cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Үлмәҫова Светлана Викторовна
Биографияһы
1500 һәм 3000 метр дистанцияларында төрлө ярыштарҙа даими сығыш яһап, Светлана Үлмәҫова еңел атлетика буйынса Европа Чемпионатына һайлап алына. Был ярыштарҙа уның төп көнәркәштәре норвежка Грете Вайтц, румын йүгереүселәре Наталия Марашеску (Natalia Mărășescu) һәм Маричика Пуйкэ, шулай уҡ Гиана Романова һәм Раиса Белоусова кеүек совет еңел атлеттары була. 3000 метр дистанцияла оҙайлы ваҡыт лидерҙарҙан ҡалыша, әммә 400 метрға финишта үҙене көнәркәштәрен уҙып, алға сыға.
Хоҙайбиә солохо
Килешеү
Хоҙайбиәләге килешеү мөһим сәйәси эҙемтәләргә эйә була. Килешеүгә ҡул ҡуйыу мосолмандарҙы ҡорайыштар менән тиң хоҡуҡлы яҡ булараҡ легализациялай һәм мосолмандарға мәккәләр менән тығыҙ аралашырға мөмкинлек бирә. Мәккәләр, үҙ сиратында, Сүриә менән хәүефһеҙ сауҙа итеү мөмкинлегенә эйә була.
Бер йылдан һуң килешеү ҡорайыштар ғәйебе менән өҙөлә.
Андромеда галактикаһы
Андромеда Томанлығын күҙәтеүҙәр
Галактиканы табыр өсөн, тәүҙә Тимерҡаҙыҡ йондоҙон (Кесе Етегәндең алфаһы (α — иң сағыу йондоҙо), «Бәләкәй сүмес» һабының һуңғы йондоҙо) табырға кәрәк. Артабан Кассиопеяны табығыҙ. Кассиопеяла иң сағыу йондоҙҙо — Кассиопеяның α — альфаһын эҙләгеҙ. Был ике йондоҙҙо һыҙыҡ менән тоташтырығыҙ һәм, Тимерҡаҙыҡ йүнәлешендә хәрәкәт итеп, Ҙур квадратты табығыҙ. Был йүнәлештә тәүҙә Ҙур квадратҡа ла, Андромедаға ла ҡараған Альферац тап булыр. Был йондоҙ — Андромеданың «башы», унан бөгөлгән ике һыҙыҡ — «аяҡтары» һуҙыла. Кассиопеяға яҡынырағы өҫтөндә галактика урынлашҡан ла инде. Ябай күҙ менән күҙәткәндә ул тоноҡ йондоҙ булып күренә, ә бинокль ҡулланғанда бәләкәй генә эллиптик болотто хәтерләтә.
Луанда
Бойондороҡһоҙлоҡ
XX быуатта Луанда Ангола халыҡтарының милли азатлыҡ көрәше үҙәгенә әүерелгән, бында йыш ҡына Португалия ғәскәрҙәре менән бәрелештәр булған.
1961 йылда Анголаны азат итеү өсөн халыҡ хәрәкәте (МПЛА) етәкселеге Луанда халҡын ихтилалға күтәрә. Баш ҡала халҡының ҡораллы сығышы граждандар һуғышы башланыу өсөн сигнал була.
Хәҙерге заман
Луанда нефть сәнәғәтенең иҡтисади үҙәге булараҡ билдәле ; ҡалала шулай уҡ нефть эшкәртеү заводы урынлашҡан.
Халҡы, тел, дин
Луанда — Анголаның иң ҙур ҡалаһы, унда 4,5 миллион самаһы кеше йәшәй. Баш ҡаланың этник составы төрлө: бында Африка халыҡтары вәкилдәре — овимбунду, мбунда, баконго, лунда, чокве, нгантуэла, куаньям һәм башҡалар, шулай уҡ европалылар һәм ҡатнаш афро-европа халҡы йәшәй. Африкала тыуып үҫкән баш ҡала халҡы рәсми һөйләшеүҙәр өсөн португал телен ҡуллана, ә үҙ-ара, ҡағиҙә булараҡ, банту (кимбунду, умбунду, киконго) телдәрендә аралаша. Португал теле әкренләп банту телдәрен ҡыҫырыҡлап сығара. Йәштәрҙең 90-98 проценты баш ҡалала португалса ғына һөйләшә. 1983 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа уҡ португал телен Луанда ҡалаһының 2,5 миллионлы халҡының 75 проценты туған тел тип атағандар. европалылар һәм ҡатнаш сығышлы Ангола халҡы дәүләт статусын алған португал телендә һөйләшә.
Мәҙәни әһәмиәте
Луанда — Анголаның мәҙәни үҫеше үҙәге. Бында һигеҙ йыллыҡ уҡыу срогы булған бер нисә йөҙ башланғыс мәктәп, урта белем биргән техник һәм педагогия уҡыу йорттарына инеүгә әҙерлек курстары бар. 1976 йылда асылған Агостиньо Нето исемендәге университетта юғары белем алырға мөмкин. Бөтә мәктәптәрҙә һәм университеттарҙа уҡытыу португал телендә алып барыла.
Милли һәм муниципаль китапханаларҙа Жозе Луандину Виейра, Артур Пестана душ Сантуш (Пепетела псевдонимы) кеүек Африканың иң яҡшы шағирҙары һәм яҙыусыларының әҫәрҙәре тупланған, шулай уҡ донъя әҙәбиәте шедеврҙары урын алған. Профессиональ булмаған актёрҙар төркөмө урындағы авторҙарҙың сәхнә әҫәрҙәрен ҡуя.
1950—1970 йылдарҙа баш ҡала йөҙөнә үҙгәрештәр индерелә: материк эсенә ярым түңәрәк төҙөлөш башлана, урамдарға ағастар ултыртыла, ҡала биләмәһендә парктар һәм скверҙар булдырыла.
Сит илдә эшләгән Эстония хөкүмәте
Сит илдә эшләгән Эстония хөкүмәте Eesti valitsus eksiilis) ― Эстония Республикаһының, үҙ иленән ҡыуылып, сит илдә эшмәкәрлеген дауам иткән һәм, рәсми рәүештә иғлан ителеп, 1953 йылдан алып 1992 йылда Эстония территорияһында эстон суверенитеты тергеҙелгәнгә тиклем эшләгән дәүләт власы . Һөргөндә эшләгән хөкүмәт, 1940 йылда советтарҙың баҫып инеүенә тиклем эшләгән һуңғы эстон хөкүмәтенән һуң улар, ҡабул итеп алған конституцион күсәгилешлеккә таянып, үҙенең лигитим власть булыуын раҫлай. Эшләү дәүерендә был хөкүмәт халыҡ-ара берләшмәлә лә таныла.
Тарихы
1940 йылдың июненән совет власы Эстония президенты Константин Пятсты ҡулға ала һәм СССР-ға депортациялай, 1956 йылда төрмәлә үлә. Респубулика хөкүмәте ағзаларының күбеһе, шул иҫәптән 8 элекке хөкүмәт башлығы һәм 38 министр һөргөнгә ебәрелә һәм шунда язалана. Иҫән ҡалғандары подпольеға китә.
Совет ғәскәрҙәренән ҡасыу
Тииф хөкүмәте Таллинды ҡалдырып китә. Хөкүмәттең һуңғы ултырышы 22 сентябрҙә Пыгари ауылында үтә. Хөкүмәт ағзаларын Балтик диңгеҙе аша алып китергә тейеш булған карап, двигателе ватылыу сәбәпле, билдәләнгән урынға ваҡытында килеп етә алмай. Рәсми кешеләрҙең күбеһе, шул иҫәптән Тииф та совет ғәскәрҙәре ҡулына эләгә, төрмәгә ябыла һәм язалана йәки илдән ҡыуып сығарыла. Тииф Себерҙә һөргөндә була, шунан һуң Эстонияға ҡайта һәм 1976 йылда вафат була<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (22 марта 2018)">сығанаҡ 386 йвт көн күрһәтелмәгән ].
Костижа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Башҡорт мәҡәлдәре һәм әйтемдәре
Тарихы
Ауыҙ-тел ижадының ҡобайыр, йыр, әкиәт, көләмәс кеүек күп кенә башҡа жанрҙарынан айырылып сыҡҡан мәҡәлдәр ҙә осрай. Эпос — ҡобайырҙар менән бәйле мәҡәлдәр айырыуса күп. Башҡорт сәсәндәре (сәсән — импровизаторҙар) үҙ халҡының мәҡәлдәрен тулыландырыуға һәм таратыуға ҙур өлөшөн индерә.
Вайлдбериз (Wildberries)
Тарихы
2021 йылдың июнендә сервис тауар һатып алыуҙы кисектереп түләү йәки кредитҡа алыу мөмкинлегенә юл асты.
Ғәниев Ривнер Фазыл улы
Биографияһы
Мәскәү авиация институтының прикладная физика кафедраһы мөдире, МФТИ-ның «Технологик процестарҙы хисаплау моделдәре» кафедраһы мөдире булараҡ ул уҡытыусылыҡ эше менән дә шөғөлләнә.
Коз-Вэр-Иоль
Коз-Вэр-Иоль — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Грубе-Ю йылғаһының уң ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 23 км.
Йожеф Папаи
Рәсәйҙә фин-уғыр халыҡтарын өйрәнеүе
1899 йылдың йәйендә Йожеф Папаи Будапештҡа ҡайта. 1901 йылда ул Венгрия фәнәдр академияһы китапханаһында эшләй, шулай уҡ алып ҡайтҡан материалдарҙы эшкәртеү менән дә шөғөлләнә. 1905 йылда ул хант телендәге шиғырҙар йыйынтығын баҫтырып сығарта.
Мөхәммәттең дипломатлығы
Тарихы
Мәҙинәнең ике төп ғәрәп ҡәбиләһе — бәнү әл-Хәзрәж һәм бәнү Аус — Мөхәммәттең һижрәтенә тиклем бер-береһе менән быуаттан ашыу Мәҙинәне контролдә тотоу өсөн һуғыша Минанан алыҫ булмаған Ғәҡәбәне алғандан һуң, Мөхәммәтте аустар ҙа, хәзрәжиҙәр ҙә Мәҙинәнең дөйөм лидеры итеп ҡабул итә, һәм ул был проблеманы Мәҙинә Конституцияһын урынлаштырып хәл итә; төрлө төркөмдәр, шул иҫәптән Мәҙинәнең ғәрәп йәһүдтәре араһындағы үҙ-ара эш итеүҙе көйләгән был документ менән уға ҡул ҡуйған яҡтар ризалаша. Был уның өсөн башҡа кимәл роль була, сөнки Мәккәлә ул дини лидер булараҡ ҡына эш алып бара. Һөҙөмтәлә Мәҙинәлә берҙәм община, шулай уҡ Мөхәммәттең ун йыллыҡ дипломатик карьераһы башланыу менән бер рәттән сәйәси өҫтөнлөктәре барлыҡҡа килә.
Шаҡша (Өфө районы)
Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы рәйесе Ф.СОЛТАНОВ.
Баймөхәмәтов Ринат Бикбулат улы
Биографияһы
Уйын карьераһын тамамлағандан һуң Германияның Гессен ерендәге Лимбург-ан-де-Лана ҡалаһының Limburger EG клубының икенсе дивизионында уйнай.
Ғаиләһе
Улы банкта хәүеф-менеджмент департаменты етәксеһе булып эшләй; ҡыҙы — иҡтисадсы.
Тәбиғиндәр
Билдәләмәһе
Шулай уҡ исламға тиклемге дәүерҙә йәшәгән тәбиғиндәр категорияһы ла бар. Улар Аллаһ Рәсүле ваҡытында ислам ҡабул иткәндәр, әммә Уны күрмәгәндәр. Уларҙы мөхәдрәм (مخضرم) тип атайҙар.
Ҡөрьәндәге был аят тәбиғиндәр тураһында тип һанала :
Семёнова Ульяна Ларионовна
Семенова Ульяна Ларионовна (ҡыҙ фамилияһы Иулияка ; 9 март 1952 йыл, Зарасай, Литва ССР-ы, СССР) — совет баскетболисткаһы, ике тапҡыр олимпия чемпионы, өс тапҡыр донъя чемпионы, 10 тапҡыр Европа чемпионы. СССР-ҙың атҡаҙанған спорт мастеры (1971).
Ҡобау (ырыу)
Этник тарихы
Монголдар баҫып алғандан һуң Куман иле талана. 1223 йылда Калка янындағы һуғышта монголдар урыҫ ғәскәрен һәм Туҡсаба ҡәбиләһе ҡыпсаҡтарын ҡыйрата.Ҡыпсаҡтар Аҡкүбәк хан етәкселегендә көнбайышҡа табан юллана һәм ҡыпсаҡтарҙың Котян хан батшалыҡ иткән Дурут ҡәбиләһен ҡыҫырыҡлай. Ике куман төркөмө араһында үҙ-ара низағ һуғыштары башлана. Бының менән монголдар файҙалана һәм дошмандарын Бөйөп Даланан ҡыуып сығара. Монголдарҙан тар-мар ителгәндән һуң кумандар ерҙең төрлө төбәктәренә тарала. Берәүҙәре Мысырға барып сыға, уларҙы ҡол булараҡ һатҡан булалар, икенселәре мәмлүктәр ғәскәрен тулыландыра. Мәҫәлән, мәмлүк әмире әл-Кумани булыуы билдәле. XIX быуатта ҡобауҙарҙың тоҡомдары ҡаҙаҡтар һәм ҡырғыҙҙар араһына ла була. Башҡа, ҡәбиләнең әлегә тиклем һаҡланған өлөшө, Башҡортостанға килеп һыйына.
Вонюшка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ыйыҡ (Әй ҡушылдығы)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Әй ҡушылдыҡтары
Дубовац замогы
Замок хужалары
1837  йылда замоктың яңы хужаһы граф Лаваль Нуген уны романтизм стилендә үҙгәртеп ҡорған.
Ай-Шакр-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бабуков Владимир Георгиевич
Биографияһы
1997 йылға тиклем нефть сығарыуҙа эшләй. 1990-сы йылдарҙа Чечнялағы ауыр хәлдәр арҡаһында республикананп китергә мәжбүр була.
Әзербайжан техник университеты
Әзербайжан техник университеты (Azərbaycan Texniki Universiteti) — Әзербайжандың юғары техник дәүләт уҡыу йорто.
Факультеттары
Университетта түбәндәге факультеттар бар:
Инфраструктура
ӘзТУ-ла заманса «Спорт һарайы», кампус һәм ял итеү өсөн пансионат бар.
Итжыймасов Рәсүл
Биографияһы
Рәсүл Итжыймасовтың баш күтәреүселәргә нисек барып ҡушлыуы тураһында теүәл генә мәғлүмәттәр булмаһа ла халыҡ хәтерендә уның исеме һаман да һаҡлана, быуындан-быуынға уның ғәййәр батырлығы тураһындағы риүәйәттәр тапшырылып килә. Тыуған ауылының уның исемен йөрөтөүө лә шул фактты раҫлай.
Ғәйнулла (исем)
Билдәле кешеләр
Бикбов Ғәйнулла Латип улы (1889 йыл — 10 июль 1938 йыл) — совет хужалыҡ һәм дәүләт эшмәкәре
Гайдуктар
Тарихы
XVI быуаттан — XVIII быуат башына тиклем гайдуктар — Көнсығыш Европа өлгөһөндәге пехота, ул утлы ҡорал менән ҡоралландырылған булған.
Ворбаза
Ворбаза (Ворбаз, Түбәнге Ворбаза, Ворбаш) — Рәсәй йылғаһы. Архангельск өлкәһе, Вологда өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Устья йылғаһының уң ярына тамағынан 140 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 22 км.
Хәббаб ибн әл-Әратт
Биографияһы
Сығышы менән Бәнү Тамим ҡәбиләһенән. Бала сағынан әсирлеккә эләгә, Мәккәгә килтерелә. Өммө Әнмәрҙең ҡол була.
Чорткив
Ҡала Серет йылғаһы буйында урынлашҡан. Ҡала урынында элекке замоктың емеректәре генә ҡалған. Шулай ҙа Чортковта ҡала ратушаһы (үҙидараһы), Станислава костёлы (католик сиркәүе) һәм XIX быуаттың сауҙа рәттәре, «Главной» һәм «Новой» тип аталған үҙенсәлекле синагогалар һаҡланып ҡалған.
Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы (Мәсетле районы)
Кесе Ыҡтамаҡ ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районындағы муниципаль берәмек
Германия короллеге
Короллектең барлыҡҡа килеүе
911 йылда, король Людовик IV-нең вафатынан һуң, Каролингтарҙың көнсығыш франк тармағы һүнеп ҡала. Боронғо герман йолаһы буйынса, тәхеткә төп дәғүә итеүсе Көнбайыш Франк короллеге короле Карл III Хәйләһеҙ (Простовалый) була, әммә герман юғары ҡатламы, үҙ герцогтары араһынан яңы король һайлап алырға теләп, уның хоҡуҡтарын танырға теләмәй. Тәүҙә тажды улар араһында иң ҡеүәтлеһе — Саксония герцогы Оттон I Яҡтыға (Светлейший) тәҡдим иткәндәр, әммә 75 йәшлек герцог тәхеттән баш тартҡан. Һөҙөмтәлә, 911 йылдың ноябрендә Форхгаймда яңы король итеп Франконияның герцогы Конрад I һайлана. Уны һайлау Саксонияла, Баварияла һәм Швабияла хуплау тапҡан. Әммә Конрад I-нең оҙаҡҡа һуҙылмаған идараһы арҡаһында үҙәк власть герцоглыҡтарҙағы хәлдәр торошон контролдә тотоуҙан туҡтаған, ә Лотарингия Көнсығыш Франк короллегенән айырыла һәм Көнбайыш Франк короллеге хакимлығына күскән.
Арнульф Яуыз ҡарамағындағы биләмә Бавария һәм уның эргә-тирәһеләй йыйылған, ә 921 йылда Арнульф Яуыз Генрих I Птицеловт король тип танырға мәжбүр булған. Генрих I һәм уның тоҡомдары «Германия Короллеге» атамаһын ҡулланмаған, ләәкин шул уҡ 921 йылда Бонн килешеүенә ҡул ҡуйғанда Генрих I көнсығыш франктарҙың короле (rex Francorum orientalium) тип аталған.
Людольфингтар осоронда Германия Короллеге
Генрих I идара иткән осорҙа славяндар ултырған ерҙәрҙе яулап алыу иҫәбенә Германия Короллеге биләмәһен көнсығышҡа табан киңәйтеүгә өлгәшкән. Баҫып алынған биләмәләр урынында ул үҙенең биләмәләрен славяндарҙан һаҡлау өсөн бер нисә маркаға (административ берәмек) нигеҙ һалған. Шулай уҡ Генрих Германияны венгрҙар һәм даттарҙың һөжүменән дә һаҡлай алған.
Изге Рим империяһы составында Германия Короллеге
Шуға ярашлы, немец феодалдары һайлаған, император булып китмәгән королдәрҙе йыш ҡына Германия королдәре (Rex Teutonicus) тип атайҙар. Әммә Оттон II Рыжий рәсми рәүештә 982 йылдан бирле, атаһы Генрих II Святой тере саҡта уҡ, «француз һәм лангобард короле» итеп һайланған һәм «рим императоры» тип атала башлаған.
Аспазия (шағир)
Биографияһы
1905 −1920 йылдарҙа ире менән бергә Швейцарияла эмиграцияла була. Уларҙың тыуған илгә ҡайтыуын йылы ҡабул итәләр һәм Риганың иң матур бульварының исеме улар хөрмәтенә үҙгәртелә. Аспазия Ойоштороу йыйылышы составына һайлана, Латвия дәүләтселегенең барлыҡҡа килеүендә әүҙем ҡатнаша, ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын актив яҡлай.
Есимжанова Рабиға
Биографияһы
1914 йылдың 5 ғинуарында Аҡмулла өлкәһенең Аҡмулла өйәҙе (хәҙер — Ҡаҙағстандың Аҡмулла өлкәһе Ҡорғалжын районы) Талдысай ауылында тыуған.
Һуңыраҡ, Р. Есимжанова Абай исемендәге Алматы опера һәм балет театры труппаһына ҡабул ителә. (хәҙерге Абай исемендәге Ҡаҙаҡ дәүләт академия опера һәм балет театры), Унда уның СССР ҡалалары буйлап гастролдәр карьераһы башлана, йыш ҡына Ҡаҙағстандың төрлө мөйөштәренә концерттар менән сыға.
1986 йылдың 3 июлендә вафат була, Алматының үҙәк зыяратында ерләнгән.
Сермән ауыл Советы
Ауыл биләмәһе башлығы — Әюпов Айытбай Зәбир улы Эштәр идарасыһы — Шәйәхмәтова Нәйлә Әнәс ҡыҙы.
Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы
Шакиров Миҙхәт Әхмәт улы (3 март 1941 йыл — 21 март 2006 йыл) — хужалыҡ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1982—1993 йылдарҙа төҙөлөүсе Башҡортостан атом электр станцияһы директоры, 1993—2002 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (1996), Рәсәй Федерацияһының почётлы химигы һәм Рәсәй яғыулыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре.
Котле-Я
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Фәтихов Хәлит Шәйех улы
Биографияһы
Хәлит Шәйех улы Фәтихов Илеш районындағы Исәмәт ауылында 1958 йылдың 20 мартында тыуған. 1978 йылдан алып Башҡорт дәүләт филармонияһының концертмейстеры булып эшләй. 1990 йылда Стәрлетамаҡта мәҙәни-мәғрифәт училищеһында уҡып сыҡҡан. Сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштары һәм фиҙакәр хеҙмәте 1989 йылда — «БАССР-ҙың атҡаҙанған артисы», 2004 йылда «Башҡортостандың халыҡ артисы» тигән юғары исемдәр менән баһаланды.
Ҡолһарина Гөлнур Ғәлинур ҡыҙы
Биографияһы
Башҡорт дәүләт университетын тамамлай (1999). 2000 йылдан Урындағы ҡораллы низағтар һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусыларҙы реабилитациялауҙың республика социаль-психология хеҙмәте, Йәштәрҙең хеҙмәт мәшғүллегенә ярҙам итеү үҙәге директоры, Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте буйынса комитетының Ойоштороу-масса, хоҡуҡи һәм социаль эш бүлеге начальнигы.
2007 йылдан Башҡортостан Республикаһы Президенты хакимиәтенең Эске сәйәсәт идаралығының әйҙәүсе консультанты, гражданлыҡ институты менән бәйләнеш буйынса бүлектең баш консультанты, ижтимағи-сәйәси үҫеш бүлеге мөдире урынбаҫары. 2010 йылдан 2021 йылға тиклем — «Өфө кизе-мамыҡ комбинаты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры ярҙамсыһы, генераль директор урынбаҫары. Шул уҡ ваҡытта Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль ғилми тикшеренеүҙәр үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты Тел ғилеме бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре.
Йәмәғәт эшмәкәрлеге
«Халыҡ контроле» федераль партия проектының төбәк координаторы. Өфө ҡалаһы Совет районы хакимиәте ҡарамағындағы Йәмәғәт советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе. «Ҡатын-ҡыҙ — милләт әсәһе» Республика конкурсы авторы һәм етәксеһе.
Князевка (Ауырғазы районы)
Князевка (Князевка) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 28 кеше. Почта индексы — 453483, ОКАТО коды — 80205804003.
Ғәскәров Фәйзи Әҙһәм улы
Ғәскәров Фәйзи Әҙһәм улы (21 октябрь 1912 йыл — 18 июнь 1984 йыл) — беренсе башҡорт профессиональ бейеүсеһе, хореограф һәм балетмейстер. БАССР-ҙың (1944) һәм РСФСР-ҙың (1975) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1967).
Биографияһы
1924 йылда уны Бөрө педагогия техникумына уҡырға урынлаштыралар. Бейеүгә һөйөү Фәйзи Әҙһәм улын сәнғәт техникумына алып килә. Өфөлә театр техникумы асылғас, балалар йортонан һәләтле балаларҙы ошо һөнәргә өйрәтергә алалар. Фәйзи фортепиано буйынса дәрестәр ала. Техникумда ул Башҡорт күсмә театры директоры менән таныша. Актёрҙар коллективында ҙур булмаған бейеү төркөмө эшләй. Буласаҡ бейеүсе был театр менән бик күп башҡорт ауылдарын, Силәбе, Һамар, Ульяновск өлкәләрен, күрше республиканы урап сыға. Театрҙа барлыҡ уйын ҡоралдарында уйнарға өйрәнә. Иң яратҡан музыка ҡоралы — һуҡма инструменттар.
Кесе Ворона
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ворсонга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Сыртланов Ампир Шәйбәк улы
Биографияһы
1960 йылда Өфө нефть институтын тамамлай һәм йүнәлтмә менән «Башнефть» берекмәһенең «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығына эшкә ебәрелә. Үҙ аллы хеҙмәт эшмәкәрлеген нефть һәм газ сығарыу операторы булып башлай. Сирек быуатҡа яҡын ваҡыт эсендә идаралыҡтың начальник урынбаҫары-баш инженеры яуаплы вазифаһына тиклем баҫҡыстарҙы үтә.
Хетеборн
Хетеборн (Heteborn) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 383 кеше йәшәй. Майҙаны — 14,94 км2. Диңгеҙ кимәленән 192 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6458 һәм автомобиль коды — HZ.
Араз Республикаһы
Араз республикаһында һуғыш һәм уның ҡолауы
Урындағы отрядтар мөмкин булған әрмән һөжүмен кире ҡағыу һәм көсһөҙләндереү өсөн яҡшы ҡоралланған һәм ойошторолған. 1919 йылдың 26 ғинуарында Британ империяһы генерал-губернаторлығы урынлашыуы менән ихтимал булған ҡан ҡойош туҡтатылған.
Канада
Рельефы и ер аҫты байлыҡтары
Британ энциклопедияһына ярашлы, Канада территорияһы 6 физик-географик зонаға бүленә: Канада ҡалҡаны, эске тигеҙлектәр, Бөйөк күлдәр һәм Изге Лаврентий йылғаһы уйһыулығы, Аппалачи тауҙары, Көнбайыш Кордиллерҙар һәм Канаданың Арктика архипелагы.
Ҡоролош
Бөгөнгө көндә Канада 10 провинция һәм 3 территорияны берләштергән федератив дәүләт.
Квебек
Халыҡ — 7,8 миллион кеше.
Рәсәйҙә Канада Илселеге
РФ-ла илселәр
Клаудио Монтеверди
Клаудио Монтеверди (тулы исеме — Клаудио Джованни Антонио Монтеверди, Claudio Giovanni Antonio Monteverdi; 9 май 1567 йыл, Кремона (1567 йылдың 15 майы суҡындырылған) — 29 ноябрь 1643 йыл, Венеция) — һуңғы Ренессанстан иртә бароккоға күсеү дәүерендәге мәшһүр итальян композиторҙарының береһе (ренессанс һәм барокко стилендә лә эшләгән). Монтевердиҙың иң билдәле әҫәрҙәре — һуңғы осороноң мадригалдары, Ариадна Һыҡтауы, «Орфей» операһы һәм Ғиффәтле Мария Вечерняһы.
Елисей һарайы
Тарихы
1816 йылда һарайҙы Людовик XVIII һатып ала.
Арка
Архитектура тарихында арка
Тәүге тапҡыр аркалар беҙҙең эраға тиклем II меңйыллыҡта Боронғо Көнсығыш архитектураһында барлыҡҡа килә: Боронғо Мысыр архитектураһы, Боронғо Месопотамия, Боронғо Сүриә һәм эллинистик Сүриә. Был илдәрҙә төҙөлөш ағасы һәм ташына ҡытлыҡ була, шуға ла, нигеҙҙә, төҙөлөштә яндырылмаған һәм яндырылған кирбесте ҡулланғандар. Бындай материалдан киң аралыҡлы ҡыйыҡ ҡуйыу бик ауыр булған. Шуға ла был илдәрҙәге төҙөүселәр яңы конструкциялар эҙләргә мәжбүр була. Арка һәм көмбәҙ тап шундай конструкциялар була ла инде.
Арка өлөштәре атамалары
Аралыҡ
Арка типтары
батынҡы (уйымлы) — ҡабарынҡы яҡтары менән бушлыҡ яғына ҡараған ике дуға,
мөйөшлө (митрлы менән бер үк) — тамамланған урынында ике симметрик түбәнәйеүле,
ланцетҡа оҡшаш (һөңгөгә оҡшаш) — мөйөш яһап тоташҡан ике дуға ярҙамында барлыҡҡа килә, һәм тигеҙ яҡлы уҡ һымаҡ, уҡ һымаҡ ҡыҫылған, уҡ һымаҡ яҫы формала,
Ярымтүңәрәк арка
Ярымтүңәрәк арка — түңәрәктең яртыһы формаһындағы арка, түңәрәктең үҙәге менән арканың таяныу урыны менән бер кимәлдә урынлаша.
Десанка Максимович
Биографияһы
1993 йылдың 11 февралендә Белградта вафат була.
Шүрәхбил ибн Хәсән
Биографияһы
Шүрәхбил ибн Хәсән исламға тәүге килеүселәрҙең береһе була. Ул Мәккә мәжүсиҙәре яғынан эҙәрлекләүҙәргә дусар була, шуның өсөн, Ибн Исхаҡ һүҙҙәре буйынса, Эфиопияға күсергә мәжбүр була. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәҙинәгә һижрәтенән һуң ул да ҡалаға килеп, туғаны Суфыяндың өйөндә урынлаша. Шүрәхбил грамотаны белә, Пәйғәмбәрҙең сәркәтибе була, үәхиҙәрҙе һәм төрлө килешеүҙәрҙең текстарын яҙып бара.
Салауатнефтемаш
АЙО «Салауатнефтемаш» (1978 йылға тиклем — «Салауат машина эшләү заводы (СМЗ)») — бөгөнгө көндә шыйыҡса хәлендәге, газ хәлендәге матдәләрҙе һаҡлау, транспортировкалау буйынса мөрәжәғәттәр менән бәйле нефть һәм газ эшкәртеү, нефть химияһы, химия сәнәғәте һәм башҡа тармаҡтар өсөн ҡорамалдар етештереүсе алдынғы ширҡәттәрҙең береһе. Предприятиеның урынлашҡан урыны — 453256, БР, Салауат ҡалаһы, Йәш гвардеецтар урамы, 26.
Тарихы
Предприятиеға нигеҙ һалыусы булып 18-се комбинаттың Ремонт һәм механика заводы (РМЗ) иҫәпләнә, ул 1951 йылда ҡалыплашмаған ҡорамалдар эшләү һәм килтерелгән технологик ҡорамалдарҙы файҙаланыуға тапшырыу өсөн ғәмәлгә индеререлә.
Кесе Слоча
Кесе Слоча — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Оло Слоча йылғаһының һул ярына тамағынан 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Фёдоров Виктор Степанович
Биография
1964—1965 йылдарҙа СССР Дәүләт планы ҡарамағындағы Нефть эшкәртеү һәм нефть химияһы сәнәғәте дәүләт комитеты рәйесе — СССР министры.
Ҡадирова Лена Ғәли ҡыҙы
Ҡадирова Лена Ғәли ҡыҙы ( 10 май 1938 йыл — 29 май 2002 йыл) — СССР һәм Рәсәй журналисы, шағир. Әстерхан өлкәһендә татар телен һәм мәҙәниәтен һаҡлау һәм үҫтереү активисы.
Пушкин урамы (Өфө)
Биналар һәм ҡоролмалар
Пушкин урамында урынлашҡандар:
Ялан Йылайыры
Атама тарихы
Йылға атамаһы ошонда ер биләмәһе алып, төпләнгән урыҫ баярына ҡағылышлы легенда нигеҙендә барлыҡҡа килгән Крепостной Йылайыр ауылы (элекке Йылайыр ҡәлғәһе) исеменән алынған. Ул башҡорттарҙан ер бүлеп биреү тураһында һорашып, үгеҙ тиреһе ҙурлығында ғына ер һорай һәм ризалыҡ алғас, тирене нәҙек ҡайыштарға телеп, уларҙы үҙ-ара бәйләп, урман буйлап ҡарағайҙарҙы уратып ун саҡрымлыҡ ер ала. Шунан һуң башҡорттар һәм баярҙар араһындағы мөнәсәбәт насарайып, яңы асыҡтан-асыҡ бәрелештәргә килтерә. Баяр үҙенә ярҙамға казактарҙы саҡыра, ә башҡорттар уның утарын яндыра. Шунан һуң урыҫтар хакимиәте, башҡорттарҙы был урындарҙан күсерә, ә баяр утары булып ҡалған ауыл Крепостной Зилаир исемен ала..
Библиография
Дәүләт һыу реестрына керетелә.
Медынка
Медынка — Рәсәй йылғаһы. Калуга өлкәһе, Смоленск өлкәһе, Мәскәү өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Суходрев йылғаһының уң ярына тамағынан 7,5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Рәсәй Федерацияһы мосолмандары диниә назараты
Рәсәй Федерацияһы мосолмандары диниә назараты — үҙәкләштерелгән дини ойошма. Ул 1994 йылда Мәскәү ҡалаһында барлыҡҡа килгән. Ойошма (РФ МДН) барлыҡҡа килгәндән алып уның рәйесе  булып мөфтөй шәйех Рауил Ғәйнетдин тора.
Иҫке Көрмәнкәй
Археологик ҡомарҡылары
Ауылдың төньяҡ-көнбайышында Бура мәҙәниәтенә ҡараған боронғо кешеләрҙең торағы, 1 км көньяҡ-көнсығышта 0,2—0,55 м бейеклектә, 13-15 диаметрлы 3 ҡурған урынлашҡан.
Газ
Кинетик теория
Кинетик теория ҡағиҙәләренән сығып газ закондарының уңышлы аңлатылыуы, тәбиғәттә матдәләрҙең атом төҙөлөшөн раҫлаусы факторҙарҙың береһе булып тора. Хәҙерге заман физикаһында молекуляр-кинетик теория статистик механиканың состав өлөшө итеп ҡарала.
Күсеү процесстары
Газ өсөн үҙдиффузияның юғары коэффициенты хас.
Реаль газ
Молекула-ара тәьҫир итешеү көстәре, молекулалар араһындағы алыҫлыҡҡа бәйле, тартылыу көстәре йәки этәрелеү көстәре булырға мөмкин. Молекулаларҙың тартылыу көстәрен Ван-дер-Ваальс көстәре тип атайҙар. Һүрәттән күренеүенсә, молекулалар араһында ҙур алыҫлыҡтар өсөн, газдың тығыҙлығы бәләкәй булғанда, Ван-дер-Ваальс көстәре молекулалар араһындағы тәьҫир итешеү характерын дөрөҫ әйтеп бирәләр. Кәкренең, молекула-ара этәрелеүгә ярашлы өлөшө Ван-дер-Ваальс моделендә кәкренең ыңғай өлөшөнә тап килә. Был участкала r ≤ d булғанда U (r) → ∞, йәғни молекулаларҙың үҙәктәре r < d (d — молекуланың диаметры) алыҫлығына яҡыная алмайҙар. Дөйөм алғанда, пунктир менән һүрәтләнгән кәкре молекулаларҙың, улар араһында тартылыу көстәре тәьҫир иткән, парлы тәьҫир итешеүенең потенциаль энергияһын күрһәтә, ә этәрелеү көстәре ҡаты шарҙар моделенә ярашлы бәрелешкән осраҡта ғына беленә. 1873 йылда Ван-дер-Ваальс, реаль газдарҙың үҙсәнлектәренең Бойль-Мариотта законынан тайпылыуы сәбәптәрен анализлап, реаль газ торошоноң тигеҙләмәһен сығара, унда молекулаларҙың үҙ күләме һәм улар араһындағы тәьҫир итешеү көстәре иҫәпкә алынған. Ван-дер-Ваальс тигеҙләмәһенең аналитик аңлатмаһы газдың бер моле өсөн ошондай күренештә:
Ван-дер-Ваальс тигеҙләмәһе реаль газ торошоноң яҡынса тигеҙләмәһе булып тора, шуның менән бергә төрлө газдар өсөн уның яҡынайыу дәрәжәһе төрлөсә. Реаль газ торошоноң күп һанда эмпирик һәм ярым эмпирик тигеҙләмәләре яҙылған (Бертло, Клаузиус — Клапейрон, Дитеричи, Редлих — Квонг, Камерлинг-Оннес тигеҙләмәләре һәм башҡалар). Ван-дер-Ваальс тигеҙләмәһе менән сағыштырғанда, константаларҙы күбәйтеү иҫәбенә был тигеҙләмәләрҙә практика менән яҡшыраҡ тап килеүгә өлгәшергә мөмкин. Ләкин Ван-дер-Ваальс тигеҙләмәһе, үҙенең ябайлығы һәм уға ингән a һәм b даимиларының физик йөкмәткеһе арҡаһында, реаль газдарҙың үҙен тотошон сифат яғынан анализлау өсөн иң таралған тигеҙләмә булып тора.
Башҡорт телендә аффиксация
Эйәлек аффикстары — нигеҙ һүҙгә, ул күплектә торһа, күплек ялғауынан һуң өҫтәлә. Башҡорт телендә йыш ҡына форма яһаусы һәм һүҙҙе үҙгәртеүсе ялғауҙарҙың һүҙ яһаусы булып китеүе күҙәтелә.
Әҙәбиәт
«Морфемика, словообразование и морфонология башкирского языка». Уфа: Гилем, 2006
Индонезия
Ил 34 административ берәмеккә бүленгән, шуларҙың 32-һе провинциялар, икеһе — провинция статусына тигеҙлән айырым округ.
Менка (Жижала ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Амп-ХочемАй-Юган
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Претория
Халҡы
Преторияла, Африка урта класы һанының ярайһы уҡ тиҙ артыуына ҡарамаҫтан, әүәлгесә аҡ тәнле халыҡ (2011 йылда — 52,45 %) күпселекте тәшкил итә, Сосганване һәм Аттеридгевилль кеүек ҡала янындағы биҫтәләрҙә бөтә халыҡты тиерлек африкандар тәшкил итә.
Алжирҙа ислам
Тарихы
1830 йыл француздар Алжирҙы яулап ала. Уларҙың баҫып инеүе йыш ҡына дини характерҙағы ҡаршылыҡ тыуҙыра. Был ваҡытта суфыйлыҡ туғанлыҡтары — тәриҡәттар. мөһим роль уйнай башлай. Француз колониаль идараһы осоронда колониаль хакимиәт, башҡа дин кешеләренә ҡаршы дини көрәш байрағы аҫтында ил бойондороҡһоҙлоғо өсөн көрәшселәрҙең тупланыуынан ҡурҡып, исламдың таралыуына һәр яҡлап ҡамасаулай.
Хәҙерге торошо
Алжирҙа 34,780,000 мосолман йәшәй, был ил халҡының 98,2 % тәшкил итә. Алжирҙағы мосолмандарҙың күпселеге мәлик мәҙһәбенең сөнниҙәре, шулай уҡ илдә хәнәфи мәҙһәбенең вәкилдәре, башлыса төрөктәрҙең тоҡомдары бар. Кабелияла шиғыйҙар аҙ, ә Мзаб үҙәнендә бер нисә ибәдид общинаһы йәшәй. Суфыйҙар берләшмәләре XIX быуатта ҡарағанда аҙ таралған булһа ла, әле лә һиҙелерлек йоғонто яһай. Алжирҙа ислам дәүләт дине булып тора һәм граждандарҙың бөтә тормош өлкәләрен тиерлек көйләй. Мосолманды исламдан баш тартырға һәм башҡа дин ҡабул итергә саҡырыусы һәр кемгә шелтә биреүҙе күҙ уңында тотҡан закон бар. Алжирҙарҙа мосолман изге ҡурсалаусылары йолаһы бар. Сиди Абдеррахман, Алжирҙың изге ҡурсалаусыһы,, уларҙың иң билдәлеһе.
Вальдзассен
Вальдзассен (Waldsassen) — ҡала һәм ҡала общинаһы. Германияның Бавария ерендә, Чехия Республикаһы сигендә урынлашҡан.
Лаҡлы мәмерйәһе
Һүрәтләнеше
Мәмерйә Лаҡлы йылғаһына параллель һуҙылған. Таш-Ҡыуышта шулай уҡ төбөндә һыуы булған 3 метр тәрәнлегендәге ҡойо бар. Бер минутҡа ғына, йылға аҫҡараҡ төшкән икән, тип күҙ алдына килтерһәк, спелеологтарға мәмерйәнең тағы бер, түбәнге, ҡаты күренер ине. Лаҡлы мәмерйәһе юл өҫтөндә генә урынлашҡан һәм уға инеү сағыштырмаса еңел.
Хеҙмәт договоры
Рәсәй Федерацияһында хеҙмәт договоры буйынса хеҙмәткәр, үҙенең квалификацияһына һәм (йәки) вазифаһына ярашлы, эске хеҙмәт тәртибенә буйһоноп, билдәле бер специальность буйынса хеҙмәт бурыстары сиктәрендә эш башҡарырға, ә эш биреүсе хеҙмәт ҡануниәте нормаларына, эске хеҙмәт тәртибенә, коллектив һәм хеҙмәт договорҙарына ярашлы тейешле хеҙмәт шарттарын тәьмин итергә йөкләмә ала.
Кульив-Я
Кульив-Я — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Няис йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы
Абдуллин Мөхәмәт Сәләхетдин улы (1888 — 1936) — хәрби һәм дәүләт эшмәкәре.
Абдуллиндарҙың шәжәрәһе
2 Билғош (XVII б.)
6 Абдуллин Ҡотләхмәт (179?-18??)
Сәләхетдиндең икенсе ҡатыны — Камила менән Мөхәммәт тигән балаларының әсәһе.
Латвия Халыҡ фронты
Эшмәкәрлеге
Сит илдә йәшәүсе латыштарҙың вәкилдәре Ригаға Латвия Халыҡ фронты идаралығы ултырыштарына килә башлай. Артабан сит ил эштәренә яуаплы Янис Юрканс АҠШ-та, Канадала һәм Бөйөк Британияла йәшәүсе диаспора вәиклдәре менән һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн төркөм ойошторған, унда унан башҡа шулай уҡ Маврик Вульфсон һәм Владлен Дозорцев. Латвия Халыҡ фронты вәкилдәренең сит илгә командировкалары 1940 йылда АҠШ банктарында тотҡарланған Латвия активтары иҫәбенә өлөшләтә финансланған.
Көйәҙебаш
Көйәҙебаш (Куезбашево; башҡа атамалары Алёшкин; Майлыбүкән (Мөлли-Бүкән) — Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 618 кеше . Почта индексы — 453483, ОКАТО коды — 80205804000.
Тарихы
Ауылға Нуғай даруғаһы Меркет-Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1795 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса Алёшкино исеме (тәүге төпләнеүсе Алексей Артемьев исеменән) менән яңы суҡындырылған сыуаштар нигеҙ һала. Ул саҡта 36 сыуаш иҫәпләнә. Был әле генә барлыҡҡа килгән ауыл тураһында һөйләй. Бишҡайын ауылынан 50 сыуаш күсеп килә. 1865 йылда 34 йортта 196 кеше йәшәй. 1920 йылда унда 82 йортта 535 сыуаш иҫәпләнгән. Ауылдың йәнә бер исеме — Майлыбүкән.
Наръяна ңэрм (гәзит)
Күләме — 4 бит. Тиражы — 800—1000 дана.
Ғәбделвәхит Ғәбдрәхимов
Биографияһы
2-се Башҡорт полкы Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ла әүҙем ҡатнаша. 1813 йылдың 27 ғинуарында генерал-лейтенант Волконский корпусы составында полк Варшаваға инә. Майҙа генерал-майор Ланской отрядында (генерал-лейтенант Остен-Сакен корпусы составында) Бреславль тирәһендә һуғыша, ә июль аҙағында Силезия армияһы составына керә. Артабан полк Германиялағы алыштарҙа, шул иҫәптән Дрезденды ҡамауҙа һәм алыуҙа ҡатнаша. 1813 йылдың ноябрь аҙағында Төп армияға һәм әсирҙәрҙе оҙатып йөрөүсе хәрби юлдарҙа юл-комендант хеҙмәтен үтәү өсөн ебәрелә. 1814 йылдың 19 мартында 2-се Башҡорт атлы полкы составының бер өлөшө Парижға инә.
Кунг-Али-Сос
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Яңалиф
thumb|300px|Яңалиф менән яҙылған башҡортса текст. thumb|300px|[[Икенсе бөтә донъя һуғышы|Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Ҡырымтатар телендә нацизм пропагандаһы яҙыуы – ғәрәп әлифбаһы һәм яңалиф менән яҙылған.]] Яңалиф (яңы əлифба һүҙҙәренән ҡыҫҡартыу; рәсми совет матбуғатында - Новый тюркский алфавит) — Советтар Союзының бар төрки телдәре өсөн (шулай уҡ ҡайһы бер Төньяҡ Кавказ телдәре, монгол теле һәм был осорҙа бойондороҡһоҙ дәүләтле тыва теле өсөн) 1928-1940 йылда ҡулланылған латин яҙмаһына нигеҙләнгән алфавит. 1920-1930 йылдарҙа Совет власы илдең аҙсылыҡ телдәрен латин әлифбаһына күсереүгә йүнәлтелгән сара алып барҙы. Тәүҙә (1921) күрше төрөк теленән үрнәк алып, латин әлифбаһына әзербайжан теле күсте; тиҙҙән быға өс Төньяҡ Кавказ теле - осетин, ингуш һәм балҡар теле ҡушылды. 1926 йылдың мартында Баҡыла үткән тюркология съезында төрки халыҡтар вәкилдәре ошо тәжрибәне өйрәнеп, уны башҡа телдәргә лә киңәйтеү файҙалы булыр, тип тапты. Махсус ойошторолған Яңалиф комитеты 1927 йылда ҡайтанан Баҡыла йыйылып, бар төрки телдәр өсөн латин яҙмаһында нигеҙләнгән яңы әлифбаны ҡабул итте. Яңы "Дөйөм төрки әлифба" 34 хәрефтән торған; айырым төрки телдәр өсөн (шул иҫәптән башҡорт теле өсөн дә) кәрәкле осраҡта өҫтәлмә хәрефтәр индерелгән. Яңалиф 1928 йылда СССР-ҙың бөтә төрки телдәре өсөн рәсми рәүештә индерелә. 1930 йылдарҙа Төркиә менән Советтар Союзының мөнәсәбәттәре шаҡтай насарайғас, яңалиф ашығыс рәүештә кирилл әлифбаһына нигеҙләнгән яңы алфавиттарға күсерелә. Хәҙерге ваҡытта яңалиф ҡулланыуҙан сыҡҡан. Яңалифтың 34 хәрефенең туғыҙы һуҙынҡы өндәрҙе билдәләй; береһе - тамаҡ төбө ҡымтыу өнө өсөн (башҡортса Ҡөрьән, тәьҫир һүҙҙәрендә һымаҡ) ҡулланылған апостроф ('). Сит телдәрҙән алынған исемдәрҙә өҫтәлмә хәрефтәр ҡуллынылыуы ла ихтимал булған.
Каменская Валентина Георгиевна
Фәнни эшмәкәрлеге
«Дифференциаль психология һәм психофизиология» фәнни-педагогик мәктәбенә нигеҙ һалаыусы.
Левая Паета-Яха
'''Лев. Паёта-Яха''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Паета-Яха йылғаһының һул ярына тамағынан 17 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 44 км.
Аптын-Соим
Аптын-Соим — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Аптын-Юган йылғаһының һул ярына тамағынан 16 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Глотовица
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Яңы Мишәр ауыл Советы (Мәсетле районы)
Административ үҙәге  — Яңы Мишәр ауылы. Яңы Мишәр ауыл Советы көнсығыштан Балаҡатай районы, көньяҡтан Дыуан-Мәсетле, көнбайыштан Яңы Яуыш, төньяҡтан Йонос ауыл Советтары менән сиктәш.
Хромосома
Хромосома формулаһы
Шулай итеп, пресинтетик фазала хромосомаларҙың индивидуаль йыйылмаһын — nc, ә синтетик фазалағыһын — n2c формулаһы менән күрһәтеп була (n— хромосомалар йыйылмаһы, с — ДНК молекулалары һаны).
Иҫке Мерәҫ
Ауылдың тарихы
Ауылға XVIII быуаттың 1‑се яртыһында Нуғай даруғаһы Өршәк‑Мең улусы башҡорттары аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Көнсығышҡа табан 49 км алыҫлыҡта Өршәк йылғаһы буйында урынлашҡан. Мерәҫ — тәүге төпләнеүсе улус старшинаһы Мерәҫ Юлымбәтов исеме. 1815 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса бында — ҡаҙаҡтар, 1817 йылда һәм 1832 йылда шундай уҡ шарттарҙа керҙәш башҡорттар килеп ултыра. 1795 йылда 25 йортта 160 кеше йәшәгән, 1865 йылда 71 йортта — 397 кеше.
Салауат мәмерйәһе
Салауат Юлаев мәмерйәһе (Силәбе өлкәһенең Ҡатау-Тамаҡ ҡалаһындағы Салауат мәмерйәһе менән бутамаҫҡа) — Башҡортостандың Ишембай районында урынлашҡан тәбиғәт ҡомартҡыһы
Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы
Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы, атап әйткәндә, хеҙмәткәр менән эш биреүсенең хоҡуҡтарын һәм бурыстарын раҫлай, хеҙмәтте һаҡлау, һөнәргә әҙерлек, һөнәргә ҡайтанан әҙерләү һәм квалификацияны күтәреү, эшкә урынлашыу, социаль партнерлыҡ мәсьәләләрен көйләй. Хеҙмәткә түләү һәм хеҙмәт нормалары ҡағиҙәләре, хеҙмәт бәхәстәрен хәл итеү тәртибе нығытыла. Айырым бүлектәр граждандарҙың ҡайһы бер категорияларының (бәлиғ булмағандарҙың, педагогтарҙың, тренерҙарҙың һәм спортсыларҙың, йортта эшләүселәрҙең, вахта ысулы менән эшләүселәрҙең һәм башҡаларҙың) хеҙмәтен хоҡуҡи көйләү үҙенсәлектәренә арнала.
Ҡасимова Фидан Әкрәм ҡыҙы
Биографияһы
Концерттарҙа сығыш яһай. Көнбайыш Европа, рус һәм әзербайжан музыка классиктарының вокаль әҫәрҙәрен башҡара.
1999 йылда директор А. Меликов менән аңлашылмаусанлыҡтар арҡаһында М. Ф. Ахундов исемендәге Әзербайжан опера һәм балет театрынан эштән бушатыла.
Гнилая Мельчуга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Вага йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Двина, Вычегды һәм Малая Төньяҡ Двины ҡушылған урындан түбәнерәк, йылға бассейны — Төньяҡ Двина.
Кесе Бәлешкүл
Этимологияһы
"Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә "бәлеш" һүҙенә ошондай аңлатмалар бирелә:
Урыҫ телле сығанаҡтарҙың бәғзеләрендә "белиш - мясо" тигән аңлатма бирелә, күл балыҡлы (итле) булғанға шулай атағандар тип фараз итәләр
Тасуирламаһы
Һыуы таҙа, эсергә яраҡлы.
Мәғдән Әбделкәримов
Ғаиләһе
Улдары — Мөхәмәтвәли, Мөхәмәтлатиф
Alyona Alyona
Биографияһы
Ошо уҡ йылдың декабрендә тағы бер клип — «Залишаю свій дім» сығара, унда артистка Барышевканан китә.
2020 йылда "Танцы со звездами" шоуында ҡатнаша.
Ҡәләм һәм ҡағыҙ тураһында хәҙис
Тарихы
«Сәхих әл-Бохари»ҙағы хәҙистә сәхәбәһе  Ғүмәр ибн әл-Хәттаб Пәйғәмбәрҙе тыңламай: «Пәйғәмбәребеҙ ауырый. Беҙҙә Аллаһ китабы (Ҡөрьән) бар, беҙгә шул етә», ти
Левый Юрибей
'''Лев. Юрибей''' — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Юрибей йылғаһының һул ярына тамағынан 340 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 111 км.
Өҫтәмә ҡиммәткә һалым
Өҫтәмә ҡиммәткә һалым (НДС) — ситләтелгән һалым, тауарҙар, эштәр йә хеҙмәттәр етештереү барышында хасил ителгән тауар йә хеҙмәт ҡиммәтенең бер өлөшөн дәүләт бюджетына алыу формаһы.
Рәсәйҙә өҫтәмә ҡиммәткә һалым күләме 20 процент тәшкил итә һәм, операция 10 процент ставкалы исемлеккә йә 0 процент ставкалы исемлеккә инмәгән булһа, һәр осраҡта ҡулланыла.
Тарихы
Өҫтәмә ҡиммәткә һалымды Морис Лоре (1954 йылда Францияның Иҡтисад, финанс һәм сәнәғәт министрлығының Һалымдар, йыйымдар һәм НДС буйынса дирекцияһы директоры) уйлап таба. Башта яңы һалым төрө 1954 йылда Францияның колонияһы Кот-д’Ивуарҙа һынау үтә. Тәжрибәне уңышлы тип тапҡан француздар уны үҙҙәрендә тәүләп 1958 йылда индерә. Һуңынан Европа иҡтисад берләшмәһе Советының директиваһы менән Европа берләшмәһенең бөтә илдәренә 1972 йыл аҙағына тиклем үҙ илдәрендәге иҡтисади эшмәкәрлек субъекттары өсөн өҫтәмә ҡиммәткә һалымды индерергә ҡушыла.
Шаделебен
Шаделебен (Schadeleben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 714 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,98 км2. Диңгеҙ кимәленән 123 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6449 һәм автомобиль коды — SLK.
Украин әҙәбиәте
XIX быуат
XIX быуат — милли үҙ - аңдың етлеккән осоро. Тарас Шевченконың 1840 йылда донъя күргән  «Кобзарь» шиғырҙар китабы, Юрий Луцкой фекеренсә, ысынбарлыҡта украиндарҙың әҙәби һәм интеллектуаль бойондороҡһоҙлығын иғлан итеүгә бәрәбәр. Тарас Шевченконың ижады тиҫтә йылдарға алдан украин әҙәбиәтенең артабанғы үҫешен билдәләне  — шиғриәттең генә түгел, ә прозаның да, драматургияның да. Уның шиғриәте украин әҙәби теленең үҫешендә мөһим этап булып тора. Шевченко үҙенән элгәре Котляревский, Квитка-Основьяненко, романтик - шағирҙарҙың башлаған эшен дауам итте, әҙәби телдең  формалашыу процесын  тере халыҡ теле менән, украин художестволы һүҙенең тасуирлау мөмкинлектәрен байытты. Тарас Шевченко исеме донъяға украин мәҙәниәте символы булып танылды.
Украин тарихының ғына түгел, донъя мәҙәниәтенең универсаль шәхесе миҫалы булып шағир, прозаик, драматург, әҙәби тәнҡитсе, теоретик һәм тәржемәсе Иван Франко фигураһы тора. Уның ижади заделы үҙенең киң булыуы менән ғәжәпкә ҡалдыра (50 томдан артыҡ). Яҙыусы тәүгеләрҙән булып украин теленә  донъя әҙәбиәте әҫәрҙәрен тәржемә итә башлай (Гёте, Генрих Гейне, Байрон).
Совет осоро
Революцянан һуң әҙәби процесс Украинала, ғөмүмән бөтә СССР-ҙағы кеүек, айырыуса көсөргәнешлек һәм ҡатмарлылыҡ менән айырылып тора. Бер яҡтан украин әҙәбиәте был ваҡытта дәүләттән ҙур ярҙам ала һәм быға тиклем күрелмәгән алға китеш кисерә. Бай әҙәби палитраһында төрлө сәнғәт мәктәптәре, стилдәр һәм йүнәлештәр — «лаборатория ысулы» менән «таҙа пролетарий мәҙәниәтен» булдырыуҙы пропагандалаған радикаль пролеткульт теоретиктарынан (Эллан-Блакитный, Игнат Михайличенко, Микола Хвылевой) алып футуризмға (Михаил Семенко) — бер яҡтан һәм донъя әҙәбиәте өлгөләре нигеҙендә камил сәнғәт булдырыуға йүнәлеш алған неоклассицизм вәкилдәренә тиклем — икенсе яҡтан (Николай Зеров етәкселендәге неоклассиктар төркөмө).
Әммә украин яңырыуының был осорҙағы күп кенә вәкилдәре Граждандар һуғышы йылдарында, 1932—1933 йылдарҙағы аслыҡта һәм 30 — сы йылдарҙағы большевистик репрессияларынан һәләк булалар. 1938—1954 йылдарҙа уларҙың күпселеге, Совет власы яҡлы булыуына, уның өсөн көрәшеүенә, революциянан һуң ғына яҙыусы булып танылыуҙарына ҡарамаҫтан, 240 тирәһе украин яҙыусыһы репрессиялана. Уларҙың ҡайһы берҙәре атылып үлтерелә, икенселәре төрмәләрҙә һәләк булалар, ҡайһы берҙәренең яҙмыштары ҡулға алынғандан һуң билдәһеҙ булып ҡалды. Совет власының күренекле шағиры Максим Рыльский ҙә ҡулға алына, Остап Вишня мифик украин хәрби ойошмала ҡатнашҡаны өсөн 10 йыл лагерҙәрҙә үткәрә, Григорий Косынка, Николай Зеров, Николай Кулиш, Евгений Плужник, Михаил Семенко атылып үлтереләләр. Үҙенең иптәштәрен ҡотҡарырға тырышҡан Микола Хвылевый үҙенә үҙе ҡул һала. Эксперименталь «Березиль» театры тыйылыуға дусар була, ә уның етәксеһе — бөтә донъяға билдәле режиссёр Лесь Курбас — ҡулға алына һәм атылып үлтерелә.
Совет осоронда хакимлыҡ итеүсе социализм реализмы стиленә ҡарамаҫтан украин яҙыусылары әлеге көндә лә актуаллегын юғалтмаған әҙәбиәт булдыра алғандар. Был, иң беренсе нәүбәттә, Павел Тычина, Максим Рыльский, Владимир Сосюра, Александр Довженко, Александр Гончар һәм башҡаларҙың әҫәрҙәре.
Желька Цвиянович
Биографияһы
Бынан алдағы хөкүмәттә 2010 йылдың 29 декабренән иҡтисади бәйләнештәр һәм төбәк үҫеше министры була.
Ҡараштары
Босния һәм Герцеговиналағы этник төркөмдәрҙең һәр береһе өсөн айырым идентификация карталарын ҡулланыуҙы хуплай.
Әҙеһәмов Мөхәмәтдин Камалетдин улы
Биографияһы
1923-1925 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы социаль тәьмин итеү халыҡ комиссары вазифаһында эшләй.
1925—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ның Үҙәк ер комиссияһы рәйесе, Белорет металлургия заводы директоры урынбаҫары була.
Йома мәсете (Мәҙинә)
Тарихы
Бөгөн был төбәк Джумаһ (Йома) тип атала.
Парагуша Неджмие
Ҡырҡ йыллыҡ музыка карьераһында йырсы халыҡ музыкаһынан алып классика һәм опера партияларына тиклемтөрлө жанрҙағы әҫәрҙәр башҡара. Ижадына юғары баһа биргән музыка тәнҡитселәренең рецензияларында төрлө ҡушаматтарға лайыҡ була: "Косово һандуғасы" (алб. Kosovës Bilbili i), "албан музыкаһы королеваһы", "мадам Баттерфляй" һәм башҡалар.
Косовола ғына түгел, башҡа Европа илдәрендә һәм төбәктәрендә, шул иҫәптән Албанияла, Македонияла, Босния һәм Герцеговинала, Болгарияла һәм башҡаларҙа ҙур популярлыҡ яулай. Был илдәрҙә Shota музыкаль ансамбле менән берлектә бер нисә гастроль туры ойоштора. Косовола "Быуат башҡарыусыһы" тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була (алб. Këngëtare e shekullit).
Ҡушан батшалығы
Ҡайһы бер теориялар буйынса, күсмә Ҡушан батшалығына иран халыҡтары тохар (ҡыт. юэчжи) нигеҙ һалған. Уларҙың территорияларында хәҙер синьцзян-уйғыр автономиялы районы. Был дәүләт Рим, Фарсы һәм Ҡытай менән дипломатик бәйләнештә булған.
Үҫемлектәр физиологияһы
Үҫемлектәр физиологияһы тарихы
Үҫемлек физиологияһының йылдам үҫеше биотехнологияла, ауыл хужалығының һәр яҡтан күтәрелешендә яңы мөмкинлектәр аса. Ауыл хужалығы практикаһына үҫемлектарҙең үҫешен көйләүсе матдәләр, гербицид һәм фунгицидтар инә.
Миһранов Рәйес Һаҙый улы
Биографияһы
1958 йылда Мәскәүҙә ВЛКСМ-дың 13-сө съезы үтә, Башҡортостан комсомолы делегаттарының 18 кешенән торған делегацияһын Рәйес Миһранов етәкләй.
Атым-Егарт
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Иртыш йылғаһы ҡушылған урынған Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Иртыштан Төньяҡ Сосьва тамағына тиклем, йылға бассейны — (Түбәнге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Курильск ҡурсаулығы
Кунашир һәм Кесе Курил теҙмәһе биләмәләре     Рәсәй һәм Япония ның үҙ-ара территориаль бәхәстәр предметы булып тора.
Флора һәм фауна
Ҡурсаулыҡта тереклек иткән 84 төр Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына индерелгән..
Төп һаҡлау объекттары
Ҡурсаулыҡ биләмәһендә төрлө һаҡлау статусына эйә булған 107 төр көпшәле үҫемлек үҫә. Сахалин өлкәһе нең төбәк Ҡыҙыл китабына, Рәсәй һәм Халыҡ-ара (МСОП) Ҡыҙыл китаптарына индерелгәндәр.
Иҫке Шәрип
Урамдары
Исемдәре:
Аҡ көләпәрә
Аҡ көләпәрә (, шампиньон) — пластинкалы бәшмәктәр тәртибенең аҡ көләпәрә һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған бәшмәктәр заты.
Иген культуралары
Тарихы
Яҡынса 12 000 йыл элек уңдырышлы ярым ай төбәгендә антик фермер берләшмәләре ашлыҡ культураларын культивациялаған (яһалма үҫтереү эшенә тотонған): ҡырағай формала үҫеүсе төп неолитик үҫемлектәрҙе: ике орлоҡло бойҙай һәм бер орлоҡло бойҙай, ябай арпа, яҫмыҡ борсаҡ, сәсеү борсағы, тәкә ноҡотон һәм виция эрвилияны (Vicia erviliа) культуралаштырыу (доместикация) башланған.
Иҡтисад
2014—2017 йылдарҙа донъяла икмәк ашлыҡ культураларын етештереү 2,5-2,6 миллиард тонна тәшкил итте, 377—408 миллион тонна экспорт өлөшөнә төштө, донъялағы иген запасы — 770 миллион тонна. 2017 йылда төп экспортёрҙар Австралия, Аргентина, Евросоюз, Канада һәм Америка Ҡушма Штаттары булды. .
Икмәк ашлыҡ культуралары
1970 йылда икмәк иген культураларының донъя сәсеү майҙаны 694 миллион га тәшкил итә, шул иҫәптән, бойҙай — 209,8 миллион га, дөгө — 134,6 миллион га, кукуруз — 107,3 миллион гектарҙан ашыу; донъяла тулайым (валовой) иген йыйыу 1196 миллион тонна тәшкил итә. Икмәк ашлыҡ культуралары уңышы ныҡ тирбәлә (гектарынан/центнер): мәҫәлән, Һиндостанда дөгө уңышы — 17—20, Японияла — 50-нән ашыу, Испанияла — 58—62; Һиндостанда бойҙай — 11—12, Германия Демократик Республикаһы — 35—37, АҠШта — 20—21.
2008 йылда Рәсәйҙә 108 миллион тонна иген культураһы уңышы йыйылған, был 1990 йылдан башлап иң ҙур уңыш. По итогам 2015 года было собрано 104,8 млн тонн зерновых.
Үҫеш тибы һәм үҫемлектең шытып, үҫеп орлоҡланыуы (вегетация) дауамлығы буйынса икмәк ашлыҡ культуралары яҙғы һәм ужым культураларына бүленә.
Соя
Культуралы соя Азияла, Көньяҡ Европала, Төньяҡ һәм Көньяҡ Америкала, Үҙәк һәм Көньяҡ Африкала, Австралияла экваторҙан 56—60° киңлеккә тиклем Тымыҡ һәм Һинд океаны утрауҙарында киң үҫтерелә.
Лимбя-Яха (Морда-Яха ҡушылдығы)
Лимбя-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Морды-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 261 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 47 км.
Ике ҡиблалы мәсет
Әл-Ҡиблатайн мәсете, Ике ҡиблалы мәсет (مَسْجِدُ ٱلْقِبْلَتَيْنِ; Мечеть аль-Киблатайн) — Мәҙинә ҡалаһы мәсете, Сәғүд Ғәрәбстаны.