cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәсәйҙә Граждандар һуғышы
Большевиктар һәм ғәмәлдәге армия
1917 йылдың 10 ноябрендә Совнарком «Армия һанын яйлап ҡыҫҡартыу тураһында» исемле Декрет ҡабул итә, сөнки беренсе декреттарҙан һуң һалдаттар күпләп фронттарҙан ҡаса башлай, дезертирлыҡты был осорҙа туҡтатыу мөмкинлеге булмай. 3 ғинуарҙан башлап 2 мартҡа тиклем бер-бер артлы 1902 йылғыларҙан 1915 йылғыларға тиклем демобилизация иғлан ителә. Аҙаҡҡы дүрт йыл призыв һалдаттары (1916—1919 йылдар) 1918 йылдың 12 апреленә тиклем демобилизациялана.
Украин Үҙәк радаһы Совет Рәсәйенең законлығын таныуҙан баш тарта һәм ғәскәрҙәрҙең украинлаштырыуын һәм үҙҙәренең армияһын булдырыу буйынса эшмәкәрлеген әүҙемләштерә, фронттарҙан украинлаштырылған частарҙы Юғары баш командующийҙың Ставкаһы идаралығынан сығарырға һәм үҙ аллы Украин фронтын булдырырға тырыша, уны большевиктарға ҡаршы булған генерал-полковник Д. Г. Щербачев етәкләй. Украинала большевиктарға ҡаршылыҡ көслө була, ҡоралһыҙ һәм аҙыҡһыҙ ҡалған урыҫ һалдаттары сатнап торған һыуыҡта Рәсәйгә йәйәүләп ҡайтырға мәжбүр булалар.
Элекке армияла, Октябрь түңкәрелешенә тиклем уҡ, ҡатлауҙарға бүленеү процестары барған, шуға күрә армия тарҡалған саҡта кадрҙар киләсәк революцион армияһы өсөн дә, буржуаз-алпауыт контрреволюцияһы өсөн дә тигеҙ бүленә. Февраль революцияһы осоронда барлыҡҡа килгән удар частар, милли формированиелар, казак ғәскәрҙәренең бер өлөшө, юғары штабтар, офицерҙар йәмғиәттәре — был ойошмаларҙың барыһы ла тиерлек Октябрь революцияһы өсөн дошмандар көсөн кәүҙәләндерә.
Совет власының урынлаштырылыуы. Большевиктарға ҡаршы көстәрҙең ойошоуының башы
Германия менән һуғышты кисекмәҫтән туҡтатыуҙы вәғәҙә итеү һалдаттарҙың «керенщина» осоронда, Урыҫ армияһы тарҡалған саҡта, большевиктарҙың яғына күсеүен әүҙемләштерҙе. Башта илдең күпселек райондарында большевистик властың урынлашыуы бик тиҙ һәм ҡанһыҙ барҙы: 84 губерна һәм башҡа эре ҡалаларҙың тик ун бишендә генә Совет власы ҡораллы көрәш һөҙөмтәһендә урынлашты. Шуға күрә большевиктарға 1917 йылдың октябренән 1918 йылдың февраленә тиклемге осорҙа «Совет власының триумфаль үҫеше» тураһында әйтергә сәбәп бар.
Иҙрисова Дилара Марс ҡыҙы
Биографияһы
Дилара Марс ҡыҙы Иҙрисова 1989 йылдың 1 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған. Уның әсәһе Миләүшә Иҙрисова Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһында эшләй. Өләсәһе Нажиә Аллаярова — опера йырсыһы, РСФСР‑ҙың атҡаҙанған һәм Башҡорт АССР‑ының халыҡ халыҡ артисы, 1967—91 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы.
Иҙрисованың ижади карьераһы 2012 йылда М. И. Глинка исемендәге Силәбе опера һәм балет театрында башлана, Глинканың «Руслан һәм Людмила» операһында Людмиланың баш партияһы уның дебюты була. 2014 йылдан алып Иҙрисова — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы. Йырсы репертуарында — Людмила партиялары, Джильда («Риголетто»), Марфа («Батша кәләше»), Аделдең («Летучая мышь») баш партиялары һәм башҡалар. 2015 йылда Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәһендә Дилараның Г. Ф. Генделдең «Геракл» операһында дебюты (принцесса Иола) була, дирижеры Артем Макаров. Тиҙҙән Иҙрисова донъя опера майҙансыҡтарына саҡырыу ала, унда Эрнестина («Итальяндар менән саҡырыулы киске аш мәжлесе», Ж. Оффенбах); Розита («Ире ишек артында», Ж. Оффенбах) партияларын; З. Исмәғилевтың «Үлемһеҙлек» кантатаһынан сопрано партияһын, урыҫ, Көнбайыш Европа һәм башҡорт композиторҙарының романстарын һәм арияларын, халыҡ йырҙарын башҡара. Принцесса Лизаура партияһын («Александр» операһы, Г. Ф. Гендель) 2014-15 йылдар миҙгелендә — П. И. Чайковский исемендәге концерт залы сәхнәһендә; 2015 йылдың мартында — Брюсселдең BOZAR залы сәхнәһендә; ә июндә — сәхнә версияһын Бад-Лаухштедттеатрында (Германия) башҡара. 2015 йылда Сабина партияһын йырлай («Адриано Сүриәлә» операһы, Дж. Перголези).
Рәсәйҙә Граждандар һуғышы
Көнсығыштағы алыштар
1919 йылдың сентябрь-октябрендә Тубыл һәм Ишем йылғалары араһында аҡтар һәм ҡыҙылдарҙың хәл иткес алышы була. Аҡтар еңелеүгә дусар була. Фронт юҡҡа сыға һәм Колчак армияһының ҡалдыҡтары Себергә сигенәләр. Был сигенеү барышында Колчак ғәскәрҙәре Бөйөк Себер Боҙ походын башҡаралар, уның һөҙөмтәһендә Колчак ғәскәрҙәре Көнбайыш Себерҙән Көнсығышҡа сигенәләр һәм 2000 км үтеп, ҡамауҙан ҡотолалар. Колчак өсөн сәйәси мәсьәләләргә ныҡлап төшөнөү хас булмай. Ул большевизмға ҡаршы көрәш байрағы аҫтында төрлө сәйәси көстәрҙе берләштереүгә һәи яңы ҡаты дәүләт власын булдырыуға ирешеүенә ысын күңелдән ышана. Был ваҡытта эсерҙар Колчактың тылында бер нисә бола ойошторалар, уларҙың һөҙөмтәһендә эсерҙар Иркутскиҙы яулап алалар. Ҡалала власты үҙ ҡулына алған эсерҙарҙың Политцентрына 15 ғинуарҙа чехословактар уларҙың һағы аҫтында булған Колчакты тапшыралар.
Ҡырым
Ошо уҡ ваҡытта поляктар, Врангелгә биргән вәғәҙәләрен боҙоп, 1920 йылдың 12 октябрендә большевиктар менән ваҡытлыса килешеү төҙәләр, ҡыҙылдар поляк фронтынан ғәскәрҙәрен Аҡ армияға ҡаршы күсерә башлайҙар. 28 октябрҙә М. Н. Фрунзе етәкселегендәге Көньяҡ фронты частары контрһөжүмгә күсәләр, әммә планлаштырылған ҡамау килеп сыҡмай. Врангелдың төп көстәре Ҡырымға табан сигенә һәм алдан әҙерләнгән оборона рубеждарында нығына.
Бугера Михаил Евгеньевич
Биографияһы
Өфө нефть институтын тамамлаған. 1983—1990 йылдарҙа — ассистент, аспирант, политэкономия кафедраһында өлкән уҡытыусы, Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусылары һәм хеҙмәткәрҙәр профкомы рәйесе;
1996—2007 йылдарҙа — РФ Федераль йыйылышының Дәүләт думаһы депутаты.
Дәүләт думаһының Тәбиғәт ресурстары, милек һәм ер мөнәсәбәттәре буйынса комитеты ағзаһы. Арбитраж идара итеүҙе, предприятиеларҙың булдыҡһыҙлығы (банкрот), шулай уҡ Африка ҡитғаһы илдәре менән хеҙмәттәшлек итеүҙең бөтә сауҙа-иҡтисади спектрын дәүләт көйләүе менән бәйле йүнәлештәрҙе координациялай.
Ер аҫты үткәргестәрендәге мозаика (Дондағы Ростов)
Тарихы
2015 йылдың декабрь аҙағында киң матбуғат сараларында һәм социаль селтәрҙәрҙә Садовая — Ворошилов проспекты ер аҫты үткәргесендәге мозаиканы юҡ итәләр икән, тигән хәбәр тарала. Ул хәбәр рәсми нығытылмай. Ер аҫты үткәргесендә ысынлап та реставрация эштәре бара, тик улар мозаикалы панноларға ҡағылмай. Ҡала хакимиәте лә ошо уҡ хәбәрҙе дөрөҫләй һәм панноны ремонт барышында һаҡлап ҡалырға вәғҙә итә. Ремонт ваҡытында иҫке плиткалар һүтеп алына. Мозаикалы паннолар айырым рамға алына.
Сәрүәр
Сәрүәр йәки бохар селеге (урыҫ. Акация, лат. Acacia)  ҡуҙаҡлылар (Fabaceae) ғаиләһенә ҡараған ҙур  ырыуҙарҙың береһе.
Эстонияла транспорт
Дәүләт әһәмиәтендәге трассалары
Дәүләт әһәмиәтендәге трассалары Эстония юл селтәре йәҙрәһен барлыҡҡа килтерәләр. Уларҙың дөйөм оҙонлоғо 16,465 км (йәғни бөтә юлдарҙы 29%-ын) тәшкил итә, шуларҙың 59 % таш менән түшәлгән. Был трассалар әһәмиәте буйынса 3 классҡа бүленә:
Сәләх әд-Дин
Европала, исеме улай булмаһа ла, Саладин булараҡ билдәле. Сәләх әд-Дин — ул лаҡап — тәҡүәлекте белдерә. Мәликтең ысын исеме — Йософ ибн Әйүб (Йософ,Әйүп улы).
Ғаиләһе
Имад әд-дин һүҙҙәренә ярашлы, Сәләх әд-дин 1174 йылда Мысырҙы ташлап киткәнсе, биш улға атай булып өлгөрә. 1170 йылда тыуған Әл-Афҙал - уның өлкән улы һәм 1172 йылда тыуған Әл-Әзиз Усман ибн Йософ (Усман]) Сәләх әд-дин менән Сүриә бергә китә. Өсөнсө улы, Әл-Ғази Заһир, һуңынан Алеппо хакимы була. Әл-Афҙалдың әсәһе 1177 йылда йәнә бер бала таба.
Сәләх әд-Диндең 17 улы һәм бер ҡыҙы булған тип һанала. Әйүбиҙәрҙең тарихсыһы Ибн Кәсирәҫәрендә бирелгән исемлектә күренгәнсә уның балаларының исемдәре ошолай булған
Сәләх әд-Диндең хәҙерге заманда иҫтәлеге
Сәләх әд-Дин Сәддам Хөсәйендең кумиры була, сөнки үҙе лә уның кеүек Тикритта, Тигр йылғаһы буйында донъяға килгән; Сәддаме осоронда Ираҡта Сәләх әд-Диндең шәхес культы хөкөм һөрә.
Симфония № 5 (Бетховен)
Баһалар
Бетховендың уҡыусыһы, пианист һәм музыкаль педагог Карл Черни, һәм Бремен капельмейстеры В. К. Мюллер бер-береһенә бәйһеҙ рәүештә,Бетховен Бишенсе симфонияһың темаһын билдәле урман ҡошо,Европаның урта киңлектәрендә таралған, шулай уҡ Веналағы Пратер паркында (Бетховен,ғәҙәттә,унда йөрөргә яратҡан) йәшәүсе һоло турғайы тауышына оҡшатып алған, тип иҫәпләйҙәр.
ВЧК
ВЧК структураһы
ВЧК-ның идаралыҡ аппаратын коллегия етәкләй, ВЧК-ның етәкселек органы — ВЧК Президиумына уның рәйесе етәкселек итә, рәйестең ике урынбаҫары була, документтар әйләнешен 2 шәхси секретарь тәьмин итә.
Вәкәләттәре
Булдырылған ваҡыттан алып ВЧК бер ведомствола закон сығарыу (ҡануниәтте булдырыуҙа туранан-тура ҡатнашыу), суд (суд эштәрен алып барыу) һәм башҡарма (разведка, оператив һәм тәфтиш эштәре) функцияларын башҡара. Административ тәртиптә йоғонто яһау саралары ҡулланыла, улар башта шаҡтай йомшаҡ була: конрреволюционерҙарҙы аҙыҡ-түлек карточкаларҙан мәхрүм итеү, халыҡ дошмандары исемлектәрен төҙөү һәм нәшер итеү, контрреволюцион милкен тартып алыу һәм башҡалар. — түлек карточкаһы мәхрүм контрреволюционер, кисектермәй исемлеген төҙөү һәм халыҡ дошманы, контрреволюцион һәм башҡа мөлкәте конфискациялана.
Граждандар һуғышы башланыу менән ВЧК ғәҙәттән тыш вәкәләттәр ала, уларға ярашлы контрреволюционерҙарға һәм саботажниктарға, спекуляцияла һәм бандитизмда күренеп ҡалған кешеләргә ҡарата төрлө язалау саралары күрелә.
Тәнҡит
Башҡалар өсөн булған кеүек, минең өсөн дә, ЧК-ның бөтөрөлөүе, ғәҙәти судтарҙы һәм яҡлау хоҡуҡтарын тергеҙеү бынан һуң революцияны эске яҡтан ҡотҡарыу шарты булыуы бәхәсһеҙ ине. Әммә беҙ бер нимә лә эшләй алмай инек. Ул ваҡытта Ленин, Троцкий, Зиновьев, Каменев, Рыков һәм Бухариндар ингән Политбюро һорау ҡуйыуын ҡуя ине, әммә, һис шикһеҙ, ҡурҡыу психозынан һәм абсолют властан үҙҙәре үк ғазапланып, уны хәл итергә ҡыймай ине
Ҡомарлы уйын
Бәйлелек
Ҡомарлы уйындарға бәйлелек кешене психологик буйһоноуға — лудомания торошона килтерә. Бындай бәйлелек йәмғиәттә социаль-ижтимағи ҙа, медицина мәсьәләләрен дә килтереп сығарыуы мөмкин. Мөмкин булған хәүеф факторҙарының береһе булып шәхси үҙенсәлектәр: эмоциональ үҙгәреүсәнлек, үҙ-үҙеңде контролдә тотоуҙың кәмеүе тора.
Рәсәйҙә
Пётр I осоронда тәү сиратта хәрбиҙәргә кәрт һәм аҡсаға һөйәк уйнау ҡәтғи тыйылған була (Артиллерия хәрби уставы § 59; Диңгеҙ уставы, IV китап, гл. I, §§ 15, 19), ә һуңғараҡ тыйыу барыһына ла таралған: аҡсаға уйнау тыйыла, өсләтә штраф ҡаралған (указ № 3127, 17.12.1717 йыл). Был күрһәтмә императрица Анна Иоанновна идараһы осоронда 1733 йылдың 23 ғинуарында раҫланған: «партикуляр һәм ирекле өйҙәргә йыйылып, бер кем дә аҡсаға, ваҡ-төйәк мөлкәткә, хужалыҡтарға һәм ауылдарға һәм кешеләргә һис тә уйнамаҫҡа». Полиция күҙәтергә тейеш булһа, штрафтың өстән бер өлөшө ошаҡсыға тәғәйенләнә (№ 6313). Шуның менән һаман да киңерәк тарала барған уйынға ҡаршы торорға уйлағандарҙыр, әммә, күрәһең, бушҡа: был күрһәтмә бер туҡтауһыҙ ҡабатланған (№ 9380, 10714). Фәҡәт Елизавета Петровна идара иткән йылдар һуңыында (1761 йылдың 16 июне) законда тыйылған ҡомарлы уйындар менән рөхсәт ителгән коммерция уйындары араһында айырма яһалған: «танылған дворян йорттарында уйынды ҡулланыу рөхсәт ителә; бары тик аҙ аҡса суммаһына ғына, отош өсөн түгел, әммә ваҡыт үткәәреү маҡсатында ғына» (№ 11275).
Император Александр I тәхеткә ултырғандан һуң, хөкүмөт әүҙем рәүештә ҡомарлы уйындарҙы эҙәрлекләй. 1801 йылда Петербург һәм 1806 йылда Мәскәү хәрби генерал-губернаторҙарына ҡомарлы уйынсылар артынан ныҡ күҙәтеү ойошторорға, ғәйеплеләрҙе судҡа бирергә һәм исемдәрен императорҙың үҙенә еткерергә ҡушыла (№ 19938, 22107). Император Александр I ооро положениеларын һәм екатерина дәүере «Устав благочиния» ҡарарҙары үҙгәртеүһеҙ Рәсәйҙә 1917 йылға тиклем ҡулланылған «Устав о предупреждении и пресечении преступлений» (ст. 444—449, т. XIV) тигән документҡа күсерелгән. Закон, рөхсәт ителмәгән ҡомарлы уйындарҙан башҡа, коммерция уйындарын таныған. Ҡомарлы уйындарҙы булдырмау, уйын йорттарын табыу һәм уларҙы ойоштороусыларҙы һәм унда ҡатнашыусыларҙы суд менән эҙәрлекләүҙе башҡарыусы полиция органдары яуаплылығына һалырға. Полиция уйын ҡоралын, ваҡытын, урынын, ҡатнашыусыларын, маҡсатын һәм хәл-ниәтен асыҡларға тейеш. Закон, юҡ-бар үпкәләүҙәр һәм тынысһыҙланыуҙар булмаһын өсөн, полицияға һаҡлыҡ менән эш итергә ҡуша". Мәскәүҙә тотализаторҙар 1889 йылда мәскәү генерал-губернаторы күрһәтмәәһе менән тыйылған була.
2009 йылдың 1 июленән Рәсәйҙә ҡомапрлы уйындар рәсми рәүештә тыйыла. Шуға ҡарамаҫтан, уйын йорттарының бер өлөшө «электрон лотереялар», интернет-кафе һәм компьютер клубтары «пәрҙә»һе аҫтында йәшерен эшләүен дауам итә.
АҠШ-та
Тарихсылар Лиза Моррис һәм Алан Блок «1840-сы йылдарға тиклем уйын бизнесы Миссисипи һәм Огайо йылғалары һәм шулай уҡ Бөйөк күлдәр буйлап йөрөгән пароходтарҙа ойошторолған». Һуңынан, тыйыуҙарға ҡарамаҫтан — ә бәлки шул тыйыу эҙемтәһе булараҡ — йәшерен уйын бизнесы ҡоро ерҙә лә сәскә атҡан, һәм шуның һөҙөмтәһе булып «аяныслы билдәлелек алған бер нисә „криминаль ҡала“ барлыҡҡа килгән».
Диндәрҙә
Иудаизм да шулай уҡ ҡомарлы уйындарҙы тыя. Торала улар телгә алынмаһа ла, Талмуд уйындарҙы тәнҡитләй.
Классик әҙәбиәттә
Урыҫ классиктарының бер нисә әҫәре ҡомарлы уйындарға һәм мауығыусы кешенең яҙмышына уларҙың ниндәй йоғонто яһауына бағышланған. Александр Сергеевич Пушкиндың «Пиковая дама» повесының сюжеты ҡомарлы уйын менән бәйләнгән кеше яҙмышын бәйән итә. Николай Васильевич Гоголдең «Игроки» комедияһы мутлашыусылар образын тасуирлай. Михаил Юрьевич Лермонтов үҙенең «Маскарад», «Штоссе» һәм «Тамбовская казначейша» әҫәрҙәрендә шулай уҡ сюжетты башлап китеү маҡсатында ҡомарлы уйын темаһын файҙаланған. Фёдор Михайлович Достоевский «Игрок» романында тормошоноң мәғәнәһенә әйләнгән ҡомарға буйһоноу кешене рухи һуҡырлыҡҡа килтереүен хикәйәләй. Осип Эмильевич Мандельштам «Казино» шиғырында уйын аппараттары араһына барып ингән кешенең хәл-торошон образлы итеп тасуирлай. Александр Степанович Грин «Гениальный игрок» хикәйәһендә сюжетҡа, уйындың үҙенең идеяһын юҡҡа сығарыусы отошһоҙ кәрттәр идеяһын индерә. Александр Иванович Куприн «Система» хикәйәһендә Монте-Карлонан килгән еңелмәҫ уйынсы тураһында һөйләй, һәм ошо һәләтенән ҡурҡҡан казино хужалары уны үҙҙәренең уйын йорттарына индермәгән.
Секей халҡы
Шулай уҡ яҡынса 150 000 секей Венгрияла йәшәй.
Әмиров Илфат Өлфәт улы
Спорт күрһәткестәре
Грепплинг буйынса Мәскәү чемпионы (2011)
Киле
Киле — нимәнелер онтау, ваҡлау, төйөү йәки йомшартыу өсөн тәғәйенләнгән сөм һауыт. Төйгөсө (һабы) шул уҡ материалдан яһала. Уны эсен соҡоған ҡаты ағастан йә суйындан эшләгәндәр. Хәҙер күберәк металл, тәбиғи таш, фарфор һәм пластик килеләр ҡулланыла .
Сальсетт
Сальсетт (ингл. Salsette Island ) — Һинд океанының   Мумбаи (Һиндостан) гаванендәге утрау. Мегаполис Мумбаи (элекке Бомбей) һәм Тане ҡалаһы шул утрауҙа урынлашҡан, шуға күрә халҡы буйынса донъяла иң күп халыҡлы утрау булып һанала. Ҡала халҡы яҡынса 15,1 миллион кеше тәшкил итә, ә утрауҙың майҙаны  619 км²  самаһы тәшкил итә.
Географияһы
Сальсетт утрауы төньяҡта Васаи инеше менән сикләнгән, төньяҡ-көнсығышта — Улхас йылғаһы, көнсығышта — Тхана шишмәһе һәм Бомбей  гаване, ә көнбайыштан һәм көньяҡтан — Ғәрәбстан диңгеҙе менән сиктәш. Мумбаи ҡалаһын ойоштороу өсөн XIX быуат дауамында һәм XX быуаттың башында киптереү һәм дамбалар төҙөү юлдары менән тоташтырылған  Бомбейҙың  тәүге ете утрауы, хәҙерге ваҡытта ҙур  Сальсетт утрауының көньяҡҡа сығып торған ярымутрауы булып тора.
Этика
Ҡыҫҡаса күҙәтеү
«Этиканың алтын ҡағиҙәһе» — « үҙеңә телмәгәнде, башҡаларға эшләмә », — төрлө рәүештә  бер-береһенән айырым төрлө мәҙәниәттәрҙә булған. Ул Конфуцийҙа ла бар, Мишнала (йәһүдтәрҙең тәүге әхлаҡ ҡағиҙәләре яҙмаһы) осрай.
Таймаҫов Салауат Усман улы
Биографияһы
1973 йылдан «Востокнефтезаводмонтаж» тресының Стәрлетамаҡ идаралығында төҙөүсе булып эшләй. 1977—1986 йылдарҙа хеҙмәт эшмәкәрлеген Үзбәк ССР-ының Карши ҡалаһында дауам итә.
Витовт
Ви́товт (Витольд; суҡындырылғас — Александр; яҡынса 1350 — 27 октябрь 1430) — Бөйөк Литва кенәзе (1392—1430). Кейстут улы, Ольгердтың энеһе һәм Ягайлоның ике туған ҡустыһы. Гродно кенәзе (1370—1382), Луцк кенәзе (1387—1389), Трокия кенәзе (1382—1413). Гуситтарҙың короле итеп иғлан ителә. Бөйөк Литва кенәзлегенең иң билдәле хакимдарының береһе, тере сағында уҡ Бөйөк тип аталған.
Ворскла буйында алыш
Ворскла буйында еңелеү Витовтың позицияларын кәметә. Йәнә Смоленск кенәзлеген юғалта. Польшаның талабы буйынса, 1401 йылда Вильно-Радом килешеүҙәре төҙөлә, Витовт һәм уның подданыйҙары Польшаға тоғролоҡҡа яҙма вәғәҙә бирергә мәжбүр булған; Витовт ғүмерлеккә бөйөк Литва кенәзе булып ҡалған, әммә уға бирелгән ерҙәр ул үлгәс Ягайлоға һәм Польша короллегенә күсергә тейеш була.
Көнсығыш сәйәсәт
Витовтың ҡыҙы Софья Мәскәү кенәзе Василий I Дмитриевичҡа кейәүгә бирелә. Үҙенең 1423 йылғы васыятнамәһендә кенәз Василий ҡатынын һәм балаларын Витовт һағына ҡалдыра, бынан һуң 1427 йылда Софья рәсми рәүештә Мәскәү кенәзлеген Витовтҡа тапшыра. 1427 йылдан Тверь кенәзе, 1430 йылдан Рязань кенәзе һәм Пронск кенәзе Витовтың вассалы булып китә.
Сығанаҡтар
Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski = Codex diplomaticus Maioris Poloniae:
Аптраҡ ауыл Советы (Мәләүез районы)
Административ үҙәге —  Аптраҡ ауылы.
Хартум
Этимологияһы
Ҡала 1823 йылда Аҡ Нил һәм Зәңгәр Нил ҡушылған ерҙә барлыҡҡа килгән. Был йылғалар араһындағы тар һәм оҙон морон урындағы халыҡ араһында «томшоҡ» (ғәрәп телендә Хартум) тигән исем алған, был исем унда барлыҡҡа килгән ҡаланың атамаһына әйләнгән дә инде.
Климаты
Хатта ғинуарҙа ла 40 градус, ә май-июнь айҙарында 50 градусҡа яҡын температура булыуы ихтимал. Май-август айҙарында уртаса тәүлек температураһы 40 градустан юғарыраҡ булыуы мөмкин. Бөтә яуым-төшөмдәр (ә улар ни бары 150 миллиметр) июнь-сентябрь айҙарына тура килә, шулай итеп ҡыҫҡа дымлы миҙгел барлыҡҡа килә. Йылдың ҡалған ваҡытында яуым-төшөмдәр бөтөнләй булмай тиерлек. Ғинуар-июнь айҙарында уртаса температура 21,5 градус, июнь-май айҙарында 33,5 градус тәшкил итә.
Тарихы
Хартум бик уңайлы урынлашыуы арҡаһында тиҙ арала Төньяҡ-Көнсығыш Африканың сауҙа үҙәгенә әүерелә.
Транспорт
Хартум — илдең мөһим транспорт үҙәктәренең береһе, бер нисә тимер юл һәм йылға юлдарының киҫешкән урыны. Нил йылғаһы буйлап илдә етештерелгән тауарҙар сығарыла һәм импорттың күп өлөшө килтерелә. Йылға аша бер нисә күпер төҙөлгән.
Федерико Феллини
Иртә йылдары
1938 йылдан 1942 йылға тиклем  Феллини үҙенең антифашистик ҡараштары менән билдәле «Марк Аврелий» тип аталған атаҡлы юмористик журналда баҫтырылып сыға. Уға сценарий яҙырға тәҡдим иткәндәренә тиклем уның ете йөҙгә яҡын әҫәрҙәре донъя күрә.
Халыҡ иҫәбен алыу
Халыҡ иҫәбен алыуҙың төп төшөнсәләре
Халыҡ иҫәбен алыу программаһы — иҫәп алғанда йыйылған мәғлүмәт исемлеге. Иҫәп ҡағыҙына кәрәкле мәғлүмәт алыу мөмкинлеген биргән һорауҙар индерелә. Мәҫәлән, адрес, демографик билдәләр — енесе, йәше, ғаилә хәле, гражданлығы, этник характеристика, дине, белеме һ. б.
Судан
Боронғо һәм урта быуаттарҙа
Беҙҙең эраның IV быуат башында биләмәнең ҙур өлөшө Аҡсум батшалығына инә. Артабан бер нисә быуат дауамында төбәктә бер нисә бойондороҡһоҙ  короллек барлыҡҡа килә. Уларҙың иң ҡеүәтлеһе христиан дәүләте Мукурра була, ул б. э. т. VI быуатта нигеҙләнә, XIV быуатта мысыр мәмлүктәре баҫып алғансы 900-гә яҡын йыл йәшәй. Башҡа дәүләт,  Алоа,  1500 йылдар тирәһендә фундж халҡы тарафынан баҫып алына.
XIX быуат
1899 йылдың 19 ғинуарында Бөйөк Британия һәм Мысыр Суданда берлектәге идара итеү буйынса килешеүгә ҡул ҡуя. Инглиз чиновниктары юғары звено була, ә уртансыһы — мысырлылар. Ғәмәлдә Судан Бөйөк Британияның колонияһына әүерелә.
XX быуат
Һуғышта ҡатнашыу Судан өсөн ыңғай һөҙөмтә бирә — милли сәнәғәт үҫешә, милли, сәйәси тормош активлаша, сәйәси партиялар, профсоюздар барлыҡҡа килә, үҙаллылыҡҡа ынтылыштар көсәйә.
XXI быуат
2011 йылдың майында, Көньяҡ Судан айырылғанға ҡәҙәр авгусҡа тиклем уның менән Көньяҡ Кордофандың бәхәсле зонаһында ҡораллы конфликт башлана һам дауам итә.
Дәүләт ҡоролошо
Республика. 2005 йылдан ваҡытлыса конституция эшләй. Хөкүмәт һәм дәүләт башлығы — президент.
Мокрый Аушедз
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Мекнес
Тарихы
1673 йылда Мекнес Исмаил ибн Шәрифтең баш ҡалаһы була, ул унда ҡалаға «Марокко Версале» данын алып килгән ҡупшы һарайҙар төҙөй. Хакимдың вафатынан һуң, 1727 йылда ҡала баш ҡала функцияһын юғалта.
2010 йылдың 19 февралендә ҡаланың иҫке өлөшөндәге  Манара  мәсетенең түбәһе йома намаҙы ваҡытында емерелеп төшә, күп мәхәллә кешеләре һәм тирә-яҡ йорттарҙа йәшәүселәр зыян күрә, кәмендә  41 кеше һәләк була.
Сәләхов Таһир Теймур улы
Биографияһы
1950 йылда А. Азимзадә исемендәге Әзербайжан художество училищеһын тамамлай, ләкин биорафияһындағы «халыҡ дошманының улы» тигән юл уға И. Е. Репин исемендәге һынлы сәнғәт, скульптура һәм архитектура институтына инергә ҡамасаулай. Шулай ҙа В. И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия художество институтына инергә насип була, уны 1957 йылда живопись рәссамы һөнәре буйынса тамамлай (П. Д. Покаржевскийҙың оҫтаханаһы).
Развожаев Михаил Владимирович
Севастополь губернаторы
2020 йылдың 12 июнендә «Берҙәм Рәсәй» Севастополь төбәк бүлексәһенең 10-сы конференцияһы делегаттары Михаил Развожаевты Севастополь губернаторына кандидат итеп күрһәтергә ҡарар итә. Уның өсөн делегаттарҙың абсолют күпселеге тауыш бирә. 2020 йылдың 13 сентябрендә берҙәм тауыш биреү көнөндә төбәк башлығын туранан-тура һайлау үтә.
Геката
Мифологияла
Диодорҙа Гекатаның атаһы Ээттың ҡустыһы, Гелиостың улы менән тиңләштерелә. Уның һөйләүе буйынса, ул атаһы Персты ағыулап үлтерә һәм Таврида батшабикәһе булып китә. Ээтҡа кейәүгә сыға һәм Кирка, Медея һәм Эгиалейҙә тыуҙыра.
Табыныу
Уға I орфик гимн бағышлана. Скульптор Алкамен тәүге тапҡыр Гекатаны Афинала өс берләшкән статуя рәүешендә төҙөй. Геката ҡайһы берҙә ҡулына ике факел тотҡан бер ҡатын-ҡыҙ фигураһы рәүешендә, ҡайһы берҙә өс һындың арҡаһы менән бәйле рәүештә һүрәтләнә.
Беҙҙең эраға тиклем 5 быуаттан ул ҡараңғылыҡ алиһә, төнгө өрәктәр, мәхшәрҙәр, тылсым, күләгәләр эйәһе тип атағандар. Уның изге хайуаны — йыш ҡына аллаға ҡорбан килтергән эт. Гекатаға ритуалдар Апллоний Родосскийҙың «Аргонавтика»һында  тасуирлана.
Ҡыҫҡа нарды
Уйын стратегиялары
Уйындың икенсе стратегияһы — «уйынды тотоп тороу». Уның принцибы — «тиҙ уйындың» ҡапма-ҡаршыһы. Был стратегия уҙышта артта ҡалырға мөмкинлек бирә, әммә уйынсы дәғүәсенең йортона һәм ихатаһына фишкаларын урынлаштырыу арҡаһында еңеү позицияһында ҡала һәм дәғүәсе фишкаларын Йортҡа индермәй ашарға мөмкинлек аса. Тотоп тороу уйыны алып барыу еңел түгел, сөнки уңайлы позиция эҙләр кәрәк, бының өсөн етди стратегик әҙерлек талап ителә.Тотоп тороу уйынын алып барғанда 5-се пунктты, бар-пунктты һәм 4-се пунктты ябыу бик мөһим момент булып тора, айырыуса 5-се пункт иң мөһим булып һанала. Ябыҡ пункттар бер-береһенә ни тиклем яҡын тора, шул тиклем яҡшы була. Әлеге ябыҡ пункттарҙы булдырыу өсөн төҙөүсе фишкалар кәрәк була, уларҙы кәрәкле позицияларға алып барып еткерер кәрәк. Шулай уҡ бик мөһим алдынғы якорь пунктын — дәғүәсенең 4-се һәм 5-се пункттарын булдырыу.
Ярцевка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Троицк (Силәбе өлкәһе)
Тарихы
1743 йылдың 19 июнендә Ырымбур крайының наместнигы Неплюев Иван Иванович тарафынан башҡорттарҙың аҫаба ерҙәрендә, Уйыл йылғаһы Уй йылғаһына ҡойған урында, хәрби нығытма булараҡ нигеҙ һалынған. Православие динен тотоусыларҙың Изге Троица байрамы хөрмәтенә аталған. Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш сиге буйында төҙөлгән туғыҙ ҡәлғә иҫәбенә инеп, Уй сик һыҙығының үҙәге булған. Ҡәлғә Азиянан Европаға барған төп ҡаруан юлында урынлаша. Троицк ҡәлғәһенә тәүҙә башҡа ҡалаларҙан дворян һәм казактар күсерелә. Гарнизонда 739 һалдат һәм офицер хеҙмәт иткән. 1771 йылда ҡәлғәлә 1680-дән ашыу кеше, 317 йорт иҫәпләнгән. Ҡәлғәнең ҡаршыһында, Уй йылғаһының уң ярында, 1745 йылда алыш-биреш йорто (меновой двор) булдырыла, ул 1915 йылға тиклем ғәмәлдә була (1749 йылда — ағастан, 1822 йылда таштан эшләнә), сик буйы таможняһы Ырымбур таможня округы бөтөрөлгәндән һуң ябыла. Императрица Елизавета Петровнаның указы буйынса (1749 йылдың ноябрендә) Троицкиҙа артабан йыл һайын, майҙан октябргә тиклем, алыш-биреш йортонда йәрминкә ойошторола, йәрминкәнең әйләнеше ҡырҡа арта бара һәм йылына 2,5 миллион һумға етә.
1889 йылда 14 меңлек ҡала халҡына 8 православие сиркәүе, 4 мәсет, 1 синагога тура килә. Троицк ҡалаһының халҡы электән уҡ күп милләтле була.
Керсти Кальюлайд
Биографияһы
2021 йылда Кальюлайд Иҡтисади хеҙмәттәшлек һәм үҫеш ойошмаһы (ОЭСР) генераль секретары вазифаһына үҙ тәҡдимен тауышҡа ҡуя.
Заһир Исмәғилев һәйкәле
Тарих
Композитор Заһир Исмәғилевҡа һәйкәл Өфөнөң Ленин урамында Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры менән йәнәш урынлашҡан Театр скверында, уның хөрмәтенә аталған Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты ҡаршыһына ҡуйылған. Һәйкәл Заһир Ғәриф улы нигеҙ һалған һәм 20 йыл дауамында етәкләгән юғары уҡыу йортона 40 йыл тулған көндәрҙә — 2008 йылдың 18 октябрендә тантаналы асыла.
Түбә ауыл Советы (Баймаҡ районы)
«Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр
Әбйәлилова Нурия Уйылдан ҡыҙы (1965).
Антоновка (Обуховка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Родина (Ғафури районы)
Урамдары
Колхоз урамы (Колхозная (улица))
Совет урамы (Советская (улица))
Әбеш
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡубыяҙ
Ҡубыяҙ (Кубиязы) — Башҡортостан Республикаһының Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 1212 кеше. Почта индексы — 452890, ОКАТО коды — 80204828001.
Мандоки Иштван Конгур
Биографияһы
Тыуған ваҡыттағы исеме һәм фамилияһы — Мандоки Иштван, олоғайған йәшендә үҙ ғаиләһенең тәүге — Конгур фамилияһын ҡабул итә, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, вафатына тиклем, исемен Атлан тип алмаштыра. Мандоки- боронғо венгр (кун) аристократтары.
Черногорияла мәғариф
Урта мәктәп
Урта мәктәптәр өс төргә бүленә. Балалар, үҙҙәренең баһаларына һәм теләктәренә ҡарап, уларҙың береһен һайлай:
Юғары белем
Тамамлаусыларға шулай уҡ тейешле һөнәрҙәр буйынса магистратура һәм аспирантура программалары тәҡдим ителә.
Тайба (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Грузияның сәнғәт һарайы– Мәҙәниәт тарихы музейы
Экспозицияһы
Музейҙың ҡайһы бер экспонаттары классик дәүергә ҡарай: археологтар Вани ҡалаһында тапҡан антик битлек айырыуса ҡыҙыҡһыныу уята.
Скульптура депозитарийы
Музейҙа грузин скульптураһында реалистик йүнәлешкә нигеҙ һалыусы СССР-ҙың халыҡ рәссамы (1876—1951) Якоб Николадзеның өс картинаһы һаҡлана.
Китапхана һәм һирәк баҫмалар депозитарийы
Музейҙа шулай уҡ грузин гәзиттәре һәм журналдары һаҡлана: (Театр и Жизнь 1910, 1914—1917, 1923—1924), Нишадури (1917—1918), Сапирони (1924), Дуруджи (1926), Тартарози (1927—1928), H2 SO4 (1924), Momavali (1920), Eroba (1920), Ушба (1926), Meotsnebe Niamorebi (1923), Дроша (1924—1925), Mizani (1927), ART (1912), Piramidebi (1924), Almanakhi (1925), Грдемли (1923 һәм 1927), Паскунджи (1908 һәм 1910), Чвени Театри (1921), Эшмакис Матрахи (1919—1920), Сахалхо Пурцели (1914), Сахалхо Газети (1910), Матрахи (1915), Лахти (1912) һәм Квали һәм Иверия.
Алса
Алса (урыҫ.алыча) — гөлйемеш һымаҡтар ғаиләһенә ингән аҡ сәскәле, сейә һымаҡ емешле көньяҡ ағасы; март- апрель айҙарында япраҡ ярыу менән бергә сәскә ата; бал ҡорттары уның һеркәһен дә, татын да йыя.
Пиза башняһы
Собор артында урынлашҡан, ул Пиза ҡалаһының Мөғжизәләр майҙанында өсөнсө боронғо бина булып тора. Башняның ауышлығы бер нисә тиҫтә йыл дауам иткән төҙөлөш барышында барлыҡҡа килгән. Һуңынан, XX быуаттың аҙағында XXI башында, нығытыу эштәре һөҙөмтәһендә тотороҡлана.
Төҙөлөшө
Проект авторы — Бонанно Пизано. Башняны төҙөү өс этапта алып барыла, 1173 йылдың 9 авгусынан, 200 йылға яҡын өҙөклөк менән, 1360 йылға тиклем дауам итә. Башня аҡ мәрмәрҙән һалынған, беренсе ҡаты — аркатура, башҡа ҡаттарҙың һәр ҡайһыһы галерея менән уратып алынған. Һәр галереяның тышҡы өлөшө ябыҡ аркаларға таянған классик капителдәре булған колонналарҙан тора
Элегерәк башняның «ауышлығы» проекттың бер өлөшө булған тип иҫәпләнһә лә, хәҙер был фараз шикле күренә. Башняның конструкцияһы иң баштан уҡ хаталы була — өс метрлы ҙур булмаған фундаменттың һәм грунттың көсһөҙлөгө өсөнсө ҡатты төҙөгәндән һуң (1178) башняның ауыш булыуына килтерә. Нигеҙ нығытыла, һәм 1198 йылда төҙөлөп бөтмәгән бина ваҡытлыса асыла.
Башня ауыш булһа ла, XIV быуаттың икенсе яртыһында башняның өҫкө өлөшөндә төҙөлгән манара ул ваҡытта ауышҡан башня мөйөшөндә тора. Әлеге ваҡытта бинаның ике өлөшө лә ҡыйшайған булып күренә.
Калиновка районы
Калиновка районы (Калинівський район) — Винница өлкәһендәге район. Район үҙәге — Калиновка ҡалаһы.
Сузанна Тамаро
Иртә йылдары
Сузанна Тамаро 1957 йылдың 12 декабрендә Триест ҡалаһында (Италия)  урта синыф ғаиләһендә тыуған. Уның әсәһе итальян яҙыусыһы Итало Звевоның туғаны була. Ата-әсәһе айырылышҡандан һуң әсәһе яғынан өләсәһе тәрбиәләй.
Әҙәби карьераһы
1978 йылда ул беренсе хикәйәләрен баҫтырып сығара, ә 1981 йылда үҙенең тәүге «Илмитц»  (Illmitz) романын яҙа. Ул мөрәжәғәт иткән бөтә нәшриәттәр романды кире ҡаға, һәм ул әлегә тиклем баҫылып сыҡмай.
1997 йылда «Anima mundi» романы сыға, уның геройы хәҙерге заман ваҡиғаларында үҙен табырға маташа. Тирә-яҡ донъяға тәнҡит күҙлегенән ҡараш, тормошсан һәм психологизмға ҡарамаҫтан, китапты тәнҡитселәр һәм уҡыусылар һалҡын ҡабул итә.
Ряжск
Тарих
Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында ҡала аша илдең көнбайышынан эвакуацияланған вагон-вагон предприятиелар һәм уларҙың эшселәре илдең көнсығышына табан күскән. 1941 йылдың ноябрь аҙағында немец ғәскәрҙәре ҡаланан 15 км алыҫлыҡта тора. 3 мең кеше ингән.халыҡ ополчениеһы отрядтары булдырыла, ҡала ҡамауҙа тип иғлан ителә. Немец авиацияһы ҡаланың стратегик мөһим объекттарын бомбаға тота. Был саҡта Ряжск ҡалаһына 84 диңгеҙ пехотаһы бригадаһының 3-сө батальоны килә. Бер көн эсендә совет һалдаттары генерал С. И. Руденко етәкселегендә немецтарҙы Скопин ҡалаһынан бәреп сығара. Аҙаҡ, 1941 йылдың декабрь айында, Ряжск янында 61-се резерв армияһы, авиация генерал-лейтенанты Г. П. Кравченкокомандалығы аҫтында штурмлау авиация дивизияһы туплана, уларҙы һауанан ПВО-ның авиация частары генерал-майор П. М. Стефановский етәкселегенд!ә һаҡлар тора. Ҡаланы немец илбаҫарҙарынан һаҡлауҙа әүҙем ҡатнашҡандары өсөн Ряжск ҡалаһының бик күп кешеләре орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. Ряжскиҙа һәләк булған яугирҙәрҙең туғандаштар ҡәбере бар, унда батырҙар хөрмәтенә обелиск ҡуйылған.
Ибрай (исем)
Ауылдар
Ибрай — Ишембай районындағы ауыл.
Иҫке Ибрай (Старое Ибраево) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл.
Талзак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бугай (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Крюковск гидроузеле һыу объекттары. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Лаг Бадана Милли паркы
Тасуирлама
1989 йылда милли парктар, ҡурсыулыҡтар һәм махсус һаҡланған урындар эшмәкәрлеген көйләүсе яңы ҡануниәт булдырыла. Был ваҡытта ҡырағай тәбиғәт ресурстарын һаҡлау менән Малсылыҡ, Урман хужалығы министрлыҡтары, Ареалдарҙы үҫтереү буйынса милли агентлыҡ шөғөлләнә. Ҡырағай урман департаментында шулай уҡ президент указы менән ойошторолған бойондороҡһоҙ хоҡуҡ һаҡлау подразделениеһы ла эшләй
Көнгәк
Көнгәк (Кунгак) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 602 кеше. Почта индексы — 452893, ОКАТО коды — 80204831001.
Тальжина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь йылғаһы, инештән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Фәттәх
Билдәле кешеләр
Салауатов Фәттәх Хәсән улы (Салаватов Фаттах Хасанович 1903 йыл ― 23 май 1992 йыл) — 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугиры, гвардия ҡыҙылармеецы. I (1987) һәм II (1968) дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры.
Фамилияла
Фәттәхов Ҡасим Камал улы (21 ғинуар 1921 йыл — 5 май 1981 йыл) — ауыл хужалығы эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында һәм 1945 йылғы совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. 1967—1981 йылдарҙа Краснокама районы «Красный Октябрь» колхозы рәйесе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хухалығы хеҙмәткәре. Ленин (1976), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1981), «Почёт Билдәһе» (1973) һәм 3-сө дәрәжә Дан (1945) ордендары кавалеры.
Айыт (Миәкә районы)
Почта индексы — 452099, ОКАТО коды — 80244870002.
РСФСР-ҙың Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены
Орден тарихы
1920 йылдың 28 декабрендәге 8-се Бөтә Рәсәй эшсе, крәҫтиән, ҡыҙылармеец һәм казак депутаттары Советтары ҡарары менән раҫланған. Бүләкләүҙәр 1921 йылдың апреленән 1933 йылдың ғинуарына тиклем башҡарыла. Орден Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ орденынан айырмалы рәүештә коллектив һәм шәхси бүләк булараҡ булдырыла. 1921 йылдың 14 апрелендә ВЦИК Президиумы тарафынан орден эскизына Бөтә Рәсәй конкурсы иғлан ителә, һөҙөмтәһе тик 1922 йылдың мартында билдәле була, еңеүсеһе тип ҡыҙылармеец С И. Куклинский (Строганов сәнғәт училищеһы сығарылыусыһы) иғлан ителә, уның эскизы, бер аҙ үҙгәрештәр менән, ҡабул ителә.
Медея
Медея (Μήδεια; бәлки, сығышы менән бәйле «ниәтләргә, уйлап сығарырға»,  "уй, ниәт) — боронғо грек мифологияһында колхида батшабикәһе, сихырсы һәм аргонавт Ясондың һөйгән йәре.
Афинала
Уларҙың ғаиләһен Тесейҙың пәйҙә булыуы емерә. Ул йәшерен тыуған һәм Трезендә үҫкән батша вариҫы. Тесей атаһына үҙен танытмай ҡунаҡҡа килә, батша был йәш кеше уға кем булғанын белмәй. Медея үҙенең улының батша булып ҡалыуына ҡурҡыныс янағанын һиҙенеп, Эгейҙы ҡунаҡты үлтерергә өгөтләй. Батша Тесейға ағыу һалынған шараплы кубок бирә, ҡунаҡ уны ирендеренә лә килтереп өлгөрмәй, Эгей уның билендә тәүге балаһының әсәһенә ҡалдырған ҡайышты күреп ҡала. Ул шарапты улының ҡулынан бәреп төшөрә. Медея улы менән бергә Афинанан ҡаса һала.
Мельбурн
Ме́льбурн (Melbourne //, урындағы әйтелеше буйынса []) — ҙурлығы буйынса Австралияның икенсе ҡалаһы, Виктория штатының баш ҡалаһы, Порт-Филлип ҡултығы тирәләй ултыра. Биҫтәләрендә йәшәүселәр менән бергә халҡының һаны — яҡынса 4 246 345 кеше (2013 йылға ҡарата). Мельбурн — донъяла иң көньяҡтағы миллионер ҡала.
Демография
2011 йылғы халыҡ иҫәбен алыу күрһәтеүенсә, Мельбурн халҡының 27,2 проценты — католик, 23,5 проценты — динһеҙ, 10,8 проценты — англикан, 5,5 проценты — православиелы, 4 проценты буддасы, 2,3 проценты — мосолман, 1,1 проценты иудаист була.
Иҡтисады
Мельбурнда Австралияның ҙур диңгеҙ порты бар. Уныңйыллыҡ тауар әйләнеше яҡынса AUD$ 75 миллиард тәшкил итә. Милли контейнер әйләнешенең 39 проценты Мельбурн портына тап килә.
Транспорты
Мельбурндың трамвай селтәре донъяла иң ҙуры һанала. 2015 йылдан ҡала үҙәгендә трамвайҙа йөрөү түләүһеҙ.
Мәҙәниәт
Мельбурн — Австралияның мәҙәни һәм спорт баш ҡалаһы.
Сильва Давид
«Валенсия»
Примерала дебют миҙгеленән һуң Сильва һәләтле һәм перспективалы уйынсы тип иҫәпләнә. 2006 йылда 20 йәшлек Давид бер ниндәй ауырлыҡһыҙ "Валенсия"ның төп командаһында нығына, команданан киткән Пабло Аймарҙы алмаштыра. «Валенсия» составында дебют миҙгелен Кике Санчес Флорес етәкселегендә юғары кимәлдә үткәрә, Примераның, Испания кубогының һәм Чемпиондар лигаһының һәр матчында тиерлек уйнай. Миҙгел дауамында Сильва 49 уйында уйнап өлгөрә, 8 гол индереп, айырылып тора. 2007 йылдың 21 июнендә ул үҙ клубы менән ете йылға яңы контракт төҙөй.
Йыйылма командаһы
2012 йылғы Европа чемпионатына һайлап алыу матчтарында Сильва 7 уйында 4 гол индерә. Бынан тыш бер нисә һөҙөмтәле пас тапшыра. Шулай итеп, был һайлап алыу циклында Сильва, туптар һаны буйынса һөжүмселәр Фернандо Торрес һәм Фернандо Льорентены уҙып, Давид Вильянан ҡала, йыйылма командаһының икенсе һөжүмсеһе итеп алына.
Этнографик музей (Белград)
Тарихы
Беренсе системаға һалынған йыйылма Мәскәүҙә 1867 йылда үткәрелгән Бөтә славян күргәҙмәһендә ҡатнашыу өсөн ойошторолған. Йыйылған әйберҙәрҙең Мәскәүҙә ҡалыуына ҡарамаҫтан, был күргәҙмә Сербияла, Балканда этнографик предметтарҙы туплау һәм был биләмәләрҙе этнологик өйрәнеү өсөн бик мөһим роль уйнаған.
Миңете (күл)
Тасуирламаһы
Күл дөрөҫ түңәрәк формаға эйә. Төньяҡтан көньяҡҡа ул — 1,8 километрға, ә көнбайыштан көнсығышҡа 1,2 километрға һуҙылған. Уның һыу ятҡылығының дөйөм майҙаны яҡынса 2,16 квадрат километр тәшкил итә. Һыу ятҡылығының иң ҙур тәрәнлеге 2,7 метр иҫәпләнә, уны төньяҡ һәм көнсығыш яр буйҙарынан ағып төшкән шишмәләр һәм яуым-төшөм туйындыра.
Буланиха (Вязовка ҡушылдығы)
Буланиха  — Рәсәйҙәге йылға. Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Вязовка йылғаһының уң ярына тамағынан 44 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Арка-Онур-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Денис ауыл Советы (Мәләүез районы)
Денис ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районындағы муниципаль берәмек
Тарихы
2009 йылда Һәйет ауыл Советы менән берләштерелә.
Сомали телдәре
Ғәрәп теле
Сомалиҙа сомали теле менән бер рәттән ғәрәп теле икенсе дәүләт теле булып тора. Был — Сомалиҙың ислам дәүләте булыуы һәм уның йоғонтоһонда ғәрәп теле һеңдерелеүе, шулай уҡ илдең Ғәрәбстан ярымутрауы менән йәнәш булыуы һөҙөмтәһе. Күпселек мәктәптәрҙә ғәрәп теле уҡытыла, ошо телдә ислам ҡанундары һәм яҙмалары өйрәнелә, шулай уҡ ислам йыйындары үткәрелә. Күпселек киң мәғлүмәт саралары ла ғәрәп телендә.
Бернадетт Сель
Сәйәси карьераһы
Йыйылыштың һигеҙ ағзаһы яңы «Венгрия өсөн диалог» партияһын төҙөү өсөн киткәндән һуң LMP парламент төркөмө тарҡалғас,   2013 йылдың февраленән сентябргә тиклем  бойондороҡһоҙ депутат булып иҫәпләнә. Бернадетт Сель һәм Андраш Шиффер 2013 йылдың 24 мартында партияның съезында  яңы рәйестәш итеп һайлана.
Республика Монументы (Төркиә)
Республика монументы'' '(Cumhuriyet Anıtı) Төркиәнең баш ҡалаһы Истанбулда Тәҡсим майҙанында урынлашҡан һәйкәл. 1923 йылда Төрөк Республикаһы булдырылыу иҫтәлегенә асылған.
Балдаҡ атыш
Балдаҡ атыш (урыҫ.стрельба в кольцо) — башҡорт балалар уйыны. Башҡорт халҡы борондан уҡ балаларҙы кесе йәштән үк мәргәнлеккә өйрәткән. Был уйын шуларҙың береһе.
Раевка ауыл Советы (Әлшәй районы)
Тарихы
2) Әлшәй районы буйынса: а) «Аксенов ҡасаба Советын» «Аксёнов ауыл Советына»;
Суксун (Пермь крайы)
Тарихы
1651 йылда тәүге тапҡыр йылъяҙмала иҫкә алына.
Артабанғы йылдарҙа Суксун заводында ҡыңғырау ҡойоу һәм еҙ етештереү өсөн "таш фабрикаһы"; баҡыр һәм еҙҙән һауыт-һаба, көнкүреш һәм сиркәү кәрәк-яраҡтары етештереү фабрикаһы; самауырҙар етештереү фабрикаһы барлыҡҡа килә. 1841 йылда бында Уралда беренсе "Никита Демидов" исемле тимер корпуслы пароход төҙөлә һәм һыуға сафҡа индерелә.
1941 йылдың йәйендә Суксун заводының төп профилен үҙгәрткән Витебск күҙлек етештереү фабрикаһы эвакуациялана. СССР-ҙың Халыҡ-ара Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡушыуы буйынса завод линзалар һәм һаҡлағыс күҙлектәр етештерә башланы. 1956 йылда завод тулыһынса линза һәм күҙлектәр сығарыуға күсә. Шуның менән бәйле ул "Суксунский оптико-механический завод" тип үҙгәртелә. Әлеге ваҡытта завод шәхси һаҡланыу саралары (һаҡлағыс күҙлектәр, каскалар, наушниктар һәм башҡалар) сығара.
Арка-Парны-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Успенский Эдуард Николаевич
Шәхси тормошо
Өсөнсө ҡатыны (2005—2011 ) — Элеонора Николаевна Филина (28 апрель 1962 йыл), «В нашу гавань заходили корабли » (1991—2011) телетапшырыуҙарын алып барыусы журналист, музыкаль мөхәррир, элек уҡытыусы һәм балалар психологы булған. 2011 йылдың октябрендә айырылышалар.
Литвинов Андрей Витальевич
«Металлург» Нк системаһында (2014 йылға тиклем)
Киләһе 2013/14 йылдар миҙгелендә «Ариада» өсөн даими чемпионатта ул 19 матчта ҡатнаша һәм ете тапҡыр уйында еңә. Команда Братина кубогына эләгә, әммә шунда тәүге раундта уҡ «Рубин» хоккей клубына 1-3 иҫәбе менән отола. Литвинов Братина кубогының өс уйынында ҡатнаша, берәүһен генә тулыһынса уйнай һәм шуны еңә. ЙХЛ чемпионатында ул һигеҙ осрашыу үткәрә һәм шуларҙың береһен генә еңә. Ошо миҙгелдән һуң Андрейҙың «Кузнецкие Медведи» менән контракты тамамлана.
Статистика
Иҫкәрмәләр: У — уйындар һаны, Е — еңеүҙәр, О — отолоуҙар, Мин — боҙҙа үткәргән минуттар һаны, ҮШ — үткәргән шайбалар, «0» — ҡоро уйындар һаны, ЫК — ышаныслыҡ коэффициенты, %КҠШ — кире ҡағылған шайбалар проценты * «Плей-офф» урынына Өмөт кубогында уйындары
Ташелга
Ташелга — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Мрас-Су йылғаһының уң ярына тамағынан 85 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Түбәнге Әүрез ауыл Советы (Әлшәй районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з һанлы «Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр, Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре һәм үҙгәрештәре тураһындағы» Законына ярашлы, ст. 1, ч.144 (йөҙ ҙә ҡырҡ дүртенсе часы Башҡортостан Республикаһының 2006 йылдың 21 июнендәге 329-з Законы менән индерелә), унда түбәндәге юлдар бар: 144. Әлшәй районының Түбәнге Әүрез һәм Себенле ауыл Советтары сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы үҙгәртергә, Әлшәй районы Түбәнге Әүрез ауыл Советы территорияһының бер өлөшөн (2,8 га) Әлшәй районының Себенле ауыл Советы территорияһы составына индерергә.
Булнаш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Һабай (Ғафури районы)
Урамдары
Ғафаров урамы (Гафарова (улица))
Альфред Хичкок
Үҫеше
Уға прокатта ҙур уңыш яулаған беренсе тауышлы — «Шантаж» (1929) фильм ҡарай. Жорж Садуль фекере буйынса: «Был постановкала ул яҡшы эшләнгән детектив сюжетҡа ла, кино төшерөү өлкәһендә техник яңылыҡҡа ла (монтаж, тауыш контрапункты һ. б.) айырым әүәҫлеген күрһәтә, бында һис шикһеҙ континенталь оҫталарҙың яңы ҡаҙаныштары сағыла»».
Албан теле
Албан телендә һөйләшеүселәрҙең һаны — яҡынса 6 млн кеше. Болгарияла (Мандрица ауылында) элек-электән ҙур булмаған һанда албандар йәшәй. Украина сиктәрендә (Запорожье һәм Одесса өлкәләрендә), XIX быуат башында бер нисә албан телле ауыл булған, улар араһында иң боронғо ауыл — Одесса өлкәһендә Каракурт.
Тел тарихы
Дөйөм һинд-европа торошонан күскән исемдәрҙең һәм ҡылымдарҙың ялғауҙар системаһы албан телендә етди үҙгәртеп ҡороуға дусар була, һәм, шуға ҡарамаҫтан, телдең уртаҡ структураһы, дөйөм алғанда, синтетик флектив характерҙы һаҡлай.
Протоалбан теленең үҫешендә латин теле көслө йоғонто яһай : быуат буйы рим хакимлығы дауам итһә лә, Иллирияла тулыһынса латинлаштырыу (был, мәҫәлән, Галлияла, Испаниялағы һәм башҡа Рим провинцияларындағы кеүек) булмай, латин эҙе лексикон кимәлендә генә түгел, ялғауҙарҙа ла, һүҙьяһалыштарҙа һәм синтаксиста ла, шулай итеп, хәҙерге албан телен «яртылаш роман» теле, тип атарға мөмкин.
Албан яҙыуы
1908 йылдан албан яҙыуыында латин алфавиты варианты диакритик тамғалар менән ҡулланыла. Элек, XIX быуатта, оригинал яҙыу « эльбасан яҙыуын», «алфавит Бютакукье» и. «алфавит Гьирокастро» ҡулланып ҡарағандар.
Ҡушкүл (Асҡын районы)
Ҡушкүл (Кушкуль) — Башҡортостандың Асҡын районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 20 кеше. Почта индексы — 452896, ОКАТО коды — 80 204 813 003.
Ҡырҙы (күл)
Тасуирламаһы
Күл яры һөҙәк. Көнбайыш яры ныҡ һаҙлыҡлы, ҡамыш баҫҡан. Көньяҡ ярына яҡын ғына Һары һаҙлығы урынлашҡан, шуға күрә уның бер өлөшө лә һаҙланған. Ҡалған яғы ҡомло, асыҡ урынлы һәм ярҙары балыҡсылар өсөн төшөргә уңайлы.
Беренсе йәмиғ мәсете
Тарихы
1894—1911 йылдарҙа инженер-архитектор И. Мәлев проекты буйынса реконструкция уҙғарыла.
1960 — 1992 йылдарҙа Беренсе йәмиғ мәсете Өфө ҡалаһында эшләп килгән берҙән-бер мәсет иҫәпләнгән.
Вики Холланд
Карьераһы
Холланд донъя Кубогы этаптарында ватандашы Лиз Блатчфордты ҡыуып үтә һәм Лондонда Олимпиада-2012 ҡатнашыу өсөн Бөйөк Британияның йыйылма командаһы составына инә. Викинан тыш ҡатын-ҡыҙҙар триатлонында Бөйөк Британиянан Хелен Дженкинс һәм Люси Холл сығыш яһай.
Холланд 2014 йылда Дуҫлыҡ Уйындарында ағалы-ҡустылы Браунли һәм Джоди Стимпсондар менән бергә ҡатнаш командалы эстафетала алтын ала.
Баҙар майҙаны (Ротенбург-об-дер-Таубер)
Тарихы
1632 йылда Баҙар майҙанында Швеция короле Густав-Адольф армияһы туҡтаған, ә король үҙе ратушала төн ҡунған.
Гөлгөнә (исем)
Гөлгөнә- башҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме. Башҡа телдәрҙә лә ҡулланыла.
Аборт
Хәүефле һәм хәүефһеҙ аборттар
Ғәмәлдә төрлө сәбәптәр арҡаһында законлы аборт һәр ваҡыт хәүефһеҙ булмай (йәғни ҡатмарлашыу ихтималлығы минималь булыуын гарантиялай), ә законһыҙ аборт законлы абортҡа ҡарағанда һәр ваҡыт хәүефлерәк булмай.
Аборттарҙың ҡатмарлашыуынан үлем осраҡтары
Ҡатын-ҡыҙҙарҙың хәүефһеҙ аборт яһау мөмкинлеге булған илдәрҙә хәҙерге заман ысулдарын ҡулланып башҡарылған аборт арҡаһында үлем ихтималлығы 100 000 интервенцияла 1-ҙән артмай. Сағыштырыу өсөн, ҡатын-ҡыҙҙарҙың хәүефһеҙ аборт яһау мөмкинлеген тәьмин итмәгән илдәрҙә аборттарҙың иртә ҡатмарлашыуынан үлеү ихтималлығы 1000 интервенцияға 0,9-3,5 тәшкил итә. Йыл һайын йөклөлөккә бәйле сәбәптәрҙән вафат булған бала табыу йәшендәге 500 000 ҡатын-ҡыҙҙың 15 проценты — хәүефһеҙ аборт ҡатмарлашыуы арҡаһында үлем осраҡтары теркәлә, өҫтәүенә үлемдәрҙең 98 проценты үҫешеүсе илдәргә тура килә.
Әҙерләү
Аборт алдынан үткәрелә:
Мораль (әхлаҡи) яҡтары
Бәхәстең икенсе әхлаҡи мәсьәләһе яралғы (эмбрион) мәнфәғәттәренең ҡатын-ҡыҙ мәнфәғәттәренән өҫтөн булыуына ҡағыла йәки киреһенсә. Абортҡа ҡаршы ҡуйыу был хоҡуғын тормошҡа эмбрион ҡатын-ҡыҙ тиң хоҡуҡтарға менән. Абортҡа ҡаршылар яралғының ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтары менән тиң хоҡуҡлы йәшәү хоҡуғын ҡуя. Аборт хоҡуғы яҡлылар ҡатын-ҡыҙҙың кеше именлеге хоҡуғына һәм үҙ тәненә хужа булыуына өҫтөнлөк бирә.
Германия
Германия — иҡтисады тотороҡло үҫеүсе бөйөк дәүләт 2009 йыл йомғаҡтары буйынса илдең эске тулайым продукты күләме 3,24 триллион АҠШ долларын тәшкил иткән, был кеше башына яҡынса 39 442 доллар тигән һүҙ. Илдә ҡулланылған аҡса берәмеге — евро.
Германия Европа берләшмәһен ойоштороусы илдәрҙең береһе һәм уның даими ағзаһы. Ул шулай уҡ НАТО-ға һәм «Ҙур етәү» ойошмаларына ла инә. Иммиграцияның популярлығы яғынан Америка Ҡушма Штаттарынан ҡала донъяла икенсе урында тора.
Халҡы
Германияла 2014 йылғы халыҡ иҫәбенән күренеүенсә 80 миллион кеше иҫәпләнә. Германия халҡының 92 % — немецтар, 1,749 — миллион төрөк, 930 мең — элекке Югославия республикаһы граждандары, 187,5 мең Рәсәй һәм 129 мең Украина граждандары тәшкил итә.
Башҡортостан менән бәйләнештәре
2016 йылда Башҡортостандың Германия менән тышҡы сауҙа әйләнеше күләме 186,1 миллион доллар тәшкил иткән. Ошо сумманың 60 проценттан ашыуы (115,6 миллион доллар) – экспортҡа, 40 процентҡа яҡыны (70,4 миллион доллар) импортҡа тура килгән. Башҡортостандан Германияға оҙатылған продукциялар араһында – минераль продукттар (68,2 процент), химия сәнәғәте продукцияһы һәм каучук (29,5 процент), металл һәм унан яһалған изделиелар (1,5 процент), шулай уҡ ағас, ҡорамалдар, быяла изделиелар, мебель, ауыл хужалығы сеймалы. Импорттың төп тауарҙары: ҡорамалдар һәм транспорт саралары (62,8 процент), химия сәнәғәте, шул иҫәптән фармацевтика продукцияһы (26,5 процент), шулай уҡ металл изделиелар, керамик продукция.
Кастро Эктор
Титулдары
Тренер:
Ирмтрауд Моргнер
Биографияһы
1987 йылда уның яман шеш булыуы асыҡлана. 1980 йылдар аҙағында бер нисә операция үткәрә. 1990 йылдың 6 майында вафат була.