cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пабло Пикассо
Бала сағы һәм уҡыу йылдары
Барселонаға Пикассо 1898 йылдың июнендә ҡайта, унда богема кафеһының исеме менән аталған  Els Quatre Gats художество йәмғиәтенә инә. Был кафела 1900 йылда уның беренсе ике шәхси күргәҙмәһе үтә. Барселонала ул үҙенең буласаҡ дуҫтары Карлос Касахемас һәм Хайме Сабартес менән таныша, улар артабан уның эштәренең персонаждары була.
«Герника» һәм пацифизм
1937 йылда Пикассоның күңеле Испанияла көрәшеүсе республикансылар яғында була («Мечты и ложь генерала Фрáнко» акватинт серияһы, асылмалар рәүешендә баҫтырып сығарылған, франкистар позициялары өҫтөнән самолеттарҙан ташлана). 1937 йылдың апрелендә немец һәм итальян авиацияһы басктарҙың мәҙәни һәм сәйәси үҙәген,  ҙур булмаған Герника ҡаласығын емерә. Ике ай эсендә Пикассо «Герни́каны» — ныҡ ҙур һүрәтен ижад итә, ул Париждағы Бөтә донъя күргәҙмәһендә Испанияның республика павильонында ҡуйыла. Яҡты һәм ҡараңғы монохромлы төҫтәр, әйтерһең, янғындың көслө ялҡын хисен кәүҙәләндерә. Композиция үҙәгендә, фризға оҡшаш, кубистик- сюрреалистик элементтар комбинаторикаһында  һәләк булған яугир, уға йүгереп килеүсе ҡатын-ҡыҙ һәм яралы ат күрһәтелә. Төп темаға үле бала менән илаусы ҡатындың, уның артында үгеҙ һәм ялҡын эсендә ҡулдарын өҫкә күтәргән ҡатын-ҡыҙ фигураһы кәүҙәләнештәре юлдаш була. Фонарь элеүле бәләкәй майҙандың ҡараңғылығына өмөт символы булараҡ шәмдәл менән оҙон ҡул һуҙыла.
Һуғыштан һуң
1947 йылдың көҙөндә Пикассо Валлориста «Мадура» фабрикаһында  эшләй башлай; шөғөл һәм ҡул эштәре проблемалары менән мауығып, ул үҙе күп һауыт-һабалар,  декоратив тәрилкәләр,  ҡайһы саҡта манераһы менән архаик, әммә һәр ваҡыт тапҡыр һәм һоҡланғыс булған хайуандар рәүешендә антропоморф кувшин һәм статуэткалар («Кентавр», 1958) башҡара. Был осорҙа иң мөһиме скульптуралар була («Беременная женщина», 1950). Уларҙың ҡайһы берҙәре («Коза», 1950; «Обезьяна с малышом», 1952) осраҡлы материалдарҙан яһала (кәзәнең ҡорһағы иҫке кәрзиндән башҡарыла)  һәм ассамбляж техникаһының шедеврына ҡарай. 1953 йылда Франсуаза менән Пикассо айырылышалар. Рәссам өсөн был ауыр мораль көрсөктөң башы була, был 1953 йыл һәм 1954 йыл аҙаҡтарында башҡарылған һоҡланғыс һүрәттәр серияһында шаңдау булып сағылыш таба; уларҙа Пикассо үҙенсә аптыратырлыҡ һәм ирониялы манерала ҡартлыҡ әсенеүен һәм һынлы сәнғәткә ҡарата үҙенең скептицизмын белдерә. 1954 йылда Валлориста рәссам «Сильветт» портреттар серияһын башлай. Ошо уҡ йылда Пикассо Жаклин Рок менән таныша, ул 1958 йылда уның ҡатыны була һәм уны статуар портреттар ижад итеүгә дәртләндерә. 1956 йылда француз экрандарына рәссам тураһында «Пикассо сере» тигән документаль таҫма сыға. 1947 йылдың көҙөндә Пикассо Валлориста «Мадура» фабрикаһында  эшләй башлай; шөғөл һәм ҡул эштәре проблемалары менән мауығып, ул үҙе күп һауыт-һабалар,  декоратив тәрилкәләр,  ҡайһы саҡта манераһы менән архаик, әммә һәр ваҡыт тапҡыр һәм һоҡланғыс булған хайуандар рәүешендә антропоморф кувшин һәм статуэткалар («Кентавр», 1958) башҡара. Был осорҙа иң мөһиме скульптуралар була («Беременная женщина», 1950). Уларҙың ҡайһы берҙәре («Коза», 1950; «Обезьяна с малышом», 1952) осраҡлы материалдарҙан яһала (кәзәнең ҡорһағы иҫке кәрзиндән башҡарыла)  һәм ассамбляж техникаһының шедеврына ҡарай. 1953 йылда Франсуаза менән Пикассо айырылышалар. Рәссам өсөн был ауыр мораль көрсөктөң башы була, был 1953 йыл һәм 1954 йыл аҙаҡтарында башҡарылған һоҡланғыс һүрәттәр серияһында шаңдау булып сағылыш таба; уларҙа Пикассо үҙенсә аптыратырлыҡ һәм ирониялы манерала ҡартлыҡ әсенеүен һәм һынлы сәнғәткә ҡарата үҙенең скептицизмын белдерә. 1954 йылда Валлориста рәссам «Сильветт» портреттар серияһын башлай. Ошо уҡ йылда Пикассо Жаклин Рок менән таныша, ул 1958 йылда уның ҡатыны була һәм уны статуар портреттар ижад итеүгә дәртләндерә. 1956 йылда француз экрандарына рәссам тураһында «Пикассо сере» тигән документаль таҫма сыға.
Ғаиләһе
Пабло Пикассо ике тапҡыр өйләнә:
Осорҙарға бүлеү
Ижады осорҙарына ярашлы Пикассо әҫәрҙәренең исемлеге
Һуғыштан һуң
«Портрет Франсуазы», 1946 г. «Женщина в кресле I», 1948 г. «Клод, сын Пикассо», 1948 г. «Женщина с зелёными волосами», 1949 г. «Палома и Клод, дети Пикассо», 1950 г. «Палома с целлулоидной рыбой», 1950 г «Франсуаза Жило с Клодом и Паломой», 1951 г. «Франсуаза, Клод и Палома», 1951 г. «Рыцарь, паж и монах», 1951 г. «Портрет Сильветт», 1954 г.
Техера Доминго
Биографияһы
Хосе Насасси дәүерендә Уругвай йыйылма командаһының капитаны була.
1931 йылда «Уондерерс»ҡа тағы ла Уругвай чемпионы булырға ярҙам итә — был титул клуб тарихында бөгөнгәсә һуңғыһы.
Бензин
Этимологияһы
Был һүҙ «бензол» (Benzine) (фр. Benzine) тигән француз һүҙе. Бензол бензин составына инһә лә, айырым матдә булып тора.
Тура ҡыуылған бензиндар
Оҙаҡ ваҡыт бензинды ректификация (дистилляция) һәм фракцияларҙы айырау алыу юлы менән алдылар, улар температураның билдәле бер сигендә ҡайнай (100 °C тиклем — I сортлы бензин, 110 °C тиклем — махсус бензин, 130 °C тиклем — II сортлы бензин). Әммә был бензиндарҙың октан һаны түбән була. Дөйөм алғанда, мотор ысулы менән билдәләгән октан һаны 65-тән юғары булған тура ҡыуылған бензин сығарыу Әзербайжан, Урта Азия, Краснодар крайы һәм Сахалин нефтенән генә мөмкин.
Алкил-бензин
XX быуаттың беренсе яртыһында октан һанын арттырыу өсөн крекинг һәм реформинг ҡулланыла башлай, улар нормаль алкандарҙың һыҙыҡлы сылбырын — тура ҡыуылған бензиндың төп компонентын — тармаҡланған алкандарға һәм ароматик берләшмәләр гә әйләндерә..
Ненянг-Юн
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Истанбул (провинция)
Истанбул (İstanbul) — Төркиә Йөмһүриәтенең төньяҡ-көнбайыш провинцияһы.
Үрге Ужа
Үрге Ужа — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөш йылғаһының уң ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Бассейн коды — 10.01.02.003
Никита Кожемяка (рус фольклоры)
Сюжеты
Иң тулы варианттарҙа (белорус һәм украин) Киев кенәзенең ҡыҙын йылан урлап алып китеүе, уны, яратып, тотҡонлоҡта тотоуы хаҡында бәйән ителә. Йыландан уның бер генә кешенән — Никита Кожемяканан (варианттары — Кирилл Кожемяка, Илья Швец) ҡурҡыуын белгәс, ул күгәрсен аша атаһына ошо баһадирҙы эҙләп табыуын һәм уны йыланға ҡаршы көрәшергә өндәүен һорап хат ебәрә. Ғәҙәти эше менән мәшғүл булған Кожемяканың йортона кенәздең хәбәрселәре ингәс, ул аптырауҙан 12 тирене өҙгөлөп ташлай. Кенәздең үтенесенән башта баш тарта.
Яугилде (Ғафури районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (98 %) йәшәй.
Башҡортостандың халыҡ шағиры
Тарихы
1991 йылдан Башҡорт ССР-ның халыҡ шағиры, 1992 йылдан Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры тип атала.
Мәғсүм
Мәғсүм — башҡорт ир-ат исеме.
Билдәле кешеләр
Имаметдинов Мәғсүм Имаметдин улы (1898 йыл — 11 март 1945 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).
Фамилияла һәм атаһының исемендә
Мәғәсүмов Фәтҡулла Борхай улы (октябрь 1892 йыл — 1921 йыл ) — Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе.
Ислам тарихы
Яңы тарих
XIX быуат ахырына ике тенденция һыҙатлана — консерватив һәм модернистик Ислам. Консерваторҙар (фундаменталистар) ислам диненең башланғыс нигеҙенә кире ҡайтырға саҡыра, һәм изге яҙмаларҙы туранан-тура мәғәнәлә аңлауға, Пәйғәмбәр васыят иткәнсә теократик хакимиәткә кире ҡайтырға өндәй. Модернистар Исламдың айырым өлөштәрен хәҙерге заман ысынбарлығы менән яраштырырға саҡыра
Матросов һәйкәле (Өфө)
Тарих
Һуңғараҡ һәйкәлде яңынан паркка күсерәләр, тик хәҙер ул үҙәк аллеяла түгел, ә төптәрәк урынлаштырыла.
Как будто в будущее, взгляд героя устремлен».
Альбервиль
Альберви́ль (Albertville, ҡайһы бер саҡта Альбертвиль исеме лә ҡулланыла) — Савойя Франция департаментындағы ҡала, Рона — Альпы төбәгендә (регионында) урынлашҡан, 1836 йылда Арли һәм Изер йылғалары ярҙарында нигеҙләнгән. Ҡала Сарди короллеге короле Карл Альберт хөрмәтенә атаһы Виктор Эммануил II тарафынан уның исеме менән аталған. Ул ваҡытта Савоя составына ингән булған.
Рәүҙе заводы
Тарихы
1734 йылда эшләй башлаған осорҙа завод 96 мең дисәтинәнән ашыу ер биләгән. Заводта 2 домна мейесе, 20 горны, 10 сүкеше, XVIII быуат аҙағында — 2 домна мейесе, 25 горны, 11 сүкеше, 2 йәмшәйтеү станы, XX быуат башында 2 домна, ҡыҙҙырыу, сағылдырыу, 6 пудлингылау, 3 йәбештереү мейесе, 3 сүкеше, 4 прокат станы, 18 тимерлек горны була.
Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы
Абдуллин Миннивасиҡ Ғатаулла улы (14 февраль 1946 йыл) — ветеран-спортсы, еңел атлет, ғалим-педагог. 1991 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусыһы, 2001 йылдан — физик культура кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре кандидаты, доцент. СССР-ҙың спорт мастеры (1977). Ике тапҡыр СССР, алты тапҡыр РСФСР чемпионы.
Юғары мәктәп
1991 йылдан — М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡыта, доцент. 2001 йылдан — физик культура кафедраһы мөдире, БДПУ-ның Ғилми советы ағзаһы, еңел атлетика буйынса Башҡортостан Республикаһы йыйылма командаһы консультанты.
Альбрехт Дюрер
Тәүге сәйәхәт. Өйләнеүе (1490—1494)
Дюрерҙың уҡыуы 1490 йылда  ул саҡтағы йола буйынса  сәйәхәт менән тамамлана (Wanderjahre),  өйрәнсек ғәҙәттә сәйәхәт ваҡытында башҡа яҡтарҙағы оҫталарҙың эш алымдарын өйрәнергә тейеш. Дюрер өйрәнсек сәйәхәтендә 1494 йылға тиклем була. Уның Германия, Швейцария ҡалаларында һәм (ҡайһы бер тикшеренеүселәр фекеренсә) Нидерландта булғаны билдәле, рәссам һынлы сәнғәт һәм  материал  эшкәртеү буйынса  оҫталығын камиллаштыра.
1494 йылдың 7 июлендә  Дюрер Нюрнбергкә ҡайта һәм оҙаҡламай атаһының баҡырсы, механик һәм музыкант дуҫының ҡыҙы Агнеса Фрейға өйләнә. Дюрерҙар Нюрнбергта үҙҙәренән юғарыраҡ баҫҡыста торған ғаилә менән туғанлаша:теүәл инструменттар оҫтаханаһы хужаһы Ханс Фрей Ҡаланың Оло Советы ағзаһы, ә уның ҡатыны, Агнестың әсәһе,  бөлгән дворян нәҫеленән була. Өйләнгәс, Дюрерҙың социаль хәле яҡшыра, ул үҙ оҫтаханаһын булдырыға хоҡуҡ ала. Ләкин өйләнеү Дюрерға ғаилә бәхетен бирмәй- ир менән ҡатын бер-береһен аңламай. Уларҙың балалары ла булмай, Альбрехттың туғандары алтын оҫтаһы Эндрес (1484—1555) менән рәссам һәм гравер Ханс (1490—1538) та вариҫтар ҡалдырмай.
Үҙ аллы эш башы(1495—1505)
Рәссам Ханс Шойфелин, Ханс фон Кульмбах  һәм Ханс Бальдунг Грин  кеүек оҫталар менән хеҙмәттәшлек итә, Нюрнберг нәшриәтселәре  Кобергер, Гольцель, Пиндар өсөн гравюралар эшләй. 1498 йылда Кобергер «Апокалипсис»ты нәшер итә. Был китап өсөн Дюрер 15 ксилография эшләй һәм Европала билдәле оҫта булып таныла. 1500 йылда Кобергер типографияһы «Страсти св. Бригитты» китабын сығара,  уның өсөн Дюрер 30 гравюра эшләй, уның бер нисәһе генә тотош биткә, ә ҡалғандары биттең бер өлөшөнә генә, текст менән аралаштырылып, ҡуйыла.
XV быуаттың һуңғы йылдарында рәссам  бер нисә портрет яҙа: атаһының, сауҙа агенты Освальд Крель (1499, Иҫке пинакотека, Мюнхен), Саксония  курфюрсты Фридрих III (1494/97) портреттары  һәм автопортрет(1498, Прадо, Мадрид). 1494/5 менән 1505  йылдар араһында  (Италияға ике сәйәхәте араһында)  ижад ителгән эштәре араһында Фридрих III  өсөн яҙылған  «Аҡыл эйәләренең табыныуы» («Поклонение волхвов»)  иң әһәмиәтлеһе тип иҫәпләнә. Бынан алда Дюрер Саксония курфюрсты өсөн  «Дрездендәге алтарь»  («Дрезденский алтарь») һәм  полиптих,  ярҙамсылары менән — «Ете ҡайғы» («Семь скорбей») ( 1500 йыл тирәһе)  полиптихын  эшләй.
Дюрер һәм император Максимилиан I
1512 йылдан алып  Изге Рим империяһының  императоры Максимилиан I  рәссамдың  төп яҡлаусыһына әйләнә. Был ваҡытта инде танылған гравюра оҫтаһы Дюрер императорҙың заказы буйынса «»н эшләүҙә ҡатнаша (  монументаль ксилография (3,5×3 м), 192 таҡтанан эшләнгән баҫҡы һүрәт (оттиск) . Был проектты тормошҡа ашырыуҙа Пиркгеймер, Иоганн Стабий (идея һәм символика), һарай рәссамы Йорг Кёльдерер, гравёр Иероним Андреа  ҡатнаша. «Триумф аркаһы»  менән бергә Маркс Трайтцзаурвайн (Marx Treitzsaurwein) «Триумф процессияһы»  гравюраһы проектын эшләй, уның өсөн ксилографияны Дюрер, Альбрехт Альтдорфер һәм  Ганс Шпрингинклее (Hans Springinklee)  әҙерләй.
Ғүмеренең һуңғы йылдары (1521—1528)
Ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем Дюрер үҙенең пропорциялар тураһында  теоретик трактын әҙерләй. Альбрехт Дюрер 1528 йылдың  6 апрелендә  тыуған ҡалаһы Нюрнбергта вафат була.
Ноғоманов Борис Миңлеғәлим улы
Исеме тураһында
Әҙәбиәт өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн 1991 йылда «Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән исем бирелгән.
Старцев Михаил Гаврилович
Өфө юл техникумын тамамлағандан һәм армияла хеҙмәт иткәндән һуң «Башнефтезаводстрой»-ҙың 2-се һанлы төҙөлөш идаралығында мастер булып эш башлай. Уның бөтә артабанғы тормошо ошо киң билдәле төҙөлөш ойошмаһы менән бәйле була. Өфө дәүләт нефть институтын 1983 йылда тамамлаған. 1962 йылдан алып «Башнефтезаводстрой» ААЙ‑нда: 1967 йылдан — прораб, 1972 йылдан — баш инженер, 1974 йылдан — 2‑се төҙөлөш идаралығында начальнигы, 1981 йылдан алып — идарасы урынбаҫары, 1986 йылдан — идарасы, 1989 йылдан — начальнигы, 1993 йылдан алып президент, 1996 йылдан башлап — генераль директор.
Ерегәҙе
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Бассейн коды — 10.01.02.003
Оттобойрен монастыры
Тасуирлау һәм тарих
Меммингер ҡалаһынан 8 км алыҫлыҡта ҙур булмаған Оттобойрен курорт ҡалаһы урынлашҡан. Унда Германияның билдәле бенедикт ордены бар.
Хлебников Олег Никитьевич
Биографияһы
Олег Никитьевич Хлебников 1956 йылдың 9 июлендә Ижевск ҡалаһында инженер ғаиләһендә тыуа. Мәктәптә уҡыған сағында уҡ, 17 йәшендә, 1973 йылда «Комсомольская правда» гәзитендә тәүге шиғыры (18 һәм 27 октябрь һанында) баҫылып сыға. Ижевск механика институтының математика факультетында уҡығанда ул Удмурт нәшриәтенең «Апрель» (1975) һәм «Родники» (1976) коллектив йыйынтыҡтарында шиғырҙарын баҫтырып сығара; Борис Слуцкий рецензияһында шағирҙың талантлы булыуын билдәләй, Удмуртия Яҙыусылар союзы ҡарамағында  «Йәйғор» әҙәби студияны етәкләй. Йәш яҙыусыларҙың VII  Бөтә Союз кәңәшмәһендә һәм социалистик илдәрҙең йәш әҙиптәренең беренсе кәңәшмәһендә  ҡатнаша. 1978 йылда институтты тамамлай, 1980 йылдан башлап — СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1983 йылда кибернетика буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1985 йылда Юғары әҙәби курстарҙы тамамлай. 1991—1995 йылдарҙа Мәскәүҙә Яҙыусылар союзы секретары була. Франция һәм Данияла тәржемәләрҙә нәшер ителә. Переделкинола йәшәй.
Джон Нокс
Йәшлек йылдары
Джордж Уишарт вәғәздәре  йоғонтоһо аҫтында 1545 йылда Нокс протестантлыҡҡа күсә. Ул Уишарт менән дуҫлаша һәм уны илдәр буйлап оҙатып йөрөй. Әммә 1545 йылдың аҙағында Уишарт кардинал Битон яҡлылар тарафынан ҡулға алына һәм тиҙҙән үлтерелә. Уишарттың үлеме өсөн үс итеп радикаль протестанттар Сент-Эндрюс һарайын баҫып ала һәм кардиналды үлтерә. Нокс Сент-Эндрюсҡа килә һәм протестант динен таратыусы сифатында уның карьераһы башлана.
1547 йыл аҙағында Сент-Эндрюс һарайы француз экспедицион корпусы тарафынан штурмлап алына, кардиналды үлтереүҙә ойоштороусылар, шулар менән бергә Джон Нокс та ҡулға алына һәм уларҙы Францияға хөкөм язаһын тултырып сығыу өсөн галераға ебәрәләр. Йыл ярым галерала хеҙмәт итеү дин таратыусының һаулығын ҡаҡшата, әммә уның ҡараштарын үҙгәртмәй. Бер ваҡыт француздар Ноксты протестантлыҡтан баш тарттырырға маташып,  Дева Марияның һүрәтен үбергә мәжбүр итергә тырышалар, әммә ул уны диңгеҙгә ташлай һәм  «Дева Мария үҙен үҙе ҡотҡарһын, ул бик еңел, йөҙөргә өйрәнер» тип әйтә.
Протестанттар революцияһы
1559 йылдың 11 майында Джон Нокстың Изге Иоанн сиркәүендәге католик ботҡа табыныусыларға  һәм Шотландия регенты Мария де Гиздың законһыҙ хакимлығына ҡаршы вәғәзе ҡала халҡының ихтилалына сәбәпсе була, ул Шотландияның икенсе өлкәләренә лә тарала һәм тиҙҙән протестантар революцияһына әүерелә. Баш күтәреүселәргә эре шотланд барондары (Аргайл, лорд Джеймс Стюарт, һуңыраҡ – Шателеро һәм Хантли) ҡушыла,  армия төҙөлә, ул Эдинбургты баҫып ала. Нокс башланғысы менән баш күтәреүселәр Англияға ярҙам һорап мөрәжәғәт итә, илгә инглиз ғәскәрҙәре инә. Шотландияла инглиз һәм француз ғәскәрҙәренең һуғышы 1560 йылдың 6 июлендә Эдинбург тыныслығы һәм илдән сит ил ғәскәрҙәренең сығыуы менән тамамлана. 1560 йылдың 11 июнендә  Мария де Гиздың үлеме революцияның еңеүен аңлата.
Йәһүҙин Мусаниф Садиҡ улы
Биографияһы
Мусаниф Йәһүҙин 2005 йылдың 12 июнендә Өфө ҡалаһында вафат була.
Тундра
Тундраның төп һыҙаты — ҡырыҫ климат, сағыштырмаса  юғары дымлылыҡ, көслө елдәр һәм күп йыллыҡ туңлыҡ шарттарында һаҙлыҡлы уйһыулыҡтар.
Тупраҡ
Тундра майҙанды ~11,56 млн км2 тәшкил итә.
Урындағы халыҡтар фольклоры
Эскимостар фольклорындағы героик әкиәттәрҙең нигеҙендә чукчалар һәм коряктар араһындағы реаль тарихи бәрелештәр тураһында риүәйәттәр ята. Был һуғыштарҙа күскенселәрҙең ғәҙәти союздаштары (чукчалар) булып диңгеҙ буйындағы чукча һәм эскимостар, ә коряктарҙың союздаштары булып юкагирҙар сығыш яһай. Был әкиәттәрҙә коряктарҙы йыш ҡына «танниттар» тип йөрөтөлә. Әкиәт геройҙары көрәштә дошмандарҙы уҡ йәки һөңгө ҡулланып еңә, ҡайһы берҙә үҙенең ҡарамағында тылсымлы предметтар — ағастан йәки морж ҡаҙығынан яһалған ҡош һындары була, улар хужаһына бейеккә һикерергә йәки хатта кәртә аша үтергә мөмкинлек бирә Эскимос әкиәттәрендә ҡан үс алыу институты (мәҫәлән, «Кит, женщиной рождённый» әкиәтендә), ырыу берекмәләренең китҡа һунар итеү өсөн уңайлы урындар өсөн конкуренцияһы сағыла.
Тундрала экологик һәләкәт булыуы ихтималлығы
Тундрала экологик көрсөгө булыуы тураһындағы дәғүәләр ғалимдар мәғлүмәттәренә нигеҙләнә. Һуңғы 35 йылда донъяла урман япмаһы майҙаны 7 процентҡа артҡан.
Ивано Балич
Клубта
Ивано башта профессиональ баскетбол уйнау менән шөғөлләнә һәм бер дәүер «Сплит» баскетбол командаһында сығыш яһай.
Йыйылма командала
Шулай уҡ, Ивано иҫәбендә 2012 йылдағы Лондон Олимпиадаһынан «бронза», Тунистағы (2005) һәм Хорватиялағы (2009) донъя чемпионаттарынан көмөш миҙалдар, 2008 һәм 2010 йылғы Европа чемпионаттарынан ике «көмөш» һәм 2012 йылда Сербиялағы Европа чемпионатынан бронза миҙал.
Аҡъюл (исем)
Фамилия
Аҡъюлов Сәйфүн Сәғәҙәткирәй улы (18 февраль 1958 йыл) — хоҡуҡ һаҡлау органдары ветераны, отставкалағы эске хеҙмәт полковнигы. 2011—2018 йылдарҙа Язаны ғәмәлгә ашырыу буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы. II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштар өсөн» орденының миҙалы һәм Салауат Юлаев ордены кавалеры (2014).
Планета
Етем планеталар
Йондоҙҙар барлыҡҡа килеүҙең һәм планеталар системаһының ҡайһы бер компьютер моделдәре күрһәтеүенсә, ҡайһы бер «планета-масса объекттары» үҙ системаһынан сығып йондоҙ-ара арауыҡҡа сыға ала. Ҡайһы бер ғалимдар бындай объекттарҙың йыһанда иркен йөрөүе асыҡланған һәм планеталар тип классификацияланырға тейеш, тип раҫлай, ә икенселәре түбән материялы йондоҙҙар булыуы ихтимал тигән фекерҙә. .
Латипов Әхәт Фәсхетдин улы
Биографияһы
Әхәт Фәсхетдин улы Латипов 1933 йылдың 10 февралендә Башҡорт АССР-ының Миәкә районы Тауҡай-Гәйнә ауылында тыуған. Махсус урта белемле.
1969 йылдан — «Башнефть» берекмәһенең Бәләбәй быраулау эштәре идаралығында быраулау мастеры.
1990 йылда Бәләбәй ҡалаһындағы 74-се Дала һайлау округынан Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советының халыҡ депутаты итеп һайлана, Юғары Советтың экология һәм тәбиғәт ресурстарын рациональ файҙаланыу буйынса комиссия ағзаһы.
Ефремкин ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Порость
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысы башынан Каспий диңгеҙенә ҡойғансы.
Анталья (провинция)
Географияһы
Көнбайыштан: Мугла, Бурдур, Ыспарта, Конья, Ҡараман, Мәрсин провинциялары менән сикләшә.
Ҡылым
Тамыр һәм нигеҙ ҡылым
Ҡылым яһаусы ялғауҙар ярҙамынды башҡа һүҙ төркөмдәренән(исем, сифат, рәүеш, ымлыҡ, оҡшатыу һүҙҙәренән) яһалған ҡылым нигеҙ ҡылым тип атала: баш- башла, ҡуйы- ҡуйырт, шәп- шәбәй, күп, күбәй, гөж- гөжөлдә, ух- ухылда.
Хәбәр һөйкәлеше
Хәбәр һөйкәлеше эш хәрәкәттең эшләнеүен, эшләнмәүен белдерә: Уҡыған, әйтә, белә, һөйләй торғайны. Хәбәр һөйкәлеше ҡылымдары үткән, хәҙерге. киләсәк замандарҙа килә.
Сифат ҡылым
Сифат ҡылым түбәндәге формалар һәм категорияларға эйә: 1) күсемлелек-күсемһеҙлек: а) яҙышыуын туҡтатҡан кеше, б) экскурсиянан -ҡайтыусы уҡыусылар һүҙбәйләнештәрҙең беренсеһендә — күсемле, икенсеһендә күсемһеҙ ҡылым сифат ҡылым функцияһын башҡара;
Ҡылым йүнәлештәре
2. Ҡайтым йүнәлеше эш-хәрәкәттең башҡарыусыға йүнәлеүен, ҡайтыуын аңлата.
Ҡылым күләмдәре
► Арауыҡ һәм ваҡыт эсендә ҡылымдан аңлашылған эш-хәрәкәттең, тороштоң, хәлдең башҡарылыу дәрәжәһен күбәйтеү йәки әҙәйтеү, дауамлы булыу йәки бөтөү, бер йәки бер нисә ҡабат эшләнеү йәһәтенән күрһәтеүсе ҡылым формаларын „кылым күләмдәре тип йөрөтәләр. Хәҙерге башҡорт телендә ҡылым күләмдәре нигеҙҙә ике төрлө юл менән яһала: синтетик (йәки морфологик) юл һәм аналитик (синтаксик) юл. Синтетик юл менән яһалғанда, нигеҙ йәки тамыр ҡылымға айырым аффикстар ҡушыла: килгеләү (ҡабатланған эш-хәрәкәт), китеңкерәү (көсәйтелгән эш-хәрәкәт). Аналитик юл менән яһалғанда, төп мәғәнәне белдереүсе теге йәки был ҡылымға ярҙамсы ҡылым вазифаһын башҡарыусы икенсе бер ҡылым ҡушылып килә, һәм ул ярҙамсы ҡылым күләм мәғәнәһен сағылдыра. Мәҫәлән: килеп йөрөү (ҡабат-ҡабат башҡарылыусы бер төрлө эш-хәрәкәт), эшләй һалыу (тиҙ, йәһәт башҡарылған эш-хәрәкәт), эшләп тороу (дауамлы эш-хәрәкәт) һ. б. Ҡылым күләмдәренең яһалышында икенсе ысул өҫтөнлөк итә. Күләм мәғәнәһе биреп килеүсе ҡылымдарҙың һаны сикләнгән, улар иҫәбенә бар, бир, тор, ят, ал, ит, һал, ҡуй, башла, ебәр, кереш, -ҡал, сыҡ, төш, ҡара, ет, яҙ, уҙ, тот кеүек ярҙамсы ҡылымдар инә. Ҡылым күләмдәренең мәғәнә биҙәктәре бик күп төрлө. Ул хәрәкәттең барышын башынан алып аҙағынаса ни дәрәжәлә, ниндәй кимәлдә башҡарылыуын, дауам ителеүен йәки тамамланыуын сағылдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя.
Өйрә
Өйрә әҙерләү өсөн йылҡы, ҡош йәки һыйыр итен ҙур булмаған киҫәктәргә турап бешерәләр. Тары ярмаһы, кишер, һуған, тоҙ, тәмләткестәр өҫтәлә.
Теплас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — йылғаның башынан алып Төньяҡ Двина Вычерга йылғаһына ҡойғанға тиклем, Юг һәм Сухона йылғаларын индермәйенсә (инештән Кубен гидроузлына тиклем). Бәләкәй йылға бассейны — Сухона, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Арша заказнигы
Климаты
Заказник биләмәһендә уртаса континенталь климат. Нигеҙҙә көнбайыштан килгән  сағыштырмаса һалҡын һәм дымлы  атлантик   һәм  Арктика ның һалҡын ҡоро һауа массалары йоғонтоһонда формалаша.
Маҡар урта мәктәбе
Тыуған яҡты өйрәнеү музейы, тренажёр залы, Уҡыу оҫтаханаһы, уҡытыу-тәжрибә участкаһы, автомашина, гараж бар.
Тарих
1872 йылда Маҡар урыҫ-башҡорт училищеһе булараҡ асыла. Өфө губернаторының Ырымбур генерал-губернаторы адресына 1875 йылдың 10 апрелендә яҙған хатынан күренеүенсә,Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Маҡар улусы Маҡар ауылында 1872 йылдың 5 мартында асыла.
1936—1937 йылдарҙа Маҡар мәктәбе Маҡар районында беренсе һәм берҙән-бер урта мәктәп була. 1939 йылда — урта мәктәптең беренсе сығарылышы (20 уҡыусы, бөтәһе лә уҡытыусы һәм инженер булып китәләр). Уҡытыусылар һаны 11, уҡыусылар 247.
Өҫтәмә белем биреү
1992 йылдан алып башланғыс кластарҙа үҫтереүсе уҡытыу методикаһы индерелгән.
Имәлйылға
Ялтран ауылынан көнбайышҡа табан 6 км алыҫлыҡта башлана. Ишембай районы биләмәһендә төньяҡтан көнбайышҡа ҡарай аға. Йылға Үрек йылғаһының уң ярына тамағынан 67 км өҫтәрәк ҡушыла.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- Гидрологик өйрәнеү (ГӨ) буйынса коды — 111101796
Яҙҙар Һәм Көҙҙәр дәүере
Яҙғы Һәм Көҙ осоро (шулай уҡ Чуньцю дәүере ) — Конфуций.төҙөгән тип һаналған Чуньцю йылъяҙмаһына («Яҙҙар һәм көҙҙәр») тап килгән ҡытай тарихы дәүере Был осорҙо Көнсығыш Чжоу династияһының башы тип һанайҙар.. Осор тарихы "Цзочжуань— «Чуньцю» хроникаһына комментарий рәүешендә төҙөлгән текст. буйынса билдәле. «Юй», «Ши цзи», шулай уҡ күп һанлы археологик табылдыҡтар башҡа сығанаҡтар: бклып тора.
Канырка
Канырка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының уң ярына тамағынан 239 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Уэйн Гретцки
Уэйн Дуглас Гретцки (йәки Грецки, Wayne Douglas Gretzky, тип әйтелә; 26 ғинуар 1961 йыл, Брантфорд, Онтарио, Канада) — Канада хоккейсыһы, үҙәк һөжүмсе. XX быуаттың иң билдәле спортсыларының береһе.
1978—1988 йылдарҙа «Эдмонтон Ойлерз» клубы өсөн сығыш яһай, унда ул дүрт тапҡыр Стэнли кубогын яулай.
«Бөйөк» ҡушаматы алған Милли хоккей лигаһында Гретцки 61 рекорд ҡуя һәм бер нисә тапҡыр Лиганың шәхси призын яулай (шул иҫәптән, иң әһәмиәтле уйынсы булараҡ — 9 приз һәм миҙгелдең иң яҡшы һөжүмсеһе булараҡ 10 приз ала).
Үҫмер сағы һәм ВХА
Унда ул Подгайцы ҡалаһынан булған (хәҙер Тернополь өлкәһе, Украина) украин ҡыҙы Марияға әйләнә. Терентий Грецкий фермерсылыҡ менән шөғөлләнә, Икенсе донъя һуғышы барған саҡта Канада армияһында хеҙмәт итә.
Ғүмәров Фәйзи Муллағәли улы
Биографияһы
Фәйзи Ғүмәров районда 1994 йылда булдырылған М. Аҡмулла исемендәге премияның беренсе лауреаты.
Уэйн Гретцки
«Эдмонтон»
Миҙгел һөҙөмтәләре буйынса, Уэйн Гретцки үҙенең туғыҙ титулының тәүгеһен (шуның һигеҙе — бер-бер артлы) НХЛ-дың иң әһәмиәтле уйынсыһы исемен яулай һәм «Харт Трофи» ала.
1988 йылдың 9 авгусында Уэйн Гретцки һис көтмәгәндә НХЛ тарихындағы иң ҙур килешеүҙең төп фигураһына әйләнә: «Эдмонтондың» хужаһы Питер Поклингтон уны лиганың иң көсһөҙ командаһы «Лос-Анджелес Кингзҡа» алыштырырға була. Грецки иһә үҙе менән бергә «Лос-Анджелес» командаһына уҙаҡташтары Марти Максорли һәм Майк Крушельницки барһын тип ныҡыша.
«Лос-Анджелес»
Гретцкиҙың 1993 йылғы плей-оффта йыйған 40 мәрәйе «Королдәргә» клуб тарихында тәүге тапҡыр Стэнли кубогының финал уйындарына үтергә мөмкинлек бирә. Бында улар биш матч һөҙөмтәләре буйынса «Монреалдән» генә ҡалыша.
«Нью-Йорк Рейнджерс»
Карьераһы тамамланған мәлгә Гретцки, ВХА өсөн уйнаған һуңғы ике уйынсының береһе була (икенсеһе Уэйндың «Эдмонтон» буйынса уҙаҡташы, 2004 йылда НХЛ-да уйнаған Марк Мессье).
Хоккейҙан киткәндән һуң
2000—2009 йылдарҙа НХЛ-дың «Финикс Койотс» клубының хужалашы була, 2005—2009 йылдарҙа уның баш тренеры вазифаһын башҡара. Һәр төрлө бизнес менән мауыға: үҙенең рестораны бар, шәхсән үҙенең ирҙәр кейеме линияһын сығарыуҙы булдырған, рекламаларға төшә һ.б. 2002 йылда Гретцки генираль менеджер булған Канада йыйылма командаһы Солт-Лейк-Ситиҙа Хоккей буйынса Олимпия турнирында уңышлы сығыш яһай.
Осипов Игорь Владимирович
Биографияһы
2004 йылда Советтар Союзы Флоты адмиралы Н. Г. Кузнецов исемендәге Хәрби-диңгеҙ академияһын тамамлай. Төрлө көстәрҙең Приморье флотилияһының 165-се һыу өҫтө суднолар бригадаһының штаб начальнигы һәм командиры вазифаһын башҡара.
2016 йылдың сентябренән 2018 йылдың авгусына тиклем штаб начальнигы, Тымыҡ океан флоты командующийының беренсе урынбаҫары.
Мәскәү өлкәһе
Власть органдары
Мәскәү өлкәһенең дәүләт власы органдары һәм вазифалы кешеләре:
Белорус Совет Социалистик Республикаһы
1920 йылдан һуң
1943 йылдағы Тәһран конференцияһында киләсәк совет-поляк сигенең нигеҙенә «Керзон линияһы» һалынған, ә Польшаға БССР составынан Белосточчинаны биреү СССР-ға Көнсығыш Пруссияның төньяҡ өлөшөн (барлыҡҡа киләсәк Калининград өлкәһе) биреү аша компенсацияланған.
1945 йылдың 25 июнендә Белорус ССР-ы һәм Украин ССР-ы шул уҡ йылдың 24 октябредә көсөнә ингән БМО (ООН) Уставына ҡул ҡуйған. Донъяның 51 иле араһында улар БМО (ООН) ойоштороусылары булып тора.
Иҫке Күскилде
Урамдары
Урам исеме
Магнитка (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
Ҡала тибындағы ҡасаба статусына эйә 1938 йылда эйә була.
Киндейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Алтай Республикаһы
Төбәктең баш ҡалаһы — Горно-Алтайск.
Ҡайраҡты (Күжә ҡушылдығы)
Йылға оҙонлоғо 10 км. Көньяҡ Уралдың таулы урман биләмәләрендә аға. Йылғаның башы Мәсем тауының көнбайыш битләүендә, Яңы Мөсәт ауылынан 11 км көньяҡ-көнбайышта. Ағымының дөйөм йүнәлеше — төньяҡ-көнбайыш. Күжә йылғаһының һул ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк һәм Ғәлиәкбәр. ауылынан 9 км көньяҡ-көнсығышта ҡушыла.
Аллабирҙе (исем)
Фамилия
Аллабирҙин Зәки Латип улы (1922 йыл — 13 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, дивизияның 148-cе артиллерия-миномет полкы повозочныйы.
Погребище районы
2017 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, ҡалала 29 937 кеше йәшәй.
Түбәнге Пырита-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Ҡалғаһау
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010200312111100017958
Талха ибн Ғөбәйдулла
Һижри 36 йылда Ираҡта Басранан йыраҡ түгел, мосолмандар араһында Дөйә һуғышы исемен алған бәрелеш була. Йәмән йәһүде Ғабдулла ибн Саба мәкере арҡаһында ике мосолман төркеме — Ғәйшә, Талха, Зөбәйер һәм хәлиф Ғәли төркөмдәре араһында алыш башлана. Ошо бәрелештә Талха үлтерелә.
Сава Хенция
Биография
Сава Хенция күп балалы рухани ғаиләһендә тыуған.1862 йылда башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң, уны фотоһүрәттәрҙе ретушировать итергә өйрәткән ағаһында эшләй. Киләһе йылда Сава ҡорһаҡ тифы менән ауырый, ә уны дауалау өсөн ҡулланған хинин ишетеү һәләтенә зыян килтерә.
Сарбулатов Минсаяф Сөйөш улы
Биографияһы
1812 йылғы Ватан һуғышы башланғас, 1814 йылдың аҙағына тиклем 5-се Башҡорт атлы полкы составында француздарға ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 5-се Башҡорт атлы полкы Бөгөлмә өйәҙе Ҡарабан ауылында 12-се, 11-се һәм 10-сы кантон башҡорттарынан ойошторола һәм 1812 йылдың 29 авгусында Ҡазан менән Чебоксар аша Түбәнге Новгородҡа бара. 15 октябрҙән кенәз П. М. Волконский отряды составына керә, Сураж һәм Велиж ҡалаларында урынлаша. 1 ноябрҙән генерал-майор М. М. Свечин отряды составына инә. 1812 йылдың 14-16 ноябрендә Березина буйындағы алыштарҙа ҡатнаша. Артабан Витебскиҙа һәм Борисовта була. 1813 йылдың ғинуарында Данциг (Гданьск) ҡәлғәһен ҡамауҙа ҡатнаша. 1813 йылдың октябренән 1814 йылдың апреленә ҡәҙәр Минск губернаһында хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта полктың бер өлөшө Лейпциг янындағы алышта ҡатнаша һәм һуғышты Парижда тамамлай.
Нәҙек эсәк
Нәҙек эсәк (intestinum tenue, то́нкая кишка́)  — кешеләрҙә һәм умыртҡалы хайуандарҙа ашҡаҙан һәм йыуан эсәк араһында урынлашҡан эсәклек бүлеге. Нәҙек эсәктең төп функцияһы — туҡлыҡлы матдәләрҙе организмға һеңдереү. Шыйығайтылған аҙыҡ ашҡаҙандан эсәктәргә күсә. Эсәк сағыштырмаса оҙон, төҙөлөшө хайуандың туҡланыу төрөнә бәйле. Нәҙек эсәктә аҡһымдар — аминокислоталарға, майҙар — глициренға һәм май кислоталарына һәм углеводтар — глюкозаға тарҡала, эсәктә биологик реакция синтезланған аҙыҡ ферменттары ҡатнашлығында бара. Туҡлыҡлы матдәләр ҡанға һәм лимфаға һеңә. Нәҙек эсәктең оҙонлоғо 3 — 3.5 метрға етә. Эсәктең башланғыс өлөшөндә бөйән эсәк (йәки ун ике иле эсәк) урынлашҡан. Эсәктең тулҡын һымаҡ ҡыҫҡарыуы шыйығайтылған аҙыҡ бутҡаһын эсәктәр буйлап күсерә. Аҙыҡ бутҡаһы нәҙек эсәктең лайлалы шекәрәһендә урынлашҡан ваҡ биҙҙәрҙе ҡуҙғыта. Биҙҙәр эсәк һуты бүлеп сығара. Эсәк һуты аҙыҡты һыуҙа ирей торған ябай матдәләргә тарҡата.
Чанышева Фәниә Ғәбделғафар ҡыҙы
Биографияһы
1949 йылда Ҡыйғы районы Абзай мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡыта.
Фәниә Ғәбделғафар ҡыҙы — ун китап авторы (арала шиғыр, проза әҫәрҙәре йыйынтыҡтары ла бар). «Иҫтә, һаман да иҫтә», «Боҙ һәм ялҡын», «Һаумы, яҡты көн», «Мөхәббәт менән осрашыу», «Һағышлы һуҡмаҡтар», «Ғүмерҙең яҡты миҙгелдәре» кеүек был рухи хазиналарҙы төрлө йәштәге әҙәбиәт һөйөүселәр бик яратып ҡабул итте.
Мая Фьестад
Керстин Мария (Мая) Фьестад (Kerstin Maria (Maja) Fjæstad, тыумыштан Халлен (Hallén); 30 май 1873, Хербю — 15 ноябрь 1961, Арвика) — швед рәссамы-портретсы, туҡыу сәнғәте буйынса рәссам һәм граверлаусы. Үҙенең ире Густав Фьестад менән 1890—1900 йылдарҙа Вермландта Ракстад рәссамдар колонияһының әүҙем ағзаһы була. Рәссам 1922 йылда күрше Арвикала «Arvika Konsthantverk» һөнәрселек  ассоциацияһын ойоштороусы 12 рәссам иҫәбенә инә, уны  1948 йылға  тиклем етәкләй. Уның мираҫы араһында 1910 йылда яһалған һәм үҙендә сейә ботаҡтары йәки яҙғы сәскә һүрәттәре менән скандинав һәм азия мотивтарын берләштергән  ағаста күп һанлы гравюралары айырылып тора. Уларҙың ҡайһы берҙәре Виктория һәм Альберт музейы һәм Британия музейы коллекцияларында һаҡлана
Иртә йылдары
Керстин Мария Халлен 1873 йылдың 30 майында Хербюла (Скона провинцияһы) рухани Ларс Халлен һәм София Бенедикта  (ҡыҙ фамилияһы Тредгорд) ғаиләһендә тыуа. Ландскрунала мәктәпте тамамлағас ул уҡыуын Мальмё ҡалаһында техник колледжда дауам итә, һынлы сәнғәт буйынса шәхси дәрестәр ала. Лунда мәҙәниәте тарихы музейына эшкә алынғас, ул туҡыу сәнғәтен үҫтереү менән шөғөлләнә. 1890-сы йылдар башында Седиш нәфис сәнғәт академияһына уҡырға инеү уға кире ҡағылғас, ул  һынлы сәнғәткә Керстин Кардонда уҡый, ә 1893 йылдан 1895 йылға тиклем Рәссамдар ассоциацияһы  мәктәбенә  дәрескә йөрөй, уның уҡытыусылары   Рихард Берг, Карл Ларссон һәм Цорн Андерс була.
Казекирхен
Казекирхен (Casekirchen) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 273 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,83 км2. Диңгеҙ кимәленән 220 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6618 һәм автомобиль коды — BLK.
Кокузовка
Кокузовка — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тура йылғаһының һул ярына тамағынан 469 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Судхакара Двиведи
Судхакара Двиведи (1855-1910) Санскрит һәм математика буйынса Һиндостан ғалимы.
Абдуллин Хәмзә Ильяс улы
Биографияһы
Абдуллин Хәмзә Ильяс улы 1918 йылдың 7 ғинуарында Башҡортостан мөхтәриәте Үҫәргән кантоны (хәҙерге Ырымбур өлкәһе ) Үрге Наҙарғол ауылында тыуған.
1946 йылдан Хәйбулла районы Мәмбәт ете йыллыҡ мәктәбенең директоры була.
Рәфисә
Этимологияһы
Рәфисә исеме төрки телле халыҡтарға ислам дине менән бергә ғәрәп теле аша ингән, күренекле, тоғро, саф мәғәнәһен аңлата.
Бисау
Географияһы һәм климаты
Бисау ҡалаһы Геба йылғаһы эстуарийында, Атлантик океандан 80 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Ғөмүмән, ҡала тирәләй урындар тәпәш һәм һаҙлыҡлы. Баш ҡала климаты саванналы (муссонға күсеү сигендә тиерлек), июнь-октябрь айҙарындағы ямғырлы миҙгелле һәм йыл дауамында һауаның үтә юғары дымлылыҡлы булыуы менән айырылып тора, был кеше өсөн бик уңайһыҙ.
Халҡы
Ҡәүемгә ҡарата ҡала халҡының 20,5 проценты — баланте, 18,0 проценты — фульбе, 15,7 проценты папеуға (ерҙәрендә ҡалаға нигеҙ һалынған) ҡарай. Ливандар һәм маканестарҙың ҙур булмаған, әммә мөһим иҡтисади ролен уйнаған общиналары бар.
Португал теле ҡала һәм илдең рәсми теле булып тора, әммә көнкүрештә ҡала халҡының күбеһе креолда, йәки ҡәбилә телдәрендә һөйләшә.
Хисмәтуллина Миңлегөл Хәбибйән ҡыҙы
Биографияһы
Студент йылдарынан уҡ яҙыша башлай, артабан шиғриәттә лә, прозала ла әүҙем ижад итә. 1983 йылда СССР Яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул ителә.
Атлант (анатомия)
Төҙөлөш үҙенсәлектәре
Артҡы дуғала артҡы түмһәләй бар (posterius tuberculum). Ул үҫешеп етмәгән артҡы үҫентенең ҡалдығы булып тора.
Аҫҡылары (facies articulares inferiores) икенсе умыртҡа һөйәгенең быуын урыны менән inferiores articulares facies) тоташа.
Сәлих нефть ятҡылығы
Тарихы
Ишембай нефть ятҡылыҡтары төркөмөнә ҡарай.
Түбәнге Харвута
Түбәнге Харвута — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Манго-Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Томашка
Томашка — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының һул ярына тамағынан 68 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Супинатор (олтораҡ)
Супинатор (лат. supino — ауҙарам) — аяҡ кейемендәге табандың "бил"ен күтәреүсе эске деталь .Табанға көс әҙерәк төшһөн өсөн олтораҡҡа йәки олтораҡ менән ярымолтораҡ араһына беркетелә.
Лиллехаммер
Тарих
2016 йылда Лиллехамерҙа Ҡышҡы үҫмерҙәр Олимпия уйындары 2016 уҙа.
Ҡотлобаевтар
Дөйөм характеристика
1866 йылда Миһран һәм Мостафа Ҡотлобаевтарҡа нәҫелдән күсә килеүсе дворяндар дәрәжәһе бирелә. Ҡотлобаевтар нәҫеле Ырымбур губерна дворян нәҫел тарихы китабына теркәлгән.
Румыния милли банкыһы
Румыния милли банкы  (Banca Națională a RomânieiNațională României a Banca) — Румынияның Үҙәк банкы.
Тарих
1920 йылдың 31 декабрендә Румыния Милли банкы банкноттар сығарыуға монополь хоҡуҡ ала.
Рейна Пепе
«Ливерпуль»
2010 йылдың 9 апрелендә Пепе «Ливерпуль» менән 6 йылға яңы контракт төҙөй.
Ниғмәтулла Яҡупов
Ғаиләһе
Улы Вәлимөхәмәт (1812—?) указлы мулла була.
Рейна Пепе
Шәхси тормошо
Рейна 2006 йылдың 19 майында, Донъя чемпионатында Испания йыйылма командаһына ҡушылыр алдынан, күптәнге әхирәте Иоланда Руисҡа өйләнә. Уларҙың биш балаһы бар — Греция (25 февраль 2007), Альма (30 июль 2008), Сирҙәр (15 ғинуар 2015)) һәм ике улы — Лука (26 май 2011), Тьяго (23 март 2013).
Дары
Тарихы
Нитроцеллюлоза дарыһы һәм башҡа көслө шартлатҡыстар уйлап табылғас, төтөнлө дары әһәмиәтен юғалта. 1884 йылда П. Вьел Францияла пироксилин дарыһын уйлап таба, Швецияла Альфред Нобель 1888 йылда баллистик дарыны аса. Кордит дарыһы XIX быуат аҙағында Бөйөк Британияла эшләнә.
Әхмәмәтов Шәрәф Хисам улы
Биографияһы
Шәрәф Әхмәмәтов 1929 йылда Чкалов өлкәһе Бүртә районы, Алабайтал ауылында тыуған (хәҙерге Беляевка районы, Ырымбур өлкәһе). Ауылдарында һигеҙ йыллыҡ мәктәп тамамлап, колхозда эш башлай. Совет армияһында хеҙмәт Армияһында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Орск ҡалаһында йәшәй. 1960 йылда Өфөгә килә һәм ижад эшенә бирелә.
Бишкүмәс
Тарихы
Бүләрҙәр үҙ ерҙәренә Йәнәй волосынан 1 башҡорт хужалығын һәм типтәрҙәрҙе керетә. 1762 йылда 43 типтәр ир-егете иҫәпкә алына. 1816 йылда башҡорттар 6 кеше, типтәрҙәр 82 кеше була. «Аулы Мензилинских башкир» китабында тарихсы Әнүәр Әсфәндиәров уларҙы «» тип билдәләй. Әммә улар үҙҙәренең ҡайҙан сыҡҡанлығын белмәй. 1834 йылда башҡорттар 20 кеше була, шул иҫәптән 13-ө — керҙәш, 7-һе — аҫаба. 1848 йылда 5 йортта 15 башҡорт, 38 йортта 191 типтәр теркәлә. 1859 йылда 142 аҫаба башҡорт һәм хәрби дәрәжәләге керҙәштәр иҫәпкә алына. 1870 йылда барлыҡ 343 кеше лә типтәр тип яҙыла. 1902 йылда 79 йортта 247 аҫаба башҡорт һәм хәрби дәрәжәләге керҙәштәр теркәлә. 1905 йылда 82 йортта 542 кеше була. Архив мәғлүмәттәренә һәм баҫма сығанаҡтарға ярашлы, ауылда мәсет (1848), ат тирмәне, мәктәп (1870), бакалея кибете һәм икмәк магазины булған (1905).
Әрмәндәр
Әрмәндәр (армяне, әрмәнсә Հայեր, hayer [hɑˈjɛɾ]) — һинд-европа ғаиләһенең әрмән телендә һөйләшеүсе боронғо халыҡ. Әрмәнстан һәм танылмаған Таулы Ҡарабахтың төп халҡы. Шулай уҡ күп әрмәндәр Ливан, Абхазия, Рәсәй илдәрендә йәшәй.
Әлибаев Сәғит Рәхмәт улы
Биографияһы
1937—1938 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы мәғариф халыҡ комиссары.
1954—1959 йылдар — Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институты директоры.
Заһиҙуллин Шамил Зариф улы
Фәнни һәм педагогик эшмәкәрлеге
Профессор Заһиҙуллин Шамил Зариф улы һулыш алыу органдары һәм йөрәк ауырыуҙарын диагностикалау, дауалау һәм иҫкәртеү ысулдарын, аллергология, курортология, тергеҙеү медицинаһы мәсьәләләрен эшләү өлкәһендә фәнни мәктәп булдырылған.
Торженьга
Торженьга — Рәсәй йылғаһы. Вологда өлкәһе, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Уфтюга йылғаһының уң ярына тамағынан 90 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 6 км.
Кремер Изабелла Яковлевна
Биографияһы
1934 йылда Көньяҡ Америка буйлап сираттағы гастролдәрендә социал ҡарашлы педагог һәм профессор Грегорио Берманн менән таныша. Ышаныс ҡағыҙы буйынса улар туғыҙ йылдан һуң Мексикала никах килешеүе төҙөйҙәр.
Икенсе донъя һуғышы ваҡытында, Аргентина хөкүмәте нацистарға йәшерен ярҙам иткәндә, Кремер концерттар бирә һәм йыйған аҡсаһын союздаштар мәнфәғәтенә тапшыра. 1944 йылдың 19 ноябрендә Иза Кремер Карнеги-холлда концерт менән сығыш яһай (Нью-Йорк).
Үҙенең әүҙем йәмәғәт эштәре арҡаһында Аргентинала ирле-ҡатынлы зыян күрә: Берманн эшен юғалта, ә Изаны ҙур залдарҙан айыралар. Әммә улар тыныслыҡ һәм ғәҙеллек идеалдарына тоғро булып ҡала. Иза Кремер концерттарынан килгән аҡсаны Холокост ҡорбандарына тапшыра, яңы барлыҡҡа килгән Израиль дәүләте өсөн ярҙам йөҙөнән концерттар бирә. Карьераһының һуңғы йылдарында Аргентинала уның тураһында бөтөнләй телгә алмайҙар. 1956 йылда табиптар Иза Кремерҙа ашҡаҙан яман шеше асыҡлай. Ул Аргентина-совет дуҫлығы йәмғиәтенә инә, хатта тыуған иленә килергә йыйына, әммә килерҙән алда бер нисә көн элек вафат булып ҡала. Утыҙынсы йылдарҙа Филарет Черновтың «Рәсәй» драматик йырын башҡара — тыуған илен һағыныу билдәһе.
Нарышкин-Шуваловтар һарайы
Тарихы
1846 йылдан һарайға Нарышкина Софья Львовна һәм уның ире Шувалов Петр Павлович хужа була, һуңынан һарай уларҙың улы һәм килененә күсә. Октябрь революцияһынан һуң 1925 йылға тиклем уны дворян көнкүреше музейы биләй.
Арбелоа Альваро
«Реал Мадрид»
2009/10 йылдар миҙгелендә «Реал»ға ҡайта. 2013 йылдың 27 ноябрендә Чемпиондар лигаһының төркөм этабының 5-се турында «Галатасарай» командаһына гол индерә.
«Вест Хэм»
2016 йылдың 31 авгусында Арбелоа «Вест Хэм Юнайтед» менән бер миҙгелгә генә килешеү төҙөп, Премьер-лигаға ете йылға беренсе тапҡыр кире ҡайта.
Михаил Лермонтов һәйкәле (Грозный)
Һәйкәл тасуирламаһы
Һәйкәл Грозный ҡалаһында Мөхәммәт Әли проспектында (элекке Сергей Киров проспекты), Михаил Лермонтов исемендәге Рус дәүләт драма театры алдында урынлашҡан.
Кәшәлә (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Нөгөш йылғаһы башынан Нөгөш һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Әҙәбиәт-тел уҡытыусыһы (хикәйә)
Яҙылыу тарихы
Беренсе бүлеге 1889 йылдың ноябрь башында яҙыла. «Һеҙҙең хеҙмәткәрегеҙ Ан. Чехов шәмбе тыуҙыра башланы… Башланғыс күп нимә вәғәҙә итә» ― Алексей Суворинға 1 ноябргә автор үҙе шулай хәбәр итә. 12 ноябрҙәге хатында ул: «Фельетон өсөн хикәйә ебәрәм. Провинциаль диңгеҙ сусҡалары тормошонан еңел аҡыллы буш нәмә. Минең шаярыуҙы ғәфү ит… Мин уны [хикәйә]не, геройҙарымды бөтөнләй бөтөрөп ташлап тамамлармын тигәйнем, уны үҙебеҙҙекеләргә ҡысҡырып уҡырға, ахыры, шайтан ҡотортто; барыһы ла үтенә башланы: ҡыҙған! ҡыҙған! Мин үҙ геройҙарымды йәлләгән өсөн хикәйә кеҫәл кеүек килеп сыҡты.»
Сурхандаръя
Сурхандаръя — Үзбәкстандағы йылға, Амударъя йылғаһының уң ҡушылдығы.
Насретдинов Фәүәрис Хәниф улы
Биографияһы
Фәүәрис Хәниф улы Насретдинов 1957 йылдың 4 февралендә Башҡортостандың Борай районы Кәшкәләү ауыл Советы Дауытлар ауылында тыуған.
Урайка
Урайка — Рәсәй йылғаһы. Татарстан биләмәләрендә аға. Йылға Куйбышев (Кама ҡултығы) һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Нумги
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Зөләйха (персонаж)
Йософ менән Зөләйха
Сюжеттың беренсе өлөшө Библия хикәйәһенә нигеҙләнгән (Ҡөрьән сүрәһендә ҡабатланған): Потифарҙың ҡатыны хеҙмәтсеһе Иосифҡа ғашиҡ була, әммә егет уны кире ҡаға, һәм ҡатын уға яла яғып, төрмәгә яптыра. Библияла артабан был ҡатын, фирғәүендең уңышлы карьера яһаған Иосифты ниндәйҙер вельможаның ҡыҙына өйләндергәнен иҫәпкә алмағанда, телгә алынмай. Ислам интерпретацияһында Зөләйха хикәйәләүҙән юҡҡа сыҡмай, ә киреһенсә, Йософтоң йөрәген яулай.
Ҡабаҡ ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Иҡтисады
Силикат стена материалдары заводы һәм «Башсельстройматериал» производство берекмәһе(Ҡабаҡ).
Замфир Арборе-Ралли
Биографияһы
Грек сығышлы, Долна тип аталған молдаван ауылын биләүсе дворян нәҫеленән, унда олатаһының йорто, шулай уҡ Замфир Раллиның ҡасандыр батша йәберенә дусар булған Пушкинды ҡабул иткән йорто һаҡланған. Уның атаһы Константинды (1811-56), ғаилә риүәйәттәре буйынса, боронғо бояр ырыуы Арборе вәкиле уллыҡҡа ала һәм шунлыҡтан «Ралли» фамилияһы «Арборе-Раллиға» үҙгәрә.
Калгари
Калгари (Calgary [ˈkælɡ(ə)ri]) — Канаданың Альберта провинцияһындағы ҡала. Провинцияның көньяғындағы таулы-далалы өлөшөндә Канада ҡаялы тауҙары һыу айырғасынан көнсығышҡа ҡарай яҡынса 80 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.
2016 йылда Калгари ҡалаһында 1,235,171 кеше йәшәгән, һәм ул халыҡ һаны буйынса илдә өсөнсө, Альбертала иң ҙур ҡала иҫәбенә инә.
Тәүге күскенселәр
Калгариға европалылар килгәнгә тиклем бында 11 000 йыл докловис халыҡтары йәшәй. 1787 йылда картограф Дэвид Томпсон Боу йылғаһы буйында пиканы индеецтары менән ҡышлай. Ул ошо биләмәгә тәүге аяҡ баҫҡан европа кешеһе була. Ә 1873 йылда европалы Джон Гленн килеп урынлаша. Калгари районында Төньяҡ-Көнбайыш атлы полиция (хәҙер Канада короле атлы полицияһы) ойошторола. 1875 йылда булдырылған был пост виски һатыусы америка сауҙагәрҙәренән һәм тире кәсебенән һаҡлай. Башта ул Форт-Бризбуа (пост офицеры Эфран-А Бризбуа хөрмәтенә) тип атала, ләкин 1876 йылда полковник Джеймс Маклауд уны Форт-Калгари тип үҙгәртә. Калгари атамаһының нисек килеп сығыуы билдәһеҙ, әммә Малл утрауы музейында (Шотландия) gart kald боронғо исланд телендә «һалҡын баҡса» була тип аңлаталар. Бәлки был урынды викингтар шулай атағандыр. Икенсе версия буйынса был атама гэль теленән Cala ghearraidh «туғай (көтөүлек) буйында» тигән төшөнсәнән килеп сыҡҡан.
Басиров Миәссәр Мәғәсүм улы
Биографияһы
1959 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих-филилогия факультетын тамамлай. Артабан тағы ла радиокомитетта бер нисә йыл өлкән мөхәррир була, шунан «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр һәм бүлек мөдире булып эшләй. Һуңынан бер ни тиклем ваҡыт «Һәнәк» журналында шулай уҡ әҙәби хеҙмәткәр булғас, Башҡортостан Яҙыусылар союзы аппаратында яуаплы вазифа башҡара.
Мәғлүмәт теорияһы
Инеш
Сығанаҡтың кодеры мәғлүмәтте иң ыҡсым формаға төрә. Канал кодеры элемтә каналы буйлап тапшырғанда ҡамасауҙарҙан ҡурсалау йә һаҡлағанда боҙолоуҙан һаҡлау өсөн мәғлүмәтте эшкәртә. Модулятор канал кодеры төҙөгән хәбәрҙәрҙе элемтә каналының физик тәбиғәтенә йә мәғлүмәт туплағыстың мөхитенә яраҡлы  сигналдарға әйләндерә. Мәғлүмәттең таралыу мөхите (элемтә каналы) мәғлүмәт тапшырыу  процесына осраҡлы шау индерә һәм шуның менән уны  уҡыуҙы ауырлаштыра. Ҡабул итеүсе яҡта урынлашҡан блоктар, кире операциялар башҡарып,   алыусыға мәғлүмәтте ҡулай хәлгә индереп тапшыра.
Тарихы
Мәғлүмәт теорияһы барлыҡҡа килеүҙе Клод Шеннондың 1948 йылдың июль-октябрендә Америкалағы «Bell System» телефон компанияһы журналында «Элемтәнең математик теорияһы» тигән хеҙмәте баҫылып сығыуға бәйләүселәр күп. Әммә мәғлүмәт теорияһын төҙөүгә башҡа ғалимдар ҙа ҙур өлөш индерә.
Бирелмәләрҙе кодлау
Кодлау элемтә каналына ингән хәбәрҙең сыҡҡанда кодҡа әйләнеү процесынан ғибәрәт, шул уҡ ваҡытта хәбәрҙең мәғлүмәти ҡиммәте үҙгәрешһеҙ ҡалырға тейеш. Мәғлүмәт теорияһында түбәндәге киҫәктәр айырыла:
Липка (Тура ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, Тагил йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Ницца һәм Пышма йылғаһы йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Ирғәлин Ғизетдин Дәүләтғәле улы
Биографияһы
Башҡортостандың иң ҙур архивын етәкләп, Ғизитдин Ирғәлин республиканың тарихи фәнен, архив эшен үҫтереүгә, матди базаны нығытыуға, архивты яңы фондтарҙан алынған документтар менән тулыландырыуға ҙур көс һалды. Архив фондтарын һаҡлауҙы һәм фәнни өлкәлә ҡулланыуҙы тәьмин итеүгә тос өлөш индерҙе.