cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әш-Шәмс сүрәһе
Ғәрәпсәһе
13فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْيَاهَا
Транскрипцияһы
12. Иҙим-бәғәҫә әшҡааһәә
Папанин Иван Дмитриевич
Библиография
Иван Дмитриевич Папанин - популяр фәнни китаптар авторы:
Урыҫ армияһының Көнсығыш фронты
Адмирал Колчактың Урыҫ армияһы составы
Ҡыш башланыуы менән Екатеринбург төркөмө (һуңынан Себер армияһы) төньяҡта алып барған хәрби ғәмәлдәрҙә 1918 йылдың 24 декабрендә Урыҫ армияһы Пермь ҡалаһын яулап ала. Ҡыҙылдар өсөн был алыш ҙур юғалтыуҙар менән бәйле була («Пермь фажиғәһе»), әммә үҙәк һәм көньяҡ участкаларҙа ҡыҙылдар Өфөнө (1918 йылдың 31 декабре) һәм Ырымбурҙы (1919 йылдың 22 ғинуары) алалар.
Июлдә Урал казактары разъезды ВСЮР ғәскәрҙәре менән осраша. Кавказ армияһы командующийы генерал Врангель һәм уның штабының начальнигы генерал Юзефович Деникинға Екатеринослав — Царицын рубежында нығынырға, Харьков тирәһендә 3 — 4 кавалерия корпусын ҡыҙылдарҙың Мәскәү йүнәлешендәге тылында хәрәкәт итеү өсөн һәм көнсығышта Урал армияһы менән берләшергә, Әстерханды баҫып алырға, Каспий флотилияһына Волгаға инергә мөмкинлек бирергә тәҡдим итәләр. Әммә был килеп сыҡмай һәм, Өфөнө алғандан һуң, ҡыҙылдарҙың Көнсығыш фронты уңышты үҫтерә һәм сентябрҙә Төркөстан менән ил үҙәгенең бәйләнешен тергеҙә.
Һылтанмалар
Купцов И. В., Плотников И. Ф. Восточный фронт.
Якунька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Беляев Виктор Иванович
Беляев Виктор Иванович (11 май 1902 йыл — 7 май 1976 йыл) — СССР ғәрәп теле белгесе, ғәрәп ҡулъяҙмалары буйынса белгес. Филология фәндәре кандидаты, профессор, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.
Биографияһы
Университетты тамамлағандан һуң, 1926—1929 йылдарҙа Азиат музейына практикант булып эшләй. 1933 йылда СССР фәндәр Академияһының китаптар, хаттар һәм документтар институтына эшкә инә. Ғәрәп нумизматикалар коллекцияларын, ғәрәп ҡомартҡыларының папирологияһын һәм палеографияһын өйрәнә. 1936 йылдың аҙағында Беляев Шәрҡиәт институтының ҡулъяҙмалар бүлегенә эшкә күсеү сәбәпле, ул тарих институты менән берләштерелә. Ул ислам фонды ҡулъяҙмаларын тасуирламаһы менән шөғөлләнә, ғәрәп кабинетында эшләй, Төрөкмәнстан тарихы буйынса ғәрәп сығанаҡтарын тәржемә итә. 1937 йылдың башынан филология фәндәре кандидаты була.
1939-1940 йылдарҙа Совет-фин һуғышы нда ҡатнаша.. Һуғыштан яраланып ҡайтҡас, ғилми институтта эшләй башлай. Бөйөк ватан һуғышы йылдарында Шәрҡиәт институттың менән бергә Беляев тәүҙә Калугала, шунан Ташкентҡа күсә.
Капидетская
Капидетская (Килидетская) — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чулым йылғаһының һул ярына тамағынан 838 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 45 км.
Элизабет Линней
Биографияһы
Белемде өйҙәрендә ала. Бер ниндәй ҙә уҡыу йортонда уҡымаған.
Кыпа-Чатыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лағыр торҡаһы
Лағыр торҡаһы — башҡорт яугирының Лағыр ауылында табылған баш кейеме.
Алленова Ольга Владимировна
Эшмәкәрлеге
2007 йылдың ғинуарында Ольга Алленова матбуғат өлкәһендә Ливандан эшләгән репортажы өсөн «Искра» милли премия лауреаты була.
Адам Мицкевич
Эмиграция
Ваба менән ауырып, 26 ноябрҙә үлеп ҡала. Үлеме алдынан дуҫы Служальский унан баларыңа нимә тип әйтергә, тип һорай. «Бер-береһен яратһындар», — ти һәм бер нисә минуттан саҡ ишетелгән тауыш менән: «Һәр ваҡыт!» тип өҫтәй.
Ижады
"Дзяды"ларға «Отрывок» — Рәсәй һүрәттәре менән шиғырҙар циклы эйәрә. Уға «Памятник Петру Великому», «Дорога в Россию», «Олешкевич», «Петербург», «Моим друзьям-москалям» (русса тәржемәлә — «Русским друзьям») инә. «Моим друзьям-москалям» (1830-сы) шиғыры менән Мицкевич, рус халҡы менән түгел, ә поляктар ҙа, рус халҡы үҙе лә ҙур зыян күргән империя ҡыҫырыҡлауына ҡаршы көрәшергә саҡыра. Унда, рус шағирҙарына шулай тип өндәшә: «Бәлки, кемдәрҙер үҙенең йәнен батшаға һатып, уның тупһаһында уға баш эйәлер… Кемдер һатлыҡ теле менән уның еңеүенә дан йырлай һәм дуҫтарының михнәттәренә ҡыуаналыр…»
Мицкевич тәржемәләрҙә
Рус теленә Мицкевичтың әҫәрҙәрен төрлө тәржемәселәр һәм шағирҙар тәржемәләй. А. С. Пушкин «Три Будрыса» балладаһын (тәржемәлә «Будрыс и его сыновья», 1833; "Библиотека для чтения"ла 1834 йылда баҫыла) тәржемә итә һәм был хеҙмәт тәржемә эшенең иң камил өлгөһө иҫәпләнә, Пушкин шулай уҡ «Воевода» балладаһын һәм «Конрад Валленрод» әҫәренә баш һүҙҙе тәржемә итә. "Дзяды"ның беренсе тәржемәһен В. А. фон Роткирх эшләй. Мицкевичтың тәржемәселәре араһында — И. И. Козлов, 1827 йылда П. А. Вяземскийҙың «Крымские сонеты» әҫәрен һүҙмә-һүҙ тәржемәһе буйынса эшләй, Н. В. Берг, «Пан Тадеуш» эпик поэмаһын һәм шиғырҙарын, В. Г. Бенедиктов («Гражина», «Конрад Валленрод», лирика), Г. П. Данилевский, С. Ф. Дуров, А. Н. Майков (өлөшләтә «Крымские сонеты»), Л. А. Мей, П. И. Вейнберг, А. П. Колтоновский (1890 йылдар аҙағында — 1900 йылдар башында), һуңғараҡ — К. Д. Бальмонт, В. Я. Брюсов, Игорь Северянин, акмеист М. А. Зенкевич, Е. Г. Полонская, Н. Н. Асеев («Песнь филаретов»), О. Б. Румер («Пловец», «Иоахиму Лелевелю» һәм башҡа шиғырҙар), С. И. Кирсанов (башлыса, «Посвящение в альбом» Давид Тухмановтың киң билдәле «По волне моей памяти» буйынса, «Смерть полковника», «Редут Ордона»), Михаил Светлов («Колокол и колокольцы», «Упрямая жена» һәм башҡа шиғырҙары), М. С. Живов, Л. Н. Мартынов («Дзяды», шиғырҙар), Давид Самойлов (айырым шиғырҙар), Арсений Тарковский («Гражина», «Шанфари», «Альмотенабби» шиғырҙары), А. М. Гелескул, прозаик һәм тәржемәсе Асар Эппель һәм башҡа шағирҙар һәм тәржемәселәр. Мицкевичтың сонеттарын М. Ю. Лермонтов, А. Н. Майков, И. А. Бунин, В. Ф. Ходасевич һәм башҡа шағирҙарҙан тыш, В. Левик тәржемә итә.
Чех теленә Мицкевич Ярослава Врхлицкий, Э. Красногорская тәржемәһендә баҫыла.
Клод Дебюсси
Биографияһы
1905 йылда уларҙың ҡыҙы Клод-Эмма Дебюсси (1905-1919; йорт ҡушаматы «Шушу») тыуа, композитор «Балалар мөйөшө» тигән фортепиано өсөн пьесалар циклын, шулай уҡ һуңғы балеты «Уйынсыҡлы йәшник»те (франц. La Boite a joujoux) ҡыҙына бағышлай. 1905 йылда улар йорт һатып ала, йорт Булон урманындағы Square du Bois-de-Boulogne, № 24 адресы буйынса тора, (хәҙерге авеню Фош адресы), Дебюсси вафатына тиклем шунда йәшәй.
Ижады
Композитор бик тыйнаҡ кеше була, уны бөтә халыҡ мөхәббәте һәм даны йәлеп итмәй. Ул хатта операларының премьераларына йөрөмәй, күләгәлә ҡалыуҙы өҫтөн күрә. Ә үҙенең иҫ киткес талантын ул Хоҙай тәғәләнең бүләге тип аңлата:»әгәр Хоҙай минең музыканы яратмаһа, мин уны яҙмаҫ инем".
Кыпа-Чурчибыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Әл-Ләйл сүрәһе
Ғәрәпсәһе
سورة «الليل» 92
19 وَمَا لِأَحَدٍ عِندَهُ مِن نِّعْمَةٍ تُجْزَى
Транскрипцияһы
4. Иннә сәғйәкүм ләшәттәә
8.Үә әммәә мәм-бәхилә үәстәғнәә.
9.Үә кәҙҙәбә бил-хүснәә
11. Үә мәә йүғнии ғәнһү мәәлүһү иҙәә тәраддәә
Мәғәнәһе
1. Ҡаплаған уаҡыттағы төн менән ант итәм!
10. Беҙ уны ауырлыҡҡа йүнәлдерербеҙ.
13. Һәм, ысынлап та, ахирәт тә, был донъя ла Беҙҙеке.
14. Бына Мин һеҙҙе ялҡынлы ут менән иҫкәрттем-өгөтләнем.
15. Унда гонаһлылар ғына яныр,
18. Мал-мөлкәттәрен сафланыу [зәкәт] өсөн тотоусы,
Куопио
Иҡтисады
Фин Finnpulp компанияһы ҡалала ылыҫлы целлюлоза етештереү буйынса донъяла иң ҙур завод төҙөргә ниәтләй. Проекттың бюджеты 1,4 миллиард евро тәшкил итәсәк.
Транспорты
Һауа, тимер юл һәм автобус бәйләнеше бар.
Иҫтәлекле урындары
Куопиола «Пуййо башняһы» урынлашҡан. Был төҙөлөштөң бейеклеге 75 метрға етә. Бында уҡ — ҡала үҙәгендә — Православие архиепискобы резиденцияһы урынлашҡан. Куопиола төҙөлгән күп ғибәҙәтханалар  эшләй. Мәҫәлән, Кафедраль собор, Изге Йоханнес сиркәүе һәм Изге Николай сиркәүе. Куопионың «Раухалахти» термаль үҙәгендә һаулыҡты нығытырға мөмкин.
Урта белем
Техникум:
Фатма Алийе Топуз
Хәйриәт эшмәкәрлеге
Фатма шулай уҡ Ҡыҙыл ярым ай төрөк хәрәкәтен ойоштороуҙа ҡатнаша. Бынан тыш, ул 1910 йылдарҙа Триполитан һуғышы һәм Балҡан һуғыштарынан һуң нигеҙ һалынған "Милли оборона буйынса Ғосман Ҡатын-ҡыҙ Комитеты"нда ла эшләй..
Фатма Алийе Топуз портреты (1934 йылда фамилиялар тураһында закон индерелгәндән һуң ул Топуз фамилияһы менән йөрөй) 2009 йылда сығарылған 50 төрөк лираһы аҡса банкноттарына төшөрөлгән.
Башҡорт алфавиты
Ғәрәп яҙылышындағы башҡорт алфавиттары
X быуат баштарында, Ислам динен ҡабул иткәс, башҡорттар ғәрәп яҙмаһын ҡуллана башлай. Үҙ заманының уҡымышлылары ғәрәп яҙмаһын ҡулланып күп нәмә яҙып ҡалдырғандар, улар араһында тарихи документтар менән шәжәрәләр ҙә, эпос, легендалар һәм башҡалар ҙа бар. Боронғо ҡәбер таштарындағы, һәр төрлө һәйкәлдәрҙәге яҙыуҙар ҙа ғәрәп хәрефе менән башҡарылған.
ХVI быуат уртаһында башҡорттар Урыҫ дәүләтенә ҡушылғас, батша самодержавиеһы төрки телен рәсми яҙма тел тип таный. Ошо телдә төрлө документтар, манифестар, указдар, өндәмәләр, фармандар, хаттар, шәжәрәләр һәм нәфис әҫәрҙәр һәм башҡа яҙма ҡомартҡылар һаҡланған.
Тарас Шевченконың мемориаль музейы (Ырымбур)
Тарихы
Музейҙа XIX быуат гауптвахтаһына хас булған шарттар тыуҙырылған — ҙур булмаған камера, ҡарауыл бүлмәһе, тәҙрәләрҙә Шевченконың һүрәттәренең береһендә һүрәтләнгән ауыр сүкеп яһалған рәшәткәләр.
Музей экспонаттары араһында шулай уҡ шағир Е. В. Ковтундың бүләсәре туҡыған һәм сиккән таҫтамалдар, Шевченконың япон теленә тәржемә ителгән әҫәрҙәре, Днепропетровсктан ебәрелгән иҫке портрет, билдәле украин оҫтаһы Б. П. Паняд эшләгән стенаға ҡуя торған фаянс тәрилкә һәм башҡа күп нәмәләр бар. Музейҙы ойоштороуҙа Украинаның дәүләт премияһы лауреаты һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре А. В. Гайдамака, өлкән ғилми хеҙмәткәр, ә хәҙер Тарас Шевченко Милли музейының ғилми эше буйынса директор урынбаҫары В. М. Яцюк, Ырымбурҙағы музей хеҙмәткәрҙәре Р. П. Чубарева, Т. М. Артюшенко, рәссамдар А. А. Власенко, В. Н. Еременко һәм башҡалар ҡатнашалар.
Игенселәр (Ҡыйғы районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ад-Духә сүрәһе
Ғәрәпсәһе
سورة «الضحى» 93
8 وَوَجَدَكَ عَائِلًا فَأَغْنَى
9 فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ
Яйыҡ йылғаһы башы
Урыны
Нәжимтау тауы итәгендә урынлашҡан төп сығанаҡты 5 ҡеүәтле шишмә тулыландыра. 2000-се йылдар башында Яйыҡ йылғаһы инеше өҫтөндә Европанан Азияға символик тимер күпер ҡуйыла. Иҫтәлекле билдәгә яҡын, бер яҡтан өҫтән аҫҡа ҡарай тимер хәрефтәр менән «Европа», ә икенсе яғында «Азия» тип яҙылған.
Башҡортостан Беренсе донъя һуғышы осоронда
Тарихы
Башҡортостандың сәнәғәте, Рәсәйҙең башҡа райондарындағы кеүек, фронт ихтыяждарын тәьмин итеүгә күсә. Башҡортостандың мөмкинселектәре тау металлургияһы сәнәғәтен, суйын иретеүҙе киңәйтергә мөмкинлек бирә. 1914 йылдың июленән алып 1916 йылдың ноябренә тиклем Өфө губернаһында 25 459 ат тартып алына.
Предприятиеларҙа хәрби әсирҙәрҙең (төрөктәр, австро-венгрҙар, немец һалдаттары), Австро-Венгрия һәм Германияның тотҡонлоҡҡа алынған кешеләренең, Ҡытай һәм Кореянан индерелгән эшселәрҙең, ҡатын-ҡыҙҙарҙың, үҫмерҙәрҙең хеҙмәте ҡулланыла.
Оло Бағраш
Оло Бағраш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Әй йылғаһының һул ярына тамағынан 376 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо яҡынса 15,5 км.
Тасуирламаһы
Бағраш буйы кеҫәртке — орсоҡ йылан үрсеү ареалы; улар урман аҡландарында үҫкән ағас олондары аҫтына йәшеренә. В русле Бағраш йырҙаһында альмандиндың ваҡ үтә күренмәле орлоҡтары осрай.
Күк көртмәле
Күк көртмәле  (Vaccínium uliginósum)- йылтыр ваҡ япраҡлы, алһыу сәскәле, ҡыҫҡа һабаҡлы ҡыуаҡ үҫемлек.
Таралыуы
Был төр Төньяҡ ярымшарҙың уртаса һәм һалҡын климатлы, тундралы, урманлы зоналарында һәм тауҙарҙың өҫкө бүлкәтендә, йыш ҡына һаҙлыҡлы, торфлы   бөтә төбәктәрендә  осрай. Евразияла көнбайышта Исландиянан һәм Бөйөк Британиянан алып Рәсәйҙең Алыҫ Көнсығышына һәм Японияға тиклем таралған (көньяҡ ареалы - Испания, Италия, элекке Югославия илдәре, Төркиә, Монголия ). Төньяҡ Америкала — Алясканан Ньюфаундлендҡа тиклем үҫә (көньяҡта — Калифорнияға).
Агротехника
Күк көртмәле әсе тупраҡ ярата (pH 4—5)), шуға күрә әселек кимәлен  даими күҙәтеп торорға кәрәк. Бигерәк тә дымға талапсан.  Күк көртмәленең тамырҙары таралған тупраҡ ҡатламы 20 см тәрәнлеккә тиклем һәр ваҡыт дымлы булырға тейеш, ләкин ул артыҡ һыулы ерҙе яратмай.
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Мәскәү сик буйы институты
Һуғышҡа тиклемге осор
1939 йылдың 26 мартында училищеның эшмәкәрлекге киңәйтелә — шәхси составты тарҡатылған Мәскәү хәрби-хужалыҡ училищеһы курсанттары менән тулыландыралар, һәҙәмтәлә ул элемтәселәрҙе һәм ҡорал техниктарын ғына түгел, административ-хужалыҡ хеҙмәте офицерҙарын да әҙерләй башлай, бер үк ваҡытта '''НКВД-ның В. Р. Менжинский исемендәге Мәскәү хәрби-техник училищеһы''' атамаһын ала. Яңы шарттарға ярашлы ике бүлексә: элемтә (өс рота курсант) һәм ҡорал-техник (ике рота курсант), шулай уҡ элемтә офицерҙары хәрби туҡланыу начальниктарының ярты йылылҡ курстары булдырыла. 1939—1940 йылдарҙа училищеның шәхси составы (начсостав — 25, тыңлаусылар — 96, курсанттар — 150, барлығы 271 кеше) оператив командировкаларҙан тыш, Совет-фин һуғышында ла ҡатнаша. Һуғыштарҙа күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн СССР Юғары Советы президиумының 1940 йылдың 26 апрелендәгн указына ярашлы училищеның 42 вәкиле бүләкләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы
1941 йылдың июленән училищеның уҡыу планы ҡыҫҡартыла. Элемтә һәм административ-хужалыҡ хеҙмәт бүлектәрендә уҡыу 3 йылдан — 6 айға, ә ҡорал-техник бүлегендә 9 айға тиклем ҡалдырыла. Элемтә һәм административ-хужалыҡ хеҙмәт курстары тыңлаусыларының уҡыу ваҡыты — 2, ҡорал-техник хеҙмәт курсында 4 айға тиклем ҡыҫҡартыла. Һуғыштың тәүге көндәрендә училище ваҡытынан алда 837 тыңлаусы һәм курсантты сығара. 1941 йылдың 16 октябрендә НКВД-ның 2-се мотоуҡсылар дивизияһы составына инә. Училище 1941 йылдың 20 октябренә тиклем Мәскәүҙе обороналау буйынса хәрби бурыс башҡара, һуңынан уны хәрби расчеттан сығарып, Новосибирскиға күсерәләр. 1941 йылда училище 1816 кеше— 1486 курсант һәм 330 тыңлаусыны уҡытып сығара. 1942 йылда курсанттарҙың һәм тыңлаусыларҙың — өс, командирҙар составының бер нисә сығарылышы була. 1942 йылда училищеның личный составы аҡсаһына өс истрибитель төҙөлә. 1944 йылдың майында училище Новосибирскиҙан Бабушкинға (1939 йылға тиклем — Лосиноостровск) кире ҡайтарыла. 1945 йылдың февралендә училище курсанттары Ялта конференцияһында хәүефһеҙлекте тәьмин итеүҙә ҡатнаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында яуҙа күрһәткән ҡыйыулығы һәм батырлығы өсөн меңдән ашыу курсант орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә, ә генерал-майор Н. М. Михайлов, офицерҙар А. В. Рыжиков, П. И. Гоманков, С. Ф. Сабельников, П. Е. Брайко, Н. А. Беляков, В. А. Шигаев, Н. П. Титов, Н. А. Подорожный Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. 1945 йылдың 24 июнендә училищеның личный составы Мәскәүҙә Ҡыҙыл майҙанда үткән Еңеү парадында ҡатнаша.
Урта һөнәри белем
Кандидаттар һайлау һәм уларҙы уҡыуға йүнәлтеү Федераль именлек хеҙмәте органдары тарафынан башҡарыла йүнәлештәре буйынса хәүефһеҙлек хеҙмәте федераль органдарға һайлағанда кандидаттар талаптарына ярашлы башҡарыу институты именлеге органдарына хәрби хеҙмәткә алына.
Ғәһед
Аллаһ менән кешеләр араһындағы килешеү
Ғәһед төҙөп, кешеләр бер Аллаһты һәм уға хеҙмәт итеүҙе таный. Әммә кешелек ваҡыт-ваҡыт, башҡа илаһтарҙы ҡабул итеп, Аллаһҡа ышанмай башлаған. Аҙашҡан кешеләргә иҫтәренә төшөрөү өсөн Аллаһ үҙ пәйғәмбәрҙәрен (нәбиҙәрен) һәм илселәрен (рәсүл) ебәргән, улар ғәһедтең яңынан ҡабатланыуына булышлыҡ иткән.
Таловая (Паньшинка ҡушылдығы)
Таловая  — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Паньшинка йылғаһының уң ярына тамағынан 24 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Күбәләк
Күбәләк (Кубаляк) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 31 кеше. Почта индексы — 452638, ОКАТО коды — 80258830007.
Әш-Шәрх сүрәһе
Ғәрәпсәһе
7فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ
Транскрипцияһы
4. Үә рафәғнәә ләкә ҙикрак.
Мәғәнәһе
8. Һәм үҙ Раббыңа йүнәл!
Белик Вера Лукьяновна
Биографияһы
Бала сағы Керчь эргәһендә, атаһы эшләгән Войков имесендәге заводтың эшселәр ҡасабаһында үтә. Әсәһе хужабикә була, алты бала тәрбиәләй.
46-сы гвардия төнгө бомбардировка авиация полкының звено штурманы (325-се төнгө бомбардировка авиация дивизияһы, 4-се һауа армияһы, 2-се Белоруссия фронты).
Ибрай (Ҡыйғы районы)
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
3-сө ҡатынынан: улдары Йәмһүр — 28 йәш, Аҙнағура − 17 йәш;
Велосипед
Ҡулланышы
Бөйөк Британияла велосипедта гәзит ташыу таралған. Был эшкә автомобиль йөрөтөүсе таныҡлығы булмаған үҫмерҙәрҙе алырға мөмкинлек бирә. Ҡайһы бер илдәрҙә велосипед менән аҙыҡ та ташыйҙар.
Европа
Европаның күп кенә эре ҡалаларында (шулай уҡ АҠШ-та) велосипед прокаты системалары бар, уларға велосипедта автоматик рәүештә (кредит картаһы йәки махсус яҙылыу буйынса) алырға мөмкин булған бик күп махсус туҡталҡалар инә. Велосипедты теләһә ниндәй уңайлы туҡталҡаға кире ҡайтарырға мөмкин.
Конструкцияһы
Алғы өсмөйөш ултырғыс аҫты торбаһы менән каретканы тоташтырғандан һуң барлыҡҡа килә; каретканы руль колоннаһы менән тоташтырыусы аҫҡы торба һәм руль колоннаһын ултырғыс торбаһына тоташтырыусы өҫкө торба. Артҡы өсмөйөш ултырғыс торбаһынан һәм каретканан артҡы тәгәрмәс төйөнөнә тиклем һуҙылған ике пар торбанан барлыҡҡа килә.
Көньяҡ Урал дәүләт аграр университеты
Тарихы
1941 йылда Силәбе ауыл хужалығын механикалаштырыу институты тип атала, СССР Ауыл хужалығы халыҡ комиссариатының юғары уҡыу йорто була. Почта адресы: Силәбе, Красная урамы, 38-се йорт.
Гобелен
XX быуат сәнғәтендә «гобелен» төшөнсәһе менән Көнбайыш Европалағы классик Гобелен традициялары — шпалеранан башланғыс алған, кулдан туҡылған уникаль тематик һәм биҙәкле панноларҙы (келәмдәрҙе) атыйҙар. Гобелен сеймалы булараҡ нигеҙҙә йөн, мамыҡ һәм етен ҡулланылған. Рәссам композицияларҙы алдан ҡатырғаға төшөрөлгән эскиз нигеҙендә тукый, йыш кына рәссам үҙе үк башҡарыусы ла. Гобелен туҡыусы ҡатырғалаға рәсем буйынса ебәк һәм йөн ептәрҙән, туҡымала аралыҡ ҡалдырмай, нығытыусы арҡаулыҡ ептәр файҙаланап, горизонталь йәки вертикаль станокта ҡулдан шыма туҡыла.
Крохалевка
Крохалевка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ик (Ик) йылғаһының уң ярына тамағынан 23 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ленин һәйкәле (Ҡурған)
Төҙөлөү тарихы
Һәйкәл мәрмәр плиткалар менән биҙәлгән бетон постаментҡа ҡуйылған бронза скульптуранан ғибәрәт. Монумент Ленинградтың «Монумент-скульптура» заводында ҡойолған.
Хаустов Валентин Иванович
Дәүләт Думаһының Ваҡытлы комитеты
Ваҡытлы комитеттың ҡарары менән 1 майҙа урындағы сәнәғәт предприятиеларында нормаль эшмәкәрлекте тергеҙеү һәм ярҙам итеү буйынса саралар күреү өсөн Уралға ебәрелә. 7-12 майҙа Петроградта үткән РСДРП№ның сеньшевиктар һәм берләшкәг ойошмаларының Бөтә Рәсәй конференцияһы делегаты (кәңәшләшеү тауышы хоҡуғы менән) була. 19-25 августа баш ҡалала үткән РСДРП Берләштереү съезында ла шундай уҡ вәкәләткә ул эйә була.
Ғаиләһе
1912 йылда буйҙаҡ була.
Катык (Кемчуга ҡушылдығы)
Катык — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кемчуг йылғаһының уң ярына тамағынан 42 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Кыталь-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Ухань
Климаты
Ухань муссондар йоғонтоһонда булған субтропик климаты зонаһында урынлашҡан. Был зона өсөн дүрт аныҡ айырылған миҙгел, йылы йәй һәм ҡыш хас. Ғинуарҙың уртаса температураһы 3,0°C, июндеке 29,3°C. Йәй миҙгеле 135 көнгә тиклем һуҙыла, яҡынса 60 көн яҙ менән көҙ дауам итә. Йәйге миҙгел осоронда ямғырлы яуым-төшөмдөң миҡдары 1205 мм кимәленә тиклем барып етә. 240 көн дауамында термометр бағанаһы 0°C-тан төшмәй.
Административ-территориаль бүленеше
Ухань субпровинциаль әһәмиәтендәге ҡала 13 районға бүленә:
Тарихы
XIV быуатта Чжу Юаньчжан монгол хакимлығына ҡаршы ихтилал күтәргән.
Әт-Тин сүрәһе
Әт-Тиин сүрәһе (سورة التين, Инжир ағасы ) — Ҡөрьән Кәримдең 95-се сүрәһе. Мәккәлә иңгән сүрә, 8 аяттан тора.
Транскрипцияһы
8. Ә ләйсә-ллаһу би'әхкәмил-хәәкимиин
Мәғәнәһе
3. Һәм ошо именлек ҡалаһы менән ант итәм!
Оло Баҡал
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Әй йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Таулы-Алтай ботаника баҡсаһы
Таулы-Алтай ботаника баҡсаһы, йәки Таҙа туғай  — фәнни-тикшеренеү учреждениеһы, Рәсәй Фәндәр академияһының Себер бүлексәһе Үҙәк Себер ботаника баҡсаһының Алтай филиалы, уның ғилми-производство функцияларының бер өлөшөн башҡара. Ботаника баҡсаһы Алтай республикаһының Шебалино районы Камлак ауылы эргәһендә, Горно-Алтайск ҡалаһынан 77 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Биләмәһендә ботаника баҡсаһы урынлаштырылған «Шишкулар-Катаил — Таҙа туғай» тигән урын Алтай Республикаһының тәбиғәт ҡомартҡыһы статусына эйә. Был бик үҙенсәлекле урын: Сема йылғаһы үҙәнендә ҙур тәбиғи ялан тауҙар һәм реликт урман менән уратып алынған.
Аполлинер Гийом
Джоконданы урлау
1911 йылдың 21 авгусында Луврҙан «Мона Лиза»ны урлайҙар. Төп ғәйепләнеүсе Гийом Аполлинер була, уны 7 сентябрҙә ҡулға алалар. Асыҡланыуынса, шағирҙың һөйәркәһе, Гийом менән бер фатирҙа йәшәгән Бельгия кешеһе Жери Пьере оҙаҡ ваҡыт Луврҙан боронғо Иберия статуэткаларын урлай һәм уларҙы Пабло Пикассоға һата. Аполлинер Пьерҙы Марселгә, унан, ҡулға алынғанға тиклем, Искәндәриәгә ебәрергә өлгөрә. Статуэткалар тултырылған ике сумаҙан менән Пикассо, төндә Париж буйлап урланған нәмәләрҙе Сенаға ташларға маташа, әммә ҡыймай (ҡала полиция менән тулған була). Алыпһатар был мәлгә билдәле булғас, уның абруйлы ҡурсалаусылары ла табыла. Статуэткаларҙы шым ғына музейға кире ҡайтаралар, Пикассоға теймәйҙәр, Ә Аполлинерҙы биш көн ҡулға алғандан һуң енәйәткә ҡыҫылышы булмағанлыҡтан ебәрәләр.
Һуңғы йылдары
1914 йылда үҙ теләге менән фронтҡа китә. Фронтта булғанда, 1916 йылдың 17 мартында Аполлинер башына снаряд ярсығы менән яралана; майҙа  баш һөйәген трепанациялауҙы үткәрә. 1918 йылдың 2 майында Эмма Луиза (Жаклин) Кольбҡа өйләнә. 1918 йылдың көҙөндә операциянан көсһөҙләнгән Аполлинер эпидемия ваҡытында испан киҙеүенән вафат була. Парижда Пер-Лашез зыяратында ерләнә.
Крутая (Мильтюш ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Безводная (Онега ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Питер Селлерс
Биографияһы
Питер псевдонимын бала сағында уҡ ала, сөнки уның ата-әсәһе иртә вафат булған Питер ағаһы иҫтәлегенә уны шулай атаған.
Селлерстың икенсе ҡатыны — актриса Бритт Экланд, уларҙың дөйөм ҡыҙы  <span class="ref-info" title=" Инглиз телендә " style="font-size:85%; cursor:help; color:#888;">(инг.) баш. шулай уҡ актриса булып китә.
Гросфаргула
Гросфаргула (Großvargula) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 727 кеше йәшәй. Майҙаны — 15,19 км2. Диңгеҙ кимәленән 166 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99958 һәм автомобиль коды — UH.
Дәүләкән ҡәберлеге
Тасуирламаһы
Дәүләкән ҡәберлеге беҙҙең эраға тиклемге 2 — се мең йыллыҡтың 3 — сө сирегенә ҡараған Дим йылғаһы бассейнындағы археология ҡомартҡыһы. 1962 йылда Башҡорт дәүләт университетының археология буйынса экспедиция етәксеһе Р. И. Матвеев аса. Артабан археологтар Г. И. Матвеева, Г. Н. Матюшин,М. Ф. Обыденнов, Н. А.Мәжитовтар тарафынан ныҡлап өйрәнелә. Дәүләкән ҡәберлеге ҡурғанлы ҡәберлектәр иҫәбенә ингән. Тупраҡ өйөп яһалған алты ҡурғанды тәшкил итә.Диаметры- 20 метр, бейеклеге — 0,7 метрға тиклем. Тикшеренеүселәр Һәр ике ҡурған аҫтында 2 -шәр ҡәбер барлығын билдәләйҙәр. Береһендә бала ҡәберен табалар.Ҡәберҙәр бура мәҙәниәтенә ҡарай. Мәйеттәр ағас йәйелгән, туҙ менән ябылған йәки туҙ түшәлгән тура мөйөшлө ҡәбер соҡорҙарына бөгәрләгән килеш һул ҡабырғаларына һалып, баштарын төньяҡҡа йәки төньяҡ — көнбайышҡа ҡаратып ерләү йолаһы менән күмелгәндәр. Өҫтәренә еңелсә ҡыҙыл охра буяуы һиблгән. Мәйетте «бөгәрләнгән килеш» ерләү йолаһын,ғалимдар кешенең «йоҡлауын» белдерә,тип аңлаталар. Бер ҡәбер Андрон мәҙәни — тарихи берлеген сағылдыра. Мәйет ағас түшәлгән соҡорға бөгәрләнгән килеш башы менән көньяҡ — көнбайышҡа ҡаратып һалынған. Ерләү инвентарҙары керамика табаҡтан (40х11 см, бейеклеге 3,5 см.) һәм банка рәүешендәге биҙәкле һәм биҙәкһеҙ һауыттарҙан ғибәрәт. һөйәктән эшләнгән эш ҡоралдары, туғыҙ уйын һөйәктәре табылған. Был ҡәберлектә табылған инвентарҙар Өфө ҡалаһының археология һәм этнография музейында күргәҙмә экспонаттары булып тора.
Фан Ван Кхай
Биографияһы
1997 йылдың сентябренән 2006 йылдың июненә тиклем — Вьетнам Социалистик Республикаһының премьер-министры, 2006 йылдың июнендә отставкаға ебәрелә.
2018 йылдың 17 мартында Хошимин ҡалаһындағы өйөндә вафат була.
Карьера
Хәҙерге һүҙлектә ошондай аңлатмаларҙы табырға мөмкин:
Кадрҙар менән идара итеү теорияһында карьера — кешенең хеҙмәт эшмәкәрлеге өлкәһендә рәсми йәки профессиональ үҫеш менән бәйле аңлы позицияһы һәм тәртибе һөҙөмтәһе.
Тарихы
Буржуаз карьера (XVII — XIX быуаттар) — хеҙмәттең ижтимағи бүленеше киңәйеүе. Милектән бүленгән ялланған менеджерҙарҙың барлыҡҡа килеүе.
Советтарса йәшәүҙә карьера тик хеҙмәт баҫҡысы буйлап үрләү һәм вазифа буйынса үҫеш тип аңлашыла. Карьера хәҙергесә аңлауҙа — һөнәри үҫеш этаптарының эҙмә-эҙлелеге һәм мөмкинлектәрҙе даими арттырыу, ул саҡта көнүҙәк булмай.
София Нассауская
Биографияһы
Софияның уҡыу программаһына тарих өйрәнеү, сит телдәр һәм фортепианола уйнау була.
Үрге Серге
Географияһы
Ҡасаба урамдары 45, шул иҫәптән Октябрҙең 25-, 30 — 40 йыллығына арналған урамдар бар.
Тарихы
Тораҡ пункт булараҡ Никита Демидов Серге йылғаһы буйында нигеҙ һалған тимер етештереү заводы янында барлыҡҡа килгән. Төҙөлөш эштәренә рөхсәтте 1740 йылдың 20 сентябрендә Берг-Коллегия биргән. Башта заводты башҡорттарҙың һөжүмдәренән һаҡланыу өсөн нығытма диуарҙары менән уратып алырға йыйынған булғандар, әммә ҡәлғә төҙөлмәй ҡалған. 1742 йылда быуа һәм сүкеш фабрикаһы төҙөлә башлай. 1770 йылда заводта 2 сүкеш фабрикаһы булған. Әҙер продукция Серге йылғаһының Ҡариҙел йылғаһына ҡойған еренән йыраҡ түгел ҡоролған Өфө пристаненән Европа Рәсәйенә коломенка тип аталған баркаларғә тейәп ебәрелгән. Заводта 522 эш оҫтаһы була.
Сым һуҙыу һәм сөй етештереү цехтары ғына эшләп тора, завод һырлы һәм сүкелгән сөй сығарыуға күсә, Түбәнге Серге заводының сым-сөй цехы сифатында эшләй. 1931 йылдың 7 ноябрендә завод нефть-газ сәнәғәте өсөн быраулау ҡорамалдары етештереүгә үҙгәртеп ҡорола.
Золотова Галина Александровна
Биографияһы
Галина Александровна оҙаҡ ваҡыт М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының филология факультетында уҡыта. Уның уҡыусылары төрлө илдәрҙең славистика һәм рус теле кафедраларында уҡыта. Уның етәкселегендә 20-нән ашыу кандидатлыҡ диссертацияһы яҙылған. Факультетта Г. А. Золотова мәктәбе әүҙем һәм емешле эшләй.
Баҫмалары
230-ҙан ашыу хеҙмәт авторы, шул иҫәптән:
Әл-Ғәләҡ сүрәһе
Ғәрәпсәһе
13 أَرَأَيْتَ إِن كَذَّبَ وَتَوَلَّى
19 كَلَّا لَا تُطِعْهُ وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ
Транскрипцияһы
6. Кәлләә иннәл-иңсәәнә ләйатғаа.
14. Ә ләм йәғләм би'әннә-ллаһа йәраа.
15. Кәлләә лә'илләм йәңтәһи ләнәсфәғәм биннәәсыийәһ.
17. Фәлйәдғү нәәдийәһ
Һылтанмалар
http://www.falaq.ru/quran/arab/96
Иҫке Турбаҫлы
Тарих
Ауылға Нуғай даруғаһы Мең улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1700 йылда алып Турбаҫлы исеме менән билдәле. XVIII быуатта 60—80‑се йй. бында Минзәлә өйәҙенән керҙәш башҡорттар килеп урынлаша. XIX быуат уртаһында Яңы Турбаҫлы ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң, хәҙерге исемен ала. 1795 йылда 6 йортта 51 кеше йәшәгән, 1865 йылда 70 йортта — 401 кеше. Малсылыҡ, игенселек, септә һуғыу, тоҡ тегеү менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. 1906 йылда мәсет, мөгәзәй, 4 бакалея кибете теркәлгән.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Владимир Даль исемендәге Көнсығыш Украина милли университеты
Тарихы
1930 йылда СССР Халыҡ комиссарҙары ҡарары менән эшселәр техникумы Луганск машиналар эшләү киске эшсе институты (ЛВРМИ) тип үҙгәртелә. 1932 йылда уҡыу йортоноң «Төҙөлөш эше» һөнәре буйынса беренсе инженерҙары сығарыла. 1934 йылда институттың эшмәкәрлеге туҡтатыла һәм 1939 йылда — Ворошиловоград машиналар эшләү киске институты атамаһы менән ҡабаттан тергеҙелә.
1993 йылдың 8 майында Луганск машиналар төҙөү институты һәм башҡа бер нисә юғары уҡыу йорто берләшеүе һөҙөмтәһендә Көнсығыш Украина дәүләт университеты ойошторола. 1996 йылда учреждениеға IV кимәлдәге аккредитация бирелә, әммә уның составынан Т. Шевченко исемендәге Луганск педагогия университеты айырылып сыға.
2010 йылдың мартында уҡыу йортоноң төп корпусы эрәгеһендә Владимир Иванович Далгә һәйкәл асыла.
Әл-Ҡадр сүрәһе
Ғәрәпсәһе
5. سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْر
Транскрипцияһы
Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!
Мәғәнәһе
1. Ысынлап та, Беҙ уны [Ҡөрьәнде] ҡөҙрәт төнөндә Күктән төшөрҙөк.
Южный (Оло Глушица районы)
Южный (Южный) — Һамар өлкәһенең Оло Глушица районындағы ҡасаба, Южный ауыл биләмәһенең административ үҙәге.
Ауыл инфраструктураһы
Ауылда урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы, клуб һәм китапхана бар.
Өфө районы флагы
Өфө районы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Өфө муниципаль районы символы. Флаг 2006 йылдың 3 июлендә раҫланған.
Теркәлгән
Өфө районы флагы Башҡортостан Республикаһы Өфө районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 3 июлендәге 7-се ҡарары менән раҫланған.
Рәсәй Федерацияһы Дәүләт геральдика регистрына 3231-се теркәлеү һаны аҫтында индерелгән.
Илмән ҡурсаулығы
'''В.И. Ленин исемендәге Илмән дәүләт ҡурсаулығы''' - Ильме́нский государственный запове́дник имени В. И. Ленина — дәүләт ҡурсаулығы, структура йәһәтенән Рәсәй Фәндәр Академияһының Көньяҡ Урал фәнни үҙәге составына инә.
Бәләкәй Соҡаяҙ
Бәләкәй Соҡаяҙ (Малосухоязово) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 607 кеше. Почта индексы — 452462, ОКАТО коды — 80213840005.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әзербайжан дәүләт иҡтисад университеты
Тарихы
Икенсе донъя һуғышы башланғас, уҡыу йортоноң эшмәкәрлеге туҡтатыла һәм ул  иҡтисад  факультеты булараҡ Әзербайжан дәүләт университеты составында эшләй.
Халыҡ-ара хеҙмәттәшлектәр
зербайжан дәүләт иҡтисад университеты  — Сорос, «ТАСИС», «ТЕМПУС» халыҡ-ара программаларының әүҙем ҡатнашыусыһы. Әле университетта донъяның төрлө илдәренән —  Төркиә, Грузия, Ливан, Сүриә, Иордания, Йемен, Рәсәй, Төркмәнстандан  студенттар уҡый.
Бүләктәре һәм премиялары
2006 — Халыҡ-ара рейтинг технологиялары һәм социология академияһының «Алтын Фортуна» премияһы.
2007 - Европа бизнес ассамблеяһының Оксфорд лидерҙар саммитында  «International Socrates Award Ceremony» үткәргән тантанала  «Европа сифаты» халыҡ-ара наградаһы.
Крутой (Арапиха ҡушылдығы)
Крутой  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Арапиха йылғаһының һул ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Бланка Телеки
Биографияһы
Бланка Телеки 1806 йылдың 5 июлендә Лангендорф ҡалаһында (хәҙер Сатулунг,  Марамуреш административ- территориаль берәмеге, Румыния) тыуған. 1828 йылда Венгрияла балалар баҡсаһына нигеҙ һалған Тереза Брунсвиктың ҡыҙ туғаны. Ғаиләнең нәҫел поместьеһы хәҙерге Сату-Маре административ-территориаль берәмегендә урынлашҡан.
Әл-Бәййинә сүрәһе
Ғәрәпсәһе
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
4 وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءتْهُمُ الْبَيِّنَةُوَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاء وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ
6هُمْ شَرُّ الْبَرِيَّةِ
Транскрипцияһы
7. Иннә-лләҙиинә әәмәнүү үә ғәмилүү-ссалихәәти үүләә'икә һүм хайруль-бәриййәһ.
Мәғәнәһе
2. сафланған китап төргәктәрен уҡыусы Аллаһтың рәсүле [килгәнгә тиклем].
Луиза Амелия Баденская
Принцесса Луиза Амелия Стефания Баденская(Luise Amelie Stephanie von Baden; 5 июнь 1811 йыл — 19 июль 1854 йыл) — принцесса Баденская, бөйөк герцог Карл Баденскийҙың һәм Стефания де Богарненың ҡыҙы. Никахта — принцесса Ваза, кронпринц Густавтың ҡатыны.
Оло Андушка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Компьютер уйыны
Компьютер уйындары йәмғиәткә шул хәтле көслө йоғонто яһай, хатта бөгөнгө информация технологияларында ғәмәли (прикладной) программа менән тәъмин итеүҙә геймификация тенденцияһы күҙәтелә.
Платформалар буйынса бүленеш
Уйын портирланған (яраҡлаштырылған) платформалар һанына ҡарап ( портирована) түбәндәге төрҙәргә бүленә: Компьютер платформаһы- уйын өсөн яраҡлаштырылған төрлө мөхит. Платформа термины абстрактлаштырыуҙың төрлө кимәленә : аппаратлы архитектураға (компьютер архитектураһына),операциялар системаһына йәки эшләү ваҡыты китапханаһына (библиотеку времени выполнения) ҡарата ҡулланыла ала.
Мортазин Ибраһим Ғаззали улы
Биографияһы
Ибраһим Мортазин 1-се Башҡорт кавалерия полкы сафында 1919 йылдың февралендә ҡыҙылдар яғына сыға. Артабан Башҡорт бригадаһы составында Урал фронтында казактарға ҡаршы һуғыштарҙа ҡатнаша. Бригада 1919 йылдың декабренән алып 1920 йылдың апрель аҙағына тиклем Ырымбур ҡалаһы янындағы Ҡарғалы биҫтәһендә тора.
Бригада Киевтан сигенеп барған дошмандың артынан ҡалмай ҡыуа. 21 июндән 22-һенә ҡараған төндө Башҡорт бригадаһы Игнатополь ауылын алып, шунда туҡтала. ''«Таң алдынан дошман, ике полкы менән беҙҙе һул яҡтан уратып үтеп һәм Жерев йылғаһындағы күпергә барып етеп, көтмәгәндә Игнатополде ҡаманы һәм бригада штабына һөжүм итте. Һаҡта торған полк, дошман бронепоезы утына эләгеп, сигенгән, һәм полк менән штаб араһында бәйләнеш өҙөлгән. 28-се кавалерия полкы, штабтың комендант командаһы һәм батарея (ике туп) ҡамауҙа ҡалды. Бригада частары сая һуғыштарҙан һуң төньяҡ-көнсығыш йүнәлешендә ҡулсаны өҙөп сыға алды; 28-се полк бер-нисә тапҡыр контрһөжүмгә ташланды һәм, ҙур юғалтыуҙар кисереп, ҡоралдарын һаҡлап килеп сыҡты, бригада штабын да сығарыуға өлгәште. Юғалтыуҙар: 28-се полк командиры И. Мортазин, эскадрон командиры Андреев, 60 ҡыҙылармеец үлде, 27-се полк штабы юғалды. Һуғыштың уңышһыҙ бөтөүөнең сәбәптәре: элемтәнең насарлығы, яҡшы карталарҙың булмауы, һаҙлы ерҙең һыбайлы сафтарға һуғышырға ҡамасалауы» — тип яҙа Муса Мортазин.
Муса Мортазин «Башҡортостан һәм башҡорт ғәскәрҙәре Граждандар һуғышында» китабында бирелгән «Башҡорт частарының Граждандар һуғышында ҡаһарманлыҡ күрһәткән яугирҙарының исемлеге»ндә Ибраһим Мортазинды Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнде, тип яҙа. Әммә «РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ ордены һәм почетлы революцион ҡоралы менән наградланғандар исемлеге»ндә (Мәскәү, 1926) уның исем-фамилияһы телгә алынмай. Ибраһим Мортазин тураһындағы мәғлүмәт был китапҡа ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында инмәй ҡалған. Сөнки ул китапта Айырым Башҡорт уҡсылар бригадаһы штабы начальнигы Заһит Гәрәевтең дә исеме юҡ, ләкин уның Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнеүе бәхәсле түгел.
Кельчет
Кельчет — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кудинка йылғаһының уң ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Кощиенко Николай Антонович
Беренсе донъя һәм Граждандар һуғышы
1916 йылдың майында Рус Император армияһына саҡырыла һәм Семеновск лейб-гвардия полкына ебәрелә. Уның составында шул уҡ йылдың авгусында Көньяҡ-Көнбайыш фронтының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнаша. 1917 йылдың июлендә Тарнополь районында яралана һәм һауығып сыҡҡандан һуң өйәҙ хәрби начальнигы ярҙамсыһы вазифаһына тәғәйенләнә. 1918 йылдың февралендә демобилизацияланғандан һуң оҫтахананға ҡайта.
Һуғыштар араһында
1922 йылдың авгусында «Выстрел» курсына уҡырға ебәрәләр, уны 1923 йылдың авгусында тамамлағандан һуң, ул ВЧК ғәскәрҙәренең Славута ҡалаһында урынлашҡан 18-се айырым сик буйы батальоны командиры итеп тәғәйенләнә, 1924 йылдың ғинуарында — Олевск ҡалаһының 17-се погранотряды начальнигының строевой өлөшө буйынса ярҙамсыһы, апрелдә — Житомир ҡалаһында ОГПУ ғәскәрҙәренең күнекмә батальоны командиры, сентябрҙә — Каменец-Подольск ҡалаһында ОГПУ ғәскәрҙәренең күнекмә полкы командиры.
Бөйөк Ватан һуғышы
26 июлдән 114-се уҡсылар дивизияһы командиры вазифаһына тәғәйенләнә. Свирский-Петрозаводский операцияһында ҡатнашҡандан һуң дивизия Кольский ярымутрауына күсерелә, унда тиҙҙән Петсамо-Киркенесский операцияһында ҡатнаша, уның барышында Титовка йылғаһын аша сыҡҡандан һуң Луостарь аэродромын азат итә, Петсамо ҡалаһын азат итеүгә булыша, шулай уҡ беренсе булып Норвегия территорияһына сыға.
Гюнтер Бениш
Ижады
Гюнтер Бениш Германияла модерн архитектураһының иң билдәле вәкилдәренең береһе һәм «бер ниндәй ҙә статуслы һәм власть символикаһы булмаған демократик төҙөлөш яҡлы» тип һанала һәм «демократия төҙөүсеһе» ҡушаматы ала. Бениш төҙөгән «быяла-һауа формаларында азатлыҡ» донъяла ГФР образын билдәләй, һәм был йәһәттән Мюнхендағы Олимпия паркы айырым роль уйнай 1972 йылғы йәйге Олимпия уйындары һәм Бонндағы Германия бундестагының пленар ултырыштар залы бинаһы. Берлинда Сәнғәт академияһы бинаһы өсөн Бениш бинаның бик ҡыйыу һәм прогрессив проектын төҙөй.
Әз-Зәлзәлә сүрәһе
Мәғәнәһе
1. Ер үҙ тетрәүе менән тетрәгәс,
Ермолаева Любовь Иосифовна
Биографияһы
1968 йылда ул Н. К. Крупская исемендәге Ленинград мәҙәниәт институтын театр коллективы режиссеры һөнәре буйынса ситтән тороп тамамлай. 1966 йылдан Нефтселәр мәҙәниәт һарайында үҙешмәкәр шиғриәт театры менән етәкселек итә. Уның коллективына юғары уҡыу йорттары студенттары һәм нефть комбинаты хеҙмәткәрҙәре инә. М. А. Светлов, А Т. Твардовский, П. Н. Васильев әҫәрҙәре буйынса шиғри спектаклдәр ҡуялар. Шул уҡ ваҡытта Омск ауыл хужалығы институтының йәмәғәт һөнәрҙәре факультетында сәхнә телмәре һәм актерлыҡ оҫталығы буйынса уҡыта. Театр әүҙем гастролдәрҙә йөрөй һәм төрлө театр фестивалдәрендә ҡатнаша.
Хәтер
Һәр йылдың 13 ғинуарында театр труппаһы, төп байрамдарының береһе булараҡ, уның тыуған көнөн билдәләй.
Иҙрис (Ҡыйғы районы)
Тарихы
1920 йылда 89 йортта 483 кеше иҫәпкә алынған. Ошо уҡ йылда йәнәштәге Ҡурғашйылға ауылынан 7, Шүләменән — 1 ир-егет күскәне теркәлгән, Ишәле ауылына — 1, Әбдрәзәҡ ауылына — 3, Туғыҙлыға 4 ир заты күсеп киткән.
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
Бәләкәйерәк Йәмйылға, Шоңҡар һәм тиҫтәләгән-тиҫтәләгән шишмә Ҡыйғыбашҡа килеп ҡушыла. Рәсми мәғлүмәттә «йылға тирмән ҡороу өсөн яраҡһыҙ» тиелһә лә, йылға быуылып, тирмән ҡоролған. Күмәк хужалыҡ мәлендә оҙаҡ йылдар ҙур ғына умарталыҡ тотолған.
Көнбайыш фәлсәфәһе
Килеп сығышы
Борон замандарҙа һәм боронғо фәйләсуфтар хеҙмәттәрендә (атап әйткәндә, ҡайһы берҙәренең) фәлсәфәне аңлатыуы хәҙерге көндә лә ҡаралған мәсьәләләргә ҡағылған, ләкин бер үк ваҡытта башҡа бик күп дисциплиналар ҙа: саф математика һәм төгәл фәндәр (физика, астрономия, биология) өйрәнелгән. Аристотель, мәҫәлән әҫәрҙәрен бөтә ошо предметтар буйынса ла яҙған.
Көнбайыш фәлсәфәһенең субдисциплиналары
Бөгөн фәлсәфәнең ошо күләмле бүлектәре  араһында күп һанлы субдисциплиналар бар. Атап әйткәндә, инглиз телле илдәрҙә иң дөйөм, аналитик һәм континенталь «традицияларға», бүленеш бар. Аныҡ субдисциплиналар менән ҡыҙыҡһыныу ваҡыт үтеү менән артыуы һәм кәмеүе мөмкин.
Франсиско Гойя
Гойя Мадридта (1775—1792)
Мадридта Гойя король, уның яҡындары өсөн ҙур күләмле эштәр башҡара. Католик сиркәүҙәре стеналарын, көмбәҙҙәрен биҙәгән дини сюжетлы әҫәрҙәр ижад итә.
1793—1799 йылдар. Ауыр сире һәм ижады
1793 йылда Гойяны фалиж һуға, ул Кадиста исемле сауҙәгәр һәм коллекционер өйөндә ята. Бынан тыш Гойя һаңғырауланып ҡала. Еҙ пластинкаларҙа ябай халыҡ темаһаны бер нисә картина эшләй. Был осорҙа Испания менән Франция араһында һуғыш бара, уға Испания армияһының күренекле командирҙарын яҙырға заказ килә. 1794 йылда актриса ( «Ла Тирана» тип йөрөтөлгән) портретын, 1795 йылда  Гойя герцог Альбаның, һуңыраҡ уның ҡатынының портреттарын  яҙа. 1795 йылдың июлендә  Гойяның ҡайнағаһы Франсиско Байеу үлеп китә. Франсиско 4 000 реал эш хаҡы менән Сан-Фернандолағы академияның һүрәт сәнғәте бүлеге директоры итеп билдәләнә.
Быуаттың тәүге йылдарында Гойя тормошо (1799—1808)
Монархтар өсөн иһә «Капричос»тың сығыуы һиҙелмәйенсә ҡала. 1799 йылдың сентябрендә королева Гойяга үҙенең мантильяла һүрәтләнгән портретына заказ бирә. Ә инде бер айҙан һуң ул атлы портрет өсөн дә бер ҡиәфәттә тора. 1799 йылдың 31 октябрендә Гойяны йылына 50 000 реал эш хаҡы менән беренсе һарай рәссамы итеп тәғәйенләйҙәр. Шул уҡ йылда «Ла Тирана» актрисаһы һәм шағир Леандро де Моратиндың портреттарын яҙа. Һуңғыһы менән компанияла Гойя 1800 йылдың ғинуарында үҙенә яңы апартаменттар эҙләй, сөнки уның йортон Годой үҙенең һөйәркәһе  Пепита Тудо өсөн һатып ала. Апрелдә Гойя Годойҙың ҡатыны, дон Луистың ҡыҙы, графиня де Чинчондың портретын яҙа. 1800 йылдың июнендә Гойя 234000 реалға Вальверде һәм Десэнганьо урамдары мөйөшөндәге йортто һатып ала. Шул уҡ йылдың ноябрендә Годой һарайы апартаменттарында «Маха обнажённая» күренә. 1801 йылдың июненә Гойя күренекле «Портрет семьи Карла IV» картинаһын тамамлай (унда батша ғаиләһенең бөтә ағзаларын психологик дөрөҫлөк менән һынландыра), король һәм королеваның бөтә буй-һынлы портреттары һәм Мария Луис портретына ҡарағанда бик үк уңышлы булмаған «Карл IV атлы портреты». 1801 йылдың майында Гойя шулай уҡ вальяж позала Годойҙың, шул ваҡытта «Әфлисун һуғышының» шикле триумфатораының портретын яҙа. 1801—1803 йылдарҙа Франсиско үҙ йорто өсөн дә 4 тондо яҙа. 1802 йылда «Маха одетая» барлыҡҡа килә, унда ла «Маха обнажённая» картинаһындағы кеүек үк шул уҡ модель шул уҡ позала һүрәтләнә. 1802 йылдың июлендә Гойяның ҡурсалаусыһы герцогиня Альба үлә, герцогиня өсөн кәшәнә проекты менән Гойяның һүрәте һаҡланған. 1803 йылдың июлендә Гойя королгә уның гравёрлау оҫтаханаһы өсөн «Капричос» баҡыр таҡталарын һәм файҙаланылмаған офорттарҙы тәҡдим итә. Шул ваҡыттан алып, 1808 йылға тиклем, Гойя һарайҙан заказдар алмай башлай, ләкин эш хаҡын һаҡлап ҡала. Уның финанс торошо де лос Рейес урамынан тағы бер йорт һатып алырға мөмкинлек бирә. Шул уҡ 1803 йылда Сапатер үлә, уның менән Гойя 1799 йылдан алып хатлашмаған була. 1803 йылдан 1808 йылға тиклем Гойя тик портреттарҙы ғына төшөрә: йәш граф де Фернан Нуньесты (Карл III яҡын дуҫының улын), маркиз де Сан Адрианды (Кабаррустың дуҫын) маркиза де Вильяфранктың (Альба ғаиләһе ағзаһын), ханым Исабель де Лобо-и-Порсель һәм герцог Оундың ҡыҙының портреты. 1805 йылда Гойя үҙенең 21 йәшлек улы Хавьерҙың ҙур баск финансистарының туғаны Гумерсинда Гойкоэчеа менән туйын ойоштора. Гойя өйләнешеүселәрҙең бер нисә һүрәтен төшөрөп, уларға де лос Рейес урамындағы йортон бүләк итә. Был ваҡытта Испанияла барлыҡҡа килгән ҙур буржуазия: Порсель, Фелис де Асара (натуралист), Тереса Суреда (Буэн-Ретиро фарфор мануфактураһы идарасыһы ҡатыны), Сабаса Гарсия, Педро Мокарте һәм башҡалар -портреттарға заказ биреүсе була. 1806 йылда халыҡта резонанс тыуҙырған бандит Марагато ҡулға алына. Гойя был уңайҙан 6 полотно булдыра.
Мальтус Томас
Биографияһы
Мальтус 1834 йылдың 23 декабрендә йөрәк ауырыуынан ҡапыл вафат була һәм Бат ҡалаһы аббатлығында ерләнә.
Теорияның положениелары
"Халыҡ һаны законы тураһындағы очерк"тың төп өс тезисы:
Эпос
Сығанаҡтар
Ким Әхмәтйәнов. Әҙәбиәт теорияһы. Башҡорт халыҡ ижады.
Миәҙек
Миәҙек (Маядыково) — Башҡортостандың Бөрө районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 252 кеше. Почта индексы — 452466, ОКАТО коды — 80213822001.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Оло Кернежка
Оло Кернежка (Оло Корнежка, Юкова) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Онега йылғаһының һул ярына тамағынан 120 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Ғәләүетдинов Ишмөхәмәт Ғилметдин улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Ишмөхәмәт Ғәләүетдиновтың археография, текстология, әҙәби башҡорт теленең тарихи үҫешен өйрәнеү проблемалары, башҡорт балалар фольклоры менән бәйле. «Башҡорт әҙәби теленең ике быуаты» («Два века башкирского литературного языка; 2000»)монографияһында автор XIX быуат — XX быуат башы яҙма ҡомартҡылары нигеҙендә башҡорт әҙәби теленең үҫешен яҡтырта, уның телдән тыш сәбәптәрен күрһәтә. 300-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы. Рәсәй Фәндәр Академияһының Шәрҡиәтселәр йәмғиәте президенты (2004—2006).
Ҡыштым ҡала округы
Тарихы
Ҡала округының статусы һәм сиктәре Силәбе өлкәһенең 2004 йылдың 28 октябрендә ҡабул ителгән статусын һәм ҡала округтары сиктәрен билдәләү баш «Ҡыштым ҡала округы статусы һәм сиктәре тураһында» 294-ЗО-сы Законы менән билдәләнгән
Күп һыҙыҡлы алгебра
Төп билдәләмәләр
Күп һыҙыҡлы алгебраның төп объекты булып: бында һәм W — билдәле бер K яланы өҫтөндә векторлы арауыҡтар. n-һыҙыҡлы булыу шарты, ҡәтғи әйткәндә, һәр өсөн n - 1 үҙгәреүсәндәренән параметрҙар кеүек бәйле булған сағылыштар ғаиләһе һыҙыҡлы сағылыштарҙан тороуын аңлата. Шулай уҡ n-һыҙыҡлы сағылышты, V_n-дан (n - 1)-һыҙыҡлы сағылыштарҙың векторлы арауығына һыҙыҡлы сағылыш кеүек, (индукция буйынса) рекурсив булыуын асыҡлап була.
Квадратик һәм биһыҙыҡлы формалар
Алгебраик формаларҙы өйрәнгәндә һыҙыҡлы үҙгәртеүҙәр (координаталарҙы алмаштарыу) ваҡытында коэффициенттарҙың үҙгәреү закондары, һыҙыҡлы үҙгәртеүҙәр ярҙамында ҡануни күренешкә килтереү ысулдары һәм формаларҙы үҙ-ара күрһәтеү төп мәсьәләләр булып торалар
Аҡһаҡ ҡола (ҡобайыр)
Балауыҙ төҫлө һары ат юҡ.
Туҙҙырған да һин, аҡһаҡ, ти.
Носов Евгений Иванович
Биографияһы
Евге́ний Ива́нович Но́сов Курск янындағы Толмачёво ауылында 1925 йылдың 15 ғинуарында тыуған. Ун алты йәшендә нацист оккупацияһын кисерә. Һигеҙенсе класты тамамлағандан һәм Курск алышынан (5 июль — 23 август 1943 йыл) һуң, фронтҡа артиллерия ғәскәренә тоҫҡаусы булып китә. «Багратион» операцияһында, Днепр аръяғында Рогачёв плацдармы өсөн һуғышта ҡатнаша, Польшала һуғыша.
Ижады
«Наш современник», «Новый мир» журналдарында күп баҫыла, унда уның рус әҙәбиәтендә лайыҡлы урын алған иң яҡшы хикәйәләре һәм повестары баҫыла.
Цитаталар
Носовты күңел сафлығы һәм тәбиғи декларатив булмаған тыныс холҡо һаҡлаған: ул түрәләргә ярамһаҡланырға дәғүә итмәгән.
Карачи
Ҡала майҙаны 3 527 км², был Гонконг майҙанынан дүрт тапҡырға тиерлек ҙурыраҡ. Урындағы халыҡ Карачи ҡалаһын «Уттар ҡалаһы» (روشنیوں کا شہر), «Кәләштәр ҡалаһы» (عروس البلاد) һәм «Каид ҡалаһы» (شہر قائد) тип атай, сөнки бында Пакистанды нигеҙләүсе һәм ҡаланы баш ҡала тип иғлан итеүсе Мухаммад Али Джинна тыуған һәм уның мавзолейы бар. Пакистанда ул Каид-э-Азам (Qaid-e-Azam, «Бөйөк юлбашсы») ҡушаматы менән билдәле.