cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mirzəli Abbasov (aktyor)
Yaradıcılığı
Abbasov Mirzəli (Əlibala) Hacabbas oğlu 1898-ci ildən səhnə fəaliyyətinə başlamışdı. İlk oynadığı rol Mirzə Fətəli Axundov un "Sərgüzəşti-vəziri-xani-Lənkəran" əsərindəki Fərraş obrazı olmuşdur. Tiflis Azərbaycan teatrının təşkilatçılarından olmuş, onun səhnəsində Üzeyir Hacıbəyov un "Arşın mal alan" və "O olmasın, bu olsun" musiqili komediyalarını, "Ölülər" tragikomediya sını tamaşaya qoymuşdur. Azərbaycanlı dram qruplarının aktiv üzvü kimi Tiflis də, Təbriz də və bir sıra digər şəhərlərdə səfərlərdə olmuşdur. 1916-cı ildən etibarən Tiflis dəki Azərbaycan türkləri nin əsas teatr təşkilatçılarından biri olmuşdur. Yaradıcılığı boyunca daha çox Hüseyn Ərəblinski kimi faicəvi taleyə sahib obrazları canlandıran Mirzəli Abbasovun əsas rolları sırasına Əbdülrəhim bəy Haqverdiyev in "Ağa Məhəmməd şah Qacar" tarixi faciəsində Qacar obrazı, Uilyam Şekspir in faciəsində Otello obrazı, Fridrix Şiller in "Oğrular" dramında Franz obrazları daxildir. O, eyni zamanda bir sıra pyes lərin müəllifidir.
Mahmud (Qəznəvi hökmdarı)
Hakimiyyəti
Qardaşı İsmail Qəznəvi ni digər qardaşı Nurəddin və əmisi Buğracoq ilə birlikdə devirərək hakimiyyətə gəldi. Tarixdə ilk dəfə «sultan» titulu Mahmuda verilmişdir. Samanilər dövləti 999-cu ildə dağıldı, onun ərazisi Qəznəvi və Qaraxanlı dövlətləri arasında bölüşdürüldü. Nəticədə keçmiş Samani torpaqları olan Xorasan, Xarəzm, Sistan və indiki Əfqanıstan Qəznəvi dövlətinə qatıldı.
Mahmud Qəznəvi 1001-1026-cı illərdə 17 dəfə Hindistana hücum etmişdi. Onun şimal və şimal-şərq torpaqlarını, yəni Kəşmir, Pəncab, Qucarat vilayətlərini Qəznəvi dövlətinə qatmış, Hindistandan çoxlu qənimət əldə etmişdi. Mahmud hakimiyyətini qərbi İranda yaymaq məqsədilə 1029-cu ildə Rey, Həmədan və İsfahan əyalətlərini, az sonra Gur əyalətini tutdu. Sultan Mahmudun hakimiyyətinin son dövründə Qəznəvi dövləti Hindistandan Xarəzmə və Xəzər sahili torpaqlara qədər ərazini əhatə edirdi.
I Sahib Gəray
Sabib Gərayın hakimiyyəti dövründə Qafqaza bir sıra səfərlər təşkil olunmuş və çərkəzlər üzərində xanlığın hakimiyyət təsiri gücləndirilmişdir. Yusif Mirzənin tabeçiliyində olan noqay tayfaları Kırım xanının və Osmanlı sultanının tabeçiliyinə keçmişdilər. 1551-ci ildə İstanbuldan Krıma göndərilən Dövlət Gəray I Sahib Gərayı qətlə yetirdi.
Oruc Orucov
Aprel işğalından sonra təqiblərə məruz qalıb. 1930-cu illərdə sürgün olunub.
Həyatı
1917-ci ildə Ədib və Mühərrirlər Cəmiyyətinin Milli Təşkilat Komitəsində Məhəmməd Əmin Rəsulzadə, Seyid Hüseyn, Ceyhun Hacıbəyli, Hacı İbrahim Qasımov, Əli Paşa Hüseynzadə ilə birlikdə mühərrirlər heyətinə seçilib. "Müsavat" partiyasının üzvü olub. 1917-ci il oktyabrın 25-dən 31-dək Bakıda keçirilmiş "Müsavat" partiyasının Birinci qurultayında partiyanın Mərkəzi Komitəsinə seçilmək üçün namizədliyi verilib.
Yaponiyanın dövlət quruluşu
Qanunvericilik hakimiyyəti
Nümayəndələr Palatasının Kabinetə gizli və ya açıq şəkildə təklif irəli sürmək səlahiyyəti vardır. Bu da Nümayəndələr Palatasının Parlament daxilində ən əhəmiyyətli səlahiyyəti hesab olunur. Müşavirlər Palatası rəsmi olaraq gizli şəkildə təklif vermək səlahiyyətinə malik deyildir.
Konstitusiyaya düzəliş etmək üçün, onun lehinə Konqresin hər iki palatasının üzvlərinin 2/3 hissəsi səs verməlidir və xüsusi referendumun əksər elektoratı tərəfindən bu düzəliş təqdir edilməlidir.
Məhkəmə hakimiyyəti
Yaponiyada namizədliyi Kabinet tərəfindən irəli sürülən və İmperator tərəfindən təyin edilən ali hakim istisna olmaqla, 15 üzvü Kabinet tərəfindən təyin olunan Ali Məhkəmədir. Bir dəfə təyin olunan hakimlər vəzifələrini qanunla müəyyən edilən pensiya yaşına qədər icra edirlər, lakin onlar öz peşəkarlıqlarını təsdiq etmək üçün hər on ildən bir keçirilən referendumlarda iştirak etməlidirlər.
Buxarest Parlament Sarayı
Tikilməsi
Saray parlament binasından başqa muzey və sərgi zalı kimi istifadə olunur. Yuxarı mərtəbəsində isə kafe fəaliyyət göstərir.
Kürdlər (Üskü)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 2,654 nəfər yaşayır (678 ailə).
Nifçi
Nifçi — Azərbaycan Respublikasının Bərdə rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin 25 may 1991-ci il tarixli, 123-XII saylı Qərarı ilə Bərdə rayonunun Otuzikilər kənd Sovetindən Nifçi kəndi Çələbilər kənd Sovetinin tərkibinə verilmişdir.
Roma hüququ
Ümumi anlayış
İndi mövcud olan hüquq normaları birdən-birə yaradılmamışdır. Bu çox uzun sürən bir prosesin məhsuludur. Hüquq normaları səhvlər, təcrübələr və sınaqlar nəticəsində formalaşmış və təkmilləşmişdir. Tarixən belə gətirmişdir ki, indiki müasir hüquq normalarının əsası qədim “Roma hüququ”ndan götürülmüşdür.
Sinfi varlıq “Roma hüququ”nda belə izah olunurdu: “Qullar - quldarlara məxsus satıla, dəyişdirilə bilən bir əşyadır”,   “qullar – hüquqi subyekt hesab edilmir.”
Suga (reper)
Yaradıcılığı
Suga öz materialları ilə mahnı sözləri yazmaq, mahnı bəstələmək, aranjman etmək və mixlər hazırlamaq üçün cavabdehdir. Koreya Musiqi Müəllifləri Assosiyası tərəfindən qeydiyyatda olan 70-dən çox mahnı ona aid edilir. O pianistdir və K-pop və R&B mahnılar bəstələyir. Mahnılarının sözləri bir çox insana güc olacağına inanılaraq "arzular və ümidlərlə dolu" mövzuları əhatə edir. Stony Stunk və Epic High-ı hip-hop musiqisi üçün ilham qaynağı olaraq görür. Keçmiş reggae-hip-hop hibrid albomu olan Ragga Muffin (2005) və onun başlıq trekinə bu janra olan marağını alovlandırdığı üçün xüsusi etimad göstərir.
EL TV
Tarixçə
EL Televiziya Şirkəti 2 mart 2009-cu ildə yaradılmış, 17 iyul 2009-cu il tarixində isə yayıma başlamışdır. Kanalın əsas məqsədi yayımın əhatə dairəsində yerləşən regionların sosial-iqtisadi və mədəni həyatında baş verən hadisələrin işıqlandırılması, əhaliyə göstərilən informasiya xidmətinin səviyyəsinin yüksəldilməsidir. Ötən 5 il ərzində EL TV bölgənin ictimai həyatında aktiv iştirak edən KİV kimi öz mövqeyini möhkəmləndirib. Telekanalın auditoriyasına bütün yaş kateqoriyasında olan tamaşaçılar daxildir. "EL TV" kanalının efir vaxtı 19 saatdır. Yayımının 73,3%-ni şəxsi istehsalı olan, 8,3%-ni digər yerli telekanallar və prodüser mərkəzləri tərəfindan istehsal olunan, 18,4%-ni isə xaricdə istehsal olunan proqramlar təşkil edir. Xəbər verilişlərin sayi, vaxtı, uzunluğu – 5 dəfə, 09:00 (səhər proqramının içində, 15 dəq.), 13:30, 16:30, 20:30 (əsas buraxılış, 30 dəq), 23:30 buraxılışları 15 dəqiqə həcmindədir. Kanalın efir vaxtının 6 %-i xəbərlərdən, 17,6%-i musiqili ə əyləncəli verilişlərdən, 33,1%-i idrak və informasiya verilişlərindən, 2,2 %-i postprodakşn proqramlarından, 1,8%-i seriallardan, 18,4 %-i xarici bədii filmlərdən, 1,1 %- Azərbaycan filmlərindən, 3,7 %-i sənədli filmlərdən, 7,5 %-i İctimai – siyasi və sosial proqramlardan, 1,5 %-i uşaq verilişləridən, 3,3 %- cizgi filmlərdən, 1,1 %-i idman proqramlarından, 2,7 %-i isə digər proqramlardan ibarətdir.
Astronomiya
Heliosentrik nəzəriyyə
Nikolay Kopernik tərəfindən 1543-cü ildə nəşr olunan "De revolutionibus orbium coelestium" (" Göy cisimlərinin fırlanmasına dair") əsəri astronomiya tarixində inqilab sayılır. Kopernik sisteminə görə, yer öz oxu ətrafında və digər planetlərlə birlikdə günəş ətrafında fırlanırdı. Bu iddia kilsənin Yer kainatın mərkəzidir tezisinə qarşı olduğundan fəlsəfi və dini çevrələrdə böyük səs-küyə səbəb oldu. Kopernikin iddiası bu idi ki, onun sistemi hesablamaları asanlaşdırır. O həmçinin planetlərin siderik periodlarını (Günəş ətrafındakı tam dövr) və onların günəşə qədər olan məsafələrini astronomik vahid olaraq hesablamışdı.
Astronomiyanın elmi strukturu
Astrometriya — Müşahidə olunan göy cismlərinin yerlərini və hərəkətlərini öyrənir. Müasir Astrometriya Fundamental Astrometriya və Sferik Astrometriyaya bölünür.
Nəzəri Astronomiya — səma cismlərinin orbitlərinin müəyyən edilməsi istiqamətindəki metodları öyrədir.
Sinonim
Sinonimik cərgə
Sinonimlər fikrin daha dəqiq ifadəsinə xidmət edir. Sinonimlər mətndə bir-birini əvəz edə bilər. Bu, sinonim cərgə üzvlərinin müəyyən leksik-semantik variantlarının eyni olmasından irəli gəlir. Bu baxımdan, sinonimlər dublet sözlərdən fərqləndirilməlidir. Dublet sözlər eyni mənalı sözlərdir: gözlük-çeşmək-eynək; sait-səsli; dilçilik-linqvistika; aktiv-fəal və s. Belə sözlər nə mənasına görə, nə də üslubi baxımından fərqli olmur. Ona görə də dublet sözlər bir-birini hər yerdə əvəz edə bilir. Belə sözlər dil üçün ağırlıq təşkil edir. Dilin inkişafı ya sistemin təzyiqi ilə belə sözlərin unudulmasına, ya da əlavə məna çalarlığı qazanıb sinonimə çevrilməsinə səbəb olur.
Senecio maritimus
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Qapıqaya
Toponomik izahı
Qədim türk dillərində kap, qap, "keçid", "dağ keçidi" sözündəndir. Qazax dilində kap " qapı", "dərəyə giriş" mənasındadır. (Dilimizdəki qapı sözü də bu sıraya daxildir). İlk dəfə e.ə. VI əsrdən məlum olan Qafqaz dağ adında əksini tapmışdır ki, bu da "Kasların keçidi" mənasındadır. Fars (ilk dəfə 262-ci ilə aid farsca qaya yazılarında – və ərəbcə (ilk dəfə Qur’ani-Kərimdə çəkilir) Qaf kimidir. "Qafqaz" adından başqa bu söz Qapdaq (Baş Qafqaz zirvələrindən biri), Qapdaq (Balakən rayonu), Qapıqaşqaya (Şahbuz rayonu), Qapılıqaya (Kəlbəcər rayonu, Həsənli k.), Qapıtəpəsi ( Qax rayonu), Qapıcıq zirvə (Ordubad rayonu) və b. adlarda iştirak edir.
Şıxlar (Cəlilabad)
İqtisadiyyatı
Əhalinin əsas məşğuliyyətini kənd təsərrüfatı-əkinçilik, maldarlıq və heyvandarlıq təşkil edir.
İlon Mask
Mask qeyri-adi və qeyri-elmi mövqelərinə və yüksək dərəcədə ictimailəşdirilmiş mübahisəli bəyanatlarına görə tənqid edilmişdir. 2018-ci ildə ABŞ Qiymətli Kağızlar və Mübadilə Komissiyası (SEC) tərəfindən Tesla-nın özəlləşdirilməsi üçün maliyyə vəsaiti əldə etdiyinə dair yalan tvit yazdığına görə məhkəməyə verilmişdir. O, SEC-in sədr vəzifəsindən müvəqqəti olaraq uzaqlaşdırması və Twitter-dən istifadəsinə məhdudiyyətlə qoyması ilə razılaşdı. Mask 2019-cu ildə Tamlanq mağarasının xilas edilməsində məsləhət verən ingilis mağaraçı tərəfindən ona qarşı qaldırılan böhtan məhkəməsində qalib gəldi. Mask, həmçinin, COVID-19 pandemiyası haqqında dezinformasiya yaydığına və süni intellekt, kriptovalyuta və ictimai nəqliyyat kimi məsələlərlə bağlı digər fikirlərinə görə də tənqid edilmişdir.
Təhsili
Mask 1994-cü ilin yay aylarında Silikon Vadisində iki təcrübə keçirdi: enerjinin saxlanması üçün elektrolitik superkapasitorları tədqiq edən Pinnacle Araşdırma İnstitutunda və Palo-Altoda yerləşən Rocket Science Games startapında. 1995-ci ildə Kaliforniyanın Stenford Universitetində materialşünaslıq üzrə fəlsəfə doktoru (Ph. D.) proqramına qəbul olundu. Mask Netscape-də işə düzəlmək üçün sorğu göndərsə də, sorğuları cavabsız qaldı. O, iki gündən sonra Stenforddan ayrılaraq dotkom köpüyünə qoşulub startap yaratmaq qərarına gəldi.
SpaceX
SpaceX ilk dəfə 2006-cı ildə Falcon 1 raketini buraxmağa cəhd etdi. Raket Yerin orbitinə çata bilməsə də, həmin ilin sonunda NASA tərəfindən Kommersiya Orbital Nəqliyyat Xidmətləri (COTS) proqramı müqaviləsi ilə təltif edildi. Maskın "kabus gördüyü, qışqırdığı və fiziki ağrılar keçirdiyi" bildirilən daha iki uğursuz cəhddən sonra SpaceX 2008-ci ildə Falcon 1-i orbitə çıxarmağa müvəffəq oldu və beləcə bu raket ilk özəl maye yanacaqlı raket adını qazandı. Həmin ilin sonunda SpaceX NASA ilə Falcon 9 raketi və Dragon kosmik gəmisinin Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan (ISS) 12 uçuşu üçün 1,6 milyard dollarlıq Kommersiya Təchizat Xidmətləri proqramı müqaviləsi imzaladı. Dragon 2012-ci ildə özəl müəssisə istehsalı olaraq ilk dəfə ISS-də yerləşdi. Yenidən istifadə edilə bilən raketlər istehsal edən SpaceX 2015-ci ildə Falcon 9-un ilk enişini uğurla həyata keçirdi. Enişlər daha sonra okean əsaslı bərpa platforması olan avtonom-kosmodrom dron gəmisində həyata keçirildi. SpaceX 2018-ci ildə Falcon Heavy-ni buraxdı. Raketin missiyası İlon Maskın şəxsi Tesla Roadster-ini kosmosa aparmaq idi. Şirkət 2017-ci ildə SpaceX-in bütün buraxılış xidməti təminatçısı imkanlarını dəstəkləyəcək yeni nəsil buraxılış aparatı və kosmik gəmi sistemi olan daha sonra Starship olaraq dəyişdirilən Big Falcon Rocket-i təqdim etdi. SpaceX 2018-ci ildə planlaşdırılan 2023-cü ildə Ay ətrafında dövrə vurma missiyasını, dearMoon adı altında şəxsi layihəsi olaraq açıqladı. 2020-ci ildə SpaceX ilk ekipajlı uçuşu olan Demo-2-ni həyata keçirdi və belədə insanı orbitə yerləşdirən və ekipajlı kosmik gəmini ISS ilə birləşdirən ilk özəl şirkət oldu. thumb|300x300px|Mask keçmiş ABŞ prezidenti [[Barak Obama ilə Falcon 9-un uçuş bazasında (2010)]] SpaceX peyk internetə çıxışı təmin etmək üçün 2015-ci ildə aşağı Yer orbiti peyklərinin Starlink bürcünün hazırlanmasına 2018-ci ilin fevralında orbitə buraxılan ilk iki prototip peyklə başladı. İkinci sınaq peykləri və bürcün bir parçasının ilk yerləşdirilməsi 2019-cu ilin may ayında ilk 60 operativ peyk buraxılanda baş verdi. Bürcün layihələndirilməsi, qurulması və yerləşdirilməsi üçün onillik davam edən prosedurun ümumi dəyəri SpaceX tərəfindən təqribən 10 milyard dollar məbləğində təxmin edilir.
Aşağı Cürəli
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Muğan düzündə yerləşir. Əsgərabad, Dərvişli, Amankənd, Ağalıkənd və Yuxarı Ağalı kəndləri ilə sərhəddir.
İlon Mask
Hyperloop
Mask 2015-ci ilin iyun ayında 2015–2017 Hyperloop pod yarışmasında iştirak etmək üçün Hyperloop podları qurma yarışması keçirdi. 2017-ci ilin iyul ayında Mask Nyu-Yorkdan Vaşinqtona qədər hiperlup qurmaq üçün "hökumətin şifahi razılığını" aldığını iddia etdi.
Aşağı Cürəli
Səhiyyə
Kənddə Aşağı Cürəli kənd həkim məntəqəsi yerləşir.
İlon Mask
Xeyriyyəçilik
Mask məqsədi fəlakət bölgələrində günəş enerjisi sistemini təmin etmək, eləcə də tədqiqat və inkişaf, təbliğat və təhsili dəstəkləyən Mask Fondunun prezidentidir. Fond 2002-ci ildən indiyədək 350-dən çox müxtəlif töhfələr verib. Bunların yarısını elmi tədqiqat və ya təhsil qeyri-kommersiya təşkilatlarına edilmişdir. İanə etdiyi təşkilatlar arasında Vikimedia Fondu, Pensilvaniya Universiteti və Kimbalın Big Green qeyri-kommersiya şirkəti yer alır. Vox veb saytı fondu "sadəliyi ilə demək olar ki, əyləncəli və hələ də heyrətamiz dərəcədə qeyri-şəffaf" olaraq təsvir edib. Fond həmçinin ianə edilən sərvətin nisbətən az olmasına görə tənqid edilib. Fond 2002-ci ildən 2018-ci ilə qədər 25 milyon dolları birbaşa qeyri-kommersiya təşkilatlarına verdi, bunun təxminən yarısı Maskın keçmiş qeyri-kommersiya təşkilatı olan OpenAI-yə verilmişdir. Mask 2012-ci ildə Bağışlama əhdi (Giving Pledge) verdi və bununla da sərvətinin böyük hissəsini ya sağlığında, ya da öz vəsiyyəti ilə xeyriyyəçilik işlərinə verməyi öhdəsinə götürdü. Forbes 2020-ci ildə Maska xalis sərvətinin 1%-dən azını ianə etdiyi üçün hələ də 1 xeyriyyəçilik balı verdi.
Twitter
Mask 31 yanvar 2022-ci ildə davamlı olaraq Twitter sosial media şəbəkəsinin əhəmiyyətli miqdarda səhmini almağa başladı və 14 mart 2022-ci ildə şirkətdəki payı 5%-ə çatdı. Mask aprelin 1-də ümumilikdə 73.115.038 səhmə çatdı, bu da həmin vaxt 2,64 milyard dollar dəyərində olan Twitter-in ümumi səhmlərinin 9,13%-ni təşkil edərək, onu şirkətin ən böyük səhmdarına çevirdi. Mask şirkətdəki payının 5%-i keçdikdən sonra 10 gün ərzində SEC-i xəbərdar etməyə məhəl qoymadı, bu da ABŞ qiymətli kağızlar qanunlarını pozurdu. Mask 4 aprel 2022-ci ildə ABŞ Qiymətli Kağızlar və Mübadilə Komissiyasının 13G sənədinə investisiyasını açıqladıqda, Twitter səhmləri 2013-cü ildən bəri ən böyük gündaxili artım yaşadı, çünki ticarət fəaliyyətinin dalğalanması səhm qiymətinin 27%-ə qədər artması ilə nəticələndi. Maskın Twitter-də əhəmiyyətli bir pay alması ilə bağlı açıqlama, onun 25 və 26 mart tarixlərində Twitter-in söz azadlığına sadiqliyini şübhə altına alan və rəqib sosial media saytı yaratmağı düşündüyünü söylədiyi tvitlərindən sonra gəldi,  baxmayaraq ki, tvitlər o, artıq şirkətin 7,5%-ni aldıqdan sonra edilmişdir. Aprelin 4-də Mask şirkətin 14,9%-dən çox hissəsini almağı qadağan edən müqavilə çərçivəsində Twitter-in direktorlar şurasına təyin edildi. Amma Mask 9 apreldə idarə heyətinə qatılmağı qəbul etmədi.
Sərvəti
alt=A graph of Musk's net worth from 2012 to 2021, displaying a roughly exponential trend|thumb|Maskın 2012-ci ildən 2021-ci ilə qədərki xalis sərvəti ([[Forbes (jurnal)|Forbes)]] Mask 2002-ci ildə PayPal-ın eBay-a satılmasından 165 milyon dollar qazanmışdır. O, ilk dəfə 2012-ci ildə 2 milyard dollar sərvəti ilə Forbes milyarderlər siyahısına daxil oldu.
Siyasət
2020-ci ilin iyul ayında Mask partnyoru Qrims də daxil olmaqla Twitter-də əhəmiyyətli əks-sədaya səbəb olan "Əvəzliklər pisdir" tvitini yazdı. Tvit bəziləri tərəfindən transfobik və qeyri-binar genderlərə hücum kimi qəbul edilib. 2020-ci ilin dekabrında paylaşdığı tvitlərində Mask yenə də əvəzliklər istifadəsini ələ saldı. İnsan Hüquqları Kampaniyası onun tvitlərini tənqid edərək üzr istəməyə çağırıb.
Mask 2021-ci ilin noyabr ayında Twitter-də ABŞ senatoru Berni Sandersi ələ saldığına görə tənqid olundu. Sanders Twitter-də bir mesaj yayımladı: "Biz son dərəcə varlılardan ədalətli paylarını ödəmələrini tələb etməliyik." Mask daha sonra cavab verdi: "Hələ də sağ olduğunu unuduram".
Din və tale
SpaceX-in Dragon kapsulunun 2020-ci ildə Meksika körfəzinə uğurla enməsi ilə bağlı Mask, "Bilirsiniz, mən çox dindar deyiləm, amma bunun üçün dua etdim" demişdir.
Şəxsi həyatı
Mask ilk həyat yoldaşı, kanadalı yazıçı Castin Vilson ilə Kuins Universitetində oxuyarkən tanış olub, 2000-ci ildə ailə həyatı qurmuşdur. O, 2000-ci ildə Cənubi Afrikada tətildə olarkən malyariyaya yoluxmuş və az qala ölürmüş. 2002-ci ildə ilk övladları olan Nevada Aleksander Mask, 10 həftəlik olarkən qəfil körpə ölümü sindromundan (SIDS) öldü. Ölümdən sonra cütlük süni mayalandırmadan (IVF) istifadə etmək qərarına gəldi. Əkizlər Xavier və Qriffin 2004-cü ilin aprelində, ardınca 2006-cı ildə isə Kai, Sakson və Damian üçəmləri dünyaya gəldi. Cütlük 2008-ci ildə boşanıb və beş oğlunun qəyyumluğunu paylaşmışdır.
2018-ci ilin may ayında Mask və kanadalı musiqiçi Qrimes görüşdüklərini açıqladılar. Qrimes 2020-ci ilin may ayında oğullarını dünyaya gətirdi. Musk və Qrimesə görə, onun adı "X Æ A-12" idi; lakin müasir ingilis əlifbasında olmayan simvolları ehtiva etdiyi üçün ad Kaliforniya qaydalarını pozmuş olurdu buna görə də "X Æ A-Xii" olaraq dəyişdirildi. Bu, daha çox çaşqınlıq yaratdı, çünki Æ müasir ingilis əlifbasında hərf deyil. Uşağa sonda "X AE A-XII" Mask adı verildi, ilk ad olaraq "X", ikinci ad olaraq "AE A-XII" və soyad olaraq "Mask". Mask 2021-ci ilin sentyabrında "yarı ayrıldığı" xəbərini təsdiqlədi; 2021-ci ilin dekabrında Time-a verdiyi müsahibədə isə subay olduğunu dedi. Qrimes 2022-ci ilin mart ayında Mask ilə münasibəti haqqında "Yəqin ki, mən onu sevgilim adlandırardım, amma biz çox axıcıyıq" dedi. O, daha sonra Y ləqəbli Eks Dark Siderael Mask adlı ilk qızının daşıyıcı ana (surroqat) vasitəsilə 2021-ci ilin dekabrında doğulduğunu açıqladı. Həmin ayın sonunda Qrimes tvit ilə Maskdan yenidən ayrıldığını və "amma o, mənim ən yaxşı dostum və həyatımın sevgisidir" sözlərini paylaşdı.
Əyyub bəy Rəfibəyov
Gəncə üsyanı
Üsyan amansızlıqla yatırıldıqda təqiblərdən qurtularaq 1920-ci ilin iyununda bir qrup silahdaşı ilə bərabər Türkiyəyə keçə bilmişdir.
Cavad bəy Məlik-Yeqanov
Fəhlə sinfinin yanında olan Cavad bəy
Cavad bəy həm də üzvü olduğu Müsavat Partiyasının sıralarında həmişə sadə zəhmətkeş xalqın həyat və güzəranı ilə bağlı radikal çıxışların müəllifidir. Məsələn, 1919-cu il dekabr ayının 8-də başlanan Müsavatın dördüncü iclası tamamilə partiyanın aqrar siyasətinin müzakirəsinə həsr edilmişdi. Çıxış eləyənlər arasında Cəfər Cabbarlının, bir də Cavad bəy Məlikyeqanovun çıxışları daha çox diqqəti çəkmişdir. Geniş nitqlə çıxış eləyən Cavad bəy partiyanın zəhmətkeşlərin güzəranı ilə bağlı siyasətini sərt tənqid edir. Azərbaycan fəhlələrinin müstəqil Cümhuriyyətin qurulmasında və ərazi bütövlüyünün təmin olunmasında xidmətlərini xüsusi qeyd eləyən natiq bildirir ki, "göstərdikləri vətənpərvərliyə baxmayaraq, onlar heç də yaxşı vəziyyətdə yaşamırlar. Ancaq partiyanın arxasınca gedən, onun çağırışına hər zaman səs verən fəhlə sinfi iqtisadi durumlarının yaxşılaşacaqlarına ümid edirdilər".
Batumi
Mədəniyyət
Batumidəki ən önəmli tədris qurumu 1990-cı ildə açılan Batumi Dövlət Universitetidir. right|thumb|200px|Batumi kilsəsi
Mərziyyə Davudova
Səhnə fəaliyyəti
270x270px|thumbnail|left|Mərziyyə Davudova və [[Abbas Mirzə Şərifzadə "Maqbet" tamaşasında]] 1920-ci ildə Bakıya gələn və taleyini əbədi olaraq teatra bağlayan Mərziyyə Davudova Azərbaycan mədəniyyətinin, xüsusilə də teatr sənətinin inkişafında misilsiz xidmət göstərmişdir. Doğrudur, onun ən böyük arzusu Hüseyn Ərəblinski ilə tərəf müqabili olmaq idi, amma bu istək həyata keçmədi. Çünki bir il öncə nadanlar qüdrətli aktyorun həyatına son qoymuşdular. Xoşbəxtlikdən ikinci bir nəhəng aktyorla səhnədə üz-üzə dayanan Mərziyyə xanım sonralar həmin sənətkarın — Abbas Mirzə Şərifzadənin teatrda yalnız tərəf müqabili deyil, həyatda da sevgili həmdəminə, vəfalı ömür-gün dostuna çevrildi.
Şiləvəngə (Cəlilabad)
Tanınmış şəxsləri
Şehidleri: Vidadi Babayev Kənan İbrahimli Elvin Şükürlü
Zəncirotu
Botaniki xarakteristikası
Çəmənlik, örüş, yol kənarlarında, küçə, imarət, park ətrafındakı alaq bitkiliyində və əkin sahələrində yaşayır.
Anbar zərərvericilərindən qorumaqla, quru, havası yaxşı dəyişilən yerlərdə saxlanılmalıdır. Saxlanılma müddəti 5 ildir.
Unimak adası
Təsviri
1903-ci ildə adada mayak inşa edilmişdir. Mayak 30 metr hündürlükdən şəfəq saçırdı. Mayak 1 aprel 1946 ildə sunami nəticəsində yer üzündən silinmişdir. Zəlzələnin episentri adadan 150 km cənubda yerləşirdi. Nəticədə bütün əməkdaşlar həlak olmuşlar.
Şekə
Etimologiya
(Şik/Çik/Çiy/). Çik aşiq sümüyünün çuxur tərəfi deməkdir. Cih/Cihe sözcüyü monqolcada qulaq mənasına da gəlir. Buryatçada Sehe də eşitmək mənası daşıyır. Bundan başqa monqolcada Çiki/Ciki/Cike/Cehe/Sehe və tunguscada Tiki/Çiki sözləri bir şeyin içinə girmək və bir şeyin içini doldurmaq mənasını gəlirlər.
Timur Safin
Timur Safin (tat. Тимур Марсель улы Сафин; 4 avqust 1992) Rusiyalı qılıncoynadan, üç dəfə Avropa çempionu, dünya çempionu(2014) və Avropa oyunları qalibi olmuşdur.
Bioqrafiya
Rio-de-Janeyro (Braziliya) şəhərində 2016-cı XXXI Olimpiya Oyunlarında yüksək idman nailiyyətləri qazanmaq və məqsədyönlü  iradəsini nümayişinə görə Dostluq Ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Şərqi Sibir
Coğrafiyası
thumb| Dənizləri — Laptevlər dənizi, Şərqi Sibir dənizi və Kara dənizi.
İqlimi
Şərqi Sibir kontinental iqlimə malikdir. Rusiyanın qərb hissəsinə nisbətdə yağıntı az düşür. Ərazi çox illik qrunt buzları ilə örtülmüşdür.
Ehtiyyatları
Şərqi Sibirdə Rusiyanın malik olduğu meşə ehtiyatlarının yarısına sahibdir. Burada əsasən: Qara şam, Meşə şamı, Küknar, Sibir sidrağacı, Ağ şam yayılmışdır
Poladdan adam (heykəl)
Poladdan adam — MKK personajı olan Toni Starkın "Final" hadisələri zamanı qəhrəmancasına həlak olmasını əbədiləşdirmək üçün İtaliyanın Toskana regionunun Lukka əyalətindəki Forte-dei-Marmi şəhərində ucaldılmış heykəltaraşlıq abidəsidir. Müasir İtaliya memarı Daniel Basso tərəfindən hazırlanmış heykəl şəhərin Via-Kardukki küçəsində ucaldılmışdır.
Qulamhüseyn Saidi
Əsərləri
Uşaq kitabları
Əzizə Məmmədova
Həyatı
Azərbaycan teatrının ilk milli peşəkar aktrisalarından olan Əzizə xanım 1892-ci ildə Tiflisdə doğulub. Atası Əbdübağı Zülalov dövrünün tanınmış xanəndəsi idi. Atasından ilk musiqi təhsili alan Əzizə uşaq yaşlarından yaxşı qarmon çalmağı öyrənib. Həddi-büluğa çatmamış, atası onu Şəkili Salmana ərə verib. 1908-ci ildə əri vəfat edən Əzizə Məmmədova körpə qızı, gələcəyin xalq aktrisası olan Sona Hacıyeva ilə Tiflisə, atası evinə qayıdıb. Ata, qızı və nəvəsi Tiflisdə, Aşqabadda yaşayıblar və 1919-cu ildə Bakıya köçüblər.
İfa etdiyi rollar
Akademik Milli Dram Teatrında oynadığı əsas rollar bunlardır: Tükəzban ("Vaqif", Səməd Vurğun), Sonanın anası, Pəri xanım ("Hacı Qara" və "Lənkəran xanının vəziri", Mirzə Fətəli Axundzadə), Cəfər Cabbarlının dramlarında Gülsüm ("1905-ci ildə"), Fatmanisə və Xanımnaz ("Almaz"), Şərəbanı ("Yaşar"), Gülgəz ("Oqtay Eloğlu"), Güllü ("Qardaşlar", Rəsul Rza), Sədaqət xala ("Yadigar", İslam Səfərli), Lətifə ("İldırım", Cabbar Məcnunbəyov), Atlasın anası ("Həyat", Mirzə İbrahimov), Luka Lukiçin arvadı ("Müfəttiş", Nikolay Qoqol), Marfa ("Özgə uşağı", Vasili Şkvarkin), Anna İvanovna ("Prokurorun qızı", Yuri Yanovski), Terentyevna ("Dubrovski", Aleksandr Puşkin), Tokarçuk ("İntervensiya", Lev Slavin), Zalxa ("Toy", Sabit Rəhman). Əzizə Məmmədova "Azərbaycanfilm"də istehsal olunan "Almaz", "İsmət", "Hacı Qara", "Görüş", "Yeni horizont", "Səhər" filmlərində müxtəlif epizod rollara çəkilib.
Gülüstani-İrəm
Məzmunu
«Gülüstani-İrəm» əsərində A. Bakıxanov Azərbaycan xalqının, xüsusilə Şirvan və Dağıstanda yaşayan tayfa və xalqların tarixini qədim dövrlərdən başlayaraq 1813-cü il «Gülüstan müqaviləsi»nə qədər təsvir edir. Bu əsər, əsas etibarilə, müqəddəmə, beş fəsil və nəticədən ibarətdir.
Əsərin quruluşu
“Gülüstani-İrəm”in beşinci və son fəsli Nadir şahın ölümündən (1747) ta 1813-cü ildə Rusiya və İran dövlətləri arasında bağlanan “Gülüstan” sülh müqaviləsinə qədər 60 ildən artıq bir dövrü əhatə edir. Beşinci fəsil “Gülüstani-İrəm”in ən orijinal hissəsidir. Xanlıqlar dövrünün işıqlandırılması nöqtəyi-nəzərindən beşinci fəslin böyük elmi əhəmiyyəti vardır. “Gülüstani-İrəm” “Nəticə” adı ilə gedən sonluqla bitir. Lakin bu “Nəticə” əsərdə verilən məlumatın yekunu və ya xülasəsindən ibarət deyildir. Bu əsərdə sadəcə bir əlavədir. Əlavədə Azərbaycanın məşhur alimi, yazıçı və şairləri haqqında qısa məlumat verilir.
Şötüklü
Şötüklü — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Elektrenay
Tarixi
Syamyalişkis syanyunyasına aid olan qəsəbə ilk dəfə 1377-ci ildə Xaçlıların Orden salnaməsində qeyd edilir. Litva kolonizasiyasının vaxtlarında Semyalişkyu torpaqları böyük litva knyazları Kazimeras və Aleksandras qardaşlarına məxsus idi. XIX əsrin axrında, rus müstəmləkəçiləri gələndə şəhərin min nəfərə qədər əhalisi var idi. Syamyalişkis yarmarkaları (ticarət bazarları) çox məşhur idilər, buraya heyvanların satın alması üçün Rusiya, Almaniya, İngiltərədən camaat gəlirdi. Şəhər kimi Semyalişkes XIV əsrdən XIX əsrin axırlarına kimi formalaşıb, burada üçbucaq sahəli planlı-nizamlı tikilmələrin üstünlüyü saxlanılıb və urbanizm abidəsi kimi dövlət tərəfindən qorunur. Müqəddəs Laurinasın prixod katolik kilsəsində bir çox dəyərli incəsənət əsərləri var. Bunlar Litvada nadir hallarda rast gəlinən ikonoqrafiyalı, XVIII əsrə aid olan Müqəddəs Rokasın möcüzəli surəti, Müqəddəs Kazimerasın səyyar mehrabı və s.dir. Zəng qülləsində üstü yazılı 3 zəng var. Onların ikisi XVIII əsrdə hazırlanıb, üçüncüsü isə qotik yazısı ilə Litvada ən qədimlərdən biridir və XV əsrin əvvəlinə tarixlənir.
Paul Qiamatti
Paul Qiamatti - İtaliya əsilli ABŞ aktyoru.
Vsevolod Pudovkin
Vsevolod İllarionoviç Pudovkin (28 fevral, 1893, Penza, Rusiya-30 iyun, 1953, Riqa, Latviya). Bədii rəhbər.
Şükürlü
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd düzənlikdə yerləşir.
Ayşət Maqomayeva
Ayşət Maqomayeva (qızlıq soyadı və səhnə təxəllüsü: Kinjalova; ) — sovet teatr aktrisası. Stalin təqaüdçüsü (1941). SSRİ xalq artisti, müğənni və bəstəkar Müslüm Maqomayevin anası.
Şərqi Sayan
thumb|Cənubi Sibir dağları Şərqi Sayan — Dağ sistemi olaraq Cənubi Sibir ərazisində 1000 km məsafədə uzanır. cənub-şərqi Krasnoyarsk diyarı, qərbi Buryatiya və İrkutsk vilayəti, şimal-şərqi Tuva və Monqolustannın Xuvsqel oymağı ərasisində isə cənubu yerləşir. Qısası olaraq Yenisey çayının sahillərindən Baykal gölü ərafına qədər uzanır. Qərbi Sayan dağları ilə birlikdə Sayan dağlarının əmələ gətirirlər. Sibir Platformasının cənub-qərbində yerləşir.
İqlimi
İqlimi sərt və soyuq olur. Dağlarda qış uzun şaxtalı, yay isə qısa və mülayim keçir. 900–1300 m yüksəklikdə orta temperatur yanvar ayında −17, −25 °S, iyulda isə 12 , 14 °S təşkil edir.
Senecio martinensis
— fəsiləsinin  cinsinə aid biki növü.
Tahirli (Cəlilabad)
İqtisadiyyatı
İqtisadiyyatı çox aşağıdır. Burada əsasən kənd təsərrüfatının ayrı-ayrı sahələri inkişaf edib və edir. Ağır sənaye və yeyinti sənayesi tam sıfır səviyyəsindədir. Kəndin yolları bərbaddır, İşıq fasilələrlə verilir, qaz isə tamamilə yoxdur.
Betpak-Dala
Ümumi məlumat
Səhra 46°30' paralelində Qazaxıstan xırdatəpəliyi ilə həmsərhəddir. Sahəsi 75 min km²-dir. Səthi düz və dalğalı düzənliklərdən ibarətdir. Ərazinin hündürlüyü 300–500 m arasında dəyişir. Ərazinin meyilliyi cənub-qərb istiqamətindədir. Cənub-qərb hissəsində Jeltau yüksəkliyi(974 m) yerləşir. Betpak-Dala alt palezoyun, mezozoyun eləcə də paleoqenin çökmə, metomorfik süxurlarından təşkil olunub.
Heydər Qədirov
Elmi fəaliyyəti
1970–1978-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Kibernetika İnstitutunda elmi işçi vəzifəsində işləmiş, İnstitutun aspiranturasını bitirmişdir. Eyni zamanda Azərbaycan Neft-kimya İnstitutunun (indiki Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyası) ali riyaziyyat və tətbiqi riyaziyyat kafedralarında çalışmışdır. 1978–1997-ci illərdə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının (indiki Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası) Rəyasət Heyəti aparatında işləmişdir: 1978–1981-ci illərdə elmi katib, 1981–1997-ci illərdə Elmi-təşkilat şöbəsinin rəisi olmuşdur. Eyni zamanda Respublika Elmi Tədqiqatların Koordinasiyası Şurasının elmi katibi (1985–1997-ci illər), EA Rəyasət Heyəti yanında İnnovasiya Mərkəzinin direktoru (1989–1997-ci illər), Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədrinin məsləhətçisi (1989–1992-ci illər), "Ziya Bünyadov" Elm və Təhsil Fondunun nəzdində yaradılmış "Ziya" Universitetinin rektoru (1996–1998-ci illər) vəzifələrini icra etmişdir. 1997–2000-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının İqtisadiyyat İnstitutunun şöbə müdiri, 1998–2002-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasının "Yanacaq-energetika kompleksinin iqtisadiyyatı" kafedrasının professoru, 2000–2002-ci illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Dərin Neft və Qaz Yataqları Problemləri İnstitutunda qrup rəhbəri, 2004–2006-cı illərdə "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzinin şöbə müdiri vəzifələrində çalışmışdır. 1998-ci ildən Azərbaycan Milli Yaradıcılıq Akademiyasının innovasiyalar üzrə prezident müavini vəzifəsini icra etmişdir. 2007-ci ildən Azərbaycan Milli Aviasiya Akademiyasının "Menecment" kafedrasında işləyir. Qədirov H. Ə. 1990-cı illərdə bir neçə dəfə Azərbaycan Respublikası Milli Məclicində elm və təhsil sahələrinə aid qanunların layihələrinin hazırlanması üzrə ekspert kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1996-cı ildə AMEA Rəyasət Heyətinin Fəxri Fərmanı ilə təltif edilmişdir.
Şahvəlilər
Əhali
Etnik tərkibi azərbaycanlılardır.
İqtisadiyyatı
Kənd əhalisinin məşğuliyyəti əkinçilik və heyvandarlıqdır.
Sayama hadisəsi
Sayama hadisəsi (yap. 狭山事件 Sayama ciken) — 1963-cü ildə Yaponiyanın Saytama prefekturasına aid olan Sayama şəhərində baş verən qətl. Günahkar bilinən Kazuo İşikava 31 illik həbs cəzasına məruz qaldı. İşikava burakumin olduğundan bu hadisə müasir Yaponiyada burakuminlərin diskriminasiyası epizodu kimi geniş yayındı.
Misir heroqlifləri (K qrupu)
K qrupu 7 heroqlifdən ibarət olub, bura balıq onun pilcuqları və ayrı-ayrı hissələri və s. kimi təsvirlər daxildir.
Əzel (Xaybulla)
Coğrafi yerləşməsi
Məsafələr:
Təklə (Cəlilabad)
Təklə — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Murad Aşurlı
Vəfatı
Murad Aşurlı 21 oktyabr 2014-cü ildə Himalay dağlarında alpinistlər arasında populyar olan, 6856 metr hündürlüyə malik Ama Dablam zirvəsindən enərkən qəzaya uğrayıb. Bildirilir ki, "7 zirvə" kommersiya ekspedisiya qrupuna daxil olan Murad Aşurlu 8 digər alpinistlə birlikdə Ama Dablam zirvəsinə uğurla qalxıb. Lakin geri qayıdanda faciləvi şəkildə itkin düşüb.
Çəmənli (Cəlilabad)
Çəmənli, Təzəkənd (?-2015) — Azərbaycan Respublikasının Cəlilabad rayonunun Xanəgah kənd inzibati ərazi dairəsində kənd.
Əli Dehqan
Həyatı
Əli Dehqan 1990-cı ildə vəfat edib.
Konyak
Konyak spirti həcmi 200 litr olan palıd çəlləklərdə, yerüstü binalarda yerləşdirilir. Hazırda konyak, Fransa, MDB, Bolqarıstan, Keçmiş Yuqoslaviya, İs-paniya, İtaliya, ABŞ və başqa ölkələrdə istehsal olunur. Ayrı-ayrı ölkələrdə bu müxtəlif adda buraxıla bilir. Məsələn, armanyak, brendi, vaynbrendi, vinyak və s.
Konyak üçün üzüm sortları
Deyilənləri yekunlaşdıraraq belə nəticəyə gələ bilərik ki, konyak üçün üzüm sortları yüksək məhsuldar, çiçək yaxud neytral ətrə, ağ, yaxud çəhrayı rəngli giləyə, kifayət qədər sərbəst aminturşularına malik olmalıdır.
İzzət Oruczadə
İzzət Mirzəağa qızı Oruczadə (Orucova) — Azərbaycanlı kimyaçı alim, Azərbaycanın ilk milli kinoaktrisası, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Akademiki (1972), texnika elmləri doktoru (1962), Azərbaycan Əməkdar Elm və Texnika Xadimi (1964).
Zaqreb kafedralı
Zaqreb kafedralı — Xorvatiyanın paytaxtı Zaqrebdə, Kaptolda yerləşən Roman-Katolik kafedralı. Xorvatiyanın ən hündür tikilisidir, Alp dağlarının cənub-şərqində yerləşən qotika üslubunda olan tikililərdən biridir. Kafedral Məryəmin göyə çıxmasına, eləcə də, I İştvan və I Lasloya həsr olunmuşdur. Kafedralda yerləşən sakristiya böyük memarlıq dəyərinə malikdir. Kafedralın gözəçarpan şpilləri görməli yerlərdən biri hesab olunur və şəhərin bir çox yerlərindən şpilləri görmək olar.
Tomsk Politexnik Universiteti
İnformasiya texnologiyalarının tətbiqi
Universitetin Distant Texnologiyalar Mərkəzində kompüter proqramları, interaktiv elektron sənədlər, videomateriallar, uyğunlaşdırılmış komplekslər istiqamətləri üzrə elektron tədris resursların hazırlanması həyata keçirilir. Sadalanan istiqamətlərdən hər biri bir neçə bölmə üzrə metodiki tədris materiallarını ehtiva edir. Mərkəzin öhdəsində videomaterialların istehsalı üçün videokameralar, videomontaj pultları, translyasiya avadanlığı ilə təchiz edilmiş iki çəkiliş pavilyonu var.
İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu
İdeoloji yönümlü milis ordusu olan İnqilab keşikçiləri İran cəmiyyətinin demək olar ki, hər sahəsində daha böyük rol oynamağa başlamışdır. Prezident Mahmud Ahmedinejad'ın dövründə genişləndirilmiş sosial, siyasi, hərbi və iqtisadi rolu 2009-cu il prezident seçkiləri ve seçki sonrası ixtişaşların yatırılması zamanı daha aydın görülmüşdür.
Tomsk Politexnik Universiteti
Beynəlxalq əməkdaşlıq
Məsələn, Almaniyanın Karlsrue Universiteti ilə elmi əməkdaşlığının nəticəsi olaraq elektroenergetika və yüksək gərginliklər texnikası sahəsində birgə tədqiqatlara 1993-cü ildə başlanılıb. Hazırda ali məktəbin Karlsrue Universiteti ilə elmi əməkdaşlığı elektrotexnika və elektroenergetika, nanotexnologiyalar, fizika və ekologiya sahələri üzrə həyata keçirilir.
Sibir zümrüdçiçәyi
Yarpaq
Yarpaqları 2-4 ədəddir, yaşıldır, enlixətvaridir,eni 10-20 mm-dir, qaidəsinə doğru daralandır, təpə hissədə qalpaqcığı vardır.
Meyvə
Meyvələri şarşəkilli qutucuqdur.
Azərbaycanda yayılması
BQ (Quba), BQ şərq, BQ qərb, KQ mərkəzi, KQ şimal.Ovalıqdan orta dağ qurşağına qədər.
Yaşayış mühüti
Meşələrdə, meşə kənarındavə kolluqlarda rast gəlinir.
Azıx mağarası
2001–2009-cu illər
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutunun altı cildlik "Azərbaycan Arxeologiyası" nəşrinin I cildində qeyd edilir ki, "Azərbaycan alimlərinin Azıx paleolit düşərgəsində apardıqları uzunmüddətli arxeoloji qazıntılar nəticəsində oradakı mədəni təbəqələrin 80%-i tədqiq olunmuşdur. Ona görə də hazırda orada nəinki qazıntı, eyni zamanda kəşfiyyat işləri aparmaq bəşəriyyətə qarşı ən böyük cinayət kimi qiymətləndirilməlidir. Bəlkə 100 ildən sonra yeni elmi tədqiqat metodu meydana çıxa bilər, onda Azıx düşərgəsinin çöküntülərindən nümunə götürüb istifadə oluna bilər. Ona görə də hazırda orada qazıntı işləri aparmaq bəşər sivilizasiyasına qarşı ən böyük təxribat hesab olunmalıdır. İkincisi isə, Azıxda aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılmış 100 minlərlə maddi mədəniyyət qalıqları Bakıda saxlanılır və istənilən alim onlarla tanış ola bilər."
VIII təbəqə
Düşərgənin VIII təbəqəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı 60 ədəd daş məmulatı aşkar olunmuşdur. Həmin daş məmulatını aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:
X təbəqə
Onuncu təbəqə sarı gillicə, nisbətən daşlı təbəqədən ibarətdir. Arxeoloji qazıntılar zamanı təbəqənin tərkibindən hazır daş alətlər tapılmışdır. Təbəqə qaya döşəməsi üzərində yerləşdiyindən olduqca bərkdir. Təbəqənin qalınlığı təsvir olunan sahədə 78–83 sm-ə bərabər olmuşdur.
Daş məmulatı
Qədim Aşel mədəniyyətinə aid olan təbəqənin əmək alətləri içərisində 8 ədəd əl çapacaqları qeydə alınmışdır. Düşərgənin VI təbəqəsindən tapılmış əl çapacaqları felzit daşından hazırlanmışdır. Aşkar olunmuş əl çapacaqlarının əksəriyyəti oval formaya malikdir. Onların hamısı təbii qabıqdan təmizlənmişdir. VI təbəqənin əmək alətləri içərisində 2 ədəd kobud çapma alət – qaşov tipli alət qeydə alınmışdır. Onların hər ikisi çaydaşılarından hazırlanmışdır. Azıx düşərgəsinin VI təbəqəsindən 7 ədəd itituclu tapılmışdır. Onlar əsasən çaxmaq (4 ədəd) və slanes (3 ədəd) daşlarından hazırlanmışdır.
Azıxantrop
Professor Dəmir Hacıyevin Azıxdan tapılmış çənə üzərində apardığı elmi araşdırmalar zamanı məlum olmuşdur ki, çənə quruluşundakı spesifik cəhətlərə əsasən, bir tərəfdən pitikantroplara, xüsusilə Mauer adamının çənəsinə, digər tərəfdən bir çox cəhətlərinə görə Fransanın cənubunda olan Kondel-Araqo düşərgəsinin qədim Aşel mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış pre-neandertal tipli insanlara daha yaxındır.
Quruçay mədəniyyəti
Azıx paleolit düşərgəsinin VII–X təbəqələrindən tapılmış arxeoloji tapıntıların mühüm elmi əhəmiyyəti vardır. Bu elmi materiallar Azıx paleolit düşərgəsində ibtidai insanların ilk məskunlaşdığını söyləməyə imkan verir. Aparılan kompleks elmi tədqiqatlar zamanı müəyyən edilmişdir ki, ibtidai insanların həyatında Azıx paleolit düşərgəsinin yaxınlığından axan Quruçayın mühüm rolu olmuşdur. Çünki, Qarabağın Quruçay vadisi ibtidai insanların əmək alətləri hazırlamaq, ovçuluq və yığıcılıqla məşğul olmaları üçün xammal mənbəyi olmuşdur. Quruçay dərəsində əmək alətləri hazırlamaq üçün kvars, kvarsit, bazalt, çaxmaq, felzit, yaşma və digər çaydaşıları mövcud olmuşdur. Ona görə də ən qədim Azıx düşərgəsinin ibtidai sakinləri daşdan əmək alətləri hazırlamaq üçün təbii çaydaşılarını Quruçay vadisindən toplayıb əmək alətləri hazırlamış və müəyyən vaxt keçdikdən sonra düşərgəyə gətirmişlər.
Azıx paleolit düşərgəsinin VII–X təbəqələrindən tapılmış daş məmulatının elmi tədqiqi ilə M. Hüseynov və Ə. Q. Cəfərov məşğul olmuşlar. Onların apardıqları elmi araşdırmalar zamanı Quruçay mədəniyyətinin bir neçə inkişaf mərhələsi müəyyən edilmişdir.
Ə. Q. Cəfərovun 2001–2005-ci illərdə Avropa alimləri ilə birgə apardığı elmi tədqiqatlar nəticəsində Quruçay arxeoloji mədəniyyətinin 2,5 milyon il bundan əvvəl başlanması və ibtidai insanların Azıx düşərgəsində həmin tarixdən məskunlaşması müəyyən edilmişdir. Eyni zamanda Azərbaycan ərazisində ibtidai icma quruluşunun ilk mərhələsinin Quruçay arxeoloji mədəniyyəti dövründən başlaması arxeoloji mənbələr əsasında sübuta yetirilmişdir.
Aşel mədəniyyəti
Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin VI təbəqəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı 2 mindən artıq daş məmulatı tapılmışdır. Düşərgənin VI təbəqəsindən aşkar olunan daş məmulatı içərisində 593 əmək aləti qeydə alınmışdır. Daş məmulatının yerdə qalan hissəsini isə istehsal tullantıları, nukleuslar və təbii çaydaşıları təşkil edir. Düşərgənin VI təbəqəsindən əmək alətləri ilə birlikdə istehsal tullantılarının və nukleusların aşkar olunması qədim Aşel mədəniyyəti dövründə Azıx düşərgəsində qədim insanların əmək alətləri hazırladıqlarını göstərir.
Mustye mədəniyyəti
Qafqaz və Yaxın Şərq ölkələri ərazisində Mustye mədəniyyətinə aid ən zəngin maddi mədəniyyət nümunələri Tağlar və Azıx düşərgəsinin III təbəqəsindən aşkar olunmuşdur. Çoxtəbəqəli Azıx düşərgəsinin III təbəqəsindən tapılmış daş məmulatının 1786 ədədi slanes, 1293 ədədi çaxmaq və 14 ədədi isə dəvəgözü daşından hazırlanmışdır. Düşərgənin III təbəqəsinin daş məmulatı içərisində 18 ədəd çaydaşı qeydə alınmışdır. Azıx düşərgəsinin Mustye mədəniyyətinə aid təbəqəsindən daş məmulatı içərisində 63 ədəd nüvə və 33 nüvə qırıqları qeydə alınmışdır. Azıx düşərgəsinin Mustye mədəniyyətinə aid təbəqəsindən tapılmış daş məmulatının zənginliyi burada qədim insanların daimi və uzun müddət yaşadıqlarını göstərmişdir. Eyni zamanda mağara sakinləri əmək alətlərinin bir hissəsini mağaranın özündə, digər hissəsini isə düşərgədən kənarda hazırlamışdır.
Azıx düşərgəsinin qədim, orta və son Aşel dövrlərinə aid olan təbəqələrdən bir ədəd də olsun dəvəgözü daşından hazırlanmış əmək aləti qeydə alınmamışdır. Qədim Azıx sakinləri dəvəgözü daşı ilə ilk dəfə 120–100 min il bundan əvvəl – Mustye mədəniyyətinin başlanğıcında tanış olmuş və ondan özləri üçün əmək alətləri hazırlamağa başlamışlar. Mustye mədəniyyəti dövründə neandertal tipli insanlar Azıx düşərgəsində daimi yaşamışlar. Mustye mədəniyyəti dövründə qədim Azıx sakinlərinin əsas məşğuliyyəti ovçuluq və yığıcılıqdan ibarət olmuşdur.
Azıx paleolit düşərgəsinin Mustye mədəniyyətinə aid olan III təbəqəsinin daş məmulatı içərisində zəngin əmək alətləri qeydə alınmışdır. III təbəqənin əmək alətləri içərisində 68 ədəd levallua itiucluları müəyyən edilmişdir. Maraqlıdır ki, onların əksəriyyəti çaxmaqlaşmış slanes daşından (36 ədəd), 32 ədədi isə çaxmaqdaşından hazırlanmışdır.
Uzuntəpə (Cəlilabad)
Coğrafiyası və iqlimi
Kənd Lənkəran ovalığında yerləşir.
Əritməklə emal
Əritməklə emal qaynaq prosesi ilə oxşarlığı vardır. Prototiplərin sürətli hazırlanmasının tərkibi olan bu üsul bərk materialı əridərək təbəqə şəklində üst-üstə birləşdirii və beləliklə verilmiş modelin hazırlanmasına imkan yaradır. Prosesin adı da ele buradan yaranıb: Fused Deposition Modeling (FDM) – yəni əridilmiş qatın çəkilməsi ilə modellərin hazırlanması. Burada pəstah rolunu oynayan məftil xüsusi qızdırıcı başlığın köməyi ilə ərimə temperaturuna qədər qızdırılır. FDM üsulu ərimə temperaturu və istilikkeçirmə qabiliyyəti aşağı olan materialların məsələn, süni materialların və mumun tətbiqi üçün əlverişlidir. Metalların tətbiqi isə yüksək əmək tutumlu hazırlıq işlərinin aparılması nəticəsində müəyyən problemlər yaradır. Püskürtmə başlığı fəzada 3 istiqamətdə hərəkət etdirilə bildiyindən istənilən üçölçülü modelin hazırlanması mümkündür. Başlıqdan verilən ərimiş materialın artiq bərkimiş səth üzərində qat şəklində birləşməsini təmin etmək üçün, verilən material şırnağının en kəsiyi elə idarə edilir ki, o çevrə şəklində yox ellips şəklində olsun. Bu səbəbdən yeni çəkilmiş təbəqədə yaranmış gərginlik nəticəsində çəkilmiş qat sonradan formasını dəyişməyə can atır. Səthi gərginlik tarazlaşdıqdan sonra yeni qatla bərkimiş qat arasında kifayət qədər möhkəm birləşmə əmələ gəlir.
Naxçıvan xanlığı
Naxçıvan xanlığı — 1747-ci ildə Nadir şah Əfşarın ölümündən sonra kəngərli tayfa başçısı Heydərqulu xan tərəfindən əsası qoyulmuş Azərbaycan xanlığıdır. Zəngəzur kəndindən başlamış, Araz çayı vadisinə qədər uzanan geniş ərazidə yerləşən Naxçıvan xanlığı, Qərbi Azərbaycanın böyük bir hissəsini əhatə edirdi. Dağlar xanlığı qala kimi əhatə edirdi. Şimal-qərbdən Dərələyəz dağları, cənub-şərqdən İlanlıdağ, şimal-şərqdən Böyük və Kiçik Ağrı dağları xanlığın sərhədləri boyu uzanırdı. Naxçıvan xanlığı İrəvan, Qarabağ, Xoy və Maku xanlıqları ilə həmsərhəd idi.
Xanlığın əsasının qoyulması
Nadir şahın tacqoyma mərasiminin iştirakçısı katolikos Abram Kretasi bu məsələ ilə əlaqədar yazmışdı: "Nadir şah öz qardaşını rəis və sərdar, yəni Azərbaycan sərəsgəri təyin etdi. Naxçıvanı, Şirvanı, bütün Ararat vilayətini, Gürcüstanın idarəsini qardaşına tapşırmaqla onu bəylərbəyi kimi bütün digər xanların başçısı təyin etdi."
Xarici siyasəti
Özünə güclü rəqib saydığı Şəki xanı Hacı Çələbi xanla müharibəyə hazırlaşan Pənahəli xana hörmət əlaməti olaraq, Heydərqulu xan öz qoşunları ilə Qarabağa gəldi. 1752-ci ildə həyata keçirilən həmin yürüşdə gəncəli Şahverdi xan, qaradağlı Qasım xan, irəvanlı Hüseynəli xan, xoylu Əhməd xan iştirak edirdi. Xanlar Hacı Çələbiyə qarşı birgə yürüş etmək üçün aralarında razılığa gələrək bu barədə Kartli-Kaxeti çarına da məktub göndərdilər. Öz növbəsində II İrakli xanlara yazdığı cavab məktubunda onlarla həmfikir olduğunu bildirmiş və onlara Gəncəyə gəlməyi məsləhət görmüşdü.
Hakimiyyət uğrunda mübarizə dövrü (1763–1787)
Şükurəli xan Kərim xan Zəndin 1768-ci il tarixli fərmanı üzrə "Müstəqil xan", yəni hakim tituluna layiq görülməklə yanaşı, bütün Kəngərli cəngavərlərinə, o cümlədən süvarilərinə sərkərdə təyin olunduğu müddətdən etibarən tümən hakimi kimi şöhrət tapmışdı. Şükurəli xanın hakimiyyəti haqqında Mərkəzi Dövlət Hərbi Tarix Arxivində qorunan 17 fevral 1785-ci il tarixli sənəddən əlavə başqa sənəd əldə edilməmişdir. Müəlliflər Şükurəli xanın varisi olması haqqında məlumat verməmişlər. Bəzi müəlliflər onun varisinin Qara xan olduğunu qeyd etmişlər. Farsdilli mənbələrdə Heydərqulu xanın oğlu Şükrullah kimi qeyd olunmuşdur. 1768-ci il tarixli bir sənəddə adı qeyd olunan Zülfüqar xan Kəngərlinin Şükurəli xan adlı oğlu olmuşdur. Bu sənəddə isə onun Qara xan adlı varisi qeyd olunmayıb. Bu səbəbdən ehtimal edilir ki, 1785-ci ildə hakimiyyətə gələn Şükurəli xan Heydərqulu xanın oğludur. Bəzi mənbələrdə xanın adı Şükrullah kimi qeyd edilsə də, bir çox yerdə, o cümlədən Kərim xan Zəndin hakimiyyəti dövrünə aid sənədlərdə də Şükurəli xan kimi qeyd edilmişdir.
Bu yürüşə II İrakli çox güclü ordu toplamışdı. Təkcə Şəmsəddin, Xəzani, Peydar, Pəmbək, Dəmirçihəsənlidən toplanmış yerli azərbaycanlı döyüşçülərin sayı 4000-ə çatırdı. Qarabağ xanı İbrahimxəlil xan isə bu yürüş üçün 2000 atlı ayırmışdı.
200px|thumb|left| [[I Əbdülhəmid ]]
Xarici siyasət
Kəlbəli xanın həyata keçirdiyi siyasi tədbirlər müəyyən qədər Naxçıvan xanlığının möhkəmlənməsinə öz təsirini göstərdi. Kəlbəli xan Naxçıvan xanlığının möhkəmləndirilməsi üçün tədbirlər həyata keçirərkən Naxçıvandan kənarda yaşayan Cəfərqulu xan hakimiyyəti ələ keçirmək üçün fəaliyyətlərə başlamışdı. O, bu məqsədlə Kəlbəli xana və digər xanlara müraciətlər edirdi. Buna baxmayaraq, Ağa Məhəmməd şah Qacarın yürüşlərinə qədər Naxçıvanda fövqəladə hadisə baş verməmişdi.
Çar Rusiyası və Qacar İranı ilə münasibətlər
1796-cı ilin qışında II Yekaterinanın qəfil ölümü hadisələrin gedişini dəyişdirdi. Hakimiyyətə gələn I Pavel əks siyəsət yeritməyə başladı. O, rus qoşunlarının tezliklə Cənubi Qafqazdan çıxarılması barədə sərəncam verdi. I Pavel bütün alay komandirlərinə qoşunların Qafqaz xəttinə geri qayıtması barədə buyruqlar göndərdi. Valerian Zubov istefaya çıxdı və Bakıdan Həştərxana yola düşdü. Qafqaz xəttinə gələn bütün qoşunlara komandanlıq yenidən qraf Qudoviçə tapşırıldı. Rus qoşunlarının çıxarılması başladı, lakin bəzi hissələr 1797-ci ilin yazına kimi Muğanda qaldılar. Bu qışda şəxslərin və atların yolda hərəkətinin, artilleriya və qoşunların aparılmasının çətinliyi ilə bağlı idi.
1797-ci ildə Ağaməhəmməd şahın ordusu ikinci dəfə Cənubi Qafqaza tərəf hərəkətə başladı. Azərbaycan xanlarına ünvanlanmış şah fərmanlarında onlardan qeyd-şərtsiz tabe olmaq tələb olunurdu. Şahın hücumu Qarabağ üzərində idi. İlk növbədə Şuşa qalası mühasirəyə alındı və sonra "Dövtələb" adlanan meşəlikdən qala aramsız top atəşlərinə tutuldu. Aramsız hücumlara məruz qalan qala təslim oldu. Ağaməhəmməd şah böyük bir dəbdəbə və təmtəraqla özü Şuşa qalasına daxil oldu. Bir neçə gündən sonra Ağaməhəmməd şah saray sui-qəsdi nəticəsində Şuşada öldürüldü. Onun qoşunu Cənubi Qafqazdan geriyə qayıtdı.
Durğunluq dövrü (1797–1802)
Saray əyanlarının əksəriyyəti Kəlbəli xanın İrəvanda məskunlaşdığını eşidən kimi öz ailələri ilə birlikdə ora köçdülər. Abbasqulu xan bu axının qarşısını ala bilmədi və nəticədə bu hadisə onun hakimiyyətdən uzaqlaşdırılmasına səbəb oldu. İran hakimiyyətinin himayəsindən məhrum olan Abbasqulu xan da İrəvana getməyi qərara aldı. Burada Kəlbəli xan onu qəbul edərək Naxçıvandan gələn digər feodallarla danışıqlar apardı. Naxçıvan əhalisinin bir hissəsinin və Abbasqulu xanın İrəvana gəlmələri Kəlbəli xanın siyasi aləmdə mövqeyini daha da möhkəmləndirdi.