cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aliyə Moldaqulova
Həyatı
Bir neçə ildən sonra isə Akademiya Leninqrada köçürüldü, buna görə də ailə bu şəhərə gəlmək məcburiyyətində qaldı. Aliyənin Leninqrad həyatı başlayır… Az keçmir ki, qızcığazın əmi sarıdan da bəxti gətirmir, doğma ocaqdan uzaqlaşmalı olur. Belə ki, 1939-cu ilin payızında əmisi ailə vəziyyətinə görə 14 yaşlı Aliyəni 46 №-li uşaq evinə qoyur. Buradaki bütün uşaqlar, eləcə də balaca Aliyə 9 № -li Leninqrad məktəbində oxuyurdular. Lakin 1941-ci ildə Faşist Almaniyası Sovet Rusiyasına qəfil hücum etməklə hamını müharibənin alovuna qərq etdi. Faşistlərin Leninqradı uzun müddət mühasirədə saxlaması əhaliyə təhlükə törədirdi. Ona görə də camaat daha uzaq yerə köçürülməyə başlandı. Odur ki, Əbubəkrin ailəsi də bir çoxları kimi evakuasiya olundu, ancaq balaca Aliyə Leninqradda uşaq evində qaldı. Həmin ilin sentyabrın 8-i Leninqradın blokadası başladı… 1942-ci ilin martında uşaq evi də Yaroslav əyalətinin Vyatskoe kəndinə köçürüldü. Vyatsko orta məktəbinin 7-ci sinfini bitirəndən sonra 1942-ci ilin oktyabrında Aliyə Rıbinskiy aviasiya texnikmuna qəbul olundu. Pribaltika cəbhəsində qazax snayper.. Artıq onun 17 yaşı vardı. Ancaq üç ay sonra cəbhəyə getmək üçün hərbi komissarlığa ərizə yazdı. Dekabrın 21-i Aliyə Moldaqulova texnikumdan uzaqlaşdırıldı. Çünki o, cəbhəyə yollanırdı. 1943-cü ilin mayında Moskvada qadınlar üçün Mərkəzi snayper hazırlığı məktəbinin açılması bir çox qadınlar, gənc qızlar kimi Aliyənin də həyatını dəyişir. Elə ilk yığımdan onun istedad və zirəkliyini bəyənib məktəbə qəbul edirlər. Beləliklə Aliyə snayper kimi sərrast atıcılığın sirlərinə yiyələnir. Həmin ilin fevralın 23-də kursant qızlar hərbi andiçməsi başladı. Bundan sonra isə onun cəbhə günləri başlanacaqdı.. 1943-cü ilin iyulunda Aliyə öz həmkarları, kurs rəfiqələriylə, İkinci Pribaltika cəbhəsinə 54-cü atıcı briqadaya göndərildi.
Sultan Ərətna bəy Uyğur
Həyatı
"Əmir Ərətna, ...valiyi umumilər arasında ən parlaq şəxsiyətdir. Özü uyğur olduğu kimi, ətrafında da uyğurları toplamışdı. Məhəmməd Ibn Əli Şəbankarə onun haqqında: ‘Əmir Ərətna, Əbu Səid Bahadur xanın yarlığıyla Rum vilayətləri idarəsinə məmur təyin edilmişdi. Əbu Səid xanın vəfatından sonra o, məmləkəti ədalətlə idarə edib, bərpa etdi. ...Bu xüsusda o qədər irəli getdi ki, Anadolu məmləkətinin əhalisi ona ‘Kosa peyğəmbər’ demişdir. Və özündən sonra yaxşı ad qoyaraq Allahın rəhmətinə getdi’ deməkdədir.
Lamə-i Ərəmənə (Xudafərin)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə yaşayış yoxdur.
Gürcüstan himni
"Tavisupleba" (, "Azadlıq") — Gürcüstanın dövlət himni, 2004-cü ildən bəri bayraq və gerb ilə birlikdə Gürcüstanın dövlət rəmzlərindən biri.
Şaranta (departament)
Coğrafiya
Şaranta fiziki, geoloji və iqlim baxımından Akvitaniya havzasına aiddir və onunla birlikdə Şaranta dəniz qırağı və Dordoqne şimal ucunun qonşu şöbələri ilə formalaşır.
Tarix
Şaranta, 1790-cı ilin mart ayında Böyük Fransız İnqilabında yaranan ilk departamentlərdən biri idi. Keçmiş Anqumua vilayətinin ərazisində meydana gəldi. Adı Şaranta çayından gəlir.
Sevofluran
Farmakologiyası
Sevofluranın qanın qaz tərkibində yayılma dərəcəsi 0,65-dir. Belə ki, sevofluranın alveol qovucuqlarında 1 həcm faizi, qanda 0,65 həcm faizinə bərabərdir. Sevofluranın yuxuya getmə və yuxudan ayılma qabiliyyəti, alveollardan qana desflurandan fərqli olaraq bir qədər zəif keçmə xüsusiyyəti ilə izah olunur. Onun minimal alviol konsentrasiyası (MAK) 2%-dir. Bununla da o, izoflurandan fərqli olaraq bir qədər zəif potensiyaya malikdir. Sevofluranın üstün cəhəti ondadır ki, nəfəs yolu selikli qişalarına qıcıqlandırıcı təsir etmir və pis qoxulanmır. Bu məqsədlə giriş narkozu qismində istifadəsi məsləhət görülür.
Azərbaycan Teatr Memarlığı
Azərbaycanda Teatr Memarlığı- XIX əsrin birinci yarısının sonlarında tamaşa binaları artıq Azərbaycan şəhərlərinin srukturuna daxil idi. Peşəkar teatr deyəndə və onun fəaliyyəti barədə düşünəndə sözsüz ki, ilk növbədə sənət ocağının yerləşdiyi bina barədə fikirlər oyanır. Elm sübut edib ki, teatr tamaşasının təlqin etdiyi bədii-estetik zövqün kökündə tamaşa oynanılan binanın texniki imkanları və texnologiyası da mühüm yer tutur. Teatr binasının arxitektura özəllikləri müxtəlif şəkillərdə səhnə sənətinin gözəllik estetikasını istiqamətləndirir, onun özünəməxsusluğunun bədii səciyyələrini müəyyənləşdirir.
Şamaxı Teatrı
Quberniya mərkəzi olan Şamaxı öz mədəni səviyyəsi ilə bir çox Qafqaz şəhərinin arasında seçilirdi. Burada 1857-ci ildən əhalinin artan marağına səbəb olan həvəskar tamaşalar qoyulurdu və bu hal yerli teatr həvəskarlarını 1858-ci ildə şəhərdə teatr təşkil etmək fikrinə gətirdi. Belə bir məsul qurma üçün Şamaxıda yer tapmaq çətin idi. Özəl binalar uyğun gəlmirdi, dövlət binası isə yox idi. Yeni teatr binasının inşasına vəsait də olmadı. Ancaq çıxış yolu tapıldı. Şəhərin mərkəzi rayonlarının birində “Duz mağazası”nın köhnə, boş iri daş binası təşəbbüskarların diqqətini cəlb etdi. Ölçülərinə və şəhərin planlaşdırma strukturunda yerləşməsinə görə “duz mağazası”nın binası bu məqsəd üçün daha münasib idi. Qafqaz namestnikindən dövlət binasının istifadəsi üçün razılıq alındıqdan və Şamaxı sakini Ağa bəy Zeynal bəy oğlunun rekonstruksiya üçün 1500 rubl vəsait ayırmasından sonra tikinti işlərinin aparılması üçün binanın yenidənqurma layihəsi tərtib olunmalı idi.
Tağıyev Teatrı
Okestrin yeri də yeni tərzdə həllini tapdı. O tamaşaçı zalından bir az aşağıda yerləşdirilmişdi, rezonans üçün isə döşəmənin altından əks qübbə quraşdırılmışdı. Zalın maili olması ilə əlaqədar, təbii ki, səhnə də bir az aşağı enmişdi. Zalın ümumi strukturunda aparılan bütün bu dəyişiklik onun istismar və kompazisiya keyfiyyətlərini xeyli yaxşılaşdırdı: genişlənmiş parter, iki yarus lojalar, yuxarı və aşağı balkonlar əmələ gəldi. Zalın forması lavari cizgi aldı və bunun sayəsində lojalardan səhnəyə çox yaxşı görünüş açıldı. Əvvəlki cazibəsiz tamaşaçı zalının yerinə səhnədən renessans stilində yapma detallarla zənginləşdirilmiş və noxudu qızılıya çalan rəngə boyanmış parterə, lojalara və balkona tamamilə başqa, daha effektli görünüş açılırdı. Mavi məxmərlə işlənmiş loja və baryerlər tamaşaçı zalının rəng çalarlarını tamamlamışdı ki,
İctimai Məclisin qış və yay klubları
1880-ci illər Bakı üçün memarlığın klassik istiqamətin himayəsində foralaşma illəri idi. İctimai Məclis binasının yay yerləşgəsi (indiki M.Maqomayev adına Filarmoniya binası) məhz bu kimi tikililərə aiddir. 1910-1912-ci illərdə mülki mühəndis Q.M.Termikelovun layihəsi üzrə şəhərin ən yaxşı, əlverişli sahəsində - Nikolayevskaya və Sadovaya küçələrinin tinində inşa edilmiş, Bakı amfiteatrının ikinci terrasının yüksək işarətində yer alan bu bina tək tikili üçün sahənin ayrıldığı Qubernator bağı ilə deyil, həm də XX əsrin əvvəllərində formalaşan ətraf peyzajla çox gözəl ahəng yaradırdı.
1912-ci ilin sonlarında şəhər tikililəri artıq yeni bir bina ilə - İctimai Məclisin pallada arxitekturası formalarında memar tərəfindən zövqlə və böyük ustalıqla icra olunmuş yay klubu binası ilə zənginləşdi.
Dizac Səfərəli (Vərziqan)
Əhalisi
2006-cı il məlumatına görə kənddə 495 nəfər yaşayır (115 ailə).
Çəmənli (İsmayıllı)
Çəmənli — Azərbaycan Respublikasının İsmayıllı rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd. Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 30 iyun 2009-cu il tarixli, 851-IIIQ saylı Qərarı ilə İsmayıllı rayonunun Qalacıq kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibində mövcud olan yaşayış məntəqəsi Çəmənli kəndi adlandırılmış və Azərbaycan Respublikasının ərazi vahidlərinin Dövlət reyestrinə daxil edilmişdir.
Baş Prokurorluq (Azərbaycan)
Tarix
Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonrakı dövr ərzində qəbul olunmuş çoxsaylı qanun və məcəllələr, o cümlədən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, "Məhkəmələr və hakimlər haqqında", "Konstitusiya məhkəməsi haqqında", "Prokurorluq haqqında", "Prokurorluq orqanlarında qulluq keçmə haqqında", "Polis haqqında", "Əməliyyat-axtarış fəaliyyəti haqqında", "Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında" qanunlar, Cinayət, Cinayət-Prosessual, Cəzaların icrası, Mülki, Mülki-Prosessual, İnzibati xətalar məcəllələri və bir sıra mühüm normativ-hüquqi aktlar bütövlükdə demokratik cəmiyyətdə prokurorluğun yeri və rolunu müəyyən etmişdir.
Raqnar Lodbrok
Raqnar Lodbrok (Qədim Skandinaviya dili - Ragnarr Loðbrók; ) — German-skandinav mifologiyası və ədəbiyyatında adı keçən yarım-əfsanəvi qəhrəman, İsveç və Danimarka kralı. Haqqında bir neçə saqa olan Raqnar çox məşhur bir vikinq qəhrəmanıdır. Müvəffəqiyyətli bir komandir olan Raqnar Fransa və İngiltərəyə uğurlu hərbi səfərlər təşkil etmişdir. Mübarizə apararaq Danimarka taxtına çıxmağa nail olmuş. Həm Danimarka, həm də İsveç kralı olmuşdur. Məşhur qadın döyüşçülər Lagerta və Aslauq ilə evlənmişdir. Saqalarda övladları Ivar və Björnün şöhrətinin kölgəsində qalacağı qorxusu olduğu da yazılır. Xüsusilə Fransada çaylardan istifadə edərək çox geniş diametrli bir bölgəni qarət etməyə nail olmuşdur. 9-cu əsrdə çox sayda müharibədən qalib çıxdıqdan sonra İngiltərədə kral Aellaya əsir düşmüş və alçaldıcı bir şəkildə ilanların olduğu bir çuxura atılaraq öldürülmüşdür. Həyatı haqqındakı çox saylı əfsanələr bir-birindən fərqli detallara malikdir.
Naxçıvan üsyanları (1920-1930)
Üsyanların yatırılması
1920-30-ci illərdə sovet hakimiyyətinin Azərbaycan ictimai-siyasi və mənəvi həyatı ilə uzlaşmayan sərt tədbirləri Naxçıvan əhalisinin müqaviməti ilə qarşılaşmış, dəfələrlə iğtişaş və üsyanlara səbəb olmuşdu. 1925-ci ilin mart ayında Naxçıvan diyarının bir sıra şəhər və kəndlərini iğtişaşlar bürümüşdü. Naxçıvanda, Türkeşdə, Vənənddə və s. yerlərdə kəndli iğtişaşları zor gücünə yatırıldı. Sonralar aparılmış saysız-hesabsız istintaqlarda erməni müstəntiqləri heç bir günahı olmayan dinc əhalinin cəzalandırılmasında xüsusilə fərqlənmişdilər. Culfa rayonunun Milax kəndində onların əli ilə 38 nəfər güllələnmiş, 38 nəfər isə müxtəlif cəzalara məhkum olunmuşdu. Şərurda kəndli iğtişaşlarına 1918-20-ci illərdə erməni işğalçılarına qarşı mübarizədə misilsiz xidmətləri olmuş Fətulla bəy Hüseynov rəhbərlik etmişdir. Naxçıvan-Dərələyəz bölgəsində genişlənən kəndli hərəkatına Şahbuzun Türkeş, Keçili, Kolanı, Culfanın Əbrəqunus, Milax, Ərəfsə, Ordubadın Tivi və digər kəndlərinin sakinləri də qoşulmuşdu. Bu çıxışlar amansızlıqla yatırılmışdı.
Nəticə
30-cu illərin dövri mətbuatında, eləcə də üsyanla bağlı arxiv materiallarında bu aksiyaçıların məqsədi ya işıqlandırılmamış, ya da birtərəfli, təhriflərlə verilmiş, istintaq işlərində isə hüquqi baxımdan kifayət qədər qanun pozuntuları olmuşdur. 28 mart 1930-cu ildə Dövlət Siyasi İdarəsinin (DSİ) kollegiyasının üzvü Suxanov Naxçıvandan göndərilmiş 1837 saylı istintaq işi ilə tanış olduqdan sonra Borşova ünvanladığı raportda yazırdı: "Sizin nəzər diqqətinizə çatdırıram ki, baxılmaq üçün mənim sərəncamımda cəmi 23 adamın 1837 nömrəli işi var. Bu iş Azərbaycan SSR CM-in 79-cu və 18/79 maddələri ilə müəyyənləşdirilmişdir. Göstərilən iş Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin Naxçıvan diyarı tərəfindən göndərilmişdir. İşi gözdən keçirərkən müəyyən etdim ki, Orbelyan tərəfindən aparılan bu işin dindirilmə protokolları, o cümlədən 2 və 3 nömrəli formalar və başqa sənədlər imzalanmayıb. Göstərilən qanun pozuntularına görə mən bu işi Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin kollegiyasında dinləmək üçün müvafiq qərar mətni çıxara bilmirəm".
Təlatüm (film, 2006)
Məzmun
Kamil azadlığa çıxsa da, dövrün qeyri-qanuni hadisələri onun ətrafında cərəyan edir. Çox çəkmir ki, o, əvvəlcədən planlaşdırılmış "tələ"yə düşür. Baş verən ölüm hadisəsinə səbəbkar qüvvələr isə müvəqqəti olsa da kənarda qalır, əməllərini ört-basdır etməyə cəhd göstərirlər. Belə çətin ərəfədə haqqın təsdiqini sübuta yetirmək üçün Bakıdan hakim İlyas Şahdağlı (Nurəddin Mehdixanlı) məhkəmə prosesini aparmağa gəlir. Cinayətkarlar onu yolda saxlayırlar. Lakin o öz qürurundan, əqidəsindən, saf düşüncəsindən dönmür. Rayon prokuroru Səməd Məmmədli (Rəfael Dadaşov), milis rəisinin müavini Emin Yusifli (Ramiz Məmmədov) qatillərlə əlbir olduqlarından əsil həqiqətin aşkarlanmasına imkan vermirlər. Hakimin isə mövqeyi qətidir.
Ziyad Əmrahov
Əsərləri
Kitabları
2- AMRAHOV Ziyad; Supporting of the Armenian question in the International Treaties by Great Powers. Masters’ and young investigators’ materials of the third scientific-practical conference dedicated to 86-th anniversary of Azerbaijan People Republic. Baku, 2005.
4- As an expert in the meeting “Azerbaijan-Europe: Forum on inter-cultures dialogue” held in Brussels on 15-18 March in 2011
Xarici keçidlər
http://www.karam.org.tr
Futbol
Tarixi
FİFA-ya görə Çin rəqabət oyunu olan Tsu (蹴鞠, hərfbəhərf mənası ilə "topa vurmaq") futbolun ən erkən formasıdı, bunun üçün də elmi sübutlar mövcuddur. Tsu oyunçularına topa əldən başqa bütün bədən üzvləri ilə toxunmaq icazələri var idi və onların əsas məqsədi topu torun ortasında diametri təxminən 30 santimetr olan deşikdən keçirmək idi. Bu həddindən artıq müasir futbola oxşayırdı, hərçənd reqbi ilə də oxşarlıqlar yaranırdı. Han sülaləsinin (E.ə. 206 — b.e. 220) hakimiyyəti zamanı tsu oyunu standartlaşdırıldı və qaydaları qoyuldu.
Phaininda və episkyros yunanların topla oynanılan oyunları idi. Episkyros oynayan oyunçunun barelyef formasında vazaya təsvir edilmiş şəkili UEFA Avropa Çempionatında istifadə edilmişdir. Həmən vaza Afina Milli Arxeologiya Muzeyində saxlanılır. Yazıçı Afiniyin 228-ci ilə aid yazılarının birində romalıların topla oynanılan harpastum oynunun adını çəkir. Phaininda, episkyros və harpastum əl və zorakıllığın istifadəsi ilə oynanılan oyunlar idilər. Görünən odur ki, bütün bu oyunlar daha çox reqbi, güləş və voleybolu xatırladırdılar nəyinki müasir futbolu. Futbolun rəqabət olmayan növləri də var, onlar Yaponiyada kemari, Koreada tsu çu, Avstraliyada isə woggabaliri adı ilə tanınırlar.
Müasir futbolun özünə məxsus klassik tarixi yoxdur. Dünyanın bir çox yerində mövcud olan diger top oyunların futbolla oxşarlıqlarların olmasına baxmayaraq, FİFA Avropadan kənarda yaranmış qədim oyunların futbolla heç bir tarixi əlaqəsi olmadığını hesab edir. Futbolun müasir qaydaların yaranması 19-cu əsrin ortalarında İngiltərənin məktəblərində oynanılan futbolun müxtəlif formalarını standartlaşdırmaq üçün edilən səylər ilə bağlıdı. İngiltərədə futbol ən azı 8-ci əsrdən mövcuddur.
Take Five (albom)
Albom haqqında
Albomda xalq rəqslərindən tutmuş, Ruhəngiz Qasımova, Vaqif Gərayzadə, Pol Dezmond, Çik Koria, Karlos Qardel kimi bəstəkarların əsərləri yer almışdır.
Sibir xanlığı
Tarixi
Qızıl Orda imperiyasının parçalanmasından əvvəl Sibir xanlığının ilk hökmdarı Mamiq oğlu Taybuğa olmuşdur. Çingiz xan ona İrtış, Tobul, İşim və Tura çaylarının sahillərini vermişdi. Bu xanlığın mərkəzi Çimki-Tura, indiki Tümen şəhəri olmuşdur. Sonralar bura sadəcə, Tura deyilmişdir. Taybuğadan sonra xanlığı Xoca xan, Mar xan və daha sonra onun nəvələri Məhəmməd xan, Anqış xan, Məhəmməd xanın oğlu, Qasım xan və oğlu, Yadigar xan idarə etmişdir. Qazan xanlığının ruslar tərəfindən işğalından sonra Yadigar xan könüllü olaraq rus təbəəliyini qəbul etmişsə də, Çingiz xanın nəslindən olan Küçüm xan Yadigar xanı məğlub edərək 1563-cü ildə Sibir xanlığını da öz əlinə keçirmiş, türk (tatar) boyları arasında islam dinini yaymış, bu məqsədlə Buxara xanı Abdullah xana müraciət edərək islam dinini öyrədən xocalar göndərilməsini xahiş etmiş və Buxara xanı tərəfindən buraya din alimləri və şeyxləri göndərilmişdir. Beləliklə, Küçüm xanın səyi nəticəsində Sibir türklərinin böyük bir qismi şamanizmi tərk edib islamlaşmış, bir qismi isə bu günə qədər yenə də şamanizmdə qalmaqdadırlar. Böyük mədəni quruculuq işlərinə başlayan Küçüm xan rus hücumu nəticəsində bu işləri dayandırıb ruslarla savaşmaq məcburiyyətində qalır. Bir tərəfdən ruslarla, digər tərəfdən də rus knyazlarının zülmündən qaçaraq Yermakın başçılığı ilə qaçaq dəstəsi yaradan kazaklara qarşı vuruşan Küçüm xan və qardaşı Məhəmməd Qul tatar bəylərini ümumi düşmənə qarşı bir araya gətirə bilmədiklərindən ruslara məğlub oldular. Doğrudur, Küçüm xan ruslar tərəfindən hər cür yardım edilən və "Sibir fatehi" elan edilən kazak dəstəsinin başçısı ataman Yermakı 1584-cü ildə məğlub edərək öldürdü və rusları Sibirdən qaçmağa məcbur etdi, lakin Moskva tərəfindən vaxtilə xristianlığı qəbul etmiş tatar mirzalarından Mansurov adlı birinin komandanlığında Sibirə toplarla silahlanmış bir hərbi dəstə göndərildi. Tatar əsilli Mansurovun rəhbərlik etdiyit bu hərbi dəstə Şimali Sibirin istehkam qalalarını və xüsusilə müqəddəs sayılan "Bütləri" top atəşinə tutaraq qorxu yaratdı. Bütlərin dağılmasından qorxuya düşən ostyaklar rus hakimiyyətini tanımağa məcbur oldular. Küçüm xan bu məğlubiyyətlərə baxmayaraq, ruslara qarşı savaşı davam etdirdi. Vəziyyətin çətin olduğunu görən ruslar Polşa, Litva əsirlərini və Dnepr kazaklarını da öz min nəfərlik hərbi hissələrinə qataraq nəhayət 1598-ci ildə Küçüm xanın üzərinə yürüdülər. Qanlı döyüşlər əsnasında Küçüm xanın ailəsi və yaxınları rusların əlinə keçdi. Ruslar Küçüm xanın əsir edilən ailə üzvlərini Moskvaya göndərdilər. Bu müdhiş zərbə ilə Küçüm xanın siyasi və hərbi fəaliyyəti sona çatsa da, onu ruslar nə əsir götürə, nə də öldürə bildilər. Moskva onu çarın xidmətinə dəvət etsə də o, bu dəvəti qəbğul etməmiş, öz vətənində qalmağı üstün tutmuşdur. Ömrünün sonlarına doğru Küçüm xanın gözləri tutulmuş və öz əcəli ilə 1600-cü ildə vəfat etmişdir. Küçüm xanın ölümündən sonra ruslar mərhələ-mərhələ Sibirin buryatlar, tunquslar, yakutlar yaşayan ərazilərini də XVII əsr boyu zəbt edərək öz ərazilərini türk boylarının hesabına daha da genişləndirdilər. Beləliklə, bir türk-tatar xanlığı da tarixə qovuşmuş oldu.
Xanlıq əhalisinin qalıqları
Ural dağlarının şimalındakı Tobol, İrtış, İşim və Ob çaylarını əhatə edərək Altay dağlarına qədər uzanan bu geniş ərazidə bu gün də müxtəlif türk boyları yaşamaqdadır. Sibirdə başlıca olaraq yakutlar, tuvalılar, Qərbi Sibir tatarları, xakaslar, altaylar, Sibir buxaralısı, dolqanlar, şorlar və s. kimi dəyişik adlarla türk xalqları və mərhələ-mərhələ Sibirə köçürülmüş ruslar yaşamaqdadır. Bu gün Rusiya Federasiyasının tərkibində olan bu geniş ərazidə Buryat Muxtar Respublikası, Tuva Muxtar Respublikası, Altay Respublikası və Krasnoyarsk, Kemerov, Novosibirsk, Omsk, Tomsk, Tümen, Arxangelsk, İrkutsk və Çikitinsk vilayətləri yerləşir. Çox böyük yeraltı sərvətlərə malik bu bölgədə çox az insan yaşamaqdadır ki, bunların təqribən 1,5 nəfəri türklərdir. Onlara Sibir və ya Altay türkləri deyilir.
Dolqanlar
Krasnoyarsk bölgəsinə bağlı Taymır Muxtar Mahalında 10000 nəfər Dolqan Türkləri yaşayır. Dolqanlar indi özlərinə Saka, yəni Yakut deyirlər.
Qaçdı-tutdu (oyun)
Qaçdı tutdu — Azərbaycan uşaq oyunu.
Kədər maskası
Abidənin tarixi
Memorialın mərkəzi abidəsi sol gözündən kiçik maskalar şəklində göz yaşı axan insan üzünə bənzədilib. Sağ göz isə dəmir barmaqlıqlı pəncərə formasında düzəldilib. Abidənin arxa tərəfində isə standart olmayan xaçın altında bürüncdən düzəldilmiş ağlayan qadın heykəli var. Abidənin daxilində tipik həbsxana kamerası yerləşir. Mərkəzi abidənin hündürlüyü 15 metrdir. Müəllifləri heykəltaraş Ernst Neizvestnıy, memar Kamil Kazayevdir.
Yuxu (fizioloji proses)
Nə qədər yatmaq olar
İngiltərədə edilən bir araşdırma qadınların kişilərdən daha çox kabus və romantik yuxular gördüyünü ortaya çıxarmışdır.170 nəfər könüllü üzərində aparılan araşdırma zamanı, yaxın zamanda gördükləri yuxuları izah etmələri tələb olunmuşdur. Kişilərin 30%-i kabus gördüyünü söyləmişdir. Başqa bir araşdırma kişiılərin qadınlara nəzərən daha rahat yuxu aldıqlarını göstərmişdir.Qadınlardan bu mənfiliklərə tək səbəb olaraq bədən istiliyindəki dəyişiklik göstərildi. Yuxuları hər kəs görür, hətta o kəslər ki,yuxu görmədiklərinə əmindirlər.Onlar yanılmırlar, çünki onlar yuxu gördüklərini unudurlar.Alimlər sübuta yetirmişlər ki, yuxuların 90%-ı unudulur. Xoruldayan zaman isə yuxu görülmür.Bunun elmi izahı yoxdur. Yuxu zamanı insan bədəni müəyyən qədər iflic olur. Ən çox yatma rekordu 18 gün 21 saat və 40 dəqiqə olmuşdur.Tibbi araşdırma olmadan birinin həqiqətən yatılı və ya oyaq olduğunu başa düşmək çətindir. İnsanlar bəzən özləri də hiss etmədən açıq gözlə yata bilərlər.
Elektron aviabilet
Bundan başqa bir çox mobil telefonlar, elektron aviabiletləri başa düşərək avtomatik təqvimə əlavə edir və uçuşa bir neçə müddət qalmış alıcını xəbərdar edir. Məhz bu kimi üstünlükləri ilə, elektron aviabiletlərin, kağız aviabiletlərə nəzərən itməsi imkansızdır.
Qarasu (Kürdəmir)
Qarasu — Azərbaycan Respublikasının Kürdəmir rayonunun inzibati ərazi vahidində kənd.
Məhəmməd bəy Ərətnalı
Həyatı
Əlaaddin Ərətna bəyin ölümündən sonra, bəyliyin irəli gələn əmirlərinin ittifaqiyla kiçik oglu Məhəmməd bəy hökmdar oldu. Qiyasəddin ünvaniyla bəyliiin başina keçən Məhəmməd bəy, bilxassə vəziri Xoca Əlişahin taəhrikiylə böyük qardaşı Cəfər bəyi həbs etdirdi. Vəzir Xoca Əli, Məhəmməd bəyin hələ çox kiçik yaşda olmasindan da istifadə edərək deövlət idarəsində söz sahibi olmağa başladi. Ayrica Ərətnanin ölümünü fürsət bilən türkman tayfaları üsyan etdikləri kimi, cənubda Zülqədəroğulları da Ərətna bəyliyi əleyhinə sinirlarini genişlətməyə başlamişdilar. Buna rəgmən Zülqədər bəyi Qaraca bəy, Məmlüklülərlə apardigi mücadilədə məğlub olunca Qiyasəddin Məhəmməd bəyə iltica etmək zorunda qaldi. Ancaq Məmlük sultanından çəkinən Məhəmməd bəy, sultanın istəyi üzərinə Qaraca bəyi Hələbe göndərdi. Oradan Misirə götürülən Zülqədər əmiri Qaraca bəy, orda edam edildi.
Aqafon İakovidis
Həyatı
Aqafon İakovidis 1955-ci ildə anadan olub.
Düzqışlaq (Şəmkir)
Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi 26 dekabr 2006-cı il tarixli 217-IIIQ saylı qərarı ilə Təzəkənd kənd inzibati ərazi dairəsi tərkibindəki Təzəkənd kəndinin bir hissəsi Düzqışlaq kəndi adlandırılmış və rayonun ərazi vahidləri siyahısına daxil edilmişdir.
Əcaibül-qülub
Yeganə məlum nüsxəsi İstanbul Universiteti Mərkəz Kiatbxanası,FY.(956-HE.8194)-də saxlanılır.
Pir Mərdəkan xanəgahı
Memarlıq xüsusiyyətləri
Bu abidə bir çox xüsusiyyətlərinə görə qülləli – günbəzli Azərbaycan türbələri qrpuna da aid edilir. Quruluş və memarlıq xüsusiyyətlərinə görə Pir Mərdəkan xanəgahı ilə oxşarlıq təşkil edən abidələr digər türk ölkələrində də yayılmışdır. Məsələn Türkmənistan ərazisində bu türbənin memarlıq xüsusiyyətlərini təkrarlayan bir neçə maraqlı memarlıq abidəsi vardır. Kunya-Ürgəncdəki Fəxrəddin Razi və Şeyx Şərif türbələri buna misal ola bilər.
Səməngan vilayəti
Səməngan vilayəti — Əfqanıstan İslam Respublikasının 34 vilayətindən biri.
Lanqkavi səma körpüsü
Lanqkavi səma körpüsü — Malayziyada körpü
Quruluşu
Körpüyə çıxmaq üçün funikulyordan istifadə edirlər. Gəzmək üçün olan sahə 410 fut və təxmini 125 metrdir. Körpü Qanqun Mat Çinçanq dağının zirvəsində, dəniz səviyyəsindən 2300 fut hündürlükdə yerləşir. Xüsusi lift ilə dağa qalxan turistlər tropik meşələri və Malayziyanın ən gözəl dağ mənzərələrini seyr edə bilirlər.
Nukleotid
Nukleotid — nuklein turşularının monomeridir.
Ləzgi mətbəxi
Çörək
Dünyanın bütün xalqları kimi, ləzgilərin də əsas ərzağı çörəkdir. Hər bir ləzgi süfrəsində ən çox yayılmış üç növ çörəkdən birinə rast gəlmək olar:
İrafski rayonu
İqtisadiyyat
İrafski rayonu əsasən kənd təsərrüfatıdır. Rayon ərazisi 137 618 ha-dır. Bunun 10 970 ha əkin sahələri, 6 347 ha ot əkilən sahələr, 35 691 ha otlaqlar, 4 558 ha buzlaqlar, 43 255 ha isə digər torpaqlar təşkil edir.
Südabə Həsənova
Südabə Cəmşid qızı Həsənova — Azərbaycan hüquqşünası və dövlət xadimi, 2-ci dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri, Azərbaycan Respublikasının əməkdar hüquqşünası (2017). Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin hakimi (2005–2021), Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsinin sədri (2000–2005), Azərbaycan Respublikasının ədliyyə naziri (1998–2000), ədliyyə nazirinin birinci müavini (1987–1992, 1993–1998) vəzifələrində çalışmışdır.
Fəaliyyəti
1971–1973-cü illərdə Azərbaycan SSR Ədliyyə Nazirliyinin Məhkəmə Orqanları İdarəsində məsləhətçi işləmişdir. 1973-cü ildən Bakı şəhər Kirov (indiki Binəqədi) rayon məhkəməsinin hakimi seçilmiş və 1979-cu ilə qədər həmin vəzifədə işləmişdir.
Xuluf
Tarixi
Çökək Xuluf adlıkənd Şəmkir rayonunun Plankənd inzibati ərazi vahidində olub. Dağətəyi ərazidədir. 1917-ci ildə Gəncə qəzasında Xuluf adlı yalnız bir yaşayış məntəqəsi qeydə alınmışdır. Oykonim "çökəkdə yerləşən Xuluf kəndi" mənasındadır.
Total Nonstop Action Wrestling
Rəsmi saytı
http://impactwrestling.com
Tənha durna uçuşu (film, 2003)
Məzmun
Film-tamaşa uğursuz məhəbbət haqqındadır. Məktəb illərində bir-birini sevən, lakin, yolları ayrılan Nəsiblə (Ötkəm İsgəndərov) Gülgəz (Həmidə Ömərova) uzun illər sonra məzunların görüşündə rastlaşırlar və bütün xatirələr xəyallarda canlanır.
Əlaəddin Əli
Şeyx Əlaəddin qüvvətli cəzbəsi olan bir şeyx idi. Bir çox adamı baxmaq və ya qulağına bir söz deməklə yerə düşürürdü. Məclislərindən insanları ölü kimi götürərdilər.
Marko Kon
Marko Kon — Serbiya müğənnisi. 2009 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsində ölkəsini Cipela adlı mahnıyla Milan Nikolić ilə birlikdə təmsil etmiştir.
Tələbin elastikliyi
Gəlirə görə elastik tələb
z
Əsrarüt-Talibin
Əsrarüt-Talibin – Seyid Yəhya Bakuvinin müəllifi olduğu əsər. Əsər kəlimeyi-tövhidin ərflərinin sayına uyğun olaraq 24 fəslə ayrılmışdır. Hər fəsildə təriqət yolunun sirləri açıqlanır.
Əsərdə təsəvvüfi məsələlər qısa və xüsusi olaraq izah edilmişdir. Fəlsəfi yozum və şərhlərə də təsadüf edilir. Seyid Yəhyanın Şəfaül-əsrar əsərinin xülasəsi mahiyyətində olan bu əsər təsəvvüf dairələrində olduqca məşhur olmuşdur. Kitabxanalarda bir çox nüsxələri vardır. Məzmunu və üslubu Seyid Yəhyaya aid olduğunu təsdiq edir.
Calophyllum goniocarpum
—  aləminin  dəstəsinin  fəsiləsinin  cinsinə aid bitki növü.
Hibrid müharibəsi
250px|thumb|right|Əfqan mücahidləri, 1987-ci il. Hibrid müharibəsi - təcavüzkarın klassik hərbi müdaxiləyə müraciət etmədiyi, ancaq gizli əməliyyatlar, təxribatlar, kiberhücumlar kombinasiyasından istifadə edərək düşmən bölgəsində fəaliyyət göstərən üsyançılara dəstək verən müharibə növüdür. Eyni zamanda, bu müharibə növündə hərbi əməliyyatlar ümumiyyətlə aparılmaya bilər və rəsmi nöqteyi-nəzərdən sülh dövründə hibrid müharibəsi davam edə bilər.
Haim Ramon
Haim Ramon — 1983-2009-cu illər arasında Knessetin üzvü olan və həm Baş Nazir müavini, həm də Baş Nazir Aparatında dövlət siyasətinə cavabdeh olan bir İsrail siyasətçisidir.
Taksin Çinnavat
Onun korporasiyadakı səhmlərini milyarddan çox vergidən azad dollara satmaq qərarı mübahisələrə səbəb oldu. Xalqın Demokratiya İttifaqı və ya "Sarı köynəklər" adlandırdığı Thaksinə qarşı bir hərəkat, onu korrupsiyada, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və avtokratik meyllərdə ittiham edərək kütləvi etiraz aksiyalarına başladı. Thaksin müxalifət tərəfindən boykot edilmiş və Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən etibarsız sayılan seçki adlandırdı.
Gəzən Pişiklər
Gəzən Pişiklər — doqquz kiçik adadan ibarət adalar qrupu. İnzinati cəhətdən Nenets Muxtar Dairəsi ərazisinə daxildir. Adalar Barens dənizinin cənub-şərqində, Ruskiy Zavarot burnundan şərqdə qərarlaşır. Peçora estuarisi daxilində qərarlaşan adaların yaxınlığında Çornaya, Peçira çayları axır. Ad Pomor şivəsindən götürülmüşdür.
Təbriz (film, 1944)
Məzmun
Kinolent Azərbaycanın ən qədim şəhərlərindən olan Təbriz haqqındadır.
Qarmonçu Abutalıb
Həyatı
Dərin lirizm, zərif duyğu, incə zövq, zəngin xallar, şirin barmaqlar Abutalıbın çalğısı üçün ən səciyyəvi cəhətlər idi. Abutalıbı həmkarlarından ayıran cəhətlərdən biri də onun xalq musiqisinin ən incə nöqtələrini dərk etməsi,şirin və duzlu çalğısı ilə dinləyicini məsti-xumar etməsi, səhnə mədəniyyəti idi. Abutalıb həm də milli muğam ifaçılığı üsuluna möhkəm yiyələnmiş sənətkar idi. Özünəməxsus fərdi yolu, ədası, vərdişi olan virtuoz çalğıçı idi.
İstedadlı sənətkar Abutalıb Kərbəlayı Muxtar oğlu 1937-ci ildə Ağdamda vəfat etmişdir.
Dərbənd
Tarixi
Şəhərin strateji mövqeyindən istifadə edən ərəb xəlifələri onun abadlaşdırılmasına səy göstərirdilər; təsadüfi deyil ki, Azərbaycanın ən qədim məscidlərindən biri Dərbənd Cümə məscididir. Məsələn, xəlifə Süleymanın dövründə (715–717) Məsləmə ibn Əbdülmalik adlı sərkərdənin başçılığı ilə Dərbəndi xəzərlərdən geri almaq məqsədi ilə qoşun göndərilmişdir (bax Xəzər-ərəb müharibələri). Məsləmə xəzərləri Dərbənddən çıxardığı zaman qala və bürclər ziyan görmüşdü. O, qala divarlarını bərpa edərək burada ərəb hakimiyyətini gücləndirmişdir. Ərəblərin dövründə Xəzər dənizi vasitəsiylə şimaldan gətirilən ticarət malları Dərbənd vasitəsiylə Cənubi Qafqaza və Yaxın Şərq ölkələrinə daşınırdı. Ərəb mənbələrində göstərildiyinə görə, Ərdəbildən bir neçə dəfə böyük olan bu şəhərdən Azərbaycan və İrana kətan paltarlar aparılırdı. Bundan başqa Dərbənddə zəfəran da yetişdirilirdi.
Məhəllələr
Abbasqulu ağa Bakıxanov "Gülüstani-İrəm" əsərində qeyd edir ki, 8-ci əsrdən başlayaraq Dərbənd əhalisinin çoxunu müsəlmanlar təşkil etmiş, şəhərə mühüm sayda ərəblər köçürülmüş, şəhər isə 7 məhəlləyə bölünmüşdür. Hər məhəllə tayfası üçün bir məscid tikdirib, onun adı ilə adlandırdı: 1) Xəzər məscidi, 2) Fələstin məscidi, 3) Dəməşq məscidi, 4) Həmməs məscidi, 5) Qeysəriyyə məscidi, 6) Cəzair məscidi, 7) Mosul məscidi. Bunlardan əlavə, cümə namazı üçün hazırkı Dərbənd Cümə məscidi tikilmişdir.
Adi Asiya fili
Sayları
1986-cı ildə ümumi sayları 28-42 min idi: Hindistanda, Butanda və Banqladeşdə -10-15 min baş (1978); Andaman adalarında -30(1977); Kalimantanda - 2 min (1978); Birmada -5 min (1977); Yunnanda - 1 min; Kambocada, Laosda və Vyetnamda -3500-5000 (1978); Malaysiyə 3 min-6 min(1978); Nepalda -50; Şri-Lankada - 2 min-4 min; Sumatrada -300; Tailandda 2500-4500(1978)
Dərbənd
Kinoteatrlar
Fəaliyyət göstərən kinoteatrlar:
Nübuvvət
Nübuvvətin imkanı və zəruriliyi
Nübuvvət ilk insandan etibarən ilahi yol göstərməklə insanın qabağını aydınlaşdıran bir nur, rəhbərlik və hidayət məqamı olmuşdur. Bu halda, ağlın vəziyyətinə və tarixi həqiqətləri göz qabağına gətirərək belə bir nəticəyə gəlinmişdir. Peyğəmbər göndərmə əqlən caizdir. Allah-Təala Nəbilər və Rəsullar göndərmişdir. Peyğəmbərləri qəbul etmək dinə görə fərzdir. Çünki peyğəmbər göndərmə bir iş deyil əksinə insanın xeyrinə bir işdir. İnsan Yaradıcısını bilmək məcburiyyətindədi, ancaq bunu tam bir kamil mənada Onu tanıdan bir elçi vasitəsilə tapa bilər. Ağlın gücü sərhədli olduğundan Allaha necə və hansı miqdarda ibadət edəcəyini bilməz. İnsan əgər başlı-başına buraxılsa Allaha qul olmaqdan uzaqlaşar, elə isə insanların qulluqlarını, ibadətlərini və cəzalarını bildirən birisinin vəzifələndirilməsi lazımdır.
Nübuvvətin zəruriliyi
Allah-Təalanın şüurlu bir canlı olaraq yaratdığı insanı məsul tutmadığı hikməti ilə uyğun gəlmədiyi kimi məsul etdiyi halda ona yol göstərməməyi də Onun zikr edilən isim və sifətləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Kəlamçıların çoxu bu fikirdədir. Mötəzilə ilə bir qism Şiə alimləri bunu Allah üçün bir zərurət olaraq görərkən Matüridiyyə və Sələfiyyə mənsubları hikmət və lütfünün nəticəsi deyə bildirmişdilər. Kəlamçılar nübuvvətin bəşəri baxımdan da zəruri olduğunu deyirlər. Çünki insanın ehtiyac bildiyi bilikləri, duyğuları və fikir bildirmə gücü olmaq üzrə 2 təməl qaynağı vardır. Ancaq hər 2 qaynaq da məhduddur. İnsan üçün imtina edilməyən bilik vasitəsi məsləsində tapılmasına baxmayaraq fikir bildirmə gücü keçmişi və gələcəyi əhatə edə bilən mütləq və mükəmməl bir qaynaq deyildir və insanın sevinməsi üçün lazım olan bilikləri tək başına yarada bilməz; yaratdığı doğru biliklərin mənimsənilməsini saxlayacaq mənəvi bir gücə də sahib deyildir. Fikir bildirmə gücünə baxmayaraq insan nəfsani və dünyəvi arzularına çox bağlı olması təsiri ilə səhv hökmlər verə bilir, qorxularının təsiri ilə ağıl və ruhi xəstəliklərə məruz qala bilər. Çox məsələlərdə dəyişik məsələlər irəli sürülür, ümumiyyətlə həqiqəti ortaya qoyan bir insan və dünya yorumu edilməməkdədir. İnsandakı fikir bildirmə gücünü tamamlayacaq mənfi faktorların zərəri qarşısında oxu xətaya düşməkdən qoruyacaq mükəmməl bir qaynağa ehtiyac vardır ki bu da ilahi bilik qaynağından başqası ola bilməz. Nübuvvət dünyəvi biliklər baxımından da lazımdır. Çünki insanın dünyada var olmağa başldığı ilk zamanda öyrədilməsi üçün dil biliyinə, həyatını davam etdirə bilməsi üçün qida ehtiyacına, qida ehtiyacı üçün maldarlıq və əkinçiliyə, soyuq və istidən qorunmaq üçün paltara və evə dair biliklərə möhtacdı. Onun həyat üçün lazım olan bu bilikləri özü-özünə və təcrübə yolu ilə öyrənməsi ağıla yaxın görünməməkdədir. İnsanın dünyəvi biliklərə olan ehtiyacı mövcudiyyətin ilk zamanlarında da məhdud olmamışdır. Çünki insanların sevinməsi üçün davranışları və bunlara aid olan qaydaları sadəcə fikir bildərərək təyin etmək imkansız deyiləcək qədər çətindir. Bütün insanlar üçün lazım olan bu vəziyyət də nübuvvəti lazımlı olduğunu göstərir.
Peyğəmbərlərin növləri
Peyğəmbərlər vəhyi alma növlərinə görə bir-birindən fərqlənmişlər. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Biz peyğəmbərlərdən bəzisini digərlərindən üstün etdik” (“Bəqərə” surəsi, 253-cü ayə). Əlbəttə, bu, heç də o demək deyildir ki, yalnız bir neçə peyğəmbərə ehtiram edilməli, başqalarına isə həqarətlə baxılmalıdır. Bütün peyğəmbərlər bizim üçün möhtərəm və əzizdir. Onlardan bəzisi isə xüsusi ehtirama layiqdir. Peyğəmbərləri Quran ayələri ilə də müqayisə etmək olar. Bütün ayələr Allah kəlamı olduğu və müqəddəs sayıldığı halda, namazda yalnız “Fatihə” surəsini oxumaq vacib sayılır. “Fatihə” surəsinin əvəzinə hər hansı başqa surə oxunsa, namaz düzgün sayılmaz. Demək, “Fatihə” surəsi başqa surələr içində daha əhəmiyyətli və üstündür. Lakin bu üstünlük qalan Quran surələrinin müqəddəsliyini heç də azaltmır. Eləcə də peyğəmbərlərdən bir neçəsinin üstünlüyü digərlərinin mövqeyinə əskiklik gətirmir. Peyğəmbərlər məqam və dərəcələrinə görə “nəbi” və “rəsul” olamaq üzrə 2 yerə ayrılırlar.
Vəhy
a)İlahi xitabın şəkilləri: Allah-Təala Qurani Kərimdə Şura surəsinin 51-ci ayəsində buyurur:
b1)Pərdə arxasından danışmaq:
Bu xitab şəkli ilahi kəlamın müəyyən bir cisimdə yaradılması yolu ilə meydana gəlir. Allahın pərdə arxasından danışmasının mənası görülə bilməyəcək şəkildə danışması deməkdir. Əslində, maneə qalxsa belə, yenə Allahı görmək alimlərin əksəriyyətinə görə mümkün olmayacaq. Həzrət Musaya Tur dağında edilən vəhy bu növdəndir.
“Qəlb gördüyünü yalan saymadı”. (“Nəcm” surəsi, 11-ci ayə).
Tüklü mamont
Təkamül
Ayrı-ayrı nümayəndələr və sürülər bilinən mamont növləri arasında keçid morfoloji xüsusiyyətlər göstərir və primitiv və törəmiş növlər primitiv növ yox olana qədər eyni anda mövcud olur. Müxtəlif növlər və onların aralıq nümayəndələri "xrononövlər" termini ilə ifadə edilə bilər. Çoxlu aralıq yarımnövlər də təklif edilib. Ancaq onların doğruluğu şübhə doğurur və müəllifdən asılı olaraq onlar inkişaf etmiş növlərin primitiv forması və ya primitiv növlərin inkişaf etmiş forması sayıla bilər. M. p. primigenius, M. p. jatzkovi, M. p. sibiricus və M. p. fraasi kimi regional və aralıq yarımnövlər də təklif edilib. Müqəddəs Paul adası və Vreynql adasındakı qruplar materikdəki tüklü mamontdan daha kiçik olduğu üçün cırtdan növ olaraq təsvir edilib; Vreynql adasındakı qrupun yeni yarımnöv — M. p. vrangeliensis olduğu da təklif edilib. Vreynql mamontları 5 min illik təcrid həyatı yaşayıb, ancaq genetik müxtəlifliyin yalnız kiçik itkisini yaşayıb.
Nübuvvət
Xariqüladə hadisələr və möcüzənin növləri
Qurani Kərimdə “adət” sözündən ayrı olaraq “xarq” kəlməsi fel kimi “deşmək”, “cırmaq”, “yarmaq”, “pozmaq”, “həqiqətə zidd olaraq hökm etmək” mənalarında 4 yerdə işlədilmişdir. Təbiətdə müşahidə edilən nizamlı işləyiş gerçəkdə nizamı quran və işlədənin Allah olmasının nəticəsi olaraq islami terminologiyada fiziki aləmi idarə edən ilahi qanuna “adətullah” və ya qısaca “adət” deyilmişdir. Eyni mənaya gələn “sünnətullah” isə Quranda ictimai həyatı idarə edən ilahi qanunu ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir.
Xariqüladə hadisələrin növləri
a)Möcüzə
b)İrhas
f)İstidrac
Tüklü mamont
Yayılması və yaşayış yerləri
thumb|250px|left|Son buzlaq dövründə qazıntı kəşflərinin yerlərinə əsaslanaraq ehtimal edilən məskunlaşma Tüklü mamontun yaşayış yeri "mamont çölü" və ya "tundra çölü" olaraq bilinir. Son buz dövrü ərzində bu mühit Şimali Asiya, Avropanın bir çox hissələri, Şimali Amerikanın şimalı arasında uzanırdı. Bu müasir Rusiyanın otlu çöllərinə oxşar idi, ancaq flora daha müxtəlif, bərəkətli və tez inkişaf edən idi. Ot, cilkimilər, kol və ot bitkiləri mövcud idi və cənub regionlarda, əsasən, seyrək ağaclar var idi. Bu əraziləri yüksək təzyiqli ərazilər olduğu üçün yaşayış yerlərinə indi bilindiyi kimi buz və qar hakim deyildi. Tüklü mamontun yaşayış yeri tüklü gərgədan, vəhşi atlar və bizon kimi otlaq fitofaqlarını da dəstəkləyirdi. 2014-cü il tədqiqatı göstərdi ki, ot bitkiləri "çöl tundrası"nda əvvəllər fikirləşildiyindən daha vacib idi və buz dövrü meqafaunası üçün əsas qida mənbəyi idi. thumb|250px|Son Plestosendəki qrupun bərpası, Şimali İspaniya, Maurizio Anton Ən cənubda tapılmış tüklü mamont nümunəsi Çinin Şantunq əyalətindən tapılmışdır və 33 min il yaşındadır. Avropanın ən cənubunda tapılmış qalıntılar İspaniyanın Qranada dərəsindən tapılmışdır və təqribən eyni yaşlardadır.. DNT tədqiqatlarının tüklü mamontun filocoğrafiyasını müəyyən edilməsində rolu var. 2008-ci il DNT tədqiqatı göstərdi ki, tüklü mmaontun iki uzaq qrupu var: birinin 45 min il əvvəl nəsli kəsilib, digərinin 12 min il əvvəl nəsli kəsilib. İki qrupun yarımnöv hesab edilmək üçün kifayət qədər fərqli olduğu iddia edilir. Erkən nəsli kəsilən qrup yüksək Arktikanın ortasında qalırdı, gec nəsli kəsilən qrupun isə daha geniş yayılma sahəsi var idi. Sibir və Amerika mamontlarının hal-hazırda mövcud olan isotop tədqiqatları göstərir ki, bir vaxtlar Şimali Amerika ilə Asiyanı birləşdirən Berinqianın hər tərəfindəkı iqlim vəziyyətlərində fərqlər var idi. Son Plestosendə Sibir quru və soyuq idi. Böyük Şaxta ərzində tüklü mamontlar şimal-şərqi Avropaya yayılıblar və daha sonra əsas yayılma ərazisinin nümayəndələrinin nəsli kəsilib.
İstismar
left|thumb|250px|Meziriçdəki tapıntılara əsaslanaraq yenidən quraşdırılan sümükdən koma Tüklü mamont sümükləri buz dövründə neandertallar və müasir insanlar tərəfindən ev tikmək üçün istifadə edilirdi. Əsasən, Rusiya ovasından olan 70-dən çox belə ev məlumdur. Komaların özülü dairəvi və 8–24 m2 idi. Evlərin yerləşdirilməsi müxtəlif idi və yerləşmədən asılı olaraq 1 metrdən 20 metrə qədər dəyişirdi. Böyük sümüklər komaların təməli üçün, mamont dişləri giriş yeri üçün və böyük ehtimalla, dərilər də yerə sancılan sümüklər və mamont dişləri vasitəsilə dam üçün istifadə edilirdi. Bəzi komaların döşəmələri 40 santimetrə qədər torpağın aşağısına uzadılırdı. Bəzi komaların ocaq yerləri var idi və odun qıt olduğu üçün yanacaq olaraq sümüklər istifadə edilirdi. Material kimi istifadə edilən sümüklərin bir hissəsinin insanların öldürdüyü mamontlardan alına bilərdi. Ancaq sümüklərin vəziyyəti və bir evi tikmək üçün istifadə edilən sümüklərin yaşca minlərlə il fərqlənməsi faktı göstərir ki, evləri tikənlər uzun müddət əvvəl ölmüş heyvanların qalıqlarını istifadə edirdilər. Bundan başqa tüklü mamontun sümükləri müxtəlif alətlərin, mebel əşyalarının və musiqi instrumentlərinin düzəldilməsi üçün istifadə edilirdi. Kürək sümüyü kimi böyük sümüklər isə dəfn zamanı ölmüş insan bədənlərini örtmək üçün istifadə edilirdi. thumb|250px|Brasempoyun Venusu Tüklü mamont dişi incəsənət nümunələri yaratmaq üçün də istifadə edilib. Brasempoyun Venusu və Lespyuq Venusu daxil olmaqla, bir çox Venus heykəlcikləri mamont dişindən düzəldilib. Xəncər, mizraq və bumeranq kimi mamont dişindən düzəldilmiş silahlar da elmə məlumdur. Mamont dişini emal etmək üçün böyük mamont dişlərini doğramaq, yontmaq və daha rahat idarə edilən kiçik hissələrə ayırmaq lazımdır. Bəzi mamont dişi alətləri materialın düzləşdirildiyini göstərir və buna necə nail olunduğu sirr olaraq qalır.
Nübuvvət
Möcüzə
Peyğəmbərlərdən bəhs edildikdə ilk ağla gələn və Qurani Kərimdə bəzi peyğəmbərlərin göstərdiyi bildirilən möcüzələr, ümumiyyətlə hissi və kövni möcüzələrdir. Hər peyğəmbər Allah Təalanın elçisi olduğunu isbat etmək üçün ümumiyyətlə gözə xitab edən hissi möcüzələr göstərmişdir. Bu fövqəladə hadisələr hər peyğəmbərin içində yaşadığı dövrə uyğun olaraq və insanların anlayışına görə bənzərsiz sayılan və başqalarının bənzərini etməkdə aciz qalaraq heyrətlənəcəklərini növdən möcüzələrdir. Mahiyyət və keyfiyyəti baxımından hissi və kövni olan bu möcüzələrin çoxu Qurani Kərimdə açıqlanmışdır.
Müqəddəs ənənə
Ənənə mənasına gələn yunanca paradosis "παράδοσις" kəlməsi (ötürmə, ötürülən təlim) Əhdi-Cədiddə 13 dəfə işlənmişdir. 10 dəfə mənfi mənada ("insan adət-ənənəsi") işlənən bu kəlmə 3 dəfə müsbət mənada işlənmişdir. Müsbət mənasında bu kəlmə Əhdi-Cədidin Azərbaycan dilinə yeni tərcüməsində "təlim" deyə tərcümə olunmuşdur:
İsa Məsihin yaratdığı, kilsə adlandırdığımız cəmiyyətin uzun müddət nə binaları, nə də İncil kitabları olmuşdur. Əhdi-Cədid yazılmazdan və onun kanonu qəbul edilməzdən əvvəl erkən xristianların İncili (Müjdəsi) Məsihin seçdiyi həvarilərin təlimindən yaxud ənənəsindən idi. Həvarilər Məsihin səlahiyyətli nümayəndələri idilər və Kilsə həvarilərin ənənələri əsasında inkişaf edirdi. Həvarilər bu müqəddəs ənənəni özlərindən sonra Kilsənin rəhbərliyində duran kilsə atalarına ötürmüşdürlər. Həm həvarilər, həm də kilsə ataları insan adət-ənənələrinin İsa Məsihin təlimi ilə qarışdırılaraq Müjdəni pozmasına qarşı mübarizə aparmışlar.
Protestantlar kilsə atalarının və digər müəlliflərin əsərlərini yalnız Müqəddəs Kitaba (Əhdi-Cədid və Əhdi-Ətiq) görə mühakimə edirlər. Müqəddəs Kitabın təlimi ilə təsdiq olunmayan adət-ənənələr və təlimlər avtoritetli sayılmır.
Qanaxma
Mexaniki üsullar
Damarların fasiləsizliyinin təmini. Zədələnmiş damarların bərpası üçün 110-dan çox üsul vardır. Bunları şərti olaraq 5 yerə bölmək olar. damar tikişgəni yaptşqandan istifadə edilən üsullar, damarın həlqələrlə və qaynaqla birləşdirilməsi, damarların translantasiyası. )Haztrda damarlan tikmək üçün əl və mexaniki (damar tikən aparatlarla) tikişlərdən istifadə edilir. Ən çox işlədilən əl tikişləri xüsusi atravmatik iynələrin köməyilə qoyulur. Damar tikişlərinin 60-dan çox növü vardır (Karreİ tikişi, Xenkin tikişi, Solovyov tikişi, C. Haciyev-B. Abasov tikişi, B. Aşurov tikişi və b).
Damarların kəsilmiş ucları arasındakı məsafə 3-5 sm və daha çox olduqda onları yaxınlaşdırıb tikmək mümkün olmur. Belə hallarda damarlarda plastik əməliyyatlar aparırlar. Rekonstruktiv müdaxilələr zamanı damarın çatmayan hissəsinin yerinə xəstənin özünün ikinci dərəcəli arteriyalarindan (məs.budun dərin, xarici yuxu, mil arteriyalarmdan – autoarterial plastika), venalanndan (məs. budun böyük dərialtı venasindan-autovenoz plastika), konservləşdirilmiş, yaxud liofilizə olunmuş insan meyiti damarlarından (allotransplant- tasiya), heyvan mənşəli damarlardan (ksenotransplantasiya) və süni materiallardan (lavsan, dakron iyvalon, velyur, qorteks və s.) hazırlanmış süni damarlardan (eksplantasiya) istifadə edilir. Diametri 1,0 sm-ə qədər olan damarlar üçün automateriallar, daha iri damarlar üçün isə eksplantatlar özünü doğruldur. Damarların yan divartnın zədələnməsində mənfəzin daralmasının qarşısını almaq üçün onun divarmı damar və qcyri- damar mənşəli automateriallarla (fassiya, aponevroz və s.) və sintetik protezlərlə “yamayırlar” (Məs. B.Abasov, C.Hacıyev və A. Kərimov öz ixtiralarmda ümumi yuxu arteriyası və onun şaxələrinin yan divarlarının zədələnmələrində damar mənşəli automateriallar olmadıqda yan divarın gicgah aponevrozu ilə autoplastikasının aparılmasını təklif edirlər).
Mədə qanaxması.
Güclü mədə qanaxmasından sonra xəstələrin dərisinin və selikli qişalarının nəzərəçarpan avazıması müşahidə edilir. Belə avazıma, həmçinin nəcislə birgə az miqdarda qanın gizli və uzun müddət ərzində xaric olunması zamanı da nəzərə çarpır. Dəri örtüklərinin mumabənzər və ya torpaq rəngini alması mədə xərçənginin gecikmiş mərhələlərində baş verir.
Startap akselerator
Ümumi məlumat
Akselerator və inkubatorlar bir startapı, inkişafının bütün mərhələlərində — xam ideya mərhələsindən, artıq gəlir gətirən sonrakı mərhələyə qədər dəstək edə bilərlər. Buna baxmayaraq, startapların adətən kənar yardımdan ən çox faydalana bilən erkən mərhələlərdə startaplara diqqət yetirirlər. Startaplar adətən dəstələr şəklində qəbul edilir. Bir çox inkubator və akseleratorlar ildə 1–3 dəfə proqram qəbulu elan edir. Bəziləri xüsusi bir sənayə, bazar, texnologiya, və ya digər kimi fərqlilikləri ilə xüsusiləşir, digərləri isə çoxşaxəli ola bilir. Bir çox akselerator və inkubatorlar onlarla startapları uğurlu etmələrinə baxmayaraq, akselerator və ya inkubator proqramına qoşulmaq uğuru zəmanət etmir.
Tarixi
Eyni ərəfələrdə, Çin və Cənub-Şərqi Asiyada da akselerator proqramları ortaya çıxmağa başladı. Buna misal olaraq, 2009-cu ildə Çinə yaranan ilk akselerator Chinaccelerator (Şanxay, Çin) göstərmək olar.
Beriyev A-50
Həmçinin bax
Həmkarı olan Hava Gəmiləri: E-3 Sentry
Boz balinalar
—  aləminin  tipinin  sinfinin  dəstəsinə aid heyvan fəsiləsi.
Dizaq mahalı
Tarixi
Dizaq mahalı 1840-cı ildə ləğv edildi. Mahalın ərazisi yeni yaranan Şuşa qəzasının Vərəndə sahəsinə bağlandı.
İç Xəbər (veriliş, 1998)
Veriliş haqqında
Veriliş həftəiçi hər gün 2 dəfə efirə çıxır. Veriliş 1998-ci ildən efirdədir.
Qazi Bürhanəddin bəyliyi
Tarixi
Görkəmli dövlət xadimi, məşhur sərkərdə və şair Qazi Bürhanəddin 1344-cü il-də Qeysəriyə şəhərində dünyaya göz açmışdır. O, mənşəyinə görə, qədim türk-oğuz boylarından sayılan Salur tayfasına mənsub idi. Belə bir ehtimal da var ki, onun qədim babaları Xarəzmdən gəlmişdilər. Şairin adı Əhməd, künyəsi Əbülabbas, təxəllüsü isə Qazi Bürhanəddin idi. O, irsən keçən qazilik hüququna malik, yüksək savad dərəcəsi və əsl-nəcabəti ilə məşhur olan bir ailədən idi. Qeysəri şəhərinin qazıları Cəlaləddin Həbib, Hüsaməddin Hüseyn, Siracəddin Süleyman bu nəsildəndirlər.
Qazi Bürhanəddin 1398-ci ildə Ağqoyunlu hökmdarlarından Qara Yoluq Osman bəylə döyüşdə həlak olur və Sivas şəhərində dəfn edilir. Bundan sonra ölkədə hakimiyyət onun yeganə oğlu Elməddin Əli Çələbiyə keçir. Ancaq gənc hökmdar hakimiyyəti əldə saxlaya bilmir və Qazi Bürhanəddinin belə çətinliklə yaratdığı dövlət I Bayəzid tərəfindən dağıdılır. Ölkənin torpaqları Osmanlı dövlətinin tərkibinə keçir.
Xınıslı yaşayış yeri
Qədim Şamaxı məskəni xarabalıqlardan və qəbirlər, o cümlədən yerli ustaların əməyinin məhsulu sayılan müəyyən miqdarda şüşə məmulatı, qab və bəzək şeyləri də aşkar olunmuşdur. Xammal kimi, ehtimal ki, Abşerondakı Xırdalan qumundan istifadə edilmişdir. Buxada şüşə istehsalı eramızın ilk əsrlərinə aiddir. Göstərilən materiallar qədim Şamaxı məskəninin beynəlxalq ticarət yolunda mühüm iqtisadi mərkəzlərdən biri olduğunu ehtimal etməyə imkan verir. Xınıslıda aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı bir sıra gətirilmə əşyalar: minalı Roma toqqaları şüşə qablar, bəzək şeyləri, möhürlər, Sasani gümüş qabları, sikkələri və i.a. tapılmışdır ki, bu da bir sıra Avropa və şərq ölkələri ilə iqtisadi əlaqə saxlanıldığını göstərir. Şamaxı yaxınlığından qızıl sikkə ilə birlikdə, ehtimal ki, Roma dövründə bura gətirilmiş eramızın II–III əsrlərinə aid nadir sənət nümunəsi, üzərində yunan mifologiyası səhnəsi – dənizatı üstündə oturmuş nereidanın təsviri həkk olunmuş gümüş nimçə tapılması da bu əlaqələrin mövcudluğunu bir daha təsdiq edir.
Dördüncü dövr
Eramızın IV–V əsrlərinə aid olan sonuncu – dördüncü dövr üçün yalnız dəfn abidələri – IV əsr küp və torpaq qəbirləri və IV–VII əsrlərə aid daş qutu qəbirlər – səciyyəvidir. Xınıshda xristian qəbirləri aşkar edilməmişdir. Dəfh mərasimindəki dəyişiklikləri əhalinin həyatında baş verən müxtəlif siyasi hadisələr, ideologiyadakı dəyişikliklər, Sasanilərin Zərdüştiliyi yayması və onların yerli əhalinin dini görüşlərinə qarşı mübarizəsi ilə izah etmək mümkündür. Qəbirlərdə yanğın izlərinə rast gəlinir. Məskənin ərazisindən e.ə. IV əsrdən e.ə. I əsrə aid yerli zərb sayılan Selevki və Makedoniya draxmalarına oxşatma sikkələr tapılmışdır.
Oksford ingilis dili lüğəti
thumb|Müasir ingilis dilinin yüksək səviyyə üçün izahlı lüğəti. SSRİ üçün xüsusi iki cildli nəşri. Moskva. «Русский язык», 1982.
Narduqan
Narduqan sözü monqol dilindəki «nar» (günəş), türk dilindəki «tuqan» (doğulan, doğan) sözlərindən meydana gəlmişdir. Tatarlar bu bayrama «Koyaş Tuğa», yəni «Günəş Doğan» günü deyirlər, başkortlar, udmurdlar «Narduqan», və ya «Marduqan», mişar tatarları «Raştua», çuvaşlar «Nartavan», ya da «Nartuken», zrizyalar «Nardava», mokşalar «Nardvan» deyirlər.