cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәнғәт
Килеп сығышы
Эстетика тарихсылары сәнғәттең килеп сығышын уйындар, йолалар, шул иҫәптән мифологик һәм тылсымлы кәүҙәләнештәр менән бәйләй. Хеҙмәт теорияһы буйынса, тәүтормош йәмғиәтендә тәүтормош һынлы сәнғәте ғәмәли проблемаларҙы хәл итеү өсөн кеше эшмәкәрлеге ысулы булараҡ Homo sapiens менән бергә барлыҡҡа килә. Урта палеолит дәүерендә барлыҡҡа килгән тәүтормош сәнғәте Үрге палеолитта 40 мең йыл самаһы элек барлыҡҡа килә һәм йәмғиәттең ысынбарлыҡты үҙләштереүҙәге яңы этабын кәүҙәләндергән социаль продукты була Боронғо сәнғәт әҫәрҙәре, мәҫәлән, Көньяҡ Африкала табылған ҡабырсаҡ мунсаҡ. беҙҙең эраға тиклем 75 һәм унан да күберәк мең йылға ҡарай.
Классификацияһы
һүҙ (тел берәмеге)
Ер-Яха (Хасуй-Нгыня-Се ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ҡағы ауыл Советы
Ауыл биләмәһе башлығы — Щипков Виктор Андреевич
Фәләстин тарихы
Иң боронғо тарихы
Фәләстин территорияһында йәшәгән тәүге кешеләр эректустар була. Улар Иордан йылғаһы буйында беҙҙең эраға тиклем 750 мең йылдар элек төйәкләнә һәм шул саҡта уҡ ут ала белә. Урта палеолит осоронда бында неандерталдар йәшәй, уларҙың кәүҙә ҡалдыҡтары Кармәл тауы мәмерйәләрендә табыла. Мезолит осоронда был ерҙәргә натуфи мәҙәниәте ҡәбиләләре күсеп килә. 9 мең йыл самаһы элек ошонда Иерихон төҙөлә. Натуфиҙарҙы керамикаға тиклемге неолиттың тахуни мәҙәниәте алмаштыра (беҙҙең эраға тиклем VIII мең йыллыҡ), ә унан һуң ярмук мәҙәниәте урынлаша (беҙҙең эраға тиклем VI мең йыллыҡ).
Ғосман империяһы хакимлығы аҫтында (1516—1917)
1841 йылда Фәләстин менән Сүриә яңынан Төркиә контроллеге аҫтына ҡайта. Был мәлгә илдә йәһүдтәр һаны ике тапҡырға артып өлгөргән була, ә христиандар менән мосолмандар һаны үҙгәрешһеҙ ҡала.
Йәһүдтәрҙең Сионға ынтылыуы һәм сәйәси сионизм барлыҡҡа килеүе
[[Файл:Herzl-balcony.jpg|мини|276x276пкс|Теодор Герцль
Сәйәси сионизм барлыҡҡа килгәс, йәһүдтәрҙең Израиль ерендә үҙ дәүләтен төҙөргә ынтылышы уны тормошҡа ашырыу буйынса ойоштороу эштәре баҫҡысына күсә. Сәйәси сионизмға, йәғни Израиль ерендә йәһүд дәүләтен булдырыу маҡсатын ҡуйған хәрәкәткә, нигеҙ һалыусы тип Теодор Герцль һанала 1896 йылда Герцль «Йәһүд дәүләте» (Der Judenstaat) тигән китабын сығара, ә бер йылдан беренсе Бөтә донъя йәһүд конгресына етәкселек итә. .
Фәләстиндә Британия мандаты (1918—1948)
1930-сы йылдарҙа Германияла көсәйгән нацизм Бишенсе алияға сәбәп була. Был ағым 1936—1939 йылдарҙағы Ғәрәп ихтилалы менән тамамлана, Британия 1939 йылда "Аҡ китап"ты нәшер итә, ул ғәмәлдә йәһүдтәрҙең Фәләстингә иммиграцияһын туҡтата. Донъя илдәре Холокосттан ҡасҡан йәһүдтәрҙе ҡабул итеүҙән баш тарта, Бөйөк Британияның Фәләстингә күсеүҙе тыйыуы менән бергә был сара миллиондар өсөн үлем янағанын аңлата. Фәләстингә йәшерен рәүештә күсеүҙе ойоштороу өсөн «Моссад ле-Алия Бет» тигән йәшерен ойошма булдырыла, ул йәһүдтәргә йәшерен рәүештә Фәләстингә инергә булышлыҡ итә.
Икенсе донъя һуғышы тамамланғанда, Фәләстиндәге йәһүдтәр һаны 33 процент тәшкил итә (сағыштырыу өсөн: 1922 йылда — 11 процент).
Ивановка (Ауырғазы районы)
Ивановка (Ивановка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 83 кеше. Почта индексы — 453483, ОКАТО коды — 80 205 804 002.
Каст-Хатэн-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡайпан
Этнонимы
Этнонимдың был ҡәбиләләр менән генетик бәйләнеше тураһында ҡыҙыҡлы фекер: каи — Иртыштың үрге ағымында йәшәү дәүерендә ҡыпсаҡтарҙың бер тармағы.
Туҡай урамы (Өфө)
Туҡай урамы — урам, Өфө ҡалаһының Киров районында Зәйнула Рәсулев һәм Гоголь урамдары араһында урынлашҡан.
Васильевка (Устья ҡушылдығы)
Васильевка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Демина (Угра ҡушылдығы)
Демина — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының уң ярына тамағынан 372 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Шакиров Миҙхәт Закир улы
Ғаиләһе
Ҡатыны Ләлә Ғимран ҡыҙы (1921—2000) менән ике ҡыҙ һәм бер ул тәрбиәләп үҫтерәләр. Улы Рәфҡәт (3.05.1945), техник фәндәр докторы, профессор.
Есебуй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Абаков Әмерхан Әхмәт улы
Биографияһы
1910—1916 йылдарҙа Һамар губернаһында алпауыт Мальцев хужалығында хеҙмәтсе була.
1932—1934 йылдарҙа — БАССР-ҙың Баймаҡ районы Баймаҡ ит совхозы директоры урынбаҫары.
Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)
Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек.
Шатмантамаҡ
Ауыл тарихы
Хужалыҡ тураһында — киләһе һандар. 1843 йылда 322 башҡорт иҫәбенә 32 бот ужым һәм 2712 бот яҙғы иген сәселә. 1917 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, 295 йорт 1864 дисәтинә һөрөнтө ер биләй. 114 йорттоң — 4, 96-һының — 10, 31-енең — 15, 29-ының 15-тән ашыу дисәтинә һөрөнтө ере булыуы теркәлгән. Ауыл эргәһендә 2 тирмән булған. 25 хужалыҡтың сәсеүлектәре булмаған.
Мишәрҙәр
Мишәрҙәр (мишәрләр, мишәр татарлары) — Волга-Урал татарҙарының субэтник төркөмө.
Деминка
Деминка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дебря йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ротару София Михайловна
1947—1961: бала сағы һәм ижадының башланғыс осоро
Бик теремек һәм хәрәкәтсән София спорт менән мауыға, бигерәк тә еңел атлетикаға ылыға, хатта уҡыған мәктәбендә күпбәйге буйынса чемпион булып, өлкә кимәлендәге олимпиадаларға сыға. Черновцы ҡалаһында спартакиадала 100 һәм 800 метрға йүгереүҙә чемпионлыҡты яулай. Ваҡыт үткәс, «Ҡайҙа һин, һөйөү?» фильмында София, каскадёрҙар ярҙамынан тыш, диңгеҙ эсендәге тар һуҡмаҡтан мотоциклда елеп үтә. Шулай уҡ, «Мөхәббәт тураһында монолог» фильмында ла, асыҡ диңгеҙҙә виндсёрфинг менән сығыш яһай. Музыкаль һәләттәренә килгәндә, Ротарула улар бик иртә асыла: беренсе класта уҡығанда уҡ мәктәп һәм сиркәү хорында йырлай (һуңғыһы өсөн мәктәптә шелтә эләгеп тора, хатта пионерҙар сафынан ҡыуыу менән ҡурҡыталар). Үҫмерлек осоронда театр менән ҡыҙыҡһына, драма түңәрәгендә шөғөллөнә. Бер үк ваҡытта үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә халыҡ йырҙарын башҡара. Мәктәптәге берҙән-бер баянды төнгөлөккә алып тороп, өйҙә кәрәсин шәмен һүндергәстәр, һарайға сығып, яратҡан молдаван йырҙарының көйөн өйрәнә. София Ротару былай ти: «Тормошома йыр-моң ҡасан үтеп инеүен әйтеп тә булмай. Ул һәр саҡ минең менән булды шикелле, мин уның эсендә ҡайнаным: туйҙарҙа, кис ултырыуҙарҙа, йәштәрҙең төнгө уйындарында…»[14] Йәштән үк йыр-моңға һәләтле һәм матур тауышлы атаһы буласаҡ йырсының тәүге остазы була. София мәктәптә думбыра һәм баянда уйнарға өйрәнә, үҙешмәкәр сәнғәт түңәрәгендә шөғөлләнеп, күрше ауылдарҙа сығыштар яһай. Бигерәк тә өйҙәге ғаилә концерттарын ярата ул. Михаил Фёдоровичтың алты балаһының бергә бик татыу йырлауынан хор барлыҡҡа килә. Ҡыҙының яҡты киләсәгенә ышанған атаһы: "Соня артистка булыр", — тип йыш ҡабатлар була.
Василий Буслаев (рус фольклоры)
Василий Буслаев образы былиналарҙа
Василий Буслаев — Новгород геройы, ул сикһеҙ ҡыйыулыҡ идеалы булып тора. Ул Василий исемен йөрөтөүсе фольклор персонаждарының иң билдәлеһе.
Василий Буслаевҡа арналған былина сюжеттарының береһе уның ҡала общинаһы менән низағы тураһында бәйән итә. Йәш сағынан Васька өсөн бер нәмәнән дә оялмай; ҡылыҡтары килтергән зыянға иғтибар итмәй, һәр ваҡыт үҙе теләгәнсә эшләй. Новгородта йәшәүселәрҙең күпселеген үҙенә ҡаршы ҡуйып, ул үҙе кеүек үк башкиҫәрҙәрҙән торған дружина йыя һәм ҡотора бара; тик әсәһе генә уға бер аҙ йоғонто яһай ала. Василий, ниһайәт, мәжлестә сәмләнеп, үҙенең дружинаһы менән Волхов күперендә бөтә Новгород ир-егеттәренә ҡаршы һуғышырға ниәтләй. Һуғыш башлана, һәм Василий бөтә дошмандарын туҡмап бөтөп барғанда, уның әсәһенең ҡыҫылыуы ғына новгородлылар ҡотолоп ҡала.
Рафиҡова Нурия Тимерғәле ҡыҙы
Төп хеҙмәттәре
1. Основы статистики (учебное пособие с грифом УМО), Уфа, 1995 г. — 186 с.
Юлбарис (исем)
Этимологияһы
Юлбарис исеме башҡорт һүҙе Юл һәм ғәрәп һүҙе Барис ҡушылып төҙөлгән. Юлда тыуған Барис тигәнде аңлата. Барис һүҙе — алдан күреүсе, аҡыллы мәғәнәһен аңлата.
Шаһиев Марс Хызыр улы
Биографияһы
Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған ауылы Кинйәбулат тормошонда әүҙем ҡатнаша. Уның етәкселегендә һәм бағыусылар ярҙамы 2009 йылда унда мәсет төҙөлгән.
Гаметогенез
Күп күҙәнәкле хайуандарҙа енес күҙәнәктәренең үҫеше
Күкәйлектең өлгөрөү зонаһында бүленеүҙән һуң шулай уҡ 4 күҙәнәк барлыҡҡа килә. Әммә уларҙың ҙурлыҡтары төрлөсә: бер ҙур һәм өс бәләкәй күҙәнәк. Ҙур күҙәнәк өлгөргән инә күҙәнәккә әүерелә. Йүнәлтеүсе тәнсәләр тип аталған өс бәләкәй күҙәнәк һәләк була
Мейоз һәм гаметогенез
Йәшәү циклында хромосомаларҙың редукцияһы зиготаларҙа (мәҫәлән, бәшмәктәр) йәки спораларҙа (мәҫәлән, үҫемлектәрҙең көпшәле үҫемлектәр) күҙәтелгән төркөмдәрҙә мейоз процесы гаметогенезҫа тиклем үтә. Ҡағиҙә булараҡ, ул процестарҙы байтаҡ ваҡыт аралығы айырып тора. Ә гаплоид организмдарҙа гаметалар барлыҡҡа килеү митоз аша башҡарыла.
Хайуандарҙың енси үрсеүе
Умыртҡалы хайуандарҙың күбеһенең инә күҙәнәктәре ваҡ. Мәҫәлән, йорт ҡуяны инә күҙәнәгенең диаметры 0,2 мм.
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары
Ғәҙәттәге быуа ҡусҡары (Lymnaea stagnalis) —үпкә менән һулаусы сөсө һыу моллюскылар ы.
Большунов Александр Александрович
Юниор йылдары (2013—2017): йәштәр араһында ике тапҡыр донъя чемпионы
2014 йылдың 17 мартында Рәсәй беренселегендә Большунов 20 километрға скиатлонда еңә, уның һөҙөмтәләре буйынса Александрға Рәсәй спорт мастеры исеме бирелә. Ил беренселегенән һуң ул юниорҙар йыйылма командаһына саҡырылар. Киләһе йылда Александр Алматы ла (Ҡаҙағстан) юниорҙар араһында донъя чемпионатында ҡатнаша, әммә миҙал яулай алмай.
2017 йылда ул йыйылма составында йәштәр араһында үҙенең беренсе донъя чемпионатына (23 йәшкә тиклемге саңғысылар араһында беренселек) юллана. Ярыш Солджер Холлоуҙа (Юта штаты, АҠШ) уҙа.
Рәжәп Тайип Эрдоған
Биографияһы
2014 йылдың 10 авгусында Рәжәп Тайип Эрдоған граждандарҙың тура һайлау юлы аша 51.79% тауыш менән  президент итеп һайлана. Реджеп Тайип Эрдоған - Мәскәү дәүләт халыҡ-ара мөнәсәбәттәр институтының почётлы докторы (2011)
Шакиров Әхмәтнур Сәлих улы
Биографияһы
Юғары белемле — 1992 йылда Силәбе Профсоюз хәрәкәте институтын тамамлаған, хеҙмәт һәм социаль мөнәсәбәттәр буйынса һөнәргә эйә булған.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләлә 2 ҡыҙ үҫтергәндәр.
Ломовка ауыл Советы
453537, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Ломовка ауылы, Ленин урамы, 36-сы йорт.
Состав
Ломовка ауыл Советы ауыл биләмәһе составында бары бер тораҡ пункты: Ломовка ауылы. Йәшәүселәр һаны 2659 кеше. .
Византия-ғосман һуғыштары
Тарихы
Бынан тыш, төрки яугирҙары көсәйә барған славян дәүләттәре Балкан — Сербия һәм Болгария менән көрәшкә йәлеп ителә башлаған. Шуға күрә, халҡы мосолмандарға ҡарата дошманлыҡ хисе менән һуғарылған славян дәүләттәренән айырмалы рәүештә, грек халҡы Византия-серб һәм Византия-болғария конфликттарында ярҙам һорап төрөктәргә мөрәжәғәт иткән. Был ғосмандарға Балҡан ярымутрауында нығынырға мөмкинлек биргән.
Ғосман ҡеүәтенең үҫеше: 1265—1328
Михаил VIII Палеолог 1261 йылда Константинополь яулап алғандан һуң, Византия империяһы ауыр хәлдә ҡала. Тәре йөрөтөүселәр барлыҡҡа килтергән латин короллеге башлыҡтары Латин империяһын тергеҙеү һәм Константинополде ҡабаттан яулап алыу өсөн сығыш яһаған осорҙа төньяҡта король Стефан Урош I хакимлығы осоронда әүҙем киңәйгән Сербиянан төп ҡурҡыныс янаған. Был мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн Михаил Палеолог үҙ власын туплай башлай. Ул Никей императоры Иоанн IV (Яхъя) һуҡырайтырға бойороҡ бирә, шуның өсөн патриарх Арсений Авториан уны сиркәүҙән айыра. Михаил Константинополдең яңы патриархы итеп Герман III-нө ҡуя һәм уға сиркәүҙән айырыуҙы юҡҡа сығарырға ҡуша.
Византияның ғосмандарға ҡаршы походы: 1328—1341
Бындай уңышһыҙлыҡтарға ҡарамаҫтан, Андроник III Грециялағы һәм Кесе Азиялағы оппоненттар менән көрәштә бер ни тиклем уңышҡа өлгәшә алған. Эпир деспотаты һәм Фессалия буйһондоролған. 1329 йылда византийҙар Хиосты, ә 1335 йылда Лесбос менән Фокеяны баҫып алған. Яңы ерҙәрҙе яулауҙар византийҙарҙың Кесе Азиялағы юғалтыуҙарын тигеҙләштерә алған. Ләкин византийҙар яулаған бер утрау ҙа Ғосман империяһының өлөшө булмаған. Византия Балкандағы Сербия экспансияһына ҡаршы тора ала ине әле, әммә емергес граждандар һуғышы һөҙөмтәһендә империя ғосмандар вассалына әйләнгән.
Һуғыш хәрәкәттәренең яңырыуы: 1394—1424
1394 йылда Византия менән төрөктәр араһындағы мөнәсәбәттәр бик насар яҡҡа үҙгәрә, һәм ғосман солтаны Баязит I, Иоанн VII менән татыулашҡандан һуң Мануил II-не язаларға бойорғандан һуң, һуғыш йәнә башлана. Ғосман солтаны аҙаҡ үҙ ҡарарын үҙгәртә һәм Мануилдан Константинополдә мәсет асылыуын, төрөк колонияһы төҙөлөүен талап итә. Мануил II быны эшләмәне генә түгел, солтанға һалым түләүҙән баш тартҡан, хатта солтандың мөрәжәғәттәрен иғтибарһыҙ ҡалдырып, мөнәсәбәттәрен ҡырҡа насарайтҡан. Был 1394 йылда ҡаланы ҡамауға килтергән. Мануил II 1396 йылда Изге Рим империяһының буласаҡ императоры Сигизмунд етәкселегендә башланған тәре походына саҡырғанref name="Grant, R G pg 122" />. Әммә 1396 йылда Никополь янындағы алыштан һуң тәре походы тар-мар ителә. Еңелеү Мануил II-не ҡаланан ҡасырға һәм Көнбайыш Европала ярҙам эҙләргә мәжбүр иткән. Был ваҡыт дауамында Иоанн VII ҡаланы ғосмандарҙан һаҡлаған. Аҡһаҡ Тимер үҙенең армияһын Анатолияға алып килгәс, ҡамау тамам бөтөрөлә. Анкара янында барған Ангор алышында Аҡһаҡ Тимер көстәре Баязит I ғәскәрен еңгән. Һөҙөмтәлә ғосман төрөктәре юғары власть өсөн бер-береһе менән һуғыша башлаған.
Әммә ике дәүләт араһындағы дуҫлыҡ оҙаҡҡа бармай. Меһмет I-нең үлеме һәм 1421 йылда Морат II-нең тәхеткә килеүе, Иоанн VIII Палеологтың көсәйеүе менән бепләштерелеп, дәүләттәр араһындағы мөнәсәбәттәрҙең насарайыуына килтергән. Лидерҙарҙың береһе лә статус-кво менән ҡәнәғәт булмаған. Иоанн VIII Ғосман империяһында ихтилал ҡотҡо һалып, беренсе һәм бик һаҡһыҙ аҙым яһай: үҙен Баязиттың улы тип раҫлаған ниндәйҙер Мостафа әсирлектән азат ителгән.
Һуғыштың тамамланыуы: 1424—1453
Ғосман артиллерияһының әүҙемлеге йәки диңгеҙ өҫтөнлөгө ҡаланың ҡолауына килтермәгән, был иһә ғосмандарҙың һан яғынан ғәҙәти өҫтөнлөк итеүе һөҙөмтәһе булған. Һаҡсылар һөжүм итеүселәрҙән 10 тапҡырға аҙыраҡ булды. Ләкин ҡамау ауыр була. Уларҙың лагерында күптәр ҡамауҙың уңышына шикләнә башлаған. Әхлаҡи рухты күтәреү маҡсатында солтан, үҙенең һалдаттарына Константинополдең бик ҙур байлығын иҫкә төшөрөп, телмәр менән сығыш яһаны. Йомғаҡлау һөжүме 1453 йылдың 29 майында була. Шулай итеп, ҡала һаҡсылары дертләгән, ә генуэз һәм венециандарҙың күбеһе ҡаланан кәмәләргә ултырып ҡасып киткән. Ваҡиғаларҙың шаһиты Венеция хирургы Никколо Барбаро штурм тураһында яҙған:
Артабан төрөктәр ҡаланы алғандан һуң 1460 йылда — Морей деспотатын һәм 1461 йылда Трапезундты яулаған. Трапезунда емерелгәс, Рим империяһы юҡҡа сыҡҡан. Европала XVI быуатҡа тиклем Палеологтар династияһын, Реформация, Европаға ғосман ҡурҡынысы янағанда һәм тәре походтарына ҡыҙыҡһыныуҙың кәмеү осоронда, Европа державаларын Ғосман империяһын Анатолия һәм Леванттың хужаһы итеп танырға мәжбүр иткән саҡта, Константинополдең законлы императорҙары сифатында таныуын дауам иткән.
Семергей Леонид Васильевич
Биографияһы
1982—1991 йылдарҙа — Дәүләт именлеге комитетының Тракторҙар заводы район идаралығы начальнигы.
Күбәләктәр (ҡыҫҡа сериал)
Реакторҙан тикшереү өсөн өлгө алған мәлдә вертолёттың ҡалағы конструкцияға тейә, һәм Широков һәләк була. Шартлау мәлендә нурланыш дозаһы алып өлгөргән Марьяна үҙ ирке менән башҡаларҙы дауалауҙа ҡатнаша һәм, өҫтәмә нурланыш алып, Мәскәүгә дауаланырға ебәрелә. 4-се энергоблок башына менгән Павел да нурланыш ала һәм ауыр нур ауырыуы менән сирләп китә, ләкин Аляға булған хистәре уны ҡыҙ янына барырға мәжбүр итә…
1-се серия.
Фильмдың ахырында Аля менән Пашаның ҡыҙы, әсәһенең вафатынан һуң балалар йортонда тәрбиәләнгән Даша, беҙҙең көндәрҙә Припятҡа килә.
Еленка (Угра ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иорк-Маха-Яха
Иорк-Маха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоркута-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 139 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Чибилёв Александр Александрович
Биографияһы
Рәсәй Фәндәр академияһының Урал бүлексәһе Дала институтын (1996-2018) ойоштороусыһы һәм директоры, һуңынан уның ғилми етәксеһе. "Йәшел китап" (төбәктең йәки илдең тәбиғи объекттарының берҙәм һәм тулы кадастры) ғилми-методик баҫмаһы авторы.
Ҡошҡар-ата
Хәтер
Ҡошҡар-ата иҫтәлегенә өс мавзолей төҙөлә. Уларҙың береһе хәҙерге Шымкент территорияһында урынлашҡан .. Икенсеһе Төркөстан өлкәһенең Ҡаҙығорт районы Турбаты ауылында Исмәғил-ата архитектура комплексы составына инә. Өсөнсөһө һуңынан шулай уҡ Ҡошҡар-Ата исеме алған некрополь составына инә. Некрополь Маңғыстау өлкәһенең Тупҡараған районы Аҡшукур ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан.
Уң яҡ ярҙағы Цимлянск ҡаласығы
Тарихы
XIX быуат аҙағында сылбыр кеүек урынлашҡан аҡ ташлы башняларҙың ҡалдыҡтары күренә. Ул дозорҙың беренсе оборона линияһы инә. Әлеге ваҡытта уларҙан яңғыҙ таштар ғына ҡалған. Диуарҙар эсендә хазарҙарҙың төрлө ҙурлыҡтағы тирмә рәүешле торлаҡтары урынлашҡан. Байыраҡтарҙың торлаҡтары кейеҙ менән, ярлыларҙың ҡамыш йәки һалам менән ябылған.
Фәнил (исем)
Этимологияһы
Фәнил исеме башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән һәм белемле, ғилемле тигән мәғәнәләрҙе аңлатҡан мосолман ир-ат исеме.
Билдәле шәхестәр
Арыҫланғолов Фәнил (Фаил) Тимерхан улы (1 апрель 1954 йыл) — музыкант, баянсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989).
Мансуров Фәнил Хәбибулла улы (3 декабрь 1932 йыл — 30 май 1995 йыл) — журналист, яҙыусы. 1965 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.
Мөхәмәтшин Сабир Әхмәтша улы
Биографияһы
Рәсәйҙәге Граждандар һуғышында ҡатнаша: 1918-1919 йылдарҙа Этҡол ауылында партизандар хәрәкәтендә ҡатнаша, ә 1919—1922 йылдарҙа Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә.
Недлиц (Флеминг)
Недлиц (Флеминг) (Nedlitz (Fläming)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 670 кеше йәшәй. Майҙаны — 33,2 км2. Диңгеҙ кимәленән 98 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
Үрге Майга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ай-Паж-Ю
Ай-Паж-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Лыхма йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Әбү-Дәби
Тарихы
БҒӘ-нең баш ҡалаһы нисек барлыҡҡа килгәнлеге тураһында легенда ла бар. Ғәрәптәр- Лива оазисы һунарсылары бер ғәзәлде күреп ҡалып, баҫтыра башлағандар. Ғәзәл сүл буйлап оҙаҡ ҡасып йөрөгән, шулай йөрөй торғас, һунарсыларҙы Фарсы ҡултығы ярына килтереп сығарып, һыуға ташланған да утрауға йөҙөп барып еткән. Һунарсылар уның артынан һыуға ташланалар һәм ғәзәл уларҙы эсер һыулы сығанаҡҡа килтерә. Шуның өсөн рәхмәт йөҙөнән һунарсылар ғәзәлде тере ҡалдыра, ә шунан йыраҡ түгел барлыҡҡа килгән ҡасабаны «ғәзәл атаһы», йәғни Әбү-Дәби (башҡортса ҙәби тип тә уҡырға була) тип атай башлайҙар.
XVIII быуатта Әбү-Дәби форттан һәм ҡәлғә эргәһенән яр буйлар теҙелгән балыҡсылар ҡыуышынан тора. XX быуат уртаһына тиклем урындағы халыҡтың төп кәсебе балыҡ тотоу һәм диңгеҙҙән ынйылы ҡабырсаҡ сығарыу була. 1793 йылда ҡасабаны Әбү-Дәби әмирлегенең шәйехтәре үҙ резиденциялары өсөн файҙалана башлай.
Ҡыуандыҡова Хәмдиә Ғәззәле ҡыҙы
Ғаиләһе
Х. Ғ. Ҡыуандыҡова ире Ҡыуандыҡов Факил Афзал улы менән 3 бала тәрбиәләп үҫтерә.
Тахаев Хәлил Ярулла улы
Тахаев Хәлил Ярулла (Ян) улы (17 февраль 1908 йыл — 28 май 1986 йыл) — ғалим-иҡтисадсы-географ, юғары мәктәп уҡытыусыһы. География фәндәре кандидаты (1947). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968), РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре (1978).
Исмәғил (Ауырғазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иорку-Нгэван-Яха
Иорку-Нгэван-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Йоркута-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 79 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Изге Карапет сиркәүе (Дондағы Ростов)
Тарихы
Изге Карапет сиркәүенә 1875 йылда (архитекторы В.В. Сазонов) нигеҙ һалынған,  1881 йылда 11 июлендә изгеләндерелгән. Ғибәҙәтхананың төҙөлөү тарихы 1871 йылда вафат булған Нахичеван  дворяны Аладжалова Акулина Погосовна менән бәйле. А. П. Аладжалова үҙенең мираҫын әрмән зыяратында Иоанн Крестителгә бағышлап сиркәү төҙөргә,, уның эргәһендә хәйриә йорто булдырыу, ярлы әрмән ғаиләләре өсөн өйҙәр төҙөргә  васыятнәмә яҙып  ҡалдыра. Аладжалова сиркәүҙең көньяҡ-көнбайыш стенаһы аҫтында ерләнә.
Австралия
Австралияның диңгеҙселәр тарафынан асылыуы (1606—1788)
XVII быуаттың 50-се йылдарына Голландия диңгеҙҙә йөҙөүселәре арҡаһында карталарҙа Австралия ярайһы уҡ асыҡ һүрәтләнә. Көнбайыш яр буйындағы Голландия тикшеренеүҙәренән тыш, Австралия Джеймс Куктың беренсе йөҙөүенә тиклем өйрәнелмәгән булып ҡала. Көньяҡ океанда ҡыуып сығарылған хөкөм ителеүселәр өсөн колония ойоштороу идеяһын иң тәүҙә Джон Калландер тәҡдим итә. Ул:
1769 йылда Индевор карабы менән командалыҡ иткән лейтенант Джеймс Кук Таитиға Венераның Ҡояш дискыһы аша үтеүен ҡарарға бара. Кук шулай уҡ Адмиралтействоның Көньяҡ ҡитғаны эҙләү буйынса йәшерен инструкцияларын башҡара :
1770 йылдың 19 апрелендә Индевор карабы экипажы Австралияның көнсығыш ярын күрә һәм ун көндән һуң Ботани ҡултығына төшә. Кук көнсығыш ярҙарын тикшерә, һуңынан судноның натуралисты Джозеф Бэнкс менән бергә Ботани ҡултығындағы колонияға нигеҙ һалыу өсөн уңайлы урын барлығы тураһында хәбәр итә.
Шевченко Максим Леонардович
Макси́м Леона́рдович Шевче́нко (22 февраль 1966 йыл) — Рәсәй журналисы. 2008 һәм 2010 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы ағзаһы.
Биографияһы
2009 йылдың 2 сентябрендә Рәсәй-Грузия низағының гуманитар эҙемтәләрен көйләү буйынса ижтимағи комиссия делегацияһы составында Шевченкоға Грузияға инергә рөхсәт бирелмәй.
Ҡараштары
2014 йылда Максим Шевченко Романовтар династияһы хакимлыҡ иткәндәре һөҙөмтәләре буйынса ошолай тип әйткән: «Пётрҙың атаһы Алексей Михайловичтан алып Романовтар династияһы — рус ерендә ғәмәлдә оккупанттар династияһы булып торған».
Комета
Дөйөм мәғлүмәттәр
Йондоҙ-ара комета спектрын тикшереү һөҙөмтәләре, C/2019 Q4 (Борисов) күрһәтеүенсә, башҡа планеталар системаһындағы кометалар Ҡояш системаһында Оорт болотонда кометаларҙы булдырған процестар һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килеүе мөмкин.
Кометаның йәҙрәһе
Кометаның ҡаты йәҙрәһе, ғәҙәттә 1 — 10 км була. Йәҙрә боҙҙан, туңған газдарҙан һәм башҡа матдәләрҙең ҡаты өлөштәренән тора. Ҡояшҡа яҡыныйған һайын Йәҙрә йылына һәм уның матдәләре парға әйләнә. Йәҙрә тирәләй газ тышсаһы барыҡҡа килә һәм оҙон ҡойроҡ хасил була. Кометаның ҡойроғо икәү, береһе газдан, икенсеһе туҙандан тора. Кометаның ҡойроғо барлыҡҡа килеүе шулай аңлатыла.
Нарын-ҡала
Тарихы
Бөгөнгө көндә билдәле ҡәлғә VI быуатта Сәсәниҙәр династияһынан фарсы хакимы Хосров I Ануширван («Үлемһеҙ йәнле») бойороғо буйынса Джалган һыртында төҙөлгән. 735 йылдан Дербент һәм Нарын-ҡала Ғәрәп хәлифәлегенең Дағстанда хәрби-административ үҙәге, шулай уҡ иң ҙур сауҙа порты һәм был ерҙә ислам дине таралыу усағы була.
Каспий походы һөҙөмтәһендә Дербент ҡалаһы Рәсәй империяһының составына инә. Бөгөн урындағы иҫтәлекле урын булып торған землянканан император Пётр I хан һарайына күсә, Уға Дербент бейҙәре фарсы парсаһы менән ҡапланған көмөш тәрилкәлә ҡала асҡыстарын тапшыра (әлеге ваҡытта  Санкт-Петербургта Кунсткамерала һаҡлана). Унда ошолай һүҙҙәр бар : «Дербент Искәндәр Зөлкәрнәй тарафынан нигеҙләнә, шуға күрә бөйөк монарх нигеҙ һалған ҡаланан башҡа монархҡа, уның бөйөк монархынан кәм булмағанға, властҡа тапшырыуҙан да әҙәплерәк һәм ғәҙелерәк бер нәмә лә юҡ».
Ишле ауыл Советы
453540, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Ишле ауылы, Совет урамы, 23-сө һанлы йорт.
Агапкина Татьяна Алексеевна
Татьяна Алексеевна Агапкина  — СССР һәм Рәсәй фольклорсы-слависы, этнолингвист. Филология фәндәре докторы. Фәндәр академияһы Славистика институтының этнолингвистика һәм фольклор бүлегенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре.. «Индрик» нәшриәтенең баш мөхәррире.
Фәнни эшмәкәрлеге
Монографиялары
Турбов паркы
Парк тураһында легенда
Бахыр идарасы Софияның исеме быуаттар буйына һаҡланһын өсөн нимә эшләргә икәнен оҙаҡ уйлаған. Шул ваҡытта кешеләр Умандә пан Потоцкий София исемле грек ҡыҙы хөрмәтенә «София» милли дендрологик паркын эшләүе тураһында һөйләй башлаған. «Ә ни өсөн миңә Турбовта Һөйгәнем София исемен мәңгеләштереп, шундай уҡ парк булдырмаҫҡа», — тип уйлаған идарасы һәм шунда уҡ эшкә лә тотонған. Поместье хужаһынан парк өсөн ер алып, Уманға барып, ундағы паркты күреп, ундағы белгестәр менән шундай уҡ парк эшләүҙә ярҙам итеүҙәрен тураһында һөйләшеп ҡайта ул. Паркта күлдәр ҙә, беседкалар ҙа, бәләкәй шарлауыҡтар ҙа, тыныс аллеялар ҙа, һоҡланғыс скултптуралар ҙа була. Ауыл халҡы һәм завод хеҙмәткәрҙәре мөмкин булғанса яратҡан идарасыларына ярҙам итә. Төҙөлөш тамамлана, унда һирәк осраған ағастар ҙа, аллеялар һәм клумбалар, беседкалар, эскәмйәләр ҙә була, ә уның биҙәге булып бәләкәй генә шарлауыҡтары булған күлдәр урын ала. Завадьский һөйгәнен урманға түгел, ә матур паркка саҡыра. Күләгәле аллеяларҙың береһендә ул Софьяға: «Мин һеҙҙең теләгегеҙҙе ҡәнәғәтләндерҙемме? Был парк Умандәгенә оҡшаш һәм һеҙҙең хөрмәткә „Турбов Софияһы“ тип аталасаҡ һәм бындағы имәндәр үҫеп ултырғанда исемегеҙ мәңге йәшәйәсәк». Идарасының бындай ҡылығы Софияның күңелен иретә һәм ул уға мөнәсәбәтен үҙгәртә. Әле лә урындағы халыҡ паркты «Бәләкәй Софиевка» йәки «Турбов Софиевкаһы» тип атай. Ә инде ғорур пани ауыҙынан беренсе тапҡыр һөйөү һүҙҙәре сыҡҡан аллеяны «Һөйөү аллеяһы» тип йөрөтәләр.
Йоркута-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Златоуст өйәҙе
Географияһы
Planned
Кемпаж-Егарт
Кемпаж-Егарт — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Кемпаж йылғаһының уң ярына тамағынан 231 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Белорет педагогия колледжы
Тарихы
Колледж эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булып Белорет ҡалаһының, Белорет, Әбйәлил, Бөрйән, Учалы райондарының мәғариф учреждениелары, йәйге сәләмәтләндереү лагерҙары, балалар шифаханалары һәм профилакторийҙары менән социаль партнерлыҡ тора.
Линдау (Саксония-Анхальт)
Линдау (Саксония-Анхальт) (Lindau (Anhalt)) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан ҡала. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 1148 кеше йәшәй. Майҙаны — 34,64 км2. Диңгеҙ кимәленән 75 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39264 һәм автомобиль коды — ABI.
Һимереү
Һимереү классификацияһы
Бил әйләнәһе менән янбаш әйләнәһе дәүмәле нисбәте ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 0,8-ҙән, ирҙәр өсөн 0,95 артһа, пациент үҙәк һимереү менән сирле тип иҫәпләнә.
Сарлаҡ ауыл Советы (Дүртөйлө районы)
Сарлаҡ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дүртөйлө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Өфө планетарийы
Тарихы
2011 йылдың 12 апрелендә Өфө халҡы йыһанға беренсе кеше осҡан көндө, планетарийҙың 50 йыллыҡ юбилейын да билдәләй. Байрамды планетарий хеҙмәткәрҙәре менән берлектә Өфө ҡалаһы Октябрь районы хакимиәте һәм мәҙәниәт бүлеге әҙерләй. .
Изверь
Изверь (Изверя) — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Ихтималлыҡ теорияһы
Ихтималлыҡ теорияһы — осраҡлы ваҡиғаларҙың, осраҡлы дәүмәлдәрҙең үҙенсәлектәрен һәм моделдәрен өйрәнеүсе математика бүлеге. Ихтималлыҡ теорияһының төп бурысы — ваҡиғаның ихтималлығын (осраҡлы һынауҙар һөҙөмтәһендә ваҡиғаның тормошҡа ашырылыу мөмкинлеген характерлаусы һанды) табыу.
Тарихы
Ихтималлыҡ теорияһына Якоб Бернулли ҙур өлөш индерә: ул бойондороҡһоҙ һынауҙарҙың иң ябай осрағында ҙур һандар законын иҫбатлай.
XVIII быуатта ихтималлыҡ теорияһы үҫеше өсөн Томас Байес эштәре мөһим әһәмиәткә эйә. Ул «Байес теоремаһы»н билдәләгән һәм иҫбат иткән.
XIX быуаттың икенсе яртыһында ҡайһы бер Европа һәм Рәсәй ғалимдары: П. Л. Чебышёв, А. А. Марков һәм А. М. Ляпунов ҙур өлөш индерә. Был ваҡытта ҙур һандар законы, үҙәк сик теоремаһы иҫбатлана, Марков сылбырҙары теорияһы эшләнә.
Никколо Макиавелли
Карьераһы башы
Макиавелли бик ҡыҙыҡлы, ләкин хәүефле заманала йәшәгән, был осорҙа Рим папаһы бик ҡеүәтле була, ә Италияның бай дәүләт-ҡалалары сит дәүләттәр ― Франция, Испания йәки Изге Рим империяһы ҡулына эләгә. Был бик ышанысһыҙ союздаштар, үҙ хакимдарын тиҙ ташлап ҡалдыра торған ялланған армиялар, бер нисә көн эсендә алмашына торған власть осоро була. Был бер-бер артлы булып торған тәртипһеҙ сыуалыштар араһында 1527 йылда Римдың ҡолауы иң әһәмиәтле ваҡиға булғандыр. Генуя кеүек бай ҡалалар биш йөҙ йыл элек булғандағы кеүек үк герман армияһы тарафынан яндырыла.
Италия ул саҡта бер нисә тиҫтә ваҡ дәүләттәрҙән тора, шуға өҫтәп, Франция менән Изге Рим империяһы (күп өлөшө Германия) араһында Неаполь короллеге өсөн һуғыш башлана. Флоренцияға көслө дәүләттәр араһында бик һаҡ сәйәсәт алып барырға тура килә. Пиза республикаһының баш күтәреүе сәбәпле Пиза ҡәлғәһен ҡамауҙа тотоу Флоренция хөкүмәте һәм уның армиялағы вәкиле Никколо Макиавеллиҙың бик күп көсөн һәм ваҡытын ала.
1503—1512 йылдар
1503 йылдың 24 октябрендә Макиавелли Яңы Рим папаһы Юлий II янына Флоренция дипломаты булараҡ ебәрелә. Яңы папаның төп дошмандары-Венеция менән Франция Флоренция өсөн дә һәр саҡ хәүеф сығанағы була.
Ополчение етәксеһе гонфалоньер Содерини өйөндә Макиавелли Флоренцияла дошман яғына сығырға һәр саҡ әҙер ялланған ғәскәр урынына үҙ граждандарынан торған ғәскәр булдырыу мәсьәләһен күтәрә. Флоренцияла беренсе булып ҡала кешеләренән торған ғәскәр булдыра. Был 1494 йылда айырылған Пизаны кире Флоренция дәүләтенә ҡушырға мөмкинлек бирә.
Медичи Флоренцияға кире ҡайта
1512 йылда папа Юлий II етәкселегендәге Изге лига француз ғәскәрҙәренең Италиянан китеүенә өлгәшә. Бынан һуң папа Францияның Италиялағы союздаштарына ҡаршы көрөш башлай. Флоренцияны Юлий II француздарға ҡаршы һуңғы алышта ғәскәр менән етәкселек иткән кардинал Джованни Медичиға бүләк итә. 1512 йылдың 1 сентябрендә Джованни Медичи (Лоренцо Медичиҙың икенсе улы) Флоренцияға инә. Республика бөтөрөлә,власть яңынан Медичи ғаиләһе ҡулына күсә.
Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институты
Халыҡ-ара теоретик һәм ҡулланма химия берлегенең 105-се элементҡа Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институты урынлашҡан ҡала хөрмәтенә — дубний, ә 114-се элементҡа институтты нигеҙләүселәрҙең береһе, күп йылдар буйы был Институттың Ядро реакциялары лабораторияһы етәксеһе булған академик Г. Н. Флёров (уның етәкселеге осоронда бында 102-нән башлап 110-ға тиклем номерлы элементтар синтезлана) хөрмәтенә флеровий тигән исем биреүен Институт ғалимдарының  хәҙерге физика һәм химия фәненә индергән ҙур өлөшөн таныу билдәһе тип  иҫәпләргә кәрәк.
Институттың структураһы
Бөтә 18 ағза илдең тулы хоҡуҡлы вәкилдәренән төҙөлгән комитет Ядро тикшеренеүҙәре берләштерелгән институтының юғары етәкселек органы булып тора. Институттың фәнни сәйәсәтен Ғилми совет эшләй, уның составына ағза  илдәрҙән танылған ғалимдар, шулай уҡ  Германия, Италия, АҠШ, Францияның, Европа ядро тикшеренеүҙәре ойошмаһының (ЦЕРН) билдәле физиктары инә.
Кеше яҙмышы (опера)
Либреттоһы
Берлинда Еңеү көнөндә барыһы ла сикһеҙ шат. Бар ерҙә ҡыуаныслы тауыштар гөрләй, әммә Андрейға күңелһеҙ. Сөнки ул ғаиләһенең һәләк булыуын ишетә. Уны улының дошманға ҡаршы һуғышҡанын белеүе генә йыуата. Андрей тыныс тормош, буласаҡ ейәндәре хаҡында уйлай, ләкин шул саҡта уға фашист снайперы улын атып үлтергәнен хәбәр итәләр.
Водьма
Водьма — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кизьма йылғаһының һул ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Сүһәйб әр-Руми
Биографияһы
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең миссияһы башланыуы тураһында ишеткәс, Сүһәйб әл-Арҡамдың өйөнә килә һәм ислам ҡабул итә. Ул тәүге мосолмандарҙан була. Ислам динен тотҡан өсөн ҡорайыштар уны ҡыҫырыҡлауҙарға һәм хатта язалауҙарға дусар итәләр.
Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң тәүге хаҡ хәлифәләрҙең яҡындарынан була. Вафат булыр алдынан хәлифә Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Сүһәйбкә алты кандидат араһынан яңы хәлифә һайланғансы Пәйғәмбәр Мәсетендә өс көн буйына йәмәғәт намаҙы имамы булырға васыят итә.
Челов Николай Михайлович
Бөйөк Ватан һуғышы
1941 йылдың 1 июленән башлап Бөйөк Ватан һуғышы фронттары алыштарында ҡатнаша.
Ғәли (исем)
Фамилиялар
Ғәлиев Венер Зәйнулла улы (1 июль 1975 йыл) — спортсы. Универсаль алыш буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2006), самбо буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2009) һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры (2010). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2007).
Кер-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Капоря
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Угра йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Мокша йылғаһы ҡушылған урындан алып Ока ҡушылдыҡтары бассейны, йылға бассейны — Ока.
Стрельников Сергей Михайлович
Ижады
1984 йылда һөнәри нигеҙҙә журналистлыҡ менән шөғөлләнә башлай, Ҡыуандыҡ ҡала округының әҙәби тормошон ойоштора.
Кунжа-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бирҙәш ауыл Советы (Йылайыр районы)
Бирҙәш ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Вәлитов Зөфәр Зәки улы
Әҙәби ижады
Зөфәр Вәлит шиғриәт менән бала сағынан, йәшлек йылдарынан шөғөлләнә. Етмешенсе йылдар уртаһынан уның әҫәрҙәре республиканың гәзит һәм журналдарында даими баҫыла. «Йырҙарымдың йәшел бишеге» тип исемләнгән тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1993 йылда «Китап» нәшриәте сығарған «Бәйге» серияһында донъя күрә. 2001 йылда «Күңелем ҡуҙҙары» китабы ошо уҡ нәшриәттә «Тамғалар» серияһы менән баҫылып сыға. Артабан бер-бер артлы «Йылдар сатында» (2003), « Кәрәҙле минуттар» (2004), «Йырлы ғүмер» (2004), «Һуң түгел» (2005), «Мин йәшәгән донъя» (2009), «Я вижу» (2011) йыйынтыҡтары уҡыусыға тәҡдим ителә.
Витебск
Иҡтисады
Еңел сәнәғәт: «Знамя Индустриализации», «Комбинат шелковых тканей», «Витебские ковры» асыҡ акционерҙар йәмғиәттәре, «Марко», «Белвест» уртаҡ яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре, «Красный Октябрь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, РПУП «Витебский меховой комбинат» республика етештереү унитар предприятиеһы.
Бразилия
Климаты
Был илдең тәбиғәте йылға-күлдәргә, тау-урмандарға, үҙенсәлекле үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһына бай. Брази­лия тәбиғәте йылдың телә­һә ҡайһы миҙгелендә лә матур һәм ҡабатланмаҫ, хатта ожмах мөйөшөнә тиңләй­ҙәр уны. Илдең төньяғынан экватор һыҙығы үтә, көньяғында — тропик климат. Майҙанының шаҡтай ҙур өлөшөн Амазонка уйһыу­лығы алып тора.
Витебск
Мәҙәниәт һәм сәнғәт
2010 йылға тиклем Витебск «Белоруссияның мәҙәни баш ҡалаһы» тигән статуста була. Витебскиҙа һәм уның биҫтәләрендәге ҡасабаларҙа 22 китапхана эшләй. Өс төп театр бар: Якуб Колас исемендәге Милли академия драма театры, «Лялька» Белорус ҡурсаҡ театры һәм «Колесо» йәштәр театры.
Физик-географик тасуирламаһы
Витебск Көнбайыш  Двина һәм уның ҡушылдыҡтары Витьба менән Лучёсаның яр буйҙарында, Витебск ҡалҡыулығының көнбайышында ултыра.
Бразилия
Халҡы һәм теле
Бразилия — күп телле ил, хә­ҙерге ваҡытта бында, күсеп килеүселәрҙе лә, ерле халыҡ индейҙарҙы ла иҫәпкә алғанда, 175-тән ашыу телдә һөйләшәләр. Әммә төп, берҙән-бер рәсми теле булып португал теле һанала. Ҡайһы бер ҡәбиләләрҙән тыш, бразилиялылар­ҙың барыһы ла португалса белә.
Оло Бәлешкүл
Тасуирламаһы
Күл төбөндә минераль инештәр сығып ята, шуға күрә ул һыу сифатына бальнеологик ҡиммәт өҫтәй. Күл 1985 йылда тәбиғәт ҡомартҡыһы статусын ала.
Флораһы һәм фаунаһы
Бында ҡарағай, йүкә, ҡайын, ерек, шыма ҡарама ҡуйы урмандар хасил итә. Уларҙың бейеклеге 20-25 метрға етә. Аралаш муйыл, гөлйемеш, айыу баланы, ҡара емешле мүшмел, ҡурай еләге, ҡарағат, бүре емеше, һирәкләп миләш һәм балан осрай. Ярҙарында төрлө талдар, ҡара ерек үҫә.
Дим мәҙәниәт һәм ял паркы
Парк тарихы
Хәҙерге ваҡытта мәҙәниәт паркының дөйөм майҙаны 5,2 гектар тәшкил итә. 2010 йылдың яҙында мәҙәниәт паркында төҙөкләндереү эштәре үткәрелә. Булған фигураларға ремонт эшләнә, балалар йәнһүрәттәренән алынған яҙыуҙар менән эскәмйәләр ҡуйыла. Ултыртылған йәшел ағастар араһында ҡайын, энәлек, имән, шыршы, кедр, саған, йүкә, ҡарағас, ҡарағай, туя, муйыл, алмағас бар.
Ключевка (Угра ҡушылдығы)
Ключевка (Клюевка) — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Угра йылғаһының һул ярына тамағынан 374 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Волица (Устья ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Тапма
Таралыу юлдары
Биҙгәк ваҡытында тән температураһы бик тиҙ 40 градусҡа күтәрелә, кешене биҙгәк тота башлай, ул тирләй, хәле бөтә, башы ауырта, бауыры, талағы ҙурая. Был хәл, ғәҙәттә, 3-4 көнгә һуҙыла. Тропик тапма ваҡытында кеше, организмы ағыуланып, мәрткә китеүе йәки үлеп китеүе бар.
Николаевка ауыл Советы
Николаевка ауыл советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек. 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 1098 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1143 кеше. Административ үҙәк — Николаевка ауылы.
Ауыл биләмәһе башлығы — Нәбиуллин Надир Ҡәйүм улы Эштәр идарасыһы — Махмутова Лариса Николаевна. thumb|Николаевка ауылы, Көньяҡ Урал Николаевка ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:
453556, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Николаевка ауылы, Үҙәк урам, 34-се һанлы йорт.
Үбәй ибн Кәгб
Үбәй ибн Кәгб әл-Хәҙрәжи (أبي بن كعب; Убайй ибн Каб аль-Хазраджи; вафаты 649) — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе һәм кәтибе (секретары).Ҡөрьәнде матур итеп уҡый белгәне өсөн Әл-Ҡурра (ҡарыйҙарҙың ҡарыйы) тигән ҡушамат алған
Беркли (Калифорния)
Тарих
Европалылар килгәгән тиклем, ҡала торған ерҙә чоченьо / хучиун (huchiun) телендә һөйләшкән,олони халҡының бер төркөмө йәшәгән.
Румыния тарихы
Антик эпоха
Император Аврелиан, илде готтар һәм сарматтар ҡыҫымынан һаҡлай алмайынса, халыҡты Дунай аръяғына күсереп, 271 йылда уны ҡалдырып киткәнгә саҡлы, Дакия Рим провинцияһы булып ҡалған.
Урта быуаттар
Кирилл һәм Мефодийҙың Бөйөк Моравияға миссияһы менән Румыния еренә Православие килгән. Балҡандан ғосмандар баҫымы аҫтында — боронғо арумын телендә — византия латины вариантында — һөйләшкән һуғышсан христиан халҡын сигенергә мәжбүр иткән һәм, XIV быуатта килеп, хәҙерге румын территорияһындағы күскенселәрҙең романлашҡан ғәскәре менән союзы һөҙөмтәһендә XVI быуатта Ғосман империяһы вассалдарына әйләнгән сиркәү-славян дәүләт телле ике феодаль православие кенәзлеге Молдавия (баш ҡалаһы Сучава) һәм Валахия (баш ҡалаһы Тырговиште) формалашҡан. XVI быуатта барлыҡҡа килгән Венгрия власы аҫтынан сыҡҡан һәм төрөк солтаны сюзеренитетын таныған Трансильвания кенәзлеге (баш ҡалаһы Алба-Юлия) барлыҡҡа килгән.
1600 йылда Валахия, Молдавия һәм Трансильвания кенәз Михай Храбрый (Батыр) хакимлығы аҫтында берләшкән, ә уны үлтергәндән һуң австрия генералы Джорджо Баста һалдаттары тарафынан яулап алынған.
Дунай кенәзлектәренең берләшеүе
Күп кенә европа илдәрендәге кеүек, XIX быуатта Румынияла милли-азатлыҡ хәрәкәте йәйелдерелгән, уның маҡсаты булып румын кенәзлектәрен берләштереү һәм көслө һәм бойондороҡһоҙ милли дәүләт төҙөү торған. 1848 йылғы революция дунай кенәзлектәрен дә ялмаған, әммә берҙәм төрөк-урыҫ интервенцияһы һөҙөмтәһендә баҫтырылған. 1859 йылдың 5 февралендә Валахия кенәзе итеп бер нисә аҙна элек кенә Молдавия тәхетенә ултырған Александру Иоан Куза һайланған. Элегерәк кенәзлектәрҙең берләшеүенә ҡәтғи ҡаршы торған Ғосман Портаһы 1861 йылдан рәсми рәүештә танылған. Һөҙөмтәлә Ғосман суверенитеты аҫтында Берләшкән Валахия һәм Молдавия кенәзлеге иғлан ителгән, Куза, домнитор титулын алған һәм илде етәкләгән.
Антонескуның шәхси режимы
Антонеску ил эсендә Антонескуны нигеҙҙә армияһы тулыһынса хуплаған шәхси власы режимын урынлаштырған. Сәйәси партияларҙы бөтөргән, власть тармағы вәкәләттәрен айырыуҙы юҡҡа сығарған, ҡарарҙар-закондар ярҙамында идара итеүҙе индергән, асыҡтан-асыҡ антисемитизмға һәм ультранационализмға таянған. Германия талабына буйһоноп, Германия концлагерҙарына 40000 тирәһе румын йәһүден депортациялауҙы ойошторған; шулай уҡ 40 млн. доллар самаһы суммаға уларҙың мөлкәте тартып алына (конфискациялана). Һуңғараҡ совет территорияһына (Одесса һ . б.) ҡушылған Румыния территорияһындағы йәһүдтәрҙе ҡулға алыуҙы  санкциялаған (рөхсәт иткән).
Шарль Азнавур
Азнавурҙың 1300-ләп йыры бар, ул 60 фильмда уйнаған һәм 180 миллиондан ашыу диск һатҡан. Time журналы менән CNN үткәргән һорашыуҙан күренеүенсә (1998), Азнавур XX быуаттың иң яҡшы йырсыһы тип танылған.
Биографияһы
2014 йылдың 3 октябрендә 90 йәшендә Шарль Азнавур Мәскәүҙә, Крокус Сити Холда сығыш яһай. Ике сәғәтлек концерт тулы аншлаг менән үтә.
Кисыр-Я
Кисыр-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сысконсын-Я йылғаһының һул ярына тамағынан 103 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Элина Гаранча
Башҡарыу репертуары
2008 йылдың 12 ғинуары — Элинаның Метрополитен-операла дебюты, "Севиль цирюльнигы"нда Розинаны йырлай; Америка матбуғатында дебют юғары баһа ала.
Шулай уҡ Шуберт, Брамс, Берг, Лучано Берио йырҙарын башҡарыусы булараҡ та сығыш яһай.
Колдовня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лабахэй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бағланова Роза Тәжибай ҡыҙы
Биографияһы
1922 йылдың 1 ғинуарында Ҡаҙалыла (хәҙерге Ҡаҙағстандың Ҡыҙыл Урҙа өлкәһе) тыуған. Кесе йөҙ Ете ырыу ҡәбиләһенең жағалбайлы нәҫеленән сыҡҡан.
Слитере (милли парк)
Хәҙерге заманда
Парктың яҡынса 30 % майҙаны ылыҫлы урмандар менән ҡаплаған. Парк флораһы юғары үҫемлектәрҙең һәм мүктәрҙең йөҙләп төрө менән байытыла. Шуларҙың 29 төрө Латвияла башҡа бер урында ла осрамай. «Слитер» милли паркы Балтика буйындағы ҡоштарҙың күсеү юлында ята. Шул сәбәпле парк — ҡоштарҙы күҙәтеү өсөн Латвияла иң яҡшы урындарҙың береһе. Латвияла булған ҡоштарҙың бөтә төрө лә «Слитер» милли паркында ла бар. Ҡоштарҙың көҙгө һәм яҙғы күсеү мәлендә сәғәтенә 60 меңгә тиклем ҡош миграцияһын күҙәтергә мөмкин. Милли паркта иң эре һөтимәр хайуандарҙан бүре, һеләүһен һәм мышы бар. Милли паркта бөжәктәрҙең һәм ер өҫтөндәге умыртҡаһыҙ йомшаҡ тәнлеләрҙең һирәк төрҙәре табыла, был үҫемлектәр донъяһының һәм йәшәү урынының күп төрлө булыуы менән бәйле аңлатыла. Балтик диңгеҙе яры буйында һоро тюленде осратырға мөмкин, һәм ҡайһы саҡ аҙ һанлы балдаҡлы нерпа ла күренеп ҡала.
Ковпак Сидор Артемьевич
Бөйөк Ватан һуғышы
1944 йылдың ғинуарында Сумы партизан берләшмәһе П. П. Вершигора командованиеһы аҫтында С. А. Ковпак исемендәге 1-се Украина партизан дивизияһы тип үҙгәртелә.
Хәтер
2012 йылдың 22 мартында Украинаның Юғары Радаһы коммунист-депутат Владимир Даниленко инициативаһы буйынса Ковпактың тыуыуына 125 йыл тулыу уңайынан байрам ойоштороу буйынса ҡарар ҡабул итә. 2012 йылдың 8 июнендә Украина Милли Банкы Сидор Ковпак иҫтәлегенә тәңкә сығара.
Бесәнсе (Ырымбур өлкәһе)
Бесәнсе (Ҡаратун, 4-се Йомағужа; Псянчино) — Ырымбур өлкәһе Ҡыуандыҡ районы составында булған юҡҡа сыҡҡан ауыл.
Малевич Казимир Северинович
Малевич Казимир Северинович (Kazimierz Malewicz; , Киев — 15 май 1935 йыл, Ленинград) — Рәсәй империяһы һәм СССР-ҙың рәссамы-авангардисы, сығышы менән поляк , педагог, сәнғәт теоретигы, философ. Абстракционизм йүнәлештәренең береһе супрематизмға нигеҙ һалыусы.
Бала сағы
1894—1895 йылдарҙа Малевич Конотопта йәшәй. Рәссамдың үҙенең иҫтәлектәре буйынса (инициаторы Николай Харджиев, 1933 йыл) майлы буяу менән һынлы сәнғәт картинаһын яҙыу техникаһын ул тәүге тапҡыр 16 йәшендә ҡуллана (1894 йылда яҙылыуы ихтимал). «Төнгө Ай» тип аталған картинала ярында кәмә торған һәм Ай нурҙарын сағылдырған йылға һүрәтләнә. Малевич эштәр береһенә оҡшаған. Был эше Малевичтың дуҫтарына бик оҡшай. Уларҙың береһе (күрәһең, Конотоптыҡы булғандыр) картинаны һатырға тәҡдим итә һәм, рәссамдан һорап та тормайынса, уны магазинға һатыуға ҡуя, картина тиҙ арала 5 һумға һатыла. Картинаның ҡайҙалығы билдәһеҙ булып ҡалды һәм картина.
1910—1919
1918 йылда ул «Анархия» гәзитендә мәҡәләләр баҫтырып сығара. Халыҡ мәғарифы комиссариатының ИЗО бүлегенең Художество коллегияһы ағзаһы итеп һайлана. «Рәссам хоҡуҡтары декларацияһын» яҙа. Петроградҡа күсә. В. В. Маяковскийҙың «Мистерия-Буфф» пьесаһы буйынса В. Э. Мейерхольдтың спектакленә декорациялар эшләй һәм костюм эскизтарын яҙа. Художество сәнғәте музейын ойоштороу буйынса комиссия ултырышында ҡатнаша (МХК).
1919—1935
СССР-ҙа сәйәси көрәш көсәйә барыуын күреп, Малевич етди рәүештә оҙаҡ ваҡытҡа Европаға китергә йыйына башлай. Шуға күрә ул 1927 йылдың мартынан алып йыйылған бөтөн архивын үҙе менән алып китә. Хәҙер Малевичтың был архивы Ьерлинда һаҡлана.малевич берлин архивтарында һаҡлана. Тикшеренеүсе һәм К. Малевичтың 5 томлыҡ йыйылма әҫәрҙәр йыйынтығын нәшер иткән А. С. Шацких, Малевич Берлинда үҙенсәлекле «ваҡыт капсулаһы» ҡалдырған, тип иҫәпләй. Ул тиҫтә ярым йыл буйына ҡулъяҙмаларында һәм документтарында тупланған ғүмерен «һандыҡҡа бикләп ҡуя».
Дәүләт сәнғәт тарихы институтында Малевич етәкләгән бүлек ябыла. Яңы уҡыу йылы алдынан партияһыҙ булғаны өсөн институттан эштән сығарыла [сығанағы юҡ]. 1930 йылдың көҙөндә ОГПУ уның «герман шпионы» булыуынан шикләнеп ҡулға ала. 1930 йылдың декабрендә төрмәнән сығарыла, сөнки тәфтишсе. В. А. Кишкин уны ҡотҡарыуға күп көс һала <sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="утверждение не найдено в указанном источнике">сығанағы юҡ ].
1933 йылда ҡаты сире башлана (енес биҙе яман шеше).
Закинтос
Закинтос (бор.грек. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">Ζάκυνθος , Zante o Zacinto) — Закинфа утрауының көнсығыш яғында, Грецияла урынлашҡан бәләкәй ҡала. Ион утрауҙары переферияһында Закинтос общинаһының(дима) һәм Закинтос перефирия берәҙегенең административ үҙәге. 2011 йылда халыҡ иҫәбе буйынса ҡала халҡы һаны - 9772 кеше. Рәсми атамаһынан тыш, шулай уҡ Хоры тип атайҙар — Греция өсөн ғәҙәти хәл, әгәр ҡала исеме һәм ул урынлашҡан утрау бер уҡ исем йөрөтһә.
Тарих
Айиу - Марку майҙанында 1957 йылда кире төҙөлгән һәм 1966 асылған Соломса Музейы һәм Закинтостың башҡа күренекле эшмәкәрҙәре муҙейы урынлашҡан. Дионисиу - Солому майҙанында 1959 йылда төҙөлгән Закинтос Музейы урынлашҡан. 2013 йылда изге Дионисия храмының диуары эргәһендә билдәле Рәсәй флотоводецы Федор Ушаковтың бронзалы бюстын куйғандар.
Үлмәҫова Светлана Викторовна
Биографияһы
Өфө ҡалаһында финанс техникумында уҡый һәм 1973 йылда Андижан ҡалаһындағы таксомотор паркы диспетчер-иҡтисадсыһы эшенә йүнәлтмә ала. Бында ул Радик Хәйҙәр улы Сәйфулин етәкселегендә тағы еңел атлетика менән шөғөлләнеүен дауам итә.