cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
۱٬۲٬۴-بوتان‌تریول تری‌نیترات
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
جورج تیلور (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۲۰)
جورج تیلور (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۲۰) (اینگیلیسجه: George Taylor (footballer, born 1920)) (دوْغوم:March 21, 1920 Wigan) بیر فوتبالیست. قولر موقعیتینده اوْیناییب.
فیلیپ بی. تامپسون.جی.
'''فیلیپ بی. تامپسون.جی.''' (اینگیلیسجه: Philip B. Thompson Jr.) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. کنتاکی بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۴۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۹ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۴۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:هارودسبورق دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
میریلا، روسیه
میریلا، روسیه (Myryla Мырыла) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ساخا جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده یاقوت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره شامانیزم و مسیحی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
رؤیا نونهالی
رؤیا نونهالی ایرانلی آکتور و سینماچی و تئاترچی و فیلم دوزلدندیر.چوخلو فیلملرده اوینانییب.ان آدلیم سریالی یوخولو و اویاق (خواب و بیدار) دیر.بو سریال 1380-1381جی گونش ایللرینده ایران تلویزوینوندا پایلاشدی.
چوخلو فیلملرده و تئاترلاردا اویناییب هابئله هلنگیتی موشکولو(1394) و... فیلملردیر.
تلویوزوندا یئنی آخشام(تلویوزیون پایلاشما) یا فارسی آدی ایله عصر جدید مجموعه سینده قضاوت ائدیردی.
قایناق
بؤلمه:سینما بؤلمه:آکتور بؤلمه:اویونچولار
سانتی، گونئی کارولینا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
دلانو، مینه‌سوتا
دلانو، مینه‌سوتا (Delano, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 7.28 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 5464 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
دومودوسولا
دومودوسولا (ایتالیاجا: Domodossola) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۸۲۴۷ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۷۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Domodossola»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
جرژونقوو
جرژونقوو (لهیستانجا: Dzierżoniów) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 20.07 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و 261 متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار.
گؤرونتولر
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dzierżoniów»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۱٬۲٬۳٬۵-تتراهیدروکسی‌بنزن
۱٬۲٬۳٬۵-تتراهیدروکسی‌بنزن (1,2,3,5-Tetrahydroxybenzene) بیر اورقانیک بیلشیک. فنول  کیمی تانینیر.۱٬۲٬۳٬۵-تتراهیدروکسی‌بنزن اوکسیژن بیلشیک‌لری و هیدروژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2,3,5-Tetrahydroxybenzene»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
عبدالکریم العلی
عبدالکریم العلی (اینگیلیسجه: Abdulkarim Al-Ali) (دوْغوم:March 25, 1991) بیر فوتبالیست. السیلیه ایدمان کولوبو و قطر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:الریان کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:السیلیه کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار
رابی هوول
رابی هوول (اینگیلیسجه: Rab Howell) (دوْغوم:October 25, 1867 شفیلد) بیر فوتبالیست. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۸۶۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۳۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:شفیلد یونایتد کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:لیورپول کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:پرستون نورث اند کولوبونون اویونچولاری
جان اسمیترس
جان اسمیترس (اینگیلیسجه: Jan Smithers) آمریکالی اوْیونچو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jan Smithers»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
اولنیتسا
اولنیتسا (Olenitsa Оленица) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و مورمانسک اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:مورمانسک کندلری
پیاترا نئم
پیاترا نئم - (Piatra Neamț) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۵۰۵۵ نفر ایمیش بۇ شهر نامس بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۳۴۵ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|پیاترا نئم
مونقاپارا
مونقاپارا (اینگیلیسجه:Moongapara) هیندوستان اؤلکه‌سینین کرالا ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۸۶۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده مالایالم دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
پیاترا نئم
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
مونقاپارا
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
پنکووو، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
آموز ال. آلن
'''آموز ال. آلن''' (اینگیلیسجه: Amos L. Allen) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. بودین بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۳۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۱۱ میلادی ایلینده آغ جییر ایلتیهابی نوخوشلوق سبب ایله حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۱۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:آلفرد، مین دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
هلن (تروی)
قایناق
https://en.wikipedia.org/wiki/Helen_of_Troy
بؤلمه:تانریچا بؤلمه:تروی
سوچه‌آوا
سوچه‌آوا - (Suceava) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۲۱۲۱ نفر ایمیش بۇ شهر سوچاوا بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۳۲۵ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|سوچه‌آوا
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
کیوهی یومیساکی
کیوهی یومیساکی (اینگیلیسجه: Kyohei Yumisaki)ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
وای کافای
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
الیانو
الیانو (ایتالیاجا: Aliano) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۹۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 975 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aliano»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
ماریان برقزون
ماریان برقزون (اینگیلیسجه: Marian Bergeson) آمریکالی سیاستچی قادین ، جومهوری حزبینین عوضوو و کالیفورنیا ایالتین سناتور ایدی. بریقم یانق بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۲۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۶ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:نیوپورت بیچ، کالیفورنیا دوغوملولار بؤلمه:سالت‌لیک‌سیتی سیاستچیلری
وودواردویل، مریلند
وودواردویل (اینگیلیسجه: Woodwardville, Maryland) آمریکانین مریلند ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
دوبرووولشچینا
دوبرووولشچینا (Dobrovolshchina Добровольщина) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
۱٬۲٬۳٬۴٬۶-پنتاقالویل قلوکوز
۱٬۲٬۳٬۴٬۶-پنتاقالویل قلوکوز (1,2,3,4,6-Pentagalloyl glucose) بیر شیمیایی ماده.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2,3,4,6-Pentagalloyl glucose»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
روبرتینیو
روبرتینیو (اینگیلیسجه: Robertinho) (دوْغوم:June 22, 1960 ریو دو ژانیرو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ویکی‌مدیا وقفی
ویکی‌مدیا وقفی  بیر خیریه غیرانتفاعی تشکیلاتی اولاراق ، سان فرانسیسکودا ، کالیفورنیا ایالتینده ، آمریکادا موستقر اولونوب و فلوریدا قانونلارینان دولانیر.
دلوود، مینه‌سوتا
دلوود، مینه‌سوتا (Dellwood, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 226.44 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 1063 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
بولشوی، وولوقدا اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
کوین کمپل
کوین کمپل (اینگیلیسجه: Kevin Kampl) (دوْغوم:October 9, 1990 زولینقن) بیر فوتبالیست. لایپزیق فوتبال کولوبو و ایسلوونی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:زولینقن دوغوملولار بؤلمه:قروتر فورث کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:بایر ۰۴ لورکوزن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ویافار الن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ردبول زالتسبورق کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:لایپزیق کولوبونون اویونچولاری
دنیس دی. دونووان
'''دنیس دی. دونووان''' (اینگیلیسجه: Dennis D. Donovan) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۵۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۴۱ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ناپولئون، اوهایو دوغوملولار
لزهر حاج عیسی
لزهر حاج عیسی (اینگیلیسجه: Lazhar Hadj Aïssa) فوتبال اوْیونچوسو. الجزاییر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
دروبتا-تورنو سورین
دروبتا-تورنو سورین - (Drobeta-Turnu Severin) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۲۶۱۷ نفر ایمیش بۇ شهر مهدینتسی بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۶۵ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|دروبتا-تورنو سورین
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
جیمی واکر (اویونچو)
جیمی واکر (اویونچو) (اینگیلیسجه: Jimmie Walker) آمریکالی کومدین و اوْیونچو. نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1969–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jimmie Walker»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
کریس لانجمئیر
کریس لانجمئیر (اینگیلیسجه: Chris Langemeier) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و نبراسکا ایالتین سناتور ایدی. لینکولن‌ده‌کی نبراسکا بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:اسکایلر، نبراسکا دوغوملولار
جن استرلینق
جن استرلینق (اینگیلیسجه: Jan Sterling) آمریکالی اوْیونچو ۳ آوریل ۱۹۲۱ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۲  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۶ مارس ۲۰۰۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۴۷–۱۹۸۸ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jan Sterling»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
سوستینته
سوستینته (ایتالیاجا: Sustinente) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۱۰۹ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sustinente»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بیتروی (هیندوستان)
بیتروی (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Bitroi) هیندوستان اؤلکه‌سینین اوتار پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
۱٬۲٬۳٬۴-تترا فنیل نفتالن
۱٬۲٬۳٬۴-تترا فنیل نفتالن (1,2,3,4-Tetraphenylnaphthalene، ) بیر اورقانیک بیلشیک.اریمه نوْقطه‌سی 199 دن 201 C دیر.
هومر، لوئیزیانا
هومر (اینگیلیسجه: Homer, Louisiana) آمریکانین لوئیزیانا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۲۸۵۶ نفر ایدی.
۱٬۲٬۳٬۴-تترا فنیل نفتالن
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2,3,4-Tetraphenylnaphthalene»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
تام قوایری
تام قوایری (اینگیلیسجه: Tom Guiry) آمریکالی اوْیونچو. ۱۲ اوْکتوبر ۱۹۸۱ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب.
هومر، لوئیزیانا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۱٬۲٬۳٬۴-تترا فنیل نفتالن
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
تام قوایری
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tom Guiry»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
رمنیکو ولچا
رمنیکو ولچا - (Râmnicu Vâlcea) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۸۷۷۶ نفر ایمیش بۇ شهر ولوچا بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۲۵۰ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|رمنیکو ولچا
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
قورنایا پرولئیکا
قورنایا پرولئیکا (Gornaya Proleyka Горная Пролейка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
محمد احمد بشیر
محمد احمد بشیر (اینگیلیسجه: Mohamed Ahmed Bashir)سودانلی فوتبال اوْیونچوسو. سودان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
توماس ریچئی
توماس ریچئی (اینگیلیسجه: Thomas Ritchey) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۰۱ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۶۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۰۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۶۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
Thomas Ritchey
جاواد خانلیغی
جاواد خانلیغی — بیر چوخ آذربایجان خانلیقلاری کیمی نادر شاه افشارین اؤلوموندن سونرا یارانمیشدیر. ایندیکی آذربایجان جومهوریتی‌نین اراضیسینده قاراباغ خانلیغی ایله شاماخی خانلیغی‌نین و سالیان سلطانلیغی‌نین آراسیندا یئرلشیردی. جاواد خانلیغی ۱۷۴۷-جی ایلده یارادیلمیشدیر. مرکزی جاواد قالاسی ایدی.
اراضی
جاواد خانلیغی‌نین مرکزی آراز چایی‌نین کسیشدیگی نؤقطه‌ده، کور چایی‌نین سول ساحیلینده و شاماخی‌نین جنوب-غربینده یئرلشن جاواد قالا شهری‌دیر. چوُلکوْوا گؤره «جاوادین بو اساس اراضیسی بؤیوک یاشاییش یئریدیر».
خانلیق غربده قاراباغ و قاراداغ خانلیغی، شیمالدا شاماخی خانلیغی، جنوبدا لنکران خانلیغی، شرقده ایسه سالیان سلطانلیغی ایله احاطه اولونموشدور.موغان اساساً جاواد خانلیغینا عایید ایدی. ق.ب.عبداله‌یئوین یازدیغینا گؤره «جاواد خانلیغی نیسبتاً کیچیک ایدی و اصلینده سلطانلیغین اؤلچوسونو آشمیردی».
تاریخ
۱۷۶۸.جی ایلده جاواد خانی طالع حسن خان کؤنوللو صورتده قوبا خانلیغیندان آسیلیلیغی قبول ائتدی. لاکین جاواددا خان حاکیمیّتی ساخلانیلدی.
بو حادیثه قوبا خانلیغین اراضیسی‌نین گئنیشلنمه‌سی ایله یاناشی اونون اهالیسی‌نین سای دینامیکاسینا دا موعیّن تاثیر گؤستردی. تاریخی قایناقلار جاواد خانلیغی‌نین کؤنوللو اولاراق قوبا خانلیغینا بیرلشمه‌سی‌نین بو خانلیغین اهالیسی‌نین کمیّت و کئیفیتینه موثبت تاثیر گؤسترمه‌سینی قئید ائدیر. موغان اهالیسی ۱۸.عصرین ۶۰-۸۰-جی ایللرینده استابیل سیاسی موحیط شراییطینده یاشاماغا مووفّق اولدو. جاواد خانلیغی‌نین تاریخی قیسا دؤورو احاطه ائدیر و هر هانسی دیقّتی جلب ائدن حادیثه‌لرله سئچیلمیر، لاکین، بونا باخمایاراق ۱۸.عصرده آذربایجاندا مؤوجود اولموش خانلیقلار سیستئمینده اونون مؤوجودلوغونو اینکار ائتمک مومکون دئییلدیر. جاواد خانلیغی‌نین تاریخی منظره‌سینی موعیّن ائتمک اۆچون تاریخ ادبیاتیندا و آرخیو سندلرینده چوخ موختصر، محدود و داغینیق معلوماتلار ساخلانیلمیشدیر. جاواد خانلیغی‌نین اهالی تاریخی حاقّیندا قایناقلار اولدوقجا محدود و ائپیزودیکدیر. بونا باخمایاراق، الده اولان تاریخی ماتئریاللار اساسیندا جاواد خانلیغی‌نین شیمال-شرقی آذربایجان سیاسی بیرلیگینده اولان اهالی پایینی موعیّن ائتمگه جهد ائتمک اولار. ۱۶. عصرده، حتّی بیر قدر اوندان اوّل سیاسی واحید کیمی تاریخ صحنه‌سینه چیخان جاواد ۱۸.عصرین اورتالاریندا یاریم موستقیل خانلیغا چئوریلمیشدی.خانلیغین مرکزی کور و آراز چایلاری‌نین قوووشدوغو یئرده یئرلشن جاواد شهری ایدی (حال-حاضیردا همین یئرده صابیرآباد رایونونون جاواد کندی یئرلشیر). جاواد خانلیغی شیمالدان شاماخی خانلیغی، جنوبدان لنکران خانلیغی، شرقدن سالیان حاکیملیگی، غربدن ایسه قاراباغ خانلیغی ایله همسرحد ایدی. شاهسئونلرین و دیگر تورک ائلات طایفالاری‌نین دایمی قیشلاق یئری اولان موغان دوزنلیگی‌نین جاواد خانلیغی‌نین ترکیبینده اولماسی بو خانلیغا خوصوصی مؤوقئع قازاندیریردی. قئید ائتمک لازیمدیر کی، منبعلرده جاواد خانلیغی بعضاً موغان خانلیغی کیمی ده گؤستریلمکده‌دیر.
حربی-سیاسی دورومو
موغان دوزونده و جاواد شهرینده یاشایان اهالی‌نین دئموقرافیک وضعیتینه اساسلی تاثیر گؤسترمیش تاریخی حادیثه‌لردن بیری ده گیلان خانی هدایت خانین ۱۷۷۸-جی ایلده بو بؤلگه‌یه هوجومو ایله باغلیدیر. پ.ق.بوُتکوْو یازیر کی، ۱۷۶۸-جی ایلده شاماخی‌نین آردینجا «...جاواد خانی دا اوندان (فتحعلی خان) آسیلی وضعیته دوشدو».
بو حادیثه جاواد خانلیغی اهالیسی‌نین تاریخی دئموقرافیک دورومونا منفی تاثیر گؤستردی. جاواد شهری داغیدیلدی و بیر داها اوّلکی وضعیتینه دؤنمه‌دی.۱۷۸۱-جی ایلده حسن خانین قوشونو آذربایجان خانلاری‌نین (قوبا خانی، دربند خانی، باکی خانی، شاماخی خانی، جاواد خانی، شکی خانی، قاراباغ خانی، لنکران خانی و اردبیل خانی) او زامان ایرانین تاخت-تاجینا نامیزدلردن بیری اولان آغا محمد شاه قاجارا قارشی بیرگه یوروشونده ایشتیراک ائتدی. ۱۷۸۳-جو ایلده حسن خان قوبالی فتحعلی خانین ۱۳ مین نفرلیک قوشونون ترکیبینده قاراباغا هوجوم ائتمیشدی. قوبالی فتحعلی خان ۱۷۸۴-جو ایلین ماییندا هوجوم ائده‌رک اردبیلی و مئشکینی توتدو.شاهسئون امیرلری اونا تابئع اولدولار.یئرلی حاکیم نظرعلی خان شاهسئونی قوواراق حسن خانی اردبیله حؤکمدار تعیین ائتدی.
مدنیّت
۴.جو عصر آتروپاتئنا دؤورونده اساسی قویولموش اولتان قالاسی آدلی قالا-شهری مؤوجود اولموشدور. قالا ۱۷-جی عصره قدر مؤوجودلوغونو قورویوب ساخلامیشدیر.بو دؤوره قدر موختلیف دؤولتلرین حیمایه‌سی ایله یئنیلنمیشدیر.
ان قدیم تاریخی مئعمارلیق آبیده‌سی بابا سامید توربه‌سیدیر. توربه شیخلار کندی اراضیسینده ماگیسترال یولون کناریندا یئرلشیر. ۱۶. عصر تاریخی مئعمارلیق آبیده‌سی حاقّیندا آذربایجان تاریخ اینستیتوتونون پروفئسورو، تاریخ عئلملری دوکتورو خانیم نعمتووا آراشدیرمالار آپارمیش و توربه‌نین کیتابه‌سینی اوخویاراق آچیقلامالار وئرمیشدیر. عالیم «عصرلرین داش یادداشی» و «آذربایجاندا پیرلر» آدلی کیتابیندا ماراقلی فیکیرلر ایره‌لی سورموشدور.
قالاقایین مسجیدی‌نین داش کیتابه‌سی بو گون ده قورونوب ساخلانیلیر. کیتابه‌نین اوستونده ۱۶۵۷-جی تاریخی مسجیدین اینشا اولونماسی قئید اولونموشدور. مسجید ایسه اؤزو موعاصیر تیپلیدیر.
صنعتکارلیق
جاواد شهری‌نین آدی ۱۶. عصر منبعلرینده چکیلسه ده آرخئولوژی تدقیقاتلار تصدیق ائدیر کی، کندین اساسی داها ۵۰۰-ایل اوّل ۱۱. عصرده قویولموشدور. بورادان بؤیوک تیجارت و کاروان یوللاری کئچمیشدیر.۱۷. عصرده نادر شاهین و اونونلا بیرگه فارسلارین آغالیغی تنزوله اوغرادیقدان سونرا کور، آراز چایلاری‌نین اراضیسی و دیگر اراضیلرده بؤیوک و کیچیک خانلیقلار یاراندی. کیچیک خانلیقلارین ایچریسینده جاواد خانلیغی دیقّتی جلب ائدیر. کور و آراز چایلاری‌نین ساحیللرینده یاشایان اهالی‌نین اساس مشغولیتی اکینچیلیک اولموشدور. جاواد کندی قزا کیمی فعالیت گؤستردیگی دؤورده مالدار طایفالار قیش آیلاریندا بو یئرلره قیشلاغا گلیردیلر. تاخیلچیلیق، توتون، بوستانچیلیق، حئیواندارلیق دا اهالی‌نین اساس مشغولیتی ایدی. اوتوراق اهالی کوستار ال امگی ایله مشغول اولور، ساخسیدان، مئتالدان، شوشه‌دن، موختلیف معمولاتلار دوزلدیر، حصیر، خالچا، پالاز، چووال و س. اشیالار توخویوردولار.
موغان بؤلگه‌سینده یاشایان اهالی‌نین مشغولیتینی عکس ائتدیرن ماتئریاللار بؤلگه تاریخ-دیارشوناسلیق موزه سینده قورونوب ساخلانیلیر.
بو گون ده بیر چوخ صنعتکارلیق نؤوعلری ایله بیر قیسیم اهالی مشغول اولور. تاختا ایشی، دمیرچیلیک، قالایچیلیق، پاپاقچیلیق، پینه‌چیلیک، توخوجولوق، تیکیشچیلیک و س. ساحه‌لر اینکیشاف ائتدیریلیر.
میلّی گئییملر
اؤتن عصرلرده قادینلاریمیز اساساً قیرچینلی و بوزمه‌لی تومان، کؤینک، یوندان ال ایله سیرینمیش سیریقلی گئیینر، باشلارینا آغ، نوخودو کلاغایی، قرئبدیشین و تیرمه شاللار اؤرتر، زربافتا ایله ایشلنمیش یای و قیش آرخالیقلاری گئیینردیلر. کیشیلر و اوشاقلار اتکلری بوزمه‌لی شالوارلار گئیینر، قیشدا آلتدان دیزلیک، اَیینلرینه گؤدکچه، سیریقلی، آیاقلارینا یون جوراب و باشلارینا ایسه پاپاق گئیینردیلر.
ایقتیصادیات
نهایت، بو دا معلومدور کی، قراف والئریان زوُبوْو چار قوشونلاری ایله آذربایجانا گلنده ۱۷۹۵-جی ایل نویابرین ۲۱-ده جاواد یاخینلیغیندا دوشرگه سالمیشدی. ایکی چایین قوووشدوغو بو اراضیده او واخت یئکاتئرینوسئرد آدلی بیر شهر سالماق، اورادا ایکی مینه یاخین چار عسگری یئرلشدیرمک، اونلاری بورا گتیریله‌جک ائرمنی و گورجو قیزلاری ایله ائولندیرمک، تورپاق و کند تصروفاتی آلتلری ایله تأمین ائدیب مسکونلاشدیرماق ایسته‌ایردیلر. هشترخاندان گلن گمیلر یوکونو بورادا بوشالتمالی ایدی. بو شهردن گورجوستان، گنجه، باکی، سالیان، شاماخی ایله علاقه یاراتماق، ایرانلا تیجارتده دایاق منطقه سی کیمی ایستیفاده ائتمک نیّتینده ایدیلر. بو ایلده چوخدان دوشونولموش جاواد شهرینی یاراتماق اۆچون چیگ کرپیجدن ایلک ایکی مرتبه‌لی بینا و پراووسلاو کیلسه‌سی تیکیلیر. لاکین سونرادان شهر سالماق فیکریندن ال چکیلیر.
قالاقاییندا ایجاره حاقی ۱۵۰ شیروان روبلو اولان بویاق ائوی وار ایدی. ایجاره حاقینی اوّللر (۱۸۲۰-جی ایله قدر - س.ای.) مصطفی خانا وئریردیلر. ایراندان و دیگر یئرلردن موغان ماحالی اراضیسیندن کئچن کاروانین هر بیر یوکونه ماحال بیگی‌نین خئیرینه ۶ عباسی گؤمروک حاقی آلینیردی. قالاقاییندان ۶ آغاجلیقدا ۶ دوز گؤلو وار ایدی. یئرلی اهالی دوز گؤللریندن وئرگی اؤدمه‌دن ایستیفاده ائتدیکلری حالدا، شیروان ایالتی‌نین دیگر یئرلریندن دوز آپارماغا گلنلر هر یوکه - تایا ۱ عباسی وئرمه‌لی ایدیلر. کور آرخاسیندا یاشایان موغانلیلاردان چئرووندان (چئروون ۱۰-لوق قیزیل پول) باشقا، دیگر وئرگی و موکلّفیتلردن آزاد اولونوردولار. بونون عوضینده موغانلیلار ایران طرفدن، روسیه‌یه قارشی موغان چؤلدن گلن هر هانسی تهلوکه‌نین قارشیسینی آلمالی، گؤزتچیلیک ائتمه‌لی و حربی خیدمته همیشه حاضیر اولمالی ایدیلر. بئله‌لیکله، موغانلیلار ایلده خزینه‌یه هر عاییله‌یه تقریباً ۱ چئورون وئرگی اؤده‌ایردیلر.
اهالی
تاریخین بیر آز درین قاتلارینا نظر سالساق، اوندا گؤرریک کی، ۷-۵ عصرلردن اون عصره قدر میل و موغان دوزلرینده سیخ اوتوراق اهالی یاشامیش و بو دوزنلیکلرده چوخلو سووارما کاناللاری قازیلمیش، بؤیوک اکین ساحه‌لری و زنگین باغلار سالینمیشدی. خانلیق دؤورونده ایسه موغاندا یئرلشن یاشاییش مسکنلری برباد وضعیتده ایدی. ۱۶-۱۷. عصرلرده باش وئرمیش عثمانلی-صفوی موحاریبه‌لری موغان دوزونده اکینچیلیک مدنیّتی‌نین دیرچلمه‌سینه ایمکان وئرمیردی و موغان چؤلدن داها چوخ قیشلاق یئری کیمی ایستیفاده اولونوردو. موغان دوزونون بؤیوک بیر حیصه‌سینه صاحیب اولان جاواد خانلیغی - اردبیل، قاراداغ، گیلان خانلیقلاری اراضیسیندن – موغان چؤلده قیشلاماق اۆچون آخیشان شاهسئون طایفالاری قارشیسیندا عاجیز ایدی. تاریخی مأخذلرده جاواد خانلیغینی ایداره ائتمیش ایکی خانین - حسن خانین و صفی خانین آدی ساخلانیلمیشدیر. ۱۷۸۰-جی ایلده باکیدا اولموش کونسول تومانووسکی جاوادلی حسن خانین کور و آراز چایلان آراسیندا اولان اراضیلری ایداره ائتدیگینی و فتحعلی خاندان آسیلی اولدوغونو تصدیق ائدیر. همین دؤورده جاواد خانی موغانی دا ایداره ائدیردی. بوماشئوین ۱۷۸۶-جی ایله دایر تاریخی معلوماتیندا موغان‌چؤلده یاشایان اهالی حاقّیندا قئیدلر واردیر. او، یازیردی کی، بورادا حسن خانین باشچیلیغی آلتیندا ۱۵۰۰ عاییله‌دن عیبارت کؤچریلیک ائدن ترکمه ائللری یاشاییر.
ستو ماره
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
جاواد خانلیغی
اهالی
اونلارین اؤزونه‌مخصوص دیلی وار و محمدی دینینه اینانیرلار. حسن خان فتحعلی خاندان آسیلیدیر. منبعلر جاواد خانلیغی اهالیسی‌نین دیلینی تاتارجا، قاریشیق تورک دیلی کیمی گؤستریر. بئله‌لیکله، ۱۸.عصرین ۸۰-جی ایللرینده موغان خانلیغیندا آذری تورکجه‌سینده دانیشان ۱۵۰۰ عاییله‌نین هر بیرینی اورتا حسابلا ۶ نفر گؤتورسک، اوندا بو ائرازیده ۸۰۰۰ نفر اهالی یاشادیغی معلوم اولار. روس حرب تاریخچیسی پ.بوُتکوْو ایسه ۱۷۹۶-جی ایله دایر معلوماتلاریندا یازیردی کی، ایندی - ۱۷۹۶-جی ایلده جاواد بؤلگه‌سینده اکثریتی ترکمه‌لردن عیبارت اولان ۴۷۰ عاییله و یا ۱۴۱۰ نفردن عیبارت کیشی جینسلی اهالی یاشاییر. بورانی جاواد قصبه‌سینده اَیلشن صفی خان ایداره ائدیر. کیشی اهالی‌نین سایی قدر قادین اولدوغونو قبول ائتسک، اوندا تقریباً جاواددا همین دؤورده ۲۸۲۰ نفرین یاشادیغی بللی اولار. پ. بوُتکوْوون معلوماتی جاواد خانلیغی موغان ماحالی اهالیسی‌نین عومومی سایینا اویغون گلیر. خانلیغین رودبار ماحالینا داخیل اولان کندلرین اهالیسی‌نین سایی ایسه روس ظابیطی‌نین تاریخی قئیدلرینده گؤستریلمیر. ۱۸.عصرین ۸۰-جی ایللرینده جاواددا اَیلشن صفی خان ایداره ائدیر. کیشی اهالی‌نین سایی قدر قادین اولدوغونو قبول ائتسک، اوندا تقریباً جاواددا همین دؤورده ۲۸۲۰ نفرین یاشادیغی بللی اولار. پ. بوُتکوْوون معلوماتی جاواد خانلیغین موغان ماحالی اهالیسی‌نین عومومی سایینا اویغون گلیر. خانلیغین رودباری ماحالینا داخیل اولان کندلرین اهالیسی‌نین سایی ایسه روس ظابیطی‌نین تاریخی قئیدلرینده گؤستریلمیر. ۱۸.عصرین ۸۰-جی ایللرینده آذربایجان خانلیقلاریندا اهالی‌نین سیاهی‌یا آلینماسی کئچیریلمه‌دیگیندن پولکوونیک بوماشئوین موغان اهالیسی‌نین عومومی سایی حاقّینداکی معلوماتلاری علمی باخیمدان شوبهه دوغورمایا بیلمز. بئله کی، بوماشئو دیگر آذربایجان خانلیقلانندا (دربند، شکی) یاشایان خریستیان اهالی‌نین ساییم خئیلی شیشیردیر و اونون تاریخی قئیدلری دیگر استاتیستیک قایناقلارلا تصدیقلنمیر. بئله‌لیکله، یوخاریداکی رقملر اؤیره‌نیلن دؤورون تاریخی رئاللیغین تام عکس ائتدیرمیر، چونکی قیشدا مالدارلیغین اینکیشافی اۆچون طبیعی اوتلاقلارلا زنگین اولان موغان دوزنلیگی‌نین و جاواد بؤلگه‌سی‌نین اهالیسی گلمه اهالی حسابینا خئیلی چوخالیردی. ۱۹. عصره دایر تاریخی قایناقلارین بیرینده شیروان ایالتی‌نین تاریخی جوغرافیاسی ایله باغلی قئیدلرده موغان‌چؤلون اهالیسی حاقّیندا اؤتری معلومات وئریلیر. بو ایالتین اهالیسی‌نین سایی جیدی دَییشیکلییه معروض قالمیشدیر. دئییلنلره گؤره، تکجه موغان دوزو ۴۰۰۰۰-ه قدر عاییله‌نین مسکونلاشدیغی یئر اولموشدور.
دوغرودان دا جاواد بؤلگه‌سی، همچین موغان‌چؤل روسیه ایشغالینا قدر آراز چایی‌نین (او تایلی - بو تایلی) هم شیمالیندا، هم ده جنوبوندا یئرلشن آذربایجان خانلیقلاری‌نین ترکمه اهالیسی‌نین طبیعی قیشلاق یئری اولموشدور. روسیه ایشغالیندان سونرا ایسه بو عنعنه پوزولموشدور. ۱۸.عصرده جاواد خانلیغیندا دا اهالی‌نین ساییمی کئچیریلمه‌دیگیندن بورایا گلن و گئدن اهالی‌نین میقدارینداکی فرقی موعیّن ائتمک مومکون دئییلدیر. لاکین، بونا باخمایاراق، منبعلر جاواد خانلیغیندا یئرلشن کندلرین اهالیسی‌نین تاریخی-دئموقرافیک دورومو حاقّیندا موعیّن معلومات وئرمکده‌دیر. موغان بؤلگه‌سی اهالیسی‌نین ترکیبینه منفی تاثیر گؤسترمیش عامیللره نظر یئتیرک. هله جاواد خانلیغی یاران مامیشدان خئیلی قاباق بورانین اهالیسی موعیّن دئموقرافیک دَییشیکلییه معروض قالمیشدی. روسیه چاری و ایران شاهی ۲. تهماسیب آراسیندا ۱۷۲۳-جو ایل عثمانلی پورتاسی ایله ۱۷۲۴-جو ایل موقاویله تراکتاتلارینا گؤره جاواد اوچ اؤلکه‌نین سرحد منطقه‌سینه دوشوب. ۱۷۲۴-جو ایل ۲۴ اییون عثمانلی تورکیه‌سی ایله روسیه آراسینداکی ایستانبول موقاویله‌سینه اساساً آذربایجان تورپاقلاری ایکی یئره پارچالانمیش تورکیه و روسیه‌یه کئچن تورپاقلار آراسیندا اوچ سرحد آییریجی قویولوردو. اۆچونجو مرز کور ایله آرازین کسیشدیگی سوقوووشان آدلی یئره دوشوردو. البته، بئله بیر سیاسی شراییطده یئرلی اهالی‌نین اوّلکی یاشاییش یئرلرینه قاییتماسی غئیری - مومکون ایدی. گؤستریلن بؤلگه‌ده سرحدچیلر یئرلشدیریلیردی. شهرین داغیدیلماسینی دیگر قایناقلار دا تصدیق ائدیر. عثمانلی تورکیه‌سی، صفوی دؤولتی و روسیه دؤولتلری‌نین سرحدلری جاواددا کسیشیردی. بؤلگویه گؤره جاواد روسیه‌نین پایینا دوشوردو. بئله‌لیکله، هله آذربایجان خانلیقلار یارانمامیشدان خئیلی قاباق موغان و جاواد اهالیسی جیدی دئموقرافیک دَییشیکلیگه معروض قالمیشدیلار. موغان دوزونده و جاواد شهرینده یاشایان اهالی‌نین دئموقرافیک وضعیتینه اساسلی تاثیر گؤسترمیش تاریخی حادیثه‌لردن بیری ده گیلان خانی هدایت خانین ۱۷۷۸-جی ایلده بو بؤلگه‌یه هوجومو ایله باغلیدیر. تاریخی ادبیاتدان بللیدیر کی، دینج یوللا قوبا خانلیغینا بیرلشدیریلن جاواد خانلیغی‌نین خانی حسن خان تئزلیکله فتحعلی خانین ان یاخین آداملاریندان بیرینه چئوریلیر. جاواد خانی فتحعلی خانین ان اینانیلمیش آداملاریندان بیری اولوب، اونون گیزلی مشورتلرینده ایشتیراک ائدیردی. ایستر یئرلشمه‌سی، ایسترسه ده حربی-استراتئژی باخیمدان اهمیّتلی اولان موغانین خانلیغا قاتیلماسی سونونجونون گئتدیکجه گوجلنمه‌سی دئمک ایدی. قوبالی فتحعلی خانین دؤولتچیلیک منافئع‌یینی اوستون توتاراق بؤیوک دؤولتلر (روسیه، قاجارلار، عثمانلی) آراسیندا دیپلوماتیک مانئور سیاستینی قوبا خانلیغی‌نین رقیبلری قبول ائتمیردی. فتحعلی خانین موغان دوزنلیگینی و جاواد خانلیغینی اؤز تورپاقلاننا بیرلشدیرمه‌سی بیر سیرا جنوبی آذربایجان خانلیقلاری‌نین ماراغینا عکس ایدی. بئله کی، یوخاریدا گؤستریلن خانلیقلارین اهالیسی‌نین کؤچمه مالدارلیقلا مشغول اولان ترکمه حیصه‌سی‌نین عنعنه وی قیشلاق یئری اولان موغان‌چؤلون بؤیوک بیر حیصه‌سی‌نین فتحعلی خانین نظارتی آلتینا دوشمه‌سی، عئینی زاماندا اردبیلدن و موغاندان شاهسئونلرین موعیّن قیسمی‌نین قوبا خانلیغینا کؤچورولمه‌سی گیلان، اردبیل، قاراداغ و دیگر خانلیقلارین منافئع‌یینه اویغون گلمیردی.
اوّللر قوبا خانلیغینا قارشی دیپلوماتیک فیتنه‌کارلیقلا مشغول اولان بیر سیرا جنوب خانلیقلاری فتحعلی خانین ۱۷۷۴-جو ایلده گاودوشان ووروشماسینداکی مغلوبیتیندن بیر قدر سونرا آچیق حربی موداخیله‌یه باشلادیلار. بو ایشده گیلانلی هدایت خان خوصوصیله جانفشانلیق ائدیردی. او، کئچمیش شاماخی خانی آغاسی خان و قاراقایتاق اوسمیسی ایله ایتّیفاق باغلادی. هدایت خانین قوشونلاری ۱۷۷۸-جی ایلین اوّللرینده لنکران خانلیغینی، سونرا ایسه سالیان حاکیملیگینی غارت ائتدیکدن سونرا موغانا چیخیب جاواد خانلیغی‌نین مرکزی ساییلان جاواد شهرینه دوغرو ایره‌لیله‌دیلر.اهالینی اسیر آلدیلار.اونلاری آغیر تورپاق ایشلرینده، قالا تیکینتیلرینده و کند تصروفاتی ایشلرینده ایستیفاده اۆچون رشت و انزلی‌ ایستیقامتینده آپاردیلار. بو حادیثه جاواد خانلیغی اهالیسی‌نین تاریخی دئموقرافیک دورومونا منفی تاثیر گؤستردی. جاواد شهری داغیدیلدی و بیر داها اوّلکی وضعیتینه دؤنمه‌دی.
فتحعلی خانین اؤلوموندن سونراکی دؤورده (۱۷. عصرین ۹۰-جی ایللرینده) کئچمیش جاواد خانلیغی‌نین اراضیسی اوّلجه قاراباغ خانلیغی‌نین، ۱۷۹۵-جی ایلدن سونرا ایسه شاماخی خانلیغی‌نین ترکیبینه قاتیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان خانلیقلاری بؤلمه:تاریخی دؤولتلر بؤلمه:آذربایجان تاریخی
دونیا میقیاسیندا وب
دونیا میقیاسیندا وب یوخسا ساده‌جه وب ، بیر  بیربیرینه باغلی هایپرمتن فایلارینان تشکیل تاپان اطلاعات یئری اولاراق کی اینترنتده اله‌چاتان دیر.
قایناقلار
بؤلمه:اینترنت بؤلمه:دونیا میقیاسیندا وب بؤلمه:Computer-related introductions in 1989 بؤلمه:English inventions بؤلمه:British inventions بؤلمه:Human–computer interaction بؤلمه:Information Age بؤلمه:CERN بؤلمه:Tim Berners-Lee بؤلمه:Web technology بؤلمه:20th-century inventions
آموز ایچ. جکسون
'''آموز ایچ. جکسون''' (اینگیلیسجه: Amos H. Jackson) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۴۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۲۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:فرمونت، اوهایو دوغوملولار
ساموخینو
ساموخینو (Samokhino Самохино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
جیسون باتلر هارنر
جیسون باتلر هارنر (اینگیلیسجه: Jason Butler Harner) آمریکالی اوْیونچو. ۹ اوْکتوبر ۱۹۷۰ ‏ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب.
ساموخینو
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
جیسون باتلر هارنر
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
فرانک اوشن
فرانک اوشن (اینگیلیسجه: Frank Ocean) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. فرانک اوشن ۲۸ اوْکتوبر ۱۹۸۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
دلوث، مینه‌سوتا
دلوث، مینه‌سوتا (Duluth, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.75 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 86265 نفر دیر.
پوبدا، باشقیردیستان
پوبدا، باشقیردیستان (Pobeda, Arkhangelsky District, Republic of Bashkortostan Победа) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
وب صفحه‌سی
وب صفحه‌سی، وبه  بیر اطلاعات قایناغیدیر. اوْنو بیر وب بروزرله بیر مانیتوردا یوخسا موبایل دا گؤرمک اولار.
قایناقلار
بؤلمه:اینترنت بؤلمه:Web design بؤلمه:Website management
فیلیپ بی. فوک
'''فیلیپ بی. فوک''' (اینگیلیسجه: Philip B. Fouke) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۱۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۷۶ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۷۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:کاس کاسکیا، ایلینوی دوغوملولار
بنولو
بنولو (ایتالیاجا: Benevello) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۵۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۶۷۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Benevello»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
مقان کلینقنبرق
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ایقبال (قزئت)
ایقبال  باکیدا یاییلان گونده‌لیک قزئت ایدی.
تاریخی
1912-1915-جی ایللرده باکیدا، آذربایجان تورکجه‌سینده نشر ائدیلمیشدیر. 1023 نؤمره‌سی چیخمیشدیر. اونلاردان 459-او صنعت‌الله عین‌الله‌یئف-ابراهیموفون (6.3.1912-20.9.1913)، 299-او سید حسین صادق‌زاده‌نین (22.9.1913-8.10.1914)، 265-ای ایسه محمدعلی عبدالعزیز و محمد امین رسول‌زاده‌لرین (9.10.1914-27.4.1915) ناشیرلیگی و باش مؤلیفلیگی ایله بوراخیلمیشدیر. "ایقبال"-ین اساس مؤلیفلری صنعت‌الله عین‌الله‌یئو-ابراهیموو، سید حسین صادق‌زاده، محمد امین رسولزاده، حاجی ابراهیم قاسیموو، نریمان نریمانوو، محمد هادی، عبدالله شایق، عباس صحت، علی نظمی، خلیل ابراهیم، اکبر اکبروو و ب. ایدی.
فعالیتی
قزئتین مقصد و مرامی اونون بیرینجی ساییندا درج ائدیلمیش باش مقاله‌ده شرح اولونموشدور:"'ایقبال' قزئته‌سی میلّتیمیزین مادّی و معنوی سعادتین، ایقبالینا خیدمت آرزوسو ایله نشره باشلامیشدیر'."موستملکه‌چی ایمپیریالیست دؤولتلرین یاخین و اورتا شرقده تؤرتدیکلری تخریباتلارین،  روسیه ایمپراتورلوغونون ر موستملکه‌چیلیک و روسلاشدیرما سیاستی‌نین تنقیدی، میلّی دیرچلیش  ایدئیالاری‌نین تبلیغی، میلّی ادبیاتین اینکیشافی، آنا دیلی‌نین موستقیل‌لیگی و یاد تاثیرلردن تمیزلنمه‌سی، قادین آزادلیغی، معاریفین خالقا یاخینلاشماسی و میلّی‌لشمه‌سی ― "ایقبال"-ین توخوندوغو اساس مؤوضولار ایدی. قزئت موختلیف پروبلئملری واحید مقصد اطرافیندا بیرلشدیریر، میلّی موستقیل‌لیک ایدئیالاری‌نین تبلیغینه خیدمت گؤستریردی.
قایناق
بؤلمه:قزئتلر بؤلمه:درگیلر بؤلمه:درگی
۱٬۲٬۳-تری‌آزول
۱٬۲٬۳-تری‌آزول (1,2,3-Triazole، 3،2،1-تريازول) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز و  مایع حالتینده تاپیلار.اریمه نوْقطه‌سی 23 دن 25 C دیر.
فایل (کامپیوتر)
فایل ، ساخلامادا ساخلانان بیر سیستم قایناغیدیر.
۱٬۲٬۳-تری‌آزول
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2,3-Triazole»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایل (کامپیوتر)
قایناقلار
بؤلمه:کامپیوتر
۱٬۲٬۳-تری‌آزول
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
بوتوشن
بوتوشن - (Botoșani) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۰۶۸۴۷ نفر ایمیش بۇ شهر بوتوشانی بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۱۳۰ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|بوتوشن
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
سیمونه پادوین
سیمونه پادوین (اینگیلیسجه: Simone Padoin) (دوْغوم:March 18, 1984 جمونا دل فریولی) بیر فوتبالیست. کالیاری فوتبال کولوبو و ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
دایانا ریق
دایانا ریق (اینگیلیسجه: Diana Rigg) بریتانیالی اوْیونچو
سیمونه پادوین
اوْیونلاری
1 Includes Coppa Italia. 2 Includes اوروپا قهرمانلار لیگی. 3 Includes Supercoppa Italiana.
دایانا ریق
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Diana Rigg»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
سیمونه پادوین
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
دایانا ریق
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
دوبرووینو
دوبرووینو (Dubrovino Дубровино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
کامپیوتر دیتا ساخلاماسی
[[File:DDR2 ram mounted.jpg|thumb|بیر دی دی آر 3 رم
کامپیوتر دیتا ساخلاماسینا بیر میثال اولابیلر]]
کامپیوتر دیتا ساخلاماسی یوخسا بیلگی‌سایار دیتا ساخلاماسی یوخسا ساخلاما یوخسا مموری بیر تکنولوژی اولاراق کی دیتا ساخلانماسی اۆچون ایشله‌نیر.
قایناقلار
بؤلمه:بیلگی‌سایار
موندوارا
موندوارا (اینگیلیسجه:Moondwara) هیندوستان اؤلکه‌سینین راجستان ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
کوین واتلی
کوین واتلی (اینگیلیسجه: Kevin Whately) بریتانیالی اوْیونچو. ۶ فئوریه ۱۹۵۱ ‏ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1979–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kevin Whately»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
سیمون ترن
سیمون ترن (اینگیلیسجه: Simon Thern) (دوْغوم:September 18, 1992 Värnamo) بیر فوتبالیست. نورشوپینق فوتبال کولوبو و سوئد میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:هلسینقبورقس کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:مالمو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ایای‌کی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:نورشوپینق کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:هیرنفین کولوبونون اویونچولاری
سانتل، تکزاس
سانتل (اینگیلیسجه: Santel, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۴۴ نفر ایدی.
لیسیتسا، روسیه
لیسیتسا، روسیه (Lysitsa Лысица) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آرخانقلسک اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آرخانقلسک کندلری
عثمانلی (دقیقلشدیرمه)
عثمانلی بو موردلره ایشاره ائده بیلر؛
ماریان دبلیو. کلارک
'''ماریان دبلیو. کلارک''' (اینگیلیسجه: Marian W. Clarke) آمریکالی سیاستچی قادین ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. کولورادو و کولورادو کالجی|لینکولن‌ده‌کی نبراسکا بیلیم‌یوردو|کولورادو و لینکولن‌ده‌کی نبراسکا بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۸۰ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۵۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
بیلگی ساخلانماسی
بیلگی ساخلانماسی یوخسا دیتا ساخلانماسی بیلگیلری ذخیره ائتمک  یوخسا دیتالاری ساخلاماغا دئییلیر. دی ان ای (DNA)، آر ان ای (RNA) ، ال‌یازیسی ،کامپیوتر دیتا ساخلاماسی، گرامافون ضبطی و دیسک هامیسی دیتا ساخلانماسینا میثال اولا بیلر.
قایناقلار
بؤلمه:بیلگی‌سایار
دیمی پتراتوس
دیمی پتراتوس (اینگیلیسجه: Dimitri Petratos) (دوْغوم:November 10, 1992 سیدنی) بیر فوتبالیست. نیوکاسل یونایتد جتس فوتبال کولوبو و اوسترالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:بریزبن رور کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:سیدنی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اولسان هیوندای کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:نیوکاسل یونایتد جتس کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
کازواکی هایاشی
کازواکی هایاشی (اینگیلیسجه: Kazuaki Hayashi) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و قوْلر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
۱٬۲-سیکلوهقزان دیکربوکسیلیک اسید دیسونویل استر
۱٬۲-سیکلوهقزان دیکربوکسیلیک اسید دیسونویل استر (1,2-Cyclohexane dicarboxylic acid diisononyl ester) بیر شیمیایی ماده. رنگ‌سیز و  مایع حالتینده تاپیلار.۱٬۲-سیکلوهقزان دیکربوکسیلیک اسید دیسونویل استر اوکسیژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطه‌سی −54 C دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2-Cyclohexane dicarboxylic acid diisononyl ester»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
مانوکالتزاتی
مانوکالتزاتی (ایتالیاجا: Manocalzati) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۵۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 3275 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Manocalzati»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
کیلی اسمیت
کیلی اسمیت (اینگیلیسجه: Keely Smith) آمریکالی شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، جاز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. کیلی اسمیت 10296 تاریخینده Norfolk, Virginia شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بیلگی‌سایار دونانیمی
بیلگی‌سایار دونانیمی ، بیلگی‌سایارین توخونا بیلنَن و گؤزله گؤرۆکن هر پارچاسیدیر.
قایناقلار
بؤلمه:بیلگی‌سایار
ساتورو یوشیدا
ساتورو یوشیدا (اینگیلیسجه: Satoru Yoshida) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ایوان رادلییچ
ایوان رادلییچ (اینگیلیسجه: Ivan Radeljić) (دوْغوم:September 14, 1980 Imotski) بیر فوتبالیست. کوروواسی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
۱٬۲-دیوکستان
۱٬۲-دیوکستان (1,2-Dioxetane، 2،1-ديوكسيتان) بیر اورقانیک بیلشیک.
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
اولنیکووو
اولنیکووو (Olennikovo Оленниково) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
دلون، مینه‌سوتا
دلون، مینه‌سوتا (Delavan, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.02 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 179 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
میلیئیک، روسیه
میلیئیک، روسیه (Milyake Миляке) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ساخا جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده یاقوت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره شامانیزم و مسیحی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
دنیس دیتریچ
دنیس دیتریچ (اینگیلیسجه: Denise Dittrich) آمریکالی سیاستچی قادین ، دموکرات حزبینین عوضوو. مینه‌سوتا بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۵۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:چمپلین، مینه‌سوتا دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
بیتراقونتا
بیتراقونتا(اینگیلیسجه:Bitragunta) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کندین اۆز اؤلچومو ۱۹٫۲۷ کیلومتر موربّع دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۹ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
سؤزلر
سؤزلر یوخسا لوغتلر ، هر هانسی دیلده ایشله‌نن سؤزلرین مجموسونا دیلیر.بیر ساده سؤزلوک ، سؤزلره بیر میثال اولابیلر.
ریچارد بکینسیل
ریچارد بکینسیل (اینگیلیسجه: Richard Beckinsale) بریتانیالی اوْیونچو. ۶ ژولای ۱۹۴۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۱  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۹ مارس ۱۹۷۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard Beckinsale»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:بریتانیالی کیشی اویونچولار
کوکونینو ایستاشن
کوکونینو ایستاشن (اینگیلیسجه: Coconino station) آمریکادا یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مجتبی سید جعفر
مجتبی سید جعفر (اینگیلیسجه: Mujtaba Sayed Jaafar) (دوْغوم:August 12, 1981 دوحه) بیر فوتبالیست. قطر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
قورنایا پولیانا
قورنایا پولیانا (Gornaya Polyana Горная Поляна) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
سؤزلوکچه
سؤزلوکچه بیر مدل سؤزلوک اولاراق بو فرقینن کی سؤزلوکچه ده سؤزلر (lexicon)  دالبادال مرتب اولونوبلار.
رشید معطر
رشید معطر (اینگیلیسجه: Rachid Maâtar) فوتبال اوْیونچوسو. الجزاییر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
آراد (رومانی)
آراد، (Arad) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۵۹۰۷۴ نفر ایمیش بۇ شهر آراد بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۱۰۷ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|400px|[[آراد، (رومانی)]]
منابع
بؤلمه:رومانی شهرلری
Arad
کریس لاوزن
کریس لاوزن (اینگیلیسجه: Chris Lauzen) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و ایلینوی ایالتین سناتور ایدی. دوک بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۵۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:آرورا، ایلینوی دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
نیکی روست
نیکی روست (اینگیلیسجه: Nicky Rust) اینگیلیسلی فوتبال اوْیونچوسو و قوْلر موقعیتینده اوْیناییب.
دومنتزا
دومنتزا (ایتالیاجا: Dumenza) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۳۷۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۱۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dumenza»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
دایانا دورس
دایانا دورس (اینگیلیسجه: Diana Dors) بریتانیالی موغنی و اوْیونچو ۵۲  ایل عومر ائله‌ییب و ۴ مئی ۱۹۸۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۴۷–۸۴ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
دومنتزا
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
دیسک
دیسک یوخسا نوری دیسک ، دوز پلاستیک صفحه اولاراق کی دئیتالار (بیلگی‌لر) لیزرینن اونون اوزونده چکیلیر و  ذخیره اولونور.
دایانا دورس
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Diana Dors»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
میچ میلر
میچ میلر (اینگیلیسجه: Mitch Miller) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. میچ میلر ۴ ژوئیه ۱۹۱۱ تاریخینده راچستر، نیویورک شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۰ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
توماس رئیدر
توماس رئیدر (اینگیلیسجه: Thomas Rader) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۵۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:هنریویل، ایندیانا دوغوملولار
دلی، مینه‌سوتا
دلی، مینه‌سوتا (Delhi, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 1.92 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 70 نفر دیر.
سوستنیو
سوستنیو (ایتالیاجا: Sostegno) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۶۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۷۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
دلی، مینه‌سوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
سوستنیو
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sostegno»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
۱٬۲-دی‌هیدرو-۱٬۲-آزابورین
۱٬۲-دی‌هیدرو-۱٬۲-آزابورین (1,2-Dihydro-1,2-azaborine) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگ‌سیز و  مایع حالتینده تاپیلار.۱٬۲-دی‌هیدرو-۱٬۲-آزابورین هیدروژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
ساموخینو، ولقوقراد اوبلاستی
ساموخینو، ولقوقراد اوبلاستی (Samokhino, Volgograd Oblast Самохино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
۱٬۲-دی‌هیدرو-۱٬۲-آزابورین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2-Dihydro-1,2-azaborine»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
پادیشاه
بندانگشتی|بیر پادیشاه پادیشاه یا دا پاشا و یا حؤکومدار بیر عونوان و بیر مقام دیر. پادیشاه مقامی او اؤلکه لرده کی کراللیق سیستمینده ایداره اولونورلار، ان اوست مقام سایا گلیر.
قایناقلار
بؤلمه:عونوانلار
برئیلا
برئیلا - (Brăila) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۸۰۳۰۲ نفر ایمیش بۇ شهر برئیلا بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۲۰ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|برئیلا
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
سی‌دی
سی‌دی یوخسا سیخیلمیش صفحه ،  فیلیپس و سونی شیرکت لری طرفیندن ۱۹۸۲-جی ایلده ایختراع اولونان بیر نوع دیجیتال دیتا ساخلیان دیسک دیر.
فیلیپ پی. کامپبل
'''فیلیپ پی. کامپبل''' (اینگیلیسجه: Philip P. Campbell) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۶۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۴۱ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
ژان-پل برتران-دمان
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
قایی بویو
قایی ائلی یا دا قایی بوْیۇ — اوْغۇزلارین بوْزوْخ قوْلۇندان، عثمانلیلارین دا منسۇب اوْلدۇغۇ بیر بوْی‌دۇر.
دایان کلیر
دایان کلیر (اینگیلیسجه: Diane Clare) بریتانیالی اوْیونچو ۸ ژولای ۱۹۳۸ میلادی تاریخینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۴  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۱ ژوئن ۲۰۱۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Diane Clare»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
نوبوهیرو اوتانی
نوبوهیرو اوتانی (اینگیلیسجه: Nobuhiro Uetani) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
۱٬۲-دیومتیل‌سیکلوپروپان
۱٬۲-دیومتیل‌سیکلوپروپان (1,2-Dimethylcyclopropane) بیر اورقانیک بیلشیک.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2-Dimethylcyclopropane»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
دوخووایا
دوخووایا (Dukhovaya Духовая) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
عثمان اوغول‌لاری عائیله‌سی
thumb|آرالاریندا [[عمر فاروق افندی و صبیحه سولطان اوْلدوغو عائیله اۆیه‌لری]] عثمان اوغول‌لاری عائیله‌سی، عثمانلی سولاله‌سی‌نین گۆنۆمۆزدکی منسوب‌لاری دیر.
کریق برکو
کریق برکو (اینگیلیسجه: Craig Bierko) آمریکالی اوْیونچو. ۱۸ آقوست ۱۹۶۴ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. 1990 - گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
کلدانیلر
کلدانیلر — مسیحیت دونیاسی‌نین کیچیک بیر قیسمتین تشکیل وئریرلر. آشور‌لار'ین کاتولیک قیسمینی اوْلوشتورورلار.
کریق برکو
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
اورادئا
اورادئا - (Oradea) رومانیانین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۹۶۳۶۷ نفر ایمیش بۇ شهر بیهور بؤلگه سینده یئرلشیب؛ و ۱۵۰ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بندانگشتی|سول|۴۰۰px|اورادئا