cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لیندا ام. لوپز
'''لیندا ام. لوپز''' (اینگیلیسجه: Linda M. Lopez) آمریکالی سیاستچی قادین ، دموکرات حزبینین عوضوو و نیومکزیکو ایالتین سناتور ایدی. ۱۹۶۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
مرسدس، تکزاس
مرسدس، تکزاس (Mercedes, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 5.1 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 15570 نفر و اها‌لی سیخلیغی 614.4 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
۲۰۰۸-جی ایلده رواندا
بۇ مقاله ۲۰۰۸-جی ایلینده رواندادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۸-جی ایلده آفریقا بؤلمه:۲۰۰۸-جی ایلده اؤلکه‌لر
برایان اوهالوران
برایان اوهالوران (اینگیلیسجه: Brian O'Halloran) آمریکالی اوْیونچو. ۲۰ دسامبر ۱۹۶۹ ‏ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Brian O'Halloran»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
بیل کترون
بیل کترون (اینگیلیسجه: Bill Ketron) آمریکالی ایش آدامی و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و تنسی ایالتین سناتور ایدی. ۱۹۵۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:کینقزپرت، تنسی دوغوملولار بؤلمه:مورفریزبورو، تنسی دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
ژیلمار رینالدی
ژیلمار رینالدی (اینگیلیسجه: Gilmar Rinaldi) (دوْغوم:January 13, 1959 Erexim, Rio Grande do Sul) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
پامبیق
پامبیق یا پنبه — پامبیق کوْلوندان ( گوسسیپیوم ) ییغیلان لیفلر توْپ‌لومو.
یئتیشرکن گوْل‌داکی قوتوجوق آچیلیر. اوْنون ایچینده‌کی لیفلر ال و یا اؤزل ماشینلارلا ییغیلاراق پامبیق منطقه‌لرینه توْپ‌لانیر و اوْرادان پامبیق فابریکالارینا داشیناراق لیفلر توْخوملاردان آیریلیر. اۇزون لیفلر: ۲۰–۲۵میلیمتر آیریلاراق پارچا توخونماسینا ایستیفاده ائدیلیر. کیچیک لیفلر ایسه طیب اۆچون و پارتلاییجی ماده‌لرین حاظیرلانماسیندا ایستیفاده ائدیلیر.
تارا
تارا (Tara) (Тара) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و اومسک اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۷۳۱۸ نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
هپوکسیلین
هپوکسیلین (Hepoxilin) بیر اورقانیک بیلشیک.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hepoxilin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
دوگونبدان
دوگونبدان کوهگیلویه و بویراحمد اوستانی‌ نین گچساران بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۹۶٬۷۲۸ نفر جمعیتی واردیر.
مؤیدالدوله
مؤیدالدوله (اینگیلیسی‌جه: Mu'ayyad al-Dawla) قدیم ایران شاهی.۹۸۱–۹۸۳ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آتاسی رکن‌الدوله دیلمی دیر. و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا فخرالدوله دیلمی واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.
دوگونبدان
قایناقلار
بؤلمه:گچساران بؤلگه‌سی بؤلمه:کوهگیلویه و بویراحمد اوستانی‌نین شهرلری
اسپرینقر، نیومکزیکو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Springer, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:نیومکزیکو ایالتین شهرلری
ویلکینزون، ایلینوی
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مشیره
مشیره (اینگیلیسیجه: El Mechira) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۱۲۹۰۸ نفردیر و ۱۹۲۲۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
سستریره
سستریره (ایتالیاجا: Sestriere) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۲۹ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۰۳۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sestriere»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
آیقالی (هیندوستان)
آیقالی (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Aigali) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
کارل مارون
کارل مارون (Karl Maron، دوْغوم تاریخ:1213، اؤلوم تاریخ:2 February 1975 aged 71)) آلمانلی یازیچی
یاشاییش
بۇ آلمانلی یازیچی برلین پروسدا آنادان اوْلوب و برلین آلمان دموکراتیک جومهوریتیدا دؤنیاسین دییشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلمان یازیچیلاری بؤلمه:برلینلی سیاستچیلر
جوئل مک‌نیلی
جوئل مک‌نیلی (اینگیلیسجه: Joel McNeely) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، بسته‌چی، شارکی یازیچی و موسیقیچی - پاپ، فانک، سول، سافت راک، جاز، کلاسیک، ریتم اند بلوز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. جوئل مک‌نیلی ۲۸ مارس ۱۹۵۹ ‏ تاریخینده مدیسن، ویسکانسین شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
زابسیکویل، تکزاس
زابسیکویل (اینگیلیسجه: Zabcikville, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۴۰ نفر ایدی.
کروقلانه
کروقلانه (لهیستانجا: Kruglany) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پودلاسکی اوستانینده یئرلشیر.
پوئنیاقو سول قاردا
پوئنیاقو سول قاردا (ایتالیاجا: Puegnago sul Garda) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۲۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 3286 نفر ایمیش.
کروقلانه
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kruglany»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
پوئنیاقو سول قاردا
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Puegnago sul Garda»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
شورا سوره‌سی
بندانگشتی|200px
بیر ده باخ
قورآن سوره‌لری
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:سوره‌لر
المر، نیوجرسی
المر (اینگیلیسجه: Elmer, New Jersey) آمریکانین نیوجرسی ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۹۳ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۱۳۱۰ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:المر، نیوجرسی بؤلمه:آمریکا شهرلری
هورنی لومنا
هورنی لومنا (چک‌جا: Horní Lomná) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۵۹ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۲۴٫۶۶ کیلومتر موربّع ایدی و موراوی-سیلزی اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Horní Lomná»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
۱۵۸۵-جی ایلده ایسکاتلند
بۇ مقاله ۱۵۸۵-جی ایلینده ایسکاتلنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
دؤولت
Monarch – James VI
قایناقلار
بؤلمه:۱۵۸۵-جی ایلده ایسکاتلند
ولادیمیر کوپن
ولادیمیر کوپن (Wladimir Köppen) روسیه و آمریکالی بیلیم اینسانی. ۹۳  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۲ ژوئن ۱۹۴۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ولادیمیر کوپن سن پترزبورق دولتی بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wladimir Köppen»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
کارلوس فرنک
کارلوس فرنک (Carlos Frenk) بیلیم اینسان. ۲۷ اوْکتوبر ۱۹۵۱ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carlos Frenk»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
جان دونکان.اس.
جان دونکان.اس. (اینگیلیسجه: John Duncan Sr.) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. تنسی بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ایکینجی دونیا ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. ۱۹۱۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۸۸ میلادی ایلینده پروستات سرطان نوخوشلوق سبب ایله حیاتین دَییشدی.
کاونت بیسی
کاونت بیسی (اینگیلیسجه: Count Basie) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. کاونت بیسی ۲۱ آقوست ۱۹۰۴ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۶ آوریل ۱۹۸۴ میلادی تاریخینده Hollywood, Florida شهرینده وفات ائدیب.
الیسن هیز
الیسن هیز (اینگیلیسجه: Allison Hayes) آمریکالی مانکن و اوْیونچو ۴۶  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۷ فوریه ۱۹۷۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Allison Hayes»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۱۷۷۰-جی ایلده ایسپانیا
بۇ مقاله ۱۷۷۰-جی ایلینده ایسپانیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۷۰-جی ایلده ایسپانیا
بوسترینق، مینه‌سوتا
بوسترینق، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه:Bowstring, Minnesota ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و مینسوتا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bowstring, Minnesota»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
روجر کئیلرو
روجر کئیلرو (اینگیلیسجه: Róger Calero) آمریکالی سیاستچی ، ۱۹۶۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
۳۴ کودی
۳۴ کودی (اینگیلیسجه:34 Kudi) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تلکوم ایندونزیا
تلکوم ایندونزیا (اینگیلیسجه: Telkom Indonesia) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲۳٬۸۷۶ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Telkom Indonesia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
هپتیل‌پارابن
هپتیل‌پارابن (Heptylparaben) بیر اورقانیک بیلشیک. فنول  کیمی تانینیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Heptylparaben»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
آوقوستین رید هومفرئی
آوقوستین رید هومفرئی (اینگیلیسجه: Augustin Reed Humphrey) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۵۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۳۷ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
زولتان زیبور
زولتان زیبور (اینگیلیسجه: Zoltán Czibor) (دوْغوم:10828 Kaposvár) بیر فوتبالیست. ماجاریستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کئی. ام. دودی
کئی. ام. دودی (اینگیلیسجه:K. M. Doddi) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تریخس
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Torrijos»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
پانج درا
پانج درا(اینگیلیسجه:Panj Dhera) هیندوستان اؤلکه‌سینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
کوو، آریزونا
کوو، آریزونا (اینگیلیسجه:Cove, Arizona ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۹۴۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و آریزونا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cove, Arizona»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۱۹۳۳-جو ایلده برزیل
بۇ مقاله ۱۹۳۳-جو ایلینده برزیلده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
هراکلیا دؤیوشو
''هراکلیا دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Heraclea) روم جومهوریتی و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.باسیلیکاتا و ایتالیا یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو یونان غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Heraclea»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار
اوریون کلمنز
اوریون کلمنز (اینگیلیسجه:Orion Clemens) آمریکالی سیاستچی کیکوک شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۹۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:هانیبال (میزوری) دوغوملولار بؤلمه:کیکوک، آیووا دوغوملولار بؤلمه:تنسی جومهوریتچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
ایریک وولفسن
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
لیندا ام. مکقی
'''لیندا ام. مکقی''' (اینگیلیسجه: Linda M. McGee) آمریکالی سیاستچی قادین ، دموکرات حزبینین عوضوو. ۱۹۴۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:مریان، قوزئی کارولینا دوغوملولار
کوپتسوو، ولادیمیر اوبلاستی
کوپتسوو، ولادیمیر اوبلاستی (Koptsevo, Vyaznikovsky District, Vladimir Oblast Копцево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
آلانتون، ویرجینیا
آلانتون (اینگیلیسجه: Alanton, Virginia) آمریکانین ویرجینیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:ویرجینیابیچین تاریخی بؤلمه:آمریکا شهرلری
احمد علی (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۸)
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
مونمو (ایمپیراتور)
مونمو (ایمپیراتور) (اینگیلیسی‌جه: Emperor Monmu) بیر ایمپیراتور ایدی. ۶۹۷–۷۰۷ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:شاهلار
۸. یوز ایل
---Sidenote START---
۸. یوز ایل، ۷۰۱دن ۸۰۰ قدر داوام ائتمیش  عصردیر.
قوام دؤیوشو (۱۹۴۱)
''قوام دؤیوشو (۱۹۴۱) (اینگیلیسجه: Battle of Guam (1941)) ژاپون ایمپیراتورلوغو و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.گوام و بؤیوک اوقیانوس یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو ژاپون غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Guam (1941)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:قوامین تاریخی بؤلمه:۱۹۴۱-جی ایلده ژاپون
زخرف سوره‌سی
بندانگشتی|200px
زخرف سوره‌سی، قورآن-کریمین ۴۳-جو سوره‌سی‌دیر و ۸۹ آیه‌سی واردیر.
بیر ده باخ
قورآن سوره‌لری
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:سوره‌لر
۱۷۱۶-جی ایلده نوروژ
بۇ مقاله ۱۷۱۶-جی ایلینده نوروژده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اؤلوملر
[[File:Tittelkobberet på førsteutgaven av Dorothe Engelbretsdatters bok Taare-Offer, 1685..jpg|thumb |right |100 px|[[Dorothe Engelbretsdotter]]
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۱۶-جی ایلده نوروژ
کارلوس قروستیسا
کارلوس قروستیسا (Carlos Gorostiza) رومانچی و یازیچی - ۷ ژوئن ۱۹۲۰ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۶  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۹ ژوئیه ۲۰۱۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی ایسپانیا دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carlos Gorostiza»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
قروه (ابهر)
قروه (ابهر) کندی ابهر بؤلگه‌سینین، ابهر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو و حومه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.
اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲,۸۱۸ نفر اهالیسی و ۷۲۱ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱,۴۱۹ نفری کیشی و ۱,۳۹۹ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۲,۲۱۱ نفری ساوادلی و ۳۶۷ نفری ساوادسیزدیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:ابهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
صحینات(اهواز)
صحینات (فارسجا: صحینات), کندی خوزیستان اوستانینین اهواز بؤلگه‌سینین، مركزئ بؤلومو و  غیزانیه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
صحینات کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 156 نفر اهالیسی و 28 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 68 نفری کیشی و 88 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 66 نفری ساوادلی و 59 نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:اهواز بؤلگه‌سی‌نین کندلری
قرین‌اکرز، فلوریدا
قرین‌اکرز، فلوریدا (Greenacres, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۵٫۳  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۷۵۷۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۲۶۳۱٫۴ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Greenacres, Florida»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فلوریدا ایالتین شهرلری
مقی لاسون
مقی لاسون (اینگیلیسجه: Maggie Lawson) آمریکالی اوْیونچو ۱۹۹۶–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پرولتارایسکای، وولوقدا اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
سی وی بوی
سی وی بوی (C. V. Boys) بیلیم اینسان.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«C. V. Boys»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
داش تیمور(سویوق‌بولاق)
داش تیمور مهاباد بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده‌کی غربی مکریان قصبه‌سینه تابع اوْلان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۸۴ نفر(۱۴ عائیله) اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی‌نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.
خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
قایناقلار
بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی بؤلمه:مهاباد بؤلگه‌سینین یاشاییش یئرلری
یانکی مووده
یانکی مووده (لهیستانجا: Janki Młode) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Janki Młode»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
محمد عاکیف ارسوی
محمد عاکیف ارسوی (تورکیه تورکجه‌سی: Mehmet Âkif Ersoy) بؤیوک آدلین شاعیر، یازیچی، سیاست‌چی و ایستیقلال مارشینین یازاری دیر. چاناق قلعه داستانی، بولبول و صفحات ان اؤنملی اثرلریندن دیر. ایکینجی مشروطیت دؤنمینده صراط المستقیم (سوْنرالار سبیل الرشاد آدلانیب) درگیسی‌نین باش یازاری ایدی.
دوغوم و اوشاق‌لیق ایل‌لری
محمد عاکیف ارسوی ۱۸۷۳-نجی میلادی ایلین دسامبر آییندا ایستانبولدا فاتیح ایلچه‌سینین قارا گومروکونون ساری گؤزل محله‌سینده آنادان اوْلوب دور. قایناق‌لارا گؤره آتاسی آرناووت (آلبانیالی) کؤکلی و آناسی بوخارادان آنادولویا گلمیش عایله‌دن ایدی. محمدین آتاسی چاناق قلعه‌نین بایرامیچ ایلچه‌سینده ایمام اولماغی و اونون ایلک اوشاق‌لیق چاغلارینین بایرامیچ‌ده گئچمه‌سی اۆچون دوغوم یئری بایرامیچ ثبت اوْلوب دور.
اؤگرنمه ایل‌لری
اؤز چاغینین رسملری ایله ۴ یاش ۴ آی ۴ گونی اولغاچ، ایستانبولون فاتیح ایلچه‌سینده اوْلان امیر بخاری محله مکتبینه گئتدی. اوچ ایل سوْنرا ایبتیدایی مکتبه گئچیب آتاسی یانیندا عربجه‌نی اؤگرنمه‌یه باشلادی. اوْرتا اؤگرنمه اۆچون ۱۸۹۲-نجی میلادی ایل‌ده فاتیحین روشدیه مرکزینه گئدیب بیر چاغدا فاتیح مسجیدینده فارس دیلین داها اؤگرندی. اوْرتا اؤگرنمه‌سینین سوْنوندا تۆرکجه، عربجه، فارسجا و فرانسه‌جه ده یوکسک مهارته یئتیشدی.
زیراعت باخانلیغیندا گئچن ایل‌لری
محمد ۱۸۹۳-نجی و ۱۹۱۳-نجی میلادی ایل‌لر آراسیندا زیراعت باخانلیغیندا ایشله‌ییب بیر معمور اولاراق چوخلو منطقه‌لری گزیپ خلق و خلقین قایغیلاری ایله تانیش اولدی. ۱۸۹۹-نجی میلادی ایلده، محمد امین بی قیزی اوْلان، عیصمت خانیم لا ائوله‌نیب بۇ ائوله‌نمه‌نین نتیجه‌سی ۵ اوشاق، جمیله، فریده، سۇادی، امین و طاهیر، ایدی.
آیریلیق فیکری ناسیل گیردی سیزین بئینینیزه
محمد عاکیف ارسوی اؤز ادبی یارادیچیلیغیندا عثمانلی ایمپیراطورلوغونون توشمه‌سیندن آیدینجا ناراحات‌لیغین بیلدیرردی و میلیّتچیلیگی بۇ اولایین سببلریندن بیلردی.
قایناقلار
بؤلمه:تورک ادبیاتی بؤلمه:تورک شاعیرلر بؤلمه:تورک یازیچیلار بؤلمه:کیمسه‌لر
نویو اسکالا
نویو اسکالا (اینگیلیسجه: Nevio Scala) (دوْغوم:November 22, 1947 لوتزو آتستینو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
میخالوویتسه (لیتومیریتسه)
میخالوویتسه (لیتومیریتسه) (چک‌جا: Michalovice (Litoměřice District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۵۱ نفر ایمیش و اوستی ناد لابم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
مارتین بوسر
مارتین بوسر (Martin Bucer، دوْغوم تاریخ:November 11, 1491، اؤلوم تاریخ:February 28, 1551) آلمانلی یازیچی
میخالوویتسه (لیتومیریتسه)
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Michalovice (Litoměřice District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
مارتین بوسر
قایناقلار
بؤلمه:آلمان یازیچیلاری
تورسیلا باجا
تورسیلا باجا (اینگیلیسجه: Torrecilla Baja) آمریکادا یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۴۰۴ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۳۶۵ هید
۳۶۵ هید (اینگیلیسجه:365 Head) هیندوستان اؤلکه‌سینین راجستان ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
دولای (هیندوستان)
دولای (هیندوستان) (اینگیلیسجه:Dulai) هیندوستان اؤلکه‌سینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
Dulai
هپتیل استات
هپتیل استات (Heptyl acetate) بیر شیمیایی ماده. هپتیل استات استات گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطه‌سی −50 C دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
مریتا آن آلیسون
مریتا آن آلیسون (اینگیلیسجه:Merita Ann Allison) آمریکالی سیاستچی اسپارتنبورق شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۱۹۴۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:گونئی کارولینا جومهوریتچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
کولرتو کاستلنووو
کولرتو کاستلنووو (ایتالیاجا: Colleretto Castelnuovo) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۵۸ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۸۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Colleretto Castelnuovo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
۱۹۶۶-جی ایلده ویئتنام
بۇ مقاله ۱۹۶۶-جی ایلینده ویئتنامدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
واودرویل، ویسکانسین
واودرویل (اینگیلیسجه: Vaudreuil, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
۱۹۶۶-جی ایلده ویئتنام
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۶-جی ایلده ویتنام بؤلمه:۱۹۶۶-جی ایلده اؤلکه‌لر
آنقرمونده
آنقرمونده (Angermünde) آلمانین  براندنبورق ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۵۰ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۵۹۷ نفر دیر. بۇ شهرین ۳۲۶٫۴۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار.
واودرویل، ویسکانسین
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آنقرمونده
قایناق‌لار
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp - آلمانین آمار  ایداره سی
گؤرونتولر
بؤلمه:آلمان شهرلری
جوزف سیمون
جوزف سیمون (اینگیلیسجه: Joseph Simon) یهودی آمریکالی وکیل و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۵۱ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۳۵ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۵۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۳۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:اورقن جومهوریتچیلر
دخان سوره‌سی
بندانگشتی|200px
دخان سوره‌سی، قورآن-کریمین ۴۴-جو سوره‌سی‌دیر و ۵۹ آیه‌سی واردیر.
مرکل، تکزاس
مرکل، تکزاس (Merkel, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 119.6 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 2590 نفر دیر.
دخان سوره‌سی
بیر ده باخ
قورآن سوره‌لری
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:سوره‌لر
مرکل، تکزاس
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
لتیسیا سدیه
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
وینستون اچ. بوستیک
'''وینستون اچ. بوستیک''' (Winston H. Bostick) آمریکالی بیلیم اینسانی. 5909 تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۴  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۹ ژانویه ۱۹۹۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. وینستون اچ. بوستیک شیکاقو بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Winston H. Bostick»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
چارلز جی. فاکنر
'''چارلز جی. فاکنر''' (اینگیلیسجه:Charles J Faulkner) آمریکالی وکیل، سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو. آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین ایچ ساواشیندا ایشتیراک ائدیب.
چجیا
چجیا (ایتالیاجا: Ceggia) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 6129 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ceggia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بوشطاطه
بوشطاطه (اینگیلیسیجه: Bouchtata) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
۱۴۴۷-جی ایلده ایرلند
بۇ مقاله ۱۴۴۷-جی ایلینده ایرلنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
۱۶ سپتامبر
۱۶ سپتامبر: مکزیک موستقیلی‌یینی اعلان ائتدی؛ مالزی دؤولتی یارادیل‌دی. ￼
۱۹۰۸ — ویلیام دورانت طرفین‌دن "جنرال موتورز" شیرکتی تأسیس ائدیل‌دی.
۱۹۱۸ — روسیه‌ده "قیرمیزی بایراق نیشانی" تأسیس ائدیل‌دی.
۱۹۶۳ — مالزی دؤولتی یارادیل‌دی.
۱۹۷۸ — ایرانین طبس شهرین‌ده باش وئرن زلزله ۱۵ مین آدامین اؤلومونه سبب اولدو.
۱۹۹۹ — وولقودونسک‌ده‌کی ترور عملین‌ده ۱۹ نفر هلاک اولدو.
بؤلمه:۱۶ سپتامبر بؤلمه:ایلین گونلری بؤلمه:سپتامبر آیی‌نین گونلری
بیل کلای
بیل کلای (اینگیلیسجه: Bill Clay) آمریکا-آفریقالی ایش آدامی، یازیچی و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. سنت لوئیس بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۳۱ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
اسپرنق ولی، ایلینوی
اسپرنق ولی، ایلینوی (Spring Valley, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۹٫۳۳  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۵۵۸ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۲۷۵٫۷۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Spring Valley, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایلینوی ایالتین شهرلری
شارون ایسپرینقز، کانزاس
شارون ایسپرینقز (اینگیلیسجه: Sharon Springs, Kansas) آمریکانین کانزاس ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۷۵۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ایستان، وولوقدا اوبلاستی
ایستان، وولوقدا اوبلاستی (Stan, Kaduysky District, Vologda Oblast Стан) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
هریرود دؤیوشو
''هریرود دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of the Arius) بۇ وۇروشون سوْنو سلوکیلر ایمپیراتورلوغو غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of the Arius»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:سلوکیلر ایمپیراتورلوغونوندؤیوشولری
بالاقانزک
بالاقانزک (Balagansk Балаганск) روسیه اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سیدیر 1654 میلادی ایلینده تاسیس اولونوب.
کروچ بورک
کروچ بورک (لهیستانجا: Kruczy Borek) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kruczy Borek»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
هپتانویک اسید
هپتانویک اسید (Heptanoic acid، Энантовая кислота) بیر شیمیایی ماده. مایع حالتینده تاپیلار.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Heptanoic acid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
جان دوودی
جان دوودی (اینگیلیسجه: John Dowdy) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۹۱۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۹۵ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۱۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۹۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:ویکو، تکزاس دوغوملولار بؤلمه:آتن، تکزاس دوغوملولار
کونهاتا، میسیسیپی
کونهاتا (اینگیلیسجه: Conehatta, Mississippi) آمریکانین میسیسیپی ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۳۴۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مانسار
مانسار (اینگیلیسجه:Manesar) هیندوستان اؤلکه‌سینین هاریانا ایالتینده بیر شهر دیر. بۇ شهرده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قوادالسته دؤیوشو
''قوادالسته دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Guadalacete) کورتوبا امیرلیگی و آستوریاس کراللیغی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.تولدو و ایسپانیا یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Guadalacete»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:آستوریاس کراللیغینین ساواش‌لاری بؤلمه:کورتوبا امیرلیگینین ساواش‌لاری
سی ای وین-ویلیامز
سی ای وین-ویلیامز (C. E. Wynn-Williams) بیلیم اینسان.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«C. E. Wynn-Williams»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
۱۷ سپتامبر
۱۷ سپتامبر: موریس کشف اولونموش‌دور؛ شوروی قوشون‌لاری لهیستان اراضی‌سینه سوخولموشلار.
۱۵۹۸ — هولند دنیزچی‌لری موریسی کشف ائتمیش‌لر.
۱۹۰۰ — اوسترالیا ایتفاقی‌نین یارادیلدیغی اعلان اولونموش‌دور.
۱۹۲۲ — برلین‌ده دونیادا ایلک دفعه سس‌لی فیلمین ایجتیماعی نوماییشی کئچیریلمیش‌دیر.
۱۹۳۹ — شوروی قوشون‌لاری دئمک اولار کی، هئچ بیر موقاویمته راست گلمه‌دن، لهیستان سرحدلرینی کئچمیش و اونون شرق قیسمتینی ایشغال ائتمیش‌لر.
۱۹۵۴ — یئنی تورپاق‌دا شوروی آتوم زیبیل‌خاناسی یارادیلمیش‌دیر.
پیکسار
پیکسار (اینگیلیسجه: Pixar) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت انیمئیشن، فیلم و بیلگی‌سایار ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. باش مرکزی امری ویل، کالیفورنیا شهرینده یئرلشیر.
۱۷ سپتامبر
۱۹۸۸ — سئول‌دا ۲۴-جو یای اولمپیک اویون‌لاری‌نین آچیلیشی اولموش‌دور.
پیکسار
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pixar»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
۱۷ سپتامبر
۱۹۹۱ — لینوس توروالدس لینوکس عملیات سیستمی‌نین باشلانغیج کودونو نشر ائتدیرمیش‌دیر.
بؤلمه:۱۷ سپتامبر بؤلمه:ایلین گونلری بؤلمه:سپتامبر آیی‌نین گونلری
۱۹۹۳-جو ایلده ایتالیا
بۇ مقاله ۱۹۹۳-جو ایلینده ایتالیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اؤلوملر
]] |title=Ferruccio Lamborghini, 76, Dies; A Top Maker of Stylish Sports Cars |first=Alan |last=Cowell |url=https://www.nytimes.com/1993/02/22/obituaries/ferruccio-lamborghini-76-dies-a-top-maker-of-stylish-sports-cars.html|newspaper=New York Times |publisher=The New York Times Company |location=New York City, New York |issn=0362-4331 |date=22 فوریه 1993 |accessdate=18 November 2019 |archiveurl= |archivedate=11 August 2012 |url-status=live }}
مدینا د لاس ترس
مدینا د لاس ترس (ایسپانجا: Medina de las Torres) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و باداخس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۸۷٫۴ کیلومتر موربّع دیر. ۵۲۹ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۱۲۵۶ نفر دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Medina de las Torres»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
سویوت تورکجه‌سی
سوْیوْت تورکجه‌سي و يا سوْیوْت توُکا تورکجه‌سي (ائله‌جه سوْیوْت-توُغکا، سوْييت-دوْخا، سوْييت-توُها آدلانير) (روسجا: Сойо́тско-цата́нский язык یا دا  сойо́тский)- تورک دیل‌لری ایچینده  توُواجا، توْفاجا و کؤک موْنچاقجایا یاخین بیر تورک لهجه‌سی‌دیر. ايکي ديالکته و يا آغیزا بؤلونور: بيرينجيسي، بورياتيا دا سوْیوْت تورکلري‌ طرفیندن دانيشديقلاري سوْیوْتجا (سوْییت) يوخ اولماق اوزره دير.ايکينجيسي، موغولیستان ین دارهات یؤره‌سینده موغولجا دا چاتان (موغولجا:چاتان: Цаатан ) آدلانان توُکا (دوُخا) (دوُخا تورکجه‌سينده: тyъha) ديلي‌دير. توُکا تورکجه‌سی ده موغولیستاندا یئنی اویغور اوُرانهای دیلی و چاتان دیلی اولماق اوزرره یئنه ایکی آغیزا بؤلونور.
2000-جي ايللرين اول‌لرينده سوْیوْت تورکجه‌سي اوچون کيريل اليفباسي نا اساسلانان اليفبا قبول ائديلدي. بو اليفبا سوْیوْت تورکلري نين اوشاق‌لاري اوچون نظرده توتولان ديل اؤيرنمه کيتابيندا و سوْیوْتو اؤيره‌دن تدريس کيتاب‌لاريندا ايستيفاده اولونور. بو گون موغول‌لارين فعال اولدوغو بورياتيادا سوْیوْت تورکلري اؤز ديل‌لري‌نين محوي ايله اوز-اوزدير.
سویوت کیریل الیفباسی
اتک یازی‌لار
بؤلمه:تورک دیللری بؤلمه:التصاقی دیللر بؤلمه:آلتای دیللری
مونجونق چوسان
مونجونق چوسان (اینگیلیسی‌جه: Munjong of Joseon) بیر شاهزاده ایدی. ۱۸ مئی ۱۴۵۰ – ۱۴ مئی ۱۴۵۲ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا دانجونق چوسان واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.
بؤلمه:شاهلار
۷. یوز ایل
---Sidenote START---
۶۰۱دن ۷۰۰ قدر داوام ائتمیش عصردیر.
یونا، جورجیا
یونا، جورجیا (اینگیلیسجه:Yonah, Georgia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۰۷ نفر ایمیش و جورجیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yonah, Georgia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
حصارقاجار (ابهر)
حصارقاجار (ابهر) کندی ابهر بؤلگه‌سینین، ابهر بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو و حومه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.
اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۳۳۰ نفر اهالیسی و ۹۴ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۷۴ نفری کیشی و ۱۵۶ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۲۲۹ نفری ساوادلی و ۷۴ نفری ساوادسیزدیرلار.
جاثیه سوره‌سی
بندانگشتی|200px
حصارقاجار (ابهر)
قایناقلار
بؤلمه:ابهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
جاثیه سوره‌سی
جاثیه سوره‌سی، قورآن-کریمین ۴۵-جی سوره‌سی‌دیر و ۳۷ آیه‌سی واردیر.
بیر ده باخ
قورآن سوره‌لری
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:سوره‌لر
تارکو-ساله
تارکو-ساله (Tarko-Sale) (Тарко-Сале) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و یامالو-ننتسنده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۰۳۹۸ نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
۲۰۰۷-جی ایلده رواندا
بۇ مقاله ۲۰۰۷-جی ایلینده رواندادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۷-جی ایلده آفریقا بؤلمه:۲۰۰۷-جی ایلده اؤلکه‌لر
۳۸ کالتور
۳۸ کالتور (اینگیلیسجه:38 Kalthur) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آسا بیقز
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۷۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
مارتین کوش
مارتین کوش (Martin Kusch، دوْغوم تاریخ:October 19, 1959) آلمانلی یازیچی
یاشاییش
بۇ آلمانلی یازیچی لورکوزندا آنادان اوْلوب.
قایناقلار
بؤلمه:آلمان یازیچیلاری
کارلوس کاستاندا
کارلوس کاستاندا (Carlos Castaneda) آمریکالی یازیچی - .۷۲  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۷ آوریل ۱۹۹۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carlos Castaneda»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
جیمز کاویزل
جیمز کاویزل (اینگیلیسجه: Jim Caviezel) آمریکالی اوْیونچو. ۲۶ سپتامبر ۱۹۶۸ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. 1991–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jim Caviezel»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
کامنتس و پولیتشکی
کامنتس و پولیتشکی (چک‌جا: Kamenec u Poličky) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۵۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۴۵ نفر ایمیش و پاردوبیتسه اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kamenec u Poličky»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ماکوتو سوناکاوا
ماکوتو سوناکاوا (اینگیلیسجه: Makoto Sunakawa) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
مارتین تیلور (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۶۶)
مارتین تیلور (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۶۶) (اینگیلیسجه: Martin Taylor (footballer, born 1966)) (دوْغوم:December 9, 1966 Tamworth) بیر فوتبالیست. قولر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
برانیسلاو کاپر
برانیسلاو کاپر (اینگیلیسجه: Bronisław Kaper) موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. برانیسلاو کاپر ۵ فوریه ۱۹۰۲ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۶ آوریل ۱۹۸۳ میلادی تاریخینده Beverly Hills, California شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
ژانق انهوا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
استونی پوینت، میشیقان
استونی پوینت، میشیقان (اینگیلیسجه:Stony Point, Michigan ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۷۲۴ نفر ایمیش و ۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و میشیقان ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stony Point, Michigan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
فیلیب لورانس
فیلیب لورانس (اینگیلیسجه: Philip Lawrence) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، رقاص، اویونچو، شارکی یازیچی و موسیقیچی - پاپ، فانک، سول، راک، هیپ هاپ، فولکور موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. فیلیب لورانس ۱۷ ژوئیه ۱۹۷۹ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
طویله بزرگ(اهواز)
طویله بزرگ (فارسجا: طویله بزرگ), کندی خوزیستان اوستانینین اهواز بؤلگه‌سینین، مركزئ بؤلومو و  غیزانیه قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
طویله بزرگ کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 49 نفر اهالیسی و 11 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 22 نفری کیشی و 27 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 26 نفری ساوادلی و 18 نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:اهواز بؤلگه‌سی‌نین کندلری
کازیراته دادا
کازیراته دادا (ایتالیاجا: Casirate d'Adda) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۸۱۸ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۱۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Casirate d'Adda»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
آول قوردلی
آول قوردلی (اینگیلیسجه: Avel Gordly) آمریکا-آفریقالی و سیاستچی قادین ، دموکرات حزبینین عوضوو. پورتلند ایالتی بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۴۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:اورقن دموکراتلاری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
هلسپونت دؤیوشو
''هلسپونت دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of the Hellespont) لیسینیوس و بیرینجی کونستانتین قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of the Hellespont»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار
آوری پلئیس، کالیفورنیا
آوری پلئیس (اینگیلیسجه: Avery Place, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سورنایا فرما
سورنایا فرما (Severnaya Ferma Северная Ферма) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
هپتامینول
هپتامینول (Heptaminol، هيبتامينول) بیر اورقانیک بیلشیک.
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
خیلافت
عرب خیلافتی خیلافته باشچیلیق ائدن شخص خلیفه‌ آدلانیر. محمدین وفاتیندان ۱۳. یوز ایل موغول یوروشونه قدر عرب دۆنیاسیندا رسمی دؤولت‌چی‌لیک ایداره اۆصولو کیمی ایشله‌نمیش، داها سوْنرالار ایسه بیر سیرا موسلمان دؤولتلرینده سیاسی ایدولوژی معناسینی داشیمیش‌دیر.
خیلافت آنلاییشی
خیلافت دۆشونجه‌سی داها چوْخ ایسلامین سونی قانادیندا قبول ائدیلمیشدیر. شیعه قانادی سونی قانادین قبول ائتدیی خیلافت ایداره اۆصولونو تانیمیر و اوْنا عکس اوْلاراق ایمامت دینی دؤولت‌چی‌لیک دۆشونجه‌سینی قبول ائدیر، باخمایاراق کی، بئله بیر دینی دؤولت‌چی‌لیک ایداره‌سی تاریخ‌ده اوْلمامیش‌دیر. خلیفه ایلک اوّل سئچکی اساسیندا تعیین ائدیلسه‌ده، امویلر حاکمیّته گلدیک‌دن سوْنرا سلطنت شکلینی آلمیشدیر. عباسیلر سولاله‌سینین ۱۰. یوز ایلده ضعیفلمه‌سینه قدر دؤولته باشچیلیق ائدن خلیفه‌لر داها سوْنرا ایسلام دۆنیاسیندا روحانی رهبر روْلونا مالیک اوْلموشلار.
تاریخی
۶۳۲-جی ایلده محمد وفات ائتدی. اوْ وفات ائدن‌دن سوْنرا عرب فتحلری گئنیشلندی. عربلرین ساواش فتحلری‌نین اۇغورلارینا سبب اوْلان عامیللر ایچریسینده ‌ بیزانس ایله ایران آراسیندا اۇزون ایللر گئدن ساواش‌لر هر ایکی طرفین ضعیفلمه‌سی، عرب قوشونلاریندا دؤیوش‌چولرین، اؤزل ایله هیز‌له حرکت ائدن سوواریلرین سایینین چوْخ‌لوغو، اساساً ده بیزانس و ایران اهالیسینین آغیر وئرگیلردن آزاد اوْلماق اۆچون داها عدالت‌لی دؤولت‌چی‌لیک و سوسیال سیاست یورودن موسلمانلارا خیلاسکار کیمی باخاراق، اوْنلارین طرفینه کئچمه‌سی تاریخچیلرین دیقّتین‌دن یایینمامیش‌دیر.
خلیفه ابو بکر (۶۳۲-۶۳۴)، عمر بن خطاب (۶۳۴-۶۴۴)، عوثمان (۶۴۴-۶۵۶) دؤورونده فوتوحات ساواش‌لری گئنیشلندی. بیرینجی خلیفه و محمد پیغمبرین واریثی ابو-بکرین دؤورونده سوریه و ایرانین فتحینه باشلاندی. عمر سوریه، عیراق و میصریین فتحینی باشا چاتدیردی. ۶۳۶-جی ایلده باش وئرن یرموق دؤیوشونده بیزانس، ۶۳۸-جی ایلده قادیسیه یاخینلیغیندا ایران قوشونو مغلوب اوْلدو. خلیفه عمرین دؤورونده ایسلام دینی ایرانا، سوریهیا، میصره و لیویانین تاریخی ویلایتی بنقازییه یاییل‌دی. عمرین واختیندا تشکول تاپماغا باشلامیش عرب موسلمان ایمپراتورلوغونون بۆتون اساس اینضیباطی-حۆقوقی تسیساتلاری و ایلک نؤوبه‌ده اوْنون وئرگی-روسوم سیستمی مویینلش‌دیری‌له‌رک قانونیلشدیریلمیش‌دیر. ۶۳۸-جی ایلده قودس ایلحاق ائدیله‌رک موسلمان شهرینه چئوریلدی. ۶۴۲-جی ایلده ناهاوند ووروشماسیندا موسلمانلار ساسانی ایمپراتورلوغوسینی چتین دۇرومه سالدیلار. ایرانین باشکندی مداین ۴ آی محاصره‌ده قالدی. مداین (کتسفون) ۶۵۲-جی ایلده توتول‌دو و ساسانیلر دؤولتینه سوْن قویول‌دو.
عرب خیلافتی‌نین ۲-جی دؤورو ۶۶۱-۷۵۰-جی ایللری ایحاطه ائدیر. ۶۶۱-جی ایلده ۴-جو راشی‌دی خلیفه ساییلان علی ابن ابو طالب کوفهده ناماز قیلارکن خواریجیلر طرفیندن اؤلدورول‌دو. داها سوْنرا حاکمیّته اوْنون اوْغلو حسن گلدی. بیر نئچه سببه گؤره حسن ابن علی چوْخ کچممیش حاکمیّتی معاویه ابن ابو-سوفیانا تهفیل وئردی. بۇندان سوْنرا خیلافت ایداره اۆصولون‌دا سئچکی سیستمی آتادان اوْغولا واریث‌لیک سیستمینه دییش‌دی و مواوییه حاکمیّته اوْغلو یزید واریث تعیین ائتدی. بۇ سولاله امویلر سولاله‌سی آدلانیردی. بۇ سولاله‌نین دؤورونده خیلافتین باشکندی مدینهدن شام (دمشق) شهرینه کؤچورول‌دو.
اومویلر خیلافتی
امویلر دؤورونده موسلمان فتحلری داها دا گئنیشلندی. ۸-جی عصرین اوّللرینده عربلر شیمالی آفریقانی توتدولار. ۷۱۱-جی ایلده عرب سرکرده‌سی تاریق اؤز اوْردوسو ایله آفریقا و آوروپا آراسینداکی بوغازی کچیب ایسپانیایا داخیل اوْلدو. بوراداکی اوْست-قوت کرال‌لیغینی مغلوب ائتدی. بۇ بوغاز تاریقین آدی ایله جبللوتاریق آدلانیر. عربلر ۷۳۲-جی ایلده پواتیه شهری یاخینلیغیندا فرانکلارا مغلوب اوْلدولار و آوروپانین مرکزینه ایر‌لی‌له‌یه بیلمه‌دیلر. ایسلام اوْردوسو قافقاز و مرکزی آسیانی ۸-جی عصرین اوّلینده توتدو، ۷۱۲-جی ایلده چینه و هیند چایینا گدیب چیخدی. بئله‌لیک‌له، ۷-جی عصر و ۸-جی عصرین ۱-جی یاریسیندا آتلانتیک اوقیانوسین‌دان هیندوستان و چینه قدر اۇزانان گئنیش بیر اراضینی ایحاطه ائدن عرب دؤولتی یاراندی. بۇ دؤولت خیلافت آدلانیردی.
عربلر آیری-آیری شخصلری، عائله‌لری، بوتؤو طایفه لری ایشغال اتدیکلری اراضیلره کؤچوروردولر. بۇرادا اوْنلارین آماچلاری:
عباسی خلافتی
عرب خیلافتی‌نین عباسیلر دؤورو ۷۵۰-۱۲۵۸-جی ایللری ایحاطه ائدیر. عباسیلر ۷۵۰-جی ایلده کوفه مسجیدینده امویلرین سونونجو نماینده‌سی مروانی قوهوملاری ایله اعدام ائتدیلر و حاکمیّته گلدیلر. اوْنلار ۷۶۲-جی ایلده بغداد شهری‌نین اساسینی قوْیدولار و باشکندی دمشقدن باغ‌دادا کؤچوردولر. اله بۇنا گؤره ده بۇ دؤولت باغداد خیلافتی آدلانیر. آرتیق ۹-جو عصرین اوْرتالاریندا باغداد ۴ مین هکتار ساحه‌نی ایحاطه ائدیردی، دۆنیانین ان بؤیوک شهری ایدی. باغداددان ۱۲۰km شیمال‌دا خلیفه اۆچون ایقامتگاه تیکیل‌دی و بۇ ایقامتگاه سامیره آدلان‌دی. خیلافت‌ده تیجارت چوْخ اینکیشاف ائتمیش ‌دی. تکجه دمشق‌ده ۴۰ بازار وار ایدی. بورا خیلافتین تیجارت مرکزلریندن بیری ایدی. ایپک یولو یئنی‌دن جانلان‌دی. هیندوستان و شرقی آفریقادان گلن ماللار سوویشه، اوْرادان دا الکزاندریا ، (رومانی)یه، داها سوْنرا اوروپایا آپاریلیردی.
ایشغال ائدیلمیش اؤلکه‌لرده عرب زول‌مو خالق عۆصیانلارینا سبب اوْلوردو. بۇ عۆصیانلارین سببلری بۇنلاردیر:
۸-جی عصرین ۷۰-۸۰-جی ایللرینده مرکزی آسیادا عرب ظلمونه و فودال اسارتینه قارشی موقننانین باشچی‌لیغی آلتیندا عۆصیان باش وئردی. اوْنون اصل آدی هاشیم ابن حاکم ایدی. عۆصیان ۷۸۳-۷۸۵-جی ایللرده یاتیریل‌دی. موقننا اله کچیب آلچالماماق اۆچون اؤزونو اؤلدوردو. بابکین باشچی‌لیغی آلتیندا اوْلان عۆصیان عرب خیلافتینی زیفلت‌دی. عرب اوْردوسون‌دا تورکلرین نفوذو گئتدیکجه آرتیردی. بۇنون بیر سببی خلیفه مؤتسیمین (۸۳۳-۸۴۲) آناسینین تورک قیزی اوْلماسی ایدی. اوْ، گنجلیینده تورکوستان‌دا اوْلموش و بۇرادا تورکلرین دؤیوش مهارتی‌نین شاهی‌دی اوْلموش‌دو. گؤرکم‌لی سرکرده آفشین، ابو ساج و باشقالاری تورک ایدیلر. تورکلرین اعتیبارلی اوْلماسی اوْنلارین نفوذونو یوکسلدیردی. مثلاً، تولون سولاله‌سینین اساسینی قوْیان تولون بوخارادا وئرگی عوضینه آلینان بیر دؤیوش‌چو ایدی. اوْنون اوْغلو احمد-ابن تولون میصرده اوّل جانیشین کؤمک‌چی‌سی، سوْنرا جانیشین اوْلموش‌دو. میصر تاریخچیلری اوْنون دؤورونو میصرین قیزیل دؤورو آدلاندیرمیشلار.
۸-جی عصردن باشلایاراق عرب خیلافتی تنززول ائتدی. ۸-جی عصرین اوْرتالاریندا ایسپانیادا کورداوفا خیلافتی یاراندی. عرب خیلافتی پارچالان‌دی. خلیفه‌نین الینده قالان توْرپاقلار باغداد خیلافتینه داخیل اوْلدو. ۹-جو عصرده باغداد خیلافتی داغیلدی. میصر، اورتا آسیا، ایران و افغانیستان اوْندان آیریلدی. باغداد خیلافتی‌نین ترکیبینده آنجاق بین‌النهرین قالدی. بئله‌لیک‌له، ایری فوداللارین گوجلنمه‌سی و خالق عۆصیانلاری نتیجه‌سینده عرب خیلافتی سوقوطا اۇغرادی. موغوللارین ۱۲۵۸-جی ایلده بغدادی اله کئچیرمه‌لریندن سوْنرا، خیلافتین مرکزی میصرده مملوک سولاله‌سینین نظارتینه کئچمیشدیر.
عثمانلی ایمپیراتورلوغو
۱۶. یوز ایلده ایسه عثمانلی یاووز سلطان سلیمین مملوک دؤولتینه سوْن قویماسی ایله سونونجو عرب خلیفه‌سینی ۳-جو موتوککیلی ایستانبولا گتیردی و پیغمبرین خلیفه‌نین آنجاق قوریش طایفه‌سیندان بیرین اوْلا بیلجیی حاقیندا حدیثینه باخمایاراق اوْنو آیاسوفیا مسجیدینده سلی‌می خلیفه اعلان ائتمه‌یه مجبور ائتدی. ۱۹۲۴-جو ایلین ۳ مارسیندا تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین قراری ایله خیلافت رسمی اوْلاراق لغو ائدیلمیشدیر.
خیلافت‌ده ایقتصادیات
عباسیلرین حاکمیّتی‌نین ایلک ایللرینده (۸-۹-جو عصرلر) ایران و اورتا آسیا فوداللاری اؤزل مؤقعیه مالیک ایدیلر. عرب زدگانلاری ایسه گئتدیکجه اؤز مؤقع و ایمتیازلارینی ایتیریردیلر. خیلافتین اساس محصولدار قوه‌لری وابسته کندلیلر، اساس اۆرتیم (تولید) ساحه‌سی صونعی سۇوارما یا اساسلانان ‌اکینچی‌لیک ایدی. مالدارلیق دا مؤهوم اهمیت کسب ائدیردی. خیلافت‌ده اساس توْرپاق مولکیت فوْرماسی مولک ایدی. عرب دیلینده "مولکیت" مالیکانه دمک‌دیر. مولک صاحیبی مرکزی حؤکومت قارشیسیندا ایجباری خیدمت و یا موکللفیت داشیمیردی. مولک شرطی توْرپاق دا ساییلمیردی. بۇنا گؤره ده سربست اوْلاراق ساتیلا، گیروو قویولا، باغیش‌لانا و یا ایرسن کچه بیلردی. ایقتا توْرپاق صاحیب‌لییی ده گئنیش یاییلمیش‌دی. بۇ، خیدمت موقابیلینده فوداللارا وئریلمیش شرطی اوْلاراق مولکیت ایدی. ایقتا توْرپاقلاری دؤولت توْرپاقلاری حساب ائدیل‌سه ده، ۹-جو یوزیل‌لیکده فاکتیکی اوْلاراق فودال شخصی توْرپاق مولکیتینه چوریلمیش‌دی. ایقتا توْرپاقلاریندا وئرگیلرین توپلانماسی و اوْنلارین ایداره اوْلونماسی ایقتادارلارین الینده توپلانمیشدی. ایقتا دؤورونده میدانا گلن وقف، عربجه دینی و یا خیرییه آماچ ایله دؤولتین و یاخود آیری-آیری وطنداشلارین کؤنول‌لو باغیشلادیغی داشینان و داشینماز املاکا دییلیردی. وقف اوْلونموش توْرپاق ساتیلا و یا باغیش‌لانا بیلمزدی.