cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көньяҡ Нея
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Көньяҡ Яг-Ю
Көньяҡ Яг-Ю — Рәсәйҙәге йылға. Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Яг-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Кесе Вах
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Яг-Ёль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вычегда йылғаһы башынан Сыктывкар ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вычегда, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Благов Юрий Евгеньевич
Биографияһы
1998 йылда Беркли ҡалаһындағы Калифорния университетында, 2009—2010 йылдарҙа Хельсинкилағы Аалто университетында, 2010 йылда Сколковолағы Мәскәү идара итеү мәктәбендә уҡыта. 2004 йылда уға Мәғариф һәм фән министрлығы Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре тигән маҡтаулы исем бирә.
Колмогоров Андрей Николаевич
Фәнни эшмәкәрлегенең башы
1922 йылдың июнендә А. Н. Колмогоров Фурье рәттәре миҫалын һәм башҡа мсатемитика формулаларын уйлап таба. Уның хеҙмәттәре белгестәр өсөн көтөлм йыләгән хәл була, шулай итеп, ун туғыҙ йәшлек студент донъя күләмендә таныла.
1930 йылда Колмогоров Халыҡ-ара фәнгә ярҙам фонды стипендияһына Германия һәм Францияла фән буйынса командировкала булып ҡайта. Быуат башында математика Мәккәһе булған Геттингенда бик күп мәшһүр коллегалары, бөтәһенән элек, Д. Гильберт һәм Р. Курант менән осраша.
Физика-математика фәндәре докторҙары һәм кандидаттары
• 3
Таганрог хәрби осоусылар мәктәбе
Танылған уҡыусылары
Рогожин Алексей Арсентьевич — Советтар Союзы Геройы
Тихонов Борис Николаевич — Советтар Союзы Геройы
Коркоценко Дмитрий Игнатьевич — Советтар Союзы Геройы
Кесе Мег-Тыг-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кесе Эмтер-Пете-Еган
Кесе Эмтер-Пете-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ларь-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Ғәскәри канцелярия йорто (Новочеркасск)
Һүрәтләү
Мөйөштәге йорт булараҡ, ғәскәри канцелярия бинаһының ике фасады биҙәлгән. Төп фасад Атаман урамына ҡарай. Ҡала ансамбле системаһында өс ҡатлы бинаға олпат ҡиәфәт бирергә тырышып, архитектор классик формалар ҡуллана. Фасадтың урта өлөшө ун колонналы портигы менән иғтибарҙы йәлеп итә, стеналары горизонталь һыҙат рәүешендәге декоратив композиция һәм кәрниздәр менән биҙәлгән. Икенсе ҡаттың тәҙрәләре семәр йөҙлөклө. Кәрниз сығынтылар менән биҙәлгән. Колоннаның өҫкө өлөшө дорический ордер стилендә. Парад ишегенән ике яҡта дүртәр тәҙрә ярым түңәрәк, көпләүсе таш менән. Кәрниз өҫтөндәге биҙәүле стена ҡатмарлы формалы. Симметрия һаҡланған. Һары төҫкә буялған стенала аҡ төҫкә буялған биҙәктәр нәзәкәтлелек, күркәмлек бирә һәм бинаның мөһабәтлеген көсәйтә.
Ростов ирҙәр коммерция училищеһы
Тарих
1890-сы йылдар башынан алып Дондағы Ростовта иҡтисад сәйәсәтенә ҡағылышлы уҡыу йорто төҙөү тураһында бәхәстәр алып барыла. 1891 йылда ҡалала Коммерция академияһын булдырыу проекты төҙөлә, ләкин ул ғәмәлғә ашмай тороп ҡала. Бары тик ун йылдан һуң, 1900 йылда, сауҙагәрҙәр йәмғиәте аҡсаһына Ростов ирҙәр коммерция училищеһы асыла, уның директоры Харьков Император университетын тамамлаған статский кәңәшсеһе П. М. Верховский (1822—1900) була.
Шаршау
Башҡорттар тирмә эсен ирҙәр яғын ҡатын-ҡыҙ яғынан айырыу өсөн бай орнаментлы, семәрле шаршау менән бүлеп ҡуйғандар. Ҡунаҡты ирҙәр яғында ҡабул итәләр, шул ваҡытта был шаршау бигерәк тә кәрәкле була. Аш-һыу әҙерләгән саҡта, мәшәҡәтле хужалыҡ эштәрен ҡунаҡтарға күрһәтмәҫ өсөн бик уңайлы. Төндә лә тартып ҡуйырға мөмкин. Башҡа ваҡытта шаршау йыйылып ҡуйыла.
Ябай һан
Ябай һан — ике генә бүлеүсеһе — һәм үҙе булған натураль (ыңғай бөтөн) һан. Икенсе төрлө әйткәндә, әгәр x һаны 1-ҙән ҙур һәм тик 1-гә һәм x-ҡа ғына ҡалдыҡһыҙ бүленһә, ул ябай һан була. Миҫалға, 5 — ябай һан, ә 6 ябай һан түгел, сөнки 1-ҙән һәм 6-нан башҡа, ул 2-гә һәм 3-кә бүленә.
Арифметиканың төп теоремаһы
ябай ҡабатлашыусыларына тарҡалмаһы
Ябайлыҡ тесы
Ғәмәлдә булған һанды ябайлыҡҡа тикшереү алгоритмдарын ике категорияға бүлергә мөмкин: ысын ябайлыҡ тесы һәм ихтималлыҡ тестары. Ысын ябайлыҡ тестарының һөҙөмтәһе булып һәр ваҡыт һандың ябай йәки ҡушма булыу факты тора. Ихтималлыҡ тесы һандың ябай булыуын ниндәйҙер ихтималлыҡ менән күрһәтә. Ябайлыҡтың ихтималлыҡ тесын ҡәнәғәтләндереүсе, ләкин ҡушма һандар ялған ябай һандар тип аталалар. Одним из примеров таких чисел являются числа Кармайкла.
Ябай һандарҙы табыу алгоритмдары
''N, S — таҡ натураль һандар булһын, ти. N-1 = S*R, шуның менән бергә S һанының һәр ябай q бүлеүсеһе өсөн шундай  a бөтөн һаны бар, бында''
Билдәле иң ҙур ябай һан
100 000 000 һәм 1 000 000 000-дан күберәк унарлы цифрҙан торған ябай һандарҙы тапҡан өсөн EFF ярашлы рәүештә 150 000 һәм 250 000 АҠШ долларына тигеҙ аҡсалата премия тәғәйенләй. Алдараҡ EFF 1 000 000 һәм 10 000 000 унарлы цифрҙан торған ябай һандарҙы тапҡан өсөн приздар тапшырған була.
Арифметик функциялар
һәм ошонан сығып, f(n)-ды иҫәпләү мәсьәләһенә ҡайтҡанда, f-ты һәр ябай бүлеүсеһе дәрәжәһенән иҫәпләү f-ты дөйөм формула буйынса иҫәпләгәндән күпкә ябайыраҡ килеп сыға.
Модулле арифметика
йәки теләһә ниндәй р ябай һаны һәм р-ға бүленмәгән теләһә ниндәй натураль а өсөн:
Ябай һандарҙы табыу өсөн формулалар
Төрлө ваҡыттарҙа, уға ингән үҙгәреүсәндәрҙең төрлө ҡиммәттәрендә, ҡиммәте ябай һан булған аңлатма табырға маташыуҙар була. Л. Эйлер, булғанда ябай ҡиммәттәр ҡабул иткән,  күпбыуынын тәҡдим итә. Ләкин булғанда күпбыуындың ҡиммәте ҡушма һан була. n-дың бөтә бөтөн ҡиммәттәрендә лә ҡиммәте ябай һан булған бер n үҙгәреүсәнле күпбыуын булмауын иҫбат итергә мөмкин. П. Ферма бөтә Ферма һандары күренешендәге һандар]] ябай тип фараз итә; ләкин Эйлер был гипотезаны кире ҡаға, ул һаны — ҡушма булыуын иҫбатлай.
Килтереп булмай торған һәм ябай элементтар
Бөтөнлөк өлкәһенең нулдән айырмалы p элементы, әгәр ул берәмектең бүлеүсеһе булмаһа һәм p=ab тигеҙлегенән a йәки b берәмектең бүлеүсеһе була икәне килеп сыҡһа, килтереп булмай торған (ҡайһы берҙә тарҡатып булмай торған) тип атала. Был билдәләмә бөтөн һандар өсөн ябай натураль һандар, шулай уҡ уларға ҡапма-ҡаршы һандар килтереп булмай торған элементтар булыуын аңлата.
Ростовтың космонавтика музейы
Һүрәтләү
ХКС-на барған 15-се экспедицияның космик төшөрөлә торған аппараты «Союз ТМА-10» күргәҙмәлә үҙәк урынды биләй. Уны музейға «Роскосмос» дәүләт корпорацияһы тапшыра, һуңынан музей хеҙмәткәрҙәре тарафынан тергеҙелә һәм идара ителеүсе, караптарҙа төрлө маневрҙарҙы яһап ҡарарға мөмкинлек биреүсе тренажер итеп үҙгәртеп ҡорола. Ул Рәсәй Федерацияһының Көньяҡ федераль округы территорияһында берҙән-бер эшләүсе модель булып тора.
Музей ҡарай килеүселәр, экспонаттарҙы ҡарауҙан тыш, старт һәм ергә төшкән ваҡытта космонавтар урынлашҡан ложементты үҙҙәрендә һынап ҡарарға, космосҡа виртуаль осошо яһарға һәм орбитала кешеләрҙең тормошо һәм эше тураһында документаль фильм ҡарарға мөмкиндәр.
Мег-Тыг-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Молко-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мольга-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
«Казак даны ҡурғаны» мемориаль комплексы
«Казак даны ҡурғаны» мемориаль комплексы ― Рәсәйҙең Ростов өлкәһе, Волгодонск ҡалаһында урынлашҡан скульптура композицияһы.
Дамаск
Топография һәм географияһы
XX быуат башына Бараданан төньяҡтараҡ яңы райондар төҙөлә, һәм көньяҡ йүнәлештә, Гута оазисы территорияһын өлөшләтә баҫып ала. 1955 йылдарҙа Ярмук Фәләстиндәр ҡасаҡтары йәшәү урыны була. Топографтар һәм дизайнерҙар ҡаланың оазисҡа йоғонтоһонан ҡотолорға тырыша, быуат аҙағына ҡала башлыса төньяҡҡа һәм көнбайышҡа табан киңәйә башлай (Эль-Мазза районы). Һуңғы йылдарҙа төньяҡ-көнбайышта Барада үҙәнендә лә (Думмар районы) һәм тау битләүҙәрендә төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай (Барза районы) төҙөлөш алып барыла. Биналар, йыш ҡына рәсми санкцияларһыҙ төҙөлгән ярлы кварталдар, ҡаланың төп өлөшөнән көньяҡтараҡ барлыҡҡа килә.
Дамаск тарихы
Б. э. т. 83 йылда Дамаск һәм бөтә Сүриә, Бөйөк Тигран Әрмән империяһы составына инә һәм б. э. т. 64 йылда рим генералы Гней Помпей уны Рим империяһына ҡуша. Унда фарсылар менән һуғышҡан рим легиондарының штаб-фатиры урынлаша. Был дәүерҙә ҡалала (беҙҙең эраға тиклем 64 йыл) грек тарихсыһы һәм перипатетик философ Николай Дамаскин (греч. Nikolaos Damaskinos) тыуып үҫә.
Healthy Food
Тарихы
Компанияға хәлле эшҡыуарҙар Дмитрий Пронин һәм Мария Колосова нигеҙ һала, улар 2000 йылдар уртаһында «Территория здорового образа жизни» тигән бизнес-проект төҙөйҙәр. Әммә 2008 йылда булған экономик кризис булыу сәбәпле, тормошҡа ашырылмай ҡала. 2009 йылдың ғинуарында «Хэлси фуд» яуаплылығы сикләнгән ойошма асып ебәрәләр һәм Мәскәүҙә Дөрөҫ туҡланыу кафелар селтәрен асалар. Улар был проектҡа 10 миллионға яҡын үҙҙәренең аҡсаһын һалалар. Беренсе кафе «Крылатские холмы» бизнес-үҙәгендә асыла.
2013 йылға ҡарата селтәрҙә 16 кафе һәм 30 вендинг аппараттары була, идарасылар һүҙҙәренсә һәр нөктәне асыр өсөн 450 мең һумдан 3,5 миллион һумғаса аҡса киткән. Бөтә ҡулланылған майҙансыҡтар ҡуртымға алынған. Ошо ваҡытта дөйөм йыллыҡ әйләнеш ике тапҡырға арта һәм 122 млн һумға етә, рентабеллелек 14 % була.
Дон дәүләт аграр университеты
Ректорҙары
Унан һуң 1980 йылда инситут ректоры -  профессор Владимир Иванович Степанов (1938—2002 йылдар).
Эшсәнлеге
СССР Юғары Советы Президиумы Указы нигеҙендә институт коллективы 1966 йылдың 27октябрендәге  Дон дәүләт аграр университеты  юғары квалификациялы ауыл хужалығы кадрҙары әҙерләгәне һәм аграр фәнен үҫтергәне  өсөн  Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә.
Куала-Лумпур
Климат
Ҡалала температура бер ваҡытта ла 38,5 °C-тан юғары күтәрелмәй һәм 17,8 °C-тан төшмәй. Уртаса тәүлек максимумдары 30—33 °C кимәлендә, минимумдары — 23—25 °C.
Малайские мотивы
Начиная с 1980-х годов, в городе возводятся здания с традиционными малайскими элементами в дизайне.
Нельчав-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Нин-Кан-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Палас-отель (Дондағы Ростов)
Тарихы
Хәҙерге ваҡытта бина үҙгәртелгән, ике ҡат өҫтәп төҙөлгән. Әлеге ваҡытта унда Рәсәй Федерацияһы Оборона министрлығының «Көньяҡ регионы хоҡуҡи тәьминәт идараһы» федераль дәүләт ҡаҙна учреждениеһы, «Төньяҡ Кавказ хәрби округы штабы» федераль дәүләт учреждениеһының Элемтә идаралығы һәм башҡа ойошмалар урынлашҡан.
Ғималова Фәнүзә Арыҫлан ҡыҙы
Биографияһы
Аспирантура тамамлай. 1993 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 2008 йылдан алып — түбән молекуляр биокөйләүселәр синтезы лабораторияһының төп ғилми хеҙмәткәре. Әле лә шул уҡ институтта эшләй.
Оккын-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оккын-Еган
Оккын-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Кулын-Игол йылғаһының уң ярына тамағынан 227 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 101 км.
Катаржина
Тарих
2009 йылда компания хәрби хеҙмәт инвалидтарын коляскала әүҙем тормошҡа өйрәтеү буйынса реабилитацион курстарын уҙғарырға президент грантын ота. 60 кешегә тәғәйенләнгән программаға Мәскәү өлкәһенең М. А. Лиходей исемендәге медицина реабилитация үҙәгендә старт бирелә. Шул уҡ ваҡытта «Катаржина» компанияһы Мәскәү ҡалаһының «Манеж» үҙәк күргәҙмә залында уҙғарылған «Ғаилә йылы — һөҙөмтәләре, мәсьәләләре, перспективалары» («Год семьи — результаты, проблемы, перспективы») исемле күргәҙмә-форумында ҡатнаша. Был осорҙа предприятиела барлығы 32 кеше, шул иҫәптән 17 коляскала йөрөүсе инвалид эшләгән.
Охтын-Еган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Окум-Нюрлики
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Охогр-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Изотова Галина Сергеевна
Биографияһы
Рәсәйҙә социаль эшҡыуарлыҡ үҫтереүгә әүҙем булышлыҡ күрһәтә. 2010 йылда Социаль эшҡыуарлыҡ сфераһында төбәк проекттар конкурсының эскперт советына керә. 2012 йылдың ноябрендә «Беҙҙең киләсәк» төбәк социаль программалар фонды менән берлектә Түбәнге Новгород ҡалаһында Изотова «Социаль эшҡыуарлыҡ — Волга буйы федераль округында социаль мәсьәләләрҙе сисеү маҡсатындағы иҡстисади эшмәкәрлектең айырым төрө» («Социальное предпринимательство — особый вид экономической деятельности в целях решения социальных задач в ПФО») түңәрәк өҫтәл ултырышын ойоштора. Уның маҡсаты булып Волга буйының төбәктәренең, хужалыҡ итеүсе субъектарының, бизнес-элиталарҙың, йәмәғәттең иғтибарын социаль эшҡыуарлыҡҡа йүнәлтеү булып торған.
M-KOPA
Система
Төп комплекттан тыш, компания киңәйтелгән комплектты тәҡдим итә, уға тағы портатив фонарь менән радиоалғыс инә.
Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһе
1935—1939: Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһен проектланыуы һәм төҙөлөшөнөң тәүге этабы
4-се оҫтахананың тәҡдиме СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының 1935 йылдың 17 авгусындағы 1821-се «Бөтә Союз ауыл хужалығы күргәҙмәһе тураһында»ғы ҡарары менән раҫлана. Ошо уҡ ҡарар менән Төп күргәҙмә комитеты төҙөлә, һәм уға күргәҙмә төҙөлөшөн ойоштороу буйынса бурыстар йөкмәтелә. Комитет составына Михаил Чернов (рәйес), Исаак Коросташевский (төҙөлөш буйынса урынбаҫар), Александр Муралов, М. И. Калманович, Л. С. Марголин и Н. А. Булганин инде. Вячеслав Олтаржевский күргәҙмәнең баш архитекторы итеп тәғәйенләнде. Яңы күргәҙмәне ойоштороуға йәлеп ителгәндәрҙең күбеһенең Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы һәм һөнәрселек-сәнәғәт күргәҙмәһендә эшләү тәжрибәһе була: мәҫәлән, төҙөлөш мөдире Исаак Коросташевский 1923 йылғы күргәҙмәлә ошондай уҡ вазифа биләгән, Вячеслав Олтаржевский 1923 йылда баш архитектор Алексей Щусевтың урынбаҫары булған; беренсе этабында Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһен төҙөүҙең беренсе этабында төҙөлөш менән М. Е. Шефлер — 1923 йылда Главвыставком рәйесе етәкселек иткән, 1923 йылда уны Абрам Брагин — 1923 йылғы күргәҙмәнең баш директоры булып эшләгән.
1935 йылдың сентябрендә, генераль план раҫланғанға тиклем, буласаҡ күргәҙмә биләмәһендә топографик эҙләнеүҙәр үткәрелә һәм эшселәр, келәт биналары өсөн барактар төҙөлә башлай. Биләмә 1936 йылдың йәйендә төҙөкләндерелә башлай. Шул уҡ йылдың сентябренә төп павильондарҙың авторҙары билдәләнде — Владимир Щуко, Владимир Гельфрейх (Төп павильон), Вячеслав Олтаржевский («Механизация» һәм Административ павильон), А. А. Таций (Украина павильоны), М. К. Шалашвили (Кавказ аръяғы павильоны), С. Н. Полупанов (Урта Азия павильоны), Евгений Левинсон (РСФСР-ҙың Ленинград өлкәһе һәм Төньяҡ-Көнсығышы]]), Анатолий Жуков (64-се «Оптика» — Курск, Воронеж һәм Тамбов өлкәләре павильоны), [[Кокорин, Виктор Дмитриевич|В. Д. Кокорин]] («Зерно» — Мәскәү өлкәһе павильоны), Иcидор Француз (Алыҫ Көнсығыш крайы павильоны) һ. б. Барлыҡ проекттарҙы архитекторҙар Каро Алабян, Владимир Гельфрейх, Борис Иофан и Михаил Крюков ҡатнашлығындағы эксперт комиссияһы алдан ҡараған.
1937 йылдың июленә Төп павильон, Белорус һәм Украина ССР-ы, Кавказ аръяғы республикалары павильондары, павильондары, шулай уҡ «Механизация» павильоны һалына. 1937 йылдың 5 авгусында СССР Халыҡ комиссарҙары советының ҡарары сыға, уға ярашлы күргәҙмә планына Тажикстан, Төркмән һәм Ҡырғыҙ ССР-ы, Башҡорт АССР-ы һәм Татар АССР-ы, РСФСР-ҙың Көнбайыш өлкәләре, шулай уҡ Курск, Воронеж һәм Тамбов өлкәләренә арналған өҫтәмә павильондар индерелә.
1948—1954: ВСХВ-ны реконструкциялау һәм үҙгәртеү
Дөйөм алғанда, капиталь ҡоролмалар төҙөү тенденцияһы өҫтөнлөк итте. Бер нисә бинаны проектлау йәш архитекторҙарға йөкмәтелде. Улар араһында - оранжереялы 8-се «Йәш натуралистар», «Сәскәләр», «Китап» (26-сы павильон), «Мамыҡ» павильондары, өлгөлө колхоз ҡаралтылары. «Һыу хужалығы» һәм «Ер эшкәртеү» павильондарының әйҙәүсе архитекторы, «Етен, киндер һәм башҡа ҡабыҡлы культуралар» — Леонид Павлов, «Алтын башаҡ» төп ресторанының баш архитекторы — А. В. Ефимов булды. Карел-Фин ССР-ы павильоны фронтонында ағас скульптура эшләне.
1958—1986: Күргәҙмәне эшкәртеү — СССР ВДНХ-һы
1956 йылда күргәҙмәне Ауыл хужалығы һәм Сәнәғәт күргәҙмәләренә бүлеү тураһында ҡарар ҡабул ителә (ысынбарлыҡта ул элеккесә берҙәм булып ҡала). 1958 йылдың 28 майында СССР Министрҙар Советы ауыл хужалығы, сәнәғәт һәм төҙөлөш (Фрунзе яры буйында) күргәҙмәләрен СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенә (СССР ВДНХ) берләштереү тураһында ҡарар ҡабул итә. Хәҙер күргәҙмәне дөйөм, сәнәғәт һәм транспорт, ауыл хужалығы, төҙөлөш бүлектәренә бүлеү күҙ уңында тотолғайны. 1959 йылдың 16 июнендә күргәҙмә асыла. Шул уҡ йылдың 12 декабрендә ВДНХ исемен йөрөткән метро станцияһы ла барлыҡҡа килә.
1990—2013: Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәге
Ту-154 һәм Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһендә иң билдәле ошо типтағы самолёт һәм лайнерҙың берҙән-бер һаҡланып ҡалған тәжрибә өлгөһө (СССР-85005, 1968 йылда сығарылған борт номеры) - элекке «Авиация һәм космонавтика» павильоны алдында ҡырҡ йылға яҡын торған ер өҫтө музейы ла ошо уҡ яҙмышҡа дусар булды. Асылғандан алып самолёт-музейға бер нисә миллион кеше килде, пилоттар кабинаһына инеү рөхсәт ителде һәм лайнер штурвалы артында ултырып ҡарарға мөмкин ине. 2008 йылдың 13 сентябрендә самолёт металл һыныҡтарына бысылды (Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең матбуғат хеҙмәте раҫлауынса, «һүтелде һәм сығарылды», шаһиттар раҫлауынса, «ВДНХ-ла самолётты юҡҡа сығарҙылар... төнгө ҡараңғынан файҙаланып һүтмәнеләр, алып китмәнеләр, йыйыштырманылар, атап әйткәндә, ял көнөндә, көндөҙ халыҡтың күпләп ағылған мәлендә емерҙеләр, күптәр өсөн ВДНХ символы булып торған нәмәне емерҙеләр»  ). Һылтауы - 2008 йылдың яҙында Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең матбуғат секретары Олег Гладышев самолёттарҙы һүтеү мөмкинлеген кире ҡаҡһа ла, «Фән, мәғариф һәм инновациялар ҡалаһы» исемле офис-күңел асыу үҙәген төҙөү өсөн майҙан бушатылды. Самолётты юҡ итеү Рунетта ҡот осҡос кире реакция тыуҙырҙы. Як-42 (борт номеры СССР-42304) һәм «Восток» ракета йөрөтөүсеһенең макетын да шул уҡ яҙмышты көтә, тигән имеш-мимештәр булды.
2008-2011 йылдарҙа Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең мәҙәниәт йортонда «Донъя розаһы» сектаһы урынлашҡан. Уның тренингтарына һөҙөмтәлә үҙ-үҙенә ҡул һалыусы моделдәр Руслана Коршунова һәм Анастасия Дроздова йөрөгән була.
2011 йылдың 30 сентябренән Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең директорҙар советы рәйесе вазифаһын Иҡтисади үҫеш министрлығының милек мөнәсәбәттәре департаменты башлығы Алексей Уваров башҡарҙы. Шул саҡта «Украина» ҡунаҡханаһы етәксеһе Алексей Микушко Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәге Дәүләт акционер йәмғиәте (ГАО ВВЦ) генераль директоры була (ул да Нисанов һәм Илиевтыҡы). 2011 йылдың декабрендә Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең директорҙар советы рәйесе итеп Георгий Боос тәғәйенләнде, әммә 2012 йылдың июнь аҙағында уҡ Игорь Шувалов менән кәңәшмәлә уны күргәҙмә үҙәге етәкселегенән ситләтергә һәм яңы директорҙар советын тәғәйенләргә ҡарар ителә.
2013—2018: Тарихи күренешенең һәм исеменең кире ҡайтыуы, масштаблы реконструкция, яңы үҫеш концепцияһы
2014 йылдың 1 авгусына ВДНХ-ның 75 йыллығына күргәҙмә павильондарында аварияға ҡаршы һәм кисектергеһеҙ реставрация эштәре башҡарылды. 48 бинала һәм объектта, шул иҫәптән архитектура ҡомартҡыларында - «Үҙәк», «Халыҡ мәғарифы», «Химия», «Йәш натуралистар», «Һаулыҡ», «Микробиология», «Геология», «Йыһан», «Йыһан», «Йорт ҡуяндарын үрсетеү», «Иген», «Тәбиғәтте һаҡлау», «Оптика», «Мәҙәниәт», «Карелея», «Атом энергияһы» павильондарында, Йәшел театрҙа, Төп һәм Көньяҡ инеү урындарында эштәр тамамланды.
2016 йылдың 3 мартында Мәскәүҙең Арбитраж суды ҡарары менән ВДНХ-ла төп инеү аркаһынан уңда урынлашҡан аттракцион һүтеп алына. Улар менән бергә 20 йыл самаһы ВДНХ-ның төньяҡ инеү урыны янында торған «Мәскәү-850» күҙәтеү ҡуласаһы алынды.
2018 — хәҙерге ваҡыт: «ВДНХ-ны тергеҙеү» программаһын артабан тормошҡа ашырыу
2019 йылда Шогуров етәкселегендә «Халыҡтар дуҫлығы» һәм «Таш сәскә» фонтандарын төҙөкләндереү тамамланды. 2019 йылдың 30 апрелендә ВДНХ-ның йәйге юбилей миҙгеле асылды һәм күргәҙмәнең 80 йыллығы уңайынан байрам сараларына старт бирҙе.
2020 йылда ВДНХ-ла йәмәғәт электр транспорты йөрөй башланы.
СССР ВСХВ — ВДНХ-һы наградалары
1999 йылда күргәҙмәлә ҡатнашыусылар «Бөтә Рәсәй ауыл хужалығы күргәҙмәһе — Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенә 60 йыл» миҙалы менән наградлана.
Киншаса
Тарихы
1974 йылда Киншасала Джордж Форман һәм Мөхәммәт Али араһында бокс ярышы уҙа, унда Али көнәркәше өҫтөнән еңеү яулай һәм ауыр үлсәмдә чемпион титулын кире ала.
Сәнәғәт
Конго йылғаһы гидроэлектроэнергияның мөһим сығанағы булып тора, потенциаль рәүештә ул бөтә Африканың әлеге эквивалентлы яртыһына торошло электр энергияһы производствоһын тәьмин итә алыр ине.
Спорт
«Стад де Мартир» стадионы 80 мең тамашасыны һыйҙыра һәм Конго ДР милли йыйылма командаһының, «Вита» һәм «Мотема Пембе» клубтарының йорт аренаһы булып тора. 24 мең кеше һыйҙырышлы «24 ноябрь» стадионы «Дранонс» командаһы өсөн йорт аренаһы булып тора.
Киншасанан сыҡҡан күп билдәле футболсылар: уйынсылар Франция йыйылмаһы вратары Стив Манданда, ярымһаҡсылар Клод Макелеле һәм Рио Мавуба, һөжүм итеүсе Пеги Люйиндюла, Португалия йыйымла клмандаһында Жозе Бозингва сығыш яһай, Швейцария йыйылма командаһында Блез Нкуфо, ә Бельгия йыйылма командаһы составында Мбо Мпенза уйнай. Европа футболында билдәлелекте үҙенең гражданлығын алмаштырмаһа ла, Конго ДР йыйылмаһы өсөн сығыш яһаусы: һөжүм итеүселәр Ломана Трезор Луа-Луа, Дьёмерси Мбокани, Рәсәйҙә һаҡсылар Жерар Мукунку, ә Украинала — Эрве Нзело-Лемби.
Первая (Сороминская ҡушылдығы)
Первая  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сороминская йылғаһының һул ярына тамағынан 37 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Лангемак Георгий Эрихович
Төтөнһөҙ дарынан реактив снарядтар конструкциялау буйынса тикшеренеүгә нигеҙ һалыусы, оҡшашлыҡ законын асыусы, уны белеү реактив двигателдең соплоһының оҙаҡҡа һуҙылған ҡиммәтле тәжрибәһеҙ — аналитик иҫәп-хисап оптималь геометрияһын билдәләүгә килтерә. Рус теленә «космонавтика терминын индерә».
Революция һәм Кронштадт ихтилалы
Георгий Лангемак революция ваҡиғаларында ҡатнашмаған, Октябрь революцияһы осоронда Ревелда артиллерия офицерҙары класында уҡыған. 1917 йылдың апрелендә Руссарё утрауында (хәҙер — Финляндия биләмәһе) Бөйөк Пётрҙың диңгеҙ ҡәлғәһе Приморье фронты артиллерияһының кесе офицеры итеп тәғәйенләнә. Немецтар әсирлеккә ала, ләкин Брест килешеүенән һуң төрмәнән сығарыла. 1918 йылдың мартында демобилизациялана һәм Елисаветградҡа ҡайта.
1920 йылдың февраленән РКП(б) ағзалығына кандидат, 1920 йылдың июненән Кронштадт ойошмаһы ағзаһы. Йыл ярым дауамында (1919—1921) «Риф» (элекке Александровский батареяһы) һәм Тотлебен форттарында ликбез линияһы буйынса грамота уҡытыусыһы була.
Партия хеҙмәткәренең аттестацияһы
ВКП(б) партия хеҙмәткәренең аттестацияһынан:
Реактив фәнни-тикшеренеү институты (НИИ-3)
1933 йылда СССР-ҙа ракета техникаһы өлкәһендә бер нисә ғилми коллектив эшләй. Эш мәнфәғәттәре берҙәм ғилми-тикшеренеү базаһын булдырыу талап итә. Белгестәрҙең тәҡдимдәре ҡабул ителә һәм ҡораллы Ҡыҙыл Армия начальнигы М. Н. Тухачевский ҙа хуплай. Һөҙөмтәлә 1933 йылдың 21 сентябрендә Мәскәүҙә Газ- динамик лабораторияла һәм реактив хәрәкәтте өйрәнеү төркөмөндә (МосГИРД") Наркомвоенмор системаһында донъяла тәүге Реактив ғилми-тикшеренеү институты (РНИИ), 1937 йылда — 3-сө ғилми-тикшеренеү институты булдырыла. Газ-динамика лабораторияһы начальнигы И. Т. Клеймёнов институт директоры итеп тәғәйенләнә, уның урынбаҫары — ГИРД башлығы С. П. Королёв, 1934 йылдың 11 ғинуарында уның урынына Г. Э. Лангемак тәғәйенләнә.
Реабилитация
1995 йылда М. Б. Миндлин етәкселегендәге сәйәси репрессия ҡорбандарының иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса комиссия Г. Э. Лангемакты — Дон крематорийы янындағы 1-се «талап ителмәгән мәйеттәр» ҡәберлеге зыяратының 220-се ҡәбере — Г. Э. Лангемак ҡәбере табыла.
Установка (компания)
Установка — тәү сиратта хужалыҡ иҫәбе нигеҙендә эшсе һөнәрҙәренә уҡытыу һәм әҙерләү өсөн, һәм тағы ла һөнәри консалтинг өсөн, ойошторолған трест формаһындағы совет акционерҙар йәмғиәте.
Эшмәкәрлеге
«Установка» компанияһының уңышын билдәләп Гастев профессиональ белем биреүҙә оҙайлы ваҡыт уҡытыу формаларына ҡаршы булған.
Полу-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Клаус Мартин Шваб
Клаус Мартин Шваб (Klaus Martin Schwab; 30 март 1938 йыл) — Швейцария иҡтисадсыһы, 1971 йылдан алып Давос ҡалаһында уҙғарылған Бөтә донъя иҡтисади форумының нигеҙләүсеһе һәм алыштырғыһыҙ президенты.
Капитолий (уба)
Яңы ваҡыт
1536—1538 йылдарҙа Микеланджело Кампидолионы (Капитолий майҙанын) биҙәү планын әҙерләй. Һәм ул, бер аҙ тайпылыштар менән, киләһе 100 йылда башҡарылған һәм Капитолий убаһына уның әлеге күренешен биргән. Микеланджело Сенаторҙар һарайының алғы яғын (фасад) үҙгәртеү өҫтөндә эшләй башлай. Капитолийға күтәрелеү Марс яланы ҡаршыһында башлана һәм Пий IV (1559—1565) осоронда төҙөлгән һәм өҫкө өлөшө ғәйәт ҙур мәрмәр Диоскурҙар һыны менән биҙәлгән киң киртләс (терраса) буйлап бара.
Ҡасимов Рафаил Ғәбделхәй улы
Ижады
Әҫәрҙәре: Беренсе симфония, кларнет, гобой, флейта өсөн соната, «Өс миниатюра», «Камера оркестры өсөн бәләкәй концерт».
Дэвид Грин
Дэвид Грин Ашока фондының 2004 йылдан вице-президенты, «Sound World Solutions» нигеҙләүсеһе, шулай уҡ «Pacific Vision Foundation», «California HealthCare Foundation», Grameen Health (Бангладеш) һәм «Venture Strategies» менән бергә эшләй.
Биографияһы
1996 йылда үҫешкән илдәрҙә стерилле хирург тегеүҙәренең арзанлы булмауына күҙ һала. Дэвид Грин көстәре менән Aurolab фабрикаһында үҙ производствоһы барлыҡҡа килә, шунда хаҡтар традицион етештереүселәргә ҡарағанда биш тапҡырға арзаныраҡ. 1997 йылда арзан булған медик йөйҙәрҙе һатыуҙа табыш алған һәм Сева фондының өлөшө булып эшләгән SutraTec социаль предприятены нигеҙләй.
2000 йылда Project Impact, Inc. коммерциялы булмаған ойошманы нигеҙләй һәм етәкләй, ойошманың маҡсаты — Һиндостан, Непал, Танзания, Мысыр, Малава, Сальвадор һәм Гватемала илдәрендә халыҡ өсөн арзан булған медик технологияларҙы таратыу. Шунда уҡ ул тыңлау аппараттарына тәүгә күҙ һала.
Наградалары һәм премиялары
2009 йылда «Хелен Келлер йәне» (Spirit of Helen Keller) преммяһын ала. Шул уҡ йылда «Alumni Humanitarian Service» премияһын алып, Мичиган унивеситетының атҡаҙан уҡыусыһы исеменә лайыҡ була.
Бабиков Антон Игоревич
Халыҡ-ара ярыштар
2010 йылда Рәсәй юниорҙар йыйылма командаһы составында Осрбльела (Словакия) үткән йәйге биатлон буйынса Европа чемпионатында ҡатнаша. Бында эҙәрлекләү бәйгеһендә бронза миҙал, ә ҡатнаш эстафетала Рәсәй йыйылма командаһы составында алтын миҙал яулай.
2016 йылдаТөмәндә үткән биатлон буйынса асыҡ Европа чемпионатында берәүле ҡатнаш эстафетала Виктория Сливко менән бергә алтын миҙал яулай. Шунда уҡ спринт бәйгеһендә бронза призын ала һәм эҙәрлекләү бәйгеһендә чемпион була.
Һуғышыусы батшалыҡтар осоро
Ци, Цинь һәм өс Цзинь батшалыҡтарының көрәше
Цин батшалығы, үҙенең Ци батшалығынан еңелеүҙәр серияһынан һуң Вэй батшалығының көсһөҙләнеүенән файҙаланып, б. э. т. 340 йылда башҡа фронттан Вэйға һөжүм иткәс, Вэй батшалығының хәле тағы ла ҡатмарлашҡан. Цинь ғәскәрен билдәле министр-реформатор Шан Ян етәкләгән. Бәйем тағы бер тапҡыр еңелде, һәм Цинь батшалығы биләмәһен байтаҡҡа киңәйтте. Вэй батшалығы тағы еңелә, һәм Цинь үҙенең сиктәрен киңәйтә. Вэй баш ҡалаһы Аньи хәүеф аҫтында ҡалғанлыҡтан, вейҙар баш ҡаланы Далянаға (КайфыН) күсерергә мәжбүр була.
Цинь батшалығының ҡеүәте үҫеүе һәм Бөйөк Стратегиялар
Б. э. т. 293 йылда Ицюэ янында һуғыш була, унда Цинь батшалығы Хань менән Вэйҙың берләшкән көстәрен ҡыйрата. Был һуғыштан һуң Вэй менән Хань һиҙелерлек хәлһеҙләнә, һәм Цинь батшалығының өҫтөнлөгөнә юл асыла.
Б.э.т. 260 й. Ҡытай тарихындағы Цинь менән Чжао араһында Чанпин эргәһендәге иң ҙур һуғыш була. Чжаоның ғәскәре ҡамауға алынған һәм 46 көнлөк аслыҡ ҡамауынан һуң бирелгән. Әсирлеккә алынған кешеләрҙең ғүмерен һаҡлап ҡалырға вәғәҙә итеүенә ҡарамаҫтан, цинь полководецы Бай Ци әсирлеккә төшкән 400 000 чжао яугирен тере килеш ергә күмергә бойороҡ бирә. Һуғышты ике яҡ та ауыр кисергән, ләкин Чжао емергес эҙемтәгә дусар ителгән, шунлыҡтан ул ҡабат аяҡҡа баҫа алмаған.
Хәрби эш
Һуғышҡан батшалыҡ дәүерендә башлыса кавалеристарҙың оҙайлы күнекмәләре талап ителгән һуғыштарҙа атлы ғәскәр ҡулланылмаған, ә XVII—XIX быуаттағы европа драгундары һымаҡ, йәйәүле яугирҙарҙы тиҙ генә бер яу яланынан икенсеһенә күсереү маҡсатында ҡулланылған, тип күҙаллана. Етерлек тәжрибәтуплаған күсмә халыҡтарҙан ялланған атлыларға был ҡағылмай. Һыбайлы ғәскәр индергәндән һуң, хәрби арбаларҙы файҙаланыу юғалмаған: 1980 йылда император Цинь Шихуандиҙың ҡәберлеген ҡаҙғанда 300-ҙән ашыу деталдән торған ике бронза арба табылған.
Игенселек
Тимер башлы тартыу һөрөү ҡоралдарын киң ҡулланыу игенселек техникаһында ысын түңкәрелешкә килтерә. Бындай ҡоралдар ярҙамында һыубаҫар туғай ерҙәренән тыш, яр буйындағы бейек киртләстәрҙәге ҡаты тупраҡты ла эшкәртергә мөмкин булған. Металл ҡоралдарҙың таралыуы һөҙөмтәһендә ауыл хужалығының етештереүсәнлеге һиҙелерлек артҡан, баҫыуҙарға һуғарыу өсөн күп каналдар һалынған һәм ер һөрөү өсөн ғәйәт ҙур майҙандар үҙләштерелгән. Сыма Цянь «Хэ цюй шу» («Йылғалар һәм каналдар тураһында») трактатында ул ваҡыттағы тиҫтәнән ашыу ҙур каналдарҙы һәм канал системаларын һанап үткән һәм бәләкәй каналдарҙы һанап сығыу мөмкин түгеллеген билдәләгән.
Уң Ай-Колын-Еган
Уң Ай-Колын-Еган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Ай-Колын-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 10 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Боғҙанов Ғәбдрәүеф Ғабдулла улы
Биографияһы
1914 йылда йәнә хәрби хеҙмәткә саҡырыла, Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Есаул званиеһын ала, бер нисә орден менән бүләкләнә.
Мусоргский Модест Петрович
Мусоргский ижадында урыҫ милли һыҙаттары ғәҙәти булмағанса һәм сағыу рәүештә сағылдырыла, әммә уның үҙенсәлекле ижады үҙе иҫән саҡта тейешенсә баһаланмай. ХХ быуат башынан беҙҙең көндәргәсә уның «Борис Годунов» һәм «Хованщина» опералары, «Күргәҙмәнан һүрәттәр» фортепиано миниатюралары циклы, «Үлем йырҙары һәм бейеүҙәре», «Балаларҙыҡы» вокаль циклдары донъя музыка сәнғәтенең гүзәл әҫәрҙәре тип таныла.
Һуңғы йылдары
Мусоргскийҙың һуңғы сығыштарының береһе 1881 йылдың февралендә Петербургта Ф. М. Достоевскийҙың хәтер кисәһендә була. Бөйөк яҙыусының траур таҫмаһы менән биҙәлгән потреты халыҡ алдына сығарылғас, Мусоргский, рояль артына ултырып, ҡыңғырауҙар сыңына оҡшатып матәм көйөн хасил итә. Был импровизация бөтәһен дә хайран ҡалдыра. Мусоргский аҡ биҙгәк өйәнәгенән һуң 13 февралдә Петербургта Николаев хәрби госпиталенә урынлаштырыла һәм шунда вафат була. Вафатынан бер нисә көн алда Илья Репин Мусоргскийҙың берҙән-бер тере сағындағы портретын яҙа. Мусоргский Александр Невский лавраһының Тихвин зыяратына ерләнә.
Танылыуы
Мусоргский музыкаһын ҙур сәхнәгә/концерт эстрадаһына Н. А. Римский-Корсаков алып сыға. Ул мәрхүм дуҫының мираҫын тәртипкә килтереү өсөн бер нисә йыл ғүмерен арнай. Хәҙерге заман музыканттары Римский-Корсаковтың төҙәтеүҙәрендә төп текстан бер ни тиклем ситләшеүҙәр булыуын билдәләй. Римский-Корсаковтың төҙәтеүҙәрендә төп оригиналдан бер аҙ ситләшеү күҙәтелеүгә ҡарамҫтан, тарихсылар уның ғәйәт ҙур хеҙмәте һөҙөмтәһендә Мусоргскийҙың опера һәм оркестрҙар өсөн яҙған ижады тамашасылар тарафынан тамамланған һәм грамоталы итеп биҙәлгән музыка булараҡ ҡабул ителә һәм даими рәүештә сәхнәлә башҡарылып тора, тип билдәләй. "Алтау"тип аталған төркөм ағзалары Дебюсси, Равель, Стравинскийҙарҙың Мусоргский ижадына ҡарата һоҡланыу мөнәсәбәте, шулай уҡ Сергей Дягилевтың антрепренёр эшмәкәрлеге һәм ХХ быуат башында беренсе тапҡыр сит илдә үҙенең «Урыҫ миҙгелдәре» (Парижда) сиктәрендә Мусоргский операларын сәхнәгә ҡуйыуы ла композитор ижадының халыҡ-ара танылыу алыуына килтерә.
Альбина Руис
Биография
Альбинаның фекере буйынса урындағы халыҡты сүп-сарҙы эшкәртеүгә әйҙәргә кәрәк, кешеләр тирә-яҡты таҙартып үҙҙәренә аҡса ла эшләйҙәр. Альбина Руис шундай модель бөтә Перу буйлап ҡала һәм ауыл общиналары өсөн өлгө булыр тип өмөтләнә. 2001 йылда Руис, ҡалдыҡтарҙы эшкәрткән предприятиеларҙы асыуҙа ҡыҙыҡһынған кешеләргә ҙур булмаған займдар биргән һәм тренингтар үткәргән, «Ciudad Saludable» ойошмаһын нигеҙләй, уның маҡсаты — ҡалдыҡтар йыйыуҙы табышлы бизнесҡа әйләндереү. 2014 йылдың аҙағына ҡарағанда «Ciudad Saludable» Латин Америкаһы илдәрендә 300-ҙән артыҡ профессионалдарҙы уҡыта һәм ҙур эшһеҙлек булған региондарҙа 150 кешегә эш бирә.
Пул-Влан-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Дакка
Медиа
Даккала илдең бер нисә телдә иң ҙур һәм боронғо гәзиттәре сыға, улар араһында: «Daily Ittefaq», «Daily Azad», «Manabzamin», «Daily Janakantha», «Daily Prothom Alo», «Amar Deshi» др. Төп инглиз телле гәзиттәр: «The Daily Star», «The Independent», «New Age» һәм «The Financial Express».
Спорт
Крикет һәм футбол — иң популяр спорт төрҙәре. Йәштәр командаларында мәктәп, колледж тәрбиәләнеүселәре һәм шәхси кешеләр уйнай. Mohammedan Sporting Club һәм Abahani Krira Chakra ҡәтғи конкурентлы көрәш алып барған иң билдәле ике футбол командаһы булып тора.
Дон хәрби-тарихи музейы
Тарихы
Асыҡ һауа аҫтында һәм ангарҙарҙа эре габаритлы техниканың һирәк экспонаттарын, шулар иҫәбендә танктар, бронялы машиналар, Ҡыҙыл тәре машиналары, мина яландарын минанан таҙартыусы машиналар, транспорттың төрлө төрҙәре (ГАЗ-М1 фаэтон, ГАЗ-67б, ЗИС-5, Stoewer R200 Kfz 4, L2H143 йөк машинаһы), Советтәр Союзының (гвардия минометы Катюша БМ-13Н), Германияның (75-мм еңел йәйәүлеләр орудиеһы 7,5-cm le.I.G.18) һәм Икенсе донъя һуғышы осорондағы АҠШ-тың артиллерия ҡоралдарын күрергә мөмкин. Эшләүсе хәрби техника хәрби парадтарҙа ҡатнаша.
Төньяҡ-көнбайыш диалект
Төньяҡ-көнбайыш диалект ареалында башҡорт һәм татар телдәре һөйләштәренең үҙ-ара тәьҫир итеү процесстары әүҙем барған — башҡорт һөйләштәре татар теленең урта диалекты һөйләштәренә яҡынлашҡан, ә татар һөйләштәре, атап әйткәндә фонетика һәм лексика өлкәһендә, башҡорт диалектологик һыҙаттары йоғонтоһона бирелгәндәр.
Һөйләштәре
Башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектында 5 һөйләште айыралар:
Зыярат
Ҡәберҙе күмеп бөткәс, мәрхүмдең баш осо тапҡырына уның үҙенең, атаһының исеме, фамилияһы һәм тыуған, үлгән йылдары яҙылған таш ҡуйыла.
Кешеләр зыяраттан киткәндән һуң, мәрхүмгә йәне кире әйләнеп килә, үлем — кешенең бер тороштан икенсеһенә күсеү генә, тигән ышаныу йәшәй халыҡта.
Канн
Тарихы
Канн урынында урынлашҡан Эгитна ауылына версияларҙың береһе буйынса, б. э. т. 42 йылда римдар, икенсе версия буйынса — б. э. т. 2 быуатта лигурҙар нигеҙ һала. Халҡы башлыса балыҡ тотоу менән шөғөлләнгән, ә һуңғыһы Лерин утрауҙары менән сауҙа иткәндә порт булараҡ файҙаланылған.
Билдәле ваҡиғалар
1815 йылда Наполеон, ҡаланан алыҫ түгел ерҙә, Жуан бухтаһына, килеп төшә. Ул генерал Камброннды, аҙыҡ-түлек, мал аҙығы табыу йомошо менән Канн ҡалаһына ебәрә.
Шанхай
Тарихы
1553 йылда ҡәлғә стенаһын төҙөү Шанхайҙың ҡала булараҡ барлыҡҡа килеүен билдәләй. Яҡынса 1600 йылда иезуит Маттео Риччи Шанхайҙы мөһим ҡала тип телгә ала. Әммә XIX быуатҡа тиклем Шанхай илдең иң мөһим ҡалалары иҫәбенә инмәй, ә Ҡытайҙың башҡа ҡалаларынан айырмалы рәүештә, уның тарихи иҫтәлекле урындары бик аҙ.
1949 йылдың 27 майында гоминьдан ғәскәрҙәре Шанхайҙы коммунистарға тапшыра, шунан һуң ун йыл дауамында үҙәк ҡарамағандағы ҡалаларҙың күпселеге күрше провинцияларға индерелә, әммә Шанхай һәм Пекин был статусты һаҡлап ҡала. Был ун йыллыҡта Шанхай сиктәре бер нисә тапҡыр үҙгәрә.
По (йылға)
Атамаһы
Башҡа сығанаҡтар буйынса По йылғаһы Эридан тигән мифик йылға менән ассоциацияланған.
Пыктыган-Еган (Нин-Кан-Еган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
МИНТ
Аббревиатура нигеҙҙә иҡтисад һәм финанс өлкәләрендә, шулай уҡ академик даирәлә йыш телгә алына. Инвестициялар өлкәһендә йыш ишетелә, уны ошо илдәр сығарған облигациялар тураһында һүҙ барғанда файҙаланалар.
Ғаянов Илдар Ихсан улы
Биографияһы
Илдар Ихсан улы Ғаянов Башҡорт АССР-ының Һәйтәк ауылында 1957 йылдың 19 мартында тыуған. Армия хеҙмәтен Германия территорияһында үтә. 1982 йылда Свердловск художество училищеһын (И. Д. Шадр исемендәге Екатеринбург художество училищеһы) тамамлай.
Шолохов районы
Район үҙәге — Вёшенская станицаһы. Станицанан яҡындағы тимер юл станцияһына саҡлы — 150 километр, өлкә үҙәгенә — 360 километр.
Рәсәй (кинотеатр, Дондағы Ростов)
«Россия» — Дондағы Ростов ҡалаһының уртаһында, Максим Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркына ингән ерҙә урынлашҡан тарихи кмнотеатр. 1990-сы йылдар аҙағында файҙа килтермәй торған булыуы арҡаһында бина кинотеатр булараҡ эшләүҙән туҡтай, ә 2000-се йылдарҙа Назаретов Ким Аведикович исемендәге муниципаль джаз үҙәгенә бирелә. 2008 йылда кинотеатр авария хәлендә тип таныла һәм 2016 йылда ул тулыһынса һүтелә.
Тарихы
1930-сы йылдар аҙағында М. Горький исемендәге паркка Пушкин урамы яғынан ингән ерҙә ҡала властәре эстрада театры төҙөргә планлаштыра. Уны 1941 йылдың аҙағында асырға ниәтләйҙәр. Ләкин Бөйөк Ватан һуғышы башланып китеүе арҡаһында төҙөлөш тамамланмай ҡала. 1942 йылдың йәйендә бина бер нисә авиабомбаның тура тейеүе сәбәпле ныҡ зыян күрә. Төҙөлөп бөтмәгән эстрада театры емереклектәре Пушкин урамында 1950-се йылдар аҙағына тиклем тиерлек ята. 1950 йылда был урында илдең көньяғында иң ҙур кинотеатр төҙөргә ҡарар ителә. Бинаның проектын Ростов архитекторы Лев Леонидович Эберг эшләй.
Бина үҙендә эклектика, неоклассицизм һәм конструктивизм элементтарын берләштерә: фасадта вертикаль тәҙрә рәшәткәһе стилләштерелгән колонналар менән берләшеп, кинотеатрға ҡабатланмаҫ, таныулы тышҡы күренеш бирә.
Руть-Лек-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сабун
Сабун — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вах йылғаһының уң ярына тамағынан 402 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 328 км.
Семикаракорск тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Музей тарихы
2013 йылда Семикаракорск тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы, Ростов өлкәһенең 26 муниципаль музейы араһында беренсе булып, мәҙәниәт Министрлығы булышлығында төҙөлгән Рәсәй Федерацияһы Музей фондының дәүләт каталогына индерелгән.
Музей йыл һайын Бөйөк Ватан һуғышының иҫтәлекле даталарына арналған саралар үткәреп тора.
Пун һуғыштары
Яҡтарҙың хәле
Рим да, Карфаген да был осорҙа бөтә көстәре яҡынса бер тигеҙ булған, көслө илдәр һаналған. Ләкин римдар яғында бер нисә өҫтөнлөк була: уларҙың Италиялағы хакимлығы бойондороҡһоҙ халыҡтарҙың Карфагенға ҡарата нәфрәте һымаҡ ҙур булмаған; Рим ғәскәре граждандарҙан һәм союздаштарҙан торған, һәм уның төп өлөшөн ауыл кешеләре тәшкил иткән, ә карфаген хәрби көстәре граждандар ополчениеһынан тормаған, фәҡәт карфагенлылар ғына офицер дәрәжәһендә йөрөгән төрлө ҡәбиләләр армияларынан торған. Карфаген ғәскәрҙәренең байтаҡ өлөшөн ялланыусылар тәшкил иткән. Был етешһеҙлектәр бер ни тиклем карфагендарҙың аҡсаһы күберәк һәм көслө флоты булыуы менән ҡапланған.
Беренсе Пун һуғышы
Һуғыш Сицилияла Аппий Клавдий Кавдекс ҡаҡсытҡан карфагендарҙың Мессанаға һөжүм итеүенән башлана. Артабан Маний Валерий Максим Корвин Мессала карфагендарҙың һәм сиракуздарҙың берләшкән көстәрен еңгән. Һөҙөмтәлә Сицилиялағы ҡайһы бер ҡалаларҙы һәм Гиерон менән тыныслыҡ (б. э. т. 263 йыл) килешеүенә өлгәшелгән. Аҙаҡтан римдар Акрагасты (Агригент) ала, шуға күрә Гамилькар Барка әлегә ҡуында тотҡан ҡайһы бер ҡәлғәләр генә карфагендар ҡулында ҡала.
Икенсе Пун һуғышы
Ганнибал Герония ҡалаһы тирәһендә ҡышлай, Апулияға күсә һәм б. э. т. 216 йылдың йәйе башында Канн янында ҡаты алыш була. Рим армияһын консулдар Луций Эмилий Павел (аристократик партия кандидаты) һәм халыҡ партияһы консуллыҡҡа үткәргән Гай Теренций Варрон етәкләгән, (баш командующий хоҡуҡтары бер консулдан икенсеһенә сиратлап күскән). Үҙенең командалыҡ итеү көнөндә Теренций Варрон һуғыш башлаған. Ул рим армияһын ҡыйратыу менән тамамлана: 70 мең римлы сафтан сығарыла; һәләк булыусылар иҫәбендә консул Эмилий Павел һәм 80 сенатор ҙа булған.
Өсөнсө Пун һуғышы
Карфагендағы власть тағы ла, Карфаген сауҙаһын һәм байлығын һаҡлап ҡалыр өсөн, Рим менән яҡшы мөнәсәбәттәр һаҡларға тырышҡан, олигархия партияһы ҡулына эләккән. Римдар өсөн б. э. т. 201—149 — сы йылдар заяға үтмәгән: римдарҙың Сүриәләге Антиохты һәм Македонияны еңеүҙәре, Грециялағы уңыштары Римдың ҡеүәтен бығаса булмаған бейеклеккә тиклем күтәргән. Әммә Рим әле булһа үҙенең мәңгелек дошманынан ҡурҡҡан, ә Италия сауҙагәрҙәре Карфаген сауҙагәрҙәрендә үҙҙәре өсөн ҡурҡыныс конкуренттарын күргән. Шуға күрә Римда, Масиниссаның Нумидия батшаһы яғынан һөжүмдәрҙән ҡорал менән һаҡланырға хаҡы булмаған Карфагенға тынғы бирмәгәненән бик ҡәнәғәт булғандар. Баҫып алыуҙар һаман оятһыҙыраҡ була барған, ә карфагендарҙың Римға еткергән ялыуҙары бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәгән: Масиниссаның ҡулын бәйләү Рим мәнфәғәтенә тап килмәгән. Ниһайәт, Карфагендың түҙемлеге сигенә еткән һәм ул Масиниссаға ҡаршы һуғыш башлаған. Был Римға йәки тормош хәле тиҙ арала күтәрелә алған Кафагенға ғәжәпләнгән һәм даими рәүештә Карфагенды бөтөрөүҙе талап иткән Катонға күптәнән теләнгән сәбәп кенә булған.
Б. э. т. 149 йылда Рим, өсөнсө Пун һуғышын башлап, Африкаға ҙур армия ебәрә (консулдар Маний Манилий һәм Луций Марций Цензорин). Карфаген тыныслыҡ партияһы эште һуғышҡа алып барып еткермәҫкә теләгән һәм римдарға ҡәнәғәтлек биреү менән ризалашҡан. Римдар бик намыҫһыҙ эш иткән: улар билдәле талаптарҙы үтәгән осраҡта ғына тыныслыҡҡа ризалашҡанын белдергән, ә карфагендар уларҙы үтәгәндән һуң, консулдар яңы, тағы ла ауырыраҡ шарттар ҡуйған. Мәҫәлән, римдар башта карфагендарҙың аманаттарҙы биреүенә өлгәшкән, һуңынан — ҡоралдарын тапшыртҡас инде, һуңғыһын — карфагендарға диңгеҙҙән 80 стадиянан да яҡын булмаған берәй ергә күсенеп китеү талабын ҡуйған. Бындай шарттарҙа яңы биләмә сауҙа ҡалаһы була алмаған. Карфагендар был талапҡа буйһоноуҙан баш тартҡан; Карфагенды ҡамау башлана. Карфагендар бар тырышлыҡтарын һалып, яңы флот һәм ҡорал булдырған һәм иң һуңғы сиккә тиклем һаҡланырға ҡарар иткән. Гасдрубал уларҙың башлығы бурысын үҙ иңенә алған.
Һөҙөмтәһе
Һуғыштар Римда һәм бөтә Урта диңгеҙ буйында мөһим социаль һәм сәйәси үҙгәрештәргә килтергән. Шул ваҡытҡа тиклем Римға тотҡарлыҡ яһаған державаның юҡҡа сығыуы иң мөһим эҙемтә булған. Карфагенды еңеү генә Рим хакимлығының Урта диңгеҙҙең бөтә ярҙарына таралыуына юл асҡан.
Ростов ипподромы
Тарих
Ростов ипподромы тарихы XIX быуаттың аҙағында башлана.
Савкинская Речка
Савкинская Речка — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/1730/16  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 35 км.
Себер татарҙары теле
Өйрәнеү тарихы
Миссионерлыҡ маҡсатында Тубыл халыҡ училищеһының татар теле уҡытыусыһы Иосиф Гиганов тарафынан бик ҙур эш башҡарыла. 1801 йылда уның «Татар теле грамматикаһы» баҫтырыла. 1804 йылда икенсе китабы донъя күрә — «Рәсәй-татар һүҙлеге». Китап исемендәге «татар» һүҙен себер татар тип аңларға кәрәк. Һүҙлеккә 10 меңдән ашыу һүҙҙәр һәм һүҙбәйләнештәр ингән. Һүҙлектә йыуык — «близко», тора- «город», кунагөй- «гостиница», коток'-' «колодец», сый''- «честь» һәм башҡа һүҙҙәр бар, ә шулай уҡ Инзил — «Евангелие», Индзильче — «евангелист» кеүек терминдар ҡулланылған.
Санклюк-Игол
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вах йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Васюган йылғаһынан Вахҡа тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Сарт-Игол
Сарт-Игол — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Котыг-Еган йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.