cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
علم
علملرین صینیف‌لاندیریلماسی
علملرین صینیف‌لاندیریلماسی (و یا علملرین تصنیفی) خوصوصیله علم فلسفه‌سینده اهمیتلی بیر یئر توتموش، بیر چوْخ فیلوسوف فرقلی تمللرده یولا چیخاراق فرقلی علم تصنیفلرینه چاتمیش‌لار. گرک کؤهنه یونان فلسفه‌سی ایسترسه‌ده داها سوْنرا بۇ فلسفه‌نین تمللرینی اینکیشاف ائتدیرن ایسلام فلسفه‌سی‌نین مشائی مکتبینده علملرین تصنیفی اؤزونه یئر تاپمیش‌دیر. علملرین تصنیفی‌له مشغول اوْلان آریستوتل ان اساس علمین فلسفه اوْلدوغو، بیلیم‌لرین‌سه عومومو اولاراق اوچ اساس کاتقوریادا قیمت‌لندیری‌له مودافیعه ائتمیشدیر. بۇ اوچ کاتقوریا نظری، پراکتیکی و پوئتیک علملر کاتقوریالاری‌نین. بونا گؤره نظری علملر کاتقوریاسیندا مئتافیزیک، ریاضیات و فیزیک ایشتیراک ائدرکن، پراکتیک علملرده اینسان فعل‌لری‌نین رهبرلیگی‌له علاقه‌دار علملر ایشتیراک ائدر. سون اولاراق پوئتیک علملر کاتقوریاسی ایله قصد ادبیات‌دیر و شعر و رئتوریک کیمی علملری ائحتیوا ائدیر. ایستواجی‌لاردا علملرین تصنیفین‌دن اوچ اساس کاتقوریایا سؤیکه‌نیرلر، اونلارین ایره‌لی سوردوگو کاتقوریالار فیزیکا، ائتیک و منطیق کاتقوریالاری‌دیر. ارسطوجو فلسفه‌نی اساس ائدن مشائی مکتبین‌دن ابن سینا ایسه علملرین بنزری شکیل‌ده، ایکی اساس کاتقوریایا آییریر: نظری و پراکتیک. دؤورده علم فلسفه آیریلماسی اولمادیغی اۆچون، بنزری شکیل‌ده، تمل‌ده وار اوْلان فلسفه‌دیر و نظری فلسفه (و یا نظری فلسفه) مئتافیزیک، ریاضیات و فیزیک علملرینی ائحتیوا ائدرکن، پراکتیک فلسفه (و یا عملی فلسفه) ائو رهبرلیگی، سیاست علمی و اخلاق علمینی ایحاطه ائدر. مشائی ائکولدئکی دیگر فیلوسوف‌لاردا، مثلاً فارابی و ابن روشد، علملر تصنیفین‌دن بنزری بیر شکیل‌ده، بؤیوک اؤلچوده ارسطوجو اساس‌دا اله آلمیش‌لار. 10. عصرده اورتایا چیخان ایسلام فلسفه‌سی و علملرینده آنسیکلوپئدیجی قاباقجیل‌لار اوْلان اخوان الصفا حرکتی ائنسیکلوپئدیک کوللیات‌لارینی یارادارکن اورتایا معین بیر علم تصنیفی اورتایا قویموش لاکین بۇ تصنیفی دیگر ایسلام فلسفه مکتبلریندن فرقلی اولاراق تام آریستوتل اساسلی ائتمه‌میش‌لر؛ بۇ تصنیف‌ده آریستوتل‌ین اورتایا قویدوغو علم تصنیفی یالنیز فاکتور تصنیفلردن‌دیر. اخوان الصفانین اورتایا قویدوغو تصنیف ده اوچ کاتقوریا ایستیفاده: پراکتیک-ائییتیم‌سل علملر کاتقوریاسی (الر-ریاضی)، (قویولموش) شریعت (es-ser’iyye el-va’ziyye)، و سون اولاراق حقیقی فلسفه (ال- فلسفه ال-حاکئکیه – el-felsefe elhakîkiyye). بۇ کاتقوریالاردان بیرینجی‌سی فردین و جمعیتین پراکتیک حیاتی‌لا علاقه‌دار علملردیر و ائییتیم سل علملری ده ائحتیوا ائدرلر؛ اخلاق علمی (ائتیك) باشدا اولماق اوزره، دیل علملری، شعر و عروض کیمی ادبیات ساحه‌لری، کیمیا و حساب کیمی عددی علملر، تیجارت و زاناات‌لارلا بیرلیکده صنعتلر بۇ کاتقوریایا داخیلدیر. اخوان الصفا دوشونجه‌سینده میستیک قایدالارین اهمیتلی بیر یئره صاحب اولماسی سببی‌له جادو، آسترولوژی کیمی شئی‌لرده بۇ کاتقوریادا بیر علم اولاراق ساییلمیش‌دیر. ایکینجی کاتقوریا اوْلان قویولموش شریعت دینی علملری و یوللاری داخیلدیر؛ قوران ایله علاقه‌دار علملر اوْلان تنزیل، شرح کیمی علملرین یانیندا فیقه و احکام کیمی عملی ایسلام علملری و تصوووف ایله یوخو شرحی کیمی داها میستیک دینی یوللار. حقیقی فلسفه ایسه کلاسیک علملر تصنیفی بنزری بیر تصنیف مالیک‌دیر اؤز ایچینده و دؤرد آنا قولا آیریلیر: ریاضیات، منطیق، طبیعت علملری و ایلاهیات.
فیلوسوف فرانسیس باكون دا علملرین تصنیفی مؤوضوع‌سونا توخونموش، علملری صینیف‌لاندیریرکن آرالاریندا علاقه قوردوغو اینسانی قابیلیت‌لرله (human faculties''") اساس آلمیشدیر. بونا گؤره اوچ تمل اینسانی قابیلیت "یادداش"، "خیال گوجو" و "عقل" دیر. یادداش تاریخ علملرینه برابر گلرکن، خیال گوجو پوئتیک علملره عقل ایسه فلسفه‌یه اویغون گلیر . ائله ائتدیگی تمللر سببی‌له باكونون تصنیفی پسیكولوژی اساسلی بیر تصنیف اولاراق شرح اولونموشدور . باكونون آیریمی داها سونرالار اورتایا چیخان ائنسیکلوپئدیک ایشلری ایله یاناشی علم تصنیفی ایشلرینده ده تأثیرلی اولموشدور؛ مثلاً فران‌سیز آنسیکلوپئدیست‌لرین (عنعنه‌سی) باكونون تصنیفین‌دن ایستیفاده ائدیب‌لر.
موعاصیر دؤوره دوغرو ان ایحاطه‌لی و اهمیتلی علم صینیف‌لامالارین‌دان بیری آمریکالی فیلوسوف و علم آدامی ج. س. پئیرجئ طرفیندن ائدیلمیشدیر. پیرس (C. S. Peirce) علم صینیف‌لاماسیندا، نؤوعلرین تصنیف ائدیلمه‌سینده کوللانی‌لانا پارالئل بیر سیستم قورموش‌دور: بوداق، صینیف، سیرا، فامیلیا، جینس و نؤوع. مثلاً 1902-جی ایل تاریخ‌لی صینیفلاندیرماسیندا آریفمئتیک (Aritmetik) بیر علم اولاراق نظری ساحه‌سی‌نین، ریاضیات صینیفینده ایشتیراک ائدن سون‌سوز کولئکسیون‌لار کومانداسینین آلت کوماندالارین‌دان بیریدیر. بۇ صینیف‌لاندیرمادا، ایکی اساس بوداق مؤوجوددور و علم آنلاییشی بۇ ایکی آنا دالا آیری‌لار: نظری و پراکتیک. داها سونرا بۇ ایکی بوداق، باشقا آلت بوداق‌لارا بؤلونور و تصنیف ائتمه صینیف و کوماندالارلا داوام ائدیر. 1903ده‌کی علمی تصنیفاتی، بنزشمک‌له بیرلیک ده داها فرقلی‌دیر؛ بوتون آیریشمالار اوچ‌لودور و خوصوصیله كومته‌نین علمی صینیفلاماسین‌دان تاثیرلنمیش‌دیر.
بو گون عومومو کئچر قبول گؤرن بیر علم صینیفلاماسی (یعنی علملرین تصنیفی) یوخ‌دور ؛ نئجه کی بعضی فیلوسوف‌لار علم صینیفلاماسی فیکری باخیمیندان موختلیف پروبلملر اولدوغونو قارشییا قویموش‌دور. علملرین تصنیف ائدیلمه‌سی اوزرینه ایشلر و ماراق ده 20. عصرین باش‌لاریندا بؤیوک اؤلچوده سونا چاتمیش‌دیر. علمین اؤیردیلمه‌سینه و اویره‌دیلمه‌سی‌نده، اینضیباتی واحیدلرین آیریشدیرماسیندا موعاصیر بیلیم‌یوردلاردا عومومییت‌له بیر نئچه آنا دال معین ائدیلیر و علاقه‌دار علملر بۇ بوداق‌لارین آلتیندا چالیشیرلار: فن علملری، سوسیال علملر، تئكنولوژی (کی بونا عومومییت‌له موهندیس‌لیک ده داخیل ائدیلیر) و صنعت ایله بشری علملر؛ سیخلیقلا طیب دا اؤز باشینا بیر بوداق اولاراق بۇ دال‌لاشمادا ایشتیراک ائدر.
علم فلسفه‌سی
علم فلسفه‌سی، علم آنلاییشی‌نین و یا علم ساحه‌لری‌نین مضمون‌لاری‌نی، تمللری‌نی، نتیجه‌لری‌نی، تطبیقلری‌نی و بونلارلا علاقه‌دار یاناشمالاری و اوصوللاری فلسفی معنادا ایرده‌له‌ین فلسفه دالینا وئریلن آددیر. خوصوصیله علم تاریخی‌نده اهمیتلی بیر یئره صاحب اوْلان علم فلسفه‌سی، عومومو اولاراق "علم" آنلاییشی ایله علاقه‌لی اوْلان بیله‌جه‌یی کیمی معین بیر علم ساحه‌سی ایله علاقه‌لی (مثلاً بیولوژی فلسفه‌سی ، فیزیک فلسفه‌سی ، کیمیا فلسفه‌سی کیمی) ده اولا بیلر.
علمی اوصول، علمی تاپینتیلار و علملر ایچری‌سینده ایستیفاده ائدیلن آنلاییش‌لار دا علم فلسفی مؤوضوع‌سو اولموشدور. مثلاً علمی قانونلارین تام اولاراق نه اولدوغو، نئجه تعیین اولونماسی لازیم اولدوغو و اگر وارسا گئرچک علمی قانونلارین، سهواً ائدیلمیش اوبیئکتیو اولاراق عومومو کئچر اولمایان عومومی‌لشدیرمه‌دیر نئجه آیریلماسی لازیم اولدوغو علم فلسفه‌سی داخیلینده موذاکیره ائدیلمیشدیر.
علم فیلوسوف‌لارینجا علمین بۇ خوصوصیت‌لره صاحب اولدوغو گؤستریلیر:
بو خوصوصیت‌لرین خاریجینده علمین بیر سیرا اینانج‌لارا سؤیکندیگی ایفاده ائدی‌لر:
علمی اوصول (بیلیم‌سل یونتم)
علمی اوصول موختلیف یئنی معلومات الده ائتمک و یا بیلینن بعضی معلوماتلاری تصدیق‌لمک و یا دوزلتمک مقصدی‌له، موختلیف فئنومئن‌لری آراش‌دیرماق اۆچون و کئچمیشده قازانیلمیش، اؤیرنیلمیش بیلگی‌لری تامام‌لاماق اۆچون ایستیفاده ائدیلن اوصوللارین بوتونونه وئریلن آددیر. علمی اوصول (لار) موشاهیده ائدیله بیلر، تجروبی (امپیریک) و اؤلچوله دلیل‌لرین معین بعضی منطیقی پرینسیپ‌لرله آراشدیریلماسینا اساس‌لانیر. علمی اوصول، اوکسفورد اینگیلیس سؤزلوک‌ده بئله تعیین اولونموشدور:
«17. عصردن بری طبیعی علملری خاراکتئریزه ائتمیش، سیستمیک موشاهیده، اؤلچمه، و تجروبه، و فورمولاسیون، تئست ائتمه، و فرضیه‌لر ده‌ییشدیریلمه‌سینی ایحاطه ائدن موحاکیمه ائتمه اوصولودور. »
علمی اوصول دیگر بعضی معلومات الده ائتمه اوصوللارین‌دان، علم، تجروبه و منطیق اساسلی اولماسی ایله فرق‌لنیر. عئینی شکیلده علمی اوصول ایله الده ائدیلن معلوماتین، تکرار ائدیله بیلر تجروبه‌لردن سونرا تکرار چاتیلا بیلر اولماسی لازیم‌دیر. بۇ باخیم‌دان علمی اوصول سیخلیق‌لا وحی اساسلی اوْلان دینی اوصول‌دان فرقلی‌دیر؛ دینی معلومات‌دا اساس سیخلیق‌لا وحی‌دیر حالبوکی وحی تکرار ائدیله بیلر بیر تجروبه اولمادیغی اۆچون علمی بیر اوصول دئییل. هر نه قدر فرقلی علم ساحه‌لرینده و فرقلی معلومات مؤوضوعلاریندا فرقلی، مؤوضوعا خوصوصی‌لشمیش علمی اوصوللار ایستیفاده ائدیلسه ده عومومو بعضی نوقطه‌لر علمی اوصوللارین تملی‌نی تشکیل ائدیر. عومومییت‌له علم آدام‌لاری، آراشدیرماچی‌لار معین بیر فئنومئنی آچیقلاماق آدینا بؤیوک اؤلچوده ال‌لرین‌ده‌کی معلوماتلاری ایستیفاده ائده‌رک فرضیه‌لر ایره‌لی سورورلر ؛ داها سونرا بۇ فرضیه‌یه تئست ائتمک اۆچون موختلیف تجروبه‌لر حاضیرلاییرلار و تجروبه‌لرین نتیجه‌سینه گؤره بیر فرضیه‌نی دوغرولوغو و یا سهوی اورتایا چیخیر. بعضن بیر فرضیه‌نی دوغرولوغو معین تجروبه‌لر نتیجه‌سینده قبول ائدیلسه‌ده، داها سونرا سهو اولدوغو فرقلی تجروبه‌لر یولو ایله ده ثبوت ائدیله بیلر. بۇ سببله هر جور فرضیه، داوام‌لی اولاراق تجروبه‌لره طبیعی توتولا بیلر. علمی اوصول باخیمیندان، علمی اوصوللار نتیجه‌سینده الده ائدیلن معلوماتلارین پایلاشیلماسی و آرشیولنمه‌سی چوْخ اهمیتلی‌دیر چونکی بۇ معلوماتلار ایشیغیندا عئینی و یا موختلیف یوللارلا علاقه‌دار تجروبه و تئست‌لرین تکرار ائدیلمه‌سی، یئنی‌دن اورتیله‌بیلمه‌سی و ائدیله‌بیلمه‌سی علمی اوصول نتیجه‌سینده مئیدانا گله‌جک معلومات باخیمیندان قاچینیلماز بیر واجیب‌دیر – تجروبه‌لرله عئینی نتیجه تکرار تکرار اورتیله‌بیلدییینده فرضیه قایدا اولماغا یاخینلاشیر.
علم داییره‌لری و جامیعه‌سی
علم ایجتیماعییه‌تی بیر چوْخ فرقلی علم ساحه‌سینده ایختیصاص‌لاشمیش، فرقلی بوداق‌لاردا آراشدیرما ائدن بیر چوْخ علم آدامی و علاقه‌دار تشکیلات‌لاردان عبارتدیر.
علم ساحه‌لری
زامان ایچینده فرقلی علم ساحه‌لری (دال‌لاری)، و یا آلان‌لاری، خوصوصی‌لشمیش و اینکیشاف ائتمیشدیر. سیخلیق‌لا آکادمیک سوییه‌ده علملرین دال‌لاشماسی ایکی آنا کاتقوریادا اله آلینار. طبیعی فئنومئن‌لری آراشدیران و اینجه‌له‌یه‌ن طبیعت علملری (و یا طبیعی علملر) ایله جمعیتی، فردی و اینسانی فعالیتلری و داورانیش‌لاری آراشدیران و اینجه‌له‌یه‌ن ایجتماعی و بشری علملر. بیولوژی، فیزیک و کیمیا کیمی علملر طبیعت علملرینه اؤرنک‌اولدوق‌دا، سوسیولوژی و آنتروپولوژی کیمی علملر اجتماعی علملره نومونه‌دیر. بۇ تمل ساحه‌لر آراسیندا چوْخ موختلیف علاقه‌لر اولموش، موهندیس‌لیک و طیب کیمی بۇ ساحه‌لرله علاقه‌لی بیر چوْخ تطبیقی اینتیظام ده اولدوغو کیمی خوصوصیله سون عصرده بیر چوْخ اینتئر-دیسیپلینئر بوداق دا اورتایا چیخمیش‌دیر؛ سیبئرنئتیک ، ائکونوفیزیک و طیبی آنتروپولوژی کیمی.
ریاضیات علمی تئز-تئز بۇ ایکی اساس کاتقوریادان فرقلی اۆچونجو بیر کاتقوریا اوْلان فورمال علملر کاتقوریاسیندا ایشتیراک ائدر، چونکی هم طبیعت علملرینه هم ده اجتماعی علملره یاخین و اوزاق اولدوغو بیر چوْخ نقطه مؤوجوددور. ریاضیات، معین بیر معلومات ساحه‌سی‌نین اوبیئکتیو، دقت‌لی و سیستم‌لی آراشدیریلماسی باره‌سینده طبیعت علملرینه یاخین‌کن، آراشدیرما متودو کیمی امپیریک یعنی تجروبی اوصوللار باریندیرماماسی باخیمیندان آیری‌لار؛ ریاضیات‌دا الده ائدیلن معلومات امپیریک اوصوللارلا دئییل ده ا پریوری (a priori) ایله دوغرولانیر. فورمال علملر کاتقوریاسی ریاضیاتین یانیندا ایستاتیستیک و منطیق علملرینی‌ده ائحتیوا ائتمک‌ده‌دیر. بۇ ایکی علم، ریاضیات ایله بیرلیکده، بوتون علملر، خوصوصیله امپیریک علملر باخیمیندان اهمیتلی بیر یئره مالیک‌دیر؛ مثلاً فورمال بیلیم‌لرده‌کی موختلیف حادیثه‌لر فیزیکی و بیولوژی علملرده ده بؤیوک اینکیشاف‌لارا سبب اولموشدور. نئجه کی فورمال علملر فرضیه، قایدا و قانونلارین فورمالاشماسیندا، هم شئی‌لرین نئجه چالیشدیغی و اولدوغونا ایستیقامت‌لی (طبیعت علملری) هم‌ده اینسانلارین نئجه دوشوندوگو و داوراندیغینا ایستیقامت‌لی (ایجتماعی و بشری علملر) کشف و تانیملامالاردا حیاتی بیر اهمیتی مالیک‌دیر.
اجتماعی علملرین بیر امپیریک علم اولوب اولماماسی وضعیتی 20. عصردن بری موذاکیره مؤوضوع‌سو اولموشدور. بۇ موذاکیره‌لر اطرافیندا اجتماعی و داورانیش بوداق‌لارین بیر قیسمی علمی اولمادیق‌لاری ائلئشدیری‌لریله قارشیلاشمیش‌دیر. حتی بعضی عالیم‌لر (مثلاً نوبئل موکافاتی صاحبی فیزیکچی پئرسی و. بریدگمان (Percy W. Bridgman)، ) و بعضی سیاست‌چی‌لر (مثلاً آبش سئناتورو کای بایلئی هوتچینسون (Kay Bailey Hutchinson) )، دیگر بوداق‌لارا نیسبتن ایسپئسیفیک (اوزل-خاص)-اولمایان، موعممالی (معمالی) و یا علمی باخیم‌دان یئرسیز تاپدیق‌لاری بعضی بوداق‌لار اۆچون " علم "سؤزجوگونو ایستیفاده قاچینمیشدیرلار.
موسیسه‌لر
علمی فیکیر، تجروبه و تاپینتیلارین موبادیله‌سی، اونسییه‌ت‌ی و تقدیماتی کیمی مقصدلری گودن علم بیرلیکلرینه اینتیباه دؤورون‌دن بری راست گلینمکده‌دیر. بۇ گونه چاتمیش ان قدیم تشکیلات ایسه ایتالیاداکی Accademia dei Lincei دیر 1660-جی ایل‌ده اینگیلیس رویال سوساییتی (کرال جمعیتی) و 1666-جی ایل‌ده فرانسیز Académie des Sciences ایله باشلایاراق، میللی علم آکادئمی‌لری، بیرلیکلری بیر چوْخ اؤلکه‌ده اوْلان سئچمه علمی آراشدیرما و معلومات قوروم‌لاردیر.
بیر چوْخ اولوس‌لار آراسی (میلتلرآراسی) علمی تشکیلات، مثلاً میلتلرآراسی علم شوراسی‌نین (International Council for Science)، فرقلی میللت‌لرین علم بیرلیکلری، جامیعه‌لری آراسیندا امکداش‌لیغی اینکیشاف ائتدیرمک و تشببوثکار اولماق مقصدی ایله قورولموش‌دور.
یازین
بو گونه قدر بؤیوک چئشیتلی‌لیک‌ده علمی یازین‌لار نوماییش اوْلونموشدور و نوماییش اوْلونماغا داوام ائدیلیر. . علمی ژورنال اونیوئرسیتئت‌لرده و دیگر موختلیف آراشدیرما تشکیلات‌لاریندا آپاریلان آراشدیرمالارین نتیجه‌لرینی سندلشدیرمک و چاتدیرماق‌دا؛ علمی آراشدیرمالارین و ایشلرین بۇ سببله ده علمین آرشیوسل بیر قئیدی اولما فونکسیاسینی گؤرمکده‌دیرلر. ایلک علمی ژورنال، ژوورنال دئس ائسچاوانس (Journal des Sçavans) و آردین‌دان گلن فیلوسوفیكال ترانساكشن (Philosophical Transactions)، 1665-جی ایل‌ده یاییملانماغا باشلانمیش‌دیر. او زامان‌دان بویانا نیظام‌لی نشرلرین عومومو سایی دورمادان آرتمیش‌دیر کی 1981-جی ایلده ائدیلن بیر تخمینه گؤره یایینداکی جمعی علمی و تئکنیکی ژورنالین سایی 11.500 'دو.
بیر چوْخ علمی ژورنال معین بیر علم ساحه‌سینی ایحاطه ائدیر و او دال‌داکی آراشدیرمالاری یاییم‌لاماق‌دا (نشر اولماق‌دا)، تقدیم ائتمک‌ده‌دیر؛ آراشدیرمالار نورمال‌دا علمی بیر تئز فورماتیندادیر(فرمت‌ینده‌دیر). علم موعاصیر جمعیت‌لرده او قدر مشهور و نوفوذلودور کی عومومییت‌له اوغورلارین، خبرلرین و علم آدام‌لاری‌نین هوس‌لری‌نین داها گئنیش کوتله‌لره کؤچورولمه‌سی لازیم گؤرولور.
علمی ژورنال‌لار، مثلاً نیو سایئنتیست (New Scientist) و یا سایئنتیفیك آمئریكن (Scientific American)، داها گئنیش اوخوجو کوتله‌سی‌نین طلب‌لرینه جاواب وئرمک‌ده و بعضی آراشدیرما ساحه‌لرین‌دکی قئیده‌دیر کشف و حادیثه‌لر داخیل بیر چوْخ مشهور آراشدیرما ساحه‌نین تئکنیکی اولمایان خلاصه‌لرینی تقدیم ائتمک‌ده‌دیر. بون‌دان باشقا، سطحی اولاراق، علم فانتاستیکا نؤوعو، تمل‌ده فانتاستیک بیر طبیعته صاحب اولسا دا، عومومو اولاراق جمعیتین خیال گوجونو جذب‌ائتمک‌ده و بلکه علمی اوصوللاری دئییل اما علمی فیکیرلری چات‌دیرماق‌دادیر.
علم، سؤزده‌بیلیم و علم خاریجی
اؤز باشینا قانونی‌لیک قازانامایاجاق اوْلان و بۇ سببله علم کیمی رفتار گئیینه‌رک اؤزونه حاق قازاندیرماغا چالیشان هر هانسی بیر یئرلشمیش معلومات توپلوسونا علم اولاراق قبول ائدیلمز؛ بونلارا عومومییت‌له سرحد-علم (fringe science) و یا آلتئرناتیو علم دئییلمک‌ده‌دیر. بونلارین ان بؤیوک چاتیشمازلیغی، طبیعی علملرین تملینی مئیدانا گتیردیگی کیمی طبیعی علملرین اینکیشافینا کؤمک اولان، دیققت‌له نظارت ائدیلن و اطراف‌لیجا آراشدیریلیب، شرح اوْلونان تجروبه‌لردن محروم اولمالاری‌دیر. بیر باشقا تئرمین‌ده زیبیل علم‌دیر. چؤپ علم (junk science)، اصلینده قانونی، دوغرو ساییلا بیله‌جک موختلیف علمی نظریه و معلوماتلارین، سهو بیر شکیلده و یا سهواً علئیه‌دار بیر طرفی، مؤوقعی مودافیعه ائتمه مقصدلی ایستیفاده‌سی‌دیر. تئریمین ایستیفاده‌سینده عومومییت‌له ایدئولوژی و یا سیاسی اؤن موحاکیمه و فاکتورلار دا سؤز مؤوضوع‌سودور. تیجارت اعلان‌لارین چوْخ موختلیف بیر قیسیمی‌ده بۇ کاتقوریایا دوشور. سون اولاراق، بۇ تئرمین‌لرین آیری و فرقلی اولاراق، علمی فیکیرلرین یاخشی نیت‌لی اولسادا سهو، کؤهنه‌لمیش، اسکیک و یا چوْخ ساده‌لشدیریلمیش نوماییشی و تظاهورلرینه ده راست‌لانماق اولور.
بیر چوْخ معلومات بوتونو و ساحه‌سی‌نین حقیقتاً علم (ساحه‌سی) اوْلوب اولمادیغی موباحیثه مؤوضوع‌سو اوْلموشدور. بۇ باره‌ده موذاکیره‌لر و فیکیر آیری‌لیق‌لاری اوْلدوقجا بؤیوک سای‌دادیر و سوسیال و داورانیش علملر کیمی بعضی ساحه‌لر موختلیف تنقیدچی‌لر طرفیندن علم‌دن کنار اولماق‌لا گوناه‌لاندیریلمیش‌دیر. موختلیف ساحه‌لردن بیر چوْخ آدام، مثلاً نوبئل موکافاتی صاحبی فیزیکچی پئرس و. بریدگمان (Percy W. Bridgman) کیمی بعضی عالیم‌لر و مثلاً آبش سئناتورو کای بایلئی هوتچینسون (Kay Bailey Hutchinson) کیمی بعضی سیاست‌چی‌لر، دیگر بوداق‌لارا نیسبتن ایسپئسیفیک-اولمایان، موعممالی و یا علمی باخیم‌دان یئرسیز تاپدیق‌لاری بعضی بوداق‌لار اۆچون "علم" سؤزجوگونو ایستیفاده قاچینمیشدیرلار. بعضی فیلوسوف‌لار دا بۇ باخیم‌دان فرقلی فیکیرلر تقدیم ائتمیشلر؛ مثلاً کارل پوپئر (Karl Popper) علمی اوصولون و دلیل‌لرین وارلیغینی رد ائتمیشدیر. پوپئره گؤره یالنیز بیر دنه ائورن‌سل (اونیوئرسال) اوصول واردیر؛ منفی سیناق و یانیلما اوصولودور. بو، علم، ریاضیات، فلسفه، سنت وس. داخیل اینسان ذئهنی‌نین بوتون محصول‌لارینی ایحاطه ائتدیگی کیمی، حیاتین تکامولونو ده ایحاطه ائدر. همچینین پوپئر، تنقیدی راسیونالیزم (پوپپئر، آلبئرت) ایله فرانکفورت مکتبی (آدورنو، هابئرماس) آراسین‌داکی اجتماعی علملرین متودولوژی‌سینی مؤوضوع آلان فلسفی بیر موذاکیره اولان، پوزیتیویزم موذاکیره‌سینه ده ایشتیراک ائتمیشدیر.
فلسفی باخیش و مرکز
علمین ایجرااسیندا، ائتیک و ایش اخلاقی‌نین ایدئولوژی بیر شکیل‌ده رد ائدیلمه‌سی‌دیر ساختاکارلیق، اینتیهال و معلومات تحریفی کیمی موختلیف فورمالارداکی نتیجه‌لری بیر چوْخ عالیم طرفیندن تنقید اوْلونموش و یئریلمیشدیر. فیلوسوف بئرنارد روللین (Bernard Rollin)، "علم و ائتیک" (Science and Ethics) آدلی اثرینده، ائتیک و اخلاقین علم ایله علاقه و دیققت‌ینی رد ائدن ایدئولوژی فیکیری آراشدیرار و اساس ائتیک آنلاییشی‌نین و قایدالاری‌نین اؤیره‌دیلمه‌سی‌نین، علمی تحصیلین ایمتیناع و آیریلماز بیر عونصورو اوْلدوغونو مودافیعه ائدیر. آ
مدیا و علم تارتیشماسی
کوتلوی مدیا، بیر-بیری‌له یاریشان فرقلی علمی ایددیعالاری، بۇ ایددیعالارین علمی جامیعه‌ده‌کی قبول اوْلونماسی و گووه‌نیله‌بیلیرلیغینی تام اولاراق، قطعی بیر شکیل‌ده یانسیتمالارینی انگلله‌یه‌ن موختلیف تضییق‌لره معروض قالماقدادیر. علمی بیر موذاکیره‌ده فرقلی طرف‌لره نه قدر آغیرلیق وئریله‌جه‌یینی تعیین ائتمک، موباحیثه‌نین مؤوضوع‌سو حاقّیندا تجروبه و معلوماتی طلب ائدیر. چوْخ آز ژورنالیست گئرچک معنادا علمی معلوماتا صاحب اوْلدوغو کیمی، معین علمی مسئله‌لر اوزرینه معلوماتا صاحب اوْلان بیر ژورنالیست بئله بیردن خبرینی ائتمه‌سی لازیم اوْلان دیگر علمی مسئله‌لر اوزرینه آز شئی بیلیر اولا بیلر.
اپیستمولوژیک چاتیشمازلیق‌لار
پسیكولوق كارل یونگ‌ه (Carl Gustav Jung) گؤره هر نه قدر علم طبیعتین هر ایستیقامتینی، تام اولاراق آنلاماغا چالیشسادا ایستیفاده ائدیلن تجروبی اوصوللار آنجاق صونعی و محدود سوال‌لار اورتایا آتاجاق و بۇ سببدن یالنیز قیسمی جاواب‌لارا اولاشیلابیلینه‌جک‌دیر. روبئرت آنتون ویلسون (Robert Anton Wilson)، علمین سوال سوروشماق‌دا ایستیفاده ائتدیگی واسطه‌لرین چیخاردیغی جاواب‌لارین یالنیز ایستیفاده ائدیلن واسیطه‌لر باخیمیندان معنالی جاواب‌لار اوْلدوغونو و علمی کشفلرین اینجه‌لنه‌بیله‌جه‌یی تامامی‌له اوبیئکتیو بیر باخیش بوجاغی‌نین اولمادیغینی قارشییا قویاراق علمی تنقید ائتمیشدیر.
علم و دین
علم ایله دین آراسین‌داکی علاقه، ایکی‌سی‌ده سون درجه گئنیش مؤوضوعلاری اله آلدیغی اۆچون سون درجه فرقلی فورمالارا مالیک‌دیر. علم و دین بیر-بیرین‌دن فرقلی اوصوللارا و سوال‌لارا مالیک‌دیر. علمی اوصول طبیعی، فیزیکی و مادی مؤوضوعلارا اؤلچمه، حسابلاما و تعیین اساس ائدن امپیریک (تجروبی) بیر شکیل‌ده یاخینلاشار. دینی اوصوللار ایسه کاینات‌داکی روحانی مساله‌لری، وارلیق‌لاری فؤوق‌الطبیعی نوفوذ و ایلاهی وحی کیمی آنلاییش‌لارلا شرحه و آنلاماغا چالیشار. تاریخی اولاراق علمین دین ایله اوْلان علاقه‌سی سون درجه مورککب‌دیر. دینی دوکترینالار و سبب‌لر زامان زامان علمین اینکیشافینی تاثیرلرکن، علمی معلومات‌دا دینی اینانج‌لاری تأثیر ائتمیشدیر.
تاریخ بویو بعضی موتفکیرلر علم ایله دینین اوزلاشاماز و بیر-بیرینه قارشی مشغولیت‌لری اوْلدوغونو قارشییا سورسه‌ده،-کی بۇ عومومو اولاراق علمین سورغولاماغا دایانماسی، دینین ایسه سورغولامادان اینانماغی گرکدیرمه‌سی‌ندن قایناق‌لانماق‌دادیر. – بعضی موتفکیرلرده عکسینی ایددیعا ائتمیشدیر. خوصوصیله 19. عصرین معین دؤورلرینده دین ایله علمین بیر-بیرینه موخالیف اوْلدوغو گؤرونوشو قازانمیش‌دیر. بۇ دؤورلرده اینکیشاف ائتدیریلن موخالیفت، علئیه‌دارلیق تئزی‌سینه گؤره علم ایله دین آراسیندا هر هانسی بیر قارشی‌لیق‌لی تأثیر هر دایم قارشی‌دورمایا گتیریب چیخاراجاق و دین‌ده، یئنی علمی فیکیرلره قارشی، تجاووزکار اوْلان طرف اولاجاق. هر نه قدر بۇ آنلاییش 19. عصرده جان ویلیام دراپئر (John William Draper) و آندرو دیجکسون وایت (Andrew Dickson White) کیمی ایسیم‌لرجه یایقین‌لاشدیریلمایا چالیشیلمیش‌سادا علم ایله دین آراسین‌داکی تاریخی و بوگونکو قارشی‌لیق‌لی تأثیری، قارشی‌دورما آنلارین‌دان امکداش‌لیق آنلارینا قدر، شرحه کافی اولمامیش‌دیر. نئجه کی گرک کوپرنیک (Mikolaj Kopernik)،]], گالیله (Galileo Galilei)، كئپلئر (Johannes Kepler) و بویله (Boyle) کیمی قرب علم تاریخینده یئر آلمیش اهمیتلی آدلار، ایسترسه ده ابن‌سینا بیرونی و ابن-ی هئیثم کیمی شرق علم تاریخی‌نده یئر آلمیش اهمیتلی آدلار اوْلدوق‌جا دین‌دار و اینانج‌لی اینسانلار ایدی. بونونلا بیرلیکده، علم ایله دینین تاریخ ایچینده ضد دوشدوگو مسئله‌لر ده اوْلموشدور و علم ایله دینین اوزلاشماسی‌نین مومکون اولمادیغینی مودافیعه ائدن‌لر بۇ گون ده موجوددورلار. مثلاً اینگیلیس تکامول بیولوژی متخصصی ریچارد داوكینز (Richard Dawkins) علم ایله دینین اوزلاشماسینین مومکون اولمادیغینی شیددت‌له مودافیعه ائتمک‌ده‌دیر. عکس فیکیرده اوْلان علم آدام‌لاری و یازی‌چی‌لار دا مؤوجوددور؛ آبش‌لی بیولوق کئننث آر. میللئر (Kenneth R. Miller) کیمی.
تاریخ بویونجا دین ایله علمی بیرلشدیرمه‌یه چالیشان، بیر-بیری‌له چلیشمه‌یه‌ن اوصوللار اوْلدوغونو ایره‌لی سورن و حتی بیر-بیرلرینی تامام‌لادیغی‌نی دوشونن‌لرده اوْلموشدور. زامان-زامان دینی کانی‌لارین علمی اوصوللارلا و یا علمی کانی‌لارین دینی اوصوللارلا شرحه چالیشان‌لار اوْلموشدور. مسالن، ابن‌سینا تانری‌نین وارلیغینی عقل و منطیق یولو ایله شرحه چالیشمیش‌دیر. بونا علاوه اولاراق، خوصوصیله موعاصیر چاغ‌دا، بعضی‌لری علم و دینین بیر-بیرین‌دن موستقیل اوْلدوغونو، هومانیتار تجروبه‌نین بیر-بیری‌له ماراق‌سیز ایستیقامت‌لری‌له مشغول اوْلدوقلاری و بۇ سببله بیر-بیرلری‌نین ساحه‌سینه بولاشمادیق‌جا، اؤز ساحه‌لری ایچری‌سینده، پروبلئم‌سیز بیر شکیل‌ده بیرلیکده وار اولا بیله‌جک‌لرینی ایره‌لی سورموش‌دولر.آما بۇ چوْخ دا مومکون اولمامیش‌دیر.
عالیم‌لر
عالیملرین مقصدی مؤوجود ایش شرایطینده بیرباشا و یا دولایی یول‌لا اینسانلارین حیات طرزی‌نین یاخشیلاشدیریلماسین‌دان عبارتدیر. اونا گؤره‌ده، تاریخ بویو عالیم‌لرین ایشلری دؤولت‌لرده سؤز صاحبی اوْلان شخص‌لر و قوروم‌لار طرفیندن دستکلنمیش و نظارت ائدیلمیشدیر. ایلک تشکیل اوْلونموش شکیلده آپاریلان علمی ایشلره قدیم یونانیستاندا، پلاتون آکادئمیاسیندا راست گلینیر. اول‌لر علمله مشغول اوْلان شخص‌لر سارای اعیان‌لاری کیمی خصوصی ایمتیازلارا مالیک اولسالاردا، سوْنرادان اونلارا وئریلن علمی درجه‌لرله جمعیتده ائلیتار بیر طبقه یارانمیش‌دیر.
علملر دوکتورو
علم‌ایله مشغول اولان، بۇ ساحه‌ده هر هانسی بیر پروبلئمی تک‌باشینا، مؤوجود واسیطه‌لرین و اوصوللارین کومک‌ایله حلل ائده بیلن شخص‌لر اوْرتا عصرلردن باشلایاراق قرب مدنیتینده "دوکتور" آدینی داشیمیش‌لار. ایلک دوکتور علمی درجه‌سی، تاریخی منبع‌لره گؤره 12 یول 1219-جو ایلده بولونیادا پاپا III هونوری طرفیندن وئریلمیش‌دیر. دوکتور سؤزو لاتین دیلین‌دکی دوجتوس – "اؤیردیلمیش" سؤزون‌دن‌دیر. بو، علم ساحه‌سینده وئریلمیش ان یوکسک درجه ساییلیر. بۇ علمی درجه‌نی آلماق اۆچون نامیزد حازیرلادیغی دیسسئرتاسیانی (لات. دیسسئرتاتیو – "موذاکیره ائتمک"، "تدقیق ائتمک") آچیق موذاکیره زامانی موتخصلرین ایشتیراکی ایله تشکیل اوْلونموش شورا و آزاد ایشتیراک‌چی‌لارین قارشی‌سیندا مودافیعه ائتمه‌لی ایدی. اوْرتا عصرلرده مودافیعه پروسسی بیر نئچه آندایچمه پروسسین‌دن عبارت ایدی. بونلاردان اونیوئرسیتئتین رئکتورو قارشی‌سیندا آندایچمه اساس ساییلیردی. بون‌دان علاوه نامیزد بیر گیزلی و بیر آچیق ایمتاحان وئرمه‌لی‌ایدی. گیزلی ایمتاحان دیسسئرتاسیادا قئید اوْلونان تئزیس‌لرین فاکولته پروفئسسورلاری (ماگیستری رئگئنتئس) قارشی‌سیندا، اکثر حال‌لاردا آچیق هاوادا مودافیعه اوْلونماسین‌دان عبارت ایدی. ایمتاحانی وئردیک‌دن سوْنرا نامیزد آچیق موذاکیره‌یه، دیسپوتاتیونا (لات. دیسپوتاتیونئس – "موباحیسه") بوراخیلیردی. بورادا نامیزد اؤز علمی یئنی‌لیکلرینی پوبلیکا قارشی‌سیندا مودافیعه ائتمه‌لی ایدی. بۇ مرحله‌ده پروفئسسورلاردان علاوه تاماشاچی‌لار آراسیندا اه‌یلشن هر بیر شخص نامیزه‌ده سوال وئرمک حوقوقونا مالیک ایدی. مودافیعه‌دن سوْنرا پروسسین سونونجو و طنطنه‌لی حیصصه‌سی اوْلان ایناوقوراسیا (لات. ایناوگورو – "تعیین ائتمک" (وظیفه‌یه)) کئچیریلیردی. بۇ زامان نامیزد سیموولیک اشیالارلا تلطیف اوْلونوردو. بورایا کیتاب، بیر قیزیل اوزوک و بئرئت فورمالی دوکتور پاپاغی داخیل ایدی. بۇ عادت-عنعنه ایل‌لر کئچسه‌ده، قرب مکتبلرینده اؤز ایلکین فورماسینی قورویوب ساخلایا بیلمیش‌دیر.
میلتلرآراسی علمی موکافات‌لار
علمی نایلیت‌لره گؤره عالیم‌لره آشاغی‌داکی میلتلرآراسی نوفوذلو موکافات‌لار وئریلیر :
بیر ده باخ
بیلیک
بیلگی
قایناقلار
بؤلمه:بیلیک بؤلمه:الیفبا اساسیندا سئچیلمیش مقاله‌لر
جین شلدن
جین شلدن (اینگیلیسجه: Gene Sheldon) آمریکالی اوْیونچو. ۱ فئوریه ۱۹۰۸ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۴  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱ مئی ۱۹۸۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gene Sheldon»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
اوبورا (تاخوف)
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
علی کندی (اورمو)
علی کندی کندی اورمو بولگه‌سینین، نازلی بولومو و قوزئی نازلی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 159 نفر اهالی سی و 44 عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
کالتایوو، باشقیردیستان
کالتایوو، باشقیردیستان (Kaltayevo, Kushnarenkovsky District, Republic of Bashkortostan Калтаево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
سانتا فه فوتبال کولوبو
سانتا فه فوتبال کولوبو (اینگیلیسی‌جه: Independiente Santa Fe) بیر فوتبال کولوبودور. Categoría Primera A دَسته‌سینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۳۶٬۳۴۳ نفرلیک ال کامبین ایستادیومدا اوْیناییر.
کالتایوو، باشقیردیستان
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
سانتا فه فوتبال کولوبو
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Independiente Santa Fe»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فوتبال کولوبلاری
تورنویل، اوهایو
تورنویل (اینگیلیسجه: Thornville, Ohio) آمریکانین اوهایو ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۰۰۲ نفر ایدی.
ناوکی کوسونوسه
ناوکی کوسونوسه (اینگیلیسجه: Naoki Kusunose) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
تورنویل، اوهایو
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ناوکی کوسونوسه
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
پوکلونووایسکای
پوکلونووایسکای (Poklonovsky Поклоновский) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
دادلی (میزوری)
دادلی (میزوری) (اینگیلیسجه:Dudley, Missouri ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۳۲ نفر ایمیش و ۱٫۰۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۰۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و میزوری ایالتینده یئرلشیب.
پوکلونووایسکای
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
دادلی (میزوری)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dudley, Missouri»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کنتا موکوهارا
کنتا موکوهارا (اینگیلیسجه: Kenta Mukuhara)ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
فاسکولوسوما کورالیکولوم
فاسکولوسوما کورالیکولوم (Phascolosoma corallicolum)  فیستیغیمسی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:فاسکولوسوماتیدا بؤلمه:فیستیغیمسی سوْلوجانلار
باوچی ایالتی
باوچی ایالتی (Bauchi State) نیجریه دا یئر آلان بیر ایالت دیر. و ۴۹۱۱۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۶۵۳۰۶۶ نفر دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bauchi State»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:اوستانلار
اورانیل کولورید
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
سولن، قوزئی داکوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:قوزئی داکوتا ایالتین شهرلری
یالیشیرور
یالیشیرور (اینگیلیسجه:Yalishirur) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
سوس کند
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
جیمز ائی. کراونز
'''جیمز ائی. کراونز''' (اینگیلیسجه:James A Cravens) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۹۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ایندیانا دموکراتلاری بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
لیندا باست
لیندا باست (اینگیلیسجه: Linda Bassett) بریتانیالی اوْیونچو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Linda Bassett»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:بریتانیالی قادین اویونچولار
ماوریس، لوئیزیانا
ماوریس (اینگیلیسجه: Maurice, Louisiana) آمریکانین لوئیزیانا ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۸۹ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۱۵۰۵ نفر ایدی.
لانجیانوالی
لانجیانوالی (اینگیلیسجه:Langianwali) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ریک سافج
ریک سافج (اینگیلیسجه: Rick Savage) بریتانیالی شارکی یازیچی و موسیقیچی - هوی متال، هارد راک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ریک سافج ۲ دسامبر ۱۹۶۰ ‏ تاریخینده شفیلد شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
فاسکولوسوما لاچی
فاسکولوسوما لاچی (Phascolosoma leachii)  فیستیغیمسی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:فاسکولوسوماتیدا بؤلمه:فیستیغیمسی سوْلوجانلار
دانیل نیونان
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۵۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۷۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:سالزبری، قوزئی کارولینا دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
میلون دین اسلوتر
میلون دین اسلوتر (Milton Dean Slaughter) بیلیم اینسان. میلون دین اسلوتر نیواورلئان بیلیم‌یوردو (UNO) (Ph. D. 1974)دا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری مریلند، پارک بیلیم‌یوردو‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Milton Dean Slaughter»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
علی کندی (شوط)
علی کندی کندی ماکی بولگه‌سینین، یولاگلدی قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 39 نفر اهالی سی و 8 عائیله سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:شوط بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
یکاترینبورق مرکزی ایستادیومو
یکاترینبورق مرکزی ایستادیومو روسیه‌نین یکاترینبورق شهرینده بیر ایستادیوم دیر.
قایناقلار
بؤلمه:ایستادیوملار
جو هوفل
جو هوفل (اینگیلیسجه:Joe Hoeffel) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو.
پتر نرونها
پتر نرونها (اینگیلیسجه:Peter Neronha) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:رود آیلند دموکراتلاری
دروزدووو، وولوقدا اوبلاستی
دروزدووو، وولوقدا اوبلاستی (Drozdovo, Vologodsky District, Vologda Oblast Дроздово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
چوککولوککو، آلاباما
چوککولوککو (اینگیلیسجه: Choccolocco, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۳۲ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۸۰۴ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جان الوباج
جان الوباج (اینگیلیسجه: John Alvbåge) (دوْغوم:August 10, 1982 Gothenburg) بیر فوتبالیست. سوئد میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
مومتازون فوروات
مومتازون فوروات (آیوپاک آدی: (9R,10S,11S,13S,14S,16R,17R)-9-chloro-17-(2-chloroacetyl)-11-hydroxy-10,13,16-trimethyl-3-oxo-6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16,17-dodecahydro-3H-cyclopenta[a]phenanthren-17-yl furan-2-carboxylate, Mometasone furoate, Мометазон) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۴۲۷٫۳۶۱ دیر. متابولیسمی قاراجییرده باش وئریر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
قمینا دروینقا
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Drwinia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
لوبانیخا
لوبانیخا (Lobanikha Лобаниха) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
حمام قرقور
حمام قرقور (اینگیلیسیجه: Hammam Guergour) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
اورانیل فلورید
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Uranyl fluoride»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
ناقامانقالام. تیروچیراپالی دیستریکت
ناقامانقالام. تیروچیراپالی دیستریکت(اینگیلیسجه:Nagamangalam. Tiruchirappalli district) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
لی جی. کاب
'''لی جی. کاب''' (اینگیلیسجه: Lee J. Cobb) آمریکالی اوْیونچو. ۸ دسامبر ۱۹۱۱ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۴  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۱ فوریه ۱۹۷۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lee J. Cobb»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
عارف غلامی
عارف غلامی (گورگان April 19, 1997) ایرانلی فۇتبولچو. اوْ گورگان شهرینده آنادان اوْلوب و فۇتبولو سیپاهان-ایصفاهان فوتبول کولوبوندا باشلاییب.
اوْینادیغی تیم‌لر
عارف غلامی سیپاهان-ایصفاهان فوتبول کولوبو و ایران ۲۰ یاش آلتی میلّی فوتبول تاخیمیندا مئیدانا گئدیب
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی‌پدیا
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
فاسکولوسوما امبیقووم
فاسکولوسوما امبیقووم (Phascolosoma ambiguum)  فیستیغیمسی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:فاسکولوسوماتیدا بؤلمه:فیستیغیمسی سوْلوجانلار
قریقوری منکیو
قریقوری منکیو (اینگیلیسجه: Greg Mankiw) آمریکالی یازیچی و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو. پرینستون بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۵۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:کرنفورد، نیوجرسی دوغوملولار بؤلمه:ترنتون دوغولان یازیچیلار
بیق ایسکای، مونتانا
بیق ایسکای (اینگیلیسجه: Big Sky, Montana) آمریکانین مونتانا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۳۰۸ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
من دیلی
بؤلمه:دیللر
باتالووو
باتالووو (Battalovo Батталово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
سیمونه پروتا
سیمونه پروتا (اینگیلیسجه: Simone Perrotta) (دوْغوم:September 17, 1977 اشتون-آندر-لاین) بیر فوتبالیست. ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بیلی قیبونز
بیلی قیبونز (اینگیلیسجه: Billy Gibbons) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. بیلی قیبونز ۱۶ دسامبر ۱۹۴۹ ‏ تاریخینده هیوستون شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
ساری‌داش بؤلگه‌سی
سردشت بؤلگه‌سی و یا ساری داش بؤلگه‌سی یا دا سردشت شهریستانی ، باتی آذربایجان اوستانی ندا یئرلشیب. ساری داش شهری بۇ بؤلگه‌نین مرکزی‌دیر.
اهالی
۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نۆفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ بؤلگه‌ده ۱۰۵۵۶۹ نفر اهالی یاشاییرمیش‌لار.
بوکا (نووارا)
بوکا (نووارا) (ایتالیاجا: Boca, Novara) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۱۹۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۸۹ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
ساری‌داش بؤلگه‌سی
اینظیباطی بؤلمه‌لر
ایرانین اینظیباطی بؤلوم‌لری اساسیندا، بۇ بؤلگه ۲ بؤلوم، ۶ قصبه و ۳ شهردن تشکیل تاپیب دیر. بونلارین آدلاری بئله‌دیر:
بوکا (نووارا)
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
ساری‌داش بؤلگه‌سی
دین و دیل
بو بؤلگه‌نین اهالی‌سی عومومیت‌ده کورد دورلر و کورد دیلینه دانیشیرلار. کوردلردن سوْنرا تورکلرده آز سایی‌دا بۇ بؤلگه‌ده یاشاییرلار. تخمینی آمارلارا گؤره ساری‌داش بؤلگه‌سی‌نین ۹۴٪ اهالیسی کورد دورلر و سوران کوردجه‌سینه دانیشیرلار و سونی شافعی مذهبینه اینانجلاری وار. آیریجا بؤلگه‌نین ۵٪ اهالیسی ده تورک دورلر، تورک دیلینده دانیشیرلار و شیعه مذهبینه اینانجلاری وار. هابئله بؤلگه‌نین ۱٪ اهالیسی ده باشقا اتنیکلردن‌دیرلر.
بوکا (نووارا)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Boca, Novara»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
هئون (هیندوستان)
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
بوکا (نووارا)
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
رودوینوو
رودوینوو (چک‌جا: Rodvínov) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۷۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۴۴ نفر ایمیش و گونئی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rodvínov»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ساری‌داش بؤلگه‌سی
مریضخانالار
ساری‌داشین بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانی‌دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۴۳ده ۷۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوب‌دور. ایندیلیکده ۶۵ تخت ایله ایشله‌ایر. بیماریستان‌دا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار.
خاریجی لینکلر
بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
کاس یانسنز
کاس یانسنز (اینگیلیسجه: Cas Janssens) هولندلی فوتبال اوْیونچوسو و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
لیندون، ایلینوی
لیندون، ایلینوی (اینگیلیسجه:Lyndon, Illinois ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۴۸ نفر ایمیش و ۲٫۰۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و ایلینوی ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lyndon, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ایرلویل، آیووا
ایرلویل، آیووا (Earlville, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۴۲ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۱۲ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۵۷۰ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. ایرلویل دنیز سئوییه‌سیندن ۳۰۴ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
دادرا و ناقار هاولی
دادرا و ناقار هاولی (Dadra and Nagar Haveli) هیندوستان‌دا یئرلشیب. و ۴۹۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۴۲۸۵۳ نفر دیر.
جاسم الشیخ
جاسم الشیخ (اینگیلیسجه: Jasim Al-Shaikh) فوتبال اوْیونچوسو. بحرئین میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
دادرا و ناقار هاولی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dadra and Nagar Haveli»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
جاسم الشیخ
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
دادرا و ناقار هاولی
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:اوستانلار
بوقورودزکوی، روسیه
بوقورودزکوی، روسیه (Bogorodskoye, Moscow Oblast Богородское) روسیه اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سیدیر
فاسکولوسوما کونستلاتوم
فاسکولوسوما کونستلاتوم (Phascolosoma constellatum)  فیستیغیمسی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:فاسکولوسوماتیدا بؤلمه:فیستیغیمسی سوْلوجانلار
دموپولیس، آلاباما
دموپولیس، آلاباما (Demopolis, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴۶٫۷۸  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۷۴۸۳ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۱۵۰٫۰۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۳۷ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Demopolis, Alabama»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آلاباما شهرلری
بؤیوک قاراموراد
بؤیوک قاراموراد (تورکجه: Böyük Qaramurad) آذربایجان جومهوریتینین گده‌بی رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۲۶۸۴ نفر ایمیش.
یاسنی زوری
یاسنی زوری (Yasnye Zori Ясные Зори) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بیلقاراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:بیلقاراد کندلری
ماقهی دیلی
ماقهی دیلی (اینگیلیسی‌جه: Magahi language، عرب‌جه: لغة ماجادهي، فارسجا: زبان ماگهی) ۱۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر.
بؤلمه:دیللر
دیپورتیوو کالی ایدمان کولوبو
دیپورتیوو کالی ایدمان کولوبو (اینگیلیسی‌جه: Deportivo Cali) بیر فوتبال کولوبودور. Categoría Primera A دَسته‌سینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۵۲٬۰۰۰ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
بؤیوک قاراموراد
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
اواکلاون-سونوییو، کانزاس
اواکلاون-سونوییو (اینگیلیسجه: Oaklawn-Sunview, Kansas) آمریکانین کانزاس ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۳۱۳۵ نفر ایدی.
دیپورتیوو کالی ایدمان کولوبو
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Deportivo Cali»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اورانیل فرمات
اورانیل فرمات (Uranyl formate) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگ‌لی تۇز حالتینده تاپیلار.
دیپورتیوو کالی ایدمان کولوبو
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال کولوبلاری
اورانیل فرمات
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Uranyl formate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
سکوژتس (ماسوویان)
سکوژتس (ماسوویان) (لهیستانجا: Skórzec, Masovian Voivodeship) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1069 نفر ایمیش.
اورانیل فرمات
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
سکوژتس (ماسوویان)
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Skórzec, Masovian Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
باقاور (هیندوستان)
باقاور (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Baghaur) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ماساشی تاشیرو
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
علی گوشاد فیکری مزرعه سی
اهالی
علی گوشاد فیکری مزرعه سی 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، 116 نفر اهالی سی وار. بو كندین اهالی تورك دور لر و آذربایجان توركجه سی نده دانیشیرلار.
ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
قایناقلار
بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی
سلفریج، قوزئی داکوتا
سلفریج، قوزئی داکوتا (Selfridge, North Dakota) آمریکانین قوزئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 1.42 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 160 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:قوزئی داکوتا ایالتین شهرلری
میلفورد ولپاف
میلفورد ولپاف (Milford H. Wolpoff) آمریکالی بیلیم اینسانی. میلفورد ولپاف ایلینوی بیلیم‌یوردو، اربانا-شمپیندا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری میشیقان بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Milford H. Wolpoff»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
مسعود غلامعلی‌زاد
l
مسعود غلامعلی‌زاد (September 6, 1979) ایرانلی فۇتبولچو. و فۇتبولو ملوان فوتبول کولوبوندا باشلاییب و قاپیچی کیمی چیخیش ائدیب. اوْ صبای قوم فوتبال کولوبونا گلندن اؤنجه پئیکان فوتبال کلوبوندا اوْینامیش‌دیر
اوْینادیغی تیم‌لر
مسعود غلامعلی‌زاد ملوان فوتبول کولوبو، پئیکان فوتبال کلوبو، صبای قوم فوتبال کولوبو و پاس همدان فوتبول کولوبوندا مئیدانا گئدیب
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی‌پدیا
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
چاندپالی
چاندپالی(اینگیلیسجه:Chandepally) هیندوستان اؤلکه‌سینین تلانقانا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
المپیک فیشت ایستادیومو
المپیک فیشت ایستادیومو Олимпийский стадион «Фишт» روسیه‌نین سوچی شهرینده بیر ایستادیوم دیر.
قایناقلار
بؤلمه:ایستادیوملار
موزتوووی
موزتوووی (Mostovoye Мостовое) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آمور اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آمور کندلری
ایستلا، پورتو ریکو
ایستلا (اینگیلیسجه: Stella, Puerto Rico) آمریکانین پورتو ریکو ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۰۸۸ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
فاسکولوسوما دماننی
فاسکولوسوما دماننی (Phascolosoma demanni)  فیستیغیمسی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو.
ای. جی. مارشال
'''ای. جی. مارشال''' (اینگیلیسجه: E. G. Marshall) آمریکالی اوْیونچو. ۱۸ ژوئن ۱۹۱۴ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۴  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۴ اوت ۱۹۹۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1945 - 1998 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
فرمونت، قوزئی کارولینا
فرمونت (اینگیلیسجه: Fremont, North Carolina) آمریکانین قوزئی کارولینا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۱۲۶۵ نفر ایدی.
ای. جی. مارشال
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«E. G. Marshall»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ارنان قاویریا
ارنان قاویریا (اینگیلیسجه: Hernán Gaviria) (دوْغوم:November 27, 1969 Carepa) بیر فوتبالیست. کولومبیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
فاسکولوسوما دماننی
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا
ارنان قاویریا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
فرمونت، قوزئی کارولینا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
فاسکولوسوما دماننی
قایناقلار
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:فاسکولوسوماتیدا بؤلمه:فیستیغیمسی سوْلوجانلار
دلتا، میزوری
دلتا، میزوری (اینگیلیسجه:Delta, Missouri ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۳۸ نفر ایمیش و ۱٫۰۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۰۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و میزوری ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Delta, Missouri»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
پیاندا، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:آرخانقلسک کندلری
هزتر، لوئیزیانا
هزتر (اینگیلیسجه: Hester, Louisiana) آمریکانین لوئیزیانا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۴۹۸ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
دهامشه
دهامشه (اینگیلیسیجه: Dehamcha) الجزاییر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
کومبی ستلمنت، فلوریدا
کومبی ستلمنت، فلوریدا (اینگیلیسجه:Combee Settlement, Florida ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۴۳۶ نفر ایمیش و ۵٫۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و فلوریدا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سوسای قیشلاق (خاچماز)
سوسای قیشلاق (خاچماز) (تورکجه: Susayqışlaq, Khachmaz) آذربایجان جومهوریتینین خاچماز رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۳۰۳ نفر ایمیش.
فرانک بی. ویلیس
'''فرانک بی. ویلیس''' (اینگیلیسجه:Frank B Willis) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. دلاوار شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
سوسای قیشلاق (خاچماز)
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
فاسکولوسوما کساسپراتوم
فاسکولوسوما کساسپراتوم (Phascolosoma exasperatum)  فیستیغیمسی سوْلوجانلار تیپینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی پدیا
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:فاسکولوسوماتیدا بؤلمه:فیستیغیمسی سوْلوجانلار
فرانک بی. ویلیس
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:اوهایو سناتورلار بؤلمه:اوهایو جومهوریتچیلر
دانیل دی. بارنارد
'''دانیل دی. بارنارد''' (اینگیلیسجه:Daniel D Barnard) آمریکالی وکیل و سیاستچی ویلیامز کالجی دا درس اوْخویوب.
اورانیل سولفات
اورانیل سولفات (Uranyl sulfate) بیر شیمیایی ماده. اورانیل سولفات سولفات‌لار گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Uranyl sulfate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
عین الدفلی اوستانی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aïn Defla Province»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:اوستانلار
اوساسیو
اوساسیو (ایتالیاجا: Osasio) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۲۸ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Osasio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
پولام سومدا
پولام سومدا(اینگیلیسجه:Pulam Sumda) هیندوستان اؤلکه‌سینین اوتاراکند ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۳۱۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تری ال. پونت
'''تری ال. پونت''' (اینگیلیسجه: Terry L. Punt) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و پنسیلوانیا ایالتین سناتور ایدی. ۱۹۴۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۰۹ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۰۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
پربن الکیر لارسن
پربن الکیر لارسن (اینگیلیسجه: Preben Elkjær) بیر فوتبالیست.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بیت ویلیس
بیت ویلیس (اینگیلیسجه: Pete Willis) بریتانیالی شارکی یازیچی و موسیقیچی - هوی متال، هارد راک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. بیت ویلیس ۱۶ فوریه ۱۹۶۰ ‏ تاریخینده شفیلد شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
کومائونی دیلی
کومائونی دیلی (اینگیلیسی‌جه: Kumaoni language، فارسجا: زبان کومائونی) ۲٫۴ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر. هیندوستان, نپال اؤلکه‌سینده دانیشیلیر. هیند اوروپا دیللرینه باغلی بیر دیل‌دیر. کیریل الیفباسی ایله یازیلیر.
بؤلمه:دیللر