cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تربیزاچه
تربیزاچه (ایتالیاجا: Trebisacce) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۰۴۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن 73 متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Trebisacce»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
پدا اوجیرالا
پدا اوجیرالا(اینگیلیسجه:Peda Ogirala) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کندین اۆز اؤلچومو ۵٫۱۹ کیلومتر موربّع دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
لیویس ئی. ساوییر
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۶۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۲۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:آرکانزاس دموکراتلاری بؤلمه:فرایر پوینت، میسیسیپی دوغوملولار بؤلمه:ایوکا، میسیسیپی دوغوملولار
سدلئی، ایندیانا
سدلئی (اینگیلیسجه: Sedley, Indiana) آمریکانین ایندیانا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
بالتان
بالتان ساری‌داش بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده‌کی آلان قصبه‌سینه تابع اوْلان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۳۳ نفر(۷ عائیله) نفر اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساری‌داش بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
آقابابا قیشلاقی
آقا بابا قیشلاقی  کندی (روستای عمارت) موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی نین، اونگوت بولومو و باتی اونگوت قصبه سی نده یئرلیشیب.
اهالی
آقابابا قیشلاقی کندی ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسی ندا، ۲0۵ نفر اهالی سی وار. بو کندین اهالی تورک دور لر و آذربایجان تورکجه‌سی نده دانیشیرلار.
ایقتیصادیات
بو کندین اهالی سی اکینچیلیک و مال داوارچیلیغلا یاشاییش سورولر.
قایناقلار
بؤلمه:موغان (گئرمی) بؤلگه‌سی بؤلمه:گئرمی بؤلگه‌سی‌نین کندلری
جو س.
جو س. (اینگیلیسجه: Joe C.) آمریکالی رپر و موسیقیچی - هیپ هاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. جو س. ۹ نوْوامبر ۱۹۷۴ تاریخینده تیلور، میشیقان شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۱۶ نوْوامبر ۲۰۰۰ میلادی تاریخینده تیلور، میشیقان شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
چقابل
کوهدشت ، لوریستان اوستانی نین رومشکان بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بۇ شهرین ۶٬۱۲۵ نفر جمعیتی واردیر.
عبدالله حبیبی
عبدالله حبیبی (870 ـ 865 هـ.) دوقوزونجو ـ اونونجو یوزایللرده تانینمیش تورک شاعیر.
هشام مطر
هشام مطر (Hisham Matar) شاعیر، رومانچی و یازیچی -
عبدالله حبیبی
شاه ایسماعیل خطایی‌ نین درباریندا ملک الشعرا لقبی ایله یاشایان عبدالله حبیبی آذربایجان تورک شعرینین آدلیم شاعرلریندن ساییلیر.
هشام مطر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hisham Matar»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:یازیچیلار
عبدالله حبیبی
دوغوم ایلی و یئری
عبدالله حبیبی، ظنّ ائدیلیر 870 ـ 865 هـ. ایللری آراسیندا دنیایا گلمیش‌دیر. اونو یئنی یئتمه گنج ایکن، 883 ـ نجو ایلدن سونرا سلطان یعقوب اؤز دربارینا آپارمیشدی. اونون دوغوم تاریخینی، همین تاریخده 12 ـ 7 یاشلاری آراسیندا اولدوغونو ظنّ ائتمکله، چیخارماق اولور. دوغوم یئری سندلرده «برگوشاد» کندی آدلاندیریلمیشدیر. بو کند، ایندی آذربایجان جمهوریسینده، اوجار منطقه‌سینده گؤی‌چای یانیندا یئرلشیر. 1976 م. ایلی‌نین باش ساییمینا گؤره 4017 نفر اهالیسی‌وار ایدی.
آدی و تخللوصی
حبیبی بیر یئرده دئییر:
اولدورور سلطان ایکی عالمده بس
چون حبیبی هرکیم عبدالله اولا.
بورادا عبدالله کلمه‌سینده ایهام واردیر. بیر طرفدن «سلطان نؤکری» اولماغی، الله عبدی و بنده‌سی اولماق ایله مقایسه ائدیر و باشقا طرفدن‌ده اؤز آدینا ظریف بیر اشاره ائله‌ییر؛ یعنی دئمک ایسته‌ییرم کی اونون بورادا اؤز آدینا رمزلی بیر اشاره‌سی واردیر. باشقا بیر سند و آیری بیر تصریح تاپیلانا قده‌ر، بیز اونون آدینی عبدالله تانیییریق.
شاعرین تخلّصو حبیبی‌دیر کی بوتون سندلر و قایناقلاردا اونا تصریح اولونور. بیر تذکره، یانلیش اولاراق اونون آدینی «جیشی» اوخوموشدور و سونرادان گلن تاریخچیلر، او جمله‌دن محمّدعلی تربیت همین ماده‌نی‌ده ضبط ائتمیشلر. رحمتلی عبدالرسول خیّام‌پور، فرهنگ سخنوران اثرینده هر ایکی تخلّصی ماده باشی ائتمیشدیر.
شاه اسماعیل درباریندا
890 هـ. ایلینده سلطان یعقوب اؤلدوکدن سونرا، عبدالله حبیبی شاه اسماعیل ختایی‌نین دربارینا آپاریلیر و اونون یانیندا قالیر.
ظنّ ائدیریک کی شاه اسماعیل‌ین دربارینا گئتدیگی ایل، 25 ـ 20 یاشلاریندا ایمیش و گنج اولماسینا باخمایاراق اوستاد بیر شاعر کیمی تانینیردی.
حبیبی‌نین آنا دولویا مهاجرت
مرحوم حمید آراسلی یازیرکی یاووز سلطان سلیم تبریزه گلدیکدن سونرا، تبریزین 1700 نفر ادیب، شاعر، عالم و صنعتکارلارینی آنا دولویا کؤچورتدو. عبدالله حبیبی‌ده بو جمعیتین ایچینده تبریزدن استانبولا مهاجرت ائتمیشدی.
ها بئله، تذکره‌لرده قئید ائدیلیر کی حبیبی، یاووز سلطان سلیم زمانی وفات ائتمیشدیر. و گؤرونور کی او، استانبولدا چوخ قالمامیشدیر. بئله‌لیکله ظنّ ائتمک اولار کی ملک‌الشّعراء عبدالله حبیبی یالنیز عُمرونون سون ایللرینی استانبولدا کئچیرمیشدیر.
قینالی‌زاده‌ نین یازدیغینا گؤره حبیبی 907 هـ. ایلینده آنادولویا گئتمیشدیر.
دیل اؤزه‌للیگی
دوْکتور حسین محمدزاده صدیق نشر ائتدیگی عبدالله حبیبی‌ دیوانی‌نین علمی نشری‌نین مقدمه‌سیندن دئییر:
«حبیبی‌‌نین دیلی، چوخ ساده، اویناق و آهنگلی بیر لهجه‌دیر. اونون دیوانچاسیندا گئدن بعض مصراعلار، ضرب‌المثل حالینا گلمیش‌دیر. باکی چاپینا اؤن سؤز یازان عزیز آقا محمّدوف آشاغیداکی مصراعلاری سئچیب، حقلی اولاراق اونون اویناق دیلیندن نمونه گتیرمیشدیر:
سعادتلی آیاغی‌نین توزو هر باشا کیم قونسا،
الینی ائرديرير عرشه، آدین صاحب کلاه ائیلر.
جان وئریب بیر جان اۆچون یانسا حبیبی، غم دگیل،
ماسَوادان فارغ اولدو وصل دلدار ایسته‌ین.
عاشقین یانماقدان اؤزگه دردینه درمانی یوخ،
یانماغا پروانه بولسون شمعِ رخسار ایسته‌ین.
من کی، لعلین جان یئرینده گؤرموشم،
دردینی درمان یئرینده گؤرموشم. »
هرمینیو دی برتو
هرمینیو دی برتو (اینگیلیسجه: Hélder Maurílio) (دوْغوم:April 13, 1988 Ribeirao Preto) بیر فوتبالیست. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
سانتا ماریا د هوئرتا
سانتا ماریا د هوئرتا (ایسپانجا: Santa María de Huerta) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر بۇ شهرین مساحتی ۴۹٫۱۵ کیلومتر موربّع دیر. ۷۶۲ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۳۰۰ نفر دیر.
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Santa María de Huerta»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
قشم بؤلگه‌سی
قشم بؤلگه‌سی ، ایرانین هورموزقان اوستانی ندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بؤ بؤلگه‌نین مرکزی قشم شهریدیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بو بؤلگه‌نین ۴۸٬۹۹۳ نفر جمعیتی واردیر.
بؤلوملر
بۇ بؤلگه‌نین ۳ بؤلومو، ۳ شهری و ۸ دهیستانی واردیر:
آنتونی جی. سلبرز جر.
'''آنتونی جی. سلبرز جر.''' (اینگیلیسجه:Anthony J Celebrezze Jr) آمریکالی وکیل، سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو. کلیولند شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۰۰۳-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:کلیولند دوغوملو وکیللر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:کلیولند سیاستچیلری
بیلر بیلیم‌یوردو
بیلر بیلیم‌یوردو (Baylor University, ، جامعة بايلور)آمریکانین ویکو، تکزاس شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Baylor University
هرمان کولبه
هرمان کولبه (Hermann Kolbe; September 27, 1818 – November 25, 1884) آلمانلی شیمی بیلیم آدامی‌دیر.
قایناقلار
بؤلمه:آلمان کیمیا‌چیلاری
جان پرسکیل
جان پرسکیل (John Preskill) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۱۹ ژانویه ۱۹۵۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. جان پرسکیل پرینستون بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا تکنولوژی انستیتوسو‌دیر. اوْ فیزیک ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Preskill»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
لوییس ارنستو میشل
لوییس ارنستو میشل (اینگیلیسجه: Luis Ernesto Michel) (دوْغوم:July 21, 1979 El Grullo) بیر فوتبالیست. مکزیک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:قوادالاخارا کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری بؤلمه:۲۰۱۱ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری بؤلمه:فوتبال قولرلری
ومولاپالی
ومولاپالی(اینگیلیسجه:Vemulapalli) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
بارکرز کراسرودز، ویرجینیا
بارکرز کراسرودز، ویرجینیا (اینگیلیسجه:Barkers Crossroads, Virginia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ویرجینیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Barkers Crossroads, Virginia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ویلیام سی. مایبوری
'''ویلیام سی. مایبوری''' (اینگیلیسجه:William C Maybury) آمریکالی وکیل ، سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. دیترویت شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. دیترویت شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۴۸-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:میشیقان دموکراتلاری بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
خارینا، روسیه
خارینا، روسیه (Kharina Харина) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
گنج تورک‌لر
بندانگشتی|ژؤن تورک‌لر: یاشاسین وطن ! یاشاسین میلت ! یاشاسین حورییت ! گنج تورک‌لر یا ژؤن تورک‌لر، عوثمانلی ایمپراتورلوغونون سون دؤورونده اورتایا چیخان مشروطیتچی و سولطان 2. عبدالحمید حاکیمیتینه موخالیف اولان گنج و ضیالی نسیله وئریلن آددیر.
اتیمولوژیسی
ایلک دفعه ، 1828-جی ایلده چارلز مک فارلین (Charles Mc Farlane) طرفیندن دؤورون گنج عوثمانلی نسلینی نظرده توتاراق ایشله دیلمیشدیر.[3] داها سونرا 1855-جی ایلده، اوبیجئنی 2.محمود دؤورو رفورم حرکاتینا قاتیلان دؤولت مأمور‌لارینی، هم ده 1. عبدالمجید دؤورونون غربلی‌لشمه طرفداری تنظیمات‌چیلارینی ایفاده ائتمک اوچون  " jevene turqvie de Mahmut "  و " jevene Turqvie d’Abdul Medjid " ایفاده ‌لریندن ایستیفاده ائتمیشدیر. بو ترمین‌لری قاورام او‌لاراق ایلک ایستیفاده ائدن Hippolyte Kastille اولموشدور. گنج تورک‌لر آنلاییشی یئنی بیر آنلاییش دئییلدیر. بو آنلاییش‌لاردان داها چوخ اوروپادا یارانان، حؤکومته موخالیف شخص‌لرین یاراتدیق‌لاری پارتیا‌لارین بیر بنزری کیمی گؤرونمک اولدوغو اوچون ایستیفاده اولونموشدور. آلماندا گنج آلمان‌لار آخیمی (بوندان علاوه  بو آخیم هم ده ادبی آخیم‌دیر)، ایتالیادا گنج ایتالیالی‌لار آخیمی، لهستاندا گنج پولیاک‌لار آخیمی دا بونون آنالوق‌لاری‌دیر. بو آخیم‌لار سیاسی موخالیفت آخیم‌لاری اولدوغو قدر، هم ده ادبی آخیم‌لاردیر. داها سونرا ژؤن تورک‌لر آخیمیندا آدی کئچن‌لردن بحث ائدرکن اطرافلی فورمادا ادبیات منسوب‌لاری باره ده دانیشیلاجاقدیر. بندانگشتی|عوثمانلی موخالیفتی‌نین ایلک کونگره‌سی، 1902-جی ایل، پاریس.
تاریخی
بحث ائدیلن عوثمانلی دؤورونده کی  بو ژؤن تورک قروپو کیمی اولان موخالیف قووّه ‌لره هر دؤورده بونا بنزر آد‌لار وئریلمیشدیر. هر یئنی‌لیکچی کسیمه  " گنج تورک‌لر، گنج عوثمانلی‌لار، ژؤن تورک‌لر "  کیمی آد‌لار وئریلمیشدیر. خوصوصیله 1800-جو ایللردن سونرا بو آخیم‌لار گوجلندیگی اوچون بو ترمین‌لره تئز-تئز راست گلینیر. مثلا، 1890-جی ایلده جورج بادیس آدلی بیر شخص سارایی گنج تورکیه آدیندا قانون-ی اساسی (آنایاسا) طرفدار‌لارینی اطرافیندا توپلایا بیله ‌جک بیر قزئت قورماقلا تهدید ائتمیشدی. ژؤن تورک‌لرین ایدئولوژی‌سینه باخیلدیغیندا، اونلارین دوشونجه‌‌لری‌نین فرانسه‌ده‌کی بورژوازی طبقه‌سی‌نین دوشونجه ‌لری ایله یاخین اولدوغو آچیقجا حیس اولونور. نئجه کی فرانسه‌ده بورژوازی گوجونو آرتیردیقدان سونرا ایداره‌چی‌لیگه سسینی ائشیتدیرمک اوچون سیاسی بیر چکیشمه‌نین ایچینه گیردیسه، عئینی فورمادا ژؤن تورک‌لر او‌لاراق آدلانان شخص‌لر ده اوروپاداکی یئنی‌لیک‌لردن تاثیرلنیب ضیالی طبقه‌نین دستگی ایله رهبرلیکده کی  شخص‌لره قارشی اوخشار بیر موباریزه‌یه گیرمیشدیر. بو موباریزه قانلی وطنداش موحاریبه‌سیندن چوخ ادبی یازی‌لارلا بیر طبقه‌نی ساوادلاندیریب، فورمالاشدیرما فورماسیندا اولموشدور. ژؤن تورک آدلاندیریلان شخص‌لرین تک اورتاق مقصدی سولطان‌لیق ایداره‌چی‌لیگی‌نین آلتیندا بیر ده سئچکیلی مجلیسین اولماسی ایدی. هئچ بیر زامان سولطان‌لیغی لغو ائدیب، جومهوریت قورولوشونون یارادیلماسینی ایسته‌مه‌ییبلر. قارشی اولدوقلاری وضعیت 2. عبدالحمید ایداره‌چی‌لیگی‌نین ایستیبداد قورولوشو ایدی. تضییق و شیدّت شراییطی‌نین حاکیم اولدوغو استروکتورا سئچکیلی مجلیس علاوه  اولونارسا، وضعیتین یاخشیلاشاجاغینا اینانیردیلار. ژؤن تورک‌لر جمعیتینه 2000-ه قدر عوضو اولدوغو تخمین ائدیلیر. بو آد‌لار سیاسی اورتامدان دولایی عوثمانلیدا چوخ دا یاشامامیش و حیات‌لاری‌نین چوخونو اوروپادا یا دا میصیرده سورگون حیاتی او‌لاراق کئچیرمیشلر. بو جمعیتده ایره‌لی چیخان، دیقت چکمکده اولان آد‌لار بون‌لاردیر: عبدالله جودت،عبدالرحمان  بدیرخان، احمد رضا، احمد فضلی، احمد فریق، احمد کمال، احمد لطف‌الله، احمد نیازی، احمد ثایب، علی فخری، علی فهمی، علی حیدر، علی شؤکتی، بهاالدین شاکر، درویش هما، اتهم روحی، امیر شکیب آرسلان، خلیل جانم، حسین توسون، خسرو سامی، حسین‌زاده علی، ابراهیم تئمو، اسحاق سکوتی، اسمائیل جانبولات، اسمائیل انور بیگ، اسمائیل کمال، ماهموئل جلال‌الدین پاشا، ماهر سعید، محمد علی حلیم پاشا، حاجی ابراهیم پاشازاده حمدی، تارسوسی‌زاده مونیه، تونالی حلمی، یوسف آکچورا. بندانگشتی|سولطانا قارشی میتینگ، 1908. گنج تورک‌لر حرکاتی‌نین ریشه ‌لری 18. عصرین اینقیلابی سونلاری و 19. عصره گئدیب چیخیر. او، اؤز باشلانغیجینی بؤیوک فرانسه اینقیلابی‌نین تاثیری ایله تورکیه ده مئیدانا چیخان تنظیمات حرکاتیندان گؤتورموشدور.
اوروپاداکی بورژوا حرکاتی ایله تانیش اولان تورک ضیالی‌لاری و طلبه گنج‌لر تورکیه ده ده آنایاسالی قورولوشا کئچیلمه‌سینی ضروری حساب ائدیردیلر. اونلار 1865-جی ایلده «یئنی عوثمانلی‌لار جمعیتی» یاراتدیلار. اونون یارادیجی‌لاری گؤرکملی ادیب اولان ابراهیم شناسی و یازیچی-دراماتورق نامق کمال اولموشدو. لاکین تئزلیکله «یئنی عوثمانلی‌لار» جمعیتی‌نین فعالیتینه سون قویولدو. تشکیلاتین بیر چوخ عوضو‌لری حبس ائدیلدی، قالان‌لاری ایسه خاریجه گئتمگه مجبور اولدو‌لار.
1871-جی ایلده اونلار موهاجیرتدن اؤلکه‌یه قاییتماغا دعوت اولوندو‌لار. «یئنی عوثمانلی‌لار» جمعیتی یئنیدن فعالیته باشلادی. 1871-جی ایلین ماییندا اونلار سولطان سارایی قارشیسیندا 40 مینلیک میتینگ تشکیل ائتدیلر. خالقین جوشماقدا اولان غضبیندن قورخویا دوشن حاکیم دایره‌‌لر 1876-جی ایل مایین 30-دا سارای چئوریلیشی ائتدیلر. سولطان عبدالعزیزین یئرینی 5. مراد، سونرا ایسه 2. عبدالحمید توتدو. او، «یئنی عوثمانلی‌لار»ین لیدر‌لریندن بیری اولان مدحت پاشانی باش وزیر تعیین ائتدی. اونا آنایاسا لایحه‌سی حاضیرلاماق تاپشیریلدی. سولطان 2. عبدالحمید مدحت پاشانین حاضیرلادیغی آنایاسا لایحه‌سینی قبول ائتمگه راضی‌لیق وئردی. بو آنایاسایا گؤره تورکیه آنایاسالی مونارشی اعلان ائدیلیردی.
آنایاسایا گؤره ایمپراتورلوق اراضیسینده یاشایان بوتون اهالی عوثمانلی آدلانیر، اهالی‌نین اتنیک و دینی منسوبیتیندن آسیلی اولمایاراق قانون قارشیسیندا برابر ایدیلر.
اؤز غدارلیغی ایله چوخ مشهور اولان 2. عبدالحمید رژیمی شراییطینده آنایاسانین ایجراسی غئیری مومکون ایدی. آنایاسا قبول ائدیلدیکدن بیر آز سونرا، 1877-جی ایلین فوریه‌سینده مدحت پاشا حبس اولونوب سورگونه گؤندریلدی، 1883-جو ایلده ایسه اؤلدورولدو.
«یئنی عوثمانلی‌لار»ین موترقّی آددیم‌لاری هدر گئتمه‌دی. اونلاردان سونراکی موترقّی ضیالی‌لار سولطان آغالیغینا قارشی موباریزه‌نی داوام ائتدیردیلر. 1889-جو ایلده ایستانبولداکی حربی طیب مکتبی‌نین بیر قروپ طلبه‌سی ابراهیم تئما، چرکز محمد رشید، عبدالله جودت و اسحاق سکوتی  " ایتیحاد و ترقّی "  آدلی گیزلی جمعیت یاراتدیلار. بو، تورکیه ده بورژوا-دموکراتیک حرکاتین باشلانغیجی حساب ائدیلیردی. 19. عصرین 90-جی ایللرینده خاریجده -ژنو ده، میصیرده بو جمعیتین قروپ‌لاری فعالیت گؤستریردیلر. " ایتیّحاد و ترقّی "  جمعیتی‌نین عوضو‌لرینی و اونون طرفدار‌لارینی «گنج تورک‌لر» آدلاندیریردیلار. اونلار 1876-جی ایل مدحت پاشا آنایاسانین برپاسینی طلب ائدیردیلر. 1907-جی ایلین سونلاریندا پاریسده  " ایتیّحاد و ترقّی "  جمعیتی‌نین و اونا قوشولموش تشکیلات‌لارین بیرلشمیش قورولتایی چاغریلدی. قورولتای، مؤوجود رژیمی سیلاحلی عوصیان یولو ایله دئویرمک و 1876-جی ایل آنایاسانی برپا ائتمک قرارینی قبول ائتدی،
«گنج تورک‌لر» روسیه و اینگیلیس‌ین تورکیه نی اؤز آرا‌لاریندا بؤلوشدورمک نیت‌لری‌نین قارشیسینی آلماق مقصدیله عوصیانا موعین اولونموش واختدان اول باشلاماغی قرارا آلدیلار، ایلک چیخیش مقدونیه‌نین رسِن شهرینده باشلاندی، شهرین کومندانتی لئیتنانت نیازی بیگ 1908-جی ایل ژوئیه‌نین 3-ده عوصیان بایراغی قالدیراراق، اؤز دسته‌سی ایله داغلارا چکیلدی. ژوئیه‌نین 6-دا انور بیگین کوماندانلیغی آلتیندا اولان دیگر حربی دسته‌ده عوصیانچی‌لارا قوشولدو. عوصیان ادیرنه‌ده‌کی  حربی حیصه‌‌لری ده احاطه ائتدی، حؤکومتین عوصیانچی‌لاری رام ائتمک سعی‌لری بوشا چیخدی. اهالی و بوتون اوردو عوصیانچی‌لار طرفینه کئچدیلر.
" ایتیّحاد و ترقّی "  جمعیتی‌نین مرکزی کومیته‌سی 1908-جی ایل ژوئیه‌نین 23-ده مقدونیه‌نین سولونیک، موناستیر و باشقا ایری شهر‌لرینده تشکیل ائتدیگی ایزدیحاملی میتینگده آنایاسانین برپا ائدیلمه‌سی باره ده اولتیماتوم قبول ائتدی: سولطانا گؤندریلن اولتیماتومدا بیلدیریلیردی کی، اگر اوچ گونه قدر آنایاسا برپا اولونمازسا، ایستانبول اوزرینه حربی هوجوم تشکیل اولوناجاقدیر.
وضعیتین چیخیلماز اولدوغونو گؤرن 2. عبدالحمید همین گون 1876-جی ایل آنایاساسی‌نین برپاسی و تئزلیکله پارلمان سئچکی‌لری کئچیریلمه‌سی باره ده فرمان ایمضالادی. تورکیه آنایاسالی مونارشی اعلان اولوندو. بو حادیثه  تورکیه تاریخینه گنج تورک‌لر اینقیلابی و یا 23 ژوئیه اینقیلابی کیمی داخیل اولموشدور.«گنج تورک‌لر» اؤز تعصوب‌کئش‌لریندن عیبارت حؤکومت تشکیل ائتدیلر. 1908 -1909-جی ایللرده بو حؤکومت‌لره سعید پاشا، کامل پاشا و سلیمان پاشا باشچی‌لیق ائتمیشدیلر،
1908-جی ایل نوامبرین 2-ده پارلمانین ایلک ایجلاسی چاغیریلدی، پارلمانا سئچیلمیش وکیل‌لرین (250 نفر) یاریدان چوخو (150 نفری) «گنج تورک‌لر»دن ایدی.
" گنج تورک‌لر»ین حاکیمیتی اوزون چکمه دی. 2. عبدالحمید اینگیلیس‌لرین حیمایه ائتدیگی  " احرار (لیبرال‌لار) پارتیاسی و روحانی‌لرین  " ایتیّحادی موسلمان  " (موسلمان جمعیتی) تشکیلاتی ایله بیرلیکده ایستانبول حربی پادگانی کوماندان‌لیغی‌نین کؤمگی ایله چئوریلیش ائده‌رک حاکیمیتی تامامیله اؤز الینده توپلادی. «گنج تورک‌لر» ایستانبولو ترک ائتمه‌لی اولدو‌لار. لاکین چئوریلیش خالقین اکثریتی طرفیندن رغبتله قارشیلانمادی.
«گنج تورک‌لر» 1909-جی ایل آوریلین 23-ده مقدونیه اوردوسونو محمود شوکت پاشانین کوماندان‌لیغی آلتیندا ایستانبول اوزرینه یئریتدیلر. سولطان 2. عبدالحمید حاکیمیتدن اوزاقلاشدیریلدی. اونون ایراده‌سیز قارداشی 5. محمد رشاد سولطان اعلان ائدیلدی. بو دا، «گنج تورک‌لر» اینقیلابی‌نین یاریمچیق‌لیغیندان، کؤکلو اینقیلابی دَییشیکلیک‌لر ائتمک ایقتیداریندا اولمادیغیندان خبر وئریردی. ایتالیا-تورکیه (1911-1912)، بیرینجی (1912-1913) و ایکینجی (1913) بالکان موحاریبه‌‌لری تورکیه ده داخیلی ضیدیت‌لری داها دا کسکین‌لشدیردی. بئله بیر شراییطده  " ایتیّحاد و ترقّی  " پارتیاسی‌نین طرفدار‌لاری 1913-جی ایل ژانویه‌نین 23-ده حؤکومت سارایینا هوجوم ائتدیلر. دؤولت چئوریلیشی ائتدیلر.
1914-جی ایلین اولینده «گنج تورک‌لر»  " اوچلوگونون دیکتاتورلوغو قورولدو ". " اوچلوگه "  حربی ناظیر و اوردو قرارگاه رئیسی انور پاشا،  " ایتیّحاد و ترقّی "  پارتیاسی مرکزی کومیته سی‌نین صدری، داخیلی ایشلر ناظیری طلعت پاشا و ایستانبول شهری‌نین والیسی جامال پاشا داخیل ایدی. اینقیلابین یاریمچیق‌لیغینا باخمایاراق «گنج تورک‌لر»ین حاکیمیتی دؤورونده اؤلکه ده بیر سیرا موترقّی ایصلاحات و تدبیر‌لر حیاتا کئچیریلدی. 1914-جی ایلده ایقتیصادی تسلیم‌چیلیک رژیمی لغو اولوندو. «گنج تورک‌لر » حؤکومتی، اوردونو یئنیدن قورماق و ایقتیصادیاتی اینکیشاف ائتدیرمک ساحه‌سینده موهوم آددیم‌لار آتدیلار .
دؤورون شرط‌لری
ژؤن تورک‌لر جمعیتی عوضو‌لری‌نین فیکیر‌لری‌نین فورمالاشماسیندا دؤورون شرط‌‌لری ده موهوم رول اوینامیشدیر. دؤورون موهوم سیاسی حادیثه ‌لری بئله دیر:
بو سیاسی قاریشیق‌لیق‌لار ایچریسینده عوثمانلی دؤولتی‌نین چوخ پیس سونلوغا دوغرو گئتدیگی بیلینیردی. لاکین بو سونلوغو عوثمانلی خالقی حیس ائتمیردی. چونکی عوثمانلی خالقی دئییلن اورتاق بیر آنلاییش یوخ ایدی. بو تورپاق‌لاردا یاشایان خالق، دین، دیل، عیرق فرقی او‌لاراق چوخ موختلیف اولدوغوندان بو سیاسی وضعیتی چوخ دا حیس ائده بیلمیردیلر. مسیحی اهالی اؤز دین‌لریندن اولان دؤولتین حیمایه‌سینه گیرمگی یا دا اؤز دؤولتینی قورماغی پلان‌لاییردی.
عوثمانلیدا مطبوعات حرکات‌لاری
عوثمانلی ضیالیسینی اورتایا چیخاران غربلی‌لشمه فیکری عوثمانلی دؤولتی‌نین تنظیمات فرمانیندان بری ایزله‌مگه چالیشدیغی سیاست ایدی. عوثمانلی ضیالی‌لاری غربی چوخ دا بیلمه‌دیک‌لری کیمی سولطانی دا چوخ دا تنقید ائتمز‌لردی. یئنه ده 2. عبدالحمید دؤورونده تاثیرلی اولان ضیالی‌لار اوّلکینه نیسبتاً داها ایره‌لی گؤروشلو ایدی. بو دؤورده خاریجده اولان ضیالی‌لار اوروپانی یاخیندان تانیما فورصتی تاپمیشدیلار. 2. عبدالحمید رژیمینه قارشی تشکیلات‌لانمیش و اساس مقصد کیمی ایسه آنایاسانین قبولونو قبول ائتمیشدیلر. اوروپایا قاچان ژؤن تورک‌لر بو دؤورده بیر چوخ قزئت و ژورنال چیخارداراق، ایستیبداد رژیمینی تنقید ائدیردیلر. یایینلادیقلاری ژورنال و قزئت‌لر موختلیف یول‌لارلا عوثمانلی ایمپراتورلوغونا گتیریلیردی. بو یایین‌لار 1900-جو ایللرده داها دا آرتمیشدی. بو سببله حؤکومت ژؤن تورک‌لر ایله یایین‌لارینی دایاندیرماق اوچون دانیشیق‌لارا بئله باشلامیش و بو وضعیت چتین وضعیتده اولان ژؤن تورک‌لره صرف ائتمیشدی. ژؤن تورک‌لر 1889-1908-جی ایللر آراسیندا چیخاردیقلاری قزئت‌لر و ژورنال‌لار ایله فیکیر حیاتینا یئنی بیر یؤن وئرمگی باجارمیشدیلار. بو یایین‌لار بیرلشمیش کرال‌لیق، فرانسه، اوتریش، بولغاریستان، ایتالیا، یونان، رومانی، سویس، برزیل، بلژیک، امریکا و قیبریس اولماقلا 13 اؤلکه و بؤلگه ده تورکجه و خاریجی دیللرده، 152-دن چوخ قزئت و ژورنال نشر ائتدیرمکده ایدی.
مشورت
1895-جی ایلین، دسامبر آییندا احمد رضا طرفیندن تورکجه و فرانسیزجا او‌لاراق یاییملانماغا باشلانمیشدیر. قزئتینده آنایاسانی مودافیعه  ائتمیش، خالقین سیاسی وظیفه  بیلگیسینه چاتا بیلمه‌سی اوچون تحصیل گؤرمه‌سی‌نین لازیم اولدوغو ایره‌لی سورموشدور. بونلارلا یاناشی حؤکومتی چوخ آغیر فورمادا تنقید ده ائتمیشدیر. داها سونرا‌لار تنقید‌لرینی داها دا آرتیردیغینا گؤره فرانسه حاکیمیتی طرفیندن قزئتی بیر مودّت‌لیک قاپادیلدی. مشورت ایله عئینی واختدا میثیرده یاییملانان  " میزان "  قزئتینی سبب گؤستره‌رک، احمد رضا بیگ، عئینی جمعیتین ایکی فرقلی تورکجه قزئت نشر ائتدیرمه‌سینی معناسیز حساب ائتدیگینی دئیه‌رک، مشورت قزئتی‌نین نشرینی دایاندیرمیشدیر. آنجاق میزانچی مرادین سارای ایله راضی‌لیغا گله‌رک، قزئتین نشرینه سون وئرمه‌سیندن سونرا تورکجه مشورت قزئتی یئنیدن نشره باشلادی. بو آرادا ژنو ده عوثمانلی قزئتی‌نین یاییملانماسیندان سونرا احمد رضا مشورت قزئتی‌نین نشرینی یئنیدن دایاندیرمیشدیر. مشورت یوکسک سوییه بیر دوشونجه قزئتی اولماقدان داها چوخ، حرکاتین رهبر قزئتی اولموشدور.
عوثمانلی قزئتی
عوثمانلی قزئتی میزان قزئتی‌نین قاپادیلماسیندان سونرا ایتیّحاد و ترقّی‌نین ایلک قوروجو‌لاری اسحاق سکوتی، عبدالله جودت، تونالی حلمی کیمی شخص‌لر طرفیندن قورولموشدور. فرانسیزجا، آلمانجا و اینگیلیسجه نشر اولونان ایلک ژؤن تورک قزئتی‌دیر. آنجاق سارای بو وضعیتدن ناراحات اولموش و آفریکایا گؤندریلن ژؤن تورک‌لرین آزاد ائدیلمه‌سی قارشیلیغیندا قزئتین قاپادیلماسینی ایسته‌میشدیلر. قزئت بیر مودّت قاپالی قالمیش، یالنیز سارایین سؤزونو توتماماسیندان سونرا یئنیدن آچیلمیشدیر. قزئت ایلک دفعه  جومهوریت ایداره‌چی‌لیگیندن دانیشمیش، یازی‌لاریندا خالقی آیاغا قالخماغا سسله‌میشدیر. بیر مودّت سونرا قزئتین رهبرلیگینه داها سونرا‌لار ژؤن تورک‌لری بیر داها دا بؤله‌جک شخص اولان شاهزاده صباح‌الدین کئچیر. شاهزاده صباح‌الدین اؤز داییسی اولان سولطانی داها دا سرت تنقید ائدیر.
شورای اومّت قزئتی
احمد رضا طرفیندن یاییملانماغا باشلانمیشدیر. مرکزچی‌لیگی مودافیعه  ائتمیشدیر. ایلک سایییندا قزئتین مقصد‌لری بئله گؤستریلمیشدیر:
رداکته شؤعبه‌سینده سلانیکلی ناظم، احمد سویب، یوسف آکچورا، سامی پاشازاده، احمد بیگ آغا اوغلو کیمی آد‌لار وار ایدی. مرکزیتچی‌لیگی مودافیعه  ائدن احمد رضایا قارشی شاهزاده صباح‌الدین عدم-ی مرکزیتچی‌لیگی مودافیعه  ائتمیش و تورکجه ترقّی آدلی کیچیک قزئت نشر ائتدیرمگه باشلامیشدیر. بو ایکی فیکیرین موباریزه‌سی آنایاسادان سونرا دا داوام ائتمیش و او دؤورده ایتیّحادچی‌لار احمد رضانین فیکیر‌لرینی منیمسه‌میشدیلر. بونلاردان باشقا قانون-ی اساسی (1896، میصیر)، حاق (1899)، صدا-ی میلت (1898، میصیر)، ایقدام، موخبیر (1866)، عیبرت (1870) قزئت‌لری ده نشر ائدیلمیشدیر.
درگی‌لر
داها چوخ علمی مؤوضولو یازیلار نشر ائدیلمیشدیر. موختلیف یئر‌لرده چاپ ائدیلمیشدیر.
ابراهیم شناسی افندی
بندانگشتی|ابراهیم شناسی افندی غربی نومونه کیمی گؤتورن ایلک شاعیر، ایلک درام یازیچی‌سیدیر. بوندان علاوه  آگاه افندی ایله بیرلیکده ایلک شخصی ژورنالیست‌دیر. ایسلامی علم‌لر اؤیرنرکن بیر فرانسه یازیچی‌سیندان دا فرانسیزجا اؤیرنمیشدیر. مصطفی رشید پاشانین حیمایه‌سی ایله پاریسه گؤندریلمیشدیر. ایستانبولا گئری دؤندوگونده کؤهنه وظیفه‌سینه برپا اولوب، مجلیس-ی معاریف عوضولوگونه تعیین اولوندو. لاکین حؤکومته محمد امین علی پاشا گلدیکدن سونرا ساققال پروبلمی اولدو و ساققال بهانه‌سی ایله وظیفه‌سیندن اوزاقلاشدیریدی. اصل سبب ایسه مصطفی رشید ایله یاخین اولماسی ایدی. 1860-جی ایلده آگاه افندی ایله ترجومان-ی احوالی چیخاردی. بو دؤورده شاعیر ائولنمه‌سی اثرینی یازدی. تصویر-ی افکاری قوردوقدان سونرا نامق کمال دا قزئته داخیل اولدو. داها سونرا پاریسه گئتمگه مجبور اولدو. داها سونرا فرانسه-پروسسیه موحاریبه سینه گؤره ایستانبولا گئری دؤندو. صفالت ایچینده وفات ائتدی. بو شخصی موهوم ائدن اساس خوصوصیت غرب مدنیتینی منیمسمه‌سی ایدی. عاغیل، علم، هومانیست‌لیک و عدالت اونون اوچون بؤیوک دَیر‌لر ایدی. بو سببدن نامق کمال و اونون دؤورونده کی  بیر چوخ شخصه یؤن وئرن شخص اولدو. مشروطیتچی دئییلدی، سیاسی حاکیمیتله پروبلمی اولمامیشدیر. بندانگشتی|نامق کمال
نامق کمال
نامق کمال یئنی‌لیکچی بیری اولموشدور. لاکین باب عالی ترجومه اوتاغینا ترجومه‌چی گیرمه‌میشدن اول دیوان شعر‌لری ایله ده چوخ علاقه لی ایدی. ترجومه مأمورلوغو دؤورونده فرانسیزجا اؤیرندی و تانیش اولدوغو غرب مدنیتی چوخ ماراقلی گلدی. داها سونرا شناسی ایله تانیش اولدو و تصویر-ی افکاردا ترجومه‌‌لرینی نشر ائتدیردی. شناسی فرانسه‌یه گئتدیکدن سونرا، باش رداکتور اولدو. آرتیق داها چوخ فیکیر‌لرینی یازا بیلمه فورصتی تاپدی. ایتتیفاق-ی همیت آدلی گیزلی تشکیلات ایله علاقه‌سی اورتایا چیخدیقدان سونرا، حؤکومت طرفیندن ارزوروم والی کؤمکچیسی آدی ایله سورگون ائدیلدی. بورادا دا قالا بیلمه‌یه‌جگینی باشا دوشدوکدن سونرا، مصطفی فاضل پاشانین دعوتی ایله پاریسه قاچدی. فاضل پاشانین رهبرلیگینده اورادا یئنی عوثمانلی‌لار جمعیتینی قوردو‌لار.تصویر-ای افکاردا خاریجی سییاستله وضعی سوسیال پروبلم‌لری یازان نامق کمال، اوروپاداکی آزادلیق‌لارا حئیران اولموشدو. طبیعی کی جان لاک و ژان ژاک روسو کیمی معاریفچی‌لردن چوخ تاثیرلنمیشدیر. نامق کمال و دوست‌لاری‌نین سیاسی موخالیفتی سولطانا دئییل داها چوخ علی پاشا ایداره‌چی‌لیگینه ایدی. اوروپادان آلینان قانون‌لارین بیرباشا طتبیق ائدیلمه‌سینه قارشی ایدی. نامق کمال اوروپا ماجراسیندان سونرا علی پاشا ایله راضی‌لیغا گله‌رک، ژورنالیست‌لیک ائتمه‌مک شرطی ایله وطنینه چاغیریلدی. علی پاشا اؤلدوکدن سونرا یازی‌لارینا داوام ائتدی. داها سونرا مدحت پاشا، نامق کمالی ایستانبولدان اوزاقلاشدیراراق گئلی‌بولویا سورگون ائتدی. لاکین بورادان دا قورتولماغی باجاردی و ایستانبولا گئری چاغیریلدی.
علی سعاوی
بندانگشتی|علی سعاوی اؤزونو دین خادیمی سایدیغی و اونا اویغون پالتار‌لار گئییندیگی بیلینمکده دیر. موخبیر قزئتینده علی پاشانی تنقید ائدن یازی‌لار یازمیش و محمد فاضلین بیر نئجه یازیسینی قزئتینده یاییملادیغی اوچون یئنی عوثمانلی‌لارین آراسینا گیرمیشدیر. بونلاردان سونرا کاستامونویا سورگون ائدیلمیشدیر. بیر چوخ یئنی عوثمانلیچی کیمی پاریسه قاچمیشدیر. لاکین سونراکی دؤورده بیر مسله‌یه گؤره آنلاشمازلیق یاشاندی و موخبیر قزئتینی یاییملاماغی دایاندیردی (لندن‌ده نشر اولونوردو). سعاوی، صبرسیز، آشیری‌لیغا مئییللی، اویومسوز، ایدیعالی، دوست ائدینه بیلمه‌ین بیر اینسان اولموشدور. سونراکی دؤورده فرانسه‌ده علوم قزئتینی چیخارماغا باشلادی. لاکین سونرادان اولکی یولداش‌لارینا قارشی گله‌رک، آنایاسایا قارشی اولان  " مووفقاً، علوم موشتریلرینه "  قزئتینی نشر ائتدیردی. بونون سایه سینده ده 2. عبدالحمید ایله باریشدی، ایستانبولا دؤنه‌رک، گالاتاسارای لیسئیینه مودیر تعیین اولوندو. چیراغان باسقینیندا اؤلدورولموشدور. گنج عوثمانلی‌لار طرفیندن چوخ دا سئویلمزدی. حتّی اینگیلیس آگنتی اولدوغو بئله دئییلمیشدی. سولطان طرفداری اولمامیشدان اولکی دوشونجه ‌لری بئله اولموشدور :
احمد جودت پاشا
بندانگشتی|احمد جودت پاشا جودت، پاشا اولاراق حلبه تعیین ائدیلدی. داها سونرا 1868-جی ایلده دیوان-ی عدلیه رئیس‌لیگینه گتیریلدی. بورادا فرانسه مدنی قانونو قبول ائتدیرمگه چالیشان مدحت پاشا و طرفدار‌لارینا قارشی مجلّه نی یازاراق قبول ائتدیردی. بو مودتدن سونرا موختلیف دؤولت مأمورلوق‌لاریندا اولدو و 2. عبدالحمیدین موهوم تاپشیریق‌لارینی گؤردو. همچنین ده مدحت پاشانی حبس ائتمک تاپشیریغینی دا جودت پاشا گؤرموشدور. فیکیر‌لرینه گؤره اؤنجه موسلمان‌لار بیر بایراق آلتیندا توپلانمالی، داها سونرا اوروپا فتح‌لری باشلانمالی ایدی. بو وضعیتده دؤولت داها اوزون عؤمورلو اولا بیلردی. جودت بیگ، ایسلام بیرلیگینی دستکله‌ییردی. آنایاسانی گرکسیز گؤروردو، اونا گؤره ایسلام شریعتی اؤزو قانون اساسی ایدی. اونون دوشونجه سینه گؤره عوثمانلی‌نین اصل گوجو تورک‌لردن عیبارتدیر.
احمد رضا
بندانگشتی|احمد رضا، عوثمانلی مجلیس-ی مبعوثان‌یین ایلک صدری احمد رضا قالاتاسارای لیسئیینده تحصیل آلدیقدان سونرا فرانسه‌یه کند تصروفاتی تحصیلی آلماق اوچون گئتدی. بورادا پوزیتیویزمی منیمسه‌دی و آوقوست کومته‌نین طلبه‌سی اولان پییر لافیته‌نین درس‌لرینده ایشتیراک ائتدی. پوزیتیویزم متافیزیکانی ردد ائده رک، علمین اوستون‌لوگونو مودافیعه  ائدن جریان‌دیر. پوزیتیویزم اونون اوچون ماراقلی ایدی، چونکی:
احمد رضا ایتیّحاد و ترقّی‌یه گیردی و مشورتی نشر ائتدیرمگه باشلادی. لاکین سونرا عیان مجلیسینه گیره‌رک، ایتیّحاد و ترقّی‌یه قارشی اولدو. احمد رضانین عوثمانلی ایره‌لی‌له‌مه‌سی اوچون اورتایا دیگر‌لریندن فرقلی بیر فیکیرله چیخمیشدی. اونون فیکرینه گؤره دؤولت ایداره‌چی‌لیگی دئییل، اینسان‌لارین دوشونجه‌سی دییشمه‌لی ایدی.
عبداله جودت
بندانگشتی|عبداله جودت جودت ژؤن تورک‌لرین ایچینده ان اینتلکتوال و ان چالیشقان شخص‌لردن اولموشدور. سیاست، سوسیولوژی، پسیکولوژی، ادبیات کیمی مؤوضو‌لاردا یازدیغی خئیلی کیتاب، مقاله و ائتدیگی ترجومه‌‌لر اهمیتینی و دَیرینی گؤسترمک باخیمیندان یئترلی اولا بیلر. آتئیست اولماسی فیکیر‌لری‌نین گئنیش ایجتیماعیت طرفیندن قبول ائدیلمه‌سینه مانع اولموشدور.
سولطانزاده صباح‌الدین
بندانگشتی|سولطانزاده صباح الدین صباح‌الدینه گؤره ایستیبداد جمعیتین سویه‌سی‌نین بیر نتیجه‌سی ایدی. اگر جمعیتین سویه‌سی دییشمزسه، ایستیبداد تکرار یاشانا بیله‌جک بیر وضعیت‌دیر. شاهزاده صباح‌الدین علی رضایا قارشی اولان عدم-ی مرکزیتچی‌لیگی مودافیعه  ائدیر. 1902-جی ایلده ژؤن تورک کونگره‌سینده عدم-ای مرکزیتچی‌لیک فیکرینی گتیرن صباح‌الدین بیر بؤلونمگه یول آچدی. عدم-ی مرکزیتچی‌لیک او‌لاراق آیریلان قروپدا، صباح‌الدین، نهاد رشاد، دوکتور رفعت میرآلای ذکی، تشبوث کیمی شخص‌لر وار ایدی.
کارجینو، بوریاتیا
کارجینو، بوریاتیا (Kargino, Republic of Buryatia Каргино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بوریاتیادا یئرلشیب.
گنج تورک‌لر
یوسف آکچورا
بندانگشتی|یوسف آکچورا 1908-جی ایله قدر کی دؤورده آکچورا، مشورت و شورا-ی اومت کیمی قزئت‌لرده یازیلار یازمیشدیر. بو یازیلاردان ان اهمیتلیسی و مشهورو " اوچ طرزی سیاست "  آدلی مقاله سی اولموشدور. بو مقاله نی یازارکن تاثیرلندیگی فاکتور‌لار واردیر:
کارجینو، بوریاتیا
قایناقلار
بؤلمه:بوریاتیا کندلری
گنج تورک‌لر
یوسف آکچورا
مشهور مقاله سینده اصل ایضاح ائتمگه چالیشدیغی شئی عوثمانلی‌نین بیر میلت اولا بیلمه‌سی‌نین مونکون‌سوزلوگودور.
بندیکت روکر
بندیکت روکر (اینگیلیسجه: Benedikt Röcker) (دوْغوم:November 19, 1989 بیتیقهایم-بیسینقن) بیر فوتبالیست. بروندبی فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
دومةالجندل دؤیوشو
''دومةالجندل دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Dawmat al-Jandal) عرب مسیحی‌لری و رشیدی خیلافتی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.ارتداد ساواشلارینین بیر قیسمی‌دیر. عربیستان یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو موسلمان غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Dawmat al-Jandal»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:راشیدی خیلافتینین دؤیوشولری
تونی ویسکانتی
تونی ویسکانتی (اینگیلیسجه: Tony Visconti) آلبوم یاپیمجیسی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. تونی ویسکانتی ۲۴ آوریل ۱۹۴۴ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
فلوریدا
فلوریدا ایالتی آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه‌سینین بیر ایالتی دیر. بو ایالت آمریکا بیرلشمیش ایالتلری‌نین جنوب‌شرقینده یئرلشیبدیر. فلوریدا ایالتی‌نین مرکزی تالاهاسی شهری‌دیر، آنجاق فلوریدا ایالتی‌نین ان بؤیوک شهری جکسون‌ویل شهری‌دیر.
آسکیتون، ویسکانسین
آسکیتون (اینگیلیسجه: Askeaton, Wisconsin) آمریکانین ویسکانسین ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سن سالواتوره تلسینو
سن سالواتوره تلسینو (ایتالیاجا: San Salvatore Telesino) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۰۲۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۹۵ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و کامپانیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Salvatore Telesino»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
سیرلی چای
سیرلی چای (Mystic River, Gizemli Nehir, ) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش جینایی دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی لورا لینی، مارسیا قی هاردن، لارنس فیشبرن، کوین بیکن، تیم رابینز، شان پن جانلاندیریب.
قایناقلار
بؤلمه:۲۰۰۳-جو ایلین فیلملری بؤلمه:آمریکا فیلملری بؤلمه:اینگیلیسجه فیلملر بؤلمه:اؤلوم حاقیندا فیلملر بؤلمه:آمریکا بیرلشمیش ایالتلری رومانلارینا اساسلانان فیلملر بؤلمه:کلینت ایستوودونون فیلملری بؤلمه:ان یاخشی ایکینجی پلان نفر رولونا گؤره اوسکار اؤدولی غالیبلری‌نین چیخیش ائتدیکلری فیلملر بؤلمه:1975 میلادی ایلیده گئچن فیلملر بؤلمه:2000 میلادی ایلیده گئچن فیلملر
گببه
گببه بیر نوع خالچادیر کی ایراندا قاشقایی ائلی نده توخولار.گببه نین اوزون قئل(پورز)لاری وار و اونون توخوماسیندا داها چوخ هورمه(پود) ایشله نیر کی گببه نین یوموشاقلیغیندا اهمییتلی درجه ده تاثیر ائدیر.
خانقی کوبه ایستادیومو
خانقی کوبه ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Noevir Stadium Kobe) 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. ویسل کوبه تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Noevir Stadium Kobe»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایستادیوملار
۱۷۲۱-جی ایلده روسیه
بۇ مقاله ۱۷۲۱-جی ایلینده روسیه‌ده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۷۲۱-جی ایلده روسیه
تیلور شیلینق
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
پلیسرویل، کولورادو
پلیسرویل، کولورادو (اینگیلیسجه:Placerville, Colorado ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۲۳۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب و کولورادو ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Placerville, Colorado»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آذربایجان قالماقالی
آذربایجان قالماقالی آذربایجان ۱۳۸۵ آیاقلانماسی‌ ندا باش وئریلن قیرغینا دئیلیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:سوی‌قیریملار
مکقرقور، آیووا
مکقرقور، آیووا (McGregor, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۳٫۳۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۷۱ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۲۵۸٫۷ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. مکقرقور دنیز سئوییه‌سیندن ۲۱۱ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
ساوت کیو
ساوت کیو (اینگیلیسی‌جه: South Cave) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 4823 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
هرمان فرانتس موریتس کپ
هرمان فرانتس موریتس کپ (Hermann Franz Moritz Kopp; 30 October 1817 – 20 February 1892) آلمانلی شیمی بیلیم آدامی‌دیر.
قایناقلار
بؤلمه:آلمان کیمیا‌چیلاری
گنجه عوصیانی ۱۹۲۰
گنجه عوصیانی — شوروی ایشغالینا قارشی ۱۹۲۰-جی ایل مئی‌ین 26-31-ده گنجه ده باش وئرمیش خالق عوصیانی. عوصیانین مقصدی آذربایجان ی شوروی ایشغالیندان آزاد ائتمک، کومونیست‌لرین اؤزباشینالیغینا سون قویماق ایدی. بو عوصیان 20. عصرده آذربایجانین ایشغال ائدیلمه‌سینه قارشی باش وئرمیش ان بؤیوک و ان چوخ ایتکی‌یه سبب اولموش عوصیاندیر. عوصیانین تشکیلاتچی‌لاری و ایستیقامت‌وئریجی قووّه‌سی آذربایجان خالق جومهوریتی اوردوسونون ظابیطلری ایدی.
عوصیانین تشکیلینده باشلیجا اولاراق، آذربایجان اوردوسونون 1-جی پیادا دیویزیاسی، 3-جو گنجه آلایی‌نین شهرده اولان بؤلمه‌لری، 3-جو شکی سوواری آلایی‌نین تعلیم کومانداسی، بیر توپچو باتارئیاسی، دیویزیا قرارگاهینا تابع اولان کومندانت بؤلمه‌سی‌نین شخصی هئیتی ایشتیراک ائدیردی. قاچاق قمبر، ساری علی اکبر ، قاچاق قاسم کولاخانی، قاچاق مکاییل و باشقالاری دا اؤز سیلاحلی‌لاری ایله بیرلیکده گنجه عوصیانیندا ایشتیراک ائدیردیلر. عوصیان ائتمیش اوردویا اطراف کندلرین ده اوردوسو قوشولدو. اونلارین سایی 10 مین نفردن چوخ ایدی. عوصیان عرفه‌سینده شهرین داخیلینده و اطرافیندا 11.قیرمیزی اوردونون 20. آتیجی دیویزیاسی‌نین حیصه‌لری مؤوقع توتموشدو. دیویزیانین 178-جی و 180-جی آتیجی آلایلاری شهرین ارمنی محلّه‌سینده، 3-جو بریقادانین رابیطه  تابورو و کومندانت بؤلمه‌سی ایسه شهرین آذربایجانلی‌لار یاشایان محلّه‌سینده ایدی. 40-جی سوواری بریقاداسی زورناباد کندی‌نین اطرافیندا دایانمیشدی. مئی‌ین 25-ده تامان سوواری بریقاداسی‌نین ایکی آلایی دا گنجه یه گتیریلدی.
مئی‌ین 25-دن 26-نا کئچن گئجه باشلانان عوصیاندا عوصیانچی‌لار قیسا مودتده شهرین موهوم اوبیئکت‌لرینی، آذربایجانلی‌لار محلّه سینده کی  قیرمیزی قوشون حیصه‌لرینی نظارت آلتینا گؤتوردولر. حربی آنبار، شهر حبسخاناسی، دمیر یولوایستگاهی، فؤوق‌العاده کومیسارلیغین بیناسی دا اله کئچیریلدی. مئی‌ین 28-ده گنجه عوصیانی‌نین رهبرلری و شهر ایجتیماعیتی دایره محکمه‌سی‌نین بیناسینا توپلاشیب، آذربایجانین ایستیقلالیتی‌نین اعلان اولونماسی‌نین ایکی ایللیگینی قئید ائدیرلر.
مئی‌ین 29-دا بولشویک‌لرین عوصیانچی‌لار اوزرینه هوجومو اوغورسوزلوقلا باشا چاتدی. بیر نئچه ایستیقامتدن حیاتا کئچیریلن هوجومدا بولشویک‌ قووّه‌لری قارشی‌یا قویدوقلاری وظیفه‌نی یئرینه یئتیره بیلمه‌دیلر. عکسینه، عوصیانچی‌لارین عکس‌هوجوم‌لاری بولشویک‌ قووّه‌‌لرینی آغیر وضعیته سالدی. داها سونرا 11. قیرمیزی اوردو کوماندانلیغی گنجه‌یه علاوه  قووّه‌لر گتیردی. مئی‌ین 30-دا نؤوبتی دؤیوش‌لر باشلامازدان اول 11-جی قیرمیزی اوردونون گنجه ده 5 پیادا آلایی، 6 سوواری آلایی، 7 علیحیدده حیصه  و دسته‌لری، 57 عدد توپو و 2 زیرهلی آوتوموبیلی وار ایدی. بو قووّه‌لرین چوخو شهرین شیمالیندا یئرلشدیریلدی و مئی‌ین 31-ده اساس هوجوم بورادان باشلادی. شهری ترک ائتمک ایمکان‌لاری اولمایان عوصیانچی‌لار، هابئله دینج اهالی موحاصیره یه آلیناراق کوتلوی شکیلده گوللـه‌لندیلر. عوصیان یاتیریلدیقدان سونرا ژنرال-مایور محمد میرزه قاجار، قاچاق قمبر، حوقوقشوناس اسماعیل خان ضیادخانوف، ادبیاتچی فیریدون بیگ کؤچرلی، موهندیس ابوذر بیگ رضایئف و موعلیم میرزه عباس عباس‌زاده کیمی شخصیت‌لرله یاناشی آذربایجان اوردوسونون 12 ژنرالی، 27 سرهنگ و سرگرد، 46 سروان، ستوان درجه‌دار، 267 دیگر حربی قوللوقچوسو بولشویک‌لر طرفیندن گوللـه‌لندی.
خارینو، پرم دیاری
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
کاکلور
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
مالوپاولووکا
مالوپاولووکا (Malopavlovka Малопавловка) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و آلتای دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:آلتای دیارین کندلری
دوکتور نیکولاس لیوز ایستادیومو
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio Dr. Nicolás Leoz»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایستادیوملار
آبروزووو، ایوانوف اوبلاستی
آبروزووو، ایوانوف اوبلاستی (Abrosovo, Ivanovo Oblast Абросово) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ایوانوف اوبلاستیندا یئرلشیب.
۱۹۶۹-جو ایلده هیندوستان
بۇ مقاله ۱۹۶۹-جو ایلینده هیندوستاندا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
جوزف عطیه (شارکیچی)
جوزف عطیه (شارکیچی) (اینگیلیسجه: Joseph Attieh) آلبوم یاپیمجیسی، اویونچو، شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، عربی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. جوزف عطیه (شارکیچی) ۱۴ مئی ۱۹۸۷ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
اوپوروو (ووتسکی)
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Oporów, Łódź Voivodeship»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
آنتونی هنزلی
آنتونی هنزلی (اینگیلیسجه:Anthony Hensley) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:کانزاس دموکراتلاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار
کیرنسک
کیرنسک (Kirensk) (Киренск) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و ایرکوتسک اوبلاستینده یئرلَشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 12640 نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
ریچارد مانوئل
ریچارد مانوئل (اینگیلیسجه: Richard Manuel) موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. ریچارد مانوئل ۳ آوریل ۱۹۴۳ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۴ مارس ۱۹۸۶ میلادی تاریخینده Winter Park شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
جیم میسکیمن
جیم میسکیمن (اینگیلیسجه: Jim Meskimen) آمریکالی کومدین, دوبلور و اوْیونچو. ۱۰ سپتامبر ۱۹۵۹ ‏ ایلینده کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1984–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
اسی سانت‌انتونیو
اسی سانت‌انتونیو (ایتالیاجا: Aci Sant'Antonio) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر.
جیم میسکیمن
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jim Meskimen»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
اسی سانت‌انتونیو
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
جیم میسکیمن
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
اسی سانت‌انتونیو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Aci Sant'Antonio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
اویالاوادا
اویالاوادا(اینگیلیسجه:Uyyalawada) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۱۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
ایمبودن، ویرجینیا
ایمبودن (اینگیلیسجه: Imboden, Virginia) آمریکانین ویرجینیا ایالتینده یئرلشن بیر شهر.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
باراتپور, مورشید آباد
باراتپور, مورشید آباد (اینگیلیسجه:Bharatpur, Murshidabad) هیندوستان اؤلکه‌سینین باتی بنقال ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده بنقال دیلی و اینگیلیس دیلی دانیشیلیر.
جان اف. کامپبل (سیاستچی)
'''جان اف. کامپبل''' (اینگیلیسجه: John F. Campbell ) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو و ورمونت ایالتین سناتور ایدی. فلوریدا بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب. ۱۹۵۴ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۵۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
والیر، پنسیلوانیا
والیر (اینگیلیسجه: Valier, Pennsylvania) آمریکانین پنسیلوانیا ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ویبمد
ویبمد (اینگیلیسجه: WebMD) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱٬۸۰۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«WebMD»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
ادجمر، مریلند
ادجمر (اینگیلیسجه: Edgemere, Maryland) آمریکانین مریلند ایالتینده یئرلشن بیر شهر. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۸۶۶۹ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
آقاباباسنگ
آقاباباسنگ كندی دوغو آذربایجان اوستانی نين ورزیقان بولگه‌سی نين مرکزی بولومو نده اولان قوزئی ازومدل قصبه سی نده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين ۴۸۷نفر اهاليسي وارايميش. <
جان پردو
جان پردو (John Perdew) بیلیم اینسان. ۳۰ آقوست ۱۹۴۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. جان پردو کورنل بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری تمپل بیلیم‌یوردو, تولین بیلیم‌یوردو‌دیر. اوْ فیزیک ساحه‌سینده چالیشیب.
آقاباباسنگ
قایناق‌لار
بؤلمه:قوزئی اوزومدل قصبه سی بؤلمه:ورزیقان بؤلگه‌سی‌نین کندلری
جان پردو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Perdew»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
درب گنبد
درب گنبد ، لوریستان اوستانی نین کوهدشت بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بۇ شهرین ۳۱۲۴ نفر جمعیتی واردیر.
جان پردو
قایناق‌لار
بؤلمه:عالیم
درب گنبد
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:لوریستان اوستانی‌نین شهرلری بؤلمه:کوهدشت بؤلگه‌سی
خوزه مانوئل پینتو
خوزه مانوئل پینتو (اینگیلیسجه: José Manuel Pinto) (دوْغوم:November 8, 1975 ال پوئرتو د سانتا ماریا) بیر فوتبالیست. قولر موقعیتینده اوْیناییب.
کوین سولیوان (سیاستچی)
کوین سولیوان (اینگیلیسجه: Kevin Sullivan ) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. ترینیتی کالجی (کونتیکت) بیلیم یوردا تحصیل ائله‌ییب.
اجومانی
اجومانی (اینگیلیسیجه: Adjumani) اوقاندا اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۴۳۰۲۲ نفردیر.
بلک لیک، پنسیلوانیا
بلک لیک، پنسیلوانیا (اینگیلیسجه:Black Lick, Pennsylvania ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۶۲ نفر ایمیش و ۶٫۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و پنسیلوانیا ایالتینده یئرلشیب.
اجومانی
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
بلک لیک، پنسیلوانیا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Black Lick, Pennsylvania»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ویتوریا (ایتالیا)
ویتوریا (ایتالیا) (ایتالیاجا: Vittoria, Sicily) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۱۶۸ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 64212 نفر ایمیش.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vittoria, Sicily»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
منطقه تربیچ
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Třebíč District»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
بنبروک، تکزاس
بنبروک، تکزاس (Benbrook, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 2.7 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 21234 نفر دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
رودان بؤلگه‌سی
رودان بؤلگه‌سی ، ایرانین هورموزقان اوستانی ندا یئرلشن بیر بؤلگه‌دیر. بؤ بؤلگه‌نین مرکزی رودان شهریدیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بو بؤلگه‌نین ۱۲۴٬۵۲۲ نفر جمعیتی واردیر.
قایناقلار
بؤلمه:رودان بؤلگه‌سی بؤلمه:هورموزقان اوستانی‌نین بؤلگه‌لری
هنری اف. توماس
'''هنری اف. توماس''' (اینگیلیسجه:Henry F Thomas) آمریکالی سیاستچی ، سناتور و جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. آلقان شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
هریستو بوتیف
هریستو بوتیف (Hristo Botev) شاعیر، ژورنالیست و یازیچی - ۶ ژانویه ۱۸۴۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۲۸  ایل عومر ائله‌ییب و ۱ ژوئن ۱۸۷۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
خارینووا
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
هریستو بوتیف
گؤرونتولر
بؤلمه:یازیچیلار بؤلمه:بولغاریستانلی اینقیلابچیلار
بیلور طیب کالجی
بیلور طیب کالجی (Baylor College of Medicine, ، كلية بايلور للطب)آمریکانین هیوستون شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. بۇ بیلیم‌یوردو شهرین حومه‌سینده‌دیر. خوصوصی و اؤزل اؤیره‌تیم قۇرومودیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
کامینقتس (قروجیسک ویلکوپولسکی)
کامینقتس (قروجیسک ویلکوپولسکی) (لهیستانجا: Kamieniec, Grodzisk Wielkopolski County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و بویوک لهیستان اوستانینده یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 1098 نفر ایمیش.
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kamieniec, Grodzisk Wielkopolski County»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بردان
بردان ساری‌داش بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده‌کی آلان قصبه‌سینه تابع اوْلان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۲۳ نفر(۴ عائیله) نفر اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
مسنا
مسنا (آیوپاک آدی: sodium 2-sulfanylethanesulfonate, Mesna, 美司钠، ميسنا، ) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۱۶۴٫۱۸۱ دیر. نیمه عمر یا یاریلانما سۆرعتی ۰٫۳۶–۸٫۳ ساعات زامان آپاریر. مسنا سرطان اۆچون ایستیفاده اوْلونور.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
مارکسیزم
مارکسیزم — اؤزونه‌مخصوص بیر سیاسی فلسفه جریانی، تاریخین دیالکتیک ماتریالیست بیر شرحینه دایانان ایقتیصادی و ایجتیماعی بیر دۆنیا گؤروشو، کاپیتالیزمین مارکسیست باخیمیندان حل اوْلونماسی، بیر ایجتیماعی دییشیم نظریه‌سی، کارل مارکسین و فردریش انگلسین ایشلریندن چیخاران، اینسانین آزاد اوْلماسی ایله باغلی بیر فیکیر سیستمی.
قایناقلار
بؤلمه:مارکسیزم بؤلمه:Marxism بؤلمه:کومونیسم بؤلمه:Criticism of religion بؤلمه:Eponymous economic ideologies بؤلمه:Eponymous political ideologies بؤلمه:کارل مارکس بؤلمه:Left-wing politics بؤلمه:Materialism بؤلمه:ناتورالیسم بؤلمه:Philosophical movements بؤلمه:Philosophical traditions بؤلمه:سوسیولوژی نظریه‌لر بؤلمه:سوسیالیسم بؤلمه:سوسیال نظریه‌لر بؤلمه:تاریخ نظریه‌لری بؤلمه:Types of socialism
زاویه قراولان
زاویه قراولان (اینگیلیسجه: Xavier Gravelaine) فرانسه‌لی فوتبال اوْیونچوسو. فرانسه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
فرولووسکوی، ولادیمیر اوبلاستی
فرولووسکوی، ولادیمیر اوبلاستی (Frolovskoye, Vladimir Oblast Фроловское) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
عوثمانلی و لهیستان ساواشی (۱۶۸۳–۹۹)
''عوثمانلی و لهیستان ساواشی (۱۶۸۳–۹۹) (اینگیلیسجه: Polish–Ottoman War (1683–99)) اوتریش و ماجاریستان و بوغدان پرنسلیغی و صربیستان و اوکراین یئرینده اوز وئرمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Polish–Ottoman War (1683–99)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:عوثمانلی-مقدس اتفاق ساواشی