cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ستودنیتسه (ویشکوف)
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
پرادامانو
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
اذینه
اذینه (اینگیلیسی‌جه: Odaenathus) بیر شاهزاده ایدی. ۲۶۳–۲۶۷ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.
پرادامانو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pradamano»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
اذینه
بؤلمه:شاهلار
تقجیهال
تقجیهال (اینگیلیسجه:Teggihal) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ولیکووو، ولادیمیر اوبلاستی
ولیکووو، ولادیمیر اوبلاستی (Velikovo, Gorokhovetsky District, Vladimir Oblast Великово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
نوکیا ۲۶۵۰
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nokia 2650»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:موبایل
تورکجه
بندانگشتی|اورال-آلتای بؤیوک دیل عائیله‌سی، بو نقشه‌ده آذربایجان تورکجه‌سی‌نین یاییلدیغی اراضیلرده گؤرونور.
تۆرکجه‌ یا دا آذربایجان تۆرکجه‌سی — آذربایجان تۆرکلری‌نین آنا دیلی، ائله‌جه‌ده بۆتون آذربایجان‌لی‌لارین اۆنسیّت دیلی‌دیر. تورک دیللری'نین گونئی باتی قوروپونا داخیل‌دیر. آذربایجان جومهوریتی‌ نین و روسیه‌ نین داغیستان جومهوریتینده رسمی دؤولت دیلی‌دیر.
آذربایجان جومهوریتینده بۇ دیلین جۆزئی فرقلنن ۴ دیالکتی واردیر:
آذربایجان تۆرکجه‌سی گنئالوژی بؤلگویه اساساً تورک دیللرینه منسوبدور. باشقا دیل قروپ‌لارین‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ قروپا داخیل ائدیلن دیللر ده بیر-بیرینه لکسیک، مورفولوژی و سینتاکتیک جهت‌دن چوْخ یاخیندیر. دیالکتلر بیر-بیریندن فونِتیک خوصوصیتلرینه گؤره فرقلنیرلر. آذربایجان تۆرکجه‌سی تۆرک، تۆرکمن و قاقاووز دیللری ایله یاناشی تورک دیللری قروپونون اوْغوز دیللری یاریم‌قروپونا داخیلدیر.
قیسا تاریخی
آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نین و آذربایجان خالقی‌نین تشکّۆلو ۳–۷-جی عصرلرده باش وئرمیش، ۷–۸-جی عصرلرده باشا چاتمیشدیر. بۇ زامان آذربایجاندا گئدن دینی مۆباریزه آرتیق سوْنا یئتمیشدیر. XI عصرده آذربایجان دیلی قافقازدا و قوْنشو اؤلکه‌لرده گئنیش توسعه تاپیر. آذربایجان تۆرکجه‌سی تۆرک دیللری‌نین اوْغوز قروپونا داخیلدیر. یئرلی اهالی‌نین اساس دیلی اوْلان آذربایجان تۆرکجه‌سی ۱۱-جی عصرین اوْرتالاریندا اوْغوز طایفالاری دیلی‌نین گۆجلۆ تأثیری آلتیندا تام شکیلده فوْرمالاشمیشدیر. ۱۲-جی عصرده ادبی آذربایجان دیلی تشکّۆل تاپدی. شاعیرلر فارس و عرب دیللری ایله یاناشی بۇ دیلده ده اثرلر یازیردیلار.
ن. جعفروف "آذربایجان تورکجه‌سی‌نین میلی‌لشمه‌سی تاریخی" اثرین‌ده "XI-XII عصرلردن باشلایاراق آذربایجاندا مئیدانا چیخان مؤحتشم تۆرک دؤولتلرینده رسمی دیل کیمی عرب، فارس دیللری ایله یاناشی تۆرکجه‌دن‌ده ایستیفاده اوْلوندوغونو" گؤستریر.
صفویلر دؤولتینده آذربایجان تۆرکجه‌سی سارایدا و اوْردودا حاکیم دیل اوْلماقلا ایمپریانین ایلک رسمی دؤولت دیلی ایدی. روس عالیمی V.V.Bartold ۱۹۱۲-جی ایلده یازیردی: «... خاندانین تشکول ائتدیگی یئرده آذربایجان اهالیسی تۆرکجه دانیشیردی و نتیجه‌ده تۆرکجه صفویلر دؤولتینده سارای و اوْردو دیلی اوْلاراق قالدی.»
عصرلر بوْیو ایشغاللار نتیجه‌سینده آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نین آدی دییشدیریلمیشدیر. آذربایجان تۆرکجه‌سی اۇزون مۆدّت «تۆرکی»، «تۆرک دیلی»، «آذربایجان تۆرکجه‌سی»، بعضاً ایسه «تاتار دیلی»، «قافقاز تاتارلارینین دیلی» (خصوصاً روس دیلینده یازیلمیش اثرلرده) آدلاندیریلمیش‌دیر.
۱۹۱۸-جی ایلده آذربایجان دموکراتیک جومهوریتی یاراناندان آز سوْنرا آذربایجاندا کارگوزارلیغین تورک دیلینده آپاریلماسی ایله باغلی قرار قبول ائدیلیر. ۱۹۲۱-جی ایلده نریمان نریمانوو داداش بونیادزاده ایله بیرگه آذربایجان سسر-ده دؤولت دیلی‌نین تۆرک دیلی اوْلماسی ایله باغلی دِکرِت ایمضالاییرلار. ۱۹۲۱-جی ایلده آذربایجان شوروی سوسیالیست جومهوریتی‌ نین ایلک کونستیتوسیاسی قبول اوْلونور و اوْرایا دؤولت دیلی حاقیندا ماده سالینمیر. ۱۹۲۴-جۆ ایلده مرکزی ایجراییه کوْمیته‌سی‌نین آذربایجاندا دؤولت دیلی‌نین تۆرک دیلی اوْلماسی ایله باغلی قراری قبول اوْلونور.
۱۹۳۶-جی ایلده آذربایجانین یئنی کونستیتوسیا لاییحه‌سی حاضیرلانارکن اوْرادا آذربایجانین دؤولت دیلی تۆرک دیلی کیمی قئید ائدیلیر. آنجاق ۱۹۳۷-جی ایلین آوریل آییندا قبول اوْلونان اساس قانوندا دؤولت دیلی حاقیندا هئچ بیر قایدا اؤز عکسینی تاپمیر. آنجاق کونستیتوسیادا خوصوصی ماده اولماسادا، ۱۹۳۶-جی ایلدن سوْنرا بۆتون نوْرماتیو سندلرده دؤولت دیلی آذربایجان دیلی قئید ائدیلیر.
۱۹۵۶-جی ایلده آذربایجانین ۱۹۳۷-جی ایلده قبول اوْلونموش کونستیتوسیاسینا آشاغیداکی مضموندا ماده علاوه ائدیلیر: «آذربایجانین دؤولت دیلی آذربایجان دیلی‌دیر…»
دؤولت دیلینه حصر ائدیلمیش بۆتۆن ایجلاس‌لاردا دموکراتیک شرایط یارادیلدیغین‌دان موختلیف فیکیرلر اؤزۆنو گؤستریر:
پرزیدنت حیدر علی‌یئوین چیخیشیندان: «گلین تۆرک‌دیللی خالقلارا باخاق. بلی، بیز تۆرک‌دیللی خالقلاردان بیری‌ییک و تۆرک منشألی خالقیق. کؤکۆمۆز بیردیر. اؤزبک دیلی وار، قازاق دیلی وار، قیرغیز دیلی وار، تاتار دیلی وار، باشقیرد دیلی وار، تۆرکمن دیلی وار، قوموق دیلی وار. دئمک، بۇ تۆرک‌دیللی خالقلارین دا هر بیری‌نین دیلی‌نین اؤز آدی وار. تۆرک‌دیللی خالقلاردا تاتار دیلی ده وار، او بیری قروپ دیللر وار، اونلارین دا هر بیری بۇ قروپا داخیلدیر، آما هر بیری‌نین اؤز آدی وار… آخی نه تَهَر آذربایجان تۆرکجه‌سی؟ میللتیمیز ندیر؟ آذربایجان تۆرکۆ. نه تهر بۇ میللتین ایکی آدی اوْلسون؟ بس نیه اؤزبک اؤزونه دئمیر کی، اؤزبکیستان تۆرکۆ، تاتار نیه دئمیر کی، تاتاریستان تۆرکۆیَم»
یئنه همین ایجلاسدا دؤولت باشچی‌سی قئید ائدیر: "… طالعیمیز بئله گتیریب کی، مثلاً بیزه تاتار دئییبلر. اما بیز تاتار دئییلیک آخی. نئچه ایللر بیزه تاتار دئییبلر. ائله حسن بَی زردابی ده اؤزونه تاتار دئییبدیر، او بیریسیلر ده اؤزلرینه تاتار دئییبلر. بۇ باکیدا، آذربایجاندا بیر بئله آذربایجانلی ضیالی اوْلدوغو حالدا مکتبلر آچیلمیشدی – "روسسکو-تاتارسکایا ایشکولا"… من بونونلا ساده‌جه دئمک ایسته‌ییرم کی، بیزیم طالعیمیز بئله اوْلوبدور. روسیه‌ده بیزه تاتار دئییبلر. روسیه‌نین بۇرادا قوبِرناتورلاری بیزه تاتار دئییبلر. اوْندان سوْنرا ۱۹۱۸-جی ایلدن ۱۹۳۶-جی ایله قدر تۆرک دئییلیب. ۶۰ ایلدیر بیز "آذربایجان دیلی"، "آذربایجانلی" دئییریک. ایندی بس نه ائدک؟ بونلارا جاواب اوْلمالیدیر کی، بیر قرار قبول ائدک".
آنتیپینو، وولوقدا اوبلاستی
آنتیپینو، وولوقدا اوبلاستی (Antipino, Gryazovetsky District, Vologda Oblast Антипино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
تورکجه
قیسا تاریخی
مسئله‌نین جیدیلیگینی نظره آلان دؤولت رهبری موتخصیصلرین ایشتیراکی ایله گئنیش مۆذاکیره‌لر کئچیردی و همین مۆذاکیره‌لر مؤوجود پروبلملرین حلی اۆچون کیفایت قدر محصولدار اوْلدو. همین مۆذاکیره‌لر گؤستردی کی، یالنیز میلی ایجتماعی تفکۆر دئییل، بیلاواسیطه موتخصیصلر ده آنا دیلینین قئید-شرطسیز «تۆرک دیلی» آدلاندیریلماسینین علئیهینه‌دیرلر. بونا سبب ایسه:
آنتیپینو، وولوقدا اوبلاستی
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
تورکجه
آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نین ایکی دؤورۆ حاقیندا
آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نین ادبی دیلی اؤز ۸۰۰ ایله یاخین اینکیشافی مۆدتینده ایکی بؤیۆک دؤورۆ ایحاطه ائدیر. اسکی دؤور آدلاندیریلان بیرینجی دؤور ۱۳-جو عصردن ۱۸-جی عصره قدر اوْلان دؤورۆ، یئنی آدلاندیریلا بیلن ایکینجی دؤور ایسه ۱۸-جی عصردن یاشادیغیمیز گۆنلره قدر اوْلان بیر دؤورۆ ایحاطه ائدیر.
اسکی آذربایجان دیلینده سؤز بیرلشمه‌لری‌نین قورولوشو داها چوْخ عرب و فارس دیللرینین سینتاکتیک مودِلینده اوْلموشدور: فصلی-گۆل (گۆل فصلی)، تَرکی-طریقی-عشق (عشق طریقینین (یولونون) تَرکی)، داخیلی-اهلی-کمال (کمال اهلینه داخیل)… یعنی تعیین ائدن سؤز تعیین اوْلونان سؤزدن سوْنرا ایشلنمیشدیر. ایکینجی دؤور آذربایجان دیلینده تامامیله عکسینه‌دیر: تعیین ائدن سؤز تعیین اوْلونان سؤزدن مۆطلق و همیشه اول ایشلنیر. thumb |left|220px|[[آذربایجان خالق جومهوریتی|آذربایجان دموکراتیک جومهوریتینین ایستیقلال بیان‌نامه‌سی (اسکی الیفبا ایله)]]
دیگر سینتاکتیک فرق کیمی، بیرینجی دؤورده بوداق جۆمله‌نین باش جۆمله‌نین ایچری‌سینده یئرلشدیگی تابعلی مۆرکب جۆمله‌لر داها چوْخ ایشلندیگی حالدا (کیمی کیم، بی‌وفا دۆنیادا گؤردوم، بی‌وفا گؤردوم)، یئنی دؤورده بۇ تیپدن اوْلانلارین عوضینه داها چوْخ فعلی صیفت ترکیبلری‌نین ایشلندیگینی گؤرۆرۆک.
بیرینجی دؤور آذربایجان تۆرکجه‌سی اؤز اینکیشافیندا ایکی مرحله‌دن کئچمیشدیر:
ایکینجی دؤور آذربایجان تۆرکجه‌سی ایسه اۆچ مرحله‌نی ایحاطه ائدیر:
فونِتیک خوصوصیتلری
فونتیک خوصوصیتینه گؤره «اَ-ه (ə)» فونِمینین بۆتۆن یئرلرده ایشلنمه تئزلیگی ایله فرقلنیر.
آذربایجان دیلینین فونِم ترکیبین‌ده ۱۵ صائیت و ۲۵ صامیت واردیر. بۇ ۴۰ فونم آذربایجان الیفباسین‌دا ۳۲ حرفله ایشاره ائدیلیر.
فونتیک وۇرغو، بیر قایدا اوْلاراق، سوْنونجو هجایا دۆشۆر. فونماتیک وۇرغونون یئری سؤزون معناسین‌دان آسیلی اوْلاراق دییشمیر: آلما' – 'آلما.
ترنتن
ترنتن (ایتالیاجا: Terenten) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۲۱۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1743 نفر ایمیش.
تورکجه
فونِتیک خوصوصیتلری
آذربایجان دیلینده سؤز اولین‌ده ایشلنمه‌ین ۲ فونم وار: ای(ı) صائیتی و غ صامیتی.
ترنتن
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
تورکجه
سینتاکتیک خوصوصیتلری
thumb |left|220px|آنا دیلی عابیده‌سی ([[ناخچیوان (شهر)|ناخچیوان)]] آذربایجان دیلینین موْرفولوژی قورولوشونا اساس (ایسم، صیفت، سای، اوزللیک، ظرف، فعل) و کؤمک‌چی (قوْشما، باغلاییجی، ادات، مودال سؤزلر، نیدا) نیطق حیسه‌لری داخیل‌دیر.
ترنتن
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Terenten»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
تورکجه
سینتاکتیک خوصوصیتلری
ایسیم‌لرین کمیت، منسوبیت، حال، خبرلیک کاتِقوریالاری وار. بۇ کاتقورییالار ایسیملشن دیگر نیطق حیسه‌لرینه ده عاییددیر.
ترنتن
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
تورکجه
سینتاکتیک خوصوصیتلری
آذربایجان دیلینده ایسمین ۶ حالی (آدلیق، ییه‌لیک، یؤنلوک، تأثیرلیک، یئرلیک، چیخیش‌لیق)، فعلین ۵ (شوهودی کئچمیش، نقلی کئچمیش، ایندیکی، قطعی گله‌جک، غئیری-قطعی گله‌جک) زامانی وار. فعلین شکیل کاتقورییاسی ۶ فوْرمانی (امر، آرزو، شرط، واجیب، لازیم، خبر) ایحاطه ائدیر.
فعللر مفعول، فاعیل، حرکتین مۆناسیبتینه گؤره مۆختلیف ۵ قراماتیک نؤوعده (معلوم، مجهول، قاییدیش، قارشیلیق‌لی-مۆشترک، ایجبار) ایشلنه بیلیر.
آذربایجان دیلینین سینتاکتیک قانونونا گؤره، بیر قایدا اوْلاراق، مۆبتدا جۆمله‌نین اوّلین‌ده، خبر جۆمله عۆضوۆ سوْندا، تعیین ائتدیگی سؤزدن قاباق‌دا گلیر.
الیفباسی
thumb |left|200px|آذربایجان تورکجه‌سی – [[عرب الیفباسی ایله یازیلمیش شعر کیتابی (میرزه محمد تاغی قومری ۱۸۱۹-۱۸۹۱)]] تۆرک یازی تاریخی اویغورلارین الیفباسییلا باشلاسا دا، تۆرکجه‌نین یازیلماسینا عرب الیفباسینین بیر واریانتی ایله باشلانیب. سلجوق و عوثمانلی تورکلری ۱۰-جو عصردن باشلایاراق عرب قرافیکالی الیفبانی اساس توتموش و بۇ الیفبا ایله چوْخلو دیرلی اثرلر یاراتمیش‌لار. عرب الیفباسی تورک دیللری اۆچۆن مۆکمل الیفبا اوْلماسا دا، تخمیناً ۲۰-جی عصرین اوّللرینه قدر بۇ الیفبادان آذربایجان‌دا گئنیش ایستیفاده اوْلونوب و بۇ الیفبایلا آذربایجان تاریخینین، ادبیاتینین قیمتلی اثرلری قلمه آلینیب.
آذربایجان خالق جومهوریتی اعلان اوْلوندوقدان سوْنرا ۱۹۱۹-جو ایلده خوداداد بی ملیک‌آسلانوفون رهبرلیگی ایله لاتین الیفباسینا کئچمک اۆچۆن کومیسیا یارائدیلیر. کومیسیانین حاضیرلادیغی تدبیرلر پلانینی مجلیس تصدیق ائدیر. آذربایجان خالق جومهوریتی سوقوط ائتدیگیندن بۇ مسئله‌نی حیاتا کئچیرمک مۆمکون اوْلمور.
۱۹۲۹-جو ایله کیمی عرب قرافیکالی الیفبادان ایستیفاده اوْلونسا دا آذربایجان جومهوریتی اراضی‌سین‌ده ۱۹۲۹-۱۹۳۹-جو ایللرده لاتین قرافیکالی الیفبادان، ۱۹۳۹-۱۹۹۱-جی ایللرده ایسه کیریل الیفباسین‌دان ایستیفاده اوْلونوب. ۱۹۹۱-جی ایلدن باشلایاراق تدریجاً یئنی‌دن لاتین الیفباسینا کئچیلیب. ایرانین آذربایجانندا یاشایان آذربایجان تۆرکلری ایسه عرب الیفباسین‌دان ایستیفاده ائدیرلر.
آذربایجان جومهوریتینین دؤولت دیلی اوْلان تۆرکجه‌نین الیفباسی لاتین قرافیکالی آذربایجان الیفباسیدیر.
عرب کؤکلۆ تۆرک الیفباسی
ایرانین آذربایجانیندا ایشلنن عرب الیفباسی فارس دیلین‌دن و عوثمانلی تورکجه‌سیندن تأثیرلنیب. بۇ الیفبا عرب دیلینه اویغون اوْلسادا، تۆرک دیل عاییله‌سینه منسوب اوْلان آذربایجان دیلینه سسلرین چوْخ‌لوغونا گؤره اساس فوْرمادا ال‌وئریش‌لی دئییل. عرب خطیندن آلینان بۇگۆنکۆ ایشلنیلن تورک الیفباسی، عثمانلی الیفباسی ‌ندان دا چوخلو تأثیرلر آلیب‌دیر. بۇ الیفبانین برپاسی اوغرون‌دا مۆعاصیر عصریمیزده بیر نئچه آددیم آتیلسادا بۇ چالیشمالار خالق ایچین‌ده یاییلماییب‌دیر. ایرانین آذربایجانندا اهالی فارس دیلینده تحصیل آلماغا مجبور اوْلدوقلاری اۆچوۆن عرب و فارس سؤزلریله اوریژینال دیکته ایله تانیشدیرلار.
حاضیردا ایران‌دا تۆرکجه اۆچۆن ایشلدیلن عرب الیفباسی ایله باغلی وضعیت چوْخ قاریشیق‌دیر. گونئی آذربایجان ضیالی‌لارینین لاتین الیفباسینین داها مۆناسیب اوْلدوغونو قبول ائتمه‌لرینه باخمایاراق بۇ الیفبانین تطبیقینه دؤولت طرفیندن قاداغا و محدودیتلر قوْیولوب. ایران‌دا آذربایجان تۆرکجه‌سینده کیتاب و قزِت‌لر یالنیز عرب الیفباسی ایله ایشیق اۆزۆ گؤرۆر.
عرب الیفباسی‌نی برپا ائتمه تشبّۆس‌لرینین بیری تۆرک دیل اوْرتوقرافیا سمیناری طرفیندن حیاتا کئچیریلیب. بۇ سمینار دوْکتور جاواد هئیت‌ین باشچیلیغییلا ۲۰۰۱-جی ایلین اوْکتوبرون‌دا تهراندا کئچیریلمیش‌دیر. عرب الیفباسین‌دا یازیلان آذربایجان تۆرکجه‌سینین ایملاسین‌دا (یازیلماسین‌دا) بیرلیک یاراتماق سمینارین باش هدفی سئچیلمیش‌دیر. تۆرک دیلی یازی قوراللاری آدلی قرارلار سمینارین سوْنون‌دا قبول اوْلونموش‌دور.
عرب الیفباسین‌دا بعضی حرفلرین فوْرماسی کلمه آراسیندا هارادا گلمه‌سین‌دن آسیلی‌دیر. بۇ حرف‌لر کلمه باشین‌دا، سوْنون‌دا و اوْرتاسین‌دا دییشیر.
آشاغی‌داکی جدول، عرب الیفباسی ترتیبی ایله دۆزۆلۆب و لاتین الیفباسین‌دا یاخین اوْلان قارشی‌لیق‌لاری گؤستریر.
{|border=1 cellpadding=2 cellspacing=1
بو حرف‌لر اؤزلرین‌دن سوْنرا هئچ بیر حرفه وصل اولمازلار:
آ، ا، د، ذ، ر، ز، ژ
لاتین کؤکلۆ تۆرک الیفباسی
{|border=1 cellpadding=2 cellspacing=1
یوخاری‌داکی جدول‌ده سس‌لی حرف‌لرین حقیقی قارشی‌لیق‌لاری عرب الیفباسین‌دا اولماماغی آیدین‌لیقلا گؤستریلیر.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان تورکجه‌سی بؤلمه:آذربایجان دیللری بؤلمه:ایران دیللری بؤلمه:عراق دیللری بؤلمه:تورکیه دیللری بؤلمه:دیللر بؤلمه:آذربایجان بؤلمه:تورک دیلی بؤلمه:آسیا دیللری بؤلمه:التصاقی دیللر بؤلمه:Languages of Georgia (country) بؤلمه:Languages of Iran بؤلمه:Languages of Iraq بؤلمه:قازاخیستان دیللری بؤلمه:روسیه دیللری بؤلمه:Languages of Syria بؤلمه:Languages of Turkey بؤلمه:Subject–object–verb languages
نورانی
نورانی(اینگیلیسجه:Nurani) هیندوستان اؤلکه‌سینین کرالا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مالایالم دیلی و اینگیلیس دیلی و تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
وارن‌ویل، ایلینوی
وارن‌ویل، ایلینوی (Warrenville, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۴٫۴۵  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۱۴۰ نفر دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Warrenville, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
هوووس‌لو
هوووس‌لو (تورکجه: Havuslu) آذربایجان جومهوریتینین جبراییل رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. ۱۹۹۲-جی ایلدن ائرمنیستان سیلا‌حلی قوه‌لری‌نین ایشغالی آلتیندادیر.
وارن‌ویل، ایلینوی
قایناق‌لار
بؤلمه:ایلینوی ایالتین شهرلری
هوووس‌لو
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
اینگیلیس پرمیئر لیگی
پرمیئر لیگ (Premier League) یوْخسا اینگیلیس پرمیئر لیگی، اینگیلیسین ان اۆست فوتبال لیگی دیر. بۇ لیگ‌ده هر مؤوسۆم ۲۰ تاخیم یارؽش ائدیللر. پرمیر لیگ ۱۹۹۲–جی ایلده باشلانیب و ان باشاریلی تاخیمی منچستر یونایتد دیر کی ۱۳ شامپیونلیق قازانیب دیر. پرمیر لیگ دۆنیانین ان یاخشی لیگی کیمی تانینیر.
کؤکنی
اینگیلیس فوتبالی ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰-جی ایللرین باشلارینداکی اؤنملی آوروپا باشاریلاریندان سوْنرا، ۱۹۸۰-جی ایللرین سوْنوندا دالاقالدی. یئترسیز استادیوملار و هولیقانلیق آرتدی و ۱۹۸۶دکی هیسل فاجیعه‌سیندن سوْنرا گلجک بئش ایل بوْیونجا اینگیلیس کولوبلاری آوروپا کوْپالاریندان منع ائدیلدی. ۱۸۸۸-جی ایلدن بۇیانا اینگیلیس فوتبالی‌نین ان اۆست لیگی اوْلان اینگیلیس بیرینجی فوتبال لیگی، ایتالیا‌نین سری آ و ایسپانیا‌نین لالیگا کیمی ان اۆست بین الخالق لیگلریندن دالا قالدی و بیر چوْخ یۆکسک سویه‌لی اینگیلیس اوْیونچولاری خاریجه ترانسفئر اوْلدو.
۱۹۸۰-جی ایللرده اینگیلیسین بؤیوک کولوبلاری تیجاری یؤنتیمه کئچرک کولوب یؤنتیمینه تیجاری قایناق گتیرمگه باشلامیشدی. منچستر یونایتددن مارتین ادواردز، تاتنهام‌دان دن ایرونیق و آرسنال‌دان دیوید دین بۇ چئوریلمه‌نین لیدرلریندن ایدیلر. بو گوجلو کولوبلارا داها چوْخ گوج وئردی. آیریلما تهلوکه‌سی ایله بیرینجی لیگ‌دکی کولوبلار سس وئرمه گوجونو آرتیرا بیلدیلر. ۱۹۸۶دا تام تلویزیون و ایسپانسرلیک گلیرلرینی‌نین ۵۰٪-نی آلدیلار. تلویزیوندان گلن گلیرلر داها دا اؤنملی حالا گلدی: فوتبال لیگی اۆچون ۱۹۸۶-جی ایلده ۶٫۳ میلیون £ اۆچون ایکی ایللیک موقاویله ایمضالاندی. آنجاق ۱۹۸۸-جی ایلده ITV ایله ائدیلن آنلاشما ایله بو رقم ۴ ایلده ۴۴ میلیون £'ا یۆکسلدی. آپاریجی کولوبلار بو پولون ۷۵٪-نی آلیبلار. ۱۹۸۸-جی ایلده آپاریلان دانیشیقلار، اوْن کولوبون تک باشینا "پرمیر لیگ" قورماسی تهلوکه‌سی آلتیندا کئچیریلدی، لاکین نتیجه‌ده موقاویله‌نین آسلان پایینی آلان ان یاخشی کولوبلار قالماغا راضی اوْلدولار. استادیوملار اینکیشاف ائتدیکجه زیارت و گلیرلر آرتماغا باشلادی. اؤلکه‌نین ان یاخشی تاخیملاری بۇ ایدمان نؤوعونو یئنی‌دن مالیه‌لشدیرمک اۆچون فوتبال لیگی‌نی ترک ائتمگی‌ده دۆشوندولر.
قورولوش (۱۹۹۰-جی ایللر)
۱۹۹۰دا لندن ویکند تلویزیونو (LWT) باشقانی، قرئق دایک بیر آخشام یئمگینده اینگیلیس‌دکی "big five" آدی وئریلن بئش بؤیوک فوتبال کولوبونون (منچستر یونایتد، لیورپول، تاتنهام، اورتون و آرسنال) تمثیلچیلری ایله بیر آرایا گلدی. گؤرونوشون مقصدی اینگیلیس فوتبال لیگیندن چیخماق اۆچون یوْل آچماق ایدی. دایک، LWT اۆچون یالنیز اؤلکه‌نین ان بؤیوک کولوبلاری‌نین میللی تلوزیونلاردا گؤرونمسینین و تلویزیون حوقوقلاریندان الده اوْلونان گلیرین داها بؤیوک بیر حیصه‌سینده ماراقلی اوْلوب اوْلمایاجاقلارینی مۆعینلشدیرمگین داها گلیرلی اوْلاجاغینا اینانیردی. بئش کولوب بۇ تکلیفله راضی لاشدی و بۇنا اویغون حرکت ائتمک قرارینا گلدی. آنجاق فوتبال بیرلیگی‌نین (FA-ین) دستگی اوْلمادان لیگ‌ین اعتیبارلی اوْلمایاجاغینی دۆشونوردولر و FA-ین بۇ فیکری قبول ائدیب ائتمدیگینی اؤیرنمک اۆچون آرسنال‌دان دیوید دین دانیشیقلار آپاردی. آنجاق FA بۇ تکلیفی فوتبال لیگی‌نین مؤوقعینی ضعیفلتمک اۆچون بیر یوْل کیمی گؤردو.
۱۹۹۱ مؤوسۆمونون سوْنوندا عومومیتله اوْیونا داها چوْخ پول گتیرجک یئنی بیر لیگ قورماق تکلیفی وئریلدی. ۱۷ جولای ۱۹۹۱-جی ایلده ان یاخشی کولوبلار طرفیندن ایمضالانان قوروجو اۆیه‌لر سازیشی، FA پرمیر لیگی‌نین قورولماسی اۆچون لازیم اوْلان اساس پرینسیپلری اوْرتایا قوْیدو. یئنی قورولان بۇ اۆست لیگ، فوتبال فدراسیونوندان و فوتبال لیگیندن تیجاری جهتدن باغیمسیز اوْلاردی و FA پرمیر لیگی‌نین اؤز یاییم و ایسپانسرلیق مۆقاویله‌لرینی مۆذاکیره ائتمسینه ایجازه وئریردی. اوْ واخت تقدیم اوْلونان آرقومنت کولوبلاری‌نین آوروپاداکی تاخیملارلا رقابت آپارماسینا ایمکان وئرجک ایدی. دایک، پرمیر لیگ‌ین قورماسیندا اهمیتلی روْل اوْیناسادا دایک و ITV، بی‌ایسکای‌بینین بئش ایل بوْیونجا ۳۰۴ میلیون £ تکلیفله قازاندیغی یاییم حوقوقلارینی ایتیردی. بی‌بی‌سی ایسه "گۆنون ماچی" آدلی پروقرامدا پرمیر لیگده اوْیناندیغی اوْیونلارین قوْللارینی یاییملاما حاققی‌نی آلدی.
۱۹۹۲-جی ایلده بیرینجی لیگ کولوبلاری فوتبال لیگی‌نی کۆتلوی شکیلده ترک ائتدیلر و ۲۷ مئی ۱۹۹۲-جی ایلده FA پرمیر لیگی محدود بیر شیرکت اوْلاراق قورولدو. بئله‌لیکله، اوْ واختا قدر دؤرد لیگ اوْلان ۱۰۴ ایللیک فوتبال لیگی پارچالانمیشدی. پرمیر لیگ واحید لیگ اوْلاراق دوام ائتسه‌ده، فوتبال لیگی اۆچ لیگله دوام ائدجک. تور فوْرمتینده هئچ بیر دییشیکلیک اوْلماسادا، یوخاری لیگ‌دکی تاخیملارین سایی عینی ایدی. پرمیر لیگ ایله یئنی بیرینجی لیگ آراسیندا یۆکسلیش و دۆشمه پروْسسی، اسکی بیرینجی و ایکینجی لیگ آراسیندا عینی فوْرمتده قالدی، اۆچ تاخیم یۆکسلیب و اۆچ تاخیم آلت لیگه دۆشوردو.
لیگ‌ین ایلک مؤوسۆمو ۹۳–۱۹۹۲-جو ایللرده اوْینانیلیب. همین مؤوسۆمده لیگده ۲۲ تاخیم یاریش ائتدیلر. "شفیلد یونایتد" "منچستر یونایتد"ه ۲–۰ حئسابی ایله قالیب گلدیکده برایان دین پرمیر لیگ‌ین تاریخده ایلک قوْلونو وۇردو. یئنی قورولان لیگ‌ین ایشتیراکچیلاری: آرسنال، استون ویلا، بلکبرن روورز، چلسی، کاونتری سیتی، کریستال پالاس، اورتون، ایپسویچ تاون، لیدز یونایتد، لیورپول، منچستر یونایتد، منچستر سیتی، میدلزبورو، نوریچ سیتی، ناتینقهام فارست، اولدهام اتلتیک، کویینز پارک رنجرز، شفیلد یونایتد، شفیلد ونزدی، ساوت‌همپتون، تاتنهام و ویمبلدون ایدی. لوتون تاون، نوتس کانتی و وستهام یونایتد، کئچمیش بیرینجی لیگین ۹۲–۱۹۹۱ مؤوسۆموده آشاغی لیگه دۆشدوکلری اۆچون پرمیر لیگ‌ین آچیلیش مؤوسۆمونده یئر آلا بیلمدیلر.
"Top Four" حاکیمیتی (۲۰۰۰-جی ایللر)
۲۰۰۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا پرمیر لیگ‌ده "Top Four" آدلاندیریلان آرسنال، چلسی، لیورپول و منچستر یونایتد تاخیملاری اۆستونلوک تشکیل ائدیردی. بۇ اوْن ایل عرضینده اوروپا قهرمانلار لیگینده ایشتیراک ائتمک حوقوقو قازانان لیگین ایلک دؤرد سیرالارینا حاکیم اوْلدولار و ۰۴–۲۰۰۳ ایله ۰۹–۲۰۰۸ آراسیندا ۶ مؤوسۆمون ۵-اینده ایلک دؤرد یئری توتدولار. ۲۰۰۰-جی ایللرده هر مؤوسۆم "Top Four" آوروپا اوْیونچوسو اوْلدولار و کوپالارین سئچمه مرحله‌سینده ایشتیراک ائتدیلر. آرسنال ۰۴–۲۰۰۳ مؤوسۆمونو مغلوبیتسیز باشا چاتدیردی. آرسنال‌ین بۇ اوغورو پرمیر لیگ تاریخینده ایلک و تک دیر.
۲۰۰۰-جی ایللرده، "Top Four"دان باشقا یالنیز دؤرد تاخیم قهرمانلار لیگینه قاتیلماق حاققی قازاندیلار؛ لیدز یونایتد (۰۰–۱۹۹۹)، نیوکاسل (۰۲–۲۰۰۱ و ۰۳–۲۰۰۲)، اورتون (۰۵–۲۰۰۴) و تاتنهام (۱۰–۲۰۰۹) – اۆچۆنجۆ سئچمه مرحله‌سینده قاتیلان بۇ تاخیملار قهرمانلار لیگی‌نین قروپ مرحله‌سینه یۆکسله بیلدیلر. (۰۳–۲۰۰۲ مؤوسۆمونده نیوکاسل تاخیمی ایستیثنا اوْلماقلا).
۲۰۰۸-جی ایلین مئی آییندا کوین کیقان، "Top Four" اۆستونلوگون بؤلونمگی تحدید ائتدیگینی ایفاده ائدرک، " بۇ لیگ دۆنیانین ان داریخدیریجی، لاکین ان بؤیوک لیگ‌لریندن بیری اوْلماق تهلوکه‌سی آلتیندا دیر" دئدی. بۇنا جاواب اوْلاراق پرمیر لیگ‌ین باشقانی ریچارد اسکودامور دئدی: "پرمیر لیگ‌ده، یوخاریدا، اورتادا و لا آشاغیدا اوْلماغینیزدان آسیلی اوْلاراق، ماراقلی حالا گتیرجک بیر چوْخ فرقلی موشکول وار دیر".
۲۰۰۵ و ۲۰۱۲-جی ایللر آراسینداکی سککیز قهرمانلار لیگی فینالیندان یئددی‌سینده پرمیر لیگ تمثیلچیلری وار ایدی و یالنیز "Top Four" کولوبلاری بۇ مرحله‌یه چاتدیلار. لیورپول (۲۰۰۵)، منچستر یونایتد (۲۰۰۸) و چلسی (۲۰۱۲) شامپیونلوغا چاتدیلار، آرسنال (۲۰۰۶)، لیورپول (۲۰۰۷)، چلسی (۲۰۰۸) و منچستر یونایتد (۲۰۰۹ و ۲۰۱۱) فینالدا رقیب‌لرینه بوْیون ایدیلر. لیدز یونایتد "Top Four"دان باشقا اوْلان تاخیملاردان (۰۱–۲۰۰۰) قهرمانلار لیگینده یاری فینالا چیخان تک تاخیم اوْلدو.
۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمو
آشاغیداکی ۲۰ کولوب ۲۲–۲۰۲۱ مؤوسۆمونده پرمیر لیگ‌ده یاریشماقدادیلار :
ان چوْخ گوْل وۇران
thumb|180px|[[آلن شیرر پرمیر لیگ‌ین ان چوْخ گوْل وۇرانی.]] یوخلاما تاریخی: ۲۳ مئی ۲۰۲۱
ان باشاریلی باش‌مشقچی
thumb|180px|[[الکس فرگوسن پرمیر لیگ‌ین ان باشاریلی باش‌مشقچی‌سی.]]
دئوکسی‌سیتیدین مونوفوسفات
دئوکسی‌سیتیدین مونوفوسفات (Deoxycytidine monophosphate، سايتيدين منقوص الأكسجين أحادي الفسفات) بیر شیمیایی ماده. دئوکسی‌سیتیدین مونوفوسفات اوکسیژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
اینگیلیس پرمیئر لیگی
باغلانتیلار
بؤلمه:اینگلیس فوتبول کلوبلاری بؤلمه:اینگلیس فوتبولو بؤلمه:Premier League بؤلمه:Football leagues in England بؤلمه:۱۹۹۲ - جی ایلینده اینگیلیس اؤلکه‌سینده یارانانلار بؤلمه:Professional sports leagues in the United Kingdom بؤلمه:Sports leagues established in 1992 بؤلمه:Top level football leagues in Europe بؤلمه:دونیانین اوست فوتبال لیگلری
دئوکسی‌سیتیدین مونوفوسفات
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Deoxycytidine monophosphate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
۱۵۵۸-جی ایلده هیندوستان
بۇ مقاله ۱۵۵۸-جی ایلینده هیندوستاندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۵۵۸-جی ایلده هیندوستان بؤلمه:۱۵۵۸-جی ایلده اؤلکه‌لر
سیدهوادی
سیدهوادی(اینگیلیسجه:Siddhewadi) هیندوستان اؤلکه‌سینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
جیمز دیوئر
جیمز دیوئر (James Dewar) ایسکاتلند و بریتانیالی بیلیم اینسانی. ۲۰ سپتامبر ۱۸۴۲ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۰  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۷ مارس ۱۹۲۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. جیمز دیوئر ادینبروق بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«James Dewar»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم بؤلمه:ایسکاتلندلی موخترعلر
سیدنئی پارهام اپز
سیدنئی پارهام اپز (اینگیلیسجه: Sidney Parham Epes) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۶۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
تیان آمبانی
تیان آمبانی (اینگیلیسجه: Tina Ambani)، (هیندیجه: टीना मुनीम) هیندوستانلی اوْیونچو ۱۱ فئوریه ۱۹۵۷ ‏ میلادی تاریخینده بمبئی شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tina Ambani»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ذا-دریم
{{Infobox person }} }} }} }} }} }}
ذا-دریم (اینگیلیسجه: The-Dream) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ذا-دریم ۲۰ سپتامبر ۱۹۷۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بیلبی دل پندس
بیلبی دل پندس (ایسپانجا: Vilobí del Penedès) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بارسلون اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۹٫۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۱۰۹۰ نفر دیر.
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
سامو
سامو (ایتالیاجا: Samo, Calabria) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۰۹۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۹۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و کالابریا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Samo, Calabria»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
امیل اوژیه
امیل اوژیه (Émile Augier) فرانسه‌لی یازیچی -۱۷ سپتامبر ۱۸۲۰ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۹  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۵ اوکتبر ۱۸۸۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Émile Augier»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:فرانسه یازیچیلاری
۱۹۷۸-جی ایلده پورتوقال
بۇ مقاله ۱۹۷۸-جی ایلینده پورتوقالدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۸-جی ایلده پورتاقال بؤلمه:۱۹۷۸-جی ایلده اؤلکه‌لر
سیلم، گونئی داکوتا
سیلم، گونئی داکوتا (Salem, South Dakota) آمریکانین گونئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۳٫۲۱ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۳۴۷ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۴۱۹٫۴ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. سیلم دنیز سئوییه‌سیندن ۴۶۴ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:گونئی داکوتا ایالتین شهرلری
ایشیق (قزئت)
ایشیق— آذربایجان میلّی مطبوعاتیندا ایلک معاریفچی‌ قادین قزئتی.
قزئتین یارانماسی
قزئتین مرامی قادین‌لار آراسیندا معاریفچی‌لیگی یایماق، موسلمان قیزلارین تحصیل آلماسینا شراییط یاراتماق، ساوادسیزلیغی آرادان قالدیرماق ایدی. 1911-جی ایل ژانویه‌ین 11-دن،1912-جی ایلین سونونا کیمی نشر اولونموشدور 68 سایی ایشیق اوزو گؤرموشدور. "‌ایشیق قزئتی‌"نین ایلک سایی 1911-جی ایل ژانویه‌نین 22-ده نشر اولونموشدو.بو مطبوع اورقانین داواملی نشری 1912-جی ایلین سونونا کیمی داوام ائتمیشدی. عومومی اولاراق 68 چاپ سایی ایشیق اوزو گؤرمه‌سینه باخمایاراق، بو معاریفچی‌ قزئت آذربایجان خالقی ایچریسینده ضیالی قادین‌لارین رولونون آرتماسینا و قادین حوقوق‌لارینی تبلیغ ائدن معاریفچی‌ یازی‌لاری ایله مطبوعات تاریخیمیزده ایلک قادین قزئتی، معاریفچی‌ مطبوعات اورقانی کیمی تاریخین صحیفه‌لرینده قالمیشدیر. "‌ایشیق‌"  هفته ده بیر دفعه ، شنبه گونو نشر اولونان علمی-پداقوژی، ادبی، طبابت و ائودارلیغا دایر قادین مجموعه‌سی ایدی.بورادا اوشاق تربیه‌سی، ادبیات، طبابت و ائودارلیقلا یاناشی، حوقوقا، مدنیته، شریعت قایدالارینا ، دونیا خبرلرینه عایید موختلیف گوشه‌لر اولوب.قادین‌لار اوچون اولان بو ایلک قزئتین نشری‌نین مادّی دستکچیسی حاجی زین‌العابدین تاغی‌یئف، اونون مسئول کاتیبی ایسه سونا خانیم اولموشدور.
1911-جی ایل نشرلری هاشم بیگ وزیروفون  "‌صدا "  مطبعه‌سینده چاپ اولونموشدو.باکی شهر پولیس ایداره‌سی‌نین مطبعه‌سینده 1912-جی ایله عایید اولان سایی‌لاری چیخماغا باشلامیشدی. "‌کاسپی‌"  قزئتی بو حادیثه‌نین سحری گونو یازیردی:  "‌دونن باکی‌دا خدیجه خانیم علی‌بیگووانین رداکتورلوغو ایله هفته ده بیر دفعه  چیخان  "ایشیق"  قزئتی‌نین ایلک نؤمره سی تاتار دیلینده (آذربایجان تورکجه‌سینده) چاپدان چیخیب.بو معاریفچی‌ قزئت موسلمان قادین و اوشاق‌لارین تربیه‌سینه خیدمت ائدن بیر اورقان‌دیر. قزئت ایلک ساییندا مرام و مقصدینی آچیقلایاراق خالقا موراجیعتله یازیردی:  "‌قزئتین قارشیسیندا دوران اساس مقصد واجیب اولان معاریف‌لندیرمه یولو ایله عومومی اینکیشافا چاتماقدیر. قزئتین علم، ادبیات، طبابت و حوقوقا دایر، اساساً ائودارلیق و اوشاق‌لارین تعلیم-تربیه‌سی بؤلمه‌لری اولاجاقدیر.بوندان علاوه ، قزئت بوتون حیاتی مسله‌لره اؤز موناسیبتینی بیلدیره‌جکدیر‌".
ایشیق قزئتی‌نین فعالیتی
بندانگشتی|[[خدیجه علی‌بیگووا- ایشیق قزئتی‌نین یارادیجیسی]] بندانگشتی|  باکی‌دا عالی-ایبتیدایی قیز مکتبی‌ین یارادیلماسی‌ین تشبوثکاری بندانگشتی|ایلک قادین تاتار مکتبی‌ین شاگیردلری بندانگشتی|  مکتبین دیرکتورو حنیفه خانیم ملکووا شاگیردلر آراسیندا قزئت بیر طرفدن مدنی ترقی و علم اؤیرنمگین اهمیتیندن بحث ائدیر، دیگر طرفدن چادرانی تبلیغ ائده‌رک اؤرتولولوگه حاق قازاندیریر، دین مسله‌لرینی، موسلمانچی‌لیغی اوستون توتوردو. "ایشیق‌"  قزئتی‌ین "‌تعلیمی-نیسوان‌"  بؤلمه‌سینده وئریلن ماتریال‌لار‌دا معاریفچی‌لیک پروبلم‌لرینی خوصوصی اولاراق گؤستریردی.بو یازی‌لاردا دوغرو اولاراق گؤستریلیردی کی، اؤولادین تربیه‌سی والدئین تربیه‌سی ایله باغلی‌دیر.موسلمان قیز مکتبی‌ین تورک دیلی موعلیمی ن.نریمانوفا آنانین عؤهده‌سینه دوشن وظیفه‌لرین والیده‌لیک، موربیّه‌لیک، رفیقه‌لیک و ورثه‌لیکدن عیبارت اولدوغونو قئید ائدیردی. "ایشیق"  قزئتی‌ین اساس تدقیقاتچی‌لاریندان اولان آمالیا قاسمووانین سؤزلرینه گؤره، شوروی حاکیمیتی ایل‌لرینده  "ایشیق"  قزئتی آذربایجاندا قادین مطبوعاتی‌ین بایراقداری کیمی تاریخده اؤز یئرینی توتا بیلمه‌ییب: "همین ایل‌لرده بو قزئت بورژوا مطبوعاتی کیمی قییمت‌لندیریله‌رک تدقیقات‌لاردان کناردا قالیب.آما بو گون جسارتله دئیه بیلریک کی، آذربایجاندا موستقیل‌لیک ایل‌لرینده روس دیلینده نشره باشلامیش  "Mir jenşini" قزئتینی نظره آلماساق،  "ایشیق"  سون یوز ایلده اؤلکه‌میزده آنا دیلینده نشر اولونموش یئگانه قادین قزئتی‌دیر. معاریفچی‌ خانیم‌لاردان اولان رحیله حاجی‌بابابیگووا والدئین‌لرینی ایتیرمیش اوشاق‌لارا، یوخسول عاییله‌لره یاردیم ائتمک مقصدیله 1914-جو ایل نوامبرین 21-ده باکی موسلمان قادین خئیریه جمعیتینی تأسیس ائتمیشدی.م.س.تاغی‌یئوا جمعیتین ایداره هئیتی‌نین صدری، رحیله حاجی‌بابابیگووا صدرین موعاوینی، امینه آغایئوا کاتیب، پری توپچوباشووا خزینه‌دار سئچیلمیشدیلر. جمعیت خسته و یارالی عسگرلره، یئتیم و یوخسول اوشاق‌لارا یاردیم گؤستریر، تئز-تئز موختلیف تدبیرلر کئچیریردی. جمعیت بیرینجی دونیا موحاریبه‌سینده اسیر دوشموش یارالی تورک عسگرلرینه ده یاردیم گؤسترمیشدیر.
1917-جی ایلین اوکتوبروندا لیزا خانیم مختارووانین صدرلیک ائتدیگی باکی موسلمان خئیریه جمعیتی یوخسول قیزلار اوچون پئشه مکتبی آچمیشدی.مکتبده 4 عوموم‌تحصیل صینیف و 6 پئشه بؤلمه‌سی فعالیت گؤستریردی. تورک دیلی، حساب، ال ایشی، بیچمه و تیکیش اوزره درس‌لر کئچیلیردی.1918-جی ایل مارس قیرغین‌لاری زامانی مکتب فعالیتینی دایاندیرمیشدی.
1919-جو ایلین اوّل‌لرینده جمعیت مکتبین ایشینی یئنیدن برپا ائتمیشدی.آذربایجان خالق جومهوریتی حؤکومتی مکتبین ثمره‌لی ایشله‌مه‌سی اوچون جمعیته 30 مین مانات وسایت آییرمیشدی. مکتب آذربایجانلی قیزلارین ساوادلانماسیندا، اونلارا میلّی-معنوی دَیرلرین آشیلانماسیندا، عاییله‌ده و جمعیتده اؤز حوقوق‌لارینی آنلاماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر. آوریل ایشغالیندان (1920) سونرا سونرا جمعیت فعالیتینی دایاندیرمیشدی.قزئت بیر طرفدن مدنی ترقّی و علم اؤیرنمگین اهمیتیندن بحث ائدیر، دیگر طرفدن چادرانی تبلیغ ائده‌رک اؤرتولولوگه حاق قازاندیریر، دین مسله‌لرینی، موسلمانچی‌لیغی اوستون توتوردو. "ایشیق"  قزئتی‌نین "تعلیمی-نیسوان"  بؤلمه‌سینده وئریلن ماتریال‌لار دا معاریفچی‌لیک پروبلم‌لرینی خوصوصی اولاراق گؤستریردی.بو یازی‌لاردا دوغرو اولاراق گؤستریلیردی کی، اؤولادین تربیه‌سی والدئین تربیه‌سی ایله باغلی‌دیر.موسلمان قیز مکتبی‌نین تورک دیلی موعلیمی ن.نریمانوفا آنانین عؤهده‌سینه دوشن وظیفه‌لرین والیده‌لیک، موربیّه‌لیک، رفیقه‌لیک و ورثه‌لیکدن عیبارت اولدوغونو قئید ائدیردی.
قزئتین فعالیتینده رول اوینامیش معاریفچی‌ قادین‌لار
1919-جو ایلین اوّل‌لرینده جمعیت مکتبین ایشینی یئنیدن برپا ائتمیشدی.آذربایجان خالق جومهوریتی حؤکومتی مکتبین ثمره‌لی ایشله‌مه‌سی اوچون جمعیته 30 مین مانات وسایت آییرمیشدی. مکتب آذربایجانلی قیزلارین ساوادلانماسیندا، اونلارا میلّی-معنوی دَیرلرین آشیلانماسیندا، عاییله‌ده و جمعیتده اؤز حوقوق‌لارینی آنلاماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر. آوریل ایشغالیندان (1920) سونرا سونرا جمعیت فعالیتینی دایاندیرمیشدی.
اتک یازی‌لار
بؤلمه:درگیلر بؤلمه:قزئتلر بؤلمه:قادین‌لار
آرنو آلان پنزیاس
قایناق
بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار بؤلمه:نوبل اؤدولو بؤلمه:نوبل فیزیک اؤدولو قازانانلار
تینسوبتینقا
تینسوبتینقا (اینگیلیسیجه: Tinsobtinga) بورکینافاسو اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۷۵۲ نفردیر.
قاز (دقیقلشدیرمه)
قاز بو موریدلره ایشاره ائده بیلرلر:
ویلیام روکلشاوس
ویلیام روکلشاوس (اینگیلیسجه: William Ruckelshaus) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. پرینستون بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۳۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۹ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:مدینا، واشینقتون دوغوملولار
ایقومنتسی
ایقومنتسی (Igumentsy Игуменцево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
اشچینو، واوکز
Before 1772 the area was part of Kingdom of Poland, 1772-1945 Prussia and Germany. For more on its history, see Wałcz County.اشچینو، واوکز (لهیستانجا: Trzcinno, Wałcz County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و باتی پومرانی اوستانیندا یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 60 نفر ایمیش.
میان‌راهان
میان‌راهان کیرمانشاه اوستانی‌ نین صحنه بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۶۹۵ نفر جمعیتی واردیر.
ایقومنتسی
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
فابریس لوکینی
فابریس لوکینی (اینگیلیسجه: Fabrice Luchini) فرانسه‌لی اوْیونچو. ۱ نوْوامبر ۱۹۵۱ ‏ ایلینده پاریس شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fabrice Luchini»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فرانسه‌لی کیشی اویونچولار
میان‌راهان
قایناقلار
بؤلمه:صحنه بؤلگه‌سی بؤلمه:کیرمانشاه اوستانی‌نین شهرلری
لیونز، ایندیانا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
اشچینو، واوکز
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Trzcinno, Wałcz County»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
هارولد هابیس
هارولد هابیس (اینگیلیسجه: Harold Hobbis) (دوْغوم:March 9, 1913 دارتفورد) بیر فوتبالیست. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
جورج کئی. دنتون
'''جورج کئی. دنتون''' (اینگیلیسجه: George K. Denton) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. وسلین اهیو بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۶۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۲۶ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
هارولد هابیس
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
جورج کئی. دنتون
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
اتیوایال
اتیوایال(اینگیلیسجه:Ettivayal) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قودلوو-کولونقا
قودلوو-کولونقا (لهیستانجا: Godlewo-Kolonia) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پودلاسکی اوستانیندا یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
جان هنری کیل
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۰۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:آیووا جومهوریتچیلر بؤلمه:بلومفیلد، آیووا دوغوملولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی ژورنالیستلر
شهین بدر
شهین بدر (اینگیلیسجه: Shahin Badar) اینگیلیسلی شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. شهین بدر ۱۷ ژوئن ۱۹۷۴ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
دئوکسی‌سیتیدین دیفوسفات
دئوکسی‌سیتیدین دیفوسفات (Deoxycytidine diphosphate) بیر شیمیایی ماده. دئوکسی‌سیتیدین دیفوسفات اوکسیژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Deoxycytidine diphosphate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
کرک، کولورادو
کرک، کولورادو (اینگیلیسجه:Kirk, Colorado ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۲۸۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و کولورادو ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kirk, Colorado»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
توم کولرتون
توم کولرتون (اینگیلیسجه:Tom Cullerton) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو. اوانستون شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. کانزاس بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:ایلینوی دموکراتلاری بؤلمه:اوانستون، ایلینوی دوغوملولار
فارول، کالیفورنیا
فارول (اینگیلیسجه: Farwell, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کاستانیارو
کاستانیارو (ایتالیاجا: Castagnaro) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۰۹۱ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و ونتو اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Castagnaro»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
نیکولسکایا
نیکولسکایا (Nikulskaya Никульская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
۱۸۵۷-جی ایلده دانمارک
بۇ مقاله ۱۸۵۷-جی ایلینده دانمارکدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اذلرد بدفهم
اذلرد بدفهم (اینگیلیسی‌جه: Æthelred the Unready) بیر شاهزاده ایدی.
قایناق‌لار
بؤلمه:شاهلار
ویندوم، مینیپولیس
ویندوم (اینگیلیسجه: Windom, Minneapolis) آمریکانین مینیاپولیس ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی. ۲۰۱۱-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۴٬۹۸۰ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
بؤیوک ولادیمیر دوکلیغی
بؤیوک ولادیمیر دوکلیغی (Vladimir-Suzdal، ، فلاديمير سوزدال، Principauté de Vladimir-Souzdal، Fürstentum Wladimir-Susdal، Principato di Vladimir-Suzdal'، Владимиро-Суздальское княжество) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت‏ بۇ اؤلکه‌نین رسمی دینیدی. بؤیوک ولادیمیر دوکلیغی 1157 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1331 میلادی ایلینده داغیلدی.
قایناقلار
بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
قایاباشی (شکی)
قایاباشی (شکی) (تورکجه: Qayabaşı) آذربایجان جومهوریتینین شکی رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۲۰۸ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
آزومینو، ناقانو
آزومینو، ناقانو (Azumino, Nagano ; 安曇野市) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و ناقانو اوستانینده یئرلشیب. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 95308 نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:ژاپون شهرلری
رابرت وودرو ویلسون
رابرت وودرو ویلسون (Robert Woodrow Wilson) آمریکالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. 1978-جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.
کندیز
کندیز (اینگیلیسجه: Candies) موسیقیچی - پاپ، فولکور موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب.
رابرت وودرو ویلسون
قایناق
بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار بؤلمه:نوبل اؤدولو بؤلمه:نوبل فیزیک اؤدولو قازانانلار
سالوادور کابنس
سالوادور کابنس (اینگیلیسجه: Salvador Cabañas) (دوْغوم:August 5, 1980 Asunción) بیر فوتبالیست. Paraguay men's میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کندیز
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
معده خوراسی
معده خوراسی (زخم) — (فارسجا: زخم معده)اینسان مریضلیکری آراسین‌دا ان "قوجا"سی
تاریخی
بو خسته‌لییه ایلک دفعه تخمیناً ۱۰۰ مین ایل اوّل راست گلینیب. بون‌دان ۴۰ مین ایل سونرا بو خسته‌لیک آفریقا، آوروپا و یاخین شرق‌ده گئنیش یاییلیب. بوتون دیگر خسته‌لیک باکتری لری چوخ سونرا – تخمیناً ۱۰ مین اوّل یارانیب. معده خوراسی (زخم) معده نین نورمال داخی‌لی اؤرتویونون، باشقا سؤزله سئلیک‌لی قیشاسینین تاملیغینین پوزولماسی‌دیر. غیری-شیش منشألی معده خوراسینین یارانماسینین اساس سببی معده داخیلین‌ده اولان تورشو-قلوی مووازینتینین پوزولماسی‌دیر. معده‌ده تورشونون (پئپ‌سین) ایفراز ائدیلمه‌سی هزم پروسسی اۆچون واجیب شرطلردن بیری‌دیر. نورمادا ییئجئک و معده نین داخی‌لی مۆدافیعه ایمکانلاری تورشونون سئلیک‌لی قیشایا زدلییجی تأثیرینی آرادان قالدیریر. اما تورشو-قلوی ترازلیغی پوزولان حاللاردا معده نین زده‌له‌نمه احتیمالینی آرتیریر و.س.
سببلری
آشاغی‌دا سادالانان فاکتورلار معده خوراسینین عمله گلمه احتیمالینی آرتیریر:
حکیمه نه زامان مراجعت ائتمه‌لی
معده خوراسی (زخم) سیزین اؤزونوزون مۆالیجه ائدجیینیز بیر خسته‌لیک دئییل. آنتی‌اسید درمانلارین قبولو سیزده آغرینی موقتی آرادان قال‌دیرا بیلر، اما خسته‌لیگی تام مۆالیجه ائتمه‌یه‌جک. اودور کی، یوخاری‌دا سادالانان علامتلر سیزده اولارسا حکیمینیزه مراجعت ائتمه‌نیز مسلهه‌دیر. خورانین زامانین‌دا مۆالیجه اولونماماسی بیر چوخ جدی آغیرلاشمالارا گتیرب چیخارا بیلر.
تراپوتیک مۆالیجه
معده خوراسینین مۆالیجه‌سین‌ده ایکی اساس هدف مؤوجوددور: هلیوباکتر پیلوری باکتئرییاسینین تاپیلماسی حاللارین‌دا عادتاً ایکی آنتی‌بیوتیکین ترکیب ایستیفاده ائدیلیر. بو زامان ان گئنیش ایستیفاده ائدیله‌ن آنتی‌بیوتیکلر بونلادیر: آموکسی سیلین، کلاریترومایسین و مئترونیدازولئ. حکیمینیز سیزه علاوه اولاراق سیتوپروتکتیو درمانلار آدلانان سوکرالفیت و میزوپروستول مصلحت گؤره بیلر. بو درمانلار سیزین معده نین سئلیک‌لی قیشاسینین داها تئز برپا اولونماسینا کؤمک ائدجک‌دیر.
جراحی مۆالیجه
جراحی مۆالیجه‌یه گؤستریشلر آشاغی‌داکیلاردیر: یوخاری‌دا سادالانان حاللاردا سیزده وارسا حکیمینیز سیزه آشاغی‌داکی عملیّاتلاردان بیرینی تکلیف ائده بیلر:
قایناقلار
بؤلمه:طیب
کالور, کورنول دیستریکت
کالور, کورنول دیستریکت (اینگیلیسجه:Kallur, Kurnool district) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
تایلور، ویسکانسین
تایلور (اینگیلیسجه: Taylor, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۴۶۹ نفر ایدی.
جوناس سالک
بندانگشتی {{Infobox scientist }} جوناس سالک ({{lang-en|Jonas Salk}}) بیلیم اینسان. ۲۸ اوْکتوبر ۱۹۱۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۰  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۳ ژوئن ۱۹۹۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. جوناس سالک نیویورک سیتی کالجیینده درس اوْخویوب.
تایلور، ویسکانسین
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جوناس سالک
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jonas Salk»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
نوکیا ۱۶۰۰
نوکیا ۱۶۰۰ فنلاندلی نوکیا شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل. حافیظه کارتی اۆچون چیخیش نظرده تۇتولماییب.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:موبایل
تمنا باتیا
تمنا باتیا (اینگیلیسجه: Tamannaah)، (هیندیجه: तमन्ना भाटिया) هیندوستانلی رقاص، مانکن و اوْیونچو ۲۱ دسامبر ۱۹۸۹ ‏ میلادی تاریخینده بمبئی شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:هیندوستانلی قادین اویونچولار
مولروزئ
ائشیک باغلانتی‌لار
www.muellrose.de مولروزه شهرین رسمی وب سایتی
قایناق‌لار
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp - آلمانین آمار  ایداره سی
بؤلمه:آلمان شهرلری
۱۹۱۴-جو ایلده روسیه
بۇ مقاله ۱۹۱۴-جو ایلینده روسیه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
ماینچا
ماینچا(اینگیلیسجه:Maincha) هیندوستان اؤلکه‌سینین اوتار پرادش ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۱۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
کارلوس مانه
کارلوس مانه (اینگیلیسجه: Carlos Mané) (دوْغوم:March 11, 1994 لیسبون) بیر فوتبالیست. ایسپورتینق پرتغال فوتبال کولوبو و پورتوقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
بییروئبو
بییروئبو (ایسپانجا: Villoruebo) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بورقس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۵ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۶۴ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲٫۶ اینسان کیلومتر موربّع دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Villoruebo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
ترنتزو
ترنتزو (ایتالیاجا: Terenzo) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۲۵۰ نفر ایمیش. و امیلیا-رومانیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Terenzo»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بارینق، واشینقتون
بارینق، واشینقتون (اینگیلیسجه:Baring, Washington ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۲۰ نفر ایمیش و ۴٫۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۳۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و واشینقتون ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Baring, Washington»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
بی‌پی
بی‌پی (اینگیلیسجه: BP) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت پترولیوم و نفت ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر.
برنتس ویل، ایندیانا
برنتس ویل، ایندیانا (اینگیلیسجه:Burnettsville, Indiana ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۴۶ نفر ایمیش و ۱٫۹۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۱۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و ایندیانا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Burnettsville, Indiana»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
قمینا ریوویتس فابرچنه
قمینا ریوویتس فابرچنه (لهیستانجا: Gmina Rejowiec Fabryczny) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 87.51 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و لوبلین اوستانیندا یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Rejowiec Fabryczny»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
ویلیام رویر
ویلیام رویر (اینگیلیسجه: William Royer) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۹۲۰ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۰-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ردوود سیتی، کالیفورنیا دوغوملولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
ادیث وسکس
ادیث وسکس (اینگیلیسی‌جه: Edith of Wessex) بیر شاهزاده ایدی. ۱۰۴۵ – ۵ ژانویه ۱۰۶۶ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.
بؤلمه:شاهلار
۱۹۷۹-جو ایلده کامبوج
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۹-جو ایلده کامبوج بؤلمه:۱۹۷۹-جو ایلده اؤلکه‌لر
لووتشکا (زلین)
لووتشکا (زلین) (چک‌جا: Loučka (Zlín District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۳۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۸۶ نفر ایمیش و زلین اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Loučka (Zlín District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
دئوکسی‌سیتیدین تریفوسفات
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Deoxycytidine triphosphate»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
آلفا، واشینقتون
آلفا (اینگیلیسجه: Alpha, Washington) آمریکانین واشینقتون ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
خلیلووو، باشقیردیستان
خلیلووو، باشقیردیستان (Khalilovo, Karaidelsky District, Republic of Bashkortostan Халилово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
الک اکتون
الک اکتون (اینگیلیسجه: Alec Acton) (دوْغوم:November 12, 1938 Billesdon) بیر فوتبالیست. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
برتون ریکتر
برتون ریکتر (Burton Richter) آمریکالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. 1976-جی ایلده سوئدین نوبل وقفی قۇرومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور.
قایناق
بؤلمه:نوبل اؤدولو قازانانلار بؤلمه:نوبل اؤدولو بؤلمه:نوبل فیزیک اؤدولو قازانانلار
آئین وربا
آئین وربا (اینگیلیسیجه: Ain Varba) موریتانی اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
جیمز کی. کلی
'''جیمز کی. کلی''' (اینگیلیسجه: James K. Kelly) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۱۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:اورقن دموکراتلاری
تلنگانا شکونتلا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Telangana Shakuntala»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:هیندوستانلی قادین اویونچولار
امیری باراکا
امیری باراکا (Amiri Baraka) آمریکالی شاعیر و یازیچی - .۷ اوْکتوبر ۱۹۳۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۹  ایل عومر ائله‌ییب و ۹ ژانویه ۲۰۱۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.