cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جان کوایل (سیاستچی)
جان کوایل (اینگیلیسجه: John Quayle ) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. سنت فرانسیس بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۶۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۳۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۳۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:بروکلین دوغوملولار
سان ویتو دی لقوتزانو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Vito di Leguzzano»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
پیبودی، کانزاس
پیبودی (اینگیلیسجه: Peabody, Kansas) آمریکانین کانزاس ایالتینده یئرلشن بیر کند. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۷۱ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۱۱۰۹ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
بیرینجی تئودوریک
بیرینجی تئودوریک (اینگیلیسی‌جه: Theodoric I) بیر شاهی ایدی. 418–451 AD ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آتاسی بیرینجی آلاریک دیر. والیا اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب.
بؤلمه:شاهلار
مارسلین، ایلینوی
مارسلین، ایلینوی (اینگیلیسجه:Marcelline, Illinois ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ایلینوی ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Marcelline, Illinois»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سیمناشو، اورقن
سیمناشو (اینگیلیسجه: Simnasho, Oregon) آمریکانین اورقن ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
تئو (شارکیچی)
تئو (شارکیچی) (اینگیلیسجه: Teo) شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. تئو (شارکیچی) ۲۴ ژانویه ۱۹۸۳ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بوقدای
بوقدای (لهیستانجا: Bogdaj) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر.
یان کرایق مارش
یان کرایق مارش (اینگیلیسجه: Ian Craig Marsh) بسته‌چی و موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. یان کرایق مارش ۱۱ نوْوامبر ۱۹۵۶ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
بوقدای
بؤلمه:لهیستان شهرلری
یان کرایق مارش
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بوقدای
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bogdaj»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اوچاق داشی‌یان ساواش گمی‌سی
تاریخی
بندانگشتی|150x150پیکسل|یو.اس.اس فرانکلین اوچاق داشی‌یان گمی‌سی ۱۹۴۵مارس ۱۹-دا ساعات ۷.۰۸-ده ژاپون [[کامیکازهلر طرفیندن سویا باتیریرلیب]] ایگیرمینجی یۆز ایلین باشلانیشینا رایت قارداشلاری اینسانلی اوچاقلاری یاراداندان قیسا بیر سۆره سوْنرا، اوچاقلار گئتدیکجه اؤنَم قازاندیلار. هر یئنی ساواش آلَتی کیمی باشلانغیجدا قوْرخمالی گؤرولن بو آلتلر، قوللانیشلی‌لیقلاری قانیتلاندیقدان سونرا سۆرَک‌لی داها چوخ اؤنَم قازاندیلار.
آنجاق اوچاقلارین ائنیشی و قالخیشی اۆچون گَرَکَن پیستلَرین تکچه قورو یئر اوزونده اولماسی قوللانیم‌لارینی محدودلاشدیریردی، ساواش باشچیلاری اۆچون سوْرون چیخاردیردی. آیریجا اۇچاقلار، گَمیلَر اۆچون ده بیر سوْرونودو. هم اوچاقلاری داشی‌یابیلمک٬ هم ده دۆشمان گمیلرینه قارشی قوللانابیلمک اۆچون اوچاق گمیلری ایجاد ائدیلدی.
نوووکوشکینو
نوووکوشکینو (Novokoshkino Новокошкино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
پاچپایکا
پاچپایکا (اینگیلیسجه:Pachpaika) هیندوستان اؤلکه‌سینین بیهار ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مایتهیلی دیلی و هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ساموئل دیکستئین (سیاستچی)
ساموئل دیکستئین (اینگیلیسجه: Samuel Dickstein ) یهودی آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۸۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۵۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
والتر الی کلارک
والتر الی کلارک (اینگیلیسجه: Walter Eli Clark) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. وسلین بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۶۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۵۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
اوییو چایی
اوییو چایی (Oglio، ، ، Ольо) اۇزونلوغو 280 km دیر.
بوعلام صنصال
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Boualem Sansal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اوییو چایی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oglio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بوعلام صنصال
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:فرانسه یازیچیلاری
اوییو چایی
قایناق‌لار
بؤلمه:چایلار
والتر الی کلارک
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:چارلستون، باتی ویرجینیا سیاستچیلری
کارینقاپارا
کارینقاپارا (اینگیلیسجه:Karingapara) هیندوستان اؤلکه‌سینین کرالا ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
۱۸۶۹-جو ایلده ژاپون
بۇ مقاله ۱۸۶۹-جو ایلینده ژاپوندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۹-جو ایلده ژاپون
قوريه موحاصیره‌سی (۱۱۴۲)
''قوريه موحاصیره‌سی (۱۱۴۲) (اینگیلیسجه: Siege of Coria (1142)) مرابطایلر و کاستیل شاهلیغی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.کوریا (کاسرس) یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:لئون شاهلیغینین ساواش‌لاری بؤلمه:مرابطایلرین ساواش‌لاری
کیث اندیز
کیث اندیز (اینگیلیسجه: Keith Andes؛ ۱۲ ژوئیهٔ ۱۹۲۰ – ۱۱ نوامبر ۲۰۰۵)آمریکالی فیلم و سینما اویونجوسویدور.
اوْینادیغی فیلم‌لر
قایناقلار ==
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
لیک شروود، ویسکانسین
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lake Sherwood, Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
واین هیل، کالیفورنیا
واین هیل، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:Vine Hill, California ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۷۶۱ نفر ایمیش و ۳٫۸۹۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vine Hill, California»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سانتیاقو سالکدو
سانتیاقو سالکدو (اینگیلیسجه: Santiago Salcedo) (دوْغوم:September 6, 1981 Asunción) بیر فوتبالیست. لیبرتاد فوتبال کولوبو و پاراقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
پاتریک جی قری
پاتریک جی قری (Patrick J. Geary) بیلیم اینسان. ۲۶ سپتامبر ۱۹۴۸ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Patrick J. Geary»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
ایتامی، هیوقو
ایتامی، هیوقو (Itami, Hyōgo ) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر
گؤرونتولر
بؤلمه:ژاپون شهرلری
چسزکزینا
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Trzeszczyna»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
والنوت ریدج، ایندیانا
والنوت ریدج (اینگیلیسجه: Walnut Ridge, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
اوشتال
اوشتال (تورکجه: Uştal) آذربایجان جومهوریتینین ایسماعیللی رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۴۴۰ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
شوتا ایمای
شوتا ایمای (اینگیلیسجه: Shota Imai) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
جامسام
جامسام (اینگیلیسجه:Jamsam) هیندوستان اؤلکه‌سینین بیهار ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مایتهیلی دیلی و هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ران سیلور
ران سیلور (Ron Silver، دوْغوم تاریخ:July 2, 1946، اؤلوم تاریخ:March 15, 2009) آمریکالی یازیچی اوْیونجو فیلم یؤنتمنی فیلم یاپیمجیسی سیاسی فعّالی
مایک وایت (فیلم‌ساز)
مایک وایت (فیلم‌ساز) (اینگیلیسجه: Mike White (filmmaker)) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی, فیلم یاپیمجی‌سی و اوْیونچو. ۲۸ ژوئن ۱۹۷۰ ‏ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب.
ران سیلور
یاشاییش
بۇ آمریکا یازیچی منهتندا آنادان اوْلوب و نیویورکدا دؤنیاسین دییشیب.
مایک وایت (فیلم‌ساز)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mike White (filmmaker)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ران سیلور
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
مایک وایت (فیلم‌ساز)
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
باربارا لی
باربارا لی (اینگیلیسجه:Barbara Lee) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو. ال پاسو شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر بؤلمه:کالیفورنیا دوغوملو فعاللار بؤلمه:تکزاس دوغوملو فعاللار بؤلمه:کالیفورنیا دموکراتلاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:ال پاسو دوغوملولار بؤلمه:اوکلند سیاستچیلری
سولومون لازارد
سولومون لازارد (اینگیلیسجه:Solomon Lazard) آمریکالی ایش آدامی و سیاستچی لوس‌آنجلس شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
قایناقلار
بؤلمه:لوس‌آنجلس دوغوملو ایش آداملاری بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۱۸۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۱۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کالیفورنیا دوغوملو ایش آداملاری
بولود قاراچورلو
بولود قاراچورلو سهند 1926-جی ایلده آذربایجانین قدیم علم و مدنیت مرکزی اوْلان ماراغا شهرینده آنادان اوْلموش‌دور. والیدئین‌لری حاقدا سهندین تعبیرینجه دئسک، آتاسی "ایری-اویرو بیر خطله اؤز آدینی جیزمالاردی، طایفادا آغ-قارادان باشی چیخان تکجه آناسی ایدی کی، اودا دوز-غلط، فقط قوران اوخویاردی". آزساوادلی زحمتکش آتا و آناسینین اوخشامالاری، ناغیل‌لاری، صحبت‌لری، اؤیودلری اونون قانینا، یادداشینا هوپور، ائلینی، اولوسونو سئون بیر گنج کیمی یئتیش‌دیریردی.
رابرت آر ویلسون
رابرت آر ویلسون (Robert R. Wilson) آمریکالی بیلیم اینسانی. 5177 تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۵  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۶ ژانویه ۲۰۰۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. رابرت آر ویلسون کالیفورنیا، برکلی بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
بولود قاراچورلو
تحصیلات
ایلک تحصیلینی ماراغا و تبریزده الان بولود 17 یاشیندا ایکن رازی، آز مدت کئچدیک‌دن سوْنرا ایسه سهند تخللوصو ایله شعرلر یازماغا باشلاییر.
رابرت آر ویلسون
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert R. Wilson»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
بولود قاراچورلو
تحصیلات
سهندین گنج‌لیک ایل‌لری ایراندا آذربایجان خالقی‌نین میلّی ایستیقلالیتی اوغروندا اپاردیغی چتین موباریزه دؤورونه – 40-جی ایل‌لردن باشلایان میلّی-آزادلیق حرکاتینا تصادوف ائدیر.
میلّی حوکومت دؤرو
او، میلّی حرکات‌دا فعال ایشتیراک ائدیر. 1945-جی ایلده پیشه‌ورینین رهبرلیگی ایله گونئی آذربایجان میلّی حکومتی‌نین قورولماسی، اؤلکه‌ده آپاریلان میثلی گؤرونمه‌ین موترققی ایصلاحات‌لار اوندا بؤیوک روح یوکسک‌لیگی یارادیر. سهند همین ایل‌لرده سئوینج و ایفتیخاردان دوغان شعرلر یازیردی. لاکین اوته‌نین آزادلیغی اوزون سورمه‌دی.
اوزون ایللر آذربایجان میلّی حکومتی‌نین سوپر دؤولت‌لر آراسینداکی سیاسی اویونلارا قوربان وئریلدیگی سیاست‌چی‌لر طرفین‌دن آچیقلانمیر، مخفی ساخلانیردی. بعضن سیاست‌چی و تاریخ‌چی‌لرین آچیق سؤیله‌یه بیلمه‌دیگینی یازیچی و شاعیرلر بوینونا گؤتوروب ادبی اوصوللارلا خالقا چاتدیرماغا نايیل اولورلار.
اؤمرو خالق و وطن اوغروندا موجادیله‌لرده کئچن، بۇ یولدا هم قلمی، هم ده توفنگی ایله چارپیشان سهندین شعرلرینده سیاسی حادیثه‌لرین گئدیشی ایله باغ‌لی بیر نؤو "خوروزون قویروغو" گؤرونوردو:
گرک‌دیر شرقده بوغولا بۇ سس،
دئیه کؤهنه دونیا وئردی ال-اله.
لوندوندا باشلادی گیزلی حرکات
واشینقتونداکی قوْشون، تداروکات
تاریخده وطنه، هدفه یولا
جان قوربان ائدن‌لر هئچ ده آز دئییل...
آمّا بیر میلّتین قوربان اولماسی
تاریخ گؤسترمه‌میش هئچ واخت، هئچ زامان
قوی بیر ده سؤیلییم دونیالار بیلسین،
صولحه قوربان اولدو بۇ آذربایجان!؟
و ایل‌لرده یارانمیش بیرلشمیش میلّت‌لر تشکیلاتی‌نین ایلک حلل ائدجیی موناقیشه‌لی پروبلم گونئی آذربایجان مساله‌سی اولور.
آذربایجانین ایشقالین‌دان سوْنرا
قیسا بیر مدت‌ده ایستیقلالینی یاشایاراق چیچکلنیب دیرچه‌لن دیار یئنی‌دن زیندانا چئوریلیر. سهند هایقیراراق خالقی‌نین باشینا گتیریلن‌لری بوتون دونیایا چات‌دیریردی.
قارغیش زمانه‌نین قانون‌لارینا،
قارغیش اورک‌لری آییران‌لارا
قارغیش اینسان‌لاری قفسه سالیب
بشر حوقوقوندان دم ووران‌لارا.
میلّی حکومت قان ایچینده بوغولدوقدان سوْنرا اونون قوروجولارینا، مودافیه‌چی‌لرینه دیوان توتولدو، بیر چوخو دار آغاجلاریندان آسیلدی، ساغ قالان‌لار زیندان‌لارا آتیلدی، وطن‌دن سورگون اولوندو. میلّی حکومتین سوقوطوندان سوْنرا آذربایجان دیلینده مطبوعات و کیتاب نشرینه قاداغا قویولدوغو اۆچون 40-جی ایل‌لرین سونو، 50-جی ایل‌لرین اول‌لرینده گیزلی چاپ اولونان نشریه‌لر آنا دیلی‌نین قورونماسیندا بؤیوک رول اوْیناییردی. و دؤورده‌کی اثرلرین اکثریتی زیندان‌لاردا، سورگون‌لرده یازیلیر، گیزلی یول‌لارلا چوخالدیلیب خالق آراسیندا یاییلیردی. تصادوفی دئییل کی، او زامان‌لاردان باشلامیش، تا 1978-1979-جو ایل‌لر ایران اینقیلابینا قدر اؤلکه‌ده آذربایجان تورکجه‌سی ایله چاپ اولونان کیتاب‌لاردا چاپ یئری او ایلی گؤستریلمیردی. بولود قاراچورلو سهندین 1951-1953-جو ایل‌لرده زیندان‌دا یازدیغی "اراز" و "خاطیره"شعرلری دا ائله بۇ اثرلرین سیراسیندادیر. بۇ ایکی اثرده 1945-1946-جی ایل‌لرده‌کی میلّی-آزادلیق حرکاتی و اونون‌لا باغلی آرزولاری، عومومیتله خالقین آزادلیغی ایله بیرگه فیکیرلرینی بدیعی دیل‌له قلمه آلمیشدی.
پهلوی شووینیزمی‌نین فارس دیلینی سیلاح گوجونه قافالارا یئریتمک سیاستی ایله هئچ جور باریشا بیلمه‌یه‌ن عوصیان‌کار شاعیر "یاساق" شعرینده یازیردی:
طالئییمه سن باخ!
دویغولاریم یاساق،
کئچمیشیم‌دن سؤز آچماغیم یاساق،
گلجه‌ییم‌دن دانیشماغیم یاساق.
سهند و دده قورقود
لیریک شعرلر یازان شاعیر آرزو، ایستک و آغریلارینی خالقا چاتدیرماق اۆچون "دده قورقود" داستان‌لارینا اوز تۇتور. خالق یارادیجیلیغیندان یارارلانیب مشهور "سازیمین سؤزو" اثرینی یازیر. ایل‌لر بویو رژیمین فارس‌دیل‌لی علم و تحصیل سیستمی‌نین طلب ائتدیگی، بئیین‌لره یئریتدیگی "آذربایجان تورکجه‌سی دیل دئییل، لهجه‌دیر" ایدئیاسینی اونون یاراتدیغی "سازیمین سؤزو" اثری آلت-اوست ئدیر.
و ایل‌لرده تورک خالق‌لاری‌نین ان بؤیوک آبیده‌سی اوْلان "دده قورقود داستان‌لاری‌نا هم سسری-ده، هم ده ایران‌دا قاداغا قویولموشدو. سهندین بو داستان‌لا ایلک تانیش‌لیغینین دا ماراق‌لی تاریخچه‌سی وار. سهند تانینمیش ضیالی‌لار – م.فرزانه، صباحی، م.شهریار، دوکتور ج.هئیت‌له سیخ دوستلوق علاقه‌سی ساخلاییردی. سهند "دده قورقود داستان‌لاری" ایله یاخین دوستو و مسلک‌داشی م.فرزانه واسیطه‌سی‌له تانیش اولور. کیتابخانادا ایشله‌یه‌ن م.فرزانه‌نین الینه تصادوفن "زیان‌لی ساییلدیغی اۆچون محو اولونماغا محکوم" آدی آلتیندا دامغالانمیش، عصرین اول‌لرینده تورکییه‌ده چاپ ولونموش "دده قورقود" کیتابی کئچیر، فرزانه و گون‌دن باشلایاراق تورکییه‌ده‌کی همکارلاری واسیطه‌سی‌له داستان‌لا باغ‌لی منبع‌لری توپلاماغا باشلاییر. م.فرزانه تهران‌دا کیرایه‌لدیک‌لری ائوده دوستو سهندله قالیردی. بیر گون تورکییه‌دن گؤندریلن نؤوبتی کیتاب باغلاماسی سهندین ده دیققت‌ینی جلب ئدیر.خالقی‌نین زنگین کئچمیشینی اؤزونده عکس ائتدیرن قدیم داستان‌لارا و قدر وورولور کی، 10 ایل داستان‌لارداکی سوژئت اوزرینده ایشله‌ییب یئنی وا وریجینال "سازیمین سؤزو" آدلی اثر یازیر.
دؤرد جیلددن عیبارت اوْلان بۇ اثرین ایکی جیلدینی سهند ساغلیغیندا چتین‌لیک‌لر باهاسینا چاپ ائتدیره بیلیر. بۇ کیتاب اؤزون‌دن سوْنرا بیر چوْخ اثرلرین (و جمله‌دن سؤنمزین "عیسانین سون شامی"، باریشمازین "نغمه داغی"، ساوالانین "آپاردی سئل‌لر سارانی" و بۇ کیمی باشقا پوئمالارین) یارانماسینا سبب ولدو.
سهند و قوزئی آذربایجان
سهند 1967-جی ایل‌ده ایلک دفعه دونیا شؤهرت‌لی عالیم-شرق‌شوناس روستم علی‌يئوله تانیش اولور. پروفسور واسیطه‌سی‌له بۇ تای‌داکی قان قارداش‌لاری ایله علاقه یارادیر. اونلارا شعر ارمغانلارینی گؤندریر. اوزینده بیر-بیری‌نین آردینجا م.راحیم، س.روستم، ب.واهابزاده، قابیل‌دن و باشقا شاعیرلردن جاواب منظومه‌لری گلیر. اؤزونده ایکی قارداشین نیسگیل و حسرتی‌نی داشییان بۇ چوخ‌سای‌لی مکتوب‌لار اونون پوئتیک ارمغان‌لاری‌نین بیر سیلسیله‌یه چئوریلمه‌سینه سبب اولور. او، روستم علی‌يئوه خیطابن یازدیغی "اۆچونجو ارمغان" شعرینده حاکیم پهلوی رئژیمی‌نین قدیم و زنگین تاریخه، ادبیاتا مالیک اوْلان خالقین دیلینه قارشی آپاردیغی قاداغا سیاستینی پیسله‌ییردی:
ضحاک‌لار، فیرعون‌لار، هیتلئرلر دونیادا،
نئیله‌سه، نئیله‌سه، نئیله‌سه، نئیله‌سه،
آچگیلان تاریخی، واراق‌لا، باخقیلان،
"دیلینده دانیشما!" دئمه‌دی‌لر بیر کسه.
شاعیرین یاخین دوستو گنجه‌لی صباحی سهندی وورغونا اوخشادیردی. بۇ چوْخ یئرینه دوشموش بنزتمه ایدی. سهند هم ظاهیرن، هم ده داخیلن ص.وورغونا بنزه‌ییردی. سهند اؤزو داهی شاعیرین پرستیش‌کاری ایدی. ائله شعرلرینده‌ده اونون تأثیری حیسسا ولونوردو. اودا ص.وورغون کیمی 30-جو پوئتیک شعر اوسلوبونو داوام ائتدیریردی. و، تک ص.وورغونون دئییل، اوستاد شهریارین، گؤرکم‌لی سؤز اوستالاریمیز م.ا.صابیرین، م.ایبراهیم‌اووون، ص.روستمین اثرلرین‌دن بیر اؤرنک کیمی ایستیفاده ائدیب، فورمالاشمیش ادبی عالم‌ده اؤزونه مخصوص یئرینی تاپمیشدی.
ایسلامی اینقیلاب دؤرو
1978-1979 -جو ایل‌لر ایران اینقیلابی‌نین قلبه‌سین‌دن روح‌لانان شاعیر خومئینی (خمينی) حاکیمیتی‌نین گونئی آذربایجان‌دا میلّی پروبلئم‌لری حل ائده‌جه‌یینه اینانمیش و خومئینی‌نین حاکیمیته گلیشینی آلقیشلایاراق اونا "ایماما سالام" شعرینی حصر ائتمیشدی. شاعیر حتتا خومئینی‌نین "نه ساغا، نه سولا، ایسلاما" شوعارینی نظمه چکمه‌یی‌ده واجیب سایمیش، روحانی‌لرین حاکیمیته گلمه‌سین‌دن سوْنرا آذربایجان‌لی‌لارین‌دا اؤز میلّی حاق‌لارینا قوووشاجاغینا اومید ائتمیشدی.
عومرو "باغ‌لی دؤیوش‌لرده کئچن" اه‌ییلمز سهند اؤزونه جیبهه‌داش آدلاندیردیغی، "علی‌نین خلف اوغلو" دئیه‌رک اؤیوندوگو خومئینی‌نین اونون اومیدلرینی دوغرولتمادیغینی، "شؤهرت عدل ایسلام"ین قورو سؤز اولدوغونو و بیر واخت‌لار "دوداق دانیشارسا اود توتار یانار، گرک‌دیر زخمه‌لر-ال‌لر سؤیله‌سین" دئیه‌ن شاعیر آرتیق حاکیم رئژیمین تکجه انا دیلینده سؤزه دئییل، سازا، موسیقییه‌ده قاداغا قویدوغونو گؤرمه‌دن اؤلدو.
سهندین باشقا بیر اثرینده – 1978-جی ایل 29 بهمن عوصیانینا حصر ائتدیگی شعرینده اؤز تبددولات‌لارینی، داخی‌لی ترددودلرینی دیله گتیرمه‌سی ده دیققتی چکیر:
بیلمیرم، آغلاییم، بیلمیرم گولوم،
بیلمیرم، آچیلیب، یا سولوب گولوم.
دانیشماغا توتمور آغزیمدا دیلیم،
آخی، دوستلار، من تبریزدن گلمیشم...
وطن قفسده‌دیر، وطن داردادیر.
گؤزلری یول چکیر، اینتیظاردادیر،
شهریار قارداشیم گؤرون هاردادیر،
آمان، دوست‌لار، من تبریزدن گلمیشم.
سوْنونجو ایل‌لر
عومرونون سون ایل‌لرینده بؤیوک اورک یانقی‌سی ایله یازدیغی بۇ پوئتیک پارچالار سهندین سون اوچ ایلده اوزه چیخاری‌لان شعرلرین‌دن‌دیر.
زامان-زامان تورک‌لره قارشی گاه گیزلی، گاه دا آچیق دؤولت سویه‌سینده آپاریلان تبلیغات، رئپرئسسیا، تئررورلار آز دا اولسا، تاثیرسیز قالمامیش‌دیر. فداکار شاعیر خالقین آزادلیق حرکاتینداکی مغلوبیتی‌نین بیر سببینی ده میلّی روحون زیفلیگینده، میلّی تعصصوب‌سوزلوکده گؤروردو. شاعیر سؤندورولموش میلّی روحو و شعورو اویاتماغا چالیشیردی.
بو شرف، بۇ شؤوکت، بۇ قودرت، بۇ شان
بوسا، دوغرودان دا، بیزه عار اولسون
حیاتین بیر آمان‌سیز قانونو وار،
تعصصوب‌سوز بیر میلّت گرک خوار اولسون.
داشدان-داشا چالدیم اورک چاخماغین،
باغریمی قوو ئدیب، تونقال یاخمیشام.
آلیشدیریب ائلین سؤنن چیراغین،
گئجه‌نین باغرینا مشعل تاخمیشام.
سو گتیریب هاردان، داش ییغیب هاردان،
بیر حصار سالمیشام قلبی داغلاردان.
اون ایکی بورج تیکیب، اون ایکی سویدان،
شعریم‌له قورموشام یئنی بیر دؤوران.
وفات
1979-جو ایلده سهندین قفیل اؤلومو آذربایجان خالقی‌نی سارسیتدی. بوتون عومرو بویو خالقی‌نین آزادلیغی اوغروندا چالیشان شاعیر، اینقیلابین خالقا وئردیگی نیسبی یئنی‌لیک‌لری گؤرمه‌دن اؤلدو. ایران‌داکی آذربایجان ضیالی‌لارینی اؤز اطرافیندا توپلایان، آذربایجان جمعیتی‌نین فعال‌لاریندان اوْلان سهند و زامان اونون اورقانی اوْلان "وارلیق" ژورنالی‌نین ایلک سایینی گؤره بیلمه‌دی. درگی ائله 1-جی سایینی ایلک باهاردا دونیاسینی ده‌ییشن سهندین خاطیره‌سینه حصر ائتدی، سوْنراکی سای‌لاردا ایسه چاپا ولونمامیش اثرلردن اؤرنک‌لر وئردی. سهندین قلم دوست‌لاری‌نینا ونا حصر ائتدیگی شعرلر ادبیاتیمیزی زنگینلشدیردی. شاعیرلردن اوستاد شهریار، سؤنمز، جوشغون، موظففر، علی تبریزی و باشقا شاعیرلر اونا شعرلر ایتحاف ائتدی‌لر. تانینمیش شاعیر سؤنمز یازدیغی شعرینا ئله 1 میصراسیندا اونون حاقدا چوْخ شئی سؤیلییردی:
او یالتاق‌لانمادی، مجاز یازمادی
اؤزون ایتیرمه‌دی، یولون آزمادی.
وطن خاطیرینه، دیل خاطیرینه
داستان‌لار یاراتدی، نغمه‌لر قوشدو.
اونون حاق‌دا همچینین ادبی یازی‌لار، خاطیره‌لر چاپ اولوندو. بۇ یازی و شعرلر ده سهندین حیاتیندا، یارادیجیلیغیندا قیمت‌لی ساییلان کئیفیت‌لری اؤنه چکیردی.
بو ایستعدادلی شاعیر هله‌ده موکممل تدقیق اولونمامیش، خیدمت‌لری اوبیئکتیو ده‌یرلندیریلممیش‌دیر. صابیر سهند آنجاق آنا دیلینده یازیردی و بۇ یول‌دا نه قدر تعقیب‌لرله، تضییق‌لرله اوزلشسه‌ده هئچ بیر قاداغا، مانیعه اونو یولوندان دؤندره بیلمیردی. اثرلری چاپ اولونمادیغیندان گئنیش اوخوجو کوتله‌سی ده سهندی اولدوغو کیمی تانییا، قیمتلن‌دیره بیلمیردی. صمد بهرنگی بۇ مساله‌یه ديققت‌ی جلب ائده‌رک یازیردی: "شهریار "حیدربابایه سلام" اثری ایله بوتون شرقده یاخشی تانیندیغی حالدا سهندین خیدمت‌لری ديققت‌دن کناردا قالمیش‌دیر".
سهند و گونئی آذربایجان ادبیاتی
ایستر شهریاردان قاباق، ایسترسه‌ده اوندان سوْنرا چوخ‌لاری هئجا وزنینده شعرلر یازسالار دا دؤورون پیس‌لیگی اوزون‌دن تانینمامیش، شعرلری ایله بیرلیک‌ده اؤزلری ده گیزلی قالمیش‌لار. "وارلیق" درگی‌سی‌نین ایلک ساییندا گؤرکم‌لی یازی‌چی گنجه‌لی صباحی شاعیرین یارادیجیلیغینداکی میلّی وطن‌پرورلیک روحونو یوکسک قیمتلن‌دیره‌رک نومونه‌لر اساسیندا تحلیل ائدیب. و یازیردی: " او اؤز یارادیجی‌لیغی و ایستعدادی ایله آذربایجان ادبیاتینا ان قیمت‌لی و اؤلمز اثرلر وئره بیلدی".
گؤرکم‌لی علم خادیمی، دوکتور جاواد هیئت سهندین "سازیمین سؤزو" اثرینه چوْخ یوکسک قیمت وئره‌رک اونو فیردووسی‌نین "شاهنامه"سی ایله موقاییسه ائدیر و بو اثری گونئی آذربایجان تورک‌لرینین زنگین لوغت خزینه‌سی، "میلّت‌نامه‌سی" آدلاندیریر. موهاجیرتده عومرونو باشا ووران دوکتور قولام‌حوسئین ساعدی (غلامحسين ساعدی)ده سهند یارادیجی‌لیغینین خالق کوتله‌لرینه چاتدیریلمادیغی، آنجاق آذربایجان مدنیتی تاریخینده خوصوصی حادیثه ولدوغونو قئید ائدیردی: "بولود قاراچورلو عومرو بویو اوجوز آدین، شؤهرتین داشینی آتاراق چاپ ایمکانی اولمادیغی حالدا یئنه یازدی... سهندین اثرلری گئنیش اوخوجو کوتله‌لری آراسیندا یاییلماق ایمکانی تاپمادی، بونا باخمایاراق او، یئنی ترکیب، تصویر و ایفاده واسیطه‌لری تاپماقدا بؤیوک اوغور قازاندی".
بو گون من سهندم، سن شهریارسان،
بیر کره یادلارین داشینی آتاق،
چکک قایغی‌سینی اؤز ائلیمیزین
سؤیلمه‌سی شهریارین اونا سس وئرمه‌سینه و بؤیوک سئوگی ایله "سهندیه" پوئماسینی ایتحاف ائتمه‌سینه سبب اوْلموشدو. قئیدا ئتمک لازیم‌دیر کی، سهند یارادیجیلیغینا دا ان بؤیوک قیمتی بیر شعرینده "او ائله بیر شاعیر ایدی کی، من شهریاردان باج آلیردی" سؤزلری ایله شهریار اؤزو وئرمیشدی. شهریارین اونا بؤیوک سئوگی ایله ایتحاف ئتدیگی "سهندیه" پوئماسی سهندی ادبی موحیطین ان گؤرکم‌لی شخصیت‌لرین‌دن، اوستادلاریندان بیرینه چئویرمیشدی. قطعیت‌له دئمک اولار کی، گونئی آذربایجان ادبیاتیندا شهریاردان سوْنرا اثرلرینه ان چوْخ شعرلر، نظیره‌لر یازیلان شاعیر سهند ایدی.
آيريجا باخ
بؤلمه:ماراغالی شاعیرلر بؤلمه:آذربایجانلیلار بؤلمه:آذربایجانلی شاعیرلر بؤلمه:ایرانلی شاعیرلر
استیو-او
استیو-او (اینگیلیسجه: Steve-O) کانادالی کومدین و اوْیونچو. ۱۳ ژوئن ۱۹۷۴ ‏ ایلینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1999–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
بولینگ
بولینگ بیرجور اویوندی کی اوندا اویونچی بویلینگ توپون بیر صاف یرده آتیر کی او بویلینگ میله لرین یخیب و او امتیاز آلسین.بویلینگ توپی نئچه جوره وصاف توپدی کی اونون آغیرلیقی 6 دان 16 پونداجان(هر پوند452گیرم) اولار کی اونی صاف بیر میدانا آتاللار و او میله لری یخیب وهر کیم چوخ امتیاز آلسا اویونی آپارار.بویلینگ دونیادا بویلینگ امتیازلارین اتوماتیک مونیتورلار وبیلگی سایارلار وئریب وامتیازلار اتوماتیک سایلار و اونا گوره هئچ کیمین بو اویوندا امتیازی گتمئز بویلینگ توپوندا نئچه باجا وار کی اوباجالاردان یاپیشیب وتوپی بوروب آتاللار.بویلینگ اویونی ایکی حالت اولار کی بیری استریک دی کی هر میله بیرامتیاز دی آمّا ایه بوتون میله لر بیر توپدا یخیلسا اوبیری ایکی توپون امتیازلاری ایکی برابر سایلار واسپیر حالتده ایه ایکی توپدا میله لر هامی سی یخیلسا آخیر توپون امتیازی ایکی برابر حساب اولار.
استیو-او
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Steve-O»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:کانادالی کیشی اویونچولار
بولینگ
تاریخده
بو اویونا اوخشار اویون بیزیم اؤلکه ده تاریخده واریدی و اونا مازی آتماق دیلیب البته مازی آتماق یا اشیق اویناماق بو اویندان آیریدی آمّا بو اوینون چوخلی آشیق اتماق ومازی آتماقا شباهتی وار اونا گوره تورکلر ایچره بعضی اؤلکه لرده اونا فرنگی مازی دیلیب .میصر تاریخینده اورپالایرین ادعاسینا گوره 3000 یا 5000 ایل قاباخ بو اویون واریدی و روم امپراطوریسینده بو اویون واریدی و هردوتون یازدیقینا گوره بویل (bowll) اویونی تاریخده واریدی آمّا بو اویون ایندیکی بویلینگ اویونونا اوخشاریدی. بیرینجی استاندار میله لر نیویورک سیتی ده 1895اینجی ایلده سپتامبرین 9 ی ایشلندی و بو تاریخدن بوطرفه بو اویون یئنی اولدی ونئچه ایللر سونرا بو اویون ایندیکی شکیلده ایشلندی و اوندا اوتوماتیک بیلگی سایار ایشلندی و یاخچیلاندی ایندی 95 میلیون نفر دۆنیادا بو اوینی تجروبه ائدیبلر و ایندی ویدیوئی وبیلگی سایار اوینلاریندا بویلینگ اوینویان چوخدی
قایناقلار
بؤلمه:اویونلار
ریوت قیمز
ریوت قیمز (اینگیلیسجه: Riot Games) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت ویدئو اوْیون ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲٬۵۰۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Riot Games»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
لاوخهمر
لاوخهمر (Lauchhammer) آلمانین  براندنبورق ایالتینده یئر آلان بیر شهردیر و ۹۴-۱۶۰ متر دنیز سوییه‌سیندن اۇجالیقی وار. ۲۰۱۵-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۸۳۹۶ نفر دیر. بۇ شهرین ۸۸٫۴۳ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
ائشیک باغلانتی‌لار
www.lauchhammer.de لاوخهمر شهرین رسمی وب سایتی
قایناق‌لار
بؤلمه:آلمان شهرلری
نووایا درونیا، ولادیمیر اوبلاستی
نووایا درونیا، ولادیمیر اوبلاستی (Novaya Derevnya, Vladimir Oblast Новая Деревня) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
یوخاری گلندره (نمین)
یوخاری گلندره کندی نمین بؤلگه‌سی‌نین، مرکزی بخشی و گرده دهیستانی نده یئرلیشیب.
اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین نفر اهالی سی و ۱ عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
اردبیل اوستانینین پورتالی
قایناقلار
بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
بیرینجی تئودور لاسکاریس
بیرینجی تئودور لاسکاریس (اینگیلیسی‌جه: Theodore I Laskaris) روم ایمپیراتورو. ۱۲۰۵–۱۲۲۲ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. کونستانتین لاسکاریس اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب و اؤزونون وفاتیندان سوْنرا اۆچونجو ژان دوکاس واتاتزس واریث کیمی تخت و تاجه صاحیب چیخیب.
قایناقلار
بؤلمه:روم ایمپیراتورلاری بؤلمه:شاهلار
جان تاف
جان تاف (اینگیلیسجه:John Taffe) آمریکالی سیاستچی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۸۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:نبراسکا جومهوریتچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
پارتوتوویتسه
پارتوتوویتسه (چک‌جا: Partutovice) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۱۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۱۰ نفر ایمیش و اولوموتس اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Partutovice»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
نیوبالتیمور، میشیقان
نیوبالتیمور، میشیقان (New Baltimore, Michigan) آمریکانین میشیقان ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۷٫۴۳  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۲۰۸۴ نفر دیر. بۇ شهر ۱۷۸ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«New Baltimore, Michigan»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:میشیقان ایالتین شهرلری
اریکا لین ایستورچ
اریکا لین ایستورچ (اینگیلیسجه:Erikka Lynn Storch) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:باتی ویرجینیا جومهوریتچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
قوريه موحاصیره‌سی(۱۱۳۸)
''قوريه موحاصیره‌سی(۱۱۳۸) (اینگیلیسجه: Siege of Coria (1138)) مرابطایلر و کاستیل شاهلیغی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.کوریا (کاسرس) یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:مرابطایلرین ساواش‌لاری بؤلمه:لئون شاهلیغینین ساواش‌لاری
بیت خلاف
بیت خلاف (اینگیلیسیجه: Beit Khallaf) میصر اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
کریستوفر هولاند
کریستوفر هولاند (اینگیلیسجه: Christopher Holland) اینگیلیسلی شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. کریستوفر هولاند ۱۸ سپتامبر ۱۹۶۶ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
هیزلتون، پنسیلوانیا
هیزلتون، پنسیلوانیا (Hazleton) آمریکانین پنسیلوانیا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۴۸۲۵  نفر  دیر. داغ شهر، موب شهری، گۆج شهری بۇ شهرین لقبی‌دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:پنسیلوانیا ایالتین شهرلری
Hazleton
۲۰۱۰-جو ایلده کانادا
بۇ مقاله ۲۰۱۰-جو ایلینده کانادادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۰-جو ایلده کانادا
سیدیرا
سیدیرا (ایسپانجا: Cedeira) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و لاکرونیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۸۵٫۸۶ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۷۱۴۷ نفر دیر. ۱۳۷ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار.
Demography
Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.9) ImageSize = width:580 height:300 PlotArea  = left: 60 bottom: 30 top: 20 right: 20 DateFormat = x.y Period    = from:0 till:10000 TimeAxis  = orientation:vertical AlignBars = late ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar: 1877 text: 1877 bar: 1887 text: 1887 bar: 1900 text: 1900 bar: 1910 text: 1910 bar: 1920 text: 1920 bar: 1930 text: 1930 bar: 1940 text: 1940 bar: 1950 text: 1950 bar: 1960 text: 1960 bar: 1970 text: 1970 bar: 1980 text: 1980 bar: 1990 text: 1990 bar: 2000 text: 2000 bar: 2010 text: 2010 PlotData= color:barra width:20 align:center bar: 1877 from:4692 till: 0 bar: 1887 from:4803 till: 0 bar: 1900 from:5273 till: 0 bar: 1910 from:5676 till: 0 bar: 1920 from:7078 till: 0 bar: 1930 from:7955 till: 0 bar: 1940 from:8442 till: 0 bar: 1950 from:7786 till: 0 bar: 1960 from:8625 till: 0 bar: 1970 from:8300 till: 0 bar: 1980 from:8074 till: 0 bar: 1990 from:7673 till: 0 bar: 2000 from:7500 till: 0 bar: 2010 from:7268 till: 0 PlotData= bar: 1877 at: 4692 fontsize:S text: 4.692 shift:(0,5) bar: 1887 at: 4803 fontsize:S text: 4.803 shift:(0,5) bar: 1900 at: 5273 fontsize:S text: 5.273 shift:(0,5) bar: 1910 at: 5676 fontsize:S text: 5.676 shift:(0,5) bar: 1920 at: 7078 fontsize:S text: 7.078 shift:(0,5) bar: 1930 at: 7955 fontsize:S text: 7.955 shift:(0,5) bar: 1940 at: 8442 fontsize:S text: 8.442 shift:(0,5) bar: 1950 at: 7786 fontsize:S text: 7.786 shift:(0,5) bar: 1960 at: 8625 fontsize:S text: 8.625 shift:(0,5) bar: 1970 at: 8300 fontsize:S text: 8.300 shift:(0,5) bar: 1980 at: 8074 fontsize:S text: 8.074 shift:(0,5) bar: 1990 at: 7673 fontsize:S text: 7.673 shift:(0,5) bar: 2000 at: 7500 fontsize:S text: 7.500 shift:(0,5) bar: 2010 at: 7268 fontsize:S text: 7.268 shift:(0,5) From:INE Archiv
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
ویشنوکا، ولقوقراد اوبلاستی
ویشنوکا، ولقوقراد اوبلاستی (Vishnevka, Volgograd Oblast Вишневка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
مکانیک
مکانیک — فیزیکنین جیسملرین حرکتی و اونلارا تأثیر ائدن قوه‌لری اؤیره‌نه‌ن بؤلمه‌سی.
کلاسیک و کوانت مکانیکلارینین فرقلری
مکانیک اساس اولاراق کلاسیک و کوانت مکانیکسی اولاراق ۲ بؤلمه‌یه آیریلیر. تاریخی اولاراق باخیلدیغی زامان، کلاسیک مکانیک ایلک ایجاد ائدیلیب (۱۶۸۷)، کوانت مکانیکسی ایسه یئنی ایجادلار آراسین‌دادیر (ییرمینجی عصر).
کلاسیک مکانیکنین اساسینین ایساک نیوتونون ۵ ایول ۱۶۸۷-جی ایلده نشر ائدیلمیش "طبیعت فلسفه‌سینین ریاضی اساسلاری" اثری ایله قویولدوغو قبول ائدیلیر. اساساً، دیگر دقیق علملرین مودئللرینی قورارکه‌ن ایستیفاده ائدیلیر. ماکروسکوپیک پروسئسلره باخیلدیغی زامان، "کوانت مکانیکسی" ایله آپاریلاجاق حسابلامالار حدسیز درجه‌ده قلیزدیر و "کلاسیک مکانیک"نین تطبیقی داها منتیق‌لی‌دیر.
کوانت مکانیکسی، داها گئنیش ایستیفاده‌یه صاحب‌دیر، چونکی کلاسیک مکانیک ساده‌جه "کوانت مکانیکسی"نین معین خصوصی شرطلر آلتین‌داکی وضعیتی‌دیر. "کوانت مکانیکسی" آتومیک و سوب-آتومیک سوییه‌ده‌کی حادثه‌لرین آنلاشیلماسی و تخمینی مؤوضوسون‌دا "کلاسیک مکانیک"دان اوستون‌دور.
اینشتین و نیوتون مکانیکلارینین فرقلری
مکانیک کلاسیک و کوانت مکانیکسی اولاراق بؤلونبیلجیی کیمی، اینشتین و نیوتون مکانیکسی اولاراق دا ۲ بؤلمه‌یه آیریلا بیلر. اینشتینین "عمومی و خصوصی نیسبی‌لیک نظریه‌لری" نیوتون و قالیلئونون اورتایا چیخاردیقلاری "کلاسیک مکانیک"نی اساس‌لی درجه‌ده گئنیشلتمیش و "کلاسیک مکانیک"یا دوزلتمه گتیرمیش‌دیر، هان‌سی کی، اساساً جیسمین سۆرعتینین ایشیق سۆرعتینه (هان‌سینی کی، آشماق مۆمکون دئییل) یاخینلاشدیغی حاللار اۆچون بؤیوک اهمیت کسب ائدیر (الکترونلارین ایشیق سۆرعتی ایله حرکت ائتتیکلری قبول ائدیلدیی اۆچون، الکترونیکادا اساساً "اینشتین مکانیکسی" ایستیفاده ائدیلیر).
قایناقلار
لاتین آذربایجان ویکی پدیاسی
همچینین باخ
نظری مکانیک
مکانیک
توره کاناوزه
توره کاناوزه (ایتالیاجا: Torre Canavese) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۱۷ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۱۷ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Torre Canavese»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
لا وتا، کولورادو
لا وتا (اینگیلیسجه: La Veta, Colorado) آمریکانین کولورادو ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی ایلده وئریلن معلوماتا گؤره اهالیسینین سایی ۸۱۰ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کامدن، دلاویر
کامدن (اینگیلیسجه: Camden, Delaware) آمریکانین دلاویر ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۳۵۰۱ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جیمز بی. اوت
'''جیمز بی. اوت''' (اینگیلیسجه: James B. Utt) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۹۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۷۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۹۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۷۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:تاستین، کالیفورنیا دوغوملولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
سیستنیل‌دوپا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cysteinyldopa»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیمی
هیلده وایق
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hilde Waage»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
بارالتون، کنتاکی
بارالتون (اینگیلیسجه: Barrallton, Kentucky) آمریکانین کنتاکی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
میچل وایتفیلد
میچل وایتفیلد (اینگیلیسجه: Mitchell Whitfield) آمریکالی اوْیونچو. ۸ سپتامبر ۱۹۶۴ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. 1983–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mitchell Whitfield»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
بومئرانق
بومئرانق(Boomerang) - عادتن قبیله لر خصوصیله آوسترالییا یئرلی لری (ابورژین)، آیریجا قدیم میصیرلی لر و آوروپالی لار، هیندیستانین بعضی بولگه لرینده کی قبیله لر طرفیندن،اووچولوق مقصدلری اۆچون سیلاح کیمی ایستیفاده ائدیلن 'V' فورمالی اوچان واسیطه دیر.آوسترالییا و آبش- دا ایدمان واسیطه سی اولاراق ایستیفاده ائدیلیر.
Xarici keçidlər
بؤلمه:İdman təchizatları
تل (کند)
تل (کند) (تورکجه: Tel, Azerbaijan) آذربایجان جومهوریتینین خاچماز رایونون اینضیباطی اراضی واحیدینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۵۰۰ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
قووورووو (اوستروونکا)
قووورووو (اوستروونکا) (لهیستانجا: Goworowo, Ostrołęka County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانیندا یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 820 نفر ایمیش.
کویچی هاشیراتانی
کویچی هاشیراتانی (اینگیلیسجه: Koichi Hashiratani) (دوْغوم:March 1, 1961 کیوتو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
قووورووو (اوستروونکا)
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Goworowo, Ostrołęka County»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قواستالا
قواستالا (ایتالیاجا: Guastalla) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۵۱۰۰ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و امیلیا-رومانیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Guastalla»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
بیانکا لاسون
بیانکا لاسون (اینگیلیسجه: Bianca Lawson) آمریکالی اوْیونچو ۲۰ مارس ۱۹۷۹ ‏ میلادی تاریخینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. بیانکا لاسون گونئی کالیفورنیا بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب. ۱۹۸۸–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bianca Lawson»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
جوزف ام. هارپر
'''جوزف ام. هارپر''' (اینگیلیسجه: Joseph M. Harper) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و نیوهمپشایر ایالتین سناتور ایدی. ۱۸۱۲-جی ایل ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. ۱۷۸۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۶۵ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۶۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:لیمریک، مین دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
جی برازائو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jay Brazeau»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:کانادالی کیشی اویونچولار
آقوندا (هیندوستان)
آقوندا (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Agonda) هیندوستان اؤلکه‌سینین قوا ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
دمی (هیندوستان)
دمی (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Dehmi) هیندوستان اؤلکه‌سینین راجستان ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۱۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
بیرینجی تئودریک
بیرینجی تئودریک (اینگیلیسی‌جه: Theuderic I) بیر شاهی ایدی. ۵۱۱–۵۳۳/۳۴ ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب. آتاسی بیرینجی کلوویس دیر. بیرینجی کلوویس اؤلوموندن سوْنرا حؤکومتی اله کئچدیب.
بؤلمه:شاهلار
مزی استار
مزی استار (اینگیلیسجه: Mazzy Star) موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
آلیانس، تکزاس
آلیانس (اینگیلیسجه: Alliance, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
مارک آنتونی
مارکو آنتونیو مونیز (اینگیلیسجه: Marc Anthony).(دوغوم: سپتامبر ، ۱۹۶۹) آمریکالی اوخوجو ،چالقیچی و سینما اویونجوسودور.
اوْینادیغی فیلم‌لر
قایناقلار ==
بؤلمه:آمریکالی اویونچولار
نیت سیلور
نیت سیلور (Nate Silver، دوْغوم تاریخ:January 13, 1978) آمریکالی یازیچی ژورنالیست
بومهن
بومهن تهران اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهر تهران بولگه‌سینین مرکزی بولومونده یئرلشیبدیر.
نیت سیلور
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
میلوفانووو
میلوفانووو (Milofanovo Милофаново) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
رابرت الکساندر رینک
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert Alexander Rankin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
قمینا ستار جژقونق
قمینا ستار جژقونق (لهیستانجا: Gmina Stary Dzierzgoń) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 185.82 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و پومرانی اوستانیندا یئرلشیر.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gmina Stary Dzierzgoń»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:لهیستان شهرلری
راندالومودو
راندالومودو (اینگیلیسجه:Randalummoodu) هیندوستان اؤلکه‌سینین کرالا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مالایالم دیلی دانیشیلیر.
بوریس ویان
بوریس ویان (Boris Vian) فرانسهلی رومانچی، اوْیون یازیچی، موسیقی‌چی، ژورنالیست و یازیچی - .۷۳۷۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۹ ایل عومر ائله‌ایب و ۲۳ ژوئن ۱۹۵۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Boris Vian»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:فرانسه یازیچیلاری
براد زاون
براد زاون (اینگیلیسجه:Brad Zaun) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:آیووا جومهوریتچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۱۹۶۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار
۱۸۷۳-جو ایلده آرژانتین
بۇ مقاله ۱۸۷۳-جو ایلینده آرژانتیندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۷۳-جو ایلده آرژانتین
مارک شوارزر
مارک شوارزر (اینگیلیسجه: Mark Schwarzer) (دوْغوم:October 6, 1972 سیدنی) بیر فوتبالیست. اوسترالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:فوتبال قولرلری بؤلمه:۲۰۰۱ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۰۵ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:دینامو درسدن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:کایزرسلاوترن کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:برادفورد سیتی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:میدلزبورو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:فولام کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:چلسی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:لستر سیتی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۱ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
یاسین-سوکان
یاسین-سوکان (Yasyn-Sokan Ясын-Сокан) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و هشترخان ویلایتینده یئرلشیب.
قوسطنطنیه موحاصیره‌سی (۸۶۰)
''قوسطنطنیه موحاصیره‌سی (۸۶۰) (اینگیلیسجه: Siege of Constantinople (860)) بیزانس ایمپیراتورلوغو و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.
یاسین-سوکان
قایناقلار
بؤلمه:هشترخان کندلری
قوسطنطنیه موحاصیره‌سی (۸۶۰)
قایناق‌لار
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:وایکینقلرین ساواش‌لاری
کوکرادانقا
کوکرادانقا (اینگیلیسجه:Kokradanga) هیندوستان اؤلکه‌سینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آشاغا گلندره (نمین)
آشاغا گلندره (نمین) کندی نمین بؤلگه‌سی‌نین، مرکزی بخشی و گرده دهیستانی نده یئرلیشیب.
اهالی
۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین نفر اهالی سی و ۱۷ عائیله سی وار.
خاریجی کئچیدلر
اردبیل ایالتینین پورتالی
قایناق
بؤلمه:نمین بؤلگه‌سی‌نین کندلری
وارن وینزلوو
وارن وینزلوو (اینگیلیسجه:Warren Winslow) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو. فایتویل شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. قوزئی کارولینا چپل هیل بیلیم‌یوردو دا درس اوْخویوب.
بیرینجی تیقلت‌پیلسر
بیرینجی تیقلت‌پیلسر (اینگیلیسی‌جه: Tiglath-Pileser I) بیر شاهی ایدی. ۱۱۱۴–۱۰۷۶ میلادان قاباق ایل‌لر آراسیندا حؤکومت ائدیب.
اودر چایی
اودر چایی (Oder، ، أودر، Oder Nehri، Одра) لهیستان اؤلکه‌سینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۸۵۴ کیلومتر دیر.
بیرینجی تیقلت‌پیلسر
بؤلمه:شاهلار
اودر چایی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oder»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:چایلار
جان کئی. قریفین
'''جان کئی. قریفین''' (اینگیلیسجه: John K. Griffin) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و جنوبی کارولینا ایالتین سناتور ایدی. ۱۷۸۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۴۱ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۸۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۴۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کلینتون، گونئی کارولینا دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
مارک مکقراث
مارک مکقراث (اینگیلیسجه: Mark McGrath) آمریکالی موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. مارک مکقراث ۱۵ مارس ۱۹۶۸ ‏ تاریخینده Hartford, Connecticut شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
مارتینکوو
مارتینکوو (چک‌جا: Martínkov) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۱۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۶۸ نفر ایمیش و ویسوچینا اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Martínkov»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
مکقرقور، فلوریدا
مکقرقور، فلوریدا (اینگیلیسجه:McGregor, Florida ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۱۳۶ نفر ایمیش و ۱۰٫۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و فلوریدا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«McGregor, Florida»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آیویی، هیوقو
آیویی، هیوقو (Aioi, Hyōgo ) ژاپون اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر
قایناق‌لار
بؤلمه:ژاپون شهرلری
کوئینزلند رئیل
کوئینزلند رئیل (اینگیلیسجه: Queensland Rail) بیر شیرکت دیر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۶٬۵۲۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Queensland Rail»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کلاسیک مکانیک
کلاسیک مکانیک فیزیکده مکانیکین ایکی اساس بؤلمه‌سیندن بیری اوْلوب، قوه‌لر سیستمینین تأثیری آلتین‌دا جیسیملرین حرکتینی تصویر ائد‌ن فیزیک قانونلارینی ایحاطه ائدیر. جیسیملرین حرکتینین اؤیرنیلمه‌سی چوْخ قدیم تاریخه گئتمکله، علم، تکنیک و تکنولوژی کلاسیک مکانیکنی ان بؤیوک و قدیم فنن ائدیر.
کوئینزلند رئیل
قایناق‌لار
بؤلمه:شیرکت‌لر
کلاسیک مکانیک
مادی نوقطه
معین مقصدلر اۆچون اؤلچولری نظره آلینمایان جیسمه دئییلیر. مثلاً یئر کوره‌سینین گونش اطرافین‌دا حرکتینی اؤیرنرکه‌ن اونا مادی نقطه کیمی باخماق اولار. چونکی گونشین اؤلچولری یئردن دفعه‌لرله آرتیق‌دیر. برک جیسمین ایر‌لیله‌مه حرکتین‌ده اونون بوتون نقطه‌لری ایر‌لیله‌مه حرکتی ائدیر و اونون ایسته‌نیله‌ن بیر نقطه‌سینی مادی نقطه کیمی قبول ائدیب همین مادی نقطه‌نین حرکتینی اؤیره‌نمک اولار.
آزادلیق درجه‌سی
جیسیمین آزادلیق درجه‌سی اونون نئچه اؤلچولو کوردینات سیستمینده تعیین اوْلونماسین‌دان آسی‌لی‌دیر. مثلاً، ایکی اؤلچولو و اوچ اؤلچولو کوردینات سیستمینده جیسمین آزادلیق درجه‌سی اویغون اولاراق ۲ و ۳ اولور. فضادا ایسه جیسمین ۶ آزادلیق درجه‌سی واردیر. فیرلانما حرکتی اوجون آزادلیق درجه‌سی یازیلمیر.
بؤلمه‌:کلاسیک مکانیک
والتر ام. پیرس
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:موریس، ایلینوی دوغوملولار بؤلمه:اورقن دموکراتلاری