Xuan_Ruis_de_Alarkon
Yaradıcılığı
Bununla bərabər o, həbsdən dəhşətli, cəsarət və mərdlik tələb edən bir üsulla xilas olur. Yoldaşlarından xahiş edir ki, qılınc zərbəsilə vurub onun başını yarsınlar, bu yolla o, həbsxana xəstəxanasına düşər və oradan qaçar. Hər şey onun dediyi kimi olur. Əlindəki qandalları açmaq lazım gələndə isə o özünün iki barmağını dişləyib qoparır. Onun cəsarəti, mərdliyi, əzmi, iradəsi insanı heyran edir. Bundan sonra biz Fernandonu quldurlar dəstəsində görürük, realist bir yazıçı olan Alarkon onu bir quldur kimi idealizə etmir, romantikləşdirmir. Qəddar, zalım bir adam kimi verir. O, təhlükə qarşısında cəsarət göstərər yoldaşına belə aman vermir, hər hansı ehtiyatsız bir yolçu görəndə onu soymaq imkanını əldən buraxmır. Fernandonun quldurluq həyatını təsvir edərkən Alar-kon yenə də real həyat faktlarından çıxış etmişdir. Onun dövründə İspaniya quldur dəstələri ilə dolu idi. Dramaturq bu quldurların həyatını, hərəkətlərini doğru əks etdirdiyi kimi onların əmələgəlmə yolunu da doğru müəyyənləşdirir. Ancaq ədalətsizliyin insanları bu yola gətirib çıxardığını təsdiq edir. Pyesdə cərəyan edən hadisələrdə də biz Fernandonu cəsur, nikbin, öz qələbəsinə inanan bir adam görürük. Don Fernando həqiqətən də öz düşmənini onun yataq otağında təkbətək döyüşdə öldürür. Pyesin ən maraqlı surətlərindən biri təlxək Çiçondur. O, qorxaq, hiyləgər, çevik bir adamdır. Kiçik bir qazanca tamah salıb ən yaxın dostunu sata bilər. Həyat onu o qədər də əzizləməmişdir, lakin ən böyük müsibətlər içərisində olduğu vaxtlarda o, şənliyini itirmir, zarafatından qalmır. Çiçon küçədə böyümüşdür, həyatın qəddar və amansız üzünü görüb həqiqətə inamını itirmişdir. Nəcib görkəm arxasında gizlənən xudbin məqsədlər ona yaxşı tanışdır. O, gah filosofluq edir, Kalvinin sözlərindəki səhvlərdən danışır, gah qonqorizm üslubunda parlaq, incə bənzətmələr işlədir. Miyançılıq haqqını alanda bu hadisənin nəticəsini "bağlanmış qızıl açar" adlandırır. Atasının yanından qaçanda qışqıraraq ona "həbsxana darağacının yanında görüş" vəd edir. Bütün bu və digər gözlənilməz bənzətmələr onun nitqini qonqorizm, yaxud kulteranizm adlanan bədii üsluba yaxınlaşdırır, lakin Alarkon burada həmin üslubdan daha çox gülüş doğurmaq üçün faydalanmışdır. Don Fernando öz rəqibi, düşməni don Xuanı öldürəndə ciddiliyi, amansızlığı ilə tamaşaçını heyrətə salır, həyəcanlandırır. Elə bu vaxt taxtın altından çıxan Çiçon don Xuanın meyiti üzərində məzəli bir tərzdə sızıldamağa başlayır, həmin meyitlə bir yerdə bağlı qapı arxasında qalmağının xoşa gəlməz olduğunu söyləyir. Tamaşaçı istər-istəməz gülməyə başlayır. Faciə ilə gülüş bir-birinə qarışır. Alarkon həyatda olduğu kimi zidd, bir-birinə əks hadisələri bir yerdə təqdim edərək Lope de Veqa üslubuna sadiq qalır. Alarkonun komediyalarının dili əzəmətli və əlvandır. Onun qəhrəmanlarının danışıqları da mübaliğəlidir, gerçəkliyin fövqündə durur, lakin bu cəhət dramaturqun əsərinin realist xarakterinə zidd deyildir. Alarkon pyeslərinin dili üzərində Qonqoranın dilinin təsiri də aydınca hiss olunur. Alarkon yeni Avropa ədəbiyyatında, hər şeydən əvvəl, xarakterlər komediyasının yaradıcısı kimi tanınır. İlk nümunələri antik Yunanıstanda Menandr tərəfindən yaradılan xarakterlər komediyası Roma ədəbiyyatında Plavt və Terensinin yaradıcılığında yeni zirvələr fəth edir. Xristian kilsəsinin təqibləri nəticəsində teatr uzun müddət susur, lakin çoxəsrlik fasilədən ispan teatrı yenidən canlanır. Bu yenidən canlanma dövründə ilk xarakterlər komediyasını Alarkon yaradır. Bu yolda onun atdığı ilk addımlardan biri "Şübhəli həqiqət" komediyasının yaradılmasıdır. Komediya yalançılığın ifşasına həsr edilmişdir. Əsərin qəhrəmanı don Qarsiya yalançıdır. O hər addımbaşı lazımlı-lazımsız yalan danışır. Həm də öz yalanlarını elə məharətlə uydurur, elə təbii, canlı danışır, elə istedadla onu həqiqət kimi təqdim edir ki, adamları inandıra bilir. Onun yalanları həqiqətə uyğundur, inandırıcıdır. Get-gedə don Qarsiya öz yalanları içərisində dolaşıb qalır. Ömründə tək bircə dəfə o, doğru söz danışır, lakin həmin vaxt onu yalançılıqda ittiham edirlər. O, doğru sözü, həqiqəti inandırıcı şəkildə söyləməyi yadırğamışdır. Bu qəribə uğursuzluqdan don Qarsiya belə nəticə çıxarır: "Əfsus! Həqiqətin qiyməti necə də azmış!" Onun nökəri isə müəllif mövqeyini aydınlaşdıraraq əlavə edir: "Yalançının dilində." Fransız dramaturqu Kornel bu əsər əsasında özünün "Yalançı" komediyasını yazmış və bununla da xarakterlər komediyasının əsasını qoymuşdur. Sonralar Molyer etiraf etmişdir ki, əgər Kornelin "Yalançı"sı olmasaydı, o, heç vaxt "Mizantrop"u yaratmazdı.