cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ҡаҙағстанда кәләш урлау
Ҡаҙаҡ ССР-ында
Совет рәсми сығанаҡтарына ярашлы, Ҡаҙаҡ ССР-ында кәләш урлау йолаһы тамырынан бөтөрөлгән тип һанала. Ысынында иһә, был йола юҡҡа сыҡмай, ә бары тик «урланған» булып һаналған ҡыҙҙың, килешеү буйынса, өйҙән «ҡасыуына» үҙгәрә. Ризалыҡ алмай урлау һәм көсләп өйләндереү осраҡтары совет осороноң һуңғы йылдарында һәм унан һуңғы йылдарҙа яңынан күҙәтелә башлай. .
Хәҙерге Ҡаҙағстанда
Ҡаҙағстан Республикаһы Енәйәт кодексында (125-се статья) кеше урлаған өсөн, 4 йылдан алып 7 йылға ҡәҙәр иректән мәхрүм итеү язаһы ҡаралған. Әгәр кеше урлау төркөмдөң алдан килешеүе буйынса башҡарылһа; күп тапҡыр, көс ҡулланып, һаулыҡҡа һәм кеше ғүмеренә зыян килтерерлек булһа; ҡорал йәки уны алмаштырыусы әйбер ҡулланылһа; балиғ булмағанға ҡарата күрәләтә эшләнһә; ауырлы ҡатынға ҡарата ҡулланылһа, бер йәки унан күберәк кешегә ҡарата булһа; файҙа алыу өсөн эшләнелһә, был осраҡта, урлаусының мөлкәтен тартып алыу һәм 7 йылдан 12 йылға тиклем иркенән мәхрүм итеү ҡаралған. Әгәр ҙә енәйәт бер төркөм кеше тарафынан урланған кешене эксплуатациялау маҡсатынан сығып ҡылынһа, йә булмаһа, урланғандың аңғармаҫтан үлеменә сәбәп булһа, йәки башҡа ауыр эҙемтәләргә килтерһә, ул саҡта мөлкәтен тартып алып, йәки мөлкәтенә теймәйенсә, 10 йылдан алып 15 йылға тиклемге мөҙҙәт менән иркенән мәхрүм ителә. Урланған кешене үҙ теләге менән кире иреккә ебәргәндәр иһә, әгәр уларҙың ҡылығында башҡа енәнйәт составы булмаһа, енәйәти яуаплылыҡтан азат ителәләр.
Ҡаҙыбаш
Ҡаҙыбаш (Кадыбаш, Казыбаш, шулай уҡ Кадыбашево булараҡ билдәле , элекке исеме Ҡаҙырбаш (Кадырбаш) — Татарстан Республикаһының Әгерже районындағы ауыл, Ҡаҙыбаш ауыл Советы биләмәһе составына инә (элекке Сарапул өйәҙе Вятка губернаһы).
Ҡаҙыбаш ауылы Әгерженән 80 км көньяҡ-көнсығыштараҡ урынлаша. Ауылдың исеме Кады йылғаһы исеменән алынған, ул бер нисә быуат элек Ҡаҙы тип аталған. Риүәйәттәр буйынса йылға шул ваҡыттарҙа йыл һайын тәрәнәйгән, шуға күрә ауылдың исеме лә Ҡаҙыбаш, Ҙур Ҡаҙыбаш кеүек телгә алына.
Ауылдың нигеҙләнеүе
Ҡаҙыбашҡа был урында яҡынса 1580 йылда иҫке Ҡаҙыбаштан күсеп килгән алты крәҫтиән ихатаһы менән нигеҙ һалына. Иҫке Ҡаҙыбаш, Кады йылға ағымы буйынса яҡынса 3 км төньяҡтараҡ урынлашҡан була. Тарих фәндәр кандидаты Т.А. Акеров раҫлауынса, ауылда башҡорт халҡы составына ингән ҡырғыҙ ҡәбиләһе вәкилдәре йәшәгән. Ҡаҙыҡай был ҡәбиләнең ике ырыуы исеменең береһе булып тора.
Революция осоро
Рәүиз әкиәттәре мәғлүмәттәре буйынса, VIII халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауыл халҡын типтәрҙәр тәшкил итә, X иҫәп алыу мәғлүмәттәре буйынса — типтәрҙәрҙән башҡорттар булған.
Ҡаҙыбаш йәмғиәте. Ҙур Ҡаҙыбаш ауылы шул уҡ исемле йылға буйында, өйәҙ ҡалаһынан 40 саҡрым, улус идаралығынан 5 саҡрым һәм яҡындағы татар училищеһынан 4 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. Мәсет — ауылда.
Мадмас (Вежа-Ю ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Архейҙар
Архейҙар һәм бактериялар күҙәнәк ҙурлығы һәм формаһы буйынса бик оҡшаш, шулай ҙа ҡайһы бер архейзар ғәҙәти булмаған формала була, мәҫәлән, Haloquadratum walsbyi күҙәнәктәре ялпаҡ һәм квадрат. Бактериялар менән оҡшаш булыуға ҡарамаҫтан, архейҙарҙың ҡайһы бер гендары һәм метаболик юлдары уларҙы эукариоттарға (атап әйткәндә, транскрипция һәм тәржемә процестарын катализлаусы ферменттар) яҡынайта. Архейҙар биохимияһының башҡа яҡтары ла үҙенсәлекле, мәҫәлән, ябай эфир бәйләнеше булған липидтарҙың күҙәнәк мембраналарында булыуы. Күпселек архейзар — хемоавтотрофтар. Эукариоттарға ҡарағанда уларҙың энергия сығанаҡтары байтаҡҡа күберәк: шәкәр кеүек ябай органик берләшмәләрҙән алып аммиак, металл иондарына һәм хатта водородҡа тиклем. Тоҙға сыҙамлы архейҙар — галоархейҙар — ҡояш нурҙарын энергия сығанағы сифатында ҡуллана, архейҙарҙың башҡа төрҙәре углеродты теркәйҙәр, әммә үҫемлектәрҙән һәм цианобактерияларҙан (зәңгәр-йәшел ылымыҡтар) айырмалы рәүештә, архейҙың бер төрө лә быны ла, тегене лә бер үк ваҡытта эшләмәй. Архейҙар енесһеҙ юл менән үрсейҙәр: бинар бүленеү, тарҡалыу һәм бөрөләнеү. Бактерияларҙан һәм эукариоттарҙан айырмалы рәүештә, архейҙарҙың билдәле бер төрө лә споралар барлыҡҡа килтермәй.
Архейҙарҙың һәм башҡа домендарҙың сағыштырма характеристикалары
Түбәндәге таблицала башҡа домендарға хас булған һәм хас булмаған ҡайһы бер архейҙар һыҙаттары күрһәтелгән. .
Рәүиз документтары (Йән башын иҫәпкә алыу)
Рәүиз документтары — Рәсәй империяһында һалым һалыуҙы юлға һалыу маҡсатында XVIII быуаттың беренсе яртыһы - XIX быуаттың икенсе яртыһында үткәрелгән халыҡ иҫәбен алыу һөҙөмтәләрен сағылдырған документтар. Рәүиз документтарында ғаилә башлығының фамилияһы, исеме, атаһының исеме, уның йәше, ғаилә ағзаларының исемдәре һәм аталарының исемдәре һәм фамилиялары (әгәр булһа), йәше, ғаилә башлығына нисек туған булыуы күрһәтелеп, теге йәки был тораҡ пунктын биләгән халыҡтың исемлеге бирелә. Рәүиз документтарында ир-егттәрҙең һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙың һаны иҫәпкә алына, әммә дөйөмләштерелгән таблицаларҙа ҡатын-ҡыҙҙар бер ҡасан да күрһәтелмәй.
Төрөк теле
Һуҙынҡылар гармонияһы
Аффикстар һәм ялғауҙар ҡушҡанда сингармонизм законы эшләй:  һуҙынҡылар аңҡау һәм иреләшеү билдәләре буйынса ҡулланыла, йәғни нигеҙҙең (тамырҙың) һуңғы ижегендәге һуҙынҡының сифаты артабанғы ижектәрҙәге һуҙынҡыларҙың сифатына йоғонто яһай. Шулай итеп, әгәр тамырҙың һуңғы ижегендәге һуҙынҡы алғы рәткә ҡараған булһа, артабанғы аффикстар һәм ялғауҙар ҙа алғы рәт һуҙынҡыһы менән килә, артҡы рәт һуҙынҡыһы үҙ артынан артҡы рәт һуҙынҡыларын эйәртә.
Килештәр
Телселәр араһында төрөк телендәге килештәр һаны бәхәсле тема һанала: берәүҙәре — 6, икенселәре  8 килеш таба. Төрөк телендәге килештәр:
Лексика
Ҡайһы бер тикшеренеүселәр биргән мәғлүмәттәргә ҡарағанда (мәҫәлән, G. L. Lewis, Turkish Grammar), лексика йәһәтенән ғосман теле һүҙлек фонды күләме буйынса хәҙерге инглиз теленән ҡала донъяла икенсе урында тора.
Шуға ҡарамаҫтан, хәҙерге төрөк телендә ғәрәп теленән һәм фарсы теленән ингән һүҙҙәр әҙ түгел, шулай уҡ Европа телдәренән ингән һүҙҙәр ҙә (башлыса французса әйтелештә) бар. Хәҙерге телдә һаҡланған ғәрәп-фарсы һүҙҙәре йыш ҡына киң ҡулланылыштағы төрөк һүҙҙәренең  стилистик дублеттары булып йөрөй. Мәҫәлән, төркисә göz («күҙ»), ғәрәпсә ayn һәм фарсыса çeşm («күҙ»), төркисә ak («аҡ»; «пак») һәм ғәрәпсә beyaz («аҡ»).
2005 йылда нәшер ителгән Хәҙерге төрөк теле һүҙлегендә 104481 статья бар (Güncel Türkçe Sözlük, Төркиә лингвистика йәмғиәте), шуларҙың 14 % самаһы сит телдәрҙән ингән һүҙҙәрҙе тасуирлай.
Сеймов Валентин Михайлович
Сеймов Валентин Михайлович (Сеймов Валентин Михайлович; 14 июнь 1928 йыл — 17 май 2008 йыл) — СССР һәм Украина ғалимы. техник фәндәре докторы (1977), профессор (1988).
120-нән ашыу фәнни эштәр авторы һәм авторҙашы, шул иҫәптән 5 монографияһы бар.
Бучацкий Роман Зиновьевич
Биографияһы
1917 йылда уны Екатеринослав ҡалаһына Эшсе һәм һалдат депутаттары советы ҡарамағындағы хәрби секцияға күсерәләр. 1918 йылда Украинаның немец оккупацияһы ваҡытында Р.З. Бучацкий Бердянск комитетына күсерелә һәм унан Махноның партизан отрядына ебәрелә. Был отрядта ул 1919 йылдың мартына тиклем була. Махно Совет власына хыянат иткәндән һуң ул саҡыртып алына һәм Донбасс эшселәренең продотрядына яугир итеп ебәрелә, Деникин ғәскәрҙәре килгәнгә тиклем Таврия губернаһында эшләй. 1919 йылдың июнендә Совет власы органдары Таврия губернаһынан Херсон губернаһына эвакуациялана, унда Бучацкий Ананьев өйәҙенең совет органдарында эшләй. Август «кулак» ихтилалы ваҡытында атырға хөкөм ителә, әммә төндә ҡаса. 1919 йылдың сентябрендә уны Донбасс эшселәре төркөмө менән Балта ҡалаһына эвакуациялайҙар, унда ул 397-се совет уҡсылар полкына ҡыҙылармеец булып инә, һуңғараҡ хужалыҡ бүлеге начальнигы урынбаҫары һәм политработник була.
1923 йылда Роман Зиновьевич Силәбе округы башҡарма комитетында ағза һәм Округ башҡарма комитеты ағзаһы була. 1924 йылдың апрелендә Силәбе ҡалаһынан Ирбит ҡалаһына дөйөм бүлек мөдире вазифаһында, һуңғараҡ - Округ башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары вазифаһында була, һәм  план комиссияһы рәйесе һәм ваҡытлыса Эске сауҙаның округ бүлеге мөдире булып эшләй. 1926 йылда Пермь округ финанс бүлеге мөдире вазифаһына тәғәйенләнә, бында 1928 йылдың башына тиклем  эшләй, һуңынан  Пермь округ район башҡарма комитетының рәйесе урынбаҫары итеп һайлана. Урал советтарының ике саҡырылыш өлкә башҡарма комитеты ағзаһы булып тора.
Библиография
Научная библиотека КиберЛенинка: cyberleninka.ru/article/n/o-geopoliticheskih-aspektah-sozdaniya-novoy-neftyanoy-bazy-na-vostoke-sssr-v-30-e-50-e-gg-hh-stoletiya-chast-ii#ixzz3tWfCJa64
Конъюнктивит
Варианттар
Кератоконъюнктивит — конъюнктивит кератит (күҙҙең мөгөҙсә шекәрәһе шешеүе) менән бәйле.
«Башкиравтодор» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең ҡырсынташ ваҡлау-сортлау заводы
Тарихы
«Башкиравтодор» акционерҙар йәмғиәте - Башҡортостан юл төҙөлөшөнөң әйҙәүсе предприятиеһы. Уның тарихы Башҡортостан Республикаһының бөтөн транспорт селтәре үҫеше менән бәйле булған. Совет осоронда Халыҡ хужалығы советы эргәһендәге дәүләт ҡоролмалары (губерна һәм өйәҙ) бүлектәре тәүге юл ойошмалары булған.
1930-сы йылдарға автомобилдәр һаны һиҙелерлек артҡан. Грузонапряженность Республика юлдарының  артҡан, улар ҙе һәм капиталь  талап иткән. 1936 йылда ауыл халҡының юл эштәрендә хеҙмәте тураһында ҡарар ҡабул ителгән. Район юлдарын төҙөргә үҙҙәренең аттары һәм үгеҙҙәре менән крәҫтиәндәр сыҡҡан. 1940-сы йылдар башында Өфө Нижегородкаһында тәүге асфальт-бетон заводы эшләй башлаған.
Бөйөк Ватан һуғышынан һуң, 1960-сы йылдарға тиклем беҙҙең илдә фәҡәт төп дөйөм союз һәм республика юлдары ғына төҙөлгән, ә урындағы юлдар селтәре ғәмәлдә үҫешмәгән. 1960-1970-се йылдарға СССР-ҙа һәм Башҡортостанда, юл төҙөлөшөнә байтаҡ аҡса бүленә башлағанлыҡтан, юлдар төҙөү үҫешкән. Юлсыларға ярҙамға хәҙерге заман техникаһы килгән. Төп ҡатмарлы хеҙмәттәр механизацияланған. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә 3 млн. кубометрҙан артыҡ ер эштәре башҡарылған һәм 1.5 млн. кубометрҙан ашыу карьер материалдары сығарылған. Урындағы әһәмиәтле 370 километр юл төҙөлгән, 1825 километр юл капиталь ремонтланған.
«Башкиравтодор» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Мөрсәлим бүлексәһе
Ижтимағи өлкә объекттары:
Савельев Владимир Андреевич
Ижады
Башҡарған ролдәре: Рацер һәм Константиновтың «Тигеҙһеҙ никах» «(Неравный брак») — Кирилл, Кальдерендың «Мөхәббәт менән шаярмайҙар» — Дон Хуан, Шалевичтың «Хәҙер һәм мәңгелек» («Отныне и навсегда») — Стольников.
Мөздәлифә
Мөздәлифә тарихы
Мөздәлифәгә ныҡ төнләтеп аяҡ баҫтыҡ. Имамыбыҙ йәстеүгә аҙан ҡысҡырҙы ла күмәкләп намаҙға баҫтыҡ. ... Тарихи урындар. Ибраһим пәйғәмбәр үҙе биргән вәғәҙәгә ярашлы улы Исмәғилде Аллаһ ризалығы өсөн ҡорбанға килтерергә китеп барғанында ошо үҙәндән уҙған, ти. Кеше рәүешенә ингән шайтан Ибраһимдың ҡаршыһына сыҡҡан да:
- Юҡ, атай, ҡулымды бәйләмә, юғиһә, Аллаһ мине үҙ тәҡдиремә риза булмаған тип уйлар, - тип, иҫ киткес тәҡүәлек менән ташҡа башын һалған.
- Мин дә бит Аллаға буйһонам, ә Уның улыңды салырға миңә рөхсәте юҡ, - тигән.
Синицебина
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Онега йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Онега.
Коптяева Антонина Дмитриевна
Биографияһы
Икенсе ире — яҙыусы Ф. И. Панферов.
Мәскәүҙә йәшәй. А. Д. Коптяева 1991 йылдың 12 ноябрендә вафат була. Мәскәүгә яҡын Аксиньинский зыяратында ерләнгән.
Әҫәрҙәре
-- 1-се китап. — 1971
- Һайланма әҫәрҙәр, 6 томда. 1972—1975; 1988—1989.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Халыҡтар дуҫлығы ордены (06.11.1979)
Әлмәс
Тарихы
1842 йылда 207 кешенең һәр береһенә 3-әр бот яҙғы иген сәселгән, уртаса 1,9 ат тура килгән, һыйыр малы — 1-әр, һарыҡ — 0,5-әр бот.
Литинка (Рәсәй)
М. И. Роднов (41 б) башҡа анығыраҡ мәғлүмәттәр килтерә, 1920 йылда халыҡ иҫәбен алыу буйынса (ихата буйынса иҫәпләүҙәр) Литовка ауылында: 1930 йылдарҙа Литинка Бәләбәй районына инә. Был ваҡытта ауылдан Андрейчуктар ғаиләһе һөрөлә (фамилияһы варианты: Андрийчук): Надежда Васильевна, Василий Николаевич
Ростовский распределитель каналы
Ростовский распределитель каналы — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Маныч, отделяется от канала Право- йылғаһының һул ярына тамағынан 123 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 50 км.
Әхмәҙиев Әмир Муллағәле улы
Биографияһы
1979—1985 йылдарҙа Әлшәй районының «Родина» колхозы рәйесе булып эшләй.
1985—1988 йылдарҙа Яңы Раевка совхозы директоры.
Шаҡарлы (Васйылға ҡушылдығы)
Шаҡарлы — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы, Силәбе өлкәһе, Свердловск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Васйылға йылғаһының һул ярына тамағынан 22 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Языков (Благовар районы)
Языков (Языково) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 6368 кеше. Почта индексы — 452740, ОКАТО коды — 80214837001.
Аҡ сәскәләр (әҫәр)
Һылтанмалар
Төркөм:Ғабдрахман Әпсәләмов әҫәрҙәре Төркөм:Татар әҙәбиәте
Тау начальнигы йорто
Архитектура
Ике ҡатлы таш флигелдәр төп йорттоң ҡабырғаларында тора һәм урамдың ҡыҙыл линияһынан эстәрәк урынлашҡан, улар янына ағастар ултыртылған. Флигелдәрҙең алғы фасадтары бейек булмаған өсмөйөшлө фронтонлы итеп төҙөлгән. xix быуаттың икенсе яртыһында уң яҡта торған флигелгә ҙур булмаған ике ҡатлы «хеҙмәтсе» төкәтмә һуғылған, был төкәтмә урамдың ҡыҙыл линияһына сығып тора һәм йорттоң композиция тигеҙләнешен бер аҙ боҙа. Төп йорттоң ихата яғындағы фасадтары ябай декорлы, флигелдәр, участка территорияһына инеп, ярым ҡаплаулы баҡса менән тамамланалар.
Баштан уҡ бина анфилада кеүек итеп планлаштырылған була, унда зал һәм ҡунаҡ бүлмәһе торған. ХХ быуатта бинала бүлкәттәр эшләгәндәр һәм бинаға инеү урынын үҙгәртеп ҡорғандар, был бинаның симметрияһын боҙоп тора
Әбделҡадир Инан
Эмиграцияла
Төркөстанда милли-азатлыҡ хәрәкәте уңышһыҙлыҡҡа осрағандан һуң, 1923 йылдың 21 февралендә Ә. Ә. Вәлидов менән бергә Ашхабад ҡалаһынан Иранға юлланалар. Шул уҡ йылдың марттында Мәшһәд ҡалаһында СССР консуллығында яҡташы дипломат Кәрим Хәкимов менән осраша. Апрелдә — Афғанстанға бара, сентяберҙә — Һиндостанға, унан Европа илдәрендә — Франция һәм Германияла була. 1925 йылда Төркиәгә килеп урынлаша, тәүҙә Истанбулда йәшәй. Истанбул университетының Төркиәт институты директоры Фоат Кепрюлю ассистенты булып эшләй. Германияла яҙған «Китабы дедеи Ҡурҡот хаҡында» исемле күләмле мәҡәләһе Төркиәт энциклопедияһының беренсе томына урынлаштырыла. Ғилми экспедицияларҙа ҡатнашып фольклор материалдарын йыя, 1930 йылда улар «Беренсе ғилми сәйәхәткә доклад» («Birinci İlmi Seyahata Dair Rapor») айырым китап булып баҫылып сыға. Төркиәлә тәүге осорҙа Төркөстанлы, Төрөкмән, Әбделҡадир, Ә. Башҡорт, Олоҡатай уғлы, Иҙел уғлы һымаҡ псевдонимдар аҫтында мәҡәләләр баҫтырыра. 1930-сы йылдарҙа Төркиә парламенты ҡабул ителгән Фамилиялар тураһындағы законға ярашлы үҙенә яңы фамилия ала — Инан.
1933 йылда Анкара ҡалаһына Төрөк лингвистик йәмғиәтенә эшкә саҡырыла, бында Төркиә Республикаһы президенты Мостафа Кәмал Ататөрккә яҡын кешеләр араһына инә. Тиҙҙән президент ҡурсалауы менән уны Анкара университетының Тел, тарих һәм география факультетына эшкә алына. Университетта Себер төрки халыҡтары (алтай, тыва, хакас, саха һ. б.) телдәре буйынса лекциялар уҡый һәм ғилми эҙләнеүҙәрен дауам итә. 1936 йылда профессор дәрәжәһен алыуға ирешә.
Ғилми һәм әҙәби эшмәкәрлеге
Боронғо төрки яҙма ҡомартҡыларҙан «Китабе деде-и Ҡорҡот», «Кодекс куманикус», Йософ Баласағунлының «Ҡотаҙғу белек», Мәхмүд Ҡашғариҙың «Диуану лөғәт әт-төрк» әҫәрен, ҡырғыҙ халыҡ эпосы «Манас», урта быуат осорона ҡараған «Сыңғыҙнамә» һәм башҡаларҙы тикшерә, төрки халыҡтары араһында шаманлыҡ күренешен өйрәнә. Боронғо һәм хәҙерге заман төрөктәре шаманизмы тураһындағы монографияһы Төркиәлә ике тапҡыр (1954 һәм 1972 йылдарҙа) нәшер ителә.
Әсәҙуллин Диас Тәлғәт улы
Биографияһы
Хеҙмәт юлын 1958 йылда Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң элемтә узелында монтер булып башлаған. Артабан электр станцияһында машинист булып эшләгән.
Песах
Пе́сах (פֶּסַח, «эргәнән үтеү», ашкеназ һөйләшендә — Пе́йсах / Пе́йсох / Па́йсох; פִּסְחָא, Пи́сха; грексә һәм урыҫса— Пасха) — йәһүдтәрҙең Мысырҙан китеү иҫтәлегенә үткәрелгән төп йәһүд байрамы. Нисан айының 15-се көнөндә башлана һәм Израилдә 7 көн байрам ителә, Израилдән ситтә 8 көн байрам ителә.
Льеж университеты
Тарих
1817 йылда король I Виллем университетҡа нигеҙ һала. Академия залы проекты буйынса 1824—1819 йылдарҙа төҙөлә. Хәҙер был бинала филология һәм философия факультеты урынлашҡан.
Билдәле уҡытыусылары
н
Льеж
Һауа транспорты
Льежда TNT Express компанияһының хабы урынлашҡан.
Кесе Ирыч
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Атйетәр ауыл советы
Риүәйәте
Бынан 400—500 йыл элек Башҡортостанда йылҡысылыҡ менән шөғөлләнгән бай Биктимеров Хажитар хан ғаиләһе менән атаһынан айырылып сығырға ҡарар итә. Атаһы уға мал бүлеп бирә һәм йылҡы өйөрө ҡайһы көтөүлектә туҡтай, шунда нигеҙ ҡор, тип кәңәш бирә. Улы йәй башында юллана. Йылҡы яйлап көтөлә һәм Силәбе яғына йүнәлеш ала. Йәй уртаһында йылҡы өйөрө Копейск янындағы Ҡурлауҙы күлендә туҡтай. Бер айҙан төндә өйөр ҡапыл ҡуҙғала. Бер аҙҙан Фиҙәркүлгә (?) килә. Август аҙағына өйөр тағы юлға сыға һәм әлеге Атйетәр ауылы янындағы күл эргәһендә туҡтай. Ҡыш етә. Беҙҙең күлдәр араһында ҡарағайлыҡ була. Шуға тәүҙә Хажитар хан икенсе күлде шәйләмәгән була. Элек нигеҙ ҡорған урынын «Иҫке ҡышлау» тип атай ҙа яңы урынға күсә — икенсе күл ярында яңы ауыл барлыҡҡа килә. Биктимеров Хажитар хан нәҫеленән ауылда хәҙер Мирсәлиховтар, Рәүилевтәр, Әмировтар йәшәй. Информатор — Ниғмәтйән Шәймәрҙәнов.
ЮХЛ 2017/2018 йылдар миҙгелендә
1/8 финал
6. «Ермак» — 11. «Южный Урал» 4-2 (3:2, 3:4, 3:2 ө.в., 3:4, 1:0 ө.в., 3:1)
Сирекфиналдар
2. «СКА-Нева» — 10. «Торос» 4-2 (4:1, 1:5, 3:1, 3:2 ө.в., 4:5 ө.в., 3:2)
Петров кубогы финалы
1. «Динамо» — 2. «СКА-Нева» 4-2 (1:0, 4:2, 1:2 ө.в., 3:1, 3:4 ө.в., 2:1)
Әхтәмов Азат Зиннәт улы
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе» почётлы исеме, Башҡортостан Республикаһы Ҡоролтай - Дәүләт йыйылышы почёт грамотаһы.
Банска-Бистрица (хоккей клубы)
Тарих
Банска-Бистрицаның «Славия» хоккей клубы 1922 йылда ойошторола. 1962 йылда клуб исеме «Осҡон» тип үҙгәртелә, һәм ул 2005 йылға тиклем шулай йөрөтөлә. Икенсе донъя һуғышына тиклем команда Словак лигаһында сығыш яһай, өс тапҡыр икенсе урынды биләй — 1930, 1932 һәм 1934 йылдарҙа. 1946 йылда Чехословакияның беренсе чемпионатында команда шайбалы хоккей буйынса ярышта ҡатнаша, ярыщ һөҙөмтәләре буйынса команда элиталы дивизионды ташлап китә. Киләһе йылда команда элитаға кире ҡайта, әммә унда нығына алмай — 1947/48 миҙгеле йомғаҡтары буйынса «Славия» Чехословакия юғары лигаһынан тағы китә, был юлы бөтөнләй.
Яланкүл
Яланкүл (Яланкуль) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 43 кеше. Почта индексы — 452733, ОКАТО коды — 80214834008.
Вирустар
Ви́рус (virus — ағыу) —тере күҙәнәк эсендә генә үрсеү һәләтенә эйә булған, күҙәнәк төҙөлөшлө булмаған инфекция агенты.
Тереклек итеү рәүеше
Үҫемлек вирустары, башлыса, һурыусы бөжәктәр, талпандар, нематодалар һәм ҡайһы бер түбән төҙөлөшлө бәшмәктәр — тамыр паразиттары зооспоралары менән, ҡайһы берҙәре ауырыу үҫемлек орлоҡтарынан тарала.
Фагтар
Шулай уҡ бактериялар күҙәнәктәрендә тереклек итергә яраҡлашҡан вирустар ҙа күп. Уларҙы бактериофагтар йәки фагтар (гр. «фагос» — ашаусы) тип атайҙар.
Унан бактериофаг менән ағыуланған эсәк таяҡсаһының ДНК-һына блок ҡуйыла. Хәҙер инде бактерия күҙәнәгендә эсәк таяҡсаһының ДНК-һы түгел, бактериофагтың ДНК-һы синтезлана башлай.Аҙаҡ килеп, бактерия һәләк була.
Искәндәр (исем)
Билдәле шәхестәр
Искәндәр Хәниф улы Ғәзизов  — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған.
Искәндәр Әлүк улы Батыршин (1819 йыл — ?) — педагог, тәржемәсе. Ырымбур губернаһы Стәрлетамаҡ өйәҙе Аллағыуат ауылында тыуған.
Фамилияла
Искәндәров Әхмәт Гәрәй улы (1 ғинуар 1949) — педагог, йәмәғәт эшмәкәре. Зәйнәб Биишева исемендәге мәрхәмәтлек фонды президенты. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты (2014). Искәндәров Марсель Бәғҙәт улы (1 ғинуар 1961 йыл — 2004 йыл) — журналист, яҙыусы. Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1985—1997 йылдарҙа хәҙерге «Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәре, 1997—2004 йылдарҙа «Аманат» журналының әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлеге мөхәррире.
Истәк
Истәк (Истяк) — Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 425 кеше булған.
Искәндәр (исем)
Әҙәбиәттә
Искәндәрнамә — фарсы шиғриәте классигы Низами Гәнжәүиҙең бишенсе поэмаһы, уның фарсы телендә 1194 һәм 1202 йылдар араһында яҙылған «Хәмсә» тигән йыйынтығына инә. Поэма Искәндәр Зөлҡәрнәй тураһындағы төрлө сюжеттарҙың һәм риүәйәттәрҙең әҙәби эшкәртмәһе булып тора. Поэма Әһәр ҡалаһының хакимы Носрат-әл-Дин Бискин бин Мөхәммәткә арнала.
Андат
Андат — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Белый Июс йылғаһының һул ярына тамағынан 179 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Озёровка (Бишбүләк районы)
Географияһы
Башҡортостанды көньяҡ-көнбайышында Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығының көньяҡ өлөшөндә, Чегодаево-Шкапово автомобиль юлы эргәһендә, йылға янында урынлашҡан.
Халҡы
1969 йылдың 1 ғинуарына ҡасабала 45 кеше йәшәй; башлыса урыҫтар.
Баһауетдинов Ғәмил Әмир улы
Биографияһы
1979—1984 йылдарҙа Дәүләкән районының «Россия» колхозы рәйесе булып эшләй.
Йога
Йоганың тәүге маҡсаты — донъяла кешенең онтологик статусын үҙгәртеү.
Һинд цивилизацияһы
Һинд йылғаһы үҙәнендә ҡаҙыныу эштәре барышында табылған һәм беҙҙең эраға тиклем 3300 йылдан алып 1700 йылға тиклемге осорға ҡараған бер нисә мисәттә кешеләрҙең медитация һәм йога позаһында шөғөлләнгән һүрәттәре табылған. Харапп мәҙәниәте артефакттарынан археолог Грегори Поссель йога позаларында 16 үҙенсәлекле һын билдәләй. Ғалим әйтеүенсә, Хараппан цивилизацияһында йәшәүселәр йога һәм медитация менән шөғөлләнгән. Шул уҡ ваҡытта йога позаларында кешеләр генә түгел, илаһтар һүрәттәре лә табылған.
Сатока
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Бәхәс (фильм, 2008)
Бәхәс (Пари) — Рәсәйҙең драматик триллеры. 2008 йылда режиссёр Наталья Петрова төшөргән. Фильм сюжеты Антон Павлович Чеховтың шул уҡ исемдәге хикәйәһенә нигеҙләнгән. Төп ролдәрҙе Виктор Вержбицкий һәм Владимир Жеребцов башҡара. Рәсәйҙә фильмдың премьераһы 2008 йылдың 30 октябрендә үтә.
Санкт-Петербург Мария институты
Тарихы
1918 йылда Мария институты һуңғы сығарылыш яһай.
Ямаҡай
Ямаҡай (Ямакай) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 232 кеше. Почта индексы — 452748, ОКАТО коды — 80214840001.
Октябрьский ҡалаһы флагы
Символиканы дәлилләү
Октябрьский ҡалаһы — Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының иң төҙөк ҡалаларының береһе булыуын йәшел һыҙат кәүҙәләндерә. Йәшел төҫ шулай уҡ — муллыҡ, шатлыҡ, азатлыҡ, тыныслыҡ һәм именлек символдары.
Андрюшкина (Береша ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Чулым йылғаһы, инештән Ачинск ҡалаһына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Объ Иртыш ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Расшеватка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Дон һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Егорлык йылғаһы Новотроицк һыуһаҡлағысынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Дон ҡушылдыҡтары бассейны, Северский Донец тамағынан түбән, йылға бассейны — Дон (бассейндың рәсәй өлөшө).
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зәк-Ишмәт
Тарихы
Шул ваҡыттан алып ауыл, хәҙерге кеүек — Зәк-Ишмәт ауылы тип атала. X ревизия мәғлүмәттәре буйынса, 45 ихатала 286 ир-ат һәм 246 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. 1835—1865 йылдарҙа ауыл 9-сы кантондың 41-се йортона индерелә (был ауылға Арыҫлан, Йәшергән, Түбәнге Ибрай, Айҙаралы, Балыҡлы, Стәрлебаш ауылдары инә). Ауыл исеменең икенсе өлөшө — Ишмәт — барлыҡҡа килеүен билдәләп булманы. Әммә уның антропоним сығышлы булыуы аңлашыла. Бәлки, бында балалары йәшәгән Ишмөхәмәт (1789—1857 йылдарҙа йәшәгән Әбүбәкир Ишмөхәмәтов) исеменән килеп сыҡҡандыр.
Кравец Людмила Степановна
Биографияһы
1943 йылдың башында немец һалдаттары араһында әсирлеккә төшөргә өндәгән төнгө агитация махсус заданиеһын үтәгән өсөн «Батырлыҡ өсөн» миҙалына лайыҡ була. Немец оборона һыҙығына бик яҡын килеп, рупор аша немец телендә әсирлеккә төшөргә саҡырып өндәшә. Һөҙөмтәлә икенсе көнгә 29 немец һалдаты әсирлеккә төшөргә ҡарар итә.
1945 йылдың 31 майында, Ленин ордены һәм 6740-сы һанлы «Алтын Йондоҙ», тапшырылып Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Гришин Евгений Романович
Биографияһы
Гришин Инсбруктан һуң, спринтер өсөн ярауһы уҡ өлкән йәштә булһа ла, күнекмәләрҙе дауам итергә ҡарар итә, сөнки еңелеүсе булып китергә теләмәй.
1968 йылғы Гренобль ҡалаһындағы Олимпия уйындарында 500 метрға ярышта 37 йәшлек Гришин 4-се урынды алып, пьедесталға эләкмәй.
1968 йылғы СССР-Норвегия уйындарында спорт карьераһы тамамланыуға тиклем 1966 йылда тренер булып эшләй башлай. 60—80 йылдарҙа СССР-ҙың бер нисә төп спринтеры менән күнекмәләр үткәрә, шул иҫәптән 1972, 1976 йылғы СССР-ҙың олимпия командаһын әҙерләй.
Ушгулиҙың Божья Матерь сиркәүе
Ушгулиҙа Божья Матерь сиркәүе (груз. უშგულის ღვთისმშობილის სახელობის ეკლესია), халыҡ телендә Ушгулиҙың ламар сиркәүе (უშგულის ლამარია), урта быуат православ сиркәүе Грузияның  Үрге Сванетия ауылында урынлашҡан. Был ябай сиркәүҙең интерьерында ике ҡат урта быуат фрескалары бар, улар аламаланыу торошонда. Сиркәү Грузияның милли әһәмиәттәге мәҙәни ҡомартҡы исемлегенә индерелгән
Тарихы
Ламарияла тиҫтәләгән сиркәү әйберҙәре коллекцияһы (ҡулъяҙмалар, иконалар, тәреләр һәм төрлө кәрәк -яраҡтар) бар, уларҙы ғалим Эквтиме Такаишвили 1910 йылда Сванетияға булған экспедицияһы ваҡытында каталогҡа индерә. Сиркәү әлеге ваҡытта Местияның һәм Земо-Сванетияның православ епископлығы өсөн штаб-фатир булып хеҙмәт итә.
Багдашкин
Багдашкин (Багдашкино, икенсе атамаһы Ыуары) — Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 165 кеше. Почта индексы — 453340, ОКАТО коды — 80238885002.
Сенькина (Хэй-Мутый-Кик ҡушылдығы)
Сенькина — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО, Красноярск крайы биләмәләрендә аға. Йылға Хэй-Мутый-Кикя йылғаһының уң ярына тамағынан 6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км.
Башҡорт әҙәбиәте
Башҡорт әҙәбиәтенең боронғо тарихы
Башҡорт әҙәбиәте сығанаҡтары боронғо төрки рун һәм Орхон-Йәнәсәй тибындағы яҙма ҡомартҡылар, XI быуат төрки телендәге ҡулъяҙма әҫәрҙәргә барып тоташа. Башҡорт әҙәбиәтенең болғар осоро хаҡында (XI—XIII быуат) беҙҙең көндәргә тиклем ауыҙ-тел һәм яҙма формала килеп еткән алптар (алпамышалар) һәм торналар тураһындағы башҡорт риүәйәттәре, ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Фаҙландың юлъяҙмалары, Яҡуп ибн Ноғмандың «Тәуарихи Булғарийа» (XII быуат) китабы һөйләй. XIII быуаттың 1-се яртыһында Ҡол Ғәлиҙең «Ҡиссаи Йософ» поэмаһы нәфис әҙәбиәттең классик өлгөһө булып тора. Башҡорттар араһында поэманың яҙма һәм телдән һөйләнелгән күп версиялары һаҡлан.
Дағстан дәүләт университеты
Тарихы
1931 йылдың 8 октябрендә ДАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы «Дағстан агро-педагогика институтын асыу тураһында» ҡарар ҡабул итә. Институтты асыу тантанаһы Октябрь революцияһының 14 йыллығына арналған була.
Ғарипов Рәми Йәғәфәр улы
Әҙәби ижады
Рәми Ғарипов ижады матбуғатта 1950 йылдан күренә башлай. Уның «Йүрүҙән» исемле тәүге китабы 1954 йылда сыға. «Таш сәскә», «Һабантурғай йыры» шиғырҙар йыйынтыҡтарын Ғарипов тыуған тәбиғәтенә, яҡташтарына арнай. Унан һуңғы «Осоу», «Аманат», «Миләш-кәләш» йыйынтыҡтарында фәлсәфәүи лирика төп урын биләй. Халҡының тарихи яҙмышы, быуындарҙың рухи бәйләнеше тураһында уйланыуҙар, туған теленең һәм мәҙәниәтенең киләсәге өсөн борсолоу Ғарипов ижадының асылын билдәләй. Йыш ҡына ул халыҡ ижадының шиғри традицияларына мөрәжәғәт итә. Ҡобайыр жанрын тергеҙеүҙә һәм үҫтереүҙә Ғариповтың өлөшө айырыуса ҙур.
Банска-Бистрица крайы
Статистик мәғлүмәт (2011)
Милли составы
Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары
Һайлауҙар берҙәм республика округы буйынса һәм 55 бер мандатлы һайлау округы буйынса ойошторола.
Татарка (Калалы ҡушылдығы)
Татарка  — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Калалы йылғаһының һул ярына тамағынан 15 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 31 км.
Куберле (станция)
Тарихы
1997 йылға тиклем Куберле станцияһы Төньяҡ-Кавказ тимер юлының Сальск бүлексәһе составына инә.
Ҡаймаша
Ҡаймаша (Каймаша) — Башҡортостандың Яңауыл районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 224 кеше. Почта индексы — 452825, ОКАТО коды — 80259840002.
Яныш
Яныш (Янышево) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 403 кеше. Почта индексы — 452734, ОКАТО коды — 80214843004.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Осташев Аркадий Ильич
Ғаиләһе
Бүләсәре — Миа Джулиана (2020 йылда тыуған).
Наградалары
1959 йылда А. И. Осташевҡа техник фәндәр кандидаты ғилми исем бирелә. Профессиональ эшмәкәрлегендә өлгәшкән һөҙөмтәләре өсөн А. И. Осташевҡа Республика әһәмиәтендәге персональ пенсия тәғәйенләнә (персональ пенсия тәғәйенләү өсөн характеристика ).
Күҙәбай улусы
Административ үҙәге — Күҙәбай ауылы (хәҙер Һарытау өлкәһенең Перелюб районы биләмәһенә инә).
Мөхәммәт Ғәли Джинна
Лондонда
1929 йылда Стэнли Болдуин һайлауҙарҙа еңелә, һәм Джеймс Макдональд Бөйөк Британияның яңы премьер-министры посына эйә була, ул Һиндостандың киләсәген тикшереү өсөн Лондонда Түңәрәк өҫтәл конференцияһын ойоштора; Джинна Лондонға килә һәм беренсе һәм икенсе түңәрәк өҫтәл ултырыштарында ҡатнаша. 1931 йылда уның Фатима апаһы ла Лондонға килә.
Джинна — Пакистандың генерал-губернаторы
17 августа Һиндостан менән Пакистан араһындағы сик һыҙығы донъя күрә, һәм халыҡ бер яҡтан икенсе яҡҡа күпләп күсенә башлай; 14,5 млн тирәһе кешегә ошондай ығы-зығы аша үтергә тура килә. Әммә 70 йәшлек Джинна, туберкулез менән ауырыуына ҡарамаҫтан, Пакистанға күсенеп килгән 8 млн кешенең һәр береһенә ҡулынан килгәнсә ярҙам итергә тырыша. Ул, Көнбайыш Пакистанды арҡыры-буй йөрөп сығып, ярҙамдың ғәҙел бүленеүен шәхсән күҙәтә.
Сесиг-Каралька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Максим Богданович һәйкәле
Тасуирлама
Бейеклеге — 4,6 м
Баладык
Баладык — Рәсәй йылғаһы. Красноярск крайы/ Хакас Республикаһы/ Кемерово өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Урюп йылғаһының уң ярына тамағынан 52 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ловран
Тарихы
Легендаға ярашлы, рим патрицийы һәм дәүләт эшмәкәре Маркус Агриппа 1-се быуатта хәҙерге ҡала урынында үҙенең йәйге резиденцияһы Тускулумды төҙөгән урында Ловран ҡалаһы барлыҡҡа килгән.
Волошина Вера Даниловна
Биографияһы
1935 йылда рәссам һәм скульптор И. Д. Шадр Мәскәүҙә төҙөлөп ятҡан Горький исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркына скульптуралар серияһын эшләү буйынса заказ ала. Институт бассейнында ул Вера Волошинаны күреп ҡала. Егерме кеше араһынан ҡыҙ рәссамдың оҫтаханаһына эләгә. Моделе Вера Волошина булған фонтандар менән уратып алынған «Ишкәкле ҡыҙ» статуяһы ЦПКиО-ның төп инеү урынында урынлаштырыла.
1941 йылдың йәйендә Вера өсөнсө курс өсөн имтихандар тапшыра һәм Загорск ҡалаһына практика үтергә юллана. 22 июндә курсташ ҡыҙҙары менән Троица-Сергиев лавраһына музейға барырға ҡарар итә. Юл ыңғайында ҡыҙҙар универмагҡа керә һәм Вераға аҡ ебәк күлдәк һатып ала, сөнки киләһе йылына ул кейәүгә сығырға йыйына (Юрий Двужильный уға тәҡдим яһаған була). Ошо уҡ көндә Вера Волошина һуғыш башланғанын ишетә.
Һуғыш
1941 йылдың 21 ноябрендә немец ғәскәрҙәре тылына ике хәрби төркөм китә. Беренсе төркөмдөң етәксеһе Борис Крайнов була. Павел Проворов икенсе төркөм командиры итеп тәғәйенләнә, комсоргы — Волошина була. Уларҙың хәрби заданиеһы булып немец частарының дислокацияһы урындарын яндырыу тора. Зоя Космодемьянская Проворов төркөмө составына инә. 10 кешенән торған төркөм, башлыса кисәге мәктәп уҡыусылары (Волошина Вера иң өлкәне, иң кесеһе Николай Морозовҡа 15 йәш була) 5-7 көн эсендә Анашкино, Петрищево, Ильятино, Пушкино, Бугайлово, Грибцово, Усатново, Грачёво, Михайловское, Коровино ауылдарында урынлашҡан немецтар урынын яндырырға тейеш була. . Шул уҡ составтағы Крайнов төркөмө 9 ауылды юҡ итергә тейеш була. Фронт күскәндән һуң төркөмдәр бүленергә һәм үҙаллы эш итергә тейеш була. Әммә фронттың күсеүе ваҡытында берләшкән отряд дошмандың уты аҫтына эләгә һәм составы буйынса ике осраҡлы төркөмгә бүленә. Шулай итеп Зоя һәм Вераның юлдары айырыла. Космодемьянская төркөмө Петрищево ауылы яғына китә. Вера ла иптәштәре менән заданиены үтәүен дауам итә. Тик Якшино һәм Головково ауылдары араһында уның төркөмө немец засадаһына эләгеп, ҡабаттан ут аҫтына эләгә. Вера яралана һәм немецтарға эләгә. Иртән төркөмөнән ике кеше Вераны йәки мәйетен табырға маташа, әммә ул табылмай. Оҙаҡ ваҡыт Волошина хәбәрһеҙ юғалғандар исемлегендә иҫәпләнә. Тик 1957 йылда яҙыусы һәм журналист Г. Н. Фролов эҙләнеүҙәре арҡаһында Вера Волошинаның нисек һәләк булыуы тураһында белергә һәм уның ҡәберен табырға мөмкин була.
Һәләк булыуы
Урындағы халыҡ хәбәр итеүенсә, Вера Волошинаны 1941 йылдың 29 ноябрендә Головков совхозында немецтар аҫып үлтерә. Дошман сигенгәндән һуң ғына декабрь урталарында Головково халҡы Волошинаның кәүҙәһен талдан төшөрөп ала һәм хөрмәт менән ерләй. Һуңынан уның кәүҙәһе Крюковлағы туғандаш ҡәберлеккә күсереп ерләнә. Һуғыштан һуң немец архивтарында аҫып ҡуйылған ҡыҙҙың фотоһүрәттәре табыла, унда, күрәһең, Вера Волошинаны язалау ваҡыты күрһәтелгән.
Мигель де Сервантес
Тәүге йылдар
Ҡайһы бер биографтар Сервантес Саламанки университетында уҡыған тип раҫлай, әммә был версияға ышандырырлыҡ дәлилдәр юҡ. Шулай уҡ уның Кордовала (Испания) йәки Севильяла иезуиттарҙа уҡыуы тураһында ла тикшерелмәгән юрау бар.
Рус теленә тәржемәселәре
Һуңғы мәғлүмәт буйынса, Сервантест әҫәрҙәрен рус теленә беренсе тәржемә итеүсе булып Никанор Иванович Ознобишин һанала. Ул 1761 йылда «Корнелия» новеллаһын тәржемәләй.
Кесе Кортюга
Кесе Кортюга — Рәсәйҙәге йылға. Архангельск өлкәһе, Коми Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сула йылғаһының һул ярына тамағынан 31 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 27 км.
Япаркүл
Япаркүл (Япаркуль) — Башҡортостандың Благовар районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 452733, ОКАТО коды — 80214834009.
Ҡайтыу (Хайтарма) фильмы
Сюжеты
Картина ҡырым татар халҡы тарихындағы трагик датаға — 1944 йылдың 18 майына, — сталиндың ҡырым татарҙарын тыуған ерҙәренән депортациялау операцияһы башланыуын хикәйәләй
Фильм сюжеты үҙәгендә — хәрби лётчик-истребитель, гвардия майоры, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Солтан Амет-Хан.
Дауыт (исем)
Тораҡ пункттар атамаһы
Дауыт ( Даутово) — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Үрге Өпәле ҡала округы ауылы. Дауыт — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл.
Папайя
Аҙыҡ-түлек продукттары
Папайяның төп ҡулланылышы — ризыҡта ҡулланыу. Ғәҙәттә, уны сей килеш, ҡабыҡһыҙ һәм орлоҡһоҙ ашайҙар. Бешеп етмәгән емеште быҡтыралар, шулай уҡ карри әҙерләүҙә һәм салаттарҙа ҡулланалар. Емеште утта бешерәләр, ул саҡта папайянан икмәк еҫе сыға башлай.
Башҡорт ауыл советы
Тарихы
Муниципаль берәмек биләгән майҙан 8488 гектар тәшкил итә. Бында 747 кеше йәшәй. Ауылда Рәсәй Почта бүлексәһе, Рәсәй һаҡлыҡ банкы филиалы, урта дөйөм белем биреү мәктәбе, балалар баҡсаһы һәм 2-се Шмаков һөнәрселек училищеһы урынлашҡан.
Середина Антонина Александровна
Биографияһы
1953 йылдан КПСС ағзаһы.
Тугулук
Тугулук — Рәсәйҙәге йылға. Ставрополь крайы,Ростов өлкәһе,Краснодар крайы,Ҡалмыҡ Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Ташла йылғаһының уң ярына тамағынан 20 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 42 км.
Ливия мәҙәниәте
Архитектура
Ғәрәптәр тарафынан баҫып алыныу Ливия архитектураһына бик ҙур йоғонто яһай. Мосолман осоронда илдә бик күп мәсеттәр һәм «мәҙинә ҡалалар» үҫеп сыға. Һуңғыһының сағыу миҫалы булып Гадамес иҫәпләнә.
Ҡанбулат (Мәләүез районы)
Тарихы
XX быуат башында Ергән улусы старшинаһы итеп Арыҫланғәли Ғәләүетдин улы Әлимғолов (1845-1919) һайлана. Ул оҙаҡ йылдар земство мәктәптәрендә: Стәрлетамаҡ өйәҙе Аҙнай мәктәбендә ( 1876-1881), әлеге Шишмә районы Сафар мәктәбендә (1886-XIX быуат аҙағы) уҡытыусы булып эшләй. Уның улы Әлимғолов Арыҫланбәк Арыҫланғәли улы (1871-1918) хәҙерге Шишмә районы Ҡара Яҡуп ауылында земство мәктәбендә уҡыта, Башҡортостан Республикаһын булдырыуҙа әүҙем ҡатнаша. 1918 йылдың 28 сентябрендә Арыҫланбәк Әлимғолов Стәрлетамаҡ ҡалаһында чехтар тарафынан атып үлтерелгән.
Ҡанбулат ауылы тергеҙелә
1 статья
Халҡы
1795 йылдың V ревизия документтарында Ҡамбулатта 11 йортта 73 кеше йәшәгән тип әйтелә. 1859 йылда 27 йортта 136 кеше йәшәй. Биш ирҙең икешәр ҡатыны була.
Камчадалдар
Камчадалдар — урыҫтарҙың этнографик төркөмө, Камчатка крайы, Магадан өлкәһе, Чукотканың хәҙерге территорияһында борондан йәшәгән халыҡ, аҙ һанлы урыҫ күскенселәренең төп төньяҡ этностары вәкилдәре менән этник бәйләнештәре һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. XVIII быуатта камчадалдар термины менән ительмендарҙы билдәләгәндәр.
Кесе Мадмас
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Митерёв Георгий Андреевич
Биографияһы
1977 йылдың 10 ғинуар ында Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнә.
Бикеш (Күгәрсен районы)
Бикеш (Бекешево) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 192 кеше. Почта индексы — 453342, ОКАТО коды — 80238860002.
Ҡоро Вычера
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Аяла Пруденсия
Ижады һәм йәмәғәт эшмәкәрлеге
1930 йылда үҙенең кандидатураһын республика президенты вазифаһына тәҡдим итә. Сальвадор закондары буйынса, ҡатын-ҡыҙҙар һайлауҙа ҡатнашырға хоҡуҡһыҙ була, әлбиттә. Уның программаһына түбәндәгеләр инә: профсоюздарға дәүләт булышлығы, дәүләт идаралығында намыҫлылыҡ һәм асыҡлыҡ, спиртлы эсемлектәрҙә бүлеүҙе һәм ҡулланыуҙы сикләү, дин тотоу ирке һәм никахһыҙ тыуған балаларҙы таныу. Пруденсия Аяланы яҡлаусыларҙың береһе фәйләсәү, педагог, яҙыусы һәм депутат Альберто Масферрер була. Әммә Юғары суд уның кандидатураһын кире ҡаға, ләкин ошо айҡанлы башланған дебаттар 1939 йылда ҡатын-ҡыҙҙарҙың тауыш биреүҙә ҡатнашыу хоҡуғын раҫлай. 1950 йылда был хоҡуҡ президент Оскар Осорионың хуплауы менән Конституцияла нығытыла.
Лайм
Ысын лайм (Citrus aurantiifolia), йәки әсе лайм йәки Мексика лаймы  — цитрус кеүек үҫемлектәр төрө (Citrus) Һиндостандан сыҡҡан  руталар (Rutaceae) ғаиләһенә ҡарай. Генетик яҡтан лимонға оҡшаш.
Исеме фарсы لیمو (лиму) һүҙенән  килеп сыҡҡан.
Урта диңгеҙ буйына б.э. I мең йыллыҡтың икенсе яртыһында үтеп инә.
Пула
Дөйөм мәғлүмәттәр
Халыҡ туризм тармағында, балыҡ тотоу һәм уны эшкәртеү, шарап эшләү, суднолар төҙөү, быяланан әйберҙәр етештереү, төҙөлөш индустрияһы менән мәшғүл. Uljanik суднолар эшләү һәм ремонтлау урыны был тармаҡта иң боронғо предприятиеларҙың береһе.
Тарихы
Венеция республикаһына ҡала уның 1797 йылда бөлгөнлөккә төшөүенә тиклем 600 йылдан ашыу ҡарай. XIV, XV һәм XVI быуаттарҙа Пула һуғыштың алғы линияһына эләгә. Венеция, Адриатика өҫтөнән хакимлыҡ урынлаштырыу өсөн, Генуя һәм Габсбургтар менән һуғыш алып бара. Был һуғыш барышында Пуланы бер нисә тапҡыр дошман ғәскәрҙәре оккупациялай, ҡайһы бер боронғо рим ҡомартҡылары тулыһынса емерелә.
Әсебар (Бөрйән районы)
Урынлашҡан ере
Бөрйән районында Яңы Усман ауылынан көнсығышҡа ҡарай, Әсебар яланында урынлашҡан булған. Араларында Күк бүре тауы ята. Туранан сыҡҡанда 12 саҡрым алыҫлыҡта булған.
Тарихы
Әммә эргә – тирәләге ағастар кәмеп,  ағас ҡырҡыу планын үтәй алмай башлағас,  эшселәрҙең эш хаҡтары кәмей. Һөҙөмтәлә эшселәр тарала, тыуған яҡтарына кире ҡайта йәки эргә-тирәләге  ауылдарға ( Яңы Усман,  Шанск, Яфанкин.  Ишей һәм башҡа ауылдарға) күсеп китә  башлай. Иң һуңғы ғәилә ауылды ( Моталов Фәйзулла)  1959 йылда ташлап китә. Ауыл биләмәһе “Үрнәк” колхозы малды ҡышлатыу урынына әйләнә.
Кәбир
Ижады
Кәбир шиғырҙарында ҡабатланып килеүсе төп мотивтарҙың береһе — кешенең әхлаҡи яҡтан камиллашыуы, был иһә, үҙ сиратында, ғүмүми донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртергә тейеш. Ихлас күңелдән инаныу дини ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һәм ҡанундарҙы үтәүҙә генә түгел, ә, бәлки, «йөрәктәрҙе таҙа тотоуҙа».
Александровка (Һынны ауыл советы, Благовещен районы)
Александровка (Александровка) — Башҡортостан Республикаһының Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 40 кеше булған. ОКАТО коды — 80215843003.
Кеҫәрткеләр
Кеҫәртке — оҙонса кәүҙәһе ҡаты тәңкә ҡау менән ҡапланған оҙон ҡойроҡло, йылғыр хәрәкәтле, һөйрәлеүсе ваҡ йәнлек.
Ҡылыҡһырлама
Һөйрәлеүселәр отряды. 20‑нән ашыу ғаиләһе, 4300 төрө билдәле, Антарктиданан башҡа бөтә континенттарҙа таралған. Башҡортостанда орсоҡ йыландар (орсоҡ йылан) һәм ысын кеҫәрткеләр (бала тыуҙырыусы кеҫәртке һәм сос кеҫәртке) ғаиләһенә ҡараған 3 төрө бар. Кәүҙәһе валик формаһында, тығыҙ, ян-яҡтан ҡыҫылған йәки цилиндр һымаҡ, оҙонлоғо 15‑тән алып 45 см тиклем, мөгөҙ тәңкәләр менән ҡапланған. Тиреһе ҡоро, биҙһеҙ. Ата сос кеҫәртке арҡаһы башлыса йәшел төҫтә (инә кеҫәртке — һоро), ҡорһағы аҡ йәки тоноҡ йәшел, ҡара таплы; бала тыуҙырыусы кеҫәртке кәүҙәһенең өҫкө өлөшө көрән төҫтә, ҡарағусҡыл йәки асыҡ һыҙатлы, ата кеҫәртке аҫҡы өлөшө ҡыҙғылт һары, инә кеҫәртке — аҡһыл һоро йәки йәшкелт. Башы бәләкәй, муйынынан аҙ айырылған, күҙ ҡабағы хәрәкәтсән, айырым. Конус формаһындағы ваҡ осло тештәре, ҡолаҡ тишеге һәм ҡолаҡ ярыһы үҫешкән, Якобсон ағзаһы (төрән-танау ағзаһы) бар. Аяғы биш бармаҡлы йәки бармаҡһыҙ (орсоҡ йылан). Бала тыуҙырыусы кеҫәртке һәм сос кеҫәртке боттарының эске яғында күҙәүҙәр урынлашҡан, уларҙан үрсеү осоронда мөгөҙләнгән күҙәнәктәр бүленеп сыға. Күп кәҫәрткеләр ҡурҡыныс тыуғанда ихтыярһыҙ рәүештә ҡойроғоноң бер өлөшөн өҙөп ҡаса, ҡайтанан үҫкәне ҡыҫҡараҡ була.
Березники (Башҡортостан)
Тарихы
2005 йылдың 20 июлендәге 211-з һанлы «Тораҡ пункттарын булдырыу, берләштереү, бөтөрөү һәм статусын үҙгәртеүгә бәйле Башҡортостан Республикаһының административ-территориаль ҡоролошона үҙгәрештәр индереү тураһындағы» Законда түбәндәге юлдар бар:
Бабич Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы
Ижады
Шәйехзада Бабичтың 1912 йылда төҙөлгән шиғри ҡулъяҙма йыйынтығы һаҡланып ҡалған. Уның тәүге баҫмалары 1913 йылда «Шура» һәм «Аҡмулла» журналдары биттәрендә Бәбәйчуб, Сытырман, Шөпшә псевдонимдары аҫтында баҫылып сыға.
1918 йылда Бабичтың үҙе иҫән сағында сыҡҡан берҙән‑бер баҫмаһы — «Йәш Башҡортостан» китабы нәшер ителә. Был китаптағы шиғырҙар һәм поэмалар, шағирҙың башҡа күп кенә әҫәрҙәре һымаҡ, Башҡортостан автономияһын ойоштороуға бәйле ваҡиғаларға арналған, милли‑патриотик рух менән һуғарылған. 1919 йылда донъя күргән «Башҡорт халҡына көйлө хитап» шиғыры Башҡорт милли хәрәкәтенең асылын аңлата.
Ҡуҙый Күрпәс һәм Баян Һылыу
Сюжеты
Ҡуҙый Күрпәс менән Баян Һылыуҙың фажиғәле һөйөүенең сюжеты түбәндәгеләрҙе бәйән итә: бала саҡтан дуҫ булған Һарыбай менән Ҡарабай, үҙҙәре тыумаҫ элек үк йәрәшеп ҡуйған балаларын өйләндерергә һүҙ ҡуйыша. Һунарҙарҙың береһендә, улы тыумаҫ элек үк, Сарыбай үлеп ҡала. Әле бер-береһен күрмәһәләр ҙә, никах килешеүе менән бәйләнгән үҫмер йәшендәге Ҡуҙый Күрпәс менән Баян һылыу, яратыша. Күпмелер ваҡыт үткәс, Ҡарабайҙың пландары үҙгәрә. Ул үҙенең ҡыҙын ҡасандыр ҡуй көтөүен йотлоҡтан һаҡлап алып ҡалған палуан Ҡодарға бирергә була. Ҡодар бер-береһен яратҡан йәштәр араһында кәртә булып тора. Был мөхәббәт өсмөйөшөндә беренсе булып Ҡуҙый Күрпәс баш һала. Ҡайғыға ҡалған Баян, һөйгәне өсөн үс алыу уйы менән хәйлә уйлап таба. Ул Ҡодар саф һыулы ҡоҙоҡ ҡаҙһа, уға кейәүгә сығырға вәғәҙә бирә. Ҡодар, Баяндың оҙон сәсенә тотоноп тәрәнгә төшә-төшә, эшкә тотона. Ҡыҙ күп уйлап тормай, сәсен киҫә. Ҡоҙоҡ төбөнә ҡолаған Ҡоҙар үлә. Шуның менән Ҡуҙый Күрпәс өсөн ҡон ҡайтарыла. Баян Һылыу Ҡуҙый Күрпәстең ҡәберендә үҙенә хәнйәр ҡаҙай.
Кузнецов Иван Павлович
Биографияһы
1948 йылда Куйбышев төҙөлөш институтын инженер-төҙөүсе һөнәре буйынса тамамлай. Хеҙмәт эшмәкәрлеген 21-се трест прорабы вазифаһында башлай (Өфө). 1953 йылда 21-се трестың баш инженеры, ә ике йылдан һуң СУ-6 начальнигы итеп тәғәйенләнә. 1958 йылдан — 21-се трестың баш инженеры һәм идарасыһы. 1968 йылда  —  начальник урынбаҫары, ә 1970 йылдан — Башҡорт АССР-ының төҙөлөш буйынса Баш идаралығы начальнигы. 1970—1978 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының Министрҙар советының рәйес урынбаҫары.
Троицкий күпере (Санкт-Петербург)
Урынлашыуы
Күпер Суворов майҙанын Марс яланы алдында һәм Троицкий майҙанын (Петроград яғы) тоташтырып тора. Күпер аръяғында Каменноостровский проспекты башланған. Күперҙең төньяҡ өлөшө Пулковский меридианды киҫеп үтә.
Исеме
Күпер хөрмәтенә «Адмиралтейство верфы»нда эшләнгән танкерҙы «Троицк күпере» тип атайҙар, ул 2003 йылдың 25 февралендә һыуға төшөрөлгән була. а.
Кесе Суббач
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Ҡаратаулы
Тарихы
Ҡаратаулы Әйле ырыуҙары берләшмәһенә ҡараған Ҡаратаулы ырыуының берҙән-бер ауылы. Тарихи документтарҙа ул 1695-1702 йылдарҙа телгә алынған. 1740 йылғы ихтилал материалдарынан бында Күҫәк (Ҡусаҡ-Кучаково) ауылы булғанын беләбеҙ, 1780 йылғы картала Ҡалмаҡтар янында Ҡыҙаяҡ (Кизаяк) ауылы билдәләнгән.
Керҙәштәр түбәндәге ауылдарға: 1729 йылда ҡалмыҡтар — Ҡалмаҡлар ауылына, 1759 йылда типтәрҙәр — Нәсибаш ауылына, 1793 йылда ҡалмыҡ типтәрҙәре һәм дәүләт крәҫтиәндәре — Әбделмән ауылына (хәҙер бөткән Куркин ауылы) нигеҙ һалған. 1805 йылда башҡорттар керҙәштәр менән 50 йылға килешеү төҙөлгән. Башҡа документта бирелгән ер майҙаны — 13440 дисәтинә тип, VII рәүиз буйынса — 243, VIII рәүиздә — 333 йән теркәлгән тип күрһәтә. .
Иҫке Ҡаратаулы ауылы XIX быуатта
Аҫаба ерҙәренең берҙән-бер хужалары булған Ҡаратаулы улусы башҡорттары уларҙы иркенләп тотонған. 1804 йылда улус йәмғиәте һайлаған 11 27 аҫаба хужалығы исеменән, мәңгелеккә хужа булыу һәм нәҫелдән-нәҫелгә тапшырыу хоҡуғы менән файҙаланып, ата-бабаларына бүләк ителгән урманға, көтөүлектәргә, сабынлыҡтарға, тимер мәғдәненә бай Ярғаҙы йылғаһы тамағы ерҙәрен бригадир Н. А. Дурасовҡа 300 һумға һатҡан һатҡан.
Тирә-яҡ мөхит
Тауҙар:
Инка юлдары
Инка юлдары (Qhapaq Ñan — Капы-Ньан, «Король юлы») — таш түшәлгән күп һанлы юлдар селтәре, уларҙы Көньяҡ Американың Анд тауҙары төбәгендә: Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Чили, Аргентинала индеецтар цивилизациялары яр буйы сүллектәре тигеҙлеге, шулай уҡ тауҙар, ҡая һәм тарлауыҡтар аша аҫылмалы күперҙәр һәм баҫмалар ярҙамында нисәмә мең йылдар буйына һалған.
Ставрополь (аэропорт)
Характеристикалары
һәм уларҙан еңелерәктәрҙе, шулай уҡ бөтә төр вертолеттарҙы ҡабул итә.
Осоу-ултырыу һыҙатының классификация һаны (PCN) 29/R/B/X/T.
Бикбулат
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса башҡорттар 100 % тәшкил итә.