cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амантаева Фәниә Ғәлимйән ҡыҙы
Биография
2016 год — Лауреат 1 степени ХI Международного творческого конкурса- фестиваля «Слияние культур» (хореография), г. Казань,Татарстан
Фания Галимьяновна Амантаева- лауреат Всероссийского конкурса исполнителей сольного народного танца (город Самара, 1993). В составе ансамбля имени Файзи Гаскарова побывала с гастролями в городах Москве, Ленинграде, Казани и др. Ансамблю рукоплексакали зрители Франции, Испании, Италии и др. стран
Бәтке
Тарихы
1870 йылда 217 башҡорт һәм 25 хеҙмәтле татар; 1920 йылда 501 типтәр йәшәй тип күрһәтелгән. Был һуңғы ике халыҡ иҫәбен алыуҙа халыҡтың этник составы тураһындағы мәғлүмәттәр актуаль хәлде боҙа. Беренсе осраҡта типтәрҙәр башҡорттар составына инә, икенсеһендә — киреһенсә: башҡорттар типтәрҙәр араһында. Башҡорттар араһында аҫабаларҙан тыш керҙәштәр ҙә була. Гүзәир Кулчанов (1772—1823) улдары Хөсәйен, Кулыиарип (Ҡулығәрип (?)) һәм ейәне Шәрәфетдин менән һәм Исламғол Үтәғолов, 1772 йылғы, балалары Әбделлатиф, Әбделмәзит, Әбделяппар менән шуларҙың тәүгеһенә ҡарай. 1917 йылда аҫаба-башҡорттар типтәрҙәр араһында булып сыҡҡан.
Географик урыны
Алыҫлығы:
Афразия телдәре
Тикшереүҙәр тарихы
Семит-хәмит телдәре (икенсе төрлө хәмит-семит). Хәмит телдәрен өйрәнеү бик күптән инде семит телдәренә туғанлығын асыҡлаған. Мәҫәлән, боронғо мысырлылар телен боронғо семит телдәре менән сағыштырыу мәсьәләһен немец египтологы һәм лексикографы А. Эрман ентекле өйрәнгән. Артабан күп кенә тикшеренеүселәр боронғо мысыр телдәрен мысыр теле, хәмит төркөмөнә ҡаратылған айырым африка телдәре менән сағыштырыу буйынса шуға оҡшаш эштәр үткәргән. Методик күҙлектән ҡарағанда, боронғо телдәр һәм айырым алынған тере телдәрҙе сағыштырыу әллә ни уңышлы булмаған. Боронғо телдәр һәм айырым алынған тере телдәр менән сағыштырыу ағыштырыу Семит һәм мысыр телдәре, шулай уҡ мысыр һәм бербер телдәре араһында сағыштырыуҙар бер ни тиклем уңышлы булған, күп кенә ышандырырлыҡ оҡшашлыҡтар табылған (түбәндәге ғалимдарҙың эштәре иң әһәмиәтлеһе: А. Эмбер, Р Каличе, Э. Зигларж, В Вицихл, В Леслау).
Семит телдәрен үҫтереү
Фараз ителеүенсә, бик боронғо афразия телдәр ареалы Төньяҡ-Көнсығыш Африка һәм Алғы Азия территорияһында урынлашҡан булған.
Драгоча
Драгоча — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Волга йылғаһының һул ярына тамағынан 3236 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Еңгәй (ҡасаба)
Еңгәй (Зингейка) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһендә Агаповка районында, янында Ҡуйсаҡ археологик ҡомартҡыһы урынлашҡан ҡасаба. Светлогорский ауыл биләмәһе составына инә
Узургу
Узургу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Жасатер йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ашман
Ашман (Ашманово) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 15 кеше булған. Почта индексы — 452281, ОКАТО коды — 80230840002.
Шакиров Сабир Шакир улы
Шакиров Сабир Шакир улы (21 май 1921 йыл — 5 март 1988 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, автоматсылар взводы командиры, һуңынан дивизия командиры генерал Беловтың адъютанты, гвардия капитаны. Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры.
Уила (Кокса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Лякишев Николай Павлович
Фәнни эшмәкәрлеге
Боголюбов Владимир Александрович етәкселегендә кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай ; 1975 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай; профессор (1979).
Журавец (Холохольня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Зубцов ҡалаһынан Тверь ҡалаһына тиклем,  Тверца  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Дүртөйлө урмансылығында дарыу үҫемлектәре популяцияһы
Физик-географик ҡылыҡһырлама
Заказникты ҡырағай хайуандарҙан ҡыр сусҡалары, мышылар, ҡондоҙҙар төйәк иткән. Заказник ошо төбәктәге биоресурстарҙы, үҫемлектәр һәм ҡырағай хайуандар популяцияларының эталон өлгөләләрен һаҡлау буйынса ҙур әһәмиәткә эйә..
Эндре Ади
Биография
Ади башта  реформат мәктәбендә уҡый, уны бик яҡшы билдәләргә  тамамлай» ( математика менән боронғо грек теленән генә «дүртле» ала), ә һуңынан — хоҡуҡ факультетында уҡый ( Дебрецен университет). 1899 йылдан башлап,  Орадеаға күскәнсе (Nagyvárad, Oradea)Debreceni Hírlap гәзите журналисы.
Әхмәтшин Йәғәфәр Әхмәт улы
Биографияһы
1944 йылдың 3-4 сентябрендә такылар десанты составында лейтенант Әхмәтшиндың взводы бер рота дошманды ҡыйрата, шулай уҡ өс танкыға ҡаршы орудиеһын ҡулға төшөрә. 1944 йылдың 4 сентябрендә Нарев йылғаһы аша сыҡҡанда, рота командиры сафтан сыҡҡас, уны алыштыра һәм тәүгеләрҙән булып йылға аша сыға, бынан һуң Әхмәтшин етәкселегендәге рота дошман траншеяларын баҫып ала.
Шөңгәккүл дала дендропаркы
Шөңгәккүл дала дендропаркы — (Шингаккульский степной дендропарк) — Башҡортостан Республикаһы Шишмә районы биләмәһендә урынлашҡан тәбиғәт ҡомартҡыһы. Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1965 йылдың 17 авгусындағы 465-се «Башҡорт АССР-ының тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау тураһында»ғы ҡарары нигеҙендә булдырылған.
Шөңгәккүл дала дендропаркынан башҡа Шөңгәккүл ауылы янында тағы Шөңгәккүл (күл) һәм Шөңгәккүл заказнигы ла бар.
Тарту
Дөйөм һүрәтләмә
Тарту Эстонияның баш ҡалаһы Таллиндан көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 185 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Тарту Эмайыги йылғаһының ике ярында, уның Чуд-Псков күлдәр системаһына ҡушылған еренән 37 километрҙа; йылға буйлап 9 км ята.
XVIII—XX быуат башы
1704 йылдың йәйендә Төньяҡ һуғышы барышында Дорпат (Дерпт) Пётр I батша ғәскәрҙәре баҫып ала.
Үрге Троицк (Туймазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Уҫылы ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Уҫылы ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Хәсән ибн Али
Атаһы
Атаһы Али (Ғәли) ибн Әбү Талип — атаҡлы сәйәсмән һәм йәмәғәт эшмәкәре ; Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ике туған ҡустыһы, кейәүе һәм сәхәбә, дүртенсе хаҡ хәлифә (656—661) һәм шиғыйҙарҙың беренсе имамы.
Эгон Шиле
Мираҫы һәм танылыуы
Эгон Шиле тураһында «Эгон шиле — Янъял / Эгон Шиле — Эксцесс һәм яза» (1981) тигән нәфис фильмдар төшөрөлгән, төп ролдәрҙә Матьё Каррьер һәм Джейн Биркин, һәм «немец телендә» Egon Schiele: Tod und Mädchen" Эгон Шиле: Үлем һәм ҡыҙ" (2016 йылда). Рауль Руистың «Климт» (2006) фильмында Эгон Шиле ролен Николай Кински уйнай. Шиле (АҠШ) фильмының 5-се миҙгелендә телгә алына.
Өмәүиҙәр хәлифәлеге
Өмәүи хәлифәт
Өмәүи хәлифәт Хаҡ хәлифәттең ғазауаттар сәйәсәтенә тоғро ҡала һәм Төньяҡ Африканы, Пиреней ярымутрауының Әл-Әндәлүс (Әндәлүсия) өлөшөн, Урта Азияны, Синдты, Тәбәристан менән Журжанды яулап ала.
Сердюки (Бәләбәй районы)
Сердюки (Сердюки) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 2 кеше. Почта индексы — 452021, ОКАТО коды — 80209819016.
Дәүләт думаһы
Тарихы һәм формалашыуы
1993 йылда «Рәсәй Федерацияһында этаплы конституция реформаһы тураһында» Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән Рәсәй Федерацияһының Дәүләт думаһы ойошторола, ул Мәскәүҙә элекке СССР Госпланы бинаһында (Охотный Ряд урамы, 1) урынлаша. 1-се саҡырылыш Дәүләт думаһын һайлау 1993 йылдың 12 декабрендә үтә.
Дума эшенә рәйес һәм уның урынбаҫарҙары етәкселек итә.
Урындар бүлешеү
Тауыштарға йомғаҡ яһалғас, Хэйр-Нимейер ысулы буйынса тауыштарға пропорциональ депутат мандаттары бүленә.
Депутаттарҙың эш хаҡы һәм льготалары
Депутаттарҙың эш хаҡы һәм льготалары федераль закондар, атап әйткәндә «Рәсәй Федерацияһы Федераль йыйылышының Федерация Советы ағзаһы статусы һәм Дәүләт думаһы депутаты статусы тураһында» ФЗ-3, «Рәсәй Федерацияһы дәүләт граждан хеҙмәте тураһында» ФЗ-79 һәм Дәүләт думаһы регламенты менән көйләнә.
Вәкәләттәре
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы (103-сө статья) Дәүләт думаһына түбәндәге вәкәләттәрҙе һәм улар буйынса ҡарарҙар сығарыу хоҡуғын бирә:
Дәүләт думаһы аппараты
Дәүләт думаһы аппараты — депутаттарҙың, депутаттар берләшмәләренең, Дума Советының, комитеттарының, комиссияларының һәм рәйесенең, уның беренсе урынбаҫарҙарының һәм урынбаҫарҙарының, Дума аппараты етәксеһенең һәм хеҙмәткәрҙәренең эшмәкәрлегенә хоҡуҡи, ойоштороу, документацион, аналитик, мәғлүмәт, финанс, матди-техник, социаль-көнкүреш тәьминәтте тормошҡа ашырыусы даими эш итеүсе орган.
Депутат берләшмәләре
2011 йылдың 4 декабрендә һайланған алтынсы саҡырылыш Дәүләт думаһында дүрт партия үҙ фракцияһын булдырҙы: «Берҙәм Россия» (238 кеше), КПРФ (92 кеше), «Справедливая Россия» (64 кеше), ЛДПР (56 кеше).
Дәүләт думаһы интернетта
2017 йылдың 27 апрелендә Дәүләт думаһы бер юлы алты социаль селтәрҙә — ВКонтакте, Twitter, Instagram, Facebook, Telegram (2017 йылдың 28 апрелендә ябыла) һәм Одноклассникиҙа — рәсми сәхифәһен аса.
Суртан ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Суртан ауыл Советы — Стәрлетамаҡ районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлә. Почта индексы — 453163. ОКАТО коды — 80249895000. Ауыл Советының үҙәге — Суртан ауылы. 1992 йылдан 2008 йылға тиклем ғәмәлдә була.
Тарихы
3. Суртан һәм Уҫылы ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Улусук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Латвия тарихы
Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш
1917 йылдың сентябрендә Германия ғәскәрҙәре оккупациялаған латыш сәйәси партиялар коалиция — Демократик блок — булдыралар. Декабрь башында Валкала латыш ойошмалары Латыш ваҡытлыса милли советын ойоштороуға өлгәшәләр. Тарихсы Янис Шилиньш белдереүенсә, ул мәлдә Латвияның яҙмышы күп осраҡта һуғыш һөҙөмтәләренән тора: Германия еңһә — Латвия уның йоғонтоһонаэләгәсәк йәки бөтөнләй уға ҡушыласаҡ. Әгәр Рәсәй еңһә, Латвия уның составында ҡала. Әммә Рәсәй һуғыштан сығып, Бөйөк Британия, Франция һәм АҠШ еңһәләр, Латвия үҙ юлын һайларға мөмкинлек аласаҡ. 1917 йылдың 24 декабрендә (1918 йылдың 6 ғинуары) Германия ғәскәрҙәре оккупацияламаған Лифляндия һәм Витебск губерналары өлөштәрендә совет власы иғлан ителә (Исколата Республикаһы), әммә тиҙҙән Германия ғәскәрҙәре хәҙерге латвияның бөтә территорияһын биләп алалар.
1918 йылдың 28 ғинуарында Стокгольмда Остзея дворяны Генрих фон Штрик Совет Рәсәйе вәкиле Вацлав Воровскийға Курляндия, Лифляндия һәм Эстляндия немец дворян йыйылыштарының бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһын тапшыра. Остзейҙа Рәсәйҙе 1721 йылғы Ништадт килешеүен тупаҫ боҙоуҙа ғәйепләйҙәр һәм Германия протектораты аҫтында немец балтик дәүләтен булдырырға маташалар.
Улманистың авторитар режимы (1934—1940)
1934 йылдың 15 майында Латвия Ресубликаһы президенты Карлис Улманисдәүләт түңкәрелешен ойоштора һәм илдә авторитар режим булдыра. Илдә хәрби хәл иғлан ителә (1938 йылға тиклем һаҡлана), Конституция ғәмәлдән сығарыла. Парламент (сейм) тарҡатыла, ҡайһы бер депутаттарваҡытлыса ҡулға алына, бөтә сәйәси партиялар тыйыла, уларҙың матбуғат органдары ябыла, милләтселек сәйәсәте үткәрелә башлай. Урындағы үҙидара органдары хакимлыҡ иткән режим контроле аҫтына күсә. Бөтә эшсе ойошмалар һәм профсоюздары, спорт һәм мәҙәни йәмғиәттәр бөтөрөлә һәм үҙгәртеп ҡоролаref>Рига: Энциклопедия. — Изд. 1 — Рига: Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 53. . Эшһеҙ ҡалған сәнәғәт эшселәре мәжбүри рәүештә ауыл еренә күсерәләр, урман ҡырҡыуға һәм торф эшкәртеүгә ебәрелә.
Гитлер Чехословакияны аннексиялағандан һуң Балтика буйы илдәре Германия яғына ауа башлайҙар. 1939 йылдың 7 июнендә БерлиндаГермания сит ил эштәре министры Риббентроп Латвия һәм Эстония сит ил эштәре министрҙары В. Н. Мунтерс һәм Карл Сельтер Германия һәм Латвия араһында һөжүм итмәү тураһында Килешеүгә ҡул ҡуялар. Килешеүҙә йәшерен клаузула ҡарала: Латвия Германия рөхсәтенән Совет Рәсәйенә ҡарата хәрби хәүефһеҙлеге сараларын күрергә тейеш. Латвия һәм Эстония формаль рәүештә нейтралите һаҡлайҙар, әммә однако признали, что «һөжүм хәүефе Совет Рәсәйе яғынан ғына булды», тип таныйҙар. Латвия һәм Эстония артабан инглиз-франк-совет гарантияларынан баш тарталар
1939—1941 йылдарҙа, башта Латвия-Германия, ә һуңынан совет-герман килешеүҙәре буйынса, Германияға Латвияла йәшәгән немецтарҙың күпселеге күсерелә.
Советтар Союзына ҡушылыу
1940 йылдың 15 июнендә совет территорияһынан ике латыш сик буйы посына — Масленка һәм Шмайлиға — һөжүм яһала. Шмайлиҙа пограничниктар бер ниндәй ҡаршылыҡ күрһәтмәй, уларҙы әсирлеккә алалар һәм совет яғына сығаралар. Масленкала латыш сик буйы һаҡсылары ҡаршылыҡ күрһәтә, һөҙөмтәлә өс латыш хеҙмәткәре һәм ике тыныс граждан һәләк була, сик буйы бинаһы яндырыла, бер нисә кеше ҡулға алына. Дөйөм алғанда, 5 кеше һәләк була һәм 37 кеше ҡулға алына. Һөжүм итеүселәр араһында ла һәләк булыусылар була.
Ҡыҙыл армия частарынурындағы халыҡ йыш яҡшы ҡаршылайә республиканың көнсығышында, Латгалияла, хатта ҡыҙылармеецтар менән туғанлашыу осраҡтары була.
Шул уҡ көндө кискеһен «Латвия халыҡ хөкүмәте» ойошторола, уны профессор А. М. Кирхенштейн етәкләй (уны го назначение утвердил К. Улманис тәғәйенләй һәм яңы министрҙар кабинетына хөкүмәт вәкәләттәрен тапшыра).
Һуғыштан һуңғы осор (1945—1991)
1949 йылда һөрөлгәндәрҙән юлда 183 кеше үлә, һөргөндә 4941 кеше йәки һөрөлгәндәрҙең 12 % һәләк була. Тағы ла 1376 кешегә һөргөндән һуң латвияға ҡайтырға рөхсәт ителмәй. Шулай итеп, һөргөндән ҡайтармаҫлыҡ 6500 кеше йәки ул ваҡыттағы латвия халҡы иҫәбенән 0,35 % тәшкил итә. СССР Министрҙар Советының 1949 йылдың 29 ғинуарындағы 390-138сс номеры аҫтында «Литва, Латвия һәм Эстония территорияһынан ғаиләләре менән кулактарҙы, бандиттар һәм милләтселәр ғаиләләрен күсереү тураһында…» тигән ҡарарына, ә шулай уҡ СССР Эске эштәр министры генерал-полковник С. Н. Кругловтың 1949 йылдың 12 мартындағы «Литва, Латвия һәм Эстония территорияһынан ғаиләләре менән кулактарҙы, бандиттар һәм милләтселәр ғаиләләрен күсереү тураһында…» 00225-се бойороғона ярашлы Латвия ССР-ы территорияһынан РСФСР-ҙың алыҫ райондарына (Себергә) махсус ултыраҡтарға, бер нисә мең ғаилә һөрөлә (депортациялана). Һөрөлгән кешеләргә үҙҙәре менән шәхси байлыҡтарын, көнкүреш әйберҙәрҙе (кейем, һауыт-һаба, ваҡ ауыл хужалығы, һөнәри һәм йорт инвентары) һәм һәр ғаиләгә дөйөм ауырлыҡ менән 1500 килограмға тиклем аҙыҡ-түлек алырға рөхсәт ителә.
Бойондороҡһоҙлоҡто тергеҙеү
Бойондороҡһоҙлоҡ 1991 йылдың 21 авгусында, Мәскәүҙә ГКЧП-ның уңышһыҙ дәүләт түңкәрелешенән һуң, тергеҙелә. 1991 йылдың 6 сентябрендә Латвия Республикаһының бойондороҡһоҙлоғо СССР Дәүләт Советы тарафынан рәсми рәүештә раҫлана.
Иордания
Иордания (الأردن, Эль-Урдун ; тулы исеме — Иордания Хашимит Короллеге (المملكة الأردنية الهاشمية, әл-Мамляка аль-Урдуния әл-Хашимий)) — Яҡын Көнсығыштағы ғәрәп дәүләте.
Боронғо заман
Homo erectus, неандерталдәрҙең һәм боронғо Homo sapiens ҡалдыҡтары Иордан үҙәнендә, Әзркәлә һәм хәҙерге Иорданияның көньяғында табыла [сығанаҡ 1570 көн күрһәтелмәгән]. Әзрәкәләге оазиста археологик ҡаҙыныуҙар ваҡытында яҡынса 250 мең йыл элек эшләнгән таш ҡоралдар табыла.
Дәүләт ҡоролошо
Конституцияла өс төрҙәге суд ҡаралған: граждандар, махсус һәм дини. Иордания административ йәһәттән 12 мухафазға бүленгән, уларҙың губернаторҙарын король тәғәйенләй. Үҙҙәренә ышанфып тапшырылған территорияларҙа улар — идара итеүҙең бөтә бүлектәрендә берҙән-бер генә етәксе.
Административ йәһәттән Иордания 12 мухафазға бүленә. Мухафаздар башында король тәғәйенләгән һәм эске эштәр министрлығына буйһонған губернаторҙар тора. Мухафаздар 52 районға бүленгән.
Иружа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы
Тарихы
Юғары уҡыу йорто 1993 йылда нигеҙләнгән. Башта Иҡтисад, гуманитар фәндәр, идара итеү һәм хоҡуҡ институты (Восточный институт экономики, гуманитарных наук, управления и права, ВЭГУ) тип атала.
Академия Рәсәй Федерацияһы һәм башҡа илдәрҙең биләмәләрендә урынлашҡан филиалдар селтәренә эйә булған. Әммә 2016 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Өфөләге уҡыу йортоноң ғына белем биреү эшмәкәрлегенә лицензияһы бар. Рәсәй Федерацияһы Мәғариф һәм фән министрлығы ярҙамында әҙерләгән юғары уҡыу йорттары эшмәкәрлегендә белем биреү сифатын бойондороҡһоҙ баһалау һөҙөмтәләренә ярашлы, 2017 йылда Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһы Рәсәйҙең иң яҡшы юғары уҡыу йорттары исемлегенә инде.
Улюстон
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сиушка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәлимов Имам Ғәлим улы
Һуғыштан һуңғы тормошо
1946 йылда демобилизациялана. Һуғыштан ҡайтҡас, «Красноармеец» колхозында тимерсе булып эшләй. Һәүәҫкәр балыҡсы ла була. Хәләл ефете Зәкиә Ғынийәтдин ҡыҙы (1914 йылғы) менән 6 балаға ғүмер бирәләр. Имам Ғәлимов һуғышта алған яраларынан мандымай 1965 йылда вафат була.
Можаровка
Можаровка — Рәсәй йылғаһы. Пенза өлкәһе, Һарытау өлкәһе, Ульяновск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/677/5 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Өфө автовокзалдары
Көньяҡ автовокзал
Көньяҡ автовокзал Зорге урамында 1968 йылда асыла. 1986—1987 йылдарҙа реконструкция үткәрелә, уның барышында төп бинаға ике өҫтәлмә төкәтмә өҫтәлә. 1992 йылға тиклем уны ябай ғына автовокзал тип йөрөтәләр, яңы автовокзал — Төньяҡ автовокзалы асылғанға тиклем.
Казачка (Симаховка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бронза
Бронза - баҡыр иретмәһе, ғәҙәттә аҡ ҡурғаш төп ҡушылдыҡ булып тора, ләкин алюминий, кремний, бериллий, ҡара ҡурғаш һәм башҡа элементтар ҡушылған баҡыр иретмәләрен шулай ук бронзаға индерәләр. Мәгәр цинк ҡатнашмаһы (был еҙ ) һәм никель (был мельхиор) бронзаға индерелмәй. Ҡағиҙә булараҡ, барлыҡ бронзаларҙа ла аҙ ғына күләмдә өҫтәмәләр: цинк, ҡурғаш, фосфор һәм башҡалар ҡушылған була.
Бронза, тығыҙлығы маркаһына һәм индерелгән ҡушылмаларына ҡарап, 7500-8700 кг / м³ тәшкил итә; иреү нөктәһе 930-1140 ° C.
Бишҡурай (Илеш районы)
Тарихы
Ауылға нигеҙҙе, күрәһең, Ҡырғыҙ улусы башҡорттары һалған. XVIII быуатҡа ҡараған документтарҙың береһендә "Бикҡураз ауылы (шулай уҡ Ҡырғыҙ ауылы)" тигән юлдар бар. Тораҡ пункты Йәлдәк улусының Сырым түбәһенә` ҡарай. Унда йәшәгән аҫаба башҡорттар 1751 йылда шул уҡ улустың башҡа аҫабалары менән бергә Костоватый тип йөрөтөлгән һыу ятҡылығын балыҡ тотоу өсөн урыҫ крәҫтиәндәренә ҡуртымға биреүҙә ҡатнаша. Ер хужалары араһында йөҙ башы Килмәт Нурмешев һәм рядовой аҫаба Санъяп Мөслимов һөйләшеүҙәр алып барыуҙа бик әүҙемлек күрһәтә. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: Килмәттең улы Баязит Килмәтов аҙаҡ Йәлдәк улусы старшинаһы булып китә.
Улюта (Катунь ҡушылдығы)
Улюта  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Катунь йылғаһының һул ярына тамағынан 265 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Үрге Бишенде
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек милләт башҡорттар (84 %).
Географик урыны
Алыҫлығы:
Урамдары
Урам исеме :
Ҡыймаҡ ҡағанлығы
Тарихы
Ҡағанлыҡтың рәсми дине — манихейлыҡ. Был дин үҙенең Ҡырғыҙ ҡағанатынан ҡалған йәнәсәй рун яҙыуы, китаплылығы һәм ғибәҙәт структураһы менән бергә ҡабул ителә. Шулайҙа илдә башлыса шаманлыҡ, унан аҙыраҡ — ислам һәм тәңрелек таралыу алған.
Космогония мифтары
Космогония мифтары (κοσμογονία; донъя, ғаләм +  тыуыу) — донъяның килеп сығышы, дөйөм алғанда һәм уның өлөштәре, хаостан йыһан барлыҡҡа килеүе тураһында мифтар. Күпселек мифологияларҙың төп башланғыс сюжеты, мифтарҙың төп категорияһы, донъя килеп сығышы тураһындағы мифтарҙың төрө. Космологик күҙаллауҙар менән айырылғыһыҙ бәйләнгән.
Принциптары һәм типологияһы
Космогоник мифтар, ҡағиҙә булараҡ, этиологик мифтарға ҡарағанда бик архаик тип әйтерлек түгел һәм нығыраҡ аллаға бағышланған, изге (сакральное).
Космогония мифы, ғәҙәттә, тәүҙә боронғо донъяның барлыҡҡа килеүенә тиклем булған, йыш ҡына хаосҡа оҡшаш булған йәшәйештең юҡлығын һүрәтләй. Бындай хикәйәләүҙәр (нарративтар) төрлө мифологияларҙа ла үтә бер төрлө. Уларҙа йәшәйештең юҡлығын тасуирлаған кеше, үҙен әлеге барлыҡ донъяһы осоронда һүрәтләй, һәм йыһандың тергеҙелеүсе үҫеш юлының һөҙөмтәһе булған, ул юлды яңынан үтеп булмай, әммә ул ваҡыт арауығында дауам итергә һәләтле йәки йыһан һәләкәтендә, мәҫәлән, бөтә донъяны һыу баҫыу арҡаһында тамамланыуы ихтималлығы — йыһандың этаплап барлыҡҡа килеүе һәм үҫеше тураһында бәйән итә.
Ижад итеүсенең йәки тыуҙырыусының ғаләм объкттары, аллалар һәм кешеләрҙе биологик тыуҙырыу мотивы киң таралған. Донъяның формалашыу процесы тәбиғи объекттар моделләштергән илаһтарҙың барлыҡҡа килеү сылбыры рәүешендә күрһәтелергә мөмкин. Мәҫәлән, аккад, көнбайыш-семит, хетт-хуррит, грек традицияларында илаһи быуындарҙың алмашыныуы, был быуындарҙың үҙ-ара көрәше йыш тасуирлана. Йыш ҡына ғәҙәти булмаған рәүештә тыуҙырыла. Мәҫәлән, ижадсының кәүҙә өлөштәренән яңы илаһтарҙың барлыҡҡа килеүе тасуирлана. "Зәңгәр китап"та әйтелгәнсә, Барлыҡҡа килтереүсе үҙе юғалыуы, әүерелеүе йәки һәләк булыуы, йәғни үҙен башҡа аллалар ҙа үлтереүе мөмкин. Боронғо һинд мифологияһында Пуруша, шулай уҡ Ману, скандинав мифологияһында — Имир, "Күгәрсен китабы"нда — Әҙәм, ҡытай мифологияһында Пань-гу үлтерелә. Ерле американдарҙың мифтарында һәм Океания мифологияһында шуға яҡын сюжеттар осрай. Башҡа ғәҙәти булмаған тыуҙырыу ысулы — кикереү, сәсеү аша. Мысыр мифологияһында Атум үҙенең орлоғон йота, Шу һәм Тефнутты сәсә. Донъяның шайыҡтан барлыҡҡа килгәнен һүрәтлә ҙә мөмкин. Алла иһә объекттарҙы үҙенән алырға мөмкин. Физик тыуҙырыу, бер нәмәнән барлыҡҡа килтереү сифатында түгел, ә илаһтың рухи эманацияһы принцибы буйынса төшөнгәнгә. Был, булмағанды булдырыу түгел, ә илаһтың рухи эманацияһы принцибы буйынса аңлашыла, шуға күрә, һүҙ атамаһы аша объекттар барлыҡҡа килтереүгә яҡынлаша. Мысыр мифологияһында Птах ғаләмде «тел һәм йөрәк» менән барлыҡҡа килтергән. Бойороҡ, талап буйынса тыныслыҡтың барлыҡҡа килеүе яҡын мотив булып тора. Мәҫәлән, маори мифына ярашлы, төп космогоник акттар хайд индейҙары мифында ҡоҙғон бойороҡтары серияһы һөҙөмтәһендә килеп сыға. «Тыуҙырылыу» тип һүрәтләнгән был ижад итеү алымдары мифопоэтик аң сиктәрендә эквивалент сифатында, мәҫәлән, австралия мифологияһында тотем ата-бабаларының әүерелеүе тураһындағы мифтарҙа һәм оҡшаш тыуҙырылыуҙы тасуирлаған башҡа хикәйәләрҙә ҡарала. Төрлө ысулдар бер — береһенә тура килергә йә бер — береһенә күсергә мөмкин. Хайда, луисеньо, сенека, помо, виннебаго һ.б. индейҙарҙың мифологияһында донъя ер әйләнеүе йәки артыуы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Бәлки, йыһан ҡатламдарын эҙмә-эҙлекле үҫтереү аша космогония тураһында әйтеләлер, мәҫәлән, ацтек космогонияһында һәм ҡайһы бер океания мифологияларында, унда йыһан туғыҙ ҡатламдан төҙөлгән, һәм һәр береһе мифик йән эйәләренең айырым төркөмө менән бәйләнешкә инә.
Иҙелбаев Урал Мирас улы
Иҙелбаев Урал Мирас улы (15 декабрь 1972 йыл) — композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2014) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2000).
Космогония мифтары
Үҫеше
Игенселәрҙең һәм малсыларҙың һуңыраҡ күҙаллауҙарында кешеләрҙе маҡсатлы йәки осраҡлы рәүештә барлыҡҡа килтергән бик ҙур зат булған. Мәҫәлән, Ҡояш, Ай, йондоҙҙар, ел, тупраҡ, тауҙар, йылғалар, юлдар, ямғыр һәм башҡа нәмәләр Паньгу үлгәндән һуң уның кәүҙә өлөштәренән барлыҡҡа килгән, ә кешеләр уның тәнендә йәшәгән беттәрҙән барлыҡҡа килгән.
Дүртөйлө
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Түрешле ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһы Президиумының 1992 йылдың 19 ноябрендәге 6-2/438-се һанлы «Стөрлетамаҡ районында Золотоношка ауыл Советын ойоштороу тураһындағы» Указында түбәндәге юлдар бар :
Золотоношка ауыл Советының Золотоношка ауылын Түрешле ауыл Советы составына индерергә.
Дёма Леонид Васильевич
Дёма Леонид Васильевич (18 июнь 1916 йыл — 17 декабрь 2004 йыл) — СССР хәрби летчигы. Бөйөк Ватан һуғышы яугире. Советтар Союзы Геройы. Гвардия майоры.
Биографияһы
Леонид Васильевич Дёма 1916 йылда Башҡорт АССР-ы Стәрлетамаҡ районының Михайловка ауылында тыуған. Урыҫ.
Трансформатор
Трансформатор алмаш көсөргәнеште һәм/йәки гальваник сиселеште төрлө ҡулланыу өлкәһендә — электр энергетикаһында, электроника һәм радиотехникала үҙгәртә.
Радиоактив тарҡалыу
Теория
Радиоактив тарҡалыу кисергән ядро — төп, был тарҡалыу һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән ядро бүлендек ядро тип атала. Бүлендек ядроның масса һанының һәм зарядының төп ядроға ҡарата үҙгәреүе Соддиҙың тайпылыш ҡағиҙәһе менән тасуирлана.
Асыу тарихы
Беккерелдең башына шундай фекер килә: һәр бер люминесценцияның да рентген нурҙары буламы икән? Уйын тикшереү өсөн ул бер нисә берләшмә, шул иҫәптән һары-йәшел төҫ менән фосфоресценцияланған уран тоҙҙарының береһен ала. Тоҙҙо ҡояш яҡтыһы менән яҡтырта ла, ҡара ҡағыҙға төрөп, ҡараңғы шкафҡа шулай уҡ ҡара ҡағыҙҡа төрөлгән фотопластинкаға һалып ҡуя. Бер аҙ ваҡыт үткәс, пластинканы ҡарағас, Беккерель ысынлап та тоҙ киҫәгенең һүрәтләнешен күрә. Ләкин люминесцент нурланыш ҡара ҡағыҙ аша үтә алмай, был шарттарҙа тик рентген нурҙары ғына пластинканы яҡтырта ала. Беккерель тәжрибәһен бер нисә тапҡыр ҡабатлай һәм бер үк һөҙөмтәгә өлгәшә.
1896 йылдың 24 февралендә Франция Фәндәр академияһы ултырышында ул «Фосфоресценциянан сыҡҡан нурланыш хаҡында» тигән темаға сығыш яһай. Әммә бер нисә көндән был һығымтаға төҙәтеү индерергә тура килә. 26 һәм 27 февралдә Беккерелдең лабораторияһында бер аҙ үҙгәрештәр менән тағы бер тәжрибә үткәреүгә әҙерлек бара, әммә көн болотло булғанлыҡтан уны кисектерергә тура килә. Көн һаман аяҙытмағас, 1 мартта Беккерель уран тоҙо ятҡан пластинканы ҡояш нуры менән яҡтыртып тормайынса асығайтҡысҡа һала. Әлбиттә, ул фосфоресценцияланмай, әммә пластинкала һүрәтләнеше килеп сыға. 2 мартта уҡ Беккерель был асышы тураһында Париж Фәндәр академияһы ултырышында хәбәр итә, сығышын «Фосфоресценцияланыусы есемдәр сығарған күренмәҫ радиация тураһында» тип атай.
Радиоактив тарҡалыу законы
N
Радиоактив тарҡалыу ваҡытында бүленеп сыҡҡан киҫәксәләрҙең төрҙәре
Бета-тарҡалыуҙың бөтә төрҙәрендә (алдан әйтелгән, әммә әлегә асылмаған нейтриноһыҙ төрҙән башҡа) ядро тарафынан нейтринолар йәки антинейтринолар сығарыла.
Позитронлы тарҡалыу һәм электрон эләктереү
β+-тарҡалыу һәм электрон эләктереү өсөн Соддиҙың тайпылыш ҡағиҙәһе: Миҫал (бериллий-7-не литий-7-гә ε-эләктереү): Позитронлы тарҡалыуҙан һәм ε-эләктереүҙән һуң элемент Менделеев таблицаһының башына ҡарай 1 шаҡмаҡҡа күсә (йәҙрә заряды бер берәмеккә бәләкәйләнә), ә ядроның масса һаны үҙгәрешһеҙ ҡала.
Чехословакия
Дәүләт ҡоролошо
Башҡарма орган — Хөкүмәт (Vláda), Хөкүмәт Рәйесе һәм министрҙарҙан тора, уларҙы Президент һайланып, Милли Йыйылыш алдында яуаплылыҡ тоя.
Беренсе республика (1918—1938)
1918 йылдың ноябрендә Австро-Венгрия тарҡалыуы барышында Антанта державаларының әүҙем ярҙамы менән барлыҡҡа килә. Чех һәм словак ерҙәрен Австро-Венгрия составынан айырып сығарыу, 1918 йылдың 13 июлендә Чехословак Милли Комитетына әүерелгән (Národní výbor československý) хәрәкәтен һуғыш ваҡытанда эмигрцияла булған Томаш Гарриг Масарик етәкләй. 1918 йылдың 14 октябрендә Чехословак Ваҡытлы Хөкүмәте (Prozatímní česko-slovenská vláda) төҙөлә, ә 14 ноябрҙә, Чехословак Милли комитетының Рейхсрат депутаттары чех ерҙәрен киңәйтеүе иҫәбенә Революцион Милли йыйылышы (Revoluční národní shromáždění) ойошторола. 1920 йылдың 29 февралендә Революцион Милли йыйылышы Чехословакия Республикаһының Конституцион Хартияһы (Ústavní listina Československé republiky) Чехословакия демократик парламент республикаһын иғлан итә, законодар сығарыу органы булып Милли Йыйылыш билдәләнә(Národní shromáždění). Ул Сенаттан (Senát) һәм күп мандатлы һайлау округтарынан 6 йылға һайланған Депутаттар Палатаһынан (Poslanecká sněmovna) тора. Ил башлығы — Президент (Prezident). Чехословакияның беренсе президенты итеп Томаш Массарик һайлана. 1935 йылда Масарикты оҙаҡ йылдар сит ил эштәре министры булған Эдвард Бенеш алмаштыра. Күп партиялы либераль-демократик ҡоролошто һаҡлап ҡалһа ла, Европаның башҡа күп дәүләттәренән айырмалы, 1930 йылдарҙа диктатураға әүерелмәйенсә, Чехословакия ҡайһы бер илдәрҙең Гитлер менән компромисы (1938 йылғы Мюнхен килешеүе) ҡорбанына әйләнә.
Чехословакияның тарҡалыуы (1993)
1993 йылдың 1 ғинуарында ил тыныс юл менән Чехияға һәм Словакияға бүленә, йәғни бәрхәт айырылыуы (бәрхәт революция аналогы) тормошҡа ашырыла.
Административ бүленеш
Баш ҡалаһы — Прага ҡалаһы.
Верешим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Каржай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ломоватка (Пожва ҡушылдығы)
Ломоватка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пожва йылғаһының һул ярына тамағынан 8,8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ускуч
Ускуч — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иша йылғаһының уң ярына тамағынан 157 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зәйн әл-Ғәбидин
Биографияһы
Исеме Али (Ғәли) булған. Уға әс-Сәжәд (сәждә ҡылыусы), шулай уҡ Зәйн әл-Ғәбидин (сәждә ҡылыусылар биҙәге) һәм әл-Зәки (саф) тигән маҡтаулы ҡушаматтар бирелгән.
Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы
Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһы — Өфө ҡалаһының Киров районында урынлашҡан дөйөм белем биреү мәктәбе.
Гимназия 2006 йылда Өфө ҡалаһы Киров районының Көньяҡ микрорайонында асыла. Уҡыу йорто Башҡортостандың халыҡ шағиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Мостай Кәрим исемен йөрөтә.
Окунева Татьяна Васильевна
Биографияһы
Татьяна Васильевна Окунева Хакасияның (хәҙер Аскиз районы) Аев улусында 1916 йылда крәҫтиәндәр ғаиләһендә тыуған.
1930 йылда Хакасияла ойошторолған «Овцевод» совхозына эшләргә урынлаша, шул уҡ йылда чабан булып китә. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу алдынан инә малдарҙы ҡасырыусы (осеменатор) һөнәренә өйрәтеүсе курстарҙы тамамлай һәм чабанлыҡ эше менән был һөнәрен бер үк ваҡытта башҡара.
1966 йылдың 22 мартында СССР Юғары Советы Президиумының Указы менән ауыл хужалығы һәм малсылыҡтағы рекордлы юғары күрһәткестәре өсөн Окунева Татьяна Васильевнаға «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә һәм уға Ленин ордены менән [«Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы]] тапшырыла.
Артабан да ауыл хужалығында эшләүен дауам итә, производствола юғары һөҙөмтәләр күрһәтә. 1970 йылда һәр бер һарыҡтан 4,3 килограмм йөн ҡырҡып ала. Ошо уҡ йылда хаҡлы ялға сыға.
Деткин Павел Иванович
Биографияһы
1911 йылда Кронштадтта Балтика флотының уҡыу отрядында электротехник мәктәбен тамамлай, Гельсинфорста 2-се мина дивизионында хеҙмәт итә, 2-се статьялы унтер-офицер.
Һуғыштан һуң
1922 йылда демобилизациялана, ВЧК-ла эшләй.
Нөктә (геометрия)
Нөктә — арауыҡтағы, бер ниндәй ҙә үлсәнә торған характеристикаһы булмаған, абстракт объект (нуль үлсәмле объект). Нөктә математикала төп төшөнсәләрҙең береһе.
27 май
һәм иҫтәлекле даталар
}}
Благовещен (ҡала, Башҡортостан)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
13 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Жувасин Павел Алексеевич
Биографияһы
Урыҫ. Башланғыс белемле. Армияға саҡырылғанға тиклем Силәбе өлкәһенең Магнитогорск ҡалаһында шофер булып эшләй.
Әл-Баҡый
Тарихы
1925 йылда король Ғабдул-Әзиз ибн Сәғүд бойороғо менән зыяраттағы барлыҡ кәшәнәләр алып ташлана.
Карел мәсьәләһе
Хәҙерге хәлдәр торошо
2000 йылда Финляндия президенты итеп һайланған Тарья Халонен,, шул уҡ йылдың июнендә беренсе тапҡыр рәсми визит менән Мәскәүгә килде һәм Владимир Путин менән осраша. Сәфәре ваҡытында фин журналисы Карелия территорияһы яҙмышы тураһында һорауға ҡағыла. Путин былай тип яуап бирә: «Территория мәсьәләләре беҙҙең өсөн  тулыһынса хәл ителгән һәм ябылған» — шулай итеп, ул тәүге тапҡыр үҙ позицияһын билдәләй.
Кәкрегүл (Силәбе өлкәһе)
Күл беренсе сиратта эргәһендә урынлашҡан 10 км² майҙандағы Һынташты мәҙәниәте тибындағы ҡәберлектәр буйынса билдәле. Бында табылған йәше 4 мең йыл (б. э. т. 2100—1700) тип иҫәпләнгән ике тәгәрмәсле хәрби арба арҡаһында иғтибарға лайыҡ.
Тасуирламаһы
Күлдең төньяғынан Уйылға һәм Эткүл райондары сиге үтә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Кәкрегүлгә йәнәш ятҡан башҡа күлдәр:
Карл Людвиг, Австрия эрцгерцогы
Биографияһы
Ағаһының улы кронпринц Рудольф үлгәндән һуң, ул Австро — Венгрия тәхете вариҫы була, әммә бер нисә көн үтеүгә ошо хоҡуғын үҙенең улы Франц Фердинандҡа бирә. Ләкин вариҫтың тәхеттәи ситтән тороп баш тартыуы Австрия закондарына ярашлы хоҡуҡи көскә эйә булмай, тәхеттән баш тартырға ғәмәлдәге император (мәҫәлән, Фердинанд I кеүек) йәки тәхетте тапшырған саҡта беренсе сиратта торған вариҫ (уның атаһы Франц Карл кеүек) булырға тейеш булған. Шулай итеп, 1889 йылдан алып 1896 йылға тиклем ул Австрия тәхете вариҫы булып һанала.
Вафаты
Мысыр һәм Палестинаға сәйәхәт ҡылған саҡта Карл Людвиг Иордан йылғаһынан һыу эсә һәм ауырып китә. 1896 йылдың 19 майында ҡорһаҡ тифынан үлә.
Шаталова Клавдия Ивановна
Хәтер
Шаталова, Огнев һәм Кондарев язаланған урында Кесе Архангельскта мемориаль плита ҡуйылған, ә ҡәбере  урынында   барельефы менән стела рәүешендә һәйкәл тора.
Махсус сағыштырмалыҡ теорияһы
Үлсәү берәмектәрен яраштырыу
Инерциялы хисаплама системаларының төрлөһөндә эшләнгән үлсәүҙәрҙе бер-береһе менән сағыштырып булһын өсөн үлсәү  берәмектәрен хисаплама системалары араһында яраштырыу мөһим. Әйтәйек, оҙонлоҡ үлсәүҙәре перпендикуляр йүнәлешле оҙонлоҡ эталондарын инерциялы хисаплама системаларының сағыштырма хәрәкәтенә сағыштырып яраштырыла ала. Мәҫәлән, был x һәм x' күсәрҙәренә параллель хәрәкәт итеүсе һәм (y, z) менән (y',z') рәүешендәге төрлө, ләкин даими координаталы ике киҫәксәнең траекторияһы араһындағы иң ҡыҫҡа ара булыуы мөмкин. Ваҡытты үлсәү берәмеген яраштырыу өсөн бер иш сәғәттәрҙе, мәҫәлән, атом сәғәттәрен файҙаланырға була.
Әминев Зөфәр Закир улы
Батырлығы
112-се кавалерия полкының беренсе эскадроны ҡыҙылармеецы-ҡылыссыһы Зөфәр Закир улы Әминевҡа Ленин ордены һәм «Алтын Йондоҙ» миҙалы тапшырылып, «Советтар Союзы Геройы» исеме бирелә. Шул ук ваҡытта ул I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә. З. З. Әминев Белая Калитва ҡалаһында туғандар ҡәберлегендә ерләнә.
Илешев Ғөбәйҙулла Шәрип улы
Биографияһы
1952 йылдан Башҡорт АССР-ының Күгәрсен һәм Яңауыл райондары мәктәптәрендә эшләй.
Ете йыллыҡ һуғыш
«Ете йыллыҡ» билдәләмәһен һуғыш 1780 йылдарҙа ала, шуға тиклем уның тураһында тураһында «күптән түгел булған һуғыш» тип һөйләйҙәр.
Константинова Инесса Александровна
Биографияһы
Инесса Александровна Константинова 1924 йылда Киверичи ауылында (хәҙерге Тверь өлкәһе) тыуған. Бала сағын Кашин ҡалаһында, ата-әсәһе һәм һеңлеһе менән йәшәп үткәрә. Кашин ҡалаһының № 1 урта мәктәбендә уҡый,  1939 йылдан ВЛКСМ ағзаһы була. 1942 йылда Калинин өлкәһендә һуғыш барғанда мәктәпте тамамлай.
Луньева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Белорет металлургия комбинаты
Тарихы
1970 йылда файҙаланыуға ҡатнаш сым цехын индереү буйынса ҙур эштәр башҡарыла. 1980 йылда йылына 400 мең катанка етештереү ҡеүәтенә эйә булған 150-се стан сафҡа индерелә.
Ҡыҙыҡлы факттар
50-се йылдар аҙағында Белорет ҡалаһында Магнитогорск Тау металлургия институтының (хәҙерге Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техник университеты) киске бүлеге асыла. Бында Белорет комбинаты өсөн инженер-металлургтар әҙерләйҙәр.
Луи де Фюнес
Биографияһы
Ләкин де Фюнес Клод Зидиның «Ҡанат йәки бот» фильмында уйнарға саҡырыуынан баш тарта алмай. Был картина төшөрөлгәндән һуң актёр тағы бер нисәһендә сағыу образдар тыуҙыра. «Жандармдар һәм жандарметкалар» — уның кинокарьераһында иң һуңғыһы.
Луи де Фюнестың тауышын икенсе телгә ауҙарыусы актёрҙар
Совет кинопрокатында Луи де Фюнес ҡатнашлығындағы фильмдарҙың барыһы ла рус теленә ауҙарып күрһәтелә. Владимир Кенигсон тыуҙырған образдар Советтар Союзында актёрҙы популярлаштырыуҙа ярайһы уҡ ҙур роль уйнай. Ул әлеге көнгә тиклем Луи де Фюнес булып һөйләшкән иң яҡшы дубляж актёры булып иҫәпләнә. Кенигсон тауышы яңғыраған фильмдарын ҡарағандан һуң ул ысын күңелдән: "Шундай яҡшы актёр булыуымды мин белмәй ҙә инем, " — тип әйткән кеүегерәк легенда ла йәшәй.
Г. А. Шульцтың килем йорто
Тасуирлама
Бина трапеция формаһында төҙөлә һәм планында каренан ғибәрәт. Урамлың ҡыҙыл һыҙығынан фасад визуаль өс эркер менән өлөштәргә бүленә, һул һәм уң өлөштәрҙә ике үтеп йөрөү аркаһы аша йәшәүселәрҙең экипажы эске ихатаға үтә. Фасадты эшләүҙә архитектор «кирбес стиле» ысулын ҡуллана — стеналар һары һәм ҡыҙыл кирбестән һалына, уйым-ара стенаны һәм цоколде гранит менән башҡаралар. Төп художество сараһы булып метал декоры тора: тәҙрәләрҙең фасад рәшәткәләре, подъездар өҫтөндәге аҫма түбәләр, байраҡ тотоп тороусы яйланмалар һәм модерндың үҙенсәлекле стилендәге башҡа деталдәр йортҡа  баҙыҡлыҡ өҫтәй. Шул уҡ алым интерьерҙарын биҙәгәндә ҡулланыла — мәҫәлән, яндауырҙар һәм баҫҡыс ситтәрендә.
Әләзән
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура йылғаһы, инештән Сура гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Карфаген
Риүәйәткә ярашлы, ҡалаға Дидона тигән батшабикә нигеҙ һала. Тир батшаһы булған ағаһы Пигмалион ире Сихейҙы байлығын тартып алыр өсөн үлтергәненән һуң Дидона Фестан ҡаса. Ҡаланың барлыҡҡа килеүе тураһындағы риүәйәткә ярашлы, Дидона был тирәлә йәшәгән ҡәбиләнән үгеҙ тиреһе ҙурлыҡ ер һатып алырға һөйләшә. Ул тирене тар ғына ҡайыштарға ҡырҡып сыға ла шулар еткән тиклем ер биләмәһен әйләндереп ала һәм шул биләмәгә хужа була. Ошо урынға ҡуйылған цитаделгә Бирса (тире) тигән атама бирелә.
Дин
Әммә Карфагенда балаларҙы күпләп ҡорбан итеү тураһындағы теорияға ҡаршылар ҙа бар. 2010 йылда халыҡ-ара археологтар төркөмө 348 ерләү урнаһындағы материалды өйрәнә. Был урналарҙағы балаларҙың яртыһы тиерлек йә үле тыуған (кәм тигәндә 20 процент), йә тыуғас үлгән булып сыҡҡан. Тик бер нисәһендә генә 5-6 йәштәрҙәге бала ҡалдығы табылған. Шулай итеп, ни сәбәптән вафат булһа ла, баланы яндырғандар һәм церемония урналарына һалып ерләгәндәр. Тикшеренеү шулай уҡ карфагенлыларҙың һәр ғаиләләге беренсе ир баланы ҡорбан итеүе тураһындағы легенданы ла кире ҡаға.
Иҡтисады
Карфаген сауҙагәрҙәре яңы баҙарҙар эҙләүҙән һис туҡтамай. Беҙҙең эраға тиклем яҡынса 480 йылда диңгеҙсе Гимилькон, Британияға килеп, ҡурғашҡа бай хәҙерге Корнуолл ярымутрауына аяҡ баҫа. Ә 30 йылдан Карфагендың билдәле затынан булған Ганнон 60 караплы экспедицияны етәкләй. Был караптарҙа 30 000 кеше була (ирҙәр ҙә, ҡатындар ҙа). Кешеләрҙе яр буйлап төрлө урынға төшөрөп ҡалдыралар, улар яңы колониялар нигеҙләргә тейеш була.
Ғанди Ҡуйһыуы
Географияһы
Ғанди Ҡуйһыуы йылғаһы (Һыулаҡ йылғаһының һул өлөшө) таулы Пирикити Алазане һәм Тушетия Алазане йылғалары ҡушылған урында барлыҡҡа килә. Был йылғалар таулы Тушетияла (Грузия) башлана. Ул Чирката ауылынан 6 саҡрым көнсығыштараҡ Авар Ҡуйһыуы йылғаһы менән тоташа һәм Һыулаҡ йылғаһын барлыҡҡа килтерә.
Австрияла католицизм
Австрияла католицизм. Австрияның Рим католик сиркәүе — бөтә донъя Католик Сиркәүенең бер өлөшө.
XVIII—XIX быуаттар
XVIII—XIX быуат аҙағында Австрияла үҙ исемен император Иосиф II исеменән алған иосифизм дини-сәйәси хәрәкәте таралған. Император Иосиф II Австрияла күп католик уҡыу йорттары төҙөткән, илдә яңы приходтар барлыҡҡа килгән, тик шул уҡ ваҡытта монахтар ордендары бик ныҡ ситнәтелгән. Австрияла Католик Сиркәүе дәүләт ҡулына эләккән. Иосифизм хәрәкәте Католик Сиркәүенең Изге Тәхете тарафынан ныҡ шелтәләнгән, был хәл император йорто менән Ватикан араһында ҙур конфликттар килтереп сығарған. 1855 йылдың 18 авгусында Австрия менән Ватикан араһында конкордат төҙөлгән, ул, дәүләт менән Сиркәү араһындағы мөнәсәбәттәрҙе нығытып, иосифизмды бөтөргән.
XX быуат
Беренсе донъя һуғышынан һуң Австрияла Республика ойошторолған. 1922—1924 һәм 1926—1929 йылдарҙа Беренсе Австрия Республикаһының канцлеры посын католик дин әһеле Игнац Зейпель алып торған. Ул марксистарҙың һәм нацистарҙың йоғонтоһона ҡаршы сәйәси көрәштә авторитар ысулдар ҡулланған. Уны алыштырған Энгельберт Дольфус, Католик Сиркәүенең ярҙамына таянып, Австрияла ысын авторитар дәүләт булдырған. 1933 йылда Австрия һәм Ватикан араһында яңы конкордат төҙөлгән.
Төп Урал тәрән һынылышы
Тасуирламаһы
Мейәс йылғаһы һынылыш буйлап аға
Жәми
Жәми (тулы исеме — Нуриддин Ғабдррахман ибн Әхмәд Жәми (, Ҷомӣ; 18 август 1414 йыл — 19 ноябрь 1492 йыл — фарсы мистик шағиры, суфый руханийы (шәйехе), ислам дине белгесе (теолог), философ, музыка теоретигы и Жәми фарсы һәм дари телдәрендәге шиғриәттә классик осорҙо тамамлаусы булып һанала.
Биографияһы һәм ижады
Жәми ижадының үҙенсәлеге — күп жанрлылыҡ.
Күмертау
Күмертау — Башҡортостандың Өфө ҡалаһынан 250 км, Стерлетамаҡ ҡалаһынан 102 км көньяҡта урынлашҡан ҡалаһы.
Сәнәғәт
Шулай уҡ ҡала янында нефть һәм эйәрсән газ табыла.
Салтыкова Федосия Петровна
Әҙәбиәт
Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 5. П-С. 2009. −576 с. ISBN 978-5-88185-072-2.; науч.. изд. Башкирская энциклопедия, г. Уфа.
Краснобаев Тимофей Петрович
Биографияһы
Смоленскиҙә тыуған.
Хеҙмәттәре
Краснобаев бер нисә ғилми хеҙмәт авторы, улар араһында классик булып киткән «Костно-суставной туберкулёз у детей» хеҙмәте иң айырылып торғаны.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- ике Ленин ордены
Зәғифлек
1-се төркөм инвалидлыҡты билдәләү
1-се төркөм инвалидлығын билдәләү критерийҙары :
3-сө төркөм инвалидлыҡты билдәләү
3-сө төркөм инвалидтарҙы билдәләүҙәге күрһәткестәр :
Чаган (Чаган-Узун ҡушылдығы)
Чаган  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чаган-Узун йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 40 км.
29 май
29 май — григориан стиле буйынса йылдың 149-сы (кәбисә йылында 150-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 216 көн ҡала.
Зәйнуллин Сәхиулла Рәхмәтулла улы
Һуғыштан һуңғы биографияһы
Зәйнуллин Сәхиулла ғаиләһендә 5 бала тәрбиәләнә. Ниязбай (1931-2009), Ғәйзә (1933-2008), Батыр (1934-2005), Сәфәрғәле (1937), Зөләйха (1948). Улар бөтәһе лә лайыҡлы хеҙмәт юлын үткән, араларында атҡаҙанған уҡытыусылар, тимер юлы машинисы, тракторист, тәрбиәсе бар.
Чаган гол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этнология
Этнологияның этнография менән бәйләнеше, социаль һәм мәҙәни антропология
Этнология («халыҡтар тураһында фән») төшөнсәһе этнографик («халыҡтарҙы тасуирлау»), халыҡты өйрәнеү фәне (народоведение), мәҙәни антропология менән тығыҙ бәйләнгән.
Ғәфүр
Ғәфүр (элекке исеме Ҡарамалы-Вәлит; Гафурово; Карамалы-Валитово) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 1022 кеше. Ғәфүр ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452754, ОКАТО коды — 80251817002.
Тарихы
Башҡорт һәм татар керҙәштәре торамаһы Ҡарамалы-Вәлит ауылы 8-се тирмәгә ҡарай. Атамаһы гидронимдан һәм антропонимдан, әммә сығанаҡтарҙан Вәлит билдәһеҙ. Халыҡ түбәндәгесә барлыҡҡа килгән: «элек-электән 11 ихатала йылына ихатанан 10-ар тин түләп йәшәгән» Стәрлетамаҡ өйәҙенең Тамъян улусы Муса ауылы (хәҙерге Мәләүез районы Иҫке Муса ауылы) башҡорттары Суракай, Ҡолғанай, Ҡолсура, Ишмөхәмәт Сөйөшевтар, Монасип Чураков, Ниғмәтулла һәм Ғөбәйҙулла Миңлебаевтар, Котло һәм Мәһәҙей Ҡолсуриндар һәм башҡалар 1780 йылдың 17 октябрендә ҡыр-йыландар менән рәсми рәүештә керҙәшлек килешеүе төҙөйҙәр. Ҡыр-йыландар уларҙы 87 һумға индерәләр. 1841 йылда шул башҡорттарҙың вариҫтары бер документҡа тамғаларын ҡуялар йәки ҡул ҡуялар: Мөхәмәтйәр Ҡолғанаев «ҡул ҡуя», Юныс Мағадиев (ҡул ҡуя), Иблий Чураҡаев — тамға, Ғабдулатиф Кулганаев — тамға, Дәүләтша Ҡотлоев — тамға, Инан Хәсәнов (ҡул ҡуя), Сәйфетдин Мөхәмәтшин — тамға, Сатый Аблаев — тамға, Ниғмәтулла Миңлебаев — тамға, Сәйфулла Мөхәмәтшин — тамға, Мусаҡай Шәмсетдинов — тамға, Хәйбулла Ниғмәтуллин — тамға, Зәйнетдин Хәсәнов — тамға. Бурһыҡ (Барсуково) ауылынан Ғабдрәхим Ғабдулкәримов бында 1826 йылдан алып йәшәй.
1780 йылдың 7 авгусында ҡыр-йыландар яһаҡлы татар Ғәбделҡәрим Ҡасанаевҡа 4 ихаталы «иптәштәре менән» Ҡарамалы-Вәлит ауылында йәшәргә рөхсәт итә, уларҙан һәр йорт өсөн икешәр һум һәм тағы ла йыл һайын 10-ар тин оброк ала.
1812 йылғы Ватан һуғышында 5-се башҡорт полкы составында Мөхәмәҙиәр Ҡолғанаев ҡатнаша, уның «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалы була. Уның улы Әлимғол исемле булған.
1843 йылда 183 башҡортҡа 16 бот ужым, 976 бот яҙғы иген сәселә. Улар 32 бот картуф ултырталар. 1931 йылдан алып хәҙерге исемен (беренсе колхоз рәйесе Ғ. Ғәфүров хөрмәтенә) йөрөтә.
Туҙлыҡыуыш (Бәләбәй районы)
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1906 йылда Туҙлыҡыуыш ауылында мәсет, урыҫ-башҡорт мәктәбе, һыу тирмәне, бакалея кибете, запас икмәк һаҡлай торған мөгәзәй булған.
Әлеге ваҡытта Туҙлыҡыуыш ауылында фельдшер-акушерлыҡ пункты, Мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Оло Бешәке
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Бассейн округы: Кама бассейны округына ҡарай (10)
Фаунаһы
1959 йылда 2 кг ауырлығындағы бағырҙы тотҡандар. Ите асыҡ алһыу төҫтә булған.
Ҡайнөй (Ҡайынөй)
Һыу реестры мәғлүмәттәрендә русса ручей Каснуй (Куюкуй) тип бирелә.Әммә башҡортса исеменә тап килмәй. Сөнки урындағы атамаһы Ҡайнөй.Ҡайын өй тигән һүҙҙән алынған.
Мәмбәтйылға
Бәшәке йылғаһы тамағынан 7,6 км алыҫлыҡта, уң яҡ ярынан килеп ҡушыла.
Еректе йылғаһы
Бәләкәй генә йылға үҙәк буйлап ағып төшә лә, юл аша ағып сығып, Бешәкегә килеп ҡоя. Йылғаның башында ереклек үҫә.
Дөрдөр тауындағы янтайыусан шыҡтым ҡыуаҡлығы
Тасуирламаһы
Янтайыусан шыҡтымдың аҙ ғына популяцияһы Ейәнсура районы Мәзит ауылынан  төньяҡ-көнсығышҡа табан 5 саҡрым алыҫлыҡта, Оло Уҫаҡлыҡ һәм  Сараҡатҡан йылғалары араһында,  Дөрдөр төбәгендә һаҡланған. Бер нисә ҡыуаҡлыҡ тау башындағы урманда үҫә. Урындағы халыҡ уны кәртәләп алған. Урман-дала шарттарында бореаль төрҙөң үҫеүе ҙур ғилми ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, был үҫемлектәрҙең голоценда формалашыуының ҡатмарлы тарихы тураһында һөйләй. Башҡа үҫемлектәр йәшәү төрөнә хас булмаған урындарҙа — дөрдөр ҡыуаҡтары көньяҡ битләүе буйлап ҡоро урман ситтәрендә осрай. Янтайыусан шыҡтым — Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән төр.