cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хаммурапи ҡанундары
Эшнунна ҡанундары
Эшнунна ҡалаһының юридик йыйынтығы Хаммурапи ҡанундарының иң һуңғы элгәре була. Йыйынтыҡ беҙҙең эраға тиклем  1790 йыл тирәһендә төҙөлгән. Уның фрагменттары яҙылған таҡтасыҡтар 1945 һәм 1947 йылдарҙа Шадуппум ҡалаһы харабаларында  археолог Таха Бәкир тарафынан табыла һәм   1948 йылда ассириолог  Альбрехт Гётце тарафынан тәржемә ителә. Эшнунна ҡанундары башта Билаламаныҡы тип һанала; хәҙерге фәндә уларҙың авторы тип Дадуша батша таныла. Уға тиклемге шумер ҡанундарынан айырмалы был документ аккад теленең иҫке бабил диалектында яҙылған. Уның текстары теркәлгән таҡтасыҡтар, кәтиптәр мәктәбендә эшләнгән өйрәнсек күсермәләр тип табылған. Закондар һаҡланмаған тиерлек  прологтан һәм 60-лап статьянан тора.
Эшнунна ҡанундары төп аҙыҡ-түлек һәм ҡулланыу тауарҙары (арпа, май, йөн, баҡыр һәм башҡалар)  хаҡтары теркәлгән ике статьянан башлана; тауар эквиваленты итеп  көмөш (1-се статья) һәм ашлыҡ (2-се статья) алына. 3, 4, 7, 8, 10, 11 һәм 14-се статьялар үҙ инвентары менән эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең төрлө категориялары өсөн ялланыу хаҡтары күләмдәрен көйләй. Башҡа статьялар ялланыу буйынса контрактты боҙоуға  (5 һәм 9-сы статьялар), кәмәне көс менән тартып алыуға (6-сы статья),  мушкенумдың мөлкәтен тартып алыуға  (12 һәм 13-се статьялар), ҡолдарҙың һәм бәлиғ булмағандарҙың хоҡуҡтарын сикләүгә (15 һәм 16-сы статьялар), ғаилә хоҡуғына (17, 18, 25—35-се статьялар), үтескә, рибасылыҡҡа һәм бурыс ҡоллоғона   (19—24-се статьялар), залог мөлкәтенең һәләкәтенә  (36 һәм 37-се статьялар), ғаилә мөлкәтен һатыуға (38 һәм 39-сы статьялар), ҡол урлауға (40, 49, 50-се статьялар), һыра һатыуға (41-се статья), тәнде зарарлаған өсөн аҡса  компенсацияһы түләүгә (42—48, 53—57-се статьялар), ҡолдарға келәймә һуғыуға  (51 һәм 52-се статьялар), боҙолған мөлкәткә (58-се статья), айырылышыуға (59-сы статья) ҡағыла. Хоҡуҡ нормаларының тәртипһеҙ урынлашыуы, юридик ғәмәлиәттең мөһим мәсьәләләре буйынса билдәләмәләрҙең булмауы арҡаһында ҡайһы бер тикшеренеүселәр  Эшнунна ҡанундарын  ҡанундар кодексы түгел, ә  ҡанундарҙан һәм башҡа рәсми документтарҙан өҙөктәр алып төҙөлгән бер йыйынтыҡ ҡына тип ҡарай.
Генрик Иоган Ибсен
«Ҡурсаҡ йорто»
Основная статья — «Кукольный дом»
1880-се йылдар
«Халыҡ дошманы» (En Folkefiende, 1882) максималист Стокман бөтә ҡаланың бысраҡ һыуы ағып төшкән шифалы инеште ябыуҙы талап итә. Бөтә ҡала шул инеш иҫәбенә йәшәй, шуға күрә ҡала халҡы уның тураһындағы хәҡиҡәтте таратыуға ҡаршы, һәм Стокманды ҡаланан ҡыуып сығаралар. Үҙ сиратында, ул хисле монологтарында күпселек хакимлығы тураһындағы идея менән шул осор йәмғиәтен, әсе һүҙҙәр йәлләмәй, һүгә, ул күңелендә хәҡиҡәтте яҡлаусы тойғоһон һаҡлап ҡала.
Ижадының һуңғы осоро
Ибсендың һуңғы пьесаларында кинәйәләү арта төшә, психологик һүрәтләү оҫтара бара. Алғы планға «көслө кеше» темаһы сыға. Ибсен геройҙарын йәлләмәй башлай. Был осор пьесалары — «Төҙөүсе Сольнес» (Bygmester Solness, 1892), «Йун Габриель Боркман» (John Gabriel Borkman, 1896).
Ибсен һәм Рәсәй
Билдәле Рәсәй ғалимы- германист Владимир Адмони фекеренсә:
Хаммурапи ҡанундары
Суд башҡарыу
Ҡануниәт ялған ғәйепләүсене генә түгел, ялған шаһиттарҙы ла яуапҡа тарттыра. Әгәр шаһит үлем язаһы сығарыла торған эш буйынса биргән шаһитлыҡтар раҫланмаһа, ул үлем язаһына дусар ителә (§ 3). «Ашлыҡ йәки аҡса» эше буйынса ялған шаһитлыҡ ҡылыусы ғәйепләнеүсегә тейеш булған язаны ала (§ 4).
Суд инстанцияһы берәү генә булған — ҡала, ғибәҙәтхана йәки батша суды; батша судын батша судьялары башҡарған (dayyānum), улар эштәрҙе коллегиаль рәүештә ҡараған. «Алла судында» ихтыяж тыуғанда, эш ғибәҙәтханаға тапшырылған.
Сауҙа итеүселәр һәм рибасылар эшмәкәрлеге
112—126-сы параграфтарҙа бурыс йөкләмәләре буйынса бәхәстәрҙең яҡтары булып профессиональ эшҡыуарҙар түгел, ә ябай община ағзалары торған осраҡтарҙы көйләүсе нормалар бирелә.
Мираҫ алыу һәм уллыҡҡа алыу
185—194-се параграфтар уллыҡҡа алынған һәм тәрбиәгә бирелгән балаларға бағышлынған.
Күсмә мөлкәт менән операциялар, шәхси яллау һәм был өлкәләге хоҡуҡ боҙоуҙар
Хаммурапи ҡанундарының һуңғы киҫәгенә  215—282-се параграфтар инә. Бында табип (§§ 215—217, 221—223) һәм  ветеринар (§ 224) хеҙмәттәре өсөн түләү күләме билдәләнә, дауалау өсөн хаҡ дауалауҙың ҡатмарлылыҡ кимәленә һәм пациенттың сословие хәленә бәйле була. Дөйөм алғанда авилумды дауалау мушкенумды дауалауға ҡарағанда ике тапҡырға ҡиммәтерәк булып сыға, ә мушкенумды дауалау яҡынса ике тапҡырға ҡолдо дауалауҙан ҡиммәтерәк була.
Суклемка
Суклемка — Рәсәй йылғаһы. Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тубыл йылғаһының һул ярына тамағынан 7,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 66 км.
Халыҡ-ара волейбол федерацияһы
Тарихы
1948 йылдың сентябрь айында Римдә ФИВБ ирҙәр командалары араһында — беренсе Европа чемпионаты, ә 1949 йылдың сентябрендә Прагала (Чехословакия) ҡатын-ҡыҙҙар араһында беренсе Европа чемпионаты үткәрә. Шул уҡ йылда ФИВБ Конгресы СССР-ҙың Бөтә союз волейбол секцияһын рәсми ағза итеп ала һәм уға 1952 йылда ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар командалары араһында донъя чемпионаттарын үткәреүҙе йөкмәтә. Шулай уҡ рус теле лә ФИВБ-ның рәсми теле тип таныла.
1957 йыл 24 сентябрендә Халыҡ-ара Олимпия комитетының 53-сө сессияһы волейболды олимпия спорт төрө тип таныны.
1977 йылда Бразилияла йәштәр командалары араһында тәүге донъя чемпионаты үткәрелә.
Халыҡ-ара волейбол федерацияһы структураһы
Конгресс эшендә ФИВБ ағзалары йәки ойошмаға инеүгә кандидат булыусы бөтә милли федерациялар ҡатнашырға саҡырыла.
Кесе Быгат
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Туйкин Кәбир Кәрим улы
Биографияһы
Кәбир Кәрим улы (Әхмәткәрим) Туйкин 1887 йылдың 10 июнендә Һамар губернаһы Бөгөлмә өйәҙе (хәҙерге Татарстан Республикаһы ) Зәй-Ҡаратай ауылында урта хәлле башҡорт мәзине ғаиләһендә тыуған. Фазыл Туйкиндың ағаһы, Тәлғәт Туйкиндың атаһы.
Позднов Виктор Андреевич
Биографияһы
Ҙур пейзаж оҫтаһы булараҡ, йыш ҡына тематик картинаға мөрәжәғәт итә. Тарихи темаларға байтаҡ әҫәрҙәре барлыҡҡа килә. Башҡортостандың һоҡланғыс тәбиғәтенән илһам алып, донъя сәнғәте тәжрибәһенә таянып, ул, рус сәнғәтендә лә, көнбайыш сәнғәтендә лә аналогы булмаған үҙенең һынлы сәнғәтен булдыра. Көс-ҡеүәт, ҙур пластика, образдарҙың бөйөклөгө һәм бай колоритлы гамма — бына уның ижадына хас нәмәләр. Рәссам төрлө жанрҙарҙа эшләй, тематик һәм жанрлы картиналар, портреттар һәм натюрморттар яҙа.
Шәкерт
Тарихы
Революцияға тиклем 1917 йыл урта Волга буйында мәҙрәсәләрҙең Йәдитселек һәмҠәҙимселек ысулы менән уҡытҡан ике төрө лә булған, улар Рәсәй империяһы төрки-мосолман халыҡтарында киң танылыу яулаған. Шуларҙың береһе ҠазандаҒәлимйән Ғәлиев-Баруди нигеҙ һалған «Мөхәммәҙиә» мәҙрәсәһе. Шулай уҡ Ҡазандағы «Ҡасимиә» «Ғәлиә» һәм «Ғосмания» — Өфөлә, «Хөсәйениә» Ырымбурҙа, «Рәсүлиә» Троицкиҙа һ.б. мәҙрәсәләрее лә ҙур билдәлелек яулай. Ҡайһы бер мәҙрәсәләрҙә урыҫ мәктәбенең бөтә уҡыу дисциплиналарын тиерлек уҡытҡандар. .
Шадымка
Шадымка — Рәсәйҙәге йылға. Пенза өлкәһе, Мордва Республикаһы, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сеитьма йылғаһының уң ярына тамағынан 13 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Налибок шырлығы
Тәбиғәте
Шырлыҡта көньяҡ тайганың ҡуйы төҫтәге ылыҫлы ағастары көнбайыш Европаның киң япраҡлы ағастары һыҙаты менән аралашып үҫә. Нигеҙҙә, ҡарайғай ағастары өҫтөнлөк итә. Имәнлектәр аҙ. Налибок шырлығының көньяҡ-көнбайыш өлөшөн тотошо менән граб ағасы ҡаплап алған.
Үҙәндәр (тарихи өлкә)
«Үҙәндәр» тарихи-географик термины
Тиҙҙән Петербургта Чертковтан ентекле рапорт алына, рапортта ул ҡала-ҡәлғәгә нигеҙ һалыныуы тураһында хәбәр итә һәм ғәли йәнәптәренән ҡәлғәнең атамаһы тураһында һорай. 1788 йылдың 21 авгусында Екатерина II ҡыҫҡа бойороҡ бирә:
Шалма
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ростовтың күтәрелә торған тимер юлы күпере
1874 йылда күпер
Беренсе күпер 1873—1874 йылда Э.М. Зубов проекты буйынса Владикавказ тимер юлы төҙөлгән ваҡытта төҙөлә.
Һуғыш йылдарында
Һуғыштың тәүге айҙарында ваҡытлыса литерлы күпер төҙөлә. Ростовтың беренсе оккупацияһы осоронда 1941 йылдың 21 ноябрендә сигенеүсе Ҡыҙыл Армия саперҙары Америка күперенең көньяҡ тороғон һәм литерлы күперҙе  шартлата. Әммә 28 ноябрҙә Ростов азат ителгәндән һуң, литерлы күпер тергеҙелә. Ростовтың икенсе оккупацияһы ваҡытында литерлы күпер тағы шартлатыла, әммә һуңынан уны немецтар тергеҙә. 1943 йылдың февралендә Ростовты азат иткәндә ике күпер ҙә тулыһынса тиерлек емерелә.
Шөғәйеп (пәйғәмбәр)
Тарихы
Кешеләрҙең бер ҡасан да ышанмаясағын аңлап, Шөғәйеп уларға Аллаһтың хөкөм сығарыуын һорай. 7 көн түҙгеһеҙ эҫенән һуң ер тетрәп, Мәдйән халҡы барыһы ла үҙ йорттарының емереклектәре аҫтында һәләк була, уларҙың береһе лә ҡотола алмай.
Шөғәйеп һәм уның диндәштәре ер тетрәүҙән ҡотолоп ҡала. Шунан һуң Шөғәйеп бик оҙаҡ йәшәй. Аллаһ уны йомарт бүләкләй. Шөғәйептең меңләгән кәзә һәм һарыҡтары була, уларҙы пәйғәмбәр үҙе ҡарай һәм көтә.
Воронеж дәүләт инженер технологиялары университеты
Воронеж дәүләт инженер технологиялары университеты (аббревиатура ВДИТУ) — Воронеж ҡалаһындағы Рәсәй университеты. 1930 йылда нигеҙ һалынған. Воронеж ҡалаһының тарихи үҙәгендә урынлашҡан.
Китапханаһы
Институт үҫешкән һайын китапхана хеҙмәтләндереүе лә йылдан-йыл яҡшыра, китап фонды ла, китап уҡыусылар һаны ла арта. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан китапханала 8000 тирәһе китап иҫәпләнә. Әлеге ваҡытта китапхананың фондында китаптар һаны яҡынса 1 миллион иҫәпләнә.
Новошахтинск
Новошахтинск (Новошахтинск) — Ростов өлкәһендәге ҡала.
Фашизм
Этимологияһы һәм билдәләмәһе
Ҡайһы бер Европа илдәрендә барлыҡҡа килгән дәүләт ҡоролошон (иң йыш осраҡта Адольф Һитлер идара иткән дәүерҙәге Германияны һәм Муссолини осорондағы Италияны) — Икенсе Бөтөн донъя һуғышы тамамланғанға тиклем йәшәгән фашистик дәүләттәр тип атайҙар. .
Америка тарихсыһы Джон Лукач, немец милләтселек-социализмы һәм итальян фашизмы араһында, оҡшашлыҡҡа ҡарағанда, айырма күберәк, ти.
Бынан тыш, күмәк кеше аңының һәм/ йәки индивидуаль аңдың патологик тайпылышына нигеҙләнгән күренеш, тип, «фашизм» төшөнсәһен псхологик һәм психофизиологик аңлатыу тенденцияһы ла бар. Нацизм йылдарында Европанан китергә мәжбүр булған австрия психологы Вильгельм Райх «фашизм раса күрә алмаусанлығы нгеҙендә барлыҡҡа килә һәм шуның сәйәси ойошҡан булмышы булып хеҙмәт итә», тип белдерҙе.
Америка философы Һанна Арендт фекеренсә, фашизмдың төп билдәһе кәрәкле эффект тыуҙырыу өсөн алдаҡ алымдар ҡулланыуҙан да баш тартмаған ҡеүәтле пропагандистик аппарат ярҙамында эске һәм тышҡы дошманды күрә алмаусылыҡ культы барлыҡҡа килтереү ул.
Fin de siècle эраһы (Быуат ахыры)
Фашизмдың социаль ағым булараҡ аяҡҡа баҫыуына британ публицисы Томас Карлейль әһәмиәтле йоғонто яһаған. Немец политологы Мануэль Саркисянц: Нацизм — немецтәр уйлап сығарған нимә түгел, тәүҙә ул ситтә барлыҡҡа килгән һәм беҙгә унан күсерелгән … Нацизм (милләтселек) фәлсәфәһен, диктатура теорияһын йөҙ йыл элек үҙ ваҡытының бөйөк шотландлыһы, бик ихтирам ителгән сәйәси пәйғәмбәре — Карлейль формулаға әйләндергән. Һуңғараҡ уның идеялары Хьюстон Стюарт Чемберлен тарафынан үҫтерелгән. Нацизм диненең нигеҙләнерлек бер ниндәй ҙә төп доктринаһы булмаған … ул Карлейлдә лә… Чемберлен дә лә булмаҫ ине. Карлейль дә, Чемберлен дә… нацистик диндең ысын мәғәнәһендә рухи аталары булғандар… Һитлер һымаҡ, Карлейль дә парламент системаһын күрә алмаған … Һитлер һымаҡ, Карлейль дә һәр ваҡыт диктатураның ҡотҡарыусы яҡшылыҡ булыуына ышанған.
Лапландияның өлкә музейы
Тасуирламаһы
2015 йылда музейға килеүселәр 91 143 кеше тәшкил итә, ә 2017 йылда музейға 107 238 кеше килгән, уларҙан 21 668 кеше бушлай ҡабул ителгән.
Фашизм
Фалангизм (Испания)
Испа́н Фала́нгаһы (испан.Falange Española) — Испанияның ультрауң сәйәси партияһы. 1933 йылда Хосе Антонио Примо де Ривера, Испанияның элекке диктаторының улы нигеҙ һалған. Испан Фалангаһы Франциско Франконың тоталитар режимы йылдарында (1936—1975) — ил менән идара иткән берҙән-бер законлы партия.
Яңы дәүләт (Португалия)
«Яңы дәүләт» — хәрби түңкәрелеш ярҙамында Португалияла урынлаштырылған сәйәси режим.
Хорватиялағы Усташтар
Хоҡуҡ партияһындағы әйҙәүсе урынға Йосип Франк килгәс, хорват милләтселегенең мөһим элементы булған сербофобия көсәйеп киткән. Ул хорваттар Балҡан ярымутрауында Австро-Венгрияның төп терәге, ә сербтар уның төп дошманы, тип ышандырырға тырышҡан. В 1900—1902 йылдарҙа Франк яҡлылар сербтарҙы ҡырыу (погром) ойошторған. 1918 йылда хорват халҡы бойондороҡһоҙ Хорватия булдырыу талаптары менән демонстрацияларға сыҡҡан. Был маҡсатҡа өлгәшеүҙе Степан Радичтың Хорват республика крәҫтиән партияһы хуплаған. 1928 йылдың 20 июнедә Радичты Скупщинала серб милләтсе-депутаты Пуниша Рачич атып үлтергән. Был серб-хорват мөнәсәбәттәрен ҡатмарлаштырған. Бындай шарттарҙа король Александр I Карагеоргиевич 1929 йылдың 6 ғинуарында король диктатураһын иғлан иткән, милләтселек хәрәкәттәрен тыйған. 1929—1934 йылдарҙа Короллек халыҡтарын туплауға йүнәлтелгән реформалар үткәрелгән. Илдең исеме Югославия Короллеге тип үҙгәртелгән. 1918 йылда Хорват хоҡуҡ партияһы яңынан тергеҙелә, уның секретаре итеп адвокат Анте Павелич һайлана. Яңы программала партияның маҡсаты итеп «хорват халҡының милли үҙенсәлеген һәм дәүләт үҙаллығын һаҡлау» мәсьәләһе ҡуйылған. Павелич 1928 йылда «Хорват домобраны» тигән террористик ойошма төҙөй, ә 1929 йылда илдән ҡасып китә.
Нацист енәйәттәрен тикшереүсе Вена үҙәге башлығы Симон Визенталь милан гәзите Corriere della Sera-ға 1993 йылдағы интервьюһында Хорватияла фашизм яңынан тыуа, тип билдәләне. Ул әйткәнсә, югослав кризисының беренсе ҡасаҡтары Хорватия сербтары булған 40 000. Шулай уҡ унда тәүге православ сиркәүен яндырыу һәм еврей синагогаһын, ҡәберлеген туҙҙырыу инциденты билдәләнә.
Тәхеткә ярҙам итеү ассоциацияһы (Япония)
Был ойошманы төҙөгән дәүерҙә сәйәси режим киҫкен үҙгәргән, илдең бөтөн иҡтисади һәм йәмғиәт тормошона контроль булдырылған. Киң мәғлүмәт сараларында әүҙем рәүештә шовинизм, милитаризм һәм антикоммунизм пропагандаланған, полиция терроры көсәйгән.
Кесе Крынка
Кесе Крынка — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Крынка йылғаһының уң ярына тамағынан 3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Энтль-Пеу
Энтль-Пеу — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Негус-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Абыҙгилдин Юнир Миңлеғәле улы
Биографияһы
Юнир Миңлеғәле улы Абыҙгилдин 1939 йылдың 20 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Маҡар районы (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы) Сәлих ауылында тыуған.
КПСС район комитеты ағзаһы, Өфө нефть институтының партия комитеты секретары, Орджоникидзе районы район башҡарма комитеты депутаты.
Өфө нефть институтын тамамлай (1962), инженер-технолог.
Библиография
Влияние минеральных примесей нефтей на технологические процессы и эксплуатационные свойства нефтепродуктов [Текст] / Ю. М. Абызгильдин, З. И. Сюняев, Р. М. Масагутов, Р. М. Усманов. — Москва : ЦНИИТЭнефтехим, 1974. — 81 с. : граф.; 20 см. — (Тематические обзоры. Серия «Переработка нефти»/ М-во нефтеперерабатывающей и нефтехим. пром-сти СССР. Центр. науч.-исслед. ин-т информации и техн.-экон. исследований нефтеперерабатывающей и нефтехим. пром-сти).
Проблемы углубления переработки нефти : Тез. докл. VII респ. науч.-техн. конф. / [Редкол.: Абызгильдин Ю. М. (отв. ред.) и др.]. — Уфа : Б. и., 1988. — 83 с. : ил.; 20 см.
Колари (Финляндия)
Иҡтисады
Колариның иҡтисады бөгөн туристик тармаҡҡа нигеҙләнгән. Юлляс халыҡ-ара саңғы курорты булараҡ билдәле. Элегерәк общинала цемент заводы булған,  әммә ул 1980 йылдарҙа ябылған. Колари территорияһында тимер мәғдәненең ҙур запастары бар. Руда сығарыу һәм общинала  тау-байыҡтырыу комбинаттарын төҙөү планлаштырыла.
Үтә бейек йорттар
Иң бейек йорттарҙың бейеклеген иҫәпләгәндә теле— һәм радиоманаралар оҙонлоғо бында кермәй.
Бина бейеклеген үлсәүҙәге өс критерий:
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы (СССР)
Тарихы
«Батырлыҡ өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1938 йылдың 17 октябрендәге Указына ярашлы булдырыла. Миҙал тураһындағы Положениенан: «''„Батырлыҡ өсөн“ миҙалы социалистик Ватанды һаҡлауҙа һәм хәрби бурысын үтәгән саҡта күрһәткән шәхси ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсн бүләкләү маҡсатында булдырыла. „Батырлыҡ өсөн“ миҙалы менән Ҡыҙыл Армия, Һауа-Диңгеҙ Флоты, сик буйы һәм эске ғәскәрҙәре хәрбиҙәре һәм СССР-ҙың башҡа граждандары бүләкләнә».''
Әлеге миҙал менән иң тәүге бүләкләнеүселәр пограничниктар Н. Гуляев һәм Ф. Григорьев булалар, улар янында диверсанттар төркөмөн тоталар. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанға тиклем СССР-ҙың дәүләт сиктәрен һаҡлауҙа һәм совет-фин һуғышында күрһәткән ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ өсөн миҙал менән 26 мең хәрбиҙәр бүләкләнә. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда 1941 йылдан 1945 йылға тиклем 4 млн бүләкләү үткәрелә.
Суховская (Язевка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Рус-япон һуғышы
Алыҫ Көнсығышта рус йоғонтоһона ҡаршы булып Япония торғанлыҡтан, Николай II Япония менән бәрелешеүҙе алдан күҙаллаған һәм уға дипломатик һәм хәрби саралар менән алдан әҙерләнгән. Бының өсөн ул Рәсәйҙең ышаныслы тылын булдырыу маҡсатында Австрия һәм Германия менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртҡан, Себер тимер юлын төҙөткән һәм флотты көсәйткән. Тик рус хөкүмәтендәге ҡайһы бер кешеләр Рәсәйҙән ҡурҡып, Япония беер ваҡытта ла туранан-тура һуғыш башламаясаҡ тигән фекерҙә торған.
Телятников Иван Александрович
Телятников Иван Александрович (13 декабрь 1929 йыл — 10 август 1996 йыл) — ғалим-ветеринар врач, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1978—1988 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре. Ветеринария фәндәре кандидаты (1970). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.
Хеҙмәт юлы
Ғилми эшмәкәрлеге ауыл хужалығы хайуандарының хирургик сирҙәрен деят-сть посвящена вопросам профилактикалауға һәм дауалауға, ветеринар инструменттары һәм  приборҙарын ентекләп өйрәнеүгә һәм сафҡа индереүгә (универсаль магнит зонд һ. б.) арналған.
Таңғатаров Әхнәф Йыһангир улы
Таңғатаров Әхнәф Йыһангир улы (1892 йыл — 25 ғинуар 1954 йыл) — яҙыусы.
Турин
Көнбайыш Альп итәгенең Падан тигеҙлегендә Альп артылштыры янында, Дора-Рипария йылғаһының По йылғаһына ҡойған урынында урынлашҡан.
Рисорджиментоға ҙур өлөш индереүсе сәйәсмәндәр һәм билдәле кешеләрҙең (мәҫәлән, Камилло Бенсо ди Кавур) тыуған ҡалаһы булыуы арҡаһында, Туринды ҡайһы берҙә «Италия азатлығының бишеге» тип атайҙар.
Тарихы
1902 йылда Турин Бөтә донъя күргәҙмәһен ҡабул итә, ә 2006 йылда Ҡышҡы Олимпия уйындары уҙғарыла.
Иҡтисады
Бөтә ядро комплексы — Италияның 80 % автомобилдәрен етештереүсе автомобилдәр заводтары.
Туринда икенсе ҡеүәтле индустриаль комплекс булып RIV фирмаһы предприятиелары тора (шариклы подшипниктарҙы сығарыу һәм уларҙы әҙерләү өсөн станоктар етештереү).
Щербо Виталий Венедиктович
СССР-ың атҡаҙанған спорт мастеры (1991), Беларусь Республикаһының атҡаҙанған спорт мастеры (1994).
Спорт биографияһы
Виталий үҙе яратҡан ирекле күнегеүҙәрҙә фаворит булып һаналған. Әммә сығыштарының береһендә келәм ситенә сыҡҡан.
Статистика
Тарихи Башҡортостанда статистиканың губерна комитеты 1835 йылдың 9 (21) мартында асыла. 1917 йылға тиклем губерна статистика комитетының рәсми етәксеһе губернатор булған.
Статистик ысулдар классификацияһы
Мәғлүмәттәрҙе анализлауҙың статистик ысулдары өлкәһендә фәнни һәм ғәмәли эшмәкәрлектең өс төрөн (аныҡ проблемаларға сумыу менән бәйле ысулдарҙың үҙенсәлеге дәрәжәһе буйынса) айыралар:
Лапландия университетының Арктика үҙәге
Тикшеренеүҙәр
Арктика үҙәге Лапландия ландшафтына туристик үҙәктәрҙең, Ямал ярымутрауындағы һәм Себерҙәге үҫешкән нефть һәм газ сәнәғәтенең төбәктең үҫемлектәр донъяһына һәм бигерәк тә болансылыҡҡа йоғонтоһон өйрәнә. Тикшеренеү сиктәрендә халыҡ-ара тикшеренеүселәр төркөмө Шпицберген утрауында боҙлоҡ керндарын быраулау юлы менән йыйған бер нисә мең йыл дауамындағы булған европа климаты тураһында мәғлүмәттәр  ала.
Арктика үҙәге шулай уҡ заказ буйынса тикшереүҙәр үткәрә. Компаниялар, фирмалар һәм муниципалитеттар Арктика үҙәгенең, шулай уҡ Үҙәктең төп халыҡ-ара тикшеренеүселәренең экология мәсьәләләре буйынса методологик һәм юридик экспертизаларын ҡуллана.
Етәкселеге
2016 йылдан алып 2020 йылға тиклем биш йыл осорға Арктика үҙәге менән Койвуров Тимор  идара итә.
Мировой судья
Тарихы
Англия Короллегендә мировой судьялар Эдуард III заманында тәғәйенләнә башлай. Улар йәмәғәттә тәртипте күҙәтергә тейеш була. Был 1361 йылда була.
АҠШ-та мировой судьялар институты Англия өлгөһөндә алына.
Францияла мировой судьялар 1790 йылда индерелә
Рәсәйҙә мировой судтар
Рәсәй Империяһында тәүге мировой судтар 1864 йылда барлыҡҡа килә, быны либераль реформалар үткәреп, Александр II индерә. 1880-се йылдарҙан Александр Икенсенең реформаларына ҡарата тәнҡит арта, был бигерәк тә мировой судтарға ҡарата көслө була. Шул арҡала күп урындарҙа улар эшмәкәрлеген туҡтата. Яңынан тулы күләмдә 1912 йылда ғына тергеҙелә. 1917 йылдың 22 ноябрендә (5 декабрҙә) РСФСР Совнаркомы 1-се һанлы Суд тураһында декретта мировой судтарҙы бөтөрөү тураһында ҡарар сығара.
Рәсәй Федерацияһында мировой судьялар
1992 йылдың 9 декабрендә (РФ-тың № 4061-1 Законы) шул саҡтағы Конституцияға мировой судтар булдырыу тураһында үҙгәртеү индерелә.
Нагорный Михаил Петрович
Биографияһы
Шулай уҡ 3-сө дәрәжә Дан ордены һәм бер нисә миҙал менән бүләкләнгән.
Тап (Тубыл ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тубыл йылғаһы, Есет йылғаһы ҡушылған урындан тамағына тиклем, Тура һәм Тавда йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Энтль-Тур-Ях
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ғәни (исем)
Этимологияһы
Ғәни исеме ғәрәп теленән бай, маллы, дәүләтле тип аңлатыла.
Билдәле шәхестәр
Ғәлимов Ғәни Ғәлим улы (23 февраль 1912 йыл — 5 ноябрь 1969 йыл) — СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, полковник.
Ала ҡарға
Ала ҡарға - бик билдәле ҡош.
Тауышы
Ҡарлыҡҡан тауышлы: «Ҡарр-ҡарр». left|150px|thumb|Ҡарҡылдауы
Салауат (исем)
Билдәле шәхестәр
Төпәев Салауат Харис улы (18 февраль 1924 йыл — 16 март 2018 йыл) — ғалим-инженер-механик, журналист, хужалыҡ эшмәкәре һәм юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Техник фәндәр кандидаты (1962), доцент (1972). Журналистар союзы ағзаһы (1998). 1991 йылдан Башҡортостандың Сәйәси золом ҡорбандары ассоциацияһы рәйесе, 2001 йылдан — почётлы президенты. СССР юғары мәктәбе отличнигы (1982). 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1999).
Марсель (исем)
Билдәле кешеләр
Йосопов Марсель Харис улы (3 ноябрь 1969 йыл) — Башҡортостан һәм Рәсәй сәйәсмәне һәм эшҡыуары, «Берҙәм Рәсәй» партияһынан 5-се (2007—2011) һәм 6-сы (2011—2016) саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты. 2011—2012 йылдарҙа Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе. Рәсәйҙең почётлы төҙөүсеһе (2009).
Әт-Тәфтәзәни
Сәғдеддин Мәсүд ибн Үмәр әт-Тәфтәзәни  (Сад ад-дин Macуд ибн Умар ат-Тафтазани, سعد الدين التفتازاني; ‏1 март 1322 йыл, Тәфтәзән, Хөрәсән — 10 ғинуар 1390 йыл, Сәмәрҡәнд)— ғәрәп мосолман философы, Кәләм ағымының һуңғы осорондағы күренекле вәкиле. Уның логика, юриспруденция, поэтика, грамматика, математика, риторика буйынса китаптары һәм Ҡөрьән тәфсире уҡыу әсбаптары булараҡ ҙур ихтыяж менән файҙалана.
Адмирал (хоккей клубы)
Фарм-клубтар
Сахалинские Акулы (ЙХЛ).
Асылыкүл
Урыны
Күл соҡоро Олотау, Тоболғаҡ, Оло Ҡарағас, Бәләкәй Ҡарағас түбәләре һәм Ташлытау һырты араһында урынлашҡан.
Яҙ миҙгелендә Асылыкүлгә Шарлама шишмәһе ағып төшә. Һыу кимәле күтәрелгәндә күлдән Асылы Өйҙөрәк инеше ағып сыға һәм Кесе Өйҙөрәк йылғаһына (Димдең уң ҡушылдығына) ҡоя.
Оунасваара саңғы үҙәге
Тарихы
1950 йылдарҙа Оунасваараның көньяҡ битләүендә   K35, K25, K15 һәм K6 саңғы трамплиндары төҙөлә.
1970 йылда Ҡышҡы универсиада сиктәрендә трамплиндан саңғыла һикереү һәм саңғы күпбәйгеһе буйынса ярыштар уҙғарыла. Шулай уҡ комплекста бер нисә халыҡ-ара саңғы ярыштары үтә, улар араһында спорттың саңғы төрҙәре буйынса 1984 йылда Донъя чемпионаты, саңғы күпбәгеһе буйынса Донъя Кубогының һәм Континенталь Кубоктың бер нисә этабы, саңғы спорты төрҙәре буйынса юниорҙар араһында 2005 йылда Донъя чемпионаты үтә.
Усманов Хәйрулла Абдрахман улы
Тәүге аҙымдары. Мулла һәм сауҙагәр
1895 йылдың 26 авгусында Х. Усманов ағза булып торған Хәйриә фонды Сейет ауылында яңы мәктәп аса. Усманов дини белем һәм уҡытыу менән бер рәттән сауҙа эше менән дә шөғөлләнә..
Шишкеевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Дәүләт идара итеү формаһы
Дәүләт идара итеү формаһы — дәүләт форма характеристикаларының береһе. Ул берәй дәүләттең власть органдарының системаһын һәм дәүләт власының характеристикаһы.
Оҙонлоҡ (координат)
Оҙонлоҡто билдәләү проблемаһы
XIX быуат аҙағында радионы уйлап табыу оҙонлоҡто билдәләүҙә ысын мәғәнәһендә революция яһай. Хәҙер билдәле оҙонлоҡ менән Ерҙең теләһә ниндәй нөктәһендә теүәл ваҡыт сигналдарын ҡабул итергә була. Артабан радионавигация барлыҡҡа килә. Хәҙерге ваҡытта навигация маҡсатында координаттарҙы билдәләү өсөн навигацияның спутник системалары ҡулланыла.
Суутаринкорван күпере
Күпер конструкцияһы
Күпер күп тороҡло, ҡорос урҙаларҙан тора, оҙонлоғо 301 метр  (тимер юлы өсөн) һәм 331 м (автомобилдәр өсөн), тороҡтарының оҙонлоғо  76 метр. Ике күперҙең дә киңлеге 12,25 метр тәшкил итә, был ике яҡтың да иркен хәрәкәтенә мөмкинлек бирә
Фундаменталь төркөм
Билдәләмә
[f] һәм [g] гомотопиялы кластар ҡабатландығы тип [f*g] элмәктәр ҡабатландығы гомотопиялы класс атала. Ул класс кластарҙа элмәктәрҙе һайлауға бәйле түгел икәнен күрһәтергә мөмкин. Элмәктәрҙең гомотопиялы кластар күмәклеге ошондай ҡабатлау менән төркөм булып китә. Был төркөм билдәләнгән x_0 нөктәһе менән X арауығының фундаменталь төркөмө тип атала ла инде һәм тип тамғалана.
Ә
Башҡорт алфавитында
Ә -- киҫәксә. 1. Һүҙ йәки һөйләм алдында баҫым менән әйтелеп, иғтибарҙы йәлеп итеү, тәьҫирлекте көсәйтеү өсөн ҡулланыла.. Миҫал: Ә бар ине бит шәп саҡтар! 2. Ишетмәй ҡалған нәмәне ҡабатлап һорағанда ҡулланыла. миҫал: ''Ә? Нимә тинең?'' 3. Һөйләм аҙағында килеп, ғәжәпләнеүҙе, аптырауҙы, һоҡланыуҙы көсәйтеү өсөн ҡулланыла. Миҫал: Шәп бит, ә!
Вознесенка заводы
1765 йылға тиклем завод хужаһы граф К. Е. Сиверс була, 1765 йылдан алып ҡаҙна ҡарамағына күсерелә. Пугачев ихтилалына тиклем заводта 2300-ҙән ашыу дәүләт беркетелгән крәҫтиән һәм оҫталар иҫәпләнә.
Фрёмштедт
Фрёмштедт (Frommstedt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 557 кеше йәшәй. Майҙаны — 12 км2. Диңгеҙ кимәленән 163 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99638 һәм автомобиль коды — SOM.
Ҡытай Халыҡ Республикаһы тарихы
Иҡтисадта сикләүҙәрҙе әҙәйтеү
«Иҡтисади реформалар»ҙы башлау "юғарынан башланған революция"ны аңлата, илдә әкренләп һәм өлөшләтә ныҡ үҙәкләштерелгән Сталин- Мао тоталитар иҡтисади моделдән баш тартып, халыҡ хужалығының бер өлөшөн баҙар иҡтисадына күсереү башлана. Шул уҡ ваҡытта сәйәси өлкәлә бер ниндәй үҙгәрешһеҙ ҠКП ил менән идара итеүсе көс булып ҡала.
1970-йылдар аҙағына Ҡытайҙың көсһөҙ иҡтисады Мао Цзэдун үткәргән автантюристик кампанияларҙың тиҫкәре эҙемтәләре арҡаһында («ҙур һикереш» иһәм «мәҙәни революция») ауыр хәлдә була. Даими аслыҡтан Ҡытайҙа 800 млн крәҫтиәндең барыһы ла интегә (бер миллиард халыҡтан), бер кеше иҫәбе кимәленә күсергәндә тауарҙар һәм ашамлыҡ етештереү буйынса ил донъяла иң һуңғы урынды биләй. Аслыҡты еңеү өсөн илдә йыл һайын дөйөм алғанда кәм тигәндә 400 млн тонна ашлыҡ йыйырға кәрәк була. Ауыл хужалығындағы үҙгәрештәр халыҡ коммуналарын тарҡатып, уны ғаилә хужалығы һәм берҙәм коллектив милеккә алмаштырыуға бәйле була. 800 млн крәҫтиән халҡының барыһына ла ауыл хужалығы менән ирекле шөғөлләнеү хоҡуғы бирелә. Дәүләт әҙерләүҙәре системаһы тулыһынса тиерлек бөтөрөлә, ауыл хужалығы продукцияһының күбеһенә хаҡтар ирекле ҡуйыла. Ауыл хужалығының бер урында тапаныуҙан ҡотолоуы, крәҫтиәндәрҙең үҙ хужалыҡтарын махсуслаштырыуы һәм хужалыҡтарҙың һатыуға сығарырлыҡ продукцияһы артыуы — был сараларҙың һөҙөмтәһе. Ауылда крәҫтиәндәр теләге буйынса ойошторолған волость-ҡасабалар предприятиялары 120 млн кешегә эш урыны булдыра һәм крәҫтиәндәрҙең тормош кимәлен күтәрергә ярҙам итә. Илде икмәк менән тәьмин итеү мәсьәләһе 1980 йылдарҙа хәл ителә. Яйлап ауылда коллектив милек менән ғаилә хужалығы нигеҙендә ике ҡатлы (два уклада) хужалыҡ системаһы барлыҡҡа килә. 1984 йылдан башлап, Ҡытай хөкүмәте сәнәғәт сәйәсәте өлкәһендә планлы тауар иҡтисады концепцияһына айырыуса иғтибар итә. Был ысынында иһә ҡайһы бер ҡала предприятиеларын зыянһыҙ эшләүгә күсереүҙе аңлата. Һуңыраҡ хөкүмәт хатта Ҡытай армияһы подразделениеларына ла үҙ-үҙҙәрен тәьмин итеүгә күсергә һәм ирекле эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнергәрөхсәт бирә. «Чжуа Да Фан Сяо» ҡағиҙәһе буйынса («ҡулда ҙур предприятиеларҙы тоторға, ә бәлкәйҙәрен ебәрергә») күп кенә дәүләт предприятиелары хужалыҡ итеү механизмын ғына түгел, ә милек формаһын да үҙгәртергә хоҡуҡ ала. Был дәүләткә ҙур предприятиеларҙың хәлен яҡшыртыу өсөн көс тупларға мөмкинлек бирә.
Ләкин пария етәкселегендә демонстранттарға ҡаршы көс ҡулланыу яҡлылар күберәк булып сыға. 1989 йылдың 3 июнендә ғәскәргә "контрреволюцион бола"ны баҫтырырға бойороҡ бирелә. Тяньаньмэнь майҙанындағы протест саралары ваҡытында (1989) бер нисә мең кеше һәләк була, бик күп кеше ҡулға алына. Пекинда һуғыш хәле 1990 йылдың ғинуарында ғына бөтөрөлә.
Новочебоксарск
Новочебоксарск (Яңы Чебоксар; Ҫӗнӗ Шупашкар, У Шовакшэҥер, У Шывашар) — Сыуаш Республикаһында урынлашҡан ҡала. Халыҡ һаны буйынса Чебоксарҙан һуң өлкәлә икенсе урында тора.
Шишов (Исса ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Коренчевский Владимир Георгиевич
Биографияһы
Коренчевский Владимир Георгиевич 1880 йылдың 15 ғинуарында  Санкт-Петербургта тыуған
Беренсе донъя һуғышы ваҡытында Ҡыҙыл тәре йәмғиәтенең склад советы  ағзаһы  сифатында эшләй. 1915 йылда Психоневрология институтында беренсе дөйөм патология кафедраһына нигеҙ һала. 1916 йылдан — статский советник. Октябрь революцияһынан һуң Хәрби-медицина академияһының хужалыҡ комитеты ағзаһы була. Мәғариф буйынса Халыҡ комиссариаты ғилми-медицина бүлеге ҡарамағында аңлатыу лекцияларын үткәреүҙә ҡатнаша.
Ҡазан милли тикшеренеү технология университеты
Тарихы
2010 йылда университетҡа милли тикшеренеү университеты статусы бирелә.
Университет структураһы
Аҙыҡ-түлек производствоһы һәм биотехнология институты (ИППБТ) (элекке 10-сы факультет)
Өҫтәмә профессиональ белем биреү институты
Кесе Ҡәнзәфәр
Урамдары
Ауылдың урам селтәре 3 урамдан тора : Үҙәк урам, Йәшел урам һәм Болон урамы.
Аландар
Аландар (Ἀλανοί, лат. Alani, Halani, әрмән. Ալանք ) — скиф-сармат сығышлы иран телле күсмә ҡәбиләләр. Яҙма сығанаҡтарҙа беҙҙең эраның I быуат уртаһынан — уларҙың Азов һәм Кавказ алдына килеп сыҡҡан ваҡытында телгә алына.
Этнонимы
«Алан» атамаһын римлеләр, ә һуңынан византиялылар XVI быуатҡа (Алан епархияһы Византия йылъяҙмаларында һуңғы тапҡыр телгә алына) тиклем ҡуллана.
Аландарҙың атамалары
Урыҫ йылъяҙмаларында аландарҙы «яс» һүҙе менән атағандар. 1029 йылғы Никон йылъяҙмаһында Ярослав Владимирович Мудрыйҙың походта ястарҙы еңеүе хаҡында хәбәр ителә.
Фрётштедт
Фрётштедт (Frottstadt) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 407 кеше йәшәй. Майҙаны — 3,99 км2. Диңгеҙ кимәленән 295 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 99880 һәм автомобиль коды — GTH.
Бараба
Туҡланыуы һәм үрсеүе
Ҡарағай һәм шыршы орлоҡтары, сәтләүек, бөжәктәр, ваҡ ҡоштарҙың балаларын ашай. Көрән генә таплы 5-7 йомортҡа һала. left|thumb|150px|Бараба
Әҙәбиәт
Э. Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары.Өфө-1986й. 69-сы бит.
Император Мэйдзи
Илдең хәле
Токугава сегунаты барлыҡҡа килгәс, XVII быуаттағы сегундар Япония Көнбайыш илдәре менән сауҙа бәйләнештәрен өҙгән, европа халыҡтарын илдән ҡыуып сығарған. Япония менән Голландияғына сауҙа иткән, ә ҡалған сит илдәргә Японияға инеү тыйылған. Сауҙа күбеһенсә Нагасакиҙың Дзема утрауында барған. XIX быуат башында европа һәм америка караптары Япония утрауҙары янына йышыраҡ туҡтай башлағандар.
Шпыкивка (йылға)
Шпыкивка (Шпиківка) — Украиналағы йылға. Винница өлкәһенең Тульчын һәм Немырив райондары аша көньяҡҡа табан аға. Көньяҡ Бугтың һул ҡушылдығы, Ҡара диңгеҙ бассейнына ҡарай. Оҙонлоғо — 34 километр. Бассейн майҙаны — 385 км².
Сылва Рассоха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Волхов
Волхов аша кисеүҙәр
Бөйөк Новгород:
Шуварда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Арыҫлан (Мәләүез районы)
Урамдары
Исемдәре :
Ҡаҙағстан Республикаһының Үҙәк Дәүләт музейы
Музей бинаһы
Музей бинаһы 1978 йылдан алып 1985 йылға тиклем төҙөлә. Быға тиклем музей Изге Вознесенский соборында урынлаша.
Янисъярви
Сығышы
Хәҙерге ваҡытта күлде уратып алған рельефта бәрелеү эҙемтәләре бер нисек тә сағылыш тапмай, кртареҙың барлығы һәм уның бәрелеү тәбиғәте геофизик ысулдары  менән (гравитация һәм магнит яланы аномалияһы), бәрелеү метаморфизмының билдәләре барлығы  (емерелеү конустары һәм быяла иреү)  һәм үҙенсәлекле  импактлы барлыҡҡа килеүҙәр (тагамиттар һәм аллогенлы брекчиялар) буйынса теркәлә.
Чернышёв дивизионы
2017/2018 йылдар миҙгеле
Был миҙгелдә дивизион составынан Новокузнецкиҙан «Металлург» командаһы сығарыла.
Сылвица (Чусовая ҡушылдығы)
Сылвица — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Чусовая йылғаһының уң ярына тамағынан 125 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 77 км.
Юловка (Мокша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Ока һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мокша йылғаһы башынан Темников ҡалаһы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Мокша, йылға бассейны — Ока.
Боһорман
Урамдары
Исемдәре :
Зәйнулла (исем)
Зәйнулла — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Зәйнулла исеме бар.
Билдәле кешеләр
Кейекбирҙин Зәйнулла Ғәлләм улы (Каикбердин Зайнулла Галлямович) (5 ғинуар 1925 йыл — 23 февраль 1995 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы 58-се гвардия кавалерия полкының 2-се эскадроны яугиры[1]. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985) кавалеры.
Фамилияла
Зәйнуллин Ғәриф Әхмәҙиә улы (15 сентябрь 1951 йыл — 4 декабрь 2002 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1987).
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Зәйнулла — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
Глазго
Этимология
Во времена завоевания Британии римлянами поселение на месте Глазго именовалось Cathures. Считается, что современное название Глазго имеет бриттские корни и, восходя к кумбрийскому языку, означает «зелёная лощина» (от слияния слов glas и cau). Первые вариации этого названия были довольно разнообразны — самые старые источники упоминают Glaschu, на печатях 1180 года город фигурирует как Glesgu, затем как Glasgeu (в документе 1297 года) и Glaschow (в хартии 1419 года). Менее обоснованная, но более популярная версия, изложенная Жосленом из Фернесса, утверждает, что название городу дал сам св. Мунго, назвав основанную им общину Glesgu, то есть «возлюбленная семья». Ранее бытовало мнение, что на месте Глазго существовало поселение под названием Deschu, которое из-за ошибки средневекового переписчика превратилось в Glaschu.
Глазго в XVI—XVIII веках
В 1560 году решением Парламента страна отринула католичество и приняла протестантство, точнее его пресвитерианскую ветвь. В целом, движение Реформации оказало большое влияние на Глазго, где была сильна церковная власть, и способствовало её ослаблению. В 1611 году Яков I даровал Глазго статус королевского города, что означало непосредственное подчинение города короне. В ноябре 1638 года — вскоре после принятия Национального ковенанта — в кафедральном соборе Глазго была собрана генеральная ассамблея, выступившая против политики короля Карла I по изменению правил пресвитерианского богослужения. В результате в Шотландии произошли вооружённые конфликты — сначала епископские войны, а затем, в 1644—1647 годах, гражданская война между ковенантерами и роялистами. К счастью, эти конфликты практически не затронули город ввиду его незначительного в те времена политического статуса. В 1650 году, вскоре после поражения шотландцев в битве при Данбаре, в Глазго останавливался Оливер Кромвель. На протяжении XVI века Глазго по-прежнему оставался небольшим провинциальным городом. Расположение на берегу реки по причине её мелководья не способствовало развитию торговли. В 1557 году вклад Глазго в сумму налогов, взимаемых с городов Шотландии, составлял всего 2 % (что было очень мало по сравнению с 25 % вкладом Эдинбурга). Жители города занимались в основном различными ремёслами — ткачеством, дублением кож, производством мебели, гончарством и пр. Подъём экономики начался после объединения Англии и Шотландии под властью короля Якова I в 1603 году. Бурному развитию не помешали ни эпидемия чумы 1647 года, ни пожары 1652 и 1677 годов (во время первого выгорела почти треть города). К середине XVII века Глазго вытеснил Перт с четвёртого места по объёму торговли в стране, а в 1670 году, обогнав Данди и Абердин, уступал лишь столице Шотландии.
Флораһы
Ҡалала үҫемлектәр донъяһы бихисап яһалма ултыртылған ағастар һәм ҡыуаҡтар, аллеялар, парктар (Глазгола улар яҡынса 70) менәнт күрһәтелгән. Башлыса был яр буйы һәм уртаса бүлкәттең флораһы — ҡарағайҙар һәм ҡарағастар. Ҡурсаулыҡтарҙың береһендә таш күмер дәүере сигиллярияларының ташҡа әүерелгән һаҡланып ҡалған.
Халҡы
2001 йылғы йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы, ир-егеттәр Глазго халҡының 47,07 %, ә ҡатын-ҡыҙҙар 52,93 % тәшкил итә. Бәлиғ булып никахҡа инмәгән кешеләрҙең өлөщө уртаса Шотландия буйынса күрһәткестән күпкә юғарыраҡ һәм 40,98 % тәшкил итә. Гэл телен белгән кешеләрҙең проценты — 0,94 %.
Дине
Глазгола 4 христиан кафедраль собоҙар (изге Мунго соборы, изге Эндрю соборы, изге Мария соборы һәм изге Лука соборы), 13 мәсет (улар араһында — Шотландияла иң ҙуры), 7 синагога бар. Бынан башҡа индуизм ғибәҙәтханаһы бар, ә 2007 йылдп сикхилар өсөн ғибәҙәтхана төҙөлгән.
Автомобиль транспорты
Глазго Бөйөк Британияның иң эре транспорт төйөндәренең береһе булып тора. Илдең башҡа төбәктәре менән ҡаланы артабанғы юлдар бәйләй : Глазго сиктәрендә юл селтәренең үҫешкән булыуына ҡарамаҫтан, автомобилгә эйә булмаған һәм башлыса йәмәғәт транспорты менән файҙаланған ҡала халҡының өлөшө уртаса Шотландия буйынса күрһәткестән (ғаиләләрҙең 34 %) күпкә юғарыраҡ (ғаиләләрҙең 56 %).
Һыу транспорты
Элегерәк Глазгола бер нисә паром үткәүелдәре эшләй, ләкин күперҙәр һәм Клайд йылғаһы аҫтынан һалынған тоннель уларҙы тулыһынса тиерлек ҡыҫырыҡлап сығарҙы. Тик бер генә паром үткәүеле — Renfrew-Yoker ferry һаҡланған, ул Шотландияла иң боронғо булып тора һәм Глазгоны йылғаның ҡаршы ярында урынлашҡан Ренфру ҡалаһы менән тоташтыра. Клайд буйлап йылға трамвайҙары (2001 йылдан йылға трамвайҙары йөрөй башлағандан алып был хеҙмәт менән 200 меңдән ашыу кеше файҙаланған), шулай уҡ Waverley экскурсия пароходы йөрөй. Waverley — ҡулланышта булған донъяла иң һуңғы диңгеҙгиҙәр тәгәрмәсле пароход. 2007 йылдың июнендә гидросамолёттар хеҙмәте ебәрелә, ул Глазгоны Аргайл-энд-Бьют округы менән тоташтыра.
Һауа транспорты
Глазгоны 2 халыҡ-ара аэропорт хеҙмәтләндерә:
Алтынғош
Алтынғош, ялан сыйырсығы, алһыу ҡош (Розовый скворец, Sturnus roseus)— сыйырсыҡтар ғаиләһендәге ҡош.
Багам Утрауҙары
Тарихы
Багамдар 1718 йылда инглиз колонияһына әүерелә, ләкин XVIII быуат аҙағында — бында бойондороҡһоҙлоғон иғлан иткән Америка Ҡушма Штаттарынан (Нью-Йорк, Флорида һәм Төньяҡ һәм Көньяҡ Каролинанан) үҙҙәренең ҡолдары менән бергә 8 мең самаһы лоялист килтерелгәнгә тиклем — утрауҙарҙа халыҡ һаны аҙ булған.
Географияһы
Багам утрауҙарының климаты тропик, пассатлы, май-июнь һәм сентябрь-октябрҙә айҙарында күпләп яуым-төшөм яуа. Ғинуарҙа уртаса температура — +21 °C, июлдә — +30 °C самаһы. Июнь-октябрь айҙарында утрауҙарға йыш ҡына көслө дауылдар ябырыла.
Халҡы
Йыллыҡ үҫеш — 2 301 (2021).
РСФСР-ҙың 1918 йылғы Конституцияһы
Дәүләт ҡоролошо
Советтарҙың эшсе, крәҫтиән, ҡыҙылармеец һәм казак депутаттарының Бөтә Рәсәй съезы (СРККиКД) дәүләт власының юғары органы булараҡ иғлан ителә, ул даими орган булмай һәм эшсе, крәҫтиән, ҡыҙылармеец һәм казак депутаттарының Бөтә Рәсәй Башҡарма комитеты (ВЦИК) тарафынан сағыштырмаса ҙур булмаған осорға, йылына ике тапҡырҙан да һирәгерәк түгел, саҡырылырға тейеш була. Советтар съезының башҡарма комитеты вәкәләтле органдары яғынан контролһеҙ эшләй, әммә был, үҙ сиратында, власты артыҡ файҙаланыуға мөмкинлектәр аса. Был хәл айырыуса 1918 йылдың июлендә, конституцияны ҡабул иткәнгә тиклем үк, билдәле була. Башлыса РКП(б) ағзаларынан һәм яҡлаусыларынан торған ВЦИК 1918 йылдың май-июнь айҙарында эшсе һәм крәҫтиән депутаттары советтарына һайлауҙарҙы ғәмәлдән сыҡҡан (недействительный) тип иғлан итә, сөнки был һайлауҙарҙа РСДРП һәм ПСР еңеү яулаған булып сыға, ә һуңғараҡ, 1918 йылдың 14 июнендә, был партияларҙың бөтә ағзаларының һәм яҡлаусыларының мандаттарын яраҡһыҙ тип таба. РСДРП(б) март-октябрҙә даими эшләп килгән эшсе һәм крәҫтиән депутаттары Бөтә Рәсәй советын ойоштороуҙы тәҡдим итә, әммә бындай совет булдырылмай, ә СРККиКД конституцияла тулы хоҡуҡлы орган булып иғлан ителә — ул закондарҙы, бюджетты ҡабул итә ала, һалымдарҙы билдәләй, халыҡ-ара килешеүҙәрҙе ратификациялай.
Эшсе, крәҫтиән, ҡыҙылармеец һәм казак депутаттары Советтарының Бөтә Рәсәй съезына һайлауҙар дөйөм булмай — һайлауҙарҙан эшләмәй табылған килемгә йәшәгән кешеләр ситләтелә; тиң булмай — ҡала советтары һәм ауыл советтары төрлө иҫәптәге делегаттарҙы съезға ебәрә; туранан-тура булмай — Советтарҙың Бөтә Рәсәй съезына делегаттар ҡала советтары һәм советтарҙың губерна съездарынан һайлана.
Әһәмиәте
1918 йылғы конституция ғәмәлгә индергән сәйәси система 1925 йылғы РСФСР Конституцияһында үҙгәртеүһеҙ тиерлек ҡала һәм 1936 йылғы СССР Конституцияһы ҡабул иткәнгә тиклем ғәмәлдә була.
Кесе Снопица
Кесе Снопица — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Снопица йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 33 км.
Танчиха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чусовая, Кын ауылы янындағы һыу үлсәү посынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Кама ҡушылдыҡтары бассейндары, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыҙыл бүлмәләге төш
Фекерҙәр һәм йоғонтоһо
XIX быуат аҙағында "Төш"төң йоғонтоһо бик ҙур була, шунлыҡтан реформатор Лян Цичао уны, йәнә «Йылға ҡултыҡтары»н  «урлашыуға һәм аҙғынлыҡта этәреүҙә» ғәйепләп тәнҡитләй. Мәҙәни инҡилап башланғас, конфуцийсы классик әҫәрҙәрҙең күбеһе кире фекер алғанда, ғалим Ху Ши романды яңы күҙлектән өйрәнә, һәм әҫәр милли мәҙәниәт өсөн нигеҙ ташы тип табыла. Ху үҙенең уҡыусылары Гу Цзеган һәм Ю Пинбо менән тәү башлап Цао Сюэциндең авторлығын иғлан итә.
Медведевка (Уй ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иртыш йылғаһы Омь ҡушылған урынған Ишим йылғаһы ҡушылған урынға тиклем, Оша йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Иртыш ҡушылдыҡтары бассейны, Ишим тамағына тиклем, йылға бассейны — Иртыш.
Меддаһ
Күҙәтеү
Ҡағиҙә булараҡ, меддаһ булып берәҙәк артистар сығыш яһаған, улар Тәмләткестәр юлы буйындағы ҡалалар ише бер ҙур ҡаланан икенсеһенә юлланыр булғандар. Риүәйәт буйынса, был йола Гомер замандарынан баш ала. Меддаһтарҙың алымдары «Илиада» менән "Одиссея"ны һөйләүсе илгиҙәр боронғо хикәйәселәрҙең алымдарына оҡшаған. Меддаһтарҙа «Фәрхәд менән Ширин» һәм «Ләйлә менән Мәжнүн» тарихы бик популяр була. Шулай уҡ меддаһтарҙың репертуарында булған хәлдәргә нигеҙләнгән хикәйәттәр ҙә була, улар аудиторияға, артисҡа йәки сәйәси хәлгә ҡарап, үҙгәртелер булғандар.
Истанбулда меддаһтар үҙ сығыштарында музыкаль инструменттар ҡулланыныуы менән дә билдәле.
Соня Хени
Ҡатын-ҡыҙҙар араһында яңғыҙ шыуыу буйынса тәүге һәм берҙән-бер өс тапҡыр Олимпия чемпионы (1928, 1932, 1936). Фигуралы шыуыуҙа алтын олимпия наградалар һаны буйынса (3-әр) рекордты Гиллис Графстрём һәм Ирина Роднина менән бүлешә). Донъя чемпионатының (1927—1936) ун тапҡыр еңеүсеһе һәм алты тапҡыр Европа чемпионы (1931—1936).
Спорт карьераһы
Вильхельмдың маҡсаты ҡыҙын билдәле спортсы итеү була.
Голливудтағы карьераһы.
1950 йылда Хени Вирц менән төҙөгән контрактын ғәмәлдән сығара һәм киләһе өс миҙгелдә «Сони Хениҙың боҙ ревюһы» тип аталған үҙ турҙарын үткәрә. Был хата ҡарар була. Вирц тамашасыларҙы яңы олимпия чемпионы — Барбара Энн Скотт менән таныштыра. Вирц иң яҡшы аренелар һәм даталар менән идара иткәнлектән, Хениға унан артып ҡалған насарҙары ғына эләгә. Бөтә был эшмәкәрлек финанс бөлгөнлөгө менән тамамлана. Тап шул ваҡытта Соня Хени алкоголь эсемлектәр ҡулланыуға әүәҫләнеп китә.
Нацистар менән бәйләнештәре хаҡында бәхәс
Хенҙың Адольф Гитлер һәм башҡа юғары урындар биләгән нацистар менән бәйләнеше Икенсе донъя һуғышы алдынан да, шул ваҡытта ла һәм унан һуң да һәр төрлө бәхәстәргә сәбәпсе була.
Шәхси тормошо
Хениҙың вафатынан һуң Лейф һәм Раймонд Стрэйт «Боҙ королеваһы, күләгә королеваһы» тигән биографик китап яҙалар. Уға ярашлы, Хениҙың бар булмышын бары тик аҡса һәм секс ҡына биләгән була. Ул бик алама холоҡло тип күрһәтелә, һәм үҙ ғаиләһен, башҡа кешеләрҙе оятһыҙ рәүештә үҙ маҡсатына ирешеү өсөн тотона, тип яҙалар авторҙар.
Ғөбәйҙуллин
Ғөбәйҙуллин — — башҡорт фамилияһы. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла бар.
Башҡорт йәштәре иттифағы
Башҡорт йәштәре иттифағы — Башҡортостан Республикаһының башҡорт йәштәре йәмәғәт ойошмаһы. Башҡорт йәштәре республика ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнашһын өсөн, уларҙың хоҡуҡтарын һәм азатлыҡтарын яҡлау маҡсатында ойошторолған. Өфө ҡалаһында урынлашҡан. 1990 йылда төҙөлгән.
Эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре
Башҡорттарҙың тарихи һәм мәҙәни мираҫын өйрәнеү һәм һаҡлау, традициялары үҫешен пропагандалау, йәштәрҙең буш ваҡытын һәм ижади эшмәкәрлеген ойоштороу.
В. М. Коков исемендәге Ҡабарҙы-Балҡар дәүләт аграр университеты
Университет ректорҙары
Шахмурзов, Мухамед Музачирович, 2013—2014;
Институттары
Идара итеү институты
Кесе Собачья
Кесе Собачья (Нечко-Собачья) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Баренц диңгеҙе ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Верхнеурал һыуһаҡлағысы
Географияһы
Һыуһаҡлағысҡа Ҡаработаҡ (река Воровская)(Карабутак, Кара-Бутак, Аще-Бутак, Ашибутак) һәм Черная йылғалары һәм Яйыҡтың уң яҡ ҡушылдыҡтары ҡоя.