cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بوتروچیلوس بوا
بوتروچیلوس بوآ (Bothrochilus, (Кольчатый питон) خوْردالیلارتیپینه عایید حئیوان نؤعو. خوْردالیلار۵۰۰ میلیون ایل بۇندان اوّل عمله گلیب. خوْردالیلارین قدیملیینه و مۆختلیفلیینه باخمایاراق اوْنلاری بیرلشدیرن عۆمومی‌لیک وار: ۱. اوْنلارین بدنی‌نین اساسینی بۆتؤو و یا بوغوم‌لو بئل سوْتونو تشکیل ائدیر. بۇنا اوْخ ایسکلت و یا خوْردا دا دئییلیر. ۲. بۇ سوْتونون اۆستون‌ده بوْرو فوْرمالی مرکزی اعصاب سیستمی یئرلشیر. ۳. بئل سوْتونونون آلتی ایله هضم بوْروسو اۇزانیر. بۇ بوْرونون اؤن طرفی آغیزلا، آرخا طرفی ایسه آنوس دلیی ایله قۇرتاریر. هضم بوْروسونون اؤن حیصّه سی اۇدلاق آدلانیر. اۇدلاغین یانلاریندا سیرا ایله دۆزولموش قلسمه یاریقلاری وار. بۇ سبب‌دن اۇدلاق هم قئیدالانمادا، هم ده تنفوس‌ده ایشتیراک ائدیر. ۴. هضم بوْروسونون اۇدلاق حیصّه سینین آلتیندا قان-دامار سیستمینین مرکزی اوْلان اۆرک یئرلشیر، خوْردالیلارتیپی‌نین ۴۳ مینه یاخین نؤعو معلوم‌دور.
پکیولیار، میزوری
پکیولیار، میزوری (اینگیلیسجه:Peculiar, Missouri ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۶۰۸ نفر ایمیش و ۲۱٫۸۹ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۰۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و میزوری ایالتینده یئرلشیب.
بوتروچیلوس بوا
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی‌پدیا
پکیولیار، میزوری
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peculiar, Missouri»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بوتروچیلوس بوا
گؤرونتولر
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:سۆروننلر بؤلمه:خوْردالیلار
پکیولیار، میزوری
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جلیل کند
جلیل کند (تورکجه: Cəlilkənd) آذربایجان جومهوریتی، ناخجیوان موختار جومهوریتی نینشرور ندا کنددیر.سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۷۰۱ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
رافائل
بندانگشتی|  رافائل سانتسیو  و یا  رافائل سانتی  ( Italian: [[:en:Help:IPA/Italian|[raffaˈɛllo ˈsantsjo da urˈbiːno] c) (د. 6 آوریل 1483 – اؤ. 6 آوریل 1520، روما) مشهور ایتالیالی نقاش.
رافائل استاد شهریارین شعرینده
محمدحسین بهجت تبریزی، بیلینن آدینان استاد شهریار سهندیه شعرینده رافائل سانتی و اونون "آتن مکتبی" نقاشی سینه اشاره ادیر و دئیر :
قصریلر واردی قیزیلدان، قالالار واردی عقیقدن
رافائل تابلوسو تک، صحنه لری عهد-ی عتیقدن
دویماسان کهنه رفیق دن.
قایناق
https://ganjoor.net/shahriar/torki/sh3/
بؤلمه:نقاشلار بؤلمه:رافائل بؤلمه:Italian Renaissance architects بؤلمه:Italian Renaissance painters بؤلمه:۱۴۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۵۲۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:Italian portrait painters بؤلمه:Architects of Roman Catholic churches بؤلمه:Catholic painters بؤلمه:History painters بؤلمه:اوربینو دوغوملولار بؤلمه:Burials at the Pantheon, Rome بؤلمه:Nude art بؤلمه:16th-century Italian architects بؤلمه:16th-century Italian painters بؤلمه:Italian male painters
ایروینق سندلر
ایروینق سندلر (Irving Sandler) یازیچی - ۲۲ ژولای ۱۹۲۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Irving Sandler»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار بؤلمه:فیلادلفیالی نیظامیلر
پریسلی تی. قلاس
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:ریپلی، تنسی دوغوملولار
قمینا یابوونق
قمینا یابوونق (لهیستانجا: Gmina Jabłoń) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 110.98 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و لوبلین اوستانیندا یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Jabłoń»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
۱۹۸۷-جی ایلده یونان
بۇ مقاله ۱۹۸۷-جی ایلینده یوناندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۸۷-جی ایلده یونان بؤلمه:۱۹۸۷-جی ایلده اؤلکه‌لر
آناهولا، هاوایی
آناهولا (اینگیلیسجه: Anahola, Hawaii) آمریکانین هاوائی ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۲۲۲۳ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مانتیسلو (آرکانزاس)
مانتیسلو (آرکانزاس) (Monticello, Arkansas) آمریکانین آرکانزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 18.7 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 9467 نفر و اها‌لی سیخلیغی 341.22 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:آرکانزاس ایالتین شهرلری
سیتاراماپورام
سیتاراماپورام (اینگیلیسجه:Seetharamapuram) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
دانیل چونقان هنق
دانیل چونقان هنق (Daniel Chonghan Hong) آمریکالی بیلیم اینسانی. 20517 تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۶  ایل عومر ائله‌ییب و ۶ ژوئیه ۲۰۰۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. دانیل چونقان هنق ملی سئول بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Daniel Chonghan Hong»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
رونمد، نیوجرسی
رونمد (اینگیلیسجه: Runnemede, New Jersey) آمریکانین نیوجرسی ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۹۲۶ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۸۳۱۸ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:رونمد، نیوجرسی بؤلمه:آمریکا شهرلری
لوسیانو هنریکه
لوسیانو هنریکه (اینگیلیسجه: Luciano Henrique) (دوْغوم:October 10, 1978 Tremembé) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:برزیل میلّی فوتبال تیمی بؤلمه:پوهانق استیلرز کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اینترناسیونال کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:فورتالزا کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:سانتاکروز کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:سانتو آندره کولوبونون اویونچولاری
۱۴۰۰-جو ایلده فرانسه
بۇ مقاله ۱۴۰۰-جو ایلینده فرانسه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
بارون ناپارا
بارون ناپارا(اینگیلیسجه:Barun Napara) هیندوستان اؤلکه‌سینین باتی بنقال ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده بنقال دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
زابورنا
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Záborná»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
ایستامفورد، نبراسکا
ایستامفورد (اینگیلیسجه: Stamford, Nebraska) آمریکانین نبراسکا ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۸۷ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۸۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
راندال قاینز
راندال قاینز (اینگیلیسجه:Randal Gaines) آمریکالی وکیل ، سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو.
ادسیلیا رومبلی
ادسیلیا رومبلی (اینگیلیسجه: Edsilia Rombley) هولندلی شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، چاغداش آراندبی و ریتم اند بلوز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ادسیلیا رومبلی ۱۳ فوریه ۱۹۷۸ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
تیرون، باتی ویرجینیا
تیرون (اینگیلیسجه: Tyrone, West Virginia) آمریکانین باتی ویرجینیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
راندال قاینز
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:نیو اورلئان سیاستچیلری بؤلمه:لاپلاس، لوئیزیانا دوغوملولار بؤلمه:کنر، لوئیزیانا دوغوملولار بؤلمه:لوتچر، لوئیزیانا دوغوملولار بؤلمه:قونزالس، لوئیزیانا دوغوملولار بؤلمه:لوئیزیانا دموکراتلاری بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
تونتول
تونتول (تورکجه: Tüntül) آذربایجان جومهوریتینین قبه‌له رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۲۵۰۰ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
کلی ام. بورک
قایناقلار
بؤلمه:ایلینوی دموکراتلاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:اورقرین پارک، ایلینوی دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
شرودا شلانسکا
شرودا شلانسکا (لهیستانجا: Środa Śląska County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 703.68 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و سلیزیا سفلی اوستانیندا یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
پیپراسیلین
پیپراسیلین (آیوپاک آدی: (2S,5R,6R)-6-{[(2R)-2-[(4-ethyl-2,3-dioxo-piperazine-1-carbonyl)amino]-2-phenyl-acetyl]amino}-3,3-dimethyl-7-oxo-4-thia-1-azabicyclo[3.2.0]heptane-2-carboxylic acid, Piperacillin, بايبيرسيلين، ) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۵۱۷٫۵۵۵ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۳۶–۷۲ دقیقه زامان آپاریر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
ژارکی، ولادیمیر اوبلاستی
ژارکی، ولادیمیر اوبلاستی (Zharki, Vladimir Oblast Жарки) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
سیدبنه
سیدبنه كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی نين هوراندبولومو نده اولان دیکله قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 0 نفر اهاليسي وارايميش.
قایناقلار
بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
لوپ تورکجه‌سی
لوْپ تورکجه‌سی (آیريجا لوْپنوْر و يا لوْپنوُر اولاراق دا تانينير) چين‌ين دوغو تورکیستان موختار جومهوریتی‌ نین لوْپ بؤلگه‌سينده دانيشان ديلدير.
تصنيفات
اويغور و اؤزبک ديللري کيمي لوپ تورک ديلي‌نين قارلوق قولونا عاييددير. بو، حقيقتاً، بير ديل و يا اويغور ديلي‌نين بير لهجه‌سي اولوب-اولماماسي موذاکيره مؤوضوسودور.
بعضي ديلچیلر اۆچون لوپ اويغور لهجه‌سيدير، باخماياراق کي، بو استاندارد اويغورجادان فرقله‌نير.
مافرا فوتبال کولوبو
مافرا فوتبال کولوبو (اینگیلیسی‌جه: C.D. Mafra) بیر فوتبال کولوبودور. LigaPro دَسته‌سینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۱٬۲۰۰ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«C.D. Mafra»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فوتبال کولوبلاری
آبنر میکوا
آبنر میکوا (اینگیلیسجه: Abner Mikva) یهودی آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ایکینجی دونیا ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. ۱۹۲۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۱۶ میلادی ایلینده سرطان نوخوشلوق سبب ایله حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
رومانکاوتسی
قایناقلار
بؤلمه:آمور کندلری
نووایا سلوبودکا، بیلقاراد اوبلاستی
نووایا سلوبودکا، بیلقاراد اوبلاستی (Novaya Slobodka, Belgorod Oblast Новая Слободка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بیلقاراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:بیلقاراد کندلری
اکارادا
اکارادا (اینگیلیسیجه: Akarade) بنین اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
چاوارا تکومباقوم
چاوارا تکومباقوم(اینگیلیسجه:Chavara Thekkumbhagom) هیندوستان اؤلکه‌سینین کرالا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مالایالم دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
۱۷۷۲-جی ایلده ایرلند
بۇ مقاله ۱۷۷۲-جی ایلینده ایرلنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اؤلوملر
بؤلمه:۱۷۷۲-جی ایلده اؤلکه‌لر بؤلمه:۱۷۷۲-جی ایلده ایرلند
آلفا-سیانو-۴-هیدروکسی‌سینامیک اسید
آلفا-سیانو-۴-هیدروکسی‌سینامیک اسید (Alpha-Cyano-4-hydroxycinnamic acid, Альфа-циано-۴-гидроксикоричная кислота) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگ‌لی تۇز حالتینده تاپیلار. فنول کیمی تانینیر. آلفا-سیانو-۴-هیدروکسی‌سینامیک اسید اوکسیژن بیلشیک‌لری و هیدروژن بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر. اریمه نوْقطه‌سی ۲۴۵ دن 250 C دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Alpha-Cyano-4-hydroxycinnamic acid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
لاست ریور، آیداهو
لاست ریور، آیداهو (Lost River, Idaho) آمریکانین آیداهو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۲۲٫۵۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۸ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۳ اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیداهو ایالتین شهرلری
بونویچینو
بونویچینو (ایتالیاجا: Bonvicino) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۲۲ نفر ایمیش. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bonvicino»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
جی پاریینی
جی پاریینی (Jay Parini) آمریکالی یازیچی - اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
قاری دای (سیاستچی)
قاری دای (اینگیلیسجه:Gary Day (politician)) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. بالتیمور شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. پنسیلوانیا ایالتی بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:پنسیلوانیا جومهوریتچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
سوسومو اومورا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
لادهوالی
لادهوالی (اینگیلیسجه:Ladhewali) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
چری قروو، مینه‌سوتا
چری قروو، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه:Cherry Grove, Minnesota ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۰۰ نفر ایمیش و مینسوتا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cherry Grove, Minnesota»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کویاما، کالیفورنیا
کویاما، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:Cuyama, California ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۷ نفر ایمیش و ۱٫۱۸۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cuyama, California»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
پیتر ماساک
پیتر ماساک (Peter Masak) کانادا و آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۷ آقوست ۱۹۵۷ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۶  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۲ مئی ۲۰۰۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. پیتر ماساک واترلو بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peter Masak»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اوکالا، فلوریدا
اوکالا، فلوریدا (Ocala, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۱۸٫۷۵  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۶۳۱۵ نفر دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
ییهاو جانکشن، فلوریدا
ییهاو جانکشن، فلوریدا (اینگیلیسجه:Yeehaw Junction, Florida ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۴۰ نفر ایمیش و فلوریدا ایالتینده یئرلشیب.
اوکالا، فلوریدا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ocala, Florida»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فلوریدا ایالتین شهرلری
ییهاو جانکشن، فلوریدا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yeehaw Junction, Florida»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
چارلز جیوردانو
چارلز جیوردانو (اینگیلیسجه: Charles Giordano) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. چارلز جیوردانو ۱۳ اوْکتوبر ۱۹۵۴ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
یوقانایاجیپورام
یوقانایاجیپورام(اینگیلیسجه:Yoganayagipuram) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
جاته
جاته (فارسجا: جاته), کندی خوزیستان اوستانی‌نین دزفول بؤلگه‌سی‌نین، مرکزئ بؤلومو و قبله ائ قصبه‌سی نده یئرلشیب دیر.
جوْغرافیایی موْقع
جاته کندی خوزیستان اوستانیندا یئرلشیب دیر.
نوْفوس
۱۳۸۵-جی ایلین نۇفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ کندین ۱۲۲۷ نفر اهالیسی و ۲۵۰ عایله‌سی وار. بۇنلاردان ۶۴۴ نفری کیشی و ۵۸۳ نفری خانیم دیر. بۇ کندین اهالیسیندن ۹۰۱ نفری ساوادلی و ۲۰۳ نفری ساوادسیزدیرلار.
دیل و دۆشونجه
بۇ کندین اهالیسی فارسجا دانیشیرلار و اهالی‌نین چوْخو مسلمان و شیعه دیرلر.
ائشیگه باغلانتی
کمیته تخصصی آد و جغرافیا ایران آد بیرلشدیرمه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:دزفول بؤلگه‌سینین کندلری
پرینس هولون .آر.او.جی.
پرینس هولون .آر.او.جی. (اینگیلیسجه: Prince Hulon Preston Jr.) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. جورجیا بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ایکینجی دونیا ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. ۱۹۰۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۶۱ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
خارزم تورکجه‌سی
خارزم تورکجه‌سي (Xarəzm Türkcəsi) تورک ديللری‌نین قارلوق قولونا عایید، قاراخانلی تورکجه‌سی سونراسيندا گلن، اورتا عصرلرده آلتین اوردو توپراقلاریندا دانیشیلیب و یازیلان دیل ایدی.
تاريخ
جئيهونون آرال گؤلونه تؤکولدوگو بؤلگه‌ده يئر آلان خارزم، 11. عصر باشلاريندا غزنه‌لی لره باغلي بير ويلايت ايدي. بورا تعيين ائديلن واليلره خارزمشاه دئييليردي. خارزمشاهلار سولاله‌سي، اوغوزلارين بيگديلي بويوندان آنوش تيگين ايله باشلار. آنوش تيگين‌ين اوغلو فطب‌الدين محمد 1097-1127؛ اونون اوغلو آتسيز 1127-1156؛ اونون اوغولو ايل آسلان 1156-1172 ايللري آراسيندا خارزمي ايداره ائتدي. ایل آسلان 1157دن اعتيباراً موستقيل خارزمشاه دؤولتي‌نين باشچيسي ايدي. 1172-1200 آراسيندا ایل آسلانين اوغولو سولطان تکيش، 1200-1220 آراسيندا دا اونون اوغلو خارزمشاه علاالدين محمد اؤلکه‌ني ايداره ائتدي. خارزمشاهلار دؤولتينه چنگيزلي‌لر سون وئرديلر.
ايسلاميتين ايلک زامانلاريندا خارزمده دانيشيلان ديل، اصلينده ايراني اولماقلا بيرليکده ديگر ايران لهجه‌لريندن چوخ فرقلي اولان خارزم لهجه‌سي ايدي. 11. عصرده باش­لايان خارزمين تورکلشمه‌سي حاديثه‌سي، 13. عصره قدر داوام ائتميش و خارزم ايله اونا باغلي بؤلگه‌لرده يئني بير يازي ديلي‌نين قورولوشو، بو تورکلشمه‌سيندن سونرا گئرچکلشه بيلميشدير. خارزمين تورکلشمه‌سينده خوصوصيله اوغوزلار و قيپچاقلار چوخ اؤنملی بير رول اويناميشلار. آيريجا قالاچلار، کيمکلر، باياووتلار، قانقليلار و بعضي کؤچري تورک طايفالاري دا بو باره‌ده ائتکيلي اولموشلار. بؤلگه‌نين تورکلشمه‌سينده رول اوينايان بو عونصورلر، بؤلگه‌نين اؤزونه خاص لهجه‌سيني ده مئيدانا گتيرميشلر .بو لهجه، قاراخانلي يازي ديلي ايله علاقه‌لي و اوغوز، قيپچاق، قانقلي و ديگر بويلارين لهجه‌لري‌نين قاريشيغي ايله اولوش­موش خارزم تورکجه‌سي‌دير.
بو سياسي اولوشوملارين سونوجوندا خارزم، تورکلشدي و 12. عصرده بير مدنيت مرکزینه چئوریلدی. چنگيزليلر و قيزيل اوردو چاغيندا دا بو دوروم داوام ائتدي. قيزيل اوردو چاغيندا (1241-1502) خارزم، آشاغي سئيهون بويلاري، ايديلين خزره تؤکولدوگو يئرده اولان پايتاخت ساراي باشليجا مدنيت مرکزلري ايدي. خارزم تورکجه‌سينه عاييد اثرلر ايشده بو مدنيت موحيطينده يازيلدي.
ژاروویخا
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
کریشسانوو
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:چک شهرلری
آلفا-دی‌فلورومتیل-دی‌اوپی‌ای
آلفا-دی‌فلورومتیل-دی‌اوپی‌ای (Alpha-Difluoromethyl-DOPA) بیر اورقانیک بیلشیک. آلفا-دی‌فلورومتیل-دی‌اوپی‌ای فلوئور بیلشیک‌لری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Alpha-Difluoromethyl-DOPA»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
۲۰۰۲-جی ایلده ایران
بۇ مقاله ۲۰۰۲-جی ایلینده ایراندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۲-جی ایلده ایران بؤلمه:۲۰۰۲-جی ایلده اؤلکه‌لر
آناکوندالار
آناکوندالار (Eunectes, ، أناکوندا، Анаконды، Anakonda) خوْردالیلارتیپینه عایید حئیوان نؤعو. خوْردالیلار۵۰۰ میلیون ایل بۇندان اوّل عمله گلیب. خوْردالیلارین قدیملیینه و مۆختلیفلیینه باخمایاراق اوْنلاری بیرلشدیرن عۆمومی‌لیک وار: ۱. اوْنلارین بدنی‌نین اساسینی بۆتؤو و یا بوغوم‌لو بئل سوْتونو تشکیل ائدیر. بۇنا اوْخ ایسکلت و یا خوْردا دا دئییلیر. ۲. بۇ سوْتونون اۆستون‌ده بوْرو فوْرمالی مرکزی اعصاب سیستمی یئرلشیر. ۳. بئل سوْتونونون آلتی ایله هضم بوْروسو اۇزانیر. بۇ بوْرونون اؤن طرفی آغیزلا، آرخا طرفی ایسه آنوس دلیی ایله قۇرتاریر. هضم بوْروسونون اؤن حیصّه سی اۇدلاق آدلانیر. اۇدلاغین یانلاریندا سیرا ایله دۆزولموش قلسمه یاریقلاری وار. بۇ سبب‌دن اۇدلاق هم قئیدالانمادا، هم ده تنفوس‌ده ایشتیراک ائدیر. ۴. هضم بوْروسونون اۇدلاق حیصّه سینین آلتیندا قان-دامار سیستمینین مرکزی اوْلان اۆرک یئرلشیر، خوْردالیلارتیپی‌نین ۴۳ مینه یاخین نؤعو معلوم‌دور.
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی‌پدیا
گؤرونتولر
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:سۆروننلر بؤلمه:خوْردالیلار
سیدقشلاقی
سیدقشلاقی كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بؤلگه‌سی نين مركزي بولومو نده اولان ورگهان قصبه‌سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 32نفر اهاليسي وارايميش.
قایناقلار
بؤلمه:اهر شهریستانی‌نین کندلری
لزبین
لزبین، باشقا بیر قادینا فیزیکی و یا حسی چکیم حیس ائدن خانیم دیر. لزبین، ائشجینسل (همجنسگرا) قادین آنلامینا گلمکده‌دیر. هم قادینلارا هم ده ارککلره چکیم حیس ائدن خانیملار دا بایسکسوالدیرلار. کیشینین اؤزۆنو تانیملاماسی و یا اؤزۆنه بیچتیگی جینسل کیملیک، داورانیشلاری ایلا اؤرتۆشمه‌گهبیلیر.
تاریخ
جایگزین=ایکی قادینین بیرلیکده‌لیگینی سیمگه‌له‌ین لوْقو.|بندانگشتی|ایکی قادینین بیرلیکده‌لیگینی سیمگه‌له‌ین لوْقو. خانمیلار آراسی سئوگی‌یه اشاره ائدن ان اسکی یازیلی قایناقلار آنتیک یونانا دایانماقدادیر. لسووس آداسین‌دا یاشایان ساپپهو، باشقا قادینلارا یؤنه‌لیک جینسی چکیم‌ینی آچیقجا اوْرتایا قوْیان شعرلر یازمیشدیر. بونا قارشین، یئنه بعضی آنتیک قادیناقلار ساپپهو'نون ارککلرله ده عشق ایلیشگی‌سی یاشادیغینی دیله گتیرمکده‌دیرلر.
جینسل‌لیک
هر نوع کیشیلرآراسی ایلیشکیده اوْلدوغو کیمی لزبین‌لیک‌ده ده جینسل تظاهور ایلیشگینین قاپسامی ایله یاخین‌دان علاقه‌لی‌دیر.
جایگزین=قوْستاو کوربِت - یوخو|بندانگشتی|قوْستاو کوربِت - یوخو اؤز جینسی ایله ایلیشگی‌یه گیرن قادینلارین بیرعده‌سی، اؤزلرینی لزبین اولاراق تانیتماق یئرینه، بایسکسوال یا دا کوئیر کیمی فرق‌لی اِتیکت‌لرله تانیملاماغی ترجیح ائدرلر.
باتی و باشقا بعضی توپلوملاردا سوْن دؤنم‌ده گؤزله‌نن کۆلتۆرل دییشیکلیکلر، لزبین‌لرین اؤز جینسل‌لیکلرینی داها آزاد ایفاده ائتمه‌لرینه اوْلاناق تانیمیشدیر. بو دوروم، قادین جینسل‌لیگینین دوْغاسی حاقّیندا بیر چوخ آراشدیرما یاپیلماسینی ساغلامیشدیر. مثلا، ۲۰۰۲-جی ایلینده آمریکا حؤکۆمتی طرفیندن یاپدیریلان، ۲۰۰۵-جی ایلینده یاییم‌لانان «جینسل داورانیش و سئچیلمیش ساغلیق اؤنلم‌لری: ۱۵-۴۴ یاشلارینداکی ائرککلر و قادینلار، آمریکا ، ۲۰۰۲" (Sexual Behavior and Selected Health Measures: Men and Women 15-44 Years of Age, United States, 2002) باشلیق‌لی آراشدیرما یاشلاری ۱۵-۴۴ آراسین‌دا دییشن قادینلارین % ۴.۴ اوْنون سوْن ۱۲ آیلیق دؤنمده باشقا بیر قادینلا جینسل ایلیشگی‌یه گیردیگینی اوْرتایا قوْیماقدادیر. اۆزرینده آراشدیرما یاپیلان قادینلارا "هیچ باشقا بیر قادینلا جینسل ایلیشکی یاشادینیز می؟" سوروسو سورولدوغوندا ایسه % ۱۱، "هَن" جوابینی وئرمیشدیر.
قایناقلار
بؤلمه:Lesbianism بؤلمه:Lesbians بؤلمه:LGBT بؤلمه:Sexual orientation
قدیم تاتار تورکجه‌سی
اسکی تاتار تورکجه‌سی (اسکی تاتار ایملاسیلا: يسكى تاتار تلى، İske Tatar Tele، آیریجا اسکی باشقیرد دیلی و یا وولقا تورکی) وولقا- اورال بؤلگه‌سینده‌کی بعضی قورپلار(تاتارلار، باشقیردلار، قازاقلار و ...) آراسیندا ایشله‌نیلن ادبی بیر دیل ایدی. اورتاچاغدان 19.عصره قدر موسلمان تورک دونیاسیندا  یازیلی ادبیاتی اولان بؤلگه‌سل بیر تورک دیلی ایدی.
اسکی تاتار دیلی، قیپچاق(قوزئی باتی) تورکجه‌سی‌نین بیر عوضوودور آنجاق قیسماً اسکی بولغار دیلیندن تؤره‌میشدیر. اسکی تاتار تورکجه‌سینده قول علی طرفیندن یازیلدیغی دوشونولن ایلک شعر، وولقا بولغارلاری‌نین دؤنمینه عاییددیر. اسکی تاتار تورکجه‌سینده، عرب و فارس دیللریندن آلینتی سؤزلر واردیر.
توماستون (کدپ)، مئین
توماستون (اینگیلیسجه: Thomaston (CDP), Maine) آمریکانین مئین ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۸۷۵ نفر ایدی.
قدیم تاتار تورکجه‌سی
قایناق
"İske Tatar ädäbi tele/Иске татар әдәби теле". Tatar Encyclopaedia. Kazan: The Republic of Tatarstan Academy of Sciences. Institution of the Tatar Encyclopaedia. 2002.
توماستون (کدپ)، مئین
قایناقلار
بؤلمه:توماستون، مئین بؤلمه:آمریکا شهرلری
محمدآباد، ساعاتلی
محمدآباد، ساعاتلی (تورکجه: Məmmədabad) آذربایجان جومهوریتینین ساعاتلی رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۴۸۰ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
ترویتسکوی-تاتارووو
ترویتسکوی-تاتارووو (Troitskoye-Tatarovo Троицкое-Татарово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
وولسئی، گونئی داکوتا
وولسئی (اینگیلیسجه: Wolsey, South Dakota) آمریکانین گونئی داکوتا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۴۱۱ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سانتا قاما اف سی
سانتا قاما اف سی (اینگیلیسی‌جه: Santa Gema F.C.) بیر فوتبال کولوبودور. Liga Nacional de Ascenso دَسته‌سینده موسابیقه آپاریر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Santa Gema F.C.»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:فوتبال کولوبلاری
برکوم
برکوم (Borkum) آلمانین  نیدرزاکسن ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۶ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۵۵۴۷ نفر دیر. بۇ شهرین ۳۰٫۷۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
ائشیک باغلانتی‌لار
www.stadt-borkum.de برکوم شهرین رسمی وب سایتی
قایناق‌لار
http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_hh.asp - آلمانین آمار  ایداره سی
بؤلمه:آلمان شهرلری
جان توماس کاین
جان توماس کاین (اینگیلیسجه:John Thomas Caine) آمریکالی اؤیرتمن، سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۱۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:یوتا دموکراتلاری بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
تاکوما تسودا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
مارکوت، نبراسکا
مارکوت (اینگیلیسجه: Marquette, Nebraska) آمریکانین نبراسکا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۳۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ویلروود، ایووا
ویلروود (اینگیلیسجه: Wheelerwood, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
مانتین ویو (آرکانزاس)
مانتین ویو (آرکانزاس) (Mountain View, Arkansas) آمریکانین آرکانزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 3.92 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 2748 نفر و اها‌لی سیخلیغی 152.96 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:آرکانزاس ایالتین شهرلری
آکنازارووو
آکنازارووو (Aknazarovo Акназарово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
نالووداپاتی
نالووداپاتی(اینگیلیسجه:Naluvedapathy) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قارنت آدراین
قارنت آدراین (اینگیلیسجه: Garnett Adrain) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. راتقرز بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۱۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۷۸ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۷۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
کسارکوپا
کسارکوپا (اینگیلیسجه:Kesarkoppa) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
قمینا ایزبیتسکو
قمینا ایزبیتسکو (لهیستانجا: Gmina Izbicko) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 84.93 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و اوپوله اوستانیندا یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Izbicko»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
ونکتس دسچاونسی
ونکتس دسچاونسی (Eunectes deschauenseei, ) خوْردالیلارتیپینه عایید حئیوان نؤعو. خوْردالیلار۵۰۰ میلیون ایل بۇندان اوّل عمله گلیب. خوْردالیلارین قدیملیینه و مۆختلیفلیینه باخمایاراق اوْنلاری بیرلشدیرن عۆمومی‌لیک وار: ۱. اوْنلارین بدنی‌نین اساسینی بۆتؤو و یا بوغوم‌لو بئل سوْتونو تشکیل ائدیر. بۇنا اوْخ ایسکلت و یا خوْردا دا دئییلیر. ۲. بۇ سوْتونون اۆستون‌ده بوْرو فوْرمالی مرکزی اعصاب سیستمی یئرلشیر. ۳. بئل سوْتونونون آلتی ایله هضم بوْروسو اۇزانیر. بۇ بوْرونون اؤن طرفی آغیزلا، آرخا طرفی ایسه آنوس دلیی ایله قۇرتاریر. هضم بوْروسونون اؤن حیصّه سی اۇدلاق آدلانیر. اۇدلاغین یانلاریندا سیرا ایله دۆزولموش قلسمه یاریقلاری وار. بۇ سبب‌دن اۇدلاق هم قئیدالانمادا، هم ده تنفوس‌ده ایشتیراک ائدیر. ۴. هضم بوْروسونون اۇدلاق حیصّه سینین آلتیندا قان-دامار سیستمینین مرکزی اوْلان اۆرک یئرلشیر، خوْردالیلارتیپی‌نین ۴۳ مینه یاخین نؤعو معلوم‌دور.
خان‌چوبانی (رقص)
بندانگشتی|خان چوبانی رقصی خان‌چوبانی - آذربایجانین میلّی رقصی.
ونکتس دسچاونسی
قایناقلار
https://en.wikipedia.org اینگیلیسیجه ویکی‌پدیا
بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار بؤلمه:سۆروننلر بؤلمه:خوْردالیلار
خان‌چوبانی (رقص)
خان‌چوبانی 17-18. عصرلرده شیروان اراضیسینده یاشایان ائلین آدیدیر. اؤزلرینی خان‌چوبانلی طایفاسی آدلاندیریردیلار. اونلارین شرفینه آدلاندیریلمیش بو رقص ده ائله خاص اولان روحدادیر. تقریباً 18. عصرین آخیرلاریندا یارانمیش "خان‌چوبانی" سورعتلی تئمپده، قیزغین طرزده، سون درجه جلد، آهنگلشدیریلمیش حرکتلر دوزومونده گئدیر. اونو یالنیز کیشیلر اویناییرلار.
قایناق
بؤلمه:آذربایجان اوینامالاری
اوکره
اوکره (ایتالیاجا: Ocre) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۸۵۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1116 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ocre»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
الیجو-کورا
الیجو-کورا (اینگیلیسیجه: Aledjo-Koura) بنین اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
لین وستمورلند
لین وستمورلند (اینگیلیسجه:Lynn Westmoreland) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. آتلانتا شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:جورجیا جومهوریتچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:آتلانتا سیاستچیلری
ارتاپنم
ارتاپنم (آیوپاک آدی: (4R,5S,6S)-3-[(3S,5S)-5-[(3-carboxyphenyl)carbamoyl], Ertapenem, 厄他培南، إيرتابينيم، ) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۴۷۵٫۵۱۶ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۴ ساعات زامان آپاریر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
جورج بوید (فوتبالیست)
جورج بوید (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: George Boyd (footballer)) (دوْغوم:October 2, 1985 چتم، کنت) بیر فوتبالیست. شفیلد ونزدی فوتبال کولوبو و اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
لوئیز ردنپ
{{Infobox person }}
لوئیز ردنپ (اینگیلیسجه: Louise Redknapp) اینگیلیسلی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. لوئیز ردنپ ۴ نوْوامبر ۱۹۷۴ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
سید احمد خمینی
سید احمد خومینی (۲۴ اسفند ۱۳۲۴  قوم – ۲۵ اسفند ۱۳۷۳ تهران ) سید احمد مصطفوی روح الله خومینی نین ایکینجی اوغلو .
روح الله خومینی و ایران ایشچیلرین بیرلشدیرماقدا چوخلو ایشلر یاراتدی
یاشام
ایسفند آینین 24 ی 1324جی ایلده دونیایه گوز آچدی.فوتبال ایدمانینا اوز گتیریدی و قوم شهرینین فوتبال تیمینه عوضو اولدو.بیر نئچه ایللر بو تیم اۆچون کاپیتان اولدو.
آلفا-توکوترینول
آلفا-توکوترینول (Alpha-Tocotrienol) بیر اورقانیک بیلشیک. فنول کیمی تانینیر.
سید احمد خمینی
یاشام
دوغال بیلگیلری اورگندی و سون ایللر دینی بیلگیلر اوخولونا گئتدی.دینی اوخولودا ایکی دوره مقدمات و سطح درسلرین اوخودو.سون ایللر اصول فقه و خارج فقه درسلرین اوخودو.
ايکي آروادلی (رقص)
ایکی آروادلی – شکی بؤلگه‌سی‌نین قاراداغلی کندینده یارادیلمیش مزه‌لی آذربایجان رقصی. کیشیلرین ایفا ائتدیکلری بو رقص مزه‌لی کاراکتئر داشیمیش و ساتیریک پلاندا اوینانیلارمیش.
سیدلر (اهر)
سیدلر كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه سی نين مركزي بولومو نده اولان قیشلاق قصبه سی  نده يئرلشيب. 1385 اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين 73نفر اهاليسي وارايميش.
آلفا-توکوترینول
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Alpha-Tocotrienol»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ايکي آروادلی (رقص)
اتک یازی
بؤلمه:آذربایجان اوینامالاری
سید احمد خمینی
قایناق
<div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-2" style="column-count: 2; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; font-size:small;">
بؤلمه:سیاستچیلر
آلفا-توکوترینول
قایناق‌لار
بؤلمه:شیمی
لورنس بیینیون
لورنس بیینیون (Laurence Binyon) شاعیر و یازیچی - ۱۰ آقوست ۱۸۶۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۳  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۰ مارس ۱۹۴۳ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
هوناکال
هوناکال(اینگیلیسجه:Honakal) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مراتی دیلی دانیشیلیر.
آیزاک بارو
آیزاک بارو (Isaac Barrow) اینگیلیسلی بیلیم اینسانی. ۴۶  ایل عومر ائله‌ییب و ۴ مئی ۱۶۷۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Isaac Barrow»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
جلیل آباد (شهر)
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
لزنوی، باشقیردیستان
لزنوی، باشقیردیستان (Lesnoy, Republic of Bashkortostan Лесной) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
احمد جنتی
یاشاییش
ایصفهان شهرینین لادان کندینده دونیایه گوز آچدی. عرب دیلین و و دینی بیلگیلری اویرندی و قوم دینی مکتبینه گئتدی.
جنّتی حاقیندا جوْکلار
احمد جنّتی‌نین ساغلاملێغێ و اۇزون عۆمورلوگو مسئله‌سی ایراندا سیاسی ظارافتلرین سببی اوْلوب.
قایناق‌لار
بؤلمه:ایرانلی سیاستچیلر بؤلمه:۱۹۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:Hijab بؤلمه:Iranian Islamists بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:Society of Seminary Teachers of Qom members بؤلمه:Combatant Clergy Association politicians بؤلمه:Islamic Republican Party politicians بؤلمه:Members of the Assembly of Experts بؤلمه:Members of the Expediency Discernment Council بؤلمه:Members of the Guardian Council بؤلمه:Speakers of the Assembly of Experts بؤلمه:Iranian ayatollahs بؤلمه:Iranian Shia Muslims بؤلمه:Iranian Shia clerics بؤلمه:People from Isfahan
براتایسکای، ولقوقراد اوبلاستی
براتایسکای، ولقوقراد اوبلاستی (Bratsky, Volgograd Oblast Братский) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
لویسویل، آیداهو
لویسویل، آیداهو (Lewisville, Idaho) آمریکانین آیداهو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۶۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۵۸ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲۸۰٫۷ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. لویسویل دنیز سئوییه‌سیندن ۱۴۶۳ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیداهو ایالتین شهرلری
نی، مونتانا
نی (اینگیلیسجه: Nye, Montana) آمریکانین مونتانا ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۷۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کارایار، باشقیردیستان
کارایار، باشقیردیستان (Karayar, Sterlibashevsky District, Republic of Bashkortostan Караяр) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
خاناقون (ک.ه.)
خاناقون (ک.ه.) (اینگیلیسجه:Khanagaon (K.H.)) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۷۸۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده کانادا دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
دالیپ سینق ساوند
دالیپ سینق ساوند (اینگیلیسجه: Dalip Singh Saund) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. کالیفورنیا، برکلی و پنجاب بیلیم یوردلاریندا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۹۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۷۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۹۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۷۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:پنجاب‌لی‌لار
سید جعفر پیشه‌وری
میرجعفر پیشه‌وری (۱۸۹۳-جو ایل ۲۶ آوقوست) گونئی آذربایجانین خالخال شهری‌نین زئیوه کندینده، بیر اکینجی عائیله سینده آنادان اولموش‌دور. شاهلیق اوصول ایداره سی‌نین بوغوجو موحیطینده ایکی قات ظولوم آلتیندا یاشایان گونئی آذربایجان‌لی‌لار همیشه اولدوغو کیمی، ایقتیصادی چتینلیکدن یاخا قورتارماق اۆچون ایران-ین موختلیف شهر و ناحیه‌لرینه ایش آختارماغا گئدیردیلر. بعضاً عائیله‌سی ایله بیرلیکده آرازی کئچرک باکی-یا نئفت معدنلرینده ایشلمک اۆچون گئدن‌لرده اولوردو. بئله عائیله‌لردن بیری ده بالاجا سید جعفرین عائیله‌سی اولور. باکی-دا دا ایقتیصادی چتین‌لیک ایچره‌سینده عؤمور سورن پیشه‌وری گوندوزلری ایشله‌ییب، آخشام‌لاری بیر نئچه صینیف درس اوخویا بیلیر. او شخصی موطالیعه و فیطری ایستعدادی‌نین سایه‌سینده گؤرکم‌لی خادیم سویه‌سینه یوکسله بیلمیش‌دیر.
پیشه‌وری‌نین کیملیگینی بیر نئچه جومله ایله کاراکتئریزه ائتمه‌لی اولساق، بئله دئملیییک: پئشه‌کار اینقیلاب‌چی، قدرت‌لی موحرریر، ایستعدادلی یازیجی، گؤرکملی تشکیلات‌چی، آلوولو ناطیق ایدی. بئله چوْخ جهت‌لی فعالیتین هر بیرینده او گؤرکم‌لی خادیم، تکرار اولونماز شخصیت کیمی اؤزونو گؤسترمیش‌دیر.
سیاسی چالیشما
س.ج. پیشه‌وری ۱۹۳۴-جو ایلده رضا شاه خفیه‌سی طرفیندن حبس اولانا قدر شاهلیق رئژیمین قارشی ایراندا موختلیف اینقیلابی تشکیلات‌لاردا رهبر خادیم کیمی فعالیت گؤسترمیش‌دیر.
۱۹۴۱-جی ایل‌ده حبس‌دن آزاد اولدوق‌دان سوْنرا نشر ائتدیردیگی «آژیر» قزئتینده چاپ اولونان «زیندان خاطیرلری» آدلی سیلسیله مقاله‌لریندن س.ج. پیشه‌وری‌نین زیندان حایاتینی داها اطراف‌لی اؤیرنیریک.
زابلاتی (ییندریخوف هرادتس)
زابلاتی (ییندریخوف هرادتس) (چک‌جا: Záblatí (Jindřichův Hradec District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۲۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۵ نفر ایمیش و گونئی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
سید جعفر پیشه‌وری
سیاسی چالیشما
بیر موحرریر کیمی پیشه‌وری ۱۹۲۰-جی ایلدن عؤمرونون سونونا قدر موختلیف قزئت‌لرده ایجتیماعی سیاسی و ادبی مقالهلرله چیخیش ائتمیش‌دیر. ۱۹۴۳-جو ایلده ایران‌دا دئموکراتیک مطبوعاتین واحید جیبهه‌سینی یارادان پیشه‌وری گونئی آذربایجاندا نشر اولونان قزئت‌لری ده بۇ جیبهه‌ده بیرلشدیرمک اۆچون آذربایجانا گلیر، موختلیف شهرلری گزه‌رک ییغینجاق‌لاردا منفور م. رضا شاه-ین داخیلی و خاریجی سیاستینی ایفشا ائدن ییغینجاق‌لاردا آلوولو نیطق‌لرله چیخیش ائدیر. پیشه‌ورینی اونسوز دا یاخشی تانییان دوغما خالقی، اونون بۇ چیخیش‌لارینی درین محببت و حرارت‌له قارشیلاییردی.
مجلیس سئچکی‌لری
آذربایجان‌لی‌لار اون دوردونجو دؤنم ایران میلّی مجلیسینه پیشه‌ورینی تبریزدن نوماینده سئچدی‌لر. مجلیسین خیطابت کورسوسونو آذربایجانلی‌لارین خیطابت تریبونون چئویره‌جگیندن قورخویا دوشن مورتجع نوماینده‌لر اونون نوماینده‌لیک اعتبارنامه‌سینی تصدیق ائتمه‌دی‌لر. دوشمان‌لارین بۇ حرکتی پیشه‌ورینی هئچ ده روح‌دان سالمامیش، عکسینه او رئژیمه قارشی داها کسکین موباریزه آپاریر.
زابلاتی (ییندریخوف هرادتس)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Záblatí (Jindřichův Hradec District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
سید جعفر پیشه‌وری
میلّی حوکومتین یارانماسی
۱۹۴۱-جی ایلدن سوْنرا مرکزی حوکومتین دؤزولمز ظولمونه قارشی آردیجیل موباریزه آپاران آذربایجان‌لی‌لار اینقیلابی حرکاتا رهبرلیک ائتمک اۆچون تهران-ا دفعه‌لرله تلگرام ووروب، پیشه‌ورینی، تبریزه دعوت ائدیرلر. نهایت او، ۱۹۴۵-جی ایلده تبریزه گلیر، یئرلی اینقیلاب‌چی‌لارلا بیرلیک‌ده آذربایجان دئموکرات فیرقه‌سی‌نی تشکیل ائدیر. فیرقه‌نین موراجیعت نامه‌سینده دئییلیردی: "صینفی منصوبیتیندن، جینسیندن، دیلیندن، دینیندن آسیلی اولمایاراق بوتون ایران تبعه لری فیرقیه عضوو اولا بیلر". بۇ او دئمک ایدی کی، آ.د. ف هئچ بیر آیری سئچکی‌لیک قویمادان گونئی آذربایجان‌دا یاشایان بوتون میلّت‌لرین و طبقه‌لرین نوماینده‌سینی اؤز سیرالاریندا بیرلشدیرمک ایسته‌ییر. بئله ده اولور: فیرقه‌نین تشکیلیندن آز سوْنرا میلّی بورژوازیادان فهله‌یه قدر، بوتون طبقه‌لردن گلیب فیرقه‌یه عضو اولدولار. آ.د. ف بوتون آذربایجانین ایراده‌سینی تمثیل ائدن موباریز بیر تشکیلات اوْلدو و فیرقه‌نین رهبرلیگیله خالقین اینقیلابی حرکاتی اؤز نتیجه‌سی‌نی وئردی: ۱۲ دکابر ۱۹۴۵-جی ایلده آذربایجانین میلّی مجلیسی س.ج. پیشه‌وری‌نین باشچی‌لیغی ایله آذربایجان میلّی حؤکومتی‌نین تشکیلینی اعلان ائتدی.
میلّی حوکومتین خیدمت‌لری
میلّی حؤکومت ایلک گوندن باشلایاراق آذربایجان‌لی‌لارین بیر سیرا ایقتیصادی، ایجتیماعی و مدنی حوقوق‌لاری ایله باغلی ایصلاحات‌لار کئچیرمه‌یه باشلادی. نئچه- نئچه اون ایل‌لردن بری خالقی ایستیثمار ائدن، میلّی حؤکومت یاراناندان سوْنرا اؤلکه‌دن قاچان صاحیبکارلارین فابریکالاری میلّی‌لشدی، فابریکالار فهله‌لرین اؤز ایچری‌سیندن سئچدیگی مودیریت طرفیندن ایداره اولونماغا باشلادی. صاحب‌سیز دؤولت تورپاق‌لاری، صاحیب‌لری قاچمیش توپراق‌لار کندلی‌لرین تعیین ائتدیگی نوماینده‌لر طرفیندن تورپاق‌سیز کندلی‌لر عوض‌سیز پایلاندی. آنا دیلی دؤولت دیلی اعلان اولوندو. میلّی حؤکومتین بۇ قرارینا قارشی چیخان، آنا دیلینی اینکار ائدن بورژووا عالیم‌لری‌نین تهران قزئت‌لرینده یازدیق‌لاری بؤهتان‌لارا "آذربایجان" قزئتینده پیشه‌وری‌نین ایمضاسی‌ایله بیر نئچه دیش سیندیریجی جاواب مقالهسی درج اولوندو. پیشه‌وری یازیردی. "دیلیمیزه قارشی چیخان‌لار بیلمه‌لی‌دیرلر کی، آذربایجان دیلی شیره‌سینی آنالارین سینه‌سیندن، حرکتینی بابالارین اوجاغین‌دان آلیر، اونو بۇ حاق‌لاردان آییرماق غئیری-مۆمکون‌دور…"
آذربایجانین بوتون شهرلرینده آنا دیلینده قزئتلر و ژورنال‌لار نشر اولوندو، ایبتیدایی مکتب لر اۆچون «آنا دیلی» درسلیک لری یاراندی، تبریزده دؤولت داروالفونونو، دؤولت رادیو وئرلیش‌لری کومیتهسی، یازیچی و شاعیرلر مجلیسی، فیلارمونیا، دؤولت موزهیی، یئتیم‌لر ائوی، اونلارجا بئله ایجتیماعی مدنی موسسیسهلر آچیلدی. شهرلر آبادلاشماغا، کندلره یئنی گئنیش یول‌لار چکیلمه‌یه باشلادی.
یئنی یارانمیش میلّی حوکومتین بوتون بۇ چتین ایش‌لرین رهبرلیک ائدن پیشه‌وری، خالقین مدنی-موعاریف ایش‌لرین خصوصی دیققت یئتیریر، اونلارین تشکیلینده شخصن ایشتیراک ائدیردی. میلّی حوکومت دورینده «آذربایجان» قزئتینده شاهلیق اوصولونون تملینی سارسیدان مقاله‌لر یازماق‌لا اؤز موحرریرلیک یاراتیجی‌لیغینی دا دوام ائتدیریردی.
گونئی آذربایجان خالقینین میلّی آزادلیق موباریزه سی‌نین زیروهسی اوْلان «۲۱ آذر» اینقیلابی‌نین و میلّی حؤکومتین رهبری و میلّی حؤکومت دورینده حایاتا کئچیریلمیش اصلاحات‌لارین بلاواسیطه تشببوس‌چوسو اوْلان پیشه‌وری آذربایجانین بؤیوک اوغلو کیمی همیشه خالقین قلبینده یاشایاجاق‌دیر.
پیشه‌وری‌نین شخصییه‌تی
س.ج. پیشه‌وری ۱۹۳۰-جو ایللردن سوْنرا ایراندا، خوصوصیله گونئی آذربایجاندا یئتیشمیش بیر چوْخ اینقیلاب‌چی‌لارین معنوی موعلیمی اولموش‌دور. بیز اینانیریق کی، بۇ بؤیوک اینسانین حایاتی، فعالیتی و یارادیجی‌لیغی گلجک نسیلرده اؤرنک اولاجاق‌دیر.
سید جعفر پیشه‌وری (۱۸۸۳–۱۹۴۷) شاهلیق قورولوشو علیهینه اینقیلابی حرکاتین یئتیشدیردییی گؤرکملی خادیملردن بیری‌دیر. جنوبی آذربایجاندا ۱۹۴۵–۱۹۴۶^جی ایللرده آذربایجان دئموکرات پارتیسی‌نین (آدپ) و آذربایجان میلّی حوکومتی‌نین یارانماسی و بیر ایللیک فعالیتی دؤورونده س.ج. پیشه‌وری‌نین یوکسک اینقیلابی-نظری حاضرلیغی و تشکیلاتچیلیق باجاریغی اؤزونو گؤسترمیش‌دیر.
۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللرده شاهلیق رئژمین و ایرتیجاع‌چی حاکیمیت موناسیبتی اوولده نظردن کئچیریلن تحلیلی گؤستریر کی، همن ایللرده ایران^ین سیاسی قووولری‌نین هئچ بیری آذربایجان خالقینین و دیگر خالق‌لارین میلّی آزادلیغی مسئلهسینی قارشییا مقصد کیمی قویمامیشدی. عومومی هوجوما کئچمیش ایرتیجاع نین قارشی‌سینی آلماق، ایران آزادلیق حرکاتینا دایاق یاراتماق و آذربایجان خالقینین میلّی و دئموکراتیک آزادلیغینی تأمین ائتمک اۆچون مؤوجود سیاسی قووولردن اساسلی صورتده فرقلنن معین بیر سیاسی تشکیلاتین یارانماسی ضروری اولموشدو.
بئله بیر سیاسی قووه ۱۹۴۵-جی ایلین ایکینجی یاریسیندا جنوبی آذربایجاندا یارانماقدا ایدی. س.ج. پیشه‌وری دئییردی: "بیز اوزون اوزادی موطالیعه ائتدیکدن سونرا یقین حاصیل ائتدیک کی، مهم بیر تشکیلات ووجودا گلمزسه، گوندن گونه قووتلنمکده اوْلان سئلین (ایرتیجاععنین هوجومونون- م. ج)" قاباغینی آلماق مۆمکون اولمایاجاق. اونا گؤره ده بیرینجی نؤوبهده بؤیوک بیر فیرقه یاراتماغا تشببوس ائتدیک". آذربایجان دئموکرات پارتیسی بئله بیر سیاسی پارتی اولدو. او زامان جنوبی آذربایجاندا یئنی سیاسی پارتی‌نین یارانماسیندا فعال ایشتیراک ائتمیش مسلکداش‌لارینین دا فیکرینی ایفاده ائدهرک س.ج. پیشه وری دئمیش‌دیر: "ایراندا مجلیس و دؤولت ماشینی تامامیله دئموکراتیزمین دوشمانی اوْلان مستبیدلرین الینه دوشوب. اونلار بۇ بؤیوک واسیطهدن ایستیفاده ائدهرک آزادلیغی و حقیقی دئموکراتیک یولوندا موباریزه ائدن فداکار قوولری ازیب محو ائتمکدهدیرلر. تهراندا کؤک سالمیش ایرتیجاع و ایستیبداد قووتی خاریجده (تهران‌دان خاریجده – م. ج) ووجودا گلن آزادلیق حرکتلرینی یاتیرماق ایشینده هئچ بیر جینایتدن گئری دورمایاجاقدیر. بۇ جینایتلر سون وئرمک اۆچون اورانین (تهرانین – م. ج) قودرتینی میلّی اختیارلار واسیطهسیله سیغدیرماق لازیم گلیر. بۇ ایشده آذربایجان همیشه اولدوغو کیمی ایندی ده قاباقجیل اولمالی‌دیر. تهران‌دان آزادلیق اومماق بؤیوک سهودیر". ۱۹۴۵-جی ایلده ایران^ین شاهلیق رئژیمینه و ایرتیجاعچی حاکیمیتینه قارشی س.ج. پیشه‌وری‌نین توتدوغو مؤوقع دیگر سیاسی خادیملرین و قوولرین مؤوقعیندن تامامیله فرقلی ایدی.
پیشه‌وری اینقیلابی مؤوقع توتاراق ایرانین مرکزی حؤکومتیندن قانون، عدالت و آزادلیق طلب ائدیب اینتیظاردا اوتورماغین قطعی علهینه ایدی. س.ج. پیشه‌وری آذربایجاندا بؤیوک اینقیلابی ایمکان‌لاردان ایستیفاده اولونماسینی و بئلهلیکله حاکیمیت مسئله سی‌نین و میلّی مسئلهنین اینقیلابی یول ایله حل ائدیلمهسی تکلیف ائدیلدی.
نالوماوادی
نالوماوادی (اینگیلیسجه:Nalumavadi) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر.
سید جعفر پیشه‌وری
پیشه‌وری‌نین شخصییه‌تی
اینقیلابی شرایطی واختیندا موعینلشدیرمک و اوندان ایستیفاده ائتمک مسئلهسی – باشقا اینقیلابی حرکات‌لاردا اولدوغو کیمی، ۱۹۴۱–۱۹۴۵-جی ایللرده آذربایجاندا میلّی-آزادلیق و دئموکراسی اوغروندا موباریزه زامانی خالق کوتللری‌نین اینقیلابی چیخیش‌لارینین واختینین دوزگون سئچیلمه سی‌نین ده بؤیوک اهممیتی اولموش‌دور.
نالوماوادی
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
سید جعفر پیشه‌وری
پیشه‌وری‌نین شخصییه‌تی
آذربایجاندا ایرتیجاعنین هوجومونون قارشی‌سینی آلماق و خالقین آزادلیغینا نائیل اولماق اۆچون چوْخ بؤیوک ایمکان وار ایدی. تهراندا چیخان و ایران آزادلیق جبههسینه باغلی اوْلان «بشر» قزئت ۲۳ آوقوست ۱۹۴۵_جی ایلده یازیردی: «حاکم صینیفلرین اؤزباشینالیغی حددینی گئچنده چاره خالقین موتشکیل اوصیانین‌دان عیبارتدیر. بۇ اوصیانین ائلئمئنتلری ایراندا گؤرونمکدهدیر. آذربایجان تلاطومدهدیر و اینقیلابا حاضردیر». بئله بیر شرایطده ایرانین هم ایرتیجاع‌چی، هم ده لیبرال دایرهلری آذربایجاندا خالقین اینقیلابی چیخیش‌لارینین یوبانماسینا، بونونلا دا تدریجاً سویوماسینا و نهایت قارشی‌سینین آلینماسینا چالیشیردی. لیبرال سیاسی مؤوقعیه مالیک اوْلان باهار هئچ بیر کانکرت فاکئت گؤسترمدن ادعا ائدیر کی، ایرانین مرکزی دؤولتی گویا باشقا اوستانلردن داها چوْخ آذربایجانا طرفدارلیق ائدیر. تهراندا چیخان و حاکم داییرهلرله موعین درجهده باغلی اوْلان قزئتلردن بعضیلری ایسه یازیردی: «آذربایجان‌لی‌لار اؤز احتیاج‌لارینی دئمیشلر و مرکزی دؤولتین دیقتینی جلب ائدهجکلر. یاخشی‌سی بودور کی، آذربایجان‌لی‌لار اؤز میلّی مطلبلرینی و مقصدلرینی دؤولت دن ایسته سینلر و صبیر ائتسینلر» اون دوردونجو مجلیس رئیسی‌نین موعاوینی شیراز دئپوتاتی سردار فاکر حیکمت ایسه ۲۵ سپتامبردا مجلیسده کی چیخیشیندا طلب ائدیردی کی، آذربایجاندا اؤز حوقوق‌لاری اوغروندا موباریزیه قالخمیش شخصلرین «اللری و دیللری کسیلسین». ایران^ین اون دوردونجو مجلیسی‌نین رئیسی س.م. طباطبائی ۱۹۴۵-جی ایل ۲۵ دئکابیریندا مجلیسده چیخیشیندا دئییردی: «فرض ائده لیم کی، ایراندا گؤز چارپان نؤقصان‌لار واردیر. بوتون اوستانلرده اولدوغو کیمی آذربایجان‌لی‌لارین دا دیله یی و شیکایتلری واردیر. لاکین گرک سؤزو اؤز واختیندا دئمک، بئله بیر مؤوقعده یوخ».
همین واخت حؤکومت آذربایجاندا خالقین اینقیلابی حرکاتی نی بوغماق اۆچون بیر طرفدن سلاحلی قووه‌لردن ایستیفاده ائتمه یی باشلادی، دیگر طرفدن واخت قازانماق اۆچون تبریزده اینقیلابی حرکاتین باش‌چی‌لاری ایله دانیشیغا گیردی. ۱۹۴۵-جی ایلین یاییندا م. صدر اینقیلابی حرکات رهبرلری ایله بیرباشا دانیشیغا دا گیردی. بۇ ایش اۆچون ایران شاه دؤولتی‌نین سیاسی خادیملریندن، او زامان آذربایجانا والی تعیین اولونموش مرتضی بیات (سهام السلطنه) شاه-ین و مرکزی حؤکومتین رسمی نوماینده سی کیمی ۱۹۴۵^-جی ۷ دسامبریندا تبریزه گلدی. دسامبرین ۸-دن ۱۱-نه قدر ایران حؤکومتی و آذربایجان خالقینین نوماینده لری آراسیندا دانیشیق‌لار گئتدی. آذربایجانین نوماینده هیئتین س.ج. پیشه‌وری باشچیلیق ائدیردی. ایران حوکومتی‌نین بۇ دانیشیق‌لاردا دا مقصدی باشقاتماق‌دان، واخت قازانماقدان، خالقی آلداتماق‌دان عیبارت ایدی. ایران دؤولتی‌نین نوماینده سی آذربایجان نوماینده لریندن حؤکومت گؤندریلمک اۆچون «آذربایجان خالقینین طلبلری‌نین سیاهی سینی» ایسته می‌شدی. آذربایجان نوماینده لری ۱۹۴۵-جی ایل نویابرین ۲۰-ده اؤزونو آذربایجان موسیسلر مجلیسی اعلان ائتمیش آذربایجان خالق کونقره سی‌نین (۲۰–۲۱٫۱۱٫۱۹۴۵-جی ایل) تبریز دئکلاراسیاسینی، قرارلارینی و بیاننامه سینی ایران دؤولتی‌نین نوماینده لرینه تقدیم ائتمیش و بیلدیرمیشدیر کی، آذربایجان خالقینین اساس طلبلری بۇ سندلرده گؤستریلمیش و واختیندا ایران شاه-ینا، مجلیسینه و حؤکومتینه گؤندریلمیش‌دیر. همن تاریخی سندلر و ایران کونستیتوسیاسینا موافیق اولاراق آذربایجان خالقی آذربایجاندا مختار حاکیمیت اورگان‌لاری یاراتماغا باشلامیش‌دیر. ایران حؤکومتی نوماینده لری آذربایجان خالقینین اساس طلبلری ایله هئچ جوره راضیلاشمادیلار، کیچیک و اهمیت‌سیز مسئله لرین موذاکره سینه ایصرار ائتدیلر و میلّی موختاریتدن ال چکیلمه سینی ایره لی سوردولر. بونلارا گؤره ده، موذاکره نتیجه سیز قورتاردی. مرتضی بیات شاها و حؤکومته معلومات وئرمک اۆچون دسامبرین ۱۱-ده تبریزدن تهرانا گئتمه لی اوْلدو.
داوید هنری مرسر
داوید هنری مرسر (اینگیلیسجه:David Henry Mercer) آمریکالی سیاستچی اوماها شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.