Səmiha_Ayverdi
Həyatı
XX əsr türk ədəbiyyatında öz dəsti-xətti ilə seçilən Səmiha Ayverdi (Samiha Ayverdi) 25 noyabr 1905-ci ildə İstanbulda Şahzadəbaşı bölgəsində soylu bir ailədə anadan olmuşdur. Anası Meliha xanım, atası isə polkovnik İsmayıl Hakkı bəydir. Səmiha xanımın qardaşı Əkrəm Haqqı bəy türk mədəniyyətinin, sənət tarixinin inkişafında, memarlıq sahəsində misilsiz xidməti olan önəmli şəxsiyyətlərdən biri olmuşdur. Səmiha xanımın soykökü məşhur Ramazanoğullarına qədər gedib çıxır. Babası Zərdəbiyik Həsən bəy Girit üsyanında şəhid olmuşdur. Bir yaşından yetim qalan İsmayıl Haqqı bəy atasının yolu ilə gedərək hərbçi kimi fəaliyyətə başlamış, Balkan və I Dünya müharibəsində qəhrəmanlıq göstərərək vuruşmuş, qazi olmuşdur. Səmiha xanımın ana tərəfdən nəsil şəcərəsi Bektaşi dərvişi Gül Babaya dayanır. Gül Baba (ölüm tarixi 1541) XVI əsrdə yaşamış, Sultan Süleyman Qanuninin Budin fəthində iştirak edərək, şəhid olmuşdur. Gül Babanın təkkəsi və məzarı hazırda Budapeştdə muzey kimi qorunub saxlanılır. Əsl adı Cəfər olan dərviş Gül Baba sufi şair olmuşdur. Danimarkalı Hans Xristian Andersen 1841-ci ildə Gül Babanın əfsanəvi həyatından bəhs edən əsər yazmışdır. Macar bəstəkar Jenö Huszka 1905-ci ildə Budapeştdə Gül Baba simfonik operasını yaratmışdır. 2006-cı ildə Macarıstanda Gül Baba vəqfi qurulmuşdur. Macar rəssamı Franz Eisenhut 1886-cı ildə Gül Babanın tablosunu çəkmişdir. Böyük nəsil şəcərəsinə malik olan Səmihanın ulu babası İbrahim əfəndi sultan II Əbdülhəmid dövründə maliyyə naziri olaraq fəaliyyət göstərmişdir. Səmiha Ayverdinin "İbrahim əfəndinin malikanəsi" adlı əsərinin mövzusu da burdan alınmışdır. Səmiha xanımın nənəsi Halət xanım da üst təbəqəyə məxsus aristokrat bir xanım idi. Onun bir şəxsiyyət kimi yetişməyində xüsusilə nənəsinin böyük rolu olmuşdur. Qeyri-adi hafizəyə malik olan Səmiha ilk təhsilini 5 yaşında məhəllə məktəbində almış, daha sonra Süleymaniyə Qız Nümunə məktəbinə gedərək, 1921-ci ildə burdan məzun olmuşdur. Daha sonra xüsusi müəllimlər vasitəsilə fərdi qaydada ədəbiyyat, tarix, fəlsəfə, dil, fiqh, xüsusən də, sufizm kimi biliklərə yiyələnmiş, fransız dilini incəliklərinə qədər öyrənmiş, musiqi ilə yaxından maraqlanmış, gözəl kaman çalmağı öyrənmişdir. Geniş mütailələrlə fərdi qaydada özünü yetişdirən Səmiha Ayverdi eyni zamanda mütəsəvvif kimi tanınır. O, Fatehdə Ümmi Kənan Dərgahının şeyxi Kənan Rifaiyə intisab etmişdir. O, Rifailik təriqətinə məxsus idi. 1867-ci ildə Selanikdə dünyaya gələn Kənan Rifai tanınmış sufi alim olmuşdur. Ərəb, fars, rum, çərkəz, ingilis, alman, fransız kimi müxtəlif dilləri bilən alim "Töhfe-i Kənan", "İlahiyat-ı Kənan", "Əhməd ər-Rifai", "Rəhbər-i saliqin" kimi onlarla əsərin müəllifi olmuşdur. Səmiha Ayverdi, Sərvər Hilmi əfəndi, xəttat Əziz əfəndi, Osman Bəyəfəndi, Camal Bəyəfəndi, Nazlı Sultan, Səmiha Camal, Sofi Huri, Safiyə Erol, Məşkurə Sarqut, Nəzihə Araz onun tələbələrindən olmuşdur. Səmiha Ayverdinin "Kənan Rıfai və iyirminci əsrin işığında müsəlmanlıq" əsərində sufi-fəlsəfi görüşləri öz əksini tapmışdır. Yazıçı "Dost" adlı əsərini də müridinə həsr etmişdir. Səmiha Ayverdi 22 mart 1993-cü ildə İstanbulda vəfat etmiş, Zeytinburnundakı Mərkəzi Əfəndi Türbəsinə dəfn edilmişdir.