cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ویلارد، میزوری
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۱۸۳۶-جی ایلده فرانسه
بۇ مقاله ۱۸۳۶-جی ایلینده فرانسه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۶-جی ایلده فرانسه
روبرت ناردولیلو
روبرت ناردولیلو (اینگیلیسجه:Robert Nardolillo) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:کاونتری، رود آیلند دوغوملولار بؤلمه:رود آیلند جومهوریتچیلر
رمرتن، جورجیا
رمرتن، جورجیا (Remerton, Georgia, USA) آمریکانین جورجیا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۱۲۳ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۱۵۵۷٫۳ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. رمرتن دنیز سئوییه‌سیندن ۵۴ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:جورجیا ایالتین شهرلری
لیسراس
لیسراس (ایسپانجا: Liceras) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر بۇ شهرین مساحتی ۲۴ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۶۱ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲٫۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Liceras»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
۱۶۵۰ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۰-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللینجی ایل.
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
قیلمان سیتی، میزوری
قیلمان سیتی، میزوری (اینگیلیسجه:Gilman City, Missouri ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۸۳ نفر ایمیش و ۲٫۱۸ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۰۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و میزوری ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gilman City, Missouri»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
دی یونق
دی یونق (اینگیلیسجه: Dey Young) آمریکالی اوْیونچو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dey Young»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
هیو قرهاردی
هیو قرهاردی (اینگیلیسجه: Hugh Gerhardi)گونئی آفریقالی فوتبال اوْیونچوسو و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
اوغلان قالا
اوغلان قالا (تورکجه: Oğlanqala) آذربایجان جومهوریتی، ناخجیوان موختار جومهوریتی نینSharur ندا کنددیر.سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۲۹۵۹ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
رادومیر (توون)
رادومیر -(Radomir (town)) بولغاریستانین پرنیک اوستانیندا یئرلشیب ۲۰۰۱ جی ایلینین نۆفوس ساییمی اساسیندا بۇ شهرین ۱۵۶۳۱ نفر و ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۸۷۳ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۵۴- اینجی شهری سایاگلیر.
پاسکال جبریل
پاسکال جبریل (اینگیلیسجه: Pascal Gabriel) آلبوم یاپیمجیسی، شارکی یازیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. پاسکال جبریل ۱۵ دسامبر ۱۹۵۶ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
رادومیر (توون)
قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Bulgaria "
بؤلمه:بولغاریستان شهرلری
Radomir
بلایر، آرکانزاس
بلایر (اینگیلیسجه: Bellaire, Arkansas) آمریکانین آرکانزاس ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
فرانک کراتوویل
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:لانهام-سابروک، مریلند دوغوملولار بؤلمه:ایستونیسویل، مریلند دوغوملولار بؤلمه:آپر مارلوو، مریلند دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بلایر، آرکانزاس
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
فیلیس ویتلی
فیلیس ویتلی (Phillis Wheatley) شاعیر و یازیچی - ۳۱  ایل عومر ائله‌ییب و ۰۵ دسامبر ۱۷۸۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Phillis Wheatley»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:اینگیلیس یازیچیلاری بؤلمه:آمریکالی قوللار
۱۶۵۱ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۱-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی بیرینجی ایل.
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
ماکوشیه
ماکوشیه (لهیستانجا: Makosieje) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و وارمی-ماسوری اوستانیندا یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Makosieje»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
سینا رازانی
قایناقلار
بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار
لوقانیا کیمی‌لر
لوقانیا کیمی‌لر (Loganiaceae، ، Loqaniyakimilər، لوغانية، Brechnussgewächse، Brechnussgewächse) بیر نؤع بیتکی.
فرد مک‌موری
فرد مک‌موری (اینگیلیسجه: Fred MacMurray) آمریکالی اوْیونچو. ۳۰ آقوست ۱۹۰۸ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۰۵ نوامبر ۱۹۹۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1929–1978 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
لوقانیا کیمی‌لر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Loganiaceae»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فرد مک‌موری
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fred MacMurray»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
لوقانیا کیمی‌لر
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:بیتکیلر
فرد مک‌موری
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
ماینویل، نیویورک
ماینویل، نیویورک (اینگیلیسجه:Mineville, New York ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۲۶۹ نفر ایمیش و ۹٫۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و نیویورک ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mineville, New York»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
واسپ، تنسی
واسپ (اینگیلیسجه: Wasp, Tennessee) آمریکانین تنسی ایالتینده یئرلشن بیر شهر.
کوزلودوی
کوزلودوی -(Kozloduy) بولغاریستانین وراتسا اوستانیندا یئرلشیب ۲۰۰۱ جی ایلینین نۆفوس ساییمی اساسیندا بۇ شهرین ۱۴۸۷۱ نفر و ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۷۵۲ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۵۶- اینجی شهری سایاگلیر.
قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Bulgaria "
بؤلمه:بولغاریستان شهرلری
پیکلوکسیدین
پیکلوکسیدین (Picloxydine) بیر اورقانیک بیلشیک.پیکلوکسیدین اوکسیژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Picloxydine»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
دریو وریقلی
دریو وریقلی (اینگیلیسجه:Drew Wrigley) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. بیسمارک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:بیسمارک، قوزئی داکوتا سیاستچیلری بؤلمه:فارقو، قوزئی داکوتا سیاستچیلری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:فارقو، قوزئی داکوتا دوغوملو وکیللر
۱۷۸۸-جی ایلده روسیه
بۇ مقاله ۱۷۸۸-جی ایلینده روسیه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۸۸-جی ایلده روسیه ایمیپراتورلوغو
لوندبک
لوندبک (اینگیلیسجه: Lundbeck) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت فارماکولوژی و درمان ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۴٬۹۸۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lundbeck»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کونقال
کونقال (اینگیلیسجه:Kongale) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
رونکا
رونکا (ایتالیاجا: Roncà) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۵۸۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۷۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ونتو اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Roncà»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
قمینا مانووو
قمینا مانووو (لهیستانجا: Gmina Manowo) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 188.57 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و باتی پومرانی اوستانیندا یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Manowo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
سرقلعه پلمی(ایذه)
سرقلعه پلمی (فارسجا: سرقلعه پلمی), کندی خوزیستان اوستانینین ایذه بؤلگه‌سینین، مركزئ بؤلومو و  سوسن غربی قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
قمینا مانووو
قایناق‌لار
بؤلمه:لهیستان شهرلری
سرقلعه پلمی(ایذه)
جوْغرافیایی موْقع
سرقلعه پلمی کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 159 نفر اهالیسی و 24 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 81 نفری کیشی و 78 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 111 نفری ساوادلی و 35 نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:ایذه بؤلگه‌سی‌نین کندلری
ژرمانیتسه
ژرمانیتسه (چک‌جا: Žermanice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۴۰ نفر ایمیش. گئنیش‏لیگی ۳٫۴۲ کیلومتر موربّع ایدی و موراوی-سیلزی اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
جئیسون هولسمن
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
دنیس قلوشاکوف
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:لوکوموتیو مسکو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ایسپارتاک مسکو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۲ اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:یوفا یورو ۲۰۱۶ اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری بؤلمه:زوزدا ایرکوتسک کولوبونون اویونچولاری
اورلتسکوی
اورلتسکوی (Orletskoye Орлецкое) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آمور اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آمور کندلری
کن کرولیکی
کن کرولیکی (اینگیلیسجه: Ken Krolicki) ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
دوق, فاقوارا
دوق, فاقوارا(اینگیلیسجه:Dug, Phagwara) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
سیدورکین، بیلقاراد اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:بیلقاراد کندلری
سیدی سلیمان
سیدی سلیمان (اینگیلیسیجه: Sidi Slimane, Morocco) مراکش اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. دنیز سَویه‌سیندن ۴۱ متر یۆکسکلیکده قۇرولان شهر سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره توْپلام جمعیتی ۹۲۹۸۹ نفردیر و بۇ باخمیدان اؤلکه‌نین بؤیوک شهرلریندن بیری سایا گلیر.
جان لیب
جان لیب (John W. Lieb) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۲ فوریه ۱۸۶۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹  ایل عومر ائله‌ییب و ۱ نوامبر ۱۹۲۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John W. Lieb»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
۱۶۵۲ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۲-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی ایکینجی ایل.
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
شئیخوپور, اس‌بی‌اس ناقار
شئیخوپور, اس‌بی‌اس ناقار (اینگیلیسجه:Sheikhupur, SBS Nagar) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
گوگ‌جلو(قوشاچای)
گوگ‌جلو میاندوآب بؤلگه‌سی نین مرکزی بؤلومو و گونئی زرینه قصبه‌سینده یئرلشن کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۸۳۹ نفر(۱۸۰ عائیله) اهالیسی واردیر.
نورترن آدمینیستراتیو اوکروق
نورترن آدمینیستراتیو اوکروق (Northern Administrative Okrug Северный административный округ) روسیه اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سیدیر ۱۰۹٫۹ کیلومتر موربع مساحتی واردی. نۇفوس سایی‌سی اساسیندا 1100974 نفر دیر.
گوگ‌جلو(قوشاچای)
ایقتیصادیات
اهالی‌نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
قایناقلار
بؤلمه:میاندوآب بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
آلمان سؤمورگه ایمپراتورلوغو
آلمان سؤمورگه ایمپیراتورلوغو (German colonial empire, الإمبراطورية الألمانية الاستعمارية، Empire colonial allemand, Impero coloniale tedesco, Колонии Германии) آفریقادا بیر اسکی دؤولت؛ و آلمان دیلی رسمی دیلیدی. آلمان سؤمورگه ایمپیراتورلوغو ۱۸۸۴ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۹۱۸ میلادی ایلینده داغیلدی.
قایناقلار
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
German colonial empire
برادویو پومپانو پارک
برادویو پومپانو پارک (اینگیلیسجه:Broadview-Pompano Park ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۳۱۴ نفر ایمیش و ۱٫۵ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و فلوریدا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Broadview-Pompano Park»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۱۸۴۴-جو ایلده ایرلند
بۇ مقاله ۱۸۴۴-جو ایلینده ایرلنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
پارومای
پارومای -(Parvomay) بولغاریستانین پلوودیو اوستانیندا یئرلشیب ۲۰۰۱ جی ایلینین نۆفوس ساییمی اساسیندا بۇ شهرین ۱۵۲۶۶ نفر و ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۷۳۳ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۵۷- اینجی شهری سایاگلیر.
قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Bulgaria "
بؤلمه:بولغاریستان شهرلری
علی شادمان
علی شادمان ایرانلی سینما ، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور.
سنوو شو، پنسیلوانیا
سنوو شو (اینگیلیسجه: Snow Shoe, Pennsylvania) آمریکانین پنسیلوانیا ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۵۰ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۷۷۰ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
۱۶۵۳ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۳-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی اۆچونجو ایل.
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
خورل
خورل (تورکجه: Xurəl) آذربایجان جومهوریتینین قوسار رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۰۶۱ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
دیک فورن
دیک فورن (اینگیلیسجه: Dick Foran) آمریکالی اوْیونچو. ۱۸ ژوئن ۱۹۱۰ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۰ اوت ۱۹۷۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dick Foran»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
لوتوس ریقیدوس
لوتوس ریقیدوس (Acmispon rigidus، Lotus rigidus، Acmispon rigidus، Acmispon rigidus) بیر نؤع بیتکی.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Acmispon rigidus»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
Acmispon rigidus
پیکلورام
پیکلورام (Picloram، Пиклорам) بیر اورقانیک بیلشیک.رنگ‌سیز، آغ، کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار. کربوکسیلیک اسید  کیمی تانینیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Picloram»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
نازل، واشینقتون
نازل، واشینقتون (اینگیلیسجه:Naselle, Washington ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۱۹ نفر ایمیش و ۵٫۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و واشینقتون ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Naselle, Washington»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
بلک‌بر (موزیسین)
بلک‌بر (موزیسین) (اینگیلیسجه: Blackbear) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - چاغداش آراندبی، هیپ هاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. بلک‌بر (موزیسین) ۲۷ نوْوامبر ۱۹۹۰ ‏ تاریخینده دیتونا بیچ، فلوریدا شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
آرون زایدل
آرون زایدل (اینگیلیسجه: Aaron Seydel)آمریکالی فوتبال اوْیونچوسو. آلمان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
آپاررام وئرمه‌رم اویونو
آپاررام وئرمه‌رم آذربایجانلیلاری اسکی خالق اویونلاریندان بیری میش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان کند اویونلاری بؤلمه:آذربایجانین اوشاق اویونلاری
شچرتسوو
شچرتسوو (لهیستانجا: Szczerców) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 129 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و ووتسکی اوستانینده یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:لهیستان شهرلری
والی (شاعیر)
والی (شاعیر) (Vaali (poet)) شاعیر و یازیچی - ۲۹ اوْکتوبر ۱۹۳۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۲  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۸ ژوئیه ۲۰۱۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:هیندوستان یازیچیلاری
ماکومازه
ماکومازه (لهیستانجا: Makomazy) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانیندا یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Makomazy»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بوتوقول، روسیه
بوتوقول، روسیه (Botogol Ботогол) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بوریاتیادا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:بوریاتیا کندلری
الکساندر بالواو
الکساندر بالواو (اینگیلیسجه: Aleksandr Baluev) روسیه‌لی اوْیونچو. ۶ دسامبر ۱۹۵۸ ‏ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
اوْینادیغی فیلم‌لر
"{| class=""wikitable sortable""	" "|-	" "! Year	" "! Title	" "! Role	" "! class=""unsortable"" | Notes	" "|-	" "|-		"
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aleksandr Baluev»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:روسیه‌لی کیشی اویونچولار
لوییس سوارز
لوییس آلبرتو سوارز دیاز مارتینز یوْخسا لوییس سوارز، (دوغوم: ۲۴ ژانویه ۱۹۸۷ سالتو) اوروگوئه‌لی فوتبالچیدیر.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:فوتبولچولار بؤلمه:۱۹۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار بؤلمه:ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:خرونینقن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:آژاکس امستردام کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:لیورپول کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری بؤلمه:ایدمان‌دا زوراکیلیق
ریورز، نیومکزیکو
ریورز، نیومکزیکو (اینگیلیسجه:Rivers, New Mexico ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۸ نفر ایمیش و نیومکزیکو ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Rivers, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
وایکینق ایر
وایکینق ایر (اینگیلیسجه: Viking Air) بیر شیرکت دیر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی 575 نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Viking Air»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
برکویتسا
قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Bulgaria "
پیکسانترون
پیکسانترون (Pixantrone) بیر اورقانیک بیلشیک. برک جیسم حالتینده تاپیلار.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pixantrone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
پت مک‌کروری
پت مک‌کروری (اینگیلیسجه:Pat McCrory) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. کولمبوس شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:کولمبوس سیاستچیلری
جان فلوید (سیاستچی)
جان فلوید (اینگیلیسجه:John Floyd (Virginia politician)) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۳۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:ویرجینیا دموکراتلاری
رنز، جورجیا
رنز، جورجیا (Wrens, Georgia) آمریکانین جورجیا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۷٫۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۱۸۷ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲۹۲٫۹ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. رنز دنیز سئوییه‌سیندن ۱۲۴ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:جورجیا ایالتین شهرلری
لیبرس
لیبرس (ایسپانجا: Libros) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و تروئل اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳۷ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۱۲۴ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۴٫۱ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Libros (Teruel)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
۲۰۱۷-جی ایلده هونق کونق
بۇ مقاله ۲۰۱۷-جی ایلینده هونق کونقدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
دؤولت
[[File:香港候任特首林鄭月娥13.jpg|thumb|100px
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۷-جی ایلده هونق کونق بؤلمه:۲۰۱۷-جی ایلده اؤلکه‌لر
یئیزوکا-سیبیرزکایا
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
وزتویل، ایندیانا
وزتویل (اینگیلیسجه: Westville, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۵۶۳۵ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
داین کارول
داین کارول (اینگیلیسجه: Diahann Carroll) آمریکالی موغنی و اوْیونچو ۱۹۵۰–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
چیکاسا، آلاباما
چیکاسا، آلاباما (Chickasaw, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۱٫۸  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۱۰۶ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۵۰۰٫۵ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۹ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
داین کارول
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Diahann Carroll»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
چیکاسا، آلاباما
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Chickasaw, Alabama»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
داین کارول
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
چیکاسا، آلاباما
قایناق‌لار
بؤلمه:آلاباما شهرلری
آذربایجان ۱۳۹۶ یازی‌نین سئلی
شرقی و غربی آذربایجان ویلایتلرینده، ۱۳۹۶جی ایلینین یاز ایلکی (فروردین آیی) نین 25جی گونو (جومه گونو)نده آغیر یاغیشلارا گؤره، چوخلو بؤلگه لر و کندلرده سئل آخدی، و اورمو گؤلونه ساری آخان چایلار مخصوصا صوفی چای، داشدیلار؛ و سونوندا چای قیراغیندا و کؤرپو آلتیندان چکیلمیش یوللاردان گئچمک مجبوریتینده اولان ماشینلار و آداملارین بیر سایی سینی سو اؤزویله آپاردی. بو حادیثه ده اولان فاجیعه ده سون خبرلره گؤره چوخلاری ایتیب یارالاندیلار، و 45 نفر وفات ائتدیلر.
قایناق
بؤلمه:دوغو آذربایجان اوستانی
براتروشوو
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bratrušov»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
۱۶۵۴ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۴-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی دؤردونجو ایل.
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
ایستانتون جی. پیل
'''ایستانتون جی. پیل''' (اینگیلیسجه: Stanton J. Peelle) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۴۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۲۸ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۴۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ریچموند، ایندیانا دوغوملولار بؤلمه:وینچستر، ایندیانا دوغوملولار
آت آت اویناماق اویونو
آت آت اویناماق آذربایجانلیلاری اسکی خالق اویونلاریندان بیری میش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان کند اویونلاری بؤلمه:آذربایجانین اوشاق اویونلاری
نیما شاهرخ شاهی
نیما شاهرخ شاهی (۱۷ مرداد ۱۳۶۰، تهران) ایرانلی سینما ، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور.
قایناقلار
بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار
ماساهیرو فوکودا
ماساهیرو فوکودا (اینگیلیسجه: Masahiro Fukuda) (دوْغوم:December 27, 1966 یوکوهاما) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۶۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:اوراوا رد دیاموندز کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۲ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
ناویپت
ناویپت(اینگیلیسجه:Navipet) هیندوستان اؤلکه‌سینین تلانقانا ایالتینده بیر محله‌دیر. بۇ محله‌ده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
یالنیچوسکایا
یالنیچوسکایا (Yalnichevskaya Яльничевская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
وینتر پارک، فلوریدا
وینتر پارک (اینگیلیسجه: Winter Park, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۳۱۰۵۹ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:وینتر پارک، فلوریدا بؤلمه:آمریکا شهرلری
ویلیام هربرت (بیتکی بیلیمجی)
ویلیام هربرت (بیتکی بیلیمجی) (William Herbert (botanist)) بریتانیالی بیلیم اینسانی. ۱۲ ژانویه ۱۷۷۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۸ مئی ۱۸۴۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Herbert (botanist)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
چرون بریاگ
چرون بریاگ -(Cherven Bryag) بولغاریستانین پلون اوستانیندا یئرلشیب ۲۰۰۱ جی ایلینین نۆفوس ساییمی اساسیندا بۇ شهرین ۱۵۷۹۲ نفر و ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۶۳۴ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۵۹- اینجی شهری سایاگلیر.
قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Bulgaria "
بؤلمه:بولغاریستان شهرلری
باجوها خورد
باجوها خورد(اینگیلیسجه:Bajuha Khurd) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
کوریا
کوریا (اینگیلیسیجه: Kouria) بورکینافاسو اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۲۷۸۹ نفردیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
شادی (موسیقی قروپو)
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
ماداکاسیرا
ماداکاسیرا (اینگیلیسجه:Madakasira) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کند اۆز اؤلچومو ۳۰٫۱۷ کیلومتر موربّع دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
سیلاس اس. ایسمیت
'''سیلاس اس. ایسمیت''' (اینگیلیسجه:Silas S Smith) آمریکالی سیاستچی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۱۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:لیتون، یوتا دوغوملولار
۱۶۵۵ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی بئشینجی ایل.
قمینا ماو پووتسک
قمینا ماو پووتسک (لهیستانجا: Gmina Mały Płock) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 140.06 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و پودلاسکی اوستانیندا یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Mały Płock»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
۲۰۱۱-جی ایلده گونئی آفریقا
بۇ مقاله ۲۰۱۱-جی ایلینده گونئی آفریقادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
پارتانا
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Partanna»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
آتدی آتدی اویونو
آتدی آتدی آذربایجانلیلاری اسکی خالق اویونلاریندان بیری میش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان کند اویونلاری بؤلمه:آذربایجانین اوشاق اویونلاری
سرقلعه زیوار(ایذه)
سرقلعه زیوار (فارسجا: سرقلعه زیوار), کندی خوزیستان اوستانینین ایذه بؤلگه‌سینین، مركزئ بؤلومو و  سوسن غربی قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
سرقلعه زیوار کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 228 نفر اهالیسی و 35 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 106 نفری کیشی و 122 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 150 نفری ساوادلی و 58 نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
لوتوس اسکوپاریوس
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Acmispon glaber»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:بیتکیلر
پیکریل کولورید
پیکریل کولورید (Picryl chloride) بیر شیمیایی ماده. پیکریل کولورید کولور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Picryl chloride»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
ماکارووکا
ماکارووکا (لهیستانجا: Makarówka) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانیندا یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Makarówka»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ساراتوقا، تکزاس
ساراتوقا، تکزاس (اینگیلیسجه:Saratoga, Texas ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و تکزاس ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
دلتونا، فلوریدا
دلتونا (اینگیلیسجه: Deltona, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۹۶۲ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۹۱۹۵۱ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:دلتونا، فلوریدا بؤلمه:آمریکا شهرلری
جرج «قبی» هیز
جرج «قبی» هیز (اینگیلیسجه: George "Gabby" Hayes) آمریکالی اوْیونچو. ۷ مئی ۱۸۸۵ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۰۹ فوریه ۱۹۶۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«George "Gabby" Hayes»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
کازوتو ساکاموتو
کازوتو ساکاموتو (اینگیلیسجه: Kazuto Sakamoto) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
حسن شاهین
حسن شاهین (1315، تهران) ایرانلی سینما ، تئاتر و تلویزیون اوْیونجوسودور.
قایناقلار
بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار
بیرینجی هاییتی ایمپراتورلوغو
بیرینجی هاییتی ایمپراتورلوغو (First Empire of Haiti، Premier Empire d'Haïti، Империя Гаити (1804—1806)) قوزئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت‏ بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. و فرانسه دیلی رسمی دیلیدی. بیرینجی هاییتی ایمپراتورلوغو 1804 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1806 میلادی ایلینده داغیلدی.
قایناقلار
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
چارلز پی. نلسون (سیاستچی)
'''چارلز پی. نلسون''' (اینگیلیسجه: Charles P. Nelson ) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۹۰۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۶۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۰۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۶۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
لوی کئی. فولر
'''لوی کئی. فولر''' (اینگیلیسجه:Levi K Fuller) آمریکالی سیاستچی و سناتور.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۴۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۹۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ورمونت جومهوریتچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
پوقورلووو، وولوقدا اوبلاستی
پوقورلووو، وولوقدا اوبلاستی (Pogorelovo, Vozhegodsky District, Vologda Oblast Погорелово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
۱۶۵۶ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی آلتینجی ایل.
پوقورلووو، وولوقدا اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
۱۶۵۶ (میلادی)
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
کینزبولاتووو
کینزبولاتووو (Kinzebulatovo Кинзебулатово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
لتوکس
لتوکس (ایسپانجا: Letux) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ساراقوسا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳۰ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۴۳۳ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۱۴٫۴ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
کینزبولاتووو
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
لتوکس
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Letux»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
داین ابوت (اویونچو)
داین ابوت (اویونچو) (اینگیلیسجه: Diahnne Abbott) آمریکالی موغنی و اوْیونچو ۱ ژانویه ۱۹۴۵ ‏ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Diahnne Abbott»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
دومینیک ونر
دومینیک ونر (Dominique Venner) فرانسهلی یازیچی - .۱۶ آوریل ۱۹۳۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸ ایل عومر ائله‌ایب و ۲۱ مئی ۲۰۱۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Dominique Venner»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:فرانسه یازیچیلاری
آت اویناتماق اویونو
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان کند اویونلاری بؤلمه:آذربایجانین اوشاق اویونلاری بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
صیدال
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Saidal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
پوموری
پوموری -(Pomorie) بولغاریستانین بۇرگاس اوستانیندا یئرلشیب ۲۰۰۱ جی ایلینین نۆفوس ساییمی اساسیندا بۇ شهرین ۱۳۶۴۱ نفر و ۲۰۱۱-جی ایلین نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۴۳۲ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ باخیم‌دان اۆلکه‌نین ۶۰- اینجی شهری سایاگلیر.
قایناق‌لار
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_and_towns_in_Bulgaria "
بؤلمه:بولغاریستان شهرلری
فورلی
گؤرونتولر
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
یونی، روسیه
یونی، روسیه (Yunny Юнны) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
کندال‌پارک، نیوجرسی
کندال‌پارک، نیوجرسی (اینگیلیسجه:Kendall Park, New Jersey ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۳۳۹ نفر ایمیش و ۹٫۵۹۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و نیوجرسی ایالتینده یئرلشیب.
۱۷۷۴-جو ایلده دانمارک
بۇ مقاله ۱۷۷۴-جو ایلینده دانمارکدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۷۴-جو ایلده دانمارک بؤلمه:۱۷۷۴-جو ایلده اؤلکه‌لر
جرمی مونزون
جرمی مونزون (اینگیلیسجه:Jeremy Munson) آمریکالی ایش آدامی ، سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. مینه‌سوتا بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۰-جی ایل‌لرده دوْغولانلار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:مینسوتا جومهوریتچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
۱۶۵۷ (میلادی)
میلادی ۱۶۵۷-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین آلتی یۆز اَللی یئددینجی ایل.
قایناق‌لار
بؤلمه:میلادی ایللر
فورت براج، کالیفورنیا
فورت براج (اینگیلیسجه: Fort Bragg, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۸۹ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۷۳۵۹ نفر ایدی.
آتدی آغاج اویونو
آتدی آغاج آذربایجانلیلاری اسکی خالق اویونلاریندان بیری میش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان کند اویونلاری بؤلمه:آذربایجانین اوشاق اویونلاری
تنگری‌چیلیک
تنگری‌چیلیک و يا گؤی تانری دینی — تۆرک و مغوللارین ایندیکی اینانج سیستمیندن اؤنجه‌کی دینیدیر. تانریيا عبادت ائتمکله ياناشی آنیمیزم، شامانیزم و توْتئمیزم بۇ اینانجین اساس خطتینی تشکیل ائدیر. تئنقری سؤزو تانری سؤزونون قدیم تۆرک دیلینده‌کی دئيیلیش شکلیدیر. اوْرخوْن عابده‌لرینده ایلک اوْخونان سؤزدور و يازیلیشی ""10px10px10px10px"" شکلینده‌دیر.
بۇ اینانجا گؤره گؤيون اۇلو رۇحو تانریدیر. اینسانلار اؤزلرینی گؤی آتا تانری، توْرپاق آنا اؤتوکئن و اینسانلاری قوْرويان آتالاری‌نین رۇحلاری آراسیندا گۆونده حیس ائدیب، اوْنلارا و دیگر طبیعت رۇحلارینا دۇعا ائدردیلر. بؤيوک داغلارین، آغاجلارین و بعضی گؤللرین گۆجلو رۇحلاری اؤزونده ساخلادیغینا اینانیلاراق دۇعالار بضا بۇ جیسملره ائدیلسه‌ده، اوْنلار تانری اوْلاراق قبول ائدیلمیردی. ساده‌جه اوْنون يئرده‌کی وارلیغی‌نین گؤستریجیسی ایدی. گؤيون و يئرآلتی‌نین يئددی قاتی اوْلدوغونا و هر قاتدا موختلیف رۇحلارین مؤوجود اوْلدوغونا اینانیلیردی. اینسانلار طبیعته، رۇحلارا و دیگر اینسانلارا حؤرمت بسله‌يیب معين قانونلارا رعايت ائده‌رک دۆنيالارینی طرازلیقدا ساخلامالاری ایله فردی گۆجلری‌نین اؤزونون زیروه‌سینه چاتیب خاریجه عکس اوْلوندوغونا اینانیردیلار. اگر بۇ طرازلیق پیس رۇحلارین هۆجومو و يا بیر فلاکت سببیندن پوْزولاردیسا بیر شامانین کؤمگی يا دا تانریيا وئریلن قۇربان ایله يئنیدن نیظاملانیردی.
بۇ اینانجین قالیقلارینا مغوللاردا و هله‌ده طبیعته باغلی، کؤچری حیات طرزی ياشايان بعضی تۆرک خالقلاریندا راست گلمک مۆمکوندور. تئنقریچیلیکدن باشقا دینلره کئچمیش اوْلان خالقلاردا بۇ اینانج ایسلام، خریستیانلیق، یهودیت و تائوئیسمله بیرلیکده عمومی مدنیتین ترکیب حیصه‌‌سی کیمی وارلیغینی هله‌ده داوام ائتدیرمکده، خالق اینانجیندا قوْرونوب ساخلانماقدادیر. دیلک تۇتوب آغاجا پارچا باغلاماق، يوْلا چێخانین آرخاسیندان سۇ آتماق کیمی عادتلر، "اۇتاندیغیمدان يئرین يئددی قات دیبینه گیردیم" کیمی ایفاده‌لر بۇنا مثال اوْلاراق گؤستریله بیلر. اؤلن بیری‌نین خاطیره‌سینه کئچیریلن ياس مراسیملری (هفته، قێرخی، اللی ایکیسی، ایلی) شامانیزم دؤوروندن تئنقریچیلیيه، اوْرادان دا چاغداش حیاتیمیزا قدر داوام ائدن بیر عادتدیر. عمومی ياناشدیقدا يئنی دینلری‌نین هانسی اوْلماسیندان آسیلی اوْلماياراق بۆتون تۆرک و مغول خالقلاریندا تئنقریچیلیگین ایزلرینه راست گلمک مۆمکوندور.
اسکی تۆرک اینانجی‌نین آدی شامانیزم دئییل، تئنگری‌چیلیک‌دیر.
اسکی تۆرکلرین و مغوللارین بۇگون تئنگری‌چی‌لیک آدی ایله بیلینن اینانجی، قیسا زامان اؤنجه‌سینه قدر تۆرک شامانیزمی دئیه آدلاندیریلیردی. آمّا شامانیزم تئرمینی آرتیق تکجه سیبری‌ده‌کی اینانج سیستئمی اۆچون دئییل، بۆتون دۆنیاداکی ابتدایی اینانجلار اۆچون ایستیفاده ائدیل‌دیگینه گؤره 1990 ایللریندن بری تۆرکلرین و مغوللارین عنعنوی اینانجی اۆچون غرب آراشدیرماچیلاری آراسیندا تئنگریزم آدی گئتدیکجه یایقینلاشماقدادیر.
جولی استوارت "مغول شامانیزمی" آدلی مقاله‌سینده بۇنلاری آچیقلامیشدیر:
کاندلی
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تنگری‌چیلیک
تاریخی
تانری کۇلتونون ان قدیم تاپینتیلارینا 3000 ایللیک چین منبع‌لرینده هیونگ-نۇ و تۇئکوئلر حاقیندا يازیلمیش يازیلاردا راست گلمک مۆمکوندور.
گؤی تۆرکلر
thumbnail|اوْرتا آسیادا تاپیلان قدیم تۆرک يازیلی عابده‌لریندن بیری
گؤی تۆرکلر تۆرک توْپلوملاری آراسیندا اینانجلاری، مدنیتلری و سیاستلری حاقیندا ديَرلی بیلگیلرین مؤوجود اوْلدوغو گئنیش میقياسلی يازیلی عابده‌لر يارادان ایلک تۆرک خالقئیدیر. اوْرخوْن عابده‌لرینده بیلگه خاقان قدیم تۆرک اینانجینی آشاغیداکی جمله‌‌ ایله ایفاده ائتمیشدیر:
گؤی تۆرک خاقانلیغیندا تئنقریچیلیک موْنوْتئیست بیر دین کیمی مؤوجود اوْلموشدور و باشقا اینانجلاری‌دا اؤزونده عکس ائتدیرن بۇ مدنیتده ان اؤنملی روْلو اوْينامیش، حتی بۇ دؤورده ان پارلاق دؤورلریندن بیرینی ياشامیشدیر. گؤی تورک حؤکمدارلاری خالقی طرفیندن تانری‌نین سئچدیگی ائلچی اوْلاراق قبول اوْلونوردو. دؤرد ائله بؤلونموش دؤولتین بۇ ائللری‌نین ایداره‌سینی حیاتا کئچیرن ائل‌خانلاردا خالق طرفیندن مقدسلشدیریلیردی. اؤلن بیر خان و يا خاقانین اؤز مقدس وارلیغینی داوام ائتدیردیگینه اینانیلمیش و خالقینا دستک اوْلماسینا داوام ائتمه‌سی اۆچون هر ایل اؤلوم گۆنونده اوْنون شرفینه قۇربان کسیلمیشدیر.
بۇندان باشقا گؤی تۆرکلرده شرقی هۇنلاردان میراث قالمیش چین تأثیرلرینه‌ده راست گلمک مۆمکوندور. شرقی هۇن ایمپئرياسی داغیلدیقدان سوْنرا سوْن حؤکمدارلارین بیر-بیرینه دۆشمن اوْلماسینا شرایط يارادیلمیش، جنوبدا قالان هۇنلار هان چینلیلری‌نین مدنیتیندن تأثیرلنمیشدیلر. احتیمال اوْلونور کی، بۇ دؤورده و داها سوْنرالار تابغاجلار کیمی بیر سێرا تۆرک توْپلوملاری چینلیلرین آراسیندا آسسیمیلياسیيا اوْلموشدور. بیلگه خاقان آتالاری‌نین ائتدیگی بۇ سهولردن يازیلی عابده‌لرده بحث ائتمیش، خالقینی چینلیلردن گله بیله‌جک تهلوکه‌‌لره قارشی خبردار ائتمیشدیر. بۇنا باخماياراق 12 حئیوانلی چین تقویمی و گؤيون ایستیقامتلرینی حئیوان آدلاری ایله آدلاندیرماق کیمی تأثیرلر قالمیشدیر. گؤی تۆرک خاقانلیغی‌نین بؤلوندويو دؤرد ائل گؤيون حئیوان آدلاری ایله آدلاندیریلماسی سببیندن قارتال ائلی، دوْنوز ائلی، پلنگ ائلی و ایت ائلی اوْلاراق آدلاندیریلمیشدیر.
يازیلی عابده‌لرده اوْلان بیر جۆمله‌‌نین تئنقریچیلیک اینانجیندا قيامت گۆنونه ایشاره ائتدیگی قبول اوْلونموشدور:
بئله‌لیکله گؤی تۆرکلرده دۆنيانین سوْنو کیمی گؤيون چؤکمه‌سی‌نین، يئرین دلینمه‌سی‌نین باش وئره‌جه‌يینه اینانجین اوْلدوغونو دئمک مۆمکوندور.
عابده‌لردن بیرینده بۇدیزمین تۆرکلرین آراسیندا يايیلماماسی اۆچون خبردارئدیجی بیر متن مؤوجوددور. متنده بؤيوک خاقانین قارداشی بۇدیزمین تۆرکلری تنبل، وئجسیز، پاسسیو ائتدیگی و بۇنون قارشیسی‌نین آلینمالی اوْلدوغونو بیلدیرمیشدیر.
تئنقریچیلیگین دیگر اینانجلارا قارشی آنلايیشلی و توْلئرانت اوْلدوغونون ثبوتلارینی تاپماق مۆمکوندور. بۇنا مثال اوْلاراق قارا دنیزین شیمالیندا آپاریلان قازینتیلاردا تانریچی اوْلدوقلاری معلوم اوْلان بۇلقارلارین آراسیندا یهودیت، خریستیانلیق و بۇدیزمه ده اینانانلارین اوْلدوغونا دایر دلیللر تاپیلمیشدیر.
مغوللار
مغوللار و بیر سێرا تۆرک بوْيلاری‌نین اؤندری اوْلان چنگیز خانین دا دیگر اینانجلارا قارشی دۆشمن مۆناسیبتی يوْخدو. مۇحاریبه‌‌ اوْلمايان واختلاردا، حتی بضا مۇحاریبه‌‌دن سوْنرا بۇدیست موْناسترلاریندا دینجه‌لیر، مئدیتاسيا و اوْروج تۇتماقلا رۇحونو تمیزله‌يیردی. تانریچی توْپلوملاری بیرلشدیریب تاریخین بیتیشیک توْرپاقلاردا يئرلشن ان بؤيوک دؤولتینی قۇرموش چنگیز خان چێخیشلارینا "سوْنسوز گؤي تانری‌نین دیلَيی ایله ..." سؤزلریندن ایستیفاده ائده‌رک باشلايیردی. چنگیز خانین دؤورونده تئنقریچیلیک هۇنلار و گؤی تۆرکلردن سوْنرا تکرار و سوْن دفعه‌‌ بؤيوک بیر مشهورلوق قازانمیشدیر.
بۇددیزمه باخماياراق تئنقریچیلیک مغولیستانداکی گۆجونو داوام ائتدیرمیش، بۇددیزم تئنقریچیلیکله قاریشمیشدیر. بۇگونکو مغوللارین بۇددیزم اینانجی کیچیک بیر بۇدا هئیکلینی، بوْيلاری‌نین اوْنقوْنو و اۇلو آتالاری چنگیز خانین رسمی ایله بیرلیکده چادیرین مقدس شیمال کۆنجونده يئرلشدیرمکدن عبارتدیر.
آرقون خانین فرانسه کرالینا مکتوبوندا تئنقریچیلیک (1289)
thumbnail|آرقون خانین فرانسه کرالینا مکتوبو.
آرقون خانین روْم پاپاسی دؤرد نیکوْلاسا مکتوبوندا تئنقریچیلیک (1290)
thumbnail|250px|آرقون خانین پاپا دؤرد نیکوْلاسا مکتوبو.
آرقون خان تئنقریچیلیگین غئيری-دوْقماتیک طرفینی گؤستریب (قئيد اوْلونمالیدیر کی، مغول تانریچی يازی قايداسینا گؤره مقدس آد اوْلان “مؤنکئ تئنقری” همیشه جۆمله‌‌نین باشیندا اوْلور):
اۇروپادا تئنقریچیلیک
تئنقریچیلیک هۇنلار، آوارلار، بۇلقارلار، کۇمانلار و قدیم دؤورون دیگر دؤيوشچو تۆرک و مغول توْپلوملاری، داها سوْنرا ایسه آلتین اوْردوسو طرفیندن اۇروپايا يايیلمیشدیر.
بۇ اینانج کؤچری حیاتینا اوْ قدر باغلیدیر کی، تانریچی توْپلوملارین کؤچری حیاتدان اوْتوراق حیاتا کئچمه‌لری دینلرینی‌ده ایتیرمه‌لرینه و دیگر دینلره کئچمه‌لرینه سبب اوْلموشدور. کؤچریلیگی ترگیتمه‌ين بوْيلار دینلرینی‌ده قوْروموشدور. شرقی و اوْرتا اۇروپادا اوْرتا عصرلرین سوْنلارینا قدر تانریا دۇعا ائدن بعضی کیچیک کؤچری توْپلوملارا راست گلمک مۆمکون اوْلموشدور.
تۇدوْمانی سؤزو قدیم ماجار دیلینده سئهر يا دا اسرارنگیز بیلگی معناسیندا ایشله‌نیردی. تالتوْس آدلانان ماجار شامانلاری گۆنلرله داوام ائده بیلن هۇشونو ایتیرمه‌دن سوْنرا تۇدوْمانينی الده ائتمیش اوْلوردو. تالتوْس سؤزو قدیم تۆرک دیلینده تال و يا تالت سؤزوندن گلیر و هۇشونو ایتیرمک معناسیندا ایشله‌نیر. شامان اوْلما مرحله‌‌سی شامان اوْلاجاق شخصین هۇشونو ایتیرمیش شکیلده گؤيه قدر اۇزانان آغاجا چێخماسی ایله گئرچکلشیردی. بۇ دۆنيالار آغاجی خالقین اینانجی‌نین بیر پارچاسیدیر.
بۇلقارلارلا باغلی ایندیيه قدر تاپیلمیش رۇنیک الیفبا ایله يازیلمیش تقریباً 80 عابده‌ده تانقرا سؤزو ایشلنمیشدیر. بۇلقارلاردان اول تراکيالیلار و يۇنانلار طرفیندن ده مقدس حساب اوْلونان و اتکلرینده يۇنان معبدلری يئرلشن پئرپئنیکوْن داغی‌نین ان يۆکسک زیروه‌سینده‌کی داشا اۇمايین رسمی هک اوْلونموشدور.
اۇروپایا کؤچ ائتمیش کؤچری تانریچی توْپلوملار بیر مدت سوْنرا قدیم اینانجلارینی اۇنوتموش، يئرلی سلاويان، روْمان و گئرمان خالقلارلا قاریشمیشلار.
آیری تۆرک خالقلاریندا
thumbnail|آلتای بؤلگه‌سینده قادین شامان.
اوْنونجو عصردن اول عرب و فارسلارلا تماسدا اوْلوب ایسلامی قبول ائتمیش تۆرک بوْيلاری واردیر. ایسلامی ایلک دفعه‌‌ توْپلو شکیلده قبول ائتمیش تۆرک توْپلومو ساتیق بۇغرا خانین رهبرلیک ائتدیگی قاراخانلیلار اوْلموشدور. بۇندان سوْنرا ایسلام مرکزی آسیانین جنوب-غربینده‌کی تۆرک توْپلوملاری آراسیندا سۆرعتله يايیلماغا باشلامیشدیر.
بعضی تۆرک توْپلوملاری‌نین ایسلامی قبول ائتمزدن اول نئسطوری دینین قبول ائتدیگینه دایر دلیللر تاپیلمیشدیر. 581-جی ایله عاید فارسجا يازیدا بیر دؤيوشدن سوْنرا اسیر دۆشن تۆرک عسکرلری‌نین اۆزلرینده خاچ دؤيمه‌لری‌نین اوْلدوغوندن بحث اوْلونور.
762-جی ایلده ایدیگن خاقان اۇيغور خاقانلیغیندا مانوی دینی دؤلتین رسمی دینی اعلان ائتمیشدیر. بۇنا باخماياراق فارسلاردان کئچمیش بۇ دین تۆرکلرین تئنقریچیلیک پرینسیپلری ایله اۇزلاشمادیغیندان بۆتون اۇيغورلارین بۇ دینی قبول ائتدیگینه اینانماق دۆزگون دئيیل.
بۇندان سوْنرا تقریباً 100 ایل اۇيغورلارین اکثریتی بۇدیزمی قبول ائده‌رک بۇ اینانجا اساسلانیب ایلک اوْتوراق تۆرک مدنیتینی فوْرمالاشدیرمیشدیلار. اۇيغورلار بۇددیزمه اؤنجوللوک ائدیب دینین يايیلماسیندا دا ایشتیراک ائتمیشدیلر. اوْنلار مینلرله چین و سانسکریتجه يازیلمیش دینی متنلری اؤز دیللرینه ترجومه ائتمیشدیلر. اۇيغورلار بۇدیزمی اؤز مدنیتلرینه اۇيغونلاشدیراراق بیر سێرا يئنیلیکلره ایمضا آتمیش، حتی ایلک دفعه‌‌ قادینلار اۆچون بیر موْناستر اینشا ائده‌رک بۇددیست راهیبه‌لر عنعنه‌سی‌نین اساسینی قوْيموشدولار. اۇيغورلار قێرغیزلارین هۆجوموندان سوْنرا بیر مدت کؤچری حیات طرزی سۆرمه‌يه يئنیدن قايیتمیشدیلار. حال حاضیردا اۇيغورلارین اکثریتی مۆسلماندیر. اۇيغورلارین بعضی عنعنه‌‌لری بۇددیزمدن ایسلاما کئچمیشدیر. اؤزلرینی معنوی حیاتا حصر ائتمیش، مادی وارلیغا صاحب اوْلمايان کؤچری راهیب عنعنه‌‌لری ایسلاما کئچدیکدن سوْنرا دا داوام ائتمیشدیر. قاپی-قاپی دوْلاشاراق خئيیر دۇعالار ایله ياشايیشلارینی تامین ائدن، بعضیلری اؤوليا مرتبه‌سینه يۆکسلمیش درویشلر بۇنا اؤرنک اوْلا بیلر.
اوْن آلتی عصردن سوْنرا سیبیرده ياشايان تۆرک توْپلوملاری رۇسلارین تأثیرینه معروض قالاراق گئتدیکجه خریستیانلیغا مئیللنمیشلر. بۇنا باخماياراق بۇ توْپلوملاردا هله‌ده تئنقریچیلیک اینانجی‌نین قالینتیلارینا راست گلمک مۆمکوندور. شامان عنعنه‌سی‌نین هله‌ده داوام ائتمه‌سی، شامانلارا اوْلان اینامین کئشیشلر و يا حکیملرله مقایسه‌ده داها اۆستون اوْلماسی بۇنا اؤرنک اوْلا بیلر. حال حاضیردا تئنقریچیلیک اینانجی مغولیستاندا لامازیمله قاریشمیش شکیلده و کؤچری حیاتی داوام ائتدیرن سیبیرده ياشايان تۆرک توْپلوملاریندا مۆشاهیده اوْلونماقدادیر. تئنقریچیلیک اینانجینی قوْرويوب ساخلامیش توْپلوملار دایم کؤچری حیات طرزی ایله سئچیلسه‌ده، کؤچریلیگی داوام ائتدیرن و ایسلامی قبول ائتمیش بعضی تۆرکمن و قێرغیز بوْيلارینا دا راست گلمک مۆمکوندور.
گؤيده‌کی مقدس جیسملر
گۆنش، آی، آلوْو و سۇ تانری‌نین قۆدرتی‌نین گؤستریجیلری حساب اوْلونوردو. اینسانلارین گؤيه دوْغرو دۇعا ائده‌رک الده ائتدیکلرینه ایناندیقلاری بۇيان آدلی انرژی‌نین منبعی گۆنشین گؤيده‌کی مؤوقئينه اۇيغون اوْلاراق ديَیشیردی. اینانجلارا گؤره بۇيان انرژیسی‌نین ان چوْخ اوْلدوغو واختلار تزه آی و بدیرلنمیش آی‌ین اوْلدوغو دؤورلره تصادوف ائدیردی. ایلین ان اۇزون گۆنو و گئجه ایله گۆندوزون برابرلشدیگی گۆنلر ان اؤنملی بايراملاردان حساب اوْلونوردو.
يئنی ایل 21 دئکابردان سوْنرا گلن ایلک تزه آيین گؤروندويو گۆنده، قێزیل گۆنش بايرامی ایسه 21 ایيوندان سوْنرا گلن ایلک بدیرلنمیش آيین گؤروندويو گۆنده قئيد اوْلونوردو.
زهره پلانئتینی تۆرکلر ارکلیغ، مغوللار ایسه چۇلپان آدلاندیریردی. آلوْولو اوْخ دئيیلن مئتئوْر آخینلاری و يئره دۆشن مئتئوْرلاری ارکلیغ خانین گؤندردیگینه اینانیردیلار. موْنقوْللار بؤيوک آيی بۆرجونه دوْوْلوْن اوْبدوْق، یعنی يئددی ياش دامجیلی آدام دئيیردیلر. گؤيون اۆلکر اۇلدوز توْپلوسونا باغلی اوْلدوغونا و بۇ توْپلونون اطرافیندا دؤندويونه اینانیلیردی.
آغ آی بايرامیندا 14 عدد تۆستو چێخاریجی ياندیریلیردی. بۇنلارین ایلک يئددیسی يئددی ياش دامجیلی آدام، دیگرلری ایسه اۆلکر اۇلدوز توْپلوسونا حصر اوْلونوردو.
اۆچ - دۆنيا کوْسموْلوْژياسی
بیر سێرا قدیم اینانجلار کیمی تئنقریچیلیکده‌ده رئال عالمله ياناشی گؤی عالمی و يئرآلتی عالمین وار اوْلدوغونا اینانیلیردی. بۇ عالملر آراسینداکی تک علاقه‌‌ دۆنيانین مرکزینده دۇران حیات آغاجی حساب اوْلونوردو.
گؤي عالمی و يئرآلتی عالمین هر بیری‌نین يئددی قاتی‌نین اوْلدوغونا اینانیلیردی. شامانلار بۇ عالملره سياحت ائتمک اۆچون بیر سێرا گیریشلر تانیيیردی. بۇ عالملرین قاتلاریندا يئرده‌کی کیمی حیاتین مؤوجود اوْلدوغونا و بۇرادا مۆختلیف وارلیقلارین اوْلدوغونا اینانیلیردی. اینانجا گؤره اوْنلارین دا حؤرمت بسله‌دیکلری شامانلاری و رۇحلاری واردی. بعضا بۇ وارلیقلار يئر عالمینی زیارت ائتسه‌ده، اینسانلار طرفیندن گؤرولموردو. اوْنلارین وارلیغی تکجه آلوْوون غریبه جێزیلتیسی و يا تۆلکونون چێخاردیغی سسلرله بللی اوْلوردو و شامانلارا گؤرونوردولر.
يئرآلتی عالمی (يئرلیک)
يئرآلتی عالمین يئر عالمی ایله بنزرلیکلری‌نین اوْلدوغونا اینانیلسادا، بۇرادا ياشايان وارلیقلاردا اینسانلاردان فرقلی اوْلاراق اۆچ يوْخ، ایکی رۇحون اوْلدوغونا اینانیلیردی. يئرالتی عالمده ياشايان وارلیقلاردا بدن ایستیلیگینی و نفس آلینماسینی تامین ائدن آمی رۇحو يوْخدور. بۇ سببدن‌ده اوْنلارین دریلری چوْخ آغ، قانلاری ایسه چوْخ تۆندرنگلیدیر. يئرآلتی عالمین گۆنشی و آيی چوْخ آز ایشیق ساچیر. اینانجا گؤره بۇرادادا مئشه‌لر، بۇلاقلار و ياشايیش مسکنلری مؤوجوددور.