cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meksika
Coğrafiyası
Karib dənizi üzərində formalaşan hava kütlələri də əraziyə xeyli rütubət gətirir. Atlantik okeanından fərqli olaraq Sakit okean Meksikanın iqlim şəraitinə o qədər də ciddi təsir göstərmir. Meksika dağlıq ölkə olduğundan onun çayları hidroenerji ehtiyatlıdır, nəqliyyat kimi az istifadə edilir.
Kənd təsərrüfatı
İqlim dəyişkənliyinə, temperatur amplitudunun müxtəlifliyinə, quraqlığa, hündürlüyə asanlıqla davam gətirən qarğıdalı ölkənin əksər bölgələrində becərilir.
Din
Ölkədəki dinlər: roma katolik kilsəsi −89%, protestan-6%, qalanları-5%
Muntiacus putaoensis
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Xan-Yunis
Coğrafi mövqeyi
Şəhər sektorun cənub hissəsindədir. Aralıq dənizinin sahilinə yaxın, Qəzzə zolağından isə təxminən 20 kilometr cənub-qərbdə yerləşmişdir. Ən yüksək yeri dəniz səviyyəsindən 73 m hündürlükdədir.
İnfrastruktur
Şəhərdə 2007-ci ildə baş verən qarşıdurmalara görə evlərin sayı 25781 olmuşdur. Onlardan 16 422-si bina, 3282 isə müəssisə və təşkilat xaarkterli binalardır.
Əhməd Fəhmi
Futbol karyerası
Fəhmi 2006 və 2007-ci il mövsümündə Premyer Liqada ən çox qol vuran oyunçu seçilmişdir.
Burnaz Atikə Sultan
Həyatı
Atikə Sultan 1614-cü ildə İstanbulda dünyaya gəlmişdir. Atası Osmanlı sultanı I Əhməd, anası isə Mahpeykər Kösəm Sultan dır. Şahzadə Qasım ın əkiz idir. Uşaqlıq illəri ilə bağlı yetərli məlumat yoxdur. Ancaq 1617-ci ilin noyabrında atası Sultan Əhməd in vəfat etməsiylə anası Mahpeykər Kösəm Sultan və bacıları Fatma, Abidə, Xanzadə və Aişə ylə birlikdə Köhnə saray a göndərildilər.
Əkrəm Cəfər
Həyatı
Ə. Cəfər təhsil almaqla yanaşı 1929–1931-ci illərdə Moskva Proletar Yazıçılar cəmiyyəti Azərbaycan bölməsinin katibi olmuşdur. O, M. Qorki adına Ədəbiyyat institutu, Moskva vilayəti axşam və qiyabi pedaqoji institutlarında da ümumi dilçilik fənnini tədris etmişdir.
Fəaliyyəti
Əkrəm Cəfər 1954-cü ildən Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda, sonra isə Şərqşünaslıq İnstitutunda baş elmi işçi vəzifəsində çalışmışdır.
2015 Avropa Oyunları
Məşəl estafeti (Bakı)
Bakı 2015 məşəli cümə axşamı iyunun 11-də final üçün Qız Qalasından götürüləcək və iyunun 12-də açılış mərasiminin keçiriləcəyi Milli Olimpiya Stadionuna aparılmazdan əvvəl Xəzər dənizinin sahilində yerləşən Sadko limanına aparıldı.
Atletlər kəndindəki qəza
İyunun 10-u Atletlər kəndində xoşagəlməz hadisə baş verdi. 2015 Avropa Oyunları ilə əlaqədar paytaxta gəlmiş əcnəbiləri daşıyan avtobus qəzaya uğrayıb. Qəza nəticəsində 3 idmançı yaralanıb. Avstriya Olimpiya Komitəsi 3 sinxron üzgüçü atletlərin qəzaya düşməsini təsdiqləyib. Qızlar səkidə piyada gəzərkən xidməti avtobus tərəfindən vurulub.
Ulduz səfirlər
13 yanvar 2015-ci ildə 2015 Avropa Oyunlarının Ulduz Elçilərinin adı məlum oldu. Muğam Mərkəzində keçirilən təqdimat tədbirində musiqi, televiziya və incəsənət dünyasından 13 nəfər ulduzun adı açıqlanıb. Sözügedən tanınmışların sırasına müğənnilər Tünzalə Ağayeva, Röya, Eldar Qasımov, Nigar Camal, Miri Yusif, aktyorlar Bəhram Bağırzadə, Rafael İsgəndərov, Coşqun Rəhimov, Tahir və Cabir İmanov qardaşları, aparıcılar Murad Dadaşov, İlkin Həsəni və musiqiçilərdən DJ Shock daxildir. Gənclər və İdman naziri və "Bakı 2015" Avropa Oyunları Əməliyyat Komitəsinin Baş icraçı direktoru Azad Rəhimov deyib: "Əminəm ki, bizim Ulduz Elçilərimiz azərbaycanlı gənclər arasında böyük həyəcan yaradacaq və daha çox insanı oyunlara cəlb edəcək".
Kirs (Kirov)
Kirs — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər Kirov vilayətinə daxildir
Kotelniç
Kotelniç — Rusiya Federasiyasında yerləşən şəhər. Kirov vilayətinə daxildir.
Azərbaycan–İtaliya voleybol matçlarının siyahısı
Bütün matçlar
Qeyd: voleybolda 1998 oktyabrına kimi setin qalibi 15 topun yekunda müəyyənləşib.
Batan adası
Tarixi
Filipinə Yaponiyanın müdaxiləsi 1941-ci ilin dekabrında İkinci dünya müharibəsinin gedişatında başlandı. İmperator ordusu tərəfindən hücüm edilmiş ölkənin birinci nöqtəsi məhz Batan adası oldu. Birinci hücum bu müharibədə ABŞ ərazisinə düşmən qoşunlarının Pörl Harbora hücumundan bir neçə saat sonra həyata keçirilmişdir. Ada döyüşsüz tutulmuşdu. Bir neçə saat ərzində yaponlar uçuş meydanını təchiz etdilər və Filipinin ən böyük adasının tutulması məqsədi ilə gələcək irəliləyişə başladılar. Bu istiqamət Luzona tərəf idi. Lakin Klark-Fild uçuş meydanında müvəffəqiyyətli hücumla əlaqədar Batandakı aerodroma ehtiyac qalmadı. .
Baharlılar (kitab)
Nəşrdə Azərbaycan xalqının etnogenezində, maarif və mədəniyyətində önəmli rol oynamış Qaraqoyunlu elinin, onun böyük qolu olan Baharlı oymağının yaşam yolundan bəhs edilir. XVIII–XX yüzilliklərdə Qarabağda və onun bir hissəsi olan Baharlı camaatının həyatında baş verən önəmli olaylar, həyat salnamələri səhih faktlarla qələmə alınıb. Arxiv və araşdırma materiallarına istinad edilərək baharlıların demoqrafik mənzərəsi yaradılıb.
Kanada maralı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Fərid Əliyev (solist)
Həyatı
Bakı Musiqi Akademiyasıda təhsil alıb, lirik-tenor səsə malikdir.
Qaraqalpaq dili
Saitlər
Qaraqalpaq dilində saitlərin harmoniyası qanunu digər türk dillərindən daha aydın özünü büruzə verir.
Hüseynqulu xan Qasımlı-Avşar (kitab)
Hüseynqulu xan Qasımlı-Avşar — Ənvər Çingizoğlunun bu kitabı Urmiya xanlığının sonuncu hakimi haqqındadır. Kitabda Urmiya xanlığının hakimi,  məşhur Avşar sərkərdəsi Hüseynqulu xan Qasımlı-Avşarın  yaşam salnaməsi əks olunub. Onun tarix səhnəsinə çıxmasının tarixi zəmini və əsas məqamları kitabda izlənmiş, şəxsiyyəti barədə ətraflı məlumat verilmişdir. Urmiya xanlığı uğrunda göstərdiyi çaba-çalışmalar təfərrüatı ilə təsvir edilmişdir.
Məmməd Səid Ordubadinin ev muzeyi (Naxçıvan)
Ekspozisiya
Muzeydə ədibin həyat və fəaliyyətini əks etdirən fotoşəkillər, müxtəlif sənədlər, orada yaşadığı dövrə aid xatirə əşyaları, portretlər, əsərlərinin müxtəlif illərdə və dillərdə nəşrlərindən nümunələr, məktub və əlyazmaları, M. S. Ordubadi ilə ünsiyyətdə olmuş görkəmli şəxslərin fotoşəkilləri, xatirələri və s. qorunub saxlanılır. Muzey eyni zamanda M. S. Ordubadinin ədəbi irsinin öyrənilməsi sahəsində də fəaliyyət göstərir.
Manufaxi
Manufaxi (Manufahi) — 13 Şərqi Timorun dairəsindən biri. Dairənin inzibati mərkəzi — Same şəhəridir. Dairənin sahəsi 1326,60 km² təşkil edir.
Səkkizbucaqlı Kiran türbəsi
Səkkizbucaqlı Kiran türbəsi — Naxçıvan-Marağa memarlıq məktəbinin nailiyyətlərini özündə əks etdirən ən vacib memarlıq abidələrindən biri. Konstruktiv həlli və memarlıq xüsusiyyətlərinə görə türbənin XII əsrin 80-ci illərində inşa edildiyi güman edilir.
Yerüstü hissə
Türbənin divarlarının qalınlığı 1.5-0.12 metr, səkkizguşəlinin küncləri 4.72-4.78 metr, üzbəüz künclər arasındakı daxili məsafə isə 9 metrə bərabərdir. Üzlüyün saxlanılmış hissəsi və ətrafda aşkar edilmiş bütöv hörgü bloklarına əsasən, B. İbrahimov türbənin künclərinin dekorativ bişmiş kərpiclərdən haradılmış həndəsi naxışlar xalçası ilə örtüldüyünü qeyd edir. Türbənin künc hissələrinin naxışları bir-birini təkrarlamır. Bu naxışların əsasında altı, səkkiz, dörd və sair bucaqlardan ibarət həndəsi naxışlar dayanır. Tədqiqatçılar Səkkizguşəli Kiran türbəsinin künc naxışları arasında iki kompozisiya tipi müəyyən etmişlər: birinci tipdə hər blokun naxışları təkrarlanır, ikinci tipdə isə dörd blok simmetrik olaraq düzülür və onlara yalnız birlikdə baxdıqda təsvir yaranır. Bu baxımdan Səkkizguşəli Kiran türbəsinin fasad naxışları Yusif ibn Küseyr türbəsinin fasadındakı naxışları xatırladır. Əsas fiqurlardan başqa bu naxışlarda çoxlu sayda ikinci dərəcəli fiqurlar – ulduz, romb, beşbucaqlı, trapesiya və sair də formalaşır.
Düz türbə səthindən küncə keçid Mömünə Xatun türbəsindəki kimi həll edilmişdir. Yusif ibn Küseyr və Mömünə Xatun türbələrindən fərqli olaraq Səkkizguşəli Kiran türbəsinin küncləri yarımdairəvi sütunlar şəklində həll edilmişdir. Mömünə Xatun türbəsinin sərhədləri kar tağın bəzəkli stalaktitləri ilə tamamlanır və B. İbrahimov eyni şəkildə stalaktitlə tamamlanmanın Səkkizguşəli Kiran türbəsində də təkrarlandığını ehtimal edir.
V Murad
İlk illəri
22 sentyabr 1840-cı ildə Topqapı sarayında dünyaya gəlmişdir. Əsl adı Mehmed Murad olub, atası Sultan Əbdülməcid, anası isə onun dördüncü xanımı Şevkəfza Sultandır. 1847-ci ildə qardaşı Şahzadə Əbdülhəmidlə birlikdə möhtəşəm bir mərasimlə sünnət edilmişdir. Şahzadəlik illərində mükəmməl saray təhsili aldı. Müxtəlif müəllimlərdən Osmanlı türkcəsi, ərəbcə, fransızca, Osmanlı tarixi və piano dərsləri aldı. 1861-ci ildə əmisi Sultan Əbdüləziz taxta çıxdı və Murad Əfəndi vəliəhd elan olundu. Sultan Əbdüləzizin Misir (1863) və Avropa (1867) səyahətlərinə vəliəhd ünvanıyla qatıldı. Vaxtının çoxunu əmisinin ona hədiyyə etdiyi Kadıköydəki villasında keçirirdi. Bu illərdə məşrutiyyət tərəfdarı olan Yeni Osmanlılarla əlaqələr qurdu. Tez-tez görüşdüyü Şinasi, Namiq Kamal və Ziya bəylərlə məşrutiyyət, demokratiya və azadlıq mövzularında söhbət edirdi. 23 oktyabr 1872 tarixində mason təşkilatına qatıldı. Bu hadisə isə qardaşları tərəfindən birmənalı qarşılanmadı. İçkiyə aludəçiliyi və bədxərcliyi də məhz bu dövrdə başlamışdır. Ziya Paşa və şəxsi həkimi Kapoleon Əfəndi vasitəsilə, Sultan Əbdüləzizə müxalif olan qüvvələrin lideri sayılan Mithat Paşayla da danışıqlar aparırdı. Bu illərdə Osmanlı imperiyası çətin vəziyyətdə idi. Herseqovina üsyanıyla (1875) başlayan Balkan böhranı, bolqar ayaqlanması (2 may 1876) və 2 səfirin ölümü ilə nəticələnən Saloniki iğtişaşları (6 may 1876) ölkənin beynəlxalq əlaqələri təhlükəli həddə çatdırmışdı.
Taxta çıxışı
Böyük güclərin Osmanlı imperiyasına müdaxiləyə hazırlandığı bu əsnada müxalif qruplar Sultan Əbdüləzizi devirib, Murad Əfəndini taxta çıxarmağı planlayırdı. Mithat Paşanın köşkündə toplanan iclasda Sultan Əbdüləzizin səltənətdə qalması həm ölkənin, həm də müxalif qüvvələrin gələcəyi üçün təhlükəli olaraq görüldü və mədrəsə tələbələrinin üsyana sövq edilmələrinə qərar verildi. Digər tərəfdən isə Murad Əfəndi üsyan edəcək tələbələrə paylamaq üçün şəxsi sərrafı Xristaki Əfəndidən təmin etdiyi sandıq-sandıq qızılı Mithat Paşaya göndərdi. Softalar ayaqlanması adlanan bu hadisələr 10 may 1876-cı ildə başladı. Mehmed Rüşdü Paşanın sədarətə, Həsən Xeyrullah Əfəndinin şeyxülislamlığa, Hüseyn Avni Paşanın sərdarlığa və Mithat Paşanın məclisə daxil edilməsi elan edildi (12 may) və üsyançılar dağıldı. Sultan Əbdüləziz düşmənliyində ortaq olan və "möhtəşəm dördlük" adı verilən bu qrup iqtidarı ələ aldıqdan sonra Sultan Əbdüləziz devrilməsi məsələsində razılaşdılar və planı Murad Əfəndiyə bildirdilər. Çevrilişin 31 mayda olması planlaşdırılsa da, bəzi hadisələrin ardından çevriliş 29-30 may gecəsi baş tutdu. Dolmabağça sarayı dənizdən və qurudan mühasirəyə alınaraq giriş-çıxışları tutuldu və telefon xətləri kəsildi. Tələbələri silahlandıraraq Daşqışlağında tərtib olunan xüsusi batalyonla Dolmabağça sarayına gələn Quru qoşunları naziri Süleyman Paşa, saraydakı vəliəhd otağına gəlib Murad Əfəndini saraydan çıxarmaq istədi. Çevriliş tarixinin önə çəkilməsindən xəbərdar olmayan Murad Əfəndi, gələn Süleyman Paşanın onu həbs edəcəyindən qorxaraq otağından çıxmamış, nəhayət Süleyman Paşanın təkidləriylə saraydan ayrılmağı qəbul etmişdir. Hüseyn Avni Paşanın da onlara qatılmasıyla, Murad Əfəndi şiddətli yağış altında qayığa mindirildi. Qayıqla Fatehə gətirilən Murad Əfəndi, Hüseyn Avni Paşa ilə birlikdə arabayla Bəyazid məscidi yaxınlığındakı Sədarət binasına gəldi. Burada onu gözləyən sədrəzəm, şeyxülislam və digər bəzi dövlət adamları onu sultan elan edərək sədaqət andı içdilər. Ardından Sultan Əbdüləzizin devrilməsi haqqında fətva oxundu. Fətvada Sultan Əbdüləzizin dəli olduğu və dövlət işlərini idarə edə bilmədiyi bəhanə göstərilirdi. Sabiq sultan Topqapı sarayına aparıldı və burada həbs olundu. Bu səbəblə Sultan Murad səltənət nişanəsi olaraq, Topqapıya gedərək burada Yavuz Sultan Səlimin qızıl taxtına əyləşə bilmədi. Bunun yerinə Dolmabağça sarayına gedən Sultan Muradın cülusu top atəşləri ilə elan olundu və burada ikinci taxt mərasimi tərtibləndi. Bu əsnada Dolmabağça sarayında Sultan Əbdüləziz və ailəsinə aid əşyalar qarət edildi. Qiymətli əşyalar və ləl-cəvahiratın bir hissəsi yeni sultanın anası tərəfindən alındı. Bir hissəsi isə Sultan Muradın bir milyona yaxın borcları üçün sərrafı Xristaki Əfəndiyə verildi.
Elsevər Hüseynov
Elsevər Sabir oğlu Hüseynov — kapitan, "Azərbaycan Bayrağı" ordeni ilə təltif olunmuşdur.
Türkiyədə birpartiyalılıq dövrü
Müxalifət (1924—1927)
Bənzər tədbirlər hakim partiya üzvlərinin narazılığına səbəb oldu: həmin dövrdə Mustafa Kamalın özü də bu qrupun öz partiyasından çox ola biləcəyindən narahatlığını bildirdi; ancaq "müxalifət qrupunu" çıxartmağa cəsarət etmədi. Nəticədə Atatürk hakimiyyətinə etimadsızlıq səsverməsi uğursuz olduğu üçün hakimiyyəti qoruyub saxlaya bildi (8 noyabr 1924-cü ildə 18-ə qarşı 148 səs ilə lehinə səsverməklə qərarı ləğv etdi). Bundan sonra Mustafa Kamal "Türk milləti cəsarətlə cümhuriyyət, mədəniyyət və tərəqqi yolu ilə irəliləməyə qərarlı olduğunu" söylədi.
Əkbər Babayev
Əkbər Babayev — Nazim Hikmət irsinin araşdırmaçısı və türkoloq alim.
Fəaliyyəti
Ömrünün son illərində Moskvanın müxtəlif nəşriyyatlarında Əkbər Babayevin 8 kitabı çap olunub. Bunların sırasında Nazim Hikmətin yaradıcılıq yolunu işıqlandıran monoqrafiya xüsusi diqqətə layiqdir. Həmin əsər həmçinin Türkiyədə, Polşada, Rumıniyada, Yuqoslaviyada, İraqda da nəşr olunub və Nazim Hikmət haqqında ən dəyərli, etibarlı bir tədqiqat əsəri kimi yüksək qiymətləndirilir.
Türkoloq ömrünün sonunadək keçmiş SSRİ Elmlər Akademiyası Şərqşünaslıq İnstitutunda çalışır.
Qarabayramlı tayfası
Bəzi mənbələrdə Qarabayramlı tayfasının məskunlaşıb yaşadığı kəndlərin əhalisinin kürd əsilli olması qeyd edilsə də aparılan dəqiq araşdırmalar nəticəsində bu məlumatın kökündən yanlış olduğu ortaya çıxmışdır Tayfa üzvlərindən bir nəfərdə olsun kürd dilində bilmirdi. Kəndlərin binasını qoyan və sonralar da kəndlərdə yaşayan əhali azərbaycan türkləri olmuşdur.
Rucervus schomburgki
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Qara Yusif
Qara Yusif — Qaraqoyunlu tayfa birliyinin 3-cü başçısı (1389–1420); Qaraqoyunlu tayfasından olan 2-ci sultan (1413–1420).
Arxa plan
Qaraqoyunlu və Ağqoyunlu adlanan oğuz mənşəli tayfa birləşmələri XIII əsrdən etibarən Anadoluda yanmköçəri həyat sürürdülər. Qaraqoyunluların mərkəzi vilayəti Van gölünün şimalındakı Ərciş, Ağqoyunluların cəmləşdiyi bölgə isə Diyarbəkir idi. Hər iki tayfa birləşməsi "türkman" adlanan eyni etnik qrupa mənsub olub, ünsiyyət vasitələri Azərbaycan dilinin cənub ləhcəsi idi. Bu tayfa adlarının totem sayılan qoyunların rəngi ilə əlaqədar olduğu ehtimal edilir. Həmin tayfalara məxsus olan qoç heykəlləri şəklində məzar daşlarının zəmanəmizədək çatdığı məlumdur. Qaraqoyunluları və Ağqoyunluları təşkil edən tayfa və boyların bu əraziyə Orta Asiyadan gəlməsini Səlcuqların Yaxın Şərqə köçməsi ilə bağlayırlar, lakin onların Azərbaycana və Qərbi İrana köçməsini daha erkən dövrə (VIII–IX əsrlər) aid etməyə müəyyən əsasımız vardır. Ehtimal etmək olar ki, həmin etnik qruplar monqol işğalı dövründə Azərbaycan və İrandan qərbə doğru hərəkət etməyə məcbur olmuş, Kiçik Asiya, İraq və Suriyada məskunlaşmışdılar. Qaraqoyunluları təşkil edən əsas tayfalar bunlardır: Baharlı, Sədli, Qaramanlı, Alpout, Duharlı, Cagirli, Hacili, Ağacəri. Bu tayfalar arasında Baharlı və Sədli oymaqlarının siyasi rolu müstəsna olmuşdur. Sədli oymağının qədim vətəni Naxçıvan və Sürməli idi. Qaraqoyunlular XIV əsrin sonlarında Şərqi Anadoluda bəylik yaratmış və onun əsasını qoyan şəxs Bayram Xoca olmuşdur. Baharlı oymağının rəisi olmuş Bayram Xoca Cəlairi Sultan Üveysin Təbriz sarayında nüfuzlu əmirlərdən biri idi. Onun oğlu Qara Məhəmməd qızını Sultan Əhmədə verərək sülalə əlaqələrini möhkəmlətmişdi. Qaraqoyunluların Azərbaycanda hakimiyyətinin möhkəmlənməsində Cəlairi əmirlərinin böyük rolu olmuşdur. Teymurun ölümündən sonra Miranşah və onun böyük oğlu Əbubəkr zahirən Ömərin hakimiyyətini qəbul etdilər, lakin Ömər hakimiyyətinə qəsd olacağını düşündüyü üçün Sultaniyyəyə onun yanına gəlmiş Əbubəkri həbs etdirdi. Qala keşikçiləri ilə dil tapıb həbsdən azad olan Əbubəkr atası Miranşahla Xorasanda qoşun topladı. Şirvanşah I İbrahimə qarşı yürüş etmiş Ömər şəhərdə olmadığı üçün Əbubəkr Sultaniyyəni ələ keçirdi və maneəsiz Təbrizə daxil oldu. Cənubi Azərbaycan Əbubəkr və Ömərin arasında gedən qanlı toqquşmalar meydanına çevrilmişdi. Təbriz əldən-ələ keçir və şəhərin sakinləri qətl və qarətlərə məruz qalırdı, lakin təbrizlilər işğalçılara qarşı mübarizədə böyük hünər və mətinlik göstərərək onları şəhərdən çıxmağa məcbur etdilər. Mənbələrdə Təbrizin müdafiəsinin təşkilində Qazi Qiyasəddin, Əbdül Möhsün Qəzvini, Şeyx Əxi Qəssab və Qazi İmadəddinin qeyrət və bacarığı xüsusi qeyd olunur.
Şirvanşahların məğlub edilməsi
1412-ci ilin dekabrında Qara Yusifin Şirvanşah I İbrahim, Şəki hakimi Seydi Əhməd və gürcü çarı Konstantinin birləşmiş qüvvələrinə qarşı döyüşdə Yar Əhmədin rəhbərliyi altında "Qaraman əsgərləri" yaxından iştirak etmişdi. Kür çayının sahilində baş verən bu döyüşdə Qara Yusif Qarabağ dəstələrinin yardımı ilə qələbə qazandı.
Ərikli (Sisyan)
Etimologiyası
Toponim ərik meyvə adına "-li" sözdüzəldici şəkilçisinin artırılması əsasında əmələ gəlmişdir. Fitotoponimdir. Quruluşca düzəltmə toponimdir.
Qızılca (xəstəlik)
Yayılma mərhələləri
Xəstəliyin gedişatında 3 mərhələ ayırd edilir : kataral, səpki, piqmentasiya. İnkubasiya dövrü əsasən 6-17 gündür, lakin çox hallarda 8-11 gün davam edir. Kataral dövrdə ümumi intoksikasiya əlamətləri meydana çıxır. Öskürək, burundan selikli ifrazatın gəlməsi, hərarətin 38-39 S olması, konyuktivit, qırtlaq ödemi və s xarakterikdir. Bu dövr 4-5 gün çəkir.
Keçirilmiş qızılcadan sonra davamlı immunitet əmələ gəlir.
Oqtay Rza
Həyatı
18 avqust 2019-cu ildə vəfat etmişdir.
Kolçak adası
Kolçak adası (1937–2005 illərdə Rastoquev adası) — Kara dənizinin Taymır körfəzində yerləşən ada. Ada Taymır yarımadasında yerləşən Təyyarəçilər yarımadası sahilində Zeeberq közfəzi yaxənlığında qərar tutur. Materikdən Rastorquev boğazı ilə ayrılır.
Adanın uzunluğu 20 km, eni isə 6 km, maksimal hündürlüyü 50 m təşkil edir.
Kürd sarıcası
Qorunması üçün qəbul edilmiş tədbirlər
Azərbaycanın Qırmızı kitabının I nəşrinə daxildir.
Nefteyuqansk
Tarixi
Başına döndüyüm gül üzlü xoca,
Ramiz Fətəliyev
Həyatı
1974–1975-ci illərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasıın ssenari-redaksiya kollegiyasının üzvü olmuş və həmin dövrdən yaradıcılıq bioqrafiyası azərbaycan kinematoqrafiyası ilə bağlı olmuşdur. 1985–1986-cı illərdə isə o, kinostudiyada baş redaktor vəzifəsində çalışmışdır. 1987–1991-ci illərdə Siyasi və detektiv romanların Sovet Assosiasiyasının vitse-prezidenti, 1990–1995-ci illərdə əvvəlcə Azərbaycan Ali Sovetinin deputatı, sonra Milli Məclisin üzvü olmuşdur. Ramiz Fətəliyevin ssenariləri üzrə "Azərbaycanfilm"də "Rəqiblər" (kinonovella), T.Bəkirzadə ilə birgə "Ömrün ilk saatı", "Dənizə çıxmaq qorxuludur" (V.Qonçarova, Ə.Əbluçla birgə), "Birisi gün,gecəyarısı" (M.Avdiyev, A.Donetslə birgə), "Sizi dünyalar qədər sevirdim", "Burulğan" (E.Quliyevlə birgə), "Xüsusi vəziyyət", "Akarsızlıq şəraitində", "Yaramaz" (V.Mustafayevlə birgə), SSRİ-nin müxtəlif kinostudiyalarında 20-dən artıq, o cümlədən "Öz səadəti", "Köhnə məktublar", "Qraçlar", "Mənasız həyat" (Ukrayna), "Altıncı", "Hər cür rsqsiz", "Həyatın mənası" (Özbəkistan) bədii filmləri çəkilmişdir. 2002-ci ildən Ramiz Fətəliyev kinoda həm də rejissor kimi fimlər çəkir. O, "Bir anın həqiqəti" (12 seriyalı), "Məhəllə", "Qraf Krestovski" və s. bədii televiziya filmlərinə quruluş vermişdir. O, 1986–1995-ci illərdə kinostudiyanın direktoru olmuşdur.
Rusa mariannus
(Rusa mariannus) — cinsinə aid heyvan növü.
Rusa alfredi
(Rusa alfredi) — cinsinə aid heyvan növü.
Manoel adası
Tarixi
1570-ci ildə ada Mdina kafedral başçısı tərəfindən alındı, Malta yepiskopunun mülkünə çevrildi. Buna görə l'Isola del Vescovo (Il-Gżira tal-Isqof) adı verildi. Bu isə malta dilindən tərcümədə "Yepiskop adası" deməkdir.
İstanbulun işğalı
İstanbulun hərbi işğalı
1920-ci ilin yayında Türkiyənin bölünməsini təmin edən Sevr müqaviləsi imzalandı. Lakin Antanta öz tələsinə düşdü. Müttəfiqlərin özləri tərəfindən dağılmış parlamentin olmaması bu müqaviləni təsdiqlənməsinə imkan vermədi. Böyük Millət Məclisi isə Sevr müqaviləsini tanımaqdan imtina etdi.
Çili
Coğrafiyası
Orta temperatur:
Uzboy
Xüsusiyyətləri
Bu qol enli bir yatağa malik olaraq, çoxlu sayda terrasvari enişlərə sahibdir. Bu terraslar nə vaxtsa mövcud olan şəlalələrin yerləridir. Bu çayın olduqca gursulu olmasına dəlalət edir. Qurumuş yataq boyunca çoxlu sayda su calılarının qalıqları müşahidə edilir. Bəziləri bu çayın Amudəryanın bir qolu olmasını deyirlər. O nə zamansa Xəzər dənizinə tökülürmüş
Vladimir Afanasiev Obruçev Özünün Xəzər arxası regiona ekspedisiyası zamanı 1886 ildə Uzboy haqqında belə yazırdı: «Bala-İşem quyusundan 200 addım qərbdə, Sərdar Xivə karvan yolunun üzərində [http://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=ru&geocode=&q=40%C2%B015,+57&sll=37.0625,-95.677068&sspn=42.631141,93.164063&ie=UTF8&ll=40.333983,57.23877&spn=2.575082,5.822754&t=h&z=8&iwloc=addr 40°15 ş. ş. və 57° ş. u.] arasında, qumlu təpələrin arxasında əhəmiyyəti elə də böyük olmayan bir çökəklik görürür. Bu məşhir Uzboydur hansı ki, dünya alimləri arasında böyük mübahisələrə səbəb olmuşdur. O hələdə tam öyrənilməmişdir.». Hidroloq Vladimir Nikolayeviç Kunin yəqin edir ki, düya tarixində bu ça qədər heç bir çay haqqında yazılmamışdır.
İsa Cəfərov
İsa Cəfərov (tam adı: Cəfərov İsa Ağa oğlu; d. 21 oktyabr 1949) — kimya üzrə fəlsəfə doktoru, ADPU-nun Kimya fakültəsinin “Üzvi kimya və kimya texnologiyası” kafedrasının müəllimi.
İvan Milkoviç
Karyerası
Voleybola 1992-ci ildə başlayıb. Onun peşəkar voleybol karyerası 1997-ci ildən Belqrad "Partizan"ından başlayır. İlk dəfə milli komanda formasını 1998-ci il 4 oktyabrda Yaponiyada keçirilən Dünya Çempionatında geyinib. Elə həmin mundialın gümüş mükafatçısı olub. Yuqoslaviya forması ilə 2000-ci il Sidney Yay Olimpiyadasında çempionluq yaşayıb. Yuqoslaviya millisinin ən gənc üzvü olan 21 yaşlı İvan Rusiya millisinə qarşı olan final matçında 19 xalla komandasının ən yaxşı nəticə göstərən oyunçusu olur. Bundan 1 il sonra 2001-ci il Avropa Çempionatında da çempionluq yaşayan İvan artıq klub karyerasını İtaliyada davam etdirirdi. 1997-ci ildən başlayan klub karyerasında öz vətənindən əlavə İtaliya, Yunanıstan və Türkiyə kimi ölkələrdə legioner həyatı yaşayıb. 8 il İtaliyada oynayan İvan italyan liqasındakı maddi məsələlərlə əlaqədar növbəti 2 ilini Yunanıstanda keçirmək qərarına gəlir. Burada ölkə çempionluğu yaşayan serb oyunçu 2010-cu il 6 iyunda Türkiyənin Fənərbağça klubu ilə müqavilə imzalayır. Demək olar ki, oynadığı bütün turnirlərdə medalçılar sırasında olmaqla yanaşı, həm də ən yaxşılardan olub. O, 2012-ci ilin martında milli komandadakı karyerasına son qoydu.
Əvarif əl-Məarif
“Əvarif əl-məarif”, təsəvvüf sahəsində yazılmış qiymətli mənbələrdən sayılır. Əsər Azərbaycanlı müəllif, böyük təsəvvüf alimi Əbu Həfs Ömər Sührəvərdiyə aiddir. Əsər həm tarixilik, həm də mənbə xüsusiyyəti baxımından vacib əhəmiyyətə malikdir. Əsərdə təsəvvüfün bütün sahələrinə toxunulmuş, təsəvvüf anlayışlarının, istilahlarının dərin izahı verilmiş, Quran ayələri və peyğəmbər hədislərindən nümunələr gətirilərək oxucular üçün aydınlaşdırılmışdır. Həqiqətən cəhalət bir zülmətdir. Nur, bu zülmət içərisində ağlın bəsirətini bürüdükcə qaranlıqlar çəkilib gedər və ağıl Haqqı göstərər.
"Alqışlar ən böyük mükafatımdır". Əli Zeynalov (film)
'''"Alqışlar ən böyük mükafatımdır". Əli Zeynalov''' — qısametrajlı, sənədli televiziya filmi.
Kul maralı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Həməd (Bəhreyn)
Tarixi
Rayonun ərazisində Bəhreyn İstehkamı yerləşmişdir. Bu yer turistlər arasında məşhur görməli yer hesab olunur. Tikintinin dəqiq tariximəlum deyil. Güman olunur ki, e.ə 2800-ci ildə inşa olunmuşdur.
Andorrada COVID-19 pandemiyası
Hadisələrin ardıcıllığı
Martın 14-də Baş Məclis tərəfindən dayandırıldıqdan sonra 27-ci Konstitusiya günü ilə bağlı bayram tədbirləri həyata keçirilmədi.
Bilgəh çimərliyi
Bilgəh çimərliyi – Bakının Sabunçu rayonunun Bilgəh qəsəbəsində ictimai çimərlik. 2018-ci ildə ən yaxşı MDB kurortları siyahısında ilk beşlikdə göstərilmişdir.
Nazim Əhmədli
Nazim Şamil oğlu Əhmədli — Azərbaycan şairi; Hərbi jurnalist, Qarabağ müharibəsi iştirakçısı. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Bədii Ədəbiyyatı Təbliğ Bürosunun direktoru və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür. 2015-2023-cü illərdə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Kino-Foto Sənədləri Arxivinin direktor müavini işləyib.
Həyatı
Nazim Əhmədli 1953-cü il may ayının 1-də Laçın rayonunun Əhmədli kəndində anadan olub. Orta məktəbi Laçın şəhərində bitirib, 1971–74-cü illərdə Şuşa Kənd Təsərrüfatı Texnikumunda təhsil almış, 1974–1976-cı illərdə keçmiş Sovet Ordusu sıralarında hərbi xidmətdə olub. 1981-ci ildə Moskva şəhərində Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya fakültəsinə daxil olub, 1986-cı ildə institutu bitirib. Bakıya qayıdaraq Azərbaycan Yazıçılar Birliyində dəftərxana müdiri, "Natəvan" klubunun müdiri, Azərbaycan Bədii Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində redaktor, ümumi şöbə müdiri, işləyib. 1993–1996-cı illərdə Azərbaycan Ordusu sıralarında hərbi jurnalist kimi xidmət etmiş, sonra Nərimanov rayonundakı Ekologiya litseyində müəllim, o vaxt Bakıda fəaliyyət göstərən özəl Tətbiqi Elmlər Universitetinin jurnalistika fakultəsində müəllim, dekan müavini vəzifələrində işləyib.
Yaradıcılığı
525-ci qəzetdə şöbə müdiri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Bədii Ədəbiyyatı Təbliğ Bürosunun direktoru vəzifəsində işləyir.
İquanodont
Tədqiqi tarixindən
Əvvəlcə Gideon Mantell aşkar edilmiş canlı orqanizm tapıntılarını Iguanasaurus (İquankərtənkələ) adlandırsa da, dostu Vilyam Koniber iquana daha çox uyğun gələn Iguanoides (iquanabənzər) və ya Iguanodon (iquandiş) adlandırılmasını təklif etmişdir. Bu daşlaşmış canlı [[orqanizm qalığının adının son variantını 1829-cu ildə Frederik Xoll təklif etmişdir.
İldırım xan Şərifov
Həyatı və fəaliyyəti
İldrım xan Şərifov 1925 ildə Seyidlidə dünyasını dəyişmiş, "Qaraağacı" qəbiristanlığında torpağa tapşırılmışdır.
Qiblə
İslam dinində qiblə
İlk qiblə; İslamın ilk vaxtlarında qiblə Əl-Əqsa məscidi olmuşdur. Allah tərəfindən Məhəmməd peyğəmbərə qiblənin dəyişməsi barədə ayə nazil olduqdan sonra qiblə Kəbə evi hesab olunur. Patricia Crone və Michael Cook, mətn və arxeoloji araşdırmalara əsaslanaraq "Məscidül-Həram" ın Məkkədə deyil, Ərəbistan yarımadasının şimal-qərbində yerləşdiyini güman etdilər. Kanadalı arxeoloq və İslam tarixi tədqiqatçısı Dan Gibson, ən qədim məscid, saray və qəbiristanlıqların Petraya işarə etdiyini kəşf etdi. Gibson bu tapıntıları ayə, hədis və tarixlə bağlı yazılı mənbələrdəki ipucları ilə birləşdirərək Məhəmmədin Petrada yaşadığı və oradan Mədinəyə köç etdiyi qənaətinə gəldi.
thumb|200px|Petra
Qiblənin hansı istiqamətdə olmasına gümanı olan bir şəxs daha güclü güman tapa bilərsə, öz gümanına əməl etməməlidir. Məsələn, əgər qonaq ev sahibinin dediyinə əsasən qibləyə güman tapsa, amma başqa yolla daha bir güclü güman əldə edə bilsə, onun sözünə əməl etməməlidir.
Cənubi Osetiya
Cənubi Osetiya müstəqilliyini 1990-cı ildən elan edib. Gürcüstan hökuməti isə osetinlərin müstəqillik istəyinə onların muxtiyyət hüqunu ləğv etməklə və osetinlərin yaşadıqları əraziyə ordu yeritməklə cavab verib. Bu Cənubi Osetiya müharibəsinə səbəb oldu. Müharibə nəticəsində Cənubi Osetiya de-fakto müstəqillik əldə etsə də, onun müstəqilliyi heç bir dövlət tərəfindən tanınmırdı. Gürcüstanın ikinci dəfə Cənubi Osetiyaya təcavüzü yenidən Cənubi Osetiya müharibəsinə səbəb oldu. Rusiyanın da osetinlərin tərəfində çıxış etdiyi müharibə Gürcüstanın tamamilə darmadağın olması ilə nəticələndi. Bu müharibədən sonra bir neçə ölkə Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini de-yuro tanıdı.
Tarixi
thumb|left thumb|right|250px|Gürcüstan xəritəsi (Cənubi Osetiya çəhrayı, [[Abxaziya yaşıl rənglə göstərilib)]] Osetinlərin əslən alanlardan törədiyi güman edilir. Onlar orta əsrlərdə Bizansın təzyiqi altında xristianlaşdırılıb. Monqolların işğalları dönəmində osetinlər tarixi olaraq yaşadıqları Don çayı hövzəsindən qovularaq Şimali Qafqazda məskunlaşdılar. Buradakı osetinlərin bir hissəsi (Diqor ərazisində) Kabardinlərin təsiri ilə İslam dinini qəbul etdilər. Cənubda yerləşən Kudar regionu isə bugün Cənubi Osetiya adlanır. Şimalda yerləşən İron regionu isə hal-hazırda Şimali Osetiya ərazisidir. Şimali Osetiya 1767-ci ildə Rusiyanın tərkibinə qatılmışdır. Gürcüstanın nəzarətində olan Cənubi Osetiya isə 1801-ci ildə, Gürcüstanın Rusiyanın tərkibinə qatıldığı ildə Rusiyaya birləşdirilib. Gürcüstan 1918-ci ildə müstəqilliyini əldə etdikdən sonra Cənubi Osetiya da Gürcüstanın tərkibində qaldı, Şimali Osetiya isə həmin vaxt Terek Sovet Respublikasının tərkibində oldu. Gürcü menşevik hökuməti osetinləri bolşeviklərlə əlaqədə olmaqda ittiham edərək onları təqib edirdilər. 1918-1920 illərdə osetinlər bir neçə dəfə Gürcüstandan ayrılmaq üçün üsyana qalxdılar. Sonuncu və ən güclü üsyan 1920-ci ildə baş verdi, həmin vaxt Gürcüstan osetinlərə qarşı Sxinvaliyə böyük bir nizami ordu göndərdi. Gürcülər qəddarlıqla üsyanı yatırdılar, osetin mənbələrinin məlumatına görə bu zaman 5.000 osetin gürcülər tərəfindən öldürülmüş, əlavə 13.000 osetin isə aclıq və xəstəlikdən dünyasını dəyişmişdir. 1921-ildə Qırmızı Ordu Gürcüstanı işğal etdi. Bundan sonra yaranan Gürcüstan SSRin tərkibində 1922-ci ildə Cənubi Osetiya Muxtar Vilayəti yaradıldı. Bununla da gürcülərlə osetinlər arasındakı konfliktə son qoyuldu. Belə vəziyyət 80-ci illərin sonuna qədər davam etdi. Sovet hakimiyyəti dövründə gürcülərlə osetinlər bir-birilə qarşılıqlı anlaşma və sülh şəraitində yaşamış, çoxlu sayda qarışıq nikahlar meydana gəlmişdir. Osetinlər öz yaşadıqları ərazidə öz dillərində danışır, osetin dilində təhsil alırdılar.
Lakin Sovet hakimiyyətinin sonunda, 80-ci illərin sonundan etibarən iki xalq arasındakı düşmənçilik yenidən qabarmağa başladı. Gürcülər osetinləri yaşadığı ərazilərdən zorla qovmağa başladılar. Buna cavab olaraq osetinlər 1988-ci ildə Cənubi Osetiya Xalq Cəbhəsini yaratdılar. 1989-cu ildə Gürcüstan Ali Soveti bütün Gürcüstan ərasində gürcü dilinin yeganə rəsmi dil olduğunu elan etdi, 1990-cı ildə isə bütün regional təşkilatları qanunsuz elan etdi. Bu osetinlərin böyük narazılığına səbəb oldu, bunun ardından 1990-cı ilin 20 Sentyabrında Cənubi Osetiya Demokratik Respublikası SSRİ daxilində müstəqil elan olundu. Dekabr ayında Cənubi Osetiyada parlament seçkiləri keçirildi. Lakin Gürcüstanın millətçi prezidenti Zviad Qamsaxurdiya (qeyd edək ki, onun özü milliyətcə gürcü yox meqrel olsa da özü qatı gürcü millətçisi idi) bu seçkiləri qanunsuz elan edərək Sxinvaliyə qoşun göndərilməsini əmr etdi. 1991-ci il Yanvarın 5-də gürcü ordusunun Sxinvaliyə daxil olması ilə Cənubi Osetiya müharibəsi başladı. Gürcülər Cənubi Osetiyada böyük dağıntılar və qırğınlar törətsə də, Rusiya qoşunlarının və osetin könüllülərinin köməyi ilə Cənubi Osetiya gürcülərdən azad edildi. Müharibənin davam etdiyi bir vaxtda Cənubi Osetiyanın qərbində 200 nəfərin ölümünə səbəb olan güclü zəlzələ baş verdi. Nəhayət 1992-ci ildə Gürcüstan atəşkəsə razılıq verdi. Buna Gürcüstanın hərbi olaraq müharibəni uduzması yox, Gürcüstanın öz daxilindəki hərc-mərclik və Rusiyanın təzyiqi səbəb olmuşdur. Müharibə nəticəsində təxminən 1.000 nəfər həyatını itirdi, 100.000 nəfər osetin isə gürcülərin nəzarətindəki əraziləri tərk edərək Şimali Osetiyaya məskunlaşdılar. Osetin qaçqınlar həmin ərazilərdə əsasən Stalinin deportasiyaları zamanı öz torpaqlarından qovulmuş inquşların torpaqlarında məskunlaşdılar ki, bu da yerli inquşlarla osetinlər arasında yeni qarşıdurmaya səbəb oldu. Bundan başqa 23.000 gürcü Cənubi Osetiyaya məxsus ərazilərdən qovuldu. Həmin ildən etibarən ATƏT-in nəzarəti altında sülhməramlı qüvvələr regionda xidmət etməyə başladılar. Həmin sülhməramlıların əksəriyyəti rus qoşunları idi. Gürcüstanda Mixail Saakaşvilinin hakimiyyətə gəlişindən sonra gürcü-osetin münaqişəsi yenidən hərbi qarşıdurmaya çevridi. 2004-cü ilin iyun ayından etibərən gürcü qoşunları ilə osetin döyüşçüləri və rus əsgərləri arasında bir neçə döyüş baş verdi. Gürcülərin məqsədi Cənubi Osetiyada mövcud olan qara bazarın fəaliyyətinə tamamilə son qoymaq və bu yolla osetinləri əsas gəlir mənbəyindən məhrum etmək idi. Həmçinin paytaxt Tbilisidə gürcülərin oyuncaq şəkildə qurduğu Cənubi Osetiya hökuməti fəaliyyətə başladı. Avqust ayına qədər davam edən və çoxlu sayda insanın ölümünə səbəb olan döyüşlərdə heç bir tərəf ciddi uğur əldə edə bilmədi. Avqustun 13-də tərəflər arasında atəşkəs imzalandı.
Bafutia
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinə aid bitki cinsi.
İran lanı
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid heyvan növü.
Rafiq Niftəliyev
Həyatı
1975-ci ildən Xaçmaz rayonunun Qoçaqlı kənd 8 illik məktəbində, 1977-ci ildən İnqilab kənd orta məktəbində müəllim və direktor müavini, 1987-ci ildən Xaçmaz Rayon Xalq Təhsili Şöbəsi müdirinin müavini işləmişdir. 1970–1990-cı illərdə Bakı və Xudat Şəhər Xalq Deputatları Sovetlərinə deputat seçilmişdir.
Kiran
Tarixi
Ən qədim dövrlərdən Kiran şəhərinin yerləşdiyi ərazi mənbələrdə Qoxtn adlandırılır. Qoxtn haqqında ilk məlumat e.ə. VI əsrə aiddir. E.ə. I əsrdə bu ərazilər romalılar və parflar arasında, daha sonra isə sasanilər və bizanslılar arasında müharibə meydanına çevrilmişdir. IV əsrdə Ermənistan kralı II Arşak (345–367) böyük ordu ilə Sasanilərə qarşı çıxır. Köçəri hunlar və alanlar da erməni ordusuna kömək edirlər. Kiran və onun ətraflarını asanlıqla ələ keçirən II Arşakın ordusu Təbriz yaxınlığında Sasani ordusunu ağır məğlubiyyətə uğradır.
VIII əsrdə Azərbaycanda Xürrəmilər hərəkatı yaranır və Babəkin rəhbərliyə keçməsindən sonra hərəkat açıq anti-xilafət yönümü alır. B. İbrahimov yazır ki, "aydındır ki, Kiran, Babəkin əsas dayaq məntəqələrindən və xürrəmilərin nəzarət etdiyi qalalardan biri olmuşdur."
Ərəbdilli mənbələrdə
Ərəbdilli mənbələr arasında Yaqut əl-Həməvi şəhərin adını dəqiqliklə (Kiran) qeyd etməklə, həm də ilk dəfə onun dəqiq koordinatlarını qeyd edir. İbn əl-Əsirin (XII–XIII əsrlər) "Əl-Kamil fi-t-tarix" əsərində Kiran şəhəri (Qiran formasında) ərəb sərkərdəsi Mərvan ibn Məhəmmədin (VII əsr) yürüşü ilə bağlı qeyd edilir.
Arxeoloji qazıntılar
Xarabagilan yaşayış yerinin sistematik arxeoloji tədqiqinə 1976-cı ildə Naxçıvan arxeoloji ekspedisiyasının V. Q. Əliyevin rəhbərlik etdiyi Xarabagilan dəstəsi tərəfindən başlanılmışdır. Ekspedisiya qazıntılara şəhərin şimal-şərq hissəsindən start vermişdir. Qazıntılar nəticəsində Kiran karvansarası aşkar edilmiş və onun şimal tərəfi təmizlənmişdir. İlk qazıntı sahəsində mədəni təbəqənin qalınlığının 2 metr olması müəyyən edilmişdir. Abidənin statiqrafiyasının tədqiqi ekspedisiyanın əsas məqsədlərindən biri idi. Tikililərin memarlıq üslubu və əldə edilmiş külli miqdarda artefaktların stilistik analizi aşkar edilmiş kompleksin XII–XIII əsrlərə aid edilməsinə imkan vermişdir.
Təsviri
Sitadel daxilindəki bütün tikililər yerli sarımtıl-qırmızı qaya daşından inşa edilmişdir. Kiçik ölçülü dördbucaqlı formaya malik bu evlərin divarları 0.8–1 metr hündürlüyündə (5–6 sıra hörgü) saxlanmışdır. Evlərin divarlarının dağılmış hissələrindən tökülmüş daşlar onları ətrafına səpələnmişdir. Bəzi evərdə pəncərə və qapı yerləri qalmışdır. Xarabalıqlar arasında tez-tez memarlıq detalları, karniz qırıqları və sair elementlərə rast gəlinir.
Plan xüsusiyyətləri
XIII əsrdə naməlum müəllif tərəfindən yazılmış "Əcaib əd-dünya" adlı mənbədə Kiran şəhəri təsvir edilərkən qeyd olunur: "Araz sahilində yerləşən bu şəhər, daşdan tikilmiş güclü divarlarla əhatə olunmuşdur." Bişmiş kərpicdən inşa edilən və fasadları həndəsi fiqurlarla bəzədilən müxtəlif türbələr, məscidlər, karvansaralar və sair iri tikililər şəhristanda yerləşirdi. Xarabagilan şəhristanının xarabalıqları arasında tez-tez maraqlı memarlıq elementlərinə, alebastrdan hazırlanmış dekor – xüsusilə karniz hissələrinə rast gəlinir. Ümumiyyətlə şəhristan tikililəri memarlıq xüsusiyyətlərinin zənginliyi ilə seçilir.
Kiran sarayı
Saray, Kiranın ikinci məhəlləsinin cənub hissəsində yerləşir. Saray binasının divarları nəhəng ölçülü qaya parçalarından tikilmişdir. Düzbucaqlı formaya malik olan həmin daş bloklar 2 metr uzunluğa və 0.5 metr enə malikdir. Saray divarlarının 6 sırası dövrümüzə çatmışdır ki, tədqiqatçı B. İbrahimov saxlanılmış hissənin iri tikilinin yalnız kürsüsü olduğunu qeyd edir.
Yaşayış binası
Yaşayış binası Kiran şəhristanının ikinci məhəlləsinin şərq qurtaracağında yerləşir. Evin ikinci mərtəbəsi tamamilə dağılmışdır. Lakin on bir pillədən ibarət olan 2 metrdən çox hündürlüyə malik daş piləkənin saxlanması, evin ikinci mərtəbəsinin də olduğunu sübut edir. Evin birinci mərtəbəsində səkkiz otaq aşkarlanmışdır. Otaqların hər biri müxtəlif döşəmə hündürlüyünə malikdir. Ev təpənin maili yerində yerləşdiyinə görə, otaqlardan bir-birinə keçid da pilləkənlər vasitəsilə təmin edilmişdir. Evin şərq tərəfi təpənin sıldırım qayalı hissəsinə açılır. Birinci və ikinci otaqların şərq divarında yerləşən qapalı terraslardan şərqdəki su hövzəsi və Kiran qalasının şərq divarına panoram görüntüsü açılırdı.
Dulusçuluq
200px|thumb|right|Xarabagilandan aşkarlanmış [[:en:Aramaic alphabet|arami yazılı kuzə, təxm. b.e. I–III əsrləri, Azərbaycan Tarix Muzeyi.]] Xarabagilan abidəsinin arxeoloji tədqiqi zamanı aşkara çıxarılmış artefaktlar arasında keramika məhsulları növ və keyfiyyət zənginliyi ilə diqqəti cəlb edir. S. V. Ter-Avetisyanın tədqiqatları zamanı əldə edilmiş 50-yə yaxın keramika nümunəsi hazırda Gürcüstan Milli Muzeyinin, V. M. Sısoyevin tədqiqatları zamanı əldə edilmiş 200-dən çox keramika nümunəsi Azərbaycan Tarix Muzeyində, sonrakı dövrdə Xarabagilanda araşdırmalar zamanı tapılmış keramika nümunələri isə Naxçıvan Tarix Muzeyində saxlanılır.
Xarabagilan keramikasında antropomorf formalara nadir hallarda rast gəlinir. B. İbrahimov bunu, İslamın insan təsvirinə olan qadağası ilə əlaqələndirir.
Metalişləmə
Dəmir əşyalar, əsasən, Kiran karvansarasının qazıntısı zamanı aşkar edilmişdir. Buradan ərsin (qapının bağlanması üçün metal hissə), nizə başlığı, dəmir qab ayaqları, mismarlar və sair əldə edilmişdir.
200px|thumb|[[Atropatena hökmdarı I Daranın (e.ə. 85–65) adından kəsilmiş və Xarabagilandan aşkarlanmış gümüş drahma, Azərbaycan Tarix Muzeyi]]
Qatil (film, 2015)
Filmin nümayişi
21 oktyabr 2015-ci ildə Nizami Kino Mərkəzində filmin qala-premyerası təşkil edilmiş, həmçinin 5 noyabr 2015-ci ildə Park Cinema və Metro Park kinoteatr şəbəkələrində VI Avropa Film Festivalı çərçivəsində filmin nümayişi olmuşdur.
Dzukiya
Əhali
Yerli torpağın qumlu olması kənd təsərrüfatına mənfi təsir edir. Nəticədə, tarixdə Dzukiyanın kənd əhalisi nisbətən kasıb idi və bölgənin kənd memarlığı daha təvazökar olmuş. Nisbətən varlı, bəzəkmiş kənd evlərini daha çox torpağın daha məsuldar olan Mərkis çayından şimalında və Nemunas çayının ətrafında olan torpağlarında tapmaq olar.
Xeyrulla Aslanov
Həyatı
1982-ci ildə Kiyev Mülki Aviasiya Mühəndisləri İnstitutuna qəbul olmuş, 1988-ci ildə həmin ali məktəbi müvəffəqiyyətlə bitirmişdir.
Alı Alıyev
Həyatı
Ali məktəbi bitirdikdən sonra 1977–1978-ci illərdə C. Cabbarlı sovxozunda iqtisadçı-aqronom, 1978–1981-ci illərdə Füzuli rayon Komsomol komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır. 1981–1983-cü illərdə hərbi xidmətdə olmuş siyasi işlər üzrə komandir müavini kimi çalışmış, hərbi rütbəsi mayordur. 1983-cü ildə Füzuli rayon Komsomol komitəsində təşkilat şöbəsinin müdiri, 1984–1985-ci illərdə Füzuli rayon Partiya komitəsində təlimatçı,1985–1987-ci illərdə Bakı Alı Partiya məktəbinin dinləyicisi olmuşdur, 1987–1988-ci illərdə Füzuli rayon Partiya komitəsində təlimatçı, 1988–1989-cu illərdə Füzuli rayon Partiya komitəsində kənd təsərrüfatı şöbəsinin müdiri vəzifəsində çalışmışdır.
Bajacalia
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.
Sfera
Sferanın sahəsi (S) aşağıdakı düsturlarla hesablanır: burada r sferanın radiusu, d isə diametridir.
Belarus Konstitusiyası
250px|thumb|right|Hökumət tərəfindən vətəndaşlara Konstitusiyanın broşür versiyası təqdim olunur. Sənədin adı əvvəlcə [[Belarus dili|Belarus, daha sonra rus dilində verilib.]] Belarus Respublikasının Konstitusiyası — Belarusun əsas qanunu. Ölkə Sovet İttifaqından öz müstəqilliyini elan etdikdən üç il sonra – 1994-cü ildə qəbul edilmiş bu rəsmi sənəd Belarusun dövlət və hökumət quruluşunu müəyyən edir və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını sadalayır. Konstitusiya layihəsi ölkənin keçmiş qanunverici orqanı olan Belarus Ali Soveti tərəfindən hazırlanmış və vətəndaşlar və hüquqşünas ekspertlərin səyi ilə təkmilləşdirilmişdir. Konstitusiya preambula, doqquz bölmə və 146 maddədən ibarətdir.
Konstitusiyanın strukturu və mətni daha çox Qərb dünyasının konstitusiyalarının və Sovet dövründə Belarusun təcrübələrinin təsirinə məruz qalmışdır. Konstitusiya daha çox hökumətin funksiyalarını və səlahiyyətlərini müəyyən etsə də, bütöv bir bölmə insan və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarına həsr olunmuşdur. Sənədə qəbul olunduqdan sonra iki dəfə – 1996 və 2004-cü illərdə dəyişiklik edilmişdir. Müstəqil müşahidəçilər və müxalifət liderləri tərəfindən tənqid edilən iki referendum prezidentin hökumət üzərində səlahiyyətlərinin artmasına və prezidentlik üçün seçilmə müddətinə qoyulan məhdudiyyətin aradan qaldırılmasına səbəb olmuşdur.
3 may 1791-ci il Konstitusiyası
Konstitusiyanın ardınca qəbul edilən 22 oktyabr 1791-ci il İki Dövlətin Qarşılıqlı Zəmanəti tək bir dövlətdə Polşa və Böyük Litva knyazlığının vahidliyini və bölünməzliyini, eləcə də dövlət idarəetmə orqanlarında onların bərabər təmsilçiliyini təsdiq edirdi.
Moschiola meminna
—  cinsinə aid heyvan növü.
Onurğa beyni qişaları
Onurğa beyni xaricdən daxilə doğru üç qişa ilə əhatə olunmuşdur: 1) onurğa sərt qişası – ; 2) onurğa beyninin hörümçək torunabənzər qişası –  və 3) onurğa beyninin yumuşaq qişası – . Onurğa beyni və beyin qişaları mezenximdən inkişaf edir. Rüşeym 9 mm boyda olarkən sinir borusu mezenxim toxuması qatı ilə əhatə olunur; bu qata mərkəzi sinir sisteminin ilk qişası –  deyilir. Rüşeym 20 mm boyuna çatarkən ilk qişa iki səfhəyə ayrılır: xarici səfhə –  və daxili səfhə – . Bunların arasında maye toplanmağa başlayır; mayenin təzyiqi nəticəsində onların arasında sahə – subdural boşluq –  əmələ gəlir. Sonradan xarici səfhə iki qata ayrılır: xarici və daxili qat. Xarici qat kəllə boşluğunda – sümüküstlüyünü və onurğa kanalında – beynin sərt qişasının xarici səfhəsini, daxili qat isə kəllədə beynin sərt qişasının daxili səfhəsini və onurğa kanalındasərt qişanın özünü  təşkil edir. Xarici və daxili qatların arasında qalan sahəyə kəllədə sərt qişaarası boşluq –  və onurğa kanalında sərt qişaüstü boşluq –  deyilir. Embrional həyatın ikinci yarısında daxilisəfhə də iki qata ayrılır: xarici və daxili qat; xarici qatdan hörümçək torunabənzər qişa və daxiliqatdan yumuşaq qişa  əmələ gəlir. Bu qişaların arasında sahə meydana çıxır; həmin sahəyə hörümçək torunabənzər qişaaltı (subaraxnoideal) boşluq – deyilir. Yuxarıda qeyd olunan sahələrin hamısı limfa ilə tutulmuş olur.
Faiq Sücəddinov
Həyatı
1969-cu ildə Azərbaycan Dövlət Radio və Televiziya Komitəsinin Estrada Orkestrinin rəhbəri Tofiq Əhmədovun dəvətilə orkestrdə çalışmağa başlayır.
İsveç Akademiyası
thumb|İsveç Akamiyasının [[Stokholmda yerləşən binası.|304x304px]] İsveç Akademiyası — 1786-cı ildə III Kral Qustav tərəfindən əsası qoyulmuşdur. İsveçin Kral akademiyalarından biridir. Alfred Nobelin xatirəsinə həsr olunmuş Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı namizədlərini müəyyən edir.
Tarixi
Akamiyada hər il İsveçdəki kral ailəsinin də qatıldığı illik görüş keçirilir.
Murmansk trolleybusu
Tarixi
thumb|270px|Maşrutların sxemi Murmanskdakı trolleybus 1954-cü ildən layihələndirilir. 25 ZiU-5 trolleybus üçün bir trolleybus depo və bir dartma yarımstansiyası daxil olan sistem 11 fevral 1962-ci ildə açılmışdır. 1967-ci ildə şəhərin şimal hissəsində xətt istifadəyə verilir. 1972-ci ildən ZiU-9 trolleybuslarının istismarına başlanılır. 1975-ci ildə trolleybusların Avtoparka hərəkəti başlayır. 12 dekabr 1975-ci ildə 100 trolleybus üçün 2 nömrəli depo açılır. 1976-1977-ci illərdə konduktorsuz və nağdsız iş üsuluna keçid edilir. 1977-ci ildə Yujnaya küçəsinə (indiki Şerbakova küçəsi) trolleybus xətti çəkildi. 1978-ci ildə Balıqçılıq Qəhrəmanları küçəsinə trolleybusların hərəkəti başlanılır. 1979-cu ildə Radiçev küçəsinə trolleybusların hərəkəti açılır. 1987-ci ildə Polyarnoye Zori küçəsi boyunca trolleybuslar istifadəyə verilir. 1988-ci ildə əlaqə şəbəkəsi 310 mikrorayona qədər uzadılır. 310 mikrorayona trolleybus hərəkəti başlandıqdan sonra Murmanskda trolleybus sisteminin inkişafı dayanır. 1998-ci ildə konduktor iş metodu geri qaytarılılır. 2000-ci ildə 2 nömrəli marşrut açılır. 2009-cu ildə İvçenko küçəsində xidmət xətti açıldı və Geroyev-Severomortsev prospekti ilə Lobova küçəsinin kəsişməsi yenidən quruldu. 2009-cu ildə 3t və 4t avtobus marşrutları açıldı. Buda ucqar bölgələrin sakinlərinə trolleybus şəbəkəsinin əsas xətlərinə çıxmağa imkan verdi. 2011-ci ildə 33 nömrəli avtobus marşrutu açılmışdır. 2011-ci ilin aprel ayında 5 trolleybusda pulsuz Wi-Fi internet işə salındı və 1 iyul 2011-ci il tarixində xəttdəki bütün maşınlarda pulsuz Wi-Fi internet istifadəyə verildi.
Civanqapıcıbaşı Sultanzadə Səmiz Mehmed Paşa
Sultanzadə Mehmed Paşa (d. 1603 - ö. iyul 1646, Krit adası) — I İbrahim dövründə 1 il 10 ay 17 gün Osmanlı imperiyasının sədrəzəmi olmuş dövlət adamıdır.
Həyatı
Sultanzadə Mehmed Paşa 17 dekabr 1645 tarixində keçirilən divan məclisi əsnasında gözlənilmədən sədarətdən alındı. Yerinə divan katibi olan dəftərdar Bosniyalı Saleh Paşa sədrəzəm seçildi. Vəzifədən alınan Sultanzadə Mehmed Paşa Krit sərdarı seçilərək paytaxtdan uzaqlaşdırıldı. Sabiq sədrəzəm Krit adasına donanma və kaptan-ı dərya Qara Musa Paşanın müşayəti ilə aparıldı. Ancaq Krit adasına çatan Sultanzadə Mehmed Paşanın səhhəti korlandı və 1646-cı ilin iyul ayında burada vəfat etdi. Cənazəsi Üsküdara gətirilən Sultanzadə Mehmed Paşa anası Ayşə xanımın məzarının yanına dəfn olundu.
Ərhan Güləryüz
Həyatı
Ərhan Güləryüz ibtidai və orta məktəbi Böyükçəkməcədə oxuyub, burada yaşayıb. Musiqi ilə orta məktəb illərindən məşğul olmağa başlayıb, baraban çalıb. Doqquz Eylül Universitetinin İqtisadi və İdari Elmlər fakültəsində təhsil alıb.
Sovet İttifaqı Kommunist Partiyası
Sov.İKP
1956-cı ilin fevralında baş tutan Sov.İKP-nin XX Qurultayında Sov.İKP Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi Nikita Xruşşov məruzəsində Stalinin şəxsiyyət kultunu qınandı. XX qurultaydan sonra qondarma, yalan və səhv ittihamlar əsasında uydurulan çox sayda məhkəmə işinə baxıldı və bir çox repressiya olunmuş insanlara bəraət verildi.
Ləğvi və varisləri
23 avqust 1991-ci ildə Sov.İKP-nin fəaliyyəti dayandırıldı, əmlakı müsadirə edildi, partiya təşkilatlarının binaları möhürləndi.
Bundan əlavə, 90-cı illərin əvvəllərindən bəri özlərini Sov.İKP-nin varisi elan edən və ya köhnə adını qoruyan və ya partiyaya Sov.İKP qısaldılmış yeni bir ad verən yeni partiyalar meydana çıxdı.
Yaxınlıq sensoru
Növləri
Tutum yaxınlıq sensorları cisim və sensor arasındakı elektrostatik tutumun dəyişməsini müəyyən edir. Sensorun hiss etmə sahəsinə cisim yaxınlaşdıqda dielektrik xassəsi göstərir və beləliklə, tutum dəyişir.
Müqəddəs İohann kilsəsi (Gəncə)
Tarixi
Şəhərdə ən qədim və əsas erməni kilsəsi olan Müqəddəs İohann kilsəsi XVII əsrdə inşa edilmişdir. Kilsənin cənub divarında günəş qabartması ilə yanaşı yerləşdirilmiş kitabədə onun nəzaman və kim tərəfindən inşa etdirilməsi dəqiq göstərilmişdir: Müqəddəs İohann kilsəsi 1633-cü ildə Katolikos Hovannesin dövründə inşa edilmişdir. Vestibülün fasadında yerləşdirilmiş və XIX əsrə aid olan digər bir kitabədə isə deyilir: 1860. Bu kitabə xatirəsini əbədiləşdirmək istəyən Hosep Zarab Qriqoryants tərəfindən inşa etdirilmişdir. Kilsənin cənub fasadında yerləşdirilmiş başqa bir kitabə isə, onun damının inşa edilməsi (və ya təmir edilməsi) ilə əlaqəlidir: Rəbbimizin rəhmi ilə 1862-ci ildə mən, Məhsəti Ağacan Xaçaturyan Müqəddəs İohann kilsəsinin damını zərif daşlardan inşa etdirdim, daxili və xarici divarlarını ağartdım ki, sağ və vəfat etmiş qohumlarımın xatirəsini əbədiləşdirim.
Amerika haçabuynuzu
—  cinsinə aid heyvan növü.
Bartlettina
— sırasının  fəsiləsinə aid biki cinsi.