cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кримһильда
Биографияһы
Жила в земле бургундов девица юных лет. Знатней её и краше еще не видел свет. Звалась она Кримхильдой и так была мила, Что многих красота её на гибель обрекла. Күп кенә яугирҙәр һәм зыялы заттар уның ҡулына ирешергә тырышҡан, ләкин Кримһильда кейәүгә сығыуҙан баш тартҡан, сөнки бер ваҡыт, буласаҡ иренең һәләк булыуы тураһында пәйғәмбәри төш күргәндән һуң, кемделер яратырға баҙнат итмәгән, кейәүгә сыҡмаҫҡа ҡарар иткән. Коль платится страданьем за счастье человек, Ни с кем себя венчанием я не свяжу вовек. Шулай ҙа Кримһильда, батырлыҡтары һәм ҡаһарманлыҡтары тураһында ишетеп белгән ҡыйыу яугир Зигфридҡа ғашиҡ була. Зигфрид бургунд королдәренә күрһәткән бөтә хеҙмәттәренән бер аҙ арынғас, Кримһильданы яусылағанын ағалары һеңлеләренең никахына шатланып ризалыҡ бирә. Туйҙарынан һуң, Кримһильда ире менән Ксантенға, Зигрфридтың тыуған яғына килә, һәм Зигмунд улын тәхеткә ултырта.
Әбдрәшитов Рәил Абдулла улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1961 йылда Көйөргәҙе районының Киров исемендәге колхозда баш инженер булып башлай.
Юсьва (Иньва ҡушылдығы)
Юсьва  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Иньва йылғаһының уң ярына тамағынан 99 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 78 км.
Сәғитов Мөхтәр Мофазал улы
Ғилми эшмәкәрлеге
М. М. Сәғитов 70 тирәһе ғилми хеҙмәт авторы. Ул — башҡорт халыҡ ижадын йыйыу, баҫтырып сығарыу өлкәһендә ҙур хеҙмәт күрһәткән ғалимдарҙың береһе. Ул халҡыбыҙҙың эпик ҡомартҡыларын — ҡобайырҙарҙы өйрәнеүҙә, нәшер итеүҙә айырыуса емешле эшләне. М. М. Сәғитов күп томлы «Башҡорт халыҡ ижады» баҫмаһының эпосҡа арналған ике томын (Ә. И. Харисов менән берлектә), шулай уҡ бәйет (Н. Д. Шоңҡаров менән берлектә), совет фольклоры (М. Ә. Мәмбәтов менән берлектә) томдарын баҫырға әҙерләне. Эпик ҡомартҡыларҙы өйрәнеүҙең ҙур баһаға лайыҡ һөҙөмтәһе итеп уның «Боронғо башҡорт ҡобайырҙары» (1987) исемле монографик хеҙмәтен күрһәтергә кәрәк.
Эсперантоның хәҙерге эволюцияһы
Морфологияһы
Шулай уҡ мужской род һүҙҙәре кәметелә.
Шәғәлин Йәмил Мөҙәрис улы
Спорттағы ҡаҙаныштары
Шәғәлин Й. М., ветерандар араһында гер спорты буйынса ярыштарҙа сығыш яһап, спортта иң ҙур уңыштарға өлгәшә (2013). 2013 йылда Башҡортостан Республикаһы чемпионы була. Халыҡ-ара турнирҙа (Архангельск, 2013) һәм «33 баһадир» Бөтә Рәсәй турнирында (Мәскәү, 2013) көмөш миҙал яулай. Уға 2013 йылда "Гиннесстың рекордтар китабы"на индерелгән яңы донъя рекорды ҡуйыу өсөн сертификат бирелә.
Покровка (Туймазы районы)
Покровка (Покровка) — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 111 кеше булған. Почта индексы — 452772, ОКАТО коды — 80251870006.
Апитерапия
Тарихы
Һуңғы йылдарҙа был өлкәлә тикшеренеүҙәр менән ҡыҙыҡһыныу үҫә.
Доминик Кубалик
Милли хоккей лигаһы
2019 йылдың 25 ғинуарында хоккейсыға МХЛ-да хоҡуҡтарҙы «Лос-Анджелес» «Чикаго Блэкхокс» командаһына алмаштыра. 29 майҙа Доминик «Чикаго» менән бер йылға килешеү төҙөй.
Ранко Маринкович
Биографияһы
Ранко Маринкович шулай уҡ кинолағы эштәре менән дә танылыу яулай. Ул өс фильмға — «Яланғас кеше» (1968), «Циклоп» (1982), «Карнавал, фәрештә һәм дары» (1990) һәм «Глория» телефильмына (1970) сценарий яҙа.
Ғүмеренең һуңғы йылдарында Ранко Маринкович Франьо Туджмандың сәйәси ҡараштарын яҡлай һәм Загреб ҡала советнында Хорват демократик берләшмәһе депутаты була. 1965 йылда Маринкович «Циклоп» романы өсөн Белградта сыҡҡын «НИН» гәзите премияһына лауреаты булыуға ирешә. 1965 һәм 1975 йылдарҙа — Владимир Назор премияһы лауреаты. 1995 йылда Маринкович — король Дмитар Звонимирҙың Ҙур ордены кавалеры. «Циклоп» һәм «Never more» романдары Иван Горан Ковачич премияһы менән бүләкләнә.
Анцуб заводы
Тарихы
1733—34 йылдарҙа завод эшләмәй, 1743 йылда бөтөнләй ябыла.
Аҡбүләков Мәнзәүи Мөхәмәт улы
Аҡбүләков Мәнзәүи Мөхәмәт улы (Акбуляков Манзави Мухаматович; 3 ғинуар 1949 йыл — 11 ноябрь 1994 йыл) — партия, совет органдары хеҙмәткәре, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, педагог. 1982 йылдан КПСС-тың Ҡариҙел район комитетының икенсе секретары, 1985—1990 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Ҡариҙел район Советы башҡарма комитеты рәйесе. 1992—1994 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Ҡариҙел район Советы башҡарма комитеты рәйесе — Ҡариҙел район хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Милләте башҡорт
Биографияһы
1971 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын, 1982 йылда Свердловск юридик институтын тамамлаған.
1992—1994 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Ҡариҙел район Советы башҡарма комитеты рәйесе — Ҡариҙел район хакимиәте башлығы.
Өфөоргсинтез
Наградалары
Предприятие Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнгән (1966).
Әҙәбиәт
Башкирская энциклопедия. Гл. ред. М. А. Ильгамов т. 6. Советы нар. хозяйства. -У. 2010. −544 с. ISBN 978-5-88185-071-5; науч.. изд. Башҡорт энциклопедияһы,Өфө ҡалаһы.
Әлимғафаров Рифхәт Зәйнәғетдин улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1944 йылда колхозсы булып башлаған.
Сүриә
Боронғо Сүриә
Сүриә цивилизацияһының тарихы, кәм тигәндә, беҙҙең эраға тиклем IV мең йыллыҡҡа барып тоташа
Фәс (мәғәнәләр)
Күсмә мәғәнәлә шаяртып башҡа төр баш кейемдәренә ҡарата ла ҡулланыла.
Сүриә
Сүриә Ғәрәп Республикаһы
1963 йылдың 8 мартында Сүриәлә ҡабаттан хәрби түңкәрелеш була, уның һөҙөмтәһендә власҡа Ғәрәп социалистик яңырыу партияһы (ПАСВ) килә. 1964 йылда яңы конституция ҡабул ителә, унда ПАСВ-тың төп роле нығытыла. Радикаль социалистик реформалар башлаған Әмин Хафез илгә етәкселек итеүҙе үҙ ҡулдарына ала. Атап әйткәндә, хужалыҡтың төп тармаҡтары яңынан национализациялана. 1966 йылдың 23 февралендә 4 йыл эсендә бишенсе тапҡыр Сәләх Джадид һәм Хафез әл-Асад етәкселегендә түңкәрелеш ойойшторола. Әмин әл-Хафез ҡолатыла, әммә ПАСВ власта ҡала, һәм Сүриәнең социалистик йүнәлештә үҫеше, дөйөм алғанда, үҙгәрешһеҙ ҡала.
1967 йылда Алты көнлөк һуғыш барышында Голан бейеклектәре Израиль тарафынан оккупациялана. Израиль авиацияһы снарядтары һуғыш барышында иҡтисадҡа ҙур зыян килтерә. Һуғыштан һуң сәнәғәтте тергеҙеүҙе тәьмин итеүгә һәләтһеҙлеге арҡаһында, 1968 —1969 йылдарҙа хөкүмәткә ҡаршы акциялар башлана. 1970 йылдың ноябрендә Хафез әл-Асад етәкселегендәге ПАСВ-та "төҙәтеү хәрәкәте" һөҙөмтәһендә Сәләх Джадид властан ситләтелә. Шулай итеп, Сүриә Яҡын Көнсығышта Советтар Союзының төп союздашына әйләнә. СССР Сүриәгә иҡтисадты һәм ҡораллы көстәрҙе модернизациялауҙа ярҙам күрһәтә.
РФ-ның Сит ил эштәре министрлығы башлығы урынбаҫары һүҙҙәре буйынса, РФ менән Сүриәнең ике яҡлы мөнәсәбәттәре сәйәсәтте, иҡтисадты, инвестициялар өлкәһен һәм мәҙәниәтте үҙ эсенә ала.
Дәүләт ҡоролошо
Илдәге закондар сығарыу власы Халыҡ советынан (مجلس الشعب. ̊ Мәжлес аш-Шааб) ғибәрәт. 250 урынлы парламент депутаттары тура тауыш биреү юлы менән 4 йылға һайлана. 2003 йылда парламент һайлауҙары йомғаҡтары буйынса Халыҡ советына 7 партия үтә. Баас етәкселегендә улар Милли прогрессив фронтты (НП) ойоштора. 83 депутат партия ағзаһы түгел. Халыҡ советы ил бюджетын раҫлай, шулай уҡ закондар сығарыу эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә.
Кеше хоҡуҡтары
1963 йылдан алып Сүриәлә ғәҙәттән тыш хәл ғәмәлдә була, шуға бәйле хоҡуҡ һаҡлау органдарының киңәйтелгән вәкәләттәре урынлаша. Шуның өсөн ил йыш ҡына граждандар хоҡуҡтарын боҙоуҙа ғәйепләүҙәр менән осраша. Атап әйткәндә, Amnesty International ойошмаһы үҙенең отчёттарында илдә йөҙҙәрсә сәйәси тотҡон булыуы, язалауҙарҙы ғәҙәти практика сифатында ҡулланыу, ғәҙел һәм бойондороҡһоҙ суд системаһының булмауы, ҡатын-ҡыҙҙарҙы һәм милли аҙсылыҡтарҙы дискриминациялау тураһында бер нисә тапҡыр телгә ала.
Тышҡы сәйәсәт
Сүриәнең Рәсәй менән айырым мөнәсәбәттәре барлыҡҡа килә. Дамаск Рәсәй Федерацияһын үҙенең төп хәрби-сәйәси һәм сауҙа-иҡтисади партнеры итеп ҡарай. Урта диңгеҙҙә Тартус портында Рәсәй хәрби-диңгеҙ базаһын урынлаштырыу мөмкинлеге ҡарала. Традиция буйынса Рәсәй Сүриәне хәрби тәғәйенләнештәге ҡорал һәм башҡа продукция менән тәьмин итә.
География
Сүриәнең майҙаны 185,2 мең км².
Тышҡы сауҙа
Төп тәьмин итеүселәр Төркиә 27% (1,13 млрд ам. долл.), Ҡытай 22% (915 млн ам. долл.), Ливан 4,8% (198 млн ам. долл.), Көньяҡ Корея 4,7% (193 млн ам. долл.) һәм Мысыр 4,4% (181 млн ам. долл.)
Рәсәй өлөшө импортта 2% һәм экспортта 1,4%.
Торба үткәргестәр
Торба магистралдәренең дөйөм оҙонлоғо 1304 км тәшкил итә, шуларҙың 515-е — нефть үткәргестәре.
Мәҙәниәт
Сүриәнең "Ғәнем-фильм" киностудияһы менән берлектә СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә түбәндәге нәфис фильмдар төшөрөлә: "Загон" (1987), "Последняя ночь Шахрезады" (1987), "Ричард Львиное сердце" (1992), "Тридцатого уничтожить" (1992), "Ангелы смерти" (1993), "Трагедия века" (1993), "Великий полководец Георгий Жуков" (1995) һ. б.
Аскания-Нова ҡурсаулығы
Тарихы
1828 йылда Николай I был ерҙе әҙ генә хаҡҡа (1 гектар ерҙе 8 тиндән) продал немец герцогы Фердинанд Фридрих Ангальт-Кетгенскийға, немецтарҙың Аскания династияһы вәкиленә һатып ебәрә.
1841 йылда ер биләүсе был урынды үҙенең ырыу биләмәһе атамаһы буйынса «Аскания-Нова» тип исемләй.
Ангальт-Кётендың герцогы мәрхүм булғандан һуң Аскания-Нова 1856 йылда Фальц-Фейндарҙың ғәиләһенә һатыла. Фридрих Фальц-Фейн был биләмәне ҡурсаулыҡҡа әйләндерә.
Ҡәлғә ҡаласығы (Аҙау)
Тасуирламаһы
Ҡәлғә ҡаласығы территорияһында 300-ҙән ашыу  ҡәберлек, оборона йырындары, ямдар һәм хайуан һөйәктәре һаҡланған түңәрәк формала ритуаль майҙансыҡтар табылған. Майҙансыҡтарҙа ғибәҙәтханалар булған. Артефакттар араһында биҙәкле кувшин, етендән һәм мамыҡтан туҡыма, шулай уҡ металл фибула кеүек әйберҙәрҙе айырып әйтергә мөмкин.
ЮХЛ беренселеге 2018/2019 йылдар миҙгелендә
Икенсе этап
Тәүге этап һөҙөмтәләре буйынса икенсе этап өсөн календарь төҙөлә. Икенсе этапта һәр команда башҡа һигеҙ команда менән икешәр осрашыу үткәрә. Ошо ике осрашыуҙы улар йә өйҙә, йә ҡунаҡта ғына үткәрәсәк. Тимәк, икенсе этапта командалар 16 уйын үткәрәсәк. Ә даими чемпионатта бер клуб өсөн уйындар һаны 48-гә тиклем етә. Икенсе этап 2019 йылдың 8 ғинуарында башлана һәм 3 мартта тамамлана. Яртыса ҡалын шрифты менән «плей-офф» ярыштарында үҙенә урын алған командалар билдәләнгән.
Сирекфиналдар
2. «Мордовия» — 7. «Алтай» 3-1 (6:2, 2:1 ө.в., 2:4, 2:1)
Классик механика
Ньютон закондары
Ньютондың өс законы классик механиканың нигеҙе булып тора. Был закондарҙа Ньютон «есем» тигән терминды ҡулланһа ла, ғәмәлдә материаль нөктәләр күҙҙә тотола.
Импульс һаҡланыу законы
Импульс һаҡланыу законы йомоҡ системалар (йәғни тышҡы көстәр тәьҫире аҫтында булмаған йә тышҡы көстәрҙең тиң тәьҫире нулгә тиң булған системалар) өсөн Ньютон закондарының эҙемтәһе булып тора. Арауыҡтың бер төрлөлөгө үҙенсәлеге был закондың фундаменталь нигеҙе булып хеҙмәт итә, ә был үҙенсәлектең импульс һаҡланыу законы менән үҙ-ара бәйләнеше Нөтер теоремаһы менән сағылдырыла. Согласно теореме Нётер теоремаһына ярашлы, һаҡланыу закондарының һәр береһенә системаны һүрәтләгән ниндәй ҙә булһа симметриялар тигеҙләмәһе ярашлы итеп ҡуйыла. Атап әйткәндә, импульс һаҡланыу законы арауыҡтың бер төрлөлөгөнә эквивалент булып тора,  йәғни системаны һүрәтләгән бөтә закондар  системаның арауыҡтағы торошонан бойондороҡһоҙ тип ҡарала. Был раҫлауҙың ябай ғына һығымтаһы системаны һүрәтләүгә Лангражса ҡарашты ҡулланыуға нигеҙләнгән.
XVII быуат
Классик механика бүлеге булараҡ динамика XVII быуатта ғына үҫә башлай. Уның нигеҙен бирелгән көс тәьҫире аҫтында есемдең хәрәкәте тураһындағы мәсьәләне беренсе булып сискән Галилео Галилей һала. Эмпирик күҙәтеүҙәр юлы менән ул инерция законын һәм сағыштырмалыҡ принцибын аса. Бынан тыш, Галилей тирбәлеүҙәр теорияһына һәм материалдарҙың ҡаршылығы тураһындағы фәнгә өлөш индерә.
XVIII быуатта
XVIII быуатта аналитик механика тыуа һәм ныҡлы үҫеш ала. Материаль нөктәнең хәрәкәте тураһындағы мәсьәлә өсөн уның ысулдары Леонард Эйлер тарафынан эшләнә, шуның менән ҡаты есем динамикаһына нигеҙ һалына. Был ысулдар виртуаль күсеп йөрөүҙәр принцибына һәм Д’Аламбер принцибына таяна. Аналитик ысулдарҙы Лагранж эшләп бөтә, ул, дөйөмләштерелгән координаталарҙы һәм импульстарҙы файҙаланып, механик система динамикаһы тигеҙләмәләрен дөйөмләштерелгән ҡиәфәттә эшләүгә өлгәшә. Бынан тыш, Лагранж хәҙерге заман тирбәлеүҙәр теорияһын нигеҙләүҙә ҡатнаша.
Овидий
Мираҫы
Овидий Август дәүеренең күренекле шағирҙарының береһе була. Ул үлгәндән һуң Рим шиғриәтенең алтын быуаты тамамлана. Талантының иң ҙур үҫешенә еткән дәүеренең ҡәҙерен белмәй тәүккәлләгәне өсөн, ул Вергилий һәм Гораций менән бер рәткә баҫыу хоҡуғынан яҙһа ла, инеш кеүек урғылған шиғри һәләте һәм виртуоз шиғриәт техникаһы уны замандаштарының ғына түгел, бөтөн Рим империяһы дәүерендә йәшәгән халыҡтарҙың яратҡан шағирына әйләндерә. Бәхәсһеҙ, Овидий шағир булараҡ Рим әҙәбиәтендә иң күренекле урында торорға тейеш. Уның «Метаморфозалар»ы һәм «Фастар»ы бөгөнгө көнгә саҡлы мәктәптәрҙә өлгөлө телле, шиғырҙарын оҫта ҡороусы латин шағиры булараҡ өйрәнелә.
Овидий хөрмәтенә Меркурий планетаһындағы кратер һәм Одесса өлкәһендәге ҡала (Овидиополь) уның исемен йөрөтә.
Нәҙершина Фәнүзә Айытбай ҡыҙы
Ғилми эшмәкәрлеге
Ғалим күп томлыҡ «Башҡорт халыҡ ижады» исемле башҡорт фольклоры өлгөләренең системалаштырылған ғилми баҫмаһын әҙерләп нәшер итеүҙә ҡатнаша. Уның тарафынан был серияның «Риүәйәттәр, легендалар» (1-се том, 1980; 2-се том, 1997), «Йомаҡтар» (1979), «Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр» (1980) китаптары төҙөлә һәм уҡыусыға тәҡдим ителә. Ошо ғилми хеҙмәт өсөн Фәнүзә Нәҙершина ғалим-фольклорсылар Әхнәф Харисов, Нур Зарипов, Лев Бараг, Мөхтәр Сәғитов һәм Әхмәт Сөләймәнов менән берлектә 1987 йылда Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була. Ф. А. Нәҙершина 1993 йылда башҡорт фольклорының тағы бер жанры «Хөрәфәти хикәйә» жанры буйынса ғилми хеҙмәт тәҡдим итә.
Эмбриология
Эмбриологияның фән булараҡ үҫеш тарихы
1759 йылда К. Ф. Вольфатың «Үҫеш Тәғлимәте» тигән диссертацияһы баҫылып сыға. Уның был хеҙмәте эпигенез яҡлылар позицияһын нығытыуҙа мөһим роль уйнай.
Ҡандышлы
Ҡандышлы (Кандышла) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нөгөштөң уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Забегина Нина Аветиковна
Забегина Нина Аветиковна (21 ноябрь 1946 йыл) — СССР-ҙың электрон сәнәғәте алдынғыһы, Хеҙмәт Даны орденының тулы кавалеры (1986).
Славонски-Брод
Дөйөм мәғлүмәттәр
Ҡала Сава йылғаһы буйында урынлашҡан. Уның аша Загреб — Белград автотрассаһы (A3) һәм Загреб — Винковец — Белград тимер юлы үтә. Славонски-Брод — сик ҡала, Сава йылғаһының уң яҡ ярында Босниялағы Босански-Брод ҡалаһы урынлашҡан. Хорватияның эре ҡалалары менән автобус һәм тимер юл бәйләнеше булдырылған.
Яңыбай (Балаҡатай районы)
Тарихы
Йәниҫәп материалдарында уның улдары күрһәтелгән: иң өлкәне Ноғоман Яңыбаев (1761 йылда тыуған, уның улдары Ғәҙелша, Мөхәмәтвәли, Хәбибулла), уртансы улы — Абдулатиф Яңыбаев (1769 йылда тыуған, уның улдары — Ғәбит, Хәлит, Шәмит), кинйә улы, старшина ярҙамсыһы, йорт есаулы Сәғитдин Яңыбаев (1778—1828, уның улдары Йосоп, Фәйзулла).
Абдуллин Сабит Ғәбит улы
Биографияһы
Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районы хәрби комиссариаты тарафынан Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы сафына хеҙмәткә алына.
Яңыбай (Балаҡатай районы)
Тарихы
1795 йылда Яңыбай ауылының 25 йортонда 100 кеше йәшәгән.
1765 йылдан Дыуан улусы старшинаһы, баш күтәреүселәрҙең етәксеһе булған. 1774 йылдың көҙ аҙағына тиклем хөкүмәт ғәскәрҙәренә, каратель-ҡырғындарға ҡаты ҡаршылыҡ ҡүрһәткәндәр.
1811 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәте буйынса Миҙәт ауылы:
Тирә-яҡ мөхит
Шишмәләр:
Зөлҡәрнәев Батыргәрәй Сәлим улы
Зөлҡәрнәев Батыргәрәй Сәлим улы (10 сентябрь 1949 йыл) — СССР һәм Рәсәй хәрби хеҙмәткәре, контр‑адмирал (1999). Юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы. Хәрби фәндәр докторы (1996), профессор (1997).
Биографияһы
Ленинград (Санкт-Петербург) ҡалаһының Диңгеҙ буйы районының халыҡ депутаты була.
Рәсәй Федерацияһының Төньяҡ, Себер һәм Алыҫ Көнсығышындағы аҙ һанлы төп халыҡтар
Аҙ һанлы төньяҡ халыҡтарының исемлеге
Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәте раҫлаған Төньяҡ, Себер һәм Алыҫ Көнсығышта йәшәгән аҙ һанлы аҫаба халыҡтар исемлегенә киләһе халыҡтар ҡарай (туған тел төркөмдәре буйынса бүлеү, 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыуға ярашлы сортировка) :
Палеоазиат телдәр
Барлығы: 37 562 кеше
Төньяҡ аҙ һанлы халыҡтарҙың хәҙерге хәл торошо
Дәүләт заказы буйынса нәшриәттәрҙә Төньяҡ аҙ һанлы халыҡтар телдәрен уҡытыу өсөн уҡыу-методик әҙәбиәт нәшер ителә. Бер нисә тиҫтә йылдар дауамында А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университетының Төньяҡ халыҡтары институты эшләп килә.
Үҫеште тотҡарлаған факторҙар
Традицион хужалыҡ эшмәкәрлеге төрҙәренең кризис торошо социаль проблемаларҙың киҫкенләшеүенә килтерә. Төньяҡ аҙ һанлы халыҡтар иҫәбенән байтаҡ граждандарҙың йәшәү кимәле түбән. Рәсәй Федерацияһы буйынса бында эшһеҙлек кимәле 1,5—2 тапҡырға юғарыраҡ.
Әхмәтов Әшимжан Сөләймән улы
Һайлап ҡуйылған вазифалар, депутатлыҡ
2001 йылдан 2007 йылға тиклем — Манғыстау өлкә мәслихәте депутаты.
Әхмәтов Роберт Сәлим улы
Биографияһы
Роберт Сәлим улы Әхмәтов 1941 йылдың 5 майында БАССР-ҙың Дәүләкән районы Яҫҡайын ҡасабаһында тыуған.
Армия хеҙмәтен тамамлағандан һуң, 1963 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының дауалау факультетына уҡырға инә һәм уны 1969 йылда тамамлап сыға.
1974-1976 йылдарҙа БДМИ-ның госпиталь хирургияһы кафедраһы ҡарамағындағы клиник ординатураһында уҡый.
Кузина (Мендель ҡушылдығы)
Кузина  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Мендель йылғаһының һул ярына тамағынан 285 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Якоб Гогебашвилиҙың йорт-музейы
Тасуирламаһы
Танылған йәмәғәт эшмәкәре Якоб Гогебашвилиҙың йорт-музейы 1958 йылда ойошторолған. Ул танылған педагог, балалар яҙыусыһы һәм журналист, Грузияла педагогика фәненә нигеҙ һалған шәхес булып һанала.
2010 йылдың 1 ғинуарына 1500-ҙән артыҡ экспонат булған. Улар араһында шәхестең 24 иҫтәлекле әйбере, фотографиялар һәм документтар, шулай уҡ  совет осоро рәсем сәнғәте әҫәрҙәре, скульптура, ҡыҫып төшөрөлгән һүрәттәр, керамика. Гогебашвилиҙың миҙалдары һәм лауреат бүләктәре лә бында һаҡлана.
Башҡортостандың Рәсәйгә инеүе
Әһәмиәте
Башҡорттарҙың ҡушылыуының һөҙөмтәһе булып Рәсәй дәүләте территорияһының ҙурайыуы һәм халыҡ һанының байтаҡҡа артыуы тора. Башҡортостанда биләмәләр араһындағы үҙ-ара бәрелештәр туҡтатыла, сәнәғәт үҫеш ала. Әммә был үҙгәрештәр арҡаһында башҡорт халҡы үҙ аллы милли дәүләтен төҙөү мөмкинлеген юғалта.
Ҡарабуғат
Ҡарабуғат (Карабугат) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мәләүез йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Созь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Якуниха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Райман (Туймазы районы)
Райман (Райманово; боронғо атамаһы Кинйәкәй) — Башҡортостан Республикаһының Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 949 кеше булған ..
Чигиринова Наталья Романовна
Биографияһы
Наталья Романовна Чигиринова 1993 йылдың 20 июлендә Һамар өлкәһе Тольятти ҡалаһында тыуған. Тольятти гандбол мәктәбенең тәрбиәләнеүсеһе профессиональ карьераһын  2012 йылда урындағы «Лада» клубында башлай. быға тиклем 2010 йылда ул Рәсәй чемпионатында юғары лиганың йәштәр командалары араһында  еңеүен билдәләй,  ә 2011 йылда тәүге тапҡыр сығыш яһаусы суперлига командалары араһында ил чемпионы була. 2013/14 миҙгелендә Чигиринова беренсе командала коллектив менән бергә ЕГФ Кубогын яулай һәм ил чемпионатының көмөш миҙалдарына лайыҡ була.
2018/19 миҙгеле алдынан Хорватияның «Подравка» клубы тәҡдименә риза була һәм Рәсәй чемпионатынан китә. Спортсының яңы клубы ЕГФ Кубогының ярым финалына тиклем барып етә, ә спортсының милли чемпионатында еңеүҙе байрам итәләр.
В. Я. Брюсов исемендәге Ереван дәүләт лингвистика университеты
Сит ил телдәре факультеты
Факультет 2004 йылда асыла һәм әлеге ваҡытта түбәндәге йүнәлештәр буйынса бакалавр дәрәжәһенә уҡытыу алып барыла :
Магистр программалары
2008—2009 йылдарҙа университет ике баҫҡыслы белем алыу системаһын — бакалавриат һәм магистратура программаһын индерҙе. Магистратурала уҡыу теоретик һәм практик белем алыҡ маҡсатында специальносты тәрәндән өйрәнеүҙе күҙ уңында тота.
Белем биреү процесына күренекле әрмән һәм халыҡ-ара белгестәр йәлеп ителгән. Магистратурала уҡырға түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла:
Халыҡ-ара журналистика буйынса магистр дәрәжәһе:
Вуздан һуң белем алыу
Университетта Әрмәнстандың Юғары белем биреү комитетында теркәлгән юғары аттестация комиссияһы эшләй. Ул түбәндәге йүнәлештәр буйынса фән докторы һәм кандидаты дәрәжәһен бирә:
Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүҙәр
1998 йылдан Европа советы менән хеҙмәттәшлек итеп, университет йыл һайын лингвистик белем һәм тел сәйәсәте буйынса халыҡ-ара конференциялар үткәрә.
Китапхана
Һуңғы тиҫтә йылда китапхана Әрмәнстанда урынлашҡан илселектәр бүләк иткән һәм шәхси китапханалар иҫәбенә тулылана.
Сығарылыш һәм карьера үҙәге
2007 йылдың 3 ноябрендә университеттың карьера үҙәгенә нигеҙ һалына. Уның төп маҡсаты — хеҙмәт баҙарында университетты тамамлаусыларҙың һәм студенттарҙың дәғүәселек һәләтен арттырыу, уҡыу йорто менән уны таммалаусылар араһында бәйләнеш булдырыу һәм уны артабан үҫтереү, килеп тыуған проблемаларҙы хәл итеү.
Рига
Ҡалаға нигеҙ һалыныу тарихы
1150 йылдан Готланд утрауы сауҙагәрҙәре Көнбайыш Двина йылғаһының Балтик диңгеҙенә ҡойған (Düna) урынынан Рига йылғаһына тиклем үҙҙәренең караптарында килә торған була (Riege). Генрих Латвийский хроникаһында тәбиғи гавань ролен үтәгән lacus Riga күле иҫкә алына. Бер нисә быуаттан һуң ул йылға күмелә, уның булған урынын хәҙер ҡаланың иҫке өлөшөндә ҡайһы бер урамдар йүнәлеше буйынса ғына белеп була. Буласаҡ На Рига ҡәлғәһе урынына бер нисә тапҡыр миссионерҙар экспедицияһы килә, улар һөҙөмтә бирмәй, тик 1201 йылда Альберт Буксгевден етәкселегендәге тәре йөрөтөүсе немец рыцарҙары төркөмө генә бындағы халыҡты суҡындыра ала.
Ҡәлғә төҙөлгәс, Рига көслө хәрби һәм сауҙа үҙәгенә, Ливонияның төп сауҙа һәм христиан дине үҙәгенә әйләнә. 1211йылда епископа тырышлығы менән Ригала Домский собор төҙөлә башлай. 1225 йылда ҡалала һайлап ҡуйыла торған ҡала башлығы вазифаһы- фогт булдырыла, 1257 йылда Ригаға Икскюль замогынан Рига архиепископоптары резиденцияһы күсерелә. Ҡаланың сауҙа ҡалаһы булараҡ әһәмиәте үҫә, 1282 йылда Рига Ганза союзына инә.
Урыҫ ғәскәре ҡамауы, Рәсәйгә ҡушылыуы һәм уның хакимлығы аҫтында ҡалыуы (XVIII—XIX быуаттар)
1710 йылдың 12 (23) июлендә генерал-фельдмаршал граф Б. П. Шереметев тантаналы шарттарҙа ҡалаға инә һәм уның ҡапҡаһы янында Рига раты (советы) уға ҡаланан символик ике алтын асҡыс ала.
1861 йылда Рига — Динабург (ныне — Даугавпилс) тимер юлы һәм Рига тимер юл станцияһы төҙөлө. Һуңыраҡ Рига Мәскәү, Санкт-Петербург, Варшава менән тимер юл менән тоташтырыла. Ҡала мөһим тимер юл узелы статусын ала. Быуат аҙағында Рига диңгеҙ порты әһәмиәте буйынса Рәсәй империяһының Санкт-Петербургтан ҡала икенсе порт була. 1869 йылда Ригала тимер юл вагондары төҙөүсе Рус-Балтика вагон заводы асыла.
Сәнәғәт үҫеше
1909 йыл майынан 1915 йылға тиклем Ригалағы Рус-Балтика вагон заводы тәүге «Руссо-Балт» маркалы тәүге Рәсәй еңел автомобилдәрен етештерә. Ригала сәнәғәт үҫешенә Беренсе донъя һуғышы(1914—1918) ҡамасаулай. Ҡала фронтҡа яҡын урынлашҡанлыҡтан, Рәсәй иҡтисады мохтажлығын иҫәпкә алып, 200 000 кеше ғаиләләре менән (1915) Үҙәк Рәсәйгә, Уралға, йәки Украинаға эвакуациялана. 1917 йылдың сентябрендә ҡаланы герман ғәскәрҙәре баҫып ала.
Алтын ҡәлғә
Географияһы
Болажури ауылы Грузияның көньяғында, Самцхе-Джавахет районында, Адигени муниципалитетында урынлашҡан.Нығытма ауылдан йыраҡ түгел, бейек, ҙур ауырлыҡ менән менеп етерлек ҡаяла тора. Ул Грузияның иң ҙур зиндандарының береһе.
Архитектураһы
Нигеҙе бик ҡатмарлы, сөнки диуарҙары ҡаяларҙың төрлө бейеклегенән һалынған.
Рига
Йәмәғәт транспорты
2013 йылдан Ригала маршрут такси хеҙмәте монополияһы индерелгән.
Мәҙәниәт
2010 йылда Рига 2014 йылға Европа мәҙәниәт баш ҡалаһы тип һайлана. Шул айҡанлы бер нисә инфраструктура проекты тормошҡа ашырыла башлай: Латвия милли китпханаһы (Latvijas Nacionālā bibliotēka, Гуннара Биркерт проекты буйынса), концерт залы (Koncert zale), ул Латвия милли симфоник оркестры базаһы буласаҡ, Хәҙерге заман сәнғәте музейы (Laikmetīgās mākslas muzejs, Андрейсалалағы элекке электростанция бинаһында).
Музейҙар
Ригала 44 яҡын музей һәм уға оҡшаған учреждениелар.
Парктар һәм ял итеү урындары
— Виестура баҡсаһын 1721 йылда Пётр I әмере буйынса булдырылған.
Дыуанкүл (ауыл)
Инфраструктураһы
Дыуанкүлдән күрше ауылдарға  шоссе,  грунт юлдар һалынған. Ауылда 7 урам., мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто һәм китапхана бар.
Норд Лев Егорович
Биографияһы
Лев Егорович Норд 1847 йылдың 26 авгусында Санкт-Петербург губернаһында тыуған.
Аристократ ғаиләһенән; ҡайһы бер авторҙарҙың фекере буйынса — «инглиз дворяндарынан». Атаһы — Норд Егор Августович, отставкалағы штабс-ротмистр, алпауыт, «Беззаботная» усадьба хужаһы;  Лондонда камергер Жеребцов Александр Алексеевич менән никахта торған һарай яны-авантюристкаһы Ольга Александровнаның никахтан тыш тыуған улы була (ҡыҙ фамилияһы Зубова). Жеребцованың үҙенең раҫлауы буйынса,  Егорҙың атаһы Бөйөк Британияның буласаҡ короле Георг IVпринц Уэльский була; икенсе версия буйынса  Рәсәйҙәге Британияның элекке илсеһе лорд Уитворт Чарльз була. 1844 йылда Егор Августович Норд   генерал-майор кенәз Николай Григорьевич Щербатовтың ҡыҙы Наталья Николаевнаға өйләнә. Левтан тыш, уларҙың тағы ике балаһы  була  — Егор (1845—1880) һәм Виктор (1846—1894).
1885 йылдың 19 декабргә Әстерхандың вице-губернаторы итеп тәғәйенләнә. 1888 йылдың 12 сентябрендә Таврия вице-губернаторы вице-губернаторы вазифаһына күсерелә. 1889 йылдың 10 мартында Өфө губернаторы итеп тәғәйенләнә.
Зарипов Нур Талип улы
Биографияһы
1951 йылдан Ғафури районының Үтәк мәктәбе директоры.
Кукушка (Орловка ҡушылдығы)
Кукушка  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының һул ярына тамағынан 112 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Мәскәү-Новгород һуғышы (1471)
Поход башы
20 июндә Мәскәү ғәскәрҙәренең төп көстәре Мәскәүҙән сыға һәм Тверь аша союздаштар ҡаршыһына йүнәлә, унда Тверь полкы ҡушыла, Илмән күленең көньяғына ярына ҡарай Торжок та ҡушыла.
Мостафа Кәмал Ататөрк
Хеҙмәтенең башы. Йәштәр хәрәкәте
1905 йылда Дамаскка ебәрелә, шунда «Ватан» исемле революцион ойошмаға нигеҙ һала.
Абҙаҡ (Белорет районы)
Тарихы
Абҙаҡ (Төбәк) ауылына 1795 йылда Балағаҙы йылғаһы буйында Нуғай даруғаһы Күбәләк олоҫо башҡорттары нигеҙ һалғандар һәм олоҫ старшинаһы Абҙаҡ Байымов исеме менән атағандар. Абҙаҡ үҙе Байым ауылына нигеҙ һалған тархан Байым Киҙрәевтың улы булған.
Абҙаҡтың баш балаһы Хоҙайҙатжил 1749-1839 йылдарҙа йәшәй, уның улдары Бикбулат (уның улдары Ҡунаҡҡужа, Йыһанша), Ташбулат (уның улдары Баймөхәмәт, Динмөхәмәт), Абдуллатиф (уның улдары Әбделмәннәф, Әбделхәким). Уртансы улы Юлдашбай Абҙаҡов 1786-1845 йылдарҙа, кесеһе Миңлебай Абҙаҡов 1794-1834 йәшәгән.
Ядро ҡоралы
Ядро шартлау ҡоролмалары
Тәбиғәттә ядролары сылбырлы бүленеүгә һәләтле булған матдәләр бар. Ядро ҡоралында Уран-235 йәки Плутоний-239 ҡулланыла.
Уран элементының тәбиғәттә өс изотобы бар: 238U (тәбиғи урандың 99,2745 % ), 235U (0,72 %) һәм 234U (0,0055 %). Тик 235U изотобы ғына сылбырлы ядро бүленеү реакцияһына һәләтле. Ядро бомбаһында 235U изотобы 80 %-тан да кәм булмаҫҡа тейеш. Шуға күрә ҡорал өсөн етештерелгән уран байытылырға тейеш.
Термоядро шартлатыу ҡоролмалары
Термоядро шартлатыу ҡоролмаһында энергия дейтерий менән тритийҙың ауырыраҡ элементтарға термоядро ҡушылыуының ультрафаст (шартлау) реакцияһы ваҡытында барлыҡҡа килә. Был осраҡта синтез реакцияһы энергия шартлауының төп сығанағы булып тора.
Башҡорттарҙа ғаилә-никах мөнәсәбәттәре
Башҡорттарҙа ғаилә-никах мөнәсәбәттәре — башҡорттарҙа хужалыҡ итеүҙең традицион формаларына, социаль һәм мәҙәни традицияларға бәйле ғаилә-никах институты.
Әхлаҡи ҡағиҙәләр. Мөлкәт мөнәсәбәттәре
Ғаиләлә традицион этикет нормалары йәки өлкәндәрҙе, ата-әсәләрҙе хөрмәт итеү талаптары үтәлгән. Өлкәндәргә туғанлыҡ терминдары — «олатай», «өләсәй» «атай», «әсәй», «ағай» «апай» — менән мөрәжәғәт итеү ҡабул ителгән. Кейәүҙәге ҡатын-ҡыҙға иренең өлкән туғандары менән һөйләшеү, йәмәғәт урындарына барыу һ. б. тыйылған. Ғаиләләр бергәләп байрамдар ойошторған, төрлө йолалар үтәгән, туйҙар ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә, ерләүҙә ҡатнашҡан.
Кинйә ул атаһының вариҫы һаналған һәм ҡартайған ата-әсәһен ҡарарға тейеш булған. Аталары ваҡытһыҙ үлеп киткән осраҡта ғаилә башлығы вазифаһы өлкән улға йөкмәтелгән. Башлыса ирҙәр һыҙығы буйынса аҫабалыҡ хоҡуғы тапшырылған. XIX-XX быуат башында васыят буйынса вариҫлыҡ йолаға әүерелгән. Бәхәсле осраҡтарҙы мулла йәки власть органдары хәл иткән.
Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы
Биографияһы
Сержант Садиҡов Нәжип (Нәғим) Минһажетдин улы Берлинғаса хәрби юл үтә. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн» (1945), ике тапҡыр «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» (1943, 1944) миҙалдары менән бүләкләнгән.
Сәйрән (Туймазы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Сучок (Иваньковск һыу һаклағысы ҡушылдығы)
Сучок  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иваньково һыуһаҡлағысының уң ярына тамағынан 3010 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Анатомия институты бинаһы (Санкт-Петербург)
Анатомия институты бинаһы — ике ҡатлы кирбес бина. Ул XIX быуаттың икенсе яртыһында бейек цоколе булған йорт. Бина Санкт-Петербург ҡалаһының Калинин районындағы Академик Лебедев урамында урынлашҡан. Был бина төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы булып тора. Хәҙерге ваҡытта бина С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академияһының уҡыу корпустары сифатында ҡулланыла.
Тарих
Санкт-Петербург ҡалаһының Академик Лебедев урамында Медицина-хирургия академияһының анатомия институтының бинаһы урынлашҡан. Был бинала оҙайлы ваҡыт дауамында бик күп медицина учреждениелары өсөн белгестәр әҙерләп сығарылған.
1862 йылда институттың бинаһы төҙөөү эштәре оҫтаһы-архитектор Константин Соколов һәм хәрби инженер Генрих Войниций тарафынан ҡоролма төҙөлә башлаған. 1871 йылда бина төҙөлөп бөткән.
Минин Геннадий Дмитриевич
Биографияһы
Минин Геннадий Дмитриевич — 1940 йылдың 27 октябрендә хәҙерге Екатеринбург ҡалаһында тыуған. 1964 йылда Свердловск дәүләт медицина институтының (хәҙер Урал дәүләт медицина университеты) санитарно-гигиена факультетын тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Өфө ҡалаһының Республика санитар-эпидемиологик станцияһында санитар-табип булып башлай. 1977 йылда коммуналь гигиена бүлеге мөдире,1983 йылдан баш табип. 1983—2005 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары. «Башҡортостан Республикаһында коммуналь гигиена һәм эпидемиология үҙәге» федераль дәүләт учреждениеһының баш табибы урынбаҫары. 1999 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында эшләй. 2008 йылға тиклем Рәсәй Федерацияһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Федераль дәүләт бюджет мәғариф учреждениеһының медик-профилактика эшен өйрәнеү,гигиена һәм эпидемиология кафедраһы мөдире. Өфө ҡала халыҡ депутаттары советының ике саҡырылыш депутаты итеп һайлана (1987—1989, 1990—1992).
Манглиси Сионы
Манглис Сионы — грузин православ соборы. Тетрицкаро муниципалитетының Манглиси ҡалаһы ситендә урынлашҡан. Грузин христианлығының беренсе быуаттарында ҡоролған, ләкин һуңынан бер нисә тапҡыр яңынан үҙгәртеп төҙөлгән.
Тарихы
1845 йылда собор янында яҙыу менән башня булған, уға ярашлы уны 1667 йылда епископ Арсений төҙөткән. Һуңыраҡ, XVIII быуатта тирә-яҡын лезгиндар талай һәм бушап ҡала. Ҡорам ташландыҡ хәлгә килә.
Әзекәй (Белорет районы)
Рәүиз мәғлүмәттәре
Әзекәй ауыл хакимиәте биләмәһендә ҡатай һәм тамьян ырыуы башҡорттары йәшәй. Элгәре ауыл Ҡатай улусы ерҙәренә ингән.
XVIII быуат аҙағында ауылдағы 55 йортта 268 кеше йәшәгән. 1850 йылда 117 йортта 436 ир-ат һәм 400 ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән 32 керҙәш ир-егет йәшәгән.
1920 йылда Әзекәйҙә 367 кеше йәшәгән 80 йорт була.
Фроловка (Лама ҡушылдығы)
Фроловка  — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Лама йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Одаджян Шаво
Карьераһы
Банкта эшләгәндә Шаво, 1994 йылда тауыш яззырыу студияһында осрашҡандан һуң, Малакян һәм Танкян менән бергә SOAD төркөмөн етәкләй башлай. 1995 йылда ул төркөмдөң даими басисына әйләнә. Һуңыраҡ улар төркөмдөң исемен, Дарон Малакян «Victims of Тhe Down» шуғырын яҙғандан һуң, «System of a Down» тип үҙгәртә.
Гарри Гудини
Гарри Гудини премияһы
2015 йылда Рәсәйҙә Гарри Гудини исемендәге премия булдырыла. Был йәмәғәтселек иғтибарын паранормаль күренештәрҙең һәм ғәҙәттән тыш һәләтлектең булыуы тураһындағы хәбәрҙәрҙе тәнҡит күҙлегенән сығып ҡабул итмәүгә йүнәлтеү өсөн эшләнә.
Милли гвардия ғәскәрҙәренең Пермь хәрби институты
Төп тарихы
1991 йылда Советтар Союзы тарҡалғандан һуң, СССР Дәүләт именлеге комитетының Ф. Э. Дзержинский исемендәге Юғары сик буйы команда Октябрь революцияһы орденлы Ҡыҙыл байраҡлы училищеһы ҡыҫҡартылыу сәбәпле, был уҡыу йортоноң курсант-кинологтары Пермь юғары хәрби команда училищеһына күсерелә һәм кинологтар кафедраһы булдырыла. 1992 йылда СССР Эске Эштәр министрлығының Ф. Э. Дзержинский исемендәге Харьков Юғары хәрби тыл училищеһынан курсанттар Пермь юғары хәрби команда училищеһына күсерелә.
Институттың структураһы
Төп сығанағы:
Ларина Прасковья Фоминична
Ларина Прасковья Фоминична (1922, хут. Шиян, Ровенск улусы, өйәҙе Острогожский өйәҙе, Воронеж губернаһы, СССР — ?) — Краснодар крайы Кавказ районының «Восток» колхозы һауынсыһы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).
Биографияһы
Кубандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (09.01.1996). Темижбекский станицаһында йәшәй. 2 тапҡыр Ленин ордены (22.03.1966, 06.09.1973) һәм башҡа миҙалдар менән бүләкләнә.
Алексеевка (совхоз)
Генераль директоры — Низаметдинов Рәмзил Рауил улы.
Алым
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Хмелёвка (Колпяна ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һалҡыншишмә
Һалҡыншишмә (Салкын-Чишма) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Татар-Олҡан ауыл Советы составына инә. Почта индексы — ?, ОКАТО коды — 80251865009.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Абдуллов Ғибәт Абдулла улы
Хәтер
Абдуллов Ғибәт Абдулла улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Мәләүез районы Яҡтыкүл ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Академик ишеү
Ишеү инвентарына ярыш ҡағиҙәләренең талаптары
2. Кәмә мороно ҡойолған резина шар һәм флюгарка тотҡосо менән йыһазландырылған булырға тейеш.
Бильбао
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Үрге Таулыҡай мәктәбе
Үрге Таулыҡай мәктәбе — Башҡортостан Республикаһы Баймаҡ районы муниципаль районының Үрге Таулыҡай ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе
Тарихы
1943—1944 — ете йыллыҡ мәктәп 1961 йыл — һигеҙ йыллыҡ мәктәп 1972 — урта мәктәп асыла. 2012 йыл — төп урта мәктәп итеп үҙгәртелә. 2015 йыл — мәктәпкә филиал сифатында Сыңғыҙ ауылы һәм Буранбай ауылы мәктәптәре, шулай уҡ Үрге Таулыҡай, Сыңғыҙ һәм Буранбай мәктәпкә мәктәпкәсә йәштәге төркөмдәр ҙә индерелә.
Башҡорттарҙа туғанлыҡ атамалары
Туғанлыҡ атамалары
Ҡоҙа-ҡоҙағыйлыҡ бүленеше ҡан-ҡәрҙәшлек бүленешенең билдәле бер үҫеше осоронда барлыҡҡа килгән һәм уның һөҙөмтәһендә ир (кейәү) һәм ҡатын (бисә) яғынан булған туғандар исемлеге байтаҡ ҡына кимәлдә уның төҙөлөшөн ҡабатлай.
Уларҙың ирҙәренә ҡатын кеше кейәү тип мөрәжәғәт иткән.
Танзания
Танзания — (Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — көнсығыш Африкала урынлашҡан дәүләт. Төньяҡта Кения һәм Уганда, көнбайышта Руанда, Бурунди һәм Конго Демократик Республикаһы, көньяҡта Замбия, Малави һәм Мозамбик менән сиктәш. Көнсығыш ярын Һинд океаны йыуа.
Шәйхетдинов Муллағәли Шәйхетдин улы
Шәйхетдинов Муллағәли Шәйхетдин улы (Шайхутдинов Муллагали Шайхутдинович (1914 — 1966) — 112-се Башҡорт (16-сы гвардия Чернигов) кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия сержанты.
Танзания
Географияһы
Танзания территорияһында Африканың иң бейек тауы — Килиманджаро стратовулканы урынлашҡан (5895 м ).
Карбышева Елена Дмитриевна
Биографияһы
Елена Дмитриевна Карбышева 1919 йылдың 6 июнендә Симбирскиҙа (хәҙерге Ульяновск) тыуа.
Танзания
Бойондороҡһоҙлоҡ осоро
Джулиус Ньерере етәкләгән Танзанияла милләт төҙөүгә курс иғлан ителә. Бөтә ил буйлап йәштәрҙең, ҡатын-ҡыҙҙарҙың, ҡарттарҙың йәмәғәт объекттары, юлдар, күперҙәр төҙөлөшөндә ҡатнашыуы буйынса «ирекле кампания» башлана. Был йөкләмә хәрби эшкә өйрәтеү менән аралаша. Шул уҡ ваҡытта етәксе партия (Танганьика Африка милли союзы) башлыҡтарының күбеһе шәхсән байыу менән шөғөлләнә башлай. 1966 йылда хеҙмәт йөкләмәләренән баш тартыусы студенттарҙың протестары ҡабына. Танзания властары был сығыштарҙы хәрби көс менән баҫтыра.
Тышҡы сауҙа
2017 йылда импорт: 8,61 млрд доллар — ҡулланыу тауарҙары, машиналар һәм транспорт саралары, яғыулыҡ.
Африка, Кариб бассейны һәм Тымыҡ океан (АКТ илдәре) төбәге илдәренең халыҡ-ара ойошмаһына инә.
Спорт
Танзаниянан иң билдәле спортсыларының береһе баскетболсы Хашим Табит, 2009 йылғы НБ драфтында дөйөм икенсе номер аҫтында һайланған һәм «Мемфис», «Хьюстон» һәм «Оклахому-Сити» өсөн лигаларҙа 220-ҙән ашыу сығыш яһаған.
Киң мәғлүмәт саралары
Танзанияла 693 ваҡытлы матбуғат теркәлгән, уларҙың 171 баҫмаһы даими сыға. Иң популяр баҫмаларға түбәндәге гәзиттәр инә (бөтәһе лә Дар-әс-Сәләм ҡалаһында нәшер ителә):
Ай тотолған төндә (опера)
Тасуирлама
Төп партияларҙа Р. А. Бәшәров (Дәрүиш), шулай уҡ: Опера 1997 йылда Мәскәүҙә Башҡортостан көндәре сиктәрендә күрһәтелә. 1997 йылда опера Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителә.
Ит
Иттең составы һәм үҙенсәлектәре
Иттең төп өлөшө — мускул туҡымалары. Уның составында һыу (73-77 %), аҡһымдар (18-21 %), липидтар (1-3 %), экстрактив матдәләр (1,7-2 % азотлы, 0,9 −1,2 % азотһыҙ), минераль матдәләр (0,8—1,10 %) бар.
Мускул туҡымаларынан башҡа иттең составында тарамыштар (тоташтырыу туҡымалары), май туҡымаһы һәм аҙ күләмдә нервы туҡымалары була.
Рәсәйҙә
Геродот яҙмаларына ярашлы скифтарҙа «таш менән йылытыу» киң таралған булған. Һыу тултырылған соҡорға һыу ҡайнап сыҡҡанға ҡәҙәре ҡыҙған таш ташлағандар. Шунан һуң ул һыуҙа ит бешергәндәр. Йыш ҡына скифтар итте көлдә лә бешергән.
Эре киҫәктәрҙе быҡтырыу
Әҙер итте 50—60° эҫелегендә ябыҡ һауытта һаҡлайҙар һәм кәрәк булғанда 2-3 киҫәкте тураҡлап ҡуялар. Әҙер булғас 3 сәғәт эсендә ҡулланмаған хәлдә, уны һыуыталар, ә ашар алдынан эҫе соуста йылыталар.
Мейестә бешереү (томалау)
Ит ризыҡтарын бешерер алдынан быҡтырып йәки ҡурып алалар. Мейестә юғары температурала (300—350°) бешерәләр.(Ризыҡ 80-85° эҫегәс, өҫтөндә кетерҙәк барлыҡҡа килгәс, әҙер тип һанала). Әҙер ризыҡты һаҡларға ярамай, сөнки уның йөҙө һәм тәме тиҙ арала насарая.
Черногория кенәзлеге
Никола I-нең хакимлығы
1907 йылдың октябрендә Скупщинаға һайлауҙарҙан һуң Сербия Черногория менән дипломатик мөнәсәбәттәрҙе өҙгән. Босния көрсөгө ваҡытында ике дәүләт араһында мөнәсәбәттәр тергеҙелгән. XX быуат башында Черногория бәләкәй генә аграр дәүләт булған, бында 1909 йылға ҡарай яҡынса 222 мең кеше йәшәгән, шуларҙың тик 15,57 % — ҡалаларҙа. Ауыл хужалығы ябай булған, йыш ҡына игендең уңмауы һәм аслыҡ күҙәтелгән. Мәҫәлән, XX быуат башында 1900, 1903, 1904, 1911 һәм 1913 йылдарҙа игендең уңмауы күҙәтелгән. 1909 йылда кенәз Николайҙы властан ситләтергә маҡсат итеп ҡуйылған заговор асылған. 1909 йылда рус инженеры Болотов етәкселегендә Скадар күле тирәһендәге һаҙлыҡтарҙы киптереү уҙғарылған. Тиҙҙән йәнә бер заговор асылған, унда ҡатнашыусылар кенәз Николаны ҡолатып тәхеткә уның улы Даниланы ултыртырға һәм сәйәси золомдарҙы иреккә сығарырға ниәтләгән. 1910 йылдың 28 авгусында кенәз Никола I Петрович король титулын алған һәм Черногорияны короллек тип иғлан иткән. Һуғыш йылдары алдында Никола Рәсәй империяһы һәм Австро-Венгрия араһында ярамһаҡланып, уларҙан субсидия алырға тырышҡан. Никола I Петрович 1910 йылда Рәсәйгә барғандан һуң, Рәсәй империяһы хөкүмәте Черногория өсөн йыллыҡ субсидияһын ике тапҡырға арттырған.
Йөннө
Тарихы
Баҙы йылғаһы үҙәнендә урынлашҡан Йөннө ауылы Йылан ырыуы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә ята. 1858 йылға тиклем ауылда тик башҡорттар ғына йәшәй. 1858 йылда Йөннө ауылына 46 ерһеҙ башҡорт (припущенник) индерелә. Улар 5 ихата булып йәшәп китә.
Ырымбур затлы ҡыҙҙар институты
Тарихы
Рәсәй дәүләт тарихи архивында институтты 1898—1914 йылдарҙа тамамлаған уҡыусылар тураһында документтар бар.
Дедовск
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Ҡылыс (фехтование)
Ҡылыстарҙа спорт фехтованиеһының төп ҡағиҙәләре һәм уларҙың үҫеш тарихы
Шулай уҡ, 2016-2017 миҙгеле башында һәм 2016 йыл аҙағына тиклем ваҡытлыса түбәндәге үҙгәреш индерелде - хәҙер уйынсылар алышты бер-береһенә 1 метрға яҡыныраҡ килеп башлай.
Геномика
Тарихы
Иң беренсе булып 1977 йылда Φ-X174 (5368 нуклеотидтарҙан) бактериофагтарының геномы секвенирлана.
Сираттағы секвенир Haemophilus influenzae бактерияһына (1,8 Мб; 1995 йыл) яһала.
Геномиканы медицинала ҡулланыу миҫалы
Икенсе осраҡ ҡәҙимге булмаған шеш сиренә бәйле була. 39 йәшлек ҡатын лейкемия ауырыуының киҫкен промиелоцитар формаһы менән сирләй. Стандарт диагностикалау ысулдары сирҙе күрһәтмәй. Ә бына яман шеш күҙәнәктәренә яһалған геном анализы 15- се хромосоманың бик ҙур өлөшөнең 17-се хромосомаға күскәнен асыҡлай. Был гендарҙың үҙ-ара яңыса тәьҫирләшеү эффектын килтереп сығарған була. Һөҙөмтәлә ҡатынға сиренә ҡарата тейешле дауа тәғәйенләнә.
Агинское (Красноярск крайы)
Агинский — ауыл. Красноярск крайының Саянский районы административ үҙәге һәм Агинский ауыл советы үҙәге.
Аҡбаш (Ютазы районы)
Тарих
1920 йылда ауыл яңы ойошторолған Татар АССР-ының Бөгөлмә кантоны составына керә. 1930 йылдан — Баулы районы, 1935 йылдан — Ютазы районы, 1963 йылдан — Бөгөлмә районы, 1965 йылдан — Баулы районы, 1991 йылдан — йәнә Ютазы районы составында була.
Шерстня
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Тверь ҡалаһынан Иваньков ГЭС-ына тиклем (Иваньков һыуһаҡлағысы). Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Аҙналы (Башҡортостан)
Тарихынан
V рәүиз Заһит исеме менән өс ауылды асыҡлай (Заһит кеше исеме, әммә уның кемлеге аныҡ билдәле түгел). Шул уҡ ваҡытта уларҙың һәр береһе үҙенсә атала: беренсеһе Әзекәй, бында ауылға нигеҙ һалыусы Серҙебай (1767—1841) һәм Таулыбай (1761 г.) Әзекәевтар йәшәгән, икенсеһе Аҙналы тип аталған, унда тәүге төпләнеүсенең улы Мырҙағол Аҙналин (1788 й.) төпләнә. Өсөнсөһө Ҡаҙыш булараҡ билдәле була. Нигеҙ һалыусыларҙың улдарының йәше буйынса өс ауылдың барлыҡҡа килеү ваҡытын билдәләргә мөмкин — был XVIII быуаттың 30—50-се йылдары. XVIII быуат аҙағында ауылда 55 йортта 268 кеше йәшәгән. 1850 йылда 117 йортта 436 ир-ат һәм 400 ҡатын-ҡыҙ, шул иҫәптән 32 керҙәш ир-ат иҫәпләнгән. 1843 йылда 125 йорттан 717 кешенең 775 аты, 625 һыйыры, 300 һарығы  һәм 122 кәзәһе булған. Шулай итеп, 1900 йылға тиклем Аҙналы, Әзекәй һәм Ҡаҙыш ауылдары Заһит исемен йөрөткән, һәм өс ауыл халҡы рәсми документтарҙа бергә теркәлгән.
Мелехов Иван Степанович
Биографияһы
1962—1966 йылдарҙа — СССР Дәүләт планы ҡарамағында  урман, целлюлоза-ҡағыҙ, ағас эшкәртеү сәнәғәте һәм урман хужалығы буйынса Дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары. Бер үк ваҡытта Мәскәү урман-техник институтында (1962 йылдан алып) урмансылыҡ кафедраһын етәкләй
Әбделмәнов Әхмәҙулла Фәйзрахман улы
Биографияһы
1943 йылдың 7 ғинуарындағы алыштарҙа хәбәрһеҙ юғала.
Тузов Николай Иосифович
Биографияһы
1943 йылдың 16 октябрендә алғы төркөм составында Днепр йылғаһын Щитцы ауылы районында аша сыға. Плацдармды киңәйтеү өсөн барған һуғышта беренселәрҙән булып һөжүмгә күтәрелә. Яралана, әммә сафта ҡала.
Кисса Наталья Николаевна
Биографияһы
1990 йылдың 3 сентябрендә вафат була. Мариуполдең Киров зыяратында ерләнгән.
Ябалаҡ (Илеш районы)
Ябалаҡ (Ябалаково) — Башҡортостан Республикаһының Илеш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 359 кеше булған. ОКАТО коды — 80230880001.
Илһан Чилер
Ижады
15-тән ашыу милли һәм халыҡ-ара әҙәби антологияларға үҙенең өлөшөн индерҙе.
2005 йылда «1002 төнгө әкиәт» («1002 ночные сказки») йыйынтығында «Вульгата» («Vulgata») хикәйәһе баҫылды.
Серафимов
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Даянова Тәскирә Байрам ҡыҙы
Әҙәби ижады
Тәскирә Даянова республика балалар баҫмалары «Аманат» һәм «Аҡбуҙат», йәштәрҙең «Шоңҡар» һәм әҙәби-нәфис һәм ижтимағи-сәйәси баҫма «Ағиҙел» журналдары менән хеҙмәттәшлек итә. 1989 йылда әкиәттәре өсөн «Аманат», ә 2006 йылда — «Һуңғы шырпы» повесы «Ағиҙел» журналдарының лауреаты була.
2010 йылда «Изгелек уҡтыусыһы» тигән Өфө ҡала конкурсында «Балалар яҙыусыһы — үҫеп килгән быуынды рухи-әхләки яҡтан тәрбиәләүсе» номинацияһына лайыҡ була.
Әҫәрҙәре
Джоконда (Хикәйә)
Ҡуш өйәңке
Яуап тотоу
Убыр менән алыш
Афанасьевка (Тимшор ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Даянова Тәскирә Байрам ҡыҙы
Әҫәрҙәре
Дилә. Хикәйә. “Йәшлек” гә -->
Хабелашвили күпере
Тарихы
Хабелашвили күперен XVIII быуатта ошо ауылда йәшәгән Беридзе тигән кеше төҙөгән.
Башҡортостан Юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбе
Тарихы
Был уҡыу йорто ВКП(б)ның Башҡоростан өлкә комитетының 1939 йылдың 2 февралендәге ҡарары нигеҙендә Башҡорт колхоз ауыл хужалығы техникумы итеп үҙгәртелә.
Ветожетка
Ветожетка — Рәсәйҙәге йылға. Тверь өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Жукопа йылғаһының уң ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 37 км.
Үсҡаныш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :