cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ниғмәтуллин Руслан Рауил улы
Ижады
2008 — «Ташта скульптура» («Скульптура в камне») Бөтә Рәсәй симпозиумы (Барабинск, Новосибирск өлкәһе)
Пыдрейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Озёрная (Журавлева ҡушылдығы)
Озёрная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Журавлева йылғаһының һул ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 25 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Банан
Тарихы
Был үҫемлек тураһында тәүге яҙма мәғлүмәттәр беҙгә Һиндостандың Ригведа мәҙәниәте ҡомартҡыһында (б.э.т. XVII—XI бб.) килеп еткән — ул ваҡытҡа банандар диңгеҙҙә йөҙөүселәр ярҙамында Һиндостан субконтинентында интродукцияланған булғандыр, моғайын. Был сығанаҡта банандар манго һәм крыжовник менән бер рәттән ашарға яраҡлы үҫемлек тип аталған.
Ҙур түгел, пизанг оҙонлоғоноң яртыһындай, әммә татлыраҡ һәм йомшағыраҡ, бер аҙ һутлы…тағы ла тәмлерәк… Банан, раҫларға тырышам, кокстың үҙен дә инҡар итмәйенсә, бөтөн емештәр араһында…король. Ул шул тиклем яҡшы, хатта испандар уға йәшәү өсөн иң файҙалы емештәр менән сағыштырғанда өҫтөнлөк бирә. Ул 6 йәки 7 дюйм оҙонлоҡта, кеше ҡулындай йыуанлыҡта үҫә.Тиресәһе йомшаҡ һәм емеше өлгөргәндә һарғая… Емеше ҡышҡы майға ҡарағанда ҡаты түгел, һәм уның төҫө лә һары. Тәме йоҡа, һәм ул ауыҙына мармелад кеүек ирей.
Смородин Георгий Степанович
Смородин Георгий Степанович (1 апрель (14 апрель) 1905 йыл, Сёльский ауыл биләмәһе, Вереино ауылы — 17 апрель 1986 йыл, Симферополь) — СССР-ҙың  ғалим-агрономы, ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор.
Еньва
Еньва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Көньяҡ Кельтма йылғаһының уң ярына тамағынан 111 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Кәкүк
Төрҙәре
Төрҙәре буйынса кәкүктәр бер береһенән айырыла. Тик барыһының да кәүҙә төҙөлөштәре тар, һәм ҡойроҡ остары оҙон, аяҡтары көслө.
Халыҡ ижадында
Кәкүк тураһында башҡорт халҡы бик күп ауыҙ-тел ижады булдырған. Иң күбе әкиәттәр. Щулай уҡ йырҙар ҙа байтаҡ. Йомаҡтар, мәҡәлдәр бар. Ырымдар ҙа етерлек. Кәкүктән шомланып ҡурҡҡан кешеләр ҙә бар. Уның ҡысҡырыуын, ғүмерҙе билдәләй тигән хөрәфәт тә йәшәп килә.
Кәкүк тураһында әҫәрҙәр
Башҡорт халыҡ йыры «Кәкүк».
Ихин Ҡәйүм Ғимазетдин улы
Биографияһы
Хеҙмәт эшмәкәрлеген 1945 йылда Туймазы районының «Ҡыҙыл байраҡ» колхозында башлай. 1952 йылда Октябрьский ҡалаһында 28-се һанлы фабрика-завод уҡытыу мәктәбен тамамлағандан һуң, «Туймазабурнефть» тресының № 1, № 3 быраулау контораһында вышка монтажлаусы булып эшләй. 1954—1957 йылдарҙа Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Хеҙмәтен тамамлағас, «Туймазабурнефть» тресының 3-сө быраулау контораһына әйләнеп ҡайта. 1959 йылдың мартында «Башнефть» производство берекмәһенең Нефтекама быраулау эштәре идаралығы вышка монтажлау цехына бригадир итеп күсерелә.
Байконур
Файҙаланыу
21 август, 1957 йыл — Р-7 ракетаһын һынау уңышлы үтә.
24 октября 1960 года — на космодроме при испытании баллистической ракеты «Р-16» произошла крупная катастрофа, в результате которой от огня и отравления компонентами топлива погибло 78 человек, среди которых был главнокомандующий РВСН Митрофан Неделин.
1991—1993 йылдар — СССР тарҡалғандан һуң космодром өсөн көрсөк осоро. Космос ракеталарын осороу һаны ҡырҡа кәмей, унда эшләгән байтаҡ ҡына офицерҙар һәм космодромдың теүәл эшен тәьмин иткән техник хеҙмәткәрҙәр бындай ығы-зығы һәм билдәһеҙлек осоронда ғаиләләре менән үҙҙәренең тыуған яҡтарына (Рәсәй, Украина һ. б.) ҡайтып китеүҙе хуп күрә. Ғәмәлдә Рәсәй файҙаланған Байконур космодромы суверенлы дәүләткә әүерелгән Ҡаҙағстан территорияһында ҡала, һәм уның статусы ла аныҡ ҡына билдәле булмай. Ҡаланың коммуналь хеҙмәттәре, хәрби ведомстово ҡарамағынан алынып, урындағы ҡаҙаҡ властарына тапшырыла, ә уларының был хеҙмәттәрҙе тейешле кимәлдә тотоу өсөн аҡсаһы ла, ҙур ҡала хужалығын файҙаланыу өсөн хеҙмәткәрҙәре лә булмай. 1993 йылдың аҙағы — 1994 йылдың башында булған һыуыҡтар, ҡырыҫ, ҡарлы ҡыш арҡаһында, ҙур көнкүреш проблемалары хасил була: ҡаланың һәм космодромдың торлаҡ йорттарына һәм космодром биналарына электр энергияһы биреү даими рәүештә туҡтатылып тора, йылылыҡ һәм һыу биреүҙә лә тотоҡарлыҡтар була; ҡаланың күп кенә фатирҙарында бүлмә температураһы нуль градусҡа тиклем төшә.
2004 йылдың аҙағында Байконурҙа «Бәйтерек» ракета-космос комплексын (Бәйтерек — тирәк) төҙөү планы тураһында иғлан ителә. Уның ярҙамында шул мәлдә проекты эшләнеп ятҡан «Ангара» ракета- йөрөтөүсе ярҙамында космос аппараттарын коммерция нигеҙендә йыһанға осороуҙы планлаштыралар. Ракета-космос комплексының Рәсәй һәм Ҡаҙағстан тарафынан бер тигеҙ ҡатнашыу принциптарында файҙаланылыуы күҙҙә тотола. Проектты финанслау Ҡаҙағстанға йөкмәтелә, ә Рәсәй эшкәртмәләр өсөн яуаплы була.
Тәбиғәте
Ҡала һәм космодромдың торлаҡ биналары, сәнәғәт майҙансыҡтары яҡшы йәшелләндерелгән: үлән башлыса аҙ булһа ла, 3-10 метрлы ағас күп (ҡарағас, тирәк, ҡорос ағасы, джида, тамариск).
Кингисепп
Рәсәй империяһы
1700-1721 йылдарҙағы Төньяҡ һуғышы барышында ҡала 1700 йылдың 10 сентябрендә беренсе тапҡыр рус ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. Был турала "И. Ю Трубецкойҙың Ф. А. Головинға Ям ҡалаһын алыу һәм әсиргә төшкән һалдаттарҙың Ревель янындағы швед ғәскәрҙәренең тупланыуы тураһындағы хаты"нда яҙыла: ''«Беҙ бөгөн Ям ҡаласығы янына килдек. Ҡала эсендәге һалдаттар, капралдар һәм ҡала коменданты, беҙҙе күреп, ҡаланан ҡасып китте. Һәм мин шул ҡаланы алдым һәм унда беҙҙең ҡырҡ казакты һәм стрелецтарҙы Григорий Неклюдов менән ҡалдырып киттем».''
Иридий
Физик үҙенсәлектәре
Иридий — ауыр көмөшһыу-аҡ металл, ҡаты булыуы арҡаһында механик эшкәртеү ҡыйын. Иреү температураһы — 2739 K (2466 °C), ҡайнаған саҡта 4701 K (4428 °C). Электр ҡаршылығы — 5,3Ом·м (0 °C-та) һәм 2Ом·м (2300 °C осраҡта); һыҙыҡлы киңәйеүе коэффициенты — 6,5 град; нормаль һығылмалылыҡ модуле — 538 ГПа ; 20 °С-та тығыҙлығы — 22,65 г/см3, шыйыҡ иридийҙыҡы — 19,39 г/см3 (2466 °С). Тығыҙлығы буйынса осмий менән сағыштырлыҡ.
Изотоплы состав
Тәбиғәттә иридий тотороҡло ике төр изотоп ҡатышмаларында осрай: 191Ir (йөкмәткеһе 37,3 %) һәм 193Ir (62,7 %). Яһалма ысулдар менән масса һаны 164-199 радиоактив изотоп, шулай уҡ күп ядро изомерҙары алынған. Яһалма192Ir таралыу алған.
Озёрная (Кеть ҡушылдығы)
Озёрная  — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Кеть йылғаһының уң ярына тамағынан 736 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 64 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Брач
Географияһы
Брач күрше утрауҙарҙан диңгеҙ ҡылымыҡтары менән айырыла: Хвар утрауынан — Хвар каналы менән, Шолт утрауы — Сплит ҡапҡалары боғаҙы менән, ә яр буйынан — Брач каналы менән. Утрау материк менән Супетар — Сумартин һәм Сплит — Макарск паром линияһы менән бәйле. Бол ҡалаһынан Хвар утрауындағы Йелс ҡалаһына һыу аҫты ҡанаты булған пассажир судноһы йөрөй.
Вильнюстағы ваҡиғалар (1991)
Тарих башы
1990 йылдың 11 мартына ҡараған төндә Литва ССР-ы Юғары Советы Витаутас Ландсбергис етәкселегендә Литваның бойондороҡһоҙлоғон иғлан итә. Литва союздаш республикалары араһында бойондороҡһоҙлоҡ иғлан иткән беренсе республика була. Республика территорияһында СССР Конституцияһы ғәмәлдәре туҡтатыла һәм 1938 йылғы Лива Конституцияһы ғәмәлгә индерелә. СССР хөкүмәте һәм сит ил илдәре ул ваҡытта Ливаның бойондороҡһоҙлоғон танымай.
27 апрелдә Литва Юғары Советы бинаһы янында «Советтар Союзы тарафынан Литваны оккупициялауға» ҡаршы протест митингыһы уҙғарыла, унда 500 егет «оккупацион армияла хеҙмәт итеүҙән баш тартыу билдәһе йөҙөнән» хәрби билетын яндыра.
Ваҡиғалар хроникаһы
1997 йылда Крайҙы һаҡлау министрлығының элекке министры Аудрюс Буткявичюс инглиз журналистарына 1991 йылдың ғинуарында телебашняны уратып алған халыҡҡа туның боевиктары аттылар. тип һөйләй. Матбуғатта Аудрюс Буткявичюстың 2000 йылда «Обзор» гәзитенә ошондай уҡ әйтеп биреүе тураһында телгә алына.
Беренсе процесс
Бөтә тикшереү осоронда Рәсәйҙән, Белоруссиянан, Германиянан тик кире яуаптар алынған.
Срогы үтеү сәбәпле ғәйепләүҙе яңынан квалификациялау
2010 йылда Литва енәйәт кодексы нормалары үҙгәртелә, 23 ғәйепләнеүсенең (21 кеше Рәсәй граждандары) енәйәт эштәре кешелеккә ҡаршы һәм хәрби енәйәттәр тип яңынан квалификациялана. Бындай енәйәтәргә срок үтеү ҡулланылмай, максималь яза — ғүмерлеккә иректән мәхрүм итеү. Бынан тыш, бындай енәйәттәр буйынса судҡа тиклемге тикшереүҙәр 2010 йылдан алып ғәйепләнеүселәрһеҙ ҡарала ала.
2014 йылдың 13 ноябрендә Литва генераль прокуратураһы 1991 йылдың 13 ғинуарындағы судға тиклемге тикшереү эшен тамамлай. Ғәйепләнеүселәр, уларҙы яҡлаусылар. зыян күреүселәр судҡа тиклемге тикшереү материалдары менән 2015 йылдың 12 майына тиклем таныша алды. Бынан һуң 700 томдан торған эш судҡа тапшырыла. Барыһы эш буйынса Рәсәй, белоруссия һәм Украинаның 69 гражданы үтә. Улар бөтәһе лә хәрби енәйәттәрҙә һәм кешелеккә ҡаршы енәйәттәрҙә ғәйепләнә. Уларҙың күбеһе сит илдәрҙә йәшәй, һәм уларҙы тотоу өсөн махсус Европа ордерҙары бирелгән.
Шарль Бодлер
Пьер Шарль Бодлер (Charles Pierre Baudelaire ;, Париж, Франция — , шунда уҡ) — француз шағиры, тәнҡитсе, эссесы һәм тәржемәсе; декаданс һәм символизм эстетикаһына нигеҙ һалыусы. Француз һәм донъя әҙәбиәте классигы.
Өлгөрөү йылдары
1848 йылғы революция осоронда Бодлер баррикадаларҙа һуғыша, бер аҙ ваҡыт  радикаль «Салю пюблик» (Le Salut Public) гәзитен мөхәррирләй. Әммә сәйәси мауығыуҙары тиҙ үтә, ә һуңыраҡ ул революционерҙар тураһында кәмһеткес һүҙҙәр әйтә.
Ауырыуы
1865 йылда Бодлер Бельгияға китә, унда ике йыл ярым үткәрә. Һаулығы насарая. Намюрҙағы Сен-Лу сиркәүендә аңын юғалтып  таш баҫҡысҡа ҡолай.
Ерләү
Шағир Бодлер тураһында бер һүҙ ҙә әйтелмәй. [[Файл:Cénotaphe_de_Baudelaire.jpg|мини| Монпарнас зыяратында Бодлерҙың кенотафы
Ямалетдинов Фидус Әғләм улы
Хеҙмәт юлы
Ярһыу 1990-сы йылдар, дефолт, үҙгәртеп ҡороу, иҡтисади көрсөк һәр кешегә ҡағылды. Хакимиәттең төп бурысы ҡаланы ағымдағы тормош хәлен яйлау, һыу һәм йылылыҡ менән тәьмин итеү, мөһим сығанаҡтарҙы туҡтатмау була. Бәхеткә ҡаршы, эшһөйәр һәм тәүәккәл команда ярҙам итә. Ҡайһы берҙә терһәктәр менән эшләргә тура килә. Яңыса эшләү, башҡа система кәрәк була.
Кишинёвтағы сыуалыштар (2009)
Сәйәси хәл
Молдавияла Советтәр Союзы тарҡала башлағандан алып Румыния һәм Молдавияның берләшеүе өсөн хәрәкәт әүҙемләшә. Республика йәшәй башлаған тәүге йылдарҙа был хәрәкәтте үҙен антикоммунистик тип иғлан иткән Молдованың Халыҡ фронты етәкләне. Әммә, Халыҡ Фронты активистарының инициативаһына ҡарамаҫтан, Румыния менән берләшеү килеп сыҡманы. Власҡа уртасыл сәйәсәт алып барыусы һәм илдең иҡтисадын реформалаусы Мирча Снегур килде. Уны алмаштырыусы Пётр Лучинский үҙенән алда эшләүсенең сәйәсәтен дауам итте, шуның менән бергә Көнбайыш илдәре менән яҡынайҙы. Лучинский идара иткән осорҙа Молдавия коммунистар партияһы менән ҡаршы тороу башланды. 2001 йылдағы парламент һайлауҙарында коммунистар еңеү яуланылар, һәм президент итеп Молдова Республикаһының коммунистәр партияһы (ПКРМ) лидеры Воронин Владимир Николаевич һайланды.
Кишинёвта протестар
Сыуалыштарға сәбәп булып, һайлаусыларҙың 49,96 % тауышын йыйып Молдавия Коммунистар партияһы (ПКРМ) еңгән 2009 йылдағы парламент һайлауҙары һөҙөмтәһен көн элгәре иғлан итеү булды. Уның артынса Молдавияның либераль партияһы килде — 12,79 % тауыш, Молдавияның либераль-демократик партияһы — 12,26 % һәм «Беҙҙең Молдавия» альянсы — 9,81 %. Ошоноң менән бәйле, 6 апрелдә ике меңгә яҡын кеше Кишинёв үҙәгендә «Коммунистар юғалһын!», «Коммунист булғансы үлгәнең артыҡ!», «Ирек!», «Үҙгәреш — беҙ ул!» девизы аҫтында тыныс митингҡа йыйылды. Үҙәк урам буйлап хәрәкәт туҡтатылды.
7 апрелдә ҡалала күмәк сыуалыштар башлана. Баш күтәреүселәр Кишинёв үҙәгендә парламент йортон баҫып ала. Билдәһеҙ кешеләр ишек башына Румыния флагын, ә бина өҫтөндәге осло ҡыйыҡҡа — Евросоюз флагын беркетеп ҡуялар. Оппозиция лидерҙары был эштәрҙе ғәйепләй һәм быны ҡотҡо һалыу тип атай. Бинаның беренсе этажы яндырыла. Шул саҡ оппозиция лидерҙары хәл өҫтөнән контроль юғалды тип белдерә. Полиция бер ниндәй ҙә сара күрмәй. Кишинёвта мобиль бәйләнеш өҙөлә һәм мәғлүмәт сайттары ябыла. Оҙаҡламай мобиль бәйләнеш тергеҙелә. Шулай уҡ молдавия властары һәм манифестанттар уртаҡ килешеүгә килделәр, тиҙҙән тауыштарҙы һанай башлайҙар тигән хәбәрҙәр килеп сыға. Әммә оҙаҡламай был мәғлүмәтте Үҙәк Һайлау комиссияһы (ЦИК) кире ҡаға, ә оппозиция лидерҙарының береһе, Кишинёв мэры Дорин Киртоакэ (Либераль партия) тауышты һанауҙы түгел, ә парламентҡа ҡабаттан һайлауҙар үткәреүҙе талап итеүен белдерә. Шул уҡ кистә Молдавия президенты Воронин Владимир Николаевич халыҡҡа телемөрәжәғәт менән сығыш яһай, оппозиция лидерҙарын дәүләт түңкәрелеше яһарға маташыуҙа ғәйепләй. Кис манифестанттар элеккесә парламент менән йәнәшә майҙанды контролләйҙәр. Парламент йортоноң эсендә лә, тышында ла усаҡ яғалар, мебелдәрҙе сығаралар, сейфтар асыла, ә документтар яндырыла йәки туҙҙырыла. В тот же вечер в здании начался пожар, но вскоре его удалось потушить, после чего участники митинга начали расходится, осталось несколько сот человек. 8 апрелдә Молдавия мәғариф Министерствоһы баш ҡаланың уҡыу йорттарын йәштәрҙе урам акцияларында ҡатнаштырмауҙы талап иткән директива сығара. Директиваға ярашлы, был көндә Молдавия баш ҡалаһының уҡыусылары һәм студенттары 15:00 сәғәткә тиклем уҡыу йорттарында булырға тейеш булалар. РИА Яңылыҡтарға интервью биреп президент Воронин, Президентура һәм Парламент йорттары манифестанттарға аңлы рәүештә ҡалдырылды, сөнки погромсылар араһында балалар күп ине, тип белдерә. Кишинёв үҙәгендә протест акциялары 8 апрель көндөҙ дауам итә, ләкин мәжбүри саралар булмай. Митингта ҡатнашыусылар властарҙы парламент эргәһендәге ваҡиғалар ваҡытында ҡулға алынған 300 кешене азат итергә саҡыра Властар уларҙың талабын үтәмәгән хәлдә, митингта ҡатнашыусылар илдең хөкүмәт бинаһын баҫып алырға вәғәҙә итәләр.
Башҡа региондарҙа протест
Кишинёвтан башҡа протест митингтары шулай уҡ Чимишлия һәм илдең башҡа ҡалаларында үтә. Молдавия яғының хәбәр итеүе буйынса, 8 апрелдә молдавия силовиктары «экстремистәрсә кәйефтә булған» йәштәрҙең Приднестровье конфликт зонаһына үтеп инергә һәм региондың торама пункттарының береһендә тәртипһеҙлектәр ойошторорға маташыуына юл ҡуймайҙар. Ошоноң менән бәйле конфликт зонаһында Берләштерелгән контроль комиссияһы көстәре хәрби әҙерлек хәленә килтерелә. Протестар шулай уҡ Молдавияның Лондондағы илселеге эргәһендә үтә. Румынияла молдавия оппозицияһын хуплау митингтары Бухарест, Яссы, Тимишоара, Клуж-Напока, Брашов, Констанца, Сучава, Галац һәм илдең башҡа ҡалаларында үтә.
Эҙемтәләр
8 апрелдә хөкүмәттең ғәҙәттән тыш ултырышында Молдавия президенты Владимир Воронин Румыния граждандары өсөн виза режимы индереү тураһында хәбәр итте. Шулай уҡ был илдең илсеһе кәрәкмәгән кеше (персона нон грата) тип иғлан ителә. Ворониндың һүҙҙәре буйынса, был аҙым Румынияның Молдавияның эске эштәренә ҡыҫылыуына һәм румын граждандарының сыуалыштарҙа ҡатнашыуына яуап итеп яһала. Рәсми Бухарест сыуалыштарға бер ҡыҫылышы ла булмауын белдерҙе. Шулай уҡ оппозиция лидерҙары ла парламент йортон һәм президент Һарайын емерергә йыйынманыҡ тип белдерҙе. Шулай уҡ Румыния менән сик бикләнә. Молдавия президентының белдереүе һәм молдавия яғының саралары румын-молдавия мөнәсәбәттәрен насарайта. Украина Молдавия менән Винницк һәм Одесса өлкәләрендәге сиктәрен һаҡлауҙы көсәйтте. Сик буйына милиция отрядтары килтерелде. Украинаның сит ил эштәре Министры Юрий Луценко, был аҙым ил территорияһына «ниндәйҙер экстремистик ниәттәре булырға мөмкин булған» кешеләрҙең үтеп инеүенә юл ҡуймау маҡсатында эшләнде тип белдерҙе. 7 апрелдәге күмәк сыуалыштар илдә власть алмашыныуына килтермәне, әммә унан һуң тауыштарҙы һынау билдәләнде, һөҙөмтәлә коммунистар Партияһы 60 мандат алды. Молдавия Президенты, конституцияға ярашлы, парламент тарафынан йәшерен тауыш биреү юлы менән һайлана. Һайланған депутаттарҙың биштән өс өлөшөнөң (101-ҙән 61) тауышын йыйған кандидат һайланған тип иҫәпләнә. Президент һайларға ике маташыу, оппозиция тауыш биреүгә бойкот яһағанлыҡтан, уңышһыҙлыҡҡа осрай. Молдавия конституцияһына ярашлы, яңы һайлауҙар билдәләнә. Уның һөҙөмтәһендә компартия алдағы һайлауҙарҙағынан биш процентҡа әҙерәк (44,7 %) тауыш йыйып, парламентта күпселекте юғалта һәм оппозицияға күсә. Молдовала 4 партиянан торған «Европа интеграцияһы өсөн» альянсы (АЕИ) төҙөлә. Яңы хөкүмәт ойошторола.
Үрекмән
Үрекмән (Рукмен) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ҡыуаш йылғаһының уң ярына тамағынан 9,4 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Роя
Роя — Рәсәйҙәге йылға. Түбәнге Новгород өлкәһе, Марий Эл Республикаһы, Сыуаш Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Рутка йылғаһының һул ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ерыч (Лолог ҡушылдығы)
Ерыч  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Лолог йылғаһының һул ярына тамағынан 27 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Мыльцындың килем йорто
Тарихы
Уның йорто — архитектура ҡомартҡыһы, XIX быуат аҙағында төҙөлә. Мыльцын йорто ҡала тарихи өлөшөнөң үҙәге тип йөрөтөлә, ул тирә-яҡ төҙөлөштәрҙең барлыҡҡа килеүенә ҙур йоғонто яһай. У здания местная категория охраны. Бина алдында урындағы һаҡлау категорияһы. 2001 йылдың 9 ғинуарында сыҡҡан «Урындағы әһәмиәткә эйә булған Мыльцын килем йортоноң территорияһын һәм һаҡлау зонаһын билдәләү» тураһында 2-се һанлы ҡарар менән мәҙәни мираҫ объектының сиктәре һәм һаҡлау зонаһы билдәләнә Дондағы Ростов ҡалаһының мөлкәт-ер мөнәсәбәттәре департаменты 2010 йылдың 12 мартында «Мыльцын килем йортон» муниципалләштереүгә ҡағылған 834-се ҡарар ҡабул итә. Мыльцын йортоноң подвал биналарын реконструкциялағанда ер аҫтына китеүсе күп кимәлле подвалдар табылған. Улар Дондағы Ростовтың үҙәгендәге ер аҫты ҡыуышлыҡтарының өлөшө булыуы мөмкин
Жан Расин
Жан-Батист Расин (Jean-Baptiste Racine, 21 декабрь 1639 йыл — 21 апрель 1699 йыл) — француз драматургы, XVII быуат Францияһында Корнель һәм Мольер менән бергә өс мәшһүр драматург иҫәбенә инә, «Андромаха», «Британик», «Ифигения», «Федра» трагедияларының авторы.
Биографияһы
Артабанғы ике йылда Расин король һарайында танышлыҡтар булдыра, атап әйткәндә,  королдең һөйәркәһе мадам де Монтеспандың ыңғай ҡарашына өлгәшә, был уға король Людовик XIV менән яҡындан дуҫлашыу мөмкинлеген бирә.
Ижады
Расин пьесаларҙа ҡулланған һүҙҙәр һаны ҙур түгел  — 4 000 самаһы (сағыштырыу өсөн: Шекспир 30 000-ләп һүҙ ҡулланған).
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Ғилми бүлектәре
Аспирантура һәм докторантура бүлеге
Уҡытыу-методик идара
Көршәк яһау
(Көршәксе эше)]] Көршәк яһау — барлыҡҡа килгән осоронан балсыҡты утта яндырып, аш-һыу әҙерләү, ашау һәм шыйыҡ йә бөртөклө матдәләрҙе һаҡлау өсөн тәғәйенләнгән һауыттарҙы яһау һөнәре булған;. Хәҙерге ваҡытта көршәк эшләү сәнғәте — ҡалыплау ысулы менән көршәк түңәрәк әйләнешендә ялтырауыҡ иретмә (глазурь) һылатып һәм артабан балсыҡты көйҙөрөп эшкәртеү, уларҙы өйҙә ҡуллана торған әйберҙәргә, төҙөлөш материалдарына, төрлө декоратив тауарҙарына, сувенирҙарға, биҙәүестәргә, бер һүҙ менән атағанда — керамикаға әйләндереү.
Көршәк яһау технологияһы был йүнәлештәге етештереүҙең өс төп төрөн үҙ эсенә ала: Технология күҙлегенән (мәсьәләнең техник яғы) алда телгә алынған көршәк яһау төрҙәре бер-береһенә оҡшаш, әммә эш барышында балсыҡтың төрлө сорттары ҡулланыла һәм уларҙың һәр ҡайһыһы үҙенең специфик үҙенсәлектәре менән айырылып тора.
Көршәк әүәләү эшенең тарихы
Йәмғиәттең үҫеше барышында ҡайһы бер балсыҡ тауарҙарын махсус эшкәртергә һәм биҙәргә өйрәнеү сәбәпле, һөнәрҙәр өлкәһенән уларҙың етештереүе сәнғәт өлкәһе — керамикаға күсә. Көршәк яһау борондан билдәле булған шөғөл, сөнки беҙҙең планетала балсыҡ киң таралған материал һәм кешеләр уның үҙенсәлектәре менән күптән таныш булған.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Инфраструктураһы
Студенттар профкомы
Көршәк яһау
Көршәк әүәләү эшенең тарихы
Урта быуаттарҙа балсыҡ һауыт—һаба баҡыр, көмөш йәки алтындан эшләнгәнгә алмаштырылғас, көршәктәр халыҡтың иң ярлы ҡатламы өсөн эшкәртелә башлай. Ошо ваҡытҡа кафель (изразец) эшкәртелә башлау осоро тура килә. Сиркәү архитектураһында глазурланған көршәк тауарҙары диуарҙарға ҡуша беркетелеп ҡуйылған кувшиндар формаһында барлыҡҡа киләләр. Улар сиркәүҙә ғибәҙәт ҡылған саҡта тауышты көсәйтеү өсөн ҡулланған. Ошондай кувшиндар менән Новгородта күп кенә сиркәүҙәр биҙәлгән, Романовтар дәүерендәге сиркәүҙәрҙә, хатта унан да иртәрәк, мәҫәлән, Мәскәүҙә, Грузин Аллаһ инәһе сиркәүендә, Түбәнге Новгородта архиерей соборында бар. XV быуатта уҡ Псковта һәм Мәскәүҙә архитектура биҙәүестәрен терракотанан һәм кафелдән эшкәрткәндәр.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Тикшеренеү йүнәлештәре
Институтта бөгөнгө көндә ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлеге түбәндәге йүнәлештәр буйынса алып барыла: Себерҙең һәм Рәсәй төньяғының этномәҙәниәте.
Көршәк яһау
Тығыҙҙар
Тығыҙ көршәк тауарҙарына исемлегенә инә: Ғәҙәти тауарҙарҙың массаһы буятылған утҡа түҙемле балсыҡтан, ҡомдан һәм һәм шамот массаһынан (үтә ныҡ көйҙөрөлгән балсыҡ, каолин) тора ; ҡайһы берҙә глазурь ялатылмай; ғәҙәттә яндырған саҡта аш тоҙо ултырғанлыҡтан бик йоҡа итеп һыланған була. Ватылыусан тауарҙар утҡа түҙемле балсыҡтан, кварцтан һәм гипстан тора, ҡайһы берҙә саҡ ҡына буятылған һәм ҡара ҡурғаш йәки бор глазуры менән һылатылған була.
Яндырыу (көйҙөрөү)
Тар мәғәнәлә керамика (κέραμος — балсыҡ) яндырыу аша үткән балсыҡты аңлата. Шулай итеп, керамика тауарҙары — органик булмаған материалдарҙан (күп осраҡта балсыҡ) һәм уларҙың минераль өҫтәмәле ҡатышмаһынан эшләнгән тауарҙар.
Көнсығыш-Себер дәүләт мәҙәниәт институты
Тикшеренеү йүнәлештәре
Бүрәт Республикаһында туристик кластерҙар формалаштырыуҙа мәҙәни ресурстары.
Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
Төбәк-ара һәм халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыу университет эшмәкәрлеге йүнәлештәренең береһе булып тора. Бөгөнгө көндә академия 30 ил (Германия, Ҡытай, Корея һәм башҡалар.), шулай уҡ сит ил университеттары (Варшава университеты, Үҙәк Европа университеты, Оксфорд университеты, Огайо Дәүләт университеты) менән бәйләнеш тота. Артабан АҠШ, Италия һәм Төркиә менән хеҙмәттәшлек планлаштырылған. Сит ил партнерҙары менән хеҙмәттәшлек өс йүнәлеш буйынса башҡарыла:
Төркөстан өлкәһе
Халҡы
Шымкент өлкә составынан сыҡҡанға тиклем 3 миллионлап кеше йәшәгән, был Ҡаҙағстандың иң күп халыҡ йәшәгән субъекты була (Ҡаҙағстан статистика комитеты мәғлүмәттәренә ярашлы, 2018 йылдың 1 майына ҡарата 2,95 миллион). Шымкент ҡалаһы айырылып сыҡҡандан һуң Көньяҡ Ҡаҙағстан (хәҙер Төркөстан) өлкәһе 1 миллион самаһына кәмей,2018 йылдың 1 июненә 1 955 219 кеше тәшкил итә
Орган залы (Кишинёв)
Банк
Икенсе бөтә донъя һуғышы йылдарында Кишинёвтағы башҡа йорттар етди зыян күрәгәндә лә Ҡала Банкы имен ҡала. Бында тик арыҫлан скульптураларын ғына төҙөкләндереү талап ителә.
Лело бурти
Тасуирламаһы
Был уйын Шота Руставелиҙың  «Арыҫлан тиреһе ябынған батыр» XII быуат поэмаһында телгә алына. Лело бурти милли спорт төрө тип танылғанлыҡтан, грузиндар   регби буйынса донңя кимәлендәге уңыштарын уның менән бәйләй, регби спортын улар ошо уйын хөрмәтенә «лело» тип атай ҙа.
Вислава Шимборская
Вислава Шимборская (Maria Wisława Anna Szymborska ; 2 июль 1923 йыл, Бнин, хәҙер Познань янындағы Курник — 1 февраль 2012 йыл, Краков ) — поляк шағиры; Әҙәбиәт буйынса 1996 йылғы Нобель премияһы лауреаты.
Япрыҡ
Япрыҡ (Япрыково) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 640 кеше. Илсембәт ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452776, ОКАТО коды — 80251820005.
Муллағәлин Әҙһәм Хәбибулла улы
Биографияһы
Әҙһәм Хәбибулла улы Муллағәлин 1921 йылдың 24 авгусында Башҡорт АССР-ы Дәүләкән районы Ҡаҙанғол ауылында тыуған. 1941 йылдың 1 майында Дәүләкән районы хәрби комиссариаты тарафынан Ҡыҙыл Армия сафына саҡырыла. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 58-се гвардия полкында элемтәсе булып хеҙмәт итә.
Сулин (станция)
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="">
Жекан
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Германий
Символы
Германий элементының символы — Ge (Германий тип уҡыла).
Асыу тарихы һәм этимологияһы
Химик элементтарҙың периодик системаһы закон тураһында докладында 1869 йылда урыҫ химигы Д. И. Менделеев билдәһеҙ химик элементтарҙың, шул уҡ ваҡытта, германийҙың да барлығын алдан әйткән. 1870 йылдың 11 декабрендә (иҫке стиль буйынса 29 ноябрь) Д. И. Менделеев әле асылмаған был элементты экасилиций тип атай, уның атом массаһын һәм башҡа үҙенсәлектәренһүрәтләй.
1885 йылда Фрайбергтың (Саксония) бер шахтаһында яңы минерал — аргиродит табылған. Минералды тикшергәндә немец химигы Винклер Клеменс яңы химик элемент аса. Винклер яңы элемент асыуы тураһында 1886 йылдың 6 февралендә ике битлек мәҡәлә баҫтырып сығара. Яңы элементҡа ул ғалимдың Ватаны хөрмәтенә Germanium исемен тәҡдим иткән һәм Ge символы биргән. 1886—1887 алдағы ике йылда ҙур мәҡәләлә Винклер германийҙың үҙенсәлектәрен ентекле һүрәтләгән.
Тәбиғәттә
Дөйөм алғанда германий миҡдары Ер ҡабығында массаһы буйынса 1,5% тәшкил итә, йәғни, ул һөрмә, көмөш, висмуттан күберәк. Германий ер ҡабығында аҙ миҡдарҙа булыу, киң таралған ҡайһы бер элементтар менән геохимик оҡшашлыҡта булыу сәбәпле, үҙ минералдарын булдырыу мөмкинлеге сикләнгән, башҡа минералдарҙың кристалл рәшәткәләренә ерегә. Шуға күрә германийҙың үҙ минералдары бик һирәк осрай. Улар барыһы да тиерлек сульфасоль:германит Cu2(Cu, Fe, Ge, Zn)2 (S, As)4 (6—10 % Ge), аргиродит Ag8GeS6 (3,6—7 % Ge), конфильдит Ag8(Sn, Ge) S6 (до 2 % Ge) һәм башҡа һирәк осрай торған минералдар (ультрабазит, ранерит, франкеит), магнетит, рутил һ. б., гранит, диабаз һәм базальт. Бынан тыш, германий барлыҡ тиерлек силикаттарҙа, ҡайһы бер таш күмер һәм нефть ятҡылыҡтарында ҡатнаша. Диңгеҙ һыуында германий концентрацияһы 6 мг/л.
Изге Троица сиркәүе (Изерлон)
Изге Троица сиркәүе (нем. Hl. Dreifaltigkeit ) — Изерлон ҡалаһының Вермингсен (нем. Wermingsen ) районында католик сиркәүе; ғибәҙәтхана мәхәлләһе, Шульштрассе  урамының  35-се йортонда  урынлашҡан, «Pastoralverbund Iserlohn-Mitte» берекмәһенә ҡарай, ул үҙ сиратында Падерборн архиепархияһына ҡарай.
Табанлыкүл
Табанлыкүл (Озерки) — Рәсәй Федерацияһы Свердловск өлкәһенең Красноуфимск округындағы ауыл. Табынлыкүл ауыл советының үҙәге.
Йылғасылар дауаханыһы (Таганрог)
Йорт тарихы
Ике ҡатлы йорттар XIX быуат аҙағында төҙөлгән. XIX быуат башында был биналар урынында ҙур баҡса булған, уның хужаһы булып сәнғәттәр академияһы ректоры, Округ суды рәйесе скульптор Иван Петрович Мартостың ир туғаны Федор Мартос торған.
Әлеге ваҡытта 41 һәм 43-сө йорттарҙа һыу транспорты һәм балыҡ сәнәғәте эшселәрен хеҙмәтләндереүсе йылғасыларҙың порт дауаханаһы урынлашҡан. Дауахана 1934 йылда асыла. 1976 йылда дауахананың поликлиникаһы өсөн Гарибальди тыҡрығында бина төҙөлгән.
Архитектура үҙенсәлектәре
Грек урамы һәм Некрасов тыҡрығы киҫелешендәге 43-сө йорттоң мөйөшөн киҫеп алалар, беренсе ҡат тәҙрәләрен көпләйҙәр.
Өфө ирҙәр дини училищеһы бинаһы
Инфраструктураһы
Дини семинария эргәһендәге кварталда урынлашҡан Ирҙәр дини училищеһы бейек ҡойма менән уратып алына һәм айырым бер ҡаласыҡты тәшкил итә. Уның территорияһында төп бина, ятаҡ, мунса, дауахана, физик культура менән шөғөлләнеү өсөн майҙансыҡтар урынлаша.
Кейекбирҙин Абдулла Ғәлләм улы
Биографияһы
Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы (2010), республика һәм район матбуғатында публикациялар авторы, крайҙы өйрәнеүсе Баймаҡ уҙаманы Ғәле Фәхретдиновтың (Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған хеҙмәте нәшриәткә тапшырылған) мәғлүмәттәренән: Кейекбирҙин Абдулла колхоз төҙөүҙә актив ҡатнаша, районда еңелмәҫ көрәшсе булып таныла, ете бала атаһы, ҡатыны — Мөслимә Заһитулла ҡыҙы. Хәҙерге көндә Йылым ауылында уның 1938 йылғы улы Әхмәҙулла йәшәй. Документтар буйынса, Кейекбирҙин Абдулла 1944 йылдың майында хәбәрһеҙ юғала, әммә уның яуҙашы һәм ауылдашы Ярҡынбаев Ғәлимйән Язар улы, батыр яугир Сталинград алышында (йәғни, 1942 йылдың 17 июленән 1943 йылдың 2 февраленә тиклем арала) дошман самолеттары һөжүм иткән саҡта һәләк булды, тип шаһитлыҡ ҡыла, Абдулла Ғәлләметдин улы ғаиләһенә һәм шәхсән улы Әхмәҙуллаға был хаҡта һөйләп ҡалдырған.
Кюрий
Сығарып алыу
Академик В. А. Тартаковский етәкселегендәге РФА комиссияһының 2010 йылдың 23 апрелендәге хисабына ярашлы, Димитровград) дәүләт ғилми-тикшеренеү үҙәгенең тикшеренеү реакторҙарында кюрий −244 етештереүҙең уникаль технологияһы тормошта ашырылған.
Зерна
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы башынан Бондюг ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Бикҡолова Нурия Нәғимйән ҡыҙы
Биографияһы
Нурия Нәғимйән ҡыҙы Бикҡолова студенттарға түбәндәге темалар буйынса белем бирә:
Белеккүл (Силәбе өлкәһе)
Белеккүл — Беликуль - Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡыҙыл Армия районындағы (Красноармейский район) күл
Япрыҡ янғын һүндереү депоһы
Япрыҡ янғын һүндереү депоһы (Япрыковского Пожарного Депо) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 0 кеше. Илсембәт ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452776, ОКАТО коды — 80251820006. 2005 йылдан хәҙерге статусҡа эйә.
Урал (автомобиль юлы)
Мәскәүҙән алып Рязань өлкәһе нең Добрый Сот торағына тиклем (240-сы км) трассала һәр йүнәлештә лә икешәр һыҙат бар. Артабан юл тарая һәм берәр һыҙат менән бара (Мокшан — Чемодановка, Пенза ҡалаһы тирәләй, Городище — Түбәнге Елүҙән, Тольятти — Ҡыҙыл Яр, Языков — Өфө, Сыбаркүл — Силәбе араларынан тыш).
Ишембай районының һаҡланған тәбиғәт биләмәләре исемлеге
Статистика
3. Йәшел зоналар — 5019 га
Себерган
Себерган — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Быстрый Танып йылғаһының һул ярына тамағынан 91 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 43 км.
Яковлев Герман Михайлович
Яковлев Герман Михайлович (10 ноябрь 1933 йыл — 3 май 2017 йыл) — СССР һәм Рәсәй ғалимы, хәрби табип. Медицина фәндәре докторы, профессор, Рәсәй медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, медицина хеҙмәтенең генерал-лейтенанты.
Биографияһы
Герман Михайлович Яковлев 1933 йылдың 10 ноябрендә Ленинград өлкәһенең Кингисепп районы Черно ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа (хәҙерге Сланцевский районы).
Пьер Корнель
Биографияһы
Чиновниктарҙы академияға һайламайҙар, шунлыҡтан Корнель алдында, башҡа академиктар кеүек үк, нәфис һүҙ оҫтаһына әйләнеү зарурлығы тыуа. Һайланған мәлгә ул «галант» шиғырҙар һәм «Мелита, или Подмётные письма», «Клитандр, или Освобождённая невинность» комедиялары, «Медея» трагедияһы, «Сид» трагикомедияһы авторы булып таныла. Әҫәрҙәре француз классицизмы театрына башланғыс һала, авторҙың симпатиялары власть яғында икәне күренә.
Төньяҡ Козленец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы   Ока  йылғаһы тамағынан Чебоксар ГЭС-ына тиклем (Чебоксар һыуһаҡлағысы),   Сура һәм Ветлуга йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Балалар һәм йәштәр ижады һарайы (Дондағы Ростов)
Балалар һәм йәштәр ижады һарайы ― Рәсәйҙә  балаларға белем биреүҙең төп үҙәктәренең береһе, ул  5 йәштән алып 18 йәшкә тиклемге 11 мең баланы берләштерә. Бында йөҙҙән ашыу педагог эшләй. Дондағы Ростов ҡалаһында урынлашҡан
Тарихы
1936 йылдың 23 майында Дондағы Ростовта Гәзит тыҡрығы һәм Ҙур Баҡса урамы  киҫелешендә (Энгельс)  Пионерҙар һарайы асыла.
Ғатауллин Урал Миңлезар улы
Ғатауллин Урал Миңлезар улы (11 апрель 1970 йыл) — телеоператор. 1992 йылдан хәҙерге «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы юлдаш телевидениеһының оператор ассистенты, телеоператоры, 2013 йылдан — баш телеоператор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2014).
Биографияһы
1988 йылда Орджоникидзе районындағы 57-се урта мәктәпте тамамлай һәм хеҙмәт эшмәкәрлеген «Союзпечать» агентлығында экспедитор булып башлай. Бер үк ваҡытта республика йәштәр гәзите «Ленинец» редакцияһында Светлана Гафурова алып барған "Йәш журналист мәктәбе"нә йөрөй.
Островская (Сочур ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Брентано Антония
Биографияһы
1809 йылдың авгусында Антония ауырыған атаһын ҡарарға Венаға ҡайтҡан. Атаһы 1809 йылдың 30 октябрендә үлгән. Атаһы вафатынан һуң, ул атаһының китапхана фондын һәм сәнғәт әҫәрҙәре коллекцияһын тикшереү, шулай уҡ ҡиммәттәрҙең бер өлөшөн һатыуҙы контролдә тотоу өсөн Венала тағы өс йыл буйына йәшәгән. 1832 йылда Антония буш торған йортон һата, ә атаһының картиналарынан иң ҡәҙерлеһен — Ван Дейктың «Христостың вафаты сәбәпле ҡайғырып илау» («Оплакивание Христа») картинаһын Франкфурт соборына васыят итә.
2018 йылда быға тиклем билдәһеҙ булған 7-се Бетховен симфонияһының беренсе партитураһының күсермәһе табыла, уны композитор 1812 йылдың 13 майында тамамлай. Ҡулъяҙманың титул битендәге бағышламала: «Үҙемдең хөрмәтле әхирәтем Антония Брентаноға Бетховендан» '«Meiner hochverehrten Freundin Antonie Brentano von Beethoven»'' тигән һүҙҙәр булған. Документты Калифорния штатының Сан-Хосе университетынан (АҠШ) Бетховен Үҙәге һатып алған.
Киев-Печёра лавраһы
Монастырҙы тергеҙеү; хәҙерге тормошо
1992 йылдан 2014 йылға тиклем Лавра башлығы (изге архимандрит) Киев һәм бөтә Украина митрополиты Владимир (Сабодан) була, резиденцияһы монастырь ерендә урынлаша.
Санкт-Петербург дәүләт мәҙәниәт институты
Төрлө уҡыу йылдарында институтта Н. Н. Масленникова, И. А. Шомракова, И. Е. Баренбаум, ВС. Крейденко, А. Н. Ванеев, Б. Д. Парыгин, Л. В. Трапезников, В. П. Леонов, ГФ. Гордукалова, И. М. Болотников, Д. М. Генкин, ЮБ Богданов, Д. Н. Альшиц, В. Н. Зайцев, В. А. Тыкка, С. А. Рейсер, Б. Я. Бухштаб, И. В. Гудовщикова, А. В. Блюм, Е. П. Борзова, Ф. Ф. Рыбаков, Г. А. Тишкина, Н. И. Сергеева, Г. Г. Фирсов, А. М. Панченко, В. В. Головин, Л. Ю. Брауде һәм башҡа профессорҙар эшләйҙәр.
Тарихы
Университетҡа 1918 йылдың 19 декабрендә Петроградта нигеҙ һалына — Петроград Мәктәптән тыш белем биреү институты.
1991 йылда, ҡала менән бергә, институттың исеме ҡабаттан яңыртыла — '''Н. К. Крупская исемендәге  Санкт-Петербург дәүләт мәҙәниәт институты.'''
2014 йылда учредитель ҡарары буйынса университет «Санкт-Петербург дәүләт мәҙәниәт институты» Федераль дәүләт бюджет белем биреү учреждениеһы (Рәсәй Федерацияһы Мәҙәниәт министрлығының 2014 йылдың 12 ноябрендәге 1904-се бойороғона ярашлы) исемен үҙгәртә
Селән (ауыл)
Селән (Селянкино) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡала округындағы ауыл.
Географик урынлашыуы
Мейәс йылғаһы буйында урынлашҡан.
Ҡыуандыҡов Шанян Фәхрислам улы
Ҡыуандыҡов Шанян Фәхрислам улы (1913 йыл — 22 ноябрь 1943 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, гвардия рядовойы. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 60-сы гвардия кавалерия полкы яугиры, артиллерист.
Пинчук Сергей Иванович
1974 йыл һөҙөмтәһе Пинчук теоремаһы  — бер нисә комплекслы үҙгәреүсәндәрҙең голоморфлы функцияһы өсөн сик берлеге теоремаһы  булараҡ билдәле. Леви— Пинчук симметрияһы принцибы һәм Пинчук тартылыуы ысулы авторы. Боголюбовтың «острие клина» тураһындағы теоремаһын матди һәм күп төрлөлөк тыуҙырыусы математик формулаға - \Complex^n тарата. Якобиан проблемаһының матди вариантына ҡәтғи бирелешле ҡаршы миҫал таба.
Чечерск
Чечерск (Чачэрск) — Белоруссияның Гомель өлкәһендәге ҡала, Чечерск районының административ үҙәге. Ҡала, Чернобыль АЭС-ындағы авария менән бәйле, радиация менән ныҡ зарарланған районда урынлашҡан.
Подденежный Григорий Максимович
Биографияһы
Һуғыштан һуң Г. М. Подденежный СССР Эске эштәр министрлығының Ленинград хәрби-сәйәси училищеһында уҡый, һуңынан Эске эштәр министрлығы органдарында хеҙмәт итә, 1952 йылдан Совет Армияһында артабан, рота командирының сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары вазифаһын биләй.
Батырлығы
2-се Украин фронты штабы разведка бүлегенең 10-сы айырым моторлаштырылған разведка ротаһының автоматсылар отделениеһы командиры сержант Григорий Подденежный разведка төркөмө составында 1943 йылдың 11 ноябрендә Украинаның Запорожье өлкәһе Пологов районы тарасовка ауылы эргәһендә дошман тылына үтеп инә һәм өс дошман һалдатын юҡ итә, мәһим разведка мәғлүмәттәре алып ҡайта. 1944 йылдың 7 ғинуарында разведчиктар төркөмө составында Кировоград (Украина) ҡалаһы районында сержант Г. М. Подденежный дошмандың хәрәкәт итеүсе тере көсө һәм танкылары тураһында мәғлүмәт йыйып тапшыра. Разведчиктарҙың китеүен ҡаплап, ҡаһарман яугир бер нисә гитлерсыны юҡ итә.
Ҡалас (ҡала)
Тарих
XVIII быуат башында даими ултыраҡтар барлыҡҡа килә<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[ <span style="" title="не указан источник на утверждение (18 апреля 2017)">722 сығанағы көн күрһәтелмәгән ]. Украин күскенселәре һәм Острогожский полкы казактары уларға нигеҙ һалған. Губерна канцелярияһы 1715 йылда Воронеж янында — Ҡалас биҫтәһен.төҙөү тураһында бойороҡ бирә. Сауҙа слобода әһәмиәте арта, тимер юлдар 1896 йылда төҙөлә башлаған.
Климат
Ҡала климаты уртаса континенталь, ҡыш сағыштырмаса һалҡын һәм эҫе, ҡоро йәй.
Белем
Ҡалас урта мәктәбе № 1
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Барбара Стэнвик
Вафат булыуы
Стэнвик 1990 йылдың 20 ғинуарында Санта — Моника клиникаларының береһендә йөрәк һәм үпкә сирҙәренән вафат була.
Аҡсай таможня заставаһы
Реставрациялау
1986 йыл һуңында Аҡсай район башҡарма комитетының мәҙәниәт бүлеге Ростов махсуслаштырылған фәнни-производство реставрация оҫтаханаһына 1987 йыл планына Аҡсай таможня заставаһында ремонт-реставрация эштәрен башҡарыу бурысын индереүҙе үтенеп мөрәжәғәт иткән. Ошо маҡсатҡа өлкә бюджетынан 30 мең һум аҡса бүленгән. Ләкин реставрация оҫтаханаларында яҡын арала эш башлау мөмкинлеге булмаған.
Сафронов Анатолий Александрович
Сафронов Анатолий Александрович (. 9 декабрь 1959 йыл) — Рәсәй Федерацияһы Президентының Көньяҡ федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары, хәрби эшмәкәр, юғары хәрби мәктәп уҡытыусыһы һәм дәүләт хеҙмәткәре. ДОСААФ-тың Өфөләге авиация спорт клубын тамамлаусы (1976). Афғанстандағы (1988—1989) һәм Төньяҡ Кавказдағы (1994—1996 һәм 1999—2001) хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы. Генерал-майор (2006). Иҡтисад фәндәре кандидаты (2006). Рәсәй Федерацияһы Геройы (2000) һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған хәрби лётчигы (2003).
Биографияһы
Анатолий Александрович Сафроновҡа 7 йәш саҡта ғаилә йәшәргә Башҡортостан ға күсеп килә.. 1976 йылда Өфөнөң Калинин районы № 78 урта мәктәбен тамамлай. 2020 йылдың 2 октябрендә был мәктәпкә Рәсәй Федерацияһы Геройы Сафронов Анатолий Александрович исеме бирелә. 2019 йылда Анатолий Александрович үҙенең мәктәбенә килә,, «Батырлыҡ дәресе» үткәрә. .
1980 йылда Сызрань юғары хәрби авиация осоусылар училищеһын тамамлай. Училищены тамамлағандан һуң, Алыҫ көнсығыштың хәрби округында хеҙмәт итә.. 1988 йылдың февраленән 1989 майына тиклем Афғанстан да интернациональ бурысын үтәй, һуңынан Көньяҡ ғәскәрҙәр төркөмөндә хеҙмәт итә..
1999-2001 йылдарҙа икенсе Чечен кампанияһында ҡатнаша.
Артабан, 2001 йылдан, Себер хәрби округында хеҙмәт иткән. Генераль штабтың Хәрби академияһын тамамлағандан һуң, ,А. А. Сафронов Ҡораллы Көстәрҙә генерал-майор званиеһында хеҙмәт итеүен дауам итә: 2006 йылдан — Хәрби-һауа көстәренең 5-се армияһы командующийы урынбаҫары һәм Граждандар авиацияһы командующийы. 2008 йылдан — РФ Ҡораллы Көстәре Генераль штабының оператив сәнғәт кафедраһы начальнигы, иҡтисад фәндәре кандидаты.
Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы
Фәнни эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре — плазма физикаһы һәм йыһан физикаһы. 1975 йылдан һуң баҫылған 5000-дән ашыу эшенә һылтанмалар бар. Хирша Индексы — 36.
Нойхаузер Адель
Биографияһы
2014 года йылдан үҙенең улы гитарасы Джулиан Пайзс (Julian Pajzs) менән «Die letzten ihrer Art» әҙәби-музыкаль постановкала ҡатнаша. Адель Нойхаузер шулай уҡ йәмәғәт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә: балаларға ярҙам итеүсе Plan International Deutschland хәйриә ойошмаһын булдырыуҙа ҡатнаша һәм уның бағыусылыҡ советы ағзаһы була. 2016 йылда "Tatort"тың башҡа ҡатнашыусылары менән бергә Weißer Ring ассоциацияһының хәйриә юбилей кампанияһында ҡатнаша. .
Ғәлиев Альберт Әбүбәкер улы
Фәнни ҡаҙаныштары
А. Ә. Ғәлиев плазмала тулҡындарҙың көсһөҙ тәьҫир итешеүе теорияһы өҫтөндә эшләй. Әлеге теория көсһөҙ плазма турбулентлығы теорияһының нигеҙҙәренең береһе була. Р. З. Сәғҙиев менән берлектә токамактарҙа неоклассик күсереү теорияһын эшләй.
Петейга
Петейга — Рәсәйҙәге йылға. Томск өлкәһе, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Таинская Анга йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 26 км.
Ҡурлауҙы (күл, Силәбе өлкәһе)
Тасуирламаһы
Ҙур сөсө һыу ятҡылығы. Күлдең майҙаны һыу кимәленә бәйле ныҡ үҙгәреп тороуы мөмкин (һыу ныҡ ташҡан йылдары 90 км2 етә). Ярашлы рәүештә тултырып һәм, шуға ярашлы упҡындарының, шулай уҡ ләмле һәм ҡомло һайлыҡтарының майҙандары ла үҙгәреп тора. Копейскиҙың тотонолған һыуҙарын түгеү өсөн ҡулланыла.
Мария Домбровская
Биографияһы
Бай булмаған шляхет ғаиләһендә тыуған. 1907—1914 йылдарҙа Лозаннала һәм Брюссель университетында уҡыған. 1910 йылда әҙәби эш менән шөғөлләнә башлаған.
Бер аҙ ваҡыт ауыл хужалығы министрлығында эшләгән. Публицистика менән шөғөлләнгән. 1957 йылда Варшава университетының маҡтаулы докторы исеменә лайыҡ булған. Калиштың маҡтаулы гражданины.
5 -се мәктәп (Новочеркасск)
5-се мәктәп — Новочеркасск ҡалаһында урта белем биреү учреждениеһы. Атаман урамында XIX быуаттың икенсе яртыһындағы Кузнецовтың тарихи реаль училищеһы бинаһында урынлашҡан. Мәктәп бинаһы төбәк әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты исемлегенә индерелгән. 1930 йылдарҙа 5-се мәктәптә Советтар Союзы Геройы Г. А. Сорокин уҡыған.
Авранло замогы
Aвранло өс кимәлле террасаларҙан торған комплекс. Иң аҫҡы ҡатламы тау итәгендә ерҙән өс метр бейеклектә һәм 80 метр оҙонлоҡтағы ярым түңәрәк стенанан тора. Ишеге 1,9 м бейеклектә һәм 1,75 м. киңлектәге монолит менән көпләнгән. Комплекс һәм тауҙар араһында ҙур булмаған урта быуат христиан сиркәүе тора. Шулай уҡ замоктан алыҫ түгел мәмерйә ансамбле урынлашҡан
Тромсё
Тромсё муниципалитеты ҡала ситтәрендә ҙур территорияны биләй. Тромсё— Норвегияла ҡала халҡы һаны буйынса туғыҙынсы урында тора. Ҡала үҙәге ҙур булмаған Тромсея утрауында (уның майҙаны 22 км² тәшкил итә) поляр түңәрәктән 400 км тиерлек төньяҡтараҡ ята. Бында донъялағы иң төньяҡ ботаник баҡса урынлашҡан, һыра заводы, футбол клубы һәм планетарий бар.
Халҡы
Тромсё халҡы 75 638 кеше (2018 йылға) тәшкил итә. Тромсёла йөҙҙән ашыу милләт вәкилдәре йәшәй, милли аҙсылыҡ араһында урыҫтар, квенадар (финн) мөһим роль уйнай. Саамдарҙың ҡалала үҙҙәренең балалар баҡсаһы һәм тел мәктәбе бар.
Сокаш
Сокаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Куваш йылғаһының һул ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ағиҙел  йылғаһы Бөрө ҡалаһынан тамағана тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Ағиҙел, йылға бассейны — Кама.
Ҡоншаҡ
Тарих
1930 йылдан Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы үҙәге. 1934 йылда Силәбе өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы үҙәге.
Халҡы
2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса татарҙар (77,5 %), башҡорттар (12,7 %), урыҫтар (8 %) йәшәй.
Инраструктура
Халҡы башлыса ауыл хужалығында эшләй. Ҡоншаҡта балыҡ эшкәртеү заводы, лесхоз, нефть базаһы, асфальт-бетон заводы һәм башҡа предприятиелар бар.
Зюзьба
Зюзьба — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы, Киров өлкәһе, Удмурт Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Кама йылғаһының уң ярына тамағынан 1572 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Беларуслаштырыу
Беларуслаштырыу (беларусізацыя) — 1920-се һәм 1930-сы йылдарҙа Беларус ССР-ында республиканың ижтимағи-сәйәси һәм мәҙәни тормошонда беларус телен ҡулланыуҙы киңәйтеү буйынса сәйәсәт. Беларуслаштырыу шулай уҡ беларус мәҙәниәтен үҫтереүҙе һәм БССР-ҙың етәксе органдарында беларустарҙың һанын арттырыуҙы ла күҙҙә тота.
Пизек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кеть йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Чулымдан Кеть йылғаһына тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Болғар ислам академияһы
Тарихы
Билдәле булыуынса, 922 йылда Волга буйы Болғары рәсми рәүештә ислам динен ҡабул итә. Был тарихи ваҡиға күп быуаттарға татар халҡының рухи мәҙәниәте үҫешен билдәләй.
Шулай итеп, 2016 йылдың 21 майында бина нигезенә беренсе таш, иҫтәлекле капсула һалында. 2017 йылдың августында белем биреү хеҙмәте күрһәтеү хоҡуғына лийензия алында. Казандан, Өфөнән, Мәскәүҙән, Дағстандан килгән 37 кеше уҡыу йортоноң беренсе студенттары булды.
2017 йылдың 4 сентябрендә бинаны асыу тантанаһы булды.
Иҫкесәк
Географик урыны
Алыҫлығы:
Британ энциклопедияһы
Тарихы
1922 йылда һуңғы йылдарҙа булған ваҡиғаларҙы, шул иҫәптән Беренсе донъя һуғышын яҡтыртҡан мәҡәләләр менән тағы ҡс том баҫыла. Улар ҡабат нәшерләнгән ун беренсе сығарылыш менән «Британника»ның ун икенсе сығарылышын тәшкил итә. Ун өсөнсө том да ун икенсенә тағы өс том өҫтәп ҡабат баҫтырыуҙан ғибәрәт була. Ул 1926 йылда баҫыла. 1929 йылда баҫылған ун дүртенсе сығарылыш һиҙелерлек яңыртылған була, күп статьялар йә үҙгәртелә, йә ҡыҫҡартыла. Шулай итеп, яңы темаларға урын яһала. Шуға ҡарамаҫтан, ун беренсе сығарылыш 1974 йылға тиклемге сығарылыштарҙың һәр береһенә нигеҙ булып хеҙмәт итә. Ошо осорҙа «Британника» АҠШ-ҡа күсә —  1901 йылда Чикагонан Гораций Эверетт Хупер уның яңы милексеһенә әйләнә. Ул беренсе булып китапты почта аша һатыу системаһын ҡуллана. 1920-се йылдар башында, «Британника» етди финанс кризисы кисергәндә, уға милек хоҡуғын й «Sheers, Roobeck & Co» тигән Америка фирмаһы һатып ала ул 1941 йылда «Британ энциклопедияһы»на милек хоҡуғын түләүһеҙ Чикаго университетына тапшыра.
«Британ энциклопедияһы»ның авторҙары булып донъяның күренекле эксперттары сығыш яһай, улар араһында тиҫтәләрсә Нобель премияһы лауреаты бар. Төрлө ваҡытта «Британника» өсөнЗигмунд Фрейд, Альберт Эйнштейн, Мария Кюри, Генри Форд, Лев Троцкий (106 долларға Ленин тураһында статья яҙа) яҙа. Шуның менән бергә, күп статьялар — хатта бик әһәмиәтле шәхестәр һәм иң әһәмиәтле фәнни терминдар тураһындағылар ҙа — авторһыҙ (редакцияныҡы). «Британ энциклопедияһы»ның хәҙерге версияһы 4000-ләп автор һәи мөхәррир ҡатнашлығында ижад ителгән.
Яблонский Всеволод Сергеевич
Ғаиләһе
Өлкән улы — Яблонский Сергей Всеволодович (1924—1998), билдәле математик, СССР Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, СССР-ҙың Ленин премияһы лауреаты, Ватан математик кибернетика мәктәбенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.