cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рытов Сергей Михайлович
Биографияһы
1947 йылда профессор, дөйөм физика кафедраһы мөдире, ә 1949 йылдан — МДУ-ның, 1951 йылдан — МФТИ-ның физика-техник факультетында радиофизика кафедраһы мөдире булып эшләй. 1947 йылда А. Д. Сахаровтың «Теория ядерных переходов» диссертацияһын яҡлау буйынса Фәндәр академияһының Физика институтында йәшерен тауыш биреү буйынса комиссия ағзаһы була. 1949 йылдың 24 майында Фәндәр академияһының Физика институты ғилми советы ултырышында рәйеслек итеүсе институт директоры С. И. Вавилов коллегалары С. Э. Хайкин, Я. Л. Альперт, В. Л. Гинзбург һәм М. А. Марков менән бергә С. М. Рытовты «космополитик хаталар» яһауҙа ғәйепләй. Шул уҡ ултырышта уны А. П. Комар ҡаты тәнҡитләүгә дусар итә. Был ғәйепләүҙәр һөҙөмтәһендә 1950 йылдың 12 ғинуарында С. М. Рытов Фәндәр академияһының Физика институты ғилми советы составынан сығарыла һәм тирбәлеүҙәр лабораторияһы мөдире урынбаҫары вазифаһынан бушатыла.
Гимнасиарх
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сәйҙә Арифова
Сәйҙә Ариф ҡыҙы Арифова (tat. lat. Säidä Arif qızı Arifova, ҡырым. тат. Saide Arifova, 1916-2007) — Ҡырым татар ҡатыны, Донъя Тәҡүәһе, Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 1942-1944 йылдарҙа Баҡсаһарай ҡалаһында 89 Ҡырым йәһүд балаларын ҡотҡара, шуның өсөн Халыҡ-Ара Тәҡүә (Righteous Among the Nations, йәһүдсә חסידי אומות העולם) исеме ала.
Лиз (Кама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Довженко Александр Петрович
Үҫмер йылдары
Граждандар һуғышы осоронда ул Украина Халыҡ Республикаһы армияһында  доброволец  булып хеҙмәт итә. Довженконың ерҙәше инженер Петр Шох, Довженко уның менән бергә Украин армияһы 3 Сердюк полкында  яугир була, тип  раҫлай». Ошоно уҡ Александр Довженконың беренсе ҡатынының апаһы ла ра5лай, ул үҙенең хәтирәләрендә Довженконы һоро башлыҡта 1917  йылдың аҙағында һәм  1918 башында уларға инеп йөрөгәнен иҫләп яҙа, Довженко  Киевтағы ғинуар ихтилалына ҡатнашҡан Ҡара гайдамактар курененә ҡарай. 11 йыл үткәс, ошо ваҡиғаларҙы Довженко үҙенең “Арсенал” фильмында һүрәтләй, әммә инде баррикадаларҙың икенсе яғынан. Большевиктар власы уранлыштырылғас, УХР ғәсҡәрҙәре составында Житомирға сигенергә мәжбүр була һәм һуңғараҡ Киевҡа кире ҡайта.
Совет осоронда сығарылған биографияһында буласаҡ режиссёрҙың яҙыусы Васыль Блакитный менән танышыу тураһыда икенсе версия  бәйән ителә. Китпапта, Довженконы Блакитный менән 1923 йылда Украина сит ил Наркоматында бергә эшләгән дуҫтары осраштырған. Блакитный осрашыуҙан һуң Довженконы “Вiстi” гәзитенә карикатурист вазифаһына тәҡдим итә.
1920 йылда Довженко Житомир партия мәктәбенең мөдире итеп тәғәйенләнә, әммә тиҙҙән поляктарға әсирлеккә эләгә, бында уны пуляһыҙ патрон менән атып, икенсе юлы ысын атыу буласағы менән ҡурҡыталар. Уға кыҙылдар отряденә ҡасырға форсат табыла.
1920 йылдарҙа
Был осорҙа ул шул ваҡытта абруйлы һәм киноға  йүнәлтел гән 1923  йылда ойошторолған  “Гарт” әҙәби  берләшмәһе  менән  тығыҙ бәйләнештә була. “Гарт”ҡа   Эллан Блакитный һәм Марк Йогансен    ижад ҡомары  һәм  илһам биреүселәр була. Берләшмә составына шулай уҡ   К. Гордиенко, И. Днепровский, И. Кириленко, А. Копыленко, В. Коряк, Г. Коцюба, И. Кулик, М. Майский, В. Полищук, И. Сенченко, В. Сосюра, М. Тарновский, П. Тычина и М. Хвылевой инә. “Гарт” тарҡалғандан һуң Довженко ВАПЛИТта  “һул” украин яҙыусылары әҙәби берләшмәһе менән  хеҙмәттәшлек итә. Һуңынан ВАПЛИТ аша Довженко ВУКФУ менән яҡынлаша, әммә Харьковта Довженко ҡыҙыҡһынмаған театр берҙән – бер драма сәнғәте була. Нәҡ шул ваҡытта ул кадр – скетч һәм кадр – плакат концепцияһын  булдыра, шуның  арҡаһында театр ситкә этәрелә, ул уны рәссам буларҡ темпераментына ла, уның режиссураны аңлауына ла тап килмәй. Яйлап Довженко киноға юл аса. Был өлкәлә тәжрибәһе ле, белеме лә булмаһа ла, ул Одесса кинофабрикаһы ВУФКУ - ла эш башлай. 1925 йылда Довженко “Ҡыҙыл армия” агитфильмында стажер була.
Мираҫы һәм хәтере
Яңы Каховкала (Ленин урамы, 25) һәм Берлинда (Бисмаркштрассе, 69) ул йәшәгән йорттарҙа шулай уҡ мемориаль таҡталар ҡуйылған.
Ижад очеркы
Сколько уж лет прошло, а всё мчатся на меня кони из «Арсенала», я вижу со всей отчетливостью, как выкатывает на сцену пулемёт батько Боженко, пляшет в лунную ночь тракторист, лежит под яблоней старый дед, и Мичурин идёт сквозь ветер и летящие рыжие листья. Повторяли — не получалось. Фильм Бертолуччи, «Двадцатый век»: старик умирает под яблоней. Сравнение с «Землёй» уничтожает фильм режиссёра. У Довженко кадры скреплены страстью. Для того, чтобы потрясать, — надо быть потрясённым.
Довженконың бөтә ижады аша ҡыҙыл еп менән кешенең һәм тәбиғәттең берлеге темаһы үтә. Айырыуса сағыу "Земля" һәм цензура тарафынан йолҡҡосланған "Жизнь в цвету" картиналарында кәүҙәләндерелә. Ул яланғас киноэстетика менән мауыҡмай, Довженконы кеше ғүмеренең уникаль ҡиммәтлеге ҡыҙыҡһындыра. Довженконың ижадын өйрәнеүсе Рауль Хаузман режиссёрҙың ижади манераһы үҙенсәлектәре тураһында яҙған: Фильм «Земля» — произведение не эстетическое, а исследующее действительные жизненные побуждения, изображающее превращения чувств и структуры вещей. Все возражения здесь оказываются несостоятельными: «Земля» Довженко диалектична как с точки зрения оптической, так и содержательной; она не «биологична», поскольку рождение и смерть факторы хоть и биологические, но в то же время диалектические.
Оло Усман
Тарихы
Оло (Ҙур) Усман — әйле башҡорттарының ауылы. Ырымбур губернаһы Силәбе өйәҙе Әйле улусы составында була. Башҡортостанда идара итеүҙең кантон системаһы осоронда 5-се башҡорт кантонының 3-сө йортона керә.
Революциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡортостан АССР-ының) Арғаяш кантоны составына керә. 1930 йылдан — Башҡортостан АССР-ы Арғаяш районы, 1934 йылда Урал өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Арғаяш районы составында.
Лаҡлы мәктәбе музейы
Тарихы
Абдуллина М. Ф. «Ҡыҙыл ҡәнәфер» эҙәрмәндәр клубын ойоштора, уҡыусыларын ауыл ҡарттары менән осрашытырып, өйҙән-өйгә йөрөп өлкән йәштәге кешеләрҙең хәтирәләрен яҙып алдылар. Әңгәмәселәр араһында өс һуғыш ветераны Ғаффаров Нәсих олатай, колхоз төҙөлөшө хаҡында һөйләүсе башҡа шаһиттар байтаҡ булды.
Нигеҙ һалынған ошо кескәй мөйөш эстәлекле экспонаттарға байый барҙы. Биҙәнеү әйберҙәре — алҡа, беләҙектәр, туҡыу станогы, самауыр, һауыт-һаба, төрлө дәүер аҡсаларын, патефон килтерә халыҡ.
1984 йылда Лаҡлы мәҙәниәт йортонда комиссар Хамматов Шәрифулла Хәбибулла улының 90 йәшен, 1986 йылдың 15 ноябрендә Нурулла Зиннуровтың 85 йәшен тантаналы рәүештә билдәләне яҡташтары. Юбилей кисәһенә Өфөнән Нурулла Зиннур улы Зиннуровтың улы Гранит Нурулла улы Зиннуров һәм Салауат районы Әлкә ауылында йәшәүсе Мөхәмәт Зиннуровтың балалары саҡырылғайны. Был сараны тормошҡа ашырыуҙа крайҙы өйрәнеүсе уҡытыусы Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙының роле ҙур булды. Нурулла Зиннуровтың Шәрифулла Хамматовҡа һәм дружинаһына арнап яҙылған «Тормош ҡорбандары» пьесаһын сәхнәләштереүҙе, «ташҡа баҫылмаған, рецензия яҙылмаған» тип, Салауат район комитетының ул саҡтағы идеология буйынса 3-сө секретары Кәримова Мәрйәм Ғатаулла ҡыҙы тыйҙы. Күрәһең, был осорҙа үҙгәртеп ҡороу йылдары башлана ғына ине.
Һылтанмалар
Львов Михаил Давыдович]
Тристено дендропаркы
Тарихы
1991 йылдың 2 һәм 3 октябрендә Югославия халыҡ армияһы канонерка һәм самолёттар ҡулланып дендрарийғы өлөшләтә зыян килтерәләр. Һуғыш ваҡытында Тристеноға шаҡтай зыян килә. Шулай уҡ, дендрарий 2000 йылда ҡоролоҡ ваҡытында урман янғыны ваҡытында ныҡ зыян күрә, янғын 120 000 квадрат метр тирәһе паркка зыян килтерә.
Популяр мәҙәниәттә
"Престолдар уйыны" телесериалының һәм өсөнсө дүртенсе сезондарында Тристено дендропаркы Королева Дауаханаһындағы «Ҡыҙыл крепость һарайы» баҡсалары декорацияһы сифатында файҙаланған.
Әбүшаһмин Ғәндәлиф Ғәйнислам улы
Биографияһы
1942 йылда Нуриман районы хәрби комиссариаты Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына саҡыра.
Хәтер
Әбүшаһмин Ғәндәлиф Ғәйнислам улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Нуриман районы Яңы Күл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Дубки (Өфө районы)
Дубки (Дубки) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 219 кеше. Почта индексы — 450501, ОКАТО коды — 80252810002.
Райсцуг
Хәҙерге заман тарихы
Фараз ителеүенсә башта линияла сана кеүек тележкалар ҡулланылған, әммә тиҙҙән ағас рельстар һәм тәгәрмәстәр ҡуйыла. Вагондар сүс арҡан менән һөйрәлә. 1910 йылға тиклем линия кешеләрҙең йәки хайуандарҙың көсө иҫәбенә эшләй. Ҡулланыу ваҡыты эсендә линия бер нисә тапҡыр яҡшыртыла һәм үҙгәртеп ҡорола (һуңғы тапҡыр — 1990 йылда). Хәҙер линияла ҡорос рельстар һәм ҡорос трос ҡулланыла. Электр двигателе иҫәбенә хәрәкәткә килтерелә, линияның эшен контролләү өсөн видеокүҙәтеү системаһы ҡуйылған.
Галкин Александр Алексеевич
Галкин Александр Алексеевич (12 февраль 1928 йыл — 9 апрель 2002 йыл) — сыуаш шағиры, прозаик һәм тәржемәсе. 1963 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Сыуаш АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1977), Сыуашстандың халыҡ шағиры.
Ҡыяуыҡ
Ҡыяуыҡ, Кейәүк (Кияуково) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 146 кеше була. Йәнырыҫ ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453237, ОКАТО коды — 80231880003.
Молдавияла шарап яһау
Тарихы
2005 йылда йөҙөм баҡсалары Молдавияның 147 мең гектар ерен биләй, йәки барлыҡ ауыл хужалығы ерҙәренең 7,4% алып тора, ул бөтөн донъяла был культураға бирелгән майҙандың 2,3% тәшҡил итә. Республика шарап етештереүсе илдәр араһында экспорт күләме буйынса  7 урынды алып тора (бөтә донъя күләменең 4%). Был өлкәлә Молдавия Германия, Аргентина һәм Португалияны артта ҡалдыра. Аҡсалата эквивалентын алғанда 12 -се урында (бөтә донъя экспорт күләменең 1.4 %).
Бушуев Семён Кузьмич
Биографияһы
1931 йылда институтты тамамлағандан һуң, Бушуев Башҡорт АССР-ының Дәүләт планы комитетында президиум ағзаһы булып эшләй, шул уҡ ваҡытта К. А. Тимирязев исемендәге Өфө педагогия институтында партия тарихын уҡыта. Шул уҡ йылдан Шул ВКП(б) ағзаһы була. Һуң, бүлек мөдире вазифаһын биләй, СССР Госплан лекциялар уҡый һәм бер үк ваҡытта Мәскәү авиация институты. 1933—1934 йылдарҙа — Мәскәү авиация институты доценты, ә 1934—1940 йылдарҙа  — ВКП(б)  Үҙәк комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһы һәм Мәскәү университетының тарих факультеты профессоры.
Бушуев 1958 йылдың 23 авгусында Ригала ҡапыл  вафат була.Новодевичье зыяратында  ерләнә.
Криуша (Оло Алабушка ҡушылдығы)
Криуша  — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Алабушка йылғаһының уң ярына тамағынан 39 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Вис (утрау)
Географияһы
Иң ҙур тораҡ пункт — утрауҙың көнсығыш ярындағы Вис ҡалаһы (1960, 2001 йылға халыҡ иҫәбен алыу буйынса) һәм көнбайышта Комижа ҡалаһы (1677, 2001 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса). Вис ҡалаһында паром пристаны бар, ул утрауҙы Хвар утрауы һәм Сплит ҡалаһы менән тоташтыра.
Халҡы туристарҙы хеҙмәтләндереү, балыҡсылыҡ, виноград үҫтереү үҫтереү меән шөғөлләнә.
Тарихы
XIX быуатта утрау янында ике эре диңгеҙҙең алышы үтә, икеһе лә тарихҡа «Лисса янындағы алыш» кеүек инә.
Таһиров Мәжит Ислам улы
Таһиров Мәжит Ислам улы (Тагиров Мазит Исламович) (1922—?) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия кесе сержанты.
Исатай Тайманов ихтилалы
Ихтилал барышы
Исатай (Иҫәтәй) Тайманов һәм Мәхәмбәт Үтәмисов (Үтәмешов) етәкселегендәге Бүкәй Урҙаһында (Кесе жүздә) ихтилалдың төп сәбәбе — мал аҫрау өсөн көтөүлек ерҙәре етмәү арҡаһында ҡаҙаҡтарҙың һәм башҡа милләттәрҙең ҙур өлөшөнөң ярлыланыуы. Көтөүлек өсөн яраҡлы булған ерҙәрҙең майҙаны йылдам кәмей барған. Оло һәм Кесе Үҙән буйлап һәм Ҡамыш-Һамар күлдәре тирәһендәге игенселек өсөн яраҡлы ерҙәр даими рәүештә казак хуторҙары файҙаһына тартып алынған. Шуның һөҙөмтәһендә бында йәшәгән башҡорттар үҙ ерҙәрен ташлап китеп Ырғыҙ-Кәмәлек буйҙарына күсергә мәжбүр булған (бында уларҙы «яңы башҡорттар» тип атағандар). Артып ҡалған ерҙәр тигеҙ бүленмәгән, төп көтөүлектәр Бүкәй Урҙаһы ханы Жангир-Керей хан һәм уның ярандары ҡулына күскән. Үҙ ғаиләләре ас ҡалыуынан өмөтһөҙлөккә бирелгән һәм шаруа ерҙәрен тигеҙерәк бүлеүгә ирешеү өсөн ихтилалсылар солтан һәм хан көтөүлектәрендә асыҡ рәүештә малдарҙы урлай башлағандар.
Лолым
Лолым — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Коса йылғаһының уң ярына тамағынан 89 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
ЮХЛ 2019/2020 йылдар миҙгелендә
ЮХЛ Рус классикаһы
ЮХЛ даими миҙгеленең бер уйыны асыҡ һауала һигеҙенсе тапҡыр үтәсәк. Был миҙгелдә Рус классикаһы тәүгегә Төмән ҡалаһында «Геолог» стадионында үтә. Урындағы «Рубин» хоккей клубы асыҡ һауала икенсе тапҡыр уйнай — 2017/18 йылдар миҙгелендә Ҡурғанда «Зауралье» хоккей клубын 4:0 иҫәбе менән ота.
ЮХЛ бүләктәрен тапшырыу церемонияһы
Юғары хоккей лигаһының бүләктәр тапшырыу церемонияһы миҙгел тамамлағас үтә.
Боголюбов Василий Михайлович
Биографияһы
1963 йыл — «Йөрәк ритмының боҙолоуы патогенезы һәм уны дауалауҙа натрий һәм калийҙың роле» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай.
1986 йыл — СССР МФА ағза-корреспонденты итеп һайлана.
Фәнни эшмәкәрлеге
36 медицина фәндәре кандидаты һәм 15 медицина фәндәре докторы уның етәкселегендә әҙерләнгән.
Әбшәрипов Вәхит Әбшәриф улы
Биографияһы
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 19-сы гвардия айырым медик-санитар эскадроны сортировкалау отделениеһының санинструкторы булып хеҙмәт итә.
Фазылов Хәтип Сәрүәр улы
Биографияһы
1980 йылдан — республика, төбәк, зона, бөтә Рәсәй, бөтә Союз, халыҡ-ара һәм төркөм күргәҙмәләре ҡатнашыусыһы. 1990 йылдан Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы.
Волга буйы дәүләт технология университетының ботаника баҡса-институты
Лабораториялары
- дендрология — лабораторияларҙың иң боронғоларының береһе. Үҙ эсенә ала: дендрарий, фрутицетум, популетум, салицетум, ландшафт төркөмдәре, интродукцион питомник һәм парник хужалыҡтары.
- тропик һәм субтропик үҫемлектәр — тропик, субтропик һәм суккулент үҫемлектәр коллекцияларын индерә.
Лёвка (Чембар ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Лопан (Коса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәйретдинов Әлфәт Фазлетдин улы
Биографияһы
1963 йылдан Башҡорт АССР Урман хужалығы министрлығының Өфө урман комбинатында хеҙмәт итә, 1969 йылдан баш урмансы вазифаһын башҡара. 1975 йылда «Бонитировка лесопокрытых почв Центрального Прибелья Башкирии» темаһына кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай.
Науменков Олег Александрович
Биографияһы
Британия клубы төбәк ойошмаһын, Британия тарихы тикшеренеүселәр ассоциацияһын етәкләй. БАССР «Белем»  йәмғиәте лекторы була.
РФ юғары мәктәбенең почетлы хеҙмәткәре (2002).
Биометрик технологиялар
Биометрик технологияларҙы классификациялағанда, ҡулланылған  биометрик параметрҙарҙың төрҙәренә ҡарап, системаларҙың ике төркөмөн айыралар:
Эшләү һыҙмаһы
Биометрик система буйынса идентификациялау дүрт баҫҡыс үтә :
Замбия
1964 йылда Бөйөк Британиянан бойондороҡһоҙлоҡ алған.
Куганаволок
Дөйөм мәғлүмәттәр
Ауылда 2006 йылда төҙөлгән чудотворец Диодор Юрьегорский храмы һәм  Петрозаводск һәм РПЦ Карел епархияһы  Водлозеро Ильин мәхәлләһенең Петропавловск сиркәүе бар.
Шәҙилилек
Тарихы
Шәҙилиҙәрҙең үҙенсәлеге булып тәриҡәт уларға мәңгелектән алдан билдәләнгән, рухи иерархия башлығы ҡотоб һәр ваҡыт уларҙың тәриҡәте ағзаһы буласаҡ тип инаныу тора. Тәриҡәт адепттарының береһе — Рене Генон. Шәҙилиҙәр, башҡа суфыйҙар кеүек үк, берләшеп зәүиәләрҙә йәшәгән. Мәҫәлән, Ғабдул-Ҡадир әл-Фәси үҙе уҡытҡан зәүиәлә ерләнгән.
Загорский (Өфө районы)
Загорский (Загорский) — Башҡортостандың Өфө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 272 кеше. Почта индексы — 450591, ОКАТО коды — 80252873003.
Эмма Гольдман
Биографияһы
Икенсе тапҡыр Эмманы туғыҙ көрәштәше менән бергә 1901 йылдың 10 сентябрендә АҠШ Президенты Уильям Мак-Кинлины үлтермәксе булыуҙа ғәйепләп ҡулға алалар.
Кесе Ира
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Загреб
Тарих
1242 йылда хорват-венгр короле Бела IV раҫлаған «Алтын булла»ға ярашлы Загреб (Градец) ирекле корллек ҡалаһы тип иғлан ителгән.
1776 йылда Вараждиндан Загребҡа Хорватия короллек вечаһы (хөкүмәте) ултырылыштары күсерелгән, бынан һуң ҡала фактик рәүештә баш ҡала статусын ала.
Гөлистан тыныслыҡ килешеүе
Тарихы
1812 йылдың октябрендә Асландуз янында ҡаты еңелеүгә дусар булған, йәш вариҫ принцы Аббас-Мирза саҡ әсиргә эләкмәй ҡалған. Бынан һуң ул рус баш командующийы Ртищевҡа тыныслыҡ килешеүҙәрен яңынан башлау тураһында үтенес менән мөрәжәғәт иткән.
Загреб
Климат
Загребтың климаты континенталь. Уртаса ҡышҡы температура — +2 °C, уртаса йәйге температура — +21 °C. Ғәҙҙәттә Загребта май айы бик әҫе була, бигерәк ошо ай аҙағында температура +30 °C-тан ашып китә.
Гөлистан тыныслыҡ килешеүе
Шарттары
Гөлистан тыныслыҡ килешеүе яҡтарҙың сауҙаһында хоҡуҡ нормалары урынлаштырған һәм был Рәсәй менән Иран араһында сауҙаның масштабын арттырыуы көтөлгән. Әммә был килешеүҙең статьяларын ҡулланыу тотҡарланған һәм 1755 йылғы тыйылыусы булараҡ аталған тараф ғәмәлдә булып ҡалған. Был тарифҡа ярашлы Баҡыла һәм Әстерханда эскпортлаусы тауарҙарға 23 процентлы пошлина һалынған. 1813 йылғы Гөлистан тынысылыҡ килешеүе тик 1818 йылда ғәмәлғә ингән, Рәсәй һәм Иран киңерәк сауҙа операциялар башҡарырға мөмкинлек алған.
Луда (Ағиҙел Сюзьва ҡушылдығы)
Луда  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ағиҙел Сюзьва йылғаһының һул ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Салауатов Фәттәх Хәсән улы
Биографияһы
Салауатов Фәттәх Хәсән улы 1903 йылда Башҡортостандың Ғафури районы Яугилде ауылында тыуа. Башланғыс белем ала. 1924 йылдан алып Красноусол быяла заводында, 1928 йылдан «Яугилде» колхозы бригадиры, 1930 йылдан рәйесе булып эшләй. 1941 йылда Ғафури район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 112-се гвардия Чернигов кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
Луным
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Мошля
Кесе Мошля — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шумика йылғаһының һул ярына тамағынан 12 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Лытка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Морозов Борис Иванович
Биографияһы
Борис Морозов (1590) бай һәм абруйлы бояр Морозовтар ғаиләһендә тыуа. Уның ҡустыһы Глеб Морозов. Глебтың икенсе ҡатыны — «старообрядлыҡҡа күскән » боярыня Морозова. 1615 йылдың Морозов «на житьё» (йәшәргә) батша һарайына алына, унда башта стольник (1627-1629), артабан бояр (1629-1658) була. 1634 йылда батша улы Алексей Михайловичтың тәрбиәсеһе итеп тәғәйенләнә. Морозовтың һеңлеһе Анна Ильнична Милославская батшаға кейәүгә сыҡҡас, Морозов батшаға тағын да нығыраҡ яҡынлаша һәм батша һарайында ғүмеренең аҙағына тиклем иң абруйлы кеше булып ҡала. Замандаштары уны дәүләт эштәрендә тәжрибәле һәм аҡыллы, көнбайыш мәҙәниәте менән ҡыҙыҡһынған кеше булараҡ ҡылыҡһырлай. Илдә ысын хаким булып, Европаның техник һәм мәҙәни ҡаҙаныштары менән ҡыҙыҡһына, Рәсәйгә сит ил белгестәрен хеҙмәткә саҡыра. Күрәһең, был ҡыҙыҡһыныуын ул үҙенең тәрбиәләнеүсеһендә лә уята ала.
Морозов ҙур мөлкәт йыя: 30 000 сирек ер, 9000 крәҫтиән ихатаһы, 55000 ике енес кешеһе, 245 ауыл, 85 ҙур ауыл, 24 бояр йорто, тирмән, тимерлек, оҫтаханалар, металлургия һәм поташ заводы, һыра ҡайнатыу, ҡабаҡтар, кибеттәр, амбар, емеш-еләк баҡсалары, быуа балыҡтары. Шулай уҡ тимер, кирбес етештереү һәм тоҙ кәсептәре менән шөғөлләнгән.
Тургун
Тургун — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть (Оло Кеть) йылғаһының һул ярына тамағынан 1525 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Марткопи монастыры
Тарихы
1847 йылда Марткопи ауылын һүрәтләүендә Платон Йоселиани монастырҙың элеккесә фрескалары, шул иҫәптән 1586 йылда Кахетияла Мәскәү илселегенә арналған грузин һәм грек-рус яҙмалары менән грузин королдәре Вахтанг Горгасали һәм Давид Төҙөүсенеү тулы портреттары һаҡланып ҡалғанлығы тураһында тип хәбәр итәi
Төп сиркәү бинаһы 1848 һәм 1855 йылдар араһында яңынан тергеҙелә, рус рәссамы Михаил Трошчинский  1856 йылда интерьерын биҙәй. Тергеҙеү процесында боронғо грузин фрескалары һәм күп телле яҙмалар юғала.
Кесе Чембар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
ҠҠХЛ 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Ярымфиналдар
2. «Динамо» — 3. «Бирюса» 2-0 (3:0, 3:1)
Әхмәтйәнов Дәүләтхан Әхмәтйән улы
Әхмәтйәнов Дәүләтхан Әхмәтйән улы (1912 йыл — 22 сентябрь 1943 йыл) — 112-се (16-сыгвардия) кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой.
Новиков Александр Васильевич (йырсы)
Ҡулға алыныу
Һуңынан, 2012 йылда уның «Записки уголовного барда» тигән автобиографик китабы сыға, унда Александр Новиковтың лагерҙа үткәргән осорон эсенә алған тормошо сағылдырыла. [сығанағы 401 көн күрһәтелмәгән]
Азатлыҡҡа сығыу һәм артабанғы ваҡиғалар
Бынан һуң СССР ҡалалары буйлап гастроль турына сыға. 1991 йылдың башында Новиков Мәскәүҙә үҙенең тәүге концерттарын бирә, өҫтәүенә, шунда уҡ Эстрада театрында сығыш яһай. Уның аншлаглы сығыштары кино таҫмаларҙа төшөрөлгән һәм «Гоп-стоп-шоу» документаль фильмына ингән. [ сығанағы 401 көн күрһәтелмәгән]
2010 йылдың 28 октябрендә Новиков Александр Көмөш быуат шағирҙарының әҫәрҙәренә ювелирҙарға хас тырышлыҡ менән биш йыл буйына көй яҙған альбомын яҙҙырып сығара. Максим Петровский менән берлектә Саша Черныйҙың «Тарарам» шиғырына яҙылған йырын башҡара.
Семендяев Константин Адольфович
Биографияһы
1931 йылдан 1936 йылға тиклем — Мәскәү дәүләт университетының Математика һәм механика институты хеҙмәткәре.
1961 йылдың авгусынан — СССР Фәндәр академияһының ғәмәли математика институтының фән буйынса директор урынбаҫары.
Библиография
Справочник по математике для инженеров и учащихся втузов (соавтор: И. Н. Бронштейн) 2009, 608 с.
Гибралтар
Гибралтар Европала ярым ҡырағай маймылдар — маготтар йәшәгән берҙән бер урын. Урындағы ышаныу буйынса, маймылдар йәшәһә, Гибралтар Бөйөк Британияныҡы була.
Тарихы
60-сы йылдар уртаһында Испанияға ҡушылыу төркөмө («паломос») колонияла протестар компанияһын башлай. Әммә 1967 йылдың 10 сентябрендәге референдумда күпселек гибралтарҙар (12 138, 44-кә ҡаршы) испан суверенитетына күсеүгә ҡаршы тип тауыш бирҙеләр. Испан хөкүмете яуап итеп 1969 йылдың 9 июлендә Испания һәм Гибралтар араһындағы сикте яба, Британия биләмәһенә тулы экономик блокада иғлан итә, телефон һәм телеграф бәйләнеше туҡтатыла, диңгеҙ юлы ябыла, һәм шулай уҡ испандарға Гибралтарҙа эшләү тыйыла. Сәйәси хәл испан диктаторы Франсиско Франко 1975 йылда үлгәс кенә йомшара
Көньяҡ Африка Республикаһы
Көньяҡ Африка Республикаһы тарихының һәм сәйәсәтенең мөһим пункты булып ҡара тәнле күпселек менән аҡ тәнле аҙсылыҡтар араһындағы конфликт тора. 1948 йылда апартеид режимы индерелгәндән һуң, был мөнәсәбәттәр ҡыҙыу нөктәһенә етә һәм 1990 йылдарға тиклем һуҙыла. Милли партия дискриминация закондарын индереү инициаторы була (СССР-ҙа уны Милләтсе тип атайҙар). Был сәйәсәт оҙайлы һәм ҡан ҡойошло һуғышҡа алып килә, унда Стив Бико, Десмонд Туту һәм Нельсон Мандела кеүек ҡара активистар витрина ролен уйнай. Һуңғараҡ уларға күп кенә аҡ тәнлеләр һәм ҡатнаш халыҡ тоҡомдары, шулай уҡ һинд сығышлы Көньяҡ Африка кешеләре ҡушыла. Апартеидтың юҡҡа сығыуында шулай уҡ халыҡ-ара берләшмәләр яғынан баҫым да айырым роль уйнай. Сәйәси системаны алмаштырыу һөҙөмтәһе сағыштырмаса тыныс башҡарыла: КАР — Африкала дәүләт түңкәрелеше булмаған берҙән-бер ил.
Географияһы
Көньяҡ Африка Республикаһында Намиб ҡоро сүллегенән алып көнсығышта Мозамбик сиге янында һәм Һинд океаны яры буйының субтропиктарына тиклем төрлө климат зоналары күрһәтелә. Көнсығышта урын-ер, Аждаһа тауҙарын барлыҡҡа килтереп, тиҙ күтәрелә һәм велд тип аталған ҙур эске яйлаға күсә.
Финикийҙар экспедицияһы
1827 йылда инглиз сәйәхәтсеһе Джордж Томпсон «Путешествия и приключения в Южной Африке» исеме аҫтында китап баҫтырып сығара(Travels and Adventures in South Africa). Китапта ул, хәҙер Кейптаун районы булған һәм Фолс бухтаһы ярында урынлашҡан Кейп-Флэтс янында «ныҡ ашалған металл субстанцияһы эҙҙәре», фараз буйынса, сөйҙәр менән, ниндәйҙер боронғо судноның тышлау өлөштәрен табалар. Табылдыҡты тикшереүҙә ҡатнашҡан балта оҫтаһы ағастың кедр булыуын раҫлай (Ливан кедры боронғо карап төҙөүселәр тарафынан киң ҡулланылған). Томпсон фекеренсә, был Мысыр фирғәүене Нехо II бойороғо буйынса б. э. т. 600 йылда Африка тирәләй финикийҙарҙың экспедицияһы барышында һәләкәткә осраған елкәндең ҡалдыҡтары. Табылдыҡ тураһында оҙаҡҡа оноталар, ләкин 30 йылдан һуң шул урында урындағы чиновник провинция губернаторына хатында яр буйында 70 фут (21 м) оҙонлоғондағы ярым серек таҡтаны табыуҙары тураһында хәбәр итә. XX быуатта инде боронғо караптың һыныҡтарын билдәле ғалим Раймонд Дарт тикшерә. Ул елкәндең оҙонлоғо 170 футҡа (52 м) етеүен билдәләй, был финикийҙарҙың караптар төҙөү тураһында мәғлүмәттәренә тулыһынса тап килә. XX быуат аҙағында Клануильям районында ҡаяға төшөрөлгән карап һүрәттәре табыла. Улар яр буйындағы ҡаяларҙа бер нисә урында осло предмет менән эшләнгән. Һүрәттәрҙең бер өлөшө финикийҙарҙың караптары тип аңлатыла. Кой-коин ҡәбиләләренең моронда тик V быуатта ғына, йәғни финикийҙар экспедицияһынан һуң мең йылдан һуң барлыҡҡа килеүе билдәле бер ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Ләкин Геродот үҙенең «Истории» китабында финикийҙар экспедиция барышында ярға сыҡҡандар, ер эшкәрткәндәр, уңыш йыйғандар һәм артабан ҡуҙғалғандар тип яҙған. Шулай итеп, уларҙың шул тиклем оҙайлы ваҡыт үткәргән булыуы, йәшәү дәлилдәре, оҙаҡ ваҡытҡа һаҡланып ҡалған, йәки уларҙың моронда йәшәүе яр буйынан алыҫҡа күренеп торған.
Административ бүленеш
Бынан тыш, 1951 йылдан 1994 йылға тиклем КАР-ҙа бантустан тип аталған — айырым халыҡтар йәшәү өсөн автономиялар булған. Ҡара халыҡтың хоҡуҡтары автономияларҙан тыш күпкә сикләнә. Уларҙың дүртеһе «бойондороҡһоҙлоҡ» ала (ошоноң менән бәйле уларҙың халҡы КАР гражданлығына мәхрүм була), уны, хәйер, Көньяҡ Африка Республикаһынан тыш, бер дәүләт тә танымай:
Туризм
2010 йылда илгә 8,1 млн турист килгән, ә туризм тармағы 8,7 млрд долла килем килтергән.
Спорт
2010 йылңда КАР футбол буйынса донъя чемпионатын ҡабул итә. КАР донъя чемпионаттарында барлығы өс тапҡыр еңеү яулай (1998, 2002 и 2010), төркөмдән бер тапҡыр ҙа сыҡмай — 2 еңеү, 4 тапҡыр бер кемдең дә еңеүе булмай һәм 9 уйында 3 еңелеү. 1996 йылда КАР Африка милләттәренең Кубогын ҡабул итә, һәм йыйылма, тарихта турнирҙың финалында беренсе тапҡыр сығыш яһап, еңеү яулай. 1998 йылда КАР футболсылары Африка милләттәре кубогында икенсе урын ала. XXI быуатта Көньяҡ Африка Республикаһы футболсылары әлегә бер тапҡыр ҙа ярым финалға етмәй. Көньяҡ Африка Республикаһынан иң билдәле футболсылары араһында — Доктор Кумало, Арон Мокоэна, Бенни Маккарти, Шон Бартлетт, Лукас Радебе. Олимпия уйындарында Көньяҡ Африка вәкилдәре 80-дән ашыу награда, шул иҫәптән 25 алтын яулай. Иң күп приздар еңел атлетика буйынса, йөҙөүҙә һәм бокста яулана. 1962 йылдан алып 1990 йылдарға тиклем КАР апартеид сәйәсәтен хөкөм иткән БМО-ның генераль ассмаблеяһы резолюцияһынан һуң Халыҡ-ара олимпия комитеты тарафынан олимпя хәрәкәтенән сығарыла, илдең спортсылары Уйындарҙа ҡатнаша алмай. КАР спортсылары был осорҙа ла башҡа халыҡ-ара ярыштарға индерелмәне. Тарихта иң көслө уйынсы булып һаналған гольфсы Гари Плейер 2004 йылда тарихта 100 бөйөк Көньяҡ Африка кешеһен һайлау буйынса тауыш биреүҙә 8-сы урынды ала, был исемлеккә шулай уҡ уйынсылар, йөҙөүселәр, футболсылар, регбисылар һәм башҡа спортсылар ингән ине.
Волгоград консерваторияһы
Тарихы
1994 йылда А. Серебряков исемендәге Волгоград юғары муниципаль сәнғәт училищеһы (сәнғәт колледжы) тип үҙгәртелә.
Криптография
Криптография (κρυπτός «йәшерен» +  «яҙам») — мәғлүмәттең йәшеренлеген (конфиденциаллек; ситтәрҙең мәғлүмәтте уҡый алмауы), мәғлүмәттең теүәллеген (мәғлүмәтте һиҙҙермәй генә үҙгәртеүгә юл ҡуймау),  танытыуҙы  (авторлыҡты йә объекттың башҡа билдәләрен тикшереү), шулай уҡ авторлыҡтан баш тарта алмауҙы тәьмин итеү ысулдары тураһындағы фән.
Криптография законлы абоненттарҙы алдауҙан, һатып алыуҙан йәки шантажлауҙан, асҡыстарҙы урлауҙан һәм мәғлүмәтте тапшырыуҙың һаҡланыулы системаларында килеп сыға торған башҡа хәүефтәрҙән һаҡлау менән шөғөлләнмәй.
Молдавия Совет Социалистик Республикаһы
Молдавия Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы
СССР барлыҡҡа килгәндән һуң совет властары Бессарабияның кемгә ҡарауын асыҡлай башлай. Советтар унырумын ғәскәрҙәре законһыҙ рәүештә оккупацияланы, тип раҫлай. Һөйләшеүҙәр барышында яҡтар дәүләттәр араһында Днестр буйлап (СССР элеккесә, Бессарабия оккупанцияланды, тип һанаһа ла ), демаркацион һыҙат үткәреү, шулай уҡ низағты көс ҡулланып хәл итеү мөмкин түгелле тураһында килешә.
Етәкселеге
1990 йылдың апрелендәге һайлауҙарҙан һуң коммунист булмаған «Халыҡ фронты» һәм Молдавия компартияһы еткселегенең бер өлөшөнән торған коммунистик идеологиянан баш тартҡан коалиция барлыҡҡа килә. Был етәксе вазифаларҙы бүлгәндә лә сағылыш таба: закондар сығарыу власы башында «элекке коммунистар» булһа, башҡарма власта — «Халыҡ фронты» вәкилдәре.
Фин-уғыр телдәре
Өйрәнеү тарихы
1717 йылда швед профессоры Улоф кесе Рудбек (1660—1740) фин һәм мадьяр телдәре араһында 100-гә яҡын этимологик бәйләнештәрҙе тәҡдим иткән, шуларҙың яҡынса 40 хәҙерге ваҡытта дөрөҫ тип иҫәпләнә (Коллиндер, 1965). Шул уҡ йылда немец ғалимы Иоганн Георг фон Экхарт (уның хеҙмәте Лейбництың Collectanea Etymologica йыйынтығында баҫылған)тәүге тапҡыр самодий телдәре менән бәйләнеште фаразлаған.
Үҙенсәлектәре
Башҡа телдәрҙә бының өсөн суффикстар, ҡайһы саҡта эйәлек килешендәге алмаш менән бергә, ҡулланыла: «минең этем» фин телендә minun koirani (һүҙмә-һүҙ «мине эт-минеке»), бында koira — эт. Шулай уҡ мари телендә мыйын пием, бында пий — эт. Мадьяр телендә төп килештәге алмаштар һүҙгә эйәлек суффиксы менән һүҙгә өҫтәлергә мөмкин. Мәҫәлән, «эт» — kutya, «минең этем» — az én kutyám (һүҙмә-һүҙ «(был) мин эт-минеке (этем)», az — билдәлелек артикле) йәғни a kutyám (һүҙмә-һүҙ «(был) эт-минеке» йәғни «этем»). Мадьяр телендә шулай уҡ үҙаллы эйәлек алмаштары бар: enyém (минең), tiéd (һинең) һәм башҡалар. Улар шулай уҡ килеш буйынса үҙгәрә ала, мәҫәлән, enyém (төп килеш), enyémet (төшөм килеш), enyémnek (төбәү килеш) һәм башҡалар. Был алмаштар исемле хәбәр ролендә ҡулланыла: Kié ez a kutya? («Был кемдең эте?») һорауына enyém kutya тип әйтеүе дөрөҫ булмаҫ ине, ошолай итеп яуап әйтергә мөмкин: Ez a kutya az enyém («Был эт — минеке») йәки Az enyém («Минең»).
Никитин Сергей Яковлевич (физик)
Биографияһы
1938 йылдан Ленинград физика-техник институтының ғилми хеҙмәткәре.
Физика-математика фәндәре докторы (1949), профессор.
Деггендорф
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Ҡолғона
Тарихы
Ауылға Ҡолғона Дәүләтов нигеҙ һалған, уға 1816 йылда 94 йәш булған. Уның балалары билдәле: Алсынбай, Бустубай, Имелбай.
Транспорт
Ауыл аша Р316 [[Стәрлетамаҡ — Белорет — Магнитогорск автомобиль юлы]] үтә.
Ғарифуллин Флорит Сәғит улы
Биографияһы
1972 йылдан «Краснохолмскнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығында эшләй. 1973—1983 йылдарҙа һәм 1987—2003 йылдарҙа ошо идаралыҡта цех начальнигы вазифаһын үтәй, ә 1983—1987 йылдарҙа бүлек начальнигы була.
2010 йылдың 23 майында ҡалаһында вафат була.
Саломотов Николай Николаевич
Саломотов Николай Николаевич (1913 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Хихани ҡәлғәһе
Хихани ҡәлғәһе — Хуло муниципалитетында, Хихадзири ауылында, үҙәктән көньяҡ-көнбайышҡа табан бер саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тарихы
Архитектура мәғлүмәттәре буйынса, ҡәлғә ХІІ-XIII быуаттарға ҡарай. Ҡәлғәнең биналары комплексы оҙаҡ ваҡыт үҙ функцияһын үтәгән, уларҙың юҡҡа сығыуы туранан-тура баҫҡынсылар менән бәйле.
Ярославль дәүләт театр институты
Тарихы
Институтта драма һәм ҡурсаҡ театрҙары өсөн режиссерҙар һәм рәссамдар (ҡуйыусылар һәм технологта) әҙерләнә. Ярославль дәүләт театр институты студенттары төрлө Халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй театр фестивалдәрендә ҡатнашалар һәм һәм лауреат исемдәрен яулайҙар.
Уҡытыусылар
— Фирс Шишигин (1962—1985) — СССР-ҙың халыҡ артисы
Превеза
Белем
Эпирҙың технологиялар институтының филиалы бар үҙәге — Арт.
Ҡаракүлмәк (Ҡоншаҡ районы)
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса башҡорттар (63 %) йәшәй.
Нови-Сад (аэропорт)
2012 йылдың 5 апрелендә Воеводина хөкүмәте аэропорттың яңы үҫеш планын ҡабул итә, уның буйынса 2015 йылда яңы терминал төҙөү ҡаралған. Терминалдың һәм аэропорттың башҡа өлөштәренең планлаштырылыуы Черногорияның Тиват аэропорты моделе нигеҙендә башҡарыласаҡ тип күҙаллана. Проектҡа дөйөм инвестициялар күләме 20 миллион евро самаһы тәшкил итә.
Фән докторы
Дәрәжә биреү тәртибе
Диссертацияны уңышлы яҡлағандан һуң учреждениеның диссертацион советы, күпселек осраҡта, тейешле документтарҙы раҫлау һәм ҡарар ҡабул итеү өсөн Юғары аттестацион комиссияһының (ВАК) президиумына бирергә бурыслы. Һуңғы йылдарҙа ҡайһы бер алдынғы Рәсәй учреждениелары үҙ аллы ғилми дәрәжәләр биреүгә хоҡуҡ алды: Мәскәү һәм СПбГУ бындай хоҡуҡты 2016 йылдың 1 сентябренән алды, ә 2017 йылдың 1 сентябренән уларға тағы ла 19 мәғариф һәм 4 ғилми ойошмалар өҫтәлде.
Фәнни тармаҡтар
Ғилми дәрәжәләр аббревиатураһы Рәсәй Федерацияһының фән һәм технологиялар министрлығы тарафынан 1998 йылда булдырыла, улар мотлаҡ үтәлергә тейеш булған, хәҙерге ваҡыттағы әлеге положение бөтөрөлгән.
Украинала дәрәжәләр исемлеге башлыса Рәсәй исемлеген ҡабатлай.
2015 йылдың 25 сентябрендә Юғары аттестация комиссияһы тарафынан яңы — «Теология» — һөнәр паспорты раҫлана.
Төньяҡ Африка
Төньяҡ Африка (شمال أفريقيا) — Африка төбәге, майҙаны яҡынса 10 млн км2. Төбәктең күпселек өлөшө Сахара сүллегендә урынлашҡан.
Родополис
Тарихы
Варцихе урыны урта быуаттарҙа эгрис батшалығында урынлашҡан булған. Үҙенең уңайлы географик урынлашыуы арҡаһында Варцихе ҙур стратегик һәм иҡтисади әһәмиәткә эйә була. Бында мөһим халыҡ-ара сауҙа юлы үтә.
Археологик ҡаҙыу эштәре
Риони йылғаһының уң ярында эҙләнеүҙәр тарафынан иртә урта быуат изге әйберенең ҡалдыҡтары табыла
Васильев Леонид Михайлович
Васильев Леонид Михайлович (14 июнь 1926 йыл — 2 сентябрь 2015 йыл) — СССР һәм Рәсәй тел белгесе. 1958 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1974—1990 йылдарҙа дөйөм һәм сағыштырма-тарихи тел ғилеме кафедраһы мөдире. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (2002), филология фәндәре докторы (1972), профессор (1974). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1977), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001), СССР-ҙың юғары мәктәп отличнигы (1970).
Биографияһы
Леонид Михайлович Васильев Псков губернаһының Дедовичский районы Красино ауылында тыуған. Урындағы ауыл мәктәбендә, унан һуң Старая Русса ҡалаһында педагогия училищеһында уҡый.
Ҡыҙыл-Йондоҙ (Ишембай районы)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Оржевка
Оржевка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының һул ярына тамағынан 332 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Гатчина һарайы (Фаберже йомортҡаһы)
Сюрприз
Был сюрприз йомортҡа эсенән алынмаған бик аҙ ғына сюрприздарҙың береһе.
Ҡамышлы (Өфө районы)
Тарихы
Ауылға 1779 йылда нигеҙ һалынған. Уның тәүге атамаһы - Алмантай, Ҡамышлы тип 1930-сы йылдарҙа атай башлағандар.
Эдди Мерфи
«Алтын глобус» («Золотой глобус») премияһы эйәһе, Билл Кондондың «Хыялдағы ҡыҙ» фильмындағы икенсе пландағы иң яҡшы ир-ат роле өсөн «Оскар» премияһына номинант була.
Бала сағы
Эдди Риган Мёрфи 1961 йылдың 3 апрелендә }} йылда Нью-Йорктағы Бруклиндың Бушуик районында тыуған. Уның әсәһе Лиллиан телефон операторы, ә атаһы Чарльз Эдвард Мёрфи транспорт полицияһы офицеры, һәүәҫкәр актёр һәм комик була. Эддиның ағаһы Чарли ла актёр булып таныла.
Ночаелга
Ночаелга — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ашҡаҙар йылғаһының уң ярына тамағынан 122 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Румянцев Геннадий Иванович
Биографияһы
1966—2007 йылдарҙа И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтының дөйөм гигиена кафедраһы мөдире.
Фәнни эшмәкәрлеге
Гигиенистар фәнни мәктәбенә нигеҙ һалып, гигиена нормалары проблемаларын өйрәнеү һәм күҙаллау, төрлө сәнәғәт тармаҡтарында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм һауыҡтырыу сараларын тармаҡтарында тормошҡа ашырыу менән шөғөлләнә.
300-ҙән ашыу фәнни эштәр, шул иҫәптән 20 монография, дәреслек, етәксе, уҡыу әсбаптары авторы
Уның етәкселегендә 50-нән ашыу диссертация, шул иҫәптән 26 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Овчинников Реджинальд Васильевич
Биографияһы
Тикшеренеү эшенең икенсе мөһим һәм билдәле темаһы булып Пугачев ихтилалының А. С. Пушкин ижадында яҡтыртылыуы тора. Пушкиндың 20 томлыҡ әҙәрҙәр тупланмаһына Пугачев ихтилалы темаһына ҡығылышлы ижады буйынса комментарий яҙа.
2008 йылдың 2 авгусында вафат була. Мәскәүҙә Преображенск зыяратында ерләнгән
Сыуаш милли кейеме
Головные уборы и украшения
Праздничные и обрядовые головные уборы разнообразны и декоративны. Девушки носили округлые шапочки тухья, украшенные бисерным шитьем и серебряными монетами. Замужние женщины обязательно покрывали голову сурпаном — белой полосой тонкого холста с орнаментированными концами, которые спускались на плечо и вдоль спины. В обычные дни поверх сурпана повязывали аналогичную по форме, но более узкую головную повязку пуç тутри (или сурпан тутри), а на праздники — нарядный головной убор хушпу, который отличался богатым монетным декором и наличием вертикальной наспинной части. По форме можно выделить 5-6 локальных видов хушпу: цилиндрических, полусферических, округлых с небольшой вершиной, наподобие высокого или низкого усеченного конуса, а также облегающего обруча.
Украинала президент һайлау (2019)
Һайлау системаһы
Украина Үҙәк һайлау комитеты — ирекле, һайлауҙарҙы үткәреү һәм ойоштороу өсөн яуаплы даими нигеҙҙә эште алып барған институт. Үҙәк һайлау комитетына 17 кеше инә, уларҙы парламент президенттың тәҡдимдәре нигеҙендә ете йыллыҡ мөҙҙәткә тәғәйенләй. ОИК-тар тейешле округтарҙа һайлауҙарҙы ойоштороу, шул иҫәптән УИК-тарҙы булдырыу, уларҙы административ ярҙамы менән тәьмин итеү, һайлаусылар исемлеген булдырыуҙы контроль аҫтында тотоу, күҙәтеүселәрҙе теркәү һәм округта тауыш биреү һөҙөмтәләренә йомғаҡ яһау өсөн яуаплылар. Президент һайлауҙарында ҡатнашҡан кандидаттарҙың тәҡдимдәре нигеҙендә 12 ағзанан торған ОИК-тар һайлауҙарға тиклем 40 көнгә тиклем ойошторола. УИК-тар тауыш биреү көнөнә тиклем 18 көн ҡалғас булдырыла һәм үҙ составына, участкаға беркетелгән һайлаусылар һанынан сығып, 10 −18 ағза индерә алалар.
Хроника
Февраль аҙағында һәм март башында АҠШ вәкилдәре Украина президентына кандидаттар менән бер нисә осрашыу үткәрә. Мәҫәлән, 27 февралдә, йәмәғәт фекере буйынса, иң популяр кандидаты Владимир Зеленский, ә шулай уҡ икенсе мөҙҙәткә үҙ кандидатураһын тәҡдим иткән Петр Порошенко менән Украинала АҠШ Дәүләт департаментының махсус вәкиле Курт Волкер һәм Украинала АҠШ илсеһе Мари Йованович осраша. 7 мартта АҠШ дәүләт секретары урынбаҫары Дэвид Хэйл төп кандидаттар менән осрашыуҙар үткәрә. Был хаҡта ул Киевта матбуғат конференцияһында шул уҡ көндәрҙә хәбәр итә.
Һуҡайлы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Подгорная (Ворона ҡушылдығы)
Подгорная  — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһының уң ярына тамағынан 133 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Заменһоф Клара Александровна
Заменһоф Клара Александровна (ҡыҙ фамилияһы Зильберник, ) — эсперантсы, Людвик Заменһофтың ҡатыны.
1921 Конкордо эсперантсыларының Варшава йәмғиәтен ойоштороу инициаторы була. 1905—1924 йылдарҙа Бөтә донъя эсперанто конгрестарында ҡатнаша.
Уның атаһы Ковно һабын заводы хужаһы, эсперансы Александр Зильберник (1831—1906 йәки 1832—1903) «Первая книга (Unua Libro)» беренсе эсперанто дәреслеген сығарыуҙы финанслай.
Лесной (Ишембай районы)
Лесной (Лесное) — Башҡортостандың Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 11 кеше. Скворчиха ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453227, ОКАТО коды — 80 231 870 004.
Һуғыш ҡорбандарына һәйкәл (Батуми)
Һәйкәл тарихы
РФ рәсми вәкиле Александр Лукашевич әйткәнсә: Монументтар менән маниакаль көрәштең сәбәбе аңлайышлы — һәйкәлдәр Грузия менән Рәсәйҙең уртаҡ данлы тарих биттәренең асыҡ  һәм грузиндарҙың аңына йәнәһе Рәсәй Грузияны ҡол иткән тигән мифты һеңдереүгә ҡамасаулай
2012 йылдың 1 мартында Даими советы ултырышында Рәсәй Федерацияһының даими вәкиле А. В. Келин үҙенең «Батумиҙағы Бөйөк Ватан һуғышы ҡорбандарына һәйкәл демонтажы тураһында» докладында былай тине: «Һәйкәлдәр менән грузин көрәшселәре Грузия ла ҡултамға ҡуйған туранан-тура йөкләмәләрен боҙа. Атап әйткәндә, 1991 йылғы ҡатнашыусы дәүләттәрҙең мәҙәни мираҫ буйынса краков симпозиумы Документына ярашлы, ҡатнашыусы илдәр „был ваҡиғалар хәтерҙә ҡалһын өсөн… һәм улар башҡа ҡабатланмаһын өсөн… үткәндең трагик ваҡиғаларына… шаһит шул иҫтәлекле урындарҙы һаҡлап ҡалыу һәм ҡурсалау буйынса…“ саралар күрергә тейеш булған»
Сталиндың дәүләт музейы
Тасуирламаһы
Музей өс бүлектән тора, улар барыһы ла ҡаланың үҙәк районында урынлашҡан. Төп корпус — сталинистик готика стилендә ҙур палаццо, һәм уны урындағы тарих музейы булараҡ төҙөү 1951 йылда башланған, әммә уның Сталин мемориалы булырға тейеш икәне аңлашылып тора.
Экспозицияла, уның кабинеттарынан йыһаздарҙы һәм бүләктәрен индереп, ғәмәлдә Сталиндыҡы йә фаразлау буйынса уныҡы тип иҫәпләнгән әйберҙәр күп. Шулай уҡ иллюстрациялар, картиналар, документтар, фотолар һәм гәзит мәҡәләләре бик күп. Экспозиция Сталиндың үлгәндән һуң эшләнгән битлегенең ун ике күсермәһенең береһен күрһәтеү менән тамамлана.
Батайск тарих музейы
Батайск тарих музейы ― Ростов өлкәһендәге Батайск ҡалаһының тарих музейы. Музейҙың хәҙерге бинаһы ҡаланың ял һәм мәҙәниәт паркында, Киров урамы, 51а адресы буйынса урынлашҡан.
Тарих
Экспозициялар :
Ҡоро Күндерәк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Поим (Ворона ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ворона. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Хопер, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Үтәбай
Үтәбай (Утябаева) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Арғаяш районындағы ауыл. Аяҙғол ауыл биләмәһе составына инә.
Доломатов Михаил Юрьевич
Биографияһы
1977 йылда Башҡорт дәүләт университетының химия факультетын «Физик химия (химик кинетика)» һөнәре буйынса тамамлай.
Пурсовка
Пурсовка — Рәсәйҙәге йылға. Тамбов өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ворона йылғаһына ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Зимбабве
Көньяҡта Көньяҡ Африка Республикаһы, көнсығышта Мозамбик, көнбайышта Ботсвана һәм төньяҡта Замбия менән сиктәш. Диңгеҙгә сығыу юлы юҡ.
Дәүләт ҡоролошо
Республика. Дәүләт башлығы — президент. Халыҡ тарафынан 6 йыллыҡ мөҙҙәткә һайлана, ваҡыты сикләнмәй. 2017 йылдан ил менән президент Эммерсон Мнангва етәкселек итә.
Халҡы
XXI быуат башында аҡ тәнле халыҡ һаны 0,5 % тирәһе булған (1980 йылда — 5 %). СПИД пандемияһы (яҡынса 1,3 миллион сир йоҡтороу, аҙна һайын 5000 кеше СПИД-тан үлә) һәм эмиграция (4 миллионға тиклем зимбабве кешеһе илдән сығып киткән) арҡаһында халыҡ һанының үҫеш темпы 0,62 процентҡа (баһа) тиклем ҡырҡа кәмей. 2022 йылда тыуым 33,07 тәшкил итә, үлем осраҡтары — 8,76, балалар үлеме — 1000 яңы тыуған сабыйға — 28,53. Ғүмер оҙонлоғо — 63,32 йыл (2022 йылғы баһа). Халыҡ һаны 1,91 процентҡа тиклем арта (2022 . Иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һаны — 7,916 млн (2021 йыл), шуларҙың яҡынса 67,5 проценты ауыл хужалығында, 7,3 % сәнәғәттә, 25,2 % хеҙмәтләндереү өлкәһендә эшләй . Эшһеҙлек 5,17 процент кимәлендәref name="the-world-factbook"/>. Халыҡтың кәм тигәндә 38,3 проценты фәҡирлек сигенән түбән йәшәй.
Уртаса ғүмер оҙонлоғо — ирҙәр өсөн — 48 йәш, ҡатын-ҡыҙҙарға — 47 йәш (донъяла 219-сы урын).
Этно-раса составы:
Эредви базиликаһы
Тарихы һәм архитектураһы
Эредви базиликаһы емерелгән замок комплексында урынлашҡан. Замок комплексы стенанан һәм төньяҡ-көнбайышта ике башнянан тора 13-14 быуат башняларының береһе һүтеп алынған, икенсеһе 18 быуатта яңынан төҙөлгән, һәм сиркәү кенәз Павленшвилиҙың шәхси милеге булған. Вахушти һүрәтләүенсә сиркәү «мөғжизәле» булған һәм француз география һүҙлегендә йыл һайын хаж ҡылыу урыны булған.
Южмаш
Тарихы
1944 йылда ҡалала автомобиль заводы төҙөлә башлай, әммә 1951 йылда әле төҙөлөп бөтмәгән завод  профилен үҙгәртә. Тәүге завод проекты буйынса континент –ара баллистик ракеталар етештерелергә тейеш була. Южмаш башта асыҡ исем аҫтында йөрөтөлмәй,  һаны буйынса ғына йөрөтөлә — ” 586 һанлы завод”.
Башҡа төрлө продукция
Шулай уҡ ракеталарҙан тыш,  завод  ЮМЗ-Т1, ЮМЗ-Т2 һәм  ЮМЗ Е186 троллейбустары; Татра-Юг Т6Б5, К-1М8 трамвайҙары,  А-186 автобусы ; ЮМЗ-6, ЮМЗ 8040.2, ЮМЗ 8244.2 тракторҙары  етештерелә. «Южмаш» шулай уҡ сит ил компанияларына ракета технология базаһында етештерелгән радиоактив ҡалдыҡтар өсөн контейнерҙар етештереү технологияларын һатыу тураһында һөйләшеүҙәр алып бара. Бөгөнгө көндә “Южмаш”та  төрлө  һыйҙырышлы контейнерҙарҙың бер нисә тәжрибәле  төрҙәре бар. Радиациянан һаҡланыу өсөн быяла пластиктан эшләнгән "Сатана" һәм "Молодец” ракета төрҙәренең  әҙер блоктарын ҡулланырға мөмкинселеге ҡарала. Электрон  тотҡарлығынан  һәм радиация йоғонтоһонан ракеталарҙың  төп өлөштәрен һаҡлаған  Быяла пластиктар  модификатор менән һылана.  Харьков физика-техник  институтында  үткәрелгән һынауҙар бындай контейнерҙарҙа түбән һәм урта әүҙемле төркөм ҡалдыҡтары  300 йылға тиклем һаҡлана алыуын күрһәткән.