cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уолтер Бёрли Гриффин
Австралиялағы карьераһы
Канберра проекты өсөн гонорарҙар Гриффинға Мельбурнда архитектура фирмаһын асырға мөмкинлек бирә. 1924 йылда Ул Мельбурндан уның ҡатнашлығында проектланған Сидней ҡалаһы ситендәге Кэслкрег (Castlecrag) биҫтәһенә күсә һәм киләһе ун йылын шунда үткәрә. Ғүмеренең һуңғы йылдарында Уолтер Һәм Мэрион мистицизм, теософия һәм антропософия менән мауыға.
Күгүлән
Күгүлән, бәпкә үләне (Горе́ц пти́чий, спорыш, птичья гречиха, гусиная трава, трава-мурава, Polýgonum aviculáre) — бер йыллыҡ үлән үҫемлек, бейеклеге 10-40 см самаһы, һабағы тармаҡланып тирә-яҡҡа йәйелгән. Күгүлән июнь-октябрь айҙарында алһыу һәм аҡ сәскә ата, орлоғо июль — октябрҙа өлгөрә.
Акротири һәм Декелия
Географияһы
Акротири территорияһын гректарҙың Кипр Республикаһы  уратып алған, һәм Декелия Төньяҡ Кипр Төрөк Республикаһы менән дә, утрауҙың төрөк һәм грек өлөштәрен айырып торған БМО буфер зонаһы менән дә, шулай уҡ Кипр төрөктәре контроле аҫтында булған территориялар менән дә сиктәш.
Сырая Речка
Сырая Речка — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урна йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Мәндем (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәте
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса:
Гефест
Гефест эпитеттары һәм тиңләштереүҙәре
Рим мифологияһында грек Гефестына Вулкан тап килә.
Дмитриенко Анатолий Сергеевич
Биографияһы
Анатолий Сергеевич Дмитриенко 1931 йылдың 15 февралендә Әзербайжан ССР-ының Баҡы ҡалаһында тыуа. 1954 йылда Әзербайжан политехник институтын тамамлағандан һуң, Баҡыла, Новосибирскиҙа һәм Мәскәүҙә эшләй, 1957 йылдан алып Өфөлә Башсовнархоз төҙөлөш идаралығының проект бюроһы архитекторы була.
Кирена (ҡала)
Геродот хәбәр итеүенсә, боронғо Ливияның төп ҡалаһына башта Платея утрауында, һуңынан ҡитғаның үҙендә, диңгеҙҙән ун алты километр алыҫлыҡта Фера утрауынан күсеп килеүселәр нигеҙ һала. Киренаның, йәки Кирананың беренсе батшаһы Батт-Аристотель була. Нигеҙ һалыныуы ваҡыты беҙҙең эраға тиклем 630 йыл иҫәпләнә
Христиан осоронда Киренала айырым епископ булған (V быуатта — Синезий кеүек билдәле). Киренаика киренаиктар мәктәбенә нигеҙ һалыусы философтар Аристипп һәм Карнеадтың, шағир  Каллимахтың һәм географ Эратосфендың тыуған иле  була. Уны ғәрәптәр емерә. Ҡаланы 643 йылда халҡы тулыһынса ҡалдыра. Грек дәүеренән байтаҡ емереклектәр һәм некрополь һаҡланып ҡалған, уның ҡаҙыныу эштәре XXI быуатта ла дауам итә.
Бисерт заводы
Тарихы
1901 йылда суйын етештереү башлана. Уртаса етештереүсәнлек — йылына 113 мең бот тимер һәм 362 мең бот суйын; максималь етештереүсәнлек — 339 мең бот тимер (1914) һәм 608 мең бот суйын (1913).
Мусин Ғүмәр Һаҙый улы
Биографияһы
Ғүмәр Һаҙый улы Мусин 1946 йылда Черемхово ҡалаһында тыуған. Уның атаһы репресияға дусар булып, һөргөнгә ебәрелә. Ғүмәрҙең бала сағы тыуған Башҡортостанынан алыҫта үтә. Һуңынан ғаилә Баймаҡ ҡалаһына ҡайта, 3-сө һанлы урта мәктәпте тамамлай. 1995 йылда ғаилә башлығы аҡлана. Өфө авиация институтына уҡырға инә һәм 1969 йылда уны уңышлы тамамлай. 1972 йылдан алып Күмертау ҡалаһында машиналар эшләү заводтарында эшләй, артабан Өфө телефон аппаратураһы заводында эшләй. Төрлө юғары йорттарында уҡыта: 1975 йылдан — Башҡорт дәүләт педагогия институтында, 1979 йылдан — Өфө дәүләт сервис институтында, 1984 йылдан — Өфө дәүләт нефть техник университетында.
Першуткина
Першуткина — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урта Терсь йылғаһының уң ярына тамағынан 30 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бәшир (исем)
Фамилияла
Бәширов Фазылйән Бәшир улы (Баширов Фазыльян Баширович) (20 апрель 1923 йыл — 22 ғинуар 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ҡыҙылармеец[1]. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 294-се кавалерия полкы яугиры. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1943) кавалеры.
Ауылдар
Иҫке Бәшир (Старобаширово) — Башҡортостандың Саҡмағош районындағы ауыл.
Лексикология
Лексикология (λέξις — һүҙгә ҡағылышлы һәм — фекер) — телдең һүҙлек составын өйрәнеүсе тел ғилеме бүлеге.
Рача
Географияһы
Рачаны төньяҡ-көнбайыштан Сванетиянан һәм Лечхумиҙан Лечхум һырты, төньяҡ-көнсығыштан Рәсәй составындағы Төньяҡ Осетиянан Төп Кавказ һырты, көньяҡтан — Имеретиянан Рача һырты айыра, көнсығышта Рача Шида-Картли/Көньяҡ Осетия менән сиктәш.
Тарихы
Рача эриставлығы Имеретин батшалығының вассалы булған. 1810 йылдан һуң Рәсәй империяһы составында. Өлкә территорияһы яҡынса Кутаиси губернаһы Рача өйәҙенә тап килгән. XVIII быуаттың 70-се йылдарында Грузияға килгән немец сәйәхәтсеһе Иоганн Антон Гюльденштедт Рача тураһында былай тип яҙған: Раджа округы хәле Әһәмиәтле Раджа округының үҙ хакимы еристав Раджа (Рача) булған. Һуңғыһы, Имеретин кенәзе булһа ла, Имеретин батшаһы Соломон I-нең дошмандары яғын сыҡҡанлыҡтан һәм улар кеүек үк, 1769 йылда тар-мар ителгәнлектән, батша уны властан мәхрүм итә һәм Раджаны үҙе яулап алған бәхәсһеҙ законлы ҡаҙанышы тип һанай.
Мэй-Бритт Мозер
Мей-Бритт Мозер (May-Britt Moser; 4 ғинуар 1963 йыл) — Норвегия психологы, нейрофизиологы һәм Тронхеймдағы Норвегия тәбиғәт һәм техник фәндәр университетының Кавли Системалы неврология институтын һәм Неврологик хисаплауҙар үҙәген нигеҙләгән директор.
Тайгыть-Ега
Тайгыть-Ега — Рәсәйҙәге йылға. Төмән өлкәһе, Омск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Демьянка йылғаһының уң ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Заһитлыҡ
Суфыйлыҡ
Заһиттар суфыйҙарҙың элгәре булған, улар өсөн был Аллаһҡа яҡынайтҡан баҫҡыстарҙың береһе булған.. «Заһитлыҡты аҡлап, суфыйҙар Ҡөрьәндә телгә алынған „Аллаһҡа таяныу“ принцибына һылтана (тәүәккүл)».
Ғәли Соҡорой музейы
Музей тарихы һәм тасүирламаһы
Башҡортостан Республикаһы Милли музейы филиалы буларыҡ «Ғәли Соҡорой музейы» 2001 йылдың июнендә, XIX быуат мәғрифәтсеһе Ғәли Соҡорой (ысын исеме — Мөхәмәтғәли Ғәбделсәлих улы Кейеков; 1828 — 10 декабрь 1889) тыуыуына 175 йыл тулый уңыйы менән Башҡортостан Республикаһы Тәтешле районы Иҫке Соҡор ауылында асыла. 2001 йыл аҙағында Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы ҡарамағына тапшырыла.
Яңы Усман (Бөрйән районы)
Тарихы
Икенсе һүҙҙәр буйынса, 1500 башҡорт дошманға ҡаршы һуғыш алып барған, улар "ҡорос шлем һәм тимер кейемдә" булған. Француз кавалерияһы менән көслө алышты тасуирлап, Р. Вильсон башҡорттарҙың "шәхси батырлығын" билдәләй, улар армияға килгәс тә, башҡа казактар менән бергә Аллер йылғаһы аша йөҙөп, француздарға ташлана.
1812 йылғы азатлыҡ һуғышында Наполеонға ҡаршы 15-се полкта ике көмөш миҙал менән бүләкләнгән Яйыҡбай Яныбаев һәм Ишмырҙа Үтәғолов ҡатнаша.
Сигизмунд (Изге Рим империяһы императоры)
Сигизмунд I Люксембург (Sigismundus, Zsigmond, Zikmund, Siegmund; 1368 йылдың 15 февралендә Нюрнберг йәки Прага — 1437 йылдың 9 декабре, Зноймо, Моравия) — 1378—1388 йылдарҙа һәм 1411—1415 йылдарҙа Бранденбург курфюрсты, 1387 йылдан Венгрия короле (иң оҙаҡ хакимлыҡ иткән венгр королдәренең береһе), 1410 йылдың 20 сентябренән Германия короле (рим короле), 1419 йылдың 16 авгусынан 1421 йылдың 7 июненә ҡәҙәре Чехия короле (тәүге коронацияһы 1420 йылдың 28 июлендә, икенсеһе 1436 йылдың 16 авгусында үтә); 1431 йылдың 25 ноябренән Ломбардия короле, 1433 йылдың 3 майынан Изге Рим империяһы императоры — Люксембургтар йортонан һуңғы император — була. Сигизмунд папа тарҡалыуын туҡтатып торған, әммә гусит һуғыштары сәбәпсеһе булған Констанц соборының этәргес көстәренең береһе лә була. Гусит һуғыштары артабан уның ғүмерендә өҫтөнлөк ала.
Хорватия короле
Хорват һәм бәшнәктәргә ҡаршы армияны Сигизмунд үҙе етәкләй. Һуғыштың тәүге осоро 1395 йылда хорваттарҙың еңелеүе менән тамамлана. Бынан һуң Сигизмунд төрөктәргә тәре походы башларға ярайһы уҡ көс тупланым тип уйлай. Папа Бонифаций IX ҙа был походты хуплай. Сигизмунд байраҡтары аҫтына бөтә Европанан доброволецтар йыйыла. Бигерәк тә Франциянан көслө контингент туплана. Армияһы көслө булғанлыҡтан тәреселәр бер-нисә болғар ҡалаһын яулайҙар һәм түбәнге Дунайҙы контролдә тотҡан Никопол таш ҡәлғәһен уратып алалар. Константинополь ҡалаһын уратырға әҙерләнгән солтан Баязид Беренсе тиҙ генә уйынан кире ҡайта һәм Никополь һуғышында тәреселәр армияһын тулыһынса ҡыйрата. Ғәскәрҙәре икенсе һыҙыҡта торған Сигизмунд ҡасып өлгөрә. Был яу тураһындағы хәбәр Хорватияға килеп еткәс унда аныҡ хәбәр көтөп тә тормай Сигизмундты үлгән тип иғлан итәләр. Владиславты законлы король тип таныйҙар. Ә инде Сигизмундтың тере икәнен белгәс, хорват парламенты һәм король килешеү ҡағыҙы булдыралар һәм бөтә проблемаларҙы хәл итеү өсөн осрашырға риза булалар.
Алыу
Алыу ғәмәленең бер нисә мөһим үҙсәнлеге бар (мәҫәлән A=\mathbb{R} өсөн): Миҫал рәүешендә, 5-2=3 яҙыуы уңдағы һүрәттә, биш алманан ике алманы алһаң, өс алма тороп ҡалыуын күрһәтә. Миҫал өсөн, 5 алманан 2 грушаны алып булмауын билдәләп китәйек. Алманы иҫәпләүҙән тыш, алыу ғәмәле башҡа физик һәм абстракт дәүмәлдәрҙең, мәҫәлән тиҫкәре һандарҙың, кәсер һандарҙың, векторҙарҙың, функцияларҙың һ.б. айырмаһы рәүешендә күрһәтелергә мөмкин.
Рациональ һандар
Әгәр знаменателдәрҙең береһе икенсеһенә бүленһә, кәсерҙәрҙең береһен генә үҙгәртәбеҙ:
График
Ысын һандар күмәклегендә алыу функцияһының ҡиммәттәре өлкәһе графикта координаталар башы аша үтеүсе һәм күсәрҙәргә 45° мөйөш градусы ауышлыҡтағы яҫылыҡ күренешендә.
Давид Бен-Гурион
Дави́д Бен-Гурио́н  — Израилдең һәм йәһүд халҡының сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре. Палестина эшсе хәрәкәтенең лидеры, Израиль Дәүләтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Рәсәй Империяһы составындағы Поляк Батшалығының Плоньск ҡалаһында 1886-сы йылдың 16 октябрендә тыуған, 1973-сө йылдың 1 декабрендә Тель-Авив ҡалаһында үлгән.
Башҡортостандың файҙалы ҡаҙылмалары
Нефть
Нефть республикала иң мөһим файҙалы ҡаҙылма булып тора. Нефть ятҡылыҡтарын пермь осоронда күмелеп ҡалған риф массивтарында эҙләргә кәрәк. Был ятҡылыҡтар Ишембай нефть төбәген барлыҡҡа килтергән.
Күмер
Күмер Көнбайыш Башҡортостанда асыла. Улар неоген, пермь һәм таш күмер ҡатламдарында ята. Неоген ҡатламдарында 20-нән ашыу ятҡылыҡ асылған. Улар барыһы бергә Көньяҡ Урал һоро күмер бассейнына берләшкән. Иң ҙур ятҡылыҡтар Башҡортостандың Көйөргәҙе районында һәм Ырымбур әлкәһенең күрше төбәктәрендә урынлашҡан. Күмер ҡатламдарының ҡалынлығы бер нисә тиҫтә метрға тиклем етә. Ул карьерҙарҙа сығарыла.
Марганец
Көнсығыш битләүҙә марганец мәғдәненең Учалы, Әбйәлил, Баймаҡ, Хәйбулла райондарында девон ҡатламдарында ятыуы билдәле.
Көкөрт
Көкөрт колчеданы ятҡылыҡтары баҡыр колчеданы ятҡылыҡтары менән бәйләнгән. Көкөрт колчеданы үҙебеҙҙең сәнәғәттә лә файҙаланыла, шулай уҡ сит илдәргә лә сығарыла.
Биҙәүес таштар
Таулы Башҡортостан порфирит, мәрмәр, серпентинит, кварцит, нефрит, родонит, азурит, малахит кеүек биҙәүес таштар менән дан тота. һыуҙа уҡмашып үҫкән эзбизташтарҙы хәҙер биҙәүес таш сифатында ҡуллана башланылар. Биҙәүес таштар араһында данлыҡлы башҡорт йәшмәләре айырым урын алып тора.
Йәшмә
Башҡорт йәшмәләре XVIII быуат башынан билдәле. Уларҙан яһалған әйберҙәр бөтә донъяла дан тота. Улар донъяның һәм Рәсәйҙең күп музейҙарында һаҡлана. Декоратив яҡтан Учалы, Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарының Ҡалҡан, Мулдаҡай, Әүешкүл, Ураҙ, Сәфәр, Наурыҙ йәшмәләре айырыуса ныҡ танылған.
Ҡөрьән персонаждары
Ҡөрьәндә Аллаһ ярҙамсыларының береһе буйһонмауы тураһында әйтелә, артабан ул Иблис булып киткән (Иблис, шайтандар — уның хеҙмәтселәре). Фәрештәләр донъяһы дүрт иң мөһиме етәкселегендә (Гавриил — Ябраил, Михаил — Микаил, серафимдар — Исрафил һәм Ғазраил) изгелек һәм илаһи ихтыяр идеяһын кәүҙәләндереп, исламда иблистәр һәм ендәр донъяһына ҡаршы тора. Бөтә был күк көстәре тәнһеҙ һәм енесһеҙ, был уларға яҡшылыҡ йәки яуызлыҡ эшләргә ҡамасауламай. Фәрештәләр араһында, иблистәр араһындағы кеүек, айырым бурыстар бар: исламда һаҡлаусы фәрештәләр (был икәү һәр кемдә бар, өҫтәүенә, улар, иртәнге һәм киске таңда бер-береһен алмаштырып, тәүлек әйләнәһенә нәүбәт алып бара), ҡәберҙәрҙе һаҡлаусы фәрештәләр, Аллаһтың илсе-фәрештәләре һәм хатта ожмах менән тамуҡҡа етәкселек иткән фәрештәләр бар (Ридуан (Ризуан) һәм Мәлик).
Петрушки
Петрушки — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чесноковка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Мариэтта (Танлова ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мөхәммәтлатиф Исхаҡов
Биографияһы
1875 йылдың 30 ноябрендә Ырымбурҙағы Каруанһарай мәсетенең икенсе муллаһы вазифаһына һайлана, ә Ырымбур губерна идаралағының 1876 йылдың 3 июнендә сыҡҡан указына ярашлы мәсет янында имам-хатып һәм мәҙрәсә мөҙәрисе вазифаларында раҫлана. Әммә 1877 йылдың 9 мартта сыҡҡан указыға ярашлы 1-се Орск йәмиғ мәсетенә беренсе мулла вазифаһына күсерелә.
Аҡморон ауыл Советы (Баймаҡ районы)
Аҡморон ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районындағы муниципаль берәмек.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законы"на ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә. Үҙәге — Аҡморон ауылы. 1961 йылдың 14 ғинуарында булдырыла. Уның составына башта Ҡаратал, Аҡтау, Аҡморон ( Бикеш ауыл Советынан); Йоносбай, Һаҡмар (Йомаш ауыл Советы нан); Түбәнге Мәмбәт һәм Үрге Мәмбәт (Ишмырҙа ауыл Советынан) инә.
Кәкүк емеше
Ҡылыҡһырлама
Кәкүк емеше үҫемлектәрҙең классификацияһы буйынса примулалар семьяһына ҡарай. Кәкүк емеше киң таралған үҫемлектәр семьяһынан. Ботаниктар уларҙың биш йөҙгә яҡын төрөн билдәләй. Арктика өлкәһендә ҡыҫынҡы примуланы (примула сжатая) осратырға булһа, Антарктидала ошо уҡ үҫемлектең тәпәш буйлы һәм аҡ сәскәлеһен — Магеллан примулаһын осратабыҙ.
Кәкүк емеше — витаминлы аҙыҡ
Европаның күп кенә илдәрендә кәкүк сәскәһенән төрлө аҙыҡ-түлек әҙерләйҙәр. Һеҙҙең иғтибарға бер нисә рецепт тәҡдим ителә.
Рәсәйҙең енәйәт хоҡуҡиәте
Маҡсаттар
Рәсәй Федерацияһы Енәйәт Кодексының 2-се статьяның 2-се бүлегенә ярашлы:
Рәсәй Федерацияһы Енәйәт-процесс кодексы
Рәсәй Федерацияһы закондар йыйылмаһына ингән, Рәсәй Федерацияһы енәйәт системаһын тергеҙғән закон акты.
Вәлиуллин Ренат Абдулла улы
Вәлиуллин Ренат Абдулла улы (20 сентябрь 1947 йыл) — СССР һәм Рәсәй рәссамы. 1993 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдары союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (1997).
Биографияһы
Институтты тамамланғандан һуң, Өфөләге Башҡортостан ижади-производство комбинатында рәссам булып эшләй, 1993 йылдан — директор урынбаҫары, 2002 йылдан — Өфө сәнғәт училищеһының художество бүлеге мөдире. 2011 йылдан алып Мәскәүҙә йәшәй һәм эшләй.
Исмәғилев Заһир Ғариф улы
Биографияһы
1943 йылдан — ВКП(б) ағзаһы. Башҡорт АССР-ының Юғары Советы рәйесе (6-8 саҡырылыштар).
Башҡорт халыҡ йырҙарын эшкәртеүе
Башҡорт легендаларына һәм йырҙарына нигеҙләнгән «Сыңрау торна» балеты һәм «Ҡаһым түрә», «Салауат Юлаев», «Шәүрә» опералары, «Кутузов», «Хисам» йырҙарын a cappella хоры өсөн, «Сәлимәкәй», «Таштуғай», «Шаһибәрәк» йырҙарын тауыш һәм фортепиано өсөн эшкәртеүҙәре, «Башҡорт туйы», Баязит Бикбайҙың «Ҡаһым түрә» (йәки «1812 йыл») драматик спектаклдәренә (1957) яҙған музыкаһы башҡорт музыкаль классикаһының алтын фондын тәшкил итә.
Ала себен турғайы
Ҡылыҡһырлама
Турғайҙан бәләкәйерәк. Ағастарҙың ҡоро ботаҡтарында ултыра, ваҡыт-ваҡыт күтәрелеп, осоп йөрөгән бөжәктәрҙе тота һәм кире урынына ҡуна. Һырты һорғолт көрән. Һоро түшендә, ҡабырғаларында бәй—буй ваҡ ҡына көрәнһыу һоро төҫө һәм сыбар түше менән айырыла. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып файҙа килтерә.
Тауышы
«пичи-пичи-кули-личи» йәки «цитру-цитру-три-крути-три», тауышы — тоноҡ «сиси». Өҙөп — өҙөп ҡысҡыра ла «үин-үин».
Германияның берләшеүе (1990)
ГДР йәшәүҙән туҡтай. Элекке ГДР биләмәләрендә биш яңы ер тергеҙелә. Шулай уҡ берләштерелгән Берлин үҙ аллы ер итеп иғлан ителә.
Совет-көнбайыш Германия мөнәсәбәттәре сиктәрендә инициативалар
1988 йылдың 28 октябрендә, Гельмут Колдың Мәскәүгә яуап сәфәре барышында, Кремлдең Екатерина залында Горбачёв менән Коль араһында, ГДР-ҙы һәм ГФР-ҙы берләштереү мәсьәләһен хәл итеүҙә һынылыш осоро тип һанарлыҡ мөһим һөйләшеүҙәр була.
Бынан һуң СССР һәм Германия Федератив Республикаһы етәкселәре Германияны берләштереүҙең аныҡ механизмын әҙерләү өсөн бер нисә тапҡыр осраша. Ошо һөйләшеүҙәр һөҙөмтәһендә Горбачёв Германияның берләшеүе буйынса Коль тәҡдим иткән шарттар менән ризалаша.
Берләшеү процессының төп этаптары
1990 йылдың 14 октябрендә Германия Федератив Республикаһы составына элекке ГДР-ҙың биш яңынан булдырылған ере: Бранденбург, Мекленбург-Передняя Померания, Саксония, Саксония-Анһальт, Тюрингия һәм Берлин территорияһы инә, уларҙың сиктәре ГДР-ҙа 1952 йылға тиклем ғәмәлдә булған ерҙәрҙән бер ни тиклем айырыла. 1991 йылдың мартында, Көнсығыш Берлин магистратының һуңғы етәксеһе вәкәләттәре тамамланғандан һуң, берләшкән Берлин шулай уҡ Германияның 16-сы ере тип билдәләнә.
DFF1 йышлыҡтарында Das Erste|ARD эш башлай. DFF2 телеканалы атамаһын DFF Länderkette тип үҙгәртә һәм 1991 йылдың 31 декабренә тиклем эфирға сығыуын дауам итә.
Ижун
Ижун — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Колдор йылғаһының уң ярына тамағынан 9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Иҫәнғол ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Кесе Юнко
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Гармония (мифология)
Гармония хөрмәтенә 1856 йылда асылған Гармония астероиды һәм  Юпитерҙың Европа юлдашында Гармония һыҙаты асыла. Исемен 1853—1856 йылдарҙағы Ҡырым һуғышы тамамланыу хөрмәтенә һайлайҙар
Чиглинцев Александр Петрович
Чиглинцев Александр Петрович (1902−1938) — Башҡортостандың күренекле партия һәм дәүләт эшмәкәре. Башҡортостан өлкә комсомол комитетының беренсе секретары (1923—1925). Сәйәси золом ҡорбаны (1938).
Приговор
Приговорҙар төрҙәре
Аҡлау Приговор РФ Енәйәт-процесс Кодексының 18-сы статья буйынса сығарыла.
Шафран
Урамдары
1-се шифахана бүлексәһе территорияһы (1-е отделение санатория (территория))
Юл урамы (Дорожная (улица))
Киров урамы (Кирова (улица))
Линейная урамы (Линейная (улица))
Мәжит Ғафури урамы (Мажита Гафури (улица))
Ҡара йөҙҙәр
Ҡулланыу
Был хәл утыҙ йыл элек булды. Беҙ, бәләкәй шәкерттәр, киске намаҙҙан һуң башҡаларҙан алдараҡ сыҡтыҡ һәм мәҙрәсәгә әйләнеп ҡайттыҡ.
Валаам инвалидтар йорто
Валаам инвалидтар йорто — инвалидтар йорто, Валаам утрауында урынлашҡан (Ладога күленең төньяҡ өлөшө), һуғыштан һуңғы ваҡытта унда 1950—1984 йылдарҙа шулай уҡ Карел-Фин ССР-ында йәшәгән һуғыш инвалидтары хеҙмәтләндерелә. Элекке монастырь бинаһында урынлашҡан. 1984 йылда ябыла (вариҫы булып Олонец районы Видлиц ауылындағы инвалидтар йортотора).
Һарғая
Тарихы
Ҡурсаулыҡта Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман белгесе Шәрәфетдинов Ирек Йосоп улы, профессор, биология фәндәре докторы Гордиюк Николай Михайлович, Мая Мөнир ҡыҙы Ишбирҙина, Вәсилә Әхәт ҡыҙы Яныбаева һәм башҡалар эшләй.
Гәрәев Рафаил Закир улы
Биографияһы
1960 йылдан ПМК-95 ташсылар бригадиры вазифаһында эшләй. Уның әүҙем ҡатнашлығында күп кенә торлаҡ йорттар, шулай уҡ йылылыҡ энергетикаһы һәм нефтехимия, ОАО «Өфөнефтехим», «Өфөоргсинтез», Өфө ТЭЦ-3, Өфө ТЭЦ-4 кеүек мөһим объекттар файҙаланыуға тапшырыла. Благовещен ҡалаһында сөй һәм арматура заводтары, Башбиохимкомбинат төҙөлә. Гәрәев етәкселеге аҫтында Турбаҫлы ҡошсолоҡ фабрикаһы төҙөлә, шулай уҡ күп социаль-мәҙәни һәм ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге объекттар Илеш, Благовещен, Өфө, Асҡын райондарында ҡорола.
Мгла (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шишмә (Әлшәй районы)
Шишмә (Шишма) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 158 кеше. Почта индексы — 452120, ОКАТО коды — 80202819005.
Күрһәтмәләр теорияһы
Күрһәтмәләр теорияһы — математиканың, абстрактлы алгебраик структураларҙы, уларҙың элементтарын векторлы арауыҡтарҙың һыҙыҡлы үҙгәртеүҙәре күренешендә күрһәтеү ярҙамында өйрәнеүсе бүлеге. Асылда, күрһәтмә, уларҙың элементтарын матрицалар менән, ә был объекттарҙы ҡушыу һәм ҡабатлау операцияларын — матрицаларҙы ҡушыу һәм ҡабатлау менән һүрәтләп биреп, абстрактлы алгебраик объекттарҙы анығыраҡ итә. Бындай тасуирлауға бирелгән объекттар араһында төркөмдәр, ассоциатив алгебралар һәм Ли алгебралары бар. Иң билдәлеһе булып (һәм, тарихи беренсе барлыҡҡа килгән) төркөмдәрҙең күрһәтмәләр теорияһы тора.
Күрһәтмәләр теорияһы ҡеүәтле инструмент булып тора, сөнки ул дөйөм алгебра мәсьәләләрен һыҙыҡлы алгебра мәсьәләләренә ҡайтарып ҡалдыра, ә уның темаһы яҡшы аңлайышлы. Бынан тыш, төркөм уның ярҙамында күрһәтелгән векторлы арауыҡ сикһеҙ үлсәмле булырға мөмкин, һәм әгәр уға Гильберт арауығы структураһын өҫтәһәң, математик анализ ысулдарын ҡулланырға була. Күрһәтмәләр теорияһы шулай уҡ физика өсөн мөһим әһәмиәткә эйә, сөнки ул, мәҫәлән, нисек физик системаның симметриялар төркөмө был системаны һүрәтләүсе тигеҙләмәләрҙең сығарылышына тәьҫир иткәнен тасуирлай.
Билдәләмәләр һәм концепциялар
Был теләһә ниндәй F яланына һәм F өҫтөндә теләһә ниндәй V векторлы арауығына, һыҙыҡлы сағылышты матрицалар менән һәм сағылыштар композицияһын матрицалы ҡабатлау менән алмаштырылып, дөйөмләштерелә: V өҫтөндә GL(V,F) автоморфизмдар төркөмөн, V өҫтөндә бөтә эндоморфизмдарҙың EndF(V) ассоциатив алгебраһын һәм ярашлы gl(V,F) Ли алгебраһын алабыҙ.
Талтымка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Тобол йылғаһы ҡушылған урынған Ханты-Мансийск ҡалаһына тиклем (үрҙәрәк), Конда йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Тоболдан Обь йылғаһына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Фәсхетдин
Фамилиялар
Фәссәхетдинов Фәйзрахман Фәссәхетдин улы (1925—2009) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, сержант, «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ булған. Һөнәре — агроном.
Итыкультын-Бажи
Итыкультын-Бажи — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Иты-Куль күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Шайтан заводтары
1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы барышында Шайтан заводтарын баш күтәреселәр баҫып ала, завод крәҫтиәндәрҙең бер өлөшө ихтилалсыларға ҡушыла.
Башҡортостандың үҫемлектәр донъяһы
Башҡортостан флораһы — Башҡортостан Республикаһы территорияһында даими йә ваҡытлыса үҫкән ҡырағай үҫемлектәрҙең бөтөн төрҙәре йыйылмаһы. Республика ландшафттарының һәм тәбиғи зоналарының географик урынлашыуы һәм климаты уның үҫемлек донъяһының байлығын һәм төрлөлөгөн билдәләй.
Һылтанмалар
Категория: Азия флораһы
Сөләймәнов Әһлей Фазлый улы
Яратҡан эше — музыка
2002 йылдың 17 ноябрендә вафат булды, Иҫке Сибай зыяратында ерләнде.
Башҡорт скрипкаһының яҙмышы
"Әүәлге традициялар ерлегендә үҫеп сыҡҡан скрипкасы халыҡ музыканттары араһынан Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылының фольклор ансамбле етәксеһе, һуғыш һәм хеҙмәт ветераны Әһлей Сөләймәновтың скрипка тауышы тиҫтәләрсә йылдар буйы был коллективтың ижадында мөһим урын тотоп килде. Әһлей ағай — үҙешмәкәрлек оҫталары араһында, һис шикһеҙ, күркәм шәхестәрҙең береһе."
Бирюков Владимир Павлович
Биографияһы
1910 йылда Першинда бөтөн Урал аръяғында тәүге булған ауыл музейы ойоштора. 1917 йылдың 26 декабрендә был музей Шадринск ҡалаһына күсерелә һәм «Ғилми һаҡлағыс» исеме алған учреждение составына бирелә (хәҙер — В. П. Бирюков исемендәге крайҙы өйрәнеү музейы һәм ҡалалағы Дәүләт архивы).
Владимир Павлович Бирюков 1971 йылдың 18 июнендә Свердловск ҡалаһында (хәҙер Екатеринбург) вафат була, Түбәнге Исет зыяратында (Нижне-Исетское кладбище) ерләнә.
Ярабайкүл
Ярабайкүл (Ярабайкуль) — Башҡортостандың Әлшәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 15 кеше. Почта индексы — 452130, ОКАТО коды — 80202806010.
Поппе Николай Николаевич
Биографияһы
Ленинград дәүләт университетының йәмғиәт фәндәре факультетын 1921 йылда тамамлай. 1926 йылдан алып СССР Фәндәр академияһының монголистика комиссияһында эшләй. 1939—1940 йылдарҙа совет-фин һуғышында ҡатнаша. 1944 йылда Германияға эмиграцияға сыға. 1949 йылдан алып АҠШ-та йәшәй. Вашингтон университеты профессоры. 1991 йылда АҠШ-та вафат була. 240-тан ашыу алтай телдәренең, монгол һәм тунгус-маньчжур телдәренең сағыштырмаса грамматикаһы, фольклоры һәм уларҙы өйрәнеү тураһында фәнни хеҙмәттәр яҙа.
Макс Планк
Сығышы һәм белеме (1858—1878)
Туғыҙ йәшенә тиклем Макс Голштинияның баш ҡалаһы булған һәм ул заманда Дания менән Пруссия араһындағы ҡаршылыҡтар үҙәгенә әйләнгән Килдә үтә. Алты йәшлек Планк 1864 йылда Пруссия-Австрия ғәскәрҙәренең ҡалаға инеүенең шаһиты була. 1867 йылда Вильгельм Планк Мюнхен университетының юриспруденция профессоры вазифаһына саҡырыуҙы ҡабул итә һәм ғаиләһе менән Бавария баш ҡалаһына күсенә. Максты Максимилиан гимназияһына (:de:Maximiliansgymnasium München) бирәләр; ул бик теләп шөғөлләнә һәм тиҙҙән синыфтағы иң яҡшы уҡыусыларҙың береһе булып таныла. Был мәктәптә гимназиялар өсөн традицион булған предметтарға (атап әйткәндә, боронғо телдәрҙе өйрәнеүгә) күп иғтибар бирелһә лә, тәбиғи фәндәрҙе уҡытыу ҙа юғары кимәлдә була.
Фәнни карьераһының башы (1878—1888)
1878 йылдың йәйендә Планк Мюнхенға ҡайта һәм тиҙҙән физика һәм математика уҡытыусыһы булып эшләү хоҡуғы өсөн имтихан тапшыра. Бер үк ваҡытта ул, китаптарға һәм ғилми мәҡәләләргә таянып, үҙ аллы ғилми тикшеренеүҙәр башлай. Был уның тәрбиәләнеүсеһе Макс фон Лауэға һуңыраҡ Планкты «үҙөйрәнсек» тип атарға мөмкинлек бирә. Клаузиус эштәренән сығып, Планк йылы үткәреүсәнлек процестарының әйләнеп ҡайтмауы тураһындағы мәсьәләне ҡарай һәм энтропия үҫеше терминдарындағы термодинамиканың икенсе башланғысының тәүге бирелешен бирә. Һөҙөмтәләр уның 1879 йылдың 12 февралендә Мюнхен университетында яҡланған «Механик йылылыҡ теорияһының икенсе законы тураһында» (Über den zweiten Hauptsatz der mechanischen Wärmetheorie) докторлыҡ диссертацияһында күрһәтелә. Ниһайәт, 28 июндә, телдән имтихан тапшырғандан һуң, Планкҡа юғары баһалар менән философия докторы дәрәжәһе бирелә (summa cum laude). Әммә ул ваҡытта уның диссертацияһы, бер нисә билдәле физикҡа ебәреүенә ҡарамаҫтан, бер кемдең дә иғтибарын йәлеп итмәй.
Веймар республикаһы
Теоретик физика институты етәкләүҙе Планк 1921 йылда уҡ Макс фон Лауэға тапшыра, ә 1926 йылдың көҙөндә, оло йәшкә еткәс, Берлин университеты профессоры вазифаһын ҡалдыра. Уның урынына Эрвин Шрёдингер килә, уның эштәрен Планк ҙур ҡыҙыҡһыныу менән күҙәтә. Әммә хаҡлы ялға сыҡҡас та, почетлы профессор исемен алған ғалим элеккесә университеттың ғилми тормошонда, ҡабул итеү-аттестация комиссиялары эшендә әүҙем ҡатнаша, тағы ла бер нисә йыл лекциялар курсы уҡый; шулай уҡ Пруссия Фәндәр академияһы секретары булып ҡала. 1930 йылдарҙа Планк дөйөм фәнни-фәлсәфәүи проблемалар буйынса лекцияларға күберәк ваҡыт бүлергә мөмкинлек ала; сығыштары Германияның төрлө университеттарында ғына түгел, Голландияла, Англияла, Швейцарияла, Швецияла, Финляндияла үтә. Ғалим тормошта билдәле бер тәртипте теүәл үтәй, уға ярашлы эш ял менән сиратлаштырыла. Отпускыһын ул һәр ваҡыт яҡшы ял итеү, сәйәхәт итеү, альпинизм менән шөғөлләнеү, Тегернзе янындағы имениеһында ваҡыт үткәреү өсөн файҙалана; олоғайғансы һаулығын яҡшы һаҡлап ҡалыуға өлгәшә..
Нурҡаев Талип Латип улы
Биографияһы
Ҡыйыу яугир һуғыштан һуң СССР Ҡораллы Көстәрендә хеҙмәтен дауам итә. 1946 йылда Өфө хәрби пехота училищеһын тамамлай. 1947 йылда капитан Нурҡаев запасҡа китә. Октябрьский ҡалаһында йәшәй (Башҡортостан), «Туймазанефть» № 1 тресының нефть һәм газ сығарыу буйынса өлкән операторы, «Туймазанефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы комплекслы звеноһының бригадиры булып эшләй. 1980 йылда СССР-ҙың дәүләт премияһына лайыҡ була. Башҡорт АССР-ы 9-сы һәм 10-сы саҡырылыштағы Юғары Советы депутаты итеп һайлана.
Индустрия (Ырымбур өлкәһе)
Географияһы
Ҡасаба округ үҙәге Ҡыуандыҡ ҡалаһынан туранан яҡынса 26 километр көнбайыштараҡ, Һаҡмар йылғаһының һул ярында урынлашҡан.
Тарихы
2016 йылдың 1 ғинуарында Ырымбур өлкәһенең 2015 йылдың 6 мартындағы 3029 / 834-V һанлы Законына ярашлы Ҡыуандыҡ районы муниципаль берәмегенә, шулай уҡ уға ингән барлыҡ ауыл һәм ҡала биләмәләре Ҡыуандыҡ ҡала округы муниципаль берәмегенә берләштереү юлы менән үҙгәртелә.
Хуэйюань
Хуэйюань ( пиньинь Huìyuǎn) (, Яньмэнь, хәҙерге провинция Шаньси — )- ҡытай будда монахы, аҡыл эйәһе, Цзинту мәктәбенә нигеҙ һалыусы, «өлкән Хуэйюань» булараҡ билдәле («Кесе Хуэйюандән» айырмалы) — Суй дәүерендәге будда аҡыл эйәһе).
Безбородко дачаһы
Теплов усадьбаһын төҙөү
1773—1777 йылдарҙа архитектор Василий Баженов проекты буйынса Неваға фасады менән готик стилдә йорт төҙөлә. Йәнәшәлә баҡса һәм оранжереялар барлыҡҡа килә. Элекке коммуникациялар (юлдар, дренаж канауҙар, һыу аҡмалары, ҡоҙоҡтар һ.б.) яҡшы һаҡланған.
Һуңғараҡ Теплов урындағы һыу менән һаулығын нығытыу түгел, уның менән саҡ ағыуланмай ҡалыуы тураһында һөйләй.
XIX быуатта усадьба
Александр Безбородко вафат булғандан һуң поместье уның ҡыҙ туғаны, кесе ҡустыһы Илья Безбородконың ҡыҙы, княгиня Клеопатра Лобанова-Ростовскаяға күсә. Ул, үҙ сиратында, өлкән апаһы Любовь Кушелеваның улы, ир туғаны Александр Кушелевты тәрбиәләй.
1868 йылда янғын һөҙөмтәһендә курорттың байтаҡ өлөшө яна. Күпмелер ваҡыт үткәс, граф Кушелев-Безбородко вафат була. Уның вариҫтары булмай, ә имение уның һеңлеһе Любовь Мусина-Пушкинаға ҡала. Яңы хужа 1873 йылда усадьбаны бер нисә өлөшкә бүлә һәм уларҙы һата. Һөҙөмтәлә йәнәшәлә «Яңы Бавария» һыра заводы барлыҡҡа килә. Элекке дача яңы фабрика предприятиелары менән алмашына. Әммә уникаль резиденция үҙенең йөҙөн һаҡлап ҡала.
Елизавета общинаһы
1896 йылда «Кушелев дачаһы» йорто һәм парктың ҡалған өлөшө Ҡыҙыл тәрен Йәмғиәте милкенә күсә. Элекке дворян усадьбаһында шәфҡәт туташтарының Елизавета общинаһы урынлаша. Яңы ихтыяждарға биналарҙы реконструкциялай башлайҙар. Паркта кирбестән дауахана корпустары төҙөйҙәрхеҙмәткәрҙәр өсөн фатирҙар, аптека һәм амбулатория ойошторалар. Архитектор Александр Кащенко проекты буйынса Изге Пантелеймон-табип сиркәүе төҙөлә.
Совет осоронда
Власҡа большевиктар килгәндән һуң айырым йортта йоғошло ауырыуҙар дауаханаһы һәм туберкулезға ҡаршы 5-се диспансер урынлаша. Дауалау учреждениеһы тиҫтәләрсә йыл бинаны биләй һәм тик XXI быуат башында ғына уны ҡалдыра.
Стәрле (Ыҡ ҡушылдығы)
Стәрле (иҫкесә.  Эстәрле, иҫкесә.  Стәрле-Баш ) (Стерля) — Рәсәйҙәге йылға. Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Ыҡ йылғаһының һул ҡушылдығы, был йылғаның һул ярына тамағынан 311 км өҫтәрәк ҡушыла.
Атыу ҡоралы
Автоматтар
СССР-ҙа автоматтар Бөйөк Ватан һуғышынан һуң киң таралыш ала, улар пистолет-пулемёттарҙы, автоматик булмаған карабиндарҙы, төрлө винтовкаларҙы алмаштырған.
Казылгах
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Муйнаҡ ауыл Советы
Муйнаҡ ауыл Советы —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Ейәнсура районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Административ үҙәге — Үрге Муйнаҡ ауылы.
Правый Терсюк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Гараж
Ер аҫты гараждары һәм автостоянкалар — автомобилдәр һаҡлау, ремонталау һәм хеҙмәтлендереү урыны.
Гоголь Николай Васильевич
Никола́й Васи́льевич Го́голь (тыуғандағы фамилияһы Яно́вский, 1821 йылдан — Го́голь-Яно́вский; 20 март 1809 йыл — 21 февраль 1852 йыл) — Рус яҙыусыһы, прозаик, драматург, шағир, тәнҡитсе, публицист, рус әҙәбиәтенең танылған класиктарының береһе. Сығышы менән Гоголь-Яновскийҙарҙың боронғо дворян ырыуы вәкиле.
Грек-Төрөк һуғышы (1919—1922)
Грек ирредентизмы
Греция премьер-министры Элефтериос Венизелос, Беренсе донъя һуғышы һөҙөмтәһендә ике ҡитғала «Бөйөк Грецияның» булдырылыуына юл аса тип иҫәпләй, шул иҫәптән хәҙерге грек дәүләтенән ситтә (Ионияла, Фракияның, Кипрҙа һәм гректар күп йәшәгән Кесе Азияның көнбайышында).
Һуғыш башы
1920 йылдың мартында союздаш көстәр Истамбулды— Ғосман империяһы баш ҡалаһын оккупациялай. 1920 йылдың апрелендә Кәмал солтан хөкүмәтенә ҡаршы Анкара ла Бөйөк милли йыйылыш (ВНСТ) хөкүмәтен йыя. Оҙаҡламай Кәмал ғәскәренән француз ғәскәрҙәре бер нисә тапҡыр еңелә, шуға күрә Франция ваҡытлыса солох төҙөргә мәжбүр була. Кәмалдың көсәйеүе (рус большевиктарының ярҙамы менән) борсоуға һалған Британия хөкүмәте(премьер-министр Ллойд Джордж) гректарға Кесе Азияның төньяҡ-көнбайышына үтеп инергә рөхсәт итә. Был аҙым, грек армияһына таянып, боғаҙҙарҙа инглиз-француз контролен булдырырға мөмкинлек бирә. Йәйен гректар өс тапҡыр һөжүмгә күсеп, бер нисә мөһим ҡаланы, шул иҫәптән, Бурсаны ала.
Инөнү янында алыш. Кәмал яҡлыларҙың халыҡ-ара хәле
Төрөктәрҙең тактик еңеүе Кәмал-пашаның совет хөкүмәте тарафынан танылыуы һәм Италия менән итальян ғәскәрен Анатолиянан сығарыу тураһында килешеүе менән нығытыла.
Смирналағы (Измирҙағы) вәхшәт
9 сентябрҙә Мостафа Кәмал етәкселегендәге төрөк армияһы Смирнаға (Измир) инә. Хәҙерге Рәсәй авторы И.Мусский  раҫлауынса, Кәмал тыныс халыҡҡа зыян иткән һәр бер һалдат атыласаҡ тип тантаналы иғлан итә. Шуға ҡарамаҫтан, христиан халҡын ҡырыу башлана, ҡала яндырыла. Төрөк тарихсылары ҡаланы сигенеүсе гректар яндыра. Америка консулы Джордж Хортоп әйтеүенсә (гректар яҡлы, уның һүҙҙәре шик уята) 9 сентябрь көнө, төрөктәр ҡалаға инә башлаған саҡта, сағыштырмаса тыныс үтә: иртән грек жандармерияһы тәртип һаҡлай, шунан ул үҙ функцияларын төрөк ғәскәрҙәренә тапшыра. Әммә кискә талау һәм үлтереүҙәр башлана.
Хәрби хәрәкәттәр тамамлана
Ваҡытлыса килешеү буйынса Төркиәгә Көнсығыш Фракияны кире ҡайтарыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1 ноябрҙә төрөк армияһы Истамбулды үҙ ҡулына ала һәм солтан власын бөтөрә, солтан инглиз хәрби карабында ҡаланан китә. Сентябрҙә грек армияһы баш күтәрә, һәм король Константин тәхеттән баш тартырға мәжбүр була. Октябрь айында дәүләткә хыянатта һәм үҙ вазифаларына һалҡын ҡарауҙа ғәйепләнгән Грецияның туғыҙ дәүләт хеҙмәткәре өҫтөнән ғәҙәттән тыш трибунал саҡырыла. Был процестарҙа элекке премьер-министр Димитриос Гунарис, уның дүрт министры һәм грек армияһы командующийы генерал Хадзианестис үлем язаһына хөкүм ителә; 15 (28) ноябрендә ҡарар тормошҡа ашырыла. Өс ғәйепләнеүсе, шул иҫәптән принц Андрей (буласаҡ Бөйөк Британия принц-консорты Филипптың атаһы), оҙаҡ ваҡытҡа төрмәгә ябыла.
Һүғыштың һөҙөмтәһе
1923 йылда Төркиә һәм икенсе яҡтан- союзниктар менән Греция араһында Лозанна тыныслыҡ килешеүе төҙөлә, уның буйынса Греция һәм Антанта илдәре тулыһынса Көнсығыш Фракия (әлеге Төркиәнең Европа өлөшө) һәм Көнбайыш Анатолияға дәғүәләренән тулыһынса баш тарта.
Яңы Мөслим (Мәсетле районы)
Яңы Мөслим (Новомуслюмово) — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы ауыл. Оло Ыҡтамаҡ ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 1063 кеше булған. ОКАТО коды — 80242815004.
Мумбаи
Мумбаи — эре халыҡ-ара юлдар узелы.Ҡаланың караптар туҡтар өсөн тәбиғи ышыҡ урыны — гаване бар, шуға көнбайыш Һиндостандың иң ҙур порты булып тора. Пассажирҙар терминалы аша Һиндостанға килеүсе пассажирҙар ағымының яртыһы үтә. Мумбай—Һиндостандың иҡтисади һәм мәҙәни үҙәге; муллыҡ һәм байлыҡ хәйерселек һәм ярлылыҡ менән йәнәшә торған контрастар ҡалаһы. Хәҙерге заман кварталдары, ҡаланың төньяҡ районындағы төрлө ауырыуҙар үрсеткесе булған, иҫке емерек өйҙәр менән күрше тора.
Надо-Ню
Надо-Ню — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хойтарка-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 38 км.
Ғатауллин Наил Ғәйнәт улы
Биографияһы
25 йыл дауамында республика хирургтар йәмғиәте рәйесе була. 1991 йылға тиклем хирургтарҙың Бөтә Союз, Бөтә Рәсәй һәм Халыҡ-ара йәмғиәттәре ағзаһы була.
Мумбаи
Спорт
Ҡалала үләндә хоккей, теннис, бадминтон, бильярд, гольф, өҫтәл теннисы, регби популяр. Ат спорты үҫешкән, дерби уҙғарыла. Башлыса мәктәптәрҙә волейбол һәм баскетбол үҫешкән.
Ғатауллин Наил Ғәйнәт улы
Биографияһы
"Ғатауллин Наил Ғәйнәт улы уҡыусылары өсөн хирургия эше өлгөһе була. Барыһы ла уның кеше тәненә шундай һаҡсыл мәнәсәбәттә булып, нисек нескә итеп операция яһауына шаһит була. Ғатауллин шәхси тормошонда классик һынлы сәнғәттең иҫ киткес оҫта рәссамы булһа, операция өҫтәле артында бер генә лә артыҡ ҡырҡа хәрәкәт яһамай; һәр бер операцияны айырыуса бөхтәлек менән, ышаныслы итеп эшләй. Ә төрлө ағзаларға операцияны эштең бөтә нескәлеген белеп башҡара..
Ғатауллин Наил Ғәйнәт улының публицистикала эшмәкәрлеге, донъяны ҡәләм менән, буяуҙарҙа һүрәтләү маһирлығы тәрбиәүи йәһәттән баһалап бөткөһөҙ әһәмиәтле.
Михайлов Дмитрий Иванович
Биографияһы
1959 йылда Д. И. Михайлов етәкләгән бригадаға «Коммунистик хеҙмәт бригадаһы» исеме бирелә.
Эйлер формулаһы
Эйлер формулаһы теләһә ниндәй комплекслы (айырым алғанда ысын) x һаны өсөн түбәндәге тигеҙлек үтәлә тип раҫлай: бында e — артабанғы формула менән бирелгән математик константаларҙың иң мөһимдәренең береһе: ,
Ҡарама бәшмәге
50px|left Ҡарама бәшмәге (Pleurotus ostreatus) — ашарға яраҡлы бәшмәк, ҡарама бәшмәктәре ырыуынан һәм шул уҡ ғаиләлектән.
Аҙыҡ һәм дауалаү ҡиммәте
Ул аҙ калориялы булған өсөн, диетик аҙыҡ булараҡ ҡулланыла.Калориялығы (38-41 ккал) һәм ул кеше организмына кәрәк булған бик күп матдәләрҙән тора.
Углеводы ҡарама бәшмәгенең киптерелгән массаһында  68-74 % тәшкил итә. Улар еңел үҙләштерелеүсе углеводтар (глюкоза, фруктоза, сахароза) 14-20 % тирәһе. Полисахаридтар бета-глюкандар (лентинан), шештәргә ҡаршы тороусанлыҡты һәм иммунитетты күтәрә. ; клетчаткалар фракцияһына кереүсе маннит һәм хитин ағыулы матдәләргә эфектлы сорбент булып тора.
Джеймс Кук
Джеймс Кук (James Cook; 7 ноябрь 1728 йыл — 14 февраль 1779 йыл) — Бөйөк Британия географы. Донъя океандарын өйрәнеү өсөн 3 экспедицияла ҡатнашҡан. Экспедициялар ваҡытында күп географик асыштар яһаған. Канада, Австралия, Яңы Зеландияның көнсығыш яҡтарын, Ньюфаундленд, Төньяк Америка, Тымыҡ, Һинд һәм Атлантик океандарын гиҙгән, уларҙы өйрәнеп картаға төшөргән.
Экспедиция барышы
Көнбайыш яр буйлап барыуҙы дауам итеп, Кук якорҙа тороу урыны өсөн уңайлы бухта таба. Королева Шарлотта тип ул атаған был бухтала «Индевор» ремонтҡа туҡтала: карапты ярға сығаралар һәм яңынан һыҙлыҡлап сығалар. Бында уҡ, Королева Шарлотта ҡултығында асыш яһала — ҡалҡыулыҡҡа менеп, Кук Яңы Зеландияны ике утрауға бүлеүсе боғаҙҙы күреп ҡала. Был боғаҙ уның исеме менән атала (Кук боғаҙы).
Кук карапты ошо боғаҙ аша Батавияға (иҫке исеме Джакарта) йүнәлтә. Индонезияла карапҡа тапма ауырыуы үтеп инә. «Индевор» ғинуар башында Батавияға ингәндә ауырыу эпидемия характерын ала. Тупиа менән Тиату тапма ауырыуының ҡорбандары була. Карап кисекмәҫтән ремонтҡа ҡуйыла, уны тамамлағандан һуң Кук тиҙ арала Батавияны ҡалдыра. Әммә кешеләр үлеүен дауам итә.
Панаитан утрауында тапма ауырыуына дизентерия өҫтәлә, ошо мәлдән ул үлем осраҡтарының төп сәбәбе була. 14 мартта «Индевор» Кейптаун портына ингәндә, карапта эшкә һәләтле 12 кеше ҡала. Шәхси составта юғалтыуҙар ныҡ күп була, тик Батавиянан Кейптаунға тиклем юлда команданың 22 ағзаһы вафат була (башлыса дизентериянан), шулай уҡ бер нисә штатский кеше, шул иҫәптә астроном Грин да була. Артабанғы йөҙөү мөмкин булһын өсөн, команда тулыландырыла. 1771 йылдың 12 июлендә экспедиция Англияға әйләнеп ҡайта.
Беренсе экспедиция һөҙөмтәләре
Экспедиция шулай уҡ Яңы Зеландия — тар боғаҙ (Кук боғаҙы) менән айырылған ике үҙаллы утрау, ә элек ҡабул ителгәнсә, билдәһеҙ материктың өлөшө түгел икәнлеген иҫбатлай. Картаға шул ваҡытҡа бөтөнләй тикшерелмәгән Австралияның бер нисә йөҙ миль көнсығыш яры буйын төшөрөргә мөмкин була. Австралия һәм Яңы Гвинея араһындағы боғаҙ асыҡлана. Ботаниктар биологик өлгөләрҙең ҙур коллекцияһын йыя.
Экспедиция барышы
Таитиҙан һуң Кук Хуахине утрауына бара, унда 300 сусҡа һатып ала. Утрау кешеләре һәм уларҙың башлығы менән һәйбәт мөнәсәбәттәр булдырылһа ла, экспедицияның ҡайһы бер ағзалары был утрауҙа енәйәтселәрҙең һөжүменә дусар була. Шулай, 6 сентябрҙә матрос Спарман талана һәм туҡмала, Кук үҙе лә һөжүм итеү ҡурҡынысына юлыға. 7 сентябрҙә, йөҙөп китеү алдынан, экспедицияға яҡындағы Ульетеа утрауы кешеһе Омай ҡушыла, унда Кук Хуахине утрауынан һуң ҡапыл барырға йыйынған була.
1774 йылдың 10 ноябрендә экспедиция Тымыҡ океан аша көнсығышҡа юллана, 17 декабрҙә Магеллан боғаҙына етә. Атлантик океанда инде Көньяҡ Георгия асыла, әммә был юлы Антарктидаға барып етеү мөмкин булмай.
1775 йылдың 21 мартында Кук Кейптаунға ремонт өсөн әйләнеп ҡайта, унда капитан Фюрно ҡалдырған яҙыуҙы ала. Кейптаундан «Резолюшн» туранан-тура Англияға йүнәлә һәм 1775 йылдың июлендә Спитхедҡа килә.
Икенсе көндә, 14 февралдә, «Резолюшндан» баркас урлана. Урланған мөлкәтте ҡайтарыу маҡсатында Кук урындағы башлыҡтарҙың береһе Каланиопаны бортҡа аманат сифатында ала. Лейтенант Филипс етәкселегендә ун диңгеҙ пехотаһынан торған ҡоралланған кешеләре менән ярға сығып, ул башлыҡтың торлағына килә һәм уны карапҡа саҡыра. Тәҡдимде ҡабул итеп, Каланиопа инглиздәр артынан эйәрә, әммә яр ситенә еткәс, ҡатынының өгөтөнә күнеп,  артабан барыуҙан баш тарта.
Куктың үлеменән һуң эксепдиция начальнигы вазифаһы «Дискавериҙың» капитаны Чарльз Клеркҡа күсә. Клерк Куктың кәүҙәһен тыныс юл менән ҡайтарыуҙары өсөн тырыша. Уңышһыҙлыҡҡа осрап, ул хәрби операция үткәрергә бойора, уның барышында пушкалар ышығы аҫтында десант яр буйы торлаҡтарын бөткәнсе яндыра һәм гавайялыларҙы тауҙарға ҡыуа. Ошонан һуң гавайялылар «Резолюшнға» ун фунт ит менән аҫҡы яңағы булмаған кеше башы һалынған кәрзинде еткерә. 1779 йылдың 22 февралендә Кук кәүҙәһенең ҡалдыҡтары диңгеҙҙә ерләнә. Англияға караптар 1780 йылдың 7 октябрендә кире ҡайта.
Экспедиция һөҙөмтәләре
Экспедицияның төп маҡсаты— Көнбайыш үтеү урынын асыу — үтәлмәй. Гавайя утрвуҙары, Раштыуа утрауы һәм башҡа утрауҙар асыла.
Тевриз (Туртас ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Неленьга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Ширваншаһтар һарайы
Һарай тарихы
1937—1938 йылдарҙа үткәрелгән археологик ҡаҙыныуҙарҙа XII—XV быуаттарға ҡараған байтаҡ артефакттар табыла. 1945 йылда һаҡланып ҡалған ҡоролмаларҙың нигеҙҙәре аҫтында бик тәрәндә тығыҙ ултырған мәхәлләләр ҡалдыҡтары табыла. Күп һанда керамика һауыттар ярсыҡтары, тәңкәләр VIII —IX быуаттарға ҡарай.
Ширваншаһтар һамамы
Мунса инеүсе кейенеп-сисенгән урындан һабанланыу бүлмәһенә эләккән, ары процедуралар өсөн төрлө температуралы бүлмәләр киткән. Бүлмәләр температураны көйләрлек итеп урынлаштырылған булған. Бер камерала ҡайнар һыулы ҙур һауыт торған. Ятаҡтар, диуарҙар эҫе үткәрә торған каналдар менән йылытылған.
Тымытыҡ районы
Тарихы
Икенсе тапҡыр Тымытыҡ районы 1935 йылдың 10 февралендә Аҙнаҡай районынан айырылып сығыу юлы менән барлыҡҡа килгән. 1958 йылдың 16 июлендә ул юҡҡа сыға, ә территорияһы Аҙнаҡай һәм Ютаҙы райондары составына индерелгән..
Садская
Садская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Промышленная йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Бөртөклө есем
Бөртөклө есемдәр физикаһы
Ғәмәли иҫәп-хисап үткәреүҙе еңеләйтеү өсөн ярҙамсы таблицалар һәм  графиктар  ҡулланыла.
Латвия географияһы
Сиктәре
Сиктәренең дөйөм оҙонлоғо — 1 382 км. Латвия төньяҡта Эстония (343 км), көньяҡта Литва (576 км), көнсығышта Рәсәй Федерацияһы (292 км) һәм көньяҡ-көнсығыш Белоруссия (171 км) менән сиктәш.
Һыу ресурстары
Майҙаны 1 гектарҙан ҙурыраҡ булған 3 мең күл бар. Улар яҡынса ил майҙанының 1,5 %-ын биләй, балыҡ хужалығы өсөн файҙаланыла. Шуай уҡ һаҙлыҡтар күп, уларҙың ил майҙанындағы өлөшө 10 %-ҡа барып етә. Һыу-һаҙлыҡлы урындар башлыса илдең көнсығыш өлөшөнә — Латгалияға тура килә. Иң ҙур күлдәре — Лубанс, Разна, Буртниекс, Усмас һәм Лиепаяс. Илдең иң тәрән күле — Дридзис (66,2 м).
Зиннәт (исем)
Этимология
Зиннәт ғәрәп теленән ингән — биҙәк. Зиннәтулла ғәрәп теленән ингән — зиннәт+алла; алла биҙәге Зиннәтхан ғәрәп теленән ингән һәм башҡортса һүҙҙәрҙән яһалған ҡушма исем — ҡәҙерле, ҡиммәтле, матур хан.
Билдәле кешеләр
Миңлеғолов Зиннәт Ғәйзулла улы — (12 февраль 1904 йыл — 1976 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия рядовойы.
Хисмәтуллин Зиннәтулла Хисмәтулла улы (16 август 1919 йыл — 16 июнь 1994 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, сапёр, Ленин, Ҡыҙыл Йондоҙ, II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары кавалеры ХИСМАТУЛЛИН Зинат Хисматуллинович
Атаһының исеме Зиннәт
Үтәев Рәшит Зиннәт улы (10 ғинуар 1940 йыл), журналистика ветераны. 1968—2005 йылдарҙа «Баймакский вестник» гәзитенең мөхәррир урынбаҫары. 1969 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1981). Башҡортостан Республикаһы Журналистар союзының Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге (1992) һәм Баймаҡ районының Сәғит Мифтахов исемендәге журналистар (1977) премиялары лауреаты.
Халыҡ ижадында
«Һарыбай менән Зиннәт ағай» — әкиәте (русса текст)
Кораб (шарлауыҡ)
Тасуирлама
Иң юғары һыу сығымы май аҙағында — июнь башында күҙәтелә, артабан һыу сығымы йәй барышында кәмеүе күҙәтелә. Йәй бик ҡоро килгәндә август аҙағында һәм сентәбрҙа шарлауыҡ ҡорорға ла мөмкин.
Переславль-Залесский (фильм)
Европала кинофильмға баһалама
1961 йылдың 19-21 майында фестиваль үтә, кинофильм фестивалдең Почетлы дипломына лайыҡ була.
Вирский Павел Павлович
Биографияһы
Ансамбль менән СССР һәм сит илдәр буйлап гастролдәргә сыға: Германия, ҠХР, Вьетнам (1956), Польша (1955), Англияла (1958), Франция һәм Австрия (1959), Испания (1969), АҠШ (1972) һ. б.
Себер юғары ҡатын-ҡыҙ курстары
Тарихы
XIX быуаттың икенсе яртыһында ҡатын-ҡыҙҙар юғары белем алыуға хоҡуҡ өсөн әүҙем көрәш алып бара. Халыҡ мәғарифы министрлығы ведомствоһының ҡатын-ҡыҙҙар училищелары тураһында "Положениелар"ы баҫылғандан һуң Юғары ҡатын-ҡыҙҙар курстары асыла башлай, сөнки университеттар ир-егеттәр уҡыу йорттары булып ҡалған.
Беренсе составтағы комитет киң эшмәкәрлек йәйелдерә — хәйриә лекциялары, кисәләр, баҙарҙар һәм башҡалар ойошторола. 1910 йылда йәмғиәттең ағзалары — 152, ә 1911 йылда 663 кеше булған. Дөйөм алғанда, Йәмғиәткә зыялы һәм эшлекле Томск шәхестәре: В.Вытнов, С. Горохов, И. Кухтериндар, Д. Зверев, профессор И. Грамматикати, И. Базанов, И. Бобарыков, инженерҙар В. Реутовский, Н.Боголюбский, Бресский, Бресневич, П. Ломовицкий һәм А. Макушин башҡалар инә.Бинаның төҙөлөшөнә 10 000 һумды — ҡала Управаһы, 3 000 һумды билдәле себер мәғрифәтсеһе П. И. Макушин бүлгән. Йәмғиәт тарафынан тейешле аҡса табылыу һәм уҡытыусылар составы тупланыу менән, тыңлаусылар йыйыу тураһында иғлан бирергә ҡарар сығарыла.
Яңыбай ауыл Советы (Ейәнсура районы)
Административ үҙәге — Яңыбай ауылы.
Скандинав мифологияһы
Донъяның барлыҡҡа килеү тарихы
Башта Гиннунгагап тигән ҡара упҡын ине, уның ике яғында ла: томан — Нифльхейм (һалҡынлыҡ һәм ҡараңғылыҡ кәүҙәләнеше) һәм ут — Муспельхейм батшалыҡтары ята ине. Нифльхеймда Хвергельмир шишмәһе һәм уның ун ике ҡеүәтле ағымы (Эливагар) унан башын алған. Һыуыҡ һыуҙы боҙға әйләндерә, ләкин сығанаҡ туҡтауһыҙ урғылған, ҙур боҙ киҫәктәре Муспельхеймға йүнәлтелгән. Боҙ ут батшалығына яҡынлашҡас, ул ирей башлаған, ә Муспельхеймдан килгән осҡондар ирегән боҙ менән ҡатышҡан һәм Имир бәһлеүәнде һәм Аудумла тананы барлыҡҡа килтергән. Имирҙың тиренән — ҡуш — ир менән ҡатын тыуған, ә бер аяҡ икенсе аяҡ менән ул яралтҡан. Былар — тәүге лә бөйөк әҙәмдәр.