 йылда эшләй башлаған тигән раҫлау ҙа дөрөҫ түгел. Тик Григорий һәм Мелкон Багдасаровтар «Лондон» ҡунаҡханаһы янында аш бүлмәһе менән буфет тотҡандар тигән мәғлүмәт кенә дөрөҫ.
Псәнчин Айбулат Вәли улы
Башҡорттарҙың этник географияһы, этнография тарихы, Фәндәр академияһы комиссиялары һәм фәнни ойошмалар тарихы, этник картография тарихы өлкәләрендә белгес.
Рәсәйҙә дин
Православие
Рус православие сиркәүе (РПС) — Рәсәй территорияһында иң ҙур дини берләшмәләрҙең береһе. РПС үҙен Рәсәйҙә тарихи беренсе христиан общинаһы тип иҫәпләй: традицион историографияға ярашлы, уға рәсми дәүләт башланғысы 988 йылда изге кенәз Владимир тарафынан һалынған.
Протестантлыҡ
Рәсәй дин белгесе Р. Н. Лункин баһалауынса, Рәсәйҙә протестанттар һаны 3 миллион (2014 йыл ). Уның мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй протестанттарының яртыһынан ашыуы күр һанлы пятидесятниксы һәм неопятидесятниксы сиркәүҙәрҙең мәхәлләселәре булып тора. Протестанттарға ҡараған лютерандар, баптистар, адвентистар һәм инжил христиандары ла һәр береһе тиҫтәләрсә мең диндарҙы солғаған эре конфессиялар тип иҫәпләнә.
Ислам
Эксперттар мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә 8 миллион самаһы мосолман бар. Рәсәй Федерацияһының Европа өлөшө мосолмандары диниә назараты раҫлауынса, Рәсәйҙә 20 миллионлап мосолман йәшәй. ВЦИОМ-дың бөтә Рәсәйҙә үткәргән һорашыуы мәғлүмәттәренән күренеүенсә (2010 йылдың ғинуары), үҙен исламға эйәреүсе (донъяға ҡараш йә дин булараҡ) тип иҫәпләгәндәрҙең һаны һорашылғандар араһында 2009 йылда 7 проценттан 5 процентҡа тиклем төшкән.
Буддизм
Санкт-Петербургта донъялағы иң төньяҡта урынлашҡан буддизм ҡорамы — революцияға тиклем Петроградта төҙөлгән «Гунзэчойнэй» дацаны — буддизм мәҙәниәтенең туристик һәм дини хеҙмәт башҡарыу үҙәге булып тора.
Клерикаллаштырыу
Дин ижтимағи тормоштоң бөтә өлкәләренә үтеп инә, шул иҫәптән Конституция буйынса диндән айырылғандарына ла: дәүләт органдарына, мәктәпкә, армияға, фән һәм мәғарифҡа. Мәҫәлән, Дәүләт думаһы Мәскәү патриархаты менән шик уятырҙай бөтә һорауҙар буйынса алдан консультациялар үткәреү тураһында һүҙ ҡуйыша. Рәсәй мәктәптәренә «дини мәҙәниәттәр нигеҙҙәре» тигән уҡыу предметтары индерелә, ҡайһы бер дәүләт вуздарында теология специальносы барлыҡҡа килә. Рәсәй Ҡораллы көстәренең штатына яңы вазифа — хәрби священник (капеллан) индерелә. Ҡайһы бер министрлыҡтар, ведомстволар, дәүләт учреждениелары үҙҙәренең дини ҡорамдарына эйә, йыш ҡына был министрлыҡтарҙа һәм ведомстволарҙа дини тематиканы яҡтыртыу буйынса йәмәғәт советтары бар.
Совет осоронан һуңғы Рәсәйҙә дини ойошмалар эшмәкәрлеген тыйыу һәм уларҙы ябыу
Рәсәй Юстиция министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2003 йыл эсендә Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм федераль ҡануниәт нормаларын тупаҫ боҙған өсөн урындарҙағы 31 дин ойошмаһы ябыла. 1 үҙәкләштерелгән һәм урындағы 8 дини ойошма был нормаларҙы бер нисә тапҡыр боҙа һәм шулай уҡ ябыла. 2003 йылда суд ҡарарҙары буйынса бөтәһе 225 дини ойошма ябыла, шул иҫәптән РПС-ға ҡараған 71, исламдың — 42, инжилсылыҡтың — 14, баптизмдың — 13, пятидесятниктарҙың — 12, буддизмдың 11 ойошмаһы ябыла.
2010 йыл башына Рәсәйҙә 23 494 дини ойошма теркәлгән.
Авдошкин Семён Егорович
Биографияһы
1939 йылдың ноябрь айынан Ҡыҙыл Армия сафында. Орёл өлкәһенең Ульяновск район хәрби комиссариаты саҡыра.
Авксентьев Николай Дмитриевич
Биографияһы
1905 йылдан социалист-революционерҙар Партияһы ағзаһы; 1907 йылдан — партияның Үҙәк Комитеты ағзаһы. 1905—1907 йылдарҙағы революция ҡатнашыусыһы, Петербург эшсе депутаттары советында эсерҙар фракцияһын етәкләй, башҡарма комитеты ағзаһы һәм рәйесе урынбаҫары була. Советтың башҡа етәксе эшмәкәрҙәре менән бергә ҡулға алына, 1906 йылдың көҙөндә асыҡ суд процессы алдына сығып баҫып, унда үҙенең партияһының позицияһын яҡлай. Бөтә төп ғәйепләнеүселәр кеүек, хөкөм ителә һәм Себергә ебәрелә, сит илгә ҡаса.
Февраль революцияһынан һуң Петроград эшсе һәм һалдат депутаттары советы ағзаһы, бөтә Рәсәй крәҫтиән депутаттары советы рәйесе итеп һайлана, икенсе коалицион Ваҡытлы хөкүмәт составында эске эштәр министры булып тора, Бөтә Рәсәй демократик кәңәшмә рәйесе һәм унда һайланған Рәсәй республикаһы Ваҡытлы советы («Парламент алды») рәйесе итеп һайлана. Пенза губернаһынан Бөтә Рәсәй Учредителдәр йыйылышы депутаты итеп һайлана.
Десна (Днепр ҡушылдығы)
Десна́ (Десна) — Рәсәйҙең Европа өлөшө һәм Украина территорияһынан ағыусы ҙур йылға, Днепрҙың һул ҡушылдығы, уның ҡушылдыҡтары араһында иң оҙоно. Йылға оҙонлоғо — 1130 км. Тамағынан алып Новгород-Северскийға (535 км) саҡлы суднолар йөрөй, Жуковкаға тиклем (выше Брянскиҙан юғарыраҡ) суднолар даими йөрөмәй. Бассейнының майҙаны — 88,9 мең км².
Тасуирлау
Десна сығанағы Смоленск ҡалҡыулығы биләмәләренән, Ельня янындағы Голубев Мох торф һаҙлығынан башлана. Рәсәйҙең Смоленск һәм Брянск өлкәләре, Украинаның Чернигов, Сумы һәм Киев өлкәләре буйлап аға. Киевтың төньяҡ ситендә Днепрға ҡушыла.
Сәфәров Марс Ғиләж улы
Биографияһы
Диссертацияларының темалары: «Изучение реакции Принса и химии диоксановых соединений» (кандидатлыҡ, 1965), «Исследования в области синтеза и превращений 1,3-диоксанов» (1979, докторлыҡ диссертацияһы). Профессор дәрәжәһен 1982 йылда ала. 1980 йылда Башҡорт дәүләт университетына күсә. 2006 йылға тиклем органик химия кафедраһы мөдире була.
Дәүләтов Эдуард Ғазали улы
Дәүләтов Эдуард Ғазали улы  (24 апрель 1947 йыл — 10 декабрь 1998 йыл) — ғалим-биохимик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы ағза-корреспонденты (1995), медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1990). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998).
Рожа Миклош
Миклош Рожа (Rózsa Miklós, Miklos Rozsa; 18 апрель 1907 йыл,  — 27 июль 1995 йыл, ) — венгр-Америка композиторы, академик әҫәрҙәре менән дә, кино музыкаһы менән дә билдәле.
Ростов кинохроника студияһы
Тарихы
2015 йылда Ростов кинохроника студияһы бинаһын, уны һатып алыусы йорт төҙөүселәр юҡ итә. Уның урынында күп функциялы торлаҡ комплексы төҙөлә.
Бина студияһы
Ростов кинохроника студияһы бинаһы ҡаланың үҙәк өлөшөндә, Красноармейская урамы, 94 адресы буйынса урынлашҡан. Бина 1952 йылда төҙөлгән.
Василий Лупу
Биография
Василий Лупу — болгар, Арнауть-Долно Арбанаси-Пороище ауылында (хәҙер Болгарияла) тыуған.
Оло Мартыновка
Оло Мартыновка — ҡасаба (1972−1992 йыл — ҡала тибындағы ҡасаба) Ростов өлкәһендәге ҡала тибындағы ҡасаба, Мартын районың, Мартын ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Дин
Оло Мартыновка ҡасабаһындағы Изге троица ҡорамы1896 йылдың 27 майында император Николай Александровичтың батша булыуы хөрмәтенә төҙөлә. Ул — донъяла император Николай II батша тип иғлан ителеүгә бағышланған берҙән-бер иҫтәлекле ғибәҙәтхана.
Илларионов (утар)
Иҫтәлекле урын
Ростов өлкәһендә неолит осоронда уҡ кешеләр йәшәгән. Йылға буйҙарында нигеҙләнеүселәр башлыса емеш-еләк йыйыу, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнә. Дала малсылыҡты үҫтереүселәр өсөн икһеҙ-сикһеҙ көтөүлек булған. Бында шул ваҡыттарҙан кешеләр ерләнгән бик күп ҡурғандар ҡалған. Был ҡурғанлы һәм ҡурғанһыҙ ҡәберлектәр дәүләт тарафынан һаҡлана.
Боков районының Илларионов утарынан йыраҡ түгел бер нисә иҫтәлекле археологик ҡомартҡы урынлашҡан. Улар 2002 йылдың 25 июнендә ҡабул ителгән 73-сө «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары мәҙәни мираҫы объекттары (тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәре) тураһында» федераль, 2004 йылдың 22 октябрендәге 178-се «Ростов өлкәһе мәҙәни мираҫы объекттары (тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары) тураһындағы» өлкә һәм Ростов өлкәһе хакимиәте башлығының 1997 йылдың 21 февралендәге 51-се ҡарарына ярашлы, закон һаҡлауында.
Бүләкова Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы
Биографияһы
Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы Бүләкова (ҡыҙ фамилияһы Ғәликәева) 1957 йылдың 11 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районының Әбделмәмбәт (Ҡыпсаҡ) ауылында, икеһе лә ғүмере буйы уҡытыусы булып эшләгән Рәхилә Ирназарова менән Мөҙәрис Ғәликәев­тәрҙең ишле, татыу ғаилә­һендә бишенсе бала булып тыуған.
1986—1990 йылдарҙа Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ғилми хеҙмәткәр, 1990—1993 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында өлкән уҡытыусы, 1993 йылдан әлегәсә БДУ-ның (ул ваҡытта БДПИ-ның) Сибай институтында өлкән уҡытыусы, доцент, профессор дәрәжәһендә, 1997 йылдан башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте тарихы кафедраһы (хәҙер башҡорт филологияһы кафедраһы) мөдире булып эшләй.
Каменская станцияһы
Станциянан алыҫҡа йөрөүсе поездар
2016 йылдың декабренә ҡарата станция аша түбәндәге алыҫҡа йөрөүсе поездар үтә:
Лихая станцияһы
Мәскәү — Дондағы Ростов ике юллы, үҙгәреүсән ток менән электрлаштырылған магистралдә урынлашҡан. Станциянан шулай уҡ Волгоградҡа электрлаштырылмаған ике юл һәм Извариноға һүтеп алынған бер юл китә.
Исеменең килеп сығышы
Урындағы риүәйәттәрҙең береһенә ярашлы, станцияны Лихая тип Император Екатерина II һүҙҙәре буйынса атағандар. 1787 йылда ул, Рәсәйгә ҡушылған көньяҡ ерҙәрҙе тикшереү маҡсатында, Тавридаға ярты йыллыҡ сәйәхәттән ҡайтып килгәндә, станцияның хәҙерге урынына яҡын урынлашҡан кешеһеҙ почта трактында йоҡлап сығырға туҡтала. Иртәгеһенә батшабикәнең һәм уның эйәрсендәренең бер нисә әйбере юғалғаны беленә. Йәне көйөп Екатерина II «Яман урын бында» («Лихое здесь место») тип әйтә. Икенсе версия буйынса, станция һәм элекке шул исемле ауыл урындағы юлбаҫарҙар атаманы Лихачев хөрмәтенә шулай атала.
Һүрәтләнеш
Станцияның технология үҙәгенә, территориаль принцип буйынса берләшкән, маневр эштәренең берҙәм технологияһы менән бәйле, 30 станция инә, улар йөк һәм пассажирҙар поездарын ҡабул итеү, оҙатыу, үткәреп ебәреү, пассажирҙарҙы ултыртыу һәм төшөрөү буйынса операциялар башҡара. Лихая үҙәгендә 119 инә торған юлдар бар
Атаман станцияһы
Станция буйынса алыҫҡа йөрөүсе поездар
Элек йөрөгәндәр (хәҙер юҡҡа сыҡҡан):
Белоградчик ҡаялары
Географияһы
Дүртенсе ҡаялар төркөмө Боровица һәм Фалковец ауылдары араһында ята. Был ҡаялар араһында «Сосновый камень», «Пчелин камень», «Торлак» һәм «Момина скала».
Ҡаяларҙың бишенсе төркөмө Гюргич һәм Белотинци. ауылдары араһында урынлашҡан.
Украина гривнаһы
1918—1922
1918 йылдың 1 мартында Үҙәк рада тарафынан ҡабул ителгән законға ярашлы, Украина Халыҡ Республикаһының аҡса берәмеге итеп гривна иғлан ителә. Гривна = 100 шаг, карбованец = 2 гривна.
Валюта билдәһе
Гривна символы тотороҡлолоҡ билдәһе итеп горизонталь һыҙыҡтар менән һыҙылған  г кириллица хәрефенән тора. Рәсми ҡыҫҡартылмаһы — «грн». Гривна билдәһе    2004 йылдың 1 мартында барлыҡҡа килә. Дизайны 2003 йылда Украина Милли банкы иғлан иткән конкурс буйынса һайлап алына. Билдә  2005 йылда баҫылған Unicode кодировкаһының  4.1 версияһында U+20B4 кодын ала. ₴ билдәһе Windows Vistaлағы «Украинская—расширенная» баҫмаҡ бүленешендә бар.
Тәңкәләр
.
Венгрия опера театры
Театр  1884 йылда, драма спектаклдәре менән опера спектаклдәре сиратлап ҡуйылған Милли театрҙан опера труппаһы айырылып киткәс, архитектор Миклош Ибль тарафынан төҙөлә. Композитор һәм дирижёр Ференц Эркель, Венгрияның милли гимнының авторы, уның беренсе директоры була; ләкин театр үҙаллылыҡты ауырлыҡ менән яулай: тамашасылар әҙ йөрөгәнлектән зыянға эшләй, унан артистар китә. 1888 йылда директор итеп композитор һәм дирижёр Густав Малер тәғәйенләнә, ул был вазифаны 1891 йылға тиклем биләй. Реформалар үткәреп, сәхнәлә тик венгр телендә генә йырлауҙы индереп, Малер бер йыл эсендә һынылышҡа өлгәшә . 1893 йылда икенсе бер билдәле  дирижёр — Артур Никиш театрҙың музыкаль директоры итеп ҡуйыла.