cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кармановка
Кармановка — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чапчельда йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Өфөнөң административ бүленеше
Ҡала составына ингән райондар һәм ауыл советтары Өфө ҡалаһы ҡала округы территорияһында урынлашҡан, ләкин үҙҙәре муниципаль  берәмек булып тормай.
Муррей (йылға)
География
Австралия Альптарында башлана. Йылға аҙ һыулы һәм уның күп кенә ҡушылдыҡтары ҡорой һәм һуғарыуға тотонола. Яҡынса 14 км³ йыллыҡ һыу сығымының 11-ҙән ашыуын, йәғни 80 %-ы алына. 95 %-ҡа тиклем алынған һыу яҡын тирәләше территорияларҙы һуғарыу өсөн ҡулланыла. Был ерҙәр Австралияның барлыҡ ауыл хужалығы продукцияһының 40 %-ына тиклемен тәьмин итә.
Мочкан-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Юша (йылға)
Юша Инйәр йылғаһына ҡоя. Оҙонлоғо — 11 км. Һыу объекты системаһы: Инйәр → Эҫем → Ағиҙел → Кама → Волга → Каспий диңгеҙе
Этимологияһы
Был төбәктең балсығы ҡыҙыл икәнен хәтерҙә тотҡанда, атама тап шунан сығып бирелгәндер тип фараз итергә ҡала.
Юша — туристар маршрутында
Бына шундай бер яҙма: ''«Оло Инйәр Башҡортостан Республикаһының Белорет районынан ағып үтә. Йылға Баштау, Уварея һәм Бәләтүр һырттары аша үтеп, тау йылғаһына әүерелә.
Урыҫ Швейцарияһы (тәбиғәт ҡомартҡыһы)
Урыҫ Швейцарияһы (Русская Швейцария) — реликт ҡарағай һәм киң япраҡлы ҡарағай урмандары, төбәк әһәмиәтендәге комплекслы тәбиғәт ҡомартҡыһы. Башҡортостан Республикаһы Бәләбәй районының Глуховская тимер юл станцияһынан көнбайышҡа табан 1,4 км алыҫлыҡта, Урыҫ Швейцарияһы һәм Үтәй ауылдары араһында урынлашҡан. Майҙаны 550,0 гектар.
Тасуиррламаһы
2010 йылда Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 14 декабрҙәге 480-се ҡарары менән булдырылған. Һаҡлау режимы Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1999 йылдың 26 февралендәге 48-се ҡарары менән раҫланған БР-ҙа тәбиғәт ҡомартҡылары тураһында Положение, шулай уҡ БР Хөкүмәтенең 2018 йылдың 11 апрелендәге 161-се «Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең ҡайһы бер ҡарарҙарына үҙгәрештәр индереү тураһында» ҡарары менән билдәләнгән.
Исхаҡов Ибраһим Ейәнбай улы
Биографияһы
1918 йылдың йәйендә Өфөлә Халыҡ армияһына хәрби хеҙмәткә саҡырыла. Штабс-ротмистр И. Исхаҡов Зәки Вәлидиҙең шәхси адъютанты һәм тән һаҡсыһы булып хеҙмәт итә.
1919 йылдың көҙөндә Ибраһим Исхаҡов Петроград ҡалаһындағы Башҡорт айырым уҡсылар бригадаһының 2-се полкы командиры итеп тәғәйенләнә. Юденич ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. Яуҙа ҡаты яралана. Петроградты һаҡлауҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн РСФСР-ҙың юғары наградаһы — Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Март айында Үҫәргән кантонындағы коммунистар Башревкомға ҡаршы фетнә ҡора, Башҡортостан автономияһына ҡаршы сығыш яһай, АСРБ-ны Үҫәргән кантонын Ырымбур губернаһына күсереү яҡлы була. Исхаҡов Башревком комиссияһы составында (Х. Н. Әмиров, Ә. Ғ. Ишмырҙиндар менән берлектә) Үҫәргән кантонындағы килеп сыҡҡан хәлде тикшереүҙә ҡатнаша. Комиссия ағзалары тиҙ арала тәртип урынлаштыра. Ғәйеплеләрҙе ҡулға алып, кантонда Башҡортостан автономияһы власын тергеҙә. Фетнәнең башында торған кантондың коммунистар ойошмаһы ҡыуып таратыла.
Был ваҡиға тураһында Вәлиди «Хәтирәләре»ндә бик әсенеп яҙа. Фанатик баҫмасылар үҙҙәренә ярҙам итергә килгән офицерҙарҙы хәйлә менән саҡырып алып, хыянатсыл рәүештә үлтерәләр. Вәлиди башҡорт запас полкының офицерҙарын исемләп атай һәм ҡәрҙәш тип һанаған баҫмасылар тарафынан Ибраһим Исхаҡов һәм тағы ла 11 офицерҙың үлтерелеүе ярҙамға килгән офицерҙарҙың был эштән байтаҡҡа һыуындырыуын билдәләй. 2 майҙа Нуратала күмәк кеше йыйылған далалағы мәжлестә Вәлиди: «Милләтебеҙҙең төп бәләһе — ошо наҙанлыҡ һәм фанатизм. Һеҙ үлтергән инсандар һеҙгә ҡорал тоторға, бомба ҡулланырға өйрәтәсәк, тимер юлдарға динамит ҡуясаҡ, арабыҙҙа бәйләнеш урынлаштырасаҡ, типография булдырып, илдә матбуғат ойошторасаҡ, радио эшләтәсәк кешеләр ине. Хәҙер үҙегеҙҙең ҡулығыҙҙан ни эш килер һуң?»  — тип мөрәжәғәт иткән.
Чернуха (Урдома ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Шаро-Аргун
Шаро-Аргун — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы, Дағстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Аргун йылғаһының уң ярына тамағынан 45 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 86 км.
Октябрьская Мария Васильевна
Бөйөк Ватан һуғышы башланыуы
1941 йылдың йәй аҙағына уның ире тураһында ҡара хат похоронка килә, «полк комиссары Илья Федотович Октябрьский 1941 йылдың 9 авгусында Украинала барған һуғыштарҙың береһендә һәләк булды» тигән хәбәр ителә. 206-сы уҡсылар дивизияһының полк хәрби комиссары И. Ф. Октябрьскийҙың ғүмере Киев өсөн барған һуғыштарҙың береһендә үҙенең яугирҙәрен атакаға алып барған саҡта пулемёт һиптергән пуляларҙан өҙөлә. Иренең һәләк булыуы тураһында ишеткәс, фронтҡа ебәреүҙәрен һорап, хәрби комиссариатҡа мөрәжәғәт итә, әммә бер нисә тапҡыр уның үтенесен: алдағы йылдарҙа үткәргән сир — муйын умыртҡалары туберкулёзы — йәше барғанлыҡтан — 36 йәш кире ҡағалар
Танк механик-водителе
Витебск өлкәһе Лиозненский районындағы Новое Село ауылы янындағы 1943 йылдың 18 ноябре «Боевая подруга» танкы дошман оборонаһы рәттәренә барып инеп, бер пушканы, 50-ләп немец һалдатын һәм офицерын юҡ итә. Был һуғышта танк зыян күрә. Яраланған булыуына ҡарамаҫтан, танк эвакуацияланғанға тиклем, М. В. Октябрьская ватылған танкта дошман уты аҫтында тағы ике тәүлек дошман атакаһын кире ҡаға, артабан медсанвзводҡа юллана. Танк батальоны командиры уның экипажын башҡаларға миҫал итеп ҡуя: «„Боевая подруга“ танкистары кеүек һуғышалар ул. Бөгөнгө көндә генә данлыҡлы машина экипажы гитлер бандиттарының бер взводын юҡ итте».
Һуңғы алыш
1944 йылдың 15 мартында Мария Васильевна Октябрьская Смоленск фронт госпиталендә вафат була. Хәрби хөрмәт күрһәтеп Смоленск ҡалаһының Геройҙар иҫтәлеге скверына ерләйҙәр.
«Боевая подруга» танкы
2019 йылда «Боевая подруга» танкыһын Алыҫ Көнсығыш юғары дөйөм ғәскәри команда училищеһы белгестәре тергеҙә. Бөйөк Ватан һуғышының 2-се Тацинский гвардия танк корпусына ҡараған һәм һуғышты Кёнигсбергта тамамлаған легендар — Т-34 «Боевая подруга» танкыһын — тергеҙә. «Уның легендар булыуы тураһында машинаның формуляры, һаҡланып ҡалған яҙыуҙары һәм башняһындағы билдәләре дәлилләй», — тип хәбәр итте Көнсығыш хәрби округының матбуғат хеҙмәте.
К. Э. Циолковскийҙың йорт-музейы
Тарихы
Үҙенең ғүмеренең һуңғы ике йылында Константин Эдуа́рдович Циолковский Циолковский урамындағы 1 һанлы йортта йәшәй, был йортто ғалимға Калуга ҡала советы, уға 75 йәш тулыу уңайынан бүләк итә.
Термодинамика
Тарихы
19 быуаттың 40-сы йылдарында Майер һәм Джоуль механик эш һәм йылылыҡ миҡдары бәйләнешен билдәләй һәм энергияның һаҡланыу һәм әүерелеү универсаль законын асалар. 50-се йылдарҙа Клаузиус һәм Кельвин ул заманда тупланған белемде системалаштыра һәм энтропия менән абсолют нуль төшөнсәләрен индерә.
Ą (латин хәрефе)
Поляк телендә ҡулланыу
Поляк телендә ą - әлифбаның икенсе хәрефе, b һәм p хәрефтәре менән [om] өн комбинацияһы өсөн, z, ż, ź, s, ś, sz, rz, ch, h менән танау [o] (IPA: [ɔ̃]) өнө өсөн һәм башҡа хәрефтәр менән [on] өн комбинацияһы өсөн ҡулланыла.
Арктикум
Арктикум — был Рованиемиҙа Оунасйоки йылғаһы ярында урынлашҡан музей һәм ғилми үҙәк. Бинала Лапландия Өлкә музейы һәм Арктика үҙәге бар. Арктикум шулай уҡ эшлекле осрашыуҙар һәм конференциялар уҙғарыу урыны сифатында файҙаланыла. Архитектураның күҙгә ташланған үҙенсәлектәре булып 172 метр оҙонлоғондағы Арктика еренең күренгән өлөшөн һынландырған быяла атриум тора. Арктикум 1992 йылдың 2 декабрендә асыла. Финляндияның Бойондороҡһоҙлоғо көнөндә тамашасылар күрһәтелә.
Комплекс составы
Лапландияның Провинциаль музейы экспозицияларында Перяпохьоланың төньяҡ тәбиғәте шарттары һәм сиге менән тәьмин ителгән мәҙәниәтен һәм тарихын сағылдыра. «Төньяҡ Сараһы» күргәҙмәһе Лапландияла шарттарында иҫән ҡалыу тураһында һөйләй һәм лапландия хайуандары, саамдар мәҙәниәте һәм Рованиеми тарихы менән таныштыра. 2015 йылда Лапландия Өлкә музейы дөйөм алғанда 91 143 килеүсене теркәне.
Христиан демократияһы
Тарихы
Христиан демократтары Көнбайыш Европала һуғыштан һуң булған һайлауҙарҙа ҙур һөҙөмтәләргә өлгәшә. Уларҙың принцитары Франция, Итали я һәм ГФР-ҙың  1946—1949 йылдарҙа ҡабул ителгән конституцияларында сағылыш таба. Христиан-демократик партиялар Италияла һәм ГФР-ҙа  1970-се йылдарға тиклем өҫтөнлөк  биләй, башҡа илдәрҙә лә мөһим урын биләй. Үткәрелгән сәйәсәт ғәмәлдә уң үҙәксел булып сыға : нәҡ демохристиандар тулы национализациялауға ҡаршы торған көс була. Бер ни тиклем ваҡыт көсһөҙләнә төшкән христиан демократтары 1980-се йылдарҙа  Европа берлеген  төҙөү һәм халыҡ-ара тупланыу һөҙөмтәһендә тағы алға сыға. 1980-се йылдар аҙағында христиан демократтары Көнбайыш Европа илдәрендә йоғонтоһон арттыра. Улар Көнсығыш Германияла, Словенияла, Венгрияла, Словакияла үткән һайлауҙарҙа уңыш ҡаҙана.
Тәнҡит
Ҡайһы бер христиандар Инжилда сәйәсәттә ҡатнашыуҙың Аллаға хуш түгеллеген билдәләй. Христианлыҡ менән демократияның ярашып йәшәүе лә дин ғилемендә хуплап тапмай, сөнки бөтә власть тик Алланан бирелә, бөтә диндарҙар пастырҙарына бер һүҙһеҙ буйһоноп йәшәргә тейеш , тик мәсехләнгән монарх ҡына  тура Аллаға отчетлы тип һанала. Демократия яҡлылар был нигеҙләмәләрҙе бәхәсле тип таба.
Бөрө заказнигы
Флораһы
Бөрө заказнигында Башҡортостан Республикаһы Ҡыҙыл китабына индерелгән һары күбәләк сәскәһе үҫә.
Магдебург ярымшарҙары
1656 йылда Герике экспериментын Магдебургта, 1663 йылда Берлинда 24 ат менән күрһәтә.
Көнгәк (гәзит)
«Көнгәк» — ижтимағи-сәйәси гәзит. Мәләүез ҡалаһының һәм Мәләүез районының ижтимағи-сәйәси, социаль-иҡтисади һәм мәҙәни тормошон яҡтырта. Мәләүез ҡалаһында 2002 йылдың ғинуарынан алып аҙнаһына 3 тапҡыр башҡорт телендә сыға. Ойоштороусылары — Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм ««Көнгәк» редакция-нәшриәт комплексы» дәүләт-унитар предприятиеһы.
Нәзиуллин Артур Искәндәр улы
Концерт эшмәкәрлеге
Күп кенә, шул иҫәптән Рәсәй Федерацияһы субъекттары башлыҡтарынан, Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллектәрҙән, Башҡортостандың мәҙәниәт министрлығы һәм республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан, рәхмәт хаттарына һәм маҡтау ҡағыҙҙарына лайыҡ була.
Баһалар
Кларнетсы-виртуоздың ижадын баһалап, 2007 йылда «Der Spiegel» Германия журналы шулай тип билдәләп үткән: «Башҡарыу тәрәнлеге һәм эмоционаллеге, инструмент менән оҫта эш итеүе һәм артистизм — ошо һыҙаттар йәш, талантлы солист Артур Нәзиуллиндың уйнауына хас». Артистың 2009 йылдағы Әр-Риядта (Сәғүд Ғәрәбстаны) сығышын «Аль-Джазира» ғәрәп гәзите лә айырып биилдәләй: «Артур нәзиуллиндың Игра Артура Назиуллина на Королевском фестивале «Джинадерия» Король фестивалендәге уйнауы ғәрәп публикаһында һәм дәүләттең беренсе етәкселәрендә көслө алҡыштар һәм һоҡланыу уятты».
Ижтимағи эшмәкәрлеге
Федераль йәштәр проекттары иҫәбенә ингән Рәсәй Федерацияһы йәштәр эштәре буйынса федераль агентлығы эксперты.
Аҡбарыҫ ауыл Советы (Шаран районы)
Аҡбарыҫ ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Шаран районы муниципаль районындағы административ-территориаль һәм муниципаль берәмек.
Географияһы
Аҡбарыҫ ауыл Советы Шаран районының Баҙғыя, Шаран, Томбағош, Нөрәй ауыл Советтары һәм Башҡортостандың Бүздәк һәм Саҡмағош райондары менән сиктәш.
КХЛ 2013/2014 йылдар миҙгелендә
Турнир таблицаhы
р – Континент кубогы эйәһе (даими миҙгел еңеүсеһе), к – конференция еңеүсеһе, д – дивизиона еңеүсеһе
Көнбайыш конференцияһы
2. СКА — 7. ЦСКА 4-0 (1:0, 5:1, 2:1 ө.в., 5:4 ө.в.)
Өмөт кубогы
<i>Примечания:
Муглан-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Алжирҙа шарап етештереү
XХ быуаттың беренсе яртыһы
1935 йылда Алжирҙа виноград баҡсалары майҙандары 396 000 гектар майҙанды биләй, йылына шарап етештереү 18 000 000 гектолитрға етә. Етештерклгән продукцияның 98 проценты метрополияға оҙатыла. 1936 йылда виноград баҡсалары майҙаны 399 447 гектарға етә. 1930-сы йылдарҙа Алжир донъяла шарап етештереүселәр араһында 4-се урынды алып тора һәм донъялауның өлөшөнә шарап экспортлауҙың өстән ике өлөшө тура килә (Италияға, Францияға — , Испанияға тура килә).
Наше время Межгорье (гәзит)
«Наше время Межгорье» («Беҙҙең заман Межгорье») — ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусыһы — Межгорье ябыҡ административ-территориаль берәмеге хакимиәте (2001). 2001 йылдың декабренән алып Межгорье ҡалаһында аҙнаһына 1 тапҡыр урыҫ телендә сыға.
Башҡорттарҙың һинд-иран сығышы тураһында гипотеза
Фарсы ҡултығы ярындағы Башҡорт халҡының тел фонетикаһы Көньяҡ Уралда йәшәүсе башҡорттарҙың тел фонетикаһына тап килә, тип иҫәпләй Салауат Ғәлләмов.
Барабанов Владимир Фёдорович
Бөйөк Ватан һуғышы
1942 йылдың майында, Колпино янында, һуғыш алдынан, В Ф. Барабанов Коммунистар партияһына инеүгә ғариза яҙа. Уның ике пулеметлы подразделениеһы бер квадрат километр майҙанда, дошмандың Ленинградҡа һөжүмен тотҡарлап тора.
Сестрорецктан эвакуациянан госпиталдән ҡайтҡандан һуң, парторг булып һайлана.
Ленинград университеты
1997 йылдың 9 авгусында Санкт-Петербургта вафат була
Ҡыҙы — Барабанова Лариса Владимировна (1951) Санкт-Петербург дәүләт университетының генетика һәм биотехнология кафедраһы доценты.
Барсукова Софья Алексеевна
Биографияһы
Техник фәндәр кандидаты, өлкән ғилми хеҙмәткәр.
Шәхси тормошо
Ире — Смирнов Василий Александрович, улы — Алексей.
Парамонов Константин Ефимович
Батырлығы
«185 гвардия уҡсылар полкының рота командиры (60-сы гвардия уҡсылар дивизияһы, 6-сы армия, 3-сө Украин фронты) гвардия лейтенанты Константин Парамонов 1943 йылдың 25 ноябрендә Украинаның Запорожье өлкәһе Запорожье районының көньяҡ-көнсығыштараҡ ултырған Разумовка ауылы янында Днепр йылғаһын аша сыҡҡанда батырлыҡ күрһәтә. Рота плацдармды өҫтәмә көстәр килгәнгә тиклем тотоп тора».
Һалдыбаш
Географияһы
Йылға буйында урынлашҡан тораҡ пункттар (инешенән башлап): Яңы Субай, Нур, Никольский, Байкал, Юрмаш, Ҙур Шиҙе һәм Бәләкәй Шиҙе. Бассейнында шулай уҡ урынлашҡан: Саруа, Баш Шиҙе, Михайловка, Иҫке Биәз һәм башҡа ауылдар.
Арль
Тарихы
Ҡаланың боронғо исеме — Арелат (Arelat). Уның беренсе кешеләре лигурҙар. Б.э. тиклем 800 йылдарҙа бында күсеп ултырғандар. Ҡала римлеләргә күскәнгә тиклем мөһим финикий сауҙа порты булған. Римляндар ҡаланы б.э. тиклем 123 йылда баҫып алған. Арелат б.э. тиклем 104 йылда Урта диңгеҙ менән тоташтырған канал төҙөлгәндән һуң  ҙур әһәмиәткә эйә була, әммә ул яр буйында урынлашҡан Массилиянан ҡалыша. Граждандар һуғышы ваҡытында Арелат Помпейға ҡаршы Цезарь яғына күсә, Массилия Помпейға ярҙам итә. Цезарҙың еңеүенән һуң Арелат бүләк сифатында Массилииянан тартып алған өҫтөнлөктәрҙе ала. Ҡалала VI легион лагеры һәм ветерандар колонияһы урынлашҡан була.
Ясы-Дук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сунжа йылғаһы, Грозный ҡалаһынан Аргун йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе йылғалары бассейны.
Ишембай заказнигы
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Майҙаны 58 500 га булған заказник, нигеҙҙә, киң япраҡлы һәм ҡатнаш урман менән ҡапланған (80,8 процент), көньяҡтағы битләүҙәрен болонло һәм ҡыуаҡлы далалар биләй. Ишембай заказнигында үҫемлектәрҙең һирәк төрҙәре үҫә: Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән Браун күп рәтле абағаһы, республиканың һәм Рәсәйҙең Ҡыҙыл китаптарына индерелгән Клер астрагалы, урыҫ сыбар сәскәһе үҫә.
Арапов Александр Васильевич
Хәтер
Александр Араповтың исеме "Мордва яҙыусыларының 100 китабы"на («Мейле»телендә («Һуңынан» китабы)) индерелгән, был акция Матбуғат һәм мәғлүмәт министрлығы, Милли сәйәсәт министрлығы һәм МР Мәҙәниәт министрлығы менән берлектә үткәрелгән һәм 2015 йылда Рәсәйҙә иғлан ителгән Әҙәбиәт йылына арналған.
Белюстина Людмила Николаевна
Биографияһы
1945 йылда университетҡа ҡайта һәм автоматик көйләү һәм тирбәлеүҙәр теорияһы кафедраһы ассистенты була. 1948 йылдан Горький университеты ҡарамағындағы Горький физика-техник тикшеренеү институтында (ГИФТИ) А. А. Андронов бүлегендә өлкән ғилми хеҙмәткәр булып эшләй, цилиндрик фаза арауыҡлы системаларҙы өйрәнеү менән шөғөлләнә. 1956 йылда Евгения Александровна Леонтович-Андронова етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Искәндәрнамә
Яҙылыу ваҡыты
Поэманың яҙылыу ваҡыты һәм уның «Хәмсә» йыйынтығында урынлашыу сиратына ҡағылышлы икеләнеүҙәр тыуып тора. Әммә Низами "Шәрәфнамә"нең башында «яңы биҙәккә» тотонғансы «өс ынйы» тыуҙырып өлгөргәне тураһында яҙа һәм был поэманың барлыҡҡа килеү ваҡытын раҫлай. Йәнә Низами үҙенең «Ләйлә менән Мәжнүн» поэмаһын арнаған Ширваншаһ Аҡсатандың вафатына ҡайғыра һәм нәсихәттәрен уның вариҫына төбәй. Поэманы яҙып бөтөү мәленә Гәнжәлә Ширваншаһтар ырыуының хакимлығы йомшара, шунлыҡтан Низами поэман Әһәрҙең хакимы Носрат-әл-Дин Бискин бин Мөхәммәткә бағышлай, уны Низами "Шәрәфнамә"нең инеш һүҙендә телгә ала.
Йөкмәткеһе
Поэманың ҡайһы бер ҡулъяҙмаларында Низамиҙың үҙенең вафатына арналған бүлек бар; моғайын, ул һуңыраҡ индерелгән өҫтәлмәлер.
Хамедорея
Хамедорея (Chamaedorea)   — пальма һымаҡтар (Arecaceae) ғаиләһенә ҡараған сәскәле үҫемлектәр заты. Көньяҡ һәм Үҙәк Америкала киң таралған йөҙҙән ашыу ағас кеүек үҫкән ҡыҫҡа буйлы үҫемлек төрөн үҙ эсенә ала.
Үҫтереү
Хамедореяның бер нисә төрө тәбиғи ареалдан ситтә лә яҡшы билдәле. Улар декоратив бүлмә гөлдәре һәм оранжерея үҫемлектәре булараҡ үҫтерелә. Тәү сиратта ул Бейек Хамедорея (Chamaedorea elatior), нәфис Хамедорея (Chamaedorea elegans), Chamaedorea pinnatifrons (Chamaedorea concolor, йәғни Бер төҫлө Хамедорея), шулай уҡ Эрнест-Август Хамедореяһы (Chamaedoreannesti-augusti) булараҡ билдәле). Үҫемлектәр үтә талапсан булмауы, күләгәлә үҫә алыуы менән айырылып тора. Бүлмәлә үҫтерелгәненең бейеклеге, ә япраҡтарының оҙонлоғо . 1980 йылдарҙа НАСА ғалимдары үткәргән тикшеренеүҙәренә ҡарағанда, ҡайһы бер бүлмә гөлдәре яҡшы фильтр булып тора һәм улар бүлмәләрҙәге һауанан зарарлы матдәләрҙән таҙарта. Хамедорея һауаны бензол, трихлорэтилен һәм формальдегид кеүек матдәләрҙән таҙарта. Шул уҡ ваҡытта уның һауаны таҙартыу һөҙөмтәлелегенең дөйөмләштерелгән коэффициенты өйрәнелгән үҫемлектәр араһында иң юғарыларҙың береһе булып сыға (10 баллы система буйынса 8,4).
Маршалл Утрауҙары
Дөйөм география
Маршалл Утрауҙары — Тымыҡ океанда экваторҙан төньяҡтараҡ урынлашҡан атоллдар һәм утрауҙар тупланмаһы. Илдең баш ҡалаһы Маджуро АҠШ-тың Гавайи штатының административ үҙәге Гонолулу ҡалаһынан көнбайышҡа табан 3438 км алыҫлыҡта, Японияның баш ҡалаһы Токионан көньяҡ-көнсығышҡа табан 3701 км һәм Төньяҡ Мариана утрауҙарының баш ҡалаһы Сайпан ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 3241 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Иң яҡын архипелагтар — Каролина утрауҙары (улар Федератив Микронезия штаттарына ҡарай һәм Маршалл Утрауҙарынан көньяҡ-көнбайыштараҡ урынлашҡан) һәм көньяҡ-көнсығышта ятҡан, Кирибати Республикаһына ҡараған Гилберт утрауҙары.
Тарихы
Маршал утрауҙарының тарихы тураһында аҙ билдәле. Утрауға 2000 йыл самаһы элек Көньяҡ-Көнсығыш Азиянан сыҡҡан кешеләр барып ултырған, тип фараз ителә.
Һаны һәм урынлаштырыуы
2011 йылдағы һуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Маршалл Утрауҙарында халыҡ һаны 53 158 кеше тәшкил итә.
Ҡыҙыл күпер (сик буйы)
Конструкцияһы
Күпер дүрт тороҡло, аркалы. Тороҡтар ошолай төҙөлгән: 8,2+16,1+8+26,1 м. Аркалар кирбестән һалынған, терәүҙәренең нигеҙҙәре, аралыҡтағы терәүҙәр юнылған алгет андезиты менән көпләнгән. Күперҙең дөйөм оҙонлоғо 175 м, киңлеге: уртаһында — 4,3 м, менгән ерҙә 11,7 м.
Кузя (Тунтор ҡушылдығы)
Кузя  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тунтор йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Заһиҙуллин Тархан Сәғит улы
Биографияһы
1966 йылда, белемен үҫтереү маҡсатында, Силәбе педагогия институтының география факультетында уҡырға инә һәм  уны  яҡшы билдәләргә генә тамамлай.
Салауат Юлаев тыуған төйәген билдәләү өсөн күп көсөн сарыф итә. Тарихсы- археолог Нияз Мәжитов етәкселегендәге экспедиция килгәс, архелогтарға ярҙам итеп йөрөй, уларҙың көнкүреше тураһында ҡайғырта.
Салауат Юлаев музейын булдырыу һәм үҫтереү
1991 йылда музейҙың яңы бинаһы ҡалҡып сыға. Был йылдарҙа музейҙа Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Хәтмулла Ғафаров директор була. 10 йылдан ашыу музей директоры булып Маргарита Сәфәрғәлина эшләй.
Емельян Пугачев фильмында төшкәне
1978 йылда режиссёр Алексей Салтыков Пугачев образы менән ҡыҙыҡһынып, уға бағышлап, фильм төшөрә. Билдәле режиссёр фильмда Крәҫтиәндәр һуғышын һүрәтләй, Емельян Пугачевты көслө рухлы, үҙенең артынан кешеләрҙе эйәртә алыусы етәксе итеп күрһәтә.
Мую-Лор-Яун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Тараҡандар
Үҫеш ярым әүрелеш рәүешендә бара. Личинкалары өлкән заттарға оҡшаған, төләү ваҡытында үҫәләр. Яҡынса 1 йыл — 1,5 йыл тирәһе йәшәйҙәр.
Кеше торлағында йәшәгән тараҡандар аҙыҡ-түлекте бысрата һәм боҙа, дизентерия, тиф, холера, туберкулез аурыуҙарын, шулай уҡ паразит селәүсендәрҙең йомортҡаларын, бәшмәк спораларын тараталар.
Кашкаров Даниил Николаевич
Даниил Николаевич Кашкаров (1878 йыл 30 март (11 апрель) — 26 ноябрь 1941) — совет зоологы, эколог. Ватан экологтар мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Үҙәк Азия фаунаһын өйрәнеүсе, биология фәндәре докторы (1934), хайуандар психологияһы өлкәһенә өлөш индереүсе.
Биографияһы
Даниил Николаевич 1941 йылдың 26 ноябрендә, Ленинградтан эвакуацияланған ваҡытында, Хвойная станцияһында (хәҙер — Новгород өлкәһе) йөрәк өйәнәгенән вафат була.
Шиголость
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Страупе Борис Петрович
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
Страупе бөтә блокада барышында Ленинградта эшләй һәм ҡаланы электр энергияһы менән тәьмин итеү өсөн бөтәһен дә, хатта мөмкин булмағанды ла эшләй. Ялғанға ҡоролған «Ленинград эше» буйынса язаға тарттырылыуҙан уны бәхетле осраҡ ҡына һаҡлап алып ҡала. Даниил Граниндың "История создания «Блокадной книги» тигән китабында шундай юлдар була: «Управляющим у нас в „Ленэнерго“ был тогда Борис Страупе…», артабан үҙ эшен тәрән белгән намыҫлы был кеше тураһындағы бүлектә уның хаҡында һөйләнә, әммә цензура был киҫәкте үткәрмәй, яҙыусы уны айырым баҫтыра.
1950 йылдан — УфаГЭСстрой начальнигы, ул Ҡариҙел йылғаһындағы Павловка ГЭС-ы төҙөлөшөнә етәкселек итә.
Иҫтәлектәрҙән
Чикина Александра Михайловнаның хатынан:
Курдак
Курдак — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сарашка йылғаһының уң ярына тамағынан 2,9 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Резникова Мария Егоровна
Резникова Мария Егоровна (20 май 1929 йыл) — совет ауыл хужалығы производствоһы алдынғыһы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971).
Хертвиси
Тарихы
Хертвиси ҡәлғәһе тарлауыҡтың иң бейек ҡаялы убаһында Кура йылғаһының һәм уның уң ҡушылдығы Паравани йылғаһы ҡушылған урында урынлашҡан.
Ширинка (Пахна ҡушылдығы)
Ширинка  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Пахна йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Түбәнге Ҡарыш
Түбәнге Ҡарыш (Нижнекарышево) — Башҡортостан Республикаһының Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 387 кеше була. Почта индексы — 452994, ОКАТО коды — 80208819007.
Джеймс Джойс
Биографияһы
Джеймс Джойс, гриориан стилендә төҙөлгән йорттарҙан торған Дублиндың көньяҡ районындағы Ратгар ҡалаһында, Станислас Джойс һәм Мэри Джейн Марриҙарҙың күп балалы ғаиләһендә тыуған. Атаһы, финанс эштәре бик шәп бармағанлыҡтан, бер нисә тапҡыр һөнәрен алыштырған, шунлыҡтан уларҙың ғаиләһе Дублиндың бер районынан икенсеһнгә күсеп йөрөргә мәжбүр булған. Яҙыусы үҙ ваҡытына күрә һәйбәт кенә белем алһа ла, ярлылыҡта үткән балалыҡ һәм йәшлек йылдарын һәм тормошта бик тиҙ генә үҙенә урын таба алмағанын күп кенә китаптарында һүрәтләгән. «Рәссамдың йәшлектәге портреты» һәм «Улисс» тигән романдарының төп геройы булған Стивен Дедалдың тормошонда яҙыусының биографик оҡшашлығы айырыуса ярылып ята. 6 йәшендә Джойс Клейндәге Клонгоуз Вудс иезуиттәр көллиәтенә уҡырға инә, һуңынан Дублиндағы Бельведер көллиәтендә уҡый. Аҙаҡ килеп, 1893 йылда ул Университет колледжы тип аталып йөрөтөлгән Дублин университетенә уҡырға инә һәм уны 1902 йылда тамамлап сыға.
Пахмутова Александра Николаевна
Биографияһы
И. Дунаевский, ағалы-ҡустылы Покрастар, А Новиков, М. Фрадкин исемдәре менән бәйле совет йыр классикаһы традицияһын дауам итә.
Өфө ҡаласыҡтары
Табылдыҡтар
Ҡаласыҡ майҙаны яҡынса 7 мең м², ур һәм тәрәнлеге 0,5 м, киңлеге 3 м соҡор менән һаҡланған.
Браун Густав Иванович
Биографияһы
1863 йылдан — экстраординар, 1867 йылдың октябренән — ординар профессор һәм Мәскәү университетының күҙ госпиталь клиникаһы (1864—1897) директоры.
Зимняя Ирина Алексеевна
Биографияһы
И. А. Зимняяның ғилми етәкселегендә 1997—2005 йылдарҙа Рәсәйҙә белем биреү системаһында дөйөм стратегия эшләнә. Ирина Алексеевнаның фәнни эшмәкәрлегендә һүҙ тыуҙырыу һәм телмәрҙеҡабул итеүҙең үҙенсәлекле функционал-психологик схемаһы бигерәк тә әһәмиәтле, уның телмәр психологияһына һәм психолингвистикаға телмәрҙе «мәғәнәүи ҡабул итеү» терминын индереүе хәҙерге ваҡытта был фәндәр теорияһының мөһим элементтарының береһе булып тора.
Валерик (Сунжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Богданович Николай Модестович
Биографияһы
Дворян; билдәле хәрби тарихсы, генераль штабтың Николай академияһы атҡаҙанған профессоры, генерал-лейтенант Богданович Модест Иванович ғаиләһендә тыуған (1805—1882).
Авангард (Иглин районы)
Авангард (Авангард) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 67 кеше. Почта индексы — 452400, ОКАТО коды — 80228855002.
На земле Салавата (гәзит)
Тарихы
1991 йылдан исеме «На земле Салавата» итеп үҙгәртелә һәм 1996 йылға тиклем башҡорт телендә туранан-тура тәржемә булған «Салауат ерендә» гәзите менән бергә урыҫ телендә нәшер ителә. «Салауат ерендә» гәзите башҡорт телендәге үҙ аллы «Йүрүҙән» исемле гәзиткә әйләнгәндән һуң, «На земле Салавата» урыҫ телендә нәшер ителеүсе үҙ аллы баҫма булып ҡала.
Төркөстан менән административ идара итеү системаһы
1867 йылдан Һырдаръя һәм Етеһыу (Семиреченск) өлкәләрен үҙ эсенә алған Төркөстан генерал-губернаторлығы барлыҡҡа килә. 1868 йылда Төркөстан генерал-губернаторлығына 1887 йылда Сәмәрҡәнд өлкәһе тип үҙгәртелгән Зәрәвшан округы ҡушыла. 1874 йылда Амударъя округы булдырыла. 1876 йылда Коканд ханлығы территорияһы яулап алынғандан һуң Фирғәнә үҙәнендә Фирғәнә өлкәһе булдырыла. 1881 йылда Иран сиге буйындағы урыҫ Каспий аръяғы биләмәләре (Ашһабад үҙәге менән бергә) административ рәүештә Каспий аръяғы өлкәһе тип нығытылып ҡуя, элегерәк был өлкә Кавказ наместниклығының административ ҡарамағында була. 1897 йылда был биләмә Төркөстан генерал-губернаторлығы составына индерелә.
Краков керәндиле
Бешереү ысулы
Краков керәндиле уртаһы тишек түңәрәк йәки оҙонса түңәрәк формаһында, спираль итеп ишелгән ике йәки өс таҫманан тора, ул әсе ҡамырҙан бешерелә. Төҫө алтынһыуҙан көрәнһыуға тиклем була. Краков керәндиле традицион рәүештә диаметры 12-17 сантиметр дәүмәлдә, ҡалынлығы 2-4 сантиметр һәм ауырлығы 80-120 грамм итеп бешерелә. Керәндилдең өҫтө шыма йәки бер аҙ суғырмаҡлы булыуы мөмкин.
Керәндилдең өҫтөнә төрлө ингредиенттар — тәмләткес үләндәр, паприка, сыр, һуған, мәк, кунжут, әнис, етен орлоғо һибелә .
Тарихы
Краков керәндиле тураһында тәүге яҙма Владислава II Ягелло (Ягайло) һәм королева Ядвига осорона тура килә. 1394 йылдың 2 мартында һарай яҙмаларында ошондай мәғлүмәт бар «». Күренеүенсә, полякса ла, латинса ла һүҙҙәр ҡулланылған: һәм.
Яныбай Хамматов исемендәге Башҡорт гимназияһы
2017 йылдан «Урал батыр» эпосын Рәсәй Федерацияһы һәм донъя телдәрендә һөйләүселәрҙең онлайн-фестивале үткәрелә. Башҡорт гимназияһы ЮНЕСКО ассоциацияһы дуҫтары клубы исемлегенә ингән.
Гехи (Сунжа ҡушылдығы)
Гехи — Рәсәй йылғаһы. Чечен Республикаһы,Ингушетия/Төньяҡ Осетия — Алания Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сунжа йылғаһының уң ярына тамағынан 116 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 57 км.
Үтәкәй
Почта индексы — 446271.
Гехи (Сунжа ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вейверите София Мотиевна
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
3. 1976 — Литва ССР-ының халыҡ рәссамы.
13. 2004 — Эстон Аҡ йондоҙ ордены 5 класс.
Абзац
Абзац (немецса — absatz) — текстың бер ҡыҙыл юлдан икенсе ҡыҙыл юлға тиклем булған өлөшө. Абзац тамамланған бер бөтөн фекерҙе белдергән бер йә бер нисә һөйләмдән тора. Әҙәби телдә был төшөнсәгә ҡарата «абзац» тигән һүҙ менән бер рәттән «ҡыҙыл юл» тигән атама ла ҡулланыла. Абзац йәки ҡыҙыл юл һәр ваҡыт бер ни тиклем эстән башлана. Мәҫәлән, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның «Кәмһетелгәндәр» романы түбәндәге тәүге ике абзац менән башлана. Төн. Башҡорт ҡыҙының тәңкәле еләне шикелле, күҙҙең яуын алып, йымылдап торған аяҙ күктә, алтын табаҡтай, тулған ай йөҙә. Таллыҡта һандуғастар сутылдаша. Тирәк башында кәкүк саҡыра. Күләүектә тәлмәрйендәр баҡылдаша. Оло Эйек йылғаһы, үҙенең мәңге шат, шаян йырҙарын һандуғас моңдарына мансып, ҡыуана-көлә бер өҙлөкһөҙ сылтырап аға ла аға. Ағастар, сәскәләр, хайуандар, хатта ҡоштар ҙа йомшаҡ, еләҫ елдән һөйөлөп, көндөҙгө эҫе кәмегәнгә һөйөнөп, байрам итә. Иҫ киткес рәхәт, гүзәл яҙғы төн тышта. Ә өйҙә, Емештәрҙең өйөндә, бөтөнләй икенсе күренеш. Тәбиғәткә нимә?! Кеше яҙмышында уның ҡайғыһы бармы ни! Үҙе гүзәл, мөһәбәт, шат булғас, шул еткән уға. Өй эсе ҡараңғы. Кескәй генә тәҙрәләр. Уның да яртыһы ҡарындыҡ менән ҡапланған. Әлегә быялаһы төшмәгән тар күҙәнәктәр аша ҡурғаш таҫма булып һуҙылған ай нурҙары, әлбиттә, өй эсен яҡтырта алмайҙар. Хәйер, бында яҡтылыҡ кәрәкмәй ҙә. Ғаилә йоҡлай: урындыҡтың түрьяғында, иң төптә, ҡаластай ишелеп бер малай ята. Ул — Иштуған. Уға ун ике генә йәш әле. Ләкин ул инде ғаиләнең өмөтө, ышанысы. Үҫер, атаһына иш булыр, ярҙамсы булыр. Уның атаһы Байгилде ағай шулай уйлай. Шуға күрә уға исемде лә Иштуған тип ҡушҡан бит ул. Өс ҡыҙ араһында бер генә малай — бер генә иш.
Үрге Ҡоҙаш
Тарихы
1834 йылда Үрге Ҡоҙаш ауылында331 кеше, Түбәрге Ҡоҙашта 253 кеше күрһәтелгән. 1850 йылда - беренсе ауылда - 367, икенсеһендә 347 кеше иҫәпкә торған. Ошо уҡ ваҡытта 5 ғаиләнең яңы төҙөлгән Сорғолдо ауылына күсенеүе теркәлгәнн. Бөтәһе лә - башҡорт аҫабалары. 1870 йылда Үрге Ҡоҙашта (96 ихата) 580 кеше, Түбәнге Ҡоҙашта (76 йорт) 491 кеше йәшәгән. Ике биләмәнең дә халҡы, ғөмүмән булмаһа ла, мишәрҙәргә индерелгән. 1920 йылда 196 йортта 1045 башҡорт, 180 йортта 910 аҫаба йәшәгән. Барыһы ла община ерҙәренең хужалары.
Нанг-Саем-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Грешник-Йоль
Грешник-Йоль — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Лек-Нерцета йылғаһының уң ярына тамағынан 40 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 9 км.
Истамғәлин Сафа Ғәлиулла улы
Биографияһы
1985 йылда пенсияға сыға. 1992 йылдың 29 июнендә вафат була.
Шида (Белекес ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шаҡша биҫтәһендәге һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Карнавал
Байрам итеү
Халыҡ байрамдары формаһы ғәҙәттә байрамдың рәсми булмаған икенсе яртыһында үтә. Ә карнавалдың беренсе яртыһы, ҡайһы бер дини йолалар ҙа башҡарылаып, рәсиерәк төҫ ала. XVIII һәм XIX быуаттарҙа ғына улар айырыла һәм  карнавал күңел асыуҙың бер төрө булараҡ йәшәй башлай.
Ибраһим (Ырымбур өлкәһе)
Географик урынлашыуы
Һаҡмар йылғаһы үҙәнендә ҡала округы үҙәге Ҡыуандыҡтан төньяҡ-көнсығышҡа табан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Европа менән Азия араһындағы сик
Тарихы
Был идея замандаштар һәм тарафдарҙар тарафынан шунда уҡ хупланмаған. Шулай, мәҫәлән, Михаил Васильевич Ломоносов «Ер ҡатламдары тураһында» (1757—1759) трактатында Европа һәм Азия араһындағы сикте Дон, Иҙел (Волга) һәм Печора йылғаларынан үткәргән. Әммә тиҙҙән Татищевҡа эйәргән авторҙар үҙҙәренең хеҙмәттәрендә Урал һырттарын Европа һәм Азия араһындағы тәбиғи сик сифатында таныған.
Джордано Бруно
Хөкөмө һәм үлеме
1591 йылда йәш аристократ Джованни Мочениго саҡырыуы буйынса Венецияға мнемоника (хәтерҙе үҫтереү сәнғәте) буйынса дәрес бирергә килә. Тиҙҙән Джованни Мочениго менән мөнәсәбәттәре боҙола. 1592 йылдың 25 майында Мочениго Венеция инквизицияһына ялыу ебәрә. Бынан һуң фәйләсуф ҡулға алына. Урындағы инквизиторҙар уны, фекеренән баш тартырға күндерә алмай, Римдағы коллегаларына тапшыра.
Оло Сурай
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 94 % тәшкил итә.
Онтарио (күл)
География
Диңгеҙ кимәленән бейеклеге — 75 м. Яр буйы һыҙығының оҙонлоғо — 1146 км. Көнбайыштан көнсығышҡа табан 311 км-ға һуҙылған. Киңлеге — 85 км.
Саяндар
Саяндар йылы йәки эҫе климатлы илдәрҙә йәшәй. Улар сүлдәрҙә лә, дымлы урмандарҙа ла, хата тауҙарҙа ла осрай. Рәсәйҙә саяндар Волганың түбәнге өлөшөндә, Кавказда осрай. Саяндар һунарға төнөн сыға. Ағыулы саяндар ҡорбанын сағып хәрәкәтһеҙләндерә һәм үлтерә. Ағыуы кеше өсөн дә хәүефле.
USB-флеш-һаҡлағыс
USB-һаҡлағыстың (флешка) төп тәғәйенлеше — мәғлүмәтте һаҡлау, күсереү,резерв копия һаҡлау, операцион системалар индереү.
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
Орден статуты
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән сит илдәр хәрбиҙәре лә бүләкләнгән.
1944 йылдың 4 июненән сентября 1957 йылдың 14 сентябренә тиклем осорҙа Ҡыҙыл Байраҡ ордены Ҡыҙыл Армия, Хәрби-Диңгеҙ Флотында, эске эштәр һәм дәүләт именлеге органдарында 15 йыл эшләгәне өсөн тапшырылған. Бөйөк Ватан һуғышынан һуңғы осорҙа хеҙмәт бурысын үтәгән саҡта һәләк булған хәрбиләштерелгән янғынғанға ҡаршы хеҙмәтенең һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарының хеҙмәткәрҙәренҠыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләү ғәҙәти күренеш була. Орден һәм орден китабы һәләк булыусының туғандарына тапшырылған.
Джунковская Галина Ивановна
Биографияһы
Галина Ивановна Джунковская 1922 йылдың 6 октябрендә Юрковка ауылында, хәҙер Украинангың Киев өлкәһе Ставище районында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Ҡыҙыл Йондоҙ ордены
Орден тасуирламаһы
Ордендың таҫмаһы — сейә ҡуйы төҫтәге ебәк муар таҫмаһы, уның уртаһынан һоро һыҙат үтә. Таҫманың киңлеге — 24 мм, һыҙаттың киңлеге — 5 мм.
Джунковская Галина Ивановна
Биографияһы
Звено һәм эскадрилья штурманы вазифаһында Дон, Төньяҡ-Кавказ, Көнбайыш, 3-сө Белоруссия, 1-се Балтик буйы фронттарында һуғыша. Ике тапҡыр һауала яна, контузия, II дәрәжәләге тән бешеүе ала, сафҡа ҡайта.
Тыныс тормошо
1985 йылда 12 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була, Кунцево зыяратында ерләнә (9-2 участкаһы).
Башҡорт Алатауы
Ҡылыҡһырлама
Һырттың көнсығыш битләүҙәрендә Башҡортостан милли паркы урынлашҡан.
Топонимика
Икенсе атамаһы Баш Алатау. Ул иң ҙур тау тигәнгә ишара.
Гвоздикова Наталья Фёдоровна
Биографияһы
Бөтә Союз дәүләт кинематография институтын (ВГИК) театр һәм кино артисы һөнәре буйынса тамамлай, (1967—1971 йылдар, Сергей Герасимов һәм Тамара Макарованың актёрлыҡ оҫтаханаһы). 1971—1993 йылдарҙа — киноактёр театр-студияһы артисы.
Дыховичная Нина Абрамовна
Биографияһы
1985 йылдан ғүмеренең һуңғы йылдарына тиклем торлаҡ Үҙәк эксперименталь проектлау фәнни-тикшеренеү институтында (ЦНИИЭП) баш инженер вазифаларында эшләй. СССР-ҙа тәүге эре панеллы йәмәғәт бинаһы — Мәскәүҙәге «Спортивная» метроһы янында «Юность» ҡунаҡханаһының конструкцияһы авторы (баш архитекторы — Ю. В. Арнд).
Пуатье
732 йылғы һуғыш
Феодаль тарҡаулыҡ осоро башланғас, яҡынса 9 быуат аҙағында, ҡала графтар де Пуатьеларҙың резиденцияһына әйләнә. Элеанора Аквитанская 1152 йылда инглиз короленә кейәүгә сыҡҡандан һуң Пуатье Плантагенеттар биләмәһе составына инә. 1199 йылда ҡала коммуна хоҡуғын ала. 1204 йылда уны француз короле Филипп II баҫып ала. 1269 йылда Англия менән Франция араһында тыныслыҡ килешеүе төҙөлгәс, Пуатье рәсми рәүештә король домене өлөшөнә әйләнә. Йөҙ йыллыҡ һуғыш осоронда ул күп тапҡырҙар ҡулдан ҡулға күсә. 1429 йылда ошо ҡалала Жанна д ' Арктан һорау алалар.
Браконьерлыҡ
Билдәләмә
Яһалма ысулдар менән үрсетелгән йорт хайуандарын, балыҡты тотоу, үҫемлектәрҙе йыйыу  урлашыу тип һанала.
Заман (төркөм)
«Заман» — World Music жанрында сығыш яһаусы Рәсәй музыкаль төркөмө, башҡорт, рус, инглиз, ҡаҙаҡ телдәрендә йырлай. Стиленең нигеҙендә башҡорт фольклоры ята. «Заман» төркөмөнөң репертуары автор композицияларынан һәм башҡорт халыҡ йырҙарының заманса эшкәртмәләренән тора.
Кесе Ласьва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айырығойроҡтар
Киң таралған бөжәктәр. Ҙүрлығы төрлөсә, 4 мм-ҙан 78 мм-ға тиклем булыуы мөмкин. Тәненең осонда үҫентеләр бар. Шуның өсөн уларҙы асалы ҡойроҡ тип йөрөтәләр. Был үҫентәләр һаҡланыу һәм һөжүм итеү фукнцияһын башҡара.
Пенькова Тамара Ильинична
Биографияһы
2013 йылдан алып — Ырымбур өлкәһе губернаторы эргәһендә аҡһаҡалдар советы ағзаһы.
Урал барыҫы
Норматив
«Урал барыҫы» билдәһен алыу өсөн беренсе этапта республиканың 1000 һәм унан бейегерәк булған тау түбәләренә менергә һәм икенсе этапта (2018 йылда иғлан ителәсәк) тағы ла ҡатмарлыраҡ башҡа маршруттарҙы үтергә кәрәк. Беренсе этап: Белорет районында:
Кутузов һәм Барклай-де-Толли һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тарих
Һәйкәл моделдәре 1831 йылда тамамлана. Һәйкәлдәрҙе һәйкәл ҡойоу оҫтаһы Екимов Василий Павлович Сәнғәт академияһының оҫтаханаһында эшләй: 1832 йылда — Кутузов скульптураһын, 1836 йылда — Барклай-де-Толлиҙыҡын, өҫтәүенә Барклай-де-Толли һыны икенсе тапҡыр ҡойғанда ғына һәйбәт килеп сыҡҡан.
Каммерцель йорто
Бина һуңғы немец готикаһының иң матур фахверк    йортона ҡарай, үҙенең матурлығы менән уны Франкфурт-на Майне ҡалаһында тоҙ йорто йәки Хильдесхаймдағы итсе йорто менән сағыштырырға була, әммә уларҙан айырмалы рәүештә ул үҙенсәлекле торошон һаҡлап ҡалған. Бинаның фасады семәрле ҡыҫандарҙа  етмеш биш   тәҙрә менән биҙәлгән, уларҙа библия  һәм мифик персонаждар, шулай уҡ зодиак тамғалары, биш хис һәм билдәле музыканттар һүрәтләнгән. Мөйөш терәүҙә изгелекте сағылдырыусы өс ҡатын-ҡыҙ фигураһы һырлап яһалған. Икенсе ҡатта ике бала һәм берғаҙан менән Мөхәбәт, өсөнсө,  дүртенсе ҡаттарҙа феникс ҡошо менән Өмөт  һәм грифон менән Ышаныс һүрәтләнгән. XVI быуатта сыр менән һатыу итеүсе Мартин Браун йортто һатып ала һәм 1589 йылда уны йүнәтеп бөтә. Урта быуат төҙөлөшөнөң иҫке бинаһынан ул декоратив аркалары менән тик беренсе ҡатты ғына ҡалдыра. Ҡалған ҡаттары ренессанс стилендә яңынан ҡорола, ул бөгөнгө көнгә тиклем һаҡланып ҡалған.
Языковка (Черёмуха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мозамбик
География һәм тәбиғәт шарттары
Илдең төньяҡ өлөшө Көнсығыш-Африка яҫы таулығында ята.
Колонияға тиклем осор
VIII быуаттан Көнсығыш Африкаға Һинд океанының яр буйында бик күп сауҙа факторийы барлыҡҡа килгән ғәрәптәр үтеп инә башлай. Ғәрәптәр был төбәктән алтын, фил һөйәктәре, йәнлек тиреләре алып сығалар.
Колония осоро
XVI-XVII быуаттарҙа Мозамбикта  португалдар төҙөгән терәк пункттары Һиндостан менән сауҙаны үҫтереү өсөн хеҙмәт иткән.
Кесе Нюню
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы
Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы (1919—1920) — Рәсәйҙә Граждандар һуғышы осорондағы башҡорт частарының хәрби формированиеһы.
Яңы Балтас (Балтас районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы
Айырыу билдәләре
Еңгә беркетелә торған билдә Башҡорт төркөмө ғәсҡәрҙәре шәхси составының айырмалы билдәһе була. Ул йәшел төҫтәге ромбтан ғибәрәт була. Ромбтың ситтәре алтын бау менән ҡаймаланған. Ромб уртаһында алтын еп менән сигелгән ярым ай һәм йондоҙ урын алған. Бынан тыш, еңгә беркетелгән билдәләрҙең башҡа төрҙәре лә булған: ромбһыҙ ҡыҙыл йондоҙ һәм ярым ай (гимнастеркала), ҡыҙыл ҡаймалы йәшел ромб.
Наградалары
РККА-ның 7-се армия Революцион хәрби советы тарафынан хәрби байраҡ менән бүләкләнә.
Башҡорт Ҡансураһы
Тарихы
Ҡансыра (Ҡансура, Ғәбйәлил) ауылы документтарҙа тәүге тапҡыр 1773 йылда телгә алына. Ырымбур губернаһы Үҫәргән һәм Ҡара Ҡыпсаҡ улусы составында була.
Бөрйән районы Почетлы гражданины
Тәғәйенләү
Бөрйән районында тыуған Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы граждандарына йәшәү урынына ҡарамай тәғәйенләнә. Исем биреү буйынса эште Бөрйән район Советы, районы хакимиәте, райондың йәмәғәт берекмәләре һәм ойошмалары вәкилдәренән торған махсус комиссия алып бара.
Үрге Ҡунаҡбай
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Бурағол
Тарихы
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Үҫәргән кантоны составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына индерелә. 1930 йылдың 20 авгусынан Башҡортостан АССР-ының Ейәнсура районы составына керә. 1934 йылда яңы ойошторолған Ырымбур өлкәһенең составына бирелә. 1934—1959 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Ейәнсура районы составында була. 1959 йылда Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы составына индерелә
Баженов Николай Николаевич
Биографияһы
1894 йылда Харьков университетында «К вопросу о значении аутоинтоксикаций в патогенезе некоторых нервных симптомо-комплексов» темаһына докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1894—1896 йылдарҙа «Удельная» станцияһында психиатрия дауаханаһының баш табибы булып эшләй (Изге Пантелеймон дауаханаһы), Петербург университетына  Хәрби-юридик академияһы курсын уҡый. 1898—1901 йылдарҙа Воронеж губернаһы земствоһында  психиатрия ойошмаһын етәкләй, Воронеж медицина йәмғиәтенең  башлығы була. 1900 йылдан Брюссель ирекле университетының һәм Париж психофизиология институтының профессоры була. 1901 йылда Парижда йәмәғәт фәндәренең Рус юғары  мәктәбен ойоштороуҙа ҡатнаша һәм унда дөйөм криминалистика кафедраһы менән етәкселек итә.
1906—1916 йылдарҙа Мәскәү юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстарында психиатрия кафедраһын ойоштора һәм етәкләй.
Кесе Озёрная
Кесе Озёрная — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер (пруд Павловский) йылғаһының һул ярына тамағынан 60 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Кесе Рошня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грубе-Ю (Юн-Яга ҡушылдығы)
Грубе-Ю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Башташ
Урынлашҡан урыны
Башташ тау һырттарының күберәк өлөшө хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡытаутамаҡ ҡала округы территорияһында, ҡаланан төньяҡ-көнсығышҡа 7 километрҙа, Әй менән Йүрүҙән йылғалары араһында, Һилейә һыртынан көнбайыштараҡ урынлашҡан. Силәбе өлкәһе порталында "оҙонлоғо 20 километрға яҡын, шуның 6 километры төньяҡ-көнсығыш ситендә, Башҡортостан территорияһында" тип яҙылған. Һырт тау (τ) грек хәрефенә оҡшаған, һәм уның тейәккә (перекладина) оҡшаған ере көньяҡ-көнбайыштан төньяҡ-көнсығышҡа йүнәлтелгән, ә тейәктең тоташҡан урынында иң юғары нөктәһе — Башташ тауы (Бейеклектәрҙең Балтик системаһы буйынса 796,1 м).
Ҡолмәт ауылы эргәһендәге Әй йылғаһы туғайы
Флораһы
Заказник ресурстарҙы һаҡлаусы, фәнни һәм эталон әһәмиәткә эйә.
Вольтер
Вольтерҙың китапханаһы
Башта Вольтер китапханаһы Эрмитажда тора. Николай I ваҡытында уны ябып тоталар; тик А. С. Пушкин, батшаның айырым рөхсәте менән "Петрҙың тарихы"н яҙғанда унда инә ала. 1861 йылда Александр II-нең ҡушыуы буйынса Вольтер китапханаһы Император асыҡ китапханаһына (әлеге Санкт-Петербургтағы Рәсәй милли китапханаһына) күсерелә.
Драматургияһы
Ләкин аристократтар мәҙәниәте һүнә барған дәүерҙә классик трагедия ла үҙгәрә. Элекке айыҡ аҡыл һәм һалҡынлыҡты еңеп, ҡайнар хис-тойғолар үтеп инә башлай («Заира»), трагедияның бер ҡалыпҡа һалынған тәртибе романтик йәнлелек менән алмашына бара («Танкред»). Боронғо грек һәм Рим геройҙары араһына бөтөнләй экзотик персонаждар килеп инә— урта быуат рыцарҙары, ҡытайҙар, скифтар, гебралар (фарсы утҡа табыныусылары) һәм башҡалар.
Ҡыҙыл (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Ҡыҙыл (Кизил) — Рәсәй йылғаһы. Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ҡариҙел йылғаһының уң ярына тамағынан 878 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Мичуринск ауыл Советы (Шаран районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Якша (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мәрйен
Мәрйендәр биҙәүес әйберҙәр етештереүҙә ҡалланыла.
Кесе Шерья
Кесе Шерья — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Нытвинск һыу һаклағысы уң ярына 7,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Грубе-Ю-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт айырым корпусы
Ойошторолоуы һәм тарихы
Башҡорт хәрби советының 1918 йылдың 7 сентябрҙә сыҡҡан фарманына ярашлы Башҡорт айырым корпусы Ырымбур ҡалаһында ойошторолған. 1918 йылдың 17 сентябрендә Халыҡ армияһы ғәскәрҙәренә фарман аша еткерелә. Корпус Башҡорт ғәскәре составына инә, бер үк ваҡытта 1918 йылдың сентябрь уртаһынан — Халыҡ армияһына (Комуч), ә сентябрь айының өсөнсө өлөшөндә — Рәсәй армияһына буйһона.
Мәүлитова Мөнәүәрә Ғәбдрәҡип ҡыҙы
Биографияһы
Мөнәүәрә Ғәбдрәҡип ҡыҙы Мәүлитова 1923 йылдың 16 авгусында Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны Урзайбаш ауылында тыуған.
1970—1989 йылдарҙа — балалар хирургияһы кафедраһы мөдире.
Лушников Леонид Алексеевич
Биографияһы
Леонид Алексеевич Лушников 1929 йылдың 26 авгусында хәҙерге Пермь крайының Малая Сайгатка ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. 1938 йылда әсәһе тиф ауырыуынан вафат була. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында үҫмер өлкәндәр менән бер рәттән колхозда эшләй.