cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яңы Аташ
Тарихы
Тораҡ пункты — Йәлдәк улусынан килеп төпләнгән керҙәштәр (припущенниктар) ауылы. 1917 йылда ауылдың 19 ихатаһында 89 кеше йәшәй, һәм улар милләттәрен төмән (себер татарҙары) тип яҙҙыра. 17 ихатала йәшәгәндәр үҙҙәренең типтәр булыуҙарын таный. Бында 1 ихатала 7 татар йәшәй. 1920 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу документтарында 30 ихатала 190 типтәрҙең йәшәүе теркәлә.
Джоан Кроуфорд
Биографияһы
1925 йылдың иң башында Люсиль Голливудта бәхет эҙләргә була һәм шундуҡ «Һылыуҡайҙар» («Красавицы») фильмында роль ала. Ул «Metro-Goldwyn Pictures» студияһы менән килешеү төҙә һәм студия талабы буйынса «Джоан Кроуфорд» псевдонимын ала. Был периодтағы фильмдар араһында ул ҡатнашҡан Гарри Эдвардстың «Берәҙәк, берәҙәк, берәҙәк» («Бродяга, бродяга, бродяга») (1926) комедияһы, Тода Броунингтың «Неизвестный» (1927) драмаһы ҡыҙыҡһыныу уята.
Сауткина Татьяна Анатольевна
Биографияһы
Юғары спорт һөҙөмтәләре өсөн «Рәсәй халыҡ-ара класлы спорт мастеры» тигән маҡтаулы исем ала.
Кускова Екатерина Дмитриевна
Тормошо һәм революцион эшмәкәрлегенең башы
Екатери́на Дми́триевна Куско́ва (Прокопо́вич) ҡыҙ фамилияһы Есипова, 1869 йылда Өфөлә гимназия уҡытыусыһы ғаиләһендә тыуа. Атаһы урындағы гимназияла тел һәм әҙәбиәт фәндәренән уҡыта, шунан акциз чиновнигы була, әсәһе — ябай, саҡ ҡына уҡый-яҙа белгән татар ҡатыны. Кускова башланғыс белемде Һарытау ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһында ала. 1884 йылда 15 йәшендә үкһеҙ етем ҡала: атаһы атылып үлә, әсәһе туберкулёзда н вафат була. Үҙен һәм һеңлеһен туйындырыу өсөн Кускова әсәһенең эшен — ҡарт-ҡоролар йортона идара итеүҙе үҙ өҫтөнә алырға мәжбүр була. Дәрестәрен ҡалдырған өсөн гимназиянан сығаралар, әммә 1885 йылда ул, имтихандарҙы экстерн менән тапшырып, уны уңышлы тамамлай. Шул уҡ йылда гимназия уҡытыусыһы И. П. Ювеналиевҡа кейәүгә сыға, унан ике балаһы була. Ювеналиев элек народниктар түңәрәктәрендә ҡатнашҡан була, улар ҡатыны менән үҙ фатирҙарында йорт шарттарында университет ойоштора, унда гимназист ҡыҙҙарға тәбиғәт фәндәрен уҡыта, яҙыусы-народниктарҙың хеҙмәттәрен уҡыйҙар. 1889 йылда Ювеналиев туберкулёздан вафат була, Кускова тол ҡала.
Социал-демократия, ревизионизм һәм экономизм
Сит илдә йәшәгәндә Кускова менән Прокопович Европа социал-демократияһындағы яңы ревизионист юҫыҡтағы йүнәлештәр менән таныша. Башында Э. Бернштейн торған был ағым, сәйәсәттән ситләшеп, эшсе синыфтың көрәшен иҡтисади йүнәлештә генә алып барыуҙы өҫтөн күрә. Рәсәйгә ҡайтҡас, Кускова менән Прокопович социал-демократияның ошо йүнәлешен пропагандалай башлай, был, әлбиттә, урыҫ марксистары менән дошманлашыуға килтерә. 1899 йылда Кускова үҙенең ревизион ҡараштарын сағылдырған хеҙмәт яҙа. Матбуғатта баҫтырыу өсөн тәғәйенләнмәгән был документ «Кредо» (лат. «Credo») тип аталған марксистик түңәрәктәрҙә киң танылыу ала. Документта Кускова Рәсәй шарттарында сәйәси власты ҡулға алыуҙың мөмкин булмауын раҫларға тырыша. Шуға күрә урыҫ социал-демократтары власты алыу өсөн түгел, ә эшселәрҙең капиталистарға ҡаршы иҡтисади көрәшендә ҡатнашырға һәм башҡа оппозицион көстәргә сәйәси азатлыҡ өсөн көрәшендә ярҙам итергә кәрәк, тип иҫәпләй. Бындай ҡараш «экономизм» тип атала башлай.
Ҡала управаһы бинаһы (Тотьма)
Ҡала управа бинаһы — Вологда өлкәһе Тотьма ҡалаһындағы ике ҡатлы кирбес бина XVIII быуаттың икенсе яртыһында Совет урамында төҙөлгән. Федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы. Хәҙерге ваҡытта ҡоролма административ бина сифатында ҡулланыла.
Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы
Биографияһы
Ләкин һуңғы мәғлүмәттәр буйынса бының дөрөҫлөккә тап килмәүе асыҡлана. 2019 йылда Мәскәү ҡалаһынан эҙәрмән Шашкова Лариса Владимировна Байназар ауыл Советына шылтыратып, Байназаров Ғәлиулла Хәйрулла улы 1943 йылдың 20 авгусында Терновая ауылында мәрхүм булған, шундағы туғандар ҡәберлегендә ерләнгәнен хәбәр итә.
Сыра (йылға)
Сыра  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кама һыуһаҡлағысы (Чусов, Сылвин ҡултығы) һул ярына 60 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Македония (Греция)
Македони́я (Μακεδονία), шулай уҡ Грек Македо́нияһы ( Эге́й Македо́нияһы йәки Аҡ диңгеҙ Македо́нияһы терминдарын башлыса Грецияның төньяҡ күршеләре файҙалана ) — Македонияның тарихи-географик өлкәһе өлөшө, уны 1912—1913 йылдарҙа Балҡан һуғышы осоронда грек армияһы азат иткән. Бухарест килешеүе (1913) буйынса ул Греция составына ингән, майҙаны хәҙерге грек дәүләтенең 25,9 % территорияһын тәшкил итә.
Географияһы
Македония Грецияның утрау өлөшөнән ландшафтының байлығы, тәбиғәт шарттарының төрлөлөгө, флора һәм фаунаһының күп төрлөлөгө, изге урындары, археологик ҡомартҡылары һәм боронғолоғо менән айырылып тора.
Дролден
Дролден — Рәсәйҙәге йылға, Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Орловка йылғаһының һул ярына тамағынан 293 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Бәләкәй Туҡмаҡ-Ҡаран
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Урам исеме :
Атакама
Тасуирлама
Ерҙең иң ҡоро сүле. Атакама Көньяҡ Американың көнбайыш яр буйында Чилиның төньяғында урынлашҡан һәм көнбайышта Тымыҡ океан, төньяҡта — Перу, көнсығышта — Боливия һәм Аргентина менән сиктәш.
Крючков Анатолий Иванович
Биографияһы
Анатолий Иванович Крючков 1947 йылдың 10 октябрендә Башҡорт АССР-ының Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ ауылында тыуған. Милләте рус, юғары белемле — 1970 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлаған.
Хеҙмәт юлын 1970 йылда Мәсетле районы ауыл хужалығы идаралығының тоҡомсолоҡ буйынса зоотехнигы булып башлай, артабан шунда уҡ агроном була.
1982 йылдан КПСС-тың Мәсетле район комитетының ауыл хужалығы бүлеге мөдире, 1984 йылдан ауыл хужалығы идараһы начальнигы, РАПО советы рәйесе.
2020 йылдың 11 июлендә вафат була.
Мәтәүтамак
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Франко Иван Яковлевич
1893 йыл һәм артабанғы йылдар
Франко бигерәк тә үҙенең, Мицкевичтың юбилейы айҡанлы яҙылған һәм Вена журналы "Zeit"та баҫылған «Хыянат шағиры» («Der Dichter des Verraths» — «Поэт измены»), Адам Мицкевич ижадының психологияһы тураһындағы хеҙмәте арҡаһында бәләгә тарыған. Поляк йәмғиәтенең дөйөм ризаһыҙлығы бөтөн поляк гәзит-журналдарына, хатта бер яҡты ла яҡламағандарына ла, шағирҙың юлын япҡан. Йәшәү сығанағы булып немец, чех, рус («Киевская Старина», «Северный Курьер») журналдары ғына ҡалған, әммә бындай осраҡлы эш хаҡы етерлек булмаған һәм шағирға ҡараңғы фатирҙа йәшәү һөҙөмтәһе булараҡ һуҡырлыҡ һәм ғаиләһе-ние менән асҡа үлеү янаған.
<!-- * == Төп әҫәрҙәре ==әкиәттәр йыйынтығы «Терпе һәм ҡуян»; Украин теленән тәржемә иткәндәр: Э. В. Ризванова, И. В. Сойко. Шиғырҙары: Проза:
Экранизации произведений
Произведения Ивана Франко неоднократно экранизировались в кинематографе, сказки — в мультипликации
Ҡаҙағстан
Яҙыусының исеме Рудный ҡалаһындағы урамға бирелгән.
Иван Франко һыны аҡсала
Иван Франко өс төрлө украин 20 гривналыҡ банкнотаһы|купюраһында һынландырылған:
Ғәлләмов Хәмзә Искәндәр улы
Биографияһы
1995 йылда Белорет районы һәм Өфө ҡалаһы Октябрь районы мосолмандарының Мөхтәсибиәт идаралығы имам-мөхтәсибе.
Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы
Биографияһы
Дон йылғаһынан Эльба йылғаһына тиклем хәрби юл үтеп, Сәйетғәлин Ҡаһарман Сәйетғәли улы 1945 йылдың ноябрендә демобилизациялана. Һуғыштан һуң башҡалар менән бер рәттән емерелгән халыҡ хужалығын тергеҙеү буйынса эшкә тотона. Өйләнә, ете балаһы була. 1990 йылдың 24 сентябрендә вафат була.
Яңы Күктау
Тарихы
1843 йылда 182 башҡорттоң һәр береһенә 3,2 бот иген сәселә.
Грузияның дәүләт музейы
'''Грузияның Симон Джанашиа ис. музейы''' - (Музей Грузии им. Симона Джанашиа, სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმი) - элгәре Грузияның Дәүләт тарих  музейы булараҡ билдәле ине, унда бик мөһим археологик табылдыҡтар һаҡлана.
Тарихы
1947 йылда музей грузин тарихсыһы Симон Джанашия исемен йөрөтә башлай.
Музей Тбилиси ҡалаһы үҙәгендә бер нисә бинаны биләй, төп  экспозиция Руставели проспектында урынлашҡан. Музейҙың төп бинаһы 1910 йылда  Николая Северов  проекты  буйынса элекке туҙған бина урынында төҙөлгән. Ҡоролманың биҙәлешендә урта быуат грузин декоры элементтары ҡулланылған.
Тхэквондо
1966 йылға тиклем хәҙерге заман тхэквандоһы тарихы
Корея һуғышы был берләшеүгә коррективалар индереү планына ҡамасаулыҡ яһай, шуға ҡарамаҫтан Корея консудо ассоциацияһы барлыҡҡа (공수도).
Тхэквондо тарихы(ВТФ)
Корея тхэквондо ассоциацияһы төҙөлгәндән һуң 1972 йылда тхэквондо үҙәген төҙөйҙәр һәм уны «Куккивон» (국기원) тип атайҙар. Ә 1973 йылда «Куккивон» (국기원) донъяның беренсе чемпионатын үткәрә һәм шунан һуң Кореянан ситтә Бөтә донъя тхэквондо федерацияһы барлыҡҡа килә(ВТФ, WTF — World Taekwondo Federation).
Тхэквондо тарихы (ИТФ)
Халыҡ-ара тхэквондо федерацияһына(ITF) 1966 йылдың 22 мартында Сеулда (Көньяҡ Корея)нигеҙ һалына.
Төп техника
==== Йоҙроҡ менән һуғыу ====
==== Аяҡтар менән һуғыу ====
Йүрмәтау
Тасуирламаһы
Һырт төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш йүнәлештә Кесе Нөгөш йылғаһынан Оло Нөгөш йылғаһына тиклем 35 км-ға һуҙылған. Һырттың рельефы — түбәләре көмбәҙ рәүешле, битләүҙәре һөҙәк. Көньяҡ өлөшөндәге йылға үҙәндәрендә карст соҡорҙары бар.
Күренеше
Көньяҡ өлөшөнөң ландшафы — ҡарағас урмандары, күрәнле һәм ҡыуаҡлы һаҙлыҡтар.
В. М. Шукшин исемендәге Алтай дәүләт гуманитар-педагогия университеты
Тарихы
1939 йылда Бийск педагогия техникумы базаһында Бийск уҡытыусылар институты асыла, ул 1953 йылда педагогия институты итеп үҙгәртелә. 2000 йылда юғары уҡыу йорто университет статусын ала, ә 2001 йылда уға В. М. Шукшин исеме бирелә.
Институттары
Тәбиғи фәндәр һәм профессиональ белем биреү институты
Крылова Надежда Николаевна
Биографияһы
1993—1994 йылдарҙа Башҡортостан республика Стәрлетамаҡ махсуслаштырылған Адвокаттар коллегияһын ойоштороуҙа ҡатнаша.ул мәлдән 1999 йылға тиклем махсуслаштырылған юридик консультация мөдире булыуҙан тыш адвокат булып та эшләй (Стәрлетамаҡ).
Сюзь
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Миҙәт
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ағиҙел йылғаһының һул яғы (платформа)
Поезд 1 минут туҡтай.
Низами Гәнжәүи
1991 йыл, тыуыуына 850 йыл тулыу уңайынан, ЮНЕСКО тарафынан Низами йылы тип иғлан ителә.
Тыуған көнө һәм урыны
Низаминың тыуған көнө аныҡ ҡына билдәле түгел. Бары тик Низаминың 1140—1146 (535—540) йылдар арауығында тыуғаны ғына билдәле. Низами биографияһын яҙыусылар һәм хәҙерге заман тикшеренеүселәре уның тыуған көнөндә яҡынса алты йылға бер-береһенән айырылалар (535-40/1141-6)
Тормошо
Икенсе фекер «Искәндәрнамә» поэмаһына Низами үлгәндән һуң уның яҡындары индереп яҙып ҡуйған яҙмаларҙа телгә алына. Бында 598 Һижрә йылы күрһәтелә (1201/1202) :
22 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Низами Гәнжәүи
Әҙәби йоғонтоһо
Низами ижадына башҡа фарсы шағирҙары, мәҫәлән, Ҡатран Тәбризи, Һанаи, Фәхреддин Гүргәни һәм тарихсы Әт-Тәбәриҙәр йоғонто яһаһа ла, Фирҙәүси ижады Низаминың илһам сығанағы һәм «Искәндәрнамә» поэмаһын тыуҙырыуға нигеҙ һала.Үҙенең әҫәрҙәрендә ул йыш ҡына Фирҙәүиси әҫәрҙәренә һылтана. Бигерәк тә «Искәндәрнамә»нең инеш өлөшөндә. Хатта уны Фирҙәүси ижадына һоҡланған һәм үҙенә маҡсат итеп Фирҙәүисинең «Шаһнамә»һенә тиң булырлыҡ героик эпос яҙыуҙы ҡуя. Низами «Шаһнамә» поэмаһын үҙе ижад иткән өс эпик поэманың — «Ете гүзәл», «Хосров һәм Ширин», «Искәндәрнамә» — сығанағы итеп ҡуллана. Низами Фирҙәүсине «хаким» — «аҡһаҡал», «даанаа» — «белемсе» һәм «һүҙҙәрҙе туйға кейенгән ҡыҙ кеүек биҙәүсе» телмәр оҫтаһы (оратор) тип таный. Ширваншаһтың улына «Шаһнамә»не уҡырға һәм аҡыл эйәһенең тос фекерҙәрен ятлап алырға кәңәш итә. Әммә Е. Э. Бертельс буйынса, «Низами үҙенең шиғырҙарын Фирҙәүсинекенән юғарыраҡ тип һанай», "Ул «балаҫтан» «ебәк» туҡырға, ә «көмөштө» «алтынға» әйләндерергә йыйына".
Яҙыу стиле һәм донъяға ҡараштары
Иранда был традицияның таралыуы шунан килә: исламға тиклемге мәҙәниәттә һәр бер хоҙайҙы берәй сәскәгә оҡшатып һүрәтләгәндәр. Сәскә мәҙәниәте Иранда фарсы баҡсаларын үҫтереү менән тығыҙ бәйләнгән. Урта быуат фарсы баҡсаһы дүрт мөйөшлө архитектур баҡса формаһында була ((чагарбаг). Ул Ахеменид батшаларының боронғо фарсы ожмах баҡсаһы (парадаиза), батшалар һарайының бер өлөшө тип һанала. Хатта Ислам диненең таралыуы ла был фарсы баҡсалары мәҙәниәтенә кире йоғонто яһай алмай.
Налимов Иван Геннадьевич
Карьера
Иван Налимов шайбалы хоккейҙа ҡапҡасы булараҡ уйнауын тыуған Новокузнецк ҡалаһының «Металлург» спорт мәктәбендә башлай. Ул Себер федераль округы йыйылма командаларына саҡырыу ала, ә 2011 йылда 1994 йылда тыуған үҫмерҙәр араһында Рәсәй беренселегенең финал уйындарына сыҡҡан «Себер» командаһы Иванды был турнирға алып тора.
Үтәғолова Зөһрә Әхмәҙи ҡыҙы
Маҡтаулы исемдәре
БР Яҙыусылар союзы һәм РФ Яҙыусылар союзы ағзаһы (2014). «Илһам шишмәләре» төбәк-ара фестивале лауреаты. «Иң яҡшы башҡорт теле уҡытыусыһы» республика грантын яулаусы (2012). БР Мәғариф министрлығының Почёт Грамотаһы. (2012).
Гилева Наталья Георгиевна
Биографияһы
Наталья Георгиевна Гилева 1956 йылдың 26 февралендә Өфө ҡалаһында тыуған. 1978 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Органик химия институтында эшләй: 1990 йылдан алып — өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1996—2008 йылдарҙа поликонденсация төркөмө етәксеһе. Докторлыҡ диссертацияһын 2011 йылда «Синтез сополиариленфталидов по реакции электрофильного замещения и их свойства» темаһы буйынса яҡлай.
Заянчковский Иван Филиппович
Биографияһы
Институттан һуң Уралда һәм Украинала (1943—1948) ветврач, Силәбе өлкәһенең Троицк ветеринария институтына (1950—1959), Рязань ауыл хужалығы институтында (1959—1964) кафедра мөдире, Башҡортостан ауыл хужалығы институтында (хәҙер — Аграр университет) (1964—1997) профессор була.
Хеҙмәттәре
И. Ф. Заянчковский — 42 китап һәм ветеринария, зоология, хирургия, экология, тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләләре буйынса 400 самаһы фәнни һәм фәнни-популяр мәҡәләләр авторы. Уның эштәре СССР халыҡтарының һәм сит илдәрҙең 22 телендә баҫыла. "Башҡорт АССР-ының Ҡыҙыл китабы"н әҙерләүҙә һәм сығарыуҙа ҡатнаша (1984, 1987).
Арыҫланов Миңдеғол Абдулхаҡ улы
Биографияһы
— Беҙ бөгөн ике шатлыҡ кисерәбеҙ, — тине ул, ғәйрәт сәсеп, — беренсенән, Верховный баш командованиенан рәхмәт һүҙе ишеттек. Уны беҙгә майор Әлибаев уҡып бирҙе. Икенсенән, ордендар һәм миҙалдар алдыҡ. Ватан беҙҙең хәрби хеҙмәтебеҙҙе юғары баһаланы… Шулай бит, иптәштәр? Эйе, шулай, тип әйтегеҙ… Беҙ Урал егеттәре икәнбеҙ, беҙҙең һүҙебеҙ бер булырға тейеш: — Еңеу!…Дошмандан еңелгән — үлеп ҡалған, дошманды еңгән — мәңгелек дан алған, тигәндәр. Юк, беҙ еңелмәбеҙ, еңербеҙ! Шулаймы, иптәштәр! |}} Баймаҡ егете шәп ҡурайсы булараҡ дан ала, алыштар араһында ял итеү сәғәттәрендә ҡурайҙа уйнай. Үҙе һөйләүенсә, бер ярышта еңгән өсөн Шайморатов генерал уға үҙенең сәғәтен бүләк итә. 1945 йылдың 9 майын Миңлеғол Арыҫланов Берлинда ҡаршылай, әммә тыуған яҡтарына тик 1947 йылда ҡайта. Темәс урман хужалығында эшләй.
2008 йылдың 3 июнендә Баймаҡ районы Темәс ауылында вафат була.
Сюрва
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Логвинов Николай Христофорович
Биография
1909 йылда вафат була. Үҙ ырыуы ауылы Шеинола ата-әсәһе ҡәберҙәре эргәһендә ерләнә.
Звартноц
Этимологияһы
Тик Себеос ғибәҙәтхананы Звартноц кеүек телгә ала, шул уҡ ваҡытта башҡа йылъяҙмасылар уны Вагаршапаттағы изге Григорий ғибәҙәтханаһы тип атайҙар.
Еголдокова
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Синельникова Мария Владимировна
Биографияһы
Үҙенең мемуарҙарында армияның штаб начальнигы генерал-майор Ф. Ф. Масленников уның тураһында түбәндәгеләрҙе яҙа: ""В самый тяжёлый период боев под Москвой по заданию Военного совета 43-й армии в октябре 1941 г. и в январе 1942 г. Мария Синельникова неоднократно переходила линию фронта, собирая в тылу противника ценные разведданные…
Һуңғы разведка
Синельникова менән Пронинаны 1942 йылдың 18 ғинуарында иртән аталар.
Закатала
Тарихы
Буласаҡ Закатала округы ҡасандыр Кавказ Албанияһы ерҙәренә ингән, ул тарҡалғандан һуң Грузия составына ингән. Халҡы иһә Кахетия батшабикәһе Данара тарафынан грузин правослау нәсрани диненә ылыҡтырыла. XIбыуат башында кахетин батша Квирике Эретияны Кахетияға ҡушҡан. XV быуатта грузин батшаһы Александр I Кахетияны кесе улы Давидҡа биргән. XV быуатта буласаҡ Закатала округы территорияһына Кавказ һырты аръяғынан - Дағстандан аварҙар күсенеп ултыра башлай. XVII быуат башында Кахетияны Шах-Аббас тар-мар итә, кешеләрен ҡыра һәм әсирлеккә алып китә, шул уҡ ваҡытта бында төркиҙәр (әзербайжандар) күпләп күсенә.
Грузия Рәсәйгә ҡушылғандан һуң джар йәмғиәттәре башбаштаҡлығын, һөжүмдәрен туҡтатыу кәрәк булып сыға, һәм был 1803 йылда генерал Гуляков тарафынан башҡарыла. 1830 йылдағы яңы боланан һуң джар йәмғиәттәре ерҙәрен Грузия үҙ биләмәләренә ҡуша һәм Джар-Балакән өлкәһе барлыҡҡа килә, һуңынан — 1844 йылда, уға Илисуй солтанаты ҡушыла.
1860 йылдың 5 апрелендә Александр II сығарған фарман буйынса, Джар-Балакән хәрби округы Закатала округы ойошторола 1918 йылдың 26 майында Кавказ аръяғы  Демократик Федератив  Республикаһы тарҡалғандан һуң, Грузия Демократик Республикаһы барлыҡҡа килә. Закатала округы Грузия составына инә, әммә Әзербайжан быға ҡаршы сыға һәм  XVII быуаттан бирле бында әзербайжан халҡы йәшәй тип белдерә.
1921 йылда Грузияла совет власы урынлаша.
Соколовский Иван Николаевич
Биографияһы
1906 йылда генерал-майор чинында Әстерхан губернаторы һәм Әстерхан казак ғәскәренең наказлы атаманы итеп тәғәйенләнә. 1907 йылдан — генерал-лейтенант.
Борзова Галина Александровна
Биографияһы
СССР Юғары Советы Президиумының 1966 йылдың 9 июнь Указы менән ете йыллыҡ план заданиеларын үтәгәндә һәм туҡыма, трикотаж, аяҡ кейеме, тегелгән әйберҙәр һәм башҡа еңел сәнәғәт әйберҙәре етештереүҙә юғары ҡаҙаныштары һәм күренекле техник-иҡтисади күрһәткестәре өсөн Борзова Галина Александровнаға, Ленин ордены һәм «Ураҡ һәм Сүкеш» алтын миҙалы тапшырылып, «Социалистик Хеҙмәт Геройы» исеме бирелә.
Засольная (Оло Биза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ингилойҙар
Әлибәйли ауылында Гах дәүләт грузин драма театры эшләп килә. Грузин телендә «Шалала» гәзите сыға.
Кронштадт ҡәлғәһе
Ағас ҡәлғә
Петр I үлгәндән һуң, ҡәлғәләге бөтә эштәр генерал-фельдмаршал Б. К. Миних (1740 йылда отставкаға сыҡҡанға тиклем) етәкселеге аҫтында алып барыла. 1727 йылдан алып был «Рәсәй империяһы фортификацияһының обердиректоры» туранан-тура Хәрби коллегияға буйһондорола. Ул рәсәй ҡәлғәләре өсөн яңы штаттар булдыра, унда Кронштадтҡа айырым иғтибар бүленә.
Таш ҡәлғә
йыл. Адмирал Грейг Екатерины II-нең Указына ярашлы Кронштадт Адмиралтействоһын төҙөү планына ҡул ҡуя. Екатерины II күрһәтмәһе буйынса абруйлы комиссия планды ныҡлап тикшерә һәм 1785 йылдың 18 ғинуарында император ҡатын рескриптҡа ҡул ҡуя һәм Грейгҡа Адмиралтействоны Петербургтан Кронштадтҡа күсерергә бойора. Грейг төҙөгән план буйынса ҡаланың ярҙамсы һәм торлаҡ биналары, складтар һәм госпиталдәре төҙөлә башлай. Ҡәлғә, ниһәйәт, таштан төҙөлә башлай. Гавань тәрәнәйтелә, төҙөлөш эштәрендә башлыса тотҡондарҙың көсө менән файҙаланғандар.
Транспорт
№ 2, 3, 175 автобусында барырға мөмкин. Кронштадт ҡапҡаһы аша Кронштадт юлына № 101, 215 ҡала яны автобустары йөрөй.
Сәғитов Әхтәм Сибәғәт улы
Ғаиләһе
Улы — Әхмәтйән Сәғитов.
Назарбаева Дариға Нурсолтан ҡыҙы
Белеме
Ҡаҙаҡ, урыҫ, инглиз, итальян телдәрен белә.
«Хәбәр» агентлығы
Дариға Назарбаеваның карьераһы 1992 йылда, әсәһе Сара Назарбаева ойошторған «Бөбәк» Балалар хәйриә фондының вице-президенты булғанда башлана. Фонд бойондороҡһоҙ Ҡаҙағстанда балаларға ярҙам итеү өсөн беренсе ойошма була.
«Хәбәр»ҙән тыш, Дариға Назарбаева менән бәйле структуралар «Европа Плюс» радиостанцияһын, ҠТК, НТК телекомпанияларын, «Карауан» популяр гәзитен һатып ала. Яңы медиа-холдинг менән етәкселек итеү өсөн «ТВ-медиа» һәм «Алма-медиа» компаниялары ойошторола.
Беренсе Президент фонды
2007 йылдан Дариға Назарбаева Ҡаҙағстан Республикаһының Беренсе Президенты Фонды директоры булып тора, йәмәғәт һәм хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, халыҡ-ара конференцияларҙа һәм симпозиумдарҙа ҡатнаша. Фонд өс төп йүнәлеш буйынса эшмәкәрлек алып бара: 1) йәштәр программалары (Ҡаҙағстан йәштәренең интеллектуаль һәм ижади потенциалын асырға һәм тормошҡа ашырырға, уларҙың тикшеренеүҙәренә һәм проекттарына ярҙам итә, шулай уҡ фәнни һәм ижади саралар үткәрә); 2) социаль проекттар һәм хәйриәлек; 3) аналитик үҙәк — Донъя иҡтисады һәм сәйәсәте институты.
Йәмәғәт һәм хәйриә эшмәкәрлеге, мауығыуҙары
Дарига Назарбаева етәкләгән «Дегдар» фонды ярҙамында Ҡаҙағстан опера йырсылары Пезаро (Италия) ҡалаһында халыҡ-ара вокал академияһында маэстро Марио Меланиҙа уҡый. Дарига Назарбаева ла унан вокал дәрестәре ала, Тап уның саҡырыуы буйынса ул Ҡаҙағстанға бер нисә тапҡыр килә.
Әстерхан дәүләт консерваторияһы
Кафедралар
— Фортепиано кафедраһы
Хөбөтдинова Нәркәс Әхмәт ҡыҙы
Хөбөтдинова Нәркәс Әхмәт ҡыҙы (27 февраль 1971 йыл) — ғалим-филолог, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, филология фәндәре докторы (2013).
Түбәнге Троицк
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Иванова Валентина Алексеевна
Биографияһы
Валентина Алексеевна Иванова 1963 йылдың 1 майында тыуған.
2001 йылда Адлерҙа үткәрелгән Рәсәй ҡышҡы асыҡ чемпионатында еңеп сыға, ә Тула ҡалаһында йәйге чемпионатта бронза миҙал ала. Шулай уҡ был спорт миҙгелендә Көньяҡ Африканың Питерсбург ҡалаһында үткән ярышта үҙенең шәхси рекордын ҡуя: дискыны 65,12 метрға ырғыта.
Томаров Сергей Александрович
Биографияһы
2018 йылдың декабрендә «Өфө» клубының аналитика бүлеген етәкләй. 2019 йылдың ғинуарында «Өфө» футбол клубы мәктәбенең өлкән тренеры итеп тәғәйенләнә. 2019 йылдың апрелендә «Өфө» тренерҙар штабына кире ҡайта. 2019 йылдың 23 авгусында «Өфө» футбол клубының өлкән тренеры посын ҡалдыра.
Бодров Евгений Александрович
«Атлант» һәм «Спартак» (2014—2016)
2014 йылдың 20 ноябрендә «Аҡ Барс» Бодровты «Атлант» хоккей клубына Алексей Глуховҡа алмаштыра. Яңы командаһы өсөн ул 32 уйын уҙғарып өлгөрө һәм 9 (3+6) мәрәй йыя. «Атлант» финанс ауырлыҡтары булғанға күрә КХЛ составынан сыға. Миҙгел тамамланғас, СКА «Атлант» хоккей клубының 10 уйынсыһына спорт хоҡуҡтарын үҙенә һатып ала. Шул уйынсылар араһында Евгений Бодров та була. Шунан һуң СКА-ның 24 хоккейсыһы КХЛ-дың үткән миҙгелен ҡалдырып торған Мәскәүҙең «Спартак» хокей клубына күсә. Евгений Бодров «Спартак» составын тулыландыра. Мәскәү командаһы сафында Евгений КХЛ-да үҙенең иң яҡшы һөҙөмтәләрен күрһәтә — ул 59 осрашыуҙа 24 мәрәй йыя. Тик командаһы плей-оффҡа эләкмәй. Ә беренсе майҙа Евгений Бодров сикһеҙ ирекле агент статусы менән командалар эҙләй.
Өфө троллейбусы
Тарихы
2010 йыл — «АБЗ»-да өлөшләтә линия һүтелә..
2-се троллейбус депоһы
2-се һанлы троллейбус депоһында 79 троллейбус иҫәптә тора:
Судница
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ирген
Ирген (Иргина) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 155 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 91 км.
Генуя аквариумы
Күргәҙмәләр
Башта күргәҙмәнең идеяһы булып Лигур диңгеҙен, Атлантик океандың төньяҡ өлөшөн, Кариб диңгеҙенең  рифтарын ике күҙлектән: беренсенән, Христофор Колумбтың йөҙөү юлын, һәм икенсенән, экология проблемалары менән хәүефләнеүҙе күрһәтеү тора .
А. С. Пушкин һәйкәле (Дондағы Ростов)
Дондағы Ростовта Александр Сергеевич Пушкин һәйкәле — Дондағы Ростов ҡалаһы үҙәгендә, Пушкинский һәм Ворошилов проспекты урамдары киҫелешендәге һәйкәл. Авторы -  Г. А. Шульц (архитекторы -  М. А. Минкус). Һәйкәл 1959 йыл да ҡуйыла. Һуңыраҡ монумент урынлаштырылған майҙанға фонарҙар эленеп,  XIX быуат эше кеүек стилләштерелә. А. С. Пушкин һәйкәле төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ  һәм  Дондағы Ростов та әҙәби тематикаға бағышланған беренсе объект.
Өфө автобусы
Өфө автобусы — Өфө ҡалаһында автобус системаһы.
Тарихы
1923 йылда БашЦИК-тың «Башҡорт Республикаһында авторанспортты көсәйтеү» тураһында ҡарар ҡабул итә. 1924 йылдың июнендә Өфөлә беренсе тапҡыр «Үҙәк — Тимер юл вокзалы — Сафрон пристаны» маршруты буйынса автобус бәйләнеше асылған. Линияла бер генә автобус йөрөгән була. 1926 йылдан был маршруn буйынса хәрәкәт регуляр булып китә. Беренсе пассажир машиналары йыһазландырылған йөк машиналарҙан торған.
Бөйөк Ватан һуғышының башында бөтә автотранспорт тиерлек фронтҡа хәрби эшелондары менән оҙатыла.
Һәйетҡолов Фәйзулла (Фазыл) Фәттәх улы
Биографияһы
Һәйетҡолов Фәйзулла Фәттәх улы 1908 йылда Башҡортостандың Баймаҡ районы Иҙелбай ауылында тыуа. 1941 йылдың декабрендә Баймаҡ район хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына алына. Дивизияның сәйәси бүлеге шоферы булып хеҙмәт итә.
Еланная (Дунаева ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Грекова Анастасия Ивановна
Биографияһы
Анастасия Ивановна Грекова 1923 йылдың 24 ноябрендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантоны (хәҙер Башҡортостан Республикаһының Баҡалы районы) Үмәр ауылында тыуған.
Ташкин Михаил Александрович
Биографияһы
1941 йылдың 27 июнендә Михаилға кесе сержант званиеһы бирелә. Өс көндән һуң ул тау-уҡсылар бригадаһы дивизионында 76 миллиметрлы пушка төҙәүсеһе булып, фашистарҙың Кандалашкаға юлын быуып ора. Һуғыштың икенсе айы аҙағында ул орудие расчеты командиры итеп тәғәйенләнә.
Батырлығы
Яуланған плацдармда алыш ун көн дауам итә. Совет яугирҙары утыҙҙан ашыу контрһөжүмде кире ҡаға. Михаил Ташкиндың ғына артиллерия расчеты өс танкыһын яндыра һәм плацдармды киңәйтеүҙе тәьмин итә».
Ишембай ҡалаһы башлыҡтары
Тарихы
«Ишембай ҡалаһы» ҡала биләмәһе хакимиәте — Ишембай ҡалаһы хакимиәте урындағы үҙидараның башҡарма-күрһәтмә биреү органы булып тора. Атап үтелгән вазифаны үтәүгә арнап үткәрелгән конкурс һөҙөмтәләре буйынса төҙөлгән контракт нигеҙендә тәғәйенләнгән хакимиәт башлығы уны туплай һәм уға етәкселек итә.
Венгр фольклорында шаманлыҡ ҡалдыҡтары
Талтоштар ̆— венгр сихырсылары
Михай Хоппал 1980-се йылдарҙа Венгрияның төпкөл ауылдарында бер нисә талтош-көтөүсенең шаман практикаһын күрһәтеүен тасуирлай.
Мытищи
Мытищи (Мытищи) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.
Лангенбергта сиркәү
Лангенберг сиркәүе (Pfarrkirche zu Langenberg) — Ун дүрт изге ярҙамсының протестанттар ауыл сиркәүе (Vierzehn-Nothelfer-Kirche), Гера  ҡалаһының Лангенберг районында урынлашҡан; бинаһы, подвалы  XII-XIII быуаттарға ҡарай, 1491 йылда  изгеләндерелә.
Сиркәүҙең заманса бинаһының төҙөлөшө Лангенбергта (хәҙер Гера ҡалаһының  районы ) 1467 йылда XII-XIII  быуаттарға ҡараған элекке ғибәҙәтхана  урынында башлана. Ун дүрт изге ярҙамсы  (нем. Vierzehn-Nothelfer-Kirche ) хөрмәтенә изгеләндереү өс тиҫтә йыл үткәс тиерлек —  1491 йылда була. Был ваҡытҡа ғибәҙәтхананың һуңғы готик көмөш миһрабы ҡарай. 1502 йылда бина 60 метр бейеклектәге манара менән тулыландырыла. Лангенбергтағы сиркәү хәҙерге ҡиәфәтен 1750 йылда башланған һәм 1754 йылда тамамланған нефтың ҙур үҙгәртеп ҡороуынан һуң ала. XX быуатта бина инде ике тапҡыр йүнәтелә: беренсе тапҡыр 1927 йылда, ә һуңғы тергеҙеү 1984 йылдан 1985 йылға тиклем үткәрелә.
Таха (Шача ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Кострома ҡалаһынан Түбәнге Новгород ГЭС-ына тиклем (Горький һыуһаҡлағысы),  Унжа  йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысынан түбән Ока тамағына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Носов Михаил Михайлович
Биографияһы
Михаил ун йәшенән Яҡут дини семинарияла уҡый, унда биш синыфты тамамлай. Рәсәй империяһының европа өлөшөнә китә; 1910 йылда  Петербургта П.Ф. Лесгафтың юғары курстарына уҡырға инә (хәҙер П.Ф. Лесгафт исемендәге  физик культура, спорт һәм сәләмәтлек милли дәүләт университеты). Тарих, этнография һәм археологияны өйрәнә, үҙ алдына өйрәнеүсе  рәссам була. 1912 йылда уҡыуын тамамлап, тыуған яғына ҡайта һәм 1934 йылға тиклем ауыл  мәктәптәрендә, Амги мәхәллә мәктәбендә, Якутсктың 2-се баҫҡыс мәктәбендә һәм Якутск медицина техникумында  уҡытыусы булып эшләй. Якутскта үҙен рәссам булараҡ һынап ҡарарға була. 1915 йылда бер нисә эше менән Якутск өлкә крайҙы өйрәнеү музейында һөргөнгә ебәрелгән сәйәсмәндәр ойошторған беренсе сәнғәт күргәҙмәһендә ҡатнаша.
Рсай
Тарихы
Бөтә Рәсәй рәүиздәре мәғлүмәттәре: 1795 йылда ауылда 170 кеше, 1816 й. - 250, 1834 й. - 380, 1858 й. - 595, 1870 й. - 692, 1917 йылда 1905 кешенең йәшәүе теркәлә.
Арабат уғы
Тарих
XVI-XVII быуаттар аҙағында бер нисә тапҡыр тәүҙә Запорожье казактары, унан Дон казактары тарафынан Ҡырымға поход өсөн файҙаланылған. 1667, 1675, 1737, 1771,1855-се йылдарҙа морон хәрби хәрәкәттәр урыны булған. Морон бөткән ерҙә элекке Арабат ҡәлғәһе урынлашҡан.
Иосиф Бродский
Бала сағы һәм йәшлек йылдары
1960 йылда Сәмәрҡәндкә барғанда Бродский һәм уның дуҫы, элекке осоусы Олег Шахматов, самолет баҫып алырға һәм сит илгә осоп китергә план ҡоралар, ләкин тәүәккәлләмәйҙәр. Һуңғараҡ Шахматов законһыҙ ҡорал һаҡлаған өсөн ҡулға алына һәм КГБ-ға был план, шулай уҡ үҙҙәренең дуҫы Александр Уманский һәм уның Шахматов һәм Бродский тарафынан осраҡлы рәүештә осраған АҠШ кешеһенә биреп маташҡан «советтарға ҡаршы» ҡулъяҙмаһы тураһында ла хәбәр итә. 1961 йылдың 29 ғинуарында Бродский КГБ тарафынан ҡулға алына, әммә ике тәүлектән һуң сығарыла.
Был бағышлау менән тәүге шиғырҙар 1962 йылда, һуңғыһы 1989 йылда яҙыла.
Эҙәрлекләүҙәр, суд һәм һөргөн
Судья: Һеҙ заводта күпме эшләнегеҙ?
Әрдәбил
Әрдәбил — Ирандың төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан ҡала. Әрдәбил провинцияһының административ үҙәге. Ҡараһыу йылғаһы ярында урынлашҡан.
Иосиф Бродский
Эҙәрлекләүҙәр, суд һәм һөргөн
Судья: Был һорау, ә ходатайство түгел.
1965 йылдың октябрендә Бродский Корней Чуковский һәм Борис Вахтин тәҡдиме менән СССР Яҙыусылар союзының Ленинград бүлексәһе эргәһендәге тәржемәселәр төркөмөнә алына, был киләсәктә әрәмтамаҡлыҡ буйынса яңы ғәйепләүҙәрҙән ҡотолорға ярҙам итә.
Баҫмалары
Бродский И. Мрамор. — Ann Arbor: Ardis, 1984.
Бродский И. Стихотворения / сост. Я. Гордин. — Таллинн: Ээсти раамат; Александра, 1991.
Joseph Brodsky. To Urania. — New York: Farrar, Straus & Giroux, 1988.
Joseph Brodsky. Nativity Poems / Bilingual Edition. — New York: Farrar, Straus & Giroux, 2001.
2001 — Иосиф Бродский. Ниоткуда с любовью («Страдиз-Аудиокнига» нәшриәте)
Документаль фильмдар
2002 — Иосиф Бродский (реж. Анатолий Васильев)
Коломна
Коломна (Коломна) — Мәскәү өлкәһендәге ҡала.
Кишерте
Кишерте (Кишерть (Кишертка)) — Рәсәй йылғаһы. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Сылва йылғаһының һул ярына тамағынан 61 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 41 км.
Борисенко Клавдия Егоровна
Биографияһы
1991 йылда Дьяконов ауылында вафат була.
Андрей Ганичев
Спектаклдәрҙәге ролдәре
2013 йыл — Аптекарь, Цирк директоры — «Пеппи Длинныйчулок» (А. Линдгрен), Самойлов — «Белый ангел с чёрными крыльями» (Д.Балыко);
2012 йыл — Мороз — «Снегурушка» (М.Бартенев), Борис Григорьевич — «Гроза» (А. Островский);
Кинолағы ролдәре
«Шәхси эш» («Личное дело») фильмында төп ролде башҡарҙы (реж. Андрей Носков).
Түбәнге Бишенде
Тарихы
Түбәнге Бишенде — бында ваҡытлыса йәшәгән, һуңынан Баҡалы ауылына күсерелгән, яңы ғына суҡындырылған типтәрҙәрҙе (1795 йылда — 85 йән ир-ат) иҫәпкә алмағанда, бер милләтле тораҡ пункты. Керҙәш-башҡорттарҙың бер өлөшө ҡатламдан ҡатламға күскән. Мәҫәлән, 1795 йылда 15 ир-егет типтәрҙәр араһында була, һуңынан башҡорт ҡатламына кире ҡайталар. Уларҙың яртыһы типтәр булып киткән. 1755 йылда ауылға нигеҙ һалынғандан алып 1920 йылға тиклем унда тик башҡорттар ғына йәшәгән. 1795 йылда улар бөтәһе 212 кеше була, 1816 йылда — 400, 1834 йылда — 456, 1859 йылда — 537, 1870 йылда — 558, 1897 йылда — 1054, 1905 йылда — 1260, 1920 йылда — 1340 кеше. Ошо йылдар буйынса ихаталар һаны түбәндәге һандарҙа күрһәтелгән: 26, 44, 68, 81, 110, 201, 265. Ауылда мәсет, тирмән, тимерлек һәм кибеттәр булған.
Абдуллин Ильяс А.
Хәтер
Ильяс Абдуллиндың исеме Башҡортостанда нәшер ителгән баҫмаларҙа һәм БР-ҙың Яңауыл районында Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хөрмәтенә ҡуйылған һәйкәлдәге исемлеккә индерелгән.
Ишем (Пермь крайы)
Ишем (Түбәнауыл, Төбәнауыл, Баҡсауыл ; Ишимово) — Пермь крайының Барҙы районындағы башҡорт ауылы, Березники ауыл биләмәһенә керә. Почта индексы — 618153, ОКАТО коды — 57204810002.
Серпухов
Географияһы
Ока йылғаһы ярында урынлашҡан.
Монас
Тарихы
XVIII быуат аҙағында, 1795 йылда, 20 йортта 84 кеше йәшәгән.
Тирә-яҡ мөхит
Йылғалар:
Биткойн
Стандартлаштырыу
"[bitcoin: "]дың URI-һыҙмаһы: гиперһылтанмалар аша биткойндар менән операциялар үткәреүгә WHATWG спецификацияларына HTML5 өсөн рәсми индерелгән.
Пулдар
Алынған биткойндарҙы пул, үҙенең хужаһы билдәләгән ҡағиҙәләргә ярашлы, ҡатнашыусылар араһында бүлә.
«Физик» биткойндар
2011 йылда Американың Casascius Bitcoin Mint компанияһы төрлө номиналлы металл биткойн-тәңкәләр сығара башлай. Уларҙың биткойн-адресы бар, ә йәшерен асҡысы бер тапҡырлыҡ голограмма аҫтына йәшерелгән. Асҡыс парҙары селтәргә тоташтырмайынса яһала ла автоматик рәүештә тәңкәләргә күсерелә, шунан асҡыстарҙың төп нөсхәләре юҡ ителә. Тәңкәләге биткойн-адресҡа ҡәҙимге юл менән теләһә күпме биткойн тапшырып була. Ә биткоиндарҙы йәшерен асҡысты асып ҡына тотонорға мөмкин. Голограмма урынында булғанда ундағы биткойндарҙы бер кем дә башҡа адресҡа оҙата алмауы ышаныслы. Етештереүсе мәғлүмәттәре буйынса, сығарылған 90 мең тәңкәнең 9 меңләбендә голограмманы асҡандар.
1 һәм 25 биткойнлыҡтан тыш, 0,1, 0,5, 5 һәм 10 биткойн номиналлы тәңкәләр, шулай уҡ 100, 200, 500 һәм 1000 биткойнлыҡ алтын ялатылған «ҡойолмалар» сығарылған. 1000 биткойнлыҡ алтын тәңкә ни бары 6 дана эшләнгән. Был серия буйынса һуңғы килешмә 1 миллион АҠШ доллары тәшкил иткән.
Перспективалар: киләчәктә Bitcoin көтә
Хәзерге вакытта BTC статусы "виртуаль уенчык" белән шактый аерылып тора. Күпчелек компанияләр аны җитди һәм перспективалы инвестиция коралы дип саныйлар. Хәтта ставкаларның төшүе дә беркемне дә куркытмый, киресенчә, аларны ставка үсешендә күбрәк җиңү өчен күбрәк тәңкәләр алырга мәҗбүр итә.
Күпчелек аналитиклар биткойнның үсеше моңа кадәр ирешеп булмый торган дәрәҗәләргә - 100,000 $ яки хәтта 288,000 $ ерак түгел дип саныйлар. Ләкин тискәре фаразлар да бар. Шулай итеп, Гуггенхайм Партнерлары менеджеры Скотт Минерд әйтүенчә, әлегә хәлне яхшырту билгеләре юк. Моннан тыш, бәя 15000 долларга, хәтта 10,000 долларга кадәр төшәргә мөмкин.
Ҡара металлургия
Тарихы
Тимер ҡаҙып сығарыу кәм тигәндә ике мең йыл элек башланған. Саф тимер һәм уның иретмәләрен алыу бороңғо металлургтарҙың баҡыр һәм уның көмөш, аҡ һәм ҡара ҡурғаш һәм башҡа тиҙ иреүсән металлдар менән эшләү тәжрибәһе ярҙамында мөмкин була.
Рәсәйҙә ҡара металлургия үҫешенең тарихы
СССР тарҡалғас металлургия, комплекстары БДБ илдәре территорияларында айырылып ҡала, иҡтисади бәйләнештәр өҙөлә.
Башҡортостанда
Ҡара металлургия башлыса Белорет төбәгендә үҫеш ала.
Республика ҡорос сым сығарыу буйынса илдә алдынғы урын биләй.
Мәрмәрә Пембе
Тормошо
Мәрмәрә Сарач ғаиләһендә тыуа, Был ғаилә 1571 йылда Кипрҙы ғосмандар баҫып алған саҡта Анатолиянан сыҡҡан ғилә була. Уның атаһы, Йософ Сарак Хөсәйен, бакалея кибетен тотоусы Хәсән булараҡ танылыу ала. Мәрмәрә белем алыуын Yenicami[en] мәктәпкәсә учреждениеһында башлай, шунан һуң ул Ayasofya ҡыҙҙар өсөн башланғыс мәктәбенә һәм Victoria ҡыҙҙар өсөн урта мәктәпкә уҡырға инә. Һуңынан ул Уҡытыусылар академияһында уҡый һәм Айясофия башланғыс мәктәбендә эшләй.
Тиҙҙән ул Төркиәләге шағирҙар менән хатлашыу аша дуҫлаша. Шундай дуҫтарҙың береһе булған Умит Йәшәр Огузджан менән почта романы башлана, уларҙың һәр береһе хистәрен үҙенең шиғырҙарында сағылдыра. Һуңынан улар Огузджан ебәргән китапта йәшереп ҡуйған балдаҡ ярҙамында никахлаша. Мәрмәрәнең атаһы бындай хатлашыу менән риза булмай, әммә ҡыҙы ашауҙан туҡтағас, ҡыҙы менән ризалаша, әммә үҙ ағаһын Истанбулға Огузджанды күрергә ебәрә. Ләкин ағаһы, Огузджанды күргәс, үҙенең бындай перспективанан ҡәтғи баш тарта, Огузджандың «һимеҙ булыуын һәм тотлоғоп һөйләшеүен» белдерә. Был хәбәр Мәрмәрәнең рухын һындыра һәм был, әлбиттә, уның шиғриәтенә йоғонто яһай.
Щёлково
Географияһы
Клязьма йылғаһы ярында урынлашҡан.
Варжанаули күпере
Тасуирламаһы
Шул уҡ ваҡытта күперҙең конструкцияһы бик еңел кеүек тойола, нәфис һыҙатланышлы.Бик төҙөк пропорциялы. Тирә-яҡтағы тәбиғәт мөхитендә матурлыҡ тыуҙыра, бер бөтөнлөк хасил итә һәм ҡарарға килгән кешеләрҙә яҡшы тәьҫир ҡалдыра.
Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең И. В. Сталин исемендәге коммунистик университеты
Тарихы
КХКУ-ла 1927—1938 йылдарҙа «Революцион Көнсығыш» журналы сығарыла.
1928 йылда КХКУ-ның Ҡытай секцияһы һәм Сунь Ятсен исемендәге Университет Коммунистик Ҡытай хеҙмәтсәндәре университетына берләшәләр. 1930-ы йылдарҙың уртаһында КХКУ-ның Ҡытай бүлеге ҡабаттан ойошторола. Уның етәксеһе итеп Коминтерн Исполкомының Көнсығыш секретариаты ағзаһы Го Шаотан тәғәйенләнә.
Билдәле студенттар
— Ван Фаньси — Ҡытай троцкисты
— Ловетт Форт Уайтмен — америка сәйәси активисты, Коммунистик интернационалдың функционеры
— Никос Захариадис — грек эшселәр хәрәкәте эшмәкәре. Греция коммунистар фирҡәһенең Генераль секретары (1936—1956)
Викингтар
Көнсығыш Европа
Прустар ерҙәрендә викингтар үҙ ҡулдарында Кауп һәм Трусо сауҙа үҙәктәрен тотҡандар, бынан Урта ер дингеҙенә «гәрәбә юлы» башлана. Финляндияла уларҙың эҙҙәре Ванаявеси күленең ярҙарында табыла. Викингтарҙың фин ерҙәренә үтеп инеүе VIII быуаттың 2-се яртыһында башлана, бының хаҡта Иҫке Ладоганың боронғо ҡатламдары раҫланы.
Ауылдары
IX—XI быуаттағы скандинавтарҙың крәҫтиән торлаҡтары ябай ғына бер бүлмәле торлаҡтан торған, улар вертикаль рәүештәге бер — беренә тығыҙ беркетелгән бурсанан йәки үрелгән һыйғыр сыбыҡтан төҙөлгән була, өҫтөнән балсыҡ менән һылатҡандар. Хәлле кешеләр ғәҙәттә ҙур дүрткел йортта йәшәгәндәр, бында бөтә туған-тыумаса ла һыйынған. Урманлы Скандинавияла бындай өйҙәрҙе ағастан төҙөгәндәр, йыш ҡына балсыҡ ҡушҡандар, ә ағаслыҡ булмаған Исландияла һәм Гренландияла урындағы таш файҙаланған. Унда диуарҙарҙы 90 см һәм унан да арыраҡ ҡалынлыҡта һалғандар. Ҡыйыҡ аҫтына ғәҙәттә торф түшәгәндәр. Төп йәшәү торлағының түбәһе тәпәшәк һәм ҡаранғы булған, торлаҡ уртаһында оҙон формала усаҡ урынлаштырылған. Бында аш бешергәндәр, ашағандар һәм йоҡлағандар. Ҡайһы саҡта өй эсендә диуарҙар буйлатып бағаналар ҡуйғандар, улар ҡыйыҡты тотоп торған, ошо рәүештә бүлгеләнгән торлаҡты йоҡлау урындары итеп ҡулланғандар.
Ҡоралдары
Иң киң таралған ҡорал төрө — 150 см тирәһе оҙонлоҡтағы һөңгө. Бындай һөңгө менәнменән ярырға ла, сәнсергә лә мөмкин була. Скандинав айбалталары киң, симметриялы ике яҡҡа таралған лезвиеһы менән айырылып тора. Скандинав ҡылысы — оҙон, ике ҡыры ла осло, ҙур булмаған гардалы(әүернә) хәнйәр. Хәнйәрҙең өҫкө өлөшө генә үткеләнгән, аҫтағы ике өлөш бик насар йәки бөтөнләй ҡайралмаған.
Һуҡырлыҡ
Һуҡырлыҡ — күҙҙең бөтөнләй күрмәүен йәки уның етди йәрәхәтләнеүен аңлатҡан медицина термины.
Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы
Уразаева Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы (25 август 1975 йыл) — табиб, медицина фәндәре кандидаты
Биографияһы
Фирҙәүес Әсҡәт ҡыҙы Уразаева 1975 йылдың 25 авгусында Башҡорт АССР-ы Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған.
Һуҡырлыҡ
Үҫешкән илдәр
Паразит ауырыуҙар аҙыраҡ осраған һәм катаракта хирургияһы мөмкинлеге булған үҫешкән илдәрҙә һуҡырлыҡтың төп сәбәптәре булып ғәҙәттә йәш менән бәйле һары таптың дегенерацияһы, глаукома һәм диабет ретинопатияһы, шулай уҡ күҙ йәрәхәттәре тора.
Генетик дефекттар
Альбинизм менән сирләгән кешеләр йыш ҡына күреү һәләтен шул тиклем юғалталар, хатта уларҙы закон буйынса тулы һуҡырҙар тип һанарға була, әммә уларҙың бик аҙы ғына ысынбарлыҡта күрә алмайҙар. Тыумыштан Лебер һуҡырлығы бөтөнләй һуҡырлыҡҡа йәки тыумыштан йәки бала саҡтан күреү һәләтен ныҡ юғалтыуға килтереүе мөмкин.
Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы
Шәрәфуллина Ғәлимә Фауариз ҡыҙы (15 сентябрь 1940 йыл) — педагог, фольклорсы. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.
Абуджа
Абу́джа (Abuja, Abùjá) — Нигерияның баш ҡалаһы.
Тарих
Абуджаға 1828 йылда Зария дәүләтенең хауса династияһы хакимының ҡустыһы һәм вариҫы Абу Джа нигеҙ һала. Башта был нығытмалы лагерь була, ваҡыт үтеү менән ҡалаға әүерелә һәм нигеҙләүсе исеме менән атала. 1976 йылда Лагостан баш ҡаланы ошо ҡалаға күсерергә ҡарар ҡабул ителә. Илдең элекке баш ҡалаһы Лагоста халыҡ иҫәбенең бик тиҙ артыуы һәм шуның арҡаһында халыҡтың йәшәү торошо насарайыуы был ҡарарҙы ҡабул итеүгә төп сәбәп була. Абуджаны баш ҡала итеп һайлағанда уның Нигерияның үҙәк өлөшөндә Джос платоһында, насар үҫешкән һәм этник яҡтан нейтраль урында урынлашыуы мөһим роль уйнаған. Яңы баш ҡаланың проектын япон архитекторы Кэндзо Тангэ яһай. 1980 йылда ҡаланы төҙөү башлана.
1991 йылдың 12 декабрендә Нигерияның баш ҡалаһы статусы рәсми рәүештә бирелә. Ҡала төҙөлөшөнөң һуңғы туғыҙынсы этабы 2020 йылға ҡарай тамамланырға тейеш.
Административ бүленеше
Ҡала алты районға бүленгән. Үҙәк районда Нигерия президентының резиденцияһы урынлашҡан.
Планировка һәм ҡоролошо
Африканың үҙәк өлөшөндә хөкүмәт биналары комплексы, шулай уҡ Халыҡ-ара конференц-үҙәк, Үҙәк банк, Радио йорто, Һаулыҡ һаҡлау үҙәге, ҡалалағы иң ҙур мәсете урынлашҡан.
Хорват милли театры
Загреб ҡалаһындағы хорват милли театры (Hrvatsko narodno kazalište u Zagrebu; шулай Zagreb HNK аббревиатуралары менән билдәле) — Хорватияның баш ҡалаһы Загребта милли театр, иң боронғо төп опера һәм театр сәхнәһе, илдең мәҙәни үҙәге. Необарокко стилендә төҙөлгән.
Борисова Вера Никифоровна
Биографияһы
Ҡырым өлкә партияһы комитеты һәм Феодосия ҡала партия комитеты ағзаһы итеп һайлана. КПСС-тың XXV, XXVI һәм XXVII съездарына делегат итеп һайлана.
Спас-Преображенский соборы (Түбәнге Новгород кремле)
Спас-Преображенский соборы — Түбәнге Новгород епархияһының һаҡланмаған кафедраль соборы, ул Түбәнге Новгород кремленең көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан булған.
Тарих
Спас-Преображенск соборы урынында иң тәүҙә һалынған ҡорам Түбәнге Новгородҡа нигеҙ һалғас та барлыҡҡа килгән. Ул сиркәү Преображение Господня хөрмәтенә бөйөк Владимир кенәзе Юрий Всеволодович тарафынан 1225—1227 йылдарҙа һалынған. Владимир бөйөк кенәзлегенән Түбәнге Новгород кенәзлеге айырылып сыҡҡас, Түбәнге Новгород кенәзе Константин Васильевич элекке ҡорам урынында ҙур ғибәҙәтхананы Преображение Господня хөрмәтенә төҙөлә һәм 1352 йылда ғибәҙәтхана изгеләндерелә. Бында Суздалдән боронғо Спас Нерукотворный иконаһы (ул Грецияла яҙылған була). 1377 һәм 1378 йылдарҙа ҡорамды татар-монголдар талап, бөлгөнлөккә төшөрә, әммә Спас Нерукотворный иконаһын сиркәүҙән ситкә алып сығалар һәм һаҡлап ҡалдыралар. 1380-сы йылдарҙа бөйөк Түбәнге Новгород кенәзе Дмитрий Константинович соборҙы тергеҙә.
Олимпия уйындарында СССР
Ҡышҡы Олимпия уйындарындағы миҙалдар
== Байраҡ йөрөтөүселәр ==
Ситтель Мария Эдуардовна
Ғаиләһе
Һеңлеһе Анна Ситтель шулай уҡ бөтә Рәсәй дәүләт телерадиотапшырыуҙар компанияһында эшләй.
(РФ һәм БДБ буйынса «Яңылыҡтар» программаһының мәғлүмәт йыйыу бүлеге начальнигы). 2013 йылға тиклем «Пенза-яңылыҡтар» тапшырыуын алып бара.
Түбәнге Сәрҙек
Тарихы
Түбәнге Сәрҙек (Бигән) ауылы 1676 йылдың 7 октябрендә типтәрҙәргә бирелгән батша грамотаһы нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Яһаҡлы татарҙарҙың ер биләүенең нигеҙе булып уларға Ҡыр-Йылан башҡорттары 1753 йылдың 4 октябрендә биргән килешеү хаты хеҙмәт итә. Сәрҙекте икенсе төрлө Бигән тип атағандар. Тәүге исеме гидронимдан, ул алдағы. Икенсеһе — антропонимдан, сығышы буйынса һуңыраҡ. Бигәндең улдарын XVIII быуаттың һуңғы ревизияһы яҙып алған. Уларҙың өлкәндәре — Бигәнов Бигәш, ул 1713—1784 йылдарҙа йәшәгән. Уның улдары Баҡый, Назар, Сабир, Мәхмүт, Мәҡсүт, Биксәнтай. Икенсеһе — Собханғол Бигәнов, 1732 йылда ауылдың бер өлөшө Бигән тип аталған, бер осор уларҙың халҡы хатта айырым һаналған. Мәҫәлән, 1816 йылда Түбәнге Сәрҙек ауылында 20-гә тиклем, Бигәндә — 284 типтәр йәшәгән. Артабанғы ревизияларҙа һәм иҫәп алыуҙарҙа уларҙың халҡы бергә теркәлгән. 1783 йылда 158 типтәр, 1795 йылда 217 типтәр һәм 160 башҡорт, 1816 йылда 37 ихатала 304 типтәр, 1834 йылда 70 ихатала 481 типтәр, 1858 йылда 93 ихатала 506 типтәр, 1870 йылда 582 типтәр, 1895 йылда 943 типтәр, 1917 йылда 217 ихатала 1244 типтәр һәм 1 ихатала 8урыҫ, 1920 йылда 281 ихатала 1298 башҡорт йәшәй тип күрһәтелгән. Ике осраҡта (1795 һәм 1920 йылдарҙа) типтәрҙәр хаталы рәүештә башҡорттар тип атала, әммә башҡа ревизиялар материалдары буйынса улар бөтөнләй иҫәпкә алынмай. Халыҡ игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнгән. Мәсет булған. 1906 йылда 2 һыу тирмәне, 2 бакалея кибете иҫәпкә алынған.
Тинц һарайы
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Рәсәйҙә ислам
Совет осоронан һуңғы тарихы
СССР тарҡалғас та илдә диниә назараттары ла тарҡала башлай. Төньяҡ Кавказ мосолмандарының диниә назараты 7 идаралыҡҡа бүленә, унан һуң тағы икәү төҙөлә. Шунан һуң СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары диниә назараты (үҙәге Өфө була) тарҡала. Уның составынан беренсе булып — Татарстан, унан һуң Башҡортостан мосолмандарының диниә назараттары айырылып сыға, улар артынса Себер мосолмандарының диниә назараты төҙөлә.
Тожига
Тожига — Рәсәйҙәге йылға. Кострома өлкәһе, Иваново өлкәһе, Түбәнге Новгород өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шуя йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Самобор
Дөйөм мәғлүмәттәр
Самобор карнавалы киң танылыу алған, ул «Фашник» тип атала. Шулай уҡ Самобор татлы яратыусыларға кремшнит — күбек кремлы пирожныйҙары менән билдәле. Самобор кремшниттары башҡа пирожныйҙарҙан йылы килеш ашалыуы менән айырыла. Кремшнит көнөн байрам иткәндә (май башында) был пирожный бөтә билдәле самобор кафеларында бирелә.
Һарауыс
Тегелеше
Тәғәйенләнеше буйынса, һарауыс — «кейәүгә сығыу һәм ир ҡатыны, әсә булып үҫешеүенә бәйле йола әйбере».
Түбәнге Ҡаранйылға
Урамдары
Урам исеме :
Иран тарихы
Иран тарихын йыш ҡына ике осорға бүләләр: Тарихҡа тиклемге Иран-мосолман диненә тиклем Иран йәмғиәтен исламлаштырыу уның фарсы мәҙәниәтен, социаль һәм сәйәси структураһын тамырынан үҙгәртеүгә килтерә. Әммә, ислам динен ҡабул иткәс тә, элекке рухи ҡиммәттәр юғалмай. Киреһенсә, улар илдә барлыҡҡа килгән яңы мәҙәниәткә ҙур йоғонто яһай. Быны ҡайһы бер ғалимдар иран исламы тип атай. Хәҙерге Иранда мосолман осорона тиклем булған бик күп ғөрөф-ғәҙәттәр, йолалар һаҡланған.
Рьянов Ғәлимйән Рьян улы
Биографияһы
Һуғышҡа тиклем колхозда механизатор булып эшләгән.