cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карр Эдвард Халлетт
Фәнгә өлөшө
Ун дүрт томлыҡ «Совет Рәсәйе тарихы» (1950—1978 йылдарҙа баҫыла) тикшеренеүҙәре менән билдәле ғалим. 1917—1929 йылдарҙағы совет тарихына, тарих буйынса хеҙмәттәргә һәм халыҡ-ара мөнәсәбәттәр теорияһына ян-яҡлы баһа бирә (мәҫәлән, егерме йыл «Көрсөктөң 20 йылы: 1919—1939. Халыҡ-ара мөнәсәбәттәрҙе өйрәнеүгә инеш», «Тыныслыҡ килешеүҙәре төҙөлгәндән һуң халыҡ-ара мөнәсәбәттәр» һәм «Британия: Версаль килешеүенән алып һуғышты башланғанға тиклем тышҡы сәйәсәтте тикшереү»), 1961 йылда шулай уҡ «Нимә ул тарих?». тигән китабы донъя күрә.
Солеев Иван Андреевич
Солеев Иван Андреевич (1910 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Сафонов Анатолий Георгиевич
Биографияһы
Дыуан-Мәсетле машина-трактор станцияһында иҫәпсе, һуңынан хисапсы булып эшләй. Ғаилә Суртан ауылына ҡайтып йәшәй, һәм Анатолий сушзаводҡа эшкә инә. Заводтың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлана. Һуңынан Дыуан машина-трактор станцияһына бухгалтер булып күсә. Эштән айырылмай колхоз йәштәр мәктәбен тамамлай. Шиғырҙар яҙа, баянда уйнай.
Жолио-Кюри Фредерик
Ғилми һәм сәйәси эшмәкәрлеге
Әммә ғалимдың организмы ике йыл элек үткәргән вируслы гепатит арҡаһында сиргә бирешә һәм 1958 йылдың 14 авгусында Жолио Парижда эсенә ҡан һауыу менән бәйле операциянан һуң вафат була..
Степанов Яков Никитович
Биографияһы
3-сө эскадрон санинструкторы гвардия өлкән сержанты Степанов Яков Никитович, Сталинград янында һуғышта дошмандың көслө уты аҫтында һуғыш яланынан дүрт ҡаты яралы һалдатты алып сыға.
Азотлы нигеҙҙәр
Нуклеин кислоталарын төҙөүсе нуклеотидтарҙың состав өлөшө булып тора. Уларҙы ҡыҫҡартып билдәләү өсөн ҙур латин хәрефтәре ҡулланыла.
Азотлы нигеҙҙәр рибоза йәки дезоксирибозаның 1' атомы аша ковалент бәйләнеш менән N-глюкозидтар барлыҡҡа килтерәләр. Уларҙы нуклеозидтар тип атайҙар.
Нуклеотидтар нуклеин кислоталары — ДНК һәм РНК өсөн төҙөлөш материалы булып торалар (мономерҙар).
Борий
Тарихы
107-се элементты синтезлау тураһында беренсе тапҡыр  1976 йылда Дубна Берләштерелгән ядро тикшеренеүҙәре институтында эшләгән Юрий Оганесян  төркөмө хәбәр итә.
Кесе Куют
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Канцеров Алексей Яковлевич
Биографияһы
1917 йылда Алексий, Улус идараһы янында, халыҡ араһында эске хәрби дәүләт заемдары тураһындағы мәғлүмәттәрҙе таратыу буйынса комитет рәйесе итеп һайлана.
1918 йылдың 25 июнендә Алексий Топорнино ауылында ҡулға алына һәм пароходта Сарапулға алып китәләр.
Кесе Сия
Кесе Сия — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сия йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Катым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Термез
Тарихы
Урта Азия һәм Үзбәкстандың иң боронғо ҡалаларының береһе — уға 2500 йылдан ашыу. 2014 йылда Термез Әмир Тимер ордены менән бүләкләнә.
Халҡы
Дини планда күпселекте мосолман-сөнниҙәр, шулай уҡ христиандар (башлыса — православие динендәгеләр), шиғыйҙар, бахаиҙар һәм башҡалар бар.
Тихомиров Александр Андреевич
Биографияһы
Бынан тыш, Тихомиров зоология, антропология һәм дөйөм биология буйынса хеҙмәттәре бар. Ул унда Лев Толстой, П. А. Кропоткин, шулай уҡ генетиктар Т. Х. Морган һәм Уильям Бэтсон, физиолог Флюранс кеүек дарвинизмға һәм атеизм ға ҡаршы сығыш яһай.
Трубецкой Сергей Николаевич
Ғаиләһе
1887 йылдың 6 октябрендә княжня Прасковья Владимировна Оболенскаяға өйләнә (1860—1914), кенәз Владимир Андреевич Оболенскийҙың ҡыҙы (1814—1877); никахлашыу Калуга өйәҙе Горяиново ауылы (хәҙерге Кольцово) Покров сиркәүендә үтә) . Ул ваҡытта уның һеңлеһе Александраға ҡустыһы Петр өйләнгән була. Никахтан 3 балаһы тыуа:
Мари Бикшеге
Мари Бикшеге (Марийский Бикшик) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 73 кеше. Почта индексы — 452855, ОКАТО коды — 80233846003.
Толстихин Нестор Иванович
Биографияһы
1896 йылдың 9 ноябрендә Хабаровскиҙа тыуған.
1923 йылда — МДУ-ның физика-математика факультетының тәбиғәт бүлеген тамамлай.
1974 йылдан алып ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем «Гидрогеология» кафедраһының профессор-консультанты булып эшләй.
Веда цивилизацияһы
Арийҙарға тиклемге халыҡ
Һинд йылғаһы үҙәнендә 3300-1300 йылдарҙа, ихтимал, шумерҙар Мелухха тип атаған бронза быуаттың Харапп мәҙәниәте сәскә атҡан. Был мәҙәниәтте булдырыусылар этник дравидтар, тип фараз ителә.
Һинд-арийҙарҙың социаль структураһы, мәҙәниәте һәм ғөрөф-ғәҙәттәре
Ризыҡтары: һөт һәм һөт аҙыҡтары, ҡыҙҙырылан йә ике таш ярҙамында тарттырылып, икмәккә оҡшаған ашамлыҡ әҙерләүҙә ҡулланылған иген бөртөктәре. Төрлө емеш-еләк менән ризыҡланғандар. Ҡыҙҙырылған һәм бешерелгән (сей көйө түгел) итте һирәк ашағандар. Балыҡ ризыҡ сифатында бөтөнләй иҫкә алынмай. Һөттән һәм психиканы әүҙемләштереү мөмкинлегенә эйә үҫемлектәр һутынан әҙерләнгән сома һәм сура тигән эсемлектәр ҡулланғандар.
Иҫке Байлар
Иҫке Байлар — Рәсәй Федерацияһы Татарстан Республикаһы Туҡай районы ауылы. Күсәкәй ауыл биләмәһе составына керә.
Веда цивилизацияһы
Дин һәм аллалар
Өсөнсө төркөмдә иң мөһим алла булып ут аллаһы — Агни (ср. ignis, огнь «огонь») һанала. Уны аллалар бүләге сифатында күктән грек Прометейына ярашлы Атхарван йәки Матаришван алған. Агни — яҡшыларҙы яҡлаусы, үҙенең уҡтары менән иблис Ракшастарҙы сәнсә; уның төп шөғөлө — кешеләр һәм аллалар илсеһе йә аралашсыһы булырға һәм ҡорбан бүләктәрен күк буйлап таратыу. Ҡорбан салыу асыҡ һауа аҫтында күренеп эшләнергә тейеш; уның өсөн ут ике киҫәк ағастан «һөртөлөп сыға». Бүләктәр, һуңынан утҡа түгелеүсе майҙан йәки сусҡа майынан торған. Агни ялҡын еккән арба-тәгәрмәстәге яугир һымаҡ һүрәтләнгән. Күктә ул ҡояш булып күренә, һауала — йәшен булып; ул шулай уҡ һыу улы (ямғыр болото йәшене), һәм уның эсенә инеп, эҙәрлекләүҙән ҡасып ҡотола (юғала, һыуҙа һүнә).
Миграция һәм культ характерының үҙгәреүе
Брахманы (жрецы) объявляют сами себя богами, образуя особый класс богов. В Майтраяни Самхита и некоторых других памятниках это утверждается в выражениях, не допускающих сомнения (позднее в законах Ману это ещё усиливается: брахман уже в силу своего рождения является божеством). Отношение брахманов в этот период времени к другим классам нередко является крайне своекорыстным. Приносящий жертву — весь в руках жреца. Последний может, опустив какую-нибудь черту ритуала или перепутав обряды, погубить его — или доставить ему все, совершив жертву согласно каноническим правилам. -->
Евклид арауығы
Ортогональ проекциялар
Вектор, әгәр ул аҫарауыҡтың бөтә векторҙарына ла ортогональ булһа, был аҫарауыҡҡа ортогональ тип атала. x векторының U аҫарауығына ортогональ проекцияһы — U-ға ортогональ, x u+h күренешендә, бында u\in U, күрһәтелә алған h векторы ул. u һәм x векторҙарының остары араһындағы алыҫлыҡ x векторының осонан U аҫарауығына тиклем алыҫлыҡтар араһында иң бәләкәй алыҫлыҡ булып тора. Векторҙың аҫарауыҡҡа ортогональ проекцияһы һәр ваҡыт бар, уны төҙөү өсөн аҫарауыҡтағы ортонормалаштырылған базис һәм был векторҙың берекмәһенә Грам — Шмидтың ортогоналләштереү ысулын ҡулланыу етә. Ҙур үлсәмле арауыҡтарҙа ортогональ проекциялар, мәҫәлән, иң бәләкәй квадраттар ысулында ҡулланыла.
Кетлох
Кетлох — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Алтымөйөш
Алтымөйөш — алты мөйөшө булған күпмөйөш. Шулай уҡ шундай формалағы теләһә ниндәй нәмә алтымөйөш тип атала.
Ҡабарынҡы алтымөйөш
Ҡабарынҡы алтымөйөштөң эске мөйөштәренең суммаһы 720°-ҡа тигеҙ.
Жәһем ибн Сафуан
Әбү Мөхриз әл-Жәһем ибн Сафуан әт-Тирмизи (أبو محرز الجهم بن صفوان الترمذي;  —, ) - Жәбәри ислам дин белгесе, иртә кәләмдең жәһмилек ағымына нигеҙ һалыусы һәм эпонимы.
Рыков Алексей Иванович
СССР хөкүмәтенең Рәйесе
1929 йылда Үҙәк Комитетының апрель Пленумы һәм Үҙәк Контроль Комитеты уң тайпылышты ғәйепләгән резолюция ҡабул ителә, уның лидерҙары итеп Рыков менән Н. И. Бухарин һәм М. П. Томский иғлан ителә. Пленумдан һуң улар үҙ сәйәси йоғонтоһон юғалталар. Шул уҡ йылдың ноябрендә Рыков үҙ «хаталарын» таный һәм «партияның генераль линияһынан бөтә тайпылыштарға, бигерәк тә, уң тайпылышына, ҡаршы аяуһыҙ көрәш» алып барасағын белдерә.
Рыков — ВКП(б)-ның XVI съезынан һуң «уң тайпылыш» лидерҙарынан Политбюрола ҡалған берҙән-бер кеше була.
Ноғманов Усман Ноғман улы
Һуғышҡа тиклем
Ноғманов Усман Ноғман улы 1905 йылда Башҡортостандың Миәкә районы Боғҙан ауылында Ноғман Ғәбделфәрит улы ғаиләһендә тыуа. Усман Ноғман улы һуғышҡа тиклем өйләнә.Тәүге ҡатыны- Миәкә районы Йәнәби ауылынан.Әхиәр исемле улдары тыуа. Миәкә районы Сулпан ауылынан өйләнгән икенсе ҡатынынан Нәжибә (1932 йылғы)һәм Хәнә(1929 йылғы) исемле ҡыҙҙары тыуа.Ҡыҙҙарҙың әсәләре ауырып үлеп китә.Усман Ноғман улы Миәкә районы Ишле ауылынан Мәғзүбә исемле ҡатынға өйләнә.2 малайҙары тыуа.(1936, 1940 йылғылар). Бөйөк Ватан һуғышы башланып китә.Ике йәтим һәм үҙенең ике балаһы менән,Мәғзүбә ирен һуғышҡа оҙатып ҡала.
Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы
Биографияһы
Зәбихуллин Карамат Зәбихулла улы 1912 йылда Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Әбдрәхим ауылында тыуған. Ҡыҙыл Армияға 1942 йылдың декабрендә Мәсетле район хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкында ат тотоусы булып хеҙмәт итә.
Гладышева Светлана Алексеевна
Рәсәй спорты тарихында ҡатын-ҡыҙҙар араһында Донъя кубогы этаптарындағы ике еңеүсенең береһе. Икенсеһе — Варвара Зеленская.
Ғаиләһе
Екатерина исемле һеңлеһе бар.
Корольков Григорий Прокофьевич
Корольков Григорий Прокофьевич (20 апрель 1930 йыл) — совет органдары һәм хужалыҡ эшмәкәре. 1965—1967 йылдарҙа Белорет ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, 1967—1972 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты директорының капиталь төҙөлөш буйынса урынбаҫары. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты, Аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы.
Полыш
Полыш — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Бия йылғаһының һул ярына тамағынан 208 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Мәҫкәү (Учалы районы)
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Козловский Яков Абрамович
Биографияһы
Шиғырҙар авторы («Разноплеменный молва» йыйынтығына ингән, 1992), Г. Цадаса, Р. Г. Ғамзатов, К. Ш. Кулиев, И. Амихай, И. К. Тарбаны, Мостай Кәримдең «Ай тотолған тондә» (1967), «Ҡыҙ урлау», 1969), «Айгөл иле» (1972), «Салауат. Өн аралаш ете төш» (1972) пьесаларын, шиғырҙарын тәржемә итә.
Люблин
Люблин (Lublin) — Польшаның көнсығышындағы ҡала, Люблин воеводлығының административ үҙәге. Ҡала майҙаны 147,5 км² тәшкил итә. Халҡы һаны — 339 811 кеше (2018 йылда).
Бланско
Урындары
Бөгөн ҡалала күп предприятиелар урынлашҡан, шул иҫәптән төҙөлөш һәм химия заводы бар. Ҡала шулай уҡ Моравия карстына — Европала иң ҙур карст мәмерйәләренең береһенә яҡын булыуы менән билдәле.
Заһиҙуллин Мирсаяф Иҙиәт улы
Заһиҙуллин Мирсаяф Иҙиәт улы (1908 йыл — 10 июль 1942 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы.
Иҫке Ҡорос ауыл Советы (Баҡалы районы)
Тарихы
«Иҫке Ҡорос» атамаһын һаҡлап, Иҫке Ҡорос, Гусев һәм Килкабыҙ ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Иҫке Ҡорос ауылында урынлаштырырға. Гусев ауыл Советы (Баҡалы районы)ның Иҫке Гусев, Балсыҡлы, Мунсайылға, Яңы Гусев, Яңы Останков ауылдарын, Килкабыҙ ауыл Советының Килкабыҙ, Ҡорос-ҡаран ауылдарын Иҫке Ҡорос ауыл Советы составына индерергә.
Суфыйәхмәтов Абдрахман
Биографияһы
Суфыйәхмәтов Абдрахман 1901 йылда хәҙерге Башҡортостандың Ғафури районы Яңы Ҡауарҙы ауылында тыуа. Ҡыҙыл Армия сафына Ғафури районы хәрби комиссариаты тарафынан саҡырыла. 112-се кавалерия дивизияһының 313-сө кавалерия полкында ҡылыссы булып хеҙмәт итә.
Васильева Екатерина Сергеевна (актриса)
Биографияһы
1996 йылда Васильева кинематографҡа ҡайта, «Королева Марго» һәм «Графиня де Монсоро» телесериалдарында король ҡатыны Екатерина Медичиҙы уйнай, ә киләһе йылда Валерий Приемыховтың «Кто, если не мы» картинаһында төшә. Әүҙем төшөүен дауам итә.
Шәхси тормошо
Улы — Дмитрий Рощин (тыуғаг 1973) ВГИК тамамлаған, хәҙер Храм Святителя Николая на Трех Горах сиркәүендә рухани (ҡатыны — йәмәғәт эшмәкәре, билдәле скульптор Клыков Вячеславтың ҡыҙы). Ете балаһы бар — Прасковья, Федор, Агафья, Серафим, Дмитрий, Иван һәм Афанасий , — шулай уҡ актриса Елена Корикованан никахтан тыш улы Арсений (тыуған 20 июль 1993 йыл). Елена Корикова менән мөнәсәбәттә түгел.
Нойс
Тарихы
Нойс убиялар ултырағы урынында б.э. тиклем 16 йылда Новезий (Novaesium)  —   XIX легион лагеры булараҡ римлеләр тарафынан төҙөлгән. Ваҡыт үтеү менән рим ғәскәрҙәре боронғо герман ҡәбиләләре йоғонтоһо аҫтында сигенә. IX быуатта Европаның төньяғынан көньяҡҡа йылға һыуҙары буйлап викингтар бара. Шул йылдарҙағы күп европа йылъяҙмасылары үҙҙәренең йылъяҙмаларында Европала викингтарҙың булыуын һәм боронғо герман ҡалаһы Нойстың барлығы тураһында билдәләй. XII быуатта ҡалала башнялары менән беренсе таш нығытма төҙөлә. Бынан тыш, документтар ҡаланың тарихи үҫешен һәм урта быуаттарҙа уның үҫешенең йоғонтоһон раҫлай. 1209 йылда Нойста ҡаланы ҡурсалаусы тип һаналған изге Квиринус хөрмәтенә Квиринус соборы (нем. Quirinus-Münster) төҙөлә.
Пыжа (Бия ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Суфийәнов Хәбибулла Зариф улы
Суфийәнов Хәбибулла Зариф улы (Суфиянов Хабибула Зарипович 1919 йыл — 30 сентябрь 1942 йыл) — легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Колтысья
Колтысья — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 152 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Бишмөйөш
Ҡабарынҡы бишмөйөш
Ҡабарынҡы бишмөйөш тип, бөтә нөктәләре лә уның ике күрше түбәһе аша үтеүсе теләһә ниндәй тура һыҙыҡтан бер яҡта ятҡан бишмөйөш атала.
Төҙөк бишмөйөш
Пентагон йәки төҙөк бишмөйөш тип, бөтә яҡтары һәм бөтә мөйөштәре тигеҙ булған бишмөйөш атала.
Йондоҙ һымаҡ бишмөйөштәр
Бөтә яҡтары һәм бөтә мөйөштәре тигеҙ булған, ә түбәләре төҙөк күпмөйөштөң түбәләре менән тап килгән күпмөйөш йондоҙ һымаҡ күпмөйөш тип атала. Төҙөк бишмөйөштән башҡа тағы ла бер йондоҙ һымаҡ бишмөйөш бар — пентаграмма.
Саганы
Саганы — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Каракопша йылғаһының уң ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Мәҡсүтов Шәрифйән Сәйетгәрәй улы
Биографияһы
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында Волхов фронтында фашист илбаҫарҙарына ҡаршы батырҙарса һуғыша,.
Имашев Фәрхәт Рифҡәт улы
Биография
Кикбоксинг буйынса Европа, Азия һәм Рәсәй чемпионы. Кикбоксинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры. Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы.
Корысть-Я
Корысть-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Конда йылғаһының уң ярына тамағынан 859 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Садра
Садра — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Лебедь йылғаһының һул ярына тамағынан 114 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 55 км.
Кинйәғолов Барый Исмай улы
Биографияһы
1996 йылдан Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе булып 12 йыл эшләй. 2018 йылдың 25 июнендә вафат булды.
Куранов Григорий Владимирович
Биографияһы
2012 йылдың июленән 2013 йылдың ғинуарына тиклем — Пермь крайы губернаторы хакимиәте етәксеһе;
Ҡом сәғәте
Тарих һәм хәҙерге заман
⌛ — Юникод системаһында ҡом сәҡәте символы ( HOURGLASS, ).
Тимербай ҡурайсы
Әҫәргә ҡыҫҡаса күҙәтеү
Яҙыусы 1915 йылда донъя күргән хикәйәһендә башҡорт ҡурайсыһының тормошон хикәйәләү аша башҡорт халҡының трагик яҙмышын дөйөмләштереп биргән. Ҡасандыр бик матур булған башҡорт сәхрәләрен көнбайыштан ағылып килгән крәҫтиән "туфаны" баҫып китә. Башҡорттарың йәйләгән ерҙәре һөрөлә. Яйлап тәбиғәт юҡҡа сығарыла башлай. Урмандар киҫелә. Тимербай был мәшхәрҙән ҡасып, Урал төпкөлөнә йүнәлә. Әммә унда ла эштәр яҡшынан түгел. Шул уҡ хәл. Шулай ҙа заводҡа эшкә керә. Үҙ ҡулдары менән башҡорт урмандарын ҡырҡырға мәжбүр була. Заводта исемен үҙгәртеп Тимофей исеме ала. Аҙағыраҡ үҙе тыуып үҫкән яҡтарға ҡайтып, башҡорт ерҙәренә хужа булып алған Гришка тигән мужикка һыйыр көтөргә яллана. Һәм шунда малсылар өйөндә үлеп ҡала. Хикәйәлә әйтелгәнсә, үлгән саҡта уның өҫтөндәге урыҫ сәкмәненән һәм ҡулындағы биш тишекле ҡурайынан башҡа бер ние лә юҡ ине. Гришка ошо сәкмәнен йыназала ҡатнашҡан мөәзингә бирә, ә биш тишекле ҡурайын сусҡалары ҡураһына ташлай.
Сайта
Сайта — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Байгол йылғаһының һул ярына тамағынан 46 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Ландина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улы
Хәтер
Алсынбаев Мөхәммәт Алсынбай улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Учалы районы Ыҫтамғол ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Индонезия бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш
Һуғыш башы. Инглиздәрҙең баҫып инеүе
1945 йылдың 17 авгусында Сукарно бер яҡлы тәртиптә Индонезия бойондороҡһоҙлоғоноң иғлан итә. Нидерландҡа фетнәне баҫтырыуҙа Бөйөк Британия ярҙам итергә була. Был Икенсе донъя һуғышынан һуң Индонезияла күп инглиз хәрби әсирҙәре ҡалыуы һәм уларҙы ҡайтырарға кәрәк булыуы, бынан тыш утрауҙарҙа Японияға депортацияланыуға тейешле капитуляцияланған бихисап япондар була. Шул уҡ йылдың 29 сентябрендә инглиз частары Батавияға (хәҙерге. Джакарта) баҫып инә. Улар Индонезияла бер нисә проблема менән осраша: транспорт юҡлығы, урындағы халыҡтың нәфрәте, бөтәһе менән шул иҫәптән үҙ-ара һуғышҡан урындағы хәрби төркөмдәр. Бындай шарттарҙа инглиз генералы Кристинсон үҙенең бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән республика менән һуғышҡа инмәҫкә ҡарар итә, фактик буйынса уный таный. Әммә 4 октябрҙә Батавияға Нидерланд армияһының частары килеп төшә, улар бөтә урындағы төркөмдәрҙе юҡ итә башлай. Уларҙың маҡсаттарына шулай уҡ Индонезияла Нидерланд власын тергеҙеү инә. Ҡораллы бәрелештәрҙең һаны арта башлай. Суматрала партизан һуғышы башлана. Һуңынан, тағы ла киң ҡолас менән, ул Явала башлана. 10 октябрҙә Бөйөк Британия патруле ҡамауға эләгә һәм тар-мар ителә. Шул уҡ көндө индонезияларҙың ҡулында булған Семаранг ҡалаһына һөжүм башлана. Ҡаланы штурмлауҙа япон хәрби әсирҙәре ҡатнаша. 15 октябрҙә ҡала бирелә, һәм Индозияның күп хәрбиҙәре джунглиға сигенгән. 25 октябрҙә Сурабая ҡалаһына урындағы халыҡты ҡораһыҙландырыу маҡсатында инглиз пехота бригадаһы индерелә, әммә уларға ҡаршылыҡ күрһәтелә. Айырым бәрелештәр урам һуғышына әйләнә. 27 октябрҙә ҡалала инглиз властары ҡамау хәлен индерә. 28 октябрҙә Сурабая ҡалаһына Нидерланд колониальчастары килеп инә. Ошо көндән алып бөтә ил буйынса бәрелештәр һаны ҡырҡа арта. 9 ноябрҙә Бөйөк Британияға буйһонған Һиндостандан, британдар һәм нидерландтар өсөн һуғышҡан тәүге һинд колониаль частары килә.10 ноябрҙә Сурабая диңгеҙ яғынан карап артиллерияһы тарафынан ут аҫтында ҡала, һуңынан инглиз истребителдәре индонезиялар контролдә тотҡан кварталға бер нисә тапҡыр һөжүм итә, артабан генераль штурм башлана. 25 ноябрҙә Сукарноның яугирҙары Сурабаяны ҡалдырып, джунглиға китә.1946 йылдың 3 март ында союздаштар Бали утрауына десант төшөрә. Ошо уҡ йылдың яҙынан инглиздәр үҙ көстәрен ҡыҫҡарта башлай. 20 майҙа һуңғы Индонезиянан һуңғы британ хәрби әсирҙәре сығарыла. Урындағы ҡораллы төркөмдәр менә үҙҙәре көрәшеүенә юл асып, Британия ғәскәрҙәре баш күтәргән дәүләтте ҡалдыра.
Ҡаҙаҡ дәүләт сәнғәт академияһы
Тарихы
1993 йылда юғары уҡыу йорто Т.К.Жургенов исемендәге ҡаҙаҡ дәүләт театр һәм кино институты итеп үҙгәртелә, «Кино һәм телевидение» факультеты ойошторола. 1994 йыл дың 22 июнендә Т.Жургенов исемендәге ҠаҙДТК (ГИТИК) эргәһендә Юғары хореография мәктәбенә нигеҙ һалына, һуңынан ул хореография факультеты итеп үҙгәртелә.
Одорхею-Секуеск
Тарих
2005 йылдың авгусында ҡала һәм уның күрше ауылдары ташҡындан ҙур зыян күрә.
Яңы Туҡран
Урамдары
Урам исемдәре :
Сейка (Ынырга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лахтин Леонид Кузьмич
Биографияһы
Леонид Кузьмич Лахтин 1863 йылдың 14 (26) йәки 15 (27) апрелендә Тула губернаһы Чернский өйәҙе Богословское ауылында атаһының имениеһында тыуған. Рәсәйҙең нәҫелдән килгән почётлы граждандары ғаиләһенән сыҡҡан. Урта белемде 3-сө Мәскәү гимназияһында ала. 1881 йылда уҡыуын тамамлағандан һуң, Мәскәү университетының физика-математика факультетына уҡырға инә, уны 1885 йылда тамамлай һәм университетта таҙа (чистая) математика кафедраһы профессор дәрәжәһенә әҙерләү өсөн ҡалдырыла.
Ҡояш сәғәте
Боронғо Греция һәм Боронғо рим
Витрувий хикәйәһе буйынса, VI быуатта йәшәгән вавилон астрономы Берос беҙҙең эраға тиклем Косе утрауында гректарҙы вавилон ҡояш сәғәте менән таныша, улар шар һымаҡ туҫтаҡ формаһындағы скафис тип атала. Был ҡояш сәғәттәре Анаксимандр һәм Анаксимен тарафынан камиллаштырыла. XVIII быуат уртаһында Италияла ҡаҙыныу эштәре ваҡытында Витрувийҙа тасуирланған инструмент табыла. Боронғо гректар һәм римлеләр, мысырҙар кеүек үк, Ҡояш ҡалҡҡандан алып ҡояш байығанға тиклемге ваҡытты 12 сәғәткә бүлә, шуға күрә уларҙың сәғәте (ваҡыт үлсәме булараҡ) йыл миҙгеленә ҡарап төрлө оҙонлоҡта була. Артабанғы геометрҙар һәм астрономдар (Евдокс, Аполлоний, Аристарх) ҡояш сәғәттәренең төрлө формаларын уйлап таба. Бындай инструменттарҙың тасуирламалары һаҡланған, улар төрөнә ҡарап иң сәйер исемдәр йөрөтә. Ҡайһы берҙәренд күләгә ташлаусы гномон ер күсәренә параллель рәүештә урынлаштырыла.
Котбус
Лужицалылар
«Лужицкий ултыраҡ өлкәһе» автономияһының мәҙәни-территориаль составына инә, уның территорияһында лужица телдәрен һәм мәҙәниәтен һаҡлауға булышлыҡ иткән Саксония һәм Бранденбург закон акттары эшләй. Ҡалала лужица (сорб) халҡы 1 % тәшкил итеүгә ҡарамаҫтан, Котбус Түбәнге Лужицала сәйәси һәм мәҙәни үҙәк булып тора. Түбәнге лужица теле Котбуста рәсми тел булып тора.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Лаут (Кума ҡушылдығы)
Лаут  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кума йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Брокгауз энциклопедияһы
Энциклопедияның төп үҙенсәлеге булып уның статья-күҙәтеүҙәр түгел, ә статья-белешмәләрҙән тороуы һанала, был энциклопедиялар өсөн  стандарт форматҡа  200—300 меңгә тиклем статья һыйҙырыу мөмкинлеген бирә.
Тарихы
1814 йылда икенсе сығарылыш менән бер рәттән өсөнсө сығарылыш та баҫыла башлай. Уны ла Брокгауз үҙе мөхәррирләй. Ике сығарылыш та 1819 йылға эшләнеп бөтә. Дүртенсе һәм бишенсе сығарылыштарҙы Брокгаузға доктор Людвиг Хайн (Ludwig Hain), шунан профессор Ф. Гассе (F. C. Hasse) әҙерләшә. 1823 йылда Брокгауз үлгәс, баҫманы эшләүҙе уның улдары — Фридрих һәм Генрих Брокгауздар дауам итә, улар Гассе менән бергә энциклопедияның алтынсы, етенсе сығарылыштарын әҙерләй. Һигеҙенсе һәм туғыҙынсы сығарылыштарҙы доктор Карл Август Эспе (Karl August Espe) мөхәррирләй. 1839 йылда энциклопедияға күрһәткес өҫтәлә (Universal-Register).
Икенсе донъя һуғышы тамамланғас, «Брокгауз»ды сығарған нәшриәт икегә  — ГДР-ҙа «Brockhaus» халыҡ нәшриәтенә һәм ГФР-ҙа «F. A. Brockhaus» фирмаһына бүленә. Энциклопедия төҙөү эшен артабан «F. A. Brockhaus» дауам итә, 1984 йылдан «Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus AG» тип атала.
Мәләмәтилек
Тәғлимәте
Мәләмәтилектең һуңғы тәғлимәте йоғонтоһонда ҡәләндарлыҡ хәрәкәте барлыҡҡа килә.
Яңы Маты ауыл Советы (Баҡалы районы)
Яңы Маты ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Баҡалы районы составындағы административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәҙе (муниципаль берәмек тибы), 2008 йылда бөтөрөлгән. Почта индексы — 452673. ОКАТО колы — 80207843000. Иҫке Маты ауыл Советы (Баҡалаы районы) менән берләштерелгән.
Тарихы
2008 йылға түбәндәге муниципаль берәмектәр менән сиктәш була: Иҫке Маты ауыл Советы, Туктағол ауыл Советы, Яңы Катай ауыл Советы, Илеш районы («Башҡортостан Республикаһының 2004 йылдың 17 декабрендәге 126-з һанлы (ред. 19.11.2008) „Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы“ Законы» ).
Алфёров Анатолий Фёдорович
Биографияһы
Анатолий Фёдорович Алфёров 1920 йылда Өфө губернаһы Бөрө кантонында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһы Бөрө районы) тыуған.
Лева (йылға)
Лева  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Средне-Сатыгинский Туман куленә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 109 км.
Интернет-телевидениеһы
Интернет-телевидение мөмкинлектәре
Интернет-телевидение системаһы түбәндәгеләрҙе тормошҡа ашырыу мөмкинлеген бирә:
Флёров Константин Константинович
Биографияһы
1948 йылда Флёров «Оленеобразные — монографическое описание» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Ике ғалимдың, палеонтолог-рәссам һәм антрополог-скульпторҙың аралашыуы һөҙөмтәле була. Һуңынан Флеров «Боронғо кеше» темаһына һүрәттәр серияһын ижад итә.
Остославский Иван Васильевич
Хәтер һәм наградалары
- 3-сө дәрәжә Сталин премияһы (1949) — Аэродинамик тикшеренеүҙәрҙең яңы алымдарын булдырғаны өсөн.
Йокмокк (коммуна)
Йокмокк коммунаһы бөтә Швеция коммуналары араһында майҙаны буйынса икенсе урынды биләй, был Словения кеүек илдәрҙең майҙанынан саҡ ҡына бәләкәй. коммунаның халҡы 5 меңдән ашыу кеше тәшкил итә, өҫтәүенә, һуңғы 60 йыл эсендә ул ике тапҡырға кәмегән. Халыҡ тығыҙлығы — бик түбән, ни бары
Левдымская
Левдымская — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының уң ярына тамағынан 205 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Ыҫҡыр
Ауыл район үҙәге Барҙы ауылынан яҡынса 13 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Лёвка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Конда йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Конда, йылға бассейны — Иртыш.
Яңы Илек ауыл Советы (Баҡалы районы)
Тарихы
Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға
Сара Бернар
Биографияһы
Моңһоу, ҡараңғы ергә алып килә уны яңы тәрбиәсеһе. Ул ябыға, үҙ-үҙенә бикләнә. Әммә яҙмыш уны барыбер әсәһе менән ҡауыштыра. Әсәһенең Юдифь кеүек үк куртизанка апаһы Розина менән осраҡлы ғына осраша, һәм ныҡ тәьҫирләнеп, Сара иҫтән яҙа; тәрбиәсеһе ҡулынан ҡолап төшә һәм аяҡ-ҡулын һындыра. Ниһайәт, әсәһе уны тәрбиәгә ала, һәм етемһерәгән ҡыҙыҡай әсә наҙын күрә башлай.
Тагаза
Тагаза — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Тандошка йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Келасур диуары
Тасуирлама
План буйынса һарыҡташтарҙан дүрт мөйөшлө итеп төҙөлгән һәм эзбиз ҡатнашмаһы менән нығытылған Келасур башняһы емереклектәре Сухумдың көнсығыш сигендә, Келасур йылғаһы тамағында һаҡланып ҡалған. Оборона ҡоролмалары бигерәк тә диуар башланған ерҙә — Келасур йылғаһынан Моква йылғаһына тиклем туплана. Ошо 60 километрға 200 башня тура килә, уларҙың 100-ө — яҡшы торошта, ҡалғандары ныҡ емерелгән. Башнялар араһы — 40-120 метр, тигеҙһеҙ урында — 300 метр һәм унан да күберәк. Ҡалған арауыҡта Инуграға тиклем бары тик 4 айырым башня тора.
Тарихы
Келасур диуары төҙөлөшө тураһында 1635—1653 йылдарҙа Колхидала йәшәгән католик миссионер Арканджело Ламбертиҙан башҡа, XVIII быуат урталарында йәшәгән грузин тарихсыһы һәм географы Вахушти Багратиони яҙа.
Ғалимдарҙың һәм археологтарҙың тикшеренеү һөҙөмтәләренә, шулай уҡ үҙе тапҡан яҙма сығанаҡтарға нигеҙләнеп профессор Заза Алексидзе, диуарҙың VI быуатта, Византия императоры Юстиниана идара иткән ваҡытта таштан һалынған һәм илде Төньяҡ Кавказ ҡәбиләләре баҫҡынсылығынан һаҡларға тейеш була, тип иҫәпләй. Шул уҡ ваҡытта Леван II Дадиани XVII быуатта диуарға ағас ҡоролмалар өҫтәй.
Шахты драма театры
Репертуары
2016 йылға ҡарата театр репертуарында түбәндәге спектаклдәр иҫәпләнә:
Иҫке Кәстәй ауыл Советы (Баҡалы районы)
Тарихы
Каҙансы ауыл Советының Ҡаҙансы, Вселая Поляна, Федоровка, Юрмый ауылдарын Иҫке Кәстәй ауыл Советы составына индерергә.
Ҡаҙансы ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға
Тайлап
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Паутова Елена Осиповна
Биографияһы
Елена Осиповна Паутова 1986 йылдың 22 ғинуарында Краснодар крайы нда, Адлер ҡалаһында тыуған. Еңел атлетика менән 2001 йылда  һуҡыр һәм насар күреүсе балаларҙың Армавир мәктәп-интернатында,  тренер Маренич Владимир Васильевич етәкселегендә шөғөлләнә башлай. 2001 йылда Өфө ҡалаһына күсенә, унда 5-се спорт профилле мәктәп-интернатты тамамлай, ә һуңынан — «физик культура» һөнәре буйынса Башҡортостан физик культура институтын тамамлай. Хәҙерге ваҡытта РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры Петр Захарович Буйлов етәкселеге аҫтында күнекмәләр үтә.
Лемпанья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әлмөхәмәтов Әмин Ҡолмөхәмәт улы
Биографияһы
1941 йылдың декабрендә БАССР-ҙың Мәләүез районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡырыла.
1943 йылдың 4 сентябрендә хеҙмәте тамамлана ..
Нәрәле (һырт)
Учалы районы буйлап Шырымбай йылғаһы (Мейәс йылғаһы бассейны) алып Шарҙатма йылғаһына (Уй йылғаһы ҡушылдығы) тиклем субмеридиональ йүнәлештә һуҙылған.
Тала (Неня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әлмәтов Ғәйет Баймый улы
Хәтер
Әлмәтов Ғәйет Баймый улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Благовещен районы Ҡарағайкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Иванов Гавриил Афанасьевич
Биографияһы
Иванов Гавриил Афанасьевич 1826 йылдың 23 июлендә Калуга губернаһы Жиздринский өйәҙендә обер-офицер ғаиләһендә тыуған. 1839 йылда 1-се Мәскәү гимназияһын тамамлай, уны 1846 йылда тамамлап, Мәскәү университетының тарих-филология факультетының философия бүлегенә уҡырға инә. Университет курсын 1859 йылда кандидат дәрәжәһенә тамамлай. 1853 йылдың 27 октябрендә Мәскәү обер-полицмейстер канцелярияһында чиновник булып хеҙмәт итә. 1854 йылда Ришельский лицейы ҡарамағындағы Одесса гимназияһында латин теле уҡытыусыһы булып эшләй.
1885 йылда — Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры; 1890 йылдан — Мәскәү дәүләт университетының почётлы ағзаһы.
Вивьен Ли
Вивьен Ли, леди Оливье (Vivien Leigh; тыумыштан Вивиан Мэри Хартли (Vivian Mary Hartley); 5 ноябрь 1913 йыл — 7 июль 1967 йыл) — инглиз актрисаһы, Америка гүзәлдәре ролдәрен башҡарған өсөн ике «Оскар» премияһы алыусы: «Ел менән алып кителгәндәр»ҙә Скарлетт О’Хара (1939) һәм "«Теләк» трамвайы"нда Бланш Дюбуа (1951). Талантлы актриса йыш ҡына ире Лоренс Оливье менән бергә эшләй, ул ҡатыны ҡатнашҡан бер нисә фильмдың режиссёры була. Утыҙ йыллыҡ эшмәкәрлеге дәүерендә Ноэл Коуард һәм Бернард Шоу комедияларынан башлап классик Шекспир героинялары: Офелия, Клеопатра, Джульетта һәм леди Макбет ролдәренә тиклем башҡара.
Бала сағы һәм актёрлыҡ карьераһы
1932 йылда үҙенән 13 йәшкә өлкән адвокат Герберт Ли Холманға кейәүгә сыға. 1933 йылдың 12 октябрендә ҡыҙы тыуа, уға Сюзанна тип исем ҡушалар. Тиҙҙән «Эштәр яҡшырыуға бара» тигән кинокартинала кескәй генә роль башҡара, был уның кинолағы дебюты була. Вивиан Джон Гиддонды агенты итеп ала, Джон уны «Вивиан Холман» тигән исемдең актриса өсөн килешле булмауына ышандыра. Вивиан, ул тәҡдим иткән «Айприл Морн» тигән псевдонимдан баш тартып, «Вивьен Ли» тигән исемде ала.
Туй һәм уртаҡ проекттар
«Трамвай» 326 тапҡыр күрһәтелә, бынан һуң Вивьенды уның киноверсияһын төшөрөүгә саҡыралар. Картинала Марлон Брандо ла ҡатнаша. Әммә Вивьенға режиссёр Элиа Казан менән эшләү ҡатмарлы була, сөнки ул Лиҙы актриса булараҡ түбән баһалай. Шулай ҙа эш дауам итә. Фильмға ҡарата бик яҡшы фекерҙәр әйтелә, Ли «Иң яҡшы актриса» номинацияһында икенсе «Оскар»ҙы һәм иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле өсөн «BAFTA» премияһын ала. Теннеси Уильямс әйтеүенсә, Вивьендың уйынында ул теләгәндең барыһы ла, ул хыялланғандан күпкә күберәге лә була. Бер нисә йылдан биполяр тайпылыштан яфаланған Вивьен Ли уны нәҡ Бланш Дюбуа роле аҡылдан яҙҙырғанлығы тураһында әйтә.
Вильһельм I Яулап алыусы
Вильге́льм I Яулап алыусы (Вильгельм Нормандиянан йәки Вильгельм Законға ярашлы тыумаған); (William I the Conqueror, William the Bastard, Guillaume le Conquérant, Guillaume le Bâtard; 1027/1028,Фалез — ) — Нормандия герцогы, (1035 йылдан) һәм 1066 йылдан Англия короле.
Измөхәмбәтов Баҡтыҡужа Сәләхетдин улы
Биографияһы
Атырау тәжрибә-методик экспедицияһында баш технолог, начальник була.
1991—1993 йылдарҙа Геология һәм ер аҫты байлыҡтарын һаҡлау министрлығында етәксе вазифаларҙа эшләй.
Кривополенова Мария Дмитриевна
Биографияһы
Пинеж өйәҙе Чакольск мәхәлләһенең метрика кенәгәһендә изге великомученица Екатерина сиркәүенә бындай яҙыу теркәлгән: «Устьежуг дәүләт ауылынан Дмитрий Никифоров Кабалин һәм уның законлы ҡатыны Агафья Тимофеевна, икеһе лә православие дине вәкиле: 1843 йылдың 19 мартында ҡыҙҙары Мария тыуған…».
1867 йылда Мария Дмитриевна крәҫтиән Кривополеновҡа кейәүгә сыға һәм уның Пинеж өйәҙендәге Шотогорка ауылына күсә.
Лесь-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Валетт Жан Паризо де ла
Биографияһы
Граф нәҫеле Тулуздарҙың дворян ғаиләһендә тыуған.
Васильева Татьяна Григорьевна
Биографияһы
Татьяна Григорьевна Васильева 1947 йылдың 28 февралендә Ленинград ҡалаһында тыуған. Атаһы — Ицыкович Григорий Абрамович (1908—1970), сығышы менән Витебск губернаһы Себеж тораҡ пунктынан, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы (1941 йылдан фронтта), майор, Ҡыҙыл армияның уҡсылар дивизияһындағы политотделда агитатор булып хеҙмәт итә. Ҡыҙыл Йондоҙ (1943) һәм II дәрәжә Ватан һуғышы (1944) ордендары кавалеры. Һуғыштан һуң — Ленинградта йәшәй, заводта слесарь-фрезеровщик булып эшләй. Әсәһе — Мария Алексеевна Базлова (1909—1998), Ленинград янындағы Новая Деревня ауылында тыуған. Иҡтисади институтын тамамлаған. Татьянаның өлкән апаһы — Алла.
Яңы Әшит
Яңы Әшит (Новый Ашит) — Башҡортостандың Ҡалтасы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 58 кеше. Почта индексы — 452877, ОКАТО коды — 80233830008.
Комлев Пётр Александрович
Батырлығы
114 хәрби осош ваҡытында Комлев 42 тонна фугас авиабомбаһы, 34800 снаряд ташлай, 97 000 патрон тотона. Шәхсән үҙе дошмандың 11 танкыһын, 63 автомашинаһын, 34 атлы арбаһын, 9 яғыулыҡ цистернаһын, 4 боеприпас складын шартлата, 27 зенит артиллерияһы батареяһы һәм 14 бәләкәй зенит артиллерияһы утын баҫтыра, башҡа бик күп техникаһын ҡыйрата. 250 самаһы гитлерсыны юҡ итә.
Латвияла, Эзер ҡасабаһында ерләнгән.
Хәтер
Герой исеме Өфө аэроклубының һәм Өфө тепловоз ремонтлау заводы ның мемориаль таҡтаташына индерелгән.
Вильгельм II (Англия короле)
Вильге́льм II Ерән (йәки Вильгельм II Руфус; William II Rufus, 1056/1060 — ) — 1087—1100 йылдарҙа Англия короле.
Сәфиуллин Ғизәтулла Сафа улы
Сығанаҡтар
ЦАМО Картотека: Картотека награждений Расположение документа: шкаф 77а, ящик 4
Рәсәйҙә мәғариф
Рәсәйҙә мәғариф тарихы
1863 йылда университеттарға автономия кире ҡайтарыла, студенттарҙы ҡабул итеүгә сикләүҙәр бөтөрөлә.
Рәсәй Федерацияһында мәғариф системаһы
Рәсәйҙә мәғпариф системаһы:
Дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы
Дөйөм белем биреүҙе уңышлы тамамлау (юғары уҡыу йорттарына уҡырға инеү өсөн) уҡыусылар берҙәм дәүләт имтихандары (ЕГЭ) бирә. Рәсәй мәктәбен тамамлау тураһында аттестат алыу өсөн рус теле һәм математика буйынса Берҙәм дәүләт имтиханы мотлаҡ булып тора. 2025 йылда сығарылыш уҡыусылары өсөн мотлаҡ предметтар иҫәбенә Рәсәй тарихын индереү күҙаллана.
Мәғариф өлкәһендә дәүләт күҙәтеүе һәм контроль
Мәғариф сифаты буйынса федераль дәүләт контроле — белем биреү эшмәкәрлегенең тап килеүен һәм уҡыусыларҙы федераль дәүләт мәғариф стандарттарына ярашлы белем биреү ойошмаларында аккредитацияланған белем биреү программалары буйынса әҙерләүҙе баһалау. Белем сифатына контроль барышында белемгә контроль үткәрелә. Бөтә программалар ҙа аккредитацияланмаһа ла, мәҫәлән, мәғариф сифатына контроль өҫтәмә дөйөм белем биреү программаларын йәки мәктәпкәсә белем биреүҙең төп дөйөм белем биреү программаларын тормошҡа ашырыуға ҡарата үткәрелмәй.
Мәғариф ойошмалары
Юғары белем биреү ойошмаларына «федераль университет» һәм «милли тикшеренеү университеты» категорияһы бирелеүе мөмкин.
Мәғарифҡа дәүләт сығымдары
2011 йылдың 5 декабрендә Дмитрий Медведев, «мәғарифҡа дөйөм сығымдар — 2 100 миллиард һум. 1999 йылда улар 10 миллиард һум самаһы ине». 2011 йылда «Мәғариф» бүлеге буйынса федераль бюджет средстволары күләме 495,8 миллиард һум тәшкил итәсәк, тип планлаштырылған ине.
Хеҙмәт хаҡы
Рәсәй статистикаһы мәғлүмәттәре буйынса, 2013 йылда Рәсәйҙең мәғариф системаһында уртаса эш хаҡы айына 23 мең һум тәшкил иткән, шул иҫәптән :
2019 йылда уҡытыусыларҙың эш хаҡы буйынса аныҡ күрһәтмәләр юҡ. Президенттың яңы "май бойороҡтары"нда мәғарифҡа сығымдарҙы өстән бер өлөшкә арттырыу күҙ уңында тотолһа ла, ошо аҡсаның төп өлөшө юғары уҡыу йорттарының мәктәптәрен һәм дөйөм ятаҡтарын төҙөүгә, шулай уҡ дәреслектәрҙе һәм пособиеларҙы цифрлаштырыуға китә. Төбәктәрҙә уҡытыусыларҙың эш хаҡы һәр уҡытыусының артыө сәғәт алыуы арҡаһында ғына артты, алты йылда окладтар бер тапҡыр ғына 6 %-ҡа индексацияланды.
Словен матицаһы
Словен матицаһы (Slovenska matica) — словен мәҙәниәте һәм йәмғиәтенең төрлө һорауҙар буйынса осрашыуҙар һәм консультациялар ойоштороусы ғилми һәм мәҙәни институт. Үҙенең әҫәрҙәрен һәм төрлө белем тармаҡтары буйынса хеҙмәттәр тәржемәләрен баҫтырып сығарыусы өлкәнлеге яғынан икенсе нәшриәт булып һанала.
Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестры
Тасуирламаһы
Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестры 2007 йылда Магнитогорск ҡалаһында үткән «Европа — Азия» халыҡ-ара халыҡ музыка ҡоралдары оркестрҙары һәм ансамблдәре фестиваль-конкурсында, халыҡ музыка ҡоралдары оркестрҙарының 2008 йылда Ҡаҙағстандың Аҡтүбә ҡалаһында үткән Ә. Жубанов исемендәге «Жубанов яҙы» фестивалендә ҡатнашып, икеһендә лә Гран-при яулай; 2006 йылда — Ҡазанда, 2007 йылда Мәскәүҙә ойошторолған Бөтә Рәсәй халыҡтарының милли музыка ҡоралдары оркестрҙары һәм ансамблдәре фестиваль-конкурсында лауреат була.
Дубошин Георгий Николаевич
Дубошин Георгий Николаевич (25 декабрь 1904 йыл, Серпухов, Мәскәү губернаһы — 20 октябрь 1986 йыл), Мәскәү ҡалаһы)  — совет астрономы.
Рәсүл
Рәсүл (Расулево) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 292 кеше. Почта индексы — 453734, ОКАТО коды — 80253830004.
Тоҡбуға
Биографияһы
Туҡбуға өлкән бей, әмир була. Көнсығыш сығанаҡтар хәбәр итеүенсә ул Тоҡтағу хан кеүек мәжүси булып, боттарға табынған. «Та’рих ал-Бирзали» әҫәренә ярашлы, был заманда «уйғыр» һүҙенең «буддист» мәғәнәһендә ҡулланылған.
«Сыңғыҙнамә»гә ярашлы, Алтын Урҙа юлбашсылары Ҡыйат Исәтәй менән Сиджут Алатай йәш Үзбәкте алып ҡайтып, 1313 йылда уны тәхеткә ултырталар, ә Тоҡбуғаны үлтерәләр. Артабан улар күп кенә әмир һәм аҡһөйәктәрҙе, буддистарҙы юҡ иткәндәр. Һуңынан ислам динен дәүләт дине булараҡ ҡабул ителгән. Шул уҡ ваҡытта башҡа көнсығыш сығанаҡтар буйынса, Тоҡтағу хандың улы Илбаҫар мосолман булған, әммә ул атаһынан иртәрәк вафат булған һәм хан үҙенең тәхетен ейәненә — Илбаҫарҙың улына мираҫ итеп ҡалдырған. Был осраҡта Тоҡбуға бәләкәй хан эргәһендә регент ролен үтәгән. Ә Үзбәк хан һәм уның ярандары хан тәхетен баҫып алыуҙы аҡлау өсөн күптәрҙе кафыр тип иғлан итеп, уларҙы юҡ иткәндәр.
Тарихта роле
Сыңғыҙхан нәҫеленән бумаған Баджир Тоҡбуғаның Алтын Урҙа ханы тип иғлан итеү — был дәүләт тарихында берҙән-бер билдәле прецедент. В. П. Юдин билдәләүенсә, Волга һәм Яйыҡ йылғалары араһында башҡорттарҙың мөһим роль уйнаған. Шулай итеп, башҡорттарҙың вәкиле ҡыҫҡа ваҡытҡа булһа ла Алтын Урҙа ханы була.
Артюр Рембо
Биографияһы
Октябрь аҙағында Рембо арҡаһында Верлендың Матильда менән тәүге ыҙғышы килеп тыуа. Рембо Моте ғаиләһенең «мещандарса мөхитен» ҡабул итмәй, ул Верленды ошо мөхиттән сығарырға тырыша.
Рембо хәҙерге мәҙәниәттә
Рембо шиғырҙары китабын «Теорема» кинофильмының төп персонажы Пьера Паоло Пазолини уҡый.
Үмәр ауыл Советы (Баҡалы районы)
Тарихы
3. Яңы Илек һәм Үмәр ауыл Советтарының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Артюр Рембо
Рембо хәҙерге мәҙәниәттә
Артюр Рембо «Проза бродячих псов» аниме һәм мангала персонаждарҙың береһе өсөн прототип булып тора.
Лова (Мулымья ҡушылдығы)
Лова  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Мулымья йылғаһының һул ярына тамағынан 324 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Көньяҡ Америка тарихы
Колумбҡа тиклемге цивилизация
Европа колонизацияһына тиклем (XVI быуаттан башлап) Төньяҡ һәм Көньяҡ Америка ҡәбиләләренең күпселеге ҡәбилә-ырыу системаһының төрлө баҫҡыстарында торған: ҡайһы берҙәрендә әсә нәҫеле (ирокездар, мускоги, хопи, Амазонка йылғаһы бассейнының күп ҡәбиләләре һ. б.), башҡаларында ата нәҫеле (Төньяҡ Американың төньяҡ-көнбайышы һәм көньяҡ-көнбайыш ҡәбиләләре, Көньяҡ Американың күп ҡәбиләләре) барлыҡҡа килтергән. Ҡайһы бер халыҡтар ырыу-ҡәбиләнән синыф йәмғиәтенә күсеүҙең төрлө баҫҡыстарында торған. Класс йәмғиәттәрендә Үҙәк һәм Көньяҡ Америка индеецтары (ацтектар, майя, инкылар) йәшәй.
Колумбия Федерацияһының тарҡалыуы
Боливар проекты киң билдәлелек алғас, уны Наполеон кеүек империя төҙөргә теләүҙә ғәйепләй башлайҙар. Колумбияла партия низағтары башлана. Генерал Паез етәкселегендәге ҡайһы бер депутаттар автономия иғлан итә, икенселәре Боливия кодексын ҡабул итергә теләй.
Тибезя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Аналитик геометрия
Аналити́к геоме́трия — геометрияның, геометрик фигуралар һәм уларҙың үҙсәнлектәре алгебра саралары менән өйрәнелгән бүлеге.
Тарихи белешмә
Координаталар һәм кәкере һыҙыҡ тигеҙләмәһе идеяһы боронғо гректарға ла ят булмай. Архимед, һәм бигерәк тә Аполлоний Пергский, үҙҙәренең яҙмаларында конус киҫелештәре симптомдарын килтерәләр, улар ҡайһы бер осраҡтарҙа беҙҙең тигеҙләмәләр менән тап киләләр. Әммә был идея ул осорҙа, боронғо грек алгебраһының түбән кимәле һәм тура һыҙыҡ менән әйләнәнән башҡа кәкере һыҙыҡтар менән артыҡ ҡыҙыҡһыныу булмау сәбәпле, артабан үҫеш алмай.
Кәкре һыҙыҡтарҙың һәм йөҙҙәрҙең дөйөм һәм бик йөкмәткеле теорияһын (башлыса алгебраик) Эйлер тәҡдим итә. Үҙенең «Введении в анализ бесконечно малых» хеҙмәтендә (1748) ул 4-се тәртиптәге кәкре һыҙыҡтарҙың классификацияһын бирә һәм кәкрелек радиусын нисек асыҡларға икәнен күрһәтә. Унда, уңайлы булған урында, ул ҡыйыш мөйөшлө координаталар йәки поляр координаталар ҡуллана. Айырым бүлек алгебраик булмаған кәкре һыҙыҡтарға арнала.
Троя аты
Мифтың йөкмәткеһе
Ат эсендә 50 иң шәп яугир ултырған ("Бәләкәй Илиада"ла — 3000). Стесихор иһә 100 ти, икенселәр — 20 тип һанай, Цец әйтеүенсә — 23, йәки 9 ғына яугир: Менелай, Одиссей, Диомед, Ферсандр, Сфенел, Акамант, Фоант, Махаон һәм Неоптолем. Был исемдәрҙе шағир Арго Сакады атап сыҡҡан. Афина дала героям амброзию.
Геоботаника
Өйрәнеү предметы
Фитоценоздар ассоциациялары үҙҙәренә хас билдәләре менән айырыла — төр (флора) составы, ярустары, төрҙәренең күплеге һәм һанлата нисбәте, шулай уҡ, ерҙе каплау майҙаны (проективное покрытие). Ассоциацияларҙы ассоциациялар төркөмдәренә, ассоциациялар төркөмдәрен — формация кластарына һәм үҫемлектәр донъяһы типтарына берләштерәләр.
Үҫемлектәр япмаһы төҙөлөшөнең концепцияһы
Гипотеза буйынса һәр төрҙөң мөхит менән, башҡа төрҙәрҙеке менән тап килеп бөтмәгән, үҙенә генә хас мөнәсәбәте һәм экологик амплитудаһы була (йәғни, тәбиғәттә һәр төр «индивидуаль» бүленгән). Һәр үҫемлектәр бергәлеген ундағы мөхит шарттарында экологик амплитудалары ҡаплана алған төрҙәр барлыҡҡа килтерә.
Тогуна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Бия йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лох-Я
Лох-Я — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Юконда йылғаһының һул ярына тамағынан 177 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 70 км.
Тоузак
Тоузак — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мунай йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улы
Биографияһы
1942 йылдың 22 июлендә Курск өлкәһенең (хәҙер Липецк өлкәһе) Икенсе Тербун ауылы районында барған ҡаты алышта батырҙарса һәләк була. Юғалтыуҙар исемлегендә Сәфиуллин Лотфулла Әғәҙулла улының Илеш районы Рсай ауылында йәшәгән ҡатыны Сәфиуллина Кәримә күрһәтелгән. Курск өлкәһенең Тербун районы Икенсе Тербуны ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.
Әлмөхәмәтов Ҡотдос Ауис улы
Биографияһы
1941 йылдың авгусында БАССР-ҙың Ҡандра (башҡа мәғлүмәт буйынса: Туймазы) районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Нөркә (Ҡалтасы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Добромыслов Василий Алексеевич
Биографияһы
Мәскәүҙә йәшәй. 1965 йылдың 2 майында вафат була.
Македония ҡатын-ҡыҙҙарының фашизмға ҡаршы фронты
Хәрәкәттең төп маҡсаты ҡатын-ҡыҙҙар өсөн мәктәп белемен яҡшыртыу һәм уларҙың грамоталылыҡ кимәлен күтәреү булып тора, сөнки ул ваҡытта наҙандарҙың күпселеген ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә. Икенсе донъя һуғышынан һуң, Грециялағы Граждандар һуғышы осоронда (1946—1949), Греция Македонияһында, Халыҡ-азатлыҡ фронты һәм Милли азатлыҡ йәштәр ассоциацияһы кеүек, был ойошма ла король грек хөкүмәте тарафынан «енәйәтсел» булараҡ тыйыла.
Диңгеҙ баҫҡысы (Таганрог)
Диңгеҙ баҫҡысы (Яңы таш баҫҡыс, Межлумян баҫҡысы) — Таганрогта Комсомол бульварынан Таганрог суднолар ремонтлау заводы һәм диңгеҙ портына алып барған баҫҡыс. 1967 йылда архитектор А. А. Межлумян проекты буйынса төҙөлгән.
Диңгеҙ баҫҡысы тарихы
Таганрогтың баш архитекторы А. Г. Касюков етәкселегендәге худсовет берҙәм фекергә килә алмайынса, Тттөҙөлөш һәм архитектура эштәре буйынса өлкә бүлегенә өс вариантҡа ла экспертиза үткәреүҙе, баҫҡысты артабан нисек эшләү буйынса күрһәтмә һорап мөрәжәғәт итә.
Һөҙөмтәлә, А. А. Межлумяндың проекты хуплана һәм Диңгеҙ баҫҡысын төҙөү 1965 йыл дың июнендә башлана. Төҙөлөш эштәрен ҡала коммуналь хужалығының юл-ремонт-төҙөлөш идаралығы алып бара. 1967 йылдың апрелендә төҙөлөш эштәре яртылаш башҡарыла.