cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
محمود دهود
محمود دهود (اینگیلیسجه: Mahmoud Dahoud) (دوْغوم:January 1, 1996 Amuda) بیر فوتبالیست. بوروسیا دورتموند فوتبال کولوبو و آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری
1 Includes DFB Pokal matches. 2 Includes یوفا آوروپا لیقا‌سی and اوروپا قهرمانلار لیگی matches. 3 Includes DFL-Supercup matches.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
معزز ارسوی
بندانگشتی|موزز ارسوی معزز ارسوی یوخسا اصلی آدی خدیجه ییلدیز لونت، تورکیه لی بیر آدلی اوخوجو دور کی کلاسیک تورکیه موزیک فورمون دا اوخور.
پریبلایسکای
پریبلایسکای (Pribelsky Прибельский) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
مولتون هایتس، آلاباما
مولتون هایتس، آلاباما (اینگیلیسجه:Moulton Heights, Alabama ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۸۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و آلاباما ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Moulton Heights, Alabama»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کوروبئینیکووو، وولوقدا اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
زابووچیه (قمینا بیاوا پودلاسکا)
زابووچیه (قمینا بیاوا پودلاسکا) (لهیستانجا: Zabłocie, Gmina Biała Podlaska) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و لوبلین اوستانینده یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Zabłocie, Gmina Biała Podlaska»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
هلیننا
هلیننا (چک‌جا: Hlinná) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۲۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۲۳ نفر ایمیش و اوستی ناد لابم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
۱۹۹۴-جو ایلده لیبی
بۇ مقاله ۱۹۹۴-جو ایلینده لیبیده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
هلیننا
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
۱۹۹۴-جو ایلده لیبی
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۹۴-جو ایلده آفریقا
هلیننا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hlinná»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
تام هوکر
تام هوکر (اینگیلیسجه: Tom Hooker) آمریکالی اویونچو، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. تام هوکر ۱۸ نوْوامبر ۱۹۵۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
هلیننا
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
پواتیه دؤیوشو (۷۳۲)
قایناق‌لار
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:اومویلر خیلافتینین دؤیوشولری بؤلمه:پواتو-شرانتین تاریخی
نیوه
نیوه (ایتالیاجا: Neive) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۰۴۲ نفر ایمیش. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Neive»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
چارلز ریسنر
چارلز ریسنر (اینگیلیسجه: Charles Reisner) آمریکالی اوْیونچو. آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. 1916 - 1950 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Charles Reisner»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
ماتیو پیتش
ماتیو پیتش (اینگیلیسجه:Mathew Pitsch) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:آرکانزاس جومهوریتچیلر بؤلمه:آرکانزاس دوغوملو ایش آداملاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:بالتیمور دوغوملولار بؤلمه:بوفالو، وایومینق دوغوملولار بؤلمه:مریتا، جورجیا دوغوملولار بؤلمه:کنساو، جورجیا دوغوملولار بؤلمه:پاراقولد (آرکانزاس) دوغوملولار بؤلمه:فورت اسمیت (آرکانزاس) سیاستچیلری
زیون، نیوجرسی
زیون (اینگیلیسجه: Zion, New Jersey) آمریکانین نیوجرسی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جان بوچر
جان بوچر ، (دوغوم: ۱۸۱۹ - اؤلوم: ۱۲ مارس ۱۸۷۸) بیر ایرلندلی الاهیاتچی ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۷۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:بریتانیالی دینی لیدرلر
احمد جمال
احمد جمال (اینگیلیسجه: Ahmad Jamal) آمریکالی موسیقیچی - جاز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. احمد جمال ۲ ژوئیه ۱۹۳۰ ‏ تاریخینده پیتسبورگ شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
پاخیر(I) سولفید
پاخیر(I) سولفید (Copper(I) sulfide، Сульфид меди(I)، ) بیر شیمیایی ماده. پاخیر(I) سولفید پاخیر بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Copper(I) sulfide»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
کوژلاس
کوژلاس (لهیستانجا: Kozilas) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kozilas»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کدوالای وسکس
بؤلمه:شاهلار
صور (مستغانم)
صور (مستغانم) (اینگیلیسیجه: Sour, Algeria) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۲۰۶۲۵ نفردیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
پول لیندن
پول لیندن (Paul Linden) بیلیم اینسان. ۲۹ ژانویه ۱۹۴۷ فوریه  تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paul Linden»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
ویلبور لوسیوس کروزس
ویلبور لوسیوس کروزس (اینگیلیسجه: Wilbur Lucius Cross) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ییل بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۶۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۴۸ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
فردریکستد، یو اس ویرجین آیلندز
فردریکستد، یو اس ویرجین آیلندز (اینگیلیسجه:Frederiksted, U.S. Virgin Islands ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ویرجین آدالارینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Frederiksted, U.S. Virgin Islands»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آندریاس جونکر
آندریاس جونکر (اینگیلیسجه: Andries Jonker) (دوْغوم:September 22, 1962 آمستردام) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کاستریین
کاستریین (ایسپانجا: Castrillón) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر ۴۳۴ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۵۵٫۳۴ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۲۲۸۴۳ نفر دیر.
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castrillón»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
جودیت باتلر
جودیت باتلر (Judith Butler، دوْغوم تاریخ:February 24, 1956) آمریکالی یازیچی
یاشاییش
بۇ آمریکا یازیچی کلیولنددا آنادان اوْلوب.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری بؤلمه:آمریکالی خانیم فیلسوفلار
تیموتی فریس
تیموتی فریس (Timothy Ferris) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲۴ آقوست ۱۹۴۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Timothy Ferris»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
آدناوالی
آدناوالی(اینگیلیسجه:Adnawali) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آونیو
آونیو (ایتالیاجا: Avegno, Liguria) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۵۰۹ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لیقوریا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Avegno, Liguria»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
اوروپا بیرلیگی
اوروپا بیرلیگی یا دا آوروپا بیرلیگی و یا اوروپاایتیفاقی اوروپا دؤولتلرینی بیرلشدیرن و دؤولت‌لر اوستو و عئینی زاماندا دؤولت‌لرآراسی ایقتصادی و سیاسی تشکیلات.
اوروپاایتتیفاقی یادا قیساجا آ. ا(EU)، ایگیرمی یئددی عوضو اؤلکه‌دن عیبارت اوْلان و توْرپاق‌لاری بؤیوک اؤلچوده اوروپا قاره‌سینده اوْلان سیاسی و ایقتیصادی بیر تشکیلاتلانمادیر. ۱۹۹۲-جی ایل‌ده، اوروپاایتتیفاقی موقاویله‌سی اولاراق دا بیلینن ماستریخت آنلاشماسی‌نین قووه‌یه مینمه‌سی نتیجه سینده، وار اوْلان اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری یوکلنمه‌سی‌له قورولموش‌دور. تخمیناً ۵۰۰ میلیونلوق اهالی‌سی‌له اوروپاایتتیفاقی، دونیا اؤلکه‌لری‌نین عومومی داخیلی محصول (نومینال / اسمی) گؤره سیرالانماسین‌دان نومینال عومومی داخی‌لی حاصیلاسی‌نین% ۳۰ حیصّه‌سی‌نی مئیدانا گتیرر. (۱۶٫۸ تریلیون آبش $)
اوروپاایتتیفاقی، بوتون عوضو اؤلکه‌لری باغلایان ایستاندارد قانون‌لار واسیطه‌سی‌له، اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (آخینی-جریانی) آزادلیق‌لاری‌نی ایحاطه ائدن بیر اورتاق بازار (تک بازار) توسعه ائتدیرمیش‌دیر. بیرلیک ایچینده کند تصرروفاتی، بالیق‌چی‌لیق و رئجیونال توسعه سیاست‌لرین‌دن عیبارت اوْلان اورتاق بیر تیجارت سیاستی اوْلونور. بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین اون بئشی، آورو (یورو) آدی‌ایله خاطیرلانان اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش‌دیر. اوروپاایتتیفاقی، عوضو اؤلکه‌لرینی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، گ. ۸ (G۸–۸ بویوک دوولت‌لرین قورپو) زیروه‌لرینده و بیرلشمیش میلّت‌لرده تمثیل ائده‌رک خاریجی سیاستینده‌ده رول اویناییر. ایتتیفاقین ایگیرمی یئددی عوضوون‌دن ایگیرمی بیری ناتو-نون دا عوضوودور. شئنگئن (Schengen) موقاویله‌سی اویغون اولاراق بیرلیک عوضوو اؤلکه‌لر آراسیندا پاسپورت ایداره‌سی‌نین قالدیریلماسینین دا آراسیندا اوْلدوغو بیر چوْخ محکمه مؤوضوع و داخیلی ایش‌لری تنظیم‌لمه‌لرینده اوروپاایتتیفاقی‌نین پایی اولور.
اوروپاایتتیفاقی، دؤولت‌لر آراسی و چوْخ میلّت‌لی بیر مئیدانا گلمه‌دیر. بیرلیک ایچینده کیمی مؤوضوع‌لاردا دؤولت‌لر آراسی راضیلاشما و فیکیر ایتتیفاقی لازیم‌دیر. آنجاق موعه‌ایه‌ن وضعیت‌لرده میلّت اوستو رهبرلیک اورقان‌لاری، عوضولرین موقاویله‌سی اولمادان دا قرارا وئره بیلر. اوروپاایتتیفاقی‌نین بۇ تیپ حاق‌لارا صاحیب اهمیت‌لی رهبرلیک واحیدلری اوروپاکومیسسیاسی، اوروپاپارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی شوراسی، لیدئرلر ساممیتی (اجلاس سران)، اوروپاعدالت محکمه‌سی و اوروپامرکزی بانکی‌نینمجلیسی، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری بئش ایل‌دن بیر سس وئرمه اوصولوایله سئچرلر.
اوروپاایتتیفاقی‌نین تمل‌لری ۱۹۵۱-جی ایلده، آلتی اؤلکه‌نین ایشتیراکی ایله یارادیلان اوروپاکؤمور و پولاد ایتتیفاقی‌نین و ۱۹۵۷ روما سازیشینه اساس‌لانیر. او دؤوردن بۇ یانا، بیرلیک یئنی عوضولرین ایشتیراک‌لاری‌یلا اؤلچو اولاراق بؤیوموش؛ وار اوْلان صلاحییت‌لرینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری علاوه ائده‌رک ده گوجونو آرتیرمیش‌دیر. عوضو دؤولت‌لر دسامبر ۲۰۰۷-جی ایل‌ده، ایتتیفاقین بۇ گونه قدر ائتدیگی موقاویله‌لر و قانونی قورولوشونو یئنیلمک و یاخشی‌لاش‌دیرماق مقصدی‌له لیسبون موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر. لیسبون سازیشی‌نین تصدیق‌لنمه و عمله گیرمه پروسسی‌نین ۲۰۰۸-جی ایلین ایچینده اولماسی اونگورولموش‌سه (تجویز) ده ایرلاندیادا، موقاویله‌نین تصدیق‌لنمه‌سی اۆچون ائدیلن خالق‌اویلاماسی‌نین (رئفراندوم/همه‌پرسی) ایلک مرحله‌ده منفی نتیجه‌لنمه‌سی قبول مۆدت ینی گئجیک‌دیرمیش‌دیر.
اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی
ایکینجی دونیا دویوشو سوْنراسی عیبارت اوْلان سیاسی هاوا غرب‌آوروپادا بیرلیک و برابرلیک کولک‌لری استیرمه‌یه باشلادی. بودا بیر چوْخ آدام طرفین‌دن، آوروپایا بویوک ضررلر وئرن حددین‌دن آرتیق میلّییت‌چیلیک دوشونجه‌لرین‌دن بیر قاچیش یولو اولاراق گورولوردو. بۇ دوشونجه‌لرله بیرلیک‌ده ۱۹۵۱-جی ایل‌ده، ایلک مووففقییت‌ه چاتان اوروپاداخیلی ایش ایتتیفاقی اوْلان، اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی تکلیفی گل‌دی. بۇ مئیدانا گلمه‌نین اساس مقصدی، باش‌دا فرانسه و غرب آلمانییا اولماق اوزره عوضولری آراسین‌دا کومور و پولاد ائندوستری‌لری‌نین (صنایئع) رهبرلیگینی بیر آرایا گتیرمک‌ایدی. بونون قورولوش سببی، دوورون ان اهمیتلی صنایئع خام‌مال‌لاری (مواد اولیه) اوْلان کومور و پولاددان یارانا بیله‌جک هر هانسی بیر موباحیثه‌نین قارشی‌سی‌نین آلینماسی و بونا باغلی اولاراق ایکی اؤلکه آراسین‌داکی اولابیله‌جک بیر دویوشون مانیعه توره‌دیلمه‌سی‌نین. بۇ ایش ایتتیفاقی‌نین قوروجولاری ائتدیک‌لرینی «اوروپاایتتیفاقین‌دان ایلک آددیم» اولاراق نییت‌لدی‌لر. ایتتیفاقین دیگر قوروجو عوضولری ایتالییا و بئنئلوکس اؤلکه‌لری: بلژیک، هوللاندییا و لوکزامبورق ایدی.
اوروپابیرلیک‌لری
۱۹۵۷-جی ایل‌ده ایکی یئنی بیرلیک داها یارادیل‌دی: گومروک ایتتیفاقی عملییات‌لارینی تأمین ائدن اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی و نووه انرژی ایش‌لری ایجرا ائتمک اۆچون قورولان اوروپاآتوم انرژی‌سی ایتتیفاقی (ئوراتوم). ۱۹۶۷-جی ایله گلین‌دیگین‌ده ایمضالانان بروکسئل موقاویله‌سی‌ایله وار اوْلان ۳ بیرلیک اوروپابیرلیک‌لری یادا داها مشهور فورماسی‌ایله اوروپاایتتیفاقی (ات) آدی‌ایله تک بیر دام آلتین‌دا توپلاندی.
۱۹۷۳-جی ایل‌ده اوروپابیرلیک‌لری دانمارک، ایرلاندییا و بیرلشمیش کرال‌لیغین‌دا ایچینه آلیناراق گئنیشله‌مه یولونا گئت‌دی. بۇ اؤلکه‌لرده ایلک ایشتیراک آپاریلان دانیشیق‌لار زامانی نوروئچ‌ایله‌ده موزاکیره اوتورولدو. آنجاق اؤلکه‌ده تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لاماسی (رئفراندوم) نتیجه‌سین‌ده ایشتیراک ایستگی ردد ائدیلین‌جه، نوروئچ ایتتیفاقین خاریجین‌ده قال‌دی.
اوروپاپارلامئنتی‌نین عوضولری آراسین‌دا ایلک دئموکراتیک، بیرباشا سئچکی‌لر ۱۹۷۹-جو ایل‌ده رئال‌لاش‌دیریل‌دی. بون‌لار آوروپالی‌لارا اوروپاپارلامئنتی میلّت وکیل‌لرینی سئچمه‌لری مووضوع‌سون‌دا ایمکان تأمین ائدن و آیری‌جا بین‌الخلق سَوییه‌ده ائدیلن ایلک سئچیم‌لردی.
یونانیستان، ایسپانییا و پورتوقالییا بیرلیگه ۱۹۸۰-جی ایل‌لرده قاتیل‌دیرلار. ۱۹۸۵-جی ایل‌ده ایمضالانان شئنگئن سازیشی عوضو دوولت‌لرین بیر چوخو آراسین‌دا سرحدده پاسپورت ایداره‌سی اولمادان سفر ائده بیلمه ایمکانینی تأمین ائت‌دی. ۱۹۸۶-جی ایل‌ده اوروپابایراغی ایستیفاده ائدیلمه‌یه باشلان‌دی و لیدئرلر اوروپاتک سندینی ایمضالادیرلار. بونون‌لا بیرلیک‌ده ایتتیفاقین قرار آلما مئکانیزمی‌نین گئنیشله‌مه‌سی، تیجارت عملییات‌لاردا مانیعه و فورمال (رسمی) آزالدیلماسی و داها ایره‌لی بیر اوروپاسیاسی ایش‌ایتتیفاقی تشکیلاتی یارادیلماسی تأمین ائدیل‌دی.
اوروپاایتتیفاقی
۱۹۹۰-جی ایل‌ده دمیر پرده‌نین ییخیلماسی‌ایله کوهنه شرق آلمانییا، بیرلش‌میش یئنی آلمانییانین بیر حیصّه‌سی کیمی بیرلیگه قاتیل‌دی. شرق آوروپایا دوغرو رئال‌لاش‌دیریلان گئنیشله‌مه‌ایله بیرلیک‌ده، بیرلیگه قوشولماق نامیزد اؤلکه‌لره تطبیق مقصدی‌ایله کوپئنهاگ کریتئرلری‌نین قبول ائدیلمه‌سی اوزرینه گوروش ایتتیفاقینه چاتیل‌دی.
۷ فئوریه ۱۹۹۲ تاریخین‌ده مااستریخت موقاویله‌سی قوووه‌یه میندی. بۇ آندلاشما ایلک دفعه اوروپاایتتیفاقی تئرمینینی ایستیفاده ائت‌دی و اوچ سوتون آدینی وئردیگی تطبیق ساحه‌سینی باشلاددی. بوگون‌کی اوروپاایتتیفاقی تئرمینی، کئچمیش‌ده اوروپابیرلیک‌لری‌نین وظیفه ساحه‌سینه گیرن سیاست و میلّت‌اوستو عملییات‌لاری ایحاطه ائدن بیرینجی سوتونا یولداش دوشور. ایکینجی و اۆچونجو سوتون‌لارسا ایتتیفاقین خاریجی سیاستی‌ایله داخیلی ایش‌لریله علاقه‌دار، داها چوْخ دوولت‌لر آراسی سَوییه‌ده ایش‌ایتتیفاقی تقدیم ائدیر. گونده‌لیک دانیشیق دیلین‌ده اوروپاایتتیفاقی تئرمینی، اوروپاایتتیفاقی اۆچون‌ده ایستیفاده ائدیلمک‌ده‌دیر و ایتتیفاقین بیرینجی سوتونونون بیر عوضوو اولاراق اوروپاایتتیفاقی آدی، نظرده توتولدوغو تاریخ‌ده قوووه‌یه گیره‌جک اوْلان لیسبون موقاویله‌سی‌ایله بیرلیک‌ده ایستیفاده‌دن قالخاجاق.
بیرلیگه ۱۹۹۵-جی ایل‌ده، اوتریش، ایسوئچ و فینلاندییا قاتیل‌دی. ۱۹۹۷-جی ایل تاریخ‌لی آمئستئردام آندلاشماسی، مااستریخت آندلاشماسی‌نین دئموکراتییا و خاریجی سیاست باشلیق‌لاردا یاخشی‌لاشدیرمالار ائتمک اۆچون ایمضالانیب. آمئستئردام آندلاشماسینی ۲۰۰۱-جی ایل‌دن‌ایجه آنلاشماسی ایزله‌دی و بودا ایتتیفاقین شرق ایستیقامت‌لی گئنیشلن‌مه‌سینه یئنی ویزیونلار قازان‌دیرماق آدینا روما و مااستریخت آندلاشمالاری‌نین اوزرین‌ده تنظیم‌لمه‌لر ائت‌دی.
۲۰۰۲-جی ایل‌ده اون‌ایکی عوضو اؤلکه «آورو» آدلی اورتاق بیر پول واحیدی منیم‌سه‌دی. اوگون‌دن بویانا، آورو ساحه‌سی دئییلن آورو ایستیفاده اؤلکه‌لر سایجا اون‌بئشی آش‌دی. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی، اکثرییه‌ت‌ی کوهنه شرق بولوکو اؤلکه‌لرین‌دن اوْلان اون یئنی نامیزد اؤلکه‌نین‌ده بیرلیگه رسمی اولاراق قاتیل‌مالاری‌ایلا تاریخین‌ده‌کی ان بویوک گئنیشله‌مه‌ای گوردو. اوچ ایل سوْنرا، بولقاریستان و رومینییادا بیرلیگه گیردی.
آنا یاسا و لیسبون موقاویله‌سی
۲۰۰۴-جو ایل‌ده رومادا، داها اوولکی بوتون موقاویله‌لری تک بیر سندده ییغاجاق اوروپاایتتیفاقی آنایاساسی حاضیرلانماسینی نظرده توتان موقاویله ایمضالانیب. آنجاق بۇ کونستیتوسییا لاییحه‌سینی، فرانسه و هلند تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لامالارین‌دا (رفراندوم) آلینان منفی نتیجه‌لردن اوتری دیگر اؤلکه‌لرده تطبیق اوْلونمادی و تصدیق ائتمه عملییاتی هئچ بیر زامان تامام‌لانمادی. بۇ سبب‌له بونون یئرین، ۲۰۰۷-جی ایل‌ده اوولکی موقاویله‌لری یئنی بیر کونستیتوسییایلا ده‌ایشدیرمک شرط‌لرینی یاخشیلاشدیرماغی نظرده توتان و ایصلاحات آندلاشماسی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی ایمضالاندی.
۱۹۷۲-جی ایلده مکزیک
بۇ مقاله ۱۹۷۲-جی ایلینده مکزیکده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اوروپا بیرلیگی
آنا یاسا و لیسبون موقاویله‌سی
قوناق اؤلکه‌لرده ائدیلن خالق‌اوی‌لامالاری نتیجه‌سین‌ده تصدیق‌لنسه، ژانویه ۲۰۰۹دا قوووه‌یه گیرمه‌سی نظرده توتولان آندلاشما ایلک اولاراق اویلان‌دیغی (رئفراندوما قویولدوغو) ایرلاندییا رئسپوبلیکاسین‌دا ردد ائدیلین‌جه، پروسسین گله‌جگینه باغلی گوزلمه‌لر بلیرسیزلش‌دی. ۲ اوْکتوبر ۲۰۰۹ تاریخین‌ده یئنی‌دن حیاتا کئچیریلن سس‌وئرمه‌ده ایرلاندییا خالقی‌نین‌دا موثبت گوروش بیل‌دیرمه‌سی لیسبون موقاویله‌سی بوتون عوضو اؤلکه‌لر طرفین‌دن قبول گورموش اوْلدو و تطبیق مۆدت ینه آلینماسی‌نین اوْلان بوتون مانیعه‌لر آرادان قالدیریل‌میش اوْلدو. موقاویله جبل‌الطارق و ساحه خوصوصی بؤلگه‌لرین‌ده‌ده اویلاندیق‌دان سوْنرا بۇ بؤلگه‌لر قارشی گوروش بیلدیرسه‌ده، بۇ بؤلگه‌لرین موقاویله موددعالاری‌نین خاریجین‌ده قالماسی شرطی‌ایله قوووه‌یه مینیر.
عوضو دوولت‌لر
اوروپاایتتیفاقی ایییرمی‌یئددی موستقیل دوولت‌دن عیبارت‌دیر. بون‌لار عوضو دوولت‌لر اولاراق بیلینن آلمانییا، اوتریش، بیرلش‌میش کراللیق (بویوک بریتانییا)، بئل‌چیکا (بئلژیک)، بولقاریستان، چئک جومهوریتی، دانمارک، ائستونی‌یا، فینلاندییا، فرانسه، قیبریس، هوللاندییا، ایرلاندییا، ایسپانییا، ایسوئچ، ایتالییا، لاتوییا، لیتوا، لوکزامبورق، ماجاریستان، مالتا، لهیستان، پورتوقالییا، رومانی‌یا، اسلوواکی‌یا، اسلووئنی‌یا و یونانیستانین‌دیر.
بیرلیگه قاتیلماغی گوزله‌ین ۵ نامیزد اؤلکه واردیر. بون‌لار: کورواسی‌یا، ایسلاندییا، مقدونییه جومهوریتی، مونته‌نئگرو و تورکیه‌دیر. قربی بالکان اؤلکه‌لری آلبانییا، بوسنییا-هئرزئقووینا و صئربییا اولا بیله‌جک رسمی نامیزدلر اولاراق تعیین اوْلون‌موش‌دور. سون دوورده کوزووایادا بنزر بیر ستاتوس وئریل‌میش‌دیر.
ایتتیفاقین ایندی‌کی واخت‌دا وار اوْلان تعلیمات‌لاری، ۱۹۸۵-جی ایل‌ده قرین‌لندییا بیرلیک‌دن چکیلمه‌سی‌ایله نومونه‌سی یاشانماسینا قارشی، عوضو بیر اؤلکه‌نین بیرلیک‌دن نئجه آیری‌لا آچیق‌جا گوسترمک‌ده‌دیر. آنجاق بۇ مووضوع‌ا تصدیق‌لنمه گوزله‌یه‌ن لیسبون آندلاشماسین‌دا توخونول‌موش‌دور و بۇ لاییحه بیر اؤلکه‌نین بیرلیک‌دن چیخماق ایستمه‌سی وضعییتین‌ده ایزله‌نیله‌جک عملییات‌لاری داخیل‌دیر.
بیرلیگه قاتیلماماق ایسته‌یه‌ن دورد اوروپااولکه‌سی ایسوئچ، ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ‌دن اوروپاایتتیفاقی‌ایله علاقه‌دار بیر چوْخ ایقتیصادی و حوقوقی تنظیمله‌مه‌یه ایسه قیسمن‌ده اولسا ایشتیراک گوسترمیش‌دیر. بۇ اؤلکه‌لردن ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ، اوروپاایقتیصادی اۆچون واسیطه‌سی‌له اورتاق بازار قایدالارینا قاتیل‌میش‌دیر. ایسوئچه‌ده بنزر ایکی-طرف‌لی موقاویله‌لر واسیطه‌سی‌له اوروپاایتتیفاقی‌ایله علاقه‌لر قورموش‌دور. آوروپانین سیاسی اولاراق تانین‌میش بئش کیچیک دوولتی اوْلان آندوررا، لیختئن‌شتاین، موناکو، سان‌مارینو و واتیکان‌ایله ایجرا ائدیلن علاقه‌لرده آورونو اورتاق پول واحیدی اولاراق ایستیفاده و بعضی دیگر ایقتیصادی امکداش‌لیق ایش‌لری ائتمک‌دن عیبارت‌دیر.
جوغرافیا
اوروپاایتتیفاقی‌نین توْرپاق‌لاری قیطعه خاریجینه داشان یادا قیطعه خاریجین‌ده اوْلان بعضی توْرپاق‌لار خاریجین‌ده ایگیرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌نین جمعی توْرپاق‌لارین‌دان عیبارت‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌نین سرحدلری، اوروپاقاره‌سی‌نین سرحدلری‌ایله برابر دئییل؛ چون‌کی قیطعه‌نین بیر پارچاسی اولمالارینا قارشی، ایسلاندییا، نوروئچ و سوئیس کیمی اؤلکه‌لر بیرلیک ایچین‌ده دئییل. بونون‌لا بیرلیک‌ده، بعضی عوضو اؤلکه‌لرین‌ده توْرپاق‌لاری‌نین بیر حیصّه‌سینی تشکیل ائدن یئرلر، مثلاً، دانمارکنین فارئر آدالاری و بیرلش‌میش کرال‌لیغین مانش آدالاری، ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر.
ایتتیفاقین عوضولرینه باغلی، جوغرافی اولاراق اوروپاخاریجین‌ده قالان، قرین‌لند، آروبا و هوللاندییا آنتیل کیمی بیر چوْخ بؤلگه‌ده ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر. آزورلار، کانارییا آدالاری، فرانسیز گویاناسی، گواده‌لووپه، مادئیرا، مارتینیقوه، رئونیون، ساینت بارتهئلئمی و ساینت مارتین کیمی جوغرافی اولاراق اوروپاتوْرپاق‌لاری ایچین‌ده اولمایان بعضی خوصوصی عوضو دوولت توپراق‌لاری‌ایسه بۇ وضعییت‌لرینه قارشی بیرلیک عوضوو اولاراق گورونورلر.
اوروپاایتتیفاقی عوضوو اؤلکه‌لرین جمعی ساحه‌سی ۴٫۴۲۲٫۷۷۳ کوادرات کیلومترلیک بیر ساحه‌نی توتور. ایتتیفاقین جمعی توْرپاق‌لاری، ساحه باخیمین‌دان اله آلیندیغین‌دا ۶ اؤلکه‌دن سوْنرا گلیر. ایتتیفاقین سرحدلری ایچین‌ده‌کی ان یوکسک نوقطه، آلپ‌لاردا دنیز سَوییه‌سین‌دن ۴۸۰۷ مترلیک یوسکلیگی‌ایله غرب آوروپانین‌دا ان یوکسک نوقطه‌سی اوْلان مونت بلانج‌دیر.
کانادادان سوْنرا دونیانین ان اوزون ساحیلینه صاحیب اوْلان اوروپاایتتیفاقی ۶۹٫۳۴۷ کیلومتر اوزون‌لوغون‌داکی ساحیل‌لری طرفین‌دن گرک یئرشکیل‌لری، گرک ایقلیم خوصوصییت‌لری، ایسترسه‌ده ایقتیصادی شرط‌لری باخیمین‌دان تأثیرلن‌میش‌دیر. عوضو دوولت‌لر جمع‌ده اییگرمی‌بیر بیرلیک خاریجی اؤلکه قورو سرحدی پایلاشارلار. جمع‌ده ۱۲٫۴۴۱ کیلومتره چاتان بۇ اوزون‌لوقویلا اوروپاایتتیفاقی‌نین سرحدلری دونیاداکی ان اوزون بئشینجی سرحد اولما خوصوصییت‌ینی داشیییر.
دنیزاشیری اؤلکه توْرپاق‌لاری‌دا ایشین ایچینه قاتیلدیغین‌دا اوروپاعومومی اولاراق قوطب ایقلیمین‌دن تروپیک ایقلیمه قدر گئنیش یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان بیر ایقلیم موختلیف‌لیگی یاشار. بۇ وضعییت‌ده اوروپااۆچون عومومی بیر ایقلیم قییمت‌لندیرمه ائتمگی غئیری-مۆمکون ائدر. اهالی‌نین چوخو یا آرالیق دنیزی ایقلیمی‌نین (جنوبی آوروپا) یا اوقیانوسال ایقلیمین (قربی آوروپا) یادا قوزئی ایقلیمینه کئچید ایلک یئر ایقلیمین حاکیم اوْلدوغو بؤلگه‌لرده (شیمالی آوروپا) یاشار.
ایداره
اوروپاایتتیفاقی‌نین بوگون‌کو قورولوشو بعضی موقاویله‌لر اساسی اوزرینه قورولودور. بۇ موقاویله‌لر یئنی علاوه‌لر و وار اوْلان شرح‌لری یاخشیلاش‌دیرمالار ائدیله‌رک بیر چوْخ دفعه رئداکته ائدیلیب. سازیش‌لر، ایتتیفاقین سیاسی مقصدلرینی تعریف‌لر و قانونی گوج‌لری‌له مقصدینه چاتابیلمک اۆچون تشکیلات‌لار توسعه ائتدیرر. ائدیلن موقاویله‌لر بیرلیگه عوضو دوولت‌لری و یوردداش‌لاری‌نی دوغرودان تأثیر ائدر و بودا بیرلیک لوغت‌ین‌ده بیرباشا تأثیر تئرمینی تعیین اوْلونار.
قوناق اۆچون اؤلکه‌لر، عوضولوک شرط‌لرین‌دن بیری اولاراق، میلّی محکمه‌لرین‌ده اوروپاایتتیفاقی موقاویله‌لری ایشیغین‌دا اوروپاایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگینه گوره حرکت ائدر. هر هانسی بیر اؤلکه‌ده اوروپاایتتیفاقی حوقوقون‌دا اوْلان بیر قانون وار اوْلان میلّی قانون‌وئریجی‌لیک ضیددییت تشکیل ائتسه اوروپاایتتیفاقی قانون‌لاری‌نین تطبیق اوْلونماسی گوزله‌نیلیر. اوروپاایتتیفاقی نیظام‌نامه‌سی‌نی تطبیق قرارلار میلّی محکمه‌لر اوروپاعدالت محکمه‌سی تطبیق‌لری اولاراق آدلاندیریرلار. اوروپاایتتیفاقی، باش‌دا اوروپاایتتیفاقی شوراسی، اوروپاکومیسسیاسی و اوروپاپارلامئنتی اولماق اوزره موختلیف تشکیلات‌لار طرفین‌دن ایداره اوْلونور.
چوخ واخت اوروپاایتتیفاقی، هر بیرینه سوتون آدی وئریلن وظیفه ساحه‌لرینه بولون‌موش اولاراق تعیین اوْلونار. اوروپاایتتیفاقی تعلیمات‌لاری بیرینجی سوتونو مئیدانا گتیررکن، ایکینجی سوتون اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستینی اله آلار. اۆچونجو سوتون‌دا ایلک اولاراق عدالت و داخیلی ایش‌لر مسئله‌لری موزاکیره آلین‌میش‌سادا آمئستئردام و نیجه آندلاشمالارین‌دا ائدیلن ده‌ایشیک‌لیک و علاوه‌لرله بۇ سوتونون وظیفه ساحه‌سی حال-حاضیردا یالنیز تهلوکه‌سیزلیک گوج‌لری و عدالت ساحه‌سین‌ده امکداش‌لیغی ایحاطه ائدیر. بۇ مضمون‌دا ایکینجی و اۆچونجو سوتون‌لار دوولت‌لر آراسین‌داکی عملییات‌لار اولاراق تعیین اوْلونا بیلر؛ چون‌کی کومیسسییا، مجلیس و عدالت دیوانی کیمی میلّت‌اوستو تشکیلات‌لار بۇ عملییات‌لاردا یا هئچ رول اوینامازلار یادا مووضوع‌ا چوْخ آز داخیل اولارلار. اوروپاایتتیفاقی‌نین ایجرا ائتدیگی فععالییت‌لرین چوخو بیرینجی سوتون دامی آلتین‌دا حیاتا کئچیریلیر. بۇ حادیثه‌لر اکثرییت‌له ایقتیصادی مرکزلیک و میلّت‌اوستو تشکیلات‌لار بۇ سوتونون مووضوع‌لارین‌دا داها تأثیرلی‌دیر.
کومیسسییا
اوروپاکومیسسیاسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین ایجرا اورقانی کیمی فونکسییا گورر (عمل ائدر) و قانون‌وئریجی‌لیک تکلیف‌لری حاضیرلایاراق بیرلیک ایچین‌ده بون‌لارین گون‌به‌گون حیاتا کئچیریل‌مه‌سینه نظارت ائدیر. بۇ تشکیلات یارادیلارکن، تشکیلاتین لیدئرلرین میلّی چیخارلار ایستیقامتین‌ده حرکت ائتدیگی اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین عکسینه یالنیز عوضو دوولت‌لر اۆچون دئییل، بوتون اوروپادوولت‌لری اۆچون چالیشماسی مقصد قویول‌موش‌دور. کومیسسییا بونا علاوه اولاراق اوروپااینتئقراسیاسی‌نین‌دا مرکزی اولاراق گورولر. بۇ آن ائعتیباری‌ایله موختلیف ساحه‌لرده وظیفه‌لی ایگیرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌نین هر بیرین‌دن گلن بیر کومیسسییا عوضوون‌دن عیبارت‌دیر.
کومیسسییایا سئچیله‌جک بوتون عوضولر و کومیسسییایا باشچی‌لیق ائده‌جک عوضو شورا طرفین‌دن نامیزد گوستریلیر. کومیسسییا صدری‌نین آتانماسی‌نین و آیریجا کومیسسییا کابینئتی‌نین قبولو اۆچونمجلیسین تصدیق لازیم‌دیر.
رهالکار
رهالکار (اینگیلیسجه:Rehalkar) هیندوستان اؤلکه‌سینین هیماچال پرادش ایالتینده بیر کند دیر.
اوروپا بیرلیگی
پارلامئنت
اوروپاپارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجیلیک اورقانینین بیر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. مجلیسین ۷۳۶ عوضوو، اوروپاایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری طرفین‌دن هر بئش ایل‌دن بیر سئچیلیر. بوتون میلّت وکیل‌لری، اوز اؤلکه‌لرینده میلّی دیامترده تشکیل ائدیلن سئچکی‌لریله ایش باشینا گلمه‌لرینه قارشی، مجلیسوداکی کولتوکارین‌دا میلّی شخصییت‌لرین‌دن چوْخ سیاسی فیکیرلرینه گوره قروپلانیرلار. هر عوضو اؤلکه ایلک‌دن تعیین اوْلون‌موش سای‌دا میلّت وکیلینیمجلیسه گوندریر. مجلیس و شورا بیرلیک ایچین‌ده‌کی قانون‌وئریجی‌لیک عملییات‌لارینی موشترک بیر شکیل‌ده ایجرا ائدرلر.
رهالکار
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
جان مسننی
جان مسننی (اینگیلیسجه: John McEneny) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. سینا و سینا کالجی|نیومکزیکو ایالتی بیلیم‌یوردو|سینا و نیومکزیکو ایالتی بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۴۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
اوروپا بیرلیگی
پارلامئنت
بعضی سیاست‌لری اورتاق قرار مئکانیزمینی ایستیفاده ائدرک ایستیقامت‌لندیررلر. بۇ پروسه‌دور قوووه‌یه گیرمگی گوزله‌ین لیسبون آندلاشماسین‌دا گئنیشله‌دیل‌میش و اورتاق قرار ساحه‌سینه یئنی باشلیق‌لار علاوه اوْلون‌موش‌دور. مجلیس آیریجا، کومیسسییانین و اوروپاایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین آلدیغی قرارلاری ردد ائتمه یادا تنقید حوقوقونادا مالیک‌دیر. مجلیس باشچی‌سی عئینی زامان‌دا مجلیس سوزجوسو اولاراق‌دا وظیفه یئرینه یئتیرر ومجلیسی بین‌الخلق سَوییه‌ده تمثیل ائدیر. باشچی و باشچی کومک‌چی‌لری هر ایکی یاریم ایل‌ده بیرمجلیس ایچین‌ده میلّت وکیل‌لری طرفین‌دن سئچیلیر.
جان مسننی
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۱۹۴۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:آلبانی، نیویورک سیاستچیلری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
اوروپا بیرلیگی
اوروپاایتتیفاقی شوراسی
اوروپاایتتیفاقی شوراسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک اورقانی‌نین دیگر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. بۇ شورا هر عوضو اؤلکه‌دن وکیل‌لری ایلک‌دن تعیین اوْلون‌موش ساحه‌لره گوره وظیفه‌لره تعیین ائدیل‌دیگی موتشککیل بیر پلاتفورمادیر. شورا بیر چوْخ آلت حیصّه‌دن عیبارت‌دیر اولماسینا قارشی تک بیر واحید اولاراق قبول گورر.
قانون‌وئریجی‌لیک ساحه‌سین‌ده‌کی فونکسییالاری‌نین یانین‌دا شورا، آیریجا اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی داخیلین‌ده‌ده ایداره ائتمه وظیفه‌لر آلیر. اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین صدری، باشچی‌لاری شوراسی‌نین خوصوصییت‌لی چوخ‌لوغویله سئچیلیر، باشچی ۲ و ۵ ایل مۆدت ‌له وظیفه ائدر. سس حاقّی یوخ‌دور.
اوروپاایتتیفاقی باشچی‌لیغی وظیفه‌سی ایسه ایگیرمی‌یئددی عوضو اؤلکه‌نین هر بیری‌نین سیرا-سیرا ایشتیراک‌لاری‌ایله آلتی آیلیق دوورلر حالین‌دا چئوریلمه‌لی اولاراق ایجرا ائدیلر. بۇ مۆدت بویونجا حاقّین‌دا دانیشیلان اؤلکه‌نین نوماینده‌سی تشکیل ائدیلن ییغینجاق و گوروش‌لرین بیر چوخونا صدرلیک ائدیر. دوور باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائتمک‌ده اوْلان اؤلکه عومومییت‌له، بعضی یئنی‌لیک‌لر، ایتتیفاقین گئنیش‌لنمه‌سینی ماراق‌لاندیران مووضوع‌لار یادا دونیانین هر هانسی بیر بؤلگه‌سی‌ایله داوام ائتدیریلن خاریجی علاقه‌لر کیمی ساحه‌لرده محدود بیر صلاحییت چرچیوه‌سین‌ده حرکت ائدر.
دوولت و حوکومت باشچی‌لاری زیروه‌سی
اوروپاایتتیفاقین‌دا ان یوکسک درجه‌لی سیاسی لیدئرلری بیر آرایا گتیرن تشکیلات، بیر باشچی و هر عوضو اؤلکه‌دن بیر نوماینده‌نین عیبارت لیدئرلر زیروه‌سی‌دیر. عوضو اؤلکه‌لر، زیروه‌ه گوندرمک اوزره یا دوولت باشچی‌لارینی (پرزیدنت کیمی) یادا حوکومت باشچی‌لارینی (باش‌ناظیر کیمی) سئچرلر. لیدئرلر زیروه‌سی هر ایل ان آز اولماسا دورد زیروه نیظام‌لار و بۇ زیروه‌لره چئوریلمه‌لی اولاراق اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائدن اؤلکه‌نین نوماینده‌سی صدرلیک ائدیر. اینگیلیسجه‌ده اوروپاشوراسی (European Council) آدی‌ایله خاطیرلانان اوروپازیروه‌سی، اینسان حوقوق‌لاری، تحصیل و مدنیّت ساحه‌سین‌ده خیدمت ائدن و بوتون اوروپادوولت‌لرینه آچیق اوْلان اوروپاشوراسی‌نین شورایی اوروپا(Council of Europe) ایله قاریش‌دیریلمامالی‌دیر.
حوقوقی آکت‌لاری
ائدیلن موقاویله‌لر اوروپاایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین اساس ائلئمئنت‌لری اولماسینا قارشی، بیرلیک تشکیلات‌لاری اۆچون حاضیرلان‌میش بعضی تنظیم‌لمه‌لرده واردیر. بۇ قایدالارین اوچ آنا حیصّه‌سی: بیرلیک اساسنامه‌لر و موقررات‌لار، یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر) و قارارلاردیر (تصمیم). بۇ اوچ بولوم آراسین‌دا رسمی بیر اییئرارکییا یوخ‌دور.
بیرلیک اساسنامه‌لری، قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان ائعتیبارن بیرلیگه عوضو بوتون اؤلکه‌لرده تطبیق عونصوره‌سی تانین‌مادان درحال قانون حالینا گلن دوزنلم‌لردیر.[۳۸] اوروپاایتتیفاقین‌دا تطبیق اوْلونان بیرباشا تأثیر تنظیمله‌مه‌سی سببی‌ایله قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان باشلایاراق حاقّین‌دا دانیشیلان اؤلکه‌لرده‌کی اونجل قانون‌لاری ائعتیبارسیز ائدرلر.
یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر)، نئجه و هانسی یول‌لارلا چوزوم‌له‌یه‌جک‌لری‌نین تقدیرینی عوضو دوولت‌لره بوراخاراق، اؤلکه‌لرین موعه‌ایه‌ن بیر زامان حیصّه‌سی ایچری‌سین‌ده موعه‌ایه‌ن بیر نتیجه‌سی الده ائتمه‌سینی طلب ائدیر. بۇ تقدیرین ایستیفاده ائدیلمه‌سی عومومییت‌له، قانونی تنظیم‌لمه‌لرین دئتال‌لاری میلّی حوکومت‌لره بوراخیل‌دیغی زامان اوستون‌لوک وئریلیر. ایلک‌دن قویولان مۆدت دولان‌دا موقررات‌لار حوکم‌لری بیرباشا تأثیر تطبیقی‌ایله بیرلیک‌ده یئرلی حوکومت‌لرین حوقوقونا گیره بیلر.
قرارلار (تصمیم‌لر) یوخاری‌دا گوستریلن ایکی قانون‌وئریجی‌لیک مودئلینه آلترناتیو بیر یول تقدیم ائده بیلر. لیدئرلر ساممیتی یادا اوروپاکومیسسیاسی رسمی قزئت‌ده هر هانسی بیر تاجیر یادا شیرکت کیمی موعه‌ایه‌ن بیر آلیجییا (گیرنده‌یه) ایستیقامت‌لی قرارلاشار. بۇ قرارلار عومومییت‌له اوروپاایتتیفاقی رقابت حوقوقو ایچین‌ده یادا دوولت کومکی مودیرییت‌لرینه بیلر و اوروپاایتتیفاقی محکمه‌لرین‌ده ایکجه بۇ علاقه‌دار قرارلارا قارشی چیخا بیلرلر.
اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک پروسه‌دورلارین بیر اهمیتلی خوصوصییتی‌ده عوضو دوولت‌لردن بیری یادامجلیس عوضولرین‌دن چوْخ آز قالا هر واخت اوروپاکومیسسیاسی طرفین‌دن تکلیف ائدیله‌بیلر اولماسی‌دیر. دیگر ایکی اهمیتلی عونصور ایسه اوروپاپارلامئنتینه حاضیرلانان بیر قانون لاییحه‌سینی وئتو ائده‌بیلمه حاقّینی وئرن اورتاق قرار مئکانیزمی ومجلیسین بیرلیک لیدئرلرینه مجبوری قوووه‌سی اولمایان تکلیف و تنقیدلر بولونابیلمه‌سی‌دیر. بیر چوْخ وضعییت‌ده قانون تاساری‌لاری‌نین (پیش‌نویس) زیروه‌ده تصدیق‌لنمه‌سی لازیم‌دیر.
محکمه‌لر
اوروپاایتتیفاقی‌نین محکمه حیصّه‌سی اوروپاعدالت محکمه‌سی و لیسبون موقاویله‌سی اویغون اولاراق آدی‌نین عومومی محکمه اولاراق ده‌ایش‌دیریلمه‌سی نظرده توتولان اوروپابیرلیک‌لری ایلک درجه محکمه‌سین‌ده مئیدانا گلر. بۇ ایکی تشکیلات بیرلیک‌ده، ایمضالانان آندلاش‌مالاریله اوروپاایتتیفاقی حوقوقونو ده‌یه‌رلن‌دیریر و تطبیق ائدیر.
ایلک درجه محکمه‌سی، اوروپاایتتیفاقی‌نین دیگر محکمه‌لرین‌ده ایلک عومومی اولاراق بیرباشا فردلر یادا شیرکت‌لر طرفین‌دن آچیلان ایددیعالارا باخار. اوروپاعدالت محکمه‌سی ایسه عوضو اؤلکه‌لریله یادا اوروپاایتتیفاقی تشکیلات‌لاری‌ایله علاقه‌دار داوالارلا و عوضو اؤلکه محکمه‌لری‌نین بیر اوست تشکیلاتا سووق ائتدیگی اویوشمازلیک‌لارلا مشغول اولار. ایلک درجه محکمه‌لرین‌ده آلینان قرارلار اۆچون بعضی قانون‌لار ایستیقامتین‌ده عدالت محکمه‌سینه موراجیعت ائدیله‌بیلر و شیکایت ایسته‌نیله‌بیلیر.
عوضو دوولت‌لرین یئرلی محکمه‌لری، اوروپاایتتیفاقی حوقوقونون اساس ایجراچی‌سی اولاراق بیرلیک ایچین‌ده اهمیتلی بیر رول اوینایارلار. ائدیلن موقاویله‌لر ایشیغین‌دا، اوروپاایتتیفاقی و میلّی محکمه‌لر آراسین‌دا بیر ایش‌ایتتیفاقی علاقه‌سی یاتار. یئرلی محکمه‌لر داخیلی مووضوع‌لاردا اوروپاایتتیفاقی حوقوقونو تطبیق ائده و بیر قانونون شرح اوْلونماسی مووضوع‌سون‌دا شرحه احتییاج ائشیتسه‌لر عدالت دیوانین‌دان بیر اوندوروشما تاریخی ایسته‌یه بیلرلر.
سیاست
اوروپاایتتیفاقی‌نین ان چوْخ ماراقلاندیغی ایکی مؤوضوع اوروپااینتئقراسیاسی و اوروپاایتتیفاقی‌نین گئنیشلنمه‌سی مۆدت ی‌دیر. بیرلیگه یئنی اؤلکه‌لرین قاتیلماسی فاکتی بیرلیک ایچینده و عوضو اؤلکه‌لرده چوْخ تئز شکیلده سیاسی وساییت وضعییتینه گلمیش‌دیر. بۇ پروسسین دستک‌چی‌لری یئنی عوضو ایشتیراک، بیرلییه داخیل اوْلان اؤلکه‌لرده دئموکراتیانین اینکیشافینا ایشتیراک ائتدیگینی مودافیعه یانیندا بؤیومه‌نین ایقتیصادییاتا تؤحفه‌لرینی ده اله آلارلار. بؤیومه تقابول‌لری‌سه اوروپاایتتیفاقی‌نین سیاسی و / و یا مدنی باخیم‌دان حیمایت ائدن داها کنار سرحدلره چاتماسی‌نین بیرلیگه ضرر وئره‌جه‌این‌دن قایغی دویورلار. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده بیرلیگه اون یئنی اؤلکه‌نین قاتیلماسین‌دان بۇ یانا، اوروپاجمعیتی‌نین و بونون‌لا مورتبیط اولاراق پارتیا گؤروش‌لری‌نین ایسه بۇ مؤوضوع‌ا یاناشمالاری داها بی‌طرف اوْلموش‌دور. بۇ مؤوضوع‌دا ان بؤیوک قئید-شرط‌لر تورکیه‌نین بیرلیگه داخیل اولماسی مؤوضوع‌سوندادیر.
اینتئقراسیا، اوروپاایتتیفاقی‌نین اهمیت وئردیگی لاکین زامان زامان میلّی دوشونجه‌لرین اوروپاایتتیفاقینینکی‌لرله ضیدییت تشکیل ائتدیگی بیر باشقا سیاسی مؤوضوع‌دور. عوضو و نامیزد اؤلکه‌لر آراسین‌داکی اویغونلاشماسی آرتیرماق مقصدی گودن اینتئقراسیا پروسسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین فونکسیالارین‌دان شوبهه ائشیدن کس‌لری، میلّی منلیک‌لرینی ایتیرمه مؤوضوع‌سوندا قایغی‌لاندیرماق‌دادیر. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده اورتاق بیر اوروپاایتتیفاقی کونستیتوسیاسی یاراتماق تکلیف‌لری عوضو دؤولت باش‌چی‌لاری آراسیندا قبول ائدیلمیش، آنجاق باشلانغیج اولاراق عوضو ایکی اؤلکه‌ده ائدیلن رئفراندوم‌لار نتیجه سینده رد ائدیلینجه هئچ بیر زامان قووه‌یه گیرمه‌میش‌دیر. اوْکتوبر ۲۰۰۷-جی ایل‌ده سون فورماسی وئریلن و عوضو اؤلکه‌لرده رئفراندوما تقدیم ائدیلن لیسبون آندلاشماسی، قووه‌یه مینمه‌میش اوْلان بۇ کونستیتوسیا لاییحه‌سینی ایچین‌دکی بیر چوْخ شرحی ایحاطه ائدر آنجاق کونستیتوسیا باغلایی‌جیلیک‌دن محروم‌دور.
لیسبون سازیشی‌نین ۲۰۰۹-جو ایل ایچینده بوتون عوضو اؤلکه‌لرده قبول ائدیلمه‌سین‌دن سوْنرا، یاخین گله‌جکده رسمی اولاراق قووه‌یه گیرمه‌سی گؤزله‌نیلیر. اگر عوضو اؤلکه‌لر ایچینده تصدیق‌لنسه شورانین سس وئرمه اصول‌لارینا ده‌ایشیک‌لیک گتیره‌جک و اکثرییت سس وئرمه‌سی سیستمینه گئچیله‌جک‌دیر. موقاویله آیریجا اوروپاایتتیفاقی‌نین اوچ سوتون سیستمینی ده لغو ائتمه‌یه نظرده توتماقدادیر. تصویب‌ائتمکله بیرلیک‌ده، بیر چوْخ خاریجی سیاست مؤوضوع‌سو دا بیرلیک ایچینده میلّت‌اوستو تشکیلات‌لارا تابیع اولاجاق.
عدالت، آزادلیق و تهلوکه‌سیزلیک
اوروپاایتتیفاقی‌نین داخیلی ایش‌لر و عدالت ساحه‌سینده صاحب اوْلدوغو صلاحییت‌لرین بؤیوک حیصّه‌سی ۱۹۸۵-جی ایل‌ده اون عوضو دؤولتین آلتی‌سی‌نین آراسیندا سرحد ایداره‌لری‌نین یاواش-یاواش آزالدیلماسینی نظرده توتان شئنگئن سازیشین‌دن گلمک‌ده‌دیر. شئنگئن سازیشی تطبیق اۆچون ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آزالدیلمیش سرحد ایداره‌لری‌نین تأثیرلری‌نین قارشیلانماسی، سیغیناجاق پروبلئم‌لری، چؤل‌دن کؤچ و جینایت حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاری ائحتیوا ائدن تدبیرلر آلمیش‌لار. ماستریخت آندلاشماسی، شئنگئن دونیاسینی اوروپاایتتیفاقینه کؤچورموش‌دور. (اؤزگون موقاویله‌نین IV. مادّه‌سی)
ماستریخت سازیشی اوروپاایتتیفاقینه موقاویله حوقوقو و عائیله حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاردا اورتاق وطنداش قایدالار یوکله‌یه‌رک وطنداش‌لارین حرکت آزادلیغینی آسان‌لاشدیرمیش‌دیر. ماستریخت موقاویله‌سی آیریجا بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین وطنداش‌لارینا موکممیل اولاراق بیر ده اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لیغی شخصیتی وئرمیش‌دیر.
بو آندلاشمالاری یاخشی‌لاش‌دیرماق اۆچون توپ‌لانان آمئستئردام موقاویله‌سی ایسه بیر آزادلیق، تهلوکه‌سیزلیک و عدالت اۆچون یاراداراق اوروپاایتتیفاقینه یئنی هدف‌لر یوکلمیش‌دیر. آندلاشما آیریجا عدالت و داخیلی ایش‌لر ساحه‌سینده قانون چیخارتماغی داها آسان حالا گتیررکن، عوضو اؤلکه‌لرسه بۇ قانون تاساری‌لارینی (پیش‌نویس) وئتو ائتمه‌سینی داها گوج حالا گتیردی. اوروپاپارلامئنتی‌نین صلاحییت‌لری بعضی مؤوضوع‌لاردا عوضو دؤولت‌لرین اورتاق قرارا چاتماسی شرطینه باغ‌لاناراق داها دا آرتیریلدی. سون قانون‌وئریجی‌لیک اوروپاحبس امری مؤوضوع‌سونو و عائیله حوقوقو یؤنرگه‌لرینی ده ایحاطه ائدیر.
اوروپاایتتیفاقی، عدالت و داخیلی ایش‌لر مؤوضوع‌سون‌داکی حرکت‌لرینی بیر نیظاما قویماق مقصدی‌له بعضی تشکیلات‌لار مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بون‌لاردان، ائوروپول (Europol اوروپاپولیس ایداره‌سی) پولیس گوج‌لری آراسیندا ایش ایتتیفاقینی، ائوروجاست (Eurojust)، جینایت حقوقو ساحه‌سینده محکمه امکداش‌لیغی فرونتئکس (Frontex) ایسه سرحد ایداره‌لری اثناسیندا صلاحییت‌لی‌لر آراسیندا امکداش‌لیغی نظرده توتور. اوروپاایتتیفاقی آیریجا شئنگئن معلومات سیستمی واسطه‌سیله پولیس و کؤچکون دفترلری اۆچون اورتاق بیر وئریلن‌لر بازاسی تقدیم ائدیر.
اساس حوقوق‌لار
اوروپاایتتیفاقی اینسان حوقوق‌لاری‌نین قورونماسی مؤوضوع‌سوندا تأثیرلی بیر وظیفه بوینونا گؤتورموش‌دور. جینس و عیرق آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی آندلاشمالاریندا و قرارلاریندا نشر قاداغان کؤک‌لو بیر کئچمیشسه مالیک‌دیر. آمئستئردام آندلاشماسی دا، عیرق، دین، فیزیکی مانیعه و جینسیت باخیمین‌دان اینسان‌لارا آیری-سئچکی‌لیک ائدیلمه‌سینی قاداغان ائده‌رک بۇ قرارلاری بوتونله‌میش‌دیر. بۇ صلاحییت‌لری ایستیفاده ائده‌رک اوروپاایتتیفاقی، قانون‌وئریجیلیگینده ایش یئرینده جینسیت آیری-سئچکی‌لیگی، عیرقی آیری-سئچکی‌لیک و یاش آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی تدبیرلر ائتمه یولونا گئتمیش‌دیر. اوروپاایتتیفاقینه عوضو بوتون اؤلکه‌لر هانسی جینایته قارشی اولورسا اولسون اعدام جزاسینی قالدیرمیش‌دیر و بونون بوتون دونیادا قالدیریلماسینی تأمین ائتمک مقصدی ایله ائدیلن ایش‌لره دستک وئریر.
۱۹۵۰-جی ایل‌ده چیخاردیلان اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین ایمضالامیش اولماق اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولا بیلمک اۆچون تمل شرط‌لردن بیری‌دیر آنجاق بۇ آندلاشما اوروپاایتتیفاقی تشکیلات‌لارینی ایحاطه ائتمیر. اوروپاایتتیفاقی بیر آندلاشما یا دا توزوک (اساسنامه) ده‌ایشیک‌لیگی اولمادان بۇ موقاویله‌نین آلتینا ایمضا قویامادیغین‌دان، اؤزو اوروپاایتتیفاقی اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی (منشورو) آدی آلتیندا بیر توزوک مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بۇ بیلدیریش یالنیز اینسان حوقوق‌لاری حاقیندا کونوئنسیانین مادّه‌لری ایحاطه ائتمک‌له قالماز، آیریجا اؤز آندلاشمالاریندا اوول‌دن قبول ائتدیگی حؤکم‌لرله بیرلشمیش میلّت‌لر تشکیلاتی‌نین قرارلارینی‌دا ایحاطه ائدیر. بۇ حؤکم و قرارلار ایقتیصادی و سیاسی حوقوق‌لاردان، یاخشی ایداره‌ائتمه و تمیز یاشاییش محیطِ حاق (حق محیط کیمی اۆچونجو قورشاق حوقوق‌لارا قدر گئنیش بیر یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان ایجتماعی حوقوق‌لاری ائحتیوا ائدر. اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی، ۲۰۰۰-جی ایلده نشر اوْلونماسینا قارشی هله قانونی بیر مجبوری قووه‌سی یوخ‌دور. اصلاحات موقاویله‌سی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی اویغون اولاراق بۇ بیلدیریش اوروپاایتتیفاقی اۆچون باغلاییجی وضعییته گله‌جک و اوروپاایتتیفاقی، اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین داخیل اولا بیله‌جک. بئله‌جه بیرلیک، بۇ آن اؤزون‌دن تامامیله موستقیل اوْلان و آوروپادا اینسان حوقوق‌لاری مؤوضوع‌سوندا ان موکممل تشکیلات اوْلان اوروپااینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرارلارینا تابیع اولاجاق و بۇ محکمه ایتتیفاقین مؤوجود بوتون عدالت واحیدلرین‌دن یوکسک وضعیته کئچه‌جک.
آنجاق اوروپاایتتیفاقی، بونا قاتیلمادان بئله عدالت دیوانی و اوروپااینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرار و توزوک‌لری‌نین بیربیرلری‌نین‌کی‌له چئلیشمه‌مه‌سینه (اساسنامه تضادلاری‌نا) اهمییت وئرر. بۇ سبب‌له، عدالت دیوانی‌نین اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین اون‌سوز دا قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین بیر حیصّه‌سی کیمی تطبیق اوْلدوغو دئییله بیلر.
خاریجی علاقه‌لر
اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لری بویوک اولچوده اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایشیغین‌دا آپاریلیر. بین‌الخلق تیجارت دانیشیق‌لارین‌دا ایش‌ایتتیفاقی اساسی اورتاق بیر تیجارت سیاستی چرچیوه‌سین‌ده ایتتیفاقین کومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق تمل‌لری‌نین آتیل‌دیغی ۱۹۵۷-جی ایل‌ده اساس‌لانیر. اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایسه تمل‌لری ۱۹۷۰-جی ایل‌ده یارادیلان اوروپاسیاسی ایش‌ایتتیفاقی قرارلارین‌دا آتیل‌میش‌دیر.
مااستریخت سازیشی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسینا هم اوروپاایتتیفاقی‌نین اوز ماراق ساحه‌لرینی، هم‌ده بین‌الخلق ایتتیفاقین ماراق‌لارینی حیمایه‌سی مقصدینی یوک‌لر. بۇ مقصد، بین‌الخلق امک‌داش‌لیغی دستکله‌مک، اینسان حوقوق‌لارینا حورمت ائتمک و بونلاری توسعه ائت‌دیرمک، دئموکراتییا و حوقوقون اوستون‌لوگون‌دن گوزشت وئرمه‌مک کیمی پرینسیپ‌لری ایحاطه ائدیر.
آمئستئردام آندلاشماسین‌دا، اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی سیاست‌لرینی ایجرا ائدیلمه‌سی اۆچون بۇ آن خاویئر سولانا طرفین‌دن ایجرا ائدیلن بیر باش‌چیلیق وظیفه‌سی یارادیل‌میش‌دیر. بۇ یوکسک نوماینده، مووجود اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین باش‌چیلیغی وظیفه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده، اوروپاایتتیفاقی آدینا خاریجی سیاست باغلی مووضوع‌لاردا بیل‌دیریش وئره بیلر و ایکی عوضو اؤلکه آراسین‌دا مئیدانا گله بیله‌جک هر هانسی بیر نامعلوم سیاسی وضعییتی آچیق‌لیغا قووش‌دورابیلیر. اورتاق خاریجی سیاستین قبول ائدیلمه‌سی و موعه‌ایه‌ن بیر آچی‌دان ایزله‌نیله بیلمه‌سی اۆچون ایگیرمی‌یئددی عوضوون‌ده گوروش ایتتیفاقینه چاتیب، تصدیق وئرمه‌سی لازیم‌دیر. اورتاق خاریجی سیاست اوصولون‌دا، یئک‌دیل چاتما ضروریلیگی، عیراق دویوشو مووضوع‌سونون موزاکیره ائدیل‌دیگی دانیشیق‌لاردا اوْلدوغو کیمی زامان-زامان آنلاشیلمازلیق‌لارا سبب اولماق‌دادیر.
اوروپاایتتیفاقی‌نین بین‌الخلق تأثیری، خاریجی سیاستی‌نین یانین‌دا گئنیش‌لمه مۆدت ی‌دیر سایه‌سین‌ده‌ده حیس ائدیل‌مک‌ده‌دیر. اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولمانین گتیردیگی گورونورده‌کی فایدالار، سیاسی یادا ایقتیصادی مووضوع‌لاردا اوروپاایتتیفاقینه ایشتیراک شرطی اوْلان مئعیارلاری یئرینه یئتیرمک ایسته‌یه‌ن اؤلکه‌لر اۆچون ائعتینا ائتدیریجی بیر فاکتور اولماق‌دادیر. بۇ شرط‌لر آیری‌جا شرقی آوروپانین کوهنه کومونیست حوکومت‌لری‌نین تأثیرلرینین قالدیریلماسین‌دا اهمیییت‌لی رول اوینایار.
ایتتیفاقین خاریجی اؤلکه‌لرین داخیلی ایش‌لرینه بئله بیر تأثیره صاحیب اوْلونماسی «یومشاق گوج» اولاراق تعیین اوْلونماق‌دادیر. فینلاندییا باش ناظیری، فینلاندییانین آرتیق حقیقتاً طرفی بیر دوولت اولماماسی سببی‌نین اوروپاایتتیفاقی خاریجی سیاستی اوْلدوغونو وورغولامیش‌دیر. بۇ گوروشون دیگر بیرلیک عوضوو اؤلکه باشکان‌لارین‌جادا (ناظیر/وزیر) پایلاشیلیب پای‌لاشیلمادیغی بیلینمک‌ده‌دیر.
اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی باشچی‌سی‌نین یانین‌دا، اوروپاکومیسسیاسی‌دا بین‌الخلق سَوییه‌ده دانیشیق‌لارا اوز نوماینده‌سی گوندریر. بیرلش‌میش میلّت‌لر ایچین‌ده اوروپاایتتیفاقی یاردیم مووضوع‌لاردا ائتدیگی بویوک توحفه‌لره گوره بویوک اهمیییت قازان‌میش‌دیر. (آلت باشلیق‌لارا باخ)
گ۸ (G۸) زیروه‌لرین‌ده، اوروپاایتتیفاقی عوضولوک حوقوق‌لارینا مالیک‌دیر و ییغینجاق‌لاری ایداره ائتمک، توپلانت‌لارا ائو صاحیب‌لیگی ائتمک کیمی وظیفه‌لرین یانین‌دا، ییغینجاق‌لاردا اوروپاکومیسسیاسی باشچی‌سی و دوور باشچی‌سی اؤلکه نوماینده‌سی طرفین‌دن‌ده تمثیل ائدیلیر. ایتتیفاقین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون‌ده تمثیل ائدیل‌دیگی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، اوروپاایتتیفاقی‌ده رسمی اولاراق اوروپاکومیسسیاسی‌نین خاریجی تیجارتین مسئول عوضوو طرفین‌دن تمثیل ائدیلیر.
اینسانی کومک
اوروپاایتتیفاقی اینسانی کومک بوروسویادا قیساجا ECHO، اوروپاایتتیفاقین‌دن توسعه ائتمک‌ده اوْلان اؤلکه‌لره اینسانی کومک تأمین ائدر. ۲۰۰۶-جی ایل‌ده بورونون بودجه‌سی ۶۷۱ میلیون آورویا چاتمیش و بونون ۴۸ فایزلیک حیصّه‌سی آکپ (AKP) اؤلکه‌لری اولاراق‌دا خاطیرلانان آفریقا، کاراییب و ساکیت اوکئان اؤلکه‌لرین‌ده گئت‌میش‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌نین اوزونون و عوضو اؤلکه‌لری‌نین ائتدیگی کومک‌لر توپلاندیغین‌دا، اوروپاایتتیفاقی دونیاداکی ان بویوک باغیشچی وضعیییتینه گلیر.
زابووچیه کانققووسکیه
زابووچیه کانققووسکیه (لهیستانجا: Zabłocie Kanigowskie) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و وارمی-ماسوری اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 40 نفر ایمیش.
اوروپا بیرلیگی
اینسانی کومک
اوروپاایتتیفاقی‌نین اینسانی کومک‌لری کئچ‌میش‌ده، بۇ یاردیم‌لارین غئیری-کافی، مقصدین‌دن ساپمیش و داها چوْخ ایتتیفاقین ایقتیصادی ماراق‌لارینا خیدمت ائتمک‌ده اوْلدوغو کیمی سبب‌لرله تئز-تئز کیمی سئقمئنت‌لرین تنقیدلرینه مووضوع اوْلموش‌دور. بونا علاوه اولاراق، بعضی ایداره‌لر اوروپادوولت‌لری‌نین کومک اۆچون خرج‌لدیگی پول میقداری‌نین، بورج یونگول‌لتمه‌لری‌نین، خاریجی طلبه و سیغیناجاق آختاران شخص‌لر خرج‌لری‌نین‌ده داخیل ائدیلرک یوکسک گوستریل‌دیگینی ایره‌لی سورموش‌لر.
بو خرج‌لر چیخاریلیب، ساده‌لش‌دیریل‌میش رقم‌لر ایشیغین‌دا اوروپاایتتیفاقی ۲۰۰۶-جی ایل‌ده چاتماق ایسته‌دیگی کومک هدفینی گرچکلشدیرمه‌میش‌دیر. ۲۰۰۵-جی ایل‌ده ایسه اوروپاایتتیفاقی‌نین کومک مبلغی غئیری صافی میلّی حاصیلاسی‌نین ۳۴ فاییز اوْلموش و بۇ رقم‌لری‌له آمریکا بیرلش‌میش شیتات‌لاری و یاپونییانین اونونه کئچیل‌میش‌دیر. اوروپاکومیسسیاسی‌نین اینسانی یاردیم مسئول باشچی‌سی اوْلان لویس میشئل بۇ یاردیم‌لارین داها سورعت‌لی، داها تأثیرلی و اینسانی پرینسیپ‌لره داها اویغون شکیل‌ده ائدیلمه‌سی‌نین واجیب‌لیغینی وورغولامیش‌دیر.
زابووچیه کانققووسکیه
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
اوروپا بیرلیگی
حرب و مودافیعه
اوروپاایتتیفاقی‌نین عوضولری اوز اؤلکه توْرپاق‌لاری‌نین قورولماسی اوزلری مسئول‌دور. اوروپاایتتیفاقی‌نین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون ایگیرمی‌بیری ناتو عوضوودور. قربی اوروپاایتتیفاقی، اوروپاایتتیفاقینه باغلی بیر تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه واحیدی‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌ایله غرب اوروپاایتتیفاقی علاقه‌لری، ۱۹۹۲-جی ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی‌نین قارشی طرفه یوکله‌دیگی و پئتئرسبئرگ وظیفه‌لری اولاراق‌دا بیلینن شرط‌لرله تعیین اوْلون‌موش‌دور. بونلار آراسین‌دا بوحران رهبرلیگی و صولح گوجو عسگرلیگی کیمی اینسانی کومک وظیفه‌لری‌ده وار. بۇ وظیفه‌لر، داها سوْنرا آمئستئردام موقاویله‌سی‌ایله قربی اوروپاایتتیفاقین‌دن اوروپاایتتیفاقینه کئچمیش‌دیر. بونون طلب ائتدیگی مسئولییت‌لر اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی‌ایله آوروپادا تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه پولیتیکاسی‌نین بیر حیصّه‌سی کیمی تطبیق اوْلونماغا باشلان‌میش‌دیر. غرب اوروپاایتتیفاقی‌نین اساس عونصورلاری اوروپاایتتیفاقی سیاستینه علاوه اوْلونموش و قربی اوروپاایتتیفاقی باشچی‌سی، خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سیاستی‌نین یوکسک نوماینده‌سی مووقئع‌سینه گتیریلمیش‌دیر.
زابووچیه کانققووسکیه
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Zabłocie Kanigowskie»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
اوروپا بیرلیگی
حرب و مودافیعه
۱۹۹۹ کوزووو موحاریبه‌سین‌دن سوْنرا، لیدئرلر ساممیتین‌ده ایتتیفاقین، بین‌الخلق بوحران و بوحرانلاردان ناتونون حرکت‌لرینه قورخو دوشمه‌دن، اهمیییت‌لی عسگری قوووت‌لرجه دستکله‌نیله‌جک، نه واخت و هانسی شراییط‌ده ایستیفاده ایتتیفاقین قرار وئره‌جگی آوتونوم بیر تهلوکه‌سیزلیک واحیدینه صاحیب اولماسی گرگی مووضوع‌سون‌دا گوروش ایتتیفاقینه گلمیش‌لر. بۇ سبب‌له، باش‌دا هئلسینکی زیروه قرارلاری اولماق اوزره اوروپاایتتیفاقی‌نین حربی ساحه‌ده یئترلیگینی آرتیرماق اۆچون بیر چوْخ آددیم آتیل‌میش‌دیر. بویوک موباحیثه‌لردن سوْنرا، هر بیری آن اولماسا ۱٫۵۰۰ شخصیت واحیدلردن عیبارت اوْلان اوروپاایتتیفاقی دویوش قروپ‌لاری‌نین قورولماسینی نظرده توتان قرار بۇ مووضوع‌دا آتیل‌میش ان کونکرئت آددیم اوْلموش‌دور. اوروپاایتتیفاقی حربی واحیدلری، آفریقادان کوهنه یوقوسلاوییا و اورتاشرقه قدر بیر چوْخ بؤلگه‌ده صولح گوجو خیدمتینه قاتیل‌میش‌لار. اوروپاایتتیفاقی فعالیییت‌لری، اوروپاایتتیفاقی حربی قوللوق‌چولارین، اوروپاایتتیفاقی پئیک مرکزی و اوروپامودافیعه اگئنتلیگی کیمی تشکیلات‌لار طرفین‌دن دستکله‌نیر.
ایقتیصادی سیاست
دونیانین ان بؤیوک ۵۰۰ شیرکتین‌دن ۱۶۳ونون عومومی مرکزلری آ. ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا، فینلاندیا)
قورولوشون‌دان بۇ یانا، اوروپاایتتیفاقی بوتون عوضولری آراسیندا ایقتیصادی بیر اورتاق بازار توسعه ائتدیرمیش‌دیر. ۲۰۰۹-جی ایل اعتباری‌له، آورو (یورو) ساحه‌سی دئییلن بؤلگه ایچینده ایتتیفاقین اون آلتی عوضوو آورو آدلی اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمک‌ده‌دیر. تک بیر ایقتیصادییات اولاراق دوشونولدوگونده اوروپاایتتیفاقی، ۱۶/۸ تریلیون دوللارلیق عومومی داخیلی حاصیلی‌نن دونیا جمعی‌نین% ۳۱ لیک حیصّه‌سینی مئیدانا گتیرر. بۇ اوروپاایتتیفاقینی دونیانین نومینال عومومی داخیلی محصول اثناسیندا بیرینجی، گ.ی. س‌ی. ه (GYSİH) (تولید ناخالص ملی) اساس‌لی ساتیش گوجو جوتو سیراسی (برابری قدرت خرید) ایچینده ده ایکینجی بؤیوک تیجارت بولوکودور. اوروپاایتتیفاقی آیریجا، دونیاداکی ان بؤیوک ایخراجات‌چی (صادرکننده) مئیدانا گلمه ایکینجی ان بؤیوک ایدخالات‌چی (واردکننده)، و هیندوستان ایله چین خالق جومهوریتی کیمی اؤلکه‌لرین ان بؤیوک تیجارت اورتاغی‌دیر. گلیرلرینی گؤره اؤلچولن دونیانین ان بؤیوک ۵۰۰ تشکیلاتین‌دان ۱۶۳-ونون عومومی مرکزلری اوروپاایتتیفاقی سرحدلری ایچینده ایشتیراک ائتمک‌ده‌دیر. مای ۲۰۰۷ اعتباری‌له اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایش‌سیزلیک نیسبتی% ۷ اولاراق اؤلچولورکن اینوئستیسیالار عومومی داخیلی محصول% ۲۱/۴ 'و، اینفلیاسیا (تورم) نیسبتی% ۲/۲ و ایجتماعی سئقمئنتی آچیغی (کسری بودجه بخش عومومی)% - ۰/۹ اولاراق تعیین اوْلونموش‌دور.
اورتاق بازار
اشیانین سربست دؤورانی پرینسیپی، هر جور مالین بوتون بیرلیک اؤلکه‌لری آراسیندا هر هانسی بیر مانیعه‌ایله قارشیلاشمادان آسان‌لیق‌لا دولاشابیلمه‌سینی ضمانت آلتینا آلار. بۇ دؤوران (دولاشیم-جریان) آزادلیغینین هم داخیلی، هم‌ده خاریجی اؤلچوسو واردیر. بیرلیک ایچینده مال‌لار، اؤلکه‌لرآراسی گؤمروک عملیات‌لارینا اوغرامادان، ایدخال (واردات) محدودلاشدیرماسی گؤرمه‌دن، آیری-سئچکی‌لیک گودن وئرگی و تدبیرلر اولمادان دولاشابیلمه‌لی‌دیر. بیرلیک خاریجی اولاراق ایسه، بیرلیگه عوضو اولمایان اؤلکه‌لردن آلینان مال‌لار اورتاق گؤمروک تعریفه اؤدنیشینه اؤده‌دیک‌دن سوْنرا یئنه بیرلیک ایچینده سربست گزه بیلرلر. thumbnail|۱۳۰px|left|آ. ا(EU) ده اورتاسیندا ده‌ایشه بیلن میلّی سیموول اوْلان اورتاق بیر پاسپورت حاضیرلامیش‌دیر.
کاپیتالین سربست دؤورانی پرینسیپی، داشینماز املاکین آلیم-ساتیمی، اؤلکه‌لرآراسی حیصّه پایلاشیم‌لاری کیمی سرمایه‌لره ایمکان تأمین ائتمک مقصدی‌له یارادیلمیش‌دیر. اورتاق ایقتیصادییات و پول واحیدی تطبیقینه گئچیله‌نه قدر سرمایه اینکیشافی عملیات‌لاری اوْلدوقجا یاواش اوْلموش‌دور.