cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Галиция ихтилалы (1846)
Ваҡиғаларҙың сәбәптәре һәм барышы
Галиция ҡырыуы1846 йылдың 19 февралендә башлана. Кәҫтиән ҡораллы отрядтары бер нисә көн эсендә 500-ҙән ашыу алпауыт йорттарын талайҙар һәм юҡҡа сығаралар (Тарнува районында 90 %-тан ашыу усадьба ҡыйратыла). Йыш ҡына иң ҡанһыҙ ысул менән башҡарылған үлтереүҙәр менән (исеме лә шуның өсөн ҡырыу) 1200-ҙән 3000 кеше, башлыса шляхта вәкилдәре, аҡ һөйәктәр, дәүләт чиновниктары, тиҫтәләгән дин әһелдәре үлтерелә.
Важня (Бөйөк Новгород)
Архитектура
Важня йорто — планда һигеҙ мөйөшлө ҡаралты, уның өҫтө һөҙәк сатырлы ҡыйыҡ менән ябылған. Бинаға дүрт яҡтан да инеп йөрөү юлы бар, инеү урындары ике яҡҡа асылмалы ҡапҡанан ғибәрәт. Элек ошо ҡапҡалар аша бинаның ихатаһына бесән тейәлгән йөктәр үткән. Инеү урындары араһындағы стеналарҙың тар ғына тәҙрәләре бар, уларҙың өҫтө ярымтүңәрәк формала тамамланған. Бинаның фасады бөтә яҡтан да үҙ-ара сиратлашып торған триглифлы һәм модульонлы Фриз менән осланып тора (улар 1980 йылдағы реставрациялау барышында тергеҙелгән). Шулай уҡ һуңғы реставрация ваҡытында бина диуарына терәтеп өҫтәлмә монолит терәү стенаһы төҙөлгән, стеналарының өҫтөнә уларҙы беркетеп тороусы тимер-бетон билбау һалынған. Хәҙерге көндә йорттоң стеналары бер аҙ ауышыраҡ булып тора.
Потудань йылғаһы
Повестың сюжеты
Красноармеец Никита Фирсов — һәр саҡ ҡайғылы сырайлы, уйсан һәм шешенгән битле  25 йәшлек егет — тыуған ауылына ике көн буйынса йәйәү ҡайта. Юлда ул ҡоролоҡтан йонсоған тыуған еренең тәбиғәтен күреп, үҙен тыуған ауылында аслыҡ һәм мохтажлыҡ көткәнен аңлай. Ул, Потудань йылғаһының ярҙары  буйлап ҡайтып килгәндә, төгө  ҡараңғылыҡҡа сумған үҙенең ҡаласығында янып торған ике утты күреп ҡала.
Зәйнетдинов Рәшит Сәй­фетдин улы
Күргәҙмәләре
1972 йылдан башлап республика, төбәк, Бөтә Союз, Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә һәм декадаларҙа әүҙем ҡатнаша.
Ангелина Прасковья Никитична
Ангелина Прасковья Никитична (12 ғинуар 1913 йыл — 21 ғинуар 1959 йыл) — беренсе биш йыллыҡтар осоронда стахановсылар хәрәкәтендә ҡатнашыусы. МТС-тың трактор бригадаһы бригадиры. ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1947, 1958).
Хәтер
Паша Ангелинаның бронза бюсы ҡала тибындағы Старобешево ҡасабаһынжда ҡуйылған, унда уның исемен проспект йөрөтә, данлыҡлы яҡташының музейы бар.
Литвинова Лидия Михайловна
Биографияһы
Лидия Михайловна Литвинова 1950 йылдың 17 майында Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында урыҫ ғаиләһендә тыуған. Унда урта-махсус белем ала. 1967 йылдан М. И. Калинин исемендәге Белорет металлургия комбинатының унынсы цехында ҡыҙҙырыусы, сым һуҙыусы өйрәнсеге, ә 1970 йылдан сым һуҙыусы булып эшләй. Шулай уҡ әҙер продукцияны сорттарға айырыу бригадиры булып эшләй.
Кармала (Сура ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Урта урал һөйләше
Таралыу ареалы
Урта урал һөйләше Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы (Аҡа, Аҡабаш, Абдулла, Борғатъя, Бәләкәй Аҡа, Оло Аҡа, Оло Ҡыҙылбай, Тәкәуыл, Әжекәй ауылдары), Свердловск өлкәһенең Красноуфимск (Аҡҡул, Бишкәү, Боғалыштөҙ, Бәйәктөҙ, Ҡуян, Табанлыкүл (Озерки), Оло Төрөш, Рахманғол, Урта Боғалыш, Үрге Боғалыш, Һыҙғы (Сыҫҡы), Яңы Боғалыш ауылдары), Түбәнге Һырға (Аҡбаш, Араҡай, Бәхмәт, Ишем, Өфө-Шигер, Үрге Бәйәк, Үрмәкәй, Шәкүр (Өпәй) ауылдары), Әртә (Биккенә-Иҫке Биткенә, Әжеғол, Әртә-Шигер ауылдары) һәм Әшит (Ғәйнә ауылы) райондары, Силәбе өлкәһенең Наҙы-Петровск районы (Арыҫлан ауылы) биләмәләрендә таралған. Был төбәктә башҡорттарҙың башлыса өпәй, йәнә һыҙғы, ҡошсо, ғәйнә, терһәк ырыуы вәкилдәренең һәм типтәрҙәрҙең бер өлөшө йәшәй.
Өйрәнеү тарихы һәм классификация
Һөйләштең төп фонетик, морфологик һәм лексик үҙенсәлек­тәре М. И. Дилмөхәмәтовтың алда телгә алынған «Урта Урал башҡорттарының һөйләше» («Говор среднеуральских баш­кир») тигән хеҙмәтендә яҡтыртылған.
Морфологик үҙенсәлектәре
Һөйләштә килеш ялғауҙарын ҡулланыуҙа бер ни тиклем айырмалар күҙәтелә. Башҡа һөйләштәрҙән айырмалы рәүештә, урта урал һөйләшендә -дағын/-дәген, -ҙағын/-ҙәген көсәйтеү-раҫлау киҫәксәләре бар: ҡайт­тым дағын (пришел ведь); бирҙем дәген (отдал же). Һәм бында шулай уҡ ҡый, кий, кей раҫлау киҫәксәһе ҡулланыла: Кәзәкәй күп ашамай ҡый (Коза ведь много не ест).
Урта урал һөйләшендә -ҡай/-кәй аффиксы һүҙ яһаусы һәм форма яһаусы аффикс булып тора: ҡәйнекәй (Әжекәй, Оло Ҡыҙыл­бай ауылдары) — ҡәйнеш (шурин — младший брат жены), инәкәй (Үрмәкәй ауылы) — өләсәй (бабушка).
Моздок
Тарихы
Бөйөк Ватан һуғышы барышында (1942 йылдың 25 августа) ҡала немец-фашист ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1943 йылдың 3 ғинуарында азат ителә.
Гэнэш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Шаһ һарайы
Тарихы
Бржозовскийҙар был комплексҡа 1910 йылға  тиклем  хужа булғандар, ә һуңынан граф Иосиф   (Юзеф) Шенбек уның хужаһы була. XIX быуаттың  70-се йылдар башында һарайҙа билдәле «Федор Рафалович һәм К»   сауҙа йортоноң башлығы Федор Алексеевич (Абрамович) Рафалович йәшәгән. 1910 йылдан 1920 йылға тиклем һарайҙы Фарсының шаһиншаһы шаһ Мөхәммәт Әли ҡуртымға ала, уның арҡаһында һарай ошо рәсми булмаған исемде ала.
Совет осоронда һарайҙы, ҡоролмалар һәм ихата ҡаралтыларын төрлө дәүләт учреждениелары  ҡуллана. XX быуат аҙағында һарай ныҡ туҙа. 2000 йылда Архпроект МДМ архитектура-реставрация бюроһы һарайҙың  реставрация проектын әҙерләй. Реставрация 2000 йылдан 2004 йылға тиклем дауам итә. XXI быуат башында  «Шаһ  һарайы» бинаһында «Диңгеҙ транспорт банкының» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең баш офисы урынлаша.
Франц Легар
Франц (Ференц) Легар (Franz Lehár, Lehár Ferenc; 30 апрель 1870 йыл, Комарно, Австро-Венгрия — 24 октябрь 1948 йыл, Бад-Ишль, Австрия) — Венгрия һәм Австрия композиторы һәм дирижеры. Иоганн Штраус һәм Имре Кальман менән бер рәттән Вена опереттаһының күренекле композиторы булған.
Бала сағы һәм ижадының башланыуы
1898 йылда, Будапештта атаһы үлгәндән һуң, Легар уның урынында 3-сө Босния-Герцеговина пехота полкында (Австро-Венгрия армияһы) капельмейстер булып эшләй башлай. 1899 йылдың 1 ноябрендә полк Венаға күсерелә. Шул йылдарҙа Легар вальс һәм марштар яҙа. Уларҙың ҡайһы берҙәре, мәҫәлән, Gold und Silber (Алтын һәм көмөш, 1899), Паулино Меттерних карнавалы өсөн яҙылғаны, бик популяр булып киткән һәм хәҙер ҙә уйнала .Бер аҙҙан Легар Венала иң танылған композитор һәм музыкант булып китә.
1903 йылда Легар, Бад-Ишлдә ял иткән саҡта, был ваҡытта кейәүҙә булған һәм кейәүенең Мет (Meth) фамилияһын йөрөткән Софи Пашкис (Sophie Paschkis) менән танышҡан. Бер аҙҙан улар граждандар никахына ингәндәр һәм үлгәнсе бергә йәшәгәндәр.
Кармалей
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Александренко Галина Васильевна
Александренко Галина Васильевна (14 июль 1956 йыл) — спортсы, биатлонсы. 1979—1983 йылдарҙа РСФСР, 1980—1983 йылдарҙа СССР йыйылма командаһы ағзаһы. СССР чемпионы (1981) һәм призеры, биатлон буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1983).
Биографияһы
1978 йылда П. Ф. Лесгафт исемендәге ике орденлы Дәүләт физик культура институтын тамамлай (Ленинград).
11 май
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Нейпьидо
Транспорт
2006 йылдың март уртаһынан Air Mandalay авиакомпанияһы Янгон һәм Нейпьидо араһында осоштар яһай башлай. 2006 йылдың 5 июнендә Ситтве һәм Тандве ҡалаларына тиклем даими авиарейстар асыла.
Кевса
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шешлек
Шешлек — тоҙлоҡланған, ваҡ киҫәктәргә бүленгән иттән ашамлыҡ , күмер өҫтөндә тимер йәки ағас шампурҙа әҙерләнә, йәшелсә ҡушып бирелә. шешлек Евразияның күсмә халыҡ ашамлығы. Итте шештә әҙерләү тарихҡаса һәм антик заманда ла булған
Таджилу
Таджилу — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Чуя йылғаһының уң ярына тамағынан 115 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 16 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Заводчиков Леонид Васильевич
Биографияһы
1990 йылда Рәсәй Федерацияһының халыҡ депутаты итеп һайлана. «Ватан» фракцияһы составына һәм Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ профсоюздар Федерацияһы депутаттар төркөмөнә инә.
Бочко Светлана Дамир ҡыҙы
Биографияһы
Пауэрлифтинг менән 36 йәшендә шөғөлләнә башлай. Бала саҡтан гимнастика менән мауыҡҡан, һомғол һәм зифа буйлы Светлананан бер кем дә артыҡ ҙур ҡаҙаныштар көтмәй, киреһенсә, бөтәһе лә, шул иҫәптән тормош иптәше лә, уны яңы спорт төрөндә ҡыйынлыҡтарҙан ҡурсаларға тырыша. Әммә көндәлек шөғөлләнеү, ныҡышмалылыҡ үҙенекен итә: Светлана еңеү артынан еңеү яулай башлай. 2001 йылдан Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы Светлана Бочко Мәскәү дәүләт һыу транспорты академияһының Өфө филиалында физик әҙерләнеү нигеҙҙәренә кадеттарҙы өйрәтә.
Кетарша
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Йожеф Этвёш
Биографияһы
1842 йылда Анне Роштины кәләш итеп ала.
1848 йылғы Мадьяр инҡилабы башланғансы уҡ Этвёш Венгрияның алданғы яҙыусыһы һәм сәйәсмәне булараҡ репутация яулаған. Уның фекере йәмәғәтселеккә ҙур йоғонто яһай алған, шунлыҡтан уны хатта Австрия палатины, эрцгерцог Йозеф Антон Йоганн иҫәпкә алырға мәжбүр булған.
Мираҫы
Йожеф Этвёш мадьяр әҙәбиәтендә һәм сәйәсәтендә мөһим роль уйнай. Шиғырҙарында һәм романдарында тормошҡа, йәмғиәткә һәм сәйәсәткә үҙенең фәлсәфәүи ҡараштарын сағылдыра. Иң яҡшы шиғырҙары баллада формаһында яҙылған, әҫәрҙәре араһынан бигерәк тә романдары киң билдәле.
Алакүл мәҙәниәте
Алакүл мәҙәниәте(Алакульская культура) — б.э.т. XVI—XIII быуаттарға ҡараған бронза быуаты археологик мәҙәниәте. Ҡурған өлкәһендәге Алакүл янындағы ҡәберлек исеме менән аталған
Табылдыҡтар
Ҡаҙыныу эштәрендә тупраҡтан сыҡҡан балсыҡ һауыттар банка һәм көршәк рәүешендә, муйынын ҡорһаҡ өлөшөнән айырып торған сығынҡы һыҙатлы, тешле һәм яҫы мөһөр һалынған ҡатмарлы геометрик биҙәкле.
Ҡатын‑ҡыҙ ҡәберҙәренә биҙәнеү әйберҙәре — бронза, алтын, һөйәктән һәм ҡабырсаҡтан эшләнгән беләҙектәр, муйынсаҡтар, элгестәр, балдаҡтар, суҡтар, баш кейемдәре һәм сулпылар һалынған.
Алакүл мәҙәниәтен өйрәнеүселәр
Тарихсы-ғалим, археолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы, тарих фәндәре докторы, профессор Н. А.Мәжитов, К. В. Сальников һ.б. фекеренсә, Андрон мәҙәни‑тарихи берлеге үҫешенең бер осоро.
Тайозен
Тайозен — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Улусук йылғаһының һул ярына тамағынан 2 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Бәхтейәрова Заһиҙә Нурый ҡыҙы
Биографияһы
Заһиҙә Нурый ҡыҙы Бәхтейәрова 1916 йылдың 31 декабрендә Өфө губернаһының Златоуст өйəҙе Мырҙалар‑Мəсетле ауылында, хəҙерге Башҡортостан Республикаһының Салауат районы Мәсетле ауылында тыуған. 1931 йылда Дыуан-Мәсетле ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. 1938 йылда ул бик яҡшы итеп Өфө театр училищеһының балет бүлеген (педагогы К. В. Матсон) тамамлай. Фәйзи Ғәскәров етәкселегендәге башҡорт халыҡ бейеүҙәре ансамблендә, Башҡорт опера һәм балет театрының тәүге балет труппаһында сығыш яһай. 1950 йылда Заһиҙә Бәхтейәрова Ленинград консерваторияһының хореография факультетын педагог-балетмейстер һөнәре буйынса тамамлай. 1964 йылға тиклем Башҡорт опера һәм балет театрында эшләй, унда балет йондоҙҙарының арҙаҡлы төркөмөн тәрбиәләй, бик күп яңы үҙенсәлекле бейеүҙәр ҡуя.
Исламова София Ғиззәт ҡыҙы
Биографияһы
1971 йылдан Стәрлетамаҡ зооветеринария техникумында уҡытыусы булып эшләй.
1973 йылдан Башҡорт АССР-ы Баймаҡ районының Ҡуянтау ауылы урта мәктәбендә уҡыта.
Цербер
Сығышы, тышҡы ҡиәфәте, функциялары
Цербер тамуҡ ҡапҡаһын һаҡлай. Үлгәндәрҙе ул сығармай, ә тереләрҙе индермәй. Боронғо Грецияла үлеләр донъяһы тураһында бындай ҡараш ерләү үҙенсәлектәренә лә йоғонто яһай. Ерләү алдынан үлгәндәрҙең ҡулына Цербер өсөн баллы ҡамыр һалалар.
БМО-ның Именлек Советы
Ҡарар ҡабул итеү
Ҡағиҙә булараҡ, Именлек Советы ҡарарҙары БМО-ның Именлек Советы резолюциялары итеп рәсмиләштерелә.
Аблай (Туймазы районы)
Урамдар
Урам исеме :
Корольченко Анатолий Филиппович
Тормошо һәм ижады
Анатолий Филиппович Корольченко 1922 йылдың 12 апрелендә Дондағы Ростовта тыуған. Үҫмер сағында сыҡҡан беренсе баҫмаһы «Ленинские внучата» гәзитендә 1936 йылда була. Ун йыллыҡ мәктәпте 1940 йылда тамамлағас, Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. Һалдат хеҙмәтен Монголияла үтә.
Уйташ (тау)
Тасуирламаһы
Уйташ тауы — Оло Урал һыртының көнсығыш армыты, Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Аҙнаш ауылы эргәһендә урынлашҡан. Ул республика әһәмиәтендәге тәбиғәт ҡомартҡыһы булып тора. Дөйөм майҙаны — 15,8 га. Бейеклеге 874,5 метрға етә. Формаһы конус рәүешендә Уның төп түбәһендә ашалыу һөҙөмтәһндә бик күп ҡаялар урынлашҡан, шуларҙан «Шайтан бармағы» («Чертов палец») — урындағы халыҡ телендә «Әбей ташы» ҡаяһы айырыуса билдәле. Өҫкө рифейҙың ҡурташ свитаһы кварциттарынан, мусковит-кварцлы һәүерташтарынан тора. Ландшафын ҡараһыу һоро урман тупрағындағы уҫаҡ, ҡарағай ҡатыш ҡайын урманы һәм йыуылған ҡара тупраҡтағы болонло далалар тәшкил итә.
Григорий Мелехов
Григорий Пантелеевич Мелехов —  Михаил Шолоховтың «Тымыҡ Дон» романының төп геройы. Тикшеренеүселәр фекере буйынса, был персонаждың прототиптарының береһе булып Вёшенский ихтилалының 1-се баш күтәреүселәр дивизияһы командиры  Харлампий Ермаков булған. Әҙәбиәт белгестәре «донъя сәнғәтенең асышы» тип атаған герой образы күп тапҡыр кинематографта тормошҡа ашырылған.
Егва (Велва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Беренсе пост (Дондағы Ростов)
Тасуирламаһы
Карл Маркс исемендәге майҙанда Фрунзе исемендәге скверҙа  урынлашҡан. 1975 йылда Еңеүҙең 30 йыллығына Дондағы Ростовтың комсомол, партия һәм пионер ойошмалары  башланғысы буйынса асылған.
Почетлы ҡарауылды ҡаланың төрлө белем биреү учреждениеларының өлкән класс уҡыусылары алып бара. Бер мәктәп Хәтер вахтаһын бер аҙна алып бара. Пост хеҙмәте 8:00 алып  16:00 сәғәткә тиклем каникулдарҙан тыш көн һайын. Ҡарауыл һәм патрулдәр мемориалда Һәр 15-20 минут һайын  алмашына. Беренсе көндә мемориаль сәғәте ваҡытында, йәш армеецтар  тантаналы ант ҡабул итә. Посты тамамлағас, йәш армеецтарға Маҡтау грамотаһы бирелә
Сана
Климаты
.
Гинин Николай Степанович
Биографияһы
Николай Степанович Гинин 1925 йылдың 10 декабрендә хәҙерге Пермь крайының Добрян районы Тысяцково ауылында тыуған. Тулы булмаған урта белемле.
Бригада 300 мең киловатт-сәғәт блоктарҙы монтажлауҙа, Ҡарман ГРЭС төҙөлөшөндә эшләп, монтажлау блоктары 300 мең киловатт-сәғәт, йыйыу майҙансығында һәр береһе 30 тонна йөк күтәрерлек ике кран, бер кран 50 тонна йөк күтәрерлек, ҡаҙанлыҡ бүлегендә һәр береһе 125 тонна йөк күтәрерлек ике күпер краны урынлаштыра. Электр станицяһына ҡормалдар ҡуйыуҙа монтаж башынан алып 185 берәмек механизм төҙөкләндерелә: яр буйы насосының насос циркулярҙары, турбина ҡулайламаларының конденсатлы, түгә торған насостары, эжекторҙарҙың күтәреү насостары, электр туҡландырыу насостары һәм машина залының башҡа механизмдары.
Семит (Ашит ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Платонов Андрей Платонович
Хәрби корреспондент.
1946 йылдың февраль айында Андрей Платонов ауырыу сәбәпле демобилизацияланған.
Самауыр
Рәсәйҙәге
Әле 1728 йылда уҡ Сенаттың махсус указы менән Урал заводтарына еҙ ҡашаяҡ етештереүҙе юлға һалыу тураһында күрһәтмә бирелә, уға ярашлы Суксун заводтарында еҙ ҡашаяҡ, аҙағыраҡ самауырҙар ҙа етештерелә башлай.
Самауыр етештереү ярайһы уҡ табышлы булып сыға. Ваҡ кәсепселәр — фабрикантҡа, оҫтаханалар фабрикаларға әйләнә.
Хәҙерге заман
1990 йылда Тулала Менделеевский урамында Кремль стеналары янында «Тула самауырҙары» музейы асыла.
Альбом (хикәйә)
Сюжет
Действительный статский кәңәшсе Жмыховтың юбилейында титуляр кәңәшсе Кратеров былай тип сығыш яһай: «Ун йылдан артығыраҡ ваҡыт эсендә, беҙ, һеҙгә буйһоноусылар, һеҙҙең ҡул аҫтында эшләүселәр, беҙҙең өсөн был әһәмиәтле көндә һеҙ ғәли йәнәптәренә үҙебеҙҙең һеҙгә хөрмәтебеҙ һәм рәхмәтебеҙ билдәһе итеп бына ошо үҙебеҙҙең портреттарыбыҙ ҡуйылған альбомды бүләк итәбеҙ һәм һеҙгә оҙон-оҙон ғүмер теләйбеҙ, үҙегеҙ үлгәнсе беҙҙе ташламауығыҙҙы теләйбеҙ...». Кратеров һәм башҡа хеҙмәткәрҙәренең сығышы юбилярҙы күҙ йәштәре сыҡҡансы ныҡ тулҡынландыра, шунан һуң ул каретала өйөнә ҡайтып китә.
Бәләкәй Александровка
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Платонов Андрей Платонович
Спектаклдәр
2012 йылда Харьков дәүләт академия ҡурсаҡ театры. «Чевенгур» пьесаһын ҡуйҙы. Премьераһы 2012 йылдың 16 октябрендә булды.
27 март, 2015 йыл. Воронеждың «Театр равных» артистары Платоновтың «Юшка», «Фро» һәм «Пустодушие» хикәйәләре буйынса «Пустодушие» тигән спектаклен күрһәттеләр. Режиссёры— Вадим Кривошеев.
Кудашева Раиса Адамовна
Әҙәби эшмәкәрлеге
Бала сағынан шиғырҙар яҙа. Тәүге әҫәре матбуғатта 1896 йылда («Ручейку» шиғыры «Малютка» журналында баҫыла) сыға. Шул ваҡыттан алып Кудашеваның шиғырҙары һәм әкиәттәре «Малютка», «Светлячок», «Подснежник», «Солнышко» кеүек балалар журналдарында «А. Э.», «А. Эр», «Р. К.» псевдонимдары аҫтында күренә башлай. «Мин билдәле булырға теләмәнем, әммә яҙмай ҙа булдыра алманым», — ти ул һуңынан. 1899 йылда «Русская мысль» журналында Кудашеваның өлкәндәр өсөн берҙән-бер «Лери» повесы баҫыла. Повеста дворян ғаиләһеннә булған ҡыҙҙың үҫмерлек һәм йәшлек йылдары, уның шәп офицерға тәүге оло һөйөүе тураһында бәйән ителә.
Дебрецен
География һәм транспорт
Дебрецендә ҡала транспорты ролен  автобус һәм троллейбус селтәрҙәре һәм берҙән-бер трамвай линияһы үтәй.
Андрей Сулин исемендәге парк
Тарихы
Шул уҡ ваҡытта, ҡайһы бер предприятиеларға паркты төҙөкләндереү буйынса бурыстар йөкмәтелә. Мәҫәлән, коммуналь предприятиелар комбинаты  урмансылыҡ хужалығы менән берлектә  ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар ултырта. Ремонт төҙөлөш идаралығы менән металлургия заводы йәйәүлеләр өсөн һуҡмаҡтарҙа асфальт түшәй, йәйге кинотеатр һәм бейеү майҙансығы төҙөй. 18-се төҙөлөш идаралығына шахта идаралығы менән берлектә уҡыу залы булдырыу йөкмәтелә. Парк төҙөкләндереү үтә яй темптар менән бара, Сулин Дәүләт  Металлургия заводы  йәйге кинотеатр төҙөү өсөн ер участкаларын 1971 йылдың апрель айында ғына бүлеп бирә. Уҡыу залы һәм китаптарҙы һаҡлау бинаһы төҙөлмәй ҡала. Шул уҡ ваҡытта «Кәмә» һәм «Самолет» кеүек аттракциондар ҡуйыла. 1976 йылда паркта 700 урынлыҡ «Йәшел» кинотеатр эшләй башлай, 7 аттракцион ҡуйыла, һәм күҙәтеү тәгәрмәсе төҙөлә. Паркты йәшелләндереү даими үтә, 600-ҙән ашыу ағас ултыртыла: һәм парк биләмәһендә ике сауҙа павильоны урынлаштырыла. Паркта Һәр ваҡыт музыка уйнай, байрам саралары, конкурстар һәм уйындар үтә. 1976 йылда 1976—1980 йылдарҙа реконструкциялауҙың проекты эшләнә  һәм раҫлана. Парк территорияһында яҡтыртыу бағанаһы, касса киоскылары,  пневматик тир, беседка, павильон   һ.б. ҡуйыу планлаштырыла
6 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Әгертамаҡ
Хәҙерге осор
Ауылда урта мәктәп, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәсет бар. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).
Гольдгор Давид Семёнович
Биографияһы
Д. С. Гольдгор ЛИСИ -ҙы 1934 йылда тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген «Ленпроект» институтында башлап ебәргән. Е. А. Левинсон һәм И. И. Фомин оҫтаханаһында эшләй, Эксперименталь медицина институты биналарының проекттары өҫтөндә эшләүҙә ҡатнаша.
Д. С. Гольдгор 1982 йылдың 12 июнендә 70-се йәшендә вафат була. Большеохтинский зыяратында ерләнгән.
Металдар
Һелтеле ер металдары төркөмөндә 4: Ca, Sr, Ba, Ra
Физик металл үҙенсәлектәре
Барлыҡ металдар ҙа (терекөмөш, һәм шартлы рәүештә францийҙан башҡа) нормаль шарттарҙа ҡаты хәлдә булалар, тик ҡатылыҡ күһәткесе төрлөсә була. Түбәнге таблицала Моос шкалаһы буйынса ҡайһы бер металдарҙың ҡатылығы бирелгән. Таҙа металдарҙың иреү температураһы −39 °C -тан(терекөмөш) 3410 °C -ҡа тиклем (вольфрам). Һелтеле металдарҙы иҫәпкә алмағанда, күпселек металдарҙың иреү температураһы юғары, шулай ҙа ҡурғаш һәм аҡ ҡурғаш кеүек «нормаль» металдарҙы ғәҙәти электр һәм газ плитәһендә инетеп була.
13 май
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Клевцова Надежда Владимировна
Клевцова Надежда Владимировна (4 февраль 1960 йыл) — СССР һәм Рәсәйҙең еңел атлетика буйынса тренеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2013).
Андрушивка
Андрушивка (Андрушівка) — Украинаның Житомир өлкәһендәге өлкә әһәмиәтендәге ҡала, Андрушивка районының административ үҙәге.
Урта Аниш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Курач
Курач — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Пьяна йылғаһының һул ярына тамағынан 206 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Ғәскәров Айрат Рафиҡ улы
Биографияһы
Ғәскәров Айрат Рафиҡ улы 1963 йылдың 5 октябрендә БАССР Шишмә районы үҙәге Шишмә ҡасабаһында донъяға килгән.
Бохара операцияһы (1920)
1920 йылғы Бохара операцияһы — Граждандар һуғышы осоронда, 1920 йылдың 29 авгусынан 2 сентябргә тиклем М. В. Фрунзе етәкселегендә һәм Бохара әмирен ҡолатыу маҡсатында үткәрелгән Төркөстан фронты Ҡыҙыл Армия частарының хәрби ғәмәлдәре. Операцияла барыһы 9 мең тирәһе кеше, шул иҫәптән йәш бухаринсылар һәм Бохара коммунистары, ҡатнаша. Әмир армияһы (16 мең кеше) төп көстәре менән Иҫке Бохара районын һәм айырым отрядтар ярҙамында Хатырсы һәм Кермәнде биләй. Шулай уҡ Бохара бәктәре отрядтары ла (27 меңдән ашыу кеше) ҡатнаша. 23 августа йәш бухаринсылар һәм Бохара коммунистары Чарджой бәклегендә баш күтәрәләр һәм, ярҙам һорап, Төркөстан совет власына мөрәжәғәт итәләр. Бохара операцияһы 29 августа Иҫке Чарджойҙы яулауҙан башлана. Чарджойҙа булдырылған ревком Бохара халҡын әмирлеккә ҡаршы көрәшкә саҡыра. 2 сентябрҙә Иҫке Бохара яулана, 1920 йылдың 8 сентябрендә Бохара Халыҡ Совет Республикаһы иғлан ителә. Бохара операцияһы Ҡыҙыл Армияның күп кенә операцияларына баш һала. Әлеге операциялар Бохара операцияһының уңышын нығытыу йәки урындағы ҡаршылашыу нөктәләрен баҫтырыу маҡсатында үткәрелә. Ҡатмарлы тәбиғәт шарттары һәм милли үҙенсәлек был операцияларҙың оҙайлылығына булышлыҡ итә.
Тәбиғәт шарттары һәм хәрби поход ҡыйынлыҡтары
Бохара әмирлеге төньяҡтан Төркөстандан айырып торған Ғиссар ҡаяһы, көньяҡтан — Афғанстан менән сиге ролен уйнаған Амударъя йылғаһы, көнбайышҡа табан — Памир тау теҙмәләре һәм көнбайышта —Хиуа территорияһына барып сыҡҡан ҡомло сүллек менән сикләнә. Ғуҙарҙан көнбайышҡа табан дала тигеҙлектәре ятһа, Зеравшан үҙәненә көнбайышҡа ҡарай тигеҙлек ҡомло сүллеккә әүерелә. Төньяҡ өлөшөндәге Нур-Ата тауҙары тигеҙлектең характерын артыҡ үҙгәртмәй. Бохара әмирлегендә хайуандар һәм үҫемлектәр донъяһы башлыса һыу менән һуғарылған киңләктәрҙә туплана. Ғәҙәттә, бындай оазистарҙа бик күп халыҡ йәшәй.
Илдә ҡырҡа континенталь климат күҙәтелә. Йәйгеһен эҫелек 55°-ҡа етә. Һаҙлыҡлы урындар, шулай рис плантациялары зарарлы тропик малярияһын тарата, шуға күрә был климатҡа яраҡлашмаған ғәскәрҙәр маляриянан бик йонсой.
Әмирлек халҡы, уның социаль һәм милли составы
европалылар фекеренсә, халыҡтың мәҙәни кимәле түбән була, бигерәк тә көнсығышта, сөнки ундағы халыҡ ултыраҡ тормошҡа әле күсмәгән һәм һәм бик еңел урындан ысҡыныр булған.
Иҫке Бохараны штумлау, 1920 йылдың 29 августы — 2 сентябре
Артабанғы ваҡиғалар әлеге бойороҡҡа ярашлы үтәлә башлайҙар. 28 авгусҡа ҡараған төндә Ҡаған отряды көстәренең тупланыуы тамамлана. Шундуҡ бохара революционерҙары Ике Чарджойҙы яулап алалар, ә Никтиндың Чарджой отряды частары Амударъя, Нараҙым һәм Бурҙалыҡ аша сығыу урындарына юлланалар. һәм уларҙы 31 августа баҫып алалар. Ошо уҡ ваҡытта 16-сы кавалерия полкының 5-се уҡсылар полкы составындағы махсус отряд Яңы Чарджойҙан Ҡаракүлгә табан юлға сыға.
Ҡаған төркөмө 29 августа таңда 6 һәм ҙ сәғәт араһында һөжүмгә күсә. Ул ике колонна булып һөжүм итә. Уның уң (көнсығыш) составына 10-сы һәм 12-се татар полктары, 1-се кавалерия полкы, 53-сө автобронь отряды, 28-се бронепоезд инә. Әлеге колонна Ҡаған ҡалаһынан шоссе һәм тимер юлы тармағы буйлап Ҡаршы ҡапҡаларына һөжүм итә.
Ҡатты-Ҡурған һәм Сәмәрҡәнд отрядтарының ғәмәлдәре. Әмирҙе эҙәрлекләү.
Ҡатты-Ҡурған һәм Сәмәрҡәнд отрядтары шул уҡ ваҡытта 12 август директиваһына ярашлы үҙ бурыстарын уңышлы үтәй. Артабанғы операциялар әмирҙе һәм яҡындарын эҙәрлекләүҙе ойоштороуға ҡайтып ҡала. Башта был бурысты үҙ өҫтөнә 1-се армия командующийы. Зиновьев ала: ул атлы полк менән әмир артынан Ҡаршы ҡалаһына тиклем эҙәрлекләй. Әммә әми ике ҡыҙыл отрядтар араһында юлды яҙлыҡтырып, көнсығыш Бохарала йәшенә. Бохараны яулау һәм әмирҙең ҡасыуы Бохара революцияһының еңеүен раҫлай. Хәрәзмдәге кеүек, бында ла Бохара халыҡ совет республикаһы иғлан ителә.
Таловочка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Эдип
Фива
Фива юлында Эдип Сфинксты осрата. Лайҙың енәйәте өсөн Гера алиһә сфинксты Фиваға ебәрә. Лай уйындарҙа Фригия батшаһының улы Хрисипты оҡшатып урлай. Егет ғәрлегенән үҙен-үҙе һәләк итә. Ошо енәйәтенә Гера асыулана ла инде.
Сфинкс Фикей тауында үтеп барған юлсыларҙы ҡарауыллап ултыра. Сфинкс бөтәһенән дә: «Кем иртән дүрт аяҡта, төшөн ике аяҡта, кисен өс аяҡта йөрөй? Дүрт аяҡта йөрөгән сағында уның көсө башҡа ваҡыттарҙан күпкә кәм була?» - тип һорай. Яуабы кеше була. Сабый сағында дүртаяҡланып имгәкләй, ҡартлығында таяҡ менән йөрөй. Һорауға яуап бирмәгән кешеләрҙе сфинкс ашап бара. Эдип сфинкс һорауына яуап биреп, ҡаланы сфинкстан азат итә. Бының өсөн уны Фиваның батшаһы итеп һайлайҙар. Эдип Лайҙың тол ҡатыны Иокастаға өйләнә, йәғни үҙ әсәһенә ). Уларҙың Этеокл, Полиник тигән улдары һәм Антигона, Исмена тигән ҡыҙҙары тыуа.
Ехидна (мифология)
Пиндар әйтеүенсә, ул тыуғанда әсәһенең ҡарынын тишеп килеп сыҡҡан. Тиберий уны Гай Калигуланың ехиднаһы менән сағыштыра.
Низаметдинов Ҡазыхан Низаметдин улы
Биографияһы
Ҡазыхан Низаметдин улы Низаметдинов 1892 йылдың 10 мартында Ырымбур губернаһы Верхнеурал өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Белорет районы) Зәйет ауылында тыуған.
1915 йылдың ғинуарында 12-се полк командалыҡ составы менән бергә 15-се Себер запас батальонын ойоштороу өсөн Томск ҡалаһына йүнәлтелә. Шул уҡ йылдың сентябрендә 1-се Иркутск прапорщиктар мәктәбенә уҡырға ебәрелә. Бында 1916 йылдың ғинуарына тиклем уҡый, прапорщик дәрәжәһе ала. Артабан Ачинск ҡалаһында 13-сө Себер уҡсылар запас батальоны составында кесе офицер булып хеҙмәт итә. Тиҙҙән Двинск ҡалаһына 5-се армияның дежурный генералы ҡарамағына ебәрелә, бында 5-се Себер уҡсылар дивизияһы 20-се Себер полкының 5-се ротаһына тәғәйенләнә.
1919 йылдың июнь башында башҡорт полктары Украинаға ебәрелә, Низаметдинов улар составында генерал Деникиндың армияһына ҡаршы ҡаты алыштарҙа ҡатнаша. Июль башында Башвоенкомат Низаметдиновҡа Башҡорт айырым кавалерия дивизияһы өсөн Саранскиҙа аттар запасын булдырыу эшен йөкмәтә. Тиҙҙән запас Башҡорт АССР-ы Туҡ-Соран кантоны Иҫке Ғүмәр ауылында, ә октябрҙән Ҡыпсаҡ-Ете ырыу кантоны Ермолаево ауылында туплана.
1920 йылдың майында Башвоенкоматтың кесе командирҙар составы мәктәбе начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1920 йылдың октябренән Башҡорт запас уҡсылар полкының рота командиры булып хеҙмәт итә. Декабрҙә Республика Всеобуч территориаль полк округы начальнигы итеп тәғәйенләнә.
Грузия батшалығы
Грузия батшалығы — 978 йылда Баграт III тарафынан Грузияның күп өлөшө берләшкәнлдән һуң барлыҡҡа килгән урта быуат Кавказ дәүләте. Төньяҡ Кавказдан Төньяҡ Иранға һәм Көнбайыш Әрмәнстанға тиклем. Әммә башта монголдар, ә һуңыраҡ Аҡһаҡ Тимерҙең 8 яуы Грузия батшалығын бөлдөрә һәм уның тарҡалыуына килтерә.
Давид Төҙөүсе һәм Грузияның көсәйеүе
Батша Давид IV хакимлығы осоронда ислам дин әһелдәренә хөрмәт менән ҡараған, мосолман сауҙагәрҙәренә булышлыҡ күрһәткән, мосолман шағирҙары һәм философтары менән дуҫ булған. Шунлыҡтан Грузия христиан дәүләте һәм үҙен Византияның вариҫы тип иҫәпләһәлә, Грузияла йәшәгән мосолмандар бында эҙәрлекләнмәгән.
Батшабикә Тамара һәм Алтын быуат
Батшабикә Тамара ғәскәре 1194—1204 йылдарҙа көньяҡта һәм көньяҡ-көнсығышта төрөктәрҙең бер нисә һөжүмен кире ҡаға һәм Көньяҡ Әрмәнстанға баҫып инә. Һуңғыһын ҙур өлөшө, шул иҫәптән Карин, Эрзинджан һәм Ван, Грузия протекторатоы булып китә.
Милавица
1908—1915. Ағалы-энеле Турнье фабрикаһы
1911 йылда фабрика «Франсуа Турнье» йәмғиәтенә күсә, был ваҡытҡа уның составына урындағы эшҡыуарҙар — сауҙагәр Блимович һәм инженерҙар Шмерлинг һәм Калецкий ҙа ингән.
1913 йылда предприятиела 60 ат көсө ҡеүәтенә эйә двигатель эшләгән, һәм 200 самаһы эшсе, шул иҫәптән 18 француз мастер-гравёры йәлеп ителгән. «Франсуа Турне» фабрикаһы дөйөм суммаһы 254, 2 мең һумлыҡ 23 мең ҡатын-ҡыҙ тарағы етештергән. Эштәр уңышлы барған: Соломон Блимович һәм Моисей Калецкий шул осорҙағы иң бай эшҡыуарҙарҙың береһе булып киткән.
М. В. Фрунзе исемендәге фабрика
1945 йылда элекке сүпрә заводының ярым емерек биналарында фабриканы тергеҙеү буйынса эштәр башлана. Производство эшләй башлағас, фабрика ассортименты киңәйтелә: 1950 йылдан алып комбинат яһалма күндән сумкалар, резиналанған ҡатын-ҡыҙ плащтары, балалар япмалары сығара башлаған.
1960 йылда Белорус ССР-ның Министрҙар советы ҡарары буйынса М. В. Фрунзе исемендәге фабрика тегеү галантереяһы һәм фурнитураһы (ҡаптырмалар, төймәләр), шаҡмаҡлы ирҙәр күлдәктәре етештереүгә махсуслаша башлай, ә 1961 йылдан корсет изделиеларын (грация һәм ярымграция) үҙләштерә башлай. Ҡатын-ҡыҙҙар туалеты һәм теген галантерея изделиеларынан әйберҙәр эшләгәндә башта Белорус ССР-ның Сауҙа-сәнәғәт палатаһынан мәғлүмәт (сит ил фирмалары өлгөләре) файҙаланылған.
1964 йылда предприятиела ассортимент тулыһынса үҙгәртелә: фабрика тулыһынса ҡатын-ҡыҙҙар туалеты әйберҙәрен тегеүгә күсә. Эксперименталь цех конструкторҙары ҡатын-ҡыҙҙар туалетының бөтә моделдәрен үҙаллы эшләй башланы, һәм ҡайһы берҙә тәүге манекенщиктар сифатында үҙҙәре лә сығыш яһай. Фабрика изделиелары баҙарҙа ҙур һорау менән файҙалана башлай.
Продукцияһы
Milavitsa брендя аҫтында түбәндәге продукция төрҙәре сығарыла:
Люля
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Убийвовк Елена Константиновна
Хәтер
СССР Юғары Советы Президиумының 1965 йылдың 8 май указы менән Елена Константиновна Убийвовкка үлгәндән һуң Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. 1967 йылдың 28 октябрендә «Непокорённая полтавчанка» хөрмәтенә Полтавала һәйкәл ҡуйыла, ҡала урамдарының береһе уның исеме менән атала. Харьковтың бер урамы Ляля Убийвовк исемен йөрөтә, элегерәк мемориаль табличка ҡуйылған була, һуңынан ул юғала.
Белорус тимер юлы
Тарихы
1873 йылда Ромен тимер юлының Яңы Вилейск — Минск — Гомель, 1874 йылда Гомель — Ромен Ландварово линияһы асыла (1876 йылдан Либаво — Ромен тимер юлы).
1882 йылда Жабинка — Пинск, 1884 йылда Пинск — Лунинец — Вильна, 1886 йылда Лунинец — Гомель һәм Барановичи тимер юлы линиялары — Белосток, 1887 йылда Полесье тимер юлдары составына ингән һәм идаралығы Вильна ҡалаһында булған Гомель — Брянск тимер юлы линияһы асыла.
1902 йылда Рига-Орел тимер юлы Витебск — Жлобин линияһы менән тулылана тулылана.
Үҫеш перспективаһы
2020 йылда, 2020—2025 йылдар осорона раҫланған Белорус тимер юлын үҫтереү перспективалары.
Электропоездар
ЭР9 (1963 йылдан алып), ЭПг (2011 йылдан), ЭПр (2011 йылдан), ЭПм (2016 йылдан). Күпмелер ваҡыт ЭР11 ҡала яны электр поездары файҙаланыла. Электр поездарын файҙаланыу 1960 йылдар башынан алып Белорус тимер юлының электрофикацияһы башланыуы мөмуинлек мөмкин бирә.
Наградалар
26.11.1971. СССР Юғары Советы Президиумы «Юғары производство уңыштары һәм 100 йыллығы менән бәйле Белорус тимер юлын Ленин ордены менән наградларға» ҡарар итә.
Буран ауылы өләсәйҙәре
Тәүге тапҡыр коллектив 2008 йылда танылған башҡарыусыларҙың йырҙарын удмурт телендә йырлап сығыш яһай: Удмурт дәүләт филармонияһында үткәрелгән туған тел байрамында Борис Гребенщиковтың һәм Виктор Цойҙың йырҙары удмурт телендә башҡарыла. Шунан алып улар бер нисә тапҡыр матбуғат һәм телевидениеның иғтибар үҙәгендә була.
Удмурт Республикаһы Президенты А. А. Волковтың 2012 йылдың 24 майындағы 97-се Указы менән коллективтың һигеҙ ҡатнашыусыһына (Байсарова Грана Ивановнаға, Бегишева Алевтина Геннадьевнаға, Дородова Зоя Сергеевнаға, Конева Галина Николаевнаға, Пугачёва Наталья Яковлевнаға, Пятченко Валентина Семёновнаға, Ту́ктарева Ольга Николаевнаға һәм Шкляева Екатерина Семёновнаға) «сәнғәтте үҫтереүгә индергән тос өлөштәре һәм юғары башҡарыу оҫталығы өсөн» «Удмурт Республикаһының Халыҡ артисы» тигән почетлы исемдәр бирелә.
Тимер (тау)
Железноводск ҡалаһының төньяҡ-көнсығыш ситендә урынлашҡан. Диаметры 1,8 км, бейеклеге 200 м² булған майҙанлы конус формаһында. Өҫкө өлөшө бештауниттар һәм үрге аҡбур эзбизташтарынан тора, ә һөҙәк түбәнге өлөшөндә — палеоген таш ишелмәләре менән ҡапланған ултырмалар.
Валькирия
Скандинав мифологияһында
«Өлкән Эдда» героик йырҙарында валькирийҙар яугир ҡатын-ҡыҙ һыҙаттары ала. Улар — Хельг һәм Велундтың һөйгән йәрҙәре. Валькирия Сигрдрива Одинды тыңламай, шуның өсөн язаға тарттырыла һәм тәрән йоҡоға ебәрелә (ул башҡаса һуғыштарҙа ҡатнашмаясаҡ һәм кейәүгә сығасаҡ), сөнки Сигрдрива конунгылар араһындағы алышта Хьяльм-Гуннарға (уларға Один еңеү вәғәҙә итә) түгел, ә Агнарға еңеү бирә; бөйөк герой Зигфрид уның хистәрен уята.
Сундырка
Сундырка — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1929    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Йәнгиров Азат Вәзир улы
Йәнгиров Азат Вәзир улы (8 октябрь 1977 йыл) — ғалим-иҡтисадсы, юғары мәктәп эшмәкәре. 2020 йылдан Башҡортостан Республикаһының Мәғәрифты үҫтереү институты ректоры. Иҡтисад фәндәре докторы (2007).
Биографияһы
Азат Вәзир улы Йәнгиров 1977 йылдың 8 октябрендә Свердловск ҡалаһында (хәҙер Екатеринбург ҡалаһы) тыуа. 1999 йылда Башҡорт дәүләт университетының иҡтисад факультетын отличие менән тамамлай. 2002 йылда аспирантураның көндөҙгө бүлеген тамамлаған саҡта Рәсәй Фәндәр Академияһының Өфө ғилми үҙәгендә «иҡтисад фәндәре кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертацияһын да яҡлай. Уҡыу барышында ике тапҡыр Президент стипендиаты була.
Хеҙмәт эшмәкәрлеге
2011 йылдан — Башҡорт дәүләт университетының Нефтекама филиалының финанстарға дәүләт идараһы кафедраһы мөдире;
Горохов мәҙәниәте
Горохов мәҙәниәтен өйрәнеүселәр
Артабан Горохов мәҙәниәтен Л. Н. Корякова, А. И. Лебедев, Н. П. Матвеева һәм башҡалар өйрәнә
Һәүәнәк
Һәүәнәк — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Үҙән йылғаһының һул ярына тамағынан 28 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел йылғаһы Арский Ташы һыу үлсәү посынан Йомағужа һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Покровка ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрендәге 49-з һанлы «Айырым ауыл Советтарын берләштереүгә һәм тораҡ пункттарын тапшырыуға бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһындағы» Законында түбәндәге юлдар бар :
Огановский Николай Петрович
Биографияһы
Николай Огановский Киев кадет корпусында уҡый. Санкт-Петербург университетының тарих-филология факультетын тамамлай, (1897).
Совет осоронда
Иҡтисади география буйынса эштәр авторы. 1923/24 — 1927/28 йылдарға СССР ауыл хужалығы үҫешенең 1-се перспектив планын эшләүҙә ҡатнаша («Кондратьев биш йыллығы» тип атала), индустриализацияның  артыҡ юғары темптарына ҡаршы.
Үрге Өпәйле
Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2014 йылдың 29 июлендәге «Моноҡалалар исемлеген раҫлау тураһында» 1398-р һанлы ҡарарына ярашлы, Үрге Өпәйле ҡала округы «Рәсәй Федерацияһының ҡатмарлы социаль-иҡтисади хәлдәге монопрофилле муниципаль берәмектәре (моноҡалалар)» категорияһына индерелде.
Тарихы
1933 йылдың авгусында СССР-ҙағы тәүге никель сәнәғәте заводы — «Уфалейникель» үҙенең беренсе продукцияһын етештерә.
1944 йылдың 9 февралендә Үрге Өпәйле өлкә ҡарамағындағы ҡала статусын ала.
Йонос торамаһы
Табылдыҡтар
Усаҡ тирәләй 4 бағана соҡоро булған ярым ер өй рәүешендәге тура мөйөшлө торлаҡ асыҡланған.
Йонос торамаһы материалдары Башҡортостан Республикаһының Археология һәм этнография музейында һаҡлана. Музей архитектура ҡомартҡыһы булып иҫәпләнгән Е. А. Поносова-Молло йортонда урынлашҡан.
Качуевская Наталья Александровна
Биографияһы
Наталья Александровна Качуевская 1922 йылда Мәскәүҙә дүрт балалы Спирова  Александра Леонидовна (1901—1998) һәм Александр Израилевич. Лебединскийҙың ғаиләһендә тыуған. Әсәһе Дондағы Ростовтан, үҙенең оҙайлы артист тормошонда барлыҡ   классик оперетталарҙың төп ролдәрен башҡарған, ҡыҙы  тураһында «Наташа»  документаль повесы, (1970) һәм  үлгәндән һуң баҫылып сыҡҡан «Принцесса Брамбилла и поэт» (2013) китабы авторы. Әсәһенең ике һеңлеһе — шулай уҡ актрисалар (айырыуса Камера тетары актрисаһы Леонидовна Миклашевская Августа билдәле, уға Сергей Есенин  үҙенең «Исповедь хулигана» циклын бағышлай.
Павловск (Санкт-Петербург)
Тупраҡ, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы
Ҡала барлыҡҡа килгәнгә тиклем территория япраҡлы ағастар  һәм уйһыулыҡ һаҙлыҡтары ҡатыш ылыҫ урмандары менән ҡапланған була (ҡарағай һәм шыршы). Кешеләрҙең әүҙем хужалыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә тәбиғи ландшафт  мәҙәни ландашфтҡа күсә. Бында хәҙер икенсел уҫаҡ һәм ҡайын урмандары участкалары, ерек һәм таллыҡтар менән   ауыл хужалығы ерҙәре  өҫтөнлөк итә.
Хәҙерге осор
Бөгөнгө көндә ҡалала 42-нән ашыу объект, дәүләт контроле һәм  тарих һәм архитектура ҡомартҡыларын һаҡлау һәм файҙаланыу  буйынса Комитет   опекаһы  аҫтында. Павловскҡа йыл һайын миллион ярым  турист килә.
Малая Кокшага
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Шафиҡова Әминә Ивний ҡыҙы
Биографияһы
2012 йылдың 5 октябренән — Башҡортостан республикаһының мәҙәниәт министры.
Кедрина Людмила Владимировна
Биографияһы
Людмила Владимировна Кедрина (ҡыҙ фамилияһы Реус) 1961 йылдың 27 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Белорет ҡалаһында тыуған.
2015 йылдың 10 октябрендә Санкт-Петербург ҡалаһында вафат була, Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Ғиззәтуллин Фәйзи Карам улы
Ғиззәтуллин Фәйзи Карам улы (Гизатуллин Файзи Карамович; 18 март 1959 йыл) — спортсы, ғалим-хоҡуҡ белгесе. Тимераяҡта шыуыу спорты буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1983). Юридик фәндәр кандидаты.
Татарка (Кокса ҡушылдығы)
Татарка  — Рәсәйҙәге йылға. Алтай Республикаһы, Алтай крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кокса йылғаһының һул ярына тамағынан 128 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Күлбаев Мөсәлим Георгий улы
Биографияһы
Мөсәлим Георгий улы Күлбаев 1969 йылдың 8 авгусында Ҡабарҙы-Балҡар АССР-ының Советский ҡасабаһында тыуған. Бала саҡтан төрлө үҙешмәкәр музыкаль төркөмдәрҙә шөғөлләнә, гитарала уйнай.
Александровка (Туймазы районы)
Урамдары
Урам исеме :
Ред Булл (хоккей клубы, Зальцбург)
Клубтың тарихы
19 июнь,2013 йыл. «Ред Булл» йәштәр командаһы Бөтә донъя хоккей лигаһына ҡабул ителгән һәм 2013/14 йылдың сезонынан башлап Йәштәр хоккей лигаһы Чемпионатында уйнай башлаған. .
Словактар
Этнонимы
«Словак» термины тәүге тапҡыр 1444 йылдың 7 сентябрендәге яҙма сығанағында Словак исемле кеше булараҡ телгә алына. Бөйөк Моравия халҡы словактарҙың ата-бабаларын бер нисә сығанаҡ буйынса  йәки словѣне тип билдәләй (ахыры, был Бөйөк Моравия халҡының үҙ-үҙенә ҡушҡан исеме). Венгрияның латын телендәге сығанаҡтарында ниндәйҙер славян халҡын йәки яңы славян колонистарын билдәләү өсөн файҙаланылған sclavi термины XII быуаттан да һуң түгел  барлыҡҡа килә. В XI—XIV быуаттарҙа Венгрия менән күрше булған илдәрҙә словак исеме бигүк булмаған, ахыры. XIII быуат сығанаҡтарында sclavi һүҙе венгрҙар һәм немецтар менән бергә йәшәгән төньяҡ венгр халҡы булараҡ телгә алына. 1381 йылда Жилина ҡалаһының славян халҡы Людовик I немецтар тарафынан ҡыҫырыҡланыуҙары тураһындағы ялыу менән мөрәжәғәт итә. XV быуатҡа тиклем словактар үҙҙәрен «словен»дар тип атай. Заманса «словак» (Slovák) термины XV быуатта Чехияла, фараз буйынса Праганың Карлов университетында  барлыҡҡа килә ].
X—XV быуатта
Урта быуаттарҙа, урыны менән унан да һуңыраҡ, словактар венгр-мадьярҙар менән бергә хәҙерге Венгрияла ла, көньяҡ-көнсығыш Моравияла ла йәшәгән. Урта быуат аҙағына тиклем был өлкә өлөшләтә Венгрияныҡы, төньяҡ-көнбайыш Румынияныҡы һәм шулай уҡ Австрияныҡы, Украинаҡы була.
Бөйөк Британияның Консерватив фирҡәһе
2014 йылдағы һайлауҙар йомғаҡтары буйынса фирҡә Европа парламентында ҙурлығы буйынса Британия фирҡәләре араһында өсөнсө урында тора, 19 урын), улар Европа консерваторҙары һәм реформистары (ECR) фракцияһына ҡарай, шулай уҡ был төркөмгә Германия өсөн альтернатива, поляктарҙың Хоҡуҡ һәм ғәҙеллек, Дания халыҡ фирҡәһе һәм Ысын финдар фирҡәләре инә. Фирҡә шулай уҡ Европа консерваторҙары һәм реформистары (AECR) альянсы, Европа кимәлендәге фирҡә ағзаһы булып тора.
1670-се йылдарҙа үҙ тарихын башлаған, ғәмәлдәге фирҡәләр араһында иң өлкән һәм донъя кимәлендә оло абруй менән файҙаланған уртаса-уң сәйәси ойошма булып тора.
Хәҙерге заманда
2017 йылдан фирҡә менәнТереза Мэй етәкселек итә. 2019 йылда Европарламентҡа һайлауҙарҙа фирҡә 4 кенә урын ала. 2019 йылдың йәйендә фирҡә менән етәкселек Борис Джонсонға тапшырыла. 2019 йылдың декабрендә фирҡә парламенттың яртыһынан күберәк урынын биләүгә өлгәшә. 2020 йылдың 31 ғинуарына фирҡә Европарламентта үҙ вәкиллеген 8 кешегә тиклем еткерә.
Үктәй
Үктәй (Уктеево) — Башҡортостан Республикаһының Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 397 кеше. Почта индексы — 452417, ОКАТО коды — 80228870005.
Косоротов Василий Емельянович
Косоротов Василий Емельянович (5 август 1871 йыл — 1 декабрь 1957 йыл) — Башҡортостанда революцион хәрәкәттә ҡатнашыусы, Рәсәй Империяһының 3-сө саҡырылыш Дәүләт думаһы ағзаһы, большевик-депутаты; Ленин ордены кавалеры (1954).
Давид-городок
Тарихы
Давид-Городок һарайы XI быуат аҙағында йәки XII быуат башында төҙөлгән. Уны археологик яҡтан 1937—1939 йылдарҙа Р. Якимович һәм 1967 йылда П. Ф. Лысенко өйрәнгән. Һарайҙың ур менән уратып алынған төп өлөшө Непрядва йылғаһының Горынь йылғаһына ҡушылған морононда урынлашҡан. Һарай үҙәгенең мәҙәни ҡатламы 3,5 метрға тиклем ҡеүәткә эйә. Һарай эсе урамдарында йорттарҙың урынлашыу тәртибе яҡшы өйрәнелгән. Йорт биләмәләре текә ҡойма менән кәртәләнгән, ихата эстәрендә таҡта түшәлгән. Таштан түшәлгән бер нисә урам асылған. Барлыҡ ҡоролмалар майҙаны 20 квадрат метр булған бураларҙан тора. Торлаҡтарҙа балсыҡ ҡушып һуғылған мейес емереклектәре табылған. Ағастан буралған сиркәү асылған.
1941 йылдың 7 июлендә ны Ҡыҙыл Армия Давид-Городокты ҡалдырып китергә мәжбүр булған, һәм уны немец-фашист ғәскәрҙәре баҫып алған. Белорус стратегик һөжүм операцияһы барышында 1944 йылдың 9 июлендә 1-се Белорус фронты ғәскәрҙәре тарафынан азат ителгән.
Йәһүд общинаһы
Бөйөк Литва кенәзлегендә йәһүдтәр иҡтисад өлкәһендә ярайһы ҙур ташламалар менән файҙаланған, үҙидаралығы булған — община ғәмәлдәрен Кагал йыйылышында хәл иткәндәр, иудаизм йәһүд динен тотҡандар. Давид-Городокта ла ошо хәл күҙәтелгән. Бында үҙҙәренең раввины булған, ике синагога, йәһүд мәктәбе эшләгән. Йәһүдтәрҙең хоҡуҡи хәле 1588 йылғы Конституция менән ҡанунлаштырылған.
Тюмша
Тюмша — Рәсәйҙәге йылға. Марий Эл Республикаһы,Сыуаш Республикаһы,Киров өлкәһе,Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юшут йылғаһының һул ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Дүртөйлө йырыны
Дүртөйлө йырыны (Дюртюлинский овраг) — төбәк әһәмиәтендәге дендрологик тәбиғәт ҡомартҡыһы (1985).
Ташта (Иша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты
Тасуирламаһы
Оло Бешәке һәм Кесе Бешәке инештәрендәге йылға бағырының тәбиғәт резерваты Башҡортостан Республикаһы Бөрйән районының Мәһәҙей ауылынан көньяҡҡа табан 1,5 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Уға Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советының 1965 йылдың 17 авгусындағы 465-се «Башҡорт АССР-ының тәбиғәт ҡомартҡыларын һаҡлау тураһында»ғы ҡарары менән айырым һаҡланыусы зоологик тәбиғәт ҡомартҡыһы статусы бирелә.
Владимир Оскал-оол
Биографияһы
Чадан ҡалаһы мәктәбендә уҡыған. 1939 йылда Мәскәү Дәүләт цирк сәнғәте училищеһын тамамлаған, эквилибристика, жонглёрлык оҫталығына өйрәнгән.
Муҡшы теле
Ареалы һәм һаны
1926 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә 392,4 мең кеше генә муҡшы телен белгән. 1989 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Мордва  Республиканында 180 меңдән ашыу муҡшы булған.
Яҙыуы
1932 йылда рәсми рәүештә латин алфавиты ҡабул ителгән, әммә уны ҡулланған бер ниндәй баҫма ла сығарылмаған. 1993 йылда ҡабул ителгән орфография нормаларына ярашлы, редукцияланған [ə] һүҙ башында һәм беренсе ябыҡ ижектә «ъ» хәрефе менән яҙылған: ърьвяня — /ərʲvænʲæ/, кърга — /kərga/.
Пин һаҙлыҡтары
Флора
Пин һаҙлыҡтары өсөн асыҡ күрәнле-ҡамышлы ерҙәрҙең үтеп сыҡҡыһыҙ ҡыуаҡлы әрәмәлектәр менән аралашып килеүе хас. Яҙғы ташҡын мәлендә һаҙлыҡтарҙы тулыһынса тиерлек һыу баҫа, шуға күрә урындағы халыҡ йылға аръяғына сығыу өсөн кәмә ҡулланырға мәжбүр була.
Меня
Меня — Рәсәй йылғаһы. Түбәнге Новгород өлкәһе,Сыуаш Республикаһы,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/220 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 85 км.
Игум
Игум — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Яйва йылғаһының һул ярына тамағынан 98 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.