cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قلوکز ۱-فوسفات
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Glucose 1-phosphate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
دن قریدی
دن قریدی (اینگیلیسجه: Don Grady) آمریکالی موسیقی‌چی و اوْیونچو. ۸ ژوئن ۱۹۴۴ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۸  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۷ ژوئن ۲۰۱۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1954–2006 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Don Grady»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
دورملتو
دورملتو (ایتالیاجا: Dormelletto) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۵۴۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۳۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dormelletto»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
والسند
والسند (اینگیلیسی‌جه: Wallsend) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 43826 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
پیپ تیائو
پیپ تیائو (اینگیلیسجه: Pape Thiaw) (دوْغوم:February 5, 1981 Dakar) بیر فوتبالیست. سنقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ریچارد بی. شمالی
'''ریچارد بی. شمالی''' (Richard B. North) بیلیم اینسان. ریچارد بی. شمالی هاروارد بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard B. North»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
جادکووسکیه
جادکووسکیه (لهیستانجا: Dziadkowskie) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dziadkowskie»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
برک جیسم
برک جیسم - ماده نین ۴ حاللاری‌دان (برک، مایع ، گاز، پلاسما ) بیریدیر. برک جیسم باشقا حاللاریندان اؤز فوْرماسینین ایستابیل‌لییی ایله فرق‌لنیر. برک جیسمین فوْرما ایستابیل‌لییی اوْنون ترکیبینده آتوملاراراسی علاقه‌لرین گۆج‌لو اوْلماسی، آتوملارین نیسبتاً تراز دۇروم‌ده اوْلمالاری و چوْخ ضعیف تیترییش‌لی حرکت ائتمه‌لری‌نین نتیجه‌سینده آلینیر.
برک جیسملر کریستال‌لیک و یا آمورف حاللارینا گؤره فرق‌لنیرلر. برک جیسملری‌نین ترکیبینی و داخیلی یاپیسالینی(ساختار) اؤیره‌نن فیزیک بؤلمه‌سی برک جیسملر فیزیکسی آدلانیر.
برک جیسملرین صینیفلان‌دیرماسی
بؤلمه:فیزیک بؤلمه:Phases of matter بؤلمه:کاتی‌ جیسم بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر
قلوکال
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Glucal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
تبسه اوستانی
تبسه اوستانی (ولاية تبسة) الجزاییرده یئر آلان بیر اوستان‌دیر. و ۱۴۲۲۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۵۷۲۲۷ نفر دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tébessa Province»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
دندرولاقوس ماتسچیی
دندرولاقوس ماتسچیی (Matschie's tree-kangaroo، ، Кенгуру Матчи، Matschie-Baumkänguru) ایکی اؤن دیشلی‌‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
گؤرونتولر
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:ایکی اؤن دیشلی‌‌لر بؤلمه:ممه‌لیلر
نادرشاه
نادرشاه اوشار یا دا نادیر قولو آوشار ایرانین شاهلاریندان و فاتح‌لریندن. نادرشاه، شاه اسماعیل صفوی واقتی آذربایجاندان خوراسانا کؤچورولموش اوْلان اوشار تورکلریندن ایدی.
نادرین ۲-جی شاه تهماسیب دؤورون‌ده فعالیّتی
۱۷-جی عصرین سونو-۱۸-جی عصرین اوّللرین‌ده صفویلر دؤولتی قورخونج بیر ایقتیصادی و سیاسی بحران کئچیریردی. اؤلکه‌نین مرکزی و شرق حیسّه‌سی افقان ایشغالی آلتینا دوشموش‌دو. آذربایجان، شیروان و بونلارلا هم‌سرحد اراضیلر عثمانلی ایمپیراتورلوغو طرفین‌دن ایشغال اولونموش‌دو. روسیه دا قافقازدا بؤیوک فعال‌لیق گؤسترمه‌یه باشلامیش‌دی. ۱۷۲۳-جو ایلده بیرینجی پیوتر باکی اوزرینه یوروش ائتمیش و خزر بویو اراضیلری اله کئچیرمیش‌دی.
فاکتیکی اولاراق، مازانداران ویلایتین‌دن باشقا هئچ بیر یئر موستقیل دئییل‌دی. بورادا ایسه هله صفویلرین حاکمیّتینین سونلارین‌دان بری مؤهکملنمیش فتحعلی خان قاجار حؤکمران‌لیق ائدیردی. او، صفوی شاهی سلطان حسینین افقانلارین علین‌دن قورتولموش اوْغلو تهماسیبی اؤز سارایین‌دا ساخلامیش‌دی. آز سوْنرا تهماسیب اؤزونو شاه اعلان ائدیر.
اؤلکه‌ده قرارلاشمیش وضعیت هم کندلیلر، هم شهر اهالی‌سی، هم ده زادگانلار آراسین‌دا حاق‌لی ناراضی‌لیق دوغوروردو. بۇ ناراضی‌لیق گئت-گئده آرتیردی. بیرجه ایشغال‌چیلارا قارشی موباریزه‌ده رهبرلیگی اؤز اوزرینه گؤتوره بیله‌جک رهبر چاتیشمیردی. نهایت، بئله بیر رهبر ده تاپیل‌دی. بو، او زامان چوْخ دا تانینمایان نادیرقولو خان افشار ایدی. ایرانین گله‌جک شاهی نادیرقولو خان تورک طایفهلارین‌دان افشارلارین قیرخ‌لی بویون‌دان ایدی. اونون اجدادلاری هله بیرینجی شاه ایسماعیل زامانین‌دا آذربایجان‌دان خوراسانا کؤچورولموش‌دولر. نادیرقولو دا ۱۶۸۸-جی ایلده کاسیب بیر عائله‌ده دوغولموش‌دو. هله اون‌سککیز یاشی تمام اولمامیش او آناسی ایله بیرلیک‌ده خارزم اؤزبکلرینین یوروشلرین‌دن بیرین‌ده اسیر آلینیر و قول ائدیلیر. چوْخ کئچمه‌دن اسیرلیک‌دن قاچیب خوراسانا قایی‌دان نادیرقولو ابیورد حؤکمداری بابا علی بیین یانین‌دا قوللوغا گؤتورولور. او، باشینا کیچیک بیر دسته توپلاییب، خوراسان اوستانلرینین بیر نئچه‌سینی توتدوق‌دان سوْنرا اؤزونو نادیرقولو بی آدلاندیرماغا باشلاییر. نادیرقولو بیین هونرور خوراسان یوروشلرینین قارشی‌سی قودرت‌لی فئودال ملیک محمود طرفین‌دن دایاندیریلیر. نادیرقولو کؤمک اۆچون شاه بیرینجی تهماسیبه مراجعت ائدیر. ۱۷۲۶-جی ایلده شاه تهماسیب و فتحعلی خان قاجار ملیک ماه‌مودو دئویریب، بورادا صفوی شاهینین حاکمیّتینی برپا ائتمک‌دن اؤترو بؤیوک قوشونلا خوراسانا گلیر و نادیرقولو بی اونلارلا بیئرلشیر.
۱-جی تهماسیب نادیرقولو بیی خوراسان‌دا اؤز جانیشینی تعیین ائدیر. بون‌دان سوْنرا نادر اؤزونه تهماسیبقولو خان آدینی گؤتورور. او، تهماسیبه ایلک نؤوبه‌ده تأثیر قوه‌سی گئت-گئده بؤیوک سۆرعتله آرتان فتحعلی خان قاجاری نئیتراللاش‌دیرماق‌دان اؤترو لازیم ایدی. آنجاق شاه (هئچ نادرین اؤزو ده اوندان گئری قالمیردی) بونونلا دا کیفایت‌لنمیر. ملیک محمود ایداره‌چیلیغی‌نین مرکزی مشهد آلینان زامان شاه تهماسیبین امری ایله فتحعلی خان اؤلدورولور. چونکی نادر اونو فتحعلی خانلا ملیک محمود آراسین‌دا گیزلی سؤودلشمه اوْلدوغونا ایناندیرمیش‌دی. بون‌دان سوْنرا نادیرقولو خان شاهین سیلاح‌لی قوه‌لرینین باش کومان‌دانی تعیین اوْلونور. بیر قدر کئچمیش نادر ملیک محمودون قوشونلارینی ازرک، اونون اؤزونو قتله یئتیریر. بون‌دان سوْنرا نادرین سارای‌داکی مؤقیعیتی گۆج‌لو شکیل‌ده مؤحکم‌لنیر.
حادثه‌لرین سوْنراکی اینکیشافی گؤستریر کی، آرتیق ۱۷۲۷-جی ایلده‌ن نادر شاه تهماسیبله ده علاقه‌لری تام قیریر و بوتون خوراسان‌دا اؤزونون حؤکمران‌لیغی اوغرون‌دا موباریزه‌یه باشلاییر. نادر نظارت‌دن چیخمیش کورد و تورکمن قبیله‌لری و شاه قوشونلاری اۆزرینده بیر نئچه غلبه قازانیر. شاه اؤزونون مغلوبیتی‌نی اعتراف ائدیر و باریشیق اۆچون یوللار آختاریر. بۇ آرادا نادر بیر سیرا قتیت‌لی یوروشلر واسطه‌سیله بوتون شیمال-شرقی ایرانی بیرلشدیریر. ایران‌داکی افقان شاهی اشرف ده آرتیق اونون قالیبیت‌لی یوروشلرین‌دن ناراحات‌لیق کئچیرمه‌یه باشلاییر. اشرف اؤز قوشونلارینی خوراسانا، نادرین اوزرینه یئری‌دیر. ۱۷۲۹-جو ایلین ۳۰ سئنتیابرین‌دا میماندوست چایی ساحلین‌ده‌کی دؤیوش‌ده (میماندوست دؤیوشو) اشرفین قوشونلاری دارماداغین ائدیلیر. بۇ پارلاق غلبه‌سی ایله ده نادر اؤلکه‌نین یادئل‌لیلردن تمیزله‌نمه‌سی اوغرون‌دا موباریزه‌سینین باشلانغیجینی قویور. اشرفین قوشونلاری تهرانا دوغرو گئری چکیله‌رک، اورادان دا ایصفاهانا یؤنلیرلر. نادرین افقانلارلا حاق-حساب چکه‌ن‌دن سوْنرا آذربایجان اوزرینه یئریجیینی آنلادیغی اۆچون عثمانلی سلطانی، اشرفین کمکینه بؤیوک بیر اوردو گؤندریر.
نادرله اشرف آراسین‌دا هلئدیجی دؤیوش ۱۷۲۹-جو ایلین ۱۳ نوامبرین‌دا ایصفاهان یاخینلیغین‌دا (ایصفاهان دؤیوشو) باش وئریر. بۇ دفعه نادر بیرلشمیش افقان-تورک قوشونلاری اۆزرینده پارلاق غلبه قازانیر. اونلارین گؤزو ائله قورخور کی، همین گون بیر داها دؤیوشه گیرمه‌ییب ایصفاهان‌دان چکیلیرلر. نادر تنته‌نه‌لی شکیل‌ده شهره گیریر و اؤز اللری ایله صفوی تاجینی شاه تهماسیبین باشینا قویور. عومومدونیا صحیّه تشکیلاتینینون‌دن بیر قدر کئچه‌ن‌دن سوْنرا نادر اؤز قوشونلارینی افقانلاری تعقیب ائتمک‌دن اؤترو فارس ویلایتینه گؤندریر. قاچاقاچ‌دا اشرف اؤلدورولور و بۇ دا دؤیوشون تالئیینی حل ائدیر. اؤلکه‌نین شرقی تماماً تمیزلنیر. ایندی قارشی‌دا یالنیز آذربایجانی و اونون یاخینلیغین‌داکی تورپاقلاری عثمانلی تورکلریندن آزاد ائتمک قالیردی. ۱۷۳۱-جی ایلدکی حربی عملیّاتلار نتیجه‌سین‌ده نادیرقولو خان عثمانلیلاری ازرک آذربایجانی، همدانی و کیرمانشاهی آزاد ائدیر. عثمانلیلار یالنیز آرازدان شیمال‌دا قالیرلار.
۳-جو شاه عباسین دؤورون‌ده نادرین فعالیّتی
نادیرقولو خان موقاویله‌نی تانیماق‌دان ایمتیناع ائدیر و قدیم تورک عنعنه‌لرینه گؤره، خان و ایانلارین قۇرولتایینی چاغیریر. قۇرولتای شاه تهماسیبی تاختین‌دان سالاراق، اونون اوچونجو شاه عباس آدلان‌دیریلان سککیز آیلیق اوْغلونو شاه اعلان ائدیر. فاکتیکی اولاراق، بوتون حاکمیّت نادرین الینده جملشیر. بون‌دان سوْنرا نادر ایکی ایل عرضین‌ده بیر-بیرینین آردینجا قازاندیغی پارلاق غلبه‌لرله بوتون آذربایجانی و شرقی گورجوستانی عثمانلیلاردان تمیزلییر.
ایخانووون یازدیغینا گؤره، نادیرقولو خانین سرکرده‌لیک ایستعدادی گنجه نین محاصره‌سی زامانی اؤزونو داها پارلاق بیر طرزده گؤسترمیش‌دی. او زامان گنجه‌ده عثمانلیلارین قارنیزونو اوتوروردو. محاصره تمام دارال‌سا دا، قارنیزون عبدالله پاشادان کؤمک گلجیی اومی‌دی ایله تسلیم اولموردو. عبدالله پاشا قارصدا ایدی و اؤزونون ودلری ایله محاصره‌ده‌کیلره وئریردی. نادر قوشونلارین بیر حیصّه‌سینی گنجه قاپی‌سین‌دا قویاراق، ۱۵ مین‌لیک دؤیوش‌چو گؤتوروب، داغیستان یولونو باغلاییر و قارس اوزرینه هوجوما کئچیر. عبدالله پاشا اؤز سرکرده‌لیک مهارتی ایله آد چیخارمیش نادرله دؤیوشه گیرمک‌دن بویون قاچیریر و قالایا گیریب، اوزونموددت‌لی محاصره‌یه هازیرلاشیر. حادثه‌لری سۆرعتله‌ن‌دیرمک آماچ ایله نادر بئله بیر فند ایشله‌دیر: گئجه‌نین بیرین‌ده محاصره‌نی گؤتوروب تلسیک گئری چکیلیر. آلدانمیش عبدالله پاشا ۱۰۰ مین‌لیک قوشونو ایله قالادان چیخاراق، نادری ایروانا قدر تعقیب ائدیر. اوچمودزینین جنوب-غربین‌ده قفلته‌ن قوشونو گئرییه دؤندره‌ن نادر عثمانلیلارلا اؤلوم-دیریم ساواشینا گیریر. قفلتی دؤیوش عثمانلی قوشونون‌دا واهیمه یارادیر و نادیرقولو خان بۇ دفعه ده تام غلبه قازانیر. بون‌دان سوْنرا ایروان قالاسی و تیفلیس قالاسینداکی عثمانلی قارنیزونلاری اونا دؤیوش‌سوز تسلیم اولورلار. ۱۷۳۵-جی ایلین سونلارینا دوغرو قافقاز عثمانلی اوردولارین‌دان تماماً تمیزلنیر کی، بونو دا نادر شاهین بؤیوک غلبه‌سی حساب ائتمک اولار. بورادا یئرلی اهالینین عثمانلی تورکلری ایله موباریزه‌ده نادیرقولو خانا گؤستردیی یاردیم دا قئید اولونمالی‌دیر. او دا قئید ائدیلمه‌لی‌دیر کی، سوْنرادان همین اهالی نادرین اؤزونه قارشی چیخمیش‌دیر. و همین موباریزه‌ده گله‌جک موستقیل آذربایجان خان‌لیقلارینین اساسی قویولموش‌دو. نادیرقولو شاهین تابئچیلیین‌دن ایلک چیخان بئله موستقیل خان‌لیق شکی خان‌لیغی اولموش‌دو. ۱۷۳۵-جی ایلده باغلانمیش گنجه موقاویله‌سینه گؤره، روسیه هله I پیوترون توتدوغو باکی و دربند شهرلرینی بۇ شرطله گذشته گئتمیش‌دی کی، نادر عثمانلی ایله موباریزه‌سینی دایان‌دیرمایاجاق و اونونلا سئپارات صۆلحه گیرمه‌یه‌جک‌دی. لاکین نادیرقولو خان بۇ شرطلری پوزور و ۱۷۳۶-جی ایلده عثمانلی ایمپیراتورلوغو ایله صۆلح سازیشی ایمزالاییر. سازیشه گؤره، تۆرکیه ۱۷۲۲-جی ایله قدر صفویلر دؤولتینه مخصوص اولموش بوتون تورپاقلاری نادره قایتاریر. یالنیز همیشه سوننی تۆرکیه‌یه مئی‌لی ایله سئچیلمیش داغیستان خالقلاری اطاعت گؤسترمیرلر. نادر از قوشونلارینی داغیستانا یئری‌دیر، بؤیوک اذیّتله قازیقوموغا قدر گئدیر و گئری قایی‌دیر. یئنی الده اولونموش آذربایجان ویلایتلرینین حؤکمران‌لیغی نادرین قارداشی ایبراهیم خانا تاپشیریلیر.
اوزون ایللر عرضین‌ده ایلک دفعه اولاراق آذربایجانین گئنیش حدودلاری اینضیباطی قایدادا بیر شخصین ایداره‌سینه وئریلیر. آرتیق صفویلر دؤولتینین سرحدلری دئمک اولار کی، تماماً برپا ائدیلیر و قارشی‌دا اونون داغیلمیش تصروفاتینی دیرچلتمک وظیفه‌سی دورور.
نادرین شاه اعلان اولونماسی ایله افشارلارین حاکمیّته گلمه‌سی
کؤهنه صفوی سولاله‌سینین نماینده‌لری آرتیق فئودال ایانلاری و خالق آراسین‌دا اؤز نفوذلارینی تماماً ایتیرمیش‌دیلر و اؤلکه‌نی داغینتی‌دان خلاص ائتمک اقتدارین‌دا دئییل‌دیلر. نادر اؤز نؤقتئیی-نظرین‌دن یگانه دوغرو یولا ال آتماق – تاخت-تاجین حقیقی صاحبی اوْلماق ایستییر. بون‌دان اؤترو او یئنی‌دن قدیم تورک قایداسینا گؤره، موغان دوزونده قۇرولتای، (بو دفعه بؤیوک قۇرولتای) چاغیریر. بۇ قۇرولتایا حربی، مولکی و دینی ایانلاری، شهر و کند باش‌چیلارینی ییغیر. بورایا ۱۰۰ مینه یاخین آدام توپ‌لانیر. بونلاردان اؤترو مسجید و بازارلار دا داخیل اوْلماقلا آغاج و قامیش‌دان ۱۲ مین موقتی تیکی‌لی سالینیر. نووروز بایرامی گونو، ۱۷۳۶-جی ایلین ۲۱ مارتین‌دا نادیرقولو خان قۇرولتایا ایشتیراک‌چیلار آراسین‌دان یئنی شاه سئچمک تکلیفی وئریر. سؤزلرینی بونونلا اساسلاندیریر کی، اوچونجی شاه عباس هله کی، اوشاق‌دیر، نادر اؤزو ایسه ایشله‌مک‌دن یورولوب و حاکمیّت‌دن ایمتینا ائدیر.
حاکمیّتین حقیقی صاحبی اولان‌دان سوْنرا دا نادر شاه اؤز مؤوقئیینی محاربه‌لرله مؤهکملندیریر و اونون حربی دوهاسی همیشه اونون کمکینه چاتیر. یئر اوزون‌ده اونون قدر پارلاق حربی غلبه‌لر قازانمیش سرکرده‌لری بارماقلا سایماق اولار. نادر شاه یوروشلره چیخماقلا هم ده اؤلکه‌نین اقتصادیاتینی دیرچلتمک، حاکمیّت‌ده‌کی سولاله دییشیکلیین‌دن ناراضی قالان قیزیلباش ایانلارینی وارلان‌دیرماقلا اونلاری اؤز طرفینه چکمک آماچ گودوردو. ۱۷۳۷-جی ایلده نادر شاه عصیانا قالخمیش افقانلارا قارشی چیخیش ائدیر و هم هراتی، هم ده قندهاری توتور. سوْنرا او، قاچقین افقانلارا سیغیناجاق وئره‌ن هیندوستانا هوجوم چکیر. نادرین قوشونلاری مقاومت گؤرمه‌دن کارنالا (دهلینین شیمال-غربین‌ده) قدر گلیب چیخیر و ۱۷۳۹-جو ایلین ۲۴ فوریهین‌دا بؤیوک موغول سولاله‌سیندن محمد شاهین اوردوسونو دارماداغین ائدرک، مارتین ۲۰-ده دئهلینی توتور. بؤیوک موغول دؤولتی اوزرینه پوللا آلتی میلیون روپی‌لیک، قیمت‌لی داش-قاشلا ۵۰۰ میلیون روپی‌لیک خراج قویولور. آلینمیش حربی قنیمت ۷۰۰ میلیون روپی دیرین‌ده حسابلانیردی. بونون بؤیوک بیر حیصّه سی کئلاتا آپاریلیر و نادر قنیمتی اؤل‌نه‌جه‌ن بورادا ساخلاییر. اوّللر قایدا بئله ایدی کی، قیمت‌لی داشلار قیزیلباشلار آراسین‌دا بؤلوشدورولوردو، نادر بۇ دفعه همین قای‌دانی پوزور و داش-قاشی اؤزونه گؤتورور. بۇ دا دؤیوش‌چولر آراسین‌دا ناراضی‌لیق دوغورور. اؤدنجین همین قیسمین‌ده دۆنیانین ان ایری بریلیانتی ساییلان "کوهی-نور" ("نور داغی") آدلانان داش دا واردی. باشقا مشهور قیمت‌لی داشلار دا آز دئییل‌دی.
هیندوستانی توتدوق‌دان سوْنرا نادر سیندی اؤزونه تابع ائدیر و اورتا آسیایا یوروش ائدیر. گۆج‌لو مقاومته باخمایاراق، نادر شاه ۱۷۴۰-جی ایلده بوخارا و خیوه خان‌لیقلارینی اؤز دؤولتینین ترکیبینه قاتا بیلیر.
توتدوغو اؤلکه‌لرده سیلاح‌لی قارنیزونلار ساخلایان نادر ۱۷۴۱-جی ایلده داغیستان اوزرینه یئریگیر. مسئله بوراسین‌دا ایدی کی، نادر هیندوستان‌دا ایک‌ن داغ‌لیلار تابع‌چی‌لیک‌دن چیخمیش‌دیلار. اۆسته‌لیک اونلارین دسته‌لری تئز-تئز دربند و شاماخی، کاخئتییا و جار-بالاکه‌ن ویلایتلری اوزرینه هوجوما کئچیردیلر. ۱۷۳۸-جی ایلده مانیک کن‌دی یاخینلیغین‌داکی دؤیوش‌ده نادر شاهین قارداشی ایبراهیم خانین قوشونلاری داغ‌لیلارین بیرلشمیش اوردولاری طرفین‌دن مغلوبیته اوغرادیلمیش، ایبراهیم خان و گنجه بیلربیی اوغورلو خان قاجار اؤلدورولموش‌دو.
نادر شاه اؤزو ده داغیستان‌دا اینادلی مقاومتله قارشیلاشیر. لاکین هر حال‌دا ۱۷۴۳-جو ایلین اوّللرین‌ده بیر نئچه غلبه قازانیر. گؤرونور، نادر داغیستان‌دا اوزلشدیی چتین‌لیکلردن سوْنرا اؤزونو سین‌دیرماماق اۆچون اۆزرینده اؤز آدی هکک اولونموش پول دا بوراخدیریر. لاکین هر حال‌دا او، داغیستان‌دان گئری چکیلمه‌لی اولور.
داغیستان‌دا زیفلمیش نفوذونو برپا ائتمک آماچ ایله نادر شاه واخت ایتیرمه‌دن تۆرکیه ایله محاربه‌یه گیریر. بورادا دؤیوشلر عرب عیراقینی اله کئچیرمک اۆچون آپاریلیر. لاکین بۇ دفعه ده دؤیوشلر گاه بو، گاه دا او بیری طرفین اوستونلویو ایله کئچیر و غلبه قازانیلمیر. بیر سبب ده بۇ ایدی کی، نادر اؤز علیهینه قالخمیش عصیانلاری یاتیرماق‌دان اؤترو قوشونونون بیر حیصّه‌سینی ایرانا و اونون اطرافین‌داکی اؤلکه‌لره گؤندرمیش‌دی. ۱۷۴۶-جی ایلده نادرین عثمانلی ایمپیراتورلوغو ایله باغلادیغی صۆلح موقاویله‌سینه گؤره، کؤهنه سرحدلر ساخلانیلیردی. ائله بۇ ایللرده نادر شاه بحرین، عوْمان و ماسکات اوزرینه یوروشلر ده کئچیریر. اؤلکه‌نین باشکندینی تالان ائدیلمیش ایصفاهان‌دان مشهه‌ده کؤچورور و بۇ شهرین یاخینلیغین‌داکی داغین باشین‌دا اؤزونه کئلات آدلی بیر قالا (کئلات قالاسی) قوردورور. نادر خزینه‌سینی بورادا ساخلاییردی. قالانین تیکیلمه‌سی آغلاگلمز چتین‌لیکلر یارادیر. آذربایجان کندلیلری بورایا ۱۰ تونلارلا آغیرلیق‌دا مرمر طبقه‌لر گتیریردیلر. عئینی زامان‌دا نادر شاه فارس کؤرفزینده و خزر دنیزین‌ده دونانما یارادیلماسی ایشینه باشلاییر و اوردوسونو یئنی‌دن قورماق فیکرینه دوشور. هر ایکی مقصدله آوروپا اؤلکه‌لرین‌دن متخصصلر گتیریلیر. اونون اوردوسون‌دا آرتیلرییا و توفنگ‌چیلر آغیر موشکتلرله سیلاهلانمیش پیادا دؤیوش‌چولری موهوم یئر توتوردو. یئنی توپلار، مورتیرالار (قیسا لوله‌لی توپلار) و نۆوه‌لر تؤکمک‌دن اؤترو مروده مؤهکملندیریلمیش مرکز یارادیلمیش‌دی. آرتیللئرییا و توپ سیناقلاری، توپ‌چو و آرتیللئریستلرین حاضیرلیغی بورادا کئچیریلیردی. بوتون بونلار نادر شاهین گله‌جک غلبه‌لری نامینه ائدیلیردی. اونون گئنیش پلانلاری واردی. او، خزر دنیزی بویون‌داکی بوتون تورپاقلاری ضبط ائتمک، چینی ده توتماقلا نهنگ بیر دؤولت یاراتماق آرزوسون‌دا ایدی. آنجاق اونون پلانلاری حیاتا کئچمه‌دی.
اونون آپاردیغی مرکزلش‌دیرمه سیاستی فئودال ایانلارینین ماراقلارینا توخونوردو. ۱۷۴۱-جی ایلده مازانداران مئشه‌لرین‌دن کئچرکه‌ن، نادره سوی-قصد اولور. بون‌دان سوْنرا داغیستان‌داکی اوغورسوزلوقلار و ۱۷۴۳-۱۷۴۷-جی ایللرین عصیانلار دالغاسی باشلاییر. بوتون بونلار نادر شاهی قزبلندیریر و او، کوتلوی جزا تدبیرلرینه باشلاییر.
نادرین شاهین اؤلومو (قتلی)
هیجری-قمری تاریخی ایله ۱۱۶۰-جی ایل جمادول-سانی آیینین ۱۱-i آخشامی (بازار گئجه‌سی، ۱۷۴۷-جی ایلین ایون آیینین ۲۰-ده) خبوشان یاخینلیغین‌داکی فتح‎آباددا قۇرولان دوشرگه‌ده محمد بی قاجار ایروانی، موسا بی امیرلی افشار، قوجا بی کن‌دیرلی افشار، صالح خان قیرخلینین، کئشیکچیباشی مممدقولو خان افشارین و بیر سیرا دیگر کئشیک‌چیلرین دستیی ایله گئجیاری نادر شاهین چادیرینا داخیل اوْلدولار. نادر شاه همین گئجه آروادلارین‌دان – محمد حسن خانین قیزی سیتاره‌نین (جوکینین) چادیرین‌دا یاتمیش‌دی. قتل‌چیلر نادرین هان‌سی چادیردا یاتدیغینی اؤیرنیب، گؤزتچینی بوغ‌دولار و سیتاره‌نین چادیرینا داخیل اوْلدولار و نادرین اوزونو گؤردوک‌ده قورخو اونلاری ائله بورودو کی، اونلار قاپی‌دان ایچری گیرمه‌یه جسارت ائتمه‌دیلر. اما مممدقولو خان و صالح خان چادیری خنجرله جیردیلار و بیر نئچه نفر ایچری داخیل اوْلدو. نادر شاه یئرین‌دن آتیلیب، صالح خانی گؤره‌ن کیمی اونو سؤی‌دو. قیلینجی چکیب اونو قوودو و اونلاردان ایکی‌سینی قیلینجی ایله ووردو. بۇ واخت آیاغی چادیرین ایپینه ایلیشیب ییخیل‌دی. آیاغا قالخانا قدر صالح خان اونون کوریینه بیر قیلینج ووردو. بۇ زامان محمد خان قاجار گلیب عظمتی گؤیلر قدر اولان، قودرتی عالمه سیغمایان نادر شاهی قتله یئتیردی.
فوستون، مینه‌سوتا
فوستون، مینه‌سوتا (Fosston, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.87 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 1527 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
اتالانتا فوتبال کولوبو
اتالانتا فوتبال کولوبو (اینگیلیسی‌جه: Atalanta B.C.) بیر فوتبال کولوبودور. اوْیونلارینی دا ۲۱٬۳۰۰ نفرلیک اتلتی اتزوری دایتالیا ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Atalanta B.C.»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فوتبال کولوبلاری
ویسوکا (میلنیک)
ویسوکا (میلنیک) (چک‌جا: Vysoká (Mělník District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۳۹ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۲۸٫۴ کیلومتر موربّع ایدی و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vysoká (Mělník District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
غزل
غزل – کلاسیک دوغو شعری نؤعودور.
غزل عرب ادبیاتیندا یارانیب. اورتا شرق و اورتاشرق، جنوب-شرقی آسیا، بیرده آذربایجان شئعرینین ان چوْخ ایشله‌نن فوْرماسی‌دیر. عروض وزنینین مۆختلیف بهرلرینده یازیلیر. غزل، اساساً، ۵-۱۲ بیت‌دن عبارت اوْلور. غزلین ایلک بیتی مطلع، سوْن بیتی مقطع آدلانیر. مطلعین هر ایکی میصراعی همقافییه اوْلور. قالان بیتلرین ایسه سوْنو مطلع ایله قافییه‌لنیر. مقطع‌ده شاعر تخلص و یا آدینی گؤستریر.
غزل اجتماعی-سیاسی، فلسفی مضمون‌لو اوْلماقلا، اساساً، لیریک شعر نؤعودور.
کلاسیک غزل شاعیرلری
آذربایجان شاعرلری گنجه‌لی نیظامی، عمادالدین نسیمی، فضولی، صائب تبریزی، سید عظیم شیروانی، میرزه علی‌اکبر صابیر، میر مؤحسون نوّاب، خورشیدبانو ناتوان، حسنعلی خان قاراداغی، شاه اسماعیل خطایی فارس شاعرلریندن سعدی، حافیظ شیرازی، جامی، اؤزبک شاعری امیر علیشیر نوایی غزلین کلاسیک نومونه‌لرینی یاراتمیشلار.
چاغداش غزل شاعیرلری
چاغداش آذربایجان شعرینده غزل عنعنه‌لرینی، اساساً، علی‌آقا واحد، سولیمان روستم و محمدحسین شهریار داوام ائتدیرمیشدیر.
غرب ادبیاتیندا غزل
غرب ادبیاتی نماینده‌لریندن یوهان ولفقانق فون قؤته، پوشکین، بریوسوو و ب. شرق کۇنوسون‌داکی اثرلرینده غزل فوْرماسیندان ایستیفاده ائتمیش لر.
ایستینادلار
بؤلمه:شعر بؤلمه:ادبیات
قربانزول
قربانزول (Garbanzol) بیر اورقانیک بیلشیک.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Garbanzol»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
هالینقادی
هالینقادی(اینگیلیسجه:Haleangadi) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
دوبلور
دوبلور دوبله پروسسینده یوخسا سورجینده سسین بیر اوزگه فیلم یوخسا انیمیشن کارکتر یوخسا اویونجونون سسینون اوستونه یا سس قویماخدا اولانا دییر لر.
پلاسما
پلاسما - موثبت و منفی یوک‌لو سربست زررجیکلردن، نیترال و یا قیسمن یونلاشمیش آتوملاردان تشکیل اوْلونموش و الکتریک جهت‌دن نیترال اوْلان سیستم. یۆکسک درجه‌ده یونلاشمیش گاز حالینا دا پلاسما دئییلیر.
ترمینینی(ایصطلاحینی) فیزیکیا ۱۹۲۳-جو ایلده ایروینق لنقمور داخیل ائتمیشدیر. موثبت یوکلر موثبت یونلاردان، منفی یوکلر ایسه اساساً الکترونلاردان (بعضاً منفی یونلاردان) عبارت‌دیر. کاز آتوملارینین ایونلاشماسی زررجیکلرین ضربه‌سی، الکترومغناطیس شۆالانماسینین ائتکیسی و ...نتیجه‌سینده باش وئریر و ایونلاشما درجه‌سی ایله کاراکتریزه اوْلونور. ترمودینامیکسینا و بیر سیرا دیگر خاصه‌لرینه گؤره پلاسما ایکی قروپا آیریلیر: آلچاق تِمپراتورلو (دما) (کاز بۇشالماسی و یا غئیری-ایزوترمیک) پلاسما و یۆکسک تِمپراتورلو (طبیعی و یا ایزوترمیک) پلاسما.
بؤلمه:فیزیک بؤلمه:فیزیکین بؤلمهلری بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر بؤلمه:Astrophysics بؤلمه:Concepts in physics بؤلمه:Electrical conductors بؤلمه:Gases بؤلمه:Phases of matter بؤلمه:Plasma physics
بنقال‌لار
بنقال‌لار (اینگیلیسی‌جه: Bengalis، عرب‌جه: شعوب البنغال، آنادولو تورکجه‌سی: Bengalliler، فارسجا: مردمان بنگالی) - بیر قومی گروه بۇ اتنیک قومی بنقال دیلی ایله دانیشیرلار.بۇ خالق‌دا ان گئنیش یاییلمیش دین ایسلام, هندوئیسم و مسیحیت دیر.
قایناقلار
بؤلمه:خالقلار
Belgians
ویسوکا (سویتاوی)
ویسوکا (سویتاوی) (چک‌جا: Vysoká (Svitavy District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۶۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۴ نفر ایمیش و پاردوبیتسه اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vysoká (Svitavy District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
پلسکی، آیووا
پلسکی، آیووا (Pulaski, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۳۲ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۶۰ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۱۹۶٫۸ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. پلسکی دنیز سئوییه‌سیندن ۲۵۳ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
قانشا (روانقردان)
قانشا (روانقردان) (Ganesha (psychedelic)، Ганеша (психоделик)) بیر شیمیایی ماده. و اتر کیمی تانینیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ganesha (psychedelic)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
والسال
والسال (اینگیلیسی‌جه: Walsall) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 67594 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
کوسکئیوو، باشقیردیستان
کوسکئیوو، باشقیردیستان (Kusekeyevo, Chekmagushevsky District, Republic of Bashkortostan Кусекеево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
سومر
سومریلر و یا سومر ایمپیراتورلوغو، م-ق ۴۰۰۰ - م-ق ۲۰۰۰ ایللرین آراسیندا عیراقدا (گونئی بین النهرین) یئرلشیک اولان، مدنیّت بئشیقی اولاراق بیلینن جوغرافی بؤلگه و مدنیّت دیر.
سورجا
&&&&
سورجا (ایتالیاجا: Sorgà) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 3042 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
ریچارد بلهوت
ریچارد بلهوت (Richard Blahut) بیلیم اینسان. ریچارد بلهوت کورنل بیلیم‌یوردو و آمریکا بیرلشمیش ایالتلریدا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری ایلینوی بیلیم‌یوردو، اربانا-شمپین‌دیر.
میرزا مهدی خان استرآبادی
میرزا مهدی خان استرآبادی (دوغوم: 1177 هجری ـ اؤ:؟) تاریخچی، دیلچی و منشی.
۳۴ (سایی)
۳۴ یوْخسا اوْتوزدؤرد، ۳۳-دن سوْنرا و ۳۵-دن قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.
ریچارد بلهوت
قایناق‌لار
بؤلمه:عالیم
میرزا مهدی خان استرآبادی
یاشاییشی و یارادیجیلیغی
میرزا مهدی خان استرآبادی 1759 میلاد (1173 ه. ق) ایلینده گورگان شهرینده دونیایا گؤز آچدی. او نادیرشاه افشارین میرزه‌سی (منشی الممالک)، تاریخچیسی،چاغاتای تۆرکجه سی نین قرامئر کتابینی یازان و فیزیک عالیمی ایمیش.
میرزا مهدی خان 1747 میلاد ایلینده موصطفی خان بگدیلی ایله بیر دیپلومات کیمی ایستانبولا یولا چیخمیش، بغدادا یئتیشدیکده، نادیر شاهین اؤلومونه داییر بیلگی و معلومات آلاراق اورادان ائوه دؤنه رک سیاستدن گئری اوتورموش. سیاستدن گئری اوتورماسینا باخمایاراق علمی فعالیتینی سوردوره رک کیتابخاناسینی بؤیوک اوغلونا(نسیلدن نسیله) وصیت ائتمیش. اونون یازدیغی «سنگلاخ» آدلی چاغاتایجا-فارسجا سؤزلوک ده بو ایددعانی دوغرولاییر. او بو کیتابدا بیر چوخ کیتابلارین اؤرنَک اولاراق (میثال اۆچون): برهان قاطع،«تاریخ بابری»، «حیرت الابرار»، «حبیب السیر»، «محبوب القلوب»، و بیر چوخ عثمانی ادبیاتیندا تانینماز کیتابلارین آدینی و یازیچی آدی دئیه میرزا جلیل ناصری، نادرعلی (ندرعلی). آدلارینی و دیل دئیه «موغول»، «قالماق»، «هند» و «بربر» دیللرینین آدینی قلمه آلیر.
محمدعلی تربیت یازدیغی «دانشمندان آذربایجان» کیتابین اؤن سؤزونون اساسیندا، میرزا مهدیخان، محمدعلی تربیتین 4-اونجو جددی ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:تورک دیلی بؤلمه:تورک یازیچیلا‌ر بؤلمه:چاغاتای ادبیاتی بؤلمه:سؤزلوک یازانلار بؤلمه:کیمسه‌لر بؤلمه:منشی‌لر
فولدا، مینه‌سوتا
فولدا، مینه‌سوتا (Fulda, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 6.5 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 1318 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
قامندازول
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gamendazole»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
تاد قرف
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Todd Graff»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
۳۵ (سایی)
۳۵ یوْخسا اوْتوزبئش، ۳۴-دن سوْنرا و ۳۶-دان قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.
ویسوکا (برونتال)
ویسوکا (برونتال) (چک‌جا: Vysoká (Bruntál District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۴۵ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۱۷٫۱۱ کیلومتر موربّع ایدی و موراوی-سیلزی اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
بامیان ویلایت
بامیان ویلایت (Bamyan Province) افغانیستان دا یئر آلان بیر ویلایت دیر. و ۱۴۱۷۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۲۵۵۰۰ نفر دیر.
ویسوکا (برونتال)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vysoká (Bruntál District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بامیان ویلایت
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bamyan Province»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:اوستانلار
ویسوکا (برونتال)
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
دندرولاقوس مبایسو
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:ایکی اؤن دیشلی‌‌لر بؤلمه:ممه‌لیلر
قاما-توکوفرول
قاما-توکوفرول (Gamma-Tocopherol) بیر اورقانیک بیلشیک. فنول  کیمی تانینیر.
باب فاسی
باب فاسی (اینگیلیسجه: Bob Fosse) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, رقاص, فیلم یؤنئتمنی و اوْیونچو. ۲۳ ژوئن ۱۹۲۷ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۰  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۳ سپتامبر ۱۹۸۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قاما-توکوفرول
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
باب فاسی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bob Fosse»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
فیورنتینا فوتبال کولوبو
فیورنتینا فوتبال کولوبو (اینگیلیسی‌جه: ACF Fiorentina) بیر فوتبال کولوبودور. اوْیونلارینی دا ۴۳٬۱۴۷ نفرلیک ارتمیو فرانکی ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«ACF Fiorentina»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فوتبال کولوبلاری
۳۶ (سایی)
۳۶ یوْخسا اوْتوزآلتی، ۳۵-دن سوْنرا و ۳۷-دان قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
سی جی قراهام
سی جی قراهام (اینگیلیسجه: C. J. Graham) آمریکالی اوْیونچو.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
ریچارد بلانتون
ریچارد بلانتون (Richard Blanton) بیلیم اینسان. ۱۶ نوْوامبر ۱۹۴۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ریچارد بلانتون میشیقان بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری پردو بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard Blanton»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
سنت توماس (مینه‌سوتا) بیلیم‌یوردو
سنت توماس (مینه‌سوتا) بیلیم‌یوردو (University of St. Thomas (Minnesota), )آمریکانین سینت پل، مینه‌سوتا–مینیاپولیس شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. و ۹٬۰۷۶ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.
قایناق‌لار
University of St. Thomas (Minnesota)
پلیموث، آیووا
پلیموث، آیووا (Plymouth, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۱۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۸۲ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۳۳۵٫۲ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. پلیموث دنیز سئوییه‌سیندن ۳۴۶ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
وارفارین
وارفارین (آیوپاک آدی: (RS)-4-Hydroxy-3-(3-oxo-1-phenylbutyl)- 2H-chromen-2-one, Warfarin, 华法林، وارفارين، Варфарин) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۰۸٫۳۳ دیر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
بلودره اوسترنزه
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Belvedere Ostrense»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
علیرضا فرشی یکانلی
علیرضا فرشی(25 مهر 1357 دیزج یکان کندی) مرند گؤنئی آذربایجانلی بیر  یازیچی ، مدنی فعال و آذربایجانین آدلیملارینان بیریدیر.
قایناق
بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار بؤلمه:آذربایجان میلی فعاللار
پوتاژتسا (یاروچین)
پوتاژتسا (یاروچین) (لهیستانجا: Potarzyca, Jarocin County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 800 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Potarzyca, Jarocin County»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
دندرولاقوس پولچرریموس
دندرولاقوس پولچرریموس (Golden-mantled tree-kangaroo، ، Goldmantel-Baumkänguru) ایکی اؤن دیشلی‌‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
ایتانتسا
ایتانتسا (Itantsa Итанца) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بوریاتیادا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:بوریاتیا کندلری
فولی، مینه‌سوتا
فولی، مینه‌سوتا (Foley, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 5.88 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 2603 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
قالوکاتکول
قالوکاتکول (Gallocatechol) بیر اورقانیک بیلشیک.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gallocatechol»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
دندرولاقوس سکوتتا
دندرولاقوس سکوتتا (Tenkile، ) ایکی اؤن دیشلی‌‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:ایکی اؤن دیشلی‌‌لر بؤلمه:ممه‌لیلر
امان
بندانگشتی|عمان عَمّان یا اَمّان اوردون شاهلیغینین باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. بو شهرده یاشایانلارین ساییسی ۲۰۰۶-نجی ایلده ۲ میلیون ۲۰۰ مین نفریمیش.
عمان کندی ۱۳-نجی میلاددان اؤنجه قرنده «رباث عمّون» آدلانیردی. بو شهر موختلیف قرنلرده آشوریلر، ایرانلیلار، یونانلیلار، عربلر و تورکلرین تصروفونا چیخمیشدیر.
حیجاز دمیریولو عمانین گئنیشلنمه‌سینده اؤنملی تأثیری واریمیش؛ ائله کی بو دمیریولونون تیکیلمه‌سیندن اؤنجه، عمان بیر کند اندازه‌سینده‌یدی.
قایناقلار
بؤلمه:آسیا بؤلمه:آسیا پایتختلری بؤلمه:آسیا باشکندلری بؤلمه:اوردون شهرلری
سریویتز
سریویتز (Crivitz) آلمانین  مکلنبورق-فورپومرن ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۴۰ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۸۰۶ نفر دیر. بۇ شهرین ۷۵٫۴۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
ائشیک باغلانتی‌لار
www.crivitz.de سریویتز شهرین رسمی وب سایتی
قایناق‌لار
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp - آلمانین آمار  ایداره سی
بؤلمه:آلمان شهرلری
سالی فارست
سالی فارست (اینگیلیسجه: Sally Forrest) آمریکالی اوْیونچو ۸۶  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۵ مارس ۲۰۱۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۴۶–۱۹۶۷ ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
جادکووو (لهیستان)
جادکووو (لهیستان) (لهیستانجا: Dziadkowo, Greater Poland Voivodeship) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
ولادیمیر لنین
ولادیمیر لنین (روسجا: Владимир Ильич Ленин)‏ ولیادیمیر ایلیچ اولیانوف (۱۹۲۴–۱۸۷۰) شوروی بیرلیگینین جومهور باشقانی (رئیس جمهوری). تئوریسین وانقلابی رهبر کی کومونیست حوکومتین شورویده قورودو.
جادکووو (لهیستان)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dziadkowo, Greater Poland Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ولادیمیر لنین
اونا ولودیا آد وئریلدی. اصلی آدی ولادمیر ایلیچ اولیانوف. اولیانوف قونشوسوندان کی بۇ قونوشدا اوچنجی اوشاق ۶ اوشاقدان اولور.
سمبریسک شهرینده وولقا چاینین بؤیوندا بیر بالا شهرده دونیایه گوزون آچدی. اونون قارداشی الکساندر ۱۸۸۷ اینجی ایلده داراچکیلدی و او تزار ضدینه کازان شهرینده چالیشدی. ۱۸۹۳ اونجی ایلده سن پترزبورگ شهرینه گئتدی و بۇ شهریده ضدتزار حزبینده (RSDLP)پارتی ده باشچی اولدوی؛ و لینین توتولدی و شوشنکوی شهرینه تبعید اولدی و ۳ ایل تبعیدده قالدی و بۇ ایللرده نادژدا کروپسکایانی آلدی؛ و اولندی؛ و سوندا باتی اوروپایه قاچدی و باتی اوروپاده تزار ضدینه چالیشدی. ۱۹۰۳ اونجی ایلده او بولشوویکلری (ار اس دی ال پی) حزبیندن آیریدی و اولاری منوشویکلرین خطیندن آیردی کی اولاری ژ. لیوس مارتف رهبرلیق ائدیردی؛ و ۱۹۰۵ اینجی ایلده مسکودا انقلابلاری اوز وئردی و مغلوب اولدولار. بولشویکلر مبارزه ائتماقا باشلادیلار و بیرینجی دونیاوروشماسیندا اولار بیر ایدولوژی ضدسرمایه آدینا یارتدیلار و بوتون اوروپاده سرمایه دارلاری آرادان آپارماقا چالیشدیلار؛ و اخیرده بولشویکلر ۱۹۰۷ اینجی ایلده سوسیالیسم حکومتی یاراتدیلارو تزار مغلوب اولدی.
قایناقلار
انگلیسیجا ویکی‌پدیا en:Vladimir Lenin
گؤرونتولر
بؤلمه:روسیه‌لی فیلسوفلار بؤلمه:آتئیست فیلسوفلار بؤلمه:روسیه‌لی ایقتیصادچیلار بؤلمه:روسیه‌لی اینقیلابچیلار بؤلمه:۱۸۷۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:19th-century atheists بؤلمه:20th-century atheists بؤلمه:اولیانوفسک دوغوملولار بؤلمه:People from Simbirsk Governorate بؤلمه:ولادیمیر لنین بؤلمه:Russian atheism activists بؤلمه:Comintern people بؤلمه:Communist writers بؤلمه:Heads of government of the Soviet Union بؤلمه:Heads of the Communist Party of the Soviet Union بؤلمه:Leaders who took power by coup بؤلمه:Marxist theorists بؤلمه:Old Bolsheviks بؤلمه:Anti-imperialism بؤلمه:Russian people with disabilities بؤلمه:Russian journalists بؤلمه:Russian people of Swedish descent بؤلمه:Russian people of German descent بؤلمه:Russian Social Democratic Labour Party members بؤلمه:People of the Russian
بالاژ جوجاک
بالاژ جوجاک (اینگیلیسجه: Balázs Dzsudzsák) (دوْغوم:December 23, 1986 Debrecen) بیر فوتبالیست. ماجاریستان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
امیرخسرو دهلوی
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بالاژ جوجاک
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:پیاس‌وی ایندهوون کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:انژی ماخاچ‌قالا کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:دینامو مسکو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:الوحده ایمارات کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اتحاد کلباء کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری
منقل
منقل یا آتشدان یوْخسا اوتور اود ساخلاماق اۆچون قورولان بیر وسیله‌دیر.
قایناق
بؤلمه:ال ایشلری
قالانول‌استون
قالانول‌استون (Galanolactone) بیر اورقانیک بیلشیک. و اتر کیمی تانینیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Galanolactone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
ریچارد بروس سیلورمن
ریچارد بروس سیلورمن (Richard Bruce Silverman) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۲ مئی ۱۹۴۶ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ریچارد بروس سیلورمن پنسیلوانیا ایالتی بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard Bruce Silverman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
بیرپور, وایشالی
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
فدرال دم، مینه‌سوتا
فدرال دم، مینه‌سوتا (Federal Dam, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 1.37 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 110 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
نای بین (اورمو)
نای بین کندی اورمو بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و تورکمان قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 422 نفر اهالی سی و 109 عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
قایناقلار
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
دوقلاس ال. ادموندز
'''دوقلاس ال. ادموندز''' (اینگیلیسجه: Douglas L. Edmonds) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۸۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۶۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۶۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
قاوی-آلتای اوستانی
قاوی-آلتای اوستانی (Govi-Altai Province) موغولیستان دا یئر آلان بیر اوستان‌دیر. و ۱۴۱۴۴۷٫۶۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۳۵۹۰ نفر دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Govi-Altai Province»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:اوستانلار
پلین‌فیلد، آیووا
پلین‌فیلد، آیووا (Plainfield, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۸۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۳۶ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۵۱۰٫۱ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. پلین‌فیلد دنیز سئوییه‌سیندن ۲۸۷ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
محمود آخوندی
یاشایش
محمود آخوندی مکتب تحصیلاتین اهر شهرینده باشلدی و اورتا مکتب تحصیلین اوخومیه گورئه   تبریز گیتمیش. اونان سونرا حقوق ریشتسین تهران یونیوئرسیته ده  اوخیب و سوهرادان  دوکتراسی الماقی چوون نوفئل لشتایی سویسه گدیب. محمو د آخوندی 1340 جی ایلده ، ایرانون جنایه ت حوقوقی  عنوانینن تزین  یازیب و دوکترلوق  کچیرتیب.
محمود اخوندی ایرانا قایدانان سونرا، اهر شهرینون بیریمجی محکمه  کارگزارلیقین باشلیئب و آلتی آیدان سونرا، باش قاضی آدیلا چالیشیب. سونرادا تبریز دادگاهئندا موسطنطق اولئب و ملی یونیورسیتده جنایت حقوقین تدریس ائتمگه باشلیب. 1352 چی ایلده آمریگایا گیدیب و قایدانان سونرا استنطاق و عدالت آراشدیرمالار  محکمه دفتریندا چالیشب دیر.
او هاوایی یونیورسیتینون معلمی ، شهید بهشتتی و تهران یونیورسیتسینن حوقوق فکولتیسی ، قباحت محکمه نون باشچیسی ، تهران اوستانی جزایی محکمه سین باشچیسی،  و  محکمه ناظرلرون پارلمانی وکیلی، قم یونیورستنون پرفسوری  اولوب دور. انون فیکرلیری ، موْدرن و علمی نقدلری  بوتون نشریلرده  یازلار و کوستریلر،
کریستیانو رونالدو
کریستیانو رونالدو (اینگیلیسجه: Cristiano Ronaldo) (دوْغوم:February 5, 1985 Funchal) بیر فوتبالیست. یوونتوس فوتبال کولوبو و پورتوقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. یورو ۲۰۱۶ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
محمود آخوندی
یاشایش
نومره‌لنمیش لیست آیتِمی
کریستیانو رونالدو
اوْیونلاری
@@@== قایناقلار ==
محمود آخوندی
کیتابلاری
1-جنایت پروسسلر کیتابی ج1
پرونقامانی
پرونقامانی(اینگیلیسجه:Perungamani) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
محمود آخوندی
کیتابلاری
2-جنایت پروسسلر کیتابی ج2- صلاحیت لر و محکمه لر
پرونقامانی
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
محمود آخوندی
کیتابلاری
3-جنایت پروسسلر کیتابی ج3، دادسرا
4- جنایت پروسسلر کیتابی ج4- فیکیر لر.
بؤلمه:آذربایجان عالیم‌لری بؤلمه:ایرانلی تورک بیلیم آداملاری
دندرولاقوس سپادیکس
دندرولاقوس سپادیکس (Lowlands tree-kangaroo، ) ایکی اؤن دیشلی‌‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:ایکی اؤن دیشلی‌‌لر بؤلمه:ممه‌لیلر
ویسوتشانی (زنویمو)
ویسوتشانی (زنویمو) (چک‌جا: Vysočany (Znojmo District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۳۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۱۷ نفر ایمیش و گونئی موراویا اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vysočany (Znojmo District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ماله
ماله مالدیو جومهوریتینین باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. بو شهرین ۲۰۰۴-نجی ایلده ۸۱٬۶۴۷ نفر جمعیتی واریمیش.
ماله مالدیو اؤلکه‌سینین ان بؤیوک تیجاری مرکزی ساییلیر کی سریلانکا اؤلکه‌سیله سو سرحدی واردیر. بو شهرین بیر بؤیوک و موجهز فورودگاهیدا واردیر.
قایناقلار
بؤلمه:آسیا بؤلمه:آسیا پایتختلری بؤلمه:آسیا باشکندلری بؤلمه:مالدیو شهرلری
قالاکتوز
قالاکتوز (Galactose، Галактоза، جلاكتوز) بیر شیمیایی ماده.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Galactose»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:شیمی
پوشوینتنه (وووومین)
پوشوینتنه (وووومین) (لهیستانجا: Poświętne, Wołomin County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 290 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Poświętne, Wołomin County»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
والتهام کراس
0
والتهام کراس (اینگیلیسی‌جه: Waltham Cross) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 7407 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
سوخو ۴۷
سوخو 47 (CY-47) آدلیم بئرکوت (روس دیلی:Беркут) (برکوت:قیزیل قارتال) ساواش اوچاقی .سس گئدیمندن یوخاری و قاناتلاری قاباقا طرف اولور.سوخو کمپانیسی اونو قوشوب.تکجه بیر دانا دوزلیندی و ایکینجی اوچاق قوشولمایب و اونو تکجه تکنولوژیلری تست ائتماقا قوشوبلار.
سنگلاخ
سنگلاخ ـ چاغاتایجا ـ فارسجا سؤزلوک.
سوخو ۴۷
باشدا آدی سوخو 37 اولوردو هابئله یئنی تکنولوژیلری کامپوزیت بدنه سی و اوچماق کونتورول سیستمی و یئنی سیستملری تست ائتماقا بو اوچاقی دوزتدیلر و سوخو اونون آدین بئرکوت یانی قیزیل قارتال آدلاندیردی.بو اوچاق تکجه بئشینجی نسلیده اولان تکنولوژیلری تست ائتماقا 2002 جی ایلده قوشولوب.
قایناق
بئرکوت اینگیلیسیجا ویکی پدیا (اوکتوبر 2016) بؤلمه:اوچاقلار
سنگلاخ
سنگلاخین علمی- تنقیدی نشری
نادرشاه افشار زامانی اونون مونشی الممالیکی اولان میرزا مهدی خان استرآبادیطرفیندن تورک دونیاسی نابغه‌سی  امیر علیشیر نوایی (844 هـ . – 906 هـ .) نین چاغاتای تورکجه‌سی ایله 1172 هـ. ایلینده یازیلان اثرلری‌نین لوغتلرینه یازیلان سنگلاخ آدلی سؤزلوگونون الیازمالارینی توپلاییب قارشیلاشدیران و علمی شکیلده 3 جیلدده چاپ ائدن دوْکتور حسین محمدزاده صدیق 3 ـنجو جیلدده دئییر:
ناییب کندی (ماکی)
ناییب کندی (ماکی) کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و قالادره‌سی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
سنگلاخ
سنگلاخین اؤنمی
دوْکتور اسرافیل باباجان یازیر:
ناییب کندی (ماکی)
اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 125 نفر اهالی سی و 20 عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
سنگلاخ
سنگلاخین ایچه‌ریگی و محتواسی
بو کیتاب 3 اصلی بؤلومدن اولوشور. 1) مؤلیف- «میرزا مهدی خان استرآبادی»- طرفیندن «مبانی اللغة» آدی وئریلن ایلک بؤلومون اؤن سؤزونده(مقدمه سینده)، استرآبادی اؤزونو تانیتدیریب و بو کیتابین یازماغینین سببین یازیب. سونرا مفصل حالدا چاغاتای تورکجه‌سی‌نین قرامئریندن و اونون (مبناء، باب، قاعده) آدلی 3 بؤلوموندن بحث ائدیب. 2) کیتابین ایکینجی بؤلومو اساسی بؤلومدور و استرآبادی بو بؤلومو بیر بؤیوک و گئنیش تورکجه- فارسجا سؤزلوک صورتینده یازیب. 3) «تذییل» آدیلا آدلانان اوچونجو بؤلوم، «نوائی» نین اثرلرینده (تورکجه دیوان لاریندا و محبوب القلوب) ایشله نن عربجه سؤزلرین و دئییش لرین (عیبارت لرین) سؤزلوکو دور.»
کیتابین لوغت بؤلومونون ایچه‌ریگی و محتواسی حاقّیندا دوْکتور صدیق دئییر:
مامویادا
مامویادا (ایتالیاجا: Mamoiada) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۵۸۲ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۶۵۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ساردینیا اوستانیندا یئرلشیب.
سنگلاخ
سنگلاخین ایچه‌ریگی و محتواسی
سنگلاخ کیتابی‌نین تام متنی ایلک دفعه دوْکتور صدیق قلمی و الی ایله نشر اولدو. قاباقجادان گرارد کلاوزون (1891 – 1974 م.)  Gerard Clauson  اونون بیر الیازماسینی اؤن سؤزله تکثیر ائتمیش و کارل منگس (1908 – 1999 م.) Carl Heinric Menges مبانی اللغة قیسمتینی موستقیل اولاراق یئنه تک نۆسخه کیمی چاپ ائتمیشدیر. ایراندا روشن خیاوی بو کیتابین لوغتلرین توپلامیش بیر خولاصه چیخارتمیشدیر.
مامویادا
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mamoiada»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
سنگلاخ
اثرین چاپی
بو ایلین (1394) اردیبهشت آییندا، 2000 صایفا دا 2 جیلیدلی قییمتلی و ده یرلی (نفیس)کیتاب اولالی 95 مین تومن ساتیش قیمتیله، «اختر» یاییم ائوینین وسیله سیله بازارا گلدی.
قایناقلار
بؤلمه:ادبی اثرلر بؤلمه:تورک ادبیاتی بؤلمه:تورکجه اثرلر بؤلمه:تورکجه سؤزلوکلر بؤلمه:چاغاتای ادبیاتی
احمد اسدی
احمد اسدی (دوغوم: 1367) ـ آذربایجان لی شاعیر و مؤلف، آشیق.
یاشاییش
احمد اسدی 1367- جی ایلده اورمودا دونیایا گؤز آچدی. آتاسی اورمونون تانینمیش ادیب و شاعرلریندن بیری اوْلان جناب بهرام اسدی، آناسی دا حؤرمتلی شاعره، مۆعلیمه فریده سلیمانی دیر. اونا گؤره احمد کیچیک یاشلاریندان بئله بیر ادبیات سئور عایله­ده شعر، بدیعی ادبیات و اینجه صنعتله تانیش اوْلوب، ادبی محیطده بویا- باشا چاتدی. 1386- جی ایل علوم تجربی دیپلومونو آلارکن، اورمونون دانشگاهینا داخل اوْلدو، 1390- دا «منابع طبیعی» رشته­سینده لیسانس آلدی.
احمدین تحصیل­ آلماقلا برابر مۆختلیف ادبی و هنری چالیشمالاری دا اوْلوب. «آتالار سؤزو» و "قیز چوجوغو"(ناظم حکمتین شعرلری) اونون چاپ اوْلونموش ایکی کتابی نین آدیدیر.
احمد، عاشیق موسیقی­سی نین ده وورغونوندور. ساز چالیر و اونونلا یاناشی عاشیق ادبیاتیندا آراشدیرمالار آپاریر. او اورمودا عاشیقلار درنه­گی (کانون عاشیق های آذربایجان غربی) نین فعال اشتراکچیلاریندان ساییلیر. بۇ استقامتده کئچمیش عاشیقلارین حیات و یارادیجیلیغی حاقدا گئنیش تدقیقات آپاریر، مقاله لر یازیر و نشر ائدیر.