حیات_(قزئت)
"حیات"-ین یارادیجی هئیتی
"حیات"-ین 8 دئکابر 1905-جی ایل تاریخلی نؤمره‌سینده درج اولونان "جمعیتی خئیریه بیناسی" مقاله‌سینده ح.زردابی خئیریه جمعیتینی تأسیس ائتمکله خالقین ریفاهینی یوکسلتمگی، اونون ایقتیصادی-مدنی حیاتینی یاخشیلاشدیرماغی و بو یوللا مکتبلرین سایی‌نین آرتیریلماسی‌نین مومکونلوگونو دوشونوردو. بؤیوک پوبلیسیست مقاله‌سینده وضعیتین موقاییسه‌لی تحلیلینی وئره‌رک یازیردی: "' بیزیم باکی شهرینده هر ایلده مرثیه خانالار اۆچون نئچه مین مانات پول ییغیلیر و یا فاغیر فوقرا آدینا اوندان دا آرتیق خرج اولور. آما اونلاردان میلّته هئچ بیر خئییر یوخدور. حتّی ضرری ده وار. چونکی بو سببله ایل‌به‌ایل مرثیه خانالارین و غئیری-دیلنچیلرین قدری ده آرتیر. '"مؤلیف گؤستریردی کی، مرثیه خانالارا ییغیلان همین وسایته مکتبلر آچیلسا، پئشه-صنعت اوجاقلاری یارادیلسا، خئیریه جمعیتلری دوزلدیلسه، خالقا چوخ خئییری ده‌یه بیلر. سؤزوگئدن مقاله‌ده ح.زردابی "زامانی کئچمیش، دؤورله اویغونلاشمایان قدیم عادتلری دییشدیریب، زمانه‌یه مووافیق ایش گؤرمک" طلبینی ایره‌لی سوروردو. "حالوا دئمکله آغیز شیرین اولماز" آتالار میثالینی چکیب ضیالیلاری حرکته کئچمگه، خالقی معاریفلندیرمگه سسله‌ییردی. ح.زردابی مدنی ترقّی یولوندا بوتون واسیطه‌لردن سؤز آچاراق میلّی تئاترین خالقا وئره‌جگی ایمکانلاردان بحث ائدن "باکیدا موسلمان تئاتری‌نین بیناسی" مقاله‌سینی "حیات"-ین 13 دئکابر 1905-جی ایل ساییندا درج ائتمیشدی. 1873-جو ایلده ح.زردابی باکی رئال گیمنازییاسی‌نین شاگیردلریندن ن.وزیرووون، ع.آدی‌گؤزلووون و دیگر طلبه‌لرین یاخیندان ایشتیراکی ایله آذربایجان میلّی تئاتری‌نین اساسینی قویموش، خالقی مدنیت، معاریفه جلب ائتمگه سعی ائتمیشدی. مؤلیف اؤز مقاله‌سینده او دؤوردن خئیلی واخت کئچمه‌سینه باخمایاراق، خالقین بو مدنیت اوجاغینا اعتیناسیز یاناشماسینی اورک آغریسی ایله قارشیلایاراق یازیردی:"' نئچه ایل بئله تئاتر چیخاردیق ایسه ده باکی موسلمانلارینا تئاترا گئتمگی اؤیره‌ده بیلمه‌دیک. چونکی او واختدا اونلار گون باتاندان سونرا ائودن چؤله چیخماغی گوناه ساییرلار.'""اکینچی" قزئتی‌نین یارانماسینا دیقّت چکن ح.زردابی "حیات"-ین 28 دئکابر 1905-جی ایل و 3 یانوار 1906-جی ایل تاریخلی ساییندا، "روسیه ده اوّلینجی تورک قزئته‌سی" مقاله‌سینی درج ائتدیرمیشدی. مطبوع سؤزون ایمکانلارینی خالقین معاریفلنمه‌سینده، دیرچه‌لیشینده اساس فاکتورلاردان بیری حساب ائدن بؤیوک موتفکّیر یازیردی:"' بیر بولاغین سویونون آلتینا نه قدر بؤیوک داش قویسان، بیر نئچه ایلدن سونرا او سو تؤکولمکدن او داش مورور ایله اریییب دئشیلیر، هابئله سؤز ده بئیینلره اثر ائدر، 'سونرا دوشمنین دوشمنلیگی، دوستون دوستلوغو و دوست گؤسترن یولون دوغرو اولماسی آشکار اولار. '""حیات"داکی کسکین یازیلاریندا ح.زردابی دؤولت قوللوقچولاری‌نین روشوت آلماسینا، پول گوجونه اونلارین حاقی‌نین تاپدانماسینا، عدالتلی دئییل، عدالتسیزلیگی مودافیعه ائتمه‌لرینه اعتیراض ائدیر، خالقی بو عئیبجر اوصوللارا قارشی موقاویمته سسله‌ییردی. "کند میرزه‌لریندن خیلاص اولمالی‌ییق" مقاله‌سینده مؤلیف ایالتلرده اؤزباشینالیقدان، قانونسوز عمللردن یازیردی: "بیزیم کند اهلی هئچ آغ گون گؤرمه‌ییب. اونو همیشه سؤیوب-دؤیوبلر، اوندان روشوت آلیبلار. بئله پروریش تاپان آدامی هئچ ایناندیرماق اولماز کی، دونیادا تمیز آدام اولا". روشوت وئرمگه اونلار عادت ائدیرلر و روشوت آلانی دا چوخ یاخشی آدام حساب ائدیرلر. مقاله‌‌نین چاپیندان بیر عصردن چوخ کئچمه‌سینه باخمایاراق سانکی بو سیتات موعاصیر آذربایجان ژورنالیستیکاسی‌نین هانسیسا بیر نومونه‌سیندن گؤتورولوب و بو پروبلئم ایندی جمعیتی ان چوخ دوشوندورن مسله‌دیر. "حیات" قزئتی‌نین 4 و 11 یانوار 1906-جی ایل تاریخلی سایلاریندا درج اولونان "زیندگانلیق دعواسی و یاخود دیریلیک موباریزه‌سی" و "ایتّیحادی-لیسان" سرلؤوحه‌لی مقاله‌لرینده معاریفچی دئموکرات جبهه‌سی‌نین کوماندانی اولان حسن بیگ حقیقی وطنپرورلیگی، اصیل اینسانیتی خالقی غفلت یوخوسوندان اویاتماقدا گؤرور و خالقا اوز توتوب دئییردی: "اوخویون، عئلم تحصیل ائدین". او، " ایتّیحادی-لیسان" مقاله‌سینده عئلمسیز جمعیتی قارانلیق اوتاغا بنزه‌دیردی: "' عئلم تحصیل ائتمگه باشلایان طایفا قارانلیق اوتاغین قاپیسینی آچیب چؤله چیخان کیمیدیر کی، بو زامان گونون ایشیغی اونون گؤزلرینی نورلاندیرماقدان باشقا، اوتاغین دا ایچینه داخیل اولوب، اورادا اولان شئیلری آرتیق ایشیقلاندیریب بیر غئیری-صورته سالیر. '"طیب، طبیعت، صحیّه قایدا-قانونلاردان بحث ائدن پوبلیسیستیک یازیلاردا حسن بیگ زردابی اینسانلارا خاریجی عالم باره‌سینده تصوورلر فورمالاشدیرماغا، حادیثه و پروسئسلرین سببینی دوغرو آنلاماغا کؤمک ائدن معاریفچی مؤوقئع نوماییش ائتدیریردی. گؤرکملی ایجتیماعی-سیاسی خادیم، یازیچی-دراماتورق، پوبلیسیست نریمان نریمانوو دا "حیات"-ین مطبوع ایمکانلاریندان یارارلانمیش، موختلیف سپکیلی یازیلارینی درج ائتدیرمیشدی. ن.نریمانوو دؤورون طلبلرینه اویغون اولاراق فئلیئتون ژانریندا قلمه آلدیغی 50-دن چوخ یازینی "حیات"-ین صحیفه‌لرینده چاپ ائتدیره‌رک اوخوجولارا چاتدیرمیشدی. ن.نریمانووون "حیات"داکی پوبلیسیست یازیلاریندا اساساً 1905-جی ایل اینقیلابی، اونون آذربایجانا تاثیری، خالقین میلّی اویانیشی پروسئسلری اؤز عکسینی تاپمیشدیر. پوبلیسیستیکاسیندا اؤز فیکیر و دوشونجه‌لرینی داها آسان یوللا خالقا چاتدیرماق اۆچون ن.نریمانوو موختلیف ادبی-بدیعی واسیطه‌لردن اوستالیقلا ایستیفاده ائدیردی. شیفاهی خالق ادبیاتیندان، کلاسیک آذربایجان یازیچیلاری‌نین و غرب موتفکّیرلری‌نین اثرلریندن نومونه‌لر گتیره‌رک فئلیئتونلارینی، مقاله‌لرینی ماراقلی و اوخوناقلی شکله سالیردی. آنا دیلی مسله‌سینه اؤنم وئرن پوبلیسیست بو مؤوضویا "حیات"دا درج ائتدیردیگی یازیلاردا دوغما دیلین اینجه‌لیکلرینه توخونور، همچینن آذربایجانی آزاد و فیراوان گؤرمک ایسته‌ییردی. وطن، آنا دیلی، اینسان آنلاییشلارینا سوسیال مضموندان فرقلی بدیعی یاناشما طرزی اورتایا قویان نریمانوو "حیات"-ین 30 اییول 1906-جی ایل تاریخلی ساییندا یازیردی: "' وطن اینسا‌نین ائویدیر. نئجه کی، ائوینده هر بیر شئیه ایختیارین وار، نئجه کی، ائوین بدبختلیگی سنی غم دونیاسینا موبتلا ائدیر، خوشبختلیگی شاد ائدیر، ائله ده اؤزون اۆچون وطن بیلدیگین مملکتده ایختیارین گرکدیر اولا، اونون بدبختلیگی گرک اورگینی داغلایا، خوشبختلیگی سنی شاد-خورّم ائده. '"ن.نریمانوولا یاناشی، "حیات"دا "درویش" ایمضاسی ایله فئلیئتونلار چاپ ائتدیرن نجف بیگ وزیروو دا چالیشیردی. او، قزئتده "بالاجا موتفرّیقه" باشلیغی آلتیندا "درویش" ایمضاسی ایله 50-دن چوخ فئلیئتون چاپ ائتدیرمیشدی. ن.وزیروو چاپ ائتدیردیگی ادبی-بدیعی اثرلرده جهالتین و ایسلام فاناتیزمی‌نین، مؤوهوماتین تؤرتدیگی نتیجه‌لری تنقید ائدیردی. "حیات"-ین 21 اییون 1905-جی ایل تاریخلی ساییندا درج ائتدیردیگی فئلیئتوندا مؤلیف یازیردی: "' عؤمرومده هر نه شیکایتیم وارسا، هامیسی او منی تنگه‌نفس ائدن جهالتدیر. خودایا، نه واخت او ظولمتدن خیلاص اولاجاغیق؟ '"