cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Урам
Ҡала биналары (йорттары) номерлы һәм билдәле бер урамға бәйле. Шуға ла урамдың йоп һәм таҡ номерлы яғы була. Урам исемдәре билдәле кешеләр, топонимдар , саралар йәки байрамдар хөрмәтенә бирелә. Дүрт яҡтан да урамдар менән уратып алынған тораҡ пункттың тура мөйөшлө участкаһы квартал тип атала. Йорттоң бер яғы урамға ҡарай, ә икенсеһе, кварталдың эске яғына ҡарап, ихатаға сыға. Урамдар буйлап ҡала транспорты йөрөй. Урам аша йәйәү сығыу өсөн йәйәүлеләр өсөн үткәүел билдәләнә. Ул зебра менән билдәләнә һәм светофор менән көйләнә. Урамдың йәйәүлеләр өсөн тәғәйенләнгән оҙонса өлөшө тротуар тип атала, ул юлдан бордюр менән айырыла. Ҡараңғы ваҡытта хәрәкәт итеү өсөн урамдар яҡтыртыла. Урамдар хәрәкәт сараһы ғына түгел, унда башҡа төрлө эшмәкәрлек тә алып барыла, мәҫәлән, сауҙа итеү һ.б.
Павечорная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Щербак (Омутная ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Первая Вилашка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡыр тауығы
Тауышы
Тауышы яңғырауыҡлы: «сырр-ҡыйҡ».
Башкиров Шамил Шаһивәли улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Магнит резонансы һәм парамагнит релаксацияһы буйынса белгес буларак, мессбауэр спектроскопияһын тикшереү төркөмө (лаборатория 1969 йылда кафедра итеп үҙгәртелә) ойоштора. Физика, теоретик физика, каты есем физикаһы буйынса 320-нән артык фәнни хезмәте нәшер ителгән. Магнитлы есемдәрҙең, ферритларҙың микротөҙөлөшөн гамма-резонанслы тикшереүе менән халыҡ-ара абруй ҡаҙана. 26 фән кандидаты (шул иҫәптән, Мысыр, Сүриә, АҠШ өсөн), 4 фән докторы әҙерләгән.
Репьевка (Шишмә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Кейеҙ баҫыу
Кейеҙ — Һарыҡ йөнөнән йәйеп баҫылған ҡаралды әйбере. Кейеҙ баҫыу — башҡорттарҙа урыны менән айырым оҫталар кәсебенә әйләнгән ғәҙәти шөғөл.
Эшләү ысулы
Кейеҙ баҫыу өсөн һарыҡ һәм дөйә йөнө файҙаланыла, унан аҡ, һоро, ала һәм ҡара кейеҙ баҫыла. Уның өсөн, башлыса йәй мәленә тура килтереп, өмә үткәрелә. Йөндө септә йәки тирегә таратып һалғас, ян менән теткәндәр йәки муйыл, тал сыбығы менән һуғалар. Ошо рәүешле әҙерләп бөткәс, йөндө бер тигеҙ ҡалынлыҡта септә йәки балаҫ өҫтөнә йәйергә һәм, өҫтөнә ҡайнар һыу ҡойоп, төрөп бәйләгәргә һәм тәгәрәтергә. Кейеҙ бер тигеҙ ҡалынлыҡта булһын өсөн, төргәкте даими рәүештә һүтеп, йөндө яңынан һыулағандан һуң икенсе башынан төрөп, тағы ла тәгәрәтергә. Кейеҙ тәгәрәтеүҙең бер нисә ысулы билдәле: ҡаты ерҙә тәгәрәтеп, аяҡ менән тапау, тубыҡланған килеш ҡул менән баҫыу. Кейеҙҙе ҙур итеп баҫҡанда йөндө бүрәнәгә урайҙар һәм, ике яҡ башына элмәктәр яһап, атҡа бәйләп, һөйрәтеп йөрөтергә була. «Кейеҙ тартыу» ҙа эшләнә: төргәкте бау менән бер нисә урындан ҡыҫып бәйләгәндән һуң ике яҡ осонан тотоп, бер яҡтан икенсе яҡҡа тарталар. Кейеҙ әҙер булғас, ағын һыуҙа йыуып, киптерәләр. Кейеҙ тирмә йәки башҡа төрлө ваҡытлыса торлаҡты ябыу, эйәр, ҡамыт-дуға, серге яһау ( ат егеү кәрәк-ярағы) өсөн ҡулланыла. Шулай уҡ кейеҙҙән баш (бүрек, ҡолаҡсын) һәм аяҡ (ҡата, сарыҡ) кейеме тегергә була.
Ышылдаҡ аҡҡош (бөҙрә аҡҡош)
Йәшәү рәүеше
Ярҙары ҡамышлы һәм бейек үләнле ҙур күлдәрҙә, йылғаларҙа йәшәй. Иген, үлән орлоҡтары, һыу үҫемлектәре менән туҡлана. Күсмә ҡош. Бик һирәк осрай. Ояһын шырлыҡтарға ҡора. 4—6 бөртөк аҡ йомортҡаһы була.
Монай
Монай (Мунаево)) — Златоуст өйәҙе Мырҙалар улусына ҡараған, хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Салауат районының Арҡауыл ауыл Советы биләмәһе составына кергән, бөткән ауыл.
Тарихы
Монай Йүрүҙән йылғаһының һул ярында урынлаша. XVIII—XIX быуаттарҙағы барлыҡ ревизияларҙа теркәлә. 1795 йылда унда 15 хужалыҡта 101 кеше иҫәпкә алына. 1834 йылда ихата-хужалыҡтар һаны ла, кешеләр һаны ла арта: 28 һәм 316 була. 1816 йылда 27 ғаиләнең туғыҙында күп ҡатынлылыҡ күҙәтелә.
Палуй
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Баязит (Ҡурған өлкәһе)
Баязит (Баязитово) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Һарт-Әбдрәш ауыл советы составына керә.
Йүрүҙән-Ивановск заводы
XX быуат
XIX быуат аҙағына завод биналарының һәм ҡоролмаларының бер өлөшө капиталь ремонтлауға йәки алмаштырыуға мохтаж була. Техник артта ҡалыу һәм рациональ булмаған идара итеү арҡаһында, ХХ быуат башындағы иҡтисади көрсөк ваҡытында завод зыянға эшләй башлай. 1899—1903 йылдарҙа завод Бельгия Көньяҡ-Урал металлургия йәмғиәтенең ҡуртымында була. XX быуат башында мартен мейесе төҙөлә, ҡаҙанлыҡ ҡоросо һәм рельс етештереү цехы асыла. Шул уҡ ваҡытта эш хаҡы кәмеү менән бәйле социаль көсөргәнешлек көсәйә. 1908 йылдың июле уртаһында завод туҡтатыла, ҡорамалдарының бер өлөшө һүтеп алына һәм металлоломға һатыла.
Үтәй (Мәнәүез ҡушылдығы)
Үтәй  (Утейка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәнәүез йылғаһының һул ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Ҡалмаҡ-Әбдрәш
Ҡалмаҡ-Әбдрәш (Калмык-Абдрашево) — Рәсәй Федерацияһы Ҡурған өлкәһе Сафакүл районы ауылы. Ялан ауыл советы составына керә.
Халҡы
2002 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы ауылда башлыса башҡорттар (94 %) йәшәй.
Башкиров Матвей Викторович
Биографияһы
Һуғыш осоронда Ленинград блокадаһын кисергән/
Аҫылғужа
Географик урыны
Аҫылғужа ауылы Әй буйында, район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 38 километр һәм Һилейә тимер юл станцияһынан (Силәбе өлкәһе) төньяҡ-көнсығышҡа табан 43 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1897 йылда донъя күргән мәғлүмәт йыйынтығында түбәндәге яҙма бар: «Асылғужа ауылы Златоустан — 60 саҡрым, Ҡуҫа заводынан 30 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Торама бер нисә ҡалҡыулыҡ барлыҡҡа килтергән соҡорҙа, биләмәһенең көнбайышына ултырған. Ауыл эргәһендә Әй йылғаһы аға. Халҡы — аҫаба башҡорттар. Ауыл 66 йорттан тора. Рәүиздә иҫәпкә алынған 119 йән ер менән файҙалана. Баҫыуҙар ҡалҡыу урындарҙа, Әй һәм Алайылға йылғалары буйындағы үҙәндәрҙә урынлашҡан. Ере ҡомло балсыҡлы ҡатыш ҡара тупраҡ. Ер яңы һай һөрөлгән. Сәсеү әйләнеше системаһыҙ. Ашламалар ҡулланылмай. Иң яҡшы арыш уңышы — сәселгән 7,5 боттан 909 бот, һоло — 15 боттан 115 бот һәм бойҙай — 12 бот сәскәндә, бер дисәтинәнән 105 бот уңыш. 1892 йылда 1200 дисәтинәлә үлән һәм игенде ҡара сиңерткә әрәм иткән. Ауыл яны көтөүлеге Әй йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан (30,5 дисәтинә). Әй йылғаһында һыулау уңайлы. Мал яҙҙан июнгә тиклем пар баҫыуы һәм сабынлыҡ буйлап, көҙгөһөн, августан башлап, ҡамылда йөрөй. Һәр баш малға айына 10-шар тингә көтөүсе яллана. Ауылда 2 йортта мал тотмайҙар. Сабынлыҡтар 2 участкала. Уңыш һәйбәт, дисәтинәнән 180—190 бот. Урман да 2 участкала. Халыҡ үҙ ихтыяжына һәм һатыуға йыл һайын 29-30 дисәтинә майҙанда ағас киҫә. Халыҡҡа ағас бура менән һатыла, һәр бура өсөн 10-15-әр һум, бер бүрәнә — 15-20 тин (оҙонлоғо 9 аршин, диаметры — 4 ҡарыш) менән һата. Йорт хужаларының дүрттән өс өлөшө үҙ һөрөнтө ерҙәрен (85 дисәтинә) дисәтинәһенә 60—70 тин менән, сабынлыҡтарын (60 дисәтинә) — 45-әр тин менән ҡуртымға бирә. Яҙын һәм ҡышын 25 кеше аҡса эшләргә сығып китә, утын әҙерләй. Ауылда бакалея кибете бар. Халҡы көҙөн Ҡуҫа заводында иген һата; ҡышын бесәнде Златоуст ҡалаһына (60 саҡрым) алып барып һата» .
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда мәсет, бакалея кибете теркәлгән. 1920 йылда ауылда 62 йортта 157 ир-ат һәм 203 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Овраг Голиков
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Пихтовая (Нюрса ҡушылдығы)
Пихтовая  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Новосибирск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Нюрса (Оло Нюрса) йылғаһының һул ярына тамағынан 166 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Карандаш һәйкәле (Гомель)
Карандаш (Ҡәләм) һәйкәле — Белоруссияның Гомель өлкәһе Гомель ҡалаһында Социалистик Хеҙмәт Геройы, СССР-ҙың халыҡ артисы Михаил Николаевич Румянцев (сәхнә псевдонимы — Карандаш - Ҡәләм) һәйкәле.
Мәнәүез-Мәскәү
Мәнәүез-Мәскәү (Менеуз-Москва) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 261 кеше. Почта индексы — 452045, ОКАТО коды — 80212840004.
Аиндат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Воргэ-Кыталь-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Сафакүл
Тарих
1782 йылда нигеҙләнгән. Риүәйәттәр буйынса ауылдың атамаһы был ерҙәргә тәүге тапҡыр килеп урынлашыусы Сафа Йомағоловҡа бәйле — уның исеме менән Сафакүл күле аталған. Ыснында ауылдың атамаһы Сафакүл күле атамаһынан («саф» — таҙа, үтә күренмәле) барлыҡҡа килгән һәм ул «таҙа күл» тип аңлатылған.
Революцияға тиклем Баязит ауылы Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе составында була. Революциянан һуң Башҡорт АССР-ының Ялан кантоны составына керә. 1924 йылда Урал өлкәһенең яңы ойошторолған Ялан районы составына бирелә, ә 1926 йылдан ошо райондың административ үҙәге була. 1930 йылда Ялан районы бөтөрөлгәс, Сафакүл ауылы Ялан-Ҡатай районына керә һәм уның үҙәге була. 1934 йылда Ялан-Ҡатай районы Силәбе өлкәһе составына инә. 1940 йылда Сафакүл ауылы яңы ойошторолған Сафакүл районына керә һәм уның үҙәге булып китә, 1943 йылда был район Ҡурған өлкәһе составына инә. 1961 йылда Сафакүл районы бөтөрөлә, уның биләмәләре Щучье районы составына бирелә. 1963 йылда Сафакүл районы яңынан тергеҙелә.
Кейптаун
Кейптаун голлад караптары өсөн Европанан Көнсығыш Африкаға, Һиндостанға һәм Азияның башҡа өлөштәренә барғанда туҡтап, ял итеп китеү урыны булараҡ үҫешә һәм 1869 йылда Сүәйс (Суэц) каналы төҙөлгәнгә тиклем шул сифатында төп ролде башҡара. Ян ван Рибек етәкселегендә колонистар тарафынан 1652 йылдың 6 апрелендә нигеҙ һалынған Кейптаун оҙаҡ ваҡыт Капа колонияһының баш ҡалаһы һәм иң ҙур ҡалаһы була.
Тарихы
1795 йылда Бөйөк Британия ғәскәрҙәре Мейзенбергтағы һуғыштан һуң ҡаланы баҫып ала. Һуғыштан һуң 1814 йылда төҙөлгән тыныслыҡ тураһындағы килешеү шарттары буйынса Капстад голландтарға кире ҡайтарыла, әммә низағ ҡабаттан башланып китә, һәм британдар Блауберг янындағы һуғыштан һуң ҡайтанан Каапты баҫып ала. 1806 йылдағы тыныслыҡ тураһындағы килешеү буйынса был төбәк Британия империяһының айырылғыһыҙ өлөшөнә әйләнә. Британдарға буйһондоролған территория үҫешә һәм Капа колонияһы барлыҡҡа килә. Кейптаун уның баш ҡалаһы тип таныла.
Физик-географик характеристикаһы
Ярымутрау ҙур булмаған тау теҙмәһенән ғибәрәт (700-ҙән ашыу түбәнең бейеклеге 300 метрҙан ашыуға етә), артабан Кейп-Пойнт мороно менән тамамлана. Кейптаун ситендәге ерҙәр ҡитғаны ярымутрау менән тотташтырған Кейп-Флэтс тигеҙлегендә урынлаша. Кейп-Флэтс ҡомло тупраҡтан тора: элек Яйла утрау булған.
Ярымутрауҙың көнсығышында Фалсбай бухтаһында Саймонстаун хәрби-диңгеҙ базаһы урынлашҡан, унда Кәньяҡ Африка Республикаһының хәрби-диңгеҙ музейы урынлашҡан.
Папян Ара Артушевич
Артабанғы тормошо
Дипломатик хеҙмәте тамамланғас, әрмән мәсьәләһенең юридик аспекттарын, шул иҫәптән Таулы Карабахтың статусын, Вильсонов Әрмәнстаннын һәм башҡа мәсьәләләрҙе өйрәнә башлай. Күп кенә илдәрҙә лекциялар менән сығыш яһай.
Наградалары
7 хәрби миҙал һәм ордендар менән бүләкләнә.
Шумерҙар
Мәҙәниәт
Шумер мәҙәниәте  Яҡын Көнсығыштағы күп халыҡтарҙың мәҙәниәте үҫешенең нигеҙен тәшкил итә.
Астана
Халыҡ һаны артыуы
Түбәндә Астана халыҡ һаны үҫеше күрһәтелгән.
Милли составы
1987 йылда Аҡмолала халыҡ иҫәбен алыу буйынса 9707 кеше йәшәй, шул иҫәптән урыҫтар — 4619 (47,58 %), ҡаҙаҡтар — 3020 (31,11 %), татарҙар — 1035 (10,66 %), мордва — 223 (2,30 %), немецтар — 205 (2,11 %), йәһүдтәр — 173 (1,78 %), украиндар — 101 (1,04 %), башҡа милләттәр — 331 (3,41 %).
Первый Амбал
Первый Амбал — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куданга йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Сайран (Шишмә районы)
Тарихы
Ауылға Нуғай даруғаһы Ҫыбы‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1744 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса типтәрҙәр нигеҙ һала. Сарянкин исеме менән теркәлгән. 1834 йылда башҡорттар иҫәпкә алынған. 1865 йортта 100 йортта 422 кеше йәшәгән. ауыл халҡы игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 3 һыу тирмәне булған. 1906 йылда мәсет, һыу тирмәне, 2 бакалея кибете теркәлгән.
Фолькспаркштадион
«Фолькспаркштадион» (Volksparkstadion) — Гамбургтың көнбайышында Баренфельд (Bahrenfeld) районындағы стадион, «Гамбург» футбол клубының үҙ аренаһы. Һыйҙырышлығы — 57 000 тамашасы (халыҡ-ара уйындарҙа 51 500). Иҫке стадион урынында архитектор Густав Эльснер проекты буйынса төҙөлә һәм 1998 йылдың 30 апрелендә асыла. 2001 йылдың 30 июненән 2007 йылдың июленә тиклем стадион рәсми рәүештә AOL Arena, 2010 йылдың авгусына тиклем — HSH Nordbank Arena, 2015 йылдың июненә тиклем — Imtech Arena коммерция исемдәре менән йөрөй. Спонсорҙар атамаһы ҡулланыу осоронда, Европа кубогы уйындары ваҡытында, стадионға коммерция атамаһы булмаған «Гамбург Арена» исеме нығына (УЕФА бағыусылыҡ ҡағиҙәһен хоҡуҡи сикләүҙәр менән бәйле).
Ғилметдинов Альберт Харис улы
Биографияһы
2000—2007 йылдарҙа — КДУ-ның дөйөм физика кафедраһы профессоры. 2007 йылда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы Халыҡ хужалығы академияһын «Технологияларҙы коммерцияләштереү нигеҙҙәре» йүнәлеше буйынса тамамлай.
Милисоновка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Тау саңғыһы спорты
Тарихы
1896 йылда Австрия альпинисы һәм саңғысыһы Матиас Здарский боролоштар яһай-яһай, бер ниндәй туҡталышһыҙ тау һарҡыуына ҙур тиҙлектә төшә. «Упор» тип аталған техниканы ла ул уйлап сығара.
Абастуман астрофизик обсерваторияһы
Обсерватория тарихы
XX быуаттың 90-сы йылдарында обсерватория «'''Грузия Фәндәр академияһының Е. Харадзе исемендәге Грузин милли астрофизик обсерваторияһы'» тип аталған, ә 2007 йылда обсерватория Чавчавадзе исемендәге (Чавчавадзе Илья Григорьевич исемендәге)'' Дәүләт университеты составына индерелә һәм уның исеменән «Е. Харадзе исемендәге Грузия фәндәр академияһы» тигәнен алалар. Һуңынан обсерватория яңынан Абастуман тип аталған.
Филипп Ленард
Формалашыуы
1887 йылда ул ҡайтанан Будапештта Лоран Этвос етәкселегендә демонстратор булып эшләй. Аахенда, Боннда, Бреслауҙа, Гейдельбергта (1896—1898) һәм Килдә (1898—1907) эшләгәндән һуң, ул 1907 йылда бөтөнләй Гейдельберг университетына Филипп Ленард институты башлығы булып ҡайта. Был ваҡытта ул люминесценцияны тикшереүен дауам итә. Артабанғы тиҫтә йылдарҙа ошо тикшеренеүҙәр нигеҙендә ул Ленард фосфорҙарын яҡтыртыу механизмы хаҡында төп эштәрҙе яҙа. 1905 йылда Ленард Швецияның Король фәндәр академияһы, ә 1907 йылда Венгрия фәндәр академияһы ағзаһы була.
Гейдельбергтағы радиология институты
1907 йылда Ленард үҙенең уҡытыусыһы, физика институты профессоры һәм директоры Герман Квинкеның эшен дауам итеп, Гейдельберг ҡалаһына күсә. 1913 йылда радиология институтын ойоштора, уны 1932 йылда хаҡлы ялға сыҡҡанға тиклем етәкләй. Гейдельбергта Ленард тикшеренеүҙәре эксперименттарҙан дөйөмләштереүсе концепцияларға күсә. Беренсе донъя һуғышы ваҡытында ул физика буйынса белешмә өсөн бик күп мәҡәләләр яҙа. Ҡасандыр үҙе төҙөүҙә ҡатнашҡан хәҙерге абстракт физиканы Ленард ҡабул итеүҙән туҡтай.
Көрсөклө 1922 йыл
Ленард 1922 йылда үҙенең тормош ҡараштарын тулыһынса яңынан ҡарай. Физика институты студенттарҙың социал-демократик йәмғиәте блоклай, сөнки Ленард яңыраҡ үлтерелгән Вальтер Ратенауҙы дәүләт ерләүҙәре хөрмәтенә матәм флагын элеүҙән баш тарта. Һөҙөмтәлә Ленард ҡулға алына. Бынан тыш Ленард инфляция һөҙөмтәһендә бөтә байлығын юғалта, шул уҡ йылда уның берҙән-бер улы вафат була.
«Арий физикаһы»н нигеҙләүсе
«Инглиз физикаһына» кире ҡарашта була, уның иҫәпләүенсә, ул Германиянан идеяларҙы урлаған.
1944 йылда физика институтының бер өлөшө Мессельхаузенға күсерелә. Ленард институтҡа шул тиклем эҫенә, шуға күрә ул да Мессельхаузенға күсә.
Тәһәрәт
Тәһәрәттең фарыздары
2.Ҡулдарҙы терһәккә тиклем бер тапҡыр йыуыу.
Тәһәрәт алғанда нимәләр эшләргә кәрәкмәй
3.Биткә һәм тәндең башҡа өлөштәренә һыуҙы сайпып һөртөү.
Тәһәрәттең сөннәттәре
3.Иң беренсе ҡулдарҙы йыуыу.
11.Ҡул-аяҡтарҙы йыуғанда бармаҡтарҙан башлау.Бармаҡ араларын йыуыу.
Тәһәрәтте нимә боҙа
3.Оло ярау, кесе ярау һәм газдар бүленеп сығыуы.
Тәһәрәт алыу кәрәк осраҡтар
1. Намаҙ уҡыр алдынан.
Ҡашҡалаҡ
Ата өйрәк һыҙғыра, инәһе ҡыҫҡа ғына «керрр» тигән тауыш сығара.
Берта фон Зутнер
Һуңғы йылдары
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Зутнерҙың тормошонда бәхетле һәм фажиғәле ваҡиғалар байтаҡ була. Немец милләтсел матбуғатында уны — «пацифизм фурияһы» йә «тыныс Берта», Австрияның милитаристик даирәләрендә «хыянатсы» тип йөрөтәләр. 1913 йылда Гаагалағы Халыҡ-ара тыныслыҡ конгресында уға пацифистик хәрәкәт «генералиссимусы» тигән рәсми булмаған титул бирәләр. Ул Бернда Халыҡ-ара тыныслыҡ бюроһының почётлы президенты тигән юғары исемгә лайыҡ була. АҠШ-та Карнегиҙың Тыныслыҡ фондының консультатив советы ағзаһы итеп һайлана.
Янцып
Янцып — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тәтер йылғаһының уң ярына тамағынан 8,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Ғәлиә мәҙрәсәһе
«Ғәлиә» мәҙрәсәһе — Өфө ҡалаһындағы мосолман уҡыу йорто. 1906 йылдың көҙөндә асыла.
Саҡмағош районы һыу объекттары
Саҡмағош районының гидрографияһы Ағиҙел буйы убалы тигеҙлегендә урынлашыуы менән билдәләнә. Райондың төп йылғаһы — Баҙы. Ул бөтә Саҡмағош районы аша үҙенең инешенән, көньяҡтан төньяҡҡа ҡарай аға, райондан ситтә Ағиҙел йылғаһына ҡоя. Баҙы район биләмәһен тәбиғи-географик характеры буйынса төрлө ике зонаға бүлә. Дөйөм оҙонлоғо 123 км, бассейн майҙаны 1590 км², дөйөм түбәнләнеше 150 метр. Башлыса яҙғы эрегән һыуҙар менән тулылана. Шулай уҡ райондың башҡа йылғалары ла Ағиҙел йылғаһы бассейны өлөшө булып торалар. Баҙы, Кеүәш һәм Сәрмәсән йылғалары Ағиҙелдең һул яҡ ҡушылдыҡтары, Ағиҙел йылғаһына райондан ситтә ҡушылалар.
Воргэ-Нярыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Пилюжок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Плисецкая Майя Михайловна
Биографияһы
1941 йылдың сентябренән 1942 йылдың сентябрендә тиклем Майя ғаиләһе менән Свердловск ҡалаһында эвакуацияла була. Ҡалала балет менән шөғөлләнеү өсөн даими мөмкинлек булмай, әммә «Умирающий лебедь» номеры менән беренсе сығышы (Суламифь Мессерер мәхәррирләүендә Михаил Фокин хореографияһы) нәҡ бында ойошторола. Майяның ҡулдарының һығылмалығы һәм матурлығы күренһен өсөн, инәһе номерҙы уның иң яҡшы техник яҡтарын күрһәтә алырлыҡ итеп төҙөргә тырыша, ул шулай уҡ балеринаның тамашасыға арты менән сығыуын уйлап сығара.
Ижады
1990 йылдарҙа театрҙан эштән бушатылғандан һуң сәхнәне ҡалдырмай, концерттарҙа ҡатнашыуын дауам итә, мастер-класстар күрһәтә. Үҙенең 70-йыллығына уның өсөн Морис Бежар тарафынан ҡуйылған «Майя Ава» номерында беренсе тапҡыр сығыш яһай.
Плисецкая хөрмәтенә аталған
2015 йылдың 20 ноябрҙә юбилей кисәһенә әҙерләнеү урынына, юбилей концерт — Ҙур театрҙа Майя Плисецкаяның хәтер кисәһе үтә. Шул уҡ көндә Майя Плисецкаяның исеме Ҙур Дмитровкалағы скверға бирелә. Сквер атамаһы менән таҡта һәм уның тураһында мәғлүмәт йорттоң уң яҡ стенаһына — рәссамдар Эдуардо Кобра һәм Агенальдо Бритоның граффитиһы урынлашҡан яҡҡа ҡуйыла. 2016 йылдың 20 ноябрендә скверҙа балерина һәйкәле асыла
Тажетдинов Тәлғәт Сафа улы
Тәлғәт Тажетдин (Тәлгать Таҗетдин, Тажетдинов Тәлғәт Сафа улы, Тәлгать Сафа улы Таҗетдинев; 12 октябрь 1948 йыл, Ҡаҙан) — Рәсәй һәм совет дин һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты рәйесе, Рәсәйҙең Юғары мөфтөйө.
Бильдһаузен монастыры
Тарихы һәм тасуирламаһы
Цистерцианлылар монастырына 1156 йылда граф Герман фон Шталек һәм уның ҡатыны Һертруда нигеҙ һалған; граф 1156 йылдың 2 октябрендә вафат булған һәм монастырь сиркәүе хорында ерләнгән. Монастырҙа 1158 йылдың 12 февралендә Эбрах монастырынан килгән монахтар йәшәй башлаған. 1158 йылда император Фридрих Барбаросса яңы монастырь урынлаштырған, һәм был осорҙа беренсе аббаты Һенрих (тыумыштан Бруно, 1158—1190) император яҡлауы аҫтында етәкселек иткән.
Тажетдинов Тәлғәт Сафа улы
Биографияһы
1978 йылда Ҡаһирәлә әл-Азхар ислам университетында белем ала. Ҡазандың "Әл-Мәржәни мәсете"ндә 1973 йылда — икенсе, 1978 йылда беренсе имам-хатиб итеп һайлана.
1980 йылдың 19 июнендә СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары Диниә назаратының рәйесе һәм мөфтөйө итеп һайлана.
2015 йылдың 24 декабрендә Тәлғәт Тажетдин үҙенең урынына Татарстан мөфтөйө Сәмиғуллин Камилды тәғәйенләп, үҙ посынан китергә ниәтләүен белдерә. Был хаҡта ул Болгарҙа, Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең (Мәүлит ән-Нәби) тыуған көнөнә арналған тантаналы саралар ваҡытында журналистарға һөйләй. Әммә 2016 йылдың 20 февралендә Өфөлә мосолмандарҙың Үҙәк диниә назараты президиумының киңәйтелгән ултырышында, К. Сәмиғуллиндың баш тартыуы менән бәйле, уны Рәсәйҙең Юғары мөфтөйө вазифаһына тәғәйенләү тураһында фарман-ҡарар юҡҡа сығарыла. Шулай итеп, Т. Тажетдин үҙенең вазифаһында ҡала.
СССР-ҙа ислам
СССР-ҙағы ислам — диндарҙар һаны буйынса һаны буйынса Советтар Союзында икенсе урында торған конфессия. СССР-ҙа мосолмандар һан яғынан Урта Азияла һәм Ҡаҙағстанда, Төньяҡ Кавказдың һәм Әзербайжан ССР-ының автономиялы республикаларында һәм автономиялы райондарында өҫтөнлөк итә. Шулай уҡ мосолмандар Волга буйы, Урал алды (Татар һәм Башҡорт АССР-ы), Әстерхан өлкәһендә күп йәшәй.
Рәсми мосолман дини берләшмәләр
Һуғыштан һуңғы СССР-ҙа 4 рәсми мосолман ойошмаһы — мосолмандарҙың Диниә назараттары була. Улар формаль рәүештә бер-береһенән бойондороҡһоҙ булғандар һәм географик нигеҙҙә барлыҡҡа киләләр. 1952 йылда мосолмандарҙың рухи хакимиәттәрендә мәсеттәр һаны тураһында мәғлүмәттәр түбәндәгесә: :
1945—1949 йылдарҙа дини культтар советы рәйесе И. В. Полянский бер нисә тапҡыр Мәскәүҙә бөтә СССР мосолмандарының рухи хакимиәттәрен берләштергән бөтә Союз мосолман үҙәге булдырыу тәҡдиме менән мөрәжәғәт итә. Был идеяға Төркмән ССР-ы етәкселеге ҡаршы сыға, ә Тажик ССР-ы властары ике бөтә Союз мосолман үҙәге — Ташкентта сөнниҙәр һәм Баҡыла шиғыйҙар үҙәге булдырырға тәҡдим итә. 1949 йылда был фекергә К. Е. Ворошилов ҡаршы сыға. Һөҙөмтәлә бөтә Союз мосолман үҙәге булдырылмай.
Кавказ аръяғы мосолмандарының Диниә назараты (ДУМЗАК)
Кавказ аръяғы мосолмандарының дини идаралығы (ДУМЗАК) башлығы шәйех-уль-ислам исемен йөрөтә, шиғый һәм әзербайжан була. 1989 йылда был вазифаны Аллахшукюр Паша-заде биләй. Уның беренсе урынбаҫары (мөфтөй дәрәжәһе менән) сөнни-хәнәфит була.
Төньяҡ Кавказ мосолмандарының Диниә назараты
1989—1990 йылдарҙа мөфтиәттәргә тарҡала.
Аккадтар
Әҙәбиәт
''ред. Дьяконов И. М.'' История Древнего Востока. Зарождение классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. — М.: Наука, 1983. — Т. 1. Месопотамия. — 534 с. — 25 050 экз.
Воргэ-Польморгаль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассены юҡ, йылға бассейны — Таз.
Пуньжа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Андадак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сәлихов Хафиз Мирғазәм улы
Биографияһы
2011 йылдың 7 февралендә Еңел атлетика федерацияһы конференцияһында федерация президенты итеп һайлана.
2012 йылдан - Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Европа экономик комиссияһының дәүләти-хосуси партнерлыҡ буйынса белгестәр төркөмө рәйесе урынбаҫары.
Сауҙа рәттәре (Новогрудок)
Сауҙа рәттәре (Гандлёвыя рады) — тарихи сауҙа-келәт комплексы, Белоруссияның Гродно өлкәһе Новогрудок ҡалаһында урынлашҡан. Классицизм архитектураһы ҡомартҡыһы. Адресы : Новогрудок ҡалаһы Минск урамы, 3. Беларусь Республикаһы дәүләт тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре исемлегенә инә (Республика әһәмиәтендәге тарихи-мәҙәни ҡиммәттәр).
Бабилдар
Атамаһы
«Бабилдар» термины шул исемдәге өлкә исеменән алынған, ә  өлкә исеме был ерҙәрҙең баш ҡалаһы булған  Бабил ҡалаһы атамаһына барып тоташа .
Архитектура теорияһы
Архитектура теорияһы — архитектура тәбиғәте, үҙенсәлектәре һәм уның дөйөм закондары тураһындағы фән.
Архитектура теорияһы предметы
Һәр бер фәнни дисциплинала үҙенең предметы һәм уны аңлау объекты бар. Архитектура теорияһы архитектураға биналар һәм ҡоролмалар проектлау һәм төҙөү, матди мөхит сәнғәте итеп ҡарай. Архитектураны өйрәнеү менән башҡа фәндәр, шул иҫәптән, мәҫәлән, философия, тарих, архитектура, социология, культурология ла шөғөлләнә. Уларҙың һәр береһе, архитектураны айырым күҙлек аҫтынан сығып, уның теге йәки был яғын ғына ҡарай.
Архитектура теорияһы предметының нигеҙе — архитектураның барлыҡҡа килеүе, үҫеше һәм эшмәкәрлеге, уның асылы, формалары һәм йөкмәткеһенең дөйөм закондары. Шулай уҡ архитектура теорияһына төп төшөнсәләр системаһы (категориялары) инә.
Семантика
Семантика — мәғәнәләр тураһындағы фән. Архитектура теорияһының был бүлеге архитектураның художестволы телен һәм архитектураның художестволы образдарын тикшерә. Архитектура стиленең барлыҡҡа килеү шарттары һәм сәбәптәре асыҡлана. Стиль таҙалығы билдәләнә.
Ҡупшы турғай
Ҡупшы турғай (Щегол )- Европала, Азияның көньяғында һәм Төньяҡ Африкала йәшәй торған, аҡ, ҡара, көрән-ҡыҙыл, аҡһыл-көрән һәм һары төҫтәр ҡатыш ала булған һайраусы турғай
Ҡылыҡһырлама
Ҡупшыҡай, ала турғай, көйәҙ турғай. Турғай ҙурлыҡ. Дегәнәк араларында күмәкләшеп йөрөйҙәр, һайраған саҡта ян-яғына борғолана. Түбәһе, ҡанаттары, ҡойроғо ҡара, аҡ таптары бар. Арҡаһы, түшенең ике яғы, ҡанаттарының уртаһы асыҡ һарғылт көрән. Суҡышы тирәләп сағыу ҡыҙыл тап бар. Сикәләре, түше, ҡорһағы аҡ. Башҡа ҡоштар менән бутап булмай.
Плесовская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Кнут Гамсун
Биографияһы
Һуғыштан һуң Гамсун бер аҙ ваҡыт ҡарттар йортонда йәшәй, ә 1950 йылда Нерхольмға ҡайта.
Безымянная (Елшанка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Медведица йылғаһы башынан Терса йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамаҡтары араһында, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Айтматова Нәғимә Хәмзә ҡыҙы
Биографияһы
Революциянан һуң Хәмзә Абдувәлиевтың мөлкәтен тартып алалар һәм ул Ташкент ҡалаһына күсеп китә һәм оҙаҡламай шунда вафат була. 1925 йылда Нәғимә Абдувәлиева мәктәп-гимназия тамамлай, табип булырға хыяллана, тик синфи сығышы арҡаһында уҡыуын дауам итә алмай.
Хәлифә
Дәүләт башлығы
Өсөнсө хәлифә Усман ибн Әффанды үлтерәләр, һәм дүртенсе хаҡиҡи хәлифә итеп хәҙрәте Алиҙы һайлайҙар. Әммә Сүриә әмире Мүәвиә үҙен хәлифә тип иғлан итә һәм арала һуғыш башлана. Хәҙрәте Али власть өсөн көрәшмәҫкә була һәм өсөнсө яҡ хөкөмөнә тапшыра. Һөҙөмтәлә яҡтар килешеүгә килмәй һәм шул ваҡыттан «хәлифә» төшөнсәһе үҙгәреүгә дусар була.
Оснабрюк
Һаулыҡ һаҡлау
Оснабрюк регионында:
Таҡыя турғай
Таҡыя турғай (Обыкновенная чечетка, ) — ҡупшыҡайҙар ғаиләһендәге ҡошсоҡ.
Йәшәү рәүеше
Һирәк ағаслы урмандарҙа, ҡыуаҡтарҙа йәшәй. Үлән һәм ағас орлоҡтары, бөжәктәр ашай. Йылы яҡҡа китмәй, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй, һирәк осрай. Ағаста һәм ҡыуаҡта, һирәкләп таш ярыҡтарында оялай. Көрән таплы 4—5 бөртөк зәңгәр йомортҡа һала.
Шәриғәт
Шәриғәт бөгөн
Хәҙерге факиһтар ҡайһы бер мосолман илдәренең шәриғәткә нигеҙләнгән Конституцияларына таяна. Улар шәриғәт төшөнсәһенә фикһ сығанаҡтарын өйрәнгән мөжтәһидтәрҙең һығымталарын да индерә. 1869—1877 йылдарҙа Осман империяһында  99 шундай норма-принцип (тәнзимәт)  ҡабул ителгән булған, улар граждандар һәм процессуаль кодекстарҙа мөһим роль уйнаған.
Выдыр-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Виктория Баденская
Никахы
Туй тантанаһы 1881 йылдың 20 сентябрендә Карлсруэла үтә. Викторияны алтарь янына атаһы һәм олатаһы, Вильгельм I алып бара. Туй хөрмәтенә өс пушканан 12 залп бирелә. Өс көн һуҙылған туй тантанаһының һуң парҙар Швецияға юллана. Яңы тыуған илгә ҡайтыу Дания аша үтә, ә аҙаҡ ирле-ҡатынлы Стокгольмға Венадис фрегатында килә. Башҡалала ике аҙнаға бик бай байрам тантанаһы ойошторола, Виктория рәсми рәүештә Швед һәм Норвег кронпринцессаһы титулын ала. 1881 йылдың 1 октябрендә Король Оскар II килене хөрмәтенә тантаналы вәғәҙә бирә, һәм Стокгольмдағы Король сиркәүендә тантаналы ғибаҙәт ҡылыуҙар үтә<sup id="cxmwXA" tabindex="0">[sv]. 3 октябрҙә король һарайында 2000 кешегә иҫәпләнгән бал уҙғарыла. Тантаналар 4 октябрҙә король ғаиләһенең билдәле опера йырсыһы Кристина Нильсон сығыш яһаған Король операһына барыу менән тамамлана.
Алексеев Андрей Николаевич
Фәнни эшмәкәрлеге
1976 йылдан алып 2005 йылға тиклем  «Биология переносчиков и борьба с ними» комитетында Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының эксперты була, 1980—1994 йылдарҙа  Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы /ФАО/ ҡарамағындағы «Управление внешней средой для борьбы с переносчиками» комитетына инә. 16 аспирант һәм 1 доктор әҙерләй.
QIWI
Мөмкинлектәр
QIWI түләү сервисы аша башҡарып була торған түләү төрҙәре:
Андреев Константин Алексеевич
Ҡыҫҡаса биографияһы
К. А. Андреев Харьков математик йәмғиәтен нигеҙләүселәрҙең береһе (1879) һәм уның рәйесе (1884—1899) булып тора.
Оло Таҙтүбә (тау)
Географик урыны
Тау Таҙтүбә һәм Вознесенка ауылдары араһында урынлашҡан
Полночный Пертюг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Вэрг-Корыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Сөләймән Кинйин
Сөләймән Кинйин — 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы.
Биографияһы
Сығышы менән Нуғай даруғаһы Бошман-Ҡыпсаҡ улусы башҡорттарынан. Абыҙ Кинйә Арыҫлановтың улы, Арыҫлановтар нәҫеленән.
Тарих
Тарих алымдары
Тарихи алым тәүге сығанаҡтар һәм башҡа мәғлүмәттәр менән эшләгәндә тикшеренеүҙәр барышында табылған һәм тарихи хеҙмәт яҙғанда файҙаланылған принциптарға һәм ҡағиҙәләргә эйәреүҙән тора.
1377 йылда ғәрәп тарихсыһы Ибн Хальдун тарихсылар йыш яһаған хатаны анализлаған. Ул хәҙерге менән үткәндәр араһында мәҙәни айырмалыҡ билдәләй. Был сығанаҡтарға, принциптар айырыуға һәм ниһайәт, үткәндәрҙең мәҙәниәтен һәм ваҡиғаларын интерпретациялауҙы иғтибарлы мөнәсәбәт талап итә. Ибн Хальдун к тарихсыларҙың алдан уҡ билдәле фекергә эйә булыуын, тиҙ ышанып бары. Уның алымы дәүләт роленә баһа биреүгә, пропагандалауға, коммуникациялар сараһына һәм тарихиграфияла системалы рәүештә алдан күрә белеүлеккә нигеҙ һалған, шул арҡала Ибн Халдун «ғәрәп тарихграфияһынаның атаһы» тип һаналған. , в связи с чем Ибн Хальдун считается «отцом арабской историографии». Ибн Халдундың тарихи динамиканың тәүге фәнни һүрәтләүен сағылдырырға тырышҡан сәйәси-демографик циклдар концепцияһы мөһим әһәмиәткә эйә. .
Арбатур
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыҙыл турғай
Матур итеп һыҙғыра: «тйүии». һайрауы һыҙғырыуҙан һәм яңғырауыҡ¬лы сутылдауҙан тора.
Урман ситтәрендә, болондарҙағы ҡыуаҡлыҡтарҙа, яр буйҙарындағы шырлыҡтарҙа йәшәй. Төрлө орлоҡтар, бөжәктәр ашай. Киң генә таралған күсмә ҡош. Ағасҡа йәки ҡыуаҡта оялай. Көрән таплы 5—6 бөртөк йәшкелт зәңгәр йомортҡаһы була.
Сахаров Виктор Александрович
Биографияһы
Виктор Александрович Сахаров Тамбов өлкәһендәге Мичуринск ҡалаһында тыуған. 1950 йылда Өфө ҡалаһында 19-сы мәктәптең ете класын, 1954 йылда «промысла геофизикаһы» һөнәре буйынса Өфө геология разведкаһы техникумын тамамлай. Артабан «Башнефтегеофизика» тресының Туймазы геофизика контораһында газокаротаж партияһы техник-операторы булып эшләй. 1954—1957 йылдарҙа армияла самолеттар ҡорамалдары буйынса механик булып хеҙмәт итә.
Локосово
Локосово — Рәсәйҙәң Ханты-Манси автономиялы округының Сургут райондағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата ? кеше йәшәй.
Вэрг-Щотыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Могилёв-Подольский районы
Могилёв-Подольский районы (Могилів-Подільський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Могилёв-Подольский ҡалаһы.
Поруб
Поруб — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Киров өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Луза йылғаһының уң ярына тамағынан 259 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 127 км.
Океанология
Океанология бүлектәре
Океанологияла ете бүлек бар:
Саушин Александр Захарович
Биографияһы
1971 йылда Өфө нефть институтын тамамлай. 1989 йылда Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү халыҡ хужалығы институты ҡарамағындағы менеджрҙар әҙерләү Үҙәгендә уҡый, «Хозрасчет шарттарында персонал менән идара итеү» программаһын әҙерләй. 1971-1981 — «Оренбурггазодобыча» берекмәһенең газ сәнәғәте идаралығы операторы, мастеры, начальник урынбаҫары; СССР газ сәнәғәте министрлығының газ етештереү буйынса бүлеге начальнигы, 1981-1995 — «Астраханьгазпром» ПБ-ның баш инженеры. . 1995 йылдан — газпром системаһында. «Газпром Рәсәй акционерҙар йәмғиәтенең «Астраханьгазпром» ДП-ның генераль директоры урынбаҫары (1995 йылдан).
Төркөмдәр теорияһы
Тарихы
Алмаштырмалар теорияһында төҙөлгән тигеҙләмәләр теорияһының дөйөм нигеҙен 1770—1771 йылдарҙа Лагранж таба,һәм ошо нигеҙҙә артабан алмаштырмалар теорияһы үҫеп сыға. Ул, үҙе юлыҡҡан бөтә резольвенталарҙың тамырҙары ярашлы тигеҙләмәләрҙең тамырҙарынан рациональ функциялар булып торалар икәнен асыҡлаған. Был функцияларҙың үҙсәнлектәрен өйрәнеү өсөн, ул «ойоштормалар иҫәпләмәһен» эшләй(Calcul des Combinaisons). Вандермондтың (1770 йыл) уға замандаш хеҙмәте шулай уҡ төркөмдәр теорияһының үҫешен алдан белгертә.
Артур Кэли һәм Огюстен Луи Коши төркөмдәр теорияһының мөһимлеген баһалаған беренсе математиктарҙың береһе булалар. Был ғалимдар шулай уҡ төркөмдәр теорияһының мөһим теоремаларын иҫбат итәләр. Үҙенең алгебра буйынса китабының бер бүлеген төркөмдәр теорияһына арнаған Серрет, «Действия над подстановками» (Traité des Substitutions) хеҙмәте классика булып киткән Жордан һәм Ойген Нетто (1882 йыл) арҡаһында улар өйрәнгән фән популярлаша. Төркөмдәр теорияһының үҫешенә XIX быуаттың башҡа күп математиктары: Бертран, Эрмит, Фробениус, Кронекер һәм Матьё ҙур өлөш индерәләр.
Төркөмдәргә миҫалдар
Шуныһы ҡыҙыҡ, S3 төркөмө D3 төркөмөнә изоморфлы, сөнки һуңғыһы өсмөйөштө үҙ-үҙенә сағылдырыусы бөтә мөмкин булған үҙгәртеүҙәрҙе үҙ эсенә ала, ә өсмөйөштө үҙгәртеүҙе уның өс түбәһенең төрлө алмаштырмалары менән бирергә мөмкин:
Абель төркөмдәре
Абель төркөмдәрендә төркөм операцияһы ғәҙәттә «ҡушыу» тип атала һәм + тамғаһы менән тамғалана. Абель төркөмдәре абстрактлы алгебраның ҡулса, ялан һәм модулдәр кеүек ҡатмарлыраҡ объекттарын төҙөү өсөн нигеҙ булып торалар. Исеме, алмаштырмалар төркөмдәрен өйрәнеүгә индергән өлөшө өсөн, норвег математигы Абель хөрмәтенә ҡушылған.
Сикле Абель төркөмдәре
Ошонан сығып, G Абель төркөмөн тура сумма формаһында яҙырға мөмкин төрлө ике ысул менән:
Ғәбитова Тамара Зәйләғи ҡыҙы
Биографияһы
Тамара Зәйләғи ҡыҙы Ғәбитова 1937 йылдың 10 майында БАССР-ҙың Маҡар районы (хәҙер Ишембай районы) Әптек ауылында тыуған. 1958 йылда Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлай.
Ыҫлаҡ (Шишмә районы)
Ыҫлаҡ (Слак) — Башҡортостандың Шишмә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 111 кеше. Почта индексы — 452170, ОКАТО коды — 80257835007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Пустынский Моченец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Томский Михаил Павлович
Биографияһы
1909 йылдың майында Парижда «Пролетарий» большевистик гәзитенең кәңәшмәһендә ҡатнаша, Париждан Үҙәк Комитеты Томскийҙы Мәскәүгә ебәрә. Шул уҡ йылдың авгусында Мәскәүгә килгәндән һуң ул йәшерен типография ойоштора, унда «Эшсе байраҡ» гәзите баҫтырыла, әммә декабрҙә уны ҡулға алалар. Тикшереү ике йыл дауамында бара, һәм 1911 йылдың ноябрендә Томскийҙы 5 йыллыҡ каторга эштәренә хөкөм итәләр, Беренсе донъя һуғышы башынан уҡ шәхсән үҙе оборона позицияһында була. 1916 йылдың яҙында Иркутск губернаһы Кирень өйәҙенә һөрөлә киренский биләмәһе өйәҙенә ебәреп, Иркутск губерна.
Айдак Аркадий Павлович
Биографияһы
1937 йылдың 7 июнендә Сыуаш Республикаһының Ядернә районы Чербай ауылында тыуған. Аркадийҙың әтиһе Павел Филиппович 1937 йылда «контрреволюцион эшмәкәрлек»тә ғәйепләнеп ҡулға алына һәм алты йылын төрмәлә үткәрә. 1956 йылда аҡлана.
Ашлет
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Айдак Аркадий Павлович
Биографияһы
1989 - Сыуаш АССРның-сы 689 Ядернә милли-территориаль һайлау округынан СССР халыҡ депутаты. Август пусы ваҡытында Борис Ельцинды хуплай. Һуңыраҡ АйдакЕльцин сәйәсәтендә өмет өҙөлә.
2012 йылғы президент һайлауҙарында Айҙа Владимир Путинды яҡлап сығыш яһай.
Горелый (Орлов ҡушылдығы)
Горелый — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орлова йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Лукьянов Эдуард Евгеньевич
Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Газ сәнәғәтенең почетлы хеҙмәткәре. Академик И. М. Губкин исемендәге, В. И. Муравленко исемендәге, газ сәнәғәте премиялары лауреаты.
Бөйөк Петрҙың «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» көмөш миҙалы менән бүләкләнгән
Созинов Алексей Станиславович
Биографияһы
Алексей Станиславович Созинов 1963 йылдың 31 декабрендә Татар АССР-ының Чистай ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуған. 1981 йылда урта мәктәпте тамамлаған. 1987 йылда «Дауалау эше» һөнәре буйынса исемендәге Ҡазан дәүләт медицина институтын отличие билдәһе менән тамамлай. 1987 йылдан 1989 йылға тиклем ординатурала уҡый, 1989—1992 йылдарҙа КГМИ йоғошло ауырыуҙар кафедраһында аспирантурала уҡый.
1993 йылда Яр Саллы ҡалаһында Ҡазан дәүләт медицина институты филиалы директоры итеп тәғәйенләнә.
Ашурга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Әл-Әғрәф сүрәһе
Транскрипцияһы
54. Иннә раббәкүмү -ллааһу-лләҙии халәҡассәмәәүәәти үәл-арда фии ситтәти әййәәмиң ҫүммәс-тәүәә ғәләл-ғәрши йуғши-лләйлә-ннәһәәра йатлүбүһү хәҫииҫәү үәшшәмсә үәл-ҡамәрә үәннүджүүмә мүсәххараатим би`әмриһи ә ләә ләһүл-хальҡу үәләмру тәбәәракәллааһу раббүл-ғәәләмиин.
Варна
Тарихы
1606 йылда Ғосман империяһы бойһоноуында булған Варна Сагайдачный етәкселегендәге запорожье казактары ҡулына күсә. Улар төрөктәрҙән 180 мең алтынға торошло байлыҡ тартып ала.
Громова Ульяна Матвеевна
Бөйөк Ватан һуғышы осоронда
Бөйөк Ватан һуғышы башланған мәлдә Ульяна унынсы класс уҡыусыһы була. Үҙенең тиҫтерҙәре менән бергә ул колхоз баҫыуҙарында эшләй, госпиталдә яралыларҙы тәрбиәләй, уларға гәзит һәм китап уҡый, туғандарына хаттар яҙырға ярҙам итә. Первомайский урта мәктәбен тамамлағас, 1942 йылдың 3 июнендә ик первомай урта мәктәбен өлгөлө тәртип менән «яҡшы» һәм «бик яҡшы» билдәләренә тамамлай.
Ульяна, ҡәтғи, тәүәккәл һәм сая характерлы ҡыҙ булғанлыҡтан, Майя Пегливанова һәм Анатолий Попов менән бергә Первомайка ҡасабаһында йәштәр патриотик төркөмөн ойоштора, һәм улар 1942 йылдың сентябрендә «Йәш гвардия» йәшерен антифашистик комсомол ойошмаһы составына инә.
Бланка Намюрская
Норвегия һәм Швеция королеваһы
1335 йылдың октябрь йәки ноябрь башында, бәлки Бохус замогында туй үтә. Туй бүләге сифатында Бланка иренән Норвегиялағы Тёнсберг провинцияһын, Швециялағы Лёдёсты һәм Хизинген утрауындағы Линдхольмен замогын ала. 1353 йылда Тенсбергты Бохус, Марстранд, Эльфсиссель, Ранрика һәм Боргарсисселға алмаштыра.
Сәскәле үҫемлектәр
Сәскәле үҫемлектәр, йәки Ябыҡ орлоҡлолар бүлегенең төп билдәләре
3.Сәскәһенең ел, бөжәктәр, һыу һәм ҡоштар ярҙамында һеркәләнеүе
йомортҡа күҙәнәк( n )+ спермий (n)= зигота(2n)
Систематикаһы
Сәскәле үҫемлектәр ғәжәп күп төрлө. Быны төшөнөү өсөн уларҙы үҙ сиратында тағы ла төркөмдәргә бүләләр.
Ғаиләләре
Сәскәләренең ике ҡат сәскә эргәлеге бар. Ләкин касаһы йә насәр үҫешкән, йә касалар урынына ярыларҙан торған өлтөк була. Күп кенә үҫемлектәрҙең орлоғонда осҡостары була. Улар ел ярҙамында таралалар. 6. Ләлә сәскәлеләр - киң таралған, 3 меңдән ашыу төр.
Пыжуг
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Южная йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Гутконгдо (Панча ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Дындовский Таз
Дындовский Таз — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таз йылғаһының уң ярына тамағынан 1245 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 106 км.
Гёльниц
Гёльниц (Gollnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 341 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 245 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 4626 һәм автомобиль коды — ABG.
Кристина Датская
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
1535 йылың октябрендә сырхау Франческо II вафат булып, Кристина балаһыҙ көйө тол ҡала. 1537 йылда ул Брюсселгә кире ҡайта.
Фландрияға һөргөнгә ебәрелеүе һәм Лотарингияға ҡайтыуы
Карл II менән бергә Кристина Франция короле Генрих II менән Испания короле Филипп II араһындағы солох тураһында килещеүҙә ҡатнаша. Был солохҡа Камбрезиҙа 1559 йылдың 3 апрелендә ҡул ҡуйыла. Фламандияның иң атаҡлы бай кешеләре Кристина яҡлы булғанлыҡтан, Испания короле Кристинаны Испания Нидерландыһының штатгальтеры Эммануил Филибертың вариҫы итеп күрә. Ләкин ул штатгальтер итеп үгәй апаһы Парма Маргарита Пармскаяны һайлай. Кристина 1559 йылдың ноябрендә, улына герцогтлыҡ менән идара итеүҙә ярҙам күрһәтеү өсөн, Нансиға ҡайта.
Ситдиҡов Ғилман Хәмзә улы
Биографияһы
Атаһы Хәмзә Ситдыҡ улы — ауылға нигеҙ һалған Илмәш старшина тоҡомо, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, тимер юл эшсеһе, төбәктәге атаҡлы Әхмәт мулла ейәнсәре Сәфәрбикә Һарун ҡыҙы менән 9 бала үҫтерә.
Предприятие тураһында
Ойошманың заказсылары арта бара, «Башкирэнерго» һәм БГК, республиканың йөҙҙәрсә предприятиелары менән даими рәүештә килешеүҙәр төҙөй
«Тумо» ижади технологиялар үҙәге
Тарихы
«Тумо» тәүҙә үҫмерҙәр өсөн мәктәпте тамамлағандан һуң белем биреү үҙәге булараҡ уйланыла. Уға әрмән сығышлы Америка эшҡыуары Сэм Симонянин нигеҙ һала. Төҙөлөш 2003 йылда башлана һәм 2009—2010 йылдарҙа тамамлана. «Тумо» үҙәге 2011 йылдың 14 авгусында асыла һәм унда рок-музыканттар Серж Танкян, Dorians концерт менән сығыш яһай.
Оло Улуй
Б.Улуй — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/2542/1060 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 160 км.
Урта Хәжәт
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы
Асҡаров Сәлимгәрәй Сәхибгәрәй улы (12 декабрь 1936 йыл — 8 март 1991 йыл) — хеҙмәт алдынғыһы. 1960—1991 йылдарҙа Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводы аппаратсыһы, смена начальнигы, инженер-технологы, 1979—1987 йылдарҙа бүлек начальнигы.. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1976).
Биографияһы
Туғыҙынсы биш йыллыҡ план заданиеһын үтәгәндә күрһәткән ҙур хеҙмәт ҡаҙаныштары һәм эшендә юғары техник-иҡтисади күрһәткестәргә өлгәшкәне өсөн СССР Юғары Советы Президиумының 1976 йылдың 23 мартындағы Указы менән С. С. Асҡаровҡа «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Ҡышҡы спорт төрҙәре
Дөйөм команда спорт төрҙәренә шайбалы хоккей, керлинг һәм туплы хоккей ҡарай.
Тарихы
Шул уҡ ваҡытта, ҡышҡы спорт төрҙәренең күпселеге асыҡ һауала уйнау өсөн тәғәйенләнгән. Боҙҙағы хоккей, конькиҙа йүгереү спорты, туплы хоккей кеүек ҡышҡы спорт төрҙәре, XX быуат баштарынан, бина эсендә үткәрелеүгә күсә башлай. Яһалма боҙло ябыҡ боҙлоҡтар конькиҙа шыуыуҙы һәм хоккейҙы эҫе торған миҙгелдәрҙә лә үткәрергә мөмкинлек бирә.
Елле-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡандракүл
Ҡыҙыҡлы факттар
1833 йылда рус яҙыусыһы Владимир Иванович Даль башҡорттар араһында була һәм ентекле тасуирламалар яҙып ҡалдыра. Башҡорт риүәйәттәрен яҙып ала — Йылҡысыҡҡан күле, Тауса ҡаяларындағы мәмерйә, Асылыкүл менән Ҡандракүлдең эйәһе — һыу аҫты батшаһының ҡыҙы Һауһылыуға Заятүләктең мөхәббәте («Заятүләк менән Һыуһылыу (Башкирская русалка)») тураһында яҙа : "На северо — западе от Ачуллы, верстах в 50 за вершинами речек: Черемсана, Чукады или Нугуша, лежит такое же дивное озеро Кандра-куль. На юге от него горы с редким лесом; на западе обрывы и увал каймой; тут же мыс и островок, на котором башкиры пасут лучших коней своих, потому что они здесь в беспечности, даже и без пастуха; на севере — песчаная, кочковатая, поросшая травою покатость и далее степной кряж уступом; тут же тянется ров или овраг, от самого озера до лощины реки Нугуша, — и вода течет. Во время разлива озера, по этому рукаву; на востоке мочажина, болотце, и далее холмистый увал. На Кандры-куле стоят три аула или три деревни, все три Кандры."
Ҡыуатова Әлмира Шәриф ҡыҙы
Биографияһы
Әлмира Шәриф ҡыҙы Ҡыуатова 1957 йылдың 30 октябрендә Башҡорт АССР-ының Ейәнсура районы Этҡол ауылында тыуған.
1992—1993 йылдарҙа Сибайҙағы «Сулпан» Сибай башҡорт балалар театры режиссёры.
Ишмөхәмәтов Айҙар Айрат улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Төп фәнни ҡаҙаныштары:
Ерекле ГЭС-ы
Тарихы
2020 йылда станция ҡеүәте 30 МВт-на 22,5 МВт-ға тиклем кәмей, сөнки 2-се һанлы гидроагрегат файҙаланыуҙан сығарыла.
Тадья
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Чулым ҡушылған урындан Кеть ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Чулым, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ерекле (ҡасаба)
Ерекле — Ырымбур өлкәһе (Рәсәй) Гай районы ҡасабаһы. Ерекле ҡасаба советы ауыл биләмәһе үҙәге Ауыл Новоорск тимер юл вокзалынан 42 км алыҫлыҡта. Ҡасаба Яйыҡ буйында, йылға Ерекле һыуһаҡлағысынан ағып сыҡҡан урында урынлашҡан.