ابو_یوسف_الکندی
فلسفه‌سی
همچنین الکندی بیلدیرمیشدیر کی، دین و فلسفه حقیقتی تمثیل ائتدیگی اوچون اونلاری بیر-بیرینه اویغونلاشدیرماق ضروری‌دیر. فیلوسوف پروبلمی بو جور قویموشدو: اورتاق مؤوضو و مقصده صاحیب اولماق دینله فلسفه‌نین عئینی حقیقتی تمثیل ائتمه‌سی معناسینا گلیرمی؟ اگر فلسفه و دین عئینی حقیقتی تمثیل ائتمیرسه، اوندا اونلاری بیر-بیری ایله اویغونلاشدیرماق نئجه مومکون اولا بیلر؟ الکندی بو سوال‌لارا جاواب تاپا بیلمیشدی. او دئییردی:  "‌…فلسفه و دین مؤوضو و مقصد باخیمیندان بیر اولدوغو کیمی، حقیقتی ایفاده ائتمکده ده بیردیر. دئمه‌لی، اونلاری بیر-بیریندن آییرماق اولماز…‌". فیلوسوفا گؤره، اینسان طبیعتی اعتیباری ایله درک ائدن وارلیقدیر. اونون درک‌ائتمه قابیلیتی و یا عاغیلی " بالقوه " (پوتنسیال) سویّه‌سیندن  "‌بالفعل‌"  (اکتیو) سویّه‌سینه کئچدیکده وارلیق عالمی‌نین موختلیف کاتقوری‌لرینه  دایر بیلیک‌لر قازانماغی باجاریر. بو بیلیک‌لر ظن دئییل، قطعی‌لیک ایفاده ائدیر. بو ایسه او دئمکدیر کی، الکندی‌نین فلسفی تعلیمینده  "‌فعال عاغیل‌"  کونکرتدیر، وارلیق‌لارا عایید اولدوغو اوچون حقیقتی تمثیل ائدیر. الکندی دئییردی:  " فلسفه وارلیغی درک ائتمکدیرسه، اوندا بو درک لئتمه بیزی حقیقته آپاریب چیخاراجاقدیر‌". وحی‌یین وئردیگی بیلیک‌لر ده کونکرت شکیلده حقیقتی ایفاده ائدیر. آما بو بیلیک‌لر آللاهین کؤمگی، ایلهامی و وحی‌یی سایه سینده الده ائدیلیر. ائله ایسه پئیغمبرلره نازیل ائدیلن تعلیم‌لر عاغیلا مووافیقدیر، فلسفی 100 بیلیکله اویغونلاشماغا قابیلدیر. دئمه‌لی، دین و فلسفه حقیقت حاقیندا بیلیک‌لری کسب ائتدیرمه مسله‌سینده اوخشاردیرلار. لاکین الکندی کسب اولونماق باخیمیندان فلسفی بیلیکله دینی بیلیک آراسیندا فرق قویور. بئله کی فلسفی بیلیک‌لر داواملی آراشدیرما و دوشونمه‌نین محصولو اولدوغو حالدا دینی بیلیک‌لر فرقلی‌دیر. وحی منشالی بیلیک‌لر  " …یالنیز پئیغمبرلره خاص مؤعجیزه‌وی و فؤوق‌الطبیعی منبعدن باشلانغیج گؤتورور ". آما فلسفه عاغیلا، دین ایسه وحی‌یه اساسلاندیغی اوچون وحی‌یی بیلیک‌لرله علاقه‌دار یوخدان یارادیلما، اؤلدوکدن سونرا جیسماً دیریلمه و پئیغمبرلیک مسله‌لرینی عاغیللا ایضاح ائتمک مومکون دئییلدیر. الکندی پروبلمی حلّ ائتمک اوچون پئیغمبرلیک تعلیمینی تقدیم ائدیر. " فیلوسوف (الکندی‌) بیلیک‌لرین آنجاق عاغیللا درک ائدیلمه‌سی ایدیعاسینی ردّ ائتسه ده، پئیغمبرلیک تعلیمینی اساس گؤتورمکله دینله فلسفه‌‌نی اویغونلاشدیرماغا جهد گؤسترمیشدیر‌". بونا باخمایاراق، او، وحی‌یی بیلیک‌لری راسیونال بیلیک‌لردن اوستون حساب ائتمیشدیر:  " بئله بیلیک‌لر پئیغمبرلر اوچون ایمتییاز اولوب اونلاردان باشقالارینا وئریلمیر. بو اونلارا عایید مؤعجیزه‌دیر و اونلاری باشقا اینسان‌لاردان فرقلندیریر. عادی اینسان‌لار بئله بیلیک‌لری الده ائده بیلمزلر. دوزدور، عاغیللی اینسان‌لار بو بیلیک‌لرین آللاهدان گلدیگینه اینانیرلار، آما اونلارا صاحیب اولا بیلمیرلر. اودور کی اونلار پئیغمبرلرین حاقا چاغیریشینا اینانیب، ایطاعت گؤستریرلر. فیلوسوف‌لار ایسه منطیقی دلیل‌لری اساس گؤتورور، دوشونمگه اهمیت وئریرلر. قورانین دلیل‌لری ایلاهی منبعدن گلدیگی اوچون داها قطعی و توتارلی اولوب، فلسفی دلیل‌لردن داها ایناندیریجی‌دیر ". همچنین الکندی کونکرت اولدوغو اوچون وحی‌یی بیلیک‌لرین اوستون اولدوغونو ایدیعا ائدیر. فیلوسوف قوران 101 آیه لریندن میثال گتیرمکله وحی‌یی بیلیگین قودرتی و اوستونلوگونو ایثباتلاییر. مثلا، الکندی‌یه گؤره،  "‌توز اولموش سوموک‌لری کیم دیریلده بیلر؟!" سوالینا قوراندا اولدوغو قدر قیسا و توتارلی جاوابی هئچ بیر اینسان وئره بیلمز. او بیلدیریردی کی، قورانین  "‌اونلاری ایلک دفعه  یوخدان یارادان دیریلده‌جکدیر. او، هر بیر مخلوقو (یارادیلیشیندان اول ده، سونرا دا) چوخ گؤزل تانییاندیر!‌"  جاوابیندا آیدینلیق و ییغجاملیق باخیمیندان ان پارلاق اینسان ذکاسی‌نین تقدیم ائده بیله‌جگی ایسته نیلن منطیقی دلیلدن اوستون پئشکارلیق و اوستالیق واردیر.