cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дәүләтов Әхмәт Сәғәҙәтгәрәй улы
Биографияһы
Һуғыштан һуң Дәүләтов Ә.С. Башҡорт медицина институтында эшләй, ә 1951 йылдан институттың хирургия кафедраһы менән етәкселек итә. Фәнни хеҙмәттәре үт ҡыуығы ауырыуҙары ваҡытында хирургик ярҙам ысулдарын эшләүгә, йыуан эсәктең онкологик патологияһын өйрәнеүгә арналған, шулай уҡ Дәүләтов хирург ҡулдарын махсус ысул менән эшкәртеүҙе һәм яра инфекцияһын тоҙ кислотаһының йомшаҡ иретмәһен ҡулланып  профилактикалауҙы, паренхиматоз органдарҙың зарарланғанда, елек һөйәге һынғанда ҡан туҡтатыу өсөн плацентар туҡыманың ҡулланыу ысулын тәҡдим итә. Профессор етәкселегендә 5 кандидатлыҡ диссертацияһы, 3 докторлыҡ диссертацияһы яҡлана. Шулай уҡ Ә. С. Дәүләтов 65  фәнни эш һәм «Профилактика и лечение гнойно-инфицированных ран желудочным соком и соляной кислотой» монографияһы авторы, ул  урыҫса-башҡортса-латинса медицина терминдары һүҙлеген төҙөүселәрҙең береһе.
Мөхәмәтйәрова Гүзәл Тимербәк ҡыҙы
Биографияһы
Гүзәл Тимербәк ҡыҙы Мөхәмәтйәрова 1978 йылда Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында тыуған.
Рәсем төшөрөргә яратҡан ҡыҙ 1992 йылдан Стәрлетамаҡтың 1-се балалар сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнә. Уның уҡытыусыһы талантлы профессиональ рәссам Хөснөтдинов Рәйес Миңлейәр улы була. Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетын тамамлай (2000). Институтта уҡыған йылдарҙа биҙәү-ғәмәли сәнғәте менән етди ҡыҙыҡһынып китә, бигерәк тә уны артабан диплом эшенең етәксеһе булған Стратонова Лидия Михайловна эштәренең стиле хайран итә.
Иҫке Шарҙаҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек башҡорттар (93 %) йәшәй.
Норка (Кесе Кокшага ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса, Норка Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Волга йылғаһы Чебоксар ГЭС-ынан Ҡазан ҡалаһына тиклем, Свияга һәм Цивиль йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Волга ҡушылдыҡтары бассейны, Ока тамағынан Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Сура бассейны һаналмай), йылға бассейны — (Үрге) Волга, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока бассейны ҡушылмай).
Яҡтыкүл (шифахана)
Дауалау йүнәлештәре
«Яҡтыкүл» шифаханаһы — шифалы ләм менән дауалауға йүнәлтелгән климат шифаханаһы. Әбйәлил районында, Силәбе өлкәһе Магнитогорск ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа 42 километрҙа япраҡлы урман тоҡомдары паркында урынлашҡан. Климаты континенталь, ҡышы уртаса һалҡын (ғинуарҙың уртаса температураһы −20°С), йәйе йылы (июлдең уртаса температураһы +18-24°С). Яуым-төшөм — йылына уртаса 350 мм.
Иҫке Тбилиси
Был районда урамдар кәкере, тар, биналар урта быуат төҙөлөшө һыҙаттарын һаҡлаған.
Попова Анастасия Андреевна (Социалистик Хеҙмәт Геройы)
Биографияһы
Можга районында йәшәй. 2008 йылдың 14 июлендә вафат була.
Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре
- Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1966)
Муҡсалылар
Әҙәбиәт
Башҡортсаға тәржемә. Мырҙаҡаев Ф. С., Мырҙаҡаева Д. Ғ., 1990
Үрге Пожва
Үрге Пожва — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ВОЛГА/1804/807/17    ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кама йылғаһы Березники ҡалаһынан Кама ГЭС-ына тиклем, Косьва (башынан Широков ГЭС-ына тиклем), Чусовая һәм Сылва йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Вена
Вена — Нью-Йорк һәм Женеванан ҡалараҡ БМО -ның өсөнсө ҡала-резиденцияһы. Вена халыҡ-ара үҙәге (UNO-City) үҙ эсенә АЭХАА (МАГАТЭ), БМО — ның НИ (УНП), БМО — ның сәнәғәт үҫеше буйынса ойошмалары һ.б. ала. Венала НЭИО (ОПЕК) һәм ЕХХО (ОБСЕ) халыҡ — ара ойошмаларының штаб — фатирҙары урынлашҡан.
Административ бүленеше
Вена 23 районға бүленгән :
Климаты
Вена Европа баш ҡалалары территорияһында йөҙөм үҫтергән ҡалаларҙың береһе.
Сәйәсәте
1918 йылға тиклем Вена сәйәсәтен Христиан — социаль партия (хәҙерге Австрия халыҡ партияһы) билдәләй, уның лидеры Карл Люгер күп йылдар дауамында ҡала мэры була. Беҙҙең көндәрҙә Вена Австрия социал — демократтарының терәге. Улар власҡа Беренсе республика (1918—1934) дәүерендә киләләр һәм бик күп меңләгән эшселәрҙең тормош кимәлен яҡшыртыусы социаль реформалары үткәрәләр. Мэрия сәйәсәтен Европа сиктәрендә ул ваҡыттағы бөтә социалистар ихтирам итәләр, улар ҡаланы «Ҡыҙыл Вена» (Rotes Wien) тип йөрөтәләр. Социал — демократтарҙың идаралығында берҙән — бер өҙөмтә 1934—1945 йылдарҙа була, был йылдарҙа илдә Австрия фашизмы хөкөм һөрә, унан Австрияның Германия составына ингәндән һуң (аншлюс)— нацизм.
Отто Штрандман
1918 йылға тиклем эшмәкәрлеге
Университетҡа уҡырға инер алдынан Дәүләт банкының ревель контораһында эшләй. 1903—1905 Нарва һәм Ревелдә юрист була. 1904-1905 һәм 1917 йылдарҙа — Ревелдең ҡала думаһы ағзаһы. 1905 йылда революция ваҡиғаларында ҡатнаша, 1905—1909 йылдарҙа Швейцарияла эмиграцияла йәшәй. 1909—1917 йылдарҙа Ревелдә адвокат практикаһы менән шөғөлләнә. 1917 йылда февраль революцияһынан һуң, Рәсәйҙең Ваҡытлы хөкүмәте тарафынан Ревель округ суды прокуроры булып тәғәйенләнә. 1917—1918 йылдарҙа — Эстлянд губернаһының Ваҡытлы земство советы рәйесе.
Проездная Мульта
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Түбәнге Новгород метрополитены
Түбәнге Новгород метрополитены (урыҫ. Нижегородский метрополитен) — Рәсәйҙәге 3-сө төҙөлгән метрополитены.
Дилмөхәмәтова Шәүрә Ишмулла ҡыҙы
Биографияһы
Дилмөхәмәтова-Әхмәдуллина Шәүрә Ишмулла ҡыҙы 1961 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. Әсәһе Әнисә Дилмөхәмәтова — артист һәм драматург. Атаһы Ишмулла Дилмөхәмәтов — йырсы һәм ҡурайсы. Мәктәпте тамамламаҫ борон уҡ Шәүрә Ишмулла ҡыҙы Өфө дәүләт сәнғәт институтының әҙерлек бүлегендә уҡый башлай һәм бер ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ юғары уҡыу йортона инә. 1983 йылда Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын (педагогы Рифҡәт Исрафилов) тамамлай. Институтты тамамлағас, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлай.
Ливан тарихы
Тарихҡа тиклемге осор
Әлеге ваҡытта Ливан урынлашҡан ерҙәрҙә кешеләр палеолит ахырынан бирле йәшәй. Сайдалағы (Сидондағы) археологик ҡаҙыныуҙар барышында Сидон-II торамаһында ашель мәҙәниәтенә ҡараған таш артефакттар табыла. Жүб-Жәниндә һәм Сүриәнең Латамне менән Әл-Мәйрәх торамаларындағы артефакттар ашель мәҙәниәтенең айырым Левант (Көнсығыш Урта диңгеҙ буйы) тибына индерелә. Ул шулай уҡ «Латамне фацияһы» тигән атама аҫтында ла билдәле.
Сидон-III торамаһындағы табылдыҡтарға неолит осорондағы макролитик табылдыҡтар ҙа инә, улар, моғайын, балсыҡ әйберҙәрҙең элгәре булғандыр.
Француз мандаты
1940 йылдың сентябрендә Франция капитуляциялағандан һуң Виши хөкүмәте вәкиле адмирал Ф. Дарлан Гер­ман­ияға Ливан тер­ри­то­рияһын иҡтисади һәм хәрби мәнфәғәттәрҙә файҙаланыу хоҡуғын тапшыра. 1941 йылдың майынан Ливандағы хәрби базаларҙан Ираҡта урынлашҡан британ ғәскәрҙәренә ҡаршы опе­ра­циялар алып барыла башлай. Быға яуап итеп, Бөйөк Британия Ливанды бло­ка­далай, һөҙөмтәлә, илдәге иҡтисади кризис тағы ла тәрәнәйә төшә. Британдар Ливан тер­ри­то­рияһын көн һайын артиллерия утына тота һәм һауанан бомбалар яуҙыра.
Одрина Дмитрий Антонович
Биографияһы
Антанта ак гвардиясылар союздашы булғанға күрә, УНР сауҙа блокадаһына дусар ителә, блокада дарыу препараттарына ла тарала, күп тә үтмәй илдә бик ҡатлаулы эпидемиологик хәл барлыҡҡа килә, төрлө урындарҙа йоғошло ауырыуҙар башлана. 1919 йылдың 16 октябрендә Украина Халыҡ Республикаһы Директорияһы Халыҡ-ара Ҡыҙыл тәре ойошмаһына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә — әмма үкенес иғтибарһыҙ ҡала. .
Ливан тарихы
Бойондороҡһоҙ Ливан
1973 йылда Ливан хөкүмәт ғәскәрҙәре менән фәләстин отрядтары араһында ҡораллы бәрелештәр башлана. Ливан мосолмандары һәм һул партиялары (Милли-Патриотик Көстәр) фәләстиндәр яҡлы була. Фәләстин проблемаһы илде уртаға бүлә, һәм Ливанда уң христиан көстәре менән мосолман берлегенең һул ойошмалары араһында Граждандар һуғышы тоҡана. Ул 1975—1990 йылдарҙы солғай һәм 1982 йылда Сүриәнең ҡыҫылыуы һәм Израиль интервенциялары арҡаһында ҡатмарлаша. Һуғыш Иран дәүләте ойошторған Хезболла тигән шиғый радикаль төркөмө һәм Израиль яҡлы Көньяҡ Ливан армияһы барлыҡҡа килеүгә сәбәп була.
Граждандар һуғышы Ливанды көсһөҙләндерә, шулай ҙа премьер Харири етәкселегендә хәл бер аҙ тотороҡлолана, әммә Ливандың тышҡы бурысы $20 миллиардҡа етә, ә премьер-министрҙың матди хәле күҙгә күренеп яҡшыра, был уның коррупциясыл булыуында шик тыуҙыра. Рафиҡ Харири үҙ ҡулына илдәге бөтә ғәмәли власты туплай, ә президент посы исем өсөн генә йәшәп килә. Уның ваҡытында Ливан Сәғүд Ғәрәбстаны яғына торған һайын нығыраҡ ауыша бара һәм Сүриә менән мөнәсәбәттәрҙе ҡыҫҡарта. Ливанды Сүриәнең йоғонто яһау даирәһенә ҡайтарыу өсөн Сүриә Ливандағы 1998 йылғы президент һайлауҙа Әмил Лахуд кандидатураһын яҡлап сыға, ул, һайлауҙа еңеү яулағас та, уңышһыҙ иҡтисади сәйәсәттә, тышҡы бурыстың үҫеүендә ғәйепләп, хөкүмәт башлығын алмаштыра. Әммә 2000 йылда әл-Харири етәкселегендәге сәйәси блок парламент һайлауында еңеп сыға һәм президент Лахуд уны хөкүмәт башлығы итеп раҫларға мәжбүр була.
Ике үлсәмле арауыҡ
Ике үлсәмле арауыҡ миҫалы булып яҫылыҡ (ике үлсәмле Евклид арауығы) тора. Был арауыҡтың нөктәләрен ни бары ике һан менән биреп була. Мәҫәлән, һәр нөктәне (x, y) һандар пары менән биреп була. Яҫы объекттар оҙонлоҡ ҡына түгел, киңлек менән дә характерланалар.
Лотрщак башняһы
Шулай уҡ Лотрщак башняһы өҫтөндә бөгөнгө көндә күҙәтеү майҙансығы яраҡлаштырылған, унда килеүселәр Загреб панорамаһын күрә ала. Башняла, пушканан тыш, ҙуо булмаған сәнғәт галереяһы-күргәҙмәһе һәм сувенир лавкаһы эшләй.
Гусаркин
Гусаркин (Гусаркино) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 44 кеше. Почта индексы — 452034, ОКАТО коды — 80209831002.
Поткин Владимир Иванович
Биографияһы
1971 йылдан Владимир Иванович Оборона министрлығы сәнәғәтпенең Дзержинский исемендәге Урал вагондар эшләү заводындағы «520» бүлегенең өлкән инженер-конструкторынан алып Урал транспорт машиналары эшләү конструкторҙар бюроһының баш конструкторына тиклем юл үтә.
Бер үк ваҡытта Поткин етәкселегендә Уралвагонзаводта универсаль бәләкәй габаритлы ПУМ-500 тейәгес, бер сүмесле сылбырлы тәгәрмәсле универсаль гидравлик ЭО-5126 экскаваторы, тәгәрмәсле тулы боролошло ЭО-33211 гидравлик экскаваторы производствоға индерелә.
Марль
Исеменең килеп сығышы
Марль беренсе тапҡыр 799 йылдағы саксон һуғыштары ваҡытында нигеҙләнгән Верден бенедикт аббатлығы документтарында 890 йылдарҙа теркәлгән. Унда Дагубрахт үҙ биләмәләрен һәм килемдәрен аббатлыҡҡа үҙе үлемдән ҡотолоп ҡалыу өсөн тапшырған тип яҙылған. тел белгестәре был осорҙағы Марль атамаһын «һаҙлыҡлы диапазон» йәки «быуа диапазоны» тип аңлата. Марль исеме быуаттар буйы үҙгәрә килә, ул «Марлар», «Маерл», «Марлер» һәм, ниһайәт, Марль тип атала.
Филиппин
Филиппин Республикаһы (Republika ng Pilipinas), Филиппин (lang-tl2|Pilipinas) — Көньяҡ-Көнсығыш Азиялағы дәүләт. 2020 йылдың мартына ҡарата халыҡ һаны 100 981 437 кеше (йылына 2 % арта), шул иҫәптән 2134 филиппин сит ил илселектәре һәм консуллыҡтары хеҙмәткәрҙәре, халыҡ тығыҙлығы 1 км²-ға 337 кеше тәшкил итә, биләмәһе — 299 764 км². Халыҡ һаны буйынса донъяла ун икенсе урынды һәм биләмәһе буйынса 72-се урынды биләй.
Сәйәси партиялар
1969 йылдан Филиппин Коммунистар партияһында (1968) ҡораллы ойошма — Яңы Халыҡ армияһы (1980-се йылдар башында яҡынса 25 000 яугир, 2009 йылда 4000 тирәһе) булдырыла.
Тарихҡа тиклем осор
Нефрит эшкәртеү мәҙәниәте Тайванда беҙҙең эраға тиклем етенсе мең йыллыҡта барлыҡҡа килгән, унан материкка ҡараған Азияның көньяҡ-көнсығыш өлөшөнә тиклем таралған, тип иҫәпләйҙәр. Был артефакттарҙың архипелаг утрауҙарында табылыуы тарихҡаса булған осорҙа архипелаг халҡы менән Көньяҡ-Көнсығыш Азияның башҡа илдәре араһында бәйләнеш булыуын күрһәтә. Беҙҙең эраға тиклем 1000 йылда архипелаг халҡын 4 төркөмгә бүлергә мөмкин: йыйыусы-һунарсылар ҡәбиләләре, һуғышсан ҡәбиләләр, бейек тауҙарҙа йәшәүселәр (уларҙы плутократтар тип йөрөтәләр) һәм порт кенәздәре.
Боронғо осор
XIV быуатта ғәрәптәр килә. Тәүге европалылар килгән мәлгә утрауҙарҙың төньяғында (хәҙерге Манилала) раджалар идара итә, улар тарихи шарттар арҡаһында Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәренә, атап әйткәндә, Шривиджая короллегенә һалым түләгән. Әммә, асылда, Филиппин утрауҙары халҡы ул саҡта уҡ етеш йәшәгән, тип һаналған һәм үҙҙәренең эске идаралығына эйә булған.
Испан осоро (1521—1898)
Филиппинда испандарҙың бөтә идаралыҡ иткән дәүерҙә ихтилалдар тоҡанып тора, ләкин улар уңыш менән тамамланмай.
Бойондороҡһоҙ Филиппин
Асылда, Филиппинға 1946 йылда тулыһынса бойондороҡһоҙлоҡ бирелә.
Америка һәм Испания колонизацияһының эҙемтәләре
Филиптар араһында испан исемдәренең һәм фамилияларының өҫтөнлөк итеүе испан мираҫының иң билдәле компоненттарының береһе булып тора, әммә испан исеме һәм фамилияһы испан сығышлы тигәнде аңлатмай. Был үҙенсәлек Азия кешеләре араһында бик үҙенсәлекле, ул колониаль генерал-губернатор Нарцисо Клавериа Залдуаның Филиппин халҡы араһында испан фамилияларын һәм испан йолаларын таратыу тураһындағы указы һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Күп урамдарҙың, ҡалаларҙың һәм провинцияларҙың исемдәре шулай уҡ испанса. Испания архитектураһы Филиппинда үҙенең эҙен ҡалдырған, күп кенә ҡалалар үҙәк майҙан йәки Плас Майор майҙаны тирәләй проектлана, әммә Испания йолалары буйынса төҙөлгән биналарҙың күбеһе икенсе донъя һуғышы ваҡытында емерелә. Тик ҡайһы бер биналар, нигеҙҙә, сиркәүҙәр, хөкүмәт биналары һәм университеттар тороп ҡалған. Барокко стилендәге дүрт филиппин сиркәүе ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы объекттары исемлегенә индерелгән, улар — Манилалағы изге Августин сиркәүе, Паоайҙағы сиркәү (Төньяҡ Илокос провинцияһы), Көньяҡ Илокостағы Ноэстр Сеньора-де-ла-Асунсьон сиркәүе (изге Мария) һәм Илоилолағы Санто-Томас-де сиркәүе.
Уйындар
Сабонг йәки әтәс һуғышы Филиппиндағы ир-егеттәр араһында тағы ла бер популяр күңел асыу сараһы булып тора, ул испандар килгәнгә тиклем үк булған. Магелландың йылъяҙмасыһы Антонио Пигафетта эшләгән был күңел асыуҙың беренсе тасуирламаһы Тайтау короллегенә ҡарай. Йо-йо Филиппинда популяр булған, Педро Флорес тарафынан заманса формала эшләнгән, атамаһы ллокано теленән килеп сыҡҡан.
Попова Ирена Ольгердовна
Биографияһы
Ауыл хужалығында арбабан да эшләүен дауам итә. Халыҡ хужалыгы ҡаҙаныштары күргәҙмәләрендә даими ҡатнаша. 1958 йылдың декабрендә Һарытау өлкәһенә күсеп килә, Энгельс тирмән комбинатында агроном-орлоҡсо булып эшләй башлай. 1961 йылдан бирле райондың ауыл хужалығы идараһында эшләй. 1967 йылда хаҡлы ялға сыға. .
Хәбиб Бурғиба
Сәйәси карьераһының башы
Шул уҡ йылда университет тамамлай һәм тыуған яғына ғаиләһе менән ҡайта. Шул уҡ осорҙан антиколониаль хәрәкәттә ҡатнаша, «Дестур» партияһына инә һәм уның башҡарма комитеты составына һайлана һәм гәзиттәрҙә яҙыша башлай. 1931 йылда метрополия властары уны, милләт-ара ыҙғыш сығарыуҙа ғәйепләп, ҡулға ала. Ошо осорҙа «L’Action Tunisienne» тигән гәзит сығара башлай, унда ул француздар менән көрәштә әүҙем булырға саҡыра. 1933 йылдың авгусында, партия сәйәсәте менән килешмәү сәбәпле, унан китә һәм 1934 йылдың 11 мартында «Дестур» яңы партияһына» нигеҙ һалып, уның политбюроһының генераль секретары була.
Шеликшей
Шеликшей — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/595/16/9 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Танышһаҙ һаҙлығы
Тасуирламаһы
Һаҡлау режимы 1999 йылдың 26 февралендәге 48-се һанлы Башҡортостан Республикаһында тәбиғәт ҡомартҡылары тураһындағы положение менән билдәләнгән. Танышһаҙ һаҙлығында тыйылған эшмәкәрлек төрҙәре:
Оло Инйәр
Этимологияһы
Төрки һәм монгол телдәрендәге инйәр/ингәр, ангар тигән һүҙҙән килеп сыҡҡан тип фараз итәләр. Ангар — `тау араһы, тарлауыҡ, үҙән`. Оло Инйәр атамаһы ҡушылдығы Кесе Инйәрҙән оҙонораҡ булыуы арҡаһында бирелгән.
Кесе Инйәргә тиклем ҡушылдыҡтары
Ғәҙелша тарлауығы — уң яҡтан — 50
Һүренйәк — һул яҡтан — 69
Лапышты — уң яҡтан — 78
Көнгәк — уң яҡтан — 113
Уҫманғәле ауылы — һул яҡтан — 157
Лоҡманов Сабир Закирйән улы
Биографияһы
Көндәлек мәшәҡәттәр күплегенә ҡарамай, С.Лоҡманов фәнни эшен дә дауам итә.
1942 йылда «Макроструктура некоторых мышц тазового пояса человека» темаһына ул докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. С. З. Лоҡманов кеше скелеты мускулдарын өйрәнеүҙә яңы метод тәҡдим итә. Ул «эш органды төҙөй», тип әйтергә ярата. Лоҡманов анатомик күренештәрҙе аңлатыр өсөн сағыштырма анатомик тикшеренеүҙәр кәрәк тип иҫәпләй.
Һуғыш осоронда халыҡ араһында санитария һәм гигиена буйынса ағартыу һәм аңлатыу эштәре һөҙөмтә бирә, эпидемиялар булмай. Кешеләр көҙҙән баҫыуҙарҙа ҡалған башаҡтарҙы йыйып, ашап, септик ангина менән үлеү осраҡтары булғас, бөтә табиптар, медицина хеҙмәткәрҙәре халыҡҡа аңлатыу эше алып бара. Һөҙөмтәлә халыҡ һаҡлап ҡалына.
Хәтер
Өфө ҡалаһының Һупайлы биҫтәһендә бер урам С. З. Лоҡманов исемен йөрөтә
Әҙәбиәт
FB 2 06-61/254
Петровск ауыл советы (Ишембай районы)
История
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы» законына ярашлы ауыл биләмәһе. статусына эйә.
Австриялы Фердинанд Карл Йозеф-Эсте
Биографияһы
1809 йылда, Бишенсе коалиция һуғышында, Фердинанд Карл ,36 мең һалдатлы Австрия армияһы менән командалыҡ итеп, Варшава герцогствоһына бәреп ингән, унда ул Наполеонға ҡаршы ихтилал ойошторорға булған. Ул һуғыш барышында Варшаваны алған, тик Рашинда тармар ителгән, ә июль айында уға сигенергә тура килгән.
Соус
Яһалма соустар
Эспаньоль соусынан иткә бирелә торған ҡара төҫтәге соус килеп сыға:
Пушкинский (Иглин районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Ҡарасәй (Егән ҡушылдығы)
Ҡарасәй —  Башҡортостандың Ишембай районындағы йылға. Егән йылғаһы ҡушылдығы. Йылға системаһы: Егән → Ағиҙел → Кама → Волга.
«Ҡарасәй» атамаһы башҡорт телендәге «ҡара» (чёрная) һәм «сай»(йылға, ҡороған йылға үҙәне, рус. «речка», сухой дол) һүҙҙәренән алынған.
Мәмбәтйылға
Мәмбәтйылға (Мамбетъелга) — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Апшак йылғаһының һул ярына тамағынан 7,6 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Ишемғолов Сиражетдин Нуретдин улы
Биографияһы
2004 йылдың 20 ноябрендә Башҡортостан Республикаһының Өфө ҡалаһында вафат була, туған ерендә ерләнә.
Пинский Матвей Савельевич
Пинский Матвей Савельевич (21 сентябрь 1916 йыл — 8 сентябрь 1987 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. Танк батальоны командиры, гвардия майоры. Советтар Союзы Геройы.
Саҡыйтау
«Саҡыйтау» атамаһы «саҡый» һәм «тау» һүҙҙәренән алынған. «Саҡый» — кеше исеме тигән фараз бар, «һаҡ кеше». Икенсе фаразға ярашлы «саҡай» ҡыпсаҡ телендә — «һаҡ булыу» мәғәнәһендәге һүҙ, тимәк ҡарауыл тауы. Ҡолғона, Иҫке Һәйет ауылы халҡы сығышы менән гәрәй-ҡыпсаҡ ырыуына ҡарай.
Танып (Тәтешле районы)
Тарихы
1925 йылғы иҫәп алыу ваҡытында Дубовка, Танып, Утарйылға ауылдары теркәлмәгән. Был ауылдар һуңыраҡ барыҡҡа килгән.
Казанский Борис Николаевич
Казанский Борис Николаевич (1915—1994) — совет ғалимы-биологы, балыҡсылыҡ һәм ихтиология буйынса белгес. Биология фәндәре докторы (1957), профессор. Алыҫ Көнсығыш дәүләт университеты ректоры (1961—1968).
Биографияһы
1994 йылда вафат була.
Угрюмова Татьяна Степановна
Биографияһы
Татьяна Степановна Угрюмова 1946 йылдың 18 февралендә Калинин (әлеге Тверь) ҡалаһында тыуа.
Церкница (күл)
Флора һәм фаунаһы
Кешенең фауна вәкилдәренә йоғонтоһо ҙур түгел. Церкницала балыҡ тереклек итә, бынан тыш бында ҡоштарҙың күп төрө, шул иҫәптән юҡҡа сығыу хәүефе аҫтындағы тартай оя ҡора. Күл районында барлығы 230 төр ҡош, шул иҫәптән мәрйенгүҙ һәм диңгеҙ бөркөтө теркәлгән.
Журавлёв Даниил Арсентьевич
Журавлев Даниил Арсентьевич (25 декабрь 1900 йыл — 16 сентябрь 1974 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәре, артиллерия генерал-полковнигы (1944), КПСС ағзаһы.
Биографияһы
1954 йылда запасҡа китә. Мәскәүҙең почетлы гражданы була. 1974 йылдың 16 сентябрендә Мәскәүҙә вафат була. Новодевичье зыяратында ерләнгән.
Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы
Биографияһы
Ҡонҡасов Мифтахетдин Дәүләткилде улы 1843 йылда Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла районы) Иләс ауылында тыуған.
Ҡарашар һаҙлығы
Тыйыуҙар
— ерҙәрҙе һөрөү;
— яҙғы-йәйге һунар;
2 март
{{#if: {{replace|{{{1|}}}|1|}} ||
Фомичёва Клавдия Яковлевна
Бөйөк Ватан һуғышы
Тиҙҙән Фомичёва ҡатын-ҡыҙҙарҙың истребителдәр полкына ебәрелә, унда тиҙ арала УТ-2 самолетында осоуҙы үҙләштерә һәм Як-1 хәрби истребителендә осорға әҙерләнә. Раскова Клавдияға бомбардировка полкында  хеҙмәт итергә тәҡдим итә. Фомичёва Раскова менән ризалаша,  һәм бер ни тиклем ваҡыттан һуң капитан Тимофеева эскадрильяһының звено   командиры вазифаһына тәғәйенләнә  һәм беренсе булып Пе-2 самолетында  осоп китә.
Бөйөк Ватан һуғышы алыштарында 587-се бомбардировка авиация полкы составында 1943 йылдың ғинуарынан, һуңғараҡ 125-се гвардия бомбардировка авиация полкы итеп үҙгәртелә (4-се гвардия бомбардировка авиация дивизияһы, 1-се гвардия бомбардировка авиация корпусы  1944 йылдың 26 декабрендә  5-се гвардия бомбардировка авиация корпусы, 3-сө һауа армияһы итеп үҙгәртелә). Дон фронтында тәүге тапҡыр һуғышҡа инә. Беренсе хәрби осошто ҡыҙҙар тәжрибәле осоусылар етәкләгән  124-се гвардия бомбардировка авиаполкы составында башҡара,  әммә артабан улар үҙ аллы эш итә. Фомичёва үҙенә тапшырылған звеноны хәрби заданиеларға уңышлы алып йөрөй.
1944 йылдың мартынан — 3-се Белорус фронтында. 1944 йылдың 23 июнендә Белорус «Багратион» һөжүм операцияһы башлана. Был көндә Фомичёва үҙенең эскадрильяһын бомбардировщиктар колоннаһы составында алып бара. Икенсе осошта Фомичёва эскадрильяһы совет ғәскәрҙәре һөжүмен тотҡарлаған мөһим терәктәрҙең береһенә һөжүм итергә тейеш була. Клавдия һәм эскадрилья штурманы Джунковская Галина был маҡсатты алдан разведкалау осошо ваҡытында яҡшы өйрәнгән була. осоу барышында самолеттың һул моторына немец снаряды эләгә, уҡсы-радист үлә, Фомичёваның аяғы яралана, әммә ул Джунковскаяның бомба ташлауы мәлен көтөп, самолетты тура алып барыуын дауам итә. Задание уңышлы үтәлгәндән һуң, Клавдия самолётты совет территорияһына алып барып еткерә һәм Джунковская менән бергә парашюттан ырғый. Джунковскаяның бите яна, 2-се дәрәжә бешеүҙе  Фомичёва үҙе лә ала. 1944 йылдың 15 июленән Фомичёва 1-се Балтик буйы фронтында һуғыша. 1944 йылдың декабренә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса  Пе-2 самолетында 55 хәрби осош яһай. Дошман өҫтөнә 46 750 кг бомба йөгө Ташлой, төркөмдә 11 немец самолётын бәреп төшөрә, дошманға  ҙур зыян килтерә СССР Юғары Советы Президиумының 1945 йылдың 18 авгусындағы Указы командованиеның хәрби заданиеларын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән  һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы һәм батырлығы өсөн  Фомичёваға  Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Хәтер
Фомичёва урамы, Мәскәү
Шукша (йылға)
Шукша — Рәсәй йылғаһы. Ульяновск өлкәһе,Пенза өлкәһе,Мордва Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға КАС/ЕДІЛ/2064/551 ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 84 км.
Зеландия (утрау)
География
Зеландияның көнсығыш яр буйында һәм яҡындағы Амагер утрауында Данияның баш ҡалаһы Копенгаген урынлашҡан. Утрауҙағы башҡа ҡалалар — Фредериксберг, Хельсингёр, Хиллерёд, Хольбек, Кёге, Нествед, Престё, Роскилле, Слагельсе, Слангеруп, Сорё, Вордингборг, Валленсбек.
Хөсәйенов Ғөбәйҙулла Абдулла улы
Биографияһы
1918—1919 йылдарҙа туған ҡалаһында мәғариф комиссары вазифаһын үтәй.
Рәсәйҙә Граждандар һуғышы осоронда ҡыҙылдарҙың Төркөстан фронтында сыҡҡан «Ҡыҙыл йондоҙ» гәзитендә тәржемәсе булып эшләй.
Варшава
Ҡала 1596 йылда, Краков ҡалаһында Вавель замогында янғындан һуң, короле Сигизмунд III резеденциянына күсерә һәм ҡала фактик яҡтан баш ҡалаға әүерелә, баш ҡала статусын 1791 йылғы Когституция раҫлай. Висла йылғаһы ҡаланы икегә бүлеп аға.
Этимология
Варшавала нигеҙ һалыу тураһында легенда бар: ниндәйҙер кенәз (властелин) Казимир буйында һунарҙа аҙашып, Висла буйында балыҡсыларҙың аласығына тап булған.Шунда ул  Варш һәм Сава исемле ике бала тапҡан йәш балыҡсы ҡыҙҙы осрата. Кизимир ғаилә башлығын ҡуныҡсыллығы өсөн бүләкләй, үҙе балаларҙың бабаһы (крёcтный отец) була. Ғаилә башлығы был аҡсаға йорт төҙөй, был йорт тирәләй башҡа балыҡсылар ҙа килеп төпләнә, шулай итеп Варшава ҡалаһына тигеҙ һалына.
Обер-полицмейстер
1833 йылға тиклем полиция президент ҡарамағы аҫтында миниципаль идара булған. Поляк батшалығының 1833 йылың 20 июнендәге ҡарары башҡарма полиция администрациянан айырылы һәм Варшава вице-президента ҡарамағына тапшырыла. Һуңынан, 1839 йылдың 12 октябрендәге Батшалыҡ идаралығы советы (24) иғлан иткән юғары бойороҡҡа ярашлы ҡаланың вице-президентына Варша обер-полицмейстеры тигән исем бирелә.
Вива (Косьва ҡушылдығы)
Вива  — Рәсәйҙәге йылға. Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Косьва йылғаһының һул ярына тамағынан 69 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Криони Николай Константинович
Ижтимағи эшмәкәрлеге
Рәсәйҙә инженерлыҡ белеме биреү ассоциацияһы ағзаһы, «Вестник УГАТУ» фәнни журнал редколлегияһы ағзаһы, университет мөхәрририәте советы һәм «Башҡортостандың Педагогик журналы» журналының йәмәғәт советы рәйесе.
Эмбелейка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Волга һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Сура, Сура гидроузеленән Алатырь йылғаһы тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Сура, йылға бассейны — Волганың өҫкө өлөшө, Куйбышев һыуһаҡлағысына тиклем (Ока йылғаһын индермәйенсә).
Бохинь
Бохинь (Občina Bohinj) — Словенияның 212 муниципаль берәмектәренең  береһе (община). Словенияның төньяҡ-көнбайышында урынлашҡан. Тарихи Үрге Крайна өлкәһенең Гореньск регияһына (статситик район) инә. . Административ үҙәге — Бохиньска Бистрица ауылы. 1994 йылдың 4 октябрендә ойошторола. Бохинь күленән алып Номенгә тиклем, Юлий Альптарында көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә, Триглав тауы янында, Блед ҡалаһынан көнбайышҡа табан яҡынса 25 км алыҫлыҡта һәм баш ҡаланан,  Любляна ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан  80 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Биләмәһенең ҙур өлөшө Триглав Милли паркына инә.
Арцыбашев Василий Петрович
Биографияһы
Василий Петрович Арцыбашев 1857 (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — 1854 йыл)да  Курск губернаһының Старооскольский өйәҙендә алпауыт ғаиләһендә тыуған. Орел хәрби гимназияһын тамамлай. Атаһы вафат булғандан һуң, мираҫҡа имениеның өлөшөн ала,  ерҙе крәҫтиәндәргә тапшыра.
П. Заичневскийҙың яҡын дуҫы һәм шәкерте була, уның якобин ҡараштарын уртаҡлаша. 1878 йылда йәшерен полиция эҙәрлекләй ҡулға алына һәм Петропавловский ҡәлғәһенә ултыртыла, һуңғараҡ 1880 йылдың  18 июлендә Саха өлкәһенең  Верхоянскҡа һөргөнгә ебәрелә. 1882 йылда башҡа алты һөргөнсө менән ҡасырға маташа, ул уңышһыҙ тамамландыүүа. 1885 йылда срогы тамамланғас, Курск ҡалаһында,  1888 йылдан — Орёл ҡалаһында йәшәй, бында 1889 йылда Заичневский эше буйынса ҡулға алына. 1890 йылдың 22 авгусында дүрт йылда һөргөнгә ҡабаттан Себергә Енисей губернаһының Тасеево ауылына ебәрелә. Андрей Ванеев һәм Петр Красиков йоғонтоһо аҫтында 1892 йылдан әүҙем марксизм яҡлы була,  социал-демократтар  сафына инә. 1894 йылда башта Красноярскиға, аҙаҡтан Енисейскҡа күсеп килә,  йәштәр түңәрәге ойоштора, унда шәхси Масркстың  «Капитал»ын уҡый
«Молодая Россия» революцион гәзитен ойоштороусыларҙың береһе. Тасеево ауылы тураһында «Себер  ауылдары береһенең тарихы тураһында» очеркының авторы, ул икенсе һөргөн дәүерендә урындағы иҡтисади көнкүреште өйрәнеүҙең һөҙөмтәһе булып «Натуральное хозяйство в Сибири» исеме аҫтында айырым китап булып сыға.
Добросмыслов Александр Иванович
Биографияһы
1903 йылда — Турғай өлкәһенең крәҫтиән начальнигы. Тверь һәм Сембер ҡалаларында эшләй. 1905 йылда Ташкентҡа күсә.
1915 йылда Ташкент ҡалаһында вафат булған.
Скурко Евгения Романовна
Биографияһы
«Башҡорт академик музыкаһы: үҫеш юлдары» темаһына докторлыҡ диссертацияһы яҡлай (2004 йыл). Профессор.
Хеҙмәттәре
Скурко Евгения Романовнаның 130-ҙан ашыу публикацияһы бар, шул иҫәптән «SONUS» (АҠШ) музыка ғилеме журналында. Мәҡәләләре: «Об основных принципах развития в вариационных циклах Рахманинова» (в сб.: Вопросы музыкознания. Вып. 2. — Уфа, 1977), «О жанровых истоках вариантного метода С. Рахманинова» (СМ, 1978, № 6), «О специфике интегрирующего метода развития в инструментальной музыке С. Рахманинова» (в сборнике.: Вопросы искусствознания. Вып. 4. — Уфа, 1980), «Достижения и перспективы» (совместно с Г. Некрасовой; СМ, 1980, № 8), «По мотивам народной легенды» (о балете Р. Хасанова «Легенда о курае»; в сб. Музыка России. Вып. 4. — М., 1982), «Послы Урала» (об опере З. Исмагилова; МЖ, 1983, № 5), «Панорама башкирской музыки» (там же), «В. П. Бобровский — человек, педагог, музыкант» (совм. с Е. Чигаревой; в книге: В. П. Бобровский. Избранные труды. — M, 1988), «Творчество Данилы Хасаншина» (в сб.: Композиторы Российской Федерации. Вып. 5. — М., 1988, под псевдонимом Е. Романова), «Роман Леденев».
Елизаветино (Бәләбәй районы)
Елизаветино (Елизаветино) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата кеше йәшәмәй. Почта индексы — 452022, ОКАТО коды — 80209807005.
Батталов Эдварт Миңләхмәт улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Фәнни хеҙмәттәре винил мономерҙары һәм олигомерҙарының радикаль полимерлашыуына, фотополимерлашыуға; сүс рәүешендәге яҡтылыҡ таратыусы сымдарҙың полимер ҡапламаларын эшләүгә арналған.
Мәжит Ғафури
Биографияһы
«Ҡыҙыл Башҡортостан», «Коммуна» гәзиттәре редакцияһында эшләй.
Ураҙгилде
Тарихы
Башҡорт энциклопедияһы 2002 йылға ҡарата ауыл халҡы «Дәмен» АХПК‑нда эшләй, ауылда төп мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто бар тигән мәғлүмәт бирә.
Павлова Мария Васильевна
Биографияһы
1919—1930 йылдарҙа Мәскәү университенда уҡыта, беренсе ҡатын-ҡыҙ-профессор була; уҡыу йортонда палеонтология кафедраһы ойоштора һәм уны етәкләй. Павлованың университеттағы лекциялары 1928—1929 йылдарҙа ике томлыҡ «Палеозоология» курсы булараҡ нәшер ителә.
Төп баҫмалары
Павлова шулай уҡ Гетчинсондың «Вымершие чудовища» (1899) һәм Неймайрҙың «Корни животного царства» (1897) тип аталған популяр әҫәрҙәрен тәржемә итә.
Әҙәбиәт
Хронологик тәртиптә:
Ҡыуатов Ҡаһарман Буранғол улы
Биографияһы
Ҡыуатов Ҡаһарман Буранғол улы 1788 йылда Ырымбур губернаһы Ырымбур өйәҙе Үҫәргән улусы Буранғол ауылында Буранғол Ҡыуатов ғаиләһендә тыуған. Башҡорт дворяндары Ҡыуатовтар нәҫеленән.
1813 йылда 1-се Башҡорт атлы полкы командаһы Лейпцигтағы "Халыҡтар һуғышы"нда ҡатнаша. 1813 йылдың октябрендә был полк шулай уҡ Лейпцигтағы "Халыҡтар һуғышы"нда ҡатнашҡан 4-се, 5-се һәм 14-се Башҡорт полктары менән бергә Дрезден гарнизонына ҡаршы һуғышҡан 2-се, 15-се һәм 18-се Башҡорт полктарына ярҙамға ебәрелә.
Карл I (Австрия императоры)
Ғаилә һәм вариҫтары
Барлығы 35 йыл ғына йәшәгән Карл I вариҫтары күп балалы һәм оҙон ғүмерле булалар. Императорҙың биш улынан өсәүһе 90 йәштән ашыу йәшәй, ә иң өлкәне 98 йәшендә вафат була. Карл I тура ир енесе тармағынан ғына 13 ейәне һәм 23 бүләһе була. Шуға күрә Габсбургтар нәҫеле Европала династия вәкилдәре һаны буйынса тик Бурбондарҙан ҡалышып, иң эреләрҙән һанала. 2011 йылдың 6 сентябрендә 95 йәшендә Карл I биш улының һуңғыһы — Феликс вафат була.
Императорҙың кесе улы Рудольф (1919—2010) рус графиняһы Ксения Чернышева-Безобразова өйләнә, ә уларҙың оло ҡыҙҙары 1981 йылда ҡыҙы кенәз Петр Голицынға кейәүгә сыға.
Ҡолбарисов Шамил Зөфәр улы
Әҫәрҙәре
Йырҙары:
Замятин Евгений Иванович
Биографияһы
Рәсәйҙәге Граждандар һуғышы ваҡытында Замятин, төплө социалист булараҡ, большевиктар хөкүмәтенең сәйәсәтен тәнҡитләп сыға. 1919 йылдың март айында ул күп кенә күренекле сәнғәт эшмәкәрҙәре (А. А. Блок, А . М. Ремизов, Р . В. Иванов-Разумник, Т. С. Петров-Водкин) менән бергә Петроградта эсерҙар тарафынан ойошторолған эшселәрҙең сығышында ҡулға алына. Уны һөргөнгә ебәреү мәсьәләһе ике тапҡыр Политбюрола ҡарала.
«Беҙ» романы
рус телендә, «Беҙ» романы 1952 йылда АҠШ-та ,Чехов исемендәге нәшриәттә баҫылып сыҡты, Рәсәйҙә — бары тик 1988 йылда баҫылды.
Сайлюгем (Ҡыҙыл-Шин ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Любляница
Любляница (Ljubljanica) — Словенияла йылға, Сава йылғаһы ҡушылдығы.
Этимологияһы
Рим империяһы дәүерендә йылға һәм ауыл хәҙерге Врхника урынында Навпорт  (Nauportus) тип аталған. Урта быуат сығанаҡтарында  йылға  латин һәм немец Leybach атамалары менән (1254 йыл), Laibacus (1260 йыл), Leybach (1265 йыл), Laybach (1314, 1443 йылдар) йөрөтөлә. Словен исемен беренсе тапҡыр Вальвазор ҡуллана.
Геологияһы
Любляница башы һәм Планин яланы араһындағы участкала, яҡынса 150 км² майҙанда 800-ҙән ашыу мәмерйә билдәле.
Салауат Юлаев исемендәге 1292-се Башҡорт танкыға ҡаршы истребитель артиллерия полкы
Полкты булдырыу
Башҡорт республикаһының Хәрби комиссариаты ИПТАП-тың ойошторолоу мәсьәләләре менән туранан-тура шөғөлләнә: полктың шәхси составын комплектлау өҫтөндә эшләй һәм техниканы алыу өсөн нарядтар төҙөй. Көньяҡ — Урал хәрби округы штабы полкты командирҙар составы менән тәьмин итә, ә Башҡорт АССР-ның Халык комиссариаты советы — матди средстволар, транспорт һәм аҙыҡ-түлек менән. 1943 йылдың май айында полктың формалаштырыуы башлана, ә 1943 йылдың июль башында был эш тамамлана һәм часть фронтҡа оҙатыла. 1292-се истребителдәр танкыға ҡаршы артиллерия полкы 17-се запастағы уҡсылар бригадаһы базаһында булдырыла (Алкино ҡасабаһы).
Полктың хәрби  хәрәкәттәре
1944 йылдың 20-се авгусынан  31 авгусҡа тиклем Богория районында полкты тулыландырыу башҡарыла. 1944 йылдың 15 сентябрендә 1292-се ИПТАП оператив буйһоноуға 305-се уҡсылар дивизияһы артиллерия командующийына, ә һуңынан — 14-се гвардия уҡсылар дивизияһына бирелә. Дукле перевалы — Поляны ауылы алыштарында полк 6 танкы, 8 танкыға ҡаршы орудиеһы, 21 арба ҡыйрата,  800 тиклем дошман һалдаты  һәм офицеры үлтерелә һәм яралана. 1292-се ИПТАП яғынан 13 кеше һәләк була,  23 кеше  яралана, 27 кеше хәбәрһеҙ юғала, 3 автомобиль һәм 1 пушка сафтан сығарыла.
Төбәк (археологик ҡомартҡы)
Урынлашыуы
Төбәк археологик ҡомартҡыһы Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Сурағол ауылынан йыраҡ түгел, уның көнбайыш ситендә Ағиҙел йылғаһының уң ярында урынлашҡан. Ауылдан район үҙәгенә тиклем (Мәләүез) — 16 км, ауыл Советы үҙәгенә тиклем (Аптраҡ) — 12 км.
Асыш тарихы
1962 йылда ғалим-тикшереүсе, тарих фәндәре докторы К. В. Сальников тарафынан өйрәнелә.
Маты йылғаһы тамағы эргәһендәге ҡарағайлыҡтар
Тасуирламаһы
1-се ҡарағайлыҡ Баҡалы районы Иҫке Маты ауылынан көньяҡ-көнбайышҡа табан 7 километр алыҫлыҡта, Сөн һәм Маты йылғаларының һыу айырғысында урынлашҡан. Уның сиктәре:
Вогулка (Яйва ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Балыҡ майы
Етештереү
Күп күләмдә һәм юғары техник камиллыҡ менән балыҡ майы етештереүсе икенсе ил — АҠШ.
Катар
Төньяк-көнбайышта Бахрейн утрауҙары, көньяҡ-көнсығышта – Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре менән диңгеҙ сиге бар. Баш ҡалаһы — Доһа ҡалаһы.
Катар — тәбиғи газ запасы буйынса 3-сө, тәбиғи газ эспортлау буйынса 6-сы урында, щулай уҡ нефть һәм нефть продукттарын экспорлау буйынса 21-се урында тора. Нефть экспортлаусы илдәр ойошмаһына инә.
Дәүләт ҡоролошо
Консультатив совет (مجلس الشورى, 45 кешенән торған Мәжлес әш-Шура, уларҙың 30-ы һайлана) эшләй.
Катарҙа сәйәси партиялар, профсоюздар ойоштороу, демонстрациялар үткәреү тыйыла.
Антонова Нина Васильевна
Биографияһы
Нина Васильевна Антонова 1935 йылдың 2 декабрендә Башҡорт АССР-ының Баҡалы районы Баҡалы ауылында дүрт балалы ғаиләлә тыуған. Әсәһе йорт хужабикәһе, атаһы хәрби кеше була.
1958—1963 йылдарҙа — «Ленфильм» киностудияһы, 1964 йылдан — А. П. Довженко исемендәге Киев киностудияһы артисы.
Ғаиләһе:
Эпштейн Леопольд Викторович
Тормош юлы
Эпштейндың 2001 йылдың 11 сентябрендәге террористик актҡа бағышланған шиғыры иҫ киткес дөрөҫ һәм тасуири яҙылған һәм шул уҡ ваҡытта донъяға СССР-ҙан сыҡҡан рус ҡарашлы американдың патриотик тойғоларын берләштереп торған әҫәр.
Карл XII
Гетманщинаға походы һәм Полтаваның еңелеүе
Шул уҡ ваҡытта Пётр I Балтик буйы ерҙәренең өлөшөн тартып ала һәм яулап алған ерҙәрҙә яңы Санкт-Петербург ҡәлғәһенә нигеҙ һала. Был Карлды рус баш ҡалаһы Мәскәүҙе һис һүҙһеҙ яулап алыу өсөн ҡарар ҡабул итеүгә мәжбүр итә. Поход ваҡытында үҙенең ғәскәрен Малороссияға алып барырға ҡарар итә, сөнки уның гетманы Мазепа Карл яғына күсә, әммә украин казактар ҡатламының бик күбе быны хупламай. Карлға ярҙамға килгән Левенгаупт корпусы Лесной ауылы эргәһендә рустар тарафынан ҡыйратыла. Швед ғәскәре Днепрҙың һул яҡ яғына яҡын барыу мәленә, Карл армияһының өстән бер өлөшөн юғалта. Шведтар өсөн уңышһыҙ булған Полтаваны өс ай ҡамауҙан һуң, 1709 йылдың 27 июнендә ҡаланан 6 саҡрым ерҙә рус армияһының төп көстәре менән алыш була, һөҙөмтәлә швед армияһы еңелә. Аяғына яраланған Карл, алыштан алда уҡ, көньяҡҡа Ғосман империяһына ҡаса, унда ул Бендерҙарҙа лагерь ойоштора.
Почта маркалары.
2013 йылдың 2 февралендә Приднестровьела «беренсе көн конвертын» һәм почта блогын махсус ғәмәлдән сығарыу уҙа. Швед короленең Бендерҙарҙа булыуының 300- йыллығына арналған почта блогында төп урынды рус рәссамы М. М. Ивановтың 1789 йыл менән даталанған «Бендерҙарҙағы ҡәлғәнең күренеше» картинаһы биләй. Король Карл XII менән төрөк солтаны Әхмәт III портреттары менән маркаларҙан тыш, блокка «Бендерҙар ҡалабалығы» күренештәрен иллюстрациялаған тағы ике почта миниатюраһы ингән /
Эль Казовский
Шәхси тормошо
Эль Казовский Рәсәйҙә, Ленинградта Елена Казовская (Kazovskaya) исеме аҫтында тыуған. Уның әсәһе — сәнғәт белгесе Ирина Путолова, атаһы — физик, билдәле ҡытай фарфоры коллекционеры Ефим Казовский. Айырылышҡандан һуң,1951 һәм 1964 йылдарҙа, Елена өләсәһе һәм олатаһы менән Уралда, Түбәнге Тагилда йәшәй. Әсәһе 1955 йылда мажар архитекторы Луи Шкодаға (Skoda) кейәүгә сыға.
1965 йылды Казовскийҙар ғаиләһе Венгрияға йәшәргә күсә. 1977 йылда Елена Казовская живопись һөнәре буйынса Венгр нәфис сәнғәт академияһын тамамлай. Дьердь Кадар (György Kádár) һәм Игнатий Кокаш (Ignác Kokas) Елена Казовскийҙың остаздары була. 1976 йылдан ул венгр Художество фондының һәм йәш рәссамдарҙың студияһында эшләй.
Үҙәк ҡала китапханаһы (Салауат)
Салауат ҡалаһының үҙәк китапханаһы — Салауат ҡалаһының иң ҙур китапханаһы.
Яшинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Шор имләһе
Латин алфавиты
1928—1938 йылдарҙа шор телендә латин алфавиты ҡулланыла.
Хәҙерге алфавит
Хәҙер шор телендә кирил алфавиты ҡулланыла. Был алфавиттә бөтә урыҫ хәрефтәре һәм өҫтәмә Ӧ ӧ, Ӱ ӱ, Нъ нъ бар.
Саралу
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Катунь йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Зөлхизә (йыр)
Тарихы
Зөлхизә ("Зөлхизә") - башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй.
Тәүге тапҡыр 20-се быуаттың 20-се йылдарында М.А.Буранғолов тарафынан яҙып алына.
Әҙәбиәт
ISBN 978-5-295-04615-5, УДК 30(075) = 512.141 ББК 60я71(2 Рос = Баш)
Һылтанмалар
404&catid=24&Itemid=116&lang=bq 476&catid=9:bhy1954&Itemid=109&lang=bq 476&catid=9:bhy1954&Itemid=109&lang=bq 137&catid=23:2011-03-25-07-23-19&lang=bq
Еңеү көнө (йыр)
Йыр тураһында
Был Еңеү көнө бит - Байрам хистәре, Сал һалдаттың Шатлыҡлы күҙ йәштәре. Аңҡый унан һаман дары еҫтәре, Еңеү көнө! Еңеү көнө! Еңеү көнө!
Һаумы, әсәй! Ятып ҡалды күп улдар. Урау булды тыуған яҡтарға юлдар. Бар Европа, ер шарының яртыһын Урап ҡайттыҡ, Еңеү таңын аттырып.
Удельно-Дыуанай торамаһы
Табылдыҡтар
Торамала 3700‑гә яҡын табылдыҡ, шул иҫәптән таш ҡырғыстар, уҡ башаҡтары, бысаҡ һымаҡ пластина, осланған һөйәктәр, беҙҙәр, тишкестәр, арҡыры балта, балсыҡтан һәм тальк ташынан 2 ҡойоу формаһы табылған.
Ҡомартҡы материалдары Башҡорт дәүләт университеты фондында һаҡлана.
Асыш тарихы
Удельно-Дыуанай торамаһы 1958 йылда археолог, тыуған яҡты өйрәнеүсе, 1955—1957 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Археология институты Башҡортостанда ойошторған археологик экспедицияһының отряд етәксеһе А. П. Шокуров тарафынан асыла.
Сергеев Фёдор Андреевич
Граждандар һуғышы
1917 йылдың июлендә Харьковҡа килә һәм тиҙҙән Харьков советының большевиктар фракцияһына етәкселек итә; РСДРП(б)-ның Донецк өлкә комитеты бюроһы секретары итеп һайлана, артабан — Харьков металлистар профсоюының өлкә бюроһы секретары. Августа РСДРП-ның VI съезына делегат итеп һайлана, съезда Президиум ағзаһы итеп һайлана һәм Үҙәк Комитеттың ағзаһы булып китә. Октябрҙә — Харьковта һәм Донбасста ҡораллы ихтилалды ойоштороусыларҙың береһе. 1917 йылдың 24 ноябрендә Артем Харьков Советының башҡарма Комитеты Советы һәм губерна ВРК-һы рәйесе итеп һайлана. Шулай уҡ большевиктарҙан Ойоштороу йыйылышы депутаты итеп һайлана. 1917 йылдың декабрендә Бөтә Украин Советтарының 1-се съезында Украина Советтарының Үҙәк башҡарма Комитеты ағзаһы һәм сауҙа һәм сәнәғәт эштәре буйынса халыҡ секретары итеп һайлана.
1919 йылдың 16 ғинуарында Г. Л. Пятаковтың отставкаһынан һуң хөкүмәт ултырышында рәйес итеп һайлана, ләкин тиҙҙән (22 ғинуарҙа) Мәскәүҙән ебәрелгән Х. Г. Раковскийға урынын бушата. УССР-ҙың совет пропагандаһы наркомы итеп тәғәйенләнә. 23 мартта Славянск ҡалаһында яңы булдырылған Донецк республикаһы Советтарының І губерна съезы ойошторола һәм унда Артем губисполком рәйесе итеп һайлана. Ул яңы территориаль берәмегенең административ үҙгәртеп ҡороуын әҙерләй һәм үткәрә, өйәҙҙәр урынына 12 район булдырыла, әммә Деникин армияһыһының һөжүме административ реформаны тамамларға мөмкинлек бирмәй. Сумыларҙа август айында Ҡыҙыл Армияның сигенеү ваҡытында Артем тиф менән ҡаты ауырып китә.
Солтанов Байраҡ Зәки улы
Хеҙмәттәре
Солтанов Байраҡ Зәки улы — 400-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт авторы, шул иҫәптән, ул — 7 монография, 180-дән ашыу авторлыҡ таныҡлығы һәм уйлап табыуға патент алған кеше.
Бурение наклонных и горизонтальных скважин. М.: Недра, 1997 (соавтор).
Пастернак Борис Леонидович
Биографияһы
Пастернак барлыҡ эштәрҙә лә һәр саҡ уңышҡа өлгәшкән ата-әсәһенән үрнәк алып йәшәй. Ул һәр бер эштә лә юғары һөнәри уңыштарға өлгәшергә тырыша. Пастернак һәр бер әйберҙең төбөнә тоҙ ҡойоп эшләргә, дөрөҫ юлдарҙы, алымдарҙы һөнәрендә табырға ынтыла. В. Ф. Расмус әйтеүенсә, Пастернакҡа эште ярым-йорто эшләп, ярты юлда ташлап китеү һәр ваҡытта ла хилаф булған.
Яҙыусылыҡ карьераһы
1922 йылда Пастернак рәссам Евгения Лурьеға өйләнә. 1922—1923 йылдарҙы улар Берлиндә, Пастернактың ата-әсәләрендә, ҡунаҡта булалар. Шул уҡ 1922 йылда шағирҙың «Сестра моя-жизнь» тигән программалы китабы сыға. Бында Пастернактың 1917 йылдың йәйендә яҙылған шиғырҙары инә. Киләһе 1923 йылдың 23 сентябрендә уларҙың ғаиләһендә улдары Евгений тыуа (вафат булған 2012 йылда).
1943 йылда шағирҙың «На ранних поездах» исемле һуғышҡа тиклем һәм һуғыш ваҡытында яҙылған дүрт циклын үҙ эсенә алған шиғырҙар китабы сыға.
1946 йылда Пастернак Ольга Ивинская (1912—1995) менән таныша. Ул шағирҙың «музаһы» була. Пастернак Ольгаға бик күп шиғырҙарын бағышлай. Шағир үлгәнсе, улар бергә була.
Пастернак һәм Грузия
1959 йылдың 20 февраль — 2 марттарында Борис Леонидович һәм Зинаида Николаевна Грузияға һуңғы тапҡыр сәфәр ҡыла. Был сәфәрҙең сәбәбе булып, беренсенән, шағирҙың йәшлек йылдарын иҫкә төшөрөп, элек Грузияла йәшәгән йорттарының һауаһын еҫкәгеһе килһә, икенсенән, властарҙың Пастернакты, Британия премьер-министры Г. Макмиллан менән осраштырмаҫ өсөн, Мәскәүҙән сығарыуҙары тора: Г. Макмиллан визит ваҡытында «Переделкино затворнигы» Пастернакты күреп, Нобель премияһынан баш тартыу сәбәбен белергә теләгән булған. Нина Табидзе, Пастернактың һорауы буйынса, шағирҙың Грузияға килеүен сер итеп һаҡлап ҡала, тик рәссам Ладо Гудиашвили йортонда ғына бик яҡын кешеләр менән кисә үткәрелгән. Бөгөн Табидзеларҙың фатирында, Пастернак йәшәгән мемориаль бүлмәһендә, шағир файҙаланған әйберҙәр: түңәрәк өҫтәлде яҡтыртып торған иҫке модалы абажур, өҫтөндә Пастернак яҙышҡан контор өҫтәле — һаҡланған.
«Доктор Живаго»
Китап донъяға башта 1957 йылда Италияның Фельтринелли нәшриәтендә баҫылып сыға. Ә унан һуң Голландияла һәм Бөйөк Британияла фәйләсүф һәм дипломат сэр Исая Берлиндың ҡатнашлығында нәшер ителә.
Нобель премияһы. Эҙәрлекләү
Официоз яҙыусылар мөхите лә Пастернакҡа Нобель премияһы бирелеүгә ҡаршы сыға. Н. Грибачев һәм С. Михалков, шулай уҡ Вера Инбер Пастернакты, гражданлыҡ хоҡуғынан мәхрүм итеп, илдән сығарып ебәреүҙе талап итә.
Көнбайышта баҫылып сыҡҡан «Нобелевская премия» шиғыры өсөн Пастернак 1959 йылдың февралендә СССР-ҙың Генераль прокуроры Р. А. Руденкоға саҡырыла. Унда шағирға 64-се «Измена Родине» тигән статья менән янайҙар, тик был бары ҡурҡытыу ғына булып ҡала, яҙыусыға бер ни ҙә эшләмәйҙәр.
Ерләү
Борис Пастернак Переделкино зыяратында ерләнә. Күп кешеләр (улар араһында Наум Коржавин, Булат Окуджава, Андрей Вознесенский) 1960 йылдың 2 июнендә уны ерләшергә килә. Ҡәберенә скульптор Сарра Лебедева эшләгән һәйкәл ҡуйылған.
Реабилитация
Йылдар үтә барыу менән Совет властарының Пастернакҡа ҡарашы үҙгәрә төшә. Уның тураһында З. С. Паперный яҙған ике мәҡәлә „Ҡыҫҡаса әҙәби энциклопедияһында“ (1968) һәм „Ҙур совет энциклопедияһында“ (1975) баҫылып сыға. Бары романын ғына баҫтырырға рөхсәт итмәйҙәр.
Сит илдәрҙә
Донъяла иң танылған экранлаштырыу булып, Голливудта 1965 йылда ДэвидЛин ҡуйған һәм биш тапҡыр «Алтын глобус» һәм биш тапҡыр «Оскар» фигураһын алған фильм тора. .
Рәсәйҙә
«Доктор Живаго» 2005 йылда Александром Прошкин тарафынан киноға төшөрөлә. Доктор Живаго ролен Олег Меньшиков башҡара. Был киноға тәнҡитселәр ҡапма-ҡаршы ҡарашлы мәҡәләләр яҙалар.
Кветера
Кветера ҡалаһы Кахетия кенәзлеге    үҙәктәренең береһе була. Вахушти Багратиони мәғлүмәттәре буйынса Кветера, һәр хәлдә, б.э. VIII быуатында барлыҡҡа килгән, уның тураһында шулай уҡ  XI быуат  яҙма документтарында телгә алына.
Ыҡ-Вершина
Ыҡ-Вершина (Ик-Вершина) — Башҡортостандың Бәләбәй районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 18 кеше. Почта индексы — 452021, ОКАТО коды — 80209819007.
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Эрдман Фёдор Иванович
Фәнни хеҙмәте
Һүҙлектең ниндәй булаһы хаҡында бәхәс барған бер мәлдә, Эрдман материалдарҙы туплау буйынса төп эште йөкләргә йыйынған студент Де-Мезон, университетты тамамлап, Ырымбур губернаһына китеп бара һәм унда Неплюев хәрби училищеһында төрөк-татар телдәре уҡытыусыһы булып эшләй.