İtalyan_irredentizmi
Maltada italyan irredentizmi
1798-1800-cü illəri əhatə qısa qısamüddətli fransız işğalından sonra Böyük Britaniya Malta üzərində öz hakimiyyəti qurdu. Lakin ada hələ də rəsmi olaraq Siciliya krallığının ərazi hesab edilirdi. Həm fransız işğalı, həm də Britaniya işğalı zamanı ada rəsmi olaraq Siciliya krallığının ərazi hesab edilsə də, Fransa Britaniyadan fərqli olaraq bunu qəbul etmirdi. 1813-cü ildə Malta Böyük Britaniyanın Tac Koloniyası elan edildi və 1 il sonra (1814) Paris müqaviləsi ilə bu rəsmi olaraq qəbul edildi. Adadakı mədəni dəyişikliklər hətta 1814-cü ildən sonra da az idi. 1842-ci ildə adadakı bütün oxuma-yazma bacaran maltalılar italyanca bildiklər halda, onların yalnız 4.5 %-i ingiliscə oxumağı, yazmağı və ya danışmağı bacarırdı. 1800-cü illər boyunca və 1900-cü illərin əvvəllərində Maltada italyandilli qəzet və jurnalların sayında görünməmiş dərəcədə artım oldu. Beləliklə, Birinci Dünya müharibəsindən əvvəl maltalıların yarısından çoxu ital dilini başa düşməkdə idi. Lakin onların bəziləri bu dildə sərbəst şəkildə danışa bilmirdilər. 1878-ci ildə adaya göndərilmiş Rovsell-Julyan-Keenan Komissiyası yekun rəyində təhsil və məhkəmə sisteminin ingilisləşdirilməsini təklif etsə də, əsasən hüquq sistemi XX əsrə qədər italyanca olaraq qalmağa davam etdi. Həmçinin bu dövrdən dövlət məktəblərində italyan dili dövlət tərəfindən ingilis dili ilə əvəz edildi. 1911-ci ildə ingilis dili ikinci dil olaraq italyan dilini ötüb keçdi. Beləki, bu zaman artıq ada əhalisinin 13.1%-i ingiliscəni ikinci dil kimi istifadə edərkən, bu rəqəm italyan dilində 11.5% idi. Kral Komissiyasının hesabatı da əhəmiyyətli siyasi təsir göstərdi. Tərəfdarlar və əleyhdarlar özlərini İslahat və Anti-İslahat partiyaları şəklində təşkil etdilər ki, onlar Maltada bu günün iki əsas siyasi partiyasının qabaqcılları olmaqla yanaşı, müvafiq olaraq anqlofil və italofil izi (və həmçinin, müstəmləkəçi və anti-müstəmləkəçilik tərəfdarı) öz üzərinə mahiyyətini öz üzərilərinə götürdülər. Bu onları gələcək onilliklər üçün səciyyələndirəcəkdi. 1919-cu ildə Maltada Sette Giugno üsyanı daha sonralar Faşist İtaliyasında oradakı aktiv italyan irredentizminin başlanğıcı olaraq qəbul edilməyə başlandı. Bu üsyanın başlamasına yol açacaq (rəsmi olaraq 1986-cı ildən qeyd edilir) yürüşdə maltalılar nümayəndəli hökumət sisteminin yaradılmasını tələb edirdilər. Bu üsyan zamanı adada yerləşdirilən ordunun yürüşçülər üzərinə atəş açması nəticəsində 4 nəfər ölmüşdü. İtaliya faşist hakimiyyəti zamanıə hökumət Maltada italyan mədəniyyətini dirçəltmək üçün investisiya yatırmaqda idi. Onlar nəinki İtaliyanın dilini sevən, həm də Maltanı İtaliya vətəninin coğrafi uzantısı kimi görən bir azlığa təkliflər edirdilər. Mübarizə, lakin hələ də italyan dilinin təhsildəki roluna dair "Dil məsələsi" kimi əsasən mədəni baxımdan aparılmaqda idi. Bu, 1934-cü ildə Hökumətin ibtidai məktəblərdə italyan dilinin tədrisi üçün büdcə səsverməsi ilə əlaqədar Malta Konstitusiyasının ləğvinə (ikinci) səbəb oldu. Nəticədə italyan dili 1934-cü ildə Maltada özünün rəsmi statusunu itirdi və yerini Malta dilinə buraxdı. İtalyancanın təhsilin bütün pillələrində tədris edilməsi dayandırıldı. Həmçinin Malta Universitetində və məhkəmələrdə də bu dildən istifadə durduruldu. Bu qərarlara qarşı 1935-ci ildə hərəkat başladı. Maltalı faşistlərin qurduğu Millətçi Partiya elan etdi ki, maltalıların çoxu birbaşa və ya dolayı olaraq maltalı italyanların mübarizəsini dəstəkləməkdədir. Lakin İtaliyanın Almaniya ilə müttəfiq olaraq müharibəyə daxil olmasından və Maltanın bombardman edilməsindən sonra orada italyan irredentizminə maraq öz qüvvəsini itirdi.