cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آپارو پالم
آپارو پالم (اینگیلیسجه:Apparao Palem) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
احمد کسروی
آذری دیلی تئوریسی
ب. و. میلر دئییر:«کسروی‌نین وئردیگی دلیللره اساسلاناندا «آذری» دیلیندن مشخص تصور الده ائده بیلمیریک. او ناقص، تصادۆفی و اتفاقی قایناقلاردان مثال گتیریب و ایران شناسلیغا بیر شئی آرتیرمیر.»
میلنکو آسیموویچ
میلنکو آسیموویچ (اینگیلیسجه: Milenko Ačimovič) (دوْغوم:February 15, 1977 Ljubljana) بیر فوتبالیست. ایسلوونی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
آپارو پالم
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
احمد کسروی
آذری دیلی تئوریسی
دوْکتور صدیق یازیر:«کسروی آذربایجاندا یاشایان تاتجا، تالشجا، کرینکانجا، کوردجه و گیلکجه لهجه‌لری و یاریم دیللریندن آلدیغی مثاللاری بیر یئره توپلاییب، اونلاری آذری قالیقلاری حساب ائتدی.»
میلنکو آسیموویچ
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
احمد کسروی
آذری دیلی تئوریسی
هابئله او یازدیغی قارا مجموعه کیتابیندا کسروی‌نین ایستیناد ائتدیگی شیخ صفی الدین اردبیلی یه منسوب 17 بیت شعرین گیلکجه اولدوغونو ایثبات ائدیر و دئییر:«کسروی یئرسیز اولاراق بو شعرلری اویدورما «آذری» دیلینه عایید ائتمیشدیر.»
قایناق‌لار
بؤلمه:کیمسه‌لر قارالامالاری بؤلمه:تاریخچیلر بؤلمه:آذربایجانلی یازیچیلار بؤلمه:Iranian historians بؤلمه:Iranian Azerbaijani historians بؤلمه:۱۸۹۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:Iranian Azerbaijani linguists بؤلمه:Iranian memoirists بؤلمه:Persian-language writers بؤلمه:Iranian Esperantists بؤلمه:Iranian nationalists بؤلمه:People of the Persian Constitutional Revolution بؤلمه:Iranian Azerbaijani revolutionaries بؤلمه:Democrat Party (Persia) politicians بؤلمه:University of Tehran faculty بؤلمه:Iranian secularists بؤلمه:Iranian deists بؤلمه:Iranian former Shia Muslims بؤلمه:Iranian Shia clerics who ceased wearing clerical clothing بؤلمه:People from Tabriz بؤلمه:Assassinated Iranian people بؤلمه:Murdered male writers بؤلمه:Deaths by firearm in Iran بؤلمه:People murdered in Iran
کادیریقانادینا
کادیریقانادینا(اینگیلیسجه:Kadiriganadinna) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
روبرت ال. جدز
'''روبرت ال. جدز''' (اینگیلیسجه: Robert L. Geddes) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و آیداهو ایالتین سناتور ایدی. ۱۹۵۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:پرستون، آیداهو دوغوملولار بؤلمه:سودا اسپرینقز، آیداهو دوغوملولار
ویلکوکس، کانزاس
ویلکوکس (اینگیلیسجه: Wilcox, Kansas) آمریکانین کانزاس ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
میلان سوشاک
میلان سوشاک (اینگیلیسجه: Milan Susak) (دوْغوم:January 29, 1984 Fairfield) بیر فوتبالیست. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
شارلی شرینقهام
شارلی شرینقهام (اینگیلیسجه: Charlie Sheringham) (دوْغوم:April 17, 1988 چینقفورد) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
سیچ، تکزاس
سیچ، تکزاس (Sachse, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 49.2 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 20329 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
محمد حسن علوان
محمد حسن علوان (Mohammed Hasan Alwan) یازیچی - ۲۷ آقوست ۱۹۷۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mohammed Hasan Alwan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
مایک وولز
مایک وولز (اینگیلیسجه:Mike Volz) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. دوغو واشینقتون بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:واشینقتون جومهوریتچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بنینقتون کالجی
بنینقتون کالجی (Bennington College, )بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Bennington College
موندریدج، کانزاس
موندریدج (اینگیلیسجه: Moundridge, Kansas) آمریکانین کانزاس ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۶۹ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۸۶۴ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
نئیدیینو
نئیدیینو (Nadeyino Надеино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بوریاتیادا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:بوریاتیا کندلری
۱۹۹۱-جی ایلده سومالیالی
بۇ مقاله ۱۹۹۱-جی ایلینده سومالیده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۹۱-جی ایلده آفریقا
کونیوله
کونیوله (ایتالیاجا: Coniolo) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۵۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 444 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Coniolo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
نویدا
نویدا (Noida) هیندوستاندا یئر آلان بیر شهردیر. ۲۰۱۱ -جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۳۷۲۷۲ نفر ایمیش. نویدا ۲۰۰ متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین ۲۰۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار.
قایناق‌لار
بؤلمه:هیندوستان شهرلری
بیرینجی ویلرس-برتونو دؤیوشو
''بیرینجی ویلرس-برتونو دؤیوشو (اینگیلیسجه: First Battle of Villers-Bretonneux) آلمان و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«First Battle of Villers-Bretonneux»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار
نپومیشل
نپومیشل (چک‌جا: Nepomyšl) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۱۹ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۷۱ نفر ایمیش و اوستی ناد لابم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nepomyšl»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ادموز
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
نیجریه میلی نفت شیرکتی
نیجریه میلی نفت شیرکتی (اینگیلیسجه: Nigerian National Petroleum Corporation) دؤولتی شیرکت. بۇ شیرکت پترولیوم و نفت ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nigerian National Petroleum Corporation»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
ایوانهو، قوزئی کارولینا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
الکترا، کالیفورنیا
الکترا (اینگیلیسجه: Electra, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
اندرو دسلر
اندرو دسلر (Andrew Dessler) آمریکالی بیلیم اینسانی. اندرو دسلر رایس بیلیم‌یوردو,دا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری مریلند، پارک بیلیم‌یوردو,‌دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:عالیم
دوربک
دوُربک (14.عصرین سونو، بلخ – 15.عصرین باشی) تئیموری‌لر دؤنمی‌نین اؤزبک شاعیری.
یارادیجی‌لیغی
دوُربک‌دن  یالنیز "یوسف و زلیخا" داستانی گلیب چاتمیشدیر. اونون " یوسف وزلیخا" دستانی 1409.جی ایلده یازیلمیشدیر. داستان شرقده مشهور اولان "یوسف و زلیخا" افسانه‌سینه  اساس‌لانیر. شرق ادبیاتیندا یاییغین سوژه‌یه دؤنوشن بو مؤوضو اؤزونه مخصوص بیر اوسلوبدا یئنیدن (اؤزبک تورکجه‌سی نده) نقل ائدیلمیشدیر. دوُربک یاشادیغی دؤنمین منظره‌لرینی داستانین روحونا سیندیریب سالمیشدیر. اثرده بلخ شهری‌نین موحاصیره ائدیلیشی خالقیین باشینا گلن آغیر فاجیعه‌لر یوکسک مهارت ایله تصویر ائدیلمیشدیر. موحاصیره‌ اوزوندن تؤره‌نن آجلیق و سوسوزلوق کیمی چتین‌لیک‌لر شهرین ائشیگینده‌کی وضعیت‌له قارشی‌قارشی‌یا قویولموشدور. داستانداکی قهرمان‌لارین فعالیتی اورتا آسیا نین شهر و کندلرینه خاص اولان طیبعی منظره‌لرین، حیات حادیثه‌لری‌نین، خالق عادت-عنعنه‌لری‌نین تصویرینده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. شاعیر باش قهرمان یوسف‌ین تقدیری و اونون حیاتا اولان موناسبتینی چئشیدلی وضعیت‌لرده تصویرله‌ییر. یوسف‌ین اینسانی فضیلت‌لری اونون ذهنی و ذکاوتی، اینسان‌لارا و خالقینا اولان سئوگیسینی آیدین گؤستریب بوش یئره قان تؤکمکدن، اؤلکه‌نی ایداره‌ ائده‌جک عدالتی بیر شاه درجه‌سینه قالدیریر.دوُربک، قادین‌لارین لطافتینی و ذکاسینی یئنی یؤنلرله زنگینلشدیر، زلیخا سیماسیندا صادیق بیر عاشیق اوبرازی یاراد بیلیر.
"یوسف و زلیخا" داستانی‌نین ال‌یازمالاری اؤزبکیستان علم‌لر آکادمی‌سی‌نین شرق‌شوناسلیق اینستیتوندا (نؤ 185)، پاریس و ایستانبول کیتابخانالاریندا ساخلانیلیر.
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
مغرب پدشاهی‌نین قیزی زلیخا، حضرتی یوسفی یوخوسوندا گؤرمه‌سی
بار ائدی مغربده شهی نامور
همراه ائدی چون انگه فتح و ظفر
کافیر ائدی اوُل، ولی عادیل اؤزی
بوْلماس ائدی ایککی آنینگ بیر سؤزی.
اب انار(اندیمشک)
اب انار (فارسجا: اب انار), کندی خوزیستان اوستانینین اندیمشک بؤلگه‌سینین، الوارگرمسیرئ بؤلومو و  مازو قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
دوربک
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
ائردی آنینگ آتی چو تأیموس شاه
اب انار(اندیمشک)
جوْغرافیایی موْقع
اب انار کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
دوربک
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
بئ‌حد انگا بار ائدی خیل و سیپاه.
اب انار(اندیمشک)
نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 61 نفر اهالیسی و 9 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 29 نفری کیشی و 32 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 21 نفری ساوادلی و 34 نفری ساوادسیزدیرلار.
دوربک
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
بیر قیزی بار ائردی مهی خاوری،
اب انار(اندیمشک)
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
دوربک
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
عارضی‌غه شمس و قمر موشتری.
اب انار(اندیمشک)
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
خرونوو-کولونقا دولنا
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chronów-Kolonia Dolna»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اب انار(اندیمشک)
قایناقلار
بؤلمه:اندیمشک بؤلگه‌سی‌نین کندلری
مالیشوو، ولادیمیر اوبلاستی
مالیشوو، ولادیمیر اوبلاستی (Malyshevo, Selivanovsky District, Vladimir Oblast Малышево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
تویوکی هاسقاوا
تویوکی هاسقاوا (اینگیلیسجه: Toyoki Hasegawa)ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
مرمره بؤلگه‌سی
مرمره بؤلگه‌سی، تورکیه‌نین ۷ جوغرافى بؤلگه‌سیندن بیریدیر. کؤرپو کیمی آوروپا و آسیا قطعه‌لرینى بیربیرینه باغلار. ۶۷.۰۰۰ km² -یه یاخین بیر اراضیسی اوْلان بؤلگه, تورکیه‌نین %۸،۵ینه قارشى گلیر. مرمره دنیزی ده ۱۱،۰۰۰ کkm²-یه یاخین اوزاولچومویله بۇ بؤلگه‌نین بیر ایچ دنیزى دوروموندا اوْلوب بؤلگه‌نین تام اورتاسینى قاپلار.
مرمره بؤلگه‌سی‌نین شهرلری
مرمره بؤلگه‌سینده یئر آلان شهرلر بونلاردیر.
قایناقلار
بؤلمه:تورکیه بؤلمه:تورکیه جوغرافیاسی
دوربک
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
یوزی قوُیاش ائردی ولی بئ‌زوال،
حاصلی عومری ائدی اوُل شاهنینگ،
آتی زلیخا ائدی اوُل ماه‌نینگ.
بیر کئچه یوسف‌نی مگر کؤردی خواب.
کیردی آنینگ قوْینینا چون آفتاب
شمس و قمردِک تاپیبان ایتیصال،
بیر-بیری‌دین أیله‌دی شبی ویصال.
منگه دئ آتینگنی- ندور؟ قیده‌سن؟
قیده تیله‌ی یوْقله‌سم آخیر سنی؟
مونده تاپرسن چو تیله‌سنگ منی".
دئدی‌کی: - "یوسف‌دور آتیم، گولعوذار،
من ائرورم میصر ائلی‌ده شهریار.
محنت و درد و الم و رنج و غم،
یئتگوسی‌دور مونچه بلا دم به دم.
اریول
اریول (Oryol) (Орёл) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و اریول اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۱۷۷۴۷ نفر دیر.
دوربک
"یوسف و زلیخا" اثریندن اؤرنک
عاقبت اوُل تنگری عنایت قیلیب،
سنی منگه، من سنگه بوْلغوم نصیب".
اوشبو سؤز اوستی‌ده زلیخا روان
سکسه‌نیب اویغاندی مگر اوُل زمان.
ائردی انینگ آغزی‌ده یوسف آتی،
باش‌دین-آیاق قیلدی یقاسی‌نی چاک،
سورتر ائدی یوزی‌نی هر دم به‌خاک.
قیلدی اناسی‌غه بو توش‌دین خبر،
دئدی اناسی اتاسی‌گه  مگر.
فیکر ایچی‌ده قالدی اولر شب و شام
بولدی آچون عیشی اولرگه حرام.
لیک زلیخا ائدی بئ‌خورد و خواب،
بولبول ائدی بولغان اسیری قفس.
کیم توتر، ائی دوست، بو آتنی نیهان.
عاقبة القصه، چو تأیموس شاه،
ییغدی اولوغ‌بکلری‌نی اوُل زمان،
دئدی قیلینگ میصرغه ائلچی روان
-‌ "نامه و تحسین بیتینگیز بو دم،
میصر عزیزی اوُل ائمیش موحترم،
نامه‌نی تعظیم ایله اینشاء قیلینگ،
یعنی اوغول‌لوققا قیلوربیز قبول،
میصرده اولدور چو شاهی کامگار،
انگه ائرور یخشی-یامان ایختیار".
گرچی اولوس حاکیمی ریّان ائدی،
اوشبو عزیز آلدیده حیران ائدی.
گنج و خزاین انگه‌دور بئ‌عدد،
بیل‌کی بو ریّان‌غه قیلور اوُل مدد".
جومله‌سی بکلر ییغیلیب سربه سر
نامه بیتیدیلر توله آبی زر.
بیتیدیلر درج قیلیب شرحی وصل،
جومله حیکایت‌نی ز فرع و ز اصل.
بوتکه‌ریب ائلچی‌گه بئریب اوُل زمان،
میصر سأری قیلدیلر ائلچی روان.
قایناق
بؤلمه:شاعیرلر بؤلمه:اؤزبک شاعیرلر
قوبوز
قوبوز كندی دوغو آذربایجان ایالتی نين سراسکند بولگه‌سی نين مرکزی بولومی نده اولان قارانقی قصبه سی نده يئرلشيب. [1] 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 96نفر اهاليسي وارايميش. [2]
دانای استراتیقوپولو
دانای استراتیقوپولو (اینگیلیسجه: Danai Stratigopoulou) موسیقیچی - فولکور موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. دانای استراتیقوپولو ۸ فوریه ۱۹۱۳ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۱۸ ژانویه ۲۰۰۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
باقنی دی لوکا
باقنی دی لوکا (ایتالیاجا: Bagni di Lucca) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۵۴۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۵۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و توسکانی اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bagni di Lucca»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بووی تریسی
بووی تریسی (اینگیلیسی‌جه: Bovey Tracey) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 4729 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
۹ (سایی)
۹ یوْخسا دوْققوز، ۸دن سوْنرا و ۱۰دان قاباق یئرلشن بیر طبیعی عدددیر.
قایناقلار
بؤلمه:بۆتؤو ساییلار
ادوین ئی. روبرتس
'''ادوین ئی. روبرتس''' (اینگیلیسجه: Edwin E. Roberts) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۷۰ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۳۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۷۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کارسون‌سیتی، نوادا سیاستچیلری
آندریاس ساماریس
آندریاس ساماریس (اینگیلیسجه: Andreas Samaris) (دوْغوم:June 13, 1989 Patras) بیر فوتبالیست. بنفیکا فوتبال کولوبو و یونان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:پاتراس دوغوملولار بؤلمه:پانایکی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:پانیونیوس کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:المپیاکوس کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
سونما, بقوسارای
سونما, بقوسارای (اینگیلیسجه:Sonma, Begusarai) هیندوستان اؤلکه‌سینین بیهار ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مایتهیلی دیلی و هیندی دیل دانیشیلیر.
سفیان امرابط
سفیان امرابط (اینگیلیسجه: Sofyan Amrabat) (دوْغوم:August 21, 1996 Huizen) بیر فوتبالیست. کلوب بروخه فوتبال کولوبو و هولند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:هایزن دوغوملولار بؤلمه:اوترخت کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:فاینورد کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:کلوب بروخه کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
ماری فردریکسون
ماری فردریکسون (اینگیلیسجه: Marie Fredriksson) شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، پاپ راک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ماری فردریکسون ۳۰ مئی ۱۹۵۸ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بربر ساواشلاری
''بربر ساواشلاری (اینگیلیسجه: Barbary Wars) آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش. بۇ وۇروشون سوْنو آمریکا غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Barbary Wars»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:بربر ساواش‌لاری بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ساواش‌لاری
۱۸۳۰-جو ایلده سوئد
بۇ مقاله ۱۸۳۰-جو ایلینده سوئده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
نهج‌البلاغه
نهج البلاغه یعنی بلاغت و فَصاحت یولو - ایمام علینین سؤزلرینی احتیوا ائدن بیر کیتابدیر. بو کیتاب سید رضینین طرفیندن یازیلمیشدیر. سید رضی بو کیتابدا ایمام علیدن نقل اولان بوتون یازیلار، مکتوبلار و سؤزلری توپلامیشدیر. سید رضی ایمام علی‌دن ۳ قرن سونرا بو کیتابی باشقا کیتابلاردان کؤچورموش و توپلامیشدیر، چوخ عالیملر نهج‌البلاغه‌نین بوتون یازیلارینی حضرت علی‌نین سؤز لری بیلیرلر و بعضیلری ایسه بۆتونونون ایمام علی‌دن اولماسیندا شکّلری وار.
قایناقلار
بؤلمه:کیتاب
ساهان پانو
ساهان پانو(اینگیلیسجه:Sahan Pannu) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
محمد آلتونجی
محمد آلتونجی (Muhammad Altunji) یازیچی -
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Muhammad Altunji»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
جان آندریو هیزتاند
جان آندریو هیزتاند (اینگیلیسجه: John Andrew Hiestand) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو و پنسیلوانیا ایالتین سناتور ایدی. قتیسبرق بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۲۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۹۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
اینکرئیس سومنر
اینکرئیس سومنر (اینگیلیسجه:Increase Sumner) آمریکالی سیاستچی و فدرالیست حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۷۹۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۸. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:ماساچوست دوغوملو اکینچیلر
یلجنو
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jeldzino»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اچیوا
اچیوا (اینگیلیسیجه: Achivwa) کنیا اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
یانق، آریزونا
یانق، آریزونا (اینگیلیسجه:Young, Arizona ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۶۵۵ نفر ایمیش و ۱۲۳٫۸۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و آریزونا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Young, Arizona»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
لایزا ویل
لایزا ویل (اینگیلیسجه: Liza Weil) آمریکالی اوْیونچو ۱۹۹۳–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Liza Weil»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
مجید معیوف
مجید معیوف (اینگیلیسجه: Majid Maayouf) (دوْغوم:October 4, 1961 قطر) بیر فوتبالیست. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کازارنوی
کازارنوی (Kazarnoye Казарное) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
برانچ، ویسکانسین
برانچ (اینگیلیسجه: Branch, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جی اس سی قیم ورلد
جی اس سی قیم ورلد (اینگیلیسجه: GSC Game World) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت ویدئو اوْیون ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. باش مرکزی کیئف شهرینده یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«GSC Game World»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
البرتا، یوتا
البرتا، یوتا (اینگیلیسجه:Elberta, Utah ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۵۶ نفر ایمیش و ۳۵٫۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۴۳۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و یوتا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Elberta, Utah»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۱۹۲۳-جو ایلده کانادا
بۇ مقاله ۱۹۲۳-جو ایلینده کانادادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۳-جو ایلده کانادا بؤلمه:۱۹۲۳-جو ایلده اؤلکه‌لر
اسکار اوپراوس
اسکار اوپراوس (اینگیلیسجه: Oskar Üpraus) ایستونیتلی فوتبال اوْیونچوسو و   موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
مانغیت
مانغیت اؤزبکیستان شهرلریندن بیری دیر. بو شهر اؤزبکیستانین قاراقالپاقیستان اوستانینین آمودریا بؤلگه‌سینده یئرلشیب دیر. اهالی‌سینین سایی ۲۲۹۴۹ نفر دیر.
قایناقلار
بؤلمه:اؤزبکیستان شهرلری
پیمنتل، ساردینیا
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pimentel, Sardinia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
۲۰۱۷-جی ایلده لوکزامبورق
بۇ مقاله ۲۰۱۷-جی ایلینده لوکزامبورقدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اؤلوملر
Heng Freylinger.jpg
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۷-جی ایلده لوکزامبورق بؤلمه:۲۰۱۷-جی ایلده اؤلکه‌لر
جینسویل، ویسکانسین
جینسویل، ویسکانسین (Janesville, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸۹٫۲۳  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۳۵۷۵ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۷۲۴٫۹ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Janesville, Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ویسکانسین ایالتین شهرلری
مینیرو (فوتبالیست)
مینیرو (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: Mineiro (footballer)) (دوْغوم:August 2, 1975 Porto Alegre) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
هایکو پاولا، هاوایی
هایکو پاولا، هاوایی (اینگیلیسجه:Haiku-Pauwela, Hawaii ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۱۱۸ نفر ایمیش و ۴۹٫۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و هاوائی ایالتینده یئرلشیب.
مینیرو (فوتبالیست)
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
هایکو پاولا، هاوایی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Haiku-Pauwela, Hawaii»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اب میشان(اندیمشک)
اب میشان (فارسجا: اب میشان), کندی خوزیستان اوستانینین اندیمشک بؤلگه‌سینین، الوارگرمسیرئ بؤلومو و  مازو قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
هایکو پاولا، هاوایی
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
اب میشان(اندیمشک)
نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 64 نفر اهالیسی و 14 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 36 نفری کیشی و 28 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 43 نفری ساوادلی و 13 نفری ساوادسیزدیرلار.
روبرت ال. دوقتون
'''روبرت ال. دوقتون''' (اینگیلیسجه: Robert L. Doughton) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و شومالی کارولینا ایالتین سناتور ایدی. ۱۸۶۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۵۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
اب میشان(اندیمشک)
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
روبرت ال. دوقتون
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
اب میشان(اندیمشک)
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
ارییل بیلیم‌یوردو
ارییل بیلیم‌یوردو (Ariel University, ، جامعة آرييل)آریل (شهر)دا یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. ارییل بیلیم‌یوردو ۱۹۸۲ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Ariel University
برونو نیکولای
برونو نیکولای (اینگیلیسجه: Bruno Nicolai) بسته‌چی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ۱۶ آقوست ۱۹۹۱ میلادی تاریخینده ایتالیا شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
کیتلین واکس
کیتلین واکس (اینگیلیسجه: Caitlin Wachs) آمریکالی اوْیونچو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Caitlin Wachs»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
بیرینجی واتس دؤیوشو (۱۸۴۹)
''بیرینجی واتس دؤیوشو (۱۸۴۹) (اینگیلیسجه: First Battle of Vác (1849)) ماجاریستان شاهلیغی یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«First Battle of Vác (1849)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:۱۸۴۸ ماجاریستان اینقلابی
آقورا، کالیفورنیا
آقورا (اینگیلیسجه: Agoura, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۷۱ -جی ایلده قۇیولموش‌دور.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سورانس، کولورادو
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
احمدآباد (هیندوستان)
احمد آباد هیندیستاندا بیر شهر و قوجارات ایالاتینین مرکزی دیر. بو شهرين ۲۰۰۹اينجي ايلده ۳٫۹۱۳٫۷۹۳نفر اهاليسي وارميش.
قایناقلار
بؤلمه:هیند
آتوود، ویسکانسین
آتوود (اینگیلیسجه: Atwood, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سوبای، باشقیردیستان
سوبای، باشقیردیستان (Subay, Republic of Bashkortostan Субай) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
اندرو تننبام
اندرو تننبام (Andrew S. Tanenbaum) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۶ مارس ۱۹۴۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. اندرو تننبام ماساچوست تکنولوژی انستیتوسودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Andrew S. Tanenbaum»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
خرونووک
خرونووک (لهیستانجا: Chronówek) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chronówek»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۲۰۱۶-جی ایلده کونقو
بۇ مقاله ۲۰۱۶-جی ایلینده کونقودا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۶-جی ایلده اؤلکه‌لر بؤلمه:۲۰۱۶-جی ایلده آفریقا
بونینقتون
بونینقتون (اینگیلیسی‌جه: Bonnington) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 109 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
حضرت محمّد (ص)
حضرت محمّد (ص)، حضرت محمّد، محمد بن عبدالله یوْخسا محمد (ص)، ایسلام دینی‌نین بانی‌سی، آللاهین ائلچی‌سی (رسول الله)، پئیغمبرلرین سونو(ختم النبیین)، اصل دینین باشلیجا و آخیرینجی پئیغمبری.
اوشاقلیق دوورو
حضرت محمدین آنادان اوْلدوغو ایل عادتن ائرامیزین ۵۷۰-جی ایلی ساییلیر. محمدین اوشاق‌لیق و گنج‌لیک ایللری حاقیندا معلومات چوْخ جزعی‌دیر. صحیح معلوم اوْلان آنجاق بودور کی، او ائرکن یئتیم قالمیش‌دیر: آتاسی عبدالله اوشاق آنادان اولمازدان اول وفات ائتمیش، آناسی آمینه ایسه محمد آلتی یاشیندا اولارکن اؤلموش‌دور. بون‌دان ایکی ایل سوْنرا باباسی عبدالمطلب ده وفات ائتمیش‌دیر. آناسینین اؤلومون‌دن سوْنرا محمده باباسی باخیردی. اونون وفاتین‌دان سوْنرا یئتیم قالمیش اوشاغا عمی‌سی ابو طالب قایغی گؤسترمه‌یه باشلامیش‌دیر. محمد اونو محببت و قایغی ایله ساخلایان باباسینا و عمی‌سینه بوتون اؤمرو بویو درین میننتدارلیق حیسسی بسلمیش‌دیر.
اون ایکی یاشیندا ایکن محمد ابو طالبین تیجارت ایشلری ایله علاقه‌دار اولاراق اوزاق سوریه یا آیلارلا داوام ائدن سفرینده ایشتیراک ائتمیشدی. عربیستان یاریم اداسینین حدودلارین‌دان کناردا اؤزونون بۇ ایلک سیاحتی زامانی او، اؤزو اۆچون یئنی اولان، بیلاواسیته دوغولوب بویا-باشا چاتدیغی بوت‌پرست قبیله-طایفه موحیطی ایله چوْخ بؤیوک تزاد تشکیل ائدن خریستیان، یهودی و دیگر دینی ایجمالارین دونیاسی ایله تماسدا اولموش‌دور. بیر چوْخ شرح‌چی‌لر هئچ ده اساس‌سیز اولمایاراق بئله گومان ائدیرلر کی، بۇ یئنی عالمله تانیش‌لیق بالاجا محمده سیلینمز تأثیر باغیشلامیش، اوندا معنوی بیر گرگین‌لیک یاراتمیشدی. بۇ گرگین‌لیک محمدین بوتون سوْنراکی حیاتی بویو ضعیف له ممیش و اونو نتیجه اعتباری ایله یئنی دینین یارادیجی‌سی کیمی بؤیوک بیر ایش گؤرمه‌یه سؤوق ائتمیش‌دیر.
محمدین ۲۱ یاشی تامام اولاندا او، مکه جمعیتی ایچری‌سینده امین (صداقت‌لی، اعتیبارلی آدام) کیمی آد چیخارمیشدی. ابو طالبین مصلحتی ایله محمد خوویلید ابن اسدین قیزی، وارلی دول قادین خدیجه‌نین یانیندا پیرکئش‌لیک (تیجارت ایشلرینی ایداره ائدن شخص) وظیفه‌سی آلیر. خدیجه‌نین تیجارت ایشلرینی آپاران محمد سوریه یه داها بیر سفر ائدیر، هم ده یئنی‌یئتمه‌لیک دؤورونده گئتدیگی یولو دئمک اولار ائتنیله تکرار ائدیر، حلبده و دمشقده اولور. موختلیف دینی ایجمالار، ایلک نؤوبه‌ده خریستیان و یهودی ایجمالاری دونیاسی ایله بیلاواسیته یئنی تماس، اونلارین حیات طرزی و ایدئالوگیاسی ایله یئنی‌یئتمه‌لیک دؤورونده اوْلدوغون‌دان داها شعورلو و حتی، دئمک اولار، داها مقسدیؤن‌لو تانیش‌لیق نتیجه اعتباریله اونون منوی تجروبه‌سینی آرتیرمیش‌دیر. بونو محمدین خریستیان راهیب‌لری ایله خصوصی گؤروش‌لرین‌دن و صحبت‌لرین‌دن بحث ائدن بیر چوْخ موسلمان روایت‌لری بیلاواسیطه نظره چاتدیریر. هم یهودی، هم ده خریستیان دین‌لری‌نین تک الله لی‌لیق حاقیندا اساس اومومی ائحکامی محمدین تک الله‌لی‌لیق ایدئیاسینین قتیلشیب مؤحکملنمه‌سینه، شوبهه‌سیز کؤمک ائتمه‌لی ایدی. عئینی زاماندا بۇ دین‌لرین بیر-بیرینی اینکار ائتمه‌سی، اونلارین «یولو آزماق»، «سهو یول ایله گئتمک» حاقیندا کسکین و ساده‌جه اولاراق دوشمن اتهام‌لاری محمده الله ا قوووشماق اۆچون اؤز دوغرو یولونو آختارماغا سؤوق ائدن علاوه عامل اوْلدو. قورانین ایدئیا-مؤضوع ایستیقامتی بونو تام آشکار شکیلده تصدیق ائدیر. اکثر حال‌لاردا عهدی-عتیق و عهدی-جدیدله سسلشن قورانین مزمونونون باش‌لیجا فرقلندیریجی خوصوصیتی ده ایلک نؤوبه‌ده یهودیلیین و مسیحیتین محض بئله جهت‌لری‌نین تنقئیدی‌دیر کی، بون‌لارین اوستونده همین دین‌لر قدیم واخت‌دان بری اؤز آرالاریندا شدت‌لی و آمان‌سیز موباحیثه آپارمیش‌لار.
عائیله
۵۹۵-جی ایلده محمد خدیجه ایله ائولنمیش‌دیر. همین واخت خدیجه‌نین یاشی قیرخا یاخین ایدی و او، ایکی دفعه ارده اولموشدو، اولکی ارلرین‌دن ایکی اوْغلو و بیر قیزی واردی. بونا باخمایاراق محمدله خدیجه‌نین قارشی‌لیق‌لی محبتی دیل‌لره دوشموش‌دور. محمدین بوتون یاخین آدام‌لاری آراسیندا بیرینجی اولاراق خدیجه اونون پیغمبرلیینه اینانیب ایمان گتیرمیش و یئنی دین - ایسلام دینی اوغروندا موباریزه‌نین چوْخ چتین باشلانغیجیندا محمده کؤمک ائتمک قوه‌سینی و واریداتینی اسیرگممیش‌دیر. محمد بونون موقابیلینده خدیجه‌یه بؤیوک محبت، درین میننتدارلیق و حؤرمت حیسسی بسلمیش‌دیر. خدیجه ایله اؤمور سوردویو ۲۵ ایل عرضینده او، باشقا هئچ بیر قادینلا ائولنممیش‌دیر. خدیجه‌نین محمددن داها ایکی اوْغلو و دؤرد قیزی دوغولموش‌دور. ایکی یاشیندا اؤلن بؤیوک اوْغلونون آدی قاسیم ایدی. قدیم عرب عادتی ایله بۇ حادثه‌دن سوْنرا محمد حؤرمتله ابول-قاسیم (قاسیمین آتاسی) آدلاندیریلمیش‌دیر. ایکینجی اوْغلو عبدالله دا کؤرپه یاشیندا ایکن اؤلموش، محمدین زینب، روقیه، اومم کولثوم و فاطمه آدلی دؤرد قیزین‌دان ایسه یالنیز سونونجوسو اونون نسلینی داوام ائتدیرمیش‌دیر.
ایلکین وحی
محمد ۴۰ یاشیندا ایکن دینی دوشونجه‌لر و آختاریش‌لار اونون حیاتیندا گئتدیکجه داها چوْخ یئر توتماغا باشلامیشدی، او بعضا بوتون بوش واختینی بون‌لارا صرف ائدیردی. هله یئنی‌یئتمه‌لیک دؤورونده اونون داخیلینده باش قال‌دیران روحی هیجان حیس‌لی گؤرونممیش درجه‌ده شیددتلنمیشدی، چوْخ واخت اصل سارسینتی وضعیتینه کئچیردی. او گئتدیکجه داها تئز-تئز وجده گلیر، گؤزونه آنلاشیلماز صورت‌لر گؤرونور و قولاغینا هله‌لیک او قدر ده باشا دوشمدیگی سس‌لر گلیردی. محمد تئز-تئز مکه یاخینلیغین‌داکی حرا ماغاراسینا چکیلیب (خوصوصن گئجه‌لر) اؤز دینی خیال‌لارینا دالیردی. بئله مقامالارین بیرینده محمد اینسان‌لارا حقیقی سؤزو - الله ین سؤزونو اوخوماغی باشلاماق حاقیندا اونا امر وئرن ملیی قفلتن آیدین گؤرموش‌دور. (قوران، XCVI سوره). بۇ حادثه محمدی او قدر سارسیتمیشدی کی، او، اوزون مدت درین روحی دوشکونلوک وضعیتینده قالمیش، اونو بئله وضعیت‌دن چیخاران دا همین ملک اولموش‌دور. ملک اونا الله ین سؤزونو آدام‌لارا چاتدیرماغی یئنی‌دن امر ائتمیش‌دیر (قوران، LXXIII، LXXIV سوره‌لر).
محمدی بیرینجی اولاراق دانیشیق‌سیز الله ین ائلچی‌سی کیمی تانییان خدیجه، اؤز عمی‌سی اوْغلو علی (ابو طالبین اوْغلو) و اوغوللوغا گؤتوردوگو زید اولموش‌لار. تئزلیکله آدلی-سان‌لی مکه تاجیری ابوبکر، اونون آردینجا ایسه عثمان، تلحه و ابدورحمان دا اونا ایمان گتیرمیش‌لر. محمدین طرفدارلارینین سایی اولجه ۵۰ نفردن آرتیق اولمایان، اساساً اونون قوهوم-اقراباسین‌دان عبارت اوْلان دسته‌سی مکه جمعیتی‌نین قالان حیسه‌سی‌نین، ایلک نؤوبه‌ده ده نفوذلو قورئیش‌لی‌لرین آشکار عداوتینه، دئمک اولار، دوشمن موناسیبتینه راست گلدی. اونون طرفدارلارینین اون بیر نفرینی‌نین (عائله‌لیکجه) حبشیستانا تعجیلی کؤچمه‌سی ده بونو کیفایت قدر آشکار ثبوت ائدیر.
یاردیمجیلاری
اؤز مردلیگی، جیددیتی و صمیمی فداکارلیغی ایله شؤهرت قازانمیش حمزه و عمر یئنی دینی ایجمایا قوشولاندا بۇ ایجمانین مؤوقئیی خئی‌لی مؤحکملندی. بونونلا بیرلیکده قورئیشی‌لرین همین ایجمایا و ایلک نؤوبه‌ده اونون ایمامی محمده دوشمن‌چی‌لیگی آرتدی. ۶۱۰-جو ایلدن ۶۲۰-جی ایلدک دؤورو ایحاطه ائدن اونیل‌لیک مکه‌نین اننوی بوت‌پرست جمعیتی ایله یئنی تکاالله‌لی دینین - محمدین فعال تبلیغ ائتمه‌یه باشلادیغی ایسلام دینی‌نین طرفدارلاری آراسیندا آردی-آراسی کسیلمه‌ین چکیشمه‌لرله دولو اولموش‌دور. ۶۲۰-جی ایلده خدیجه‌نین و بون‌دان بیر قدر، یعنی ایکی آی سوْنرا ابو طالبین وفاتی موباریزه‌نین کسکین‌لیینی آرتیرمیشدی. بئله سون درجه صداقت‌لی کؤمک‌چی‌لرینی ایتیرن، اؤز قبیله‌سی طرفین‌دن دئمک اولار تامامیله ترک ائدیلن محمد مکه‌دن تقریباً یوز کیلومتر شرق طرفده یئرلشن طاییفده کؤمک آختاریب تاپماغا چالیشدی، لاکین مئوففقیت‌سیزلییه اوغرادی.
ادوینجوزف او'مالئی
ادوینجوزف او'مالئی (اینگیلیسجه: Edwin Joseph O'Malley) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۸۱ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۵۵ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
حضرت محمّد (ص)
یاردیمجیلاری
پیغمبره کؤمک اصلینده گؤزلمدیگی یئردن - اولجه یثریب‌دن، داها دوغروسو یثریبین خزرج و اووس قبیله‌لرین‌دن گلدی. همین قبیله‌لرین اون ایکی نماینده‌سی هر ایل مکه‌یه اننوی زیارته گلن بوت‌پرست‌لرین ایللیک زووارلیق مؤوسوم‌لری‌نین بیرینده محمدله گؤروشموش، اونون تعلیمینی قبول ائدیب، اونا صادق قالاجاق‌لارینا و یاردیم گؤستره‌جک‌لرینه آند ایچمیش و بونا گؤره ده سوْنرالار فخری انصار روتبه‌سی آلمیشدی‌لار. نؤوبتی زووارلیق مؤوسومونده بۇ آند ایچمه تکرار ائدیلمیش، لاکین بۇ دفعه آند ایچمه مراسیمینده محمدین یئتمیش یثریب‌لی طرفداری ایشتیراک ائتمیشدی. همین آندیچمه‌ده اونلار محمده سؤز وئردی‌لر کی، اونونو دینینه رعایت ائتمکله یاناشی، هم ده بۇ دینی حیات‌لاری باهاسینا قورویاجاق‌لار. محمده تامامیله آیدین اوْلدو کی، ایسلام ایدئیالاری یثریبده اوْلدوقجا الوئریش‌لی یئر تاپمیش‌دیر. بونا گؤره ده او، یثریبده مسکن سالماغی قرارا آلدی. بئله بیر قرارین قبول ائدیلمه‌سی تکجه محمدین تبلیغ ائتدیی ایدئیالارا یثریب‌لی‌لرین بسلدیک‌لری صداقتله دئییل، هم ده اونونلا باغ‌لی ایدی کی، محمدی طرفدارلاری ایله بیرگه آشکار جیسمانی جزا گؤزلییردی.
ادوینجوزف او'مالئی
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:برانکس دوغوملولار بؤلمه:لانق آیلند دوغوملولار بؤلمه:هولیز، کوئینز دوغوملولار
حضرت محمّد (ص)
یاردیمجیلاری
اولجه محمد تعلیمی‌نین صداقت‌لی طرفدارلاری (اونون اصحابه‌لری) عائله‌لری ایله بیرلیکده یثریبه کیچیک قروپ‌لارلا و قورئیشی‌لردن خلوتی اولاراق کؤچدولر. اونلاردان، یعنی یثریبه کؤچن ایلک موسلمان‌لاردان (موهاجیرلردن) سوْنرا ایسه محمد اؤزو ده عائله‌سی و ان یاخین آدام‌لاری ایله بیرلیکده مشهور هیجرت ائتدی. ۶۲۲-جی ایل یولون ۲۶-دا باش وئرن همین حادثه موسلمان ائراسینین باشلانغیج نقطه‌سی، رسمی موسلمان تقویمی‌نین باشلانغیجی اوْلدو.
محمدین اطرافیندا بیرلشمیش موهاجیرلر و انسارلار مدینه‌ده اؤز ایجمالارینی - اوممتی یاراتدی‌لار. اومت عربیستان یاریم آداسیندا او واختادک اننوی اوْلان قبیله-طایفه بیرلیک‌لرین‌دن فرق‌لی اولاراق قان قوهوم‌لوغو اساسیندا دئییل، عئینی دینی تعلیمه منسوب اوْلماق اساسیندا قۇرولموشدو. بۇ ایجما تئوکراتیک تشکیلات ایدی، محمد عئینی زاماندا ایجمانین هم دینی، هم ده دونیوی باش‌چی‌سی رولونو اویناییردی. بۇ ایجما محمدین دینینی قبول ائدن‌لرین هامی‌سی اۆچون اصلینده آچیق ایدی. هیجرت‌دن بیر نئچه ایل سوْنرا مدینه‌نین بوتون ادب اهالی‌سی (داها دوغروسو، بوت‌پرست اهالی‌سی) محمدین ایجماسینا داخیل اولموشدو. شهرین یهودی‌لیه اعتیقاد بسله‌ین و اوندان ال چکمک ایستمه‌ین دیگر ساکین‌لری سورگون ائدیلمیش، قیسمن ده قیریلمیشدی.
هیجرتدن سونرا
هیجرتین ایکینجی ایلی محمد قیبله نی دییشدیردی، ناماز قیلارکن اوزو قودسه طرف دئییل، مکه‌دکی کعبه معبدینه طرف توتماغی امر ائتدی. بۇ تدبیر تکجه یهودی مدینه‌لی‌لره قارشی گئتدیکجه داها دا شدت‌لنن موباریزه‌نین نتیجه‌سی دئییلدی: او، هم ده محمدین ان موهوم ایستراتئژی مقصدینی - بوتون قربی عربیستانین باش دینی مرکزی اوْلان مکه نی تابع ائتدیرمک مقصدینی ایفاده ائدیردی. محمدین مکه‌لی‌لره قارشی تشکیل ائتدیی ایقتصادی مۆحاریبه ده همین مقصده خیدمت ائدیردی. او، بۇ محاریبنی مکه‌لی‌لرین اساس گلیر و ریفاه منبعی اوْلان تیجارت کاروان‌لارینا مونتظم باسقین‌لارلا باشلامیشدی. ۶۲۴-جو ایلده بۇ یئر اوزرینده بدر کهریزلری یاخینلیغیندا اصل حربی چارپیشما باش وئردی و چارپیشمادا مکه‌لی‌لر مغلوبیته اوغرادی‌لار. لاکین اونلار ۶۲۵-جی ایلده اوحود داغی یانیندا مدینه قوشونونو دارماداغین ائدیب قیصاص آلدی‌لار، ۶۲۶-جی ایلده ایسه اؤز کاروان یول‌لارینی مدینه‌لی‌لرین تهلوکه‌سین‌دن تامامیله قورتارماق مقصدیله اونلارا قطعی ضربه ائندیرمه‌یه جهد گؤستردی‌لر. مکه‌لی‌لر بدوی طایفه‌لاری و مدینه‌دن سورگون ائدیلیب خئیبرده سیغیناجاق تاپمیش یهودی‌لرله اتفاق باغلاییب مدینه ایجماسینا قارشی بؤیوک یوروشه باشلادی‌لار. محمد عقل‌لی حرکت ائدیب آچیق چارپیشمادان چکینمیی، لاکین مدینه نی اوزون موددت‌لی مدافعه‌یه حاضیرلاماغی قرارا آلدی. بۇ مقصدله شهرین اطرافیندا خندق قازیلدی و اوخاتان‌لار بۇ خندقده اوتوروب دوشمنی گؤزلمه‌یه باشلادی‌لار. عربیستان یاریم آداسیندا اول‌لر معلوم اولمایان، مکه‌لی‌لرین باش‌لیجا قوه‌سینی تشکیل ائدن بدوی سوواری‌لری‌نین دؤیوش ایمکان‌لارینی جیدی صورتده محدودلاش‌دیران بۇ یئنی تاکتیکا مکه‌لی‌لری چاشباش سالدی. شهرین بیلاواسیطه هوجوملا آلینماسی باش توتمادی. چوخ‌لو یاغیش یاغان و سویوق شیمال کولک‌لری اسن سرت قیش شرایطینده شهرین محاصره‌یه آلینماسی اوزون چکدی و اونو محاصره‌ده ساخلایان‌لار اۆچون اذیت‌لی اوْلدو. مکه‌لی‌لرین دوشرگه‌سینده دیدیشمه‌لر باشلانمیشدی. مکه‌لی‌لردن آسی‌لی وضعیتده اوْلدوق‌لارینا گؤره بدوی‌لر عادتن اونلارا نیفرت بسلییردی‌لر. بون‌دان مهارتله ایستیفاده ائدن محمدین دیپلوماتیاسی دوشمن جبهه‌سینده دیدیشمه‌لری داها دا شیددتلندیردی. محمدین ائلچی‌لری گوج‌لو طایفه اوْلان قتفان قبیله‌سی‌نین دسته‌لری‌نین باش‌چی‌لاری ایله گیزلی دانیشیق‌لار آپاردیغینا گؤره بدوی‌لر نتیجه اعتباری ایله محاصره‌چی‌لرین جبهه‌سینی ترک ائتدی‌لر. اونلارین گئتمه‌سی مدینه‌نین محاصره‌سینی پئرسپئکتیوسیز ایشه چئویردی و محاصره لغو ائدیلدی. بئله‌لیکله، محمد چوْخ موهوم قلبه قازاندی. بۇ قلبه اونون مدینه‌دکی ایجماسینین داها سیخ بیرلشمه‌سینه، ائله‌جه ده یئنی بدوی طایفه‌لارینین بۇ ایجمایا قوشولماسینا سبب اوْلدو.
۶۳۰-جو ایلده مکه ووروشماسیز محمده تسلیم اوْلدو. محمد شهره ظفرله داخیل اولسا دا، اول‌لر مکه‌لی‌لره وئردیگی باش‌لیجا وعده لری یئرینه یئتیردی. مکه حقیقتاً سۆرعتله یاییلماقدا اوْلان ایسلام دینی‌نین مرکزینه چئوریلدی. کعبه ایسه اوراداکی بوتون چوخاالله‌لی‌لیق بوت‌لری و رمزلری (قارا داش استثنا اوْلماقلا) نوماییشکارانه داغیدیلدیق‌دان سوْنرا یئنی دینین باش زیارتگاهینا چئوریلدی، اونون زیارت ائدیلمه‌سی یئنی دینین بئش دایاغین‌دان بیری اعلان ائدیلدی. مکه‌لی‌لرین اؤزلری محمدین ایجماسینا ساده‌جه اولاراق موسلمان‌لار کیمی، یعنی اؤزلرینی عیتائتکارجاسینا اللها و اونون ائلچی‌سینه تسلیم ائدن آدام‌لار کیمی دئییل، مؤمن‌لر کیمی، یعنی اللها و اونون ائلچی‌سینه اورک‌دن و اعتیبارلی صورتده ایمان گتیرن‌لر کیمی قبول ائدیلدی‌لر. بئله‌لیکله، اؤز دینی ایستاتوس‌لارینا گؤره مکه‌لی‌لر فاکتیک صورتده موهاجیرلر و انسارلارا برابر توتولدولار کی، بۇ دا اونلارا موسلمان ایسجماسینین بوتون ایشلرینده تام ایختیار صاحبی کیمی فال ایشتیراک ائتمک اۆچون گئنیش ایمکان آچیلیردی.
مکه‌لی‌لرین بۇ ایجمایا داخیل اولماسی اونون بدوی طایفه‌لارینا تأثیری‌نین مؤحکملنمه‌سینده و همین طایفه‌لار آراسیندا ایسلام دینی‌نین داها دا یاییلماسیندا، شوبهه‌سیز، موهوم رول اوینادی.
سون زامانلاری
مککه‌نین تسلیم اولماسین‌دان سوْنراکی ایل، هیجرتین دوققوزونجو ایلی عرب-موسلمان تاریخینه «ائلچی‌لیک‌لر ایلی» کیمی داخیل اولموش‌دور. روایته گؤره، بوتون عربیستانین بدوی طایفه‌لاری همین ایل محمده تابع اوْلدوق‌لارینی و اونون دینینی قبول ائتمه‌یه حاضر اوْلدوق‌لارینی بیل‌دیرمک اۆچون بیر-بیری‌نین آردینجا مدینه‌یه صلاحیت‌لی نماینده‌لر گؤندرمه‌یه باشلامیشدی‌لار. لاکین همین روایت‌دن بئله آیدین اولور کی، بۇ پروسس اصلینده هئچ ده ساده و روان گئتمیردی. مسئلن، تایف‌دکی سقیف قبیله‌سی هوازین طایفهسی ایله اتفاقا گیریب حتی محمدین طرفدارلارینین بیرلشمیش مدینه-مکه ایجماسینا قارشی آچیق سلاح‌لی موباریزه‌یه قالخماغا جهد گؤسترمیش، لاکین هونئین وادی‌سینده موسلمان‌لار و اونلارلا موتتفیق اوْلان بدوی طایفه‌لاری طرفین‌دن تامامیله دارماداغین ائدیلمیشدی. بۇ قلبه‌دن سوْنرا موسلمان‌لار چتین‌لیک چکمه‌دن طایف شهرینی اله کئچیردی‌لر و اورادا ایلک نؤوبه‌ده یئرلی ایلاهه ال-لاتین زیارتگاهینی داغیتدی‌لار.
هونین ووروشماسی و اونون آردینجا طایف اوزرینه یوروش محمدین عمرونون آخیرینجی ایکی ایلینده باش وئرمیش ان ایری حربی عملیات‌لار اولموش‌دور. اساساً عربیستانین قوزئیندا بعضی آیری اراضی‌لرین اطاعت آلتینا آلینماسی داها کیچیک یوروش‌لرین کمکی ایله تامین ائدیلمیشدی.
هیجرتین اونونجو ایلینده، مقدس ذیلحیجه آیینین ۸-ده (۶۳۲-جی ایلین مارس آییندا) محمد بوتون عائله‌سی‌نین موشاییتی ایله مکه‌نین مقدس یئرلرینه اؤزونون ایلک و یئگانه تام زیارتینه یوللاندی. بۇ بؤیوک حج (الحج الاکبر) تاریخه حجت ال-ویدا (ویدالاشما حجی) آدی ایله داخیل اولموش‌دور. بۇ تدبیر ایسلام دینی‌نین مرکزی کیمی مکه‌نین رولونو قطعی صورتده تصدیق ائتدی. بۇ واخت‌دان سوْنرا مکه بوتون غئیری-موسلمان‌لار اۆچون حرام ساییلان مقدس شهره، موسلمان‌لارین هجج مراسیمی یئرینه چئوریلدی. بوتون سوْنراکی عصرلر عرضینده هجج مراسیمینه سؤزسوز و جدی عمل ائدیلمیش‌دیر و ایندی ده بۇ مراسیم ذیلحیجه آیینین ۸-دن ۱۲-نه کیمی واختیله محمدین اؤز ویدالاشما چجینه یوللاندیغی شکیلده تکرار ائدیلیر.
ویدالاشما حجین‌دن اوچ آی سوْنرا محمد وفات ائتدی. اونون ان یاخین سلاحداشی ابوبکر موسلمان ایجماسینین باش‌چی‌سی اعلان ائدیلدی و بئله‌لیکله اللهین ائلچی‌سی‌نین خلیفه‌سی اوْلدو.
قایناقلار
بؤلمه:ایسلام بؤلمه:پئیغمبرلر بؤلمه:حضرت محمد بؤلمه:محمد بؤلمه:570s births بؤلمه:632 deaths بؤلمه:6th-century Arabs بؤلمه:7th-century Arabs بؤلمه:7th-century Islamic religious leaders بؤلمه:7th-century rulers in Asia بؤلمه:Adoptees adopted by relations بؤلمه:Ahl al-Kisa بؤلمه:Ahl al-Bayt بؤلمه:Angelic visionaries بؤلمه:Arab Muslims بؤلمه:Arab politicians بؤلمه:Arab prophets بؤلمه:Articles containing timelines بؤلمه:Entering heaven alive بؤلمه:Founders of religions بؤلمه:مدینه بؤلمه:People from Mecca بؤلمه:Prophets of Islam بؤلمه:Quraysh بؤلمه:The Fourteen Infallibles بؤلمه:Merchants بؤلمه:عرب ژنراللار
تشرنیشوویتسه
تشرنیشوویتسه (چک‌جا: Černýšovice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۳۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۹ نفر ایمیش و گونئی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Černýšovice»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
۱۸۲۵-جی ایلده گونئی آفریقا
بۇ مقاله ۱۸۲۵-جی ایلینده گونئی آفریقادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
See Years in South Africa for list of References
بؤلمه:۱۸۲۵-جی ایلده اؤلکه‌لر بؤلمه:ایللرینه گؤره گونئی آفریقا بؤلمه:۱۸۲۵-جی ایلده گونئی آفریقا
سیقویل، تکزاس
سیقویل، تکزاس (Seagoville, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 89.8 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 14835 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
برمه کمپینی
{{Infobox military conflict {{clist|bullets=yes|title={{nobold|{{flag|British Empire}}}}
''{{Infobox military conflict {{clist|bullets=yes|title={{nobold|{{flag|British Empire}}}}
گؤرونتولر
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:۱۹۴۲-جی ایلده برمه بؤلمه:۱۹۴۳-جو ایلده برمه بؤلمه:۱۹۴۴-جو ایلده برمه بؤلمه:۱۹۴۵-جی ایلده برمه
تومیسلاو ایوکوویچ
تومیسلاو ایوکوویچ (اینگیلیسجه: Tomislav Ivković) (دوْغوم:August 11, 1960 Zagreb) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. یوقوسلاوی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
محمد اوزون
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mehmed Uzun»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
کیان‌شهر
کیان‌شهر کیرمان اوستانی‌ نین کوهبنان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۵۴۳ نفر جمعیتی واردیر.
قایناقلار
بؤلمه:کوهبنان بؤلگه‌سی بؤلمه:کیرمان اوستانی‌نین شهرلری
کالیتئیوو
کالیتئیوو (Kaliteyevo Калитеево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
بول بلای
بول بلای (اینگیلیسجه: Paul Bley) کانادالی بسته‌چی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. بول بلای ۱۰ نوْوامبر ۱۹۳۲ تاریخینده مونترآل شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۳ ژانویه ۲۰۱۶ میلادی تاریخینده استوارت، فلوریدا شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
تورنت (والنسیا)
تورنت (والنسیا) (ایسپانجا: Torrent, Valencia) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و والنسیا اوستانینده یئرلشیب. ۶۶ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۶۹٫۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۷۹۸۴۳ نفر دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Torrente (Valencia)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
احمدآباد ،اوجان
احمدآباد (اوجان)دوغو آذربایجان اوستانینین کندلریندن دیر کی اوجان بولگه سینین تیکمه داش بولومونون باتی عابباس قصبه سی یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری
آپاپورام
آپاپورام (اینگیلیسجه:Appapuram) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
هوناه، آلاسکا
هوناه، آلاسکا (Hoonah, Alaska) آمریکانین آلاسکا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۸٫۸۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۷۶۰ نفر  دیر.
استاتسما
استاتسما (ایتالیاجا: Stazzema) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۱۲۷ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۵۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و توسکانی اوستانیندا یئرلشیب.
هوناه، آلاسکا
قایناق‌لار
بؤلمه:آلاسکا شهرلری
استاتسما
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
مرغیلان
مرغیلان اؤزبکیستان شهرلریندن بیری‌دیر. بو شهر اؤزبکیستانین فیرغانا اوستانیندا یئرلشیب‌دیر. اهالی‌سینین سایی ۲۱۵٬۴۰۰ نفردیر.
قایناقلار
بؤلمه:اؤزبکیستان شهرلری
واوانری
coordinates parameters to °N, °W, see Coordinates in infoboxes wikitext text/x-wiki <text bytes="2762" xml:space="preserve">
واوانری (اینگیلیسجه:Vavvaneri) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
برداخ
برداخ ( گئرچک آدی: بئردی‌مراد قارغابای اوغلو قاراق. Berdaq, Бердақ;؛ 1827  ، خیوه خانلیغی – 1900[1][2][3]، قاراقالپاقیستان جومهوریتی) — قاراقالپاق شاعیری.