cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rokişkis
Əhali
2011-ci il siyahıya lınmasına əsasən şəhərdə 14 351 nəfər yaşayır. Bunun 13 214 (92,08 %) nəfəri litvalılar, 901 (6,28 %) nəfəri ruslar, 56 (0,39 %) nəfəri polyaklar, 37 (0,26 %) nəfəri belaruslar, 35 (0,24 %) nəfəri ukraynalılar, 108 (0,75 %) nəfəri isə digərləridir.
Adının etimologiyası
Şəhərin adı Rokas soyadından götürülmüşdür.
Vilsandi Milli Parkı
Funskiyası
Estoniyanın Təbiəti Qoruma Qanununa görə, milli parkın vəzifəsi onun təbii, landşaft və mədəni irsini qorumaq, öyrənmək və təmsil etməkdir. Vilsand Milli Parkının məqsədi Qərbi Estoniyada bu vəzifəni yerinə yetirməkdir. Mədəni irs ərazinin maddi və intellektual mədəni irsi hesab olunur. Bunlara körpülər, arxlar, yollar, lojalar, daş divarlar və qeyri-maddi mədəni irsdən olan dil, folklor daxildir.
Gəncənin mühasirəsi (1734)
Tarixi
Gəncə qalası iki divarla və üç xəndəklə əhatə olunmuşdu. Qala daxilində Osmanlı qüvvələrindən başqa Krım xanlığından göndərilmiş tatar dəstəsi də var idi. Nadirin yaxınlaşması xəbəri eşidiləndə Gəncə şəhəri boşaldıldı və hamı qala daxilinə daşındı. Eyni zamanda qala daxilində uzun sürən mühasirəyə davam gətirmək üçün hərbi hazırlığa başlandı.
Nadir şah əvvəlcə diplomatik yolla qalanın təslim olunmasını istəsə də buna nail ola bilmədi. Qala 4 ay mühasirədə saxlanılsa da Nadir xanın topxanası zəif olduğu üçün qalanın alınması çətinləşirdi. Bu vaxt Səfəvi və Çar Rusiyası arasında imzalanacaq Gəncə sülh müqaviləsinə görə Nadir xanın düşərgəsində olan knyaz Sergey Qolitsin Nadirə kömək təklif etdi və onun razılığından sonra Rusiyanın Dağıstandakı qoşunlarının komandanı general Luvaşov xeyli ağır top göndərdi.
Bu vaxt Nadir xan Qarsda olan Osmanlı paşası Abdulla Köprülünün Gəncəyə hərəkəti və ya Gəncə qalasına yardımı ilə bağlı məlumatlar almağa başladı. Belə olduqda qoşunun bir hissəsini Gəncənin mühasirəsi üçün saxlayan Nadir xan 1735-ci ilin Novruz bayramından bir neçə gün sonra Qarsa yollanıb oranı mühasirəyə aldı. O, 25 may 1735-də Arpaçayı keçərək Qarsın cənub-şərqinə çəkildi. İrəvan yaxınlığındakı Bağavars (Yağavərd) boğazında 18 iyun 1735-də baş vermiş döyüşdə Nadir xan qalib gəldi. Döyüşdə Abdulla paşa, Osmanlı sultanının kürəkəni Mustafa paşa və 50 min Osmanlı əsgəri həlak oldular.
Şişli
Respublika dövrü
Şişli Mahalında 1990-2000-ci illərdə Büyükdere prospektində inşa edilən çoxmərtəbəli iqamətgah və iş məqsədləri üçün tikilən binalarla yenidən bir dəyişiklik yaşanır. Büyükdere Caddesi, xüsusilə Şişli mərkəzindən Maslaka qədər uzanan seqmenti İstanbulun New York və Tokyosu görünüşü qazanmış, Şişli Mahalı yaşanan bu sürətli dəyişmə nəticəsində, İstanbul və Türkiyə iqtisadiyyatının iş və maliyyə mərkəzi olma vəziyyətinə gəlmişdir.
2012-ci ildə edilən inzibati tənzimləmə ilə, rayonun şimal hissəsini təşkil edən Ayazağa, Maslak və Huzur mahalları Şişlidən ayrıldı və Sarıyer ilçəsinə bağlandı.
Trifolium barbigerum
—  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Mikaniya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Andrea del Sarto
Həyatı
Andrea 1486 və ya 1487-ci il 16 iyulda Florensiyada anadan olmuşdur. Onun atası Aqnolo dərzi olduğu üçün Andreanın özü "del Sarto" (tərc. "dərzi oğlu") kimi tanınmağa başladı. 1677-ci ildən bəzi sənədlərdə soyadı Vannukki kimi göstərilib. 1494-cü ildə Andrea əvvəlcə zərgərə, sonra oymaçıya, sonda isə rəssam Cian Barilə şagirdlik edir. Vazariyə görə sonralar o Pyero di Kozimo və Raffaellino del Qarbonun tələbəsi olmuşdur.
Liparis hawaiensis
(Liparis hawaiensis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 1176
NGC 1176, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış ulduzdur. Göy üzündə Persey bürcü istiqamətində yerləşir. * tipli. tərəfindən ildə 30.48 sm (12 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
NGC 2134
NGC 2134, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topasıdır. Göy üzündə Masa bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Trifolium gracilentum
(Trifolium gracilentum) — fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Monoculus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Sərraf Məmmədov
Həyatı və Fəaliyyəti
Sərraf Məmmədov 1965-ci il fevralın 10-da Füzuli rayonunun Mandı kəndində doğulmuşdur. İlk təhsilini Füzuli rayonunun Pirəhmədli kəndində alıb. 1983-cü ildə Yaroslav vilayətinin Rıbinsk şəhərində hərbi xidmətdə olub. Hərbi hissənin zəmanəti ilə İvanovo İnşaat-Mühəndisləri İnstitutuna oxumağa göndərilib. İnstitutu bitirənə qədər tikinti materialları və məmulatlarının texnologiyası kafedrasında əvvəlcə tədris ustası kimi, bir müddət sonra isə həmin kafedrada laboratoriya müdiri kimi fəaliyyət göstərib. Sərraf Məmmədov buranı bitirdikdən sonra təhsilini Şimal-Qərb Dövlət İdarəçilik Akademiyasında davam etdirir.Sərraf Məmmədov Akademiyada oxuduğu vaxtlarda idmanla da məşğul olmuşdur. 1991-ci ildən qara kəmər sahibi, 1992-ci ildən isə əlbəyaxa döyüş üzrə Rusiya çempionu olmuşdur.
2022 FİFA Dünya Kuboku
Seçmə mərhələ
FİFA-ya üzv olan futbol 211 assosiasiyanın daxil olduğu altı qitə konfederasiyasının hamısı öz seçmə yarışlarını təşkil edirdi. Qətər millisi ev sahibi kimi avtomatik olaraq turnirə vəsiqə qazandı, Ancaq "Asiya Futbol Konfederasiyası" (AFC) Qətəri Asiya seçmə mərhələsində iştirak etməyə məcbur etdi, çünki AFC-nin qaydalarına görə Asiyada seçmə mərhələdi ilk iki tur həm də "2023-cü il AFC Asiya Kuboku"na vəsiqə rolunu oynayır. Asiyadan seçmə mərhələ oyularının ilk mərhələsində Qətər öz qrupunda qalib kimi final mərhələsinə çıxdığından, onun əvəzinə beşinci ən yaxşı ikinci yer olan Livan komandası seçmə mərhələ oyunlarında iştiraka davam edir.
CONCACAF (4)
Təsnifat qaydaları
Əgər iki və ya daha çox komanda yuxarıda sadalanan meyarlar üzrə bərabər olarsa, onların yerləşdirilməsi aşağıda sadalanan əlavə meyarlar əsasında müəyyən ediləcək:
NGC 279
NGC 279 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balina bürcü istiqamətində yerləşir. S0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Munnozia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Mutisia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Myriocephalus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Arachis archeri
(Arachis archeri) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nananthea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
NGC 4070
NGC 4070, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Veronikanın Saçları bürcü istiqamətində yerləşir. E0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Arachis duranensis
(Arachis duranensis) –  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Flüor
Tətbiqi
Halogenlər içində tətbiqinə görə Xlordan sonra 2-ci yeri tutur. Ondan üzvi birləşmələrin ftorlaşdırılmasında istifadə edilir. Flüor və birləşmələri, uran başda olmaq üzrə, çox sayda ticari kimyəvi maddənin istehsalında istifadə olunur. Hidroflorik turşu, işıqlandırma lampalarının şüşələri üzərinə yazı yazılması əməliyyatında istifadə olunarkən; son illərdə ozon təbəqəsi üzərindəki zərərli təsirlərindən ötəri istehsalı və istifadəsi məhdudlaşdırılmağa çalışılan xloroflüorokarbon qazları (CFC) ventilyasiya və soyutma cihazlarından istifadə edilir. Teflon tərkibində də flüor yer alır. Flüor insan orqanizmində sümüklərdə vardır. Diş pastaları tərkibində olan flüorit, müəyyən bir faizin altında olduğu müddətcə, diş çürüklərinin meydana gəlməsini önləyər. Element halındakı flüor, yüksək spesifik itələyici gücü səbəbiylə, raketlərdə itələyici qüvvə təmin etmək məqsədi ilə sınanır. Flüor ən güclü qeyri-metal olduğundan heç bir atoma elektron vermir və maksimum oksidləşmə dərəcəsi digər halogenlər kimi +7 yox, 0 olur. Sərbəst halda flüor az tətbiq olunur.
Nemosenecio
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Neocuatrecasia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Melilotus albus
thumb|Melilotus albus
Albizia adianthifolia
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 282
NGC 282 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Balıqlar bürcü istiqamətində yerləşir. E1 tipli. tərəfindən ildə 80.01 sm (31.5 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Albizia edwallii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Nicolasia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Panisea yunnanensis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü. Vətəni Çin (Yunnan əyaləti) və Vyetnamdır.
Acacia covenyi
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 7004
NGC 7004, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hindi bürcü istiqamətində yerləşir. SB0-a tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Paphiopedilum haynaldianum
(Paphiopedilum haynaldianum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Oaxacania
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Paphiopedilum godefroyae
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia cuthbertsonii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Novenia
Növləri
Novenia acaulis  (Benth. & Hook.f. ex B.D.Jacks.) S.E.Freire & F.H.Hellw.
Paphiopedilum fowliei
(Paphiopedilum fowliei) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia decurrens
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Yeni Cənubi Uels üçün endemik növdür.
Acacia dolichostachya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vachellia drepanolobium
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Olgaea
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Paphiopedilum villosum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia farinosa
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3096
NGC 3096, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Hidra bürcü istiqamətində yerləşir. SB0 tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Omalotheca
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Paphiopedilum primulinum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia glaucoptera
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Kimyəvi element
Elementlərin xassələri
Təsirsiz qazlar dövri sistemdə VIII qrupun əsas yarımqrupunda yerləşir. Bu qazlar oxşar kimyəvi quruluşa malik, çox aşağı kimyəvi reaktivliyi olan, qoxusuz, rəngsiz biratomlu qazlardır. Həmçinin ərimə və qaynama temperaturu da aşağı olub, sadəcə 10 °C ilə fərqlənir. Bu elementləriən sayı metallar və qeyri-metallara nisbətən çox azdır. Cəmi 6 təsirsiz qaz var, həmin qazlar bunlardır: He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn.
Elementlərin elektron formullarının yazılışı zamanı energetik yarımsəviyyələrdəki elektronların sayı müvafiq hərfi işarələrin üst indeksində göstərilir. Elektronların sayı eyni zamanda energetik səviyyə və yarımsəviyyələrdə göstərildikdə s, p, d, f hərflərinin əvvəlində müvafiq olaraq energetik səviyyənin nömrəsi yazılır.
Elementlərin dövrlər üzrə bəzi xassələri: Elementlərin A qrupları üzrə bəzi xassələri:
Acacia angustissima
Arealı
ABŞ-nin mərkəzi və cənubundan Argentinanın şimal-qərbinə qədər yayılmışdır.
Onoseris
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Kimyəvi elementlərin dövri sistemi
Nisbi atom kütləsi
Bir elementin atom kütlə vahidi (Atomic Mass Units: amu) cinsindən ortalama kütləsini ifadə edir. Bu rəqəm, sıxlıqla elementin izotopların da ortalama kütləsini ifadə etdiyi üçün, onluqlu bir sayıdır. Bir elementin nisbi atom kütləsindən atom nömrəsinin (proton sayının) çıxarılması ilə, o elementin neytron sayı tapıla bilər.
Dövrlər və qruplar
Dövrü cədvəldə eyni dövrdə soldan sağa doğru getdikcə elementlərin əsasən;
Dövri cədvəlin strukturu
Xarici energetik səviyyədə olan elektronların sayının elementin kimyəvi xassələrini təyin etdiyi kəşf edildikdən sonra eyni elektron sayına (xarici energetik səviyyədə) malik olan elementləri qruplaşdırmağa başladılar. Elementlərin belə qruplaşması s-, p-, d-, f- qruplarını yaratdı.
Cypripedium guttatum
(Cypripedium guttatum) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia karroo
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia kempeana
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Osmitopsis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Cypripedium kentuckiense
(Cypripedium kentuckiense) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia ligulata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cypripedium candidum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia maitlandii
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cypripedium arietinum
–   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Vaqif Sultanlı
Həyatı
2012-ci ildə təsis olunan və mərkəzi ofisi Pekində yerləşən Beynəlxalq Epos Araşdırmaları Cəmiyyətinin (The International Society for Epic Studies) üzvüdür.
Acacia kingiana
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Cypripedium franchetii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Cypripedium formosanum
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Ossiculum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
Acacia montana
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Oxylobus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Polystachya farinosa
(Polystachya farinosa) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 288
NGC 288 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış kürəşəkilli ulduz topası. Göy üzündə Heykəltəraş bürcü istiqamətində yerləşir. X tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Acacia penninervis
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Qafqaz Albaniyası
Etimologiyası
Əlavə olaraq qeyd edək ki, mütəfəkkirin qeyd etdiyi rum dili latın dilidir və latınca albus; blancus; candida  ağ mənasını verir.
Əhalisi
Ərəb istilasından və islamlaşmadan sonra xristian olaraq qalan və Kür çayının sağ sahilində yaşayan albanlar sürətlə erməniləşdirilmiş, Alban Xristian kilsəsi isə erməni kilsəsi ilə birləşmişdir. Heretidəki alban tayfalarının xristian olanları isə tədricən Gürcü Pravoslav Kilsəsinin təsiri altına düşmüş və XII əsrdə IV David dövründə bu ərazi Gürcüstan tərəfindən işğal edildikdə tamamilə gürcüləşdirilmişdilər.
Tarixi-siyasi coğrafiyası
Erməni iddialarına görə, qədim dövrlərdə və erkən orta əsrlərdə Azərbaycan ərazisi Kür çayının yalnız şimalında (Kürün sol sahilində) yerləşmişdi, yəni bu ənənəyə görə Kür və Araz çayları arasındakı ərazi guya əvvəllər ermənilərin olub. Yalnız 387-ci ildən sonra həmin torpaqlar Albaniyanın tərkibinə keçmiş, lakin etnik, siyasi və mədəni cəhətdən əvvəlki kimi Böyük Ermənistanın Şərq əyalətləri olmuşdur.
Vilayətləri
Kambisena – Yunan müəlliflərində Kambisna, erməni müəlliflərində isə Kambeçan adlanan ərazi Albaniyanın Şimal – Qərbində, İberiya sərhəddində yerləşmişdi. Kambisena Şimal – Qərbdə Alazan və İori çaylarının orta axarlarından, Cənubda Kür çayınadək, Şərqdə isə Alazan, Kür və İori çaylarının qovşağınadək ərazini əhatə edirdi. Daş-kəsəli Şirak yaylasının da yarısı bu əraziyə daxil idi.
Əcəri – yaxud Həcəri adlanan vilayət Qəbələ vilayətinin cənubunda Qarasuçay və Girdimançay arasında yerləşmişdi və Cənubda Kür çayına söykənirdi. Burada əhali əsasən əkinçiliklə məşğul idi. VII əsr erməni coğrafiyasında Əcəri həm də Dəşt-i-Bizkan adlandırılır. Bu vilayət haqqında Moisey Kalankatlının qeydləri qanunsuz olaraq qarışıq nigahlara yol verilməsi ilə əlaqədardır. Bu cür nigahlar Arşakaşen və Əcəri vilayətlərində təsadüf olunurdu. Qəbələ – (yunanca: Kabalaka) bu vilayət Lpinadan Cənubda, tarixi Əcəri vilayətindən Şimalda, Şəki və Çola vilayətləri arasındakı ərazini əhatə edirdi. Bu vilayətdə Albaniyanın paytaxtı Qəbələ şəhəri yerləşirdi ki, bu barədə ilk dəfə eramızın I əsrində Böyük Plini xəbər verir. Qəbələ antik dövrdən erkən orta əsrlərə – V əsrə qədər Albaniyanın paytaxtı, Alban Arşakilərinin iqamətgahı və alban arxiyepiskopunun qərargahı olmuşdur. 510-cu ildə Alban Arşakiləri öz hakimiyyətini başa vurduqdan sonra Qəbələ Sasanilərin təyin etdikləri mərzbanların qərargahına çevrilir və bununla əlaqədar Qəbələ həm də Vostan-i-mərzban da adlandırılır. Qəbələ vilayəti siyasi – inzibati və kilsə – inzibati vahid – yepiskopluq idi. V əsr Aluen kilsə məclisi və VIII əsr Partav (Bərdə) kilsə məclisi cədvəllərində Qəbələ yepiskoplarından Manase (V əsr) və İohannın (VIII əsr) adları da var. Bir çox başçılar kimi yepiskop İohann da xalkidonçu alban katolikosu Nerses-Bakurdan üz döndərmişdi. Qəbələ vilayətinin dini-ideoloji baxımdan əhəmiyyətini belə bir fakt da sübut edir ki, Aluen (488-ci il) və Partav (705-ci il) kilsə qurultayları iştirkçılarının siyahısında arxiyepiskopun imzasından sonra Qəbələ yepiskopunun imzası durur. VIII–IX əsrlərdə Qəbələ yepiskopları alban kilsəsinin patriarxları olurdular.
Artsak və ya Ərsaq — (antik müəlliflərində Orxistena) bu tarixi vilayət sağsahil Albaniyasının ən mühüm vilayətlərindən biri olmuş və hazırda Qarabağın dağlıq hissəsini və Mil düzünün bir hissəsini əhatə etmişdir. Əyalətin əhalisini qarqarlar, utilər, hunlar, xəzərlər və barsillər təşkil edirdi.
Qafqaz Albaniyası və Ermənistan Krallığının sərhədləri
"'Bədbəxtlik ondadır ki, yunan orijinalları bizə çox gec, işləndikdən, əl gəzdirildikdən sonra gəlib çatıb; bunlar çox vaxt müqayisə edilən edilən məlumatları heç bir tənqidə məruz qalmayan sadəcə kompilyasiya şəklindədir və buna görə də bu mənbələrə son dərəcə ehtiyyatla yanaşmaq lazımdır.'"
Aranilər sülaləsi
Aranilər sülaləsinin hakimiyyəti dövründə Albaniyaya erməni krallarının yürüşləri baş vermiş və Albaniyanın üç vilayəti – Artsak, utik və Paytakaran işğal edilmişdir. Lakin bu işğal uzun sürməmiş e.ə. 66-cı ildə II Tiqran Roma ordusu tərəfindən məğlub edildikdən sonra bütün işğal etdiyi əraziləri, o cümlədən Albaniya torpaqlarını tərk etməli olmuşdur. Lakin bu hadisədən bir neçə ay sonra Albaniya ərazisinə Roma imperiyasının ordusu soxulmuşdur. Pompeyin rəhbərlik etdiyi Roma ordusu ilə Aruzun (yunan-roma mənbələrində Oroys) rəhbərlik etdiyi Albaniya ordusu arasında e.ə. 66-cı ildə döyüş olmuşdur. Daha sonra İberiyaya doğru irəliləyən Roma ordusu ikinci dəfə e.ə. 65-ci ildə Alazan çayı sahilində Aruzun qardaşı Sebərin (yunan-roma mənbələrində Kosis) rəhbərlik etdiyi Albaniya ordusu ilə toqquşmuş və böyük itki verərək İberiya ərazisinə keçmişdir.
Roma ordusunun Xəzər sahillərinə irəliləməsi haqqında mənbələrdə heç bir məlumat yoxdur. Lakin qobustanda üstündə latın dilində yazı yazılmış XII legiona aid kitabənin tapılması Roma ordusunun xəzər sahillərinə də gəlib çıxdığını syləməyə əsas verir. Bundan başqa Azərbaycanın müxtəlif regionlarında, xüsusilə Qəbələ və Şəki ərazisində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı tapılan pul dəfinələrindən Roma imperatorlarına məxsus xeyli sikkə əldə edilmişdir.
Acacia prasinata
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Qafqaz Albaniyası
Mehranilər sülaləsi
"Cavanşir imperator sarayına şah kimi daxil oldu, imperator onu əyanların hamısından daha hörmətlə qarşıladı, imperator onun belinə cəsur babası Heraklın və ulu babası Nikitanın kəmərini bağladı, imperator ona Müqəddəs xaçın bir hissəsini, şah libası və ii bayraq təqdim etdi, imperator onun oğlanlarına patrisi rütbəsi verdi. Ona səma töhfələrinin verildiyini görəndə, erməni əyanlarının və sərkərdə Amazaspın paxıllığı tutdu… İmperator onu erməni azatlarının müşayiəti ilə qul kimi yox, taxt-tac sahibi olan qardaşı kimi yola saldı…"
Bir sıra tədqiqatçılara görə Cavanşir 669-cu ildə öldürülmüşdür (K.V.Trever). Digərləri onun ölüm tarixini 680-ci ilə aid edirlər (Z.M.Bünyadov). Axırıncı mülahizə isə 683-cü ildir. (Q. X. Svazyan) Fəridə Məmmədova isə 680–681-ci illərin daha inandırıcı olduğunu yazır. Belə ki, Moisey Kalankatlı II kitabın XXXIX fəslində belə bir məkumat verir: "Cənub məmləkətində inadcıl Məhəmmədin hakimiyyətinin hakimiyyətinin 62-ci ilində (miladi 681-ci il) Cavanşirin varisi Varaz Trdat Albaniyanın böyük knyazı olarkən yepiskop İsraili diplomatik danışıqlar aparmaq üçün hunların yanına göndərmişdi." Buradan belə çıxır ki, Cavanşrin ölümü 681-ci ildə və ya daha əvvəl ola bilərdi. Zadəganlar alban katolikosu Yelizarın iştirakı ilə Cavanşirin qardaşı (Varaz Peroz) oğlu Varaz Trdatı vətənin taxt-tacına sahib olan böyük knyaz vəzifəsinə seçirlər və o Bizans imperatorundan patrisi titulu aldı və ekskonsul rütbəsiylə mükafatlandırıldı. Xəlifə I Yəzid (680–683) I Varaz Trdatı Şərq vilayətlərinin, Albaniya məmləkətinin və Uti vilayətinin canişini kimi tanıdı. Ölkə ərəblərə xərac verməkdə davam edirdi. Albaniyanın daxilindəki müxalifətçi mərkəzdənqaçma qüvvələrini ram edən Varaz Trdat bütün ölkəyə hakim oldu. Onun hakimiyyəti dövründə Albaniyanın ərazisi Cavanşir dövründəki kimi qalırdı.
Xristianlıq
Bu səbəbdən Alban kilsəsi apostol kilsəsi adlandırılır. Qafqazda, eləcə də bütün xristian dünyasında olan qədim xristian kilsələrindən biri alban kilsəsidir.
Xristianlığın Albaniyada təbliğinin ilk siryanipərəst dövründə İncil kəlamları Yaxın və Orta Şərqin bütün ölkələrində olduğu kimi, siryani (arami) dilində yayılırdı. Bu, yalnız həvarilər və onların şagirdlərinin deyil, həm də Suriya missionerlərinin fəaliyyəti ilə bağlı idi. Moisey Kalankatlı öz əsərində siryanipərəst dövr haqqında mühakimə yürütmək imkanı verən məlumatları təqdim etmişdir; Suriya rahiblərinin IV–V yüzillərdə Albaniyadakı fəaliyyəti, xristian abidələri üzərindəki arami yazıları haqqında olan xəbərlər belə məlumatlardandır. thumb|200px|left|Qafqaz Albaniyasında xristianlığın yayılmasında böyük rolu olmuş, [[Şəki yaxınlığında şəhid edilmiş həvari Müqəddəs Yelisey. Terenti Fomin tərəfindən 1645-ci ildə çəkilmiş ikona.]] Xristianlığın "yunanpərəst" II mərhələsi, yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, bütün Cənubi Qafqaz ölkələrində ümumi olsa da, müddəti və xüsusiyyətləri baxımından fərdi cəhətlərə malik idi; bu isə, sözsüz ki, siyasi səbəblərlə izah oluna bilər. Tədqiqatlar göstərir ki, alban, erməni və iber kilsələrinin imperiya kilsəsi ilə münasibətləri "siyasi şəraitlə bağlı işıqlandırılmalıdır; başqa sözlə desək, ölkənin [Şərqi Roma] imperiyasından siyasi asılılıq dərəcəsi kilsənin asılılığı səviyyəsində özünü göstərməlidir". Məlumdur ki, bu asılılıq Ermənistanda daha çox, İberiyada isə nisbətən az idi; Albaniyanın isə heç bir asılılığı yox idi. Ona görə də ellinpərəst Maarifçi Qriqori və onun nəvəsi Müqəddəs Qriqorisdən sonra alban kilsəsi Yerusəlim kilsəsi ilə münasibətlərini davam etdirirdi. Bütün bunlar elmdə hakim olan fikrin – ilk xristian təbliğatçılarının Albaniyaya Ermənistandan göndərilməsi fikrinin əsassız olduğunu göstərir. Bu, sağsahil Albaniyası vilayətlərində fəaliyyət göstərən xristian təbliğatçılarının Ermənistandan, sol sahil Albaniyasının şimal – qərb vilayətlərinə (yəni İori və Alazan çayları arasındakı vilayətlərə) göndərilənlərin isə İberiyadan gəlmələri fikrinə də aiddir.
Onsuz da bölgədə hərbi əməliyyata başlamaq üçün bəhanə axtaran xəlifə isə bu məktubdan sevinərək erməni katolikosuna aşağıdakı məzmunda bir məktubla cavab verir:
"'Ey Allahın xadimi və erməni xalqının katolikosu İlya, sənin səmimi məktubunu oxudum və sənə mərhəmətim olduğuna görə öz sədaqətli bəndəmi çoxlu qoşunla göndərdim. Əmr etdik ki, bizim hökmranlığımıza qarşı qiyam edən albanlarda sizin dininizə uyğun dəyişiklik edilsin. Bizim hökmü bəndəmiz Partavda, sənin hüzurunda icra edəcəkdir: Nersesi və bədəfkarlıqda onun həmfikri olan qadını bir zəncirə bağlayacaq və elə şahanə mühakimə edəcəkdir ki, onlar bütün qiyamçıların yanında rüsvay olsunlar'."
İ.P.Petruşevski göstərir ki, erməni kilsəsi Albaniyada "ölkəni erməniləşdirmək aləti olmuşdur. Onun bu rolu VIII əsrin başlanğıcından etibarən xüsusilə nəzərə çarpır, yəni o zamandan sonrakı erməni monofızit katolikosu Yegi xalkedonçuluq edən Alban katolikosu Nersesi (Bakuru) ərəb xəlifəsinin köməyi ilə devirmişdi və Albaniyada ruhanilər və knyazların bir hissəsinin, Alban kilsəsinin erməni kilsəsindən müstəqilliyini qorumaq cəhdini əks etdirən xalkedonçuluq (pravoslav, yunanpərəst, gürcüpərəst) hərəkatı ermənipərəst monofızitlər tərəfındən yatırılmışdır".
Pappobolus
Növləri
[[SS 2 (*
Qafqaz Albaniyası
Mədəniyyət
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrinə təşkil edilmiş arxeoloji ekspedisiyalar zamanı alban mədəniyyətinin incəliklərini özündə əks etdirən külli miqdarda maddi-mədəniyyət nümunələri aşkarlanmışdır. Həmin əşyalar müxtəlif – həm qiyamətli, həm də adi materiallardan hazırlanmaqla özünəməxsus xüsusiyyətlərə malikdir. Təşkil edilmiş arxeoloji ekspedisiyalar arasında Mingəçevir, Şamaxı, Qəbələ və Qax ekspedisiyaları öz məhsuldarlığı ilə diqqəti cəlb etmişdir.
Alban əlifbası
Alban tarixçisi Moisey Kalankatuklu yazısı olan xalqlar içərisində madayları və albanları xüsusi qeyd etmişdir:
Alban xaç daşları
Cuğa xaç daşları əsasən Güney Azərbaycanla sərhəddə, Araz çayı sahilindədir. Maraqlı və özümlülü həllə malik Cuğa xaçdaşlarının əksəriyyətində eyni bir təsvir olunur: qarşı-qarşıya durmuş iki qanadlı əjdahanın bədəni buynuz zirehlə örtülmüşdür, onların adətən açıq ağızları yana çevrilmişdir. İki əjdaha arasında qanadlı halə, yaxud da haləyəbənzər saçı olan kişi başı təsvir olunmuşdur. İkonaqrafik əlamətlərinə görə o, İsanın başına oxşayır. D.A.Axundov qeyd edir ki, bu mürəkkəb təsvirdə bir neçə din və etiqadın (zərdüştlük, mitraizm, xristianlıq, islam) birləşməsindən yaranan simvolik qrup alban sənətkarları tərəfindən təsvir edilmişdir. Təsvirlər xristian qəbir daşlarında – xaçdaşlarda yerləşdirilib – bir xaç və ya xaçlar bunu təsdiq edir. Bu təsvirdə İsanı əvvəlki dinlərin qalığı olan əjdahalar mühafizə edirlər. Dişlərini qıcamadan ağızlarını bir qədər açmış əjdaha başlarının İsanın başına tərəf çevrildiyi təsvirlər buna sübutdur. Bu xristian-bütpərəst kompozisiyalar bir xalq içərisində müxtəlif dinlərin mövcud olması nəticəsində yaranmışdır. Cənubi Qafqazda yeganə belə xalq Qafqaz albanları idi. Bununla belə ermənilər Azərbaycan xalqına məxsus olan və onun bədii təfəkkür dünyasını əks etdirən Cuğa xaç daşlarının guya onlara məxsus olmasını və Azərbaycan əsgərləri tərəfindən dağıdılmasını bəyan edirlər.
Acacia pseudonigrescens
Arealı
Efiopiya üçün endemik növdür.
Sıxçiçək akasiya
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Qafqaz Albaniyası
Alban ordusu
Qoşunların miqdarı haqqında antik müəlliflərin verdiyi konkret məlumat hərbi işin öyrənilməsi məsələsində müəyyən yer tutur. Strabonun dediyinə görə albanlar "[döyüş üçün] iberlərə nisbətən daha çox qoşun düzürlər. Onlar altmış min piyada qoşun və iyirmi iki min süvari silahlandırırlar – Pompeylə döyüşə (albanlar) belə bir (qoşunla) getmişlər". Plutarx bildirir ki, Kürü keçib romalılar üzərinə həmlələr edilən zaman albanlar qırx min nəfərdən az olmamışlar. Daha sonra Plutarx romalıları qarşılayan albanların sayı haqqında bir qədər başqa məlumat verir. Qədim müəllif bildirir ki, Pompeyi "döyüşə hazır vəziyyətdə, lakin pis silahlanmış və başlıca olaraq, heyvan dərisində 60000 piyada və 12000 süvari" qarşılamışdır. Birinci halda Plutarx piyadanı süvaridən fərqləndirmir, alban qoşununun ümumi miqdarını verir: döyüşçülər 40000 nəfər idi. İkinci halda Plutarxın məlumatı Strabonun məlumatını xatırladır, lakin alban süvarilərinin sayı cəhətdən ondan fərqlənir.
Metalişləmə
Dulusçuluq məmulatı Qafqaz Albaniyası iqtisadiyyatının və mədəniyyətinin daha da inkişaf etdiyini göstərir. Eramızdan əvvəl I minilliyin ikinci yarısında Yaloylutəpə keramikasının yeni səciyyəvi formaları – qonşu ölkələrin keramikasından fərqlənən süddanlar, birayaqlı və üçayaqlı vazalar meydana gəlir. Yaloylutəpə keramikası Şirvan, Şəki, Zaqatala bölgəsi, Gəncə-Qazax, Mil-Qarabağ düzü, Alazan və Kür hövzəsi, habelə Dağıstan ərazisində olan abidələrdən məlumdur. Yuxarıda qeyd edilmiş rayonlar üçün səciyyəvi olan keramika kompleksinin yeknəsəqliyi vahid, səciyyəvi iqtisadiyyata, mədəniyyətə və əraziyə malik əhalinin etnik yekcinsliyinə sübutdur.
Purpur akasiya
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Acacia restiacea
Arealı
Avstraliya üçün endemik növdür.
Paragynoxys
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Sobralia macrantha
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia biennis
(Artemisia biennis) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 289
NGC 289 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktika. Göy üzündə Heykəltəraş bürcü istiqamətində yerləşir. SBbc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Parthenium
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Artemisia arbuscula
(Artemisia arbuscula) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Artemisia douglasiana
(Artemisia douglasiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Spathoglottis kimballiana
(Spathoglottis kimballiana) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 290
NGC 290 — Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış açıq ulduz topası. Göy üzündə Tukan bürcü istiqamətində yerləşir. OCL tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Pleione pleionoides
(Pleione pleionoides) —  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
NGC 3101
NGC 3101, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Sekstant bürcü istiqamətində yerləşir. Sa tipli. tərəfindən ildə 121.92 sm (48 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Qara akasiya
Botaniki təsviri
Hündürlüyü 30 metr olan həmişəyaşıl ağacdır. Boz rəngli çatlayan qabığı gümüşü rəngli mum təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Yarpaqları cüt lələkvari, bəzən bütöv və ya bir qədəri filloidlərlə əvəz edilir. Filloidlər dərivari və enli neştərşəkillidir. Çiçək qrupu filloidlərin qoltuğunda yerləşir və seyrəkdir. Uzunluğu 10 sm olan filloidlərin üzərində 4 paralel damar vardır. Bəzən bir zoğda olan filloidlərin ardınca lələkvari yarpaqlar əmələ gəlir. Birinci saplağın qaidəsi üzərində 5-7 cüt, ikincinin üzərində isə 10-17 cüt neştərvari yarpaqcıqlar formalaşır. Filloidlərin qoltuğundan çıxan çiçəklər 1-5 ədəd olmaqla başcıq çiçək qrupuna toplanmışdır. Başcıqların diametri 6–9 mm-dir. Kasacıq enli və küt, açıq sarı rəngli 5 kasa yarpaqdan ibarətdir. Ləçəklər yarıya qədər bitişik olub, açıq sarı rəngdədir. Erkəkcikləri çoxdur, sütuncuqları sapabənzər və yoğundur. Paxlaları 8-15 sm uzunluğunda, 6–9 mm enində olub, yastı, ucdan bir qədər ensiz, boz-qırmızı rəngdədir, içərisində 3-11 ədəd toxum yerləşir. Toxumları 4–5 mm uzunluğunda, 2 mm enində olub, dəyirmi, yanlardan basıq, parlaq və qaradır.
Pentatrichia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Pericallis
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Perezia
Növləri
[[SS 2 (*
Monteneqro
Ərazi
İnzibati bölgüsü 21 əyalətdən (opstina) ibarətdir. Bunlar Andriyeviça, Bar, Berane, Biyelo, Polye, Budva, Çetinye, Danilovqrad, Herseq Novi, Kolasin, Kotor, Moykovaç, Nikşiç, Plav, Plyevlya, Plujine, Podqoriça, Rozaje, Savnik, Tivat, Ulciny, Zablyak vilayətləridir.
Əhali
Etnik tərkibi:
Xarici siyasət
Monteneqronun NATO və Avropa birliyinə inteqrasiyası ilə bağlı strateji məqsədləri onun regional əməkdaşlıqda və qonşuluq siyasəti yürütməkdə fəal iştirakı olmadan qeyri-mümkün hesab olunur. Monteneqro Albaniya, Bosniya və Herseqovina, İtaliya, Serbiya və Xorvatiya ilə həmsərhəd olmasına baxmayaraq keçmiş Yuqoslaviya ölkələri olan Makedoniya, Sloveniya, tarixi və regional səbəblərə görə keçmiş Yuqoslaviya ölkəsi ilə qonşu olan Avstriya, Macarıstan, Rumıniya, Bolqarıstan və Yunanıstanı da özünə qonşu ölkələr hesab edir. Məqsəd bu ölkələrlə qarşılıqlı səmimi münasibətlər yaradıb inkişaf etdirmək, siyasi, iqtisadi, təhlükəsizlik, elmi və mədəni sahələrdə davamlı əməkdaşlıq etmək və ən əsası da mühüm infrastruktur şəbəkə yaratmaqdan ibarətdir. Monteneqro tarixi, mədəni və iqtisadi baxımdan Serbiya ilə sıx bağlı olduğu və hər ikisi NATO və Avro-Atlantik ittifaqa daxil olmaq üçün ümumi maraqları bölüşdükləri üçün bu əlaqələri daha da möhkəmləndirməyə xüsusi əhəmiyyət verir. Bu Serbiya tərəfin də qarşılıqlı əməkdaşlıq etməsini, əks tərəfə hörmət və ehtiram göstərməsini qaçılmaz edir. Bu əməkdaşlıq Monteneqronun bu ölkələrlə tək eyni coğrafi mövqedə yerləşməsinə görə deyil, həm də eyni siyasi məqsədə daşıdıqları üçün zəruridir. Monteneqronun xarici siyasətdəki yolu regiondakı digər ölkələrlə qarşılıqlı dostluq və əməkdaşlıq münasibətləri üzərində qurulub. Bu halda regionda hər hansı bir ölkənin inkişafı Monteneqronun inkişafı üçün bir təkandır. Monteneqro Cənub-Şərqi Avropa ölkələri ilə də regional və müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığı inkişaf etdirməyi qarşısına məqsəd qoyub. Beləliklə, Monteneqro regiondakı hər bir ölkə ilə qarşılıqlı münasibətlər qurub yaratmaqla həm özünün, həm də digər qonşu ölkələrin Avropa Birliyi və Avro-Atlantik İttifaqa inteqrasiyasına yardımçı olur. Monteneqro bütün regional təşkilat və təşəbbüslərdə etibarlı müttəfiqdir və o, hal-hazırda müşahidəçi statusuna malik olduğu təşkilatlara tam üzv olmaq üçün çalışır.
Perymenium
Növləri
[[SS 2 (*
Petalacte
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Peteravenia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
NGC 1191
NGC 1191, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Eridan bürcü istiqamətində yerləşir. E-S0 tipli. tərəfindən ildə 66.04 sm (26 inç) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Buzlaq
Qar xətti
Bu sərhəddən aşağıda il ərzində qar əriyə bildiyinə nisbətən az düşdüyündən, təbiidir ki, onun toplanması mümkün deyildir. Qar sərhəddindən yuxarıda temperaturun düşməsilə əlaqədar olaraq qar akkumuliyasiya sı onun ablyasiya sından (əriməsindən) üstün olur. Burada daima qar toplanır. Təbiidir ki, qar xətti kimi yalnız qarın yaydakı aşağı kənarının mövqeyini qəbul etmək olar. Uzaqdan baxanda qara bürünmüş dağ yamaclarının aşağı sərhədi, yəni qar xətti nisbətən düz xətt kimi görünür. Həqiqətdə isə o olduqca əyri-üyrüdür.; maili yamaclarda qar çox qalandır, dik yamacların çökək yerlərində ləkə — ləkə qalır, qayalarda isə heç qalmır. Daimi qarların aşağı səviyyəsi ümumiləşdirmə metodu ilə təyin olunur: buna görədə onu xətt deyil, sərhəd adlandırmaq daha yaxşıdır.
Müxtəlif enliklərdə qar xəttinin yüksəkliyi
Qar sərhədinin yüksəklik enlik fərqləri hava nın temperaturundan və yağıntının miqdarından asılıdır, yağıntı isə, məlum olduğu kimi zonal paylanır. Temperatur nə qədər alçaq, yağıntı nə qədər çox olsa qar toplanması və buzlaşma üçün bir o qədər əlverişli şərait yaranır, deməli, qar sərhəddi daha aşağı olur. Rütubətli ekvator iqlimində o, 4600–5000 m yüksəklikdədir. Quru tropik iqlimdə isə 5600 m-dək qalxır.
Qar sərhəddinin yüksəkliyində Yerin ekvator a nisbətən dissimmetriyası da təzahür edir; daha isti olan şimal yarımkürəsi ndə tropik qurşaqlardan kənarda qar sərhəddi yüksəkdə, daha soyuq olan cənub yarımkürəsi ndə isə alçaqda yerləşir. Frans — İosif Torpağı nda 86° şm. e-də onun yüksəkliyi 50–300 m arasında tərəddüd edir; Arktika da yalnız bir yerdə — Qrelandiya nın şimal — şərqində 82°şm. e.-də qar dəniz səviyyəsinə enir. Halbuki cənub yarımkürəsində bu səviyyəyə o, artıq 60–70 °C.e. arasında düşür. Cənubi Şetland adaları ( 62 °C.e.) həmişə qarla örtülüdür.
Buzlaşma tsiklləri və buzlaqların təsnifatı
Buzlaşmanın iqlim və geomorfoloji amilləri və onların ərazi uyğunluğu son dərəcə müxtəlif olduğundan buzlaqların formaları da olduqca çoxdur. Buna görə də buzlaqların çoxlu təsnifatının mövcud olması təəccüblü deyildir. Buzlaqları onların formasına və relyeflə qarşılıqlı əlaqəsinə görə qruplaşdıran morfoloji təsnifatlar geniş yayəlmışdır.
Reqressiv mərhələdə buzlaşma deqradasiya ya uğrayır. Bu proses iqlimdən və digər coğrafi şəraitlərdən asılı olaraq müxtəlif yolla gedir: ya buzlaq qırıqlarından əriməyə başlayır, ya da ayrı-ayrı buz massivlərinə ayrılır. Buzlaşmanın yoxolma prosesində buzlaq sahəsi genişlənərkən yaranan eyni formalar əmələ gələ bilər (lakin əks qaydada). Buzlaşma üçün əlverişli olmayan şərait buzlaqları tez bir zamanda kiçildə bilmir, çünki onların öz ölçüsünü qoruyub saxlamaq qabiliyyəti vardır. Qoruyub saxlama inersiyası buzlağın əmələ gələ bilməyəcəyi şəraitdə mövcudluğunu təmin edir.
''I sinif. İlk buzlaqlar.'' Onlar buzlaşmanın proqressiv mərhələsinin başlanğıcında meydana gəlir, sayca çox deyildir və bir-birindən geniş qarsız sahələrlə ayrılır. Axım sahəsi böyük deyildir və ya heç yoxdur. Bu sinfə dörd buzlaq tipi daxildir: thumb|Kar buzlağı Asılı buzlaqlar; nisbətən dik ymaclarda əmələ gəlir. Onların qidalanma və axım sahələri çökəkliklərə aid deyildir. Birbaşa yamacda yerləşir, asılmış kimi görünür. Buz dik sıldırımın kənarına çatdıqda qopur və parçalarla dərəyə tökülür. thumb|Himalay tipli buzlaq. Nepal. '' II sınıf. Dərə buzlaqları. '' Qidalanma dərəcəsi artdıqca buzlaşma miqyası da genişlənir, ilk buzlaqlar sayca çoxalır, onların hər birinin sahəsi böyüyür və qalınlığı artır. Zirvələrdə və karlardan dərələrlə aşağı sürüşür və dərə buzlaqlarına çevrilir. Bu tip buzlaqlar mülayim qurşağın dağlıq ölkələrində ən xarakterik buzlaşma formasıdır. Adətən, onların aşağıdakı tipləri ayrıd edilir: İstənilən tipli dərə buzlağı, əgər buz şəlaləsilə qurtarırsa və tökülən buz parçaları aşağıda onu davam etdirirsə bərpa oluna bilər. left|thumb|Habbard buzlağı. Alyaska. '' III sinif. Buzlaqların məcmuyu və ya buzlaq kompleksləri. '' Buzlaşma şəraitinin daha da yaxşılaşması nəticəsində ayrı-ayrı buzlaqlar genişlənərək birləşir və öz fərdiliyini qismən itirir. Bu, mülayim zonanın şimal hüdudlarında, subqütb və qütb qurşaqlarında, onların xüsusən rütubətli regionlarında baş verir. Aşağıdakı tip buzlaq kompleksləri əmələ gəlir: IV sinif.Ada və materik buzlaqları . Buz kütlələrinin artması nəticəsində onlar ölkəni daha çox örtür və relyefi öz altına daha çox alır. Şpisbergen buzlaşma tipi buz qalxanı mərhələsinə keçir. Materik və ada buz örtükləri adaları və hətta bütöv materiki — Antarktidanı örtən geniş bütöv və qalın buz qatıdır. Buzaltı relyef üzə çıxmır. Buzun səthi hamar-qabarıqdır, buna görə də örtük buz qalxanı adlanır.
Aysberqlər
Şimal yarımkürəsində aysberqlərin əmələ gəldiyi məntəqələr Qrenlandiya və Severnaya Zemlya, cənub yarımkürəsində Antaraktidadır. Cərəyanlar vasitəsilə aysberqlər mülayim enliklərə 40°-yədək və hətta 36°-cı enlyədək aparılır və əriyir. Antaraktida aysberqinə 26 °C.e. və 26° q.u-da təsadüf edilmişdir. Arktika aysberqləri Antaraktika aysberqlərindən bir qədər fərqlənir. Arktika aysberqlərinin səthi hamar deyil, dağa oxşayır, uzunluğu bir neçə kilometrdir. Hündürlüyü su səthindən orta hesabla 70 m, bəzən isə 100 m-dir. Nəhəng buz qalxanı parçaları olan Antarktida aysberqlərinin yastı stolvarı səthi vardır. Uzunluğu 100 km-dək, su üzərində hündürlüyü 100, 300 və hətta 500 m-olur. Buzun sıxlığı dəniz suyunun sıxlığından bir qədər az olduğundan aysberqlərin suüstü hissəsi ümumi hündürlüyünün yalnız 1/5 və 1/6-ni təşkil edir.
Yerin müasir buzlaşması
Hazırda, daimi buzlarla örtülü sahə quru səthinin 11%-ə qədərini təşkil edir. Əgər bütün buzu bərabər layla quru səthi üzrə paylasaq, onun qalınlığı 182 m-ə bərabər olar. Daima qar və buz müxtəlif miqdarda bütün iqlim qurşaqlarında vardır.
Qrenlandiyada onun ümumi sahəsinin 2186 min km²-dən 1700 min km²-ni, yəni 83%-ni buz tutmuşdur. Ada iki və ya üç birləşmiş günbəzli həhəng buz qalxanı ilə örtülüdür. Onun uzunluğu 2400 km, orta qalınlığı 1500 m, ən qalın yeri isə 3400 m-dir.
Şpisbergen özünün dəniz iqlimilə və yüksək səthinin güclü parçalanmış olması ilə buzlaşma üçün əlverişlidir. Buz onun ərazisinin 90%-ni tutur. Frans-İosif Torpağı nın 87%-i buzla örtülüdür. Buzlaşma əsasən örtük buzlaşması olub materik tiplidir. Novaya Zemlya da dərə buzlaqları Matoçkin Şar yaxınlığındadır. De-Lonq və Vrangel adalarında iqlimin kontinentallığı üzündən yalnız bir-birindən ayrı kiçik buzlaqlar var. Şimali Atlantik axınından qərbə doğru və şərqi Arktika tərəfə iqlimin kontinentallığı artır və buzlaşma zəifləyir. Kanada adaları nın 35–50% -i buzla örtülüdür.
Yerin tarixində böyük buzlaşmalar
Hər buzlaşma epoxası Yer səthində çox böyük dəyişikliklərinə uyğun gəlir. Həmin epoxada Yer qabığının hərəkəti fəallaşır, dağ əmələgəlmə prosesləri gedir, materiklər şaquli hərəkətlərə məruz qalır, dənizlər reqressiya edir və sahil xətti dəyişir. Bütün bunlar iqlimin soyuqlaşması ilə bir vaxtda baş verir.
Seymur Musayev
Seymur Aydın oğlu Musayev — Ürək-damar cərrahı, tibb elmləri namizədi. Azərbaycan Ürək və Sağlamlıq Assosiasiyasının üzvü
Həyatı
14 aprel 2005-ci ildən 15 iyul 2005-ci ilə qədər Türkiyə Respublikasının İzmir şəhərindəki "Şifa Xəstəxanalar Qrupu"nun "Şifa Xəstəxanası"nda ürək-damar cərrahı işləmiş və xəstələrə intensiv terapiyaya dair məsləhətlər vermişdir.
Phagnalon
Növləri
[[SS 2 (*
Coelogyne cumingii
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Tofiq Məmmədov (rejissor)
Həyatı
Tofiq Əsgər oğlu Məmmədov 15 fevral 1941-ci ildə anadan olmuşdur.
Filmoqrafiya
İkinci rejissor kimi
Bədii rəhbər kimi
Coelogyne mayeriana
—   fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Phoebanthus
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Phymaspermum
Növləri
[[SS 2 (*
NGC 3157
NGC 3157, Yeni Baş Kataloqda qeydə alınmış qalaktikadır. Göy üzündə Nasos bürcü istiqamətində yerləşir. SBc tipli. tərəfindən ildə 47.5 sm (18.7 düymə) ölçülü  vasitəsilə ildə kəşf edilmişdir.
Antarktida
Antarktida bütün materiklərin ən soyuq, ən quru, ən küləkli və ən yüksək olanıdır və çox az yağıntılar səbəbindən materikin daxili hissəsi texniki cəhətdən dünyanın ən böyük səhrasıdır. Materikə il ərzində 20 santimetr yağıntı düşür. Materik bütün qitələrin ən yüksək orta yüksəkliyinə malikdir. Antarktidanın daimi məskunları yoxdur və qədim insan məskənlərinin izlərinə də rast gəlinmir. Yalnız pinqvin və suiti kimi soyuğadavamlı canlılar Antarktidanın daimi sakinləridir.
Etimologiyası
"Antarktida" adının 1890-cı illərdə qitə adı olaraq ilk rəsmi istifadəsi Şotlandiya kartoqrafı Con Corc Bartolomeyə aiddir.
Tarixi
thumb|226x226px|[[Ceyms Kuk Antarktidada]] Lakin buna baxmayaraq Avropa xəritələri bu naməlum torpağı təsvir etməyə dəvam edirdi. 17 yanvar 1773, 1774-cü ilin dekabrı və yenidən 1774-cü il yanvar ayı olmaqla Ceyms Kukun gəmiləri bir neçə dəfə Antraktika dairəsinə daxil oldu. Ceyms Kuk 1773-cü ilin yanvarında buz qatı qarşısında geri çəkilmədən öncə 75 mil (120 km) materikin içinə doğru irəliləmişdi.
Coğrafiyası
Şərqi Antarktida Transantarktika dağlarının Hind okeanı tərəfində yerləşir və Kots Torpağı, Kraliça Mod Torpağı, Enderbi Torpağı, Mak-Robertson Torpağı, Uilks Torpağı və Viktoriya Torpağından ibarətdir. Bu bölgənin kiçik bir hissəsindən başqa hamısı Şərq yarımkürəsində yerləşir. Şərqi Antarktida əsasən Şərqi Antarktida Buz təbəqəsi ilə əhatə olunmuşdur.
Geoloji tarixi
Artıq 170 milyon il əvvəl Antarktika Qondvana superqitəsinin bir hissəsi idi. Vaxt keçdikcə Qondvana tədricən parçalandı və Antarktida bu gün bildiyimiz kimi təxminən 25 milyon il əvvəl meydana gəldi. Antarktida həmişə soyuq, quru və buz təbəqələri ilə örtülməmişdi. Uzun tarixində bir vaxtlar daha şimalda idi. Antraktida bu dövrdə tropik və ya mülayim bir iqlim keçirdi, meşələrdə örtüldü və müxtəlif qədim həyat formaları yaşadı.
Mezozoy dövrü
Bununla birlikdə Təbaşir dövründə Cənub dənizinin buzlaşması ilə bağlı bəzi dəlillər mövcuddur. left|thumb|169x169px|Pangeyanın parçalanması və ardından Qondvananın dağılması
Əhali
1984-cü ildə Juan Pablo Camaço Frei Montalva Stansiyasında anadan olub. O Antarktidada doğulan ilk Çilili idi. Artıq bir neçə baza stansiya məktəbə gedən uşaqları olan ailələr üçün evdir.
Bitkilər
Təxminən 298 milyon il əvvəl meşələr qitəni əhatə etməyə başladı və 15 milyon il əvvəl soyuqlaşan iqlimdə sadacə  tundra bitkiləri sağ qala bildi. Lakin indiki Antarktida iqlimi geniş bitki örtüyünün yaranmasına imkan vermir. Donma temperaturu, torpağın keyfiyyətsizliyi, nəmliyin olmaması və günəş işığının olmaması bitki yetişməsinə mane olur. Nəticədə bitki həyatının müxtəlifliyi çox aşağı və paylanması məhduddur. Qitənin florası əsasən mamırkimilərdən ibarətdir. Burada 100-ə yaxın növdə mamır və 25 növ ciyərotu bitkisi var. Lakin Antarktida yarımadasında yalnız 3 növ çiçəkli bitki yayılmışdır: Deschampsia antarctica, Colobanthus quitensis (Antarktida inci çiçəyi) və yerli olmayan Poa annua. Böyümə yayda bir neçə həftə ilə məhdudlaşır.
Siyasət
thumb|233x233px| Bir sıra ölkələr müəyyən bölgələrdə suverenliklərini iddia edirlər. Bu ölkələrin bir neçəsi bir-birinin iddialarını qarşılıqlı olaraq tanıdıqları halda, bu iddiaların etibarlılığı ümumiyyətlə qəbul edilmir.
İqtisadiyyat
Ziyarətçilərin axınının yaratdığı potensial mənfi ekoloji və ekosistem təsirləri cəmiyyətdə narahatlıq yaradır. Bəzi ekoloq və alimlər gəmilər üçün sərt qaydalar və turizm sənədləşməsi tələb edir. Antarktidanın görməli yerləri ilə uçuşlar (enməyən) Avstraliya və Yeni Zelandiyadan kənarda, 1979-cu ildə Yeni Zelandiya 901 Hva Uçuşunun Erebus dağında 257 nəfərin hamısının ölümünə səbəb olan ölümcül qəzasına qədər işləmişdir.
Tədqiqatlar
Hər il 28 fərqli xalqın alimləri dünyanın heç bir yerində təkrarlanmayan təcrübələr keçirirlər. Yaz aylarında tədqiqat stansiyalarında 4 mindən çox alim fəaliyyət göstərir; bu rəqəm yalnız qışda 1000-dən çox olur. Antarktidadakı ən böyük tədqiqat stansiyası olan Mak-Merdo Stansiyası 1000-dən çox elm adamını, ziyarətçi və turisti yerləşdirməyə qadirdir. thumb|217x217px|Cənub Qütbü Teleskopu. Amundsen-Skott qütb stansiyası Tədqiqatçılar arasında bioloqlar, geoloqlar, okeanoqraflar, fiziklər, astronomlar, qlyasiologlar və meteoroloqlar da var. Geoloqlar tektonik plitələri, kosmosdan gələn meteoritləri və superqitə olan Qondvananın dağılma mənbələrini öyrənməyə meyllidirlər. Onlar buzlaqların, aysberqlərin, mövsümi qarların və şelf buzlaqlarının tarixini və dinamikasını öyrənməklə məşğuldurlar. Bioloqlar vəhşi həyatı araşdırmaqla yanaşı, sərt temperatur və insanların mövcudluğunun müxtəlif orqanizmlərdə uyğunlaşma və sağ qalma strategiyalarına necə təsir göstərmələri ilə maraqlanırlar. Tibb həkimləri virusların yayılması və bədənin həddindən artıq mövsümi istiliyə cavab verməsi ilə bağlı kəşflər etdilər. Amundsen-Skott Cənubi Qütb Stansiyasındakı astrofiziklər göy qübbəsi və kosmik mikrodalğalı fon radiasiyasını araşdırırlar. İncə atmosferə səbəb olan yüksək yüksəklik səbəbindən bir çox astronomik müşahidələr Antarktidanın əksər yerüstü yerlərindən daha yaxşı aparılır; atmosferdəki su buxarının miqdarını minimuma endirən aşağı temperatur və işıq çirklənməsinin olmaması, burada Yer kürəsinin hər yerindən daha aydın bir məkanı görmək imkanı verir.
Cənub okeanının səviyyəsi və buz örtüyü
Antarktika qışında dəniz buz dərəcəsi hər il genişlənir və bu buzun əksəriyyəti yayda əriyir. Bu buz okean suyundan əmələ gəlir və eyni suda üzür və beləliklə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsinə kömək etmir. Antarktida ətrafındakı şelf buzlağının miqdarı (kvadrat kilometrlə) son onilliklərdə təxminən sabit qalmışdır. Baxmayaraq ki, qalınlığında yaşadığı dəyişkənliyin miqdarı bəlli deyil.
Şərqi Antarktida, dəniz səviyyəsindən yüksək bir torpaq bazası olan və qitənin əksər hissəsini tutan soyuq bir bölgədir. Bu ərazidə buzlaşan və nəticədə dənizkənarı buzlaq axan kiçik qar yağışları üstünlük təşkil edir. Bütövlükdə Şərqi Antarktika Buz təbəqəsinin kütlə tarazlığının bir qədər müsbət (dəniz səviyyəsini aşağı salması) və ya tarazlığa yaxın olduğu düşünülür. Bununla birlikdə bəzi bölgələrdə buz axınının artması aşkar edilmişdir.
Ozon dəliyi
Bəzi elmi tədqiqatlar Antarktidada (və Cənubi Yarımkürəsinin daha geniş ərazisində) iqlim dəyişikliyinin idarə olunmasında ozonun tükənməsinin dominant rol oynaya biləcəyini göstərir. Ozon stratosferdə çox miqdarda ultrabənövşəyi şüaları udur. Antarktida üzərində ozonun tükənməsi yerli stratosferdə 6 °C ətrafında bir qədər soyumağa səbəb ola bilər. Bu soyutma, qitənin ətrafında axan nəhəng küləklərin güclənməsinə təsir göstərir və beləliklə Cənub qütbü yaxınlığında soyuq havanın axmasının qarşısını alır. Nəticədə Şərqi Antarktika buz təbəqəsinin kontinental kütləsi daha aşağı temperaturda saxlanılır və Antarktidanın bəzi ərazilərinin, xüsusən Antarktida Yarımadasının, daha yüksək dərəcədə istiləşməsinə kömək edir.
Bulud
Buludluluq
Buludlu günlər ən çox qütb qurşağında və ekvatorda, ən az isə quraqlıq rayonlarında və səhralarda olur.
Buludların tipləri
Latınca olan "asperatus" adı buludların bu dalğa, "krem" kimi görünüşünü izah edir. Braziliyada, Yeni Zellandiyada, Afrika üzərində, Rusiyada görülən bu cür buludlar ən son Şotlandiya üzərində meydana gəldi.