cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
پودولسک، باشقیردیستان
پودولسک، باشقیردیستان (Podolsk, Republic of Bashkortostan Подольск) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
مومانوال
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
اولوتوپ، روسیه
اولوتوپ، روسیه (Ulutup Улутуп) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
جین قریر
جین قریر (اینگیلیسجه: Jane Greer) آمریکالی اوْیونچو ۷۶  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۴ اوت ۲۰۰۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jane Greer»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
مایکل جی. ایستاک
'''مایکل جی. ایستاک''' (اینگیلیسجه: Michael J. Stack) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. بیرینجی دونیا ساواشیندا ایشتیراک ائدیب. ۱۸۸۸ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۶۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
اولوتینزکایا
اولوتینزکایا (Olotinskaya Олотинская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
زیمنیچه
زیمنیچه - (Zimnicea) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14058 نفر ایمیش بۇ شهر تلئورمان بؤلگه سینده یئرلشیب. و 48 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[زیمنیچه]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
راکیتی، آلتای دیاری
راکیتی، آلتای دیاری (Rakity, Mikhaylovsky District, Altai Krai Ракиты) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
توماس فرانسیس ایسمیت
توماس فرانسیس ایسمیت (اینگیلیسجه: Thomas Francis Smith) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. منهتن بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۶۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۲۳ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر
جین فوندا
جین فوندا (اینگیلیسجه: Jane Fonda) آمریکالی یازیچی و اوْیونچو ۲۱ دسامبر ۱۹۳۷ ‏ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۱۹۶۰–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jane Fonda»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار بؤلمه:۱۹۳۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:20th-century American actresses بؤلمه:21st-century American actresses بؤلمه:آمریکالی خانیم اویونچولار بؤلمه:American stage actresses بؤلمه:American television actresses بؤلمه:AFI Life Achievement Award recipients بؤلمه:Best Actress Academy Award winners بؤلمه:Best Actress BAFTA Award winners بؤلمه:Best Drama Actress Golden Globe (film) winners بؤلمه:Commandeurs of the Ordre des Arts et des Lettres بؤلمه:David di Donatello winners بؤلمه:Outstanding Performance by a Lead Actress in a Miniseries or Movie Primetime Emmy Award winners بؤلمه:New Star of the Year (Actress) Golden Globe winners بؤلمه:Actresses from New York (state) بؤلمه:Actresses of British descent بؤلمه:Actresses of Dutch descent بؤلمه:A
آنتونیو مونتیکو
آنتونیو مونتیکو (اینگیلیسجه: Antonio Montico) (دوْغوم:December 30, 1933 Valvasone) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ایتالیا فوتبولچیلاری بؤلمه:اودینزه کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:یوونتوس کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:آنکونا کولوبونون اویونچولاری
نعمان بشیر
نعمان بشیر ، (دوغوم:؟) بیر پاکیستانلی قاباقکی دورد اولدوزلو آدمیرال دیر.
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:پاکیستانلی آدمیراللار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
رندل، مینه‌سوتا
رندل، مینه‌سوتا (Randall, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 0.36 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 650 نفر دیر.
لی یونین اقوتین
لی یونین اقوتین (اینگیلیسجه: Leonid Agutin) روسیه‌لی بسته‌چی، شاعیر، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، جاز موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. لی یونین اقوتین ۱۶ ژوئیه ۱۹۶۸ ‏ تاریخینده موسکو شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
کیتیله
کیتیله - (Chitila) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14184 نفر ایمیش بۇ شهر ایلفوو بؤلگه سینده یئرلشیب. و 84 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[کیتیله]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
بیرتی هاولی
بیرتی هاولی (اینگیلیسجه:Birthi Haveli) هیندوستان اؤلکه‌سینین اوتار پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده هیندی دیل دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
شان دایچ
شان دایچ (اینگیلیسجه: Sean Dyche) (دوْغوم:June 28, 1971 کترینق) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
یورو لامینه لی
یورو لامینه لی (اینگیلیسجه: Yoro Lamine Ly)سنقاللی فوتبال اوْیونچوسو. سنقال میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
هونوراویل، آلاباما
هونوراویل (اینگیلیسجه: Honoraville, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
درن آدامز
درن آدامز (اینگیلیسجه: Darren Adams) (دوْغوم:January 12, 1974 بروملی) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
سامویلووایسکای، هشترخان ویلایتی
سامویلووایسکای، هشترخان ویلایتی (Samoylovsky, Astrakhan Oblast Самойловский) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و هشترخان ویلایتینده یئرلشیب.
نوخوروی، روسیه
نوخوروی، روسیه (Nokhoroy Нохорой) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ساخا جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده یاقوت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره شامانیزم و مسیحی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
پوچوآسا
پوچوآسا - (Pucioasa) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14254 نفر ایمیش بۇ شهر دمبوویتسا بؤلگه سینده یئرلشیب. و 350 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[پوچوآسا]]
بروکبک داغ
بروکبک داغ (Brokeback Mountain, Brokeback Dağı, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک قیسا فیلم. فیلمین باش روْللارینی میشل ویلیامز (اویونچو)، ان هتوئی، جئیک جیلنهال، هیث لجر جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین قوستاوو سانتائولایا یارادیب. ۲۰۰۵ میلادی ایلینده ۸ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۳ جایزه‌یه لایق گؤرولموش‌دور.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۵-جی ایلین فیلملری بؤلمه:1963 میلادی ایلیده گئچن فیلملر بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکانین ملودرام فیلملری بؤلمه:کانادا فیلملری بؤلمه:انق لینین فیلملری بؤلمه:وایومینقده گئچن فیملر بؤلمه:ارامونت پیکچرز فیلملری بؤلمه:آمریکانین آرشیو فیلملری
شیکو نتو
شیکو نتو (اینگیلیسجه: Chico Netto) (دوْغوم:April 9, 1894 Moji-Mirim) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کیقان آلن
کیقان آلن (اینگیلیسجه: Keegan Allen) آمریکالی موسیقی‌چی و اوْیونچو. ۲۲ ژولای ۱۹۸۹ ‏ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 2002–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Keegan Allen»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
یو قوتی
{{Infobox person
یو قوتی (اینگیلیسجه: Yo Gotti) آمریکالی رپر و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. یو قوتی ۲۷ مئی ۱۹۸۱ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
بولشیی ایوکی
بولشیی ایوکی (Bolshiye Ivki Большие Ивки) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
دنیس ئی. دیلون
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۱۰-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:روکویل سنتر، نیویورک دوغوملولار بؤلمه:برانکس سیاستچیلری
قولوبینایسکای ۲-ی
قولوبینایسکای ۲-ی (Golubinsky 2-y Голубинский 2-й) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
چیسنادیه
چیسنادیه - (Cisnădie) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14282 نفر ایمیش بۇ شهر سیبیو بؤلگه سینده یئرلشیب. و 510 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[چیسنادیه]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
دیه‌قو پرز
دیه‌قو پرز (اینگیلیسجه: Diego Pérez (footballer)) (دوْغوم:May 18, 1980 مونته‌ویدئو) بیر فوتبالیست. اوروقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:پنیارول کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:موناکو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:بولونیا کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
گؤزل قادین
گؤزل قادین (A Fantastic Woman, Muhteşem Kadın, ) ایسپانیا دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین موسیقیسین ماثیو هربرت یارادیب. ۲۰۱۷ میلادی ایلینده ۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزه‌یه لایق گؤرولموش‌دور.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۱۷-جی ایلین فیلملری بؤلمه:آمریکانین درام فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:شیلی فیلملری بؤلمه:سبایستین للیوونون فیلملری بؤلمه:آلمان فیلملری بؤلمه:ایسپانیا فیلملری بؤلمه:ایسپانیاجا فیلملر
مالکوم وبستر
مالکوم وبستر (اینگیلیسجه: Malcolm Webster) اینگیلیسلی فوتبال اوْیونچوسو و قوْلر موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کپا آریزابالاقا
کپا آریزابالاقا (اینگیلیسجه: Kepa Arrizabalaga) (دوْغوم:October 3, 1994 اونداروآ) بیر فوتبالیست. چلسی فوتبال کولوبو و ایسپانیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۹۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:اونداروآ دوغوملولار بؤلمه:فوتبال قولرلری بؤلمه:رئال وایادولید کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اتلتیک بیلبائو کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:چلسی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار
کلوین ماتئوس دی اولیویرا
کلوین ماتئوس دی اولیویرا (اینگیلیسجه: Kelvin Mateus de Oliveira) (دوْغوم:June 1, 1993 Curitiba) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
آن آرمسترانق
آن آرمسترانق (اینگیلیسجه: Anne Armstrong) آمریکالی سیاستچی قادین ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. واسر بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۲۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۲۰۰۸ میلادی ایلینده سرطان نوخوشلوق سبب ایله حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۰۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین بریتانیاداکی سفیرلری بؤلمه:بریتانیاداکی آمریکالی غوربتچیلر
ساربن، نبراسکا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
رنییر، مینه‌سوتا
رنییر، مینه‌سوتا (Ranier, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.2 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 145 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
کیتی فویل (فیلم)
کیتی فویل (Kitty Foyle, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی جیمز کریق (اویونچو)، دنیس مورقن، جینجر راجرز جانلاندیریب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۰-جی ایل فیلملری بؤلمه:آمریکانین درام فیلملری بؤلمه:آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:سم وودونون فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رومانلارینا اساسلانان فیلملر
جان بارتون
جان بارتون (اینگیلیسجه: John Barton (footballer, born 1866)) (دوْغوم:5 October 1866 Blackburn) بیر فوتبالیست. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب. Full-back موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ریوتا ساساکی
ریوتا ساساکی (اینگیلیسجه: Ryuta Sasaki) کئچمیشده بیر ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و ایندیلیکده بیر مشقچی اوْلاراق چالیشیر و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
کریستوفر رانتس
کریستوفر رانتس (اینگیلیسجه: Christopher Rants) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو. ۱۹۶۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۶۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:قروس پوینت، میشیقان دوغوملولار
میزیل
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
بئش داش (اویون)
بئش‌داش (قرجیم‌داش) - آذربایجاندا ان چوخ یاز قاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، ائله‌جه ده باشقا چاغلاردا اوشاق و گنجلر آراسیندا گئنیش بیچیمده اوینانیلان اسکی بیر اویون.
اویونون قورولوشو
بندانگشتی|بئش داش نئحه اوینانیر بو اویونو ایکی و یا دؤرد اوشاق اویناییر. هر اوشاق بئش بالاجا داش حاضیرلاییر. قورعه (چؤپ) آتیب اویونا باشلاییرلار. اویونا باشلایان داشین بیرینی الینده ساخلامالی‌دیر کی، بونا ساققا دئیرلر. ساققانی گؤیه توللاییب اوووجونون ایچینده اولان داشلاری یئره تؤکمه‌لی، ساققانی گؤیده توتمالی‌دیر. اوّل ساققانی یوخاری توللاماقلا داشلاری بیر-بیر اوووجونا ییغمالی‌دیر. اساس شرط اوندان عیبارتدیر کی، داش گؤتورولرکن نه باشقا داشا دَیمه‌لی، نه ده ساققا یئره دوشمه‌لی‌دیر. ایکی الـله گؤتورمک و ساققانی توتماق اولماز. داشلاری بیر-بیر گؤتوروب قورتاراندان سونرا یئره تؤکمه‌لی، یوخاریداکی شرطلره عمل ائتمه‌دن داشلری یئردن ایکی-ایکی، سونرا اوچونو بیردن، بیرینی تک، سونرا دؤردونو ده بیردن گؤتورمه‌لی‌دیر. بونلار قورتاراندان سونرا داشلاری بیر-بیر ایکی بارماغین آراسیندان کئچیرمه‌لی و بارماق آراسیندان کئچیریلمیش داشلارین هامی‌سینی بیر یئرده گؤتورمه‌لی‌دیر.
سونرا داشلار بارماقلارین هامی‌سی‌نین آراسیندان بیر-بیر کئچیریلمه‌لی‌دیر، بو شرطی ده بیتیریب داشلاری بیر قاریش مسافه‌ده بیر-بیریندن آرالی قویورلار. ساققانی یوخاری آتاراق یئرده‌کی داشلاری سوروشدوروب بیردن گؤتورمه‌لی‌دیر.
ساققادان باشقا بیر داش اوووجدا ساخلانیلیر. ساققانی یوخاری آتیب توتماقلا داشین بیرینی اوووجدان یئره سالیب، جلد بیرینی یئردن گؤتورمه‌لی‌دیر کی، بونا یومورتلاماق دئیرلر. ایکی-ایکی و اوچ-اوچ داشی یئره سالیب بیرینی گؤتورمک لازیمدیر. بوندان سونرا شاققیلداما گلیر. یعنی داشلاری یئردن بیر-بیر اوووجا ییغیرلار. آخیردا یولداشی بیر داشی ایت‌داش تعیین ائدیر. او داش ال دییلمه‌میش قالیر. بو ایت‌داشی بیردفعه‌لیگه بارماقلارین آراسیندان کئچیرمک لازیمدیر. بونلارین هامی‌سینی سهوسیز، بیردفعه‌یه اوینایا بیلن غالیبیّت قازانیر. داشی یئردن گؤتوره، بارماق آراسیندان کئچیره بیلمه‌ین، ساققانی یئره سالان و داشی گؤتوررکن الینی باشقا داشا ووران اودوزموش اولور.
قایناق
بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
قریقور آلوزیان
قریقور آلوزیان (اینگیلیسجه: Krikor Alozian) (دوْغوم:April 24, 1979 لوبنان) بیر فوتبالیست. لوبنان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب.
لیکووو، ولادیمیر اوبلاستی
لیکووو، ولادیمیر اوبلاستی (Lykovo, Vladimir Oblast Лыково) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
جانی وقاس
جانی وقاس (اینگیلیسجه: Johnny Vegas) بریتانیالی اوْیونچو. ۵ سپتامبر ۱۹۷۰ ‏ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Johnny Vegas»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:بریتانیالی کیشی اویونچولار
کوهو، آلاسکا
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
پودیمالووو
پودیمالووو (Podymalovo Подымалово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
مایکل دونوهو
مایکل دونوهو (اینگیلیسجه: Michael Donohoe) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۶۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۵۸ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۵۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
وتره دورنه
وتره دورنه - (Vatra Dornei) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14429 نفر ایمیش بۇ شهر سوچاوا بؤلگه سینده یئرلشیب. و 802 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[وتره دورنه]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
لیکینو، ولادیمیر اوبلاستی
لیکینو، ولادیمیر اوبلاستی (Likino, Vladimir Oblast Ликино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
ناسون کوئویس
ناسون کوئویس (اینگیلیسجه: Nelson Cuevas) (دوْغوم:January 10, 1980 Asunción) بیر فوتبالیست. پاراقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
جاناتان مورقان هیت
جاناتان مورقان هیت (اینگیلیسجه: Jonathan Morgan Heit) آمریکالی اوْیونچو. ۱۶ ژولای ۲۰۰۰ ‏ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب. 2006–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jonathan Morgan Heit»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
شیملئو سیلوانیه
شیملئو سیلوانیه - (Șimleu Silvaniei) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14436 نفر ایمیش بۇ شهر سلاژ بؤلگه سینده یئرلشیب. و متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[شیملئو سیلوانیه]]
قلن هلدر
قلن هلدر (اینگیلیسجه: Glenn Helder) (دوْغوم:October 28, 1968 Leiden) بیر فوتبالیست. هولند میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
شیملئو سیلوانیه
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
ریورتون، مینه‌سوتا
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
نووچاخا، روسیه
نووچاخا، روسیه (Nuochakha Нуочаха) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ساخا جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده یاقوت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره شامانیزم و مسیحی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
اولوشرقا
اولوشرقا (Uluscherga Улусчерга) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای جومهوریتینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای جومهوریتین کندلری
هود بؤلگه‌سی، تکزاس
هود بؤلگه‌سی (اینگیلیسجه: Hood County, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتینده یئرلشن بیر بؤلگه‌. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۶۶ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۵۱۱۸۲ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:هود بؤلگه‌سی، تکزاس بؤلمه:آمریکا شهرلری
رایقورود
رایقورود (Raygorod Райгород) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
جزبل (فیلم)
جزبل (Jezebel, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی جان لیتل، هنری اونیل، ریچارد کرامول (اویونچو)، فی بینتر، دونالد کریسپ، مارقارت لیندزی، جرج برنت، هنری فوندا، بت دیویس جانلاندیریب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۳۸-جی ایل فیلملری بؤلمه:آمریکانین ملودرام فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:آمریکانین آرشیو فیلملری بؤلمه:وارنر بروس فیلملری
پ. رمله
'''پ. رمله''' (اینگیلیسجه: P. Ramlee) مالزیلی موسیقیچی - پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ۲۹ مئی ۱۹۷۳ میلادی تاریخینده Setapak شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
برد ، (رومانی)
برد ، (رومانی) - (Brad) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14495 نفر ایمیش بۇ شهر هوندوارا بؤلگه سینده یئرلشیب. و 278 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[برد، (رومانی)]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
بولشیی پرودی
بولشیی پرودی (Bolshiye Prudy Большие Пруды) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولقوقراد اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولقوقراد کندلری
وودیارد، باتی ویرجینیا
وودیارد (اینگیلیسجه: Woodyard, West Virginia) آمریکانین باتی ویرجینیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ویکتور چیرکوف
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:روسیه‌لی آدمیراللار بؤلمه:یاشایان اینسانلار
مایکل ویلیامز (اویونچو)
مایکل ویلیامز (اویونچو) (اینگیلیسجه: Michael Williams (actor)) بریتانیالی اوْیونچو. ۶۵  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۱۱ ژانویه ۲۰۰۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
دنیل کلرک
دنیل کلرک (اینگیلیسجه: Daniel Clark ) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. دارتموث بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۰۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۹۱ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
ماتئو پولیتانو
ماتئو پولیتانو (اینگیلیسجه: Matteo Politano) (دوْغوم:August 3, 1993 روم) بیر فوتبالیست. اینتر میلان فوتبال کولوبو و ایتالیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
دنیل کلرک
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۰۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۹۱-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر
ماتئو پولیتانو
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
ریچویل، مینه‌سوتا
ریچویل، مینه‌سوتا (Richville, Minnesota) آمریکانین مینسوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 18.16 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 96 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:مینسوتا ایالتین شهرلری
توماس اقری
توماس اقری (اینگیلیسجه: Thomas Agyiri) فوتبال اوْیونچوسو و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
نووراقانا
نووراقانا (Nuoragana Нуорагана) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ساخا جومهوریتینده یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده یاقوت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره شامانیزم و مسیحی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساخا جومهورتینین کندلری
هیر ان اید
هیر ان اید (اینگیلیسجه: Hear 'n Aid) موسیقیچی - هوی متال موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
سامویلووسکایا
سامویلووسکایا (Samoylovskaya Самойловская) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
آن بی. کروکت-ستارک
'''آن بی. کروکت-ستارک''' (اینگیلیسجه: Anne B. Crockett-Stark) آمریکالی سیاستچی قادین ، جومهوری حزبینین عوضوو. ۱۹۴۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
برنادت ماهنی‌سی (فیلم)
برنادت ماهنی‌سی (The Song of Bernadette, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی قلادیس کوپر، لی جی. کاب، وینسنت پرایس، چارلز بیکفورد، ویلیام آیث، جنیفر جونز جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین الفرد نیومن یارادیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۳-جو ایل فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:آمریکادا دوزلمیش آغ-قارا فیلملر بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:دین حاقیندا فیلملر
بوهوش
بوهوش - (Buhuși) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14562 نفر ایمیش بۇ شهر باکائو بؤلگه سینده یئرلشیب. و 235 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[بوهوش]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
یوسف حجی
یوسف حجی (اینگیلیسجه: Youssouf Hadji) مراکشلی فوتبال اوْیونچوسو و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
اشتفانشتی، ارجش
اشتفانشتی، ارجش - (Ștefănești) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 14541 نفر ایمیش بۇ شهر ارجش بؤلگه سینده یئرلشیب. و متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[اشتفانشتی، ارجش]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
ساردیس، میسیسیپی
ساردیس (اینگیلیسجه: Sardis, Mississippi) آمریکانین میسیسیپی ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۵۹۱ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
توماس فرانسیس جانسون
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۰۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۸۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:برلین، مریلند دوغوملولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
رشنو
رشنو - (Râșnov) رومانیانین  شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهرین نۆفوسو، 2011-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسيندا 15022 نفر ایمیش بۇ شهر براشوو بؤلگه سینده یئرلشیب. و 650 متر دنیز سئویه سیندن اۇجالیقی وار.بندانگشتی|سول|400px|[[رشنو]]
قایناق‌لار
بؤلمه:رومانی شهرلری
کریستوفر سی. اوپسون
'''کریستوفر سی. اوپسون''' (اینگیلیسجه: Christopher C. Upson) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ویلیامز بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۸۲۹ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۲۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:سن‌آنتونیو دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
بنؤوشه (اویون)
بنؤوشه — آذربایجاندا اساساً بايراملاردا و ديگر ائل شنليکلرينده گنجلر و اوشاقلار آراسيندا گئنيش ياييلميش قديم اوشاق اويونو نؤوعودور.
عومومي معلومات
بندانگشتی|بنؤوشه اویونو ياز فصلي‌نين گليشي ايله علاقه‌دار اوشاقلارين، جاوانلارين حياتيندا يئني بير گون باشلايير – "بنؤوشه گونو". اوز توتورلار بنؤوشه عطيرلي داغ اتکلرينه، دره‌لره، گونئي ياماجلارينا، بولاقلارين يان-يؤره‌سينه، مين بير هوسله گول-چيچک توپلاييرلار. قيز-گلينلر تئللري‌نين اوجلارينا بنؤوشه دوزر، ياخالارينا بنؤوشه تاخار، ساچلارينا مين بير رنگلي، مين بير عطيرلي چيچکلردن چلنگ هؤرورلر. بنؤوشه‌دن دسته توتوب "ياز نوباري"دير، – دئيه آنا و باجيلارينا، قوهوم-قونشويا پايلايار، نيشانلي قيزلاري سئوينديرر، شنليک ائدر، ماهني اوخويارلار: بوينو بوکوک بنؤوشه‌م،
کؤنلو سؤکوک بنؤوشه‌م.
قار اوستوندن بويلانان،
آ دردلره هايلانان،
ياز عطيرلي بنؤوشه‌م!
ياز عطيرلي بنؤوشه‌م! بو زامان ياز چيچگي بنؤوشه‌‌نين آديندان گؤتورولن سؤزلو-نغمه‌لي "بنؤوشه" اويونو اوينايارلار.
نوروز بايراميندا دا "بنؤوشه" اويونو اويناماق عادتدير. بنؤوشه اويونو زاماني گنجلر ايکي دسته‌يه آيريلير و بير دسته او بيري دسته‌يه موراجيعت ائده‌رک دئيير: "بنؤوشه، سيزدن بيزه کيم دوشه؟"
1
بير نئچه اوشاق جمع اولوب ساناما يولو ايله ايکي اوستا(باشچي، دسته‌باشي و يا موللا) سئچيرلر. سونرا اوستالار (باشچي، دسته‌باشي و يا موللا) تعيين اولوندوقدان سونرا دسته‌لره بؤلونمک اۆچون هالايا گئده‌رک اويون ايشتيراکچيلاري اولان اوغلان و قيزلار ايکي دسته‌يه بؤلونوب بير-بيريندن 10–15 م آرالي اوزبه‌اوز دايانير و ال-اله توتوب سيرا دسته دوزلديرلر.. اويونا باشلايان دسته ايشتيراکچيلاري بير-بيريله دئييشيرلر:
1.جي دسته: قيي قيلينج، قيي قيلينج.
2.جي دسته: قييما قيلينج.
1.جي دسته: اوخ آتديم.
2.جي دسته: اوغرو توتدوم.
1.جي دسته: بنؤوشه.
2.جي دسته: بنده دوشه.
1.جي دسته: بيزدن سيزه کيم دوشه؟
آدي گؤزل، اؤزو گؤزل
فيلانکس دوشه (ادي ايله دئييلير).
2.جي دسته ائله اوشاق سئچمگه چاليشير کي، اونلارين صفيني يارا بيلمه‌سين. آدي چکيلن قاچاراق رقيب دسته‌‌نين صفيني ياريب او بيري طرفه کئچه بيلسه، همين دسته‌دن بير نفري اؤزو ايله دسته‌لرينه اسير آپاريردي. هرگاه کئچه بيلمه‌سه،اؤزو اونلارين دسته‌سينه قوشولمالي ايدي. اويونچولارين هاميسيني اؤز طرفينده ساخلايان دسته غاليب حئساب ائديليردي. گؤروندوگو کيمي، اويون اوشاقلاري حياتلا اوزلشديرير، اطرافداکيلارلا، طبيعتله اونسيّته دعوت ائدير، اونون بيليک آلماسينا، امک ورديشلري الده ائتمه‌سينه، حرکت فعاليتي‌نين تکميل‌لشديريلمه‌سينه کؤمک ائدير.
2
او بيريسي جاواب وئرير:
- بنده دوشه!
اوّلکي موللا دئيير:
- بيزدن سيزه کيم دوشه؟
او بيري موللا اوشاقلارين بيري‌نين آديني چکيب دئيير:
- علي، ياخود قمر دوشه!
علي، يا قمر جرگه‌دن آيريليب يويوره-يويوره ال-اله توتوشموش اوشاقلارين صفيني يارماليدير. بورادا گوجلولوک اساس شرطلردندير. اگر اويونچولاردان بيري گوچ وئريب ال-اله توتوشموش اوشاقلارين اليني بير-بيريندن آييرسا، او بيري طرفه کئچه بيلسه، بير اوشاق دا گؤتوروب يئنه اؤز اوّلکي يئرينه قاييدير. يوخ، اگر کئچه بيلمه‌سه،اورادا قالمالي، او دسته‌يه قوشولماليدير. هانسي طرف اوشاقلارين هاميسيني اؤز طرفينده ساخلايا بيلسه، او دسته اويوندا قاليب گلير، او بيري طرفي تؤهمتله‌يير.
قایناق
بؤلمه:آذربایجان خالق اویونلاری
ون در قراف جنریتور
ون در قراف جنریتور (اینگیلیسجه: Van der Graaf Generator) موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
برترام رامسی
برترام رامسی ، (دوغوم:۲۰ ژانویه ۱۸۸۳ -اولوم:۲ ژانویه ۱۹۴۵ ) بیر ایسکاتلندلی آدمیرال ایدی.
مایکل دی. دووال
'''مایکل دی. دووال''' (اینگیلیسجه: Michael D. Duvall) آمریکالی سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو. ۱۹۵۵ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
برترام رامسی
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:۱۸۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۵-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ایسکاتلندلی آدمیراللار
کارلوس آلبرتو د ژسوس
کارلوس آلبرتو د ژسوس (اینگیلیسجه: Carlos Alberto de Jesus) (دوْغوم:December 11, 1984 ریو دو ژانیرو) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
مایکل دی. دووال
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:یوربا لیندا، کالیفورنیا دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
کارلوس آلبرتو د ژسوس
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
جس پای
جس پای (اینگیلیسجه: Jesse Pye) (دوْغوم:7296 Treeton) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. اینگیلیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۱۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۸۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:نوتس کانتی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ولورهمپتون واندررز کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:لوتون تاون کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:دربی کانتی کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ویسبچ کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:شفیلد یونایتد کولوبونون اویونچولاری
هوکس، آلاباما
هوکس (اینگیلیسجه: Hooks, Alabama) آمریکانین آلاباما ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
لوک بنوارد
لوک بنوارد (اینگیلیسجه: Luke Benward) آمریکالی موغنی و اوْیونچو. ۱۲ مئی ۱۹۹۵ ‏ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. 2002–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Luke Benward»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
پورلیقا، روسیه
پورلیقا، روسیه (Purlyga Пурлыга) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
لیمانوی، آمور اوبلاستی
لیمانوی، آمور اوبلاستی (Limannoye, Seryshevsky District, Amur Oblast Лиманное) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آمور اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آمور کندلری
قوبا خانلیغی
قوبا خانلیغی  ۱۸۱۰-۱۶۸۰ جو ایللرده آذربایجانین شیمال-شرقینده مؤوجود اولموش ان گوجلو تاریخی فئودال دؤولتلردن بیری. خانلیغین اساسینی ۱۷۲۶-جی ایلده حسینعلی خان قویدو. او، اوّلجه خانلیغی حاکیم کیمی، نادر شاه افشارین اؤلوموندن سونرا ایسه موستقیل ایداره ائتمگه باشلادی. خانلیغین ایقامتگاهی اوّلجه خودات قالاسی، ۱۷۳۵-جی ایلدن ایسه قوبا شهری اولدو. قوبا شرق اوصولو ایله دیوار و قالالارلا مؤحکملندیریلمیش بیر شهر ایدی. خانلیق شرقده خزر دنیزی، شیمالدا دربند خانلیغی و تاباساران اراضیلری، غربده شکی خانلیغی، جنوبی-غربده شاماخی خانلیغی، جنوبدا باکی خانلیغی ایله همسرحد ایدی. ترکیبینده قوبا، روستوو، بوُدوق، موشکور، برمک و دیگر ماحاللار واردی.
۱۸. عصرین اورتالاریندا قوبا خانلیغی‌نین تاختینا حسینعلی خان کئچدی. ۱۸. عصرین ۴۰-جی ایللرینده حسینعلی خان قوبا ایالتینی موستقیل خانلیق ائتمیشدی. ۱۷۴۷-جی ایلده نادر شاهین اؤلوموندن سونرا ایراندا فئودال چکیشمه‌لرین باشلاندیغی دؤورده او، روسیه ایله دوستلوق موناسیبتینی ساخلایاراق، حاکیمیتینی داها دا مؤحکملندیردی. ۱۷۵۶-جی ایلده سالیان خانلیغینی قوبا خانلیغینا بیرلشدیردی. اونون دؤورونده آختیپارا، آلتیپارا، دوققوزپارا قوبا خانلیغینا بیرلشدیریلدی. ۱۷۷۰-جی ایلده آذربایجاندا اولموش س. قمئلینین معلوماتینا گؤره، قولقان، شابران، رودبار دا قوبا خانلیغینا بیرلشدیریلدی. ۱۷۵۸-جی ایلده حسینعلی خان وفات ائتدی. حاکیمیته اونون ۲۲ یاشلی اوغلو فتحعلی خان کئچدی.
فتحعلی خانین دؤورونده خانلیق اؤزونون یوکسلیش دؤورونو یاشادی. فتحعلی خان ۳۱ ایللیک حاکیمیتی عرضینده قونشو خانلیقلارین تورپاقلارینی ایلحاق ائتمک یولو ایله اؤز اراضیسینی گئنیشلندیرمگه چالیشیردی. باشقا خانلارین سعیلریندن فرقلی اولاراق، اونون جهدلری داها گئنیش میقیاس آلدی و آذربایجان تورپاقلاری‌نین بیرلشمه‌سی ایله نتیجه‌لندی. او، قاجار ایرانی، کارتلی-کاخئتییا، شکی خانلیغی و روسیه‌ ایمپراتورلوغو ایله علاقه‌لر ساخلایاراق موختلیف غلبه‌لر قازاندی. فتحعلی خان ۱۷۸۹-جو ایلده وفات ائتدی. اونون اؤلوموندن سونرا قوبا تاختینا بؤیوک اوغلو احمد کئچدی. فتحعلی خانین اؤلومو ایله آسیلیلیغیندا اولان خانلیقلار موستقیل اولدولار.
احمد خان ۲ ایل خان تاختیندا اوتوردو. اونون اؤلوموندن سونرا حاکیمیته شیخ‌علی خان گلدی. ۱۷۹۶-جی ایلده والئریان زوبوولا آپاردیغی موحاریبه‌لرده مغلوب اولاراق دربندی روسیه‌نین اراضیسینه وئردی. شیخ‌علی خان ۱۵ ایللیک حاکیمیتی دؤورونده قوبا خانلیغینی روسیه آسیلیلیغیندان قوروسا دا، او، آتاسی کیمی باجارلیقلی اولا بیلمه‌دی. آپاردیغی موحاریبه‌لر خانلیغی نیسبتاً ضعیفلتدی. او، ۱۸۰۲-جی ایلده روسیه ایله گئورگییئوسک موقاویله‌سینی ایمضالادی. ۱۸۰۶-جی ایلده قوبا خانلیغی روسیه طرفیندن اله کئچیریلدی. ۱۸۱۰-جو ایلده ایسه ایالته چئوریلدی. ایالتین نظارتی باکی خانی ۲. میرزه محمد خانا وئریلدی. شیخ‌علی خان داغلارا قاچدیقدان بیر مودّت سونرا وفات ائتدی. او، اؤلومونه قدر روسیه ایله موباریزه‌لر آپاردی.
= ائرکن دؤور =
حسین خان (۱۶۸۰-۱۶۸۹)
قوبا خانلیغی یاریم‌موستقیل اینضیباطی واحید کیمی ۱۷. عصرین سون روبعونده مؤوجود اولوب. او زامانلار سالیان و گولهاندا بو اراضی‌یه داخیل ایدی. ایلک قوبا خانی ۱۶۸۹-جو ایلده وفات ائتمیش حسین خان اولموشدو و او، بؤیوک حوقوقلارا صاحیب ایدی.
عباسقولو آغا باکیخانووون یازدیغینا گؤره، شاه ۲. عباسین و اونون اوغلو سلیمان شاهین دؤورونده داغیستان حاکیملریندن قایتاق اوسمی‌سینه پوللا مأواجیبله یاناشی شیروانداکی بیر سیرا کندلرین گلیرلیگی و ایداره‌چیلیگی ده وئریلمیشدی. همین واخت قایتاق اوسمیسی‌نین نسلی ایکی خطه بؤلونوردو. بؤیوک خط مجالیسده، کیچیگی ایسه یئنگی‌کندده یاشاییردی. نؤوبه ایله یا بیر، یا دا او بیرین قولون نوماینده‌سی اوسمی وظیفه‌سینی توتوردو.
حسین بیگ ایصفاهانا گلدیکدن سونرا آیدا بیگ اوزون مودّت اونو شاها تقدیم ائده بیلمه‌دی. بورادا زادگان قاجار طایفاسی عیانین قیزی زؤهره خانیم حسین خانی سئومگه باشلادی و تئزلیکله اونلار ائولندیلر. بو نیکاحدان اونون اوغلو احمد بیگ دوغولدو. حیات یولداشی‌نین واسیطه‌سیله حسینی شاه دا تانیدی. شاه حسین‌ین ایگیدلیگینی و قابیلیتینی قیمتلندیره‌رک اونو قوبا و گولهانین خانی تعیین ائتدی. ایراندا اولارکن حسین خان شعیه مذهبینی ده قبول ائتمیشدی. بو باره‌ده آ.آ.باکیخانوو یازیر: «ایراندا اولاندا حسین خان علی مذهبینه [شیعه‌لیک] داخیل اولدو. و ایندی‌یه کیمی قوبا خانی‌نین نسلی شیعه‌لیگه اعتیقاد ائدیر».
آ.آ.باکیخانوو حسین خانین خودات قالاسینی تیکدیردیگینی یازیر. ۱۶۸۹-جو ایلده حسین خان قایتاغا یوروش ائتمیش و ایرثی اوسمی مولکو باشلینی اله کئچیرمیشدی. لاکین او زامانکی اوسمی علی سلطان موختلیف خالقلی داغلاریندان ۳۰ مینه قدر دؤیوشچو توپلاییب تئزلیکله حسین خانی قوبایا طرف سیخیشدیرمیشدی. حسین خان قوبادا وفات ائتمیشدیر.
سلطان احمد خان (۱۶۹۴–۱۷۱۱)
۱۷. عصرین آخیرلارینا یاخین حسین خانین اوغلو احمد خان قوبالیلارلا قایتاقداکی طرفدارلاری‌نین کؤمگی ایله باشلینی توتور و اؤزونو اوسمی ائلان ائدیر. بیر مودّت سونرا اولوبیگ اوسمی‌نین اوغلو احمد خان قوشون توپلاییب باشلینی و قایتاغین بیر حیصه‌سینی توتدو. قوبالی احمد خان مجالیسه چکیلدی، آنجاق بورادا دوشمنلری‌نین علاقه‌سی ایله اؤز نؤکرلری‌نین بیری طرفیندن اؤلدورولدو. وفات ائتسه ده، اوسمی اولوبگین اوغلو احمد خان بوتون قایتاغا یییه‌لندی. اون ۱۸. عصرین بیرینجی اون ایللیگینده وفات ائتمیش احمد خانی حاکیمیّتده آزیاشلی اوغلو سلطان احمد خان عوض ائتدی.
تاریخی منبعلرده سلطان احمد خانین اؤلومو موباحیثه لیدیر. آ.باکیخانوو یازیر کی، عوصیان قالدیراراق شیرواندا ایران آغالیغینی لغو ائدن حاجی داوود، خوداتی ضبط ائتمیش، بو زامان حاجی غریب و قارداشی اوغلو نذیرین تحریکی ایله سلطان احمد خان اؤز یاخین آداملاری ایله اؤلدورولموشدور. دیگر معلوماتلاردا ایسه سلطان احمدین اؤز قاییناتاسی‌نین تحریکی ایله اؤلدورولدوگو تصدیق ائدیلیر. تاریخچی آ.لوپوخین شاماخیدان قورو یولو ایله شیمالا دوغرو حرکت ائتمیشدی. لوپوخین ۱۷۱۸-جی ایلین مارت آییندا قوبا شهرینه گلمیشدی. او، بو شهره بؤیوک ماراق گؤستره‌رک ایجمالی‌نین «قوبا حاقّیندا معلومات» آدلی حیصه‌سینده یازیر: «ایندیکی سلطان احمد ایرثی اولاراق حاکیمیّته یئتیشمیشدیر. اونون ۱۴ یاشی واردیر. حاکیمیّتی آلتیندا باشقا شهر یوخدور. کندلری‌نین ده سایی آزدیر».
۱۷۱۸.جی ایلده سلطان احمد خان اؤلدورولموش، خانلیغین اراضیسی حاجی داوودون حاکیمیّتی آلتینا کئچمیشدی. ۱۷۲۲-جی ایلده روس قوشونلاری‌نین خزربویو ایالتلره یوروشو زامانی قوبا خانلیغی‌نین ایلک نؤوبه‌ده دنیزه یاخین حیصه‌سی، او جومله‌دن خودات روسلار طرفیندن توتولموشدو. قوبانین اؤزو ده داخیل اولماقلا داغلیق و داغ اتگی رایونلار حاجی داوودون حاکیمیّتی آلتیندا قالمیشدی. محض بونا گؤره طرفدارلاری داغلاردا گیزله‌دیلن آزیاشلی حسینعلینی روسلارین نظارتی آلتیندا اولان خوداتا گتیرمیش، روسیه‌نین حیمایه‌سینه کئچمک یولو ایله خانلیغی بربا ائتمک ایسته‌میشدیلر.
حسینعلی خان (۱۷۲۶–۱۷۵۸)
۱۷۲۶.جی ایلین سونو ۱۷۲۷-جی ایلین اوّللرینده قوبا خانلیغی روسیه‌نین ترکیبینه داخیل اولدو و ۱۷۱۸-جی ایلده اؤلدورولموش سلطان احمد خانین اوغلو کیچیک یاشلی اوغلو حسینعلی بیگ قوبا خانی ائلان ائدیلدی. بئله کی، روسیه ایمپراتورلوغونون خاریجی سیاست آرخیوینده ساخلانانیلان رسمی سندده ۱۷۲۶-جی ایل اوکتیابرین ۲۰-ده دربنده گلمیش حسینعلی بیگین روسیه حیمایه‌سینی قبول ائده‌رک صداقت آندی‌نین ایچمه‌سی بیلدیریلیر. آنددا دئییلیردی: «من، قوبا خانی‌نین اوغلو حسینعلی بیگ اؤز عقیدحمله شرعیت قایداسی ایله قورانا آند ایچیرم کی، ایمپئراتریچه علاحضرتلری‌نین تبعه‌لیگینده اولوب، اؤز تبعه‌لریمله، جانیم، روحوم و بوتون پاک ویجدانیملا ایمپئراتریچه علاحضرتلری‌نین طبیعتاً و صادیق قولو کیمی قوللوق ائده‌جک، اونلارین تبعه‌لرینه قارشی هئچ بیر ضید حرکت گؤسترمه‌یه‌جک، بوتون روسیه ایمپراتورلوغونا من اؤز تبعه‌لریمله صداقت، هر جور خئییرخاهلیق گؤستره‌جگم». قوبا خانی نینکی همیشه صادیق اولماغا آند ایچیردی، حتّی روس قوشونلارینا موباریزه‌ده هر جور یاردیم ائتمگی، روس عسگرلرینه منزیل آییرماغی دا اؤز عؤهده‌سینه گؤتوروردو. حسینعلی بیگ روسیه‌نین آچیق و یا گیزلی دوشمنلری ایله هئچ بیر علاقه ساخلامایاجاغینی دا سؤز وئریردی.
۱۷۲۶.جی ایل دئکابرین ۲۱-ده پئتئربورقدا عالی مخفی شورادا حسینعلی بیگین روسیه حیمایه‌سینه قبول ائدیلمه‌سی و اونون قوبا خانی کیمی تصدیق اولونماسی مسله‌سی نظردن کئچیریلدی. حسینعلی بیگین تورپاقلاری عثمانلیلارلا باغلانمیش موقاویله‌یه گؤره روسیه زوناسیندا قالارسا حیمایه‌یه قبول ائدیب اونا خان روتبعه‌سی وئرمک حاقّیندا خزرساحیلی ایالتلرده‌کی روس قوشونلاری‌نین کوماندانی فلدمارشال دولقوروکی‌یه فرمان گؤندریلدی. سرحدلر موعینلشدیریلرکن قوبا خانلیغی‌نین بؤیوک بیر حیصه‌سی روسیه طرفینده قالدیغیندان حسینعلی خان، قوبا خانی کیمی تصدیق اولوندو و خان آز یاشلی اولدوغونا گؤره قیوملار آیریلدی. افراسییاب نایب، فرامز ایسه ناظیر اولدو. عئینی زاماندا خانلیغین کندخودا و آغساققالاری حسینعلی خانلا روسیه ایمپئراتریچه‌لرینه صداقت آندی قبول ائتدیلر.
حسینعلی خان شاه حاکیمیّتینه ظاهیری ایطاعت گؤستریردی. محض بئله سیاست نتیجه‌سینده، نادر شاهین آذربایجانا ایلک یوروشو زامانی ۱۷۳۴-جو ایلده شاه حسینعلی خانین ایداره‌چیلیگینه علاوه اولاراق سالیانی دا وئرمیشدی و بئله‌لیکله سالیان یئنیدن قوبایا بیرلشدیریلمیشدی. بیر ایل کئچمه‌میش شاه سالیانین ایداره‌چیلیگینی قوبا خانی‌نین صلاحیتیندن چیخاردی. نادر شاه افشارین حاکیمیّتی‌نین سون ایللرینده آذربایجاندا ایران آغالیغینا قارشی خالق حرکتی گئنیش ووسعت آلمیشدی. قوبادا دا چیخیشلار باش وئرمیشدی. ۱۷۳۵-جی ایلده قوبالیلارین بیر حیصه‌سی نادر شاها قارشی چیخیب، داغیستانلیلارا گوونه‌رک خودات قالاسیندا حسینعلی خانی موحاصیره‌یه آلدیلار. شامخال خاسپولاد و دربند قارنیزونونون ریسی اونون یاردیمینا گله‌رک، عوصیانچیلاری دفع ائتدیلر.
آرتیق ۱۷۴۲-جی ایلدن باشلایاراق شیرواندا موتمادی عوصیانلار باش وئریر، شکیده ایران حاکیمیّتی سارسیلمیشدی. ۱۷۴۷-جی ایلین اییون آیی‌نین ۱۹-دان ۲۰-نه کئچن گئجه نادر شاهین سوی-قصدله اؤلدورولمه‌سیندن سونرا، آذربایجان اراضیلرینده ایران حاکیمیّتی لغو اولوندو. لاکین اؤلکه‌نین آیری-آیری بؤلگه‌لری‌نین آراسینداکی ایقتیصادی علاقه‌لرین ضعیفلیگی آذربایجاندا موستقیل دؤولت قورماغا زمین یاراتمیردی. بونا گؤره ده آذربایجاندا ۲۰-یه قدر فئودال دؤولت قوروملاری-خانلیقلار تشکّول تاپدی. بونلاردان ان بؤیوکلری قاراباغ، ایروان، اورمیه، تبریز و شکی خانلیقلاری ایدی. نیسبتاً گوجلو خانلیقلاردان بیری ده قوبا خانلیغی ایدی.
حسینعلی خان اؤولادی فتحعلی‌یه اوشاقلیق واختیندان حربی و سیاسی ایشلرله تانیش ائتمک مقصدی ایله موختلیف تاپشیریقلار وئریردی. آتاسی ۱۷۵۶-جی ایلده فتحعلینی قوبا بیگلریندن بیری‌نین رهبرلیگی آلتیندا، اؤز دؤورونه گؤره گوجلو قوشونون باش کوماندانی تعیین ائتدی.
۱۸. عصرین اورتالاریندا سالیان موستقیل خانلیغا چئوریلمیشدی و حاکیمی احمد خان آدلی بیریسی ایدی. ۱۸.عصرین ۵۰-جی ایللری‌نین اورتالاریندا احمد خان اؤلموش و اونون اوزاق قوهومو ابراهیم رودباری حاکیمیّتی اله کئچیرمیشدی. ابراهیم خان رودباری‌نین حاکیمیّتیندن ناراضی اولان سالیان فئوداللاری گیزلی سورعتده قوبا خانی ایله علاقه یاراتدیلار و ابراهیم خانی حاکیمیّتدن کنارلاشدیریب، سالیان ایداره‌سی‌نین باشقاسینا وئریلمه‌سینی خواهیش ائتدیلر. بو خواهیش قوبا خانینا سالیانین داخیلی ایشلرینه قاریشماق اۆچون ایمکان وئردی. ۱۷۵۷-جی ایلده حسینعلی خانین ۲۰ یاشلی ولیعهدی فتحعلی‌نین باشچیلیق ائتدیگی قوبا قوشونلاری سالیان خانلیغینا باسقین ائتدیلر. ابراهیم خان قاچیب رودباردا گیزلندی. بونونلا سالیان یئنیدن قوبایا بیرلشدیریلدی. سالیانی بیرلشدیرمکله قوبا خانلاری حسناباد، رودبار، صفیخان و سالیان لیمانی کیمی موهوم ایقتیصادی منطقه‌لره یییه‌لنمیش اولدولار. قوبا خانی طرفیندن تعیین ائدیلن سالیان حاکیمی ایسه اورانی سلطان تیتولو ایله ایداره ائتمگه باشلادی. عئینی زاماندا قوبا خانلیغی شاماخی و باکی خانلیقلارینا تضییق گؤسترمک ایمکانی الده ائتدی. حسینعلی خان ۱۷۵۸-جی ایلده وفات ائتدی.
= فتحعلی خان (۱۷۸۹-۱۷۰۸) =
دربند، باکی و شاماخی خانلیقلاری ایله موناسیبت‌لر
۱۷۵۸.جی ایلده حسینعلی خان وفات ائتدیکدن سونرا اوغلو ۲۲ یاشلی فتحعلی خان اونو حاکیمیّتده عوض ائتدی. بو حادیثه‌دن ایستیفاده ائدن شاماخی خانی محمدسعید خانین قارداشی آغا راضی بیگ سرحدده اولان قوبانین برمک ماحالینا هوجوم ائتدی و ۲۰۰-ه یاخین عاییله‌نی شیروانا کؤچورتدو. ای.حاجینسکی یازیر: «آتاسی‌نین دفنی ایله مشغول اولان فتحعلی خان بو حادیثه‌دن آتاسی‌نین وفاتی‌نین یئددینجی گونو خبر توتدو. او خانلیق تاختینا چیخما مراسیمینی یونگولجه کئچیریب، قوبالیلاردان مومکون اولان قدر قوشون توپلایاراق شیروانا حرکت ائتدی.» محمدسعید خان فتحعلی خانی سرحدده قارشیلاماق اۆچون تداروک گؤردو، اونونلا دؤیوشه گیره‌رک، بو توققوشمانین سببکاری اولان آغا رزی بیگی بو ووروشمادا ایتیردی و تامامیله مغلوب اولدو.
گنج خان قوبایا قاییتدیقدان سونرا اؤز مولکونون داخیلی اوصول-ایداره ایشلری ایله مشغول اولماغا باشلادی. هر بیر نایبین اهالیدن وئرگی توپلاماق و موکلّفیتی‌نین ایجراسینی طلب ائتمک حوقوقو وار ایدی. بئله‌لیکله، اؤز نایبلریندن آسلی اولان اهالی اونلارا تابئ اولور، بو ایسه اونلارا هر ناراضیلیق اوستونده خانلارینا خیانت ائتمک ایمکانی وئریردی. فتحعلی خان بو قایدانی لغو ائده‌رک، کندلیلردن توپلانان وئرگیلرین کندخودالار طرفیندن خان خزینه‌سینه و آنبارلارا تحویل وئریلمه‌سینی امر ائتدی. او، بویوردو کی، بعضی موکلّفیتلرین ایجراسی خان یاساووللاری طرفیندن طلب ائدیلسین. او، بونونلا کیفایتلنمه‌یه‌رک، اؤز حاکیملری محمدحسین خاندان ناراضی اولان دربند بیگلری ایله گیزلی علاقه‌یه گیردی، اونلارا بخشیشلر وئردی. فتحعلی خان اونلارین واسیطه‌سیله ده دربندده اؤزونه چوخلو طرفدارلار الده ائتدی و ۱۷۶۰-جی ایلده گوجلو قوشون توپلاییب شهره حرکت ائتدی، اونا صادیق اولان دربندلیلرین کؤمگی ایله شهری ایشغال ائتدی. مولکونو ایتیرمیش محمدحسن خان فتحعلی خانین امرینه اساساً اسیر کیمی باکی‌یا گتیریلدی و ۱۷۶۸-جی ایلده بورادا وفات ائتدی.
۱۸.عصرین ۶۰-۷۰-جی ایللرینده دربندده اولموش س.ق.قمئلین دربندین آلینماز قالا اولدوغونو بیلدیریرک یازیر: «دربند شهرینی هوجوملا آلماق اولدوقجا چتیندیر. دوشمن گؤرونن کیمی یوخاری قالا اولان نارین‌قالادان خبردارلیق سیقنالی وئریلیر، بوتون قاپیلار درحال باغلانیر، شهر اله کئچیریلمز بیر قالایا چئوریلیردی.» یاراندیغی ایلک واختلاردا دا قوبا و دربند خانلیقلاری آراسیندا موناقیشه باش وئرمیشدی. ۱۷۴۸-جی ایلده حسینعلی خان دربند خانلیغینا مخصوص بیر نئچه کندی غارت ائتمیش، محمدحسین خان دا عوض اولاراق ۶۰ قوبالینی، او جومله‌دن حسینعلی خانین قیزینی و اوغلونو گیروو گؤتورموشدو. قوبا خانی دربنددن جنوبا، دربند خانی ایسه قوبادان شیمالا گئدنلری ساخلاییردی.دربندی اله کئچیرمکده کؤمکلیک گؤستردیکلرینه گؤره قوبا خانلیغی‌نین قاراجلی، آزاقلی، نابورلو، چیچی، ببشلی و ببه‌لی کندلری، دربند خانلیغی‌نین مالاقالیل آدلی بؤلگه‌سی، همچین دربند وئرگیلری‌نین توپلانماسی حوقوقو قاراقایتاق اوسمیسی امیر همزیه، پول موکافاتی ایسه تاباراسان کادیسی روستمه وئریلدی. فتحعلی خان شیمال سرحدلرینی مؤحکملندیرمک اۆچون ایلک اول شاماخی‌نین یوخ، داها چوخ دربندین اله کئچیریلمه‌سینه اوستونلوک وئرمیشدی. شاماخی خانلیغی هم بوتون آذربایجاندا، هم قاراباغ و شکی خانلیقلاری، هم ده قوبا خانلیغی ایله آذربایجانین جنوب خانلیقلاری آراسیندا بؤیوک استراتئژی اهمیّته مالیک ایدی. محض بو سببدن فتحعلی خان شاماخی خانلیغینی تئزلیکله اله کئچیرمک ایسته‌ایردی. ت.مصطفی‌زاده بو حاقدا یازیر: «شاماخی خانلیغی استراتئژی جهتدن خئیلی گوجلو خانلیق ایدی و بونا گؤره ده خانلیغین اله کئچیریلمه‌سی‌نین یونگول اولمایاجاغی آیدین گؤرسه‌نیردی. بو سببدن فتحعلی خان اوّلجه زنگین، لاکین حربی جهتدن شاماخیدان ضعیف اولان باکی خانلیغینی تابئع ائتمک و بونونلا دا شاماخی خانلیغی ایله حل ائدیجی موباریزه اۆچون قودرتینی آرتیرماق قرارینا گلدی.»
باکی خانلیغی ایقتیصادی جهتدن زنگین ایدی. باکی او زامان خزر دنیزی‌نین ساحیلینده ان مؤحکم و الوئریشلی لیمان ایدی. آبشئرون یاریماداسینی احاطه ائدن باکی خانلیغی جمعی ۳۴ کندی احاطه ائدن ایکی نایبلیکدن عیبارت ایدی: ماشتاغا و بینه‌قدی نایبلیکلری. خانلیقدا یئگانه شهر باکی ایدی. ۱۷۹۶-جی ایلین معلوماتینا گؤره خانلیقدا جمعی ۱۸۲۰ ائو و ۹۱۰۰ نفر اهالیمؤوجود ایدی. باکی خانلیغی حربی جهت باخیمیندان ضعیف ایدی. خانلیقدا جمعی ۵۰۰-۱۰۰۰ دؤیوشچو واردی. فتحعلی خان باکی‌یا اوّلجه ایقتیصادی ضربه ائندیرمک قرارینا گلدی. قوبا خانلیغی روسیه ایله تیجارتی اؤز لیمانلارینا – دربند، نیازآباد و سالیانا یؤنلده‌رک باکینی ایقتیصادی منگنه‌یه سالدی. همچین فتحعلی خان دیپلوماتیک حرکت ائده‌رک باکی خانلیغینی خاریجی دوشمنلردن مودافیعه ائتمگی اؤز اوزرینه گؤتوردو. فتحعلی خان باکی خانلیغینی حربی یوللا دئییل، دینج یوللا اؤز نظارتی آلتینا سالدی. بو ایشده نیکاح دیپلوماتیاسیندان ایستیفاده اولوندو.
خارجی سیاست
شاماخی خانلیغی‌نین بیرلشدیریلمه‌سی ایله عئینی واختدا – ۱۷۶۸-جی ایلده کورله آرازین قوووشدوغو یئرده یئرلشن، بؤیوک اراضیسی اولمایان جاواد خانلیغی دا شیمال-شرقی آذربایجانین ترکیبینه داخیل ائدیلدی. جاواد خانلیغی‌نین حاکیمی حسن خان کؤنوللو اولاراق فتحعلی خاندان آسیلیلیغی قبول ائتدی.
او دؤورده موغان دا جاواد خانلیغی‌نین ترکیبینده ایدی. خانلیغی بیرلشدیرمکله قوبا خانی، جنوبی آذربایجان خانلیقلاری، دؤیوشکن ائلاتلاری، همچین شکی، قاراباغ، قاراداغ و اردبیل کؤنوللولری ایله تماسدا اولا بیلردی. موغان اوزون ایللر موختلیف خانلیقلار آراسیندا موباریزه اوبیئکتی اولموشدو. ۱۷۵۸-جی ایلده قاراباغین و شکی‌نین بیرلشمیش قوشونلاری موغان اوغروندا آستراباد و مازانداران حاکیمی محمدحسن خان قاجار ایله دؤیوشموشدولر.
موغانین قوبا خانلیغی‌نین حیمایه‌سینه داخیل اولاراق اؤزو اۆچون خاریجی باسقینلارا قارشی اعتیبارلی دایاق الده ائتدی. لاکین، ۱۷۷۸-جی ایلده گیلان خانی هدایت خان جاواد شهرینی موحاصیره‌یه آلدی و اله کئچیردی. جاواد شهری‌نین اهالیسی‌نین بیر حیصه‌سی رشته کؤچورولدو. بوندان خبر توتان فتحعلی خان گیلانا هوجوم ائتمک ایسته‌دی. لاکین جنوبی داغیستان فئوداللاری طرفیندن مودافیعه ائدیلن قاراقایتاق اوسمیسی بیلدیردی کی، اگر فتحعلی خان هدایت خانا قارشی یوروش ائتسه، اونلار دربنده باسقین ائده‌جکلر. فتحعلی خان فیکریندن داشینمالی اولدو.
قوبالی فتحعلی خان داغینیق آذربایجان تورپاقلارینی بیرلشدیرمک سیاستینی تدریجاً حیاتا کئچیریردی. ۱۸.عصرین ۷۰-جی ایللرینده یاخین شیمالی آذربایجان اراضیسی‌نین یاریسی قوبا خانی‌نین حاکیمیّتی آلتیندا ایدی و خانلیق اؤز قودرتی‌نین زیروه‌سینه چاتمیشدی.شیمال-شرقی آذربایجان تورپاقلاری‌نین سیاسی بیرلیگی یاراندی. فتحعلی خانین تعیین ائتدیگی سلطان، نایب یاخود والی سالیانی، شاماخینی، حاکیم ایسه دربندی ایداره ائدیردی. باکی و جاواد خانلاری یئنه اوّلکی تک اؤز خانلیقلارینی ایداره ائتسه‌لر ده قوبا خانی‌نین واسسالی کیمی اونون حربی-اینضیباطی تابئعلیگینده ایدیلر. آذربایجانین بیر حیصه‌سینده ده اولسا فئودال داغینیقلیغینا سون قویولماسی او زامان اۆچون موثبت حال ایدی. هرج-مرجلیگه مووقّتی ده اولسا آرا وئریلدی، تیجارت علاقه‌لری بیر قدر گئنیشلندی.
۷۰.جی ایللره یاخین قوبا خانلیغی‌نین قودرتی و نوفوذو او قدر یوکسلدی کی، بیر چوخ ضعیف فئودال حاکیملر-خانلار ایران دؤولتی‌نین قوربانی اولاجاغیندان ائحتیاط ائده‌رک، هاوادارلیق اۆچون فتحعلی خانا موراجیعت ائدیردیلر. قیزلار شهری‌نین کومئندانتی پوْتاپوْوون تاپشیریغی ایله فتحعلی خانین یانیندا اولموش تارکی ساکینی بولات خبر وئرمیشدیر کی، او، دربندده فتحعلی خانین ساراییندا گیلان، اردبیل، تبریز، گنجه خانلیقلاری‌نین هدیه‌لرله گلمیش نوماینده‌لرینی گؤرموشدو. اونلار اؤز حاکیملری آدیندان فتحعلی خاندان حیمایه‌دارلیق خواهیش ائتمیشدیلر.
فتحعلی خان یالنیز قونشو تورپاقلاری بیرلشدیرمکله کیفایتلنمک نیتینده دئییلدی. بوتون جنوبی آذربایجانی و ایرانین بعضی یئرلرینی اله کئچیرمک ده اونون پلانلارینا داخیل ایدی. ایراندان گلن بیر چوخ سیاسی خادیملره قوبا خانی‌نین ساراییندا سیغیناجاق وئریلیردی. او جومله‌دن اؤزونو ۲. تهماسیبین اوغلو سلیمان میرزه آدلاندیران بیر نفر ده قوبا خانی‌نین سارایینا پناه گتیرمیشدی. میخایل مارکووون هشترخان قوبئرناتورونا وئردیگی معلوماتدا دئییلیردی: «سلیمان میرزه بئشینجی ایلدیر کی، آتاسی تهماسیبین دؤرد حیات یولداشی ایله بیرلیکده قوبادادیر. اونون آتاسی ۲. تهماسیب نادر شاهین اوغلو رضاقولو میرزه طرفیندن خوراسان ایالتی‌نین سبزوار شهرینده اؤلدورولموشدور. قوبالی حسینعلی خان سلیمان میرزه‌نی مازانداراندان اؤز یانینا گؤتورموشدو». گئنئرال-مایور فراوندورف چئرکاسوو و یوسوپ قاسمووون سؤزلرینه اساسلاناراق روس سارایینا عئینی مضمونلو معلومات وئریردی. «سلیمان میرزه»-‌نین روس ساراییندا ایکی مکتوبو مؤوجوددور، مکتوبلاردان سلیمان میرزه‌نین ایران تاختینا ایدیعا ائتدیگی آیدینلاشیر.