cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Волга буйы федераль округының Рәсәй Геройы А. В. Доставалов исемендәге Башҡорт кадет корпусы
Етәкселәре
Интернат-мәктәбе булдырылғандан алып кадет корпусының директорҙары исемлеге:
Ҡырағай ҡуян
Таралыуы
Йылына ҡар япмаһы булған көндәрҙең минималь һаны (37-гә тиклем), шулай уҡ тотороҡло ҡар япмаһы булмаған ҡыштың максималь һаны (уртаса 79 % кәм түгел) төрҙөң оптималь йәшәйешен билдәләүсе фактор булып тора. Ҡар япмаһы менән көндәр һаны был күрһәткестән артҡан осраҡта, ҡуяндарҙың популяцияһы үҙгәреүсән була, йәғни йомшаҡ ҡышта ҡуяндар көньяҡтараҡ йәшәгән төбәктәрҙән төньяҡҡа күсә һәм ҡыш ҡатыраҡ осраҡта һәләк булалар. Ҡар япмаһы менән булған 102 көн — мөмкин булған сиктең максималь күрһәткесе.
Йәшәү биләмәһе
Ҡырағай ҡуяндар 0,5—20 гектар майҙанды биләп торалар. Территорияны тире биҙҙәренең (еҫ, артҡы, эйәк) еҫле секреты менән билдәләйҙәр. Улар коллектив хайуан. Ҡуяндарҙан айырмалы рәүештә, улар тәрән ҡатмарлы өңдәр ҡаҙый, унда ғүмерҙәренең байтаҡ өлөшөн үткәрәләр. Өңдәре ике өлөшкә бүленә: ғаиләләр өсөн һәм бала табыу өсөн. Ғаилә өңдәрендә оло заттар йәшәй (70-кә тиклем) һәм уларҙың бер нисә инеү-сығыу юлы бар. Бала табыу өңдәрен инәһе ғаиләнекенән бер аҙ алыҫыраҡ урынлаштыра: улар бәләкәйерәк һәм ҡағиҙә булараҡ бер инеү-сығыу урыны була, ашатҡандан һуң инәһе тупраҡ һибеп, уны тапап ҡуя.
Өңгә инеү юлы киң, диаметры 22 сантиметрға тиклем; инеү урынынан 85 сантиметр алыҫлыҡта йөрөү юлының диаметры 15 сантиметрға тиклем тарая. Торлаҡ йорттарының бейеклеге 30—60 сантиметр. Төп тоннелдәргә инеү юлдары ер өйөмдәре буйлап таныла, бәләкәй сығыу урындарында ер өйөмдәре юҡ. Ҡуяндар, ғәҙәттә, өңдән алыҫ китмәй һәм яҡын-тирәләге урындарҙа туҡлана, әҙ генә хәүеф янағанда ла өңөндә йәшеренә. Йәшәгән өңдәрен емерелгәндә йәки өңдәре тирәләй үҫемлектәр ныҡ үҫкәндә генә ҡалдыралар. Ҡуяндар тиҙлеген сәғәтенә 20—25 километр/сәғәт арттырмайынса бик тиҙ йүгермәй, шулай ҙа йылғырҙар, шуға күрә өлкән ҡуянды тотоуо ауыр.
Төньяҡ Кавказда ҡуяндар ҡуйы ҡыуаҡлыҡтарҙа йәшенә һәм өң ҡаҙмай. Ҡайһы бер инәләре соҡорҙарҙа тоҡом килтерә.
Иҫәбе һәм кеше өсөн әһәмиәте
Ҡырағай ҡуян популяцияһы һиҙелерлек үҙгәрештәргә дусар була, ҡайһы бер осраҡтарҙа аномаль юғары кимәлгә етеүе лә ихтимал. Күпләп үрсегәндә улар урман һәм ауыл хужалығы на зыян килтерә.
Фәрхетдинов Мирғәй Әхмәй улы
Биографияһы
3-сө Украина фронтында 57‑се армияның 223-сө уҡсылар дивизияһы 1041-се уҡсылар полкының пулемёт ротаһы командиры була. 1944 йылдың 24 мартында өлкән лейтенант Мирғәй Фәрхетдинов үҙенең яугирҙары менән Украинаның Николаев өлкәһе Буг ауылы янында Көньяҡ Буг йылғаһын тәүгеләрҙән булып аша сыға. Был алышта Фәрхетдинов яраланһа ла, батальон Көньяҡ Буг йылғаһының уң яҡ ярында ныҡлап нығынғансы һуғышсыылар менән етәкселек итеүен дауам итә.
Приход училищеһы йорто (Новочеркасск)
Тарихы
Ҡалала башҡа уҡыу йорттары барлыҡҡа килә башлағас, приход училищеһы үҙенең исемен үҙгәртә башлай. Тәүҙә ул Үрге Новочеркасск училищеһы тип атала, унан һуң Беренсе приход училищеһы тигән исем йөрөтә. Был уҡыу йортонда Николаевск сиркәүе мәхәлләһе балалары уҡый. Училище йыл һайын 150 уҡыусы ҡабул итә, улар бушлай белем алалар. Йыл һайын уҡыу йорто ихтыяждарына 2450 һум аҡса талап ителә. Был аҡсаны Дон ғәсҡәрҙәре һәм Новочеркасск станицаһының маҡтаулы попечителе бүлә.
Сайранов Садиҡ Уйылдан улы
Батырлығы
''«…Вместе с личным составом переправил своими средствами на западный берег реки боеприпасы и два станковых пулемёта, которые прикрепил на одном бревне и переправлял вплавь. Переправившись на правый берег, выбрал выгодный рубеж и закрепился. Вскоре противник превосходящими силами перешёл в контратаку на позиции стрелкового батальона.''
Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты
Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты  (тулы атамаһы — «Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты» дәүләт бюджет учреждениеһы) — үҙенә генә хас хирургик технологияларын һәм дауалау методтарын әҙерләү, офтальмохирургия өлкәһендәге донъялағы иң яҡшы технологияларҙы ғәмәлдәге һаулыҡ һаҡлау эшендә камиллаштырыу һәм ҡулланыу менән шөғөлләнеүсе республиканың алдынғы фәнни-тикшеренеү учреждениеһы.
Хәҙерге заманда
Фәнни-етештереү (производство) бүлеге үҙ эсенә медицина тәғәйенләнешле изделиелар: интраокуляр һәм контакт линзалар эшләп сығарыу лабораторияһын, халыҡ-ара бәйләнештәре һәм маркетинг бүлектәрен индерә.
Фәнни тикшеренеүҙәре
Фәнни-тикшеренеү эшмәкәрлегенең приоритет йүнәлештәре: рефракцион һәм реконструктив-элекке хәленә ҡайтарыу хирургияһы, глаукома хирургияһы, витреоретиналь, лазер хирургияһы, күҙ шешеү сирҙәрен дауалау.
Сөнәғәтуллин Йәүҙәт Оморҙаҡ улы
Сөнәғәтуллин Йәүҙәт Оморҙаҡ улы (12 июнь 1924 йыл — 29 сентябрь 2007 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсылар полкының штаб начальнигы элемтәсеһе, рядовой. Советтар Союзы Геройы (1944).
Халыҡ-ара валюта системаһы
ХаВС тарихы
Алтын стандарт (1870—1914 һәм 1925—1931) осоронда ХаВС асылы алмашыу, иҫәпләшеү берәмеге һәм ҡиммәткә эйә депозит сараһы булараҡ алтын аҡсалар ҡулланыуҙан тора. Милли үҙәк банктар, үҙҙәренең алтын резевына ҡарап, аҡса сығара, уның валюта курсы фиксацияланған була, сөнки валюта алтындың миҡдарына буйһона. (Ләкин көмөш йәки башҡа металдарға бәйле алмашыу курстары ла урынлаштырылғылай). Был иһә алтыны булған һәм алтыны булмағын илдәр араһында тиңһеҙлек тыуҙыра, шулай ҙа ваҡыт үтә килә хәл көйләнә. Башта система һәйбәт эшләй: аҡса массаһы халыҡ-ара операцияларҙа хисаплашыу өсөн етерлек була, әммә сауҙа һәм милли иҡтисадтар үҫкән һайын уның етмәүе нығыраҡ һиҙелә бара. Илдә экспорт импорттан артығыраҡ булһа, ил алмашҡа алтын (йәки алтынға әйләндерелә торған валюталар) ала, һәм уның резервтары арта, ошо сәбәпле әйләнештә йөрөгән аҡса массаһы ла үҫә. Әйләнештәге аҡсаның күбәйеүе, тауар импортын арттырып һәм инфляция хасил итеп, үҙенән-үҙе диспропорцияны көйләй, һөҙөмтәлә дәүләттең үҙ тауарҙарына хаҡ күтәрелә, экспорт ҡыҫҡара. Әгәр илдең тышҡы сауҙаһы дефицитлы булһа, алтын резервтың кәмеүе аҡса массаһын да кәметә, импорт тауарҙарына эске ихтыяж ҡыҫҡара, дәүләттең продукцияһына сит илдәрҙә хаҡ төшә. Ләкин был системаның етди етешһеҙлектәре лә була. Тышҡы дефицит аҡса массаһын кәметтергән ил иҡтисади эшмәкәрлеген һүлпәнәйтергә мәжбүр була, эшһеҙлек көсәйә. Актив сальдолы илдәр өҫтөнлөклө хәлен «алтынды стерилләштереү» юлы менән оҙайтырға, аҡса әйләнешен һәм эшһеҙлекте шул рәүешле йүгәнләргә тырыша. Бының эҙемтәһе булараҡ, Беренсе донъя һуғышы ваҡытында төп илдәр хәрби сығымдарын финанслауҙы арттырыу маҡсатында алтын стандарттан баш тарта. Һуғыш арҡаһында эшсе көстәр һәм етештереү ҡеүәттәре ныҡ кәмей. Һөҙөмтәлә хаҡтар арта, инфляция шәбәйә. Алтын стандартты яңынан ҡайтарыу хәлде тағы ла ҡатмарлаштыра төшә. 1931 йылға үҙәк банктар араһындағы операцияларҙы башҡарыу өсөн ҡулланылған берҙән-бер валюта булып доллар ҡала.
1944 йылда, Бреттон Вудста Халыҡ-ара валюта фондын (ХаВФ) ойошторғанда доллар-алтын валюта стандарты булдырыла, ул 1972 йылға тиклем дөйөм валюта ролен үтәй. Бөйөк Британияның Бреттон Вудстағы вәкиле Джон Мейнард Кейнс донъя эмиссия банкы (ХаВФ шундай банкка әйләнергә тейеш була) һәм донъя валютаһы (уға банкор тигән исем ҡуша) булдырыу идеяһын тәҡдим итә. Бреттон Вудстағы АҠШ вәкиле Уайт уға ҡаршы төшә: «''Нимәгә беҙгә яңы донъя валютаһы сығарырға, беҙҙең доллар бар бит инде. Нимәгә беҙгә донъя банкы, Федераль Резерв Системаһы бар ҙабаһа?»'' Шуға ҡарамаҫтан ХаВФ һәм Донъя Банкы ойошторола, беренсеһе — ХаВС-тың эшмәкәрлеген көйләү һәм контролдә тотоу өсөн, ә икенсеһе — үҫеште финанслауҙы яҡшыртыу маҡсатында. Бөтә илдәрҙә лә, тышҡы сауҙаға зыян килтермәй генә, тулы мәшғүллек һәм хаҡтар тотороҡлолоғон тәьмин итерҙәй ХаВС эшләү маҡсаты ҡуйыла. Артабан, үҙәккә долларҙы ҡуйып һәм алтынға һылтанып, фиксацияланған, ләкин төҙәтеүҙәр индереп була торған валюта курстары системаһы индерелә. Дәүләттәр валюта курсын тоторға тейеш була, шулай ҙа ХаВФ үҙ яғынан аңлатыу талап итмәйенсә йә ҡаршылыҡ күрһәтмәйенсә паритетты 10 % сиктәрендә үҙгәртергә лә рөхсәт итә. Долларҙағы алтын хаҡын билдәләгән Америка Ҡушма Штаттары ошо хаҡҡа, күпме тәҡдим ителә, шунса күләмдә алтын һатырға һәм һатып алырға йөкләмә ала. Башҡа валюталар үҙҙәренең курсын долларға ҡарата билдәләй. Был эшкә тәүгеләрҙән булып ҡушылған 44 банкка беркеүсе башҡа милли үҙәк банктар үҙ валюталарының курсын тотоу өсөн валюта баҙарҙарына ҡыҫылырға бурыс ала. Системаның етешһеҙлектәре була, ләкин иң ауыр проблема булып халыҡ-ара сауҙа үҫешенең АҠШ бойондороҡлолоғонда булмаған ликвидлы средстволарҙы күпләп талап итә башлауы тора.
Удаму
Донъяға танытҡан йыры
Сүүмийх зэргэлээнд гэгээ анирлахад
Күгәреп ятҡан тауҙарға табан
Индонезия әҙәбиәте
Бойондороҡһоҙ Индонезия
Прамудья Ананта Туру кеүек, ''В. Мангунвиджая (1929—1999) («Туҡыусы ҡоштар» романы, 1981; «Роро Мендут» трилогияһы, 1983—1987), Әхмәт Тохари (1948 й.) («Пароктан килгән бейеүсе» трилогияһы, 1981—1986), Хайрул Харун (1940—1998) («Мираҫ» романы, 1979), А. Росиди (1938 й.) («Кешелек балаһы», романы 1985), шағирә Диах Хаданинг'' һ. б. ваҡиғаларҙың эпик сағылышын сәйәси һәм этник материалдың тәрәнәйтелгән анализы менән бәйләүгә мөрәжәғәт итәләр. Эмиграцияла ла әҙәбиәт ижад ителә: ''Утуй Т. Сонтаниҙың (1920—1979) «Кейемһеҙ» и «Туҡмаҡ» (урыҫ. тәрж. 1988 й.) повестары, Агам Виспиның (1934—2003), Куслан Будимандың (1935 й.) шиғырҙары, Путу Ока Сутант''ының (1939 й.) («Бали әтәсе тураһында йыр» йыйынтығы).
Ранчаге әҙәби премияһы Индонезияла милли телдәрҙә (сундан, яван, бали) яҙылған әҫәрҙәр өсөн иң абруйлы замана премия булып иҫәпләнә.
Башҡортостандың Социалистик Хеҙмәт Геройҙары
Әҙәбиәт
Башкирская энциклопедия. Том 2 : В — Г — Д — Е — Ё — Ж, 2006 г. — 624 с. ISBN 5-88185-062-9
Алтын миллиард
Килеп сығышы
Рәсәйҙә «алтын миллиард» төшөнсәһенең киң таралыуы Бөйөк Британияның элекке премьер-министры Маргарет Тэтчер исеме менән бәйле. Рәсәйҙә 15 миллион кеше ҡалдырырға кәрәк, тигән фекерҙе ул әйткән тип һанала.
Теоретик нигеҙләү
Новосибирск дәүләт университетының макросоциология үҙәге етәксеһе социолог Николай Розов фекеренсә, глобалләшеү, бөтә бәйләнештәрҙе көсәйтеп, көслө уйынсылар өсөн мөмкинлектәрҙең бик ныҡ үҫеүенә килтерә. Глобалләшеү үҫешенең ҡотолғоһоҙ эҙемтәләренең береһе — сағыштрмаса тиңһеҙлектең киҫкен үҫеүе, ул иһә социаль көсөргәнешлекте арттыра. Баҙарҙа конкуренцияның аяуһыҙлаша барыуы донъя люмпендары массаһы барлыҡҡа килеүгә һәм социал-дарвинистик процестар көсәйеүгә — баҙарҙа ла тәбиғи һайлап алыу башланыуға — килтерә.
Диоген
Биографияһы
Диоген Лаэртский яҙғанса, фәйләсүф Диоген аҡса алмаштырып кәсеп иткән Гикесийҙың улы була. Дельфыға килеп, ул оракулдан нимә менән шөғөлләнергә кәңәш һорай һәм ошондай яуап ала: «ҡиммәттәрҙе яңынан баһалау менән» (грек. <span style="font-family: palatino linotype, new athena unicode, athena, gentium, code2000, serif; font-size: 105%;">παραχάραττειν τὸ νόµισµα   ). Башта ул был һүҙҙәрҙе «аҡсаны ҡабат ҡойоу» тип аңлай, ләкин, һөргөнгә эләккәс, ул үҙенең философияға ылығыуын төшөнә. Афинала Антисфенға берегә. Торлағын Афина агораһы эргәһендә балсыҡ мискәлә (пифос) ҡора, ләкин малай-шалай уның йортон емерә. Афиналылар уға яңы мискә килтереп бирә.
Иҡтисад институты (Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһе)
Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты  (рәсми атамаһы Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты федераль дәүләт бюджет фән учреждениеһы ) —  Рәсәй Фәндәр академияһының Екатеринбургтағы  махсуслашҡан ғилми-тикшеренеү учреждениеһы. Институт 1971 йылдың 13 майында  СССР Фәндәр академияһы Урал фәнни үҙәгенең Иҡтисади тикшеренеүҙәр бүлеге нигеҙендә  ойошторола. М.&nbsp;А.&nbsp;Сергеев тәүге директоры була,  унан һуң Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы В.&nbsp;П.&nbsp;Чичканов (1986—1990) һәм академик А.&nbsp;И.&nbsp;Татаркин (1991—2016) етәкселек итә. Әлеге ваҡытта директор вазифаһын  иҡтисад фәндәре докторы Ю.&nbsp;Г.&nbsp;Лаврикова башҡара.
Генерал Курнаков йорто
Генерал Курнаков йорто —Ростов өлкәһе Новочеркасск ҡалаһы, Атаман урамы 8—се йорт. Күп кенә тарихи документтарҙа телгә алына һәм ҡаланың иҫтәлекле урындарының береһе. Унда ғәскәр өсөн ҙур һәм мөһим тарихи ваҡиғалар үткәрелгән.
Биом
Башҡа сығнанаҡтарға ярашлы — бер береһе менән тығыҙ бәйләнгән биоценоздарҙан торған биосистема. Одум Юджин биргән төшөнсә буйынса «Үҫемлектәр донъяһы йәки башҡа ландшафт үҙенсәлектәре менән айырылып торған эре региональ йәки субконтиненталь биосистеманы билдәләүсе термин».
Ковалев йорто (Азов)
Ковалев йорто —  Азов ҡалаһы (Ростов өлкәһе)  төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты. Ул  Мәскәү урамында, 23-сө һанлы йортта урынлашҡан. Закон менән һаҡлана (301-се Ҡарар,18.11.1992 йыл).
Ғүмәров Вәрис Зыяҡай улы
Биографияһы
1951-1959 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә, полкта һәм госпиталдә врач вазифаһын үтәй.
Роза Рымбаева
Сәхнә эшмәкәрлеге
Роза Рымбаева 22 йәшендә (1979) Ҡаҙаҡ ССР-ының атҡаҙанған, 29 йәшендә (1986) республиканың халыҡ артисы тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була.
Таймаҫ Шәһимов
Ҡыҫҡа биографияһы
Әммә илселәр барған саҡта ҡаҙаҡ феодалдары Рәсәй составына инеүгә ҡаршы икәнлеге билдәләнә. Сәбәптәрҙең береһе итеп башҡорттарҙың Урта Жузға йыш һөжүмдәре күрһәтелә. Билдәле булыуынса, 1732 йылдың 17 ноябрендә 1000 кешенән торған башҡорт отряды Урта жузы улустарына һөжүм иткән, әсирлеккә 100 кеше һәм 2000 ат алынған һәм 40 кеше һәләк булған. Шунан һуң, 1732 йылдың 21 ноябрендә Тәңребирҙе етәкселегендә ҡаҙаҡтарҙың ҙур төркөмө йыйыла һәм Абулхәйерҙән, Тевкелевты һәм уның янында булған башҡорттарҙы Урта жузға алып килеп, уларҙы башҡорттар әсир ителгән ҡырғыҙ-ҡайсаҡтарҙы ҡайтарғансы, шунда тоторға тип талап итәләр. 22 ноябрҙә Әбүлхәйер Таймаҫты старшиналар йыйылышына саҡыра, тегеләр уға тәләфтәрҙе ҡапларға ҡуша. Таймаҫ Шәһимов уларға ҡаҙаҡтар үҙҙәре күп мәртәбә башҡорттарға һәм рустарға ябырылғандарын иҫтәренә төшөрә. Йыйылышта ул полковник Гарбер етәкләгән рус сауҙа ҡарауанына ҡаҙаҡтарҙың һөжүм итеүен, Яйыҡ ҡаласығының казак ҡатындарын һәм 16 баланы әсир иткәндәре, 40 башҡортто үлтергәндәре, 6000 атты урлап алып китеүҙәре, ҡаҙаҡтарҙың Хиуа баҙарында башҡорт балаларын ҡоллоҡҡа һатҡандары тураһында телгә ала. Башлыса Т. Шәһимовтың һәм тағы ла бер нисә башҡорттоң ярҙамы менән илселек уңышлы тамамлана һәм Әбүлхәйер хан етәкселегендә ҡаҙаҡтары, Урта жуздың аҡһөйәктәренең бер өлөшө, шулай уҡ ҡарағалпаҡтар рус подданныйлығын ҡабул итә.
Уҫы өйәҙе
Географияһы
Уҫы өйәҙе Пермь губернаһының көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан булған. Уның майҙаны 19 246 км2 (16 911 кв. в.) тәшкил иткән. Кама һәм Сылва йылғаларының күп ҡушылдыҡтары баш алған өйәҙ территорияһының төньяҡ һәм көнсығыш өлөштәре үҙенең таулы урында ятыуы менән айырылып торған. Бындағы иң әһәмиәтле ҡалҡыулыҡтар: Уинский, Шермятинский һәм Ашанский, шулай уҡ: Острая, Титешная һәм Белая тауҙары. Был тауҙар урындағы казённый идаралыҡҡа ҡараған тау заводтары: Кнауф (Йоҡ-Кнауф һәм Бизәр), һәм Г. С. Кондюриндың Камбарка заводы эшкәрткән баҡыр мәғдәненә бай булған. Өйәҙҙең төньяҡ өлөшө тупрағы башлыса балсыҡлы, көньяғында — урыны менән ҡом ҡатнашмалы, ҡара тупраҡ. Өйәҙҙең көньяҡ өлөшө ер өҫтө тигеҙ дала, ялан культуралары өсөн бик уңайлы. Бөтөн ағымы дауамында, Ҡама йылғаһы, башта Оханск өйәҙе, ә һуңғараҡ — Вятка губернаһының Сарапул өйәҙенән айырып, тик һул яры менән генә Уҫы өйәҙенә ҡарай. Өйәҙ биләмәһендә Ҡама ҡушылдыҡтары күп булһа ла, артыҡ ныҡ кескәй булыуы сәбәпле, уларҙың суднолар йөрөтөү һәм һал ағыҙыу өсөн әһәмиәте юҡ. На реке Ҡама йылғаһында 4 пристань — Осинская, Ершовская, Еловская һәм Камбарская булған; төп йөктәр — металл, урман изделиелары, етен; 4 пристандың бөтөн әйләнеше 1 миллиард һумға еткән. Өйәҙ территорияһында күлдәр юҡ, һаҙлыҡтар аҙ. Урман өйәҙҙең дөйөм майҙанының 3/5 өлөшөн тәшкил итә.
Тарихы
Өйәҙ Пермь наместничествоһы Пермь өлкәһе составында 1781 йылдың 27 ғинуарында барлыҡҡа килгән. 1796 йылдың 12 декабренән <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">- Пермь губернаһы составында.
Административ бүленеш
1913 йылда <font style="background-color: rgb(254, 252, 224);">өйәҙ составына 45 улус ингән :
Могао мәмерйәһе
Ҡулъяҙмалар
Бер XX быуат дәүерендә мәмерйәләрҙең береһендә ҡулъяҙмаларҙың оло келәте асылған (яҡынса 20 000 объект). Моғайын уларҙы бында XI быуатта һаҡлауға ҡуйғандарҙыр, ул ваҡытта баҫма китаптар ҡулъяҙма китаптарҙы ҡыҫырыҡлай башлай. Могао фонды эстәлектәре һәм яҙылыу ваҡыттары менән бик ныҡ айырылып тора — был будда, лаосс, тарихи һәм манихий дини тексттары, шулай уҡ философия, математика, медицина, астрономия, тарих һәм география һүҙлектәре, яҙып алынған халыҡ йырҙары һәм ҡытай классик шиғырҙары, рәсми документтар. Араһында ҡулъяҙма Моға ҡомартҡылары ла бар, «Күрәҙәселәр китабы» — уникаль текст, ижад ителгән осоро төрки халыҡтар күрһәтелгән руник хаты (ул ташта түгел, ә ҡағыҙ битендә яҙылған).
Низамов Рәйес Ғилметдин улы
Биографияһы
1952—1957 йылдарҙа Мәскәүҙә А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡый. Уны тамамлап ҡайтҡас, 1957 йылдан башлап «Совет Башҡортостаны» газетаһының үҙ хәбәрсеһе булып Әлшәй, Ҡыйғы, Бәләбәй райондарында эшләй.
Ижади эшмәкәрлеге
«Мәрйәм» (1964), «Икмәк тәме» (1971) тигән повестар авторы. Әҫәрҙәре рус теленә тәржемә ителгән. Ғәлимов Сәләм исемендәге премия лауреаты (1978). Өфөлә НИЗАМОВ Рәйес Ғилметдин улы йәшәгән йортҡа мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.
Пучков Виктор Николаевич
Биографияһы
1960 йылда Мәскәү дәүләт университетының геология факультетын отличие менән тамамлай, тарихи геология кафедраһында геологик һүрәткә төшөрөүҙәр һәм файҙалы ҡаҙылмалар эҙләү  специальносын ала.
Ғөбәйҙуллин Камил Ғөбәй улы
Биографияһы
1996 йылдан — Көньяҡ Башҡортостан рәссамдары ассоциацияһы рәйесе.
1997 йылда Рафаэль Ҡадыров менән бергә ижад иткән «Юрматы Ере» триптихы өсөн Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ була.
Ҡәҙерғолов Азамат Яхъя улы
Биографияһы
Йәмәғәт эшендә әүҙем ҡатнашыусы булараҡ район гәзитенә көнүҙәк темаларға, ауылдың алдынғы кешеләре тураһында мәҡәләләр, очерктар яҙа. Тиҙҙән уны редакцияға хәбәрсе итеп эшкә саҡыралар. 1963 йылдан алып Баймаҡ район гәзитендә радиохәбәрсеһе була. Ғаилә хәле буйынса Ҡырмыҫҡалы районына күсеп, ундағы гәзит редакцияһында эшләргә лә тура килә. Әҙәби ижад менән ғүмеренең аҙаҡҡы йылдарында етди шөғөлләнә башлай, эштән буш ваҡытта хикәйәләр, күләмле проза әҫәрҙәре ижад итә.
Монголияла ислам
Ҡаҙаҡтар
1940 йылда Баян-Улгий провинцияһы барлыҡҡа килә. 1956 йылда мосолмандар 37 мең (халыҡтың 4,3%-ы), 1989 йылға 121 меңгә етә(6,1 %) Мосолман ғаиләләрендә тыуым күп булыуға ҡарамаҫтан, ХХ быуаттың икенсе яртыһында Монголияла уларҙың һаны кәмей бара .. 1990-сы йылдарҙа сығышы ҡаҙаҡ булған кешеләр бойондороҡһоҙлоҡ алған Ҡаҙағстанға күпләп күсенә.
Хотондар
Монголияның Убсунур аймағында (2000 йыл иҫәбе буйынса 9 мең, 2007 йылдағы ағымдағы иҫәп буйынса — 7 мең) хотон этник төркөмө йәшәй, улар сөнни мосолман булып, Монголияға 300 йыл самаһы элек Көнсығыш Төркөстандан күсерелгән булған. Йылдар дауамында улар монгол теленә күсеп, будда һәм шаман инанысын тота башлаған. Хотондарҙа Ислам йолалары бик әҙ (мәҫәлән, бабаға ултыртыу) һаҡланған. Әлеге ваҡытта улар мосолманлыҡҡа кире ҡайта башлаған.
Красноуфимск өйәҙе
Иҡтисады
Сәнәғәттең төп төрҙәре игенселек һәм тау эше булған. 1893 йыл мәғлүмәттәре буйынса культивацияланған үҫемлектәр араһында беренсе урынды: арыш — 677 км² тирәһе (62 мең дис.), һоло — км²-ҙан ашыу (51 мең дис.) һәм бойҙай — 246 км²-ға тиклем (22,5 мең дис.) биләй, артабан ҡарабойҙай, арпа — 46 км² (4,5 мең дис.), борсаҡ, етен, тарма, бер аҙ борай, тары һәм яҫмыҡ борсаҡ (чечевица) тора. Сәсеүлектәргә бүленгән ер майҙаны — 1 693 км² тирәһе (155 мең дис.). 1892 йылда өйәҙҙә аттар һаны — 67053 баш, эре мөгөҙлө малдар — 68697 баш, Һарыҡ — 97867 баш, сусҡалар — 7292 баш, кәзә — 3613 баш. Суйын ҡойоусы һәм тимер сығарыусы йәки икеһен бергә етештереүсе тау заводтары: иң мөһиме — Үрге һәм Түбәнге Әртә заводтары. Ҡағыҙ һәм ҡатырға заводтары, 2 араҡы ҡыуыусы, 2 быяла заводтары. 1893 йылда 507 вағыраҡ завод-фабрика предприятиеһы булған, шул иҫәптән 188 тирмән, 30 күн эшкәртеү заводы, 95 тимерлек, 35 металл заводы, 16 кирбес заводтары. Ыҫмала ҡыуыусы, тире иләүсе һәм һарыҡ тиреһенән кейем тегеү заводтары, ярма һыҙырыу һәм май яҙыу заводтары, кейеҙ һәм быйма баҫыу оҫтаханалары ла шулай уҡ байтаҡ (төркөмдә 7 алып 18 саҡлы предприятие).
Урындағы үҙидара
Өйәҙ буйынса 1893 йылдағы земство сығымдары 239 000 һум: 58 590 һум — халыҡ мәғарифына, 41 200 һум — эшенә. Өйәҙҙә 3 624 уҡыусыһы (ҡыҙҙар ҙа, малайҙар ҙа) булған 61 мәктәп; 5 дауахана, 7 табип, 29 фельдшер.
Архитектура
Архитектура өлкәһендәге юғары халыҡ-ара бүләктәрҙең береһе —Притцкер премияһы, ул һәр йыл һайын архитектура буйынса иң юғары ҡаҙаныштар өсөн бирелә.
Уго Чавес
1992 йылғы февраль революцияһы
Заговорҙа 133 офицер һәм меңгә яҡын һалдат ҡатнаша, граждандар араһынан ҡушылыусыларҙың иҫәбе-һаны булмай. Юғары командование фетнәне баҫтырырға бойороҡ бирә. Бәрелештәрҙә, рәсми һандар күрһәтеүенсә, 17 һалдат һәләк була, 50-нән ашыу хәрби һәм граждан яралана.
Архитектура
Сәнғәт төрө булараҡ архитектура
Художестволы образдарҙы формалаштырыу йәһәтенән архитектураны һынлы булмаған (неизобразительный, тектонический) сәнғәт төрҙәренә индерәләр, сөнки уларҙа ҡулланылған билдәләр сағылдырған образдарҙа ниндәйҙер реаль предметтарҙы, күренештәрҙе һәм хәл-ваҡиғаларҙы күреп-таныу мөмкин түгел. Архитектура әҫәрҙәренә эстетик баһа уларҙың үҙ функциональ тәғәйенләнешен үтәү, хеҙмәтләндереү һәләтлеге аша бирелә.
Архитектура сәнғәтен сағылдырған саралар иҫәбенә архитектура композицияһы, тектоника, масштаб, пропорциялар, ритм, күләмдәр пластикаһы, фактура (әҫәрҙәр техникаһының үҙенсәлеге) һәм ҡулланылған төҙөлөш материалдарының төҫө инә. Архитектура әҫәрҙәренең эстетик йәһәттән йоғонтоһона байтаҡ дәрәжәлә уларҙың конструктив сиселеше йоғонто яһай. Ҡоролма ныҡ булыу менән бергә үҙенең ныҡлығы тураһында ныҡлы тәьҫир ҙә ҡалдырырға тейеш. Әгәр ҙә ҡарағанда материалдың етмәгәнлеге хаҡында фекер тыуа икән, йорт-бина ла тотороҡһоҙ һәм ышанысһыҙ булып күренә, шул уҡ ваҡытта материалдың артыҡлығы саманан тыш ауырлыҡ тойғоһо тыуҙыра. Был инде үҙ сиратында кире эмоцияларға килтерә.
Ҡала төҙөлөшө эшмәкәрлеге
Ҡала төҙөлөшө — архитектураның ҡала мөхитен проектлау һәм үҫтереү менән шөғөлләнеүсе бүлеге. Ул шулай уҡ бер комплекста ҡаланың планлы үҫеш һәм яңы объекттар төҙөү мәсьәләләрен дә, санитар-иҡтисади һәм экология проблемаларын да хәл итә.
Уго Чавес
Президент һайлауҙа еңеү
Ләкин армияның ҙур өлөшө президентҡа тоғро ҡала, «Боливарсылар комитеттары» саҡырыуы буйынса ҡалаларҙың ярлы биҫтәләрендә йәшәгән йөҙҙәрсә мең кеше урамдарға сыға. Улар ҡулға алынған һәм ике тәүлек буйы алыҫ утрауҙа тотолған президентты ҡайтарыуҙы һәм власты яңынан уға тапшырыуҙы талап итә.
Уго Чавес һәм «Изгелек күсәре»
Чавес АҠШ-тың экспансионистик сәйәсәтен <span style="background-color: rgba(254, 252, 224, 0.8);">һәм глобалләшеүҙе ҡаты тәнҡитләй. 2006 йылдың 20 сентябрендә БМО Генераль ассамблеяһы сессияһында Чавес кесе Бушты «иблес» тип атай. Чавес әйтеүесә, Буш БМО-ла «донъяның хужаһы» ҡиәфәтендә сығыш яһай, һәм донъя Америка етәкселегенең бындай ҡылығына борсолорға тейеш. 2007 йылдың ғинуарында Венесуэлаға Иран президенты Мәхмүд Әхмәдинижад килә. Әле 2006 йылда уҡ Иран менән Венесуэла 29 иҡтисади килешеү төҙөй, атап әйткәндә: нефть сығарыу һәм эшкәртеү, металлургия, машиналар эшләү һәм фармацевтика тармаҡтарында хеҙмәттәшлек итеү планлаштырыла. Уртаҡ проекттарҙы финанслауға 2 млрд долларлы фонд төҙөргә һүҙ ҡуйыла. 2007 йылдың ғинуарында сираттағы килешеүҙәргә ҡул ҡуйыла, һәм Әхмәдинижад 3 йыл эсендә Ирандың Венесуэлаға инвестиция күләмен 3 млрд долларға еткерергә, ә Уго Чавес Ирандың тыныс ядро технологияларын үҫтереү хоҡуғын яҡлашырға вәғәҙә бирә. Ошонда уҡ АҠШ сәйәсәтенә ҡаршы тороу буйынса уртаҡ фонд ойошторола.
Архитектура
Архитектура стиле
Архитектура стилдәре үҫеше климатҡа һәм техникаға, шулай уҡ дини һәм мәҙәни факторҙарға ла бәйле.
Уго Чавес
Шәхси тормошо
2013 йылдың мартында тағы ике ҡыҙының тыуыу тураһындағы таныҡлығының скандары нәшер ителә — Сара Мануэла (2008 йылдың 3 майында тыуған һәм Чавес тарафынан шул йылдың декабрендә танылған) һәм Хенесис Мария (2005 йылдың 1 майында тыуған (2009 йылдың мартында атаһы тарафынан танылған)
Ауырыуы
2011 йылдың июнендә Уго Чавес Кубаға дауаланырға килә. 2011 йылдың 1 июлендә, Венесуэлаға ҡайтҡас, Чавес ике операция — янбаш эсендәге абсцесс һәм яман шеште алдырыу — операцияларын үткәреүе тураһында белдерә. 2011 йылдың октябренәсә дүрт курс химиотерапия ала.
2012 йылдың февралендә Чавес тағы бер операцияға ятырын хәбәр итә һәм был операция Кубалағы «Симек» клиникаһында башҡарыла.
Вафаты
Уго Чавес 2013 йылдың 5 мартында Венесуэла ваҡыты буйынса 16:25 сәғәттә вафат була. Был хаҡта Венесуэла вице-президенты Николас Мадуро милли телевидение аша хәбәр итә. Үлемдең сәбәбе киң күләмле инфаркт була.
Әлибаева Зәйтүнә Рәхмәтулла ҡыҙы
Биографияһы
Зәйтүнә Рәхмәтулла ҡыҙы Әлибаева 1922 йылда Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантонының (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы ның) Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында тыуған. 1930-сы йылдарҙа атаһы Маҡар районының 12-се һанлы совхозы директоры була, ҡатыны менән өс ҡыҙ бала үҫтерәләр.
Огиб ыҙаны
Һүрәтләү
Тәбиғәт һәйкәле майҙаны 533 гектар тәшкил итә. Уның территорияһында хужалыҡ эшсәнлеге алып барыу тыйылған.
Чжэцзян университеты
Чжэцзянский Университет (, пиньинь Zhèjiāng Dàxué) — Ҡытай дәүләт университеты. 1897 йылда нигеҙләнгән. Яҡынса Шанхайҙан көньяҡҡа табан,  Чжэцзян провинцияһында, Ханчжоу ҡалаһында  урынлашҡан. Иң иҫке һәм иң абруйлы Ҡытай университетарының береһе. 2012 йылда Бөтә Ҡытай  вуздар рейтингында 1 урын ала. Алдан университет «Цюши академияһы» (Qiushi Shuyuan) исемен йөрөткән. 1952 йылда университет  реструктуризацияға дусар була һәм ҡайһы бер факультеттар айырым уҡыу йорттары булып китәләр. 1998 йылда вуздар яңынан ҡушылалар (Чжэцзян университеты, Ханчжоу университеты, Чжэцзян ауыл хужалығы университеты һәм Чжэцзян медицина университеты) һәм яңы Чжэцзян университеты барлыҡҡа килә. КНР дәүләт йыйылмаһы ҡушыуы менән университет юғары белемде реформалау  буйынса үҙәк элементтарының береһе булып китә. «Проект 211» программаһын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашҡан  университетарҙың исемлегенә инә.
Мәғариф министрлығының идара итеүе аҫтында, вузда уҡыу11 йүнәлештә алып барыла:  философия, экономика, юриспруденция, педагогика, әҙәбиәт, тарих, неоконфуцианство, техник фәндәр, агрономия, медицина, идара итеү.
Университет 24 колледжтан тора. Университетта  бакалаврҙар өсөн 112 һөнәр, аспирантар өсөн 317, һәм 283 табиптар өсөн төрлө һөнәрҙәр бар.
Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге
Тарих
Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге ниндәйҙә булһа ойошма структураһыҙ йәғни ҙур бюрократик аппаратһыҙ ирекле кәңәш йыйыны булараҡ ойошторола. Сингапурҙа урынлашҡан ойошманың Секретариатында ҡатнашыусы экономикаларҙың вәкилдәренән 23 илсе, һәм тағы ла урындағы хеҙмәткәрҙәр эшләй.
Ҡаҙаҡбаева Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы
Биографияһы
Зөлфирә Йәғәфәр ҡыҙы Ҡаҙаҡбаева 1966 йылдың 24 октябрендә Башҡорт АССР-ының Баймаҡ районының Бөрйәнйылға ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған. Балалар баҡсаһында — тәрбиәсе, Шишмә һәм Йылайыр райондарында уҡытыусы булып эшләй. Хәҙерге көндә «Ауыл уттары» Йылайыр район гәзитендә — хаттар бүлеге мөдире. Уның хикәйәләре һәм повестары 1996 йылдан алып район һәм республика матбуғатта баҫылып сыға. Беренсе китабы — «Сиселмәгән сер» — 2004 йылда нәшер ителә.
Әҙип үҙенең әҫәрҙәрендә мәңгелек темаларҙы, мөхәббәт һәм нәфрәт, яҡшылыҡ һәм яуызлыҡ, йәшәү һәм үлем проблемаларын аса, кешеләр араһындағы ҡатмарлы мөнәсәбәттәр тураһында һөйләй. Яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева бик йыш осраша үҙенең уҡыусылары менән, уларҙан көс-дарман ала, бөгөнгө заман кешеләренең уй-хистәрен йөрәге аша үткәреп, түкмәй-сәсмәй халҡына кире ҡайтара. Әҙибә менән сираттағы бер осрашыуҙан һуң яҡташы ошондай һүҙҙәр яҙған:
IKEA
Тарихы
Компания 1943 йылда Швецияла Ингвар Кампрад (30.03.1926) тарафынан нигеҙләнгән.
IKEA һәм Рәсәйҙәге коррупция
2010 йылдың февралендә компания IKEA-ның Үҙәк һәм Көнсығыш Европа буйынса директоры Пер Кауфманды һәм Рәсәйҙәге IKEA-ның күсемһеҙ милек буйынса директоры Стефан Гроссты, IKEA-ның рәсми билдәләмәһе буйынса, «подрядсының коррупциялы эш итеүҙәренә түҙемлелек күрһәткән» өсөн вазифанан бушата. Топ-менеджерҙар Санкт-Петербургтағы "Мега"ны төҙөгән подрядсыларҙың береһенең объектты электр менән тәьмин иттереү өсөн ришүәт биреүенә күҙ йома.
Вьентьян
Вьентья́н (ວຽງຈັນ/ວຽງຈັນທນ໌ — Виангтян ) — Лаостың баш ҡалаһы (1563 йылдан ). Илдең иң ҙур ҡалаһы һәм иң эре иҡтисади үҙәге. Меконг йылғаһында, Таиланд менән сик буйында урынлашҡан. Халыҡ һаны (баһа, 2012) — 797 130 кеше.
Көрәш
Тарих
Көрәш борондан алып бөгөнгәсә һабантуй, йыйын, майҙан һәм башҡа халыҡ байрамдарының айырылғыһыҙ өлөшө булып тора. Шулай уҡ көрәш буйынса ярыштар Ураҙа, Ҡорбан һәм башҡа дини байрамдары ваҡытында ла ойошторолған.
«Алдар менән Зөһрә», «Алпамыша менән Барсынһылыу» эпостарында һәм башҡа ауыҙ-тел ижады ҡомартҡыларында көрәш элементтары күрһәтелә. «Ҡуҙыйкүрпәс» эпосында Ҡарабайҙың улы Ҡуҙыйкүрпәсте көрәшергә өйрәтеүе һүрәтләнгән.
1960-сы йылдар аҙағында Өфөлә Салауат Юлаев исемендәге спорт клубы, 1970-се йылдар башында «Уңыш» ДСО‑һы ҡарамағында көрәш буйынса секциялар булдырыла. 1972 йылда көрәш буйынса тәүге РСФСР спорт мастерҙары билдәләнә, улар — Г. Л. Ҡоҙаҡаев, Р. Ғ. Мортазин, Ф. Ғ. Ҡотдосов һәм М. Мәмлиев. 1991 йылда Стәрлетамаҡ физик культура техникумында, 1999 йылда — Сибай институтында милли көрәш бүлексәләре асыла.
Башҡортостанда көрәш буйынса Рәсәй чемпионаттары Өфөлә — 1961, 1976, 1980, 1984, 1999, 2001, 2011 йылдарҙа, Салауатта — 1973 йылда, Октябрьскийҙа — 1978, 1981 йылдарҙа, Туймазыла — 1988 йылда үткәрелә. 2005 йылда Өфөлә билбауҙа көрәш буйынса Рәсәй чемпионаты, шулай уҡ билбауҙа көрәш буйынса Донъя кубогы 2011 йылда Октябрскийҙа, 2012 йылда Өфөлә уҙғарыла. Билбауҙа көрәш буйынса донъя чемпионаттары 2007 йылда — Өфөлә, 2013 йылда Салауатта уҙғарыла.
Ҡағиҙәләре
Билбаулы көрәш классик һәм ирекле стилдәрҙән тора. Был көрәш төрөнөң классик стиле традицион башҡорт милли көрәшенә яҡын, бында аяҡтар менән алымдар ҡулланыу тыйыла. Билбаулы көрәш буйынса рәсми ярыштарҙағы алыштарҙың ваҡыты: балалар (11—13 йәш) һәм үҫмерҙәр (14—15 йәш) — 2.00 минут, кадеттар (16—17 йәш) — 2.30 минут, өлкәндәр (18 йәштән алып) — 3.00 минут.
International Islam Karimov Kurash Championships
Greece successfully hosted the Xth International Islam Karimov Kurash tournament held on the 1st of March, 2015. This event traditionally held in Greece since 2004 was initiated by the European Kurash Confederation and the Greece Kurash federation.
Тхить Нят Хань
Биографияһы
Хәҙерге ваҡытта Францияла  урынлашҡан ҙур булмаған Plum Village («Деревня Слив») исемле будда коммуннаһында йәшәй, китаптар яҙа һәм баҡсасылыҡ менән булыша. Ваҡыт-ваҡыты менән төрлө илдәрҙә сәйәхәт итә. 1992 һәм 1994 йылдарҙа Рәсәйҙә лә була.
Рухани тормошта үҙеңде нисек тоторға кәрәклеген аңлата:
Хәҙерге ваҡытта аяғығыҙҙа ныҡ баҫып торорға тырышығыҙ. Тик ошоноң менән генә һеҙ тормошта ысын бәхет һәм тормоштан ҡәнәғәтләнеү алырһығыҙ.
Әл-Ҡарауин
Әл-Ҡарауин (ғәр. ал-Карауиййин, جامعة القرويين, Université Al-Karaouine ) — Фес (Марокко) ҡалаһындағы университет. 859 йылда Фатима әл-Фихри асҡан университет ислам донъяһына дини һәм белем биреү үҙәге булып тора. Был университет мосолман һәм донъя мәҙәниәтенә ҙур йоғонто яһаған ғалимдар, философтар һәм дин белгестәре биргән.
Мансуров Фәнил Хәбибулла улы
Биографияһы
1968 йылда Ҡазанға күсеп китә. 1968—1971 йылдарҙа Татарстан китап нәшриәтендә эшләй. 1972—1976 йылдарҙа — «Социалистик Татарстан» гәзитендә хәбәрсе була.
Совет районы (Дондағы Ростов)
Инфраструктура
Ле-Ман урамы менән Коммунистик проспекты киҫешкән районда ҡайһы бер мәҙәни һәм спорт учреждениелары: теннис мәктәбе, фитнес-үҙәк, 2014 йыл аҙағында асылған «Ice Arena», «Көнбайыш» сауҙа үҙәге, Изге Георгий Победоносец сиркәүе урынлашҡан.
Бәрәкәтле ярым ай
Климаты һәм үҫемлектәр донъяһы
Был өлкә бөтә донъяға билдәле булған археологик ҡаҙылмалар арҡаһында ауыл хужалығы барлыҡҡа килгән урын тип иҫәпләнелә. Иордандан көнбайышҡа табан һәм Евфраттың үрге ағымындағы территорияларҙа тәүге неолитик игенселәр торағы (керамикаға тиклемге неолит (PPN)), беҙҙең эраға тиклем 9000 йыл менән билдәләнелә, Иерихон кеүек боронғо торлаҡты ла индерелә. Был төбәк Месопотамия менән бергә (ул Бәрәкәтле ярым айҙан көнсығышҡа табан, Тигр һәм Евфрат йылғалары араһында ята)), шулай уҡ бронза быуаты барышында кешеләрҙең ойошоп йәшәй башлаған осороноң шаһиты. Тәүге яҙма документтар, тәүге дәүләттәр ҙә тап ошо төбәктә барлыҡҡа килгән. Шуға күрә лә Бәрәкәтле ярым айҙы «цивилизация бишеге» тип атайҙар..
(Хәҙерге заманда эсәр һыу был төбәктә төп низағ сәбәбе булып тора. Иордан йылғаһы Израиль һәм Иордания сигенән үтә, ә Еврат йылғаһының дүрттән бер өлөшөнә Төркиә менән Сүриә контроллек итә).
Фәсхетдинов Ридик Әхмәт улы
Репертуары
Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙнаһында (1961) ҡатнаша.
Ҡорбанғәлиева Суфия Шәрәфулла ҡыҙы
Тормошонан факттар
Үҙенең театр труппаһы менән тыуған Ишембайына килгән ваҡытта, уның спектакленә, махсус рәүештә, синыфташтары килә.
Шадринск өйәҙе
Халҡы
1897 йылда 319 286 кеше (153 941 ир-ат һәм 165 345 ҡатын-ҡыҙ), шуларҙың 15 877 Шадринск (11 686) һәм Далматов ҡалаларында (4 191) һәм 303 409 — өйәҙ тораҡтарында йәшәгән. Халыҡтың күпселеге — урыҫтар; башҡа халыҡтар (бөтә халыҡтың 10 %) — барыһы ла тиерлек башҡорттар. Халыҡтың 85 % православныйҙар, тоғролар) — 5 %, мосолмандар — 10 %.
Өйәҙ халҡының тығыҙлығы 1 км2-ға 18,5 кеше (1 саҡрым2-ға 21 кеше). Пермь губернаһында был өйәҙҙән дә тығыҙыраҡ йәшәгән бер өйәҙ — 2 ҡалаһы һәм 420 тораҡ пункты булған Оханский өйәҙе (1 саҡрым2-ға 21,5 кеше) бар. Халыҡ һаны 2 меңдән артҡан тораҡ пункттар күп.
Анкара
Иҡтисады
аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә10-14 кешелек бәләкәй кафелар таралған. Шәкәр, һөт һәм ит аҙыҡтары, сәскәләр етештереү буйынса, цемент предприятиелары, грузовиктар эшләү заводы бар. Анкарала шулай уҡ кейем тегеү, медицина препараттары һәм ҡоролмалар әҙерләү буйынса предприятиелар бар. Бик тиҙ темптарҙа туҡыу һәм мебель сәнәғәте үҫешә.
Гранд Отель (Дондағы Ростов)
Тарихы
1883 йылдың 23 ғинуарында ҡунаҡханала йөрәге ярылауҙан уның беренсе хужаһы Левтуновский үлә, ә ошо уҡ йылдың 21 мартында ҡаты ауырыуҙан һуң Ростов опереттаһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Григорий Вальяно вафат була.
Совет власы йылдарында ҡунаҡхана урынында бер ҡатлы йорт төҙөлә. Унда Дондағы Ростовта һәм Нахичевандә иң ҙур магазин булған Берҙәм эшсе-крәҫтиән ҡулланыусылар йәмғиәте (ЕПО) магазины эшләй, ул тауар әйләнеше буйынса РСФСР-ҙа өсөнсө урынды биләй.
Үҙгәрештәр китабы
«Үҙгәрештәр китабы» — Көнбайыш илдәрендә ҡабул ителгән исеме. «И цзин» дөрөҫ тәржемәһе, бик матур яғымлы булмаған — «Үҙгәрештәр ҡануны» тип тәржемә ителә.
Моро ислам азат итеү фронты
Ҡораллы бәрелештәр
2015 йылдың ғинуары аҙағында Минданаола полицейскийҙар менән ойошманың вәкилдәре араһындағы бәрелеш һөҙөмтәһендә 43-ләп кеше һәләк була. DPA  агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, атыш ваҡытында 37 полицейский һәм алты фетнәсе һәләк булған.
Солох килешеүҙәре
1996 йылда,  Фидель Рамос идара иткән осорҙа, Милли-азат итеү фронты менән икенсе солох килешеүе төҙөлә. Әммә өс йылдан тағы ҡан ҡойош башлана.
IP-телефония
Функционаллеге
бушлай тәҡдим ителә, ә ҡәҙимге телекоммуникацион компаниялар былар өсөн түләү ала.
Шылтыратыуҙың минималь хаҡы
MNP мобиль номераҙарының ярашыусанлығын тикшереү хеҙмәттең сифаты яҡшы булһын өсөн кәрәк; тауышлы шылтыратыуҙың дөрөҫ барыуы тәьмин ителә,һөҙөмтәлә, VoIP-компаниялар клиенттары булған компанияларға (файҙаланыусыларға) IP-телефония хеҙмәттәре провайдерын мотлаҡ табасағын гарантиялай.
Перовский Василий Алексеевич
Биографияһы
1812 йылда Бородино алышында ҡатнаша, һул ҡулының бер бармағын юғалта, ә һуңынан сигенгән саҡта әсирлеккә эләгә һәм унда Парижды союздаштар алғанға тиклем була. Перовскийҙың Ватан һуғышында ҡатнашыуы Г. П. Данилевскийҙың «Яндырылған Мәскәү» романындағы ваҡиғаларға нигеҙ итеп алынған (1885).
Перовскийҙың 1839 йылдағы Хиуа походы уңышһыҙ тамамлана. Өс йылдан һуң ул Ырымбур крайы менән идара итеүен ҡалдыра, тағы ла бер йылдан кавалерия генералы званиеһын ала. 1845 йылда Дәүләт Советы ағзаһы итеп билдәләнә, ә 1847 йылда — Адмиралтейство советы ағзаһы итеп тәғәйенләнә.
Башҡорттар һәм Перовский
В. Перовский 1834—1835 йылдарҙа башҡорт ихтилалын уғата тырышлыҡ күрһәтеп туҡтата. Был хеҙмәте өсөн батша Николай I үҙе уға рәхмәт хаты ебәрә.
Ишкинин Ғилман Ғирфан улы
Ижади эшмәкәрлеге
Ғилман Ғирфан улы 2002 йылда Бәләбәй ҡалаһында үткән шиғриәт фестивалендә беренсе урынды яулай.
Туйымбәт
Туйымбәт (Туембетка) — Рәсәйҙәге йылға. Ырымбур өлкәһе биләмәләрендә аға. Ҡарайылға йылғаһына уң яғынан (тамағынан 1,8 км алыҫлыҡта) ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км тәшкил итә.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
— Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 12010000712112200006428
— Бассейн коды — 12.01.00.007
Халыҡтың миграцияһы
Миграция сәбәптәре
Халыҡ-ара миграцияның төп сәбәбе — иҡтисади, йәғни ҙурыраҡ эш хаҡы эҙләү (төрлө илдә бер үк эш өсөн төрлө эш хаҡы түләнә).
Әрме (йыр)
Тарихы
Әрмеләргә барып сәс еткереп,
Шуны һаҡлау беҙҙе бөлдөрә.
Ир бала ла меҫкен ни хәл итһен, ай, һәйлүк,
Өсөнсө әрме йәки Һыр
Ҡамыштарҙан күпер һалыр инек
Атҡайҙары арыҡ, кейемем юҡ,
Оҙайлы барған һуғыштарҙан һуң, Аҡмәсет яулап алына. Уның урамынан үткәндә йырланған ошо йыр «Әрме», «Һыр», «Аҡмәсет» исемдәре менән йөрөтөлә. Аҡмәсет бөтөнләй баш һалғас, Перовский башҡорт ғәскәрҙәре менән уның урамдары буйлап ҡаланы ҡарап йөрөгәндә, ҡурайсылар дәртле көй уйнайҙар. Яугирҙарҙың аттары ла, ошо көйгә тап килтереп, баҫҡан. Генералды данлап, махсус уйналған көй, ошо көнгәсә «Перовский» тип йөрөтөлә.
«Хеҙмәт ветераны» миҙалы
«Хеҙмәт ветераны»  миҙалы— СССР-ҙың дәүләт наградаһы.
Миҙал тураһындағы Положение
«Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән ауыл хужалығында, халыҡ хужалығында, фән, мәҙәниәт, халыҡ мәғарифы, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә, дәүләт учреждениеларында һәм йәмәғәт ойошмаларында күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн — хеҙмәтсәндәр, шулай уҡ  выслуга йәки ҡартлыҡ буйынса пенсия тәғәйенләү өсөн эш стажы тулыу айҡанлы хеҙмәт ҡаҙаныштарын таныу йөҙөнән  эшселәр, колхозсылар һәм хеҙмәткәрҙәр бүләкләнгән. Шулай уҡ миҙал менән Бөйөк Ватан һуғышы осоронда заводтарҙа эшләгән бәлиғ булмағандар бүләкләгәндәр.
1995 йылдың 1 ғинуарына ҡарата «Хеҙмәт ветераны» миҙалы менән  яҡынса 39 197 100 кеше бүләкләнгән.
Экспорт
«Экспорт» төшөнсәһе тигәндән килеп сыҡҡан, һүҙмә-һүҙ тәржемә иткәндә, тауарҙарҙы һәм хеҙмәттәрҙе илдең портынан алып сығыуҙы аңлата. Тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙе һатып алыусы илде — «импортёр», һатыусы илде «экспортёр» тип йөрөтәләр. Бер илдән икенсе илгә законлы юл менән тауар йәки хеҙмәтте импортлау сауҙа өлкәһендә иң таралған эшмәкәрлек төрө булып тора. Нәҡ шунлыҡтан экспорт менән бер рәттән импорт халыҡ-ара иҡтисади мөнәсәбәттәрҙең нигеҙен тәшкил итә.
Сәйфуллин Хәмит Мөхәмәтйән улы
Биографияһы
Сәйфулин Хәмит Мөхәмәтйән улы 1902 йылда Өфө губернаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһында хеҙмәткәрҙәр ғаиләһендә тыуа. Үҫмер йылдарында сауҙагәрҙә йәш приказчик булып эшләй.
Тай теле
Тай алфавиты
Тай алфавиты тай телендә һәм Таиландтың аҙсылыҡты тәшкил иткән халыҡтар телендә ҡулланыла. Алфавитта 44 тартынҡы хәреф,  төп алфавиттан тыш, 4 тартынҡы (уларҙың икәүһе әлеге ваҡытта ҡулланылмай); һәр хәлдә, тондарҙы тамғалар өсөн 28 һуҙынҡы форма һәм 4  диакритик тамға бар. Һуҙынҡылар горизонталь буйынса һулдан уңға яҙыла, шул уҡ ваҡытта, тартынҡылар тап килгән һуҙынҡыға ҡарата өҫтән дә, аҫтан да, уң яҡтан йәки һул яҡтан урын ала.
Исемдәр һәм алмаштар
Исемдәрҙең килеш һәм енес (род) категорияһы юҡ. Артиклдәр ҙә булмай.
Огородов Геннадий Васильевич
Төп эштәре
«Солдат» (1945), «В окопе» (1946); «Фронтовая дорога» (1944), «Бетховен» (1970).
Ғарифуллин Ҡәҙим Мөғәллим улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Исемдәре Миҙалдары Иҫтәлекле билдәләре
Коломбо
Коломбо (синг. කොළඹ, шунда. கொழும்பு) — Шри-Ланканың иң ҙур ҡалаһы. Көнбайыш провинцияла Коломбо округында урынлашҡан. Халҡы — 672,7 мең кеше (2007), Ҙур Коломбоның (шулай уҡ Моратува, Дехивала-Маунт-Лавиния һәм илдең баш ҡалаһы Шри-Джаяварденепура-Котте ҡалаларын индереп) халҡы — 5 648 000 кеше.
Антиглобализм
Хәрәкәттең тарихы
1994 йылда Субкоманданте Маркос етәкселеге аҫтында Чьяпас штаты (Мексика) индеецтарының ихтилалы була. Субкоманданте Маркос, планета халҡына мөрәжәғәт итеп, дүртенсе донъя һуғышы башланыры хаҡында хәбәр һала. Сапатасы милли азатлыҡ армияһы ойошторола, 2001 йылдың апрелендә Субкоманданте Маркос Мехикоға поход ойоштора. Был хәрәкәткә Габриэль Гарсия Маркес, Оливер Стоун, "Монд Дипломатик"тың баш мөхәррире Игнасио Рамоне, Европарламенттың бер нисә депутаты ҡушыла.
Шуға ҡарамаҫтан, антиглобализм Францияла барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә. 1998 йылдың июнендә бер нисә француз баҫмаһы, йәмәғәт ассоциацияһы һәм профсоюздар Финанс операцияларына һалым һалыу яҡлы граждандар ассоциацияһына, «АТТАК-Франция»ға (ATTAC — Association for the Taxation of Financial Transactions for the Aid of Citizens), берләшә. АТТАК-тың төп талабы «Тобин һалымын» (1972 йылда Нобель премияһы лауреаты Джеймс Тобин тәҡдим иткән һалым) индереү була. Уның асылы: бөтә финанс операцияларының 0,1%-ы өсөнсөл донъя илдәрендә фәҡирлек менән көрәшкә һәм уларҙың иҡтисадын күтәреүгә йүнәлтелһен.
Антиглобалистик ойошмалар
Үрҙә аталған АТТАК-тан тыш, тағы ошондай ойошмалар бар:
Нью-Дели
Ҡоролош
Раисин убаһындағы Раштрапати-Бхаван президент һарайы ҡаланың йөрәге булып тора. Уның тирәләй Секретариат урынлашҡан. Һербер Бэйкер проектлаған Парламент йорто Раджпатхҡа параллель булған Сансад Маргта урынлашҡан. Англиялағы Король ярым айы образы буйынса проектланған түңәрәк формалағы Коннот-Плейс (Коннот майҙаны) — ҡаланың финанс, сауҙа һәм эш үҙәге булып тора. Коннот-Плейстың тышҡы әйләнәһенән 12 юл сыға, уларҙың береһе Джанпатх булып тора.
Рохиньялар
Рохиньялар (Ruáingga /ɾuájŋɡa/, бирм. ရိုဟင်ဂျာ rui hang ja /ɹòhɪ̀ɴd͡ʑà/  , бенг. রোহিঙ্গা Rohingga /ɹohiŋɡa/  ) — Мьянманың Ракхайн (икенсе исеме — Аракан) штатындағы рохинья телендә һөйләшеүсе һинд-арий халҡы. Рохиньялар үҙҙәрен  ошо штаттың ерле халҡы итеп һанай, ә тарихсыларҙың күпселеге фекеренсә, рохиньялар Мьянмаға британ хакимлығы   дәүерендә күсеп килгән. Бирма бойондороҡһоҙлоҡ алғас һәм 1971 йылда Бангладеш азатлыҡ һуғышы башлағас күсенгәндәр, тип иҫәпләүселәр ҙә бар  <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-Crisis_Group.E2.80.942014.E2.80.94.E2.80.944-5_17-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-Crisis_Group.E2.80.942014.E2.80.94.E2.80.944-5_17-0">. Этник һәм лингвистик йәһәттән, Мьянманың башҡа халыҡтарына ҡарағанда, Һиндостан һәм Бангладеш халыҡтарына яҡыныраҡ торалар. Диндәре буйынса — мосолмандар. Һинд-арий телдәренә ҡараған рохинья телендә һөйләшәләр. Был халыҡтың һаны 2012 йылға  Мьянмала сама менән 800 мең кеше. БМО мәғлүмәттәре буйынса, улар донъялағы аҙ һанлы халыҡтар араһында иң ныҡ эҙәрлекләнеүсе булып тора. Рохиньяларҙың күбеһе күпше Бангладешта ҡасаҡтар лагерҙарында, шулай уҡ Тайланд менән Мьянма сигендәге райондарҙа көн күрә.
Ҡытайҙағы мәҙәни инҡилап
Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр торошо
Уссури йылғаһының Даманск утрауындағы хәрби сик бәрелештәре һәм Джунгар ҡапҡаһы янындағы Жаланашколь күле эргәһендәге сик низағы ике илдең үҙ-ара ҡапма-ҡаршылығының иң юғары нөктәләре була.
Партияла бер генә етәксенең лидерлығы өсөн көрәш
«Мәҙәни инҡилап» башланыу менән Ҡытайҙа сираттағы «үҙ-үҙеңде тәнҡитләү» кампанияһы йәйелдерелә: партия ағзалары һәм башҡа кешеләр яҙма формала «ғонаһтарынан тәүбәгә килергә» һәм партия алдындағы ғәептәрен танырға тейеш була. Ошондай «үҙ-үҙен тәнҡитләүҙе» ҠХР Рәйесе Лю Шаоци ҙә яҙырға мәжбүр була.
Өсөнсө осор — прагматик саралар һәм сәйәси көрәш
«Мәҙәни инҡилап»тың өсөнсө осоро 1971 йылдың сентябренән 1976 йылдың октябренә, Мао Цзэдундың вафатына тиклем дауам итә. Ул иҡтисадта һәм сәйәсәттә «дүртәү төркөмө»нөң (Цзян Цин, Яо Вэньюань, Чжан Чуньцяо һәм Ван Хунвэнь) хакимлеге менән билдәләнә.
Тимер юл районы (Дондағы Ростов)
Халҡы
Райондың һәр өсөнсө кешеһе — пенсионер. Район иҡтисадында эшләүсе халыҡ дөйөм халыҡ һанының ҡырҡ процентын тәшкил итә.
П. Е. Осипенко исемендәге урам (Таганрог)
'''П. Е. Осипенко исемендәге урам''' — Таганрог ҡалаһындағы Таганрог металлургия заводы районындағы урам.
Тарихы
Урамға Таганрог металлургия заводы директоры, Социалистик Хеҙмәт Геройы Павел Ефимович Осипенко исеме 1998 йылдың декабрендә бирелә. Урам башында П. Е. Осипенко хөрмәтенә иҫтәлекле таҡта ҡуйылған.
П. Е. Осипенко исемендәге урамда күп фатирлы йорттар һәм металлургтарҙың торлаҡ йорттары, шулай уҡ Таганрог ҡалаһы эске эштәр идаралығының 3-сө полиция бүлеге (П. Е. Осипенко исемендәге урам, 64) урынлашҡан.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы
Ни өсөн бирелә
«Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы»  дөйөм белем биреү мәктәптәре, колледждар, лицейҙар, гимназиялар, башланғыс белем биреү учреждениелары һәм  мәғариф хеҙмәткәрҙәре квалификацияһын күтәреү һәм әҙерләү институттарының юғары квалификациялы  уҡытыусыларына һәм преподавателдәренә   шәхси ҡаҙаныштар өсөн бирелә:
Ҡағиҙә булараҡ, «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» маҡтаулы исеме  бүләкләнеүсенең уҡытыу эшмәкәрлеге 20 йылдан да кәм булмаҫҡа тейеш, шулай уҡ  Дәүләт власы федераль органының йәки Рәсәй Федерацияһы субъектарының дәүләт власы органдарының тармаҡ наградаһы булыуы мотлаҡ (маҡтаулы билдә, тармаҡ маҡтаулы исем йәки К. Д. Ушинский миҙалы).
Сиротиндар йорто (Таганрог)
Тарих
301(18.11.1992 йылдың) ҡарары буйынса Сиротиндар йорто архитектура һәйкәле булып тора һәм мәҙәни мираҫ объекттарына ҡарай.
Бенгал теле
Орфографияһы
Күпселек осраҡта бенгал теле нисек әйтелә, шулай яҙыла. Шуға ҡарамаҫтан, ҡайһы бер иҫкәрмләрә бар. XIX быуатта орфографик үҙгәрештәргә ҡарамаҫтан, телдең яҙмаһы санскрит нормаһына нигеҙләнә һәм артабан телдә булған өндәрҙең үҙгәреүен һәм ҡушылыуын һәр саҡ иҫәпкә алмай. Был бер үк өн өсөн бер нисә графем ҡулланылған осраҡтарға ла хас. Тартынҡыларҙың күп кенә комбинациялары ла уларҙың состав өлөштәренә тап килмәй. Шулай итеп, ক্[k] һәм ষ [ʂɔ], график яҡтан ক্ষ тип әйтеп була[khːo], [хо] йәки [хɔ].
Ҡылым
Бенгал теле башҡа һинд- арий теленән хәҙерге заманда ярҙамсы ҡылым «быть-булыу» төшөп ҡала (урыҫ телендә һәм санскриттағы кеүек).
Һөйләм структураһы
Морфологик һәм синтаксик яһалышлы һүбәйләнештәрҙә һәм ярҙамсы һүҙ элементтарында постпозитив хас (йәки зйәртеүсе һүҙҙең эйәреүсе һүҙ артынан килеүе). Һүҙбәйлнештәрҙең ярҙамсы ҡылымдар менән, шулай уҡ ҡылым+ҡылым һәм ҡылым+ исем менән яһалыу рәүеше киң таралған. Юҡлыҡ алмаштары һәм рәүештәре бенгал телендә булмай.
Гну
Гну (бик йыш гну антилопаһы тип атайҙар, Connochaetes) — Африкала йәшәүсе эре тояҡлы хайуандар ырыуы. Гну ҡыуыш мөгөҙлөләр ғаиләһенә ҡарай. Ырыу ҡара гну һәм күк гну төрҙәренә бүленә.Хайуандың бейеклеге 1,15—1,4 м, ауырлығы 150 — 200 кг-ға етә. Хайуандар Африканың саванналарында, Сепенгети экорайонында тереклек итә. Ғүмер оҙонлоғо 20 йылдан артыҡ.
Ласкин йорто (Таганрог)
Ласкин йорто— Ростов өлкәһе Таганрог ҡалаһы Грек урамында урынлашҡан 39 -сы һанлы йорт. XIX быуаттың өсөнсө сирегендә ҡаланы фонлы төҙөүҙә ҡулланылған өлгө.
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы
Башҡортостан Республикаһының Дәүләт академия хор капеллаһы 1969 йылдың аҙағында Башҡорт дәүләт филармонияһында «Башҡортостан хор капеллаһы» булараҡ ойошторола.
Эльцин Борис Михайлович
Биографияһы
1923 йылдан алып һул оппозицияға ҡарай, РКП (б) Үҙәк комитеты Политбюроһына «46 ғариза»һына ҡул ҡуя, шуның өсөн 1927 йылда партиянан сығарыла һәм 1928 йылдың башында Усть-Вымьгә һөргөнгә ебәрелә. 1929 йылда ҡулға алына һәм Суздаль политизоляторына урынлаштырыла.
Оппозицияға уның улдары — Виктор (1899 — 01.03.1938), Иосиф, шулай уҡ ҡыҙы Вера ла — инә. Виктор Ухпечлагта Воркутала атып үлтерелә, Иосиф түберкулездан бик иртә вафат була.
Һундар
Тарихы
Европа сығанаҡтарында һундар тәүге тапҡыр II быуатта телгә алына, ләкин был мәғлүмәттәрҙе ҡайһы бер ғалимдар шик аҫтына ҡуя.