cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کند تاتار (خدابنده)
کند تاتار (خدابنده) کندی خدابنده بؤلگه‌سینین، افشار بؤلومو و شيوانات قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
ویفکیند، ویسکانسین
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کند تاتار (خدابنده)
جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.
اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۷۸ نفر اهالیسی و ۲۰ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۳۵ نفری کیشی و ۴۳ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۴۰ نفری ساوادلی و ۲۷ نفری ساوادسیزدیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:خدابنده بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
ژوروخووو
ژوروخووو (لهیستانجا: Żoruchowo) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پومرانی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 574 نفر ایمیش.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Żoruchowo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
کلیتون سنتر، آیووا
کلیتون سنتر، آیووا (اینگیلیسجه:Clayton Center, Iowa ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و آیووا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Clayton Center, Iowa»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آنیرود تاپا
آنیرود تاپا بیر هیندوستانلی فوتبال اویونچوسو دیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۹۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار
خاینته
خاینته (لهیستانجا: Chajęty) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chajęty»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
پونتی (کومونه)
پونتی (کومونه) (ایتالیاجا: Pontey) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۲۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 780 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pontey»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
آتور توتام
آتور توتام(اینگیلیسجه:Athur Thottam) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
ایکینجی بالکان ساواشی
''ایکینجی بالکان ساواشی (اینگیلیسجه: Second Balkan War) بالکان ساواشلارینین بیر قیسمی‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Second Balkan War»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:ایکینجی بالکان ساواشی بؤلمه:مونتینیقرونون ساواش‌لاری بؤلمه:صربیستانین ساواش‌لاری بؤلمه:یونانین ساواش‌لاری بؤلمه:بولغاریستانین ساواش‌لاری بؤلمه:رومانینین ساواش‌لاری بؤلمه:عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
فلفله (الجزاییر)
فلفله (الجزاییر) (اینگیلیسیجه: Filfla, Algeria) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
۱۹۹۷-جی ایلده برزیل
بۇ مقاله ۱۹۹۷-جی ایلینده برزیلده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
باد وورزاخ
ائشیگه باغلانتی‌لار
www.bad-wurzach.de باد وورزاخ شهرین رسمی وب سایتی
قایناق‌لار
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp - آلمانین آمار  ایداره سی
بؤلمه:آلمان شهرلری
تورانی, بیهار
تورانی, بیهار (اینگیلیسجه:Torani, Bihar) هیندوستان اؤلکه‌سینین بیهار ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مایتهیلی دیلی و هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
جانستوون، ویومینق
جانستوون (اینگیلیسجه: Johnstown, Wyoming) آمریکانین وایومینق ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۴۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کوتا فوکاتسو
کوتا فوکاتسو (اینگیلیسجه: Kota Fukatsu) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
طولون‌لولار دؤولتی
طولون‌لولار دؤولتی (عربجه: الدَّولةُ الطُّولُونِيَّة) (آیری آدلاری: طولون‌لولار امیرلیگی، طولون اوغول‌لاری دؤولتی) ۸۶۸-جی میلادی ایلدن ۹۰۵-جی میلادی ایله‌جه میصر ایله سوریه‌نین بؤیوک قیسمینده حؤکم سورن دؤولت‌دیر. بو دؤولتین قوروجوسو احمد ابن طولون (احمد ابن طولون التغزغزی الترکی) آدلی تورک اوردو باشچی‌سی‌دیر. طولون‌لو گوجلری عباسی خلافتی‌نین چاغیندا شعوبیه‌نین گوجون آزالتماق اۆچون خیلافت یاپی‌سیندا قبول اولان تورک‌لردن دوزنیلمیشدی.
گؤرونتولر
بؤلمه:تورک تاریخی بؤلمه:ایسلام تاریخی
ایستپکووو، ولادیمیر اوبلاستی
ایستپکووو، ولادیمیر اوبلاستی (Stepkovo, Vyaznikovsky District, Vladimir Oblast Степково) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
اوروج قیشلاق حاج ایسماعیل
اوروج قيشلاق حاج ايسماعيل  کندی موغان‌شهر شهریستانی نین، مرکزی بولومو و قوزای قیشلاق قصبه سی نده یئرلیشیب.
ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
قایناق‌لار
بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی بؤلمه:موغان‌شهر بؤلگه‌سی‌نین کندلری
انیتا برایانت
انیتا برایانت (اینگیلیسجه: Anita Bryant) آمریکالی شارکیچی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. انیتا برایانت ۲۵ مارس ۱۹۴۰ ‏ تاریخینده بارنسدال، اوکلاهوما شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
فرد اولمن
فرد اولمن (Fred Uhlman) یازیچی -
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fred Uhlman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
روزل ایچ. هید
'''روزل ایچ. هید''' (اینگیلیسجه: Rosel H. Hyde) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. یوتا ایالتی بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۰۰ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۹۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
ماندی کابیرپور کادیم
ماندی کابیرپور کادیم(اینگیلیسجه:Mandi Kabirpur Kadim) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
۱۵۷۷-جی ایلده نوروژ
بۇ مقاله ۱۵۷۷-جی ایلینده نوروژده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
آلفرد چاک
آلفرد چاک (اینگیلیسجه: Alfred Chalk) (دوْغوم:November 27, 1874 Plaistow) بیر فوتبالیست. بؤیوک بریتانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بادیا کالاونا
بادیا کالاونا (ایتالیاجا: Badia Calavena) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۵۷۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۷۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ونتو اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Badia Calavena»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
استنلی ایی. تراوت
'''استنلی ایی. تراوت''' (Stanley E. Trauth) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۵ سپتامبر ۱۹۴۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stanley E. Trauth»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
بزکودنیکووایسکای
بزکودنیکووایسکای (Beskudnikovsky District Бескудниковский район) روسیه اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سیدیر
جیدئون قرانجر
جیدئون قرانجر (اینگیلیسجه:Gideon Granger) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و جومهوری حزبینین عوضوو. سافیلد شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۶۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۲۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کاناندی قوا، نیویورک سیاستچیلری بؤلمه:۱۸. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
محمد ایوب خان
محمد ایوب خان (اینگیلیسی‌جه: Ayub Khan (Emir of Afghanistan)) بیر شاهزاده ایدی. ۱۲ اوکتوبر ۱۸۷۹ – ۳۱ مئی ۱۸۸۰ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آتاسی شیرعلی خان دیر. محمد یعقوب خان اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا عبدالرحمن‌خان واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.
بؤلمه:شاهلار
موراوسکوسلزسکی کوتشوو
موراوسکوسلزسکی کوتشوو (چک‌جا: Moravskoslezský Kočov) بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و موراوی-سیلزی اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Moravskoslezský Kočov»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
تاهو سیتی، کالیفورنیا
تاهو سیتی، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:Tahoe City, California ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۹۰۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tahoe City, California»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
بهر(اهواز)
بهر (فارسجا: بهر), کندی خوزیستان اوستانینین اهواز بؤلگه‌سینین، مركزئ بؤلومو و  كوت عبدالله قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جورج ویلبور پک
جورج ویلبور پک (اینگیلیسجه:George Wilbur Peck) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. میلواکی شهرینده دۆنیاسین دَییشیب. آمریکا بیرلشمیش ایالتلرین ایچ ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. یونین کالجی دا درس اوْخویوب.
بهر(اهواز)
جوْغرافیایی موْقع
بهر کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 2011 نفر اهالیسی و 362 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 996 نفری کیشی و 1015 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 1288 نفری ساوادلی و 445 نفری ساوادسیزدیرلار.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:اهواز بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بندالقاتی
بندالقاتی (اینگیلیسجه:Bendalgatti) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تئیبرناکل، آلاباما
تئیبرناکل (اینگیلیسجه: Tabernacle, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ژوراوینا
ژوراوینا (لهیستانجا: Żórawina) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و سلیزیا سفلی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1700 نفر ایمیش.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Żórawina»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
میکی بیکر
میکی بیکر (اینگیلیسجه: Mickey Baker) آمریکالی موسیقیچی - راک اند رول، جاز، ریتم اند بلوز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. میکی بیکر ۱۵ اوْکتوبر ۱۹۲۵ تاریخینده لوئیزویل، کنتاکی شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۷ نوْوامبر ۲۰۱۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
نیترات جیوه (I)
نیترات جیوه (I) (Mercury(I) nitrate، Нитрат ртути(I)) بیر شیمیایی ماده. آغ، کریستال حالتینده تاپیلار.نیترات جیوه (I) نیتروژن بیلشیک‌لری و نیترات‌لار گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mercury(I) nitrate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
کرلیکییمه
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Krelikiejmy»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
آغری داغی
آغری داغی یا دا آرارات و یا آرارات داغی (سلجوقلار دؤورونده: ائغری داغ، اینگلیسجه: Ararat، کۆردجه: Çiyayê Agirî، ارمنی دیلی: Մասիս, Masis، آنادولو تورکجه‌سی: Ağrı Dağı) — تۆرکيه‌نین ان يۆکسک داغیدیر. تۆرکیه‌نین دوغو اۇجقاریندا، آغری ایلی‌نین اراضیسینده يئرلشیر. داغ ایراندان ۱۶ کیلومتر قوزئی-باتی‌سیندان، ائرمنیستاندان ۳۲ کیلومتر باتی یا طرف‌دیر. آغری داغی ۲ ياناشی وۇلکان کوْنوسوندان عبارتدیر، ۵۱۳۷ متر هۆندورلويه مالیک اوْلان بؤيوک آغری داغی آنادوْلو ياریماداسی‌نین و کیچیک قافقاز داغ سیستمی‌نین ان يۆکسک زیروه‌سیدیر. داغ ۴۰۰۰ متره‌دک کاينوْزوْي تیپلی بازالت، داها سوْنرا آندئزیت سۆخورلاریندان تشکیل اوْلونموشدور. ۴۲۵۰ متردن باشلاياراق زیروه‌سی سايی ۳۰-دان چوْخ دایمی بۇزلاقلارلا اؤرتولموشدور. ان ایری بۇزلاغین اۇزونلوغو ۲ کم-ه چاتیر. بؤيوک آغری داغی‌نین ياماجلاریندا سرداربولاق يايلاسی و ۳۸۹۶ م يۆکسکلیيه مالیک کیچیک آغری داغی يئرلشیر. هر ایکی داغین اتيی‌نین بیرلیکده چئوره‌سی تقریباً ۱۲۸ کم. تشکیل ائدیر.
قایناقلار
بؤلمه:داغلار
۱۹۴۱-جی ایلده نیوزیلند
بۇ مقاله ۱۹۴۱-جی ایلینده نیوزیلنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
موزیک
See: 1941 in music
دوْغوملار
Category:1941 births
اؤلوملر
Category:1941 deaths
ایستپکووو، وولوقدا اوبلاستی
ایستپکووو، وولوقدا اوبلاستی (Stepkovo, Vologda Oblast Степково) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
وریبست، تکزاس
وریبست، تکزاس (Veribest, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 8.3 کیلومتر موربّع ساحه سی وار.
فایرفیلد، اوهایو
فایرفیلد، اوهایو (Fairfield, Ohio) آمریکانین اوهایو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۵۴٫۵۵  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۲۵۱۰ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۷۸۳٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۸۰ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
وریبست، تکزاس
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
فایرفیلد، اوهایو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fairfield, Ohio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:اوهایو ایالتین شهرلری
محمدشاه لو (خدابنده)
محمدشاه لو (خدابنده) کندی خدابنده بؤلگه‌سینین، افشار بؤلومو و شيوانات قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
بۇ کند زنجان اۇستانیندا یئرلشیبدیر.
اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۰۱ نفر اهالیسی و ۳۱ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۴۸ نفری کیشی و ۵۳ نفری خانیم دیرلار. بۇ کندین اهالیسیندن ۵۵ نفری ساوادلی و ۳۹ نفری ساوادسیزدیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:خدابنده بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:زنجان اوستانی‌نین کندلری
بنجامین پیرس (سیاستچی)
بنجامین پیرس (اینگیلیسجه: Benjamin Pierce ) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۷۵۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۳۹ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۵۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۳۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:شلمزفورد، ماساچوست دوغوملولار بؤلمه:هیلزو، نیوهمپشایر دوغوملولار
بوتلیلیس
بوتلیلیس (اینگیلیسیجه: Boutlélis) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۲۳۹۲۰ نفردیر و ۱۳۵۹۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
پاندوری, جالاندهار
پاندوری, جالاندهار(اینگیلیسجه:Pandori, Jalandhar) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
کوکویو-ترویساقو
کوکویو-ترویساقو (ایتالیاجا: Cocquio-Trevisago) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۷۰۱ نفر ایمیش. و لومباردیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
اورمیه
اۇرمیه یا دا اۇرمۇ (، Urmia، Urmiye) — آذربایجان و ایرانین بؤیوک شهرلریندن‌دیر. ۱۳۹۰-جی گۆنش هیجری ایلینین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا، ۶۸۰٬۲۲۸ نفر اهالی‌سی واریمیش. بۇ شهر غربی آذربایجان اوستانی و اورمیه بؤلگه‌سینین مرکزی‌دیر. اورمیه شهری آذربایجانین اسکی بیر شهری و مدنیّت مرکزلریندن ساییلیر و نۆفوس باخیمیندان آذربایجانین تبریزدن سوْنرا ایکینجی بؤیوک شهری‌دیر. بۇ شهر نادر شاهین اؤلوموندن سوْنرا هابئله آزادخان افغان و فتحعلی خان افشار دؤورلرینده آذربایجانین حؤکومت مرکزی اوْلموشدور. کریمخان زند ۱۱۷۷ جی قمری ایلده بۇ شهرین ارکینده جولوس ائدرک اؤزونو وکیل الرعایا آدلاندیردی امامقلی خان بیگلربیگی افشار آدلانمیش آذربایجان سرداری کریمخانین اؤلوموندن سوْنرا آذربایجان منطقه‌سینی الینه آلاراق بۇ شهرده حؤکومتین باشلادی. آغا محمدخان قاجار ۱۲۱۰-جی هیجری قمری ایلینده بۇ شهر ده جولوس ائدیب و باشینا سلطنت تاجی‌نی قویدو. هابئله بۇ شهر ۱۱۹۷-جی هیجری قمری ایلدن باشلایاراق ۱۶ ایل داوام ائدن افشاریان اورمی آدلانان دؤولتی‌نین آذربایجان و قفقاز منطقه‌سینده مرکزی اولاراق دارالاماره آدلانیردی.
جورج کرزن اورمیه‌یه گؤره بئله یازیب: «اورمیه‌نین ۴۴۰۰ آیاق بوْیو واردیر. شهرین ۳۰۰۰۰–۴۰۰۰۰ باش جمعیتی اوْلاراق چوْخو افشار تۆرکو دۆر، آنجاق چوْخلو نسطوری، کلیمی و ارمنی عائیله‌ده شهرده یاشاییر.»
اورمونون آدی
اورمونون آدینا گؤره، فارس قایناق‌لاری اورمیه شهری‌نین آدین «ارومیه» و «اورمی» شیکلینده یازیرلار و تۆرکجه قایناق‌لار دا بۇ شهرین آدی «اورمیه» و «اورمو» کیمی یازیرلار. «ورمێ» ده قایناق‌سیز و جعلی بیر یازی‌دیر کی کوردلر اورمیه شهرینه صاحاب دورماق اساسیندا اوندان ایستفاده ائدیرلر.
اوُرمو شهری‌نین آدی‌نین کؤکو قطعی صورت‌ده بللی دئییل. تکجه بوُنو دئمک اوْلار کی بۇ شهرین آدی، آذربایجان باشقا یئر آدلاری کیمی فارسجا، ایرانلی، و هند-اوروپالی دئییل.
سومئر کؤکنلی تئوری: اورومو-اورمی
بو تئوری‌نین مودافیعه‌چی‌لری، اورمو'نون آدین سومئرجه‌دن توتولموش بیر آد بیلیرلر. بۇ دیل بیر عیدده عالیم‌لر طرفیندن تورک دیلینن قوهوم و حتی پروتۇتورک آدلانیر. بۇ تئوری اساسیندا اورمو «اور (و)+مو» و یا «اور (و) + می» تشکیل تاپیب‌دیر.
«می» سومئرجه‌ده کولتورل نورم‌لار و ایستانداردلار و بۇ نورم‌لارین بایراغی و ایشارت‌لری آنلامی‌ندادیر. بۇ اساسدا اورمو نون آنلامی «کولتورل شهر» اولور.
آراتتا-هوروم تئوریسی
آراتتا بیر اراضی آدی‌دیر. بۇ آدا سومئرلرین ایلک ایکی شاه‌لاری‌لا (ائنمئرکار و لوقالباندا) باغلی اوْلان میف‌لرده راست گلینیر. لوقالباندا افسانه‌سی‌نده هوروم (هور-رو-وم-کور-را-کا) آدلی داغ آدی وار. ساموئل نواه کرامئرین آراشدیرما و حدسیاتی اساسیندا هوروم داغی اورمو گولونون یاخینلیغیندا اولمالی‌دیر. اورمو آدی با داغین آدی‌لا ایلگی‌لی اولا بیلر.
اورمونون سامی کؤکو
اورمونون آدی، چوخ‌لو سام میف‌لری‌له قایناییب-قاریشیب و اونون اهالی‌سی سامی دولت‌لرله یاخین ایلگی‌سی وارایمیش. اورنک اۆچون بیرعیدده اورمونون مارمیشو گولون حضرت آدمین یئره یئنمک یئری بیلیرلر؛ اورمونون دوغوسوندا یئرلشن اسکی گوی تپه تپه‌سی‌ندن بابیل آللاه‌لاری‌نین نقشی اوْلان بیر استوانه‌ای موهر تاپیلیب (بو اثر نیویورکون متروپولیتن موزئیینده ساخلانیلیر)؛ دئییلنلره گوره حضرتی عیسی‌نین دوغوموندا، بئیت‌والحم‌ه گئدن نئچه زردوشتی، اورمودا باسدیریلیب‌لار؛ حضرتی قویا ایله ایلگی‌لنن اورمودا یئرلشن مارقویا کیلیساسی و… اورمونون سامی‌لرله تاریخی ایلگی‌سین گوسترمک‌ده‌دیر. بۇ نوقطه نظردن اورمونون سامی کوکونه باخماق ماراق‌لی‌دیر.
مینورسکی اورموگولونون اطرافی‌ندا تاپیلمیش سریانی بیر یازی‌دا اوْلان ارمیت – اورمئیاتی آدلاری‌نا سویکه‌نرک، اورمونون آدین ارمیه (ارمیا) و سریانی کوک‌لو بیلیر. پورداوود اورمونون آدین آرامی بیر سوز بیلیب. اونون ایستیدلالی اساسیندا بۇ سوز آرامی دیلینده اوْلان «اور» شهر معناسیندا و «میاه» سو معناسیندا اوْلان کلیمه‌لردن تشکیل تاپیب و اورمونون معناسی سو شهری اورلور.
اورمونون آدین آرامی، سریانی و آسوری آدلاری‌نا باغلاماق، شرق‌شوناس‌لار، باتی دیپلومات‌لاری و پان فارس‌لارس توسط‌ایله اوزل‌لیک‌له اون‌دوققوزونجو عصرین سون‌لاری‌ندا آذربایجان‌ین باتی‌سی‌ندا بیر مسیحی-ائرمنی-آسوری دوولت یاراتما سیاستی اساسیندا، ایره‌لی سورونوب. اما گئرچک‌لر بونو گوستریر کی اورمونون آدین آرامی-سریانی-آسوری دیل‌لره باغلاماق اۆچون توتارلی بیر بلگه یوخ‌دور. آرامی دیلینده اوْلان «اور» کلیمه‌سی و همیچینین «میاه» کلیمه‌سی سومئرلردن بۇ دیل‌لره کئچن سوزلردیرلر.
اورال-آلتاییک (اورومچی) تئوری‌سی
اورمو آدی اورال – آلتاییک دیل‌لری‌نده اوْلان موختلیف آدلاردا ایشله‌نیب‌دیر. بوتون بۇ آدلاردا سئوینج، گوزل‌لیک آنلام‌لارین گؤرمک اولور.
اسکی تۆرکجه‌ده، اورینörin, ürin، اورون ürün و اورگونürgün کلیمه‌لری وار، بۇ کلیمه‌لر سئوینج آنلامی‌دیرلار.
موغول دیلینده اورما urma، اورام uram، اورمان urman، اورماس urmas، اورم urm، اوروما urumu کلیمه‌لر وار، بۇ کلیمه‌لر شوق، الهام، روحیه و… آنلام‌لاری وار.
فینو-اوگوریک شاخه‌سینده اوزل‌لیک‌له مجار دیلینده، اؤرؤم-اؤرؤل öröm-öröl کلیمه‌سی شادلیق و سئوینج آنلام‌یندا ایشله‌نیب.
ایسلام‌دان اؤنجه
او کی بللی‌دیر سؤزلرده و ناغیل‌لاردا بوُ بلده «ترک بن یافث» ین اولادلاری‌نین بیری‌نین الی ایله دۆزلمیش شهر دیر. آما سند اۆزو ایله بوُ شهرین آدی سندلی و تحقیق‌لی مۆشخّص اولمویوب‌دور. عمومیت له اورمیه بولگه سینده بوتون کول تپه لر بۇ شهرین تاریخینی حکایت ائدیرلر اورمیه یاخینلیغیندا نئچه یوزلر کول‌تپه وار کی اونلاردان ان اونملی‌لری گوی‌تپه‌ده‌دیر که اونون اساسیندا بۇ بؤلگه‌دن گیل گمیش نوقوشلی بیر مجسمه و آبیده‌لر تاپیلیب‌دیر. اورمیه شهری‌نین تاریخی چوْخ قدیم دؤورلردن بیر چوْخ یئرلی و خاریجی تاریخ‌چی‌لرین دیقّتی‌نی جلب ائتمیش‌دیر. تاریخ‌چی‌لر اؤز اثرلرینده اورمیه شهری‌نین تاریخی حاقیندا قیمت‌لی معلومات‌لار وئرمیش‌لر.
کرنقی نووه
کرنقی نووه (لهیستانجا: Kręgi Nowe) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 190 نفر ایمیش.
اورمیه
ایسلام‌دان اؤنجه
انوشیروان ساسانلی واقتی، بیر دسته خزر تۆرکلریندن، دربنددن مملکته گیردیلر. خزرلر یوْخسوزلوق‌دان انوشیروانا نامه گؤندرمیشدی‌لر؛ انوشیروان اوْنلارین قوْرخمامازلیغی‌نا گؤره و روُمون خزرلرین نیظامی گۆج‌لرین ایشلتمک قوْرخوسوندان، خزرلره گیریش ایجازه‌سی وئردی. بوُ دسته‌نین سایی ۵۳ مین نفر یازیلیب‌دیر. انوشیروان خزرلرین هر دسته‌سینه اؤزلریندن بؤیوک سئچیب، بیر دسته‌نی سیرجانا و بیر دسته‌نی آلانا (سرابا) گؤندریب، بیر دسته‌نی ده آذربایجان‌دا یئرلشدیردی. آذربایجان روُمون مرزی اوْلماغینا گؤره، انوشیروان بوُ دسته‌نین نیظامی گۆجون روُمون علیهینه ایشلتدی. اورمیه شهری‌نین روُم مرزی‌نه یاخین اوْلماسینا گؤره، بیر دسته خزر تۆرکلریندن اورمیه‌نین شهرینده و اطرافیندا یئرلشدی‌لر. اورمیه‌نین ان قدیمی محله‌سی اوْنلارین آدینا، «خزران» آدلانیب‌دیر.
کرنقی نووه
بؤلمه:لهیستان شهرلری
اورمیه
اسلام‌ین اوّل‌لری
اسلامی دؤوره‌لرین ایلک یوز ایللیک‌لرینده جغرافیا یازانلار بۇ شهری آذربایجانین اۆچونجو بؤیوک شهری بیلیب، اونو زردشت یوردو و زرتشتون آنادان اوْلان توپراقی یازیب‌لار. اورمیه‌نین باغلاری‌نین حاصیللی اوْلدوغوندان و تیجارتینه عایید یازیب‌لار اۆچونجو میلادی یوز ایللیک‌لرینده اوْغوزلارین آذربایجانین یئرلی تورکلریندن بیرلشندن سوْنرا اورمیه شهری بیر بؤیوک قالایا دوندی اوْغوزلار و اونلاردان سوْنرا تورکمان لار و افشارلار اورمیه شهرینه دیریلیک وئردیلر. بۇ شهرین آدینین کئچمیشده دار النشاط اوْلدوغودا بونا گؤره دیر. اورمیا شهری حاقیندا یاقوت هموی یازیر: «... من اؤزوم شهری گؤرموشم، چوْخ گؤزل و بوللوق اوْلان بۇ شهر الوئریش‌لی ایقلیم شرایطینه، طبیعی گؤزل‌لیگینه، سویونون، مئیوه‌سی‌نین، هابئله بوستان‌لارینین چوْخ اولماسینا گؤره بۇ دؤورده اوْلان دیگر شهرلردن فرق‌لنیر». زکریه محمد القزوینینین گؤستردیگینه گؤره اورمیه شهری ایستر تیجارت، ایسترسه ده مئیوه و باشقا محصول‌لارین بول‌لوغونا گؤره شرقده ان مشهور شهرلردن اوْلموش‌دور. اورمیا شهری‌نین قدیم تاریخه مالیک اولماسی فاکتینی یازی‌لی منبع‌لردن علاوه شهرین اؤزو، هابئله اونون اطرافین‌دان الده ائدیلن مادی-مدنی عابده‌لر ده ثبوت ائدیر. اورمیا و اونا یاخین اوْلان اراضی‌لردن آرخئولوژی تدقیقات‌لار زامانی تونج‌دان هازیرلانمش اوزون و گؤدک قیلینج‌لار، اوستو ناخیش‌لی خنجرلر، ائو اشیالاری، زینت اشیالاری و دیگر اشیالار الده ائدیلمیش‌دیر. متخصص‌لره گؤره بورادان تاپیلان اشیالار ائرامیزدان اول VII-VI عصرلره عایددیر.
کرنقی نووه
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
اورمیه
اسلام‌ین اوّل‌لری
امیر وهسودان آذربایجان حاکمی وقتی اوْغوز تورکلرین دانا آدلا امیر ایله وهسودانین یاخینلاریندان بۇ جومله (باجی یا دا قیزی) اورمیه شهری تیول عنوانیدا اوْغوزلار وئردی و دئمک کی بۇ ایش ابوالهیجا هذبانی نین قارشیسیندا اولدی و اونون وهسودان لا یاخشی آراسی یوخویدور او ایل لرده اورمیه ده اوْلان اوْغوزلار اورمودان چیخاراق ائرمنی لره هجوم گتیریب و اونلاردان بیر چوخلارین اوْلدورندن سوْنرا غنیمت و اسیر آلدیلار اورمیه نین حوالی سینده اوْلان هذبانی کوردلری ابوالهیجا دان سوز آپاریب اوْغوز لاردان قونشولوق نفرتلری اولاراق اونلارلا داوایا گیردیلر اوْغوزلار اونلارین کندلرین تالان دان سوْنرا اونلاردان بیر چوخلارین دا اوْلدوردولر
کرنقی نووه
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kręgi Nowe»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اورمیه
سلجوق لار
سلجوق لار ایلک دفعه ائلیه بیلدیلر اورمیه سوْنرا تبریزی ۵۸۷ جی قمری ایلده اوْلان آق سنقرلولار اراضی سیندن چیخاردیب اورلرینین کی ائده لر تکجه بۇ ایل لرده مراغه شهری آق سنقرلولار الینده قالاراق ۵۲۶ جی ایل ده امیر حاجب تاتار اورمیه نی محکم ائدیب سولطان امرینه گئچدی ۵۴۴ جی قمری ایل ده اورمیه شهری ملک محمد بن محمود بن محمد الیندیمیش ۵۸۰ جی قمری ایلده و اتابک محمد جهان پهلوان زامانی اورمیه ده اوْلان اوچ گونبز مقبره سی بیناسی تیکیلدی.
آق سنقرلولار
آق سنقرلولار ایکی فرقیلی دوره ده واریلق لاری ثبت اوْلونموش دیر اورمیه شهری او زامان کی آق سنقر الینده ایمیش ایلدگز سلجوقی وقتینه قدر و ایکی جی دور دا علاءالدین کورپه ارسلان و مظفرالدین گوگبری اربیل شهرین حاکیمی ایله بیرلیکده ۶۰۲ جی قمری ایلده اونون و ابوبکر ایلدگز آراسیندا ساواش دوشوب نتیجه ده مظفرالدین گوگبری ساواش دان ال چکیب علاءالدین صولح ائتمگه مجبور اوْلوب ابوبکر ایلدگز الدن گئتمیش مراغه شهرین عوضینه اورمیه و اشنویه شهرلری علاءالدینه وئردی علاءالدین بیر یاخشی آد و عادیل و هنر سئون کیشی دیر و نظامی گنجوی اوز بهرام نامه سین علاءالدین آدینا اوخویوب.
آذربایجان آتابگ‌لری
اورمیه و اشنویه شهرلرین علاءالدین کورپه ارسلانا باغیشلاننادان سوْنرا اورمیه شهری علاءالدینین یئرلری حسابا گلدی و معلوم دئییل بۇ دوروم هاواقتا چان داوامی واریمیش یئددی جی یوز ایلین اول لرینده اورمیه شهرین حکومتی مظفرالدین اوزبی بن جهان پهلوان سلجوق آتابی ین الینده ایمیش بۇ دئوره ده سلجوقلو ایمپیراتورلوغو کوکدن داغیلدی و آتابی لر هربیری بیر بولومه صاحاب چیخدیلار اوزبی جهان پهلوان چوخلو چالیشیب اورمیه منطقه سینده امنیت یارادسین.
خوارزم‌شاه‌لار
۱۲ جی میلادی ایل لرین اول لرینده اورمیه شهرینده آدلانان یئوه تورکمانلاری مسکن لری واریمیش نفوس لاری اوقدریمیش کی ائلیه بیلرمیش لر ۱۰ مین نفر دویوشمک اۆچون عسکر حاضیرلایالار اورمیه شهرینده یاشییان یئوه لر سلیمانشاه یئوه لریندن آیری بیر بولوم دیلر و اوندان هئچ سوز آپارمیردیلار و دئمک یول کسنلیق و قونشو توپراقلارینا حمله ائتمک له اونلارین اورک لرینده قورخور یاراتمیشدیلار هابئله اورمیه دن علاوه اشنویه شهری ده اللرینده اولاراق خوی شهریندن ده خراج الیردیلار سوندا جلال الدین خوارزم شاه خانیمینین ایستگی اساسدا در سال ۶۲۳ق/۱۲۲۶م یئوه لره حمله ائدیب اونلاری بیر چوخلارین اوْلدوروب خانواده لرین اسیر ائدیب و وار یوخ لارین دا غنیمته آپاردیلار بۇ وارلیق لار او قدر چوخویموش کی ۳۰ مین درهم گلجک جلال الدینین خزانه سینه یئتیشدی.
رندی کرافرد
رندی کرافرد (اینگیلیسجه: Randy Crawford) آمریکالی شارکیچی و موسیقیچی - جاز، ریتم اند بلوز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. رندی کرافرد ۱۸ فوریه ۱۹۵۲ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
اورمیه
موغول‌لار
۶۲۸ق/۱۲۳۰–۱۲۳۱م ایل ده جلال الدیم خوارزم شاه ائله کی موغول لارین فشاریندا معروض قالیر قیش فصلین اورمیه و اشنویه ده گئچیدیر جلال الدین نئچه موغول لاریندا دان ساواش ائدرک خوی شهریندن دیاربکره گئدیب و میافارقین داغ لاریندا کوردلرین الیله اوْلدورولور
رندی کرافرد
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
اورمیه
تیموری‌لر
۸۰۲ق‌ده امیرتیمور، اورمیه‌نین حؤکومتین، عۆصیان ائتمیش کۆردلر و ائلاتین موقابیله‌سینه گؤره گرگین‌بئیگ اوْصالی افشارا تاپیشیردی. الامه سلطان اوْصالی و یادگار سلطان اوْصالی، گرگین‌بئیگین اوْغوللاری اؤزون‌دن سوْنرا اورمیه‌نین حؤکومتینه چاتدیلار. اورمولو افشار طایفالارین آراسیندا خوصوصا اوصالی ائلین شفاهی تاریخ لرینده گرگین بیگ اوصالو تۆرکجه: قورد اوصالی آدیلا تانینمیش دیر
صفوی‌لر
صفویه‌نین اوّل‌لرینده، شاه اسماعیل واقتی، اوّل‌ده اورمیه‌نین حؤکومتی سلطان‌ذوالقدر قاجار الینده ایمیش. اوندان سوْنرا گوگجه سلطان قاجار اورمیه‌نین والی‌لیگینه قویولدو. شاه اسماعیل واقتی صارم‌بیگ مکری اورمیه شهرینه هوجوم چکیب بایرام‌خان قرامانلو و خادم‌بیگ خلیفه‌الخلفا طرفیندن اونا قارشی چیخیلدی. بۇ جنگ‌ده عبدی‌بیگ شاملو دورمیش‌خان‌ین آتاسی هابئله ساروعلی مردار تکلو اؤلدورولدولر، سانکی اورمیه ایل‌لرجه عثمانی طرفیندن تؤکولن کوردلرین الیندن قورتولدو. صفویه واقتی اورمیه شهری کوردلرین هوجومونا معروض قالیردی. ۹۸۷-جی ایلی چوْخ پیس و خطرلی ایل ایدی؛ نئجه کی کورد عشیرت‌لری و عثمانی عسکرلری اورمیه‌یه هوجوم چکیب حسین‌خان سلطان خبوشلو و محمدسلطان روملونون باشینا تؤکولوب، قیزیلباش‌لاری شیکست وئرندن سوْنرا خوی و سلماس شهرلرینه‌چن اللرینه آلدیلار. کوردلرین بۇ هوجوموندا اورمیه شهری کؤکدن خارابا اوْلوب اهالی‌سی کؤچمگه مجبور اوْلدولار. شاه طهماسب و شاه عباس زامانی علیمرادخان افشار و سبحان وئردی‌خان اورمیه‌نین حاکیمی ایدی‌لر. سوْنرالار ۱۰۳۵-جی ایل‌ده دم‌دم قالاسی اورمیه نین حاکیم نشین قلعه سی اوْلوب و امیرخان برادوستی منطقه نین حاکیمی اوْلدو اونجه بۇ منطقه افشارلار و قیزیلباش لار الیندیمیش سوْنرا افشار ائلی شاه‌عباس‌دان اورمیه شهری ایسته‌دیگی اساسدا، اورمیه شهرینده مسکن سالاراق حؤکومت اونلارین الینده ایمیش.
زند
بلباس کۆرلری کریم‌خان زنددن کی آذربایجانی توُتموشدو ایطاعت ائله‌میردی‌لر؛ بوُنا گؤره فتحعلی‌خان افشار ارشلو، اورمیه‌نین حاکیمی، اوْنلاری قیردی.
قاجار
شیخ عبیدالله جریانیندا، کۆردلر اورمیه شهرینه حمله گتیردیلر. او زامان اقبال‌الدوله افشار اورمیه‌نین حاکیمی ایدی. اقبال‌الدوله افشار ایله اورمیه اهالی‌سی کۆردلر قاباغیندا دایاندی‌لار. بیر مۆدّت ساوشدان سوْنرا شیخ عبیدالله، تیمورپاشاخان بایات و حمزه میرزانین گلمگین ائشیدیب، عسگرآباد کندینه حمله ائدیب اهالی‌سینی اؤلدورلو. آخیردا شیخ عبیدالله، تیمورپاشاخان‌دان شیکست یئییب عثمانلی‌یا قاچدی. عثمانلی‌لار شیخ عبیداللهی توُتوب مکّه‌یه تبعید ائتدی‌لر.
مشروطیت اینقیلابیندا، مشروطه‌چیلر اورمیه‌ده ده انجۆمن قوُردولار. اورمیه مشروطه‌چیلری‌نین باشچی‌سی مشهدی اسماعیل افشار و مشهدی باقرخان ایدی‌لار. مشروطه زامانی کۆردلرین تالان‌لیق‌لاری اورمیه‌یه چوْخلو اذیت یاراتمیشدی.
بیرینجی دۆنیا مۆحاریبه‌سینده، عثمانلی‌دان قاچمیش جیلولار و ائرمنی‌لر منطقه‌نین مسیحی‌لر ایله بیرلیکده اورمیه، سلماس و کؤهنه‌شهرده ۱۳۰مین نفره یاخین آدام اؤلدوردولر. آخیردا عثمانلی قوْشونو گلیب مسیحیلره شیکست وئردی.
چاغداش تاریخ
اورمو شهری ایران دا بیرنجی شهری دیر کی ۲ بهمن ده بیرنجی دفعه ایران دا قیام مسلحانه رژیم پهلوی دن ائدیب لر بۇ ایشین باشچی سی اورمیه شهرینده شیخ غلامرضا حسنی اورمیه الیله اداره اوْلونوردی. ایران انقلابیندان سوْنرا کوردلر سنار مامدی باشچی سی ایله اورمیه شهرینه هجوم چکیب و اورمیه شهرین توتماق ایستیرلر بۇ خبر اورمیه شهرینده قورخو یارالدیب و خالقین بیر چوخو ائو ائشیگین بوشاتماغا چالیشیب و شهردن چیخدیلار. کوردلر اورمیه شهرینه گیرنده حسنی امریله اوْلان سیلاح لی نیرولار اونلاری محاصیره ائدیب و اونلاری قایتارماغا مجبور ائله دیلر.
قومیت
شهرین اهالی‌سینین چوْخو آذربایجان تۆرکو دۆرلر و آذربایجان تۆرکجه‌سینده دانیشیرلار. اورمیه اهالی‌سینین ۹۰٪دان آرتیغی تۆرک دۆرلر؛ کۆردلر، آسوری‌لر و ائرمنی‌لر ده بوُ شهرده یاشاییرلار. ۱۳۷۸ده گؤتورولن آمار اساسیندا اورمیه‌نین قومیت آماری بئله دیر: ۸۵٫۷٪ تۆرک، ۱۰٫۵٪ کۆرد، ۱٫۷٪ آسوری، ۱٫۶٪ فارس، ۰٫۵٪ ائرمنی.
اورمیه شهرینین کۆردلری شکاک طایفاسی‌لا تانیلیر و ایکی بؤیوک بؤلومو تشکیل ائدیلر «عبدوی» و «ممدوی» کی اصل‌ده میلانی طایفالاریندان ساییلیرلار و دیللری کۆرمانجی کۆردوجه‌سی دیر. بوُ ائلاتلار اصل‌ده تۆرکیه‌نین دیاربکر منطقه‌سیندن کؤچوب گلیب‌لر. شکاک طایفالارینین بیر بؤلومو ده قره‌قوْیونلو تۆرکمانلار ایله، صفویه دؤره‌سینده، عثمانلی ایمپیراتورلوغونون شرقی (شرقی آنادولو) منطقه‌لریندن کؤچوب گلیب‌لر.
مذهب
اورمیه شهرین‌ده تۆرکلر اکثراً شیعه دیرلر سانکی شیعه‌لر ایله برابر بوُ شهرده سۆنّو تۆرک ده وار.
اورمو لهجه‌سی
تۆرکجهده مجهول ائیلم (فعل)، ائیلمین سوْنونا «ل» آرتیرماق‌لا یارانیر. اورمو تۆرکجه‌سینده مجهول ائیلم یاراتماغا باشقا بیر یوْل دا واردیر: آپاردی ← آپارلاندی، گؤتوردو ← گؤتورلندی
بونو دا آرتیراق کی اورمیه بیر مهاجرلی شهر دیر و چون‌کی اصالتدی اورمیه لی لر کوچوپ گئدیب‌لر تهرانا،کرجه،تبریزه و خاریجه و چوخلی اطرافدان اورمیه‌یه داشینیب و مهاجرت ائلییب‌لر اورمو او اصل لهجه سی کی تبریز لهجه سینه بنزه‌ییر داها آرادان گئدیر و اطرافین کیچیک شهرلر و کندلر لهجه لری اورمو دا یایغینلاشیر و بو باعث اولور داها اورمو لهجه سی تبریز لهجه سینه اوخشاماسین.
آندرانیک قاراقزیان
آندرانیک قاراقزیان (اینگیلیسجه: Andronik Karagezyan) (دوْغوم:December 17, 1974 قولکویچی) بیر فوتبالیست. قولر موقعیتینده اوْیناییب.
اورمیه
۱۸۶۹-نجو ایلده اورمیه‌نین جمعیت ترکیبی
مسیحی مسیونئرلر و سیاسی هئیأت‌لرین ۱۸۶۹-نجو ایلده اورمیه جمعیتی‌نین ترکیبیندن وئردیگی آمار:
آندرانیک قاراقزیان
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
اورمیه
۱۸۶۹-نجو ایلده اورمیه‌نین جمعیت ترکیبی
اورمیه شهری‌نین جمعیتی:۳۱٬۵۰۰، اورمیه اطرافی‌نین جمعیتی: ۹۳٬۵۰۰، بوتون اورمیه بؤلگه‌سینین جمعیتی: ۱۲۵٬۰۰۰ تورک کندلری: ۲۱۵، ائرمنی کندلری: ۴، نسطوری کندلری: ۹۰، کورد کندلری: ۳۰
جغرافیا
اورمیه شهری بیر بؤیوک چوُققوردا یئرلشیب‌دیر. بوُ دشت تام گؤورنتی و یاشیل‌لیق دیر. بوُ دشتین اوُزوناسی ۷۰ کم و انی ده ۳۰ دور و اوْنون قیراغی بۆتونلوک ایله اۆزوم و آلما باغلاری و اکینچیلیک دیر. اوُرمو گؤلو بوُ شهرین دوْغو قیراغیندا یئرلشیب‌دیر. بوُ شهر گؤزل، سوُلو و یاخشی هاواسی اوْلماغینا گؤره، ایرانین دوْلانمالی یئرلریندن دیر. اورمیه آزاد دریالاردان ۱۳۳۲ متیر بوْیو وار دیر.
شهرچای
شهرچایی تورکیه نین بیقار دره سیندن باشلایب و داغلیق و اورمیه نین دوزلوقوندن گئچندن سوْنرا اورمو گولونه توکولور.
هاوا دورومو
اورمیه نین هاوسینین دورومو متوسط ۸٫۹ درجه سانتیگراد حرارت له یای دا تقریباً ایستی و قیش دا تقریباً سویوق دیر. یاغینتی دونومو مهر آیین آخیرلاریندا و آباد آیین اول لریندن باشلانیب خردادا چان داواملی دیر. یاغینتی میانگینی ۹۳ گون اوزونلوغوندا ۳۶۰ میلی متیر دیر. و اوزون مدت ده یاغینتی میانگینی ۲۳۸٫۲ میلی‌متیر دیر. دونموش گونلر آبان آییندا ۱۹ گون آذر ده ۲۷ گون دی ده ۳۰ گون بهمن ده ۲۸ گون اسفند ده ۱۴ گون فروردین ده ۶ گون دیر کلیت ده ۱۲۰ گون ایلده اورمیه ده دونموش گونلردیر یئلین میانگین سورعتی متیر ثانیه ده دیر هابئله اردیبهشت و اسفند آیلاریندا ۱۶ متیر ثانیه ده یئلین ان سۆرعتلی زامانی دیر و دی و بهمن آیلاریندا ۷ متر ثانیه ده یئلین ان آز سورعتلی اوْلان فصلی دیر.
بیل هارپر
بیل هارپر (اینگیلیسجه: Bill Harper (footballer, born 1897)) (دوْغوم:January 19, 1897 Scotland) بیر فوتبالیست. ایسکاتلند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
اورمیه
زلزله
باتی آذربایجان اوستانی کلیت ده بیر دپریملی منطقه دیر. سانکی هله لیک اورمیه شهرینده داغیدان بیر دپریم اولمویوب دیر. اورمیه ده اوْلان سون زیزله لردن ۱۳۰۰ قمری ایلده هابئله ۴ ریشترلیق سیلوانا مرکزیتی ایله ۸۷ جی ایلده و ۹۱ جی ایلده اهر و ورزقان دپریم لری هابئله لاب سونونجو دپریم سیلوانا دا ۴٫۶ ریشترلیق دپریم دیر.
بیل هارپر
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
اورمیه
آشیق‌لار
آشیقلار ایسلامدان اؤنجه زامانلاردان تۆرک خالق‌لارین آراسیندا ایجرا ائدرمیش‌لر. ایسلامی اینقیلابدان قاباق، آشیق‌لار مورتّباً باتی و چیخی آذربایجانین قهوه‌خانالاریندا چالاردی‌لار. تبریز، آشیق‌لارین چیخی مرکزی و اوُرمو، اوْنلارین باتی مرکزی ایدی. اورمودا آشیقلار همیشه تک چالاردی‌لار. آشیق موسیقی‌سی آذربایجانین ان قدیمی هۆنری دیر.
زوپووه
زوپووه (لهیستانجا: Zopowy) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و اوپوله اوستانینده یئرلشیر.
اورمیه
دب‌لر و رسم‌لر
چیلله گئجه‌سی، جاوانلار طایفادا بیر آغ‌ساققالین ائوینه ییغیشارلار. اوُشاقلاردا اؤز آتا آناسی‌نین ائوینه قوْناق گئدرلر. جویز حالواسی، هویج حالواسی، قارپیز، نوْقول، میلاق، پاتداق و … چیلله گئجه‌سینده یئییلر.
زوپووه
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
اورمیه
دب‌لر و رسم‌لر
چرشنبه‌لیک گؤندرمک آخیر چرشنبه‌نین دبلرین‌دن دیر. آتا و قارداش نیشانلی قیزلارا، تزه‌گلینلره، آنا-باجیلار و قیزلارا پای گؤندره‌رلر. بوُ پای بوُنلاردان عیبارت دیر: پالتار، ائو وساییلی، آینا سبزه (گؤیرمیش بوُغدا)، بوْیانمیش یوُمورتا و قیزین ارینه جوْراب یوْخسا کؤینک. معمولاً پای‌ین یئرینه پای گتیرنه پوُل یوْخسا جوْراب یوْخسا کؤینک‌لیک وئریلر.
زوپووه
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Zopowy»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
اورمیه
سینما
گئچمیش ایل‌لرده اورمیه‌ده ۶ سینما سالوْنو وار ایمیش. ایندیلیکده ۳ سینما ایشینه داوام وئریر.
کیتاب‌ائولری
اورمیه‌نین ۱۳ کیتابخاناسی وار دیر. ۳۴۵ مین نۆسخه‌دن آرتیق بوُ کیتابخانالاردا کیتاب وار دیر. ۱۸ مین نفردن آرتیق اورمیه‌نین کیتابخانالارینا یازیلیب‌لار.
بلدیه
اورمیه بلدیه‌سی ۱۳۰۷ده قوُرولوب‌دور. بلدیه تیکینتی‌سی انقلاب مئیدانیندا (اوستان مئیدانی یا یوردشاهی دروازاسیندا) یئرلشیب‌دیر. ۱۳۱۰دا «ملا اوستا»، اورمیه‌نین لاپ ایش بیلن معمارلاریندان، بوُ تیکنتی‌نی قارتال شکیلینده مِعمارلیق ائله‌ایب‌دیر.
تفریحی یئرلر
بند، خان‌دره‌سی و مارمیشو اورمیه‌نین تفریحی یئرلریندن دیر. بند کندی اورمیه‌نین یاخین‌لیغیندا و شهرچایی‌نین قیراغیندا یئرلشه‌رک، اؤنملی توریستی بیر یئر دیر.
عمومی مکتب‌لر
پهلوی دونومیندن قاباق اورگتمه لر عمومیت له مکتب خانا لاردا اولوردو مکتب خانا لار شهرین بویوک و جمعیتلی و هابئله مسجیدین شبستانلاریندا، تکه لر، یا دا ائولرده قورولوردی عمومیت له الیفبا نین اویرتمه سی آنادیلی کیتابیندان کی تۆرکجه یمیش باشلانیردی اوندان سوْنرا اوشاق لار الفبا اورگنیردیلر و یازیب اوخوماق لا تانیش اولوردولار درس وئریلن کیتاب لار عیبارتی دیر قرآن، تنبیه‌الغافلین، صرف میر و… یئنی ده قورلان سبک ده مکتب و مدرسه اورمیه ده ۱۷ ایل دارالفنون دان قاباق ۱۲۵۱ قمری ایل ده قورولوب دیر
دینی حوزوی مکتب‌لر
اورمیه نین بیرنجی دینی و حوزوی مکتبی ۱۱۴۲ جی قمری ایل ده قورولوب دیر ایندیلیکده بۇ مکتب امام خمینی آدلانیر و ۱۵۰ طلبه سی وار. هابئله سونولرین ده اوزلرینه گوره بۇ شهرده مدرسه لری وار و یئنی قورولموش خانیم لار اۆچون دا مکتب زینب کبری آدلانیر.
هاوانین باتماسی
اورمیه شهری دولو تیرافیک لر اۆچون هابئله دی اکسید کربنون هاوا دا چوخالماسی و شهرین تولدی و صنعتی و یئرین دوزگون یئرده تیکمه دن اونو ایرانین بیر هاواسی باتیق شهرلریندن ائدیب. هابئله عراقین توز توْرپاقی و هاوانین ترسه اولماغی ایل ۹۰ گونون ده اوْلور شهرین هاواسینا تأثیر قویان اونملی موارید دن اورمو گولون قوروماسی و اونون دوز یئل دومان لارین قوزانماسی دیر اورمیه شهرین هاواسینین باتیلماسینین قاباغیندا داینماق اۆچون گرک بۇ شهرین اطرافیندا یام یاشیل یئرلر یارانا.
تیرافیک
اورمیه‌ده ۱۰۰۰ نفره ۸۰ ماشین اوْلاراق تهران‌دا ۱۰۰۰ نفره ۶۲ دانادان آز ماشین وار دیر. ماشین سایی باخیمیندان، تهران‌دان سوْنرا اورمیه ایرانین ایکینجی شهری دیر. اورمیه‌ده ۲۵۰ مین دانادان آرتیق ماشین واردیر. تیرافیک، اورمیه‌نین ان اؤنملی شهر مؤعضللریندن دیر.
زورآبادلار
شهرین حاشیه لری اورمیه شهرین بیر اونملی دردلریندن دیر کی زورآباد یا دا اسلام‌آباد آدلانیر نئجه کی یاخین ۲۵ مین نفر ۵ جی گئنیشلنمیش برنامه ده اورمیه حاشیه لری سهمانلانیب دیر. ۱۳۹۲ جی سون ۷ دی آیندا ۷۵۰ هیکتار یئر تیکینتی لر اساسندا شهرین محدوده سینه ایضافه اوْلوب اسلام‌آباد، علی‌آباد، حسین‌آباد، حاجی پیرلو، وکیل آباد، کوی لاله سالار، قره باغ، روستاهای الواج (آلباش) و دیگاله (دیک قالا) شهرین حاشیه لری حساب اولور. هابئله شهرین حاشیه سینده ایلشن لر بۇ شهر ۱۵۰ مینلق جمعیتی تشکیل وئریب لر هابئله چوخلو معضل لر بۇ جومله جورمولرین چوخالماسی اکین یئرلرین خاراب ائتمک ده اونلاردا اولور.
شهرین یئکلمه‌سی
اورمیه داغیناق شکیل‌ده یئکلیب‌دیر. شهرین بافتی اوچ قیسمه تقسیم اولاراق شهرین ان قدیم قیسمتی بازار محدوده سی دیر شهرین نئچه یوز ایلیق قدیمته صاحیب دیر ییانکی ایندیلیکده اونون ان قدیم محله سینین قیدمتیندن ۱۰۰ ایل اونجه یه کئچمیر اورمیه شهرین اوستان مرکزی اوْلاندان سوْنرا باکری - خیام - عسکرآبادی خیابانلاری بۇ شهرین اورتاسیندا گئچیب اداری مرکزلرین یئری اوْلدو شهرین میانی بافتی مرکزی بافتین جمعیت باخیمندان دولماسی و گورمه مسی اساسیندا یاراندی و کوچه لرو محله لر شهرین قدیم بافتین دوره سینه یارانیب بۇ محله لر تام ۳۰ دان ۵۰ قدر ده اوْلان تیکینتی لر دیلر بۇ قیسمین دورمو معماری باخیمدان شهرین اورتاسیندا اوْلان معماری تای دیر سانکی یئنی مصالح له تیکیلیب. میانی بافتین سیمگه لریندن خیابان باغلانمیش انلی کوچه لر دیر شهرین اوچوجو بافتی ایکنجی بافتین دوره سینه ده یارانیب بۇ تیکینتی لر انقلاب دان سوْنرا و نتیجه ده اورمیه شهرینه مهاجرت لرین اساسیندا دیر هابئله بۇ بافت اکینچیلیق اراضی لرین مسکونلاشما یئرلرینه دونمه سی اساسدا یارانیب دیر.
بلدیه بولوم لری
ایندیلیکده اورمیه نین ۴ بلدیه منطقه سی وار سانکی بلدیه منطقه لرین چوخالماسی شهرین جمعیتین چوخالماسی و شهرین یئکلمه سی اۆچون بلدیه نین ایشینین اونون دا یئرلشیب.
یام یاشیللیق فضالاری
اورمیه شهرینده ۷۰ پارک ۶۵۰ هکتار مساحتی ایله واردیر ایندیلیکده یام یاشیلیق فاضالاری هر نفر اۆچون ۸ و یارم مربع متیری دیر قرارلانمیش بۇ فضا گلن ۴ ایلده ۱۲ مربع متیرنه چان چوخالسین.
حمل و نقل
اورمیه ایله ایرانین آیری اوستان مرکزلری‌نین آراسی:
فرودگاه
اورمو شهرینین فرودگاه ۱۹۶۴-جی ایلده تائسیس اوْلوب و غربی آذربایجانین تکجه بین‌المللی فرودگاهی دیر بۇ فرودگاهین هوایی ارتباط لاری بۇ شهرلرینن دیر:
دمیر یولو
مراغه، میاندوآب، مهاباد، نقده، اورمیه دمیریولو ۱۸۴ کیلومتیر ایله ۱۳۸۰ جی ایل دن باشلاندی و قرار اولدی خرداد آیین ۱۳۹۲ جی ایلده قورتولا سانکی هله بۇ ایش اولمویوب بۇ ایشله اورمیه سراسری دمیریولو یا وصل اولور.
ترمینال
اورمیه‌نین تِرمینالی ۱۳۵۹دا قوُرولوب‌دور. ۱۳۶۲دن اورمیه‌نین شرق ترمینالی و ۱۳۶۳دن اورمیه‌نین باتی ترمینالی ایشه باشلاییب‌دیر.
یئیین اوتوبوس
اورمیه شهرین ترافیکین آزاتماق اۆچون هابئله شهرین گئدیب گلمه لرینه سورعت و راوانلاتماق اۆچون اورمیه بدلیه سی سورعتلی اوتوبوس سهمنانین یارالدیب بۇ پروژه نین کولونگو ۱۳۹۲ جی ایلین تیر آیین دا وورولوب بۇ سهمان اورمیه شهرینده ۲ خط اوتوبوسا شامیل اولاراق بیرنجی خط ۱۳ کیلومتیر اوزاناسیندا ۱۴ ایستگاه لا ایثار شهرکیندن خاتم الانبیا میدانینا چان چکیلیب ۲و۳ بلدیه منطقه لرین بیربیرنله بیرلشدیریر بۇ خط اورمیه شهر ۵۴ درصد نفوسون شامیل اوْلور ۲ جی خط ده بهداری شهرکین دن شهدا میدانینا چان چکیلیب دیر.
تاکسی
اورمیه‌ده ۷ مین دانادان آرتیق تاکسی ایشله‌ایر. بوُنلارین ۲۶۰۷ داناسی، شهرده دوْلانیب موسافیر چکیر. قیزیل پیلاک‌لی شهرده ایشله‌ین تاکسی‌لار ۱۲۷۶ دانا دیر. ۲۰۴۲ تاکسی ده خطی آغ پیلاک‌لی و تئلئفونو تاکسی دیر. اورمیه‌ده ۸۱ ون تاکسی‌سی اوْلاراق ۶۷ داناسی فورودگاه تاکسی‌سی‌جه ایشله‌نیر. شهرین تئلئفونو تاکسی‌لری‌نین سایی، ۱۱۷۱ دانا دیر.
فوتبال
«نود اورمیه»، ایران لیگ‌لرینده اوْینایان اورمیه‌نین تکجه فوتبال تیمی‌دیر کی آزادگان لیگینده اوْیناییر.
والیبال
ورزیش باخیمیندان اورمیه والیبالی ایله تانیلیر. ۱۲۹۵-جی شمسی ایلده، آمریکالی میسیونرلر مسیحیت تبلیغی‌نه اورمیه‌یه گلمیشدی‌لر. بوُ میسیونرلر صاحابلار کوچه‌سینده، اورمیه‌نین حؤکومت ارکی‌نین یاخینلیغیندا، آمریکا سیفارتخاناسینین حیطینده والیبال اوْینورموش‌لار. بئله‌جه اورمو خالقی والیبالی تانیدی‌لار. ۴۰-جی اوْن‌لوق‌دان اورمیه‌نین ایران والیبال لیگلرینده تیمی واردیر. اورمیه والیبال قوْطبو دا آدلانیر. آسیا والیبال کاپ مۆسابیقه‌لری‌نین ایکینجی دؤوره‌سی اورمیه‌ده اوْلدو. «شهرداری ارومیه» اورمیه‌نین والیبال تیمی دیر. تیمین اوْیونلاری غدیر سالونون‌دا اوْلور.
مریضخانالارین دورمو
۱۳۷۸ جی ایلده اورمیه شهرینده اوْلان مریضخانا تخت لری ۱٬۶۱۲ تخت ۹۶۶ دولتی مریضخانالارین ۳۸۴ تأمین ایجتیماعی مریضاخانلارین ۲۶۲ خصوصی مریضخانلارین دیر. هابئله اورمیه شهری ایران دا اوْلان اوچ سوموک بئین پئیوندین مرکزینین بیری دیر هابئله تکجه سوموک بئین پئیوندین مرکزی ایرانین قوزئی باتی سیندا دیر. ۱۳۸۷ جی ایلده اورمیه شهرینده ۵۷ آزمایشگاه، ۹۸ داواخانا، ۲۶ پرتونگاری مرکزی و ۱۵توانبخشی مرکزی واریدیر.
مریضخانالار
شهید عارفیان (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)، رازی (دانشگاهی)، دکتر صولتی (خصوصی)، شفا (خصوصی)، شهید مطهری (دانشگاهی)، ۵۲۳ ارتش (ارتش جمهوری اسلامی ایران)، مرکز آموزشی درمانی امام خمینی (دانشگاهی)، آذربایجان (خصوصی)، آیت‌الله طالقانی (دانشگاهی)، شهید دکتر قلیپور (دانشگاهی)، سیدالشهدا (دانشگاهی)، امام رضا (تأمین ایجتیماعی) بۇ جومله اومونون مریضخانالاریندان دیر.
TV و رادیو
۱۸ مورداد ۱۳۴۷ده، ایران میلّی TVسی‌نین ایلک بؤلگه‌سی مرکزی اورمیه‌ده قوُرولدو. اورمیه TVسی گۆنده ۳ ساعات برنامه ایله ایشه باشلادی. ۱۳۵۱ده، اورمیه کانالی گۆنده ۷ ساعات برنامه یاییردی.
ایرانین ۶ جی گؤزل شهری
یونسکو نون اعلام ائتدینه گوره اورمیه شهری تبریز، تهران، ایصفاهان، شیراز و قوم شهرلریندن سوْنرا ایرانین ۶ -اینجی ان گوزل و یاشاماغا اویغون شهری‌دیر.
بیلیم‌یوردولار
بوُ شهرده چوْخلو اؤنم‌لی و مؤعتبر بیلیم‌یوردو وار دیر کی اوْنلاردان اورمو بیلیم‌یوردو، اورمو صنعت بیلیم‌یوردو، اورمو طب علم‌لر بیلیم‌یوردو، آزاد بیلیم‌یوردو و پیام-ی نور بیلیم‌یوردونا ایشاره ائتمک اوْلار.
تیکینتی‌لر
بندانگشتی|اورمیه|اورمونون اۆست اؤرتۆلۆ بازاری
مسجیدلر
بندانگشتی|اورمونون جوما مسجیدی 100px|مینار مسجیدی
ائولر
اورمیه نین قدیم ائولری قدیملیک لری قاجار دونومونه یئتیشیر و اورمیه نین دولانمالی یئرلریندن حسابا گلیر. جنرال ائولری، انصاری ائوی، اتحادیه ائویبو جومله دن دیر. دیزج سیاوش ائوی ده ۱۳۸۷ جی ایلده میلی ثبتی اوْلوب.
اورمو شهرینین قدیمی دروازالارینین آدی
اورمو شهرینین قدیم زاماندان جوْغرافیایی و سیاسی باخیمیندان همیشه اشرار حمله‌سینین هدف قرار تاپمیش بونا گوره قدیم زاماننان اورمو شهرینین دورونه دیوار چکیلیب و سگیز دروازاسی واریدی بوُ دروازالار بوُنلار دیر:
هوْتِل‌لر
دؤرد اوُلدوزلو بین‌المللی «پارک» هوْتِلی، دؤرد اوْلدوزلو «ساحل» هوتِلی، دؤرد اوْلدوزلو «جهانگردی» هوتِلی، اۆچ اوْلدوزلو «آریا» هوتِلی و اۆچ اوْلدوزلو «مروارید» هوتِلی اورمیه‌نین هوتِللری دیر. اورمو هوتل لری بوندان عیبارت دیر:
یادیگار و سوغات لاری
بو شهرین بویوک و اونملی سوغاتی نوقول و جئویز (گیردکان) حالواسی و هویج حالواسی و او جمله بیدمیشک عرقی ده بۇ شهرین سوغات ایله ساییلیر.
ال ایشلری
اورمیه‌نین آغاج ایله ال ایشلری تانیلمیش اوْلاراق آیری اؤلکه‌لره ده گؤندریلیر. خرّاط‌لیق غربی آذربایجانین سۆنّتی صنعت‌لریندن دیر. اورمیه‌نین آدلی خرّاط‌لیق اوُستالاریندان «محمود پیرخراط» اوستا، «احمد پیرخراط» اوستا، «عباس چای‌دوست»، «محمد مولاپرست» و «فریدون خراط» ی آد آپارماق اولار. گئچمیشلرده آشیق سازی و باغلاما و بیر نئچه باشقا موسیقی سازلاری دا اورمیه‌ده دۆزَلَرمیش.
اکینچیلیک
اورمونون اؤنم‌لی اکینچیلیک محصوللاری اۆزوم و آلما دیر. بوُنلاردان باشقا جویز (گیردکان)، گۆنه‌باخان توْخومو، قاباق توْخومو، هۆلو، اریک، شلیل و گیلاس دا بوُ شهرده یئتیشدیریلیر.
آدلیم‌لار
صفی الدین اورموی:بویوک شرقین موسیقی افتخاری دیر
میرزا علی عسگرآبادی:بویوک اورمو شهرینین مشروطچی لرین رهبرلریندن دیر
میرزا محمود اصولی:جیلولوق و کوردلوق فیتنه سینده اورمو شهرین خالقینین راهنما سی اولدی
غلامرضا حسنی:اورمونون امام جومعه سی
علامه محدث اورموی:مۆعاصیر دورسینده بویوک عالم و اندیشمندلریندن
میرزا محمدصادق فخرالاسلام:موسلمان اوْلموش مسیحی کشیشی کی اجتهادا چاتدی و نئچه قطور کیتاب مسئحیت ردینه یازیب دیر
میرزا فضل‌الله مجتهد اورموی:بویوک اورمیه مجتهدلریندن، بیرنجی دونیا موحاربه سینده روسلار علیه نیه جهاد اعلام ائتدی
محمد قولوخان افشار:ایران دا بیرنجی فدرال حکومتین آذربایجان دا قورموش دیر
امام قولوخان افشار:آذربایجان سرداری
مجدالسلطنه افشار اورمی:بویوک اورمو و آذربایجان سردارلاریندان، آذرآبادگان روزنامه سینین صاحب ایمتیازی
سردار رشید:آذربایجان فرمانرواسی
فاطما موختارووا: شوروی اوپرا خواننده‌سی
مشهدی اسماعیل افشار: اورمیه‌نین مشروطه‌چی‌لریندن
عسگرخان افشار: اورمیه‌نین باشچیلاریندان و فرانسه‌ده ایرانین ایلک سفیری
طرزی افشار: شاه عباس و شاه صفوی زامانی‌نین شاعیرلریندن
خاریجی لینکلر
بؤلمه:اورمیه بؤلمه:اورمیه بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری بؤلمه:Assyrian settlements بؤلمه:ایران اوستان‌لاری‌نین مرکزلری بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری بؤلمه:Populated places along the Silk Road بؤلمه:ایپک یولو بویوجا یاشاییش یئرلری
نیپن پینت
نیپن پینت (اینگیلیسجه: Nippon Paint) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت شیمیایی صنایع‌سی ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۶٬۴۹۸ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nippon Paint»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
۲۰۱۵-جی ایلده ماجاریستان
بۇ مقاله ۲۰۱۵-جی ایلینده ماجاریستاندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۵-جی ایلده ماجاریستان بؤلمه:۲۰۱۵-جی ایلده اؤلکه‌لر
آماندا لیتون
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Amanda Leighton»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۲۰۰۶-جی ایلده سودان
بۇ مقاله ۲۰۰۶-جی ایلینده سوداندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۶-جی ایلده سودان بؤلمه:۲۰۰۶-جی ایلده آفریقا بؤلمه:۲۰۰۶-جی ایلده اؤلکه‌لر
جان سیلبر
جان سیلبر (اینگیلیسجه: John Silber) یهودی آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ترینیتی و تکزاس بیلیم‌یوردو، آستین بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۲۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:سن‌آنتونیو دوغوملولار
جی‌جی لالپکالوا
جی‌جی لالپکالوا بیر هیندوستانلی فوتبال اویونچوسو دیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار
ویلهلم وونت
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wilhelm Wundt»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
فرانکتین
فرانکتین (Frankétienne) شاعیر، اوْیون یازیچی ، موسیقی‌چی و یازیچی - ۱۲ آوریل ۱۹۳۶ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Frankétienne»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
ویلکاکس، وایومینق
ویلکاکس، وایومینق (اینگیلیسجه:Wilcox, Wyoming ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و وایومینگ ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wilcox, Wyoming»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
نیترات اوره
نیترات اوره (Urea nitrate) بیر شیمیایی ماده. نیترات اوره نیتروژن بیلشیک‌لری و نیترات‌لار گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Urea nitrate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
شارپتوون، ایندیانا
شارپتوون (اینگیلیسجه: Sharptown, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جوقول (هیندوستان)
جوقول (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Jugul) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ایکینجی تریاک ساواشی
{{Infobox military conflict (4 years, 2 weeks, 2 days) Outer Manchuria ceded to Russian Empire {{flagcountry|Second French Empire}}
{{flag|United States|1858}}{{sup|1}}
''ایکینجی تریاک ساواشی (اینگیلیسجه: Second Opium War) چینق سولا‌له‌سی و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Second Opium War»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
رایموند، نبراسکا
رایموند (اینگیلیسجه: Raymond, Nebraska) آمریکانین نبراسکا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۸۳ نفر ایدی.
ایکینجی تریاک ساواشی
قایناق‌لار
بؤلمه:ساواشلار