cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Торней-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бармин Леонид Николаевич
Бармин Леонид Николаевич (6 апрель 1931 йыл — 16 июнь 1995 йыл) — ғалим-металлург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы, профессор, Рәсәй тәбиғи фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1992). Мәшһүр электрохимик-металлург О. А. Есиндың уҡыусыһы булараҡ, металл менән флюс һәм газдың үҙ-ара тәьҫир итешеү процесын тикшереү, туҙыуға бирешмәҫ материалдар эшләү ысулы, иретеп металл йүгертеү һәм ҡаплатыу технологиялары өлкәһендә эшләй.
Толоконникова Надежда Андреевна
Протест һәм хоҡуҡ һаҡлау эшмәкәрлеге
Толоконникова 2011 йылдың 17-20 июнендә Химки урманында «Антиселигер» граждандар форумы эшендә ҡатнаша.
2011 йылдың 10 декабрендә Толоконникова Һаҙ майҙанында митинг сәхнәһенән феминистик һәм ЛГБТ-берләшмә вәкиле булараҡ сығыш яһай. Активист «һәр кемде сәйәси лидер булырға һәм үҙаллы уйларға» саҡыра.
Сидоренко Александр Филиппович
Биографияһы
Сидоренко 1938—1939 йылдарҙа Ҡыҙыл Армияла хеҙмәт итә. Халхин-Голда һуғыштарҙа ҡатнаша.
1893-сө үҙйөрөшлө артиллерия полкының механик-водителе (6-сы гвардия танк корпусы 3-сө гвардия танк армияһы, 1 Украина фронты),  кесе сержант. Ул Фастов ҡалаһына беренсе булып бәреп инә  (7.11.1943). Экипаж 2 ут нөктәһен, 3 зенит пушкаһын юҡ итә.
Тупаҡ
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы
Әхмәҙиева Гөлназ Ғафир ҡыҙы (6 апрель 1960 йыл) — педагог. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2000).
Биографияһы
1992-се йылда мәктәп 2-се Башҡорт республика гимназия-интернаты статусын ала.
Уҡытыу-тәрбиә эше "Башҡорт гимназия-интернаты шарттарында тәрбиә биреү концепцияһы"на ярашлы алып барыла, «Етәксе тәрбиәләү» программаһы, уҡыусылар Парламенты эшләй. Уҡыусыларға үҙ һәләттәрен, бигерәк тә ойоштороу һәләтен асыу һәм үҫтереү өсөн мөмкинлек бирелә.
Био-Био (өлкә)
Административ бүленеш
Өлкә үҙенә 54 коммуна һәм 4 провинция берләштерә.
Тамды
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Метцельс
Метцельс (Metzels) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 668 кеше йәшәй. Майҙаны — 16,17 км2. Диңгеҙ кимәленән 450 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 98639 һәм автомобиль коды — SM.
Сюй Жунмао
Сюй Жунмао (Xu Rongmao, Hui Wing Mau, ) — Ҡытай эшҡыуары, Шанхайҙың иң эре төҙөлөш компанияһы — Shimao Property Holdings компанияһын нигеҙләүсе, Shimao Group хужаһы.
Хамматов Шәрифулла Хәбибулла улы
Биографияһы
1915 йылда Красноуфимск ауыл хужалығы училищеһын тамамлай. Пермь губернаһы Камышлов өйәҙендә агроном булып эшләй. РСДРП ағзаһы (1914 йылдан).
Кемча-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Слеса
Архитектураһы
Слеса ҡәлғәһе ҡаялы убала, Квабисхеви һәм Ацкури ауылдары уртаһында, Кура йылғаһының һул ярында урынлашҡан
Гоголев Иван Михайлович
Ижады
Гоголев әҫәрҙәре урыҫ теленә тәржемә ителгән һәм Мәскәүҙә баҫылған.
Утя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Урал һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Илек йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Урал (бассейндың рәсәй өлөшө).
Лек-Шор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Баренц диңгеҙее бассейны йылғалары Печора йылғаһы бассейнының көнсығышынан Бол. Ою йылғаһы бассейнынң көнсығыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Печора һәм Обь йылғалары араһындағы, Баренц диңгеҙеенә ҡойоусы, йылғалар бассейны.
Стариков Алексей Маркович
Уның етәкселегендә Башҡортостанда Өфө һәм Ишембай нефть эшкәртеү, Өфө химик һәм Өфө электр лампалары заводтарында цехтар һәм ҡоролмалар төҙөлә. «Ишембайнефть» һәм «Аксаковнефть» нефть промыслаһы идаралығы, торлаҡ йорттар төҙөкләндерелә.
Өфө быяла-сүс заводы, Шаҡша ҡасабаһында кирбес заводы (хәҙер Өфө биҫтәһе), «Башжелезобетон» берекмәһенең индустриаль комплексы, Ҡарламан шәкәр заводы, Ҡыйғы ҡош комбинаты, Иглин май заводы, ауыл ерендә объекттар, балалар йорто, институт корпустары, мәҙәниәт һарайҙары, һаулыҡ һаҡлау объекттары төҙөлә.
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре
Өс Ленин ордены (1948, 1958, 1966), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944, 1957)  һәм миҙалдар менән бүләкләнгән.
Кәримов Альберт Хәмиҙулла улы
Хеҙмәт юлы
«Берҙәм Рәсәй» партияһы ағзаһы.
Һандар теорияһы
Һандарҙың аналитик теорияһы
Ябай һандарҙың сикһеҙлеге тураһында теореманы дөйөм күренештә иҫбатлау өсөн Дирихле, Эйлер ҡабатландығына оҡшаш рәүештә, бөтә ябай һандар буйынса ҡабатландыҡты ҡуллана, һәм шуның менән бергә Дирихле характеры исеме алған \chi(p) функцияһы, түбәндәге үҙсәнлектәргә эйә: ул периодлы функция, мультипликативлы һәм нулгә тождестволы тигеҙ түгел. Характерҙар һәм Дирихле рәттәре математиканың башҡа бүлектәрендә лә ҡулланыу табалар, атап әйткәндә, алгебрала, топологияла һәм функциялар теорияһында.
Баландин Василий Петрович
Биографияһы
1936 йылда инженер-новатор үҙе эшләгән йыйыу цехына моторҙарҙы конвейер йыйыуҙы индерә. Бындай конвейерҙар элек СССР-ҙа булмаған. Тупланған тәжрибәһе Василий Баландинға авиация моторҙарын ағым менән етештереүҙе ойоштороу уға һуңғараҡ Өфө моторҙар эшләү заводының директоры булғас та ярҙам итә.
Хәрби авиация инженер университеты (Воронеж)
Хәрби авиация инженер университеты — элекке юғары хәрби-уҡыу йорто,1950 йылдың 1 ғинуарында нигеҙ һалынған, СССР Ҡораллы Көстәре һәм Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәре өсөн хәрби-һауа көстәре офицер кадрҙары әҙерләүҙе тормошҡа ашыра. 2012 йылда профессор Н. Е. Жуковский һәм Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һауа академияһы составына инә.
Гейдар Алиев һәйкәле (Баҡы)
Гейдар Алиев һәйкәле (әзерб. Heykəli Heydər Əliyevin ) — Баҡыла Әзербайжандың өсөнсө президенты Гейдар Алиевҡа ҡуйылған һәйкәл. Авторҙары — Рәсәй скульпторы Салауат Щербаков һәм Михаил Ногин. Алиев һәйкәле ингән архитектура комплексы 2005 йылдың 10 майында, Гейдар Алиевтың туыуыуна 82 йыл тулғанда, Гейдар Алиев исемендәге һарай алдындағы скверҙа асыла. Тантанала Әзербайжан президенты Илһам Алиев, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре, парламент депутаттары, илдең йәмәғәтселек, шулай уҡ Баҡыла аккредитацияланған дипломатик корпус вәкилдәре ҡатнаша.
Лекэй-Яга
Лекэй-Яга — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Пуучи-Яга йылғаһының уң ярына тамағынан 33 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Констанца
Туғанлашҡан ҡалалары
Констанцаның туғандаш ҡалалары түбәндәгесә:
Хобда (Илек ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Троицк тарихи мәсеттәре
Алтынсы йәмиғ мәсете (Ғатаулла мулла мәсете) — таш мәсет 1894-1895 йылдарҙа сауҙагәр Яушев Әбделвәли аҡсаһына Баҙар һәм Осипов урамдарының киҫелешендә (хәҙер Ленин һәм Дубинин урамдары) төҙөлә. Исеме беренсе имам хөрмәтенә бирелгән. 1928 йылда бина ябыла һәм тәғәйенләнеше буйынса файҙаланмай (магазин урынлашҡан була), ләкин манараһы совет осоронда ла алып ташланмай. 1977 йылда мәсет бинаһы төбәк әһәмиәтендәге архитектура ҡомартҡыһы итеп таныла. 1990 йылдар башында диндарҙарға кире ҡайтарыла. 2002- 2009 йылдарҙа реставрациялана. 2009 йылдан ғәмәлдә. Ленин урамы, 117-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Рәсәй мәҙәни мираҫ ҡомартҡыһы.
Көләмәс
Тематик төркөмләнеше
4) ауылдар;
6) ир менән ҡатын;
11) бюрократтар, ришүәтселәр, ялағайҙар;
Лощенкова Римма Хәлиулла ҡыҙы
Биографияһы
1981 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡытыусы булып эшләй.
Фәнни эшмәкәрлеге
Римма Хәлиулла ҡыҙы башлыса сәхнә телмәрен уҡытыу методикаһына, ораторлыҡ оҫталығына бағышланған 20-нән ашыу фәнни хеҙмәт авторы булып тора. Шулай уҡ театрҙарҙа әҙәби‑художество программалар авторы һәм режиссёры.
Шакиров Илмир Әбүзәр улы
Шакиров Илмир Әбүзәр улы (27 март 1968 йыл — 4 ғинуар 1987 йыл) — Афғанстан Республикаһында интернациональ хәрби бурыс үтәгәндә батырҙарса һәләк булған яугир, ефрейтор, разведчик-. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.
Кетм-Игый
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Нефтеюганск ҡалаһынан Иртыш йылғаһы ҡушылғанға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Вах, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Вәлитова Нәбилә Ғәбделхәмит ҡыҙы
Биографияһы
2006 йылдың 11 октябрендә Воронеж ҡалаһында вафат була.
Пермь өлкәһе
Халҡы
СССР тарҡалыуынан һуң өлкә байтаҡ — 10 % — халыҡ һаны кәмеүен кисерә. 1990—2009 йылдарҙа Кама буйы халҡы 313 меңдән ашыу кешегә кәмегән (3 022 108 кешенән 2 708 419 кешегә ҡалған).
Чернухин Иван Фомич
Биографияһы
Һуғыштан һуң демобилизациялана. Ворошиловград ҡалаһында йәшәй һәм эшләй. 1984 йылдың 13 майында вафат була. Луганскиҙа ерләнгән.
Кинч-Ях
Кинч-Ях — Рәсәйҙәге йылға. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Пыв-Ях йылғаһының һул ярына тамағынан 53 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 12 км.
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Безепс
Безепс — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы/Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Шебш йылғаһының һул ярына тамағынан 34 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Арауканиа (өлкә)
Майҙаны — 31 842,3 км². Халыҡ һаны — 869 535 кеше (2002). Халыҡ тығыҙлығы — 27,31 кеше/км².
Хәсәнов Илүс Хәсән улы
Биографияһы
Илүс Хәсән улы Хәсәнов 1949 йылдың 8 октябрендә Башҡорт АССР-ы Яңауыл районы Максимов ауылында тыуған.
Мәскәү археология институты
Мәскәү археология институты — Мәскәүҙә 1907 йылдан эшләп килгән юғары уҡыу йорто. XX быуаттың 20-се йылдарында Мәскәү дәүләт университеты составына инә.
Алеви сиркәүе
Архитектураһы
Ҡорам сланецтан төҙөлгән кәртә менән уратып алынған, кәртә эсендә бер нисә ҡоролма бар. Көньяҡ яҡта оҙонса тар ике ҡатлы бина урынлашҡан. Аҫҡа ҡатында ер аҫты юлы булған. Ҡоймалар артында ҡырҡҡа яҡын келәт биналары урынлашҡан. Троица ҡорамы монастырь тойғоһо ҡалдыра.
Тарихы
Ҡорам һәм ҡойма 2006 йылда президент указына ярашлы дәүләт әһәмиәтендәге мәҙәни ҡомартҡы категорияһына индерелә.
Аҫау (мәғәнәләр)
Аҫау — күп мәғәнәле һүҙ
Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы
Кашапова Ләлә Мөхәмәтдин ҡыҙы (22 август 1952 йыл — ғалим-педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре докторы (2007), профессор (2012), Рәсәйҙең Тәбиғи фәндәр академияһы ағза-корреспонденты. Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы (1995) һәм Башҡортостан Республикаһының (2004) мәғариф отличнигы.
Биографияһы
Ғилми тикшеренеүҙәре этномузыка белем биреү проблемаларына арналған.
Вәхитов Ҡәнзәфәр Йомаҙил улы
Яу һәм хеҙмәт юлы
Өфө өлкә комитетын үҙгәртеп ҡорғандан һуң, 1960 йылға саҡлы партияның Башҡортостан өлкә комитетында сәнәғәт һәм транспорт бүлеге инструкторы, пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире урынбаҫары, «Совет Башҡортостаны» гәзите редакторының урынбаҫары булып эшләй.
1963 йылдың майынан 1987 йылдың майында отставкаға киткәнгә саҡлы Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Дәүләт именлеге комитетында башта комитет рәйесенең кадрҙар буйынса урынбаҫары, 1971 йылдан 1987 йылға тиклем Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы эргәһендәге Дәүләт именлеге комитеты урынбаҫары булып эшләй. Полковник.
Күбәләк (ырыу)
Монголдар менән этник бәйләнештәре
Р. Ғ. Кузеев буйынса, күбәләк һәм теләү ырыуҙарының иртә тарихы төньяҡ һунну составындағы гаогюйҙар (теле) менән бәйле, улар үҙ сиратында башлыса монгол телле сяньби ҡәбиләләре менән ныҡ ҡатнашҡан. Йола буйынса, гаогюйҙар төрки ҡәбиләләр менән тиңләштерелә. Шул уҡ ваҡытта гаогюйҙарға ҡарата Н. Я. Бичурин һәм А. С. Шабалов кеүек авторҙар сығыштары буйынса монгол булған, тигән фекерҙе яҡлаған. Шулай уҡ күбәләк һәм теләү ырыуҙарының этник формалашыуында уларҙың ата-бабаларының Көнбайыш Монголияның монгол ҡәбиләләре менән үҙ-ара килешеп эш итеүе лә ҙур роль уйнаған.
Осака
Иҡтисад
2009 йылдаОсаканың керемдәре тәшкил иткән 20 848 700 млн иена, ә сығымдары — 20 841 100 млн иена тәшкил иткән. Ҡала халҡының дөйөм кереме 800 400 млн иена тәшкил иткән.
Лагодовская Елена Фёдоровна
Биографияһы
1958 йылдың 13 декабрендә Киевта вафат була.
Галуа теорияһы
Галуа теорияһына хәҙерге ҡараш ирекле яландың киңәйтелеүе автоморфизмдарын, был киңәйтелеүгә ярашлы Галуа төркөмө ярҙамында өйрәнеүҙән ғибәрәт.
Ҡатмарлыраҡ миҫал
Шундай тигеҙләмәләрҙең береһе — a+d=0. a+c\ne0 булғанлыҡтан, алмаштырмаларыы Галуа төркөмөнә инмәй.
Яландар теорияһы терминдарында әйтеп биреү
Яландар теорияһы Галуа төркөмөнә ирекле Галуа киңәйтелеүе автоморфизмдары төркөмө тигән дөйөм билдәләмә бирә.
Лыаесъшор
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Тәре яуҙары
Иерусалимды юғалтыу
Был осорҙа Иерусалимда йәш король Балдуин IV Иерусалимлы хакимлыҡ иткән. Ауыр сиргә — махау (проказа) ауырыуына — дусар булһа ла — ул үҙен тәрән аҡыллы һәм алдан күреүсән полководец һәм дипломат булған. Уның идара иткән йылдарында Иерусалим һәм Дамаск араһында күпмелер тигеҙлек урынлашҡан. Балдуин да, Саладин да хәл иткес яуҙарҙан ҡасырға тырышҡан. Әммә, королдең оҙаҡламай вафат булырын һиҙенеп, Балдуин һарайында ҡөҙрәтле барондарҙың, улар араһында иң абруйлылары Ги де Лузиньян һәм Рено де Шатильон дың, интригалары көсәйгән. Улар Саладинды мотлаҡ юҡ итеүҙе талап иткән радикаль партия вәкиле булған. Бынан тыш, Шатильон, үҙенең таянысы булған Керак Моавлы ҡаруан юлдары биләмәләрендә башбаштаҡлыҡ ойошторғандар.
1187 йылдың июлендә Саладин Тверияны (Тивериаданы) яулап алған һәм Рога Хаттина бейеклеген алған христиандарҙың (Тивериада эргәһендә) ҡаты еңелеүенә килтергән.
Солтанов Альберт Хан улы
Биографияһы
Альберт Хан улы Солтанов 1950 йылдың 20 июнендә Башҡорт АССР-ының Боҙаяҙ районы (хәҙер — Ҡырмыҫҡалы) Боҙаяҙ ауылында тыуған.
Тәре яуҙары
Кипр короллеге
Кипр короллеге — Өсөнсө тәре походы дәүерендә Кипрҙа төҙөлгән тәре йөрөтөүселәр дәүләте. 1489 йылға саҡлы йәшәгән.
Дүртенсе тәре походы (1202—1204)
Тәре йөрөтөүселәр Мысырға йөҙөп китергә генә торғанда, 1201 йылдың йәйендә Италияға 1196 йылда түңкәрелгән һәм һуҡырайтылған византия императоры Исаак Ангелдың улы Алексей IV килгән. Ул папанан һәм Гогенштауфендарҙан үҙенең бабаһы, узурпатор Алексей III ҡаршы торор өсөн ярҙам һораған. Филипп Шваблы Алексейҙың апаһы Иринаға өйләнгән булған һәм уның һүҙен раҫлаған. Византия империяһының эштәренә ҡыҫылыу венецианлыларға отошло булған; шуның өсөн дож Энрико Дандоло, тәре йөрөтөүселәргә ярҙамдары өсөн бүләк вәғәҙә иткән Алексей яғына баҫҡан. Тәре йөрөтөүселәр, 1202 йылдың ноябрендә венецианлылар өсөн Задар ҡалаһын алып (күсереп йөрөткән өсөн түләнмәгән аҡса алмашына), Көнсығышҡа йөҙөп киткән, 1203 йылдың йәйендә Босфор ярына килеп төшөп, Константинополде штурмлағандар. Күпмелер уңышһыҙлыҡҡа осраған император Алексей III ҡасырға мәжбүр булған, һәм һуҡыр Исаак тағы ла император тип, ә уның улы — ҡуш идарасы тип иғлан ителгән.
Балаларҙың тәре походы (1212)
1212 йылдың майында, немец халыҡ ғәскәре Кёльн аша үткәндә, улар рәтендә Италияға, шунан диңгеҙ аша Фәләстанға йүнәлгән егерме биш меңгә яҡын бала иҫәпләнгән. XIII быуат хроникаларында «балаларҙың тәре походы» тип аталған ошо поход тураһында илленән артыҡ телгә алынған.
Алтынсы тәре походы (1228—1229)
Фридрих 1227 йылдың авгусында ысынлап та Сүриәгә герцог Генрих Лимбурглы башында торған флот ебәргән; сентябрҙә ул үҙе лә йөҙөп киткән, ләкин етди ауырыу сәбәпле, ярға кире әйләнеп ҡайтырға мәжбүр булған. Был тәре походында ҡатнашҡан ландграф Людвиг Тюрингиялы Отрантоға килеп төшөү менән үлгән. Папа Григорий IX не принял объяснений Фридрихтың аҡланыуҙарын ҡабул итмәгән, биргән антын ваҡытында тормошҡа ашырмағаны өсөн, уны сиркәүҙән ҡыуған. Ихге ер мәнфәғәттәренә ҡырҡа зыянлы булған император һәм папаның үҙ-ара көрәше башланған. 1228 йылдың июнендә Фридрих ахырҙа Сүриәгә йүнәлгән (6-сы тәре походы), ләкин папа менән татыулыҡ булмаған: Григорий (һаман сиркәүҙән ҡыуылған) Фридрихты Изге ергә тәре йөрөтөүсе кеүек бармай, ә пират сүрәтендә бара тигән. Изге ерҙә Фридрих Иоппияның нығытмаларын тергеҙгән һәм 1229 йылдың февралендә Әл-Камил менән килешеү төҙөгән: солтан уға Иерусалимды, Вифлеемде, Назаретты һ.б. төрлө урындарҙы биргән. Шуның өсөн Әл-Камилға дошмандарына ҡаршы көрәштә ярҙам итеү бурысын алған. 1229 йылдың мартында Фридрих Иерусалимға ингән, ә майҙа Изге ерҙән йөҙөп киткән. Фридрих булмағанлыҡтан файҙаланып, дошмандары Генрих VI дәүеренән бирле империяның лены булған Гогенштауфендарҙың Кипрҙағы ла, Сүриәләге лә власын ҡаҡшатҡан. Был низағтар христиандарҙың мосолмандар менән көрәшендә бик уңышһыҙ сағылған. Әл-Камил (1238 йылда үлгән) вариҫтарының низағы тәре йөрөтөүселәрҙең хәлен еңеләйткән.
Альбигой тәре походы (1209—1229)
1209 йылдың 1 авгусында тәре йөрөтөүселәр артабанғы тәренә, Каркассонға, яҡынлағандар.
Финляндияға һәм Рускә тәре походтары (1232—1240)
1232 йылда рим папаһы Григорий IX тәре йөрөтөүселәрҙе Новгородҡа ҡаршы яуға өндәгән. Ике тапҡыр яу (Изборск һәм Тёсов) килгәндән һуң, новгород һәм Төньяҡ-Көнсығыш Русь йәғни владимир ғәскәрҙәре Орден биләмәләренә баҫып инеп, Омовжа ҡаты алышында еңгән (1234) һәм үҙҙәренең шарты менән орденды килешеү төҙөргә мәжбүр иткән.
Кесе Убинка
Кесе Убинка — Рәсәйҙәге йылға. Краснодар крайы,Адыгей Республикаһы биләмәләрендә аға. Йылға Убинка йылғаһының һул ярына тамағынан 43 км өҫтәрәк  ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 11 км.
Оло Казанка
Оло Казанка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иловля йылғаһының уң ярына тамағынан 216 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 48 км.
Хлебодаровка (Күгәрсен районы)
Хлебодаровка (Хлебодаровка) — Башҡортостандың Күгәрсен районындағы утар. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 69 кеше. Почта индексы — 453336, ОКАТО коды — 80238887005.
Хәсәнов Хәйрулла Хәмиҙулла улы
Хәсәнов Хәйрулла Хәмиҙулла улы (26 февраль 1922 йыл) — ауыл хужалығы ветераны. 1965—1972 йылдарҙа колхоз рәйесе урынбаҫары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.
Старик-Камень (ҡая)
Тасуирлама
Старик-Камень ҡаяһына һаҡ менергә кәрәк, сөнки күтәрелгән урын бик уңайһыҙ, ә ҡая тоҡомдары тайғаҡ.
Новогрудка һарайы
Тәүге ҡоролмалар
Был башня һарайҙы обороналауҙа ҙур роль уйнай. 1274 йылда галицк-волын һәм татар ғәскәрҙәре ҡаланы штурмлай, әммә еңеүгә өлгәшә алмайҙар. Тәре йөрөтөүселәр отрядтарының ҡәлғәне күп тапҡырҙар баҫып алырға маташыуҙары (1314 йылда магистр Генрих фон Плецке етәкселегенд, 1391 йылда магистр Конрад фон Юнгинг һәм маршал Вернер Тетиген етәкселегендә) бер ниндәй ҙә уңышҡа өлгәштермәй.
Хәҙерге торошо
Һарай биләмәһендә йыл һайын рыцарҙар фестивале уҙғарыла.
Хажиева Рәүилә Миңлеғәли ҡыҙы
Биографияһы
1952 йылда Өфө театр-художество училищеһын (1952; педагогы Х.Бухарский) тамамлай.
Ямалиев Ким Мәсғүт улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Ғалимдар советы ағзаһы.
Байрамов Мүлке
Мүлке Байрамов (12 ноябрь 1909 йыл — 11 июнь 1965 йыл) — Бөйөк Ватан һуғышы яугиры. 112-се Башҡорт кавалерия (16-сы гвардия Чернигов) дивизияһы 60-сы гвардия кавалерия полкы 2-се эскадрон командиры. Советтар Союзы Геройы, гвардия өлкән лейтенанты.
Биографияһы
1943 йылдың 27 сентябрендә Белоруссиялағы Гомель өлкәһе Нивки ауылы янында Днепр йылғаһы аша сыҡҡан саҡта гвардия өлкән лейтенанты Байрамов йылға аша сығыуҙы бик оҫта ойоштора. Уның етәкселеге аҫтында эскадрон беренселәрҙән булып Днепрҙың уң ярына сыға, шундуҡ һуғышҡа инә, 70 кешенән торған дошман төркөмөн ҡыйрата һәм 60-сы гвардия кавалерия полкының башҡа эскадрондарына йылға аша сығыуҙы тәьмин итә.
Жученковтар йорто
Тарихы
1671 йылда Степан Разинды Мәскәүгә ебәрер алдынан ябылып ҡуйыуы менән йорт билдәле. XIX быуатта йорттоң хужаһы Петр Жученков була.
Туколанда
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Грязнуха (Иловля ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хессельгрен Керстин
Сәйәси эшмәкәрлеге
1918 йылда Хессельгрен Иллис Кворумын ала, 1921 йылда тәүге биш ҡатын-ҡыҙ Швеция риксдагына (парламентына) һайлана. Нелли Тюринг, (социал-демократ), Агда Остлунд (социал-демократ) Элизабет Тамм (либерал), Берта Велин (консерватор) түбәнге палатаға һайлана. Хессельгрен парламенттың Юғары палатаһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ була. 1922—1923 йылдарҙа ул үҙен либералдар партияһынан, 1923—1937, 1937—1944 йылдарҙа бойондороҡһоҙ депутат тип белдерә.
Керстин Хессельгрен, риксдагтың юғары палатаһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ булғанлыҡтан, үҙен бөтә Швеция ҡfтын-ҡыҙҙарының вәкиле тип иҫәпләй. Хессельгрен гендер (енестәр хоҡуғы) һәм социаль мәсьәләләр менән әүҙем шөғөлләнә: ул ҡатын-ҡыҙҙар өсөн бөтә сәйәси өлкәләрҙә лә юл асылыуы, ҡатын-ҡыҙҙар эш хаҡын ирҙәрҙеке менән тигеҙләү, енси тәрбиәне законлаштырыу, тыуымды контролдә тотоу, аборттар өсөн язаны кәметеү өҫтөндә эшләй. Был эшмәкәрлеге уға илдә киң билдәлелек килтерә һәм был мәсьәләләргә Швецияла күп иғтибар бүленә башлай. Был идеяларҙың күбеһе остазы Эмилия Бруме тәьҫирендә үҫешә.
Пушкин Лев Анатольевич
Биографияһы
1906 йылдың 19 февралендә Лукоян өйәҙе дворяндары етәксеһе итеп һайлана. Болдино имениеһы хужаһы булараҡ 1899 йылдан уны дәүләткә һатырға теләй. 1904—1908 йылдарҙағы крәҫтиән сыуалыштарынан һуң алпауыт имениеһы яҙмышы нығыраҡ хәүефләндерә башлай, һәм, ниһайәт, имение ҡаҙнаға 30 мең һумға һатыла.
Рәхмәтуллин Рим Хөрмәт улы
Биографияһы
1970 йылда ВЛКСМ-дың Өфө ҡала комитеты беренсе секретары итеп һайлана.
1990 йылдан Төмән нефть компанияһының вице-президенты. РАО ЕЭС системаһында эшләй.
Өйләнгән, хәләл ефете менән бер ҡыҙ тәрбиәләй.
Ҡытай фәлсәфәһе
Боронғо ҡытай фәлсәфәһе (б. э. т. VI—II быуаттар)
Ул дәүерҙә иректә һәм ижади шарттарҙа алты төп фәлсәфә мәктәбе йәшәй : Мәктәптәрҙең күбеһендә донъя көтөү, әхләҡ, идара итеү мәсьәләләренә бәйле ғәмәли фәлсәфә өҫтөнлөк итә. Теоретик нигеҙ даосылыҡта нығыраҡ үҫкән була; башҡа мәктәптәрҙә донъяға ҡараш нигеҙҙәре йә йомшаҡ, йә башҡа мәктәптәрҙән үҙләштерелгән була.
Ҡытай фәлсәфәһенең урта быуаттар дәүере  (б. э. т. II быуат — б. э. X быуаты )
Был дәүергә конфуцийсылыҡ, легизм һәм даосылыҡ араһында полемика хас. Ахырҙа был полемикала конфуцийсылыҡ, дәүләт дине һәм этикаһына әүерелеп, еңеп сыға.
Ҡытайҙа фәлсәфәнең үҫешенә  23 йәшкә тиклем генә йәшәгән фәйләсүф Ван Би  (226—249) ҙур йоғонто яһай. Ван Би — «Чжоу и чжу» ("«Чжоу үҙгәрештәре»нә аңлатма) һәм «Лао-цзы чжу» "«Лао-цзы »ға аңлатма) әҫәрҙәре авторы.
Мильда
Мильда (Milda) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 810 кеше йәшәй. Майҙаны — 22,08 км2. Диңгеҙ кимәленән 405 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7751 һәм автомобиль коды — SHK.
Хемер
Хемер (нем. Hemer ) — Германияла, Төньяҡ Рейн-Вестфалия ерендәге ҡала. Зауэрланд тауының төньяғында урынлашҡан һәм Арнсберг администартив округына ҡарай. Щёлково ҡалаһына туғандаш.
Брянцев Борис Иванович
Биографияһы
Борис Иванович Брянцев 1950 йылдың 1 сентябрендә БАССР-ҙың Туймазы районы Собханғол ауылында тыуған.
116-сы Дон казактары кавалерия дивизияһы яугирҙәре хөрмәтенә һәйкәл
116-сы Дон казактары кавалерия дивизияһы яугирҙәре һәйкәле — Ростов өлкәһенең Сальск ҡалаһында урынлашҡан.
Һәйкәлдең төҙөлөү тарихы һәм асылыуы
1987 йылдың 23 сентябрендә Сальск ҡалаһында яугирҙар хөрмәтенә һәйкәл асыу тантанаһы үтә.
Володя (хикәйә)
Володя — Антон Павлович Чехов хикәйәһе. 1887 йылда яҙылған, тәүге тапҡыр 1887 йылда «Петербург гәзитенең» 147-се һанында А. Чехонте ҡултамғаһы менән баҫылып сыға.
Тәнҡит
И. И. П—ский Чеховтың 1990-се йылдарҙағы әҫәрҙәрен ҡарап, уларҙа, бигерәк тә «Володя» хикәйәһендә, «өмөтһөҙ пессимизм» таба».
Андреева Мария Андреевна (ғалим)
Биографияһы
2005 йылдың 11 июнендә Силәбелә вафат була һәм шунда ерләнә
Башҡорттарҙа торна культы
Тотемизм
Ғәйнә башҡорттарының йәштәре борон аулаҡ өйгә йыйылып, торна булып сиратлап кейенеп, «Торна морон» тигән тотемик уйынды уйнағандар.
Әл-Әғраф
Әл-Әғраф (الأعراف  «кәртәләр») — ислам эсхатологияһында  тамуҡ (йәһәннәм) һәм ожмах (йәннәт) араһындағы арауыҡ, ундағыларҙың яҙмышы яҡшы яҡҡа ла,  насар яҡҡа ла үҙгәреүе мөмкин. Ҡөрьәндең етенсе сүрәһендә телгә алына.
Йәмәғәт (ислам)
Тасуирламаһы
Йәмәғәт бер үк мәсеткә йөрөүсе диндарҙарҙы, иҫәбенә ҡарамай, берләштерә ала. Берекмә территориаль принцип буйынса ла, шулай уҡ исламдың төрлө йүнәлештәре вәкилдәренең дини ҡанундарға аңлатма биреү үҙенсәлектәренә нигеҙләнеп тә ойошторола ала.
Узаков Аблакул Уразбай улы
Биографияһы
1941 йылдан Ҡыҙыл Армия сафында. 1941 йылдың декабрендә Өфөлә Үҙәк фронттың 61-се армияһының 7-се гвардия кавалерия корпусының 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы булараҡ ойошторолған 16-сы гвардия Чернигов кавалерия дивизияһының 62-се гвардия кавалерия полкының 1-се эскадрон отделениеһы командиры, 1943 йылдың авгусынан хәрәкәттәге армияла.
1943 йылдың 20 сентябрендә «1 Май» совхозы өсөн барған һуғышта ҡурҡыу белмәҫ гвардеец дошман пулеметына яҡын килеп, гратанталар ташлап, уны расчеты менән бергә юҡ итә. Шул уҡ көндө Черныш ауылында урамы һуғышында ҡыйыу яугир-кавалерист Гитлер автоматсыларын үҙенә яҡын ебәреп, дошмандың өс тиҫтә самаһы һалдатын юҡ итә.
Убинка
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кубань һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Афипс йылғаһы, шул иҫәптән Шапсуг һыуһаҡлағысы. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Кубань.
Ваҡ-төйәккә китә торған таштар
Ваҡ-төйәккә китә торған таштар (поделочные камни) — эшкәртелә торған таштар; биҙәнеү һәм таштан эшләнгән әйберҙәргә китә торған таштар.
Хәлил Паша
Картиналары
Сакып Сабанджи музейында Хәлил Пашаның өс билдәле картиналары һаҡлана:
2009 йылдың 18 ғинуарында «Күкһыу йылғаһы» («Река Гёксу») картинаһы шәхси коллекцияға 621,188 АҠШ доллларына һатылған.
Мадага-Ю
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Уң Рассоха (Сула ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Сикһеҙлек
Күмәклектәр теорияһы
Сикһеҙлектең төрлө төрҙәрен үлсәү өсөн күмәклектәр теорияһында ҡеүәт (кардиналь һан) төшөнсәһе индерелә, ул сикле күмәклектәр өсөн элементтар һаны менән тап килә, ә сикһеҙ күмәклектәр өсөн биекция принцибы эшләй башлай: әгәр күмәклектәр араһында үҙ-ара-бер мәғәнәле ярашлылыҡ урынлаштырып булһа, улар тигеҙ ҡеүәтле. Шулай, \N натураль һандар күмәклеге бөтөн һандар күмәклеге (\Z), йоп натураль һандар күмәклеге, бөтә рациональ һандар күмәклеге (\Q) менән тигеҙ ҡеүәтле булып сыға, ә ( һанлы тура һыҙыҡ киҫеге, континуум) бөтә һанлы тура һыҙыҡ (\R), шулай уҡ n-үлсәмле Евклид арауығы (\R^n) менән биектив ярашлылыҡта булып сыға. Натураль һандар күмәклегенең һәм уның менән тигеҙ ҡеүәтле күмәклектәрҙең (иҫәпләү күмәклектәренең) ҡеүәте \aleph_0 тип, ә континуумдың ҡеүәте — \mathfrak c тип тамғалана. Артабан, натураль һандарҙың бөтә аҫкүмәклектәре күмәклеге (2^\N) һәм континуум араһында үҙ-ара-бер мәғәнәле ярашлылыҡ бар икәне асыҡлана, шулай итеп,, һәм иҫәпләү күмәклеге — бөтә сикһеҙ күмәклектәрҙән ҡеүәте буйынса иң бәләкәйе. Континуум-гипотезаға ярашлы, \aleph_0 һәм \mathfrak c араһында ике аралағы ҡеүәт юҡ, шулай уҡ, Коэн 1962 йылда күрһәткәнсә, континуум-гипотезаны ла, уның кире ҡағыуын да төп күмәклектәр теорияһы аксиоматикаһында иҫбатлап булмай. Дөйөмләштерелгән континуум-гипотеза бөтә кардиналь һандар бәйләнешенә буйһоналар тип фаразлай, икенсе төрлө әйткәндә, бөтә мөмкин булған сикһеҙ кардиналь һандар нәҡ натураль һандар күмәклегенән эҙмә-эҙ булеанды (бөтә аҫкүмклектәре күмәклеге) алыу ҡеүәттәрен кәүҙәләндерәләр:.
Ямалетдинов Нәүфәт Нәбиулла улы
Биографияһы
Нәүфәт Нәбиулла улы Ямалетдинов 1901 йылда Өфө губернаһы Өфө өйәҙе Мырҙалар улусы (хәҙерге Салауат районы) Миәшәгәр ауылында тыуған. 1919 йылдан ВКП (б) ағзаһы.
Башҡорт АССР-ның халыҡ сәсәне
Башҡорт АССР-ның халыҡ сәсәне — Башҡортостандың маҡтаулы исеме, дәүләт наградаһы.
Малахит
Химик формулаһы — CuCO3·Cu(ОН)2.
Солтан (исем)
Этимологияһы
Солтан башҡорт теленә ғәрәп теленән ингән. Батша, хаким ; шәп, һәйбәт, иң яҡшы кеше тигән мәғәнәгә эйә, шулай уҡ исем компоненты булып та килә
Билдәле кешеләр
Солтан Хәҙрәт (Қожа Ахмет Ясауи,Xoja Ahmad Yassaviy, Hoja Ahmet Ýasawiy, шулай уҡ халыҡта Солтан Хәҙрәт булараҡ билдәле. Ҳазрат Султон, Әзірет Сұлтан; 1103, Сайра — 1166, Төркөстан ) — суфыйсы шағир, төрөк телле донъяла тәүге суфый мистиктәренең береһе. Сығышы буйынса төрөк тип иҫәпләнә. Ул шағатай (иҫке узбәк) телендә яҙған. «Хикмәттәр китабы» («Дивани хиҡмәт», (Диуан — лирик шиғырҙар йыйынтығы) «Книга мудрости») шиғырҙар циклы авторы.
Амет-Хан Солтан (Amet-Han SultanAmet-Han Sultan, ласк. Ахмад-Хан Солтан; 25 октябрь 1920 йыл — 1 февраль 1971 йыл) — совет хәрби осоусыһы-ас, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы (1943, 1945).
Көҙйылға
Билдәле шәхестәре
М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Йәшәрбеҙ» китабы авторы радиоспектакль ҡуйған. Яныбай Хамматов исемендәге премия лауреаты. 2 том «Мин Көҙйылғаға ҡайтам».
Венеция
Тарихи белешмә
Татар-монгол яуҙарынан һуң Венеция Алтын Урҙа менән сауҙа мөнәсәбәттәре урнаштырған беренсе дәүләт. 1367 йылда Венеция ҡалаһынан сыҡҡан итальян ғалимдары Доменико һәм Франциско Пициганиҙар Алтын Урҙа дәүләте биләгән ерҙәрҙе лә картаға төшөрәләр. ХV быуатта улар Ҡазан ханлығы менән сауҙа итәләр. Венеция сәүҙәгәре Иосафат Барбаро Ҡазанға килеп: “Ҡазан—сауҙа ҡалаһы; унан Мәскәүгә, Польшаға, Пруссияға, Фландрияға күпләп тире-мех сығаралар, тип яҙып ҡалдыра.
Пука (Мезенская Пижма ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Бояркин Василий Илларионович
Биографияһы
Василий Бояркин 1943 йылдың 12 декабрендә алышта һәләк була. Комарин ҡасабаһында ерләнә.
Башҡорт мифологияһы
Башҡорт мифологияһы — башҡорттарҙың донъя тураһында төшөнсәләрен, кешенең ундағы урынын, бөтә тереклектең килеп сығышын, күп кисерештәрҙең формаһын һәм ысынбарлыҡты асыҡ тойоу образдар ярҙамында аңлатыуҙы кәүҙәләндергән телдән һәм яҙма хикәйәләү. Мифтарҙа тәбиғәт менән мәҙәни күренештәрҙе метафорик сағыштырыу, тирә-яҡ мөхитте йәнләндереү хас. Мифтар борон кешеләрҙең илаһилыҡҡа, дингә, күккә, теге донъяға ҡарашын белдергән, кешеләр уларға хәҡиҡәт биргән.
Башҡорт мифтары башҡорт телендә тормошҡа ашырыла; башҡорттарҙың йолаларында һәм ритуалдарында, уларҙың ғөрөф-ғәҙәтендә, ышаныуҙарында һәм һынамыштарында кәүҙәләнә. Мифтар «Аҡбуҙат», «Заятүләк менән Һыуһылыу», «Ҡуңыр буға», «Урал батыр» эпостарында, легендаларҙа, әкиәттәрҙә, мәҡәлдәрҙә, әйтемдәрҙә, йомаҡтарҙа; орнаментта һ. б. сағылыш таба.
Тарихы
Башҡорттарҙың күп антропологик мифтары тотемик характерға эйә, был башҡорттарҙың ырыу йә ҡәбиләләрҙең килеп сығышын күҙаллауы менән бәйле. Тотемик мифтар ҡайһы бер ырыуҙарҙың бүренән, айыуҙан, аттан килеп сыҡҡанын хикәйәләй. Башҡорттарҙа этностың бүренән килеп сығыуы тураһында риүәйәттәр һаҡланған. «Башҡорт» атамаһы, ҡайһы бер тикшереүселәр фекеренсә (Р. Г. Кузеев), «ҡорт, ҡурт», йәғни «бүре» тотемына ҡарай.
Фән
Башҡорт мифологияһын баштағы йыйыу этабы мифтарҙы табыу һәм һүрәтләү кеүек характерлана, әммә тикшереүселәрҙең башҡорт телен, башҡорт халҡының йәшәү нормаларын белмәүе, тел үҙенсәлеге эсендә йәшеренгән халыҡтың донъяға ҡарашы нигеҙҙәренә үтеп инә алыуға мөмкинлек бирмәй.
Имам әт-Тирмизи
Әбү Ғайса Мөхәммәт ибн Ғайса әт-Тирмизи (أبو عيسى محمد بن عيسى الترمذي; 824, Термез — 892, Шерабад; Абу́ И́са Муха́ммад ибн И́са ат-Тирмизи́) — ислам ғалимы-дин белгесе, хәҙис белгесе һәм фаҡиһ. «Жәми әт-Тирмизи» тигән китап авторы, ул «Сүнән әт-Тирмизи» булараҡ билдәле.
Биографияһы
Мөхәммәт ибн Ғайса башланғыс белемде Хөрәсән ҡалаһында алған. Уның уҡытыусылары араһында әл-Бохари менән Мөслим ибн әл-Хажаж да була. Шулай уҡ белемде Ираҡ һәм Хижәз дини мәктәптәре вәкилдәренән алған. Ул хәтере бик яҡшы булыуы менән айырылып торған һәм Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең тиҫтәләрсә мең хәҙистәрен яттан белгән. Хәҙистәр эҙләп сәйәхәт ҡылған ваҡытында ул шул ваҡыттағы билдәле кешеләр Әхмәт ибн Хәнбәл һәм Әбү Дауыт менән осрашҡан, шулай уҡ Ираҡ һәм Хижәз ҡалаларында булып ҡайтҡан.
Хәҙистәрҙең классификацияһы
Әбү Ғайса әт-Тирмизиғә тиклем хәҙистәр башлыса ышаныслы (сәхих) һәм көсһөҙҙәргә (даиф) бүленә. Хәҙистәрҙе өйрәнеү менән шөғөлләнеп, ул беренсе тапҡыр «хәсән» (яҡшы хәҙис) һәм «ғариб» (Мөхәммәт Пәйғәмбәр сәхәбәләре түгел, ә башҡа кешеләр тарафынан тапшырылған хәҙистар) төшөнсәләрен индерә һәм үҫтерә.
Миттельпёльниц
Миттельпёльниц (Mittelpollnitz) — Германияла, Тюрингия ерендә урынлашҡан коммуна. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 290 кеше йәшәй. Майҙаны — 5,01 км2. Диңгеҙ кимәленән 335 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 7819 һәм автомобиль коды — SOK.
Милена Павлович-Барили
Биографияһы
Милена Павлович-Барили 1909 йылдың 5 ноябрендә Сербия короллегенең Пожаревац ҡалаһында тыуған. Уның атаһы Бруно Барили композитор, музыка тәнҡитсеһе һәм шағир була. Әсәһе Даничи Павлович сығышы менән Ҡарагеоргиевичтар нәҫеленән, ул сәнғәтте өйрәнгән. 1922—1926 йылдарҙа Белградта Сәнғәт король мәктәбендә белем ала, ә 1926—1928 йылдарҙа — Германияла Мюнхенда сәнғәтте өйрәнә.
Мортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы
Уҡыусылары
Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы — Радик Гәрәев;
Акһаҡал Сәйҙәлин йорто
Тарихы
1917—1919 йылдарҙа бинала РКП(б)-ның өлкә милли бүлеге  урынлаша.
Һуңыраҡ бында Комиссариаттың матбуғат бүлеге тарафынан ҡаҙаҡ телендә «Вестник трудового народа» гәзитен әҙерләү һәм  сығарыу ойошторола. Һуңыраҡ гәзит «Ушкын», ә аҙаҡ - «Жетысу» тип үҙәгртелә.
2019 йылға ҡарата бинала Д. А. Кунаевтың Халыҡ-ара фонды, өс кафе һәм аяҡ кейемдәре магазины  урынлашҡан.
Һәйкәл статусы
1982 йылда «Аҡһаҡал Сәйҙәлин йорто» бинаһы (шул ваҡытта Ҡаҙаҡ СССР-ының ҡаҙаҡ халыҡ музыка ҡоралдарының республика музейы) Ҡаҙаҡ ССР-ының Министрҙар Советы ҡарары менән республика әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыһы статусына эйә булып,  дәүләт һаҡлауы аҫтына алына һәм Ҡаҙаҡ ССР-ының республика әһәмиәтендәге тарих һәм мәҙәниәт ҡомартҡыларының Дәүләт исемлегенә индерелә.
Гонконг
Гонко́нг |香港|Hong Kong|Hoeng¹gong², Хёнкон|'Сянга́н'}} (, Hong Kong Special Administrative Region) — Ҡытай Халыҡ Республикаһының махсус административ районы (иер. 香港特別行政區, ингл. Hong Kong Special Administrative Region, кант. Һоңкоң такпит һанчинкһёй), ҡыҫҡартып Һоңкоң тип атап йөрөтәләр. Ул Азияның һәм донъяның иң алдынғы финанс үҙәктәренең береһе булып тора.
География
Борма-борма диңгеҙ яры, ҡултыҡтар арҡаһында Һоңкоң бухталарға, пляждарға, ял итер урындарға ифрат бай. Мәгәр, йәшеллек, һыу мул булыуға ҡарамаҫтан, ҡалалағы экология йылдан-йыл насарая, һауаһының сифаты буйынса ул иң түбән урындар биләй. Ҡытайҙың ҡитға өлөшөнән, Чжуцзян йылғаһы дельтаһы яғынан килгән насар һауа Һоңкоң өҫтөндәге һөрөмдөң 80 процентҡа яҡынын тәшкил итә.
Климаты
Гонконгта күҙәтеүҙәр тарихында теркәлгән иң юғары температура[21] — 38 °C, иң түбәне — −4 °C. Шул уҡ ваҡытта Гонконг обсерваторияһы теркәгән иң юғары һәм иң түбән температура 1900 йылдың 19 авгусында һәм 1990 йылдың 18 авгусында 36,1 °C, шулай уҡ 1893 йылдың 18 ғинуарында 0,0 °C тәшкил итә. Иң һалҡын айҙың (ғинуар) уртаса температураһы[22] — 16,1 °C, ә иң эҫе айҙың (июль) уртаса температураһы — 28,7 °C.
Соколки (Силәбе өлкәһе)
Халҡы
2010 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, халыҡтың гендер структураһында 45,9 % ир-егет һәм 54,1 % ҡатын — ҡыҙ тәшкил итә
Тунгаль-Кикя
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Әхмәт Зыя Өсҡайнаҡ
Биографияһы
1930-сы йылдар уртаһында Төркиәнең мәғариф һәм фән етәкселәре тарафынан ике йылға Венгрияға ғилми команди­ровкаға ебәрелә. Бында мадьяр һәм төрки халыҡтарының сағыштырмаса тарихын төплө өйрәнә.
Черниговка (Күгәрсен районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Боливия
Дәүләт ҡоролошо
Республика. Дәүләт һәм хөкүмәт башлығы — Халыҡ тарафынан 5 йылға бер тапҡыр һайлана. 2006 йылдың 22 ғинуарынан — Хуан Эво Моралес. Президент хөкүмәтте етәкләй, министрҙар кабинеты составын раҫлай, ҡораллы көстәр баш командующийы.
Сәйәси партиялар
Боливияла парламент кимәленә индерелмәгән тағы 6 легаль сәйәси партия бар.
Сәйәси хәл
Боливия закондары буйынса, президент срогынан алда посынан киткән осраҡта уның вәкәләтлеге парламенттың үрге палатаһы башлығына, ул да үҙен ситләштергән осраҡта — түбәнге палата спикерына күсергә тейеш була. Эшләп йөрөгән ике сәйәсмән дә илгә идара итеү тәҡдимен кире ҡаҡҡанлыҡтан, власҡа исемлектәге «өсөнсө кеше» — Юғары суд рәйесе килә.
Иҡтисады
Алдағы тиҫтә йыллыҡтарҙы (1990-сы һәм 2000-се) иҫәпкә алып, минималь эш хаҡының үҫеш тиҙлеген әйтеп китергә кәрәк, боливия эшселәренә түләү Көньяҡ Америкала иң түбән - айына 100 $ доллар булған. 2017 йылға минималь эш хаҡы күләме буйынса Боливияла Рәсәйҙән, Ҡаҙағстан, Перу, Колумбии, Мексика һәм Венесуэлеаланан ҡалышҡан. Хәҙерге көндә Боливия Латин Америкаһының әйҙәүсе иле булып тора, һәм ул тиҫтә йылдар дауамында ҙур инфляцияһыҙ реаль минималь эш хаҡын күтәргән. 2018 йылдан Боливияла минималь эш хаҡы 2060 боливиано (Bs) (298.38 доллар|$) тәшкил итә. 2019 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙә МРОТ 11280 һум йәки 175,75 $ (2019 йылдың 24 сентябренә доллар курсы - 64,18 һум).
Малсылыҡ: эре мөгөҙлө мал, һарыҡсылыҡ
Халҡы
Ғүмерҙең уртаса оҙонлоғо — 64 года у мужчин, 70 лет у женщин.
Сеңләү
Ҡоҙағыйға арналған сеңләүҙәр
Ҡыҙ алырға килгән ҡоҙағыйға ла төрлө тупаҫ һүҙҙәр ҡулланып, уны хурлап, тиргәп сеңләү осраҡтары ла булған.
Ата менән ҡыҙ әйтеше
Атаһы:
Ҡыҙҙың әхирәттәре менән хушлашыуы
Сеңләүҙәрҙә оҙатылыусы ҡыҙҙың тиңдәштәренә лә шундай уҡ көн киләсәге иҫкәртелә:
Ҡалмыҡ дәүләт университеты
Университет бөгөн
Университет составына 10 факультет һәм ҡалмыҡ филологияһы һәм шәрҡиәт ғилеме институты инә. 22 юғары белем специальносы, 20 бакалавриат йүнәлеше, 13 магистратура йүнәлеше һәм 18 урта һөнәри белем биреү специальностары буйынса әҙерлек студенттар тормошҡа ашырыла.
Илона Сербская
Ғаиләһе
Балалары:
Мокрая Ольховка
Мокрая Ольховка — Рәсәйҙәге йылға. Волгоград өлкәһе, Һарытау өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Иловля йылғаһының уң ярына тамағынан 240 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 62 км.
Әмирова Гөлнара Ирнес ҡыҙы
Әмирова Гөлнара Ирнес ҡыҙы (7 июль 1968 йыл) — башҡорт театр актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008).
Ельничный Исток
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Аять (Реж ҡушылдығы) йылғаһы башынан Аять һыуһаҡлағысына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Тобол, йылға бассейны — Иртыш.
Кол-Кочен-Ягун
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Буйлов Александр Сергеевич
Биографияһы
1990 йылдан — «Автонормаль» акционер йәмғиәтенең инструменттар етештереү буйынса директоры, 1993 йылдан — йәмғиәттең етештереү предприятиеһының директоры. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана 2000—2005 — «БелЗАН» ААЙ генераль директоры урынбаҫары — коммерция директоры; 2005 йылдан — «БелЗАН» ААЙ генераль директоры урынбаҫары — «БелЗАН» ААЙ-нең төп етештерү буенса директоры.
Маджуга Анатолий Геннадьевич
Ғилми хеҙмәттәре
Использование здоровьесберегающих технологий в эколого-валеологическом образовании и воспитании учащихся/В Сб.: материалы 5 международной научно-практической конференции «Здоровье и образование в 21 веке».-М.: изд-во РУДН, 2004.-С.230-232.
Кесе Талота
Кесе Талота — Рәсәй йылғаһы. Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Оло Талота өзенінен 1 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 34 км.
Тундровая (Момчики ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Таз йылғаһы. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Таз.
Император медицина-хирургия академияһы
Тарихы
1862—1900 йылдарҙа Император медицина-хирургия академияһы армияға һәм флотҡа 8 090 табип биргән.
XX быуат башында йыл һайын академия тыңлаусылары һаны 1000-гә яҡын тәшкил иткән, ә йылына 127—240 белгес сығарған. 1900—1914 йылдарҙа бөтәһе 2130 белгес сығарылған, ә 1915 йылда бөтә курс тыңлаусыларының 970-е ваҡытынан алда ғәскәрҙәргә ебәрелгән.
Пучкорвожа
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Хәй Мөхәмәтйәров
Биографияһы
Хәй Мөхәмәтйәров 1940 йылда Ҡыҙыл Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән үҙе теләп фронтҡа китә һәм 1941 йылдың декабрендә Көньяҡ фронтта батырҙарса һәләк була.
Иванов Антон Сергеевич
Белеме
Урал дәүләт физик культура академияһын тамамлай (2005).
Спорт һөҙөмтәләре
Донъя Кубогы этабының бронза призеры (Лежно, 2001),
Ир-егеттәр араһында Бөтә донъя йәйге универсиаданыңбронза призеры (2005).
Сулпан (Яңауыл районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Совет-фин һуғыштары
1918 -1944 йылдар осоронда РСФСР (һуңынан — СССР) һәм Финляндия араһында дүрт ҡораллы конфликт булыуы билдәле:
Безуглов Григорий Викторович
Батырлығы
1943 йылдың сентябрендә гвардия капитаны Безуглов Григорий полк подразделениеларын Нивки ауылы (Гомель өлкәһе, Брагин районы) тирәһендә Днепр йылғаһы аша сығыуын уңышлы ойоштора, һөҙөмтәлә полк вермахт оборонаһына барып терәлә. Галки ауылының бер осонда фашистар танкылар һәм бронетранспортерҙар ярҙамында атлыларҙы туҡтатырға маташа. Һуғыш барышында полк командиры яралана һәм штаб начальнигы вазифаһын биләгән Григорий Безуглов полк командованиеһын үҙ өҫтөнә ала. Уның етәкселеге аҫтында полк, көсөл томанға ҡарамаҫтан, контратаканы кире ҡаға. Һуң, плацдарм ҡасанда булһа кире ҡағып, Плацдармды яулап алғандан һуң кавалерия полкы ике тәүлек тирәһе Лоев ҡалаһына ынтылған дошман частарын тотоп тора. Ошо операция өсөн Советтар Союзы Геройы исеме бирелә.
Танк
Атамаһының килеп сығыуы
Инглиз телендәге tank һүҙе урыҫса «бак», «цистерна», «резервуар» тигәндәргә тура килә. Аңлатманың хәҙерге мәғәнәһенең килеп сығыуы шулай: фронтҡа беренсе танкыларҙы ебәргәндә, Британия контрразведкаһы Англияға Рәсәй хөкүмәте яғыулыҡ цистерналарына заказ биргән тигән һүҙ тарата, һәм ҙурлығы яғынан цистерналарға оҡшаш танкылар тимер юлы платформалары менән шулай оҙатыла. Уларға хатта урыҫ телендә «Һаҡ булығыҙ. Петроград» тип яҙылған була. Шулай итеп, был атама танкка мәңгелеккә тағыла. Иҫкәрмәгә, Рәсәйҙә тәүҙә яңы бронялы һуғыш машинаһын «лохань» тип йөрөткәндәр, tank һүҙенең тағын бер тәржемәһе.
Рәсәй танкы
Хәрби гусеницалы машинаның беренсе Рәсәй проектын Д. Д. Менделеев (1886-1922), Д. И. Менделеевтың улы тормошҡа ашыра. Кронштадтта I император Николай I хәрби-диңгеҙ инженер училищеһында белем алғас, 1908 йылдан Санкт-Петербургтың суднолар ремонтлау заводтарында эшләй, һыу аҫты кәмәләре проекттарының баш конструкторы була. 1911 йылдан 1915 йылға тиклем буш ваҡыттарында ҡоро ер хәрби машинаһын эшләй. В. Д. Менделеев проекты буйынса цистерна эске яныулы двигателде һәм үҙенсәлекле һауа аҫылмалы системаһын ҡулланырға тейеш була. Кәрәк саҡта шассиҙы снарядтан һаҡлау өсөн танктың бронетанк корпусын тулыһынса ергә төшөрөргә мөмкин була. Төп ыҙғыш, редуктор, ротор механизмы һәм пулемет башняһын күтәреү һәм төшөрөү өсөн пневматик серво драйвтары еңел идара итергә тейеш була. Пневматиканы эшләүҙе двигатель менән идара итеүсе компрессор тәьмин итә. .
Ғөбәйҙуллин Наил Мырҙахан улы
Фәнни тикшеренеүҙәре
Фәнни тикшеренеүҙәре экологик хәүефһеҙлек, хеҙмәтте һаҡлау һ.б. мәсьәләләргә арналған. Ғөбәйҙуллин эске яныулы двигателдәрҙә картер газдарын таҙартыу ысулын камиллаштырған.
Буйлов Пётр Захарович
Биография
Буйловтың ҡырҡ йылдан ашыу тренерлыҡ карьераһында уның тәрбиәләнеүселәре Паралимпия уйындарында 50-нән ашыу бүләк ала һәм 40-тан донъя рекорды ҡуя. Улар араһында:
Пылема
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Двина-Печора һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Мезень йылғаһы башынан Малонистогорская ауылы янындағы һыу үлсәү посына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Өҫтәмә бассейны юҡ, йылға бассейны — Мезень.
Кесе Хехеган-Яга
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Алжир
Тәбиғәте
Кешенең хужалыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә, бигерәк тә колонизаторҙар хакимлыҡ иткән осорҙа, Алжир тәбиғәте ныҡ зыян күргән. Илдән фосфориттар, металдар, ҡиммәтле ағастар, мәҫәлән, бөкө (пробка) имәне сығарғандар. Алжирҙар субтропик зонала урман үҫемлектәрен тергеҙеүгә һәм илдең сүлле өлкәләрендә урман полосалары ултыртыуға ҙур иғтибар бирә. Алжирҙа «йәшел билбау» булдырыу проекты эшләнгән, был проект буйынса урман һыҙаты Тунис сигенән алып Марокко сигенә тиклем сүлде киҫеп үтәсәк. Уның оҙонлоғо яҡынса 1500 км, киңлеге 10-12 км.
Биктуған
Биктуған (Биктуган) — Себер даруғаһы Түбәләҫ улусы (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Салауат районы менән Силәбе өлкәһенең Һатҡы районы сиге) составында булған ауыл. 1775 йылда яндырыла.
Тарихы
1740 йылғы ихтилалда ҙур әүҙемлек күрһәткән Тархандың ейәндәре ағалы-энеле Иштуған менән Биктуған Мишәровтар, Күсәш менән Таҡый Мишәровтар, Илсекәй һәм Монас Биктуғановтар Биктуған ауылында йәшәгән.
«Петер Симон Паллас әйтеп үткән селитра табыу һәм дары эшләү факты үҙе үк көкөрттөң дә сығарылыуы хаҡында раҫлай. Сөнки дарыны көкөртһөҙ эшләп булмай. Биктуған ауылы тирә-яғы саф көкөрт ятҡылыҡтарына мул булғандыр. Көкөрт бында эзбиз таштарҙа һәм гипстарҙа, айырыуса улар эргәләш ятҡан урындарҙа осрай. Ҙур ятҡылыҡтар унда юҡ, әммә XVIII быуатта башҡорттар бында үҙҙәренә дары яһау өсөн етерлек көкөрт сығарғандар, әлбиттә… Шулай итеп, Һикеяҙ тамағындағы мәмерйә селитраһын башҡорттарҙың фәҡәт дары өсөн ҡулланыуҙарына шик булырға мөмкин түгел. Бында дарыны 1736—1740 йылдарҙағы ихтилал ваҡытында етештереүҙәре лә, бәлки, иртәрәк файҙалана башлауҙары ла ихтимал», тип яҙған беҙҙең ата-бабалар тураһында Диҡҡәт Бураҡаев.
Пучхон
Административ бүленеше
Пучхон административ яҡтан 3 (гу)   һәм 37 тонға (дон) бүленә:
Ыласын менән һунар итеү
Ыласын һунары — башлыса ыласын һымаҡтар (ыласын һәм ҡарсыға ғаиләләре) отрядынан ҡулға өйрәтелгән йыртҡыс ҡоштарҙы файҙаланып, табыш тотоу өсөн һунар төрө. Ыласын һунары менән шөғөлләнгән һунарсыларҙы ыласынсылар тип атайҙар.
Таганрог (станция)
Ҡала яны бәйләнеше өсөн тәғәйенләнгән.
Вокзал сиркәүҙәре
1908 йылда Таганрог тимер юл вокзалы территорияһында император Ғали йәнәптәренең тәхет вариҫы   бөйөк кенәз   Алексей Николаевич тыуыуын билдәләп,  вокзал сиркәүе төҙөлә. Сиркәүҙә оҙаҡ ваҡыт Божья Матерь иконаһы һаҡлана, уны һуңынан Скарамангов сиркәүенә күсерәләр. 1920 йылда емерелә.
Князев Иван Николаевич
Батырлығы
СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 16 октябрҙәге указы менән, командованиеның заданиеһын өлгөлө үтәгәне һәм немец-фашист илбаҫарҙары менән алышта батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткәне өсөн, ҡыҙылармеец Князев Иван Николаевичкә Советтар Союзы Геройы исеме бирелә һәм Ленин ордены менән «Алтын Йондоҙ» миҙалы (№ 7613) тапшырыла.