Frensis_Skott_Fitscerald
Əsərləri
thumb|150px|1925-ci ildə çap edilmiş kitabın orjinal üz qabığı. Böyük Qetsbi və ya Möhtəşəm Qetsbi — Frensis Skott Fitsceraldın sayca üçüncü romanı. Amerika ədəbiyyatında "Caz dövrünü" tipik əks etdirən bu roman 10 aprel 1925-ci ildə işıq üzü görmüşdür. Roman amerika modernizminin əhəmiyyət kəsb edən əsərlərindən sayılır. Fitscerald romanı Avropa səfər zamanı Parisdə bitirərək dərc etdirmişdir. Romanda hadisələr 1920-ci ilin Nyu-Yorkunda, Lonq Aylend adasında cərəyan edir. Birinci dünya müharibəsi hərc-mərcliyindən sonra amerika cəmiyyəti inamlı çiçəklənmə dövrünə qədəm qoyur, ABŞ iqtisadiyyatı sürətlə inkişaf etməyə başlamış olur. Bu dövrdə ABŞ-də tətbiq olunan"Quru qanun" bir çox spirtli içki qaçaqmalçılarını və bununla məşğul olan alverçiləri milyonçi etmiş və mütəşəkkil cinayətkarlığın inkişafına təkan vermişdir. Zənginlərin füsunkarlığına heyran olan müəllif, əsərdə həmin dövrdə cəmiyyətdəki əxlaqsızlığı çılpaqlığı ilə göstərməyə çalışmışdır. Roman 24 000 tirajla nəşr edildikdən sonra Brodveydə və Hollivudda səhnələşirilsə də müəllifin sağlığında şöhrət qazana bilməmiş, unudulmuşdur. Roman ötən əsrin 50-ci illərində, müəllifin ölümündən sonra gündəmə gələrək populyarlaşmışdır. Sonrakı illərdə roman bir çox ingilis dilli orta və ali məktəblərdə ədəbiyyat dərsliyinə salınaraq məcburi bədii qirayət materialına çevrilmişdir. 1998-ci ildə roman XX əsrin 100 ən yaxşı ingilis dilli romanları arasında ikinci sırada yer almış olur. Müəllif əvvəlki iş və gücünü ataraq 1922-ci ildə "Tərəvəz" pyesini bitirdikdən sonra 1923-cü ildə "Böyük Qetsbi" romanını yazmağı planlaşdırır. Bu romanı dönə-dönə redaktə edən müəllif əsərin ona şöhrət gətirəcəyinə əmin idi. Sonralar o yazırdı: "Mən özümdə məndə heç vaxt olmayan böyük bir qüvvə hiss edirdim". Böyük Qetsbi müəllifin sayca üçüncü, həcmcə ən qısa və ən "Böyük" romanıdır. Bu romanın sehri, onun hər il Amerikada yüzminlərlə yeni-yeni oxucu tapmasındadır. Hadisələr Avropada cərəyan edir. Amerikalı gənc istedadlı həkim-psixiatr Dik Dayver Birinci dünya müharibəsi illərində İsveçrədə klinikada işləyir. Bu zaman o, patsiyentizəngin və adlı sanlı ailədən olan Nikola vurulur və onunla evlənir. Qohumlar bu nikahı ümidsiz adlandırırlar. Nikol xəstəkanadan evə yazıldıqdan sonra Dik həkim və ər rollarını növbələşdirməli olur. O, Rivyer sahilində iqamətgah tikdirərək orada qapalı həyat sürürlər. Tezliklə onların övladı dünyaya gəlir. Dik həyatcanlı və çox aktiv bir şəxsdir. Çoxlu dostları ona tez-tez baş çəkərdilər. Bir gün evinin yanındakı mehmanxanaya on səkkiz yaşlı amerikalı aktrisa Rozmari qonaq düşür. Dik və Rozmari bir birilərinə vurulurlar, lakin onların sevgisi baş tutmur. Rozmari film çəkilişləri ilə əlaqədar getməli olur. Üstündən dörd il keçir. Bu müddət ərzində Dik doktor Frans ilə birlikdə Nikolun vəsaiti hesabına psixiatriya xəstəxanası açırlar. Təsadüfən Dik Amerikadan atasının dəfnindən geri dönərkən Romada Rozmeri ilə görüşür. Sevgililər bir neçə gün birlikdə keçirirlər və yenə uzun müddətə ayrılmalı olurlar. Dikin həyatının uğursuz günləri başlayır: Romada həbs edilir, sonra xəstəxananın işlərindəki pozuntular, və Dik xəstəxanadan getməli olur. Yaş ız işini görür, daha sonra içki. Ona daha həkim kimi müraciət edən olmur. Dikin Rozmeri ilə üçüncü gırüşü zamanı Nikol bundan şübhələnərək özünə aşiq taparaq boşandıqdan sonra ona ərə gedir. Dik isə ABŞ.a dönərək bir müddət tənha həyat sürürdükdən sonra bir qadınla tanış olaraq onunla yaşayır. Romandan sitatlar: