cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
کئچللر
كئچللر کندی (كچلر - كئچل لر) موغان بولگه سی نین، مركزی بولومو و قوزای اوجارود قصبه سی نده یئرلیشیب.
اهالي
كئچللر کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا 68 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانيشيرلار.
عبدالله بن خلیفه ایستادیومو
عبدالله بن خلیفه ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Abdullah bin Khalifa Stadium) دوحه شهرینده بیر ایستادیومدور. 2013 ایلینده تاسیس اوْلونوب. الدحیل ایدمان کولوبو تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومی‌لیکده ۹٬۰۰۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. صاحیبی الدحیل ایدمان کولوبودور.
کئچللر
ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر. اونملی محصول لاریندان بوغدا و آرپا نی آد آپارماق اولار.
عبدالله بن خلیفه ایستادیومو
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Abdullah bin Khalifa Stadium»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کئچللر
قایناقلار
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
عبدالله بن خلیفه ایستادیومو
قایناقلار
بؤلمه:ایستادیوملار
دنت، باتی ویرجینیا
دنت، باتی ویرجینیا (اینگیلیسجه:Dent, West Virginia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و باتی ویرجینیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
موسیقی
موسیقی — سس‌لی بدیعی تصاویرا گرچک‌لیک‌ده عکس اتدیره‌ن اینسانین داورانیشسینا فعال تأثیر اد‌ن اینجه صنعتین نؤعلرین‌دن بیری‌دیر.
قدیم یونانلار موسیقینی تانریلارین تؤوهه‌سی کیمی قیمتلندیریر، اوْنا اینسانلارین قلبینی فتح اد‌ن اجازکار قوه کیمی یاناشیردیلار. یونان روایتلرینین بیرین‌ده اوْرفی اوْخودوغو گؤزل نغمه‌لرله تانریلاری و آداملاری هیران ادیر، طبیعتین کور قوه‌لرینی رام ادیردی.
عمومی موسیقی ترمینلری ایتالیا دیلیندن گؤتورولموش‌دور. موسیقی‌ده ۷ نوت وار دو، رئ‚ می، فا، سوْل، لیا، سی.
موسیقی تاریخی
مۆعاصیر اینسانین ۱۶۰.۰۰۰ ایل اوّل آفریقادا یاراندیغی گومان ادیلیر. تخمیناً ۵۰.۰۰۰ ایل اوّل اینسانلار حیات اۆچون یارارلی قیطعه‌لرده مسکونلاشمیش‌دیر. تاریخچیلر تجرید ادیلمیش بیر قروپ طایفه لرین بئله موسیقی‌سی اوْلدوغونو نظره آلاراق ایلک موسیقینین ده محض آفریقادا یاراندیغینی گومان ادیرلر. آفریقادا یارانماسی گومان ائدیلن موسیقی، ۵۰.۰۰۰ ایلدیر کی، اینسان حیاتینین آیریلماز بیر حیصّه ‌سینه چوریلمیش‌دیر.
آذربایجان جومهوریتی نین میلّی موسیقی سی
آذربایجان موسیقی‌سینین تاریخی چوْخ قدیم‌دیر. قوبوستان‌دا داشلارین اۆستون‌ده چکیلمیش رسملر، قاوالداش اوْنون قدیملیینی بیر داها تصدیق ادیر. ان قدیم موسیقی آلتیمیز اوْلان قوپوز دده قورقوددان بیزه یادیگار قالمیش‌دیر. خالق موسیقی‌سی میلّی موسیقی آلتلریمیزله ایفا ادیلیر. تاریخاً ۶۰-دان چوْخ میلّی موسیقی آلتیمیز اوْلموش‌دور: قوپوز، ساز، تار، کامانچا، توتک، بالابان، ناغارا، قاوال، قوشاناغارا و س. دیلیمیز گؤزل اوْلدوغو کیمی، موسیقیمیز ده گؤزل‌دیر. دونیا شؤهرت‌لی بستکارلاریمیز، موغه‌ننیلریمیز میلّی موسیقیمیزی دونیانین هر یرین‌ده سسله‌ن‌دیریرلر. آذربایجان موغامی دونیا شؤهرتی قازانمیش‌دیر. بیز موسیقیمیزی قورومالیییق، سوملیگیک.
ایستینادلار
بؤلمه‌:موسیقی
هونتر، تنسی
هونتر (اینگیلیسجه: Hunter, Tennessee) آمریکانین تنسی ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۸۵۴ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
واواتوسا، ویسکانسین
واواتوسا، ویسکانسین (Wauwatosa, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۳۴٫۳۲  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۶۳۹۶ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۳۵۲ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۲۰۵ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wauwatosa, Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ویسکانسین ایالتین شهرلری
جلیزی عبدالرضا
جلیزی عبدالرضا (فارسجا: جلیزی عبدالرضا), کندی خوزیستان اوستانی‌نین دشت آزادگان بؤلگه‌سی‌نین، مرکزئ بؤلومو و الله اکبر قصبه‌سی نده یئرلشیب دیر.
جوْغرافیایی موْقع
جلیزی عبدالرضا کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیب دیر.
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۴۳۲ نفر اهالیسی و ۲۶۳ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۷۳۱ نفری کیشی و ۷۰۱ نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن ۷۷۱ نفری ساوادلی و ۴۵۸ نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ کندین اهالیسی فارسجا دانیشیرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:دزفول بؤلگه‌سینین کندلری
یوتارو آبه
یوتارو آبه (اینگیلیسجه: Yutaro Abe) (دوْغوم:October 5, 1984 ماچیدا، توکیو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
سن مینیاتو
&&&&
سن مینیاتو (ایتالیاجا: San Miniato) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن 140 متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Miniato»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
ایران تاتلاری
ایران تات‌لاری (اینگیلیسی‌جه: Tat people (Iran)، فارسجا: تات‌های ایران) - بیر قومی گروه چوْخ‌لاری ایران, قزوین اوستانی دا یاشاییرلار.
چینچیللا
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:گمیریجی‌لر بؤلمه:ممه‌لیلر
نوووزووخوزنی
نوووزووخوزنی (Novosovkhozny Новосовхозный) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
ایسپاس-یامشچیکی
ایسپاس-یامشچیکی (Spas-Yamshchiki Спас-Ямщики) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
گنجه قالاسی
گنجه قالاسی (Gəncə qalası), بیر قلعه دیر گنجه شهرینده
قایناق‌لار
بؤلمه:گنجه
کیوچ-کوپکی
کیوچ-کوپکی (لهیستانجا: Kiełcze-Kopki) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پودلاسکی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 104 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kiełcze-Kopki»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
آستورییا دیلی
آستورییا دیلی ایسپانییادا آستورییا، کاستیلییا لئون و پورتوقالییانین میراندا دو دورو منطقه سینده دانیشیلان، "آستور-لئون" آلت قروپونا عایید بیر لاتین دیلی دیر. بوندان باشقا بو دیلین ایکی عدد اهمیییتلی لهجه سی واردیر.بونلار ائکسترامادورا(Extramadura) بولگه سینده کی ایکسترئمئنی یو(extremeñu) و کانتابرییا (Kantabria)داکی کانتابرییا جا یا دا مونتانی ائس (Montañés) دیر.بو دیللردن یالنیز میراندئس دیلی رسمی اولاراق تانینمیشدیر.
خاریجی کئچیدلر
بؤلمه:دیللر
بانیرس دماریولا
بانیرس دماریولا (ایسپانجا: Banyeres de Mariola) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر ۸۱۶ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۵۰٫۲۸ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۷۲۲۳ نفر دیر.
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bañeres»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
Climate
According to the Köppen climate classification, Banyeres has a Csa hot-summer mediterranean climate, highly influenced by the altitude and the distance from the sea, having also continental factors. The winters are cool, and the summers are hot during the day and mild during the night.
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
شمئیکینو
شمئیکینو (Shemeykino Шемейкино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
۱۷۲۴-جو ایلده فرانسه
بۇ مقاله ۱۷۲۴-جو ایلینده فرانسه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۲۴-جو ایلده فرانسه بؤلمه:۱۷۲۴-جو ایلده اؤلکه‌لر
کئچله (اورمو)
اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 483 نفر اهالی سی و 100 عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
قایناقلار
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
کالران
کالران (اینگیلیسجه:Kaleran) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۳۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تیم کاهیل (سیاستچی)
تیم کاهیل (اینگیلیسجه: Tim Cahill ) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. ۱۹۵۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:نوروود، ماساچوست دوغوملولار
دانیل هولنشتاین (طبیب)
دانیل هولنشتاین (طبیب) (Daniel H. Lowenstein (physician)) آمریکالی بیلیم اینسانی. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا، سانفرانسیسکو بیلیم‌یوردو‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Daniel H. Lowenstein (physician)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
فندی
فندی (اینگیلیسجه: Fendi) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت دَب ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fendi»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
ابن بزاز اردبیلی
توکلی بن بزاز اردبیلی (ق۸) اردبیللی شیخ صفینین مریدلریندن اولان و صفوة الصفا و کشف القلوب اثرلرینی یازان اردبیللی یازیچی.
قایناقلار
بؤلمه:کیمسه‌لر
بوینسک
بوینسک (Buinsk) (Буинск) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و تاتارستانده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۰۳۵۲ نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
بو, ایندیا
بو, ایندیا(اینگیلیسجه:Bhoo, India) هیندوستان اؤلکه‌سینین مهاراشترا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مراتی دیلی دانیشیلیر.
پندیال, رانقا ردی دیستریکت
پندیال, رانقا ردی دیستریکت(اینگیلیسجه:Pendyal, Ranga Reddy district) هیندوستان اؤلکه‌سینین تلانقانا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تراوتشیتسه
تراوتشیتسه (چک‌جا: Travčice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۵۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۷۱ نفر ایمیش و اوستی ناد لابم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Travčice»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
عین تادلس
عین تادلس (اینگیلیسیجه: Aïn Tedles) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۳۸۸۲۳ نفردیر و ۸۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
بوید آندرزون تاکت
بوید آندرزون تاکت (اینگیلیسجه:Boyd Anderson Tackett) آمریکالی وکیل ، سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. نشویل (آرکانزاس) شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
ماونت ورنون، ویسکانسین
ماونت ورنون، ویسکانسین (اینگیلیسجه:Mount Vernon, Wisconsin ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ویسکانسین ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mount Vernon, Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
آسترونومی
۲۵۰px|thumb|left|بوغا بورجونده کی ینگج شکیللی دومانلیق - [[هابل تلسکوپو]] نوجوم (یونان سؤزو اوْلوب آسترون (ἄστρον) «اولدوز» و نوموس (νόμος) «قانون» سؤزلرینین بیرلشمه سیندن یارانمیشدیر) – [فارسجا] :اخترشناسی – گؤی جیسیم لری (قالاکتیکالار، اوْلدوزلار، کومئت لر (فارسجا: ستاره دنباله دار)، سیاره لر)، اونلارین سیستم لرینین حرکتی، قورولوشو، منشأ ی و اینکیشافینی اؤیره نن علم دیر.
آسترونومی یا قدیم تاریخه مالیک دیر. آسترونومی یایا عاید ایلک المئنتار معلومات لار مین لرجه ایل بوندان اول بابیلده، میصیر و چین ده معلوم ایدی. قدیم زامانلاردا آسترونومی یا بیر سیرا علم لرین مجموعونا دئییلیردی. بونلارین ایچینده ناویقاسی یا، مئتورولوژی یا (meteorologiya) و حتی آسترولوژی یا (فارسجا:طالع بینی) دا واردی. گونوموزده آسترونومی یا دئدیکده اساس اولار اق آستروفیزیکا باشا دوشولور. آسترونومی یا ایکی یئره بؤلونور: نظری و ویزوال آسترونومی یا. آسترونومی یا آسترولوژی یا ایله قاریشدیریلمامالیدیر. هر ایکی سی ده اورتاق ترمین لری پایلاش سالار دا، و اورتاق کؤکه صاحیب اولسالار دا تامام ایله آیریدیرلار.
آنتیک دؤور
آسترونومی یا معاصیر طبیعت علم لرینین ان قدیمی دیر. احتمال کی، تقویمه اوْلان احتیاجلا بیرلیکده اورتایا چیخمیشدیر. قدیم زامانلارین آسترونوم لاری راهیب لر، شامانلار، درویدلر و کاهین لر ایدی. او زامان آسترونومی یا داها چوخ آسترولوژی یا (فارسجا: طالع بینی) ایله بوتون حساب اوْلونوردو. بعضی فرضیه لره گؤره استون هنج، مئزوپوتامی یاداکی، زیگورات لار، مایالارین و چینلی لرین پیله لی هرم لری ان قدیم رصدخانالار ایدیلر. مایا تقویم لری بۇ گون بئله چوخ دقیق حساب اوْلونور. عین ایله چین اوْلدوز کاتالوقلاری دا قدیم آسترونومیک حادیثه لری اؤیرنمک اۆچون قیمت لی منبع دیر.
ماوریتیوس
بندانگشتی|سول| ماوریتیوس اؤلکه‌سی‌نین بایراغی بندانگشتی|سول بندانگشتی|سول| ماوریتیوس نقشه اوستونده یئری ماوریتیوس (اینگیلیسجه: Mauritius) بیر اؤلکه دیر و باشکندی پورت‌لوئیس شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۲۳٫۳۲۲ میلیارد دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱٬۲۳۶٬۸۱۷ نفر دیر.
آسترونومی
قدیم زامانلار
یونان عالیم لری آسترونومی یانین اینکیشافینا خصوصی تؤحفه لر وئرمیشلر. ارسطو، کلاودیوس بطلیموس، هیپارکس، فالس، آراتوس دیگر علمی کشف لرله یاناشی آسترونومی یا ایله ده مشغول اولوردولار. بطلیموس سیاره لرین حرکت لرینی ایزاح ائده بیلمک اۆچون ژئوسنتریک نظریه سینی ایشله یب حاضیرلامیشدی.
ماوریتیوس
گؤرونتولر
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
آسترونومی
ژئوسئنتریک نظریه
روما ایمپری یاسینین سقوطوندان سوْنرا آوروپادا علمی اینکیشاف دایاندی. کلاسیک دؤور آسترونومیک معلومات لاری اونودولدو و مسیحیتین دستکله دییی غیری علمی نظریه لر یایلماغا باشلادی. لاکین بۇ دؤورده مسلمان و هیند عالیم لری آسترونومیک مشاهیده لری آپاریر و آنتیک یونان مولیف لرینین علمی اثرلرینی عربجه یه چئویریردی لر. خاچ یوروش لر (صلیبی ساواشلار) زامانی مسلمان عالیم لرینین اثرلری ده آوروپادا تانینماغا باشلاندی. کیلسه بۇ یئنی بیلگی لرله باریشماق ایسته میردی. ژئوسئنتریک سیستمی قبول ائتمه ین عالیم لر تعقیب اوْلونوردو.
هئلی سئنتریک نظریه
نیکلای کوپرنیک طرفیندن ۱۵۴۳ – جو ایلده نشر اوْلونان «گؤی جیسیم لرینین فیرلانماسینا دایر»(De revolutionibus orbium coelestium) اثری آسترونومی یا تاریخینده اینقیلاب ساییلیر. کوپرنیک سیستمینه گؤره، یئر اؤز اوخو اطرافیندا و دیگر سیاره لرله بیرلیکده گونش اطرفیندا فیرلانیردی. بۇ ایدعا کیلسنین (کلیسا) یئر کایناتین مرکزی دیر تزیسینه قارشی اوْلدوغوندان فلسفی و دینی چئوره لرده بؤیوک‌های کوی قوپماسینا سبب اوْلدو. کوپرنیکین ایدعاسی بۇ ایدی کی اونون سیستمی حسابلامالاری آسانلاشدیریر. او همچینین سیاره لرین گونش اطرافیندا تام دؤور(siderik periodlarını) و اونلارین گونشه قدر اوْلان مسافه لرینی آسترونومیک واحید اولاراق حسابلامیشدی.
خاریجی کئچیدلر
بؤلمه:علم بؤلمه:Astronomy بؤلمه:فیزیکی علم‌لر
جیمز جی. دیویس
'''جیمز جی. دیویس''' (اینگیلیسجه:James J Davis) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۷۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:ایندیانا جومهوریتچیلر بؤلمه:پنسیلوانیا جومهوریتچیلر بؤلمه:الوود، ایندیانا دوغوملولار بؤلمه:پیتسبورق سیاستچیلری بؤلمه:پنسیلوانیا سناتورلار
بابی دریسکال
بابی دریسکال (اینگیلیسجه: Bobby Driscoll) آمریکالی اوْیونچو. ۳ مارس ۱۹۳۷ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۱  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۳۰ مارس ۱۹۶۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1943–1965 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bobby Driscoll»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
راکی بالبوآ
راکی بالبوآ یا دا رابرت "راکی" بالبوآ (انگلیسجه: Robert "Rocky" Balboa, Sr.) — راکی سری فیلملری‌نین موفق کارکتری دیر کی سیلوستر استالونه بو کاراکتر ده اویناییب.
جرالدین، آلاباما
جرالدین (اینگیلیسجه: Geraldine, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۸۹۳ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
موکسسترول
موکسسترول (آیوپاک آدی: (8S,9S,11S,13S,14S,17R)-17-ethynyl-11-methoxy-13-methyl-7,8,9,11,12,14,15,16-octahydro-6H-cyclopenta[a]phenanthrene-3,17-diol, Moxestrol) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۲۶٫۴۲۹۳۴ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۸٫۲ ساعات زامان آپاریر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
آوقوستوس او. بورن
'''آوقوستوس او. بورن''' (اینگیلیسجه: Augustus O. Bourn) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و رود آیلند ایالتین سناتور ایدی. براون بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۳۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۲۵ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
عقائد اولياء سبعه
قایناقلار
بؤلمه:تورکجه اثرلر
کیوچاوا
کیوچاوا (لهیستانجا: Kiełczawa) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پودکارپاتسکیه اوستانینده یئرلشیر.
گؤرونتولر
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kiełczawa»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کرکودی
کرکودی (اینگیلیسی‌جه: Kirkcaldy) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 49460 نفر دیر. بۇ شهر ایسکاتلند اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
کالیشتی (دوغو پراق)
کالیشتی (دوغو پراق) (چک‌جا: Kaliště (Prague-East District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۱۲ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۶٫۲۴ کیلومتر موربّع ایدی و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
کرکودی
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
کالیشتی (دوغو پراق)
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kaliště (Prague-East District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
آلامو هایتس، تکزاس
آلامو هایتس، تکزاس (Alamo Heights, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 14.8 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 7031 نفر و اها‌لی سیخلیغی 1474.3 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
۱۷۴۵-جی ایلده سوئد
بۇ مقاله ۱۷۴۵-جی ایلینده سوئده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
کیکادیده
کیکادیده (Cicada، ، Ağustos böceği، Певчие цикады، Singzikaden) یاریمسرتقانادلیلار دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
۱۷۴۵-جی ایلده سوئد
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۴۵-جی ایلده سوئد بؤلمه:۱۷۴۵-جی ایلده اؤلکه‌لر
کیکادیده
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:یاریمسرتقانادلیلار بؤلمه:حشراتلار
هاروی فوکوا
هاروی فوکوا (اینگیلیسجه: Harvey Fuqua) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. هاروی فوکوا ۲۷ ژوئیه ۱۹۲۹ تاریخینده لوئیزویل، کنتاکی شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۶ ژوئیه ۲۰۱۰ میلادی تاریخینده دیترویت شهرینده وفات ائدیب.
سنکا نولز، نیویورک
سنکا نولز، نیویورک (اینگیلیسجه:Seneca Knolls, New York ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۰۱۱ نفر ایمیش و ۳٫۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۲۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و نیویورک ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
قرانت، آیووا
قرانت، آیووا (Grant, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۹۴ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۲ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۴۸ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. قرانت دنیز سئوییه‌سیندن ۳۴۹ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
هیده (موزیسین)
هیده (موزیسین) (اینگیلیسجه: Hide) ژاپونلی موسیقیچی - هوی متال موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. هیده (موزیسین) ۱۳ دسامبر ۱۹۶۴ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۲ مئی ۱۹۹۸ میلادی تاریخینده Minami-Azabu, Minato, Tokyo شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
سیدهادی بهادری
سیدهادی بهادری(1357 اورمیه) ایران پارلیمانی وکیلی ایرانین اونونجو دوره شورای اسلامی پارلمانیندا اورمیه دن وکیل سئچیلیب.اورمیه ده یوزه 62.18 % سئیچیمده قازاندی و اورمیه دن وکیل اولدو.1395 اینجی ایلده آذربایجان رسمی پالتارین گئیب و پارلیماندا دانیشدی.بو دانیشیقدا پالانی کوردلر و رضاپالانی سیاست لرین ایراندا تورکلره قارشی اولماقدا آچیلاشدیردی و 100 ایللیک فارسلارین شوونیستی سیاستین پیسله دی.بو اساسدا تورکجه دیلین اوخولدا و میلی رادیو تلویزیون آذربایجاندا اولماقین گرک بیلدی.
قایناق
بؤلمه:سیاستچیلر بؤلمه:پارلیمان وکیلی
سیبروک، نیوجرسی
سیبروک (اینگیلیسجه: Seabrook, New Jersey) آمریکانین نیوجرسی ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۴۶۸۷۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ایوانووکا، پرم دیاری
ایوانووکا، پرم دیاری (Ivanovka, Dobryanka, Perm Krai Ивановка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
پاین کانیون، کالیفورنیا
پاین کانیون، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:Pine Canyon, California ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۸۲۲ نفر ایمیش و ۸٫۶۴۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pine Canyon, California»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سووخوزنی، آدیغیه
سووخوزنی، آدیغیه (Sovkhozny, Republic of Adygea Совхозный) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آدیغیه جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده آدیغیه خالقی ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره مسیحی و سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:آدیغیه کندلری
سیدعباس
سیدعباس (فارسجا: سیدعباس), کندی خوزیستان اوستانی‌نین دشت آزادگان بؤلگه‌سی‌نین، مرکزئ بؤلومو و الله اکبر قصبه‌سی نده یئرلشیب دیر.
جوْغرافیایی موْقع
سیدعباس کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیب دیر.
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۲۶۵۹ نفر اهالیسی و ۵۲۵ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۳۷۳ نفری کیشی و ۱۲۸۶ نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن ۱۵۵۲ نفری ساوادلی و ۷۶۰ نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ کندین اهالیسی فارسجا دانیشیرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:دزفول بؤلگه‌سینین کندلری
تله۲ آرنا ایستادیومو
تله۲ آرنا ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Tele2 Arena) ایستوکهولم شهرینده بیر ایستادیومدور. 2013 ایلینده تاسیس اوْلونوب. اوْت اؤرتویو مصنوعی چمندیر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tele2 Arena»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایستادیوملار
کئچه باش (اورمو)
کئچه باش کندی اورمیه بؤلگه‌سی نین، مرکزی بؤلومو و باش قالا قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
اهالی
۱۳۸۵–جی هیجری گۆنشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بو کندین ۴۰۱ نفر اهالی‌سی و ۱۱۹ عائیله‌سی واریمیش.
ایقتیصادیات
بۇ کندین اکینچی‌لری گۆنه‌باخان و گؤزل باغچالاری کندین ایقتیصادین گؤزه وۇرور. هابئله داوار ساخلاماق ایسه بۇ کندین باشقا ایشلریندن دیر.
خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
قایناقلار
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:باتی آذربایجان اوستانی‌نین کندلری
ماکسیمووکا، باشقیردیستان
ماکسیمووکا، باشقیردیستان (Maximovka, Sterlitamaksky District, Republic of Bashkortostan Максимовка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
تایچی هارا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ریناتو نستون بناتی
ریناتو نستون بناتی (اینگیلیسجه: Renato Netson Benatti) (دوْغوم:October 17, 1981 Bento Gonçalves) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
پاتریشیا بنر
پاتریشیا بنر (Patricia Benner) آمریکالی بیلیم اینسانی. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا، سانفرانسیسکو بیلیم‌یوردو ‌دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:عالیم
مقدس مریمین زنگلری
مقدس مریمین زنگلری (The Bells of St. Mary's, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی اینقرید برقمن، بینق کرازبی جانلاندیریب. ۱۹۴۵ میلادی ایلینده ۸ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزه‌یه لایق گؤرولموش‌دور.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر بؤلمه:آمریکانین درام فیلملری بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:لئو مک‌کرینین فیلملری بؤلمه:مووضوسو مدرسه ده گئچن فیلملر
سلطان محمود زاهدی گیلانی
سلطان محمود بن سلطان برهان‌الدین بن شیخ جمال‌الدین بن قطب‌الأولیاء شیخ زاهد گیلانی (قرن 8-9هـ/13-14م) ـ عاریف و یازیچی.
قایناقلار
بؤلمه:تورک ادبیاتی بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر بؤلمه:عاریفلر بؤلمه:کیمسه‌لر بؤلمه:گیلانلی‌لار
مازرا دی پادووا
مازرا دی پادووا (ایتالیاجا: Maserà di Padova) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۲۲۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۹ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ونتو اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
آرتور، نبراسکا
آرتور (اینگیلیسجه: Arthur, Nebraska) آمریکانین نبراسکا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۱۶ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آستین، باتی اوسترالیا
'آستین، گونئی اوسترالیا اوستانی‌نین مورچیسان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر متروکه شهردیر. بو شهر۱۸۹۵-جی ایلده آلبیرت آستینین اَل ایله قورولدو. بو شهر بؤیوک قوزئی اوتوبانینین یانیندا قرار تاپیب‌دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:اوسترالیا شهرلری
پارسوا (پارس)
پارسوا یوخسا پارس زاگروس داغلاریندا تاریخی بیر یئر.
بؤلمه:تاریخ بؤلمه:ایران تاریخی
ماتار, خدا
ماتار, خدا(اینگیلیسجه:Matar, Kheda) هیندوستان اؤلکه‌سینین قجرات ایالتینده بیر شهر دیر. بۇ شهرده قجراتی دیلی و هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
۱۸۵۷-جی ایلده پورتوقال
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۵۷-جی ایلده پورتاقال بؤلمه:۱۸۵۷-جی ایلده اؤلکه‌لر
وایکونتام
وایکونتام(اینگیلیسجه:Vaikuntham) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کندین اۆز اؤلچومو ۵ کیلومتر موربّع دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
پاوچنقتسا (لهیستان)
پاوچنقتسا (لهیستان) (لهیستانجا: Pałecznica, Lesser Poland Voivodeship) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و کیچیک لهیستان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
مرادا (هیندوستان)
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
پاوچنقتسا (لهیستان)
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pałecznica, Lesser Poland Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کن یاکوبسن
کن یاکوبسن (اینگیلیسجه: Ken Jacobsen) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و واشینقتون ایالتین سناتور ایدی. واشینقتون بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۴۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
بوتورلینوفکا
بوتورلینوفکا (Buturlinovka) (Бутурлиновка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و ورونژ اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۷۲۰۸ نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
بونی کولیسون
بونی کولیسون (اینگیلیسجه:Bonnie Cullison) آمریکالی اؤیرتمن ، سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو. بالتیمور شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:مریلند دموکراتلاری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
پترو رابغ
پترو رابغ (اینگیلیسجه: Petro Rabigh) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. شیرکت سعودی آرامکو طرفیندن قۇرولموش‌دور.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Petro Rabigh»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
تبلبالة
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
کرک‌وال
کرک‌وال (اینگیلیسی‌جه: Kirkwall) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 9293 نفر دیر. بۇ شهر ایسکاتلند اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
نوووزیریانووو
نوووزیریانووو (Novozyryanovo Новозыряново) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
تراپلیتسه
تراپلیتسه (چک‌جا: Traplice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۲۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۱۲۲ نفر ایمیش و زلین اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Traplice»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
شنیاکینو
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
پارفنکا، روسیه
پارفنکا، روسیه (Parfenka Парфенка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
داماسواوک
داماسواوک (لهیستانجا: Damasławek) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 2500 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Damasławek»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کیمین خاقان
خاقان اوْلماسی
۵۸۷ ایلینده چۇلوْهو خاقان اؤلونجه٬ ایشبارا خاقانین اوْغلو تۇلان ایله تۇلی خاقانلیق اۆزرینده حاق ایدّیعا ائده‌رک قارشی-قارشی‌یا گلدیلر. اؤلکه‌نین باش بیلنلری٬ تۇلانی خاقانلیغا سئچدی. ۵۹۹ ایلینه‌جه ساکین قالان تۇلی٬ چینلی‌لر ایله آنلاشاراق خاقانلیغی اله کئچیرمک اۆچون چین‌دن کؤمک آلدی. بۇنون اۆزرینه تۇلان خاقان دا غرب خاقانی تاردۇ ایله آنلاشاراق تۇلی‌نی مغلوب ائتدی. تۇلی چینه قاچیب اوْردا کیمین خاقان عۆنوانینی آلاراق تاخت اۆزرینده‌کی ایدّیعاسینا داوام ائتدی. تۇلان ۵۹۹ ایلی‌نین آخیرلاریندا اؤز آداملاری طرفیندن اؤلدورولدو؛ تاردۇ ایسه «بیلگه خاقان» عۆنوانینی آلاراق٬ اؤزونو فقط غرب دئییل٬ شرقینده خاقانی اوْلاراق تانیتدیردی. چین حؤکومتی گؤی‌تۆرکلرین یئنی‌دن بیرلشمه‌لرینی گؤرونجه٬ بۆتون دۆشمنلیک‌لرینی تاردۇ اۆزرینه چئویردیلر. ۶۰۳ ایلینده٬ چین اوْردوسونون کؤمگی ایله کیمین خاقان تاردۇ خاقانی مغلوب ائدیب شرق خاقانی اوْلدو.
خاقانلیق دؤنمی
کیمین خاقان٬ چین حؤکومتینه تابع وضعیت‌ده قالمیش ایدی. گؤی‌تۆرکلری چینلی‌لشدیرمه‌یه بئله حاضیر گؤرونوردو. چین حؤکومتی اوْنو غربی گؤی‌تۆرکلر اۆزرینه هۆجۇما مجبور ائدیردیلر. کیمین خاقان دؤنمی بۇ ساواشلار ایچینده باشا چاتدی٬ یئرینه اوْغلو شیپی خاقانلیغا کئچدی.
بؤلمه:تورک تاریخی بؤلمه:شرق گؤی‌تورک خاقانلیغی بؤلمه:گؤی‌تورک خاقانلاری بؤلمه:گؤی‌تورکلر بؤلمه:یئددینجی عصر
یوکیا آمانو
ژاپون سیاستچیسی و دیپلماتی‌دیر. توکیو بیلیم یوردو ندا اوخویوب. ۲۰۰۹ -۲۰۱۹ دک میلتلر آراسی اتوم انرژیسی آژانسی نین باش ایداره‌چی‌سی ایدی. ۲۰۱۹ ایلینده رافائل گروسی یئرینی توتدو.
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار
ماساچوست هونر و دیزاین کالجی
ماساچوست هونر و دیزاین کالجی (Massachusetts College of Art and Design, )آمریکانین بوستون شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. ماساچوست هونر و دیزاین کالجی ۱۸۷۳ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Massachusetts College of Art and Design
۱۶۱۴-جو ایلده ایرلند
بۇ مقاله ۱۶۱۴-جو ایلینده ایرلنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۶۱۴-جو ایلده ایرلند بؤلمه:۱۶۱۴-جو ایلده اؤلکه‌لر
بالدمورییو
بالدمورییو (ایسپانجا: Valdemorillo) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر ۸۱۵ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۹۳٫۷ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۱۱۰۴۵ نفر دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
سافت مشین
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
وانواتو
بندانگشتی|سول|وانواتو اؤلکه‌سی‌نین بایراغی بندانگشتی|سول بندانگشتی|سول|وانواتو نقشه اوستونده یئری وانواتو (اینگیلیسجه: Vanuatu) بیر اؤلکه دیر و باشکندی پورت ویلا شهردیر. عمومی داخیلی محصولو 723 میلیون دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۴۳٬۳۰۴ نفر دیر. و ۱۲٬۱۸۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. رسمی دیلی اینگیلیس دیلی دیر.
گؤرونتولر
بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر بؤلمه:فرانسه‌جه دانیشان اؤلکه‌لر بؤلمه:آدا دؤولت‌لر بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر
جوزف پلچینسکی
جوزف پلچینسکی (Joseph Polchinski) بیلیم اینسان. ۱۶ مئی ۱۹۵۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا، سانتا باربارا بیلیم‌یوردو‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Joseph Polchinski»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
شستایوویتسه (دوغو پراق)
شستایوویتسه (دوغو پراق) (چک‌جا: Šestajovice (Prague-East District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۸۴۹ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۵٫۴۶ کیلومتر موربّع ایدی و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
واندالیا، ایلینوی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vandalia, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
شستایوویتسه (دوغو پراق)
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
واندالیا، ایلینوی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایلینوی ایالتین شهرلری
شستایوویتسه (دوغو پراق)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Šestajovice (Prague-East District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
واترقیت روسوالیغی
اولاریشلار
اف. بی. آی افسرلری واترقیت هوتلینده اولان دموکرات پارتیسینین مرکزینده جاسوسلوق میکروفونلاری یئرلی ائتدیلر و بعضی سندلر و مدرکلری اوغورلادیلار.سونرادا هوتل ماموری بیر نوار تاپدی و افسرلرین ایشلری روسوا اولدو. واشینقتون پوست باب وودوارد و کارل برنستین قلمی ایله بو روسواچیلیغی پایلاشدیردی و سونرا بللی اولدو بو ایشلر چوخلو یئرلرده اوز وئریب و جمهوری پارتیسی دموکرات پارتیسینی مغلوب ائتماقدا چوخلو جاسوسلوق ائدیب و مدرکلر قؤشوبدور.
دونالد مئینس
دونالد مئینس (اینگیلیسجه: Donald Manes) یهودی آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۹۳۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۸۶ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
واترقیت روسوالیغی
قایناقلار
https://en.wikipedia.org/wiki/Watergate_scandal بؤلمه:آمریکا
دونالد مئینس
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
آسقی
قایناق‌لار
www.edebiyatogretmeni.net
بؤلمه:دیل بیلگیسی
کئچی قیشلاق امیرلی
کئچی قیشلاق امیرلی  کندی (روستای کچی قشلاق امیرلو) موغان بولگه سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سي نده یئرلیشیب.
اهالي
کئچی قیشلاق امیرلی کندی 1385 اينجي ايلين نوفوس سايي سي اساسي ندا، 54 نفر اهالي سي وار. بو كندين اهالي تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانيشيرلار.
ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
قایناقلار
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
اکیت
اکیت (ایتالیاجا: Acate) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Acate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
کیمکس لکتولاریوس
کیمکس لکتولاریوس (Bed bug، ، Tahtakurusu، Постельный клоп، Bettwanze) یاریمسرتقانادلیلار دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
گؤرونتولر
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:یاریمسرتقانادلیلار بؤلمه:حشراتلار
دانا اندروز
دانا اندروز (اینگیلیسجه: Dana Andrews) آمریکالی اوْیونچو. ۱ ژانویه ۱۹۰۹ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۷ دسامبر ۱۹۹۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1940 - 1985 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dana Andrews»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
پروویدنس، ایندیانا
پروویدنس (اینگیلیسجه: Providence, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
آلامو، تکزاس
آلامو، تکزاس (Alamo, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.9 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 18353 نفر و اها‌لی سیخلیغی 996.5 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
آیران
بندانگشتی|آیران آیران٬ یوْغوردون ایچینه سۇ قاتیلاراق الده ائدیلن بیر نوع ایچه‌جک. تۆرک مطبخینه عایید ان یایغین ایچه‌جکلردن‌دیر. ان چوْخ ایچیلن یئر تۆرکیهدیر؛ ائرمنیستان٬ آذربایجان٬ ایران٬ لۆبنان٬ بولغاریستان و بعضی بالکان اؤلکه‌لری ایله اوْرتا شرق و اوْرتا آسیا (تۆرک جۆمهۇریتلر) اؤلکه‌لرینده چالینیر. آیران ایستحصالیندا٬ دوْغال خۆصۇصیتلی٬ یاغلی قوْیون یوْغوردو ایشلنیر. بیر اؤلچو یوْغوردا ان چوْخ بیر یاریم اؤلچو سۇ قاریشدیریلیر. داها لذّتلی اوْلماسی اۆچون٬ سۇ یئرینه سۆد ده قاتیلا بیلیر. آز اؤلچوده دۇز دا آرتیریلا بیلیر. تۆرکلرین عۆمۇمیت‌ده ایچه‌جگی اوْلان آیران٬ بالکان و آسیا اؤلکه‌لرینده ده ایچیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:آلکولسوز ایچکیلر بؤلمه:سود محصوللاری
بیلوبالید
بیلوبالید (آیوپاک آدی: (5aR-(3aS*,5aα,8b,8aS*,9a,10aα))-9-(1,1-dimethylethyl)-10,10a-dihydro-8,9-dihydroxy-4H,5aH,9H-furo[2,3-b]furo[3',2':2,3]cyclopenta[1,2-c]furan-2,4,7(3H,8H)-trione, Bilobalide) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۲۶٫۲۹۹ دیر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
استراسبورق
استراسبورق (فرانسجه: Strasbourg)، فرانسه‌ده یئر آلان بیر کومون دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:فرانسه شهرلری
Strasbourg
بودی وایت
بودی وایت (اینگیلیسجه:Bodi White) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:لوئیزیانا جومهوریتچیلر بؤلمه:باتون‌روژ، لوئیزیانا سیاستچیلری بؤلمه:لوئیزیانا دوغوملو ایش آداملاری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:سنترال، لوئیزیانا دوغوملولار
قوندواد
قوندواد (اینگیلیسجه:Gundwad) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
مونتاین تاپ، پنسیلوانیا
مونتاین تاپ، پنسیلوانیا (اینگیلیسجه:Mountain Top, Pennsylvania ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۰۹۸۲ نفر ایمیش و ۳۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و پنسیلوانیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mountain Top, Pennsylvania»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
موغام
موغام و یا موغامات — مورکّب، ایدیا، اموسیونال معنا داشییان، درین و بیتکین تفکّور، بدیعی هیه‌جان و مۆختلیف موسیقی تصاویرینین اینکیشافینی ایفاده اد‌ن موسیقی ژانری. موغام یاراندیغی ان قدیم زامانلاردان باشلایاراق، عصرلر بویو داوام اد‌ن تدریجی اینکیشاف و تکامول پروسسی نتیجه‌سینده یتکینلشمیش، فورمالاشمیش و کامیللشمیش‌دیر.
آذربایجاندا موغامی عادتاً، موغام اۆچلویون مۆشایعتی ایله خانه‌نده ایفا ادیر. بئله آنسامبلین ایفا اتدیی ووکال اینسترومنتال بوتؤو موغام دسگاهی آدلانیر. دسگاه موغامین کولل حالین‌دا، یعنی، اوْنون درامدینین، بۆتون شعبه و گوشه‌لرینین، و ده هر شعبه‌نین سینیف و رنگ، یاخود دیرینگه‌لرینین آردیجیل ایفا اوْلونماسی دمک‌دیر. موغام کومپازی‌سییاسینا داخیل اوْلان شعبه‌لر اثرین موسیقی-شعر مزمونونو مویینلش‌دیره‌ن ایمپروویزه رچیتاویت سپکی‌لی ووکال ملودییالاردان عبارت‌دیر. بونلار دقیق ریتمه مالیک ماهنی و رقص اپیزودلاری ایله عوضلنیر. ماهنی اپیزودلاری سینیف، رقصینکی ایسه رنگ آدلانیر.
موغاملارین مونومنتال، سیل‌سیله فوْرمالاری، عئینی زامان‌دا، ان کیچیک دتاللارین سوْن درجه جیلالانماسی ملودییانین ایفاده‌لی‌لیک ایمکانلارینین عکس اتدیریلمه‌سین‌ده‌کی چوخپلان‌لی‌لیقلا فرق‌لنیر. ووکال – اینسترومنتال موغام‌دان فرق‌لی اوْلاراق چوْخ واخت رنگ‌ده ایفا ادیلمیر. موغامین ایفاسی آلت‌ده مۆکمّل چالماغی باجارماقلا یاناشی، هم بۆتون کومپوزی‌سییانین قورولوشونون قانوناویغونلوقلاقرینا، هم ده شعبه‌دن-شعبه‌یه کچیدین منتیقینه بلد اوْلماغی طلب ادیر. ۲۰۰۸-جی ایلده آذربایجان موغاملاری یونسکو-نون غیری-مادی مدنی ارثین رپرزنتاتیو سیاهی‌سینا داخیل ادیلمیش‌دیر.
اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)
بعضی قایناق‌لرده "موغام" سؤزونون عرب دیلینده «مقام» سؤزون‌دن یارانماسی قئید اوْلونور. یعنی، یر، مؤقع دمک‌دیر. بیرلیک‌ده بونا مقامات (موغامات) دئییلیر. بۇ ترمین بعضی شرق اؤلکه‌لرین‌ده، بیرده اوْرتا آسیا و هیندوستاندا — "ماکون" آدلانیر. آوروپا اؤلکه‌لرین‌ده ایسه بۇ بیر نوت سیستمینده هر بیر چالینما یرینه اۇیغون اوْلاراق «مینور و ماژور قآمّالاری» شکلین‌ده ایفاده اوْلونور و بۇ ایفاده‌ده ایشلدیلمک‌ده‌دیر.
ایلیا مهرره‌مینین ادعاسینا گؤره، موغام سؤزونون کؤکو "موغ" سؤسون‌دن گؤتورولوب. مؤلف قئید ادیر کی، مذهبی دین آیینلری موسیقی، آواز و ریتمله ایجرا اوْلونوردو و زامان کچدیکجه، اینکیشاف اد‌رک، فورمالاشاراق، ایندیکی موغام سوییه‌سینه گلیب چاتمیش‌دیر.
موغام آدلارینین یارانماسی
موغام، شعبه و گوشه آدلارینین یارانما تاریخی ایله بۇ گونه قدر بیر چوْخ موسیقیشوناس و ایفاچیلار ماراق‌لانیر. موغاملار حاقیندا علمی تراکتاتلار شرقین بؤیوک موسیقیشوناسلاری – ابدولقه‌دیر ماراغایی، سفیددین اۇرموی، ال-فرابی و باشقالاری طرفین‌دن یارانمیش‌دیر. اوْنلار اؤز علمی اثرلرین‌ده موغاملارین یارانما تاریخین‌دن، شعبه و گوشه‌لرین بیر-بیری ایله قارشی‌لیق‌لی علاقه‌سین‌دن، موسیقی آلتلرین‌ده ایستیفاده اوْلونان ایفاچی‌لیق ایشتریخلرین‌دن و بیر چوْخ باشقا خصوصیتلردن بحث ائدیرلر. بۆتون موغام، شعبه و گوشه آدلارینین یارانما تاریخی ۴ قیسمه بؤلونور:
مۆعاصیر ایفاچی‌لیق‌دا بۇ موغاملاردان یالنیز بشی ایفا اوْلونور. زامان اؤتدوکجه، ینی شعبه‌لر، گوشه‌لر زنگینلشمیش و نهایت، بۇ دؤورده اؤز اینتیشارینی تاپمیش‌دیر. قئید اوْلونمالی‌دیر کی، «یگاه»، «دوگاه»، «سگاه»، «چاهارگاه» بوتؤو موغام «پنجگاه» ایسه شعبه کیمی سس‌لنیر. عرب موسیقی‌سینده یگاه، دوگاه، سگاه، چاهارگاه، پنجگاه، ششگاه و هفتگاه سس دوزومونون پرده‌لری کیمی آدلاندیریلیر. بۇ فاکتی عرب موسیقیشوناسی فرروک آممارین یازیلارین‌دا آیدین گؤرمک اوْلار.
بیر چوْخ موغام و شعبه آدلارینین یارانما تاریخی اؤز یرلری و مکانلاری ایله علاقه دار. قاراباغ شیکسته‌سی، شیروان شیکسته‌سی، سالیان شیکسته‌سی، شیکستیی-فارس، آرازباری، بایاتی-شیراز، بایاتی-ایصفاهان، بایاتی-کورد، اراک، اوْوشاری، اشیران، زابول، هیرات-کابولی، هیجاز، نوا-نیشاپور، هیسسار، خاوران، ماورننهر، تهرانی، خارزمییه، ماهور-هین‌دی و بیر چوْخلارینی بونا مثال گؤسترمک اوْلار.
شومر دؤورو
بۇندان علاوه، آزرتورک قئید ادیر کی،
تاریل ولی آزرتورک اؤز کیتابین‌دا ساز چالان قادینین و سینه‌سین‌ده تار چالان کیشینین - "گیلقامش" گیل لؤوهه‌لرین‌ده، شکلینی ورمیش‌دیر. باخمایاراق کی، آلان کندال اؤز کیتابین‌دا کیشینین چالدیغی موسیقی آلتینی اۇد آدلاندیرمیش‌دیر، آزرتورک کندالین یانلیش فیکیرده اوْلدوغونو قئید ادیر:
تاریل ولی آزرتورک "آذری تورک شاهلاری-تاریخی رال‌لیق" کیتابین‌دا میخی یازیلارینی آراشدیرارکه‌ن، "شومر" سوزونون ساختا اوْلدوغو نتیجه‌سینه گلیب. اوْ، کیتابه‌لرده یازیلان "میخی" یازیلارینین دیلینین آذربایجان تۆرکجه‌‌سینه عایید اوْلدوغونو اساس‌لی دلیللرله ثبوتا یتیرمه‌یه جهد اتمیش‌دیر.
زرتۆشتی‌لیک دؤورو
بعضی تاریخچیلره گؤره، موغلار "آوستا" کیتابین‌دا اوْلان آیینلری دونیادا تبلیغ اتمیش و اینسانلاری تک آللاهلیغا عبادت اتمه‌یه چاغیرمیشلار. عبادتلرین‌ده مقدس کیتابلارداکی "قاتلار"ı آوازلا اوْخویارمیشلار. عبدالله فازی‌لییه گؤره، زرتۆشت ایلک دفعه اؤز ایدولوگییاسینی و تریقتینین قایدا-قانونلارینی شعر حالین‌دا تبلیغ ادیردی. اوْنون شاگیردلری ده زرتۆشتون نغمه و دعالارینا اوْخشار نغمه و دعالار هازیرلاییردیلار. روس موللیفی L.S.Vasilyevin "ایستورییا رلیقی ووستوکا" کیتابین‌داکی (۱۰-جو بند) "دوالیزم درونیخ ایرانتسو i زورواستر" باش‌لیغی آلتین‌داکی (سه. ۲۱۰-۲۶۳) یازین‌دا قئید اوْلونور کی،
میرزا الیکبر دهخودا "دهخودا لوغتی" کیتابین‌دا یازیر:
ایسلاماقدرکی دؤور و سونراکی دؤور
درویش علینین موغامات حاقیندا تراکتاتین‌دا قئید اوْلونور کی، اوْرادا موغامین اۆمومبشری موسیقی اوْلماسی قاباردیلاراق، پیغمبرلرین حیاتی ایله الاقلندیریلیر. هوفوزلو موسیقی‌چیلردن ابدولقه‌دیر ماراغایییه، سوفددین ابدولمؤمینه و اۆویس پاشانین ددیکلرینه گؤره، اوّلجه داها چوْخ یددی پیغمبرین سایی اساسین‌دا سککیز موغام اوْلموش‌دور:
۱۷-جی — ۱۴-جو عصرلر
رزاددین شیروانی حاقیندا ۱۷-جی عصرده شاماخینی زیارت اتمیش بؤیوک تورک سییاهی اؤولییا چلبی "سیاهتنامه"-سین‌ده یازیر:
XIV عصرین آخیرلارینا دوغرو باش وره‌ن اجتماعی، ایقتیصادی و سیاسی دییشیک‌لیکلرله علاقه دار اوْلاراق، موسیقی "بیناسینین" (دستگاه) دیوارلاری اوّللر چاتلامیش و سوْنرالار ایسه بوسبوتون اۇچوب داغیلمیش‌دیر. یاخین شرق خالقلاری اۇچوب داغیلمیش بۇ «موسیقی بیناسینین" قیمت‌لی "پارچالارین‌دان" ایستیفاده اد‌رک، اؤزلرینین "لاد تیکینتی" لوازیماتی ایله هر خالق آیری‌لیق‌دا اؤزونمخسوس خۆصوصی اۆسلوب‌دا ینی "موسیقی باریگاهی" تیکمیش‌دیر. طبیعی‌دیر کی، ۱۲ کلاسیک موغامین آدلاری و بیرده بۇ موغاملارین اؤزلری ده بؤیوک دییشیک‌لیکلره اۇغرامیش‌دیر: اوّللر موستقیل حساب اوْلونان موغاملار بعضی خالقلاردا شعبه حالینا کئچیرو یاخود عکسینه، اوّللر شعبه حساب اوْلونان موسیقی سوْنرالار موستقیل موغاما چوریلیر. ینه ده بۇ قایدا ایله، موغام و اوْنون شعبه‌لرینین عئینی آدلاری آیری-آیری خالقلاردا مۆختلیف معنا ایفاده ادیردی.
موسیقی بیناسینین مؤحکم تملینی تشکیل اد‌ن ۱۲ سوتون ۱۲ اساس موغامی و ۶ بورج ایسه ۶ آوازاتی تمثیل ادیردی. ۱۲ اساس موغام — اۆششاق، نوا، بوسه‌لیک، راست، اراق، ایصفاهان، زیرفکند، بوزورک، زنگوله، رهاوی، حسینی و هیجاز؛ ۶ آوازات ایسه شاهناز، مئیه، سلمک، نووروز، گردانییه، گوواشت‌دان عبارت ایدی.
ایندیدک زامانین و حادثه‌لرین سارسیدیجی تأثیرینه قارشی مؤحکم دوران یگانه موغام "راست"-دیر. بۇ موغام کؤکونون مؤحکم و منتیق‌لی اوْلماسی اوْنون آدینین مه'ناسینا تماماً اۇیغون گلیر. قدیم موسیقیشوناسلار "راست"-ı موغاملارین آناسی آدلان‌دیریردیلار. "راست" موغامی یالنیز اؤز آدینی و سسقاتارینی دییل، حتی اؤز مئیه (تونیکا) اۇجالیغینی دا زمانه‌میزه قدر مۆحافیظه اتمیش‌دیر. بۆتون یاخین شرق خالقلارین‌دا "راست" موغامینین قورولوشو و مئیه اۇجالیغی عئینی‌دیر. بۇ مئیه کیچیک اوْکتاوانین "سوْل" سسین‌دن عبارت‌دیر. آشاغی‌داکی مؤ قایسه‌دن آیدین اوْلور کی، ایندی بیزیم کیجیک اوْکتاوانین "سوْل"اۇ آدلان‌دیریلان تون هله آنتیک دؤورده "راست" لادینین اۇجالیغینی گؤستریرمیش. عرب ایران و آوروپا موسیقیشوناسلارینا گؤره، قدیم یونانلار یددی سما جیسیملرین‌دن هر بیرینین پیفاقور طرفین‌دن ایجاد ائدیلمیش ۷ تون‌دان بیرینه مۆافیق اوْلدوغونو زنن ائدیرلرمیش.
۱۹-جو عصر
ستتار کچه‌ن عصرین ۱۸۶۰-جی ایللرین‌ده تیفلیس‌ده وردیی موغامات کونسرتلری ایله ده بؤیوک شؤهرت قازانمیش‌دیر. اوْ دؤورده تیفلیس‌ده وئریلن موغامات گجه‌لرین‌ده ستتار تارزه‌ن آغامال آغا ملیکاغامالوو، کامانچاچی کوورک، سکریپکاچی مناتساکان ایله چیخیش ادردی. مشهور ارمه‌نی موسیقیشوناسی V. کارقانوو یازیر:
۲۰-جی عصرین ارکه‌ن ایللری
۲۰-جی عصرین اوّللرین‌ده خانه‌ن‌ده‌لرین ایشتیراکی ایله وئریلن موسیقی‌لی سهنجیکلر و "شرق کونسرتلری" ایستر ووکال، ایسترسه ده چالغی موسیقی‌سی ایفاچیلیغینین اینکیشافینا ایمکان یاراتماقلا "شرق گجه‌لری"نین ده تشکیلینه میدان آچیردی. تاماشاچیلارین استتیک زؤوقونه موثبت تأثیر گؤستره‌ن "شرق گجه‌لری"نین پروقرامی کونسرتلره نیسبتاً بیر قدر گئنیش و چوخجهت‌لی ایدی. اگر کونسرتلرده تکجه خانه‌ن‌ده‌لر و آشیقلار ایشتیراک ادیردی‌سه، "شرق گجه‌لری"نده هم "شرق کونسرتینه" یر وریلر، هم ده کیچیک حجم‌لی تاتر تاماشالاری گؤستریلر و آخیردا دا رقص تشکیل اوْلوناردی. «شرق گجه‌لری»نین بیر اۆستونلویو ده اوْ ایدی کی، گجه‌یه گلن تاماشاچیلارین میلّی ترکیبی مۆختلیف اوْلوردو. بۇ ایسه کۆتله‌لرین بینلمیلل تربییه‌سینه موثبت تأثیر گؤستریردی.
آذربایجان‌دا ایلک "شرق گجه‌سی" باکی‌دا، ۱۹۰۷-جی ایلین ژانویه آیینین ۲۰-ده آرتیستلر جمعیتینین زالین‌دا «موسلمان خیرییه جمعیتی» طرفین‌دن شهر یوخسوللارینین خیرینه تشکیل اوْلونموش‌دور. دؤرد شعبه‌دن عبارت اوْلان بۇ گجه‌ده اساس یر «شرق کونسرتی»نه وریلمیش‌دیر. بیرینجی شعبه‌ده خالق چالغی آلتلری اوْرکستری "آرازباری" ریتمیک موغامینی چالمیش، خانه‌ن‌ده‌لر «گوله-گوله» ماهنی‌سینی خورلا اوْخوموشلار.
بۇ دؤورده موغامین اؤزونه گؤره فوْرما قورولوشو واردی. ان کیچیک موغام ۵ شعبه و گوشه‌دن، ان بؤیویو ایسه ۴۰-۵۰ شعبه و گوشه‌دن عبارت اوْلوردو. ۱۹۰۸-جی ایل ژانویهین ۱۲-ده اۆزییر هاجیبیووون "لی‌لی و مجنون اوْپراسی بۆتون موسلمان شرقین‌ده اوْپرا صنعتینین اساسی قۇیولموش‌دور. اوْپرانین موسیقی‌سی، اساساً، موغام و سینیفلر اۆزرینده قۇرولموش‌دور.
۱۹۲۲-جی ایلده موغامین تدریسی باکیدا آچیلمیش ایلک آوروپا تیپ‌لی موسیقی تدریس موس‌سی‌سه‌سینین درس پروقرامینا داخیل ادیلمیش‌دیر. آذربایجان موسیقی تاریخین‌ده ایلک دوت شؤوکت الکبرووا ایله خان شوشینسکینین ایفاسین‌دا لنته آلینان «یای‌لیق» ماهنی‌سی‌دیر. ۱۹۲۵-جی ایلده اۆزییر هاجیبیووون رهبرلیگیله "موغام شوراسی" طرفین‌دن قبول ائدیلمیش پروقرام‌دا "شوشتر" سککیز شعبه و گوشه‌نی ایحاطه ادیر.
دمیر پرده دؤورو (۱۹۳۰—۱۹۶۰-جی ایللر)
تهومبنایل|۲۵۰پخ|۱۹۳۰-جو ایللرده [[جاببار قاریاغدیوغ‌لونون "هیراتی" موغامینی اوْخوماسی (اوْنو تاردا قوربان پریموو و کامانچادا قیلمان سالاهوو موشایت ادیر).]]
شوروی-نین یوروتدویو "دمیر پرده" سیاستی اۇزون مدت آذربایجان موسیقی‌سی اۆچون بینلخالق موسیقی مکانینا چیخیشی باغلامیش‌دی. خاریجی مدنی مکان‌دا آذربایجان موغامینین مؤوقیینین ایتیریلمه‌سی ایله یاناشی، آذربایجانین اؤزونون داخیلین‌ده ده کچه‌ن یوزیلین ۱۹۲۰-۳۰-جو ایللرین معلوم شوعارلارین‌دا ایفاده اوْلونموش نیهیلیست تندن‌سییا ("دولوی تار!"، "دولوی موغام") تدریجه‌ن موغام صنعتینین اجتماعی ایستاتوسونو لاخلات‌دی.
۱۹۵۰-جی ایللردن باشلایاراق موغام ایفاچی‌لیغی ینی طرزده اینکیشاف اتمه‌یه باشلاییر. موغام کلاسیک‌لیک‌دن مۆعاصیرلییه دوغرو آددیملاماغا باشلاییر. آرتیق موغام ایفاسی ایله یاناشی موغام علمی ده مواسیرلش‌دی و موغام عصرین اوّلین‌ده‌کی فوْرمادان اۇزاقلاش‌دی. ان بؤیوک دستگاه ۱۰-۱۲ شعبه و گوشه‌دن عبارت اوْلور. اوْرتا و عالی تحصیل‌لی موسیقی مکتبلرین‌ده تار و کامانچایا ایلک نؤوبه‌ده نوت، سوْنرا ایسه موغامی اؤیردیرلر.