Ağdam_uğrunda_döyüş
Döyüşün gedişi
Hücum zamanı erməni qüvvələri ilkin olaraq müəyyən uğurlar qazansalar da, Azərbaycan ordusu onlara inadkar müqavimət göstərməyə davam etdi. Ordunun əsas müdafiə mövqelərini qorumağı bacardı, düşmən isə canlı qüvvə və hərbi texnika sarıdan xeyli itki verdi. İlkin hücumu dəf edən Azərbaycan ordusunun əsgərləri əks-hücuma keçməklə Ağdamın şimalındakı Kürdlər, Mollalar və Əlimədədli kəndlərini azad etdi, Ağdamın cənubunda isə ermənilər tərəfindən hücum zamanı işğal edilmiş bütün kəndlər – Mərzili, Novruzlu, Yusifcanlı və Qiyaməddinli azad edildi. Məhz bu döyüşlərin birində, 12 iyun tarixində Mərzili kəndi uğrunda gedən döyüşlər zamanı Xocavənd müdafiə bölgəsinin komandiri, Ermənistanın Milli Qəhrəmanı Monte Melkonyan və kəşfiyyat rəisi Saribek Martirosyan öldürüldü. Xətai Baxışov yazısında Melkonyanın məhv edilməsini belə təsvir edir :"Top atışından sonra Mərzilidəki erməni mövqelərinə hücuma başladıq, əsgərlərimiz böyük şücaət göstərirdi. Briqada artilleriya divizonunun komandiri baş leytenant Vüqar Qurbanov bu döyüşlərdə xüsusilə fərqləndi. Piyada döyüş maşınlarımızdan biri düşmən piyadaların döyüş maşınlarını və canlı qüvvə ilə dolu olan Kamazını vurdu. Təzyiqimizə dözə bilməyən düşmən Mərzilini tərk etməyə başladı. BMP-1 heyəti Şaiq Kəlbiyev, Asif Mütəllimov və Əhliman Muxtarov (Monte Melkonyanı öldürən bu əsgərin adı daha sonra dəyişdirildi. Bu şəxs hələ də Azərbaycan Silahlı Qüvvələrində xidmət edir) geri çəkilən düşmən qüvvələrini atəşə tutmağa davam etdi. Bu anda atəş xəttində bir UAZ avtomobili peyda oldu. BMP həmin maşını nişan aldı, bu zaman avtomobildə və onun yanındakı ermənilər səpələnərək qaçdılar. İkinci atəşdən sonra altı erməni başını qaldırmadı. Bu anda Şaiq və Asif düşmənin tərk etdiyi BMP-ni ələ keçirərək kənara çəkməyə başladı. Bunu görən ermənilər öz BMP-lərini tankla vurdular. Şaiq və Asif yerindəcə həlak oldu. BMP-də tək qalan Əhliman UAZ istiqamətində intensiv atəşi davam etdirdi. Ermənilərin onu susdurmaq cəhdləri isə baş tutmadı."İyunun 18-dək Azərbaycan qoşunları praktiki olaraq hücuma keçən düşməni Ağdam bölgəsinin bütün ətrafı boyunca əvvəlki mövqelərinə geri çəkilməyə məcbur etməyə nail olur. Ermənistan ordusu Ağdərə şəhərinə də bir neçə dəfə hücumlar təşkil etsə də, hər dəfə uğursuzluğa düçar olaraq geri çəkilir. Ermənilər Ağdərə ətrafındakı Dəmirli, Nerkin Oratağ, Canyataq və Gülyataq kəndlərini işğal etməyi bacarsalar da Ağdərəni ələ keçirə bilmirlər. Azərbaycan ordusu müqavimət göstərərək müdafiə xəttinin cəbhə boyu qırılmasının qarşısını alır. Ağdamda uğursuzluğa düçar olan erməni hərbi komandanlığı ordunun əməliyyat istiqamətini Ağdərəyə tərəf çevirir. Ağdərəni şimaldan Akop–Kamari kəndləri, cənubdan isə Papravənd–Boyəhmədli kəndləri istiqamətində iki hücumla mühasirəyə almaq üçün yeni əməliyyat başlanır. 20 iyun tarixində Ermənistan ordusu Ağdam istiqamətində yenidən hücuma keçir. Bunun üçün Ağdamın mərkəzi və cənub hissəsində olan Azərbaycan qüvvələrini sıxışdırmaq üçün Ağdam istiqamətinin mərkəzinə manevredici hücum edilir. Hücumun əsas zərbəsi isə Papravənd və Boyəhmədli kəndləri qovşağına endirildi. Mühüm yüksəklikləri ələ keçirən ermənilər Qalayçılar kəndi yaxınlığında cəbhəni yararaq 25 iyunda Kürdlər, Mollalar, Papravənd, Boyəhmədli, Qarapirimli, Sofulu kəndlərini işğal edirlər. Bununla da Ağdam-Ağdərə yolu Azərbaycan qüvvələri üçün kəsilir. Bu səbəbdən Ağdam şəhərinin təchizatında problemlər yaranmağa başlayır. Bu kəndləri aldıqdan sonra Ermənistan ordusu və separatçı birliklər Ağdərə şəhərinə müdafiə olunmayan cənub istiqamətdən çata və şəhəri mühasirəyə ala bilərdi. 24 iyun 1993-cü ildə Ermənistan ordusu Akop Kamari kəndini tutaraq Çiləbürt kəndinə doğru irəlilədi. Bu isə Ağdərə şəhərinin şimal və cənub istiqamətlərindən mühasirəyə alınması təhlükəsini yaradırdı. Azərbaycan komandanlığı bu səbəbdən Ağdərədən geri çəkilməyə və Tərtər kanalı boyunca müdafiə mövqeləri qurmağa başladı. 27 iyunda Ağdərə şəhəri işğal edilir, Ağdərənin itirilməsi Azərbaycan komandanlığı üçün Ağdamın müdafiəsində çətinliklər yaradır. Ağdərə işğal edilən ərəfədə Ermənistan ordusunun vacib komandanlarından biri, “Səlibçilər” batalyonunun komandiri Karo Kaxkedjyan öldürüldü. 1993-cü il iyun ayında Ağdərə istiqamədindəki cəbhə xətti Suqovuşan-Levonarx xətti və Tərtər kanalı boyunca sabitləşdi. Ağdərəni işğal etməklə Ağdam bölgəsinin şimalında möhkəmlənən erməni komandanlığı yenidən qüvvələrini toplayırdı. Ağdam şəhərinə hücum üçün 1993-cü il iyul ayının əvvəllərinə qədər erməni komandanlığı bu istiqamətində böyük qüvvələr cəmləşdirdi. Bu qüvvələrə dörd piyada alayı (6000-ə qədər hərbçi), iki tank batalyonu (60 tank), beş top diviziyası (120 top), 10 Mi-24 helikopteri daxil idi.