cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Китмар
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғафаров Фәйзи Ғәли улы
Ғафаров Фәйзи Ғәли улы (15 май 1906 йыл — 8 февраль 1943 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры. 294-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары. Майор.
Биографияһы
1942 йылда 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 294-се кавалерия полкы командиры урынбаҫары. 1942 йылдың 10 июлендә майор Гәрәй Нафиҡов батырҙарса һәләк булғандан һуң Герасим Фондеранцев тәғәйенләнгәнсе полк менән етәкселек итә. 1942 йылдың 9 сентябрендә уға майор званиеһы бирелә. Документтарҙа 1943 йылдың 8 февралендә (ҡайһы бер документтарҙа 23 февралдә дошман тылына рейд ваҡытында) һәләк булған тиелә. Һәләк булған урыны: Украина ССР-ы, Ворошиловград (хәҙерге Луганск) өлкәһе, Успенский районы, Успенская станцияһы. Успенская станцияһы хәҙерге Рәсәйҙең Ростов өлкәһе Матвеево-Курган районы Авило-Успенка ауылындағы станция, ул Украина менән Рәсәй араһындағы сиктә урынлашҡан.
Грета Гарбо
Һуңғы йылдары
АҠШ-тың махсус хеҙмәттәренең асылған архивтарынан Гарбо уларҙың йәшерен агенты булыуы тураһында мәғлүмәт сенсацияға әүерелә. Гарбо Икенсе донья һуғышы осоронда фашистарға ҡаршы көрәштә, атап әйткәндә, Данияла йәшәгән йәһүдтәрҙе ҡотҡарыуҙа ҡатнаша.
Әхмәр (Ишембай районы)
Тарихы
XIX быуат уртаһында Әхмәр халҡы һаман да малсы булып ҡала. 1839 йылда 528 кеше йәшәгән 82 йорт хужалығында 912 ат, 752 һыйыр, 157 һарыҡ, 165 кәзә була. Бер ихатаға 3 умарта тура килгән. Башҡорттар тормошона игенселек әллә ни үтеп инмәгән. 1842 йылда уларҙың барыһына 304 бот ужым һәм 432 бот ярауай (яҙғы) ашлыҡ сәселә. 1906 йылда мәсет, земство мәктәбе, ике һыу тирмәне, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән, улус идараһы урынлашҡан була.
Вижайка (Лолог ҡушылдығы)
Вижайка  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының уң ярына тамағынан 55 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Глазго метрополитены
Эш ваҡыты
Метрополитен 6:30 алып 23:30 сәғәткә тиклем бөтә көндәрҙә лә, йәкшәмбенән тыш,  4-8  минут интервал менән эшләй. Йәкшәмбе көнөндә  эш  ваҡыты 11:00—18:00 тиклем 8 минут интервал менән сикләнгән
Силенд
Дәүләт түңкәрелешенә ынтылыш
1978 йылдың авгусында илгә инвестициялар йәлеп итеү мәсьәләһендә кенәз һәм Силендтың премьер-министры граф Александр Готфрид Ахенбах мәнфәғәттәре конфликты һөҙөмтәһендә путч башлана. Хәл конституцияға ҡаршы ниәттәрҙә үҙ-ара ғәйепләүҙәргә барып етә. Австрияла инвесторҙар менән һөйләшеүҙәр алып барған кенәз булмағанда, Ахенбах Голландия граждандары төркөмө менән утрауға төшә. Йәш принц Майкл подвалға бикләнә, һуңынан ул Нидерландҡа сығарыла, унда ул урлаусыларҙан ҡаса. Һөҙөмтәлә кенәз үҙенең власын яҡлап ҡала.
Силенд Хөкүмәте халыҡ-ара хоҡуҡ нормаларына ярашлы эш итә. Әсирлеккә алынған сит ил ялсылары хәрби әсирҙәр менән мөғәмәлә итеү тураһында Женева конвенцияһына ярашлы тиҙҙән ебәрелә. Боролошто ойоштороусы граф Ахенбах, бөтә вазифаларҙан бушатыла һәм дәүләт хыянаты өсөн хөкөм ителә. Британия Сит ил эштәре министрлығы был мәсьәләне хәл итеүҙән баш тарта, әммә графтың Германия гражданлығы ла була, Германия Федератив Республикаһы дипломаттарына туранан-тура Силенд менән һөйләшеүҙәр алып барырға тура килә. Утрауға Лондондағы немец илселегенең өлкән юрисконсульты доктор Нимюллер килә. Кенәз Рой Силендты дипломатик таныуҙы талап итә, әммә һөҙөмтәлә, килеп сыҡмаған путчтың ҡанһыҙлығын иҫәпкә алып, Ахенбахты ҡайтарып ебәрә. Элекке премьер-министр Германия Федератив Республикаһында урынлашҡан эмиграциялағы Силенд хөкүмәтен төҙөй. Шулай уҡ Ахенбах Силенд Йәшерен Советы рәйесе булып торам, тип раҫлай. 1989 йылдың ғинуарында ГФР властары уны ҡулға ала, һуңынан үҙенең вазифаһын иҡтисади хеҙмәттәшлек буйынса министр Йоханнес Зайгерға тапшыра, ул оҙаҡламай премьер-министр булып китә. Зайгер 1994 һәм 1999 йылдарҙа ҡайтанан һайлана.
Территориаль һыуҙарҙы киңәйтеү
1987 йылдың 30 сентябрендә Бөйөк Британия үҙенең территориаль һыуҙарын 3-тән 12 милгә тиклем киңәйтеү тураһында иғлан итә. Икенсе көндө Силенд шундай уҡ белдереү яһай. Бөйөк Британия хөкүмәте Силендтың территориаль һыуҙарын киңәйтеүгә реакция белдермәй. Был фактты Силендтың бойондороҡһоҙлоғо яҡлылары уның таныу факты итеп ҡарай.
Маркалар
thumb|300px|Силендтың почта маркаһы, [[1970 йыл Бөйөк диңгеҙҙә йөҙөүселәрҙең портреттары менән Силендтың тәүге маркалары 1968 йылда сығарыла. Рой I Бөтә донъя почта союзына инергә ниәтләнгән була. Бының өсөн ул 1969 йылдың октябрендә Брюссель ҡалаһына 980 хаттан торған почта йөгө менән үҙенең эмиссарын ебәрә.
Илья Чавчавадзеның йорт-музейы (Сагурамо)
Тарихы
Илья Чавчавадзе вафат булғандан һуң уның ҡатыны Ольга Гурамишвили йортто белем биреү йәмғиәтенә ҡулланырға тапшыра, мәктәп эшләй башлай, ә артабан ауыл хужалығы учреждениеһы итеп тотонола.
Гәрәй (йылға)
Гәрәй — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Тере Танып йылғаһы ҡушылдығы. Оҙонлоғо — 73 км, бассейн майҙаны — 886 км².
Ла-Шо-де-Фон
Иҫкәрмә
<references group="" responsive="">
Криммль шарлауыҡтары
Һыу ағымы
Криммль шарлауығының һыу ағымы ямғырҙарға һәм миҙгел үҙгәреүенә бәйле. Июнь — июлдә уның һыу сығымы 20,000 м³/сәғ (сәғәтенә 5.28 миллион голлон), ә февраль айында 500 м³ / сәғ (сәғәтенә 0.13 миллион голлон)). Иң ҙур һыу сығымы 1987 йылдың 25 авгусында теркәлгән, ул ваҡытта һыу сығымы 600 000 м³ / сәғ йәки сәғәтенә 160 миллион голлон тәшкил иткән..
Санкт-Петербург юғары артиллерия команда училищеһы
Башы
1855 йылдың 17 апрелендә Дворян полкы Юғары указ менән Константинов кадет корпусы итеп үҙгәртелә. 1859 йылдың 14 майында хәрби ведомство буйынса 112-се һанлы бойороҡ менән Константинов кадет корпусы Константинов хәрби училищеһы тип үҙгәртелә һәм даими дислокация урыны Санкт-Петербург ҡалаһы, Мәскәү проспекты, 17 адресы буйынса, Обухов күпере янында була, тип билдәләнелә. 1863 йылдан Константинов хәрби училищеһы тип үҙгәртелә. 1894 йылдан Константинов артиллерия училищеһы итеп үҙгәртелә, был хәрби-уҡыу йорто 1917 йылға тиклем эшләй һәм Октябрь революцияһынан һуң ябыла.
Наградалар
Төп сығанағы:
Видергебурт — немец мәҙәни-ағартыу ойошмаһы
Рәсәй немецтарын милләт булараҡ тергеҙеү, милли үҙенсәлектәрҙе һаҡлау, социаль-иҡтисади шарттар тыуҙырыу — милли ойошманың төп маҡсаты. Фестивальдәр,концерттар, күрғәҙмәләр, байрамдар үткәрелә. Милли мәктәптәр,кластар, тыуған телде өйрәнеү буйынса курсар ойоштороу эше әүҙем башҡарыла.
Ғисмәт (мәғәнәләр)
Ғисмәт — башҡорт ир-ат исеме. Шулай уҡ татар халҡында ла осрай
Круглова Клавдия Егоровна
Биографияһы
Клавдия Егоровна Круглова башланғыс мәктәптә уҡый. 1927 йылда Раменскийҙағы «Ҡыҙыл йондоҙ» туҡыу фабрикаһында хеҙмәт юлын башлай. 1930 йылда тыуған ауылына ҡайта һәм урындағы колхозда эшләй башлай. 1936 йылдан алып Прохорыч исемендәге колхоздың фермаһында һауынсы булып эшләй.
1949 йылдың 7 апрелендә СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы ауыл хужалығында һәм малсылыҡта рекордлы күрһәткес менән юғары һөҙөмтә алыу өсөн Клавдия Егоровна Кругловаға Социалистик Хеҙмәт Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Ураҡ һәм Сүкеш » алтын миҙалы тапшырыла.
Наградалары
Хеҙмәт уңыштары өсөн лайыҡ булған:
Сигнахи ҡәлғәһе
Тарихы
Нығытма диуарҙары Грузия территорияһында берҙән-бер боронғо, диуарҙары баштағы килеш һаҡланып ҡалған ҡомартҡы. Диуарҙарының дөйөм оҙонлоғо 4,5 километр тәшкил итә, 23 ҡарауыл башняһы бар. Ҡәлғә ҡапҡаһы арка рәүешендә бик матур итеп эшләнгән. Эстән эшләнгән баҫҡыстарҙан диуарҙар өҫтөнә менеп була - бынан  Алазань үҙәне ус төбөндәге кеүек күренеп тора ..
Башҡорт әҙәбиәт ғилеме
XXI быуат башы
Башҡортостан Республикаһында әҙәбиәт ғилемен өйрәнеүсе ғалимдар Рәсәй фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге тел һәм әҙәбиәт тарихы институтында; Башҡорт дәүләт университетында, Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында һәм башҡа юғары уҡыу йорттарында эшләй. Әҙәбиәт ғилеме буйынса мәҡәләләр «Ағиҙел», «Бельские просторы», «Ватандаш», «Йәдкәр» («Наследие») журналдарында баҫыла.
Ғәбдөк
Ауыл тарихынан
Ауыл исеме Ғәбдөк тигән антропонимдан алынған. Легенда буйынса Ғәбдөк менәнСысҡан ағалы-ҡустылы булған.
Ауылға тәүге булып килеп нигеҙләнгән кеше тураһында наҡыҫ мәғлүмәттәрҙе ''М. Ф. Чурконың'' «БАССР-ҙың Тамъян-Катай кантонының тарихи очеркы» (Өфө, 1927) тигән китабынан алырға мөмкин. Унда XIX башында кантон ярҙамсыһы булып хеҙмәт иткән яһауыл Ғәбдөк Нуғай улы Яуғастиндың шәжәрәһе һүрәтләнгән.
Рациональ һан
Кәсер бейеклеге
Мәҫәлән, кәсеренең бейеклеген табыу өсөн башта унан ҡыҫҡармай торған кәсерҙе табырға кәрәк. Ҡыҫҡармай торған кәсер ошолай күренештә:. Аҙаҡ числителдең модулен һәм знаменателде ҡушырға кәрәк: 5+2=7.
Кринка (Керженец ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Төмәнәк
Тарихы
Төмәнәк ауылына Каҙан юлының Ҡыр-Йылан һәм Байлар улустары башҡорттары үҙ аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме :
Височь
Височь — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы/ Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сочь йылғаһының һул ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Мәхмәт-бег Капетанович-Любушак
Биографияһы
1878 йылдан Сараевола йәшәй. 1893 йылда Сараевоның ҡала башлығы була. Ҡала инфраструктураһын үҫтереү менән шөғөлләнә. Ул ҡала башлығы вазифаһын үтәгән осорҙа Сараевоны әүҙем электрлаштырыу башлана. 1895 йылдың 1 майында Сараевола май фонарҙары урынына тәүге тапҡыр электр урам яҡтыртыуҙары эшләй башлай. Шул уҡ көндө Сараево Европала электр трамвайҙары файҙаланыла башлаған тәүге ҡалаларҙың береһе була.
Георгий Леонидзеның йорт-музейы (Патардзеули)
Тасуирламаһы
Грузияның Милли мәҙәни мираҫты һаҡлау буйынса агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, Сагареджо муниципалитетының Патардзеули ауылында урынлашҡан йорт-музейына күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы статусы бирелгән.
Астафьева Тамара Аркадьевна
Биографияһы
Тамара Астафьева мәктәпте тамамлағандан һуң Томск дәүләт медицина институтына уҡырға инә.
Кесе Питейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Лакин Капитон Михайлович
Биографияһы
Владимир өлкәһенең Вишенки ауылында тыуған.
2-се Мәскәү медицина институтын тамамлай (1953). Фармакология кафедраһында эшләй.
Плазмалы һәм күҙәнәкле гемостазды өйрәнеү буйынса СССР Дәүләт һәм СССР  Министрҙар Советы  премияларына лайыҡ була.
Кувшинка (Куйбышев һыу һаҡлағысы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вәлиев Баҡый Вәли улы
Биографияһы
112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының Таһир Күсимов етәкселек иткән 275-се кавалерия полкы (58-се гвардия кавалерия полкы) разведка взводы командиры.
Вок (Кама ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Сыңрау торна (балет)
Тарихы
Төп партияларҙы Ленинград хореография училищеһы уҡыусылары
С. М. Будённый исемендәге хәрби элемтә академияһы
Һөнәрҙәр
ЮҒАРЫ БЕЛЕМ
Һөнәр:күп каналлы телекоммуникация системалары;
Уҡыу ваҡыты 5 йыл
Череповец ГРЭС-ы
Череповец ГРЭС-ы — Вологда өлкәһендәге һәм Төньяҡ-көнбайыш федераль округындағы иң эре электр станцияһының береһе, ҡеүәте 1080 МВт менән билдәләнә. Станция ҡеүәттәре 210 МВт-нан торған өс бер иш конденсацион энергоблоктарынан һәм ҡеүәте 450 МВт (GUE-450) булған бер пар-газ энергоблогынан тора. Череповец ГРЭС-ның беренсе энергоблогы 1976 йылдың 22 декабрендә сафҡа индерелә. Икенсе һәм өсөнсө блоктар үҙ сиратында 1977, 1978 йылдарҙа эшләй башлай. 2014 йылдың ноябрендә пар-газ энергоблогы ла файҙаланыуға тапшырыла. Төп Станцияның төп яғыулығы — газ йәки күмер, резерв яғыулығы — мазут.
Приштина театрҙары
Балҡан ярымутрауында урынлашҡан Приштинала 3 театр эшләй: Косово Милли театры, ОДА театры һәм ДОДОН театры. Спектаклдәр аҙна һайын ҡуйыла. Театрҙарҙа 20-ләп популяр актёр эшләй. Театрҙар Приштинаның үҙәгендә урынлашҡан. Милли театр (Teatri Kombetar) ҡала үҙәгендә, төп хөкүмәт биналары янында урын алған. ОПР театры Йәштәр үҙәге бинаһында, ә ДОДОН театры Велуча районында Ибраһим Ругов майҙаны янында урынлашҡан.
Театр тарихы
Театр тәүге премьераһы итеп „The Monologues Vagina“ пьесаһын сәхнәләштерә.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Эгриси комплексы
Тасуирламаһы
Эгриси ауылына Самегрелонан күсеп килгән Ларадзес нигеҙ һалған. Самегрело тигән боронғо атамаһы ла һаҡланып ҡалған. Эгриси ауылы икегә бүленеп, береһе ҙурыраҡ булған. Хәҙерге ваҡытта өс зал, Ларадзес һарайы һәм башҡа биналар емерек хәлдә.
Волосница (Кама ҡушылдығы)
Волосница  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының һул ярына тамағынан 1421 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 94 км.
Абдуллин Миңне
Биографияһы
Туймазы районы хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия сафына саҡыра. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында хеҙмәт итә.
Яңы Шуамта
Географияһы
Яңы Шуамта монастыры Грузияның Кахетия төбәгендәге хәҙерге ваҡытта Телави муниципалитетына ҡараған, шул исемдәге ҡаланан йыраҡ түгел, Цивгомбори тауының тау саңғыһы битләүендә урынлашҡан ҡаралты.
Төпкилде
Хәҙерге осор
Ауылда башҡорттар йәшәй (2002). Дөйөм ҡеүәте — 2,2 МВт булған ел электр станцияһы эшләй. Фельдшер-акушерлыҡ пункты бар.
Иҙәш (Дим ҡушылдығы)
Иҙәш — (Изяшка) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сөн йылғаһының һул ярына тамағынан 109 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Йомағужин Валерий Әфтәх улы
Биографияһы
1985 йылдан башлап (өҙөклөк менән) А. М. Виноградовтың саҡырыуы буйынса В. Ә. Йомағужин Переславль-Залесский ҡалаһына күсә. һәм РФА ның А. К. Айламазян исемендәге Программа системалары институтының системалы анализ тикшеренеү үҙәгендә эшләй: 1992 йылдан алып — өлкән, 2011 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәре вазифаһында. 1991—1992 йылдарҙа. «Робот ландия» ЯСЙ программисы, бер үк ваҡытта (1997 йылдан башлап) Переславль ҡалаһы университетында (бөтәһе лә — Переславль-Залесский ҡалаһы) уҡыта.
Лондон университеты
Тарихы һәм эшмәкәрлеге
Иң абруйлы технология колледжы — Лондон Империяһы колледжы — 2007 йылда үҙ аллы университет булып бүленә.
Бөтә донъянан студенттар уҡытыла.
HTML
HyperText Markup Language (HTML) — веб-биттәр яһай торған, билдәләр һалыу теле. Веб-биттәрҙе күбеһенсә веб-браузер ярҙамында ҡарап була, мәҫәлән, Internet Explorer. HTML ярҙамында веб-биттә ошондай эштәр башҡарып була: текст яҙыу, һылтанмалар яһау, һүрәттәр ҡуйыу, видео һәм аудио файлдарҙы индереү һәм башҡалар.
Тарихы
HTMLды фәнни һәм техник документтар менән алмашыу өсөн Тим Бернерс-Ли (Tim Berners-Lee) CERNда эшләп сығарған (1991—1992-се йылдарҙа).
Чуд-Псков күле
Сетумаа
Сетумаа (Setomaa, Setumaa) — сету халҡы йәшәгән тарихи өлкә, туранан-тура тәржемә иткәндә — «сету ере». Административ рәүешә ике өлөшкә бүленгән: бер өлөшө Эстонияла (Пылвамаа һәм Вырумаа өйәҙҙәрендә), икенсеһе Рәсәй Федерацияһы Псков өлкәһенең Печорск районында урынлашҡан.
Калласте
Эстонияның Калласте ҡалаһына XVIII быуатта нигеҙ һалынған. Бында девон осоро ҡомташының иң ҙур асылған урыны урынлашҡан. Уның үлсәмдәре: оҙонлоғо — 930 м, максималь бейеклеге — 8 м. Шулай уҡ мәмерйәләр һәм тупраҡ һынған урындары бар. Тәбиғәт һаҡлауында булған бейек текә ярҙа Эстониялағы иң ҙур ҡарлуғастар колонияһы оялай.
Лабинск
Тарих
Батша ғәскәрҙәре Көнбайыш Кавказға үтеп инһен өсөн Лабинский нығытыулы һыҙығын ҡорған саҡта ауыл бөтөрөлә.
Гинзбург Илья Исаакович
Биографияһы
1913 йылда Петербург политехник институтын тамамлай һәм шунда уҡ эшләй башлай.
Панфилов Александр Вячеславович
Рәсәй Федерацияһы Геройы
Мәскәү ҡалаһында йәшәй һәм эшләй.
Кесе Мошна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Семке Валентин Яковлевич
Биографияһы
Себер психиатрҙары һәм клиника психологтары мәктәбенә нигеҙ һалыусы булып тора. 1400 фәнни эштәр авторы, 55 монографияһы, 30 патенты бар. Уның етәкселегендә 45-тән ашыу доктор ғилми дәрәжәһенә, 85 — медицина фәндәре кандидатына диссертация яҡлана. 2 фундаменталь хеҙмәтен сығара: «Атлас основных психических заболеваний в Сибири и на Дальнем Востоке» (1988), «Психическое здоровье населения Томской области». 15 йыл дауамында — «Сибирский вестник психиатрии и наркологии» журналының баш мөхәррире. 15 сит ил һәм ватан журналдарының мөхәрририәт советы һәм мөхәрририәт ағзаһы булып тора.
Каразин Василий Назарович
Биографияһы
Полковник Назар Александрович Каразиндың улы, Екатерина II уға хеҙмәте өсөн бүләк итә Мәскәү һәм Харьков губерналарында, шул иҫәптән Кручикпоместьеһын бүләк итә. Каразиндар вәкилдәре Рәсәйгә Петр I заманында күсеп килгән дворян нәҫеле Караджиларҙан килеп сыҡҡан. Был нәҫелдең килеп сығышы аныҡ ҡына билдәле түгел, уның болгар, серб йәки грек сығышлы булыуы тураһында фараз бар. Григорий Караджи, Василий Назаровичтың ҡарт олатаһы, Софияның архиепискобы була, ә уның улы Александр Григорьевич, Василий Назаровичтың олатаһы, рус гвардияһы капитаны булып донъя ҡуя.
Әммә Каразин Харьковтан университет эштәре буйынса киткәндән һуң (Харьковҡа университет ихтыяждары өсөн төрлө мастерҙпрҙы йәлеп итеү тураһында), үҙ мәнфәғәтендә ҡуллана тигән һылтау табып, 1804 йылдың 13 авгусында уны отставкаға китергә мәжбүр итәләр.
Хеҙмәтен баһалау
В. Н. Каразиндың шәхесе һәм тәртибе (үҙе күренекле роль уйнаған Халыҡ мәғарифы министрлығынан 1804 йылда эштән китеү сәбәбе лә) әлегә тиклем асыҡланмаған. Бер яҡтан, ул янып торған һәм выжданлы шәхес булараҡ танылған һәм Александр Иванович Герцендың 1862 йылда «Полярная звезда» альманахында баҫылған  «Император Александр I һәм В. Н. Каразин» тигән мәҡәләһендә юғары баһаланған ; украин тарихсылары (ул харьков помещигы һәм Харьков университетына нигеҙ һалыусы) уны александр осороноң, бигерәк тә крәҫтиән мәсьәләләре буйынса, иң алдынғы эшмәкәрҙәренең береһе тип һанай. Икенсе яҡтан, еще Александр Фёдорович Воейков үҙенең «Дом сумасшедших» тигән сатираһында Каразин тураһында былай тип яҙған.
Биксән
Биксән (Биксяново) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 513 кеше булған. Һайран ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 453225, ОКАТО коды — 80231860003.
Тарихы
Ауылдың тәүге күскенсеһе — Биксән Яҡупов. Ул 1790 йылда Юрматы улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрен завод хужаһы Дарья Пашковаға һатыуҙа ҡатнаша.
XIX быуат башында 14 йорт була, унда 75 кеше йәшәй. 50 йылдан һуң 31 йортта 235 кеше йәшәй. 1920 йылда ауылда 286 кеше йәшәй һәм 55 ихата була. Халҡы малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана, тәгәрмәс, туғын яһау менән шөғөлләнгәндәр.
Васильева Анна Михайловна
Анна Михайловна Васильева (1916 йылдың 14 декабре, Амгинский улусы, Бетюнский наслегы — 1992 йылда, Саха Бетюнцы ауылы) — Саха АССР-ы Амгинский районы Бетюнский ауыл хеҙмәтсәндәр депутаттары советы башҡарма комитеты рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Саха ССР-ы Юғары советы депутаты.
Самохвалова Светлана Анатольевна
Биографияһы
1989 йылда, Светлана Самохвалова СССР-ҙың юниорҙар йыйылма командаһы составында Мәскәүҙәге донъя юниорҙар чемпионатында сығыш яһап, тәүге етди уңышҡа өлгәшә: мәрәйҙәр буйынса шәхси эҙәрлекләү ярыштарҙа чемпион була. Бер йыл үткәндән һуң Японияның Маэбаси ҡалаһында үткән халыҡ-ара донъя беренселегендә ололар кимәлендә сығыш яһап, көмөш миҙал яулай. Һуңғараҡ Светлана Самохвалова 1992 йылда Барселонала үтәсәк Йәйге Олимпия уйындарына элекке совет республикалары спортсыларынан торған Берләшкән командаға һайлап алыу үтә тигәс, — тректа индивидуаль эҙәрлекләү ярышында алтынсы һөҙөмтә күрһәтә, ә шосселағы ярышта финишҡа барып етә алмайынса, дистанциянан төшөп ҡала.
Бакалавр
Бакалавриат — бакалавр академик дәрәжәһе йәки бакалавр квалификацияһы бирелеп, бакалавр дипломы менән раҫланған юғары белем.
Былау
Былауҙы һүҙлектә билдәләү
Брокгауз һәм Эфрон энциклопедияһы буйынса
Глазго университеты
Университет китапханаһында махсус коллекциялар  бүлеге бар, ул боронғо, һирәк һәм уникаль баҫмаларҙан тора, шул иҫәптән халыҡ-ара әһәмиәткә эйә булған урта быуат һәм ренессанс ҡулъяҙмалар бар. Китаптар коллекцияһының иң ҡиммәтле һәм иң билдәлеһе булып Хантер китапханаһы тора, ул   XVIII быуаттың иң яҡшы китапханаһы булған. Доктор Уильям Хантер (1718—1783), шотланд анатомы һәм табибы, Лондон король йәмғиәте ағзаһы, үҙ ваҡытында күренекле  акушер, хәҙерге  анатомияға   нигеҙ һалыусыларҙың береһе;   билдәле хирург Джон Хантерҙың өлкән ағаһы, 1740 йылдарҙа Лондонда күсеп килгәнгә тиклем Глазго университетында уҡый. Коллекцияла 10000 ашыу баҫма китап һәм яҡынса 600 ҡулъяҙма бар.
Ҡыҙыл шарап
Етлектереү һәм һаҡлау
Ферментация һәм ултыртып ҡуйып һаҡлау 3 айҙан 5 йылға тиклем ваҡытты ала. Ҡыҙыл шарапты 225 л. Һыйҙырышлы имән мискәләрҙә һаҡлауға ҡуялар. Махсус мискәләр Лимузен провинцияһында етештерелә. Яңы бер мискәнең хаҡы — 500—800 евро тора. Бары тик ошо мискәләрҙә һаҡланғаны өсөн генә ҡыҙыл шараптарҙың хаҡын 1-1.5 евроға арттырып һаталар. Уртаса һәм бик ҡиммәт булмаған шараптарҙы был мискәгә ҡоймай һаҡлайҙар. Европала аш шарабы һәм түбән сифатлы шарап шешәләре этикеткаһына һаҡлай башланған йылды күрһәтеү тыйылған.
Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы
Биографияһы
Садиҡов Сисәнбай Садиҡ улы 1916 йылда хәҙерге Башҡортостандың Балаҡатай районы Билән ауылында тыуа. 1941 йылда Балаҡатай район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. 16-сы кавалерия дивизияһының 58‑се гвардия кавалерия полкында тәүге комсомол ойошмаһының секретары буләп хеҙмәт итә.
Квабисхеви сиркәүе
Тарихы
Kвабисхеви - өс нефлы базилика бейек ҡаялы тауҙағы ҙур булмаған террасала таштан төҙөлгән. Уның ҡаяға йәнәш торған көнсығыш фасады бар, упҡынға күренеш менән ҡалған өс яғы тарлауыҡта. Террасаға төньяҡ-көнсығыш яҡтан һуҡмаҡ буйлап  барырға мөмкин
Аҡ шарап
Аҡ шарап — виноградтың аҡ ҡына түгел, ҡыҙыл һәм ҡыҙғылт сорттарынан виноградтың тышсаһын алып ферментлау ысулы менән әҙерләнгән шарап. Тап тышсаның булмауы шарапҡа асыҡ төҫ бирә. Күп төрлө виноградтың эсендәге йомшағының төҫө юҡ тиерлек.
Мағазова Хазина Нурмөхәмәт ҡыҙы
Мағазова Хазина Нурмөхәмәт ҡыҙы (5 май 1916 йыл — 10 май 1998 йыл) —бейеүсе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991). Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1949). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1945).
Белый Владимир Яковлевич
Биографияһы
СССР тарҡалғас, 1991 йылдан — Украина Ҡораллы Көстәренең баш хирургы. 1994 йылдан — Баш-хәрби-медицина идаралығы начальнигы − Украина Ҡораллы Көстәренең медицина хеҙмәте начальнигы. Бер үк ваҡытта 1996 йылдан Киев медицина академияһында дипломдан һуң белем биреү һәм хирургия һәм янып бешеү ауырыуҙары кафедраһы һәм Украина хәрби-медицина академияһының (УХМА) хирургия кафедраһы профессоры булып эшләй (2002 йылдан). Ғалим етәкселегендә 10 кандидатлыҡ һәм 2 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана.
Химия лабораторияһы бинаһы (Санкт-Петербург)
Император университетының химия лабораторияһы бинаһы — Санкт-Петербургтың  Васильев утрауында Университет яр буйы урамындағы XIX быуат аҙағында төҙөлгән өс ҡатлы кирбес бина. Төбәк әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Әлеге ваҡытта Санкт-Петербург дәүләт университеты химия институтының уҡыу корпусы сифатында ҡулланыла.
Тарихы
Император Санкт-Петербург университетының Химия лабораторияһы бинаһы 1892 йылдан 1894 йылға тиклем ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төҙөлә. Химия буйынса уҡыу сәғәттәренең һаны байтаҡҡа арттырыла һәм Император университеты етәкселегенең айырым төҙөлөш кәрәклеге барлыҡҡа килә. 1886 йылда Д. И. Менделеев айырым төҙөлөштөң кәрәк булыуын билдәләй.
Дауыл (опера)
Тасуирламаһы
Композитор Рәүеф Мортазин 3 күренештәге «Дауыл» операһын Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романы буйынса 1969 йылда яҙа. 1969 йылдың 26 апрелендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә Рәғиҙә Янбулатова либреттоһы буйынса ҡуйылған операның премьераһы үтә. Уның дирижеры — В Д. Руттер,ҡуйыусы режиссеры — Ш. М. Мортазина, хормейстеры — Л. Х. Исхаҡова, сценографы — М. Н. Арыҫланов, балетмейстеры Л. Е. Бородулин була.
Сюжеты
Операла Башҡортостандағы 1917 йылғы революция һәм Граждандар һуғышы ваҡиғалары күрһәтелә.
Үрмәкәй
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме :
Кесе Киук
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Богдановка (Ишембай районы)
Урамдары
Урам исеме :
Парсма нығытмалары
Тасуирламаһы
2006 йылда Парсма нығытмалары милли әһәмиәткә эйә булған күсемһеҙ мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы тип танылған.
СПбДУ-ның ботаника баҡсаһы
Баҡса торошо
- суккуленттар
Үрнәк (Туймазы районы)
Географик урыны
Алыҫлығы:
Кесе Ухтыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Смирнов Сергей Сергеевич (геолог)
Смирнов Сергей Сергеевич (1895—1947) — СССР геологы, мәғдән ятҡылыҡтарының минералогияһы өлкәһендә белгес. СССР Фәндәр академияһы академигы (1943).
Биографияһы
СССР Фәндәр академияһының математика һәм тәбиғи фәндәр бүлеге буйынса ағза-корреспонденты (1939). СССР Фәндәр академияһының  геология-география фәндәре бүлеге буйынса академигы (27.09.1943).
Тавкавта комплексы
Тасуирламаһы
Был урын башта ҡоймалап ҡына алынған булған, һуңғараҡ көнсығыш текә ҡаяларҙа таш нығытма төҙөлгән.
11 июль
11 июль — григориан стиле буйынса йылдың 192-се (кәбисә йылында 193-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 173 көн ҡала.
Фарзетдинов Миркашир Миңлеғәли улы
Биграфияһы
Миркашир Миңлеғәли улы Фарзетдинов 1921 йылдың 5 сентябрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Яңы Нуғай ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Краснокама районы) крәҫтиән ғаиләһендә донъяға килгән. 1939 — 1948 йылдарҙа Краснокама районының Яңы Нуғай һәм Яңы Ҡабан ауылы мәктәптәрендә уҡытыусы булып эшләй.
Шаори ҡәлғәһе
Археология һәм тарихи нигеҙҙәре
Урында археологик ҡаҙыныу эштәре үткәрелмәү сәбәпле, ҡомартҡының барлыҡҡа килеү датаһын һәм тәғәйенләнешен аныҡ билдәләү мөмкин түгел. Триалети мәҙәниәтенең ерләү кластерҙары менән төҙөлөш материалындағы билдәләнгән оҡшашлыҡ төҙөлөүенең ваҡытын икенсе мең йыллыҡтың беренсе яртыһына ҡайтарып ҡалдырырға мөмкинлек бирә.
Кесе Якынр
Кесе Якынр — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Якынр йылғаһының уң ярына тамағынан 11 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Гәрәев Муса Ғайса улы
Биографияһы
1946—1948 йылдарҙа Хәрби-транспорт авиация берләшмәһенең эскадрилья командиры урынбаҫары, 4-се махсус тәғәйенләнештәге авиацияның полк командиры урынбаҫары булып хеҙмәт итә.
1951—1957 йылдарҙа 4-се махсус тәғәйенләнештәге авиацияның полк командиры вазифаһын үтәй.
Петрова Ираида Алексеевна
Биографияһы
Ираида Алексеевна Петрова 1913 йылдың 16 мартында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Елбүләк-Матвеевка ауылында (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы) уҡытыусы ғаиләһендә тыуа. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, Ҡазан сыуаш педагогия техникумында уҡый. Һуңынан Сыуаш дәүләт академия драма театрының театр студияһында, Рәсәй театр сәнғәте институтында (1931—1934), Ленинград музыка училищеһында белем ала.
Диярова Зиниә Әнүәр ҡыҙы
Биографияһы
1977 йылда Йәнгел урта мәктәбен тамамлай һәм бер йыл ауыл мәҙәниәт йортонда художество етәксеһе булып эшләй.
Оҙаҡ йылдар Шаран районы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының методик берекмәһе етәксеһе.
Модан (Пукстерь ҡушылдығы)
Модан  — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пукстерь йылғаһының уң ярына тамағынан 9,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Абзалетдинов Мөхәмәтзаһир Абзалетдин улы
Хәтер
Яугир Абзалетдинов Мөхәмәтзаһир Абзалетдин улының исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Тәтешле районы Кәлтәй ауылында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Археологик мәҙәниәт
Төшөнсәнең килеп сығышы
Төшөнсәне 1920-се йылдар аҙағында австралия филологы һәм археологы Вир Гордон Чайлд индерә, ул түбәндәгеләрҙе яҙып ҡалдыра: Матди ҡомартҡыларҙың билдәле типтары — һыйымдар, ҡорал, биҙәүестәр, ерләү йолалары һәм йорттар формалары — даими рәүештә яңыртылып тороуын күрәбеҙ. Үҙ-ара бәйле һыҙаттар комплексын беҙ «мәҙәни төркөм» йәки тик «мәҙәниәт» тип атайыҡ. Бындай комплекс — бөгөн беҙ «халыҡ» тип атарға теләүҙең матди кәүҙәләнеше, тип иҫәпләйбеҙ. Һөҙөмтәлә альтернатив юлдар эшкәртелә, уларҙа матдиь ҡомартҡылар комплексы ниндәй ҙә булһа бер генә халыҡтың йәки бөтә билдәле халыҡтың матди кәүҙәләнешенә тигеҙ, тип иҫәпләнелмәй.
Мәҙәни материалдар
Мәҙәни материалға түбәндәгеләр ҡарай:
Пестерев Владимир Николаевич
Биографияһы
Бригадаһы 11-се биш йыллыҡ йөкләмәһен дүрт йыл эсендә башҡарып сыға, пландан тыш 25 нефть скважинаһын ремонтлай, һөҙөмтәлә өҫтәмә рәүештә 216 мең тонна нефть сығарыла һәм 1300 һумлыҡ электр энергияһы, ҡорамалдар һәм материалдар экономиялана. В. Н. Пестерев йәштәрҙең остазы булып та тора.
1985 йылда «Сургутнефтегаз» производство берекмәһенең «Быстринскнефть» нефть-газ сығарыу идаралығының скважиналарҙы капиталь ремонтлау быраулаусыһы итеп күсерелә.
Ребриха
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Сьюзан Бойл
Биографияһы
2010 йылда «The Gift» альбомы Атлантиканың ике яғын да яулай: башта Англияла, шунан АҠШ-та һәм Грэмми премияһына лайыҡ була.
Britain’s Got Talent
Шундай йәшмен, шундай ҡыйыу үҙем,
Төн ҡарынын ярып әммә арыҫлан килде,
Мин төш күрҙем яҙмыш үҙгәргән тип,
Башҡорт телендә уның тураһында
Гүзәл Ситдиҡова. Бына һиңә «иҫәүән Сүзан»… : [йырсы Сүзан Бойл тур., Лондон] // Башҡортостан ҡыҙы. — 2011. — № 4. — Б. 20-21
Оло Байыҡ
Географик урыны
Алыҫлығы:
Таһиров Тойғон Нуриәғзәм улы
Биографияһы
1943 йылдан Бөйөк Ватан һуғышында, Берлин өсөн алыштарҙа ҡатнаша. 3-сө дәрәжә Дан (12.11.1944), Ҡыҙыл Йондоҙ, ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (18.05.1945, 06.04.1985) ордендары һәм ике «Батырлыҡ өсөн» миҙалы (10.10.1944, 16.05.1945) менән бүләкләнгән. 1945 йылдың майында контузия ала.
Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабына индерелгән һөтимәрҙәр исемлеге
Түбәндәге исемлектә таксондарҙың урынлашыу тәртибе Башҡортостан Республикаһының Ҡыҙыл китабындағына тап килә.
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы
Сәфәрғәлиев Зыя Сәфәрғәли улы (Сафаргалиев Зия Сафаргалиевич 21 сентябрь 1913 йыл — 21 апрель 1990 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, ҡыҙылармеец, рядовой. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1945)
Авдышев Алексей Иванович
Биографияһы
Демобилизациянан һуң, 1952 йылда Петрозаводскҡа күсенә. «Йәш большевик» һәм «Патриот Родины» гәзиттәре редакцияһында әҙәби хеҙмәткәр, Петрозаводск халыҡ ижады йортонда һынлы сәнғәт һәм фольклор буйынса методист булып эшләй.
Ғаиләһе
Улы Андрей, ҡыҙы Елена.
Рәссам әҫәрҙәре
Алексей Ивановичтың ҙур һәм күп ҡырлы ижади тормошо дауамында күп кенә китаптар нәшер ителә, унда шигырьләр һәм гравюралары бер-берһен тулыландыра: «Красные снега», «Заонежье», «Возвращенная весна», «Сердце мое», «И свет, и тень»
Детройт
Нигеҙләнеүе
Британия һәм Франция араһында барған Ете йыллыҡ һуғыштың Төньяҡ Америкалағы фронты булараҡ тоҡанып киткән Француздар һәм индеецтар менән һуғыш (1754-1763) осоронда, 1760 йылда британ көстәре ҡасабаны баҫып ала. 1763 йылғы Париж килешеүенән һуң Яңы Франция тип аталған ерҙәр Бөйөк Британияның колонияһы – Квебек провинцияһына әүерелә, һәм ҡасабаның исеме Детройт итеп ҡыҫҡартыла. Британ колонизаторҙарына ҡаршы күтәрелгән Понтиак ихтилалы (1763) осоронда ҡайһы бер индей ҡәбиләләре Детройтты ҡамау аҫтында тота, әммә фортты ала алмай.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1989—1992 йылдарҙа — МДУ юридик факультетының ғилми эштәр буйынса декан урынбаҫары була. 1989—1991 йылдарҙа СССР закон проекттары  «СССР-ҙа милек тураһында», РСФСР законы «РСФСР-ҙа   милек  тураһында», «Предприятиелар һәм эшҡыуарҙар эшмәкәрлеге тураһында», ССР Союзы һәм республикаларҙың гражданлыҡ закондарын   сығарыу нигеҙҙәрен   эшләүҙә ҡатнаша.
Детройт
Икенсе Донъя һуғышы осоронда
Икенсе донъя һуғышы башланыуы ҡалаға ғәйәт ҙур үҙгәрештәр индерә. 1942 йылдан 1945 йылға тиклем автомобилдәр етерштереү бөтөнләй туҡтатыла, заводтар хәрби машиналар, самолеттар, танктар етештереүгә күсә. Эш урындары бығаса булмаған тиҙлек менән арта. 1941-1943 йылдарҙа, Икенсе Бөйөк күсенеш осоронда көньяҡ штаттарҙан 400 000 – 50 000 ҡара тәнле, 350 000 аҡ тәнле кеше ҡалаға күсенеп килә. Федераль хөкүмәт хәрби етештереү өлкәһендә раса буйынса ҡыҫырлыҡлауҙарҙы тыйа. Шулай ҙа эш урындары һәм торлаҡ өсөн конкуренция арҡаһында бында төпләнгән Европа иммигранттары һәм уларҙың нәҫеле менән яңы күсеп килеүселәр араһында көсөргәнеш артҡандан-арта. Һөҙөмтәлә 1943 йылдың июнендә ҡала урамдарында бола башлана, өс көн дауамында расалар араһында һуғыш, үлтереш дауам итә. 34 кеше, шуларҙың 25-е ҡара тәнле, үлтерелә, 600-ләп кеше, шул иҫәптән 75% ҡара тәнле, яралана.
Суханов Евгений Алексеевич
Биографияһы
1999 йылдың 5 октябренән —  Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Гражданлыҡ закондары сығарыуҙы  камиллаштырыу буйынса совет ағзаһы,   2003 йылдың 29 октябренән  — Совет рәйесе урынбаҫары.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Оҙонлоҡҡа һикереү — горизонталь һикереүгә ҡараған еңел атлетика программаһының техник төрө дисциплинаһы. Оҙонлоҡҡа һикереү спортсыларҙан һикереү оҫталығы, спринтерлыҡ сифаты талап итә. Оҙонлоҡҡа һикереү боронғо олимпия уйындары программаһына ингән. Хәҙерге заманда ир-аттар өсөн 1896 йылдан, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 1948 йылдан еңел атлетиканың олимпия дисциплинаһы булып тора.
Борон оҙонлоҡҡа һикереү.
Боронғо олимпия уйындарында оҙонлоҡҡа һикереү киң таралған дисциплина була. Килеп еткән мәғлүмәттәр буйынса, һикереү техникаһы хәҙергенән тамырынан айырыла. Һикергәндә атлеттар ҡулдарына гантельды хәтерләткән махсус йөк— <span class="iw plainlinks" data-lang="de" data-lang-name="нем." data-title="Хальтерес">хальтерес <span class="iw plainlinks" data-lang="de" data-lang-name="нем." data-title="Хальтерес"> тоталар, уны ергә төшөр алдынан артҡа ырғыталар. Моғайын, шулай итеп һикереү оҙонлоғо арта, тип иҫәпләгәндәр. Һикереүҙә ҡайһы бер атлеттар 15 метрҙан ашыу һөҙөмтәгә өлгәшкәндәр тигән мәғлүмәттәр ҙә бар, әммә тикшеренеүселәр фекеренсә, бында һүҙ өс тапҡыр һикереү тураһында бара.
Детройт
Спорт
Детройт – Төньяҡ Американың дүрт төп спорт төрөнөң дә командаһы булған АҠШ ҡалаларының береһе. 1935-1936 йылдарҙа Детройт «арыҫландары», «юлбарыҫтары» һәм «ҡанаттары» өс спорт төрөндә лә чемпион титулдары яулап, ҡалаға Чемпиондар ҡалаһы исемен килерә.
Оҙонлоҡҡа һикереү
Льюис һәм Пауэллдың Токиолағы донъя чемпионатында дуэлы
Льюис һикереү секторында иҫ киткес һөҙөмтәләренән тыш,100 метрға йүгереү буйынса донъя рекорды ҡуя һәм ш1991 йылда иң яҡшы атлеттар иҫәбенә инә.
Агапов Василий Михайлович
Биография
1946 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1946). Ул ижад иткән эштәр Ҙур совет энциклопедияһының 20-се томында һәм Бәләкәй совет энциклопедияһының 4-се томында баҫылып сыҡҡан.
Масайга
Масайга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Райга йылғаһының уң ярына тамағынан 138 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Башҡортса эремсек
Кәрәкле ризыҡтар
һөт, тоҙ
Һаҡлау
Эремсек эргә-тирәләге башҡа ашамлыҡтарҙың еҫен тиҙ арала үҙенә һеңдерә. Шуға уны япмалы һауытта һаҡлау отошло. Шәкәр һәм башҡа тәмләткестәрҙе (ваниль, дәрсен, укроп, петрушка, базилик, йәшел һуған һ.б.) бары тик ашар алдынан ғына ҡушырға кәрәк.
Чистяков Василий Матвеевич
Биографияһы
Чистяков Василий Матвеевич 1912 йылда Ярославль уҡытыусылар институтын тамамлағандан һуң башланғыс мәктәп уҡытыусыһы, һуңынан Кинешма һәм Тверь юғары башланғыс училищеларында урыҫ теле уҡытыусыһы булып эшләй. 1921 — 1930 йылдарҙа мәктәптә, рабфакта, Калинин М. И. исемендәге уҡытыусылар институтында уҡыта. Ул 1930 — 1936 йылдарҙа — Фирғәнә педагогия педагогия институтының урыҫ теле кафедраһы мөдире. 1938 йылдан алып Мәскәүҙә Үҙәк педагогия милләттәр институтында, мәктәптәр институтында, халыҡ мәғарифы кадрҙарының квалификацияһын күтәреү институтында, 1944 — 1949 йылдарҙа РСФСР-ҙың Педагогия фәндәре уҡытыу методтары институттында һәм 1949 — 1965 йылдарҙа милли мәктәптәрҙең Ғилми-тикшеренеү институтында эшләй.
Вурда-Ель
Вурда-Ель — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 150 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Нуженка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Докичев Владимир Анатольевич
Биографиһы
1976 йылда А. А. Жданова исемендәге Ленинград дәүләт университетын тамамлай.
Олефиндарҙы стереоселектив каталитик циклопропанлау, норборнадиенды, СМАД‑1М, БУР‑1 реагенттарын, СЭТ‑1 эмульгатор‑стабилизаторын, газ скважиналары эшен туҡтатыу өсөн НТЗМ‑1 шыйыҡлығын синтезлау процестары технологияларының фәнни нигеҙҙәрен эшләгән, улар Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы предприятиеләрендә производствоға индерелгән.
Ангола
Тарихы
1977, 1978 —Генерал Мбумба етәкселегендәге Ангола армияһы Заирға баҫып инә. 1977 йылда Марокко ғәскәрҙәре Заирға Ангола баҫымтаһын кире ҡағырға ярҙам итә. 1979 — Ангола президенты итеп МПЛА лидеры Жозе Эдуарду душ Сантуш тәғәйенләнә. 1980 — хөкүмәт армиһы ФНЛА армияһын тар-мар итә.
Сәлимов Килемдар Сәлим улы
Сәлимов Килемдар Сәлим улы (Салимов Калемдар Салимович) 1901 йыл — ?) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы, рядовой.
Мелков Анатолий Сергеевич
Биография
1941 йылдың июнендә Карел-Фин ССР Республика урыҫ драма театрының баш рәссамы, 1941 йылдың 29 августында театр менән бергә эвакуациялана, 1942 йылдың 15 июленән — Беломорск театр менән бергә Карелия театрҙары, шул иҫәптән «Барселона ҡыҙы», «Минең хәерсе Марат» спектаклдәрен әҙерләүҙә ҡатнаша. 1943 йылда Карел-Фин ССР республика музыкаль комедия театры рәссамы булараҡ КФССР Юғары Советының Маҡтау грамотасы белән бүләкләнә. 1945-1948 йылдарҙа театрҙың Сортавала баш рәссамы. 1950-1970 йылдарҙа Комиссаровҡа исемендәге театрҙа эшләй.
1961-1980 йылдарҙа Ленинград театрының баш рәссамы. Б. А. Лавреневтың «Разлом» (1950, БДТ), П. Т. Магнуның (1962) «Третья патетическая» (1958), Л. Г. Зориндың «Наступит день...», «Таня» (1963), «Варшавская мелодия» (1967), У. Шекспирҙың «Укрощение строптивой» (1970), Н. Хикметтең «Станция» спектаклдәрен биҙәй.
Гоголев Кронид Александрович
Биография
Кронид Гоголев 1926 йылдың 13 июлендә Новгород губернаһы Прутское ауылында дин әһеле ғаиләһендә тыуа.
Исмәғил Ғаспыралы
Исмағил Мостафа улы Ғаспыралы (Гаспринский) (اسماعیل مصطفى اوغلى گاسپرينسكى, İsmail Mustafa oğlu Gasprinskiy (Gaspıralı), Исмаил Гаспринский; 8 (21) март 1851 йыл — 11 (24) сентябрь 1914 йыл) — ҡырым татар халҡының атаҡлы азаматы, мәғрифәтсе, нәшриәтсе, сәйәсәт һәм йәмәғәт эшмәкәре, яҙыусы һәм педагог. Йәшәү дәүерендә үк Рәсәй империяһының бөтә мосолман халыҡтары араһында киң билдәлелек яулай.
Биографияһы
1886 йылдан «Терджиман» гәзитенә «Иғландар бите» исемле ҡушымта сыға башлай. 1905 йылда Ғаспыралы «Алеми Нисван» («Ҡатын-ҡыҙ донъяһы») тип аталған ҡырымтатар ҡатын-ҡыҙҙары өсөн тәүге журнал баҫтыра башлай; был журналды уның ҡыҙы Шефика мөхәррирләй. 1906 Ғаспыралы тыуған телендә «Ха-ха-ха» исемле тәүге көлкө-мәҙәк журналын нәшер итә башлай. Һуңыраҡ ул тағы бер аҙналыҡ баҫма — Рәсәйҙең Дәүләт Думаһының мосолман фракцияһының «Миллет» исемле гәзитен сығара башлай.
Горди Хоу
Уйын стиле
МХЛ-да беренсе 5 йылда Хоу беренсе исемлектә тора. Хоу «Лиганың әүҙем һуғыш суҡмарҙары» тигән йыл исемлегегә инә. Әммә һуңғараҡ, тренер кәңәше буйынса, джентльмен хоккейы уйнай башлай.
Печенга
Һуғыштан һуңғы һәм хәҙерге Печенга
1990-сы — 2000 йылда Печенга һәм яҡындағы ҡасабалар көрсөк кисерә.
Кейебәк (йылға)
Кейебәк  — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Быстрый Танып йылғаһының уң ярына тамағынан 59 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Ут ҡорамы (Грузия)
Тасуирламаһы
Түбәнге ҡатламдың архитектура майҙаны ансамблдең тура мөйөшлө үҙәге тирәләй урынлашҡан. Тура мөйөшлө бина квадрат тип әйтерлек (9,5х8 м). Көньяҡ-көнбайышында (2,8х1,6 м) плиталарурынлашҡан. Кирбестән яһалған иҙәндәр булыр. План квадрат рәүешендә бөтә ансамбле (м. 50х50). Көньяҡ-көнбайыш мөйөштә 2,8х1,6 м майҙанлы плита һаҡланған. Тотош ансамблдең нигеҙе - квадрат рәүешле (50х50 м.).
Кинйәкәев Сабир Мөьмин улы
Балҡан түбәләрен ауыша…
Кескәй конвертыңдың эсендә
Берәр килер инең үҙең дә.
Медвежья (Кеть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Илья Чавчавадзеның йорт-музейы (Кварели)
Илья Чавчавадзеның йорт-музейы ― Грузияның Кварелиҙағы мәҙәни ҡомартҡыһы. Ул ҡаланың үҙәгендә, Руставели урамында урынлашҡан.
Капутикян Сильва Барунаковна
Ижады
Йыш ҡына төрлө илдәрҙә булып, әрмән диаспораһы вәкилдәре менән тығыҙ аралаша (Әрмәнстанда ла, диаспорала Капутикяндың «Тыңла, улым» шиғыры популяр була), публицистик әҫәрҙәр яҙа («Каруандар бара әле», «Каруандар юғала» һ. б.), уларҙа әрмән ҡасаҡтары вариҫтарының төп проблемаларын — һағыш, ваз кисеү, көнбайыш әрмән теленең юғалыуы, үҙеңде һаҡлап ҡалыу өсөн көрәш, оҡшашлыҡты эшләү, әрмәндәрҙең геноцидын таныу буйынса тырышлыҡтар — күтәрә.
Гептнер Владимир Георгиевич
Ғаиләһе
- Ҡустыһы — Эрик (1907—1944) - Һеңлеһе — Галина (1915—1976)
Брессаноне
Иҫтәлекле урындары
Ҡаланан алыҫ түгел урында Роденго (XIII быуат), Кастель-Форте һәм Тассо һарайҙары (замоктары) урынлашҡан.
Сәлимов Карам Сәлим улы
Биографияһы
Сәлимов Карам Сәлим улы фронтта 1942 йылдың 27 июлендә һәләк була. Курск өлкәһе (хәҙер Липецк өлкәһе) Большая Поляна районының Озерки ауылында ерләнә.
Бохара әмирлеге
Тарихы
Бохара әмирлегенә нигеҙ һалыусы манғыт ырыуынан үзбәк Мөхәммәт Рәхимбай (1756—1758) була. Уның вафатынан һуң олатаһы Даниял бей хакимлыҡ итә (1758—1785). 1784 йылда Бохарала Диниял бейҙең көсһөҙлөгө менән риза булмаған ҡала халҡы ихтилал ҡуптара һәм Даниял бей улы Шахморат файҙаһына хакимлыҡтан баш тарта (1785—1800).
Атаһынан тәхетте алғандан һуң Хәйҙәр әмир (1800—1826), бөтә Мәүәрәннәһер уға буйһона. Уның тәхеткә ултырыуы ығы-зығы һәм болалар менән оҙатыла. 1800 йылда мәрүә төрөкмәндәре баш күтәрә. Бер аҙҙан эске үҙ-ара низағтарға Коканд һуғышы өҫтәлә. Был һуғышта (Үртүбә өсөн) Хәйҙәр еңеп сыға. Хәйҙәр әмир хакимлығы осоронда сәйәси система абсолютизм яғына үҫешә барған үҙәкләштерелгән монархиянан ғибәрәт була. Уның 4 меңгә яҡын кешенән торған бюрократик аппараты була. Ғәскәр ҙә арта. Бохарала ғына даими ғәскәрҙең һаны 12 меңгә етә. Әхмәт даниш фекеренсә, Хәйҙәр әмир хакимлығын бер туҡтауһыҙ феодаль һуғыш осоро тип билдәләп була.
Дәүләт ҡоролошо
Халыҡ натуралата хираж түләй (игендең ундан бер өлөшө), баҡсаларҙан аҡсалата йәки зәкәт аша (тауар хаҡының 2½%) танап түләй. Күсмә халыҡ натуралата зәкәт түләй — малдың ҡырҡтан бер өлөшөн (йылҡы һәм эре мөгөҙлө малдан тыш). Йыл бюджеты 5—6 млн һум тәшкил итә.
Халҡы
Бохара ханлығында йәшәгән төп халыҡтарҙан тыш, унда шулай уҡ бер аҙ йәһүд, афған, фарсы, ғәрәп, сиған, әрмән һәм башҡа халыҡтар йәшәгән. Ғәрәптәр Варданзи тирәләп күсенеп көн күрәләр һәм малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. Йәһүдтәр ҡалаларҙа йәшәй, һөнәрселек һәм сауҙа менән шөғөлләнәләр, индустар — сауҙа һәм ростовщиҡлыҡ менән.
Етештереү өлкәһе. Игенселек. Малсылыҡ. Сәнәғәт. Сауҙа
Ебәкселек Бохара ханлығында төрлө ауырыуҙар сәбәпле аҙаҡҡы ваҡыт байтаҡҡа кәмей.
Ылау ҡыуыу менән шөғөлләнеү Бохара халҡының ҡайһы бер өлөшөнә, бигерәк тә һәйбәт юлдар булған саҡта, ҙур ғына файҙа килтерә.
Миндага
Миндага — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Райга йылғаһының уң ярына тамағынан 35 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Пищаев Геннадий Михайлович
Биографияһы
Геннадий Михайлович Пищаев 1927 йылдың 30 июлендә Башҡорт АССР-ы Мәләүез районының Ергән ауылында тыуа. Ҡустыһы Павел Пищаев — Салауат ҡалаһының почётлы гражданы, Салауат нефть химияһы комбинатының көкөрт кислотаһы һәм катализаторҙар заводының элекке директоры.
Косово Республикаһы
Этимологияһы
Серб теленән «Косово» һүҙе — «ҡара барҡылдаҡтар ере», ә «Метохия» «сиркәү ере бүлеме» тип тәржемәләнә (кос — «ҡара барҡылдаҡ», μετοχή — сиркәү ере бүлеме). Албандар Косовоны "Дукадьини ере"нә (Rrafshi i Dukagjinit) һәм "Косово ере"нә (Rrafshi i Kosovës) айыралар, әммә шул уҡ ваҡытта, Сербия һәм Черногория араһында тарихи өлкәне бүлешеү осоронда ҡулланыла башлағанға күрә, Косово атамаһын бөтә Косово һәм Метохия территорияһына ҡарата ҡулланалар, сөнки Балкан һуғыштарынан һуң Косово — Сербияға, ә Метохияның төп өлөшө Черногорияға тапшырыла. Сербтар крайҙы ике атама менән исемләү яҡлы, сөнки Косово тарихи ере Косово поле һәм уның эргә-тирәләге территорияларҙы үҙ эсенә ала, ә Метохия көнбайышҡа табан Албания сигенә тиклем ята.