cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
دوغو تورکیستان ایسلام جومهوریتی
اینقیلابین سببلری
شرقی تۆرکیستان اینقیلابی‌نین سببی چینین میلّتچی دؤولتی‌نین حق‌سیز حاکیملیغی و ائتدیگی ظۆلملر قبول اوْلونوب‌دور. موسلمانلارین، ایسلام گتیرمه‌میش بیر باشقا میلّتین حؤکمو آلتیندا یاشاماقلاری اوْنلارا بیر سۇچ ساییلیب، اۇیغورلارین چین قارشی‌سیندا داها یئیین بیرلشمه‌سینه سبب اوْلدو. بۇ اینقیلابین باشقا سببلرینی ایکی‌یه بؤلمک مۆمکین‌دیر. بیرینجی‌سی بیر باخیش ایله بللی اولان، گؤز اؤنونده‌کی سببلر و ایکینجی‌سی درین آراشدیرمالاردا اۆزه چیخان سببلردیر. بیرینجی سبب چین دؤولتی‌نین چینلی کؤکو اولمایان خلقلره ظۆلمو ایدی. شرقی تۆرکیستان اۇلوسو بۇ آرادا موسلمان اوْلدوقلاری اۆچون داها آرتیق ظۆلمو گؤزله‌ییب یاشاییردیلار. چین دؤولتی چینلی کؤکو اوْلان اوْرتا و کیچیک یاشلی‌لاری شرقی تۆرکیستانین جمعیت قۇرولوشونو دییشمک اۆچون کؤچورده‌رک، اوْنلارا اۆستون ایجتیماعی اوْرون وئرمکله تۆرکلری سیخیردی. بۇنونلا بیر چاغدا چینلی‌لر و تۆرکلر آراسیندا ایجتیماعی برابرلیک‌لر پوْزولاراق، خلقین رضایتسیزلیگینی آرتیریردی. بۇ اینقیلاب یالنیز اؤز چاغینداکی ظۆلمه قارشی بیر قالخینیش دئییلدی. ایکینجی سببین کؤکو ۵۴-ایل‌لیک، چین اسارتی آلتینا گئچمه‌مک اۆچون ائدیلن ساواشلاردا تاپیلابیلر. شرقی تۆرکیستان خلقی ۵۴-ایل چینلی‌لره نیفرت گؤزویله باخیب، قۇرتولوش یوْلونو ایزله‌ییردی آمّا بۇ دیلگی عمله آشیرابیلمه‌میشدی. بۇنون سببینی قیساجا بئله بیلدیرمک اوْلار: اما چینده جۆمهۇریت قۇرولدوقدان سوْنرا، چین دؤولتی‌نین ایشچی‌لری آغیزدا شرقی تۆرکیستانین بؤیوک گۆجلو بیر مرکزی دؤولته باغلی اولدوغونو دئسه‌یدیلرده، عملده بؤلگه آز سانلیق چینلی‌لر حؤکمو آلتیندا و مرکز حاکمیتی نۆفۇذوندان ائشیکده ایدی. شرقی تۆرکیستان خلقی بۇنو دۆشونه‌رک، وضعیتی دییشمک اۆچون بیر یوْل آختارماغا باشلادیلار. آمّا میلّت آراسیندا بیرلیگین اوْلمادیغی، منفعتچی‌لرین چین حاکمیتیندن حمایتی و سیاسی باشچی‌لیغین اوْلمادیغی بۇ اوْیانیشی یاخین ایل‌لرده نتیجه‌سیز قوْیدو. نه وضعیتده اوْلدوقلارینی دۆشونن تۆرکلر، مانعلری قالخیزماق اۆچون نئچه فعالیته باشلادیلار: بۇ ایشلرین باشلاماسی ایله شرقی تۆرکیستان خلقی اینقیلابچی‌لارا قوْشولاراق، اینقیلابین ایلک آددیملاری آتیلیر.
تۇرفان اینقیلابی
400px|بندانگشتی|تۇرفان شهری، امین مسجیدی و میناره‌سیندن بیر گؤرونتو ماجونگ‌یینگ ایله خواجه نیاز، یوْللارینی آییردیقدان سوْنرا ایکی یۆز کیشی تونگانلاردان خواجه نیازلا قالیب، عسگرلرینه حربی تعلیم وئریردیلر. اینقیلاب باشچی‌سی خواجه نیاز، بیر بؤیوک یۆروش اۆچون گۆج توْپلایارکن، تونگانلار تۇرفانا حمله ائتمه‌نی ایسته‌ییردیلر. خواجه نیاز اوْنلارین یئنه غارت ائتمکدن باشقا آماجلاری‌نین اوْلمادیغینی بیله‌رک سؤزلرینه قۇلاق آسمادی. تونگانلار بۇ وضعیتی گؤره‌رک عۆصیان ائتدیلر و بۇ عۆصیان نتیجه‌سینده خواجه نیاز اوْنلاری داغلیق بؤلگه‌دن ائشیگه سالدی. تونگانلار تۇرفانا طرف گئدیب خواجه نیازین یۆروش ائتمه‌سینی شاییعه ائتدیلر. بۇ شاییعه‌لر اثرینده یاردیم اوْردوسونون یوْلدا اوْلدوغونا اینانان تۆرکلر اینقیلاب ائتدیلر٬ لکن هئچ بیر یاردیمین اوْلماماسی اۆچون تئزلیکجه باسدیریلیب وار یوْخلاری جین‌شۇرین عسگرلری الییله غارت اوْلوندو. قۇمول اینقیلابی‌نین باشلانیش گۆنوندن تۇرفاندا حمدالله علم، مقصود محیطی، موسیل محیطی، محمود محیطی و عبدالله داموللام، اینقیلابچی‌لارا یاردیم ائتمه موقعیتینی گؤزله‌ییردیلر. بۇ آرادا تۇرفانین آستانه خلقی حرکته گلیب، بؤلگه‌نی اله گئچیردیلر. مقصود بای باشچی‌لیغی ایله اینقیلابچی‌لار تۇرفاندان خواجه نیاز حاجی‌یه قوْشولماق اۆچون لۆکچونه گئتدیلر. مقصود بای آز سایلی تونگانلاری گؤروب حرکتی‌نین اۇیغون چاغدا اوْلمادیغینی دۆشونه‌رک اوْنلاری اۇلو مۇجاهیدلر آدلاندیریب، آستانه‌یه آپاردی. اوْ گۆن آستانه‌یه یوللانان اۆچ یۆزه یاخین چینلی قوْشون، آستانه و قاراخوجا خلقی یۆروشویله مغلوب قیلینیب، چوْخلو سیلاح اله گئچیریلدی. بۇ اوْلایدان سونرا آستانه یاخینلیقلاریندان اۆچ مینه یاخین ساواشچی ییغیشیب گلدی. میلادی ۱۹۳۳-جو ایلین ۲-جی آییندا تۇرفان بۆتونلوکجه چینلی‌لردن قۇرتاریلدی. تۇرفان اینقیلابچی‌لاری غلبه‌لرینه داوام ائده‌رک، اۇرومچودان یوللانیلان قوْشونلاری مغلوب ائدیب آغیر سیلاحلار اله گئچیرتمکله اؤز گۆجلرینی تثبیت ائتدیلر. اینقیلابچی‌لارین گۆجلنمه‌سی قۇلاق-قۇلاغا دوْلاناراق شرقی تۆرکیستان شهرلری بیر-بیر آیاغا قالخیردی. توْقسون‌دا تۇختی بَی ایکی یۆز مۆجاهیدله شهری قۇرتاریب، توْقسون و گۆموشدن ییغیشان ۵-۶ یۆز مۇجاهیدله قاراشهره هۇجوم ائتدی. توْختی بَی گۆجلری، قاراشهرین خلقی و تونگانلارین یاردیمی ایله چوْخلو ساواشلاردان سوْنرا قاراشهری ده اله گئچیردیلر.
بۇ اوْلایلار آردیندا چینلی عسگرلرله اینقیلابا سوْن وئرمه‌نی ایمکان‌سیز گؤرن جین‌شۇرین، اۇرومچی، غۇلجا و آلتایداکی کؤچری آغ اۇروس خلقیندن مین نفر عسگر آلیب بۇ عسگرلرین باشچی‌لیغینی شینگ‌زیخۇیا تاپشیردی. جین‌شۇرین، اینقیلابچیلارین تۇرفان، توْقسون، کوْرلا و قاراشهری اله گئچیرمه‌سی‌نین خبرین ائشیتمک‌له اۇرومچویا قاییدیب، شینگ‌زیخۇینی دا اۇرومچویا چاغیریر. اۆست اۆسته دؤرد مین عسگرلی، چوْخ سایلی آغیر سیلاحلارلا قۇراللانان شینگ‌زیخۇی اوْردوسو اۇرومچو یوْلوندا پیچان اینقیلابچیلارینا هۇجوم ائده‌رک اوْنلارین چوْخونو قیردی. اوْندان سوْنرا لمجین و لۆکچوندن گئچیب تۇرفانا یاخینلاشدی. تۇرفانا چکیلن اینقیلابچیلار شینگ‌زیخۇی اوْردوسویلا ساواشیب لکن اوْن مین شهید و یارالی وئرمکله مغلوب اوْلدولار. ۱۹۳۳-جی ایلین سوْنوندا ماشیمین تۇرفانداکی سیلاحلاری آلیب توْقسونا قاییتدی. محمود محیطی، دامولاملاری (مۇسیل حاجیم، طاهیر بی، بای عزیزی و امین حاجی) و ساغ قالان مۇجاهیدلری قاراشهره آپاردی. اوْ یئردن ده مۇسیل بای باشچی‌لیغی ایله بیر قیسم مۇجاهیدلر و حمدالله علم آخۇنوم داغ یوْللارییلا خواجه نیاز حاجی‌یا قاتیلدیلار. اینقیلابچی‌لارین تۇرفاندان چکیلمه‌لرییله بؤلگه بۆتونلوکجه چین گۆجلری الینه گئچدی و شینگ‌زیخۇی کیچیک، یاشلی، کیشی و قادین آراسیندا فرق قوْیمادان پیچان‌دا و باشقا یئرلرده خلقی قیردی. کوْرلانین چینلی‌لر الیندن قۇرتولماسیندان سوْنرا تۇرفان اینقیلابچی‌لاری‌نین مغلوبیت خبری کوْرلایا چاتدی. توْختی بی باشچی‌لیغییلا مۇجاهیدلر پیچانا قاییدیب، چینلی‌لر و آغ اۇروسلارلا ساواشاراق هامی‌سی شهید اوْلدولار. چاقیلیق و لوْپنوردان دا مین نفره یاخین مۇجاهید تۇرفانا هۇجوم ائدیب شهید اوْلدولار.
خواجه نیاز حاجی‌نین تۇرفانی قۇرتارماسی
360px|بندانگشتی|اۇیغور اینقیلابچی‌لار خواجه نیاز حاجی میلادی ۱۹۳۳-جی ایلین ۲-جی آیی‌نین سوْنلاریندا قۇمول داغینداکی مرکزینده آز سایدا عسگرلرینی قوْیوب، قالان بۆتون گۆجویله، قۇربان دۇرغا، سالی دۇرغا و قۇمولون باشقا ساواشچی‌لاری و محمود محیطی ایله بیرلشه‌رک، بیرینجی آددیم‌دا قۇمولو و اوْندان سوْنرا لۆکچونو اله گئچیردی. بۇنلارلا تۇرفان خلقی خواجه نیاز حاجی گۆجلرینه قوْشولوب، حمدالله علم آخۇنوم ایله خواجه نیاز حاجی بیرلیکده حرکت ائتمه‌یه حاضیرلاندیلار. اینقیلابچی گۆجلرین ساواش مئیدانلاریندا قازانمالارینی گؤرن شینگ‌شیسئی (شینگ‌زیخۇی) آغ اۇروس عسگرلرینی لۆکچونه یوللاییب، ۳ گئجه گۆندوز ساواشدیقدان سوْنرا اینقیلابچی‌لاری مغلوب ائتدی. اینقیلابچی‌لار بۇ اۇدوزمادان سوْنرا چالقان آدلی داغا چکیلدیلر. بۇ ساواشدا حمدالله علم آخۇنوم، مقصود محیطی و رقیب غازی کیمی قیمتلی باشچی‌لار، اوْن مینه یاخین شهید اوْلان ساواشچی‌لارین آراسیندایدیلار. ساواشدان سوْنرا شینگ‌زیخۇی مقصود محیطی‌نین کسیلن باشینی آنادان اوْلان یئری آستانه‌ده و لۆکچونده آسلاییب، لۆکچون خلقینی قیردی.
اینقیلابچیلارین باشقا اؤلکه‌لرله موناسیبتی
ختن اینقیلابینین باشلانیشیندان قوْنشو اؤلکه‌لرله ایلگی قۇرماق، اینقیلابچی‌لارین فیکرینده ایدی. شرقی تۆرکیستانا فاصیله باخیمیندان یاخین اوْلان اؤلکه‌لر هیند، رۇسیه و افغانیستان ایدی. بو اۆچ اؤلکه‌دن هیند طرفسیزلیک سیاستینی یۆروتدو. افغانیستان دین‌داشلیق و تاریخی باغلانتی‌لاری اۆچون اینقیلابچی‌لارین آرخاسیندایدی٬ لاکین هیند و رۇسیه‌یه نیسبت اۇزاق فاصیله‌ده اوْلدوغو اۆچون شرقی تۆرکیستان نفعینه بیر ایش گؤره‌بیلمه‌دی. رۇسلار نفع آپارماق سیاستینی سۆردوره‌رک، ساواشین دۇرومونا باخیب ایکی طرفدن ده حیمایت ائدیردیلر. اینقیلاب باشچی‌لاری آراسیندا، خواجه نیاز حاجی، رۇسلارا یاخینلاشما سیاستینی ایزله‌ییردی و رۇسلارین بعضی شرطلرینی قبول ائتمک‌له اوْنلاردان سیلاح آلمیشدی. خواجه نیاز حاجی‌نین بۇ سیاستی قارشی‌سیندا اوْلان محمد امین بۇغرا، اؤز شرقی تۆرکیستان تاریخی آدلی کیتابیندا، رۇسلارا یاخینلاشمانی اینقیلابین تقدیرینی شۇروی بیرلیگینه تاپشیرماق بیلدیریب‌دیر. اینقیلاب باشچی‌لاریندان اوْلان ثابیت دامۇللام، تۆرکیه، هیند و افغانیستان اؤلکه‌لرینه ائلچی گؤندرمیشدی لاکین بۇ «شرقی تۆرکیستان فوق‌العاده ائلچی‌سی» آدلانان فردلر اؤز وظیفه‌لرینی سایمادان اینقیلابچی‌لاردان آلینان پول‌لارلا مقصد اؤلکه‌ده یاشاماغا باشلادیلار.
اینقیلابین فاجعه‌لی صحنه‌لری
میلادی ۱۹۳۴-جو ایلین ۷-جی آیی‌نین ۱۷-سیندن باشلایاراق، تۇنگانلارا باشچی‌لیق ائدن ماجونگ‌یینگ یئنگی حیصار شهرینی آلماغا چالیشیردی. یئنگی حیصارین هیند ایله افغانیستان یوْل‌لاری اۆستونده اوْلماغی اۆچون بۇ شهری ساخلاماق اینقیلابچی‌لارا اهمیتلی‌یدی. بۇنون اۆچون محمد امین بۇغرا عسگرلریندن بیر بؤلومون ختندن یئنگی حیصارا گؤندردی. ماجونگ‌یینگ گۆجلرین حاضیرلایاندان سونرا بۇ شهره هۇجومو باشلادی. چوْخلو ساواشلاردان سوْنرا امیر نۇر احمد بۇغرا یئنگی حیصاردا مۇحاصیره اوْلدو. یئددی گۆن ساواشین باشلانیشیندان سوْنرا امیر عبدالله باشچی‌لیغی‌یله یارکند شهریندن یاردیم اوْردوسو یئنگی حیصارا یئتیشدی. یاردیم اوْردوسو ایلک هۇجوملاریندا تونگانلاری دالی اوْتورتدو لکن امیر عبداللهـین آتینین اوْخلانماسی و امیر عبداللهـین ییخیلماسی اینقیلابچی‌لار صفین پوْزدو. بۇ ساواشدا دیری قالان ساواشچی‌لار قیزیل‌دا ثابیت دامۇللام گۆجلرینه قوْشولوب یئنی بیر هۇجوما حاضیرلاندیلار. محمود سیجانگین باشچی‌لیغی‌یله دؤرد گۆنده یئنگی حیصارا یئتیشن ایکینجی یاردیم اوْردوسو ماجونگ‌یینگی مۇحاصیره ائتمیشیدی لکن حافیظ تنجانگ آدلی باشچی عسگرلرین ساواش مئیدانیندان اۇزاقلاندیریب، تونگانلارین مۇحاصیره‌دن چیخماغینا سبب اوْلدو. ایکینجی یاردیم اوْردوسو هئچ بیر نتیجه‌یه یئتیشمه‌دن گینه قیزیل‌دا توْپلاندی. یئنگی حیصار مۇحاصیره‌سی محرّم آیی‌نین اۆچونه‌جه دوام تاپدی. بو گۆن تونگانلار شهرین دۇوارلارینین بیر طرفینه پارتلاییچی گؤموپ، بیر قیسمینی ییخدیلار. ییخیلان یئردن ایچری گلن تونگانلار بۆتونلوکجه اؤلدورولوب یا اسیر آلیندیلار. بو ساواش دؤرد گئجه گۆندوزدن سوْنرا توْخداندی. دؤرد گئجه گۆندوز ساواشماقدان یوْرقون اوْلان و اؤزلرین اۇتموش سایان ساواشچی‌لار دینجه‌لمک اۆچون مئیدانی بوْشالدمیشدیلار. بۇنونلا بیر چاغدا تونگانلار ایکینجی یۆروشو شهر دۇوارلارینین ییخیلان یئریندن باشلادیلار. محرم آیی‌نین ۸-جی گۆنو یئنگی حیصار تونگانلارین الینه تۆشدو. تونگانلار ایکی کسیلن باشی امیر عبدالله بۇغرا و نۇر احمد بۇغرا باشی آدلاندیریب کاشغرده آسلادیلار لکن بۇ ایکی باش ایکی افغان مۇجاهید، یۆزباشی هاشیم شاهی‌مردان خان و بازمحمد خان باشلارییدی‌لر. بۇ اوْلایلاردان سوْنرا خواجه نیاز حاجی عسگرلری شهرلردن اۇزاقلادیب، شهرلری تونگانلارا تسلیم ائتدی. شرقی تۆرکیستان ایسلام جۆمهۇریتینین امیرلریندن اوْلان محمد امین بۇغرا اؤز «شرقی تۆرکیستان تاریخی» کیتابیندا یئنگی حیصار ساواشیندان سوْنرا خواجه نیاز حاجی‌نین ایشلرین اینقیلابی تسلیم ائتمه آدلاندیریب‌دیر.
اینقیلابین سون صفحه‌لری
200px|بندانگشتی|ماجونگ‌یینگ خواجه نیاز حاجی شهرلری تونگانلارا تسلیم ائتمه‌دن سوْنرا اؤزون چین دؤولتینه تابع اوْلان گۆجلره تسلیم ائتدی. شینگ‌شیسئی اوْنا فۇجۇشی‌لیق منسبی وئریب، اینقیلابچی‌لارین گۆجو قۇرتولانجا اوْنی حکومت‌ده شریک ائتدی. محمود سیجانگ دؤرد مینه یاخین عسگریله اۇرومچو دؤولتینه تابع اوْلوب آقسودا قالدی. رۇسلار و چینلی‌لردن ترکیب اوْلان شینگ‌شیسئی اوْردوسو آقسودان کاشغره هۇجوم ائدیب، تۇمشوق‌داغ دا تونگانلارا غلبه ائتدی. بۇ مغلوبیت‌دن قورخان ماجونگ‌یینگ عسگرلرینین بیر بؤلومویله فیرغانایا قاچیب رۇس دؤولتینه سیغیندی. شرقی تۆرکیستان‌دا قالان تونگانلار ماخوسئن باشچی‌لیغی‌یله کاشغره هۇجوم ائدیب اهالی‌نی قیریب ائولرین اوْتلاییب ختن شهرینه قاچدیلار. شۇروی بیرلیگی اؤز گۆجلرین شرقی تۆرکیستاندان اؤز سینیرلارینا قایتاردیب شینگ‌شیسئیین گۆجو آزالدی لکن محمود سیجانگ عسگرلرین اوْنون اختیاریندا قوْیوب کاشغر ایله یارکندی چینلی‌لر نفعینه ساخلادی. سیجانگ‌لیق لقبی بۇ ایش اۆچون محمود سیجانگا وئریلمیشدیر. آلتای ایله قۇمول بؤلگه‌لرینده شریف خان و یوْلواس بای هئچ طرفین اۆستون اوْلماماغین گؤرمک‌له چینه باغلی دؤولت‌له سیاسی بیرلیک قۇردولار. شینگ‌شیسئی بۇ سیاسی بیرلیکلرین عؤمرونو قیسا بیلیردی و اوْنون اۆچون محمود سیجانگ، شریف خان و یوْلواس بایی یوْلدان گؤتورمک اۆچون چالیشیردی. محمود سیجانگ کاشغرده اؤز ایکی ایللیک حاکیملیغیندا کوْمونیست تشویقاتینین قارشی‌سیندا دۇرموشدو و میلّی موعاریفین یاییلماسی اۆچون تقدیره لاییق ایشلر گؤرموشدو. بۇ ایکی ایلین سوْنوندا محمود سیجانگ هینده کؤچدو. شرقی تۆرکیستان‌دا قالان تونگانلارین باشچی‌سی، ماخوسئن، ماجونگ‌یینگ چاغری‌سی‌یله میلادی ۱۹۳۶-جی ایلین ۵ یا ۶-جی آییندا شینگ‌شیسئیه تسلیم اوْلدو. چینلی ایش آداملاری دؤولت طرفیندن ختن حاکیملیغینا تعیین اوْلدولار. شرقی تۆرکیستان خلقی تونگانلار ظۆلموندن قۇرتولسالاردا اوْندان آغیر اوْلان چینلی‌لر ظۆلمونه قالدیلار. قیسا چاغدان سوْنرا ماخوسئن، شینگ‌شیسئی سؤزلرین بوْش گؤروب، محمود سیجانگ گۆجلرینین بیر بؤلومویله بیرلشیب گئنه ساواشا باشلادیلار. بۇ بیرلیک شۇروی بیرلیگینین دخالتیندن اؤن شینگ‌شیسئی گۆجلرین مغلوب ائتمیشدی، لکن رۇس اوْردوسو چینلی‌لر نفعینه وضعیتی دییشدی. اینقیلاب باشچی‌لاری بۇ اوْلایلاردان سوْنرا هیند یا غربی موْغولیستانا قاچدیلار.
شرقی تۆرکیستان جۆمهۇریتی‌نین حربی وضعیتی
شرقی تۆرکیستان ایسلام جۆمهۇریتی‌نین باشچی‌لاری و اوْنلارین امرینده اوْلان ساواشچی‌لارین عسگری تعلیمات آلمادیقلاری اۆچون٬ اینقیلابچی‌لار داغلیق بؤلگه‌لردن ائشیکده اوْلان ساواشلارین چوْخوندا مغلوب اوْلموشدولار. خواجه نیاز حاجی عسگرلرین نظمینه دَیر وئرمه‌ییب اوْنلارا هئچ بیر آیلیق نظرده آلماییردی، بۇنا گؤره اینقیلابچی عسگرلر جیسم ایله روح باخیمیندان گۆجسوزلشیردیلر. عسگرلرین معیشت‌سیزلیگیندن یارانان مسأله‌لر میلّت‌له اینقیلابچی‌لار آراسیندا فاصیله یاراتمیشدی. خواجه نیاز حاجی‌نین عکسی، ختن اینقیلابچی‌لاری‌نین باشچی‌لاری ایلک گۆنلردن باشلایاراق عسگرلری نظملی ائتمک اۆچون قانون تعبیه ائتمیشدیلر. ختن عسگرلرینی گۆجسوزلدن سیلاحلاری‌نین کؤهنه و آز اوْلماسی ایدی، عسگرلرین چوْخو قیلینج، سۆنگو و چوْماقلا سیلاحلانمیشدیلار. ختنلی گۆجلرین ۲۰ توْپو وار ایدی، بۇ ۲۰ توْپدان ایکی‌سی یئنی توْپ و قالانی گئچمیشدن قالان کؤهنه توْپلار ایدی آمّا چینلی عسگرلر آغیر و یئنی توْپلارلا تجهیز اولموشدولار. تؤمور سیجانق عسگرلری نیظامی تربیه‌لری وار ایدی لکن باشچی‌لارین نظمسیزلیگی اۆچون گۆجسوزودو. اؤزبک و قیرغیز ساواشچی‌لار باسماچی قالخینیشی‌نین تجرۆبه‌لرییله وۇر-قاچ ساواشلاردا گۆجلویدولر لکن مۆحاصیره و مئیدانی ساواشدا مغلوب اوْلوردولار. اۆست اۆسته اینقیلابچی عسگرلرین، چینلی عسگرلر قارشی‌سیندا تجرۆبه‌سیزلیک‌لری و سیلاح‌سیزلیقلاری اینقیلابی نیظامی ساحه‌ده مغلوبیتله اۆزلشدیردی. 360px|بندانگشتی|شرقی تۆرکیستان ایسلام جۆمهوریتینین قۇرولوشو
ایچری سیاست
اینقیلاب باشچی‌لاری‌نین بیر قیسمی‌نین مالیّه، عدلیّه و موعاریف ایشلری‌نین اوصول‌لاریندان خبرسیزلیگی و ساواشلارین آرتیردیغی خرجلر، دینجلیگی آرادان آپاراراق اینقیلابی اصل آماجیندان اۇزاقلاتمیشدی. بۇندان علاوه اینقیلابچی‌لار حاکیمیتینده اوْلان توْرپاقلارا منسوب اولان باشچی‌لارین چوخونون قۇموللو و تۇرفانلی اوْلمالاری یئرلی اهالی‌نین رضایتسیزلیگینه سبب اوْلموشدو. ختن‌ده وضعیت یاخشی‌راق ایدی. عسگرلر، اینقیلاب دؤولتینه ایشله‌ین ایشچی‌لر و ... هامی قانون اساسیندا چالیشاراق ایشلر نظمه سالینمیشدی. عدلیّه ایشلری ختن بؤلگه‌سینده ایسلام شریعتی اساسیندایدی و اینقیلابچی‌لار ساغیندان شهرلرده مکتب آچیلمیشدی.
ائشیک سیاست
ائشیک سیاستده اینقیلابچی‌لار آراسیندا چوْخلو ایختیلافلار واریدی. خواجه نیاز حاجی و محمود سیجانگ اؤزلرین محلی حاکیملرله قارشی امّا چین دؤولتینه تابع بیلیردیلر. بۇ تابع‌لیک عسگری حرکتلردن و بایراقلارینین چین بایراقی اوْلماسیندان بللییدی. قوْنشو اؤلکه‌لر آراسیندا خواجه نیاز حاجی یالنیز شوروی بیرلیگی‌یله ایلگی قۇرموشدو و سیلاح قارشی‌سیندا اؤزو موقّت آدلاندیران ایمتیازلاری رۇسلارا وئرمیشدی. ختن اینقیلابچی‌لاری خواجه نیاز حاجی ترسه‌سی اؤزونو چین دؤولتینه باغیمسیز ساییب، شوروی بیرلیگی‌یله ایلگی‌سین بیر تیجاری اوْرتاقلیق حدّینده ساخلامیشدی. افغانیستان و اینگیلیس دؤولتلری شرقی تۆرکیستان باغیمسیزلیغی قضیه‌سینده طرف‌سیزلیک سیاستین یۆرودوردولر. تاریخ یازیلارینا دایاناراق ختن انقلابچی‌لاری بۇ ایکی دؤولتله ایلگی قۇرماق ایسته‌ییردیلر.
گؤرونتولر
بؤلمه:ایسلام تاریخی بؤلمه:تورک تاریخی بؤلمه:دوغو تورکیستان بؤلمه:اویغور تورکلری
مالوتئیزیوو
مالوتئیزیوو (Malotazeyevo Малотазеево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
بورلی هیلز، تکزاس
بورلی هیلز، تکزاس (Beverly Hills, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 22.6 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 2113 نفر و اها‌لی سیخلیغی 1255.9 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
وی دبلیو آر
وی دبلیو آر (اینگیلیسجه: VWR International) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱۲٬۰۰۰ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«VWR International»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
پینیا د کامپس
پینیا د کامپس (ایسپانجا: Piña de Campos) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و پالنسیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۱۲٫۳۹ کیلومتر موربّع دیر. ۷۶۰ متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره ۲۲۸ نفر دیر.
بیرده باخ
ایسپانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
ایسپانیا ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Piña de Campos»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایسپانیا شهرلری
اورئینج پارک، فلوریدا
اورئینج پارک (اینگیلیسجه: Orange Park, Florida) آمریکانین فلوریدا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۸۷۷ -جی ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۸۸۰۹ نفر ایدی.
ترینوی، اوهایو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Trinway, Ohio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
شومالی کارولینا
شومالی کارولینا آمریکا بیرلشمیش ایالت‌لر اؤلکه سینین بیر ایالتی دیر. بۇ ایالت آمریکا نین دوغو (شرق)سوندا آتلانیتک اوقیانوسو ساحیلینده یئرلشیبدیر. توپلوم سایی سی(جمعیتی) 2015جی ایلده 10 میلیون نفر دیر. باشکندی ده رالیق (Raleigh)، ان بؤیوک شهری شارلوت (Charlotte) دور. بندانگشتی|سول|قوزئی کارولینا ایالتی نین بایراغی
رضا قوچان‌نژاد
رضا قوچان‌نژاد (September 20, 1987) ایرانلی فۇتبولچو و هۆجومچو، هافبک. اوْ ایرانین مشهد، شهرینده آنادان اوْلوب. رضا قوچان‌نژاد ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب.
شومالی کارولینا
خاریجی لینکلر
بؤلمه:شومالی کارولینا ایالتی بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین جنوبو
رضا قوچان‌نژاد
قایناقلار
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
شومالی کارولینا
خاریجی لینکلر
بؤلمه:۱۷۸۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر
بؤلمه:بیرلشمیش ایالتلرین ایالتلری
احمد شاه مسعود
۱۹۷۹-۱۹۸۹-جو ایللر آراسیندا شوروی ایشغالینا قارشی مقاومت گؤستررکن گۆجلو پارتیزان فرمانده ایدی. ۱۹۹۰-جی ایللرده حؤکومتین ساواش قانادینی رقیب نیظامی‌لره قارشی ایداره ائتدی و طالیبان اَله کئچیریلدیکدن سوْنرا اوْنلارین رژیمینه قارشی آپاریجی مۆخالیف فرمانده ایدی، ۲۰۰۱-جی ایلده سوء-قصدینه قدر مۆباریزه آپاردی.مسعود افغانیستانین شمالینداکی پنجشیر وادیسینده تاجیک اَصیللی سۆننی ایدی. ۱۹۷۰-جی ایللرده کابول پولی‌تکنیک بیلیم یوردوندا مۆهندیسلیک ایختیصاصی اۆزره تحصیل آلماغا باشلامیش، بۇرادا قاباقجیل ایسلامچی برهان‌الدین ربانی اطرافینداکی دینی آنتی-کومونیست حرکاتلارلا علاقه‌لی اوْلموشدور. محمد داوود خان حؤکومتینه قارشی اۇغورسوز قییامین بیر حیصّه ‌سی ایدی. داها سوْنرا ربانی'نین جامیعه-ی ایسلامی حزبینه قوْشولدو. افغانیستان ساواشی (۱۹۷۹-۱۹۸۹) گۆجلو بیر مۆجاهید لیدر نقشین شوروی پنجشیر وادیسینی اَله کئچیرمه‌یه موفّق اوْلدوغو اۆچون آردیجیللاری آراسیندا "پنجشیرین آسلانی" لقبینی قازاندی. ۱۹۹۲-جی ایلده افغانیستان پوست-کومونیست ایسلام دؤولتینده باریش و گۆج پایلاشما سازیشینی ایمضالامیش و بۇنا گؤره ده مۆدافیعه ناظیری و حؤکومتین اساس ساواش فرماندهی تعیین ائدیلمیشدیر. اوْنون باش ناظیر گلبدین حکمتیارین رهبرلیگی ایله شهری بومبالایان دیگر دؤولت آداملارینا قارشی دؤیوشن مسعود پایتخت کابولین مۆدافیعه‌سی اۆچون مۆباریزه آپاردی و نتیجه‌ده ۱۹۹۵-جی ایلین ژانویه ده شهرله شدتلی دؤیوشلر گؤردوکدن سوْنرا پایتختی محاصره‌یه آلماغا باشلایان طالبانین اَن آزی ۶۰.۰۰۰ مۆلکی شخصی اؤلدورولدو.
۱۹۹۶-جی ایلده طالیبانین یۆکسلیشیندن سوْنرا، طالبانین ایسلامی اساسینی شرحینی رد ائدن مسعود، نهایت شمال یولوندا سالانق تونلینی محو ائدرک تاجیکیستانین کولوب شهرینه قاچانادک سلاحلی مۆخالیفته قاییتدی. ۲۰۰۰-جی ایله قدر اؤلکه‌نین یالنیز ۵–۱۰ فایزینی نظارتده ساخلایان افغانیستان و یا شمالی آلیانسین قورتولوشو اۆچون بیرلشمیش ایسلام جبهه‌سینین ساواش و سیاسی رهبری اوْلدو. ۲۰۰۱-جی ایلده اوروپایا سفر ائتدی و اوروپا مجلس ایله یۆکسک سوییه‌لی گؤروشلرده رهبرلری طالبانا دستک وئردیگی اۆچون پاکیستانا تضییق گؤسترمه‌یه چاغیردی. اوْ، بیرده طالبان شرایطینده اینسانلارین خوشاگلمز وضعیتینه کؤمک ائتمک اۆچون اینسانی یاردیم ایسته‌‌‌‌دی. مسعود ۱۸ سنبله ۱۳۸۰ ایلده القاعده و طالیبانین تشببوسو ایله اؤلدورولدو. ایکی گۆن سوْنرا آمریکا-دا ۱۱ سپتامبر حمله‌لری باش وئردی، نتیجه‌ده بۇ حادثه ناتو مسعودون قوه‌لری ایله بیرلشه‌رک افغانیستانا هۆجومونا سبب اوْلدو. نهایت، اوْنون قوه‌لری ۲۰۰۱-جی ایلین دکابریندا ایکی آی دوام ائدن ساواش‌دا غالیب گلدی و طالبانی حاکیمیتدن اۇزاقلاشدیردی.
طالبان حاکیمیتدن دئوریلدیکدن سوْنرا مسعود پرزیدنت حامد کرزایین اَمری ایله اؤلوموندن سوْنرا "ملی قهرمان" آدینی آلدی. مسعودون اؤلوم تاریخی، ۱۸ سنبله، "مسعود گۆنو" اوْلاراق بیلینن ملی بایرام اوْلاراق قئید اوْلونور. مسعود ۲۰-جی عصرین اَن بؤیوک پارتیزان رهبرلریندن بیری کیمی تصویر ائدیلیر و تیتو، هوشی مین و ارنستو چه قوارا ایله مؤ قایسه اوْلونور. بۇنون سببلریندن بیری، یئرلی پنجشیر ویلایتی وادیسینی دفعه‌لرله شوروی طرفیندن، سوْنرا ایسه طالبان طرفیندن آلینماسی جهدیندن باشاریله مۆدافیعه ائتمه‌سی ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:افغانیستانلی سیاستچیلر
آنزون موریل
آنزون موریل (اینگیلیسجه:Anson Morrill) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۰۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۸۷-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:مئین جومهوریتچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
۱۹۶۰-جی ایلده بریتانیا
بۇ مقاله ۱۹۶۰-جی ایلینده بریتانیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
آقاکندی
آقاکندی كندی شرقی آذربایجان اوستانی نين اهر بولگه‌سی نين مركزي بولومو نده اولان آذغان قصبه سی  نده يئرلشيب. ۱۳۸۵ اينجي ايلين نوفوس ساييسي اساسيندا بو كندين ۱۲۱ نفر اهاليسي وارايميش.
پاوو کریشاوویچ
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری بؤلمه:۱۹۷۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:زاویشا بیدقوشچ کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:اینتراخت فرانکفورت کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:ویسوا کراکوف کولوبونون اویونچولاری بؤلمه:۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
آقاکندی
قایناقلار
بؤلمه:اهر بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
پیت دریک
پیت دریک (اینگیلیسجه: Pete Drake) آمریکالی آلبوم یاپیمجیسی، اویونچو، شارکی یازیچی و موسیقیچی - کانتری موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. پیت دریک ۸ اوْکتوبر ۱۹۳۲ تاریخینده آقوستا، جورجیا شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۲۹ ژوئیه ۱۹۸۸ میلادی تاریخینده نشویل شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
هنری اف. شریکر
'''هنری اف. شریکر''' (اینگیلیسجه:Henry F Schricker) آمریکالی وکیل، سیاستچی ، سناتور و دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ناکس شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۶۶-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ایندیانا دموکراتلاری بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
فیدی
فیدی (اینگیلیسجه: Faydee) اوسترالیالی شارکیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. فیدی ۲ فوریه ۱۹۸۷ ‏ تاریخینده سیدنی شهرینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
تولازولین
تولازولین (آیوپاک آدی: 2-Benzyl-4,5-dihydro-1H-imidazole, Tolazoline) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۱۶۰٫۲۱۶ دیر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
سانسی، ولز
سانسی، ولز (اینگیلیسی‌جه: Llanelli) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 49591 نفر دیر. بۇ شهر ولز اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
کوین کلی (سیاستچی)
کوین کلی (اینگیلیسجه: Kevin Kelly ) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو. ۱۹۵۳ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:کومبرلند، مریلند دوغوملولار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
ملوین، آیووا
ملوین، آیووا (Melvin, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۰٫۴۷ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۲۱۴ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۴۵۹ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. ملوین دنیز سئوییه‌سیندن ۴۸۲ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
آن-مارقارت فرانت
آن-مارقارت فرانت (اینگیلیسجه:Ann-Margaret Ferrante) آمریکالی وکیل ، سیاستچی و دموکرات حزبینین عوضوو. قلوکستر شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:قلوکستر، ماساچوست دوغوملولار بؤلمه:ماساچوست دموکراتلاری بؤلمه:یاشایان اینسانلار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۱۹۷۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۲۱. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
قیق لین ایستادیومو
قیق لین ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Gigg Lane) 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بری تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومی‌لیکده ۱۲٬۵۰۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. صاحیبی بری فوتبال کولوبودور.
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gigg Lane»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایستادیوملار
خواره میر
خواره میر ساری‌داش بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده‌کی آلان قصبه‌سینه تابع اوْلان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره *نفر(*عائیله) نفر اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساری‌داش بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
کیروفو-چپتسک
کیروفو-چپتسک (Kirovo-Chepetsk) (Кирово-Чепецк) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و کیروف اوبلاستینده یئرلَشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 80921 نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
ومورو (هیندوستان)
ومورو (هیندوستان) (اینگیلیسجه:Vemuru) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
چیتاراله
چیتاراله (ایتالیاجا: Cittareale) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۷۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۹۵۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و لاتیوم اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cittareale»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
پرو باغیمسیزلیق ساواشی
''پرو باغیمسیزلیق ساواشی (اینگیلیسجه: Peruvian War of Independence) پرو و قوْنشو اؤلکه‌سی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peruvian War of Independence»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:پرو باغیمسیزلیق ساواشی بؤلمه:پرونون ساواش‌لاری بؤلمه:ایسپانیانین ساواش‌لاری
اوتاراوالی
اوتاراوالی(اینگیلیسجه:Uttaravalli) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۸۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
پل‌دختر
پل‌دختر ، لوریستان اوستانی نین پل‌دختر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بۇ شهرین ۲۶٬۳۵۲ نفر جمعیتی واردیر.
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:لوریستان اوستانی‌نین شهرلری بؤلمه:پل‌دختر بؤلگه‌سی
لوکاس روپ
لوکاس روپ (اینگیلیسجه: Lukas Rupp) (دوْغوم:January 8, 1991 هایدلبرق) بیر فوتبالیست. هوفنهایم فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بارادخول
بارادخول(اینگیلیسجه:Bharadkhol) هیندوستان اؤلکه‌سینین مهاراشترا ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده مراتی دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
گلبدین حکمتیار
گلبدین حکمتیار — افغانیستانلی سیاستچی و فرمانده. افغانیستانین اَن بؤیوک سلاحلی مۆخالیفتی اوْلان "حیزب ایسلامی"نین یارادیجیسی. افغانیستانین کئچمیش باش ناظیری.
حیاتی
حیکمتیار ۱۹۳۷-جی ایلده پشتو قبیله‌سینده آنادان اوْلوب. ۱۹۵۶-جی ایلده گنج حیکمتیار اساس مکتبه ، ۱۹۶۱-جی ایلده ایسه کابولدا ساواش پئشه مکتبینه داخیل اوْلوب، لاکین ۱۹۶۴-جو ایلده ساواش مکتبدن خاریج ائدیلیب. بۇندان سوْنرا اوْ، قوندوزا گئدیر و بۇرادا تحصیلینی دبیرستاندا دوام ائتدیریر. ۱۹۷۰-جی ایلده کابول بیلیم یوردودا مۆهندیسلیک فاکولته‌سینه داخیل اوْلموش، آمما تحصیلینی باشا چاتدیرا بیلمه‌میشدی. کابول بیلیم‌یوردودا تحصیل آلدیغی مدتده اوْ "مۆسلمان قارداشلیغی" طرفدارلاری قروپو ایله تانیش اوْلدو و ۱۹۶۷-جی ایلدن ۱۹۷۲-جی ایله قدر ایسلامچیلارین بیر نئچه نۆماییشینده ایشتراک ائتدی. حیکمتیار همین دؤورلرده طلبه شوراسیندا فعال اشتراک ائدیر،
قایناقلار
بؤلمه:افغانیستانلی سیاستچیلر
آندرسون آکوئینو
آندرسون آکوئینو (اینگیلیسجه: Anderson Aquino) (دوْغوم:February 18, 1986 Foz do Iguaçu) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بازولز کورنر، ویرجینیا
بازولز کورنر، ویرجینیا (اینگیلیسجه:Boswell's Corner, Virginia ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و ویرجینیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Boswell's Corner, Virginia»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
جان آر کلائودر
جان آر کلائودر (John R. Klauder) آمریکالی بیلیم اینسانی. جان آر کلائودر پرینستون بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John R. Klauder»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم
ددروی، روسیه
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
فریازینو، ولادیمیر اوبلاستی
فریازینو، ولادیمیر اوبلاستی (Fryazino, Vladimir Oblast Фрязино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و ولادیمیر اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:ولادیمیر کندلری
صادیر جاپاروف
صادیر نورقوجویئویچ جاپاروف(قیرغیز: Садыр Нургожоевич Жапаров؛ 6 دسامبر 1968، کئن-سوو[د]، قیرغیزیستان،شوروی) — سوورونبای جینبکوفون ایستعفاسیندان سونرا مووقّتی حؤکومتده قیرغیزیستانین پرزیدنتی و باش وزیری اولاراق چالیشان قیرغیز سیاستچی‌دیر. 14 نووامبر 2020-جی ایلده جاپاروف 2021-جی ایل ژانویه آییندا اولاجاق سئچکی‌لره اعتیراض اولاراق ایستعفا ائتدی. 2021-جی ایل ژانویه‌نین 10-دا کئچیریلن سئچکی‌لر نتیجه‌سینده قیرغیزیستان پرزیدنتی سئچیلدی.
قایناق‌لار
<references group="lower-alpha" /> بؤلمه:سیاستچیلر
تراوسیو
تراوسیو (ایتالیاجا: Travesio) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۸۱۶ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۲۲۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و فریولی ونتزیا جولیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
بوومان، تنسی
بوومان (اینگیلیسجه: Bowman, Tennessee) آمریکانین تنسی ایالتینده یئرلشن بیر کند. ۲۰۱۱-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۳۰۲ نفر ایدی.
تراوسیو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Travesio»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بوومان، تنسی
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
تراوسیو
قایناق‌لار
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
تومویا ناکانیشی
تومویا ناکانیشی (اینگیلیسجه: Tomoya Nakanishi)ژاپونلو فوتبال اوْیونچوسو و فوروارد موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
بروس کیربی (اویونچو)
بروس کیربی (اویونچو) (اینگیلیسجه: Bruce Kirby (actor)) آمریکالی اوْیونچو. نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1950–2009 ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bruce Kirby (actor)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
۱۹۰۴-جو ایلده ایتالیا
بۇ مقاله ۱۹۰۴-جو ایلینده ایتالیادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
ایستاروبالاپانووو
ایستاروبالاپانووو (Starobalapanovo Старобалапаново) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و باشقیردیستاندا یئرلشیب. بۇ جومهوریت‌ده باشقورت تورکلری ياشايير و دينی اينانجلارينا گؤره سونّو مۆسلماندیرلار.
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
لیپنیک (تربیچ)
لیپنیک (تربیچ) (چک‌جا: Lipník (Třebíč District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۸۲ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۳۳۴ نفر ایمیش و ویسوچینا اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lipník (Třebíč District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
پردایس هیلز، نیومکزیکو
پردایس هیلز، نیومکزیکو (اینگیلیسجه:Paradise Hills, New Mexico ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۴۲۵۶ نفر ایمیش و ۲٫۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار و نیومکزیکو ایالتینده یئرلشیب.
عارف قلی‌زاده
عارف قلی‌زاده۱۹۳۸ ایرانلی فۇتبولچو و مۆدافیه‌چی. اوْ ایرانین تبریز ده آنادان اوْلوب. عارف قلی‌زاده ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب.
پردایس هیلز، نیومکزیکو
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Paradise Hills, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
عارف قلی‌زاده
قایناق‌لار
http://www.national-football-teams.com
پردایس هیلز، نیومکزیکو
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
عارف قلی‌زاده
قایناق‌لار
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
فین (بندرعباس)
فین ایرانین هورموزقان اوستانی نین بندرعباس بؤلگه‌سی نده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۲۹۴۰/۷۷۸ هکتار مساحتی و ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۳۹۷۶ نفر جمعیتی واردیر.
گؤرمه‌لی یئرلر
آسیاب
قایناقلار
بؤلمه:بندرعباس بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری بؤلمه:هورموزگان اوستانی‌نین شهرلری
هری قری
هری قری (Harry Grey) Russian-آمریکالی یازیچی - .۲ نوْوامبر ۱۹۰۱ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸  ایل عومر ائله‌ییب و ۱ اوکتبر ۱۹۸۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
۲۰۱۱-جی ایلده هولند
بۇ مقاله ۲۰۱۱-جی ایلینده هولنده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
هری قری
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harry Grey»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
کالابار
کالابار (اینگیلیسیجه: Calabar) نیجریه اؤلکه‌سینین شهرلریندن بیریدیر. دنیز سَویه‌سیندن ۳۲ متر یۆکسکلیکده قۇرولان شهر سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره توْپلام جمعیتی ۳۷۱٬۰۲۲ نفردیر و بۇ باخمیدان اؤلکه‌نین بؤیوک شهرلریندن بیری سایا گلیر و ۴۰۶ کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار.
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
فرد وایز
فرد وایز (اینگیلیسجه: Fred Wise) آمریکالی شارکی یازیچی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. فرد وایز ۲۷ مئی ۱۹۱۵ تاریخینده نیویورک شهرینده حیاتا گؤز آچیب و ۱۸ ژانویه ۱۹۶۶ میلادی تاریخینده نیویورک شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
لا پوبلا، نیومکزیکو
لا پوبلا، نیومکزیکو (La Puebla, New Mexico) آمریکانین نیومکزیکو ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۶٫۲  کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۲۹۶ نفر و اها‌لی سیخلیغی ۲۰۹٫۳ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر ۱۷۹۷ متر دنیز سئوییه‌سیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«La Puebla, New Mexico»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:نیومکزیکو ایالتین شهرلری
لوئیجی روسولو
لوئیجی روسولو (اینگیلیسجه: Luigi Russolo) نقاش، بسته‌چی و موسیقیچی - چئشیتلی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. لوئیجی روسولو ۳۰ آوریل ۱۸۸۵ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب و ۴ فوریه ۱۹۴۷ میلادی تاریخینده بوتانوکو شهرینده وفات ائدیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
آناتولی بانیشفسکی
آناتولی بانیشفسکی (اینگیلیسجه: Anatoliy Banishevskiy) (دوْغوم:February 23, 1946 باکی) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. شوروی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار
بؤلمه:فوتبال اویونچولاری
درزکانووا
درزکانووا (Derskanova Дерсканова) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
آقداش
قایناق‌لار
بؤلمه:اسپران قصبه سی بؤلمه:تبریز بولگه‌سی‌نین كندلری
درزکانووا
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
بورقر، تکزاس
بورقر، تکزاس (Borger, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 10.5 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 13251 نفر و اها‌لی سیخلیغی 632.4 اینسان  کیلومتر موربّع دیر.
ائشیگه باغلانتیلار
بؤلمه:تکزاس ایالتین شهرلری
اوپوله
اوپوله (لهیستانجا: Opole County) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر 1586.82 کیلومتر موربّع ساحه‌سی وار. و اوپوله اوستانیندا یئرلشیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 2006 نفر ایمیش.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Opole»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
آسکیو، میسیسیپی
آسکیو (اینگیلیسجه: Askew, Mississippi) آمریکانین میسیسیپی ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
ساندیاکر
ساندیاکر (اینگیلیسی‌جه: Sandiacre) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 8889 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
نلسون دینقلی جر.
نلسون دینقلی جر. (اینگیلیسجه:Nelson Dingley Jr) آمریکالی سیاستچی و جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. واشینقتون شهرینده دۆنیاسین دَییشیب.
ساندیاکر
بیرده باخ
بریتانیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری
نلسون دینقلی جر.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۳۲-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۸۹۹-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:مئین دوغوملو ژورنالیستلر بؤلمه:مئین جومهوریتچیلر بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
جیلمور، اوکلاهوما
جیلمور (اینگیلیسجه: Gilmore, Oklahoma) آمریکانین اوکلاهوما ایالتینده یئرلشن بیر یاشاییش منطقه‌سی.
سن نیکولا ایستادیومو
سن نیکولا ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Stadio San Nicola) 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. باری تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
جیلمور، اوکلاهوما
قایناقلار
بؤلمه:آمریکا شهرلری
سن نیکولا ایستادیومو
قایناقلار
بؤلمه:ایستادیوملار
جان اف. کینئی
'''جان اف. کینئی''' (اینگیلیسجه: John F. Kinney) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۱۶ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۰۲ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۶-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۰۲-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:ماریسویل، اوهایو دوغوملولار بؤلمه:۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:نبراسکا سیتی، نبراسکا دوغوملولار
ایمپریال، کالیفورنیا
ایمپریال (اینگیلیسجه: Imperial, California) آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده یئرلشن بیر شهر. بۇ یاشاییش یئرین اساسی ۱۹۰۴ -جو ایلده قۇیولموش‌دور. ۲۰۱۸-جی وئریلن معلوماتا اهالیسینین سایی ۱۷۶۹۵ نفر ایدی.
قایناقلار
بؤلمه:کالیفورنیا شهرلری بؤلمه:آمریکا شهرلری
بارادی (هیندوستان)
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
فئیللئیوو
فئیللئیوو (Faleleyevo Фалелеево) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و وولوقدا اوبلاستیندا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:وولوقدا کندلری
تیلور پارکس
تیلور پارکس (اینگیلیسجه: Taylor Parks) آمریکالی موغنی، یازیچی و اوْیونچو ۲۰۰۶–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Taylor Parks»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
صفوی-شیبانی ساواشی
''صفوی-شیبانی ساواشی (اینگیلیسجه: Persian–Uzbek wars) اؤزبکیستان و صفویلر قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.محمد شیبانینین بیر قیسمی‌دیر. خوراسان یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو ایران غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
پانینو، پرم دیاری
پانینو، پرم دیاری (Panino, Perm Krai Панино) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:پرم دیاری کندلری
صفوی-شیبانی ساواشی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Persian–Uzbek wars»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:صفویلرین ساواش‌لاری
تیلور پارکس
قایناق‌لار
بؤلمه:آمریکالی قادین اویونچولار
جان کیتزمیلر
جان کیتزمیلر (اینگیلیسجه: John Kitzmiller) آمریکالی اوْیونچو. ۴ دسامبر ۱۹۱۳ ایلینده میشیقان ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۱  ایل عؤمر ائله‌ییب و ۲۳ فوریه ۱۹۶۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Kitzmiller»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
۱۹۱۳-جو ایلده برزیل
بۇ مقاله ۱۹۱۳-جو ایلینده برزیلده اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
براونه
براونه (ایتالیاجا: Braone) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۳۹۴ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا 689 نفر ایمیش.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Braone»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
کیرووسک
کیرووسک (Kirovsk) (Кировск) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر شهردیر و لنینقراد اوبلاستینده یئرلَشیب. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 25650 نفر دیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:روسیه شهرلری
پدا بونداپالی
پدا بونداپالی(اینگیلیسجه:Peda Bondapalli) هیندوستان اؤلکه‌سینین آندرا پرادش ایالتینده بیر کند دیر. بۇ کنده تلوقو دیلی دانیشیلیر.
قایناقلار
بؤلمه:هیندوستان کندلری
لاین (شیرکت)
لاین (شیرکت) (اینگیلیسجه: Line Corporation) سهامی عام و یا خالقا آچیق شیرکتدیر. بۇ شیرکت تله‌کام و اينترنت ساحه‌سینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Naver Corporation طرفیندن قۇرولموش‌دور. چالیشان ایشچی‌لرینین سایی‌سی ۱٬۴۳۸ نفر اوْلوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Line Corporation»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:شیرکت‌لر
رابرت اچ. آدامز
'''رابرت اچ. آدامز''' (اینگیلیسجه: Robert H. Adams) آمریکالی وکیل و سیاستچی ، جومهوری حزبینین عوضوو ایدی. ۱۷۹۲ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۸۳۰ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
ویتسینی
ویتسینی (ایتالیاجا: Vizzini) ایتالیا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۳۳۰ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۵۸۶ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. و سیسیل اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ
ایتالیا شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Vizzini»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ایتالیا شهرلری
دیاموند بلاف ، ویسکانسین
دیاموند بلاف ، ویسکانسین (اینگیلیسجه:Diamond Bluff (CDP), Wisconsin ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۹۴ نفر ایمیش و ویسکانسین ایالتینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Diamond Bluff (CDP), Wisconsin»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
معمولان
معمولان ، لوریستان اوستانی نین پل‌دختر بؤلگه‌سینده یئرلشن بیر شهردیر. ۱۳۹۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره بۇ شهرین ۷٬۶۵۶ نفر جمعیتی واردیر.
ائشیک باغلانتیلار
بؤلمه:لوریستان اوستانی‌نین شهرلری بؤلمه:پل‌دختر بؤلگه‌سی
لوم (تابور)
لوم (تابور) (چک‌جا: Lom (Tábor District)) چک اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. دنیز سوُلاری سَویه‌سیندن ۴۶۰ متر یۇکسک‏لیکده یئر آلیب. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۵ نفر ایمیش و گونئی بوهم اوستانیندا یئرلشیب. بۆتون چک‌دا اوْلدوغو کیمی، بۇ شهرده آنا دیلی چک دیلی دیر.
بیرده باخ
چک جومهوریتی شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lom (Tábor District)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ‏۱۹ جولای ۲۰۱۸تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:چک شهرلری
سمیره سعید
سمیره سعید (اینگیلیسجه: Samira Said) مراکشلی آلبوم یاپیمجیسی، شارکی یازیچی، شارکیچی و موسیقیچی - پاپ، عربی موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. سمیره سعید ۱۰ ژانویه ۱۹۵۸ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
جان ایتکن
جان ایتکن (John Aitken (meteorologist)) ایسکاتلندلی بیلیم اینسانی. جان ایتکن قلاسقو بیلیم‌یوردودا درس اوْخویوب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John Aitken (meteorologist)»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:عالیم بؤلمه:ایسکاتلندلی موهندیسلر بؤلمه:ایسکاتلندلی موخترعلر
ترانکزامیک اسید
ترانکزامیک اسید (آیوپاک آدی: trans-4-(aminomethyl)cyclohexanecarboxylic acid, Tranexamic acid, 傳明酸، حمض الترانيكساميك، Транексамовая кислота) بیر شیمیایی بیلشیک دواء. بۇ دواءنین مول جرمیسی مول/قرم ۱۵۷٫۲۱ دیر.
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:دواء
ابیم، اقاندا
قایناقلار
بؤلمه:آفریقا شهرلری
بال ایالتی بیلیم‌یوردو
بال ایالتی بیلیم‌یوردو (Ball State University, ، جامعة بول ستايت)آمریکانین مونسی، ایندیانا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسه‌سی. و ۲۰٬۴۷۷ لیسانس و لیسانس‌دان یۆکسک اؤیره‌نجی‌سی واردیر. بال ایالتی بیلیم‌یوردو ۱۹۱۸ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی‌ اؤیره‌تیم قۇرومودیر و بودجه‌‌سینی دؤولت و بؤیوک شیرکت‌لر و خالقدان آلدیغی اعانه‌لرله تامین ائدیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:بیلیم‌یوردلار
Ball State University
دگه
دگه ساری‌داش بؤلگه‌سینین مرکزی بؤلومونده‌کی آلان قصبه‌سینه تابع اوْلان کنددیر.
اهالی
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۲۴ نفر(۵ عائیله) نفر اهالیسی واردیر.
ایقتیصادیات
اهالی چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب
بو کندین بوتون اهالیسی کوردلر و سنی دیرلر.
قایناقلار
بؤلمه:ساری‌داش بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری
۱۸۱۵-جی ایلده پورتوقال
بۇ مقاله ۱۸۱۵-جی ایلینده پورتوقالدا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.
اؤلوملر
Carlos Amarante.JPG
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۱۵-جی ایلده پورتاقال
آقدره
آقدره کندی دوغو آذربایجان اوستانی نین اوجان بولگه سی (بوستان آوا بولگه سی)نین تیکمه داش بولومو نده اولان سهنداوا قصبه سی نده یئرلشیب.۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی اساسیندا بو کندده ۱۵عائیله و ۶۴ نفر اهالی یاشاییرمیش
قایناق‌لار
کند بیلگیلری
بؤلمه:بستان‌آباد بؤلگه‌سی‌نین کندلری بؤلمه:سهند اوا قصبه سی
ابرو، مینه‌سوتا
ابرو، مینه‌سوتا (اینگیلیسجه:Ebro, Minnesota ) آمریکا اؤلکه‌سینده بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۴ نفر ایمیش و مینسوتا ایالتینده یئرلشیب.
دروبینی، روسیه
دروبینی، روسیه (Drobiny Дробины) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و پرم دیارینده یئرلشیب.
ابرو، مینه‌سوتا
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ebro, Minnesota»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:آمریکا شهرلری
کامینقچنه
کامینقچنه (لهیستانجا: Kamieniczne) لهیستان‌دا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر و 140 متر دنیز سویه‌سیندن اۇجالیقی وار. و لوبلین اوستانینده یئرلشیر.
بؤلمه:لهیستان شهرلری
بیرده باخ
لهیستان شهرلرین لیستی
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kamieniczne»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۱۲ ژوئن ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ملبورن، آیووا
ملبورن، آیووا (Melbourne, Iowa) آمریکانین آیووا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱٫۴۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۳۰ نفر و  اها‌لی سیخلیغی ۵۶۲٫۲ اینسان  کیلومتر موربّع دیر. ملبورن دنیز سئوییه‌سیندن ۳۱۸ متر اۇجالیقیدا یئرلشیر.
قایناق‌لار
بؤلمه:آیووا ایالتین شهرلری
شلبک (موزیسین)
شلبک (موزیسین) (اینگیلیسجه: Shellback) موسیقیچی - پاپ، پاپ راک، دنس پاپ موسیقی ژانرلاریندا اثرلر یارادیب. شلبک (موزیسین) ۱ فوریه ۱۹۸۵ ‏ تاریخینده حیاتا گؤز آچیب.
قایناقلار
بؤلمه:موسیقیچیلر
بندر چارک
بندر چارک ایرانین هورموزقان اوستانی نین بندر لنگه بؤلگه‌سی نده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۳۸۵-جی ایلین آمارلارینا گؤره ۲۹۵۸ نفر جمعیتی واردیر.
قایناقلار
بؤلمه:هورموزگان اوستانی‌نین شهرلری بؤلمه:ایرانین ساحیلی یاشاییش یئرلری
آنت ایستراوس
آنت ایستراوس (اینگیلیسجه:Annette Strauss) آمریکالی سیاستچی تکزاس بیلیم‌یوردو، آستین دا درس اوْخویوب.
قایناقلار
بؤلمه:۱۹۲۴-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۹۸-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:دالاس دوغوملولار بؤلمه:هیوستون دوغوملولار بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی قادین سیاستچیلر
ایستاروبالاکووو
قایناقلار
بؤلمه:باشقیردیستان کندلری
هری کورنیتز
هری کورنیتز (Harry Kurnitz) آمریکالی رومانچی و یازیچی - .۵ ژانویه ۱۹۰۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۰  ایل عومر ائله‌ییب و ۱۸ مارس ۱۹۶۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harry Kurnitz»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتی‌لار
بؤلمه:آمریکا یازیچیلاری
جف بریجز
جف بریجز (اینگیلیسجه: Jeff Bridges) آمریکالی موغنی, فیلم یاپیمجی‌سی و اوْیونچو. کالیفورنیا ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. 1951–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحه‌سینده چالیشیب.
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jeff Bridges»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
گؤرونتولر
بؤلمه:آمریکالی کیشی اویونچولار
فارس قیامی
''فارس قیامی (اینگیلیسجه: Persian Revolt) پارس و ماد ایمپراتورلوغو قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.کوروشنین بیر قیسمی‌دیر. ماد ایمپراتورلوغو و پارس یئرینده اوز وئرمیش‌دیر بۇ وۇروشون سوْنو فارسلار غلبه‌سیله بیتمیش‌دیر
قایناق‌لار
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Persian Revolt»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بؤلمه:ساواشلار بؤلمه:ماد ایمپیراتورلوغونون ساواش‌لاری
بهزاد غلامپور
بهزاد غلامپور (December 23, 1966) ایرانلی فۇتبولچو و قاپیچی. اوْ ایرانین مسجدسلیمان شهرینده آنادان اوْلوب. بهزاد غلامپور ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا اوْیناییب.
قایناق‌لار
http://www.national-football-teams.com
بؤلمه:ایران فوتبولچیلاری
لئونارد دبلیو. ایشوتز
'''لئونارد دبلیو. ایشوتز''' (اینگیلیسجه: Leonard W. Schuetz) آمریکالی سیاستچی ، دموکرات حزبینین عوضوو ایدی. ۱۸۸۷ ایلینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۹۴۴ میلادی ایلینده حیاتین دَییشدی.
قایناقلار
بؤلمه:۱۸۸۷-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار بؤلمه:۱۹۴۴-جو میلادی ایلده اؤلن‌لر بؤلمه:۲۰. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
تونی هیبرت
تونی هیبرت (اینگیلیسجه: Tony Hibbert) (دوْغوم:February 20, 1981 لیورپول) بیر فوتبالیست. مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
کاریمزک، روسیه
کاریمزک، روسیه (Karymsk Карымск) روسیه اؤلکه‌سینده یئر آلان بیر کند دیر و بوریاتیادا یئرلشیب.
قایناقلار
بؤلمه:بوریاتیا کندلری
ساندهورست، برکشر
ساندهورست، برکشر (اینگیلیسی‌جه: Sandhurst, Berkshire) بریتانیادا بیر یاشاییش منطقه‌سی‌دیر سوْن نۆفوس تخمین‌لرینه گؤره 20803 نفر دیر. بۇ شهر اینگیلیس اؤلکه‌سینده یئرلشیب.
قایناق‌لار
بؤلمه:بریتانیا شهرلری