cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡоромыш (Суҡ ҡушылдығы)
Топонимикаһы
— «курумоч» тигән төркмән һүҙенән, «ҡаҙанда янып ҡатҡан ыҫмалалы ҡором» тигәнде аңлата.
Хәнәкә
Хәнәкә төрҙәре
Урта быуаттарҙың ахырында ислам донъяһының көнбайышында зәүиәләр формалашҡан. Улар ҙур булмаған мәсет, шәйех һәм мөриттәрҙең торлағы өсөн бүлмәләр, шулай уҡ мосафирҙар (дәрүиштәр) өсөн йәшәр урынды үҙ эсенә алған комплекслы ҡоролмалар булып тора. Ҙур һәм үҙәк ғибәҙәтханалар аситандар тип атала.
Квант механикаһы
Квант механикаһы математиканың бик күп бүлектәре: шул иҫәптән операторҙар теорияһы, ихтималлыҡ теорияһы, функциональ анализ, алгебраның операторлылары, группалар теорияһы менән бәйле.
Тарих
1913 йылда Нильс Бор, атомдарҙың структураһын аңлатҡан саҡта, электрондың стационар хәле барлығын һәм энергия бары тик дискрет формала ғына булыуы тураһында әйткән. Уның эшен дауам иткән Арнольд Зоммерфельд һәм башҡа физиктарҙың был асышын иҫке квант теорияһы (1900—1924 й.) тип йөрөтәләр. Иҫке квант теорияһында классик теория уға ҡапма-ҡаршы торған өҫтәлмәләр берләшмәһе формаһында ҡушылып бирелгән.
1927 йылда К. Дэвиссон һәм Л. Джермер (Дж. Томсондан айырмалы рәүештә) Bell Labs тикшеренеүҙәр үҙәгендә яй электрондарҙың дифракцияһын никель кристалдарында күрһәтәләр. Был физиктар кире ҡайтарылған нурҙарҙың интенсивлығы уларҙың ниндәй мөйөшкә бәйләнгәнлеге менән аңлатыла тигәндәр. Был фекерҙе улар, Вульф-Брэгг шарттары тураһындағы алдан әйтеүгә таянып, тулҡындар өсөн Бройль оҙонлоғон алғандар. Бройль гипотезаһын ҡабул иткәнсе дифракция тик тулҡын күренеше булып, ә барлыҡ дифракция эффекты тулҡын күренеше булып һаналған. Де Бройлдең тулҡыны Вульф — Брэгг шартына ҡапма-ҡаршы ҡуйылғас, дифракция картинаһының киҫәксәләргә хас икәнлеген күҙәтеү мөмкинлеге асылған. Шулай итеп, эксперименттар аша де Бройлдең электрондар өсөн гипотезаһы раҫланған.
Сығатайҙар
Сығышы
Байтаҡ эштәрҙә уларҙың ҡатнаш төрки-монгол килеп сығышы тураһында һүҙ бара. И. П. Магидович әйтеүенсә, сығатайҙар — сығатай монголдары вариҫтары, йәғни төрки монгол ҡәбиләләре.
Буғабаш
Буғабаш (Бугабашево) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 185 кеше. Почта индексы — 452657, ОКАТО коды — 80207810002.
Нань-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кесе Ҡандыболаҡ
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Нямтота-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Инья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шибахта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Иваньков ГЭС-ынан  Угличь ГЭС-ына тиклем (Угличь һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Мжаванадзе Василий Павлович
Биографияһы
Генерал-лейтенант (1944 йыл). 1953—1972 йылдарҙа Грузия Коммунистар партияһы Үҙәк Комитетының беренсе секретары. Хрущевҡа ҡаршы йәшерен һүҙ ҡуйышыу яҡлы була. Партияның XX, XXII—XXIV съездарында КПСС Үҙәк Комитеты ағзаһы итеп һайлана (1956—1976 йылдарҙа). КПСС Үҙәк Комитеты Президиумы Политбюроһы ағзаһына кандидат була (29.06.57—18.12.72).
О'Хиггинс (өлкә)
Административ үҙәге — Ранкагуа.
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Гюбс
Гюбс (Gübs) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 353 кеше йәшәй. Майҙаны — 6,57 км2. Диңгеҙ кимәленән 44 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39175 һәм автомобиль коды — JL.
Нянгус-Яха
Нянгус-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Мессо-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 351 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 217 км.
Ҡыҙыл майҙан
Майҙан территорияһында Ҡаҙан сиркәүе, Василий Блаженный Соборы (рус ғәскәрҙәр Ҡаҙанды баҫып алыу иҫтәлеғенә һалынды), Баш универсаль магазин, В. И. Ленин некрополе, дуар буйынса зыярат.
Кызылсай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Аксаков халыҡ йорто
Аҡса йыйыу
Конкурсҡа 24 проект тәҡдим ителә. Петербургта жюри иң яҡшы проект тип Өфө архитекторы П. П. Рудавскийҙың проектын һайлап ала. Архитектор Бондаренко бинаның интерьерын планлаштыра.
Төҙөү
1909 йылдың 14 сентябрендә Аксаков халыҡ йортона нигеҙ һалыу тантанаһы була. 1914 йылда уның бер өлөшө төҙөлә һәм унда китапхана урынлаштырыла.
Революциянан һуң
1987 йылда бинаға реконструкция үткәрелә. В. И. Ленин һәйкәленә урын бушатыу өсөн мәрмәр баҫҡыс һүтелә (һуңыраҡ тергеҙелә). Стеналағы һәйкәл урынына В. И. Лениндың барельефы урынлаштырыла. Хәҙер был урында — көҙгө. Эске бүлмәләрҙе Нестеров эскиздары буйынса эшләнгән ҙур люстралар биҙәй.
1998 йылдың 17 мартында Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры бинаһында Рудольф Нуриев барельефы асыла. Тап бында Рудольф Нуриев 16 йәшендә тәүге тапҡыр сәхнәгә сыға. Барельефтың авторы — В. Лобанов.
Сахаларҙың милли кейеме
Һүрәтләнеше
ХΙΙΙ быуаттан саха кейеме үҙендә төрлө сығышлы һыҙаттарҙы йыя, үҙенсәлектәрҙе туплай башлай. Был бигерәк тә өҫ кейемендә асыҡ күренә.
Материалы һәм тегелеше
Ҡышҡы кейемде ҡалынайтыу һәм биҙәү өсөн йәнлек тиреләрен ҡатлап теккәндәр. Кейем ҡаптырмаһына, еңдәренә, аҫҡы яҡтан ике буй итеп мех тегеп сығылған.
Күп кенә халыҡтарҙа кейем теккәндә тура һыҙыҡ буйлап бесеү ҡулланыла. Ул бер яҡтан, материалдың формаһына, ҙурлығына бәйләнһә, икенсе яҡтан, уны тулыраҡ, файҙалыраҡ тотонорға ярҙам итә.
Ҡупшыға кейелә торған кейемдәре, ғәҙәттә ҡатмарлыраҡ беселә. Аҫҡа ҡарай итәге киңәйтеп, кәйелеп беселә.
Халыҡтарҙың милли кейемдәрендә осраған үҙ-ара оҡшашлыҡ бик тә ҡыҙыҡлы хәл. Халатҡа оҡшаған кейемдең кәүҙә өлөшен еңе менән бер бөтөн итеп бесеү ана шундайҙарҙан.
Бесеү «оноолоох, бууктаах»
Был кейемдәр туй өсөн тегелгән тип һанайҙар. Бындай әйберҙәр биҡ ҡиммәт баһалана. Ҡәҙерләп кенә иҫтәлек итеп һаҡлайҙар. Нәҫел буйынса тапшыра киләләр. . Бындай тегеү ысулы ХХ быуат башына ҡулланыштан сыға башлай. Хәҙер инде бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан. Артабан туҡымалар күбәйеү сәбәпле саха кейеме үҙгәрештәр кисерә. Уныһы инде кейем бесеү ысулдарында ла, тулайым алғанда, кейемдең төрҙәрендә лә сағылыш тапҡан.
Кесе Суруш
Кесе Суруш — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Суруш йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Уймуж
Ауылдың тарихы
Тарихи сығанаҡтарҙан күренеүенсә Уймуж аҫаба башҡорттар ауылы.
Уймужда мәсет һәм уның эргәһендә мосолман мәктәбе эшләп килгән. Мәсеткә килеүселәрҙе 2 имам һәм аҙансы хеҙмәтләндергәндәр. 1868 йылда мосолман мәктәбендә 23 малай һәм 17 ҡыҙ белем алған.
Илбәков Ишморат Ҡәйүм улы
Биографияһы
Ишморат Илбәков хроматик ҡурай (Ишҡурай) уйлап тапҡан һәм патентлаған.
Ишәле ауыл биләмәһе
Тарихы
Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендәге 292-ЗО-се «Арғаяш муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» исемле Силәбе өлкәһе Законына ярашлы билдәләнгән.
Пушкин майҙаны (Иваново)
Архитектураһы
2007 йылдың июлендә Андрей Тарковский исемендәге Халыҡ-ара «Көҙгө» кинофестиваленә арналған стела  ҡуйылған. Фестиваль үткәндән һуң ул һүтеп алына, әммә сираттағы фестиваль алдынан йәнә ҡуйыла.
Тыргу-Муреш
Тарихы
Ҡала боронғо скиф ҡаласығы урынына урынлашҡан. Беренсе тапҡыр 1332 йылда папа реестры Novum Siculorum Forum һәм 1349 йылда Sekulvasarhel (Székelyvásárhely) исеме аҫтында телгә алынған.
Тыргу-Муреш 1952 йылда Муреш-Венгрия автономиялы өлкәһенең (МВАО) баш ҡалаһына әйләнә. Ҡайһы бер XX быуат политологтар фекеренсә, Тыргу-Муреш (Марош-Вашархельи de facto « Трансильванияның һуңғы баш ҡалаһы» тип атарға мөмкин.
1959 йылда Тыргу-Мурешта Георге Георгиу-Деж була. 1962 йылда Бухарест нәшриәте «Меридиан» этник венгры. Дьерди Ковачтың «Тыргу-Муреш» (бер нисә телдә, шул иҫәптән рус ) брошюраһын донъяға сығара. Ул ҙур күләмдә аҡ-ҡара фотоһүрәттәр менән тәьмин ителгән, һәм улар 1968 йылда Румыниялағы Венгрия автономияһының « Карпат генийы» Николае Чаушесоку тарафынан юҡ ителгәндәргә үҙенсәлекле һәйкәл булып тора. Брошюрала Венгрия автономиялы төбәктә рәсми теркәлгән ике теллелек буйынса үткәрелгән һынауҙың сағыу миҫалы күрһәтелгән, (әлбиттә, румын теле өҫтөнөрәк): Тыргу-Муреш төп ҡунаҡханаһын «hotel szallo TRANSILVANIA» вывеска биҙәй.
Квирикашвили Георгий Джемалович
Карьераһы
2004—2006 йылдар — Беренсе Коммерция Банкыһының башҡарма дирекцияһы консультанты;
2015 йылдың 30 декабрендә Грузия парламенты үҙенең пленар ултырышында кандидатураһын раҫлағас һәм хөкүмәттең ул тәҡдим иткән составын яҡлағас, Георгий Квирикашвили Грузияның премьер-министры булып китә.
Теленгиттар
Чуй волостары осоро
Теленгит кенәзлеге тарҡалғандан һуң, беренсе Чуй (Тёлёсский Оток) һәм Икенсе Чуй (Кёбёкский Оток) улустары айырылып сыға. Беренсеһе хәҙерге Улаган районы территорияһында урынлаша, шуға ла ерле халыҡ үҙҙәрен «Улаан-улус» йәки «Тёёлёёс-улус» тип атай. Икенсеһе Кош-Агач районы һәм урындағы теленгиттар территорияһында үҙҙәрен «Чуй-улус» тип атай. Өсөнсө ойрат-маньчжур һуғышы ваҡытында, атап әйткәндә, 1756 йылда, шул уҡ йылда Рәсәй составына ингән алтайҙарҙан айырмалы рәүештә, был отоктарҙың теленгиттары Цин империяһы на яһаҡ түләй башлай.
Яңы Петровка (Ейәнсура районы)
Яңы Петровка (Новопетровское) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453388, ОКАТО коды — 80226825001.
Амфиболит
Амфиболи́т — массив йә иһә полосаһамаҡ метаморфик тау тоҡомо, башлыса, амфибол (ялған мөгөҙташ) һәм плагиоклаз минералдары ҡушылмаһы. Беренсел ултырма һәм магматик тоҡомдарынан үҙ ара ҡушылыуы, үҙгәрүе нәтижәһендә хасил була. Төҫө шыйыҡ һарынан алып ҡараға тиклем. Тығыҙлыгы 2,9-3,1 г/см3. Ғәҙәттә, амфиболит эре сығанаҡтар хасил итмәй, гнейстар, граниттар менән бергә табыла. Төҙөлөштә (ваҡланған таш әҙерләү), ваҡ-төяк әйберҙәр яһауҙа һәм стеналарҙы биҙәүҙә ҡулланыла.
Сантьяго (өлкә)
Демографик мәғлүмәттәр
Милли статистика институты, халыҡ иҫәбе алыу (INE-2002) мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны:
Алмалы (Төйлөгән районы)
Тарихы
Ауылға 1891 йылда Ҡазан губернаһынан күсеп килгән крепостной татарҙар нигеҙ һалған. Ул алпауыт Николай Тимашевҡа башҡорт халҡы яҙмышында ҡанлы эҙҙәр ҡалдырған татар мырҙаһы Тәфтиләү ҡыҙының бирнәһе сифатында эләккән. .
Банга (футбол клубы)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Рассоха-Левина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сыңғыҙиҙар
Сыңғыҙиҙар, Сыңғыҙ заты, Сыңғыҙидтар — Сыңғыҙхандың тура ептән килгән тоҡомдары. Сыңғыҙхандың һәм уның тәүге ҡатыны Бүртәнең дүрт улы булған: Жүси (Джучи), Сығатай (Чагатай), Үгеҙәй, Толуй. Тик улар һәм уларҙың тоҡомдары ғына дәүләттә юғары хакимиәткә вариҫ була алған, тик улар һәм уларҙың тоҡомдары сыңғыҙи тигән титулды йөрөтә алған.
Джучи улы
Сыңғыҙхан тоҡомдарын билдәләгәндә джучиҙар кәләш итеп йыш ҡына Персияның илхан династияһы ҡыҙҙарын алыуын иҫтә тоторға кәрәк, был династияға Хулагу-Хан нигеҙ һалған. Тимәк, күп кенә джучиҙарҙың әсәй яғынан Сыңғыҙ ҡаны бар.
Тәтер-Арыҫлан
Тарихы
1859 йылғы X Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәлендә ауылда 167 башҡорт һәм 755 татар йәшәй. Ә 1920 йылда совет осоронда үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыуҙа Стәрлетамаҡ өйәҙе Ҡалҡаш олоҫо составында Тәтер-Арыҫлан ауылының икегә бүленеп йәшәүен раҫлай: Тәтер-Арыҫлан-1 ауылында 1 675 кеше, Тәтер-Арыҫлан-2 ауылында 108 ихатала 501 башҡорт һәм татар йәшәгән була.
Ҡыялы Бүртә
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Батталов Абдул-Басир Вагидович
Спортсы карьераһы
СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1988).
Ишембайҙағы һәйкәлдәр исемлеге
Ишембайҙағы һәйкәлдәр исемлеге —Ишембай ҡалаһы биләмәһендә урынлаштырылған бөтә үҙаллы скульптура әҫәрҙәре исемлеге.
Аниханов Андрей Анатольевич
Биографияһы
Дәүләт академия капеллаһы эргәһендәге М. И. Глинка исемендәге хор училищеһында уҡый, ә һуңынан Санкт-Петербург дәүләт консерваторияһында «хор дирижерлығы» (1988) һәм «опера-симфоник дирижерлы» (1992) һөнәре буйынса белем ала. Эш урандары: 1989 йылда эшләй, 1992 йылдан 2008 йылға тиклем — баш дирижер дәүләт опера һәм балет театрында уның. М. П. Мусоргский исемендәге дәүләт опера һәм балет театрында (хәҙер — Михайлов театры) 1989 йылдан — дирижер, 1992 йылдан алып 2008 йылға тиклем баш дирижер. 1991—1996 йылдарҙа — Санкт-Петербург Дәүләт симфоник оркестрың баш дирижеры һәм художество етәксеһе; 2009 йылдан Санкт-Петербург симфоник оркестрының баш дирижеры булараҡ Рим опера менән хеҙмәттәшлек итә. 2010 йылдан алып 2017 йылдың 2 октябренә тиклем Ростов Дәүләт музыкаль театрының баш дирижеры. 2015 йылдан — Екатеринбург опера һәм балет театрының даими саҡырылған дирижеры. 2013 йылдан — Йәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрының даими саҡырылған дирижеры. 2009 −2013 йылдарҙа Ҙур театр (Мәскәү) хеҙмәттәшлек итә. 2010 йылдың апрелендә Юрий Григорович ҡуйған "Ромео һәм Джульетта балетында дирижер-ҡуйыусы булараҡ сығыш яһай . 2012 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Дж. Пуччининың «Тоска» операһының музыкаль етәксеһе һәм ҡуйыусы дирижеры булып сығыш яһай. 2013—2014 йылдарҙа — башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры.
Нярово-Паюта-Яха
Нярово-Паюта-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тазов мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 133 км.
Хор Вирап
Архитектураһы
Мәғрифәтсе Григорий интеккән зиндан төп сиркәүҙән көньяҡ-көнбайышта, изге Григорий  сиркәүе аҫтында урынлашҡан. Сиркәү ярым түңәрәк апсида менән бәләкәй базиликанан ғибәрәт. Ике ер аҫты ҡыуышлығынан, Мәғрифәтсе Григорий бикләнгән ҡыуыш алыҫыраҡ. Тәрәнлеге — 6 метр, киңлеге — 4,4 метр. Бәләкәй бүлмә һәм бормалы баҫҡыстар ер аҫтына алып бара.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ғәйнуллин Шакир Йомағол улы
Биографияһы
Хәрби һәм хеҙмәт ҡаҙаныштары лайыҡлы баһаланған, хәрби наградаларынан тыш, В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы юбилей миҙалы, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы һәм күп һанлы Почет грамоталары менән бүләкләнгән.
Рус православие сиркәүе
XVII быуатҡа тиклем
1169 йылда Киев рус ғәскәре Андрей Боголюбский етәкселегендәге берҙәм рус ғәскәре тарафынан тар-мар ителгәс, сәйәси үҙәк булараҡ Киевтың әһәмиәте кәмеү сәбәпле, 1240 йылда монгол ғәскәрҙәре Киевты тар-мар иткәндән һуң, 1299 йылда Киев митрополиты Максим үҙ резиденцияһын Владимир-на-Клязьме ҡалаһына күсерә (1299), ә 26 йылдан һуң Киев һәм Бөтә Русь митрополиты кафедраһы Мәскәүгә күсә.
XVII быуат уртаһынан 1917 йылға тиклем
1914 йылда Изге Синод обер-прокуроры рәсми мәғлүмәттәре буйынса, аҡ руханиҙар һәм сиркәүҙә хеҙмәт итеүселәр (протоиерейҙар, руханиҙар, дьякондар һәм псаломщиктар) һаны 112 629 кеше була .Рәсәйҙә 1 025 монастырь һәм община була: 550 ирҙәр (11 845 монах һәм 9 485 послушник- әҙерләнеүсе) һәм 475 ҡатын-ҡыҙ (17 283 монахиня һәм 56 016 послушница- әҙерлек үтеүсе).
Беренсе донъя һуғышының тәүге көнән үк Православие сиркәүе армия һәм флотҡа ярҙам ойоштороуҙа әүҙем ҡатнаша. Монастырҙар, сиркәүҙәр һәм христиандар яралылар һәм һуғышҡа китеүселәргә ярҙамға иғәнә йыя башлай. Монастырҙар һәм РПҮ ҡарамағындағы башҡа учреждениеләр госпиталь өсөн мөмкин булған бөтә урындарҙы әҙерләргә һәм яралыларҙы ҡарарлыҡ кешеләрҙе табып ҡуйырға тейеш була. Бөтә сиркәүҙәрҙә лә Ҡыҙыл Тәре йәмғиәте өсөн иғәнә йыйыу урындары булдырыла, шулай уҡ, монастырь һәм общиналар үҙ көстәре менән яралыларҙы һәм сирлеләрҙе ҡарай алырлыҡ кешеләр әҙерләү һәм үҙ көстәре һәм сараларын ҡулланып, госпиталдәр өсөн кәрәк-яраҡ йыйыу менән шөғөлләнә. Православныйҙарҙы һуғышҡа киткәндәрҙең ғаиләләренә иғтибарлы булырға саҡыралар.
Структураһы
— бер үҙидара ителеүсе, киң автономия хоҡуҡлы — Украина православие сиркәүе (МП);
2007 йылдың 17 майынан Рус православие сиркәүе Патриархы Алексий II һәм Рус православие сиркәүенең беренсе иерархы митрополит Лавр (Шкурла) менән аралашыу тураһындағы актҡа ҡул ҡуйыу һөҙөмтәһендә, Сит илдәге Рус православие сиркәүе «Рус православие сиркәүенең айырылғыһыҙ өлөшө булып тора» ..
Орлов йорто (Вологда)
архитектура ҡомартҡыһы (төбәк)
Архитектураһы
Йорт мезонинында түңәрәк кафель мейесте мөмкин. Вологдала башҡа ошондай йорттарҙан айырмалы рәүештә, был ҡоролманың  селтәрле декоры юҡ.
Әстерхан өлкәһе
Суд власы
Әстерхан өлкәһе суд системаһы составында:
Дәрүиш ауыл биләмәһе
Тарихы
Ауыл биләмәһе статусы һәм сиктәре 2004 йылдың 12 ноябрендәге 292-ЗО-се «Арғаяш муниципаль районы һәм уның составындағы ауыл биләмәләренең статусы һәм сиктәре тураһында» исемле Силәбе өлкәһе Законына ярашлы билдәләнгән.
2 (һан)
2 (ике) - 1 менән 3 араһындағы натураль һан.
Лилина Мария Петровна
Биографияһы
М. П. Лилина һуңғы тапҡыр 1941 йылдың 11 октябрендә Л. Н. Толстойҙың «Анна Каренина» романы буйынса спектаклдә МХАТ сәхнәһенә сыға.
Яңы Юл (Силәбе өлкәһе)
Географияһы
Арғаяш районының төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Тинес йылғаһының ике ҡушылдыҡтары араһында, урынлашҡан. Район үҙәге Арғаяш ауылына тиклем 35 км, Дәрүиш ауыл биләмәһе үҙәге Дәрүиш ауылына тиклем — 15 км.
Ригова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Себенле
Яңы Себенле (Новые Чебенки) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453380, ОКАТО коды — 80226828007.
Линден Наталья Агаповна
Биографияһы
1887 йылда Вятка губернаһының Шудаг ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Ленин ордены (1953).
Аҡбур
Акбу́р — аҡ төҫтәге йомшаҡ таш ; төҙөлөш һәм буяу материалы ; ниндәйҙер әйберҙе, яҫылыҡ өҫтөн аҡлау, ағартыу йәки синыф таҡтаһында яҙыу, һыҙыу, һүрәт төшөрөү өсөн ҡулланыла ; химия, резина, ҡағыҙ һ.б. сәнәғәт өлкәләрендә ҡулланылыусы йомшаҡ таш.
Колынва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Аҡауаз (ялан)
Этимологияһы
Топонимик һүҙлектә Аҡауаз атамаһы «аҡ» (белая), ауаз др. тюрк. «речка» тип аңлатыла. Әммә был атаманың икенсе төрлө аңлатмаһы ла бар. Ҡояш кисен Аҡауаз яланынан алыҫ булмаған бейек тау артына барып йәшеренә, әммә байтаҡ ваҡыт Аҡауаз яланын да, Ағуй буйын да яп-яҡты итеп яҡтыртып тора. Борон аҡшам намаҙы яҡынлашыу менән мәсет манараһынан аҙан тауышы яңғыраған. Тик был ауаз ялан өҫтөндә бер аҙ алдараҡ ишетелгән. Урындағы халыҡ ошо ауазды ишетеп аҡшамға ашыҡҡан һәм яланды «Аҡауаз» (аҡ — төҫ, ауаз — аҙан тауышы) тип атаған.
Ғинуар конфликты (1920)
Тарих башы
1919 йылдың 22 ноябренән 3 декабргә тиклем Мәскәүҙә Көнсығыш халыҡтары коммунистик ойошмаларының II Бөтә Рәсәй съезы үтә, Башобкомдан съезға Ғ. Шәмиғолов делегат итеп ебәрелә. Съездың резолюцияһы аша татар коммунистары Татар-Башҡорт Совет Республикаһы проектын ҡабаттан тергеҙергә маташалар, шунан һуң Башобком ағзаһы А. Измайлов асыҡтан-асыҡ «Башреспублика — бөттө» тип белдерә башлай. 1919 йылдың 5-9 декабрендә Мәскәүҙә VII Бөтә Рәсәй съезы үткәрелә, унда айырым делегация булып Башҡорт АССР-ының вәкилдәре Ә. Вәлидов, А. Әҙеһәмов, К. Каспранский, Ф. Сөләймәнов, А. Бикбауов ҡатнашалар. 1919 йылдың 13 декабрендә РКП(б)-ның Үҙәк Комитеты Политбюроһы «Татар-Башҡорт республикаһы тураһында Положение»ны ғәмәлдән сығара. Был хаҡта Вәлидов телеграммаһында ошолай яҙа: ''«Башҡортостандың һәм Ҡырғыҙстандың ҡушылыуы Мартынов һәм Эльцин һәм татарҙар тырышлығы менән кире ҡағылды. Татарҙарҙың һәм башҡорттарҙың ҡушылыуы беҙҙең тарафтан кире ҡағылды. Татар республикаһы өсөн татарҙарҙың үҙҙәренән башҡа, барыһы ла тауыш бирҙе»''. Бынан һуң башҡорт автономияһы дошмандары элеккенән дә тәүәккәлерәк тотондолар. Декабрҙә ВЦИК-тың рәйесе В. И. Ленин Йомағоловтан Башревком һәм Өфө губкомы араһындағы конфликт буйынса телеграмма ала. Тиҙҙән Башревкомға БашЧК-ның бер ағзаһынан Башревком ағзаларына һәм шәхсән Ә. Ә. Вәлидовҡа ҡаршы заговор әҙерләнеүе тураһында мәғлүмәт еткерелә.
Конго Демократик Республикаһы
2020 йылдар уртаһына ҡарата мәғлүмәт буйынса, халҡы — 101 миллион самаһы кеше, территорияһы — 2 858 344 км² тәшкил иткән, ике күрһәткес буйынса ла төбәктең иң эре илдәренең береһе булып тора. Майҙаны буйынса Алжирҙан ғына ҡалыша, континентта 2-се урын, ә халҡы буйынса Нигерия, Эфиопия һәм Мысырҙан ҡалыша дүртенсе урында тора.
Конго Республикаһы, Үҙәк Африка Республикаһы, Көньяҡ Судан, Уганда, Руанда, Бурунди, Танзания, Замбия, Ангола, шул иҫәптән менән Ангола эксклавы Кабинда менән ҡоро ер сиге бар.
Тарихы
XV быуат аҙағында Конго йылғаһы тамағына португалдар килә. Конго хужаларының төп килеме Европа илдәре менән, бигерәк тә Португалия менән, ҡолдар менән сауҙа итеү булған. Конголез ҡолдары Америка плантацияларында файҙаланылған.
1963 йылдың ғинуарына БМО ғәскәрҙәре Конго хөкүмәтенә илдең көньяҡ-көнсығышында тоҡанған фетнәне баҫтырырға ярҙам итә. Граждандар һуғышы һөҙөмтәһендә, Катангала иң ҙур диаспора тәшкил иткән (Конго Республикаһының йөҙ меңдән ашыу аҡ тәнле халҡының 31 % — ы бойондороҡһоҙлоҡтоң беренсе йылдарына тура килә) европеоид халҡы илдән күсеп китә.
1964 йылда президент Касавубу эмиграциянан ҡайтҡан Моиз Чомбены Конгоның премьер-министры итеп тәғәйенләй. Чомбе Хөкүмәте Лумумба яҡлылар күтәргән Симба ихтилалын баҫтыра. 1965 йылдың яҙында Чомбеның CONACO партияһы парламент һайлауҙарында еңеү яулай. Әммә октябрҙә Касавубу Чомбены хөкүмәт башлығы вазифаһынан бушата, уның урынына Эварист Кимба килә.
Халҡы
Диндәр: католиктар — 29,9 %; протестанттар — 26,7 %; башҡа христиандар — 36,5 %; кимбангистар — 2,8 %; мосолмандар — 1,3 %; синкретик һәм абориген культтары — 2,8 %.
Административ бүленеше
Конго Демократик Республикаһының административ бүленеше конституция һәм ғәмәлдәге закон менән регламентлана.
Кеше хоҡуҡтары
БМО-ның ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата дискриминацияны бөтөрөү буйынса комитеты 2006 йылда Конгола, һуғыштан һуңғы күсеү осоронда ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата мөнәсәбәттәр һәм гендер тиңлеген үтәү өҫтөнлөклө маҡсат сифатында ҡаралмай, тип борсолоуын белдерҙе. Илдең көнсығышы «көсләүҙәрҙең донъя баш ҡалаһы» тип аталды, ә сексуаль көсләүҙәр донъя менән сағыштырғанда иң таралғаны тип баһалана. Проблема халыҡтың күпселеге ҡатын-ҡыҙға ҡарата көс ҡулланыуҙы норма тип ҡабул итеүе менән ҡатмарлаша. 2007 йылдың июлендә Халыҡ-ара Ҡыҙыл Тәре комитеты Конго Демократик Республикаһының көнсығышындағы хәл буйынса борсолоу белдерҙе. 2018 йыл һөҙөмтәләре буйынса донъяның ҡатын-ҡыҙҙар өсөн иң ҡурҡыныс рейтингын баҫтырып сығарған Thomson Reuters Foundation мәғлүмәттәре буйынса, Конго Демократик Республикаһы сәләмәтлек һаҡлау өлкәһендә ҡатын-ҡыҙҙар өсөн хәүеф-хәтәр күп булған дәүләттәр исемлегендә етенсе урында тора. 2003 йылда пигмей халҡы вәкиле Синафаси Макело Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Төп халыҡтар форумында, һуғыш ваҡытында пигмейҙарға, уларҙы һунар ҡошо һымаҡ күреп, һунар иткәндәр һәм уларҙы ашағандар, тип белдерҙе. Төньяҡ Кива провинцияһында ерҙе кешеләрҙән таҙартырға һәм уны файҙалы ҡаҙылмалар табыу өсөн файҙаланырға теләгән Les Effaceurs («Юйыусылар») төркөмө яғынан каннибализм осраҡтары күҙәтелгән. Ҡапма-ҡаршы һуғышыусы ике яҡ берен-бере  «етлекмәгән» тип һанаған, ә ҡайһы берәүҙәр кеше итен ашау тылсымлы көс өҫтәй, тип уйлаған.
Спорт
Футбол иң популяр спорт төрө булып тора. Милли футбол тарихында иң уңышлы осор — 1960 һәм 1970 йылдар, Заир йыйылма командаһы ике тапкыр Африка милләттәре Кубогын (1968 һәм 1974) яулай, ә 1974 йылда үҙ тарихында беренсе тапҡыр Германияла донъя чемпионатында ҡатнаша, унда төркөмдә бөтә өс уйында 0-14 иҫәбе менән (Югославия йыйылма командаһынан 0:9 иҫәбе менән еңелеүҙе индереп) еңелә. 1990 һәм 2000 йылдарҙа Конго Демократик Республикаһы йыйылма командаһы Африка милләттәренең Кубогында даими ҡатнаша, 1998 йылда өсөнсө урын яулай. Конго Демократик Республикаһының иң яҡшы футболсылары Англия, Германия, Бельгия, Франция һәм башҡа илдәрҙең чемпионаттарында Европа клубтары өсөн сығыш яһай. XXI быуатта илдең иң көслө футболсылары араһында Шабани Нонда, Дьёмерси Мбокани, Юссуф Мулумбу, Седрик Макьяди, Шансель Мбембуны билдәләп китергә мөмкин.
Конго Демократик Республикаһында тыуған футболсыларҙың күбеһе Европаға күсенеп, Евросоюздың, башлыса, Францияның һәм Бельгияның граждандары булып китә. Франция йыйылма командаһы өсөн голкипер Стив Манданда, ярымһаҡсылар Клод Макелеле, Янн М’Вилла, Рио Мавюба (уның атаһы 1974 йылда донъя чемпионатында Заир йыйылмаһы өсөн сығыш яһай), һөжүмсе Пег Люйиндюла сығыш яһай.
Джюгас (футбол клубы)
Ағымдағы составы
2023 йылдың 14 сентябренә ҡарата
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Кучук-Бай
Кучук-Бай (Кушикбай) — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киялы-Буртя йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Правдин Фёдор Николаевич
Фәнни һәм педагогик эшмәкәрлеге
Правдин лекциялар курсы әҙерләй һәм дарвинизм буйынса беренсе булып лаборатория дәрестәре циклын төҙөй, улар педагогия юғары уҡыу йорттары дәреслектәрендә һәм уҡытыусылар өсөн ҡулланмаларҙа дөйөмләштерелә. Уның етәкселеге аҫтында 20 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлана. 1957—1958 йылдарҙа Тиран университетын (Албания) ойоштороуҙа ҡатнаша. Юғары аттестация комиссияһы эшендә эксперт сифатында ҡатнаша. Бюллетень МОИП» һәм «Научные доклады высшей школы, биологические науки» журналдары редколлегияһының ағзаһы була.
Кеше һөлдәһе һөйәктәре
Аҫҡы ослоҡ һөйәктәре
Саңдыр (бедро, femur): Сираҡ (голень, crus): Табан (стопа, pes, pedis) (26×2)
Корел (Боровая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Рудоха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
20 август
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Аджигардак
Һылтанмалар
http://yuzhnyj-ural.ru/obekty/hrebtyi/49.html
Александр Невский Яңы йәрминкә соборы
Ҡорамды тергеҙеү
2011 йылдың 4 ноябрендә соборға булдыҡ. Пресвятая Богородицаның Билбауын килтерәләр. Ул изге соборҙың үҙәгенә ҡуйыла һәм 6 ноябргә тиклем шунда тора. Был ваҡытта уға  яҡынса 170 мең кеше табынырға килә, шул иҫәптән Патриарх Кирилл, Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев.табынырға килә.
Виргиния университеты
Тарихы
1802 йылда уҡ Америка Ҡушма Штаттарының президенты Томас Джефферсон рәссам Чарльз Уилсон Пилуға Виргиния штатындағы яңы университеттың концепцияһы «башҡа штаттарҙан килеп, белем туҫтағынан эсеү өсөн» һәләтле студенттарҙы йәлеп итә аласаҡ, тип яҙған. Был осорҙа Виргиния штатында Вильгельм һәм Мария колледжы эшләгән. Колледждың үтә дини характерҙа булыуы арҡаһында, уны тамамлаған Джефферсон уға ышанысын юғалтҡан.
Карел ҡайыны
Тарихы
Рәсәй архитекторы В. П. Стасов карел ҡайынынан эшләнгән мебелде беренселәр иҫәбендә ҡулланыуға индергән тип әйтергә була".
Рыдейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ғибәҙәтхана архитектураһы
Буддизм
Пагода һинд ступаһы идеяһының үҫеше булып тора, ул — бер нисә кәрнизле күп кимәлле башня, улар Ҡытайҙа, Японияла, Кореяла, Непалда һәм Азияның башҡа өлөштәрендә таралған.
Кауно Жальгирис (футбол клубы)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ғибәҙәтхана архитектураһы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
• 2
Озёрная (Ларь-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Наполеон I
Дөйөм ҡылыҡһырлау
Наполеондың еңеүле һуғыштары (бигерәк тә беренсе австрия кампанияһы, 1805 йыл; прус кампанияһы, 1806 йыл; польша кампанияһы, 1807 йыл), Францияны континентта төп державаға әүерелдерә. Мәгәр Наполеондың «диңгеҙҙәр батшаһы» Бөйөк Британия менән уңышһыҙ көндәшлеге был статусты артыҡ көсәйтергә бирмәй..
Хәрби хеҙмәт башы
1785 йылда Париж хәрби мәктәбен тамамлап, Бонапарт 10 йыл эсендә лейтенанттан башлап Франция армияһындағы бар хәрби баҫҡыстарҙы үтә. 1788 йылда, лейтенант сағында, рус хәрби хеҙмәтенә инергә теләй, әммә уға түбән чин тәҡдим итәләр. Йәне көйөп, «Миңә Пруссия короле капитан чины бирсәк», — тип ҡысҡырып сығып китә.
Мысыр яуы
Юл ыңғай 1798 йылдың июнендә Мальтаны алалар.
Математика
Математикала күрһәткән хеҙмәттәре өсөн Наполеон Франция фәндәр академияһының академигы итеп һайланған. Мәҫәлән:
Наполеон һуғышында башҡорттар
Парижде лә күрҙек беҙ.
Рәсәй ҙә генә иле, һай, киң икән,
Ирҙәре лә батыр ирҙәр икән,
Ил дошманын яуҙа еңә икән,
Ҡалманымы әйтер һүҙегеҙ?
Кызылсай (Уртабурти ҡушылдығы)
Кызылсай — Рәсәй йылғаһы. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уртабуртя йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Аккад
Аккад дәүерендә Месопотамияның эре державалары булған Шумер - Аккад батшалығы, Вавилонияның һәм Ассирияның дәүләт системалары нигеҙләнә. Боронғо Яҡын Көнсығыш халыҡтары араһында Аккад боронғо монархлы эталон(өлгөлө) дәүләт булып иҫәпләнә.
Саргон Аккадский
Б. э. т. 109 йылда Хань династияһы ҡытай императоры Саргон предпринимает большой поход в Сирию, к «кедровому лесу» и «серебряным горам». Кроме того, были предприняты военные экспедиции в Элам (взяты города Аван и Сузы) и Симуррум на верхнем Тигре. При этом сам Элам не был включён в состав аккадского царства, но поставлен в прямую политическую зависимость от Аккада. Главной целью походов был захват строительного леса, редкого в Месопотамии.
Ослабление державы и вторжение кутиев
По неясным причинам Шаркалишарри отказывается от пышного титула «царь четырех сторон света», ограничившись титулом «царь Аккаде», хотя иногда присоединяя к своему имени детерминатив бога. Возможно, он наносит несколько поражений кутиям; во всяком случае, одного из их вождей — Сарлагаба — он взял в плен. Постепенно Шаркалишарри вытесняет эти племена и восстанавливает власть Аккаде, но лишь в пределах Нижней Месопотамии. Он также отразил набег эламитов на Акшак и совершил поход против амореев. Источники этого времени довольно скупы. Известно, что царь вёл какое-то строительство в Сиппаре, Ниппуре и Вавилоне (это первое упоминание о Вавилоне в письменных источниках), получал дань из Лагаша и Уммы.
Падение Аккада
На фоне этого происходила дальнейшая деградация государства. Кутии активно участвовали во внутриполитической борьбе: их правитель Элулу-Меш выступал в качестве претендента на аккадский престол (был занесён в «Царский список» под именем Элулу ).
Последним аккадским царем стал сын Дуду — Шу-турул. В его правление Аккадское государство окончательно пришло в упадок. Отделились шумерские номы со своими династиями, в том числе IV династия Урука и II династия Лагаша. После смерти Шу-турула ок. 2137 г. до н. э. кутии уничтожили Аккадское царство, захватив и разрушив его столицу. В Месопотамии окончательно установилась власть иноземцев.
батша власы
Уже ранние правители династии Аккаде иногда неофициально пользовались почестями, подобно героям древности. Но решающие шаги в этом направлении были сделаны Нарам-Суэном. Он вводит новый титул «бог Аккаде», а перед его именем ставится детерминатив божества. Но в Месопотамии, в отличие от Египта, божественность не была свойством самой царской власти: одни правители могли обожествляться, другие — нет. Царь также являлся главой религиозного культа, он мог назначать верховных жрецов подконтрольных городов. Кроме того, в его полную титулатуру входили жреческие звания, связанные с культами важнейших божеств — Абы, Анума, Эллиля, Эа, Астар (Иштар) и Анунит.
Налоги
По мнению многих исследователей, в Аккаде не существовало полноценной системы налогообложения на государственном уровне. Возможно, имели место лишь разного рода поборы для нужд храмов и т. д., что было известно и в предшествовавшую эпоху. Если верить одной из более поздних историко-дидактических поэм, то ещё со времён Саргона все энси и шаганы должны были ежемесячно, а также в Новый год поставлять жертвенные дары, что можно рассматривать как своеобразную форму налога.
Столица
Сильное разрушение, которому подверглась столица государства — Аккаде (шумер. Агаде), видимо, и стало причиной того, что руины этого города до сих пор не найдены.
Сельское хозяйство и земельные отношения
Основу экономики государства, как и прежде, составляло сельское хозяйство. Наибольший доход приносило ирригационное земледелие, практиковавшееся в Нижней Месопотамии, в то время как на севере оно было, преимущественно, неполивным (богарным). Ирригация предполагала целый комплекс мер по распределению водных ресурсов и обеспечению их резервов. Кроме того, необходимо было противостоять бурным разливам рек и вовремя позаботиться о предупреждении наводнений. Ирригационная система была сформирована ещё шумерами и в общих чертах представляла следующее.
Царско-храмовая земля разбивалась на участки, которые на определённых условиях отдавались под обработку различным лицам, прежде всего из государственного сектора.
Наследие Аккада
Аккад стал первым централизованным государством в истории Месопотамии. Впервые власть царя приобрела здесь деспотический характер, а сам он уже при жизни почитался в качестве божества. Была создана новая система управления, которая ляжет в основу последующих великих держав Древнего Востока — Шумеро-Аккадского царства 3-й династии Ура, Вавилонии и Ассирии.
Телегас
Телегас — Рәсәй йылғаһы. Һамар өлкәһе, Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суҡ йылғаһының һул ярына тамағынан 283 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
.ac
.ac — Ascension Island өсөн юғары кимәлдәге милли домен. Төрлө академия һәм мәғариф сайттары өсөн дә ҡулланыла.
Няхар-Тарката-Яха
Няхар-Тарката-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Тота-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Дорофеев урамы (Өфө)
Иғтибарға лайыҡ биналар һәм ҡоролмалар
Коммунистик урамы менән  мөйөштә XIX быуат аҙағында – XX быуат башында төҙөлгән  Ф. П. Павлов йорто тора. Архитектура  ҡомартҡыһы. (Коммунистик урамы, 73 / Дорофеев урамы, 1).
Кызылсай (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Яйыҡ йылғаһы, Орск ҡалаһынан Һаҡмар йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ(һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Окунёвая (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Северная Ентала
Северная Ёнтала — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ентала йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Фәхретдинов Ривал Нуретдин улы
Биографияһы
Ривал Нуретдин улы Фәхретдинов 1946 йылдың 3 мартында Башҡорт АССР-ының Миәкә районыны Иҫке Елдәр ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Елдәр ауылында тыуған. Урта мәҡтәпте тыуған ауылында тамамлай.
Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы
Эшмәкәрлеге
Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы Башҡортостан Республикаһында граждандарҙы түләүһеҙ медицина һәм дарыу менән ярҙам итеү гарантияларын һәм асыҡлыҡты тәьмин итеү, өлкәндәргә медицина ярҙамы күрһәтеү өлкәһендә эшмәкәрлеген координациялауҙы ойоштороу, һаулыҡ һаҡлау менән идара итеү органдары һәм учреждениеларына ойоштороу-методик, консультатив ярҙам күрһәтеү, ООМПВН компетенцияһы сиктәрендә күсмә өйрәтеү семинарҙарын үткәреүҙе ойоштороу эше менән шөғөлләнә.
2013 йылдың тәүге яртыһы өсөн тармаҡ хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 26,1 %, табиптарҙың — 20,5 %, урта медицина персоналының — 25,7 % артҡан.
Клюкин Виктор Иванович
Клюкин Виктор Иванович (1914-?) — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары (1944).
Никольская Раиса Ивановна
Биографияһы
Раиса Ивановна Никольская 1912 йылда Рәсәй империяһының Екатеринодар, хәҙер Краснодар ҡалаһында тимер юлсы ғаиләһендә тыуған.
Ė (латин хәрефе)
Хәреф Юникодта
Ҙур Ė хәрефенең Юникод коды, бәләкәй ė хәрефенең Юникод позицияһы.
Сүриә тарихы
Тарихҡаса осор
Неолит осороноң башына ҡараған Джәдә әл-Мөғәрә торамаһында (Сүриәнең төньяғы) бөгөнгө көнгә билдәле булған иң боронғо йортлаштырылған һыйыр ҡалдыҡтары табылған, ул беҙҙең эраға тиклем VIII мең йыллыҡҡа ҡарай. Был табышҡа яһалған молекуляр-генетик анализ һөҙөмтәләре хәҙерге заман һыйырҙары Джәдә әл-Мөғәрә һәм көньяҡ-көнсығыш Төркиәләге Чайоню-Тепеси торамаларында йортлаштырылған 80 турҙан килеп сыҡҡанлығын күрһәтә. Беҙҙең эраға тиклем 5-се мең йыллыҡта хәҙерге Сүриәнең төньяғында һалаф мәҙәниәте була, ул өбәйд мәҙәниәте тарафынан йотола.
Арам
Беҙҙең эраға тиклем X—VIII быуаттарҙа батшалар Ризон I менән Таб-Риммондың яулап алыу һуғыштарынан һуң Дамаск ҡалаһы ҡеүәтле арам дәүләтенең үҙәгенә әүерелә. Беҙҙең эраға тиклем IX быуат башында Таб-Риммондың улы Бән Һадад I Израиль батшалығы менән һуғыша һәм төньяҡ Галилеяның бер өлөшөн тартып ала. Ләкин бер нисә тиҫтә йылдан һуң Дамасктың өҫтөнлөклө хәленә йылдам көсәйә барған ассирийҙар янай. Улар Сүриә идарасыларынан беренсе тапҡыр яһаҡ түләмдәрен беҙҙең эраға тиклем 859 йылда йыя. Дошманға ҡаршы тороу маҡсатында урындағы хакимдар көстәрен берләштерергә була. Бән Хадад I-нең улы Бән Хадад II Ассирияға ҡаршы ҙур союз туплай, был союзға Хамат, Израиль, Арвад, Аммон һәм башҡа ил батшалары инә. Беҙҙең эраға тиклем 853 йылда Сүриәнең Каркар тигән ҡалаһы эргәһендә ҡан ҡойғос алыш була. Тик һөҙөмтәһеҙ тамамлана. Бер аҙҙан Ассирия батшаһы Салманасар III Сүриәгә тағы һөжүм итә, Дамаскты ҡамай, ләкин был юыл ла ала алмай.
Антик осор
Беҙҙең эраға тиклем 64 йылда, Помпейҙың Митридат VI менән Тигран II-не еңгәненән һуң, Сүриә Рим провинцияһына әүерелә, уға Йәһүҙиәне лә ҡушалар.
Әре ҡорт
thumb|300 px|Әре ҡорт Әре ҡорт — күмәкләп тереклек итеүсе бал ҡорттары Apis mellifica ғаиләһендәге ата ҡорт (Apidae sociales).
Әре ҡорттар һәм Varroa талпаны
right|frame|варроа талпаны әре ҡорт ҡарышлауыҡтарында Варроа талпаны, паразит талпан, умарталарҙағы ҡорт үрсемендә үрсей. Варроа талпаны әре ҡорт үрсемен өҫтөлөк итә. Сөнки уның үҫеше күстәге башҡа ҡорттарҙың үҫешенә ҡарағанда оҙағыраҡ. Умартасылар варроа талпаны менән бергә үрсегән әре ҡорт үрсемен алып варроатоз ауырыуын еңеләйтә ала. Уны умартанан алып йә һыуыҡ ергә ҡуйырға,йә киреһенсә иретергә кәңәш ителә.
Фёдорова Нина Михайловна
Биографияһы
Производство менән бер рәттән, йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Хеҙмәтсәндәрҙең ҡала советы депутаты итеп һайлана, КПСС өлкә комитетында ағза булып тора, партия съезы, СССР ДОСААФ IX һәм Х IX съездары делегаты итеп һайлана. Йәштәрҙең остаздар советы рәйесе, мәктәптә штаттан тыш тәрбиәсе була. Ун йыл дауамында заводтың остаздар советы рәйесе, профактивтарҙың халыҡ унгиверситеты факультеты деканы була. Егерме биш йылдан артыҡ һуғыш, хеҙмәт, ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандарының ҡала советы рәйсе урынбаҫары була. Һуғыш ветерандары һәм Новокуйбышевск нефть эшкәртеү заводының тыл хеҙмәтсәндәре тураһында «Опалённые войной» китабының авторы
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт премияһы
1992—2003
Комитет һайлап алыу турын һәм премияларға дәғүә иткән эштәрҙе ҡарауҙы тормошҡа ашыра. Дәүләт премияларын биреү тураһындағы комитеттың ҡарарҙары Рәсәй Федерацияһы Президенты указдары менән раҫлана.
Нино Катамадзе
Нино Кукуриевна Катамадзе (ნინო ქათამაძე; 21 август 1972, СССР-ҙың Грузин ССР-ы Кобулети ҡалаһы) — грузин  джаз  йырсыһы һәм композитор.
Ян ван Эйк
Ян ван Эйк (нидерл. Jan van Eyck, 1385 йәки 1390 йыл, Маасейк — 1441 йыл, Брюгге)— Иртә голланд рәссам-новаторы, Төньяҡ Ренессанс рәссамы, дипломат, портрет оҫтаһы, дини сюжеттар буйынса йөҙҙән ашыу картина авторы. Рәссам Губерт ван Эйктың (1370—1426) ҡустыһы һәм уҡыусыһы.
Кременная (Берёзовая ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
ДФК Дайнава
«Дайнава» (Dzūkijos futbolo klubas Dainava) — Литваның футбол клубы. Алитус ҡалаһында урынлашҡан. 2016 йылда барлыҡҡа килгән.
Макаров Артём Валентинович
Ижады
Опера һәм симфоник музыкаһы әҫәрҙәре менән дирижерлыҡ итә, шул иҫәптән,Дж. Верди опералары «Макбет», «Травиата», «Трубадур», «Аида»; Ж. Бизе операһы «Кармен»;, «Барыһы ла шулай эшләй» («Все так поступают»), В. А. Моцарт опералары «Сералдән урлау» («Похищение из Сераля»), «Идоменей»; Г. Доницетти операһы «Дон Паскуале»; П. Масканьи операһы «Сельская честь» ; Р. Леонкавалло операһы «Паяцы»; с. Низаметдинов операһы «Memento»; И. Штраус опереттаһы «Ярғанат» («Летучая мышь»); А. Адан балеты «Жизель»; П Гертель опереттаһы «Файҙаһыҙ һаҡлыҡ» («Тщетная предосторожность»).
Һылтанмалар
[https://web.archive.org/web/20160305022754/http://rampa-rb.ru/teatr/artyom-makarov-u-menya-obrazovanie-ufimskoe-i-tem-gorzhus/ Рампа. Артём Макаров: «У меня образование уфимское, и тем горжусь»]
Олеко-Мангте-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Йәмилов Марат Арыҫлан улы
Биографияһы
Марат Арыҫлан улы Йәмилов 1938 йылдың 23 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Әнәс ауылында тыуған. 1965 йылда Өфө сәнғәт училищеһын тамамлай (педагогы Шамил Рәхмәтуллин).
Сәсәниҙәр дәүләте
Сәсәниҙәр дәүләтен ойоштороу
Беҙҙең эраға тиклем III быуатта Иран Аршакиҙарҙың парфян династияһы берләштергән берәмк була. Ғәмәлдә ул үҙаллы кенәзлектәрҙән короллектәрҙән торған конфедерация була. (Сағыштырыу өсөн: Киев Русе XIII быуатта). Даими үҙ-ара һуғыштар, бәрелештәр Иранды ныҡ көсһөҙләндерә. Рим империяһының хәрби ҡеүәте һәм көнсығышҡа ҡарай экспансияһы һөҙөмтәһендә парфяндар Месопотамияның бер нисә төньяҡ ҡалаларын бирергә мәжбүр була.
Иран Парс мәлендә яңынан ойоша башлай. Ирандың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан Парс провинцияһы уның тарихындағы мөһим роль уйнай (Парс, йәки Фарс — гректар уны «Иран» урынына ҡуллана башлай). Сәсән — ҡанбаба, Анахит алиһәһе ҡорамы тылсымсыһы, ул Парстың хаким («батша») династияһына ҡарай һәм мөһим урын биләй. Уның улы Папак Истахраның хакимы, шаһ титулына эйә була. Сәсәндең ейәне, Папактың улы Арташир ҡанбабалар һәм ырыуҙың юғары ҡатламы ярҙамында күтәрелә. Үҙ биләмәһенә күрше ерҙәрҙе ҡушыу һөҙөмтәһендә көсәйә бар һәм Парстың иң билдәле хакимын бәреп төшөрә. Тәхет өсөн Арташир бер туған ағалары менән көрәш алып бара һәм еңеп сыға. Иранды берләштереүгә ынтылыуы уны Аршакиҙар менән дошманлаштыра.
Сәсәни Ирандағы йәмғиәт төҙөлөшө
Шаһәрдарҙан һуң киләһе дәрәжәне виспухр биләй. Дәүләттә ете иран ырыуы ҙур урын алып торған. Тик уларҙың ғына дәүләтселек һәм хәрби вариҫлыҡҡа хоҡуғы була.
Кульсим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Бедржих Сметана
Биографияһы
Прагала тәүге осорҙа Сметана йәшәү хаҡына бай йорттарҙа фортепианола уйнай, ә 1844 йылдан 1847 йылға тиклем граф Леопольд фон Тун унд Гогенштейнда өй музыка уҡытыусыһы сифатында хеҙмәттә була. был йылдарҙа ул үҙе лә фотепианола уйнауын камиллаштырыу маҡсатында һәм композиция буйынса Йозеф Прокштан дәрестәр ала. Был остаздың шундай уҡ дәрестәренә Сметананың буласаҡ кәләше Катаржина Коларова йөрөгән була. Роберт һәм Клара Шумандар менән булған шәхсән танышлыҡ әүҙем хат алышыуға күсә. Ижадсының ошо осор әҫәрҙәрендә нәҡ композитор Роберт Шуман стиленең тәьҫире бик асыҡ күренә  — был тәү сиратта «Экспромты и багатели» исеме менән 1844 йылда баҫылып сыҡҡан фортепиано өсөн пьесалар серияһында ныҡ сағыла. Һуңыраҡ Сметана Берлиоз һәм Лист менән таныша, был танышлыҡ 1846 йылдан улар менән бик яҡын дуҫлыҡ мөнәсәбәттәренә үҫешә.
Көнбайыш Богемиялағы концерт турнеһы финанс йәһәтенән уңышһыҙлыҡҡа осрағандан һуң Сметана үҙен тулыһынса композиторлыҡ карьераһына арнарға ҡарар итә. Бынан тыш Прагала шәхси музыка мәктәбе асыу хыялы менән дә янып йөрөй, был уйҙарын Лист менән уртаҡлаша. Уныһы яуап итеп мәктәп асыу өсөн 400 флорин аҡсаһын бирә. Был ярҙамды күңеленә ныҡ яҡын ҡабул иткән Сметана дуҫына «Шесть характерных пьес» тип аталған әҫәрҙәр йыйылмаһын бағышлай, улар ҙа Листың булышлығы менән донъя күрә. Прагалағы үҙе теләгән музыка мәктәбен асыу ниәтен Сметана 1848 йылдың йәй аҙағында тормошҡа ашыра. Был музыка мәктәбендә уҡығандар араһынан Ян Людевит Прохазка (14.08.1837—19.07.1888) музыка эшмәкәре, пианист, композитор һәм педагог булып таныла.
Әүәлбаев Мэльс Ситдиҡ улы
Тормош һәм хеҙмәт юлы
Мэльс Ситдиҡ улы дөйөм тәғәйенләнешле һабандарға алмаштырыла торған ике яруслы корпус конструкцияһы авторы, һәм был ҡорамалдар ҙа сериялы етештереүгә тәҡдим ителгән. Был хеҙмәттәр буйынса («Корпус плуга» һәм «Плуг». Авторы — М. С. Авальбаев и Х. К. Хасанов) авторлыҡ хоҡуғына лайыҡ була. Ул шулай уҡ тупраҡты эшкәртеүсе ОКП-3 ын эшләүҙә әүҙем ҡатнаша һәм ул «Комбинированное почвообрабатывающее орудие» (Авторы — М. С. Авальбаев и М. А. Давлетшин) авторлыҡ танытмаһы менән нығытыла. Был уйлап табыу 1990 йылда СССР ндә күрһәтелә һәм көмөш миҙал менән бүләкләнә.
1966—1999 йылдарҙа — инженер-конструктор, Башҡортостан ауыл хужалығы фәнни-тикшеренеү институтының механизация лабораторияһы өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Олеко-Марета-Яха
Олёко-Марета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Марета-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 49 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.