cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡортлокүл ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Ауыл биләмәһе составы
1986 йылдың декабренә тиклем, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының 1986 йылдың 12 декабрендәге 6-2/396 һанлы «Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙы иҫәп мәғлүмәтенән төшөрөү тураһында»  Указы менән иҫәп мәғлүмәтенән алып ташланған Хисәметдин ауылы ла Ҡортлокүл ауыл Советы составына  ингән.
Шауъяҙы ауыл Советы (Балтас районы)
Шауъяҙы ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһы Балтас районындағы муниципаль берәмек.
Хәйбуллина Лилиә Салауат ҡыҙы
«Альгология», «Экология», «Почвоведение» журналдарында баҫтырылған 40-тан ашыу фәнни мәҡәләләр авторы.
Ҡырымсаҡтар
Ҡырымсаҡтар бөгөн
1990-сы йылдарҙа бер нисә тиҫтә ҡырымсаҡ ғаиләһе Израилгә күсеп китә. Ҡырымсаҡтар иудаизм динен тота һәм Израилдең «Ҡайтыу тураһындағы законына» ярашлы йәһүд халҡының бер өлөшө тип иҫәпләнелә һәм Израилгә репатриацияланырға (ҡайтырға) хоҡуҡтары бар. 1981 йылда Тель-Авивта һуңғы ҡырымсаҡ синагогаһы ябыла.
Торна (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡырғыҙҙар
Этнонимы
Урыҫтар XVIII быуат аҙағында — XX быуат башында ҡаҙаҡтарҙы ла ҡырғыҙ тип атай («киргиз-кайсаки», «киргиз-касаки»).
Йәшәгән урындары
🇮🇹: 900 (2016)
Серов Валентин Александрович
1870—1879
1872 йыл — коммуна тарҡалғандан һуң уны Мюнхенға әсәһе янына алып киләләр.
1873 йыл — ул немец граверы Карл Кёппингта (Karl Koepping һүрәт төшөрөргә өйрәнә.
Газ-Ю
Газ-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вымь йылғаһының һул ярына тамағынан 82 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Ғирфанов Солтан Ғирфан улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1930 йылда Ҡыйғы районының Киров исемендәге колхозында башлай, унан һуң йылҡы көтөүсеһе булып эшләй. 1938 йылда колхоздың ялан ҡараусыһы бригадаһына бригадир итеп тәғәйенләнә. 1939—1940 йылдарҙа совет-фин һуғышында, 1941—1942 йылдарҙа — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Фронттан ҡайтҡандан һуң, тыуған колхозында, һаулығы ҡаҡшау сәбәпле, ялан ҡараусылары бригадаһында бригадир булып эшләй. 1945—1946 йылдарҙа Дыуандағы бер йыллыҡ йылҡысылыҡ мәктәбендә уҡый, уны тамамлау менән, Солтан Ғирфан улын колхоздың йылҡысылыҡ фермаһына мөдир итеп тәғәйенләйҙәр.
Серов Валентин Александрович
1880—1889
1885 йыл — яҙын бер аҙ Мәскәүҙә була, кәләшенә хаттар яҙа. Академияла «1885 йылдың 27 апрелендә натуранан төшөрөлгән этюд өсөн икенсе дәрәжә көмөш миҙалға лайыҡ була». Май айында әсәһе менән сит илгә юллана, унда үҙенең тәүге уҡытыусыһы Кеппинг менән осраша; Мюнхен ҡалаһында Серов Пинакотекала Веласкестың "Йәш испан портреты"ның күсермәһен яҙа (был күсермә ГТГ-ла һаҡлана).
Гамбург порты театры
Тарихы
10 ноябрҙә театрҙың күршеһе барлыҡҡа килә: «Stage Entertainment Germany» уның менән йәнәш «Эльба буйында театрҙы» аса, ул компания «нулдән» башлап төҙөгән беренсе театр була.
Джон Леннон
Бала сағы һәм үҫмер йылдары: 1940—1957
Леннон 1940 йылдың 9 октябрендә (киске 6:30 сәғәттә ) Ливерпулдең бала табыу йортонда,  Джулия (фамилияһы Стэнли) (1914—1958) һәм Альфред Леннон (1912—1976) ғаиләһендә донъяға килә. Атаһы Альфред, сығышы буйынса ирланд, сауҙа флотында моряк булып эшләй, шунлыҡтан сабый тыуғанда диңгеҙҙә булып ҡала. Малайҙың тулы исеме — Джон Уинстон Леннон була, атаһы яғынан олатаһы Джон Джек Деннон һәм премьер-министр Уинстон Черчилль хөрмәтенә ул шундай исемгә лайыҡ була. Атаһы йыш ҡына өйҙә була алмауына ҡарамаҫтан, ул даими рәүештә эш хаҡының бер өлөшөн Ливерпуль, Ньюкасл-роуд, 9-сы йорт адресына —улы һәм ҡатыны йәшәгән урынға ебәреп тора; тик 1944 йылдың февраленән генә аҡса килеүҙән туҡтай. Алты айҙан һуң Альфред ҡайта һәм ғаиләһе менән ҡалырға теләк белдерә, әммә Джулия, башҡа ирҙән йөклө булыуы сәбәпле, уның тәҡдимен кире ҡаға. Мими апаһы Ливерпулдың социаль хеҙмәттәренә ике тапҡыр ялыу менән мөрәжәғәт иткәндән һуң Джулия Леннонға опеканы апаһына тапшыра. 1946 йылдың июлендә атаһы улы янында була һәм, йәшерен рәүештә Яңы Зеландияға күсенеп китергә ниәтләнеп, улын Блэкпулға алып китә. Улын үҙ тәрбиәһенә алыу маҡсатында, Джулия ул саҡтағы ире Бобби Дикинс менән улар артынан юллана. Ҡаты бәхәстән һуң атай кеше биш йәшлек малайҙан кем менән ҡалырға теләүен һорай. Был ваҡиға хаҡындағы хикәйәһендә Леннон ике тапҡыр атаһы яғында ҡалырға теләүен, әммә әсәһе киткәс, уның артынан илай-илай йүгереүе тураһында яҙа. Шуға ҡарамаҫтан, яҙыусы Марк Льюисон билдәләүенсә, ата-әсә Леннондың Джулия менән ҡалыуы уңайлыраҡ булыуын таный. Шул ваҡиғанан 20 йыл дауамында Леннон атаһы менән бөтөнләй аралашмай.
Джон даими рәүештә үҙенең Флидвудта йәшәгән ике туған ағаһы Стэнли Паркстың йортонда була, һәм ағаһы уны урындағы кинотеатрҙарға алып бара. Мәктәп каникулдары ваҡытында Паркс йыш ҡына ике туған һеңлеһе Лейла Харви менән бергә Парксҡа килә.
1956 йылда Джулия Джонға уның тәүге гитараһын һатып ала. Әллә ни ҡиммәт тормаған был музыка ҡоралы тик әсәһенең йортонда ғына һаҡланырға тейеш була, сөнки Джулия апаһы Мимиҙың Леннондың музыкаға ынтылышын хупламауын белә. Мими ышанам джон тураһында ғаризаһын ҡарау, билдәле бер тип була, тип өмөтләнәм һәм, иртә-һуң, ул музыка ялҡытмайым тип, ҡабатларға йыш ҡына: «Гитарала уйнау — яҡшы, әммә уның менән йәшәү өсөн аҡса эшләү мөмкин түгел», — тип йыш ҡына ҡабатлар була Мими.
Петр һәм Павел сиркәүе (Таганрог)
Тарих
Таганрогтағы Петр һәм Павел апостолдар ғибәҙәтханаһы ҡаланың иң бейек йорто булған. Йорт «рус» стилендә, XVII быуаттың боронғо рус архитектураһының мотивтары һәм формалары өлгөһөндә, һалынған. Уны 1906 йылдың 17 сентябрендә изгеләндергәндәр. Яҡын-тирәләге сиркәүҙәрҙең өлкән руханиҙарының үҙ сиркәүҙәрендәге мәхәллә кешеләренең яңы сиркәүгә күсеүҙәренә ризаһыҙлыҡ белдереүе арҡаһында сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылыуҙар ара-тирә туҡталып торһа ла, ғибәҙәт ҡылыу 1906 йылда башланып киткән.
1934 йылда сиркәүҙе япҡандар һәм сиғандарға йәшәү урыны итеп биргәндәр. Был ваҡытта сиғандарҙы көсләкләп ултыраҡ тормош көтөргә мәжбүр иткәндәр. Ике йылдан һуң сиғандарҙы икенсе урынға күсергәндәр, ә сиркәү бинаһында картондар эшләү фабрикаһы асҡандар. 1936 йылда йорт кирбесен урындағы мәктәп төҙөү өсөн һүтеп алғандар.
Бесконечный йырыны
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Чанышев Әнүәр Хәйҙәр улы
Биографияһы
Полковник Чанышев 2016 йылға тиклем Мәскәү мәғариф Департаментының хәрби-патриотик һәм гражданлылыҡ тәрбиәләү үҙәге директорының урынбаҫары, Мәскәү Татар автономияһы милли-мәҙәни советы ағзаһы. 2016 йылдан алып хаҡлы ялда.
Бахтыбай ауыл Советы (Бөрө районы)
Бахтыбай ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.
Новосёлов Константин Сергеевич
Сэр Константин Сергеевич Новоселов (23 август 1974 йыл) — Рәсәй һәм Бөйөк Британия физигы.
Ҡашҡайҙар
Теле
Ҡашҡайҙар үҙенең телен төрки теле тип һанай.
Курессааре
Рәсәй империяһы ваҡытында ҡала
1721-1917 йылдарҙа ҡала рәсми рәүештә Рәсәй империяһы составында тора, унда юғары класс кешеләре өсөн курорт булдырыла Екатерина II тарафынан 1785 йылдың 30 апрелендә (11 май) Аренсбург ҡәлғәһе ҡәмәлдән сығарыла.
Совет осоро
Йәй 1980 йыл. Курессааре һарайында һәм уның тирә-йүнендә «Укртелефильм» студияһы тарафынан «Лючия ди Ламмермур» фильмы төшөрөлә
Дон балыҡ ҡурсаулығы
Тарихы
Дон балыҡ ҡурсаулығы 1819 йылдың 20 февралендә батша сенаты ҡарары менән булдырылған. Ул осорҙа уны төҙөү мохтажлығы казактар ҡатламы мәнфәғәтенән килеп тыуа.
Географияһы
Сухой Кагальник йылғаһы тамағының уң яғы — Сухой һәм Мокрый Кагальник йылғаларынан Пешковск быуаһы- -Таганрог ҡултығының көньяҡ яры буйынан Павло-Очаковск морононоң төньяҡ өлөшө һыҙаттары буйлап килеп, тамамланып ҡуя.
Тыйылған аралыҡта бөтөнләй балыҡ тотоу эшмәкәрлеге тыйыла.
Бурны ауыл Советы (Бөрө районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә
Шалым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Япаров Ғарифулла Хәбибулла улы
Биографияһы
Ғарифулла Хәбибулла улы Япаров 1957 йылдың 1 июлендә Башҡорт АССР-ы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы) Архангел районы Айытмәмбәт ауылында тыуған.
1978 йылда — Аксён ауыл хужалығы техникумын, 1984 йылда хәҙерге Башҡортостан ауыл хужалығы институтын «агрономия» һөнәре буйынса тамамлай.
1970—1998 йылдарҙа Архангел районында бригадир, агроном, колхоз рәйесе, район советы рәйесенең беренсе урынбаҫары, КПСС район комитетының икенсе секретары, район хакимиәте башлығы урынбаҫары булып эшләй.
Ғилми эшмәкәрлеге
170-тән ашыу фәнни хеҙмәт, 4 монография һәм 1 уҡыу әсбабы авторы. Аграр мәсьәләләр, төбәк өсөн белем биреү һәм кадрҙар әҙерләү мәсьәләләре буйынса бер нисә республика, бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара ғилми конференцияла ҡатнаша.
Киң мәғлүмәт саралары
Аудитория
Киң мәғлүмәт саралары дөйөм һәм махсусҡа бүленә. Махсус булғанда, ул тотош халыҡҡа түгел, ә уның айырым бер өлөшөнә генә тәғәйенләнә һәм ниндәйҙер бер тематикаға бағышлана. Маҡсатлы аудиторияға бүлеү СМИ-ларға билдәле бер тотороҡлоҡ тәьмин итһә лә, уларҙың продукцияһына һорау масштабын кәметә. Социологик тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, журналистар мәҡәлә яҙғанда аудиторияны аныҡ күҙалламай, һөҙөмтәлә мәҡәләләр уртаса булып ҡала, үҙ йөҙөн юғалта, ә СМК-лар бер-береһенә оҡшай бара.
Рәсәй
РФ Конституцияһы мәғлүмәт азатлығына билдәле сиктәр ҡуя. Мәғлүмәтте законлы юл менән табыу табыу, алыу, тапшырыу, эшкәртеү һәм таратыу закон менән тыйылған дәүләт һәм башҡа төрлө махсус һаҡланған серҙе асыуға юл ҡуймай.
Исмәғилев Тимур Александрович
Әҫәрҙәре
Камера оркестры өсөн Көй һәм скерцо, ор. 5 (1997, 2002). О. А. Даукаеваға арнала.
Вокал әҫәрҙәре
Камера-инструменталь әҫәрҙәре
Палестина йәмғиәтенең сиркәүе (Таганрог)
Палестин йәмғиәте сиркәүе — Таганрогта Православие Палестина йәмғиәте Император вәкиллеге сиркәүе. Адресы: Рәсәй, Ростов өлк., Таганрог ҡалаһы, Комсомольск булвары, 39-сы һанлы йорт урынында.
Исмәғилев Тимур Александрович
Әҫәрҙәре
Фортепиано өсөн әҫәрҙәр
Паганини темаһына вариациялар, ор. 13 (2002, икенсе редакция — 2003). А. В. Чайковскийға бағышлана.
Багателдар, ор. 28 (2012). Борис Иоффеға арнала.
Яҙғы эскиздар, ор. 38 (2016)
Өрөмсө
Өрөмсө (Урумчи́, ; иҫке ҡытайса — 迪化 Дихуа, ) — Шеңжан-Уйғыр автономиялы районындағы  ҡала округы  (ҠХР), бында автономиялы район хөкүмәте  урынлашҡан. Ҡытайҙан булмаған сығанаҡтарҙа йыш ҡына «Урумчи ҡалаһы» исеме ҡала округының дүрт үҙәк районына ҡарата ғына ҡулланыла.
Тарихы һәм топонимикаһы
Хань империяһы элек был урында бер нисә ваҡ кенәзлек урынлашҡан була (т. Сюй). Сама менән хәҙерге Өрөмсө урынлашҡан көнсығыш территорияһында Цэми кенәзлеге, Кенәз дуйсюй (兌虛) үҙәнендә,  ҡаланың көнсығыш яғында йәшәгән. Халыҡ һаны: 191 ғаилә, 1 948 кеше, 572 төп яугир. Ҡытай администрацияһы: Дни-хоу титулы йөрөткән наместник һәм ике офицер. Округтың төньяғында тауҙарының көнсығыш яғында кенәз ставкаһы менән Цзе кенәзлеге урынлашҡан. Халыҡ һаны: 99 ғаилә, 500 кеше, 150 яугир. Ҡытай администрацияһы: наместник, офицер һәм тәржемәсе.
2009 йылдың йәйендә Өрөмсөлә этник уйғырҙарҙың күпләп сыуалыштары була.
Климаты
Өрөмсө климаты бик ҡырыҫ - ҡырҡа континенталь булыуы менән айырылып тора. Ҡала континент эсе далалары һәм сүлдәре һыҙатында, диңгеҙ кимәленән уртаса 800 метр бейеклектә   урынлашҡан. Июлдең уртаса температураһы + 24 °C (75 °F), ғинуарҙа −12 °C (10 °F). Йәй эҫе, ҡоро, ҡыштар — һалҡын, ҡаты һыуыҡтар була, ҡар әҙ. Уртаса йыллыҡ температура + 7,4 °C (45,3 °F), уртаса йыллыҡ яуым-төшөм — 300 мм.
Мәжит Ғафури музейы (Еҙем-Ҡаран ауылы)
Музейҙың булдырылыуы
Мәжит Ғафури тыуған Еҙем-Ҡаран ауылында беренсе халыҡ шағирының музейы тиҫтәләгән йылдар эшләп килә.
Музей экспонаттары
«XIX быуат аҙағы — XX быуат башы интерьеры» тип аталған 2-се залында башҡорт халыҡ мәҙәниәтенең иң сағыу өлгөләре: самауыр, мамыҡ мендәрҙәр, ҡайыулы таҫтамалдар һәм һике йәлеп итә.
Дзёля-Ю (Ёлва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сәскәләр күпере
Беренсе «Сәскәләр күпере»
Бынан һуң Молдавия ССР-ы менән Румыния араһындағы сикте үтеү процедураһы бик ныҡ ябайлаштырылған.
Украинаның Милли фәндәр академияһы
Хәҙерге Академия
2014 йылда Донбасса һуғыш башланғас танылмаған Донецк һәм Липецк халыҡ республикалары территорияһында бер нисә ғилми институттар фактик рәүештә Украинаның Милли фәндәр академияһына буйһонмай ҡалған. 2016 йылға ҡарай Донбасстың барлыҡ институттары Украина территорияһында яңынан теркәлгән һәм уларҙың күпселеге Киевҡа күскән. Әммә Украинаның Милли фәндәр академияһынның Донецк һәм Липецк халыҡ республикалары территорияһындағы элекке институттары ғалимдарының күбеһе күсмәй ҡалған. Мәҫәлән Донецк физик-техник институтының 400 хеҙмәткәренән 2016 йылға ҡарай тик 65 Донецк халыҡ республикаһынан киткәндәр.
Етәкселек
Украинаның Милли фәндәр академияһының етәкселеге йәш буйынса бик оло. 2016 йылдың аҙағына ҡарай 52 академиктан торған президиум ағзаһының уртаса йәше — 74,5.
Силантьев ауыл Советы (Бөрө районы)
Силантьев ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль административ-территориаль берәмек.
Иҫке Баҙан ауыл Советы (Бөрө районы)
Иҫке Баҙан ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Бөрө районы составындағы муниципаль берәмек.
Ҡоро Речка йырыны
Сухая Речка йырыны — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кесе Кинель йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Дружковка
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы барышында 1941 йылдың 26 октябрендә Дружковка немец ғәскәре тарафынан оккупациялана. Оккупация осоронда бында «Ленин осҡоно» тип аталған йәшерен комсомол ойошмаһы эшләй. Ике йылға һуҙылған нацистар оккупацияһы осоронда бында 1130 кеше һәләк була һәм 1214 кеше Германияға оҙатыла.
1943 йылдың 9 февралендә тағы ла оккупацияла ҡалған.
1981 йылда Ленин урамында (хәҙер Собор урамы), башҡарма комитет янында ҡаланың 200 йыллығы айҡанлы иҫтәлекле билдә ҡуйыла.
Халҡы
2017 йылдың 1 июненә Дружковка халҡы — 67 772 кеше тәшкил итә.
Маньпупунёр
Маньпупунёр, йәки Елләнеү бағаналары (Столбы выветривания) — Урал тауҙарында, Рәсәй Федерацияһы Коми Республикаһы Троицк-Печёрск районындағы геологик тәбиғәт ҡомартҡыһы. Мань-Пупу-нёр (манси телендә — «идолдарҙың бәләкәй тауы») тауында Печора-Илыч ҡурсаулығы территорияһында, в междуречье рек Илыч һәм Печора йылғалары араһында урынлашҡан. Икенсе атамаһы — «Болвано-из» коми телендә «идолдар тауы» тип аңлатыла. Маньпупунёр бейеклектәре 30 метрҙан 42 метрға тиклем барып еткән ете останецтарҙан торған комплекс булып тора. Маньпупунёр менән бихисап легендалар бәйле. Ул манси халҡының инаныу объекты булып торған.
Алфераки һарайы
Музей
Музейҙың археология коллекцияһында яҡынса 78 580 экспонат бар. Экспозиция Төньяҡ-Көнсығыш Азов буйы территорияһында таш быуат мәҙәниәте һәйкәлдәрен ҡаҙыу материалдары буйынса эшләнә. Бер өлөшөн музей 1903 йылда Император Археология комиссияһынан бүләккә ала.
Музей фондында һөйәк, бронза һәм таш табыштар бар. Түбәнге Гниловск ҡаласығы, Танаис, Красный Кут хуторы эргәһендәге ҡурғандарҙа, Кобяков ҡәберлектәрендә (I—II быуаттар), Волгодонск районының семенкин хуторы, Семикаракорск ҡаласығы һ. б. урындарҙағы ҡаҙыныу эштәре материалдары ҡуйылған.
Браунштейн Александр Евсеевич
Биографияһы
А. Е. Браунштейндың фәнни эшмәкәрлеге 1925 йылда Мәскәүҙә Һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариатының биохимия институтында башлана, аспирант В. А. Энгельгардт уның ғилми етәксеһе була.
Фәнни эшмәкәрлеге
1952 йылда B6 витаминының аминокислоталарҙың күп әүерелеүҙәрендә ҡатнашыуын асыҡлай. Был витамин ингән ферменттарҙың дөйөм тәьҫир итеү теорияһын эшләй (М. М. Шемякин менән берлектә) (1952—1953).
Ярышев Нәжиб Ғәфүр улы
Биографияһы
1958 йылда мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә.
1963 йылдан Йомағужа һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡыта, директор вазифаһын башҡара.
Салын
Салын (Салынка) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңелгә ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Блохин Алексей Александрович
Белеме
1909 йылда ауыл мәктәбен тамамлай.
Фәнни эшмәкәрлеге
1937 йылдан башлап — СССР Фәндәр академияһы геология институтының ғилми эш буйынса директор урынбаҫары.
Һелтеләр
Химик үҙсәнлектәре
Һелтеләр нигеҙҙәрҙең үҙсәнлеген күрһәтә.Ҡаты хәлдә бөтә һелтеләр H2O-ҙы, шулай уҡ CO2-ны(эретмә хәлендә лә) һауанан һеңдерә, яйлап карбонаттарға әйләнә, Һелте сәнәғәттә киң ҡулланыла.
Тоҙ иретмәһе менән реакцияға инә
Һелтеләрҙең эретмәләре, эремәй торған нигеҙ йәки эремәй торған тоҙ барлыҡҡа килһә, тоҙҙар эретмәләре менән тәьҫир итешә.
Һарыбай (Оло Киңел ҡушылдығы)
Һарыбай — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе, Һамар өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Киңел йылғаһының уң ярына тамағынан 57 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 81 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Киңел башынан тамағына тиклем, Көтөүлек йылғаһынан башҡа (инешенән Көтөүлек һыуһаҡлағысына тиклем).. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Каяани спорт паркы
Бейсбол яланы
2001 йылда бейсбол яланы төҙөлә. Ул 1 гектар ҙурлыҡтағы ҡомло майҙансыҡтан ғибәрәт. Ялан ҡатын-ҡыҙҙар бейсбол клубы Каяани Палоккеро   өсөн үҙ яланы булып тора. Команда, 2017 йылда үҙ теләге менән юғары лиганан сығып, бейсбол буйынса  Финляндияның икенсе ҡатын-ҡыҙҙар лигаһында  сығыш яһай.
Водыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Жан Огюст Доминик Энгр
Биографияһы
1797 йылда Тулузала үткән йәш рәссамдар конкурсында Энгр тормоштан һүрәт төшөргән өсөн беренсе премияға лайыҡ булаһәм Гийом Рок уға уңышлы рәссам булыу өсөн ысынбарлыҡты күҙәтә белергә һәм уны кәүҙәләндерелек портретсы булырға кәрәк тип өйрәтә. Шул уҡ ваҡытта Рок Рафаэль сәнғәтенә табына һәм Энгрҙа ла уға ҡарата ғүмерлек ихтирам уята. Доминик, башлыса табыш алыу өсөн, портрет менән шөғөлләнә башлай, үҙенең эштәренә «Энгрҙың улы» тигән билдә ҡуя. Шулай уҡ билдәле скрипкасы Лежан етәкселегендә музыканы өйрәнеүҙе лә ҡалдырмай. 1793 йылдан 1796 йылға тиклем Тулуза Капитолийы (опера театры) оркестрында икенсе скрипкасы булараҡ сығыш яһай.
Римдағы йылдар (1806—1819)
Ғәҙел булмаған тәнҡит арҡаһында Энгр Академиянан китергә була, ул Медичи виллаһын ташлап китә һәм ирекле рәссам тормошон башлай. Энгр ижади эксперименттарын туҡтатмай, шулай ҙа уға аҡса лә эшләргә кәрәк була. Портреттар менән шөғөлләнеп, 1809 йылдан яйлап үҙенең заказсылар даирәһен булдыра, улар рәссамға даими табыш килтерә. Бер нисә йыл уның төп сығанағы булып график портреттар тора, уларҙы Энгр Римдағы бай сәйәхәтселәр заказы буйынса яҙа. Был жанр фотография барлыҡҡа килеү менән бөтөнләй юҡҡа сыға. Энгр XVI быуат ҡәләм менән эшләнгән француз портреты традицияларына нигеҙләнгән махсус техника уйлап таба һәм һүрәтте ул бер сеанс эсендә төшөрә ала. Ул яҡшы осланған графит ҡәләм менән эшләй, фигураны бер өҙлөкһөҙ, моделләштереүһеҙ тиерлек һүрәтләй. Костюм һәм аксессуарҙарға иғтибарҙы төрлөсә бүлгәндер, әммә кешенең йөҙөн һәр ваҡыт ентекләп яҙа.
Римда Энгр тиҙ арала, бигерәк тә Римға Наполеондың туғандары менән килгән француз аристократтары араһында, популяр рәссам булып китә. 1809 йылда уҡ уға тәүге заказды Иоахим Мюрат бирә. Портреттарҙан тыш, 1812 йылда интерьерҙы биҙәү буйынса бер нисә заказ ала, шул иҫәптән Наполеондың Римдағы резиденцияһы өсөн оҙонлоғо 5 метрлыҡ «Акронды еңгән Ромул» композицияһын эшләй.
Үҙ эше менән мәшғүл һинд ҡатын-ҡыҙҙары ассоциацияһы
Ойошторолоуы
Ойошманың штаб-фатиры Ахмадабадта (Һиндостан, Гуджарат штаты) урынлашҡан.
Ассоциацияға Бөтә донъя банкы булышлыҡ күрһәтә.
Дарвин аркаһы
Емерелеүе
2021 йылдың 17 майында 17:20 UTC (урындағы ваҡыт менән иртәнге 11:20 сәғәттә), элекке урыныда ике бағана барлыҡҡа килтереп, тәбиғәт эрозияһы арҡаһында, емерелеп төштө. . Galapagos Aggressor III бортындағы дайверҙар ошо ваҡиғаның шаһиты булды. Емерелгәндән һуң тороп ҡалған таш бағаналарҙы туризм һәм дайвер өлкәһен хеҙмәтләндергән урындағы халыҡ — «Эволюция терәктәре» (Los Pilares de la Evolución, The Pillars of Evolution) тип атаны.
Үҙәк хәрби-диңгеҙ музейы
Ҡорал фонды
Төрлө ваҡытта төрлө илдән килгән ҡорал һәм ҡорал әйберҙәре был фондтың коллекцияһын тәшкил итә. Ҡиммәтле экспонаттар араһында — боронғо рус пушкаһы, ул 1618 йылда Семен Чугункин һәм 1692 йылда баҡырҙан Иосиф Балашевич тарафынан Глуховта ҡойолған. Шулай уҡ экспонаттар араһында — билдәле рус императорҙары ғаиләһе ағзаларының һәм рус флот йөрөтөүселәренең шәхси ҡоралдары.
Воймица
Воймица — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кострома (старица) йылғаһының һул ярына тамағынан 107 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Бөтә Рәсәй Ойоштороу йыйылышына һайлауҙар
Башҡортостанда
Өфө һайлау округында 13 депутат һайлана:
Ёлва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Европала һыу баҫыу (2021)
Германия
Илдең көнбайышында гидроэлектростанциялар сафтан сыҡты.
Люксембург
Люксембургта бер нисә коммуна эвакуацияланды. .
Климат үҙгәреүе менән бәйле
Европа лидерҙары һәм ғалимдар белдереүенсә, Европаны һыу баҫыу климат үҙгәреү менән бәйле булыуы мөмкин. Ҡойма ямғырҙар алдынан Германияла бер нисә аҙна дауамында ныҡ эҫе була. Оксфорд университетының Тирә-яҡ мөхит үҙгәреүе институтынан Фридерика Отто былай тине:"«Беҙ Европала һуңғы бер нисә көн эсендә күҙәткән ҡойма ямғырҙар — ул ғәҙәттән тыш экстремаль һауа шарттары менән бәйле. Климат үҙгәреү сәбәпле, уларҙың интенсивлығы көсәйә. Был көсөргәнешлелек артабанғы йылыныу менән тағы ла көсәйеүен дауам итәсәк»."БМО шулай уҡ АҠШ һәм Канадалағы үлемесле эҫе көндәрҙе, Себерҙәге урман янғындарын климат үҙгәреүе менән бәйләй. «Фобос» һауа торошо үҙәгенең әйҙәүсе белгесе Михаил Леус, Ҡырымда һәм Краснодар крайында булып үткән ташҡындар Европала ҡоторонған шул уҡ бер циклон менән бәйләнгән, тип белдерҙе.
Реакция
ФРГ властары ташҡындан күргән зыян эҙемтәләрен бөтөрөү маҡсатында 400 миллион евро аҡса бүлеүҙе планлаштыра.
Дан пантеоны (Ҡырым ауылы)
Тарихы
Комплекс Лукашин исемендәге колхоз аҡсаһына тәҙәлә һәм 1970 йылдың 9 майында асыла. Уны 1965 йылда башлап, биш йыл дауамында төһөйҙәр. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында, һәләк булған ауылдаштары иҫтәлеген мәңгеләштереү инициативаһы урындағы 5-се мәктәп уҡыусыларынан һәм уҡытыусыларҙан сыға. Улар Совет Армияһының һәләк булған һалдаттары тураһында шәхси документтар, хаттар, фотолар туплай, хәрби дәрәжәләре, хәрби частары, ордендары, үлгән урындағы тураһында мәғлүмәт йыя. Ҙур эҙләнеү эше алып барыла. Һәйкәл проектын РСФСР Художество фонды бүлегенең Ростов художество советы раҫлай. Проектты скульпторҙар Джлаухян А. Х., Шубин Ю. В., архитекторҙар Галин Г. Г. һәм Кузнецов Л. В. эшләй.
Изге апостол Андрей Первозванный ордены (Рәсәй Федерацияһы)
Тасуирламаһы
Изге апостол Андрей Первозванный орденының билдәһе һәм йондоҙо бар.
Хәрби ғәмәлдәрҙәге батырлыҡтары өсөн бүләкләнгәндәр өсөн таҫмала розетка формаһында ике ике арҡыс-торҡос алтынға ялатылған бәләкәй ҡылыстар урынлашҡан, улар размерҙары буйынса розетка эсендә һыйырлыҡ итеп эшләнгән.
Тофалар
Теле
Совет йылдарында тофалар теленең юҡҡа сығыу хәүефе күпкә юғарыраҡ була. Әммә 1990 йылдан алып балалар баҡсаларында һәм мәктәптәрҙә тофалар балаларын тҡуған телгә өйрәтә башлайҙар, бер үк ваҡытта милли традициялар һәм йолалар тергеҙелә. бөтә тырышлыҡтарға ҡарамаҫтан, тофалар теле юҡҡа сыға торған телдәр исемлегенә индерелгән.
Үҙатамаһы
Тофалар атамаһы сағыштырмаса яңы, 1930-сы йылдарҙа, нығына һәм тофаларҙың үҙатамаһы тофа һүҙенән алынған, тофаларса — тоъфа (Төньяҡтағы башҡа халыҡтарҙан айырмалы рәүештә тоъфа һүҙе «кеше» мәғәнәһе менән ҡулланылмай. Тофалар телендә кеше — киши ). 1930 йылдарға тиклем йыл был халыҡтың башҡа, тотемик атамаһы була — ҡарағастар (ҡара ҡаҙҙар). Был атаманың тофалар ырыуы исеме булыуы бар, һуңынан ул бөтә халыҡҡа таралған. Күпселек тикшеренеүселәр фекеренсә, ҡарағастар Уҙа йылғаһы үҙәненә урыҫ казактары килгәнгә тиклем үк көн күргән, күсмә тормош алып барған.
Тарихы
Тофалар йәмәғәт тормошонда (Октябрь революцияһыһына тиклем) вазифалы кешеләрҙе һайлау өсөн йыл һайын үткәрелә торған (ҡайһы берҙә 2 йылға бер тапҡыр) бөтә тофалар декабрь йыйылыштары — суғландар (суглаан — йыйылыш) ҙур әһәмиәткә эйә була.
Хужалыҡ ҡоролошо
1920-се йылдарға тиклемтофалар ярым күсмә халыҡ булалар, һунарсылыҡ һәм болансылыҡ менән шөғөлләнәләр. Төп һунарсылыҡ кәсептәренән тейен, кеш, ҡама, ҡондоҙ, төлкө, мышы, марал, илек һәм башҡа тайга хайуандарына һунар инә. Ултыраҡ тормошҡа күсергән саҡта тофалар бер үк ваҡытта коллективлашыуға дусар ителә һәм иген сәсеүгә һәм малсылыҡҡа күсәләр. Әммә һуңғараҡ улар был эшмәкәрлек төрҙәренән баш тарталар һәм башлыса урман ҡырҡыу, ағас эшкәртеү, кирбес эшләү, мейес һалыу, балта оҫталығын талап иткән төрлө эшкәртеү, биҙәкләү эштәренә күсәләр.
Традицион туҡланыу
Тофалар рационы нигеҙен ит тәшкил итә, шул иҫәптән болан һәм төрлө кейек ите; арыш икмәк, уны көлдә йәки ташта бешерәләр; һәм тәмләткестәр һәм ҡушымталар сифатында — күп һанлы тамырҙар һәм ҡыр үҫемлектәе (ҡырағай һуған, йыуа, еләк, эрбе сәтләүеге һәм башҡалар). Ауыр һалым түлә арҡаһында айырым йылдарҙа ашау яғы бик наҡыҫ була. Ирҙәр араһында ла, ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла тәмәке тартыу киң таралған булған.
Фольклор
Тикшеренеүселәр араһында киң профилле төркиәтселәр — В. В. Радлов һәм Н. Ф. Катанов, шул уҡ тап тофаларҙы өйрәнеүсе ғалмдар — Петри Б. Э., Рассадин В. И., Шерхунаев Р. һәм башҡалар.
Дин тотоу
Традицион дини ышаныуҙар эсенә анимизм (һәр нәмәнең йәне бар тип иҫәпләгән тәүтормош кешеләренә хас ҡараш), шаманлыҡ һәм мәжүсилек инә.
Туймазы нефть ятҡылығы
2004 йылға «Туймазынефть» НГДУ-һында дүрт нефть һәм газ сығарыу цехы эшләй, файҙаланылған нефть скважиналары фонды 1494 берәмеккә етә, планда ҡаралғанса, йылына 900 мең тонна нефть сығарыла.
Шишмә ауыл Советы (Бөрө районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» Законына ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә[.
Покемон
Икенсе быуын
Pokémon Gold һәм Silver'ҙа, Red, Blue һәм Yellow сиквелында, яңылыҡтар күп була, улар серияның артабанғы уйындарында ла ҡулланыла, мәҫәлән, реаль ваҡытта көн һәм төн алмашыныуы, покемондарҙың енес буйынса бүленеше, балҡыусы покемондар, шулай уҡ Покегир — мобиль телефон, календарь, карта һәм радиоалғыстар функцияларын башҡарыусы аппарат. Шулай уҡ покемон төрҙәре һаны арта һәм 251-гә етә. Gold һәм Silver ваҡиғалары Джото төбәгендә бара, Кантоға ла барып сығыу мөмкинлеге була. Gold һәм Silver сыҡҡас, Stadium Pokémon дауамдары ла тәҡдим ителә: Pokémon Stadium 2, Японияла ул Pokémon Stadium GS тигән исем менән билдәле, шулай уҡ Pokémon Crystal. Crystal'да тәүләп покемондарҙың һуғышы анимацияһы, ҡыҙ персонаж өсөн уйнау, шулай уҡ Алыштар Башняһы барлыҡҡа килә.
Алтынсы быуын
2013 йылдың 8 ғинуарында Nintendo Nintendo 3DS өсөн алтынсы быуын уйындарын — Pokémon "mwAR8"  һәм "mwASA" уйындарын — тәҡдим итә. Уйындар бөтә донъяла 2013 йылдың октябрендә бер юлы сыға. Алтынсы быуында тәүләп Францияла нигеҙләнгән Калос төбәге барлыҡҡа килә. Был уйындар тулыһынса өс үлсәмле графикала эшләнгән тәүге уйындар була. «Покемон» ғаләменә һәм уйын механикаһына күп яңылыҡтар индерелә: тылсымлы покемондар, покемонға ваҡытлыса үтә көслөгә әүерелеү мөмкинлеген биргән мега-эволюциялар, үҙеңдең уйын персонаждарының ҡиәфәтен һәм кейемен алмаштырыу мөмкинлеге, осар покемондар ғына ҡатнаша алған «һауа һуғыштары», покемондың кәрәкле таҫылдарын арттырырға мөмкинлек биргән «супер-күнекмә» һәм Pokémon Amie — уйынсыға үҙ покемоны менән бәйләнештә тороу мөмкинлеген биргән мини-уйын. 2014 йылда Nintendo 3DS өсөн Pokemon Omega Ruby һәм Pokemon Alpha Sapphire — өсөнсө быуындың Ruby һәм Saphire уйындары ремейкы — сыға.
Һигеҙенсе быуын
2019 йылдың 27 февралендә Pokémon Sword һәм  Shield  уйындарының 15 ноябрҙә сығасағы анонслана.
Аниме
Pokémon Red һәм Green уңыш ҡаҙанғас, башҡаларына ла аниме-экранлаштырыу эшләргә ҡарар ителә. Сериалды Oriental Light Magic студияһы төшөрә, финанс ярҙамын Nintendo, TV Tokyo һәм Shogakukan күрһәтә. «Покемон! Мин һине һайлайым!» тигән беренсе среия 1997 йылдың 1 апрелендә күрһәтелә. Шунан бирле 800-ҙән ашыу серия сыға, ул әле лә дауам итә. «Покемон» буйынса тулы метражлы фильмдар ҙа бар, ҡайһылары кинотеатрҙа күрһәтелә. Ҡыҫҡа метражлы фильмдар ҙа сыға. 2018 йылға ҡарата 20 тулы метражлы һәм 27 ҡыҫҡа метражлы фильм сыҡҡан.
Барлыҡҡа килеү тарихы
Бала сағында геймдизайнер Сатоси Тадзири бөжәктәр йыйылмаһы эшләү менән мауыҡҡан була. Ул ваҡытта Японияла был шөғөл бик популяр була. Балалар тере бөжәктәрҙе аулай, йыя, бер-береһе менән алмаша. Ваҡыт үтеү менән Тадзири Токиоға күсә, унда компьютер уйындары менән етди мауыға.
90-сы йылдар башында Game Boy портатив уйын системаһы сыға. Тадзириҙың башында йән эйәләренә оҡшаш заттарҙы аулауҙан торған компьютер уйыны эшләү фекере тыуа. Һуңғараҡ был заттарҙы үҙ-ара һуғыштырыу идеяһы барлыҡҡа килә.
Каяани художество музейы
Каяани художество музейы (фин. Kajaanin taidemuseo ) — Финляндияның Каяани ҡалаһында урынлашҡан музей
Тасуирламаһы
2015 йылда музейға 11 076 кеше килә.
Венесуэла тарихы
Бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш
Испаниянан бойондороҡһоҙлоҡ өсөн көрәш башта (1806 йылдан) Франсиско де Миранда (1750—1816) етәкселегендә бара, ул 1811 йылда Венесуэланың бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә.. Испания властары уны әсирлеккә алғандан һуң (1812 йылда) был көрәш менән Симон Боливар етәкселек итә (1783—1830).
Венесуэла XIX быуатта
1846—1847 йылдарҙа Паес хөкүмәт ғәскәрҙәре башында тора, хөкүмәткә ҡаршы фетнәне баҫтыра. 1848 йылда президент итеп һайланған либералдар вәкиле Жозе Тадео Монагас конгресты тарҡата һәм үҙен диктатор тип иғлан итә. Хәҙер Паэс фетнә күтәрә, әммә еңелә һәм илде ташлап китергә мәжбүр була.
Хуан Гомес диктатураһы (1909—1935)
13 ноябрь 1933 — Венесуэлала Америка осоусыһы Д. Эйнджел Сальто-Анхель шарлауығын аса.
17 декабрь 1935 — диктатор Х. Гомес вафат була. Дәүләт башлығы вазифаһына уның вариҫы элекке хәрби министр генерал Э. Контрерас (1935—1941) тәғәйенләнә.
Май биреүсе культуралар
Мәғлүмәт
Май биреүсе культуралар төрлө ғаиләләргә ингән үҫемлектәр ҡарай: астра һымаҡтар (көнбағыш, сафлор); баллыбабай һымаҡтар (перилла, ляллеманция); зәйтүн һымаҡтар (зәйтүн);ҡуҙаҡлылар (арахис, соя); һөтлөгән һымаҡтар (кенә уты); әүернә һымаҡтар (шипкән, рапс, сәсеүлек шипкәне һ.б.). Ҡуйы май шулай уҡ кукуруз, бойҙай һ.б. культураларҙың орлоҡ бәбәгенән алына. Май биреүсе культураларараһынан һыуыҡҡа бирешмәгән үҫемлектәргә — шипкән, рапс, ерән бәшмәк, йылы яратыусыларға — ҡытай сәтләүеге, кенә уты, кунжут һәм соя , ҡоролоҡҡа сыҙамлыларға сафлор һәм шипкән ҡарай.
Йөгәмеш нефть ятҡылығы
Бындағы нефть ауыр (тығыҙлығы 0.866-0.935 г/см3), үтә ныҡ мәтеле (59 Мпа*с тиклем).
Ятҡылыҡты эшкәртеүселәр: «Арланнефть» НГДУ-һы, «Башнефть» АНК-һы. 60-сы йылдарҙан ятҡылыҡ продукцияһы «Газпром Нефтехим Салауат» предприятиеһында сырье булараҡ ҡулланыла.
Вологница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Букин Василий Николаевич
Төп ҡаҙаныштары
Ғалим һәм уның хеҙмәттәштәре хеҙмәте нигеҙендә СССР-ҙа А, B12, B15, D2 витаминдарын, 5-метилметионин аминокислоталарын, гомосерин, лизин етештереү, уларҙы аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә, малсылыҡта һәм дауалау практикаһында ҡулланыу яйға һалына.
Фәҡирлектә үткән тереклек
«Фәҡирлектә үткән тереклек» — Башҡорт АССР-ының тәүге халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың 1902 йылда яҙылған хикәйәһе.
Сюжеты һәм идеяһы
Ниғмәтулла һәм уның ҡатыны Сәрүиҙең ауыр тормошо трагикомик ситуацияларға ҡуйылып бәйән ителә. Ниғмәтулла буран мәлендә вафат була, ә Сәрүи тағы ла бер фәҡир иргә кейәүгә сыға. Әммә уның менән дә оҙаҡ йәшәмәй, низағлашып айырылыша. Автор ауылдаштарының ҡатмарлы һәм юҡсылыҡта үткән михнәтле тормошон тәрән теләктәшлек һәм йәлләү тойғолары менән һүрәтләй. Әммә Мәжит Ғафури был ҡараңғылыҡтан сығыу юлын аңлата алмай.
Төҙөлөү тарихы
«Фәҡирлектә үткән тереклек» әҫәре 1902 йылда яҙыла. Һәм 1904 йылда Ҡазанда донъя күрә.
Тиргәле (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Яңы Мөслим ауыл Советы (Мәсетле районы)
Ауыл Советы составы
Яңы Мөслим ауылы — административ үҙәк (ҡушымта 38л )
Оло Глушица районы
Тарих
Район 1928 йылда барлыҡҡа килгән.
Ёндель
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Еңеү паркы (Волгодонск)
Тарихы
1980 йылда паркты яңыртып төҙөү башлана. 1983 йылдың яҙында Волгодонск ҡала башҡарма комитеты «Әсәлек даны аллеяһына» ҡуйыу өсөн кандидатураларҙы раҫлай. Исемлеккә 5 һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән 11 әсә инә. Аллеяны архитектор Т. Г. Ботяновскийҙың проекты буйынса скульптор В. П. Поляков биҙәй. 1985 йылдың 22 апрелендә коммунистик субботник көнө «Хәтер баҡсаһына» нигеҙ һалына. Был баҡсала бөтә ағастарҙы ла һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған яугирҙәр иҫтәлегенә уларҙың туғандары ултырта. Паркта бөтәһе ике меңдән артыҡ ағас ултыртыла. Паркка ингән ерҙә лавр веногы менән биҙәлгән таш плита ҡуйылған. Унда «Һәләк булғандар иҫтәлегенә — лайыҡ булығыҙ» тигән яҙыу уйып яҙылған. «Хәтер баҡсаһы» менән йәнәшә шулай уҡ Т. Г. Ботяновский проектлаған герой-ҡалалар аҡланы урынлашҡан. 1985 йылдың 9 майында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 40-йыллығын байрам иткән көндә Василий Поляков проекты буйынса яңыртылған Еңеү паркы һәм фонтан менән шул уҡ исемдәге майҙан тантаналы асыла. Ҙур йондоҙ һыҙатындағы фонтан уртаһында, пьедесталда свастика ватыҡтарында баҫып торған һәм ҡулдарына Еңеү байрағын тотҡан ике яугир-еңеүсенең ҡорос һыны урынлашҡан. Фонтан парктың дүрт аллеяһының: аллеялары киҫешкән ерендә тора.
Узелинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Петропавловский ғибәҙәтханаһы (Шахты)
Тарих
1923 йылда Ҡала башҡарма комитеты барлыҡ ҡала сиркәүҙәрен, шул иҫәптән: Петропавловск ғибәҙәтханаһын, Александр Невский, Покров сиркәүен ябырға ҡарар сығарған. Был ҡарар ҡалала ҙур тәртипһеҙлектәр килтереп сығарған, шунлыҡтан Петропавловск ғибәҙәтханаһында ғибәҙәт ҡылыуҙы бер нисә тапҡыр тергеҙеп маташҡандар.
1929 йылда тағы бер ҡабат Петропавловский ғибәҙәтханаһын ябыу тураһында ҡарар ҡабул ителгән. 1929 йылдың 28 ноябрендә Элекке Петропавловск ғибәҙәтханаһының мөлкәтен ҡабул иткән комиссия сиркәү мөлкәтен Дәүләт банкының Шахты бүлегенә тапшырған. Ғибәҙәтхана ябылып, мөлкәте хөкүмәткә тапшырылғас, ҡала хакимдары буш бинаны музейға әйләндерергә уйлаған, тик бының өсөн аҡса табылмаған. 1930-сы йылдарҙа ғибәҙәтхана емертелгән. Бинаның кирбесен ҡала инкубатор станцияһының ишек алдына түшәгәндәр. Ғибәҙәтхана урынында Новочеркасск политехник институтының филиалын һалғандар һәм В. И. Ленинға һәйкәл ҡуйғандар.
Тәхеттәре
Петропавловск сиркәүендә өс тәхет булған: уртала апостол Петр һәм Павелдың төп тәхете, төкәтмә тәхеттәрҙең береһе Изге апостол Филиппҡа, икенсеһе Хоҙай Әсәһе «Одигитрия» иконаһына төҙөлгән.
Вымчук
Вымчук — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Ярославль өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шарна йылғаһының уң ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кострома йылғаһы Исады һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Үмәр (йылға)
Этимологияһы
Ырымбур өлкәһенең География институты Социаль-иҡтисади география бүлегенең «» фәнни-популяр порталында килтерелгән мәғлүмәттәргә ярашлы, йылғаның атамаһы башҡорт телендәге Үмәр андронимынан барлыҡҡа килгән
Юламанов Әхиәр Мозафар улы
Биографияһы
Әхиәр Мозафар улы Юламанов 1929 йылдың 15 декабрендә Башҡорт АССР-ының Йылайыр кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы) Түбә ҡасабаһы тау эшсеһе ғаиләһендә тыуған.
Ғүмәров Исхаҡ Идрис улы
Биографияһы
Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенә ҡараған Үрге Мәмбәт ауылында 1912 йылдың 10 апрелендә тыуған.
Яңы Бесәнсе (Көйөргәҙе районы)
Яңы Бесәнсе — хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Көйөргәҙе районына ҡараған биләмәлә Бошман-Ҡыпсаҡ ҡәбиләһе башҡорттары тарафынан нигеҙләнгән ауыл. Был ауылда башҡорт суфый шағиры Мәнди Ҡотош-Ҡыпсаҡи тыуып үҫкән.
1816 йылғы ревизия материалдарынан күренеүенсә, был ауыл Ырымбур губернаһы һәм өйәҙе 9-сы башҡорт кантонының 2-се бүлеге 13 класлы кантон ярҙамсыһы старшина Буранбай Бураҡаев командаһына ҡараған. Ул хәҙерге Көйөргәҙе районы Оло Көйөргәҙе йылғаһының һул яғында 1-се Кинйәабыҙ менән Түкән ауылдары араһында урынлашҡан бәләкәй генә утар була. Барлығы ике йорт булып 14 ир һәм 12 ҡатын-ҡыҙ иҫәпләнә.
Ёртым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы Сыктывкар ҡалаһынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Хилково
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Оло Кинель башынан тамағына тиклем, Кутулук йылғаһы башынан Кутулук һыуһаҡлағысына тиклем ]. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы үренән Каспий диңгеҙенә ҡушылғанға тиклем.
Ойошһеркә
Таралышы
14 төрө билдәле, Төньяҡ ярымшарҙың уртаса бүлкәтендә таралған. Башҡортостанда оҙон япраҡлы ойошһеркә һәм ҡыҙыл ойошһеркә үҫә. Реликт оҙон япраҡлы ойошһеркә — Башҡортостандың Урал алдының япраҡлы һәм ҡатнаш урмандарында, ҡыҙыл ойошһеркә Башҡортостандың Урал алдында, Башҡортостан (Көньяҡ) Уралында һирәк ылыҫлы һәм киң япраҡлы урмандарҙа, ҡыуаҡлыҡтар араһында үҫә. Декоратив үҫемлектәр. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китаптарына индерелгән.
Мирсәйетов Ғабдулла Сәйет улы
Биографияһы
1956 йылда уға Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы исеме бирелә.
Сахара
Атамаһы
Сахара атамаһы беҙҙең эраға тиклемге I быуатта уҡ билдәле булған صَحراء (ṣaḥrāʾ) һүҙенән килеп сыҡҡан, тәржемә иткәндә сүллек. Күплек формаһында ла шулай уҡ яңғырай тиерлек: ṣaḥārāʾ.
Геология һәм ҡаҙылма байлыҡтары
Сахара биләмәһендә бик бай нефть һәм тәбиғи газ (Сахара нефть һәм газ сығанағы бассейны, Хасси-Мессауд ятҡылыҡтарын да индереп) (Кедиет Иджил), тимер рудаһы (Акжужт) һәм баҡыр рудаһы ятҡылыҡтары бар. Алтын, вольфрам, уран һәм һирәк осрай торған металдар сыҡҡан урындар Кембрий осорона тиклемге дәүер (криптозой) фундаментына бәйле.
Халҡы
Бик боронғо замандарҙа Сахарала кеше күберәк йәшәгән, тип фаразларға була. Әлеге ваҡытта үтә ҡоролоҡло булған төбәктәрҙә таш артефакттарҙың, ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәрҙең киң таралыуы был ерҙәрҙә борон кеше лә, шулай уҡ ҡырағай хайуандар ҙа (антилопа, буйвол, жираф, фил, носорогтар һәм Африка бородавочниктары) ерҙе ябып йөрөүен раҫлай. Һөйәк гарпундар, ҡабырсаҡтар һәм балыҡ ҡалдыҡтарының тап ошонда табылыуы, крокодилдар һәм ҡәҙимге гиппопотамдарҙың ошонда тупланып йәшәүе боронғо күлдәрҙең яр буйҙарында боронғо заман тораҡ пункттарының булыуын раҫлай.
Ишәй мәмерйәһе
Көмбәҙ емерелеүҙән сталактит һәм сталагмиттар, аллахонт берләшмәләре барлыҡҡа килгән.
Алексеев урманы (Ростов өлкәһе)
Алексеев урманы (Ростов өлкәһе)  — Матвеев-Курган районында, Крынка менән Миус йылғалары ҡушылған ер эргәһендәге урман. Майҙаны 1000 гектарҙан ашыуыраҡ. Тупраҡ һәм һыу эрозияһынан һаҡлаусы объект булараҡ, өлкә әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелгән.
Магинск ауыл Советы (Ҡариҙел районы)
Ауыл Советы етәкселәре
1957—1958 йылдарҙа — Щелев Николай Иванович
1959—1962 йылдарҙа — Екатерина Александровна Никулин
1963—1965 йылдарҙа — Виктор Иванович Курбатов
1966—1974 йылдарҙа — Никулина Екатерина Александровна
Заречье ауыл Советы (Ғафури районы)
Ауыл Советы составы
Курорт ауылы — административ үҙәк, Умартасылыҡ совхозы (у мартасылыҡ совхозы ауылы), Белый Камень.
Тарихы
Красноусол ауылында административ үҙәге менән «Красноусол» атамаһын һаҡлап, Красноусол һәм Заречье ауыл Советтарын берләштерергә. Заречье ауыл Советының Курорт ауылын, умартасылыҡ совхозы, Белый Камень ауылдарын Красноусол ауыл Советы составына индерергә. Красноусол ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.
Яновка (Оло Кинель ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Рәсәй республикаһы
1917 йылдың май-июне
1917 йылдың 7 (20) июнендә Ваҡытлы хөкүмәт Петроград ситендәге элекке батша министры Дурново дачаһынан анархистарҙы ҡыуып сығарырға була. Әлеге дачала шулай уҡ Выборг районының эшселәр клубы һәм профсоюз учреждениелары урынлашҡан була. Яуап итеп 8 (21) июндә Петроград заводтарының 29 эшсеһе баш күтәрә. РСДРП(б)-ның Үҙәк һәм Петроград комитеттары шул уҡ көндө 10 (23) июнь көнөнә эшселәр һәм һалдаттарҙың тыныс демонстрацияһын иғлан итәләр. Әммә Советтар Съезы был демонстрацияны рөхсәт итмәй.
Июль көндәре
Ваҡытлы хөкүмәткә тоғро ҡалған ғәскәрҙәр менән ҡораллы бәрелештәр башлана. 5 илдә «Тере һүҙ» гәзитендә немец властары тарафынан большевиктарҙың финанслауы тураһындағы мәғлүмәттәр һалдаттарҙы бер аҙ һыуындыра.
Ғәйнан Мөхәмәт Сафа
Биографияһы
Ғәйнан Мөхәмәт Сафа 1898 йылдың 23 декабрендә Пермь губернаһы Красноуфимск өйәҙе (хәҙерге Свердловск өлкәһе Әшит ҡала округының) Ләмте (Ләмпе) ауылында тыуған. Милләте башҡорт.
Шәрәфлисламов Мәҡсүт Динислам улы
Биографияһы
1986 йылдан «К новым победам» (хәҙерге «Ермекеевские новости») район гәзите мөхәрриренең урынбаҫары вазифаһын үтәй. 2007 йылдан «Ермекеевские новости» гәзитенең башҡорт телендә сыҡҡан «Етегән» ҡушымтаһы мөхәррире булып эшләй.
«Йәрмәкәй ере» («Земля Ермекеевская», 1999) китабының авторҙашы, «Күңел балҡыштары» («Күңел балкышлары», 1999) шиғри альманахының һәм «Во имя Победы. Ермекеевцы на фронтах Великой Отечественной войны 1941—1945» (2005) китабының автор-төҙөүсеһе, «Тулҡын йыры» («Дулкын җыры», 2005) шиғри йыйынтығының авторы.
Рәсәй Федерацияһының социаль картаһы
Эш принцибы
Шулай уҡ сайтта мәғлүм ителеүенсә, портал социаль ярҙам күрһәтеү өсөн шарттар тыуҙырыу һәм граждандарҙың социаль яҡланмаған төркөмдәренә булышлыҡ итеү, шул иҫәптән эш табыуҙа ярҙамлашыу маҡсатын ҡуя.
Порталда түбәндәге мәғлүмәттәр бар (тулы булмаған исемлек): Сайтта мәғлүмәттәр федераль һәм төбәк киң мәғлүмәт сараларын автоматик күҙәтеү юлы менән яңыртылып тора. Уның һөҙөмтәләре буйынса сайттың интерактив картаһында теге йәки был төбәк тәңгәлендә ҡыҙыл йә йәшел ут «тоҡана», ул кире йә ыңғай социаль күренештәр тураһында хәбәр итә.
Иҫкәрмәләр
<div class="references-small" id="cx135" style="" data-source="135" data-cx-state="source" data-cx-weight="145" contenteditable="true" data-cx-draft="true">
Ҡараҡом
Ҡараҡом ( төркисә ҡара + төркисә ҡом) — Урта Азияның көнъяғындағы ҡом сүле, ул Төркмәнстан ерҙәренең күп өлөшөн тәшкил итә. Майҙаны 350 000 км².
Байрамдары
«Һыу тамсыһы — алтын бөртөгө» — был байрам 1995 йылда Төркмәнстан президенты указы менән булдырылған.
Һарығамыш уйпаты
Географияһы
Уйпаттың оҙонлоғо яҡынса 150 км, киңлеге яҡынса 90 км. Донъя океаны кимәленә ҡарата абсолют бейеклеге — минус 38 метр. Оҙонса түңәрәк рәүештә, тоҙло тупраҡ һәм ел иләгән ҡом менән ҡапланған. Үҙәк өлөшөндә Һарығамыш  күле урынлашҡан.
Ҡара төҫ
Ҡара төҫ - башҡорт халҡында
Башҡорт халҡында ҡара төҫ күп мәғәнәне аңлата:
Нескәгөл
Нескәгөл (Eritrichium uralense) — күгәрсен күҙе һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған үҫемлек заты.
Святослав Игоревич
Святослав, 945 йылда, атаһы Киев кенәзе Игорь һәләк булғандан һуң, өс йәшендә бөйөк кенәз тип иғлан ителә, яҡынса 961 йылда (964 йыл, йылъяҙма буйынса) үҙаллы идара итә башлай. Святослав ваҡытында Киев Русе менән башлыса әсәһе— княгиня Ольга идара итә (тәүҙә Святослав бәләкәс ваҡытта, һуңынан хәрби походта даими булған сағында). 972 йылда, Болгариянан походтан ҡайтҡанда, Днепр тупһалары янында Святослав бәшнәктәр тарафынан үлтерелә.
Бала сағы һәм Новгород ҡалаһында кенәзлек итеүе
Йылъяҙмаға ярашлы, Святослав бөтә бала сағын Киев та әсәһе янында була, был Византия императоры Константин Багрянородный (яҡынса 949) иҫкәрмәһенә ҡаршы килә. Константин Немогардаһында ғәҙәттә Новгород ты күрәләр, артабан уның менән, йола буйынса, Киев кенәздәренең улдары хакимлек иткән. Святослав Новгородҡа атаһы иҫән саҡта ултыртылған тип аңлаталар. Константин Святославты титулдарһыҙ Ольганың Константинополгә (957) сәфәре ваҡытында тасуирлай.