قدیم_روم
جومهوریتی
جومهوریتی‌دا کئچمیش چار صلاحیتینی هر ایل سئچیلن ایکی وظیفه‌لی شخص (اوّلجه پرتورلار، سوْنرا کونسوللار) ایجرا ائدیردی. عالی حاکمیّت اوْرقانی فورمال اوْلا‌راق خالق مجلیسی ساییل‌سا دا، اصلینده دؤولتین ایداره‌سینده آپاریجی روْل سنا مخصوص ایدی. سنا مالییه، دؤولت املاکی، خاریجی سیاست و ساواش ایشلره باخیردی. ایجرادیجی اوْرقانلار ماگیستراتلار ایدی. میلاددان اؤنجه ۵ عصرده روم یئنی اراضیلر الده ائتمک اۇغروندا یاخین قونشونلاری اوْلان اتروسکلار، لاتینلار و باشقا طایفه لردا ساواش‌لر آپاریردی. قاللارین هۆجومون‌دان (میلاددان اؤنجه ۳۹۰ و یا ۳۸۷) سوْنرا پلبیلر ایله پاتری‌سیلر آراسیندا سوسیال موباریزه کسکینلش‌دی. میلاددان اؤنجه ۳۲۶ ایلده بورج کؤله‌لییی لغو ائدیلدی. میلاددان اؤنجه ۴ عصرین اوْرتالاریندا قازاندیغی غلبه‌لر نتیجه‌سینده روم اوْرتا ایتالیا‌دا گۆج‌لو دؤولتینه چئوریلدی. اوْنون لاتینلار (میلاددان اؤنجه ۳۴۰-۳۳۸)، سامنیتلر، اپیر چاری پیرر اۆزرینده (میلاددان اؤنجه ۲۸۰-۲۷۵) غلبه‌لری ایله آپن‌نین یاریما‌دا‌سینین ۲۰۰ ایل داوام ائدن ایشغا‌لی باشا چاتدی. رومیا تابع اوْلان طایفه لرین فدراسییاسی یاراندی. داخیلی ایشلرینده ایسه دیکتاتور هورتنزی‌نین وئردیی قانون‌دان (میلاددان اؤنجه ۲۳۷) سوْنرا پلبیلرین تریبلر اۆزره قبول اتدیکلری قرارلار قانون قوه‌سی آلدی و اوْنلاری سناین بینمه‌سینه احتیاج قالما‌دی. ایتالیا‌دا حاکمیّتینی مؤهکملندیرن روم آرا‌لیق دنیزی‌نین غربینده کارفا‌ژن‌له موباریزه‌یه گیریش‌دی. پون ساواش‌لرینده (میلاددان اؤنجه ۲۶۴-۲۴۱، ۲۱۸-۲۰۱، ۱۴۹-۱۴۶) روم کارفاگ‌نی محو ادیب آرا‌لیق دنیزی‌نین غربینده هگمون‌لوغو اله کچیردیک‌دن سوْنرا بالکان یاریما‌دا‌سینا و آسیایا دۇغرو ایر‌لی‌له‌دی. میلاددان اؤنجه ۲ عصرین اوْرتالاریندا آرا‌لیق دنیزی ساحلی‌نین بیر چوْخ اراضیسی روم ترکیبینه قاتیل‌دی و روم ایالتلری یاراندی. لاکین صینفی ضدیتلرین حدسیز کسکینلشمه‌سی بؤیوک عۆصیانلارا - سیسیل‌دا قول عۆصیانلارینا و کیچیک آسیا‌دا آریستونیکین عۆصیانینا سبب اوْلموش‌دو. کندلیلرین توْرپاق اۇغروندا موباریزه‌سینه قراکخ قارداشلاری باشچی‌لیق ائتدیلر. میلاددان اؤنجه ۱۳۳ ایلده خالق ییغینجاغی اجتماعی توْرپاقلارین توتولما‌سینی محدودلاش‌دیرماق حاقیندا قانون قبول ائتدی. سیا‌سی قروپلاشمالار - اوْپتیماتلار ایله تانینمیشلار آراسیندا سیلاح‌لی موباریزه شیددتلن‌دی. خاریجی سیاست‌ده یوقورتا ساواش‌سینین (میلاددان اؤنجه ۱۱۱-۱۰۵) اوّلینده روم اوْردوسو مغلوبیته اۇغرادی. موتتفیقلر ساواشی (میلاددان اؤنجه ۹۰-۸۸) نتیجه‌سینده روم ایتا‌لیکلره وطنداش‌لیق حۆقوقو وئرمه‌یه مجبور اوْلدو. سوللا و ماری طرفدارلارینین موباریزه‌سی (میلاددان اؤنجه ۸۷-۸۲) کؤهنه سیا‌سی قورولوش فوْرمالارینین یئنی شرایطه اۇیغون گلمدیینی گؤستردی. میلاددان اؤنجه ۸۲ ایلده سوللا مدت‌سیز دیکتاتور اوْلدو; خالق ییغینجاغینین و خالق تریبونلارینین روْلو هئچه اندیریل‌دی. سوللانین رژیمی گئنیش موخالیفت دوغوردو و اوْ، میلاددان اؤنجه ۷۹ ایلده صلاحیتین‌دن ال چکمه‌یه مجبور اوْلدو. قدیم دؤورون ان بؤیوک قول عۆصیانلاریندان اوْلان ایسپارتاک عۆصیانی (میلاددان اؤنجه ۷۴ و یا ۷۳-۷۱) روم‌دا ضدیتلرین کسکینلشمه‌سی نتیجه‌سینده باش وئرمیش‌دی. سیا‌سی قروپلاشمالار آراسیندا حاکمیّت اۇغروندا موباریزه شیددتلن‌دی. میلاددان اؤنجه ۶۰ ایلده قنی پومپی، مارک لیسینی کراسس و یولی سزار اتفاق باغلایا‌راق بیرینجی تریومویرات یارات‌دیلار. لاکین اوْنلارین آراسیندا تفریقه دۆشدو و یئنی موباریزه سزار دیکتاتورا‌سینین قۇرولما‌سی ایله نتیجه لندی. اوْ، یئنی اراضیلری (قاللی، بریتانیا و س.) ایشغال ائتدی. سزار اؤلدورولدوک‌دن (میلاددان اؤنجه ۴۴) سوْنرا اؤلکه‌ده بیر نئچه ایل وطنداش ساواشی داوام ائتدی و اوْکتاویانین غلبه‌سی ایله قورتاردی.