cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
آفریقا
تاریخ
آفریقا قاره‌سی اینسانین ایلک یاشاییش یئریدیر. بۇ قاره‌ده اسکی اینسان فوسیللری تاپیلیب و بۇ فوسیللرین قیدمتی ۷ میلیون ایل تخمین ائدیلیر. ХIХ عصرین ۷۰-جی ایللرینه قدر آوروپادان گلن مۆهاجیرلر آفریقا قطاع‌سی‌نین جنوب حیصه‌سینده – کاپ مۆستملکه‌سینده و قوْنشۇ بۇر جومهوریلرینده، الجزایرین شیمال بخشلرینده ان یاخشی توْرپاقلاری تۇتمۇشدۇلار. اوْ زامان آفریقا اراضیسینین یوزده ۱۱ قدری کاپیتالیست دؤلتلرینه منشور ایدی. اونلارین سیلاحلی ائکسپئدیسییالاری ساحیل بوْیۇ راوْینلارا آرخالاناراق، قطاعنین ایچریلرینه سوْخۇلۇر، اهالینی تالان ائدیر و ساغلام کیشیلری تۇتۇب قۇل کیمی ان چوْخ لاتین آمئریکاسینا گؤندریردیلر. اوْن میلیونلارلا چوْخ قووه‌تلی و گنج آداملارین ایتیریلمسی آفریقا خالقلارینی گۆجدن سالدی، اونلارین مۆستملکه‌چیلره قارشی موقاویمتینی ضعیف‌له‌تدی. ХIХ عصرین آخیرینجی ۲۰ ایلی عرضینده مۆستملکه‌چیلر قطاع اراضیسینین داها یوزده ۸۰ ایشغال ائدرک، اوْنۇن بؤلۆشدۆرۆلمسینی اساساً باشا چاتدیردیلار. مۆستملکه‌چیلر هر یئرده سوْن درجه شیددتلی، قیزغین موقاویمته راست گلیردیلر. آفریقالیلارین باشلیجا قووه‌سینی سینانمیش دؤیۆشچۆلر تشکیل ائدیردیلر. یالنیز بیر پارا طایفه باشچیلاری آوروپالیلارا خیدمت گؤسترمیه باشلادی. موقاویمتین اساس فوْرماسی سیلاحلی موباریزه ایدی. اهالی توْرپاقلاری ایشغال ائدیلمسینه، زوْرلا مسیحی‌لشدیرمه، خاریجیی تیجارتچیلره، تضمیناتلارین و وئرگیلرین اؤدنیلمسینه، امک مۆکللیفیتینه قارشی موقاویمت گؤستریردیلر. ХХ عصرین اولی‌نه‌دک آفریقا اراضیسینین یوزده ۳۴-نو ایشغال ائتمیش اوْلان فرانسه مۆستملکه‌چیلرینه قارشی شیددتلی موباریزه آپاریلیردی. تونیس اهالیسی فرانسه پروْتئکتوْراتی‌نین اعلان ائدیلمسینه قارشی عۆصیانلا جواب وئردی. مۆستملکه‌چیلرین قوْشۇنلاری عۆسیانچیلارین پیس سیلاحلانماسیندان و ضعیف تشکیل اولونماسیندان، هابئله فئوْدال عیانلارینین خیانتیندن ایستیفاده ائدرک اوْنۇ یاتیردیلار. ۸۰-جی ایللرده غربی آفریقا خالقلاری فرانسیز قوْشۇنلارینا قارشی چیخیشا باشلادیلار. بۇ چیخیشلارا فرانسیزلارین «سۇدان بوْناپارتی» آدلاندیردیقلاری ایستعدادلی سرکرده ساموْری تۇره باشچیلیق ائدیردی. ساموْرینین رهبرلییی آلتیندا آفریقالیلار ۱۸ ایل سیلاحلی موباریزه آپاردیلار. فرانسه نین قوْشۇنلارینین سیلاحلانما جهت‌دن اۆستۆنلۆیۆ و آمان سیزلیغی ۱۲۷۷ شمسی ایلده ساموْرینی تسلیم اوْلماغا مجبور ائتدی. فرانسه ماقاداسکارای اؤزۆنۆن پروْتئکتوْراتی اعلان ائتدیکده بۇ اؤلکه‌نین اهالیسی غصبکارلارا تابع اوْلماق ایستمدی. قانلی جزا تدبیرلرینه، خالقلارین بیر-بیرینین اۆزرینه سالیشدیریلماسینا و یئرلی عیانلارین پولا اله آلینماسینا باخمایاراق، ۹۰-جی ایللرده موقاویمت کۆتله‌وی شکیل آلمیشدی. آیری-آیری ماحاللاردا عۆسیانلار قالخیر، پارتیزان موحاریبه‌سی آپاریلیردی.
جوغرافیا
آفریقا قاره‌سی شیمالدان اروپا و دوغودان آسیا قاره‌سیله قونشودور. سوئز کانالی بۇ قاره‌نی آسیا قاره‌سیندن آییرمیشدیر.
خاریجی لینکلر
بؤلمه:قاره‌لر
الفیوم ایستادیومو
الفیوم ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Fayoum Stadium) میصر اؤلکه‌سینده بیر ایستادیومدور. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
کامینق-سووبیتسه
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kamień-Słubice»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
جان لوئیس قادیز
جان لوئیس قادیز (John Lewis Gaddis) آمریکالی بیلیم اینسانی. جان لوئیس قادیز تکزاس بیلیم‌یوردو، آستیندا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری اوهایو بیلیم‌یوردو‌دیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Lewis Gaddis»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
ساتوشی می‌یاوچی
ساتوشی می‌یاوچی (اینگیلیسجه: Satoshi Miyauchi) (دوْغوم:November 26, 1959 توکیو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ژاپون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بمباردیه ترانسپورتیشن
بمباردیه ترانسپورتیشن (اینگیلیسجه: Bombardier Transportation) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۳۴٬۹۰۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
بؤلمه:شیرکت‌لر
۱۹۹۹-جو ایلده هولند
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۹۹-جو ایلده اؤلکه‌لر
اولیور پلات
اولیور پلات (اینگیلیسجه: Oliver Platt) آمریکالی اوْیونچو. ۱۲ ژانویه ۱۹۶۰ ‏ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. اؤز تحصیلینی تافتس بیلیم‌یوردودا بیتیرمیش. 1987–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
ژرژ سزیا
ژرژ سزیا (اینگیلیسجه: Georges Sesia) فرانسه‌لی فوتبال اوْیونچوسو. فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
اولیور پلات
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oliver Platt»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ایوت کلارک
ایوت کلارک (اینگیلیسجه: Yvette Clarke) آمریکا-آفریقالی و سیاستچی قادین ، دموکرات حزبینین عوضوو. ابرلین بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۶۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
ژرژ سزیا
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ایوت کلارک
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر بؤلمه:یاشایان اینسانلار
کوایل اواکس، کالیفورنیا
کوایل اواکس (اینگیلیسجه: Quail Oaks, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کارل ویلهلم شیله
کارل ویلهلم شیله (Carl Wilhelm Scheele; December 9, 1742 – May 21, 1786) آلمانلی شیمی بیلیم آدامی‌دیر.
قایناقلار
بؤلمه:آلمان کیمیا‌چیلاری
سن لئون، تکزاس
سن لئون، تکزاس (اینگیلیسجه:San Leon, Texas ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۹۷۰ نفر ایمیش و ۱۳٫۴ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و تکزاس ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Leon, Texas»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
کوین جفریز
کوین جفریز (اینگیلیسجه: Kevin Jeffries) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو. ۱۹۶۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:دونی، کالیفورنیا دوغوملولار بؤلمه:لیک ال سینور، کالیفورنیا دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
برندایس بیلیم‌یوردو
برندایس بیلیم‌یوردو (Brandeis University, ، جامعة برانديز)آمریکانین والتهام، ماساچوست شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.
قایناق‌لار
Brandeis University
ویزونه
ویزونه (ایتالیاجا: Visone) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۲۸۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۶۱ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Visone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
مالو کروتو
مالو کروتو (Maloe Krutoe Малое Крутое) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و مسکو اوبلاستیندا یئرلشیب.
قوسیخا، روسیه
قوسیخا، روسیه (Gusikha Гусиха) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بوریاتیادا یئرلشیب.
مالو کروتو
قایناقلار
بؤلمه:مسکو کندلری
قوسیخا، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:بوریاتیا کندلری
کمروف
کمروف (Kemerovo) (Кемерово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و کمروو اوبلاستینده یئرلَشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 532981 نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
چاکیلوا، روسیه
چاکیلوا، روسیه (Chakileva Чакилева) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
چروینقسک ناد ویسوان
چروینقسک ناد ویسوان (لهیستانجا: Czerwińsk nad Wisłą) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1200 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Czerwińsk nad Wisłą»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
وی.ک.ن. کاندیقای
وی.ک.ن. کاندیقای(اینگیلیسجه:V.K.N. Kandigai) هیندوستان اؤلکه‌سینین تامیل نادو ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تامیل دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
گال
گال (تورکجه: Gal, Azerbaijan) آذربایجان جومهوریتی، ناخجیوان موختار جومهوریتی نینJulfa ندا کنددیر.سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا  ۱۲۸ نفر ایمیش.
قایناقلار
بؤلمه:آذربایجان جومهوریتینین شهرلری
ریحان‌شهر
ریحان‌شهر کیرمان اوستانی‌ نین زرند بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گوره ۴٬۵۸۰ نفر جمعیتی واردیر.
کاکریپور
کاکریپور (اینگیلیسجه:Kakripur) هیندوستان اؤلکه‌سینین اوتار پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ایوان بک
ایوان بک (اینگیلیسجه: Ivan Bek) (دوْغوم:October 29, 1909 بلقراد) بیر فوتبالیست. یوقوسلاوی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
گرد کولان
گرد کولان خانا بؤلگه‌سینین لاجان بؤلومونون باتی لاهیجان قصبه‌سینه تابع اولان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۲۰۷ نفر (۳۱ عائیله) اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:پیرانشهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
باساور (هیندوستان)
باساور (هیندوستان)(اینگیلیسجه:Bhasaur) هیندوستان اؤلکه‌سینین پنجاب ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده پنجابی دیلی دانیشیلیر.
آذربایجان میلی حؤکومتی
آذربایجان میلّی حؤکومتی — (اینگیلیسجه: Azerbaijan People's Government) آذربایجاندا ۱۹۴۵-اینجی میلادی ایلین نووامبر آییندان ۱۹۴۶-اینجی میلادی ایلین نووامبر آیینا دک (شمسی تاریخینده ۱۳۲۴-جی ایلین ۲۱ آذر گونوندن؛ ۲۱ آذر ۱۳۲۵ گونونه قدر) یارانمیش بیر دؤولت دیر. بو دؤولتین مرکزی تبریز شهری ایدی.
باساور (هیندوستان)
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
آذربایجان میلی حؤکومتی
آرخا پلان
دئمک اولار بو حوکومتین قورولوشونون اصل عامیلی ریضاخان دؤنمینده فارسلاشدیرما اساسیندا ایقتیصادی و ایجتیماعی تبعیضلر ، تۆرکجه‌نین یاساقلانماسی و تۆرکلره قارشی ایهانتلر ایدی
۱۲ شهریور بیاناتی
۱۲ شهریورده سید جعفر پیشه‌وری ۱۲ شهریور بیاناتی ایله آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی‌نین تشکیلینی اعلان ائتدی و او گوندن فیرقه ساواشلارینی پهلویلر علئیهینه باشلادی
۲۱ آذر ۱۳۲۴
۲۱ آذر ۱۳۲۴ ده فیرقه‌نین ساواشلاری ظفر قازاندی و بوگون ژاندارمری آذربایجان میلی حؤکومتینی رسمیته تانیدی.
SSIR این ایرانا داخیل اولماسی
قوشونلارینین ایران ا داخیل اولماسی ایران موحاریبده نئیترال مؤعقئده قالاجاغینی بیان ائتسه ده، آلمانییا ایله استراتئژی امکداشلیق خطینی داوام ائتدیریردی. آلمانییا ایرانین خاریجی تیجارتینده ایکینجی یئری توتوردو. ایراندان بئنزین قئیری-قانونی یولّارلا آلمانییایا آپاریلیردی. آلمانلار ایرانین دؤولت موسّیسلری و حربی ایدارلرینده موهندیس، تئخنیک، مصلحت چی آدلاری آلتیندا اؤز حربی و خوصوصی ایداره لرینین نوماینده لرینی یئرلشدیریر، تبریز، ماکی، خوی، میانا، مرندّ کی فیرمالاریندا خوصوصی خیدمت اورقانلاری ایشچیلرینین سایینی آرتیریردیلار. آلمانییانین موحاریبنین ایلک ایلّریندکی قلبه سی ایراندا آلمانپرست مئیلی گوجلندیریردی. بو اؤلکنین رهبر دایرلرینده SSRI مغلوب اولارسا، "زاقافقازییا و اورتا آسیا نین ۱۶ شهرینین" ایرانا بیرلشدیریلمسی بارده پلانلار قورولوردو. ناسیست آلمانیاسینین SSRI -یه هوجوموندان سونرا، ۱۹۴۱-جی ایلین اییون-اییول آیلاریندا سووئت ایتّیفاقی ایرانا اوچ خبردارلیق نوتاسی وئرمیش، همین ایلین اییون آییندا بریتانییا خاریجی ایشلر نازیری ایرانین صلاحییّتلی نومایندسی قارشیسیندا "آلمانلارین ایرانداکی شوبهلی فعالییّتین" سون قویولماسی طلبینی ایرلی سورموشدو. اییولون ۱۹-دا بریتانییا ناظیرلر کابینئتی ایرانین جنوبونا داخیل اولماق بارده قرار قبول ائتمیشدی. دؤولت مودافیه کومیته سینین قراری ایله سووئت قوشونلاری ۱۹۲۱-جی ایل ۲۶ فئورال تاریخلی سووئت-ایران موقاویلسینین آلتینجی مادّسینه اساسن، ۱۹۴۱-جی ایل آوقوستون ۲۵ — ده گئجه ساعات ۲-ده ایران سرحدینی کئچرک، اردبیل و تبریز ایستیقامتینده ایرلیلدیلر. حربی عملییّاتلاردا ناخچیوان دان خزر ین جنوبونا دوغرو بوتون ایستیقامتلردن سسری̇ سرحد قوشونلاری، ۴۴-جو (ترکیبینده ۷۷-جی آزربایجان وه ۲۰-جی دیویزییالار) وه ۴۷-جی اوردولار، خزر دونانماسی، زاقافقازییاداکی ۸-جی آویاکورپوس، یئولاخداکی ۱۳۲-جی آویادیویزییا ایشتیراک ائدیردیلر. سووئت قوشونلاری ایله بیر واختدا ایرانین جنوب و قربیندن اینگیلیس قوشونلاری دا اؤلکیه داخیل اولدو. سووئت اوردو حیسّلری آوقوستون ۲۶-دا تبریز و اردبیل ه، آوقوستون ۳۰-دا زنجان ا، آوقوستون ۳۱-ده قزوین ه گیردیلر. سئنتیابرین ۱۷-ده سووئت، سئنتیابرین ۱۸-ده ایسه اینگیلیس قوشونلاری تهرانا داخیل اولدولار. سووئت اوردو هیسّلری اوشنو-میاندو اب"قوشاچای"-زنجان-قزوین-بابول-زیراب-سمنان-شاهرودّ ا، شرقده ایسه علی ابادّا یئرلشدیلر. اینگیلیس قوشونلاری خانکین-کئرمانشاه -خورّم اباد-مسجئد-سولئیمان-رام هؤرموز-بندر-دئیلم ختّیندن جنوب وه قربه دوغرو اولان اراضینی توتدولار.
آزربایجان دئموکرات فیرقسینین قورولماسی
باقیرووف موسکوادان دؤندوکدن سونرا اییون آیی ایچینده ایران خالق پارتییاسی MK-سینین عضوو ، ایران مجلیسینین میلّت وکیلی آ. کامبئهشی، خالق پارتیاسینین تبریز ایالت کومیته سینین باشچی سی س. پادئقانی، یازیچی وه ناشیر ه. ا. شبیستری، "آشیر" قزئتینین رئداکتورو میر جعفر پیشه وری گیزلی شکیلده باکیا گتیریلمیشدی. بورادا آزربایجان دموکرات پارتیاسینا پیشه وری نین مووقّتی اولاراق باشقانلیق ائتمسی قرارلاشدیریلمیشدی. جنوبی آزربایجانداکی ایشچیلره ده خبر گؤندریلرک، توده پارتییاسینین ADP-یه چئوریلمسی اوچون بیر ساعات بئله دایانمامالاری تاپشیریلمیشدی. ADP– نین قورولماسی اوچون بعضی پروبلم لر اولدوغو کیمی گوجلو بیر موخالیفت ده یارانمیش و خالق پارتییاسی MK-سی بوتون واسیط لرله بو ایشلری پوزماغا چالیشمیشدی. باکی توپلانتیسیندا پیشه وری، شبیستری و پداقانییه اونلارا قارشی اولا بیلجک سو قصد حرکتلنینه گؤره تبریزدن آیریلمامالاری دا قرارلاشدیریلمیشدی.
آذربایجان خالقینین ایجتیماعی – سییاسی، میلّی طلبلرینی، احتیاجلارینی تامین ائتمک و دموکراتیک حرکاتا لیئر اولماغا قادیر سییاسی تشکیلاتین — ADP — نین قورولماسینا بؤیوک بیر احتییاج اولموشدو. پیشه ورینین لیدرلی‌ییله ۳ سئنتیابر ۱۹۴۵-جی ایل تاریخینده میلّی موستقیلّیک اوغروندا دموکراتیک حرکاتین اؤنونده گئدن ADP-نین یارادیلماسینی، اونون مقصد و وظیفلرینی اعلان ائدن موراجیعت نامه یاییلدی. ۷ سئنتیابر ۱۹۴۵-جی ایلده ایران خالق پارتیاسی آذربایجان تشکیلاتینین اونونلا بیرلشمسی آزربایجان خالقینین هم جنوبی آذربایجاندا، هم ده شمالی آذربایجاندا یاشایان اوزولری طرفیندن رغبتله قارشیلانمیشدی. اساس وظیفلردن بیری کیمی آذربایجان خالقینا داخیلی آزادلیق و موختارییّت وئریلمسی، مکتبلرده درسلرین آزربایجان و فارس دیلینده آپاریلماسی طلبی ایرلی سورولدو. آزربایجان بؤلگسیندکی بوتون شهرلرین دیوارلارینا پارتیانین قورولماسی حاقّیندا آزربایجان دیلینده یازیلمیش اعلانلار آسیلمیشدی. اعلانلارین بیرینده بئله یازیلیردی:
= " تاریخده موستقیلّیک مودافیعه چیسی اولاراق تانینان آذربایجان آرتیق تهران حؤکومتینین تظییقی و ظولمو آلتیندا قالا بیلمز. آذربایجان خالقینین اؤزل بیر آنا دیلی واردیر، مکتبلرده و ایدارلرده بو دیلی ایشلتمک لاظیمدیر. آذربایجانی صنایعلشدیرمک و وطنیمیزین زنگینلیکلری اونا عآید اولمالیدیر. = ۱۹۴۵-جی ایل اوکتیابرین ۲-دن ۴-دک تبریزده ADP-نین ای قورولتایی کئچیریلدی آدپ-نین قورولتایدا قبول ائدیلمیش پروقرامیندا میلّی مسئله بارده دئییلیردی: = " ایران مملکتی داخیلینده یاشایان هر بیر میلّتین موختارییّتی و اؤز موقدّراتینی تعیین ائتمک حوقوقو ایالت و ویلایت انجومنلری واسیطسیله تامین ائدیلملیدیر. = "ایران مجلیسی و حؤکومتی آذربایجان خالقینین طلبلرینی ائشیتمدی. ایالت و ویلایت انجومنلرینین تشکیل اولونمایاجاغینی رسمی صورتده ائلان ائتدی. حؤکومت چوخلو میقداردا ارزاقی آذربایجاندان داشیتماقلا اورادا سونی قیتلیق یاراتماق ایستدی. آذربایجان تاجیرلرینین ۱۵ میلیون تومنه یاخین پولونو تهران بانکلارینا کؤچورمکله، آذربایجان تیجارتینده چتینلیکلر یاراتدی. ۱۹۴۵-جی ایل سئنتیابرین ۱۰-دا ماراغا و اوکتیابرین ۲۰-ده اردبیل شهرلرینده حربی وضعیّت اعلان ائدیلدی. ماراغادا ADP-نین فعال عضوو، شهر ایدارسینین ریسی محمّد حوسئین راهور ترور نتیجسینده اؤلدورولدو. آذربایجان خالقینین اعتیراضینا باخمایاراق، سئنتیابرین ۱۲-ده قاتی ایرتیجاچی س. م. فرّخ آذربایجانا والی تیین اولوندو. حؤکومت باشچیسی، حربی ناظیر و ایران قوشونو باش قرارگاهی ریسینین ایشتیراکی ایله کئچیریلن ایجلاسدا ADP نین کومیته عضولرینین تبریزده حبس ائدیلرک گیزلی و تعجیلی تهرانا آپاریلماسی قرارا آلیندی. بو بارده حؤکومتین آزربایجانداکی دیویزییا کوماندانلیغینا خوصوصی امر ده وئریلدی."
آذربایجاندان گئدن خوصوصی قروپ
سووئت قوشونلارینین ایراندا کئچیردی‌یی سونراکی حربی عملییّاتلاردا آزربایجان SSRI-دن خوصوصی بیر قروپ ایشتیراک ائتمیشدی.جنوبی آزربایجاندا سووئت تسیرینی یایماق مقصدی ایله ۱۹۴۱-جی ایل سئنتیابرین ۲۱-ده ایران دؤولتینین آذربایجان ارازیسینده آذربایجان SSRI-دن سفربر ائدیلمیش پارتییا، سووئت، حوقوق موحافیظه، تصرّوفات و مدنییّت ایشچیلریندن عبارت قروپ آذربایجان کومونیست پارتیاسی مک-نین اوچونجو کاتیبی، تبریزدکی ۴۷-جی اوردونون حربی شوراسینین اوزوو ا. م. علییئوین رهبرلی‌یی ایله فعالییّته باشلادی. ۸ بو قروپا سولئیمان رحیموو، میرزه ایبراهیموو، موصتافا قولییئو و ه ب. داخیل ایدی.
آذربایجانین مادّی یاردیمی
۱۹۴۱-جی ایلین سونونا قدر باکیدان — رئسپوبلیکا فوندوندان یاردیم اولاراق جنوبی آذربایجانا ۲۵۴۸ تون قند، ۱۳۷۱ تون اون، ۱۸۱۴ تون بوغدا، ۱۴۹۴۰۵۳ مئتر پارچا و عومومی دیری ایکی میلیون ماناتلیق دیگر مالّار گؤندریلدی.
جنوبی آذربایجاندا قوروجولوق
جنوبی آذربایجان دا فعالییّت گؤسترمیش آلمان فیرمالارینین املاکی موصادیره ائدیلیب، SSRI-یه گؤندریلدی. مطبوعات، رئداکسییا قروپو ۱۹۴۱-جی ایل اوکتیابرین ۱۱-دن عرب الیفباسی ایله آذربایجان دیلینده "وطن یولوندا" قزئتینین نشرینه باشلادی.اورمییده آزربایجان دیلینده "قیزیل عسگر" (رئداکتورو زولفلی ایبراهیموو) و رشتده "سربازه سرخ" ("قیزیل عسگر") (رئداکتورو خاسای وزیروو) اوردو قزئتلری بوراخیلیردی.[۱۷] آذربایجاندان گلمیش حکیملر اهالییه طیبّی یاردیم گؤستریر، روانی بهداشت ساحه سینده ایضاحات ایشلری آپاریر، مالاریایا قارشی گئنیش تدبیرلر حیاتا کئچیری ردیلر. سووئت-ایران مدنی علاقلره ینین اینکیشافیندا آذربایجان رئسپوبلیکاسینین مدنییّت خادیملری موحوم رول اویناییردیلار. ایرانا قاسترول سفرینه گلمیش ایلک سووئت اینجسنت کولّئکتیولریندن بیری — م. ف. آخوندوو آدینا آزربایجان دؤولت اوپئرا و بالئت تئاتری او. هاجیبیووون "کوروغلو"، "لئیلی وه مجنون"، "اسلی و کرم"، م. ماقومایئوین "شاه ایسماعیل" اوپئرالارینی، او. هاجیبیووون "آرشین مال آلان " موسیقیلی کومئدییاسینی تاماشاچیلارا گؤسترمیشد یلر. قاسترولّارین مووفّقییّتله کئچمسینده رئژیسّور ایسماعییل حیدایت زاده نین، دیریژور نییازینین، بالئت آنسامبلینین رهبری قمر آلماس زادنه نین، آرتیستلردن بولبولون، الؤوست صادیق اووون، حقیقت رزایئوانین بؤیوک امیی اولموشدو. ۱۹۴۱-جی ایل اوکتیابرین ۲۶ — دا SSRI خالق آرتیستی شؤوکت ممّدووا تبریزلیلر قارشیسیندا گئنیش کونسئرتله چیخیش ائتمیش، ۱۹۴۲-جی ایل فئورالین ۲۰-دن آپرئلین ۹-دک رشید بئهبودووون ایران قاسترولّاری اوغورلا کئچمیشدی.۱۶ باکی کینوستودییاسینین ایستئحصالی اولان "کندلیلر"، "باکیلیلار"، "ت۹" سوالتی قاییغی" بدیی، "اوردئنلی آذربایجان"، "ابدی اودلار اؤلکسی" سندلی وه "زویا"، "او، وطنی مودافیه ائدیردی"، "۲۱۷ №-لی آدام" دوبلیاژ فیلملری نوماییش ائتدیریلمیشدی. درحال سوسیالیست خاراکتئرلی ایصلاحاتلار باشلادی، ایصلاحاتلاردان بیری ده آذربایجان دیلینین موختارییّت ارازیسینده دؤولت دیلی اعلان اولونماسی ایله باغلی ایدی. پارالئل اولاراق، ایکی آذربایجان آراسیندا مدنی علاقلر گوجلنیردی، تبریز کی̇و-ای ایسه SSRI-نین موثبت وسون درجه جازیبدار اوبرازینی یارادیردی. یئرلی آذربایجان دیلی فارس عونصورلریندن سونی شکیلده تمیزلنیردی، اوزینده چوخلو روس سؤزلری ده داخیل ائدیلمیه باشلاندی.
خالقین باخیشی میلی حؤکومته
خالقین باخیشی بو حؤکومته دئمک اولار کی چوخ یاخچی ایمیش. بو یاخچی باخیشین نئچه عیلتی واریمیش:
ایران و شوروی‌نین آنلاشماسی
شوروی آذربایجان میلّی حؤکومتینی یالنیز بوراخدی چونکو ایران، آذربایجان و خزر دنیزی نفتی‌نین وعده‌سینی اونلارا وئرمیشدی.
خالقین سوْیقیریمی پهلوی حؤکومتی طرفیندن
۱۳۲۵-ین ۲۱ آذر گۆنونده آذربایجان میلّی حؤکومتی یؽخیلدی و پهلوی حؤکومتی ۲۱ آذر سویقیریمی آدی آلتیندا تانینان بؤیوک بیر سوْیقیریم سالدی و ۲۵ مین اینسانی اؤلدوردو.
قایناق‌لار
بؤلمه:آذربایجان بؤلمه:تاریخی دؤولتلر
إسلام طارق
إسلام طارق‎ (اینگیلیسجه: Islam Tarek) (دوْغوم:December 2, 1988) بیر فوتبالیست. الانتاج الحربی فوتبال کولوبو و میصر میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:الاهلی میصر کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ارو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:آنکاراقوچو کولوبونون اویونچولاری
نورما ری
نورما ری (Norma Rae, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش سیاسی دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی پت هینقل، بو بریجز، ران لیبمن، سالی فیلد جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین دیوید شایر یارادیب. ۱۹۷۹ میلادی ایلینده ۴ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۲ جایزه‌یه لایق گؤرولموش‌دور.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۷۹-جو ایل فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکانین درام فیلملری بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:مارتین ریتین فیلملری بؤلمه:1978 میلادی ایلیده گئچن فیلملر بؤلمه:آمریکانین آرشیو فیلملری
ايفلورنيثين
ايفلورنيثين (آیوپاک آدی: (RS)-2,5-diamino-2-(difluoromethyl)pentanoic acid, Eflornithine, 二氟甲基鳥氨酸) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۱۸۲٫۲ دیر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
سوئد و لهیستان ساواشی (۱۶۰۰–۱۱)
''سوئد و لهیستان ساواشی (۱۶۰۰–۱۱) (اینگیلیسجه: Polish–Swedish War (1600–11)) لهیستان-لیتوانی بیرلیگی و سوئد قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.ایستونی و لتونی یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Polish–Swedish War (1600–11)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:لهیستان-لیتوانی بیرلیگینین ساواش‌لاری بؤلمه:سوئدین ساواش‌لاری بؤلمه:۱۶۱۰-جو ایلده سوئد بؤلمه:۱۶۱۱-جی ایلده سوئد
پولانکا (گونئی پلزن)
پولانکا (گونئی پلزن) (چک‌جا: Polánka (Plzeň-South District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۳۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۸ نفر ایمیش و پلزن اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Polánka (Plzeň-South District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
پرسی کیلبراید
پرسی کیلبراید (اینگیلیسجه: Percy Kilbride) آمریکالی اوْیونچو. ۱۶ ژولای ۱۸۸۸ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۶  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۱ دسامبر ۱۹۶۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1928–55 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Percy Kilbride»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
آرنولد مونی
آرنولد مونی (اینگیلیسجه:Arnold Mooney) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو. مونتقمری (آلاباما) شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
بن احمد العبدی ایستادیومو
بن احمد العبدی ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Stade El Abdi) مراکش اؤلکه‌سینده بیر ایستادیومدور. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stade El Abdi»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایستادیوملار
ایجامزویل، مریلند
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
افیله
افیله (ایتالیاجا: Affile) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۵۰۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۶۸۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لاتیوم اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Affile»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
جان لنارد-جونز
جان لنارد-جونز (John Lennard-Jones) اینگیلیسلی بیلیم اینسانی. جان لنارد-جونز منچستر بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Lennard-Jones»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ارمنی‌‌لرین گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سی
ارمنی‌لرین گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سی و آذربایجان اراضی‌‌لرینه یئرلشدیریلمه‌سی-ارمنی‌لرین ایران دان، تورکیه‌ دن و دیگر اراضی‌‌لردن پلانلی صورتده گونئی قافقاز ا کؤچورولمه‌سی پروسه‌سی، روسیه‌ نین حیمایه‌‌‌سی آلتیندا ارمنی‌ دؤولتی‌نین یارادیلماسی، همچنین ارمنی‌لرین ایران و تورکیه‌دن روسیه‌نین ایشغال ائتدیگی تورپاق‌لارا کؤچورولمه‌سی تصادوفی حادیثه  اولماییب، ارمنی‌-روس موناسیبت‌لری‌نین قانوناویغون نتیجه سی ایدی کی، بو موناسیبت‌لرین اساسینی روس و ارمنی‌ تاریخی ادبیاتیندا تبلیغ ائدیلدیگی کیمی، یالنیز تیجارت علاقه‌‌لری دئییل، باشلیجا او‌لاراق شرقین موسلمان دؤولت‌لرینه، خوصوصیله تورکیه‌یه، 18. عصردن اعتیباراً ایسه هم ده آذربایجانا قارشی دوشمنچی‌لیک موناسیبتی تشکیل ائدیردی.
تورکمن‌چای موقاویله‌سی‌نین نتیجه‌سی
بندانگشتی|  مشهور روس دیپلوماتی آلکساندر قریبایدوف‌، روسیه‌ ایپمپراتولوغو‌نون ایرانداکی سفیری، ائرمنی‌‌لرین گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سینده آکتیو ایشتیراک ائتمیشدیر. تورکمن‌چای موقاویله‌سی‌نین نتیجه‌سی او‌لاراق 40000 ارمنی‌ آذربایجانین موختلیف اراضی‌‌لرینده مسکون‌لاشدیریلدی. 1829-جو ایلین ادیرنه صولحونون نتیجه‌‌لرینه گؤره ایسه، عوثمانلی ایپمپراتولوغو اراضی‌‌لرینده یاشایان 90000 ارمنی‌ ده آذربایجاندا یئرلشدیریلدی. اونلار اساساً ناخچیوان، ایروان و قاراباغ خانلیق‌لاریندا مسکون‌لاشدیریلدیلار.
مشهور روس دیپلوماتی و یازیچیسی آ. س. قریبایدوف‌ یازیردی: "'ارمنی‌ اهالیسی اساساً موسلمان تورپاق صاحیب‌لری‌نین اراضی‌‌لرینده یئرلشدیریلیردیلر … اونلار یاواش-یاواش موسلمان اهالیسینی اراضی‌‌لردن سیخیشدیریب چیخارماغا باشلامیشدیلار. بیز همچینین موسلمان اهالیسینی دوشدوکلری چتین وضعیتله باریشدیرماغا و اونلاری ایناندیرماغا چالیشمالی‌ییق کی، بو چتین‌لیک‌لر اوزون سورمه‌یه‌جک و ارمنی‌لر مووقّتی اونلارا یاشاماغا ایجازه وئریلن اراضی‌‌لرده دایمی او‌لاراق قالامایاجاقلار‌'‌." روس ایپمپراتولوغو‌نین حاکیم دایره‌‌لری گونئی قافقازدا یئریتدیکلری موستملکه سیاستینده ارمنی‌لره چوخ بئل باغلاییردیلار.
آمریکالی عالیم جاستین مک‌‌ کارتی‌نین یازی‌لاریندا گونئی قافقازدا، داها دوغروسو آذربایجاندا ارمنی‌ کولونلاری‌نین یارادیلماسی حاقیندا بونلاری دئمیشدیر: "'‌1828 و 1920-جی ایل‌لر آراسیندا یئر‌لرده اهالی‌نین دموقرافیک ترکیبینی ارمنی‌لرین خئییرینه دَییشمک سیاستی نتیجه‌سینده ایکی میلیوندان چوخ موسلمان مجبوری او‌لاراق یاشادیقلاری اراضی‌‌لردن سورگون ائدیلمیش، و دقیق معلوم اولمایان سایدا اینسان ایسه قتله یئتیریشمیشدیر….روس‌لار ایکی دفعه 1828 و 1854-جو ایل‌لرده شرقی آنادولویا هوجوم ائتمیش، لاکین هر ایکی حالدا گئری چکیلمگه مجبور اولموشلار. گئری چکیلرکن اونلار اؤز‌لری ایله 100000 ارمنی‌نی ده قافقازا گتیرمیش و یورد‌لاریندان قووولموش و محو ائدیلمیش تورک‌لرین یئر‌لرینده یئرلشدیرمیشدیلر‌'‌." 1877–1878-جی ایل‌لر موحاریبه‌سینده، روس‌لار قارص–اردهان ویلایتینی ضبط ائتمیش، موسلمان‌لاری قوواراق اونلارین یئرینده 70000 ارمنی‌ مسکون‌لاشدیرمیشدیلار…….1895–1896-جی ایل‌لرین حادیثه‌‌لرینده ایسه تخمیناً 60000 ارمنی‌ قافقازدا مسکون ائدیلمیشدیر…..بیرینجی دونیا موحاریبه‌سی ایل‌لرینده میقراسیا بالانسلی شکیلده داوام ائتمیش، شرقی آنادولودان اولان 400000 ارمنی‌ قافقازین 400000 موسلمان اهالیسینه دَییشدیریلمیشدیر.
آمریکا آکادمیکی‌نین گؤستردیگی رقم‌لره گؤره، 1828 و 1920-جی ایل‌لر آراسیندا آذربایجانا 560000  ارمنی‌ کؤچورولموشدور. بونونلا دا شرقی قافقازین روس‌لار طرفیندن ایشغالی نتیجه‌سینده آذربایجان تورپاق‌لاریندا – آراکس چایی‌نین قوزئیندا ارمنی‌ اهالیسی سورعتله آرتماغا باشلادی. بونونلا باغلی دیقته لاییق بیر فاکت دا ز. بالایانین اؤزو اعتیراف ائتمیشدیر:"'‌اونون (ایروانین) اهالیسی باشقا یئر‌لردن گلمه‌‌لردیر. اصلینده حقیقی ایروانلی یوخدور‌'."آکادمیک آ. ای. ایونیسیان یازیر: "'‌ایروان شهری‌نین اهالیسی‌نین یالنیز دؤردده بیری ارمنی‌لردیر، آذربایجانلی‌لار بورادا موطلق اوستون‌لوک تشکیل ائدیر‌'." روس ایمپراتورو 1. نیکولای‌ین 21 مارس 1828-جی ایلده وئردیگی فرمانینا گؤره آذربایجانین ناخچیوان و ایروان خانلیغی لغو اولونموش، اونلارین یئرینده روس حاکیم‌لری طرفیندن ایداره اولونان  "‌ارمنی‌ ویلایتی‌"  آدلانان یئنی اینضیباطی قوروم یارادیلمیشدیر. 1849-جو ایلده بو ماحالین آدی دَییشدیریله‌رک ایروان قوبرنیاسی قویولموشدور.
اراضی‌‌لری‌نین گئنیشلندیریلمه‌سی مقصدینی گودن ارمنی‌لر 1836-جی ایلده روس‌لارین کؤمگی ایله آذربایجاندا او زامان فعالیت گؤسترن آلبان پاتریارخات کیلیسا‌سی‌نین لغو اولونماسینا و اونون مولک‌لری‌نین ارمنی‌ کیلیساسینا وئریلمه‌سینه نایل اولدو‌لار. بیر قدر سونرا کئچمیش آلبان دؤولتی‌نین غرب اراضی‌‌لری (داها دقیق دئسک قاراباغ بؤلگه‌سی) ارمنی‌لرین 19. عصرده داوام ائدن سیخ مسکون‌لاشماسی نتیجه‌سینده دؤولتچی‌لیگینی و دینی موستقیل‌لیگینی ایتیردی و همین یئر‌لرین اهالیسی‌نین قریقوریان‌لاشدیریلماسی، بونونلا بئله ده ارمنی‌‌لشدیریلمه‌سی پروسه‌سی باشلاندی.
بو آچیق حقیقت هله 19. عصرده بللی ایدی. مشهور روس تاریخچیسی و.ل.وِلیچکوْ یازیردی: "' سهواً ارمنی‌ آدلاندیریلان، اصلینده ایسه ارمنی‌-قریقوریان طریقتینی قبول ائدن و یالنیز اوچ-دؤرد عصر اوّل ارمنی‌‌لشمه پروسه‌سینه قدم قویان اهالی موستثنالیق تشکیل ائدیردی‌'‌."بونو ارمنی‌ مؤلیفی ب. ایشخانیان دا تصدیق ائده‌رک یازیردی:"'‌داغلیق قاراباغدا مسکون‌لاشمیش ارمنی‌لرین بیر قیسمی یئرلی اولوب قدیم آلبان خالقی‌نین نسیل‌لری، بیر قیسمی ایسه تورکیه و ایراندان قاچمیش و آذربایجان تورپاق‌لاریندا تعقیب و تضییق‌لردن سیغیناجاق تاپمیش ارمنی‌ اهالیسی‌دیر‌'‌."
گونئی قافقازدا اتنیک ترکیبین صونعی صورتده دَییشدیریلمه‌سی
بندانگشتی| ارمنی‌‌لرین تورکیه‌دن گونئی قافقازا کؤچ ائتمه‌سی
ارمنی‌لر زاقافقازیایا کؤچورو‌لرکن اونلارین هارادا یئرلشدیریلمه‌سینه خوصوصی دیقت وئریلیردی.
آ.س.قریبایدوف‌ یازیردی:"روس اوردوسونون توتدوغو رایون‌لاردان – تبریز، خوی، سالماس، ماراغادان بوتون ارمنی‌لری ناخچیوان، ایروان و قاراباغ ویلایت‌لرینه کؤچورمک لازیم‌دیر." بندانگشتی| ایروان قوبرنیاسی‌نین اتنیک خریطه‌سی؛ خریطه 1902-جی ایلده 1886-جی ایله عایید کامِرال ساییمی‌نین نتیجه‌‌لری اساسیندا ترتیب ائدیلیب. قریبایدوفون بو تؤوصیه‌سی لاییقینجه یئرینه یئتیریلدی.
شاوروف یازیردی:"'‌ارمنی‌لر ارمنی‌ اهالیسی‌نین جوزئی میقداردا اولدوغو یئلیزاوتپول (گنجه) و ایروان قوبرنیا‌لاری‌نین ان یاخشی خزینه تورپاق‌لاریندا یئرلشدیریلدی…یئلیزاوتپول قوبرنیاسی‌نین داغلیق حیصه‌سی (داغلیق قاراباغ) و گؤیچه گؤلونون ساحیل‌لری بو ارمنی‌لرله مسکون‌لاشمیشدیر‌'‌." بئله لیکله، ارمنی‌لرین کؤچورولمه‌سی ایله آد‌لاری چکیلن اراضی‌‌لرین اتنیک ترکیبی دَییشدیریلمگه باشلادی.
1823-جو ایل معلوماتینا گؤره قاراباغ ویلایتی‌نین (کئچمیش قاراباغ خانلیغی‌نین اراضیسی) 20 مینه یاخین عاییله‌سیندن جمعی 1، 5 مینینی ارمنی‌ عاییله‌سی تشکیل ائدیردی. کؤچورمه‌دن سونرا اهالی‌نین اتنیک ترکیبی کسکین شکیلده دَییشیر.
1923-جو ایلده داغلیق قاراباغ موختار ویلایتینی تشکیل ائدرکن تاریخی عدالت‌سیزلیگه یول وئریلدی، قاراباغین داغلیق و آران حیصه‌سی صونعی شکیلده بیر-بیریندن آیریلدی، ارمنی‌ اهالیسی‌نین تثبیتی اوچون ال‌وئریشلی شراییط یارادیلدی، آذربایجانلی‌لارین دموقرافیک مؤوقعینه جیدی ضربه وورولدو.
1926، 1959، 1970، 1979-جو ایل‌لرده کئچیریلمیش سیاهیا آلما‌لارا گؤره داغلیق قاراباغ موختار ولایتی-نین آذربایجانلی و ارمنی‌ اهالیسی مووافیق او‌لاراق 10.1 و 89.1%؛ 13.8 و 84.4%؛ 18.1 و 80.5%؛ 23.0 و 75.9% اولموشدور.
داغلیق قاراباغ ارمنی‌لری 1978-جی ایلده کؤچورولمه‌‌لری‌نین 150 ایل‌لیگینی قئید ائتمیش، بو موناسیبتله کئشمیش مارداکرت / آغدره رایونونون (ایندیکی ترتر رایونوندا) ماراغاشِن / لِنیناوان (ایندیکی شیخارخ) کندینده خوصوصی آبیده قویموشدو‌لار.
ارمنی‌لرین کؤچورولدوگو قئید ائدیلدیگی کیمی هم روسیه‌نین، هم ده ارمنی‌ستانین سیاسی منافع‌لری ایله باغلی اولموشدور. مینلرله ارمنی‌ هر ایکی دؤولتین بو فیتنه‌کار سیاستی‌نین دوشونولموش قوربانی اولموشدور. ایقتیصادی منافع ایله باغلی اولان مسله‌‌لرده چوخ پرگار اولان ارمنی‌لر بو سیاسی اویون‌لارین آجیناجاقلی نتیجه‌‌لریندن درس آلا بیلمه‌میش، روسیه‌ و ارمنی‌ستان لیدر‌لری‌نین اونلار اوچون موعین ائتدیگی فیتنه و خیانت رولونو همیشه جانلا-باشلا و آمان‌سیزلیقلا یئرینه یئتیرمیش، هر دفعه  ده بو عمل‌لرین قانونااویغون نتیجه‌سی کیمی میلّی مغلوبیت و فاجیعه‌یه دوچار اولموش‌لار.
بو فیتنه‌کارلیغین باشلیجا اوبیئکتی اولان تورکیه و آذربایجان موعین چتینلیک‌لره باخمایاراق همیشه بو ایمتاحاندان اوغورلا چیخمیشدیر.
ارمنی‌لرین ناخچیوانا کؤچورولمه‌سی سیاستی
تزار روسیه‌سی‌نین قوزئی آذربایجانا ارمنی‌لرین کؤچورولمه ‌سیاستینده ناخچیوان بؤلگه‌سینه ده خوصوصی یئر آیریلمیشدی. روسیه‌ده بو سیاسته حاق قازاندیرماق اوچون ایروان و ناخچیوان کیمی تاریخی آذربایجان اراضی‌‌لرینی ارمنی‌ تورپاغی کیمی قلمه وئرمکده داوام ائدیردی. تزار 1. نیکولای (1825–1855) ایروان و ناخچیوان خانلیق‌لاری اساسیندا قوندارما  "‌ارمنی‌ ویلایتی‌"  یارادیلماسی حاقیندا 1828-جی ایلین مارسیندا فرمان وئرمیشدی.
لاکین قیسا بیر مودّت سونرا، 1840-جی ایلده بو ویلایتی لغو ائتمیش؛ بئله‌لیکله، همین ایدئیانین دوغرو اولمادیغی تصدیق اولونموشدو. بونا باخمایاراق 1828–1831-جی ایل‌لرده ناخچیوان بؤلگه‌سینه خئیلی میقداردا ارمنی‌ کؤچورولموشدو.
ناخچیوان ویلایتی و اوردوباد دایره‌سینه ایراندان 2387 عاییله، یاخود 11 992 نفر (6339 کیشی، 5653 قادین)، تورکیه‌دن 8 عاییله، یاخود 27 نفر (17 کیشی، 10 قادین) کؤچورولور.
قریقوریئوین ارمنی‌لرین ایراندان ناخچیوانا کؤچورولمه‌سینه دایر فاکت‌لاری شوپِندن موعین قدر فرقله‌نیر. شوپن ایراندان ناخچیوانا کؤچورولن‌لرین عومومی سایی‌نین 2387 عاییله (ناخچیوان ایالتی اوزره 2137، اوردوباد دایره‌سی اوزره 250 عاییله) اولدوغونو گؤستریرسه، قریقوریئوده بو رقم‌لر مووافیق او‌لاراق 2551 (+164)، 2285 (+148) و 266 (+16) تشکیل ائدیردی. قریقوریئوین تقدیم ائتدیگی جدول ارمنی‌لرین هارادان هارایا کؤچورولمه‌سینی ده آیدینلاشدیریر. جدولدن آیدین اولور کی، ناخچیوان ایالتینه کؤچورولن 2285 عاییله‌دن 416-سی (18.2 %) ناخچیوان شهرینده مسکون‌لاشمیشدی. قالان عاییله‌لر ناخچیوان ایالتی‌نین 43، اوردوباد دایره‌سی‌نین 5 کندینده یئرلشمیشدی.
قریقوریئوین تقدیم ائتدیگی جدولین موهوم جهت‌لریندن بیری ده اوندان عیبارت‌دیر کی، او ناخچیوانا کؤچورولن ارمنی‌لرین یاش و جینس کیمی واجیب دموقرافیک گؤستریجی‌لری حاقیندا تصوور یارادیر. کؤچورولن ارمنی‌لرین (13 160 نفر) 6954 نفرینی (52.8 %) کیشی‌لر تشکیل ائدیردی. کیشی‌لره دایر معلومات ایکی یئره بؤلونموش، بورادا بؤیوک‌لر و کیچیک یاشلی‌لار آیریلمیشدیر. بو رقم‌لر ده اصلینده جیدی اینفورماسیا منبعی‌دیر. کؤچورولن ارمنی‌لرین 4459 نفری (64.12%) بؤیوک‌لر، 2495 نفری (35.88%) کیچیک یاشلی‌لار ایدی. بو فاکت کؤچورولن ارمنی‌لر ایچریسینده دموقرافیک آرتیم پوتنسیالینی گؤستریر. کؤچورولن ارمنی‌لرین 6206 نفرینی (42.2 %) قادین‌لار تشکیل ائدیردی.
ارمنی‌لرین میلتچی پارتیالاری
ارمنی‌لرین گونئی قافقازدا اراضی ایدیعا‌لاریی‌نین ایدئولوژی اساسی 1885-جی ایل فرانسه‌ده(مارسل) یارانمیش  "‌آرمه‌ناکان ‌" ، 1887-جی ایلده سوئیس‌ین ژنو شهرینده یارادیلان  "‌هنچاق‌"  و 1890-جی ایلده تیفلیسده اساسی قویولان  "‌داشناکسوتیون‌"  میلتچی پارتیالارینین فعالیتی ایله باغلی اولموشدور. بو پارتیالار عوثمانلی ایپمپراتولوغو و ایراندان قاچمیش ارمنی‌لرین یاشادیغی اراضی‌‌لری بیرلشدیرمک اوچون بوتون واسیطه‌‌لردن، ان اساسی ایسه قیام و ترور آکت‌لاریندان گئنیش ایستیفاده ائتمگی قارشی‌لارینا مقصد قویموشدو‌لار. "‌قنچاق‌"  پارتیاسی‌نین پروقرامی خوصوصیله بو فیکری ایفاده ائدیردی:  "‌بوتون شراییط‌‌لرده تورک‌لری و کورد‌لری محو ائتمک، و اؤز خالقی‌نین ریفاهینا خیانت ائتمیش ارمنی‌لره آمان وئرمه‌یه‌رک اونلاردان قیصاص آلماق‌"‌.
"‌داشناکسوتیون‌"  نازیست تیپلی پارتیا اولوب، آلمان میلّی سوسیالیست پارتیاسی‌نین ایدئولوژی‌سینی اونلاردان هله 30 ایل اول فورمالاشدیرمیش و پروقرام‌لاری بو سؤز‌لردن عیبارت ایدی:
"‌داشناکسوتیون پارتیاسی‌نین مقصدی بونلاردیر:
بو مقصده نایل اولماق اوچون هر شئیه ایجازه وئریلیر؛ پروپاقاندا، ترور، آزغین پارتیزان موحاریبه‌‌لری‌"‌.
"‌بو ائله بیر تشکیلات ایدی کی، روسیه‌ ایپمپراتولوغو‌نون حاکیم دایره‌لری ایله بیرلیکده قافقازدا اینقیلابی و میلّی آزادلیق حرکاتینی بوغماغا چالیشمیشدی. بونون نتیجه‌سی او‌لاراق 1905-جی ایلده ایلک ارمنی‌ – آذربایجان قارشی‌دورماسی باش وئرمیشدیر. 1907 و 1912-جی ایل‌لر عرضینده عوثمانلی ایپمپراتولوغو اراضی‌‌لریندن و ایراندان تقریباً یاریم میلیون ارمنی‌ قارص، ایروان و یئلیزاوتپول قزا‌لارینا کؤچورولدو. بؤلگه‌ده اتنیک قارشی‌دورما‌لاری آلوولاندیراراق هگمونلوغو الینه آلماق مقصدی گودن روسیه‌ حؤکومتی اهالی‌نین بو آخینینا سوساراق دستک وئردی ".
ارمنی‌لرین گونئی قافقازا کؤچورولمه‌سی باره‌ده مشهور شخص‌لرین فیکیر‌لری
"'в VIII веке до н.э. во Фракии, на Балканах, объявились киммерийцы, одни из 'народов моря', по определению древнеегиптских письменных памятников. Здесь они вступали в контракт с предками армян, которых увели с собой на восток в Малую Азию.'"
"'армяне суть прищелцы. Это 'армяне суть прищелцы. Это Колено Фригийцев и полийцев, пришедшее в северные долины Анатолийских гор.'"
"'Находясь в подданстве различных государств и разбросанное, можно сказать, по всему земному шару, армянское племя, подвергаясь вселдествие того различному климату, образу жизни и занятий, утратило свою общую типичность.'"بو دئییلن‌لرین فیکریمیزجه شرحه احتییاجی یوخدور. 387-جی ایلده ساسانی و بیزانس ایمپرتورلوق‌لاری طرفیندن بؤلوشدوروله‌رک اؤز دؤولتچی‌لیگینی ایتیرن ارمنی‌لرین گونئی قافقازا میقراسیا مئیل‌لری مؤحکم‌لندی. عرب خیلافتی‌نین دستگی ایله 704-جو ایلده ارمنی‌ قریقوریان کیلیسا‌سی گؤتوروب آلبان کیلیسا‌سینی اؤزونه تابع ائتدی.
1. شاه عباس دؤورونده قاراباغدا یاراتدیغی کیچیک اینضیباطی ایداره سیستمی اولان ملیک‌لیک‌لر (خمسه ملیک‌لیک‌لری) قوزئی آذربایجان تورپاق‌لاری‌نین، او جومله‌دن قاراباغین روس‌لار طرفیندن توتولماسیندا دریدن-قابیقدان چیخیردیلار. بئله کی، 1729-جو ایلین فوریه‌سینده ملیک‌لر 2.پطره یازیردیلار: "‌سیزین آیاق‌لارینیزین آلتینا ییخیلیریق…ل توتون. "
یالان اویدورماقدا ارمنی‌لرین ماهیر اولماسی سؤز یوخدور کی، اونلارین ژن‌لریندن ایره‌لی گلن حال ایدی. مثلا، 1790-جی ایلده اونلار  " یئکاترینایا یازمیشدیلار کی، تکجه شاماخی اطرافیندا 17 مین سیلاحلی ارمنی‌ وار. حالبوکی 1811-جی ایلده شاماخی خانلیغیندا اولان 24000 عاییله‌نین یالنیز 1500-او ارمنی‌ عاییله‌سی ایدی.
'''20. عصرده 2 میلیون آذربایجانلینی ترور، ایخراج، سویقیریم‌لاری واسیطه‌سیله محو ائتمیشلر. '''
بئله‌جه، 2 عصر عرضینده قوزئی آذربایجان تورپاق‌لاریندا مرحله -مرحله  یئرلشدیریلن ارمنی‌لر 387-جی ایلدن دوز مین‌بئش ‌یوز اوتوزبیر ایل کئچدیکدن سونرا، 1918-جی ایلده، غربی آذربایجانین اتنیک-تاریخی تورپاق‌لاریندا اؤز‌لرینه دؤولت قورموش، حتّی سونرا‌لار سووئت رژیمی‌نین الی ایله قاراباغ ارمنی‌لرینه موختاریت ده یارادا بیلمیشلر. 1988-جی ایلدن باشلایاراق ایندیکی ارمنی‌ستان و داغلیق قاراباغین ارمنی‌ ترورچو، سپاراتچی قووّه‌‌لری آذربایجانین 20 % اراضیسینی ایشغال ائده‌رک، 30 مین اینسانی محو و 50 مین آدامی شیکست ائده‌رک 1 میلیون آذربایجانلینی آتا-بابا یوردوندان قاچقین ائتمیشدی.
1. پطرین وصیت‌لرینه دینمه‌دن عمل ائدن اونون خلف‌لری اؤن آسیایا و عوموماً روس‌لارین یاخین شرقه گله‌جکده چیخماسی مقصدی داشییان ارمنی‌لردن قوزئی آذربایجان اراضی‌‌لرینده اتنیک سدد کیمی ایستیفاده ائتمک ایدی.‌
'''بئله‌لیکله، گلمه ارمنی‌لرین 19. عصرین بیرینجی یاریسیندا قوزئی آذربایجان تورپاق‌لاریندا، او جومله‌دن قاراباغدا کوتلوی شکیلده یئرلشدیریلمه‌سی آذربایجان خالقی‌نین گله‌جک فاجیعه‌لری‌نین باش وئره‌جگینه ال‌وئریشلی شراییط  یاراتماق مقصدی داشیمیشدیر.'''
اتک یازی‌لار
بؤلمه:آذربایجان بؤلمه:آذربایجان تاریخی بؤلمه:قاراباغ تاریخی بؤلمه:قاراباغ ساواشی
ساوت کلیولند، تنسی
ساوت کلیولند، تنسی (اینگیلیسجه:South Cleveland, Tennessee ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۹۱۲ نفر ایمیش و ۳۷٫۱ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۸۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و تنسی ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«South Cleveland, Tennessee»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
خالد جلال
خالد جلال (اینگیلیسجه: Khaled Jalal) (دوْغوم:April 5, 1991 ایمارات) بیر فوتبالیست. النصر ایمارات فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
فیلینزکایا
فیلینزکایا (Filinskaya Филинская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
خالد جلال
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:الوحده ایمارات کولوبونون اویونچولاری
فیلینزکایا
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
لیاتریس جوی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Leatrice Joy»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پانووکا، ولقوقراد اوبلاستی
پانووکا، ولقوقراد اوبلاستی (Panovka, Volgograd Oblast Пановка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
آشلاند، نیوهمپشایر
آشلاند (اینگیلیسجه: Ashland, New Hampshire) آمریکانین نیوهمپشایر ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۷۶۳ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۲۰۷۶ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آرنولد مارزهال روز
آرنولد مارزهال روز (اینگیلیسجه:Arnold Marshall Rose) آمریکالی سیاستچی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۱۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۶۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
داربی‌دیل، اوهایو
داربی‌دیل، اوهایو (اینگیلیسجه:Darbydale, Ohio ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۷۹۳ نفر ایمیش و ۲٫۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و اوهایو ایالتینده یئرلشیب.
چاورینا، روسیه
چاورینا، روسیه (Chaverina Чаверина) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
داربی‌دیل، اوهایو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Darbydale, Ohio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
چاورینا، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
داربی‌دیل، اوهایو
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
نیولاند ایچ. هولمز
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۹۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۶۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ماساچوست جومهوریتچیلر بؤلمه:براکتون، ماساچوست سیاستچیلری بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
چروین
چروین (لهیستانجا: Czerwin) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ماسوویان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 700 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Czerwin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بردلی نوول
بردلی نوول (اینگیلیسجه: Bradley Nowell) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، شارکی یازیچی و موسیقیچی - هیپ هاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. بردلی نوول ۲۲ فوریه ۱۹۶۸ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۵ مئی ۱۹۹۶ میلادی تاریخینده سان فرانسیسکو شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
لئونارد روزنمن
لئونارد روزنمن (اینگیلیسجه: Leonard Rosenman) آمریکالی بسته‌چی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. لئونارد روزنمن ۷ سپتامبر ۱۹۲۴ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۴ مارس ۲۰۰۸ میلادی تاریخینده Woodland Hills, Los Angeles شهرینده وفات ائدیب.
مارییالا
مارییالا (اینگیلیسجه:Mariyala) هیندوستان اؤلکه‌سینین کارناتاکا ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ویرله پیمونته
ویرله پیمونته (ایتالیاجا: Virle Piemonte) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۲۱۲ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۴۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Virle Piemonte»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
ساکته، بنین
ساکته، بنین (اینگیلیسیجه: Sakété) بنین اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۱۱۴٬۲۰۷ نفردیر و بۇ باخمیدان اؤلکه‌نین بؤیوک شهرلریندن بیری سایا گلیر و ۴۳۲ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
حمید استیلی
قایناقلار
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
۱۹۷۸-جی ایلده بریتانیا
بۇ مقاله ۱۹۷۸-جی ایلینده بریتانیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
والیر پاچ، ایلینوی
والیر پاچ (اینگیلیسجه: Valier Patch, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
اورله (ویهرووو)
اورله (ویهرووو) (لهیستانجا: Orle, Wejherowo County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پومرانی اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1373 نفر ایمیش.
گاموس (ماکی)
گاموس (ماکی) کندی ماکی بولگه‌سینین، مرکزی بولومو و گونئی چایپاسار قصبه‌سی نده یئرلیشیب.
اورله (ویهرووو)
بؤلمه:لهیستان شهرلری
گاموس (ماکی)
اهالی
1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا بو کندین 49 نفر اهالی سی و 10 عائیله سی وار.
اورله (ویهرووو)
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
گاموس (ماکی)
خاریجی کئچیدلر
باتی آذربایجان اوستانی‌نین پورتالی
اورله (ویهرووو)
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Orle, Wejherowo County»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
باتس کورنر، ویرجینیا
باتس کورنر، ویرجینیا (اینگیلیسجه:Butts Corner, Virginia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ویرجینیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Butts Corner, Virginia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
چارلز فایزر
قایناقلار
بؤلمه:آلمان کیمیا‌چیلاری
النا دؤیوشو
''النا دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Elena) عثمانلی ایمپیراتورلوغو و روسیه ایمپیراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.۹۳ ساواشینین بیر قیسمی‌دیر. لنا, بولغاریستان و بولغاریستان یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو عثمانلی ایمپیراتورلوغو غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:عوثمانلی ایمپیراتورلوغونون دؤیوشولری
قودلورو
قودلورو(اینگیلیسجه:Gudluru) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
مدبوولی
مدبوولی(اینگیلیسجه:Medbowli) هیندوستان اؤلکه‌سینین تلانقانا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
پرستاولکی (گونئی پلزن)
پرستاولکی (گونئی پلزن) (چک‌جا: Přestavlky (Plzeň-South District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۵۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۲۰۳ نفر ایمیش و پلزن اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Přestavlky (Plzeň-South District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
آرون کینکید
آرون کینکید (اینگیلیسجه: Aron Kincaid) آمریکالی دوبلور و اوْیونچو. ۱۵ ژوئن ۱۹۴۰ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۰  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۶ ژانویه ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
لیویس تاپان
لیویس تاپان (اینگیلیسجه: Lewis Tappan) آمریکالی ایش آدامی و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۷۸۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۷۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
آرون کینکید
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aron Kincaid»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
لیویس تاپان
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۷۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:نورتهامپتون، ماساچوست دوغوملولار
آرون کینکید
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
طرف‌سیز بؤلگه (فیلم)
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۱-جی ایلین فیلملری بؤلمه:بوسنی و هرزقووین فیلملری بؤلمه:فرانسه فیلملری بؤلمه:ایتالیا فیلملری بؤلمه:بؤیوک بریتانیا فیلملری بؤلمه:بلژیک فیلملری بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:فرانسه دیلینده فیلملر بؤلمه:آلمانجا فیلملر بؤلمه:دانیس تانویچین فیلملری
اکسپدیا
اکسپدیا (اینگیلیسجه: Expedia Group) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت تکنولوژی ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۲۲٬۶۱۵ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Expedia Group»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر