cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماد
میدیا مدنییتی
گونئی آذربایجان اهالی‌سی‌نین مدنییت‌ی و دینی گؤروش‌لری بیر چوخ قونشو خالق‌لارین مدنییت‌ی ایله قارشی‌لیق‌لی علاقه‌ده اینکیشاف ائدیردی. ایران‌دیل‌لی طایفالار بۇ اراضی‌یه گلیش‌لری زامانی سؤزسوز کی، اؤز مدنییت‌لرینی ده گتیرمیش‏دی‌لر. لاکین اون‌لار مدنی اینکیشاف جهت‌دن یئرلی تورک طایفالار – مادای‌لار و دیگرلرین‌دن آشاغی اولدوق‌لارین‌دان او قدر ده بؤیوک تأثیر گؤستره بیلمه‌میش، عکسینه اؤزلری مادای‌لاردان بیر چوخ مدنی کئیفیت‌لری منیمسمیش‏دی‌لر. اون‌لار آبوریگئن‌لردن بیر چوخ جهت‌لری، خصوصیله ائرکن مادا گئییمینی اخز ائتدی‌لر. بیزه آ‏‏سسور رئلیئف‌لرین‌دن معلوم اوْلان همین گئییم لولوبی‌لرین گئییمی اساساًدا یارانمیش‌دی. مادا پارچالاری حاقّیندا دا بون‌لاری دئمک لازیم‌دیر. دوزدور، سوْنرالار مادالی‌لاردا با‏شقا گئییم میدانا گلدی؛ مادای‌لار سوْنرالار پئرسئپول رئلیئف‌لرینده همین گئییم‌له عکس اولونمو‏ش‌لار. گؤرونور، اسکی گئییم یالنیز آذربایجانین خزرساحیلی اراضی‌لرینده یا‏شایان کاسپی‌لرده قالمیشدی. مادا پارچالاری و گئییمی بوتون قدیم دونیا میقیاسیندا مشهورلاشمیش‌دی. آریستوفانین "قورباغالار" اثرینده دئییلیر کی، مادا پارچالاریندا آت-خوروز، کئچی-مارال و با‏قا فانتاستیک حئیوان‌لار تصویر ائدیلیردی. مادا خلامیدالاری (بورونجک‌لری) بوتون یاخین دوغودا گئنیش‏ یاییلمیشدی.
مادای‌لارین مادی مدنیتی حاقّیندا مادا قالالارینین عکس اولوندوغو آسسور تصویرلری، مادا باشکندی ائکباتان زوناسیندا، بابا-جانتپه‌ده و نو‏شی-جانتپه‌ده آرخئولوژی قازینتی‌لار نتیجه‌سینده الده اولونمو‏ش دلیل‌لر اساسیندا موحاکیمه یوروتمک مۆمکون اولمو‏ش‌دور.
مادا مدنییت‌ی‌نین داها ائرکن عابیده‌لری لوریستاندا، مهور "لوریستان تونج‌لاری" زوناسیدا آ‏شکارا چیخاریلمیش‌دیر. مؤوضولاری‌نین بیر قیسمی آ‏شکار شکیلده آوئستا منشالی اوْلان لوریستان تونج‌لاری اصیل مادا مدنییت‌ی و اینجه‌صنعتی‌نین مئیدانا گلمه‌سی و اینکیشافیدا موستثنا درجه‌ده موهوم رول اوینامیش‌دیر.
یازی
میدیا شهرلرینده آرخئولوژی قازینتی‌لار آپاریلمادیغین‌دان، میدیانین یازی‌لی عابیده‌لری هله الده ائدیلمه‌میش‌دیر. میدیا پئرسیا سرحددینده تاپیلمیش I دارانین قایا اوستون‌دکی یازی‌لاریندا دا قدیم پئرسیا و ایلام متن‌لری اولدوغو حال‌دا، میدیا یازی‌لاری یوخ‌دور. بۇ چاتیشمازلیق موتخصص‌لر طرفیندن اونون‌لا ایضاح ائدیلیر کی، مادای‌لار هم ایلام، هم ده فارس دیلینی بیلیردی‌لر.
تدقیقات‌چی‌لار گومان ائدیرلر کی، ائ.ا. VII عصردن اوْرتا و دوغو میدیادا میخی خط‌لی یازی‌لاردان ایستیفاده ائتمیش‌دیر. آسسور یازی‌لارینا اساساً معیین ائدیلمیش‌دیر کی، ائ.ا. VIII عصرین سون‌لاریندا ماننا حؤکمدارلاری دا میخی خط‌لی یازی‌لاردان ایستیفاده ائتمیش‌لر. بۇ زامان میدیادا هئروقلیف یازی‌لاری دا ایشلدیلیردی. زئیوییه‌دن تاپیلمیش گوموش سینی‌نین اوستون‌دکی یازی‌لار بونو ثوبوت ائدیر. معیین ائدیلمیش‌دیر کی، قدیم پارس‌لار (فارس‌لار) اؤز میخی خط‌لی یازی‌لارینی مادای‌لاردان آلمیش‌لار.
ائتنوقرافیک خصوصیت‌لر
مادای‌لارین بیر سیرا ائتنوقرافیک خوصوصیت‌لرینی، گئییم و بزک فورمالارینی، سیلاح و نقلیات واسیطه‌لرینی، ایستئحسال آلت‌لری و دینی آیین‌لرینی، اکین‌چی و دؤیوش‌چو، اعیان و کاهین (ماق-مغ-موغ) صورت‌لرینی اؤیرنمک اۆچون تکجه میدیا اراضی‌سینده دئییل، همچینین قونشو اؤلکه‌لرین اراضی‌لرین‌دکی عابیده‌لر ده تدقیقاتا جلب ائدیلمیش‌دیر. بئله عابیده‌لره میثال اولاراق آسسور و تختی-جمشید قابارتی‌لارینی، تصویرلی مؤهورلری و دیگر آرخئولوژی تاپینتی‌لاری گؤسترمک مۆمکون‌دور.
ائ.ا. VIII عصرین سونونا عایید اوْلان دور-شارروکین‌دکی آسسور قابارتی‌لاری‌نین بیرینده نیزه ایله سیلاح‌لانمیش و آرابایا قوشولاجاق ایکی آتی آپاران میدیا دؤیوش‌چولری گؤستریلمیش‌دیر. اونلار دا عنعنوي میدیا گئییمینده‌دیر.
ائ.ا. V عصره عایید تختی-جمشید قابارتی‌لارین‌دان بیرینده، مادای‌لارین قوشا آت قوشولموش دؤیوش آراباسی گؤستریلیر. بۇ تصویر اوول‌کی قابارتینی تاماملاییب تدقیقات‌چی‌لارا مادای‌لارین قوشقو قایداسی حاقیندا معلومات وئرمیش‌دیر.
ماساهارو سوزوکی
ماساهارو سوزوکی (اینگیلیسجه: Masaharu Suzuki) (دوْغوم:August 3, 1970 یایزو، شیزوئوکا) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
ماد
ائتنوقرافیک خصوصیت‌لر
ائ.ا. V عصرده یارائدیلمیش بیر تختی-جمشید قابارتی‌سیندا میدیا پادیشاهی‌نین نؤکرلری – قول‌لاری تصویر ائدیلمیش‌دیر. بوردا میدیالی‌لارین باشقا گئییم فورماسی (موتخصصیص‌لر بۇ گئییمی میدیا زادگان‌لارینا عایید ائدیرلر) تصویر ائدیلمیش‌دیر. بئله میدیا گئییم‌لی فیقورلارا تختی-جمشید قابارتی‌لاری‌نین بیر چوخ یئرینده راست گلمک مۆمکون‌دور. لاکین اون‌لاردان اؤز دقیق و آیدین تصویری ایله ان چوخ دیققت چکنی یاناشی دایانمیش اوچ مادایین تصویری اوْلان قابارتی‌دیر. اون‌لاردان اورتادا دایانان اینسانین پالتار فورماسی آسسور قابارتی‌لاریندا و تختی-جمشیددکی بیر چوخ مادای تصویرلری ایله عئینییت تشکیل ائدیر. کنارداکی ایکی اینسانین گئییی و سیلاح‌لاری ایسه میدیا وارلی‌لاری‌نین صورتینی عکس ائتدیرن باشقا بیر تختی-جمشید قابارتی‌سی ایله عئینییت تشکیل ائدیر.
لیسکووو
لیسکووو (Lyskovo) (Лысково) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و نیژنی نووقورود اوبلاستینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 21880 نفر دیر.
ماد
ائتنوقرافیک خصوصیت‌لر
میدیا دین خادیم‌لری‌نین، کاهین‌لرین–ماق‌لارین دا صورت‌لری ائ.ا. V عصره عایید اوْلان تختی-جمشید قابارتی‌لاریندا اؤز عکسینی تاپمیش‌دیر. بۇ قابارتی‌لاردا میدیا ماق‌لاری‌نین گئییم فورمالاری و کئچیرمیش اولدوق‌لاری بیر نئچه دینی آیین تصویر ائدیلمیش‌دیر. بۇ باخیم‌دان ایکی تختی-جمشید قابارتی‌سی دیققت‌ی جلب ائدیر. اونلاردان بیرینده کئچی بالاسینی قولتوغونا ووراراق قوربان (نذیر) وئرمه‌یه آپاران گنج بیر میدیالی‌نین تصویری وئریلمیش‌دیر. İ. م. دیاکونوف بئله حساب ائدیر کی، بۇ قابارتی‌دا کئچی بالاسینی قوربان وئرمه‌یه آپاران ماقین صورتی وئریلمیش‌دیر. تصویرده ماقین باش گئییمی آیدین گؤرونور. بۇ باش‌لیغی ماقین آغزینی باغلایان قولاق‌لیغی آوئستا قانون‌لارینا اویغون شکیلده‌دیر. لاکین بۇ تصویرده ماقین ییغجام، دار و قیسا گئییمی اونو میدیا سردابه‌سی اوْلان قیزقاپان سردابه‌سی و باشقا تختی-جمشید قابارتی‌لاریندا اوْلان ماق صورت‌لرین‌دن فرق‌لندیریر. اونا گؤره ده بعضی تدقیقات‌چی‌لار بۇ تصویرده ماقین اؤزونون یوخ، اود معبددی‌نین کیچیک خیدمت‌چی‌لرین‌دن بیری‌نین – کاهین کؤمک‌چی‌سی‌نین تصویر ائدیلدیگینی گومان ائدیرلر
ماساهارو سوزوکی
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ماد
ائتنوقرافیک خصوصیت‌لر
اود معبدی خیدمت‌چی‌لری‌نین بۇ ایکی صورتی رئالیستیک اوسلوب‌دا و اوستالیق‌لا حاضیرلانمیش‌دیر. هر ایکی تصویردن معلوم اولور کی، کاهین‌لر قیسا یونگول آیاق‌قابی‌لار (چاریق) گئیرمیش‌لر. ائ.ا. IV عصره عایید اولان، اوْرتا آسیانین آمو-دریا دفینه‌سین‌دن تاپیلمیش ماقین گوموش هئیکل‌جیگی ده اوول‌کی قابارتی‌لارداکی مووافیق سورعت‌لرله عئینی‌دیر. بۇ هئیکل‌جیک‌ده‌ده ماق، آغزی اؤرتوک‌لو، اوزون باش‌لیق‌دا، گئن و اوزون اباد، یونگول آیاق‌قابی‌لاردا و بئلی‌باغلی تصویر ائدیلمیش‌دیر. فرق‌لندیریجی جهت اودور کی، بورادا ماقین قیچ‌لاری خوصوصی دولاق ایله سارینمیش‌دیر. اود معبدی خیدمت‌چی‌لری‌نین بۇ اوچ صورتین‌دن معلوم اولور کی، اون‌لارین گئییم فورماسین‌داکی اساس علامت‌لردن بیری ده بئل‌باغی ایمیش.
لیسکووو
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
ماد
ائتنوقرافیک خصوصیت‌لر
İ. م. دیاکونوو تختی-جمشیددکی قابارتی فیقورلاری‌نین آلچاق‌بوی‌لو یارادیلماسی‌نی میدیا هئیکل‌تراش‌لیق عنعنه‌لری ایله علاقه‌لندیریر. او، گؤستریر کی، بۇ تصویرلر میدیا عنعنه‌لری اساسیندا یارادیلمیش‌دیر.
"چوخ قدیم میدیا قایالاریندا آلچاق‌بوی‌لو اینسان فیقورلاری‌نین قابارتی‌لارینی یاراتمیش میدیا اوستالاری‌نین خلف‌لری، تختی-جمشیدده ایشله‌ییرکن، اؤز اجدادلاری‌نین یارادیجی‌لیق عنعنه‌لرینه صادیق قالمیش‌لار."
ائ.ا. VII – IV عصرلره عایید سلیندریک فورمالی مؤهورلرین تصویرلرینده میدیا دؤیوش‌چولری‌نین سیلاح‌لاری، گئییم‌لری و دؤیوش وردیش‌لری ایله باغلی ماراق‌لی معلومات‌لار قورونوب ساخلانمیش‌دیر. ائ.ا. VII-VI عصرلره عایید بیر ایلام مؤهورونده آریازانت آدلی میدیا طایفاسی‌نین آتلی دؤیوش‌چوسو تصویر ائدیلمیش‌دیر. دینامیک کومپوزیسیادا تصویر ائدیلمیش و چاپان آتین اوستونده دوشمنه قارشی هوجوما کئچمیش دؤیوش‌چو نیزه ایله ضربه ائندیرمه‌یه حاضیرلاشمیش‌دیر. دؤیوش‌چونون ایکینجی سلاحی اوخ و کامان‌دان عبارت‌دیر.
ائ.ا. V – V عصرلره عایید اوْلان باشقا بیر مؤهورده ایسه میدیا دؤیوش‌چولری‌نین ایسکیف‌لرله ووروشماسی تصویر ائدیلمیش‌دیر. بورادا سول طرف‌ده میدیا پیادا قوْشون‌لاری‌نین عسگرلری، ساغ طرف‌ده ایسه ایسکیف دؤیوش‌چولری گؤرونور. میدیالی‌لار اوخ و کامان‌لا سیلاحلانمیش، عادی گئییم اوستون‌دن، سینه‌لری‌نی دوشمن ضربه‌لرین‌دن قورویان زیرئه‌لی(زره) بیر کؤینک گئیمیش‌لر. قابارتی‌لاردا اولدوغو کیمی، بوردا دا دؤیوش‌چولر یان طرف‌دن حرکتده تصویر ائدیلمیش‌دیر. بۇ اثرده میدیا دؤیوش‌چولری‌نین حاکیم مؤوقئعییت‌ی خوصوصی‌له دیققت‌ی جلب ائدیر. مؤهورلرده میدیا پیادا عسگرلری‌نین یونان پیادا دؤیوش‌چولری ایله ووروشماسینی عکس ائتدیرن تصویرلرده واردیر. اون‌لاردان ائ.ا. V عصره عایید اوْلان ایکی مؤهور تصویری معلوم‌دور. بیرینجی تصویرده یونگول سیلاحلانمیش و اوریژینال دؤیوش پالتاری گئیمیش میدیا عسگری‌نین یونان دؤیوش‌چوسو ایله ووروشماسی تصویر ائدیلمیش‌دیر. ایکینجی تصویرده ایسه عنعنوی دؤیوش پالتاری گئیمیش، کامان و نیزه ایله سیلاحلانمیش میدیا عسگری‌نین یونان دؤیوش‌چوسونو اؤزونه تابع ائتمه‌سی، آیاق‌لاری آلتینا سالیب آمان دیلمه‌یه مجبور ائتمه‌سی گؤستریلمیش‌دیر. هئرودوت گؤستریر کی، اهمنی دؤیوش‌چولری اؤز گئییم فورمالاری و سیلاح‌لارینی مادای‌لاردان گؤتورموش‌لر.
اینجه‌صنعت (هونر-هنر)
میدیا اینجه‌صنعت‌ه قدیم دینی اینانج‌لارلا بیرلیک‌ده آوئستا ایدئیالاری دا جیددی تأثیر گؤسترمیش‌دیر. میدیا دؤورونه عایید اثرلرین تصویر موتیولری بۇ فیکری تصدیق ائدیر.
میدیانین اساس رایون‌لاریندا (گونئی آذربایجان‌دا) آرخئولوژی قازینتی ایش‌لری آپاریلمادیغین‌دان میدیا اینجه‌صنعت‌ی، یالنیز اونون اطراف رایون‌لاری‌نین آرخئولوژی ماتئریال‌لاری اساسیندا اؤیرنیلمک‌ده‌دیر.
فیرانسا، آبش و سون دؤورلرده ایران آرخئولوق‌لاری‌نین دامغان یاخینلیغین‌داکی تپه‌یسار، کاشان یاخنلیغین‌داکی تپه‌سیالک، نهاوند یاخینلیغین‌داکی تپگیان، اورمیا یاخینلیغین‌داکی گؤی‌تپه، حسن‌لی و زئیوییه‌ده تاپدیق‌لاری قدیم صنعت اثرلری میدیا اینجه‌صنعت‌ی حاقیندا معیین تصووورون یارانماسینا ایمکان وئرمیش‌دیر. همین اثرلرین اکثر حال‌لاردا داها قدیم دؤوره عایید اولماسی ایسه، میدیا طایفالاری نین هانسی مدنی بازا اوزرینده تشکول تاپماسینی گؤسترمک‌ده‌دیر. دیگر قدیم عابیده‌لر ایسه ائ.ا. I مین‌ایل‌لیگین باشلانغیجینا (ائ.ا. X – VIII عصرلره)، ان قدیم آذربایجان دؤولت‌لری‌نین مؤوجود اولدوغو دؤوره عایید ائدیلدیگین‌دن، میدیا اینجه‌صنعت‌ی‌نی اؤیرنمه‌یه داها چوخ کؤمک ائدیر.
قدیم ماننا و میدیا طایفالاری همیشه یاخین سیاسی، اقتصادی و مدنی علاقه‌ده اوْلموش‌لار. ماننا میدیایا تابع اولدوق‌دان سوْنرا بۇ مدنی یاخین‌لیق عومومی بدیعی اینکیشاف پرینسیپ‌لرینه اساسلانمیش، داها دا مؤحکملنمیش‌دیر. میدیا صنعت‌کارلاری بیر چوخ ساحه‌لرده، ماننا اوستالاری‌نین صنعت عنعنه‌لرینی داوام و اینکیشاف ائتدیرمیش‌لر.
دئکوراتیو صنعت‌لر (تزییني هونرلر)
ایلکین دولوس‌چولوق صنعت‌ی‌نین ان قدیم نومونه‌لری تپه‌سیالک‌دان تاپیلمیش‌دیر. اونلار ائ.ا. 4200 – 340-جی ایل‌لرده، ائنئولیت دؤورونده یارادیلمیش‌دیر. بۇ بویالی گیل قاب‌لارین پلاستیک فورمالاری چوخ مورککب اورنامئنتال بزک‌لری اولدوقجا رنگارنگ‌دیر. دولوس‌چولوق ممولات‌لاری (افزارلاري) آچیق رنگ‌لی (آغ، ساری، چهرایی) اولدوغو اۆچون، اون‌لارین اوزرینه قهوه‌یی، قارا بویالارلا چکیلمیش ناخیش‌لار یاخشی گؤرونور. ناخیش‌لار هنده‌سی، نباتی و حئیوانی اورنامئنت‌لردن (زينت‌لردن) ترتیب ائدیلمیش‌دیر. اون‌لارین ان ساده‌لری آغزی گئن، گؤوده‌سی ایسه سلیندریک فورمادا اوْلان گیل قاب‌لاردیر. بئله کیچیک حجم‌لی سو قاب‌لاری دالغاواری، دامارلارا بؤلونموش اوچ‌بوجاق، پاخلاوا، آغاج شکیل‌لی و س. ناخیش‌لارلا بزدیلمیش‌دیر.
بیر چوخ قاب‌لارین گؤوده‌سی یوخاری گئتدیکجه دارالدیغی کیمی، اون‌لارین آلت حیصصه‌لری ده آشاغی گئتدیکجه دارالدیلمیش و بئله‌لیک‌له اون‌لار بیکونیک بیر شکیل آلمیش‌دیر. اوتوراجاق‌لارین کونوسواری یارادیلماسی ممولات‌لارین پلاستیک گؤزل‌لیگینی آرتیرمیش‌دیر. بۇ بدیعی تأثیری داها دا قووت‌لندیرمک اۆچون اوستالار، گؤوده‌سی بیکونیک شکیلده حاضیرلانمیش قاب‌لاری، داییروی اوتوراجاغی اوْلان سیلیندریک دایاق اوزرینده حاضیرلاییردی‌لار. بعضن سلیندریک فورمالی قاب‌لارین آشاغی اوتوراجاق حیصصه‌سی ده تخمیناً بۇ طرزده حاضیرلانیردی. بۇ قاب‌لارین یوخاری حیصصه‌سی ریتمیک شکیل‌ده وئریلمیش اوفوقی و دالغاواری خط‌لرله، قوش و کئچی رسم‌لری ایله، شاه‌مات تیپ‌لی ناخیش‌لار و س. اورنامئنت موتیولری ایله بزدیلمیش‌دیر. بئله دئکوراتیو واسیطه‌لر کئرامیک ممولات‌لارین پلاستیک گؤزل‌لیگینی گؤزه چارپدیرماغا، اورتایا چیخارماغا یاخشی خیدمت ائدیر.
بو دؤورون دولوس‌چولاری هم پلاستیک فورمالار، هم ده دئکوراتو ناخیش‌لار ساحه‌سینده زنگین بدیعی ایرث قویوب گئتمیش‌لر. بونا میثال اولاراق ائ.ا. III مین‌ایل‌لیک‌ده تپسیالکدا و ائ.ا. II مین‌ایل‌لیک‌ده تپگیاندا حاضیرلانمیش بویالی گیل قاب‌لاری گؤسترمک اولار. تپسیالک اوستالاری‌نین بۇ دولوس‌چولوق مکتبی سوْنراکی دؤورلرده میدیا بدیعی کئرامیکاسینا گوج‌لو تأثیر گؤسترمیش‌دیر. بیر قایدا اولاراق میدیا دولوس ممولات‌لاری یئرلی، قدیم دولوس‌چولوق عنعنه‌لری اساسیندا یارائدیلیردی. اون‌لاردا اوْلان پلاستیک فورمالارین آهنگدارلیغی، تصویر و اورنامئنت موتیولری‌نین ریتمیک دوزولوشو ائنئولیت دؤورو اوستالاری‌نین کشفی‌نین نتیجه‌سی‌دیر.
میدیانین قوزئی-باتی رایونون‌داکی نهاوندده تاپیلمیش تونج دؤورونه (ائ.ا. II مینیل‌لیک) عایید تک‌قولپ سلیندریک فورمالی گیل قابین اوستونده فانتاستیک بیر حئیوان تصویر ائدیلمیش‌دیر. قانادلی، تک‌بوینوزلو، ایلان قویروق‌لو، شیر بنزر بۇ حئیوان، تدقیقاتی‌لارین فیکرینجه شر تانری‌سی، اؤلولر دونیاسی‌نین پادیشاهی ساییلان اهریمانین سیمبولیک تصویری‌دیر. اهریمانین تخمیناً بۇ تیپ‌لی، لاکین قانادسیز تصویرینه گده‌به‌ی رایونون‌دان تاپیلمیش میدیا دؤورونه عایید تونج کمرین اوستون‌دکی تصویرلی یازیدا دا راست گلینمیش‌دیر.
ائ.ا. XII – X عصرلره عایید تپسیالک دولوس‌چولاری پلاستیک فورما و دئکوراتیو ناخیش ساحه‌سین‌دکی آختاریش‌لاری‌نی داوام ائتدیره‌رک بیر سیرا یئنی کئرامیکا نومونه‌لری یاراتمیش‌لار. اون‌لارین ایچینده بئلین‌دن سیزیلمیش سیلیندر شکیل‌لی قاب‌لار، گؤوده‌سی کوروی شکیل‌لی، کیچیک حجم‌لی اوستو شاه‌مات ناخیش‌لی بویالی قاب‌لار و اوچایاق‌لی تک‌قولپ کئرامیک ممولات‌لار دیققت‌ی جلب ائدیر. کیچیک‌حجم‌لی، آلچاق داییروی اوتوراجاغی و گئنیش آغزی اوْلان بۇ تک‌قولپ بویالی قاب‌لار کوتله‌وی شکیلده حاضیرلانیرمیش. اون‌لارین اوستو یاناکی چکیلمیش دوز خط‌لر، داما-داما ناخیش‌لار، گونشین رمزی تصویرلری و س. ایله بزدیلیردی. بۇ جور دولوس‌چولوق ممولات‌لار معیشت‌ده گئنیش ایشلدیلیردی.
مالویابلونووو
مالویابلونووو (Maloyablonovo Малояблоново) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بیلقاراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
ماد
دئکوراتیو صنعت‌لر (تزییني هونرلر)
دینی مراسیم‌لرده ایستیفاده ائتمک اۆچون تپسیالک اوستالاری موختلیف فورمالی جام‌لار حاضیرلاییردی‌لار. اون‌لارین آلچاق اوتوراجاق‌لی گئنیش آغیزلی، اوزون آخیجی‌لی و سیلیندریک هون‌دور دایاق‌لی، تک‌قولپ فورمالاری زوومورفیک پلاستیک صورت‌لرله تجهیز ائدیلیردی. بۇ جام‌لارین آغزیندا اؤکوز، قویون و مارال باش‌لارینی آندیران فیقورلار قویولوردو. بۇ جور قاب‌لاردان خئییر و برکت آیین‌لرینده ایستیفاده ائدیلیردی. بۇ دؤورده بئله ریتون‌لاری تپگیان دولوس‌چولاری دا حاضیرلاییردی. تپسیالک اوستالاری داها ساده فورمالی، اوچایاق‌لی و کیچیک حجم‌لی قاب‌لار دا حاضیرلاییردلار.
نیل دوف
نیل دوف (Neel Doff) یازیچی - ۲۷ ژانویه ۱۸۵۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۴  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۴ ژوئیه ۱۹۴۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
مالویابلونووو
قایناقلار
بؤلمه:بیلقاراد کندلری
ماد
دئکوراتیو صنعت‌لر (تزییني هونرلر)
ائ.ا. I مین‌ایللیگین اولینده (ائ.ا. X – VIII عصرلر) قدیم دولوس‌چولوق عنعنه‌لرینه صادیق قالان میدیا اوستالاری یئنی-یئنی پلاستیک فورمالار و دئکوراتیو واسیطه‌لر کشف ائدیردی‌لر. لولئیین‌لی میدیا قاب‌لاری‌نین اورتایا چیخماسی‌دا بۇ دؤوره تصادف ائدیر. بۇ لولئیین‌لر قاب‌لارین آغزینا بیتیشیک شکیل‌ده حاضیرلانیردی. بئله قاب‌لارین داها ساده بزک‌لی نومونه‌لری میدیانین باتی سرحددینده – روواندوزدا، اون‌لارن داها مورککب فورمالاری ایسه تپسیالکدا حاضرلانیردی.
تپسیالکدا حاضیرلانمیش بۇ تیپ‌لی قاب‌لارین چوخونون اوستونده آت تصویری چکیلدیگین‌دن اون‌لارین گونش تانری‌سی میترایا (مئهره) اعتیقاد ائدن‌لره خیدمت ائتدیگی گومان ائدیلیر. بۇ قاب‌لارین ناخیش و تصویرلرینی آوئستانین میترایا حصر ائدیلمیش X یاشتیندا وئریلن معلومات‌لارا اساساً معیین‌لشدیرمک مۆمکون اوْلموش‌دور. بئله قاب‌لاردان بیری‌نین اوستونده آت، اونون باشی اوستونده گونش، یوخاری‌دا ساغ طرف‌ده ایسه شاه‌مات لؤوحه‌سینه بنزر بیر دوزبوجاق‌لی رسم ائدیلمیش‌دیر. قابین لولئیینی‌نین اتک‌لری ایسه گونش‌ین ضیالارینی خاطیرلادان ناخیش‌لارلا بزنمیش‌دیر.
آوئستانین X یاشتیندا میترا "گئنیش اوتلاق‌لارا مالیک"، "سورو و اوشاق بخش ائدن"، "تورپاق‌لاری و آت‌لاری دوشمن‌دن قورویان" بیر قهرمان کیمی تصویر ائدیلیر. همین قابین قولپو آلتین‌داکی دوزبوجاق‌لی، چوخ گومان کی، میترانین حیمایه‌سینده اوْلان "گئنیش اوتلاق‌لار"این تصویری‌دیر.
بو دؤورون (ائ.ا. X – VIII عصرلر) تپسیالک کئرامیکاسیندا نظره چارپان اوریژینال دولوس‌چولوق فورمالارین‌دان بیری ده، گیل قاب‌لاردا قولپ‌لارین شاقولی وضعییت‌ده حاضیرلانماسی ایدی. ائ.ا. X – VIII عصرلرده تپسیالک دولوس‌چولاری دولوس‌چولوق ممولات‌ی‌نین پلاستیک زنگین‌لیگینه خوصوصی اهمیت وئرمیش‌لر. بو دؤورون کئرامیک نومونه‌لرینده گؤوبه‌لر دوزبوجاق‌لی، کوروی، سیلیندر و س. شکیل‌لرده اولوب، چوخ زامان اوچ‌آیاق اوزرینده یئرلشدیریلیردی. قاب‌لارین بوغازلاری قصداً اوزائدیلیر، اویما و قاباریق حالقالارلا بزدیلیردی. قاب‌لارین گؤوده‌لری هم رنگ‌لی ناخیش‌لار، هم ده قاباریق عونصورلرله دئکوراتیولشدیریلیردی.
میدیانین باشکندی اولان ائکباتان‌دان تاپیلمیش قیزیل قاب‌لار، مادای اینجه‌صنعت‌ی‌نین ان گؤزل نومونه‌لری کیمی دیرلندیریلیر Persia_-_Achaemenian_Vessels.jpg پایتختی اولان ایتباتان دان تاپیلمیش قیزیل قابلار، مادای اینجه‌صنتی‌نین ان‌گؤزل نمونه‌لری کیمی دیرلندیریلیر
تک قولپ‌لو و قولپ‌سوز کوبوک‌لار زریف سیلوئته مالیک اولوردو. بو دؤورون تپگیان دولوس‌چولاری کوبوک‌لارین سیلوئتینده اساس‌لی ده‌ییشیک‌لیک‌لر ائده‌رک، اون‌لارین پلاستیک قورولوشونو داها دا مورککب‌لشدیرمیش، دئکوراتیو بزه‌یینه ایسه، یئنی، داها قاباریق عونصورلر علاوه ائتمیش‌لر. تپسیالک و تپگیان دولوس‌چولاری‌نین بو ناعیلییت‌لری بیر-بیرینه چوخ یاخین اولوب، عومومی بیر اینجه‌صنعت‌ین – میدیا اینجه‌صنعت‌ی‌نین ترکیب حیصصه‌لری‌دیر.
بو دؤوره تپسیالک دولوس‌چولاری دینی عقیده‌لرله باغ‌لی اولان چوخ‌لو زوومورف قاب‌لار حاضیرلامیش‌لار. اون‌لار قویون، قوش، اؤردک فیقورلاری فورماسیندادیر. بون‌دان باشقا بویالی کئرامیکادا اوزون سیلیندریک جام‌لارین و کونوسواری، اوزون آخیجی‌لی قاب‌لارین قولپ‌و اوستونده قوچ و مارال باش‌لاری‌نین فیقورو دا یارائدیلیردی. اکثر حال‌لاردا بو زوومورف عونصورلر گئنیش‌آغیزلی، بویالی جام‌لارین گؤوده‌سینه یاپیشدیریلیردی. زوومورف فیقورلارین ایستیقامتی قاب‌لارین بعضن ایچینه، بعضن ده خاریجینه طرف یؤنلدیلیردی. بو "سئحرکار" فیقورلار قاب‌لارین ایچینی، گویا خاریجی "بدخواه تأثیرلردن قورویورموش. نادیر حال‌لاردا زوومورف موتیولری ایلان، کئچی و س. تصویرلر شکلینده، بویالی قاب‌لارین خاریجینده ده چکیردی‌لر. بۇ قاب‌لارین دئکوراتیو ترتیباتیندا ناخیش‌لارین رنگ کونتراس‌لیغینا، ریتمیک دوزولوشونه و دینامیک کومپوزیسیا قورولوشونا خوصوصی دیققت یئتیریلیردی.
بابیل-شومئر خالق‌لاری‌نین مدنی ناعیلییت‌لرین‌دن قیدالانمیش میدیا دولوس‌چولاری اوریژینال دولوس‌چولوق صنعتی یاراتماق‌لا، بۇ ساحه‌ده ایران یایلاسینا کؤچ ائتمیش فارس‌دیل‌لی خالق‌لارین ده مدنییت‌ینه بؤیوک تأثیر ائتمیش‌لر.
میدیا دؤورونده چوخ‌لو بدیعی اهمیتی اوْلان مئتال اشیالارین یارادیلماسی مادای‌لارین بۇ ساحه‌ده ده گئنیش بیلیک و باجاریغا مالیک اولدوق‌لارینی ثوبوت ائدیر. لاکین میدیانین مرکزی شهرلرینده و بؤیوک یاشاییش یئرلرینده (ائکباتان، هیربه، راقا و س.) قازینتی و تدقیقات ایش‌لری آپاریلمادیغین‌دان، بئله اثرلر نادیر تاپینتی‌لار حساب ائدیلیر.
تپه‌یساردان ائ.ا. XX عصره عایید بیر حؤکمدار اساسی‌نین تونج باشی تاپیلمیش‌دیر. بۇ اسانین باشلیغیندا بویوندوروغا قویولموش یئر شوملایان ایکی اؤکوزله بیر اکین‌چی‌نین پلاستیک فیقورلاری سخئماتیک شکیلده تصویر ائدیلمیش‌دیر. بۇ تونج فیقورلارا اساساً موتخصصیص‌لر گومان ائدیر کی، همین اسا سئحرکارلیق مقصدلرینه خیدمت ائتمیش‌دیر. اسا گومان کی، شاهین اوْلموش، یا دا کی، طایفا باش‌چی‌لارین‌دان بیری اوندان اووسون مراسیم‌لری زامانی ایستیفاده ائتمیش‌دیر.
سینسیناتی اینجه‌صنعت موزئیینده ساخ‌لانان قیزیل بیر جامی تدقیقات‌چی هئلئن کانتور اینام‌لا میدیا اینجه‌صنعت‌ی‌نین ان ماراق‌لی نومونه‌لرین‌دن بیری ساییر. بۇ جامین اوزرین‌دکی شیش‌اوج‌لو هالمئت یارپاغی زئیوییه پالمئت‌لرینه، قوشا کلله‌لی داش کئچی‌لرین دوروش وضعییت‌ی ایسه اهمنی گوموش وازاسی اوستون‌دکی داش کئچی‌لرین تصویرینه چوخ اوخشاردیر.
تختی-جمشیدده دارانین (ائ.ا. 522 – 486) سارای املاکی‌نین ایچری‌سینده میدیا سرکرده‌سینه مخصوص قیزیل‌دان حاضیرلانمیش قیلینج قینی تاپیلمیش‌دیر.[168] بۇ قین اؤز زنگین بزک ترتیباتی ایله دؤورون عئینی تیپ‌لی قیلینج قین‌لارین‌دان فرق‌لنیر. بۇ سیلاح قینی دؤیمه اوصولو ایله ایشلنمیش‌دیر. اونون اوستون‌دکی سارای خیدمت‌چی‌لری، حئیوان‌لار و پالما آغاج‌لاری‌نین تصویرلری بیر-بیرینه عکس ایستیقامت‌ده اوْلان قروپ‌لاردا توپلانمیش‌دیر. هر قروپون فیقورلاری بیر جرگه‌ده و بیر حرکت ایستیقامتینده وئریلمیش‌دیر. ایکی "کئشیک‌چی شیر"این بالالالاری گئرییه دؤنموش حالدادیر. اون‌لاردان آشاغیدا آرخا آیاق‌لاری اوستونده دوز دایانمیش، باش‌لاری گئری دؤنموش کئچی‌لرین سیراسی قین بویونجا اوزانیر و فیقورلار گئتدیکجه کیچیلیر. قینین اوچ‌بوجاق فورمالی اوجو ایت تصویرلرینه بنزر ناخیش‌لارلا بزدیلمیش‌دیر.
میدیانین باشکندی ائکباتان (همدان) شهرین‌دن تاپیلمیش ائ.ا. V عصره عایید اوْلان قیزیل جام میدیا اوستالاری‌نین صنعت‌کارلیغی حاقّیندا یاخشی تصووور اویادیر. قیزیل جامین کونوسواری گؤوده‌سینده ایشیق و کؤلگه لکه‌لرینی چوخالتماق و جامین دئکوراتیولیگینی آرتیرماق مقصدی ایله میدیالی اوستا اونون ساحه‌سینی کیچیک زولاق‌لارا پارچالامیش‌دیر. زولاق‌لارین هامی‌سیندا ریتمیک صورت‌ده تصویر ائدیلن آی‌پارا، اووال تراپئس شکیل‌لی چیخینتی‌لار جامین پلاستیک گؤزل‌لیگینی خئیلی آرتیرمیش‌دیر. تهران اینجه‌صنعت موزئیینده ساخ‌لانان بۇ قیزیل جامین بوغازیندا اهمنی شاهی کسئرکسین (ائ.ا. 485 – 465) آدی ایله باغ‌لی اوْلان یازی‌لار واردیر. بۇ یازی‌لار پارس، ایلام و بابیل دیل‌لرینده‌دیر.
هئیکل‌تراش‌لیق
میدیا هئیکل‌تراش‌لیغینی اؤیرنمک اۆچون اساس منبع قایا اوستونده یارائدیلمیش قاباریق تصویرلردیر. بئله قاباریق تصویرلر میدیا پادیشاه‌لاری‌نین قایا سردابه‌لرینده و بیسوتون قایالاریندا دا چاپیلمیش‌دیر.
میدیانین قایالاردا چاپیلمیش سردابه‌لری‌نین ان قدیمی کیرمانشاه‌دان گونئی‌ده، ساکاوند یاخینلیغیندادیر. بۇ سردابه‌ده قایانین ایچینده مئییت قویماق اۆچون بیر تاخچا دا قازیلمیش‌دیر. اونون یوخاری حیصصه‌سینده اود قوربان‌گاهی، اونون اطرافیندا ایسه بیر بؤیوک و ایکی کیچیک قاباریق اینسان فیقورو چاپیلمیش‌دیر. تصویرلر کوبود و غئیری-پروپورسیونال‌دیر. اون‌لار تراکتووکالاری و حاضیرلانما تئخنولوگیالارینا گؤره لولوبی و ایلام قابارتی‌لارینی خاطیرلادیر. همین سردابه‌نین کیمه مخصوص اولماسی ایسه موباحیثه‌لی‌دیر.
کیرمانشاه‌لا همدان آراسیندا، صحنه دئییلن یئردکی قایا سردابه‌سی ایسه دؤرد دیوارلا قاپانمیش یاشاییش یئرینی خاطیرلادیر. اونون قاپی‌سی‌نین اوستونده قانادلی گونش لؤوحه‌سی قاباریغی یونولموش‌دور. بۇ تصویر موتیوی قدیم سومئرلرده گئنیش یاییلمیش ایشیق، گونش تانری‌سی‌نین سیمبولودور. سوْنراکی دؤورده بۇ سیمبولو منیمسه‌ین پارس‌لار (فارس‌لار) اونا معیین ده‌ییشیک‌لیک‌لر ائده‌رک داهادا مورککب‌لشدیرمیشدی‌لر. اون‌لار بۇ گونش تصویرینه آهورا-مازدانین (هؤرموزون) فیقورونو دا علاوه ائتمیشدی‌لر. باشقا قایا سردابه‌لری کیمی بۇ سردابه ده آسما ائوی خاطیرلادیر. بۇ ایکی قایا سردابه‌سی‌نین ائ.ا. VII عصره عایید اولماسی گومان ائدیلیر.
سوْنراکی میدیا قایا سردابه‌لرینه مثال اولاراق دوکانی داوود و قیزقاپان سردابه‌لرینی گؤسترمک اولار. هر ایکی سردابه ائ.ا. VI عصره عاییددیر.
دوکانی داوود سردابه‌سی همدان‌دان بابیلیستانا گئدن یولون اوستون‌دکی چاپیلمیش‌دیر. İ. م. دیاکونوف گومان ائدیر کی، بۇ سردابه میدیا حؤکمداری آستیاقین (ائ.ا. 584 – 550) سولئیمانیه یاخینلیغین‌داکی سورداش کندی‌نین یانیندا شهریزار دره‌سین‌دکی قایادا چاپیلمیش، قیزقاپان ایسه میدیا حؤکمداری کیاکسارین (ائ.ا. 625 – 584) سردابه‌سی‌دیر. بۇ قبیرلر قورولوشو اعتباری‌له ده بیر-بیرینه بنزییر
دوکانی داوود سردابه‌سی‌نین گیریش حیصصه‌سینده قاباریق ماق (موغ-مغ) فیقورو چاپیلمیش‌دیر. ماقین فیقورو قارشی‌سین‌داکی ساحه‌ده ایسه تصویر یوخ‌دور. بۇ حیصصه یا یاریمچیق، یا دا ایشلنمه‌میش قالمیش، و یا سوْنرا کیمینسه طرفیندن سیلینمیش‌دیر. بۇ تصویرده ماق، اه‌ینینده اوزون کؤینک، باشیندا باش‌لیق، اوزونده سارغی، الینده بارئسما توتدوغو، ال‌لرینی ایره‌لییه اوزادیب دوعا اوخودوغو وضعیت‌ده یارادیلمیش‌دیر. ماق‌لارین بئله دوعا وضعیتی حاقّیندا آوئستانین II کیتابی اوْلان یاسنادا (29،5 و 50،8) معلومات واردیر. ماق‌لار بارسئما توتدوقدا، هوما ایچکی‌سی، یاخود اود قارشی‌سیندا اولارکن آغیزلارینی سارغی ایله ساریییردی‌لار کی، اؤز نفس‌لری ایله مقدس وارلیق‌لاری موردارلاماسین‌لار. بۇ تصویرده ده ماق الینده هوما ایچکی‌سی توتدوغو اۆچون آغزی سارغی‌لی‌دیر.
قیزقاپان سردابه‌سی‌نین سوتون‌لاری پیلیاستر شکلینده‌دیر. پیلیاسترلارین آراسیندا تانری‌لارین سیمبول‌لاری قاباریق شکیل‌ده تصویر ائدیلمیش‌دیر.بورادا اوستونده دؤردقانادلی فیقور اوْلان دایروی لؤوحه، آشاغی‌سیندا آی شکلی و اورتاسیندا اینسان فیقورو اوْلان داییروی لؤوحه، اوستونده اولدوز، تصویر ائدیلمیش داییروی لؤوحه کیمی قاباریق تصویرلر یونولوب حاضیرلانمیش‌دیر.
ائ. هئرسفئلد بیرینجی و ایکینجی تصویرلری آهورا مازدا ایله میترانین سیمبول‌لاری حساب ائدیر. اۆچونجو تصویر – اولدوزلو لؤوحه قدیم سومئرده ایشتاری و وئنئرا پلانئتینی تمثیل ائدیردی. بۇ عابیده‌ده ایسه اونون آناهیتین سیموولو اولماسی گومان ائدیلیر.
بو سردابه‌نین قاباریق تصویرلرینده سول‌دا خاراکتئریک ماق گئییمینده اوْلان کاهین دایانمیش‌دیر. ماق بۇ پالتارین اوستون‌دن بوش قول‌لاری ساللانمیش اوزون عبا گئیمیش‌دیر. کاهین‌ین باشیندا باش‌لیق (اهمنی دؤورونده بۇ گئییم "پاتی‌دانا" آدلانیردی)، آغزیندا ایسه سارغی واردیر. ماقین قارشی‌سیندا اوچ‌پیلله‌لی اود عیبادتگاهی گؤرونور. بۇ عیبادتگاهین ساغ طرفینده دایانمیش قیسا گئییم‌لی پادیشاهین‌دا آغزیندا سارغی واردیر. هم پادشاهین، هم ده ماقین سول الینده کامان واردیر. بورادا کامان، قلبه، هؤکمران‌لیق رمزی‌دیر. اون‌لارین ساغ ال‌لری‌نین حرکتین‌دن، عیبادتگاه قارشی‌سیندا دوعا اوخودوق‌لاری آنلاشیلیر. بۇ قاباریق تصویر جدی سیممئتریک کومپوزیسیادا یارادیلمیش‌دیر. فیقورلار آلچاق‌بوی‌لو گؤستریلسه ده، دینامیک تصویر ائدیلمیش‌دیر. اود عیبادتگاهی ایسه داها طمطراق‌لی و عظمت‌لی وئریلمیش‌دیر.
بو اثرده پادیشاهین کاه‌ینین سول ال‌لرینده قلبه، حاکمیت سیمبولو اوْلان کامان گؤستریلدیگی اۆچون، قوربان‌گاهین قارشی‌سیندا قلبه‌یه تصویر ائدیلمیش آیین کئچیریلدیگی گومان ائدیلیر. قدیم لیشیر پیرینییه حصر ائدیلمیش و بیسوتون‌دا I دارانی گؤسترن قابارتی‌لاردا دا کامان قالیبیت سیمبولو کیمی وئریلدیگین‌دن، موتخصصیص‌لر میدیانین قیزقاپان سردابه‌سین‌دکی تصویرده ده کامانین اننوی اولاراق قلبه رمزی و حاکمیت نیشانی اولدوغونو قئید ائدیرلر.
رابرت لوقان
رابرت لوقان (اینگیلیسجه: Robert Logan) آمریکالی اوْیونچو. نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب.
ماد
هئیکل‌تراش‌لیق
دوکانی داوود و قیزقاپان آدلاری ایله مشهور اوْلان بۇ ایکی قایا سردابه‌سین‌دکی قاباریق‌لار اؤزونون تراکتووکا کامیل‌لیگی، پروپورسیالاری و تئکنیکاسی ایله مشهور اهمنی قابارتی‌لارین‌دان هئچ ده گئری قالمیر. İ. م. دیاکونوف گومان ائدیر کی، اهمنی قاباریق‌لاری اهمنی شاه‌لاری‌نین اسیر توتوب گتیردیک‌لری میدیا اوستالاری، اون‌لارین شاگیردلری و باشقا میدیالی اوستالار طرفیندن حاظیرلانمیش‌دیر. او، گؤستریر کی، بیسوتون داغین‌داکی قاباریق کومپوزیسیادا میدیا اوستالارینا تانیش اوْلان داها قدیم لولوبی‌لرین پادیشاهی آنوبانی‌نین قاباریق سوژئتی‌نین تکرار ائدیلمه‌سی ده تصادوفی دئییل. تختی-جمشیددکی قاباریق‌لاردا فیقورلارین بیر قدر یاستی، آلچاق وئریلمه‌سی ده داها قدیم میدیا قاباریق‌لارین‌دان گلمه علامت‌دیر.
رابرت لوقان
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert Logan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
ماد
هئیکل‌تراش‌لیق
میدیانین قایا سردابه‌لری‌نین مئعمارلیغی خالیص خالق یاشاییش بینالارین‌دان آلینمیش‌دیر. همین سردابه‌لرین قاباریق‌لاری میدیانین سارای و معبدلری‌نی بزمیش داش هیکل‌لره نیسبتن کوبود و ایبتیدایی ایدی. بیزه چاتمامیش بۇ هیکل‌لر خوصوصی ائمالات‌خانالاردا حاضرلانیردی. میدیانین باشکندی ائکباتاندا و باشقا شهرلرینده آرخئولوژی قازینتی ایش‌لری آپاریلمادیغین‌دان، موتخصصیص‌لر میدیا اینجه‌صنعت‌ی‌نی اؤیرنمک اۆچون قدیم یونان تاریخ‌چی‌لری‌نین معلومات‌لاری‌نا، آسسور و تختی جمشید قابارتی‌لارینا، اویما شکیل‌لی مؤهورلره، میدیانین اوجقار رایون‌لاریندا آشکارلانمیش آرخئولوژی عابیده‌لره و س. اساسلانمیش‌لار.
نیل دوف
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Neel Doff»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۱۸۳۴-جو ایلده اوسترالیا
بۇ مقاله ۱۸۳۴-جو ایلینده اوسترالیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
دؤولت
Governors of the Australian colonies:
قایناقلار
-->
بؤلمه:۱۸۳۴-جو ایلده اؤلکه‌لر بؤلمه:۱۸۳۴-جو ایلده اوستورالیا
نیل دوف
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
ماد
هئیکل‌تراش‌لیق
میدیا طایفالاری ماننالار، بابیل و آسسورلار واسیطه‌سی‌له قدیم شومئرلرین دینی اعتیقادلاری، اینجه‌صنعت‌ی و مدنییت‌ی ایله یاخین‌دان تانیش اوْلموش و اوندان بهره‌لنمیش‌لر. بۇ یاخینلیغا میدیانین سومئر اؤلکه‌سی ایله قونشولوق‌دا یئرلشمه‌سی و مادای‌لارین سومئرلرین مدنی واریث‌لری اوْلان بابیل و آسسور خالق‌لاری ایله ایقتصادی، مدنی و حربی موناسیبت‌لرده اولماسی ایمکان یاراتمیش‌دیر. میدیا ائ.ا. VII–VI عصرلرده اؤز دینی اعتیقادلاری، اینجه‌صنعتی و مدنییت‌لری ایله قونشو خالق‌لارا تأثیر گؤستره بیلمیش‌لر.
مئعمارلیق
بابا-جان‌تپه آدلانان ایری مسکن مادا مدنییت‌ی‌نین، خوصوصیله تیکینتی صنعتی‌نین و مئعمارلیغینین ماراق‌لی عابیده‌لرین‌دن بیری‌دیر. بۇ مسکن لوریستانیین پی‏-ائ-کوه آدلی یئرینده، بیر نئچه تپه‌ده یئرل‏شمیش‌دیر. همین مسکن چوخ‌طبقه‌لی‌دیر، II و III دمیر دؤورلرینی (ائ.ا. X-VI عصرلری) ایحاطه ائدیر. مسکن‌ین ائرکن طبقه‌لری مادایا قدرکی زامانا عاییددیر. عابیده‌نین یالنیز یوخاری طبقه‌سی ائرکن مادا دؤورو ایله باغ‌لی‌دیر. بۇ مسکن مدنیت عابیده‌لرینه و مئعمارلیق دئتال‌لارنا گؤره مادا مئمارلیغینین همدان‌دان تخمیناً 70 کیلومتر گونئی‌ده، XX عصرین 60-جی ایل‌لری‌نین سون‌لاریندا آرخئولوژی جهت‌دن تدقیق اولونان موهوم عابیده‌لرین‌دن بیری نوش‏ی-جان‌تپه ایله یاخین‌دیر.
نوش‏ی-جان‌تپه کومپلئکسی گئنیش وادی اوزرینده یوکسه‌لن طبیعی تپه‌نین زیروه‌سینده یئرلشمیش‌دیر، اساساً، ایکی معبددن، "قالاچادان" و سوتون‌لو زال‌دان عبارت‌دیر. مئعمارلیق باخیمین‌دان چوخ مورککب اوْلان مرکزی اود معبدی داها ماراق‌لی‌دیر. بو، سجده‌گاها و مینبره مالیک اولان، مرتبه‌لی رومب ‏شکلینده اوجالدیلمیش هون‌دور قولله‌دیر. همین قولله‌ده "موقددس" اود آلوولانیردی و بۇ اودون ایزلری قارالمیش چی کرپیج‌لر اوزرینده قالمیش‌دیر. گؤرونور، بۇ معبد نو‏شی-جان‌تپه اراضی‌سینده یالنیز ان قدیم تیکی‌لی دئییل، هابئله میدیادا زردو‏شتیلیگین بوتون طلب‌لرینه جاواب وئرن ایلک مازدایستیک اوبیئکت ایدی.
ائ.ا. VIII عصرین اورتالاریندا مادا طایفا ایتتیفاقی و مادا دؤولتی‌نین قودرت‌لی دؤورونده یارانمیش، اونون چیچکلنمه‌سی دؤورونده ده مؤوجود اوْلموش‏ نوش‏ی-جان‌تپه کومپلئکسی سئلئوکی‌لر زامانینادک یاشاییش یئری اوْلموش‌دور. ائرکن مادا دؤورونون بوتون کومپلئکس‌لرینده اورارتو و آ‏‏سسور مدنیت‌لری‌نین، خصوصیله مئعمارلیق عنعنه‌لری‌نین تأثیری نظره چارپیر.
اورارتو حؤکمداری II ساردورون (ائ.ا. VII عصرین اورتالاری) سالنامه‌سی‌نین مضمونون‌دان بللی اولور کی، میدیانین قوزئی-باتی ویلایت‌لرینده ( آذربایجان‌دا) گئنیش میقیاس‌لی اینشاات ایش‌لری آپاریلمیش‌دیر. سالنامه‌ده آذربایجانین گونئی-باتی ویلایت‌لری سرحددینده ایگیرمی قالانین و یوز ایگیرمی یاشاییش منطقه‌سی‌نین سالیندیغی حاقّیندا معلومات وئریلیر.
میدیا دؤورونده آذربایجان مئعمارلیغی باش‌لیجا اولاراق ایندیکی گونئی آذربایجان اراضی‌سینده (آراز چایین‌دان گونئی‌ده) و آذربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین گونئی رایون‌لاریندا اینکیشاف ائتمیش‌دیر. بۇ رایونون اساس مدنی اینکیشاف مرکزی ایسه اورمیا گؤلو اطرافی اراضی اوْلموش‌دور. میدیا مئعمارلیغینین اینکیشافینا شوبهه‌سیز کی، بیر طرف‌دن قایا مسکن‌لری، دیگر طرف‌دن آغاج قورغولاری معیین تأثیر گؤسترمیش‌دیر. مونومئنتال مئعمارلیق اؤز اینکیشافیندا باش‌لیجا اولاراق داش تیکینتی‌لردن عبارت اوْلموش‌دور.
VII عصرده بؤیوک دؤولت کیمی فورمالاشان میدیا، یاخین دوغو مئعمارلیغینین اینکیشافیندا اهمیت‌لی رول اوینامیش‌دیر.
میدیانین قودرت‌لی ایمپئریایا چئوریلمه‌سی مؤحتشم سارای تیکینتی‌لری اۆچون شراییط یاراتمیش‌دیر. تاریخی سالنامه‌لر میدیانین باشکندی ائکباتاندا سالینمیش بؤیوک تیکینتی‌لر حاقّیندا گئنیش معلومات وئریر. قدیم مؤلف‌لردن هئرودوت و پولیبی‌نین تصویرینه گؤره "بو شهرین داخیلینده بؤیوک سارای وار ایدی. او، حالقاشکیل‌لی قودرت‌لی قالا دیوارلارینا مالیک ایدی. آکروپول ائله تیکیلمیشدی کی، بیر حالقاشکیل‌لی قالا دیواری دیگری‌نین اوزرینده یوکسلیردی. بوتون دیوار حالقالاری یئددی ایدی کی، بون‌لارین دا سونونجوسوندا پادیشاهین سارایی و خزینه یئرلشیردی.
ائکباتان سارای‌لارینی تصویر ائدن پولیبی اون‌لارین گئنیش‌لیگینی و بزک زنگین‌لیگینی خصوصیله قئید ائتمیش‌دیر. او، سر و سیدر آغاج‌لارین‌دان دوزلدیلن، اوستو گوموش و قیزیل ورق‌لری ایله اؤرتولموش سوتون‌لاردان بحث ائدیر.
سای‌سیز-حیساب‌سیز ایستیحکام‌لار و ایستیحکام حالینا سالینمیش شهرلر میدیا اینشااتینین دیگر تیپینی تمثیل ائدیردی. حجمی و سیلوئتینه گؤره مؤحتشم و زهم‌لی تأثیر باغیشلایان بۇ تیکینتی‌لر دئکوراتیو بزک‌لردن ده خالی دئییل‌دی. تاریخی منبع‌لر موختلیف چیخینتی‌لاری اوْلان میدیا قالالاری حاقّیندا معلومات وئریر. ائکباتان کرئم‌لی ماکئدونیالی ایسکندرین یوروشو دؤورونده هله آباد وضعییت‌ده اولدوغون‌دان، ایسکندر تختی جمشیددن گتیردیگی پول‌لاری موحافیظه اۆچون بورایا گؤندرمیش‌دی. ائکباتان معبدلرینده ایسکندره قوربان‌لار گتیریلمه‌سی و بۇ شهرده گیمناستیکا یاریش‌لاری‌نین کئچیریلمه‌سی ده اونون ائ.ا. IV عصرده یاخشی وضعیتده اولدوغونو تصدیق ائدیر.
گؤرونتولر
بؤلمه:آذربایجان تاریخی بؤلمه:ایران تاریخی بؤلمه:تاریخده تورک دولتلر بؤلمه:ماد تاریخی
کارل شیپ مارول
قایناقلار
بؤلمه:کیمیا‌چیلار
تسخره (پومرانی)
تسخره (پومرانی) (لهیستانجا: Cychry, West Pomeranian Voivodeship) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و 40 متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. و باتی پومرانی اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cychry, West Pomeranian Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
چینقفورد
چینقفورد (اینگیلیسی‌جه: Chingford) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
بلو قراس، ویرجینیا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Blue Grass, Virginia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
تارانتا پولینیا
تارانتا پولینیا (ایتالیاجا: Taranta Peligna) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۰۰ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۶۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و آبروتزو اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Taranta Peligna»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
جرجیس (تونس)
جرجیس (تونس) (اینگیلیسیجه: Zarzis) تونس اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. دنیز سَویه‌سیندن ۱۸ متر یۆکسکلیکده قۇرولان شهر سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره توْپلام جمعیتی ۷۵٬۳۸۲ نفردیر و ۳۴۰ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
قیشلاق گولمعلی حاج ساواد
قایناقلار
بؤلمه:اردبیل اوستانی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی‌نین كندلری
سوناکومپی
سوناکومپی (اینگیلیسجه:Sunakumpi) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آلتون بی. پارکر
'''آلتون بی. پارکر''' (اینگیلیسجه:Alton B Parker) آمریکالی سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. کورتلند شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. نیویورک شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
لتور
لتور (ایسپانجا: Letur) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر بۇ شهرین مساحتی ۲۶۳٫۵۶ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۱۲۸۵ نفر دیر. ۷۲۰ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Letur»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
کئیلب تومپکینز
کئیلب تومپکینز (اینگیلیسجه: Caleb Tompkins) آمریکالی وکیل، نیظامی و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۷۵۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۴۶ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۴۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
قیشلاق حضرت قولو ابوالحسن
قيشلاق حضرت قولو ابوالحسن كندي بیله سووار بولگه سینين قیشلاق دشت بولومو و گونئی قیشلاق قصبه سینده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 16 نفر اهالي سي وار.
قایناقلار
بؤلمه:اردبیل اوستانی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی‌نین كندلری
کارزویل، ویرجینیا
کارزویل، ویرجینیا (اینگیلیسجه:Carrsville, Virginia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۵۹ نفر ایمیش و ۸٫۳۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و ویرجینیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carrsville, Virginia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
اونقما (هیندوستان)
اونقما (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Ungma) هیندوستان اؤلکه‌سینین ناقالند ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
۱۸۳۱-جی ایلده اوسترالیا
بۇ مقاله ۱۸۳۱-جی ایلینده اوسترالیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
دؤولت
Governors of the Australian colonies:
اؤلوملر
بؤلمه:۱۸۳۱-جی ایلده اؤلکه‌لر بؤلمه:۱۸۳۱-جی ایلده اوستورالیا
۱۹۷۷-جی ایلده هیندوستان
بۇ مقاله ۱۹۷۷-جی ایلینده هیندوستاندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۷-جی ایلده هیندوستان بؤلمه:۱۹۷۷-جی ایلده اؤلکه‌لر
نیکولاس اسنسیو
نیکولاس اسنسیو (اینگیلیسجه: Nicolás Asencio) (دوْغوم:April 26, 1975 Machala) بیر فوتبالیست. اکوادور میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
وولفسبورق فوتبول کلوبو
وولفسبورق (Wolfsburg) — آلماندا فۇتبول کلۇبو
۱۹۴۵-جی ایلدن فعالیّت گؤسترن "وولفسبورق"اۇن تاریخینده ایلک بوندسلیقا چمپیون‌لوغونو ۲۰۰۸/۲۰۰۹ فصلینده قازانمیش‌دیر.
قایناق
بؤلمه:فوتبول کولوبلاری
الوین، ایلینوی
الوین، ایلینوی (اینگیلیسجه:Elwin, Illinois ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۶۳ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۱۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و ایلینوی ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Elwin, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
النور حسیناف
النور حسیناف (اینگیلیسجه: Elnur Hüseynov) تورکمنیستانلی شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، سول، راک موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. النور حسیناف ۳ مارس ۱۹۸۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
میخایلووایسکای، باشقیردیستان
میخایلووایسکای، باشقیردیستان (Mikhaylovsky, Republic of Bashkortostan Михайловский) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
النور حسیناف
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بانیولو دی پو
بانیولو دی پو (ایتالیاجا: Bagnolo di Po) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۱۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ونتو اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bagnolo di Po»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
سرتخت دوراهان(اندیمشک)
سرتخت دوراهان (فارسجا: سرتخت دوراهان), کندی خوزیستان اوستانینین اندیمشک بؤلگه‌سینین، الوارگرمسیرئ بؤلومو و  قیلاب قصبه‌سی نده یئرله‌شیبدیر.
جوْغرافیایی موْقع
سرتخت دوراهان کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
نوفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین 21 نفر اهالیسی و 5 عایله‌سی وار. بۇنلاردان 11 نفری کیشی و 10 نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن 11 نفری ساوادلی و 7 نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ كندين اهالیسی فارسجا دانيشيرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
کوئینزلند مرکزی بیلیم‌یوردو
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Central Queensland University
پول ائی.دبلیو. والاس
'''پول ائی.دبلیو. والاس''' (Paul A. W. Wallace) بیلیم اینسان. پول ائی. دبلیو. والاس تورونتو بیلیم یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paul A. W. Wallace»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
کایمری, حیصار
کایمری, حیصار(اینگیلیسجه:Kaimri, Hisar) هیندوستان اؤلکه‌سینین هاریانا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
کاچانووو
کاچانووو (لهیستانجا: Kaczanowo) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kaczanowo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
عبدالحلیم حافظ
عبدالحلیم حافظ (اینگیلیسجه: Abdel Halim Hafez) موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. عبدالحلیم حافظ ۲۱ ژوئن ۱۹۲۹ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۳۰ مارس ۱۹۷۷ میلادی تاریخینده King's College Hospital شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
ایستاروزورمتووو
ایستاروزورمتووو (Starosurmetovo Старосурметово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
جکسونویل، تکزاس
جکسونویل، تکزاس (Jacksonville, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 14544 نفر و اها‌لی سیخلیغی 397.4 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
هری ال. هاینز
'''هری ال. هاینز''' (اینگیلیسجه:Harry L Haines) آمریکالی سیاستچی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:پنسیلوانیا دموکراتلاری بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
مارتین کارپلوس
مارتین کارپلوس (Martin Karplus; March 15, 1930 – ) آمریکالی شیمی بیلیم آدامی‌دیر.
قایناقلار
بؤلمه:کیمیا‌چیلار
والمی، ویسکانسین
والمی (اینگیلیسجه: Valmy, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کوردوستان ایچ ساواشی
''کوردستان ایچ ساواشی (اینگیلیسجه: Iraqi Kurdish Civil War) عراق کوردیستانی یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Iraqi Kurdish Civil War»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:۱۹۹۶-جی ایلده عراق بؤلمه:۱۹۹۷-جی ایلده عراق بؤلمه:ایرانین ساواش‌لاری بؤلمه:عراقین ساواش‌لاری بؤلمه:عراق کوردوستانینین ساواش‌لاری بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ساواش‌لاری بؤلمه:تورکیه‌نین ساواش‌لاری
آکتون، کنتاکی
آکتون (اینگیلیسجه: Acton, Kentucky) آمریکانین کنتاکی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
قیشلاق موللا ناقی آغام اوغلان
قيشلاق موللا ناغي آغام اوغلان كندي بیله سووار بولگه سینين قیشلاق دشت بولومو و دوغو قیشلاق قصبه سینده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 57 نفر اهالي سي وار.
قایناقلار
بؤلمه:اردبیل اوستانی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی‌نین كندلری
چیل‌ورث، ساری
چیل‌ورث، ساری (اینگیلیسی‌جه: Chilworth, Surrey) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 1928 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
اسب میرزا
اسب میرزا ساری‌داش بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده‌کی بریاجی قصبه‌سینه تابع اوْلان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۱۱۱ نفر(۲۴ عائیله) اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی‌نین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
نیستاتین
نیستاتین (Nystatin, 耐絲菌素، نيستاتين، Нистатин) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۹۲۶٫۰۹ دیر. نیستاتین گؤبه‌لکلر یا قارچ‌لر اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
ان‌آی‌اس
ان‌آی‌اس (اینگیلیسجه: Naftna Industrija Srbije) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت پترولیوم ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۱٬۲۸۴ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Naftna Industrija Srbije»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
وستنانووا
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vestenanova»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
کاسی آقاسا
کاسی آقاسا (اینگیلیسجه: Kossi Agassa) (دوْغوم:July 2, 1978 Lomé) بیر فوتبالیست. توقو میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
لیسوا
لیسوا (Lysva) (Лысьва) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و پرم دیارینده یئرلشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 65918 نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
سوناییاکادو
سوناییاکادو (اینگیلیسجه:Sunaiyakadu) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
شیلا بالیق
شیلا بالیق Chela لوبوکا بالیق ژنومدا و گونئی دوغو آسیاده یاشیر.بارب بالیقلاردان دیر.
بؤلوم
ژنومدا ایکی بؤلومدور
قایناق
بؤلمه:بالیق
تمشوار (پیسک)
تمشوار (پیسک) (چک‌جا: Temešvár (Písek District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۱۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۰۵ نفر ایمیش و گونئی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
جان ایچ. جیبسون
'''جان ایچ. جیبسون''' (اینگیلیسجه: John H. Gibson) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو. دالاس بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۵۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
۱۷۶۷-جی ایلده پورتوقال
بۇ مقاله ۱۷۶۷-جی ایلینده پورتوقالدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
جان ایچ. جیبسون
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:ابیلین، تکزاس دوغوملولار بؤلمه:فلاشینق، کویینز دوغوملولار
تمشوار (پیسک)
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Temešvár (Písek District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
بریت لوموند
بریت لوموند (اینگیلیسجه: Britt Lomond) آمریکالی اوْیونچو. ۱۲ آوریل ۱۹۲۵ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۰  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۲ مارس ۲۰۰۶ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1956–1983 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Britt Lomond»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
لوئیزا زنی
لوئیزا زنی ، (دوغوم:۱۸۹۶ -اؤلوم:۱۹۴۰) بیر ایتالیالی جاسوس و یازیچی ایدی.
اثرلری
Zeni's works include the following:
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۸۹۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:خانیم جاسوسلار
اوبیازدا (پومرانی)
اوبیازدا (پومرانی) (لهیستانجا: Objazda, Pomeranian Voivodeship) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پومرانی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 905 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Objazda, Pomeranian Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
هارولد ادمسون
هارولد ادمسون (اینگیلیسجه: Harold Adamson) شارکی یازیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. هارولد ادمسون ۱۰ دسامبر ۱۹۰۶ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۱۷ آقوست ۱۹۸۰ میلادی تاریخینده Beverly Hills, California شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بارتیمارو
بارتیمارو (اینگیلیسیجه: Bartimaro) کنیا اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
قوبتسوو، روسیه
قوبتسوو، روسیه (Gubtsevo Губцево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
آدریانو آلوز
آدریانو آلوز (اینگیلیسجه: Adriano Alves) (دوْغوم:January 5, 1977 Vila Velha) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
سنکا فالس، نیویورک
سنکا فالس (اینگیلیسجه: Seneca Falls, New York) آمریکانین نیویوک ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۲۸ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۸۸۴۶ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:سنکا فالس، نیویورک بؤلمه:آمریکا شهرلری
قیشلاق اوچ قویو علی اكبر
قيشلاق اوچ قويو علي اكبر كندي بیله سووار بولگه سینين قیشلاق دشت بولومو و دوغو قیشلاق قصبه سینده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 40 نفر اهالي سي وار.
قایناق‌لار
بؤلمه:اردبیل اوستانی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی بؤلمه:بیله‌سووار بؤلگه‌سی‌نین كندلری
آدریانو آلوز
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:برزیل میلّی فوتبال تیمی بؤلمه:خلیج فارس لیگینین اویونچولاری بؤلمه:ایستیقلال اهواز کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:مس کیرمان کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:پگاه گیلان کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:داماش گیلان کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ملوان کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:سایپا تهران کولوبونون اویونچولاری
سباستین آلر
سباستین آلر (اینگیلیسجه: Sébastien Haller) فرانسه‌لی فوتبال اوْیونچوسو. فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
بوند بیلیم‌یوردو
بوند بیلیم‌یوردو (Bond University, ، جامعة بوند)اوستورالیادا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.
سباستین آلر
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بوند بیلیم‌یوردو
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Bond University