cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карачи
Геология
Һинд-Ганг тигеҙлеге йыйырсыҡлы тауҙар барлыҡҡа килтереп седиментация нәтижәһендә барлыҡҡа килгән Декан яҫытаулығына барып сыға. Ҡарачи тигеҙлектең ситендә, Инд йылғаһының ҡоролоҡло урынында урылашҡан. Ҡаланың көнбайышындағы ирригацион оазистан ваҡытында кибеп ҡалған бәләкәй йылғалар, шулай уҡ ҡаланан 40 км ситтә киң йылға үҙәне буйлап аҡҡан Инд йылғаһы берҙән бер һыу сығанаға булып тора.
Һинд океаны яры буйлап солончаклы сүллек һуҙылған. Океан яры буйылап, Инд йылғаһының дельтаһында мәңге йәшел манров урманы үҫә. Инд йылғаһының үҙәне Көньяҡ Азияның мөһим мамыҡ үҫтереү районы булып тора. Карачи, шулай уҡ халыҡ-ара авиалиниялар үҙәге булып тора.
Кеҙетамаҡ
Кеҙетамаҡ (Кизетамак) — Башҡортостандың Ҡыйғы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 122 кеше. Почта индексы — 452500, ОКАТО коды — 80236815002.
Урал батыр
Яҙып алыу тарихы
Фольклорсы һәм сәсән Мөхәмәтша Буранғолов «Урал батыр» эпосын 1910 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы 2-се Этҡол ауылында мәшһүр сәсәндәр Ғәбит Арғынбаев (1856—1921) һәм Хәмит Әлмөхәмәтовтан (1861—1923) яҙып ала.
Зәйнуллин Радик Әнүәр улы
Зәйнуллин Радик Әнүәр улы (2 апрель 1961 йыл) — ғалим-химик-органик. 1983 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Химия институты ғилми хеҙмәткәре; 1990 йылдан Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университеты уҡытыусыһы, бер үк ваҡытта 1998—2006 йылдарҙа аспирантура бүлеге мөдире, 2007 йылдан — сифат бүлеге начальнигы. Химия фәндәре докторы (2003), профессор (2010). Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2011).
Биографияһы
Радик Әнүәр улы Зәйнуллин 1961 йылдың 2 апрелендә Башҡорт АССР‑ының Ғафури районы Красноусол ҡасабаһында тыуған. 1983 йылда Башҡорт дәүләт университетының химия факультетын тамамлай. Шул уҡ йылда Химия институтында хеҙмәт юлын башлай. 1990 йылдан алып Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис институтында эшләй: уҡытыусы, бер үк ваҡытта 1998—2006 йылдарҙа аспирантура бүлеге мөдире, 2007 йылдан башлап сифат бүлеге начальнигы. Фәнни хеҙмәттәре циклик олефиндарҙың озонолизы ярҙамында түбән молекуляр биорегуляторҙарҙы (феромондар, ювеноидтар һ.б.) йүнәлешле синтезлауға арналған. 200‑ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, 15 уйлап табыу авторы.
Кэныль-Кыке (Хэтыль-Кы ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волкова Надежда Терентьевна
Волкова Надежда Терентьевна (24 июнь 1920 йыл — 26 ноябрь 1942 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Харьков төбәгендә фашистарға ҡаршы көрәшкән йәшерен ойошмала һәм партизандар хәрәкәтендә ҡатнашҡан. Украина комсомолының Харьков йәшерен өлкә комитеты секретарының элемтә тотоусыһы, Советтар Союзы Геройы (1965, үлгәндән һуң).
Биографияһы
Дошман тылында ул йәшерен отряд һәм йәшерен ойошма командованиеһы ҡушҡан йөкләмәләрҙе үтәй, Шебекино, Волчанск һәм башҡа ауылдарға разведкаға йөрөй, листовкалар тарата һәм ауыл халҡы менән әңгәмә үткәрә.
Хәтер
Волчанскиҙағы ҡәберенә һәм Харьковтағы Еңеү скверында (герой-комсомолецтар аллеяһындағы һәйкәл 2013 йылда Зеркальная Струя артындағы Еңеү скверында Мироносицкая сиркәүен төҙөгәндә юҡҡа сығарыла) Н. Т. Волкова һәйкәлдәре урынлаштырылған.
Ҡобайыр
Ҡобайыр — башҡорт фольклорының һәм ауыҙ-тел әҙәбиәтенең поэтик жанры. Теге йәки был ижтимағи, әхлаҡи күренешкә халыҡсан баһа биреүсе поэтик монолог, эпик хикәйәт.
Ҡылыҡһырламаһы
Ҡобайырҙарға афоризмдар формаһында әхлаҡ һәм нәсихәт биреү ынтылышы сағыла. Нигеҙен мәҡәлдәр, әйтемдәр, йомаҡтар тәшкил иткән фәлсәфәүи-дидактик ҡобайырҙар: «Бур байыҡмаҫ», «Тоғро һүҙ», «Әйт, тиһәгеҙ, әйтәйем»
Ишембай (станция)
Тарихы
1948 йылда Ишембайҙан алыҫ түгел төҙөлә башлаған 18-се нефть химияһы комбинаты яғына Стәрлетамаҡ тан яңы тимер юл тармағын һәм йөк станцияһын төҙөү талап ителә (хәҙерге 65280 Аллағыуат тимер юл станцияһы). Был тармаҡ хәҙер Ырымбурға тиклем һуҙылған, Ишембай станцияһына барыусы тармаҡ ары бер ҡайҙа ла бармай.
Йәнбухтина Әлмирә Ғәйнулла ҡыҙы
Биографияһы
Йәнбухтина Ә. тикшеренеү эшмәкәрлегенең икенсе ҙур темаһы — Өфө ижади мәктәбенә нигеҙ һалыусы, үҙе белгән А. Э. Тюлькиндың һәм уның уҡыусыларының, таныш рәссамдарының пейзаж төҫлө сәнғәтен өйрәнеү була. 1969 йылда ул ошо темаға «Творчество» журналында, 1970 йылда — «Урал» журналында мәҡәлә яҙып сығара. 1975 йылда Ленинградта А. Тюлькин ижадына арналған монографияһы сыға. 1977 йылда «Сәнғәт» журналында — «Рәссам һәм педагог» мәҡәләһе баҫыла. «А. Э. Тюлькин — рәссам-уҡытыусы һәм уның уҡыусылары» темаһының яңы ҡырҙарын асыуын дауам итә.
Хэллоуин (мәғәнәләр)
Кино һәм телевидение:
Кузьминская
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Циста
Протистарҙа циста
Тынлыҡ цистаһы ҡалын, лайла һымаҡ йәки ҡаты тышса менән ҡапланған була. Ул тышса хитин һымаҡ матдәнән тора. Йыш ҡына минераль тоҙҙарҙы һеңдереп ҡата. Мөхит шарттары насарайған, экстремаль шарттарҙа барлыҡҡа килә(мәҫәлән, һыу ятҡылығы кипкәндә йәки туңғанда).
Хайуандарҙа циста
Ҡайһы бер паразит нематодалар, мәҫәлән, Heterodera glycines йәки Globodera, йәшәү дәүерендә циста барлыҡҡа килтерәләр.
Кызласов Игорь Леонидович
Биографияһы
Мәктәп йылдарында уҡ ике тапҡыр археологик экспедицияла була. Һуңынан Рәсәйҙең үҙәк төбәктәрендә: Хакасия, Тыва, Яҡутстан, Алтай, Украина, Тажикстан, Болгария һ.б. әүҙем үҙ аллы экспедиция эшмәкәрлеге алып бара.
Элькано Хуан Себастьян
Биографияһы
Баск ғаиләһендә тыуған. Уның өс ағаһы була. Йәш сағында ялланып эшләй һәм Италияла һуғыша. Аҡса эшләп, Севильяла төпләнә, сауҙа судноһы капитаны була. 1510 йылда Элькано Триполиҙы ҡамауҙа ҡатнаша. Испан ҡаҙнасылығы экипаж менән иҫәпләү өсөн аҡса түләүҙән баш тартҡас, Эльканоға Савой сауҙагәрҙәренән бурысҡа аҡса алып тора. Аҙаҡ кредиторҙар бурысты түләтеүҙе талап итә башлай, һәм Элькано үҙенең карабын һатырға мәжбүр була, ул ваҡытта был енәйәт тип һанала. Судтан йәшеренеп, Элькано Севильяға ҡаса, унда Ибаролла Фернан Магеллан флотилияһына урынлашырға ярҙам итә. Имтихандарҙы тапшырып, Элькано Магеллан экспедицияһы карабына ҡойроҡ тотоусы итеп тәғәйенләнә.
1522 йылдың 18 мартында Элькано Амстердам утрауын аса, әммә уға бер ниндәй ҙә исем бирмәй. «Виктория» командаһының тағы ла 17 кешеһе Испанияға ҡайтып етә (һуңыраҡ португалдар тарафынан Йәшел морон утрауҙарында тотҡонлоҡта булған моряктар һәм Тринидад карабы командаһынан 4 кеше ҡайта). Тәмләткестәр утрауҙарынан һуң көнбайышҡа табан юлын дауам итергә иҫәп тотмаған Магелландан айырмалы рәүештә, Элькано аңлы рәүештә донъяны урап ҡайтыу маршрутын һайлай. Был экспедиция өсөн император Карл V Эльканоға шәхси герб бирә, (унда Primus circumdedisti me, лат. Һин беренсе булып мине урап сыҡтыһың, тип яҙылған була) һәм йыл һайын түләнә торған пенсия тәғәйенләй. Бынан һуң уның исеме дель Кано булып китә. Уның хикәйәләре нигеҙендә император секретары Максимилиан Трансильван сәйәхәт тураһында Европала ҙур билдәлелек алған отчет төҙөй.
Герда Тирен
Ижады
Ирле-ҡатынлы Тирендарҙың картиналары Стокгольмдағы милли музей коллекцияһында, Швецияның провинцияларындағы музейҙарҙа һәм күп һанлы шәхси коллекцияларҙа һаҡлана.
Гюнзероде
Гюнзероде (Gunserode) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 172 кеше йәшәй. Майҙаны — 8,52 км2. Диңгеҙ кимәленән 180 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6567 һәм автомобиль коды — KYF.
Мишәр (Шаран районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Гончарова Татьяна Ивановна
Биографияһы
Татьяна Ивановна 1934 йылдың 4 ноябрендә Ленинград ҡалаһында тыуған. А. И. Герцен исемендәге Ленинград дәүләт педагогия институтының тарих факультетын 1962 йылда тамамлай. Институтты тамамлағандан һуң, Татьяна Ивановна Камчаткала 1963 йылда башланғыс мәктәп мөдире булып эшләй. Шунан үҙенең тыуған ҡалаһы Ленинградҡа ҡайта һәм 2-се һанлы нтернат та эшләй. 1965 йылдан алып 536-сы мәктәптә тарих уҡытыусыһы була. Татьяна Ивановна йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: Ленинград өлкә партия комитетының ревизия комиссияһы ағзаһы, 1986 йылда — КПСС-тың XVII съезы ағзаһы.
Ғаиләһе
Т. И. Гончарованың ире — Иван Гончаров Федорович, педагогия фәндәре докторы, А. И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты ЮНЕСКО кафедраһының почетлы профессоры, РФ юғары мәктәптәренең атҡаҙанған хеҙмәткәре, К. Д. Ушинский миҙалы кавалеры.
Өфө ҡалаһы флагы
Символиканы нигеҙләү
Көмөш (аҡ) төҫ — дин, саф күңеллелек һәм юғары намыҫлылыҡ символы.
Оло Охтомица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Лосиха (Каракан ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бычков Иван Дмитриевич
Биографияһы
1903 йылдан волость старшинаһы вазифаһына кандидат булып тора. 1906 йылдың 10 июлендә Выборг ҡалаһында Думаны таратыуға ҡаршылыҡ билдәһе итеп дәүләт власы органдарына гражданлыҡ буйһонмауына саҡырыусы «Халыҡ вәкилдәренән — халыҡҡа» («Выборг өндәмәһе») өндәмәһенә ҡул ҡуя.
Бикбулатов Наил Вәли улы
Биографияһы
1996 йылда Өфөлә вафат була. Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Яңы Субыл ауылында ерләнгән.
Чариков Владимир Петрович
Биографияһы
Владимир Петрович Чариков 1949 йылдың 23 октябрендә Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған. 1977 йылда ул П. Ф. Лесгафт исемендәге Ленинград физик культура институтын тамамлай. Ул «Салауат Юлаев» (1967-70) һәм СКА (Куйбышев) (1970-72) спорт клубтары командалары өсөн уйнай.
Кэнэй-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Квест
График квестар
8-битлы өй компьютерҙары өсөн беренсе график квестар 1980-се йылдар башында барлыҡҡа килде. Әммә текслы интерфейстан баш тартып,1985 йылда барлыҡҡа килгән «point-and-click» (йәғни клавиатура уғы, джойстик йәки төрткө күрһәткесе ярҙамында идара итеү) күскәндән һуң ғына, ысын «график» була алды. Был поджанр серияһының популяр уйындары — Monkey Island һәм Space Quest.
Әтек (Свердловск өлкәһе)
Тарихы
Хәҙерге Әтек ҡасабаһы урынында башҡорттар йәшәгән һәм уларҙың биләмәләре урынлашҡан булған тип фараз ителә. Беренсе урыҫ биләмәһе XVIII быуаттың 40-сы йылдарында Үрге Серге тимер етештереү заводын төҙөү менән бәйле барлыҡҡа килгән.
Оло Порма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аржава
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Дон йылғаһы Задонск ҡалаһынан Лиски ҡалаһына тиклем, Воронежот (башынан Воронеж һыуһаҡлағысына тиклем) һәм Тихая Сосна йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Хопр ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Жүрәева Нардиә Ғариф ҡыҙы
Биографияһы
1981 йылда хор дирижерлыҡ кафедраһы доценты вазифаһын башҡара һәм Казан консерваторияһынең башҡарыу факультеты деканы итеп тәғәйенләнә.
Нардиә Ғариф ҡыҙы республиканың ижтимағи тормошона ҙур өлөш кереткән кеше. 1987 йылдан ул Татарстандың Музыкаль йәмғиәте идараһы рәйесе булып тора. 1992-98 йылдарҙа Татарстан Республикаһы Мәҙәниәт фонды идараһын етәкләй.
Кильдек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кесе (Арапиха ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Атауальпа Юпанки
Биографияһы
1989 йылда Францияның мөһим мәҙәни үҙәге булып торған Нантер Университеты  Юпанкиҙан Француз революцияһының 200 йыллығына бағышланған лирик  кантата яҙыуҙы үтенә. «Изге һүҙ» (Parole sacrée) тип аталған был әҫәр было юғары француз  властары алдында башҡарыла. Әҫәр тарихи ваҡиғаны иҫкә алыу ғына түгел, иҙелгән халыҡтарҙың бөтәһенә хөрмәт билдәһе тип ҡабул ителә.
Ҡыңғырау сәскә
Төрҙәре
<div style="background:rgb(232,242,255); max-height:150px;overflow:auto">
Мәскәү дәүләт педагогия университеты
Тарихы
1932—1938 йылдарҙа исеме булып йөрөһә институт А. С. Бубнов исемен, 1941—1997 йылдарҙа — В И. Ленин исемен йөрөтә.
Мәскәү педагогия дәүләт университеты (1990 йылдан һуң)
1990 йылдың 1 авгусында В. И. Ленин исемендәге Мәскәү дәүләт педагогия институты В. И. Ленин исемендәге педагогия университеты итеп үҙгәртелә. (Халыҡ мәғарифы буйынса СССР Дәүләт Комитетының 1990 йылдың 1 авгусы 543-сө Бойороғо).
Структураһы һәм йүнәлештәре
Университет бөтә мәктәп предметтары буйынса уҡытыусылар, дефектологтар, социологтар, журналистар, юристар, психологтар һ. б. әҙерләй. МПДУ-да әҙерлектең ҡайһы бер йүнәлештәре буйынса бакалавр һәм магистр дәрәжәһе алырға мөмкин. Иң яҡшы студенттарға РФ Президенты, РФ Хөкүмәте, А. Ф. Лосев, П. С. Новиков стипендиялары тәғәйенләнә.
МПДУ Филиалдары
МПДУ составына уға ҡушылған М. А. Шолохов исемендәге Мәскәү дәүләт гуманитар университетының 8 филиалы инә:
Кэтыль-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Чудновский Вадим Максович
Биографияһы
2011 йылда үҙенең уҡыусылары Р. Сабирхужин һәм П. Ильяшенко менән бергә Ҡаҙағстанға күсеп китә. 2011—2018 йылдарҙа Ҡаҙағстан Республикаһы йыйылма командаһының хәҙерге заман бишбәйгеһе буйынса өлкән тренеры булып эшләй. Контракт тамамланғандан һуң Рәсәйгә ҡайта.
Суворов һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тарих
Һәйкәлдең түңәрәк гранит пьедесталына: «Италия Кенәзе, граф Суворов-Рымник. 1801 й.»-тип яҙып ҡуйылған.
Һәйкәл урынлаштырыу тарихы
Башта фельдмаршал һәйкәле Царицын лугтың ҡаршыһында (хәҙерге Марс яланының) Мойка йылғаһы янында урынлашҡан. 1818 йылда император Александр I хакимлыҡ иткән саҡта, К. И. Росси тәҡдиме буйынса һәйкәлде хәҙерге урынға күсерәләр. 1834 йылда ярылған мәрмәр постаментын шул уҡ формалы гранитҡа алмаштыралар.
Кесе Еловка
Кесе Еловка — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Еловка йылғаһының уң ярына тамағынан 0,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Барнаул ҡалаһынан Новосибирск һыуһаҡлағысынә тиклем, Чумыш йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Лофтура
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иван Сусанин һәйкәле
Һәйкәл тарихы
Колонна ун йыл буйына тиерлек ағас обелиск менән көпләнә, уның өҫтөнә ҡыҙыл флаг ҡуйыла. Обелисктың дүрт яғына Рәсәй һәм халыҡ-ара революция хәрәкәтенең юлбашсыларының портреттары нығытып ҡуйыла.1928 йылда ағас обелиск иҫкерә, ҡала власы һәм идара итеүселәр колоннаны постаменттан төшөрөп, сквер территорияһында ергә күмергә була. Һәйкәлде тулыһынса емереү 1934 йылға планлаштырыла. Мәрмәр һәм гранит көптәре юлға түшәү өсөн ваҡлатыла.
Зарипов Хәкимйән Сәрйәр улы
Зарипов Хәкимйән Сәрйәр улы (18 октябрь 1929 йыл — 4 апрель 2012 йыл) — башҡорт яҙыусыһы һәм драматургы, юрист, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Миәкә районының Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премияһы лауреаты (1999).
Ижади эшмәкәрлеге
Хәкимйән Зариповтың исеме республика матбуғаты биттәрендә ХХ быуаттың илленсе йылдары аҙағында күренә башлай: халыҡ судьяһы вазифаһын башҡарған осорҙа юрист эшмәкәрлегенә ҡағылышлы мәҡәләләр, әхлаҡ һәм этик темаларға арналған очерктар менән ул гәзит һәм журналдарҙа әүҙем сығыш яһай. Артабан республиканың төп матбуғат баҫмаларының береһе — «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе булып эшләгән ваҡытында буласаҡ яҙыусы үҙенең тәүге хикәйәләрен һәм повестарын ижад итә. Әҙиптең беренсе ҙур күләмле әҫәре — «Фәнисәнең мөхәббәте» исемле повесы 1961 йылда айырым китап булып донъя күрә. Артабан «Һуңғы хөкөм» повесы (1970), «Яҙмыштар эҙенән» исемле хикәйәләр йыйынтығы (1974), «Ғашиҡтарҙы хөкөм итмәйҙәр» тип аталған повестар йыйынтығы (1983) һәм башҡа китаптары нәшер ителә. Был әҙәби әҫәрҙәрҙең төп темаһы һәм проблематикаһы — юристар һәм хоҡуҡ тәртибен һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренең бик тә еңел булмаған, әммә беҙҙең йәмғиәт һәм айырым кеше өсөн ныҡ кәрәкле эшмәкәрлеге. Бер үк ваҡытта яҙыусы шәхестәр араһындағы төрлө ҡатмарлы мөнәсәбәттәрҙе сағыу образдар аша асып бирә, дөрөҫлөктең бер ниндәй ауырлыҡтарға ла ҡарамай тантана итәсәген, һәр саҡ еңәсәген ышандырырлыҡ итеп һүрәтләй, изгелек кеүек матур сифаттарға дан йырлай, уларҙың һәр беребеҙҙә лә булырға тейешлеге тураһында туранан-тура бәйән итә. Йәмғиәттәге законлыҡты, кешеләрҙең тыныс шарттарҙа йәшәү нормаларын һаҡлау һәм яҡлау мәсьәләре юрист һөнәренә эйә булыусы әҙиптең әҫәрҙәрендә шулай уҡ төп теманың береһе булып тора. Хәкимйән Зариповтың 1977 йылда Мәскәүҙә рус телендә баҫылған «Приговор» повестар йыйынтығының СССР Яҙыусылар союзының һәм СССР Эске эштәр министрлығының берлектәге әҙәби премияһына лайыҡ булыуы ғына ла уның ижадына юғары һәм урынлды баһа булды тип иҫәпләргә кәрәк.
Тарасов Валерий Иванович
Биографияһы
Әлеге ваҡытта профессор булып эшләй, Уссурийскта АКДУ филиалының баш белгесе. 1990 йылдан алып шулай уҡ Бөтә Рәсәй «Белем» йәмғиәтенең Уссурийск ҡала бүлексәһе рәйесе булып эшләй. 70-тән ашыу ғилми хеҙмәт авторы, шул иҫәптән ике монографияһы бар.
Ағиҙел ҡалаһы гербы
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 065 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.
Дәүләт сәнғәт белеме институты
Фәнни эшмәкәрлеге
2000 йылдан алып Сәнғәт белеме институтында 22 томда «Рус сәнғәте тарихы» сығарыла.
Мәсимов Кәрим Кажимкан улы
Ғаиләһе
Мәсимов тормош иптәше Диләрәм Азат ҡыҙы Мәсимоваға (Машурова) өйләнгән, өс бала тәрбиәләй.
Барбараш Ольга Леонидовна
Фәнни эшмәкәрлеге
Медицина фәндәре докторы, профессор О. Барбараш етәкселегендә 10 доктор һәм 64 кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланған һәм Юғары аттестация комиссияһы ВАК тарафынан раҫланған.
Дәрәжәләре
О. Л. Барбараш:
Медицина журналдарындағы эшмәкәрлеге
Ольга Леонидовна Барбараш терапевтик профилендәге алдынғы фәнни-ғәмәли журналдарының мөхәррирлек шмәкәрлегенә күп ваҡыт бүлә. Ул түбәндәге баҫмаларҙың:
Джручи монастыры
Тарихы
Сиркәү Сачхере муниципалитетындағы Цхомарети ауылынан алыҫ түгел урынлашҡан. Сиркәүҙең ҡасан барлыҡҡа килеүе билдәһеҙ. Бөтөн ҡалған сиркәүҙәге яҙыуҙың эпиграфик анализы, шулай уҡ скульптура архитектураһы элементтары стиле уның төҙөлөшөн IX - X йәки XI быуат тип билдәләргә мөмкинлек бирә. XVI йәки XVII быуатта сиркәү Имеретия короллегенең төп кенәз ғаиләһе Церетелиға күсә, ул уны, күрәһең, Палавандишвили ғаиләһенән ҡабул итә. Ул ваҡытҡа, башта өс ҡатлы базилика формаһында төҙөлгән сиркәү, көмбәҙле бина булараҡ реконструкциялана. 1730 йылдарҙа герцог Рача Церетелиҙың сиркәүен тартып ала һәм уны хәрби ҡәлғәгә әйләндерә. 1753 һәм 1763 йылдарҙа Имеретия батшаһы Соломон I герцог Рачаның  яңы биләмәһен монастырға әйләндерә һәм уны Церетелиға кире ҡайтара. Сиркәү яңынан төҙөлә һәм киңәйтелә, 1804 йылдан  1843 йылға тиклем оҙаҡ ваҡыт митрополит епископ Давид Церетели була. Монастырҙа күп ҡиммәтле сиркәү әйберҙәре һаҡлана. Улар араһында 936 йылға ҡараған инжил китабынан бер нисә ҡулъяҙмаһы бар.
Винсент Ван Гог
Һуңғы йылдары. Ижадының сәскә атыуы.
1890 йылдың яҙында рәссам Париж янындағы Овер-сюр-Уаз биҫтәһенә күсә, бында һуңғы ике йыл эсендә беренсе тапҡыр аҡустыһы Тео һәм уның ғаилә ағзалары менән осраша. Бында Ван Гог элеккесә картиналар яҙа, ләкин уның стиле тулыһынса үҙгәрә, тағы ла нервылыраҡ, тағы ла кешене иҙеүсәнгә, алама уйҙарға этәреүсәнгә әйләнә. Картиналарындағы предметтар кәкерәйгән, үҙ эсенә нимәнелер ҡыҫып тотҡан кеүек күренә («Сельская дорога с кипарисами», 1890, Крёллер-Мюллер музейы, Оттерло; «Улица и лестница в Овере», 1890, Ҡала сәнғәт музейы, Сент-Луис; «Пейзаж в Овере после дождя», 1890, А. С. Пушкин исемендәге дәүләт сәнғәт музейы, Мәскәү). Винсент тормошондағы иң һуңғы яҡты тап булып уның табип Поль Гаше менән танышыуы тора.
Йоғонтоһо
Үҙенең Теоға яҙған һуңғы хатында, Винсент, балаларым булмағанлыҡтан, үҙ картиналарымды балаларым тип һанайым, тип яҙа. Рәссамдың ошо әйткән һүҙҙәрен сәнғәт тарихы белгесе Саймон Шама «ысынлап та рәссамдың балаһы — экспрессионизм, һәм уның бик күп вариҫтары бар» тип аңлата. Шама Ван Гог стиле элементтарын ҡулланған бик киң рәссамдар даирәһен күҙ алдында тотоп әйтә, улар араһында — Виллем де Кунинг, Говард Ходжкин, Джексон Поллок, фовистар, шулай уҡ «Die Brücke» төркөмөндәге немец экспрессионистары, тәүге модернистар бар. 1940-сы һәм 1950-се йылдарҙағы абстрактлы экспрессионистар Ван Гогтың бумаланы киң тотоп туҡымаға буяуҙар һалып яҙыуы менән илһамланған: ХХ быуат башында Ван Гог экспрессионистарға төҫлө тел биргән, был уларға тышҡы өҫтән генә ҡарап таныу сиктәренән сығып, дөрөҫлөктөң эске ысынбарлығына инергә мөмкинлек биргән. Юҡҡа ғына был осорҙа психолог Фрейд шулай уҡ модерн төшөнсәһен — төпкө аҡылды асҡандыр. Был интеллектуаль күргәҙмә Ван Гогты хаҡлы рәүештә модерн сәнғәтенә иң беренсе булып юл һалыусы һәйкәленә баҫтыра.
Слиска Любовь Константиновна
Ғаиләһе
Ире — Слиска Сергей Германович, үҙенән 5 йәшкә йәш, 2001 йылдың мартынан — Мәскәү өлкә суды судьяһы. Балалары юҡ.
Шейко Борис Иванович
Биографияһы
1997 йылда Шейко Рәсәйгә ҡайта, Башҡортостан Республикаһына күсә һәм ошо йылдан башлап республиканың пауэрлифтинг буйынса баш тренеры булып эшләй башлай. Тәрбиәләнеүселәре араһында 15 чемпион һәм Рәсәй Кубогын яулаусы, 25 Европа чемпионы һәм 9 Европа призёры, 40 донъя чемпионаты чемпионы һәм 26 донъя чемпионаты призёры тәрбиәләй; улар араһында 4 атҡаҙанған спорт мастеры һәм 15 халыҡ-ара класлы спорт мастеры.
Кюат-Кы
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Оло Углуша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Паша
Паша тип генералдар һәм губернаторҙар исемләнгән. Маҡтаулы титул сифатында «сэр» йәки «әфәнде» тигәнгә яҡын. Пашанан юғарырыҡ хедив һәм вәзир, түбәнерәк бей.
Бакуриани курорты
Тарихы
Бакуриан тауҙары түбәләренән Боржом сығанағы баш ала. Ҡасабаның скважиналарына һәм һыу тултырыу предприятиеларына тиклем — 30 минутлыҡ юл. Бында ҡышҡы туризм да, шулай уҡ йәйге туризм да үҫешкән. Совет власы йылдарында Бакуриани ҡышҡы спорт төрҙәре: слалом, бобслей, биатлон һәм трамплиндан һикереү буйынса традицион ярыштар үткәреү урыны булып торҙо. Был урын рус батшаһы ғаиләһенең ял итергә яратҡан урыны булған, һәм бында әлегә тиклем батша һарайы һаҡланған.
Алғы Азия
Тәбиғи характеристикаһы
Алғы Азияның күпселек илдәренең ауыл хужалығында көтөүлек биләмәләре булыуы мөһим роль уйнай, был бында малсылыҡтың (күпселек райондарҙа - күсмә) үҫешен билдәләй.
Ҡазан дәүләт ветеринария медицинаһы академияһы
Дөйөм мәғлүмәттәр
Адресы: Ҡазан, Себер тракты, 35. Рәсәй Федерацияһы ауыл хужалығы министрлығына буйһона. Тулы атамаһы: Юғары белем биреү федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы «Н. Э. Бауман исемендәге Ҡазан дәүләт ветеринар медицинаһы академияһы», ҡыҫҡаса: ФГБОУ ВО Казанская ГАВМ.
Һарытау дәүләт техник университеты
Тарихы
1938 йылда аспирантура ойошторола, ул әкренләп киңәйә. 1938-1960 йылдарҙа Һарытау автоюл институты директоры итеп профессор И. Прокофьев була. 1938 йылда "Дорожно-төҙөлөш машиналары һәм ҡорамалдары" һөнәре буйынса автомеханика факультетында студенттарҙы әҙерләү башлана. 40-сы йылдар башына институт илдең алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһенә әйләнә. Уның 26 кафедраһында 12 профессор, 45 доцент һәм 60 ғилми хеҙмәткәр эшләй. 1941 йылға тиклем унда 1394 инженер әҙерләнгән.
Е. м. институты булдырыу уның беренсе директоры цалихин ҙур өлөш индерә. Бюроһы 1933 йылда ойошторолған ғилми-тикшеренеү эштәре кафедраһы ғилми эшмәкәрлеген ойоштора һәм координациялай. 1936 йылдың 5 институтында профессор һәм доцент инде 16 булып. 1938 йылда аспирантураны ойошторолдо, улар яйлап киңәйә. 1960 йылда институты директоры, профессор и. и. прокофьев менән һарытау буйынса автоюллы 1938 була. 1938 йыл факультет студенттары һөнәр буйынса яңы башланып автомеханический әҙерләнгән «юл-төҙөлөш машиналары һәм ҡорамалдар». Башына 40-сы йылдарында институты илдең алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһенә әйләнә. 12 26 кафедраһы профессоры булып эшләй ул., доцент ғилми хеҙмәткәрҙәренә һәм 60 45. 1394 1941 йылда уны инженер тиклем әҙерләргә була.
Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында инженерҙар әҙерләүҙе дауам итеп, институт оборона әһәмиәтенә эйә булған фәнни эштәрҙе башҡара, уның ресурстарында Көньяҡ-Көнбайыш фронттың авторемонтлау базаһы эшләй, автомашиналарҙы яңы яғыулыҡ төрҙәренә күсереү проекты үтәлә
Кесе Коен
Кесе Коен — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Коен йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Хәкимов Кәрим Әбдрәүеф улы
Үҫеш йылдары
Артабан Фирғәнә ҡалаһы янындағы шахтала һәм Орск тимер юлдарында төрлө эштәрҙә эшләй.
1917 йылда Кәрим Хәкимов Томск ҡалаһының 2-се һанлы гимназияһын тамамлай. Рәсәйҙәге 1917 йылғы революциялар осоронда большевиктарҙың идеяларын яҡлап сыға. Башҡа башҡорттарҙан сыҡҡан билдәле большевик-революционерҙар — Бәхтегәрәй Шәфиев, Шәһит Хоҙайбирҙин, Баһауетдин Нуриманов һымаҡ Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтен контрреволюцион тип иҫәпләй.
1918 йылдың башында Ырымбур губернаһының хәрби-революцион комитеты ағзаһы итеп һайлана, халыҡ мәғарифы бүлегенең мөдире вазифаһын башҡара. 1918 йылдың апрелендә ВКП(б) фирҡәһе ағзаһы булып китә. 1918 йылдың яҙында Хәкимов етәкселегендә Ырымбур ҡалаһының нәшриәттәре национализациялана.
Кирпичников Михаил Петрович
Фәнни эшмәкәрлеге
Бер нисә йыл дауамында «Аҡһымлы инженерия» махсус курсын алып бара, әлеге ваҡытта МДУ-ның Биология факультетының Биоинжеренрия кафедраһында «Молекуляр биоинженерияға инеш» лекциялар циклын уҡый. Инглиз һәм француз телдәрен белә.
Баһауетдинова Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы
Биографияһы
Миңлехана Ишмөхәмәт ҡыҙы Баһауетдинова 1953 йылдың 10 сентябрендә Башҡортостандың Ғафури районы Юлыҡ ауылында тыуған.
Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Хабаровск сик буйы институты
Институт тураһында мәғлүмәт
Уҡытыу «юриспруденция» һөнәре буйынса алып барыла, артабан «юрист» квалификацияһы бирелә. Специализация: сик буйы органдары подразделениеларының хеҙмәт-хәрби эшмәкәрлеге идаралығы, сик буйы контроле, сик буйы органдары подразделениеларының оператив-эҙләү эшмәкәрлеге, федераль именлек хеҙмәте органдарының махсус тәғәйенләнештәге подразделениеларының оператив-хәрби эшмәкәрлеге менән идара итеү (һөнәр буйынса бүленеш — 3 курсты тамамлағандан һуң. Урта (тулы) дөйөм белем биреү базаһы нигеҙендә уҡыу ваҡыты — 5 йыл.
Йылға системаһы
Башҡортостан йылға системалары
Башҡортостан йылғалар системаһында Ағиҙел йылғаһы һәм ҡушылдыҡтары, Яйыҡ (Йәнгел, Оло Ҡыҙыл, Төйәләҫ, Оло Урғаҙа, Таналыҡ һәм йылғалары) һәм Яйыҡтың иң ҙур ҡушылдығы Һаҡмар (ҡушылдыҡтары Ҡурғашлы, Урман Йылайыры, Ялан Йылайыры, Оло Эйек һәм Кесе Эйек менән) өс йүнәлештә — көнбайышҡа, көнсығышҡа һәм көньяҡҡа табан атмосфера яуым-төшөмдәренә йүнәлеш биреүсе булып хеҙмәт итә.
Фанни Брате
Эштәре
Картиналарында балалар уйнай, һүрәт төшөрә, һүҙләшеп китә, бер-береһе тураһында ҡайғырта.
Аҙнабаев Әхмәр Мөхәмәтдин улы
Биографияһы
1960 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай. 1960—1962 йылдарҙа Белорет педагогия училищеһында уҡыта.
1971 йылдан КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитеты аппаратына үрләтелә, ә 1976 йылдан фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире була.
Козловская (йылға)
Козловская — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Красноярск крайы, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Улуй йылғаһының һул ярына тамағынан 88 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Халиҡов
Халиҡов — башҡорт фамилияһы.
Кесе Пыя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Ташлы
Түбәнге Ташлы (Нижние Ташлы) — Башҡортостандың Шаран районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 443 кеше. Почта индексы — 452645, ОКАТО коды — 80258840001.
Колесова Елена Фёдоровна
Һуғыш
1942 йылдың 11 сентябренән партизандар отрядтары төркөмө Выдрица ауылында бик яҡшы нығытылған немец гарнизонын юҡ итеү операцияһын башлай. Был операцияла Колесова төркөмө лә әүҙем ҡатнаша. Операция уңышлы үтә, әммә Елена алышта үлемесле яралана.
Сол Хутты-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Бурны
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Марайка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оксенхаузен аббатлығы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Фортунатов Филипп Фёдорович
Фортунатов Филипп Фёдорович (14 ғинуар 1848 йыл — 3 октябрь 1914 йыл) — Рәсәй империяһы тел белгесе, профессор, Петербург фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1898), Мәскәү лингвистик мәктәбенә («формаль», «Фортунатов») нигеҙ һалыусы. Мәскәү университетының атҡаҙанған профессоры (1900).
Биографияһы
Филипп Фёдорович Фортунатов 1848 йылдың 2 (14) ғинуарында Вологода гимназияһы инспекторы Федор Николаевич Фортунатовтың ғаиләһендә тыуған.. Әсәһе Филиппҡа туғыҙ йәш сағында вафат була. Башланғыс белемде өйҙә ала. 1863 йылда Олонецкий губерна ирҙәр гимназияһына уҡырға инә. .1863 йыл да атаһы менән Мәскәүгә күсә, 1864 йыл да 2-се Мәскәү гимназияһын көмөш миҙалға тамамлай.
Грамматика теорияһы
Фортунатов бер нисә хеҙмәтендә (башлыса «Мәскәү» осоро лекцияларында) дөйөм морфологияға үҙенсәлекле теоретик ҡараш белдерә. Улар тәү сиратта грамматик форма, һүҙ үҙгәреше, һүҙьяһалыш, шулай уҡ һүҙ төркөмдәренең классификацияһы кеүек төшөнсәләргә ҡағыла. Фортунатов грамматик һәм грамматик булмаған мәғәнәләр менән был мәғәнәләрҙең флектив телдәрҙә сағылышының айырым характеры араһындағы айырмаға иғтибар итә. Фортунатовҡа шулай уҡ ватан грамматик традицияларында «һүҙ үҙгәреше» һәм "һүҙьяһалыш " ҡаршы тороуы, шулай уҡ «синтактик» һәм «синтактик булмаған» грамматик категориялар (һуңыраҡ ниндәйҙер кимәлдә П. С. Кузнецов, Р. И. Аванесов, А. И. Смирницкий һәм башҡалар өйрәнеүҙә ҡулланыла).
Кәримов
Кәримов — төрки телле халыҡтарҙа киң таралған фамилия. Ғәрәп теленән алынған, башҡортсаға тәржемәлә йомарт, киң күңелле тигәнде аңлата.
Захарова Надежда Николаевна
Биографияһы
2004 йылдың 18 ноябрендә вафат була. Мәскәү өлкәһе Раменское районы Никоново ауылы зыяратында ерләнгән.
Твардовский Александр Трифонович
«Новый мир» журналы
1966 йылда Твардовский яҙыусылар Ю.Даниэль һәм А. Синявский ҡаршы суд ҡарарын раҫлауҙан баш тарта.
Анархизм
Анархизмдың төп принциптары
Анархизм «арауыҡ билдәһеҙлеге» («пространственной неопределённости») шарттарында ғына, йәки «юғарынан» контроль булмаған осраҡта ғына йәшәй ала. Хәҙерге заман технологиялары был контролде арттыра ғына, был анархизм ҡоролошо булдырыуға бер ниндәй ҙә өмөт ҡалдырмай кеүек. Ирекле технологиялар берләшмәһендә башҡа төр билдәһеҙлеккә урын бар: заказ биреүсе менән тауарҙы ҡулланыусы араһында. Был мәғәнәлә анархизм ижтимағи ҡоролош булараҡ хәҙерге осорҙа йәшәй ала.
Анархизмға яңғылыш ҡараш
Быға яуап итеп анархистар грек телендәге αν- «αναρχία» һүҙендә «юҡ», йәки власть юҡ тигәнде аңлата,ә «ҡапма-ҡаршы тороу» йәки «ҡапма-ҡаршылыҡ» (мәжбүри власть) түгел ти:
Петр Алексеевич Кропоткин (1842—1921)
Урыҫ революционер һәм анархист дәүләткә ҡаршы була.
Йомаҡ
Йомаҡ — төп мәғәнәһен уйлап табыу өсөн нимәнелер башҡа оҡшаш һүҙҙәр менән йәки һүҙ уйнатып һүрәтләп әйткән метоморфик әйтем; һорау алыныусы яуабын әйтергә тейеш. Борон заманда һорау алыныусының зирәклеген тикшереп ҡарағандар, хәҙер йомаҡ әйтешеү — халыҡ уйыны.
Санкт-Петербург дәүләт педиатрия медицина университеты
Тарихы
Хәҙерге университетҡа нигеҙ һалынған ел — 1925. Ул ваҡытта Ленинградта ҡала балалар дауаханаһы биналары комплексында инә һәм сабыйлыҡты һаҡлау институты асыла. Медицина тарихсылары фекеренсә, институтты ойоштороу һәм аяҡҡа баҫтырыу — уның икенсе директоры Юлия Ароновна Менделеева (1883-1959) ҡаҙанышы (3 ай дауамында беренсе директор профессор В.О. Мочан булған). Ул институт менән 1949 йылға тиклем, шул иҫәптән Ленинград блокадаһы йылдарында ла, нигеҙ һалынғандан менән әйтергә мөмкин етәкселек итә. 1949 йылда Ю.А. Менделеева репрессиялана.
Әкиәт
Әкиәт — халыҡ ижадында тылсымлы көстәр, сихырсылар ҡатнашлығында барған төрлө уйҙырма ваҡиғаларға ҡоролған, телдән һөйләнә торған әҫәр. Сәсмә жанрҙа була, уйлап сығарылған ваҡиғаларға ҡорола.
Кинзин Рәшит Кинйә улы
Биографияһы
Рәшит Кинйә улы Кинзин 1923 йылдың 15 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсәғүт кантоны Бишәүҙәр ауылында тыуған. Атаһы — Кинйә Вәлихан улы Вәлиуллин, инәһе — Бәҙерниса Ғәйнислам ҡыҙы Вәлиуллина. Кескәй йәшенән хеҙмәт юлын башлай. Арҡауыл мәктәбендә уҡый. 1941 йылдың аҙағында Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Ҡыҫҡа ваҡытлы командир курстарын тамамлай, офицер чинында Волхов фронтында 145-се миномёт полкының разведка бүлексәһе менән командалыҡ итеп, фашист илбаҫарҙарына ҡаршы алыштарҙа ҡатнаша. 1942 йылдың авгусынан 1943 йылдың апреленә саҡлы Кинзин Рәшит Кинйә улы Сталинград фронтында «Уран» һөжүм итеү операцияһында ҡатнаша. Һуғыш яланында күрһәткән батырлыҡтары өсөн «Батырлыҡ өсөн» һалдат даны миҙалы менән наградлана. 1943 йылда Кинзин офицерҙар әҙерләүсе хәрби училищеға ебәрелә. Ленинград зенит артиллерияһы училищеһын тамамлағандан һуң Урал хәрби округында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғансы, күп кенә хәрби һөжүм операцияларында ҡатнаша.
Әкиәт
Тормош- көнкүреш әкиәттәре
Ваҡыт үтеү менән, халыҡтың ижтимағи аңы күтәрелә төшкәс, әкиәттәрҙә реалистик фекерләү ҙә көсәйә, көнкүреш тематикаһы ҙурыраҡ урын ала бара. Шунлыҡтан тора-бара көнкүреш әкиәттәре барлыҡҡа килә. Тылсымлы әкиәттәр ҙә йәнәш үҫә. Дөрөҫөрәге, был жанрҙың күп кенә әҫәрҙәрендә фантастика менән реаллек, «хыялдағы» тормош менән көнкүреш хәлдәре бергә ҡушылып китә. Тормош-көнкүреш тематикаһын ғына сағылдырған әкиәттәр сағыштырмаса аҙ. «һаранбай менән Зиннәт ағай», «Алдар менән Ямар», «Аҡыллы ҡарт менән иҫәр батша» кеүек көнкүреш әкиәттәрендә кеше тормошондағы ябай ғына хәл һәм ситуацияларҙан көлкөлө һәм ғибрәтле мәғәнә сығарыу оҫталығы ярылып ята. Социаль ҡаршылыҡтар уларҙа конкретыраҡ һәм төрлө яҡлабыраҡ кәүҙәләнә. Көнкүреш әкиәттәренең күпселегенә көләмәс үҙенсәлектәре лә хас. Байҙарҙың ҡомһоҙлоғон, муллаларҙың наҙанлығын, батшаларҙың мәкерлеген фашлау — төп тематиканы тәшкил итә. thumb|left
Мишкә районы (Ҡурған өлкәһе)
Территориаль ҡоролошо
Аадминистратив-территориаль ҡоролошо сиктәрендә, район административ-территориаль берәмектәргә бүленә: 1 район ҡарамағындағы ҡала тибындағы ҡасаба һәм 16 ауыл советы.
Гөбәклетәпә
Ҡорам комплексы
Ғибәҙәтхана колонналары йәнлектәр һәм абстракт пиктограммалар рәүешендә ташҡа һырланған рельефтар менән биҙәлгән. Улар яҙыу системаһы була алмай, әммә башҡа неолитик мәҙәниәттәргә билдәле булған үҙ мәҙәниәтенең дөйөм ҡулланылыштағы сакраль символдарын сағылдыра.
Мәҡәлдәр һәм әйтемдәр
Әйтемдәр
Ил ҡәҙерен белгәндең
Башы ҡәҙерле булыр.
Захарова Надежда Дмитриевна
Биографияһы
1977-78 йй. — СССР йәштәр йыйылма командаһы тренеры — «Алтын Диана» призына турнир еңеүсеһе (1978).
Ҡолмәт
Тарихы
Ҡолмәт ауылында йәшәгән Мөхәмәтйәр Сабитов һөйләүенсә: 1861 йылда «Ырымбур (дөрөҫөрәге: Верхнеурал) өйәҙе Бөрйән улусы башҡорттарының Юлыҡ ауылында йәшәүсе ата-бабаларыбыҙ, ерҙең аҙлығы һәм 1789 йылғы ашлыҡ уңмауы сәбәпле, мәңгелеккә эйә булыу маҡсатында, Өфө өйәҙе Әй йылғаһы буйында Тырнаҡлы улусы башҡорттарынан ер һатып алған. Башҡорттар, улар яңы ергә күсерелгәндән һуң, шул ергә бирергә тейеш була. 19 кеше, купчая крепость алмаған көйө, һатып алынған ергә күсеп ултырған. 1832 йылғы ер тураһында закон буйынса уларға, купчий ҡағыҙы булмағанлыҡтан, бер ир-ат йән башына ни бары 15-әр дисәтинә ер бүлергә тура килгән, шуға күрә Милек министрлығынан башҡорттарҙы ошо купчийҙы бирергә мәжбүр итеүен һорайҙар».
Усанов Дмитрий Александрович
Биографияһы
Усанов Дмитрий Александрович 1943 йылдың 24 июлендә Татарстанда тыуа. 1965 йылда Н. Г. Чернышевский исемендәге Һарытау дәүләт университетының физика факультетын ҡыҙыл диплом менән тамамлай. Һарытау ҡалаһында электрон сәнәғәт предприятиеһында инженер булып эшләй. 1972 йылда физика-математика фәне буйынса фән кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.
Һуңынан Һарытау дәүләт университетында эшләй: өлкән ғилми хеҙмәткәр, ҺДУ ҡарамағындағы физика һәм механика ғилми-тикшеренеү институтында лаборатория мөдире, доцент, физика факультетының ғилми эштәр буйынса декан урынбаҫары, 1985 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем — ҡаты есем физикаһы кафедраһы мөдире була.
Ҡолмәт
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1920 йылда Сыбарҡая ауылында 59 йортта 325 мишәр донъя көткән.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Географик урыны
Ҡурғаш ауылы район үҙәге Үрге Ҡыйғы ауылынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 11 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа 36 километрҙа урынлашҡан.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Биографияһы
1971—1988 йылдарҙа — «Башкирэнерго» район энергетика идаралығы генераль директоры". Уның етәкселегендә 2 электростанция сафҡа индерелә, 6 электростанция киңәйтетелә, 23 мең километр электр линиялары төҙөлә.
Александра Навроцки
Биографияһы
Чикаго университетын тамамлай, унда физик химия буйынса барыһын да — бакалавр (1963), магистр (1964) һәм философия докторы (1967) дәрәжәләре ала, уҡытыусыһы. Шунан ассоциациялашҡан тикшереүсе сифатында 1967—1968 йылдарҙа Германияла, 1968—1969 йылдарҙа — Пенсильвания штаты университетында постдокторантура. 1969 йылдан ассистент-профессор, 1974 йылдан ассоциациялашҡан профессор, 1978—1985 йылдарҙа Аризона штаты университетының химия һәм геология профессоры. 1985—1997 йылдарҙа Принстон университеты профессоры. 1997 йылдан Дейвистағы Калифорния университеты профессоры.
Әбдрәшитов Шамил Рәхим улы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
1995 йылдан алып «Башкирэнерго» ветерандар советын етәкләй.
Синенко Сергей Германович
Синенко Сергей Германович (23 август 1957 йыл) — ғалим-филолог, журналист һәм яҙыусы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре кандидаты (1986).
Алдошин Сергей Михайлович
Биографияһы
Сергей Михайлович Алдошин 1953 йылдың 2 мартында Рязань өлкәһе Кадомский районының Красные Починки ауылында тыуа. 1975 йылда Ростов дәүләт университетының химия факультетын тамамлай.
1977 йылда — кандидатлыҡ, ә 1986 йылда докторлылыҡ диссертацияһын яҡлай.
Ҡурғаш (Ҡыйғы районы)
Тирә-яҡ мөхит
Таусыҡтар, түбәләр:
Әзраҡиҙәр
Тәғлимәте
Әзраҡилек яҡлылар законһыҙ хакимдарға ҡаршы ҡораллы көрәштә ҡатнашырға мәжбүр ителә, ә был бурыстан ҡасҡандарҙы улар кафыр тип иғлан итә — һәм уларҙы үлтерергә рөхсәт итә. Нәфиғ ибн әл-Әзраҡ хатта үҙенең дошмандарының балаларын һәм ҡатын-ҡыҙҙарын үлтерергә рөхсәт итә. Шул уҡ ваҡытта әзраҡиҙәрҙең «иманһыҙҙарҙы» үлтереү принцибы христиандарға һәм йәһүдтәргә ҡағылмай, сөнки улар Ғайса һәм Муса пәйғәмбәрҙәренең тәғлимәтенә хыянат итмәгән тип иҫәпләйҙәр.
Лемаев Николай Васильевич
Биографияһы
1991 йылдан алып «Нефтек‑техно» (Мәскәү) АЙ президенты, бер үк ваҡытта 1996 йылдан алып «Нижнекамскнефтехим» ААЙ директорҙар советы рәйесе. РСФСР Юғары Советының 8, 11-се саҡырылыш депутаты. ТАССР Юғары Советының 7‑се саҡырылыш депутаты.
Вадья
Вадья (Вадьица) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Порма йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 30 км.
Колтояк
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, Ачинск ҡалаһынан Зырянское ауылындағы һыу үлсәү постына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Улар Тыуған иле өсөн көрәште (фильм)
«Улар Тыуған иле өсөн көрәште» — совет фильмы, Михаил Шолоховтың шул исемдәге романы буйынса Сергей Бондарчук төшөргән фильмы. «Советский экран» журналының 1976 йылда тамашасыларҙан һорау алыу иҫәбе буйынса иң яҡшы фильм.
Сюжет
Лопахин халыҡ өйкөмө араһында Николай Стрельцовты күреп ҡала. Баҡһаң, контузияһына һәм һаңрауланыуына ҡарамай, ул медсанбаттан ҡасып киткән дә, полкты эҙләп йөрөгән икән. Стрельцов үҙенең иптәштәренә ҡушыла. Полкка килгән полковник күҙ ҡараһылай һаҡланған байраҡ осон үбә һәм һалдаттарға рәхмәтен белдерә. Совет ғәскәрҙәренең бик ҙур көстәре Сталинградты һаҡларға килеү менән фильм тамамлана
Аңбаш (күл)
Географияһы
Төньяҡта ҡылымыҡ аша Ҡыштым ҡала  күле, көньяҡта — Кесе Аҡкүл  менән тоташа. Күлдең төньяҡ ярында — ҙур Каолиновый ҡасабаһы (Ҡыштым биҫтәһе), көньяҡтан — баҡса участкалары. Күлдең төньяҡ-көнсығышы буйлап Арғаяш — Ҡыштым юлы үтә, көнбайышы буйлап —  Кузнецкое — Ҡыштым автомобиль юлы һәм Ҡарабаш — Ҡыштым тимер юлы һалынған.
Ҡаф тауы
Ҡаф һәм Кавказ тауҙары
Ҡаф тауы, ҡайһы бер авторҙар яҙғанса, Кавказ түгел, ә "Ҡөрьән-Кәрим"дә әйтелгәнсә, мифик илдең мифик тауы Ҡаф, мәҫәлән, Киммерия кеүек үк, йыш ҡына Кавказдың художестволы образы сифатында файҙаланыла. Байрон туранан-тура Кавказды: «Ҡаф тауының үҙенән, алыҫ ерҙәрҙән, урап үткән оҙон дөйә каруаны», — тип атаған.
Н. Ғ. Жиһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһы
Тарихы
Консерватория базаһында даими рәүештә музыкант-башҡарыусыларҙың төрлө конкурстары үткәрелә.
Билдәле тамамлаусылары
Анатолий Беркович, опера йырсыһы
Эмиль Йәләлдинов, йырсы (баритон)
Мәхмүт Ниғмәтйәнов, педагог һәм фольклорсы
Ренат Ибрагимов, йырсы
Дилмөхәмәтов Ишҡәле Шәмсетдин улы
Биографияһы
1933—1938 йылдарҙа ғаиләһе менән һөргөндә булып ҡайта. 1989 йылда аҡлана. Ауыр саҡтарында ла, шатлыҡлы көндәрендә лә ул ҡурайынан айырылмай. Фронтҡа киткәндә лә еҙ ҡурайын үҙе менән ала. Алғы һыҙыҡта атыу тауыштары тынған мәлдәрҙә уның ҡурайынан дәртле башҡорт моңдары ағыла. Ял ваҡыттарында яуҙаштарын бейетеп тә ала. Оҫта ҡурайсы Ленинград фронтындағы яугирҙарға ҡурайының моңдары аша яҡшы таныш була.
Мария Рёль
Әҙәбиәт
ISBN  1  91-87896-03-6
Герасимова Мария Иннокентиевна
Биографияһы
1940 йылдың 10 октябрендә Мәскәүҙә тыуған. Уның ата-әсәһе икеһе лә тупраҡ белгесе: атаһы, Иннокентий Петрвич Герасимов (1905-1985), СССР Фәндәр академияһы академигы, әсәһе, Лобова Елена Всеволодовна (1902-2000), ауыл хужалығы фәндәре докторы. Мария Иннокентиевна 1963 йылда Мәскәү дәүләт университетының география факультетын тамамлай. Тупраҡ буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлағандан һуң, 1967 йылда Карпат алды (Предкарпатье) тупраҡтары тураһында кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлағандан һуң, МДУ тупраҡ географияһы һәм ландшафттар геохимияһы кафедраһында эшләй башлай. 1993 йылда «Интегральная микроморфологическая диагностика почв» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1994 йылда уға профессор дәрәжәһе бирелә.
Сарапул-Воткинск операцияһы
Операция барышы
24 майҙа уҡ 28-се уҡсылар дивизияһының бер өлөшө Вятка йылғаһының һул ярына сыға һәм ошонда плацдармды биләй. Волга хәрби флотилияһының көстәре, Алабуғаны утҡа тотоуҙы ойоштороу уңышһыҙ булыуына ҡарамаҫтан, 25 майҙа 2-се армияның ҡалған ғәскәрҙәренең йылға аша уңышлы сығыуын тәьмин итәләр. 28-се уҡсылар дивизияһы (командующийы В. М. Азин) флотилия десанты менән берлектә 26 майҙа Алабуғаны яулап ала һәм 30 майҙа 90-100 километрға алға шыла. Ошо уҡ ваҡытта уның уң яҡтағы күршеләре, 5-се армия дивизиялары, Кама йылғаһына һәм Ағиҙелдең тамағына барып сығалар, ә һул күршеһе — 7-се уҡсылар дивизияһы 30 — 50 километрға алға шыла. 3-се армия ғәскәрҙәренең һөжүме уңышһыҙ була, генерал А. Н. Пепеляевтың аҡ гварейсылар төркөмө ҡаршы ударҙар яһай һәм Глазовтан көньяҡҡараҡ һәм төньяҡҡараҡ 40 — 60 километрға тиклем яҡынлаша һәм ҡаланы баҫып алыу менән янай.
Үҙән (Баймаҡ районы)
Иҡтисады
1930 йылда «Яңы Юл» колхозының ер майҙаны (рәйесе — Яҡупов) — 120 гектар бойҙай һәм 15 гектар һоло тәшкил итә. Үҙән халҡының бесән сабыу урындары була — барыһы 210 гектар ер, сөнки шәхси хужалыҡтарҙа 224 мал башы аҫырала: 75 баш йылҡы малы, 115 эре мөгөҙлө мал, 16 һарыҡ, 4 кәзә һәм 14 дөйә.
Сиҙәм үҙләштереү осоронда колхоз — «Йылайыр» совхозына, ә Үҙән ауылы Яковлевка ауылына ҡушыла (1968).
Боровиченко Мария Сергеевна
Биографияһы
1943 йылдың йәйендә генерал Родимцев корпусы, гитлер частары Курскиға үтергә маташҡан ерҙә, Обоянь эргәһендә ҡаты һуғыш алып барған. Шунда гвардия өлкән сержанты исеменә лайыҡ Машенька лейтенант Корниенконы кәүҙәһе менән ҡаплап ҡотҡара һәм дошман танкыһына граната ырғыта. Снаряд ярсығы туранан-тура йөрәгенә эләгә. Был хәл 14 июлдә Ивнянский районы Орловка ауылы (хәҙерге Белгород өлкәһе) янында була. Орловка ауылында ерләнә.
Йылға һарҡыуы
Тасуирламаһы
Йылға һарҡыуы, ҡағиҙә булараҡ, уның 1 км оҙонлоғона ҡарата иҫәпләнә. Тигеҙлектәге йылғалар өсөн ул ғәҙәттә бер нисә сантиметр тәшкил итә, тау йылғаларында айырма — метрҙар һәм тиҫтәләрсә метр тәшкил итә. Билдәле бер киҫемдә һыу бейеклеге айырмаһының нисбәте өсөн «йылға ауышлығы» термины ҡулланыла. Йылғаның ныҡ һарҡыуы суднолар йөрөүгә кәртә булып тора. Шул уҡ ваҡытта ул йылғаның потенциаль энергияһын арттыра
Әлмөхәмәтов Рәшит Вәлиәхмәт улы
Биографияһы
1989—1996 йылдарҙа — Башҡортостан уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институты ректоры, шул уҡ ваҡытта рус теле һәм әҙәбиәте кафедраһы мөдире булып эшләй.
1997 йылдан алып М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында эшләй.
Нобель фонды
Альфред Нобель үҙенең васыятында уның аҡсаһы физика, химия, физиология һәм медицина, әҙәбиәт, тыныслыҡ эшмәкәрлеге буйынса йыл һайын премия итеп биреүгә тотонолһон тип әйтеп ҡалдырған. Нобель мөлкәтенең 94 процентын (31 миллион швед кронаһы) биш Нобель премияһын булдырыуға һәм тәьмин итеүгә тотонорға ҡушҡан. Васыятҡа ярашлы, фонд активтары хаҡына алынған проценттарҙы ғына премияға тотонорға мөмкин.
Нобель фондының активтарына идара итеүҙең тәүге 50 йылына инвестициялау йүнәлештәрендә ҡәтғи сикләүҙәр һәм инвестициялауҙарҙан алынған килемгә юғары һалымдар һалыныу хас. 1914 йылға тиклем һалым ставкаһы 10 процент тәшкил итә. Әммә 1915 йылда һалым күләме ике тапҡырға арттырыла. Күп йылдар буйы Нобель фонды Стокгольмда иң эре һалым түләүсе була.
Гергардт тирмәне
Гергардт тирмәне йәки Грудинин тирмәне — ХХ быуат башындағы пар тирмәне бинаһы, Сталинград һуғышында емерелгән һәм һуғыш тураһындағы хәтер булараҡ тергеҙелмәгән. «Сталинград һуғышы» музей-ҡурсаулығына составына инә.
Сталинград һуғышы
Тирмән 1942 йылдың сентябренә тиклем эшләгән. Сталинград һуғышында 58 көн буйына ҡамауҙа торған тирмән бомбаларҙан һәм снаряд ярсыҡтарынан емерелгән, бары тик иң яҡшы тимер-бетондан төҙөлөүе арҡаһында ғына стеналары тулыһынса емерелмәй һаҡланып ҡалған.
Бошман батыр
Сығышы менән ҡыпсаҡтарҙың Бүреле ырыуынан. Ас ҡәбиләһе етәксеһе Ҡасир-укулэ менән берлектә Дәшти-Ҡыпсаҡ ҡәбиләләре берләшмәһен монголдарға ҡаршы көрәшкә туплай. 1237 йылда Волга буйындағы монгол ханы Мүнкенең 20 меңлек ғәскәре менән ҡаты көрәштә еңелеп, Бошман әсирлеккә төшә.
Ҡамышлы (Свердловск өлкәһе)
Ҡамышлы (Камышло́в) — Рәсәйҙең Свердловск өлкәһендәге ҡала, өлкә кимәлендәге статусҡа эйә категориялы административ-территориаль берәмек; Ҡамышлы районының административ үҙәге, Ҡамышлы ҡала округы составындағы муниципаль берәмек ойошторған берҙән-бер тораҡ пункт.
Слобода
1687 йылдан Ҡамышлы слободаһы тип атала.