cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Һомай
Тасуирламаһы
Иблистәр Әзрәҡә менән Зәрҡүм Һомайҙы ҡулға төшөрөргә маташа. Туфан ваҡытында Зәрҡүм, балыҡҡа әүерелеп, ҡыҙҙы йота, һәм шул сәбәпле, ҡояш тотола, һәм аҡҡош-ҡыҙҙы Аҡбуҙат ҡотҡара.
Аҡ болот (йыр)
Дармандары юҡҡа дәртле егет
Ҡатын-ҡыҙ институттары
Синыфтар
Институтта синыфтар — 7; бынан тыш институтҡа әҙерлек һәм махсус синыфтар тип аталғандары эшләй. Уҡытыу 7-се синыфтан башланған һәм 1-се менән тамамланған.
А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты
'''А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты' (А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты, Герцен университеты'') — Рәсәй Федерацияһының алдынғы педагогия юғары уҡыу йорттарының береһе. 2015 йылдың 1 ғинуарынан тулы рәсми исеме — ''Федераль дәүләт бюджет юғары белем биреү учреждениеһы «А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университет»''. «Эксперт» журналы версияһы буйынса (45 урын, 2015) рәсәй юғары уҡыу йорттарының «Топ-100» исемлегенә ингән берҙән-бер педагогия юғары уҡыу йорто.
Меньша
Меньша (Епиха) — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шарденьга йылғаһының уң ярына тамағынан 62 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты
Тарихы
1957 йылда А. И. Герцен исемендәге институт '''М. Н. Покровский исемендәге Ленинград педагогия институты менән берләшә.'''
Рейтингтары
2019 йылда юғары уҡыу йорто Times Higher Education (THE) University Impact Rankings 2019 рейтингына индерелде, һәм унда 101—200 позицияны биләй.
А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетының тарих музейы
Университет тарихы музейына нигеҙ һалыу тарихы 1974 йылда СССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре А. А. Ахаян (1908—1977) нигеҙ һалды. Бында 1770 йылдан алып Санкт-Петербург ҡалаһы педагогик учреждениеларының тарихын сағылдырған материалдар йыйылған. Экспонаттар араһында Тәрбиә йорто, Николай етемдәр йорто (1887—1914), Император ҡатын-ҡыҙҙар педагогия институты (1903—1921), III Петроград педагогия институты тәрбиәләнеүселәренең уникаль коллекциялары, педагогия институттарына, факультеттарға һәм кафедраларға нигеҙ һалыу һәм яңынан ҡороу тураһында документтар, студенттар ҡабул итеү тураһында иғлан афишалары, уҡытыу-педагогик, ижтимағи эшмәкәрлек тураһында документтар, уҡытыусылар һәм тәрбиәләнеүселәрҙең иҫтәлектәре, шәхси әйберҙәре, көнкүреш әйберҙәре, интерьерҙары һ. б. бар.
Фәнни периодик баҫмалар
2018 йылдан А. И. Герцен исемендәге РДПУ-ла, фәнни матбуғатҡа ярҙам итеү маҡсатынан, 8 селтәр фәнни журнал булдырыу һәм үҫтереү тормошҡа ашырыла.
Сайт журнала: physcomsys.ru
Университеттың архитектура-ландшафт комплексы
Университеттың төп территоияһы, Невский проспекты менән сикләнгән, Ҡазан урамы, Гороховая урамы һәм Мойка йылғаһының яр урамдары (почта адресы — Мойка йылғаһы яр буйы, 48) менән сикләнгән кварталдың күпселек өлөшөн биләй.
Мәскәү Матронаһы
Биографияһы
Матрона йәш сағында сәйәхәт ҡылыу мөмкинлегенә эйә була. Урындағы алпауыттың ҡыҙы Лидия Александровна Янькова  (1885 йылғы) уны үҙе менән ғибәҙәт ҡылыуҙарға алып йөрөй. Улар Санкт-Петербургтағы Киев-Печёра лавраһында, Троица-Сергиев лавраһында була, Рәсәйҙең башҡа ҡалаларына һәм изге урындарына бара. 1899 йылда Кронштадт соборында Матрона изге Иоанн Кронштадтскийҙы осрата. Риүәйәттәр буйынса, ул хеҙмәте тамамланыр алдынан мәхәлләгә килеүселәрҙән солеяға яҡынайған Матронаға юл биреүҙе һорай һәм ҡысҡырып әйтә: «Матронушка, кил-кил миңә. Бына минең алмаш — Рәсәйҙең һигеҙенсе таянысы килә»
Миляш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Параллеллек
Лобачевский геометрияһында
Равнобежные тура һыҙыҡтар шулай уҡ асимптотик параллель йәки параллель тип кенә аталалар. Бирелгән тура һыҙыҡты киҫеп үтмәүсе башҡа бөтә тура һыҙыҡтар ультрапараллель йәки таралышыусы тура һыҙыҡтар тип аталалар.
Ашау етмәү
Дауалау маҡсатында асығыу
Бушатыу-диетик терапия — һимереүҙе, шулай уҡ метаболизмдың боҙолоуы менән бәйле — ревматизм, подагра, шәкәр диабеты, гипертония, атеросклероз, бронхиаль астма һ.б. ауырыуҙарҙы дауалауҙа ҡулланыла. Нефрит ауырыуында аҡһымдарҙы ҡулланыуҙы сикләү тәҡдим ителә, шулай итеп пациент организмы аҡһымдар иҫәбенә үҙенең энергетик ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Был бөйөрҙәр сығарған азотлы продукт күләмен кәметергә мөмкинлек бирә, һәм уларға йөкләнеш кәмей.
Каменное (Октябрьский районы)
Почта индексы — 628116, ОКАТО коды — 71121924001.
Пол Кругман
Биографияһы
Пол Кругман үҙенең иҡтисади ҡараштарын — кейнсиан, ә сәйәси ҡараштарын америка терминологияһында «либераль» тип билдәләй (Европа терминологияһында уларҙың «социал-демократик» тип аталыуын күрһәтеп). Ижадының гносеологик принциптарын формалаштыра.
Божор сәпсәү
Божор сәпсәү (Фифи, Tringa glareola) — һаралйын һымаҡтар ғаиләһенән ҡош. Ҡанаттары аҡлы-ҡаралы, арҡаһында һоро таптары бар. Оҙонлоғо 15-25 см тирәһе. Тундра һәм урман тундраһы зонаһында оя ҡора.
Ҡылыҡһырлама
Божра сәпсәү, бозор сәпсәү. Ҙурлығы сыйырсыҡтай. Оҙон аяҡлы, оҙон суҡышлы һаҙ ҡошо. Кәүҙәһенең артҡы өлөшөн өҙлөкһөҙ бәүелтә, һырты ваҡ аҡ төрткөләр менән сыбарланған һорғолт көрән. Кәүҙәһенең аҫ яғы аҡ. Муйынында, түшендә ҡара-көрән төртөктәр, бар. Ҡара сәпсәүҙән арҡаһы һорғолт булыуы менән, ә тебеттән ҡойроҡ өҫтө аҡ булыуы менән айырыла.
Йәшәү рәүеше
Батҡыллы күл һәм йылға буйҙарында, һаҙлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө бөжәктәр менән туҡлана. Күсмә ҡош. Киң генә таралған. Ерҙә оялай. Көрән таплы 4 бөртөк йәшкелт йомртҡаһы була. Ите өҫөн аулайҙар.
Ғазиантеп
Ғазиантеп (Газиантеп, Gaziantep) — Төркиәнең көньяғындағы ҡала, Ғазиантеп провинцияһының  административ үҙәге.
Тарихы
Ҡала антик Тавр Антиохияһы булған (Antiochia ad Taurum) тип фаразлана. Урта быуаттарҙа Антеп (Այնթապ/Айнтап, Dîlok) атамаһы нығынған.
Ғазиантеп деликатестары менән билдәле төбәк. Ҡала Көньяҡ-Көнсығыш һәм Көнсығыш  Төркиәнең иҡтисади үҙәге булып тора. Ғазиантептағы эре сәнәғәт предприятиелары һаны,  тотош төрөк сәнәғәтенең дүрт процентын тәшкил  итә, шул уҡ ваҡытта ваҡ тармаҡтарҙа был һан  алты процентҡа етә. Бынан тыш, Ғазиантеп ойошторолған эре сәнәғәт зоналарына эйә, экспорт һәм импортт буйынса беренсе урынды биләй. Ҡала йәшел зәйтүн майы нигеҙендә һабын етештереү үҙәге булып тора.
Солтанов Фәйзулла Вәли улы
Фәйзулла Вәли улы Солтанов (15 октябрь 1922 йыл — 24 ноябрь 1992 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1967—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе. РСФСР Юғары Советының һәм БАССР-ҙың 7-11 саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1982), Ҡыҙыл Йондоҙ (1966) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.
Биографияһы
1967—1990 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе вазифаһын үтәй.
Йәләлетдинов Рәйес Минһаж улы
Биографияһы
Рәйес Минһаж улы Йәләләлетдинов 1934 йылдың 28 апрелендә Белорет районында ишле татыу ғаиләлә тыуған. Бала саҡтан ул еңел булмаған крәҫтиән эшен һәм икмәк баһаһын белеп үҫә. Бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Башта — әсәһе, һуңынан — атаһы вафат булып, аслыҡты ла, ялағаслыҡты ла, ҡаты эште лә татый ул. Уҡырға ынтылышы көслө булған егет Верхнеурал ауыл хужалығын мехнизациялау һәм электрификациялау техникумына уҡырға инә һәм уны 1956 йылда тамамлай. Артабан ошо уҡ профилле Силәбе институтын тамамлағандан һуң (1961) Әбйәлил районы «Урал» сиҙәм совхозында хеҙмәт биографияһын башлай.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
— ике «Почёт Билдәһе» ордены
— «Баймаҡ ҡалаһы һәм Баймаҡ районы Почетлы гражданы»
Одри Хепбёрн
Карьераһының башы
1945 йылда, һуғыш тамамланғандан һуң, Хепбёрн арнем консерваторияһын тамамлай һәм әсәһе һәм үҙе ветерандар йортонда шәфҡәт туташы булып эшләгән Амстердамға күсеп килә. 1946 йылда эш менән йәнәш Хепбёрн Сони Гаскеллдан балет дәрестәре ала. 1948 йылда Одри Лондонға килә һәм тарихтағы бөйөк бейеүселәрҙең береһе Вацлав Нижинскийҙың педагогы, данлыҡлы Мари Рамберҙан бейеү дәрестәре ала. Моғайын, Хепбёрн Рамберҙан үҙен балетта ни көткәнен белешкәндер. Рамбер уға эшләргә тәҡдим иткән һәм балерина булараҡ уңышҡа эйә буласағын, тик уның буйының (яҡынса 1 м 70 см) һәм һуғыш ваҡытында даими рәүештә асығыуы уға прима-балерина булыу мөмкинлеген бирмәйәсәк тигән. Хепбёрн педагогтың фекеренә ҡолаҡ һала һәм үҙен уңышҡа өмөт биргән драма сәнғәтенә, карьераға, бағышларға ҡарар итә. Одри йондоҙға әүерелгәс, Мари Рамбер интервьюһында: «Ул һоҡланғыс  уҡыусы булды. Әгәр ҙә ул балет менән шөғөлләнеүен дауам итһә, ул атаҡлы балерина булыр ине» тигән. Хепбёрндың әсәһе, ғаиләһен туйҙырыр өсөн, аристократ өсөн түбәнһеткес шарттарҙа хеҙмәт иткән. Одри үҙе эшләп аҡса табырға тейеш була, һәм актриса карьераһы иң тәбиғи ҡарар булып тойола.
Одри Хепбёрн 1951 йылда «The Secret People» фильмында кинолағы иң ҙур ролен, балет артисы ролен, уйнай. Одри балет менән бала саҡтан шөғөлләнгән һәм фильмда күрһәткән һәләте өсөн тәнҡиттең яҡшы баһаһына эйә булған. Уҡытыусылары, ир-егет балет артистарынан да бейегерәк булған өсөн, уны һөнәри бейеү өсөн «артыҡ буйсан» тип һанаған. 1951 йылдың 24 ноябрендә Бродвей постановкаһында «Жижи» донъя күргәндән һуң, «Дитя Монте-Карло» фильмын төшөргәндә, Хепбёрн төп ролгә раҫланған. Пьеса авторы Сидони Колетт, Хепбёрнды тәүге тапҡыр күргәндән һуң, әйткән имеш: «Вуаля! Бына беҙҙең Жижи!» Одри был роль өсөн Theatre World Award лайыҡ булған. Пьеса үҙе ярты йыл дауамында Нью-Йоркта барған.
Һолливуд Йондоҙо
Одри Хепбёрн 1964 йылда «Унесённые ветром» фильмына тиң булырлыҡ һәм яҡты донъяға күренеүе түҙемһеҙлек менән көтөлгән «Моя прекрасная леди» мюзиклында төшкән. Хепбёрнды быға саҡлы Бродвейҙа Джули Эндрюс уйнаған Элиза Дулиттл роленә алғандар. Хепбёрн раҫланғанға саҡлы уҡ Эндрюсты был ролгә саҡырмау ҡарары ҡабул ителгән. Башта Хепбёрн тәҡдимде кире ҡаҡҡан һәм Джек Уорнерға ролде Эндрюсҡа бирергә крәклеген әйтһә лә, йә уны йә Элизабет Тейлорҙы төшөрәсәкбеҙ тигәндән һуң, ул ризалашҡан. Soundstage magazine мәҡәләһендәге һүҙҙәргә ярашлы, «Джулия Эндрюс фильмда булмаһа, Одри Хепбёрнды һайлау бик шәп, тип ризалашҡандар». Әйикәндәй, Джулия Эндрюс «Моя прекрасная леди» менән бер үк йылда сыҡҡан «Мэри Поппинс»та уйнарға тейеш булған.
ЮНИСЕФ менән хеҙмәттәшлек
Хепбёрн менән 1954 йылда уҡ, радиотапшырыуҙарҙа ҡатнашып, хеҙмәттәшлек итә башлаған булһа, хәҙер был уның етди эшенә әйләнә. Яҡындары әйтеүенсә, үлергә етешкән кешеләр, ярҙамһыҙ ҡалған балалар тураһында ҡайғыртыу уға ғүмере буйы тынғы бирмәгән. Уның тәүге миссияһы 1988 йылда Эфиопияла уҙған. Ул 500 ас балаһы булған балалар баҡсаһына барған һәм ЮНИСЕФ-тың аҙыҡ ебәреүен ойошторған.
1988 йылдың авгусында Хепбёрн Төркиәлә иммунизация кампанияһында ҡатнашҡан. Ул Төркиәне ЮНИСЕФ-тың иң сағыу мөмкинлеге тип уйлаған. Йөрөп ҡайтҡандан һуң: «Армия беҙгә йөк машиналары, балыҡ һатҡан сауҙагәрҙәр вакциналар өсөн вагондар бирҙе, һәм дата билдәләнеү менән, һәм бөтөн илде вакцинациялау өсөн 10 көн генә крәк булды. Бик һәйбәт», тип әйткән.
Хепбёрндың һуңғы тапҡыр (Сомалиға) үлеренән дүрт ай алда, 1992 йылдың сентябрендә барған.
1992 йылда США президенты уның ЮНИСЕФ сиктәрендә эшләгән эштәренә хөрмәт менән уны азатлыҡ  миҙалы менән бүләкләгән, Америка киносәнғәте Академияһы уны кешелеккә хеҙмәт иткәне өсөн Жан Хершолт исемендәге Гуманитар премияһына лайыҡ тип күрһәткән. Был премияны уға үлгәндән һуң биргәндәр һәм ул уны актрисаның улы алған.
Ғүмеренең һуңғы йылдары
Одри Хепбёрн, ЮНИСЕФ-та эшләгәндә, бик күп көс түккән. Күп һанлы сәфәрҙәренең кире яҡтары көн һайын һиҙелгән, ул физик яҡтан көсһөҙләнә барған.
1992 йылдың 19 - 24 сентябрендә Сомалиға һәм Кенияға барыуы уның өсөн һуңғыһы була. Юлда йөрөгәндә актрисаның эсе ауырта башлай. Африка врачтары, ҡул аҫтарында тәғәйен ҡорамалдар булмау сәбәпле, диагноз ҡуя алмаған. Әммә улар һаулығына зыян етди булмаһын тип, уға юлды дауам итмәҫкә, кире ҡайтырға кәңәш биргән, ләкин Хепбёрн баш тартҡан.
Одри Хепбёрн 1993 йылдың 20 ғинуарында, 64-се йәшендә, ғаиләһенең иғтибары һәм йылы мөнәсәбәтендә, яҡты донъянан киткән. 24 ғинуарҙа уны Толошеназ зыяратына ерләгәндәр.
Һылтанмалар
Imdb name  id  0000030    name  Одри Хепбёрн
Сафонов Владимир Евгеньевич
Биографияһы
ВЛКСМ-дың Ишембай ҡала комитетында инструктор һәм секретарь, БАССР профессиональ-техник белем биреү идаралығының йәмәғәт фәндәре бүлеге начальнигы булып эшләй.
1987 -1990 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Прокуратураһында бәлиғ булмағандар тураһында закондар үтәлешен күҙәтеү буйынса бүлек прокуроры.
2001 йылдан — Рәсәй хөкөм эше академияһында конституцион хоҡуҡтар кафедраһы профессоры, ә 2007 йылдан — дәүләт һәм хоҡуҡ тарихы кафедраһы мөдире булып эшләй.
2003 йылда профессор ғилми дәрәжәһе бирелә.
Карымкары
Карымкары — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ҡасаба. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Моченец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Эва Бьорлинг
Биографияһы
2014 йылда сәйәсәттән китә.
Дәүләтбирҙина Тәнзилә Сәлих ҡыҙы
Ижады
Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның мәктәптә уҡығанда һәм студент йылдарында уҡ шиғырҙары республика гәзит-журналдарында баҫыла башлай.
Ҡомкүл (ҡасаба)
Халыҡ
2002 йылғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу буйынса, ауыл халҡының күп өлөшөн башҡорттар (93%) тәшкил итә.
Грязнуша
Грязнуша — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матыра йылғаһының һул ярына тамағынан 131 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Ургадат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Порог
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мәғлүмәт
Күренештең асылы һәм сиктәре
Мәғлүмәт менән материяның үҙ-ара мөнәсәбәте мәсьәләһе төрлөсә хәл ителә. Мәғлүмәттең атрибутив концепцияһы яҡлы булған Р. Ф. Абдеев, мәғлүмәт материяның төҙөлөшөндә, тип иҫәпләй (әммә ул да бындай мәғлүмәткә айырым билдәләнеш бирә). Рәсәйҙә лә, сит илдә лә һуңғараҡ барлыҡҡа килгән ҡараштар буйынса, мәғлүмәт материаль түгел, объекттар структураһындағы мәғлүмәт дәлил тип йөрөтөлә (representation form — ISO/IEC/IEEE 24765:2010).
Тарихы
Рәсәйҙә «мәғлүмәт» төшөнсәһе 1960 йылдарҙа, А. Д. Урсулдың «Мәғлүмәттең тәбиғәте» тигән мәҡәләһе сыҡҡас тикшерелә башлай. Ошо ваҡыттан башлап мәғлүмәттең башлыса ике концепцияһы ҡарала: артибутив, уның буйынса бөтөн физик системаларға һәм процестарға мәғлүмәт хас (А. Д. Урсул, И. Б. Новик, Л. Б. Баженов, Л. А. Петрушенко һ.б.), һәм функциональ — уның буйынса мәғлүмәт үҙ-аллы ойоша алған системаларға ғына хас (П. В. Копнин, А. М. Коршунов, В. С. Тюхтин, Б. С. Украинцев һ.б.).
Информатикала
Фән булараҡ информатиканың төп өйрәнеү предметы — тап конкрет мәғлүмәттәр (урыҫса данные; хәбәр, белешмә): уларҙы булдырыу, һаҡлау, эшкәртеү һәм тапшырыу ысулдары. Дөйөм алғанда, улар теркәлгән мәғлүмәт ; факттарҙы, төшөнсәләрҙе йәки ниндәйҙер күрһәтмәләрҙе (инструкции) аралашыу, аңлатыу, мәғәнәһен асып биреү (интерпретация) йәки кеше тарафынан йә автоматик саралар ярҙамында (ISO/IEC/IEEE 24765-2010) эшкәртеү өсөн яраҡлы формаларҙа биреү. Шулай итеп, улар, икенсе төрлө әйткәндә, — формаға (ҡалыпҡа) һалынған мәғлүмәт. Әйтелгән форма башлыса һан рәүешендә була һәм мәғлүмәтте йыйыу, һаҡлау һәм артабан эшкәртеүҙе ЭВМ ярҙамында автоматлаштырып башҡарырға мөмкинлек бирә. Был күҙлектән ҡарағанда мәғлүмәт абстракт төшөнсәгә әйләнә һәм үҙенең мәғәнә йөкмәткеһенә туранан-тура бәйле ҡаралмай. Шуға ла мәғлүмәттең ҙурлығы тигән төшөнсә аҫтында бары тик уның үҙе йыйылған һәм һаҡланған ҡорамалда алып торған күләме генә ҡарала. Бер үк мәғлүмәт кодҡа төрлө ысулдар менән һалынырға һәм һөҙөмтәлә төрлө күләмде алып торорға мөмкин. Бындай осраҡтарҙа «мәғлүмәттең әһәмиәте, ҡиммәте» кеүек төшөнсәләр алға сыға, уларҙы ғәмәли математика (прикладная математика), радиотехника һәм информатика фәндәренең һәр ҡайһыһында булған мәғлүмәт теорияһы (мәғлүмәт тәғлимәте) бүлектәре өйрәнә.
Мәғлүмәт теорияһында
Мәғлүмәт теорияһы менән шартлы белдереү булған сигналдарҙы эшкәртеүҙе тикшергән радиотехника һәм тапшырылған мәғлүмәттең миҡдарын, үҙенсәлектәрен һәм сик нисбәтен билдәләүсе информатика тығыҙ бәйләнештә тора. Мәғлүмәт теорияһының төп бүлектәре — сығанаҡты кодлау (кодҡа һалыу) йәки мәғлүмәтте ҡыҫыу һәм ҡамасауға тотороҡлоҡ тәьмин итеү маҡсатында канал буйынса кодҡа һалыу (канальное (помехоустойчивое) кодирование). Мәғлүмәт математиканың өйрәнеп-тикшереү өлкәһенә инмәһә лә, «мәғлүмәт» һүҙе был фән төшөнсәләрендә лә ҡулланыла: шәхси мәғлүмәт (собственная информация) һәм ике яҡ мәғлүмәте (взаимная информация) ғилми билдәләмәләре мәғлүмәт тәғлимәтенең абстракт (математик) өлөшөндә ҡарала. Шул уҡ ваҡытта математик тәғлимәттә «мәғлүмәт» бары тик абстракт объекттар — осраҡлы дәүмәлдәр менән генә бәйле булһа, мәғлүмәт тураһындағы хәҙерге заман тәғлимәтендә был төшөнсә күпкә киңерәк мәғәнәлә — материаль объекттарҙың бер үҙенсәлеге булыу йәһәтенән танылыу алған.
Артыш
Артыш (Можжеве́льник обыкнове́нный, Juníperus commúnis) — ғаиләһенә ҡараған йыл буйы йәшел төҫөн юғалтмаған бәләкәй ылыҫлы ағас үҫемлек заты. Яҡынса 40 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса, субтропик һәм тропик бүлкәттәрендә таралған. Башҡортостанда 3 төрө үҫә. Яҡтылыҡ яратыусы мәңге йәшел ылыҫлы ике өйлө ҡыуаҡ йәки 100—200 йәшкә етеүсе, бейеклеге 1—3 м тиклем тәпәш ағас. Сатыры йомортҡа, конус формаһында йәки тәпәшәк (йәйенке). Йәш үҫемлектәрҙең япрағы энәле, ҙурҙарыныҡы — ҡаты, энә һымаҡ, оҙонлоғо 4—20 мм, суғында 3‑әр бөртөк (казак А. тәңкә формаһында, оҙонлоғо 1—2 мм, ҡапма‑ҡаршы, парлы). Ата тубырсыҡтар ваҡ, һары, оҙонса, йәш инә тубырсыҡтар аҡһыл йәшел, йомортҡа формаһында, 3—6 орлоҡ тәңкәһенән тора. Һеркәләнеүе апр. аҙағында — май башында яңы ылыҫы барлыҡҡа килгәнгә тиклем була. Һеркәләнгәндән һуң инә тубырсыҡ тумалаҡ һутлы «тубырсыҡ емеш» булып үҫеп китә, ул 2—3 йылда өлгөрә. Тубырсыҡтар, нигеҙҙә, ҡоштар ярҙамында тарала. Казак А. башлыса Башҡортостан Республикаһының көньяҡ һәм көньяҡ‑көнсығыш райондарында ҡоро, ташлы битләүҙә һәм асылып ятҡан эзбизле ерҙә, ябай артыш Башҡортостан (Көньяҡ) Уралының ылыҫлы урмандарының ваҡ ағаслыҡтарында, һирәгерәк Башҡортостандың Урал алдының төньяғында үҫә. Себер артышы урмандың өҫкө сиге янында тауҙарҙың ташлы битләүҙәрендә, һирәк осраҡта ҡарағас, шыршы урмандарының ваҡ ағаслыҡтарында һәм кәкре ҡайын урмандарында (Белорет, Учалы р‑ндары) осрай. Декоратив үҫемлектәр; һөҙәклектәрҙе нығытыу өсөн ҡулланыла. Ябай А. тубырсыҡтары составында фитонцидтар, эфир майҙары бар, медицинала, аҙыҡ‑түлек һәм парфюмерия‑косметика сәнәғәтендә ҡулланыла. Казак А. — ағыулы үҫемлек.. Бейеклеге 1-3 м тирәһе, сәскәһе йәшкелт, емеше йылына бер өлгөрә. Артыш ҡомло һәм ташлы тупраҡта, ҡырағай һәм ҡырағай ҡатнаш урмандарҙа үҫә. Башҡортостанда Белорет, Бөрйән, Архангел, Ғафури, Дүртөйлө райондарында йыш осрай.
Совет-литва һуғышы
Аҙаҡҡы алыштар
Шулай итеп, сентябрҙә Литва территорияһында Ҡыҙыл Армия ҡәскәрҙәре булмай, литва ғәскәрҙәренән уларҙа Даугава айырып тора, Литва менән хәрби ғәмәлдәр туҡтатыла.
Уткин Юрий Васильевич
Сәйәсәттә тормошо
Халыҡ депутаттарының Ишембай ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе, ҡала Советы рәйесе итеп һайлана.
Икенсе саҡырлыш Дәүләт Думаһында Экология буйынса комитеттың төбәк экология подкомитеты рәйесе була, депутат берләшмәләре составтарына инмәй.
«Рәсәй пенсионерҙары партияһы һәм социаль ғәҙеллек партияһы» һайлау блогынан Стәрлетамаҡ ҡалаһы бер мандатлы һайлау округы буйынса Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһының Федераль Йыйылышы депутатлығына кандидат була.
Харюзовка (Мурюка ҡушылдығы)
Харюзовка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мурюк йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Недума
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алва Мөйүдал
Алва Мөйүдал (Alva Myrdal; 31 ғинуар 1902 йыл — 1 февраль 1986 йыл) — педагог, социолог, сәйәсмән, дипломат. Швецияның кәңәшсе министры (1966—1973), Швеция парламенты ағзаһы (1962—1970). Мексика сәйәсмәне Альфонсо Гарсия Роблес менән берлектә Нобель тыныслыҡ премияһы лауреаты (1982). Иҡтисад буйынса Нобель премияһы лауреаты Гуннар Мөйүдалдың ҡатыны, яҙыусы Ян Мөйүдалдың, фәлсәфәсе Сиссела Боктың һәм социолог Кай Фёльстерҙең әсәһе.
Биография
Алва Мөйүдал Швецияның Уппсала ҡалаһында Албер Раймер (1876—1943) и Лоува Яуонсон (1877—1943) ғәиләһендә беренсе бала булып тыуған. Уның тағы бер туған дүрт ҡустыһы һәм һеңлеһе: Рут(1904—1959), Фолке (1906—1977), Май (1909—1941), Стиг (1912—1977) булған. Атаһы төҙөлөш менән шөғөлләнә, социал-демократтар һәм кооператив эшмәкәрҙәре хәрәкәттәрендә әүҙем ҡатнаша. Алва үҙе лә Швецияның Социал-демократик фирҡәһенә (Sveriges socialdemokratiska arbetarepartiet, SAP) инә.
Социалистик феминистка булараҡ, Алва Мөйүдал ҡатын-ҡыҙҙарҙың сәйәси һәм иҡтисади тиң хоҡуҡлылығы өсөн хәрәкәтендә мөһим шәхес булып торо. Ҡатын-ҡыҙҙар хеҙмәте буйынса дәүләт комиссияһының яуаплы сәркәтибе һәм Стокгольмдың эшлекле һәм хеҙмәткәр ҡатын-ҡыҙҙары ойошмаһы кесе рәйесе булып эшләй (1935—1936), ҡатын-ҡыҙҙар өсөн һәр айҙа нәшер ителгән социал-демократик журналды мөхәррирләй. Шул уҡ ваҡытта, социаль тәьминәт, белем һәм гендер тигеҙлеге мәсьәләләрендә алдынғы ҡарашта булыу менән бергә, 30-сы йылдарҙа «етлекмәгәндәрҙе» стерилизациялау аша «милләт генофондты яҡшыртырға» саҡыра. Халыҡ-ара эшлекле һәм хеҙмәткәр ҡатын-ҡыҙ федерацияһы вице-президенты (1938—1947) булараҡ, Икенсе донъя һуғышынан һуң халыҡ-ара мөнәсәбәттәре төп шөғөлләнә әйләнә. Оҙаҡ ваҡыҡ БМО һәм ЮНЕСКО системаһында эшләй, мәғариф, социаль тәьминәт һәм ҡоралһыҙланыу проблемалары менән шөғөлләнә. 1946 йылда ЮНЕСКО-ға нигеҙ һалған БМО-ның мәғариф, фән һәм мәҙәниәт конференцияһында Швеция вәкиле, 1947 йылдан «Мәктәп аша халыҡ-ара аңлашыу» проекты консультанты, 1950—1955 йылдарҙа нью-Йорк Нью-Йоркта Йәмғиәт фәндәре буйынса БМО бүлексәһенең рәйесе, 1955—1961 йылдарҙа Һиндостанда Швеция илсеһе була.
Шул уҡ ваҡытта 1962 йылда Риксдаг депутаты булып һайлана, ә 1967 йылда Таги Эрландерҙың социал-демократик министрҙар кабинетына ҡоралһыҙланыу мәсьәләләре буйынса махсус вәкиле булараҡ инә. Улоф Пальма хөкүмәтендә лә кәңәшсе министр, йәки портфелһеҙ министр вазифаһында 1973 йылға тиклем ҡала. Алва Мөйүдал етәкләгән комиссия 1966 йылда әҙерләгән докладында Стокгольм халыҡ-ара донъя проблемаларын өйрәнеү институты ((Stockholms internationella fredsforskningsinstitut, SIPRI) төҙөргә тәҡдим итә. Тыныслыҡ өсөн көрәш ҡаҙаныштары премиялар менән, шул иҫәптән Нобель премияһы һәм Альберт Эйнштейндың Тыныслыҡ премияһы (1980) билдәләнә.
Мәмерйә эсендә һыу инеү урыны
Тарихы
1837 йылда Гёрёмбёй аббатлығының ирҙәр монастырының яңы башлығы (настоятеле) ҡаралдыларҙы тергеҙгән һәм киңәйткән. Шул осорҙа бай ял итеүселәр өсөн тәғәйенләнгән ябыҡ йөҙөү бассейны (ул һаман да мәмерйә тышында булған) төҙөлгән. XX быуат башында үҫә барған Мишкольц ҡалаһының грек православ сиркәүе был участканы, термаль һыуҙары өсөн генә түгел<font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">,, эсәр һыу сығанағы булараҡ (хәҙер ярты ҡала шул сығанаҡтарҙан һыу менән тәьмин ителә) һатып алған.
Борғандаҡ
Әҙәбиәт
years in Sweden|издание=Ornis svecica|год=2003|том=13|номер=1|страницы=25-28}}
Түбәнге Учекша
Түбәнге Учекша — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 391 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Генрик Сенкевич
Биографияһы
1881 йылда Марии Шеткевичҡа өйләнә, уларҙың ике балаһы була. Ҡатыны 1885 йылда туберкулёздан үлә. 1888 йылда уның ижадын яратҡан билдәһеҙ кеше уға 15 мең бирә, Сенкевич үҙенең ҡатыны исемендәге фонд булдыра. Был фонд туберкулёз менән сирле мәҙәниәт эшмәкәрҙәренә ярҙам итә (фонд стипендиялары, мәҫәлән, Мария Конопницкая, Станислав Выспянский,Казимеж Тетмайерға бирелә). Одесса ҡыҙы Мария Володкович (1893) менән икенсе никахы Италияға туй сәйәхәте ваҡытында уҡ тарҡала. 1895 йылда Рим курияһы уларға айырылышырға рөхсәт бирә. 1904 йылда ул үҙенең туғаны (племянница) Мария Бабскаяға өйләнә.
Ижады
Сенкевичтың ижады «Варшава позитивизмы» йүнәлешендә башлана. Был йүнәлеш Рәсәй империяһының Польша ихтилалын (1863—1864) баҫтырғандан һуң барлыҡҡа килә. Репрессиялар осоронда был йүнәлеш яҡлы ижад кешеләре ысынбарлыҡты ҡабул итеп, уны ентекле өйрәнергә теләй Ләкин башҡа поляк консерваторҙарынан айырмалы рәүештә, ул консерватор була. Ысынбарлыҡ позитивистарҙың оптимизмы күңел төшөнкөлөгө менән алмашына. Генрик Сенкевич шул осорҙа поляктарҙың рухын тарихи әҫәрҙәр менән нығытырға тигән фекергә килә. Яҙыусының бөтә әҫәрҙәре лә поляктарҙың үҙ илен иҙеүгә ҡаршы көрәше идеяһы менән һуғарылған.
Нилга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кошкин урманы
Өфө ҡала урман хужалығының 7-се кварталында 1-се производство участкаһы булып, рәсми рәүештә урман майҙаны 24 гектар иҫәпләнә. Элекке баҡсасылыҡ ширҡәттәре һәм гараж кооперативтары биләмәләрен иҫәпкә алғанда бөтәһе 78 гектар тәшкил итә.
Тарихы
1930-1940 йылдарҙа бында ҡарағай ултыртыла.Кошкин урманы менән Башҡорт урман тәжрибә станцияһы шөғөлләнә.
2018 йылда ҡыш буйы урманға ҡар ташлайҙар.
Тиманка
Тиманка — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Дим йылғаһының уң ярына тамағынан 457 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Райков Дмитрий Абрамович
Биографияһы
1949—1952 йылдарҙа Д. А. Райков Кострома педагогия институтында эшләй.
1952—1956 йылдарҙа Шуя педагогия институтында эшләй. Математика кафедраһының беренсе мөдире була.
Толкачёв Константин Борисович
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1970 йылда Кузнецк металлургия комбинатында торба йәбештереүсе ярҙамсыһы булып башлай. 1971 йылдан 1973 йылға тиклем Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. 1977—1996 йылда СССР һәм Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлыҡтары системаһында етәксе вазифалар биләй. 1996 йылда Рәсәй Федерацияһының Эске эштәр министрлығы Өфө юридик институты начальнигы итеп тәғәйенләнә.
Дуҫлыҡ (2013), Почёт (2003), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2003), «Салауат Юлаев» (2008), 1-се дәрәжә Бөйөк Петр, Андропов ордендары, ун дүрт миҙал, исемле ҡорал менән бүләкләнгән. Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының почетлы хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.
Һыу тауығы
Ҡылыҡһырлама
Аяҡтары һәм суҡышы оҙон ғына. Атлағанда аҙым һайын текә торған ҡойроғон бәүелтә. Яҡшы йөҙә. Һырт яғы эре ҡара таплы ҡара-көрән. Тамағы һәм түше күкһел һоро. Ҡорһағы, ҡойроҡ аҫты көрән һыҙыҡлы аҡһыл һоро. Суҡышы ҡыҙыл, аяҡтары йәшкелт һары. Ҡуҡыйҙан тотош ҡыҙыл суҡышы һәм бер аҙ ҙурыраҡ булыуы менән айырыла.
Киҫтәнле-Ивановка
Киҫтәнле-Ивановка (Кистенли-Ивановка) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 290 кеше булған. Почта индексы — 452046, ОКАТО коды — 80212842004.
Матренка (Байгора ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һыу бүҙәнәһе
Тауышы
Тауышы киҫкен: «бот-бот-ботт» һәм «выйт-ҡорр».
Гәрәев Марат Миңләхмәт улы
Биографияһы
1987 йылда Гнесиндар исемендәге Музыка академияһында Ҙур тетар солисы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы педагог Евгений Беловта айырым йыр класын тамамлағандан һуң, Дмитрий Хворостовский саҡырыуы буйынса Красноярск опера һәм балет театрына солист булып бара.
Трибушинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Гаевская-Соколова Мария Сергеевна
Гаевская-Соколова Мария Сергеевна (9 май 1908 йыл, Мәскәү — 27 ғинуар 1986 йыл, шунда уҡ) — СССР ғалим-биологы, мейе биохимияһы һәм йыһан биологияһы өлкәһе белгесе, Сталин премияһы лауреаты.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Мейе биохимияһы һәм йыһан биологияһы өлкәһендә белгес.
Ноньлель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Черемушка (Черная ҡушылдығы)
Черёмушка — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Черная йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Кожай-Ыҡбашы
Кожай-Ыҡбашы (Кожай-Икские Вершины) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 275 кеше. Почта индексы — 452043, ОКАТО коды — 80212842005.
Вельнярыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чемаши
Чемаши — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Октябрьск районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 573 кеше йәшәй.
Плоскуша (Матыра ҡушылдығы)
Плоскуша  — Рәсәйҙәге йылға. Липецк өлкәһе, Тамбов өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Матыра йылғаһының һул ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Ибраһимова Ғәлимә Вафа ҡыҙы
Театрҙа башҡарған ролдәре
Луиза — «Мәкер вә мәхәббәт» (Ф.Шиллер), Дездемона — «Отелло», Корделия — «Король Лир» (В.Шекспир), Катерина — «Яшенле яңгыр», Полина — «Төшемле урын», Михеевна — «Соңгы корбан» (А.Островский), Фатыйма — «Тормыш җыры» (М.Әмир), Горелова — «Диңгездәгеләр өчен» (Б.Лавренев), Зөһрә — «Мулланур Вахитов» (Н.Исәнбәт), Хафиза — «Ефәк сөзәнә» (А.Каххар), Ана — «Гүзәлем Әсәл» (Ч.Айтматов), Туктабикә — «Кыз урлау» (М.Кәрим), Җәүһәрия — «Зөбәйдә — адәм баласы», Ана — «Әни килде» (Ш.Хөсәенов), Мәрхәбә — «Татар хатыны ниләр күрми» (Г.Ибраһимов) һ.б.
Үрге Ханавэй-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Хеди Фрид
Фрид Хеди (Hédi Fried; тыуған. 15 июнь 1924 йыл, Сигету-Мармация) — йәһүд һәм швед яҙыусыһы, психолог. Холокост кисереп, Освенцимды һәм нацистарҙың Берген-Бельзен концентрацион лагеры аша үтә. Стокгольм университетының (2002) почетлы докторы.
Биографияһы
Хеди Фрид 1924 йылдың 15 июнендә румын ҡалаһы Сигету-Мармацияла тыуған.
Берҙәм Рәсәй
Ҡағиҙәләре
Рәсәйҙең федератив ҡоролошо; үҙгәреүсе донъяла бөйөк Рәсәй;
Фынтынеле-Коджалак ел электр станцияһы
ВЭС Фынтынеле-Коджалак (Parcul eolian Fântânele-Cogealac) Румыния территорияһындағы Констанца жудецындағы ике коммуна — Фынтынеле һәм Коджалак биләмәләрендә урынлашҡан ел электр станцияһы. Уның яҡынса 2,5 МВт ҡеүәтле 240 ел генераторы бар һәм дөйөм номиналь ҡеүәте — 600 МВт. Ҡулланыуға сығарылған мәлендә ул Румынияла иң эре ел электр станцияһы һәм бөтә донъяла ҙур ел электр станцияларының береһе була. Электр станцияһының операторы — «ČEZ» чех энергетика компанияһы.
Бикбирҙе
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (93 %) йәшәй.
28 апрель
28 апрель — григориан стиле буйынса йылдың 118-се (кәбисә йылында 119-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 247 көн ҡала.
Аҙнабаева Лилиә Фәрит ҡыҙы
Биографияһы
1996 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында уҡыта, 2004 йылдан оториноларингология кафедраһы профессоры.
Ишбулат (күл)
Физик-географик ҡылыҡһырлама
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Ҡушйылға (Бишбүләк районы)
Ҡушйылға (Кош-Елга) — Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 759 кеше. Почта индексы — 452045, ОКАТО коды — 80212840001.
Плавица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нюрса
Нюрса — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чая йылғаһының һул ярына тамағынан 156 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 179 км.
Фролова Вера Александровна
Ижади эшмәкәрлеге
Рәссамдың гражданлыҡ позицияһы аныҡ, ул — рус рәссамдар мәктәбе йолаларын дауам итеүсе реалист булараҡ танылыу тапҡан. Белгестәр таыуынса, авторҙың ижадына яҡташыбыҙ М. В. Нестеровтың йоғонтоһо һиҙелә. Бөйөк рәссамдың йүнәлешен дауам итеп, Вера Фролова үҙенең картиналарында тормоштоң әхлаҡи ҡиммәттәрен һүрәтләүгә өҫтөнлөк бирә, геройҙарының рухи һәләттәрен асыуға өлгәшә. Нескә тәьҫирләнеүсәнлек һәм һиҙгерлек һәләтенә эйә рәссам булараҡ, ул ябай ғына ваҡиға, күренештәрҙә тәрән фәлсәфәүи мәғәнә тоя, шуларҙы ҡылҡәләм аша башҡалар күрерлек итеп бирә белә.
Уның портреттарында, төрлө жанрҙағы әҫәрҙәрендә ҡатын-ҡыҙҙың төп булмышы — әсәлек, быуындар бәйләнеше, башҡорт халҡының тарихи боронғолоғо һәм милли йолаларының, ғөрөф-ғәҙәттәренең матур үҙенсәлеген асыусы темалар ярылып ята. Үҙенең сағыу хис-тойғолары аша ҡабул иткән донъяның матурлығын, матдилығын төрлөлөккә бай, ҡеүәтле, ҡуйы төҫтәр менән сағылдыра ул. Йәш автор, үҙенең һөнәри оҫталығын ышаныслы файҙаланып, күп фигуралы композицияларҙы ла, портреттарҙы ла, натюрморттарҙы ла берҙәй ҡыйыу яҙа. Тормоштоң күп яҡлылығын аңлы рәүештә ҡабул итеү һәм шуларҙы һүрәтләү- уның һөнәри булмышы. Вера Фролованың ижады күп милләтле Башҡортостан Республикаһында ғына түгел, юғарыраҡ кимәлдәрҙә толерантлылыҡҡа, милләт-ара татыулыҡҡа, халыҡ-ара мәҙәни аралашыуға — сағыу миҫал. Уның әҫәрҙәре Өфөлә М. В. Нестеров һәм Чечен Республикаһының А. Ҡадыров исемендәге музейҙарҙа, Белорет, Ишембай һәм Салауат ҡалаларының картина галереяларында, Рәсәйҙең һәм сит илдәрҙә йәшәүселәрҙең шәхси коллекцияларында һаҡлана.
Галанова Лидия Андреевна
Биографияһы
1876 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе Заинское ауылында (хәҙерге Удмурт Республикаһының Сарапул районы) тыуған.
Баязитов Сынтимер Биктимер улы
Баязитов Сынтимер Биктимер улы (Баязитов Сынтимир Биктимирович; 13 июнь 1965 йыл) — дәүләт һәм мәғариф эшмәкәре, ғалим-педагог. 2019 йылдан Өфө күп профилле һөнәри колледж директоры; 2006—2007 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры, 2008—2018 йылдарҙа Өфө ҡала хаҡимиәте башлығы урынбаҫары. Педагогия фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһы халыҡ мәғарифының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005) һәм мәғариф отличнигы (2000), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2002).
Чугундат
Чугундат (Узень) — Рәсәй йылғаһы. Томск өлкәһе, Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының уң ярына тамағынан 276 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Томансы (Мәнәүез ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Геворг Петросян
Геворг (Джорджо) Петросян (Գևորգ Պետրոսյան, Giorgio Petrosyan; 10 декабрь 1985 йыл) — Италия спортсыһы, сығышы менән әрмән, кикбоксинг һәм тай боксында сығыш яһай. Ике тапҡыр К-1 МАХ гран-приһында еңеүсе, Glory World Series гран-приһында еңеүсе. Satori Gladiatorium Nemesis клубында тренер Альфио Романут етәкселегендә шөғөлләнә.
Пасяковка
Пасяковка (Пасяковка) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 452159, ОКАТО коды — 80257875012.
Төйлән
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дим йылғаһы башынан Бочкарёвка ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ҡунаҡҡол
Ҡунаҡҡол (Кунакулово) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 514 кеше. Почта индексы — 452048, ОКАТО коды — 80212831006.
Манас (эпос)
Төҙөлөшө һәм сәсәндәре
Бынан тыш, тикшеренеүселәр Манас тураһындағы хикәйәттәрҙең Тоголока Молдо (1860—1942), Молдобасан Мосолманҡолов (1884—1961), Шапак Юрмендеев (1858—1956), Бағыш Сазанов (1818—1918), Ибраһим Абдырахманов (1888—1960), Мәмбәт Чокморов (1846—1932) эшләгән яҙмалалар иң әһәмиәтле, тип иҫәпләй.
Эпос тарихы
Традиция легендар дәүергә эпостың барлыҡҡа килеүен килтерә һәм Манастың арҡаҙашы Ырсын Ыраманды беренсе башҡарыусыһы тип атай, геройҙы ерләгәндә уның ҡаһарманлығын данлаған. Халыҡ араһында йәшәп киткән йыр-һыҡтауҙар айырым бер эпосҡа легендар йырсы Тоҡтағол берләштергән. Быуаттың тәүге яртыһындағы ҡырғыҙҙар уның 500 йыл йәшәгәненә ышанған. Традицияларҙа башҡа сәсәндәр ҙә билдәле, шулай уҡ XIX быуаттың әҫәрҙәре яҙылмаған күп кенә манассы исемдәре лә бар.
Йөкмәткеһе һәм сюжеты
Ҡошой тәҡдиме буйынса Манас халыҡҡа ҡырғыҙҙарға ҡаршы торған Ала-Тоо баҫып алған тыуған ерҙәрен ҡайтарып бирергә була. Ғәскәр йыйып, һуғышҡа инә һәм еңеүгә өлгәшә. Ҡырғыҙҙар Алтайҙан боронғо ерҙәренә күсенергә ҡарар итә. Манас ырыуы менән изге ҡара Азирет тауҙары янында урынлаша.
Манас булмаған саҡта көҙҡамандар килә. Ҡаныҡай иренең туғандарын шатланып ҡаршы ала, уларҙы хужалыҡ алып барыу өсөн бөтә кәрәкле нәмәләрҙе йола буйынса бүләк итә. Походтан ҡайтҡан Манас туғандары хөрмәтенә мәжлес ойоштора. Уларға ер, мал һәм төрлө кәрәк-яраҡ бирә. Шуға ҡарамаҫтан, көҙҡамандар Манасҡа ҡаршы заговор ойоштора. Улар Манасты ағыуларға, тәхеткә ултырырға һәм бөтә мөлкәтенә хужа булырға ҡарар итә. Көҙҡамандар батырҙы үҙенең дружинаһы менән ҡунаҡҡа саҡырыу өсөн уңайлы ваҡыт таба. Манас шатланып саҡырыуҙы ҡабул итә. Батырҙың һәм уның дружинниктарының ризығына ағыу һалалар. Иҫән ҡалған Манас һәм дружинниктары үҙ еренә әйләнеп ҡайта. Көҙҡамандар уңышһыҙлыҡта ғәйеплеләрҙе эҙләй, улар араһында бәхәс тоҡана, улар үҙ-ара бысаҡлашып һәләк була. Данлы хан Кокетай, оло йәшкә етеп, яҡты донъяны ташлап китә. Үлер алдынан хан ерләү һәм иҫкә алыу йолаларын башҡарыу буйынса һәм халыҡҡа өгөт-нәсихәт бирә:
Бер йылдан һуң заговорсылар Кошойҙан уларҙың илселегенә Манасҡа етәкселек итеүен һәм уларға «тиҫкәре» хакимды вазифаһынан бушатырға ярҙам итеүҙе талап итә. Ҡошой оло йәштә булыуына һылтанып, заговорсыларға баш тарта. Шунда улар Манасҡа ҡырғыҙ ырыуҙарының күренекле башлыҡтарының ҡунаҡ булараҡ килергә йыйыныуы тураһында хәбәр ебәрергә уйлай. Уларҙың маҡсаты Манасҡа күп һанлы төркөм менән килеп, уны ҡунаҡсыллыҡ йолаһында ниндәй ҙә булһа хата ебәрергә мәжбүр итеү, талаш тыуҙырыу һәм һуңынан хан титулынан баш тартыу талабын ҡуйыуға ҡайтып ҡала.
Манас урынына уның ҡустыһы Кобеш килә, Ул Ҡаныкайҙы ҡыҫырыҡлай башлай һәм сабыйы Семетейҙы юҡ итергә тырыша. Ҡаныкай сабыйы менән туғандарына ҡасырға мәжбүр була. Семетей үҫеп еткәнсе, үҙенең сығышын белмәй. Ун алты йәше тулғас, Манастың улы икәнен белә һәм үҙ халҡына ҡайтырға теләй. Ул Таласҡа, атаһының ставкаһы булған ергә ҡайта. Манастың дошмандары, улар араһында ағалы-ҡустылы Абыҡ һәм Кобеш, шулай уҡ уға хыянат иткән дружинниктар Семетей ҡулынан һәләк була. Батыр Айсурәккә өйләнә, тыуғанға тиклем уҡ уның менән, атаһы вәғәҙәһе буйынса, йәрәшелгән була. Ул дошман территорияһына һөжүм итә һәм бергә-бер алышта Конурбайҙы үлтерә, атаһының үлеме өсөн үс ала. Семетейға уның дружиннигы Канчоро, Субактың улы, хыянат итә. Кыястан үлемесле яраланғас, Семетей ҡапыл юҡ була. Уның тоғро көрәштәше Кулчоро әсирлеккә эләгә, ә Айчурек дошман табышына әүерелә. УЛ Семетейҙан бала көтә, ләкин быны бер кем дә белмәй. «Манас» тың өсөнсө өлөшө — "Сейтек " эске дошмандарға ҡаршы көрәш тураһында эпик хикәйәләүгә арналған. Ул Сейтек батыры, Манастың ейәне, тураһында бәйән итә һәм алдағы өлөштәрҙең логик дауамы булып тора. Был йәһәттән халыҡтың берҙәмлеген һаҡлау, тышҡы һәм эске дошмандарҙан ҡотолоу һәм тыныс тормошҡа ирешеү теләге менән бәйле шул уҡ идея нигеҙе бар. «Сейтек» эпосының сюжет нигеҙен түбәндәге ваҡиғалар тәшкил итә: Сейтектың үҙ сығышы тураһында белмәгәне, атаһының дошмандары яғында тәрбиәләнеүе, Сейтектың сығышының серен асыу, дошмандарҙы ҡыуыу һәм Семетейҙың үҙ халҡына ҡайтыуы, халыҡтың берләшеүе һәм тыныс тормош башланыуы. Семетей Һәм Сейтек образдарында Манас тураһындағы легендаларҙы уның вариҫтарының батырҙарса тормошонда һаҡларға тырышыу сағыла.
Эпостың 1000 йыллығы
Поэманың рус теленә тәүге тәржемәһен совет шағиры Лев Пеньковский ижад итә.
Бүләков Илдус Ҡасим улы
Биографияһы
1958 йылда мәктәпте тамамлағандан һуң, хеҙмәт юлын башлай. Ҡаҙаҡҡол ауылында клуб мөдире була, артабан — БАССР-ҙың Учалы районы «Байрамғол» совхозының 5-се бүлексәһендә төрлө эштәр башҡара.
Һуйыр
Йәшәү рәүеше
Уйын ваҡытында ата ҡоштар шартылдау һәм салғы яныуына оҡшаған тауыштар сығара, инә ҡош ҡорҡолдай, Йәшәү урыны — еләкле ылыҫлы урмандар, һирәк ағаслы, мүкле һаҙлыҡтар. Ҡарағай һәм шыршы энәләре, төрлө еләк, ор¬лоҡ, бөрө-менән туҡлана. Ултыраҡ ҡош. Киң генә тарал¬ған. Ояһы ерҙә. Көрәнһыу таптар менән сыбарланған 8—10 аҡһыл һары йомортҡаһы була. Ите өсөн аулайҙар.
Халыҡ-ара олимпия комитеты
Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары
Халыҡ-ара олимпия комитетында физик шәхестәр ағза булып тора, уларҙың һаны 115-тән артмай, шуларҙың 70-е ниндәй ҙә булһа вазифа йә эшмәкәрлеккә бәйле түгел, 15 ағза — ғәмәлдәге спортсы,  15 ағза — халыҡ-ара спорт федерациялары йә уларҙың ассоциациялары вәкиле, тағы 15 ағза милли олимпия  комитеттарының йә уларҙың ассоциацияларының вәкиле булып тора. Оҙаҡ ваҡыт Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзалары итеп гел  ирҙәр һайлана,  ҡатын-ҡыҙҙар Халыҡ-ара олимпия комитеты ағзаһы итеп тәүге тапҡыр тик 1981 йылда ғына һайлана.
Халыҡ-ара олимпия комитеты комиссиялары, комитеттары һәм структуралары
2015 йылдың 23 июненә ҡарата
Баймаҡ фажиғәһе
Таналыҡ-Баймаҡ эшселәр советының Башҡортостан автономияһына ҡарашы
Эшсе депутаттарҙың Таналыҡ-Баймаҡ советы 1917 йылдың 16 мартында барлыҡҡа килә. XX быуат башында уҡ Көньяҡ-Көнсығыш Башҡортостан башлыса күп милләтле булыуына ҡарамаҫтан, әлеге эшселәр советы составында бер башҡорт та булмай. Башҡорттарҙың милли дәүләтселеккә ынтылыуында был һәм башҡа советтар үҙҙәренең тар милли мәнфәғәттәренә ҡурҡыныс янауын ғына күрә. Бөтә аҙымдарын улар Екатеринбург ҡалаһы властары менән бергәләп хәл итә. Эшсе һәм крәҫтиән депутаттарының Урал өлкә советы һәм Халыҡ хужалығының өлкә советы президиумының 1918 йылдың 20 майындағы ҡарарына ярашлы Көньяҡ Урал тау сәнәғәте акционерҙар йәмғиәте (ЮУГАО) заводтарының һәм рудниктарының национализациялауы үткәрелә. Ырымбур губернаһының Орск өйәҙенә ҡараған Көньяҡ Урал тау сәнәғәте акционерҙар йәмғиәте предприятеларын Леонид Азанов һәм уның ярҙамсылары Башҡортостан юрисдикцияһынан сығарыуға өлгәшәләр, алдан уҡ Таналыҡ- — Баймаҡ баҡыр иретеү заводы һәм башҡа сәнәғәт предприятиеларҙы Башҡорт республикаһы составынан сығарыу йүнен күрәләр
1918 йылдың 16-22 февралендәге (1-9 марттағы) «Баймаҡ ваҡиғалары»
1918 йылдың 16 февралендә төнгө сәғәт берҙә Баймаҡ Советы Ырымбурҙан 5-се һанлы Бойороҡ ала: «бандалар менән аяуһыҙ һуғыш алып барырға», «башҡорттар иғлан иткән мобилизацияны» юҡҡа сығарырға тигән талаптар ҡуйыла. Ырымбур губерна хәрби революцион комитеты рәйесе С. М. Цвиллинг бойороғо буйынса 2 мартта полк һалдаттарын һәм Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәрен Баймаҡ эшселәре ҡулға ала. Цвиллингтан алынған телеграммала: «Баймаҡ эшселәр депутаттары Советына. Ырымбур мосолман революцион комитеты ҡарары буйынса Баймаҡтағы башҡорт отрядының башлыҡтарын ҡулға алығыҙ…» тип яҙыла.
Шул уҡ төндө, сәғәт дүрттә, 1918 йылдың 16 февралендә эшселәр отряды, дүрт взводҡа бүленеп, офицерҙар йәшәгән казармаларға, ҡорал һаҡланған складтарға һөжүм итәләр. Офицерҙар һәм һалдаттар, ҡаршылыҡ күрһәтмәйенсә, биреләләр. Башҡорт отрядтарына тәғәйенләнгән винтовкалар Самакин заводы эшселәренә таратыла 17 февралдә көндөҙгө сәғәт 12-гә 16 башҡорт, шулай уҡ поляк офицерҙарының бер өлөшө Баймаҡ төрмәһенә бикләнә. Башҡорт полкы ғәмәлдән сығарыла, һалдаттарға өйҙәренә ҡайтырға бойорола.
Сәлмән Рөшд
2000 йылдан Рөшд Америка Ҡушма Штаттарында йәшәй. 2015 йылда Нью-Йорк университетының Артур Л. Картер исемендәге Журналистика институты уны күренекле яҙыусы тип атай. Элегерәк ул Эмори университетында уҡыта. Америка сәнғәт һәм әҙәбиәт академияһына һайлана. 2012 йылда, «Иблис шиғырҙары» тураһындағы бәхәстән һуң, «Джозеф Антон: мемуарҙар» исемле хикәйәһен баҫтыра, был хикәйәлә ул үҙенең тормошо тураһында бәйән итә. 2022 йылдың 12 авгусында Нью-Йорк штатында лекция уҡыу алдынан Рөшдигә һөжүм ителә, һөҙөмтәлә ул ҡаты яралана.
Биографияһы
2019 йылда Рөшд «Йыл гуманисы» премияһы менән бүләкләнә.
1988 йылға тиклем
Сәлмән Рөшдиҙең ярым ғилми фантастика жанрында яҙылған «Гримус» тигән дебюты киң билдәлелек яуламай, әммә киләһе романы — «Төн уртаһы балалары» — Рөшдигә дан килтерә һәм уның иң яҡшы романы тип һанала. 1993 йылда был китап «Букерҙарҙың букеры» призына лайыҡ була, ә 2008 йылда (премияның 40 йыллығы айҡанлы) иң яҡшы әҫәр тип таныла. Һораулама уҡыусылар араһында үткәрелә.
Вонт-Игол
Вонт-Игол — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Окун-Еган йылғаһының һул ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Бурлук (Протока Гнилушка ҡушылдығы)
Бурлук  — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Проток Гнилушка йылғаһының һул ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 72 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәйфуллина Лидия Николаевна
Биографияһы
1919 йылдан — Силәбе өйәҙе халыҡ мәғарифы бүлегендә, Силәбе губерна халыҡ мәғарифы бүлегендә эшләй.
1954 йылдың 25 апрелендә Мәскәү ҡалаһында вафат булған.
Вонт-Канын-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Воргэ-Ират-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Лысогорка (Бишбүләк районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ереван ботаника баҡсаһы
Тарихы
1935 йылда ойошторолған, хәҙерге ваҡытта Әрмәнстан Республикаһы Милли фәндәр академияһының Ботаника институтына буйһона.
Энергетик көрсөк мәлендә күп кенә ағастар утынға ҡырҡыла.
Хәҙерге ваҡытта белгестәр булған коллекцияны тергеҙәләр һәм тулыландыралар. Әле ботаника баҡсаһы оранжереяларында 300 төргә яҡын тропик һәм субтропик үҫемлектәр үҫә.
Яңы Покровка районы (Ырымбур өлкәһе)
1945 йылғы мәғлүмәттәргә ярашлы, 14 ауыл Советы үҙ эсенә алған:: Байкасинский, Баҡы, Имелля-Покровка, Карагай-Покровка, Ҡырым, Яңы Михайловка, Яңы Покровка, Яңы-Симбирск, Поимский, Сарбаевский, Һары, Чукарь-Иваново, Шубин һәм Ялчимбаевский.