cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡара юрға (йыр)
Риүәйәте
Башҡорттар борон ырыу-ырыу булып йәшәгән осорҙарҙа ырыуҙар араһында башҡорт егеттәре яҡшы кейенеп, һылыу аттарға менеп, ҡыҙ күҙләгәндәр. Шул арҡала ҡоҙа булышҡандар. Ырыуҙар араһында туғанлыҡ, татыулыҡ көсәйә барған. Был һәр ырыу өсөн ҙур шатлыҡ, дан ҡаҙаныу булып һаналған.
Бөрйән ырыуы башҡорттарының бер егете, тирә-яҡҡа дан алған Ҡара юрғаһын эйәрләп менеп Күбәләк ырыуында һылыу бер ҡыҙҙы күҙләп ҡайта. Яусы ебәреп ҡыҙҙы әйттерәләр. Егеттең атаһы данлыҡлы Ҡара юрға айғырҙы бер өйөр йылҡы менән мәһәр итеп бирә. Был йылҡыларҙы Күбәләк ырыуына алып ҡайтҡас, Ҡара юрғаны аҡ ҡаҙыҡҡа арҡанлап тотҡандар. Ҡара юрға ябыға, торған урынында сапсынып, ерҙе саңдауға әйләндереп бөтә. Егеттең кәләше һәр көн арҡанлы көйө Ҡара юрғаны эйәрләп менеп, юрғалатып йөрөй. Шул саҡта Ҡара юрғаны маҡтап, яратып көй сығарып, һамаҡлай торған булған.
Йырҙың тексы
Аҡ ҡаҙыҡтар теҙеп ҡуйып,
Арҡанламам, юрғам
Һайт, Ҡара юрғам,
Нағышларбыҙ, юрғам
Аспенштедт
Аспенштедт (Aspenstedt) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 547 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,82 км2. Диңгеҙ кимәленән 157 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38822 һәм автомобиль коды — HZ.
Шәүрә (йыр)
Яҙып алынған
«Башҡорт халыҡ ижады»ның I -се томы (1954) буйынса бирелә. Көйө менән «Башҡорт халыҡ йырҙары» (1954) китабында баҫылган.
Мәмәтәй ауыл Советы (Тәтешле районы)
Тарихы
Иҫәп мәғлүмәттәренән Мәмәтәй ауыл Советын алып ташларға;
Чёрный Кишкиль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Яңы Ләлә ҡала округы
Иҡтисады
Округы аша Серов — Екатеринбург автомобиль юлы һәм Серов — Түбәнге Тагил тимер юлыүтә. Ҡала округында ике ҙур предприятиелар бар. Улар: Лобва урман-сәнәғәт комбинаты (2012 йылдан эшләмәй ) һәм Яңы Ләлә целлюлоза-ҡағыҙ комбинаты.
Ключи (Ита ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Заятүләк (йыр)
Йыр һүҙҙәренең бер варианты
Алпан-толпан атлаған
Куноват
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кеми
Тарихы
1883 йылда целлюлоза заводы төҙөлә, ә 1927 йылдан целлюлоза  етештереү башлана.
Леонтьев Алексей Фёдорович
Леонтьев Алексей Фёдорович (27 март 1917 йыл — 14 апрель 1987 йыл) — ғалим-математик. 1971—1987 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы Физика һәм математика бүлегенең сектор мөдире, бер үк ваҡытта Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, функциялар теорияһы һәм функциональ анализ кафедраһы мөдире. СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1970), физика-математика фәндәре докторы (1948), профессор (1949). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1975). СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты (1989, үлгәндән һуң). Октябрь Революцияһы (1987) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975) ордендары кавалеры.
Биографияһы
Атаһы Федор Харитонович 1927 йылда мәрхүм була. Бер аҙҙан әсәһе Надежда Ивановна ла донъя ҡуя. Балаларҙы ағайҙары һәм апайҙары ҡарап үҫтерә.
Хеҙмәттәре
А. Ф. Леонтьев — 120-нән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 3 монография авторы. А. Ф. Леонтьев 1962 йылда В. А. Стеклов исемендәге Математика институты тарафынан «Русско-английский словарь математических терминов» һәм «Англо-русский словарь математических терминов» баҫмаларын нәшер итеүгә әҙерләүҙә ҡатнаша.
Үрге Кизьма
Үрге Кизьма — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Киземское - р. Түбенге Кизьма ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Сихорей-Се
Сихорей-Сё — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Юн-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Slum Dwellers International
Slum Dwellers International (Емерек өйҙәрҙең халыҡ-ара йәшәүселәре) — Кейптаун ҡалаында урынлашҡан халыҡ-ара коммерциялы булмаған ойошма. 1996 йылда Һиндостанда эшләгән Джокин Арпутхам һәм урындағы емерек өйҙәрҙе йәшәүселәр был ойошмаға нигеҙ һалалар. «Slum Dwellers International» маҡсаты — үҙенең мәнфәғәттәрен эффектив яҡлау һәм тормош шарттарын яҡшыртыр өсөн емерек өйҙәрҙең йәшәүселәрен берләштереү, шул өйҙәрҙә тороусыларҙы үҙҙәренең райондарын яҡшыртыу эштәрендә эшләтер өсөн дәүләт һәм халыҡ-ара ойошмалар менән хеҙмәттәшлекте нығытыу. «Slum Dwellers International» программалары донъяның 500 ҡалаһында булған 15 мең емерек өйҙәрҙен ылыҡтыра (1 миллион кешенән артыҡ). Ойошманың милли хөкүмәттәре менән 20 килешеаүе бар, ул 130 мең ғаиләгә ер алырға ярҙам итә.
Хыялдар (хикәйә)
Баҫма
Тере сағында Чеховтың хикәйәләре венгр, немец, поляк, чех теле һәм серб-хорват теленә тәржемә ителә.
Тәнҡит
Тәнҡит хикәйәне юғары баһалай. Д. В. Григорович та, А.С. Лазарев-Грузинский ҙа уға ыңғай баһа бирә (Чехов хәтирәләрҙә,  151-се б.).
Елагин Андрей Владимирович
Биографияһы
Андрей Елагин шулай уҡ Стратегик инициативалар агентлығы ойошторған кәңәшмәләрҙә ҡатнаша, Мәскәү йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Спорт, туризм һәм ял буйынса комиссия етәксеһе урынбаҫары һәм Социаль яҡлау, ғаилә эштәре, йәштәр һәм балалар буйынса комиссия ағзаһы була. 2014 йылда Мәскәү ҡала думаһына депутатлыҡҡа үҙенең кандидатураһын ҡуя. Шул уҡ йылда Мәскәү мэры янындағы инвалидтар һәм башҡа мөмкинлектәре сикләнгәндәрҙең эштәре буйынса координацион советы составына индерелә. «Здравоохранение—2014» күргәҙмәһендә ҡатнаша. 2015 йылдың 22 апрелендә Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы «Социаль страховкалауҙың проблемалары һәм уны сисеү юлдары» («Проблемы и пути решения социального страхования») ултырыштарында сығыш яһай.
Благовещен арматура заводы
«Благовещен арматура заводы» акционерҙар ойошмаһы, ҡыҫҡаса БАЗ — Рәсәй сәнәғәт предприятиеһы, акционерҙар йәмғиәте, иҫке береһе эшләү заводы Рәсәйҙәге иң боронғо, әлегә тиклем эшләүсе завод. Благовещен заводына баҡыр иретеү заводы булараҡ 1756 йылда нигеҙ һалына. Ҡорос үткәргес торба арматуралары етештереүсе. Башҡортостан Республикаһының Благовещен муниципаль районының Благовещен ҡалаһында урынлашҡан.
Эшмәкәрлеге
1949 йылда завод ҡорос үткәргес торба арматураһы етештереү менән шөғөлләнә. Газ һәм нефть эшкәртеү компаниялары уның заказсыһы булып тора. Завод продукцияһын экспортҡа сығара.
Төп ваҡиғалар хронологияһы
1861-63 йыл — завод эшселәре крепостной крәҫтиән булыуҙан азат ителә. Уларҙың күбеһе ата-бабаларының тыуған иленә ҡайтып китә.
Түрйәнов
Түрйәнов — фамилия.
Мольер
Мольерҙың провинцияла труппаһы. Тәүге пьесалары
13 йыл дауамында Мольерҙың (1645—1658) граждандар һуғышы йылдарында француз провинциялары буйынса йөрөүе уның театр һәм тормош тәжрибәһен байыта.
«Дон-Жуан»
Әммә Дон-Жуан тик кире һыҙаттарҙан ғына тормай, Ул әҙәпһеҙ булыуына ҡарамаҫтан һөйкөмлө, үткер һүҙле, ҡыйыу, һәм Мольер Дон-Жуан менән бөтә етешһеҙлектәрҙең эйәһе булараҡ түгел, бер үк ваҡытта уның рыцарлыҡ һөйкөмлөгө менән дә һоҡлана.
«Күрә алмаусылар»
Әгәр Мольер «Тартюф» һәм «Дон-Жуанға» комик туҡыма аша сағылған байтаҡ трагик һыҙаттар индерһә, «Күрә алмаусылар» комедияһында (Le Misanthrope, 1666) был һыҙаттар шул тиклем көсәйә, хатта комик элементтар бөтөнләй тиерлек ҡыҫырыҡлана. Тәрән психологик тойғолар, геройҙарҙың кисерештәре, тышҡы ғәмәлгә ҡарағанда диалогтар өҫтөнлөк итеүе, фарс элементтарының бөтөнләй булмауы, баш геройҙың ялҡынлы һәм саркастик телмәре булған был әҫәр «юғары» комедияның өлгөһө тип ҡабул ителә һәм Мольер ижадында айырым урын биләй.
Хәлит әл-Бағдади
Биографияһы
1193 йылда (1778 йылда) Сөләймәниә ҡалаһынан алыҫ булмаған Шәһрәзәрҙә тыуған. Уның атай яғынан нәҫеле өсөнсө хаҡ хәлифә Усман ибн Әффанға барып тоташа. Имамдың бала сағы һәм йәшлеге төрлө фәндәрҙе өйрәнеүҙә үтә.
Белем алыу өсөн ул бик күп ҡалаларға бара һәм байтаҡ билдәле ғалимдарҙа уҡый. Ул дин тәғлимәттәрен өйрәнеү менән генә сикләнмәй, билдәле ғалим Мөхәмәт әс-Саттанжиға юллана һәм унан математика, геометрия, астрономия һәм башҡа фәндәргә өйрәнә.
1822 йылда Мәүләнә Хәлит йәнә Бағдадҡа килә, унан һуң Сүриәгә юллана, Сәхилиәлә өсөнсө теккеһен аса.
Әҫәрҙәре
Рухи әңгәмәләр һәм вәғәздәрҙән тыш, Мәүләнә Хәлит Бағдади үҙенең әҫәрҙәре менән дә билдәлелек яулай. Был әҫәрҙәр төрлө дини тематиканы үҙ эсенә ала. Был әҫәрҙәрҙең ҡайһы берҙәре фарсыса, башҡалары ғәрәп телендә яҙылған.
Мольер
Характеристика
Үҙенең бөтә яҡшы комедияларында («Тартюф», «Күрә алмаусылар», «Дон-Жуан») Мольер образдарҙың бер яҡлылығын еңергә тырыша. Шулай ҙа бөтә образдар һәм комедияның конструкциялары классицизмдың билдәле художестволы сикләнгәнлеген сағылдыра.
Елизаветино (Ҡырмыҫҡалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Джером Дэвид Сэлинджер
Джеро́м Дэ́вид (Джей Ди) Сэ́линджер (Jerome David J. D. Salinger, Нью-Йорк — 27 ғинуар 2010, Корниш, Нью-Гэмпшир) — америка яҙыусыһы, уның әҫәрҙәре The New Yorker журналында 1940-сы һәм 1950-се йылдарҙа баҫылып сыға.
Биографияһы
Атаһы улына яҡшы белем бирергә тырыша. 1936 йыл Джером Пенсильвания штатының Вэлли-Фордждағы хәрби училищеһын тамамлай. Бында уның әҙәби дебюты үтә: Джером мәктәп гимнына өс строфа яҙа, әйткәндәй, ул гимн бөгөнгө көнгә тиклем башҡарыла. 1937 йылдың йәйендә Джером Нью-Йорк университетында лекциялар тыңлай, 1937—1938 йылдарҙа Австрия һәм Польшаға (бында Быдгощта ул атаһының күрһәтмәһе буйынса колбасалар етештереүҙе өйрәнә) килә. Тыуған иленә ҡайтҡас, 1938 йылда Урсинус-колледжында (Пенсильвания) лецияларға йөрөй. 1939 йылда Колумбия университетына уҡырға инә, бында ҡыҫҡа хикәйәләр тураһында «Стори» журналы мөхәррире У. Бернетт уҡыған лекциялар тыңлай. Юғары уҡыу йорттарының береһен дә Джером тамамлай алмай, бер ниндәй ҙә уңыштар, карьера яһарға тырышыуын күрһәтмәй, шунлыҡтан атаһы уға ризаһыҙлығын белдерә.
Сэлинджерҙың яҙыусылыҡ карьераһы нью-йорк журналдарында ҡыҫҡа хикәйәләр баҫтырыуҙан башлана. Уның тәүге хикәйәһе «Молодые люди» (The Young Folks) 1940 йылда Уит Бернетт нигеҙ һалған «Story» журналында баҫылып сыға. 1941 йылдан баҫмала Сэлинджерҙың «The New Yorker» әҫәре баҫыла башлай. Сэлинджерға «Хорошо ловится рыбка-бананка» (A Perfect Day for Bananafish, 1948) ҡыҫҡа хикәйәһе тәүге етди билдәлелекте килтерә. Был хикәйәлә Симор Гласс тигән йәш кеше һәм уның ҡатыны тормошонан бер көнлөк тарих бәйән ителә. 1940-сы йылдар аҙағында Сэлинджер дзэн- буддизмды өйрәнә башлай.
Баҫылмаған әҫәрҙәре
Согласно устной биографии «Сэлинджер» авторы и  утверждают, будто Сэлинджер оставил посмертные инструкции об издании в 2015—2020 годах его неопубликованных произведений, включающих рассказы о семье Глассов, роман об его отношениях с первой женой Сильвией, новеллу в форме дневника о Второй мировой войне, руководство по веданте и рассказы о Холдене Колфилде.
Брушлинский Константин Владимирович
Биографияһы
М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын тамамлай (1952). П. К. Рашевскийҙың уҡыусыһы.
Акимов Борис Николаевич
Акимов Борис Николаевич (31 март 1979 йыл) — Рәсәй социаль эшҡыуары, журналист һәм социаль эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге «LavkaLavka» проектын ойоштороусыларҙың береһе.
Содма-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Париж университеты
Париж университеты (Université de Paris) — Парижда француз университеты, донъяла иң боронғоларҙың береһе; XII быуат уртаһында нигеҙләнгән; милләт-ара уҡыу йорто булараҡ, бик тиҙ генә Европала абруйға ҡаҙанған. Сена йылғаһының һул ярындағы Латин кварталында Сорбоннаның бинаһы Париж университетының үҙәге булып тора.
Эшләпә тураһындағы закон
Законды ҡабул итеү
1925 йылда Төркиә республикаһында „эшләпә тураһында закон“ ҡабул ителә, уға ярашлы Төркиәнең бөтә ир-аты фәс һәм салманан европа эшләпәләре файҙаһына баш тартырға тейеш була. Тәртип боҙоусылар штраф йәки алты айға тиклем төрмәгә хөкөм ителә.
Киня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Исаак Башевис-Зингер
Биографияһы
1925 йылда «Литеририше блетер» («Литературные листки») журналында уның «В старости»тигән тәүге хикәйәһе донъя күрә. Әҫәр Це псевдонимы аҫтында баҫыла. Шунан Һуң Зингер ҡыҫҡа хикәйәләр яҙа башлай. Шуның менән бергә ул идиш теленә яҙыусы Кнут Гамсун, Томас Манн, Эрих Мария Ремарк әҫәрҙәрен тәржемә итә.
1933 йылда Башевис-Зингер «Глобус» әҙәби журналының мөхәррире урынбаҫары була. Ошо уҡ журналда 1934 йылда уның «Сатана В Горае» тигән беренсе романы өлөшләтә баҫылып сыға (роман тулыһынса 1943 йылда баҫыла).
1935 йылда АҠШ-ҡа күсеп килә. Башевис-Зингерҙың өлкән ағаһы Исроэл-Иешуа уны «Форвертс» («Вперёд») көндәлек йәһүд гәзитенә эшкә урынлаштыра. Унда Исаак Башевис-Зингер 20 йыл эшләй. Ул Варшавский, Сегал һәм Башевис псевдонимдары аҫтында яңылыҡтар, фельетондар, мәҡәләләр һәм хикәйәләр яҙа.
1978 йылда Исаак Башевис-Зингер «тамырҙары менән поляк-йәһүд мәҙәни традицияларына инеп китеп, мәңгелек мәсьәләләрҙе күтәргән хисле хикәйәләү сәнғәте өсөн» әҙәбиәт буйынса Нобель премияһына лайыҡ була
Туғаны — британ тәржемәсеһе һәм әҙәби тәнҡитсе Моррис Крейтман (псевдонимы Martin Lea и Maurice Carr; 1914—2003).
Яманһаҙ мәктәбе (Йылайыр районы)
Яманһаҙ мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Йылайыр районы Яманһаҙ ауыл Советы биләмәһендәге уҡыу йорто. Яманһаҙ ауылы, Үҙәк урам, 4 адресы буйынса урынлашҡан
Такома
Иҡтисады
Пьюджет-Саунд ҡултығындағы порт. Ағас эшкәртеү, машиналар эшләү, аҙыҡ-түлек, һәм химия сәнәғәте; төҫлө металлургия; караптар верфы.
Инйәр (ауыл)
Тарихы
Инйәрҙәр күп йылдар ошо заводта эшләгән, завод өсөн ағас ҡырҡҡан, шул уҡ ваҡытта арыш, тары, ҡарабойҙай үҫтергән.
1972 йылда Ҡарламандан Белоретҡа киң колеялы тимер юл Өфө яғынан Белоретҡа шоссе юл һалыныу ҡасаба тормошона ла ҙур үҙгәрештәр индерә
Ибраһим (Ислам пәйғәмбәре)
Бала сағы һәм йәшлеге
Ибраһим бала сағын мәмерйәлә бер үҙе генә йәшәп үткәргән һәм ризыҡ килтереп торған әсәһенән башҡа кешене күрмәгән. Бер мәл ул әсәһе артынан атаһы йәшәгән ергә килгән. Ҡөрьән буйынса ул Азар исемле булған. Донъя уға яңы яҡтан асылған һәм уны танып белеүгә ынтылыш тыуҙырған. Кешеләрҙең төрлө көстәргә, планеталарға табыныуын күргән.
Сәллә
Ҡулланылышы
Сәллә түбәтәй, фәс йәки бүрек өҫтөнән уратыла. Уны эшләү өсөн, ғәҙәттә, 6-8 метр туҡыма кәрәк, әммә сәлләләрҙең ҡайһы бер төрҙәренә 20 метрға тиклем материя китә.
Лабогей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынған Салехард ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Төньяҡ Сосьва тамағынан түбән, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ковотья
Ковотья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Пелым йылғаһының һул ярына тамағынан 220 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Дхиан Чанд
Биографияһы
Инглиз офицерҙарынан үлән хоккейын уйнарға өйрәнә. Тәүге тапҡыр 1922 йылда әрме турнирында уйнай. Ҡушма провинция, Һинд армияһы, «Джханси Хироз» командалары өсөн сығыш яһай.
Ҡалмаш ауыл Советы (Дыуан районы)
Ауыл Советы составы
Ҡалмаш (2005 йылға тиклем — ҡасаба) а уылы — административ үҙәк, Сафоновка,  Бурцевка, Комсомол (элекке ҡасаба), Октябрьский (элекке ҡасаба), Потаповка (элекке ҡасаба) ауылдары. 2005 йылда  Греховка ауылы бөтөрөлә.
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы (ст.1 п. 19) белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Дыуан районы буйынса: Дыуан ауылында административ үҙәк менән, «Дыуан» атамаһын һаҡлап, Дыуан һәм Ҡалмаш ауыл Советтарын берләштерергә. Ҡалмаш ауыл Советының Ҡалмаш, Сафоновка, Бурцевка, Комсомольский, Октябрьский, Потаповка ауылдарын Дыуан ауыл Советы составына индерергә. Дыуан ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Ҡалмаш ауыл Советын алып ташларға
Эләсек
Тасуирламаһы һәм ҡулланылышы
Ҡаҙаҡтарҙа шундай уҡ ҡатын-ҡыҙ баш кейемдәре бар (кимешәк).
Венгрия Беренсе донъя һуғышында
1914 йылда Австро-Венгрияның армияһы
Хәрби кәрәк-яраҡтар менән етерлек кимәлдә тәьмин ителеш мәсьәләһе һуғыш аҙағына тиклем хәл ителмәй. Самолеттар етешмәй, илдә ни бары 42 хәрби, 40 спорт самолеты була.
Кандалакша ҡурсаулығы
Өс саҡрымлыҡ экскурсия маршруты бар.
Сунь Ятсен
Биографияһы
Бала сағынан уҡ ата-әсәһенә ярҙам итергә һәм мал көтөргә тура килә. Ике туған ағаһынан уҡырға-яҙырға өйрәнә. Ун йәшендә урындағы мәктәптә уҡый башлай, шул ваҡытта Лю Хаодонг (ингл) менән таныша. Лю Хаодонг — ҡытай революционеры, Ҡытай Республикаһының «Аҡ Ҡояшлы Зәңгәр күк» эмблемаһын төҙөүсе. Сиктән тыш фәҡирлек ҡытайҙарҙы тыуған ерҙәрен ташлап китергә, башҡа ҡалаларҙа һәм илдәрҙә эш эҙләргә мәжбүр итә. Сунь Ятсендың өлкән ағаһы Сунь Мэй эмиграцияның популяр урындарының береһе булған Гавай утрауҙарына китә. Ағаһы Гавайиҙа Мауи утрауында төпләнә, унда ауыл хужалығы һәм сауҙа менән шөғөлләнә, уңышҡа өлгәшә. Ун ике йәшендә Сунь Ятсен ағаһы янына килә. Сунь Мэй ҡустыһын Гонолулулағы миссионер мәктәбенә (ингл. ʻIolani School) уҡырға бирә.
Тыуған ауылының ярлылығы уны хайран ҡалдыра. Бала саҡ дуҫы Лю Хаодонг менән осраша, һәм улар Гонконгҡа ҡасалар. 1883 йылдың көҙөндә миссионерлыҡ мәктәбенә уҡырға инә (Епархия малайҙар мәктәбе). 1884-1886 йылдарҙа Королева колледжында (Үҙәк йәмәғәт мәктәбе) уҡый. Егерме бер йәшендә Сунь Ятсен Гуанчжоу медицина училищеһына уҡырға инә, унан Гонконг медицина училищеһына күсә. 1892 йылда медицина училищеһын «иң яҡшы уҡыусы» дипломына тамамлай.
Ҡытайға ҡайтыу мөмкин булмағанлыҡтан, Сунь Ятсен Европа буйлап сәйәхәт иткәндән һуң Японияла төпләнә. Был ваҡытта Ҡытай күп илдәрҙең ҡыҙыҡһыныу объектына әйләнә. Бөйөк Британия, Рәсәй, Германия, Япония һәм донъя сәхнәһендәге башҡа әүҙем уйынсылар Ҡытай хөкүмәтенең көсһөҙлөгөн аңлай һәм Ҡытай байлығының мөмкинлектән һәм тейешле өлөшөн файҙаланып ҡалыу хоҡуғы өсөн сәйәси көрәш алып бара. Был уйынсыларҙың эшмәкәрлегенең береһе булып рәсми властарға ҡаршы торған ҡытай хәрәкәттәре һәм революцион ойошмалары тора. Ҡасандыр Японияла Сунь Ятсен төрлө япон сәйәси эшмәкәрҙәре менән ҡыҙыҡһына. Миядзаки Торадзо, Окума, Миядзаки Ядзо, Инукай Цуёси һәм башҡалар менән таныша. Япония Сунь Ятсен эшмәкәрлеген дәртләндереп, ярайһы уҡ билдәле бер маҡсаттарға — Ҡытай башлығына көнсығыш күршеһенә өҫтөнлөк биргән хөкүмәтте алыуға ынтыла. Сунь Ятсен бер нәмә менән мәшғүл була — Цин империяһын ҡолатыу һәм теләһә ниндәй ярҙамды еңеү юлындағы аҙым тип һанай.
Колодничная Ляля
Колодничная Ляля — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ляля йылғаһының һул ярына тамағынан 242 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Оперетта йорто (Гамбург)
Оперетта йорто (Das TUI Operettenhaus) — Гамбургтағы театр, Германия. 1841 йылда нигеҙ һалына. Илдең иң боронғо театрҙарының береһе.
Вотча (Кубена ҡушылдығы)
Вотча  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубена йылғаһының һул ярына тамағынан 248 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 73 км.
Эш буйынса
Баҫмалары
Үҙе т ере саҡта А. П. Чеховтың хикәйәләре серб-хорват һәм чех телдәренә тәржемә ителә.
Сюжеты
«Эш буйынса» хикәйәһендә ваҡиғалар Сырню ауылында һәм Тануница усадьбаһында бара. Сырню ауылына йәш суд тәфтишсеһе Лыжин һәм өйәҙ табибы Старченко килә. Бында бер ниндәй билдәле сәбәпһеҙ страховка агенты Лесницкий үҙен-үҙе атып үлтергән. Табип һәм тәфтишсе агент атылған һәм әле Лесницкийҙың мәйете ятҡан земство өйөндә туҡтала. Килеүселәр күрше бүлмәлә төн ҡуна. Әңгәмәләшкәндә, ҡул һалыу сәбәптәрен асыҡларға тырыша улар. Тәфтишсе былай тип фекер йөрөтә: «… элекке һәм хәҙерге ваҡыттағы үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙар араһында ниндәй айырма. Элекке намыҫлы тип атарлыҡ кеше ҡаҙна аҡсаһын дөрөҫ тотонмағаны өсөн үҙ-үҙен атырлыҡ хәлгә еткән, ә хәҙергеһе — тормоштан туйғандан, эсе бошҡандан үҙен юҡ итә... Ҡайһы яҡшыраҡ?».
Эдеран
Эдеран (Oederan) — Германиялағы, Саксония ерендәге ҡала. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ҡалала 7566 кеше йәшәй. Майҙаны — 55,85 км2. Диңгеҙ кимәленән 400 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Был ҡаланың почта индексы 9569 һәм автомобиль коды FG.
Мәндәр Ҡарабаев
Биографияһы
1738 йылдың ғинуарынан Себер даруғаһы биләмәһе баш күтәреүселәрен етәкләй.
Фёдоровка (Хәйбулла районы)
Фёдоровка (Фёдоровка) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 524 кеше. Почта индексы — 453809, ОКАТО коды — 80255850001.
Вотчица (Емба ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хорҙа йырлаусы (хикәйә)
Хорҙа йырлаусы — Антон Чеховтың 1886 йылда яҙылған хикәйәһе.
Фазылова Рима Фәми ҡыҙы
Биография
1991 йылдан хаҡлы ялға сыҡҡансы — Яңауыл районының мәҙәниәт бүлеге мөдире. Бөгөн Рима Фазылова район ветерандар советын етәкләй. «БАССРҙың атҡаҙанған һөнәри белем биреү уҡытыусыһы», «Рәсәйҙең һөнәри техник белем биреү отличнигы» исеменә лайыҡ, Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығының «Мәҙәниәт өлкәһендә ҡаҙаныштары өсөн» күкрәк билдәһе бар.
Шиньга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Ғәлимуллина Рәйсә Ғәли ҡыҙы
Биографияһы
Уның уҡыусылары араһында ‑ Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының төп солистары ‑ Аҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы, Арғынбаева Светлана Роберт ҡыҙы, Сәлихов Фәнәүи Зиҡаф улы, Хәмбәлиева Әлфиә Саяр ҡыҙы, Чечен республикаһының халыҡ артисы Р. Х.Әсәҙуллин, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Л. А. Гәрәева һәм Р. Й. Иҙрисова, БАССР- ҙың атҡаҙанған артисы Г. С. Захарова.
Коноплянка (Лобва ҡушылдығы)
Коноплянка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лобва йылғаһының уң ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Щепкин урманы
Тәбиғәт
Щепкин ҡурсаулығының тәбиғәтендә йылға һәм урман төрҙәре бар. Һыу күмгән карьерындабашлыса көмөш табан балыҡ, ҡом ташбашы, ҡыҫала бар. Урманында төлкө, ҡоралай, ҡуян, ҡыр сусҡаһы, фазан, ҡыр тауығы һәм Рәсәй көньяғында йәшәүсе хайуан төрҙәре бар. Щепкин ҡурсаулығында һунар итеү тыйылған. Балыҡ тотоуға рөхсәт талап ителмәй.
Дальняя Вотчица
Дальняя Вотчица — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вотчица йылғаһының һул ярына тамағынан 25 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Воронов Николай Николаевич
Иртә биографияһы
Николай Николаевич Воронов1899 йылдың 23 апрелендә (яңы стиль буйынса 5 май) Санкт-Петербургта контора хеҙмәткәре Николай Терентьевич менән Валентина Андреевна Вороновтар ғаиләһендә тыуа. 1908 йылдың ноябрендә Валентина Андреевна үҙенә ҡул һала, балалар атай тәрбиәһендә ҡала.
Почта (хикәйә)
Сюжет
Юлда барғанда студент почта йөрөтөүсе менән һөйләшеп булыша, тик тегеһе бик өндәшеп бармай. Ҡаланан сыҡҡан ерҙә улар ауыр хәлгә осрай. Кырандас бер ерҙә һикертеп ебәрә, аттар ҡурҡышынан баш ташлап саба. Студент арбаға ҡаты бәрелә, ә почта йөрөтөүсе һәм уның әйберҙәре кырандастан ауып ҡала. Урмандан сыҡҡас, тройкаға егелгән аттар туҡтай. Ямсы ир төшкән сумаҙанды кырандасҡа күтәреп һала, почта ташыусы үҙ урынына менеп ултыра, һәм улар станцияға табан йәнә йүнәлә.
Сәҙе буйы (йыр)
Риүәйәте
Сәҙе буйы… был йыр ҙа Шарлы урман, Өйҙөрәк буйы кеүек үк башҡорттарҙың ерһеҙ ҡалыуы хаҡында бәйән итә. Юлай Ғәйнетдинов башҡарыуындағы халыҡ көйҙәренән торған аудиоальбомда Сәҙе йылғаһының хәҙерге Ҡаҙағстан биләмәләрендә ағыуы хаҡында әйтелә. Сәҙе буйы йырында батша хөкүмәтенең Сәҙе буйындағы боронғо башҡорт ерҙәрен тартып алып урыҫ казактарына биреүе, урындағы халыҡтың тыуған еренән айырылырға мәжбүр булыуы бәйән ителә, тип билдәләй ҡурайсы. Шуға ла йырҙың икенсе исеме —.
Сэрви-Се
Сэрви-Сё — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Ляккато-Се йылғаһының һул ярына тамағынан 95 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 36 км.
Суборъю
Суборъю — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Сынь йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Ивановка (Ҡырмыҫҡалы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Делялевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Бейеш (йыр)
Риүәйәте
Бейеш Урал тауҙарында ҡая таштар араһында йөрөй була. Ул ҡайғы-һағыштарын йырлап йә ҡурайҙа уйнап тарата, үҙ күңелен үҙе йыуата.
Danone Ecosystem Fund
Фонд коммерциялы булмаған ойошмалар, микрофинанслау һәм консалитинг учреждениялар, Мөхәммәт Юныс һәм Ашока фонды структуралары менән тығыҙ бәйләнештә эшләй. 2013 йылға ҡарата Danone Ecosystem Fund 30-ҙан артыҡ партнер менән бергә 50 мең кешегә тормошон яҡшыртырға ярҙам иткән 50 социаль-экономик программаны башлап ебәрә.
Лакиерҙар йорто (Таганрог)
Тарих
Был йорт менән бер нисә популяр таганрог ғаиләләренең тарихы бәйле.
XIX быуаттың икенсе яртыһында өй коллежский кәңәшсеһе, Ростов өйәҙе дворянствоһының предводителе Марк Николаевич Варваци милкендә була. (башҡа мәғлүмәттәргә ҡарағанда — Варваки). 1836 йылда ул титуляр кәңәшсеһе ҡыҙы София Дмитриевна Альферакиға өйләнә. Варваци ғаиләһендә 2 ҡыҙы үҫә: Александр һәм Елена. Александра грек короле һарайының кешеһе Попудовҡа кейәүгә сыға, ә Елена «Русская геральдика» китабының авторы — Александр Борисович Лакиерға. Лакиерҙың «Рус геральдикаһы» китабы 1854 йылда баҫылып сыға һәм уның авторы был хеҙмәте өсөн Демидовский премияһына лайыҡ була.
Дмитровка (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Шуван
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вятка йылғаһы Котельнич ҡалаһынан Аркуль ҡала тибындағы ҡасаба һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вятка, йылға бассейны — Кама.
Бестемьянова Наталья Филимоновна
Наградалары
«Донъя фигуралы шыуыуҙа ҙур өлөш индергән өсөн» Жак Фавар призына эйә булыусы (1993). Халыҡтар Дуҫлығы ордены һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары менән бүләкләнә
Сыр-Яга-Вож
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сыр-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Уса йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Уса, йылға бассейны — Печора.
Илтирәк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мейәс буйы (йыр)
Йырҙың тексы
Ниәтенә етә алмай ғүмер үтә.
Еда (йылға)
Еда  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кубенское күле Сухона йылғаһы    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кубен күле һәм Сухона йылғаһы башынан Кубен гидроузеленә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Казаков Василий Иванович (артиллерия маршалы)
Бала сағы һәм үҫмер йылдары
Сиркәү-мәхәллә мәктәбендә 4 класс тамамлай. Ғаилә фәҡир булыу сәбәпле, йәшләй Петроградҡа заводҡа ебәрелә. 1911 йылдың июленән «Сименс һәм Гальск» акционерҙар йәмғиәтендә «малай» (йомошсо, таратыусы, ярҙамсы эшсе) булып эшләй, 1912 йылдың сентябрендә — «Кирхнер Отто» фабрикаһы уҡыусыһы, 1913 йылдың майынан — «Гейслер» электромеханика заводы эшсеһе.
Сэлэм-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аҡҡын
Тарихы
Ауыл халҡы башлыса Тайыш ауылына күсенә.
Төйлән (Дәүләкән районы)
Географияһы
Төйлән разъезы янында урынлашҡан булған, Төйлән йылғаһы эргәһендә. .
Тарихы
4. Түбәндәге тораҡ пункттарын бөтөрөргә:
Обсервер (компания)
Тарих
Ҡоролмаларҙы етештереү һәм һатыуҙан башҡа, компания инвалидтар техникаһын ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү цехы аса. Компанияның штатында 20 кеше эшләй, шуларҙың етәүһе — мөмкинселектәре сикләнгән кешеләр. 2013 йылда «Беҙҙең киләсәк (фонд)» фонды ярҙамы менән, компания был проект «Бөтә Рәсәй төбәктәрендә инвалид коляскалыр ремонтлау оҫтаханаһы төҙөү» исемле яңы проект башлап ебәрә, унда оҫтаханаларҙа инвалидтар үҙҙәре эшләйҙәр.
2014 йылда «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар Фонды үткәргән бөтә Рәсәй конкурсының еңеүсеһе була.
Таҙтүбә ауыл Советы (Дыуан районы)
Тарихы
Вознесенка ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Лучк (Лоза ҡушылдығы)
Лучк — Рәсәй йылғаһы. Удмуртия/ Киров өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лоза йылғаһының һул ярына тамағынан 50 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Лек-Хойла
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сиҙәм (Хәйбулла районы)
Сиҙәм (Целинное) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1120 кеше. Почта индексы — 453806, ОКАТО коды — 80255855001.
Калгановка
Калгановка (Калгановка) — Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Почта индексы — 453013, ОКАТО коды — 80235845003.
Элиникон баш ҡала паркы
Төҙөлөш урыны
Парк элекке Элиникон аэродромы урынында төҙөлә.
Куляш Денис Владиславович
Карьера
Омск хоккейының тәрбиәләнеүсеһе. Төмәндәге «Газовик» һәм Һамарҙағы ЦСК ВВС хоккей клубтарында әҙерәк булып, Мәскәүгә эләгә. Мәскәүҙең ЦСКА хоккей клубында профессиональ карьераһын башлай. 2003/04 йылдар миҙгелендә ЦСКА өсөн ул 10 ҡатнаша һәм 1 гол керетә. 2004 йылдың июнендә уны МХЛ драфтында 8-се раундта 243-сө һан аҫтында «Нэшвилл Предаторз» клубы һайлай. Тик ул Төньяҡ Америкаға бер ҙә бармай. Киләһе миҙгелдә ул ЦСКА өсөн 59 уйынды ҡатнаша һәм 18 (8+10) мәрәй йыя.
Кайнуу өлкә музейы
Тасуирламаһы
Кайнуула беренсе музей 1930 йылда барлыҡҡа килә. 1977 йылда ул Каяани ҡалаһына күсерелә. Шул ваҡытҡа уның коллекцияһында  3 024 экспонат иҫәпләнә. Һуңғы йылдарҙа музей экспозицияһы ҙурая һәм унда 19 700 әйбер иҫәпләнә.
Пэктусан (вулкан)
Пэктуса́н, шулай уҡ Байтоушань   йәки Чанбайша́нь (长白山) — Төньяҡ Корея (Янгондо провинцияһы) һәм Ҡытай (Цзилинь провинцияһы) сигендә урынлашҡан потенциаль әүҙем вулкан. Тауҙың бейеклеге диңгеҙ кимәленән 2744 м (2750 м ) тәшкил итә һәм ул Маньчжуро-Корея тауҙарының ғына түгел, бөтә Маньчжурияның һәм Корея ярымутрауының да иң бейек нөктәһе булып тора.
Географияһы
Тауҙың үҙәк өлөшө аҫтында магма күтәрелеүе арҡаһында йылына яҡынса 3 миллиметрға бейегәйә. Иң юғары өлөшө 8 ай тирәһе ҡар менән ҡаплы ята.
Чудеево
Тарихы
2014 йылда Минаева етәкләү кадрҙарын әҙерләгән президент программаһының ҡатнашыусыһы була һәм Санкт-Петербург дәүләт университетының «Социаль проектарҙы етәкләү» курсын тамамлай. "Чудеево"ның һәр бер үҙәгендә уҡытыусылар һаны 15 тиклем күбәйә, шул уҡ ваҡытта һәр бер филиалдың клиенттар һаны 50 ғаиләгә тигеҙ була. Компания «Беҙҙең киләсәк» фондының социаль эшҡыуарҙар конкурсында икенсе тапҡыр ҡатнаша һәм тағы ла еңә, тик хәҙер компания 2,5 миллион һумға тигеҙ булған займ ала. «Эксперт» журналының күҙәтеүселәре «Чудеево» компанияһын Рәсәйҙә әле эшләгән 40 социаль предприятие исемлегендә билдәләй
Эшмәкәрлеге
Эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше — һынлы сәнғәт студиялары, шунда төшөрөп өйрәнергә теләүселәр менән профессиональ рәссамдар эшләй. Һынлы сәнғәт түңәрәктәренән башҡа "Чудеево"ла шулай уҡ төрлө йүнәлештәге махсус түңәрәктәр бар: авиамоделирование, графити, фото һәм видео, дизайн, бижутерие, ҡулдан эшләү, валяния һәм башҡалар.
Ҡалды (йыр)
Риүәйәте һәм һүҙҙәре
Бынан бик күп йылдар элек Әлмәт ҡарттың Мәликә исемле ҡыҙына Ғәббәс исемле байҙан яусы килеп төшкән.
Бәләкәй генә бүртә, әкрен юрта,
Лоботомия
Лоботоми́я (λοβός - lobos — өлөш һәм  — киҫеү), шулай уҡ лейкотоми́я (λευκός - leukos — аҡ һәм  — киҫеү) тип тә йөрөтөлә — психохирургия формаһы, нейрохирургик операция. Маңлай мейе киҫәктәрен уның башҡа өлөштәре менән тоташтырыусы туҡымаларҙы киҫеүгә ҡайтып ҡала. Был операцион ҡатнашлыҡ һөҙөмтәһе булып маңлай өлөшөнөң үҙәк нервы системаһының башҡа өлөштәренә тәьҫирен алып ташлау тора.
Һылтанмалар
Граждандар комиссияһы мәғлүмәттәре
Сядей-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кульма (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тавда йылғаһының, инештән тамағына тиклем, инештән алып Морозко ауылы янындағы һыу үлсәү постына тиклем Сосьва йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Жукова Раиса Васильевна
Биографияһы
1973 йылда аспирантура тамамлағандан һуң Башҡорт дәүләт ауыл хужалығы институтына эшкә килә. Бында хеҙмәт юлы ошолай дауам итә: өлкән ғилми хеҙмәткәр, агрохимияһәм үҫемлектәрҙе һаҡлау кафедраһының хужалыҡ-килешеү темаһы етәксеһе, 1985 йылдан - Башҡорт дәүләт аграр университеты доценты.
Бела Барток
Дан-шөһрәт яулау
Меркурийҙағы кратерға Бела Барток исеме бирелгән.
Башҡорт дәүләт аграр университеты
Башҡорт дәүләт аграр университеты (БДАУ) — Өфөлә урынлашҡан ауыл хужалығы юғары уҡыу йорто.
Тарихы
Һуғыш йылдарында коллективҡа эвакуацияға эләккән ғалимдар килә: Ленинград ауыл хужалығы институтынан профессор С. В. Афанасьев, Мәскәүҙән профессор И. И. Порошков, профессор Н. И. Курбатов, Одессанан доцент А. И. Закин.
Бетти Гарретт
Бетти Генри 2011 йылдың февралендә 91 йәшендә, аорта аневризмы ауырыуы арҡаһында Лос-Анджелеста мәрхүм була.
Еремица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
LavkaLavka
Баһаламалар
Проектың эшмәкәрлеген яҡшы яҡтан ҡайһы бер сит ил матбуғат баҫмалары билдәләй. Улар үҙ мәҡәләләрендә һәм репортаждарында Көъбайыш илдәре Рәсәйгә ҡарата санкциялар индереү арҡаһында, LavkaLavka кеүек ойошмаларҙың уңыштары бигерәк ҙур, тип билдәләп сығалар. Проект Euronews, The New York Times кеүек абруйлы матбуғат баҫмаларында яҡтыртыла.
Юмка
Юмка — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юма йылғаһының һул ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Сяда-Маха-Яха
Сяда-Маха-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Нго-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 21 км.
Керен йорто (Таганрог)
Тарих
Йорт  архитектор Дюпон де Ларю проекты буйынса классицизм стилендә XIX быуат башында Шмидт урамы, 12-лә төҙөлә. Үҙенең ике йөҙ йыллыҡ тарихында бик күп йорт хужаларын һәм билдәләнешен бер нисә тапҡыр алыштыра. 1810 йылда булды йорт  Павел Даро милке була. Һаҡланып ҡалған мәғлүмәттәр буйынса ул икенсе ҡалала йәшәгән. 1890-1906 йыл йорт итальян подданныйы  Иван Руффо милке була, ә 1915 йылдан башлап бельгия подданныйы  Виктор Вильгельм Керен ҡулында тора. Шунан һуң  был йортта бер ни тиклем ваҡыт бельгия консулы йәшәй. 1992 йылда йорт урындағы әһәмиәттәге  архитектура, тарих һәм мәҙәниәт һәйкәл объекты тип таныла.
Ерза
Ерза — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Яхреньга йылғаһының һул ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 5 км.
Бөйрәкәй (йыр)
Йырҙың тексы
Иртәнсәккәй тороп мин ҡараһам,
Күҙ күрмәгән ерҙә йөрөһә лә,
Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты
'''Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты (тулы исеме "Н. Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты" юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһы», шулай уҡ Бауманка, Бауманский, МДТУ, МВТУ''' булараҡ та билдәле) — Рәсәй милли тикшеренеү университеты, фәнни үҙәге,  Рәсәй халыҡтарының айырыуса ҡиммәтле мәҙәни мираҫы объекты.
Император Мәскәү техник училищеһы
1995 йылдан Н.Э. Бауман исемендәге МДТУ ГУК  Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының айырыусы ҡиммәтле дәүләт мәҙәни мираҫы объектының исемлегенә индерелгән
Филиалдары
Структураһы буйынса Калуга филиалы уҡыу-ғилми-производство комплексыбулып тора, уның составында:
Шафиҡ (йыр)
Шафиҡ —— башҡорт халыҡ йыры.
Кәкүккәй (йыр)
Йырҙың тексы
Егет:
Тажик дәүләт сәнғәт институты
Структураһы
Институтта 5 факультет эшләп киләҫ
— Мәҙәниәт һәм сәнғәт факультеты
Болан культы
Донъя мифологияһында
«Болан-ҡояш» мотивтары Кавказ, урал-алтай, һинд-европа халыҡтары һәм Төньяҡ Америка индеецтары мифологияһында киң таралған. Боронғо Һинд поэмаһы Рамаянала «алтын мөгөҙлө болан», ҡояш кәүҙәләнеше бар. Болан — йәшен һәм күк яҡтылығы аллаһы Решефтың изге хайуаны. Яҡты болан-ҡояш боронғо грек мифологияһына билдәле. Серб-хорват, словен, болгар һәм македон каролет йолаларында нурлы боландар һүрәтләнә
Социаль өлкәлә инновация үҙәге (Русал)
Тарихы
2014 йылдың октябренә ҡарата үҙәк 10 миллиард һумдан ашыу аҡсаны хәйриә һәм социаль программаларға йүнәлтә. Русалдың социаль проекттары һәм коммуникация департаменты директоры Рөстәм Зәкиев һүҙҙәренсә, Себерҙә XIII төбәк ара эшҡыуарлыҡ форумында, Красноярск крайынан өс социаль эшҡыуарлыҡ ойошмалары үҙәктән процентһыҙ бурысҡа аҡса алалар: «Дети мегаполиса» балалар үҫеш үҙәге, хәйриә һәм бәләкәй нәшриәттәрҙең китаптарын һатыу менән шөғөлләнеүсе «Федор Михалыч» китап магазины һәм һаулығы насар булған кешеләрҙе дауалаусы «Зубник» профессионал стоматологияһы.
Кусынья
Кусынья — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Ойпа йылғаһының һул ярына тамағынан 3,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Дурова Наталья Юрьевна
Биографияһы
Хайуандар һәм үҙенең улар менән эше тураһында 30-ҙан ашыу китап авторы. Балалар хикәйәләре өсөн уға «Аркадий Гайдар билдәһе» тапшырыла. В. Л. Дуров исемендәге йәнлектәр театры өсөн сценарийҙар, 15 документаль фильм, 9  диафильм, «Посторонним вход разрешён» нәфис фильмы авторы (1987).
Ильсема
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
WebMoney
Валюталарҙың эквиваленттары
Система үҙе алмашыу ваҡытында яҡтарҙың береһе сифатында ҡатнашмай, әммә http://wm.exchanger.ru сервисын тәҡдим итә, унда системала ҡатнашыусылар бер-береһе менән алмашыуҙар үткәрә.
Аттестация
WM-аттестаттарҙың 12 төрө бар. Улар араһында айырыуса киң ҡулланылғандары: Шулай уҡ ниндәй ҙә булһа эшмәкәрлек төрө өсөн тәғәйенләнгән аттестат төрҙәре була (мәҫәлән, һатыусы аттестаты, аттестаты), улар бөтәһе лә персональ аттестат төркөмөнә ҡарай. Ойошмалар вәкилдәре өсөн Capitaller аттестаты һәм хисаплау автоматы аттестаты бар.
WMT сервистары һәм гаранттары өсөн махсус аттестаттар бар.
Арбитраж
Бөтә дәғүәләр өсөн дә актуаллек мөҙҙәте билдәләнә, ул һәр дәғүәгә айырым иҫәпләп сығарыла. Актуаллек мөҙҙәте тулғас, улар архивҡа күсерелә һәм дәғүә уның адресаты өсөн генә асыҡ ҡала.
Программа тәьминәте
Системала эшләү өсөн Microsoft Windows операцион системаһы өсөн тәғәйенләнгән WM Keeper WinPro клиент программаһын йә теләһә ҡайһы операцион системаларға ла яраҡлы WM Keeper WebPro йәки WM Keeper Standard веб-версияларын ҡулланырға була. Шулай уҡ WM Keeper Mobile ҡушымтаһы ярҙамында кеҫә телефондарынан да эш итергә була. Android, Apple iOS, Windows Phone, BlackBerry OS, Bada, Symbian һәм Java менән эшләгән телефондар өсөн версиялар бар. Бынан тыш, система Facebook, ВКонтакте, Одноклассники кеүек популяр социаль селтәрҙәрҙәге клиенттарына янсыҡтары менән идара итеү мөмкинлеген бирә.
Тарихы
2000-се йылдар аҙағында Германияла тыйыла. 2015 йылдың ноябрендә, WebMoney Europe британ финанс көйләүсеһе FCA лицензияһын алғас, компанияның Европа иҡтисади зонаһына ингән бөтә илдәрҙә электрон аҡса эмитенты статусы нығына, һәм тыйыу рәсми рәүештә юҡҡа сығарыла.
Ҡамышлы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Географик урыны
Ҡамышлы ауылы Ҡамышлы йылғаһы буйында, район үҙәге Ҡырмыҫҡалы ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа 22 километрҙа һәм Төкөн тимер юл станцияһынан 5 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Люк (Чепца ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Богданович Максим Адамович
200px|thumb|Ракутёвщина (Rakucioŭščyna) ауылындағы Богдановичтар йорто
Искуш (Шапша ҡушылдығы)
Искуш  — Рәсәйҙәге йылға. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шапша йылғаһының уң ярына тамағынан 0,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лор-Пад-Юган
Лор-Пад-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Куноват йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Тавы-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь мороно бассейнынан көнбайыштағы йылғалар. Бәләкәй йылға бассейны — Объ, Төньяҡ сосьва ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәнтеш
Йәнтеш (Янтышево) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы ауыл, икенсе исеме — Һарылар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 489 кеше. Почта индексы — 453812, ОКАТО коды — 80255820003. ИФНС коды — 0267.
Ян(Тужа ҡушылдығы)
Ян — Рәсәйҙәге йылға. Киров өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Тужа йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Шатлыҡтар кибете
Концепция
«Шатлыҡтар кибете» Мәскәүҙә тәүге шәфҡәтлек магазины була, был Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡтың яңы төрө була. 2010 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында «Рәхмәт!» исемле Рәсәйҙәге тәүге шәфҡәтлелек магазины асыла. Әммә Европа берләшмәһендә һәм Америка Ҡушма Штаттарында бындай магазиндар һаны бик күп. Һатыуҙарҙан алынған аҡса шәфҡәтлелек ойошмаларына йүнәлтелә һәм социаль программаларҙы үтәүгә китә.
Ярҙам
Йыйылған аҡсалар «Бөтәбеҙҙә бергә» шәфҡәтлелек йыйылышына кергән фондтарға (улар араһында «Ғүмер бүләк ит», «Настенька», «Балалар йөрәктәре») күсерелә. Һатылмаған кейемдәр балалар йорттарына, хоспистарға, ҡарттар йорттарына, күп балалы ғаиләләргә һәм башҡа социаль яҡтан һаҡланмаған төркөмдәргә ярҙам иткән шәфҡәтлелек фондтарына бирелә.
Гренландия
Тарихы
Гренландияны европалылар 982 йылда аса, ул саҡта утрауға норвег викингтары Эрик Торвальдсон Рыжий етәкселегендә төшәләр, ул ҡарымта арҡаһында Исландияны ташлап китергә мәжбүр була. Эрик бында колонияға нигеҙ һала һәм утрауға «Йәшел ер» тигәнде аңлатҡан исем бирә. Бер версия буйынса, күскенселәрҙе күберәк йәлеп итеү маҡсатында бындай урынһыҙ атама «реклама» булараҡ бирелгән; икенсеһе әйтеүенсә, ул ваҡытта утрау ысынлап та үҫемлектәр менән ҡапланған булған. Һуңынан Эриктың улы Лейф көнбайышҡа табан экспедицияларҙы дауам итә һәм Винландты — хәҙерге Канаданы аса. Ул шулай уҡ Гренландияға христианлыҡты алып килә һәм унда йәшәүселәрҙе суҡындыра. Ул ваҡытта гренландтар Норвегия граждандары тип иҫәпләнә, уның составындп шулай уҡ Исландия ла була. Скандинавтарҙың тораҡ пункттары ваҡыт үтеү менән тарҡала һәм 1408 йылдан юҡҡа сығалар тиерлек.
Климаты
Көнбайыш яры ла һыуыҡ. Питуффикта ғинуарҙың уртаса температураһы -27°C. Бында йыш ҡына боҙ ҡатламы өҫтөнән сәғәтенә 70 км тиҙлек менән көслө ел иҫә. Ҡыш Диско утрауынан төньяҡтараҡ көнбайыш яр буйында ла ҡултыҡтар һәм фьордтар туңа. Гренландияның көньяҡ-көнбайыш ярында яуым-төшөм байтаҡ. Какортокта уртаса йыллыҡ яуым-төшөм — 1080 мм, Нуукта — 660 мм, алыҫ төньяҡта — ни бары 100—200 мм. Йәй көнө яр буйында йыш ҡына томандар була.
Люм
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт халҡының йолалары
Башҡорт халҡының йолалары — башҡорттарҙың йәшәйеш ҡанундары һәм уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәте. Башҡорттарҙа йолалар уларҙың тарихи тамырҙарына, ышаныуҙарына, белеменә һәм үҙҙәрен уратып алған донъяны аңлы ҡабул итеүҙәренә бәйле. Тарих дауамында хужалыҡ эштәрен рациональ алып барыу, мораль нормалар булдырыу һәм һаҡлау өсөн билдәле социаль тәртип нормалары ла үҫешергә тейеш. Башҡорттар тарих дауамында синфи йәмғиәткә тиклемге ҡоролошто ла, социалистик үҫеш этабын да, дин тотоп йәшәһәләр ҙә, ике тапҡыр капиталистик ҡоролошто ла үтәләр. Быларҙың барыһы ла халыҡ йолаларына үҙенсәлек өҫтәгән.
Тыйыу-тыйылыуҙар
Башҡорттарҙың үҙҙәрен тотошонда тыйылыуҙар күп. Мәҫәлән, ҡышын ер йоҡлай, шуға был ваҡытта уны ҡаҙырға ярамай, оҙаҡ ятыуҙан ергә береккән ташҡа тейергә ярамай. Һул ҡулды ауыр ҡул, тип иҫәпләгәндәр. Шуға ниндәйҙер эшкә изге башланғыс һәм еңел эшләнеш юрап, уң ҡулдан тотонғандар: ризыҡ өләшкәндә лә, ризыҡ ашалып бөткәс тә хужа аш йәки аҙыҡ һалынған һауыттарҙы уң ҡулы менән таратҡан һәм алған. Ә һул ҡул менән, мәҫәлән, һемгергәндәр. Зыянлы тылсымға эйә, тип иҫәпләнгәнлектән, ҡатындарға ирҙәрҙең (хатта малайҙарҙың) юлын арҡыры үтеү, мәсеткә йөрөү, зыяратҡа барыу тыйылған. Мәсеткә ингәндә, һәр башҡорт, башҡа мосолман кеүек үк, тупһаны уң, ә сыҡҡанда — һул аяғы менән ашаҡлап сығырға тейеш. Мәсеттәрҙә ишектәрҙе ябыу, бысраҡ майлы шәмдәр ҡулланыу, бәләкәй балаларҙы килтереү һ.б. тыйылған. Ашауға ҡағылышлы тыйыуҙар: иҫерткес эсемлектәр эсеү, сусҡа ите һәм үләкһә ите ашау, икмәкте бысаҡ менән телеү (һындырып ашарға ҡушылған), ике бармаҡ менән аҙыҡ тотоу (кәмендә — өс бармаҡ). Ураҙа айында көндөҙ ризыҡ ҡабул итеү һәм эсеү, хатта төкөрөк йотоу ҙа харам тип иҫәпләнгән. Ауырыуҙар һәм балаларҙан башҡалар, ваҡытында ураҙа тота алмаһа, башҡа ваҡытта ғәмәлләргә тейеш булған.