cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خریستیانلیغین یارانماسی
یارانما اؤنجه‌سی
بۇ جور آجیناجاق‌لی وضعیت‌دن چیخماق اۆچون ایمپراتورلوغودا یاشایان خالق کۆتله‌لری اؤز اۆمیدلرینی داها چوْخ دینلره باغلاییردیلار. بۇ سبب‌دن ده یهودی خالقی آراسیندا ایسراییلی خلاص اد‌ن مسیحین گلیشینین یاخین اوْلدوغو ایده سی گئنیش یاییلمیش‌دی. حتی اوْ زامانلار بیر نئچه شخص اؤزلرینی مسیح اعلان اد‌رک عصیان اتمه‌یه جهد اتسه‌لر بئله، سوْن‌دا فعالیّتلری مغلوبیت ایله نتیجلنمیش‌دی.
عیسینین پیغمبرلیگی
بۇ جور گرگین اجتماعی-سیاسی دوروم‌دا، یهودیلر آراسیندا عیسی آدلی بیر آدام پیغمبرلیک اد‌رک، بیر سیرا ینی دینی و اتیک پرینسیپلری ایفاده اتمیش‌دیر. اوْ، قدیم یهودی دینینین بعضی موددهالارینا ینی باخیشلارلا چیخیش اتمیش‌دیر. روایتلره گؤره عیسی اؤزونو بیر مسیح کیمی تقدیم اتمیش‌دی. عیسی پیغمبرین بیزیم زمانه‌میزه گلیب چاتمایان، اینجیل آدلی ایلاهی کیتاب گتیردیی حاقیندا روایتلر اوْلسا دا، اصلینده بۇ کیتاب یالنیز شیفاهی اوْلاراق اوْنون طلبه‌لرینه (هواریلره) معلوم ایدی. چونکی بۇ گون مؤوجود اوْلان مۆختلیف اینجیل آدلی کیتابلارین عیسیدان سوْنرا یونان دیلینده یازیلمیش‌دیر. هالبوکی عیسینین یونان دیلینده دانیشا بیلمه‌سی حاقیندا هچ بیر معلومات یوخ‌دور.
عیسینین فعالیّتین‌دن ناراضی‌ اوْلان یهودی کاهینلری چوْخ چکمه‌دی کی، عیسینی اؤلدورمک فیکرینه دۆشدولر و بۇ ایشی حیاتا کچیرمک اۆچون روم ایمپراتورلوغونون فیلیسطین‌ده اوْلان جانیشینینه مراجعت ائتدیلر. مقصد ایسه عیسینین ایسرای‌لی خلاص اد‌ن مسیح اوْلمادیغینی ثبوت ائتمک ایدی. چونکی، مغلوب اوْلان آدام مسیح اوْلا بیلمزدی. مسیح یالنیز خالقی خلاص اد‌ن آدام اوْلمالی ایدی. بۇ مقصدلرینه نایل اوْلماق‌دان اؤترو ایسه، اوْنلار آز سوْنرا اعلان ائتدیلر کی، عیسینی توتوب موهاکیمه اتدیک‌دن سوْنرا چارمیخا چکه‌رک اعدام ائتمیشدیرلر. بئله بیر حادثه‌نین باش وردیینین، حتی شاهیدلرینین بئله اوْلدوقلاری باره‌ده معلوماتلار کریستیان عنعنه‌سین‌ده ده اؤز تصدیقینی تاپ‌دی.
آنجاق، عئینی زامان‌دا، عیسینین اؤلومو خبرینین حقیقته اۇیغون اوْلماماسی دا ادعا ائدیلیردی. بئله کی، عیسینین آردیجیللارین‌دان بعضیلری اوْنون اؤلومونه اینانمیردیلار. اوْنلاردان بعضیلری دییردیلر کی، عیسینین چارمیخ‌دا اوْلماسی یالنیز بللی آداملارین گؤزونه گؤرسنمیش‌دیر و خیال‌دان باشقا بیر شی دییل‌دیر. اصلینده ایسه اوْ اعدام ادیلممیش‌دیر. بونا اینانان باشقا تریقتلرین آردیجیللاری ایسه حساب ادیردیلر کی، عیسی اعدام‌دان قاباق قیب اوْلدوغون‌دان (گؤیلره چکیلدیین‌دن) اوْنون یرینه باشقا بیر آدام اعدام اوْلونموش‌دور. قئید ادک کی، بۇ جور فیکیرین عکس اوْلوندوغو ۲-جی یوز ایللیه عایید اوْلان "بؤیوک سیفین ایکینجی ریساله‌سی" آدلی آپوکریفیک اینجیل میصرده تاپیلمیش‌دیر روسجا: Второй трактат Великого Сифа // Перевод Егоренкова И.С. (СПб، Филиал ИВ РАН). بیر چوْخ آپوکریفیک (رسمی کلیسا طرفیندن تانینمایان) اینجیللرده ایسه عیسی عادی اینسانی حیات طرزی آپاران بیر پیغمبر کیمی تصویر اوْلونور. اوْنون حتی بیر قادینلا اوله‌نمه‌سی حاقیندا ایشاره‌لاره ده راست گلمک اوْلار.
پارشینو، وولوقدا اوبلاستی
پارشینو، وولوقدا اوبلاستی (Parshino, Gryazovetsky District, Vologda Oblast Паршино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
خریستیانلیغین یارانماسی
عیسینین پیغمبرلیگی
بئله‌لیکله، عیسینین آردیجیللاری آراسیندا اوْنون اؤلومو، و یا قیبه چکیلمه‌سی حاقیندا هامی اۆچون بیر اوْلان اینانجی اوْلمامیش‌دیر. داها سوْنرالار عیسینی آرتیق پیغمبر کیمی قبول اتمیش بعضی یهودیلر، اؤز عقیده‌لرینی روم ایمپراتورلوغونون چشیدلی یرلرین‌ده یایماغا باشلادیلار. اوْ زامان چوْخ‌لو سایدا دینی تبلیغات‌چیلار بۇ ایشی حیاتا کچیرمه‌یه باشلادی. نتیجه‌ده ایسه، درین معنوی بحران کچیره‌ن روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف سوسیال طبقه‌لری آراسیندا  یئنی‌لشمیش یهودی دینینه مییللر گونو-گون‌دن آرتماغا باشلامیش‌دی.
پارشینو، وولوقدا اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
خریستیانلیغین یارانماسی
هواری پاولوسون فعالیّتی
بۇ کیمی تبلیغات‌چیلاردان بیری، تعلیمین یاییلماسی ایشین‌ده بؤیوک رولو اوْلان شاول (پاولوس) آدین‌دا بیر یهودی اوْلموش‌دور. اوْ، اؤنجه آنتی‌وخییادا، سوْنرا ایسه بوتؤولوک‌ده کیچیک آسیا یاریماداسین‌دا تبلیغات آپارسا دا، بۇ تعلیمی هچ ده اؤز ایلکین شکلین‌ده ساخلاماییب، اوْنو اؤزون مخصوص بیر شکیل‌ده یوزاراق، ینی بیر کیفیت‌ده تقدیم اتمیش‌دیر. بئله کی، پاولوس آنلاییردی کی، یهودی خالقینین دینی و یهودی پیغمبری اوْلان عیسینین تعلیمی رومنین باشقا خالقلاری آراسیندا اؤزونون ایلکین فوْرماسین‌دا یاییلا بیلمز. مسئله بون‌دادیر کی، اوْ خالقلار قدیم مدنیته مالیک ایدیلر و یهودی عنعنه‌سی و دۆشونجه طرزی اوْنلار طرفیندن قبول ادیله بیلمزدی. اوْنا گؤره ده پاولوس، بۇ تعلیم‌ده اوْلمایان بیر چوْخ ینی ایدیالارلا چیخیش اتمه‌یه باشلادی. فاکتیکی اوْلاراق، اوْ عیسینین تعلیمینی یونان و روم دۆشونجه طرزینه و تاریخی عنعنه‌سینه اۇیغونلاش‌دیریردی. اوْ عیسینین ایلاهیلشدیریلمیش اوْبرازینی تبلیغ ادیردی. بئله‌لیکله ده پاولوسون تبلیغاتین‌دا عیسی اؤلومون‌دن سوْنرا یئنی‌دن دیریله‌ن، گوناهلاری سیله‌ن بیر تانرینین اوْغلو کیمی تقدیم ادیل‌دی.
پاولوسون فعالیّتین‌ده دقتی چکه‌ن باشقا بیر ماراقلی مقام ایسه، اوْنون یهودی قانونونا عمل ادیلمه‌سینی واجیب حساب اتمه‌مه‌سی ایدی. محض بۇ جور یئنی‌لیکلرین دینه گتیریلمه‌سینه گؤره پاولوسلا یهودی ایساویلر (عیسینین یهودی آردیجیللاری) آراسیندا ایختیلافلار باش ورمیش‌دی. اما، باشقا طرف‌دن، بوتپرست روملیلار ایلاهیلشدیریلمیش و اؤلومون‌دن سوْنرا دیریلمیش عیسی ایدیاسینی داها یاخشی منیم‌سه‌دیلر. چونکی، روملیلار آراسیندا بونا اوْخشار اینانجلار گئنیش یاییلمیش‌دی. اوْنلار قدیم زامانلاردان اؤل‌ن و دیریله‌ن، اوْغول‌لو-قیزلی تانریلارا اینانیردیلار.
ایلک مسیحی ایجماع لاری
طریقت
روم ایمپراتورلوغونون چشیدلی بؤلگه‌لرین‌ده عیسینین ایلک آردیجیللاری ییغین‌جاقلارینی کچیریردیلر و اؤزلری بوتپرست‌لییه قارشی اعتراض سسلرینی اۇجالدیردیلار. عیسینی اوْنلار خریستوس آدلان‌دیریردیلار. بۇ سؤز ایسه یهودیلرین «ماشیاخ» (مسیح) سؤزونون یونانجایا ترجومه‌سی‌دیر.
سوْنرالار ایلک یهودی خریستیانلار بیر نئچه طریقته پارچالان‌دیلار. ایسرایل‌ده قدیم یهودی قانونونا ریایت اد‌ن و عئینی زامان‌دا عیسینی پیغمبر کیمی قبول اد‌نلر نصرانیلر (نازوری) کیمی تانینیردیلار. بئله کی، اوْنلار عیسینین تانری کیمی دییل، پیغمبر کیمی قبول ادیر، پاولوسو ایسه عیسی تعلیمینی تحریف اد‌ن بیر آدام کیمی تقدیم ادیردیلر. سؤزو گئدن ایلک ایساوی قروپلاری بیر طرف‌دن یهودی قانون و عنعنه‌سینه صادق ایدیلر، دیگر طرف‌دن ایسه، عیسینی مسیح کیمی قبول اتمیش‌دیلر. بونا گؤره علمی ادبیات‌دا اوْنلارا یهودی خریستیانلاری دییرلر.
دوکتلر آدلان‌دیریلان داها بیر طریقتین آردیجیللاری ایسه حساب ادیردیلر کی، عیسی، اصلینده، بیر جیسمانی شکیل‌ده بۇ دونیادا مؤوجود اوْلمامیش‌دیر. بونا گؤره ده اوْ اؤلوب سوْنرا ایسه دیریله بیلمزدی.
بۆتون بۇ طریقتلر مسیحیتین تاریخین‌ده اۇزون مدت یاشایا بیلمه‌ییب، تدریجاً آرادان چیخمیشدیرلار. سوْنرالار اوْنلاری حتی قانون‌دان کنار حساب ادیردیلر. بونلاردان فرق‌لی اوْلاراق، پاولوس طرفیندن اساسی قۇیولموش دینی دونیاگؤروشو ایسه، رومدا تدریجه‌ن یاییل‌دی و بۇ گون ده مۆعاصیر کریستیان تعلیمینین اساسینی تشکیل ادیر.
مسیحیتین رومدا یاییلماسی
روم ایمپراتورلوغوسین‌دا خریستیانلیغ اوّلجه کؤله‌لر، یوخسوللار آراسیندا یاییلیردی. دؤزولمز دوروم‌دا یاشایان بۇ آداملار خریستیانلیغ‌دا نجات یولونو تاپیردی، بۇ ایدیا اوْنلارا معنوی ییئجئک وریردی.
سوْنرا کریستیان‌لیغی تدریجه‌ن وارلی زومره‌لرین نماینده‌لری ده قبول اتمه‌یه باشلادیلار. مسئله بون‌دادیر کی، روم ایمپراتورلوغوسین‌دا قدیمی یاییلمیش بوتپرست اینانجلار آرتیق جمعیت‌ده تأثیر گۆجونو ایتیرمیش‌دی. اوْنلار روم ایمپراتورلوغوسین‌دا حؤکم سۆرنادالتسیزلیین و ایستیبدادین رمزینه چوریلمیش‌دی. بونا گؤره ده ایمپراتورلوغودا چشیدلی غیری-قدیمی دینلر یاییلمیش‌دی. اوْنلارین آراسیندا میصر تانریلاری ایسیس و اوْسیریس، ایران تانری‌سی میترانین کولتلارینی خصوصیله قئید ائتمک لازیم‌دیر. بئله کی، بیر واختلار اوْنلار خریستیانلیغلا جدی رقابت آپاریر، حتی بعضی آراشدیرما‌چیلارا گؤره، مثلاً میترایزمین بعضی اینانجلاری سوْنرالار خریستیانلیغا داخیل اوْلموش‌دور. بئله کی، مثلاً، اؤل‌ن و دیریله‌ن تانری ایده سی میترایزمین اساسلارینلان بیری ایدی. لاکین سوْن‌دا خریستیانلیغ بۇ رقابت‌دن غالیب چیخا بیل‌دی.
مسیحیتین دؤولت دینینه چویریلمه‌سی
رومدا گئنیش خالق کۆتله‌لری طرفیندن مسیحیتین قبول ادیلمه‌سی پروسسی کلیسا‌نین و کشیش زومره‌سی اوْلان کلروسون (یپیسکوپلار، آرخیپیسکوپلار و س.) یارانماسی ایله نتیجه‌له‌ن‌دی. گتدیکجه بۇ دین‌ده تشکیلاتلانما پروسسی گۆجلندی و اوْنون یاپیسال(ساختار)لاری ایمپراتورلوغونین اجتماعی-سیاسی حیاتین‌دا آپاریجی رول اوْیناماغا باشلادی. ایمپراتور کونستانتین (جونستانتینوس) (۳۰۶-۳۳۷) حاکمیّتی زامانی ایسه، کلیسا‌لرین دؤولت ماراقلارینا قوللوق اتمه‌سی آماچ ایله، خریستیانلیغ رسمی دؤولت دینی اعلان ادیل‌دی. بۇندان سوْنرا بۆتون بوتپرست مبدلرینین باغلاماسی پروسسی باشلان‌دی. سوْن‌دا ۴۵۱-جی ایلده کالکدون اکومنیک کلیسا مجلیسی سوْن اوْلاراق رومنین هم غربین‌ده، هم ده شرقین‌ده کریستیان‌لیغی رسمی دؤولت دینی کیمی تصدیق اتدی.
بوتپرست‌لیکله موباریزه
قئید ائتمک لازیم‌دیر کی، خریستیانلیغلا بوتپرستلیین موباریزه‌سی تکجه ایدولوژی موباریزه موستوی‌سین‌ده آپاریلمیردی. مثلاً، ایمپراتورلاردان نرون (۵۴-۶۸)، دومی‌سیان (۸۱-۹۶)، ترایان (۹۸-۱۱۷)، مارک آورلیوس (۱۶۱-۱۸۰)، سپتیمیوس سور (۱۹۳-۲۱۱)، ماکسیم (۲۳۵-۲۳۸)، والریان (۲۵۳-۲۶۰)، دیالکتیان (۲۸۴-۳۰۵) اؤز حاکمیّتلری زامانی خریستیانلارا قارشی تعقیبلر و زوراکی‌لیقلار حیاتا کچیرمکله یاددا قالمیشدیرلار. بونون اساس سببی ایسه، خریستیانلارین ایمپراتورلاری تانری کیمی تانینمامالاری ایدی.
خریستیانلیغا قارشی بیر چوْخ روم فیلوسوفلاری، مۆتفکّیرلری ده چیخیش ادیردیلر. اوْنلارین آراسیندا اپیکتت، سلس، مارک آورلیوس، پورفیریوس خصوصیله سچیلمیشدیرلر. بئله کی، اوْنلار داها چوْخ آنتیک ارثین اساسین‌دا خریستیانلیغلا رقابت اد‌جک بیر عقیده اوْرتایا چیخارتماق ایستییردیلر. آنجاق نوپلاتونیزم (ینی پلاتوچولوق) فلسفه‌سینین سیماسیز و رال حیات‌دان اۇزاق اوْلان واحید آنلاییشی و تانری پانتونلاری مونوتیزمین دیری و شخصیت اوْلان تانری‌سی ایله آیاقلاشا بیلمه‌دی. اوْنا گؤره ده اوْنلارین دینی-فلسفی تعلیملرینین عؤمرو قیسا اوْلدو.
اؤز نؤوبه‌سین‌ده خریستیانلیغ دا غالیب گلن‌دن سوْنرا بوتپرست‌لییه قارشی هوجوما کئچدی. بئله کی، بوتپرستلرین مبدلری محو ائدیلیر، کاهینلری اؤلدورولور، ادبیاتلاری ایسه یاندیریلیردی. مثلاً، ۲-جی فودوسیوسون و ۳-جو والنتینین امری ایله ۴۴۸-جی ایلده پورفیریوسون مشهور «خریستیانلارین علیهینه» کیتابی تونقاللاردا یاندیریلمیش‌دی.
مسیحیتین پارچالانماسی
آنجاق، یوخاری‌دا قئید ادیلدیی کیمی، بوتپرست‌لییه غالیب گلن مسیحیتین اؤزون‌ده ده مۆختلیف تریقتلرین یارانماسی پروسسی داها دا درینلشیر و بۇ پروسس خریستیانداخی‌لی ضدیتلرین درینلشدیریجی بیر فاکتورونا چوریلیر. بیر قایدا اوْلاراق بۇ موباریزه‌ده ایمپراتورلار و حاکمیّت طرفیندن دستک‌لنه‌ن جریان نماینده‌لری اوْرتودوکسال، باشقالاری ایسه هرتیک آدلاندیریلیردی و رسمی کلیسا آرتیق هرتیکلرین تعقیبینه باشلادی. ضدیتلرین اساس مؤوضوعسو ایسه عیسینین طبیعتینه موناسیبت‌ده فرق‌لی مؤقعلرین مؤوجود اوْلماسین‌دان ایر‌لی گلیردی. بۇ پروبلمه خریستیانلیغ‌دا خریستولوگییا دئییلیر.
بئله‌لیکله ده کریستیان کلیسا‌سینین دؤولت دینینه چویریلمه‌سی، احکاملارینین تثبیت اوْلونماسی و هرتیکلری دامغالایاراق یالنیز بیر رسمی خطین دوزگون اوْلماسی فیکرینی تصدیق ائتمک اۆچون کلیسا ییغین‌جاقلارینین چاغیریلماسی پروسسی باشلان‌دی.
ایستینادلار
بؤلمه‌:خریستیانلیغ بؤلمه‌:مسیحیتین تاریخی بؤلمه‌:تاریخ
بؤلمه:دین
دونالد کارسیری
دونالد کارسیری (اینگیلیسجه: Donald Carcieri) آمریکالی ایش آدامی و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو. براون بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۴۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:آمریکالی بانکچیلار بؤلمه:جاماییکاداکی آمریکالی غوربتچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:ایست قرینویچ، رودآیلند دوغوملولار
هوبارت بی. بیجلوو
'''هوبارت بی. بیجلوو''' (اینگیلیسجه:Hobart B Bigelow) آمریکالی سیاستچی.
کالوادی دارکاروادی
کالوادی دارکاروادی(اینگیلیسجه:Kalewadi Darekarwadi) هیندوستان اؤلکه‌سینین مهاراشترا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مراتی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قوس لیک، آیووا
قوس لیک، آیووا (Goose Lake, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۸۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۴۰ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲۸۹٫۶ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. قوس لیک دنیز سئوییه‌سیندن ۲۱۰ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ریتا قوئررا
ریتا قوئررا (اینگیلیسجه: Rita Guerra) شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، پاپ راک، ریتم اند بلوز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ریتا قوئررا ۲۲ اوْکتوبر ۱۹۶۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
دانقتسه
دانقتسه (لهیستانجا: Dańce) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و لوبلین اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
دانیل ن. لی
'''دانیل ن. لی''' (Danielle N. Lee) بیلیم اینسان. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کرنل بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ جانلی بیلیم ساحه‌سینده چالیشیب.
دانقتسه
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dańce»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
دانیل ن. لی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Danielle N. Lee»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
ایران یهودی‌‌‌لری
ایران یهودی‌‌‌لری (اینگیلیسی‌جه: Persian Jews، عرب‌جه: يهود فرس، آنادولو تورکجه‌سی: Parsim، فارسجا: یهودیان ایرانی) - بیر قومی گروه.
قایناقلار
بؤلمه:خالقلار
داین فاینستاین
داین فاینستاین (اینگیلیسجه:Dianne Feinstein) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر بؤلمه:کالیفورنیا دوغوملو فعاللار بؤلمه:کالیفورنیا دموکراتلاری بؤلمه:یهودی خانیم سیاستچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:کالیفورنیا سناتورلار
آوروپا جویورو
آوروپا جویورو (Roe deer، ، Karaca، Европейская косуля، Reh) جوتدیرناقلیلار دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
گؤرونتولر
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:جوتدیرناقلیلار بؤلمه:ممه‌لیلر
فورت سامنر، نیو مکزیکو
فورت سامنر، نیو مکزیکو (اینگیلیسجه:Fort Sumner, New Mexico ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۰۳۱ نفر ایمیش و ۸٫۶۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۲۲۹ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و نیومکزیکو ایالتینده یئرلشیب.
جیمز هلند (فوتبالیست)
جیمز هلند (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: James Holland (footballer)) (دوْغوم:May 15, 1989 نیوکاسل، یئنی گونئی ولز) بیر فوتبالیست. اوسترالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
فورت سامنر، نیو مکزیکو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fort Sumner, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
جیمز هلند (فوتبالیست)
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:سنترال کوئست مارینرز کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ازد الکمار کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ایسپارتا روتردام کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:نیوکاسل یونایتد جتس کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ایستریا وین کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اماس‌وی دویسبورق کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ادلاید یونایتد کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
فورت سامنر، نیو مکزیکو
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
پیر مائوروی ایستادیومو
پیر مائوروی ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Stade Pierre-Mauroy) وینو دسک شهرینده بیر ایستادیومدور. 2012 ایلینده تاسیس اوْلونوب. لیل تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومی‌لیکده ۵۰٬۱۸۶ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stade Pierre-Mauroy»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایستادیوملار
۲۰۰۴-جو ایلده عراق
بۇ مقاله ۲۰۰۴-جو ایلینده عراقدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
تیاپرید
تیاپرید (آیوپاک آدی: N-[2-(diethylamino)ethyl]-2-methoxy-5-methylsulfonylbenzamide, Tiapride, Тиаприд) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۲۸٫۴۲۷ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۲٫۹–۳٫۶ ساعات زامان آپاریر. تیاپرید آنتی سایکوتیک‌ یا ضد روان پریشی اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
کروزبی، مرزیساید
کروزبی، مرزیساید (اینگیلیسی‌جه: Crosby, Merseyside) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 51789 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
کن مییاجیشیما
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
درای ران، باتی ویرجینیا
درای ران، باتی ویرجینیا (اینگیلیسجه:Dry Run, West Virginia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و باتی ویرجینیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dry Run, West Virginia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
تربستویتس
تربستویتس (چک‌جا: Třebestovice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۱۰ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۳٫۳۷ کیلومتر موربّع ایدی و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Třebestovice»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کونیتوپی (دوغو پراق)
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Konětopy (Prague-East District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
وایت راک، نیومکزیکو
وایت راک، نیومکزیکو (White Rock, New Mexico) آمریکانین نیومکزیکو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۸٫۶  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۷۲۵ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۳۰۴٫۸ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۹۴۰ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«White Rock, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:نیومکزیکو ایالتین شهرلری
براد تابک
براد تابک (اینگیلیسجه:Brad Tabke) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو. آیووا ایالتی بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:مینسوتا دموکراتلاری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
لیدی قاقا
لیدی قاقا (اینگیلیسجه: Lady Gaga) آمریکالی موغنی، یازیچی و اوْیونچو ۲۰۰۱–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lady Gaga»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار بؤلمه:۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:21st-century American actresses بؤلمه:21st-century American pianists بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی شارکیچیلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین شارکیچیلار بؤلمه:21st-century women writers بؤلمه:نیویورک دوغوملو قادین اویونچولار بؤلمه:American contraltos بؤلمه:American dance musicians بؤلمه:American female pop singers بؤلمه:American female songwriters بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار بؤلمه:American music video directors بؤلمه:American performance artists بؤلمه:American pop pianists بؤلمه:American pop rock singers بؤلمه:American synthpop musicians بؤلمه:American television actresses بؤلمه:American women activists بؤلمه:American women in business بؤلمه:American women in electronic music
چیواته
چیواته (ایتالیاجا: Civate) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۰۰۸ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۶۹ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Civate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
آنا ماریا رودریقوز (سیاستچی)
آنا ماریا رودریقوز (اینگیلیسجه:Ana Maria Rodriguez (politician)) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. میامی شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. اولوسلارآراسی فلوریدا بیلیم‌یوردو و نوا ساوت‌ایسترن بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:فلوریدا جومهوریتچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:میامی، فلوریدا دوغوملولار بؤلمه:۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
لماس
لماس (ایسپانجا: Lomas de Campos) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پالنسیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۱۷ کیلومتر موربّع دیر. ۸۱۶ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۵۳ نفر دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lomas»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
کیرجیزکی
کیرجیزکی (Kirgizki Киргизки) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
آستامال
دیل
آستامال لیلار آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار.بو کند ین یئر آدلاری تام بو دیلده اولوبدور.آستامال لهجه سینده "چ" و "ج"و "او" (قیسا او)سسی بیر آز فرقیلی دیر..اونلار دانیشیقلاریندا دیلمیزده اولان "اینجه قالین"قانونون چوخ واخت رعایت ائتمیرلر و دیل لری چوخ اینجه له شیر.گونئی آذربایجاندا اوسکولولر و ماکی لی لار دا آستامال لیلار کیمی دانیشیرلار. . آستامال لین گوجلو فولکوریک ادبیاتی واردیر.بو کندین قاری قادین لاری و آغ ساققال کیشی لری هرسی آذربایجان آغیز ادبیاتیندا بیر جانلی کیتابلاردیرلر.تورک کولتورونه باغلی بوتون حماسه ای و اسطورای و لیریک داستانلار آز زامانلار قاباق اونلاریندا کورسی باش لاریندا دئیلرمیش..تاسف ایله ایندکی نسیل اونلاری چوخ بیلمیر.تپه گوز ناغیلی،کور اوغلو،اصلی کرم،عاشیق قوربانی،عباس توفارقانلی داستلاری هله ده چوخلو آستامال لی لارین مشترک بیلدیک لری ناغیل لاردان دیر. آستامالدا چوخ زنگین بایاتی و اوخشامالار واردیر.بیر گون بو کند غیرتلی بالاریندان بیریسی بو سینه لر ده حبس اولونموش گوجلو بایاتی لاری کاغاذ اوستونه گتیرسه اوندا اونلارین نه قدر اینج روحلو و درین باخیشلی اولدوقلاری اوزه چیخاجاقدیر.
سوی
آستامال آذربایجانین گوبگه گینده یئرلشن قاراداغین ان اسکی و قدیمی کند لریندن بیر ی دیر.بو کندین طبیعیتی دوْکتور علی سیاهپوش"ون "پیدایش تمدن در آذربایجان "کیتاب یندا وصف ائتدگی اقلیم و طبیعته مالیک اولدوغونا گؤره ان قدیم اینسان یاشایشلاریندان اولوبدور.بو کندین اوجقار داغلاری،آغاجلی مئشه لری،اوتلو کیچک لی داغلاری درلری،یوخاری سی یایلاق،آشاغاسی قیشلاق اولدوغونا گؤره بو ایستعداد دا مالیک اولمساسینا سبب و اونون نئچه باستانی تپه اؤزونده یئرلشمه سی بونا جانلی بیر سند دیر بو کندی ده تاپیلان قبرلر و یئر آلتی اشیاء لار بورانین تورک تمدون حوزه سینده یئرلشدیغین گوستریر نییه کی بوتون الئمنت لر اورتا آسیا و بین النهرین ده تاپیلان ائلمنت لر کیمی دیر. کند اهالی‌سی آذربایجان دا ائرمیزدان اوول ۳۰۰۰ ده یاشامیش قوتتی طایفا بیرلیک‌لری‌نین بیر طایفاسی اولان آس طایفاسیندان دیرلار. تورک سوی‌لو اولوب بورا لاردان کئچیب بین‌النهرین تمددونونو یارادان تورک طایفالار ایله قرابت‌لری اولوب‌دور..
ایران هیندیلری
ایران هیندیلری ، - بیر قومی گروه چوْخ‌لاری تهران دا یاشاییرلار.
آستامال
ائتومولوژی
آستامالین معناسی حاقییندا ۳ فیکیروار:
ایران هیندیلری
گؤرونتولر
بؤلمه:خالقلار
آستامال
ائتومولوژی
۱-بو سؤز ایکی آس+تمل سؤزوندن اولوشوب‌دور
۲-آستامال ایکی آستا و ماحال سؤزوندن اولوشوب‌دور.آستا تورک دیلینده جوغرافیا علمینده آشاغی معنادا و ماحال‌دا رونئسانس دؤرونده دؤولتی بیر اینظباطی واحید ایمیش.
۳-آستامال ایکی آست و تمل سؤزوندن اولوشوب‌دور.ایکی "ت"بیر یئره دوشونجه ایسقاط اولوب‌دور. آست کاشغرلی ماحمودون دیوانیندا یازدیغینا گؤره "یول"کئچید" معناسیندا و تمل‌ده "سنگلاخ"سؤزولویونده کؤک و اساس معناسیندادیر.
یئر آدلاری
آستامال دا چوخلو دره لرین،داغ لارین، باغلارین،بولاق لارین،داشلارین،یوللارین اؤزونه مخصوص آدلاری وار نمونه اۆچون : اوچن داغ(üçən dağ،توسدونا(tosduna)،سئوسدین(sevəsdin)،چوامار(çoamar)،آغ چشمه(ağçeşmə)،گؤی زن(göyzən)،غازی بولاغی(ğazı bolağı)،دووندیل(düvəndil)،چاغ دره سی (çağ dərəsi)،دووندیل(düvəndil)،آشاغی کوچه،یوخاری کوچه،پیر صاندیغی،شوهرو پیری(şührü piri)،پیقیلی پیری،پیر صاندیغی، بیه باغی (bəyə bağı)
ایناملار،افسانه لر
قورد الی،بد اۆمه،آل آروادی،گونش ایچینده یاغیش یاغماق،یئره ایستی سو تؤکمک،الین ایچی قاشینماق،آیاغین آلتی قاشینماق،بیر سؤزو ایکی نفر بیر دن دئمک،گئجه دیرناق توتماق،ایت اۆزونه چیخماق،تپه گؤز افسانه سی
اویونلار
گنج لر و یئکه لر آراسیندا اوینانیلان اویونلار: گؤیگله های گؤیگله،قئیش گؤتوردو قیز اوشاقلاری آراسیندا اوینانیلان اویونلار:بئش داش،آیاق جیزیق،توپ عربی،قوناق باجی اوغلان اوشاقلاری ایچینده اوینانیلان اویونلار:گیزلن پالانج،توتدو توتدو،قئش گؤتوردو،گؤیگله های گؤیگله،آشیق،
مذهبی اعتقادلار
بو کندین ایندی اهالی سی نین دینی ایسلام و مذهبی شعیه دیر.اسلامیت دن قاباق آستامال دا بو گونه قدر یاشانان بعضی میف نشانه لری و عنعنه لر و بوگونموزه قدر یادگار قالمیش قبیرلر و قویلاما شیوه لری اونلارین "تانری چی لیق" دینینده اولمالاریندان خبر وئریر.
توی فولکورو
آدلاماق،ائلچی لیک،اۆزۆک شال وئرمک،آداخلانماق،خینا قویماق،دوواغ تویو،بئل باغلاماق؛آلما آتماق،اۆز توتوب گیزلنمک
یاس فولکورو
اؤلو گوندوز اؤلسه قیش اولسا کند قبرستانلیغیندا یای یاز اولسا سئید جبرئیل قبرستانلیغیندا قویلویارلار،گئجه اولسا اؤلونو مچیده قویارلار،قبر قازانلارا ناهار وئررلر.اؤلوسو اؤلن ائوینده پیشمیش پیشمز هر ائو ایکی نفرلیق غذا نی بیر غنچه یه قویوب اؤلوسو اؤلنین ائوینه گتیرر،ائو اییه سی بو غنچه لر ایله قوناقلارا قولوق ائدرلر.یاخین آدامی اؤلن اوز گؤزون دیدیب قان گؤز یاشلاری تؤکر.اؤلونون اول گئجه قبرینین اوستونه چیراغ قویارلار.اؤلنه اوچ گون ائوده یا مچیده یاس توتوب یاخا باغلاما توتارلار ایندی آمّا تبریزه تای توتورلار.اؤلنه قاباق جادان خاطیر اۆچون قارا کؤینک گئییب ساققال قویمازدیلار آمّا تبریزه کؤچندن سونرا اونلاریندا آراسیندا دب اولوب.
قبرستانلیق لار
زامان آخاریندا کندی ده نئچه قبرستانلیق اولوب مسلمانچیلق دن بویانا اوچ دنه قبرستان وارکندین جنوب شرقینده ایکی قبرستانلیق وار قدمتی اوچ یوز ایل دن چوخدو آدلاری بالا قبریستان،بؤیوک قبریستان بیر دنه ده کندین لاپ غرب حیصه سینده یئرلشن سئید جبرییل زیارتگاهی نین قبرستانی وار.بو قبریستانلاردان علاوه کندین شیما حیصه سینده تخته زمی و چاغ دره سینده ایسلامیت دن قاباغا عاید چوخلو قبر لر وار.
باستانی آثارلار و تپه لر
آذربایجانین ان قدیم یاشاییش مکانلاریندان بیری اولدوغونا گؤره چوخلو باستانی تپه یه مالیک دیر او جمله دن چاغ دره سی ،ائولر یئری،سئوستین،پیر صاندیغی،شوهرو پیری و بو گون اونلاردان اثر قالمایان داش دان یونولموش قوچ هئیکل لری
اؤلچولر
باتمان،آرپا،سییه،چره،آرشین،آغاج
ال ایش لری
جئجیم توخوماق،قالی توخوماق،گۆل تیکمک،قولچاق یا موغاببا دوزتمک،جوراب توخوماق،گیلیزه دوزمک
اینسان آدلاری
اوغلان آدلاری:آغاکیشی،بالی،گییان،بایندیر،نورو،کرم،آلیشان،ایستمی،بایرام
قیز آدلاری:گۆلۆش،نوبار،گؤیچک،شاماما،لاچین،بدی،تئلناز،بالیق،گۆرشاد،گۆلناز،آنا
یئر آلتی ثروت لر
آستامال قارداغین باشقا کندلرینه تای زنگین یئر آلتی ثروتلره مالیک دیر اوجمله دن میس آلومنیوم و گچ معدنلری،آرتبرمالییق آستامالین گچ معدنیسنتی حالتدا اهالینین اؤزو طرفیندن استخراج و شخصس دام داشلاریندا ایشلنیر.میس معدنی ایسه اونوقوزونجو ایگیرمینجی عصیرده روسلارین طرفیندن گیزلی صورت ده استحصال اولونوب. ایرانین یئر تانیما سازمانی بو یئرده میس ،آلومنیوم معدنی نین اولماغین دفعه لرجه اؤز راپورتاژلاریندا قئی ائدیب دیر.
تۆرکه داوا یا سنتی طیب
موْدرن داوا دوْکتور سیستمی گلمه دن کندی لیلرین اؤزلرینه گؤره طیب ساحه سینده عمومی اطلاعات لاری واریدی.بعضی سنتی حکیم لرده مۆختلیف آغریلاری،مریضلیق لاری ال حرکاتلارایله یو وجود لاریندا اولان خاص انرژی لر ایله یادا کندین طبعیت یندن آلینمیش اوت و بیتگی و معدنی ماده لر ایله معالجه ائدردیلر.بعض مریض لیق لار و مداوا سیستم لرین آدلاری: بوغاز باسما،چیچک دؤیمه،ته پیرتمه،قورخو گؤتورمک،گؤبک دۆشمه،اۆرگه سو دۆشمه،اوشاق توتماق،سینیق چی لیق،ات دؤشمه،اووماق،
حئیوانلار و بؤجک لر
بو کندین مئشه ،آران و داغ داشلی اولدوغونا گؤره گئنیش حئیوان و بؤجک تنوع سو واردیر. حئیوانلار:وشک،ساوسار،تولکو،آیی،قورد
توریستی و گزمه لی پتانسیل لری و یئرلری
سئید جبرییل زیارتگاهی،مئشه،غازی بولاغی،اولان معدنی گؤلو،یئنیش باغلاری،بار باغی،دۆوندیل،نازنی،چوامار،پیر صاندیغی،چاغ دره سی،اۆزۆر دره سی ،قانلی معدن
قایناق‌لار
مختصر
خاریجی کئچیدلر
بؤلمه:جوشین قصبه سی بؤلمه:ورزیقان بولگه‌سینین کندلری
Astmal fa:آستمال
ایسپاس-کوپالیشچ
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
۱۹۶۴-جو ایلده ایران
بۇ مقاله ۱۹۶۴-جو ایلینده ایراندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۴-جو ایلده ایران بؤلمه:۱۹۶۴-جو ایلده اؤلکه‌لر
پنیل, مانیپور
پنیل, مانیپور(اینگیلیسجه:Peniel, Manipur) هیندوستان اؤلکه‌سینین مانیپور ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
نوووزنئیمنکا
نوووزنئیمنکا (Novoznamenka Новознаменка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
کئیمن آدالاری
کئیمن آدالاری بیر اؤلکه دیر و باشکندی جرج‌تاون شهردیر. عمومی داخیلی محصولو ۲٫۵۰۷ میلیارد دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۶٬۷۳۲ نفر دیر. رسمی دیلی اینگیلیس دیلی دیر.
خاریجی لینکلر
بؤلمه:کیمن آدالاری بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر بؤلمه:۱۹۶۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بودها کا باس
بودها کا باس (اینگیلیسجه:Bhoodha Ka Bas) هیندوستان اؤلکه‌سینین راجستان ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۲۴٫۲۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
میشیقان تکنولوژیکال بیلیم‌یوردو
مزون‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Michigan Technological University
کیوچقووو
کیوچقووو (لهیستانجا: Kiełczygłów) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ووتسکی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 561 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kiełczygłów»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بریانسک
بریانسک (Bryansk) (Брянск) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و بریانسک اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۱۵۷۲۱ نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
مایک استار (موزیسین)
مایک استار (موزیسین) (اینگیلیسجه: Mike Starr) آمریکالی موسیقیچی - هوی متال موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. مایک استار (موزیسین) ۴ آوریل ۱۹۶۶ تاریخینده هونولولو شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۸ مارس ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده Salt Lake City شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
یاسر السباعی
یاسر السباعی (اینگیلیسجه: Yasser Sibai) (دوْغوم:February 6, 1972 سوریه) بیر فوتبالیست. سوریه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:الاتحاد سوریه کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:الجیش کولوبونون اویونچولاری
تبریز قاپیلاری
ایندی بو قاپیلاردان خیاوان قاپیسی، گجیل قاپیسی، ایستامبول قاپوسو، باغمئشه قاپیسی و نوبر قاپیلاری قالیرلار و باشقا قاپیلاردان تکجه آدلاری قالیر، امّا تبریز بلدیه مسؤللاری سؤز وئریبلر کی گلن ایللرده بو قاپیلاری دا ایحیا و مرمّت ائله‌سینلر.
کره‌نی
کره‌نی‌خانا تیمچه‌سی تبریز بازاریندا آدلیم ایدی و اسکی زامانلاردا کره نی چالان یئری ایدی.
گؤرونتولر
thumb|نوبر یئنی‌دن قورولموش قاپی‌سی [[تربیت خیاوانیندا.]] بندانگشتی|گجیل قاپیسی، قدیم تبریزین قاپاچیق‌لاری‌نین بیری، ۱۸۴۱ میلادی.
قایناق
بؤلمه:تبریز
کاپریمولقوس اقیپتیوس
کاپریمولقوس اقیپتیوس (Egyptian nightjar، ، Буланый козодой) بایقوش دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:بایقوش بؤلمه:قوش
سیبروک، مریلند
سیبروک (اینگیلیسجه: Seabrook, Maryland) آمریکانین مریلند ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۷۲۸۷ نفر ایدی.
البوصیاد
البوصیاد (فارسجا: البوصیاد), کندی خوزیستان اوستانی‌نین دشت آزادگان بؤلگه‌سی‌نین، مرکزئ بؤلومو و الله اکبر قصبه‌سی نده یئرلشیب دیر.
سیبروک، مریلند
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
البوصیاد
جوْغرافیایی موْقع
البوصیاد کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیب دیر.
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۴۱۰ نفر اهالیسی و ۸۰ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۱۹۲ نفری کیشی و ۲۱۸ نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن ۲۲۳ نفری ساوادلی و ۱۳۲ نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ کندین اهالیسی فارسجا دانیشیرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:دزفول بؤلگه‌سینین کندلری
تیشئیب، آلاباما
تیشئیب (اینگیلیسجه: Tishabee, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
نیکولا سانسونه
نیکولا سانسونه (اینگیلیسجه: Nicola Sansone) (دوْغوم:September 10, 1991 مونیخ) بیر فوتبالیست. ویارئال فوتبال کولوبو و ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
تاتسونوری آرای
تاتسونوری آرای (اینگیلیسجه: Tatsunori Arai) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
جی. ویلیام اسکنر
'''جی. ویلیام اسکنر''' (G. William Skinner) آمریکالی بیلیم اینسانی. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کرنل بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«G. William Skinner»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
کورنلیوس ائی. کادموس
'''کورنلیوس ائی. کادموس''' (اینگیلیسجه: Cornelius A. Cadmus) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۴۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۴۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:الموود پارک، نیوجرسی دوغوملولار بؤلمه:پترسون، نیوجرسی سیاستچیلری بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
آرچر سیتی، تکزاس
آرچر سیتی، تکزاس (Archer City, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 5.12 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 1834 نفر و اها‌لی سیخلیغی 323.3 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
سواد فیلکوویچ
سواد فیلکوویچ (اینگیلیسجه: Suad Fileković) (دوْغوم:September 16, 1978 Kamnik) بیر فوتبالیست. ایسلوونی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:ماریبور کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:هایدوک اسپلیت کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:کریلیا سووتوف سامارا کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:بارنزلی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
شلیجینو، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
سوداق بالیغی
سوداق بالیق یا دا سوداق بالیغی، شیرین سو سوداق بالیغی کیمینلرین ان بؤیوک عوضوودور. بو بالیق ۲۰ (ایگیرمی) کیلوگرم آغیرلیغی و اوزونلوغو ۱۰۰ سانتی متیر (بیر متیر) اولاریشدی.
دوغو اورپا و اورتا آسیا دوغال یاشام یئریدیر. دوغو آسیادا بیر جور سوداق بالیق اولوردو، بو بالیق اؤردک بالیق اولاراق و سوداق بالیغینا چوخ اوخشاری وار، بو اساسدا ایقتیصادی ایشلرده اونو سوداق بالیغی یئرینه ساتیبلار.
قایناق
بؤلمه:بالیق
تام ویلسون (موزیسین)
تام ویلسون (موزیسین) (اینگیلیسجه: Tom Wilson) آلبوم یاپیمجیسی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ۶ سپتامبر ۱۹۷۸ میلادی تاریخینده لوس‌آنجلس شهرینده وفات ائدیب.
براد روا
براد روا (اینگیلیسجه:Brad Roae) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
روت بوزی
روت بوزی (اینگیلیسجه: Ruth Buzzi) آمریکالی موغنی، کومدین، و اوْیونچو ۱۹۶۲–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ruth Buzzi»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اینتویت
اینتویت (اینگیلیسجه: Intuit) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت یازیلیم ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Scott Cook طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۸٬۲۰۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Intuit»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
سلاشچیووسکایا
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
ایران مسیحیلری
ایران مسیحیلری (اینگیلیسی‌جه: Christianity in Iran، عرب‌جه: المسيحية في إيران، فارسجا: مسیحیان ایران) - بیر قومی گروه
قایناقلار
بؤلمه:خالقلار
Chinese Singaporeans Chinese people in Iran Chinese Americans
تربچیتس
تربچیتس (چک‌جا: Třebčice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۲۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۳ نفر ایمیش و پلزن اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
اشپاردا بانک هسن ایستادیومو
اشپاردا بانک هسن ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Sparda Bank Hessen Stadium) افنباخ آم ماین شهرینده بیر ایستادیومدور. 2012 ایلینده تاسیس اوْلونوب. کیکرز اوفنباخ تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sparda Bank Hessen Stadium»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۱۷۳۶-جی ایلده فرانسه
بۇ مقاله ۱۷۳۶-جی ایلینده فرانسه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اشپاردا بانک هسن ایستادیومو
قایناقلار
بؤلمه:ایستادیوملار
۱۷۳۶-جی ایلده فرانسه
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۳۶-جی ایلده فرانسه بؤلمه:۱۷۳۶-جی ایلده اؤلکه‌لر
ایوانکووا
ایوانکووا (Ivankova Иванкова) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
دن آمبویر
دن آمبویر (اینگیلیسجه: Dan Amboyer) آمریکالی اوْیونچو. ۲۸ دسامبر ۱۹۸۵ ‏ ایلینده میشیقان ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 2007–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dan Amboyer»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
مازرادا سول پیاوه
مازرادا سول پیاوه (ایتالیاجا: Maserada sul Piave) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۰۰۸ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ونتو اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Maserada sul Piave»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
پالمیره
پالمیره (لهیستانجا: Palmiry) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 220 نفر ایمیش.
گؤرونتولر
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Palmiry»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
الف بیکر
الف بیکر (اینگیلیسجه: Alf Baker) (دوْغوم:27 April 1898 ایلکستون) بیر فوتبالیست. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کاپرومییده
کاپرومییده (Hutia، ، Хутиевые، Baumratten) گمیریجی‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناق‌لار
http://www.catalogueoflife.org
گؤرونتولر
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:گمیریجی‌لر بؤلمه:ممه‌لیلر
کانادا د لوس آلماس، نیو مکزیکو
کانادا د لوس آلماس، نیو مکزیکو (اینگیلیسجه:Cañada de los Alamos, New Mexico ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۳۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۳۰۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و نیومکزیکو ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cañada de los Alamos, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
دیلوکسانید
دیلوکسانید (آیوپاک آدی: 4-[(Dichloroacetyl)(methyl)amino]phenyl furan-2-carboxylate, Diloxanide) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۲۸٫۱۴۷ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۳ ساعات زامان آپاریر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
وایلاتور
وایلاتور (اینگیلیسجه:Vailathur) هیندوستان اؤلکه‌سینین کرالا ایالتینده بیر شهر دیر. بۇ شهرده مالایالم دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
کروبورو
کروبورو (اینگیلیسی‌جه: Crowborough) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 20607 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
مرانقکونق
مرانقکونق(اینگیلیسجه:Merangkong) هیندوستان اؤلکه‌سینین ناقالند ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
ماونت زیون، ویسکانسین
ماونت زیون، ویسکانسین (اینگیلیسجه:Mount Zion, Wisconsin ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ویسکانسین ایالتینده یئرلشیب.
کروبورو
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
ماونت زیون، ویسکانسین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mount Zion, Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مرانقکونق
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ماتاباری
ماتاباری(اینگیلیسجه:Mathabari) هیندوستان اؤلکه‌سینین باتی بنقال ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده بنقال دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قولدفیلد، آیووا
قولدفیلد، آیووا (Goldfield, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۳٫۰۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۳۵ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲۰۶ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. قولدفیلد دنیز سئوییه‌سیندن ۳۴۴ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
اشیپان ، ویسکانسین
اشیپان ، ویسکانسین (اینگیلیسجه:Ashippun (CDP), Wisconsin ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۳۳ نفر ایمیش و ۲٫۶۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و ویسکانسین ایالتینده یئرلشیب.
قولدفیلد، آیووا
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
قولی المو برتزی
قولی المو برتزی (اینگیلیسجه: Guglielmo Brezzi) (دوْغوم:December 24, 1898 آلساندریا) بیر فوتبالیست. ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اشیپان ، ویسکانسین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ashippun (CDP), Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
اینقو اشویشتنبرق
اینقو اشویشتنبرق (اینگیلیسجه: Ingo Schwichtenberg) موسیقیچی - هوی متال موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. اینقو اشویشتنبرق ۱۸ مئی ۱۹۶۵ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۸ مارس ۱۹۹۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قولی المو برتزی
قایناقلار
Guglielmo Brezzi
اینقو اشویشتنبرق
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
ژاپون
ژاپون (ژاپونجا: 日本، نیپپون و یا نیهون، رسمی آدی: 日本国، نیپپون-کوکو و یا نیهون-کوکو) شرقی آسیادا یئرلَشن دؤولت. دؤرد بؤیوک (هوککایدو، هؤنسو، سیکوکو و کوسو)، ائله‌جه ده مین‌لرله کیچیک آدالاردان عیبارت‌دیر. اهالی‌سی ۱۲۷ میلیون نفردیر، باش کندی ۱۸۶۸-جی ایلدن توکیو شهری‌دیر. دؤولت قورولوشو کونستیتوسیالی مونارخیادیر. اؤلکه کونستیتوسیاسی ۱۹۴۷-جی ایلده قبول اولونموش‌دور. پولو واحیدی یئن-دیر. دایمی حربی قوه‌سی یوخ‌دور.
اینظیباتی بؤلگو
ژاپونون اراضی‌سی ۴۷ پرفکتورایا بؤلونوب (خوککایدو، آوموری، ایواتئ، میاقی، آکیتا، یاماقاتا، فوکوسیما، ایباراکی، توتیقی، قومما، سایتاما، تیبا، توکیو، کاناقاوا، نییقاتا، تویاما، ایسیکاوا، فوکوی، یاماناسی، ناقانو، قیفو، سیدزووکا، آیتی، میئ، سیقا، کیوتو، اوساکا، خیئقو، نارا، واکایاما، توتتوری، سیمانئ، اوکایاما، خیروسیما، یاماقوتی، توکوسیما، کاقاوا، ائخیمئ، کوتی، فوکووکا، ساقا، ناقاساکی، کوماموتو، اویتا، میادزاکی، کاقوسیما، اوکیناوا).
بؤیوک شهرلری
توکیو：۱۲٬۳۰۰٬۰۰۰ (۵٬۵۴۱ نفر هر/کم²) اوساکا：۸٬۸۰۰٬۰۰۰ (۴٬۶۵۲ نفر هر/کم²) کاناقاوا：۸٬۶۰۰٬۰۰۰(۳٬۵۱۵ نفر هر/کم²) آیچی：۷٬۱۰۰٬۰۰۰(۱٬۳۶۷ نفر هر/کم²) سایتاما：۷۰۰۰٬۰۰۰(۱٬۸۲۷ نفر هر/کم²)
تاریخی
ژاپونون آدی ایلک دفعه بیزیم ائرانین ۷۰۱-جی ایلینه عاید منبع‌لرده چکیلیر."日" کانجیده گون معناسینی، "本" ایسه یورد معناسینی وئریر.
ایقتیصادیات
عوموم میّلی محصولون هجمینه گؤره دونیادا ۳-جو سیرادادیر.
دین
اؤلکه‌ده ۲ اساس دین - سینتویزم و بودیزم حاکیم‌دیر. اورتا عصرلرده پورتوقال میسیونرلری کاتولیک دینینی یایماغا چالیشسالار دا بونا مووفق اولا بیلمه‌دی‌لر. ژلپون عائله‌لرینده موختلیف دین‌لردن اوْلان عوضولره قارشی خصوصی تولئرانت‌لیق حیسس ائدیلیر.
دیل
ژاپون دیلی ایلتیصاقی دیل‌دیر. یازی سیستمینده عرب رقم‌لری و لاتین الیفباسی (رومادزی) ایله یاناشی ۳ آیری ایشاره تیپ‌لرین‌دن ده ایستیفاده اوْلونور:
کاندزی - چین هیروقلیف‌لری خیراقانا - ایئروقلیف‌لردن و کؤمک‌چی سؤزلر اوْلان «کانا» دان ایستیفاده ائتمکله یازیلان هئجای الیفبادیر. کاتاقانا - بۇ الیفبادان داها چوخ غئیری-یاپون سؤزلری‌نین ایشلدیلمه‌سینده ایستیفاده اوْلونور. حئیوان و بیتکی آدلارینین چوخو دا کاتاکانا الیفباسیندا یازیلیر.
سیاست
۲۵ سپتامبر ۲۰۰۷-جی ایلده سیندزو آبنین ایستعفاسی تصدیقلندیکدن سوْنرا یئنی باش ناظیر یاسوو فوکودا تعیین اولونموشدور.
مدنیت
ژاپوندا ایکینجی مین ایللیگین سونلاریندان باشلایاراق ادبیات ساحه‌سی توسعه ائتمه‌یه باشلامیشدیر. مثلاً، ژاپونون ایندیکی هیمنی IX-X عصرلره عاید ائدیلیر. ژاپون مدنیتینه ان اوّل چینین و سوْنرا ایسه غربی اوروپا مدنیتینین تأثیری بؤیوک اولموشدور. XX عصرده ژاپون جیزگی فیلملری و کومیکلری دونیا میقیاسیندا گئنیش یاییلمیشدیر.
بیلیک
نوبئل لاورئات‌لاری فیزیکا: خیدئکی یوکاوا (۱۹۴۹)، سینیتیرو توموناقا (۱۹۶۵)، ائساکی رئونا (۱۹۷۳)، ماساتوسی کوسیبا (۲۰۰۲)، یئیتیرو نامبو، ماکوتو کوبایاسی، توسیخیدئ ماسکاوا (هر اوچو ۲۰۰۸-جی ایل) کیمیا: کئنیتی فوکوی (۱۹۸۱)، خیدئکی سیراکاوا (۲۰۰۰)، ریودزی نویوری (۲۰۰۱)، کویتی تاناکا (۲۰۰۲). تیبب: سوسومی تونئقاوا (۱۹۸۷)، اوسامو سیمومورا (۲۰۰۸) ادبیات: یاسوناری کاواباتا (۱۹۶۸)، کئندزابورو اوئ (۱۹۹۴). صولح: ائیساکو ساتو (۱۹۷۴).
ژاپون تقویمی
بایراملار:
۱ ژانویه - یئنی ایل ژانویه‌نین ایکینجی بازار ائرته‌سی - حدی-بولوغا چاتان‌لارین گونو
۱۱ فئوریه- دؤولتین یارانماسی گونو
۳ مای - کونستیتوسیا گونو
۴ مای - یاشیل‌لیق گونو
۵ مای - اوشاق‌لار گونو
سپتامبرین اوچونجو بازار ائرته‌سی - قوجالارا حؤرمت گونو
۳ نووامبر - مدنیت گونو
۲۳ نووامبر - امه‌یه مینناتدارلیق گونو
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:اؤلکه‌لر بؤلمه:ژاپون بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر بؤلمه:آدا دؤولت‌لر بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر بؤلمه:Japan بؤلمه:East Asian countries بؤلمه:جی ۷ اؤلکه‌لر بؤلمه:جی ۸ اؤلکه‌لر بؤلمه:Northeast Asian countries بؤلمه:States and territories established in the 7th century BC
۱ مارس
۱ مارس:
بؤلمه:ایلین گونلری بؤلمه:مارس آیی‌نین گونلری بؤلمه:۱ مارس
وسلی سونک
وسلی سونک (اینگیلیسجه: Wesley Sonck) (دوْغوم:August 9, 1978 Ninove) بیر فوتبالیست. بلژیک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بوزول، اوکلاهوما
بوزول (اینگیلیسجه: Boswell, Oklahoma) آمریکانین اوکلاهوما ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۶۸۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جیمز دبلیو پترسون
جیمز دبلیو پترسون (اینگیلیسجه:James W Patterson) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. دارتموث کالجی دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۹۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:هنیکر، نیوهمپشایر دوغوملولار بؤلمه:نیوهمپشایر جومهوریتچیلر بؤلمه:نیوهمپشایر سناتورلار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
جارد دایموند
جارد دایموند (Jared Diamond) بیلیم اینسان. ۱۰ سپتامبر ۱۹۳۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا، لوس‌آنجلس بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ جوغرافیا، فیزیک، تاریخ، جانلی بیلیم ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jared Diamond»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
دامنو
دامنو (لهیستانجا: Damno) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پومرانی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 632 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Damno»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کوزویدی (دوغو پراق)
کوزویدی (دوغو پراق) (چک‌جا: Kozojedy (Prague-East District)) بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kozojedy (Prague-East District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ایبی، ایسپانیا
ایبی، ایسپانیا (ایسپانجا: Ibi, Spain) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و آلیکانته اوستانینده یئرلشیب. ۸۱۶ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۶۲٫۵۲ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۲۴۱۱۳ نفر دیر.
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
برکه خان
قایناقلار
بؤلمه:میصر مملوک سولطانلیغی بؤلمه:ایسلام تاریخی بؤلمه:تورک تاریخی
سووبودنی، آدیغیه
سووبودنی، آدیغیه (Svobodny, Republic of Adygea Свободный) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آدیغیه جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده آدیغیه خالقی ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره مسیحی و سونّو مۆسلماندیرلار.
ماکسیمووکا، آلتای دیاری
ماکسیمووکا، آلتای دیاری (Maximovka, Altai Krai Максимовка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
سووبودنی، آدیغیه
قایناقلار
بؤلمه:آدیغیه کندلری
تب هانتر
تب هانتر (اینگیلیسجه: Tab Hunter) آمریکالی موغنی, فیلمین سناریو یازاری و اوْیونچو. نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1950–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tab Hunter»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار