cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кочерга Иван Антонович
Башҡортостанда эвакуацияла
Гәзит ваҡытты һәм көстө күп алһа ла, Иван Кочерга ике пьесаһын — «Чаша» (1942) «Төнгө тревога» (1943) тигән пьесаларын яҙа.
Иштебай ауыл Советы (Мишкә районы)
Тарихы
35) Мишкә районы буйынса:
Әбйәлил (исем)
Этимология
Әбйәлил (Әбделйәлилдән ҡыҫҡартылған) башҡорт теленә ғәрәп теленән килеп ингән ир-ат исеме. Бөйөк, дәрәжәле тигәнде аңлата.
Кинерма
Халҡы
1905 йылда халыҡ һаны 117 кеше тәшкил итә. 1911 йылда 168 кеше йәшәгән. 2010 йылда алты кеше иҫәпләнгән, 2013 йылда шулай уҡ алты кеше йәшәй.
Искәндәриә маяғы
Тарихы
Маяҡ Искәндәриә ҡалаһы эргәһендә, Урта диңгеҙҙәге Фарос утрауында төҙөлгән. Ҡоролманы утрау исеме менән «Фарос маяғы» тип атағандар. Портҡа Бөйөк Искәндәр нигеҙ һалған. Беҙҙең эраға тиклем 332 йылда Боронғо Египетҡа килгәнендә шулай хәл иткән.
Уны егерме йылда төҙөп бөтөргә ниәтләгәндәр, әммә төҙөлөш б. э. т. 283 йылда уҡ тамамланған. Ғәйәт ҙур ҡоролманы төҙөүгә биш йыл ғына ваҡыт киткән. Был Египет менән батша Птолемей II идара иткән осорҙа була. Архитекторы Сострат Книдски.
Сенокоска
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Искәндәриә маяғы
Маяҡтың юҡҡа сығыуы
Маяҡ өс тапҡыр ер тетрәүгә эләгә: 956, 1303 һәм   1323  йылдарҙа. Һуңғыһында, XIVбыуатта    ер тетрәү һөҙөмтәһендә    тулыһынса емерелеп ҡуя. Ватыҡтарын ҡәлғә төҙөү өсөн  файҙаланғандар. Ҡәлғәне бер нисә тапҡыр яңыртып төҙөгәндәр ( ҡәлғә әле лә бар).
Баннов Геннадий Ефимович
Биографияһы
Геннадий Ефимович Баннов 1928 йылдың 28 декабрендә Төмән ҡалаһында эшсе ғаиләһендә тыуған. 1944 йылда Новосибирск тимер юл училищеһына уҡырға инә, бер йылдан һуң уҡыуын дауам итергә Өфө тимер юл техникумына күсерелә. Уны уңышлы тамамлағас, йүнәтмә менән Сахалин өлкәһенең Александровск ҡалаһының һөнәрселек училищеһына уҡытыусы итеп эшкә ебәрелә. Аҙаҡтан Южно-Сахалинск ҡалаһында Хеҙмәт резервтарының өлкә идаралығында инспектор, һуңынан идаралыҡ совет рәйесенең урынбаҫары була.
Әҙәби ижады
Геннадий Баннов уҙған ХХ быуаттың илленсе йылдары аҙағында әҙәби ижад менән әүҙем шөғөлләнә башлай. 1957 йылдан уның публицистик мәҡәләләре, очерктары һәм хикәйәләре гәзит-журналдарҙа, төрлө йыйынтыҡтарҙа даими баҫылып килә. Ул башлыса үҙе яҡшы бөлгән мөхит — һөнәри училищеләрҙә уҡыусылар, эшсе йәштәр һәм спортсылар тураһында яҙа. Журналистиканы нәфис әҙәбиәт өҫтөндә эшләү менән тығыҙ бәйләп алып барырға көндәлек тырышлығын һала. Артабанғы бер нисә тиҫтә йыл арауығанда сыҡҡан унға яҡын проза китабында ул Бөйөк Ватан һуғышы елдәре ҡағылған быуын вәкилдәренең яҙмышын ышандырырлыҡ итеп һүрәтләй, үҙ геройҙарының эске донъяһын һәм уй-кисерештәрен асып биреүҙә үҙенсәлекле алымдар ҡуллана.
Ләйсән
Этимология
Ләйсән (ғәрәп теленән) — «нисан» (апрель) тигән ғәрәп һүҙенән үҙгәргән Ғәрәп телендә «нисан» — йомарт тигәнде аңлата. Боронғо сүриә календарында апрель айының исеме. Шулай уҡ тәүге йылы яҙғы ямғырҙы Ләйсән тип атайҙар. Йомшаҡ күңел, изгелеклелек, тырышлыҡ, матурлыҡты күрә белеү хас.
Арена Рига
== Характеристиклар ==
Амман
Иҫтәлекле урындар
Харабалар
Иҡтисад
Амманда Arab Bankының төп офисы урынлашҡан.
Мол
Мол - башҡорттарҙың Ғәйнә ҡәбиләһенә ҡараған ырыу.
Әҙәбиәт
Кузеев Р.Г. Происхождение башкирского народа. М., Наука, 1974.
ӨДНТУ-ның Салауат филиалы
Институт директорҙары
Ф. М. Хәжиев — 2002 йылдан
Дәүләкән педагогия училищеһы
Тарихы
Шулай уҡ училищела эшләгән урыҫ теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Малахова Ольга Павловна (элек Мораҡ педучилищеһында эшләй), математика уҡытыусыһы М. Х.Үтәғолов, педагогика уҡытыусыһы З. Н. Мурзакова,һынлы сәнғәт уҡытыусыһы Г. И. Воротник, музыка уҡтыусылары Л.Винс,Супрун, физкультура уҡытыусыһы В. И. Андреева, Киев консерваторияһын тамамлап килгән йыр уҡытыусыһы Аэрова кеүек талантлы уҡытыусылар студенттар хәтерендә яҡты эҙ ҡалдырған. Дәүләкән педагогия техникумын тамамлаусылар араһында күренекле шағирҙар, яҙыусылар, уҡытыусылар, фән һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре, партия һәм совет хеҙмәткәрҙәре бар
Һөйрәлеүселәр
Мускулдары
Хәҙерге һөйрәлеүселәрҙең ҡайһы берҙәре, атап әйткәндә, варандар һәм тиреле ташбаҡалар был ҡағиҙәнән ситләшә: әүҙемлек осоронда уларҙың метаболик тиҙлеге массалары  бер сама булған йылы ҡанлы хайуандың  әүҙемлегенең  яртыһынан күберәгенә етергә мөмкин. Һәм улар күберәк аэроб матдәләр алмашыныуына  таяналар.
Һулыш системаһы
Һөйрәлеүселәргә һауаны һурып алыу юлы менән тын  алыу хас. Улар быны күкрәкте киңәйтә ҡабырға-ара    һәм ҡорһаҡ мускулдары ярҙамында башҡара. Тамаҡ аша үтеп һауа трахеяға (ҡурылдыйға)— оҙон тын алыу көпшәһенә инә, артабан унан айырылып киткән бронхтар буйлап  үпкәгә килә.
Һыуҙа тереклек иткән төрҙәр атмосфера һауаһын ҡулланмайынса оҙағыраҡ булыуөсөн махсус адаптацияларға эйә. Мәҫәлән, диңгеҙ йыландарында —был ауыҙ ҡыуышлығының лайлалы тиресәһе, ә ташбаҡаларҙа — һыуҙан кислород йотоуға һәләтле ауыҙ ҡыуышлығы һәм махсус аналь моҡсайҙары.
Ҡан әйләнеше системаһы
Йөрәктең бындай төҙөлөшө арҡаһында тулы булмаған бүлге эргәһендәге арауыҡта ҡан составындағы кислород микдары буйынса айырма (градиент) килеп сыға.
Аш һеңдереү системаһы
Аш һеңдереү системаһы, яңаҡтарына конус формаһындағы тештәре ҡушлылып үҫкән  ауыҙ ҡыуышлығынан ҡыуышлығынан башлана (гомодонтик система). Һөйрәлеүселәрҙең, крокодилдарҙан һәм күпселек ташбаҡаларҙан башҡаларында хәрәкәтһеҙ беркетелгән, әммә һығылмалы ирендәре бар.
Улар тыныс торғанда ауыҙҙарын  һәм тештәрен ҡымтып тора. Һөйрәлеүселәрҙең тештәре сәйнәү өсөн тәғәйенләнмәгән — улар аҙыҡты эләктереү һәм тотоу өсөн, һирәгерәк — уны ҡайырып алыу йәки уңайлы ҙурлыҡтағы киҫәктәргә бхлеп алыу өсөн хеҙмәт итә. Моллюскылар һәм бөжәктәр менән туҡланыусы төрҙәрҙә, тештәр был хайуандарҙың ҡаты япмаларын ваҡлау өсөн яраҡлаштырыла. Ризыҡты һәр ваҡыт тиерлек  бөтөнләй тоташ килеш  йоталар.
Кобзев Николай Никифорович
Кобзев Николай Никифорович (1 октябрь 1925 йыл — 1991 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр. Гвардия полковнигы (1980). Дан орденының тулы кавалеры.
Булгаков ауыл Советы (Өфө районы)
Булгаков ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Тарихы
1998 йылда 119-сы ат заводы Үҙәк усадьбаһы ҡасабаһы һәм Федоровка ҡасабаһы (хәҙерге Ерекле һәм Федоровка ауылдары) Булгаков ауыл Советы составынан сығарыла, Ерекле ауыл Советы булдырыла.
Чорт (йылға)
Чорт — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Дмитриевка ауыл Советы (Өфө районы)
Дмитриевка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Үҫемлектәрҙең үрсеүе
Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәр
Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәрҙең  барыһы ла тиерлек вегетатив үрсеүгә һәләтле.
Енси булмаған үрсеү
Спораларҙы барлыҡҡа килтерә торған махсус органдары спорангий.  тип атала. Күпселек осраҡта ылымыҡтарҙың   спорангийы бер күҙәнәкле  була. Тик ҡайһы бер ылымыҡтарҙа ғына спорангий күп күҙәнәкле.Әммә туҡымаларға  ул махсуслашҡан туҡымаларҙан тормай (дифференцияланмаған). Юғары төҙөлөшлө үҫемлектәрҙең спорангийҙары күп күҙәнәкле,  күҙәнәк тәре махсуслашҡан (дифференцияланған) була.
Енси үрсеү
Ылымыҡтар ҙа ( хараларҙан башҡаһында) — улар бер күҙәнәкле, юғары төҙөлөшлө  үҫемлектәрҙә  спорангий кеүек үк күп күҙәнәклеләр.
Кутузов ордены
Тарихы
Кутузов ордены — булдырыу ваҡытынан һәм өҫтөнлөгө буйынса Суворов орденынан һуңғы икенсе «полководец» ордены. Был орден — төрлө дәрәжәләре төрлө ваҡытта булдырылған берҙән-бер совет ордены. СССР Юғары Советы Президиумының хәрби ордены — III дәрәжә Кутузов орденын булдырыу һәм Суворов ордены статуына өҫтәмәләр тураһындағы 1943 йылдың 8 февралендәге Указы менән III дәрәжә Кутузов ордены булдырыла һәм уны бүләкләнеүселәрҙең вазифалары буйынса Суворов орденына тап килтерә. Суворов орденынан айырмалы рәүештә Кутузов ордены «оборона» һәм «штаб» төшөнсәләре менәнбәйле була һәм был айырма уның Статутында сағылдырыла. Орден Сталиндың 1942 йылдың 28 июлендәге (ғәскәрҙәрҙә «Ни шагу назад!» бойороғо булараҡ билдәле) бойороғонан һуң киләһе көндө 1942 йылдың 29 июлендәге Указға ярашлы булдырыла.
Иҫке Васильевка (Әлшәй районы)
Халыҡ һаны
2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу сараһына ярашлы, милләттең күпселек өлөшөн татарҙар тәшкил итә (86 %).
Ильтым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Кутузов ордены
Тарихы
Рәсәй федерацияһы оборона министрлығы үҙәк архивы мәғлүмәттәре буйынса 2014 йылдың аҙағына ҡарата бүләкләнеүселәргә 311 орден тапшырылмаған(һылт).
Орден статуты
I дәрәжә Кутузов ордены менән фронт һәм армия командующийҙары, уларҙың урынбаҫар һәм штаб начальниктары бүләкләнә.
II дәрәжә Кутузов ордены менән корпустар, дивизиялар, бригадалар командирҙары һәм штабтар начальниктары бүләкләнә.
Ордендың тасуирламаһы
I һәм II дәрәжә ордендарының размеры йондоҙ осонан һәм уға ҡаршы ятҡан нурҙар шәлкеме осона тиклем  — 50 мм. III дәрәжә ордендың размеры — 44 мм.
Изге Илья мәхәлләһенең Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Волгодонск)
Тарихы һәм тасуирламаһы
2009 йылдың 7 авгусында ғибәҙәтхана нигеҙенә вариҫтарға хат һәм бағымсыларҙың исеме менән  капсула һалына
Тарпан (ауыл)
Тарихы
Совет осоронда Тарпан-1-се, Тарпан-2-се ауылдары, шулай уҡ улар исемендәге ике ауыл Советы ла барлыҡҡа килгән. Күрәһең, ике колхоз барлыҡҡа килтерер өсөн, төп ауылдан күсеп сыҡҡандарҙыр.
Изге Илья мәхәлләһенең Изге Троица ғибәҙәтханаһы (Волгодонск)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ишәле (Туҡ ҡушылдығы)
Бассейны
— Уҫаҡлыҡ яланы (Осиновый дол) (597 м)
Чубарева
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙе бассейны йылғалары Канин моронынан Печора йылғаһы бассейнына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Мезень йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Зөлхизә (исем)
Билдәле шәхестәр
Зөлхизә Илбәкова — күп һандағы халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты. Өфөлә солист-ҡурайсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Ишморат Ильбәков һәм телевидение режиссеры, шағирә Франгиза Илбәкова ғаиләһендә тыуа. Уның ҡатнашлығында беренсе клип өс йәшендә төшөрөлә. Биш йәшендә «Сулпылар» республика конкурсында Гран-при яулай. Өфө дәүләт сәнғәт академияһын бөтөүгә Зөлхизә Илбәкованың ике яңғыҙ йыр альбомы һәм ике яңғыҙ йыр концерты була. Уның репертуарындағы бөтә йырҙар ҙа тиерлек үҙе һәм әсәһе тарафынан яҙылған.
Кар Василий Алексеевич
Биографияһы
Кар Василий хеҙмәткә 1740 йылда инә. 1742 йылдың 4 ғинуарында Елизавета Петровнаның һарайы ҡарамағындағы паж итеп тәғәйенләнә, әммә атаһының талабы буйынса 1748 йылда армияға Вилена пехота полкына поручигы итеп күсерелә. Ете йыллыҡ һуғыш башланыуға секунд-майор итеп үрләтелә, урыҫ армияһы составында алыштарҙа ҡатнаша, артабан 1757 йылда Австрия армияһы ҡарамағында волонтер була, 1758 йылда — француз, һуңғы өс кампанияла — ҡабаттан Рәсәй армияһы составында.
Отставкала
1775 йылда Кар аукционда кенәз Голицындың имениеһын — Горяиново ауылын (хәҙер Калуга өлкәһенең Ферзиковский районы Кольцово ауылын) һатып ала, бында ул ялан хужалығын йәйелдереп ебәрә һәм бик ҙур уңыштарға өлгәшә. Алдынғы ауыл хужалығы технологиялары бик ҡаты крепостнойлыҡ тәртип менән оҙатыла. Ялҡауҙарҙы ул ауыл эргәһендә төҙөлгән Ленивка биҫтәһенә урынлаштыра. Шул уҡ ваҡытта крәҫтиәндәр үҙҙәренең бөтә мөлкәтенән һәм ер биләмәләренән мәхрүм ителәләр һәм «месячинаға» күсерәләләр. Улай ғына ла түгел, ата-әсәләренән баларын тартып алып. уларҙы балаһыҙ крәҫтиән ғаиләләренә йәки һөнәрселәргә бирә. Крәҫтиәндәрҙең өҫтөнән күҙәтеү өсөн крепостнойҙар араһынан аҫаба идарасы тәғәйенләнә. Аяуһыҙ алпауытты Пушкин «Пугачев тарихының» күрһәтмәләрендә крәҫтиәндәр ҡулынан үлем тапҡан, тип яҙа.
Стрелина
Стрелина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 234 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 69 км.
Техника
Техниканың тәғәйенләнеүе
Төлө техник ҡоролмалар эштең эффектлылығын, хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәрергә, тәбиғәт ресерстарын рациональ файҙаланырға, төрлө ҡатмарлы эш барышында хаталаныуҙы кәметергә булышлыҡ итә.
Техникағв ҡуйылған мәсьәләләр:
Техниканы классификациялау
Техника сараларын универсаль классификациялау әлегә эшләнмәгән, һәм киләсәктәлә булмаясаҡ. Хәҙерге ваҡытта техника ҡуланыу өлкәһе буйынса классификациялана, мәҫәлән: сәнәғет техникаһы, транспорт, көнкүреш техникаһы, иҫәпләү техникаһы һ.б. Өҫтәмә рәүештә етештереү техникаһын бүлергә мөмкин, мәҫәлән: станоктар, эш ҡоралдары, үлсәү саралары һ.б. һәм етештереү менән бәйле булмаған техника — көнкүреш техникаһы, еңел транспорт, күңел асыу техникаһы.
Сторожка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бащелаченок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Чихачёв зәңгәр сәскәһе
Таралышы
Ҡырағай тәбиғәт шарттарында, Төркиәнең Анкара провинцияһының Гельбаша районында, башлыса Моған күле эргәһендә үҫә. Халыҡ-ара тәбиғәтте һаҡлау союзы (IUCN) критерийҙары буйынса, был үҫемлек төрөнә юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янай (CR). Ауыл хужалығында химик мәтдәләр һәм гербицидтар ҡулланыу һөҙөмтәһендә, урман ултыртыу һәм рекреацион зоналар булдырыу арҡаһында, үҫемлек популяцияһы кәмей. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса,Чихачев головчаткаһы Әрмәнстан ҡурсаулыҡтарҙың береһендә үҫә.
Асылыу һәм танылыу
2002 йылдың октябрендә Төркиәлә аҡса һуғыу йорто һирәк сәскәләр менән тәңкәләр сығарҙы, һәм улар араһында Чихачев василеғы ла була.
Бәҙрүш Моҡамай
Тормошо һәм ижады
Тәүге шиғырҙары 1929—1931 йылдарҙа «Йәш юҡһыл», «Яңы ауыл», «Әҙәби удар» гәзиттәрендә баҫыла.
1943 йылда шағирҙың «Урал егете» тигән китабы сыға.
Үҙәк һәм Көнсығыш Европа
Әҙәбиәттә Көнсығыш Үҙәк Европа (ВЦЕ) атамаһы ла осрай.
Үҙәк һәм Көнсығыш Европа составы
Советтар Союзына ингән һәм Көнсығыш Европа территорияһында урынлашҡан башҡа элекке социалистик илдәр: Белоруссия (элек — Белорус ССР-ы), Украина (элек — Украина ССР-ы), Молдавия (элек Молдавия ССР-ы), Рәсәй (элек РСФСР), күпселек осраҡта Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәренә инмәйҙәр. Унда шулай уҡ, ҡағиҙә булараҡ, Көнсығыш Европа һәм Көнбайыш Азия киҫешкән ерҙә урынлашҡан Кавказ аръяғы илдәрен дә индермәйҙәр: Әзербайжан (элек Әзербайжан ССР-ы), Әрмәнстан (элек Әрмән ССР-ы), Грузия (элек — Грузин ССР-ы). Был дәүләттәр, Украинанан (ул БДБ-ла ағзалығын ратификацияламай һәм 2018 йылға тиклем уның эшендә күҙәтеүсе сифатында ғына ҡатнаша), Грузиянан, шулай уҡ танылмаған, Молдованың рәсми территорияһының бер өлөшөн контролдә тотоусы Днестр буйы Молдова Республикаһынан башҡа, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенә инәләр.
Ашлама
Ашлама кластары
Ашлама класын түбәндәге билдәләр буйынса айырырға мөмкин:
Бикмәтова Рәшиҙә Шаһиморат ҡыҙы
Биографияһы
Рәшиҙә Шаһиморат ҡыҙы Бикмәтова (ҡыҙ фамилияһы Мәхмүтова, әҙәби псевдонимы Рәшиҙә Бик) 1952 йылдың 21 октябрендә Үзбәк ССР-ының (хәҙер Үзбәкстан Республикаһы) баш ҡалаһы Ташкентта тыуған. 1966 йылда уның ата-әсәһе тыуған төйәктәре булған Башҡортостанға ҡайта. Рәшиҙәнең балалыҡ һәм йәшлек йылдары Салауат ҡалаһында үтә, 1970 йылда ул бындағы 7-се мәктәпте тамамлай. 1974 йылда кейәүгә сыға һәм Өфөгә күсенә, витамин заводында, аҙаҡтан Киров исемендәге радио аппаратуралары заводында эшләй.
Корея тарихы
Тәүге тарихы
Корея ярымутрауында табылған иң боронғо керамика беҙҙең эраға тиклем 8000 йылға ҡарай. 3500-2000 йылдарҙан алып беҙҙең эраға тиклемге керамик әйберҙәр («Чыльмун керамикаһы» (즐문토기) йәки киртләсле орнаментлы керамика) ярымутрауҙың бөтә территорияһында, шулай уҡ Приморье крайында, Монголияла һәм Маньчжурияла осрай. Чыльмун керамикаһы үҙенең төп характеристикалары буйынса шул уҡ осорға ҡараған Япониялағы Дзёмон мәҙәниәтенең керамикаһы менән бик оҡшаш.
Берләшкән Силла һәм Бохай (Төньяҡ һәм Көньяҡ династияһы дәүере)
Корея тарихында был осор буддизмдың сәскә атыуы менән билдәләнә.
Кореяны берләштереү пландары
Көньяҡтан һәм Төньяҡтан ике яҡтан да Корея берҙәмлеген тергеҙеү тураһында белдереүҙәр яңғырай. Һәр яҡ ҡапма-ҡаршы яҡ ризалашмаған шарттар тәҡдим итә. Иҡтисади яҡынлашыу, берлектәге проекттар бер нисә тапҡыр башлана (башлыса Көньяҡ Корея финанслауы менән), ә һуңынан туҡтатыла. Бер нисә тиҫтә йыллыҡ бүленеш Төньяҡ менән Көньяҡ араһында ҙур иҡтисади, социаль һәм мәҙәни айырмалыҡ тыуҙыра, өҫтәүенә сәйәси позицияларҙың принципиаль айырмаһы ла быға булышлыҡ итә.
Белокуриха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Воттоваара
Географик тасуирламаһы
Воттоваара субмеридиональ йүнәлештә яҡынса 7 км һуҙылған, ятулий кварциттарынан һәм кварцит-ҡомташтарынанторған һырттан ғибәрәт.
Воттоваара топонимының мәғәнәһе
Саам сығышлы «Воттоваара» топонимы — ике компонентлы, тәүге өлөшө — «вотто», икенсе өлөшө — «ваара». Саам топонимы башында ғәҙәттә, исем — объект  билдәләмәһе, ә аҙаҡ номенклатур термин: күл, тау, йылға һ.б.
Үҙәк Карелия археология ҡомартҡыларының йәше 5-6 мең йыл. Саамдарҙың төп шөғөлө һунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ булғ, юлдар киҫелешендә миҙелле күсеү осоронда боландар үткән. Фараз ителеүенсә, балыҡсылар һәм һунарсылар миҙгел башы алдынан уңышлы һунар һәм балыҡ тотоуға өмөт итеп сейдтарға бүләк биреү өсөн тауға күтәрелгәндәр.
Феминизм
Башҡортостанда ҡатын-ҡыҙ хәрәкәте тарихынан
1912 йылда Өфөлә «Нур» тәүге милли татар труппаһы ойошторола, уға Сәхибъямал Ғиззәтуллина-Волжская нигеҙ һала. Был театрҙа ҡатын-ҡыҙҙар ҙа уйнауы мосолман донъяһында бығаса күрелмәгән хәл итеп ҡабул ителә. Айырыуса Ҡазан мосолмандары был ваҡиғаға бәйле асыуҙарын йәшермәй, шул осор гәзиттәрендә Рәсәй мосолмандарының дини үҙәге булған, мөфтөй йәшәгән ҡалала Өфө мосолмандарының мосолман тетарына йөрөүен «оятһыҙлыҡ» тип баһалай.
РФ хеҙмәт министрлығының 2019 йылдың 18 июлендәге 512н һанлы бойроғона ярашлы 2021 йылдың  1 ғинуарынан алып,ҡатын-ҡыҙҙар эшкә алынмай торған профессиялар исемлеге биләләнде: 456  һөнәр урынына  исемлектә  100 һөнәр ҡатын-ҡыҙҙарға тыйыла.Был төҙәтмәләр ҡатын-ҡыҙҙарҙы хеҙмәт баҙарында дискриминациялауҙы сикләй. Хәҙер ҡатын-ҡыҙҙар ауыр йөк машиналарын, электропоездар йөрөтөргә хоҡуҡлы һәм башҡа.
Теория
Феминизм теорияһына антропология, гендер социологияһы, экономика (фән), әҙәбиәт ғилеме, сәнғәт ғилеме , психоанализ , философия өлкәһендәге тикшеренеүҙәр инә.
Халиҡ
Фамилия
Халиҡов Мансур Хатип улы (20 декабрь 1886 йыл — 1934 йыл) — башҡорт дин әһеле, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1921—1923 йылдарҙа Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө.
Батыршин Рәсиф Зарифйән улы
Биографияһы
Удмурт дәүләт университетында һынлы сәнғәт кафедраһында доцент вазифаһын башҡара.
Ҡаҙағстан немецтары
Өлөшләтә реабилитация
Рәсәй немецтарының артабанғы реабилитацияһы 1964 йылдың 29 авгусында Указ сыҡҡандан һуң дауам ителә. Указда Волга немецтарын фашист илбаҫарҙарына ярҙам итеүҙә ғәйепләүҙәр дөрөҫлөккә тап килмәй тип раҫлана һәм Сталиндың шәхси культы шарттарында булған башбаштаҡлыҡ тип билдәләнә. 1941 йылғы «Волга буйында йәшәгән немецтарҙы күсереү тураһында» исемле указды юҡҡа сығарыу менән бер рәттән «немец халҡы яңы урында тамыр йәйгән» тип билдәләнә, йәғни күскенселәрҙе кире ҡайтарыу йәки ниндәй ҙә булһа дәүләт-административ структуралар булдырыу тураһында һүҙ бармай. Тик 1972 йылдың ноябрендәге указ ғына (матбуғатта баҫтырылмай) немецтарға башҡа урындарға күсергә рөхсәт ителә.
Репатриация
Тимер шаршауҙың ҡолатылыуы һәм Германияның берләшеүе Ҡаҙағстан немецтарына тарихи Ватанына ҡайтыу өсөн юлдар аса. 1992 йылда Ҡаҙағстанды 80 мең немец ҡалдырып китә, 1993 йылда уларҙың һаны 100 мең кешегә етә сыға, ә 1994 йылда Германияға 120 мең немец күсеп китә. Миграция ағымы тик 1997 йылда ғына кәмей башлай.
Яблонская Татьяна Ниловна
Ғаиләһе
Ҡыҙ туғаны — рәссам Елена Яблонская, ир туғаны — архитектор Дмитрий Яблонский. Ҡыҙҙары — рәссамдар Елена Бейсембинова (Отрощенко) («Иртә» картинаһында һүрәтләнгән), Ольга Отрощенко, ейәнсәре — Ирина Атаян, шулай уҡ рәссам. Беренсе ире — рәссам Сергей Отрощенко, икенсе ире — рәссам Атаян Армен
Яновский Юрий Иванович
Һуғышҡа тиклемге ижады
1932 йылда Украинала интеллигенция тирәһендә хәүефле хәлдәр ҡуйыра башлай. 1933 йылда Микола Хвылевой үҙенә ҡул һала. Ауыр репрессия шарттарында Яновский «Һыбайлы» (1935) романын яҙа, ул «Дүрт ҡылыс» романын үҙенсәлекле ҡабатлау булып тора. Ул үҙаллы һигеҙ новелланан тора. Ҡанлы һуғыш һөҙөмтәһендә туған-туғанды ҡыра, ҡан ҡойошта большевик Иван еңеп сыға. Әммә сюжет дөрөҫ идеологиялы булыуға ҡарамаҫтан, яҙыусы үҙе лә һиҙмәҫтән күңелһеҙ һығымта яһай: туғандар бер-береһен үлтергән ғаиләне һәләкәт көтә.
Эвакуациянан ҡайтҡас
Китаптары төрлө илдәрҙә һәм телдәрҙә баҫылған.
Һалаҫтар
Тарихы
Афғанстан күсмә ҡәбиләләрҙең иң күп һанлылары — дуррани һәм гильзай. Әле XVIII—XIX быуаттарҙа  сәйәхәтселәр гильзайҙар йәшәгән территорияларға, бигерәк тә Кабул һәм Калат араһындағы райондарға йыш ҡына ҡурҡа-ҡурҡа ғына килә. «Фарсы һәм Һинд сиктәрендә халыҡ һуғышсан, татарҙар һымаҡ тирмәләрҙә күсенеп йәшәй, яу эштәрендә һәр ваҡыт маһирҙар, аслыҡҡа, сарсауға һәм эҫелеккә түҙемдәр...бөтә ғүмере тиерлек туҡтауһыҙ барымтала үткәрә һәм ғөмүмән бөйөк ҡәтғилеккә эйә», — тип улар тураһында 1790 йылда Рәсәйҙә баҫылып сыҡҡан  «Донъялағы иң бай Һинд батшалығын ҡаҡшатҡан һәм бөтә Көнсығыштың ҡотон алған Фарсы Александры йәки ҡот осҡос Нәҙир» трактатында  хәбәр  ителә. Был ҡәбиләнең һуғышсан характерына тулыһынса төрөк лексемаһының halaç 'һөжүмдә ҡатнашыусы' (синонимдары: sürücü, akıncı, yağmakâr) семантикаһы тап килә. Чагатай телендә halaç термины менән Иранда, Раз һәм Тус ҡалаларында. шулай уҡ Афғанстан территорияһында йәшәүсе күп һанлы халыҡты атайҙар.
Юғары баш
Тарихы
Көнсығыштан ағып килгән Гурджаначай йылғаһы ҡаланы икегә бүлә — төньяғы ҡалҡыуыраҡ, көньяғы — уйһыуҙа. Сауҙа киңәйгән һайын ҡаланың бер яғы нығыраҡ үҫә барған. Ҡаланың төньяғындағы Гурджаначай һәм Дайирман-арх эсергә лә, һуғарыуға ла тотонолған. Ике йылға ҡушылған урында һуңғараҡ ҡаланың яңы, майҙанлы үҙәге барлыҡҡа килгән. Гурджаначай йылғаһы тәбиғи рәүештә ҡаланың архитектура ҡоролошона йоғонто яһаған, ә Дайирман-арх йылғаһы ҡаланың икенсел үҙәге булған.
Урамдары
Ҡәлғәнән алып Гурджаначай йылғаһы буйлап һуҙылып киткән Мирза Фатали Ахундов урамын сауҙа-баҙар комплексы тәшкил итә. Сауҙа үҙәгенең бында урынлашыуы күрше илдәрҙән килгән каруан юлдарының ошонда киҫелешеүе менән бәйле булған. Ҡәлғәнан башланған был урам шулай уҡ Шәки хан һарайының әһәмиәтен дә күтәреп ебәргән. Бында урам бик уңайлы урынлашҡан — көндөң ҡайһы ваҡытында ла ҡояш күҙҙе сағылдырмаған. Сауҙа урамы Зиссерман Арнольд Львович яҙмаларында ла телгә алынған (XIX быуат уртаһы).
Ҡәлғә
Ҡаланың үрге яғында, ҡурсаулыҡ биләмәһендә хан нығытмаһы булараҡ Шәки ҡәлғәһе төҙөлгән. Ҡәлғә ҡаланың планлы рәүештә үҙәге булған һәм Шәкинең бер убаһында урынлашҡан. Нығытма 1790 йылда ҡатмарлы конфигурациялы күпмөйөш рәүешендә төҙөлгән. Ҡәлғәнең таш диуарҙары сығыңҡы башнялар менән һаҡланған һәм атыр уйымдар ҡалдырылған. Был диуарҙар күп таҡырҙар үҙгәртеп һалынған. Кавказ яуҙары ваҡытында диуарҙарҙы бейегәйткәндәр{sfn|Бретаницкий и др.|1948|с=9}}.
Шәки хан һарайы
Һарай эсендәге бүлмәләр шулай уҡ тотош орнаментлы һәм биҙәлгән; уйымдар (тахча), төтөн торбалары (бохарҙар), түшәм, сталактит кәрниздәр, шебеке-витраждар аша төшкән төрлө төҫтәге яҡтылыҡ — былар барыһы ла зиннәтле һарай күренешен тыуҙыра. Төҙөүсе-оҫта бүлмәләр артыҡ бейек булмаһа ла (барлығы 3,35 м), декоратив ысулдар менән бейегерәк итеп күрһәтә, оптик иллюзия тыуҙыра алған тип һанайҙар.
Шерстяная
Шерстяная — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Крынка йылғаһының уң ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Старик- Камень
Тәбиғәт ҡомартҡыһы
1983 йылдан Старик-Камень тауы 1657 гектар майҙанда Түбәнге Тагил урмансылыҡ идараһы территорияһына ҡарай. Свердловск өлкәһенең айырыуса һаҡланған территорияһы, дәүләт ландшафт заказнигы булып тора. .
Шанда (Тумба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Рафиҡ (исем)
Фамилияла
Рафиҡов Сәғит Рәүеф улы (19 апрель 1912 йыл — 19 ғинуар 1992 йыл) — СССР-ҙың ғалим-химигы, Ҡаҙаҡ ССР-ы Фәндәр академияһы академигы (1962), СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1970). 900-ҙән ашыу ғилми хеҙмәт, шул иҫәптән вуздар өсөн полимерҙар химияһы һәм физик химияһы буйынса илдә беренсе дәреслектәр авторы. СССР Фәндәр академияһының юғары молекуляр берләшмәләр буйынса ғилми советтары ағзаһы (1971 йылдан). СССР Министрҙар Советының (1983) һәм Рәсәй Фәндәр академияһының С. В. Лебедев исемендәге (1992, вафатынан һуң) премиялары лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975) һәм Халыҡтар Дуҫлығы (1982) ордендары кавалеры.
Лысенко Данил Сергеевич
Биографияһы
2013 йылда халыҡ-ара аренала сығыш яһай. 2014 йылда үҫмерҙәр Олимпия уйындары чемпионы. 2017 йылда бер туған Знаменскийҙар мемориалы еңеүсеһе.
Зубов ауыл Советы (Өфө районы)
Административ үҙәге — Зубов ауылы.
Тарихы
1961—1967 йылдарҙа Кабаков Ульян Федорович.
1967—1973 йылдарҙа Емельянов Анатолий Иванович һәм Шабрина Валентина Александровна.
Шумкой
Шумкой (Шумной, Шумная) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Уң Терь
Уң Терь (Правая Терь) — Рәсәй йылғаһы, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лебяжья йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Вяземка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Кайгарка
Кайгарка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иртыш йылғаһының уң ярына тамағынан 215 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Ҡурған дәүләт университеты
Юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Ҡурған дәүләт университеты» (ҠДУ) — Ҡурған ҡалаһындағы университет. Ҡурған өлкәһенең иң ҙур юғары уҡыу йорто.
Оло Һунакүл
Географияһы
Административ яҡтан Непряхино ауыл биләмәһенә ҡарай.
Александр Невский лавраһы
Пётр дәүере
Монастырҙың изге кенәз Александр Невский Ярославичҡа тап ошо урында бағышланыуы, кенәздең шведтарға ҡаршы Невский алышында 1240 йылда еңеү яулауы менән бәйле. Швеция менән һуғыш алып барғанда ҡайтарып алынған ерҙәрҙә монастырь төҙөү тарихи ауаз күрһәткесе булып тора.
1720 йылда монастырҙа руханиҙар балалары өсөн мәктәп асыла, 6 йыл йылдан был мәктәп Славян-грек-латин семинарияһы тип үҙгәртелә. Һуңынан ул Александр Невский лавраһының Төп семинарияһы тип атала, ә 1797 йылда Павел I уға академия статусы бирә. Невский лавраһыда бик күп быуындарҙың руханиҙары уҡытып сығарыла. Күп кенә Рус сиркәүе епископлығы вәкилдәре XVIII—XIX бб. был монастырҙа хеҙмәт иткән. 1719 йылда лаврала Санкт-Петербург типографияһы эшләй башлай, 1714 йылдан — отставкалағы һалдаттар өсөн богадельня булдырыла.
Георгий таҫмаһы
2005
Таҫма тәүге тапҡыр 2005 йылдың яҙында таратыла. Активистар таҫмаларҙы метро станциялары янында, сауҙа үҙәктәрендә таратларар йәки уларҙы парковкала торған автомобилдәрҙең антенналарына бәйләп ҡуялар. Таҫма тантаналы сараларҙың, мәктәптәрҙә ветерандар менән традицион осрашыуҙарҙың, Рәсәй Федерацияһының күп кенә ҡала байрамдарының атрибуты булып китә. Акцияға Бөйөк ватан һуғышы ветерандары фатиха бирә, әммә акцияның ҡатнашыусылары башлыса йәштәр була. Бөтәһе 800 мең таҫма таратыла.
2012
Бөтә донъя бйынса 7 миллиондан ашыу таҫма таратыуҙан тыш, «виртуаль» таҫмалар бүләккә алыу мөмкинлеге тыуа. «Синыфташтар» (OK.ru) социаль селтәре таҫма һүрәтен фотографияға урынлаштырыу буйынса бушлай сервис аса. Бөтәһе бындай таҫма 22 мллион урынлаштырыла.
МЙХЛ 2016/2017 йылдар миҙгелендә
Миҙгелдең 15 декабренән башлап чемпионатта өҫтәмә ваҡытты ХАХФ ҡағиҙәләре буйынса «өскә өс» форматында үткәрә башлайҙар. Был ҡағиҙә даими миҙгелгә генә ҡағыла.
Көнсығыш конференцияһы
1. «Горняк» — 4. «Батыр» 3-2 (6:7 Б, 5:1, 3:4, 6:2, 6:0)
Марибор (футбол клубы)
«Марибор» (Nogometni Klub Maribor) — Словения футбол клубы, шул исемле ҡалала урынлашҡан. 1960 йылда барлыҡҡа килгән .Словенияның 3 клубының береһе, бер ваҡытта ла 1991 йылда нигеҙләнгән премьер-лиганан төшөп ҡалмай уйнай («Горица» һәм «Маҡсат» менән бер рәттән). Словен футболының, атап әйткәндә өсөн уның тыуған Түбәнге Штирия өлкәһенең символы булып тора.
Аулаҡ (мәғәнәләр)
Аулаҡ һүҙенең бер нисә төшөнсәһе бар.
Оло Речка (Ануй ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
«Баймаҡ» теплоходы
Тарихы
Традиция буйынса яңы карапты һыуға төшөрөү алдынан исем ҡушыу йолаһы үткәрелә. Карапҡа исем ҡушыу хоҡуғы юғары производство күрһәткестәргә эйә булған һәм коллективта абруйы булған алдынғы эшсегә бирелә. Комсомол саҡырыуы буйынса комсомол-йәштәр төҙөлөшөнә Баймаҡ ҡалаһынан сығышлы эләккән электр-газ иретеүсе ҡыҙ булып сыға. Ул теплоходҡа исем бирә лә инде — «Баймаҡ». Был тарихты Баймаҡ ҡалаһынан Николавскиға барған башҡорт делегацияһына судно капитаны ярҙамсыһы В. Л. Болозович бәйән итә, әммә етәкселек йыш алмашыныу сәбәпле әлеге ҡатын-ҡыҙҙың исеме билдәһеҙ.
«Баймаҡ» теплоходында хеҙмәт иткән Геннадий Серовтың китабынан өҙөк: Ниһайәт, мин «Баймаҡ» теплоходына юлланма алдым… «Баймак» т/х бортында мин икенсе радист каютаһында урынлаштым. Теплоход ысынлап та бик ҙур булып сыҡты: твиндектар менән биш трюм, 13 кран, һәр трюмға надстройка алдынан икешәр кран һәм бер кран трюм менән кормала, тағы ла өҫтәмә икенсе һәм өсөнсө трюмдар араһында тяжеловестың ауыр уғы. Кормала шулай уҡ ҙур бассейн бар. Экипаж 54 кешенән тора. Тултырғансы «Беларусь» тракторҙары һәм контейнерҙар тейәнеләр. Бөтәһе 600 трактор нығытылды, бөтә йөк Вьетнам порттарына юллана ине, унда яңыраҡ ҡына ҡот осҡос һуғыш тамамланды. Шулайтып беҙ рейсҡа сыҡтыҡ. «Баймак» Odessa ocean line линияһында эшләй ине, Бельгия фрахты, бында күпселек Европа эре порттары инә. Линия Европаны Көньяҡ-Көнсығыш Азия менән бәйләй. Һуңынан мин бер әйләнеүгә егермегә яҡын порт һананым, ә бер әйләнеү яҡынса алты ай дауамында барҙы.
Тихвин монастыры (Тихвин)
Беҙҙең заман
1995 йылда монастырь Рус православие сиркәүенә кире ҡайтарыла, Успенский соборы тергеҙелә һәм 2004 йылда икона монастырға кире ҡайтарыла.
Үҙәк ҡала дауаханаһы бинаһы (Аҙау)
Тарихы
1956 йылда ҡала дауаханаһы ихтыяждары өсөн санитар автомашина бүленә, беренсе тиҙ  ярҙам пункты асыла. 1960 йылда  дауахана  заманса учреждение була. Уның клиник лабораториялары, физиотерапия бүлеге, рентген-кабинеты була. Балалар поликлиникаһы бүлеге, табип һәм фельдшер пункттары эшләй. Әлеге ваҡытта был бинаны ашығыс ярҙам бүлеге, кардиология бүлеге һәм туберкулезға ҡаршы  диспансер биләй.
Бейсик
Тормошҡа ашырыусылар
Apple:
Фәнүзә
Билдәле шәхестәр
Һөйөндөкова Фәнүзә Шәрәф ҡыҙы (22 апрель 1935 йыл), хеҙмәт ветераны. 1960—1994 йылдарҙа бөгөнгө Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханаһының хеҙмәтләндереү бүлеге мөдире. РСФСР-ҙың (1987) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Лесунов Валерий Павлович
Биографияһы
Ғаиләлә Валерийҙан башҡа тағы ике ҡыҙ бала тәрбиәләнә: Валентина Павловна Прилепская (Лесунова; 1947 йылғы), хеҙмәткәр, һәм Вера Павловна Герасимова (Лесунова; 1956 йылғы), «УМПО» хеҙмәткәре.
Берекмә башында
УМПО самолет, вертолеттар өсөн продукциянан тыш граждандар продукцияһын етештереүҙе лә үҙләштерә. Универсаль мотоблок «Агрос»-тан ауыр транспорт ҡаргиҙгес өсөн двигатель һәм башҡа яңы төр продукция сығарыла башлай берекмә цехтарында.
Олимпияла Зевс статуяһы
Ҡорамды эшләү
Әммә Зевсҡа арнап ҡорам төҙөүгә б. э. тиклем 470 йылда ғына тотоноп киткәндәр. Уны төҙөү өсөн хәйриә йыя башлағандар.
Статуяны асыу
Йәшен аттырыусы алланың күҙҙәре янып торған. Эсендә ялағай уйнай һымаҡ тойолған. Башы һәм яурындары илаһи нур менән балҡып торған кеүек күренгән. Ә Фидий ҡорамдың төпкөл бер еренән барыһын да күҙәтеп торған.
Фидийҙың яҙмышын аныҡ ҡына бер кем дә белмәй. Бер фараз буйынса, өс йыл үткәс төрмәгә эләгеп үлә.
Әзербайжан Милли сәнғәт музейы
Музейҙың тарихы
СССР тарҡалғас, музейға 1885 йылғы тағы бер бина тапшырыла, элек унда Мария ҡыҙҙар гимназияһы, унан һуң КПСС-тың Баҡы ҡала комитеты уранлашҡан була.
Эхутейяга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алһыу йөнтәҫ бәшмәк
Алһыу йөнтәҫ бәшмәк (Lactarius torminosus) — һөтлө  бәшмәктәр (Lactarius)  һарыҡ бәшмәге ғаиләһенән булған ашарға яраҡлы бәшмәк. (Russulaceae).
Карл Фридрих Гаусс
1798—1816 йылдар
1807 йыл: Наполеон ғәскәре Гёттингенды баҫып ала. Бөтә граждандарға ла Наполеон тарафынан бик ҙур контрибуция һалына, Гаусс та 2000 мең франк түләргә тейеш була. Ольберс менән Лаплас уға ярҙам тәҡдим итә, тик Гаусс уларҙың аҡсаһын алмай; билдәһеҙ Франкфурт кешеһе уға 1000 гульден ебәрә, был бүләкте ғалим ҡабул итә. Бер аҙ ваҡыт үткәс кенә был ярҙам Гётеның дуҫы — Майнц курфюрстынан булғанын беләләр (ҡайһы берәүҙәр Франкфурт епискобы ебәргән имеш ти).
«Мәскәүҙә янғын булған саҡтағы кометаны» (1812, комета «Пожара Москвы») бөтә ерҙә лә Гаусс иҫәпләүҙәре буйынса күҙәтәләр.
1816—1855 йылдар
1839 йыл: 62 йәшлек Гаусс урыҫ телен өйрәнә һәм Петербург академияһына рус журналдары һым китаптарын, мәҫәлән, Пушкиндың "Капитан ҡыҙы"н ебәреүҙе һорап хаттар яҙа. Был Гаусстың Н. И. Лобачевский эштәре менән ҡыҙыҡһыныуына бәйле булған тиҙәр. Н. И. Лобачевский Гаусс тәҡдиме буйынса 1842 йылда Гёттинген король йәмғиәтенең сит ил ағза-корреспонденты итеп һайлана.
Алгебра
Гаусс сағыштырыуҙарҙың классик теорияһын бирә, ябай модуль буйынса алынмаларҙың сикле яланын аса, алынмалар үҙсәнлектәрен тәрән өйрәнә.
Геометрия
Гаусс беренсе тапҡыр йөҙҙәрҙең эске геометрияһын өйрәнә башлай. Ул йөҙҙөң характеристикаһын (Гаусс кәкрелеген) аса, кәкрелек бөгөлгәндә үҙгәрмәй, ошоноң менән ул Риман геометрияһына нигеҙ һала. 1827 йылда йөҙҙәрҙең тулы теорияһын баҫтырып сығара. Theorema Egregium — йөҙҙәрҙең төп теоремаһын иҫбат итә. Гаусстың дифференциаль геометрия буйынса хеҙмәттәре был фәндең бөтә XIX быуатта үҫешенә ҡеүәтле этәргес бирә. Бер ыңғайҙан ул яңы фәнде — юғары геодезияны барлыҡҡа килтерә.
Уның ҡағыҙҙары араһында аҙаҡ топология тип аталасаҡ фән буйынса йөкмәткеле яҙмалар табыла. Шуның менән бергә ул был фәндең ҙур әһәмиәтен алдан әйтә.
Борондан килгән циркуль һәм линейка ярҙамында төҙөк күпмөйөштәр төҙөү мәсьәләһе Гаусс тарафынан тулыһынса хәл ителә (Гаусс — Ванцель теоремаһын ҡарағыҙ).
Астрономия
1809 йылда Гаусс өс тулы күҙәтеү буйынса (әгәр өс үлсәм өсөн ваҡыт, тура күтәрелеүе һәм ауышыуы билдәле булһа) орбита элементтарын билдәләү ысулын таба.
Әҙәбиәттә һәм кинола
«Измеряя мир» филмы («Die Vermessung der Welt», 2012, Германия) Гаусстың һәм Александр фон Гумбольдттың тормошона арналған. Фильм яҙыусы Даниэль Кельмандың шул уҡ исемле романы буйынса төшөрөлгән.
Сөмбөлдөң етенсе йәйе
Ҡыҫҡаса йөкмәткеһе
1937 йыл. НКВД офицеры Ҡурамша Йәнбирҙин үҙенең ҡатыны совет власына ҡаршы пропаганда таратыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алынасағын белеп ҡала. Ул ете йыл буйына, уларҙың тәүге осрашыу мәленән алып, үткәнен йәшереп йөрөүенә ҡарамаҫтан, Ҡурамша уны ярата һәм уның үткәненә шикләнмәй. Уларҙың ҡыҙы бар, һәм ул ҡаланан ҡасырға хәл итә. Ҡасҡындарҙың юлы төпкөлдә ятҡан ауылға төшә, унда Ҡурамшаның хәрби дуҫтары — Таһир һәм Әхәт йәшәй. Улар бергәләп совет власы өсөн көрәшкән булалар. Әммә ҡасҡындарға эҙләү иғлан ителгән була.
Кале-Ега
Кале-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кальча йылғаһының уң ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Байназар
Тарихы
Өфө наместничествоһының 1786 йылғы картаһында Байназар ауылы утар булараҡ күрһәтелгән. Оло быуын кешеләре ауылдың атамаһы Байназар түгел, Байҙанар ине тип раҫлай.
Ә төп ауыл — Байназар — үҙәге Билал ауылында (Баймаҡ районы) урынлашҡан Ҡарағай-Ҡыпсаҡ улусына ингән. Байназарҙар малсылыҡ, бигерәк тә йылҡысылыҡ менән шөғөлләнгән. 556 кеше йәшәгән 87 хужалыҡта 433 ат, 280 һыйыр, 232 һарыҡ, 39 кәзә булған. Әммә был мул тормош күрһәткесе түгел.
Байназар ауылында уҡығандар
Университетты тамамлағас, хеҙмәт юлын тыуған районының Ҡолғона ауыл мәктәбендә башҡорт теле уҡытыусыһы булып башлай. Ун йылдан ашыу ғүмерен мәғәриф өлкәһенә арнай. 2002 йылдан Бөрйән районы «Таң» гәзитендә бүлек мөдире булып эшләй.
1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан Байназар ауылы уҡытыусылары
7.Маликова Факиһа Суфиян ҡыҙы. Байназар ауылынан. 1921 йылда тыуған. Рядовой. 1945 йылда демобилизациялана.
Улан-Батор
Хәҙерге осор
2012 йылда Улан-Баторҙа яңы халыҡ-ара аэропорт төҙөлә башлай, ул 3 миллион пассажирға иҫәпләнгән һәм 2016 йылда асыла. Шул уҡ йылда ҡалала даими мини-зоопарк булдырыла, унда 100-гә йәнлек бар. 2014 йылда зоопарк халыҡ-ара мәғлүмәт базаһына индерелә. Унда күрһәтелгәнсә, зоопарк (2014 йыл) йәйге мәлдәрҙә эшләй, утыҙҙан ашыу йәнлек төрө бар. .
2013 йылда ҡалала метрополитен төҙөү планы раҫлана, шул йылдың 11 июнендә эш башлана. Шулай уҡ йылда ҡала тирәләй «Туулын хурдны зам» шоссе юлы төҙөлә башлай. 8 августта Улан-Батор — Hunnu 2222 бейек йорттар кварталына нигеҙ һалына.
Ҡылыс балыҡ
Йәшәү рәүеше
Уларҙы иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем осратырға мөмкин. Көтөүҙәре менән эркелеп йөрөйҙәр. Ғәҙәттә ағын һыулы ҡомлаҡтарҙы, шаршыларҙы үҙ итә. Татырлы һыуҙарҙы ла үҙ итә.
Уптала
Уптала — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Порос йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Копорье (ҡәлғә)
Ҡәлғәнең архитектура ансамбле
Беҙҙең көндәргә тиклем «һалдат фатирҙары», аҙыҡ-түлек келәте, ат һарайы, приказ палатаһы һәм бүлмәләр һаҡланмаған.
Петро Панч
Һуғыштан һуң
1940 йылдан КПСС ағзаһы.
Бикташева Ләйсән Марат ҡыҙы
Биографияһы
Ләйсән Марат ҡыҙы Бикташева 1993 йылдың 23 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының Туймазы ҡалаһында тыуған.
Оло Ускучевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һары бәшмәк
Һары бәшмәк йәки селтәр бәшмәк(Лиси́чка') (Cantharellus) — бәшмәктәр ырыуы - базидиомицеттар. Ғаиләлеге Һары бәшмәк һымаҡтар (Cantharellaceae). Ырыуҙың ғилми исеме «cantharus» һүҙенән килеп сыҡҡан, тамыры «κάνθαρος» — «канфар» ,бәшмәк, ҡайһы бер төрҙәре буранка(воронка) һымаҡ булғанға күрә, шулай аталған. .
Һаҡмар һыуһаҡлағысы
Тәғәйенлеше
- һыу менән тәьмин итеү (һыу менән тәьмин итеүҙең гарантиялы сығанағын булдырыу);
Тасуирламаһы
- Географик координаттары: киңлеге: 52°26′36″N (52.443471) Оҙайлығы: 57°55′26″E (57.923783) ;
Борман Владимир Алексеевич
Биографияһы
Йәйге Олимпия уйындарында көрәшселәр ярыштарының судьяһы (1980). Тәрбиәләнеүселәре араһында халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары Әбел-Басир Батталов, Мөхәмәд-Рәсүл Батталов, Рәфис Садыков, Александр Гладков, Николай Рухтин, Станислав Ғәниевтар һәм 40-ҡа яҡын СССР спорт мастеры бар.
Оло Чесноковка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мари-Луиз Колейро Прека
Биографияһы
Мари-Луиз Колейро Прека 1958 йылдың 7 декабрендә Мальта таж колонияһының Мальта утрауының үҙәгендәге Корми ҡалаһында тыуған. Мальта университетын тамамлай.
Ғөзәйер (персонаж)
Ғөзәйер (عزير, Уза́йр, Узе́йр) — Ҡөрьән персонажы, уны йәһүдтәр Аллаһтың улы тип иғлан итәләр. Библияла пәйғәмбәр Ездра менән тиңләштерелә. Ул Сөләймән һәм Зәкәриә пәйғәмбәрҙәр аралығындағы осорҙа ебәрелгән. Уның тарихы Ҡөрьәндә телгә алына, Аллаһ уны йөҙ йылға үлтереп торған, ә һуңынан терелткән. Был әл-Бәҡара сүрәһендә бәйән иткән. Ул Исраил улдары өсөн Бер Аллалыҡ динен яңырта һәм уларҙы онотолоп өлгөргән Тәуратҡа өйрәтә.
Сәлимгәрәев Рафаэль Әғләм улы
Биографияһы
1968 йылда 2-се Өфө педагогия училищеһының художество-графика бүлеген тамамлай, 1979 йылда — Башҡорт дәүләт педагогия институтының тарих факультетын тамамлай.
Технология
«Технология» төшөнсәһенә аңлатмалар
Ожегов һүҙлеге «билдәле бер етештереү тармағында етештереү ысулдарының һәм процестарының йыйылмаһы, шулай уҡ етештереү алымдарының фәнни тасуирламаһы» тип аңлата.
Металдар технологияһы
Металдар технологияһы сеймалдан уның химик составын, химик һәм физик үҙенсәлектәрен үҙгәртеү юлы менән металдар алыуҙы, шул иҫәптән металлургияны, эшкәртелеүсе әҙерләмәләрҙең һәм деталдәрҙең формаһын, структураһын, физик үҙенсәлектәрен үҙгәртеүҙе, шул иҫәптән ҡойоу производствоһын, металдарҙы иретеп йәбештереүҙе, йәбештереүҙе, механик эшкәртеүҙе, металл эшкәртеүҙең электрофизик һәм электрохимик ысулдарын, металға һаҡлаусы япмалар  ҡаплауҙы үҙ эсенә ала.
Төҙөлөш технологияһы
Төҙөлөш — матди етештереү тармағы, файҙаланыу өсөн әҙер биналар һәм ҡоролмалар уның продукцияһы булып тора, шулай итеп, был тармаҡ биналар төҙөү, реконструкциялау, шулай уҡ уларҙы һүтеү һәм күсереү менән шөғөлләнә. Төҙөлөштә технологик процестар ике төп төркөмгә — майҙансыҡтан ситтәгеләргә һәм майҙансыҡтағыларға — бүленә. Төҙөлөш барышы — ул төҙөлөш майҙансығындағы  етештереү барышы. Төҙөлөш майҙансығы — төҙөлөш объекты һәм уның тирәһендәге ярҙамсы территориялар урынлашҡан ер. Төҙөлөш барышында унда ҡатнашыусылар эш ҡоралдары (инструменттар, механизмдар һәм ҡулайламалар) ярҙамында яйлап эш предметтарын (материалдар, изделиелар һәм конструкциялар) төҙөлөш продукцияһына (төҙөлөш объекты) әйләндерә.
Күлтабан (күл)
«Сыңрау торна» легендаһы
Егет ҡорона еткәндә ул, ысынлап та, атаһына ҡарағанда ла көслөрәк, мәргәнерәк була, шәп ҡурайсы булып та даны тарала. Һау сағымда башлы-күҙле итеп ҡалайым, тип атаһы уға кәләш тә әйттерә. Күк толпарҙан тыуған күк дүнәнде бирә.
Технология
Мәғлүмәт технологиялары
Мәғлүмәт технологиялары (МТ, шулай уҡ  — мәғлүмәт-коммуникация технологиялары ) — мәғлүмәтте йыйыуҙы, туплауҙы, эшкәртеүҙе, һаҡлауҙы, күрһәтеүҙе һәм таратыуҙы тәьмин итеүсе ысулдар, программа-техник һәм технологик саралар йыйылмаһы ; бирелмәләрҙе йыйыу, һаҡлау, эшкәртеү, тапшырыу һәм файҙаланыу барышында хисаплау техникаһы сараларын ҡулланыу алымдары, ысулдары һәм методтары (34.003-90 ГОСТ-ы) ; ресурсы, необходимые для сбора, обработки, хранения и распространения информации (ISO/IEC 38500:2008).
Техник саралар
Компьютер техникаһы саралары бирелмәләрҙе индереү, эшкәртеү, сығарыу һәм һаҡлау өсөн кәрәк. Мәғлүмәт индереү өсөн баҫмаҡтар, цифрлы камералар, аудио- һәм видеобирелмәләр индереү ҡорамалдары ҡулланыла,. Физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн махсуслаштырылған ҡулайламалар бар.
Кальча
Кальча — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының һул ярына тамағынан 68,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 178 км.
Шишкобойка
Шишкобойка — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының һул ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк (Лабаз ҡушылдығы) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Гайги Вайгель
«Гайга вайгель» (эрзя теленән урыҫсаға тәржемә «Яңғырауыҡлы тауыш» ) — Яңы Пырма ауылындағы эрзя фольклор халыҡ ансамбле, Мордва Республикаһының Кочкуров районы.
Александро-Свирский монастыры
Тарих
Изге монастырға нигеҙ һалыусы — Александр Свирский, был xv быуат аҙағында Олонецкий крайының кеше йөрөмәгән урмандағы мәжүси халыҡтарҙың ултыраҡтарында — карел, вепс, чудь халыҡтары йәшәгән ерҙә була. Тиҙҙән Александр Свирскийҙың шәкерттәре барлыҡҡа килә. Нигеҙ һалыусы тере сағында уҡ монастырҙың бер-береһе менән бәйле ике урыны (бүлеге) барлыҡҡа килә, әммә улар бер-береһенән бойондороҡһоҙ комплекстан торған: Троицкий монастырь бүлеге һәм ундағы монахтар өсөн бүлмәләр һәм Преображенский монастырь бүлеге — зыярат янында. Уларҙы күл буйлап барған юл ғына берләштереп торған.
Нахавня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мәскәү йылғаһы Звенигород ҡалаһынан Рублёво гидроузеленә тиклем, Истра (башынанИстра һыуһаҡлағысына тиклем) йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ока ҡушылдыҡтары бассейны, Мокша тамағына тиклем, йылға бассейны — Ока.
Александро-Свирский монастыры
Тарих
1900 йылда монастырь территорияһында император һәм уның ғаиләһе мөғжизәле рәүештә император поезы касафатында үлемдән ҡотолоп ҡалғаны иҫтәлегенә ағас сиркәү төҙөлә.
1918 йылдың көҙөндә монастырҙы чекистар баҫып ала һәм талай, ә уның руханийы архимандрит Евгений (Трофимов) Олонец ҡалаһында атып үлтерелә.
Ужа
Тарихы
Өфө, Ҡазан һәм Пенза губерналары крәҫтиәндәре 1870 йылда 78 йортта 426 кеше йәшәгән Ужа утарын ойошторған. 1920 йылда кешеләрҙең һаны шул уҡ булған.
М.К. Аммосов исемендәге Төньяҡ-Көнсығыш федераль университеты
Төньяҡ-Көнсығыш федераль университет (ТКФУ) рәсми рәүештә 2010 йылдың апрелендә М.К. Аммосов исемендәге Якут дәүләт университеты базаһында ойошторола
Тарихы
Яҡутстан тарихында, дөйөм алғанда, Рәсәй Империяһында кеүек үк, революция осоронда халыҡтың белем кимәле түбән була. Мәҫәлән, 1907 йылғы "Якутская газета" ла бер генә якут кешеһе  юғары белемгә эйә тип яҙыла.
Абай (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
«Абай юлы» — Мөхтәр Әүәзов романы.<ref
Луянка
Луянка — Рәсәйҙәге йылға. Мәскәү өлкәһе, Смоленск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Мәскәү ( Можайское һыуһаҡлағысы) йылғаһының уң ярына тамағынан 404 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Франциск монастыры Энгельберг
Тарихы һәм тасуирламаһы
үҙенең тарихын, башта Алдараҡ «Реглсберг» тип аталған Энгельберг ҡалҡыулығының тарихы төбәктә христианлыҡ таралғанға тиклемге дәүергә барып тоташа: ул ваҡытта бында мәжүси булған, һәм бөгөн уның хаҡында эсе туҫтаҡҡа оҡшатып яһалма тәрәнәйтелгән ҙур таш (һарыҡташ) («Hünenstein» йәки «Heuneschüssel» булараҡ билдәле) хәтерләтә. 1300 йыл тирәһендә бында Михаил Архангелға бағышланған ябай ағас сиркәү төҙөлгән: «күк ғәскәре» менән тығыҙ бәйләнгән Михаилды йыш ҡына, элекке мәжүсилек ҡорамдары урынында урынлашҡан ҡорамдарҙы ҡурсалаусы булараҡ һайланған. Шулай итеп, уба «Энгельберг» (һүҙмә-һүҙ — «Фәрештә тауы») тип атала башлаған.
Зөлҡәрнәй
Фамилия
Зөлҡәрнәев Ғәли Камал улы (20 март 1905, Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙе Һарыкүлмәк ауылы (хәҙер Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы) — 24 апрель 1982, Өфө) — тәржемәсе, журналист. Яҙыусылар союзы ағзаһы (1954).