cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Амангилдина Римма Зәйнетдин ҡыҙы
Вокал партиялары
Башҡорт халыҡ йырҙары «Зәлифәкәй», «Сәлимәкәй», «Һырдарья», «Түңәрәккәй күл», «Уйнат гармундарыңды»; Хөсйен Әхмәтов, Заһир Исмәғилев, Таһир Кәримов, Салауат Низаметдинов, Нариман Сабитов, Роза Сәхәүетдинова, Артур Туҡтағолов һәм башҡа авторҙарҙың йырҙарын һәм романстарын башҡара.
Беларусь Республикаһының Милли йыйылышы
Тарих
1994 йылдың 15 мартындағы Белоруссия Конституцияһына ярашлы Беларусь Республикаһының Юғары Советы илдә юғары вәкәләтле даими эшләүсе һәм берҙән-бер закондар сығарыусы дәүләт власы булып торҙо. Ул 5 йылға һайланған 260 депутаттан торҙо. 1996 йылдың 24 ноябрендә Беларусь Республикаһы Конституцияһына төҙәтмәләр һәм өҫтәмәләр индереү буйынса республика референдумы үтте, унда ике палаталы парламент — Республика Советы һәм вәкилдәр Палатаһынан торған Беларусь Республикаһының Милли йыйылышын төҙөү күҙ уңында тотолдо. Беларусь Республикаһы Конституцияһына үҙгәрештәр индерелгәс парламент, дәүләт власы юғары органының совет моделенән тулыһынса баш тартыуын аңлатҡан, үҙенә нығыраҡ тура килгән исем, парламентаризмдың нығынған стандарттарына тап килгән һәм камилыраҡ төҙөлөш алды. Беларусь Республикаһының вәкәләтле һәм закондар сығарыусы органы 1996 йылғы Конституция редакцияһында Парламент - Беларусь Республикаһының Милли йыйылышы тип атала. Ул ике палатанан — Республика Советынан һәм вәкилдәр Палатаһынан тора (статья 90). Конституцияла Милли йыйылыш палаталарының үҙойошоу принцибы нығытылған. Һәр палата үҙаллы үҙе ҡабул иткән регламентта үҙенең эш тәртибен булдыра (статья 105). Милли йыйылыш палаталары, билдәләнгән бергә йыйылыш үткәреү осраҡтарынан башҡа, йыйылыштарҙы айырым үткәрә. Палаталарҙың уртаҡ органдары юҡ. Ике палатаның берҙән бер ваҡытлы уртаҡ органы булып, Республика Советы кире ҡаҡҡан закон проекты буйынса палаталар араһындағы фекер айырмалығын бөтөрөү өсөн, улар тарафынан тигеҙ хоҡуҡлы нигеҙҙә төҙөлгән килештереүсе комиссия ғына булырға мөмкин (100 статьяның дүртенсе өлөшө). Республика Советы ағзалары һәм вәкилдәр Палатаһы депутаттары үҙҙәренең фекерен белдергәндә һәм үҙҙәренең вәкәләтлеген тормошҡа ашырғанда тейелгеһеҙлек менән файҙаланалар. Был уларҙы яла яғыуҙа һәм мыҫҡыллауҙа ғәйепләүгә ҡағылмай.
Республика Советы вәкәләтлектәре
Республика Советы: Республика Советы башҡа мәсьәләләр буйынса ла, әгәр Конституция тарафынан күҙ уңында тотолһа, ҡарарҙар ҡабул итә ала.
Тейелмәҫлек
Республика Советы ағзалары һәм вәкилдәр Палатаһы депутаттары үҙҙәренең фекерен белдергәндә һәм үҙҙәренең вәкәләтлеген тормошҡа ашырғанда тейелгеһеҙлек менән файҙаланалар. Был уларҙы яла яғыуҙа һәм мыҫҡыллауҙа ғәйепләүгә ҡағылмай. Вәкилдәр Палатаһы депутаттары һәм Республика Советы ағзалары үҙҙәренең вәкәләтлеге ғәмәлдә булған осорҙа, дәүләткә хыянат итеү йәки башҡа ауыр енәйәт ҡылыу, шулай уҡ енәйәт ҡылған урында тотолоу осраҡтарынан башҡа, тик ярашлы палатаның алдан рөхсәте менән генә ҡулға алынырға, икенсе төрлө иркенән мәхрүм ителергә мөмкин. Вәкилдәр Палатаһы депутаты һәм Республика Советы ағзаһына ҡарата енәйәт эшен Юғары суд ҡарай.
Тауыш биреү
Вәкилдәр Палатаһында һәм Республика Советында тауыш биреү асыҡ һәм депутаттың, Республика Советы ағзаһының үҙе тарафынан «риза» йәки «ҡаршы» тип тауыш биреү юлы менән тормошҡа ашырыла. Йәшерен тауыш биреү кадрҙар мәсьәләһен хәл иткәндә генә үткәрелә.
Шулай уҡ ҡарағыҙ
Белоруссия темаларҙа
Капитал
Классик һәм неоклассицизм иҡтисад мәктәбендә
Итальян иҡтисадсыһы Пьеро Сраффтың 1920-се йылдар уртаһындағы эше нео-рикардинизмдың теоретик нигеҙҙәре булып тора. Уның Рикардоға аңлатмаһы һәм «Тауарҙар аша тауарҙар етештереү» китабы айырым әһәмиәткә эйә була. Асылда, Сраффа «ҡапма-ҡаршылыҡлы» терминлы капиталдан баш тарта, был уға Кембридждарҙың капитал тураһындағы бәхәстәрендә мөһим роль уйнаған элекке хеҙмәт продуктына тиңләшә.
Марксистик сәйәси иҡтисадта
Маркс билдәләүенсә, капиталға әүерелдереү өсөн яраҡлы ҡиммәт күләменең минималь лимиты бар. Маркс үҙгәреүсән капиталдың минималь күләме әйләнеш циклы осоронда бер эшсене эшкә алыу сығымдарына тиң булырға тәҡдимләй. Даими капиталдың минималь күләме сеймал, материалдар һатып алыуға киткән сығымдарға, әйләнеш циклы осоронда ялланған эшсе өсөн кәрәкле ҡорамалдарҙың туҙҙырылыуына тиң. Был минималь дәүмәлдәрҙең суммаһы капиталға әйләнергә мөмкин булған иң әҙ дәүмәлде бирә. Шул уҡ ваҡытта алынған табыш күләме эшсенең эш хаҡынан күпкә кәмерәк булыуы ихтимал. Маркс, табыш эшсегә ҡарағанда юғарыраҡ йәшәү кимәлен тәьмин итеп кенә ҡалмай, капитал күләмен дә арттырырға мөмкинлек бирһен өсөн, реаль минимум бер нисә тапҡырға күберәк буласаҡ, тип фаразлай. Был минимум күп факторҙарға бәйле булһа ла, ул ҡаралған йәмғиәт, тарихи осор, эшмәкәрлек тармағы сиктәрендә ярайһы уҡ үҙенсәлекле. «Капиталдың » 1-се томының 9-сы бүлегендә Маркс билдәләүенсә, етештереүҙең ҡайһы бер тармаҡтары айырым кешеләр ҡулында булмаған минималь капитал талап итә. Был осраҡта шәхси шәхестәр йә дәүләт субсидияларына таяна, йә аҡсаларын башҡа кешеләрҙең аҡсаһына берләштерә, мәҫәлән, акционерҙар йәмғиәте формаһында.
Капитал тураһындағы хәҙерге заман идеяларының бәхәсле характеры
Маржинализм һөҙөмтәһендә килеп сыҡҡан икенсе мөһим эҙемтә — етештереү факторы хаҡының үҙгәреүе был факторҙы ҡулланыуҙың үҙгәреүенә һәм уның йомғаҡлау продуктындағы өлөшөнә килтерәсәк. Мәҫәлән, эш хаҡының түбәнәйеүе ике эҙемтәгә килтерә: 1) табыш тиҙлегенең артыуы һәм 2) производствола хеҙмәтте файҙаланыуҙың артыуы. Сикке килемде кәметеү законы факторҙарҙың береһен күберәк ҡулланыу, башҡа бөтә нәмәнең тигеҙ булыуы сикке етештереүсәнлекте кәметеүҙе тигәнде аңлата: сөнки фирма, табышты максималь арттырыу шарты менән, төп активтарҙың сираттағы берәмеген ҡушыуҙан алдағыһынан аҙыраҡ табыш алғанлыҡтан, был өҫтәмә берәмекте ҡулланыуҙы дәртләндереү өсөн табыш темпы артырға тейеш.
Бухгалтер иҫәбе һәм финанс анализы
Ғәмәлдә капиталдың бойондороҡһоҙ төшөнсәһе бухгалтер иҫәбендә ҡулланылмай. Әммә финанс анализы тағы ла бер нисә аныҡ күрһәткесте ҡарай:
Табыш
Табыш килем (тауарҙар һәм хеҙмәттәр һатыуҙан килгән килем) менән был тауарҙарҙы һәм хеҙмәттәрҙе етештереүгә йәки һатып алыуға һәм һатыуға киткән сығымдар араһындағы айырма булараҡ иҫәпләнә.
Өҫтәмә төшөнсәләр
Ҡайһы бер иҡтисадсылар һәм сәйәсмәндәр ҡайһы берҙә «капитал» төшөнсәһенең өҫтәмә градацияларын ҡуллана:
Бухгалтер иҫәбендә физик, аҡса, финанс, кеше капиталы төшөнсәләре ҡулланылмай.
Украинаның Милли банкы норматив капиталды банк эшмәкәрлеге күрһәткесе сифатында ҡуллана — банктың ҡайһы бер активтарҙың (бүлендек ойошмаларға, башҡа банктарға, аффилирланған компанияларға инвестицияларҙы) иҫәпкә алмағанда билдәләнгән һәм өҫтәмә капитал суммаһы булараҡ иҫәпләнгән үҙ фондтарының дөйөмлөгө.
Монасипов Алмаз Закир улы
Биографияһы
Алмаз Закир улы Монасипов 1925 йылдың 11 июлендә Ҡаҙанда тыуа. Буласаҡ композиторҙың ғаиләһендә йыш музыка яңғырай: атаһы скрипкала уйнарға ярата. 11 йәшендә Алмаз виолончелдә уйнарға өйрәнеү өсөн Ҡазан ҡалаһының 1-се балалар музыка мәктәбенә уҡырға инә. Музыка мәктәбендә, унан һуң музыка техникумында (хәҙер — Ҡазан музыка көллиәте) Рувим Поляков класында уҡый.
Башҡа әҫәрҙәр
Етди музыка оҫтаһы ғына түгел, Алмаз Монасипов шул уҡ ваҡытта Татарстан республикаһы ғына түгел, унан ситтә лә тыңлаусыларҙың мөхәббәтен яулаған бик күп популяр йырҙар һәм романстар авторы булараҡ танылған. Уның романстары һәм йырҙары үҙенсәлекле көйҙәре, дәртле ритмы, бай гармонияһы менән айырылып тора. Монасиповтың әҫәрҙәре эстрада оркестрҙары тарафынан да башҡарыла. Мәҫәлән, «Хыялдар» фокстроты Олег Лундстрем етәкселегендәге атаҡлы джаз-оркестр репертуарына кергән. 1975 йылда яҙылған «Туҡай аһәңдәре» вокаль-симфоник поэмаһы композиторҙың иң танылған әҫәрҙәрҙең береһе. Унда боронғо мөнәжәттәр, заманса эстрада йырҙары һәм Европа вокаль-симфония музыкаһы традициялары сағылған. 1990 йылда татар профессиональ музыкаһына нигеҙ һалыусыға хөрмәт йөҙөнән симфоник оркестр өсөн «Сәлих Сәйҙәшев музыкаль мәҙхиә» яҙылған була.
Бикбау (исем)
Топонимдар
Бикбау (Хәйбулла районы) — Башҡортостандың Хәйбулла районындағы бөткән ауыл.
Мунсик
Мунсик, йәки Муйынсаҡ — Башҡортостан Республикаһы Мәсетле районында урынлашҡан тауҙар теҙмәһе. Оло, Урта һәм Төньяҡ Мунсик атамалы өс тауҙан тора.
Воронов Василий Афанасьевич
Китаптары
Василий Воронов 17-гә яҡын проза һәм публицистик китаптар ижад иткән, шул иҫәптән:
Ампыт-Соим
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Яңы Николаевка (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Юлия Гаген-Шварц
Биографияһы
Юлия Эстляндияла Прангли утрауында тыуған. Ҡыҙ бик иртә рәсем төшөрөү менән ҡыҙыҡһына, һәм атаһы ҡыуанып уны өйрәтергә тотона. Гимназияны тамамлағас, ҡыҙ Дерпт университеты ҡарамағындағы Рәсем мәктәбенә уҡырға инә, атаһы ул ваҡытта уның етәксеһе була. Атаһынан айырмалы рәүештә Юлия портрет сәнғәте менән мауыға һәм ваҡыт үтеү менән талантлы портретсы булып китә.
Байсәитова Күләш Жасым ҡыҙы
Биография
1949 йылдан — Советтарҙың тыныслыҡты яҡлау комитеты ағзаһы. Ҡаҙаҡ йәмғиәте театрының ойоштороусыһы һәм алыштырғыһыҙ етәксеһе була. II Бөтә донъя тыныслыҡ яҡлылыр конгресы эшендә ҡатнаша.
1957 йылдың июнь айында Байсәитова Мәскәүгә концерт менән бара. Сығыш яһағандан һуң, башы ауыртыуға зарланып, ҡунаҡханаға ҡайта. Икенсе көн, 6 июндә, иртәнсәк бүлмә йыйыштырыусы уның үле кәүҙәһен таба. Табиптар йырсының мейеһенә ҡан һауыуын асыҡлай.
Алпаров Ғибат Хәбибулла улы
Фәнни эшмәкәрлеге
Уға орфография, морфология, синтаксис татар теле буйынса ғилми хеҙмәттәр ҡарай:.
Кәзә салған (ярымутрау)
Ярымутрау урманға бай (Имән, ҡарама).
«Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының егерме йыллығы» юбилей миҙалы
Миҙал тураһындағы положение
«Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының егерме йыллығы» юбилей миҙалы менән
Миҙалдың тасуирламаһы
«Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының егерме йыллығы» юбилей миҙалы 32 мм диаметрлы теүәл түңәрәк форманан ғибәрәт. Түңәрәк йөҙө тоноҡ, ситтәрендәге 2,5 миллиметрлыҡ күтәрмә ялтыратылған. Түңәрәктең алғы яғында биш осло ҡыҙыл эмаль йондоҙ урынлашҡан, уның ситтәре көмөш менән ҡаймаланған. Түңәрәктең аҫҡы өлөшөндә, йондоҙҙоң аҫҡы нурҙары араһында, алтынға ялатылған «ХХ» һаны, уның бейеклеге 8 мм, ә киңлеге 7 мм тәшкил итә. Һан күтәрмәнең үрге ситенә текәлгән.
Миҙалдың кире яғында винтовканан атып торған ҡыҙылармеец һүрәте төшөрөлгән, ул ҡышҡы һаҡсы кейемендә, фигураның бейеклеге 25 мм. Аҫта, ҡыҙылармеец фигураһынан уңғараҡ — «1918-1938» яҙыуы.
Иҫке Муса ауыл Советы (Ҡырмыҫҡалы районы)
Тарихы
«Башҡортостан Республикаһында муниципаль берәмектәрҙең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Закон»ға ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.
Беларусь Республикаһы гербы
Бөйөк Литва Кенәзлеге Рәсәй составында
Бөйөк Литва кенәзлеге Рәсәй империяһына ҡушылғандан һуң, кенәзлектең элекке гербы булып хеҙмәт иткән боронғо Баҫтырыу (Погоня) һүрәтләнеше хәҙерге Белоруссия һәм Вилен крайы территорияһы символы булған. Баҫтырыу (Погоня) хәҙерге заман Белоруссияһы территорияһындағы бөтөн воеводстволарҙың (шулай уҡ Вилен һәм Белосток) гербтарында ла һүрәтләнгән. Рәсәй империяһының Ҙур Гербын 1882 йылда раҫлағандан һуң, унда, Погонялы (Баҫтырыу), айыулы Жемайтия (Самогит)  һәм бүреле  (Мстислав кенәзлеге) бер нисә герб һыйҙырған «Белорус һәм Литва кенәзлектәре һәм өлкәләре» гербы ла урын алған.
Совет власы йылдарында
1938 йылдың авгусында БССР гербының яңы варианты раҫланған, СССР Юғары Советы Президиумы эргәһендәге Комиссия тәҡдимдәренә ярашлы, девиз тик ике телдә, белорус һәм рус телендә генә, һүрәтләнә башлаған,имән ботағы етен ҡушып үрелгән арыш башаҡтары менән алмаштырылған. Һүрәтте В. В. Волков яңыртып төшөргән. БССР Юғары Советы Президиумының 1938 йылдың 20 ноябрҙәге Указы менән девиздың белорус теленә тәржемәһе төгәлләнгән, ул түбәндәгесә уҡылған: «Пролетарыi усiх краiн, еднайцеся!», шулай уҡ һүрәткә лә төҙәтеүҙәр индерелгән (ҡояш нурҙары төркөмләнеше үҙгәртелгән).
Суичмезов Александр Михайлович
Әҫәрҙәре
1981 йылда Ростов китап нәшриәтендә Суичмезовтың «На всю жизнь» тигән әҫәрҙәр йыйынтығы сыға. Йыйынтыҡта яҙыусының «Из личной жизни Бориса Велихова» повесы, хикәйәләре, М. А. Шолохов, А. С. Серафимович, К. А. Тренев, Н. Ф. Погодин, фольклор йыйыусы, этнограф һәм музыка белгесе А. М. Листопадов менән осрашыуҙары тураһындағы очерктары бар. 1975 йылдан алып «Дон» журналында мөхәррир булып эшләй.
Алексеевка (Талбазы ауыл советы, Ауырғазы районы)
Тарихы
Алексеевка ауылына 1924 йылда Юламан ауылы крәҫтиәндәре нигеҙ һала.
Юламан ауыл советы ойошторолғандан һуң (Башҡортостан Республикаһының Юғары Советы Президиумының 29.03.93 «Ауырғазы районында Юламан ауыл советын ойоштороу тураһында»ғы N 6-2/123 Указы) яңы ауыл советына индерелә.
Урамдары
Чапаев урамы (улица Чапаева)
Харвута (Манго-Юрибей ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Күсемһеҙ мөлкәт
Сығышы буйынса күсемһеҙ мөлкәткә ер участкалары, ер аҫты участкалары, ер менән ныҡлы бәйләнгән бөтә нәмә, йәғни тәғәйенләнешенә зыян килтермәйенсә күсереп йөрөтөү мөмкин булмаған объекттар, шул иҫәптән биналар, ҡоролмалар, төҙөлөп бөтмәгән объекттар инә.
Күсемһеҙ мөлкәт лизинг объекты ла була ала. Күсемһеҙ мөлкәтте залогҡа һалыуҙы, шулай уҡ күсемһеҙ мөлкәт залогына кредит алыуҙы ипотека тип атау ҡабул ителгән.
Яңы Федоровка (Миәкә районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Вариациалы иҫәпләмә
Тарихы
Пьер Ферма геометрик оптиканың төп принцибын формалаштыра, уға ярашлы төрлө мөхиттәге яҡтылыҡ иң бәләкәй ваҡытты биләгән юлды һайлай. 1746 йылда Мопертюи, фәнгә иң бәләкәй хәрәкәт итеүҙең беренсе принцибын индереп, был ҡағиҙәне дөйөмләштерә.
Был этапта практик әһәмиәткә эйә булған вариациялы иҫәпләмәнең төп классик һөҙөмтәләренең береһе булып Эйлер — Лагранждың тигеҙләмәләре — дифференциаль тигеҙләмәләр тора.
Ишмырҙа (исем)
Фамилия
Ишмырҙин Әбүбәкер Әхмәҙулла улы (3 декабрь 1936 йыл) — ғалим - тау инженеры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2000), профессор (2005). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2005).
Саралидзе Анзор Михайлович
Саралидзе Анзор Михайлович (21 октябрь 1965 йыл) — ғалим-инженер-механик. 2013 йылдан Владимир дәүләт университеты ректоры. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2002), доцент.
Биографияһы
2000 йылда Владимир дәүләт университетында уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеген башлай, унда тәүҙә университеттың дөйөм мәсьәләләр буйынса проректоры ярҙамсыһы була. 2001 йылда Владимир университетының административ-хужалыҡ эштәре буйынса проректоры итеп тәғәйенләнә.
Лобачева (йылға)
Лобачева  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Карнауховская протока йылғаһының һул ярына тамағынан 5 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 60 км.
Арцах батшалығы
Әммә улар Сюник провинцияһы менән хакимлыҡ итеүен дауам итә, уның составына XVI быуаттан Арцахтың биш әрмән меликсыҡтары (Хамс) һәм Кашатаг меликсылығы инә һәм ул XIX быуатҡа ҡәҙәр була. Сюник батшаларының тоҡомдары XX быуатҡа ҡәҙәр Сюник тарихында мөһим роль уйнай.
Пия
Пия — Рәсәй йылғаһы. Свердловск өлкәһе, Пермь крайы биләмәләрендә аға. Йылға Салда йылғаһының уң ярына тамағынан 47 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 53 км.
Камышка (Карасул ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ишим (йылға). Бәләкәй йылға бассейны — Ишим (бассейндың Рәсәй өлөшө), йылға бассейны — Иртыш.
«Донбасс күмер шахталарын тергеҙгән өсөн» миҙалы
«Донбасс күмер шахталарын тергеҙгән өсөн» миҙалы СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылдың 10 сентябрендәге Указына ярашлы булдырыла. Миҙал тураһындағы Положение СССР Юғары Советы Президиумының 1951 йылдың 23 июнендәге Ҡарары менән тулыландырыла.
Анника Хокке
Анника Мария Хокке (Annika Hocke; ) — Роберт Кункель менән парлы шыуыуҙа сығыш яһаусы немец фигурисы. 2019 йылда Германия чемпионатында Һәм 2020 йылда Bavarian Open  чемпионатында көмөш призёрҙар.
Яңғыҙ шыуыу
2015/2016 миҙгелендә Хокке өс халыҡ — ара ярыштарҙа өс үҫмерҙәр миҙалын яулай — Ригала Volvo Open Cup ярышында көмөш, Дортмунд ҡалаһында NRW Trophy ярышында  алтын һәм Будапештта Santa Claus Cup ярышында алтын миҙал ала. 2016 йылдың ғинуарында Германия чемпионатында юниорҙар араһында көмөш миҙал яулай. Февралдә үҫмерҙәрҙең 2016 йылғы Ҡышҡы Олимпия   уйындарында Германия өсөн сығыш яһай. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың яңғыҙ шыуыуында Хокке ҡыҫҡа программала 15-се урынды биләй, ирекле программала 10-сы урынды  һәм суммала 11-се урында була. Ҡатнаш йыйылма команда турнирында ул йәрәхәт арҡаһында төшөп ҡалған  Каори Сакамотоны алмаштыра. Анника ҡатын-ҡыҙҙар шыуыуында 6-сы урынды, ә уның командаһы  8-се урынды биләй
Парлы шыуыу
2014 йылдың сентябрендә Хокке парлы шыуыуҙа Юрий Гнилозубов менән ҡатнаша. Улар 2015 йылдың февралендә International Challenge Cup турнирында йәш үҫмерҙәр парында дүртенсе урынды биләй.
Ҡарағужа (исем)
Ҡарағужа — боронғо башҡорт, фарсы сығанаҡлы мосолман ир-ат исеме.
Топонимдарҙа
Ҡарағужа (Ырымбур өлкәһе) (Карагузино) — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ районындағы ауыл.
Ивановка (Дәүләкән районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Урамдары
Гаршин урамы (Гаршина (улица))
Топонимдары
Варшава урамы (Варшава (местность))
Покровка (ауыл урыны) (Покровка (местность быв. деревни))
Шолохов-Синявский Георгий Филиппович
Биографияһы
1941 йылдан Эшсе-крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһы (РККА) сафында, 1942 йылдың апреленән — 65-се армияның 28-се һәм 4-се танк армияһы составында Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында; капитан. «Сталинский удар» армия гәзите редакцияһында хеҙмәт итә.
Ижады
1928 йылда «На подъёме» журналында уның тәүге әҫәре баҫылып сыға, «Енәйәт» хикәйәһе.
Евпатий Коловрат (рус фольклоры)
Евпатийҙың тарихта булыуы
Н. Карамзин Евпатийҙың тарихта булыуын шик аҫтына ҡуймай.
Харыхэй-Надо-Яха
Харыхэй-Надо-Яха — Рәсәй йылғаһы. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә аға. Йылға Адер-Паюта йылғаһының һул ярына тамағынан 181 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 13 км.
Геворгян Владимир Наполеонович
Биографияһы
2016 йылда Латвия Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы итеп һайлана (Латвия). 2018 йылда Мәскәү университетында В. В. Марковников иҫтәлегенә миҙал менән бүләкләнгән.
Аш-Люнсим-Сос
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Покап
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бренди
Ғәҙәттә ашағандан һуң эселә. Виноград брендиһын тюльпан формаһындағы йәки коньяк бокалынан, бүлмә температураһында йәки бокалды ус эсенә бер аҙ йылытҡандан һуң һалып йәки һаҡ ҡына шәм менән йылытып эсеү яҡшыраҡ тип иҫәпләнә. Ләкин йылытыу алкоголь парҙарын бик зәһәр итә. Бренди, виски кеүек үк, һауа температураһы түбән булған осраҡта ла хуш еҫле һәм тәмле, мәҫәлән, 16 °C.
Карасуль
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Бренди
Ябай һәм вертикаль ҡыуыу кубтары
Коньяк ҡыуыу кубтарҙа партиялап әҙерләнә. Арманьякты һәм Американың күп кенә брендиларын вертикаль ҡыуыу кубтарында фракциялы дистилляция юлы менән алалар.
Брендины оҙаҡ тотоу классификацияһы
Хәлимә (исем)
Билдәле шәхестәр
Хәлимә («Хәлимә әс-Садия» исеме менән дә билдәле зат (حليمة السعدية) — Пәйғәмбәр Мөхәммәт с.ғ.с.-дең Һөт Инәһе. Малайҙы ул дүрт йәшенә тиклем имеҙгән, сөнки баланың әсәһе вафат булып ҡалған. Хәлимә менән уның хәләл ефете әл-Харис ғәрәптәрҙең хауазин ырыуынан Сад ибн Бәкр араһынан булған.
Славистар эше
Тикшереү версияһы буйынса, ғалимдар сит илдәрҙән координацияланған фашистик партияһы ағзалары булған. Сит ил илһамландыпыусылар Н. С. Трубецкой, Р. О. Якобсон, П. Г. Богатырев һәм М. Фасмер исемләнә. Йәнәһе, партия баш күтәреүсе ячейкалар булдырған, тәжрибә станцияһында диверсия ойошторған и Молотовты үлтереүҙе әҙерләгән. «Дәлилдәр» бик күп йыйыла — Дурново, мәҫәлән, Прага түңәрәге ағзалары менән аралашҡан һәм Н. Трубецкойҙың ағаһына ҡоҙа булырға йыйынған, Фасмерҙың ағаһы Эрмитажда эшләгән һәм башҡа дәлилдәр. Ҡулға алынғандарҙың ҡайһы берҙәре (шул иҫәптән Кораблев, Дурново һәм Р. Фасмер) ғәйептәрен таный, икенселәре (мәҫәлән, Селтщев) - баш тарта. Вернадскийҙың дуҫы, геолог Б. Л. Личков баҫым аҫтында академиктың партия менән бәйләнеше тураһында хәбәр итә, әммә һуңынан уны ҡулға алыу ихтималлығы тураһында иҫкәртергә тырыша.
Хасырей-Яха
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Һабын
Составы
Ҡаты һабындың химик яҡтан  төп өлөшө- юғары май кислоталарының иреүсе тоҙҙары   ҡатышмаһы. Ғәҙәттә стеарин, пальмитин, миристин, лаурин  һәм  олеин  кислоталары    кеүек  кислоталарҙың натрий,  йәки һирәгерәк осраҡта  калий  һәм  аммоний   тоҙҙары ҡатышмаһы була.
Һабын ҡайнатыу
Һабыныдың юғары сортлыһы— пилирланған һабын, уны киптерелгән ядро һабынын  пилирлау машинаһында  валиктарҙа ышҡып, онтаҡлап алалар. Шулай иткәндән һуң, май кислоталары һабында 72−74 %  етә,  уның  структураһы яҡшыра,  тиҙ кибеп, боҙолоп  бармай, һаҡлағанда юғары температураларға бирешмәй.
Һабын иретмәһе бер аҙ һабын онтағын күп күләмдәге һыуҙа иреткәндә барлыҡҡа килә, ул кер, иҙән, тәнде йыуғанда ҡулланыла.
Филлис Уитни
Биографияһы
1950 йылда, уның яҙыусылыҡ эшен хупламаған тәүге ире менән айырылышҡандан һуң, ул икенсе тапҡыр Лоуэлл Янкаға кейәүгә сыға. 1960 йылда уның иҫәбендә инде баҫылып сыҡҡан 25 китабы була. Ул китап артынан китап баҫтырып сығарыуын дауам итә, детектив әҫәбиәте өсөн юғары Америка наградаһы — Эдгар Алан По премияһы лауреаты була. 1960 йылдар уртаһында уның китаптары сит ил телдәренә тәржемә ителә, исеме Мэри Стюарт һәм Виктория Холт кеүек популяр яҙыусылар менән бергә телгә алына башлай.
20 йыл дауамында Филлис Уитни Нью-Йоркта йәшәй. Аҙаҡ ире менән башта Сассексҡа, Хоуп ҡаласығына (Нью-Джерси штаты) йәшәргә күсә.
Үҙ ғүмерендә яҙыусы 75-тән ашыу китап яҙа, уларҙа детектив һәм мөхәббәт сюжеттары үҙ-ара тығыҙ үрелеп бара, уларҙа үҫмерҙәр хәйләкәр серҙәр аса, һәм уларҙа һәр ваҡыт изгелек яуызлыҡты еңеп сыға. Һуңғы ике йылда романсы автобиографияһы өҫтөндә эшләй.
Мәскәү Художество театры
Труппа
Станиславский менән Немирович-Данченко үҙҙәренең беренсе труппаһына башлыса йәш, билдәһеҙ артистарҙы, хатта профессиональ белемде эш барышында үҙләштергән үҙешмәкәр артистарҙы ала; бер нисә йылдан һуң уларҙың бер нисәһе, тәү сирата, Иван Москвин, Василий Лужский, Ольга Книппер-Чехова һәм 1900 йылда театрға килгән Василий Качалов, Мәскәү сәхнәһенең «йондоҙҙарына» әйләнә. Артабан Художество театры күптәрҙе үҙаллы сәйхәткә ебәреүсе мәктәпкә әйләнә; ҡанаттары нығынған таланттарға ҙур, ул ваҡытта таланттарға бай труппала ҡыҫыҡ була башлай. 1902 йылда бер төркөм артистар менән Всеволод Мейерхольд үҙ театрын булдырыр өсөн китә; Алиса Коонен Александр Таиров менән яңы театр булдырыр өсөн һәм уның примадоннаһы булыр өсөн ; Андрей Лаврентьев Петербургта режиссёр булараҡ дан ҡаҙаныр һәм Ҙур драма театрын булдырыр өсөн китә; МХТ-тың эксперименталь студиялары ҡайһы ваҡыт үҙаллы театр коллективтарына әйләнә, мәҫәлән, Евгений Вахтангов студия һы һәм Михаил Чеховы етәкселегендәге 1-се студия … Художество театры һәр ваҡыт артистарын юғалта, ләкин яңы уҡыусылар таба.
Делиц-ам-Берге
Делиц-ам-Берге (Delitz am Berge) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса ла 967 кеше йәшәй. Майҙаны — 7,89 км2. Диңгеҙ кимәленән 109 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 6246 һәм автомобиль коды — MQ.
Полуденный Актай
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
1973 йылғы нефть кризисы
Аҡш-та нефть кризисы
Сығымдар артыу һылтауы менән нефть компаниялары бензинға һәм дизель яғыулығына, шулай уҡ авиация кәрәсиненә хаҡтарҙы ярайһы уҡ арттыра башлай. Тәбиғи газ етештереүселәр электр энергияһы мәсьәләләре буйынса федераль комиссиянан хаҡтарҙы 73 процентҡа күтәреүгә рөхсәт талап итә.
Июль уртаһында махсус булдырылған федераль комиссия Сенатҡа үҙенең сенсацион докладын тәҡдим итә. Унда нефть сығарыуҙы һәм эшкәртеүҙе, шулай уҡ нефть продукттарын таратыуҙы монополиялаштырған егерме Америка корпорацияһы, табыш артынан ҡыуып, бензин менән тәьмин итеүҙә яһалма өҙөклөктәр тыуҙырыуҙа туранан-тура ғәйепләнә. Флорида штаты прокуроры нефть монополияларына ҡарата монополияға ҡаршы закон ҡулланыуҙы талап итә. Лос-Анджелестағы федераль ҙур жюри, үҙ сиратында, нефть компанияларын һәр төрлө мутлашыуҙа ғәйепләй.
Шайбалы хоккей буйынса СССР йыйылма командаһы
Тарихы
Бер йылдан һуң совет йыйылма командаһы Канада Кубогында еңеү яулай, финалда НХЛ-дың иң яҡшы хоккейсыларынан торған хужалар командаһын (8-1) тар-мар итә.
Зәйнуллин Хәмит Хисмәтулла улы
Биографияһы
1973 йылдан алып 1988 йылда пенсияға киткәнсе Саҡмағош районы Фрунзе исемендәге колхозда бригадирҙың техника буйынса ярҙамсыһы, комплекслы бригада бригадиры булып эшләй.
Миңлеғолов Шәрип Хәби улы
Биографияһы
Шәрип Хәби улы Миңлеғолов 1928 йылдың 14 июнендә Башҡорт АССР-ы Бәләбәй кантоны (хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Йәрмәкәй районы) Һыуыҡҡул ауылында тыуған.
Финляндия
Географик мәғлүмәт
Ил өс географик төбәккә бүленә:
Милли состав
31.12.2008 Финляяндия милли составы :
Бойондороҡһоҙ Финляндия
Һуғыштан һуң көсһөҙләнгән Финляндия, Карел муйынын СССР-ға биреп, үҙенең көнсығыш күршеһе менән яңы сәйәси курс тота. Урхо Кекконен, илдең 25 йыл буйына (1956-81) президенты, Скандинавия илдәре менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшырта, СССР менән дә үҙен сабыр тота. 1995-се йылда Финляндия Европа берлегенә инә.
Бабичев Владимир Степанович
Дипломатик рангы
Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе (20 август 2004)
Бадья-Нюр-Соим
Бадья-Нюр-Соим — Рәсәй йылғаһы. Ханты-Манси АО биләмәләрендә аға. Йылға Хулга йылғаһының һул ярына тамағынан 159 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 24 км.
Имай-Ҡарамалы
Имай-Ҡарамалы (Имай-Кармалы) — Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 330 кеше була. Почта индексы — 453425, ОКАТО коды — 80222816001.
Тарихы
Район үҙәгенән һәм Дәүләкән тимер юл станцияһынан көнсығышҡа табан 37 км алыҫлыҡта Ҡарамалы йылғаһы (Өршәк йылғаһы ҡушылдығы) буйында урынлашҡан. 1985 йылға тиклем Ҡырҡ-Өйлө-Мең улусы, 1798—1865 йылдарҙа 5-се мишәр кантоны, 1865—1867 һәм 1923—1930 йылдарҙа Дәүләкән, 1867—1914 йылдарҙа Ҡаҙанғол улустары составында. 1914—1923 йылдарҙа Имай-Ҡарамалы улусының административ үҙәге. 1919 йылдан Имай-Ҡарамалы ауыл Советы үҙәге булып тора. Легенда буйынса Дәүләкән районының Искәндәр, Бик-Ҡарамалы, Имай-Ҡарамалы ауылдарына өс бер туған Искәндәр, Имай, Биктимер нигеҙ һала. Ауылдар шул төпләнгән кешеләрҙең исеме менән йөрөтөлә. Имай-Ҡарамалының тәүге исемдәре: Үрге Имай-Ҡарамалы, Түбәнге Имай-Ҡарамалы. Ауылға Нуғай даруғаһы Ҡырҡ-Өйлө‑Мең улусы башҡорттарының аҫаба ерҙәрендә 1748 йылда керҙәшлек килешеүе буйынса мишәрҙәр нигеҙ һала. 1843 йылда 452 мишәр (1834 йылғы ревизия буйынса) 616 бот ужым, 3116 бот ярауай (яҙғы) ашлыҡ сәскән. Ауылда һыу тирмәне, ат һарайы, ике мәсет булған. Игенселек, малсылыҡ, умартасылыҡ, сабата үреү менән шөғөлләнгәндәр. 1896 йылда Бик Ҡарамлы һәм Имай Ҡармалы ауылдары кешеләре бергә 2417 дисәтинә ер, 602 дисәтинә урман менән файҙаланған. 1938 йылда имайҡарамалылар аҫаба башҡорттарҙан 500 дисәтинә, 1901 йылда Иҫке Яппарҙан 280 дисәтинә ер һатып ала. Йәшелсә баҡсаларында картуф, ҡыяр үҫтергәндәр. 1929 йылда дөйөм ер майҙаны 2131 га тәшкил итә.1930 — 2000 йылдарҙа ауыл халҡы «Имай-Ҡарамалы», Киров исемендәге, «Родина» колзозында эшләй. 1942 йылда Имай-Ҡарамалы урта мәктәбендә шәфҡәт туташтары әҙерләү курсы асыла. 1972 йылда яңы мәктәп һалына. 1969 йылда Граждандар һуғышында һәләк булған яугирҙарға, 1975 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған уҡытыусыларға, 1999 йылдың 9 майында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштарына һәйкәл асыу тантанаһы үтә. 1978 йылда мәктәптә тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы асыла. Халҡы:1795 йылда — 241 кеше, 1870 йылда — 839 кеше, 1885 йылдв — 922 кеше, 1896 йылда — 1116 кеше, 1917 йылда — 1718 кеше, 1926 йылда — 916 кеше, 1939 йылда — 955 кеше, 1959 йылда — 556 кеше, 1989 йылда — 327 кеше, 1999 йылда — 345 кеше, 2002 йылда — 348 кеше, 2009 кеше — 325 кеше,2010 йылда — 330 кеше. Татарҙар — 77 % (2002). Урта мәктәп, балалар баҡсаһы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, мәҙәниәт йорто, китапхана, мәсет бар.
Мингер
Мингер — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Шегарка йылғаһының уң ярына тамағынан 14 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 51 км.
Науразбаева Ғәлиә Мөҙәрис ҡыҙы
{{Персона {{МестоРождения|Бөрйән районы}}, Башҡорт АССР-ы {{!}} {{Орден Октябрьской Революции|1976}} {{!!}} {{Орден Трудового Красного Знамени|1971}} {{!!}} {{!}}} }}
Йыһат (ғазауат)
Һуңыраҡ осорҙа мосолман хокукында (фиҡһ) «йыһат» һүҙенең мәғәнәһе теүәлерәк билдәләнә.
Хо-Яха (Ныда ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Кара диңгеҙе йылғалары бассейны Надым йылғаһының көнсығыш сигенән Пур йылғаһы бассейнының төньяҡ-көнбайыш сигенә тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — бассейны юҡ, йылға бассейны — Пур.
Рәсәй Федерацияһының Һалым полицияһы федераль хеҙмәте
Тарихы
Рәсәй Федерацияһы Президенты вазифаһын башҡарыусы Владимир Путиндың 2000 йыл 16 март Указы менән Һалым полицияһы көнө раҫлана.
Резников Алексей Львович
Биография
Хаҡлы ялға сыҡҡас, тыуған яғы Краснодар крайына әйләнеп ҡайта. Артабанғы яҙмышы тураһында мәғлүмәт юҡ. Ленин Ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнә.
Рута Мейлутите
Биографияһы
2002 йылдан Бөйөк Британия, Плимут ҡалаһында йәшәй һәм спорттағы йүнәлеше буйынса шөғөлләнә. Джон Руд етәкселегендә күнекмәләр ала.
Лекан (Карасул ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы мәғлүмәте буйынса :
Йәдитселек
Йәдитселек һәм мәғариф
1897 йылда Ырымбур ҡалаһында тәүге йәдит ҡатын‑ҡыҙҙар мәктәбе асыла. Өфө һәм Ырымбур губерналарында яңы ысуллы мәктәптәрҙең һәм мәҙрәсәләрҙең күбеһе хәйриә аҡсаһы иҫәбенә йәшәй; 1912—13 йылдарҙа Өфө губернаһындағы 6 өйәҙ земствоһынан Минзәлә һәм Бөрө генә мәктәптәрҙе тотоуға аҡса бүлә.
1890 йылдарҙың икенсе яртыһынан мәҙрәсәләрҙә: («Рәсүлиә», «Ғосмания», «Ғәлиә», Стәрлебаш мәҙрәсәһе) профессиональ уҡытыусылар әҙерләнә башлай. ХХ быуат башына Башҡортостандың мәктәп һәм мәҙрәсәләрендә алдынғы ысуллы тауышлы уҡытыу ныҡлап урынлашҡан. Мәктәп уҡыусылары элгәре грамотаға 3-5 йыл дауамында өйрәнһә, йәдит ысулы менән — бер йыл эсендә өйрәтеү мөмкинлеге барлыҡҡа килә. Уҡыусылар туған телдә уҡыуға күсә; башҡа донъяуи дисциплиналарҙы өйрәнеү ҙә күпкә киңәйә. Уҡыу йылы аныҡ тәртипкә ҡуйыла, кластан-класҡа күсереү тормошҡа ашырыла һәм кластарҙа дәрестәр үткәреү, уҡыу-уҡытыу системаһы яйға һалына. Европа стандарт мәктәптәре уҡытыу ысулы индерелә. Бынан тыш — парта, эскәмйә, таҡталар, уҡытыу өсөн бүлмәләр, балаларҙы кластарға бүлеп уҡытыу индерелә.
Фазлыев Ғәли Хажи улы
Биографияһы
1929 йылда комсомол сафына алына, тиҙҙән уны йәштәр ойошмаһының урындағы ячейка секретары итеп һайлайҙар.
Башҡортостанда дин
Православие
Башҡортостанға православие урыҫ күскенселәре менән XVI быуаттың икенсе яртыһында килә. 1579 йылда Өфөлә Ҡаҙан иконаһы хөрмәтенә тәүге ағас сиркәү төҙөлә. XVI быуаттың 80-90 йылдарында Өфөлә Сергий һәм Успен ирҙәр монастырҙары, Көгөш йылғаһы (Ғәфури районыны) буйында Вознесенск ирҙәр монастыры, XVII быуаттан — Өфө ҡатын-ҡыҙҙар монастыры була.
Әрмән Апостол Сиркәүе
Әрмән апостол сиркәүенең Өфөлә 2001 йылдан мәхәлләһе бар.
Ғабдулла ибн Рәүәһа
Биографияһы
Ғабдулла ибн Рәүәһа Бәҙер, Өхүд, Ур һәм Хәйбәр һуғыштарында ҡатнаша.
СССР-ҙың 1977 йылғы Конституцияһы
Преамбулаһы
1990 йылдың 14 мартында преамбуланан йәмғиәт үҫеше барышында «бөтә халыҡ авангарды — коммунистар партияһының етәксе роле» артты тигән һүҙҙәр алып ташлана.
Сәйәси система
Башҡа партиялар булыу мөмкинлеге тураһында Конституцияла бер нәмә лә әйтелмәй; Конституция граждандарҙың «йәмәғәт ойошмаларында берләшеүенә» конституцион хоҡуҡтарын ғына таный (51-се статьяһы).
Конституцияның эволюцияһы
Шул уҡ йылдың 23 декабрендә төҙәтмәләр конституцион надзорға ҡағылышлы  125 статьяға индерелә.
Конституция мәғариф тураһында
Шул уҡ ваҡытта 1936 йылғы конституцияла «мәктәптә туған телде уҡытыу» (121 статья), 1977 йылғы конституцияла «мәктәптәрҙә туған телдә уҡыу мөмкинлеге» булыуы тураһында (45-се статья) әйтелә — был статьялар күп кенә ата-әсәләрҙең балаларын милли мәктәптәргә түгел, ә рус телле мәктәптәренә биреү киң таралған практикаһын сағылдыра.
Нәдир шаһ
Нәдир-шаһ Афшар ( — Nâdir Šâh), шулай уҡ Нәдир-ҡули хан, уларҙың вәкилдәре XV быуатта ҡыҙылбаштар ҡәбиләһе менән берләшеп, Хөрәсәнгә үзбәк һөжүмдәрен кире ҡағып торорға Сәфәүиҙәр  ебәргән булған. Нәдир Шаһтың яулап алыу һуғыштары нигеҙендә ҙур империя барлыҡҡа килгән, унда Иран менән Әзербайжандан тыш провинция йәки вассал сифатында Әрмәнстан, Грузия, өлөшләтә Дағстан, Афғанстан, Белуджистан, Хиуа һәм  Бохара ханлығы ингән. 1737—1738 йй. Нәдир шаһ Төньяҡ Һиндостанға йүнәлә һәм 1739 йылда Делиҙы  — Бөйөк моголдар империяһының баш ҡалаһын баҫып ала, әйткәндәй, ул да төрки дәүләт була.
Иран шаһыншаһы
Нәдир бойроғо менән Имам Али мәсете диуарына төрки телдә поэма яҙҙыртылған Келат ҡәлғәһендәге Нәдир яҙмаһы ла ҡыҙыҡһыныу уята.
Һиндостанға яу
Ҡабулды алғас, Нәдир шаһ Делиға бөйөк могол Мөхәммәд шаһҡа афған ҡасаҡтарын ҡабул итмәүҙе һорап хат яҙа. Үтенесен тыңламағастар, 1738 йылда Нәдир Һиндостанға баҫып инә һәм тиҙ үк уларҙы буйһондора.
Дағстан өсөн һуғыш
Дербенттағы баш күтәреү аяуһыҙ баҫтырыла. Морад-Али-хан язаланыла, урынына Нәжәф солтан ҡуйыла. Нәдир шаһтың рәхимһеҙлеге тураһында Дербентты яҡлаусыларҙың һәр береһенең бер күҙен сығарып, Йома мәсете ихатаһында күмелгәне тураһында риүәйәттәр һаҡлана.
Шаһ ғәскәренең икенсе төркөмө Мехтули ханлығын яулай, халыҡты талай. Ғәскәр түрәләре Аймаҡ тарлауығында ялға туҡтай.
Нәдир шаһтың Аварстанда тар-мар ителеүе
Аварҙар Дербентҡа, шаһ отрядтарына туҡтауһыҙ һөжүм итеп тора, түҙмәй 1741 йылдың октябрендә Нәдир шаһ Аварияға яңынан юллана. Уңышҡа өлгәшә алмағас, юхалап еңергә маташып ҡарай, кешеләрен ебәреп, һалымдан азат итәм тип вәғәҙә итә. Тик ризалата алмай. Ҡырҡа кире яуап алғас, Нәдир шаһ бер аҙҙан Авариянан сығып китә.
Нәдир шаһ ғәскәрен еңгән өсөн төрөк солтаны Мәхмүд I Әхмәд-ханға осман армияһы генералы һәм Дағстан шамхалы дәрәжәһе бирә. Аббас Ҡули-аға Баҡыханов шулай уҡ уға 20 тоҡ аҡса бирелгәнен яҙа.
Бабен
Бабен (Baben) — Германияла, Саксония-Анхальт ерендә урынлашҡан коммуна. 2006 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса коммунала 190 кеше йәшәй. Майҙаны — 9,06 км2. Диңгеҙ кимәленән 36 метр бейеклектә һәм UTC +1 ваҡыт бүлкәтендә урынлашҡан. Почта индексы — 39596 һәм автомобиль коды — SDL.
Филиппов Александр Леонидович
Биографияһы
Александр Леонидов — ысын исеме Филиппов Александр Леонидович, 1974 йылда Өфө ҡалаһында тыуған. Билдәле уйлап сығарыусы, конструктор Л. П. Филипповтың һәм фәненә нигеҙ һалыусы Г. В. Филиппованың (Журавлёва) улы.
Хеҙмәт юлы
1999 йылдан алып 2002 йылға тиклем (БР Яҙыусылар Союзында әҙәби консультнт та булған) «Известия» гәзитенең республика ҡушымтаһы хәбәрсеһе булып эшләй.
тормоштоң үткер проблемаларына ҡағылған мәҡәләләре, Башҡортостанға бағышланған материалдары Мәскәү ҡалаһында нәшер ителгән «Наш современник», «Дружба народов» журналының махсус һандарында донъя күргән.
Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы
Биографияһы
1991 — 1994 йылдарҙа — «Мәрхәмәт» хәйриә йәмғиәтенең идара рәйесе.
Огнев Борис Владимирович
Биографияһы
Борис Владимирович Огнев 1901 йылдың 5 мартында Һамар ҡалаһында тыуған.
Иван Денисовичтың бер көнө (фильм)
«Ива́н Дени́совичтың бер көнө» (One Day in the Life of Ivan Denisovich, En dag i Ivan Denisovitsj' liv) — кинофильм, Александр Солженицындың шул уҡ исемдәге повесы буйынса төшөрөлгән.
Сюжет
Фильмдың сюжеты Солженицындың повесын ҡабатлай. Фильмдағы ваҡиғалар 1951 йылда бара. Унда лагерь тормошоноң, «иң ябай совет лагеры тотҡононоң, ГУЛАГ-тың уртаса һалдатының — рус крәҫтиәне һәм һалдаты Иван Шуховтың» бер кнө һүрәтләнә. РСФСР Уголовный кодексының 58-се статьяһы буйынса хөкөмгә тарттырылған сәйәси тотҡондарҙың (улар араһында элекке Коммунистар партияһы етәкселәре, Ҡыҙыл Армия командирҙары, интеллигенттар, ябай эшсе һәм рядовой яугирҙәр бар) иртәнән алып төнгә тиклемге режим буйынса төньяҡ Ҡаҙағстандағы холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерындағы тормошо, совет лагерҙарындағы ҡаты ауыр шарттарҙа уларҙың нисек тотолоуы дөйөмләштереп күрһәтелә.
Таль Михаил Нехемьевич
Таль Михаил Нехемьевич (Mihails Tāls; 9 ноябрь 1936 йыл — 28 июнь 1992 йыл ) — СССР һәм Латвия шахматсыһы, гроссмейстер (1957), шахмат буйынса һигеҙенсе донъя чемпионы (1960—1961).
Шәхси тормошо
Таль өс тапҡыр өйләнә. Беренсе йәмәғәте Рига Йәш тамашасы театры артисы Салли (Суламифь) Ландау була. Улар 1958 йылда өйләнешә, 1960 йылда улдары тыуа (төрлө сығанаҡтарҙа исеме Герман тип яҙыла и Георгий ), һуңынан табип булып, Израилгә эмиграциялана. 1970 йылда ғаилә тарҡала.
Алфёров Жорес Иванович
РФ Дәүләт думаһы депутаты (1995 йылдан). 1989 йылда СССР Фәндәр академияһынан СССР халыҡ депутаты итеп һайлана, 1995 йылдың декабрендә Алфёров «Йортобоҙ — Рәсәй» хәрәкәтенән икенсе саҡырылыш Дәүләт думаһына һайлана; 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 йылдарҙа, КПРФ партияһы ағзаһы булмаһа ла, КП Рәсәй Федерацияһының партия исемлектәренән РФ Дәүләт думаһы депутаты итеп һайлана.
Биографияһы
2003 йылда Алфёров А. Ф. Иоффе исемендәге ФТИ директоры вазифаһынан китә һәм 2006 йылға тиклем институттың ғилми советы рәйесе посын биләй. Ләкин Алфёров ғилми структураларҙағы йоғонтоһон юғалтмай. 1988 йылдан (асылған мәлдән алып) Санкт-Петербург Политехник университетының физика-техника факультеты деканы.
Муренок
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Һыу ресурстарының федераль агентлығы тарафынан әҙерләнгән Рәсәй Федерацияһы территорияһын һыу хужалығы буйынса районлау геоинформация системаһы мәғлүмәттәре буйынса :
Әбү Әйүп әл-Ансари
Биографияһы
Мөхәммәт Пәйғәмбәр Мәҙинәгә килгәс, ундағы бөтә мосолмандар үҙ өйөндә хөрмәтле ҡунаҡ сифатында ҡабул итеү хөрмәте ҡаҙанырға тырыша. Мөхәммәт ғәләйһиссәләм үҙенең дөйәһе ҡайҙа тубыҡлана, шундағы йортта туҡталасағы тураһында иғлан итә. Шунан ул дөйәне үҙ ыңғайына ҡуя һәм малҡай, бер аҙ ара үтеп, Әбү Әйүп әл-Ансари йорто эргәһендә тубыҡлана. Әбү Әйүп өйөндәге беренсе ҡатта Пәйғәмбәр 7 ай буйы йәшәгән.
Чуракова Шәмсикамал Ғөбәйт ҡыҙы
Хеҙмәт юлы
Ш. Чуракова 1968 йылдың март айында КПСС ағзаһы итеп ҡабул ителә. Һауынсы эшенең ни тиклем ауыр булыуына ҡарамаҫтан, ул бригаданың бүтән эштәрендә ҡатнашырға әмәлен таба. Ферма йәйләүҙән күсеп ҡайтҡас, картуф ҡаҙышырға, ырҙында иген таҙартырға ла йөрөй.
Хеҙмәт баһалары
Оҙаҡ йылдар лайыҡлы хеҙмәте өсөн «Ағиҙел» колхозы ветеранға Ҡурғашлы ауылында Рәйлә ҡыҙы янында ыҡсым ғына өй һалып биргән.
Безымянная (Ем-Юган ҡушылдығы)
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Түбәнге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Төньяҡ Сосьва. Бәләкәй йылға бассейны — Төньяҡ Сосьва, йылға бассейны — Обь, Төньяҡ Сосьва йылғаһы ҡушылған урындан түбәнерәк.
Әбү Дүжәнә
633 йылда Йәмәмә янындағы «ялған пәйғәмбәр» Мөсәйлимәгә ҡаршы һуғышта шәһит китә.
Килиманджаро
Тауҙың һәм Африканың иң бейек нөктәһе — Кибо вулканының диңгеҙ кимәленән 5895 м бейеклегендәге һәм «Ете түбәгә» ҡараған Ухуру түбәһе (пигы). Был түбәгә беренсе тапҡыр 1889 йылда Ганс Мейер  һәм Людвиг Пуртшеллер күтәрелә. Ҡалған ике түбә лә — һүнгән вулкандар:
Тарихы
«Көнсығыш Африкала тормош, сәйәхәттәр һәм эш» китабында уның авторы Чарльз Ньюның 1861 йылда тропик ҡыҫка салбарҙа һәм  еңел күлдәктә, ә 12 йөк ташыусыһының яланғас килеш Килиманджароны буйһондорорға тырышыуҙары һүрәтләнгән. Ҡар булған бейеклеккә барып етһәләр ҙә, улар түбәгә менеп етә алмай.
Тау биләмәһен һаҡлау
Әле 1910-сы йылдарҙа уҡ немец колониаль хөкүмәте Килиманджаро тауын һаҡлау тураһында ҡарар ҡабул итә, ул ваҡытта һунар итеү өсөн махсус биләмә бүленеп ҡуя, ә 1921 йылда ул үҙенең статусын үҙгәртә һәм махсус һаҡланыусы урман биләмәһенә әйләнә. 1973 йылда Танзания хөкүмәте тауҙа, 2700 метр бейеклектә урынлашҡан урманда, милли парк ойоштороу тураһында иғлан итә, ә 1977 йылдан паркҡа туристарҙың инеү мөмкинлеге бирелә. 1987 йылда Танзаниялағы парк Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫы объекттары исемлегенә индерелә.
Токмыш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Иртыш һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Тура йылғаһы, инештән Тагил йылғаһы ҡушылған урынға тиклем. Бәләкәй йылға бассейны — Тубыл, йылға бассейны — Иртыш.
Шәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы
Биографияһы
1943 йылда Башҡорт опера һәм балет театры театрында сәхнә яҡтыртыусы булып эшләй башлай.
Мөхәмәтхәй (исем)
Мөхәмәтхәй — башҡорт ир-ат исеме, башҡа төрки халыҡтарҙа осрай.
Атаһы исеме
Ғимранов Рәмил Мөхәмәтхәй улы-(Ғимрани) 1955 йылдың 31 мартында Өфө ҡалаһында тыуған. Салауат Юлаев ордены кавалеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Стәрлетамаҡ ҡалаһының Ғәли Ибраһимов исемендәге премия лауреаты, Ғафури районы Почетлы гражданы, композитор.
Оеш
Һыу реестры мәғлүмәттәре
Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Үрге Обь һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Обь йылғаһы Новосибирск һыуһаҡлағысынан Чулым йылғаһы менән ҡушылғансы, Иняи һәм Томь йылғаларын индермәйенсә. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — (Үрге) Обь ҡушылдыҡтары бассейны, Томь ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — (Үрге) Обь, Иртыш ҡушылғанға тиклем.
Фурье анализы
Мәҫәлән, музыкаль нотала йышлыҡтарҙың ниндәй компоненттары бар икәнен асыҡлағанда, һайланған музыка нотаһының Фурье үҙгәртеүе иҫәпләүҙәрен ҡулланалар. Бынан һуң шул уҡ тауышты, Фурье алализында асыҡлаған йышлыҡ компоненттарын ҡулланып, яңынан синтезларға мөмкин. Математикала йыш ҡына был ике операцияны ла Фурье анализы тип атайҙар. Тарҡатыу процесы Фурье үҙгәртеүе тип атала.
Фурье рәте
функцияһының Фурье үҙгәртеүе, Дирак тарағы булған, комплекслы коэффициенттар эҙмә-эҙлелеге менән модуляцияланған функция булып китә:
-ны (һәм шулай итеп
Архангел суйын иретеү заводы
Географик урыны
Завод Аҫҡын (Инйәр йылғаһының ҡушылдығы, Эҫем йылғаһы бассейны) йылғаһы буйында, Өфө ҡалаһынан 75 саҡрым көньяк-көнсығышта урынлашҡан.
Завод тарихы
1903 йылда завод, йәмғиәт банкрот тип иғлан ителеү сәбәпле, эшләүҙән туҡтай.
Исмәғил (Дәүләкән районы)
Халыҡ һаны
Бөтә Рәсәй һәм Бөтә Союз халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса халыҡ һаны (кеше)
Мэн-цзы
Биографияһы
Ике уҡыусыһы була — Гуньсунь Чоу һәм Вань Чжан, «Мэнцзы» трактатының икенсе һәм бишенсе бүлектәре уларҙың исемдәре менән аталған.
Ниязбаев Ғәбделрәүеф Хәким улы
Биографияһы
1905—1907 йылдарҙағы беренсе рус революцияһын Ғ. Х. Ниязбаев шатланып ҡаршылай, азатлыҡ өсөн көрәштә ярайһы ғына ҡатнаша. Уның шәхес булып үҫеп етеүендә мәғрифәтселек идеялары, алдынғы демократик ҡараштар хәл иткес әһәмиәткә эйә була.
Рютин Мартемьян Никитич
Иртә йылдары һәм революция
1918—1919 йылдарҙа — Иркутск Хәрби Округы ғәскәрҙәре командующийы.
1923 йылдың ғинуарынан алып 1924 йылдың февраленә тиклем — РКП(б) Дағстан өлкә комитетының яуаплы секретары.
«Марксист-ленинсылар союзы»
Иреккә сығарылғандан һуң «Союзэлектро» предприятиеһында иҡтисадсы булып эшләй. 1932 йылда В. Н. Каюров, М. С. Иванов, П. А. Галкин, Г. Рохкиндар һәм революцияға тиклемге стжлы бер нисә большевиктар менән бергә ойоштора, ә, дөрөҫөн әйткәндә, «Марксист-ленинсылар союзын» иғлан итә һәи уның тирәләй бөтә оппозицион көстәрҙе берләштерергә маташа. «Бөтә ВКП(б) ағзалары» өндәмәһендә (1932) Рютин яҙа:
Һәләк булыуы
Рютинды бары тик 1988 йылда тулыһынса аҡлайҙар һәм партияла тергеҙәләр.
Николай I
Бүләктәре
Рәсәй :
Другие государства :
Ниәт
Ниәт — фикһ (мосолман хоҡуҡиәте) күҙлегенән
Ниәт ғибәҙәттә лә, мөғәмәләттә лә (донъяуи ғәмәлдәрҙә) иғтибарға алына һәм ҡарар сығарғанда юридик көскә эйә.
Томаров Василий Александрович
Биографияһы
1958 йылда подполковник В. А. Томаров — запаста. Өфөгә ҡайтҡас, «Башнефтезаводстрой» тресында инженер, Өфө моторҙар заводында заказсының хәрби вәкиле булып эшләй.
Ниәт
Ураҙалағы ниәт
Ураҙа тотоусы ла быны шәриғәткә ярашлы ниәт итеп башҡарырға тейеш. Ҡайһы бер мөжәһидтәр Рамаҙан айында ураҙа тотоусы иртәнге (сабах) намаҙына аҙан ҡысҡырылғансы ниәт әйтеп ҡалынырға тейеш тип һанай. Рамаҙан айынан һуң тотолған ураҙаларҙа өйләгә тиклем ниәт итергә кәрәк.
Оспа (Таган ҡушылдығы)
Оспа  — Рәсәйҙәге йылға. Новосибирск өлкәһе, Томск өлкәһе биләмәләрендә аға. Йылға Таган ([[Обь ҡушылдығы)|Таган]] йылғаһының уң ярына тамағынан 26 км өҫтәрәк ҡушыла. Йылға оҙонлоғо 67 км.
Джина Лоллобриджида
Карьераһы
1956 йылда Джина Лоллобриджида бик популяр булып киткән Витторио Гассман менән «Донъялағы иң матур ҡатын-ҡыҙ» фильмында төшкән. Был фильмда Лоллобриджида, Джакомо Пуччиниҙың «Һағыш» операһынан бөтә йыр һәм арияны үҙе башҡарып, талантының төрлө яғын уңышлы күрһәтте. Шул уҡ йылда был фильмда төп роль өсөн Джина Лоллобриджидаға «Иң яҡшы актриса» номинацияһында «Давид ди Донателло» абруйлы итальян кинопремияһы тапшырыла.
1963 йылда Джина Лоллобриджида ҡабаттан данлыҡлы француз кинорежиссёры Жан Деланнуала — Стивен Бойд һәм Раймон Пеллегрен менән, карьераһында билдәлелек яулаған «[./https://ru.wikipedia.org/wiki/Имперская_Венера Империя Венераһы]» фильмында төшкән. Шул уҡ ике йылда был фильмда төп роль өсөн Лоллобриджида ике абруйлы премия: «Давид ди Донателло» һәм Nastri d’argento премияларын (икеһе лә — «Иң яҡшы актриса» номинацияһында) алған. 1964 йылда ул ҡатнашҡан «Империя Венераһы» фильмы итальян кинотәнҡитселәре ассоциацияһы «Көмөш таҫма» кинопремияһы лауреаты булды. Шул уҡ йылда Бөйөк Британияла Бэзил Дирдендың «Һалам ҡатын-ҡыҙ» детективында Шон Коннери менән төшкән.
Петропавловка (Миәкә районы)
Ауыл тарихы
Ауылға 1890 йылды Орёл губернаһы тарафынан Һатып алынған ерҙә нигеҙ һалына. 1920 йылды 87 йортта 500 кеше була.
Артыш вульпицидаһы
Артыш вульпицидаһы (Вульпицида можжевельниковая, Vulpicida juniperinus) — пармелия һымаҡтар ғаиләһенә ҡараған лишайник төрө.
Ингеборга Норвежская
Тормошо
Ингеборга 1366 йылда 65 йәшендә вафат була.
Әбү Сәйет әл-Хүдри
Биографияһы
Өхүд, Хүнәйнә һәм Хәйбәр һуғыштарында, Тәбүккә йыһатта, Мәккәне яулауҙа ҡатнашҡан [3] Атаһы Өхүд Һуғышында һәләк булғанда Әбү Сәйеткә 13 йәш булған.
Пәйғәмбәрҙең вафатынан һуң, Ғүмәр ибн әл-Хәттаб һәм Усман ибн Әффан хәлифә булған ваҡытта, мосолман хоҡуғы өлкәһендә тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә һәм фәтүәләр сығара. Али ибн Әбү Талип хәлифәлеге ваҡытында хәүәриждәргә ҡаршы һуғыша.
Аҫаубаш
Ауылдың XX быуаттағы һәм бөгөнгө үҫеше
1906 йылда земство мәктәбе, тимерлек, бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән.
Егоров Борис Фёдорович
Биографияһы
Һуғыштан һуң шул уҡ авиаприборҙар эшләү институты менән Ленинградҡа күсенә, унда 1947 йылда уҡыуын тамамлай, әммә һөнәре буйынса эшләмәй.