cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зеленый Клин ауыл Советы (Әлшәй районы)
Зеленый Клин ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Әлшәй районы муниципаль районындағы муниципаль берәмек. «Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статустары һәм админнистратив үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы статусына эйә.
Амзас (Том ҡушылдығы)
Амзас — Рәсәй йылғаһы. Кемерово өлкәһе, Хакас Республикаһы/ Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Томь йылғаһының уң ярына тамағынан 723 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 18 км.
Эдит Пиаф
Һуңғы йылдары
1958 йылда Эдит «Олимпия» концерт залында сығыштар яһай башлай. Халыҡ уның концерттарына ябырылып йөрөй. Америка буйлап 11 айлыҡ турне, йәнә «Олимпия», Франция буйлап турне. Туҡтауһыҙ көсөргәнешле сығыштар, сәфәрҙәр уның һаулығын ҡаҡшата. 1961 йылда, 46 йәшендә Эдит Пиаф үлемесле ауырыуға дусар булғанын белә.
Лоҡманов Илнур Флүр улы
Ижады
Илнур Лоҡманов йырсы-актёр. 2008 йылда үҙенең тәүге аудиоальбомын сығара. Милли йәштәр театрында ике театрлаштырылған яңғыҙ башҡарыу концерты үткәрә. 2011 йылда «Мин шәп егет» тигән исем аҫтында икенсе аудиоальбомын сығара.
Лоҡманов Илнур Флүр улы юғары категориялы өҫтәмә белем биреү педагогы. Мөхәммәт Исҡужин исемендәге 136-сы Башҡорт лицейында «Һупайлы дәрүиштәре» һәм Рауил Бикбаев исемендәге 102-се һанлы Башҡорт гимназияһында ижади түңәрәктәр ойоштороп, төрлө конкурстарҙа ҡатнашыу эшенә ҙур ярҙам күрһәтә. тигән юлдар бар уның характеристикаһында.
Зәй-Ҡаратай (ауыл)
Тарих
Зәй-Ҡаратай — Юрмый һәм Тамъян улустары башҡорттарының ауылы. Тәүге тапҡыр 1772 йылда телгә алына. Ауыл һуңыраҡ Ырымбур губернаһы Бөгөлмә өйәҙенә ҡарай. 1850 йылда Бөгөлмә өйәҙе Һамар губернаһына инә. 1866 йылда ырыу улустары бөтөрөлгәс, ауыл башта Әмекәй улусы, артабан Ҡаратай улусы составына керә. ХХ быуат башында ауылда 2 һыу тирмәне, 2 мәсет һәм 2 мәктәп теркәлгән. 1917 йылда земство мәктәбе асыла.
Хоэнтрам
Хоэнтрам (Hohentramm) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 253 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,76 км2. Диңгеҙ кимәленән 45 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 38489 һәм автомобиль коды — SAW.
Пюнга-Лохо (йылға)
Пюнга-Лохо  — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Неросавэй ҡылымығының һул ярына тамағынан 7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Осипов Коргон
Осипов Коргон — Рәсәйҙәге йылға. Алтай крайы, Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Антонов Коргон йылғаһының һул ярына тамағынан 8 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 10 км.
Тубба
Тубба халҡы (تُبّْع) — Ҡөрьәндә: үҙенә ебәрелгән пәйғәмбәрҙе ҡабул итмәгән һәм бының өсөн һәләк булған халыҡ.
Аҡ диңгеҙ Карелияһы
Аҡ диңгеҙ Карелияһы (Беломор Карелияһы) — хәҙерге Карелияның төньяҡ яртыһындағы тарихи-географик өлөшө.
Дөйөм мәғлүмәт
Аҡ диңгеҙ Карелияһының ҡыҫҡа көньяҡ сиге Ребола һәм Ругозеро биҫтәләренән төньяҡҡа табан уҙа, көнсығыш сиге поморҙар урынлашҡан Помор ярына тамағынан көнбайышҡа табан уҙа.
Копейск
Географияһы
Силәбенен 19 км алыҫлыҡта урынлашҡан.
Тялнаней
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Миғраж төнө
Исра
Риүәйәттәргә күрә, бер төндә Мөхәммәт Пәйғәмбәргә Ҡәғбә ҡабырғаһына терәлеп ятҡанда Ябраил фәрештә килә һәм Бураҡ тигән атта Әл-Ҡудсиға барырға ҡуша. Бураҡ Пәйғәмбәрҙе Фәләстингә Әл-Ҡудсиға килтерә. Бында Мөхәммәт Пәйғәмбәр Ибраһим, Муса һәм Ғайса пәйғәмбәрҙәр менән осраша һәм уларҙың йәмәғәт намаҙында имам була. Ошо сәйәхәт менән Ҡөрьәндәге кәрәмәтте лә бәйләйҙәр (17:60), әйтеүҙәренсә, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмгә Ҡәғбәтулла янында Уға Аллаһ Әл-Ҡудсины күрһәткән. Был ваҡиғаны Ҡөрьәндәге сүрә лә раҫлай (әл-Исра) сүрәһе:
Вожега район тыуған яҡты өйрәнеү музейы
Экспозиция
Учреждениеның эшмәкәрлегендә даими рәүештә ике экспозиция күрһәтелә: «Вожега крайы һөнәрҙәре һәм кәсептәре», «Крайҙың сиркәү сәнғәте».
Анзас (Кабырза ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Томь инешенән Новокузнецк ҡалаһына тиклем, Кондома йылғаһын индермәйенсә,. Бәләкәй йылға бассейны — Томь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Бикшик
Бикшик (Бикшиково) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 277 кеше. Почта индексы — 452354, ОКАТО коды — 80243830004.
Сава-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Надым йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Надым.
Бишҡурай ауыл Советы (Илеш районы)
Административ үҙәге — Бишҡурай ауылы.
Бешкиль
Бешкиль — Рәсәйҙәге йылға. Ҡурған өлкәһе, Төмән өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иҫәт йылғаһының һул ярына тамағынан 87 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 54 км.
Холерная
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Салуру
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Ҡыҫыр сәскә
Таралыуы
Үҫемлек туғайҙарҙа, әрәмәлектә, баксала, юл буйҙарында үҫә. Европа, Азия, Кавказда таралған.
Пестряев Андрей Михайлович
Әҙәбиәт
д/ф. Андрей Пестряев. Без страха и упрека. 2006, Черно-белый квадрат. Программа о боксе.
Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған архитекторы
Исем тарихы
«Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған архитекторы» маҡтаулы исеме Рәсәй Федерацияһы Президентының 1995 йылдың 30 декабрендәге 1341-се һанлы «Рәсәй Федерацияһының маҡтаулы исемдәрен булдырыу, маҡтаулы исемдәр һәм күкрәккә тағылмалы билдәнең тасуирламаһы буйынса Положениены раҫлау тураһында» исемле указына ярашлы булдырыла. Ошо уҡ указ менән Маҡтаулы исем тураһындағы тәүге Положение раҫлана: «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған архитекторы» маҡтаулы исеме архитектура үҫешендәге ҡаҙаныштары, архитектура комплекстарының, биналарҙың һәм ҡоролмаларҙың проекттарын әҙерләү, мәҙәни ҡомартҡыларҙы реставрациялау, архитектура кадрҙарын әҙерләү өсөн һәм архитектура өлкәһендә 15 йылдан дә кәм эшләмәгән юғары квалификациялы архитекторҙарға бирелә. Ошо рәүештә маҡтаулы исем тураһындағы Положение Рәсәй Федерацияһы Президентының 2010 йылдың 7 сентябрендәге 1099-сы һанлы «Рәсәй Федерацияһының дәүләт наградалар системаһын камиллаштырыу буйынса саралар тураһында» исемле указына ярашлы раҫлана.
Умлаут
thumb|Немец клавиатураһында умлауттар
Умля́ут йә һирәгерәк умла́ут (Umlaut) — хәреф өҫтөндә ике нөктә, диакритик билдә. Умляут хәрефтен әйтелешен үҙгәртә. Мәҫәлән, немец хәрефе «o» шундай тауыштар бирә: [o:] (Boot [Боот] «кәмә») йә [ɔ] (Post [пост] «почта»). Умляут ҡушҡандан һуң [ø] (башҡортса «ө») тауышын бирә: schön [шө:н] «матур», Löwe [лө́:вэ] «арыҫлан», böse [бө́:зэ] «уҫал», Öl [ө:л] «үҫемлек майы».
Черный Палец
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Һарай ат аҙбарҙары (Петергоф)
Һарай ат аҙбарҙары (шулай уҡ Готик ат аҙбарҙары, Император ат аҙбарҙары) — Петергофта тарихи биналар комплексы. 1848—1855 йылдарҙа төҙөлә. Федераль әһәмиәттәге мәҙәни мираҫ объекттары Авров урамы (2-се йорт), Александрийский шоссе, Лихардовская урамы,  Зверинский урамдары  менән сикләнгән кварталды биләй
Тимер (исем)
Фамилияла
Тимеров Азамат Камил улы (14 февраль 1969 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2006).
Сада-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Акоста Оскар (яҙыусы)
Биографияһы
Оскар Акоста үҙенең карьераһын Перуҙа журналист булараҡ башлай. Tegucigalpa  журналы менән хеҙмәттәшлек итә. «50-се йылдар быуыны» тип аталған әҙәби быуындың төп вәкиле булып һанала, улар өсөн телде яңыртыуға һәм текстарҙы ентекле метафорик эшкәртеүгә ынтылышы хас.
Бешкилька
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Иҫәт йылғаһы Теча йылғаһы менән ҡушылған урынған тамағына тиклем, Мейәс йылғаһын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Новосибирск дәүләт аграр университеты
Тарихы
Халыҡ-ара бәйләнештәр формалаша башлай, был халыҡ-ара бүлеген барлыҡҡа килтерә, ул әүҙем үҫешә һәм камиллашыуын дауам итә. Шул уҡ 1991 йылда университет структураһында ветеринар генетика һәм селекция фәнни-тикшеренеү институты булдырыла. 1996 йылда малсылыҡ ғилми-тикшеренеү институты, ә 2003 йылда — үҫемлектәрҙе һаҡлау ғилми-тикшеренеү институты ойошторола.
Асҡын районы ауылдары легендалары
Ер-һыу атамалары
«Әмир ауылы» легендаһы. Ҡашҡа ауылы эргәһендә Әмир ауылы бар. Әмир ауылын революцияға ҡәҙәр Байғуш тип йөрөткәндәр. Байғуш — бай кеше мәғәнәһендә, сөнки ошо ауылда бер генә ғаиләнән торған бер генә кеше булған. Ошо бай кешенең ике улы булған: береһе Ҡашҡа, ә кесе улының исеме билдәһеҙ. Был байҙың оло улы өйләнгәс, уны хәҙергә Ҡашҡа ауылына урынлаштырған.
«Ҡыйғаҙы ауылы» легендаһы. Асҡын районында Таныпҡа уң яҡтан ҡойған Ҡыйғаҙы тигән йылға бар. Шул йылға буйында ултырған Ҡыйғаҙы тип йөрөтөлгән бик боронғо башҡорт ауылы башҡорт мәҙәниәтенә күренекле башҡорт фольклорсыһы һәм яҙыусыһы Кирәй Мәргәнде биреүе менән билдәле. Ауыл исеменең нигеҙен тәшкил иткән Ҡыйғаҙы йылғаһының исемен урындағы халыҡ ике төрлө аңлата. 1552 йылда Ҡазан ханлығының баш ҡалаһы Ҡазан рустар (Мәскәү) тарафынан баҫып алынғас, Ҡазанды һаҡларға йәлеп ителгән башҡорттар үҙ иленә ҡайта. Шулар араһында Айдабайсар, Ҡырдабайсар һәм Сыудабайсар тигән өс егет ошо яҡ башҡорто ла була. Шул башҡорттарҙан Сыудабайсарҙың шәхси тамғаһы кәкерсәк тип аталған. Шуға ла Сыудабайсарҙы «ҡыйыҡ ауыҙ» тип йөрөткәндәр имеш, тип аңлаталар ауыл ҡарттары. Ҡыйыҡ ауыҙ тигән атама аҙаҡ Ҡыйғаҙы булып үҙгәргән. Икенсе аңлатма буйынса Ҡыйғаҙы Ҡоҙай тигән кеше исеменән (йәғни антропонимдан) һәм ғаҙы һүҙенән яһалған. Ҡоҙай тигән кеше ауылға тәү башлап нигеҙ ҡорған.
Иммануил Кант исемендәге Балтик федераль университеты
Университеттың тарихы
2010 йылдың 30 декабрендә Иммануил Кант исемендәге Рәсәй дәүләт университеты базаһында Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең 2483-сө ҡарары менән Иммануил Кант исемендәге Балтик федераль университеты ойошторола (федераль дәүләт автономиялы юғары һөнәри белем биреү учреждениеһы тип үҙгәртелә).
Халыҡ-ара эшмәкәрлеге
2019 йылдың 1 октябренә И. Кант исемендәге Балтик федераль университетында 728 сит ил студенты белем ала. 2019 йылда сит ил граждандары өсөн әҙерлек бүлегенә 32 тыңлаусы уҡырға инә, ә халыҡ-ара программалар сиктәрендә Әрмәнстандан, Белоруссиянан, Германиянан, Чехиянан, Польшанан, Ҡытайҙан, Корея Республикаһынан, Италиянан һәм Япониянан 32 студент ҡабул ителгән.
Юғары уҡыу йорттары партнерлығы
Әлеге ваҡытта И. Кант исемендәге Балтик т федераль университеты һәм төрлө сит ил юғары уҡыу йорттары араһында хеҙмәттәшлек тураһында 102 килешеү эшләй :
Меңъяпраҡ
Таралыуы
Меңъяпраҡ Европа һәм Азияла киң таралған. Үҫемлек бик әрһеҙ, туғайҙарҙа, тау биттәрендә, юл буйҙарында үҫә.
Омск дәүләт медицина университеты
Тарихы
1921 йылда, медицина докторы, Себер буйынса һаулыҡ һаҡлау халыҡ комиссариаты вәкиле П. Н. Обросов башланғысы буйынса, бүлек үҙ аллы Көнбайыш-Себер дәүләт медицина институты тип үҙгәртелә. 1931 йылда педиатрия факультеты булдырыла. Уны профессор О. Д. Соколов-Пономарёв ойоштора. 1938 йылда санитар-гигиена факультеты булдырыла (1989 йылда ул медицина-профилактика факультетына күсерелә). 1930-сы йылдарҙа институтта сәйәси мотивтар буйынса студенттар ҡулға алына. Мәҫәлән, Андрей Пантюхов 1934 йылда диплом эшен яҡлау көнөндә ҡулға алына һәм "контрреволюция төркөмдәре ойошторған өсөн" махсус кәңәшмә ҡарары менән өс йылға холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерына хөкөм ителә.
Стоматология факультеты 1957 йылда асыла.
2002 йылда фармацевтика факультеты асыла.
Әбү Хәмит Әл-Ғазали
Биографияһы
1092 йылда Низам әл-Мөлөк ассасин ҡатилы ҡулынан үлеп ҡала.
Скептицизм
Рационализм Газали, попытки подвергнуть сомнению причинность и разорвать связи между причинами и следствиями, которые могут оказаться ни чем иным как простой последоватльностью событий — комментируется многими авторами как предверие современного скептицизма.
Мехико
Этимологияһы
Ҡалаға 1325 йылда ацтектар тарафынан Теночтитлан исеме аҫтында нигеҙ һалына, был «кактус ҡаяһы урыны» тигәнде аңлата. Әммә был ҡалала ацтек һуғыш аллаһы Мехитли хөрмәтенә ҡорамдар булғанлыҡтан, ҡаланың икенсе исеме — Мехико (унда ко — суффикс урын). Тап ошо икенсе исемен XVI быуат башында ҡаланы тулыһынса баҫып алғандан һуң испан баҫҡынсылары үҙләштерә. Рус теле традицияларына ярашлы, Мексика һәм Мехико атамалары, испан теленән айырмалы рәүештә, төрлөсә яҙыла.
Теночтитлан
XV—XVI быуаттарҙа Теночтитлан донъяла иң ҙур ҡала иҫәпләнә: халыҡ һаны XVI быуат башына 500 мең тиерлек кеше тәшкил итә. Был мөһабәт ҡала ике быуат тиерлек йәшәй. Испан конкистадорҙары Эрнан Кортес етәкселегендә Теночтитланға 1519 йылдың 8 ноябрендә килеп инә. Утрауға килгән бер испандың һүҙҙәре буйынса, «…бындайҙы бер кем дә бер ваҡытта ла күрмәгән, ишетмәгән һәм төшөндә лә быға оҡшаш нәмәне күрмәгән». Ацтектар — бик үк тыныс халыҡ түгел — хәрби көс менән күршеләренең күп өлөшөн үҙенә буйһондора, әммә испандарҙы, ғәжәпкә ҡалдырып, алсаҡ йөҙ менән ҡаршы ала, боронғо легендалар буйынса, индейҙар тарафынан ҡыуылған һаҡаллы аҡ йөҙлө — аҡ тәнле — Кецалькоатль аллаһы ҡамыш сыбыҡ йылында кире килергә тейеш була. Ләкин Кортес сәйәсәте конфликтҡа килтерә: ихтилал ҡабынып китә, һәм испандар Теночтитланды ҡалдырырға мәжбүр була. Еңелгәс, Кортес армияны кешеләр һәм ҡорал менән тулыландыра һәм ацтектарҙың баш ҡалаһына — шул саҡта Теночтитланды испандар Мехико тип атаған ҡалаға яңы һөжүм аса. 1521 йылдың 13 майында Э. Кортес тантаналы рәүештә ҡаланың Испания короле ҡулына күсеүе тураһында иғлан итә.
Мехико
1521 йылда емерелгән Теночтитлан урынында хәҙерге Мехикоға нигеҙ һалына, ул Яңы Испания тип аталған колония баш ҡалаһы статусын ала. Колониаль дәүер башында испандар һыу ағыуҙың ҡатмарлы системаһын һаҡламайынса, күлде киптерергә ҡара итә. Мексиканың баш ҡалаһы — хәҙер инде рәсми аталған Мехико халҡы был уйланылмаған ҡарар өсөн бөгөнгө көнгә тиклем яфа сигә.
1810 йылда ҡалала күмәк халыҡ ихтилалы ҡабына: баш күтәреүселәр испан баҫҡынсыларының хакимлығына ҡәтғи ҡаршы сығыш яһай. 1821 йылда, испан хакимлығынан азатлыҡ өсөн оҙайлы һуғыштан һуң, Мексика, ниһәйәт, бойондороҡһоҙлоҡ ала, һәм Мехико яңы дәүләттең баш ҡалаһы тип иғлан ителә. 1847 йылда, Техас биләмәһе өсөн Америка-Мексика һуғышы ваҡытында ҡаланы АҠШ ғәскәрҙәре баҫып ала. 1910—1917 йылдарҙа генерал П. Диастың 30 йыллыҡ диктатураһы ҡолатылғандан һуң, ҡалала ҡан ҡойошло революцион көрәш башлана, ул демократик революцияның еңеүе менән тамамлана. 1929 йылдан баш ҡалала илдең хөкүмәте урынлаша, революция ун йыллығы аҙағында Мехикола элек АҠШ һәм Бөйөк Британияның сәнәғәт фирмаларына ҡараған предприятиеларҙы дәүләтләштереү башлана.
Халыҡтың артыҡлығы
Федераль округтың хәҙерге территорияһы тарихи яҡтан Мексиканың иң күп халыҡлы райондарының береһе булып тора. Бойондороҡһоҙлоҡ дәүере башында ҡала Куаухтемок районына (исп. Cuauhtémoc) «үтеп инә» башлай. XX быуат башында, Порфирио Диас ваҡытында, ҡаланың көньяғына һәм көнбайышына Мехиконың бай халҡы күсеп килә башлай. Тиҙҙән Мискоак йәки Сан-Ангель кеүек ҡала яны тораҡ пункттары Мексика йәмғиәтенең кремы өсөн ял итеү йәки йәшәү урыны итеп үҙгәртелә. Артабан уларҙың резиденцияларын ҡаланың көнбайыш өлөшөнә күсереү тенденцияһы XX быуат дауамында мексикандарҙың юғары ҡатламдарының артабанғы быуындары тарафынан нығытыла.
Мәҙәниәт
Олимпия стадионы (1951-1953), «Ацтека» стадионы (1968) Башҡалала барлығы 20-нән ашыу футбол стадионы бар.
Парктар
Зокалонан алыҫ түгел Аламеда ҡала паркы урынлашҡан. Пасео-де-ла-Реформа проспекты ҡасандыр император Монтесуманың йәйге резиденцияһы урынлашҡан Чапультепек паркында тамамлана. Был иҫтәлекле урындар һәм зоопарктар менән иң популяр күңел асыу урыны, бында шулай уҡ музейҙар күп. Парк эргәһендә Сона Роза урынлашҡан, ул барҙарҙың һәм ресторандарҙың билдәле зонаһы. Көньяҡҡа ҡарай яҡынса ун кварталда Кондесаның богемия районы урынлашҡан, унда Парк Мексико һәм Парк Эспаньа урынлашҡан. Chapultepec, Viveros de Coyoacán, Cerro de la Estrella кеүек ҙур парктарҙан тыш, ҡалала тиҫтәләгән бәләкәй парктар урынлашҡан. Улар араһында иң билдәлеләре — Хундидо паркы («Һыуға батҡан парк», ҙур булмаған йырындарҙа урынлашҡан), Парке-де-лос-Венадос, Парк Линкольн. Шулай уҡ Джардин Пушкин (Пушкин баҡсаһы) бар.
Төньяҡ Карел дәүләте
Тарихы
1918 йылдың буранай (март) аҙағында Мальма етәкселегендәге фин һаҡ отряды Ухта һәм Вокнаволок ҡасабаһын яулай. Был ҡасабаларҙа, шулай уҡ, яҡын - тирәләге улыҫтарҙа , Ухта комитеты ойошторола.Ул Карелия ҡарамағындағы Бойондороҡһоҙ Карелия дәүләте төҙөүҙе маҡсат итеп ҡуя.
Ҡаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы
Биографияһы
1990-1992 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә.
Афанасьев Сергей Валерьевич
Биографияһы
Котбуста (Германия) 2011 йылда үткән янғын һүндереү-ҡотҡарыу спорты буйынса VII донъя чемпионатында Афанасьев Сергей ике төр ярыш буйынса ярышта 28,62 с донъя рекорды ҡуйып чемпион, шулай уҡ 100 метрлыҡ ҡаршылыҡтар һыҙатында йүгереү буйынса көмөш призер була. Ошо уҡ ярыштарҙа Рәсәй рекорды һәм өс Башҡортостан Республикаһы рекорды ҡуя. Халыҡ-ара класслы Рәсәй спорты мастеры нормативын үтәй. Рәсәй йыйылма командаһының дөйөм зачетта еңеүенә ҙур өлөш индерә, уның составында команда зачетында донъя чемпионы була.
Башҡорт телендә редупликация
Әҙәбиәт
Юлдашев А. А. Аналитические формы глагола в тюркских языках. М., 1965
Һылтанмалар
http://www.ceninauku.ru/page_18347.htm
Морат (исем)
Морат — башҡорт һәм башҡа төрки халыҡтарға ғәрәптәрҙән ингән ир-ат исеме.
Мюллер Герд
Герхард Мюллер (Gerhard "Gerd" Müller, немецкое произношение: [ˈmʏlɐ ˈɡɛɐt]; 3 ноябрь 1945, Нёрдлинген — 15 август 2021) — Көнбайыш Германия футболсыһы, донъя һәм Европа чемпионы, өс тапҡыр Европа чемпиондары кубогы эйәһе. Мюнхендың «Бавария» һәм ФРГ йыйылма командаһы өсөн һөжүмсе позицияһында уйнай. Футбол тарихында иң яҡшы һөжүм итеүселәрҙең береһе.
Клуб карьераһы
1979 йылда Мюллер АҠШ-ҡа китә, унда Төньяҡ Америка футбол лигаһы өсөн сығыш яһаған «Форт-Лодердейл Страйкерс» клубы өсөн өс миҙгел уйнай һәм 40 туп индерә, шулай уҡ 1980 йылда Соккер Боул финалисы була. Унда «Страйкерс» «Нью-Йорк Космосҡа» 3:0 иҫәбенә еңелә.
Сары-Ачек
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Телец күле һыу бассейны. Бәләкәй йылға бассейны — Бия һәм Катунь, йылға бассейны — Обь (өҫкө өлөшө) Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Кан Ювэй
Йөҙ көнлөк реформалар һәм уларҙың уңышһыҙлығы
1898 йылдың 14 сентябрендә Юань Шикай Пекинға килә һәм шул уҡ көндө йәйге һарайҙа император тарафынан ҡабул ителә. 16 сентябрҙә император махсус указ менән Юань Шикайҙы ғәскәрҙәрҙе уҡытыу эштәре буйынса махсус сановник итеп тәғәйенләй; ул хәрби ведомство башлығының урынбаҫары итеп тәғәйенләнә һәм императорға туранан-тура доклад биреү хоҡуғы менән бүләкләнә. Ул элеккесә Бэйян армияһы корпусы командующийы булып ҡала, ләкин Жунлуның туранан-тура контроллек итеүеүенән азат ителә.
21 сентябрҙәге түңкәрелеш. Ҡасыу
20 сентябрҙә Тяньцзинда Юань Шикай Жунлуға император һәм реформаторҙарҙың бөтә пландарын тапшыра. Жунлу 21 сентябрҙә ышаныслы ғәскәрҙәре отряды менән Пекинға йүнәлә. Уның телеграммаһын алып, Цыси Маньчжур һарайы гвардияһы ярҙамында императорҙы һәм уның шәхси һаҡсыларын, шулай уҡ уның һәрәмен ҡулға ала. Цыси император мисәтен дә ҡлына төшөрә һәм шул көндө үк император исеменән властың уның ҡулына күсеүе тураһында указ сығара. Кисекмәҫтн реформалар яҡлылар ҡулға алына башлай. Тяньцзинь һәм Шанхайға императорҙың Кан Ювэй килтергән дарыуҙы эсеп үлеүе һәмимператорҙың үлемендә ғәйепле Кан Ювэйҙың язаланырға тейешлеге тураһында телеграммалар ебәрелә. ҡаҙнатыуының емерелеүе менән Бронсиҙың бер рейвцуцу сентябрҙә Кан Ювэй инглиздар карабында Шанхайға килеп етә, әммә гавангә ингәнендә уны Шанхай сеттльменты чиновнигы Джн Блэнд үҙ карабына ултыртып, Гонконгҡа алып китә. Лян Цичао һәм Ван Чжао ға инеүенән баш ҡалаға ала, шул уҡ императорҙы, әһайҙар [в. сентябрҙә үл саҡта Пенкинда булған Ито Хиробуми ярҙамында Японияға ҡаса, тик Тань Сытуш ғына баш ҡаланы ташлып китеүҙән баш тарта.
1898 йылдың 1 октябрендәге император указы менән Кан Ювэй яҙған бөтә китаптар ҙа яндырыла. Бөтә урындағы властарға типография таҡталарын һәм Кан Ювэйҙың китаптарын юҡҡа сығарырға ҡушыла (Гуанду провинцияһы губернаторы Ли Хунчжан был указды үтәмәй). Кан Ювэй, Лян Цичао һәм Ван Чжаоларҙы тотҡан өсөн көмөшләтә 100 000 лян аҡса биреү вәғәҙә ителә. 1900 йылда был указ тағы ла ҡабатлап сығарыла. Кан Ювэй ҙур ауырлыҡтар менән Гуанчжоуҙан һәм тыуған ауылынан ғаиләһен һә әсәһен Гонконгҡа күсереп өлгөрә; Кан Гуанжэньдың тол ҡатынын һәм ҡыҙын да шунда күсерә. 1 октябрҙә ғаилә ағзалары хәүефһеҙ ерҙә йәшәй башлай, ә уларҙың милке тартып алына.Кан Ювэй 20 көн Гонкоегта танылған флантроп Роберт Хэндунда йәшәй. 19 октябрҙә ул японияға юллана һәм 26 октябрҙә Токиола була.
Ҡытайға ҡайтыу. Вафаты
1917 йылдың 19 июнендә Чжан Сюнь ғәскәрҙәре Пекинды баҫып ала. Кан Ювэй унда 20 йыллыҡ тәнәфестән һуң килә, 27 июндә Конфуций ғибәҙәтханаһына һәм Ихэюань һарайына бара. 1 июлдә законлы рәүештә император Пу И-ҙың Сюаньтун девизы аҫтында («Дөйөм берләшеү», 宣統) тәхеткә ултырыуы иғлан ителә. Кан Ювэй рәсми рәүештә Пекинға саҡырыла, әммә беренсе осрашыуҙа уҡ Чжан Сюн менән уның араһында ҡапма-ҡаршылыҡ булыуы асыҡлана. Кан Ювэй конституцион монархия яҡлы булһа, ә Чжан Сюн шәхси диктатураны урынлаштырырға теләй. Кан Ювэй уға тәҡдим ителгән вазифанан баш тарта, әммә Пекиндан ҡасып өлгөрмәй, сөнки илдә граждандар һуғышы башлана.
Кан Ювэй яңы хөкүмәткә конституцион монархияны иғлан итеү, ойоштороу (учредительный) йыйылышын саҡырыу һәм конституцияны ҡабул итеү тураһында закон проекттарын тәҡдим итә. Уның тәҡдимдәренең береһе лә ҡабул ителмәй[99]. 6 июлдән баш ҡала премьер-министр Дуань Цижуй армияһы тарафынан бомбаға тотола, шуға күрә 8 июлдә Кан Ювэй АҠШ илселегендә һыйыныу һорай һәм уға рөхсәт бирелә. 12 июлдә Пекинреспублика властары тарафынан баҫып алына, Кан Ювэй һәм президент Фэн Гочжан атылыусылар исемлегендә була. Шуға күрә реформатор 1918 йылдың 3 февраленә тиклем АҠШ илселегенә ҡасып өлгөрә.
Шойна
Шойна — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 93 км.
Саам мифологияы
Хәҙерге саамдарҙың дине — лютеранлыҡ (шул иҫәптән лестадианлыҡ); саам халҡының бер өлөшө араһында православие таралған.
Торғон (Туҡ ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәренә ярашлы :
Петрушиха (йылға)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Санди-Яха (Танлова ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Этәй ауыл Советы (Илеш районы)
Этәй ауыл Советы  —  Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Сөләймән I
Сөләймән Ғосмандар династияһындағы иң бөйөк солтан булып иҫәпләнә; уның дәүерендә Ғосман Портаһы иң юғары үҫеш нөктәһенә етә. Европала Сөләймәнде йышыраҡ Күркәм Сөләймән тип атаһалар, мосолман донъяһында Сөләймән Ҡануни тип йөрөтәләр. Ҡайһы берәүҙәр «Kanuni» (القانونى) тигән төрөк һүҙен «Закон сығарыусы» мәғәнәһендә аңлай. «Kanun» (ике ижеккә лә баҫым төшә) «Закон» мәғәнәһендә ҡабул ителһә лә, Сөләймән I-гә Ғосман империяһы халҡы биргән «Ҡануни» тигән маҡтаулы ҡушамат «Ғәҙел» төшөнсәһен йөрөтә.
Сәйәсәт, тышҡы һуғыштар
Хакимлығын Сөләймән I Сәлим тарафынан бығаулап тотолған затлы Мысыр әсирҙәрен иреккә сығарыуҙан башлай. Европалылар уның батша булыуына шатлана, тик улар бер нәмәне иҫтән сығарып ташлай: Сөләймән, Сәлим I кеүек үк ҡанһыҙ булмаһа ла, баҫҡынсылыҡҡа уның кеүек үк әүәҫ булып сыға. Башта ул венециялылар менән дуҫлаша, ә Венеция уның Венгрия һәм Родос менән һуғышҡа әҙерләнеүенә тыныс ҡарай.
Репин Илья Ефимович
Сәнғәт академияһы
Сәнғәт академияһына беренсе визиты Репинды күңелһеҙләндерә: Академияның конференц-секретары Ф. Ф. Львов, ун туғыҙ йәшлек егеттең һүрәттәре менән танышып, тушёвкаға эйә булмауын, штрихтар һәм күләгәләр яһай белмәүен белдерә. Уңышһыҙлыҡ Илья Ефимовичты хафаға һала, ләкин уны уҡыуҙан төңөлмәй. Мансардалағы (ҡыйыҡ аҫтындағы) бүлмәне биш ярым һумға ҡуртымға ала, ҡаты экономиялы режимға күсә, киске рәсем мәктәбенә уҡырға урынлаша, тиҙҙән уны иң яҡшы уҡыусыһы тип таныла. Академияға икенсе тапҡыр килеү имтиханды уңышлы тапшырыу менән тамамлана, ләкин инеү һынауҙарынан һуң тағы ла ҡыйынлыҡтар көтөлә: дәрестәргә йөрөү хоҡуғы өсөн ирекле тыңлаусы 25 һум түләргә тейеш була. Был сумманы Репин өсөн меценат — Федор Прянишников түләй, уға илья Ефимович ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән була.
«Бурлактар Волгала»
1870 йылдың йәйендә Репин ағаһы һәм дуҫтары Фёдор Васильев, Евгений Макаров менән бергә Волгаға юллана. Сәфәр өсөн аҡса — ике йөҙ һум — бай меценаттар Васильевтарҙан ала. Һуңыраҡ Репин яҙғанса, сәйәхәт пейзаждар тураһында уйланыу менән генә сикләнмәй : йәштәр урындағы халыҡ менән таныша, ҡайһы берҙә таныш булмаған өйҙәрҙә төн үткәрә, кистәрен усаҡ янында ултыра. Волга буйы киңлектәре йәш рәссамдарҙы ғәжәпләндерә; буласаҡ полотно кәйефен Илья Ефимовичта Глинканың даими яңғыраған «Камаринская» һәм уҙе менән бергә алып килгән Гомер «Илиадаһы» томы тыуҙыра. Бер көндө рәссам «кәрәкле баржа йөрөтөүсенең (бурлактың) камил төрөн» — Канин исемле кешене күрә (на картине он изображён в первой тройке, «с головой, повязанной грязной тряпицей») (картинала ул тәүге өсәүһендә, «башын бысраҡ сепрәк менән бәйләгән»).
Каниндың, ҡайһы моделдәрҙән айырмалы, мунсаға барырға ла, сәс ҡырҡырға ла уйламауы ниндәй бәхет. Уға алдан хәбәр итәләр һәм, бөтә етди кешеләр кеүек үк, миңә ҡамасауламайынса, ғәҙәти булмаған хәлгә оҫта һәм еңел яраҡлашып, етди бер ҡиәфәт менән баҫып торҙо.
Иркутск дәүләт университетының педагогия институты
Билдәле тамамлаусылары
- Мисюркеев, Иван Васильевич — математик, профессор.
Сукбак
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Силәбе юғары танк команда училищеһы
Бөйөк Ватан һуғышы осоро
Курск һуғышы алдынан Силәбелә 16 ауыр үҙйөрөшлө-артиллерия полкы ойошторола, уларҙа кесе офицерҙар составы башлыса училище сығарылыш уҡыусылары менән комплектлана.
Һуғыштан һуңғы осор
1967 йылдың сентябрендә Силәбе бейеү училищеһында икенсе курсында уҡыуҙы Ульяновск һәм Ҡазан танк училищеһынан курсанттар дауам итә.Бер үк ваҡытта Сибәркүл ҡалаһында йәштәр араһында уҡыу йылына курсанттар йыйыла.
1968 йылдың 20 апрелендә Силәбе танк училищеһына Хәрби байраҡ һәм Бөйөк Октябрь социалистик революцияһының 50 йыллығы уңайы менән почетлы исем бирелә: Бөйөк Октябрҙең 50- йыллығы исемендәге Силәбе юғары танк училищеһы.
Плачковица
Плачковица һырты, нигеҙҙә, граниттан, кристаллик сланец, гнейстарҙан һәм мәрмәрҙән тора. Тауҙар бик күп тәрән йылға үҙәндәре менән йырғыланып бөткән. Төньяҡ битләүҙәрендәге йылғалар тәрәнерәк, уларҙа тупһалар ҙа, шарлауыҡтар ҙа күберәк.
Руфина
Руфина — ҡатын-ҡыҙ исеме
Редупликация
Белдергән мәғәнәләре
Редупликация телмәргә эмоциональ  төҫмөр биреү өсөн дә хеҙмәт итә — мәҫәлән,  башҡорт телендә (ҡып-ҡыҙыл, әбей-һәбей, мулла-монтағай).
Уртаҙым
Уртаҙым — (Уртазым) Рәсәйҙең Ырымбур өлкәһе Кваркен районындағы ауыл. Урал ауыл Советы составына инә.
Карел-фин мифологияһы
Фин аллалары пантеоны
Ошо беренсе категориялағы аллалар артынан ҡайһы бер һыу, ер һәм ер аҫты илаһтары килә. Боронғо финдарҙа ҡояшҡа һәм утҡа табыныу тура килгән, ә ут (Panu) ҡояш нурының улы тип иҫәпләнгән.
Түбән мифология
Урман һәм баҫыуҙар — ҡурсалаусы рухтарҙың тотош төшө менән йәнләнә: Лиеккиё — шүрәле, Виронканнас — һоло баҫыуы рухы һ. б. Финдарға тәбиғәттәге һәр предметҡа халтиа (haltia)- ҡурсалаусы даһи хас булған. Топелиус һүҙҙәренсә, боронғо телдәге фин хәлтиаһы әле һаман йорт эйәһе күренешендә һаҡлаған. Тауҙар, күлдәр, йылғалар, тау сығанаҡтары һәм хатта йорттарҙың да үҙҙәрен яҡлаусы рухтары бар. Калевала «хужабикә» (emäntä) тип аталған эйәләр хаҡында бәйән итә: урман хужабикәһе (мәҫәлән, Меликки) йәки һаҙлыҡ хужабикәһе. Лоухи ҡарсыҡ шундай уҡ статусҡа эйә. Халыҡ араһында улар менән ябай кешеләрҙең дә осрашыуы тигән инаныу булған.
Абдуллина Фәрзәнә Фәйзи ҡыҙы
Абдуллина Фәрзәнә Фәйзи ҡыҙы (6 декабрь 1926 йыл) — педагог‑методист, мәктәп дәреслектәре авторы. РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1982), СССР‑ҙың мәғариф отличнигы (1977), РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1964).
Поозерье (Белоруссия)
Тарихы
Полоцк кенәзлеге Боронғо рус дәүләте составында иң үҙаллыһы һанала, уның быуаттар дауамында нығынған ижтимағи-сәйәси ҡоролошо һәм үҙенсәлекле мәҙәниәтте нығынған була. XI быуатта кенәзлек биләмәһендә10 иң эре өлкә-улус һәм иҡтисади үҙәктәр: Полоцк, Витебск, Друцк, Лукомль, Браслав һәм башҡалар урынлашҡан була.
Абдуллина Фәрзәнә Фәйзи ҡыҙы
Биографияһы
Фәрзәнә Фәйзрахман ҡыҙына хас булған ныҡышмалылыҡ, балаларҙың күңелен, мөмкинлектәрен аңлап эш итеү, Башҡортостандың киләсәге — йәштәрҙе ныҡлы рухлы, белемле, әҙәпле итеп тәрбиәләү сифаттары ысын уҡытыусы образын тыуҙыра. Тынғыһыҙ педагог ваҡыт менән иҫәпләшмәй: һәр бер балаға күңел йылыһын биреп әңгәмәләшергә лә, түңәрәктәр үткәрергә лә, дәрестәрен мауыҡтырғыс итеп төҙөргә лә, шуның өҫтәүенә, үҙенең эш тәжрибәһе менән уртаҡлашырға ла, методик хеҙмәттәр, әсбаптар яҙырға ла өлгөрә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Мәғариф өлкәһендәге хеҙмәттәре өсөн Фәрзәнә Абдуллинаға «СССР-ҙың һәм РСФСР-ҙың мәғариф алдынғыһы», «РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исемдәр бирелгән.
Поозерье (Белоруссия)
Ауыҙ-тел ижады
Ауыҙ-тел ижады ижады һәм традицион йолалары төбәктең айырымыраҡ урынлашыуы менән билдәләнә. Дөйөм белорус халҡының календарь-игенселек һәм ғаилә ғөрөф-ғәҙәттәренә ҡараған йырҙар менән бер рәттән, башҡа төбәктәрҙә сикләнгән йәки киң таралыш тапмаған — һөйрәтеү, май сығарыу, төйөү йырҙары, йәғни етен эшкәртеү менән бәйле йырҙар киң таралған. Поозерьеның йыр фольклорына яңғыҙ башҡарыу хас: йыр көйө тигеҙ, талғын ғына күсешле, моңо иркен һәм һалмаҡ.
Көтөүлек һыуһаҡлағысы
Географияһы
Яр һыҙаты ныҡ киртләс түгел, уның оҙонлоғо 58 км тәшкил итә.
Октябрь инҡилабынан һуң Башҡортостан
Граждандар һуғышында аяуһыҙ алыш майҙанына әүерелгән Башҡортостанда 1927/28 хужалыҡ йылында ни бары 105 сәнәғәт предприятияһы булған, улары ла башлыса ауыл хужалығы һәм урман сеймалын эшкәртеү менән шөғөлләнгән. Сәнәғәт продукцияһының өстән ике өлөшөн аҙыҡ һәм кустарь сәнәғәт биргән. Ғәжәп, әммә шуныһы факт: Башҡортостанда металлургия заводтарының ҙур ғына төркөмө ике быуат дауамында тиерлек эшләп килһә лә, машиналар эшләүсе бер генә предприятие ла төҙөлмәгән, сөнки батша хөкүмәте метрополия ихтыяждары өсөн бынан фәҡәт сеймал алыу менән генә ҡыҙыҡһынған.
Индустриялаштырыу
Илде индустриялаштырыуға йүнәлеш алыу менән бәйле рәүештә Башҡортостанда хужалыҡты үҫтереүҙең мөмкин булған йүнәлештәрен билдәләү мәсьәләһе алға килеп баҫҡан. Уны хәл итеү республиканың хужалығын үҙгәртеп ҡороу өсөн кәрәкле тәбиғи ресурстар потенциалы тураһында тулыраҡ мәғлүмәттәр туплауҙы талап иткән. Кисекмәҫтән геология-эҙләнеү эштәре йәйелдерелгән. Академик А. Н. Заварицкий Таулы Башҡортостанда тимер мәғдәне, төҙөлөш материалдары, минераль буяуҙар, Урал аръяғының көньяғында баҡыр һәм алтын эҙләү нигеҙҙәрен өйрәнеүгә тотонған. 20-се йылдар аҙағында академиктар А. Д. Архангельский һәм И. М. Губкин Волга менән Урал араһындағы ерҙәрҙең нефть биреүсәнлеген фәнни яҡтан иҫбатлау эшен тамамлай. Тиҙҙән нефть эҙләүселәр төркөмө Башҡортостанға килә һәм 1932 йылда Ишембай нефть ятҡылығын аса, ятҡылыҡ шул йылда уҡ эшкәртелә башлай.
Башҡортостан ерҙәрен хужалыҡ яғынан үҙләштереү
Үҙаллылыҡ алғандан һуң Башҡортостан Республикаһының дәүләт власы органдары тарафынан республика халҡына һәм ерҙәренә экологик хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса эш йәйелдерелде. Тәбиғәтте һәм ресурстарҙы һаҡлау тураһында закондарҙы үҫтереүҙең хоҡуҡи нигеҙҙәре булдырылды, был закондар экологик, һыу, ер, урман кодекстарын, ер аҫты байлыҡтары, халыҡтың санитария-эпидемиология именлеге тураһындағы кодекстарҙы үҙ эсенә ала. Тәбиғи ресурстарҙы һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса йәнә бер нисә закон («Хайуандар донъяһы тураһында», «Үҫемлектәр донъяһы тураһында», «Ерҙәрҙе мелиорациялау тураһында» һ. б.) ҡабул ителде.
Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология
Плавик шпат (флюорит) металлургияла, химияла, электродтар етештереүҙә һ. б. ш. киң ҡулланылыш тапты. Рәсәй өсөн ул бик ҙур һорау менән файҙаланылған сеймал төрө булып тора. Шуға күрә республиканың йөрөргә уңайһыҙ таулы төбәгендә урынлашҡан Соран флюорит ятҡылығын үҙләштереү үҙен оҙаҡ көттөрмәне — ул инде үҙләштерелә лә башланы, һуңғы 2—3 йылда республиканың Урал аръяғы төбәктәрендәге йөҙләү таштары ятҡылыҡтарының бер нисәһенә лә сират етте.
Башҡорт хәрби шураһы
Тарихы
1918 йылдың 11 октябрендә Башҡортостан Хөкүмәте Башҡорт ғәскәрҙәренең хакимиәтен төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә. Хакимиәт Башҡорт Ғәскәрҙәрен ойоштороу һәм уларҙы төҙөү мәсьәләләре менән шөғөлләнә. Офицер составы менән армияның финанс ресурстары ла уның ҡарамағына тапшырыла. Хакимиәт административ, хөкөм итеү, мобилизация һәм хужалыҡ бүлектәренән торған булған. Айырым Башҡорт корпусының штабы ойошторола. Башҡорт Хәрби Шураһы республика хөкүмәте янында кәңәшмә органы булараҡ ҡалдырыла. 1919 йылдың февраль аҙағында Хакимиәт эшмәкәрлеген туҡтатыу тураһында ҡарар ҡабул итә.
Етәкселәре һәм ағзалары
1918 йылдың июнендә Башҡорт хәрби шураһына Анциферов, Биҡҡолов, С. Бритц, М. Ҡорбанғәлиев, М. Мәғәсүмов, ә июлдә — Бик­мәев, Ҡ. Йәнекәев, Иголко, Ә. Ҡарамышев, М. Ҡарамышев, Мәүлитов, И. Мухлиев, Попеню, Т. Рәсүлев, И. Солтанов, Суслов, Тереғолов, Х. Тереғолов, Х. Туймаҡаев, И. Шәрипов һәм башҡалар ҡабул иттелә. Башҡорт ғәскәрҙәре штабына йәмғеһе 32 офицер һәм белгес инә, уның ҡармағында махсус тәғәйенләштәге команда булдырыла.
Базас (Оргон ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Үрге Сорокин
Үрге Сорокин (Верхнесорокино) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 412 кеше. Почта индексы — 452344, ОКАТО коды — 80243825003.
Ҡарабаш ауыл Советы (Илеш районы)
Ҡарабаш ауыл Советы  — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Илеш районы муниципаль районының муниципаль берәмеге.
Пастернак үләне
Һылтанмалар
Төркөм:Тәмләткестәр Төркөм:Йәшелсәләр Төркөм:Дарыу үҫемлектәре
Оло Ҡоҙаш (Яманйылға ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
- ГӨ буйынса томы — 11
Грек-фарсы һуғыштары
Грек-фарсы һуғыштары (Б. э. т. 500—449 йылдар, өҙөклөктәр менән) — Әһәмәниҙәр дәүләте менән үҙҙәренең бойондороҡһоҙлоғон яҡлаған грек ҡала-дәүләттәре араһындағы хәрби конфликттар. Грек-фарсы һуғыштарын ҡайһы ваҡыт Фарсы һуғышы тип атайҙар, һәм был, ғәҙәттә, фарсыларҙың б. э. т. 490 йылда һәм б. э. т. 480—479 йылдарҙа Балҡан ярымутрауына походтарына ҡағыла.
Көлтә
Көлтә — урып алып, баулап бәйләнгән башаҡ, етен йәки һалам шәлкеме. Славян күҙаллауҙары буйынса, хужалыҡта игендең вегетатив ҡеүәте һәм мал һәм байлыҡты  һынландыра.
Кесе Ҡоҙаш (Оло Ҡоҙаш ҡушылдығы)
Кесе Ҡоҙаш — Рәсәйҙәге йылға. Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Оло Ҡоҙаш йылғаһының һул ярына тамағынан 7,9 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 14 км тәшкил итә.
Ҡужбаҡты ауыл Советы (Илеш районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Сапатамат-Яха
Сапатамат-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Пыря-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 95,7 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 28 км.
Шоча (Кепина ҡушылдығы)
Шоча (Моча) — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Кепина йылғаһының һул ярына тамағынан 36 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 19 км.
Тайсын
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Көмәрле
Тарихы
Инйәр йылғаһы Эҫемгә ҡойған ерҙә урынлашҡан Күрпәс-Табын улусының Көмәрле һәм Ҡыҙыляр ауылдары Күлсәйет тип аталған. Күлсәйет, күрәһең, был ауылдарҙың иртәрәк атамаһы. Әгәр Көмәрле ауылы, Күлсәйет ауылы кеүек үк, XIX 60-сы йылдарында барлыҡҡа килһә, Ҡыҙылъяр (Күлсәйет) быуат аҙағында хасил була.
Тәүге төпләнеүсе билдәле түгел. Әммә улдарының исемдәре, йәше VII ревизияла яҙыла. Дәүләкән Күлсәйетов 1756—1813 йылдарҙа йәшәй. Уртансы улы Ялсы 1758 йылда тыуған. Кесе Әүҙәким 1762—1815 йылдарҙа йәшәй.
Ҡалыш евка (Иҫәт ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Сапатеда-Яха
Сапатеда-Яха — Рәсәйҙәге йылға. Ямал-Ненец АО, Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Нгарка-Пыря-Яха йылғаһының уң ярына тамағынан 102 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Көлтә (мәғәнәләр)
Көлтә:
Заубах
Заубах (Saubach) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 700 кеше йәшәй. Майҙаны — 13 км2. Диңгеҙ кимәленән 209 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6647 һәм автомобиль коды — BLK.
Яңы Айыу ауыл Советы (Илеш районы)
Административ үҙәге — Яңы Айыу ауылы.
Милли фольклор фестивале (Гирокастра)
Албанияла коммунистик системаның тарҡалыуы милли фольклор фестивалдәренә кире тәьҫир итә. 1993 йылда сираттағы фестиваль үткәрелмәй. 1995 йылда алтынсы фестиваль Берат ҡәлғәһендә үтә. Әммә 2000 йылдың сентябрендә фестиваль Гирокастраға әйләнеп ҡайта, унда 2004, 2009 һәм 2015 йылдар фестивалдәре үткәрелә.
Фестиваль саралары ҡала өҫтөндәге тауҙа урынлашҡан Гирокастра цитаделендә — XII быуат ҡәлғәһендә үтә. 1968 йылға тиклем цитадель төрмә сифатында ҡулланыла, хәҙерге ваҡытта унда музей асылған. Цитадель ансамблендең көнсығыш өлөшөндә киң, бер аҙ ауыш майҙансыҡ урынлашҡан, унда артистар сығыш яһай. 2000 йылда майҙансыҡ металл көмбәҙ аҫтында түңәрәк сәхнә менән йыһазландырыла. Кис йыр һәм бейеү иҫке ҡала урамдарында дауам итә.
Колумбия (йылға)
Колумбия (Columbia River) — Төньяҡ Американың төньяҡ-көнбайышындағы йылға.
География
Оҙонлоғо — 2000 км.
Колумбия Төньяҡ Америкала иң күп электроэнергия етештереүсе йылға булып тора, бында 14 гидроэлектростанция төҙөлгән.
Әминев Хәлил Мөхәммәт улы
Биографияһы
"303-сө Сеннен полкы 1914 йылдың авгусында ойошторола... Полк 1914 — 1915 йылдарҙа Көнсығыш Пруссияла Штренгельн, Клейн, Гармен һәм башҡа ауылдар районында хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша." .
30-сы йылдар башында Әминев оло уңыштарға өлгәшә. 1932 йылдың йәйендә (15 — 20 июнендә) милли көрәш буйынса Бөтә Башҡорт уйындары үткәрелә. Баймаҡ районынан ярышҡа 40 кеше килә. Программа бик бай була, спорт уйындары йыр-моң менән үрелеп бара. Хәлил Әминев беренсе урынды ала. Шул уҡ йылда (1 — 15 августа) милли көрәш буйынса РСФСР-ҙың халыҡтар Спартакиадаһы уҙғарыла. Ярыштар Свердловскиҙә (хәҙер Екатеринбург) үтә. Милли көрәш буйынса барыһы 360 спортсмен ҡатнаша. Урал-Кузбасс зонаһында Хәлил Әминев абсолют чемпион исеменә лайыҡ була. Икенсе урында — уның яҡташы, Басай ауылынан Кәрим Дияров (һуңынан билдәле ҡурайсы һәм фольклорсы), өсөнсө урынға Арғаяш (хәҙер Силәбе өлкәһе) егете, комвуз студенты Ғәлләмов лайыҡ була. Дөйөм алғанда, Рәсәй кимәлендәге ярыштар башҡорт спортсмендары өсөн бик уңышлы була, сөнки атыу буйынса — беренсе, йүгереү буйынса — икенсе-өсөнсө урындарҙы биләйҙәр.
Йылыш
Йылыш (Елышево) — Башҡортостандың Мишкә районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 433 кеше. Почта индексы — 452347, ОКАТО коды — 80243825004.
Иртәк (Таллы ҡушылдығы)
Исеменең килеп сығышы
Башҡортса «иртәк» (иртәге) — башҡорт эпосының бер төрө.
Воловик Михаил Яковлевич
Биографияһы
1935 йылда Запорожье машиналар эшләү институтына уҡырға инә һәм, уны тамамлағас, инженер дипломы менән йүнәтмә буйынса Өфө моторҙар эшләү заводына ебәрелә. Был предприятиела ул 1940 йылдан 1987 йылға тиклем иң яуаплы участкаларҙа эшләй, мастерҙан заводтың баш инженеры урынбаҫарына тиклем оло хеҙмәт юлы үтә: инженер-инспектор, 1943—1954 йылдарҙа техник контроль бүлеге етәксеһе, 1954—1964 йылдарҙа баш контролер урынбаҫары, 1964—1983 йылдарҙа Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең баш инженер урынбаҫары була. Хаҡлы ялға сыҡҡас, 1986 йылдан — бер бүлектә өлкән инженер вазифаһын башҡара.
Алексеев Михаил Павлович
Биографияһы
Комарово зыяратында ерләнә. Ҡәбер ташы (архитекторы В. В. Хазанов) 1984 йылда ҡуйыла.
Иҫкәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Рәсәй Федерацияһы
Административ ҡоролошо
Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 65-се статьяһына ярашлы, Рәсәй республикалар, крайҙар, өлкәләр, федераль әһәмиәттәге ҡалалар, автономиялы өлкә, автономиялы округтарҙан тора. Рәсәй Федерацияһының административ бүленеше
Сәйфулла (исем)
Билдәле кешеләр
Сәғитов Сәйфулла Төхвәтулла улы (1893 йыл — 1957 йыл) — сәсән, мәғрифәтсе, шағир-импровизатор.
Фамилияла
Сәйфуллин Хәмит Мөхәмәтйән улы (1902 йыл — 1978 йыл) — Тываның беренсе историографы, тарих фәндәре кандидаты, Тыва АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.
Ташту-ойре
Ташту-ойре — Рәсәй йылғаһы. Алтай Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Сай-Гоныш йылғаһының уң ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 20 км.
Уҫман ауылы мәсете (Ауырғазы районы)
Шулай уҡ ҡарағыҙ
— Башҡортостанда ислам
Йоматау ауыл Советы (Өфө районы)
Административ үҙәге — Йоматау ауылы.
Яжма
Яжма — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО, Архангельск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Аҡ диңгеҙ ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 4 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аҡ диңгеҙ йылғалары бассейны Воронов морононан Канин нос моронона тиклем (Мезень йылғаһын индермәйенсә). Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Япаров Инбер Мөхәммәт улы
Биографияһы
1982 йылдан Башҡорт дәүләт университетында ассистент, өлкән уҡытыусы, кафедры физик география һәм гидрология, физик георгафия, крайҙы өйрәнеү һәм туризм кафедраһы доценты.
2007 йылдан — БДУ-ның география факультеты деканы. Уҡытҡан дисциплиналары:
Ғилми эшмәкәрлеге
СССР География йәмғиәте әүҙем эшләгән 1970-1980-се йылдарҙа Башҡортостан филиалы 34 монография һәм белешмә баҫтыра. Юл күрһәткестәр, тәбиғәт һәйкәлдәренең, мәҫәлән, Ирәмәл тауының тасуирламаһы. Күрше Пермь, Ырымбур, Силәбе, Удмурт, Татарстан филиалдары менән тығыҙ бәйләнештә эш алып барыла. Һәр ик-өс йыл һайын «Урал кәңәшмәләре» ойошторола. Һуңғы, 11-се кәңәшмә, 1980 йылда үтә. Был кәңәшмәләр материалдары бер нисә йыйынтыҡта баҫылып сыҡты. Береһе физик география, икенсеһе – гидрогеология, өсөнсөһө – климатология мәсьәләләренә һ. б. бағышланды. Докладтар текстарынан төҙөлгән 7-8 йыйынтыҡ донъя күрҙе. Ул йылдарҙа Башҡортостан филиалы 7 баҫма сығарҙы.
Сәмиғулла
Билдәле кешеләр
Кәлимуллин Сәмиғулла Мәсифулла улы (25 август 1914 йыл — 19 сентябрь 1989 йыл) — рәссам-сәхнә биҙәүсе. 1946—1974 йылдарҙа Башҡорт дәүләт академия драма театры рәссамы. 1954 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар, 1947 йылдан — СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1955).
Кәлимуллина Лариса Айрат ҡыҙы
Биографияһы
1996 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. 2000 йылдан бирле Башҡорт дәүләт университетында уҡыта.
Император Дерпт университеты
Тарихы
Был уҡыу йорто оҙаҡ ваҡыт Рәсәй университет системаһында «айырым урында» тора. Дерпт университеты башлыса уҡытыусылар һәм уҡыусылар составы буйынса немецтарҙан торған, уҡытыу немец телендә алып барылған. XIX быуат аҙағына иһә Балтик буйы халҡының байтаҡ өлөшө, айырыуса уның белемле ҡатламы араһында рус теле киң таралыу ала. Ошо шарттарҙа Дерпт университетында рус телендә уҡыу мөмкинлеге барлыҡҡа килә.
Баб (бабизм)
Тәғлимәте
Баб эштәренең күбеһе юғалған. Баб үҙе уларҙың оҙонлоғо буйынса биш йөҙ мең шиғырҙан артыуын белдерә. 25 шиғырҙы бер биткә урынлаштырғанда, был текстың 20 000 битенә тиң булыр ине.
Быҙаулыҡ (Һамар ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Быҙаулыҡ ҡалаһы
Быҙаулыҡ ҡалаһы 1736 йылда Быҙаулыҡ йылғаһы Һамар йылғаһының һул ярына ҡойған ерҙә Ырымбур сик һыҙығында нығытылған хәрби ҡасаба булараҡ нигеҙләнә. Был эшкә рус ғалимы һәм дәүләт эшмәкәре, географ, картограф, тарихсы, статисы, хоҡуҡ белгесе И. К. Кирилов етәкселек итә. Нығытма боронғо башҡорт ҡаласығы емереклектәре өҫтөндә һалына. Тәбиғи, уға Быҙаулыҡ йылғаһы исеме бирелә.
Латин теле
300px|right|thumb|[[Lapis niger (Ҡара таш) – латин телендә яҙылған ҡомартҡылаҙың иң боронғоһо.]] Лати́н теле́ иҫке әҙәби башҡортса латынь теле (үҙатамаһы lingua latina), – Һиндевропа телдәре ғаиләһе италий телдәренең латин-фалиск кесе төркөмөндәге тел. Бөгөнгө көндә берҙәнбер әүҙем ҡулланылған италий теле булһа ла, үле тел булып һанала. Боронғо италий телдәренән ул бөгөнгө көндә, сикләүле ҡулланылған (һөйләшеү теле түгел) булһа ла, берҙән-бер әүҙем тел. Роман телдәре латындың хәҙерге көндәге дауамы булып тора, ҡалған италий телдәре юҡҡа сыҡҡан, уларҙың дауамы юҡ.
Бөгөнгө көндә латин теле "Изге Тәхет"тең (ru:Святой Престол), Мальтийский орденының, Ватикан ҡала-дәүләтенең һәм Рим-Католик сиркәүенең рәсми теле булып тора. Европа телдәрендә һәм башҡа телдәрҙәге бик күп һүҙҙәр латин теленән алынған. (Халыҡ-ара лексиканы ҡара).
Архаик латынь (боронғо латин теле)
Латин телендә яҙылған иң иртә яҙма ҡомартҡылар б. э. т. яҡынса VI б. аҙағына — V б. башына ҡарай. Был 1899 йылда Рим форумы ҡаҙылдыҡтары араһында табылған ҡара таш ярсығындағы яҙма (б.э.т. 500 й.); көршәк һауыттағы «Дуэнос яҙмаһы». Б. э. т. III б., Италияның күп өлөшөн буйһондороусы Римдең ҡөҙрәте артҡандан башлап, ҡомартҡылар һаны ла арта. Латындың боронғо ҡомартҡыларынан рим сәйәси эшмәкәрҙәре Сципиондар эпитафияһы һәм б. э. т. III —II б. башында Вакх аллаһы ғибәҙәтханаһы тураһында Сенат постановлениеһы тексы күберәк билдәле.
Һуҙынҡы һәм тартынҡыларҙың оҙонлоғо
Латин телендә һуҙынҡылар һәм тартынҡыларҙың оҙонлоғо мәғәнә айырымлауға эйә була. Тартынҡыларҙың оҙонлоғо уларҙың икеләтелеүе менән аңлатыла, әммә оҙон һәм ҡыҫҡа һуҙынҡылар стандарт яҙмала айырылмаған.
Исем
5 ға бүленгән өс род:
Латин ҡылымы спряжениеһының стандарт схемаһы — инфинитивтың -re ялғауы киҫелә һәм затын күрһәтеүсе ялғау өҫтәлә:
Льюис Кэрролл
Шәхси тормошо
Кэрролладың мауығыуҙарын педофилия тураһында имеш-мимеш тыуыуға ла сәбәпсе була. Әммә һуңғы йылдарҙағы мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, уның әхирәттәренең күбеһенә 14 йәштән күберәк булған.
Воробьёв Сергей Владимирович
Воробьёв Сергей Владимирович (24 май 1952 йыл) — Башҡортостанда йәшәп рус телендә ижад итеүсе шағир, яҙыусы, тәржемәсе һәм журналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар һәм Журналистар союздары ағзаһы, Ғафури районының «Звезда» гәзите хеҙмәткәре.
Ырымбур экспедицияһы
thumb|250px|right|[[Ырымбур, XVIII быуат]]