cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
۱٬۲-بوتان‌دیول
۱٬۲-بوتان‌دیول (1,2-Butanediol) بیر شیمیایی ماده. اریمه نوْقطه‌سی −50 C دیر.
کره ، (رومانی)
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
دیر ریور، مینه‌سوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
بنتوتی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Benetutti»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
انتونیو فلورس
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
کیلیسا
آذربایجاندا‌کی بعضی کیلیسالار
وسط|بندانگشتی|479x479پیکسل|[[آذربایجان دا‌ سالماس ین  کیلیسا‌لاری ]]
دیوید اسکوفیلد (اویونچو)
دیوید اسکوفیلد (اویونچو) (اینگیلیسجه: David Schofield (actor)) بریتانیالی اوْیونچو.
عبدالحمید صابری
عبدالحمید صابری (اینگیلیسجه: Abdelhamid Sabiri) مراکشلی فوتبال اوْیونچوسو. آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
مسیحی
مسیحی یا دا خاچ‌پرست و یا نصرانی — یئنی عهد مکتوبلاریندا و اینجیل ده قید ائدیلمیش نظارتلی عیسی نین یاشاییشی و تعلیملرینه اساسلانان تک‌تانریلی و ابراهیمی دین اولان مسیحیته باغلی شخص‌دیر.
روبرتو سولدادو
روبرتو سولدادو (اینگیلیسجه: Roberto Soldado) (دوْغوم:May 27, 1985 والنسیا) بیر فوتبالیست. ایسپانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
کوفی بؤلگه‌سی، آلاباما
قایناقلار
بؤلمه:کوفی بؤلگه‌سی، آلاباما بؤلمه:آمریکا شهرلری
دومچوو، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
دوماسو
دوماسو (ایتالیاجا: Domaso) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۶۱ نفر ایمیش. و لومباردیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
قدیم یونان دیلی
قایناقلار
بؤلمه:یونان دیللری بؤلمه:یونان دیلی بؤلمه:اسکی دیللر
بوفته
بوفته - (Buftea) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 22178 نفر ایمیش بۇ شهر ایلفوو بؤلگه سینده یئرلشیب. و 110 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[بوفته]]
آموز قوستین
آموز قوستین (اینگیلیسجه: Amos Gustine) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۷۸۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۴۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
۱٬۱٬۲-تریکولورو-۲٬۲٬۱-تری‌فلورواتان
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,1,2-Trichloro-1,2,2-trifluoroethane»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
لئوناردو فابریسیو سوارز دا کوستا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:سائو ژوزه دوس کامپوس دوغوملولار بؤلمه:برزیل میلّی فوتبال تیمی بؤلمه:سانتو آندره کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ویتوریا کولوبونون اویونچولاری
اوسقوف
اوسقوف و یا نظارتچی (ἐπίσκοπος) — مۆعاصیر مسیحی کیلیسا لاریندا عالی، اۆچۆنجۆ درجه روحانی رۆتبه‌سی، عینی زاماندا اُسقُف دا آدلانیر.
پتریلا
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
هومزتید، اورقن
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مایک جاروز
مایک جاروز (اینگیلیسجه: Mike Jaros) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. ۱۹۴۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
توماس سی. پترون
'''توماس سی. پترون''' (اینگیلیسجه: Thomas C. Petrone) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۹۳۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
مانسوئه
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
۱٬۱-دیکولورواتن
۱٬۱-دیکولورواتن (1,1-Dichloroethene، Винилиденхлорид، ) بیر اورقانیک بیلشیک.۱٬۱-دیکولورواتن کولور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر و حلال اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
ولینقتون قونزالوس آموریم
ولینقتون قونزالوس آموریم (اینگیلیسجه: Wellington Gonçalves Amorim) (دوْغوم:January 23, 1977 Belo Horizonte) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
ماهنیشان بؤلگه‌سی
قایناقلار
بؤلمه:زنجان اوستانی بؤلمه:آذربایجان بؤلمه:تورک ائلی بؤلمه:ایران آذربایجانی
مایک بیربیقلیا
مایک بیربیقلیا (اینگیلیسجه: Mike Birbiglia) آمریکالی اوْیونچو. ۲۰ ژوئن ۱۹۷۸ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب.
۱٬۱-دیکولورواتان
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
ساموزدلکا
ساموزدلکا (Samosdelka Самосделка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و هشترخان ویلایتینده یئرلشیب.
کریستن کوکس
کریستن کوکس (اینگیلیسجه: Kristen Cox) آمریکالی سیاستچی قادین ، جومهوری حزبینین عوضوو. بریقم یانق بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۶۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
آلن کورتیس
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alan Curtis (American actor)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
دوروهو
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
رودریقو سوتو
رودریقو سوتو (اینگیلیسجه: Rodrigo Souto) (دوْغوم:September 9, 1983 ریو دو ژانیرو) بیر فوتبالیست. بوتافوقو فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
دونیا میراثی
ایتالیا، ۵۰ اثر نن دونیا دا بیرینجی اؤلکه حیساب اوْلونۇر.
کانرد هایدکمپ
کانرد هایدکمپ (اینگیلیسجه: Conrad Heidkamp) (دوْغوم:September 27, 1905 دوسلدورف) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
۱٬۱-دی‌فلورواتان
۱٬۱-دی‌فلورواتان (1,1-Difluoroethane) بیر شیمیایی ماده. ۱٬۱-دی‌فلورواتان فلوئور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
کاغاذ سانجاغی
کاغاذ سانجاغی (اینگیلیس دیلی:Paper clip) کاغاذ لاری بیر بیری اوسته ساخلاماق یا ساچماق اۆچون یارانیب.بو سانجاق ایکی یا نئچه کاغاذی بیر بیری اوسته ساخلاییر.بو ایش چوخلو پوشه لرده کاغاذلاری یاپیشدیرماق یا ردیف ائتماغا گؤره دیر.
نئچه جوره کاغاذ سانجاغی دونیادا آدلیم دیر.
الوانو رومانو
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بما
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
جان پنینقتون
قایناقلار
بؤلمه:۱۶۴۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:اینگیلیسلی آدمیراللار
۱٬۱-بیس (دی‌فنیلفوسفینو) متان
۱٬۱-بیس (دی‌فنیلفوسفینو) متان (1,1-Bis(diphenylphosphino)methane) بیر شیمیایی ماده. آغ، کریستال، تۇز حالتینده تاپیلار.اریمه نوْقطه‌سی 118 دن 122 C دیر.
الکترونیکی قطعه
الکترونیکی قطعه ، بیر الکترونیک سیستمین الکترون‌لارلا چالیشان فیزیکلی قطعه‌سیدیر.
کالین کوئین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Colin Quinn»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۱٬۱'–آزوبیس–۱٬۲٬۳–تری آزول
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,1'-Azobis-1,2,3-triazole»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
هوش ، (رومانی)
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
کایو آلوز
کایو آلوز (اینگیلیسجه: Caio Alves) بیر فوتبالیست.
فلاویو پینتو دی سوزا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
یانق قرین
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیالی کیشی اویونچولار
هایمی اوردیالز
هایمی اوردیالز (اینگیلیسجه: Jaime Ordiales) (دوْغوم: مکزیکو سیتی) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. مکزیک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
رادوزتنی
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
روشیوری ده وده
روشیوری ده وده - (Roșiorii de Vede) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 27416 نفر ایمیش بۇ شهر تلئورمان بؤلگه سینده یئرلشیب. و 32 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[روشیوری ده وده]]
دنیس مئیجت
دنیس مئیجت (اینگیلیسجه: Denise Majette) آمریکا-آفریقالی وکیل و سیاستچی قادین ، دموکرات حزبینین عوضوو. دوک و ییل بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۵۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
محمد یوسف
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار بؤلمه:الشارجه کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:فوتبال قولرلری
۱٬۱'-بی-۲-نفتول
۱٬۱'-بی-۲-نفتول (1,1'-Bi-2-naphthol) بیر اورقانیک بیلشیک.اریمه نوْقطه‌سی 205 دن 211 C دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,1'-Bi-2-naphthol»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
شو کاموقاوا
شو کاموقاوا (اینگیلیسجه: Sho Kamogawa) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
رانلد پیکاپ
رانلد پیکاپ (اینگیلیسجه: Ronald Pickup) بریتانیالی اوْیونچو.
دان آدامز (اویونچو)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Don Adams»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
جوزف پیرسون
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
رابرت الیوری
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
دنیس نولان (سیاستچی)
دنیس نولان (اینگیلیسجه: Dennis Nolan ) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و نوادا ایالتین سناتور ایدی. ۱۹۶۱ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
۱،۳-دیوکستان
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,3-Dioxetane»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
مارک رابرتس (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۳)
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
جین ویسنر
جین ویسنر (اینگیلیسجه: Jayne Wisener) بریتانیالی موغنی و اوْیونچو ۲۰۰۶–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
مونقوپتانپاتی
مونقوپتانپاتی (اینگیلیسجه:Mongupethanpatty) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کندین اۆز اؤلچومو ۳ کیلومتر موربّع دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۶۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
فگره
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
مایک فیلیپس (سیاستچی)
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:بووزمن، مونتانا سیاستچیلری بؤلمه:چارلزتون، ایلینوی دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
سام هیقنت
سام هیقنت (اینگیلیسجه: Sam Hignett) فوتبال اوْیونچوسو و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
مانربا دل قاردا
مانربا دل قاردا (ایتالیاجا: Manerba del Garda) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۳۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 5363 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Manerba del Garda»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
توماس سی. کرئیقتون
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:آلتونا، پنسیلوانیا سیاستچیلری
بن راپاپورت
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
ماک دیفید
ماک دیفید (اینگیلیسجه: Mack David) آمریکالی موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ماک دیفید ۵ ژوئیه ۱۹۱۲ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۳۰ دسامبر ۱۹۹۳ میلادی تاریخینده Rancho Mirage شهرینده وفات ائدیب.
نوودر
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
قوزلزوپیتومنیک
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
رگین
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
۱-نفتیل‌ایزوتیوسیانات
۱-نفتیل‌ایزوتیوسیانات (1-Naphthyl isothiocyanate) بیر شیمیایی ماده.
نیما طاهری
نیما طاهری (اینگیلیسجه: Nima Taheri) (دوْغوم:April 15, 1997 شاهین‌شهر) بیر فوتبالیست. ذوب‌آهن ایصفاهان فوتبال کولوبو و ایران میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری بؤلمه:ذوب‌آهن کولوبونون اویونچولاری
مونقپونق
مونقپونق (اینگیلیسجه:Mongpong) هیندوستان اؤلکه‌سینین باتی بنقال ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده بنقال دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
پشکن ، (رومانی)
پشکن ، (رومانی) - (Pașcani) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 33745 نفر ایمیش بۇ شهر یاش بؤلگه سینده یئرلشیب. و 250 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[پشکن، (رومانی)]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
المیس
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Almese»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
رمنیکو سره
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
استیو ریلزبک
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
۱-متیل‌نفتالین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1-Methylnaphthalene»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اینگیلیس خسته‌سی
اینگیلیس خسته‌سی (The English Patient, İngiliz Hasta, ) ایتالیا دیلی و عرب دیلی و اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی یورقن پروشنو، جولین وادهام، کالین فرث، نوین اندروز، کریستین اسکات توماس، ویلم دفو، رالف فاینز جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین قابریل یارد یارادیب.
توماس سی. کوفین
'''توماس سی. کوفین''' (اینگیلیسجه: Thomas C. Coffin) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. بیرینجی دونیا ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. ۱۸۸۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۳۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۳۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کالدول، آیداهو دوغوملولار بؤلمه:پوکاتلو، آیداهو دوغوملولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
یئر اوزون‌ده‌کی ان بؤیوک شو (فیلم)
یئر اوزون‌ده‌کی ان بؤیوک شو اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی لایل بتقر، قلوریا قراهام، دوروتی لامور، جیمز استوارت، چارلتون هستون، کورنل وایلد، بتی هاتن جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین ویکتور یانق یارادیب.
رووینر
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
ردوود فالز، مینه‌سوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
بیشالقاره
بیشالقاره(اینگیلیسجه:Bishalgarh) هیندوستان اؤلکه‌سینین تریپورا ایالتینده بیر شهر دیر.
جین مارش
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
جین کرتین
جین کرتین (اینگیلیسجه: Jane Curtin) آمریکالی کومدین و اوْیونچو ۱۹۷۵–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
نگرشتی-اوآش
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
نریوکتیایینزک ۱-ی
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
باغلاما
باغلاما ( تورک دیلینده : Bağlama ) یوخسا ساز – تزه‌نه (میضراب) ایله چالینان سیم‌لی چالغی آلتی. اوْ، اۇلو اوْزان صنعتی‌نین داوام‌چی‌سی اوْلان آشیق و ساز-سؤز صنعتینین آیریلماز ترکیب حیصّه ‌سی‌دیر. ساز عئینی زامان‌دا تورک دونیاسی‌نین، تورک معنویاتی‌نین رمزلریندن بیری‌دیر. سینکرتیک، یعنی اؤزون‌ده چالغی، اوْخوما، شعر دئمه، سؤز و داستان ایفاچی‌لیغی، آکتیورلوق و رقص (پلاستیکا) صنعتلرینی بیرلشدیره‌ن ساز-سؤز صنعتی، موغام صنعتی ایله یاناشی، آذربایجان میلّی مدنیتی‌نین ان اسکی قاتلاری ایله باغلی‌دیر.
قورولوشو
ساز آلتی اساس اۆچ حیصّه ‌دن عبارت‌دیر:
سازین چاناغی توت آغاجینین سچمه نؤعلرینین اوْدونجاغینی اوْوماقلا، قوْلو ایسه جویز آغاجین‌دان حاضیرلانیر. ساز، اساساً، گیلاس یا گیلنار آغاجینین قابیغین‌دان حاضیرلانمیش تزه‌نه (میزراب) ایله سسلندیریلیر. چوْخ حاللاردا آلتین قوْلو و چاناغین یان طرفلری طبیعی سدفله بزدیلیر. اساس ساز حساب ائدیلن تاوار سازین عمومی اۇزون‌لوغو ۱،۲۰۰ مم، چاناغینین درین‌لیگی ۲۰۰ مم اوْلور.
چاناق بوتؤو اۆچ حیصّه ‌دن و قابیرغا آدلانان دوققوز یان و آرخا حیصّه ‌دن عبارت‌دیر. بۇ "قابیرغا"لار قوْل ایله چاناغی بیرلش‌دیره‌ن "کوپ" آدلی کیچیک حیصّه ‌نین اۆزرینده ییغیلیر و سوْنرا قوْل علاوه ائدیلیر. چاناغین اۆستو نازیک تاختا اۆزلوکله اؤرتولور و قوْلونا ۱۶-۱۷ پرده باغلانیلیر. بیر واختلار سیملر یۆکسک کیفیت‌لی پولاددان هازیرلانیب، گوموش سویونا سالینارمیش. اوْنلار هچ زامان پاسلانماز و چوْخ آز حال‌دا قیریلارمیش. چاناغین اۆز حیصّه ‌سی سینه آدلانیر. سینه اۆزرینده اۆچ دلیک یئرلشیر. بۇ دلیکلر سسلری گۆجله‌ن‌دیرمک آماچ داشییر و رزوناتور رولونو اوْیناییر. سازین قوْل حیصّه ‌سی چاناق حیصّه ‌یه بچه حیصّه واسطه‌سیله بیئرلشیر.
سازین قوْلونون کلله حیصّه ‌سینین اۆزرینده ۸-۹ آشیخ (– سیم‌لی موسیقی آلتلرین کلله‌سین‌ده سیملرین ساریلدیغی زیوانا (بالاجا پایا، قولاق ) واردیر. کلله ایله قوْلون آراسیندا کیچیک خرک (قوْل خریی)، چاناغین اۆزرینده، «سینه»نین اۆستون‌ده بؤیوک خرک یئرلشیر. چاناغین اۆزرینده، سینه‌نین آلت طرفین‌ده ایسه آلت خرک یئرلشیر. آلت خریی آشیقلار داراق دا آدلان‌دیریرلار.
قوْلون اۆزرینده بللی مسافه‌ده یرلشه‌ن، بیر-بیرینه برابر اوْلمایان، ۱۸–۲۶ سایدا پرده یئرلشیر. پرده‌لر کچمیش زامانلاردا باغیرساقلاردان، حال-حاضیردا ایسه کاپرون ایپلیک‌دن دوزلدیلیر. پرده‌لرین قدیمی آدلاری :
دبولن
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
جین دارول
جین دارول (اینگیلیسجه: Jane Darwell) آمریکالی اوْیونچو ۸۷  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۳ اوت ۱۹۶۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
دنیس هوف (سیاستچی)
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کارسون‌سیتی، نوادا دوغوملولار
روبرتو براون
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
جین مارچ
جین مارچ (اینگیلیسجه: Jane March) بریتانیالی اوْیونچو ۲۰ مارس ۱۹۷۳ ‏ میلادی تاریخینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
راشومون (فیلم)
راشومون (Rashomon, Raşomon, ) ژاپون دیلی و ژاپون دیلینده دۇزلمیش جینایی دراماتیک قیسا فیلم. ۱۹۵۱ میلادی ایلینده ۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزه‌یه لایق گؤرولموش‌دور.
وودیارد، ایلینوی
وودیارد (اینگیلیسجه: Woodyard, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
المی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Almè»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
سککیزینجی صنعت شخصی حیات
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۳-جو ایل فیلملری بؤلمه:بؤیوک بریتانیا فیلملری بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:الکساندر کوردانین فیلملری
اولو-یلقا
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
بیساوری
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آستین باتلر
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
نریوکتیایینزک ۲-ی
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
مارجوری نویل
مارجوری نویل (اینگیلیسجه: Marjorie Noël) شارکیچی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. مارجوری نویل ۲۵ دسامبر ۱۹۴۵ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۳۰ آوریل ۲۰۰۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
آرتیرما (اویون)
قایناق
بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
پچیکه
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
مایکل ایسکیونتی
مایکل ایسکیونتی (اینگیلیسجه: Michael Scionti) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. فلوریدا ایالتی بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۶۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
ازکیل باسی
ازکیل باسی (اینگیلیسجه: Ezekiel Bassey) (دوْغوم:November 10, 1996 نیجریه) بیر فوتبالیست. پئیکان فوتبال کولوبو و نیجریه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
بیسارالی
بیسارالی (اینگیلیسجه:Bisaralli) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آدریانو روساتو
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:برزیل میلّی فوتبال تیمی بؤلمه:بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:کریسیوما کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:دیپورتیوو ناسیونال کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:پورتو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:براقا کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:رئال سوسیداد کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:مالاقا کولوبونون اویونچولاری
کریستوفر دوهرتی
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بیمال ورما
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستانلی آدمیراللار
دولنیا دل کولیو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dolegna del Collio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کوفیلد، قوزئی کارولینا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
چارلز کاسالی
چارلز کاسالی (اینگیلیسجه: Charles Casali) فوتبال اوْیونچوسو و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
خالد حمیه
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
اوکنه مورش
اوکنه مورش - (Ocna Mureș) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 13036 نفر ایمیش بۇ شهر آلبا بؤلگه سینده یئرلشیب. و متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[اوکنه مورش]]
نایجل پاتریک
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیالی کیشی اویونچولار
روی ردقریو
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیالی کیشی اویونچولار
آرجی کایلر
آرجی کایلر (اینگیلیسجه: RJ Cyler) آمریکالی اوْیونچو. ۲۱ مارس ۱۹۹۵ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب.
المنو سان سالواتور
المنو سان سالواتور (ایتالیاجا: Almenno San Salvatore) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۸۳۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۲۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
جین لپوتی‌یر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jane Lapotaire»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گائشت
گائشت - (Găești) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 13317 نفر ایمیش بۇ شهر دمبوویتسا بؤلگه سینده یئرلشیب. و متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[گائشت]]
بولشیی ایوانووسکیی
بولشیی ایوانووسکیی (Bolshiye Ivanovskiye Большие Ивановские) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
بلیتسی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bellizzi»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
توموتاکا کیتامورا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بارماق اویونو
عومومي معلومات
بو اويون بعضي بؤلگه‌لرده "ساناما" ،"بارماق سانادي"، بعضي بؤلگه‌لرده ايسه "ايينه-ايينه" آدلانديريلسادا اساساً "بارماق اويونو" آدلانديريلير.
اويونون قايدالاري
قورتول. هانسي بارماغين اوزرينه قورتول هئجاسي(کلمه‌سي) دوشسه، او بارماق جرگه‌دن چيخار. بو ايش بوتون بارماقلارين آرادان چيخماسينا قدر داوام ائدير.
اوستا(باشچي، يا موللا) آخيرا قالميش بارماق صاحيبي‌نين قولاغيندان توتوب دئيير: راضي ها بالام راضي،
تويون تزه‌دن باشلا.
قارغا قور،
اکینچی (قزئت)
قزئت حاقّیندا بیلگی
اون دوققوز نجو عصرين ايکينجي ياريسيندا دونيا‌نین بير سيرا اؤلکه‌لري اۆچون دؤوري مطبوعات آنلاييشي چوخدان مؤوجود ايدي. آذربايجاندا ايسه بو ساحه‌ده سوکوت حؤکم سوروردو. گؤرونن منظره بئله ايدي: اون دوققوز نجو عصرين ايکينجي ياريسيندا آذربايجان هله ده میلّی مطبوعاتيني يارادا بيلمه‌ميشدي. آنجاق بو ايستيقامتده فعّاليت گؤسترنلر و يا بو آرزودا اولانلار وار ايدي. سووئت دؤورونون تاريخ و ادبيات کيتابلاريندا، عادتاً اون دوققوزنجو عصرين بوتون موثبت طرفلري آذربايجا‌نین روسیه ترکيبينه داخيل اولماسي دؤوروندن سونرايا عاييد ائديلير. اصلينده، همين عصرين بيرينجي ياريسيندا باش وئرن بير سيرا تاريخي حاديثه‌لر، خوصوصيله 1813-جو ايلده گولوستان، 1828-جي ايلده تورکمنچاي موقاويله‌لري‌نین ايمضالانماسي آذربايجان خالقي‌نین میلّی تفکّورونون اينکيشافينا تکان وئردي. آذربايجا‌نین ايکي يئره بؤلونمه‌سي، هر حيصه‌سي‌نین بير دؤولتين موستملکه‌سي آلتيندا ياشاماغا محکوم ائديلمه‌سي میلّی آزادليق دويغولاريني گوجلنديرمگه باشلادي. ديگر طرفدن، اون دوققوزنجو عصرين خوصوصيله ايکينجي ياريسيندا روسیه‌نین ايجتيماعي-سياسي حياتيندا باش وئرن موهوم حاديثه‌لر، 1861-جي ايلده روسیه‌ده تحکيمچيليک حوقوقونون لغوي اونون تبعه‌ليگينده اولان اؤلکه‌لردن بيري کيمي آذربايجانا تاثير گؤستردي. ايقتيصادي و ايجتيماعي اينکيشاف میلّی مطبوعاتيميزين يارانماسيني ضروري ائتدي.
"اکينچي"لر
حسن بيگ زردابي قزئته آنا ديليني اؤيره‌دن بير مکتب کيمي باخيردي، "قزئت و يا درگی اوخوماق اينساني دونيادان خبردار ائدير، اؤز ديليني اؤيره‌دير". او، تجروبه‌ده ثوبوت ائديردي کي، آذربايجان مطبوعاتي اؤز میلّی زميني اوزرينده اينکيشاف ائتمگه قاديردير، قزئت خالقين حياتيندا اينکيشافا دوغرو تکان‌وئريجي عاميل اولا بيلر. لاکين قزئته‌چیلیگه مئيل گؤسترن، اونو اؤزونه صنعت سئچن آداملارين اولماماسي، زردابي‌ني توتدوغو بؤيوک يولدا چتينليکلره ساليردي. او، بو باره‌ده يازيردي: "' دونيادا هر قزئتي 5 و يا 10 آدام اينشا ائدير، اونو چاپ ائله‌ين، حوروفاتيني دوزن، غلطلريني دوزلدن باشقا کسلر اولور. آمّا بو ايشلرين هاميسيني گرک من تک اؤزوم گؤروم. حتّي بيزيم موسلامان شهرينده بير ساوادلي اولان موسلمان يوخدور کي، قزئته باخيب اونون غلطيني دوزلتسين و يا حوروفاتيني دوزسون. '"آذربايجاندا میلّی ديلده قزئت چيخارماق اۆچون مطبعه‌لرين اولماماسي نتيجه‌سي ايدي کي، ايراندا، تورکيه‌ده چاپ اولونان قزئت و کيتابلاردان ايستيفاده ائديلير و بونون نتيجه‌سينده ديليميزده خاريجي سؤزلرين، ايفاده و ترکيبلرين ايشله‌ديلمه‌سينه شراييط ياراديليردي:  "' اونلارين کيتابلاريني بيزيم آدام اۆچون اوخوماق چتيندير. اونا بيناناً ياخشي اولاردي کي، بيزيم میلّت غئيرتي چکن قارداشلار بير ايجماع بينا ائديب، چاپخانا آچيب اؤز ديليميزده چاپ ائلتديريب کيتابلاري خالقا موفته،يا بير آز قيمته پايلاسين. '"بو بؤيوک معاريف فدايسي "اکينچي"‌نین نشري عرفه سينده‌کي قايغيلاريندان سؤز آچاراق خاطيرلاييردي: "'اکينچي'‌نین نشري عرفه‌سينده‌کي قايغيلاريندان سؤز آچاراق خاطيرلاييردي: 'بس قزئتي نئجه چيخارديم؟ پول يوخ، يازيچي يوخ، چاپخانا يوخ، حوروفات يوخ، عمله يوخ، بير-ايکي يوزدن آرتيق دا اوخويان اولماياجاق. دؤولت طرفيندن ايذن آلماق دا کي، بير بؤيوک بلادير. '"زردابي قزئت اوخويانلارين ساييني آرتيرماق اۆچون چوخ واخت نؤمره‌لري پولسوز پايلاييردي. هله قزئت چيخماميشدان اول زردابي‌نین م.ف. آخوندووا گؤندرديگي مکتوبدا بونو آيدين گؤرمک اولار:  "' بلکه سيزي بئله بير شئي دوشوندورور کي، نه اۆچون باشقا بيريسي دئييل محض سيزه، اؤزو ده موفته، بير قورو 'چوخ ساغ اول' ائشيتمگه بئله اوميدينيز اولمادان بو باره‌ده زحمت چکه‌سينيز. اوندا من مجبورام دئيم کي، خالقا سنه دوغما اولان خالقا محبتدن، عاواملارين معاريفلنمه‌سيندن صؤحبت گئدن يئرده بو سوال اورتايا گلمه‌مه‌ليدير؛ خالقين، هم ده گئريده قالميش عاوام خالقين، سنین و منيم قارداشيمين معاريفلنمه‌سي ايشينه اؤزونو حصر ائدن بير آدامي بئله بير فيکير يولدان قويماماليدير. او، موکافاتيني اؤز-اؤزونه، ايشيني گؤره-گؤره ويجداني قارشيسيندا دوياجاقدير. '"حنیفه خانيمين خاطيره‌لرينده قئيد ائدير کي، بير دفعه فرانسيز قزئتي‌نین باش موخبيري باکي‌يا گليب چيخميشدي. او، روسیه‌ده، خوصوصيله باکيدا قزئت ايشي‌نین قورولماسيني اؤيره‌نيردي. او، بوتون روسیه‌ده آذربايجان تورکجه‌سینده چيخان يئگانه قزئتله ماراقلانيب حسن بيگين يا‌نینا گلميشدي. قزئتين اوچ ايل مودتينده آنجاق 300 آبونه‌چيسي اولدوغونو بيلينجه موخبير تعجوبله حسن بیگه باخيب صميمي صورتده دئدي:  "'سيز قهرمانسينيز، بيزيم فرانسه‌ده بو جور يوخسول قزئتلر اۆچون ايشله‌ين آدام تاپيلماز. سيزين ائنئرژی‌نیزه حئيران قالميشام. گؤرونور سيز اؤز خالقينيزي چوخ سئويرسينيز. '"زردابي "اکينچي" ده دئمک اولار کي، هر شئيدن يازيردي. "اکين و زيراعت خبرلري" باشليغي آلتيندا گئدن مقاله‌لرينده زردابي تورپاغين عئلمي قايدا ايله بئجريلمه‌سيندن، اکينچيليک ايشلريني يئني يولا چيخارماقدان، يئني ماشينلارين تطبيقيندن و س. بحث ائديردي.
م.ف.آخوندوو "اکينچي"‌نین قارشيسيندا دوران وظیفه‌لري چوخ دوزگون موعينلشديرميشدي:  "' سيزين قزئتينيزين اساس مزيتلريندن بيري ايفاد‌ه‌نین گؤزلليگي، عيباره‌لرين ظريفليگي و آيدينليغي، اورفوقرافييا‌نین دوزگونلوگو اولماليدير. چونکي سيزين قزئتينيز باشقا مسله‌لرله ياناشي، آذربايجان يازيسيني دوزگون اولمايان ايفاده‌لردن تميزله‌مگه چاليشمالي، بو ديلده يازان بوتون آداملار اۆچون نومونه اولماليدير. '"مکتوبون سونوندا م.ف.آخوندوو "اکينچي" قزئتينده امکداشليق ائتمگه راضي اولدوغونو بيلديرير و قزئتين پروقرامي‌نین اونا گؤندريلمه‌سيني حسن بيگ زردابيدن خواهيش ائدير. آخوندوو اکينچي‌نین قالديرديغي موهوم ايجتيماعي-سياسي مسله‌لره داير اؤز رأييني بيلديرير، هابئله "وکيلي-میلّتي-نامعلوم" ايمضاسي ايله مکتوبلار يازيردي. عاشورا مراسيملرينده باش ياريب، اينسا‌نین اؤزونه خسارت يئتيرمه‌سي‌نین ايسلاما ضيد اولدوغونو بيلديرن و بو مؤوضودا پولئميکا آچان "اکينچي" ده م.ف.آخوندوو موترقّی جبهه ده دايانميش، جهالت‌پرستلري کسکين تنقيد ائتميشدير.
جسی لی سافر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jesse Lee Soffer»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اکینچی (قزئت)
"اکينچي"لر
عسگر آغا قزئتده تزه خبرلر يازماغا چوخ مئيل ائديردي. بو خبرلر بؤيوک تبليغات گوجونه ماليک ايدي. مثلاً، "اکينچي"‌نین 1876-جي ايلده چيخان 1-جي نؤمره‌سينده گورا‌نی‌نين پئتئربورق پادشاهليق کيتابخاناسيندان بحث ائدن مقاله‌سي وئريلميشدير. مؤليف گؤسترير کي، بو کيتابخانادا 900 مين باسما، 30 مين يازما کيتاب و 75 مين کيتاب صورتي ساخلانيلير. قیمتلي نوسخه‌لر شوشه آلتيندا نوماييش ائتديريلير. "اگر بير کس بيلسه کي، فيلان کيتاب يوخدور، او واخت دئيه بيلر کي، اونو تاپيب ايکي هفته‌‌نین مودتينده اونا وئرسينلر. هر يک‌شنبه گونو کيتابخاناني هر بير کس گزيب تاماشا ائده بيلر..."
قایناق
بؤلمه:درگیلر بؤلمه:درگی بؤلمه:قزئتلر
جین شرمپتون
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jean Shrimpton»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
مایکل سیلبربائر
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:کوپنهاقن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اوترخت کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:یانق بویز برن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری
بیساهان, جاجار
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
رندالف، مینه‌سوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
محمد عطیه (فوتبالیست)
قایناقلار
Mohammed Attiyah
کوهاست، ماساچوست
قایناقلار
بؤلمه:کوهاست، ماساچوست بؤلمه:آمریکا شهرلری
مومانوال
مومانوال(اینگیلیسجه:Momanwal) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
رندل، مینه‌سوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
سامویلووایسکای، هشترخان ویلایتی
قایناقلار
بؤلمه:هشترخان کندلری
پوچوآسا
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
یو قوتی
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
دنیس ئی. دیلون
'''دنیس ئی. دیلون''' (اینگیلیسجه: Denis E. Dillon) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۹۳۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۰ میلادی ایلینده لنفوم نوخوشلوق سبب ایله حیاتین دَییشدی.
ساربن، نبراسکا
ساربن (اینگیلیسجه: Sarben, Nebraska) آمریکانین نبراسکا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۳۱ نفر ایدی.
میزیل
میزیل - (Mizil) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14312 نفر ایمیش بۇ شهر پراهووا بؤلگه سینده یئرلشیب. و 125 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[میزیل]]
قریقور آلوزیان
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:لوبنانلی ایدمانچیلار
لیکووو، ولادیمیر اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
کوهو، آلاسکا
کوهو (اینگیلیسجه: Cohoe, Alaska) آمریکانین آلاسکا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۳۶۴ نفر ایدی.
جاناتان مورقان هیت
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
ریورتون، مینه‌سوتا
ریورتون، مینه‌سوتا (Riverton, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.59 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 117 نفر دیر.
ویکتور چیرکوف
ویکتور چیرکوف یوخسا ویکتور ویکتوروویچ چیرکوف ، (دوغوم:۸ سپتامبر ۱۹۵۹ آلماتی) بیر روسیه لی آدمیرال دیر.
توماس فرانسیس جانسون
توماس فرانسیس جانسون (اینگیلیسجه: Thomas Francis Johnson) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و مریلند ایالتین سناتور ایدی. ویرجینیا و مریلند، پارک بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۰۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۸۸ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قولوبینزکایا
قولوبینزکایا (Golubinskaya Голубинская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
بنؤوشه (اویون)
1
2.جي دسته: سيزدن بيزه
2
اوشاقلار اؤزلرينه ايکي باشچي (موللا) سئچيرلر. "هالاي-هالاي" گلمکله ايکي دسته‌يه آيريليرلار. دسته‌لر بير-بيريندن يوز آدديم آرالي ال-اله توتوشوب دايانيرلار. باشچيلاردان بيري او بيريسينه دئيير:
- بنؤوشه!
قوبا خانلیغی
حسین خان (۱۶۸۰-۱۶۸۹)
ائله بو واختلاردا ایکی قولون آراسیندا ایختیلاف دوشدو. یئنگی‌کندده‌کی قول مجالیسه باسقین ائتدی و آزیاشلی حسین بیگ ایستیثنا اولماقلا بو قولون بوتون کیشیلرینه محو ائتدی. آیدا بیگ آدلی بیریسی حسین بیگی خیلاص ائدیب تارکی شامخالی‌نین یانینا آپاردی. یئتکینلیک یاشینا چاتاندا حسین ایرانا گئتدی، یول اوستو بیر مودّتده سالیانین رودبار کندینده بیر قاضی‌نین ائوینده قالاراق اونون قیزی ایله ائولندی. همین قادیندان حسین‌ین بیر قیزی اولموشدو، هانسی کی، بو قیز سالیان و رودبار سلطانلاری نسلی‌نین باشلانغیجینی قویموشدو.
حسینعلی خان (۱۷۲۶–۱۷۵۸)
قوبا خانلیغی چوخ ایری اولمایان، لاکین حربی جهتدن گوجلو سیاسی بیرلیک ایدی. نادر شاهین آذربایجانا یوروشلری زامانی و فئودال آرا موباریزه‌سی‌نین گوجلندیگی سونراکی ایللرده خانلیق دیگر آذربایجان تورپاقلارینا نیسبتاً آز ضرر چکمیشدی. چونکی ۱۷۳۵-جی ایلده خزرساحیلی ویلایتلر روسیه طرفیندن ایرانا گوزشته گئدیلدیکدن سونرا حسینعلی خانلا دیگر حاکیملر خانلیغین غارت اولونماسی‌نین قارشیسینی آلماق و اؤز حاکیمیّتلرینی قوروماق اۆچون بیر سیرا تدبیرلر گؤرموشدلر. همچنین خانلیقدا قالالار اولدوغوندان، اهالی لازیم گلدیگی تقدیرده سیغیناجاق تاپا بیلیردی. بوتون بونلار آذربایجانین دوشمن هوجوملاریندان و فئودال-آرا موباریزه‌سیندن داها چوخ ضرر چکمیش جنوبلا جنوب-شرق دوزنلیک رایونلاریندان اهالی‌نین قوبا خانلیغینا آخیب گلمه‌سینه سبب اولوردو. بو ایسه خانلیغین ایقتیصادی گوجونون آرتماسینا شراییط یارادیردی. ۱۷۵۷-جی ایلده دربند و شاماخی اطرافیندان بیر سیرا عاییله‌لرین قوبا خانلیغینا کؤچورولمه‌سی خانلیغین حربی گوجونون آرتماسینا کؤمک ائتمیشدی.
دربند، باکی و شاماخی خانلیقلاری ایله موناسیبت‌لر
آغیر وئرگیلرین دربند اهالیسینی ناراضی سالماسی فتحعلی خانا دربندی آلماق اۆچون ایمکان یاراتمیشدی. چونکی فتحعلی خان، دربندی اولدن اله کئچیرمک ایسته‌ایردی. خزر دنیزی ساحیللرینده یئرلشن دربند خانلیغی شیمالدا دارباق، جنوبدا سامور چایلاری، غربده ایسه تاباراسانلا احاطه اولونموشدو. ساحه‌سی ۶۸۰ کوادرات وئرست ایدی. اراضیجه کیچیک و اهالیسی آز اولان خانلیغین قووّه‌سی ائله ده گوجلو دئییلدی. ۱۸.عصرین ایکینجی یاریسیندا یاشامیش روس تاریخچیسی میخایل چوُلکوْو یازیر کی، «محمدحسین خان تبعه‌لرینه ظولم ائتمکله یاناشی اونلاردان مجبوری وئرگی طلب ائدیر، وئرمه‌ینلرین ایسه گؤزلرینی چیخارتدیریردی. خانین بئله حرکتی خالقی هیددتلندیرمیشدی.» ۱۸.عصرین اورتالاریندا دربند تیپیک آذربایجان شهری ایدی. دربند قالاسی‌نین بیر نئچه قاپیسی وار ایدی: جارچی قاپیسی، تورکمن قاپیسی، قیرخلار قاپیسی، دوباری قاپیسی، یئنی قاپی، اورتا قاپی، بایات قاپیسی، قالا قاپیسی، داش قاپی و س.
خارجی سیاست
جنوبی قافقازدا امیرلیگه جان آتان کارتلی-کاخئتییا چاری ۲. ایراکلی ده فتحعلی خانین آذربایجان تورپاقلارینی بیرلشدیرمه سیاستینه موقاویمت گؤستریردی. او، قاراباغ و شکی خانلاری‌نین قوبایا قارشی یؤنلمیش ایتّیفاقینی مودافیعه ائدیردی. فتحعلی خان اؤز دوشمنلرینی مغلوب ائتمک قرارینا گلدی. قاراباغلی ابراهیم خلیل خانا و کارتلی-کاخئتییا چاری ۲. ایراکلی‌یه شکی خانلیغینا قارشی بیرگه چیخیش ائتمگی تکلیف ائتدی.
۱۷۷۱-۱۷۷۲جی ایللرده شراییط قوبا خانلیغی‌نین ضررینه اولاراق دَییشدی. فتحعلی خان مووقّتی اولاراق مودافیعه مؤوقئعینه کئچمه‌لی اولدو. قوبا خانلیغی‌نین حاکیمیّت دایره‌لری روس کونسولونا موراجیعت ائده‌رک قاراباغ خانینی شکی خانی ایله ایتّیفاقدان و قوبا خانلیغینا قارشی عملیاتلاتدان دانیشدیرماغی خواهیش ائتدیلر.
لاکین روسیه فتحعلی خانین خواهیشینی یئرینه یئتیرمه‌دی. اوچ دفعه موذاکیره‌دن سونرا دؤولت شوراسی قرارا آلدی کی، «فتحعلی خانا موستقیل قالماقلا قونشولارین اوندان قوپاردیغی مولکلرین گئری آلینماسیندا روسیه اونا کؤمک ائده بیلمز.» سبب کیمی ایسه «قوبا خانلیغی اراضیسی‌نین ایرانا عایید اولماسی» گؤستریلیردی. اصلینده ایسه خانین حیمایه‌یه کئچمک شرطلری جنوبی قافقازی بیلاواسیطه اله کئچیرمک ایسته‌ین روسیه‌نی قانئع ائتمیردی. دیگر یاندان بو زامان روسیه‌نین دیقّتینی قیریم، دونای، قارا دنیز، پولشا و دیگر بین‌الخالق مسله‌لر داها چوخ دیقّتینی جلب ائدیردی. ای.پوقاچووون باشچیلیغی ایله کندلی موحاریبه‌سی جوشوب-داشماقدا ایدی.
زندلر و گیلانلا موناسیبت‌لر
کریم خان زند قوبا خانینی اوّلجه اونا موختلیف هدیه‌لر وئرمک، اونونلا قوهوم اولماق و باشقا اوصوللارلا روسیه‌دن آییرماغا جهد ائتدی.
دیگر خانلیقلار ایله موناسیبت‌لر
فتحعلی خانین قاراباغ خانلیغینا قارشی تشکیل ائتدیگی بیر نئچه یوروشو هئچ بیر نتیجه وئرمه‌میشدی. ۱۷۸۰-جی ایلده فتحعلی خان اؤز قوشونلاری ایله قاراباغ خانلیغی‌نین اراضیسینه داخیل اولارکن کارتلی-کاخئتییا چاری ۲. ایراکلی ابراهیم خلیل خانیب یاردیمینا شاهزاده‌لریندن گئورگی و داویدین باشچیلیغین آلتیندا قوشون گؤندردی. شاهزاده داوید همچین فتحعلی خانین قوشونلاری‌نین ترکیبینده اولان داغیستانلی موزدلو دؤیوشچولرله دانیشیب اونلاری قوبا خانی‌نین دوشرگه‌سینی ترک ائتمه‌لرینه نایل اولدو. بونون نتیجه‌سینده باش وئرمیش توققوشمادا قوبا قوشونلاری مغلوب اولدو. ۱۷۸۱-جی ایلین اوّلینده فتحعلی خان ۱۳ مینلیک قوشونلا یئنیدن قاراباغا باسقین ائتدی، کور چایی ساحیلینه قدر ایره‌لیله‌دی. بو زامان بیر چوخ کند غارت اولوندو، خئیلی اهالی و مال-قارا قوبا خانلیغینا کؤچورولدو.
جنوبی آذربایجان تاثیرلرینه قارشی موقاویمت
کارتلی-کاخئتییا چارلیغی روسیه حیمایه‌سینی گؤروب، بوتون جنوبی قافقازی اؤزونه تابئع ائتمگی، ایلک نؤوبه‌ده گنجه‌نی توتماغا جان آتیردی. ۲. ایراکلی‌نین نیّتلری قوبالی فتحعلی خانین کسکین موقاویمتینه راست گلدی. او، ۱۷۸۲-جی ایلده ۲. ایراکلی ایله رقابت آپاران سابیق کارتلی چاری آلتی واختانقین نوه‌سی آلئکساندر آمیلاخوارییه اؤز ساراییندا سیغیناجاق وئردی. فتحعلی خان آلئکساندرا گورجو تاختینا یییه‌لنمکده کؤمک ائده‌جگینه سؤز وئردی. بوندان خبر توتان قافقاز خطینده‌کی روس قوشونلاری‌نین کومانداسی پ.س. پوْتیوْمکین ۱۷۸۳-جو ایلین پاییزیندا کیفایت قدر گوجلو حربی دسته تشکیل ائتمگه باشلادی. بیر دسته سولاک چایی‌نین ساحیلینده، کئچمیش سویاتوی کرئست قالاسی‌نین یانینا، باشقا بیری تئرئکین ساحیلینده داریال دره‌سی‌نین گیره‌جگینده دایانمالی ایدی. اگر فتحعلی خان و کنیاز آلئکساندر اؤز نیتلرینی حیاتا کئچیرمگه باشلایاجاقدیلارسا، بو دسته‌لری‌نین بیرینجیسی دربنده دوغرو، دیگری ایسه گورجوستانا ایره‌لیله‌مه‌لی ایدی.
پ.س.پوْتیوْمکین ائ.پوْتیوْمکینه گؤندردیگی ۲۰ یانوار ۱۷۸۷-جی ایل تاریخلی راپورتوندا یازیردی کی، «فتحعلی خانین نوماینده‌سی حاجی ابراهیمی گئری‌یه – سالیانا یولا سالمیشدیر. حاجی ابراهیمله دانیشیغیندان معلوم اولموشدور کی، فتحعلی خان دئیه‌سن شامخال و آوار خانی ایله عئینی‌لشدیریلمه‌مک، گورجو چاری ایراکلی‌یه وئریلمیش ائهئقوقلار اساسیندا روسیه حیمایه‌سینه داخیل اولماق ایسته‌ایر.» ۱۷۸۷-جی ایلین اییونوندا گؤندردیگی راپورتوندا گئنئرال پوْتیوْمکین یازیردی کی، «فتحعلی خان اؤز مأمورو میرزه صادیغی ایمپئراتریچه‌نین حیمایه‌سینه قبول اولونماسی باره‌ده عریضه ایله گؤندرمیشدیر. او، همچین کنیاز پوْتیوْمکی‌نین آدینا مکتوب گؤندرمیشدی.» فتحعلی خان ۲. یئکاتئرینایا مکتوبوندا یازیردی کی، «اؤز تبعه‌لریمله بیرلیکده حیمایه‌یه قبول اولونمامی خواهیش ائدیر، نئجه کی، گورجو چاری ایراکلی اؤز تبعه‌لری ایله بیرلیکده قبول اولونوب.»
سرکرلر خاندانی، شکی خانلیغی و کارتلی-کاخئتییا ایله موباریزه‌لر
فتحعلی خان آلئ-سرکر دودمانی‌نین اوزاقلارا چکیلمیش بو عوضولری‌نین اونون ایشلرینه بیر داها مانع اولا بیلمه‌یه‌جگینه امین اولماسینا باخمایاراق، همین دودمانین حبسده اولان باشقا عوضولری‌نین بئله بیر وضعیت قویوب اوزاق سفره چیخماغا جورأت ائتمیردی. اگر بورادا اولمایارکن، اونلاردان بیری زینداندان قاچماغا مووفّق اولاردیسا، چوخلو طرفدارلاری اولان و هله ده هر شئیین خالقی‌نین خاطیرینده قالدیغی شاماخی خانلیغینا گله‌رک عومومی عوصیان قالدیرا بیلردی. بو ایسه قوبا خانینا تاثیر ائده بیلردی. الده ائتدیگی تورپاقلاردان علاوه اؤز آتا-بابا مولکو ده الیندن چیخا بیلردی. بو ایش همچین خانلیق تاختینا چیخدیغیندان ایگیرمی ایل سونرا ایجراسینا باشلادیغی تدبیرلری پوزا بیلردی. شاماخینی فتح ائتمک ایسه بو تدبیرلر اوغروندا آتیلان ایلک و ان موهوم آددیم ایدی. سالیاندا محمدسعید خان ایکی اوغلو ایله بیرلیکده، باکیدا آغاسی خان اوغلانلاری ایله بیرلیکده، قوبادا ایسه محمدرضا خان قتله یئتیریلدیلر. سرکرلر عاییله‌سی‌نین داها اوچ عوضوو کور ائدیلدی.
بو دؤیوش باره‌ده روس منبعلرینده ده معلوماتلار وئریرلر. گئنئرال پ.پوْتیوْمکین کنیاز ق.پوْتیوْمکین ۱/۱۲/ییون ۱۷۸۷-جی ایل تاریخلی راپورتوندا یازیردی کی، «بیر مودّت اوّل جانقوتای حاکیمی علی سلطان و شکیلی محمدحسن خان فتحعلی خانا قارشی هوجوما کئچمیشلر. اوّللر اونلار فتحعلی خانی سیخیشدیرماغا مووفّق اولموشلار. لاکین فتحعلی خان حیله ایشلده‌رک نینکی تهلوکه‌دن خیلاص اولموش، هم ده دوشمنلری اوزرینده تام غلبه قازانمیشدیر. شکیلی محمدحسن خان و جانقوتایلی علی سلطان دؤیوشده ۱۳۰۰ نفر ایتیرمیش، ۲۴۰۰ نفر، او جومله‌دن علی سلطانین اؤزو اسیر گؤتورولموشدور. شکی خانی قاچماقلا جانینی قورتارا بیلمیشدیر. بوندان سونرا فتحعلی خان شامخالا ۱۰۰ مین مانات وئریب اونو و موزدلولاری ائوه بوراخمیشدیر.» پوْتیوْمکی‌نین یازدیغینا گؤره «بو دؤیوشدن سونرا شاماخی‌یا گیرن فتحعلی خان سرکرلر خاندانی‌نین بوتون عوضولرینی محو ائتمیش، شاماخی اصیلزاده‌لرینی دربنده کؤچورموش، قالان ساکینلرین اوزرینه ایسه باج قویموشدور.»
چار روسیه‌سی و قاجار ایرانی ایله موناسیبت‌لر
شیمالی آذربایجان خانلاری‌نین آغا محمد خان قاجارلا بیرلشمه‌سی خانلارین سیاسی مقصدینی عکس ائتدیریردی. جاواد خان کارتلی-کاخئتییا چاری ۲. ایراکلی‌نین و قاراباغلی ابراهیم خلیل ایتّیفاقیندان ائحتیاط ائدیردی. بو ایتّیفاق گنجه خانلیغی اۆچون تهلوکه‌لی ایدی. ابراهیم خلیل خانلا ۲. ایراکلی آراسیندا گنجه خانلیغی‌نین پایتاختی گنجه شهرینی بؤلوشدورمک باره‌ده راضیلیق مؤوجود وضعیتده ایدی. روسیه‌نین تضییقینی حیسّ ائدن قوبالی شیخ علی خان آغا محمد خان قاجارلا یاخینلاشماسی‌نین اساس سببی او ایدی کی، آغا محمد خان بوتون شیروانین ایداره‌سینی اونا وئرمگی وعد ائدیردی.
بیر نئچه ایل سونرا ایسه حسینقولو خانین روسیه تبعه‌لیگینی قبول ائتمک ایستمه‌سینی گؤرن گئنئرال قوُدوْویچ‌ شیخ علی خانین یانینا بیر ظابیط گؤندره‌رک اونا روسیه‌یه صداقت آندی‌نین متنینه باکی و اطرافلارینی دا سالماغا ایجازه وئرمیشدی. بو سببدن حسینقولو خان ۱۷۹۵-جی ایلین فئورالیندا اؤز نوماینده‌سینی قوُدوْویچ‌ین یانینا گؤندریب آیریجا تبعه‌لیک آندی ایچمگه راضیلیق وئرمگه مجبور اولموشدو.
علاحضرت ایمپئراتریچه‌یه اومید بسله‌ین و روسیه‌نین طرفداری اولان یئرلی حاکیملرین یئکدیل اولماسینا چالیشمالی.
دربنده یاخینلاشان والئریان زوُبوْو گؤردو کی، شیمال طرفدن ۶۰ ساژئن اوزونلوقدا قارشی‌یا چیخمیش بورج قالا دیوارلارینی قورویور، هم ده روس عسگرلری‌نین یئردگیشمه‌سینی تهلوکه آلتینا سالیر. بونا گؤره ده همین بورجو گوجلو آرتیللئرییا آتشینه توتماغی امر ائتدی. لاکین مرمیلر بورجه تاثیر گؤسترمیر، گئری قاییدیردیلار. بونو گؤرن زوُبوْو بو بورجده یوزدن آرتیق دؤیوشچو اولمایاجاغینی ائحتیمال ائده‌رک اونو حمله ایله توتماغی امر ائتدی. گئجه بورونئژ پیادا آلایی‌نین بیر باتالیونو و ایکی روتاسی بورجو آلماغا تشبوث گؤستردی. لاکین ۲۵ نفر دؤیوشچو ایتیردی، ۳۱ نفر آغیر یارالاندی، دئمک اولار کی، بوتون ظابیطلر یارالانمیشدیلار. عئینی زاماندا ۴۱ روس دؤیوشچوسو داش ضربه‌سیندن آغیر یارالانمیشدیلار.
والئریان زوُبوْو کاپیتان سیمونوویچی داغلاردان دربندین گئریسینه آپاران یولو اؤیرنمک اۆچون گؤندردی. داها سونرا بوُلقاکوْوون باشچیلیغی ایله ۶ مین نفرلیک بیر دسته‌نی بو یوللا گؤندردی. بو دسته سرت داغ یولو ایله حرکت ائدیب شهرین جنوب اطرافینا چیخمالی ایدی. بئله‌لیکله، زوُبوْو دربندی تامامیله موحاصیره‌یه آلمالی ایدی. مایین ۴-ده بوُلقاکوْوون دسته‌سی تاباساران کادیسی رستمین بلدچیلیگی ایله اونون مولکلریندن دربندین جنوب طرفینه چیخدی. مایین ۱-ده زوُبوْو دربنده موهوم تکمیل ائتدی. شهردن بیر میل آرالیدا قوبا و دربند سوواریلری کازاکلاری قارشیلادیلار، لاکین قوبالیلار مووفّقیّتسیزلیگه اوغرادیلار.
مایین ۱۰-دا گوندوز ساعات ۳-ده شهرین قاپیلاری روسلارین اوزونه آچیلدی و قالا قاپیسی‌نین آچاری گئنئرال ساوئلیئوه تقدیم اولوندو. شیخ علی خان میتی ایله بیرلیکده زوُبوْوون حوضورونا گتیریلدی. قراف ایمپئراتریچه آدیندان اونون باغیشلاناجاغینی وعد ائتدی. شیخ علی خان خانلیقدان دئوریلدی و فتحعلی خانین قیزی پریجاهان خانیم دربنده حاکیم، شهرین ۱. پیوتر دؤورونده ایشغالی زامانی اونون ایداره‌چیلیگینده ایشتیراک ائدنلردن بیری‌نین اوغلو ایسه نایب تعیین ائدیلدی.
قوبا خانلیغی‌نین ایشغالی
۱۸۰۲.-جی ایلده حسنعلی خان وفات ائتدیکدن آز سونرا شیخ علی خان دربندی یئنیدن قوبا خانلیغینا بیرلشدیریب، عئینی زاماندا باکی خانلیغینا اؤز ایدیعاسینی بیلدیردیکده سیسیانوو بوندان برک شیدّتلنه‌رک دربندی اله کئچیرمک ایسته‌ایردی. او، ۱۸۰۳-جو ایلین یانوار آییندا قراف وورونسووا یازیردی کی، «الوئریشلی واختدا دربندی توتماق لازیمدیر، چونکی بو منه وئریلمیش گؤستریشین عومومی پلانینا اویغوندور.» چار بوتون داغلی حاکیملرین اعتیمادینی ایتیرمکدن چکینه‌رک هله‌لیک قوبا خانلیغینا هوجوما راضیلیق وئرمه‌دی.
بیر سیرا آذربایجان خانلیقلاری آسیلی شکیلده اولسا دا اؤز مؤوجودلوقلارینی قوروماق اۆچون روسیه‌نین تبعه‌لیگینی قوروماق حاقّیندا موقاویله‌لر ایمضالادیلار. ۱۸۰۵-جی ایل مایین ۱۴-ده سیسیانووون کورکچای دوشرگه‌سینده اونونلا قاراباغلی ابراهیم خلیل خان آراسیندا باغلانمیش موقاویله‌یه گؤره روس ایمپئراتوروندان واسسال آسیلیلیغی قبول ائدیلدی. خان خاریجی سیاست صلاحیتلرینی بوتونلوکله روسیه‌یه گوزشته گئتدی و ایلده ۸ مین اشرفی باج وئرمگی عؤهده‌سینه گؤتوردو. روس چاری اؤز نؤوبه‌سینده خان سولاله‌سی‌نین بوتون حوقوقلارینی قوروماغی اوزرینه گؤتوردو. بیر هفته سونرا شکیلی سلیم خانلا دا عئینی مضموندا موقاویله باغلاندی. بوندان سونرا سیسیانوو اؤز حربی قووّه‌لری ایله شاماخی خانلیغی‌نین اراضیسینه داخیل اولدو و شاماخالی مصطفی خانی ۱۸۰۵-جی ایل دئکابرین ۲۷-ده (یئنی اوصوللا ۱۸۰۶-جی ایل یانوارین ۸-ده) روسیه تبعه‌لیگینه کئچمک حاقّیندا موقاویله‌نی ایمضالاماغا وادار ائتدی.
صنعتکارلیق
قوبا خانلیغیندا توخونان خالچالار اؤز کئیفیتینه و بدیعی ترتیباتلارینا گؤره سئچیلیردیلر. دیگر خالچالارا نیسبتاً داها یوکسک قیمتلندیریلیردیلر. خانلیغین امامقولوکند، چیچی، زئیوه و پیره‌بدیل کندلرینده توخونان خالچالار خوصوصیله مشهور ایدیلر. همین خالچالار ساپلارین نازیکلیکلری، ایلمه‌لرین سیخلیغی، رسملری ایله فرقله‌نیردیلر. چیچی کندینده توخونان خیرداگول چیچی، آلچاگول چیچی آدلی خالچالار خاریجی بازارلاردا و یارمارکالاردا ان رواج مال حساب ائدیلیر، موختلیف اؤلکه‌لرین خالچا موتخصیصلری‌نین دیقّتینی جلب ائدیردیلر. خالچا توخوماقلا آنجاق قادینلار مشغول اولوردولار. ۱۹. عصرین اوّللرینده ترتیب ائدیلمیش تصویرلریندن معلوم اولور کی، خانلیق اراضیسینده ۸۵۰ عاییله خالچا و پالاز توخوماقلا مشغول اولوردولار. عاییلهلرین هر بیری ایلده ان آزی بیر خالچا و ایکی پالاز توخویوردو.
علم، ادبیات و تحصیل
قوبا خانلیغی‌نین مشهور آشیقلاریندان بیری ده خالتانلی تاغیدیر. تاغی خالتانلی ۱۷۷۶-جی ایلده قوبانین خالتان کندینده آنادان اولموش، عؤمرونون سونونا قدر بو کندده یاشامیشدیر. بیر چوخ اؤلکه‌لری گزیب-دولاشمیش، اورادا چوخلو آشیقلارلا دئییشمیشدیر. آشیق شعری‌نین اللیدن آرتیق نؤوونده شئعیرلر یازمیشدیر. خالتانلی تاغی ۱۹. عصرین آشیقلاریندان بیریدیر. شیروان مکتبی‌نین قوروجوسو ایدی. «بنزرسن»، «اولماز»، «دئ گؤروم»، «ندی» اونون یارادیجیلیغیندا اساس یئر توتان اثرلردندیر.
فنلرین موختلیفلیگینه باخمایاراق، اونلارین هامیسی بیر مودرّیس طرفیندن تدریس اولونوردو. مدرسه‌لرده یاش فرقی نظره آلینمیر، آیری-آیری یاشلیلار بیر یئرده مشغول اولوردولار. تدریس وسایتی چوخ آز اولدوغوندان طلبه‌لر واختین چوخونو خطلرینی گؤزللشدیرمگه صرف ائدیردیلر. ایستر مکتبلرده، ایسترسه ده مدرسه‌لرده حوسن-خطه خوصوصی دیقّت یئتیریلیردی. مدرسه بیتیرنلرین اکثریتی گؤزل خطه مالیک اولوردو. ان ایستعدادلی طلبه‌نی موعین مودّت شخصن باش روحانی – موجتهدین اؤزو چالیشیردی. موجتهیدلر اکثر حاللاردا طلبه ایله اؤز ائوینده مشغول اولوردولار.
شهرلر و تیجارت
خاریجی تیجارتین اینکیشافینی بیر سیرا مانعه‌لر لنگیدیردی. تاجیریر خانلیغین اراضیسیندن کئچرکن خانلارین خئیرینه رهدار روسومو اؤدمه‌لی ایدیلر. سونسوز موحاریبه لر خانلیق تیجارتی‌نین اینکیشافی اۆچون چوخ جیدی مانعه ایدی. تیجارتده موختلیف چکی و اؤلچو واحیدلریندن ایستیفاده اولونماسی دا تیجارتین اینکیشافینا انگل تؤره‌دن اساس سببلردن بیری ایدی. قوبا باکی ایله سیخ تیجارت ایقتیصادی علاقه‌لری ساخلاییردی. قوبادان باکی‌یا ماللاری آرابالاردا، چوخ واخت کاروانلارلا داشیییردیلار. قوبادان باکی‌یا بوغدا، آرپا، قیزیل بویا، خالچالار، موختلیف ماهوت شاللار، آغاج-مئشه معمولاتی، اودون، موختلیف نؤوع تاختالار و دیگر ماللار آپاریلیردی.
وشئو ده سوس
وشئو ده سوس - (Vișeu de Sus) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 15037 نفر ایمیش بۇ شهر مارامورش بؤلگه سینده یئرلشیب. و 427 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[وشئو ده سوس]]
ریچفیلد، مینه‌سوتا
ریچفیلد، مینه‌سوتا (Richfield, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.72 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 35228 نفر دیر.
کن ویلینقهام
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کریستوفر سی. بوون
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۸۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
لورنزو جیمز هنری
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lorenzo James Henrie»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
مایکل لاهتی
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:هنکاک، میشیقان دوغوملولار
بیل بیکسبی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bill Bixby»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
حیات (قزئت)
نشرینه قارشی تضییقلر
سانسور کومیته‌سی‌نین قافقاز جانیشینلیگینه موراجیعتینده علی بیگ حسین‌زاده‌نین و احمد بیگ آغااوغلونون "ایسلامین تمیزلیگی و ایلکینلیگینی قوروماق اۆچون" چاریزمه و روسلارا قارشی باریشماز مؤوقئعده دایانماسی دا قئید اولونوردو. ائرمنیلر علی بیگ حسین‌زاده‌نین و احمد بیگ آغااوغلونون رئال بیر قووّه کیمی فورمالاشماسیندان قورخوردولار.
شان بارتلت
شان بارتلت (اینگیلیسجه: Shaun Bartlett) (دوْغوم:October 31, 1972 Cape Town) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. جنوبی آفریقا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
دوایت ام. سابین
'''دوایت ام. سابین''' (اینگیلیسجه: Dwight M. Sabin) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و مینسوتا ایالتین سناتور ایدی. ۱۸۴۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
توماس فلورنوی فوزتر
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۴۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:قرینزبورو، جورجیا دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
کوکر کریک، تنسی
کوکر کریک (اینگیلیسجه: Coker Creek, Tennessee) آمریکانین تنسی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
غول (فیلم ۱۹۵۶)
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۶-جی ایل فیلملری بؤلمه:آمریکانین درام فیلملری بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رومانلارینا اساسلانان فیلملر بؤلمه:مووضوسو کند ائوینده گئچن فیلملر بؤلمه:آمریکانین آرشیو فیلملری بؤلمه:وارنر بروس فیلملری
جین برکین
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
ادژو
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
پوزیولوک اوچاستکا ناقایوسکوقو لزنیچزتوا
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
خوزه خوزه
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر بؤلمه:۱۹۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:Bossa nova musicians بؤلمه:Bossa nova singers بؤلمه:Deaths from pancreatic cancer بؤلمه:Deaths from cancer in Florida بؤلمه:Hispanic and Latino American male actors بؤلمه:Latin Grammy Lifetime Achievement Award winners بؤلمه:Latin Recording Academy Person of the Year honorees بؤلمه:Latin pop singers بؤلمه:مکزیکو سیتی دوغوملو کیشی اویونچولار بؤلمه:Male jazz musicians بؤلمه:Mexican jazz musicians بؤلمه:Mexican male film actors بؤلمه:Mexican male singers بؤلمه:Mexican people of Spanish descent بؤلمه:Musicians from Mexico City بؤلمه:Singers from Mexico City بؤلمه:۲۰. یوز ایلده مکزیکلی کیشی اویونچولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده مکزیکلی شارکیچیلار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده کیشی شارکیچیلار بؤلمه:۲۱.
جناب دیدز شهره گئدیر
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۶-جی ایل فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکانین کومدی-درام فیلملری بؤلمه:آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر بؤلمه:تلویزیونا اویارلانمیش فیلملر بؤلمه:فرانک کاپرانین فیلملری بؤلمه:نیویورک حاقیندا فیلملر بؤلمه:آمریکانین ملودرام فیلملری
پاول وربا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
نیکولاس فارل
نیکولاس فارل (اینگیلیسجه: Nicholas Farrell) بریتانیالی اوْیونچو.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nicholas Farrell»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فیلیش
فیلیش - (Filiași) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 16900 نفر ایمیش بۇ شهر دولژ بؤلگه سینده یئرلشیب. و متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.
دایقو تاکاهاشی
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ساردیس، تنسی
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
لیمزینو، روسیه
لیمزینو، روسیه (Lymzino Лымзино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
رهبرین اوزو
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۳-جو ایل فیلملری بؤلمه:جک کینینین فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری