cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Микулин Иван Иванович
Биографияһы
Иван Иванович Микулин 1942 йылдың 16 февралендә Башҡорт АССР-ының Иглин районында Новый ауылында тыуған.
1963 йылда Рязань хәрби автомобиль училищеһын тамамлай һәм Карпат буйы хәрби округында транспорт взводы командиры булып хеҙмәт итә.
Әхмәров Ҡасим Закир улы
Биографияһы
Ҡасим Закир улы Әхмәров 1900 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Борай ауылында тыуған.
Низамов Рәшит Зыяфетдин улы
Низамов Рәшит Зыяфетдин улы (15 ноябрь 1935 йыл — 9 июнь 2018 йыл) — яҙыусы. 1981 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. БАССРҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты (2007). Ҡайһы бер әҫәрҙәрен Рәшит Уңғар псевдонимы менән дә баҫтыра.
Речапова Мансура Абдрахман ҡыҙы
Биографияһы
Мансура Абдрахман ҡыҙы Речапова 1923 йылдың 21 авгусында Омск өлкәһенең Седельниковский районындағы Юрто-Уйск ауылында крәҫтиән бохар татарҙары ғаиләһендә тыуған.
1941 йылдан алып 1945 йылға тиклемге осорҙа, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында, Мансура Абдрахман ҡыҙы Речапова Избышев исемендәге колхозға ҡараған Седельниково ауылында трактористка булып эшләй.
Мәләкәҫ (йылға)
Мәләкәҫ, башланған ере Ҡартья — Рәсәйҙәге йылға, Әй йылғаһының һул ҡушылдығы. Инеше Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Таҙтүбә ауылы үҙәгенән көнбатышҡа табан 2 км алыҫлыҡта, Таҙтүбә — Ҡариҙел юл буйында. Башҡортостан Республикаһы Дыуан һәм Мәсетле райондары биләмәләрендә аға. Тамағы Әй йылғаһының һул ярында, Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы Гладких ауылы янында, Әй йылғаһының тамағынан 43 км өҫтә. Йылға оҙонлоғо 53 км. Бассейн майҙаны 350 км².
Ҡушылдыҡтары
Ҡушылдыҡтары (тамағынан инешенә табан) уң яҡтан — Ҡара шишмә, Яраҫтау, Черношарка, Суханка, һул яҡтан — Балантыҡ, Саладья, Ҡайбаш, Оло ҡул, Кушея, Ҡамышлы, Булундушка.
Биртвиси ҡәлғәһе
Тасуирламаһы
Урта быуаттар Грузияһында Биртвисиҙың яулап булмаҫ ҡәлғә тигән репутацияһы була, уның хужаһы бөтә Алгети стратегик тарлауығын контролдә тота ала. Аҡһаҡ Тимер 1403 йылда Грузияға баҫып ингән ваҡытында ҡәлғәне күпкә кесерәйтә. 15-се быуат аҙағында батшалыҡ бүленгәндән һуң Биртвиси Картли батшалығы сиктәрендә һәм кенәз Бараташвилиҙар ҡулында ҡала
Кок-Пела (Пага ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Иреть (Сура ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Юзиев Илдар Ғәфүр улы
Ижады
Илдар Юзиевтың ижады:
Дауытов Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы
Дауытов Шаһиәхмәт Мөхәмәтдин улы (15 апрель 1894 йыл — 27 ноябрь 1937 йыл) — дәүләт эшмәкәре. 1934—1937 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы рәйесенең 1-се урынбаҫары. СССР-ҙың 5—7 саҡырылыш Үҙәк Башҡарма Комитеты ағзаһы, Советтарҙың 4—6-сы Бөтә Союз, Советтарҙың 13-16-сы Бөтә Рәсәй съездары, 2—5‑се Бөтә Башҡорт съездары делегаты. Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.
Биографияһы
1918 йылдың декабренән 1918 йылдың октябренә тиклем РКП (б) ағзаһы була. 1919 йылдың июнендә был партияға яңынан инә.
1930 йылдан Бөтә Союз Үҙәк Башҡарма Комитеты эргәһендә Башҡорт АССР-ының вәкиле булып эшләй.
Шаһиәхмәт Дауытов 1937 йылдың 4 авгусында ҡулға алына һәм 58-2, 58-8 и 58-10 статьялары буйынса хөкөм ителә. 1937 йылдың 27 ноябрендә атып үлтерелә. 1956 йылдың майында аҡлана.
Казарка (Айва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ур
Ур тарихы
Б.э.т. 2310 йылда Урҙы аккад батшаһы Саргон Боронғо яулап ала,  үҙ державаһының составына индерә һәм үҙенең ҡыҙын, шағирә булараҡ билдәле булған, Энхедуаннаны тәхеткә ултырта, Ур ай Наннаһына табыныусыларҙың юғары энтум-әһеле итеп  ҡуя. Ҡала XXIV—XXII быуаттарҙа күрше ҡала-дәүләттәре менән буйһондорола. Күпмелер ваҡыт ил бөлгәнләктә булып, Ур хакимы Утухенгаль  укутей-күскенселәрен илдән ҡыуғандан һуң, Ур III династияһы хакимлығы ваҡытында (б.э.т. 2112-1996 йылдарҙа) ҡайтатан сәскә ата, б.э.т. XXI быуатта «Шумер һәм Аккад батшалығының» баш ҡалаһына әүерелә. Династияға нигеҙ һалыусы — Ур-Намму — Ай хоҙайы Наннаны данлаусы ҙур зиккуат төҙөй,  закондар китабы баҫтырып сығара (фрагменттары һаҡланып ҡалған). Уның вариҫы — Шульга, үҙәк бюрократик аппараты төҙөп Ур гегемонияһын нығыта.
Мартыново (күл)
Мартыново — Рязань өлкәһендәге ( Рәсәй) күл. Системаһына инә. Клепиковский күлдәре системаһына ҡарай. Күлдең оҙонлоғо −2 километрға, ә киңлеге-3 километрға тигеҙ. Күл диңгеҙ кимәленән 111 метр бейеклектә ята. Күлдең майҙаны — 332 гектар.
Баланбаш
Асыш тарихы
1975 йылда тораманы Воронеж университеты һәм Башҡорт дәүләт педагогия университетының берлектәге экспедицияһы тикшерә. Был экспедицияға археолог, тарих фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Владимир Степанович Горбунов һәм СССР һәм Рәсәй тарихсыһы һәм археологы, тарих фәндәре докторы, профессор А. Д. Пряхин етәкселек итә.
Шиҙәле (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нигерия
Нигерияны Африканың гиганты тип атайҙар, был исем илдә күп һанлы халыҡ йәшәгәнлектән һәм сәнәғәт күләме буйынса бирелгән.
Федератив дәүләт, президент республикаһы. 2019 йылдың 23 февралендә уҙған сираттағы президент һайлауҙары һөҙөмтәләре буйынса Мөхәммәт Бохари дәүләт башлығы итеп яңынан һайлана: уның икенсе президент срогы 2019 йылдың 29 майында үтә. Киләһе 4 йылға вице-президент вазифаһын йәнә Йеми Осинбаджо ала.
Тарихы
Көнбайыш Африкала Британия колонияһы булған Нигерия 1960 йылдың 1 октябрендә бойондороҡһоҙлоҡ ала. Бойондороҡһоҙ Нигерияның беренсе хөкүмәте Нигерия һәм Камерун Милли советы (НСНК) һәм Төньяҡ халыҡ конгресы (СНК) партиялары коалицияһына нигеҙләнә, СНК-ның вәкиле премьер министр Абубакар Тафава Балева була. 1963 йылда, Нигерияны республика тип иғлан иткәндән һуң, президент вазифаһын Ннамди Азикиве (Нигерия граждандарының Милли советы (НСНГ) вәкиле) ала. Обафеми Аволово етәкселегендәге Хәрәкәт төркөмө оппозицияны тәшкил итә. Төбәк хөкүмәттәрен: Төньяҡта — Төньяҡ халыҡ конгресы лидеры Ахмаду Белло,Көнбайышта — Хәрәкәт төркөмөнән С. Акинтола һәм Көнсығышта — Нигерия граждандарының Милли советы вәкиле М. Окпара етәкләй. 1963 йылда Көнбайыш Нигерияның көнсығыш территорияһында дүртенсе өлкә ойошторола, Урта Көнбайыш өлкәһе. 1964 йылда уҙған һайлауҙарҙа был төбәктә еңеүҙе Нигерия граждандарының Милли советы яулай.
Төньяҡта игбо халҡын эҙәрлекләүҙәр башлана, меңләгән кеше үлтерелә, был игбо халҡының көнсығышҡа күпләп ҡасыуына, уларҙың Биафра дәүләте төҙөргә маташыуына һәм 1967—1970 йылғы граждандар һуғышына килтерә. Ил ҡабаттан федератив системалыға әйләнә.
«Дүртенсе республика»
2015 йылдың мартында президент һайлауҙарында Мөхәммәт Бухари еңә. 2015 йылдың 29 майында Мөхәммәт Бухари Нигерияның яңы президенты сифатында ант итә.
Закондар сығарыу хакимиәте
Сенатта 73 урын һәм Вәкилдәр палатаһында 213 урын президент мәнфәғәтендәге Халыҡ демократик партияһы контролендә эш итә. Бөтә халыҡ партияһының (консерваторҙар) — уға ярашлы 28 һәм 95 урын.
Ҡораллы көстәр
Хәрби-һауа көстәре — 10 мең кеше. (сит ил эксперттары фекере буйынса хәрби һәләткә эйә түгел).
Административ бүленеше
Нигерия территорияһы 36 штатҡа һәм бер федераль баш ҡала территорияһына бүленә, улар, үҙ сиратында, 774 урындағы идара территорияларына бүленә.
Нигерияла дини бәрелештәр
Дини бәрелештәр мосолман һәм христиандар кеүек төрлө дини төркөмдәр вәкилдәре араһында бара. Нигерия хөкүмәте күпләп үлтерештәрҙе булдырмау өсөн даими ғәскәр һәм полицияларҙы ебәреп тора. 2015 йылдың ғинуарында Бороно штатында радикаль ислам «Боко харам» ойошмаһы боевиктары тарафынан илдең бөтә территорияһына шәриғәт индереү буйынса Нигерияның төньяғында дини нигеҙҙә ун алты ҡаланы һәм ауылды юҡ итеү һәм күпләп үлтереү сериялары була. Был ойошманың боевиктары шулай уҡ бер нисә тапҡыр кешеләрҙе, шул иҫәптән мәктәптәрҙән бәлиғ булмаған балаларҙы урлай, иң күбе Чибоктан 276 уҡыусы ҡыҙҙы урлау була.
Тышҡы сауҙа
Экспорттың төп әйберҙәре-нефть һәм нефть продукттары (87 %, 46 млрд доллар), суднолар, кәмәләр һәм йөҙә торған конструкциялар (5,93 %, 3,18 млрд доллар), ауыл хужалығы продукттары, шул иҫәптән какао һәм тәмәке (1,4 %, 827 млн доллар). Экспортлана торған нефть күләме импортлана торған нефть күләменән ныҡ артып китә, шулай уҡ Нигерия нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһында даими -ҙ квотаһын арттыра һәм даими уны арттырыуҙы һорай. Импорт башлыса йәҙрә реакторҙарынан һәм яғыулыҡтан (18,9 %, 8,97 млрд доллар), минераль яғыулыҡтан, нефтте индереп (15,5 %, 7,37 млрд доллар), транспорт сараларынан (11,8 %, 5,62 млрд доллар), электромашиналарҙан (7,83 %, 3,71 млрд доллар) һәм үлсәү, офтальмология һәм башҡа теүәл приборҙарҙан тора (7,08 %, 3,35 млрд доллар).
Киң мәғлүмәт саралары
Эфир ер өҫтө телетапшырыу DVB-T2 форматында башҡарыла
Сәнкем-Биктимер
Тарихы
Сәнкем-Биктимер (Түбәнге Сәнкем) ауылы Ырымбур губернаһы Ҡыпсаҡ улусы составында була. Ауылға Биктимер ауылы кешеләре нигеҙ һала. Сәнкем-Биктимер ауылы халҡы үҙ сиратында Яңы Ғафар (Яңауыл) һәм Солтанбай (Уртауыл) ауылдарына нигеҙ һала. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1786 йылда телгә алына.
Рәмиев Сәғит Лотфулла улы
Биографияһы
«Таң ваҡыты» тип аталған прозалағы шиғырында, «Һин», «Ул», «Бер кеше» лирик шиғырҙарында, «Низамлы мәҙрәсә» (Өлгөлө мәҙрәсә), «Йәшә, Зөбәйҙә, йәшәйем мин» кеүек әҫәрҙәрендә Рәмиевтың халыҡ яҙмышы өсөн борсолоуы һүрәтләнә. Рәмиев шулай уҡ тәржемәләр менән дә шөғөлләнгән: ул Лев Толстой, Николай Некрасов, Демьян Бедный, Р. Джованьоли әҫәрҙәрен, шулай уҡ "Марсельеза"ны татар теленә тәржемә итә.
Мелик (йылға)
Мелик — Рәсәй йылғаһы. Һарытау өлкәһе, Пенза өлкәһе, Воронеж өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға исемһеҙ күл янында ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Ҡазан сиркәүе (Великий Враг)
Тасуирлама
Ҡорам ике тәхетле: төп тәхете Ҡазан Божья Матерь иконаһы хөрмәтенә изгеләндерелгән (байрамы 4 ноябрҙә), ҡабырға ҡанатындағы тәхете Изге Николай Чудотворец Мир Ликийский хөрмәтенә (байрамы 19 декабрь) изгеләндерелгән.
Тарих
Был пустынь урынында 1764 йылда мәхәллә барлыҡҡа килә.
Фазлыев Рәфҡәт Ғәлим улы
Биографияһы
1978 йылда Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлай. Институтта эшкә ҡала. Паразитология, микробиология һәм патофизиология кафедраһында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй.
1987 йылда К. И. Скрябин исемендәге Бөтә Рәсәй хайуандарҙың һәм үҫемлектәрҙең фундаменталь һәм ғәмәли паразитологияһы фәнни-тикшеренеү институтында «Башҡортостандың Көньяҡ Урал алды райондарында эре мөгөҙлө мал лиорзозы» тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай. 1999 йылда Иваново дәүләт ауыл хужалығы академияһында «Нематодир һәм парамфис экологияһы, эре мөгөҙлө малдарҙа улар тыуҙырған патогинез һәм һаҡланыу саралары» тигән темаға докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.
Руаль Амундсен
Бала сағы һәм үҫмерлек йылдары
Амундсендың бала сағы тураһында мәғлүмәт бик аҙ. Күп һанлы туғандары араһында ул иң кинйәһе булған, ҡыҙыу, тәкәббер ине, тип хәтергә алғандар. Иптәштәренең береһе Антарктиканы өйрәнәсәк  Карстен Борхгревинк булған.
Амундсендар малайҙарын бәләкәйҙән спортҡа ылыҡтырған. Мәктәптә Руаль насар уҡыған һәм хатта имтихан бирергә рөхсәт ала алмаған. Ҙур ауырлыҡ менән 1890 йылдың июлендә экстерн рәүештә имтихан тапшырып, өлгәргәнлек аттестаты алған..
Ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы (Пирятин)
Пирятинда ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы — белем биреү учреждениеһы Полтава өлкәһенең Пирятин ҡалаһында 1907 йылда асыла. Ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы бинаһы беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып ҡалған һәм Бородино урамында урынлашҡан, ҡоролманың хәҙерге адресы —Красноармейская, 2а. Хәҙер унда 4-се һанлы дөйөм белем биреү мәктәбе урынлашҡан.
Тарихы
Пирятин ҡатын-ҡыҙҙар гимназияһы дәүләт белем биреү учреждениеһына ҡараған.
Резистор
Барлыҡ тиерлек электр һәм электрон йыһаздарҙа шаҡтай киң ҡулланыла.
Резисторҙарҙың төп характеристикалары һәм параметрҙары
Юғары һәм бик юғары йышлыҡтарҙа эшләгән ҡоролмаларҙы проектлауҙа ҡайһы бер күрһәткестәр бик мөһим:
Резисторҙарҙың шаулауы
Шума резисторов тыуа иҫәбенә үтеү уларҙа тока. Был перемена резисторҙар бар шулай asset "механические" шума, тыуған эшләгәндә подвижный элемтәләр.
Тибел
Тибел (Тибелево) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 189 кеше. Почта индексы — 452987, ОКАТО коды — 80208841002.
Донецк тимер юлының үҫеше һәм тарихы музейы
Музей әле реконструкцияла, тимер юлы техникаһының майҙаны бер аҙ киңәйтелә
Диди Занави
Географияһы
Диди Занави Кесе Кавказдың өлөшө Месхет һыртының көньяҡ битләүендә, ҙур булмаған Квабляни йылғаһының һул ярында урынлашҡан. Диңгеҙ кимәленән 1480 метр бейеклектә. Ауыл муниципалитеттың үҙәк ҡалаһы Адигениҙан 4 км төньяҡ-көнсығышта тора, үҙе иһә Занави территориаль берәмегенең үҙәге.
Комавис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һунарсы (ауыл)
Тарихы
Һунарсы (Үрге Сәнкем) ауылы Ырымбур губернаһы Ҡыпсаҡ улусы составында була. Ауылға Биктимер ауылы кешеләре нигеҙ һала. Документтарҙа тәүге тапҡыр 1786 йылда телгә алына.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 82 % тәшкил итә.
Койка (Юхоть ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Угличь ГЭС-ынан Рыбинск һыуһаҡлағысы башына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Рыбинск һыуһаҡлағысына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Цзюнь Се
Биографияһы
Был 1999 йылда ФИДЕ Жужа Полгарҙы чемпион титулынан мәхрүм иткәс, Алиса Ғәлләмованы — 8½ — 6½ иҫәбенә еңеп, чемпион исемен кире ҡайтара.
Белов Михаил Ипатович
Биографияһы
1944 йылда ВКП(б) сафына инә.
Коматывис
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Ҡыстырлаҡарҡа (тау)
Ҡыстырлаҡарҡа— Башҡортостандың Ишембай районындағы тау. Ереклейылға менән Сауҡайорт (Һикәҙе ҡушылдығы) йылғалары араһында ята.
Сормина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Козлов Владимир Александрович (стоматолог)
Фәнни эшмәкәрлеге
Стоматология өлкәһендәге белгес.
Милли Молл
План
5. Милли сәнғәт галлереяһының икенсе бина
Г. В. Плеханов һәйкәле (Санкт-Петербург)
Тарих
Совет власы урынлаштырылғандан һуң тиҙ арала скульптор И. Я. Гинцбург Г. В. Плехановтың бюсын эшләй башлаған. Монумент өҫтөндә эшләгәндә скульптор 1903—1904 йылдарҙа Швейцарияла Плеханов менән шәхси аралашыуын нигеҙ итеп алған. Был бюсты Ҡазан соборы алдында ҡуйыу планлаштырыла Нәҡ унда 1876 йылдың 6 декабрендә сәйәси Ҡазан демонстрацияһы ойошторола, был демонстрацияла сығыш яһаған Г, В. Плеханов Тау институты студенты булған була. Скульптор бюст өҫтөндә эшләгәндә уның материалы менән ауырлыҡтар килеп тыуа. Был хаҡта белеп ҡалғас, В. И. Ленин Петроград Советына мөрәжәғәт итә: «Миңә хәбәр итеүҙәренсә … Плеханов бюсын яһаусы скульптор Гинцбург бюст яһау өсөн кәрәк булған материалдарға, балсыҡ һ б мохтаж… Ошо хәлде тикшереп, уға ярҙам итергә тигән фарманды биреп булмаҫ микән?». Ленин ярҙамы менән проекттың тәүге варианты үҙгәртелә, бюст урынына ике фигуралы композиция эшләнелә: унда Плеханов һәм эшсе һүрәтләнә. 1924 йылдың май айында ваҡытлыса гипс һәйкәл Ҡазан соборы янында ҡуйыла. Киләһе йылда был һәйкәл бронзанан ҡойола: Плехановтың скульптураһы «Ҡыҙыл выборжец», ә эшсе скульптураһы — Сәнғәт академияһы оҫтаханаһында яһала. Һәйкәл Технология институты бинаһы алдындағы майҙанға ҡуйыла, уны тантаналы асыу 3 май 1925 йылдың 3 майында уҙғарыла.
Тасуирлама
Постамент ҡыҙыл шымартылған гранит таштан эшләнгән. Һәйкәлдең алғы яғына бронзанан яһалған хәрефтәр ҡуйылған яҙма, унда : «Г. В. ПЛЕХАНОВ 1856—1918» тип яҙылған.
Озеро һаҙлығы
Флораһы һәм фаунаһы
Бында аҫ, аҡ ҡуян, ҡоралай, йәтсә, төлкө, мышы, шәшке, һайраусы һәм һыу ҡоштары һ. б. тереклек итә.
Амбуаз (һарай)
Амбуаз һарайы (château d'Amboise) — Францияның тарихи-архитектура комплексы. Амбуаз ҡалаһында Луара өҫтөнән күтәрелә, Эндр һәм Луара департаменты. Был Луара һарайҙарының береһе, 2000 йылдан «Сюлли-сюр-Луарҙан алып Шалонға тиклем Луара үҙәненең өлөшө» булараҡ, ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫына ҡарай.
Частая (йылға)
Частая  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Воткинск һыу һаҡлығысы (Частный ҡултығы) уң ярына 458 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Кома-Шор (Сейда ҡушылдығы)
Кома-Шор — Рәсәй йылғаһы. Коми Республикаһы, Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Сейда йылғаһының һул ярына тамағынан 74 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Биктимер (Ырымбур өлкәһе)
Тарихы
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Ҡыпсаҡ кантоны Бөрйән-Ҡыпсаҡ улусы составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә.
Сугмутен-Ягун (Волокта-Ягун ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вилданов Ғәбделәхәт Фазлый улы
Ғилми эшмәкәрлеге
Ғ. Ф. Вилдановтың ғилми эшмәкәрлеге башҡорттарҙың фольклорын, этнографияһын, шул иҫәптән туй йолаларын өйрәнеүгә, башҡорт тел ғилеменең теоретик һәм ғәмәли мәсьәләләрен тикшереүгә бәйле. «Башҡорт йомаҡтары» (1927) йыйынтығын төҙөүсе, «Боронғолар һүҙҙәре. Башҡорт телендә мәҡәлдәр һәм тапҡыр һүҙҙәр» (1924) китабы авторҙарының береһе. «Башҡорт теле методикаһы» (1924), «Башҡорт теленең грамматикаһы» (1925) хеҙмәттәренең авторҙашы.
Ҡырым татарҙары теле
Урыҫса тәржемәһе
Было ли то или не было, а в одном царстве жил человек по имени Асан. А у того Асана был сын по имени Усеин. Усеин занимался тем, что охотился в горах (в лесах) (букв. на дичь) и этим жил. Однажды, как и обычно, Усеин, взяв лук, пошел на охоту. Хоть и долго бродил он в горах (в лесу), но но смог найти даже птицы, которую можно было бы убить. Усеин начал было уже терять надежду, как вдруг увидел на дереве еще не виданную на свете чудесную птицу. Усеин натянул тетиву лука, прицелился и выстрелил, ранив ее в крыло. Когда он побежал за птицей, думая, что убил ее, чудесная птица заговорила по-человечески: «О милосердный охотник! Умоляю, не убивай меня. Оставь мне жизнь, может быть я тебе (еще) пригожусь».
Дубовка йырыны (Пяша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Крива (Улейма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Керенка (Вежи Айва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Мадаевка (Язовка ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Алатырь йылғаһы башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Сура, йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Төҙөүсе Зенковтар йорто
Ҡомартҡы статусы
1979 йылдың 4 апрелендә халыҡ депутаттарының Алматы ҡала Советы башҡарма комитетының «Алматы ҡалаһының тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлеген раҫлау тураһында» 139-сы Ҡарары ҡабул ителә, унда төҙөүсе Зенковтарҙың йорто ла күрһәтелгән  Ҡарар менән ҡомартҡыны һаҡлау бурысы һәм реставрациялау проектын әҙерләү ҙә ҡаралған.
1982 йылдың 26 ғинуарында бина Ҡаҙаҡ ССР-ының республика әһәмиәтендәге  тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡылары исемлегенә индерелә
Чепца 1-се
Чепца 1-се — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Очер йылғаһының һул ярына тамағынан 73 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 17 км.
Канторович Соломон Ильич
Соломон Ильич Канторович (1892, Речица — 16 август 1937, Киев) — совет һәм украин сәйәси һәм дәүләт эшмәкәре, һаулыҡ һаҡлауҙы ойоштороусы,  УССР  һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссары. 1930 йылдың июненән — 1932 йылдың ғинуарына тиклем КП(б)У Үҙәк комитеты ағзаһына кандидат, 1932 — 1937 йылдың майына тиклем Украина Коммунистар партияһы үҙәк комитеты ағзаһы(б). Ике саҡырылыш Бөтә Украина Үҙәк башҡарма комитеты ағзаһы.
Кадомцев Эразм Самуилович
Биографияһы
Эразм Самуилович Кадомцев Бөрө ҡалаһында (Өфө губернаһы) тыуған, дворян, чиновник улы, Ырымбурҙа кадет корпусын һәм Петербургта Павловск хәрби училищеһын тамамлай. Офицер, 1904—1905 йылдарҙа рус-япон һуғышында ҡатнаша. Уның атаһы Самуил Евменьевич Кадомцев — алдынғы ҡарашлы ҡаҙна чиновнигы. Йортта сәйәси һөргөнсөләр, шул иҫәптән Өфөлә һөргәндә булған Н. Крупская килә, 1900 йылда В. И. Ленин да инә. Әсәһе, Буталова Анна Фёдоровна (1860—1942) — старообрядсылар ғаиләһенән
Айыутоҙаҡлаған (һырт)
Айыутоҙаҡлаған — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.
Ҡылыҡһырлама
Өҫкө рифейҙың елмәрҙәк свитаһы ҡомташтары, алевролиттары, һәүерташтарынан тора.
Топонимика
Был тауҙа айыуға тоҙаҡ ҡорғандар. Атамаһы шунан алынған.
Ҡабан (Ырымбур өлкәһе)
Тарихы
1917 йылдан Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан Башҡортостан АССР-ының) Ҡыпсаҡ кантоны Бөрйән-Ҡыпсаҡ улусы составында була. 1922 йылдың 5 октябренән Йылайыр кантоны составына инә.
Халҡы
2010 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда татарзар — 58,8%, башкорттар — 35,1%, казахтар — 2,6%, урыслар — 2,4% йәшәй.
Борисов Денис Иванович
Борисов Денис Иванович (18 июль 1978 йыл) — математик. Физика-математика фәндәре докторы (2009), РФА профессоры (2016).
Сабаҡай мәмерйәләре
Тасуирламаһы
«Башҡортостандың археологик картаһы» китабына ярашлы, бында бер нисә археологик ҡомартҡы асылған:
Бранко Радичевич майҙаны
Тарихы
1903 йылда XIX быуаттың аҙағында ҡалала беренсе һыу үткәргес ҡоролмаһының төҙөлөп бөтөүе хөрмәтенә «Дүрт арыҫлан» фонтаны Бранко Радичевич майҙанына күсерелә, ул бөгөнгө көндә лә шунда урынлашҡан.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Агапонов Николай Нефёдович
Агапонов Николай Нефёдович (Микола Нефедович Агапонов; 9 апрель 1940 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы, техник фәндәр кандидаты (1985), ауыл хужалығы фәндәре докторы (2005), профессор; Украинаның урман хужалығы академияһының мөхбир ағзаһы, Ҡырым Фәндәр академияһының ассоциацияланған ағзаһы.
Үлем язаһы
Тарих
Артабан талион принцибы, күпселек осраҡта, енәйәтсенән зыян күреүсе файҙаһына аҡсалата штраф менән алмаштырылыуға ҡарамаҫтан, үлем язаһы күпселек дәүләттәрҙә һаҡланып ҡала.
Чермода
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Башҡорт милли биҙәүестәре
Аҫыл биҙәүестәр
Кейем кеүек, аҫыл биҙәүестәр ҙә ирҙәрҙекенә һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙыҡына бүленә. Ирҙәрҙә был мөһөрле балдаҡтар, ҡатын-ҡыҙҙарҙа сулпы  — баҡыр һәм көмөштән парлы биҙәүестәр, алҡалар, беләҙектәр, мунсаҡтар керә.Мосолман булараҡ, ирҙәргә алтын әйберҙәр: балдаҡ, сәғәт, сылбыр, беләҙек тыйылған. Ир-егеттәр ҡәмәр - көмөш, уҡа-мәрйен менән биҙәлгән яҫы билбау, ҡайыш йөрөткән.
Кейем өсөн биҙәүестәр
Иң йыш осраған биҙәнеү әйберҙәренән һырғаны (алҡа) атарға мөмкин. Һырға үҙ-ара тоташтырылған ҙур көмөш тәңкәләрҙән йәки сүкеп биҙәк төшөрөлгән тимер тәңкәләрҙән тора.
Кейем биҙәүестәренеү береһе- каптырма Металл (көмөштән эшләнгән айыл, ырғаҡ, сулпыларҙан) йыйылмаларынан торған билбау. Көмөш башҡорттарҙа биҙәүес кенә түгел, ә һаҡлаусы, дауалаусы металл булараҡ ҡулланылған. Ен-шайтан килмәһен тип башҡорт ҡатындары көмөш һырға, көмөш беләҙек, көмөш йөҙөк кейгәндәр.
Алабейә (һырт)
Алабейә — тау һырты. Көньяҡ Уралда, Башҡортостан биләмәһендә урынлашҡан.
Тушҡыр
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдар
Баҙар урамы
Калининский (Ҡалтыман ауыл советы, Иглин районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ғәббәсов Руслан Салауат улы
Руслан Салауат улы Ғәббәсов (Гаппасов ) (18 июль 1979, Ишембай, БАССР) — йәмәғәт эшмәкәре. «Башҡорт милли сәйәси үҙәге» ойошмаһы лидеры һәм нигеҙләүсеһе. Сит ил агенты тип танылған.
Шишков Михаил Фёдорович
Биографияһы
1957 йылда К. Е. Ворошилов исемендәге Хәрби-Диңгеҙ академияһының авиация факультетын тамамлай. 1975 йылға тиклем Хәрби-Диңгеҙ Флоты авиацияһында хеҙмәт итә. «СССР-ҙың атҡаҙанған хәрби летчигы» маҡтаулы исеменә лайыҡ була.
Шишков Михаил Фёдорович 1975 йылдан — запастағы генерал-майор.
Чириз
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Иҫке Ишембай
Тарихы
X иҫәп алыуҙар буйынса унда 18 ихатала 50 ир-егет һәм 45 ҡатын-ҡыҙ була. 1920 йыл иҫәбе буйынса — 59 йортта 298 кеше була.
Хәҙерге осоро
Хәҙер Иҫке Ишембайҙа «Йондоҙ» Мәҙәниәт йорто (элекке кинотеатр), 4-се һанлы урта дөйөм белем биреү мәктәбе, медпункт, 2-се һанлы мәркәз мәсете бар. Адресы: Трактовый урамы, 7-се йорт, Ишембай нефть эшкәртеү заводының элекке 6-сы һанлы балалар баҡсаһы (хәҙер алынған)
Урамдар
Коды ОКАТО ОКТМО - Старый Ишимбай. www.gosspravka.ru
Кривичтар
Барлыҡҡа килеүе тураһында фараздар
Кривичтарҙың славян ата-бабаларының килеп сығышы тураһында ике ҡараш бар. Беренсеһе уларҙың ата-бабалар ерен Карпат төбәге менән, икенсеһе төньяҡ Польша территорияһы менән бәйләй. Шул уҡ ваҡытта кривичтарҙың башта  Псковщинаға (VI быуат: Псковтың оҙон  ҡурғандар мәҙәниәте), Понеманье аша килеүе аныҡлана ), ә һуңғараҡ бер өлөшө көньяҡҡа күсенә һәм  Смоленщина һәм көнсығыш  Белоруссияла ултыра).
Йылан заказнигы
Йылан заказнигы ("Елановский", заказник) — республика әһәмиәтендәге дәүләт зоологик ҡурсаулығы. Йофар, һунар йәнлектәре һәм һирәк осраған хайуан төрҙәре популяцияһын һаҡлау һәм тергеҙеү маҡсатында ойошторола (1963).
Бөрйән аэропорты
Тарихы
Аэропорт 1956 йылда Иҫке Собханғол ауылы эргәһендә асыла. Ул пассажирҙар, санитар транспорт, урман һағы осоштарын башҡарыу өсөн тәғәйенләнә. 1939 йылда Бөрйән районы территорияһына тәүге самолёт төшә. 1940-сы йылдарҙа самолеттар Иҫке Собханғол ауылы эргәһендәе Үрге туғай тип аталған (хәҙер Ҡаршы туғай) сабынлыҡҡа төшәләр, ә ҡыш көндәре — Ағиҙел йылғаһындағы боҙға.
Бөйөк Ватан һуғышы һәм унан һуң осоу-төшөү майҙансығы итеп Арбабай (Арбаҙай) төбәгендәге сәсеүлек файҙаланыла. Бында Ан-2 самолеттары төшә. Аэропорт асылғандан һуң, осоу-төшөү майҙансығы, ағастан административ бина төҙөлә. Уның эсендә радиорубка, касса һәм көтөү залы була.
Ҡалтыман
Ҡалтыман (Калтыманово) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 530 кеше. Почта индексы — 452401, ОКАТО коды — 80228820001.
59-сы гвардия уҡсылар полкы
Хәрби эпизодтар
1941 йылдың 21 декабрендә полк 361-се уҡсылар дивизияһы составында, тимер юл эшелондарынан төшөп ҡалып, Торжоктан көньяҡҡараҡ, фронт һыҙығынан 40 км алыҫлыҫта, туплана.
Ржев тирәһендә
Уң яҡтан 183-сө дивизия, һул яҡтан — 381-се һөжүм итә.
Еремйә
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (92 %) йәшәй.
Үрге Маншыр ауыл Советы (Илеш районы)
Тарихы
Башҡортостан Республикаһының 2008 йылдың 19 ноябрҙәге 49-3 һанлы «Айырым ауыл советтарын берләштереү һәм тораҡ пункттарҙы тапшырыу менән бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошондағы үҙгәрештәр тураһында» Законы белдерә : Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошонда түбәндәге үҙгәрештәрҙе индерергә: Илеш районы буйынса: Иғмәт ауылында административ үҙәге менән, «Иғмәт» атамаһын һаҡлап, Иғмәт һәм Үрге Маншыр ауыл Советтарын берләштерергә. Үрге Маншыр ауыл Советының Үрге Маншыр, Бүләк ауылдарын Иғмәт ауыл Советы составына индерергә. Иғмәт ауыл Советының сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға. Иҫәп мәғлүмәттәренән Үрге Маншыр ауыл Советын алып ташларға
Аляев Юрий Геннадьевич
Аляев Юрий Геннадьевич (24 март 1942 йыл) — СССР һәм Рәсәй урологы, Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (2002), Рәсәй фәндәр академияһының ағза-корреспонденты (2014).
Ю. Г. Аляев етәкселегендә һәм уның ғилми консультацияһы ярҙамында 76 (30 докторлыҡ һәм 46 кандидатлыҡ) диссертация яҡланған. Үҙ фәнни мәктәбенә нигеҙ һалыусы.
Биографияһы
1975 йылдан — ассистент, 1984 йылдан — И. М. Сеченов.исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтының урология кафедраһы доценты.
2002 йылда Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты итеп һайлана.
2011 йылдан И. М. Сеченов исемендәге Беренсе Мәскәү медицина академияһының ректоры, Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, профессор П. В. Глыбочко инициативаһы буйынса ойошторолған Уронефрология һәм кешеләрҙең репродуктив һаулығы ғилми-тикшеренеү институты етәксеһе.
Этҡол ауыл советы (Ишембай районы)
Этҡол ауыл Советы — Башкортостандың Ишембай районындағы муниципаль берәмек.
Джвари монастыры
Ҡыҫҡаса тарихы
2004 йылда Джвари юҡҡа сығыу ҡурҡынысы янаған йөҙ ҡомартҡы иҫәбендә Монументтарҙың халыҡ-ара фонд исемлегенә индерелә, 2007 йылда үткәрелгән реставрация эштәре һөҙөмтәһендә ҡорам был исемлектән алына. Шул уҡ ваҡытта монастырь стеналарында һуңғы 80 йыл эсендә элекке Советтар Союзының барлыҡ мөйөштәренән килгән төрлө йәштәге туристарҙың тупаҫ һәм рәхимһеҙ ҡултамға-яҙыуҙарын күрергә була.
Кәлтә
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Чулпаныш
Чулпаныш — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Барда йылғаһының һул ярына тамағынан 54 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Шәүәлиев Рауил Рәшит улы
Биографияһы
1998 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетында госпиталь хирургияһы профессоры дәрәжәһендә студенттарҙы уҡыта башлай.
Габриэль Нарутовичтың үлтерелеүе
Габриэль Нарутовичты Польша республикаһы президенты вазифаһына һайлау
1921 йылдың 17 мартында ҡабул ителгән поляк конституцияһының 39-сы статьяһына ярашлы, президент Милли йыйылыш составына ингән Сейм һәм Сенаттың күпселек тауышы менән һайлана.
1922 йылдың ноябрендә парламент һайлауҙары һөҙөмтәһендә Сеймдағы 444 урындан уң үҙәк төркөмө 220 мандат ала, һулдар — 97, милли аҙсылыҡтар — 89, башҡалар — 38 урын. Шулай уҡ Сенатта ла 111 урындың күпселегенә уңдарэйә була.
Райман (Ырымбур өлкәһе)
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башҡорттар 78 % тәшкил итә.
Сулак һыуһаҡлағысы
Сулак һыуһаҡлағысы — Рәсәйҙең Һарытау өлкәһендә, Оло Ырғыҙ йылғаһындағы һыуһаҡлағыс.
Шәрмәйет
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы  Кама ГЭС-ынан  Воткин һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Криуша (Майна ҡушылдығы)
Криуша — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Майна йылғаһының уң ярына тамағынан 4,1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 15 км.
Непал
Тәбиғәт зоналары
Непал территорияһы үҙенең тәбиғи-географик үҙенсәлектәре буйынса Гималай тау системаһы буйлап көнбайыштан көнсығышҡа һуҙылған бейеклек бүлкәттәренә бүленә.
Халыҡ һаны
Мәҙәни һәм этник йәһәттән Непал — йөҙгә яҡын милләт һәм каста ҡатнашмаһы. Теге йәки был кастаға ҡарау ҡабул ителгән йолаға бәйле. Непал халҡы етмеш төрлө телдә һәм диалекттарҙа һөйләшә.
Этнография
Непалдың иң ҙур халыҡтары тураһындағы мәғлүмәттәр түбәндәге таблицала тупланған:
Халыҡтың 49 проценты өсөн (2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса) туған теле — непал теле. Башҡа киң таралған телдәр — майтхили (12,4 %), бходжпури (7,6 %), тхару (5,9 %), таманг (5,2 %), невари (3,6 %) һәм магары (3,4 %).
Тышҡы сауҙа
Төп һатып алыусылар — Һиндостан (54 %), Америка Ҡушма Штаттары (11 %), Төркиә (6,7 %), Германия (4,1 %).
Транспорт
Непал халҡының өстән бер өлөшө, әгәр йәйәү сыҡһалар, оло юлдан ике сәғәтлек арала йәшәй. Яңыраҡ бөтә административ үҙәктәр илдең баш ҡалаһы Катманду менән тоташтырыла. 2009 йылда юлдарҙың 60 проценты тиерлек ауыл-ара һәм ямғырҙар миҙгелендә кеше үтмәҫлек булып һаналған. Катмандуның диңгеҙ менән бәйләнеше Һиндостандың Калькутта порты аша үтә. Юлдарҙың насар торошо непал халҡына баҙарға, мәктәптәргә һәм дауаханаларға йөрөүҙе ҡыйынлаштыра.
Киң мәғлүмәт саралары
«Nepal Television» дәүләт телерадиокомпанияһы шул уҡ исемле телеканалды үҙ эсенә ала, «Radio Nepal» дәүләт радиокомпанияһына шул уҡ исемле радиостанция инә.
Жак Картье
Биографияһы
1540 йылдың 17 октябрендә Франциск I Картьеға, унда күсенә башлау маҡсаты менән, үҙе тапҡан ерҙәргә ҡайтырға бойора. Колонизация менән Картье етәкселек итәсәк тип фараз ителә, ул хатта Римдан фатиха ала. Уға төрмәләрҙән 50 тотҡон алырға һәм улар менән Канада, Сак һәм Сагенайҙың яңы ерҙәренә юл тоторға бойороҡ бирелә. Өс айҙан һуң король яңы фарманы менән колониялаштырыу өсөн яуаплы итеп Гугенот Робертвалде тәғәйенләй. Картье тик навигация мәсьәләләре менән шөғөлләнергә тейеш була Экспедиция баштан уҡ икегә бүленә. Картье Канадаға 1541 йылдың йәйендә килә һәм индеецтарҙың уға ҡарата мөнәсәбәте үҙгәреүен асыҡлай. Ҡышты ирокездар ҡамауында ҡалған фортта үткәргәндән һәм күскенселәрҙең бер өлөшөн юғалтҡандан һуң, тыуған иленә ҡайта. Ҡайтыр юлында ул Робервалде осрата. Ул уға кире ҡайтырға бойора, әммә Картье бойороғона буйһонмай һәм йәшерен рәүештә Францияға ҡайта.
Икенсе экспедиция
Йылға буйлап өҫкә күтәрелеп, ул Орлеан утрауына барып етә. Был «канада» территорияһы була. Картье йылға буйлап Ошелаға тиклем юлын дауам итә, Доннакона европалылар менән сауҙаны монополиялаштырырға һәм башҡа ирокездарҙан айырымланырға теләй, шуға күрә Картьеның пландарына ҡамасаулай. Картье үҙенең караптарын ирокездар ауылы тирәһендәге Сент-Круа йылғаһында ҡалдырып, 19 сентябрҙә Émérillon карабында Хоселагаға табан юллана. 2 октябрҙә ул ирокездар стилендә төҙөлгән ҡалаға, хәҙерге Монреаль ҡалаһына, барып етә. Картье уны Мон-Руаяль тип атай. Артабан юлсыларға йылға һикәлтәләре ҡамасаулай башлай, индеецтар, йылға ағымында бындай һикәлтәләр бик күп, тип ишаралайҙар, ә йылға үҙе алтынға. баҡырға һәм көмөшкә бай тылсымлы Сәгәнәй иленә алып бара, тиҙәр. Картье юл Ҡытайға алып барыуына ышана. Ошо ерҙә ҡала барлыҡҡа килә, уның исеме — Lachine Lachine Rapids, Квебек.
Иҫке Татыш ауыл Советы (Илеш районы)
Иҫке Татыш ауыл Советы — Илеш районы составында 2008 йылда бөтөрөлгән административ-территориаль берәмек һәм ауыл биләмәһе (муниципаль берәмек тибы). Почта индексы — 452275. ОКАТО коды — 80230866000. Ябалаҡ ауыл Советы ауыл биләмәһе менән берләштерелә. 1991 йылда барлыҡҡа килә.
Ҡотлогилдина Зөһрә Сәлимйән ҡыҙы
Ҡотлогилдина Зөһрә Сәлимйән ҡыҙы (20 август 1951 йыл) — журналист, шағир, йыр текстары авторы. 1989—2015 йылдарҙа «Башҡортостан пионеры» һәм хәҙерге «Йәншишмә» гәзите хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1978—1987 йылдарҙа һәм 1989 йылда — бүлек мөдире, 1987—1989 йылдарҙа баш мөхәррир урынбаҫары. 1979 йылдан СССР Журналистар союзы, 1989 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1995) һәм Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы (2020), Баязит Бикбай (2011), Рәми Ғарипов (2012) исемендәге әҙәби премиялар лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2022).
В. Володарский һәйкәле
Тарих
1924 йылдың 27 майында һәйкәлдең гипстан моделе әҙер була. Пьедесталды эшләү өсөн Адмиралтейский яры буйындағы 1909—1910 йылдарҙа скульптор Л. Бернштамдың төҙөгән I Петрҙың «Петр I спасает погибающих в Лахте» һәм «Петр I обучается в городе Саардаме в Голландии корабельному делу в 1697 г.» тигән ике һәйкәленең постаментына демонтаж яһайҙар. «Ҡыҙыл Выборжец» заводында В. Володарскийҙың бронза спульптураһы ҡойола. Һәйкәл асыу тантанаһы 21 июнь 1925 йылдың 21 июнендә уҙғарыла.
Рождество Христово ғибәҙәтханаһы (Балахна)
Рождество Христово ғибәҙәтханаһы — Балахналағы православие сиркәүе.
Каширин Иван Дмитриевич
Биографияһы
Граждандар һуғышының аҙағын И. Д. Каширин 30-сә уҡсылар дивизияһы юлдары менән үтә. Һуғышты Көнсығыш фронтының Төркөстан армияһы Айырым казак кавалерия бригадаһы командиры булып тамамлай.
Осинов йырыны
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Хопер йылғаһы, инештән Ворона йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Хопер, йылға бассейны — Дон (һыу бассейнының Рәсәй өлөшө).
Сутлымка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
24 февраль
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Хаустов Анатолий Тихонович
Биографияһы
Училищены тамамлағас Башҡортостан Республикаһы рус дәүләт академия драма театрында эшләй.
Сыгль-Игль
Сыгль-Игль — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Энтль-Моккун-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Әүләш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Петрова Галина Константиновна
Биографияһы
Николаев ҡалаһында тыуған. Урыҫ. Новочеркасск политехник институтында уҡыған. 1942 йылдан Хәрби-Диңгеҙ флоты нда. КПСС-ҡа ағзалыҡҡа кандидат.
Курстарҙы тамамлағандан һуң, Галина Новороссийск госпиталенә (башҡа мәғлүмәт буйынса, Геленжиктағы 43-сө хәрби-диңгеҙ госпитале) йүнәлтмә ала. Тәүлек әйләнәһенә, ялһыҙ эшләүҙе талап иткән эш тә йәш ҡатынға етерлек тойолмай — ул бар күңеле менән алғы һыҙыҡҡа ынтыла. 1942 йылда ире Анатолийҙың һәләк булыуы тураһында хәбәр алғандан һуң, был теләге тағы ла ашҡындыра. Был ваҡытта дошман Новороссийскиға уҡтала.
1943 йылдың 1 ноябрендә Керчь ярымутрауына диңгеҙ десантында ҡатнаша. Галина майор Беляков батальонында була, һәм десант алдында сәнскеле сымдар һәм мина яланы була. Туҡтауһыҙ ут аҫтында Галина Петрова десантсыларға фиҙаҡәр рәүештә медицина ярҙамы күрһәтә һәм һуғыш яланынан яҡынса ярты йөҙ яралы һалдатты алып сыға. Уны Иптәш Ғүмер тип атайҙар һәм уның менән ғорурланалар. Плацдармда барған һуғышта, яралыларҙы һаҡлап, нисә тапҡыр дошман контратакаһын кире ҡағыуҙа ҡатнаша.
Үҙенең Советтар Союзы Геройы наградаһына күрһәтелгәнен белдеме ул юҡмы? Билдәһеҙ... Уның һәләк булыуы тураһында мәғлүмәт төрлөсә — вафат булған көнөн йә 8 ноябрь, икенселәре — 8 декабрь тиҙәр.
Вардзиа
Халыҡ этимологияһы «Вардзиа» атамаһының килеп сығышын  түбәндәге легенда менән аңлата. Бер мәл, батшабикә Тамара бәләкәй ҡыҙ булған сағында, ул ағаһы менән әле төҙөлөп бөтмәгән монастырҙың мәмерйәһендә уйнаған. Ниндәйҙер бер мәлдә егет баланы мәмерйә лабиринттарында күҙҙән юғалта, шул саҡ бәләкәй Тамара: «Мин бында, ағай!» (груз «ვარ აქ, ძია», «Ак вар, дзиа!») тип ҡысҡыра. Батша Георгий III ҡыҙының ошо ҡысҡырған һүҙен монастырҙың атамаһы итергә бойора.
Әлеге ваҡытта Вардзиа монастыры көньяҡ Грузияла туристар өсөн иң иҫтәлекле урындарҙың береһе булып тора. 2005 йылда комплексты ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индереү тураһында мәсьәлә ҡуйыла.
Джоаккино Россини
Бала сағы һәм йәшлеге
Моғайын, Россиниҙың тәүге композиторлыҡ тәжрибәләре 1804 йылға ҡарайҙыр. Вашингтондағы Конгресс китапханаһында уның квартет өсөн яҙылған алты сонатаһы табыла. Ҡыллы оркестрҙарҙа ҡулланылған был партитуралар йәш композиторҙың Гайдн һәм Моцарт менән оҡшашлығын асыҡлай, бынан тыш, сонаталарҙа опера тенденциялары күренә, йыш ҡына ритмик үҙгәрештәр күҙәтелә һәм асыҡ, йыр көйҙәре өҫтөнлөк итә.
Ижады башланған осор (18101815)
Россиниҙың композиторлыҡ эшмәкәрлегенең тәүге аҙымдарынан уҡ уның бөтә ижади юлына хас сифат: музыканы тиҙ арала һәм бик еңел рәүештә яҙыу.
Парижда Һәм Лондонда
Россиниҙың «Алжирҙағы итальян ҡатын-ҡыҙы» операһы Париж сәхнәһендә беренсе тапҡыр 1817 йылда ҡуйыла. Артабан йыл һайын тиерлек композиторҙың башҡа әҫәрҙәре Париж сәхнәләрендә ҡуйыла. Бөтә музыкаль Париж ике лагерға бүленә: Россини ижады бик юғары баһалаусыларға һәм уның ярһыу дошмандарына. Әммә композиторҙың Парижда күренүе бер ни тиклем ваҡытҡа бәхәстең киҫкенлеген кәметә.
«Вильгельм Телль»
Россиниҙың һуңғы опера шедевры В. Беллини, Г. Доницетти һәм Дж. Верди ижадтарында итальян героик операһы жанрының артабанғы үҫешенә ҙур йоғонто яһай.
Яңы тормош
Ул ике ҙур вокаль-симфоник әҫәр ижад итә: Stabat mater (1842) һәм «Бәләкәй тантаналы месса» (1863). Был ораторториаль әҫәрҙәренең музыкаһы экспрессияға бай һәм дөйөм кешелек кисерештәренең киң донъяһын кәүҙәләндерә. Уларҙың музыкаль теле Россиниҙың өлгөргән операларында өҫтөнлөк иткәнгә оҡшаш.
1846 йылда, Изабелла Кольбран үлгәндән һуң бер йыл үткәс, Россини Олимпия Пелисьеға өйләнә һәм уның менән 15 йыл йәшәй.
Наградалары һәм иҫтәлеге
Һуңыраҡ Верди Россини буйынса үҙенең Реквиемын яҙырға ҡарар итә; эш оҙаҡҡа һуҙыла, һәм билдәле яҙыусы Алессандро Мандзониҙың вафаты (22 май 1873 йыл) уны тиҙ арала тамамлауға этәргес була. 1989 йылда дирижер Гельмут Риллинг Россини өсөн реквиемдың оригиналь версияһын яҙҙыра, ул донъя премьераһы булып тора.
Геохронология
Вильямс Смит (1769—1839) ташҡа әйләнгән хайуандар һәм үҫемлектәр ҡалдыҡтары буйынса тау тоҡомдары йәшен билдәләү ысулын өйрәнә. М. В. Ломоносовта (1763) был өлкәлә эшләй.
Бикҡолов Хөрмәт Талха улы
Бикҡолов Хөрмәт Талха улы (22 март 1927 йыл — 4 август 1997 йыл) — яҙыусы, тәржемәсе, нәшерсе. 1980 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1987).
Костенюк Александра Константиновна
Карьераһы
Атаһы уны биш йәштән шахмат уйнарға өйрәтә.
Факториал
Башҡа үҙсәнлектәре
һаны өсөн:
Икеләтә факториал
һанының икеләтә факториалы
Донецкиҙа Пушкин һәйкәлдәре
Мәҙәниәт йорто янында Пушкин һәйкәле
1959 йылда Пушкин исемендәге Мәҙәниәт йорто янында Пушкин һәйкәле ҡуйыла. Һәйкәл Пушкиндың аяғүрә баҫып торған фигураһынан ғибәрәт. Постаменты кирбестән һәм тимер бетондан яһалған. Урындағы тарихи ҡомартҡы статусына эйә (№ 99), 724-се ҡарар менән 1969 йылдың 17 декабрендә дәүләт  иҫәбенә алынған. 2012 йылдың апрелендә вандалдар һәйкәлдең ҡулын һындыра    .Ҡала властары авария хәлендә булған һәйкәлде тергеҙергә вәғәҙә итә.
Пушкин персонаждары һәйкәле
Пионерҙар һарайы эргәһендә «Ыласын» балалар майҙансығы урынлашҡан. Унда Пушкиндың «Алтын әтәс тураһында әкиәте»  буйынса скульптура композицияһы урынлашҡан булған. Композицияға Дадон батша, Шәмәхә батшабикәһе һәм алтын әтәс ингән. Майҙансыҡты реконструкциялағандан һуң композиция һүтеп алына.
Факториал
Тапҡыр факториал
булғандағы айырым осраҡтары. Тапҡыр факториал гамма-функция менән түбәндәге нисбәт ярҙамында бәйләнгән :
Кәмеүсе факториал
= 4,
Семипалатинск өлкәһе (Ҡаҙағстан)
Семипалатинск өлкәһе — (Семипалатинская область, Семей облысы (Қазақстан)) Ҡаҙаҡ ССР-ы (1939—1991) һәм  Ҡаҙағстандың административ берәмеге.
Тарихы
Рәсәй империяһының Семипалатинск өлкәһе 1854 йылдың 19 майында барлыҡҡа килгән. 1920 йылдың 11 декабрендә Семипалатинск губернаһы тип үҙгәртелә.
Факториал
Субфакториал
тәртибендәге тәртипһеҙлектәр һаны итеп билдәләнә, йәғни
Йосопов Хәмит Ғәббәс улы
Биографияһы
Хәмит Ғәббәс улы Салауат нефть химияһы комбинаты («Газпром нефтехим Салауат» ААЙ) төҙөлөшөндә ҙур уңыш ҡаҙана. 1958 йылдың ғинуарынан Х. Ғ. Йосопов С-80 бульдозерында бер ниндәй ремонтһыҙ 2500 мотосәғәт эшләй. Көн һайын эш планын 150—180 процентҡа үтәй.
Тырны-Ауз-Су
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Көнбайыш Каспий һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баксан, Черек йылғаһыҙ. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Терек һәм Волга араһындағы Каспий диңгеҙе бассейны йылғалары.
Эртацминда
Эшкәртелгән таштан төҙөлгән сиркәү ике таяуҙа тора. Алтарҙың ике яғынан ике ҡа итеп бүлмәләр төҙөлгән, биҙәктәр булыуына ҡарамаҫтан, сиркәү үҙенең фасады менән билдәлелек яулай. Сиркәүҙең бөтә дүрт яғына ла биҙәкләп төшөрөлгән Тәреләр ҡуйылған.
Тарихы
Сиркәү XIII быуаттың беренсе яртыһында төҙөлә. Стилистик йәһәттән ул XII—XIII быуаттарҙағы сиркәүҙәргә, атап әйткәндә, Икорта, Питарети, Бетаниа, Кватахеви һәм башҡа сиркәүҙәргә оҡшаған
Аланка (Кошаева ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Нерга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Кожевников Павел Андреевич
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Ҡабул ителгән социалистик йөкләмәләрен һәм пландарҙы үтәүҙә өлгәшкән ҙур уңыштары һәм бер предприятиелә оҙайлы һәм юғары етештереүсәнле хеҙмәте өсөн Павел Андреевич Кожевников I (1989), II (1986), III (1978) дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән.
Тутағас
Тарихы
2010 йылға тиклем ауылда тулы булмаған урта мәктәп эшләй. Хәҙер балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ станцияһы, ауыл клубы, магазиндар бар.
Урамдар
Крупская урамы
Эшселәр урамы
Кесе Хәлил
Кесе Хәлил (Малохалилово) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Гай ҡала округындағы ауыл.
Тарихы
Кесе Хәлил (Бәләкәй Хәлил, Ахун) ауылы Ырымбур губернаһы Үҫәргән улусы составында була. Ауылға XIX быуат уртаһында Иҫке Хәлил ауылы кешеләре нигеҙ һала. Ауылдың икенсе атамаһы — Ахун, уның барлыҡҡа килеүе бында йәшәгән Орск өйәҙе 3-сө Үҫәргән улусы ахуны Мөхәмәтғәлей Илбаҡтинға бәйле.
Смольный янындағы В. И. Ленин һәйкәле
Тарих
1924 йылда Ленин һәйкәле проектына конкурс иғлан ителә. Уның һөҙөмтәһе буйынса конкурста скульптор В. В. Козлов менән архитекторҙар В. Г. Гельфрейх һәм В А. Щуко проекты еңеүсе тип табыла. Бронза скульптура Сәнғәт академияһының бронза ҡойоу заводында ҡойола, был эш менән ҡойоусы В. З. Гаврилов һәм скульптор Я А. Троупянский етәкселек итә. Һәйкәл постаменты өсөн Череповецкий губернаһынан монолит гранит килтерелә.
Һәйкәлде асыу тантанаһын Октябрҙең унынсы йыллығына арнайҙар. 1918—1923 йылдарҙа Ленин һәйкәле урынында К. Маркстың гипс скульптураһы (А. Т. Матвеев эше) торған була.
Ғәбиҙуллин Зәйнулла Ғәйнулла улы
Әҙәбиәт
Медицинский вестник Башкортостана. Выпуск № 4.том 9. 2014
Таба
Ҡоймаҡ табаһы
Ҡоймаҡлыҡ — ҡамырҙы тимер көрәксектәр ярҙамында тиҙ генә тигеҙләп ебәреп була торған таба. Ҡоймаҡ табаларының сите тәпәшәк (1 см тирәһе) була, ҡул бешмәһен өсөн һабын оҙон итеп эшләйҙәр. Ҡоймаҡ тигеҙ бешһен өсөн төбө ҡалын итеп эшләнә.
Бәкеров Ҡадир Ғади улы
Биографияһы
Ҡадир Һаҙый улы Бакиров (Әбүбакиров) 1905 йылдың 9 ғинуарында Ырымбур губернаһының Орск өйəҙе Өмбәт ауылында тыуған.
Ленинград театр техникумын тамамлаған (1930). 1928—1930 йылдарҙа Ленинград Көнсығыш халыҡтары мəғариф йорто эргəһендəге Татар театр оҫтаханаһы режиссёры. 1931—34 йылдарҙа — Башҡорт сəнғəт техникумында, 1936 йылдан алып — Мəскəү консерваторияһы эргəһендəге Башҡорт студияһында, 1939—1941 йылдарҙа Дәүләт театр сәнғәте институтында уҡыта; 1933—1934 йылдарҙа һəм 1943—1950 йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында, 1934—1936 йылдарҙа һəм 1951—1959 йылдарҙа Баймаҡ колхоз-совхоз театры (ҡара: Сибай драма театры), 1938—1941 йылдарҙа Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында режиссёр һəм баш режиссёр, 1960—1968 йылдарҙа Башҡорт филармонияһының эстрада режиссёры.