cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Даукаев Марат Фуат улы
Репертуары
Мария театры (С. М. Киров исемендәге Ленинград академик опера һәм балет театры): Альберт («Жизель»), Базиль («Дон Кихот»), Вацлав («Баҡсаһарай фонтаны»), Фәрхәт («Мөхәббәт тураһында ҡисса»), Дезире («Спящая красавица»), Евгений («Медный всадник»), Солор («Баядерка»), Жан де Бриен («Раймонда»), Джеймс («Сильфида»), Зигфрид («Аҡҡош күле»), Солист («Пахита»), Ленкедем («Корсар»), Солист («Венецианский карнавал»), Үҫмер («Шопениана»), Принц («Золушка»), Пушкин («Пушкин»), Клод («Собор Париж Богоматери», Гармодий («Спартак») һ. б.
АҠШ балет мәктәбе
Был ысул үҙенә романтизм дәүеренең традицион француз стиле менән көслә һәм виртуоз итальян техникаһын берләштерә. Студенттар белем менән бер рәттән үҙ-үҙенә ышаныс һәм сәнғәткә һөйөү апа. Был сифаттар уларға ғүмер буйына файҙа ғына килтерәсәк. Хәҙерге ваҡытта мәктәптә 2000-дән ашыу студент уҡый. Балаларҙы 3 йәштән алалар, уҡыу ваҡыты — һигеҙ йыл. 3-4 йәштә ике енес балалары бергә белем ала, 5 йәштән — айырым. Уҡыу түләүле — 25 сәғәтенә доллар. Уҡыуға өлкәндәрҙе лә ҡабул итәләр. Һәр синыфта 15-әр студент, ата-әсәләргә дәрес барышын тәҙрә аша йәки ишектәге ярыҡтан ғына ҡарарға рөхсәт ителә.
Нема (Покшеньга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мораҙым тарлауығы
Крайҙың спелеологик мөмкинлектәре
''Күгәрсен мәмерйәһе (Голубиная), (Күгәрсен ҡыуышлығы (грот), Мораҙым — 1). ''Парктың иң билдәле һәм иң күп кеше йыйған мәмерйәһе. Мәмерйәгә ингән урын йылғанан яҡшы күренеп тора. Киңлеге уның — 18 м, бейеклеге — 3 м. Был параметрҙар мәмерйәгә ингән ерҙән 20 м тәрәнлектә һаҡлана. Иҙәненең майҙаны — 180 м². Ҡыуышлыҡта ҡая күгәрсенең оялары һәм гуано (диңгеҙ ҡоштарының тиҙәге) ҡатламдары бар. Ошонда уҡ О. Н. Бадерҙың мезолит эпохаһы боронғо кешеһенең кремнийҙан эшкәртелгән әйберҙәрен тапҡан архелогик шурфын күреп була. Ҡыуышлыҡтың осонда 2 метр оҙонлоҡтағы тишек 14 м оҙонлоғо һәм бейеклеге 2 м булған, иҙәне балсыҡ һәм эре киҫәктәр ятҡан иҙәнле ҡыуышлыҡҡа алып сыға. Түбәлә ҡуптарылған сталактиттарҙың эҙҙәре күренә. Ҡыуышлыҡтан төньяҡ йүнәлештә 24 метрлыҡ коридор өҫкә ҡарай күтәрелә бара, иҙәне — кальциттан. Мәмерйәнең стеналары һәм түбәһе бөтә һуҙымында тотороҡло тиерлек.
ЮНЕСКО
Тәбиғи фәндәр
ЮНЕСКО БМО-ның фәндәр атама итеп алынған берҙән-бер бүлексәһе. Шуға ярашлы ойошма тәбиғи фәндәрҙе мәғариф һәм мәҙәниәт менән берлектә дисциплина-ара үҙ-ара хеҙмәттәшлек контексында ҡарай. ЮНЕСКО Европа ядро тикшеренеүҙәре үҙәге һәм Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау берлеге кеүек халыҡ-ара проекттарҙың башында торҙо. Хәҙерге ваҡытта үҙенең фәнни йүнәлештәге эшмәкәрлегендә ЮНЕСКО 2002 йылда Йоханнесбургта булып үткән Бөтә донъя тотороҡло үҫеш буйынса осрашыуҙарҙа һәм 1999 йылда Будапешта үткәрелгән Бөтә донъя фән буйынса конференцияла яһалған һығымталарға таяна.
Иҫкәрмәләр
<references group="прим."/>
Эссен
Эссен (нем. Essen ) — Германияның көнбайышында Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге ҡала. Ҡала Рур өлкәһе һәм Рейн-Рур  төбәктәренең үҙәгендә урынлашҡан. Кёльн, Дюссельдорф һәм Дортмундтан һуң ҙурлығы буйынса дүртенсе ҡала һәм мөһим иҡтисади үҙәктәрҙең береһе. Дюссельдорф административ округы составында 570 мең халҡы менән бойондороҡһоҙ ҡала булып,  Эссен ГФР-ҙың эре ҡалалары исемлегендә туғыҙынсы урынды биләй. Эссен эре сәнәғәт концерны  үҙәге булараҡ билдәле, ә 1972 йылдан, ҡалала  күп профилле университет ойошторолғас, ул илдә Юғары мәктәптең мөһим үҙәге лә булып  тора. 2003 йылда Эссен университетын Дуйсбург университеты менән берләштергәс, студенттар һаны буйынса был уҡыу йорто Германия университеттары араһында туғыҙынсы урынды биләй. 1958 йылдан Эссен шулай уҡ католик епархия үҙәге.
Әхмәтшин Борис Ғайса улы
Биографияһы
1963 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.
Киҫкәнеште
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Муратов Дмитрий Андреевич
«Һүҙ азатлығын яҡлау буйынса тырышлығы өсөн» 2021 йылда Тыныслыҡ буйынса Нобелб премияһы лауреаты (бойондороҡһоҙ Рәсәй тарихында беренсе һәм хоҡуҡ яҡлаусы Андрей Сахаров һәм совет президенты Михаил Горбачев тан һуң был награданы ала).
Атеизм
Төшөнсәләр күплеге
Клинтон Ричард Докинз атеизмды түбәндәге төрҙәргә булә:
Хәҙерге көндә
Күп илдәрҙә асыҡтын-асыҡ атеизм фекерен таратыу енәйәт тип иҫәпләнә. Мәҫәлән, Библия йә Ҡөрьән ысынбарлыҡҡа тура килмәй, йәки Аллаһ юҡ тип әйтеү хыянат тип табылған илдәр әле лә бар. Мәҫәлән, Иорданияла 2008-се йылда Ислам Самһан исемле шағирҙы суд «Ислам динен хурлау»ҙа ғәйепле тип таба; ул Ҡөрьәндең ҡайһы бер аяттарын үҙенең ғишык шиғырҙарына ҡушып китап баҫтырған булған. Бөйөк Британия, Канада, Голландия һәм АҠШ кеүек илдәрҙә атеистар хоҡуҡтарын яҡлаған ҡанундар бар. Закон буйлап, был илдәрҙә атеистар башҡа граждандандар менән тигеҙ хоҡуҡлы. “Дин иреклеге” тип аталған халыҡ-ара ҡанун динһеҙ булыу хоҡуғын да үҙенә индерә.
Саян тауҙары
Флора
Саян тауҙарында һәр ерҙә тиерлек ҡараңғы ылыҫлы тайга өҫтөнлөк итә.Урмандар пихтанан, кедрҙан,шыршы нан тора. 1500-1800 м тиклем Көнбайыш һәм үҙәк өлөштәрендә  1500-1800 м тиклем  һәм унан да юғарыраҡ  урынлашҡандар.Унан юғарыраҡта 2000—2500 м-ға тиклем яҡты ылыҫлы тайга китә. Был ҡарағас һәм кедрҙан торған урмандар сик булып тоалар.Артабан ҡыуаҡлыҡтар, мүк һәм лишайниктарҙан торған тундра ята. Ул бер ниндәй ҙә үҫемлектәре булмаған таш һибелмәләре  менән аралашып килә. Бында йырғыланған, туралған, бүлгесләнгән  рельеф, һыуайырғыстарҙың тигеҙләнгән, шымартылған упындары менән алмашынып килә. Һаҙыматлы райондарҙа күберәк  субальп ҡыуаҡлыҡтар, болондар, урыны менән бейек үләнле туғайҙар урын алған.
Туризм
Ландшафты — тайга. Тау йылғалары, шарлауыҡтар күлдәр күп. Кеше аяғы баҫмаған, кеше ҡулы теймәгән  ҡырағай тәбиғәт иҫ китмәле матурлығы менән һушты ала. Туристик маршруттары ла  сағыштырмаса ябай.Бына ошолар барыһы ла  әүҙем ял итергә яратыусыларҙың иғтибарын йәлеп итә. Саян тауҙарында  ике уникаль тәбиғәт ҡурсаулығы  урынлашҡан. Көнбайыш Саянда Саян-Шушен ҡурсаулығы  һәм Көнсығыш Саянда — Столбы ҡурсаулығы  .
Кыбы Чунджелька
Кыбы Чунджелька — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Чунджелька йылғаһының уң ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Мантой-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Юрмый
Ырыу составы
Ырыу аралары: әптелмән, ғасаба, исай-ғасаба, ҡазаннар, типтәр, урман, яһаҡлы.
Анализ Y-DNA
Абдусәләмовтар, Дүсәевтар G2 гаплотөркөмөнә ҡарағаны асыҡлана.
Рязань
Ряза́нь (1778 йылға тиклем — Переясла́вль-Ряза́нский) — Рәсәйҙең Рязань өлкәһе үҙәге. Илдең иң ҙур 30 ҡалаһы иҫәбендә тора. Окаға Трубеж йылғаһы ҡушылған урында урынлашҡан. Мәскәүҙән 180 км. алыҫлыҡта ята.
Билдәле шәхестәре
Сәнғәт эшмәкәрҙәре, архитекторҙар
Актёрҙар
Мәҙһәбһеҙлек
Мәҙһәбтәрҙән баш тартыу
Мысыр дини реформаторы Мөхәммәт Ғәбдү (1849—1905) мәҙһәбһеҙлек идеяһының илһамландырыусыһы тип иҫәпләнелә.
Ниндәй ҙә булһа мосолман ағымына индерелеүҙән баш тартыу
Пью тикшеренеү үҙәге тикшеренеүҙәре (2012 йыл) буйынса, донъя мосолмандарының күпселеге үҙҙәрен сөнниҙәр йәки шиғыйҙар тип атай. Әммә улар араһында айырым бер ағымға үҙен индермәгән кешеләр ҙә байтаҡ. Был айырыуса Урта Азияла, шулай уҡ Көньяҡ һәм Көнсығыш Европала таралған. Ул төбәктәрҙә шундай кешеләрҙең өлөшө — 50 процент, йәғни мосолмандарҙың дөйөм һанынан күберәк.
Цимлянск урамы (Өфө)
Почта индексы — 450043, ОКАТО коды — 80401370000
Транспорт урамы һәм Георгий Мушников урамы яғына сығыу— Инорс транспорт артерияһы хеҙмәтләндерә.
Андреева Галина Трофимовна
Андреева Галина Трофимовна (29 ғинуар 1938 йыл — 21 март 2018 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы-әҙәбиәт белгесе. 1969 йылдан Яҡут дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1998), профессор (2001). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре һәм почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре.
Байдәүләт
Тарихы
Ауылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1765 йылдан башлап Бишәй (“бишәй” этнонимынан, ҡара: Үҫәргән) исеме менән билдәле. 18 быуат аҙағынан алып хәҙерге исемен йөрөтә. 1816 йылғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылға йорт старшинаһы Байдәүләт Аҡкөбәков нигеҙ һала. 1866 йылда 58 йортта 337 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән. Әлеге көндә ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (97 %).
Ревизия материалдарында
1816 йылда Байдәүләт ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.
Әрмән батшалығы
Дөйөм алғанда, әрмән дәүләтенең тергеҙелеүе әрмән тарихында яңы алтын быуат башланыуы тип билдәләнә. . Гагик I хакимлыҡ иткән дәүерҙә X—XI быуат сигендә Ани батшалығы үҙенең иң юғары үҫешенә өлгәшә. 1045 йылда Византия илдең баш ҡалаһы, Аниҙы, баҫып алғандан һуң, батшалыҡ йәшәүҙән туҡтай.
Тарихтың башы
Хәлифәлек бындай хәлдә әрмән юғары ҡатламы, бигерәк тә Багратидтар менән, иҫәпләшергә кәрәк икәнлеген аңлай башлаған. IX йөҙйыллыҡтың икенсе яртыһында уҡ ғәрәп хакимлығына ҡаршы көрәш процесында, Әрмәнстандың ер дәүләткә берләшеү тенденциялары билдәләнгән. Шулай, 862 йылда Багратидтар кенәз нәҫеле әрмән ерҙәренең күп өлөшөн берләштергән һәм хәлифәлек власын ҡолатҡан, ә һуңғыһы, Әхмәд әл-Мустаин хәлифә йөҙөндә, Ашот I Багратуниҙы бөтә Әрмәнстандың кенәздәрҙең кенәзе (батрик ал батарика ) тип таныған, ғәрәп әмирлектәрен дә индереп, Әрмәнстандың бер дәүләткә берләшеү тенденциялары билдәләнгән. Әрмәнстандағы ғәрәп наместнигы, этник әрмән Али ибн Яхья әл-Армани, хәлифәнән Ашот өсөн шәхсән юғары титул һорап алған. Һалым йыйыу ҙа Ашота ҡарамағында булған. Әгәр Әрмәнстан VIII быуат аҙағында 13 млн дирһәм күләмендә түләгән булһа, IX быуат уртаһына 4 млн ғына түләгәнлеген билдәләп китеү мөһим, шуның арҡаһында йыйылған аҡсаның күп өлөшө илдең иҡтисадын үҫтереүгә булышлыҡ иткән. Византия, үҙ сиратында, Әрмәнстанды үҙ яғына ауҙарырға тырышып, патриарх Фотий I аша, әрмәндәргә халкидонизм дине ҡабул итергә димләп, догматик мәсьәлә ктәрә. 862 йыл тирәһендә, католикос Закария I Дзагеци етәкселегендә саҡырылған Ширакаван соборы был тәҡдимде кире ҡаҡҡан, әммә Ашот сәйәси союз тураһында ситләтеп әйтә. Урта быуаттар тарихсыһы әйткәнсә, «Ашотҡа, был турала әрмән кенәздәре бик теләгәнсә, бары тик таж ғына етмәй». 875 йылда уҡ әрмән юғары ҡатламы Ашотты әрмән тәхетенә претендент сифатында күрһәткән.
Иҡтисады
Был ҡалаларҙа киң иҡтисади бәйләнештәр арҡаһында, бөтә Кавказ аръяғы территорияһында һәм унан алыҫ ятҡан биләмәләрҙә һорау менән файҙаланған хәлифәлек тауарҙары менән дә, Византия һәм үҙҙәре етештергән тауарҙар менән дә әүҙем сауҙа алып барылған. Әт-Табари һәм Ибн әл-Факиһа хәбәр итеүенсә, Әрмәнстан сит илгә бойҙай һәм ағас сығарған. Әл-Истаһри мәғлүмәте буйынса: «''Әрмәнстанда „Ван (Арджиш)“ тип аталған икенсе күл бар. Унда „тиррих“ тигән балыҡ тотола һәм бөтә илдәргә һатыуға сығарыла.''».
Бубыл (Берёзовая ҡушылдығы)
Бубыл  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 135 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ягеллон университеты
Тарихы
Университет Утрехт селтәре Европа университеттарының ассоциацияһына инә.
2-се Маҡан
2-се Маҡан — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы биләмәләрендә аға. Йылға Маҡан йылғаһының һул ярына тамағынан 9,8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Прайс Леонтина
Биографияһы
Уилберфостың (Огайо штаты) Үҙәк дәүләт колледжында, һуңынан Нью-Йоркта Джулъярд музыка мәктәбендә уҡый.
Күп һанлы наградаларға эйә, улар араһында Президенттың Аазатлыҡ миҙалы, Спингарн миҙалы, «Эмми» премияһы бар, ун һигеҙ тапҡыр Грэмми премияһы лауреаты, тауыш яҙҙырыу индустрияһына күп йыллыҡ өлөш индергәне өсөн «Грэмми» премияһына эйә (1989). Gramophone журналының Дан залына индерелгән.
Эсперанто музыка мәҙәниәте
Эсперанто музыка мәҙәниәте —  эсперанто телендә яҙылған, яҙҙырылған һәм башҡарылған йырҙар. Эсперанто-артистарҙың был телде белеү һәм музыкаль белем кимәле үҙгәреп тора. Уларҙың ҡайһы берҙәре, эсперанто телдә һөйләшмәһә лә, тексты ятлап алыу юлы менән, йырҙарҙы башҡаралар. Шулай уҡ эсперантоны популяр музыкала ла осратырға мөмкин.
Батанов Николай Яковлевич
Белеме
1936 йылда Чкалов (хәҙер Ырымбур) уҡытыусылар институтын тамамлаған.
Административ карьераһы
1946 йылдың ноябрендә ВКП(б)-ның Боҙаяҙ район комитетының икенсе секретары, 1952 йылдың июлендә — КПСС-тың Хәйбулла район комитетының беренсе секретары итеп һайлана. 1962 йылдың декабрендә Ҡырмыҫҡалы колхоз-совхоз производство идаралығының партия комитеты секретары, ә 1965 йылда — КПСС-тың Ҡырмыҫҡалы район комитетының беренсе секретары итеп һайлана. 1972 йылдың ғинуарынан 1979 йылдың ғинуарына тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетында парткомиссия рәйесе булып эшләй.
Бровкина Алевтина Фёдоровна
Биографияһы
Алевтина Федоровна Бровкина 1930 йылдың 30 июнендә Мәскәүҙә тыуған. Бала сағы партия хеҙмәткәре булған атаһы уҡыған Ленинградта үтә. Һуғыш осоронда әсәһе менән Ҡаҙағстанда эвакуацияла була, тәүҙә Семипалатинск ҡалаһында, һуңынан Алматыла. 1943 йылдан 1948 йылға тиклем Силәбелә йәшәй, бында атаһы партия өлкә комитетының икенсе секретары булып эшләй.
Үҙәк Африка Республикаһы
Үҙәк Африка Республикаһы — (ҡитға исеме) лағы дәүләт.
Ҡолотай
Ҡолотай — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/1804/177/561/194/3 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Эҫем йылғаһы, йылға башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Бунун
Тарихы
Киң йәйелгән миссионерлыҡ эшмәкәрлеге 1940 йылға ҡарай күпселек бунундарҙы христиан динен ҡабул итеүенә килтерә. Хәҙерге ваҡытта улар католик йәки пресвитериан сиркәүҙәренә ҡарай.
Агуреева Полина Владимировна
Бала сағы һәм студент йылдары
Полина Владимировна Агуреева Сығышы буйынса дон казачкаһы, 1976 йылдың 9 сентябрендә Волгоград ҡалаһында физика һәм рус теле уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуған. Һеңлеһе һәм ҡустыһы бар. Ата-әсәһе айырылышҡандан һуң әсәһе менән бер аҙ Волгоград өлкәһенең Михайловка ауылында йәшәй. Ете йәшенән Мәскәүҙә йәшәй. Өлкән йылдарында Агуреева бала сағын провинцияла үткәргәне өсөн бәхетле булыуын таный.
Бишенсе синыфта мәктәптә дружина советы рәйесе итеп һайлана. Бала сағында Полинаның бүлмәһендә Станислав Любшиндың портреты эленеп тора, ҙурайғас Нонна Мордюкова һәм Евгений Самойловҡа өҫтөнлөк бирә. Аңлы йәшендә инде актриса булырына ышана.
1993 йылда ГИТИС-тың режиссёр факультетына уҡырға инә (Петр Фоменко оҫтаханаһы), актёр төркөмөндә уҡый. Студент йылдарында уйнаған ролдәре — Ф. Кроммелинктың «Идее господина Дома» әҫәренән Алдикс, С. Соколовтың «Школе для дураков» әҫәренән Нимфея, У. Шекспирҙың «Зимняя сказка» әҫәренән Утрата, В.Кагиновтың «Гарпагониада» әҫәрендә Юлия, М. Горькийҙың «Дачники» әҫәрендә Соня, Пироговтың «Ю» әҫәрендә Мухина.
Томилов Михаил Иванович
Биографияһы
1967 йылда Силәбеләге Юғары партия мәктәбен тамамлаған (хәҙерге ваҡытта Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһының Силәбе филиалы тип атала).
Артузов Артур Христианович
Именлек органдарында
1919 йылдың ғинуарынан Артузов -ның Махсус бүлеге махсус вәкәләтле вазифаһына тәғәйенләнә, артабан эҙмә-эҙлекле ВЧК Махсус бүлеге Оператив идаралығы мөдире вазифаһын биләй, 1921 йылдың ғинуарынан — ВЧК-ның Махсус бүлек начальнигы ярҙамсыһы, шул уҡ йылдың июленән — ВЧК-ның Махсус бүлек — Рәсәй Совет Федератив Социалистик Республикаһы начальнигы урынбаҫары. «1920 йылдан (эске чекист мәсьәләләре буйынса) Коллегия ағзаһы хоҡуғында», — тип яҙа Артузов автобиографияһында. 1920 йылдың йәйендә киң вәкәләткә эйә булып Көнбайыш фронтҡа (фронт һәм армияның махсус бүлектәре эшен күҙәтеү хоҡуғы) бара.
Эсперантсы
Ҡайһы берҙә, -ист- суффиксының күп кенә этник телдәрҙәге һүҙгә үҙенсәлекле стилистик төҫмөр биреүенән айырылып торһон өсөн, эсперанто телендә һөйләшкән кешеләрҙе эсперантола һөйләшеүселәр йәки эсперантофондар  тип атап йөрөтәләр. Шуныһы ҡыҙыҡ, «fono» һүҙе эсперанто телендә ғәҙәти әһәмиәткә эйә, рус теленән тәржемәлә лә ул «фон» тигәнде аңлата. Шуға күрә эсперанто телендәге «esperantofono» һүҙе әңгәмәләшкәндәргә аңлашылмаҫҡа мөмкин. Рус телендәге «эсперантоговорящий» тигәндең тәржемәһен эсперанто телендәге «E-parolanto» («Esperanto-parolanto») мәғәнәһе тулыраҡ асып бирә.
Ларюшкина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урындан Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
3-сө Маҡан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002936
Урал казак ғәскәре
Пугачев ихтилалы
1772 йылдың майында Ырымбур генерал-губернаторы Рейнсдорп ихтилалды баҫтырыу өсөн карателдәр экспедицияһын ойоштора. Генерал Фрейман Пугачев генералдары И. Пономарев, И. Ульянов, И. Зарубин-Чика етәкләгән казактарҙы тар-мар итә һәм 1772 йылдың 6 июнендә Яйыҡ ҡаласығын баҫып ала. Артабан ихтилалдың етәкселәрен язалау үткәрелә, уларҙы ботарлайҙар, танау тишектәрҙен йолҡоп алалар, телдәрен, ҡолаҡтарын ҡырҡалар, маңлайҙарына тамғалар ҡуялар.
Ул ваҡытта крайҙа йәшенеп ҡалырлыҡ урындар байтаҡ була, боласыларҙың күбеһе шунда боҫоп ҡала. Артабан Екатерина II-нең казак кругтарын артабан ғәҙәттәгесә үткәреүҙе тыйыу тураһындағы указы сыға. Яйыҡ ҡаласығындағы Архангел Михаил соборының ҡәлғәһендә комендант подполковник Симонов һәм капитан Крылов (буласаҡ мәҫәлдәр ижад итеүсе Иван Андреевич Крыловтың атаһы) етәкселегендә гарнизон булдырыла.
Аҙан (мәсет, Сызрань)
«Аҙан» мәсете Сызрань ҡалаһында Жуковский урамында Образцовский майҙансығы территорияһында урынлашҡан. «Аҙан» исеме ғәрәп теленән  исламда  намаҙға саҡырыу тигәнде аңлата.
Гибихенштайн һарайы
Гибихенштайн һарайы (Burg GiebichensteinBurg Giebichenstein) — Германия ерҙәререндә Галле ҡалаһында Зале йылғаһының бейек ярындағы емерелгән урта быуаттар һарайы.
Тарихы
Әммә бер нисә йылдан һуң, Эрнст Саксонский яңы Морицбург епископ резиденцияһын төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Һөҙөмтәлә, 1500 йыл тирәһендә Гибихенштайн урындағы идаралыҡ (амт Гибихенштайн, XIX быуатҡа тиклем) һәм хужалыҡ эшмәкәрлеге ихтыяжына бирелә, унда һыра ҡайнатыу һәм винокурня бинаһы һалына. Бигерәк тә XVI быуат дауамында Үрге замок, иғтибар булмағанлыҡтан, ҡулланыуға яраҡһыҙ хәлгә килә һәм Мериандың 1636 йылғы гравюраһында емерелгән хәлдә төшөрөлә.
Леоновская
Леоновская — Рәсәйҙәге йылға. Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сольба йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Коркина Евдокия Иннокентьевна
Биография
1961 йылда сектор мөдире итеп, ә 1963 йылда — СССР Фәндәр академияһы Себер бүлексәһенең Яҡутия филиалы Тел, әҙәбиәт һәм тарих институты директоры итеп тәғәйенләнә һәм 1984 йылға тиклем был вазифаһында эшләй. 1970 йылда «Наклонение глагола в якутском языке» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. Институт директоры вазифаһынан киткәс, 1985—1991 йылдарҙа өлкән ғилми хеҙмәткәр, ә 1991 йылдан ошо уҡ институтта тел ғилеме бүлегенең төп ғилми хеҙмәткәре була.
Ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге менән бер рәттән ул йәмәғәт эштәре лә алып бара. Ул Совет төркиәтселәре комитеты ағзаһы була, халыҡ депутаттарының Якутск ҡала Советының туғыҙ саҡырылышына депутат итеп һайлана, шулай уҡ КПСС-тың Якутск ҡала комитеты бюроһы ағзаһы һәм КПСС-тың Якутия өлкә комитеты бюроһы ағзалығына кандидат итеп һайлана.
Түбәнге Позера
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Готлиб Арнольд Давидович
Биография
Уның был осорҙағы төп фәнни эштәре:
Ческа-Липа
Барлыҡҡа килеү тарихы
Ҡала тарихы билдәле чех дворяндары нәҫеле Роновичтар менән тығыҙ бәйле, уларҙың вәкилдәре (атап әйткәндә Липанан Йиндржих) был урында Төньяҡ Богемияның сауҙа юлдарында нығытылған пунктҡа әйләнгән Липа замогын төҙөй. Төҙөлөш ҙур булмаған иҫке славян ауылы янында башлана, уның исеме аҙаҡ замокҡа бирелә, ә ауыл Иҫке Липа тип йөрөтөлә, һуңғараҡ ҡала составына инә. 1319 йылда Йиндржих, үҙенең туғаны Дубанан Гинку Бернеға һатып, Липанан Моравиға күсенә. Замокҡа оҙаҡ йылдар Дуба дворяндары хужа була. Иҫтәлекле ваҡиғаларҙың береһе — 1381 йылдың 23 мартында ҡаланың иң боронғо грамотаһының баҫылып сығыуы, унда замок тирәләй урышланҡан тораҡ пункттарына өҫтәлмә полномичиелар һәм замокҡа ҡала статусы бирелеүе тураһындағы указ баҫыла.
Кати Ковач
Биографияһы
Кати Ковач 1965 йылда «Кем нимә белә?» милли TV-талант-шоуҙа беренсе урын яулағас таныла. 60-сы йылдар аҙағында Кати "Express" оркестры менән хеҙмәттәшлек итә, һуңынан 70-се йылдар башында "Juventus" һәм «Локомотив GT» рок-төркөмдәре менән эшләй, ә 1976 йылдан 1986 йылға тиклем «Universal» төркөмө менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә.
Фернан Магеллан
Португалия
1512 йылда Магеллан Лиссабонда була инде, уға айына 1000 реал пенсия бирелә (иң бәләкәй күләм). Тиҙҙән 1850 реал итәләр.
Сәйәхәт
29 ноябрҙә флотилия Бразилияның яр буйҙарына, ә 1519 йылдың 26 декабрендә Ла-Платаға етә. Уларға алдан фаразланған ҡултыҡты эҙләп табырға кәрәк була. «Сантьяго» көнбайышҡа ебәрелә, әммә улар ҡултыҡ булмауы, ә ғәйәт ҙур йылға тамағын табыуҙары тураһындағы хәбәр менән кире әйләнә. Эскадра әкренләп ярҙы тикшерә-тикшерә көньяҡҡа табан юллана. Ошонда моряктар пингвиндарҙы күрә. Штормдар арҡаһында көньяҡҡа табан бик әкрен барырға тура килә, етмәһә ҡыш яҡынлаша, ә боғаҙ һаман табылмай. 1520 йылдың 31 мартында флотилия, көньяҡ киңлектең 49 градусына етеп, Изге Юлиан бухтаһы тип аталған урынға ҡышлауға туҡтай.
Ҡултыҡтан сыҡҡас, Магеллан 15 көн буйы төньяҡҡа бара, көньяҡ киңлектең 38 градусына еткәс, төньяҡ-көнбайышҡа табан борола, 1520 йылдың 24 ғинуарында көньяҡ киңлектең 30 градусына еткәс, көнбайыш-төньяҡ-көнбайышҡа борола. Флотилия Тымыҡ океан буйлап 17 мең километр юл үтә. Бындай оҙон юлға иҫәп тотмаған экспедиция ғәжәп күп зыян күрә.
Кати Ковач
Биографияһы
Һуңғы ун йылда Рәсәйҙә йырсы тураһында бер ниндәй хәбәр ҙә ишетелмәй, әммә ул бөгөнгө көнгә тиклем үҙенең ижади эшен дауам итә.
Һарытау йәмиғ мәсете
Хәҙерге торошо
Яңы мәсет, иҫкеһе һымаҡ уҡ, традицияға ярашлы,  Мәккә яғына ҡарай. Уның ике бейек көмбәҙе һәм манараһы бар. Тышҡы ҡиәфәтенең хас һыҙаты — ҡыҙыл һәм аҡ кирбестән аралашҡан һыҙат. Намаҙ уҡыу залы 500 м²  тәшкил итә. Бында уҡ Һарытау өлкәһе мосолмандарының диниә назараты резиденцияһы урынлашҡан, китапхана эшләй, «Шәйех Сәид» мәҙрәсәһе бар.
Һул Поделга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Науру
Науру республикаһы — кәрлә дәүләт, бер үк исемдәге коралл утрауҙа урынлашкан Тымыҡ океаның көнбайыш өлөшендә. Рәсми баш ҡалаһыҙ донъяла берҙән-бер дәүләт. Халыҡ — 10 084 кеше (2011), майҙаны — 21,3 км². Бойондороҡһоҙлоҡ 1968 йылда иғлан ителгән.
Мерета-Яха
Мерета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нейта-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 134 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 39 км.
Ҡыҙылъяр (Стәрлебаш районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Максимилиан Шелл
Шәхси тормошо
Театр, кино һәм телевидениенан тыш Максимилиан Шелл һынлы сәнғәт менән дә шөғөлләнә. Ул алмашлап Лос-Анджелеста һәм Каринтия тауҙарында ата-әсәһе йортонда йәшәй. Максимилиан Шелл Анджелина Джолиҙың исем атаһы була.
Тригонометрик функциялар
Ҡыҫынҡы мөйөштәр өсөн тригонометрик функцияларҙың билдәләмәһе
Был билдәләмә бер ни тиклем методик өҫтөнлөккә эйә, сөнки координаталар системаһы индереүҙе талап итмәй, ләкин шулай уҡ ҙур етешһеҙлеге бар, сөнки йәйенке мөйөшлө өсмөйөштәр тураһында элементар мәсьәләләрҙе сисеү өсөн дә белергә кәрәк булған хатта йәйенке мөйөштәр өсөн дә тригонометрик функцияларға билдәләмә биреп булмай. (ҡара: Теорема синусов, Теорема косинусов).
Иң ябай тождестволар
Был тигеҙләмәне ярашлы рәүештә косинус һәм синусатың квадратына бүлеп артабан табабыҙ:
Периодлылыҡ
— функциялары 2\pi периоды менән периодлы функциялар, и  функциялары — \pi периоды менән.
Тапҡыр мөйөштәр өсөн формулалар
Муавр формулаһынан тапҡыр мөйөштәр өсөн түбәндәге дөйөм аңлатмаларҙы алырға мөмкин: бында [n] — n һанының бөтөн өлөшө, — биномиаль коэффициент.
Башҡорт Самаҙыһы
Башҡорт Самаҙыһы, Самаҙы (Башкирская Чумаза) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Почта индексы — 453391, ОКАТО коды — 80226804003.
Кесе Мәйгәште
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200001984
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 112200198
- ГӨ буйынса һаны (номеры) — 12
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Лашина Галина Алексеевна
Биографияһы
1975 йылда Галина Алексеевнаға «Восход» тегеү берекмәһенең «юғары квалификациялы иң яҡшы тегенсеһе» исеме бирелә һәм «9-сы биш йыллыҡ ударнигы» билдәһе тапшырыла.
Төп эшмәкәрлегенән тыш Г. А. Лашина цехтың комсомол ойошмаһы секретары, партия бюроһы ағзаһы, халыҡ депутаттарының Новгород район советы депутаты, 1971 йылда — Горький ҡала партия комитеты ағзаһы, 1974 йылда — КПСС-тың Горький өлкә комитеты ағзаһы итеп һайлана.
Түбәнге Ура
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Күлтау
Урынлашыуы
Күлтау күле урындағы өс убаның береһенең  — урындағы халыҡ телендә Әбдрәшит тауының итәгендә, Ҡырым ауылының көньяҡ өлөшөндә (2005 йылға тиклем Раевка совхозының Үҙәк усадьбаһы ҡасабаһы) йәйрәп ята ). 1934 йыл да, Раевка игенселек совхозы ойошторолған саҡта, совхоздың үҙәк усадьбаһы өсөн Күлтау күле ярындағы Таврик Покровка ауылы эргәһендә ер һайлау тураһында ҡарар ҡабул ителә.
Андронов Лев Филиппович
Биографияһы
1944—1948 йылдарҙа П.И. Смирновтың баянсылар оркестрында уйнай. 1946 йылда эшселәрҙең һәм хеҙмәткәрҙәрҙең Бөтә союз  үҙешмәкәр сәнғәт смотрында яҡшы сығыш яһай, Мәскәүҙә йомғаҡлау  концертында ҡатнаша. 1948 йылдың авгусынан 1949 йылдың ғинуарына тиклем Калугала  гитарасы-солист булып эшләй. 1949 йылдың апреленән 1954 йылдың июненә тиклем Ленинградта А. В. Луначарский исемендәге халыҡ музыка ҡоралы фабрикаһында  техник контроль бүлегендә ҡабул итеүсе булып эшләй. Бер үк ваҡытта 1949 йылда гитарасы В.Ф. Вавилов менән бергә дуэт ойоштора, дуэт 1962 йылға тиклем эшләй. 1957 йылда дуэт музыкант-башҡарыусылар конкурсында (бронза миҙал) һәм VI Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивале сиктәрендә гитарасыларҙың Халыҡ-ара конкурсында  (көмөш миҙал) лауреат була. Шулай уҡ 1954 йылда Андронов Ленинград дәүләт эстрадаһында гитарасы-солист сифатында эшләй башлай. 1954—1955 йылдарҙа сиған йыры һәм бейеүҙәре ансамбленең солисы була. 1960 йылда эстрада артистарының Бөтә Рәсәй конкурсы дипломанты була. Шул ваҡыттан алып Луначарский исемендәге музыка ҡоралдары фабрикаһының даими эксперты була.
Шафиҡов Әхиәр Талип улы
Биографияһы
Әхиәр Талип улы Шафиҡов 1905 йылда хәҙерге Башҡорт АССР-ы Дәүләкән районының Яңы Аҡҡолай ауылында тыуа.
Ежов Николай Иванович
Сталин етәкселегендә Эске эштәр халыҡ комиссары вазифаһында эшләгән Ежов 1937—1938 йылдарҙағыОло террор термины аҫтында билдәле булған массауи репрессияларҙың төп ойоштороусыларының береһе була. 1937 йыл үҙенең бөтә дауамында Ежов етәкселегендә үткәрелгән репрессияларының символик тамғаланышы булып ҡала, осорҙоң үҙе инде ежовщина исемен ала, сөнки ошо осорға совет ваҡыты репрессиялар пигы тура кила. 1939 йылда Ежов ҡулға алына, ә бер йыл үткәндән һуң советтарға ҡаршы дәүләт түңкәрелеш әҙерләүҙә ғәйепләнеп, атып үлтерелә.
Партия карьераһы
1934—1935 йылдарҙа Ежов ысынында, Сталиндың ҡушыуы буйынса, Кировты үлтереү эше һәм Кремль эше буйынса тикшереүҙе етәкләй һәм уларҙы элекке оппозиционерҙар Зиновьев, Каменев һәм Троцкийҙың эшмәкәрлеге менән бәйләй. Тарихсы О. В. Хлевнюк дәлилләүенсә, ошо юҫыҡта Ежов ысынында НКВД -ның эске эштәр наркомы Ягодағаһәм уның фекерҙәштәренә ҡаршы уның урынбаҫары Я. С. Агранов менән заговорға инә, мәҫәлән, 1936 йылда Агранов НКВД-лағы кәңәшмәлә хәбәр итә:
НКВД башлығында
ТЕЛЕГРАММА
МӘСКӘҮ. ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты.
Сталин. Жданов.
Яңы эш урынында Ежов советтарға ҡаршы эшмәкәрлектә, шпионлыҡта (РСФСР Енәйәт кодексының 58 статьяһы) шик тыуҙырған кешеләргә ҡаршы репрессиялар, партия «таҙартыуҙары», социаль, ойоштороу, ә һуңынан милләт буйынса массауи ҡулға алыуҙар һәм һөргөнгә ебәреү7`h менән шөғөлләнә. Был кампаниялар системалы рәүештә 1937 йылдың йәйенән башлана, уларға дәүләт именлеге органдарындағы әҙерләк репрессиялары үткәрелә: органдарҙы Ягоданың хеҙмәткәрҙәренән «таҙарталар». 1937 йылдың 2 мартында ВКП(б)-ның Үҙәк Комитеты пленумындағы докладында ул ҡул аҫтындағы хеҙмәткәрен ҡаты тәнҡитләй, агентура һәм тикшереү эштәрендәге уңышһыҙлыҡтарға күрһәтә. Пленум докладты хуплай һәм Ежовҡа НКВД органдарында тәртип булдырыуҙы йөкмәтә. 1936 йылдың 1 октябренән 1938 йылдың 15 авгусына тиклем дәүләт именлеге органдары хеҙмәткәрҙәренән 2273 кеше ҡулға алына, шул иҫәптән «контрреволюцион енәйәттәре» өсөн — 1862 кеше. 1937 йылдың 17 июлендә Ежов «Хөкүмәт заданиеларын үтәү буйынса НКВД органдары менән етәкселек итеү эшендә ҙур ҡаҙаныштары өсөн» Ленин ордены менән наградлана.
Меңдәрсә эштәрҙе тиҙләтеү өсөн судтан тыш репрессив органдары ҡулланыла — СССР НКВД органдары һәм ССР Союзы прокуроры комиссияһы (комиссияға Ежов үҙе инә) һәм республикалар һәм өлкәләр кимәлендәге СССР НКВД тройкалары. 1937 йылдың ғинуарынан 1938 йылдың авгусына тиклем Ежов Сталинға ҡулға алыуҙар, карателдәр операцияларын үткәреү, теге йәки был репрессив акцияларҙы санкциялау буйынса, һорау алыу протоколдары менән буйынса яҡынса 10 000 махсус ҡулхат ебәрә. Шулай итеп, көнөнә 20-нән ашыу, күпселек осраҡта ярайһы ғына киң, документтар ебәрә. Сталин кабинеты журналынан Ежовтың 1937—1938 йылдарҙа башлыҡта 290 тапҡыр булған һәм дөйөм алғанда уның менән бергә 850 сәғәттән ашыу сәғәт үткәргәне билдәле. Был үҙенә күрә рекорд була: Сталин кабинетында Ежовтан йышыраҡ тик Молотов ғына булған.
Ежов телде тойомлап, бик оҫта яҙа белеүсе кеше була:
Ул 1938 йылдың 8 апрелендә ул бер үк ваҡытта Һыу транспорты халыҡ комиссары итеп тәғәйенләнә, был вазифа буласаҡ йәбергә ишара була. 1938 йылдың авгусында НКВД буйынса беренсе урынбаҫары һәм Дәүләт именлегенең Баш идаралығы начальнигы итеп Лаврентий Берия тәғәйенләнә.
Йәбер
1938 йылдың 19 ноябрендә Политбюрола Иванов өлкәһе буйынса НКВД идаралығы начальнигы В. П. Журавлев тарафынан (һуңғараҡ Мәскәү һәм Мәскәү өлкәһе буйынса НКВД начальнигы вазифаһына күсерелә) Ежов өҫтөнән яҙылған ялыуы тикшерелгәндән һуң 23 ноябрҙә Ежов Политбюроға һәм шәхсән Сталин исеменә отставка һорап ғариза яҙа, ул үҙен ҡарап еткермәү арҡаһында НКВД-ға һәм прокуратураға үтеп ингән төрлө «халыҡ дошмандарының» ҡоротҡос эшмәкәрлеге өсөн яуаплы итеп таный. Ул НКВД-ның бер нисә разведчиктарының һәм ябай хеҙмәткәрҙәренең сит илгә ҡасыуы өсөн ғәйепте үҙ өҫтөнә ала (1938 йылда Алыҫ Көнсығыш крайы буйынса НКВД полпреды Генррих Люшков Японияға ҡаса, ошо уҡ ваҡытта УССР НКВД-һы начальнигы билдәһеҙ йүнәлештә юғала, ә Ежовтың иң яҡын арҡаҙашы — Ленинград УНКВД-һы начальнигы М. И. Литвин үҙ-үҙен атып үлтерә) Тиҙ арала ҡулға алыныуын һиҙгән Ежов Сталиндан «70 йәшлек әсәһенә теймәҫкә» үтенә. Шул уҡ ваҡытта Ежов үҙ эшмәкәрлегенә ошондай һығымта яһай: «Бөтә ошо ҙур етешһеҙлектәргә һәм хаталарға ҡарамаҫтан Үҙәк Комитетының көндәлек етәкселеге аҫтында НКВД дошмандарҙы бик ҡаты ҡыйратты, тип әйтә алам…».
Ҡулға алыу һәм үлеме
1940 йылдың 3 февралендә Николай Ежов СССР Юғары суды Хәрби коллегияһы ҡарары буйынса атып үлтереүгә хөкөм ителә; хөкөм икенсе көндө, 4 февралдә, СССР Юғары суды Хәрби коллегияһы бинаһында башҡарыла. Судоплатов раҫлауынса, "атыуға алып барған саҡта ул "Интернационал"ды йырлап барҙы". Кәүҙәһе Дон крематорийында яндырыла. Ежовтың ҡулға алыныуы һәм атып үлтерелеүе тураһында совет матбуғатында хәбәр ителмәй; ул бер ниндәй аңлатмаһыҙ юҡҡа сыға. 1939 йылда уның хөрмәтенә исемләнгән Ежово-Черкесск ҡалаһы Черкесск ҡалаһы тип үҙгәртелә, ҡайһы бер «тарихи» фотоларҙан уның һүрәте юҡҡа сыға. "ВКП(б)-ның Ҡыҫҡа курсы"ның беренсе баҫмаһында (1938) Ежов тураһында телгә алыу осраҡтары 1939 йылдан алып яңы баҫмаларҙа телгә алынмай.
Заруцкая Ирина Павловна
Биографияһы
Мәктәпте тамамлағандан һуң Мәскәү дәүләт университеты физика-м атематика факультетының тупраҡ-геология-география бүлегенә уҡырға инә. 1931 йылда уҡыуын «геоморфология» һөнәре буйынса тамамлай, Мәскәү һәм Белгород өлкәләрендә, Көньяҡ Уралда, Себерҙә, Алыҫ Көнсығышта һәм башҡа төбәктәрҙә ялан топографик эштәре үткәрә. 1932 йылда Мәскәү%Волга каналы төҙөлөшө өсөн Мәскәү йылғаһы бассейнының топографик төшөрөүен  эшләй. 1934 йылдан 1937 йылға тиклем Заруцкая Баш геодезия идаралығының картография тресы ғилми редакцияһында эшләй, башҡа ғалимдар менән 1:100 000 масштаблы топоргафик карта булдырыу өҫтөндә тора, бынгың өсөн «Геодезия һәм картография алдынғыһы» билдәһе менән бүләкләнә.
Рун яҙмаһы
Иртә, дөйөм герман йәки тәүскандинав рундары
Бер нисә типтағы рундар булған, тәүскандинав рундары иң тәүгеләргә инә, улар дөйөм герман теле койнела файҙаланылған. Ул б.э. I—VIII быуаттарында (герман халыҡтары тарихында рим тимер быуаты һәм герман тимер быуаты) ҡулланылған. Уны өлкән футарк йә өлкән рун тип атайҙар. Бөтәһе 24 өлкән рун булған. Улар ҡоралдарҙа, биҙәнеү әйберҙәрендә, ҡәбер таштарында осрай. Һуңыраҡ (XIII быуатҡа тиклем) тылсым һәм сакраль маҡсаттарҙа нәҡ ошо өлкән рундар файҙаланылған. Һуңғы осор рундары (IX—XIII быуаттар) ҡәбер ташы яҙмаларында ҡулланылған һәм сакраль әһәмиәткә эйә булмаған.
Гренланд рундары
Гренланд рундары шулай уҡ пунктирлы рундан барлыҡҡа килгән. Улар Исландия рундары менән бер ваҡытта ҡулланылған. Барлығы Гренландияла 60 рун яҙмаһы, шуларҙың 35-е — Көнсығыш Торамала, 20-һе — Көнбайыш Торамала табылған. Гренландияның иң боронғо рун яҙмаһы XIV быуатҡа ҡарай, ул Юлианехоб ҡалаһынан төньяҡ-көнбайыштағы Нарсак ҡалаһында табылған.
Башҡа яҙыуҙарға йоғонтоһо
Епископ Вульфила грек һәм латин алфавиты нигеҙендә, рундарҙы ла ҡулланып, гот яҙмаһын сығарған. Гот алфавиты рун алфавитынан хәрефтәрҙең бер аҙ үҙгәртелгән атамаларын алған: ahsa, bairkan, giba, dags, aihvus, quairtha, iuja, hagl, thiuth, eis, kusma, lagus, manna, nauths, jer, urus, pairthra, raida, sauil, teiws, winja, faihu, iggwis, hwair, othal. Рун яҙмаһына шулай уҡ urus, othal готт хәрефтәре лә ҡарай.
Тылсым һәм юрау мәғәнәле рундар
что руны украсили щит бога света, копыто Альсвинна и Арвака уши и колесницу убийцы Хрунгнира, Слейпнира зубы и санный подрез,
Оккультизмда рундар
Хәҙерге көндә рундар күрәҙәлек символдары булып тора. Күрәҙәлек итеү өсөн 24 йәки рун ҡулланыла. Улар татуировкалар эшләгәндә һәм бетеүҙәр яҙыуҙа ҡулланыла. Ҡағиҙә булараҡ, рундарҙы ташҡа йәки ағасҡа һәм һөйәккә яҙалар. Күрәҙәселәр тоҙға баҫылған ҡамырҙан да рундар яһай.
Рун терминының башҡа телдәрҙә ҡулланылыуы
Болгар рун яҙмаһын һәм боронғо венгр яҙмаһын да рун тип йөрөтәләр. Венгр рундары төркиҙәрҙекенә оҡшаш булһа ла, улар араһындағы бәйләнеш иҫбатланмаған.
Славян рундары
XIX—XX быуаттарҙа рун проблемаларын ғалимдар ныҡлап тикшергән, ә һуңғы йылдарҙа һәүәҫкәр эҙәрмәндәр ҙә уның менән шөғөлләнә башлаған.
Леви Бернар-Анри
Берна́р-Анри́ Леви́ (Bernard-Henri Lévy BHL булараҡ билдәле; 1948 йылдың 5 ноябрендә тыуған) — француз фәйләсүфе, сәйәси, яҙыусы, сәйәси эшмәкәр.
Биографияһы
Леви — ислам фундаментализмына ҡаршы көрәшә. 2005 йылда Салман Рушди менән «Бергәләп яңы тоталитаризмға ҡаршы» («Вместе против нового тоталитаризма») манифесы менән сығыш яһай, унда 2005-2006 йылдарҙағы карикатура ғауғаһын һәм Европала ислам йәшәү рәүешен таратырға маташыуҙы тәнҡитләй.
Хубилай
Тарихы
1258 йылда Мәңге етәкләгән ғәскәр Сун империяһына ҡаршы яңы һөжүм башлай. Хубилай был һуғышта Янцзы буйына яу менән бара.
Быжга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посынан Березники ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Ҡуҫағаҙы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бахрейн
Этимологияһы
Bahrain атамаһының ниндәй «ике диңгеҙгә» ҡағылыуы бәхәсле булып ҡала. Был термин Ҡөрьәндә биш тапҡыр осрай. Әммә ул ғәрәптәргә Awal атамаһы таныш булған хәҙерге утрауға түгел, ә тотош Көнсығыш Ғәрәбстанға (тәү сиратта Эль-Катифа һәм Эль-Хасе) ҡағыла.
Боронғо дәүере
Беҙҙең эраға тиклемге III меңйыллыҡта Бахрейн урынында нығытмалар менән уратып алынған алға киткән цивилизация була. Дильмун тип аталған боронғо дәүләт мөһим диңгеҙ сауҙаһы үҙәге ролен үтәй, ул шумер халҡын һәм Ике йылға араһындағы башҡа халыҡтарҙы Һинд уйһыулығы халыктары менән бәйләүсе үҙәк булып тора.
Иҡтисады
Аҡса берәмеге — бахрейн динары, 1000 филсҡа тигеҙ.
Мәҙәниәт
Бахрейндың мәҙәни мираҫы ислам традициялары менән тығыҙ бәйле. Хәҙерге заман әҙәбиәте Бахрейн йәмғиәтенең социаль һәм сәйәси ысынбарлығын сағылдыра. Һынлы сәнғәте живопистә һәм ваянияла «бойондороҡһоҙ бахрейн стиле» булыуы менән айырылып тора. Бахрейндың күренекле урындарына ислам архитектураһы шедевры — Манамала урынлашҡан Әл-Фәтиха мәсете, Ҡөрьән Йорто, Милли музей.
Байрамдар
Дини булмаған байрамдар:
Мәғариф
Бахрейн уҡытыусылар сифатында сит илдә уҡып ҡайтҡан экспатрианттарҙы ла, Бахрейн граждандарын да йәлеп итеп, юғары белем биреү учреждениеларын үҫтереүҙе хуплай. Бахрейн университеты стандарт юғары һәм дипломдан һуң белем бирә. Шәхси юғары уҡыу йорттары 2001 йылда тейешле закон ҡабул ителгәндән һуң барлыҡҡа килә башлай. Беренсе шәхси университеттар булып Манамалағы Ахлиа университеты һәм Саарҙағы Бахрейн университет колледжы тора. 2005 йылда Король ҡатын-ҡыҙҙар университетына нигеҙ һалына. Ул Бахрейнда тик ҡатын-ҡыҙҙарҙы тәрбиәләүгә йүнәлтелгән беренсе шәхси халыҡ-ара университет була.
Сафуанов Рафаэль Мәхмүт улы
Сафуанов Рафаэль Мәхмүт улы (29 сентябрь 1953 йыл) — комсомол органдары ветераны, ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп уҡтыусыһы. 1987—1990 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. Иҡтисад фәндәре докторы. Профессор.
Лесная (Выдровка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сафуанов Рафаэль Мәхмүт улы
Биографияһы
1978 йылда Коммунистар партияһына инә. 1976 йылдан 1990 йылға тиклем комсомол органдарында эшләй. 1976 йылда хеҙмәт юлын Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһендә йыйыу цехының инженер-технолог булып башлай, артабан 1978 йылға тиклем әлеге производство берекмәһенең комсомол комитетының секретары урынбаҫары була. 1978−1979 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Өфө ҡалаһы Калинин район комитетының беренсе секретары, 1979—1981 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитетының икенсе, һуңғараҡ — беренсе секретары. 1981−1987 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортстан өлкә комитетының икенсе секретары. 1987−1990 йылдарҙа — ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары.
1990—1993 йылдарҙа КПСС-тың Үҙәк комитеты янындағы йәмәғәт фәндәре академияһы (1991 йылдан Рәсәй идара итеү академияһы) аспиранты.
Кесе Ҡаҙмаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000312112200002042
Пастернак һәйкәле (Пермь)
Борис Пастернак һәйкәле — Пермь ҡалаһының  иҫтәлекле  урындарының береһе. 2009 йылдың  12 июнендә,  Ҡала көнөндә  асыла һәм Рәсәйҙә  шағир һәм яҙыусының  беренсе һәйкәле була.
Мессояха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ильясов Барый Ғәли улы
Биографияһы
1967—1971 йылдарҙа аспирантурала уҡый. 1971 йылдан Өфө авиация институтында уҡыта, 1980 йылдан кафедра мөдире, бер үк ваҡытта 1988 йылдан — факультет деканы, 1989—1991 йылдарҙа ғилми эштәр буйынса проректор. 1992 йылдан — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Механика институты лабораторияһы мөдире.
Бырким
Бырким — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Берёзовая йылғаһының уң ярына тамағынан 106 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Санкт-Петербург
Сәнәғәте һәм иҡтисады
Төҙөлөш. «Мостострой № 6» ПАО — төҙөлөш компанияһы. Бөгөн ойошма Ростов АЭС-2, универсаль оффшор бассейнды һ. б. ҡоролмаларҙы төҙөй. 1979 йылда ойошма Череповецта «Октябрьский күперҙе» төҙөнө.
Биогеография
Биогеография — биология һәм география фәндәре сигендә барлыҡҡа килгән дисциплина; хайуандар, үҫемлектәр һәм микроорганизмдарҙың. ерҙә таралыу һәм урынлашыу законлылыҡтарын (географияһын) өйрәнеүсе фән.
Грибушин йорто
Тарихы
Сауҙагәр Грибушин Сергей Михайлович йорто  1895—1897 йылда Пермь архитекторы А. Турчевич тарафынан модерн стилендә төҙөлгән. Айырым йорт 1895—1897 йылдарҙа чиновник Кашперов ғаиләһе өсөн төҙөлә,  1899 йылда уны миллионер улы  Поклевский-Козелл һатып ала. 1905 йылда йортто  Сергей Михайлович Грибушин һатып ала һәм үҙенсә яңынан үҙәгртеп төҙөй. Нәҡ унда 1915 йылға  вафатына тиклем йәшәй һәм йорт тол ҡатыны Грибушина  Анна Никитична милегенә  күсә. 1919 йылда Грибушина сит илгә эмиграцияға китә.
Биогеография
Тарихы
'''1957 йылда Америка ғалимы Л. Стюарт биогеография тарихын өс осорға бүлә''':
Риччоне
Географик урыны
Ҡала Римдән 240 километр төньяҡҡараҡ, Болоньянан 120 километр көньяҡ-көнсығышҡа табан һәм Римини административ үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа табан 9 километрҙа урынлашҡан.
Мандыһары
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- ГӨ буйынса сығарылыш — 2
Столыпин Пётр Аркадьевич
Көнбайыш губерналарҙа урындағы хакимиәтен индергән.
Столыпин эшсәнлегенә төрлө баһалар
Шулай уҡ либераль эшмәкәр Дмитрий Шипов 1908 йылда Столыпинды иректәрҙе ҡыҫҡаны өсөн тәнҡитләй.
Лебедева Тамара Павловна
Биографияһы
1946—1988 йылдарҙа В. П. Чкалов исемендәге Томск драма театрында уйнай, бында төп актриса була, 130-ҙан ашыу ролдә уйнай. КПСС-тың район комитетына һайлана.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
— «Хеҙмәт ветераны» миҙалы (1987).
Ижевск
Хәрби сәнәғәт, машиналар төҙөү, металлургия производстволары менән данлыҡлы. Тула менән бер рәттән Рәсәйҙең " төп ҡорал ҡалаһы" булып тора, Хеҙмәт даны ҡалаһы исеменә эйә.
Ғәлләмов Әбүзәр Карам улы
Ғәлләмов Әбүзәр Карам улы (20 июнь 1939 йыл — 6 март 2006 йыл) — ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1974—2006 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетының кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1974), профессор (1976). РСФСР-ҙың (1982) һәм Башҡорт АССР-ының (1978) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2004). Почёт ордены кавалеры (1998).
Хеҙмәт юлы
Ғалим 2006 йылдың 6 мартында вафат була, Өфөлә ерләнгән. Баш ҡалала ул йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Морис Бежар
Биографияһы
1987 йылда труппаһы менән Брюсселдән Лозаннаға күсә, унда исеме Béjart Ballet Lausanne тип алмаштыра.
Бежарҙың эйәрсендәре
Морис Бежар үҙ рөхсәтенән тыш үҙенең постановкаларын башҡарыуҙы тыя, уның хореография стилен уның менән шәхси эшләгән артистар ғына белә. Әммә күп балет йондоҙҙары постановкаларҙы видео аша өйрәнә һәм номреҙарҙы галаконцерттарҙа башҡара. Башҡарыу юғары кимәлдә була, әммә абсолют «үҙенеке»; Бежар әйтә: «Бының минең хореография бер ниндәй ҙә уртаҡ түгел». (Ça rien à voir avec ma chorégraphie) Мәҫәлән, Диана Вишневаның pas de deux из балета «Бхакти» (Bhakti) башҡарыуы, шулай уҡ Фарух Рузиматовтың «Адажиэтто» балетында сығышын тамашасылар алҡышлай, әммә импресарио Сасаки-сан $10000 штрафҡа юлыға. Шул уҡ ваҡытта Бежар постановкалары хореограф стилен боҙмаған Сильви Гиллем һәм башҡа күп артистарға рөхсәт ителә.
Бикбау (Ейәнсура районы)
Тирә-яҡ мөхит
Тау-таштар Урмандар исеме Башҡа урындар Йылғалар
Карапет Черновтың килем йорто
Тарихы
Килем йортоноң төҙөлөшө менән ат заводы хужаһы Карапет Чернов менән йөн сәнәғәтсеһе Гаврила Мелконов-Езековтың бәхәсе тураһында ҡала легендаһы бәйле. Кем уларҙың иң байы икәнен асыҡлау өсөн .сауҙагәрҙәр Ҙур Баҡса урамында һәм Ҙур проспектта (ул ваҡыттағы Ворошилов проспекты) бер-береһенә ҡаршы ике килем йорто төҙөргә ҡарар итә ). Бәхәстә кемдең өйө матур була, шул еңә. Башта килем йорттары өс ҡаттан тора, әммә XX быуат башында Ростовта төҙөлөш бумы башланыу менән, ике сауҙагәр ҙә йорттарҙы биш ҡатҡа тиклем бейегәйтеп төҙөй. Һөҙөмтәлә Мелконов-Езековтың йортоноң көмбәҙе бер нисә метрға бейек була. Чернов көмбәҙ өҫтәп төҙөй алмай, сөнки уның йортоноң ҡыйығында колонналар ҡуйылған була. Шуның арҡаһында ҡала халҡы  уны  «терәүестәрҙәге колонналар менән» йорт тип атай.
Мудуй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Таз йылғаһының төньяҡ-көнсығыш сигенән Енисей ҡултығы һыу бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Носков Николай Иванович (музыкант)
Биографияһы
Һөнәри музыкаль белемгә эйә түгел. Үҙ аллы фортепиано, гитара һәм барабанда уйнарға өйрәнә, СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәт иткәндә торбала уйнай.
1987 йылда «Остров погибших кораблей» нәфис фильмы өсөн бер нисә йыр башҡара.
1987 йылдан «Gorky Park» төркөмөндә вокалсы һәм композитор булып эшләй.
Цитаталар
Давид Тухманов, 2009: — Яратҡан башҡарыусығыҙ тип кемде атар инегеҙ?
Ғүмәров Илдар Ибраһим улы
Биографияһы
2019 йылда Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде.
Мәҡсүт (Стәрлебаш районы)
Тарихы
Өс йылдан һуң совет власы үткәргән халыҡ иҫәбен алыуҙа ихаталарҙың 85 кенә булыуын, халыҡ һанының дә байтаҡҡа кәмеүен (ауылда 396 кеше йәшәй) күрһәтә.
Бикҡужа
Халыҡ һаны
Халҡы: 1900 йылда — 77 кеше; 1920 йылда 94 кеше иҫәпләнгән. 1925 йылда (аслыҡ йылдарынан һуң) йылдарынан 48 кеше генә теркәлгән.
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (95 %).
Лосёвая (Шоны ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Васюган йылғаһы ҡушылған урынған Вах йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Васюган, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Австрияла туризм
Туризмдың иҡтисадҡа йоғонтоһо
Бөгөн Австрияның иҡтисадында туризмдың өлөшө бик ҙур. Туризм өлкәһендә төп килем сығанағы ғәҙәттәге кире сауҙа сальдоһын ныҡ ҡаплай. Туризмдың үҫеш сығанағы, уға тотолған сығымдар һәм туризм балансы сальдоһы бөтә күрһәткестәре буйынса Швейцария күрһәткестәре менән бер рәттә тора: 1964—1990 йылдарҙа туризм өсөн сығымдар бик шәп темптар менән 28 тапҡыр артты, туризм килемдәре — 11 мәртәбә, туристик баланстың ыңғай сальдоһы — 6 тапҡыр артты.
Ғүйәйнә
Ғүйәйнә йәки Ғәйәйнә (العيينة, Эль - ' Уяйна)Уя́йна или Аяйна- Сәғүд Ғәрәбстанының үҙәк өлөшөндәге ҙур булмаған ҡала, илдең баш ҡалаһы Әр-Риядтан 30 км төньяҡтараҡ урынлашҡан. Әл-Жүбәйлә ҡалаһы менән бергә әл- Ғүйәйнә һәм әл-Жүбәйлә субпровинция составына(мәркәз), Әр-Рияд округының Әд-Дәрғиә мөхәфаҙаһына инә. Халҡы-8523 кеше (2010).
Муси-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :