Naxçıvan_Muxtar_Respublikası_iqtisadiyyatı
Yeyinti sənayesi
Yeyinti sənayesi Naxçıvan Muxtar Respublikasının tamamilə yerli xammala əsaslanan, daha çox şəbəkələri olan, daha qədim tarixə malik və daha çox çeşidli məhsul istehsal edən sənaye sahəsidir. 1970–1985-ci illərdə muxtar respublikada sənaye sahəsində tikilib istifadəyə verilmiş 21 müəssisədən 11-i və ya 52 faizi yeyinti sənayesinin payına düşmüşdür. 1970–1985-ci illərdə 5 ilkin şərab zavodu, quşçuluq fabriki, pivə zavodu, süd zavodu, pendir zavodu, dəyirman kombinatı, mineral su zavodu, çörəkbişirmə müəssisələri tikilib istifadəyə verilmiş, mövcud müəssisələrdə yenidənqurma işləri aparılmışdır. Bütün bunların nəticəsində Naxçıvanda çoxsahəli yeyinti sənayesi istehsal kompleksi formalaşmışdır. Yeyinti sənayesinin məhsul istehsalında xüsusi çəkisi 1960–1980-ci illərdə daha da artmışdır. 1955-ci ildə muxtar respublikada istehsal olunan sənaye məhsulunun həcminin 36,3 faizi, 1970-ci ildə 62 faizi, 1975-ci ildə 76,1 faizi və 1980-ci ildə 77,5 faizi yeyinti sənayesinin payına düşmüşdür. 1970–1985-ci illərdə şərabçılıq muxtar respublikanın ən çox inkişaf etmiş yeyinti sənayesi sahəsi hesab olunurdu. 1970-ci ildə yeyinti sənayesi məhsulunun həcminin 57,5 faizi və burada işləyənlərin 17,3 faizi, 1978-ci ildə isə müvafiq olaraq 64,5 və 22,1 faizi, 1982-ci ildə isə bütün sənaye məhsulunun həcminin 42 faizi və yeyinti sənayesi məhsulunun həcminin 63 faizi şərabçılıq sənayesinin payına düşmüşdür. 1985-ci ildə şərabçılıq 10 iri müəssisə ilə təmsil olunmuşdu. Bu müəssisələr muxtar respublikanın bütün rayonlarında və Naxçıvan şəhərində yerləşərək üzümün ilkin emalını və şərab istehsalını həyata keçirirdilər. 1970-ci ildə 75 min dekalitr şərab istehsal edildiyi halda, bu göstərici 1980-ci ildə 319, 1983-cü ildə isə 536 min dekalitrə çatmışdı. Həmin göstəricilər 1970-ci ilə nisbətən müvafiq olaraq 4,2 və 7,1 dəfə çox idi. Şərabçılığın əsas mərkəzi Şərur rayonu idi. Ordubad Konserv Zavodu Naxçıvanın yeyinti sənayesinin ən iri müəssisəsi idi. 9–11-ci beşilliklər dövründə bu müəssisə yenidən qurulmuş və genişləndirilmişdi. Yerli tərəvəz və meyvələr emal edən bu müəssisədə məhsul istehsalı ilbəil artırdı. Burada 1970-ci ildə 10 milyon şərti banka məhsul istehsal edildiyi halda, 1980-ci ildə həmin göstərici 26 milyon, 1985-ci ildə isə 34,5 milyon şərti bankaya çatmış, 1970-ci ilə nisbətən müvafiq olaraq 2,6 və 3,5 dəfə artmışdı. Zavod, əsasən, meyvə, giləmeyvə və tərəvəz konservləri istehsal edirdi. Bu konservlər, xüsusilə gül, tut, qoz mürəbbələri özünün yüksək keyfiyyəti ilə seçilmiş, keçmiş ittifaq bazarında özünə layiqli yer tutmuşdur. Ordubad Konserv Zavodunu lazımi xammal bazası ilə təmin etmək üçün 1970-ci illərdə Ordubad rayonunda meyvə-tərəvəz sovxozu təşkil olunmuş və müvafiq kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı artırılmışdı. Naxçıvan öz yeraltı sərvətləri ilə də məşhurdur. Onu haqlı olaraq mineral sular qalereyası adlandırırlar. Naxçıvan ərazisində 200-dək mineral su mənbəyi var. 1940-cı illərdə Badamlıda kiçik bir mineral su dolduran müəssisə işə salındı. Sonrakı illərdə onun texniki bazası möhkəmləndirildi və istehsal həcmi artırıldı. 1953-cü ildən Badamlıda mexanikləşdirilmiş və avtomatlaşdırılmış müəssisə fəaliyyət göstərməyə başladı. 1970–1980-ci illərdə Badamlı Mineral Su Zavodunun istehsal gücü xeyli artırıldı. Vayxır və Sirab mineral su mənbələrindən məqsədəuyğun istifadə olunmağa başlandı. 1979-cu ildə Naxçıvan şüşə tara zavodunun tikilib istifadəyə verilməsi mineral su zavodlarının şüşə taralarla təminatını yaxşılaşdırmağa imkan verdi. Beləliklə, özünün fiziki-kimyəvi xassələrinə görə bir-birindən tamamilə fərqlənən yerli mineral su mənbələrindən istifadə etməklə 1970-ci illərdə muxtar respublikada iri sənaye sahəsi yaradıldı. Artıq 1980-ci illərin birinci yarısında Naxçıvan Azərbaycanın nəinki təkcə mineral su istehsal edən əsas mərkəzinə çevrilmiş, eyni zamanda Sovetlər Birliyinin müxtəlif müalicə suları istehsal edən iri bölgələrindən biri kimi tanınmışdı. Badamlı və Sirab mineral su mənbələri (müvafiq olaraq "Narzan" və "Barjomi" tipində) əsasında tikilmiş zavodlarda 1940-cı ildə (Badamlı) 4,4 və 1970-ci ildə 37 milyon ədəd yarım litrlik şüşə taralarda mineral su istehsal olunmuşdur. 1985-ci ildə Sirab mineral su mənbəyi əsasında ildə 200 milyon şərti butulka mineral su istehsal edən zavod tikilib istifadəyə verildi. 1980-ci illərdə istehsal olunan mineral suyun 60 faizdən çoxu muxtar respublikadan kənara ixrac edilirdi. 1983-cü ildə istehsal olunmuş 134 milyon butulka mineral suyun 80 milyon butulkası Sovetlər Birliyinin 150-dən çox şəhərinə göndərilmişdi.