cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Артемида
Артемида (һ. б.Ἄρτεμις. — боронғо грек мифологияһында мәңге йәш һунар алиһәһе, ҡатын-ҡыҙ сафлығы алиһәһе. Ерҙәге бөтә тереклектең ҡурсалаусыһы, никахта бәхет биреүсе һәм бала тапҡанда ярҙам күрһәтеүсе, һуңыраҡ Ай алиһәһе (уның ағаһы Аполлон Ҡояшты кәүҙәләндерә). Гомерҙа — һомғоллоҡ, һунарсылыҡ ҡурсалаусыһы . Римлеләрҙә Диана менән тиңләштерелә.
Усэйн Болт
Тәүге донъя рекорды
2007 йылдың 24 июнендә Ямайка чемпионатында Болт 19,75 һөҙөмтәһе менән чемпион була. Шулай итеп ул 1971 йылдан бирле килгән Дон Куорриҙың милли рекордын уҙып китә (19,86). Был еңеү уға 2007 йылғы Осакала үткән Еңел атлетика буйынса донъя Чемпионатының йыйылма командаһына инергә ярҙам итә. Донъя беренселегендә ул 200 метрлыҡ дистанцияла бер нисә стартта ҡатнашҡан. Айырым алғанда, 10 июлдә ул Атлетиссимала 2-се — 20,11 урын ала, 15 июлдә Шеффилдәге Norwich Union British Grand Prix ярыштарында — 20,08 һөҙөмтә күрһәтә , 3 августа Norwich Union Super Grand Prix ярыштарының еңеүсеһе — 20,06.
2008 йылға саҡлы уның төп дистанцияһы 200 метр була, тик 2007 йылда ғына ул 100 метрлыҡ дистанцияла рәсми ярыштарҙа ҡатнаша. 8 мартта Спаниш-Таунда GC Foster Classics олимпия сезонының беренсе ярыштары үткән. Болт йөҙ метрҙы 10,03 менән үткән. 3 майҙа ул Кингстонда Jamaica International Invitational халыҡ-ара ярыштарында еңә, 100 метр дистанцияны 9,76 — ул ваҡытта был тарихта икенсе урын күрһәткесе булған. Бер ай ҙа үтмәй, 31 майҙа Нью-Йорктағы Adidas Grand Prix ярыштарында Болт 100 метр дистанцияһында, Асафа Пауэлл ҡаҙанышын уҙып, яңы донъя рекордын ҡуя — 9,72. Пекин Олимпиадаһы алдынан 3 августа үткән Athens Grand Prix ярыштары (200 метр дистанцияһы — 19,76) иң һуңғыһы була.
2008 йылғы Олимпия уйындары
Болт 2008 йылғы Йәйге Олимпия уйындарыгда финал йүгереүҙә көнәркәштәрен акүпкә артта ҡалдырып, алға сыға. Август башында Болт Пекин Олимпиадаһында 100 һәм 200 метр дистанцияларында йүгерәсәген иғлан итә. Олимпия уйындарында 15 августа ул 100 метрға квалификация йүгереүен (10,20), сирек финалға йүгереүҙе (9,92) һәм ярым финалды (9,85) ота. 16 августа финал йүгереүендә ул, яңы донъя рекордын — 9,69 ҡуйып, үҙенең тәүге алтын миҙалын яулай. Дистанцияның һуңғы 20 метрында ул, ҡулдарын йәйеп, йоҙроғо менән бер тапҡыр күкрәгенә һуға. Һуңғараҡ, президенты Жак Рогге спортсыны ошо хәрәкәттәрен, һанға һуҡмау тип, уны шелтәләгән. Әммә Болт үҙе, был маҡтаныуға һыймай, тип аңлатҡан. Ул 100 метрҙа Ямайка еңел атлеттарынан тәүге олимпия чемпионы булған. Был еңеүҙән һуң өс аҙна үткәс New Scientist журналында Осло астрофизика университеты физиктарының доклады баҫылып сыҡҡан. Мәҡәләлә, әгәр Усэйн финишҡа саҡлы тулы көсөнә йүгергән булһа, уның һөҙөмтәһе 9,55—9,69 интервалында булыр ине.
Олимпиаданан һуң ул тағы өс ярышта еңеү яулай. 29 августа Цюрихта 100 метр араға йүгереп еңеүсе була — 9,83. 2 сентябрҙә, 19,63 һөҙөмтә күрһәтеп, Атлетиссима еңеүсеһе була, ә 5 сентябрҙә, 9,77 һөҙөмтә менән 100 метр дистанцияһында Мемориал Ван-Даммаға лайыҡ була. 23 ноябрҙә, Елена Гаджиевна Исинбаева менән икеһе, 2008 йылдың иң шәп еңел атлеты тип танылалар.
2012 йылғы Олимпия уйындары
Олимпиадалағы триумфынан һуң Усэйн Гәүһәр лиганың ике йомғаҡлау этабында сығыш яһай. 30 августа Цюрихта Донъя класында 200 метр дистанцияла еңә — 19,66. 7 сентябрҙә Ван-Дамм мемориалында 100 метрға йүгереүҙә еңә — 9,86. 2012 йыл йомғаҡтары буйынса IAAF фаразы буйынса үҙенең карьераһында 4-се тапҡыр донъяның иң яҡшы еңел атлеты тип таныла.
2013—2015
23 августа Усэйн Варшавала уҙған Камила Сколимовская Мемориалында ҡатнаша. Бина эсендә 100 метр араға йүгереште иң юғары яңы донъя ҡаҙанышы менән еңә — 9,98. Шулай итеп, 1996 йылда яуланған Фрэнки Фредерикстың беренсе рекордын ҡуя — 10,05. 24 августа ул, имгәнеүҙәрҙән һаҡланыу өсөн, ағымдағы сезонды тамамлай.
Шәхси тормошо
2011 йылда Кингстонда «Tracks & Records» исемле үҙ ресторанын асты.
Бурлюк Давид Давидович
Биографияһы
Рәсәйгә ҡайтҡас, Бурлюк 1907—1908 йылдарҙа һул рәссамдарҙың художество күргәҙмәләрендә ҡатнаша. 1911—1914 йылдарҙа В. Маяковский менән Мәскәү һынлы сәнғәт, архитектура һәм скульптура училищеһында бергә уҡый. Футуристарҙың «Садок судей», «Пощёчина общественному вкусу» һәм башҡа йыйынтыҡтарында ҡатнаша.
Арка-НямсАй-Яха
Арка-НямсАй-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға НямсАй-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Цинхай
Цинхай (ҡыт. ябай. 青海 , пиньинь : Qīnghǎi) — Ҡытай Халыҡ Республикаһы үҙәк өлөшөнөң  көнбайышындағы әҙ халыҡлы булһа ла күп милләтле провинцияһы. Иң ҙур ҡала һәм административ үҙәге — Синин. Халҡы — 5 626 722 кеше (провинциялар араһында 32-се урында; 2010 й.). Ҡытайға ингәнгә тиклем был өлкә Кукунор тип аталған (монг. Хөх нуур ), йәки Амдо (ཨ་མདོ) һәм унда тулыһынса тиерлек  монголдар һәм тебетлеләр йәшәгән.
Географияһы
Провинция кәнбайышта Синьцзян һәм Тибет, ә көнсығышта Ганьсу һәм Сычуань менән сиктәш.
Халҡы
Ханьдар — 54,5 %, тибетлеләр — 20,87 %, хуэйҙар — 16 %, монгорҙар — 4 %, ҡалғандары саларалар, монголдар.
Вики-өләсәйҙәр
Вики-өләсәйҙәр — Викимедиа проекттары үҫеше менән ҡыҙыҡһынған, төрлө телдәрҙә эшләгән ҡатнашыусылар төркөмө. Башҡорт Википедияһында эшләгән оло йәштәге ҡатын-ҡыҙҙар миҫалында, оло йәштәге кешеләрҙе вики-проекттарға йәлеп итеүҙе маҡсат итеп ҡуйған төркөм.
Тарихы
2015 йылда әүҙем википедиясы, йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге «Башҡорт ҡатын-ҡыҙы» төркөмөндә башҡорт википедияһы өсөн мәҡәләләр яҙырға саҡырҙы. «Рөстәм менән Зөфәргә Башҡорт Википедияһын төҙөргә ярҙам итегеҙ» тип ул яҙып сыҡты. Ул саҡта проектҡа буш ваҡыты булған пенсия йәшендәге кешеләр ҡушылды. Һуңыраҡ уларҙы вики-өләсәйҙәр тип атанылар.
Албанияның ауыл хужалығы
Урман хужалығы
Албанияла урман сәнәғәте өсөн уңайлы тупраҡ һәм климат бар. 1990-сы йылдарҙа файҙаһыҙ ағас әҙерләү эшмәкәрлеге һәм ауыл хужалығы ерҙәрен киңәйтеү  һөҙөмтәһендә, Албанияның тарихи урмандарының күбеһе юҡ ителә. Бөгөнгө көндә урмандар Албания территорияһының өстән бер өлөшө самаһын биләй. Италия һәм Бөтә донъя банкы менән килешеү арҡаһында урманды тергеҙеү эше алып барыла.
Зенон Китийский
Зено́н Кити́йский, Зено́n-сто́ик (др.-греч. ; б. э. т. 334 йыл тирәһе, Китион, Кипр). Боронғо грек философы, стоик мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Хәтер
Кипр Европа берлегенә ингәнгә тиклем Зенон Китийский 20 цент номиналындағы тәңкәләрҙә һүрәтләнә.
Бурнево (Ленинград өлкәһе)
Исеме
Район башҡарма комитеты 1948 йылдың ғинуар-февралендә Норсниеми ауылына Слоновый исемен бирә, был фин теленән туранан-тура калька. 1948 йылдың июлендә халыҡ талабы менән ауыл исемдәрен үҙгәртеү буйынса комиссия ҡарарына ярашлы ауылды Трудовой тип атайҙар. 1948 йылдың 5 авгусында тораҡ пункттар атамаһын үҙгәртеү буйынса комиссия өсөнсө тапҡыр ауыл исемен үҙгәртә һәм уны Бурнево тип атай.
Тарих
1940 йылдың ғинуарынан алып — Карел-Фин ССР-ы составында.
Хәбир
Хәбир — төрки телле халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.
Фамилиялар
Хәбиров Әнғәм Хәйбрахман улы (6 сентябрь 1936 йыл) — юғары мәктәп ветераны, ғалим-әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе. 1997 йылдан Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. 1966—2013 йылдарҙа Бөрө дәүләт педагогия институты һәм Бөрө социаль-педагогия академияһы (хәҙер Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы) уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1972). РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1977), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Назар Нәжми исемендәге (2008), Фәтих Кәрим исемендәге (2011) премиялар лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1986).
Атаһының исеме
Заһитов Рәүис Хәбир улы (19 ноябрь 1948 йыл) — башҡорт театр актёры. 1985 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған (1998), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған (1984) һәм халыҡ артисы (1989).
Квадрат тигеҙләмә
V ысул. Квадрат өсбыуынды һыҙыҡлы ҡабатлашыусыларға тарҡатыу
Әгәр күренешендәге өсбыуынды ниндәй ҙә булһа юл менән һыҙыҡлы ҡабатлашыусылар ҡабатландығы  рәүешендә күрһәтеп булһа,  тигеҙләмәһенең тамырҙарын табып була — улар  һәм  һандары. Ысынлап та,, ә был һыҙыҡлы тигеҙләмәләрҙе сығарып, юғарыла әйтелгәнгә киләбеҙ. Квадрат өсбыуын һәр ваҡытта ла ысын коэффициентлы һыҙыҡлы ҡабатлашыусыларға тарҡатылмай икәнен билдәләп китергә кәрәк: был уға ярашлы тигеҙләмәнең ысын тамырҙары булған осраҡта ғына мөмкин.
Килтерелгән квадрат тигеҙләмә тамырҙары
Бөтәһе лә бик ябай:
Формулировка
Дөйөм осраҡта, йәғни килтерелмәгән квадрат тигеҙләмә өсөн:
Дифференциаль тигеҙләмәләр
Әгәр тигеҙләмәнең тамырҙары k_1 һәм k_2 бер-береһенә тигеҙ булмаһа, дөйөм сығарылышы ошондай күренештә була:
Әгәр характеристикалы тигеҙләмәнең тамырҙары тап килһә, дөйөм сығарылыш ошондай күренештә була:
Джекки Джойнер-Керси
Карьераһының башы
Мәктәптә уҡыған сағында уҡ, 13 йәшендә 5.10 метрға һикереп, Джекки еңел атлетикала булған һәләттәрен күрһәтә. Ул шулай уҡ волейбол һәм баскетбол менән дә мауыға. 14 йәшлек сағында, Иллинойс штатында юниор чемпионы булыуға өлгәшә. 1980 йылда Джекки Лос-Анджелестағы Калифорния университетына уҡырға инә, щунда уҡ уның баскетбол һәм еңел атлетика командалары өсөн сығыш яһай башлай. Тап шул уҡ йылда ул әсәһен юғалта һәм үҙ өҫтөнә ғаилә башлығы вазифаһын ала. Университетта уның менән тренер Боб Керси шөғөлләнә, һәм ул талантлы спортсыға еңел атлетика, ғөмүмән, ете алыш менән шөғөлләнергә тәҡдим итә.
Джекки Хельсинкиҙа үтәсәк еңел атлетика буйынса донъя чемпионатына һайлап алына (1983), ләкин унда уңышһыҙ сығыш яһай. Йәрәхәт алыуы арҡаһында, ярыштың беренсе көндө үк ете алыш ярышынан төшөп ҡала.
Юғары ҡаҙаныштары
2001 йылдан Джекки хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, тыуған ҡалаһы Ист-Сент-Луиста ул йәш спортсыларҙы яҡлаусы үҙенең исемендәге фонд булдыра.
Спорт сифаттары
Джойнер Джекки төрлө яҡлы спортсы була, еңел атлетиканың төрлө дисциплиналарында юғары һөҙөмтәләр күрһәт: горизонталь һикереүҙә, ҡаршылыҡлы йүгереүҙә һәм спринтта. Уның 7.49 метр рекорды, Америка ҡатын-ҡыҙҙары араһындағы оҙонлоҡҡа һикереү тарихында әлеге кәндә лә икенсе һөҙөмтә булып тора.
Ракша Юрий Михайлович
Биографияһы
Ракшаның картиналары (200-ҙән ашыу) Третьяков галереяһында, М. В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт сәнғәт музейында, шәхси тупланмаларҙа һаҡлана.
Күргәҙмәләре
Юрий Ракша эштәре ун туғыҙ күргәҙмәлә ҡуйыла, шул иҫәптән шәхси һәм Мәскәү, Ленинград, Загорск, Иркутск, Париж, Лондон, Токио ҡалаларында һәм ГДР, Монголия, Польша, Голландияла үткәрелә
Невинномысск
Географияһы
Ҡобан йылғаһы ярында урынлашҡан.
Зәйнетдин
Билдәле кешеләр
Әхмәтйәнов Зәйнетдин Низаметдин улы (21 сентябрь 1897 йыл — 30 ғинуар 1990 йыл) — Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).
Фамилия
Зәйнетдинов Миңлеғәфүр Миңләхмәт улы (17 апрель 1971 йыл) — донъяның виртуоз ҡумыҙсыһы, музыкант-педагог. 2000 йылдан Өфөләге мәғариф һәм мәҙәниәт учреждениелары, шул иҫәптән 2005—2012 йылдарҙа Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се республика балалар йорто уҡытыусыһы; 2013—2019 йылдарҙа Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының солист-инструменталисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2019), атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2011) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2004).
Зәйнетдинов Рәшит Сәйфетдин улы (18 июнь 1938 йыл — 18 декабрь 2015 йыл) — рәссам, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1980 йылдан СССР Рәссам­дар союзы ағзаһы. Профессор (1998). Башҡортостан Республикаһының халыҡ рәссамы (2008), атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1993) һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1995).
Оло Бугряница
Оло Бугряница — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Ясемин Адар
Биографияһы
Ясемин Адар 1991 йылдың 6 декабрендә Балыкесирҙа, Наим Адар һәм уның ҡатыны Айшегюль ғаиләһендә тыуа. Ясминдың Йылдыз исемле апайы бар, уларҙың әсәһе 2013 йылда вафат була. Мәктәпте тамамлағандан һуң Газиосманпаша Адар Ясемин физик культураһын һәм спортты Балыкесир университетында өйрәнә. Әлеге ваҡытта Нигдела уҡытыусы булып эшләй.
Рәсәй һумы
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 75-се статьяһындә билдәләгәнсә: аҡсаны Рәсәй Федерацияһының Үҙәк Банкы сығара, һәм уның төп функцияһы — милли валюта булған һумдын тотороҡлоғон һаҡлау. Рәсәй Федерацияһы Үҙәк Банкыһы тураһында махус закон бар.
Краснов Михаил Леонидович
Биографияһы
Госпиталдәге хеҙмәте менән бер рәттән табиптарҙың белемен камиллаштырыу үҙәк институтында эшләй һәм 2-се Мәскәү медицина институтының күҙ ауырыуҙары кафедраһы мөдире, ә 1944 йылдан — Мәскәү Кремленең дауалау-санитар бүлеге консультанты.
Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй. 1987 йылда вафат була. ерләнгән (29 участка) ..
Ҡаҙағстандағы болгарҙар
Тарихы
Ҡаҙағстанда беренсе болгар күскенселәре 1907 йылда барлыҡҡа килә. Улар — Павлодар өлкәһендә Раздумовка һәм Андриановка ауылдарына, Аҡтүбә өлкәһендә Болгарка ауылына нигеҙ һала. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Ҡаҙағстанға болгарҙарҙың икенсе тулҡыны күсенә. Болгарҙар Ҡаҙағстандың бөтә территорияһында йәшәй, әммә ил буйынса Аҡтүбә һәм Павлодар өлкәләрендә уларҙың һаны юғарыраҡ.
Ойошмалар
Болгариялағы Дәүләт сит ил болғар агентлығы сайты мәғлүмәттәре буйынса Ҡаҙағстанда 5 болғар ойошмаһы бар — ике мәктәп һәм өс ассоциация
Шәхестәр
Ҡаҙағстанда тыуған болгар этник сығышлы арҙаҡлы шәхестәр:
Оло Таловка (Талановка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һаба
Һаба итек
Башҡорт халҡының тиренән тегелгән аяҡ кейемдәре араһында «һаба итек» тигәне лә булған. Уны ат тиреһенән йөнөн тышҡа ҡалдырып теккәндәр. Ҡара: унты
Хәтижә әс-Сәләми
Биографияһы һәм карьераһы
Хәтижә әс-Сәләми 1966 йылдың майында  (төньяҡ Йәмәндә граждандар һуғышы осоронда) ярлы мосолман ярлы ғаиләһендә тыуған. 11 йәшендә уны ағаһы Әли-әс Сәләми Хәтижәнән бер нисә тапҡыр өлкән булған үҙенең танышына көслөк менән кейәүгә бирә. Әсәһенең ағаһы был никах уның ун дүрт йәшенә тиклем «хужалыҡ» килешеүе генә тип ышандырһа ла, Хәтижә туйҙан һуң бер нисә аҙна енси көсләүгә дусар була, һәм үҙ-үҙенә ҡул һалырға маташа, ахырҙа, иренән ҡаса (икенсе яҙмалар буйынса, уның ҡаршылығнан арып, ире уны үҙе кире ҡайтара). Традиция булараҡ был «ғаиләгә хурлыҡ» тип баһалана, ғаиләһенең күп өлөшө (үҙ ваҡытында тағы ла иртәрәк кейүгә бирелгән әсәһенән башҡалары) ҡыҙҙан баш тарта.
16 йәшендә Хәтижә-әс -Сәләми Америка Ҡушма штаттарында уҡыу өсөн стипендия ота, унда юғары  мәктәпте тамамлай, ә 1983 йылда Вашингтонда Маунт-Вернон Ҡатын-ҡыҙҙар колледжына уҡырға инә,  1986 йылда коммуникациялар  бакалавры дәрәжәһен ала. Уҡыған ваҡытында ул АҠШ-та Йәмән илсеһе Яхъя әл-Мутавәкил менән тагныша һәм дуҫлаша. Был дуҫлыҡ артабан уға Йәмәндең бер нисә абруйлы сәйәсмәндәре менән танышырға һәм уның дипломатик корпусында үҙ кеше булырға ярҙам итә.
Мәләүез (станция)
Урыны һәм инфраструктураһы
Тимер юл станцияһы Мәләүез ҡалаһының көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан. Унда автотранспорт менән барып була. Станцияға тиклем йәмәғәт транспорты йөрөй. Мәләүез тимер юл вокзалы адресы: Вокзал урамы,1.
Яҡындағы транспорт узелдары
Самойловка автобус туҡталышы ~ 4 км
Миньковка автобус туҡталышы~ 5 км
Сульча (Оло Каменка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Оло Камзас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы
Таратылыу
2011 йылдың 6 июлендә берләштерелгән ректорҙар советында Төньяҡ-Көнбайыш дәүләт медицина университеты ректор вазифаһын башҡарыусы итеп хәҙер инде элекке МАПО-нан Отари Гивиевич Хурцилава тәғәйенләнә (1950 йылғы). И. И. Мечников исемендәге Санкт-Петербург дәүләт медицина академияһы ябылып бөткәнсегә тиклем һуңғы ректоры вазифаһын башҡарыусы итеп профессор Александр Михайлович Лила (1960 йылғы) ҡуйыла.
Грот урамы
Грот урамы — Санкт-Петербургтың Петроград районынындағы урам. Ҡомло яр (Песочная набережная) урамынан Профессор Попов урамына тиклем һуҙыла.
Миңлеғәле Ғөбәйҙуллин музейы
Тарихы
Уҡытыусылар һәм уҡыусылар көсө менән Герой хаҡында уникаль экспонаттар йыйыла. Башта музей мәктәп музейы була. 1976 йылдың 4 февралендә Миәкә район Советы Өршәкбаш-Ҡарамалы ауылында музей булдырыу тураһында ҡарар (51-се) сығара. 1978 йылда музей яңы кирбес бинаһына күсә. Оҙаҡ йылдар музей йәмғиәт нигеҙендә эшләп килә. 1991 йылда БАССР Министрҙар Советының 1991 йылдың 28 ғинуарындағы 63-сө ҡарарына ярашлы Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы итеп күсерелә (2005 йылға тиклем), ә 2006 йылдың 1 ғинуарынан — Башҡортостандың Миәкә районы ҡарамағында муниципаль музей булараҡ теркәлә. 2010 йылдың 7 майында музей яңы бинаға күсә. Бөйөк Еңеүҙең 65-йыллығына 2010 йылдың 7 майында Советтар Союзы Геройы М. Х. Ғөбәйҙуллинға һәм Миәкә районынан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яҡташтарға арналған яңыртылған музей Мәҙәниәт йортондағы икенсе ҡатында асыла. Фәнни етәкселекте Башҡортостан Республикаһының Милли музейы алып бара, рәссамдар бригадаһы менән Ғаймалов Рәйес Ғаяз улы етәкселеге аҫтында һәм Миәкә районы хакимиәтенең финанс ярҙамында бик һәйбәт музей барлыҡҡа килә. Музейҙа 3 зал булдырылған: күргәҙмәләр, этнография һәм М. Х. Ғөбәйҙуллинға арналған залдар.
Музей етәкселәре
1991 йылдан 1994 йылдың апреленә тиклем — Масалимова Фәһимә Тимерхан ҡыҙы, 1994 йылдан алып музей мөдире булып Әбдрәхимова Миңлегөл Шәрип ҡыҙы эшләй.
Музей ҡаҙаныштары
3. Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70-йыллығына арналған «Шәжәрә-байрам» Республика халыҡ байрамы сиктәрендә уҙғарылған шәжәрә төҙөүселәр конкурсында — махсус бүләк.
Богдан Хмельницкий һәйкәле (Донецк)
Һәйкәлдең авторы Донецк скульпторы Павел Павлович Гевеке.
Тетвелька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Выдриха (Маралиха ҡушылдығы)
Выдриха  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маралиха йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Аҙналы (исем)
Аҙналы — боронғо башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Ғәлиәкбәр
Тарихы
Ғәлиәкбәр ауылына 1850—1859 йылдарҙа Верхнеурал өйәҙе (хәҙер — Баймаҡ районы) Бөрйән улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған.
1859 йылда ауылда 25 йортта 148 кеше иҫәпләнгән, 1920 йылда 66 йортта 337 кеше йәшәгән. Ауылдың исеме тәүге төпләнеүсе Ғәлиәкбәр Әбделмөҡминов исеме менән бәйле. Ауылда тәүге йәшәүселәр Темәс ауылынан (Баймаҡ районы) сыҡҡан. Ҡарағол Солтанғолов 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше) {{Халыҡ һаны буйынса сығанаҡтар}}
1850 йылғы рәүиз мәғлүмәте
}}
Шершни һыуһаҡлағысы
Тасуирламаһы
Һыуһаҡлағыстың оҙонлоғо 18 км, киңлеге: иң киң урыны — 4 км, уртаса — 1,6 км, һыу көҙгөһө майҙаны — 39 км2, һыу күләме — 176 млн м3, тәрәнлеге: максималь — 14 м, уртаса — 4,5 м, һыу йыйғыс майҙаны — 5460 км2. Һыуындағы минералдар— 400—500 мг/л тиклем. Төбө — ләмле, ҡомло, быуғанда һыу аҫтында күмелеп ҡалған болон ере, ҡара тупраҡ.
Көньяҡ Урал дәүләт гуманитар-педагогия университеты
Көньяҡ-Урал дәүләт гуманитар-педагогия университеты — Южно-Уральский государственный гуманитарно-педагогический университет — юғары педагогия уҡыу йорто, Силәбе өлкәһенең иң элекке юғары уҡыу йорттарының береһе, 1934 йылда педагогия институты булараҡ нигеҙ һалына.
Факультеттары, институттары һәм юғары мәктәптәре
Был колледждың Мейәс ҡалаһында филиалы эшләп килә
Тамамлаусылар
Университет 50 меңдән ашыу белгес сығарған. Университеттың меңдән ашыу сығарылыш уҡыусыһы «РФ атҡаҙанған уҡытыусыһы» исемен йөрөтә, 1200-ҙән ашыу педагог орден һәм миҙалдар, 5 меңдән ашыуы «Халыҡ мәғарифы отличнигы» билдәһе менән бүләкләнгән
Оло Тайдон
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡарасәй (күл)
Тарихы
1790 йылда Пермь губернаһы Екатеринбург өйәҙенең генераль межалау планында күл Ҡарағайсәс булараҡ телгә алына. Әҙ һыулы йылдарҙа ул ҡороған, һәм топографтар йыш ҡына уны күрмәгән. Хәҙерге заманға Ҡарасәй исеме менән килеп еткән.
«Маяҡ» ветерандарының иҫтәлектәре буйынса, 1947—1948 йылдарҙа 25-се завод директоры П. И. Точеный һәм завод коменданты Жирнов Ҡарасәйгә өйрәк атырға йөрөгән. Әммә, шул ваҡытта темптың һәм эштәрҙең көсөргәнешлелеген, шулай уҡ Махсус комитеттың етәксеһе Л. П. Берияның етәкселәр өсөн һунарға һәм балыҡҡа йөрөүгә шәхси тыйыуын иҫәпкә алғанда, бындай осраҡтар булып, моғайын, бик һирәк була.
Күл проблемаһы
1980-се йылдар уртаһынан башлап метеорологик шарттарҙың үҙгәреүе һыу кимәленең күтәрелеүенә килтерә, шуға күрә был эш туҡтатыла. Үҙгәреп тороусы метеорологик шарттарҙы иҫәпкә алып, һыу ятҡылығын консервациялау буйынса яңы ҡарарҙар эшләү талап ителә. Һыу күләменең артыуы, нигеҙҙә, инфильтрация арҡаһында һәм өҫкө һыулыҡтың күлдең күмелгән өлөшөнән килеп сыҡҡанлығы асыҡлана. Күлдә һыу кимәле үҙгәреүенең фаразланған иҫәп-хисабы яһала, шулай уҡ уның кимәлен тотороҡландырыу һәм кәметеү буйынса мөмкин булған техник сараларға анализ яһала. Һыу ятҡылығының ябыҡ өлөшөн гидроизоляциялау һәм һыу оҙатҡыс каналдар һәм канауҙар ҡороу таныла. Был ҡарарҙарҙы тормошҡа ашырыу һөҙөмтәһендә 2005—2007 йылдарҙа күлдең майҙаны 11,6 гектарҙан алып 7,8 гектар майҙанға тиклем кәмей. 2011 йылғы фараздар буйынса башҡарылған әҙерлек эштәрен иҫәпкә алып, һыулыҡты тулыһынса ябыу «Маяк» предприятиеһы ойошмаһы радиоактив ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү комплексын эксплуатацияға тапшырғандан һуң бер-ике йыл кәрәк буласаҡ.
Маҡулов Айрат Һәүбән улы
Хеҙмәт юлы
1991—2002 йылдарҙа эшҡыуарлыҡ иҡтисады кафедраһы мөдире. Фәнни эшмәкәрлеге авиация сәнәғәте изделиеларын уйлап табыу, етештереү һәм файҙаланыу процестарын ҡулайлы планлаштырыу һәм көйләү ысулдарын эшләүгә арналған. Маҡулов ҡатнашлығында авиация изделиеларына тиҙләтелгән һынау үткәреү алымдары, автопилоттың сифатын тәьмин итеүҙең инновацион технологиялары, авиация двигателдәренең сифатын яҡшыртыуҙың статик ысулдары эшләнгән һәм ғәмәлгә индерелгән. 310‑дән ашыу фәнни хеҙмәт авторы.
Сулпан (Ырымбур өлкәһе)
Урамдары
- Мәктәп тыҡрығы
Ҡарҡиғән
Дини әһәмиәте
Ике көн дә шиғый мосолмандар өсөн мөһим булып тора. Шәғбан айының 15-се көнөндә 12-се шиғый имамы Мөхәммәт әл-Мәхдиҙең тыуған көнө билдәләнә, ә рамаҙан айының 15-се көнөндә икенсе шиғый имамы һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең ейәне Хәсән ибн Али донъяға килгән. Был көндәрҙә мәсеттәрҙә хәҙис мосолман шиғыйҙар өҫтөнлөк иткән ҡалаларҙа вәғәздәр (хөтбә) уҡыла
Дымов Олег Григорьевич
Дымов Олег Григорьевич (4 декабрь 1946 йыл — 3 апрель 2016 йыл) — Ҡаҙағстан дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. Ҡаҙағстан Республикаһының атҡаҙанған эшмәкәре (2010).
Хеҙмәт юлы
Башҡа вазифалары
Һайлап ҡуйылған вазифалары, депутатлығы
1994—1995 йылдарҙа — XIII саҡырылыш Ҡаҙағстан Юғары Советы депутаты
Атаһы — Дымов Георгий Константинович, 40 йылдан ашыу элеватор директоры булып эшләй.
Фәнни, әҙәби хеҙмәттәре
Олег Григорьевич Дымов китаптар авторы: «Ҡаҙағстан халыҡтары ассамблеяһы» (1996), «Ҡаҙағстандың депортацияланған халыҡтары» (1998), «Ҡаҙағстан еренең йылыһы» (1999), «Йөрәгем ҡылдары» (2002), «Ҡаҙағстан халыҡтары ассамблеяһы» (2003), «Беҙ, Ҡаҙағстан халҡы» (2004), «Тыуған ер булып киткән ер» (2010) һәм башҡалар.
Ача-Яха
Ача-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хой-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Аҡ май
Төрҙәре
Аҡ майҙан шулай уҡ һары май эшләйҙәр, аҡ майҙы, 75°-80° температурала иретеп, төрлө ҡушымсаларҙан таҙартып, унан һөт майын айырыу. Унда 98 % артыҡ май бар, әммә ғәмәлдә биологик актив матдәләр юҡ.
Аҡназар (исем)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Аҡназар — Баязит Бикбайҙың билдәле «Ҡаһым түрә» драмаһында төп ыңғай образдарҙың береһе.
Һарайғыр ауыл биләмәһе
Һарайғыр ауыл Советы — Ырымбур өлкәһе Матвеевка районы, Һарайғыр ауыл биләмәһе. Административ үҙәге — Һарайғыр ауылы.
Бүреле
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса йылға Яйыҡ һыу бассейны округына ҡарай. Йылғаның һыу хужалығы участкаһы —  Һаҡмар йылғаһы инешенән Оло Эйек йылғаһы ҡойғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — юҡ. Йылға бассейны — Яйыҡ (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Оло Турья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡаратау
Тасуирламаһы
Йүрүҙән буйҙарында урынлашҡандарынан башҡа, Ҡаратау эргәһендә тораҡ пункттар юҡ. Ҡасандыр урман ҡырҡыусылар йәшәгән ҡасабалар юҡҡа сыҡҡан. Туристар ҙа бында килмәй тиерлек.
Һырт, тау битләүҙәре эзбизташ, балсыҡлы һәүерташ, кварцлы ҡомташ ҡатлауҙарынан ҡоролған. Һоро күмер сығанағы бар. Тауҙан ағып төшкән һыу ағымдары аҫҡа төшкәс ҡомташ араһына һеңеп бөтә.
Тау битләүҙәре тәрән уялар, үҙәктәр, үҙәндәр менән телгеләнеп бөткән. Улар буйлап тауҙан ағып сыҡҡан шишмәләр аға. Һырттың көньяҡ битләүҙәренән Әшә,
Сибай баҡыр-цинк колчеданы ятҡылығы
Ятҡылыҡҡа характеристика
Риолитбазальт формацияһы тоҡомонан (карамалыташская свита, D2zv1) һалынған һәм көнбайыштан көнсығышҡа ҡарай текә ярылған. Мәғдән матдәләре кварц риолиттары ҡатламдарының өҫкө һәм аҫҡы бәйләнештәрендә ята. Мәғдән ятҡылығы буйынса төп Яңы Сибай ятышы өс ҡеүәтле сульфид мәғдәне линзаларынан тора, улар бер-береһе өҫтөндә урынлашҡан һәм бер мәғдән бағанаһы менән тоташҡан. Яңы Сибай ятышы линза системалары өсөн берҙәм теүәл зоналыҡ менән билдәләнә.
Вахрушев Георгий Васильевич
Фәнни эшмәкәрлеге
Г. В. Вахрушев бик ҙур шәхси китапхана туплаған. Унда геология фәне тармаҡтарының бөтә вәкилдәре: минералогия, региональ геология, структуралы геология, стратиграфия, петрография, файҙалы ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары — буйынса һәм шулай уҡ химия, биология фәндәре буйынса китаптар бар. 1972 йылда Рәсәй Фәндәр академияһының Урал фәндәр үҙәге Ғилми китапханаһы тарафынан Г. В. Вахрушевтың шәхси китапханаһы һатып алына.
Йосопов һарайы (Ҡырым)
Йосопов һарайы — кенәз Феликс Йосопов (граф Сумароков-Эльстон) өсөн Ялта архитекторы Николай Краснов тарафынан Кореизда эклектик стилистикаһында төҙөлгән һарай.
Тарихы
Һарай төҙөлгәнгә тиклем уның урынында княгиня Анна Сергеевна Голицынаның «Алһыу йорт» дачаһы була. Һуңынан алпауыт хужалығы шарап эшләүсе Морозов ҡулына күсә, 1880 йылда уны кенәз, Мәскәүҙең элекке генерал-губернаторы Феликс Феликсович Йосопов һатып ала. 1909 йылда Дюльбер һәм Ливадия һарайы авторы архитектор Николай Краснов, «Алһыу йорт»то үҙгәртеп ҡороп, уға хәҙерге күренешен бирә. Кенәз Йосоповтар тоҡомо Рәсәй империяһында иң бай һәм иң йоғонтоло аристократтар ғаиләһенән була. 1912 йылдың көҙөндә ошо һарайҙа Феликс Йосопов-кесе император Николай II-нең туғаны императорҙар нәҫеленән булған княжна Ирина Александровна менән йәрәшә.
Ҡунаҡбаев Йосоп Йыһангир улы
Ҡунаҡбаев Йосоп Йыһангир улы (1885 — 1938) — дәүләт эшмәкәре. Баймаҡ район Советы башҡарма комитеты рәйесе (1930). Сәйәси золом ҡорбаны.
Хәтер
Баймаҡ районы Аҡморон ауылында Уйылдан Кәримов башланғысы менән һәйкәл-таш ҡуйылған (Фирғәт Ғиниәт улы Истәков башҡарыуында).
Тауҙар
Дөйөм тасуирлама
Тау системалары Азия ер өҫтөнөң — 64 %, Төньяҡ Американың — 36 %, Европаның —25 %, Көньяҡ Американың —22 % , Австралияның —17 % һәм Африканың3 %.биләй Дөйөм алғанда, тауҙарға тура килгән ер 24 процент тәшкил. Кешеләрҙең 10 проценты тауҙар территорияһында йәшәй. Күпселек йылғалар тауҙарҙа баш ала.
Тау рельефтары
Тау рельефының төп формалары: тау теҙмәләре, һырттар, армыттар, ҡырластар, тауҙар араһындағы уйһыулыҡтар, уйпатлыҡтар һ.б. Һырт ҡырластары йәки теҙмәләренең айырым ҡалҡыу урындары сусаҡ, манара, «аҡтау», «яланғас» түбә, «таш» һ.б. тип атала.
Башҡортостан тауҙары
Башҡортостанда иң бейек тау түбәһе — Ямантау, ул диңгеҙ кимәленән 1640 м-ға күтәрелгән. Уралтау һырты иһә төп һыу айырғыс булып тора.
Н. А. Добролю́бов исемендәге Түбәнге Новгород дәүләт лингвистика университеты
Тарихы
1990-сы йылдарҙа күп һанда яңы факультеттар һәм кафедралар булдырыла, 1994 йылда институтҡа лингвистик университет статусы бирелә.
Генералка (Бащелак ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Бия һәм Катунь йылғалары ҡушылған урындан Барнаул ҡалаһына тиклем, Алей йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Иҫке Ишембай ауылы мәсете
Тарих дауам итә
Иҫке Ишембай ауылы мәсете имамдары: төрлө йылдарҙа Әҡсән Сәйфетдинов, Ҡорбан бабай, Алмаз, Рәшит бабай, Марат Ишембаев бер-бер артлы имам-хатиб вазифаһын атҡара. 2017 йылдан алып Иҫке Ишембай мәсетенең имам-хатибы — Нәзир Ғәлиев атлы уҙаман. Мәхәллә мосолмандары ауыл зыяратының тәртиптә тороуын да күҙәтә. Төрлө йылдарҙа Хәбибулла Мостафин, Зәкәриә Сәйфетдинеов, Мөнир Иҡсанов, Әхмәт Аҙнаев, Әрхәт Ишембаев, Әйүп Исхаҡов был эш өсөн яуаплы була. Әлеге ваҡытты зыяраттағы тәртип, таҙалыҡ өсөн Фәтих Ишембаев яуаплы.
Шмидефельд-ам-Ренштайг
Шмидефельд-ам-Ренштайг (Schmiedefeld am Rennsteig) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 1772 кеше йәшәй. Майҙаны — 18,43 км2. Диңгеҙ кимәленән 700 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98711 һәм автомобиль коды — IK.
Искәндәр Зөлҡәрнәй
Вариҫтары
Искәндәрҙең үлеме алдынан ғәскәр башлыҡтары унан вариҫы итеп кемде ҡалдырасағы тураһында һорайҙар. Тулы хоҡуҡлы вариҫтары булмағанлыҡтан (уның улы Искәндәр IV уның үлеменән һуң ғына тыуа, ә икенсе улының әсәһе уның законлы ҡатыны булмай), был һорауға яуап бик мөһим була. Ҡайһы бер фараздар буйынса, Искәндәр «Kratisto» («Иң көслөһө») тип яуап ҡайтара.
Искәндәр Зөлҡәрнәй мосолман һәм шәреҡ риүәйәттәрендә
Бөтә мосолман донъяһында Искәндәр тураһында төрлө легендалар йөрөгән. Иң киң таралған сюжеттарҙың береһе - Искәндәрҙең бөтәһенән йәшереп йөрөгән ике мөгөҙө булыуы тураһында легендалар; бер сәстараш уның был серен һыбыҙғыһына һөйләй, ә ул был турала бөтә донъяға белдерә. Был сюжетты Мидас тураһындағы грек мифы менән бәйләй торған булғандар, тик ХХ быуат уртаһында легенда башлап Шәреҡтә барлыҡҡа килгән, тигән фараз тыуа. Әйткәндәй, "Ҡурай" тигән башҡорт халыҡ әкиәтендә лә мөгөҙлө хан тураһында бәйән ителә, тик унда Искәндәр исеме аталмай. Хандың мөгөҙө булыуын ҡурай бөтә донъяға яңғырата.
Искәндәр Зөлҡәрнәй башҡорт рухи донъяһында
Искәндәр Зөлҡәрнәйгә башҡорттарҙың оло ихтирамы исеме лә, ҡушаматы ла айырым исемдәр булып ҡулланышҡа инеп китеүенән күренә. Искәндәр исеме лә, Зөлҡәрнәй исеме лә иң йыш осраған исемдәрҙән булған. Хәҙер ҙә балаларына Искәндәр тип йыш ҡушалар.
Конбаун
Династияның башы
1753 йыл аҙағында Алаунпхая Аваны ала, ә 1754 йылда, алдан Аванан алып төньяҡҡа ҡарай шан райондарын үҙ контроле аҫтына ҡуйып һәм ғәскәрҙәрҙе шан отрядтары менән тулыландырып, көньяҡҡа юл ала. 1755 йылдың февралендә ул бирмандар йәшәгән территорияны тулыһынса азат итә, ә 1757 йылда мондарҙың баш ҡалаһы Пегуны баҫып ала һәм емерә, шуның менән Бирманы берләштереү өсөн көрәште тамамлай. 1759 йылда Иравади дельтаһындағы мондарҙың ихтилалын баҫтыра һәм Манипурға еңеү походына сыға. Был кенәзлекте Бирманың вассал буйһоноуына ҡуя.
Тибо
Британия Һиндостаны генерал-губернаторы Бирма һарайына бер нисә илселек ебәрә. 1795 йылда Майкл Саймс миссияһының эше һөҙөмтәһендә Британия сауҙаһын күҙәтеү өсөн Рангун да Британия резидентын ҡабул итеү тураһында килешеү төҙөлә, әммә Бөйөк Британия менән Бирманың үҙ-ара бәйләнештәрендә ысын сик проблемаһына әйләнгән Аракан мәсьәләһен көйләп булмай.
Миндон
1873—1874 йылдар аҙағында инглиз хакимлығын танымаған һуғышсан кара халҡы йәшәгән урман өлкәһе сиктәре буйынса етди тотҡарлыҡтар барлыҡҡа килә. Англияға ҡарата дәүләттең вассалы булған Манипур һәм Бирма араһындағы сикте анығыраҡ билдәләү өсөн, бәхәсле өлкәгә географик тикшереү үткәрелә. Бирма араһындағы сикте анығыраҡ билдәләү өсөн Манипур англияға ҡарата вассал булған дәүләт бәхәсле өлкәне географик тикшереү үткәрә. Оҙайлы бәхәстәрҙән һуң король ниһайәт бирешә, һәм 1875 йыл дың 21 июнендә инглиз талаптары рухында төҙөлгән килешеүгә ҡул ҡуйыла.
Ламбада
Тарихы
Ламбада жанрында тәүге совет башҡарыусыларынан билдәле композитор Владимир Мигуляны телгә алып була. Уның «Ҡара диңгеҙ ламбадаһы» «Йыр-90» фестивале лауреаты була. Японияла уның йырын Акеми Иши йырлай һәм хит-парадтың 11-се урынын биләй. .Ламбада көйө Сергей Минаевтың «Лом-баба», Mr..Credo «Ламбада», Олег Газмановтың «Ламбада», «Сектор газа» төркөмөнөң «Минет» , Анатолий Полотноның «Утраҙар», Дон Омарҙың «Taboo», Дженнифер Лопестың «On the Floor» («Ven a bailar»),Ваджихи Растагарҙың «Ламбада» йырҙары нигеҙендә ята. «Ну, погоди!» мультфилмының ун етенсе серияһында африкан ҡуяндары ламбаданы бейейҙәр.
Ламбадаға «Ламбада» (1990) һәм «Тыйылған бейеү» (1990).нәфис фильмдары арналған.
Ленинград оборонаһы һәм блокадаһы дәүләт мемориаль музейы
2018 йылда музей экспозицияһы реконструкцияға ябыла, ул 2019 йылда тамамлана ; уның барышында төп экспозицияны Смольный районындағы яңы бинаға, ә иҫкеһендә музей тарихына арналған күргәҙмәне ҡалдырыу планлаштырыла, әммә 2018 йылдың декабрендә яңы ҡала башлығы А. Д. Беглов губернаторы Г. С. Полтавченко ваҡытында шул уҡ йылдың сентябрендә яңы музей комплексы өсөн проект-тикшереү эштәрен туҡтата. 2019 йылда үҙенең Санкт-Петербургҡа визиты ваҡытында А. Д. Бегловтың Тоҙ ҡаласығы бинаһында урынлашҡан музейҙы ҡалдырыуҙы һәм Оборона министрлығы ғилми-тикшеренеү институты иҫәбенә киңәйтеү тәҡдимен хуплай. А. Д. Беглов Рәсәйҙең музейҙар союзы президенты, Дәүләт Эрмитажы директоры М. Б. Пиотровскийҙың Ҡаланы обороналау музейының ҡала буйынса, шул иҫәптән блокада көндәрендә эшләгән һәм беҙҙең көндәргәсә һаҡланған предприятиеларҙа яңы филиалдарын булдырыу инициативаһын хуплай.
Беренсе музей (1944—1952)
Хәҙер музей урынлашҡан бина Тоҙ ҡаласығының тарихи биналары комплексы составына инә. Ул 1901—1903 йылдарҙа архитектор Петр Трифанов проекты буйынса төҙөлгән элекке Һөнәрселек музейы бинаһы. Музей башта хәҙергеһенә ҡарағанда ҙурыраҡ майҙанды биләй, әлеге бинанан тыш, Гангутский урамы, 1 һәм Фонтанка йылғаһының яр буйы, 10 адрестары буйынса күрше ике бинала урынлашҡан була.
Серго Орджоникидзе
Тормош юлы
Орджоникидзе Әзербайжан, Әрмәнстан һәм Грузия хөкүмәттәрен ҡолатыуҙа һәм ЗСФСР-ҙы булдырыуҙа туранан-тура ҡатнаша.
Юғары етәкселек составында
1936 йылда Орджоникидзеның өлкән ағаһы Павел (Папулия) ҡулға алына. Ағаһының ҡулға алыныуы тураһында хәбәрҙе Орджоникидзе Кисловодскиға 1936 йылдың октябрендә, үҙенең 50 йәшлек юбилей көнөндә, ала. Орджоникидзеның ҡатыны хәтерләүенсә, 27 октябрҙә Пятигорскиҙа Сергоның 50-йәшлегенә арналған тантаналы ултырыш уҙғарыла. Серго үҙе барырға теләмәй, ҡатыны ултырышта ҡатнаша. Октябрь аҙағында Серго Мәскәүгә китә, унда, рәсми совет версияһы буйынса, уның йөрәк өйәнәге була, әммә бик күп юғары совет эшмәкәрҙәренең Сергоның үҙ-үҙенә ҡул һалыуы тураһында шаһитлығы һәм фекерҙәре бар.
Үлеме
СССР Министрҙар Советы эштәр идарасыһы Михаил Смиртюков, Орджоникидзе үҙ-үҙен атып үлтерҙе, тип һанаған.
Гиперболик функциялар
Тарихы
Гиперболик функцияларҙың беренсе килеп сығыуын тарихсылар инглиз математигы Абрахам де Муавр (1707, 1722) хеҙмәттәрендә күрәләр. Хәҙерге билдәләмәне һәм уларҙы ентекле тикшереүҙе Винченцо Риккати 1757 йылда башҡара («Opusculorum», том I), шулай уҡ уларҙың тамғаланышын тәҡдим итә:,. Риккати берәмек гиперболаны ҡарауҙан сығып эш итә ( бүлегендәге һүрәтте ҡарағыҙ).
Юрий Дрогобыч
Котермак Юрий Михайлович, шулай уҡ Юрий (Георгий) Михайлович Донат, Рустән магистр Георгий Дрогобыч (Georgius Drohobicz de Russia, Юрій Дрогобич, Jerzy Kotermak Drusianus, Giorgio da Leopoli); яҡынса 1450, Рус воеводалығы, Польша Короллеге — 4 июль 1494, Краков, Польша Короллеге) — галич астрологы, табип, философ, библиофил. Яңырыу дәүерендәге украин (рутен) гуманисы. Фараз ителеүенсә, Котермак гуманистарҙың нюрнберг түңәрәге менән бәйләнеш тота һәм, ихтимал, Краковта Николай Коперниктың уҡытыусыларының береһе була. 1481 йылдан 1482 йылға тиклем — Болонья университеты ректоры. 1488 йылдан — Краков университеты профессоры
Кудрявцев Алексей Михайлович
Уҡыусылары
Күбеһе Башҡортостан рәссамдар союзының ағзалары булып тора — Николай Пегов, X. Танеев, Владислав Меос, И. Бикбулатов, Ольга Зозуля һ.б.
Александровка ауыл Советы (Дәүләкән районы)
Тарихы
Алға ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Александровка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға.
Листвяжка (Имгыт ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Дзюдо
Тарихы
Дзюдо 1880-се йылдарҙа, Мэйдзи реставрацияһынан һуң, һуғыш сәнғәте өсөн ауыр мәлдә үҫешә. Ул ваҡытта Япония башлыҡтары араһында көнбайыш мәҙәниәтен үҙләштереү сәйәсәте өҫтөн була, ғәҙәти көрәш төрҙәре ҡыйынлыҡ кисерә. Өлкән уҡытыусылар дәрестәрен туҡтата, ҡайһылары ярлылыҡта үлә.
Дзюдо техникаһы
Дзюдоның Кодокан стиленә өс техник бүлек инә:, ,.
Дзюдо спорт төрө булараҡ
Спортсылар ҡатнашыу төрө буйынса ярыштар : Ҡатнашыусылар ярыштан төшөп ҡалыу буйынса: Көрәш техникаһын өс судья хөкөм итә (татамила бер арбитр һәм ике судья ситтән татами, ҙур ярыштарҙа видеоҡабатлау мөмкинлеген ҡулланып була).
Челна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шешма йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Шәрип (исем)
Этимологияһы
Шәрип исеме ғәрәпсәнән дәрәжәле, атаҡлы, хөрмәтле һәм изге мәғәнәләренә эйә. Бала данлы булып, тик мәрхәмәтлек ҡылып йәшәүен теләүҙән ҡушылған төрки сығанаҡлы исем.
Фамилия
Шәрипов Тәлғәт Муса улы (1 ғинуар 1928 йыл — 21 март 2013 йыл) — үҙешмәкәр композитор. Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1978).
Ауылдар
Шәрип (Благовещен районы) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл.
Шәрип (Салауат районы) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл.
Борис Христов
Биографияһы
Борис Христов 1914 йылдың 18 майында Болгарияның Пловдив ҡалаһында, сығышы менән Вардар Македонияһынан булған, болгар йәмәғәтсеһе һәм милли-революционер Кирил Совичанов ғаиләһендә тыуған.
Ябраил
Намыҫ Әкбәр (иң юғары дәрәжә эйәһе)
Б
"Б" хәрефенә хикәйә
Боронғо бик боевой бисәкәй-Бәхернисаның баш балаһының бәләкәй балаһы Булат билбауына балтаһын, бысағын бәйләп Брәтәк буйына балыҡҡа барған. Бер бәрҙенән башҡа балыҡ булмағас, Барыйҙың бесәнлегендә бөрлөгән, бәшмәк, балтырған, быҙауына бесән барларға булған. Бесәнлектә бисураларҙың байрамы барғанын белгән. Бутый бисураларҙың бер биҙрә бал балын, биш банка буҙаһын бәргән. Бисуралар Булатты баҫтыра башлаған. Булат баш бисураның башына бысағын, ботона балтаһын бәргән. Баш бисура баҡыра-баҡыра балнисҡа барған. Балниста бисураның башын бинтләп-бинтләп бәйләгәндәр, ботона брус беркеткәндәр. Булат Бәштин буйындағы быуаға боҫҡан. Быуа башындағы Барыйҙың быуаҙ бейәһе Бутыйҙы болғап-болғап быуаға быраҡтырған.Булат буҫығып, бүртенеп, буҡылдай-буҡылдай бата башлағас, баҡалар быны бүрәнәгә баҫтырған.
Чекалин (ҡала)
Иҡтисад
Совет осоронда эшләгән предприятиелар хәҙер ябылған. Чекалин ҡалаһы халҡы башлыса социаль сферала эшләй, ҡала халҡы күбеһенсә күрше Суворов һәм Краинка ҡалаларында эшләй. Янғын һүндереү депоһы эшләй (20-нән ашыу кеше-2014 йылда). 2014 йылда ҡалала 3 магазин эшләй (ике аҙыҡ-түлек һәм 1 хужалыҡ тауарҙары магазины).
Һыуғомаҡ мәмерйәһе
Һыуғомаҡ мәмерйәһе — Уралда, Һыуғомаҡ тауының көнсығыш битләүендә, Ҡыштым ҡалаһынан алыҫ түгел урынлашҡан.
Зобаный
Зобаный (الزبانية — әз-Зәбәниәт, аз-Заба́ния) — ислам эсхатологияһында тамуҡ фәрештәләре (йәһәннәм), йәки үлем мәлендә йәнде алып китә торған фәрештәләр. Ҡөрьәндә Әл-Ғәләҡ сүрәһендә телгә алына: «Беҙ иһә тамуҡ һаҡсыларын саҡырырбыҙ!». Әт-Тәхрим сүрәһендә тамуҡтағы уҫал һәм көслө фәрештәләр тураһында әйтелә, улар " Аллаһ бойороҡтарынан тайпылмайҙар һәм ни ҡушһа ла үтәйҙәр ". Әл-Мудәҫҫир сүрәһенең 30-сы аятында, әз-Зәбәниә фәрештәләре һаны 19-ға тигеҙ.
Ислам риүәйәтенә ярашлы, зобаныйҙар гонаһлыларҙы бығау һәм сылбыр менән ҡаршы аласаҡ. Фәрештәләр уларҙы тимер күҫәктәр менән туҡмап, тегеләр унан сығырға теләгән һайын кире ҡайтарып торасаҡ.
Үрге Камзас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Аҡкүл
Аҡкүл (Белое озеро ) — Башҡортостандың Ғафури районы «Аҡкүл» заказнигындағы күл. 1965 йылдан 2018 йылға тиклем Башҡортостандың тәбиғәт ҡомартҡыһы булып иҫәпләнә ).
Мал аҙығы
Мал аҙығы — йорт хайуандарына һәм малға тәғәйенләнгән аҙыҡ.
Мал аҙығы етештереү
Ауыл хужалығы хайуандары өсөн күпселек аҙыҡ  үҫемлектәрҙән етештерелә,  әммә ҡайһы бер  өлөшө малдан алына. Мал аҙығының күпселек өлөшөн бесән, силос, һалам, тамыраҙыҡ һәм картуф тәшкил итә.
Аҡтар хәрәкәте
Аҡтар хәрәкәте 1917 йылдың авгусында Корнилов сығышын әҙерләгән мәлдән башлана, тип иҫәпләргә мөмкин. Аҡтар хәрәкәтенең ойошторолоуы 1917 йылдың октябре — 1918 йылдың ғинуарында Октябрь революцияһынан һәм Ойоштороу йыйылышы бөтөрөлөүенән һуң башлана һәм 1918 йылдың 18 ноябрендә, адмирал Колчак власҡа килгәндән һуң, тамамлана.
Барлыҡҡа килеүе һәм идентификацияһы
Ваҡиғаларҙа ҡатнашыусыларҙың ҡайһы берҙәре, Аҡтар хәрәкәте 1917 йылдың яҙында барлыҡҡа килгән, тигән фекер белдерә. Милюков раҫлауынса, Аҡтар хәрәкәте тәүҙә 1917 йылдың йәйендә социалистарҙан алып кадеттарға тиклем берҙәм большевиктарға ҡаршы фронт булараҡ формалаша. Генерал Деникин Аҡтар хәрәкәтенең (хөкүмәткә йәки советҡа ҡаршы) барлыҡҡа килеүен 1917 йылдың май башында Могилёвта үткән офицерҙар съезы эшмәкәрлеге менән бәйләй, унда генерал Алексеев көндөң төп лозунгын билдәләй — «Ватанды ҡотҡарырға!» Рәсәй контрреволюцияһы теоретигы, Генераль штаб генералы Н. Головин фекеренсә, хәрәкәттең ыңғай идеяһы емерелеп килгән дәүләтселекте һәм армияны ҡотҡарыу өсөн генә барлыҡҡа килгән.
Етәкселеге
Көрәштең тәүге осоронда — Император рус армияһының генералититет вәкилдәре:
Шулай уҡ төрлө сәбәптәр буйынса ҡораллы көрәш башланған мәлдә аҡ көстәргә ҡушылмаған хәрби начальниктар:
Мерәҫ (Ырымбур өлкәһе)
Мерәҫ (Мрясово) — Ырымбур өлкәһе Новосергиевка районы ауылы. Ҡыуай ауыл советы биләмәһенә керә.
Тарихы
Ырымбур өлкәһенән аҡҡан Ҡыуайыр йылғаһы буйында, Туҡ-Соран башҡорттары төпләнеп йәшәгән урындан көньяҡҡа табан Юрматы ырыуы кешеһе Мерәҫ Айыуҡасов яңы ауылға нигеҙ һала, һәм был тораҡ пункты уның исеме менән Мерәҫ тип атала, ауылды Ҡыуайыр йәки Танғатар ҙа тип атайҙар. Хәҙер ауыл Ырымбур өлкәһенең Новосергеевский районына инә. 1761 йылда Мерәҫ Айыуҡасов Юрматы улусыноң башҡа вәкилдәре менән бергә Тор йылғаһы буйындағы ырыу ерҙәрен И. Твердышевҡа һәм И. Мясниковҡа һатыуҙа ҡатнаша. Ошо уҡ документта уның ҡустыһы Ялан Айыуҡасов та атап үтелә. Мерәҫ Айыуҡасовтың улдары: Айсыуаҡ (1775 — 1841), Хәмит (1779 — 1852), Хәлит ( 1781 — 1833) һәм Айыт (1789 й. т.). Мерәҫ ауылына Тәтегәс бей вариҫтары Сытырман һәм Аллағыуат ауылдарынан күсенеп килеп төпләнә.
Халҡы
1917 йылғы ауыл хужалығы иҫәп алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ауылда 764 кеше, башлыса башҡорттар йәшәгән.
Ҡараморон (һырт, Ырымбур өлкәһе)
1936 йылда палеонтолог В. Е. Руженцев Ҡараморон һыртының көньяҡ битләүендәге үҫемлектәр донъяһын ентекләп өйрәнеп, уның пермь системаһының һаҡмар ҡатламына ҡарауын дәлилләй.
Оло Юмас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Чупаевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Шешма йылғаһы, инештән тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Ғ
Башҡорт телендә
Яҙылыу тәртибе: Ғ – ғ хәрефе ҡалын ижектәрҙә лә, нәҙек ижектәрҙә лә яҙыла: ағас,һағыҙ, сәғәт, ҡәнәғәт, мәғәнә, ғәҙәт, ғүмер, ғәжәп, ғәфү, яға, саған, бағана, Ғәлим, Ғәлимә.
Әжекәй (Мәсетле районы)
Тирә-яҡ мөхит
Урмандар:
Оло Яжма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Макаров Пётр Осипович
Петр Осипович Макаров (шулай уҡ Васильевич; 1905—1975) — совет биологы һәм цитологы, СССР Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1950), И. И. Мечников исемендәге премия лауреаты (1950).
Биографияһы
1928 йылда — Ленинград университетының физика-математика факультетының биология бүлеген тамамлай.
Нимесләр ауыл Советы (Нуриман районы)
Нимесләр ауыл Советы — Нуриман районы составындағы 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452440. ОКАТО коды — 80245825000. ИФНС коды — 0273. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең административ үҙәктәре, сиктәре һәм статусы тураһында»  2004 йылдың 16 декабрендәге Законына ярашлы  ауыл биләмәһе с татусына эйә.
Үрге Терсь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, Новокузнецк ҡалаһынан Кемерово ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ватлый-Ет-Яха
Ватлый-Ет-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ет-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Миколайчук Иван Васильевич
Биографияһы
1957 йылда Черновцы музыка училищеһын, 1961 йылда — О. Кобылянский исемендәге Черновцы музыкаль — драматик театр эргәһендәге театр-студияны тамамлай.
Кесе Коптанка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Ҡунаҡбай
Түбәнге Ҡунаҡбай (шулай уҡ Ҡалҡаман) (Нижний Кунакбай) — Ырымбур өлкәһе Новосергиевка районы ауылы. Судьбодаровка ауыл биләмәһенә керә.
Коркино (ҡала)
Экологик хәл
Коркино — бик күп заводтары булған сәнәғәт ҡалаһы, ҡалала экологик хәл айырыуса киҫкен тора. Атмосфера бысраныу сәбәпле йәшәү өсөн яйлы түгел. 2017 йылға тиклем елһеҙ ваҡытта ҡаланы күмер туҙаны ҡаплай торған була, 2018 йылдың аҙағына хәл яҡшырған, рәсми версия буйынса, разрез газ сығармай башлаған.
Талипов Рид Сергеевич
Биографияһы
1989 йылдан алып — Белоруссияла Минск ҡалаһында Еңеү паркындағы беренсе антреприза театр-студияның художество етәксеһе һәм директоры, «АРТ», «АРТ-Центр» театр-студияһының художество етәксеһе булып эшләй, шулай уҡ 1997 йылға тиклем Республика сәнғәт программалары дирекцияһы янындағы театр-студияны етәкләй.