Kanada_iqtisadiyyatı
Kanadanın müharibə İqtisadiyyatının bəzi əhəmiyyətli və bilinən xüsusiyyətləri
Kanadanın müharibə təcrübəsinin bir neçə diqqətə çarpan xüsusiyyəti daha yaxşı sənədləşdirilmiş və bunlar üzərində ümumi bir razılığa varılan mövzular vardır. Əvvəlcə, Kanada iqtisadiyyatı, həddindən artıq gərginlik olmadan müharibə üçün hərəkətə keçməyi bacardı.Əvvəlki yazarlar, müharibənin Kanada iqtisadiyyatını olduqca ağır bir depressiyadan qurtardığı gerçəyinə böyük əhəmiyyət vermişdir. 1914-cü il əvvəlində on beş il ərzində Kanada iqtisadiyyatına istiqamət verən uzun və güclü artım, müharibə baş vermədən bir ildən uzun bir müddət sona çatdı. 1914-cü ilin ortalarında yüksək bir işsizlik nisbəti və həddindən artıq çox tutum vardı. Kanadalılar böyük bir sənaye əsası inşa edirdi, 1913-cü ildə qədər böyük bir dəmir- polad sənayesi vardı. Eyni zamanda, dünyanın qabaqda gələn buğda yetişdirmə bölgələrindən biri olaraq ortaya çıxan Kanada düzənlikləri üzərində böyük bir buğda əraziləri yerləşmişdi. Müharibədə iştirakı ilə Kanadanın səyi savaş üçün ehtiyac duyulan malların istehsalını artırmaq, qida maddələri, partlayıcılar və topçu güllələri kimi bir neçə elementin istehsalına yönlənmişdi. Kanadada əhəmiyyətsiz miqdarda kiçik bir hərbi təsis və əvvəldən var olan sursat sənayesi yox idi. Çox sayda kişiyə tez müraciət edildi və onları döyüşmək üçün İngilislərə göndərdilər. Tüfənglər, pulemyotlar, topçu parçaları və digər sursat parçaları İngiltərə tərəfindən təmin edildi. İngilis İmperatorluğunun bir ünsürü olan Kanada, Britaniyanın elan etdiyi və Kanada Ekspedisiya Qüvvələrinin İngilis ordusunun bir parçası olduğu zaman, avtomatik olaraq döyüşə başladı. Silah sənayesində Kanada sənayesi, böyük nisbətdə topçu dövrlərinə və kimyəvi patlayıcıların istehsalına görə istehsala başladı.Kanada iqtisadiyyatının müharibə zamanı genişlənməsi, qida maddələri (başqa hər hansı bir şeydən çox buğdayla yanaşı mal əti, donuz əti və pendir), topçu güllələri, partlayıcılar və dəmirsiz metallar üzərində sıxlaşan bir ixracatla müşahidə olunurdu. Bunlar iqtisadiyyatın asanca istehsal edə biləcəyi şeylər idi. Milli gəlir artmış, ancaq artım az qala tamamilə ixrac edilən məhsullardan meydana gəlirdi. Müharibənin maliyyələşdirilməsi daha çətin oldu. Bu artan vergi tutma yolu ilə edilir və az qala tamamilə borclanılaraq əldə edilirdi. Bu baxımdan Kanada, qatılan digər ölkələrin çoxundan fərqli deyildi, ancaq Kanada üçün çətinlik ehtimalla daha qatıydı. Kanada hökuməti (federal hökumət), vergi gəlirlərinin 90%-inin spirtli içkilər və tütün kimi bir neçə maddə üzərindəki gömrük tariflərində və istehlak vergilərindən gəldiyindən olduqca primitiv bir gəlir quruluşuna sahib idi. Bu baxımdan Kanada da digər bəzi ölkələrdən çox fərqli deyildi. Müharibə epidemiyası ilə idxal 26% nisbətində düşdüyündən tarif gəlirlərində böyük bir eniş reallaşdı. Müharibədən əvvəl Kanadanın tarixi olaraq fövqəladə bir sərmayə girişi ilə maliyyə edilən böyük bir beynəlxalq ticarət kəsiri var idi. Müharibə baş verdiyində sərmayə girişi düşdü və onunla birlikdə idxal axışı oldu. Yeni gəlir mənbələri tapıldı. Tarif dərəcələri artırılmış, yeni istehlak vergiləri tətbiq olunmuş, "çox qazanclı" vergi tətbiq olunmağa başlanmış və sonda şəxsi gəlir vergisi çıxardılmışdır. Nəticədə, bunlar dövlət gəlirlərinə yalnız mülayim bir şəkildə əlavə etdi. Kanada hökuməti, borc istiqamətində bir müraciətdə tapılmadı.Problem, London sərmayə bazarına daxilolmanın kəsilməsi və Kanada hökumətinin Nyu-Yorkda borc mövzusunda heç bir təcrübəsinin olmamasıydı. Başlanğıcda İngilis hökuməti ehtiyac duyduğu fondları inkişaf etdirdi, ancaq 1915-ci ilin ortalarında İngilislər maliyyələrini Kanadadakı xarici ölkələr tərəfindən edilən xərclərdə məhdudlaşdırdı. Eyni zamanda İngilislər, Kanadada sursat və qida maddələri almaq üçün İmperatorluq Sursat Heyətini (IMB) qurdu. Rəsmi olaraq İngilis hökumətinin bir qolu olan bu agentlik, Kanada hökumətindən böyük bir borc almaq məcburiyyətində qaldı. Müharibə ərzində Kanada, Böyük Britaniya üçün əhəmiyyətli bir borc verən ölkəyə çevrildi. Kanada hökuməti əsasən qənaət üçün daxili bazara dönərək yenilik etmək məcburiyyətində qaldı. İlk üç təhvil ixracı nisbətən az sayda abunə tərəfindən edildi ancaq noyabr 1917-ci ildə təhvil kütləsi bazarı quruldu. Oktyabr 1918-ci ildə, bir milyondan çox adam abunə oldu.Kanada hökuməti borc vermələrində müharibə xərclərinin maliyyələşdirilməsini edərkən, pul vahidi artırılmasına da müraciət etdi. Bu, standart hekayənin yaxşı sənədləşdirilmiş bir parçası olmuşdur. Müharibənin başlanğıcında Kanada, qızıl medal bağını tərk edərək Dominionda qanuni tender elan etdiyini açıqladı. Daha sonra notasiya sayını artırmaq üçün böyük addımlar atdı. Maliyyə Qanununa uyğun olaraq, banklar, hökumətin qiymətli kağızlar girovuyla əlaqədar Dominion qeydlərinin avansını əldə etmək istədiklərindən, bunu ehtiyatlarına əlavə edə bilərdilər. Pul ərzi, bankların borc vermə tətbiqlərində nə sıxlıqla etdikləriylə məhdud olmaq üzrə təsirli bir müraciət etməklə təyin olundu. Nəticə olaraq, qiymət səviyyəsi Kanadada artdı ancaq bu vəziyyət, müharibəyə qatılan digər ölkələrlə eyni xəttdə deyildi. Kanadada, başqa yerlərdə olduğu kimi, müharibənin sonunda qiymət səviyyəsi yüksəlməyə davam etdi və 1920-ci ilin qiymətləri 1913-ci il ilə müqayisə edilə bilər. 1913 = 100 ilə, Kanada istehlakçı qiymətləri indeksi 1920-ci ildə 189-da dayandı.Birinci Dünya müharibəsində Kanada iqtisadiyyatı haqqında yaxşı bilinən xüsuslar və yaxşı sənədləşdirilmiş olanlar üçün bir çox şey var, lakin anlaşılmazlıq içində olan və ya göz ardı edilən mövzular nələrdir?