cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эпидавралағы театр
Тарихы
Антик һәм боронғо грек театры беҙҙең эраға тиклем 340 һәм 330 йылдар араһында төҙөлгән. Павсаний яҙмалары буйынса архитекторы Аргос ҡалаһынан Кесе Поликлет булған. Театр Эпидавралағы асклепион бай ҡатламдарына күңел асыу өсөн төҙөлгән — пациенттарҙың психик һәм физик һаулығына ыңғай йоғонто яһай тип иҫәпләнгән. Боронғо театр 15000-дән ашыу тамашасыны һыйҙыра һәм ике өлөшкә бүленә. 21 рәте ябай кешеләр өсөн, ә аҫҡы 34 рәт дин әһелдәре һәм хакимдар өсөн була.
Өфө ауыл Советы (Хәйбулла районы)
Административ үҙәге — Өфө ауылы.
Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы
Мәһәҙиева Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы (1 март 1914 йыл — 22 февраль 1990 йыл) —— актёр, БАССР‑ҙың атҡаҙанған артисы (1964). Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы (1954).
Пертинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Теопетра
Мәмерйәне тикшереү
2010 йылдың 23 мартында Грецияның мәҙәниәт һәм туризм министрлығы яһалма стена табышы тураһында хәбәр итә, стенаның йәше яҡынса 23 мең йыл элекке тип баһалана, йәғни ул палеолит дәүеренә ҡарай, һәм, бәлки, был Греция ла ғына түгел, ә донъяла берҙән-бер яһалма ҡоролма тип иҫәпләнә. Мәмерйәгә инеү урынын өстән ике өлөшкә сикләгән яһалма стенаның датаһын билдәләү, оптик дата билдәләү ысулы менән үтәлә. Стенаның абсолют йәше һуңғы боҙлоҡ осоро менән тап килә. Был факт стенаны мәмерйәлә йәшәүселәр һалҡындарҙан һаҡланыу өсөн төҙөгәнлеген раҫлай.
Рухтин
Тарих
«1808 йылдың 22 июлендә Тро­ицк өйәҙе Тырнаҡлы улусы йорт старшиналары Әлибай Ишмөхәмәтов һәм Амангилде Хәсәнов һәм түбәндә иселәнгән башҡа имза һалып, яҙа белмәүселәр ырыу тамғаһын ҡуйып, Троицк өйәҙе ведомствоһы Емаши улус идаралығына ҡараған алты йортта йәшәгән Мәсәғүт ауылы крәҫтиәндәре Гаврил, Тро­фим, Василий һәм Матвей Рухтиндар... Мәсәғүттән ете саҡрымда ятҡан урында, һуңғараҡ күпселеге Бөрө округына күсеп киткән старшина Мөбәшәр Ибра­һимов командаһындағы мишәрҙәр менән йәнәш урынлашты, элек улар йәшәгән Исхаҡ ауылында тороп ҡалған дүрт ихатала йәшәгән мишәрҙе, үҙҙәре теләп ҡуҙғалғанға тиклем, Рухтиндар йәберләмәүе һәм ҡыҫырыҡламауы шарты менән был килешеүҙе төҙөнөк». .
Ауылдың XX быуаттағы һәм хәҙерге үҫеше
1920 йылда 168 хужалыҡта — 1072 кеше донъя көткән.
Ливония һуғышы
Ливония һуғышы Көнсығыш Европалағы ваҡиғаларға һәм йәлеп ителгән дәүләттәрҙең эске эштәренә бик ҙур йоғонто яһай. Һөҙөмтәлә Ливон ордены үҙ йәйәшен тамамлай, һуғыш Речь Посполитаяның барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә, ә Урыҫ дәүләтен иҡтисади көрсөккә килтерә.
Нюрум-Юган (Амня ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Петряевская Улошка
Петряевская Улошка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Тарнога йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Иҙрис (Салауат районы)
Ауылдың XIX быуаттың икенсе яртыһындағы үҫеше
1842 йылда 81 кешегә 17 сирек ужым һәм 84 сирек яҙғы ашлыҡ, 2 сирек картуф сәселгән.
Мәсет тә булған, әммә 1816 йылда ул иҫәп ҡағыҙҙарында күрһәтелмәгән.
Халыҡ һаны
Иҙрис ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Тирә-яҡ мөхит
Шишмәләр: Келүклә (Клюкля)
Сабитов Мәрһәм Карам улы
Сабитов Мәрһәм Карам улы (22 июль 1916 йыл — 1986 йыл) — партия һәм дәүләт эшмәкәре, педагог, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. КПСС-тың Ауырғазы район комитетының 1-се секретары, БАССР Юғары Советы депутаты (1959—1985), Ленин, Октябрь Революцияһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.
Хәтер
Ауырғазы районы үҙәге Толбазы ауылындағы Төньяҡ биҫтәһендәге бер урам Сабитов исемен йөрөтә.
Печеньга (Вага ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Пуйва (Щекурь-Я ҡушылдығы)
Пуйва — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Щекурь-Я йылғаһының уң ярына тамағынан 65 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Баянов
Баянов — фамилия.
Анна Иоанновна
1710 йылда Курляндия герцогы Фридрих Вильгельмға кейәүгә бирелә; 4 айҙан тол ҡалып, Курляндияла ҡала. Пётр II үлгәндән һуң, 1730 йылда Юғары йәшерен совет уны Рәсәй тәхетенә вәкәлләттәре сикләнгән монарх итеп саҡыра. Әммә ул Юғары советы таратып бөтә власты үҙ ҡулына ала.
Тәхеткә ултырыуына тиклем
1682 йылдан Рәсәй тәхетендә бер туғандар Пётр I һәм Иван V батшалыҡ итә. 1684 йылда Иван (Иоанн) Прасковья Фёдоровнаға өйләнә, һәм уларҙың 5 ҡыҙы тыуа. Уртансы ҡыҙҙары Анна 1693 йылда тыуа.
Петр I талабы буйынса Анна Латвияның көнсығышындағы Митав ҡалаһында йәшәй. Биләмә менән Рәсәй вәкиле, Аннаның һөйәре П. М. Бестужев-Рюмин идара итә. Анна граф Моричҡа кейәүгә сығырға ризалығын бирә. Шул ваҡыт Аннаның тормошона 28 йәшлек дворян Эрнест-Иоганн Бюрен килеп керә һәм тормошоноң һуңғы көндәренә тиклем ҙур йоғонто яһай.
Октябрь майҙаны (Таганрог)
Сауҙа майҙаны
Майҙандың күп һанлы ҡоролмалары алыҫта Успение соборынан 300 метраҙн да яҡын түгел урынлашҡан, уның тирә-яғы иркен ҡала.
Иван Вазов исемендәге китапхана
Өлкәндәр өсөн бүлек
14 йәштән өлкән барлыҡ китап уҡыусы бында иҫәпкә индерелә, ул, шәхес танытмаһын күрһәтеп, уҡыусы билетын ала һәм китапхананың барлыҡ бүлектәре менән дә файҙалана ала. Белемдең төрлө тармаҡтары буйынса айырым ҡуйылған 60 меңдән ашыу том китапты ваҡытлыса өйгә уҡырға алырға мөмкин. Билдәле традицион алфавитлы һәм системалы каталог аша, шулай уҡ электрон каталог аша библиографик белешмә алырға мөмкин. Яҙыусылар менән осрашыу һәм күргәҙмәләр ойошторола.
Балалар бүлеге
Бүлек 14 йәшкә тиклемге балаларҙы хеҙмәтләндерә. Уның фондында 16 меңдән ашыу китап, журналдар һәм әкиәттәр яҙылған аудиокассеталар бар. Электрон, баш һәм системалы каталог, тематик картотека ҡуйылған. Балалар бүлегенең уҡыу залында һүрәтле энциклопедиялар һәм күп төрлө белешмәләр бар. Бүлек төрлө төркөм уҡыусылары өсөн программалар әҙерләй. Тыуған яҡты өйрәнеү буйынса дәрестәр, лекциялар, төрлө ваҡиғаларға һәм даталарға арналған әңгәмәләр үткәрә. Иң бәләкәй балалар өсөн төрлө саралар, балалар әҙәбиәте авторҙары менән осрашыуҙар үткәрелә.
Ғәҙеллек
Ғәҙел кеше
Әҙәм балаһына ҡарата ғәҙеллек, дөйөм алғанда, дөрөҫлөккә ярашлылыҡты һәм яуызлыҡ ҡылыу ниәтен күрә белеү һәм бөтөрөү һәләтен аңлата. Дәүләт йәки һайлап ҡуйылған вазифа биләүгә дәғүә итеүсе кеше ғәҙеллеккә эйә булырға тейеш. Намыҫһыҙлыҡта һәм тыйылған ғәмәлдәр (харам) ҡылыуҙа күренмәгән мосолманға ниндәйҙер мөһим йәмәғәт бурыстарын (опека, яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алыу, шаһитлыҡ һ.б.) үтәргә рөхсәт ителә.
Башҡорт телендә
Башҡорт телендә ғәҙел һүҙе, уны исем итеп ҡараған ғәрәп теленән айырмалы, сифатты аңлата. Шуға күрә عدل ғәмәлдә "ғәҙеллек" тигән төшөнсәгә тап килә
Печеньга (Кокшеньга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Ураҙбаев Булат Насир улы
Биографияһы
Юғары белемле — 1981 йылда Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетын тамамлаған.
1975 йылдан Булат Ураҙбаев «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһында телевидение комментаторы булып эшләй. 40 йылдан ашыу хеҙмәт юлын республиканың киң мәғлүмәт сараларына бағышлай; бик күп яҡлы журналист була, берҙәй үк мәғлүмәтлелек менән завод цехынан, колхоз баҫыуҙарынан репортаж алып бара йәки күренекле сйәсмәндәр менән әңгәмәләр үткәрә. 1975—1995 йылдарҙа Башҡортостан телевидениеһының иң популяр һәм танылған комментаторы була.
Ғаиләһе
Өйләнгән, ғаиләһендә ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергәндәр.
Зәйнулла (йыр)
Йырҙың характеристикаһы
Поэтик текст — баструкка ябылған Зәйнулланың тыуған яғын, Ирәндек һырттарын, яҡындарын һәм һөйгәнен һағыныуы тураһындағы монологы. “Зәйнулла” киң диапазонлы йыр, көй биҙәктәренең ҙур булмауы менән айырылып тора.
Логунов Валентин Андреевич
Биографияһы
1979 йылда «Гудок» гәзитендә эшләй башлай, үҙ хәбәрсе, яуаплы сәркәтип һәм баш мөхәррир урынбаҫары вазифаларын биләй. 1987 йылда «Московская правда» гәзитенә күсә, унда баш мөхәррир Михаил Полтораниндың урынбаҫары була.
Пунга (йылға)
Пунга — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға КАР/ОБЬ/351/287/148/20 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 222 км.
Есенин-Вольпин Александр Сергеевич
Дөйөм топология, математик логика һәм математика нигеҙҙәре өлкәһендә бер нисә хеҙмәт авторы.
Биографияһы
1959 йылдың йәйендә, 1959 йылдың 2-8 сентябрендә Варшавала Халыҡ-ара математика союзы һәм Рәсәй Фәндәр академияһының Математика институты тарафынан ойошторолған «Об основах математики и теории бесконечности» симпозиумының ойоштороу комитетынан саҡырыу ала. Ойоштороу комитеты Вольпинға сарала ҡатнашырға һәм унда математик логика буйынса доклад менән сығыш яһарға тәҡдим итә. Саҡырыу ҡағыҙы алғас та Вольпин СССР властарына сит ил паспортын биреүҙәрен һорап мөрәжәғәт итә, әммә шунда уҡ яуап ала, ул СССР-ҙың психик яҡтан тулы булмаған граждандарына сит ил паспорттары бирелмәй һәм улар сит илгә сығарылмай, тигәнде аңлата. Шул саҡта Вольпин Варшаваға үҙ докладының тексын ебәрә, ул симпозиумда совет ғалимына симпозиумға үҙе килергә мөмкинлек бирелмәүен күрһәтеп, уның исеменән иғлан ителә.
1968 йылдың февралендә Есенин-Вольпин яңынан махсус психологик дауаханаға урынлаштырыла. Ошоноң менән бәйле күп кенә билдәле математиктар, Есенин-Вольпинды мәжбүри дауаханаға госпиталләштереүгә протест белдереп «письмо девяноста девяти>» хатына ҡул ҡуя.
Есенин-Вольпин 2005 йылғы СССР-ҙағы диссидентлыҡ хәрәкәте тарихына арналған «Они выбирали свободу» документаль фильм геройҙарының береһе.
2016 йылдың 16 мартында Америка Ҡушма Штаттарында 92-се йәшендә вафат була.
Сандуй-Яха
Сандуй-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Санди-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Кликич Лилиә Миңлеғәлим ҡыҙы
Биографияһы
Кликич Лилиә Миңлеғәлим ҡыҙы 1954 йылдың 2 авгусында БАССР-ҙың (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының) Учалы районы Учалы ауылында тыуған. 1971 йылда 10-сы урта мәктәпте тамамлай. Мәскәү технология институтының Өфө филиалында инженер-иҡтисадсы һөнәре буйынса юғары белем ала. 1977—1987 йылдарҙа Мәскәү технология институтының Өфө филиалында эшләй, башта ассистент, ә аҙаҡ экономика кафедраһының өлкән уҡытыусыһы. 1986 йылда Мәскәү технология институтының аспирантураһын тамамлай. Кейәүгә сыға, ғаиләлә ике бала тәрбиәләйҙәр.
Москвин Кирилл Леонидович
Биографияһы
1994 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай.
Нюрум-Юган (Сорум ҡушылдығы)
Нюрум-Юган  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Сорум йылғаһының һул ярына тамағынан 29 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 110 км.
Толмачевка (Ауырғазы районы)
Толмачевка (Толмачевка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 45 кеше. Почта индексы — 453484, ОКАТО коды — 80205849007.
Бишмәт
Ҡулланылышы
Бишмәт казак ғәскәрҙәрендә форма кейеме булған, төҫө һәм беселеше раҫланған бер рәүештә етештерелгән. Хәрби хеҙмәт үтәмәгәндә казактар бишмәтте үҙҙәре теләгән төҫтә һәм тегелештә кейә алған. Уны кешелеккә тип тә, көндәлек тә - өй араһында кейергә тәғәйенләп тә теккәндәр. Йәш казактар йәйгеһен ҡырға күңел асырға йә байрамдарға сыҡҡанда ла кейгән. Ҡарт казактар өйҙә мамыҡ ҡатлап һырылған бишмәт кейгән.
Башҡорт бишмәте
Ирҙәр һәм ҡатын‑ҡыҙ бишмәттәре төрлөсә тегелгән. Бишмәтте фабрикала туҡылған ҡараһыу төҫтәге кизе‑мамыҡ туҡыманан, йә Урта Азия ебәгенән (әҙрәс) теккәндәр. Ҡатын‑ҡыҙ бишмәте еңел, Башҡортостандың төньяҡ һәм көнбайыш төбәктәрендә киң таралған булған; бөтә ерҙә лә ирҙәр  бишмәте еңел итеп тә тегелгән, мамыҡтан һырылғандары Урал аръяғында һәм тау‑урман райондарында таралған. Башҡортостандың көньяҡ-көнбайыш райондарында шулай уҡ билле ҡыҫҡа бишмәт тә кейгәндәр. Күлдәк өҫтөнән, елән аҫтына ҡалдырып кейгәндәр.
1789 йыл
1789 йыл — Кесаҙна көнөнән башланған йыл, кәбисә түгел.
Йәрминкә йорто
Тарихы
Бина 1790 XVIII быуаттың 1790 йылдар тирәһендә төҙөлгән. 1820 йылда айырым йортто ҡала власы сауҙагәр Михаил Хомутинниковтан  ассигнация менән  40 мең һумға йәки көмөшләтә ун мең ярым һумға  һатып ала. Ҡала башлыҡтары тарафынан ҡоролманы йәрминкә сауҙаһы өсөн ҡулайлаштырырға ҡарар ителә, бында 94 кибет урынлаша ала, ә йәрминкә бөтә төньяҡ территорияла бик популяр була. Йыл һайын 6 ғинуарҙан 1 февралгә тиклем бында традицион Вологда йәрминкәләре  үтә. Вологда халҡы йәрминкәләренең ябыҡ һәм уңайлы булыуы менән ғорурлана. XIX быуатта йәнәшәлә (Тыныслыҡ урамы, 4) бинаға төкәтмә төҙөлә, унда шулай уҡ сауҙа рәттәре урынлаштырыла.
Греция халҡы
2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Евростат» ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса Грецияла 11 295 002 кеше йәшәй, был күрһәткес буйынса Греция донъяла 74-се урында тора. Һуңғы тапҡыр халыҡ иҫәбен алыу Грецияла 2011 йылда үтә.
Пинежка
Пинежка — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вага йылғаһының уң ярына тамағынан 118 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Баталова Рима Аҡбирҙе ҡыҙы
Биографияһы
Мәктәп йәшендә күреү һәләте насар инвалид-спортсылар секцияһында еңел атлетика менән шөғөлләнә башлай. Стәрлетамаҡ физик культура техникумын (1988), Урал физик культура академияһын (1996) тамамлай. Бөтә Рәсәй һуҡырҙар йәмғиәте (ДСО «Спартак») Өфө уҡыу-производство предприятиеһының физик культура коллективы тәрбиәләнеүсеһе.
Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре берләшмәһе
Ағза-дәүләттәр
АСЕАН-дың ағза-дәүләттәренең дөйөм халыҡ һаны 500 миллион кешегә барып етә, ә дөйөм майҙаны — 4,5 млн км2. Был илдәрҙең дөйөм ЭТП-һы 737 млрд АҠШ долларына барып етә.
Тесла моторс
2006 йылда Маск компания өсөн 100 миллион доллар аҡса йыйыуға өлгәшә. Һөҙөмтәлә Тесла 2008 йылда үҙенең тәүге Roadster моделен сығара башлай. 2010 йылдың ғинуарында Тесла АҠШ-ның Энергетика Министрлығы тарафынан $465 млн долларлыҡ заём ала, һәм 2013 йылда компания уны ҡайтара.
Эрнест Резерфорд
Лондон король йәмғиәте ағзаһы (1903) һәм президенты (1925—1930), Париж фәндәр академияһының сит ил ағзаһы (1927; 1921 йылдан корреспонденты) , Рәсәй фәндәр академияһының сит ил ағза-корреспонденты (1922) һәм почётлы ағзаһы (1925).
Биография
1931 йылда раҫланған үҙенең геральдик гербын, Англия пэры барон Резерфорд Нельсон Яңы Зеландия символы — киви ҡошо менән ослап ҡуя. Герб һүрәте — экспонентаның һүрәте (графигы) — радиоактив атомдарҙың һанының ваҡыт үтеү менән кәмеү процесын характерлаусы кәре һыҙыҡ.
Радиоактив үҙгәреш
Атом әүерелеше нәтижәһендә, физик һәм химик үҙенсәлектре менән тулыһынса беренсе матдәнән айырылған, өр-яңы матдә барлыҡҡа килә
Хәтер
Эрнест Резерфорд хөрмәтенә аталғандар:
Ғөсөл
Ғөсөл тәртибе
Ошо рәүештә ғөсөл алған кеше камил тәһәрәтле булыр. Намаҙ уҡыу өсөн яңы ғына ғөсөлләнгәндән һуң тәһәрәт алыу кәрәк түгел.
Итерзен
Беренсе телгә алыу - 1234
Телефон коды 	- +49 4122
Нягынь-Юган
Нягынь-Юган — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Вандм-Тор күле ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 120 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы
Биографияһы
Вәлиуллин Рифғәт Абдулла улы 2007 йылдың 3 ғинуарында вафат була.
Васильев Юрий Маркович
Биографияһы
Ю. М. Васильев — Рәсәй Фәндәр академияһы ҡарамағындағы Яман шеш буйынса ғилми совет ағзаһы, Рәсәй Фәндәр академияһының Күҙәнәк биологияһы һәм иммунология буйынса ғилми совет ағзаһы, Рәсәй Фәндәр академияһының Күҙәнәк биологияһы йәмғиәтенең вице-президенты. .
Хамар
Хамар (Hamar) — Норвегияның ҡалаһы һәм коммунаһы, Хедмарк фюлькеһыны (провинцияһының) административ үҙәге. Швецияның дәүләт сигенән алыҫ түгел урында, илдең көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Ҡаланың халыҡ һаны 27 593 кеше тәшкил итә (2006 йыл).
Сафин Файыҡ Ғәзизйән улы
Сафин Файыҡ Ғәзизйән улы (16 ноябрь, 1929, Башҡорт АССР-ы, Борай районы, Яңы Киҙгән ауылы - 13 июнь, 2014, Мәскәү ҡалаһы)- табип-фтизиатр. РСФСР-ҙың атҡаҙанған табибы (1993), БАССР-ҙың атҡаҙанған табибы (1993). СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1975). Ишембай ҡалаһының Почетлы гражданы.
Биографияһы
Файыҡ Ғәзизйән улы Сафин Башҡорт АССР-ы, Борай районыны Яңы Киҙгән ауылында 1929 йылдың 16 ноябрендә тыуған. 1956 йылда Свердловск дәүләт медицина институтын тамамлай. Йүнәлтмә буйынса нефтселәр ҡалаһы Ишембайға килә.
Һигеҙмөйөшлөк
Иң боронғо һигеҙ ҡырлы бина, күрәһең, беҙҙең эраға тиклем I быуат уртаһында Афинала төҙөлгән Елдәр Башняһы булғандыр. Һигеҙмөйөшлөк — ел тирмәндәре өсөн таралған күренештәрҙең береһе. Һигеҙ ҡырлы йорттар АҠШ-та бик популяр булған.
Ҡаҫмарт
Һыу реестры мәғлүмәте
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Яйыҡ бассейн округында урынлашҡан. Кесе йылға бассейны — аҫҡы бассейн юҡ, йылға бассейны — Яйыҡ (бассейндың Рәсәй өлөшө).
Копайгород
Копайгород (Копайгород) — Украинаның Винница өлкәһе Бар районында урынлашҡан ҡала тибындағы ҡасаба.
Тарихы
1989 йылдың ғинуарына халыҡ һаны иҫәпләнә.
Инверсия (әҙәбиәт)
Инверсия шулай уҡ эш-хәрәкәттең ҡапыл һәм дәррәү башланып китеүен дә белдерергә мөмкин. Мәҫәлән, «Китте бейеү, китте йыр, китте уйын» фразаһында йыйындың кинәт ҡыҙып китеүен аңғарырға була.
Инверсия атамаһы латинса inversio (күсереп ҡуйыу) тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан.
Туймазы
Географик урыны
көньяҡ = Ырымбур ~ 399 км Бәләбәй ~ 77 км.
Тавтология (әҙәбиәт)
Тавтология — бер үк төшөнсә йәки фекерҙе бер аҙ үҙгәртеп йәки икенсе һүҙҙәр менән ҡабатлау.
Туймазы
Тарихы
Башта Туймазы станцияһы Бәләбәй өйәҙенең Аҙнағол улусы составына инә. Аҙнағол ул ваҡытта өс мәсете, мәҙрәсәһе булған ҙур ауыл була, һәр йома бында баҙар үткәрелә, унда яҡын-тирәләге барлыҡ ауылдарҙан кешеләр сауҙаға йыйыла.
Станция яйлап бында күсеп килгән крәҫтиәндәр иҫәбенә үҫә башлай, улар башлыса ер өйҙәрҙә урынлаша, ә инде 1923 йылда улус үҙәге Туймазыға күсерелә. 1930 йылдың 20 авгусында Туймазы ауылы үҙәге булған Туймазы районы булдырыла, ул ваҡытта унда 1000-дән ашыу ихата була. 1935 йылда Туймазы ауылы эшсе ҡасабаһы статусын ала.
Себета-Яха
Себета-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Нярма-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 29 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Бол. Ою йылғаһының көнбайыш сигенән Скуратов моронона тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Кара диңгеҙенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Ғибатов Франгил Ғиззәт улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1956 йылда, Мәсәғүт уҡытыусылар институтын тамамлағас, Нуриман районы Рәтүш ауылында уҡытыуы булып башлай. 1957—1968 йылдарҙа уҡытыусы булып эшләй. Артабан уҡытыу буйынса директор урынбаҫары, ВЛКСМ-дың Салауат район комитеты секретары, комсомол обкомы инструкторы, Өфө фәнни-тикшеренеү-институтында (УфНИИ) инженер, Башпотребсоюз төҙөлөш идараһында партком рәйесе. 1968—1981 йылдарҙа Өфө авиация институтында әйҙәүсе инженер, математик-программист, проекттың баш конструкторы, С. М. Киров исемендәге заводтың бүлек мөдире һәм профком рәйесе.
1981—1991 йылдарҙа С. М. Киров исемендәге заводтың генераль директор урынбаҫары. 1992 йылдан «Ай» производство-коммерция берләшмәһенең генераль директоры.
Нойендорф-ам-Дам
Нойендорф-ам-Дам (Neuendorf am Damm) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 240 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,75 км2. Диңгеҙ кимәленән 40 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39624 һәм автомобиль коды — SAW.
Полдневая (Шереньга ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Наташа Андонова
Карьераһы
2015 йылдың майында «Русенгорд»ҡа күсә.
Пупыт-Сос
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һоф монастыры
Тарихы һәм тасуирламаһы
Реформация монастырҙың бөлгөнлөккә төшөүенә килтергән: Каспар Ленер, беренсе тапҡыр Һофта яңы дини доктрина тураһында иғлан иткәндән һуң, 1525 йылда монастырь сиркәүендә аҙна һайын вәғәз атҡарған, күп кенә францискандар орденды ташлап киткән һәм протестант динен таратыусыға әүерелгән. 1529 йылда уҡ — әммә 1542 йылдан да һуңыраҡ түгел, дөрөҫөрәге — монастырь бөтөнләй тарҡалған булыуы ихтимал. 1543 йылдың 26 февралендә марграф Альбрехт фон Бранденбург элекке монастырь биналарын урындағы ҡала советына мәктәп асыу өсөн бүләк иткән; монастырь биналары комплексының бер өлөшө хәҙер ошо мәктәптең туранан-тура вариҫы «Jean-Paul-Gymnasium» гимназияһыныҡы булып тора.
Ока биосфералы дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы
Тарихы
Панченко В.Г. торналарҙы яһалма ҡасырыу һәм бик күп үрсем алыу эштәрен яйға һала. Уларҙы тәбиғәткә яраҡлашҡан итеп тәрбиәләү ысулдарын булдыра. Торналарҙың биологияһын, ҡылыҡтарын, уларҙың тереклек итеү шарттарын, үрсетеү ысулдарын  өйрәнеү, реабилитациялау һәм ветеринария буйынса эштәр Сергей Григорьевич Панченконың  Рәсәйҙә  торналарҙы һаҡлау  буйынса ғәйәт ҙур хеҙмәте, ҡаҙаныштары булып тора. Питомник эшләгән осорҙа 200-ҙән ашыу ҡош үрсеме алынған.
Эшмәкәрлеге
Ҡурсаулыҡтың төп фәнни   бурысы — Мещераның тәбиғәт комплекстарын, ундағы тәбиғи процестар  барышын  өйрәнеү, уны тәү ҡабатланмаҫ  тәбиғилегендә һаҡлау.
Флораһы һәм фаунаһы
ҡурпысыҡ, ҡара төйлөгән, һар ). 150-нән ашыу төр   ҡурсаулыҡта оя ҡороусылар булып тора. Һаҙлыҡтарҙа һәм һыу ятҡылыҡтарында  өйрәктәр (башлыса һуна өйрәк, сүрәгәй өйрәк), ҡаҙҙар, көйөлдөләр (шул иҫәптән  зырҡыуыт һәм  һаралйын), аҡсарлаҡтар,
Бутис палкауник (йыр)
Риүәйәте
Икенсе версия (халыҡ йырсыһы, информатор Спартак Ильясов һөйләүенсә бирелә ).
Тереғолов Әбүбәкер Батыргәрәй улы
Биографияһы
1927 йылда Әбүбәкер Тереғолов докторлыҡ диссертацияһын уңышлы яҡлай; 1929 йылда приват-доцент исеме ала һәм ошо уҡ йылда ул эске ауырыуҙар пропедевтикаһы кафедраһы мөдире итеп һайлана. Уға тиклем был вазифаны Шамов дауаханаһында С. С. Зимницкий башҡарған була. Шулай итеп, ул, медицина өлкәһендә профессор була.
Ишембай (Салауат районы)
Ауылдың XX быуаттағы үҫеше
1920 йылғы совет йәниҫәбе буйынса Ишембайҙа 80 хужалыҡта 476 кеше йәшәгән.
Ер-һыу атамалары
Ялан-бесәнлектәр:
Таусыҡтар, түбәләр:
Попков Владимир Андреевич
Биографияһы
1963 йылда И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина институтын тамамлай.
Яңы тәнҡит
Франция
«Яңы тәнҡит» Франция барлыҡҡа 1950 йылдарҙа барлыҡҡа килә һәм әҙәбиәт ғилемендә структурализм принциптарын ҡулланыу һөҙөмтәһенә әйләнә. Француз йүнәлешенең теоретик нигеҙҙәрен Ролан Барт булдыра.
Дошман ҡырҙы Салауат (йыр)
«Дошман ҡырҙы Салауат» («Салауатҡа дан йыры») — башҡорт халыҡ йыры.
Тарихы
Ошо йырҙың бер вариантын Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәшиҙә Әхмәҙиева «Миәҫ буйы» исеме аҫтында башҡара, тип яҙа Р. С. Сөләймәнов.
Тауыш һәм фортепиано өсөн, шулай уҡ башҡорт инструменттары оркестры өсөн йырҙы А. М. Ҡобағошов эшкәрткән.
Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙы
Әминева Флүрә Мирғәли ҡыҙы (5 июль 1928 йыл — 2011 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы, 1947—1968 йылдарҙа Яңауыл районы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге колхоздың һарыҡ көтөүсеһе. Башҡорт АССР-ының 7-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1967—1971). III Бөтә союз колхозсылар съезы делегаты (1969). Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).
Пусюм-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һикәяҙ (Дыуан районы)
Һикәяҙ ауылының XIX быуаттағы үҫеше
1906 йылда Һикәяҙ ауылында 2 сиркәү, земство мәктәбе, мануфактура, шарап һәм 3 бакалея кибете, 2 мөгәзәй теркәлгән. Йәрминкәләр үткәрелгән.
Белорет заводы
Белорет заводы — Ырымбур губернаһының Верхнеурал өйәҙендә, Верхнеуральскиҙан 60 саҡрым көнбайышҡа табан, Ағиҙел йылғаһы буйында, Нура йылғаһы тамағына яҡын, 1628 фут абсолют бейеклектә, 53°58' төньяҡ киңлектә һәм 53°49' көнсығыш оҙонлоҡта урынлашҡан суйын иретеү һәм тимер эшләү заводы. Твердышев һәм Мясников тарафынан Бала Ҡатай улусы башҡорттарынан һатып алынған ерҙә 1762 йылда нигеҙ һалынған, хәҙер Тирлән заводы менән бергә Белорет заводтары йәмғиәтенә ҡарай. Заводҡа бирелгән башҡорт аҫаба дайсалары 170041 дисәтинә, шуның 152020 дисәтинәһе ҡарағай, пихта, шыршы һәм һирәгерәк уҫаҡ һәм ҡайындан торған урман. Таулы ер; үҙәндәре уңдырышлы һәм балсыҡлы тупраҡлы. Рудниктары заводтан 90 саҡрым алыҫлыҡта һәм Урал йылғаһы аръяғында, Ҡырғыҙ далаларында, Атач тауында урынлашҡан. Домнала иретеү, металл ҡойоу, тимер эшләү һәм сым етештереү производствоһы. Унда 20 һыу менән хәрәкәтләндереү тәгәрмәсе, 6 турбина, 6 пар машинаһы һәм локомобиль (көстәрҙең дөйөм иҫәбе 1232) бар. 1888 йылда 728453 бот суйын иретелгән, 419906 бот тимер һәм 11081 бот тимер изделиелары эшләнгән.
Академия
Антик донъяла «Академия» тип фәлсәфә мәктәбе аталған, уға нигеҙҙе беҙҙең эраға тиклем 387 йылда Платон һала, мәктәп Афина эргәһендәге шул уҡ атамалы баҡсала (изге зәйтүн сауҡалығында) урынлашҡан була. Урынға атама мифик герой Академ хөрмәтенә бирелә.
Белем биреү академиялары
(тураһында «Юғары һәм вуздан һуңғы профессиональ белем тураһында» 22.08.1996 № 125-ФЗ Федераль закондың 9-сы статьяһы 3-сө пункты).
«Рәсәй Федерацияһында белем биреү тураһында» 2012 йыл 29 декабрь №273-ФЗ федераль законына ярашлы, «Академия» тигән белем биреү ойошмалары төрө бөтөрөлгән. Әлеге ваҡытта «Академия» белем биреү ойошмаһы аккредитация статусына эйә түгел. 2013 йылдың 1 сентябренән «академия» һүҙе ойошма атамаһының бер өлөшө генә булып тора.
Зарипов Ғәбиҙулла Ғиндулла улы
Әҙәби эшмәкәрлеге
Шағир тыуған ауылы Тирмәнгә ҡайтып йəшəй башлағас та, ҡаты ауырыу аяҡтан йыҡҡас та, ижад итеүҙəн туҡтамай. Ошо дəүерҙə ул «Азамат» исемле повесын тамамлай (әле лә баҫылмаған).
Оло ҡыҙғанысҡа ҡаршы, республикала киң танылыу ала барған әҙип үҙенең ташҡа баҫылған башҡа әҫәрҙәрен тере сағында күреп өлгөрмәне. Уның проза өлкәһендә тәүге ҡарлуғасы булған һәм балалар һәм йәштәр журналы "Аманат"та 2000 йылдың ноябрь айынан баҫылып килгән «Туғандар сәйәхәте» фантастик повесының аҙаҡҡы өлөшөнөң уны күптән көткән йәш уҡыусыға барып етеүе ҡәләм оҫтаһының вафат көнө менән тап килде. Ә инде күптән нәшриәткә тапшырылған һәм тағы ла бер талантлы балалар яҙыусыһының башҡорт әҙәбиәтенә килеүен һәм унда ныҡлы урын алыуын дәлилләгән «Бәрҙе балаһы» повесы Ғәбиҙулла Зариповтың яҡты донъя менән хушлашыу йылына үҙенсәлекле иҫтәлек булып ҡалды. Балалар өсөн тәғәйенләнгән һәм үҙ-ара ҡаршылыҡта изгелектең яуызлыҡтан күпкә өҫтөн булыуын һүрәтләгән, кешеләр араһындағы матур мөнөсәбәттәрҙе данлаған был әҫәрҙә халыҡ ижады өлгөләре менән тәрән бәйләнеш ярылып ята.
Порста (Двиница ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Секерин Александр Иванович
Тормош һәм хеҙмәт юлы
1958 йылдан Силәбе педагогия институтының марксизм-ленинизм кафедраһы доценты.
1989—1994 йылдарҙа Силәбе дәүләт университетының фәнни коммунизм кафедраһында профессор-консультант.
Путынг-Соим
Путынг-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Налима-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Әхәтова Альбина Хәмит ҡыҙы
2008—2010 йылдарҙағы дисквалификацияһы
Әхәтованың дисквалификация срогы 2010 йылдың 5 декабрендә тамамлана. 2010 йылдың 6 декабрендә дисквалификация срогы тамамланғас, Альбина Әхәтова биатлондан китергә ҡарар итә.
Кесе Утрус
Кесе Утрус — Рәсәй йылғаһы. Кострома өлкәһе, Вологда өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Бутрус йылғаһының һул ярына тамағынан 6,3 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Липецк
Липецк (Липецк) — Липецк өлкәһенең үҙәге.
Транспорты
Липецк — илдең эре транспорт-логистик үҙәге.
Кёчлиц
Кёчлиц (Kötschlitz) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 927 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,4 км2. Диңгеҙ кимәленән 109 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6254 һәм автомобиль коды — SK.
Оло Буғаҙаҡ
Тасуирламаһы
Минераллылығы 0,6-0,7 г/л. Тоҙ составы буйынса күл һыуы гидрокарбонатлы-натрийлы төркөмгә ҡарай.
Элгәре Оло Буғаҙаҡ та, Кесе Буғаҙаҡ та бер бөтөн күл хасил иткән булған, әммә ваҡыт үтеү менән улар һайығайып, икегә бүленгән. Хәҙер улар араһында Мүкле күлдәр барлыҡҡа килгән.
Этимологияһы
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: ''Бугодак (Богодак, Багадак), Большой и Малый, озеро, поселок, Большой и Малый, Верхнеуральский район. От старотюркского мужского имени Бугадак, с основой буга — «бык», в значении «глава», как отражение скотоводческого культа, и имяобразующего аффикса -дак -дык''.
Курск өлкәһе
Өлкәнең иҫтәлекле урындар
Символдарға канддаттар:
Сарлаҡ (Туҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— ГӨ буйынса сығарылыш — 1
Ҡаһым түрә
Тормош юлы һәм хәрби хеҙмәте
Легендаларҙан яҡташыбыҙ бик көслө булғанын беләбеҙ, хатта бер ат та уны арҡаһында тота алмаған, яратҡан Турысайынан башҡа. Ҡаһым яуырында ла киң булған, хатта ишектәр уның өсөн тар булған.
Фэрбрюк монастыры
Фэрбрюк монастыры (Kloster Fährbrück) — августин ирҙәр монастыры. Һаузен-бай-Вюрцбург (Түбәнге Франкония) бавария коммунаһы территорияһында урынлашҡан; барлыҡҡа килгән датаһы аныҡ билдәле түгел — урындағы хаж ҡылыу сиркәүе тураһында иҫкә алыу документтары 1164 йылға ҡарай. 58 метр бейеклегендәге манаралы собор бындағы иҫтәлекле урын булып тора; Фэрбрюкка ғибәҙәт ҡылыу кәм тигәндә XIV быуаттан бирле килә. Монастырға 1867 йылда нигеҙ һалынған; 1934 йылда уның биналар комплексы үҙгәртеп ҡоролған.
Горбань Виталий Иванович
Биографияһы
Горбань Виталий Иванович 1941 йылдың 12 июлендә Ырымбур ҡалаһында тыуған. Милләте буйынса рус, юғары белемле —  1965 йылда  Өфө нефть институтын  тамамлаған.
Туғанлыҡ
II фестиваль — 1996 йыл
«Иң яҡшы сценография» — «Кара һәм Седип» — В. Кок-Оол, рәссамы В. Шульга; В. Кок-оол исемендәгеТува милли музыка-драма театры (Ҡыҙыл).
«Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» — К. Сейдалиева Ж. Кулмамбетовтың «Ҡәҙерле Манас» спектаклендә, Ҡырғыҙ академия драма театры (Бишкәк).
V фестивале — 2012 йыл
«Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» — Т. Осаева «Бай ҡатын» спектакле Али Амирлиҙың пьесаһы буйынса, А. Салауатов исемендәге Ҡумыҡ дәүләт музыка-драма театры.
«Икенсе пландағы иң яҡшы ир-ат роле» — В. Топоев «Күк селтәре утрауы» Тикамацу Мондзаэмондың драматик поэмаһы буйынса спектакль, Хакасс драма һәм этник музыка театры «Читиген».
Мөхәрәмов Нурғәли Исмәғил улы
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
Ислам нигеҙҙәрен өйрәнгән, яҡташтарының рухи остазы булып йәшәй. Ауылда һәм район, республика кимәлендә үткән төрлө сараларҙа әүҙем ҡатнаша, ярҙамсы була. Бер нисә тапҡыр Дәүләкән ҡала Советы президиумы ағзаһы, район ветерандары Советы рәйесе итеп һайлана.
Сәғәт манараһы (Ботевград)
Тарих
1924 йылда манара янында китапхана төҙөйҙәр. Киләһе 50 йыл дауамында манараны реставрациялағанда китапхананы һүтеп, манара янына псевдотсуга ағасы ултырталар. Ваҡыт үтеү менән ағас манара бейеклеге булып тиерлек үҫкән. Ағас ҡала кешеләренең иң яратҡан урыны булып иҫәпләнгән, байтаҡ йылдар уны Раштыуа һәм Яңы йыл байрамы алдынан матур итеп биҙәгәндәр. Ағас манараға бик яҡын торғанлыҡтан, уның тамырҙары, урмансы Йордан Кюрпанов әйтеүенсә, манараны емерә башлаған, шунлыҡтан ағасты төбө-тамыры менән ерҙән һөйрәп сығарғандар, артабан майҙандың икенсе башында өс яңы ағас ултыртҡандар.
Архитектура
Манара ишегенән алып түбәһенә тиклем, сәғәт механизмы торған урынға табан спираль формалы ағас баҫҡыс алып бара. 3 км радиусҡа тиклем тирә-йүнгә ҡыңғырау моңо ишетелә.
Самса
Исеме фарсы теленән алынған سنبوساگ sanbosag . Башҡа телдәрҙә: иранса سمبوسه йә سنبوسه sanbusé, инглизсә samosa йә samoosa, ਸਮੋਸਾ, smosa, समोसा, <span lang="und-Arab" dir="rtl" title="Nasta'liq" style="font-size:125%; font-family: 'Noto Nastaliq Urdu', 'Noto Nastaliq Urdu Draft', 'Awami Nastaliq', 'Awami Nastaliq Beta3', 'Awami Nastaliq Beta2', 'Awami Nastaliq Beta1', 'Jameel Noori Nastaleeq', 'Urdu Typesetting', 'IranNastaliq', 'Nafees Nastaleeq', 'Nafees Nastaleeq v1.01', 'Pak Nastaleeq', 'PDMS_Jauhar';"><span lang="und-Arab" dir="rtl" title="Nasta'liq" style="font-size:125%; font-family: 'Noto Nastaliq Urdu', 'Noto Nastaliq Urdu Draft', 'Awami Nastaliq', 'Awami Nastaliq Beta3', 'Awami Nastaliq Beta2', 'Awami Nastaliq Beta1', 'Jameel Noori Nastaleeq', 'Urdu Typesetting', 'IranNastaliq', 'Nafees Nastaleeq', 'Nafees Nastaleeq v1.01', 'Pak Nastaleeq', 'PDMS_Jauhar';">سموسه ‎ ‎, سمبوسكسمبوسك‎ sambūsak или sambusaj, সিঙাড়া, ассамское sing-ra, орияષ્હિઙદ‌, shingada, סמבוסק ‎sambusak, સુમૉસ‌ sumosa, канн.ಸಮೋಸಾ samosa, малаял.സമോസ, सामोसा, சமோசா, телугуసమోసా, سموسه<span lang="und-Arab" dir="rtl" title="Nasta'liq" style="font-size:125%; font-family: 'Noto Nastaliq Urdu', 'Noto Nastaliq Urdu Draft', 'Awami Nastaliq', 'Awami Nastaliq Beta3', 'Awami Nastaliq Beta2', 'Awami Nastaliq Beta1', 'Jameel Noori Nastaleeq', 'Urdu Typesetting', 'IranNastaliq', 'Nafees Nastaleeq', 'Nafees Nastaleeq v1.01', 'Pak Nastaleeq', 'PDMS_Jauhar';">سموسه ‎, самсасамса , самсасамса ;, somsasomsa , سامساسامسا , самса, samsa böreğisamsa böreği, somsasomsa, sambuusasambuusa, самбӯсасамбӯса, непальск.lang-ne|समोसा, စမူဆာ စမူဆာ , малгашсә , португалсә chamuça.
Әлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы
Биографияһы
1917 йылда Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушыла. «Тулҡын» башҡорт йәштәре ойошмаһы ағзаһы булып китә. Башҡорт Хөкүмәте тарафынан ойошторолған концерттарҙа, шул иҫәптән Каруанһарайҙа сығыш яһай. 1917 йылдан Өфөлә шағир Шәйехзада Бабич менән берлектә концерттар ҡуя. 1918 йылдың яҙында Башҡортостан Ваҡытлы Революцион Советына ағза итеп һайлана, әммә был вәкәләттәрҙе Ғәзиз Әлмөхәмәтов ҡабул итмәй. Бынан һуң Башҡортостан Ваҡытлы Революцион Советы уны стипендия менән тәьмин итеп Ырымбурға уҡырға ебәрә. Әлеге ваҡытта Әлмөхәмәтовтың Ырымбурҙа уҡыуы хаҡында документтар табылмаған.
1918 йылда Башҡорт хәрби шураһының Ырымбур хәрби бүлеге ҡарамағындағы контрразведка составында хеҙмәт итә. Башҡортостан мөхтәриәтенең Ҡыпсаҡ кантонында Ҡыпсаҡ ирекле отрядын ойоштора, һәм 1918 йылдың 1 авгусында уның командиры итеп тәғәйенләнә.
1921 йылда Башҡортостан АССР-ының Мәғариф халыҡ комиссариатынан Ташкент консерваторияһына уҡырға йүнәлтеү ала. 1936 йылдың 10 февралендә «Ҡыҙыл Үзбәкстан» гәзитендә бер композитор менән интервью баҫылып сыға, бында Әлмөхәмәтовтың Ташкент консерваторияһында белем алыуы тураһында телгә алына. Әммә бында уҡыуы тураһында әлеге ваҡытта тура дәлилдәр юҡ. 1920-се йылдарҙа Мәскәү консерваторияһында белем ала. 1920—1930-сы йылдарҙа йырсының тауышы грампластинкаларға яҙҙырыла.
Кискебаш
Географияһы
Троицкиға тиклем аралығы – 18 км, Силәбегә – 125 км, Екатеринбургҡа – 320 км.
Координаттары: 54°20′0″N 61°40′29″E.
Тасуирламаһы
Һыуы таҙа тип һанала.
Этимологияһы
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең "От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь" тигән һүҙлегендә былай тип яҙа: ''Кичкибас, озеро, Троицкий район. Искаженный вариант прежнего топонима.В источниках ХVIII в. — Кочебас, от распространенного в прошлом у башкир и татар древнего тюркского мужеского имени Кичебас, Кочебаш, составленного словами: кич — «вечер» и баш — «начало». Имя дано родившемуся в начале вечера. Отражено время суток появления ребенка''.
Сарбаев Ғәйфулла Фәхрислам улы
Биографияһы
1915 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Хәлил ауылында тыуа. Бик иртә атайһыҙ ҡала. Башланғыс белемде Хәлил ауылы мәктәбендә ала. Йәй көндәрендә һарыҡ көтә, шул мәлдә ул ҡурайға тартыла, был музыка ҡоралында ныҡлап уйнарға өйрәнә. Үҫмер сағынан агитбригада сығыштарында ҡатнаша, шуға ла уны район агитбригадаһы составына индерәләр. Райондағы йәштәр араһында оҫта ҡурайсы булып танылған егеткә музыка буйынса артабан уҡырға тәҡдим итәләр. 1939 йылда Өфө театр-художество училищеһын тамамлай (Х. Бохарский курсы). Тәүҙә Ҡыйғы театрында эш башлай, шунан Баймаҡ театрына күсә. Бөйөк Ватан һуғышына китер алдынан Баймаҡ театрының баш режиссеры була.
Горшечников Анатолий Васильевич
Горшечников Анатолий Васильевич (5 апрель 1940 йыл ) — совет һәм партия эшмәкәре, «Башагроснаб» республика концены генераль директоры, Башҡортостан Республикаһы Юғары Советының аҙыҡ-түлек һәм аграр мәсьәләләр буйынса комиссия ағзаһы. 1990 йылдың 11 октябрендә БАССР-ҙың уникенсе саҡырылыш Юғары Советының өсөнсө сессияһында республиканың дәүләт суверенитеты тураһында Декларация ҡабул иткән Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты.
Назаров Андрей Геннадьевич
Карьераһы
Инвестициялар, төҙөлөш, девелопмент менән шөғөлләнгән «Гранель» компаниялар төркөмөнөң директорҙар советы рәйесе.
Ялта халыҡ-ара иҡтисад фонды идараһы рәйесе. Был фонд идараһы рәйесе вазифаһында Андрей Назаров Ҡырым республикаһына сит ил инвестицияларын йәлеп итеү буйынса инвесторҙар менән бер нисә эшлекле осрашыу ойоштороп үткәрҙе.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
Рәсәй Федерацияһы Президенты (2008 й.) Дәүләт Думаһы рәйесе (2008 й.), Рәсәй Федерацияһы пенсия фонды идаралығы рәйесе рәхмәт хаттары тапшырылған.
Мелша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Сезым-Юнко-Шор
Сезым-Юнко-Шор — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кара йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 32 км.
Пигалов Александр Петрович
Биографияһы
1968 йылда Түбәнге Кама ҡалаһының баш педиатры һәм Түбәнге Кама үҙәк район дауаханаһының баш табибы урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. 1975 йылда «Йөклө ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм яңы тыуған балаларҙың специфик булмаған иммунологик реактивлығы күрһәткестәренә СКИ-3 синтетик изопрен каучук производствоһының йоғонтоһо» темаһына диссертацияны уңышлы яҡлай.
«Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы» (1995 йыл)
Халиҡова Рәйсә Хәлил ҡыҙы
Биографияһы
1958 йылда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ҡарамағындағы Көнсығыш телдәр институтын тамамлай.
Ашҡаҙар (радио)
Тапшырыу йышлыҡтары
Тапшырыуҙарҙы интернет аша Ер шарының һәр тарафында тыңларға була. Тапшырыуҙар теҙмәһе менән ошонда танышып була.
Юлтыева Нинель Дауыт ҡыҙы
Биографияһы
Оҙаҡ йылдар Н. К. Крупская исемендәге Ленинград мәҙәниәт институтының Ҡазан филиалында (аҙаҡ Ҡазан дәүләт мәҙәниәт институты, хәҙер — Ҡазан мәҙәниәт һәм сәнғәт дәүләт университеты) уҡыта. Ул 1972 йылдан хореография кафедраһын етәкләй, ә 1985 йылдан — профессор. 1998 йылда Ҡазан хореография училищеһының художество етәксеһе итеп тәғәйенләнә.
Башҡарған партиялары
Балет сәнғәтенә арналған 70 йыл ғүмере — Нинель Юлтыеваның һәр саҡ ғорурлыҡ менән иҫкә ала торған иң бәхетле йылдары була.
Ротыпь-Хулюм
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Васильев Павел Ефимович
Биографияһы
1941 йылдың июнендә Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла.
Ҡалмаҡтар
Халыҡ һаны
Ҡалмаҡтар ауылында башҡорттар йәшәй (2002).
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар:
Таусыҡтар, түбәләр:
Арзамасцев Захар Вадимович
Новокузнецкиҙа (2007—2013)
2009 йылдың 13 сентябрендә ул «Металлург» төп составында Континенталь хоккей лигаһында тәүге уйынын үткәрә. 14 сентябрҙә «Металлург» уны Йәштәр хоккей лигаһына ебәрә. 8 декабрҙә Арзамасцевты төп составҡа ҡайтаралар. Үҙенең КХЛ-да дүртенсе уйынында ул беренсе шайбаһын керетә — шул шайба «Металлург» командаһына составта Захар менән тәүге еңеүен килтерә. Бер-нисә уйындан һуң «Металлург» Захарҙы яңынан Йәштәр лигаһына ебәрә, тик күп ваҡыт үтмәй һәм Арзамасцев төп составта яңынан уйнай һәм миҙгел аҙағына тиклем шунда була. Бөтәһе был лигала шул миҙгелдә ул 21 осрашыуҙа ике тапҡыр һөҙөмтәлк һөжүмдә ҡатнаша. КХЛ-дан башҡа Арзамасцев яңы ғына барлыҡҡа килгән Йәштәр хоккей лигаһында «Кузнецкие Медведи» өсөн сығыш яһай. ЙХЛ даими чемпионатының 31 уйынында 12 (6+6) мәрәй йыя. «Кузнецкие Медведи» конференциялағы плей-оффта ҡатнашырға мөмкинлек биргән һуңғы 8-се урындан Харламов кубогында бер-бер артлы «Крылья Советов», «Реактор» һәм «Толпар» хоккей клубтарын бәйгенән төшөрөп ҡалдыра. Тик финалда Магнитогорскиҙан «Стальные Лисы» командаһына еңелә һәм ЙХЛ чемпионатының көмөш миҙалдарын яулай. Захар плей-оффтың 6 уйынында 2 (1+1) мәрәй йыя. Шулай уҡ Захар ЙХЛ тарихындағы тәүге Саҡырыу кубогында — лиганың иң яҡшы уйынсылары араһында осрашыуҙа Көнсығыш командаһы өсөн ҡатнаша. Кубокты Көнбайыш командаһы еңә, ә Захар шул уйында 2 (1+1) мәрәй йыя.
Рәсәй йыйылма командаһында
Тәү тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһына Захар 2008 йылда 1992 йылғы юниорҙар араһында Европа трофейы турнирында ҡатнашырға саҡырыуҙы ала. Шунда ул өс уйында өс мәрәй йыя һәм командаға беренсе урын яуларға ярҙам итә. Шунан һуң ул ике халҡ-ара турнирҙа Рәсәй менән беренсе урындарҙы яулай, шул алыт уйында бер гол керетә. Тағы ла Захар Рәсәй йыйылма командаһы менән Канадала Донъя саҡырыу кубогында ҡатнаша, тик шунда улар етенсе урынды ғына алалар. Захар биш осрашыуҙа бер мәрәй ҙә йыймай.
2011 йылдың 29 ноябрендә Брагин 28 хоккейсыны йәштәр донъя чемпионатына әҙерләнер өсөн саҡыра. Шулар араһында Захар ҙа бар. Захар 16 декабрҙә иғлан ителгән киңәйтелгән составта ла була. 23 декабрҙә донъя чемпионатында ҡатнашасаҡ уйынсылар исемлеге билдәләнде, ә Арзамасцев капитандың ике ассистентының береһе була. Рәсәй үҙ төркөмөндә икенсе урын яулай, уларҙан алдараҡ Швеция ғына була. Сирекфиналда Захарҙың бер пас командаға ярымфиналға сығырға ярҙам итә. Шунда Рәсәй хоккейсылары Канада командаһын 6:5 иҫәбе менән ота. Финалда иһә Швеция Захарҙы һәм уның командаһын алтын миҙалдарға еткермәй. Арзамасцев бөтә ете уйында ла ҡатнаша, һөҙөмтәлек өсөн ике балл йыя һәм команданың турнирҙа иң яҡшы өс уйынсыларҙың береһе була.
Окунёва (Щучья ҡушылдығы)
Окунёва  — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Щучья йылғаһының уң ярына тамағынан 18 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Ҡаҙағстан энергетикаһы
Ел энергетикаһы
Тәбиғәт шарттары ҡулай булыуға ҡарамаҫтан, Ҡаҙағстанда ел энергетикаһын бик аҙ үҫешкән. Мәҫәлән, Джунғар ҡапҡаһы районында һәм Чилик коридорында елдең уртаса тиҙлеге секундына 5 метрҙан 9 метрға барып етә.
Электр селтәрҙәре
Ҡаҙағстандың электр линиялары һәм бүлеү селтәрҙәре өс өлөшкә бүленә: икеһе төньяҡта һәм береһе көньяҡта, уларҙың һәр береһе ниндәй ҙә булһа тышҡы энергетика системаһы (төньяҡта Рәсәй Берҙәм энергетика системаһы һәм көньяҡта Урта Азия берләштерелгән энергетика системаһы) менән тоташтырылған. Был системалар үҙ-ара тик бер генә линия аша тоташа. Хәҙерге ваҡытта Төньяҡ һәм Көньяҡ энергосистемаларын берләштерә торған икенсе линия төҙөлә, Көнбайыш энергосистемаһын Төньяҡ энергосистемаһы менән тоташтырыусы линияны төҙөү мөмкинлеге лә ҡарала.
Газификация
Ҡаҙағстан энергетика министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылда газ үткәреү кимәле 42,98 процент булһа, 2019 йыл аҙағынаса 51 процентҡа етә. Бындай үҫеш яңы газ торбаларын һуҙыуҙы тәьмин итә, уларҙың иң ҙурһы — оҙонлоғо 1000 км-нан ашыу булған"Һарыарҡа" газ торбалары магистрале, ул газ яһау мөмкинлеге Ҡаҙағстандың баш ҡалаһы — Астанаға газ үткәреү мөмкинлеген бирә. 2019 йылдың декабрендә газ үткәргес төҙөлөшөнөң беренсе этабы рәсми рәүештә файҙаланыуға тапшырыла. Милли энергетика доклады мәғлүмәттәре буйынса, 2019 йылда, «Һарыарҡа» газ үткәргесе төҙөлөшөн тулыһынса тамамлағандан һуң, 14 өлкә һәм республика әһәмиәтендәге бөтә ҡалалар ҙа селтәр газы менән тәьмин ителәсәк. Астана, Жезказган, Ҡарағанды ҡалаларында һәм газ үткәргес торбалары һалынған башҡа тораҡ пункттарында дөйөм алғанда 2,7 миллиондан ашыу кеше газ менән ҡулланасаҡ.
Лермонтов һәйкәле (Санкт-Петербург, Лермонтов проспекты)
Тасуирламаһы
Сәнғәт тарихсыһы В. Г. Исаченко фекере буйынса һәйкәл  уңышһыҙ була, сөнки ул образлы башланғысҡа эйә түгел. Һәйкәлдең Лермонтовҡа арналғанлығы тураһында тик пьедесталындағы яҙыуҙар буйынса ғына аңларға була.
Эйсебио
1966 йылғы Донъя чемпионатының бронза призеры. 11 тапҡыр Португалия чемпионы, биш тапҡыр Португалия Кубогын яулаусы, 1961/62 йылдар миҙгелендә Европа чемпиондары кубогына эйә була, Төньяҡ Америка футбол лигаһы чемпионы
Иванов Валентин Тимофеевич
Биографияһы
Ивановтың фәнни ҡыҙыҡһыныуҙары — системаларҙа электр, йылылыҡ һәм масса күсереү моделен әҙерләү. Ул тигеҙләмәләр системаларының электроразведкала, гальваникала, металдарҙы коррозиянан һаҡлауҙа барлыҡҡа килгән һан алымы сығарылыштарын эшләй.
СССР Эске эштәр халыҡ комиссариаты
НКВД-ның үҫеше
1938 йылдың 20 апрелендә ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһы НКВД-ның сик буйы һәм эске ғәскәрҙәр хеҙмәткәрҙәренең һанын раҫлай.
СССР эске эштәр наркомы ҡарамағындағы Айырым совещание
Вазифа НКВД-ның 2-се приказы менән булырылған ; НКВД-ның   00762–се  приказы менән СССР эске эштәр наркомы ҡарамағындағы Айырым совещаниеның секретариаты ойошторолған һәм СССР эске эштәр наркомы ҡарамағындағы Айырым совещаниеның секретариаты начальнигы вазифаһы булдырылған:
СССР эске эштәр наркомы ҡарамағындағы Айырым бюро
Шул уҡ бурыстары менән НКВД-ның 00888-се приказы менән ҡабаттан ойошторола:
СССР эске эштәр наркомы ҡарамағындағы Баш инспекция
СССР Халыҡ Комиссарҙары Советының 2769-сы Ҡарары нигеҙендә  НКВД-ның  00190-сы приказы менән сик һәм эске һаҡта һәм эшсе-крәҫтиән милицияһы органдарында  инспекция үткәреү өсөн ойошторола; упразднена  НКВД-ның 00383-се приказы менән бөтөрөлә:
СССР НКВД-һы Коллегияһы
ВКП(б) Үҙәк Комитеты Политбюроһының  П60/62–се ҡарары менән ойошторола. Уның составына инәләр:
СССР НКВД-һының Айырым уполномоченныйҙары
Вазифа  НКВД-ның 2-се приказы менән булдырыла:
СССР НКВД-һының Янғын һағы баш идаралығы (ГУПО)
НКВД-ның 1934 йылдың 11 июлендәге 2-се приказы менән ойошторола:
СССР НКВД-һының Баш архив идаралығы (ГАУ НКВД СССР)
СССР Юғары Советы Президиумының 1938 йылдың 16 апрель Указы менән ойошторола, НКВД-ның 1938 йылдың 11 июнендәге 370-се приказы менән иғлан ителә. Үҙәк архив идаралығы НКВД составына бирелә, НКВД-ның 1938 йылдың 29 сентябрендәге 00641-се приказы менән структураға НКВД-ның Баш архив идаралығы итеп индерелә:
СССР НКВД-һының Һаҡсы ғәскәрҙәре баш идаралығы
НКВД-ның 00206-сы приказы менән 1939 йылдың  8 мартында ойошторола:
СССР НКВД-һының Хәрби тәьминәт баш идаралығы (ГУВС НКВД СССР
НКВД-ның 00206-сы приказы менән 1939 йылдың  8 мартында ойошторола:
Астар — Решт — Казвин тимер юлы
Решт — Казвин участкаһы
2018 йылдың 22 ноябрендә Казвин — Решт тимер юлы буйлап беренсе һынау поезы үтә. Тимер юл коридорының 164 км оҙонлоғондағы участкаһында төп юлды асыу тантанаһы 2019 йылдың мартында Иран президенты Хәсән Рухань, Әзербайжан иҡтисад министры Шаһин Мустафаев, Пакистан һәм Ираҡтың рәсми кешеләре ҡатнашлығында үткәрелә.