cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Аланд утрауҙары
Тарихы
Утрауҙарҙың иҡтисади үҫеше башлыса уларҙың Балтик диңгеҙенең диңгеҙ коммуникациялары үҙәгендәге транспорт-географик урыны менән билдәләнә. Аланд утрауҙары XVIII—XIX быуаттар аҙағында географик яҡтан ярайһы уҡ уңайлы урынлашыуы XIX быуат аҙағынан үҙенең абруйын юғалта башлай, әммә 1960 йылдарҙа, Скандинавия илдәре араһындағы сиктәрҙе бөтөргәндән һуң, йәнә ыңғай ҡабул ителә башлай, был XXI быуат башына халыҡтың иҡтисади именлегенең юғары кимәленә килтерә.
Транспорты
Төп утрау буйлап биш автобустан торған йәмәғәт транспорты маршруты хеҙмәтләндерә, уларҙа Ålandstrafiken компанияһы автобустары эшләй. Бөтә автобус маршруттарының башланғыс нөктәһе булып Мариехамн тора. Мариехамн сиктәрендә автобуста йөрөү күп йылдар буйына (2013 йылдың 1 июненә тиклем) бөтәһе өсөн дә бушлай булды, ләкин ҡала эсендәге араның ҙур булмауы сәбәпле был ҙур әһәмиәткә эйә түгел.
Коми-пермяктар
Рәсәй райондары һәм ҡалалары буйынса коми-пермяктарҙың өлөшө (2010 йыл иҫәбе буйынса)
(коми-пермь халҡының өлөшө 5 %-тан артҡан муниципалитеттар) күрһәтелгән:
Антропология
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Ҡайһы бер тарихсылар фекеренсә, Киров өлкәһенең хәҙерге төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш халҡының бер өлөшө, Пермь территорияһы һәм Свердловск өлкәһе (төньяҡ-көнсығыш өлөшөн иҫәпкә алмағанда) коми-пермь вариҫтары. . XV быуаттан башлап, Новгородтар һәм Ростов кенәзлеге, һуңынан Мәскәү дәүләте, Төньяҡ Урал, ә һуңынан Урал аръяғында йәшәгән халыҡ колонизациялағандан һуң, урындағы коми-пермь һәм манси йыш ҡына рус телен һәм төньяҡ рус мәҙәниәтен ҡабул итә һәм артабан үҙҙәрен урыҫ тип һанай башлай. Коми-пермьлеләр коми-зиряндар менән бергә Себерҙе урыҫтарҙың колонизациялауында ҡатнашалар һәм Себерҙең боронғо халҡына ҡушылалар, был хәҙерге замандың ҡайһы бер фамилияларында ла сағыла. 1897 йылда Рәсәй империяһында коми-пермяк туған тел тип күрһәткән 105 мең самаһы кеше була.
Лавровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Ногинск ҡалаһынан  Орехово-Зуево ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Луций Анней Сенека
Биографияһы
Луций Анней Сенека Кордубала һыбайлы ритор ғаиләһендә тыуа. Өс улдың уртансыһы була. Атаһы Рим гражданлығыны эйә була һәм исеме улыныҡы кеүек үк була. Сенека кескәй сағында уҡ атаһы тарафынан Римға килтерелә, унда пифагорсы Сотионда, стоиктар Аттал, Секстий Нигер һәм Папирий Фабианда белем ала. Кесе Сенека йәш сағынан уҡ фәлсәфә менән мауыға. Атаһы йоғонтоһона бирелеп, дәүләт карьераһын башлай яҙа, әммә ҡапыл ауырып китеп, унан баш тартырға мәжбүр була. Һөҙөмтәлә Луций Анней саҡ үҙ-үҙенә ҡул һалмай ҡала, шунан оҙаҡҡа Мысырға дауаланырға китә. Унда оҙай йылдар тәбиғи-фәнни трактаттар яҙыу менән була.
Шихан (Ишембай районы)
Тарих
Ауыл, ауыл тораҡ пункты статусын, Башҡортостан Республикаһының 2005 йылдың 20 июлендәге N 211-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона, тораҡ пункттар барлыҡҡа килеү, ҡушылыу, бөтөрөлөү һәм статусы үҙгәреү, административ үҙәктәрҙе күсереү менән бәйле төҙәтмәләр индереү тураһында» Законына ярашлы, ала. 1-се статья: 6. Түбәндәге тораҡ пункттарҙың статусын үҙгәртергә, ауыл тораҡ пункты төрөн билдәләргә: 1) Ишембай районында:… б) Урман-Бишҡаҙаҡ ауыл Советының Шихан ҡасабаһының
Географик урыны
Алыҫлығы:
Оҡшашлыҡ
Метод подобия
Оҡшашлыҡ методына мәсьәләнең классик миҫалы булып, бирелгән мөйөштөң ике яғына тейеүсе һәм бирелгән нөктә аша үтеүсе әйләнә төҙөү тора
Дөйөмләштереү
3-үлсәмле Евклид арауығында оҡшашлыҡ шулай уҡ билдәләнә ( юғарыла һынап кителгән үҙсәнлектәре һаҡлана), һәм шулай уҡ n-үлсәмле Евклид һәм псевдоевклид арауығында.
Карелин Герман Юрьевич
Биографияһы
1995 йылда РФ Конституция Судында чечен мәсьәләһе буйынса Дәүләт Думаһы депутаттарының мөрәжәғәтенең инициаторы булып сығыш яһай.
Сорбонна
Тарихы
XIV быуат Сорбонна мәктәбенең ҡеүәтен һәм абруйын арттырыу өсөн бик уңайлы мәл була: көнбайыш сиркәүенең Ватикандан айырылып сығыуы Римдең әһәмиәтен юҡҡа сығара, тип әйтерлек, абруйлы юғары белем биреү учреждениеһына ихтыяж тыуа: Собронна тап шундай уҡыу йорто булып тора ла инде. 1393 йылда Собоннаның 54 докторы сиркәү даирәһендәге низағ-бүленеште бөтөрөү буйынса үҙ фекерҙәрен еткереү өсөн королгә ебәрелә. Улар тәҡдим иткән саралар тиҙ арала ғәмәлгә ашырыла, йәғни руханиҙарҙан һәм донъуи кешеләрҙән торған юғары собор үҙ-ара дошманлашҡан авиньон һәм рим папалары өсөн судья ролен үтәй башлай.
Ляля Чёрная
Ляля Чёрная (ысын исеме Надежда Сергеевна Хмелева (ҡыҙ фамилияһы Киселева); 15 февраль 1909 йыл — 2 сентябрь 1982 йыл) совет театр һәм кино актрисаһы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1960), театры артисы, бейеүсе, сиған йырҙарын һәм романстарын башҡарыусы.
Совхоз
Совхо́з ( — советское хозяйство — Совет хужалығы һүҙ бәйләнешенән  ҡыҫҡартыу арҡаһында килеп сыҡҡан һүҙ) — СССРҙағы дәүләт ауыл хужалығы предприятиеһы. Керәҫтиәндәр мөлкәте иҫәбенә төҙөлгән һәм уларҙың кооператив берләшмәһе булған колхоздарҙан айырмалы булараҡ, совхоздар дәүләт предприятиеһы булып тора. Совхоз эшселәре билдәләнгән эш хаҡын аҡсалата алыусы ялланған эшселәр, ә колхозсыларға 1960 йылдарға тиклем хеҙмәт көнө менән хеҙмәт хаҡы түләгәндәр.
Йювяскюля
Мәғарифы
1858 йылда бында беренсе фин телле лицей асыла, ул юғары урта баҫҡыслы уҡыу йорто тип иҫәпләнгән. 1863 йылда фин телендә уҡытыусылар әҙерләү буйынса беренсе училище асыла. 1864 йылда — ҡыҙ балалар өсөн тәүге фин телле мәктәп, 1914 йылда Финляндияла беренсе йәйге университет асыла.
Армянка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Белая (Кубань ҡушылдығы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Юджин (Орегон)
Мәҙәниәте
Йыл һайын Бахтың Орегон фестивале уҙғарыла, шулай уҡ йыл һайын ауыл йәрминкәләре үтә
Дон һыу бассейны округы
Дон һыу бассейны округы 5 коды менән билдәләнә.
Левитан Евгений Александрович
Левитан Евгений Александрович (9 декабрь 1943 йыл) — пианист, музыкаль педагог. Берта Маранц һәм Станислав Неугауздың уҡыусыһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор, «Урыҫ башҡарыу сәнғәте» фонды премияһы лауреаты.
Абиси замогы
Тасуирламаһы
Замок өс өлөштән тора. Үҙәген башня бинаһы биләй, ул торлаҡ өсөн тәғәйенләнгән һәм шул уҡ ваҡытта хәрби функцияны үтәй. Төҙөлөштән һуң тағы өҫтәмә бина төҙөү кәрәклеге тыуа, шуға күрә тағы бер бина өҫтәйҙәр һәм көньяҡ яҡта ҙур сиркәү төҙөйҙәр.
Варшава университетының шәрҡиәт факультеты
Тарихы
2005 йылдың һыуығайҙың 19 көнөндә Шәрҡиәт институты статусы артып, уға факультет хоҡуҡтары бирелә.Был мәлдән алып ул Варшава Университетының төп берәмектәренең (jednostka podstawowa) береһе булып һанала.
Кама һыу бассейны округы
2006 йылда Кама йылға бассейны һәм уның менән бәйле ер аҫты һыу объекттарын махсус һаҡлау маҡсатында барлыҡҡа килә.
Душан Йовановичты үлтереү
Эҙемтәләре
Душан Йовановичты үлтерелгәндән һуң ике көн үткәс ерләйҙәр. Малай менән хушлашыу тантанаһына йөҙләгән битараф булмаған ҡала халҡы килә.
Вторая балка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы
Аҡанаев Вәғиз Хәлил улы (Аканаев Вагиз Халилович; 1917-) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының медпункты санитары. Гвардия ҡыҙылармеецы. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Жирмунский Виктор Максимович
Биографияһы
Һарытау һәм Петроград университетында, А. И.Герцен исемендәге Педагогияинститутында уҡыта. Марра исемендәге тел  һәм фекерләү институтында, СССР Фәндәр академияһының (Пушкин йорт) әҙәбиәт институтында эшләй,  унда көнбайыш әҙәбиәте бүлеге етәксеһе. Ленинград университетында герман филологияһы кафедраһы профессоры ( 1956 йылдан).
Орлов Борис Павлович
Орлов Борис Павлович (31 ғинуарҙа 1892 йыл— 16 май 1967 йыл) — Рәсәй империяһы һәм СССР географы. География фәндәре докторы, профессор, 1940—1941 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының география факультеты деканы, 1941—1942 йылдарҙа Мәскәү дәүләт университеты ректоры вазифаһын башҡарыусы, СССР АФ академигы (1947).
Гогопс
Гогопс — Рәсәйҙәге йылға. Адыгей Республикаһы,Краснодар крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хахопсе йылғаһының һул ярына тамағынан 6,7 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Мөржиғиҙәр
Тарихы
Мөржиғилек идеяһын беренсе булып Али ибн Әбү Талиптың ейәне — Хәсән ибн Мөхәммәт ибн Али формалаштыра, ул 690-сы йылдарҙа Әл-Күфәнең һәм Хәлифәлектең башҡа ҡалаларының алисылары яҡлыларға хат менән мөрәжәғәт итә. Хәсән ибн Мөхәммәт Ғүмәр ибн әл-Хәттаб хәлифәне үлтереүселәрҙең ғәмәлдәрен хөкөм итеүҙән баш тарта һәм алисыларҙы Өмәүиҙәр менән компромисс юлына баҫырға саҡыра.
Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы
Биографияһы
Ҡыҙылармеец Әҡбәров Ниғмәтулла Сибәғәтулла улы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкының 1-се эскадроны ҡылыссыһы булып хеҙмәт итә.
Эмпайр-стейт-билдинг
Эмпайр-стейт-билдинг хәҙерге мәлдә бейеклеге буйынса Ҡушма Штаттарҙа дүртенсе урында, ул Нью-Йорктағы Иреклек Башняһы, Чикаголағы Уиллис-тауэр, Халыҡ-ара отель һәм Трамп башняһынан ғына ҡалыша. Донъяла бейеклеге буйынса 22-се урында. Бинаны әлеге мәлдә 550 млн долларға реконструкциялайҙар, 120 млн доллар бинаны энергияны аҙ ҡулланыусы экологик структураға әйләндереүгә тотонола.
Күҙәтеү майҙандары
Эмпайр-стейт-билдингтың күҙәтеү майҙандары туристарҙың иң яратҡан урыны. 86-сы ҡаттан киң панорама күренә. Бында 110 млн кеше менгән. 102-се ҡатта тағы бер күҙәтеү майҙансығы бар, 1999 йылда ул ябыла һәм 2005 йылда ҡабаттан асыла. Өҫкө майҙансыҡ тулыһынса ябыҡ, уның майҙаны бер аҙ бәләкәйерәк. Кеше күп булған саҡта уны ябып торалар. Туристар күҙәтеү майҙандары өсөн хаҡты 86-сы ҡаттағы кассала түләй, 102-се ҡат өсөн хаҡ айырым.
Спорт ярыштары
Эмпайр-стейт-билдинг йүгереү майҙансығы ла. 5 февраль көнө уның баҫҡыстары буйлап ярыш үтә. Кемдер 1576 баҫҡысты бер нисә минутта үтә. 2003 йылда Пол Крейк рекорд ҡуя, уны әлегә тиклем бер кем дә үтмәгән — 9 минут 33 секунд. Бынан тыш, янғын һүндереүселәр, полиция хеҙмәткәрҙәре араһында ла ярыштар үтә.
Юлдаш (Ишембай районы)
Мәләүез районындағы Юлдаш ауылы менән бутамаҫҡа
Тарихы
Элегерәк (XIX быуатта) Түбәнге Юлдаш йәки 2-се Юлдаш ауылы тип йөрөтөлә. Ағиҙел йылғаһының һул ярындағы бүлендек ауыл- Үрге Юлдаш (хәҙер Мәләүез районы).
Качапоаль (провинция)
Майҙаны — 7384,2 км². Халыҡ һаны — 542 901 кеше. Халыҡ тығыҙлығы — 73,52 кеше/kм².
Кәлимуллин Рәшит Фәһим улы
Биографияһы
Прокофьев исемендәге һәм Юргенсон исемндәге Халыҡ-ара конкурсттарҙың жюри ағзаһы.
Йоматау (Өфө районы)
Урамдары
Исемдәре:
Ҡайын урамы Березовая (улица)
Йәйғор урамы (Радужная (улица))
Тарсинова Рәмзиә Өсәйен ҡыҙы
Биографияһы
Биш йәшендә бейеү менән шөғөлләнә башлай. Симферополь балалар бейеү студияһында В. Харченкола уҡый. Симферополь балет студияһын тамамлай. Педагогы Константин Семенович Бек була. Ҡырым татарҙарын депортациялау ваҡытында 1944 йылда ғаилә Тажик ССР-ына ебәрелә. 1947—1960 йылдарҙа Ленинабадта А. С. Пушкин исемендәге музыкаль-драма театрында эшләй, атаһы шул театрҙа баш балетмейстер булып эшләй. Рәмзиә башта солист, ә һуңынан баш балетмейстер була «Лейлә һәм Мәжнүн», «Фәрхәд һәм Ширин», «Камол Хучанди», "Юғалған ханым"спектаклдәренә бейеүҙәр ҡуя.
2021 йылдың 7 апрелендә Ҡырымда вафат була. Абдал ҡәберлегендә ерләнгән.
Клуж-Напока
Иң яңы тарих
1918 йылда ҡала Румыния идаралығы аҫтына күсә, румынлаштырыу сәйәсәте башлана, ә Румыния венгрҙары милли аҙсылыҡ була. 1940—1944 йылдарҙа ҡала яңынан Венгрияға, Төньяҡ Трансильванияға, күсә, унда румындарға ҡаршы мөнсәбәттәр яңынан башлана. Ҡалала венгрҙар һаны 85,7 %-ҡа (98.502 кеше) етә (1941 йылда). 1945 йылдан һуң ҡала тулыһынса румын ҡалаһы булып ҡала. Унда венгрҙар ныҡ кәмеһә лә, улар һаман төп аҙсылыҡта ҡалған милләт булып тора.
Дядькин Иосиф Гецелевич
Хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге
1976 йылда «Статисты» тикшеренеүҙәр эшен яҙа, унда СССР халҡы иҫәбен алыуҙың асыҡ демографик күрһәткестәрен математик статистиканың ҡәтғи ысулдарын ҡулланып анализлай. Был анализ һөҙөмтәһендә СССР-ҙа халыҡ юғалтыуҙары тураһында совет власы йәшергән һығымталарҙы яһай. Иосиф Дядькин иҫәпләүенсә, 1928 йылдан 1941 йылға тиклем СССР-ҙа репрессияларҙың бөтә төрөнән һәм аслыҡтарҙан 10 миллиондан алып 15 миллионға тиклем кеше һәләк була. Ә 1941 йылдан 1949 йылға тиклем (йәғни һуғыш һәм һуғыштан һуңғы 4 йыл эсендә) — 30 миллион кеше. Был брошюра самиздатта әүҙем тарала, ә һуңынан АҠШ-та баҫылып сыға. .
Мәктәп директоры
Һөнәргә юл
Директорға формаль талаптар үҙ эсенә сертификацияны ала. Директорҙың эше даими үҙгәреп торған бурыстар ағымын аңлата, уларҙың ҡайһы берҙәре ашығыс ҡатнашыуҙы талап итә, был иһә йыш ҡына хеҙмәт сәғәтенән тыш эшләүҙе талап итә. Был, ғәҙәттә, башланғыс мәктәп директорҙарына ҡағылмай, ә өлкән кластар мәктәптәре директорҙарына хас.
Баҡы фуникулёры
Техник характеристикаһы
Тимер юлдар: бер юллы участка һәм айырымланған юл участкаһы (разъезд).
Молотов Вячеслав Михайлович
Октябрь революцияһынан һуң
1924—1927 йылдарҙа СССР-ҙың Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзалығына кандидат, 1929—1931 йылдарҙа — ағзаһы. 1927 йылдан алып ВЦИК-тың президиумы ағзаһы.
1930-сы йылдарҙа
Молотовтың биографияһы өсөн айырыуса осраҡ тураһында «Спартак» клубының билдәле футболсыһы Н. П. Старостин һөйләп ҡалдырған: СССР-ҙың эске эштәр наркомы Л. П. Берия спортсылар араһында террористик ойошма булдырыу буйынса ағалы-ҡустылы Старостиндарға ҡаршы ғәйепләү эше аса. Әммә Молотов ҡулға алыу ордерына ҡул ҡуймай.
1937 йылда Молотовҡа ҡаршы Сталин тарафынан дошмансыл сығышын татырға тура килә.
Бөйөк Ватан һуғышы осоро
1942 йылдың май айы аҙағында — июнь башында Молотов дипломатик миссия менән Бөйөк Британияға һәм АҠШ-ҡа бара. Бөйөк Британияға самолет фронт һыҙығы һәм артабан немец ғәскәрҙәре биләгән территория аша үтә, юлда самолет Шотландияла туҡтай. 26 майҙа Молотов Энтони Иден менән бергә Лондонда Инглиз-совет союздаш килешеүенә ҡул ҡуя. Артабан АҠШ-ҡа оса, ундағы Аҡ йортта һөйләшеүҙәр 1 июндә тамамлана. Кире ҡайтҡан саҡта ҡабаттан Британияла туҡтала, тағы ла бер һөйләшеүҙәр үткәрә. 12 июндә делегация Мәскәүгә ҡайта. Тоҡандырғыс ҡатышмалы шешәләрҙе етештереү буйынса Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарарына ҡул ҡуя, артабан бал «коктейль Молотова» исемен ала. 16 августа 1942 йылдың 16 авгусында Молотов халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесенең беренсе урынбаҫары вазифаһына тиклем үрләтелә. Вячеслав Молотов Тегеран, Ялта, Потсдам конференцияларында.
СССР-ҙың Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 30 сентябрендәге 79-се һанлы указына ярашлы Бөйөк Ватан һуғышы осоронда танк сәнәғәтенең үҫешендә совет дәүләте алдында ҙур ҡаҙаныштары өсөн Вячеслав Михайлович Молотовҡа Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән «Серп и молот» миҙалы тапшырыла.
Һуғыштан һуңғы осор
1949 йылдың 4 мартында сит ил минстры вазифаһынан (уның урынына Андрей Вышинский тәғәйенләнә, шул уҡ йылда уның ҡатыны ҡулға алына Ж. Медведев билдәләүенсә, «Молотовҡа ҡаршы заговор планы еренә еткерелеп эшләнә, әммә бик ҡаты ла. Ул үҙ эсенә Михоэлстың үлетерелеүен, Йәһүд фашистарға ҡаршы комитеты (ЕАК) ағзаларын ҡулға алыу һәм атып үлтереү, шул иҫәптән Лозовскийҙы ла, һәм Полина Жемчужинаның ҡулға алыныуы. Ленинград партия-дәүләт төркөмөнә ҡаршы заговор ул тиклем уйлап еткерелмәй, әммә шулай уҡ ҡаты. 1949 йылдың аҙағына Маленков һәм Берия тулыһынса тиерлек үҙҙәренә хакимлыҡҡа юлды таҙарттылар».
Сталиндан һуң
Артабан Молотов һәм Хрущёв уртаҡ тел таба алмай башлай. Молотов совет ғәскәрҙәрен Австриянан тулыһынса сығарыуға ҡаршы була, Юғославия менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртыуға ышанмаусанлыҡ,ул югослав етәкселгенең советтарға ҡаршы сығыштарына тәнҡит күҙлегенән ҡарарға кәрәк тип иҫәпләй, шулай уҡ сиҙәм ерҙәренең артыҡ һәм ашығыусан үҙләштерелеүенә һәм Ҡырымды УССР составына биреүгә ҡаршы була. 1955 йылдың яҙында Тбилисиҙа «Долой Хрущева» һәм и «Молотова — во главе КПСС» лозунгтары аҫтында бер нисә манифестация үтә, демонстрацияларҙы армия тарҡата. 1956 йылдың 1 июнендә Молотов хаталы югослав сәйәсәте һылтауы менән сит ил эштәр министры вазифаһынан бушатыла, әммә 21 ноябрҙә СССР-ҙың дәүләт контроле министры итеп тәғәйенләнә.
1957 йылда Молотов «партияға ҡаршы төркөм» исемле Хрущевҡа ҡаршы төркөмдө етәкләй. Лазарь Каганович һәм Георгий Маленков менән берлектә Молотов Хрущевты урынынан төшөрөргә маташа. Үҙәк Комитеты Президиумының ултырышында төркөмдө юғары партия органы ағзалары хуплап сыға (Климент Ворошилов, Николай Булганин, Михаил Первухин, Максим Сабуров, Дмитрий Шепилов), Хрущевты ауыл хужалығы минстры итеп тәғәйенләргә, ә беренсе секретарь вазифаһын Молотовҡа тапшырырға йәки уны бөтөнләй юҡҡа сығарырға уйлайҙар. Хрущевтың яҡлылары ашығыс рәүештә Үҙәк Комитетының Пленумын йыйыуға өлгәшәләр һәм «партияға ҡаршы төркөм» еңелеүгә дусар ителә. Маленков, Каганович, Молотов һәм сит ил эштәре министры Шепилов вазифаларынан бушатыла.
Аҙаҡҡы йылдары
Партияла тергеҙелеү айҡанлы Молотов партияның иң оло ағзаһы була (1906 йылдан). 1986 йылда ул «Московские новости» гәзитенә интервью биреп өлгөрә: ''«Минең ҡартлыҡ бәхетле. 100 йәшкә тиклем йәшәргә теләйем»''.
1970-се һәм 1980-се йылдарҙа шағир һәм журналист Феликс Чуев йыш ҡына Молотовтар йортонда ҡунаҡ була, яҙмалар эшләй, уларҙың нигеҙендә һуңынан «Сто сорок бесед с Молотовым» һәм «Полудержавный властелин» исемле китаптар нәшер ителә.
Стрелецтарҙы язалау иртәһе
Унан алдағы ваҡиғалар
Һуңынан Суриков шуны хәтерләй: «Мин Санкт-Петербургта уҡ „Стрелецтарҙы“ яҙырға ҡарар иткәйнем. Себерҙән Петербургҡа килгән юлда шул турала фекерем тыуҙы. Шул саҡ һоҡланғыс Мәскәүҙе күрҙем… Ҡыҙыл майҙанға инеү менән Себерҙә тыуған тәьҫораттрым минең уйымды биләп алды. Картина яҙасағымды аңланым, шунда уҡ ундағы һәр йөҙ минең күҙ алдыма килеп баҫты». Мәскәүгә күсенеү рәссамдың яҙмышында ҙур роль уйнай. Суриков үҙенең тәьҫораттары тураһында түбәндәгене һөйләй: «Тап ошонда, Мәскәүҙә, минең күңелемдә сәйер тойғолар хасил булды. Мәскәүҙе мин Красноярскиға оҡшаттым, бигерәк тә ҡышын». Кремль Суриковҡа ныҡ тәьҫир итә: «Кремль стеналары һәм башнялары бар күңелемде биләп алды. Ни өсөндөр улар миңә яҡшы таныш һәм үтә яҡын булып тойолдо». Тарихсы һәм сәнғәт белгесе Виктор Никольскийға Суриков тәбәндәгеләрҙе яҙа: «Мәскәүгә килгәс, мин урыҫ халҡы тормошоноң уртаһына килеп эләккәндәй булдым һәм шунда уҡ үҙ юлымды таптым».
Электрон ҡултамға
Тәғәйенләнеше һәм ҡулланыу
Цифрлы ҡултамғаның дөйөм танылған һыҙмаһы  өс ғәмәлде солғай:
Винницаның үҙәк ҡала паркы
Дөйөм мәғлүмәт
Парк территорияһында күп һанлы һәйкәлдәр (үҙәк инеү янында Максим Горькийға, яугир-афғансыларға, сечь уҡсыларына, һәләк булған милиционерҙарға), шулай уҡ «Данлы яҡташтар аллеяһы» урынлашҡан, ял һәм буш вҡыт объекттары «Йәйғор» кино-концертный залы, стадион, каток, ҡала планетарийы, күп һанлы аттракциондар һәм уйын автоматтары эшләй.
Винница һәләкәте
Төп мәҡәлә: Винница һәләкәте
Пекин
Пеки́н (ҡытайса||北京|Běijīng|Төньяҡ баш ҡала}) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының баш ҡалаһы һәм үҙәккә туранан-тура буйһоноуҙа булған ҡалаларҙың береһе. Пекин өс яҡтан Хебей провинцияһы менән уратып алынған, көньяҡ-көнсығыштан Тяндзин менән сиктәш.
Уханов Иван Сергеевич
Ижады
1961 йылдың мартында «Комсомольское племя» өлкә гәзитендә баҫылып сыҡҡан «Ҡыйыу ир» хикәйәһе менән яҙыусы булараҡ тәүге тапҡыр сығыш яһай. , Быға тиклем уның һүрәтләмәләре һәм очерктары Алыҫ Көнсығыш хәрби округының «Суворов ҡыҫымы» гәзитендә баҫыла.
Ялтыран
Тарихы
Башҡорт ауылы Ялтыран 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән. Ауылдың исеме Ялтыран йылғаһы исеменән алынған
1984 йылдың 29 апреленә тиклем Көҙән ауыл Советы составында була. Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1984 йылдың 29 декабрендәге 6-2/95-се һанлы «Кәбәс ауылын һәм Ялтыран ҡасабаһын Көҙән ауыл советынан Ишембай районы Ҡолғона ауыл Советына күсереү тураһындағы» Указы менән ҡарар ҡабул итә:
Спишска-Нова-Вес
Спишск-Нова-Вес (Spišská Nová Ves, Zipser Neudorf, Igló) — Көнсығыш Словакияның юғары Татра тауы итәгендә ағыусы Горнад йылғаһы янында урынлашҡан ҡала. Спишск-Нова-Вес ҡалаһында 39 мең тирәһе кеше йәшәй. Ҡала диңгеҙ кимәленән 430 метр бейеклектә ята, майҙаны — 66,67 квадрат киломеит тәшкил итә.
Континент-ара дерби
«Төрккулюбю»: «Галатһарай» һәм "Фенербахче"ны берләштереү идеяһы
Лиганың беренсе уйындары Төркиәлә, Истанбулда 1904 йылда үтте. Башта был лига Истанбул футбол лигаһы тип атала. Унда «Кади-Кёй», «Мода», «Элпис» «ХМС Имогене» командалары ҡатнашҡан. Тора Улар Төркиәлә йәшәгән инглиз, грек һәм әрмән аҙсылығы вәкилдәренән торған. «Галатһарай» миҙгел лигаһы ҡушыла. «Галатһарай» лигаға 1906/07 миҙгелендә, ә «Фенербахче» — 1909/10 миҙгелендә, ҡушылған. 1911/12 миҙгелендә «Галатһарай» ҡатнашмаған һәм «Фенербахче»ға үҙ футболсыларын: Әмин Бюлент Сердароғлу Мөхәммәдәминде, Йәләл Ибраһим һәм башҡа икәүҙе «Страгглерс» командаһына ҡаршы матчҡа ҡуртымға биреп торған. «Фенербахче» был тәҡдимде ҡабул итмәй. 1912 йылда «Галатаһарай» президенты Али Сами Ен һәм «Фенербахче» президенты Галип Ҡолаҡсызоғлу кәңәшмә үткәреп, протокол төҙөйҙәр һәм лигалағы төрөк булмаған командаларға ҡаршы көслө төрөк командаһын һайларға һөйләшәләр. Быға ярашлы, яңы клуб «Төрккулюбю» (TürkkulübüTürkkulübü), тип аталырға тейеш ине, уның формаһы тотош аҡ һәм ҡыҙыл йондоҙло булырға тейеш. булған. Бынан тыш, улар музей ойошторорға ҡарар итә. 1912 йылдың 23 авгусында улар Халыҡ-ара олимпия комитетының Ғосман секцияһына петиция бирәләр. 1913 йылғы Икенсе Балҡан һуғышы арҡаһында командаларҙың берләшеүе барып сыҡмай.
Жолобная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Крал Ҡыҙы кәшәнәһе
Ғалимдар һәм урындағы халыҡ араһында дилемма барлыҡҡа килгән: бер нисә урында төрбәһе булған дини урынмы, әллә шәхси культы? «Крал Ҡыҙы кәшәнәһе» исламдың көнсығыш объекттары араһында, шулай уҡ Балҡан ярымутрауында Македония-Босния мәҙәни мираҫы объекттары араһында билдәле урын алып тора.
Хәҙерге торошо
1963 йылғы ер тетрәү ваҡытында емерелгәнгә тиклем, төрбәнең гармониялы архитектураһы, күләме һәм эстетик күренеше — был урындың уникаль биҙәге булып торған. Үҙ структураһы буйынса ул таш блоктарҙан квадрат нигеҙ һалынған асыҡ типтағы мавзолейға ҡарай. Дүрт аркалы колонналар өҫтән ҡапланған. колонналар нигеҙендә һылап эшләнгән форма ҡалдырылған төҙәтелеп бөтмәгән һәм онотолған. Тик принцесса ҡәбере һәм кәшәнә нигеҙҙәре генә беленеп тора.
Күҙәнәктең химик составы
Күҙәнәктең атом составы
Бер элементтар күҙәнәктә сағыштырмаса ярайһы уҡ күп, башҡалары — аҙ миҡдарҙа.
Ультрамикроэлеметтар күҙәнәктә ифрат аҙ миҡдарҙа: 0,001- 0,000001 % араһында. Былар ҡара ҡурғаш, алтын, көмөш, платина һәм башҡалар.Әммә уларҙың организмда ниндәй әһәмиәткә эйә булыуҙарын фән әлегә асыҡлай алмай.
Жан Ренуар
Биографияһы
Кинола тауыш индерелеүе режиссёр алдында бығаса күрелмәгән мөмкинлектәр аса. Ренуар Ля Фушардьер романы буйынса «Сука» (1931) фильмын төшөрә. Был картинала Ренуар һуңынан «поэтик реализм» тип аталған стилгә яҡынлаша. Режиссёр ижадында тәүләп уның бөтә эштәренә лә хас стилистик билдәгә әйләнгән «тәрән» кадрҙар барлыҡҡа килә.
Яңауыл (Ишембай районы)
Тарихы
Башҡорт ауылы Яңауыл 1920 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙан һуң барлыҡҡа килгән.
Бабуханян Айк Борисович
Бабуханян Айк Борисович (Հայկ Բորիսի Բաբուխանյան, 22 октябрь 1964 йыл — Ереван) — әрмән сәйәси эшмәкәре.
Күҙәнәктә һыуҙың әһәмиәте
Күҙәнәктең химик составы
Күҙәнәктә һәр төрлө химик реакцияларҙа ҡатнашыусы бер нисә мең матдә бар. Улар органик һәм органик булмаған матдәләр кластарына ҡарай. Органик булмаған матдәләренә һыу һәм минераль тоҙҙар инә.
Хуннуҙар (Һуннуҙар)
Хуннуҙарҙа чиндар
Ҡытай йылъяҙмаларында хуннуҙарҙың ҡатмарлы чиндар системаһы булыуы телгә алына. Юғары чиндар «көнсығыш» — өлкән һәм «көнбайыш» — кесе чиндарға бүленә. Юғары чиновниктарҙың бөтәһе лә шаньюйҙың яҡын туғандары була:
Хәрби эш
Һәр хунну яугир булған. Хунну ғәскәре ырыу билдәһе буйынса формалаша. Хунну ғәскәрендә бөтәһе 24 хәрби етәксе була, уларҙың һәр береһе ваньци (мең башы-темник) титулын йөрөтә һәм ун меңлек отряд менән командалыҡ итә. Ҡытайҙар хунну ғәскәрен 300 000 һыбайлы, башлыса һыбай уҡсылар тип баһалай. Был һандың, Ҡытайҙың күп кенә тарихи документтарындағы кеүек, арттырып күрһәтелгән булыуы бик ихтимал. Хуннуҙар манёврлы һуғыш алып барырға тырыша, дошманды арытып, тарҡау рәттәр менән дистанцион алыш алып бара. Хуннуҙар флангыларҙан ҡамауҙы, ялған сигенеүҙәрҙе һәм йәшеренгән ерҙән сығып дошманына ябырылыуҙы уңышлы ҡуллана. Һуғышта яулап алынған бөтә нәмә яугирҙар милкенә әйләнә. «Күсмә халыҡтарға» дистанцион алыш саралары (уларҙың төп ҡоралы булған ян һәм уҡ-һаҙаҡ) һәм кәрәк-яраҡ (колчандар) хас булған. Яҡын алышта хунну ҡылыстар һәм ҡыҫҡа һөңгөләр менән һуғыша. Шулай уҡ тура бер йөҙлө (лезвие) палаштар (төҙ оҙон ҡылыс) һәм кинжалдар ҡулланыла. Хунну яугирҙарының хәрби кейеме бәләкәй тимер пластиналарҙан торған бронь менән ҡапланған була.
Монгол теорияһы
Монгол халыҡтарының хәҙерге символы соёмбо хуннуҙарҙың ҡояш һәм ай һүрәтләнгән символына барып тоташа (ҡара. Монголия Флагы, Монголия Гербы, Соёмбо, Бурятия Флагы, Бурятия Гербы һәм ).
Һары уғырҙар
Тарихы
500-се йылдар аҙағында һары уғырҙар, кутригурҙар, утигурҙар һәм унуғырҙар Ҡара диңгеҙҙән төньяҡҡа табан даланың бер өлөшөнә хужа була. 555 йылда Псевдо-Захария Ритор Сарагурҙарҙы Кавказдан төньяҡҡа табан ун өс күсмә ҡәбиләнең береһе тип атай, әммә был ҡәбиләнең ул ваҡытта булғанмы-юҡмы икәне билдәһеҙ.
Дунин Михаил Семёнович
Фәнни эшмәкәрлеге
1976—1986 йылдарҙа ВНИИ үҫемселегенең Мәскәү бүлексәһе иммунитет бүлеге мөдире.
Вахчилка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мускул системаһы
Кеше тәнендә 400-гә яҡын арҡыры һыҙатлы мускул бар, уларҙың ҡыҫҡарыуына үҙәк нервы системаһы идара итә.
Скандинавия калелары
Мәҙәниәте
Кале халыҡ сәнғәте вокаль йырлауҙан һәм бейеүҙән тора.
Традицион кейем
Фин властары ярҙамында илдең мәҙәни төрлөлөгөн һаҡлау өсөн көрәшкән фин сиғандарының күп кенә ҡатын-ҡыҙҙары хәҙерге ваҡытта ла милли кейем элементтарын әүҙем ҡуллана, был уларҙың тышҡы ҡиәфәтен Финляндияның башҡа граждандарының тышҡы ҡиәфәтенән ныҡ айыра.
Әхмәтшин Әхмәҙулла Әхмәтша улы
Әхмәтшин Әхмәҙулла Әхмәтша улы (1907 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, ике тапҡыр Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Сент-Китс һәм Невис
Сент-Китс һәм Невис федерацияһы - (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Капица Андрей Петрович
Биографияһы
Антарктидаға дүрт экспедицияла ҡатнаша. 1967—1969 йылдарҙа Фәндәр академияһының Көнсығыш Африкаға геофизик экспедицияһы етәксеһе була. Көнсығыш Антарктиданың боҙлоҡ ҡатламы үҙгәреше буйынса хеҙмәт яҙа. 1971 йылда Капица «Антарктика Атласын» әҙерләүҙә ҡатнашҡан өсөн СССР Дәүләт премияһы лпуреаты була.
Безденежных Сергей Вячеславович
Биографияһы
2005 йылда Хабаровск сәнәғәт-иҡтисад техникумында уҡыуын тамамлай. «Социаль тәьминәт хоҡуғы» һөнәре буйынса юрист квалификацияһы бирелә. 2009 йылда Тымыҡ океан дәүләт университетын «юриспруденция» һөнәре буйынса тамамлай.
Карел Шкрета
Биографияһы һәм ижады
Карел Шкрета Прагалағы Иҫке ҡалала изге Гавл сиркәүендә ерләнгән.
Төркөм ҡултамғаһы
Төркөм хакимының булыуы төркөм ҡултамғаһын булдырыу өсөн  төп шарт һанала.
Абдуллин Мөслим Мөким улы
Абдуллин Мөслим Мөким улы (Мүсілім Мүкімұлы Абдуллин); 14 март 1916 йыл — 7 декабрь 1996 йыл — совет һәм ҡаҙаҡ йырсыһы (лирик тенор). Ҡаҙаҡ ССР-ның халыҡ артисы (1947).
Габриель де Мортилье
«Мортилье һәм башҡа алдынғы ғалимдарҙың хеҙмәттәре сиркәү иҫбатлаған донъяның 6 мең йыл элек "донъя барлыҡҡа килтерелеүе" тураһындағы легендаһының нигеҙһеҙ булыуын дәлилләй һәм улар кешелек донъяһы тарихындағы таш быуа картинаһын тергеҙә».
Тормошо
Үҙе оҙаҡ ваҡыт ҡала мэры булып торған Сен-Жермен-ан-Ле ҡалаһында вафат була.
Семирамида
Семирамида йәғни Семирамис, Шамирам, Шаммурамат (Σεμίρᾰμις, ܫܡܝܪܡ; Շամիրամ) — аккад һәм боронғо әрмән мифологияларында Ассирияның легендар батшабикәһе, легендар батша Ниндың ҡатыны, уны мәкерлек менән үлтереп власты үҙ ҡулына алған.
Тарихы прототибы
Реаль йәшәгән Ассирия батшабикәһе Шаммурамат (б.э.т. 812—803 йй.) Семирамиданың тарихи прототипы булып тора. Шаммурамат сығышы менән Вавилондан, батша Шамши-Адад V ҡатыны һәм Адад-нирари III әсәһе (уның бала сағында регентша була). Шаммурамат бер үҙе хакимлыҡ итеүе менән билдәле, был боронғо донъя илдәрендә бик һирәк хәл булып тора. Уның йоғонтоһо аҫтында Ассирияла Набу илаһы культы индерелә, башҡа илаһтарҙы танымаҫҡа бойорған яҙмалар менән бергә уның статуялары Кальхула табыла. Фараз буйынса был державаны тығыҙыраҡ берләштереү өсөн эшләнә. Шаммурат башлыса Мидия һәм Манна дәүләттәренә ҡаршы һуғыштар алып барған.
Синан
Биографияһы
1537 йылда солтан хәрби корпусы составында Молдавияға походта ҡатнаша, шул ваҡытта Прут йылғаһы аша бер нисә көндә күпер төҙөп солтандың иғтибарын йәлеп итә.
1588 йылдың 7 февралендә вафат була, Сөләймән мәсете янында үҙе эшләгән төрбәлә ерләнә.
Селәүсин Закир Мостафа улы
Биографияһы
Селәүсин Закир Мостафа улы 1911 йылда элекке Башҡортостандың Йомағужа районының (Күгәрсен районы) Йомағужа ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Йомағужа районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 313-се гвардия кавалерия полкы составында һуғыша. Кавалерист. 1942 йылдың 6 июлендә Курск өлкәһенең Большая Поляна районы (хәҙер Липецк өлкәһенең Тербун районы) территорияһында барған ҡаты һуғышта хәбәрһеҙ юғала.
Слободан Милошевич
Биографияһы
1991 йылда Словения менән Хорватияны бойондороҡһоҙ итеп иғлан иткәндән һуң, унда Югославия халыҡ армияһын ебәреүгә ярҙам итә. Меңәрләгән кеше һәләк булған, йөҙәр меңдәре ҡасаҡтарға әйләнгән Хорватиялағы 1991—1995 йылдарҙағы һуғыштан айырмалы Словения конфликты («Ун көнлөк һуғыш») ҡанһыҙ тиерлек үтә.
Милошевичтың үлеме һәм быға ҡарата реакция
Трагик үлеменә тиклем Милошевичтың сәләмәтлеге кинәт ҡаҡшай. Ул ҡабатланып торған йөрәк приступтарынан йонсой һәм Рәсәйҙә дауаланыуҙы һорай. Трибунал уның һорауын, судтан йәшенеү өсөн һылтау тип, кире ҡаға. Рәсәй яғы Гаагаға экс-президентты суд эскәмйәһенә кире ҡайтарыуы тураһында гарантия биреүе тураһында хәбәр итә. Үлеменә тиклем өс көн алда Рәсәй Сил ил эштәре министрлығына яҙған хатында Слободан Милошевич шулай тип белдерә:
Киша (Киша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Инка империяһы
Империяның барлыҡҡа килеүе һәм үҫеше
Күрше ҡәбиләләрҙе баҫып алғанда инкылар, бер яҡтан, үҙҙәренең көслө һәм күп һанлы армияһын файҙалана, икенсе яҡтан, буйһондоролған төбәктәрҙең аҡһөйәктәрен үҙҙәре яғына ауҙарырға тырыша. Һуғыш хәрәкәттәрен башлағанға тиклем инкылар өс тапҡыр буйһондороласаҡ төбәктең хакимдарына үҙ теләктәре менән империяға ҡушылырға тәҡдим итә. Буйһондоролған ҡәбиләләрҙең кечуа телен өйрәнеүе талап ителә, үҙ йолаларын һәм закондарын индерә. Буйһондоролған халыҡтарҙың аҡһөйәктәре һәм жрецтары үҙ вазифаларында ҡала, дөйөм империяның Ҡояш аллаһы Интиға мотлаҡ буйһонған осраҡта урындағы динде тотоу ҙа тыйылмай. Инкылар урындағы халыҡ кәсептәрен һәм кейемен һаҡлап ҡалыуға ҙур иғтибар бүлә, сөнки Тауантинсуйуның кешеһен, күлдәгенә ҡарап ҡына ла уның сығышын һәм социаль статусын билдәләп була.
Испандарҙың буйһондороуы
Буйһондоролған инкылар кечуа халҡы составына инә. испандарҙың баҫып алыуында барлыҡҡа килгән һөҙөмтәне хроникасы Сьеса де Леон билдәләп үтә.
Аҡса
Эске сауҙала аҡса ҡулланылмай, ә тышҡы сауҙала мульу ҡабырсыҡтары, кока япраҡтары, кейем, шулай уҡ бәләкәй баҡыр балтасыҡтар файҙаланыла. Чонос (Эквадор) мәҙәниәте индеецтары XV—XVI быуаттарҙа уҡ 99,5%-ы баҡырҙан торған бәләкәй балталар етештерә (ҡалынлығы 0,5 см һәм 2х2 см) һәм уларҙы аҡса урынына файҙалана. Көньяҡ Американың көнбайыш яр буйҙарында ошо аҡса ҡулланыла, шул иҫәптән Инкылар дәүләтенең Чинча провинцияһында ла, ә унда 6000 сауҙагәр йәшәгән була.
Панаки
Панакиҙар хакимлыҡ итеүсе Инкының икенсе улынан дауам иткән нәҫел; улар үлгән Инкының мумияһын һаҡлай, шулай уҡ хакимдың эштәре тураһында хәбәрҙәр була. Панакиҙар хаҡында тарихсы Сармьенто де Гамбоа төплө мәғлүмәт ҡалдырған.
Керамика
Ҡарарға: Төп мәҡәлә «Керамика инков» («Инкылар керамикаһы»)
Календарь
Ҡарарға: Төп мәҡәлә: «Календарь инков» («Инкылар календары»).
Кипу яҙмаһы
Оҙаҡ ваҡыт инкыларҙың яҙмаһы булмаған, тип иҫәпләнелә. Әммә 1923 йылда тарихсы Локк инкыларҙың төйөнлө ептәренең (кипу) ысынында иһә яҙма булыуын иҫбат итә.
Токапу
Инкыларҙың туҡымаларындағы һәм керамикаһындағы һүрәттәр (токапу) идеографик яҙманың бер төрө булыуы ихтимал, тигән мәғлүмәт бар, шулай уҡ инкыларҙың алтын киҫәктәрендә йылъяҙма алып барыуҙары тураһында хроникасыларҙың күрһәтеүе күп нимә тураһында һөйләй.
Архитектура
Инкыларҙың архитектураһы һүрәтләүҙәр һәм күп һандағы төҙөлөш ҡалдыҡтарынан билдәле. Ифрат ҙур таштарҙан төҙөлгән ҡоролмалар (Саксайуаман крепосы) юнылған граниттан эшләнгәндәре менән алышына (Писак крепосы). Был гранит плиталар бер-береһенә тығыҙ итеп һалына, улар араһына һалыу өсөн бер ниндәй иҙмә лә ҡулланылмай. Был плиталар араһынан хатта бысаҡ та үтә алмай. Стеналары эскә ҡарай бер аҙ ауыш булған был ҡоролмалар хатта ер тетрәүҙәргә лә бирешмәй.
Абҙаҡ (Учалы районы)
Тарихы
Нуғай даруғаһы Ҡаратабын улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә Кинйәкәй ауылына нигеҙ һалған. Был атама менән ауыл 1737 йылдан билдәле булған. Риүәйәт бәйән иткәнсә, хәҙерге Вознесенка (Учалы районы) ауылы урынында төпләнгән булалар. XVIII быуат аҙағында баҡыр ятҡылыҡтарын үҙләштереү менән бәйле, Кинйәкәй халҡы яңы урынға күсергә мәжбүр булған. Бынан тыш, Кирәбе һәм Шартым менән бер рәттән, Кинйәкәй баҡыр руднигы билдәле булған. Ҡаратабын ырыуына ҡараған Абҙаҡ ауылында 1795 йылда XIX быуатта 20 ихата иҫәпләнгән, унда 80 кеше йәшәгән.
1859 йылғы X рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылдағы 31 хужалыҡта 215 кеше йәшәгән. 1920 йылға 48 йортта 260 кеше йәшәгән. Ауылда Абҙаҡтың улы 1791 йылғы Рәхмәтулла, ейәндәре Зәйнулла (уның улы Ғиззәтулла) һәм Ғәйнулла йәшәгән. Абҙаҡтар — ярым күсмә халыҡ. XIX быуаттың 40-сы йылдарында 220 кешенән торған 40 йортта 222 ат, 97 һыйыр, 250 һарыҡ һәм 97 баш кәзә иҫәпләнгән. 1866 йылда 31 йортта 196 кеше йәшәгән. 1900 йылда 243 кеше иҫәпләнгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған.
Икенсе серб ихтилалы
Ихтилал
Б һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып, Милош Обренович иғтибарын күпселектә нәҡ һөйләшеүҙәргә йүнәлтә. мәҫәлән, ихтилалды баҫтырыу өсөн ҡосмандар сербтарға ҡаршы ике армия әҙерләгәс, Милош уларҙың командирҙары менән һөйләшеүҙәр башлай һәм хәрби ғәмәлдәрһеҙ ниәтенә ирешә.
Дербетев Фёдор Иванович
Федор Иванович Дербетев (1740 йыл— 24 май 1774 йыл) — православие динле хеҙмәтле ҡалмыҡтарҙан казак офицеры, 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнаша, Пугачев армияһында ҡалмыҡ казак полкы атаманы.
Атауальпа
Атагуа́льпа, йәғни Атава́льпа, йәғни Тиксикапак Инка, йәғни Авки Тупак Атау Вальпа (Ataw Wallpa, Atahualpa, Atabalipa, Atagualpa; 1497—1533) — Инка империяһының хакимы Уаскарға ҡаршы баш күтәргән Кито төбәгенең хакимы (йәки провинция наместнигы). Испан баҫҡынсылары тарафынан тәхеттән ҡолатыла һәм язалап үлтерелә. Бөтә империяның законлы хакимы булмай, сөнки Уаскар үлгәндән һуң власть мираҫ буйынса уның ҡустыһы Манко Инка Юпанкиға күсергә тейеш була.
Макао
Тарихы
XVI быуат башында Макао ҙур булмаған тораҡ пункт була. 1513 йылда португалдар беренсе тапҡыр Чжуцзян йылғаһы тамағына төшә, ә 1517—1518 йылдарҙа Хаоцзинао менән күрше була. Был Ҡытай властарының ризаһыҙлығын тыуҙыра, һәм 1521 йылда португалдар Гуандун ярҙарынан ҡыуыла. Әммә 1536 йылда карап һәләкәтенән һуң Хаоцзинаоға Португалия сауҙагәрҙәре килә. 1553 йылда португалдар Макаола үҙҙәренең сауҙа посын булдыра.
Һуғыштан һуңғы осорҙа колонияға Лиссабондан тәғәйенләнгән губернатор идара итә. Макао ҡалаһы Европа һәм Ҡытай өлөштәренә бүленә, өҫтәүенә һәр береһендә айырым администратор була. Мәктәптәрҙә уҡытыу шулай уҡ европалылар һәм ҡытайҙар өсөн айырым алып барыла.
Административ бүленеше
<div style="clear:both;margin:0.5em 0;border:1px solid #CCCCCC;background:white;color:black;padding:0.2em">
Тел һәм милли состав
Шул уҡ ваҡытта уртаса ғүмер оҙонлоғо буйынса донъяла икенсе урында тора (Монаконан һуң) — ирҙәр — 81,4 йәш, ҡатын-ҡыҙҙар — 87,5 йәш.
Иҡтисады
Макаола тәбиғи ресурстар тик балыҡ ресурстарынан тора: Чжузцян йылғаһы тамағында балыҡ тотола, был ҡаланың бөтә ихтыяждарын тәьмин итә. Ауыл хужалығының төп культуралары — дөгө һәм йәшелсә, малсылыҡ насар үҫешкән. Аҙыҡ-түлек менән Ҡытайҙың материк өлөшө тәьмин итә.
Транспорт
Макао эсендә автобус маршруттары бар. Макао һәм Ҡытайҙың башҡа илдәре араһында пассажирҙарҙың күбеһе Гунбэй контроль-үткәреү пункты аша күрше Чжухай ҡалаһына (Гуандун провинцияһы) йәйәүлеләр өсөн юлдан йөрөй. Төньяҡ (Чжухай) яғында ошо уҡ исемле автостанция урынлашҡан, унан Гуанчжоуға һәм провинцияның башҡа ҡалаларына автобус хәрәкәте бар.
Познанский Александр Семёнович
Биографияһы
1927 йыда Одесса медицина институтын тамамлай. 1927—1931 йылдарҙа Одессала наркология диспансеры һәм психиатрия клиникаһында  табип булып эшләй.
Ворша (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Клязьма йылғаһы Орехово-Зуево ҡалаһынан Владимир ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Мокшанан Волғаға ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Ока.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Надлишек Бартол Марица
Әҙәби эшмәкәрлеге
Надлишек Бартолдың әҫәрҙәрендә йыш ҡына словен милләтселеге идеялары мөһим урын биләй. Ул шулай уҡ феминистик темаларға ла яҙа, атап әйткәндә, католиктарҙың дини лидеры Антон Махнич менән оҙайлы диалогта ҡатнаша. Ул ир-егеттәр ҡатын-ҡыҙҙарҙан юғарыраҡ булырға һәм йәмғиәттә өҫтөнлөк итергә тейеш тигән һығымтаға ҡаршы сыға. Урыҫ реалистик әҙәбиәте менән мауығыуы уға тәрән йоғонто яһай. Уның әҫәрҙәрендәге ҡатын-ҡыҙ персонаждары ул саҡтағы словен әҙәбиәте героиняларынан һиҙелерлек айырыла, улар буржуазияға һәм эшсе синыфҡа ҡарай һәм идеалләштерелмәй.
Фере Владимир Георгиевич
Ҡырғыҙ ССР-ы дәүләт гимны музыкаһының авторҙарының береһе (В. А. Власов һәм А. Малдыбаев менән берлектә).
Брежнев Леонид Ильич
Брежнев Леонид Ильич (19 декабрь 1906 йыл — 10 ноябрь 1982 йыл, Заречье, ) — СССР-ҙың дәүләт, сәйәси, хәрби һәм партия етәксеһе; совет дәүләте менән 18 йыл, 1964 йылдан 1982 йылда үлгәнгә ҡәҙәр, етәкселек итә.
1964—1966 йылдарҙа КПСС Үҙәк Комитетының Беренсе секретары, 1966 йылдан 1982 йылғаса — КПСС Үҙәк Комитетының Генераль секретары, 1960—1964 һәм 1977—1982 йылдарҙа СССР Юғары Советы Президиумы председателе. Советтар Союзы маршалы (1976).
Скуратово (станция)
Иҫтәлекле урындар
Вокзал бинаһындағы музейҙа.В. И. Ленин һәм И. В. Сталинға һәйкәл тергеҙелгән.
Беата Шидло
Алған белеме һәм эше
1987 йылда Ягеллон университетының Фәлсәфә-Тарих факультетында этнография йүнәлешендә уҡыуҙы тамамлаған. 1989—1995 йылдарҙа шул уҡ факультетта докторант була. 1997 йылда Варшавалағы Төп Сауҙа Мәктәбендә мәҙәниәт менеджерҙары өсөн программаһын тамамлай, 2001 йылда иһә Краковтағы Иҡтисад Академияһында Европа Берләшмәһендәге урындағы хөкүмәт менән идара итеү программаһында ҡатнаша. 1987 йылдан 1995 йылғаса Краков ҡалаһының Тарихи музейында ассистент булып эшләгән, артабан Либёнж ҡалаһының мәҙәниәт үҙәгендә идара эштәре менән шөғөлләнгән.1997-1998 йылдарҙа Бжешче ҡалаһындағы мәҙәни үҙәк директоры вазифаһын башҡара, артабан иһә 2005 йылғаса Бжешче гминаһының бурмистры вазифаһында була. 1998—2002 йылдарҙа шулай уҡ Solidarność Һайлаусылар Акцияһы исемлеге ағзаһы булараҡ Освенцим повяты шураһы ағзаһы вазифаһын үтәй. 2002 йылда Кесе Польша сеймигына һайлана (Wspólnota Małopolska-ның исемлегенән), әммә бурмистр вазифаһында ҡала.
Министрҙар Шураһы рәйесе
2015 йылдың 20 майайында (июлендә), парламент һайлауы үткәс, Ярослав Качиньский 96 127 тауыш яулаған Беата Шидлоның мөмкин кандидатландырыуы тураһында хәбәр итә. 2015 йылдың 27 ҡарасайында PiS-тың Сәйәси комитеты был ҡарарҙы раҫлай. 9 ҡырпағай көнө Ярослав Качиньский Беата Шидло кандидатураһын раҫлай, үҙе иһә министрлыҡ вазифаларына кандидаттарҙың исемдәрен тәҡдим итә. Ҡырпағайҙың 13-өндә Өсөнсө Поляк Республикаһы Президенты Анджей Дуда уның премьер булып китеүенә ризалаша, өс көндән һуң яңы Хөкүмәт ағзаларын анттарын рәсми рәүештә ҡабул итә. 2015 йылдың ҡырпағайҙың 18-ендә Беата Шидло хөкүмәттең рәсми программаһын тәҡдим иткәс, Парламент ағзаларының күпселеге уның хөкүмәтенә ышаныс вотумын бирә. Сеймдың 236 ағзаһы риза була, 202-һе ҡаршы тип тауыш бирә, 18-е икеләнә.
Билл Гейтс
Microsoft'ты нигеҙләү
1973 йылда  Билл Гейтс  Гарвард университетына инә, унда буласаҡ  компаньоны Стив Балмерҙы осрата. Ике йылдан  Гейтс уҡыуҙан ҡыуыла һәм   программа тәьминәте  эшләү менән шөғөлләнә башлай.
1975 йылда Билл Гейтс менән  Пол Аллен Micro Instrumentation and Telemetry Systems (MITS) компанияһына Эд Робертс эшләгән Altair 8800 персональ компьютерына  программа тәьминәте яһаусылар булып эшкә инә. Үҙҙәренең  компанияһын «Аллен һәм Гейтс» тип атарға уйлайҙар, әммә бындай атама юридик контораға нығыраҡ килешә тип, башҡа исем эҙләргә тотоналар. Пол Micro-Soft (microprocessors һәм software һүҙҙәренән) тип атарға тәҡдим итә. BASIC теленең MITS заказы буйынса ижад ителгән интерпретаторы титрҙарында дуҫтар нәҡ ошо атаманы телгә ала.
Microsoft өр-яңы операцион  система өҫтөндә эш башлай, ә идеяһы  Xerox менән  Apple'дан алына. IBM менән хеҙмәттәшлек дауам итә, 1985 йылдың ноябрендә  Microsoft Windows тигән яңы  операцион система эшләп бөтөлә. Ошо мәлдән Windows операцион системаһы дәүере башлана, ул Гейтсты данлы итә һәм  донъяның иң бай кешеһенә әйләндерә.
Кобальт
Исеменең килеп сығышы
1735 йылда швед минералогы Георг Брандт элек билдәһеҙ металл тапҡан һәм уны кобальт тип атаған. Ул шулай уҡ тап ошо элементтың берләшмәләре быяланы күк төҫкә буяуын асыҡлаған — уның был үҙенсәлеге менән боронғо Ассирияла һәм Вавилонда файҙаланған булғандар әле.
Тарихы
Кобальт ҡушылмалары кешегә боронғо замандан уҡ билдәле. Боронғо Мысыр ҡәберҙәрендә күк кобальт стакандар, эмалдәр, буяуҙар осрай. Мәҫәлән, Тутанхамон каберендә күк кобальт быяла киҫәктәре табылған; быяла һәм буяуҙарҙы белә тороп әҙерләгәндәрме, әллә осраҡлы килеп сыҡҡанмы — билдәле түгел.
Боронғо төрки һүҙлеге
Төҙөлөү тарихы
Туплау эше 1965 йылда тамамлана, артабан мөхәррирләү дауам итә.
Билл Гейтс
Билл Гейтстың йыл да яҙылған мөрәжәғәтнамәләре
2009 йылдан башлап, Билл Гейтс Билл менән Мелинда Гейтстар фондының рәсми сайтында «Билл Гейтстың Йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе»н баҫтыра, унда үҙенең хәйриә ойошмаһының эшләгән эштәре тураһында һөйләй, киләсәккә пландар ҡора.
Илхан
Илхан — Ильхан - төрки һәм монгол халыҡтарының иң юғары юлбашсылары титулы. Сығанаҡтарҙа тәүге тапҡыр Төрки ҡағанлығына нигеҙ һалған Бумындың титулы булараҡ телгә алына (552). Иң билдәле ҡағандар — Урта Көнсығыштағы Хүләгү дәүләте монгол хакимдары (XIII б.—XIV бб).
Кобальт
Ятҡылыҡтары
Кобальт запастарының 60 % — Конгола (6 млн т). Бынан тыш Австралия (1 млн т), Куба (500 мең т), Филиппин (290 мең т), Канада (270 мең т), Замбия (270 мең т), Рәсәй (250 мең т.), шулай уҡ АҠШ, Франция дәүләттәрендә һәм Ҡаҙағстанда. ятҡылыҡтары билдәле.
Кольтауко
Кольтауко (Coltauco) — Чилилағы ҡасаба. Шулай уҡ шул исемдәге коммунаның административ үҙәге. Ҡасаба менән коммуна Качапоаль провинцияһына ҡарай. Ҡасаба халҡы — 3536 кеше (2002).
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Ивченко Евгения Гордеевна
Биографияһы
Фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары өлкәһе: нефттәрҙең физик‑химик үҙенсәлектәрен өйрәнеүгә һәм асыҡ төҫтәге нефть продукттары (бензиндар, кәрәсиндәр, дизель яғыулығы һ.б.) сифатын күҙаллауға арналған. Ивченко ҡатнашлығында составына һәм сифатына ҡарап нефть эшкәртеүҙең төрлө схемалары, шул иҫәптән авиация бензинына юғары октанлы компонент (изопропилбензол) алыу процесы эшләнә, улар республика НЭЗ‑дарында етештереүгә индерелә.
Себер
Яңы ерҙәрҙе үҙләштереү
Биләгән территорияларҙы үҙләштереүҙең һәм нығыныуҙың нигеҙе булып острогтар системаһы — артабанғы экспансия базаһы булып хеҙмәт иткән нығытылған тораҡ пункттар торған. Шул ваҡытта, бәйләнеш булмағанлыҡтан (мәҫәлән, Обь буйынан Мәскәүгә саҡлы бер нисә ай барырға кәрәк булған, һәм өҫтәүенә бәйләнеште йыл әйләнәһе дауам итеү мөмкин булмаған) Рәсәйҙең Себерҙе үҙләштереүе Бөйөк Себер һыу юлы, йәғни Тобол, Иртыш, Обь, Йәнәсәй йылғалары аша алып барылған. Рәсәй менән даими бәйләнеш юҡлыҡтан, урындағы воеводалар ҙур власҡа эйә булғандар һәм йыш ҡына башбаштаҡлыҡтар ҡылған, шуның һөҙөмтәһендә острог гарнизондары баш күтәргән. Бер нисә воевода вазифаһынан төшөрөлгән, әммә һуңынан баш күтәреүеләр ҡаты язаға тарттырылған. Рустарҙың төп маҡсаты ҡиммәтле тире (соболь) булған, буйһондоролған ҡәбиләләр ҡиммәтле тире менән яһаҡ түләргә тейеш булған. Воеводаларға яһаҡ түләүселәргә ҡаты талаптар түгел, яғымлы мөнәсәбәттә булырға” (обходиться с ясачными ласково, а не неволею и не жесточью.) тигән күрһәтмә бирелгән Яһаҡ батшаға хеҙмәт итеү тип һаналған, һәм уны түләүсе “ғали йәнәптәренән түләү” (государево жалованье'') — балта, бысҡы, энә, туҡыма алған. Воеводалар яһаҡ кешеләрен казактар һәм сәнәғәтселәр (промышленниктар) башбаштаҡлығынан яҡларға тейеш булған. Ғәмәлдә, күп воеводалар яһаҡты батша ҡаҙнаһына ғына түгел, үҙенекенә лә йыйған. Нигеҙҙә уларҙың ҡомһоҙлоғо арҡаһында аҫаба халыҡ баш күтәргән һәм острогтарға, монастырҙарға һәм башҡа рустар йәшәгән тораҡ пункттарына һөжүм иткәндәр. Тәүге күсеп килеүселәр артынан үҙләштереүҙең ьағы бер тулҡыны — Себергә крәҫтиәндәрҙе күсереү дәүләт инициативаһы менән башҡарылған, сөнки острог гарнизондары аҙыҡ-түлеккә мохтаж булған, ә уны килтереү өсөн юл булмаған. Крәҫтиәндәр, урындағы халыҡтың һөжүменән, төрлө юлбаҫарҙарҙан һаҡланыу маҡсатында острогтар эргәһенә килеп ултырған. Бына шулай, һуңғараҡ себер ҡалалары булып киткән, беренсе ҙур тораҡ пункттар барлыҡҡа килгән. Биләмәләрҙе үҙләштергәндә аҫаба халыҡтың мәнфәғәттәре иҫәпкә алынған.
Родригес (утрау)
Тышҡы транспорт
Порт-Луи менән Порт-Матурин араһындағы ике аҙна һайын Мауритус Прайд карабы рейстар башҡара. Юлда — 30 сәғәткә яҡын.
Йәмәғәт транспорты
№ 207 Порт-Матурин — Мон-Любен — Ла-Ферм — Топаз-Бей — Плен-Мапу
№ 212 Порт-Матурин — Мон-Любен — Виктория шарлауығы — Монтань-Мальгаш
Яр-Бишҡаҙаҡ
Исеменең килеп сығыуы
Халыҡта ауыл атамаһының килеп сығышы тураһында бер нисә легенда йөрөй. Уларҙың береһе үҙ йорттарын Ағиҙел йылғаһы яры буйында төҙөгән тәүге биш ҡаҙаҡ ғаиләһе тураһында һөйләй. Икенсеһе йорт төҙөгәндә биш ҡаҙағы (сөйө) етмәгән бер ғаилә тураһында һөйләй.
Иҡтисады
Яр-Бишҡаҙаҡ ПХН ЯСЙ «Подземнефтегаз» эшләй, шулай уҡ Көньяҡ Уралдағы иң эре таш тоҙ ятҡылыҡтарының береһе урынлашҡан.
Елкән (бейек йорт, Минск)
Тасуирламаһы
Йорттоң формаһы елкәнде хәтерләтә. Шпиль менән бергә бейеклеге — 133 метр.
Торлаҡ йорт түбәһенең бейеклеге 3 метр һәм майҙаны 61 м² алып 179 м² тиклем булған  1,2,3,4  бүлмәле фатирҙар тәҡдим итә. Фатирҙар һаны 204, һәр фатирға мультипаркингта бер машина урыны ҡаралған. Өҫкө ҡаттарҙа асыҡ террасаға сығыу урыны менән ике ҡатлы пентхаустар урынлашҡан. Торлаҡ майҙандарҙан тыш, «Елкән» проекты коммерция булмаған күсемһеҙ милек объекттарын– 6 328 кв. м.дөйөм майҙаны менән административ-офис һәм ижтимағи-көнкүреш биналарын үҙ эсенә ала.