cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
اولوموتس اوستانی
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
پیتر واداهامز
پیتر واداهامز (Peter Wadhams) بیلیم اینسان. ۱۴ مئی ۱۹۴۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کمبریج بیلیم‌یوردو‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peter Wadhams»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
کرویدون لندن منطقه‌سی
کرویدون لندن منطقه‌سی (اینگیلیسی‌جه: London Borough of Croydon) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
روت رومن
روت رومن (اینگیلیسجه: Ruth Roman) آمریکالی اوْیونچو ۷۶  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۹ سپتامبر ۱۹۹۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ruth Roman»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
قاسم جومارت توقایف
قاسم جومارت کِمِل اوغلو توقایف (قازاقجا: Qasım-Jomart Kemelulı Toqayev
Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев؛ 17 مئی 1953، آلماتی) — قازاخیستان لی سیاستچی و دیپلومات. 16 اوکتبر 2013-جو ایلدن 19 مارس 2019-جو ایله‌دک قازاخیستان سنا مجلیسی‌نین صدری وظیفه‌سینی ایجرا ائدیب. 19 مارس 2019-جو ایل تاریخیندن اعتیباراً قازاخیستان جومهور باشقانی وظیفه‌سینی ایجرا ائدیر. 11 ژانویه 2007-جی ایلدن 15 آپریل 2011-جی ایله‌دک و 16 اوکتبر 2013-جو ایلدن 19 مارس 2019-جو ایله قدر ایله‌دک قازاخیستان سنا مجلیسی صدری اولموشدور. توفایف 1 اوکتبر 1999-جو ایلدن 28 ژانویه 2002-جی ایله‌دک قازاخیستان باش باخانی، 12 مارس 2011-جی ایل تاریخدن 16 اوکتبر 2013-جو ایل تاریخینده ایسه ژنو‌ده‌کی بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی‌نین قرارگاهی‌نین باش مدیری وظیفه‌سینی ایجرا ائتمیشدیر.
قازاخیستان
توفایف اون ایل بویونجا خاریجی ایشلر باخانلیغی وظیفه‌سینده اولموشدور (1994–1999، 2002–2007).
خاریجی ایشلر باخانی کیمی، توفایف آتوم سیلاحی‌نین یاییلماماسی ساحه‌سینده ائتکین رول اوینامیشدیر. 1995 و 2005-جی ایللرده نیویورک دا آتوم سیلاحلاری‌نین یاییلماماسی حاقیندا آنلاشما اوزره تدقیقات کونفرانسلارینا قاتیلمیشدی. 1996-جی ایلده نیویورکدا یئکون آتوم تِستی یوخلاما حاقیندا آنلاشما‌یا و 2005-جی ایلده سِمیپالاتینسک‌ده اورتا آسیادا آتوم سیلاحلاری سربستجه موباریزه سؤزلشمه‌سینه ایمضا آتدی. او، موستقیل دؤولتلر بیرلیگی و شانقهای امکداشلیق تشکیلاتی خاریجی ایشلر باخانلاری شوراسی‌نین صدری سئچیلدی. توفایف بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی‌نین باش مجلیسی‌نین 10. ایجلاسینا قاتیلیب.
قازاخیستان مجلیسی‌نین سنا صدری توفایف 2008-جی ایلده اوروپا تهلوکه‌سیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتی‌نین باش مجلیسی ‌نین باشقان نایبی سئچیلیب.
قازاخیستانین سیاسی سیستمینه دایر فیکیرلری: "گوجلو جومهور باشقانی، نوفوذلو مجلیس، حساباتلی حؤکومت" (آستانادا کئچیریله‌جک مجلیس کونفرانسیندا دئمیشدیر؛ 24 نویابر 2014)
22 سئنتیابر 2017-جی ایل تاریخلی تحصیل اوزره مجلیسده کئچیریلن دانیشیقلاردا، قازاق دیلی‌نین لاتین یازیلارینا چئوریلمه‌سی مسله‌سینده: "' بیز استراتژی اهمیت داشییان وظیفه‌نی یئرینه یئتیرمک مجبوریتینده قالمالی‌ییق: لاتین الیفباسینا کئچید. دؤولت باشچیسی‌نین قئید ائتدیگینه گؤره، قازاخیستانین لاتین دیلینه کئچیدی قلوبال علم و تحصیل سیستمینه اینتقراسیون ائتمک، معنوی بیرلیگیمیزی تأمین ائتمک اۆچون بیر آددیمدیر. بو ایشی دوشونجه و تدریجاً 'بؤیوک سیچراییشلار' اولمادان آپارمالی‌ییق. اساس اودور کی، سهو ائتمک حوقوقوموز یوخدور. '"
بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی (بمت)
توفایف سیاسی علملر دوکتورودور. او، بین الخالق مسله‌لرله باغلی 9 کیتابین و چوخسایلی مقاله‌لرین مؤلیفیدیر. دونیا اینجه‌صنعت و علملر آکادمیسی‌نین عوضوو، مونیخ تهلوکه‌سیزلیک کونفرانسیندا گؤرکملی شخصلرین پانِلی‌نین عوضوو، سنچژِن بیلم یوردونون فخری پروفسورو، روسیه فدراسیونو خاریجی ایشلر باخانلیغی‌نین دیپلوماتیک آکادمیسی‌نین فخری پروفسورو و دوکتورودور. ژنو دیپلوماسی و بین‌الخالق موناسیبتلر فاکولته‌سینین فخری دِکانیدیر. UNOG باش مدیر اولاراق، ژنو بیلم یوردوندان "Academicus" موکافاتینی آلدی. روسیه بیوقرافیا تشکیلاتی‌نین معلوماتینا گؤره، توفایف "2018-جی ایلین آدامی" آدلاندیریلیب.
اتک یازیلار
بؤلمه:سیاستچیلر
بردلی اف. قرانجر
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۸۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ان آربر، میشیقان سیاستچیلری بؤلمه:میشیقان جومهوریتچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
آوبورن پریدمور
آوبورن پریدمور (اینگیلیسجه: Auburn Pridemore) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و ویرجینیا ایالتین سناتور ایدی. ۱۸۳۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
آتن، تکزاس
آتن، تکزاس (Athens, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.3 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا 12710 نفر و اهالی سیخلیغی 298.4 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
جان اسمیت (فوتبالیست)
جان اسمیت (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: John Smith (footballer, born 1865)) ایسکاتلندلی فوتبال اوْیونچوسو و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
اولوپاتادین
اولوپاتادین (آیوپاک آدی: {(11Z)-11-[3-(dimethylamino)propylidene]-۶٬۱۱-، Olopatadine, 奥洛他定، أولوباتادين، ) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۳۷٫۴۱۲ دیر.
تولان خاقان
تۇلان خاقان — ایشبارا خاقانین اوْغلو٬ شرقی گؤی‌تۆرکلرین خاقانی. تۇلان خاقان دؤورنده شرقی گؤی‌تۆرکلرله غربی گؤی‌تۆرکلرین ساواشی داوام ائتدی.
خاقان اوْلماسی
چۇلوْهو خاقاندان سوْنرا٬ ایشبارا خاقانین اوْغلو ایله چۇلوهو خاقانین اوْغلو تۇلی٬ خاقانلیق اۆزرینده قارشی-قارشی‌یا گلدیلر. اؤلکه‌نین باش‌بیلنلری٬ خاقانلیغی تۇلانین حاقّی بیلدیلر؛ بئله‌جه ۵۸۸-جی میلادی ایلینده تۇلان شرقی گؤی‌تۆرکلرین خاقانی سئچیلدی.
تۇلی‌نین عۆصیانی
۵۹۹ ایلینه‌جه ساکین قالان تۇلی٬ اوْ ایل٬ خاقانلیغی اله کئچیرمک اۆچون چینلی‌لر ایله آنلاشاراق اوْنلاردان کؤمک آلدی. بۇنا قارشی تۇلان خاقان دا غرب خاقانی تاردۇ ایله آنلاشاراق تۇلی‌نی مغلوب ائتدی. تۇلی٬ چین سارایینا قاچیب کیمین خاقان عۆنوانینی آلاراق چینلی‌لرین دستگی ایله خاقانلیق اۆزرینده‌کی ایدّیعاسینا ایصرار ائتدی.
اؤلوم
۵۹۹ ایلی‌نین آخیرلاریندا٬ تۇلان خاقان اؤز آداملاری طرفیندن اؤلدورولدو. عئینی تاریخده غرب خاقانی تاردۇ٬ «بیلگه خاقان» عۆنوانینی آلاراق اؤزونو شرقین ده خاقانی اعلان ائتدی.
بؤلمه:آلتینجی عصر بؤلمه:تورک تاریخی بؤلمه:شرق گؤی‌تورک خاقانلیغی بؤلمه:گؤی‌تورک خاقانلاری بؤلمه:گؤی‌تورکلر
کیچیکیر، روسیه
کیچیکیر، روسیه (Kichikir Кичикир) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
نشنال بیلیم‌یوردو
نشنال بیلیم‌یوردو (National University (California), )آمریکانین سن دیقو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. و ۲۱٬۹۹۸ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
سول‌فلای
سول‌فلای (اینگیلیسجه: Soulfly) موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
نشنال بیلیم‌یوردو
قایناق‌لار
National University (California)
نوووروزسییکا، آلتای دیاری
نوووروزسییکا، آلتای دیاری (Novorossiyka, Altai Krai Новороссийка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
آردیج قوش
آردیجقۇش ، ، ، ،  سئرچه‌کیمی‌لر دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:سئرچه‌کیمیلر
قونجی, یوتاراخاند
قونجی, یوتاراخاند(اینگیلیسجه:Gunji, Uttarakhand) هیندوستان اؤلکه‌سینین اوتاراکند ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کندین اۆز اؤلچومو ۱۸۹ کیلومتر موربّع دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
کیلنو (پومرانی)
کیلنو (پومرانی) (لهیستانجا: Kielno, Pomeranian Voivodeship) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پومرانی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1025 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kielno, Pomeranian Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ویلی اوربان
ویلی اوربان (اینگیلیسجه: Willi Orban) (دوْغوم:November 3, 1992 کایزرسلاوترن) بیر فوتبالیست. لایپزیق فوتبال کولوبو و آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
آستارا (ایران)
آستارا یا دا گونئی آستارا — ایران ین بۇگۆنکۆ گیلان اوستانیندا یئرلَشن بیر شهر دیر. بۇ شهری آذربایجان رسپوبلیکاسیندا دا یئرلَشن آستارا دان، آستاراچایی آییریر. گونئی آستارا‌نین اهالی‌سی‌نین چوخلوغونو آذربایجان تورکلری تشکیل ائدیر؛ آنجاق بعضی داغ کندلرینده تالیش دیلینده‌ده دانیشیلیر. آستارانین یاخینلیغینداکی سیبلی یئرله‌شیم مرکزینده، خلج تورکلری ده یاشاییرلار.
ویلی اوربان
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
آستارا (ایران)
آستارا (AstAra)؛ ایندیکی گیلان اوستانی (اسکی آذربایجان) شهرلریندن بیری اولماق‌لا دنیز قیراغیندا یئرله‌شمیش بیر شهر و لیمان‌دیر. آستارا قوزئی‌دن آذربایجان جمهوریتی ایله قونشودور. بو شهرین ایندیلکده ۸۶٬۷۵۷ نفر اهالیسی وار.
آد
آستارا آدی ایکی بؤلوم‌دن یارانیب آست+آرا تورکجه ده آست سؤزو آشاغی وچوخورلو یئرلره دئییلیر و آرا دا ایکی یئرین و ایکی شئین آراسی آدلانار بۇ حالدا آستارا چوخور و آلچاق آرالیق آنلامیندا. هابئله صفویه دؤنمینده انزلی دن آراز چایینا کیمی آستارا آدلانیردی.
ساخسی‌ داملار شهری
thumb|250px|قنبرمحله‌ده ائولرین ساخسی اؤرتولو داملاری
آستارادا اسکی ائولرین داملاری ساخسی‌ایله اؤرتولموشدور بوندان آسیلی اولاراق بۇ شهره ساخسی‌ داملار شهری ده دئیلیر.
گؤرمه‌لی یئرلر
لاتون شلاله‌سی ، علی داشی ، ایستی سو بولاغی ، کوته کومه ایستی سویو ، شیندان قالاسی ، تک آغاج قالاسی ، پیر قطب‌الدین تۆربه‌سی ، آستارانین بازاری ، حیران گدیگی و بؤیوک مئشه‌لر آستارانین گؤرمه‌لی یئرلری ساییلیرلار.
سوی و دیل
آستارا اهالی‌سینین بؤیوک چوخلوغو آذربایجان تورکلری‌دیر و آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشیرلار و شیعه اینانجلی‌دیرلار. هابئله آستارا بؤلگه‌سی نین بعضی داغ کندلرینده سوننولر ده یاشاییر کی آنادیلی اولاراق تالیشجا دانیشیرلار.
هارولد هانتر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harold Hunter»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
سائوتومه و پرنسیپ
بندانگشتی|سول|سائوتومه و پرنسیپ اؤلکه‌سی‌نین بایراغی بندانگشتی|سول بندانگشتی|سول|سائوتومه و پرنسیپ نقشه اوستونده یئری سائوتومه و پرنسیپ (اینگیلیسجه: São Tomé and Príncipe) بیر اؤلکه دیر و باشکندی سائوتومه شهردیر. عمومی داخیلی محصولو 685 میلیون دولار دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۹۲٬۹۹۳ نفر دیر.
۲۵ فوریه
قایناقلار
بؤلمه:ایلین گونلری بؤلمه:فوریه
سائوتومه و پرنسیپ
گؤرونتولر
بؤلمه:آدا دؤولت‌لر بؤلمه:آز توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر بؤلمه:آفریقا بیرلیگی اؤلکه‌لری بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر
جیمز دبلیو. مک‌دیل
'''جیمز دبلیو. مک‌دیل''' (اینگیلیسجه:James W McDill) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. کرستون شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
میدوی دؤیوشو (فیلم)
میدوی دؤیوشو (The Battle of Midway, ) اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش بَلگه‌سل قیسا فیلم. فیلمین باش روْللارینی جین دارول، هنری فوندا جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین الفرد نیومن یارادیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۲-جی ایل فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:ان یاخشی بلگه سل فیلمه گؤره اوسکار اؤدولی آلان فیلملر بؤلمه:آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری بلگه سل فیلملری
مرتضی پورعلی‌گنجی
"مرتضی پورعلی‌گنجی (April 19, 1992) ایرانلی فۇتبولچو. اوْ ایرانین بابل (بابل) شهرینده آنادان اوْلوب. مرتضی پورعلی‌گنجی نفت تهران فوتبول کلوبو، پرسپولیس، پاس تهران فوتبول کولوبو، السد قطر ایدمان کلوبو و ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۹۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۵ اویونچولار بؤلمه:ایران میلّی فوتبال اویونچولاری
بؤلمه:نفت تهران فوتبال کولوبونون اویونچولاری
بؤلمه:خلیج فارس لیگینین اویونچولاری
وئیرتون، باتی ویرجینیا
وئیرتون (اینگیلیسجه: Weirton, West Virginia) آمریکانین باتی ویرجینیا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۹۴۷ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۸۴۴۹ نفر ایدی.
مرتضی پورعلی‌گنجی
قایناقلار
بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
وئیرتون، باتی ویرجینیا
قایناقلار
بؤلمه:وئیرتون، باتی ویرجینیا بؤلمه:آمریکا شهرلری
مرتضی پورعلی‌گنجی
قایناقلار
بؤلمه:آسیا میلتلر کاپی ۲۰۱۹ اویونچولار
پارشینو، روسیه
پارشینو، روسیه (Parshino Паршино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
واینوکا، اوکلاهوما
واینوکا، اوکلاهوما (Waynoka, Oklahoma) آمریکانین اوکلاهوما ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲٫۵۶۱۸۶۴  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۲۷ نفر دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
الا، ترنتتینو
الا، ترنتتینو (ایتالیاجا: Ala, Trentino) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۱۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 8897 نفر ایمیش.
پارشینو، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
واینوکا، اوکلاهوما
قایناق‌لار
بؤلمه:اوکلاهوما ایالتین شهرلری
الا، ترنتتینو
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ala, Trentino»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بریجپورت، کانزاس
بریجپورت، کانزاس (اینگیلیسجه:Bridgeport, Kansas ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و کانزاس ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bridgeport, Kansas»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ماتردیقی
ماتردیقی(اینگیلیسجه:Matherdighi) هیندوستان اؤلکه‌سینین باتی بنقال ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده بنقال دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قاملا اولوی ایستادیومو
قاملا اولوی ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Gamla Ullevi) سوئد شهرینده بیر ایستادیومدور. 2009 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بۇ ایستادیوم عۆمومی‌لیکده ۱۸٬۴۱۶ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار
بؤلمه:ایستادیوملار
آمانا ، آیووا
آمانا ، آیووا (اینگیلیسجه:Amana (CDP), Iowa ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۴۲ نفر ایمیش و ۲٫۹۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و آیووا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Amana (CDP), Iowa»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جاک رابسون
جاک رابسون (اینگیلیسجه: Jock Robson) (دوْغوم:15 April 1899 Innerleithen) بیر فوتبالیست. قولر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
سجاد محمدی
اتک‌یازی
بؤلمه:هونر بؤلمه:هۆنر بؤلمه:هونرمند بؤلمه:شارکیچی بؤلمه:موسیقی بؤلمه:اوخوجولار بؤلمه:موغنیلر
ژار آباد (اورمو)
ژار آباد کندی اورمیه بؤلگه‌سینین، سیلوانه بولومو و مرگور قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
اهالی
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 1017 نفر اهالی سی و 164 عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
غربی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
قایناقلار
بؤلمه:اورمو بؤلگه‌سی‌نین کندلری
پیتر لاچمن
پیتر لاچمن (Peter Lachmann) بیلیم اینسان. ۲۳ دسامبر ۱۹۳۱ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کمبریج بیلیم‌یوردو‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peter Lachmann»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
کوتبرت دبلیو. پوند
'''کوتبرت دبلیو. پوند''' (اینگیلیسجه: Cuthbert W. Pound) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و نیو یورک ایالتین سناتور ایدی. کورنل بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۶۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۳۵ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
آسیا جامیشی
آسیا جامیشی (Water buffalo، ، Asya mandası، Азиатский буйвол، Wasserbüffel) جوتدیرناقلیلار دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:جوتدیرناقلیلار بؤلمه:ممه‌لیلر
Bubalus bubalis
قووری، آیووا
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
دانقشن
دانقشن (لهیستانجا: Daniszyn) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1200 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Daniszyn»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قره‌سو چایی (اردبیل)
قره سو — اردبیل اوستانی نین ان اؤزون و ان سولو چایی حیساب اوُلونور. بو چای، تالیش داغلاریندان سو آلیب، اردبیل دۆزو و موغان دۆزوندان کئچیر و نهایت ده آراز چایینا تؤکولور. بو چایین اوزونلوغو ۲۱۰ کیلومتر دیر.
قایناقلار
بؤلمه:جوغرافیا قارالامالاری
دورینل مونتینو
دورینل مونتینو (اینگیلیسجه: Dorinel Munteanu) (دوْغوم:June 25, 1968 Grădinari) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. رومانی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
پنادا آقراهارام
پنادا آقراهارام(اینگیلیسجه:Pennada Agraharam) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر محله دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
زادونایوایسکای
زادونایوایسکای (Zadunayevsky Задунаевский) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آدیغیه جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده آدیغیه خالقی ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره مسیحی و سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:آدیغیه کندلری
۲۶ فوریه
قایناقلار
بؤلمه:ایلین گونلری بؤلمه:فوریه
کاپژمینی
کاپژمینی (اینگیلیسجه: Capgemini) بیر شیرکت دیر. شیرکت Serge Kampf طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۹۳٬۰۷۷ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Capgemini»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
رندی کاستییو
رندی کاستییو (اینگیلیسجه: Randy Castillo) آمریکالی شارکی یازیچی و موسیقیچی - هوی متال، هارد راک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. رندی کاستییو ۱۸ دسامبر ۱۹۵۰ تاریخینده البوکرکی شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۶ مارس ۲۰۰۲ میلادی تاریخینده لوس‌آنجلس شهرینده وفات ائدیب.
آستاراخان خانلیغی
آستاراخان خانلیغی (حاجی تارخان خانلیغی) آلتین اوردو خانلیغینین ییخیلیشین‌دان سونرا خزر دنیزینین قۇزای-باتی‌سیندا ۱۴۶۶-نجی میلادی ایلدن ۱۵۵۶-نجی میلادی ایله‌جه حؤکم سۆروب دور. ۱۵۳۰-نجی میلادی ایلده آستاراخان خانلیغی، قیریم خانلیغی و نوقای اوردا ایله بیر بیرلیکده روس‌لار گوجلنمه‌سی قارشی‌سیندا ساواشمیشدی.
رندی کاستییو
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
ایلییچی، روسیه
ایلییچی، روسیه (Ilyichi Ильичи) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
ابوکاتا
ابوکاتا (اینگیلیسیجه: Abeokuta) نیجریه اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. دنیز سَویه‌سیندن ۶۶ متر یۆکسکلیکده قۇرولان شهر سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره توْپلام جمعیتی ۴۵۱٬۶۰۷ نفردیر و بۇ باخمیدان اؤلکه‌نین بؤیوک شهرلریندن بیری سایا گلیر و ۸۷۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
شاكریه
شاکریه (فارسجا: شاکریه), کندی خوزیستان اوستانی‌نین دشت آزادگان بؤلگه‌سی‌نین، مرکزئ بؤلومو و الله اکبر قصبه‌سی نده یئرلشیب دیر.
سی‌جی‌سی ۱۲۹۵
سی‌جی‌سی ۱۲۹۵ (CJC-1295) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۳۳۶۷٫۸۹۶۸۸ دیر.
شاكریه
جوْغرافیایی موْقع
شاکریه کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیب دیر.
سی‌جی‌سی ۱۲۹۵
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
شاكریه
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۶۳۶ نفر اهالیسی و ۱۰۵ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۳۱۱ نفری کیشی و ۳۲۵ نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن ۳۲۳ نفری ساوادلی و ۲۲۵ نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ کندین اهالیسی فارسجا دانیشیرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:دزفول بؤلگه‌سینین کندلری
فوزی منصوری
فوزی منصوری (اینگیلیسجه: Faouzi Mansouri) (دوْغوم:January 17, 1956 Djerba) بیر فوتبالیست. الجزاییر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
تربنین
تربنین (چک‌جا: Třebonín) بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
فوزی منصوری
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
۱۷۳۷-جی ایلده سوئد
بۇ مقاله ۱۷۳۷-جی ایلینده سوئده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
تربنین
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
۱۷۳۷-جی ایلده سوئد
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۳۷-جی ایلده سوئد
تربنین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Třebonín»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
افشین پیروانی
افشین پیروانی (February 6, 1970) ایرانلی فۇتبولچو و مۆدافیه‌چی. اوْ ایرانین شیراز شهرینده آنادان اوْلوب. افشین پیروانی پرسپولیس، پئیکان فوتبال کلوبو و ایران میلّی فوتبال تیمینده اوْیناییب.
تیم آیرز
تیم آیرز (اینگیلیسجه: Tim Ayers) آمریکا-آفریقالی و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. ۱۹۵۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
آندریو یاکوبس (سیاستچی)
آندریو یاکوبس (اینگیلیسجه:Andrew Jacobs (lawyer)) آمریکالی وکیل ، سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. جرالد شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ایندیاناپولیس شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۰۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۹۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ایندیانا دموکراتلاری بؤلمه:ایندیاناپولیس سیاستچیلری بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
قوزئی ماریانا آدالاری
گؤرونتولر
بؤلمه:قوزئی ماریانا آدالاری بؤلمه:آدا دؤولت‌لر بؤلمه:اینگیلیسی‌جه دانیشان اؤلکه‌لر
لاس ترس د کتییاس
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
پانقسکا وولا
پانقسکا وولا (لهیستانجا: Pańska Wola) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و وارمی-ماسوری اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
دوغو پراق بؤلگه‌سی‌
دوغو پراق بؤلگه‌سی‌ (چک‌جا: Prague-East District) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۴۵۱۳ نفر ایمیش و مرکزی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Prague-East District»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ایسپاس-زاقوری
ایسپاس-زاقوری (Spas-Zagorye Спас-Загорье) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و کالوقا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:کالوقا کندلری
عادی یاپالاق
عادی یاپالاق (Eurasian eagle-owl، ، Bayağı puhu، Филин، Uhu) بایقوش دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو.
قایناقلار
http://www.catalogueoflife.org
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:بایقوش بؤلمه:قوش
Bubo bubo
سی بریقت، نیوجرسی
سی بریقت (اینگیلیسجه: Sea Bright, New Jersey) آمریکانین نیوجرسی ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۸۹ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۳۶۴ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:سی بریقت، نیوجرسی بؤلمه:آمریکا شهرلری
پروویدنس، آلاباما
پروویدنس (اینگیلیسجه: Providence, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۰۰ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
شزتاکووسکایا
شزتاکووسکایا (Shestakovskaya Шестаковская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
باربارا ساکاکیان
باربارا ساکاکیان (Barbara Sahakian) بیلیم اینسان. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کمبریج بیلیم‌یوردو‌دیر.
شزتاکووسکایا
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
باربارا ساکاکیان
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Barbara Sahakian»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
کرویدون
کرویدون (اینگیلیسی‌جه: Croydon) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 173314 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
بروزولو
بروزولو (ایتالیاجا: Bruzolo) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۵۲۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۵۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bruzolo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
دیک جفاردت
دیک جفاردت (اینگیلیسجه:Dick Gephardt) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو. سنت لوئیس شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:سنت لوئیس دوغوملو وکیللر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:میزوری دموکراتلاری بؤلمه:سنت لوئیس سیاستچیلری
سانقاناهالا
سانقاناهالا(اینگیلیسجه:Sanganahala) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آدریان، تکزاس
آدریان، تکزاس (Adrian, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 11.5 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 166 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
بوروویچی
بوروویچی (Borovichi) (Боровичи) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و نووقورود اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۳۶۹۰ نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
نووورومانووو
نووورومانووو (Novoromanovo Новороманово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
داور بیچز سوت، نیوجرسی
داور بیچز سوت، نیوجرسی (اینگیلیسجه:Dover Beaches South, New Jersey ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۲۰۹ نفر ایمیش و ۲٫۶۶۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و نیوجرسی ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dover Beaches South, New Jersey»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مورقان ایالتی بیلیم‌یوردو
مورقان ایالتی بیلیم‌یوردو (Morgan State University, )آمریکانین بالتیمور شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. و ۵٬۰۸۸ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Morgan State University
کن لوکاس
کن لوکاس (اینگیلیسجه: Ken Lucas) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. کنتاکی و زویر بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۳۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:فلورنس، کنتاکی دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
کیوکوته
کیوکوته (لهیستانجا: Kiełkuty) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و وارمی-ماسوری اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kiełkuty»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
مسیحیت
مسیحیّت و یا خریستیانلیق — اوْرتا شرق کؤکلو ، تک‌تانریلی ،عیسی‌نین یئنی عهدده‌کی تعلیماتینا دایانان ابراهیمی دین. عیسی‌نین آدینا عطفاً عیسویلیک، مملکتینه عطفاً نصرانیلیک ده دئییلیر. مسیحیت‌ین مۆقدس کیتابی اینجیلدیر. ۲٫۴ میلیاردان چوْخ اینانانی ایله دۆنیانین اَن بؤیوک دینیدیر.
مسیحیتین مذهبلری
مسیحیتده آشاغیداکی مذهبلر وار :
تعلیماتی
مسیحیتین اساس احکامی اوْدور کی، عیسانین اؤلومو و دیریلمه‌سی واسطه‌سیله گوناهکار اینسانلار آتا ایله باریشمیش، ابدی حیاتی الده ائتمیشلردیر. خریستیانلار اینانیرلار کی، بشریتین نجاتینا گؤره مسح ائدیلمیش عیسی عهد- عتیق پیغمبرلیینی یئرینه یئتیرمک اۆچون دونیایا گلمیش‌دیر. خریستیانلار بیر ده اینانیرلار کی، اوْ شخص‌لنمیش تانری‌دیر، بیر ده تماماً ایلاهی و تماماً اینسانی. بۇ اوْ دئمک‌دیر کی، عیسانین ایکی طبیعتی واردیر: ایلاهی و اینسانی. نجاتا ایلاهی ایلتیفات واسطه‌سیله نایل اوْلونور. مکتبینده آدامین اؤلومون‌دن سوْنرا اوْنون روحو جنته و یا جهنمه گئدیر (کاتولی‌سیزم‌ده بیرده اراف وار). محشردن سوْنرا اؤلولر دیریلمیش اوْلاجاقلار.
ایلک چاغلار
اساس مقاله: مسیحیتین یارانماسی
مسیحیتین تاریخی کؤکلرینه و یارانماسینا دقت یئتیردیک‌ده، اوْنون بیر طرف‌دن قدیم یهودی دینینه، باشقا بیر طرف‌دن ایسه آنتیک دؤور دونیاگؤروشو و فلسفه‌سی ایله سیخ صورت‌ده علاقه‌لی اوْلدوغو معلوم اوْلور. بونونلا یاناشی باشقا دینی عنعنه‌لرین (مس. میترائیزمین) ده مسیحیت تعلیمینین فورمالاشماسین‌دا تأثیری اوْلموش‌دور. تاریخ‌دن معلوم اوْلدوغو کیمی، بیرینجی عصرده یهودی دؤولتی روم ایمپیراتورلوغو طرفین‌دن ایشغال ائدیلمیشدی. بۇندان سوْنرا یهودی جمعیتی پارچالانمیش‌ و درین بحران ایچین‌ده ایدی. یهودیلر ده روم ایمپیراتورلوغو طرفین‌دن ایشغالا معروض قالمیش بۆتون خالقلار کیمی آزادلیغا جان آتیردیلار. چونکو ایمپراتورلوقدا هر آددیم‌باشی عدالت‌سیزلیک و ایستیبداد حؤکم سورمک‌ده ایدی. نتیجه‌ده ایسه، ایمپراتورلوقدا داخیلی چکیشمه‌لرین سایی آرتیر، جمعیتین طبقه‌لشمه‌سی و پارچالانماسی گئتدیکجه داها دا درینلشیردی. بۆتون بۇ پروسسلر یهودی جمعیتین‌ده اؤزونو داها دا قاباریق شکیل‌ده گؤستریردی. بۇ جور آجیناجاقلی وضعیت‌دن چیخماق‌دان اؤترو ایمپراتورلوقدا یاشایان خالق کۆتله‌لری اؤز اۆمیدلرینی داها چوْخ دینلره باغلاییردیلار. بۇ سبب‌دن ده یهودی خالقی آراسیندا ایسراییلی خلاص ائد‌ن مسیحین گلمه‌سینین یاخین اوْلدوغو ایده‌سی گئنیش یاییلمیشدی. حتی اوْ زامانلار بیر نئچه شخص اؤزلرینی پیغمبر اعلان ائد‌رک عصیان ائتمه‌یه جهد ائتسه‌لر بئله، سوْندا فعالیّتلری مغلوبیت ایله نتیجه‌لنمیشدی.
بۇ جور گرگین اجتماعی-سیاسی وضعیت‌ده، یهودیلر آراسیندا عیسی آدلی بیر آدام پیغمبرلیک ائد‌رک، بیر سیرا یئنی دینی و اخلاقی پرینسیپلری ایفاده ائتمیشدیر. اوْ، قدیم یهودی دینینین بعضی مودعالارینا یئنی باخیشلارلا چیخیش ائتمیشدیر. روایتلره گؤره عیسی اؤزونو بیر مسیح کیمی تقدیم ائتمیشدی. عیسی پیغمبرین بیزیم زمانه‌میزه گلیب چاتمایان، اینجیل آدلی ایلاهی کیتاب گتیردیی حاقیندا روایتلر اوْلسا دا، اصلینده بۇ کیتاب یالنیز شیفاهی اوْلاراق اوْنون طلبه‌لرینه (حواریلره) معلوم ایدی. چونکو بوگون مؤوجود اوْلان مۆختلیف اینجیل آدلی کیتابلارین عیسادان سوْنرا یونان دیلینده یازیلدیقلاری هئچ ده سیرر دئییل‌دیر. حالبوکی عیسانین یونان دیلینده دانیشا‌بیلمه‌سی حاقیندا هئچ بیر دلیل یوخ‌دور. عیسانین فعالیّتین‌دن ناراضی‌ اوْلان یهودی کاهینلری چوْخ چکمه‌دی کی، عیسانی اؤلدورمک فیکرینه دۆشدولر و بۇ ایشی حیاتا کئچیرمک اۆچون روم ایمپراتورلوغونون فیلیسطینده اوْلان جانیشینینه مراجعت ائتدیلر. مقصد ایسه عیسانین ایسراییلی خلاص ائد‌ن مسیح اوْلمادیغینی ثبوت ائتمک ایدی. بئله کی، مغلوب اوْلان آدام مسیح اوْلا بیلمزدی. مسیح یالنیز خالقی خلاص ائد‌ن آدام اوْلمالی ایدی. بۇ مقصدلرینه نایل اوْلماق‌دان اؤترو ایسه، اوْنلار آز سوْنرا اعلان ائتدیلر کی، عیسانی توتوب موحاکیمه ائتدیک‌دن سوْنرا چارمیخا چکه‌رک اعدام ائتمیشدیرلر. بئله بیر حادثه‌نین باش وئردیینین، حتی شاهیدلرینین بئله اوْلدوقلاری باره‌ده معلوماتلار مسیحیت عنعنه‌سین‌ده ده اؤز تصدیقینی تاپدی. عیسانین آردیجیللاری آراسیندا اوْنون اؤلومو، و یا غیبه چکیلمه‌سی حاقیندا واحید فیکیر یوخ ایدی. داها سوْنرالار عیسانی آرتیق پیغمبر کیمی قبول ائتمیش بعضی یهودیلر، اؤز عقیده‌لرینی روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف یئرلرینده یایماغا باشلادیلار. بئله کی، چوْخلو سایدا دینی دعوت‌چیلر بۇ ایشی حیاتا کئچیرمه‌یه باشلادی. نتیجه‌ده ایسه، درین معنوی بحران کئچیرن روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف سوسیال طبقه‌لری آراسیندا یئنی‌لشمیش یهودی دینینه مییللر گونو-گوندن آرتماغا باشلامیشدی. عنعنه‌یه گؤره مسیحیتی یایماغا حواریلر پتروس و پول باشلامیشدیلار. روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف بؤلگه‌لرینده عیسانین ایلک آردیجیللاری ییغینجاقلارینی کئچیریردیلر و اؤزلری بوتپرست‌لییه قارشی اعتراض سسلرینی اۇجالدیردیلار. عیسانی اوْنلار خریستوس آدلاندیریردیلار. بۇ سؤز ایسه یهودیلرین «ماشیاخ» (مسیح) سؤزونون یونانجایا ترجومه‌سی‌دیر. روم ایمپراتورلوغوندا خریستیانلیق اوّلجه قوللار، میسکینلر آراسیندا یاییلیردی. دؤزولمز شرایط‌ده یاشایان بۇ آداملار مسیحیتده نجات یولونو تاپیردی، بۇ ایده اوْنلارا معنوی یئیه‌جک وئریردی. لاکین سوْنرا مسیحیتی تدریجاً وارلی زومره‌لرین نماینده‌لری ده قبول ائتمه‌یه باشلادیلار. مسئله بوندادیر کی، روم ایمپراتورلوغوندا قدیمی یاییلمیش بوتپرست اینانجلار آرتیق جمعیت‌ده تأثیر گۆجونو ایتیرمیشدی. اوْنلار آرتیق روم ایمپراتورلوغوندا حؤکم سورن عدالتسیزلیین و ایستیبدادین رمزینه چئوریلمیشدی. بونا گؤره ده ایمپراتورلوقدا مۆختلیف غیری-قدیمی دینلر یاییلمیش‌دی. اوْنلارین آراسیندا میصر تانریلاری ایزیدا و اوْسیریس، ایران تانری‌سی میترانین کولتلارینی خصوصیله قید ائتمک لازیم‌دیر. بئله کی، بیر واختلار اوْنلار خریستیانلیقلا جدی رقابت آپاریر، حتی بعضی آراشدیرما‌چیلارا گؤره، مثلاً میتراییزمین بعضی اینانجلاری سوْنرالار خریستیانلیغا داخیل اوْلموشدور. بئله کی، مثلاً، اؤلن و دیریلن تانری ایده‌سی میتراییزمین اساسلارینلان بیری ایدی. لاکین سوْندا خریستیانلیق بۇ رقابت‌دن غالیب چیخابیلدی.
رومدا گئنیش خالق کۆتله‌لری طرفین‌دن مسیحیتین قبول ائدیلمه‌سی پروسسی کلیسا‌نین و کشیش زومره‌سی اوْلان کلروسون (یپیسکوپلار، آرخیپیسکوپلار و س.) یارانماسی ایله نتیجه‌له‌ندی. گئتدیکجه بۇ دین‌ده تشکیلاتلانما پروسسی گۆجلندی و اوْنون یاپیسال(ساختار)لاری ایمپراتورلوغون اجتماعی-سیاسی حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناماغا باشلادی. ایمپراتور کونستانتینوسون (۳۰۶-۳۳۷) حاکمیّتی زامانی ایسه، کلیسا‌لارین دؤولت ماراقلارینا قوللوق ائتمه‌سی  آماجی ایله، خریستیانلیق رسمی دؤولت دینی اعلان ائدیلدی. بۇندان سوْنرا بۆتون بوتپرست معبدلرینین باغلاماسی پروسسی باشلاندی. نهایت ۴۵۱-نجی ایلده کالکدون عوموم دونیا کلیسا ییغینجاغی سوْن اوْلاراق رومون هم غربینده، هم ده شرقین‌ده مسیحیتی رسمی دؤولت دینی کیمی تصدیق ائتدی. گونئی قافقازدا یئنی دین یاراناندان یاییلماغا باشلامیشدیر. آلبانیالی حواری یلیسی، اورشلیمین بیرینجی پاتریارخی حواری یعقوب طرفیندن قافقاز آلبانیاسی پاتریارخی تعیین اوْلونموشدو. ۳۱۳-نجو ایلده تزار اۇرنایر مسیحیتی قافقاز آلبانیاسیندا دؤولت دینی اعلان ائتدی.
قید ائتمک لازیم‌دیر کی، خریستیانلیقلا بوتپرستلیین موباریزه‌سی تکجه ایدئولوژی موباریزه موستوی‌سین‌ده آپاریلمیردی. مثلاً، ایمپراتورلاردان نرو (۵۴-۶۸)، دومیتیانوس (۸۱-۹۶)، ترایان (۹۸-۱۱۷)، مارکوس آورلیوس (۱۶۱-۱۸۰)، سپتی‌می سور (۱۹۳-۲۱۱)، ماکسیموس (۲۳۵-۲۳۸)، والریان (۲۵۳-۲۶۰)، دیالکتیان (۲۸۴-۳۰۵) اؤز حاکمیّتلری زامانی خریستیانلارا قارشی تعقیبلر و زوراکیلیقلار حیاتا کئچیرمکله یاددا قالمیشدیرلار. بونون اساس سببی ایسه، خریستیانلارین ایمپراتورلاری تانری کیمی تانیمامالاری ایدی. اؤز نؤوبه‌سین‌ده خریستیانلیق دا غالیب گلن‌دن سوْنرا بوتپرست‌لییه قارشی هوجوما کئچدی. بئله کی، بوتپرستلرین معبدلری محو ائدیلیر، کاهینلری اؤلدورولور، ادبیاتلاری ایسه یاندیریلیردی. مثلاً، II تودوسیوسون و III والنتینوسون امری ایله ۴۴۸-نجی ایلده پورفیرینین مشهور «خریستیانلارین علیهینه» کیتابی تونقاللاردا یاندیریلمیشدی. ۳۰ ایل اوْندان قاباق ایسه میصرین ایسکندریه شهرینده هیپاتییا آدلی تانینمیش ریاضیات‌چی عالیم قادین مسیحی یپیسکوپو کیریلین (جیریل) ایشتیراکی ایله تعصوبکش کۆتله طرفین‌دن وحشیجه‌سینه اؤلدورولموشدور. بۇ حادثه‌لردن سوْنرا اوروپادا آزادفیکیرلی‌لیک قاداغان اوْلونموش و هامی مسیحیتی قبول ائتمک مجبوریتینده قالمیشدی.
مسیحیتین پارچالانماسی
۸۵۸-نجی ایلده کونستانتینوپولیس کلیسا‌سینین پاتریارخی وظیفه‌سینه فوتیوس(Photius) آدلی دونیوی بیر آدام تعیین اوْلونموش‌دو. پاتریارخ اوْلماسی اۆچون اوْنو، آلتی گونون عرضین‌ده قیرات‌چی‌دن یپیسکوپا قدر بۆتون کلیسا روتبه‌لریندن کئچیرمیشدیلر. اوْندان اؤنجه‌کی پاتریارخ ایقناتیوس (Ignatius)ایسه، ایمپراتور ۳-ئجو میخائیلله بیرلیکده ایمپراتورلوغونو ایداره ائد‌ن، دایی‌سی واردا ایله اوْلان ایختیلافدان سوْنرا وظیفه‌سیندن گئتمیشدی. لاکین اوْنون طرفدارلاری بونا قارشی اعتراض ائد‌رک، فوتیوسو غصبکار اعلان ائتمیشدیلر. بۇندان سوْنرا کلیسا‌دا پارچالانما باش وئرمیشدی. ۸۵۹-نجو ایلده کونستانتینوپولیس‌ده (ایستانبول‌دا) ییغیلان کلیسا مجلیسی ایقناتیوسون طرفدارلارینی پیسله‌میشدیر. لاکین، اوْنلار روم پاپینا مراجعت ائد‌رک، ۸۶۱-نجی ایلده داها بیر کلیسا مجلیسینین ییغیلماسینا نایل اوْلدولار. بۇ دفعه ده اوْنلارین مؤقیعتی پیسله‌نمیشدی. لاکین روم پاپی نیکولاس ۸۶۳-نجو ایلده هر ایکی کلیسا مجلیسلرینین قرارلارینی اعتبارسیز اعلان ائتدی. بۇندان سوْنرا غرب و شرق کلیسا‌لاری آراسیندا ایلک دفعه اوْلاراق، و سوْندا کلیسا‌نین پارچالانماسینا گتیره‌ن، بیر ایختیلاف باش وئرمیش اوْلدو. پاپ نیکولاس بۇ آددیمی بولقاریستان کلیسا‌سینین اۆزرینده حاکمیّتی الده ائتمک و بۇ کلیسا‌نی بیزانس پاتریارخلارینین حاکمیّتین‌دن آلماق اۆچون آتمیشدی. اصلینده ایسه، مسیحیت کلیسا‌سینین بؤلونمه‌سی آرتیق بیر ضرورته چئوریلمیشدی. مسئله بوندادیر کی، هم روم پاپلاری، هم ده کونستانتینوپولیس پاتریارخلاری بۆتون مسیحیت دونیاسی اۆزرینده باشچیلیق ائتمک ایسته‌ییردیلر و اوْنلارین آراسینداکی رقابت گئتدیکجه درینله‌شیردی.
پاپ نیکولاسین حرکتینه جواب اوْلاراق، پاتریارخ فوتیوسون طرفدارلاری ۸۶۷-نجی ایلده کونستانتینوپولیس‌ده داها بیر کلیسا مجلیسی چاغیردیلار. اوْرادا پاپ نیکولاسین وظیفه‌سیندن آزاد اوْلونماسی حاقیندا قرار قبول ائدیلدی. لاکین بۇندان سوْنرا، بیزانس‌دا سارای چئوریلیشی باش وئردی و بونون نتیجه‌سینده فوتیوسون اؤزو وظیفه‌سیندن دئوریلدی. بۇندان سوْنرا ۸۶۹ - ۸۷۰-نجی ایللرده رومون تاکیدی ایله کونستانتینوپولیس‌ده داها بیر کلیسا مجلیسی ییغیلمیش‌دی. بۇ مجلیسی غرب (کاتولیک) کلیسا‌سی VIII عوموم دونیا کلیسا مجلیسی کیمی تانینیر. شرق (اوْرتودوکس، و یا پراووسلاو) کلیسا‌سی ایسه، اوْنو عوموم دونیا کلیسا مجلیسی کیمی تانیمیر. مجلیسین قراری ایله، فوتیوس کسکین صورت‌ده پیسله‌نیب، وظیفه‌سیندن آزاد ائدیلمیشدی. اوْنون یئرینه کونستانتینوپولیس پاتریارخی وظیفه‌سینه ایقناتیوس برپا ائدیلدی. بونا باخمایاراق، فوتیوس کونستانتینوپولیس‌ده بؤیوک نفوذا مالیک ایدی. ۸۷۷-نجی ایلده، ایقناتیوسون اؤلومون‌دن سوْنرا، اوْ یئنی‌دن پاتریارخ اوْلدو. بۇندان سوْنرا، ۸۷۹ - ۸۸۰-نجی ایللرده داها بیر کلیسا مجلیسی ییغیلدی. بۇ مجلیس‌ده پاپ نیکولاسین نماینده‌لری، اوْنون تاختدان سالینماسینا گؤره فوتیوس‌دان عذر ایسته‌مه‌سینی طلب ائتدیلر. لاکین فوتیوس عذر ایسته‌مه‌دی. بۇ مجلیس‌ده شرق کلیسا‌سینین نماینده‌لری غرب‌ده یاییلمیش بعضی اینانجلاری و آیینلری ده پیسله‌میشدیرلر. «فیلیوقوئ» آدلانان اینانج خصوصیله پیسله‌نمیشدی. مسئله بوندادیر کی، شرق‌ده و غرب‌ده کلیسا عنعنه‌لری، بعضی آیینلر، بیر-بیرین‌دن فرقله‌نیردی. بۇ عامل ده کلیسا‌نین پارچالانماسیندا بللی رول اوْینامیشدی. بۇ کلیسا مجلیسی غرب‌ده اوّلجه عوموم دونیا کلیسا مجلیسی اعلان اوْلونموشدور. لاکین سوْنرا، بۇ کیفیت‌ده، فوتیوسون عوضینه ایقناتیوسو پاتریارخ کیمی یئنی‌دن تانییان، ۸۶۹-۸۷۰-نجی ایللرده کئچیریله‌ن، مجلیس تانینمیشدی.
عئینی زامان‌دا، یوخاریدا قید اوْلوندوغو کیمی، مسیحیتین احکاملاری و اینانجلارینین اساسلاری دا غرب و شرق کلیسا‌لارینین مۆباحیثه هدفینه چئوریلمیشدیر. معلوم اوْلدوغو کیمی، خریستیانلار تانرینین اۆچ صیفت‌دن عبارت اوْلدوغونو ادعا ائدیرلر. بۇ صیفتلرین اۆچونجوسو اوْلان مقدس روح، حیات‌وئریجی کیفیتلرینه مالیک اوْلان صیفت‌دیر. اوْنون آتادان و یا اوْغولدان چیخماسی حاقیندا گرگین مۆباحیثه‌لر، کلیسا‌نین عقیده نؤقطه-نظرین‌دن پارچالانماسینا گتیریب چیخارمیشدی. غرب‌ده آمبروسیوس، هیرونیموس، آوقوستینوس کیمی کلیسا آتالاری، مقدس روحون تکجه آتادان دئییل، هم ده اوْغولدان چیخماسینی (filioque) ادعا ائدیردیلر. VII عصرده ایسپانیانین تولدو شهرین‌ده کئچیریلن کلیسا مجلیسینده فیلیوقوئ کریستیان عقیده‌سینین اساسلارینا (سیمبولونا) داخیل ائدیلمیشدیر. بونا دلیل اوْلاراق عیسانین سؤزلری گتیریلیردی: "'بونو دئدیی زامان، اوْنلارا اۆفوردو و: «مقدس روحو قبول ائدین»، – دئدی." لاکین شرق کلیسا‌سی فیلیوقونی قبول ائتمه‌میشدی. اوْنلارین فیکرینجه مقدس روح یالنیز آتادان چیخیر، اوْغولدان چیخماز. غرب آتالارینین فیلیوقوئ حاقیندا دئدیکلرینی ایسه، کلیسا‌نین دئییل، اوْنلارین شخصی فیکیرلری اوْلدوغونو دئییردیلر.
بولقاریستان اۆزرینده غرب و شرق کلیسا‌لری آراسیندا گئدن مۆباحیثه‌لر ایسه، سوْن‌دا، شرق کلیسا‌سینین خیرینه حل اوْلون‌دو. بولقاریستان کلیسا‌سی کونستانتینوپولی‌سین نظارتی آلتینا کئچدی. X عصرده ده غرب و شرق کلیسا‌لری آراسیندا صۆلح الده ادیلممیش‌دی. کونستانتینوپولیس کشیشلری روم پاپسینا یالنیز موستسنا حاللاردا مراجعتلر ادیردیلر. بۇ عامل ایسه کلیسا‌لری بیری-بیرین‌دن داها دا اۇزاقلاش‌دیریردی. ۱۱-جی عصرده غرب و شرق کلیسا‌لری آراسیندا موناسیبتلر بیر قدر فاللاشدیرمیش‌دیر، لاکین بۇ فاللاشما سوْن‌دا اوْنلارین پارچالانماسی ایله نتیجلنمیش‌دیر. اوْ دؤورده روم پاپسی اوْلان IX لو گونئی ایتالیادا کونستانتینوپولیس پاتریارخینین تابچیلیین‌ده اوْلان کلیسا‌لرده غرب (لاتین) آیینلرینین ایجرا اوْلونماسینی طلب اتمیش‌دیر (قید اوْلوندوغو کیمی غرب کلیسا‌لرین بعضی دینی آیینلری شرق اوْرتودوکس آیینلرین‌دن فرقله‌نیردی). اؤز نؤوبه‌سین‌ده کونستانتینوپولیس پاتریارخی میخال کللواریوس (Michael Cerullarios)کونستانتینوپولیس‌ده پاپنین تابلیین‌ده اوْلان کلیسا و موناستیرلارین باغلانماسی حاقیندا سرانجام ورمیش‌دیر. وضعیتین گرگینلشمه‌سینی گؤره‌ن بیزانس ایمپراتورو کونستانتینئ مونوماخوس Constantine Monomachus) غربله موناسیبتلرینی پوزماق ایسته‌میردی. اوْ، پاپ ایله دانیشیقلار آپاراراق، کونستانتینوپولی‌سه پاپ طرفین‌دن گؤندریلمیش نماینده‌لری قبول اتمه‌یه حاضیر اوْلدوغونو بیلدیرمیش‌دی. لاکین نماینده‌لرین گلیشین‌دن سوْنرا، اوْنلارین شرق (یونان) کشیشلری ایله شدت‌لی ایختیلافی باش ورمیش‌دیر. بۇ ایختیلاف نتیجه‌سینده پاپنین نماینده‌لری کونستانتینوپولیس پاتریارخینی و اوْنا تابع اوْلان بۆتون شرق کلیسا‌لرینی هرس‌ده (بیدت‌چی‌لیک) و دین‌سیزلیک‌ده اتهام اد‌رک، اوْنلارین کریستیان کلیسا‌سین‌دن خاریج ادیلمه‌سی حاقیندا مکتوب یازاراق اوْنو رسمی عبادت زامانی کونستانتینوپولی‌سین مقدس سوفییا (آیا سوفیا) کلیسا‌سین‌ده یونان کشیشلرینه تقدیم اتدیلر. اؤز نؤوبه‌سین‌ده پاتریارخ میخال کللواریوس ۱۰۵۴-جو ایلده کلیسا مجلیسی ییغاراق پاپنین نماینده‌لرینی لنتلمیش، روم کلیسا‌سی ایله  بۆتون علاقه‌لرین کسیلمه‌سی حاقیندا سره‌نجام ورمیش‌دیر. بۇ حادثه‌لردن سوْنرا کریستیان کلیسا‌سی پارچالانمیش‌دیر. شرق (یونان) کلیسا‌سی اوْرتودوکس (پراووسلاو)، غرب (لاتین) کلیسا‌سی ایسه کاتولیک آدلاندیریلمیش‌دیر.
(سمبول‌لاری)
اساس مقاله: کریستیان سیموولیکاسی
خاج. خاچ مسیحیتین ان گئنیش یاییلمیش رمزی‌دیر، عیسانین اعدام ائدیلدیی آلتین تصویری‌دیر. لاکین بۇ رمز مسیحیتدهن اؤنجه قدیم میصرده حیات سمبولو اوْلموش‌دور و آنکه آدلانیردی. خاچین یوخاری‌سین‌دا اوْلان دایره قادین، آشاغی حیصّه‌سی ایسه کیشی باشلانقیجینی سیمبولیزه ائدیر. عومومیتله خاچین تصویرینی خریستیانلار میصر عنعنه‌سین‌دن آلمیش‌دیلار. مسیحیتده خاچین رمز کیمی یارانما تاریخی ۲-نجی-۳-نجو عصرلره تصادف ائدیر. خاچلارین بیر نئچه نوعلاری واردیر. لاتین خاچی، یونان خاچی، قولقوفا (عیسینی اعدام ائدیلن تپه‌نین آدی) خاچی و یا پیلله‌لی خاچ، روس اوْرتودوکس (پراووسلاو) کلیسا‌سینین خاچی، روم پاپازلارینین خاچی، خاچ سویونا سالینما مراسیمینه عایید اوْلان خاچ، غلبه‌نین رمزی اوْلان یونان خاچی، کوره اۆزرینده غلبه‌نین سمبولو اوْلان خاچ، مقدس پتروسون چئوریلمیش خاچی، اورشلیم(قودس) خاچی و سایر.
بالیٛق. بالیق ایلک کریستیان سیمبوللارین‌دان بیری اوْلموش‌دور. اوْ عیسانین رمزی معناسینی داشیییردی. بونا سبب شکیل‌ده گؤستریله‌ن یونان حرفلرینین آبرویاتوراسی‌دیر (ایختوس). بۇ آبرویاتورا یونان دیلین‌ده "خیلاصکار عیسی مسیح تانرینین اوْغلودور" سؤزلرینین بیرینجی حرفلرین‌دن یارانمیش‌دیر. "ایختوس" سؤزو ایسه یونانجا بالیق دئمکدیر. عئینی زامان‌دا عیسانین ایلک آردیجیللارینین بیر نئچه‌سی بالیق‌چی اوْلموش‌دور. بونا گؤره خریستیانلار اؤزلرینی "اینسان روحونو توتانلار" آدلاندیریردیلار.
گمی. گمی ده مسیحیتین ان قدیم رمزلرین‌دن (سیمبوللارین‌دان) بیری‌دیر. مثلاً مشهور روم ایلاهیات‌چی‌سی هیپپولیتوس (III عصرده یاشامیش‌دیر) کریستیان کلیسا‌سینی "دالغالار اۆزرینده اۆز‌ن و هچ زامان باتمایان" گمییه بنزدیردی. باشقالاری اوْنو "نجات گمی‌سی" آدلاندیریردیلار
لاباروم . لاباروم (لاتین سؤزودور) ایمپراتور کونستانتینوسون بایراغی اوْلموش‌دو. اوْنون حاکمیّتی دؤورون‌دن باشلایاراق، مسیحیتین رمزینه چئوریلمیش‌دیر. بایراغین اۆزرینده "خریستوس" سؤزونون یونانجا ایلک ایکی حرفی و "هوج وینجئ" (بونونلا غلبه چالاجاغیق) سؤزلری یازیلمیش‌دیر. روایتلره گؤره ۳۱۲-نجی ایلده میلوییا کؤرپوسو یاخینلیغین‌دا باش وئرن دؤیوش‌دن اؤنجه ایمپراتور کونستانتینوس و اوْنون ۴۰ مین‌لیک اوْردوسو گؤی‌ده بؤیوک بیر خاچی گؤردولر. بۇ خاچ حتی گونشی ده باغلامیش‌دی. باشقا روایته گؤره، بۇ دؤیوش‌دن اؤنجه کونستانتینوس یوخودا لابارومومو گؤره‌رک ایٛن هوج سیگنو وینجس (بۇ رمزله غلبه چالاجاق‌سان) سؤزلرینی ائشیتمیشدی. بۇ یوخونو گؤرن‌دن سوْنرا، کونستانتینوس اؤز عسکرلرینه گؤردویو لابارومو اؤز قالخانلارینین اۆزرینده تصویر ائتمه‌یی امر ائتمیشدی. بۇ دؤیوش اوْنون غلبه‌سی ایله بیتمیشدی و بۇندان سوْنرا کونستانتینوس روم ایمپراتورو اوْلموش‌دو. اوْنون حاکمیّتی دؤورونده ده خریستیانلیق دؤولت دینی ایستاتوسونو آلمیشدی.
آذربایجان‌دا خریستیانلیق
خریستیانلیغ آذربایجان اراضی‌سینه ارانین ایلک عصرلرین‌دن، هله عیسی مسیحین هواریلری دؤورونده قافقاز آلبانیسی واسطه‌سیله نفوذ اتمیش‌دیر. ۷۰-جی ایلده یروسلیمین (قودسون) سوقوطون‌دان سوْنرا یهودیلرین قافقازا کؤچورولمه‌سی گۆج‌لنیر. گلنلر عیسینین گؤستردیی معجزه‌لردن دانیشیرلار. بۇ جور تبلیغین تأثیری آلتیندا بؤلگه‌ده ایلک کریستیان ایجمالاری یارانیر.
آلبانیدا مسیحیتین یاییلماسین‌دا بۇ دؤور هواری (سیروفیل) دؤورو آدلانیر و هواریلردن وارفولومی و فاددیین آدلاری ایله باغلی‌دیر. هواری فاددیین شاگیردلرین‌دن اوْلان یلیسی یروسلیمین بیرینجی پاتریارخی یقوبون خییر-دعاسی ایله ینی دینی تبلیغ اده-اده آقوان دیارینا گلیب چیخمیش و کیش آدلی یرده کلیسا تیکمیش‌دیر. بۇ کلیسا ارمنیستان‌داکی بیرینجی کریستیان کلیسا‌سین‌دن قاباق تیکیلمیش‌دیر.
۳۱۳-جو ایلده روم ایمپراتورو کونستانتین خریستیانلیغا اعتیقاد اۆزرین‌دن قاداغانی گؤتوره‌ن‌ده آلبان حؤکمداری اۇرنایر کریستیان‌لیغی دؤولت دینی اعلان ادیر. بۇ واخت‌دان اعتباراً آذربایجان‌دا مسیحیتین یاییلماسینین قرکوفیل دؤورو آدلانان ینی دؤورو باش‌لانیر. آکادمیک ز.بونیادوو گؤستریر کی، اۇرنایر، ۲-جی واچئ و ۳-جو واچاقان اؤلکه‌ده کریستیان‌لیغی یایماق اۆچون موباریزه آپارمیشلار. ۴-جو-۵-جی عصرلرده روحانی‌لیک و کلیسا ایرارخییاسی تشکول تاپیر. کاتولیکوسون گؤستریشی ایله فوداللار اؤز اراضیلرین‌ده کلیسا اۆچون خصوصی یرلر آییریردیلار. بؤلگه‌ده کلیسا‌لر تیکیلیر، دینی کیتابلار سیریانی، آرامی و یونان دیللرین‌دن آلبان دیلینه ترجومه ادیلیردی. سینای‌دا آشکار ادیلمیش "آلبان یازی‌سین‌دا و آلبان دیلین‌ده" لکسیوناری دونیادا مسیحیتین ان قدیم کۆتلوی(توده) قیرات کیتابلارین‌دان ساییلیر.
۱۰-جو-۱۱-جی عصرلرده بؤلگه‌ده شرق کریستیان‌لیغی نفوذونو بللی درجه‌ده قورویوب ساخلایا بیلمیش‌دی. بۇ دوروم ۱۸-جی عصره کیمی بئله‌جه داوام اتمیش‌دیر. ۱۸۳۶-جی ایلده چار حکومتی سینودون تقدیماتی ایله آلبان کلیسا‌سینی لغو ادیر، کلیسا‌نین بۆتون املاکی اچمیدزین کاتولیکوس‌لوغونا وریلیر. ۲۰-جی عصرین ۸۰-۹۰-جی ایللرین‌ده آلبان کلیسا‌سی بیر داها برپا اوْلونور. ۲۰۰۳-جو ایلده آلبان-اۇدی کریستیان ایجماسی دؤولت قیدیاتین‌دان کچیر. بۇ، شکی‌ده‌کی کیش کلیسا‌سینین برپاسین‌دان سوْنرا اوْلموش‌دور. حاضیردا قبه‌له رایونونون نیج کندین‌ده‌کی کلیسا‌نین ده برپاسی داوام اتدیریلیر.
آذربایجان‌دا خریستیانلیغ اؤزونون پراووسلاولیق، کاتولیک‌لیک و پروتستانت‌لیق قوْللاری، هابله مۆختلیف سکتانت ایجمالاری ایله تمثیل اوْلونموش‌دور. دؤولت قیدیاتین‌دا ۵ قریقوریان ایجماسی واردیر. پراووسلاولیق آذربایجانا ۱۹-جو عصرین اوّللرین‌دن اعتباراً روس چاریزمینین بؤلگه‌ده یریتدیی "کؤچورمه سیاستی" چرچیوه‌سین‌ده نفوذ اتمه‌یه باشلامیش‌دیر. باکی‌دا ایلک پراووسلاو کلیسا‌سی ۱۸۱۵-جی ایلده فعالیّته باشلامیش‌دیر. روس پراووسلاو کلیسا‌سین‌ده باش وره‌ن پارچالانمانین آغیر نتیجه‌لرین‌دن سیغورتالانماق اۆچون سکتانت خریستیانلارین قافقازا سورگونو باش‌لانیر. آذربایجان‌دا ایلک روس کؤچکونلری ۱۸۳۴-جو ایلده شاماخی قضاسیندا آلتی-آغاج کندینی، ۱۸۳۸-جی ایلده لنکران قضاسیندا ول کندینی، ۱۸۴۲-جی ایلده یلیزاوتپول قوبرنییاسیندا روس بوری‌سی، ۱۸۴۴-جو ایلده ایسه سلاویانکا کندلرینی سالیرلار. ۱۸۶۸-جی ایلده باکی قوبرنییاسینین اراضی‌سین‌ده ۲۱ سکتانت کن‌دی وار ایدی کی، بورادا ۱۳ مین سکتانت یاشاییردی.
کاتولی‌سیزم. باکی‌دا ایلک روم-کاتولیک پریخودو ۱۹-جو عصرین ۵۰-جی ایللرین‌ده روس اوْردوسو طرفین‌دن حرب‌چی کاتولیکلرین قافقازا سورگون ادیلمه‌سی ایله علاقه دار اوْلاراق یارادیلمیش‌دیر. پریخود تتری-سکاروداکی (گورجوستان) روم-کاتولیک حربی پریخودونا تابع ایدی. ۱۸۸۲-جی ایلده باکی پریخودو موستقیللشیر. ۱۸۹۵-جی ایلده مقدس مریه‌مین باکیره حامیله‌لیگی شرفینه کلیسا، ۱۹۰۳-جو ایلده ایسه باکی قبیریستانلیغین‌دا مقدس خاچ کلیسا‌سی تیکیلیر. ۱۹۰۹-۱۹۱۲-جی ایللرده باکینین گؤزل معمارلیق عابیده‌لرین‌دن ساییلان ینی مقدس مریه‌مین باکیره حامیله‌لیگی کلیسا‌سی قوتیک اۆسلوب‌دا اینشا ادیلیر. سووت دؤورونده کلیسا داغیدیلمیش‌دیر. ۱۹۹۹-جو ایلده باکی‌دا روم-کاتولیک ایجماسی یئنی‌دن برپا اوْلونور. ۲۰۰۱-جی ایلده ایجما اؤز عبادت اوینی یارادیر. حاضیردا باکی‌دا روم-کاتولیک کلیسا‌سینین اینشاسی اۆچون توْرپاق ساحه‌سی آیریلمیش‌دیر. ۲۲-۲۳ مئی ۲۰۰۲-جی ایلده روم-کاتولیک کلیسا‌سینین سابیق باشچی‌سی پاپ ایوانن ۲-جی پاول باکی‌دا رسمی سفرده اوْلموش‌دور.
باپتیزم. اینجیل‌چی-لوتران کلیسا‌سینین آردیجیللاری باکییا هله ۱۹-جو عصرین ایکینجی یاری‌سین‌دا نفت یاتاقلارینین ایستیسمارین‌دا ایشتیراک اد‌ن آلمان صنایع‌چیلری سیراسین‌دا گلمیشلر. اوْنلارین گلیشینین بیر سببی ده ۱۹-جو عصرین اوّللرین‌ده آلماندا باش ورمیش سیاسی و دینی ایغتیشاشلار ساییلمالی‌دیر. اوْ واخت اؤلکه‌ده بئله بیر مؤوهومی شاییه یاییلمیش‌دی کی، غرب‌ده قیامت گونو یاخینلاشیر، نجات آنجاق شرق‌ده‌دیر. اهالی، خصوصیله سکتانت دیندارلار روسیهیا و قافقازا کؤچمکله قیامت گونونون سورغو-سوالین‌دان یاخا قورتارماغا چالیشیردیلار. ۱۸۱۹-جو ایلین اوّلین‌ده آذربایجان‌دا ۲۰۹ آلمان عائله‌سی واردی. باکی‌دا اینجیل‌چی-لوتران ایجماسی ۱۸۷۰-جی ایلده یارادیلمیش‌دیر. ۱۸۹۹-جو ایلده ایجمانین عضولری شهرده اؤز مبدلرینی – کیرخانی (ایندیکی کامرا و اوْرقان موسیقی‌سی زالی) تیکمیشلر. یلنندورف‌دا (ایندیکی خانلار) کیرخا داها اوّل تیکیلمیش‌دیر. ۱۹۳۷-جی ایلده لوتران کلیسا‌سینین کشیشلری باشقا دینی ایجمالارین نماینده‌لری ایله بیرلیک‌ده سورگون ادیلمیش، گولللنمیشلر. ۱۹۹۴-جو ایلده لوتران ایجماسی باکی‌دا یئنی‌دن فعالیّته باشلامیش‌دیر.
بیرده باخ
بؤلمه‌:سماوی دینلر
قایناقلار
بؤلمه:دین بؤلمه:مسیحیت بؤلمه:Christianity بؤلمه:1st-century establishments بؤلمه:Abrahamic religions بؤلمه:غرب مدنیتی بؤلمه:تک تانریچیلیق بؤلمه:Religions with official status in Kurdistan Region
۲۰۱۴-جو ایلده بلژیک
بۇ مقاله ۲۰۱۴-جو ایلینده بلژیکده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۴-جو ایلده بلژیک بؤلمه:۲۰۱۴-جو ایلده اؤلکه‌لر
اولیور تاپین
اولیور تاپین (اینگیلیسجه:Oliver Tappin) آمریکالی سیاستچی فلینت شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.