cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Балтик буйы
Рельефы
Скандинавиянан плейстоценда килеп сыҡҡан мөһабәт боҙлоҡтар бер нисә тапҡыр Урыҫ тигеҙлеген ҡаплап алған һәм Балтик буйының рельефының заманса йөҙө формалашыуҙа төп фактор булған. Төрлө мәғлүмәттәр буйынса, территория өс-дүрт тапҡыр боҙлоҡ дәүерен үткән.
Балтик буйына күсенеү тарихы
Соҡор керамикаһы мәҙәниәтенең көнбайыш варианттары бөтә Скандинавия (Дания, Швеция, Норвегияла меңдән артыҡ ҡомартҡы) буйынса күҙәтелә. Көнсығыш илдәренән айырмалы булараҡ, улар урман һунарсылығынан һәм емеш-еләк йыйыуҙан „етештереү иҡтисадына“ (игенселек һәм малсылыҡ) һәм юғарыраҡ технологияларға (йылға һәм күлдәрҙә балыҡ тотоуҙан тыш диңгеҙ кәсептәре, тюлень аулауҙы ла индереп) күсеү билдәләрен күрһәтә.
Балтик буйы XVI—XVII быуаттарҙа
Рәсәй Речь Посполитая менән һуғышта (1579-81) Полоцк һәм Ливония урыҫтар һаман биләп торған ерҙәрҙе юғалта.
Елховка (Солоница ҡушылдығы)
Елховка  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе, Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Солоница йылғаһының уң ярына тамағынан 96 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Аҡтаныш
Тарих
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Минзәлә кантоны составына керә. 1930 йылдан Аҡтаныш районы үҙәге, 1963 йылдан — Минзәлә районы составында, 1965 йылдан — йәнә Аҡтаныш районы үҙәге. 1988—1991 йылдарҙа ҡала тибындағы ҡасаба статусында була.
Сәғитова Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы
Фәнни һәм ижади эшмәкәрлеге
Сәғитова Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы 14 фәнни һәм уҡытыу-методик хеҙмәт авторы. Йырсы булрараҡ, уның репертуарында операларҙан ариялар, башҡорт, сит ил һәм ватан композиторҙарының йырҙары, башҡорт халыҡ йырҙары бар.
Ғаиләһе
Атаһы — Әхмәтзәки Вәлидиҙең ике туған ағаһы.
Ермаковский Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Жданов Владимир Георгиевич
Биографияһы
1972—1984 йылдарҙа СССР фәндәр Академияһының Себер бүлексәһе автоматика һәм электрометрия институтында ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1983 йылда, докладты өйрәнгәндән һуң Ф. Г. Угловтың «О медицинских и социальных последствиях употребления алкоголя в СССР» тип аталған докладын өйрәнгәндән һуң, был доклад менән мөмкин тиклем күберәк кешене таныштырырға ҡарар итә. Шул уҡ йылда СССР-ҙа рәсми булмаған айыҡлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһенә әйләнә. «Международная академия трезвости» йәмәғәт ойошмаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе була.
2000 йылда В. Г. Жданов Мәскәүҙә күреү һәләтен тергеҙеү темаһына тәүге тапҡыр сығыш яһай. Лекцияларын «Ашхабад» кинотеатрында уҡый. Меңдән ашыу тыңлаусы килә.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Жданов Рәсәйҙең «Айыҡ Рәсәй», «Айыҡ Башҡортостан» һәм «Айыҡ Себер» йәмәғәт хәрәкәте кеүек төрлө айыҡлыҡ ойошмалары менән хеҙмәттәшлек итә.
Рус православие сиркәүе яғынан
В. Г. Жданов үҙен православие динендә ти. Лекцияларҙың һәм интервьюның бер өлөшө и интервью В. Г. Ждановтың православие традицияларында шарап ҡулланыуға һәм айыҡлыҡ өсөн хәрәкәттә Православие сиркәүенең роленә арналған. Мәҫәлән, Жданов, адвентизм теологы Самуэль Баккиокиҙың (Samuele Bacchiocchi) «Вино в Библии» китабына һылтанып, "Изге Яҙмала иҫкә алынған «шарап» тигән һүҙ боронғо заманда «йөҙөм һуты» тигәнде аңлатҡан ти.
Жданов үҙенең лекцияларын ҙур энтузиазм менән уҡый, дин, христианлыҡ, православие өлкәһендә ҙур белемгә эйә булмаһа ла, медицина буйынса ҡайһы бер әйтемдәре йылмайыу тыуҙырһа ла, эскелеккә һәм алкоголизмға ҡаршы ул ихлас көрәшә. Уның лекциялары ҙур файҙа килтереүен беләм…
Ҡалҡан
Ҡалҡан символизмы
Донъя мәҙәниәтендә, төрлө халыҡтарҙың мифологияһында ҡалҡан ҙур символик мәғәнәгә эйә. Ҡайһы бер мифтарҙа ҡалҡан мөһим роль уйнай. Айырым мәжүси диндәрҙә ҡалҡан ҡурсалаусы изге илаһи тамға булараҡ ҙурланған.
Геральдикала
Ҡалҡан һәр гербтың нигеҙендә ята. Хәҙерге заман геральдикаһында ҡалҡандың төп формалары барлыҡҡа килгән:
Ҡаҙылыҡ
Ҡаҙы (ҡайһы бер һөйләштәрҙә ҡаҙылыҡ) — эсәккә ваҡлап туралған ит һәм тултырып эшләнгән «колбаса», башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарҙың милли ризығы. thumb|400px
Ҡаҙы әҙерләү тәртибе
Ҡаҙы өсөн яңы һуйылған һимеҙ йылҡы ите яҡшы була. Сөнки яңы һуйылған иткә тоҙ һәм борос яҡшы һеңә, һәм ул яҡшы тоҙлана. Ҡаҙы өс төрлө була:
Йылҡы итенән
Ҡаҙылыҡҡа тигән иттең өстән бер өлөшө май булырға тейеш. Әгәр ит бынан да артыҡ майлы булһа, ҡаҙылыҡты тултырғас, артыҡ майы ағып сыҡһын өсөн бер нисә урындан сәнсеп тишергә кәрәк.
Гондурас
Географияһы
Илдең иң ҙур күле — Йохоа.
Сан-Педро-Сула
Әһәмиәте буйынса илдең икенсе ҡалаһы — Сан-Педро-Сула (халҡы: 491 мең кеше). Был ҡалаға 1536 йылдың 27 июнендә Педро-де-Альварадо нигеҙ һала. Тәүҙә Сан Педро Порт Кабалльос тип атала. Ҡала илдең сәнәғәт баш ҡалаһы булараҡ билдәле. Банан культураларын күпләп үҫтереүгә бәйле һәм тимер юлы төҙөлгәс, Сан-Педро-Сула һиҙелерлек үҫешә башлай һәм илдең төрлө мөйөштәренән, Үҙәк Американан һәм хатта Яҡын Көнсығыштан интенсив миграция ағымына килтерә. Ҡалала хәҙерге заман инфраструктураһы үҫешкән.
Чолутека
Гондурастың көньяғындағы иң мөһим ҡала — Чолутека. Был ҡала шулай уҡ Чолутек департаментының административ үҙәге булып тора һәм 1522 йылда нигеҙ һалынған, әммә ҡала статусын күпкә һуңыраҡ — 1845 йылда ала. Ҡаланың исеме чоллолан милләтен аңлатҡан «челотека» һүҙенән алынған. Чолутеканың халҡы 100 меңдән ашыу, улар ауыл хужалығы һәм күрше ил — Никарагуа менән сауҙа итеү менән шөғөлләнә.
Население
Төп мәҡәлә: Гондурастар
Телдәр — испан (рәсми), индей телдәре ҡулланыла.
Грамоталылыҡ кимәле — 80 % (2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса).
Халыҡ мәғарифы
Сәйәси тотороҡһоҙлоҡ һәм бәйләнеш юлдарының булмауы мәғарифтың үҫешен әкренәйтә, һәм 1995 йылдың рәсми мәғлүмәттәре буйынса, өлкән халыҡтың яҡынса 27 проценты наҙан була. 7 — 12 йәштәрҙәге балалар өсөн бушлай һәм мотлаҡ уҡытыу индерелеүгә ҡарамаҫтан, уларҙың күбеһе, йәшәүгә аҡса эшләр өсөн, мәктәпте ташларға мәжбүр. Мәктәпкә барыу мотлаҡ түгел. Урта мәктәптәрҙә тейешле йәш төркөмөндәге үҫмерҙәрҙең 31 проценты иҫәпләнә.
Иҡтисады
Гондурастың иҡтисад нигеҙен экспорт тауарҙары: банан, кофе, шәкәр, тропик емеш-еләк, пальма майы, тәмәке изделиелары, һыйыр ите һәм туңдырылған диңгеҙ продукттары (күбеһенсә креветкалар), шулай уҡ уларҙы эшкәртеү буйынса предприятиелар етештереүгә махсуслашҡан агросәнәғәт өлкәһе тармаҡтары тәшкил итә. Уларҙа иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡтың яртыһынан ашыуы мәшғүл. Эшкә һәләтле халыҡтың ҡалған өлөшө ағас әҙерләү, мебель, көнкүреш кәрәк-яраҡтары, шулай уҡ төҙөлөш материалдары етештереү буйынса предприятиеларҙа эшләй.
Ауыл хужалығы
Төп һатып алыусылар — 34,5 %, Германия — 8,9 %, Бельгия — 7,7 %, Сальвадор — 7,3 %, Нидерланд — 7,2 %, Гватемала — 5,2 %, Никарагуа — 4,8 %.
Иҫтәлекле урындар
Майя цивилизацияһы емереклектәре Гондурастың төп иҫтәлекле урыны булып тора. Илдең иң боронғо ҡалаларының береһе булған Копанда пирамидаларҙың ҡалдыҡтары, церемония ғибәҙәтханалары, стелалар һаҡланған. Баш ҡалалағы Милли музейҙа уникаль археологик табылдыҡтар экспозицияһы урынлашҡан.
Новгород өлкәһе
Закондар сығарыу власы
Өлкә Парламенты — Новгород өлкәһе өлкә думаһы.
Емсна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһыРыбинск ГЭС-ынанКострома ҡалаһына тиклем, Кострома  йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Пресвятая Богородица Соборы сиркәүе (Строганов)
Тарих
Сиркәү ҡабаттан изгеләндерелә 3 июнендә 1993 йылдың 3 июнендә.
Кулдуркаев Яков Яковлевич
Ижады
Кулдуркаев үҙе әйтеүенсә, ижад менән 1910 йылда шөғөлләнә башлаған. Ижадынан үҫеүенә мордва халыҡ фольклоры, шулай уҡ яҙыусылар Ф. М. Чесноков, П. С. Глухов һәм А. М. Моро менән танышыу йоғонто яһай.
1928 йылда Кулдуркаев «Эрьмезь» поэмаһының тәүге бүлектәрен «Якстере теште» гәзитендә баҫтыра, ә 1935 йылда поэма тулы көйө баҫылып сыға. Поэмала мордва халҡының XIII быуаттағы үткәндәре һүрәтләнә.
Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы
Бикбулатова Зәйтүнә Ислам ҡыҙы (28 май 1908 йыл — 23 февраль 1992 йыл) — башҡорт театр актёры. 1938 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1928—1992 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. СССР‑ҙың (1973) һәм РСФСР‑ҙың (1955) халыҡ, РСФСР‑ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР‑ының (1944) атҡаҙанған артисы. РСФСР‑ҙың К. С. Станиславский исемендәге (1967), БАССР-ҙың Салауат Юлаев исемендәге (1976) дәүләт премиялары лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1958), «Почёт Билдәһе» (1968) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Өфө сәнғәт техникумының театр бүлеген тамамлай. Зәйтүнә Бикбулатова 1928 йылдан Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй.
Токарева Александра Васильевна
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Мәскәү янында зенит-прожектор полкында хеҙмәт итә. 1945 йылда Ҡыҙыл Армиянан демобилизациялана. Үрге Ломов «Еңеү» шырпы фабрикаһында автоматсы булып эшләй.
Нуцурако
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Оло Адакъю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Ешка
Ешка — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға  Великое (Келноть йылғаһы башы) күле    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 7,3 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бурня
Бурня — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бурёнка йылғаһының һул ярына тамағынан 3,3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи
Биографияһы
Хөмәйни Рухаллаһ Мусауи 1902 йылдың 24 сентябрендә, ҡайһы бер башҡа мәғлүмәт буйынса, 1898 йәки 1900 йылда Фарсы дәүләтенең Хөмәйен ҡалаһында тыуған.
Шәхесе
Кумала уҡыта, 50-се йылдарҙа «аятолла» титулын ала. 1963 йылдан Ирандың шаһ режимына ҡаршы оппозицияла була. Уны ҡулға алыу тиҫтә йыл эсендә иң ҙур тулҡынланыуға килтереп, 1000-дән ашыу кеше үлтерелә. Төркиә властары илдән ҡыуа, һуңынан - Ираҡҡа, 1978 йылда — Парижға күсенә.
Монзон
Монзо́н йәки Монсон (Monzón) — Испанияла, Уэска провинцияһында, Арагон автономиялы берлегендә урынлашҡан ҡала. 3инка йылғаһы буйында урынлашҡан.
Мария Бакалова
Биографияһы
Мария Бакалова алты йәшендә йыр һәм һыбыҙғыла уйнау дәрестәрен ала башлай.
Мерәсем (йылға)
Мерәсем (Мрясимка (Мрясим-Эче)) — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан биләмәләрендә аға. Йылға Өрөш йылғаһының һул ярына тамағынан 3,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Ҡарағайлы (күл)
Тасуирламаһы
Күл диңгеҙ кимәленән 518 м бейеклектә. Һыу өҫтө майҙаны — 3,84 км². Һыу ағымы аша күрше Оло Учалы күле менән тоташҡан.
Географияһы
Сығышы буйынса — тектоник күл, аҫҡы һəм урта девондың ирəндек свитаһы тоҡомдарында (базальттар, андезибазальттар, туфлы ҡомташтар, туффиттар) барлыҡҡа килгəн, соҡоро табаҡ һымаҡ. Төбө һөҙəк, мəтеле. Төньяҡ һəм көньяҡ- көнбайышта ҡалҡыулыҡҡа күсə. Күлдә табан балыҡ, суртан һәм башҡа балыҡтар тереклек итә.
Линиченко Варвара Федотовна
Биографияһы
1955 йылда В. Ф. Линченко Валуй районы Ватуттин исемендәге совхозға ҡош ҡараусы булып килә. Шәхси уңыштары өсөн өс тапҡыр «Ауыл хужалығы эшселәре араһында социалистик ярыш отличнигы» исеменә лайыҡ була. Үткән быуаттың 60-сы йылдарында «Белгород өлкәһенең иң яҡшы ҡош ҡараусыһы» һәм «Ауыл хужалығы етештереүе оҫтаһы» тигән почётлы исемдәр бирелә. Үҙ иҫәбернәде тауыҡтарҙан йылына 170-тән артыҡ йомортҡа алыуға өлгәшә.
Буториха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Туҡтағол (Баҡалы районы)
Тарихы
Ҡазан даруғаһы Ҡырғыҙ улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә 1610 йылда Туҡтағол ауылына нигеҙ һалған.
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Пирикити Алазане
Пирикити Алазане (Квахидис-цкали) (პირიქითი ალაზანი) — Грузия йылғаһы. Грузия биләмәләрендә аға. Йылға Ғанди Ҡуйһыуы йылғаһының һул ярына тамағынан 144 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 46 км.
Баймаҡ районы флагы
Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы муниципаль район Советы ҡарары менән 2006 йылдың 18 июлендә 69-сы номер аҫтында раҫланған.
Тасуирламаһы
Оҙонлоғо киңлегенә 2:3 нисбәтендә булған, өс горизонталь һыҙатлы тура мөйөшлө яҫылыҡ. Өҫкө һәм аҫҡы һыҙаттары флаг киңлегенең — 1/4, урта һыҙаты киңлектең 1/2 өлөшөн тәшкил итә. Өҫкө һыҙаты — һары, урта һыҙаты — йәшел, аҫҡы һыҙаты ҡыҙыл төҫтәрҙә. Йәшел һыҙат уртаһында — байраҡ һабы яғына йүнәлгән һәм башын артҡы яҡҡа борған, ялы, ҡойроғо, күҙҙәре һары төҫтәге ат.
Камышинка ҡаласыҡтары
Табылдыҡтар
Камышинка ҡаласығы II — уның майҙаны 130 мең м², 180 м². Киңлеге 5 м, бейеклеге 1,5—3 м² тәшкил иткән ур һәм киңлеге 2 м, тәрәнлеге 0,5 м соҡор менән уратылған.
Пушкин һәйкәле (Пушкин)
Төҙөлөү тарихы
Шағирҙың тыуыуының яҡынлашып килгән  100 йыллығына Батша Ауылы халҡы һәйкәл ҡуйырға тәҡдим итә. Иң яҡшы скульптураға конкурс иғлан ителә һәм аҡса йыйыу башлана. . Скульпторҙар М. А. Чижов, Р.Р. Бах, Л. В. Позен һәм В. А. Беклемишев һәйкәлдең  проекттарын тәҡдим итә. Император Николай II  скульптор Роберт Романович Бахтың (1859—1933) эскизын һайлай. Һынды Н .Штанге оҫтаханаһында бронзанан ҡоялар. Һәйкәлде ҡороуҙа инициатив төркөм вәкиле, билдәле шағир һәм педагог И.Ф. Анненский ҡатнаша. Ул пьедесталда уйып яҙылған шағир юлдарын һайлай. Бах шағирҙың шиғри илһам хәлен биреүгә өлгәшә.
Ивровка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Исинбаева Елена Гаджиевна
1998—2003
Еленаға 5, ә уның бәләкәй һеңлеһе Иннаға 4 йәш булғанда, ата-әсәһе уларҙы спорт гимнастикаһы клубына шөғөлләнергә бирә. 15 йәшендә Ленаны олимпия резервы училищеһынан, перспективаһыҙ спортсы тип, сығарып ебәргәндәр. Уның тренеры Александр Лисовой, телевидениела ҡолға менән һикереп сығыш яһаған ҡыҙҙы күреп, Ленаны еңел атлетика буйынса тренер Евгений Трофимовҡа күрһәткән. Ярты йылдан һуң, 1998 йылда, Елена Исинбаева Мәскәүҙә Бөтә Донъя үҫмерҙәр уйындарында 4 метр бейеклеккә һикерә. Киләһе йылында ул үҫмерҙәр араһында донъя күләмендә рекорд ҡуйып, 4,10 метр бейеклекте яулай. Шул уҡ йылда Европа чемпионатында юниорҙар араһында 5-се урынды ала.
2010 — бөгөнгө көндә
18 май, 2013 йыл. Shanghai Golden Grand Prix ярышында, 4,70 м күрһәтеп, еңеүсе булды.
2015 йылдың 6 майында Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығы Елена Исинбаева менән биш йыл контракт төҙөнө. Был контракт буйынса уға Армияның Үҙәк клубында еңел атлетика буйынса хәрби инструктор вазифаһы йөкләтелә.
Рекордтар исемлеге
13 август .2013 г. Исинбаеваның тренеры Евгений Трофимов ағымдағы йылдың яҙы башында спортсы 5,11 метр бейеклекте алды тине. Шунда уҡ ул Исинбаеваның 5,15—5,20 м бейеклекте алырлыҡ көсө барлығын әйтте. .
Телетапшырыуҙарҙа төшөүе
Елена 2013 йылда „КВН“, „Минута славы“ телетапшырыуҙарында жюри ағзаһы була һәм „Киске Ургант“ тапшырыуында төшә.
Буть
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нисевич Нина Ивановна
Бүләктәре
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1971)
Батталов Булат Фәсхетдин улы
Биографияһы
2011 йылдың 21 июлендә Силәбе ҡалаһы мосолмандары Зәйнулла Ишан Рәсүлевтың бүләһен, имам-хатиб һәм шағир Булат Батталовты һуңғы юлға оҙата.
Воронцова Елена Ивановна
Воронцова Елена Ивановна (3 июнь 1913 йыл — 2007 йыл) — ғалим-гигиенасы, Ммедицина фәндәре докторы (1960), профессор (1964), СССР Медицина фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (1971). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1972).
Биографияһы
1948 йылдан алып СССР Медицина фәндәре академияһының хеҙмәт гигиенаһы һәм профессиональ ауырыуҙар ғилми-тикшеренеү институтында эшләй, 1961—1971 йылдарҙа — институт директорының ғилми эштәр буйынса урынбаҫары, ә 1971—1977 йылдарҙа — Сәнәғәт аэрозолдәре лабораторияһы етәксеһе. 1977—1979 йылдарҙа — тау рудаһы һәм күмер сәнәғәтендә хеҙмәт гигиенаһы лабораторияһы етәксеһе. 1979—1992 йылдарҙа — өлкән ғилми хеҙмәткәр-сәнәғәт аэрозолдәре лабораторияһы консультанты.
Ҡолоҡ (шишмә)
«Ҡолоҡ йылғаһы буйҙары»
Был тәбиғәт ҡомартҡыһы биләмәһенең бер өлөшө 1971 йылда ойошторолған Ишембай ҡурсыулығында урынлашҡан.
Вахринка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Воткин ГЭС-ынан Түбәнге Кама ГЭС-ына тиклем,   Беүә (башынан Ҡарман һыуһаҡлағысына тиклемна тиклем), Иж, Ыҡ  Ағиҙел йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Оло Бадья-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Катков Алексей Алексеевич
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
«Почёт Билдәһе» ордены, миҙалдар. Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының һаулыҡ һаҡлау, ветеран һәм инвалидтар эше буйынса комиссия ағзаһы.
Пуронга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Щетинина Анна Ивановна
Биографияһы
Щетинина Анна Ивановна 1908 йылдың 13 (26) февралендә Владивосток эргәһендәге Океанский станцияһында тыуа. Атаһы Иван Иванович (1877—1946) — Томск губернаһы Чумай ауылында тыуған(хәҙерге Кемерово өлкәһенең Чебулинский районы), стрелочник, урмансы, балыҡ кәсепселегендә хеҙмәткәр, НКВД өлкә бүлеге дачаһында балта оҫтаһы һәм комендант булып эшләй. Әсәһе Мария Философовна (1876) — Кемерово өлкәһенән. Ағаһы Владимир Иванович (1919) — Владивостокта тыуа, Приморье крайының Варфоломеевка станцияһы авиазаводында цех мастеры булып эшләй.
1983 йылда пенсияға сыға.
Хәтер
2013 йылдың 21 октябрендә капиталь реконструкциянан һуң Владивостокта Крыгина урамындағы скверҙа А. И. Щетинина һәйкәле асыла.
Греков Александр Петрович (реставратор)
Биографияһы
1969 йылдан һуң реставрация эштәре нигеҙҙә лаборатория шарттарында алып барыла.
Ул тергеҙгән фрескаларҙың күсермәләре бер нисә тапҡыр Союз һәм сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша.
Волгозиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Поль Гоген
Биографияһы һәм ижады
1884 йылда Гоген ғаиләһе менән Копенгагенға күсә һәм күпмелер ваҡыт брокер булып эшләүен дауам итә. Әммә бөтә ваҡытын һынлы сәнғәткә бағышлай һәм брокер эшен ташлай, аҡсаһы булмау сәбәпле биш балаһын алып, хәләл ефете ташлап китә. 1885 йылда ул Париж ға ҡайта.
1886—1890 йылдарҙа Гоген бар ваҡытын Понт-Авенда (Бретань) үткәрә, унда символизмға яҡын рәссамдар төркөмө менән аралаша. Тәүге тапҡыр рәссам, Париждан ял итергә һәм бер аҙ тормошто экономияларға теләп, 1886 йылда шунда юл ала: унда тормош күпкә арзаныраҡ була.
Туҡбирҙе
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Наҙы (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Гидроним
«Наҙы» төрки телдәрҙә, шул иҫәптән башҡорт теле диалектарында , «шыршы» тип аңлатыла.
Пушка (йылға)
Пушка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онеж мороно ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Шиғриәт
Шиғриәт фәлсәфәһе
Тәүтормош анимизмы һәм антропоморфизмы танып беленә торғандың (познаваемый) танып беленә торғанға (познанный) тулы тап килеүенең шәхси осрағы. Шуның өсөн антропоморфизм булмаған ерҙә предметҡа шундай мифик ҡараш осраҡтары ла булыуы ихтимал
Аңдың мифик методынан шиғриға күсеүе аҡрын бара, һәм ике фекер төҙөлөшө оҙаҡ бер-береһен оҙаҡ төшөрөп ҡалдырмай (не исключают). Сығышы буйынса ябай метафора булған поэтик әйтем (яҙ килде), «тел сире» (Фридрих Макс Мюллер) арҡаһында мифҡа күсергә һәм кешене яҙға матди образ үҙенсәлеген өҫтәп яҙырға мәжбүр итә. Икенсе яҡтан, мифтың яҡынлығы боронғо шиғри телде бигерәк сағыу һәм баҙыҡ мәғәнәле итә. «Боронғо йырсы-шағирҙарҙың (барды) һәм ораторҙарҙың тәбиғәткә оҡшатыуҙары йөкмәткеле була, сөнки улар, күрәһең, уларҙы күргәндәрҙер, ишеткәндәрҙер һәм тойғандарҙыр; беҙ шиғриәт тип атаған нимә улар өсөн ысынбарлыҡ булған».
Шиғриәттең килеп сығыу теориялары
Тыңлаусылары менән илаған йырсы теленән хикәйә эпик һөйләүсегә күсә; лиро-эпик йырҙан былина барлыҡҡа килә, һәм уның йөкмәткеһенән бер кем дә көлмәй. Формаһыҙ башҡарыусылар даирәһенән поэтик хикәйәттәрҙе профессиональ иҫендә тотоусылар һәм башҡарыусылар — тәүҙә үҙ ырыуҙаштары араһында ғына башҡарыусы йырсылар, артабан йыр хазиналарын си ешеләр алдында төрлө ерҙәрҙә таратыусы илгиҙәр йырсылар айырылып сыға. Был — Боронғо Римдә mimi, histriones, joculatores, урта быуат бардтары, друидтар, кельттарҙа филдар, тулирҙар, һуңынан Скандинавия скальдтары, Прованста труверҙар һ. б. Уларҙың мөхите бер төрлө һәм үҙгәрмәгән булып ҡалмай: бер өлөшө түбәнерәк баҫҡысҡа төшө, майҙан кәмитселәренә әйләнә, икенсе өлөшө боронғо йырҙарҙы ғына йырламай, ә яңы йырҙар ижад итеп, яҙма әҙәбиәткә тиклем күтәрелә; мәҫәлән, урта быуат Германияһы урамында — шпильмандар (Gaukler), һарайҙарҙа — күсереп яҙыусылар (Schriber) ҡарт йырсыларҙы алмаштыра. Был эпик традицияны һаҡлаусылар ҡайһы бере бер үк геройҙар, ваҡиғалар тураһында бер нисә йыр белгән; бер үк нәмә тураһында ижад ителгән төрлө хикәйәттәрҙе берләштерергә маташыу башта механик, дөйөм урындар ярҙамында — тәбиғи тырышлыҡ. Халыҡ йырҙарының халыҡ араһында популяр герой — мәҫәлән, Сид тураһында йыр, Илья Муромец — янында төркөмләнгән билдәләнмәгән материалы туплана. Ҡайһы берҙә эпик ижад, беҙҙәге кеүек, шул циклдар, йыйылмаларҙан ары китмәй; ҡайһы береһенең үҫеше эпопея менән тамамлана.
Шиғриәттең хәҙерге донъялағы әһәмиәте
Телдә үҫә барған прозаик стихияларҙың артып китеүе лә, ҡеүәтле фән үҫеше лә, йәмәғәт ҡоролошонда үҙгәртеүҙәр ихтималлығы ла, уның формаларына мөһим үҙгәрештәр индерә алһа ла, шиғриәттең йәшәүенә янамай. Уның роле элеккесә бик ҙур; уның бурысы ән бурысына оҡшаш — ысынбарлыҡтағы сикһеҙ төрлөлөктө мөмкин тиклем кәмерәк һанлы дөйөмләштереүҙәргә ҡайтарыу, — әммә ҡайһы берҙә уның саралары киңерәк. Фәндең ҡоро формулалары тәьҫире көсһөҙ булғанда, уның эмоциональ элементы (ҡара: Эстетика) йоғонто яһай ала. Бынан башҡа: иҫбатлау мөмкин булмағанды дөйөмләштереп, әммә нюанстарҙы логик анализлау «прокрустова ложа»һынан ҡасып китеп, сикһеҙ төрлө инандырырлыҡ образдар аша, поэзия фән асыштарын алдан күҙаллай.
Ҡара Абыҙ ҡаласығы
Табылдыҡтар
Ҡара Абыҙ мәҙәниәтенә ҡарағандары — түңәрәк төплө, ҡыҫҡа муйынлы, муйыны тирәләй бәләкәй генә соҡорло биҙәк һәм һырҙар төшөрөлгән табаҡҡа оҡшаш һауыттар;
Чулошников Александр Петрович
Биографияһы
1911 йылда Санкт-Петербург университетының тарих-филология факультетына уҡырға инә. 1916 йылда университетты тамамлай һәм ундағы урыҫ тарихы кафедраһында уҡытыусы булып ҡала. 1919—1921 йылдарҙа Ырымбурҙағы Ҡаҙаҡ университетында уҡыта һәм Кирвоенкоматтың штабында тарих-статистика бүлексәһен етәкләй. 1920 йылда Ҡырғыҙ крайын өйрәнеү йәмғиәтенең беренсе рәйесе була. 1921 йылда Петроградҡа әйләнеп ҡайта. 1921—1931 йылдарҙа Ленинград университетында уҡыта. 1921 йылдан алып Тау институтында, Петроград университетының тарих ғилми тикшеренеүҙәр институтында, 1923 йылдан алып — РСФСР-ҙың Үҙәк архивында эшләй. 1930 йылда Тарих-археография институтында штаттан тыш ғилми хеҙмәткәр булып тора. 1935 йылда ғилми эштәренең дөйөм күләме арҡаһында тарих фәндәре кандидаты дәрәжәһен яулай. 1936 йылдан алып — СССР Фәндәр академияһы Тарих институтының Ленинград бүлексәһендә өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Калинина (йылға)
Калинина  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1451 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Кирпичников Анатолий Николаевич
Биографияһы
1963 йылда СССР Фәндәр академияһының Археология институты Ленинград бүлексәһендә «Русское оружие ближнего боя (X—XIII вв.)» темаһына — кандидатлыҡ, 1975 йылда СССР Фәндәр академияһы Археология институтында «Военное дело Руси IX—XV вв.» темаһы буйынса докторлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Төп фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары даирәһе — тарих, археология, Боронғо Рустең һәм уға ситкәш илдәрҙең архитектураһы һәм мәҙәниәте. 650-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 16 монография авторы.
Ираҡ
Месопотамия уйһыулығында, Тигр һәм Евфрат йылғалары үҙәнендә урынлашҡан. Илдең көньяҡ-көнсығыш ярҙарын Фарсы ҡултығы һыуҙары йыуа. Ҡоро ерҙә көньяҡ-көнсығышта Кувейт, көньяҡта Сәғүд Ғәрәбстаны, көнбайышта Иордания һәм Сүриә, төньяҡта Төркиә һәм көнсығышта Иран менән сиктәш. Этномәҙәни күп төрлөлөгө менән айырыла. Халҡының 95 проценты самаһы ислам динен тота, ҡалған 5 проценты нигеҙҙә Көнсығыштың Ассирия сиркәүенә ҡарай.
Хөкүмәт
Бер үк ваҡытта нефть табыу ниндәйҙер кимәлдә һаҡланып ҡалһа ла, уны сит илгә һатыу, бигерәк тә Төркиәгә, бик йыш күҙәтелгән саботаж арҡаһында тотороҡло түгел.
Ҡурдтар
2009 йылдың яҙында ПСК-нан Талабаниҙың элекке урынбаҫары Нуширван Мостафа етәкселегендә «Горран» («Перемены» — «Үҙгәрештәр») хәрәкәте айырылып сыға. Ул идара итеүсе ике партияға ла ҡәтғи оппозицияла тора, уларҙы коррупцияла һәм демократик ҡарашта булмауҙа ғәйепләй. 2009 йылдың 25 июлендә төбәк парламент һайлауҙарында 111 урындың 25-енә эйә була. «Горрандан» башҡа Ҡурдистан парламентында Ҡурдистандың ислам хәрәкәте һәм Ҡурдистандың ислам төркөмөнөң 10 депутаты ла оппозицияла тора.
Үрге Бүлеү
Көнбайыш Яҡутстандың ҙур туристик һәм финанс үҙәге.
Тарихы
1823 йылда Үрге Бүлеү комиссариаты Үрге Бүлеү һәм Мархин улустарына бүленә. Куорамыкы ауылы ул саҡта уҡ 2-се Едюгей наслегы үҙәге һәм улус хакимиәтенең идаралығы булған. Степан Струкин (Ботох уола) төҙөгән улус башҡармаһы бинаһы 1859 йылда Куорамыкы төбәгенә күсерелә. Яңы идара бинаһы 1915 йылда бай эшҡыуар Кривогорницин (Асыҡай) төҙөткән.
Рочева (йылға)
Рочева — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега мороно йылғалары бассейны Унежма йылғаһы бассейнының көнбайыш сигенән Золотница йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнсығыш сигенә тиклем (Онеге йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Викулин Иван Михайлович
Биографияһы
1969 йылдан И. И. Мечников исемендәге Одесса дәүләт университетының (хәҙер — И. И. Мечников исемендәге Одесса милли университеты) физик электроника кафедраһында өлкән уҡытыусы, доцент (1970) булып эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Ярымүткәргесле варикаптар (үҙгәреүсән һыйҙырышлы диод) булдырғаны өсөн СССР Министрҙар Советы премияһы бирелә (1990).
Эрьзя Степан Дмитриевич
СССР-ға кире ҡайтыу
1950 йылда совет етәкселегенән СССР-ға кире ҡайтырға рөхсәт ала һәм 1951 йылда 180 скульптураһы менән ҡайтып төшә (175 тонна). Уға подвалда оҫтахана бирәләр. Кешеләр уның эшләгәнен ҡарарға сират тороп йөрөй.
Рәссам тураһында шиғыр
ЭРЬЗЯ ЯНЫНДА Тылсым тулы һындар Янында мин Баҫып торам – йәнем күккә аша. О, Эрьзя! Даһийыбыҙ беҙҙең! Кирәмәтсе! Халҡым өсөн ғорур - Хистәр таша... Мин дә эрзә үҙем Тик бик ябай, Һиңә, ағай, ләкин Ҡандаш, рухташ... Идеалың һинең Һынға күскәс, Затлыларҙан затлы Ябай шул таш! Ҡитғаларға таныш Һинең исемең, Һоҡландырып ижад итә белдең...
Рамаҙан (ай)
Рамаҙан айы
Нурҙан ғына тора кеүек -
Подсулок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Усманов Юнир Барый улы
Биографияһы
Юнир Барый улы Усманов 1931 йылдың 20 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуа. 1950—1953, 1957—1959, 1962—1982 йылдарҙа «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең 1‑се карбонлау цехында аппаратсы булып эшләй. 1959 йылдан алып һәм 1982—1997 йылдарҙа — слесарь‑ремонтлаусы.
Туроверов Александр Васильевич
Ижады
Александр Туроверов "Казачьи досуги" (1858) шиғырҙар йыйынтығы авторы булараҡ билдәле. Уның йыйынтығындағы "Конь боевой с походным вьюком" һәм "Много лет Войску Донскому" шиғырҙары казактарҙың киң ҡатламдары араһында популярлыҡ яулай (тәүге шиғыры киң билдәле булған йырға әйләнеп китә). Нәҫелдән килгән шиғыр яҙыу таланты артабан Николай Туроверовҡа ла бирелә.
Урман (Баҡалы районы)
Урман (Урман) — Башҡортостандың Баҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 296 кеше. Почта индексы — 452651, ОКАТО коды — 80207807002.
Анохина Элеонора Алексеевна
Коллектив йыйынтыҡтарҙағы һәм журналдарҙағы баҫмалар
Пьесалар
Гайдым Иван Яковлевич
Гайдым Иван Яковлевич (11 ноябрь 1916 йыл — 24 июнь 1944 йыл) — 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һуғышында ҡатнашҡан, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугир, уҡсылар полкының рота командиры, капитан. Советтар Союзы Геройы (1944, үлгәндән һуң).
Биографияһы
1942 йылдың 12 ғинуарында Һарытау өлкәһенең Марксштадт районы хәрби комиссариаты тарафынан ҡабаттан армияға алына. Шул уҡ йылдың февраленән — Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында. 1942 йылда Гайдым политсостав курсын, 1943 йылда — рота командирҙары курсын тамамлай. 1944 йылдың июненә гвардия капитаны Иван Гайдым 1-се Балтик буйы фронты 6-сы гвардия армияһы 71-се гвардия уҡсы дивизияһы 213-сө гвардия уҡсы полкы ротаһы менән командалыҡ итә. Белоруссия ССР-ын азат итеү өсөн барған һуғыштарҙа батырлыҡ күрһәтә.
Полуденный Барҙым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәсетбар
Билдәле шәхестәре
Шаһиәхмәтов Ғәлиәкбәр Ғәликарам улы 19 декабрь 1919 йыл — III дәрәжә Дан ордены, «Сталинградты обороналаған өсөн», «Батырлыҡ өсөн» миҙалдары кавалеры.
Козина Валентина Викентьевна
Ғаиләһе
1946 йылдың октябрендә полкташы, 25-се Чапаев дивизияһы, 17-се партизан отряды лейтенанты, һуғыштан һуң Белогорский районы совхозы рәйесе Козинға кейәүгә сыға (1973 йылда мәрхүм була). Ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр — Галина һәм Наталья.
Капей-Тяха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Вах йылғаһы ҡушылған урынған Нефтеюганск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Марко Поло
Марко Полоның атаһы менән ағаһы сәйәхәте
Венеция һәм Генуя сауҙагәрҙәре ун өсөнсө быуатта Урта диңгеҙҙә иркен йөрөйҙәр, улар Урта Азияға, Һиндостан менән Ҡытайға үтергә тырышалар.
Сара-ор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбыйыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сулак йылғаһы, инешенән Чиркейск гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек.
Александрова Людмила Николаевна
Биографияһы
Хеҙмәттәре:
Версаль тыныслыҡ килешеүе
Репарациялар һәм ҡораллы көстәргә сикләүҙәр
Килешеүгә ярашлы Германияның хәрби көстәрнең һаны 100 меңлек ҡоро ер ғәскәрҙәре менән сикләнергә тейеш була. Мотлаҡ хәрби хеҙмәт ғәмәлдән сыға. Һаҡланып ҡалған хәрби-диңгеҙ флотының төп өлөшө еңеүселәргә бирелергә тейеш була. Яңы хәрби караптар төҙөүгә ҡаты сикләүҙәр һалына.
Рәсәйгә мөнәсәбәте
116-сы статьяға ярашлы Германия 1914 йылдың 1 авгусында Рәсәй империяһы составында булып бойондороҡһоҙ алған бөтә территорияларҙы танырға, тағы ла 1918 йылғы Брест тыныслығын һәм большевиктар менән төҙөлгән башҡа килешеүҙәрҙе ғәмәлдән сығарырға мәжбүр була. 117-сы статьяға ярашлы, Германия Рәсәйҙәге большевик власының легитимлығын шиккә ҡуйырға, элекке Рәсәй империяһының территорияларында барлыҡҡа килгән йәки «барлыҡҡа киләсәк» дәүләттәр менән Антанта төҙөгән килешеүҙәрҙе танырға тейеш була.
Күлдәк
Башҡорт халҡында күлдәк атамалары
Башҡорт халҡында күлдәктәр туҡымаһынан тыш, тәғәйенләнешенә ҡарап, төрлө исем йөрөтә:
Тарихы
Боронғо замандан кеше оялыу тойғоһонан да, ғәмәли күҙлектән дә яланғас тәнен ҡапларға тырышҡан. Күлдәкте, башлыса, ҡатын-ҡыҙ етештерә.
XIX быуат
Индустриялаштырыу үҫеш ала, тауар етештереү арта һәм арзаная. Француз революцияһы цех закондарын юҡҡа сығара, кейемде күпләп етештереү мөмкинлеге тыуа.
Корецкий Данил Аркадьевич
Ижады
Корецкий ижадының төп йүнәлеше — реаль ваҡиғаларға һәм енәйәт эштәренә таянып яҙылған криминаль сюжеттар. Данил Аркадьевич әҫәрҙәрендәге төп геройҙарҙың күбеһенең реаль прототиптары бар. Мәҫәлән, «Старик» әҫәрендәге ветеран-оперуполномоченный Игнат Филиппович образы Эске Эштәр министрлығы ветераны, элек Берия заманында Эске эштәр Халыҡ комиссариатында эшләгән Николай Иванович Бычков образынан күсереп яҙылған «Антикиллер» сериялы романдарҙағы Филипп Кореневтың (Лиса) прототибы — енәйәт эҙләү инспекторы Анатолий Рублёв (ҡушаматы-Лис). Уның романға ингән реаль тормошоноң ҡайһы бер эпизодтары автор тарафынан уйлап сығарылған кеүек уҡыла. Үкенескә ҡаршы, Рублёв инфаркттан бик йәшләй вафат була. Корецкийҙың Чечняла һуғышҡан, өҫтәүенә матур, тормошсан йырҙар ижад иткән танышы баҫып алыу төркөмө менән етәкселек итә. Ул Данил Аркадьевич романында махсус хәрби бүлексәләр менән етәкселек иткән командир прототибы.
Австрия герцоглығы
Географияһы
Көнсығыш маркаһы   Венгрия короллеге менән яйлап Морава тигеҙлеге һәм Вена бассейны яғына шыла бара. Дунайҙың уң ярында Венгрия менән сик бер нисә быуат дауамында Лайта йылғаһы буйлап билдәләнә. Герцоглыҡ статусын 1180 йылда алған Австрия көньяҡта   Штирия менән сиктәш була.
Бабенбергтар династияһы
Бөгөнгө Австрия  башлыса Габсбургтарҙың династияһы менән күҙаллана,  әммә  1246 йылға тиклем был ерҙәр менән  Бабенбергтар     династияһы хакимлыҡ итә. Австрия маркграфы Леопольд IV Гогенштауфендарҙы Вельфтар нәҫеле менән көрәштә яҡлап сыға һәм уның бер туған ағаһы, Германия короле Конрад III,  Бавария герцогын Генрих X  Ғорурҙы  ҡолатҡандан һуң,  Бавария  тәхетенә   Леопольд  ултыра. Леопольд IV  ҡустыһы һәм вариҫы Генрих Язомирготт  Вельфтар менән көрәште дауам итә, әммә Изге Рим империяһы  тәхетенә I Фридрих I ултырғанынан һуң Баварияны Генрих Арыҫланға бирергә мәжбүр була. Компенсация сифатында Фридрих I 1756 йылдың  17 сентябрендә Австрия маркаһын герцоглыҡ статусына тиклем күтәргән  Privilegium Minus ты   иғлан итә.
Маркина Светлана Сергеевна
Биографияһы
2020 йылда 10 ғинуарында Мәскәүҙә вафат була.
Добрынин Георгий Прокопьевич
Биографияһы
1930 йылдың март айында ВКП(б)-ға инә.
Пут
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Нязепетровск гидроузеленән Павловск гидроузеленә тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Скрипов Александр Николаевич
Биография
1928 йылда уның «Зарница» тигән тәүге шиғри йыйынтығы баҫылып сыға. 1929 йылда А. Скрипов Бөтә Рәсәй крәҫтиән яҙыусылары (ВОКП) йәмғиәтенең ағзаһы итеп ҡабул ителә, йыш ҡына «Молот», «Большевистская смена», «Советский пахарь», «Колхозная правда» һәм башҡа гәзиттәрҙә шиғырҙарын баҫтыра.
1946 йылдың ғинуарынан алып ул ауыл мәктәптәрендә тарих уҡытыусыһы һәм директор булып эшләй, ситтән тороп Дондағы Ростов пединститутының тарих факультетын тамамлай, Ҡалмыҡ Республикаһы һәм Луганск китап нәшриәттәрендә мөхәррир булып эшләй.
Демичева Раиса Николаевна
Биографияһы
Раиса Николаевна Демичева 1928 йылдың 20 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Әлшәй районы Константиновка ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Аҡсәйет
Аҡсәйет (Аксаитово) — Башҡортостандың Тәтешле районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 794 кеше.
Тарихы
1842 йылда 283 кешенең һәр береһенә 3,4 бот ужым һәм 3,9-шар бот яҙғы иген сәселгән. Ауылда тирмән булмаған, тирмән 1870 йылда теркәлгән. Ул ваҡытта иһә 52 йорттоң һәр хужалығына 2,1 йылҡы малы, 2,8-шәр һыйыр, 2-шәр һарыҡ, 1,7 кәзә тура килгән. Ауылда 10 умарта һәм 5 солоҡ булған.
Кат-Гун-Еган
Кат-Гун-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Гун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 41 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Надеждин (Йылайыр районы)
Надеждин (Надеждинский; икенсе атамаһы Ҡалмаҡ) — Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 140 кеше булған. Почта индексы — 453682, ОКАТО коды — 80227819003.
Әбдиев Әхмәтйән Әбделғәлләм улы
Биографияһы
Ҡазан ҡалаһының 1-се гимназияһында белем ала. 1856 йылда Ҡазан Император университетының медицина факультетын тамамлай.
Хәрби министрлыҡтың Медицина департаментының рөхсәте буйынса, 1858 йылда ква­лификацияһын күтәреү өсөн Санкт-Петербург ҡалаһына Император медицина-хирургия академияһына уҡырға инә. Имтихандар биреп, диссертация яҡлағандан һуң, 1862 йылда медицина докторы дәрәжәһен ала.
Кришна (йылға)
География
Оҙонлоғо яҡынса 1300 км, бассейн майҙаны 258948 км².
Тамағында дельта барлыҡҡа килтереп Бенгал ҡултығына ҡоя. Йылға дельтаһы — Һиндостандың иң уңдырышлы райондарының береһе булып тора, бында шулай уҡ Сатавахана һәм Икшваку боронғо батшаларының резиденциялары булған.
Климат
Өйрәнеү методтары
Ҡатмарлы күрһәткестәр шулай уҡ бер нисә төп метеорологик элементтар менән билдәләнә, атап әйткәндә, төрлө коэффициенттар (континентальлек, дымлылыҡ, дымлылыҡ), факторҙар, индекстар ҡулланыла.
Уртаса бүлкәттәр
Йыл әйләнәһенә уртаса һауа массалары өҫтөнлөк иткән бүлкәттәрҙә көсөргәнешле циклон әүҙемлеге һауа баҫымының һәм температураның йыш һәм һиҙелерлек үҙгәреүенә килтерә. Көнбайыш елдәрҙең өҫтөнлөк итеүе океандар өҫтөндә һәм Көньяҡ ярымшарҙа һиҙелерлек. Ҡыш һәм йәй кеүек төп миҙгелдәрҙән тыш, ярайһы уҡ оҙайлы көҙ һәм яҙ миҙгеле бар.
Рассыпная (Ҡариҙел ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Савина Мария Александровна
Биографияһы
1945 йылдан И. В. Сталин исемендәге заводтың 1-се йыйыу цехында мастер булып эшләй. 1960 йылдың 7 мартында СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән «өлгөлө хеҙмәте өсөн» М. А. Савина Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Әл-Аҡса мәсете
Миғраж кисе
Бер төндә Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмгә Ябраил фәрештә килә һәм Бураҡ тигән атта Әл-Ҡудсиға (Иерусалимға) барырға ҡуша. Бураҡ Пәйғәмбәрҙе Фәләстингә Әл-Ҡудсиға килтерә. Бында Мөхәмәт ғәләйһис-сәләм Ибраһим, Муса һәм Ғайса пәйғәмбәрҙәр менән осраша һәм уларҙ менән йәмәғәт намаҙы уҡый, шунда имам була. Ҡөрьәндә әйтелгән кәрәмәт ошо хаҡта тип фараз итәләр (17:60) әйтеүҙәренсә, Мөхәмәт ғәләйһис-сәләмгә Ҡәғбәтулла янында Уға Аллаһ Әл-Ҡудсины күрһәткән. Был ваҡиғаны Ҡөрьәндәге сүрә лә раҫлай.
Мәсет тарихынан
Сәғүд Ғәрәбстаны короле Фейсал был ваҡиға менән файҙаланып 25 мосолман иленең башлыҡтарын Рабатта (Марокко) кәңәшмәгә йыя 1980 йылдың майында һәм 1981 йылдың апрелендә лә экстермистик төркөмдәр мәсетте яндырырға маташып ҡарай.
Корея Халыҡ-Демократик Республикаһы
Халҡы
КХДР — бер милләтле дәүләт: корейҙар халыҡтың яҡынса 99 процентын тәшкил итә. Ҡытайҙар (яҡынса 50 000 кеше) һәм япондар (яҡынса 1800 кеше) бар.
КНДР тарихы
Корея Халыҡ Демократик Республикаһы (КХДР) 1948 йылдың 9 сентябрендә Корея ярымутрауының көньяғында Корея Республикаһы барлыҡҡа килеүенә яуап итеп ойошторола. Сәйәси власты Корея Халыҡ Демократик Республикаһының тәүге йылдарынан алып Кореяның Хеҙмәт партияһы ҡулына ала. Хужалыҡта планлы иҡтисад булдырыла; яҡынса 1949 йылдан алып бөтә сәнәғәт, эске һәм тышҡы сауҙа дәүләт контролендә тора.
2002 йылдың июлендә реформалар башланыуы тураһында иғлан ителә. Илдең валютаһы девальвациялана, ауыл хужалығы продукцияһына хаҡтар илдең ауыл хужалығы баҙарын дәртләндереү маҡсатында ирекле ителә. Коллектив хужалыҡтарҙы ғаилә принцибына ҡоролған хужалыҡтарға алмаштырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Һөҙөмтәлә сит ил инвестицияларының артыуы күҙәтелә: 2004 йылда ғына Ҡытай ил иҡтисадына 200 миллион доллар инвестиция һала.
Годавари
Года́вари (गोदावरी) — Һиндостанда ҙурлығы буйынса икенсе йылға.
География
Оҙонлоғо — 1465 км, бассейн	майҙаны — 313000 км².
Тапшеньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рәүҙеле
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ҡариҙел йылғаһы, Наҙы-Петровск һыуһаҡлағысынан Павловка һыуһаҡлағысына тиклем Әй йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Казикта
Казикта — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы, Башҡортостан Республикаһы, Удмурт Республикаһы, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Пизь йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Мамай (ауыл)
Тарихы
Мамай — табын башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Ҡара Табын улусы составында була.
Салауат тарихы
Физик-география характеристикаһы
Ҡала Башҡортостандың көньяғында Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярында (Кама йылғаһының ҡушылдығы), республиканың баш ҡалаһы Өфөнән 164 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Сырлыбаев Рим Әшрәф улы
Биографияһы
2011 йылдың 1 июнендә Баймаҡ ҡалаһының һәм районының социаль-иҡтисади үҫешенә ҙур өлөш индергән өсөн Баймаҡ ҡалаһының һәм Баймаҡ районының Почетлы гражданы исеменә лайыҡ була.
Приозерск
Борон замандан XV быуатҡа тиклем
Узерва йылғаһы буйында карел ауылына нигеҙ һалыныу ваҡыты теүәл билдәле түгел, әммә А. Н. Кирпичников үткәргән күп һанлы ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһендә Корела ҡәлғәһе янында карел ауылының XII быуаттарҙа булыуы тураһында һығымта яһарға мөмкин. Йылъяҙмалар буйынса 1295 йылда ниндәйҙер нығытылған пунктты Вуокса тамағында швед отрядының рыцарҙары ҡыйрата. Күрәһең, был ауыл корела ҡәбиләһенең сауҙа һәм сәйәси үҙәге була. Шул уҡ йылда новгородлылар уны кире яулап ала, ә 1310 йылда иҫке ҡәлғәне емереп, яңы ныҡ ҡәлғә төҙөй. .
Корела аша «запас» һыу сауҙа юлы маршруты үтә. Вуоксааша булған Фин ҡултығына һәм Финляндияға эләгергә мөмкин. Был мөһим стратегик маршрутта Швеция үҙ контролен булдырырға маташа, XIII быуат аҙағында Корела  шведтарҙың йыш  һөжүменә  дусар була.
СССР
1944 йылдың ноябрендә Выбор, Кексгольм һәм Яскин төньяҡ райондары Ленинград өлкәһенә күсә
1947 йыл уртаһына Waldhof Ab компанияһы заводы тергеҙелә, ул һуңынан Приозерск  целлюлоза заводы  исемен ала. 1986 йылда завод экологик яҡтан хәүефле тип ябыла. Хәҙер элекке завод урынында «Лесплитинвест» ОАО урынлашҡан.
Географияһы
Ҡала өлкән төньяҡ өлөшөндә Карел муйынында, Вуокса йылғаһының төньяҡ тармағында, Ладога күле менән Вуокса күле араһында урынлашҡан.
Санкт-Петербург — Хийтола линияһында тимер юлы станцияһы.
Сәнәғәте
Ҡала аша тимер юлдары һәм шоссе юлдары үтә, ул  өлкә ҡалалары  менән тоташтыра. Сәнәғәте үҫешкән. Иъ ҙур предприятие булып Приозерс ағас эшкәртеүсе завод һәм «Лесплитинвест» ОАО тора.
Конча (Соть ҡушылдығы)
Конча  — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Соть йылғаһының уң ярына тамағынан 21 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Рыбинск ГЭС-ынан Кострома ҡалаһына тиклем, Кострома йылғаһын Исады һыу үлсәү посына тиклем индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Лопарев йорто
Архитектураһы
XХ быуат башында Вытегралағы таш биналарҙың береһе, ул эклектика осорона ҡарай. Йорт ҙур күләмле һәм киң композициялы үҫешкән планлы.
Джотто ди Бондоне
1300—1310 йылдар
Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Джотто Римда 1300 йылда, юбилей йылында булған. Бәлки, тап шул саҡта ул кардинал Якопо Стефанески бойороғо буйынса монументаль «Навичелла» мозаикаһын ижад иткәндер, был эше арҡаһында рәссамдың даны бөтә Италияға таралған. Ул иҫке Изге Пётр сиркәүе (IV быуат) атриумында урынлашҡан була. Һуңғы ваҡытта Джоттоның был әҫәре 1310 йылда яҙылған тип иҫәпләй башланылар. Йылъяҙмасы Филиппо Вильяни, персонаждарҙы һүрәтләүҙә Джотто шул тиклем оҫта була, хатта «улар тын ала, һөйләшә, илай йәки ҡыуана» кеүек тойола,тип яҙа һәм был тап Джоттоның ғына әҫәре тигән фекерҙе еткерә. Был мозаика тураһында Леон Баттиста Альберти ҙа De pictura (1436) трактатында яҙа. Композицияның сюжеты — Генисарет күлендәге мөғжизә — Христос апостолдарҙың карабын һәм һыуға батҡан Пётрҙы ҡотҡара. Символик мәғәнәлә был Сиркәүҙең үҙен бөтә ҡазаларҙан ҡотҡарыу тип аңлатыла. Фреска иҫке сиркәүҙе һүткәндә юҡҡа сыға, уның тураһында тик насар ғына яһалған күсермәләрҙән белә алабыҙ.
Ғүмеренең һуңғы йылдары
1334 йылдың яҙында Джотто Флоренцияның баш архитекторы итеп тәғәйенләнә һәм йыл һайын уға 100 алтын аҡса түләнә. Был вазифаға билдәләгәндә рәссамдың белеме һәм ғалимлығы (scientia et doctrina) айырып яҙыла. Уның бурыстарына яңы ҡала диуарын төҙөү, ташҡындан һуң күперҙәрҙе ремонтлау һәм Санта-Мария-дель-Фьоре Кампанилаһын— собор манараһын төҙөү инә.Ул Кампаниланы һәм Андреа Пизано менән бергә түбәнге этаж рельефтарын проектлай. Лоренцо Гиберти һүҙҙәре буйынса, Джотто һәм уның оҫтаханаһына 1336 йылда Палаццо-дель-Подесталағы (Баргелло) Изге Магдалина капеллаһының стеналарында фрескалар эшләргә ҡушылған. Һуңыраҡ Флоренция хөкүмәте рәссамды Миланға Аццоне Висконти өсөн фрескалар эшләргә ебәрә. Джотто, Миландан ҡайтҡас, 1337 йылдың 8 ғинуарында, вафат була. Ул Санта-Мария-дель-Фьоре соборында ерләнгән.
Джотто стиле
Джотто үҙ әҫәрҙәрендә материаллек һәм киңлек кимәлен сағылдыра, үҙ заманында билдәле булған ҡайһы бер алымдарҙы — мөйөш ракурстарын, ябайлаштырылған антик перспективаны ҡуллана. Әгәр ҙә ул заман әҫәрҙәренең сюжет арауығын дини театр тип иҫәпләһәк, Джотто сәхнә киңлегенә өс үлсәмле донъя төҙөлөшөнөң тәрәнлеге, асыҡлығы иллюзияһын бирә. Шул уҡ ваҡытта төп, ҡуйы төҫлө тонды яйлап яҡтыртып формаларҙы моделләштереү ысулдарын эшләй, был формаларға скульптураға хас тиерлек күләм бирергә һәм шул уҡ ваҡытта төҫтөң нурлы сафлығын, уның декоратив функцияларын һаҡларға мөмкинлек бирә. Шуныһы мөһим, арауыҡ (пространство) яңылығы менән төҫтөң матурлығы балансы арҡаһында һүрәттәр матрурлығы (живописность) дини һынлы сәнғәттең оҙайлы үҫеш осоронда үҙләштергән ҡиммәтле сифаттарын юғалтмаған. Быға Италия традициялары йоғонто яһай, ул һәр ваҡыт матурлыҡ, линия (контур) һәм төҫ тойғоһон һаҡлап ҡала.